comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corporalit̃ om̃s mortui st̃. & iusti et iniust.
Iustiaũs ñ scdm animã mortu st̃. gura
uisibilẽ cibũ spũalit᷑ intellexert̃. ut moy¬
ses ⁊ aaron. Nos etiã hodic uisibilẽ cibũ
accipimꝰ.s. aliud ẽ sacram̃tum. aliud uir
tus facram̃ti. qd̾ multi de altari accipiunt
amoriunt᷑. Unde apłs. Iudiciũ sͥ mandu¬
cat & bibit. Non buccella dñica uenenũ
fuit udȩ. cũ in eũ inimicꝰ intrauit. s bo¬
num male malus accepit. Ergo panẽ cȩ¬
lestẽ spũalit᷑ manducate. Hunc panẽ si¬
gnificauit manna. hunc panẽ significat
altare dĩ. Sacram̃ta in signis diũsa sus.
in re q̃ significat᷑ paria st̃. Audi apłm. Pa¬
tres nr̃i om̃s sub nube fuer᷑. & om̃s ꝑ ma¬
re transiert̃᷑. & om̃s in moyse baptirati st̃
in nube & in mari. & om̃s eandẽ escam
spũalem manducauer̃. Spu̾alẽ utiq ean¬
dem. nam corporalẽ alterã. s patres nr̃i.
ñ patres illoꝵ. Et adiungit. Et omnes

Expanded text:
sti. Justi autem non secundum animam mortui sunt, quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, ut Moyses et Aaron. Nos etiam hodie visibilem cibum accipimus, sed aliud est sacramentum, aliud est virtus sacramenti: quod multi de altari accipiunt et moriuntur. Unde Apostolus: Judicium sibi manducat et bibit . Non buccella Dominica venenum fuit Judae, cum in eum inimicus intravit , sed bonum male malus accepit. Ergo panem coelestem spiritualiter manducare, hunc panem significavit manna, hunc panem significat altare Dei. Sacramenta in signis diversa sunt; in re quae significatur paria sunt. Audi Apostolum: Patres nostri omnes sub nube fuerunt, et Moyse baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt . Spiritualem utique eamdem, nam corporalem alteram: sed Patres nostri, non patres illorum. Et adjungit: Et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse m nob: qm̃ de sp̃u suo dedit nob̾.
ualit̃ qͦq panis unus efficia. Magist̃.¬
mur. augustinꝰ docet in sermone de
sacram̃tis fidelium. feria scda paschȩ.
Comportati inquit estis laborib boum.
id÷ annunciantiũ euangłiũ. triturati estiᷤ
quando cathecummi facti fiustis. in hor¬
reo seruati estis quando nomina ur̃a de¬
distis. moli cȩpistis ieuiniis & exorcismms.
ad aquã uenistis quando consꝑsi i bap¬
tismo unũ facti estis. accedente feruore
sp̃s sc̃i cocꝰt estis. & ita facti dñicus panis.
Quomͦꝰ gͦ unũ facti estis. sic unũ estote te

Expanded text:
is, quoniam de Spiritu suo dedit nobis. Qualiter quoque panis unus efficiamur, Augustinus docet in Sermone de sacramentis fidelium, feria secunda Paschae. Comportati, inquit, estis laboribus boum, id est, annuntiantium Evangelium; triturati estis, quando catechumeni facti fuistis; in horreo servati estis, quando nomina vestra dedistis; molli coepistis jejuniis et exorcismis, ad aquam venistis, quando conspersi in baptismo unum facti estis, accedente fervore Spiritus sancti cocti estis, et ita facti Dominicus panis. Quomodo ergo unum facti estis, sic unum estote,
Abbreviated transcription (Latin):
sum uita ȩt̾na. Reuelare se uoluit qͥdẽtr.
uidelicet uita. Est aũt credẽ in dm ꝑfidẽ
& dilectionẽ couniri illi. & tendere in ip̃¬
sum unitando eũ. A.IxIit.M. cͦol¬
Ego sum panis uitȩ. Pascit uere. donec
pastos ungat uitȩ. A.L.XIIII.¬
atres ur̃i manducauer̃ manna in

Expanded text:
ita aeterna. Revelare se voluit quid esset, videlicet vita. Est autem credere in Deum, per fidem et dilectionem couniri illi et tendere in ipsum imitando eum. A. 63I M. Ego sum panis vitae. Pascitur vere, donec pastos jungat vitae. A. 64X Patres vestri manducaverunt in
Abbreviated transcription (Latin):
rit. in ȩt̾̃nũ iiuet ꝑ iusticiã. ueritatẽ ⁊ sa¬
pientiã. Et panis quẽ ego dabo caromea
ẽ ꝓ mundi uita. Hoc quando caꝑet ca¬
ro. qd̾ dixit panẽ carnẽ : Uocatur caro. qd̾
ñ capit caro. & idõ magis ñ capit caro. qͥa
& albinus exponunt. et panẽ & carnẽ
suam uocat hio dñs fideliũ societatẽ. in
corpore suo qđ ẽ eccła. Panẽ. quia ȩccła
cotidie reficit quos recipit. & in ea quo¬
usq ad plenã satictatẽ ꝑueniant. alt̃
alt̾um uerbo ⁊ exemplo pascit. Unde dñs
ad petrũ. Pasce oues meas. Caro aut xp̃i

Expanded text:
 veritatem et sapientiam. Et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quomodo caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro; et ideo magis non capit caro, quia Albinus exponunt, et panem et carnem suam vocat hic Dominus fidelium societatem in corpore suo, quod est Ecclesia. Panem, quia Ecclesia quotidie reficit quos recipit: et in ea quousque ad plenam satietatem perveniant, alter alterum verbo et exemplo pascit. Unde Dominus ad Petrum. Pasce oves meas . AUGUST.
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc patenter liqueat. affectum paterne
maiestatis. id ẽ dulcedinẽ diuinȩ bonita¬
tis. sps̃ scĩ uocabulo exprimi. Sp̃u nãq
oris nr̃i id est anhelitu. affectus ammi
maxime patefiunt. cum uidelicet aut
pre amore suspiramus. aut pre doloris
uel laboris angustia gemimus. Unde
hoc loco sp̃s ꝓ bono affectu ponitur. ux¬
ta illud sapientiȩ. Benignus est sp̃s sapi¬
Gregorio sp̃s ipse amor est. quo amore
scđm iohannem pater diligit filium.
num. id ẽ donabile. donatũ uͦ extẽpore.
uius autẽ tranitatis. necnon genitu¬
rȩ filii a patre. ac ꝓcessionis sp̃s ab utͦq
huiusmodi uestigia ꝓponit doctorum
atis est xp̃iano rerum creatarum
causam ñ uisi credere bonitatẽ cre¬
atoris. qui est ds̃ unus. nullamq esse
naturam. quȩ ñ aut ipse sit. aut ab ipso.
eumq trinum. patrem scilicet & filiũ¬

