comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deo. Qui autem ꝑperam nec illa accipiat. et
hec amittat.
mnis gͥ usus rerum temporalum refertur
ad fructum pacis t̾renȩ interrena quitate:
In cęlesti autem quitate refert᷑ adfructũ pacis
eternȩ Quappt̃ siurrationalia ec̃mus animan¬
tia: nicħ appet̾emꝰ pret̃ ordinatũ temꝑaturã partiũ
corporis: ⁊ requiẽ appeticionũ. Nichil gͦ p̃ter qͥetẽ
carnis ⁊ copiam uoluptatum: ut parcorꝑis ꝑdes¬
set pacianimȩ. Si enĩ desit pax corꝑis: impe. dit᷑ cã
irrationalis ammȩ pax. quia requiẽ appeti¬
tionũ consequi non potest. Utrunq autem si¬
mul ei paci ꝑdest. qͣm it̃ int̾ se hñt anima
et corpꝰ: id ẽ ordinatȩ uitȩ ac salutis. Sieut
enim pacem corporis amare se ostendunt ani¬
mantia cũ fugiunt dolorem. et pacem anmȩ
cum ꝓpt̾ explendas indigentias appeticionũ
uoluptatem secuntur: ita mortem fugiendo
satis indicant quantũ diligant pacem. qua

Expanded text:
Deo; qui autem perperam, nec illa accipiat et Deo; qui autem perperam, nec illa accipiat et haec amittat.Omnis igitur usus rerum temporalium refertur ad fructum pacis terrenae in terrena ciuitate; in caelesti autem ciuitate refertur ad fructum pacis aeternae. Quapropter si inrationalia essemus animantia, nihil adpeteremus praeter ordinatam temperaturam partium corporis et requiem adpetitionum; nihil ergo praeter quietem carnis et copiam uoluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, inpeditur etiam inrationalis animae pax, quia requiem adpetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul ei paci prodest, quam inter se habent anima et corpus, id est ordinatae uitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter explendas indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
sentientes eoꝵ ablatorem iustissimum dm̃. quẽ
contempserunt benignissimũ largitorem.
s̃ gͦ naturarum om̃ium sapientissimꝰ
conditor et iustissimꝰ ordinator. qͥ trenoꝵ
ornam̃toꝵ maximũ instituit mortale genus
humanum. dedit hominib quȩdã bona hu¬
ic uitȩ congrua. id est pacẽ temporalẽ ꝓ modu¬
lo mortalis uitȩ. in ipsa salute et incolumitate
ac societate sui generis. et quȩq huic paci uel
tuendȩ uel recuperandȩ necessaria sunt. sicut
ea quȩ apte et conuenient adiacent sensib.
lux. uox. aure spirabiles. aquȩ potabiles. et qͥc¬
quid ad alendum. tegendum. curandũ. ornan¬
dumq corpꝰ congruit eo pacto equissimo: ut
qui mortalis talib bonis paci mortalium accõ¬
modatis recte usus fuerit. accipiat ampliora
atq meliora. ipsam scilicet immortalitatis pa¬
cem. eiq conuenientem głam et honorẽ in
uitam ȩtnam. ad fruendum deo et ꝓximo in

Expanded text:
sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci uel tuendae uel recuperandae necessaria sunt sicut ea, quae apte et conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque corpus congruit, eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis paci mortalium adcommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora adque meliora, ipsam scilicet inmortalitatis pacem eique conuenientem gloriam et honorem in uita aeterna ad fruendum Deo et proximo in
Abbreviated transcription (Latin):
lor testimonium ẽ bonirelicti. et boni adempti.
Nisi enimbonum relictum eẽt: bonum admissũ
dolere ñ posset. Nam quipeccat: peior ẽ. si letat᷑
indampno equitatis. Qͥ uͦ cruciat᷑. sincħ inde
acquirat boni: dolet damnũ salutis. Et qm̃
equitas ac salus utrunq bonum ẽ. boniq a¬
missione dolendum ẽ. potiꝰquam letandum.
si tam̃ non sit compensatio melioris melior au¬
tem ẽ animi equitas. qͣm corporis sanitas: ꝓ¬
fecto conuenientiꝰ in iustꝰ dolet insupplicio.
quam letatus ẽ indelicto. Sic̃ gͦ leticia deserti
boni inpeccato testis ẽ uoluntatis malȩ: ita do¬
lor amissi boni insupplicio destis ẽ naturȩ bo¬
nȩ. Qui enim dolet amissam naturȩ sue pacẽ.
ex aliquib reliquiis pacis id dolet. quib fit
ut sibi amica natura sit. Hoc autẽ in extremo
supplicio recte fit: ut iniqui et impii natura¬
lum bonoꝵ dampna incruciatib defleant.

Expanded text:
lor testimonium est boni ademti et boni relicti. lor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant,
Abbreviated transcription (Latin):
cta ẽ.In illa uͦ adhuc pax ẽ: inquanec dolor
urit. nec compago ipsa dissoluit᷑. Sicut gͦ ẽ
qued amuita sine dolore. dolor autem sine ali¬
qua uita ẽẽ non potest: fic ẽ quȩdam par sine
ullo bello. bellum uͦ eẽ sine aliqua pace ñ pot̃.
nullum malum ẽ. uel etiam inqua nullũ
esse malum potest. Esse autemnatura in qua
nullum bonum sit non potest. Proinde nec
ipsius diaboli natura inquantum natura ẽ.
malum ẽ: s ꝑuersitas eam malam facit. Itaq
inueritate nonstetit: s ueritatis iudiciũ non
euasit. In ordinis tranquillitate ñ mansit: nec
ideo tamen a potestate ordinatoris effugit.
Bonum ddi qd illi ẽ innatura: non eũ subtra¬
hitur iusticiȩ dei. qua ordinat᷑ inpena. Neci¬
bi ds̃ bonum insequit᷑ qđ creauit: s malum
quod ille commisit. Neq enim totum aufert
qđ naturȩ dedit s aliquid adimit aliquuid¬
relinquit: ut sit qui doleat qđ ademit. Et ipse do¬

