comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catio aliud instauratio. Nam edificatio. noua
constructio est. instauratio uero quod repara¬
tur ad instar prioris. Nam instar ueteres
pro similitudine ponebant. inde et instaura-¬
re dicebant. Constat autẽ constructio. funda¬
mento. lapidib calce arena et lignis. Funda
Lapides instructuris apti alb tiburtinus.
columbinus. fluuiatilis iffungia. rubrus et
reliqui. Alb lapis aliꝰ durꝰ. alius mollis. Mol¬
lis dentata serra secatur. tractabilis in oꝑe est.
ita ut ineo quasi in ligno luterȩ scribantur.
liburtinus. a loco italie dictus qui dũ sit ad
fabricã fortis uapore tomen dissilit. Tofus .e.¬
dificus inutilis est. fundamentis aptꝰ. morta¬
litate et mollicia. ex estu enĩ enĩ et alitu ma¬
ris format᷑ et uerb̾at᷑ imbrib. Arenacius la¬
pis concretus maris arenis. hic et bibulus dr̃.
Seruat enĩ humorẽ acceptũ. Idem et in beti¬
ca gaditanus. ab insula occeam ubi plurimꝰ

Expanded text:
catio, aliud instauratio; nam aedificatio nova catio, aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. FundamLapides in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus
Abbreviated transcription (Latin):
uam limũ lene ẽ. Ciliũ unde oꝑant᷑ argenta¬
N fabricis parietum atq tectorũ. greci inuen¬
torẽ dedalũ asserunt. Iste enĩ pͥmꝰ didicisse
fabricam a minerua dr̃. Fabros autẽ siue ar-¬
tfices greci tectonos uocant. id est instructores.
Architecti autẽ cementarii sunt. qͥ disponũt
tũ posui. Machiones dicti a machinis. in qͥb
Parictes sunt tres. dispositio. constructio ue¬
nustas. Dispositio ẽ aree uel solu. et fundamͣ¬
corũ descriptio. De constructione. x.¬
Constructio est laterũ et altitudinis edifi¬
catio. Construetio autẽ uel instructio uocata.
eo qđ instringat et coherere faciat ut lapides
luto. et ligna. et lapides inuicẽ sibi. Nam et in¬
tinctio ferri in aquã structura ẽ. Nisi enĩ can¬
dens tinguat᷑ stringi et coherere ñ potest ferrũ.
Item constructio a multitudine lapidũ et lig¬
norũ dicta. unde et strues. Aliud est enĩ edifi¬

Expanded text:
Nam limum lene est. Cilium est unde operantur argentaNam limum lene est. Cilium est unde operantur argentaIn fabricis atque tectorum Graeci inventorem Daedalum adserunt; iste enim prius didicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Graeci τέκτονας vocant, id est instructores. Architecti autem caementarii sunt, qui disponunt tum posui.' Maciones dicti a machinis in quibuspartes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio est areae vel solii et fundamentorum discriptio. § 10 De constructione. Constructio est laterum et altitudinis aedificatio. Constructio autem vel instructio vocata eo quod astringat et cohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud est enim aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
qcus est in quo ferrũ cundit᷑ acedendo dicta. co
quod illic aliquid cudamus idest feriendo ꝓ¬
ducainus. Cudere enĩ ferire et cedere ẽ. Ueteres
nũ non incudem uocabant. s intudem eo qd
mea metallũ tundit᷑. ħ est cendit᷑. Unde et
tudis malleus a tundendo id est tenendo dictꝰ.
Malleus uocatus quia dum quid calet et molle
ist. cedit et producit. Marcus. malleus maior.
e dictus marcꝰ qđ maior sit ad cedendũ et for¬
tior. Martellus mediocris. marculus malbeus
pusillus. Lucilius. et uelut in fabricã feruens
cũ marculus ferrũ multorũ magnis ictib tun¬
dit. Forcipes. quasi ferricipes eo qđ ferrũ candes
capiant teneantq. siue qđ abhis aliquid for¬
uũ capimꝰ et tenemꝰ. quasi forui capes. Nã for¬
uũ est calidũ. unde et feruidũ. unde et formo¬
sos dicimꝰ. quib calor sanguinis ex rubore pul¬
chritudinẽ creat. Lima dicta eo qđ lene faciat.

Expanded text:
ncus est in quo ferrum tunditur, a caedendo dictus, eo ncus est in quo ferrum tunditur, a caedendo dictus, eo quod illic aliquid cudamus, id est feriendo producamus; cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea metallum tunditur, hoc est tendatur; unde et tudis malleus, a tundendo, id est tendendo, dictus. Malleus vocatus quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus maior; et dictus marcus quod maior sit ad caedendum et fortior. Martellus, mediocris. Marculus malleus pusillus. Lucilius1165: Et velut in fabrica fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. Forcipes quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum capimus et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum; unde et fervidum; unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. Lima dicta eo quod lene faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
montium eructuat. Ignis autẽ dictus quod
nichil potest gigni exco. Est enĩ inuiolabile
elementũ absumens cuncta quȩ rapit. Rãb̾¬
ca duab reb constat. uentis. et flãma. Flãma
uero ꝓpͥe fornacis est dicta. qđ flatu follium
excitetur. fornax uͦ ab igne uocata. fos enim
la Pruna est quãdiu ardet. cũ autẽ exon¬
cta fuerit carbo nominat᷑. Pruna autẽ a
ꝑurendo dicta est. carbo uero qd flãma ca¬
ret. qui dum intrrisse credit᷑ maioris fit̃
uirtutis. Nam iterũ incensus fortiorilu¬
ce clarescit. Cuiꝰ canta ẽ etiam et si ne igne
firmitas. ut nullo humore corrũpatur. nul¬
la uetustate uincat᷑. Extinctus enĩ tantum
incorruptibiliter durat ut hii qͥ limitesa
cuit. eos infossos terra substernant et lapides
de suꝑ sigant ad conuincendũ litigatorẽ. post
quantalibet scła. fixũq lapidem limitem ẽẽ
gnoscut De instrumentis fabrorum. uii¬