Expanded text:
ex hoc patenter liqueat affectum Paternae ex hoc patenter liqueat affectum Paternae majestatis, id est dulcedinem divinae bonitatis, Spiritus sancti vocabulo exprimi. Spiritu namque oris nos, id est anhelitu, affectus animi maxime patefiunt: cum scilicet aut prae amore suspiramus, aut prae doloris vel laboris angustia gemimus, unde hoc loco spiritus pro bono affectu ponitur, juxta illud Sapientiae: Benignus est spiritus sapiGregorio, spiritus ipse amor est, quo amore secundum Joannem Pater diligit Filium, num, id est, donabile; donatum vero, ex tempore. Hujus autem trinitatis nec non geniturae Filii a Patre, ac processio Spiritus ab utroque, hujusmodi vestigia proponit doctorum Satis est Christiano rerum creatarum causam non nisi credere de bonitate Creatoris qui est Deus unus; nullamque esse naturam, quae non aut ipse sit aut ab ipso, eumque tripartitum, Patrem scilicet et Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
dde illud. Om̃ia ꝑ ipsum facta sunt. Eit
alibi. Omĩa in sapientia fecisti. Inde
dextera siue manus patris appellatur.
ꝑ quẽ pater om̃ia oꝑatur. Qui etiã be
ne patris mens siue ratio. siue angelus
consilii dictus ẽ. quia in hac sapientia
rationabilit̃ pater omĩa disponit. siue
mundum creando. siue eundẽ lapsum
reparando. Et in hoc pater uerum con¬
silium nr̃ȩ ignorantiȩ dedit. cũ sapien¬
tiȩ incarnatio nos uisitauit.
unnȩ autẽ gĩȩ oꝑatio & om̃ia que ad
diuinȩ caritatis bonitatẽ manifestius
spectant. spu sc̃o ascribuntur. sicut est
remissio peccatoꝵ. distributio quorum¬
cunq bonoꝵ. ex sua bonitate. ñ ex meritis
nris ꝓueniens. Hinc ẽ quodaqua & spũ.
ñ aqua & patre uel filio regenerari dici¬
mur. cum tam̃ totius trintatis oꝑatio
in singulis eadem sit. Omĩa deniq sa¬
cramenta quȩ in eccła conficiuntur ex
bonitate dei spui sunt attribuenda. ut

Expanded text:
de illud: Omnia per ipsum facta sunt . Et de illud: Omnia per ipsum facta sunt . Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . Inde dextera sive manus Patris appellatur, per quem Pater omnia operatur. Qui etiam bene mens Patris sive ratio, sive angelus consilii dictus est, quia in hac sapientia rationabiliter Pater omnia disponit, sive mundum creando, sive eumdem lapsum reparando. Et in hoc Pater verum consilium nostrae ignorantiae dedit, cum Sapientiae incarnatio nos visitavit. Divinae autem gratiae operatio et omnia quae ad divinae charitatis bonitatem manifestius spectant, Spiritui sancto ascribuntur; sicut est remissio peccatorum, distributio quorumcunque bonorum ex sua bonitate, non ex meritis nostris proveniens. Hinc est quod aqua et Spiritu , non aqua et Patre vel Filio regenerari dicimur, cum tamen totius Trinitatis operatio in singulis eadem sit. Omnia denique sacramenta, quae in Ecclesia conficiuntur ex bonitate Dei, Spiritui sunt attribuenda: ut
Abbreviated transcription (Latin):
ic quoq ꝑsonȩ filii quȩ ad rationem
uel sapientiam ꝑtinent. specialiter
assignantur. iuxta illud. Pater om̃e iu¬
dicium dedit filio. Potentia siquidem
sapientiȩ in discretione iudicii cedit. ubi
equitas magis ẽ examinanda. quamuis &
potentia exercenda. Quod autẽ supponi
pendere udicium declarat. quod impii¬
pret̃ cetera mala missum etiam a patre
filium respuerunt. Unde filius ait. Si
ñ uenissem & loquutus eis ñ fuissẽ: pec¬
cattm ñ haberent. Nunc autẽ excusatio¬
nem ñ habent de peccato. Ad hoc etiã illa
inscriptio psalmi ꝑtinet. quȩ agit ꝓ oc¬
cultis filii. id ẽ udiciis de quib dictum
est. iudicia tua abyssus multa. quia sic̃
dictum ẽ sapientis est iudicare. id est qͥd
ex iusticia cuiq debeatur agnoscere. Ap̃m
dei uirtutẽ & dei sapientiã apłs nominat.
Sapientiam quippe. in qua omĩa ad in¬
tegrum nouit. Uirtutem uͦ. ꝑ quam bo¬
norum om̃ium efficaciam complet. Un¬

Expanded text:
Sic quoque personae Filii quae ad rationem Sic quoque personae Filii quae ad rationem vel sapientiam pertinent, specialiter assignantur, juxta illud: Pater omne judicium dedit Filio . Potentia siquidem Sapientiae in discretione judicii cedit, ubi aequitas magis est examinanda, quam vis et potentia ependeat iudicium declarat, secunduminter caetera mala missum etiam a Patre Filium respuerunt. Unde Filius ait: Si non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato . Ad hoc etiam illa inscriptio Psalmi pertinet, quae ait, pro occultis Filii , id est, judiciis de quibus dictum est: Judicia tua abyssus multa . Quia sicut dictum est, sapientiae est judicare, id est, quid ex justitia cuique debeatur agnoscere. Christum Dei virtutem et Dei sapientiam . Apostolus nominat Sapientiam quippe, per quam omnia ad integrum novit; virtutem vero, per quam bonorum omnium efficaciam complet. Un
Abbreviated transcription (Latin):
pientia. una bonitas. una eadẽq oꝑatio.
quȩ tam̃ ad potentiam assignant᷑. patri
specialiter attribuuntu. quȩ ad sapien¬
tiam spectant. filio. quȩ ad bonitatẽ ꝑti¬
nent: spui scõ. ut a subiectis declaratur
exemplis. Ait filius. Quȩ pater posuit
in sua potestate. Et alibi. Sicut chisposu¬
it mͥ pater. Quotiens autem ipsa huma¬
nitas filii opem untte sibi diuinitatis
implorat. aut aliquas preces ei fundit:
solo patris utitur uocabulo. ipsam scilico
commemorando potentiam. qua potens
est ds̃ efficere quod rogatur. uelut cũ dr̃.
patrem loquutionẽ dirigit. in specialib
orationib quȩ in celebrationib missarũ
fiunt. Apłs quoq cum ait patrẽ susci¬
tasse u̾m a mortuis. uel uuficaturum
esse corpora nr̃a. uel filium aut spiritũ
scm̃ misisse. uel ei filium obedisse. cum
inquam talia dicit: quasi ꝓprie ⁊ speci-¬
aliter ꝓprietati patris ascribit. quȩ ad po¬
testatem attinere uidentor