Expanded text:
cta est; in illa uero adhuc pax est, in qua nec dolor cta est; in illa uero adhuc pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; in qua nullum malum est uel etiam in qua nullum esse malum potest; esse autem natura, in qua nullum bonum sit, non potest. Proinde nec ipsius diaboli natura, in quantum natura est, malum est; sed peruersitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquidrelinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse do
Abbreviated transcription (Latin):
& inuicem indeo. Pax omĩum rerum: tranqͥllitas
ordinis. Ordo ẽ. parium dispariumq rerũ sua
cuiq loca tribuens dispositio. Proinde miseri
qͥa inquantum miseri sunt utiq in pace ñ st̃
tranquillitate quidẽ ordinis carent. uͥ ꝑturba¬
tio nulla ẽ. Ueruntamen qͥa merito iusteq mi
seri sunt: ea quoq ipsa miseria sua p̃ter ordi¬
nem eẽ nonpossunt. non qͥdẽ comunc̃ti
beatis: s ab eis tamen ordinis lege seruncti.
Qui cum sine ꝑturbatione si nt. reb inqͥ¬
b sunt quantacunq congruentia coaptant᷑:
acꝑhoc. inest eis ordimis ñnulla tranquillitas.
Inest gͦ ñnulla pax. Uerum ideo miseri sunt
quia et simaliqua securitate non dolent. ñ tñ
ibi funt. ubi securi eẽ. ac dolere ñ debeant. Mi¬
seriores autem. si pax eis cũ ipsa lege non ẽ: qͣ
naturalis ordo amministrat᷑. Cum autẽ doles.
ex qua parte dolent pacis aliqua ꝑturbatio fa¬

Expanded text:
et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum ideo miseri sunt, quia, etsi in aliqua securitate non dolent, non tamen ibi sunt, ubi securi esse ac dolere non debeant; miseriores autem, si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio fa
Abbreviated transcription (Latin):
eadem lege creatoris queq corpuscula in salu¬
tis pace sui anmalis seruiunt. Et si mortuoꝵ
carnes ab aliis anmalib deuorent᷑. easdem le
gesꝑcuncta diffusas ad salutem generis cuiꝰq
mortalium. congrua congrius pacificantes.
qͣqͣuersum trahant᷑ et reb quibcunq tun¬
gant᷑ et in res quaslibet conuertant᷑. et cõmu¬
tentur muenunt.
Sar itaq corporis ẽ. orcdinata temꝑatura par¬
tium. Pax anime irrationabilis: ordinata
requies appeticionum. Pax animȩ rational̃:
ordinata cognitionis actionisq consensio.
Pax corporis et animę: ordinata uita et salus
animantis. Pax hominis mortał & d̃i: ordi¬
nata infide sub ec̃na lege obedientia. Pax ho¬
minum: ordinata concordia. Par domus:
ordinata imꝑandi obediendi atq concordia eohabi¬
tantium. Pax ciuitatis: ordinata imꝑandi atq obe¬
diendi concordia ciuiũ. Pax celestis quitatis: or¬
dinatissima et concordissima societas fruendidõ.

Expanded text:
eadem lege creatoris quaeque corpuscula in salueadem lege creatoris quaeque corpuscula in salutis pace suis animulis seruiunt; etsi mortuorum carnes ab aliis animalibus deuorentur. easdem leges per cuncta diffusas ad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et commutentur, inueniunt.Pax itaque corporis est ordinata temperatura partium, pax animae inrationalis ordinata requies adpetitionum, pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem tendit. et locum quo requiescat qͦdã
mͦ uoce ponderis poscit. lamq exanime ac si¬
ne ullosensu. apace tamen naturali sui ordi¬
nis ñ recedit: uel cum tenet eam. uel cũ fert᷑ ad
eam. Sienim adhibeantur medicam̃ta atq
cuiatio. quȩ formam cadaueris dissolui dila¬
biq non sinant: adhuc pax quȩdam partes
partib iungit: totamq molẽ applicat t̾reno
et conuenienti. acꝑhoc pacato loco. Si autẽm
nulla adhibeat᷑ cura condiendi. s naturali
cursui relinquat᷑. tamdiu quasi tumultuat᷑
dissidentib exalationib et nr̃o inconuenen¬
tib sensui. id enim ẽ qđ inputore sentit᷑: do¬
nec mundi conueniat elementis. et in eoꝵ pa¬
cem paulatim particulatimq discedat. Nullo
mͦ tamen inde aliquid legib summi illiꝰ crea¬
toris ordinatorisq subtrahit᷑: a quo pax un¬
uersitatis amministrat᷑. Quia et si de cadauere
maioris animantis animalia minuta nascant᷑.

Expanded text:
ordinem tendit et locum quo requiescat quodam ordinem tendit et locum quo requiescat quodam modo uoce ponderis poscit, iamque exanime ac sine ullo sensu a pace tamen naturali sui ordinis non recedit, uel cum tenet eam, uel cum fertur ad eam. Si enim adhibeantur medicamenta adque curatio, quae formam cadaueris dissolui dilabique non sinat, adhuc pax quaedam partes partibus iungit totamque molem adplicat terreno et conuenienti ac per hoc pacato loco. Si autem nulla adhibeatur cura condendi, sed naturali cursui relinquatur, tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exhalationibus et nostro inconuenientibus sensui id enim est quod in putore sentitur, donec mundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim particulatimque discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius creatoris ordinatorisque subtrahitur, a quo pax uniuersitatis administratur; quia, etsi de cadauere maioris animantis animalia minuta nascantur,
Abbreviated transcription (Latin):
comparatione iustoꝵ ille uidet nec pacẽ eẽ
dicendam: quinouit p̃ponere recta prauis.
et ordinata ꝑuersis. Quod autem ꝑuersumẽ:
etiam hoc necesse ẽ ut in aliqua et ex aliqua.
et cũ aliqua rerumparte pacatum sit. inqͥbꝰ
ẽ. uł ex quib constat. Alioquin nichil eẽt. om̃i¬
no. Uelut siqͥsquam capite deorsum pendeat
ꝑuersus ẽ utiq situs corporis et ordo mem¬
broꝵ. quia id qđ desuꝑ eẽ natura postulat
subt̃ ẽ. et qđ illa subt̃ uult eẽ. desuꝑ factum ẽ.
Conturbauit carnis pacem ista ꝑuersitas: et idõ
molesta ẽ. Ueruntam̃ anima corpori suo pacata
ẽ. et ꝓ eiꝰ salute satagit. et ideo ẽ. qui doleat. Quȩ
simolestiis eiꝰ exclusa discesserit. quancdu com¬
pago membroꝵ manet. non ẽ sine quadã par¬
tium pace qd remanet. et ideo ẽ. adhuc qͥ pen¬
deat. Et qđ terrenum corpꝰ int̾ram nitit᷑. et
uinculo quo suspensum ẽ renitit᷑: in suȩ pacis

