comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas afiliis isrł ꝓom̃i pͥmogenito qͥ
aꝑit uuluã inisrł:eruntq leui¬
tȩ mei. Meũ ẽ enĩ om̃e primoge¬
nitũ. ex quo ꝑcussi primogem¬
tos int̾ra egypti. scĩficaui mͥ qͥcqͥd
primũ nascit᷑ in isrł. ab homine
usq ad pecus. mei st̃. ego dñs. In
primogenitis enĩ egyptiorum
quos dñs ꝑcussit. primũ & origi¬
nale peccatũ incunctis fidelib
se suo sanguine. & aqua baptis¬
matis delere significauit. Prohe
ginali peccato: fidẽ quȩ xp̃iane
religionis prima & maxima es.
& ex qua anima quȩ mortua fut¬
rat uiuificat᷑. se diligere. sibiq
placere ostendit. Sicut eñi illo
peccato moriunt᷑ om̃s: ita hac
uirtute iuuificant᷑ om̃s. Scdm
illud. Iustus aut̃ ex fide uiuit.
S quia ñ om̃s qui fidẽ hñt. ec¬
cłiȩ sacramentis digni & idonei
sunt. ido sola leuitica trib adser¬
uiendũ intab̃nacło procunctis¬
pͥmogenitis ado eligit᷑. Ut sicut
hȩc trib una erat ingenere. ita

Expanded text:
mni primogenito, qui aperit vulvam in Israel, eruntque Levitae mei. Meum est enim omne primogenitum, ex quo percussi primogenitos in terra Aegypti, sanctificavi mihi quidquid primum nascitur in Israel; ab homine usque ad pecus mei sunt: ego Dominus. » In primogenitis enim Aegyptiorum, quos Dominus percussit, primum et originale peccatum in cunctis fidelibus se suo sanguine, et aqua baptismatis delere significavit. Pro hiiginali peccato, fidem quae Christianae religionis prima et maxima est, et ex qua anima quae mortua erat vivificatur se diligere, sibique placere ostendit: sicut enim illo peccato moriuntur omnes, ita hac virtute vivificantur omnes, secundum illud: « Justus ex fide vivit . » Sed quia non omnes, qui fidem habent, Ecclesiae sacramentis digni, et idonei sunt, ideo sola Levitica tribus ad serviendum in tabernaculo pro primogenitis a Deo eligitur, ut sicut haec tribus una erat in genere, ita
Abbreviated transcription (Latin):
& aaron qui &. pugnatores mi¬
merant. & duodecĩ suꝑ eos pͥn¬
aaron. Ipse quoq duodecĩ mili
tiȩ suȩ principes elegit: quos
& apłos nominauit: quib in
eũgłio loquit᷑ dicens. Nlon uꝑi
uos me elegistis: s ego elegi.

Expanded text:
et Aaron, qui et pugnatores nuet Aaron, qui et pugnatores numerant, et duodecim super eos prinAaron. Ipse quoque duodecim suae militiae principes elegit quos et apostolos nominavit, quibus in Evangelio loquitur dicens: « Non vos me elegistis, sed ego elegi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ di popłs numerat᷑. Nouit emĩ
dñs. & nomina & numerũ elec¬
torũ suorũ. Et re uera beati qͥ
indi cxercitu numerati. & quo¬
rũ nomina scripta st̃ in libro
uitȩ. De his em̃ perire aliquẽ
impossibile ẽ. Idoq soli mascu¬
li & uiri fortes. auicesimo an¬
no et supra. hoc inloco ñ ĩme
rito numerant᷑: cales em̃ pug¬
nare. & in hostẽ currere decet:
quos et sexus. & ętas. & fortitu¬
do cõm̃dat. S quare auicesi¬
mo anno & supra: nͥ quia bis
decẽ uiginti fiunt: Decẽ eñĩ
st̃ uerba legis: inquib omnis
scientiȩ plenitudo continetur.
Quȩ quicũq duplicauerit.
ea intelligat: secure contra u¬
deos. & hereticos et disputa¬
re et pugnare ualebit. Qui
uero hoc numero aliquid mi¬
nus habet: intali certamine
facile suꝑat᷑. Uiginti gͥ annoᷤᷤ
habere ẽ: diuine legis scien¬
tiam duplicit᷑ intelligere.
Qui uͦ ea quȩ intelligit oꝑat᷑.
etiã supra uiginti aliquid ha¬
bere uidet᷑. S quid ꝑ moysen

Expanded text:
i populus numeratur. Novit enim Dominus et nomina et numerum electorum suorum, et revera beati, qui in Dei exercitu numerati, et quorum nomina scripta sunt in libro vitae. De his enim perire aliquem impossibile est, ideoque soli masculi et viri fortes a vigesimo anno et supra non iloco numerantur; tales enim pugnare, et in hostem ciere decet, quos et sexus, et aetas, et fortitudo commendat. Sed quare a vigesimo anno et supra, nisi quia bis decem viginti sunt? decem enim sunt verba legis, in quibus omnis scientiae plenitudo continetur, quae quicunque duplicaverit, ea intelligat, secure contra Judaeos et haereticos et disputare et pugnare valebit. Qui vero hoc numero aliquid minus habent, in tali certamine facile superantur. Viginti quoque annos habere, est divinae legis scientiam dupliciter intelligere: qui vero ea quae intelligit operatur, etiam supra viginti aliquid habere videtur. Sed quid per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
aser & neptalim. Et isti quidem
semꝑ nouissimi ꝓficiscebantur.
chraẽ. ut luna. electa ut sol. t̾ri¬
bilis ut castrorũ acies ordinata.
Nichil inea mordinate & inde¬
corũ temere & incõposite fieri
debet. Unusquisq in suo ordine
maneat. priori inferior ñ se p̃fe

Expanded text:
Aser et Nephthalim, et isti quidem Aser et Nephthalim, et isti quidem semper novissimi proficiscebantur. chra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata . » Nihil in ea inordinate, indecenter, temere, et incomposite fieri debet, unusquisque in suo ordine maneat, priori inferior non se prae
Abbreviated transcription (Latin):
namat & disponit. Unde ñ im¬
merito. qm̃ isti totiꝰ tab̾nacul
ministrist̃ & custodes circa ipsũ
taibnaculũ ꝑxima sua tentoria
sigunt. Post eos aut̃ cetera mł¬
atudo. unusquisq scđm ordinẽ
sib dispositũ. castra metat᷑. Ne¬
mo uͦ pret̃ illos ad tab̾naculum
deponendũ uel erigendũ aut
aliquo mͦ disponendũ accedere
andebat. qm̃ quicũq ext̃norum
accesserat occidebat᷑. Hoc autẽ
si nr̃i reges & principes indellige¬
rent. eccłiastica sibi officia ñ usur
significare uidet᷑. Inmedio autẽ
ab̾naculũ figebat᷑. cui ꝓxiiii ꝑ
girũ leuitȩ castra metabantur.
deinde uͦ adorientalẽ plagã ui¬
iasfigebat centoria: in cuiꝰ exerci¬
tu ysachar &e zabulon ãnume¬
egrediebant᷑. Ad meridiem aut̃
ponebant castra filii ruben: in
quib sẏmeon & gad cõnumera¬
tisunt. Ad occidentalẽ uͦ plagã
erant castra filiorũ ephraym: et
simul cũ eis manasses & benia¬
min. At uͦ adaquilonẽ castra¬