Expanded text:
pientia, una bonitas, una eademque operatio: pientia, una bonitas, una eademque operatio: quae tamen ad potentiam assignantur, Patri specialiter attribuuntur; quae ad sapientiam spectant, Filio; quae ad bonitatem pertinent, Spiritui sancto ut a subjectis declaratur exemplis. Ait Filius: Quae Pater posuit in sua potestate . Et alibi: Sicut disposuit mihi Pater Quoties autem ipsa humanitas Filii, opem unitae sibi divinitatis implorat, aut aliquas preces ei fundit, solo Patris utitur vocabulo, ipsam scilicet commemorando potentiam, qua potens est Deus efficere quod rogatur, velut, cum diciPatrem locutionem dirigit in specialibus orationibus, quae in celebrationibus missarum fiunt. Apostolus quoque cum ait Patrem suscitasse Jesum a mortuis, vel vivificaturum esse corpora nostra, vel Filium aut Spiritum sanctum misisse, vel ei Filium obedisse; cum, inquam, talia dicit, quasi proprie et specialiter proprietati Patris ascribit, quae ad potestatem attinere videntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Unde bene in his que facimus uł
deum facere exoramus. commemorati¬
onem trinitatis facimus. dicentes. In no¬
mine patris & filii & sp̃s sc̃i. uel in no¬
mine sc̃ẽ ⁊ indiuidue truntatis. ut sic̃
trium ꝑsonarum indiuisa est oꝑatio:
sic & earum inseparabilis sit inuocatio.
Hinc ẽ qđ moyses cum prius dixisset.
in principio creauit ds̃ celum & terram.
adiecit. & sp̃s dñi ferebatur suꝑ aquas.
In deo quidẽ creatore patrem insinirans.
diuinam potentiam ꝑ quam creare de
nichilo om̃ia potuit. congrue cõmemo¬
rat. quia hoc nom̃ ds interpretatur ti¬
mor. et potestati reuerentia timoris ma¬
xime exhibetur. Nomine uͦ principii
filium designat. id est diuinam rationẽ.
seu sapientiam. in qua ꝑ ꝓuidentiam
cuncta prius consistere quodãmͦ habue¬
id est diuinȩ gr̃ȩ bonitatem. In creatione
quoq hominis ñ dixit faciam hominẽ
trinitatis una sit potentia. una sa¬

Expanded text:
tur. Unde bene in his quae facimus, vel tur. Unde bene in his quae facimus, vel Deum facere exoramus, commemorationem Trinitatis facimus, dicentes: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti; vel, in nomine sanctae et individuae Trinitatis, ut sicut trium personarum indivisa est operatio, sic et earum inseparabilis sit invocatio. Hinc est quod Moyses, cum prius dixisset: In principio creavit Deus coelum et terram , adjecit: Et Spiritus Domini ferebatur super aquas . In Deo quidem creatore Patrem insinuans, divinam potentiam, per quam creare de nihilo omnia potuit, congrue commemorat, quia hoc nomen Deus interpretatur timor, et potestati reverentia timoris maxime exhibetur. Nomine vero principii Filium designat, id est, divinam rationem seu sapientiam, in qua per providentiam cuncta prius consistere quodammodo habueid est, divinae gratiae bonitatem. In creatione quoque hominis non dixit, faciam hominem, Trinitatis una sit potentia, una sa
Abbreviated transcription (Latin):
ec utiq trinitatis distinctio. ad di¬
uini cultus religionẽ plurimum
ꝓficit nobis. & ob hoc precipue ipsa dei
sapientia incarnata in p̃dicatione sua
eam decreuit assumere. Duo quippe sunt.
quȩ nos om̃mo deo subiectos efficiunt.
timor scilicet atq amor. Potentia siqͥdẽ
& sapientia maxime timorẽ incutiunt.
cum deum iudicẽ esse sentimus. & quȩ
uoluerit om̃ia posse punire scimus. &
nichil eum latere cognoscimꝰ. Benigni¬
tas uero ad amorẽ ꝑtinet. ut quẽ benig¬
nissimum habemus. potissimũ disigamꝰ.
Ex quo etiam ammaduerti potest eum
ulcisci impietatẽ uelle. quia quo plus
placet ȩquitas. eomagis displicet iniqͥtas.
iuxta illud. Dilexisti iusticiam. & odisti
iniquitateo
Qursum hȩc trinitatis distinct̾io ad
uniu̾soꝵ dei oꝑum cõmendationẽ
cedere ue. Ulit. Hinc totius trintatis
oꝑa indiuisa. id est communia e̾eꝰ dicun¬
tur. quia quicquid potentia geritur. idẽ
sapientia moderatur. & bonitate condi¬

Expanded text:
ec utique Trinitatis distinctio ad divini cultus religionem plurimum proficit nobis, et ob hoc praecipue ipsa Dei sapientia incarnata, in praedicatione sua eam decrevit assumere. Duo quippe sunt, quae nos omnino Deo subjectos efficiunt, timor scilicet atque amor. Potentia siquidem et sapientia maxime timorem incutiunt, cum Deum judicem esse sentimus, et quae voluerit omnia posse punire scimus, et nihil eum latere cognoscimus. Benignitas vero ad amorem pertinet, ut quem benignissimum habemus, potissimum diligamus. Ex quo etiam animadverti potest, eum ulcisci impietatem velle; quia quo plus placet ei aequitas, eo magis displicet iniquitas, juxta illud: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem Rursum, haec Trinitatis distinctio ad universorum Dei operum commendationem rocedere velit. Hinc totius Trinitatis opera indivisa, id est, communia esse dicuntur; quia quidquid potentia geritur, idem sapientia moderatur et bonitate condi
Abbreviated transcription (Latin):
Pat̃ nusquam legitur missus. GR EG̃.¬
ueri solet cur sp̃s inigne apparuit. cur
Lin igne simul & linguis. cur aliqͣndo
in columba. aliquando in igne monstra¬
tur.cur suꝑfilium dĩ in specie columbȩ.
& suꝑ discipłos in igne apparuit. Hec
quatuor ꝓposita uideamus. Sp̃s in igne

Expanded text:
Pater nusquam legitur missus. Quaeri solet cur Spiritus in igne apparuit, cur in igne simul et linguis, cur aliquando in columba, aliquando in igne monstratur; cur super Filium Dei in specie columbae, et super discipulos in igne apparuit? Haec quatuor proposita videamus. Spiritus in igne
Abbreviated transcription (Latin):
tores ferire s corrigere mansuete. Hi aut
qui simplicit̾ sunt homines. & idõ pecca¬
tores: debuerunt sp̃ualit̾ contra se ipsos
accendi. & ꝑ pęnitentiam saluari Et uos
testimoniũ ꝑhibebitis: quia ab inicio mec̃

Expanded text:
tores ferire, sed corrigere mansuete. Hi autem tores ferire, sed corrigere mansuete. Hi autem qui simpliciter sunt homines, et ideo peccatores debuerunt spiritualiter contra seipsos accendi, et per poenitentiam salvari. Et vos testimonio perhibebitis, quia ab initio mec
Abbreviated transcription (Latin):
tas dicit. Ignem uenimittere in terram.
a malignis spiritib conculcãtur. In ig¬
neis linguis monstratꝰ ẽ. quia lingua
uerbo congruit. & uerbum qui ẽ dĩ filuiᷤ
una ẽ substantra cũ sp̃u sc̃o. Uel idõ in
linguis. quia sicut ꝑ linguam ꝓcedit uer¬
bum. ata qui sc̃o spũ tangitur. dĩ uige¬
nitum confitetur. Uel idõ in igneis lin¬
guis: quia quos replet ardentes & loq̃n¬
tes facit. Qui enim dm̃ amando predi¬
cant: corda audientiũ inflãmant. Ali¬
quando in columba. aliquando inigne
monstratur. quia quos replet. simpli¬
ces & ardentes facit. Non enim placet dõ
aut simplicitas sine zelo: aut iste sine illa.
Undeueritas. Estote gͦ prudentes sicut¬
serpentes: & simplices sic̃ columbe. Pruden¬
tiam serpentis exponit paulus dicens. Nlo¬
lite pueri effici sensib De simplicitate etũ
columbe dicit. S malicia paruuli estote.
In dño ꝑ columbam. indiscipłis ꝑ ignem
apparuit.quia iustus iudex noluit pecca¬

