comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cumq litteris. s eccłasticis ⁊ canoniciᷤᷤ
catholicis Aliȩ quippe apud nos
ñ habent adhas res ullum pondus
auctoritatis. Ipse .ii. sunt quas recipit
⁊ tenet eccła toto orbe diffusa. quȩ ꝑ
illas est cẽ ꝓphetata. ⁊ quẽ admodũ
ꝓmissa: sic reddita. Ac ꝑhoc illud
qđ de generatione maris faustus
posuit qđ patrẽ habuerit ex tribu
leui sacerdotẽ quendã nomine ioa¬
chim: canonicũ non ⁊. ñ me constrin¬
git. s etiam si hoc crederẽ ipsum po¬
tius ioachim dicerẽ aliquo mͦ ad dd
sangumẽ ꝑtinuisse ⁊ aliquo mͦ ex
tribu uida in leui tribu fuisse ad op¬
neratorẽ. uł certe in tribu leui ita na¬
tũ ut de styrpe dd consanguinita¬
tẽ aliqͣm duceret sicut fieri potius¬
se idem faustus fatet᷑. ut maria de
tribu leui ẽẽt. quam tam̃ constat
traditã. uiro qui fuerit de styrpe
dd̃ .i. de tribu uida. ⁊ dicit ita pͦtu
non ab surde diceret᷑ etiam filius dd.ꝙͥ

Expanded text:
scumque litteris, sed ecclesiasticis, canonicis, scumque litteris, sed ecclesiasticis, canonicis, catholicis. aliae quippe apud nos non habent ad has res ullum pondus auctoritatis; ipsae sunt enim, quas recipit et tenet ecclesia toto orbe diffusa, quae per illas est etiam prophetata et quemadmodum promissa, sic reddita. ac per hoc illud, quod de generatione Mariae Faustus posuit, quod patrem habuerit ex tribu Leui sacerdotem quendam nomine Ioachim, canonicum non est, non me constringit. sed etiamsi hoc crederem, ipsum potius Ioachim dicerem aliquo modo ad Dauid sanguinem pertinuisse et aliquo modo ex tribu Iuda in tribu Leui fuisse adopneratorem, uel certe in tribu Leui ita natum, ut de stirpe Dauid consanguinitatem aliquam duceret: sicut fieri potuisse idem Faustus fatetur, ut Maria de tribu Leui esset, quam tamen constat traditam uiro, qui fuerit de stirpe Dauid, id est de tribu Iuda, et dicit ita potuinon absurde diceretur etiam filius Dauid,
Abbreviated transcription (Latin):
frustra apellatã ꝓptͣ ordinẽ serus
& animoꝵ considerationẽ quãuis
ei non fuerit carne cõmirnis. &
ioseph potius ꝑpt̾ dignitatẽ urilẽ
ab ordine generationũ illarũ ñ
fuisse separandũ. ne hoc ipse uide¬
retur ab illa femna separatꝰ. cui
etiã conuigebat m̃tis affectꝰ. &
ne hões fideles xꝑi id qͦd sͥ conu
ges carne miscent᷑ ta magnũ in
conuigio deputarent. ut sine hoc
conuiges esse ñ crederent. s potiꝰ¬
discerent fidelia coniugia multo fami¬
liarius se ad herere menbris &ͥ: quando
one do qr scripturis eis credimꝰ que
utrũq dicunt. ⁊ xp̃m ex semine dd̃
scđm carnem. & eius matrẽ Mariam
ñ cum uiro concũbendo sed u̾ginem
UIs quis itaq dicit mariam ad
ꝯsanguinitatẽ d non ꝑti nuisse: ma¬
nifestum ẽ: qđ istarum scripturarum
tam ex cellenti auctoritati obluctetur.
Ipse gͦ conuincat non eam ꝑtinuisse
ad scm d: ad hoc ostendat ñ ex quib¬

Expanded text:
frustra appellatam propter ordinem sexus frustra appellatam propter ordinem sexus et animorum confoederationem, quamuis ei non fuerit carne. commixtus, et Ioseph potius propter dignitatem uirilem ab ordine generationum illarum non fuisse separandum. ne hoc ipso uideretur ab illa femina separatus, cui eum coniungebat mentis adfectus, et ne homines fideles Christi id, quod sibi conges carne miscentur, tam magnum in conjugio deputarent, ut sine hoc conjuges esse non crederent: sed potidiscerent fidelia conjugia, multo familiarius se adhaerere membris Christi, quanto one David, quia Scripturis eis credimus, quae utrumque dicunt, et Christum ex semine Dauid secundum carnem et eius matrem Mariam non cum uiro concumbendo, sed uirginem. quisquis itaque dicit Mariam ad consanguinitatem Dauid non pertinuisse, manifestum est, quod istarum scripturarum tam excellenti auctoritati obluctetur . ipse ergo conuincat non eam pertinuisse ad semen Dauid et hoc ostendat non ex quibu
Abbreviated transcription (Latin):
um dd̾ eum appellaret: nec sic continuo
putare deberemꝰ. eos ita sib hȩc con¬
trarid locutos fuisse: ut uel ambo
uelunꝰ eoꝵ falsitatis conuinceret᷑.
ogitare enĩ deberemꝰ fieri potuisse.
ut᷑ ambo uera dicerent. ut ꝙ iosepħh
maritus m aris diceretꝰ habens
eã conuigem continent᷑: non concu¬
bitu sed affectu: non conmxtione
corporum: sed copulatione qͦd est
carius animorũ: & idõ non debu¬
isse uirũ uirginis matris xꝑi separa¬
ri a serie parentũ xꝑi: & ips am
m ariam aliquã de styrpe od
uenã sanguinis ducere: ut caro
xꝑi etiam ex iuurgine procreata.
sine dd̾ semune esse non posset.
Cum uero unꝰ idemq narrator
utruq dicat. utrũq cõmendet:
uirginẽ matre̾. & xꝑm ex semine
dd̾: & ioseph in serie progenetoꝵ
mauult diuino ȩu̾głio ꝗͣ herencoꝵ
fabulis credereͥ nisi ꝙ o ari am
non fuisse ertraueam a cognatio¬
ne dd̾: & eã iosepħ conuigem non

Expanded text:
um Dauid appellaret, nec sic continuo um Dauid appellaret, nec sic continuo putare deberemus eos sibi haec contraria locutos fuisse, ut uel ambo uel unus eorum falsitatis conuinceretur. cogitare enim deberemus fieri potuisse, ut ambo uera dicerent, ut et Ioseph maritus Mariae diceretur habens eam coniugem continenter non concubitu, sed adfectu. non commixtione corporum, sed copulatione, quod est carius, animorum, et ideo non debuisse uirum uirginis matris Christi separari a serie parentum Christi, et ipsam Mariam aliquam de stirpe Dauid uenam sanguinis ducere, ut caro Christi etiam ex uirgine procreata sine Dauid semine esse non posset. cum uero unus idemque narrator utrumque dicat, utrumque commendet, uirginem matrem et Christum ex semine Dauid et Ioseph in serie progeneratomauult diuino euangelio quam haereticorum fabulis credere, nisi et Mariam non fuisse extraneam a cognatione Dauid et eam Ioseph coniugem non
Abbreviated transcription (Latin):
quis aliud annuntiauerit ut anathema
sit: magna cura fideles ammonuit. p̃¬
uid gͦ iam moueat scĩ eugłii secta¬
torem qđ sine concubitu ioseph: xp̃c
natus de uͥgine filius tam̃ dd̃ appellat᷑
cum generationũ seriem non usq ad ma-¬
riao s usq ad ioseph matheus egłista
maritus. cũ ipse matheus narret ab
angło Mariam coniugẽ ipsus appella¬
tam qui narrat qđ non ipsius concubi¬
tu. s de sp̃u scõ conceꝑat. Qđ si non
imatheus apłs ista uere s aliquis aliuᷤ
sub eitis nomine sicut manichei putãt
falsa conscriberet. ita ne sibi &iam ipse
in reb aꝑtissimis & tam de ꝓximo con¬
tectis contraria loqueret᷑. ut quem di¬
ceret dd filium de maria uͥgine sine
cunusꝗͣ uiri concubitu natum eiusdem
parentes gradatim enumerans: usq
adeum sine aliqua ratione ꝑduceret.
quẽ non cõmixtũ Maris ipse dixisset:
c usq adioseph dicens eum filium db̃.
⁊ alius eũ sine ullius uiri concubitu ex
iurgine maria natum diceret: nec fili¬