Expanded text:
ordinat et disponit. Unde non immerito, quoniam isti totius tabernaculi sunt ministri et custodes, circa ipsum tabernaculum proxima sua tentoria figunt. Post eos autem caetera multitudo, unusquisque secundum ordinem sibi dispositum castrametatur. Nemo vero praeter illos ad tabernaculum deponendum, vel erigendum, aut aliquo modo disponendum, accedere audebat, quoniam quicunque externorum accesserat, occidebatur. Hoc autem si nostri reges et principes intelligerent, ecclesiastica sibi officia non usurpasignificare videtur. In medio enim tabernaculum figebatur, cui proximi per gyrum Levitae castrametabantur, deinde vero ad orientalem plagam Judas figebat tentoria, in cujus exercitu Isachar et Zabulon adnumeegrediebantur; ad meridiem autem ponebant castra filii Ruben, in quibus Simeon et Gad connumerati sunt; ad occidentalem vero plagam erant castra filiorum Ephraim, et simul cum eis Manasses et Benjamin. At vero ad aquilonem castra
Abbreviated transcription (Latin):
mos suas. & nomina singłorũ.
qͥcquid sexus masculim auice¬
simo anno & supͣ. omniũ uiro¬
rũ fortiũ exisrł: & numerabi¬
tis eos per turmas suas. tu et
aaron.Cruntq uobis princi¬
pes tribuũ. ac domorũ. in cog¬
nationib suis: illi quorum
nomina hȩc sunt. Quicũq enĩ

Expanded text:
na singulorum qui sexus est masculini, a vigesimo anno et supra, omnium virorum fortium ex Israel, et numerabitis eos per turmas suas, tu et Aaron. Eruntque vobis principes tribuum ac domorum in cognationibus suis illi quorum nomina haec sunt. » Quicunque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ubeleo. ad priorẽ dnm̃ qui eũ
uendiderat. & cuiꝰ hereditas fu¬
crat. reuertebatur. Ille uͦ qui
cum emerat. & dño uouerat:¬
redimendi licentiã habebat.
Expositis aut̃ om̃ib auȩ in
hoc prosundissimo uolumine
expositione indigere uidebant᷑:¬

Expanded text:
jubilaeo ad priorem dominum qui eum vendiderat, et cujus haereditas fuerat, revertebatur; ille vero, qui eum emerat, et Domino voverat,redimendi licentiam habebat. Expositis autem omnibus quae in hoc profundissimo volumine expositione indigere videbant
Abbreviated transcription (Latin):
sendicens. Tribũ leui noli nu¬
merare. neq sũmã eorũ pones¬
cũ filiisisrł. s constitue eos suꝑ
tabernaculũ testimonii. Cunc¬
ta uasa eius. & qͥcquid ad ceri¬
monias ꝑtinet: ipsi portabunt¬
& tabernaculũ &e om̃a utensi¬
lia eiꝰ. & ert̃ inministerio. acꝑ
girũ tab̾naculi metabunt̃. Nu

Expanded text:
sen dicens tribum Levi noli numerare neque ponas summam eorum cum filiis Israhel sed constitue eos super tabernaculum testimonii cuncta vasa eius et quicquid ad caerimonias pertinet ipsi portabunt tabernaculum et omnia utensilia eius et erunt in ministerio ac per gyrum tabernaculi metabuntur cu
Abbreviated transcription (Latin):
& pre essent diei ac nocti: & diui¬
derent lucem ac tenebras. Q uidit
ds qd eẽt bonum: & factum est
Duo namq luminaria. sol &
luna intelligunt᷑: quȩ incebi
firmamento posita. diem & noc¬
tem diuidunt. Quȩ etiam in sig¬
num nobis sunt & sereni et plu¬
uie: & inquacũq mundi parte
fuerimus. mundi climata nobis
designant. Quȩ quidem signa.
quam necessaria sint. nautȩ in¬
telligunt: qui subito in ꝓtundũ
auentis rapti: nisi ꝑ signa cęli qͦ
tendant ignorant. Bant aũt et
alia signa: dequib in euuglio
dñs dicit. Erunt signa insole &
luna et stellis. Hȩc aut̃: & tempo¬
ra. & dies. & annaos de terminãt.
Qd̾ qualit̾ fiat. quia facile pacit:
ad alia transcamus. & maius qͥ¬
dem luminare solem dicit: qui
indie quidẽ optinet principa¬
cũ: minus uero lunã: quam
noctis tenebris preeẽ uidemus.
Stellȩ quoq splendore. & mag¬
nitudine. diuerse incelo positȩ
& lumen nobis et signa prestat̃.
S hec ad licteram. Spũaliter

Expanded text:
c nocti, et dividerent lucem ac tenebras. Et vidit Deus quod esset bonum; et factum est » Duo namque luminaria, sol, et luna intelliguntur, quae in firmamento coeli posita, diem ac noctem dividunt, quae etiam in signum nobis sunt, et sereni, et pluviae, et in quacunque mundi parte fuerimus, mundi climata nobis designant. Quae quidem signa, quam necessaria sint, nautae intelligunt, qui subito in profundum a ventis rapti, nisi per signa coeli, quo tendant, ignorant. Dant autem et alia signa, de quibus in Evangelio dicitur: « Erunt signa in sole, et luna, stellis . » Haec autem et tempora, et dies, et annos determinant, quod qualiter fiat, quia facile patet ad alia transeamus. Et majus quidem luminare Solem dicit, qui in die quidem obtinet principatum; minus vero Lunam, quam noctis tenebris praeesse videmus. Stellae quoque, et splendore et magnitudine diversae in coelo positae, et lumen nobis et signa praestant. Sed haec ad litteram. Spiritualiter
Abbreviated transcription (Latin):
ic aut̃ moyses describit
quadraginta mansiones.
quaspopłs fecit donec ueniret ad
terrã repromissionis. Dequib si se¬
cundũ nominũ int̾pretationem
& scđm res ineis gestas. aliquis tͣc¬
tare uellet: inlongũ sermonem
eas extendere posset. Nos aut̃ de
numero pauca dicamus: quid

Expanded text:
ic autem Moyses describit quadraginta mansiones, quas populus fecit donec veniret ad terram promissionis. De quibus, si secundum hominum interpretationem, et secundum res in eis gestas, si quis tractare vellet, in longum sermonem eas extendere posset. Nos autem de numero pauca dicamus. Quad
Abbreviated transcription (Latin):
rius eñĩ numerus. exquatuor cõs-¬
tat & decẽ. Quat̃ enĩ decẽ. uł deci¬
es quatuor quadraginta fiunt.
diximus: uetus &e nouũ testam̃¬
tũ de signat. qm̃ illud indecem
uerbis & hoc inquatuor conclu-¬
dit᷑ eũgliis. Sic̃ gͦ illi ꝑ qͣdraginta
mansiones. ad terrã promissionis
tranfiert̃: ita & nos ꝑdecẽ legis
mandata et quatuor ȩũgłia tͣn-¬
seuntes. duce iħu interrã uiuen¬
tiũ intraturi sumus. Beati aut̃
illi:qͥ in his mansionib morant᷑
dant: nũquã pane cȩlesti carent.
nũquã eis defieit panis uiuus.
qͥ decelo descendit. Iui cibo spũa¬
li nutriunt᷑: illi aqua de petra re
umbrant. innocte illuminant.
illi re uera dicere posst̃. Dñs regit
me &e nichil m̃ deerit. in loco pas¬
cuȩ ibi me collocauit. Beati igt̃
st̃ siñ murmurauerint. sidm ñtẽp¬
tauerint. si infide ñ hesitauerint.
si carnes ñ quesierint. idẽ silegem
carnalit̾ ñ intellexerint. & cepas

