comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ipse solẽ cuiꝰ lumine per¬
funditur aspiciat: S ñ tam
tales omnino suꝑna pietas
despexit: uerũ medelã eis salu¬
tis qua aduidendã lucẽ ꝑueni¬
re possent adhibuit. Ipsa lux
inuisibilis. ipsa dei sapientia
carnẽ inqua uideri posset in¬
duta ẽ: quȩ in hominis habi¬
tu apparens. & loquens homi¬
nib : paulatim fide purifica¬
ta eorũ corda ad cognitionẽ
suȩ diuinȩ uisionis ꝓueheret
Missus ẽ. ante illũ homo mag¬
ni meriti: cuiꝰ testimonio pa¬
rarentur om̃s ad audiendam
mox ut appareret ipsã dei
sapientiã : aduidendũ ipsum
solẽ iusticiȩ. nube iã corporis
tectũ: idẽ. aduidendũ audier¬
dum q hominẽ qui ds̃ esset.
plenũ gr̃e et ueritatis: fuit in¬
quit homo missus a dõ: cui
nom̃ erat ioħs: Hic uenit in
testimoniũ. ut testimonium
phiberet de lumine: ut omnes

Expanded text:
tamen ipse solem, cujus lumine pertamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis proveheret. Missus est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut om
Abbreviated transcription (Latin):
bo aꝑte docetur: qđ ipsa uitalis
ratio. ꝑ quã ominia disposita
sunt et regunt᷑. ñ omnẽ crea¬
turã sed rationabilẽ tantũ ut sa¬
ꝑe possir. illaminat: Homines
nanq qui adimaginẽ di facti
sunt. ꝑciꝑe sapientiã possunt:
aminalia ñ possunt: S et am¬
malis quicũq ẽ homo: ñ ꝑci¬
pit ea quȩ sunt sp̃s dei Unde
bene cum dixisset et uita erat
lux hominũ. subiunxit et de
his qui ab humanȩ conditionis
honore ꝓcul recedentes. cõpara¬
ti sunt iumentis insipientib
et similes facti sunt illis: atq
ideo recꝰte ueritatis luce pri¬
uantur E lux inquit inte¬
nebris lucet: & tenebrȩ eã ñ
comp̃henderunt: Lux quippe
illuminari merent᷑ corda ho¬
minũ. suę p̾sentia cognitioni
illustrat: Tenebre aute stulti
sunt et iniqui: quoꝵ ceca p̾cor¬
dia lux eternȩ sapientiȩ qua¬
lia sint manifeste cognoscit:
gentiã possint: ueluti si qͥlib&e
cecꝰ uibare solis ꝑfundatur. nec

Expanded text:
bo aperte docetur quod ipsa vitalis bo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia disposita sunt et reguntur, non omnem creaturam, sed rationabilem tantum ut sapere possit, illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt, animalia non possunt. Sed et animalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Unde bene cum dixisset: Et vita erat lux hominum, subjunxit, Et de his qui ab humanae conditionis honore procul recedentes comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis, atque ideo recte veritatis lumine privantur. Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux quippe uae illuminari merentur, corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat: tenebrae autem stulti sunt et iniqui, quorum caeca praecordia lux aeternae sapientiae qualia sint manifeste cognoscit, gentiam capere possint: veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
rũ sine ipso factũ ẽ: patet ꝓfe¬
cto. qͥa ip̃se creatura ñ ẽ per
quẽ omnis creatura facta est
&̾ ne quis audiens factã ꝑ dm̃ cre¬
aturã. mutabilẽ crederet eiꝰ uo¬
luntatẽ : quasi qui subito uellet
facere cretura. quã ab ȩterno nũ¬
quã antefecisset: manifeste do¬
cet euangelista factã quidẽ in
tempore creaturã : ẜ. in eterna
creatoris sapientia quando et
qualis crearetur semꝑ fuisse dis¬
poñtũ. & hoc ẽ quod ait. Qđ
factu ẽ. in ipso uita erat Idest.
qđ factũ in tempore siue iitũ
siue uita carens apparuit᷑. om̃e
hoc in sp̾ali facꝰtoris ratione qͥsi
semꝑ iixerat et uiuit: ñ quia
coeternũ ẽ. creatori qđ creauit:
sed quia coeterna ẽ. illi ratio uo¬
luntatis suȩ. in qua ab ȩterno
habuit & habet quid & quando
crearet: qualit ereata gubernet
ut maneant: ad quẽ finẽ singła
que ereauit ꝑducat: Sequitur
Q uita erat. lux hominũ: Quo uer¬

Expanded text:
rum sine ipso factum est, patet proferum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam per Dominum creaturam, mutabilem crederet ejus voluntatem, quasi qui subito vellet facere creaturam quam ab aeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum. Et hoc est quod ait: Quod factum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum sive vita carens, apparuit, omne hoc in spirituali factoris ratione, quasi semper vixerat et vivit. Non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Sequitur: Et vita erat lux hominum. Quo ver
Abbreviated transcription (Latin):
cabilis sit diuinȩ substantiȩ na¬
tura: cũ aꝑtissime iacobus dicat
apłs. Apud quẽ ñ ẽ transinuta¬
tio: nec uicissitudinis obumbra¬
tio: Itẽ fuere quidã praui dog¬
matis auctores: qui xp̃m homi¬
nẽ tantũ confitentes. dm esse
ꝓrsus ñ crederent: Quos conse¬
quenter opprimit. cũ ait. & deus
erat uerbũ fuere alii qui dm̃n
quidẽ illũ.s. ex tẽpore incarnati¬
onis factũ: ñ autẽ eternũ ante
scła natũ a patre putarent Unde
quidã taliũ dixisse cõmeniorat᷑
Non inuideo xp̃o facto deo: qm
et ego si uolo. possũ fieri scđm
ipsũ. & horii nefandã refellit
sententiã euangelista: cũ ait.
partũ uirginis fuisse iã non
negarentꝰ ñ tam̃ natũ ex pa¬
tre s facꝰtũ a patre: et ideo mi¬
norẽ patre. quia creaturã ere¬
derent: Etiã hos dampnat euan¬
gelicus sermo: qͥ dicit: Omnia
ꝑ ipsũ facta st̃: et sine ipso fac¬
cũ. ẽ. nichil Si enĩ nichil creat᷑a¬