Expanded text:
quis aliud adnuntiauerit, ut anathema sit, magna cura fideles admonuit. Quid ergo iam moueat sancti euangelii sectatorem, quod sine concubitu Ioseph Christus natus ex uirgine filius tamen Dauid appellatur, cum generationum seriem non usque ad Mariam. sed usque ad Ioseph Matthaeus euangelista maritus, cum ipse Matthaeus narret ab angelo Mariam coniugem ipsius appellatam, qui narrat, quod non ipsius concubitu, sed de spiritu sancto conceperat. quodsi non Matthaeus apostolus ista uera, sed aliquis alius sub eius nomine, sicut Manichaei putant. ea falsa conscriberet, itane sibi etiam ipse in rebus apertissimis et tam de proximo contextis contraria loqueretur, ut quem diceret Dauid filium de Maria uirgine sine cuiusquam uiri concubitu natum, eiusdem parentes gradatim enumerans usque ad eum sine aliqua ratione perduceret, quem non commixtum Mariae ipse dixisset?  usque ad Ioseph dicens eum filium Dauid, et alius eum sine ullius uiri concubitu ex uirgine Maria natum diceret nec eum fili
Abbreviated transcription (Latin):
bus disputet. Prius .ii. estis a
figmento carnaliũ corporaliũq co
gitationũ pia fide ⁊ quantu lacũq
quomͦ ex quãta umq parte cogita¬
ro possitis. Quo q iã diu ñ potestis:
eresis qiuppe ur̃a nichal alid nouit

Expanded text:
bus disputet. prius enim estis a bus disputet. prius enim estis a figmento carnalium corporaliumque cogitationum pia fide et quantulacumquequo modo et ex quantacumque parte cogitare possitis. quod quamdiu non potestis — haeresis . quippe uestra nihil al
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ut eoꝵ nemo appellatus responde.¬
nisi audito cognomine. Dic nanq et
pastor atq armentarius peccorib notaᷤᷤ
in urunt ne eoꝵs quisq ꝓ suo usurpet
tis dm̃. s quod satis etiam uos ab
eodem alieni signi eiꝰ ac sacram̃ti ex¬
ꝑtes. quod ẽ uiriliũ mutilatio ꝑ qͣm
idem suos agnoscit. Oua ꝓpt̾ si hic est
qs quem colitis: liquet ex hoc ad mo¬
dum qđ habeat fins̃. Si uͦ infinitũ
dm̃i eẽ uultis huic uos ante renunti¬
are necesse est: ⁊ oratione muta: erro¬
ris p̃teriti ur̃i pęnitudinẽ gerere.
Et hoc quidẽ dictum ita est: ut de ur̃o
uos uicisse uideat᷑. Alioquin summũ
uerũ dm̃ utrũ sit idem infinitus
nec ne si queritur. de hoc uͦ nos boni
& mali contrarietas breuit̾ poterit
edocere. q m̃ quidẽ sinon ẽ malum:
ꝓfecto in finitus. ẽ. ds: habet autẽ
finem: si malũ est. Conftat aut̃ ẽẽ ma¬
lum. Non gͥ infinitus est ds. Illinc .it.
aut de hac re ornmo cũ tali¬

Expanded text:
nomen, ut eorum nemo appellatus respondenomen, ut eorum nemo appellatus respondenisi audito cognomine. sic namque et pastor atque armentarius pecoribus notas inurunt, ne eorum quisque pro suo usurpet e deum, sed quod sitis etiam uos ab eodem alieni signi eius ac sacramenti expertes, quod est uirilium mutilatio, per quam idem suos agnoscit. quapropter hic si est deus, quem colitis, liquet ex hoc admodum, quod habeat finem. si uero infinitum deum esse uultis, huic uos ante renuntiare necesse est et oratione mutata erroris praeteriti uestri paenitudinem gerere. et hoc quidem dictum ita est, ut de uestro uos uicisse uideamur; alioquin summum et uerum deum utrum sit idem infinitus necne, si quaeritur, de hoc uero nos boni et mali contrarietas breuiter poterit edocere. quoniam quidem si non est malum, profecto infinitus est deus; habet autem finem, si malum est; constat autem esse malum . non igitur infinitus est deus; illinc enim aut de hac omnino re cum tali
Abbreviated transcription (Latin):
cautio: ut ñ contenti nominasse dm̃ adi-¬
ciatis. & cuiꝰ: abrahȩ scilicet isaac ⁊ ia¬
cob tamꝗͣ in turba aliqua deoꝵ erra¬
cura aut naufragiũ passura ur̃a ora¬
cione nͥ ad signũ nauiget abrahae. Et
hec quidem certa de causa iudȩo ᷤ orare.
haud ab surdum ẽ: ut pote circumcisoᷤ.
Ipsi .N. circũ cisionis. se in uocare de sig
signum qđͣ habuerit abraham. cuiꝰ uoᷤ
uocatis dm̃. Uere .n. qd intellegi dat᷑
cognitionis mutuȩ causa ne ase scilicet
ipse quidem circũcisionis obsceno ca¬
ractere signauit : qđ ubicũq t̾rarum
fuerint. ubicũq gentiũ. ꝑ circũcisionẽ
tam̃ ipsius noscant᷑ eẽ. Idem uͦ suum
uicissim dm̃ parentũ suoꝵ cognomine
signauer̃. qđ ubi cłiq ⁊ ipse fuerit in
magna ꝗͣ uis deor frequentia cũ dđs
abraham audierit ⁊ ds isaac ⁊ ds iacob:
ꝓtinus se in uocari se cognoscat. quod
fere in multis fieri solet unũ habentibꝰ