Expanded text:
conparatione iustorum ille uidet nec pacem esse conparatione iustorum ille uidet nec pacem esse dicendam, qui nouit praeponere recta prauis et ordinata peruersis. Quod autem peruersum est, etiam hoc necesse est ut in aliqua et ex aliqua et cum aliqua rerum parte pacatum sit, in quibus est uel ex quibus constat; alioquin nihil esset omnino. Velut si quisquam capite deorsum pendeat, peruersus est utique situs corporis et ordo membrorum, quia id, quod desuper esse natura postulat, subter est. et quod illa subter uult esse, desuper factum est; conturbauit carnis pacem ista peruersitas et ideo molesta est: uerum tamen anima corpori suo pacata est et pro eius salute satagit, et ideo est qui doleat: quae si molestiis eius exclusa discesserit, quamdiu conpago membrorum manet, non est sine quadam partium pace quod remanet, et ideo est adhuc qui pendeat. Et quod terrenum corpus in terram nititur et uinculo quo suspensum est renititur, in suae pacis
Abbreviated transcription (Latin):
circũ uolet. ñ conugium copulat. nidũ conge¬
rit. oua confouet. pullos alit. et quasi cũ sua
matrefamilias societatem domesticã quanta
potest pace conseruat: Quantomagis homo
fert᷑ quodãmͦ naturȩ suȩ legib ad ineundã
societatem pacemq cum hominib qͣntum
inipso ẽ omnib optinendam. cũ etiã mali
ꝓ suoꝵ pace belligerent. om̃sq si possint suos
facere uelint. ut unicuncti. et cuncta un deser¬
uiant. quo pacto nͥut in eiꝰ pacem uel amando
uel timendo consentiant:
Mic enim suꝑbia ꝑuerse imitat᷑ dm̃i. Odit
nanq cũ sociis ȩqualtatẽ sub illo: s im¬
ponere uult sociis dominationẽ suã ꝑ illo.
Odit gͦ iustam pacem dei: et amat iniquam pa¬
cem suam. Non amare tam̃ qualemcunq pa¬
cem. nullom potest. Nullum qͥppe uiciũ ita
contra naturam ẽ: ut naturȩ deleat etiam
extrema uestigia. Itaq pacem miquoꝵ in pacis

Expanded text:
circumuolet, non coniugium copulat, nidum congecircumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? Quanto magis homo fertur quodam modo naturae suae legibus ad ineundam societatem pacemque cum hominibus, quantum in ipso est, omnibus obtinendam, cum etiam mali pro suorum pace belligerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cuncti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timendo consentiant? Sic enim superbia peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam pacem suam. Non amare tamen qualemcumque pacem nullo modo potest. Nullius quippe uitium ita contra naturam est, ut naturae deleat etiam extrema uestigia. Itaque pacem iniquorum in pacis
Abbreviated transcription (Latin):
semihomo uocaret᷑ Aut si eiꝰ corporis forma. et
atroꝵ ignium uomitꝰ ab eo deterrebat homi¬
nũ societatẽ: forte ñ nocendi cupiditate h uiuen¬
di necessitate seuiebat. Uerum iste ñ fuerit uel
qđ magis credendum ẽ. non talis fuerit. quał
poetica uanitate descͥbit᷑. Nisi enim nimis accu¬
saret᷑ cãcys. parum hercules laudaret᷑. Calis
gͦ homo siue semihomo meliꝰ ut dixi credit᷑ ñ
fuisse: sic̃ multa figm̃ta poetarũ. Ipse enĩ seuis¬
simȩ ferȩ unde ille partem habuit feritatis
Nam et semiferus dictus ẽ: genus ꝓpͥum qͣdã
pace custodiunt coeundo. gignendo. pariendo
fetus fouendo atq nutriendo. cum sint plere¬
q insociabiles et soliuagȩ. non scilicet ut oues.
cerui. columbe. sturmi. apes: s ut leones. uul¬
pes. aquilȩ. noctuȩ. Quȩ enim tigris non filiis
suis. mitis ĩmurmurat. et pacata feritate blan¬
dit᷑: Quis miluus quantũlibet soltariꝰ rapinis