Expanded text:
tabilis sit divinae substantiae natura, cum apertissime Jacobus dicat apostolus: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. . Item fuere quidam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non invideo Christo facto Deo, quoniam et ego si volo, possum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creatura
Abbreviated transcription (Latin):
siur naturali ingenio: seu sapi¬
entia diuina. Sicͦut enĩ nemo
a se ipso eẽ. potest: ita etiã nemo
a se ipso sapiens. eẽ potest. s illo
illustrante de quo scriptũ est.
om̃is sapientia a dño deo est.
uiꝰ utranq naturã. & diuinã
uidelicet. qua semꝑ ubiq totꝰ
manec: et humanã ex qua in
tempore natus loco inclusus
apparuit: consequent̃ euangłi¬
sta descibit dicens In mundo
erat. & mundus ꝑ ipsũ factus
ẽ: et mundus ei ñ cognouit.
n ꝓpria uenit: et sui cũ ñ receꝑ¬
unt: In mundo quippe erat. &
mundus ꝑ ipsũ factus ẽ: quia
dẽ erat : quia totus ubiq: quia
suȩ p̃sentia mae̾statis. sine la¬
bore regens. & sine onere conti¬
nens qđ fecit Q mundus eũ
ñ cognouit: quia lux in tenebriᷤᷤ
lucet. et tenebeȩ eã ñ cõphen¬
derunt: Mundũ nanq hoc loco
dicit homines mundi amore
deceptos: atq inherendo creat̃ȩ.
ab aguoscenda creatoris sui ma¬

Expanded text:
sive naturali ingenio, sive sapisive naturali ingenio, sive sapientia divina. Sicut enim nemo a seipso esse, ita etiam nemo a seipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est. Cujus utramque naturam, et divinam, videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus apparuit, consequenter evangelista describit dicens: In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receerunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui ma
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑhiberet de lumine Erat
lux uera: que illuminat omnẽ
hominẽ uenientẽ in hunc mun¬
dũ. Q scĩ quidẽ homines lux
sẽ recte uocati: dicente adeos
dño uos estis lux mundi &
apło paulo. fuistis aliquando
tenebre: nunc autẽ lux in dño
S multũ distat inter lucẽ quȩ
illuminat᷑ et lucẽ quȩ illumi¬
nat: inter eos qui partipationẽ
uerȩ lucis accipiunt ut luceant.
et ipsã lucẽ ꝑpetuã quȩ ñ solũ
lucere in se ipsa. s. sua p̾sentia
quoscunq attigerit illustrare
sufficit:. Adcuiꝰ comparationẽ
uerȩ lucis. ñ tantũ minores
quilibet decti: uerũetiã ipse
ioħs quo maior int̾ natos mu¬
putabatur monstretur. Ille enĩ
ut seriptũ ẽ. erat lucerna ardeis
et lucens: ardens scilicet fide
et dilecꝰtione: lucens uerbo et
actione. Gratiã uͦ lucis. pectori¬
bus infunde: solius ẽ eus de
qͦ dicitur: Erat lux uera : que
illuminat omnẽ hominẽ ue¬
uenientẽ in hunc mundũ:
omnẽ uidelicet qui illuminat᷑.

Expanded text:
ret de lumine. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi , et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur et lucem quae illuminat. Inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos muse quod putabatur monstretur. Ille enim, ut scriptum est, erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Omnem videlicet, qui illuminatur,
Abbreviated transcription (Latin):
S emꝑ apud patre: seꝑ cũ patre:
semꝑ de patre: semꝑ in patre: Sei
apud patrẽ: cũ / illi ẽ una nat᷑alic
ĩmensitas Semꝑ cũ patre: cũ
qͦ illi una ẽ. naturalis eternitas:
Semꝑ de patre: de qͦ illi ẽ. nat᷑alit̃
eterna natiuitas: Semꝑ in pa¬
tre: cũ qͦ illi ẽ. una naturalit᷑

Expanded text:
d Patrem, semper cum Patre, semper de Patre, semper in Patre: semper apud Patrem, cum quo illi una est naturalis immensitas; semper cum Patre, cum quo illi una est naturalis aeternitas; semper de Patre, de quo illi est naturaliter aeterna nativitas; semper in Patre, cum quo illi est una natural
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitate saluatoris et fidẽ
recꝰte credentiũ sublimit mibu¬
it: et heregicoꝵ ꝑfidiã potentꝰ
exuꝑat: fuere nanq heretici.
qui dicerent: Si gͦ natus ẽ xp̃c
erat tempꝰ quando ille ñ crat:
Quos pͥmo sermone redarguir
pore ortũ. s. in exortu temporĩ
existentẽ. ac ꝑ hoc sine ullo tem¬
poris mitio de patre natum
monstraret: iuxta qđ ipse loqͣ¬
inꝓuerbiis: Dñs possedit me
mitio uiarũ suarũ: antequã
qͥcꝗͣ faceret aprincipio abgtus
ordina  sũ: Item fuerunt hert d¬
tici: qui tres sc̃ȩ trmitatis ps¬
nas ee. negantes dicerent: I
ds̃ quando uult pater. ẽ: quando
uult filius ẽ: qͣndo uult sp̃e sc̃s

Expanded text:
et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit,pore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loqerbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem Deus quando vult, Pater est; quando vult, Filius est; quando vult, Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
& dicens. Gła inexcelsis dõ: et in
tra pax hominib bone uolunta¬
tis. Gła utiq deo qͥ desꝑatis mor¬
talibus. munus eternę salutis ex¬
hibuit. & pax hominib bone uo¬
lũ atis. qͦs certamine suo. xp̃c suo
q p̃lio. in regnũ ꝓpriũ diabolica
de captiuitate reuocauit. &quã
congrue euangłicus sermo into

Expanded text:
 dicens: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Gloria utique Deo, qui desperatis mortalibus munus aeternae salutis exhibuit: et pax hominibus bonae voluntatis, quos certamine suo Christus, suoque praelio in regnum proprium diabolica de captivitate revocavit. Et quam congrue evangelicus into
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ filiȩ suꝑnę ciuitatis apparius¬
se pastorib in loco qͥ a conuentu
pecorĩ antiqͥtus turris gregis
uocabat᷑: et est uno miliario ad
orientẽ a bethleem: uͥ etiã ne
tria pastorũ illoꝵ monumnenta
mȩccła monstrant᷑. Nlouerat tunc
uenisse in carne dim. eui una
et ȩterna. ẽ. cũ patre potestas: qͥ