Expanded text:
cautio, ut non contenti nominasse deum adicautio, ut non contenti nominasse deum adiciatis et cuius, Abraham scilicet et Isaac et Iacob, tamquam in turba aliqua deorum erratura aut naufragium passura uestra oratione, nisi ad signum nauiget Abrahae? et haec quidem certa de causa Iudaeos orare haud absurdum est utpote circumcisos; sic enim circumcisionis se inuocare designasignum, quod hinvocatis Deum. Vere enim, quod intelligi datur, cognitionis mutuae causa, ne a se scilicet ipse quidem eos circumcisionis obscaeno charactere signauit, quo, ubicumque terrarum fuerint, ubicumque gentium, per circumcisionem tamen ipsius esse noscantur; idem uero suum uicissim deum parentum suorum cognomine signauerunt, quo, ubicumque et ipse fuerit, in magna quamuis deorum frequentia, cum deus Abraham audierit et deus Isaac et deus Iacob, protinus se inuocari cognoscat. quod fere in multis fieri solet unum habentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cio quẽ suũ ꝓprium ex arca mendatioꝵ¬
ꝓ silientem de quo faustus tacet om¬
nino cũ de homine sibi ꝓposuerit que¬
stionem. tmenᷤᷤ ne aliquomͦ eis contra
quos disputat in notescat.
ñ fallit quȩ dicit ds abraham ⁊
ds̃ isaac ⁊ d̾s iacob: habet finem d̾s.
Nisi forte alter est hic de quo ꝑrogas
i alter quẽ oratis. Alioquin circũ cisiõis
trmimuis qui abraham ⁊ysaac ⁊ iacob
igentiũ cęterarũ societate de signat. etiã
Nipsus circa eos t̃minat potestatẽ. Cuiꝰ
uit finita potestas ẽ: ⁊ipse ñ caret fine.
eniq ⁊ antiquoꝵ quidẽ hac ratione men
aonẽ facitis qui ante abraham fuerunt.
noc. dico ⁊ noe. ⁊ sein. ac reliquoᷤ eoꝵ
similes quos fuisse quidẽ inp̃putio nõ
carebant. ne ipsoꝵ quidẽ uultis ẽẽ dm̃.
s solius abrahȩ. ⁊ seminis eiꝰ. Igitꝰ si est
unus ⁊ in finitus ds. quid sͥ uult hȩc in¬
uocationis ur̃ȩ tam diligens ⁊ sollicita

Expanded text:
cio quem suum cio quem suum prosilientem: de quo Faustus tacet omnino, cum de homine sibi proposuerit quaestionem; timens ne aliquo modo eis contra quos disputat, innotescat. non fallit, quae dicit, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob , habet finem Deus: nisi forte alter est hic de quo perrogas, et alter quem oratis: alioquin circumcisionis terminus, qui Abraham et Isaac et Jacob a gentium caeterarum societate dissignat , etiam Dei ipsius circa eos terminat potestatem. Cujus autem finita potestas est, et ipse non caret fine. Denique ne antiquorum quidem hac oratione mentionem facitis, qui ante Abraham fuerunt, Enoch dico et Noe et Sem ac reliquos eorum similes, quos fuisse quidem iustos in praecarebant, ne ipsorum quidem uultis esse deum, sed solius Abrahae et seminis eius. igitur si est unus et infinitus deus, quid sibi uult haec inuocationis uestrae tam diligens et sollicita
Abbreviated transcription (Latin):
nũ alienatoꝵ a uita di ꝑ ignorantiam
quȩ ẽ in illis. ꝓpter cȩcitatẽ cordis eor
nisi in apłicis litteris qđ uolumꝰ uerum
est: qd̾ nolumus falsum est: Sic deli¬
rant manichei. s resipiscant.⁊ non sint
di fatentur. ⁊ hoc testimoniũ etiam
ultro ꝑferunt. tunc aut̃ dicit faustus
qđ ds faciat hominẽ qñ interior in
di agnitionẽ renouatur. utrũ eũ ipse
fecerit qui fecit. ipse condiderit qui
renouat: respondebunt: ipse. Cui res¬
ponsioni eoꝵ si adiciamꝰ querentes qño
eum formauerit: quẽ querent ubi se
abscondent⁊ ne fabulȩ suȩ dedecus aꝑi¬
re cogant᷑: Neq .N. dicunt ado forma¬
tũ uł conditũ uł institutũ s de sub¬
stantia eiꝰ partem ꝓrsus eius ad u̾esus
hostes missam. nec peccato inueteratũ
s necessitate captiuatũ. ⁊ de formatũ ab
inimicis. ⁊cȩtera quȩ iam tedet dicere
Ibi .n. ⁊ primũ hominẽ cõmemorant. ñ
quẽ dicit apłs de t̾ra terrenũ. s nes¬

Expanded text:
antiam, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum, nisi: in apostolicis litteris quod uolumus, uerum est, quod nolumus, falsum est? sic delirent Manichaei; et resipiscant et non sint dei fatentur et hoc testimonium ultro etiam proferunt: tunc autem dicit Faustus quod deus faciat hominem, quando interior in dei agnitione renouatur — utrum eum ipse fecerit, qui reficit, ipse condiderit, qui renouat, respondebunt "ipse." cui responsioni eorum si adiciamus quaerentes, quando eum formauerit, quem nunc reformat, quaerent, ubi se abscondant, ne fabulae suae dedecus aperire cogantur. neque enim dicunt a deo formatum uel conditum uel institutum, sed de substantia eius partem prorsus eius aduersus hostes missam; nec peccato inueteratum, sed necessitate captiuatum et deformatum ab inimicis et cetera, quae iam taedet dicere. ibi enim et primum hominem commemorant, non quem dicit apostolus de terra terrenum, sed nes
Abbreviated transcription (Latin):
terauit ꝓpter peccatũ. ⁊ pene mortalita¬
tis ad dictus est. Renouat᷑ aut̃ nunc
scd̾m in teriorem hommẽ. ubi scđ̾m sui
creatoris imaginẽ reformat᷑. exuens
se in iusticiã hoc ẽ ueterẽ hominẽ.⁊
in duens iusticiam. hoc ẽ nouũ hominẽ
Tunc aut̃ cũ resurget corpꝰ spũale qd
seminat᷑ anmale. etiã exterior ꝑcipi¬
et cȩlestis babitudinis dignitatẽ: ut
totũ qd̾ creatum ẽ recreet᷑. ⁊ totum
qd factum ẽ. reficiatur. illo recreante
qui creauit. ⁊ reficiente qui fecit. Qa
breuit̃ explicat ubi ait. Corpus qͥdẽ
mortuũ ÷: ꝓpt̾ peccatũ. sp̃t aut̃ uita
ẽ: ꝓpter iusticiam. Si aut̃ sp̃c eius qui
suscitauit xp̃m amortuis habitat in¬

Expanded text:
terauit propter peccatum et poenae mortalitatis addictus est; renouatur autem nunc secundum interiorem hominem, ubi secundum sui creatoris imaginem reformatur, exuens se iniustitiam, hoc est ueterem hominem, et induens iustitiam, hoc est nouum hominem. tunc autem, cum resurget corpiet coelestis habitudinis dignitatem: ut totum quod creatum est recreetur, et totum quod factum est reficiatur, illo recreante qui creavit, et reficiente qui fecit. Quod breviter explicat, ubi ait: Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Si autem Spiritus ejus qui suscita
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. qđ d̾s etiam t̾renũ homi¬
nem fecit. Nam cũ agerer quomͦ re¬
surgunt mortui. ⁊ quomͦ uenient
cũ dedisset similitudines de seminib
frum̃toꝵ qđ nuda ⁊ grana seminen¬
tur ⁊d̾s illis det corpus. Quomͦ uo¬
luerit unicuiq seminũ ꝓprium corpꝰ
ubi nichil hominus manichei euer¬
tit errorẽ: qui & grana ⁊ herbas ⁊ om̃s
radices afrutices gentẽ tenebrarum
dicit creare ñ dm̃.:⁊ in eis formis atq
generib rerum dm̃ potius credit al¬
ligari. quã hoꝵ aliquid oꝑari Cum gͦ
contͣ manichei sacrilegam uanitatem
etiam ista dixisset: uenit ad carniũ
differentias: Non omnis inqͥt caro
eadem caro. inde ad corpor̃ cȩlestiũ
atq t̾restriũ. in de ad mutationẽ cor¬
poris nr̃i qua fieri possit spũale atq
cȩleste. seminat᷑ in quit in contumelia:
surget in gła. Seminat᷑ in in firmita¬
te surget in uͥtute. Seminat᷑ corpus.
animale. surget corpꝰ spuale. Ato