Expanded text:
semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et atrorum ignium uomitus ab eo deterrebat hominum societatem, forte non nocendi cupiditate, sed uiuendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fuerit uel, quod magis credendum est, non talis fuerit, qualis poetica uanitate describitur; nisi enim nimis accusaretur Cacus, parum Hercules laudaretur. Talis ergo homo siue semihomo melius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semiferus dictus est, genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur? Quis miluus, quantumlibet solitarius rapinis
Abbreviated transcription (Latin):
ret. s aquo posset quicqͥd uellet. et qñ posset qͦ
uellet auferret: tam̃ in ipsa sua spelunca solata¬
ria. cuiꝰ ut describit᷑ semꝑ recenti cede tepebat
humus. nicħ aliud quam pacem uolebat. in
qua ill nemo molestꝰ eẽt nec eiꝰ quietẽ tiis ulliꝰ
terror tie turbaret. Cum corpore deniq suo
pacem habere cupiebat. et quantum habebat.
tantum illi bene erat: quandoqͥdẽ membris
obtemꝑantib imꝑabat. Et ut suam mortalita¬
tem adũsum se ex indigentia rebellantem. ac se¬
ditionem famis ad dissociandam atq excluden¬
dam de corpore animã concitantẽ. quanta pos¬
set festinatione pacaret: rapiebat. necabat.
uorabat. et quamuis ĩmanis ac ferus. pacitñ
suȩ uitȩ ac salutis ĩmanit̃ ac ferocit᷑ consule¬
bat Ac ꝑhoc si pacem quam in sua spelunca atq
inse ipsohabere satis agebat. etiam cum aliis
habere uellet: nec malus. nec monstrũ. nec

Expanded text:
ret, sed a quo posset quidquid uellet et quando posset et cum ret, sed a quo posset quidquid uellet et quando posset et cum uellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria. cuius, ut describitur, \'semper recenti caede tepebat humus,\' nihil aliud quam pacem uolebat, in qua nemo illi molestus esset, nec eius quietem uis ullius ten\'orne turbaret. Cum corpore denique suo pacem habere cupiebat, et quantum habebat, tantum bene illi erat. Quando quidem membris obtemperantibus imperabat, et ut suam mortalitatem aduersum se ex indigentia rebellantem ac seditionem famis ad dissofciandam adque excludendam de corpore animam concitantem quanta posset festinatione pacaret, rapiebat necabat uorabat et quamuis inmanis ac ferus paci tamen suae uitae ac salutis inmaniter ac ferociter consulebat; ac per hoc si pacem, quam in sua spelunca adque in se ipso habere satis agebat, etiam cum aliis habere uellet, nec malus nec monstrum nec
Abbreviated transcription (Latin):
conderet. s regem conspicuũ sublimaret: cũ eadẽ
in illo cupiditas et malicia ꝑmaneret. Pacemita¬
q cũ suis om̃s hab̃e cupiunt: qͦs ad arbitriũ
suũ uolunt uiuere. Nam et cũ qͥb bellum ge¬
runt. suos facere si possint uolunt: eisq fubie¬
ctis leges suȩ pacis imponere.X¬
ed faciamus aliquem qualem canit poetica
et fabulosa narratio: quem fortasse ꝓpt̃ ip¬
sam insociabilem feritatem. semihominẽ qͣ
hominem dicere maluerunt. Quamius gͦ huiꝰ
regnum dirȩ speluncȩ fuerit solitudo. tamq
malicia singularis. ut ex hac ei nom̃ inuentũ
sit. grece nanq malus cãcõs dicit᷑ quod ille uo¬
cabat᷑. nulla coniunx ei blandum ferret refer¬
retq sermonem. nullis filiis uel alluderet par¬
uulis. uel grandiuscłis imꝑaret nullo amici
colloquio frueret᷑ nec uulcan patris quo uel
hinc tantum ñ parum felicior fuit qͥa tale
monstrum ipse nongenuit. nichil cuiqͣm da¬

Expanded text:
conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere.faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque malitia singularis, ut ex hac ei nomen inuentum sit Graece namque malus xax:m dicitur, quod ille uocabatur, nulla coniux ei blandum ferret referretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imperaret, nullo amici conloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo uel hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit; nihil cuiquam da
Abbreviated transcription (Latin):
pacem uolunt hab̃e socioꝵ. S et siuntꝰ sit tã
p̃pollens turib et conscios ita cauensut nulli
socio se cõmittat solusq infidians et p̃ualens
quib potuerit opp̃ssis et extinctis p̃das agat:
cum eis certe quosoccide non potest. et quos
uult latere quod facit. qualemcunq pacis
umbram tenet. In domo autẽ sua cũ uxore et
cum filiis. et si quos alios illic habet: studet
ꝓfecto ẽẽ pacatus. Eis quippe ad nutũ ob¬
temꝑantib sine dubio delectatur. Nam si ñ
fiat. indignatur. corripit. uindicat. et domꝰ
suȩ pacem si ita necesse sit. etiam seuiendo
componit: quam sentit eẽ non posse. nisi
cuidam pͥncipio quod ipse indomo sua ẽ. cetera
ineadẽ domestica societate subiecta sint. Idõq si
offerret᷑ ei seruitus plurmmũ. uł ciuitatis. uł gen¬
tis ita ut sic ei seruirent quemadmodũ sibi sũȩ
domi seruiri uolebat. non se iam latronẽ latebri

Expanded text:
pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam praepollens uiribus et conscios ita cauens, ut nulli socio se committat solusque insidians et praeualens quibus potuerit obpressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe, quos occidere non potest et quos uult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si non fiat, indignatur corripit uindicat et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam saeuiendo conponit, quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse in domo sua est, cetera in eadem domestica societate subiecta sint. Ideoque si offerretur ei seruitus plurium, uel ciuitatis uel gentis, ita ut sic ei seruirent, quem ad modum sibi domi suae seruiri uolebat: non se iam latronem latebris
Abbreviated transcription (Latin):
naturamq cõmunem ut cũq intuet᷑ agnosẽ:
sic̃ enĩnemo ẽ quigaude nolit. ita nemo ẽ qui pa-¬
cem hab̃e nolit: qñqͥdem et ipsiqui bella tio¬
lunt. nichil alud quamuincere uolunt. Ad
pugnantium: Qd cum factum fuerit: pax
erit. Pacis gͥ intentione gerunt᷑ et bella abhis
etiam qui uirtutẽ bellicam student exercere
imꝑando atq pugnando. Unde: pacem con¬
stat belli ẽẽ oꝑtabilem finem. Omnis enĩ ho¬
mo etiam belligerando pacem requirit: nemo
autẽ bellum pacificando. Nam et illi qͥ pacem
inqua sunt ꝑturbari uolunt: ñ pacemodert̃
s eam ꝑ arbitrio suo cupiunt cõmutari. Non
g ut sit pax nolunt: s ut ea sit quã uolunt.
Demiq et si ꝑseditionem se ab aliis separaue¬
rint: cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis
suis nͥ qualencunq pacis speciem teneant. ñ
efficiunt qđ intendunt. Rinde latrones ipsi
ut uchementiꝰ et tutiꝰ infesti sint paci ceteroꝵ:

Expanded text:
naturamque communem utcumque intuetur agnoscit, naturamque communem utcumque intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad pugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit; nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua sunt, perturbari uolunt, non pacem oderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Nunc uͦ lib̃ati apeccato. serui autẽ factidõ.
habetis fructum ur̃m in scificationem: finẽ
uͦ uitam ȩt̃nam. S rursus quia uita et̃na abhis
qui familiaritatẽ non habent cũ scripturis scĩs.
potest accipietiam maloꝵ uita: uel scd̾m qͦsdã
etiam phylosophosꝓpter amme immortal¬
tatẽ ł scdm etiam fid ẽ nr̃am ꝓpt̾ penas int̾̃mi¬
nabiles impioꝵ. quiutiq inȩternum cruciari
non poterunt nͥ etiam uixeri nt inȩternũ: ꝓ¬
fecto finis ciuitatis huiꝰ in quo summũ habe¬
bit bonum uel par in uita ȩt̃na. uel uita ȩcña
num: ut etiam in reb trenis atq mortalib
nichil gratiꝰ soleat audiri. nichil desiderabiliꝰ
concupisci. postremo nichil possit meliꝰ inue¬
niri. De quo si aliquanto diutius loqͥ uolueri¬
mus: non erimꝰ quantum arbitror onerosi le¬
gentib. et ꝓpt̾ finem ciuitatis huiꝰ de qua nob̾
sermo ẽ et ꝓpt̾ ipsam dulcedinẽ pacis quȩ õĩb
cara ẽ. Quod enim mecũ quisqͥs res humanas

Expanded text:
peccato, serui autem facti Deo, habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. Sed rursus quia uita aeterna ab eis, qui familiaritatem non habent cum scripturis sanctis, potest accipi etiam malorum uita, uel secundum quosdam etiam philosophos propter animae inmortalitatem uel secundum etiam fidem nostram pnabiles impiorum, qui utique in aeternum cruciari non poterunt, nisi etiam vixerint in aeternum: profecto finis civitatis hujus, in quo summum habebit bonum, vel pax in vita aeterna, vel vita aeterna num, ut etiam in rebus terrenis atque mortalibus nihil gratius soleat audiri, nihil desiderabilius concupisci, nihil postremo possit melius inveniri. De quo si aliquanto diutius loqui voluerimus, non erimus, quantum arbitror, onerosi legentibus, et propter finem civitatis hujus, de qua nobis sermo est, et propter ipsam dulcedinem pacis quae omnibus ra sit. Quod enim mecum quisquis res humanas
Abbreviated transcription (Latin):
mine. quando te uidimus esurientem et pa¬
uimus. sitientem. et dedimus tͥ potum: Qñ
autem te uidimus hospitem. et collegimꝰte.
aut nudum. et cooꝑuimus te: Aut quando
te uidimus infirmũ. aut in carcere: et ue¬

Expanded text:
mine, quando te uidimus esurientem, et pauimus te; sitientem, et dedimus tibi potum? Quando autem te uidimus hospitem, et collegimus te? Aut nudum, et cooperuimus te? Aut quando te uidimus infirmum, aut in carcere, et ue
Abbreviated transcription (Latin):
erit fletus et stridor dentium. Tunc iust ful¬
gebunt sicut sol in regno patris eoꝵ. Qui ht̃¬
Taures audiendi audiat. Hic iudicium quidẽ
uel diem iudicii non nominauit: s eum mul¬
to clariꝰ ipsis reb exp̃ssit. et infine scłi futurũ
cẽ p̃dixit. Item discipulis suis dm̃ inqͥt dicouo¬
bis. quod uos qui secuti estis me. in regeneratio¬
ne cum sederit filius hominis insede maic

Expanded text:
us et stridor dentium. Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eorum. Qui habet aures, audiat. Hic iudicium quidem uel diem iudicii non nominauit, sed eum multo clarius ipsis rebus expressit et in fine saeculi futurum esse praedixit. Item discipulis suis: Arnen, inquit, dicouobis, quod uos, qui secuti estis me, in regeneratione, cum sederit fili
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio cum generatione ista et condempna¬
bit eam: quia uenit afinib terrȩ audire fa¬
pientiam salomonis. Et ecce plusqͣm salomon
hic. Duas res hoc loco discimꝰ. et uenturũ ee
iudicium et cũ mortuoꝵ resurrectione uen¬
turũ. De niniuitis enim et regina austri qñ
ista dicebat: de mortuis sine dubio loquebat᷑
quos tamen indie iudicii surrecturos eẽ p̃di¬
xit. Nec ideo dixit condempnabunt qͥa ip¬
si iudicabunt: s quia ex ipsoꝵ comparatio¬
ne isti merito dampnabunt᷑ Rursus aliolo¬
co cum de hominum bonoꝵ ⁊ maloꝵ nune
ꝑmirtione postea separatione. quȩ utiq
die iudicii futura ẽ. loqueret᷑: adhibuit si¬
militudinem de tritico seminato. et suꝑse¬
minatis ziraniis. eamq suis exponens disci
pulis qui seminat inquit bonum sem̃ est
filius hominis. Ager autem ẽ. mundus. Bo¬
num uͦ semen: hi sunt filii regni. Tizana au¬
tem: filii sunt nequam. Inimicus autem qͥ
seminauit ea: est dabolus. Messis uͦ: consũ¬