Expanded text:
sunt filiae supernae civitatis, apparuissunt filiae supernae civitatis, apparuisse pastoribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est uno milliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse in carne Dominum, cui una et aeterna est
Abbreviated transcription (Latin):
in milib uida: ex te mͥ egrediet᷑
abinitio a dieb eternitatis. Uide¬
bat se in bethleem peꝑisse dñatorẽ
isrł: qui eternꝰ ex patre ds ante se¬
cula natus. ẽ. Uidebat se uirginẽ
concepisse: peꝑnse filũ: & uocasse
nomen eiꝰ iħm Legerat in ꝓpħis
Ecce uirgo concipiet & pariet fili¬
ũ: et uocabit᷑ nom̃ eiꝰ emmanubel
Legerat: Bos cognouit possessorẽ
suũ: et asmꝰ p̾sepe dñi sui Uide¬
bat dñm positũ in p̃sepe: quo
bos et asinus solet nutriendus
aduenire: Meminerat sibi
dicꝰtũ ab angło: Sp̃s sc̃s suꝑue¬
niet in te. et uirtꝰ altissimi obum¬
brabit tͥ: ideoq et qđ nascet᷑ exte
sc̃m. uocabit᷑ filiꝰ dĩ: Legerat
modũ natiuitatis eiꝰ. ñ nisi an¬
gelo reuelante potuisse cognos¬
eͦi: dicente ysaia: Generationẽ
aut̃ eiꝰ quis enarrabit: Legerat
& tut᷑ris gregis nebulosa: filiȩ h¬
on usq ad te uenient: et uenit
potestas pͥma regnũ filiȩ iberłm
Audiebat angelicas uirtutes. quȩ

Expanded text:
millibus Juda, ex te enim egredietur ab initio a diebus aeternitatis. Videbat se in Bethleem peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Videbat Dominum positum in praesepi, quo bos et asinus solent nutriendi advenire. Meminerat sibi dictum ab angelo: Spiritus sniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus, non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicente Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Legerat: Et tu, turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pastores. glorificantes et laudan¬
tes dm̃ in om̃ibꝰ quȩ audierãt
et uiderant: sic̃ dictũ ẽ. ad il
tionis qua nob̾ pie subuenire
dignatꝰ ẽ. ad agendas semꝑ bene¬
ficiis eiꝰ gr̃as reuerti Si enim
illi sola adhuc natiuitate eiꝰ
cognita. reuersi st̃ glorificantes
et laudantes dm̃ in om̃ibꝰ quȩ
audierant et uiderant: quanto

Expanded text:
pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illae dispensationis qua nobis pie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et
Abbreviated transcription (Latin):
eternã diuinitatis eiꝰ potentiã
ꝑ quẽ omĩa facta sunt subli¬
mius mente uolando. & limpi¬
dius speculando cognouit: ac
nob̾ cognoscendã scribendo con¬
cradidit Ergo alii euangelistȩ
xp̃m ex tempore natũ describt̃:
ioħs eundẽ in pͥncipio fuisse te¬
stat᷑ dicens In principio erat

Expanded text:
aeternam divinitatis ejus potentiam, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens: In
Abbreviated transcription (Latin):
minũ hominis iħu xpi natiui¬
tatẽ quȩ hodierna die facꝰta est
scõr uerbis euangelistarũ mathei
uidelicet et luçe manifestatam
cognouimꝰ: li et etiã de uerbi.
idẽ diuinitatis eiꝰ et̾nizate in qua
patri manet semꝑ equalis. beati
archanũ. Neq eni frustra ĩ cȩna
supra pectus dm̃ iħu recubuisse ꝑ¬
hibetur: s ꝑ hoc typice docemur.
quia cȩlestis haustũ sapientiȩ cetis
excellentiꝰ de sc̃issimo eiꝰdẽ pecto¬
ris fonte potauerit: Undͥe & me¬
rito in figura quatuor animali¬
ũ. aquilȩ uolanti cõparat᷑. Cim¬
cꝰtis quippe auibꝰ aquila celsius
uolare: cunctis animantib cla¬
riꝰ solis radiis infigere consue¬
uit obtutus. E ceteri euangeli¬
stȩ quasi in terra ambulant cũ
dño: qui temporalẽ eiꝰ generatio¬
nẽ parit̾ & temporalia facta suf¬
ficient̃ exponentes. pauca de di¬
umitate dixerunt: hic autẽ qͣsi
ad cȩlũ uolat cũ dño: qͥ ꝑpauca
de temporalibꝰ eiꝰ actis eaifserens.

Expanded text:
nativitatem, quae hodierna die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati arcanum. Neque enim frustra in coena supra pectus Domini Jesu recubuisse perhibetur, sed per hoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens,
Abbreviated transcription (Latin):
fecte uigilant. custodire ñ de¬
sistunt: Ꝙ bene nato dño: pa¬
stores suꝑ gregẽ inigilant: Ille
etenĩ natus. ẽ. qͥ dicit Ego sũ
pastor bonus. Boms pastor:
animã suã dat ꝓ ouib suis S
& tempus imminebat: quo idẽ
pastor sume bonꝰ missis in mun¬
dũ pastoribꝰ bonis. oues suas q̃
longe lateq disꝑse errabant. ad
semꝑ uirentia celestis uite pas¬
cua reuocaret: Quors sũmo pa¬
stori p̃cepit: Si diligis me: pas
ait. Confirma fr̃s tuos E fa¬
ctũ ẽ. ut discesserunt ab eis an¬
geli in cęlũ: pastores loquebant᷑
ad inuicẽ:. Transeamꝰ usq bethleẽ.

Expanded text:
erfecte vigilant, custodire non deerfecte vigilant, custodire non desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, missis in mundum pastoribus, oves suas, quae longe lateque dispersae errabant, ad semper virentia coelestis vitae pascua revocaret. Quarum curam summo pastori praecepit: Si diligis me, pascriens, ait: Confirma fratres tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur adinvicem:
Abbreviated transcription (Latin):
solũ cȩlestis uoce sermonis. ue¬
ruetia claritate diuinę lucis as¬
trurit. Nusꝗͣ enĩ in tota ueteriꝰ
testam̃ti serie reppimꝰ angłos qͥ
tã sedulo apparuere patribꝰ cũ
luce apparunsse. s hoc pͥmlegũ
recte hodierno tempori seruatũ
ẽ quando exortũ. ẽ. in tenebris
lum̃ recꝰtis corde. misericors et
uniꝰ angłi uideret᷑ auctoritas:
poscꝗ̃ unꝰ facramentũ nouȩ
natiuitatis edocuit: statim mul¬
titudo çelestiũ agminũ. quȩ glo¬
riã dõ caneret. pacẽq simul ho¬
minibꝰ p̾dicaret affuit : aꝑte de¬
monstrans. quia ꝑ hanc natiui¬
tatẽ homines ad pacẽ uniꝰ fidei.
spei. & dilectionis. atq ad głam
diuinȩ laudationis essentꝰ con¬
uertendi: Significant autẽ my¬
stice pastores isti gregũ: docto¬
res qͦsq ac recꝰtores fideliũ ani¬
marũ. Nex cuiꝰ uigilias custo¬
diebant suꝑ gregẽ suũ ꝑicula
temptationũ indicat. a quib
se suosq subiectos. om̃s qui ꝑ¬