Expanded text:
scriptum est, quod deus etiam terrenum homiscriptum est, quod deus etiam terrenum hominem fecit. nam cum ageret, quomodo resurgent mortui et quo corpore uenient, cum dedisset similitudines de seminibus frumentorum, quod nuda grana seminentur et deus illis det corpus, quomodo uoluerit. unicuique seminum proprium corpus — ubi nihilominus Manichaei euertit errorem, qui et grana et herbas et omnes radices ac frutices gentem tenebrarum dicit creare, non deum et in eis formis atque generibus rerum deum potius credit alligari quam horum aliquid operari — cum ergo contra Manichaei sacrilegam uanitatem etiam ista dixisset, uenit ad carnium differentias. non omnis. inquit, caro eadem caro, inde ad corporum caelestium atque terrestrium, inde ad mutationem corporis nostri, qua fieri possit spiritale atque caeleste. seminatur, inquit, in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate. surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale.
Abbreviated transcription (Latin):
Ion itaq unũ hominẽ fecit ad imnaginẽ
suã ⁊ alterũ fecit ũ adimaginẽ suam:
s q hoc utrũq interius & exterius simul
unus homo est: hunc unũ hominẽ ad
imaginẽ suã fecit non sđm id quod
habet corpus. corporalẽq uitam: s scđm
id quod habet rationalẽ mentẽ qua
cognoscat dm̃. & omnib in rationabi¬
lib eadem rationis excellentia p̃ponat᷑.
S: illud in terius concedit faustus ađo fi¬
eri cum renouat᷑ in quid in cognitionẽ
di scđ̃m imaginẽ euis qui creauit eum.
anc apłicam plane agnosco sententiã.
quare ipse alterã ñ agnoscit: Ds̃ posuit
menbrasingulum quodq eoꝵ in corpo¬
re ꝓut uoluit. Ecce d̾s etiam ex terioris
hominis effector ab eodem apło p̃dicat᷑.
respuit qđ manichei fabulas amputat:
itaq cũ de t̾reno & cȩlesti homine dissere¬
qđ in xp̃o erimꝰ: ex ipsa lege ex ipso
libro ⁊ ex ipso loco ad hibuit t̾reni .i.
animalis corporis testimoniũ. ubi

Expanded text:
um hominem fecit ad imaginem suam, et alterum fecit non ad imaginem suam: sed quia hoc utrumque interius et exterius simul unus homo est, hunc unum hominem ad imaginem suam fecit, non secundum id quod habet corpus corporalemque vitam; sed secundum id quod habet rationalem mentem, qua cognoscat deum et omnibus inrationalibus eadem rationis excellentia praeponatur. sed illud interius concedit Faustus a deo fieri. cum "renouatur," inquit, "in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum." hanc apostolicam plane agnosco sententiam: quare ipse alteram non agnoscit "deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit?" ecce deus etiam exterioris hominis effector ab eodem apostolo praedirespuit, quod Manichaei fabulas amputat? item cum de terreno et caelesti homine disserequod in Christo erimus, ex ipsa lege. ex ipso libro et ex ipso loco adhibuit terreni, id est animalis corporis testimonium, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
T tare conat᷑. Sic gͦ de cȩlo dictum est suꝑ
aquas iordanis hic est filius meus dile¬
ctus in quo mͥ conplacui. quẽ ad modi
dictum ẽ. ⁊ in monte. Neq .n. quia et
ibi de cęlo uox ipsa sonuit filius di aite
ñ fuit. quando quidẽ ex utero uirgiti
ille accepit formã serui. qui cum in fa¬
ma di ẽẽt non rapina arbitratus est
alio loco aꝑtissime dicit. Cum aut̃ ue¬
nit plenitudo temporis misit ds filiũ
suum factum ex muliere. factũ subles.
mulierem scilicet more locutionis hebra¬
ice feminã appellans. Ipse est gͦ filius dei

Expanded text:
tare conatur. Sic ergo de caelo dictum est super tare conatur. Sic ergo de caelo dictum est super aqua Iordanis: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, quemadmodum dictum est et in monte. neque enim quia et ibi de caelo uox ipsa sonuit, filius dei ante non fuit, quandoquidem ex utero uirginis ille accepit formam serui. qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est alio loco apertissime dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum, factum ex muliere, factum sub lege. mulierem scilicet more locutionis hebraicae feminam appellans. ipse est ergo filius dei,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dõ non credidera  de sara sͥ filium y¬
mittenti quando cũ ancilla concubuit
cũ scriptura testetur non dũ illi ꝓ missi
fuisse parcũ sarȩ. uł quod uxorem suꝰ
sororem mentitꝰ sit. cum genus sarȩ m¬
iusꝗͣ illis litteris legerit quib de hac re fider
habenda est. et dt filio eius isaãc quod
etiã ipse rebeccam falso dixerit sororem
suam. cũ genus eius ibi aꝑte scriptum
sit. ⁊ de iacob quod cotidie certam̃ ẽt
inter.iiͦiͦi. eius uxores. quȩ nam illumde
agro uenientẽ pior ad concubitũ raꝑet
qđ illic omnino irusquã legisse conuinct̃
Ecce quał homo mendaces diunoꝵ libri¬
rũ scriptores se odisse głatur. qui etuã
de eugło tante auctoritatis culmine ãibꝰ
noto mentiri sic audet. ut ñ matheum
nec apłici nominis pondẽ conprimatut.
s nescio quẽ alium sub mathei nomine
uelit putari scripsise de xp̃o qđ non uilt
credere. ⁊ quod calũmosa uersutia refu¬

Expanded text:
quod deo non crediderat de Sara sibi filium proquod deo non crediderat de Sara sibi filium promittenti, quando cum ancilla concubuit, cum scriptura testetur nondum illi partum Sarae fuisse promissum; uel quod uxorem suam sororem , mentitus sit, cum genus Sarae nusquam in illis litteris legerit, quibus de hac re fides habenda est; et de filio eius Isaac, quod etiam ipse Rebeccam falso dixerit sororem suam, cum genus eius ibi aperte scriptum sit; et de Iacob, quod cotidie certamen esset inter quattuor eius uxores, quaenam illum de agro uenientem prior ad concubitum raperet: quod illic omnino nusquam legisse conuincitur. ecce qualis homo mendaces diuinorum librorum scriptores se odisse gloriatur, qui etiam de euangelio tantae auctoritatis culmine omnibus noto mentiri sic audet. ut non Matthaeum. ne apostolici nominis pondere conprimatur, sed nescio quem alium sub Matthaei nomine uelit putari scripsisse de Christo, quod non uult credere et quod calumniosa uersutia refu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducat. nec alium ꝗͣ ipsum dicit a u̾¬
gine maria de spũ scõ conceptũ ⁊
natum. Cui rei ad hibet: ⁊ testimonũ
& pariet filiũ: ⁊ uocabunt nom̃ eius
emmanuhel: quod ẽ int̃pretatum no¬
biscũ ds. eundẽq baptizaturũ ioħm
audisse de celo. hic est filius meusdi¬
lectus in quo mͥ complacur. De quo
dictum erat ⁊ in partu uͥginiᷤ. nob̾cũ
d̾s. nisi forte uisum sit fausto minus
ẽẽ qđ dictus ẽ. ds. quã qđ dictus est filiꝰ
di. Ex hoc t conicere conatus ÷ matheo
non ẽẽ cuisũ quod filius dĩ factus sit nͥ
ex baptismo qr ibi facta est uox de cęlo:
hic est filius meus. cũ idem eugłista
ꝓpħa ubi ipse partus uirginis appella¬
tus est: nob̃cum ds̃. Hunc sane miserũ¬
ad uerbiũ ẽ. delire garrulũ debemus
in tueri atq obseruare. ñ pret̃mittenten
ubi potuerit lectori uani loquioꝵ suoꝵ
& de scripturarũ testimoniis nebulase
fundere falsitatis. sicut de abra hamoñ