Expanded text:
tas dicit: « Ignem veni mittere in terram, a malignis spiritibus conculcantur. In igneis linguis monstratus est, quia lingua verbo congruit, et Verbum, quod est Dei Filius, una est substantia in Spiritu sancto. Vel ideo in linguis, quia sicut per linguam procedit verbum, ita qui sancto Spiritu tangitur, Dei Unigenitum confitetur; vel ideo in igneis linguis, quia quos replet, ardentes et loquentes facit; qui enim Deum amando praedicant, corda audientium inflammant. Aliquando in columba, aliquando in igne monstratur, quia quos replet, simplices et ardentes facit. Non enim placet Deo aut simplicitas sine zelo, aut iste sine illa. Undeserpentes, et simplices sicut colombae . Prudentiam serpentis exponit Paulus, dicens: Nolite pueri effici sensibus. De simplicitate etiam columbae dicit: Sed malitia parsuli estote . In Domino per columbam, in discipulis per ignem apparuit; quia justus judex noluit pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uo genera beneficii complectit᷑. uł cũ
beniuole damꝰ. uł cũ readituro cõmo¬
damus. Om̃i aũt petenti tetribue inquit
da ẽ ei iusticia. ne eũ inanem dimittas
caq ñ solũ de elemosims eroniaros.
hoc intelligendũ ẽ. quia etiam diuttes
ñ semꝑ dare possent. s de pecunia que
nunquã deficit. id: de sapientia. quam
tantomagis retines. quanto plus eã pro
dõ petentib distribuis. Ergo uolent
mutuari a te sapientiã ut alios doceat.
ne auertaris: quia qd̾ alios docebit ꝑte.
tibi reddetur a dõ. L.l.iii. M.xxxuiii.
ocet enim humani uidicii uitanda
ec̃ arbitria. cũ danmi uoluntate.
ut ꝑ spem futuroꝵ bonoꝵ scłarẽ supel¬
lectilem contempr.entes. in anẽ gentium
cupiditatem arguamꝰ.L. liii. M .IIIII.
E ꝓutuultis ut faciant uob̾ homineꝰ.

Expanded text:
Duo genera beneficii complectitur, vel cum Duo genera beneficii complectitur, vel cum benevole damus, vel cum reddituro commodamus. Omni autem petenti te tribue, inquit da est ei justitia, ne eum inanem dimittas. taque non solum de eleemosynis hoc intelligendum est, quia etiam divites non semper dare possent; sed de pecunia quae nunquam deficit, id est, de sapientia, quam tanto magis retines, quanto plus eam pro Deo petentibus distribuis. Ergo volenti mutuari a te sapientiam ut alios doceat, ne avertaris, quia quod alios docebit per te, tibi reddetur a Deo. L. 53Y M. 38 ocet enim humani judicii vitanda esse arbitria cum damni voluntate, ut per spem futurorum bonorum, saecularem supellectilem contemnentes, inanem gentium cupiditatem arguamus. L. 54V M 54 Et prout vultis ut facian vobis homines,
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã audeat dicere eos debere con¬
tempni ut uestim̃tũ. Ingreco ẽ palliũ.
t quicunq te angariauerit mille
passus: uade cũ illo ⁊ alia duo. Magist̃.¬
on solũ tua ut deuites alt̾cationem¬
s. ⁊ te ipsũ prebe angarianti. ñ tam
pedib quã ammo. cõpassionis affectu pa¬
ratus multo plus seruire quã p̃ceperit.
E mille passus qm̃ iter sabbati stnt. inqͥ
seruilia oꝑa ꝓhibent᷑. licitũ opus intel¬
ligimus. qđ ⁊ millenarus designat. qui
ꝑfectionem significat. Iecirco dicit mille
& duo milia. ut ñ solũ corpore s etiã spũ
& amma ꝑfecte dõ seruiamꝰ. mansuete
tolerando q̃ ꝓximꝰ ex infirmitate intule
ic ea uindicta ñ ꝓhibet᷑ Aus̃. srit
quȩ ad correctionẽ ualet. sed hiue
uindictȩ ñ est idoneus nͥ qui odiũ dilecdi¬
one suꝑat. Non emm odit pat̾ filur̃ casti¬
gando. Qui petit a te da ei. & uolenti mu¬
tuari a te neauertarie. Bed a

Expanded text:
quisquam audeat dicere eos debere conquisquam audeat dicere eos debere contemni ut vestimentum. In Graeco est pallium. t quicunque te apassus, vade cum illo et alia duo. Non solum tua, ut devites altercationemsed et te ipsum praebe angarianti, non tam pedibus, quam animo compassionis affectu paratus multo plus servire quam praeceperit. Per mille passus, quoniam iter Sabbati sunt, in quo servilia opera prohibentur, licitum opus intelligimus: quod et millenarius designat, qui perfectionem significat. Idcirco dicit mille et duo millia, ut non solum corpore, sed spiritu et anima perfecte Deo serviamus, mansuete tolerando quae proximus ex infirmitate intulerit. Hic ea vindicta non prohibetur, quae ad correctionem valet, sed huic vindictae non est idoneus, nisi qui odium dilectione superat. Non enim odit pater filium castigando. Qui petit a te, da ei; et volenti mutuari a te ne avertaris. BEDA.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ad salutẽ ꝓximoꝵ ualere posst̃ tolerare
precipit. Et ꝑtinet ad miscd̾iã. ut canꝙͣ.
filiis egrotantib uł frencticis si salus slor.
id exigat. multa patiant᷑ donec infirmi
tis impetus frangit᷑ ira sedat᷑. & patien¬
tiam ille inuitatur adpęnitentiam:
cd̾m mysticos intellectꝰ Penoniãi.
iubemͣ prebere alterã dexterã. iustꝰ
enim sinistram ñ ht̃. Sinos heticus in dis
stimonium de scripturis. Auousnn
obilitas scłm dm ẽ dextera. nobilitas
autẽ scłaris sinistra. Ergo quicunq
tempni scdm honores scti. Et uli qui
uult tecũ in iudicio contendere. ⁊ tunicã
tuam tollere: remite er ⁊ palliũ. Per tu¬
nicam ⁊ uestim̃tũ accipe om̃ia quȩ tẽpo¬
ralit᷑ possidemꝰ. Si enĩ de necessariis hoc
imꝑatũ ẽ. quantomagis de suꝑfluis:
Magna questio ẽ. utrum hoc etiam de
scruis accipiendũ sit. Et si ab isto dño
accõmodatius ad dm̃ colendũ regant᷑.
quã a cupienti auferre. nescio utrum