Expanded text:
estis voce sermonis, verum etiam claritate divinae lucis astruebat. Nusquam enim in tota Veteris Instrumenti serie reperimus angelos, qui tam sedulo apparuere patribus, cum luce apparuisse; sed hoc privilegium recte hodierno tempori servatum est, quando exortum est in tenebris lumen rectis corde, misericors et unius angeli videretur auctoritas, postquam unus sacramentum novae nativitatis edocuit, statim multitudo coelestium agminum, quae gloriam Deo caneret, pacemque simul hominibus praedicaret, adfuit, aperte demonstrans quia per hanc nativitatem homines ad pacem unius fidei, spei et dilectionis, atque ad gloriam divinae laudationis essent convertendi. Significant autem mystice pastores isti gregum doctores quosque ac rectores fidelium animarum. Nox, cujus vigilias custodiebant super gregem suum, pericula tentationum indicat, a quibus se suosque subjectos omnes qui p
Abbreviated transcription (Latin):
ille ipsũ apud dm̃ semꝑ fuisse
declarat dicens E uerbũ erat
apud dm̃ Alii eũ uerũ homi¬
nem: ille uerũ confirmat esse
dm̃ dicens E ds̃ erat uerbum:
Alii hominẽ eũ apud homines
temporaliter conuersatũ: ille
dm apud dm̃ in principio
manente ostendit. dicens. Hoc
erat in principio apud dm̃
Alii magnalia quȩ in homine
gessit phibent: ille qđ omnẽ
creaturã uisibilẽ et inuisibilẽ
mnia ꝑ ipsũ facꝰta st̃: & sine ip

Expanded text:
ud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent, ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem Omnia per ipsum fa
Abbreviated transcription (Latin):
gatione ꝓcuremꝰ. ut quẽ illi in
p̾sepio uidere uagientẽ. nos in pa¬
tris solio meream᷑ uidere regnan¬
tẽ. E uideamꝰ inquiunt hoc uer¬
bũ qđ factũ ẽ Quã recta et pura
fidei sc̃a confessio: In principio
erat uerbũ: & uerbũ erat apud
din: et ds̃ erat uerbũ: Hoc uerbũ.
natii ex patre. ñ factu ẽ: qͥa crea

Expanded text:
gatione procuremus, ut quem illi in gatione procuremus, ut quem illi in praesepio videre vagientem, nos in Patris solio mereamur videre regnantem. Et videamus, inquiunt, hoc verbum quod factum est. Quam recta et pura fidei sanctae confessio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum! Hoc verbum natum ex Patre, non fact
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fecit dñs & ostendit nob̾ Q ue¬
nerunt festinantes. & inuenerunt
mariã et ioseph: et infantẽ positũ
in p̃sepio: Pastores quidẽ illi: felici
gaudio festinarunt uidere quod
audierant: Et quia ardenti amo¬
re quesierunt: continuo saluato¬
rem quẽ quesierunt inuenire
meruert̃: Sed & intellectualium
pastores gregũ. immo cuncti fi¬
deles qua mentis industria xp̃m
querere debeant: dictis pariter
sus ostenderunt & factis Tanse¬
do usq bethleem ciuitatẽ dauid
et recolamꝰ amando qđ in ea uer¬
bũ earo factũ ẽ: atq eiꝰ incarna¬
tionẽ dignis celebremꝰ honoribꝰ
ranseamus abiectis concupiscen¬
tiis carnalib. toto mentis deside¬
rio usq bethleem suꝑnã: idest.
domũ panis uiui ñ manu factã
s eternã in cęlis: et recolamus
amando qͥa uerbũ qđ caro factũ
ẽ. illuc carne ascendit: ibi in
dextera dĩ patris sedet: Illo eum
tota uirtutũ instantia sequamur:
& sollicita cordis ac corporis casti¬

Expanded text:
 ostendit nobis. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Pastores quidem illi felici gaudio festinarunt videre quod audierant: et quia ardenti amore quaesierunt, continuo Salvatorem quem quaesierunt invenire meruerunt. Sed et intellectualium pastores gregum, imo cuncti fideles qua mentis industria Christum quaerere debeant, dictis pariter suis ostenderunt et factis. Transedo usque Bethleem civitatem David, et recolamus amando quod in ea Verbum caro factum est, atque ejus incarnationem dignis celebremus honoribus. Transeamus, abjectis concupiscentiis carnalibus, toto mentis desiderio usque Bethleem supernam, id est, domum panis vivi non manufactam, sed aeternam in coelis, et recolamus amando quia Verbum caro factum est. Illuc carne ascendit, ibi in dextra Dei Patris sedet. Illo eum tota virtutum instantia sequamur, et sollicita cordis et corporis casti
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ac laude ñ solũ uerbo s etiã
factis p̃dicare: neq unꝗͣ obli¬
uisci qđ ido ds̃ homo narus ẽ
ut nos ad imaginẽ et similitu¬
dmẽ suȩ diuinitatis renascendo
Ideo temptatꝰ in heremo: ut uincen¬
do temptatorẽ. nob̃ qͦq uincendi
ꝑitiã uirtutẽq tribueret: Idõ mor¬
tuus: ut mortis destrueret ĩꝑiũ.
deo surrexit & ascendit in celũ
ut nobis resurgendi a mortuis.
atq in cęlestib ꝑpetuo regnandi
spem exemplũq p̃beret. ꝓ quib
singłis reuersi adintuitũ pissi¬
me dispensationis eiꝰ. glorificemꝰ
et laudemꝰ ipsũ dm̃ ac dñm nr̃m¬