Expanded text:
perducat nec alium quam ipsum dicat a uiperducat nec alium quam ipsum dicat a uirgine Maria de spiritu sancto conceptum et natum. cui rei adhibet et testimonium lium et uocabunt nomen eius Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus.". eundemque baptizatum a Iohanne audisse de caelo: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, de quo dictum erat iam ex partu uirginis "nobiscum deus." nisi forte uisum sit Fausto minus esse, quod dictus est deus quam quod dictus est filius dei. ex hoc enim conicere conatus est Matthaeo non esse uisum, quod filius dei factus sit nisi ex baptismo, quia ibi facta est uox de caelo: hic est filius meus, cum idem euangelista heta testimonium, ubi ipse partus uirginis appellatus est "nobis cum deus." Hunc sane miserum delire garrulum debemus intueri atque obseruare non praetermittentem, ubi potuerit, lectori uaniloquiorum suorum etiam de scripturarum testimoniis nebulas offundere falsitatis . sicut de Abraham dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat remanebit. nisi illud qđ uim
manfestissime ueritatis inscripturis
scis expresse inludere atq euitare conat᷑.
ut falsa illa & diuinis codicib in missa res¬
pondeant. ꝗͦ dementiã furiosamq p̃sum¬
tionẽ: ⁊ audaciã iam suꝑius in hoc opere
repet̾e oportet. ut modũ sermonis etiam
cogitemꝰ. Qͥd gͥ opus est disꝑsa ꝑscriptu¬
ras omnes querere atq colligere testimo¬
nia quib contra istũ ꝓbemus inlibris
maximȩ diuineq auctoritatis eundẽ di¬
ci filium di. unigenitũ semꝑ dm̃ apud
dm̃. qui dr etiam filius dd ꝓpter accep¬
tam formã serui exuirgine maria cõ-¬
uge ioseph: Nunc interum qr de ma¬
theo uoluit dispucare nec ame totus
mathei liber huic sermoni inse pote¬
st. legat qui uoluerit. ⁊ iudeat quẽ¬
ad modũ matheus eum quẽ parenteᷤᷤ
eius enumera us dicit filium bb̃. nar¬
randouq ad passionẽ resurrectionẽq

Expanded text:
respondeat remanebit nisi illud, quo uim respondeat remanebit nisi illud, quo uim manifestissimae ueritatis in scripturis sanctis expresse inludere atque euitare conatur, ut falsa illa et diuinis codicibus inmissa respondeat. quam dementiam furiosamque praesumptionem et audaciam iam superius in hoc opere,repetere oportet, ut modum sermonis etiam cogitemus. quid igitur opus est dispersa per scripturas omnes quaerere atque colligere testimonia, quibus contra istum probemus in libris maximae diuinaeque auctoritatis eundem dici filium dei unigenitum semper deum apud deum, qui dicitur etiam filius Dauid propter acceptam formam serui ex uirgine Maria coniuge Ioseph ? nunc interim, quia de Matthaeo uoluit disputare nec a me . totus Matthaei liber huic sermoni inseri potest, legat qui uoluerit et uideat, quemadmodum Matthaeus eum, quem parentes eius enumeraturus dicit filium Dauid, narrando usque ad passionem resurrectionemque
Abbreviated transcription (Latin):
pellaretur qr non sit natus ex ioseph.
quantomagis filius dĩ: Pinde nec uͥ¬
ginis ipsuis origo ex hac tribu fuisse
monstratur. unde constat ẽẽ dd̃. Dico
aut̾e uidam de quo uideȩ reges. sed
extribu leui unde sacerdotes quod ip¬
sum palam ẽ. qr eadem patrẽ habue¬
rit sacerdotẽ quendã nomine ioachim:
cuiꝰ tam̃ in hac generatione nulla usꝗͣ
habita mentio est. Quomͦ gͦ adhanc da¬
uitice cognationis ꝓsapiam Maria
ꝑtinere dr̃. in qua eam nec patrẽ ha¬
bere uideas nec maritũ. Ac ꝑ hoc nec
ille dd̾ filus erit. quis quis ex eadem nas¬
citur. nisi eius hanc genitricẽ sic am¬
moueas ioseph ut eius aut filia ꝓbet᷑
aut conunx.
UO USTINUS R. Fides catho¬
lica eademq apłi ca. ẽ. dnm̃¬
sit contradicere ꝓbationib nr̃is. nisi
qui ipsis litteris contͣdicit. non sicut sͥ
faustus iste ꝓposuit nescio quẽ pauca
astutias nulla postea testimonia ꝓtu¬
lisse. Quod ego cũ fecero. nichil ei qđ

Expanded text:
pellaretur, quia non sit natus ex Ioseph, pellaretur, quia non sit natus ex Ioseph, quanto magis filius dei! Proinde nec uirginis ipsius origo ex hac tribu fuisse monstratur, unde constat esse Dauid — dico autem ludam, de quo Iudaei reges — sed ex tribu Leui, unde sacerdotes: quod ipsum palam est, quia eadem patrem habuerit sacerdotem quendam nomine Ioachim, cuius tamen in hac generatione nulla usquam habita mentio est. quomodo ergo ad hanc Dauiticae cognationis prosapiem Maria pertinere dicetur, in qua eam nec patrem habere uideas nec maritum? ac per hoc nec ille Dauid filius erit, quisquis ex eadem nascitur, nisi eius hanc genetricem sic admoueas Ioseph, ut eius aut filia probetur aut coniux. NUS respondit: Fides catholica eademque apostolica est domisit contradicere probationibus nostris, nisi qui ipsis litteris contradicit, non sicut sibi Faustus iste proposuit nescio quem pauca sipelles astutias nulla postea testimonia protulisse. quod ego cam fecero, nihil ei quod
Abbreviated transcription (Latin):
seru dd filio ad scriberet. magis ꝗͣ filio
di. Qua ꝓpter de duob unũ uos fate¬
ri oportet aut hunc non ẽẽ matheũ
qui hȩc uidet᷑ asserere. aut uos ñ tene¬
re apłi cam fidem. Nos uͦ quã uis de
hac sententia nemo ꝓrsus diciat ex dõ
accipiendi filium dĩ. tam̃ ut multũ
inprudentiȩ concedamꝰ ut adigamus.
ifalsis credere. ex iordane nob̾ erit fa¬
ctus ĩc di filius. quã natus ex utero
mulieris. Quãqͣm nec ipse quidẽ ille
quẽ maria peperit. si ullus erat recte
D̾ filius appellet᷑. nisi eum constet ex
patre ioseph seminatũ. quod q nega¬
tis illud etiã fateamini necesse ẽ. ne
ipsum quidẽ eẽ cd̾ filium qm̃ quidẽ
geueratio habraham usq ad do̾. et a
rit dõ. Longe quidẽ demens ẽ qui quẽ
sine coitu ioseph de maria natum dic¬
turus erat hunc in pͥncipio posuerit
ẽẽ filium dͥd̃. Cum gͦ ne ipse quidẽ qui
sit ex maria genitus do recte filius ap¬