Expanded text:
ista et condemnabit eam, quia uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic. duas res hoc loco discimus, et uenturum esse iudicium et cum mor- , tuorum resurrectione uenturum. de Nineuitis enim et regina austri quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die iudicii resurrecturos esse praedixit. nec ideo dixit: "condemnabunt", quia ipsi iudicabunt, sed quia ex ipsorum comparatione isti merito damnabuntur. rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione- quae utique dies iudicii futura est - loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis eamque suis exponens discipulis: Qui seminat, inquit, bonum semen, est filius hominis; ager autem est mundus: bonum uero semen hi sunt filii regni; zizania autem filii sunt nequam; inimicus autem, qui seminauit ea, est diabolus; messis uero consum
Abbreviated transcription (Latin):
cium. nos ipsi sumus. hoc ẽ ciuitas eiꝰ. cuiꝰ rei
misterium celebramꝰ oblationib nr̃is: q̃ fideli¬
b notȩ sunt. sicut in libris p̃cedentib dispu¬
tauimus. Cessaturas enim uictimas quas in
umbra futuri offerebant iudei. et unũ sacͥfici¬
um gentes asolis ortu tsq ad occasum. sic̃ iam
fiericernimꝰ oblaturas. ꝑ ꝓpħas hebreos oracła
increpuere diuina. Ex quib qͣntum satis uisũ
ẽ. ñ nulla ꝓtulimus: ⁊ huic iam oꝑi asꝑsimus.
uappt̾ ubi non ẽ ista iusticia ut scđm x xiii
suam gr̃ãm ciuitati obedienti ds̃ imꝑet unꝰ
⁊ summꝰ. ne cuiquam sacͥficet nͥtantum sibi.
⁊ ꝑ hoc mominib hominib ad eandẽ cruita¬
tem ꝑtinentib atq obedientib dõ. animus
etiam corpori. atq ratio uiciis ordine legitimo
fideliter imꝑet. ut quemadmodũ iustus unus.
ita cętꝰ popłsq iustorum uiuat ex fide q̃ oꝑat᷑
gendus ẽ. ds̃. et proximum sic̃ semetipsum: uͥ

Expanded text:
rei mysterium celebramus oblationibus nostris, quae fidelibus notae sunt, sicut in libris praecedentibus disputauimus. Cessaturas enim uictimas, quas in umbra futuri offerebant Iudaei, et unum sacrificium gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, oblaturas per prophetas Hebraeos oracula increpuere diuina; ex quibus quantum satis uisum est, nonnulla protulimus et huic iam . operi adspersimus. Quapropter ubi non est ista iustitia, ut secundum suam gratiam ciuitati oboedienti Deus imperet unus et summus, ne cuiquam sacrificet nisi tantum sibi, et per hoc in omnibus hominibus ad eandem ciuitatem pertinentibus adque oboedientibus Deo animus etiam corpori adque ratio uitiis ordine legitimo fideliter imperet; ut, quem ad modum iustus unus, ita coetus populusque iustorum uiuat ex fide, quae opegendus est Deus, et proximum sicut semet ipsum, — ubi
Abbreviated transcription (Latin):
so contra tormenta durante ĩmanit̃. Hȩc faten¬
te. ꝓbate quod obiciunt ñ ualentes. quamuis
uera obieceri nt. aiudice nesciente damnant᷑.
Hec tot et tanta mala ñ deputat ẽẽ peccata. Non
enĩ hec facit sapiens iudex nocendi uoluntate.
s necessitate nesciendi: ettam̃ quia cogit huma¬
na societas. necessitate etiamiudicandi. Hec ẽ gͦ
miseria quam dicimus mniscria certe hominis:
et siñ malicia sapientis. Anuͦnecessitate nescien¬
di atq iudicandi. torquet insontes punit insontes:
Et parum ẽ. illi qđ non ẽ reus. sinonsit insuꝑ et
beatus: Quanto consideratius et homine digniꝰ.
agnoscit mista necessitate miseriam. eamq odit
inse: et si pie sapit clamat ad dm de necessitati¬
b meis cripe me.¬

Expanded text:
so contra tormenta durante inmaniter nec fatenso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me
Abbreviated transcription (Latin):
menta: quod non cõmisit commisisse se dieit.
Quo dampnato et occiso: utrum nocentẽ anil¬
nocentẽ iudex occiderit. adhuc nescit. quemne
nnocentẽ nesciens occideret torsit. Ac ꝑhoc inno ͦ¬
centẽ et ut sciret torsit: et dumnesciret occidit.
Inhis tenebris uitȩ socialis. sedebit iudex ille
sapiens. anñ audebit: Sedebit plane. Constrin¬
git enimeum et ad hoc officium ꝑtrahit hu¬
mana societas: quam descrere nefas ducit. Hoc
enim nefas ẽẽ non ducit. quod testes innocentes
incausis torquent᷑ alienis. qđ hi qui arguunt᷑
uidoloris plerunq suꝑati. et de se falsa confes¬
si. etiam puniunt᷑ innocentes. cum iam torti fue¬
rint innocentes quod et si ñ morte pumant᷑. in
ipsis uel ex ipsis tormentis plerunq moriunt᷑.
qđ et aliquando et ipsi qui arguunt humane
societat fortasse ne crimina impunita sint ꝓ¬
desse cupientes et mentientib testib reoq ip¬