Expanded text:
rius enim numerus ex quatuor constat, et decem: quatuor enim decem, vel decies quatuor quadraginta fiunt. diximus, Vetus et Novum Testamentum designant, quoniam illud in decem verbis, et hoc in quatuor concluditur Evangeliis. Sicut ergo illi per quadraginta mansiones ad terram promissionis transierunt, ita et nos per decem legis mandata, et quatuor Evangelia transeuntes, duce Jesu, in terram viventium intraturi sumus. Beati autem illi qui in his mansionibus morantur dant, nunquam pane coelesti carent, nunquam eis deficit panis vivus qui de coelo descendit. Illi cibo spirituali nutriuntur, illi aqua de petra refumbrant, in nocte illuminant; illi revera dicere possunt: « Dominus regit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit . » Beati ergo sunt, si non murmuraverint, si Deum non tentaverint, si in fide non haesitaverint, si carnes non quaesierint, id est si legem carnaliter non intellexerint, et caepas
Abbreviated transcription (Latin):
angumẽ eñ animarũ ur̃arũ
requirã de manu cunctarum
bestiarum: & demanu hominis.
Uemanu um & fris enus: requiram
animã eius. Quicũq effuderit hu¬
manũ sanguinẽ: fundet᷑ sanguis
illiꝰ. Ad imaginẽ dei factus ẽ homo.
He sunt fortasse illȩ bestiȩ: dequib
psalmista ait. Ne tradas bestiis aĩaᷤ
confitentes tibi. Ut ñ solũ abhomi¬
nib: uerũ etiã abipsis demonibus
mon sanguinis hominis reqͥratur.
Possumus aut̃ & ꝑ bestias. hereticos
& tirannos intelligere: qui & astu¬
tia. et crudelitate. dei popłm per¬
dere ñ cessant. Requirit᷑ aut̃ san¬
guis iste demanu hominis: ut de
manu cain requirit sanguis abel.

Expanded text:
anguinem enim animarum vestrarum requiram de manu cunctarum bestiarum, & de manu hominis. De manu viri, & fratris eius, requiram animam hominis. Quicumque fuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius. Ad imaginem quippe Dei factus est h» Hae sunt fortasse illae bestiae, de quibus Psalmista ait: « Ne tradas bestiis animas confitentes tibi ; » ut non solum ab hominibus, verum etiam ab ipsis daemonibus mors, et sanguis hominis requiratur. Possumus autem et per bestias haereticos, et tyrannos intelligere, qui et astutia et crudelitate Dei populum perdere non cessant. Requiritur autem sanguis iste de manu hominis, ut de manu Cain requiritur sanguis Abel.
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. Ostulti. et tardi corde ad cre¬
dendum. in omnib quȩ locuti sũt
ꝓpħe.Nonne sic oportuit pati xp̃m.
& resurgere am ortuis. et ita mtͣre
indiget oꝑim̃to. Isti duo frs gentiles
sunt: isti sunt grecus et latinus. His
eñi duab linguis dei gła p̃dicatur:¬
lans autẽ noe ait. M aledictus chana¬
am: quippe seruus seruoꝵ erit fr̃ibꝰ
suis. Chanaan quippe filius fuit chã
de quo cananei. et ethei. & iebusei.
& euei. & amorrei nati sunt: & cęde¬
ri qui terram ꝓmissionis habitan¬
tes. dei popło restiterunt. Quorũ
urłite alios peremeit̃: alios serui¬
tuti subieceit: ut cõpleret illud
quod dictum fuerat: seruus seruoꝵ
erit fratrib suis. Unde noncham.
sed chanaam maledicitur:aquo
hee gentes originem ducunt. In¬
terp̃tatur autem chanaan negoci
deis negotiati sunt:nulla gens ẽ
cui seruitute non seruiant: Ut
non solum serui. sed et seruorum
serui. merito dicantur.Sequitur.
naan seruus eius: Dilatet deus
iaphet. et habitet intabernacłis

Expanded text:
it: « O stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quae locuti sunt prophetae: nonne sic oportuit pati Christum et resurgere a mortuis, et ita intrarindiget operimento. Isti duo fratres gentiles sunt; isti sunt Graecus et Latinus; his enim duabus linguis Dei gloria praedicaturus suus minor, ait: Maledictus Chanaan, servus servorum erit fratribus suis. » Chanaan filius fuit Cham, de quo Chananaei, et Ethei, et Jebusaei, et Evaei, et Amorrhaei nati sunt, et caeteri, qui terram promissionis inhabitantes Dei populo restiterunt; quorum Israelitae alios peremerunt, alios servituti subjecerunt, ut compleretur illud, quod dictum fuerat, « Servus servorum erit fratribus suis. » Unde non Cham, sed Chanaan maledicitur, a quo hae gentes originem ducunt. Interpretatur autem Chanaan negotiateis negotiati sunt, nulla gens est cui servitute non serviant, et non solum servi, sed servorum servi merito dicantur. Sequitur:naan servus ejus; dilatet Deus Japhet, et habitet in tabernaculis
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis pauꝑ & aduena. tam̃ ñ in¬
credulus. uel ingratus. mox altare
edificauit: & deo de promisso grãs
egit: Magnũ indelicet posteris ie¬
linquens exemplũ.
acta ẽ aut̃ fames interra: des

Expanded text:
quamvis pauper et advena, tamen non incredulus, vel ingratus, mox altare aedificavit, et Deo de promisso gratias egit, magnum videlicet posteris relinquens exemplum. « Facta est autem fames in terra: des
Abbreviated transcription (Latin):
tris tui. et ueni interrã quã monstra¬
uero tibi: faciamq ce ingentẽ mag¬
nã. & benedicã tibi. Rẽ ualde diffici¬
lem. in principio suȩ locutionis p̃¬
cepit dñs abrahȩ. Inquo eiꝰ fides
maxime cõmendat᷑. qui statim
relicta domo. iubentis obediuit
precepto. Nonꝑmittit᷑ abrahȩ di¬
utus habitare inino loco: sed sẽꝑ
deloco transfert ad alium locum:
ut facile intelligamus. qͥa peregͥ¬
ni sumus in hoc mundo. neq ha¬
bemus hic manentẽ ciuitatem.
s futurã inquirimꝰ. Qd̾ aũt ait.
atq inte benedicent᷑ uniuersȩ cog¬
nationes terrȩ: idẽ insemine qd
oriet᷑ ex te. In xp̃o uidelicet. aquo
& inquo. et ꝑquẽ. om̃s benedicen¬
tur: & sine quo nemo benedicit᷑.
Et egressi sunt dearam. ut irent
interrã chanaã: in quã prius ue¬
mire disposuerant. Apparuitq do¬
minus abram. & dixit ei. Semi