Expanded text:
sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio dei. quapropter de duobus uos unum fateri oportet: aut hunc non esse Matthaeum, qui haec uidetur adserere, aut uos non tenere apostolicam fidem. Nos uero quamuis de hac sententia nemo prorsus deiciat ex deo accipiendi filium dei, tamen ut multum inprudentiae concedamus, ut adigamur et falsis credere, ex Iordane nobis erit factus Iesus dei filius quam natus ex utero mulieris. quamquam nec ipse quidem ille, quem Maria peperit, si ullus erat, recte Dauid filius appelletur, nisi eum constet ex patre Ioseph seminatum. quod quia negatis, illud etiam fateamini necesse est ne ipsum quidem esse Dauid filium, quoniam quidem generatio ab Abraham usque ad Dauid et a rit Dauid longeque demens est, qui quem sine coitu Ioseph de Maria natum dicturus erat, hunc in principio posuerit esse filium Dauid. cum ergo ne ipse quidem, qui sit - ex Maria genitus, Dauid recte filius ap
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ nouũ tamꝗͣ in nob̃ cum credid
ad dm̃ exgentilitatis errore conuersi q̃
ipsum tam̃ nescio utrũ satis cum ea
fide faciat qͣm uos catholicam nomil¬
tis. s in terim sic matheo uidet᷑. si sioli
ipsius hȩc. Neq enimusquã in parturi¬
tionib mariȩ dictum legitur illud filiꝰ
meus estu ego hodie genui te. aut hic
c̃ filius meus dilectus in quo bene con¬
placui.S in expiatione eiꝰ apud iorda¬
nem qđ si & tu credas ita ut scriptum
ge abest abhac ꝓ confessione mathei.
quanto ꝓcul est ⁊ auero. si quidẽ simbo¬
lum ur̃m ita se habeat. ut credatis in iũm
xp̃m filium dĩ. qui sit natus ex uͥgine
oraniã. Ur̃m gͦ est de maria accipere
filium di mathei ad iordanem nr̃m ex
đo. Ac ꝑ hoc tam uob̃ matheus si ea eiꝰ
ycerto sunt contrariꝰ in ꝑfessione ista sua
quã nob̃. nisi quod paulo prudentior
uobis inuentus ẽ: ut ortũ ex femineo

Expanded text:
hominem nouum tamquam in nobis eum credimus hominem nouum tamquam in nobis eum credimus ad deum ex gentilitatis errore conuersi: quod ipsum tamen nescio utrum satis cum ea fide faciat, quam uos catholicam nominatis; sed interim sic Matthaeo uidetur, si sunt ipsius haec. neque enim usquam in parturitionibus Mariae dictum legitur illud: filius meus es tu, ego hodie genui te, aut: hic est filius meus dilectissimus, in quo bene conplacui, sed in expiatione eius apud Iordanem. quod si et tu credas ita, ut scriptum ge abest ab hac professione Matthaei, quanto procul est et a uero, siquidem symbolum uestrum ita se habeat. ut credatis in Iesum Christum filium dei, qui sit natus ex uirgine Maria . uestrum ergo est de Maria accipere filium dei, Matthaei ab Iordane, nostrum ex deo . ac per hoc tam uobis Matthaeus, si haec eius pro certo sunt, contrarius est in professione ista sua quam nobis, nisi quod paulo prudentior uobis inuentus est, ut ortum ex femineo
Abbreviated transcription (Latin):
ad baptismũ scilicet frustraq calumnũ
uos ingeritis scriptori. tamꝗͣ dĩ ille filiũ
in utero mulieris incluserit. At uͦ hic eb¬
mitat ut uidet᷑. ⁊ inscriptione fua ipsa
se ꝓrsus ⁊ ab hoc sacrilegio uindicat.
U filium ꝑhibens ex illa stẏrpe oriuindu
scripsisse: non filium dĩ. Nam iño qui¬
dem eum qui sit filius di si scriptors
huius mentẽ ꝓpositumq consideres: non
tam ille de maria uirgine ult nos accipe
ꝓcreatũ quã factum aliquando ꝑbap¬
tismũ aput fluenta iordanis. Illic eiũ
dicit. baptizatũ aioħe eum quẽ dd in
exordio filium de signauit. factũ ali¬
quando ẽẽ filium dĩ. Post annos dͥum¬
teaxat scđm lucȩ fidem fermȩ triguita
ubi uox tunc audita ẽ. dicens ad eur
Filius meus estu ego hodie genuite.
Uides gͦ id quod ante annos triguita
ut huic uidetꝰ᷑ de maria natum est ñ
ẽẽ ipsum filiũ di. s id quod de baptis¬
mo postea factũ est ad iordanem.i. he

Expanded text:
ad baptismum scilicet frustraque calumniam ad baptismum scilicet frustraque calumniam uos ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit. at uero hic clamitat, ut uidetur, et inscriptione ipsa sua se prorsus ab hoc sacrilegio uindicat Dauid filium perhibens ex illa stirpe oriundum se scripsisse, non filium dei. nam Iesum quidem eum. qui sit filius dei, si scriptoris huius mentem propositumque consideres, non tam ille de Maria uirgine uult nos accipere procreatum quam factum aliquando per baptismum apud fluenta Iordanis. illic enim dicit baptizatum a Iohanne eum, quem Dauid in exordio filium designauit, factum aliquando esse filium dei post annos dumtaxat secundum Lucae fidem ferme triginta, ubi et uox tunc audita est dicens ad eum: filius meus es tu; ego hodie genui te. uides ergo id, quod ante annos triginta, ut huic uidetur, de Maria natum est. non esse ipsum filium dei, sed id, quod de baptismo postea factum est ad lordanem, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Disputanti mͥ aliquando qui¬
Edam ex numerosa plebe respon¬
densait. Accipis ũm de Maria na¬
tum: Cui ego. Quem nam inꝗͣ dicis
inͣm: Nam plures inhebreismo fuer̃.
hiesus unus quidẽ naue filius discipłs
alius uͦ filius dĩ. Quẽ nam gͦ istors
de maria natũ queris ex me utrum
accipiã: Utiq in quid filium di. Cui
ego. Et quo auctore quoue magistro
docente istud accipiam : Atille. Ma¬
theo in quid. Cui rursũ ego. Quidti
matheus scripsit: Et ille. Liber gene¬
rationis uĩs xp̃i filii do. fillii abrabã.
Et cetera. Tum ego. sutauerã inqua qui
esses dicturus liber generationũ iño. m̃
filii di.⁊ me parauerã ad p̃scribendum
S quia nunc fideliter capitulum memos¬
sti ammonendus tantũ es ut id quoqͥ
reci. tasti consideres. Neq .n. matheus hi
dĩ filii generationẽ scribere fatetur in
centi credam filius db̃ erit michi de mari¬
a natus. adhuc de d̾i filio in hoc omne gi¬
nerationis textu nulla fit mentio usq