Expanded text:
ximorum valere possunt, tolerare praecipit. Et pertinet ad misericordiam, ut tanquam filiis aegrotantibus et phreneticis, si salus illorum id exigat, multa patiantur donec infirmittis impetus frangitur, ita sedatur et per patientiam ille invitatur ad poenitentiam? Secundum mysticos intellectus, jubemur praebere alteram dexteram: justus enim sinistram non habet. Si nos haereticus in dispstimonium de Scripturis AUGUST.. Nobilitas secundum Deum, est dextera; nobilitas autem saecularis sinistra. Ergo quicunquetemni secundum honores saeculi. Et illi qui vult tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte et pallium. Per tunicam et vestimentum, accipe omnia quae temporaliter possidemus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis de superfluis? Magna quaestio est utrum hoc etiam de servis accipiendum sit. Et si ab isto Domino accommodatius ad Deum colendum regantur, quam a cupienti auferre: nescio utrum
Abbreviated transcription (Latin):
uoistis quia dictum ẽ. oculũ ꝓ
oculo. & dentẽ ꝓdente. Ego aũt
dico uob̃. ñ resistere malo. Leꝵ.
In lege ẽ retributio. in euan¬
dum excedebant inundicta: idõ
concessum ẽ eis. ut si omĩno condonare
nollent malefactorib suis. saltẽ ȩquali¬
tatem attend̾ent ibi & ñ excessũ. scilicet
ut ꝓ membro ablato simile membrũ ac¬
cuꝑent de immico. In euanglłio aũt ñ de¬
bemus resistere malo. id ꝑ malũ. sed in
bono uincere malũ. Nec istud ẽ contra¬
rium iudicib p̃cipientib suspendi latro¬
nes. si solã iusticiam ibi attendant & ñ
odiũ. uł aliqđ sͥ cõmodum. Squũ ẽ enĩ
ut recipiat quisq qđ fecerit. s quia ulci¬
scendi libido uiciosa ẽ. hoc discernere ⁊
uncicare do iudicibq sius reseruandũ ẽ.¬

Expanded text:
ctum est, oculum pro oculo, et dentem pro dente. Ego autem dico vobis, non resistere malo. HIERON. In lege est retributio, in Evanmodum excedebant in vindicta, ideo concessum est eis, ut si omnino condonare nollent malefactoribus suis, saltem aequalitatem attenderent ibi et non excessum, scilicet ut pro membro ablato simile membrum acciperent de inimico. In Evangelio autem non debemus resistere malo, id est per malum, sed in bono vincere malum . Nec istud est contrarium judicibus praecipientibus suspendi latrones, si solam justitiam ibi attendant, et non odium vel aliquod sibi commodum. Aequum est enim ut recipiat quisque quod fecerit, sed quia ulciscendi libido vitiosa est, hoc discernere et vindicare Deo judicibusque suis reservandum e
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat om̃ia & ã nemine iudicat᷑. Terra
uero scabellũ pedũ eiuis nuncupał. quia my¬
stice significat peccatores. qͥ ꝑ iusticiã i
infimis ordinant᷑. ⁊ sub lege puniuntur.
quod ñ est: non ec̃ dicamꝰ. Magis ter

Expanded text:
judicat omnia, et a nemine judicatur . Terra vero scabellum pedum ejus nuncupatur, quia mystice significat peccatores, qui per justitiam in infimis ordinantur, et sub lege puniuntur. quod
Abbreviated transcription (Latin):
recepit dñs uxorẽ ñ dimitt debere.
excepta causa fornicationis. ⁊ si dimissa
fuerit manere innuptã. Quicqͥd uiris
iubetur: hoc consequent̃ redundat ad
feminas. Neq enim adultera uxor di¬
mittenda ẽ: & uir mechus tenendus.
illos inuiris pudiciciȩ frena laxant᷑.¬

Expanded text:
ecipit Dominus uxorem non dimitti debere excepta causa fornicationis, et si dimissa fuerit, manere innuptam . Quidquid viris praecipitur, hoc consequenter redundat in feminas. Neque enim adultera uxor dimittenda est, et vir moechus tenendus.illos in uiris pudicitiae frena laxant
Abbreviated transcription (Latin):
bonum sit. s ne uidȩi pessima consuctu¬
dine uirantes ꝑcreaturas. crederent eas
ueneranttas. Euangłium aũt ñ recipit
uram̃tum. cum om̃is fidelis sermo ꝓ
Ion ẽ hoc contrariũ apło. qui sepe iu¬
rauit dicens. ecce corã dd quia nͨ m̃¬
tior. & qui ẽ benedictus in scła. scit quia
ñ mentior. nͥ quis dicat ñ et̾ iurationem.
quia ñ dixit ꝑ dm. neq ꝑ aliqͥd. Quȩ de
pit ñ iurare nͥ necessitate.ut cũ uidentur
homines pigri ad credendũ. Unde ñ dix̃
malũ ẽ. s amalo. id sicogeris iurare.
de necessitate infirmitatis eoꝵ quibus
aliquid suades uenit. Tu enim ñ peccas.
qui bene uteris uiratione. quȩ quamius
bona ñ sit. tam̃ ẽ necessaria. s ille peccat
cuiꝰ infirmitate tu iurare cogeris. Hy
ꝑstitionem uet̾is contumaciȩ con¬
demnans. Erat enim iudeis religio iu¬
sui. quib in dei contumeliã uenerationẽ
iurando deferebant. Quid enĩ mom̃ti
erat iurare ꝑcelũ sedem dĩ. ꝑ terram sca

Expanded text:
bonum sit, sed ne Judaei pessima consuetudine jurantes per creaturas, crederent eas venerandas . Evangelium autem non recipit juramentum, cum omnis fidelis sermo pro Non est hoc contrarium Apostolo, qui saepe juravit, dicens: Ecce coram Deo, quoniei pessima consuetudine jurantes per creaturas, crederent eas venerandas . Evangelium autem non recipit juramentum, cum omnis fidelis sermo pro pit non jurare nisi necessitate, ut cum videntur homines pigri ad credendum. Unde non dixit: Malum est, sed a malo, id est si cogeris jurare, de necessitate infirmitatis eorum quibus aliquid suades, venit. Tu enim non peccas, qui bene uteris juratione: quae, quamvis bona non sit, tamen est necessaria; sed ille peccat, cujus infirmitate tu jurare cogeris. Neque rstitionem veteris contumaciae condemnans HILAR. Erat enim Judaeis religio, jusui, quibus in Dei contumeliam venerationem jurando deferebant. Quid enim momenti erat, jurare per coelum sedem Dei, per terram scab
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. quia ꝑ uxorẽ quam qͥs ducit.
totam illius ꝓgeniẽ magis diligit. Con¬
iugium uͦ facit manifestus consensus
legitimarũ ꝑsonarũ. Multa quippe
sunt quȩ coniugiũ impediunt. ut cog¬
ꝓuenit infirmitate siue defectu mẽbro
seu frigiditate naturȩ. Conugĩ bona
sunt. fides. spes ꝓlis. sacram̃tum. Endes
thori ẽ. unculum pudiciciȩ. id pactio
coniugalis. qua neutri licet ante mortẽ
alterius alii commisceri. In spe ꝓlis ẽ ut
susceptus filius religiose educetur. Sacra
uiri. ⁊ um unius uxoris ẽ. sicxp̃c unius
sponse id ÷ eccłȩ sponsus ẽ. & eccła uns