Expanded text:
veni in terram, quam monstravero tibi, faciamque te in gentem magnam, et benedicam tibi. » Rem valde difficilem in principio suae locutionis praecipit Dominus Abrahae, in quo ejus fides maxime commendatur, qui statim relicta domo, jubentis obedivit praecepto. Non permittitur Abrahae diutius habitare in uno loco, sed semper de loco transfertur ad alium locum, ut facile intelligamus quia peregrini sumus in hoc mundo, neque habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus . Quod autem ait: « Atque in te benedicentur omnes cognationes terrae, » id est in semine quod orietur ex te, in Christo videlicet, a quo, et in quo, et per quem omnes benedicuntur, et sine quo nemo benedicitur. « Egressi sunt de Aram, ut irent in terram Chanaan, » in quam prius venire disposuerunt. « Apparuitque Dominus Abraham, et dixit ei: Sem
Abbreviated transcription (Latin):
noluerit: ante patrẽ suũ. idẽ inconᷤ¬
pectu patris igni traditũ achaldei
interisse. Hur eñ ignis dicit᷑. Abra¬
ham quoq obeanidẽ causã mignẽ
precipitatus ẽ: & dei auxilio lib̾atꝰ.
cũ patre & uxore. et loth nepote suo
fugit. ut irent interrã chanaã. Ue¬
neruntq usq aram: & habitauert̃

Expanded text:
ante patrem suum, id est in conspectu patris sui, igni traditum a Chaldaeis interiisse. Ur enim ignis dicitur. Abraham quoque ob eamdem causam in igne praecipitatus, et Dei auxilio liberatus, cum patre, uxore, et Loth nepote suo fugit, ut iret in terram Chanaan, veneruntque usque Aram, et habitaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑangłos sibi subiectos. Ideo & uo¬
cans eos. ait. Uenite descendamus.
& confundamꝰ ibi linguã eorũ: idẽ
descendite: me uobiscũ ferte: me¬
am inuobis uirtutẽ & potestatem
habete: quicquid utile & necessariũ
fuent meo nomine agite. Sic igit᷑
descendit dñs.
re genuit abram. & nachor. &
aram. Porro arã genuit loth. Mor¬
tuusq ẽ aram. ante thare patrem

Expanded text:
sibi subjectos. Ideo, et vocans eos, ait: « Venite, descendamus, et confundamus ibi linguam 22 eorum; » id est, descendite, me vobiscum ferte, meam in vobis virtutem et potestatem habete; quidquid utile et necessarium fuerit, meo nomine agite. Sic igitur descendit Dominus. et genuit Abram, Nachor, et Aran. Porro Aram genuit Loth. Mortuusque est Aram ante Thare patrem
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nemo aut̃ impune ꝓximũ &e fra¬
trem suum int̾ficiet. Unde & subdit᷑.
Quicũq effudent humanũ sangͥnẽ:
fundet᷑ sanguis illius. Non qd̾ om̃is
homicida temporalit̾ occidat᷑. sed qr
insi resipuerit & penitentiã egent:ꝓ
morte quã fecit. mortẽ suscipiet ȩt̾nã.
Et hoc quidẽ merito. Ad imaginem
uenerari debet inhomine. dei imagi

Expanded text:
est. Nemo autem impune proximum et fratrem suum interficiet. Unde et subditur: « Quicunque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius. » Non quod omnis homicida temporaliter occidatur, sed quia, nisi resipuerit et poenitentiam egerit, pro morte quam fecit, mortem suscipiet aeternam. Et hoc quidem merito; ad imaginem venerari debet in illo imagi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ chananeos. uerũ etiã om̃s
gentes seruire ñ dubiũ ẽ. Ideoq¬
& iaphet insins benedictiombus
dicit᷑: ut habitet intabernaculis
sem: id ẽ siue mȩccłiis ab apłis fun¬
datis: siue millis mansionibus
dequib dñs ait: indomo patris
mei mansiones multȩ st̃. De ia¬
phet nãq qui latitudo int̾pre
re ceꝑint. cuius cacum̃ celũ tanget.
S dñs descendens. eorum linguam
confudit: ut se ad inicẽ ñ intellig¬
catur: qui confusio interpretatur.
Sicq ubiq terrarũ. diuisi st̃. Una
enĩ & simili lingua loquebantur
om̃s. quã utiq hebreã fuisse crecdi¬
mus. Hanc aut̃ suꝑbia & uana gł̃a
confudit: & cũ om̃s mundi natio¬
nes se uicissim intelligere possent:
iam in paruo terrarũ spatio. quasi
irrationabiles intelligere sese neqͤ¬
unt. Sẽꝑ em̃ ds suꝑbiã odit:
ideoq suꝑbos huUmiliat. & exal¬
tat humiles. Sic eñi & diaboliis cũ

Expanded text:
n solum Chananaeos, verum etiam omnes gentes servire non dubium est. Ideoque in suis benedictionibus dicit, ut Japhet habitet in tabernaculis Sem, id est, sive in Ecclesiis ab apostolis fundatis, sive in illis mansionibus, de quibus Dominus ait: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » De Japhet namque, qui latitudo interpretre coeperunt, cujus cacumen coelum tangeret. Sed Dominus descendens eorum linguam confudit, ut se ad invicem non intelligcatur, qui confusio interpretatur. Sicque ubique terrarum diffusi sunt. Una enim et simili lingua loquebantur omnes, quam utique Hebraeam fuisse credimus. Hanc autem superbia, et vana gloria confudit, et cum omnes mundi nationes se vicissim intelligere possent, jam in parvo terrarum spatio quasi irrationales sese intelligere nequeunt. Semper enim Deus superbiam odit, ideoque superbos humiliat, et exaltat hu
Abbreviated transcription (Latin):
moysi qd̾ dñs cledit
locuti sumus. restat
nunc quoq ut in hoc ultimo
libro qd̾ ipse dederit dicamus.
Dr̃ aut̃ liber iste deuteronomii.
uũ significat cestamentũ. et ea
quȩ inaliis dicta sunt. inisto qͦ¬
dãmͦ innouant᷑. & replicantur.
Nos aut̃ ca quȩ insuꝑiorib libris
exposita sunt. pretmitcentes. cę

Expanded text:
Moysi, quod Dominus dedit, locuti sumus; restat nunc quoque in hoc ultimo libro, quod ipse donaverit, dicamus. Dicitur autem liber iste, Deuteronomium, vum significat Testamentum, et ea, quae in aliis dicta sunt, in isto quodammodo innovantur et replicantur. Nos autem, quae in superioribus libris exposita sunt, praetermittentes, c
Abbreviated transcription (Latin):
na. eiꝰ fides. eiusq anima consistit.
Tene gͥ qd̾ habes. propriũ tibi sit qd̾
accepisti. quia nicħ tibi melius in
hac uita dari potuit.

Expanded text:
na, ejus fides, ejusque anima consistit. Tene ergo quod habes, proprium tibi sit quod accepisti, quia nihil tibi melius in hac vita dari potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
multotiens fides redim̃daẽ. Quȩ insi
redimeret᷑: cũ totiens eã mori uidea¬
mus: ꝑ paucift̃ quib eã semelemis¬
se sufficeret. Inde aut̃ marimas deo¬
gr̃ãs agere debemꝰ: qui nobis hanc
legẽ deredimenio km̃o pͥmogenito
nr̃o instituit: quẽ si ñ habeamus:
ei placere ñ possumus. Redimatur¬
gͦ. Si quando: Post unũ mensem.
Post unũ nãq mensẽ. offerebant᷑
pͥmogeniti dño. Post unũ gͦ mensem
redimi debent. Quȩ eñi redimimus :
nr̃a fuisse monstiamꝰ. Postquã gͥdõ
offerimꝰ fidẽ nram̃: si ꝓpt̾ peccata
anobis alienata fuerit: tunc redim̃¬
da ẽ. S quantũ precii : Qumq utiq
siclis argenti. Ego quinq siclos ar¬
genti: quinq corporis sensus intelli¬
go. Qui tunc quidẽ argenteisunt:
quando ꝓsua puritate digni fiunt.
qͥ indei thesauros reponant᷑. Quinq
gͥsiclis fides redimit᷑: quia &e si pecca¬
tor fuerit homo: post quã tamen
om̃ib uirib mentis &e corporis. post