Expanded text:
Disputanti mihi aliquando, quidam ex numerosa plebe respondens ait: Accipis Jesum de Maria natum? Cui ego: Quemnam, inquam, dicis Jesum? Nam plures in Hebraismo fuerunt Jesus: unus quidem Nave filius, discipulus alius vero Filius Dei : quemnam ergo istorum de Maria natum quaeris ex me utrum accipiam? Utique, inquit, Filium Dei. Cui ego: Et quo auctore quove magistro docente istud accipiam? At ille: Matthaeo, inquit. Cui rursum ego: Quid enim Matthaeus scripsit? Et ille: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham, etc. . Tum ego: Putaveram, inquam, quia esses dicturus, Liber generationis Jesu Christi Filii Dei; et me paraveram ad praescribendum: sed quia nunc fideliter capitulum memorasti, admonendus tantum es, ut id quod recitasti, consideres. Neque enim Matthaeus hic se Dei Filii generationem scribere fatetur insuic interim dicenti credam, filius David erit mihi de Maria natus: adhuc de Dnerationis textu nulla fit mentio usque
Abbreviated transcription (Latin):
nũdius animalib ceteris in utero mat̾no
i concepit ⁊ formauit ⁊genuit. Qua de re
animad uertere si uolueritis. in uenietis hac
in parte nos non tã ꝓfessione a uob̃ dista¬
re quã intellectu si quidẽ uob̃ placuerit
hoc ueteri ⁊ exteriori homini ac terreno
cribuere. ut sit addo formatus. nos uͦ contͣ
celesti hoc dederimꝰ & interiori ac nouo
homini deferamꝰ. neq id timere aut p̃¬

Expanded text:
mundius animalibus ceteris in utero materno mundius animalibus ceteris in utero materno et concepit et formauit et genuit. qua de re animaduertere si uolueritis, inuenietis hac in parte nos non tam professione a uobis distare quam intellectu, siquidem uobis placuerit hoc ueteri et exteriori homini ac terreno tribuere, ut sit a deo formatus, nos uero contra caelesti hoc dederimus et interiori ac nouo homini deferamus neque id temere aut p
Abbreviated transcription (Latin):
scytas ⁊barbaros. ñ eam ẽẽ inqua ds oꝑa¬
tur cũ hominẽ formatͥs illam quȩ noꝰ
omni exutos nationũ uarietate sexusq
apłs dicit. Quotqͦt in xp̃o bapt̃i sunt.¬
seruus i liber. s omnes in xp̃o unum st̃.
Ergo tc̃ fit homo adeo: cũ fit unus ex
multis. ñ cum ex uno ẽ. diuisus in mul¬
ta. Diuisit aut̃ nos pͥmus ortus .i. corpo¬
ralis: scđ̾s ad unat .i. intelligibilis ac
diuinuᷤ: eoq rectissime nos hunc quidẽ
corporis naturȩ ad scribendũ putauimꝰ il¬
lum uͦ suꝑȩ maiestati. Qua ꝓpter idem
rursum apłs ad corinthios dicit In xp̃o
thas de semet ipso. Q me segregauit de¬
suũ in me: ut eũ annuntiarẽ ingenteᷤᷤ
continuo ñ ad qui eui carm ⁊ sanguini.
U idesgͦ ubiq eum in hac altera natun¬
state
nr̃a sp̃ualium dum taxat ad seuerantẽ noˢ
ado formari. ñ inpriore illa obscena ac
ꝓpudiosa quȩ nos nichilo p̃stantius neq

Expanded text:
Scythas et barbaros. non eam esse, in qua deus operaScythas et barbaros. non eam esse, in qua deus operatur. cum hominem format, sed illam, quae noomni exutos nationum varietate sexusque apostolus dicit, Quotquot in Christo baptizati suntseruus et liber, sed omnes in Christo unum sunt. ergo tunc fit homo a deo, cum fit unus ei multis, non cum ex uno est diuisus in multa. diuisit autem nos primus ortus, id est corporalis; secundus adunat, intellegibilis ac diuinus: eoque rectissime nos hunc quidem corporis naturae ascribendum putauimus, illum uero supernae maiestati. quapropter idem rursum apostolus ad Corinthios dicit: in Chritas de semet ipso: cum placuit suum in me, ut eum adnuntiarem in gentes, continuo non adquieui carni et sanguini. uides ergo ubique eum in hac altera natiuitate nostra, spiritali dumtaxat adseuerantem nos a deo formari, non in priore illa obscaena ac propudiosa, quae nos nihilo praestantius neque
Abbreviated transcription (Latin):
terum illũ natiuitatis modũ quem
dixi longe dissimilẽ huic: qui corpora
nr̃a furiosis genitoꝵ complexib
seminauit. quemq etiam osten¬
clit non ex ło ẽx̾. cum illũ solũ
mostrauit ẽẽ ex đo. Nec non &
ad colosenses id ipsum denuo di¬
cit. Ex poliate ueterem hominẽ
cum actibꝰ suis & induite nouum.
qui renouat᷑ magnitione di scđm
imginẽ eius qui crea uit eum inuo¬
bis. Et hinc gͦ non solum hominẽ no¬
uum ostendit᷑ eum ẽẽ quẽ d̾s faciat.s
quando etiam & quib modis forme¬
tur edocuit .i. in agnitione di qđ sig¬
inficat credulitatis tempꝰ. Et ad huc
scđm imaginẽ in quit eiꝰ qui creauit
eum ut ex hoc liqueat ueterẽ hominẽ
nec imaginẽ eẽ di. nec ab ipso formatũ.
Nam illud quidẽ qđ sequit᷑ dicens. ubi
non ÷ masculus ⁊ femina. iudeus et
grecus. barbarus & scyta: magis ac ma¬
gis ostendit natiuitatẽ hanc quȩ nos
mares fecit ac feminas grecos. ac iudeo.

Expanded text:
terum illum natiuitatis morem, quem terum illum natiuitatis morem, quem dixi longe dissimilem huic, qui corpora nostra furiosis genitorum conplexibus seminauit quemque etiam ostendit ex deo non esse, cum illum solum monstrauit esse ex deo. necnon et ad Colossenses id ipsum denuo dicit: expoliate ueterem hominem cum actibus eius et induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum in uobis. et hinc ergo non solum hominem nouum ostendit eum esse, quem deus faciat, sed quando etiam et quibus modis formetur. edocuit, id est in agnitione dei, quo significatur credulitatis tempus. et adhuc secundum imaginem. inquit, eius, qui creauit eum, ut ex hoc liqueat ueterem hominem nec imaginem esse dei nec ab ipso formatum. nam illud quidem, quod sequitur dicens: ubi non est masculus et femina, Iudaeus et Graecus, barbarus et Scytha, magis ac magis ostendit natiuitatem hanc, quae nos mares fecit ac feminas, Graecos et Iudaeos,
Abbreviated transcription (Latin):
scẽ eius. ẽ. uenerabili maiestati : Qđ et
si uos autoritatẽ pauli ñ ꝑtinetis: ex
ipso uob quȩnã ⁊ qñ ⁊ quẽ admodum
ds hominẽ faciat ostendemꝰ. Dicit ad
ephesios. Ut deponatis scđ̾m priorẽ cõ¬
uersationẽ ueterẽ hominẽ qui corrũ¬
pitur ꝑ desideria erroris. Renouami
ni aut̃ spũ mentis ur̃ȩ. & in duite no¬
uũ hominẽ qui scdm dm̃ creatus est:
in iusticia & sc̃itate ueritatis. Uides
gͦ quando creatur hõ ad imaginẽ di.
Uides hic ⁊ homiuẽ ostendi alterum ⁊
natiuitatẽ aliam. ⁊ alium nascendi
modum. Nam cũ exuite uos ⁊ in duite
dicit: tempꝰ utiq tempus utiq credu¬
litatis significat. Cum uͦ hominẽ no¬
uũ ado creari testat᷑. tum indicat ue¬
terem nec ab ipso ẽẽ nec scdm eũ for¬
matũ. Et cũ ꝓsequitꝰ dicens illum qͥ¬
dem fieri in iusticia. ⁊ sc̃itate. ⁊ uerita¬
te: tunc de signat atq manifestat al¬