Expanded text:
menta: quod non commisit, commisisse se dicit. menta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiderit, adhuc nescit, quem ne innocentem nesciens occideret torsit; ac per hoc innocentem et ut sciret torsit, et dum nesciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit iudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cum iam torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ip
Abbreviated transcription (Latin):
manentib deesse non possunt. qualia putamꝰ eẽ.
quam misera. quam dolenda. quandoqͥdẽ hi
iudicant qui conscientias eoꝵ de quib iudicant
cernere nequeunt. unde sepe cogunt᷑ torm̃tis in¬
nocentiũ testiũ ad alienam causam ꝑtinentiũ.
querere ueritatem: Quid cum in sua cause qͥsq
torquet᷑. et conquerit᷑ utrum fit nocens cruciat᷑ et in¬
nocens luit ꝓ incertoscelere certissimas pȩnas ñ qͥa
illud commisisse detegit᷑ s qr ñ cõmisisse nescit᷑.u
cꝑhoc ignorantia iudicis: plerunq ẽ cala¬
mitas innocentis. Et qd ẽ intolerabilius
magisq plangendũ. rigandumq si fieri possit
fontib lacrimarũ cum ꝓpterea iudex torqueat
accusatum. ne occidat nesciens innocentẽ: fit
ꝑignorantie miscriam ut et tortum et innocen¬
tem occidat. quemne innocentem occideret tor¬
serat. Si enim scđm istoꝵ sapientiam delegerit ex
hac uita fugere. quam diutius illa sustinere tor¬

Expanded text:
manentibus deesse non possunt, qualia putamus esse, manentibus deesse non possunt, qualia putamus esse, quam misera, quam dolenda? Quando quidem hi iudicant, qui conscientias eorum, de quibus iudicant, cernere nequeunt. Unde saepe coguntur tormentis innocentium testium ad alienam causam pertinentem quaerere ueritatem. Quid cum in sua causa quisque torquetur et, cum quaeritur utrum sit nocens, cruciatur et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius magisque plangendum rigandumque, si fieri possit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innocentem occideret torserat. Si enim secundum istorum sapientiam delegerit ex hac uita fugere quam diutius illa sustinere tor
Abbreviated transcription (Latin):
atq explorare potueris. ofpt̃ qd etiã uoxilla
diuina. et iniici hominis domestiq eiꝰ cũ
magno dolore cordis audit᷑ Quia et si qͥsq
tam fortis sit ut equo animo ꝑferat. uel tamui¬
gilans ut ꝓuido consilio caueat. quȩ adũsus
eum moliat᷑ amicicia simulata: eoꝵ tam̃ ho¬
minũ ꝑfidoꝵ malo qͦ eos pessimos exꝑit᷑ si ip¬
se bonꝰ ẽ. grauiter excrutiec᷑ necesse ẽ. siue sẽp
mali fuerint: ⁊ se bonos firerint. siue in istam mali¬
ciam ex bonitate mutati sunt. Si gͦ domus cõmu¬
ne ꝑfugium in his malis humani generis tuta
non ẽ. quid ciuitasquȩ quanto maior ẽ. tanto
forum eiꝰ litib et quilib et criminalib pleniꝰ
etiam siquiescant non solum turbulente uerũ
sepius et cruente seditiones. et bella ciuilia. a qͦ¬
rum euentis sunt aliquando liberȩ ciuitates
aꝑiculis nunquam: Quid ipsa iudicia hominũ
de hominib que ciuitatib in quantalibet pace

Expanded text:
adque explorare potueris.\' Propter quod etiam diuina adque explorare potueris.\' Propter quod etiam diuina uox illa: Et inimici hominis domestici eius cum magno dolore cordis auditur, quia, etsi quisque tam fortis sit, ut aequo animo perferat, uel tam uigilans, ut prouido consilio caueat, quae aduersus eum molitur amicitia simulata, eorum tamen hominum perfidorum malo, cum eos esse pessimos experitur, si ipse bonus est, grauiter excrucietur necesse est, siue semper mali fuerint et se bonos finxerint, siue in istam malitiam ex bonitate mutati sint. Si ergo domus, commune perfugium in his malis humani generis, tuta non est, quid ciuitas, quae quanto maior est, tanto forum eius litibus et ciuilibus et criminalibus plenius, etiamsi quiescant non. solum turbulentae, uerum saepius et cruentae seditiones ac bella ciuilia, a quorum euentis sunt aliquando liberae ciuitates, a periculis numquam? de hominibus, quae ciuitatibus in quantalibet pace
Abbreviated transcription (Latin):
ne his usq quaq plenȩ sunt reshumanȩ. ubi
iniurias. suspitiones. immicicias. bellum. ma¬
la certa sentimus pacem uͦ incertum bontm.
qm̃ corda eoꝵ cum quib eam tenere uolumꝰ
ignoramus: Et si hodie nosse possemꝰ: qualia
cras futura eẽnt. utiq nesciremus. Qui porro
inter se amiciciores solent eẽ. uel debent: qͣm
qui etiam una continent᷑ domo. Sitam̃ quis
inde securus ẽ.cum tanta sepe mala ex eors
occultis insidiis extiterint. tanto amariora. qͣn¬
to pax dulcior fuit. quȩ uera putata ẽ. cũ astu¬
tissime fingeret᷑. Epter qđ omniũ pectora sic
ataingit: ut cogat in gemitũ qđ ait tullꝰ. Nul¬
le sunt occultiores insidiȩ quamhe quȩ latent
insimulatione officii. aut in aliquo necessitu¬
dinis nomine. Nam eum qui palã ẽ adũsars.
facile cauendo uitare possis. Hoc uͦ occultũ
intestinum ac domesticũ malũ non solũ eri¬
stit: uerum etiam oppͥmit. anteqͣm ꝓspicẽ