Expanded text:
ties fides redimenda est, quae nisi redimeretur, cum toties mori videamus, perpauci essent, quibus eam semel emisse sufficeret. Inde autem maximas gratias Deo agere debemus, qui nobis hanc legem de redimendo charissimo primogenito nostro instituit. quem si non habeamus, ei placere non possumus. Redimat ergo; sed quando? Post unum mensem; post unum namque mensem offerebantur primogeniti Domino; post unum ergo mensem redimi debent. Quae enim redimimus, nostra fuisse monstramus. Postquam ergo offerimus fidem nostram, si propter peccata a nobis alienata fuerit, tunc redimenda est. Sed quanto pretio? Quinque utique siclis argenti. Ego quinque siclos argenti, quinque corporis sensus intelligo, qui tunc quidem argentei sunt, quando pro sua pietate digni fiunt ut in Dei thesauros reponantur. Quinque igitur siclis fides redimitur, quia et si peccator fuerit homo, postquam tamen omnibus viribus mentis et corporis, post
Abbreviated transcription (Latin):
mo uł abicit᷑. uel eligit᷑. Non em̃ ui¬
deorũ ds tantũ: sed &e gentiũ. Qui¬
cũq gͥ inscõrum coloniã &e societatem
transtre. et noua circũcisione circũci¬
di. & baptirari uolunt: accedant
ad carnes agni. et comedant. Hotm¬
dũ est aut̃. quia ipsa die qͣ agnꝰ come¬
dit᷑. exit popłs de egypto: qm̃ milla

Expanded text:
itur, vel eligitur; non enim Judaeorum Deus tantum, sed et gentium. Quicunque ergo in sanctorum coloniam et societatem transire, et nova circumcisione circumcidi, et baptizari volunt, accedant ad carnes agni, et comedant. Notandum est autem quia ipsa die, qua agnus comeditur, exit populus de Aegypto, quonia
Abbreviated transcription (Latin):
nennis. & ante oculos habemꝰ: ñ facile
oblunscim᷑. Cũq introdurerit te dñs
interrã dequa iurauit tͥ: separabis om̃e
pͥmogenitũ dño. qͥcqͥd fuerit sexus
masculim.
rimogenitũ asmi: mutabis
oue. Qd̃ si ñ redemeris: int̾ficiet᷑.
Primogenitũ nãq asini oue mutamꝰ:
quando stultũ aliquẽ. & indiscipli¬
crando. & ãmonẽdo. ad ouiam
simplicitatẽ conuertimꝰ. Hic uͦ siũ

Expanded text:
nemus, et ante oculos habemus, non facile nemus, et ante oculos habemus, non facile obliviscimur. « Cumque introduxerit te Dominus in terram, de qua juravit tibi, separabis omne primogenitum Domino, quidquid fuerit sexus masculini. Primogenitum agni mutabis ove; quod si non redemeris, interficietur. » Primogenitum namque agni ove mutamus, quando stultum aliquem, et indisciplirvando, et admonendo ad ovinam simplicitat
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ aꝑit uuluã infiliis isrł:tã de
hominib quã de ium̃tis. Mea ft̃
eñi om̃ia. Nã quia nouit̾ omnra
pͥmogenita egyptioꝵ dñs occidat:
idcirco om̃ia pͥmogenita filioꝵistł.
sibi dedicauit: ut ñquã deeorũme¬
moria laberet᷑. pͥmogenita egypl¬
a dño fuisse deleta. & ait moysẽsad
popłm. Hodie egrdimini mens
nouatũ frugũ: quando pͥmũ terra
gelu soluta herbã nouã incipit ꝓdu¬
cart. Uenietis interrã fluentẽ lacte
&e melle: quȩ pret̾ hoc qd̾ terrã iuuen¬
tiũ significat: om̃i terra fertilior est.
Iuicelebrabitis hunc morẽ sacrorum
mense isto: septẽ dieb comedetis
arima: nec erit fermentatũ indomi¬
bus ur̃is. Hoc aut̃ quid significet:
sufficient̾ dictũ ẽ. Seqͥt᷑. & narrabis
hoc filio tuo. indie ila: dicens. Hoc
ẽ qd fecit mͥdñs: quando egressus sũ
deegypto ⁊ erit quasi signũ imanu
tua: et quasimommentũ. &e appensũ¬
qͥd. ante oculos tuos. Qd̃ eñĩ manu te¬

Expanded text:
e hominibus quam de jumentis; mea sunt enim omnia. » Nam quia noviter omnia primogenita Aegyptiorum Dominus occiderat, idcirco omnia primogenita filiorum Israel sibi dedicavit, ut nunquam de eorum memoria laberetur, primogenita Aegypti fuisse deleta. Et ait Moyses ad populum: « Hodie egredimini mense novarum frugum; » quoniam primum terra gelu soluta novam herbam incipit producere. « Venietis in terram fluentem lacte et melle; » quae propter hoc quod terram viventium 63 significat, omni terra fertilior est. « Ibi celebrabitis hunc morem sacrorum mense isto; septem diebus comedetis azyma, nec erit aliquid fermentatum in domibus vestris. » Hoc autem quid significet, sufficienter dictum est. Sequitur: « Et narrabit haec filio suo in die illa, dicens: Hoc est, quod fecit mihi Dominus, cum egressus sum de Aegypto, et erit quasi signum in manu tua, et quasi monumentum appensum ante oculos tuos. » Quod enim manu te
Abbreviated transcription (Latin):
cuis: precio redimes. Hominis
eñi pͥmogenitũ. fides ẽ: sine qua
impossibile ẽ placere deo. Hȩc o̾i
ũ uirtutũ pͥma. inmentib fide¬
uũ nascit᷑. Hec pͥma asacerdotib
inxp̃ianorũ cordib gignit᷑. Sed
quia fides sine oꝑib mortua est:
ut p̃cio redimat necesseẽ. Baptiratꝰ
es: fidẽ habes. Cessas abono oꝑe: mo¬
ritur fides tua. Sigͦ inhis qui abonis
oꝑib cessant. fides ociosa mortua ẽ:
quantomagis in homicidis. adult̾is.
sacͥlegis. & in ipsis ꝑiuris. fides mor¬
tua ẽẽ credendaẽ: Apłs eñĩ dicit.
Qui eñi suorũ & marxtine domesticoꝵ

Expanded text:
es. » Hominis enim primogenitum fides est, sine qua impossibile est placere Deo. Haec autem omnium virtutum prima in mentibus fidelium nascitur: haec prima a sacerdotibus in Christianorum cordibus gignitur; sed quia fides sine operibus mortua est, ut pretio redimatur, necesse est. Baptizatus es? fidem habes: cessas a bono opere? moritur fides tua. Si ergo in iis, qui a bonis operibus cessant, fides otiosa et mortua est, quanto magis in homicidis, adulteris, sacrilegis et in ipsis perjuris fides mortua credenda est? Apostolus enim dicit: « Qui
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixus ẽ: ad iħm aut̃ cũ uenissent.
et uiderent eũ iam mortuũ: ñ fre¬
gerunt eius crura: ut scriptura im¬
pleret᷑. Os ñ cõminuetis ex eo. Om̃is
cȩtus filiorũ istł faciet istud. Qd̾̃
siquis peregrinorũ inurãm uolue¬
rit transire coloniã. & facere phase