Expanded text:
sanctae eius est ac uenerabili maiestati? quodsi sanctae eius est ac uenerabili maiestati? quodsi et uos auctoritatem Pauli non spernitis, ex ipso uobis quemnam et quando et quemadmodum deus hominem faciat, ostendemus. dicit ad Ephesios: ut deponatis secundum priorem conuersationem ueterem hominem, qui corrumpitur per desideria erroris; renouaminduite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . Vides ergo quando creatur homo ad imaginem Dei, vides hic et hominem ostendi alterum, et nativitatem aliam, et alium nascendi modum. Nam cum, Exuite vos et induite, dicit, tempus utiqlitatis significat; cum uero hominem nouum a deo creari testatur, tum indicat ueterem nec ab ipso esse nec secundum eum formatum. et cum prosequitur dicens illum quidem fieri in sanctitate et iustitia et ueritate, tunc designat atque demonstrat al
Abbreviated transcription (Latin):
non ea sola est qua incorpore gigni¬
mur sed illa alia qua renascimur
spũ: non minor eque cura est & hoc
ipsũ querere. in quanã earũ nos
faciat ds̃. Modus quoq nascendi
dupler est.Unus ille suroris & intem¬
ꝑantiȩ propriꝰ. quo sumꝰ a genitoribꝰ
turpiter & ꝑ libidinẽ sati. alter uero
cipulati sumꝰ adsidẽ: unde om̃is etiã
religio ⁊ marime xꝑiana ad sacram̃¬
tũ rudes infantes apellat. quod & ip¬
sũ signisicans apłs ait : filioli mei qͦs
tterũ parturio. donec formet᷑ xꝑc
in uobis. Quare iam non queritur
fingim᷑ ut ferȩ: sicut gentibꝰ placet.:⁊
iudeis. iipsis uobis. tunc nos d̃s format
adimaginẽ suam ⁊ ueteres nos facit &
ꝑ furorẽ ac libidinẽ creat: qđ haud scio
utrũ diuinitati eiꝰ conueniat. Di uͦ cum
credimꝰ ⁊ ad meliorẽ uitȩ cõ uertimur
statũ. tunc reformam. adõ ut xp̃o placet
ds ⁊ honeste facit ac pure: quo qͥdcon¬
sentaneũ quid ue conueniens magis

Expanded text:
non ea sola est, qua in corpore gignimur, sed et illa alia, qua renascimur spiritu, non minor aeque cura est et hoc ipsum quaerere, in quanam earum nos faciat deus. modus quoque nascendi duplex est: unus ille furoris et intemperantiae proprius, quo sumus a generatoribus turpiter et per libidinem sati; alter uero cipulati sumus ad fidem: unde omnis etiam religio et maxime christiana ad sacramentum rudes infantes appellat. quod et ipsum significans apostolus ait: filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in uobis. quare iam non quaeriturfingimur, ut fere gentibus placet et Iudaeis et ipsis uobis. tunc nos deus format ad imaginem suam et ueteres nos facit et per furorem ac libidinem creat — quod haud scio utrum diuinitati eius conueniat — si uero cum credimus et ad meliorem uitae conuertimur statum, tunc formdeus et honeste facit ac pure. quo quid consentaneum quidue conueniens magis
Abbreviated transcription (Latin):
fides. Nam ⁊uos inm̃ ex uirgine natũ
sine uiri coitu creditis. et si ex consequen¬
tib priora sunt ꝓbanda: erit hoc falsum.
oterit .N. & uobis responderi in hunc mo¬
dum. Quia si natus est ex femina iĩc:
gͦ ⁊ seminatus ex uiro ẽ. Diuͦ seminatꝰ ex uiro ñ
gͦ nec natꝰ ex femina ẽ. Potuit aut̃ ut uos credi¬
tis nasci non satus. qr̃ gͦ non potuerit
pati non partus:XUIU

Expanded text:
fides. nam et uos Iesum ex uirgine natum fides. nam et uos Iesum ex uirgine natum sine uiri coitu creditis et, si ex consequentibus priora probanda sunt, erit hoc falsum. poterit enim et uobis responderi in hunc modum, quia "si natus est ex femina Iesus, ergo et seminatus ex uiro est; si uero seminatus ex uiro non est, ergo nec natus ex femina est." potuit autem, ut uos creditis, nasci non satus; quare ergo non potuerit et pati non partus? AU
Abbreviated transcription (Latin):
cessurus ẽ quod omnes humanȩ condicio¬
nis simulauit affectus : Prorsus dixit eu¬
tristatus est: exhilaratus est: & siquid ali¬
ud omnia uera sunt quȩ ita narrata st̃
ut ñ eum simulasse. s plane fecisse uł ex¬
hibuisse conscripta sint. Sane ñ necessita¬
te conditionis. s magisterii uoluntate.⁊
uiuina etiam potestate. Nam homo ple¬
rumq ⁊ si nolit irascitur. ⁊ si nolit contͥ¬
statur. ⁊ si nolit dormit. ⁊ si nolit esurit
ac sitit. Ille aut̃ omnia ista: qr uoluit.
Sic etiam nascunt᷑ homines atq patiunt᷑.
ñ quia ħolunt. nec qđ uolunt. Ille autẽ
etiam ista qr uoluit. tam̃ hȩc uera ⁊ de
illo fidelit̾ ueracit᷑q conscripta sunt ut qͥs¬
quis eugłio eius crediderit ueritate instru¬
atur. non mendatiis illudatur.
nec passus ẽ: Si aut̃ passus ẽ: gͦ et
natus est. Non nob̃ ex pedit mͥ cre¬
dite in his rebus consequentiã querere na¬
ture. Alioquin in firmabit᷑ omnis ur̃a

Expanded text:
cessurus est, quod omnes humanae condiciocessurus est, quod omnes humanae condicionis simulauit adfectus? prorsus si dixit eutristatus est, exhilaratus est et si quid aliud: omnia uera sunt, quae ita narrata sunt, ut non eum simulasse. sed plane fecisse uel exhibuisse conscripta sint sane non necessitate condicionis, sed magisterii uoluntate et diuina etiam potestate. nam homo plerumque etsi nolit, irascitur; etsi nolit, contristatur; etsi nolit, dormit; etsi nolit, esurit ac sitit: ille autem omnia ista, quSic etiam nascuntur homines atque patiuntur, non quia volunt, nec quod volunt; ille autem etiam ista, quia uoluit. tamen uera haec et de illo fideliter ueraciterque conscripta sunt, ut quisquis euangelio eius crediderit, ueritate instruatur, non mendaciis inludatur. nec passus est; si autem passus est, ergo et natus est. non uobis expedit, mihi credite, in his rebus consequentiam quaerere naturae; alioquin infirmabitur omnis uestra