Expanded text:
 ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo ideo tentatus in eremo, ut vincendo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis, atque in coelestibus perpetuo regnandi spem exemplumque praeberet. Pro quibus singulis reversi ad intuitum piissimae dispensationis ejus, glorificemus et laudem
Abbreviated transcription (Latin):
sequentib demonstrabo. qd ista
nec tua comux scđm consuetudi¬
nẽ coniugii habeatur: nec iste qͥ
quia scilicet cooꝑator huiꝰ nati¬
uitatis. sp̃s sc̃s ẽ: Nã unigen¬
tus filius. qui ante scła meffabi¬
liter ex solo patre natus ẽ: iam
tate patris in humano corpo¬
re sco cooꝑante sp̃u inter ho¬
mines uenit: Iste ẽ: de quo seri¬
ptura p̾nuntiauit dicens: Pu¬
er natus est nobis: et filius
datus ẽ. nobis. Patris etenim
unigenitus filius. ex uirgine
generatus. ẽ: ut illã uirgiẽ
priorẽ euã quȩ ceciderat itcrui
renouaret atq erigeret : et qͥ
ꝑ prauã uoluntatẽ filii effecti
fuerant diaboli: ꝑ adoptionẽ
gratiȩ filios efficeret dei:
ariet inquit filiũ: & uocabis
nomen eius iesum: Uirgo
generat: et tu hunc genitum
uocabis iħm: qđ intex p̾tatur
saluator: Ipse enĩ saluũ facier
populũ suũ: a peccatis eorum:
ocabis ait nomen eiꝰ hoc quod
ante fuit: qđ ante scła nomi¬

Expanded text:
sequentibus demonstrabo quod ista sequentibus demonstrabo quod ista nec tua conjux secundum consuetudinem conjugii habeatur, nec iste qui quia scilicet cooperator hujus nativitatis Spiritus sanctus est: nam unigenitus Filius, qui ante saecula ineffabiliter ex solo Patre natus est, jamtate Patris in humano corpore, sancto cooperante Spiritu, inter homines venit. Iste est de quo Scriptura praenuntiat, dicens: Puer natus est nobis, et Filius datus est nobis . Patris etenim unigenitus Filius ex Virgine generatus est, ut per illam Virginem priorem Evam quae ceciderat, iterum renovaret atque erigeret; et qui per pravam voluntatem filii effecti fuerant diaboli, per adoptionem gratiae filios efficeret Dei. Pariet, inquit, filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Virgo generat, et tu hunc genitum vocabis Jesum, quod interpretatur salvator. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Vocabis, ait, nomen ejus hoc quod ante fuit, quod ante saecula nomi
Abbreviated transcription (Latin):
consuetuelinẽ et coniunctionem
longe alienã: Accipe gͦ eã sicut
cõmendatũ celestẽ thesaurũ: ut
deitatis diuitias: siẽ plenissimam
scĩtatẽ: sic̃ ꝑfectã nisticiã: Accipe
eã sic̃ unigeniti mansionẽ: sic̃
honorabile templii : sic̃ domum
di: sic̃ creatoris om̃iũ ꝓpriã: sicut
regis et sponsi cȩlestis domũ ĩma¬
culatã: Ita gͦ ioseph fili dauid.
ne timueris acciꝑe eã tͥ cõmen¬
datã. tuę religiositati creditam:
erua: fer curam : attende : fugi¬
ens abherode duc inegyptũ: itũ
remeans post herodis mortem
deduc in terrã irł Ne timueris
acciꝑe mariã conugẽ tuã: Con¬
iugẽ audiens ñ expauescas: non
conturberis : nec tu. nec quisq
sequentiũ usq in consũmationẽ
seculi: Coniugẽ eã dico. ꝓpterea
ut diabolo uirginitatẽ enis oc¬
cultẽ: ut iudeoꝵ prauitatẽ
excludã atq deiciã: ut legis
insti tuta ñ destruã: et in con¬

Expanded text:
consuetudinem et conjunctionem, consuetudinem et conjunctionem, longe alienam. Accipe ergo eam sicut commendatum coelestem thesaurum, ut Deitatis divitias, sicut plenissimam sanctitatem, sicut perfectam justitiam. Accipe eam sicut Unigeniti mansionem, sicut honorabile templum, sicut domum Dei, sicut Creatoris omnium propriam, sicut regis sponsi coelestis domum immaculatam. Ita ergo, Joseph, fili David, ne timueris accipere eam tibi commendatam, tuae religiositati creditam serva, fer curam, attende fugiens ab Herode, duc in Aegyptum, iterum remeans post Herodis mortem, deduc in terram. Israel. Ne timueris accipere Mariam conjugem tuam. Conjugem audiens, non expavescas, nec conturberis, nec tu nec quisque sequentium usque in consummationem saeculi. Conjugem eam dico propterea ut diabolo virginitatem ejus occultem, et Judaeorum pravitatem excludam atque dejiciam, ut legis instituta non destruam, et in
Abbreviated transcription (Latin):
congruit indignitati Ideo uo¬
lebat occulte dimittere eam:
ec eo cogitante: angłs dñi per
uisũ apparuit illi dicens: Quid
dubitas o ioseph: Quate ĩpudent̃
cogitas. Quare irrationabiliter
uirgo quę generat: Huiꝰ generati¬
onis minister es. et ñ largitor:
seruus et ñ dñs: mancipiũ & ñ
plasinator: ꝓpterea ministra: sex
ui: fer curam: intende et huic qͥ
nascitur. et huic que generat:
teni si tͥ uxor nominat᷑: si indes¬
ponsatione ⁊ͥ esse dicitur: ñ tͥ tam
uxor.ẽ: s. dei unigeniti electa ma¬
ter. ẽ: ꝓpterea ioseph fili dauid.
qͥ has ꝓmissiones accepit: eui is¬
ta fidelia data sunt testam̃ta Io
hereditatẽ accipe eã: quia illi ꝓ¬
nussa sunt testamenta fidelia:
oseph fili dauid: ne timueris acci¬
ꝑe mariã conugẽ tuã: Ne timu¬
eris: ne trepidaueris: ne contur¬
beris : sed securus et intrepidus
accipe eã. scđm legis p̾ceptũ uxorẽ
tͥ nominatã. et scđm nuptiar ũ