Expanded text:
crucifixus est. Ad Jesum autem cum venissent, crucifixus est. Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura, ut Scriptura impleretur: Os non comminuetis ex eo . » « Omnis coetus filiorum Israel faciet istud. Quod si quis peregrinorum in vestram voluerit transire coloniam, et facere Phase
Abbreviated transcription (Latin):
licet. Sic tamen. sipriꝰ circũcidam.
Nr̃a aut̃ circũcisio: ñ insolo prepu¬
cio. sed incunctis menbris exigitur.
Nã &e moyses incircũcisũ labiis se
ẽẽ suꝑius conquestus ẽ. Qualiter
aut omina menbra circũcidant᷑.
ingenesi exposuimus: cũ de abra¬
hȩ circũcisione tractaremꝰ. Adue¬
na & mercernarius. ñ edent exeo.
Aduena aut̃ ẽ omnis homo: quem
eccłia ñgenuit. Mercennariꝰ autem:
qͥ ñ sincero affectu. neq ꝓsalute an¬
Dequalib dñs ait. Mercennarius
aut̃. fugit: quia mercennarius ẽ. Sigͦ
mali pastores mercennarii st̃: mer¬
cennario aut̃ de hoc agno edere ñli¬
cet: quomͦ malis pastorib conficere
licet qd̾ edere ñ licet: Inuna domo
comedetis: nec efferetis de carnbus
eiꝰ foras: nec os iuuiꝰ confringetis. Si
em̃ ꝑ domos &e familias ut suꝑiꝰ dirit
tollit agnus: quomͦ inuna domo
głista exposunit dicens: & pͥmi qͥdẽ
fregerunt crura. et alterius qui cũ co

Expanded text:
licet, sic tamen, si prius circumcidamur: licet, sic tamen, si prius circumcidamur: nostra autem circumcisio non in solo praeputio, sed in cunctis membris exigitur; nam et Moyses incircumcisum labiis se esse, superius conquestus est. Qualiter autem omnia membra circumcidantur, in Genesi exposuimus, cum de Abrahae circumcisione tractaremus. « Advena, et mercenarius non comedent ex eo. » Advena enim est omnis homo, quem Ecclesia non genuit; mercenarius autem, qui non sincero affectu, neque pro salute ande quibus Dominus ait: « Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est . » Si ergo mali pastores mercenarii sunt, mercenario autem de hoc Agno edere non licet, quomodo malis pastoribus edere licebit, quod edere non licet? In una domo comedetis, nec deferetis de carnibus ejus foras; nec os illius confringetis. Si enim per domos, et familias, ut superius dixit, tollitur Agnus, quomodo in una domo gelista exposuit, dicens: « Et primi quidem fregerunt crura, et alterius, qui cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ uiuat marimis sinceritatis et ue¬
Ntatis.
abitatio aut filioꝵ iftł quaman¬
serunt megypto. fuit quadrin¬
gentoꝵ &e triginta annoꝵ. Quibus
expletis: eadẽ die egressus ẽ omnis
erercitus de terra egypti. Nex ista ẽ
obseruabilis: hanc obseruare debent
filii ifrł ingenerationib sins. Hec
inquit nox ẽ obseruabilis. quã tã
mundũ illustrauit.
ixitq dñs admoysen & aaron.
Hec ẽ religio phase. Om̃is alie¬
nigena ñ comedet ex eo. Phase eñi
hoc inloco agnũ qui ĩ molabatur
significat. De hoc aut̃ nulli aliem¬
gene comedere licet: ñ heretico. ñ
gentili. ñ falso xp̃iano. Solis em̃
eccliȩ filiis comedendus traditur.
Ceteri st̃ alieigenȩ. Om̃is autem
seruus empticius circũcidet᷑: et sic
comedet. Quis est iste seruus empti¬
cius: dicit apłs. Empti em̃ estis pre¬
tio magno. glorificate & portate
đm incorpore ur̃o. Nos gͦ sumus
serui empticii: qm̃ ista nobis dicun¬
tur. Hobis gͥ hunc agnũ comedere

Expanded text:
tiae, vivat in azymis sinceritatis et veritatis. « Habitatio autem filiorum Israel, qui manserant in Aegypto, fuit quadringentorum triginta annorum. Quibus expletis, eadem die egressus est omnis exercitus de terra Aegypti. Nox ista est observabilis, hanc observare debent filii Israel in generationibus suis. » Haec namque nox est observabilis quam tam mundum illustravit. « Dixit Dominus ad Moysen, et Aaron: Haec est religio Phase: omnis alienigena non comedet ex eo. » Phase enim hoc in loco agnum qui immolabatur significat. De hoc autem nulli alienigenae comedere licet; non haeretico, non gentili, non falso Christiano; solis enim Ecclesiae filiis comedendus traditur; caeteri sunt alienigenae. « Omnis autem servus emptitius circumcidetur, et sic comedet. » Quis est iste servus emptitius? dicat Apostolus: « Empti enim estis pretio magno, glorificate, et portate Deum in corpore vestro . » Nos ergo sumus servi emptitii, quoniam nobis ista dicuntur. Nobis igitur hunc Agnum comedere
Abbreviated transcription (Latin):
et apprehendens cũ cubuerit cũ illa:
ille monet̾ solus. puella nehł patie¬
cur. nec ẽ tea mortis. qm̃ sicut latro
consurget contͣ frem suum. & occi¬
dit animã eius. ita & puella ꝑpes¬
sa est.Sola erat ĩ agto. clamauit
& nullus affuit. qui libaret eam.
Si em̃ ꝑciuitatẽ eccłia intelligitur.
ella gͥ desponsata. & ꝑfidẽ deo con¬
iuncta. si forte ignorant̃ adhereti¬
corũ turba uenerit. ibiq aliquẽ
defide male disputantẽ audierit.
& id ipsũ interrogans. et utrũ catho¬
licũ et uerũ sit intelligere uolens.
cũ nemo ibi nisi hereticus sit. quã¬
uis multũ clamet. nullus tamen
adẽ qui ei ueritatẽ respondeat.
Hoc gͥ cũ ad eporũ iudiciũ uene¬
rit. talis anima innocens iudica¬
bitur. quia ñ sua sponte s nescien¬
ter furtim et ꝑ latrocimũ uiolaca

Expanded text:
rehendens concubuerit cum illa, ipse morietur solus, puella nihil patietur, nec est rea mortis; quoniam sicut latro consurgit contra fratrem suum, et occidit animam ejus, ita et puella perpessa est; sola erat in agro, clamavit, et nullus adfuit qui liberaret eam. » Si enim per civitatem Ecclesia intelligitur, ella ergo desponsata, et per fidem Deo conjuncta, si forte ignoranter ad haereticorum turbam venerit, ibique de fide aliquem male disputantem audierit, et id ipsum interrogans, et utrum catholicum et verum sit intelligere volens, cum nemo ibi nisi haereticus sit, quamvis multum clamet, nullus tamen adest qui ei veritatem respondeat. Hoc igitur cum ad episcoporum judicium venerit, talis anima innocens judicabitur, quae non sua sponte, sed nescienter, furtim et per latrocinium violata
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͥ hoc mͦ frẽm ꝑcusserit. sun
aliqua predictarũ eiuitatum
resugiũ habuerit. ñ occidetur.
Refugiũ em̃i habere in ciuitate
fidei si propria conscientia de¬
fendat᷑. se contͣ fidẽ nescienter
ẽẽ locutũ. & qd̃ dixit. ñ ideo di¬
xerit. ut aliquẽ ꝓ odio afide
catholica auertisset. Hoc eñi.
iudei &e heretici faciunt. Idõq
quanto tẽpore ĩ hoc odio per¬
manent: ad has ciuitates nullũ
suffugiũ hñt. Similit̃ autem
despe ce haritate intelligat᷑. Po¬
ximus aut̃ occisi xp̃c ẽ. quipsa¬