Expanded text:
ne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi ne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi iniurias suspiciones, inimicitias bellum mala certa sentimus; pacem uero incertum bonum, quoniam corda eomm, cum quibus eam tenere uolumus, ignoramus, et si hodie nosse possemus qualia cras futura essent utique nesciremus. Qui porro inter se amiciores solent esse uel debent, quam qui una etiam continentur domo? Et tamen quis inde securus est, cum tanta saepe mala ex eorum occultis insidiis exstiterint, tanto amariora, quanto pax dulcior fuit, quae uera putata est, cum astutissime fingeretur? Propter quod omnium pectora sic adtingit, ut cogat in gemitum, quod ait Tullius: \'Nullae sunt occultiores insidiae quam hae, quae latent in simulatione officii aut in aliquo necessitudinis nomine. Nam eum, qui palam est aduersarius, facile cauendo uitare possis; hoc uero occultum intestinum ac domesticum malum non solum exsistit, uerum etiam obprimit, antequam prospicere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uidentes nolunt credẽ: hic sibi conant᷑ falsis¬
simam fabricare. quanto suꝑbiore tanto men¬
datiore uirtute.
is: nos multo ampliꝰ approbamus. Nam uñ
ista di ciuitas de quahuiꝰ oꝑis ecce iam unde¬
uicesimũ librum u̾samus in manib uel inchoa¬
ret᷑ exortu. uel ꝓgredẽt᷑ excursu. uel app̃hendet
debitos fines. si non eẽt socialis uita scõꝵ: S
inhuiꝰ mortalitatis erumna. et quot et quantis¬
malis abundet humana societas. qͥs enumera¬
re ualeat. quis estimare sufficiat: Aucdiant
apud comicos suos hominẽ cum senfu atq
consensu omĩum hominũ dicere. Duxi uxorẽ
Quam ibi miseriam uidi. Natifilii. alia cura.
Quid itidem illa quȩ in amore uitia cõmemo¬
rat idem terentiꝰ. iniurię. suspitiones. inimici¬
ciȩ. bellum. pax rursum. nonne res humanas
ubiq impleuerunt: Nonne hec et in amicoꝵ
honestis amorib plerunq contingunt: Non¬

Expanded text:
non uidentes nolunt credere, hic sibi conantur falsisnon uidentes nolunt credere, hic sibi conantur falsissimam fabricare, quanto superbiore, tanto mendaciore uirtute. is, nos multo amplius adprobamus. Nam unde ista Dei ciuitas, de qua huius operis ecce iam undeuicensimum librum uersamus in manibus, uel inchoaretur exortu uel progrederetur excursu uel adprehenderet debitos fines, si non esset socialis uita sanctorum? Sed in huius mortalitatis aerumna quot et quantis abundet malis humana societas, quis enumerare ualeat? quis aestimare sufficiat? Audiant aput comicos suos hominem cum sensu adque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem; quam ibi miseriam uidi! Nati filii. Alia cura. Quid itidem illa, quae in amore uitia commemorat idem Terentius, <iniuriae suspiciones, inimicitiae bellum, pax rursum\': nonne res humanas ubique inpleuerunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque contingunt? non
Abbreviated transcription (Latin):
nes in quib sunt. Neq enim mendaces sunt
uere uirtutes ut hoc ꝓfiteant᷑: s ut uita hu¬
mana que tot et tantis huiꝰ scłi malis eẽ cogit᷑
misera. spe futuri scłi sit beata sicut et salua.
Quomͦ enim beata ẽ. quȩ nondum salua ẽ:
Unde et apłs paulus non de hominib impru¬
dentib. impatientib. intemꝑantib. et iniqͥs.
s de his qui scđm ueram pietatem uiuerent.
et idõuntutes quashaberent ueras haberent:
ait. Spe enim saltui facti sumꝰ. Spes autem
expectamus. Sicut gͦ spe salui: ita spe beati facti
sumus. Et sicut salutẽ itabeatitudinẽ ñ iam
tenemus p̃sentem s expectamus futurã. Et hoc
ꝑpatientiam: quia in malis sumus quȩ patient̃
tolerare debemꝰ: donec ad illa ueniamꝰ bona. uͥ
erit. qđ iam tolerare debeamꝰ. Talis salus quȩ in
futuro erit scło: ipsa erit etiam finalis beatitu¬
do. Quam beatitudinem istiphylosophi qm̃

Expanded text:
nes, in quibus sunt neque enim mendaces sunt nes, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salua. Quo modo enim beata est, quae nondum salua est? Unde et apostolus Paulus non de hominibus inprudentibus inpatientibus, intemperantibus et iniquis, sed de his, qui secundum ueram pietatem uiuerent et ideo uirtutes, quas haberent, ueras haberent, ait: Spe enim salui facti sumus. Spes autem , per patientiam expectamus. Sicut ergo spe salui, ita spe beati facti sumus, et sicut salutem, ita beatitudinem non iam tenemus praesentem, sed exspectamus futuram, et hoc per patientiam; quia in malis sumus, quae patienter tolerare debemus, donec ad illa ueniamus bona, ubautem, quod iam tolerare debeamus. Talis salus, quae in futuro erit saeculo, ipsa erit etiam finalis beatitudo. Quam beatitudinem isti philosophi, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
inferre compellit᷑. ꝓfecto fatendum ẽ eis ñ so¬
lũ mala s intolerabilia etiam mala cẽ: quȩ hoc
cum ꝑpetrare compellunt:
ita gͥ quȩ istorum tam magnoꝵ tamq graui¬
um maloꝵ aut p̃mit᷑ onerib aut subiacet ca¬
sib. nullomͦ beata diccret᷑. si homines qͥ hoc di¬
cunt sicut uictimalis ingrauescentib cũ sibi
ingerunt mortem cedunt infelicitati. ita uicdi
certis rationib cũ querunt beatam uitã di-¬
gnarent᷑ cred̾e ueritati: et non sibi putarent
in ista mortalitate fine summi boni ẽẽ gauden¬
dum. uͥ uirtutes ipse quib hic certe nicħ me¬
liꝰ atq utiliꝰ in homine reꝑit᷑ quanto maiora
sunt adiutoria contrauim ꝑicłoꝵ. laboꝵ do¬
loꝵ. tantͦ fideliora sunt testimonia miscriaꝵ.
Si enim uere uirtutes sunt. quȩ nͥ meis qͥb ue¬
ra mest pietas cẽ non possunt: ñ se ꝓfitent᷑
hoc posse. ut nullas miscrias patiant᷑ homi¬

Expanded text:
inferre conpellitur, profecto fatendum est eis non soinferre conpellitur, profecto fatendum est eis non solum mala, sed intolerabilia etiam mala esse. quae hoc eum perpetrare conpellunt. Vita igitur, quae istorum tam magnorum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homi