Expanded text:
congruit indignitati. Ideo vocongruit indignitati. Ideo volebat eam occulte dimittere. Haec autem eo cogitante, angelus Domini per visum apparuit ei, dicens: Quid dubitas, Joseph? quare imprudenter cogitas? quare irrationabiliter nim qui generatur. Hujus generationis minister es et non largitor; servus, et non Dominus; mancipium, et non plasmator. Propterea ministra, serva, custodi, fer curam, intende et huic qui nascitur et huic quae generat. Etenim si tibi uxor nominatur, si desponsata tibi esse dicitur, non tamen tibi uxor est, sed Dei unigeniti electa mater est. Propterea, Joseph, fili David, qui has promissiones accepit, cui ista fidelia data sunt testamenta; Johaereditatem accipe ea quae illi promissa sunt, testamenta fidelia. Joseph, fili David, ne timueris accipere Mariam conjugem tuam. Ne timueris, ne trepidaveris, ne conturberis, sed securus et intrepidus, accipe eam secundum legis praeceptum, uxorem tibi nominatam, sed secundum nuptiarum
Abbreviated transcription (Latin):
audi huiꝰ orationis Ioseph iust
erat: et illa uirgo ĩmaculata erat:
Sed ideo eam dimittere uolebat:
quoniã uirtutẽ mysterii. et sa¬
eramentũ qđdã magnificum
in eadẽ cognoscebat: Eui approxi¬
mare sese indignũ estimabat.
rgo humilians se ante tantã &
tã ineffabilẽ rem. querebat se
longe facere. siẽ et beatus pe¬
trus dño se humilians aiebat:
Recede a me dñe: qm homo pec¬
cator sũ. Uel sis̃ ille centurio:
ad eundẽ d̾ñm mittens dicebat.
I on sũ dignus ut sub tectũ meũ¬
intres: quia nec me ipsũ dignũ
estimaui ad te uenire. Uel sic̃
scã elisabetħ. ad ipsã beatã locu¬
ta .ẽ. mariã: dicens Et unde hoc
lians sese. in omnib cauebat
et timebat sibimet istiꝰ tantę
sc̃itatis comunctionẽ adhibere:
iccirco uolebat eã occulte dimit¬
tere : dimum eã dicens. et ame
longe faciã eã. et acognatione
mea: Maior ẽ enĩ eius digni¬
tas suꝑexcellit eiꝰ scĩtas: nec meę

Expanded text:
audi hujus dictionis. Joseph justus audi hujus dictionis. Joseph justus erat, et illa Virgo immaculata erat. Sed ideo illam dimittere volebat quoniam virtutem mysterii et sacramentum quoddam magnificum in eadem cognoscebat, cui approximare sese indignum aestimabat. Ergo humilians se ante tantam et tam ineffabilem rem, quaerebat se longe facere, sicut et beatus Petrus Domino se humilians aiebat: Recede a me, Domine, quia homo peccator sum . Vel sicut ille centurio ad eumdem Dominum mittens, dicebat: Non sum dignus ut intres sub tectum meum, quia nec meipsum dignum existimavi ad te venire . Vel sicut sancta Elisabeth ad ipsam beatam locuta est Mariam, dicens: Et unde hoc lians sese in omnibus cavebat et timebat sibimet istius tantae sanctitatis conjunctionem adhibere; et idcirco volebat eam occulte dimittere: Dimittam eam, dicens, et a me longe faciam eam, et a cognitione mea. Major est enim ejus dignitas, superexcellit ejus sanctitas, nec meae
Abbreviated transcription (Latin):
sepħ: ut supradictũ ẽ Si enim
ñ fuisset desponsata ioseph: om¬
niũ bonoꝵ incredibiles et in¬
mici iudei. lapidib eã occidene
deo uirũ eiꝰ. hic eũ euangelista
cũ esset homo uistus: Iustus ai
inuerbo: iustus infacto: ustus
in legis consũmatione: uistus
ininitio gratie: Iustus itaq
cũ fuisset. et nollet eã traduon
uoluit occulte dimittere: Ho
luit eã traducere: noluit eam
acciꝑe: noluit eã male diffa¬
mare : s uoluit eã occulte dimi¬
sic̃ misericors Talis gͦ cũ esset
ioseph: cogitabat ȩam occulte di¬
mittere: Hec inquit illo cogi¬
tante: Querendũ ẽ nobis nunc
quid cogitauerit: ut occulte eã
dimitteret: Hec cogitabat: ut
eam dimitteret Si suspitionẽ
in ea habebat: qͦmͦ iustus erat:
Si gͦ ñ ẽ suspicatus uel tale aliqͥd
cogitauit: cur eã dimittere uo¬
lebiat. ut ĩmaculatã et sc̃am uel¬
let dimittere : Iniustũ enĩ. et
hoc erat Sedenĩ simplicem sensũ

Expanded text:
seph, ut supra dictum est. Si enim seph, ut supra dictum est. Si enim non fuisset desponsata Joseph, omnium bonorum incredibiles et inimici Judaei lapidibus eam occidissent; ideo virum ejus hic eum evangelista cum esset homo justus. Justus autem in verbo, justus in facto, justus in legis consummatione, justus in initio gratiae. Justus itaque cum fuisset, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam. Noluit eam traducere, noluit eam accipere, noluit eam male diffamare, sed voluit eam occulte dimiut misericors. Talis ergo cum esset Joseph, cogitabat eam occulte dimittere. Haec, inquit, illo cogitante. Quaerendum est nobis nunc quid cogitaverit, ut occulte eam dimitteret. Haec cogitabat ut eam dimitteret. Si suspicionem in ea habebat, quomodo justus erat? Si ergo non est suspicatus, vel tale aliquid cogitavit, cur eam dimittere volebat? ut immaculatam et sanctam voluit dimittere. Injustum enim et hoc erat. Sed enim simplicem sensum
Abbreviated transcription (Latin):
tenet. totũ implet: totũ illustrat.
et possidet. Huius itaq uigem¬
ti dei. dicitur hȩc mater unrgo
maria: digna digni: ĩmaculata
sci: una uniꝰ  unica unici Nec
enĩ alter unigenitus suꝑ terrã
uenit: aut alia uirgo imigenicũ
genuit: In his omnib quę dicta
sunt: desponsata legitur. mater
eiꝰ maria: Et ait: Inuenta ẽ in
utero habens: Cui inuenta. aut
aquo inuenta ẽ: Primo ab an¬
gelis custodientib ea : ꝓtegentib
eã: conseruantib eam: uel eius
beatissimã animã adhonorem
illius qui ab ipsa generandus erat
Dehuinc inuenta ñ inconge ue
putatur ab ipso beato ioseph
sc̃o et nsto: qui pene licentia
maritali licet eã ñ contingere.
futurȩ tam̃ ut putabatur uro¬
ris omnia nouerat.
oseph autẽ uir eiꝰ inquit cum
esset homo iustus: et nollet
eam traducere: Uirũ appellaur
contra uideoꝵ prauitatẽ: ut ad¬
uersũ uirginẽ ñ seuirent Pror¬
terea et desponsata fuit ipsi io¬