Expanded text:
Qui ergo hoc modo fratrem percussit, si in aliqua praedictarum civitatum refugium habuerit, non occidetur; refugium enim habet in civitate fidei, si propria conscientia defendatur, se contra fidem nescienter esse locutum, et quod dixit, non ideo dixerit, ut aliquem pro odio a fide catholica avertisset hoc enim Judaei et haeretici faciunt ideoque quanto tempore in hoc odio permanent ad has civitates nullum refugium habent. Similiter autem de spe, et charitate intelligatur. Proximus autem homi
Abbreviated transcription (Latin):
sententias ex ponimus. fit aũt ali¬
quando. ut cũ dehis loquim̃. ali¬
quẽ minus idoneũ ad intelligen¬
dũ ferre de manubrio lapso ꝑcu¬
tiamus. & occidamus. Tunc em̃
securis manũ fugit. & ferrũ de
manubrio labit̃. quando gladiꝰ
cur. Tales gͥ in hac silua fr̃ib cir¬
cũstantib ligna incidere debent.
qui & cedendi ꝑiti sint . &. ferrũ
uerbi dei retinere ualeant. Ne for¬
tasse aliqͥd contͣ fidẽ proferant.
uł qd̃ pro sui obscuritate scanda¬
lũ faciat. Ipsi quoq qui ligna hec¬
cedendi ꝑitiam hñt: ñ omnia co¬
rã om̃ib cedẽ debent. Quedam
eñi sunt quȩ ñnisi ĩ conuentu

Expanded text:
sententias disposuimus. Fit autem alisententias disposuimus. Fit autem aliquando, ut dum de his loquimur, aliquid minus idoneum ad intelligendum, ferro de manubrio delapso, percutiamus et occidamus. Tunc enim securis manum fugit, et ferrum de manubrio labitur, quando gladiustur. Tales ergo in hac silva fratribus circumstantibus ligna incidere debent, qui et caedendi periti sint, et ferrum verbum Dei retinere valeant, ne fortasse aliquid contra fidem proferant, vel quod pro sui obscuritate scandalum faciat. Ipsi quoque, qui haec ligna caedendi peritiam habent, non omnia coram omnibus caedere debent; quaedam enim sunt, quae nonnisi in conventu
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ auĩ de trib ciuita¬
tib fugitiuorũ. quas int̃
se equali spacio diuidi precipit.
ut habeat euicino qui ꝓpt̾ ho¬
micidiũ fugerit. quo euade pos¬
sit. Hec erit lex homicidȩ fugi¬
entis: cuiꝰ uita seruanda ẽ. Qui ꝑ¬
cusserit proximũ suũ nesciens. &
na cecdenda & in succisione lig¬
norũ securis fugerit de manu
ferrũq lapsũ demanubrio. ami¬
cũ eiꝰ ꝑcusserit & occiderit. Hic
ad unã supradictarũ urbiũ con¬
fugerit. & uiuet. ne forsitan ꝑxi
mus eius cuiꝰ effusus est sanguiᷤ.
dolore stimulatꝰ. ꝑsequat᷑ & ap¬
prehendat eũ. si longior fuerit
uia. & ꝑcutiat animã eiꝰ qͥ ñ est
ri exposuimis. fides. spes. karitas.
intelligunt᷑. Quȩ quidẽ ȩquali
spatio int̾se diuidunt᷑. quia his
qui saluandi st̃. equalit simulq
occurrunt. Esiluã aut̃ inqualig¬
na cedunt᷑. hȩc & aliȩ scripture
diuinȩ legis intelligi posst̃. In hac
aut̃ silua simplicit ligna cedimus.
quando fideli intentione singlas

Expanded text:
Sequitur autem de tribus civitatibus fugitivorum, quas inter se aequali spatio dividi praecipit, ut habeat e vicino, qui propter homicidium fugerit, quo evadere possit. « Haec erit lex homicidae fugientis, cujus vita servanda est. Qui percusserit proximum suum nesciens, etna caedenda, et incisione lignorum securis fugerit de manu, ferrumque lapsum de manubrio amicum ejus percusserit, et occiderit, hic ad unam supradictarum urbium confugmus ejus, cujus effusus est sanguis, dolore stimulatus persequatur, et apprehendat eum, si longior fuerit via, et percutiat animam ejus, qui non est ri exposuimus, fides, spes, charitas intelliguntur; quae quidem aequali spatio inter se dividuntur, quia his, qui salvandi sunt, aequaliter, simulque occurrunt. Per silvam autem, in qua ligna caeduntur, hae, et aliae Scripturae divinae legis intelligi possunt. In hac autem silva simpliciter ligna caedimus, quando fideli intentione singulas
Abbreviated transcription (Latin):
ili ab ep̃is reqͥrunt᷑. qͥ sine conm
culpa & negligentia ꝑeunt. Exig¬
tur tam̃ iusiurandũ sinullus
hoc uidit. qͣ conditione spũales
custodes solui uident᷑. Quis emimn
audeat dicere qd̃ nullus hoc ui¬
dit: cũ ipse ds & dñs. qͥ eires suas
ad custocdiendũ tradidit. quod
factũ ẽ uidit: Ipsa em̃i ueritas
illis testis ẽ: qd̾ illi in hoc dãpno¬
cientia defendunt᷑: conscientiȩ
illorũ testimoniũ suscipit᷑: & ili
reddere ñ cogunt᷑. Hoc ẽ eñi qd̃
ait. Suscipietq dñs iuram̃tum.
&e ille redde ñ cogat᷑. Qd si furto
ablatũ fuerit: restituet dãpnũ

Expanded text:
li ab episcopis requiruntur, qui sine eorum culpa et negligentia pereunt. Exigitur tamen jusjurandum, si nullus hoc viderit, qua conditione spirituales custodes solvi videntur. Quis enim audeat dicere, quod nullus hoc viderit; cum ipse Deus et Dominus, qui eis res suas ad custodiendum tradidit, quod factum est, viderit? Ipsa enim veritas illis testis est, quia illi in hoc damnocientia defenduntur, conscientiae illorum testimonium suscipitur, et illi reddere non coguntur. Hoc est enim, quod ait: « Suscipietque Dominus juramentum, et ille reddere non cogatur. » Quod si furto ablatum fuerit, restituet damnum
Abbreviated transcription (Latin):
uacantẽ. nec dũ desponsatam.
neq uiro traditã: dormiuit q
cũ ea. & multos ex ea filios genu¬
it. Cũ ea nãq tunc dormebat.: qͣn¬
do predicationi instabat. & uerbi
semine filios generabat. Postea
do. Et habuit eam uxorẽ.: quia ge
ner & dotes. patri uirginis placu¬
erunt. Seqͥt. Si pat̾ uirginis da¬
re noluerit: reddet pecumã uix¬
ta modũ qmͣ uirgines aceipere
consueuert̃. Si inqͥt talis seduc¬