Expanded text:
charitas; quia per uxorem quam quis ducit, charitas; quia per uxorem quam quis ducit, totam illius progeniem magis diligit. Conjugium vero facit manifestus consensus legitimarum personarum. Multa quippe sunt quae conjugium impediunt, ut cogprovenit infirmitate, vel defectu membrorum, seu frigiditate naturae. Conjugii bona sunt, fides, spes prolis, sacramentum, fides thori est vinculum pudicitiae, id est, pactio conjugalis, qua neutri licet ante mortem alterius alii commisceri. In spe prolis est, ut susceptus filius religiose educetur. Sacramviri, et vir unius uxoris est, sic Christus unius sponsae id est Ecclesiae sponsus est, et Ecclesia unius
Abbreviated transcription (Latin):
illo: ñ dimittat illã. Est aũt conuigiũ ui¬
ri & feminȩ federatio legitima. ꝑ quã li¬
cepeis adusum carnis ꝑmisceri. scłm di¬
uinas ⁊ humanas leges.ota in conui¬
gio sc̃ȩ trinitatis uestigium. Est enĩ uir
principiũ unde mulier. utrunq prin¬
cipium. unde ꝓcedit t̾cium. Coniugium
institutũ ẽ in paradyso ante peccatũ ad
officiũ ꝓereandi. post peccatũ uͭ etiã reme¬
dium ẽ ad euitandã forncationẽ. Qd̾
aũt̃ legis tẽpore licebat uni multas ha¬
bere uxores. ut ppłs dĩ augeret᷑ contigit.
s nunc minime licet. quia ppls̃ dĩ iam
auctus ẽ. Tunc etiã preceptum erat ut
unusqͥsq de tribu sua uxorẽ duceret.
ne tribus ꝑmiscerent᷑ & ne transiret
possessio unius in possessione alt̾ius. qr
terra ꝑtribus diuisa erat. Nune aũt
institutũ est abȩccłã. ut ñ desua sed de
alia ꝓsapia uxorẽ quis ducat. ut augeat᷑

Expanded text:
illo, non dimittat illam . Est autem conjugium viillo, non dimittat illam . Est autem conjugium viri et feminae foederatio legitima, per quam licet eis ad usum carnis permisceri, secundum divinas et humanas leges. Nota in conjugio sanctae Trinitatis vestigium. Est enim vir principium, unde mulier, utrumque principium, unde procedit et tertium. Conjugium institutum est in paradiso ante peccatum ad officium procreandi, post peccatum vero, etiam remedium est ad evitandam fornicationem. Quod autem legis tempore licebat uni multas habere uxores, ut populus Dei augeretur contigit; sed nunc minime licet, quia populus Dei jam auctus est. Tunc etiam praeceptum erat, ut unusquisque de tribu sua uxorem duceret, ne tribus permiscerentur, et ne transiret possessio unius in possessionem alterius, quia terra per tribus divisa erat . Nunc autem institutum est ab Ecclesia, ut non de sua, sed de aliena prosapia uxorem quis ducat, ut augeatur
Abbreviated transcription (Latin):
licet uiris. & eadẽ seruitꝰ pari conditione¬
sit ꝑdidisti omẽm qui forncat᷑
abs te. ñ est fornicatio tantũ stupri. s
generalit᷑ quȩ ã lege dei aberrare facit.
idolis. uel aliis scelerib cõmunicare.
causa huiusmodi forncationis dimit¬
tenda ẽ uixta illud. Si oculus tuus
scandalizat te:erue eũ ⁊ ꝓice abs te.
i uͦ uxor ñ conat᷑ urũ criminib appli¬
care: ñ ẽ abicienda istiusmodi fornica¬
tionis causa. Comugiũ enim bonũ natu¬
rale ẽ. qͦd diffunditur int̾ om̃s etiã infide¬
les. Inde ẽ illud iobannis ad herodẽ. Non
licet tͥ habere uxorẽ fr̃is tui. Adulterium
enim erat ut ait iob̃es crisostomꝰ suꝑ illã
locum. Philippus nanq fr̃berodis mari¬
tus herodiadis erat. & gener patris eius
arethȩ regis. ut ieronimꝰ ibidem asserit.
Qđ etiam int̾ fidelẽ &e infidelẽ coniugiũ
sit: docet apłs dicens. Siquis fr̃ ht̃ uxorẽ¬
infiddem. & hec consentit habitare cum

Expanded text:
 servitus pari conditionesit: Perdidisti omnem qui fornicatur abs te ; non est fornicatio tantum stupri, sed generaliter quae a lege Dei aberrare facit. t uxor, vel aliis sceleribus communicare, causa hujusmodi fornicationis utique dimittenda est, juxta illud: Si oculus tuus scandalizat te, erue eum et projice abs te. Si vero uxor non conatur virum criminibus applicare, non est abjicienda istiusmodi fornicationis causa. Conjugium enim bonum naturale est, quod diffunditur inter omnes, etiam inter infideles. Inde est illud Joannis ad Herodem: Non licet tibi habere uxorem fratris tui . Adulterium enim erat, ut ait Joannes Chrysostomus super illum locum. Philippus namque frater Herodis, maritus Herodiadis erat, et gener patris ejus Aretae regis, ut Hieronymus ibidem asserit. Quod etiam inter fidelem et infidelem conjugium sit, docet Apostolus, dicens: Si quis frater uxoreinfidelem, et haec consentit habitare cum
Abbreviated transcription (Latin):
n conuigali inquit uinculo si pudicicia
muneris amplioris expetit᷑. qua expetita
& electa. & uoti debito oblata.iam ñ so¬
lum nuptias capescere. s etiam si ñ nu¬
bant nubere uelle damnabile ẽ. Nam ut
hoc demonstret apls ñ ait cum in delicis̾
tiȩ talium damnandȩ iudicant᷑. s dam¬
natur ꝓpositi fraus. damnat᷑ fractiuot
fides. damnat᷑ ñ susceptio a bono infe
damnantur tales non quia coniugalẽ
fidẽ posterius inierunt. s qr pͥmam fidẽ
talium nuptias ñ eẽ nuptias. s potius
eos similitudo ueritatis. Masis ⁊ en

Expanded text:
n conjugali quippe vinculo si pudicitia muneris amplioris expetitur; qua expetita et electa et voti debito oblata, jam non solum nuptias capessere, sed etiam si non nubatur, nubere velle damnabile est. Nam ut hoc demonstraret Apostolus, non ait, cum in deliciis vel talium damnandae judicentur, sed damnatur propositi fraus; damnatur fracta voti fides, damnatur non susceptio a bono inferdamnantur tales, non quia conjugalem fidem posterius inierunt, sed quia continenttalium nuptias non esse nuptias, sed potius e similitudo veritatis. Quia en
Abbreviated transcription (Latin):
lentia. Ds̃ enim generalit᷑ instituens
siue ante legẽ. siue in lege. ꝑ hunc enĩ
xp̃c quȩ facta sunt dimittit. adiuuat
ne amplits fiant. ꝑducit ubi om̃ino
fieri ñ possint. Facit ut lex impleatur:
ut natura liberetur. ne peccatũ dominet᷑.