Expanded text:
tenet, totum implet, totum illustrat tenet, totum implet, totum illustrat et possidet. Hujus itaque unigeniti Dei dicitur haec mater virgo Maria, digna digni, immaculata sancti, una unius, unica unici; nec enim alter unigenitus super terram venit, aut alia virgo unigenitum genuit. In his omnibus quae dicta sunt, desponsata legitur mater ejus Maria. Et ait: Inventa est in utero habens. Cui inventa, aut a a quo inventa est? Primo ab angelis custodientibus eam, protegentibus eam, conservantibus eam, vel ejus beatissimam animam ad honorem illius qui ab ipsa generandus erat. Dehinc inventa non incongrue putabatur ab ipso beato Joseph sancto et justo, qui pene licentia maritali, licet eam non contingeret, futurae tamen, ut putabatur, uxoris omnia noverat. Joseph autem vir ejus, inquit, cum esset homo justus, et nollet eam traducere. Virum appellat contra Judaeorum pravitatem, ut adversus virginem non saevirent: propterea et desponsata fuit ipsi Jo
Abbreviated transcription (Latin):
deus inhumano aduenat. uel ge¬
nitus ẽ corpore: quiq ds̃ et dñis.
figurã serui suscepit. Non enir
pars uingeniti uenit incorpore:
nec se ipse diuisit. ut dimidiꝰ apud
patrẽ et dimidiꝰ esset in uirgine:
s totus apud patrẽ. et totus in uir¬
gine. Totus insinu patris: totus
in humano corpore. Hon relin¬
quens suꝑiora. uenit querere t᷑re¬
na: quȩ in cęlis sunt seruans. et
que in terra sunt saluaniꝰ. Ubiq
omp̃s. inscissus indiuisus: hic sc̃s
unigenitus ds̃. Si enĩ hoc uerbũ
humanũ et corporale inmissum
in aurib plurimoꝵ ñ diuiditur
ꝑ singulos. ut pars in alio. et pars
sit iterũ in alio: s in om̃ib inte¬
grũ et plenũ habetur. ut in uno¬
quoq totũ sit: quantomagis uer¬
bũ dei unigenitus ubiq totus est
et incelo et in terra: et apud pa¬
trẽ et in uirgine : et ñ diuiditur
ut dictũ est n̾eq scinditur. neq
in partes efficitur : sed totus cotũ

Expanded text:
Deus in humano adveniens vel geDeus in humano adveniens vel genitus est corpore, quique Deus et Dominus figuram servi suscepit. Non enim pars unigeniti venit in corpore, nec se ipse divisit, ut dimidius esset apud Patrem, et dimidius esset in Virgine, sed totus apud Patrem, et totus in Virgine, totus in sinu Patris et totus in humano corpore: non relinquens superna, venit quaerere terrena, quae in coelis sunt conservans, et quae in terris sunt salvans. Ubique omnipotens, inscissus, indivisus, hic sanctus unigenitus Deus. Si enim hoc verbum humanum et corporale immissum in auribus plurimorum, non dividitur per singulos, ut pars in alio, et pars sit iterum in alio, sed in omnibus integrum et plenum habetur, ut in unoquoque totum sit, quanto magis Verbum Dei unigenitus ubique totus est, et in coelo, et in terra, et apud Patrem, et in Virgine? Et non dividitur, ut dictum est, neque scinditur, neque in partes efficitur, sed totus totum
Abbreviated transcription (Latin):
tio eus: ipsa quȩ genuit. Quis unꝗͥ
ista audunt. Quis uidit talia. Qͥs
hoc excogitare potuit. ut mat̾ uir¬
go esset: intacta generaret: que et
uirgo ꝑmansit et genuit: Sĩc enĩ
quondã rubus comburi uidebatur.
et ignis eũ ñ tangebat : et sic̃ tres
pueri in camino inclusi habebanꝰ
et tam̃ eos ñ ledebat incendium.
nec odor fumi erat in eis. uel quẽ
nuĩ incluio. claustris ñ aꝑtis al¬
latũ ẽ. ei prandiũ ab ab achuch.
ita et hec sc̃a uirgo genuit dñm.
s mnracta ꝑmansit. Mlater esfec¬
ta ẽ: s uirginitatẽ ñ amisit:
Senuit infantẽ: et ut dictũ est
uirgo ꝑmansit. Uirgo ergo ge¬
nuit: et uirgo ꝑmansit Mater
filii facta ẽ: et castitatis sigillũ
non ꝑdidit Quare. Quia ñ homo
iste tantũ qͥ uidebatur: s uinge¬
nitus erat ds̃ qui incarne adue¬
nerat. Nec iubrt carnaliter geni¬
tus ẽ: s ꝑfecta cicirar incornore
uenit. Integer gͣ iste ec mãnuitus

Expanded text:
tio ejus ipsa quae genuit. Quis unquam tio ejus ipsa quae genuit. Quis unquam ista audivit? quis vidit talia? quis hoc excogitare potuit, ut mater virgo esset, et intacta generaret, quae et virgo permansit et genuit? Sicut enim quondam rubus comburi videbatur, et ignis eum non tangebat , et sicut tres pueri in camino inclusi habebantur, et tamen eos non laedebat incendium, nec odor fumi erat in eis: vel quemanum incluso, claustris non apertis, allatum est ei prandium ab Abacuc : ita et haec sancta virgo genuit Dominum, sed intacta permansit. Mater effecta est, sed virginitatem non amisit. Genuit infantem, et ut dictum est virgo permansit. Virgo ergo genuit, et virgo permansit. Mater filii facta est, et castitatis sigillum non perdidit. Quare? Quia non homo iste tantum qui videbatur, sed unigenitus erat Deus qui in carnem advenerat. Nec subito carnaliter genitus est, sed perfecta deitas in corpore venit. Integer ergo iste et indivisus
Abbreviated transcription (Latin):
ye fuit necessitas ut desponsa¬
ca esset maria ioseph. nisi ꝓ¬
pterea quatinꝰ hoc sacramentũ
diabolo celaret᷑ : et ille malignꝰ.
fraudis cõmenta aduersus des¬
ponsatã uirginẽ nulla penitus
inuenisset: Uel ideo fuit ciespon¬
sata ioseph: ut nato infanti. uel
ipsi marię curã uideretur gere¬
re ioseph. siue in egyptũ iens.
uel inde denuo ueniens Ideo i¬
sponsata fuit ioseph non tam̃ in
concupiscentia iuncta. later
inquit euis. Mater ĩmaculata.
mater incorrupta: mater inta¬
cta Mater eiꝰ. Cuiꝰ eius. Mat̾dĩ
ungeniti dñi. et regis omniũ:
plasmatoris et creatoris cuncto¬
rii. Illiꝰ qui in excelsis sine matre.
et interra ẽ sine patre ipsiꝰ qui
in cęlis scđm dĩtatẽ insinu est
patris: et interris scđm corporiᷤ
susceptionẽ insinu ẽ matris. O
magnę admirationis gr̃a: om
E narrabilis suauitatis gloria:¬
omesfabile magnũq sacramentũ
psa eadẽ uirgo: ipsa mat̾ dñi. Ipsa
gentrix: ipsa eius ancilla: Plasma¬