Expanded text:
vacantem, necdum desponsatam, vacantem, necdum desponsatam, neque viro traditam, dormivitque cum ea, et multos ex ea filios genuit. Cum ea namque tunc dormiebat, quando praedicationi instabat, et verbi semine filios generabat; postea do; et habuit eam uxorem, quia et gener, et dotes patri virginis placuerunt. Sequitur: « Si pater virginis dare noluerit, reddet pecuniam juxta modum, quem virgines accipere consuever
Abbreviated transcription (Latin):
la. iubet̃. Ubi gͦ ñ ẽ culpa. ibi
nec restitutio. Hec aũt ideo dixi:
ta accepimꝰ: qũauissẽꝑ inp̃senti¬
arum sit. tam̃ sisine nr̃a culpaaliqͣ
exeis debilitata aut mortua fue¬
rint: nos tam̃ redde ñ cõpellet.
i seduxerit qͥs uirginẽ.
necdũ desponsatã. dorie¬
ritq cũ ea: dotabit cã. & habebit
eã uxorẽ. Si pat̾ uirginis dare
noluerit: reddet pecumã iuxta
modũ dotis. qͣm uirgines acci¬
ꝑe consueuert̃. St̃ em̃ seducto¬
res bom. & seductores mali: de
bonis cm̃ seductorib apłs ait.
Ut seductores & ueraces. Talis
seductor xp̃c fuit deqͦ iudei dice¬
bant: scimꝰ quia seductor ille dix̃
ad huc uiuens. & alii qͥdẽ dicebãt.
quia bonus ẽ. Aui uͦ non sed sedu¬
cit turbas. De malis uͦ qͥd attinet
dicere: Mamfesti eñi st̃. Bonus
eñ seductor beatꝰ petrus extitit:
qui ad fidei iustitiȩq amorẽ. ro¬
manorũ multitudinẽ conueruit.
Inuenit eñi hanc quasi uirginẽ

Expanded text:
dia jubetur: ubi ergo non est culpa, ibi dia jubetur: ubi ergo non est culpa, ibi nec restitutio. Haec autem ideo dixi, ta accepimus, quamvis semper inpraesentiarum sit, tamen sine nostra culpa, si aliqua ex eis debilitata aut mortua fuerint, nos tamen reddere non compellet. « Si seduxerit quis virginem nondum desponsatam, dormieritque cum ea, dotabitirginis dare noluerit, reddet pecuniam juxta modum dotis, quam virgines accipere consueverunt. » Sunt seductores boni, et seductores mali. De bonis enim seductoribus Apostolus ait: « Ut seductores et veraces . » Talis seductor Christus fuit, de quo Judaei dicebant: « Scimus quia seductor ille dixit adhuc vivens . » Et: « Alii quidem dicebant, quia bonus est: alii vero non, sed seducit turbas . » De malis vero quid attinet dicere? Manifesti enim sunt. Bonus ergo seductor beatus Petrus exstitit, qui ad fidei justitiaeque amorem Romanorum multitudinem convertit. Invenit enim hanc quasi virginem
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ñ negligentia. s uiolentia ꝑse
Inmicus eñĩ nr̃ diabolus. tal¬
quã leo rugiens cireuit quesl
que deuoret. Occisũ aut̃ ideo addo¬
minũ ꝓfert̃: ut uidens cadauer.
credat anmal abestia ẽẽ comestũ.
ep̃i conscientia ꝓbat᷑: soli consci
debilitatũ aut mortuũ fuerit
dño ñ presente: redde cõpellet᷑.
ad si inp̃sentiarũ fuerit dñs. ñ
restituet᷑: maxime si conductũ
fuerit ꝓmercede oꝑis sui. Ideo
em̃ ñ presente dño animal de¬
bilitatũ. aut mortuũ. a suscipi¬
ente restituet᷑: quia sine eiꝰ culpa
debilitatũ. aut mortuũ ẽẽ ñcre¬
ditur. Siuͦ dñs presens ẽ: animal
ñreddit: quia ipse ꝑse cognouit:
quia sine culpa suscipientis debi¬
utatũ aut mortuũ fuerit. Quod̃
animal mutuũ accipit presente
dño illud occidisset: nichilomi¬
nus quidẽ redd̾e cõpelleret᷑. quã¬
si absente dño hoc fecisset. Unde
manifestũ ẽ: quia ammalis resti¬
tutio. ꝓsola culpa. & mala custo¬

Expanded text:
negligentia, sed violentia perit: inimicus enim noster diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret. Occisum autem ideo ad dominum perfertur, ut videns cadaver, credat animal a bestia comestum. episcopi conscientia probatur, et soli consciedebilitatum, aut mortuum fuerit, domino suo non praesente, reddere compelletur. Quod si inpraesentiarum fuerit dominus, non restituet, maxime si conductum fuerit pro mercede operis sui. » Ideo enim, non praesente domino, animal debilitatum aut mortuum a suscipiente restituitur, quia sine ejus culpa debilitatum aut mortuum esse non creditur; si vero dominus praesens est, animal non redditur, quia ipse cognovit quod sine culpa suscipientis debilitatum aut mortuum fuerit; quod animal mutuum accepit, praesente domino, illud occidisset, nihilominus quidem reddere compelleretur 80 quasi, absente Domino, hoc fecisset. Unde manifestum est quod animalis restitutio pro sola culpa et mala custo
Abbreviated transcription (Latin):
duplũ restituet ꝓximo suo. Usq
hodie nãq uidemus: si aliquis de
popło male. &e ingraui facinore
ad deos: festinet ad canones: au¬
diat apłos ibi doctores. & scõs pa¬
tres loquentes: & iudicia ponen¬
tes: ipsorũq iudicio si se deffendẽ
nequiuerit. dãpnũ ꝑsoluat.S
qͦmͦ se defendet. nͥ iuramento: Iu¬
ram̃tũ aut̃. ꝓpͥa conscientia est.
Unusqͥsq sua conscientia. quasi
iuramento defendit᷑. Unde & apoᷤ¬
tolus ait. Michi aut̃ ꝓminimoẽ.
ut auobis iudicer. Hichil em̃conᷤ¬
cius mͥsũ: s ñ in boc iustificatꝰ sum.
Sigͥ tua conscientia łͥ dixerit:
sihoc iurauerit: iurat eñ siñm̃
titur: qd̾ hominẽ illũ sepe ãmo¬
nueris. sepe rogaueris.sepedo¬
cueris. ut amalo declinaret. ce
ille tͥ credere noluit: conscien
tia quidẽ tua defruđis. qd̾ inrẽ
ꝓrimi fraudẽ ñ cõmiseris. Seo

Expanded text:
duplum restituet proximo suo. » Usque duplum restituet proximo suo. » Usque hodie namque videmus, si aliquis de populo male, et in gravi facinore ad deos, festinet ad canones, audiat ibi apostolos doctores, et sanctos Patres loquentes et judicia ponentes, ipsorumque judicio si se defendere nequiverit, damnum persolvat. Sed quomodo se defendet, nisi juramento? Juramentum autem propria conscientia est. Unusquisque enim sua conscientia, quasi juramento defenditur. Unde Apostolus ait: « Mihi autem pro minimo est, ut a vobis judicer; nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum . » Si ergo tua conscientia tibi dixerit, si hoc juraverit jurat enim, si non mentitur quod hominem illum saepe admonueris, saepe rogaveris, saepe docueris, ut a malo declinaret, et ille tibi credere noluerit, conscientia tua quidem defenderis, quod in re proximi fraudem non c