Expanded text:
lentia. Dominus enim generaliter instituens lentia. Dominus enim generaliter instituens sive ante legem, sive in lege. Per hunc enim Christus, quae facta sunt, dimittit; adjuvat, ne amplius fiant; perducit, ubi omnino fieri non possint; facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominet
Abbreviated transcription (Latin):
poris ablutio quam uidemꝰ. signum est
int̾ioris ablutionis animȩ. quȩ consistit
in peccatoꝵ remissione. A qua enĩpur-¬
gans ext̾ius a sordib corporalib. signũ
ẽ fidei mundantis int̾uis a peccatis.
Sacerdos quoq lauans in aqua. desig¬
nat sp̃m in fide remittentẽ peccata. Ui¬
dendum ẽ tam̃ de hoc sacram̃to sicut
de aliis. quia nichil refert a quocunq
detur ministro. Minister enĩ ministrat.
xp̃c baptizat. Unde illud. hic ẽ qui bap¬
tizat. Quappt siue a clericis siue a la¬
icis. seu etiam a mulierib necessitate
imminente detur. ñ tam̃ reiterat᷑. Hoc
sacram̃tũ sicut & sacram̃tum altaris.
alii ad uitam. alii ad mortẽ accipiunt.
Qui enĩuere accedunt. & rem &
sacram̃tum accipiunt. Qui ficte. sacra¬
m̃tum tantũ. Unde si postmodũ resipu¬
erint: ñ rebaptizabuntur. Forma autẽ
baptismi. sunt ista uerba. In nomine
patris & filii & sp̃s scĩ. Uel sua eqͥpol¬

Expanded text:
poris ablutio quam videmus, signum est poris ablutio quam videmus, signum est interioris ablutionis animae, quae constitit in peccatorum remissione. Aqua etiam purgans exterius a sordibus corporalibus, signum est fidei mundantis interius a peccatis. Sacerdos quoque lavans in aqua, designat Spiritum in fide remittentem peccata. Videndum tamen est de hoc sacramento sicut de aliis, quia nihil refert a quocunque detur ministro. Minister enim ministrat, Christus baptizat. Unde illud: Hic est qui baptizat. Quapropter sive a clericis, sive a laicis, seu etiam a mulieribus necessitate imminente detur; non tamen reiteratur. Hoc sacramentum sicut sacramentum altaris, alii ad vitam, alii ad mortem accipiunt. Qui enim vere accedunt, et rem et sacramentum accipiunt; qui ficte, sacramentum tantum. Unde si postmodum resipuerint, non rebaptizabuntur. Forma autem baptismi sunt ista verba: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, vel aequipol
Abbreviated transcription (Latin):
apud om̃s facile acquirit᷑. ne se aliqͥs ꝓp̃t
inopiam excusaret. Nota qi multiplicit̃
accipit᷑ baptisma. Baptismoꝵ nanq
unũ tantũ ẽ aqua ut ioħis. qͦd remissi¬
onem peccatoꝵ ñ dedit. Aliud in igne
uel sp̃u. quo baptizati sunt apłi in die pen¬
tecostes. Unde illud. Uos autem bapti¬
rabimini sp̃u sc̃o. Tercium in aqua &
spũ quo baptizauerunt apłi. Quartũ
in sanguinis effusione. Tria uisibilia.
id sacerdos. baptizandꝰ. aqua. sunt in
baptismate.& tria inuisibilia ic fides.
brosius in primo libro de sacram̃tis. idõ
prior descendit in baptismũ quã sp̃s
scs̃. cum mͦ econu̾so fiat. quia dñs non
indigebat mundari. Nobis aũt uirtus
& presentia tͥnitatis quȩ in baptismate
xp̃i manifestata ẽ. iniusibilit᷑ oꝑat᷑ in
baptisinatis insibili sacram̃to. Sacram᷑
tum uͦ ẽ uisibile signũ inuisibilis gr̃ȩ.
uelitti cũ quis baptizat᷑. ipsa ext̾ior cor¬

Expanded text:
apud omnes facile acquiritur, ne se aliquis propter apud omnes facile acquiritur, ne se aliquis propter inopiam excusaret. Nota quia multipliciter accipitur baptisma. Baptismorum namque unum tantum est in aqua, ut Joannis, quod remissionem peccatorum non dedit. Aliud in igne vel Spiritu, quo baptizati sunt apostoli in die Pentecostes. Unde illud: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto . Tertium in aqua et Spiritu quo baptizaverunt apostoli. Quartum in sanguinis effusione. Tria visibilia, id est, sacerdos, baptizandus, aqua, sunt in baptismate; et tria invisibilia, id est fides, brosius in primo libro De sacramentis, ideo prior descendit in baptismum quam Spiritus sanctus, cum modo e converso fiat, quia Dominus non indigebat mundari. Nobis autem virtus et praesentia Trinitatis, quae in baptismate Christi manifestata est, invisibiliter operatur in baptntum vero est visibile signum invisibilis gratiae. Veluti cum quis baptizatur, ipsa exterior cor
Abbreviated transcription (Latin):
in iob: qͦd apuid nos ualet aqua baptismi.
hoc egit apud uet̾es uel ꝓpariuilis sola
fides. uel ꝓ maiorib uirtus sacrificioꝵ.
uel ꝓ his qui ex abrahe stirpe ꝓdieruis.
mysti̾um circũcisionis. Solutio. Decebat
nouum regẽ nouam legẽ instituere. ini¬
micicias int̾ iudȩos & gentes soluere: ut
duo ppłi munũ iungerent᷑. & fieret unuᷤ
popłs. Quare necesse fuit inimiciciarũ
causas. uidelicet iudȩoꝵ ritus qͦs gen¬
tiles abhorrebant euacuare. & alia sa¬
cram̃ta q̃ ut̾sq cõmunia forent subst¬
tuere. Propt̃ hoc qͦq baptismꝰ circunci¬
sionis loco subiit. quia circũcisio imꝑfe¬
ctum erat sacram̃tum. ut pote marib so¬
lis attinens. Baptismꝰ uͦ ꝑfectũ ẽ sacra¬
m̃tum. quia utͥq sexui sine dolore com¬
modatur. In aqua uͦ idõ uniformit con¬
secratur baptisma. quia de xp̃i latere
manauit aqua. & quia nullus liquor
adeo ualet ad abluendũ sicut aqua. ⁊

Expanded text:
in Job: « Quod apud nos valet aqua baptismi, in Job: « Quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud veteres vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificiorum, vel pro his qui ex Abrahae stirpe prodierunt, mysterium circumcisionis. Solutio. Decebat novum regem novam legem instituere, inimicitias inter Judaeos et gentiles solvere, ut duo populi in unum jungerentur, et fierent populus unus. Quare necesse fuit inimicitiarum causas, videlicet Judaeorum ritus, quos gentiles abhorrebant evacuare, et alia sacramenta quae utrisque communia forent substituere. Propter hoc quoque baptismus circumcisionis loco subiit, quia circumcisio imperfectum erat sacramentum, utpote maribus solis attinens. Baptismus vero perfectum est sacramentum, quia utrique sexui sine dolore commodatur. In aqua vero ideo uniformiter consecratur baptisma, quia de Christi latere manavit aqua, et quia nullus liquor adeo valet ad abluendum sicut aqua, et
Abbreviated transcription (Latin):
sedere consueuit. ut uenturi raptum
accipitris p̃uisa in aquis umbra decli¬
net. Et nos suꝑ fluenta scripturarũ
sedeamꝰ. quarũ speculis edocti dinoscere
& p̃cauere ualeamus insidias hostis
antiqui. Hinc ẽ illud. Oculi eiꝰ colũbe
quȩ lacte sunt lotȩ. & resident iuxta
fluenta plenissima. Nidificare solent
in foraminib petrȩ. in cau̾na maceriȩ.
Petra xp̃e ẽ. cuius in cruce clauis ma¬
nus. latus ẽ lancea ꝑforatũ. Maceria
eius. ẽ uirtus sc̃oꝵ coadunata. Cauerna
in ea. sinus frat̾nȩ dilectionis. in qͦ dum
teneros in fide nutriunt: quasi nidifi¬
cantib columbis in se locũ pandunt.
Hinc illud. Surge amica mea. speciosa
mea &e ueni columba mea in foraminib
petre. in cauina maceriȩ. Hȩc septẽ uir¬
tutis exempla cõmemorauimꝰ. quia sp̃s
sc̃ĩ qͥ i columba descendit septiformis ẽ
tismus successerit circuncisioni.
Ut enim beatꝰ Grrbouiꝰ ait quarto libro