Expanded text:
e fuerit necessitas ut desponsata esset Maria Joseph, nisi propterea quatenus hoc sacramentum diabolo celaretur, et ille malignus fraudis commenta adversus desponsatam virginem nulla penitus invenisset? Vel ideo fuerat desponsata Joseph, ut nato infanti, vel ipsi Mariae curam videretur gerere Joseph, sive in Aegyptum iens, vel inde denuo veniens: ideo desponsata fuit Joseph, non tamen in concupiscentia juncta. Mater, inquit, ejus. Mater immaculata, mater incorrupta, mater intacta. Mater ejus: cujus ejus? Mater Dei unigeniti, Domini et regis omnium, plasmatoris et creatoris cunctorum: illius qui in coelis est sine matre, et in terris est sine patre; ipsius qui in coelis secundum deitatem in sinu est Patris, et in terris, secundum corporis susceptionem, in sinu est matris. O magnae admirationis gratia! o inenarrabilis suavitas! o ineffabile magnumque sacramentum! Ipsa eademque virgo, ipsa et mater Domini, ipsa et genitrix, ipsa ejus ancilla, plasma
Abbreviated transcription (Latin):
pretat᷑. Ipse nanq ẽ: qui ait. E go
sum panis uiiꝰ: qui de cęlo descen¬
di: Locus gͦ in qͦ diis nascitur
domus panis ante uocatus est.
quia futurũ ꝓfecto erat ut ibi
ille ꝑ materiã carnis appareret:
qui electorũ mentes interna sa¬

Expanded text:
atur. Ipse namque est, qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nasceretur domus panis ante vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna sa
Abbreviated transcription (Latin):
uia largiente dño missarũ sol¬
lempnia ter hodie celebraturi
sumꝰ: loqui diu de euangelica
lectione ñ possumꝰ: ẜ nos aliquid
uel breuiter dicere. redemptor is
nr̃i natiuitas ipsa compellit:
Quid ẽ. qđ nascituro dño mundus
describit᷑: nisi hoc qđ aꝑte mon¬
stratur. quia ille ueniebat in car

Expanded text:
uia, largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi hoc quod aperte monstratur, quia ille veniebat
Abbreviated transcription (Latin):
chalia subtraxit: Cui successit in
regnũ. filiꝰ eiꝰ amasias: Post quem
riȩ. tres reges in medio fuerint:
quos hic euangelista p̾termisit
Iora qͥppe ñ genuit oriã. s ochoriã.
et reliqͦs qͦs enumerauimꝰ Uerũ
quia euangeliste ꝓpositũ erat tres
tesserescedẽcades in diuerso tẽpor
statu ponere: & iorã generi se mis¬
cuerat impiissime iezabel: iccir¬
co usq ad terciã generationẽ eis
men. oria tollit᷑: ne in sc̃e natiui¬
tatis ordine ponet᷑ Q post trans
migrationẽ babilonis: iechonias
genuit salathiel: Si uoluerimus
iechoniã in fine pͥmę tesseresce¬
decadis ponere: insequenti non
erunt quatuordecĩ. sed tredecim
Seiamꝰ gͦ iechoniã priore: ipsum

Expanded text:
holia, subtraxit. Cui successit in regnum filius ejus Amasias, post quem em historiae tres reges in medio fuerint, quos hic Evangelista praetermisit: Joram quippe non genuit Oziam, sed Ochoziam: et reliquos quos enumeravimus. Verum quia Evangelistae propositum erat tres tessarescedecades in diverso temporum statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiissimae Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem ejus memoria tollitur, ne in sanctae nativitamigrationem Babylonis Jechonias genuit Salathiel. Si voluerimus Jechoniam in fine primae tessaradecadis ponere, in sequenti non erunt quatuordecim, sed tredecim. Sciamus ergo Jechoniam priorem ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
Nysaia legimus: Generationẽ
eiꝰ quis enarrabit. Non gͦ pu¬
trariũ. ut qđ ille impossibile
dix effatu. hic narrare incipi¬
at: qͥa ibi de generatione diui¬
nitatis. Hic de incarnatione di

Expanded text:
saia legimus: Generationem ejus quis enarrabit? Non ergo putrarium, ut quod ille impossibile dixit, effatu hic narrare incipiat quia ibi de generatione divinitatis, hic de incarnatione di
Abbreviated transcription (Latin):
uat: s mentẽ ꝑueniã ñ lauat
Cur gͦ baptizat. qui peccata ꝑ
baptima ñ relaxat: nͥ ut p̃eur¬
sionis suȩ ordinẽ seruans. qui
nasciturũ nascendo p̾uener.
baptizaturũ quoq dñm bapti¬
zando p̃ueniret: et qͥ p̃dicando
factus est p̾cursor. xp̃i. bapti¬
zando etiã p̾cursor eius fieret
unitatione sacramenti. Qui
inter hȩc misteria nr̃i redemp¬
toris annuntians. hunc in
medio hominũ et stetisse asse¬
rit et nesciri: quia ꝑ carnem
dñis apparens. et uisibilis excitit
corpore: et inuisibilis maiesta¬

Expanded text:
vat, sed mentem per veniam non lavat. vat, sed mentem per veniam non lavat. Cur ergo baptizat, qui peccata per baptisma non relaxat? nisi ut, praecursionis suae ordinem servans, qui nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret; et qui praedicando factus est praecursor Christi, baptizando etiam praecursor ejus fieret imitatione sacramenti. Qui inter haec mysterium redemptoris nostri annuntians, hunc in medio hominum et stetisse asserit, et nesciri, quia per carnem Dominus apparens, et visibilis stetit corpore, et invisibilis majesta