Expanded text:
sedere consuevit, ut venturi raptum sedere consuevit, ut venturi raptum accipitris praevisa in aquis umbra declinet. Et nos super fluenta Scripturarum sedeamus, quarum speculis edocti, dignoscere et praecavere valeamus insidias hostis antiqui. Hinc illud: Oculis ejus columbae quae lacte sunt lotae, et resident juxta fluenta plenissima . Nidificare solent et in foraminibus petrae, in caverna maceriae. Petra Christus est , cujus in cruce clavis manus, latus est lancea perforatum . Maceria ejus est virtus sanctorum coadunata. Caverna in ea, sinus fraternae dilectionis: in quo dum teneros in fide nutriunt, quasi nidificantibus columbis in se locum pandunt. Hinc illud: Surge, amica mea, speciosa mea et veni: columba mea, in foraminibus petrae, in caverna maceriae . Haec septem virtutis exempla recte commemoravimus; quia Spiritus sancti, qui in columba descendit, septiformis est tismus successerit circumcisioni. Ut enim beatus Gregorius ait quarto Libro
Abbreviated transcription (Latin):
eo erant sp̃m dĩ. id÷ rem significantem
sp̃m sc̃m̃. descendentẽ ut columbã. hoc
est. sicut remquȩ uere columba erat ad
signifi candũ assumpta. Ptrum colũba
nouit᷑ creata fuerit: & post ꝑactũ offi¬
cium soluta in elem̃ta. necne: nichil
lorum aꝑtionẽ baptiratis. Beda in ome¬
aturã columbȩ uideamꝰ. ut Ilia
inde nob̃ uitȩ instituta sumamus.
Nullũ ore uł unguib ledit. ne minimas
quidẽ musculas uł uermiculos. Uidea¬
mus ne dentes nr̃i sint arma & sagitȩ.
contineamꝰ manus a rapinis. Qui fura¬
batur iam ñ furet᷑. magis aũt laboret
oꝑando manib suis qͦd bonũ est: ut
habeat unde tribuat necessitatẽ patienti
Nam & columba sepe alienos quasi suos
fertur alere pullos. Ipsa terre fructib
& semine pascit᷑. Audiamus apłm. Bo¬
num ẽ ñ manducare carnẽ. & ñ bibere
do qui fec̃ nos. Risus nr̃ in luctũ conu̾¬
tatur. & gaudiũ in merorẽ. Beati lugen¬
tes. qm̃ ipsi consolabunt᷑. Suꝑ aquas

Expanded text:
 id est, rem significantem Spiritum sanctum descendentem ut columbam, hoc est, sicut rem quae vere columba erat, ad hoc significandum assumpta. Utrum columba noviter creata fuerit, et post peractum officium soluta in elementa necne, nihil lorum apertionem baptizatis. Naturam columbae videamus, ut nobis inde vitae instituta sumamus. Nullum ore vel unguibus laedit, ne minimas quidem musculas vel vermiculos. Videamus ne dentes nostri sint arma et sagittae, contineamus manus a rapinis. Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operando manibus, quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti . Nam et columba saepe alienos quasi suos fertur alere pullos, ipsa terrae fructibus et semine pascitur. Audiamus Apostolum: Bonum est non comedere carnem, et non bibere Risus noster in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Super aquas
Abbreviated transcription (Latin):
bentis audit᷑. Columba apparuit suꝑ ca¬
put itiu. ne uox patͥs putaretur ẽẽ facta
ed & hoc qͦd uox pat̾na intonuit. non
docet filiũ. s nob̃ quid credẽ debeams
ostenditur. baptizatũ scilicet a ioħe uerũ
ẽẽ dĩ filiũ. Nos quoq ꝑ aquã ablutionis

Expanded text:
bentis auditur. Columba apparuit super cabentis auditur. Columba apparuit super caput Jesu, ne vox Patris putaretur esse facta Sed et hoc quod vox paterna intonuit, non docet Filium, sed nobis quid credere debeamus ostenditur, baptizatum scilicet a Joanne, verum esse Dei Filium, nos quoque per aquam ablutionis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ acsi dicat. In te placitũ meũ constitui.
hoc ẽ. ꝑ te gerere quod mͥ placet. Qđ̃ uͦ
matheus dicit. in quo mͥ complacui. ita
exponitur. Qui penitendo corrigit que
male fecit. in quo penitet. sibi displicet
quod fecit. Et quia pat̾ om̃ps humano
modo locutus ait. pęnitet me fecisse ho¬
minem: udetur sͥ displicuisse in peccato¬
rib. In solo aũt xp̃o sͥ complacuit. qͥa
ñ se eum ereasse hominẽ penituit. qñ¬
quidẽ nullũ in eo peccatsi fuit. Unde da¬
uid. Iurauit dñs & ñ pęnitebit eũ. tu
Ntelligas euangłistas. cũ ñ eandẽ locu¬
tionem retulerint. eandem retulisse
sententiam. Quȩ diu̾sitas locutionũ ad
hoc utilis ẽ. ne uno mͦ dictũ minus intel¬
ligatur. & alit᷑ quã se res hc̃ int̾pretetur.
Ysteriũ trinitatis u Magister
baptismo xp̃i monstrat᷑. Filius
bapͣtizatur. sp̃s sc̃s descendit in specie
columbe. uox patͥs testimoniũ filio pre¬

Expanded text:
est ac si dicat: In te placitum meum constitui, est ac si dicat: In te placitum meum constitui, hoc est, per te gerere quod mihi placet. Quod vero Matthaeus dicit: In quo mihi complacui, ita exponitur: Qui poenitendo corrigit quae male fecit, in quo poenitet sibi displicet quod fecit. Et quia Pater omnipotens humano modo locutus ait: Poenitet me fecisse hominem , videtur sibi displicuisse in peccatoribus. In solo autem Christo sibi complacuit, quia non se eum creasse hominem poenituit, quandoquidem nullum in eo peccatum fuit. Unde David: Juravit Dominus et non poenitebit eum, tu ntelligas evangelistas, cum non eamdem locutionem retulerint, eamdem retulisse sententiam. Quae diversitas locutionum ad hoc utilis est, ne uno modo dictum, minus intelligatur, et aliter quam se res habet, interpretetur.ysterium Trinitatis in baptismo Christi monstratur. Filius baptizatur, Spiritus sanctus descendit in specie columbae, vox Patris testimonium Filio prae