Expanded text:
montium eructuat. Ignis autem dictus quod montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim la. Pruna est quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam et sine igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. § 7 De instrumentis fabrorum. I
Abbreviated transcription (Latin):
quod igne non efficiatur. Alibi enim uitrũ
alibi argentũ. alibi plumbũ. alibi minuĩ. a¬
libi pignenta. alibi mnedicamenta efficit.
Igne lapides inaere soluunt᷑. igne ferrunuis¬
nitur ac domatur. igne aurũ ꝑficit᷑. igne
cremato lapide cementa et parietes ligant᷑
Lapides nigros ignis coquendo candifieat.
ligna candida urendo obfuscat. carbones
ex pruna fulgida nigros facit. de lignis du¬
ris fragiles. de putribilib imputribiles us¬
dit. stricta soluit. soluta restringit. dura
mollit. mollia dura reddit. Habet et medi¬
caminis usum. Nam sepe ruri ꝓdest. pestilen¬
tie quoq quȩ obscuratione solis contrabit᷑
auxiliari certum ẽ. In oꝑe quoq aliudgig¬
nit pͥmis ignib. aliud scd̃is. aliud tercũs.
habet quoq et aliã in se diuersitatẽ igus.
Nam alius est quiusui humano alius qui in¬
iudicio apparet diuino siue qui de cęlo ful.¬
men astringit. siue qui de terra ꝑ uertices

Expanded text:
quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus inputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit. Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Idem etiã aiactando iaculũ dr. Plautꝰ.
genus retis ab eo qđ trahit᷑ nuncupatũ. Lp-¬
sa est et uerriculũ. uerrere enĩ trahere est.
Nassa. Cassis genus uenatorii retis qđ capiat.
hinc est qđ in cassum dicimꝰ. id est sine causa.
quasi sine cassib sine quib uenatio inanis
est. Conopiui. rete quo culices excluduntur.
inmodum tentorii quo magis alexandri-¬
ni utunt᷑. quia ibi ex nilo culices copiosi na¬
scuntur. unde et conopiũ dr̃. Nam cano¬
pea egiptus est. De fabrorũ fornace.ui.¬
aber a faciendo ferro impositũ nom̃
habet. Hinc diriuatũ nomen est ad
alias arcium materias fabros uel fabricas
dicere. s cũ adiectione. ut faber lignarius.
et reliqua ꝓpt̾ oꝑis scilicet firmitatẽ. In
fabrorũ autẽ fornace gentiles uulcanum
auctorẽ dicunt. figuralit᷑ ꝑuulcanũ ignẽ
significantes. sine quo nullũ metalligenꝰ
fundi extendiq potest. Nichil enĩ est pene

Expanded text:
tur. Idem etiam a iactando iaculum dicitur. Platur. Idem etiam a iactando iaculum dicitur. Plagenus retis ab eo, quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum; verrere enim trahere est. Nassa. Cassis genus venatoriae retis, quod capiat. Hinc est quod incassum dicimus, id est sine causa; quasi sine cassibus, sine quibus venatio inanis est. Conopium retia qua culices excluduntur in modum tentorii; quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur. Unde et conopeum dicitur; nam Canopea Aegyptus est. § 6 De fabrorum fornace. Faber a faciendo ferro inpositum nomen habet. Hinc derivatum nomen est ad alias artium materias fabros vel fabricas dicere; sed cum adiectione, ut faber lignarius et reliqua, propter operis scilicet firmitatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene
Abbreviated transcription (Latin):
tendunt᷑ retro uerso. Promesiũ funis quo
nauis in litore religat᷑ ad palu. Mitra fu¬
nis quo naus media uincit᷑. Anquina qͦ
ad malum antenna constringitur. De qua cĩ¬
na. atq anquina regat stabilem fortissima cͣsũ.
Remulcum sunis. qua diligata nauis trahit᷑.
uice remi. De quo ualgius Hic mea me lon¬
go succedens prora remulco. letantem gratis
sistit in hospiciis. Scrupi uincula loro uel lino¬
facta. quib iemi ad scalmos alligant᷑. De qͥb
liuiꝰ. cumq remios uissit religare strupis. Cap¬
tafio ratis lignea. cũ massa plumbea. qua ma-
rudus linȩq mataxani. De Retibus. U.¬
ecia uocata siue a retinendis piscib stue
a restib quib tendunt᷑. Minus autẽ re¬
te inp̾lagiũ dicit᷑ aplagis. Nam ꝓpͥe plagas
dici funes illos quib recia tendunt᷑ circai¬
mam et sũmam partẽ. Funda genus est.
piscatorii retis dicta ab eo qđ in fundũ muta¬

Expanded text:
tenduntur, et retroverso. Prymnesium, funis quo tenduntur, et retroverso. Prymnesium, funis quo navis in littore religatur ad palum. Mitra funis quo navis media vincitur. 7. Anquina, quod ad malum antenna constringitur. De qua Cinna: Atque anquina regat stabilem fortissima cursum. 8. Remulcum, funis quo deligata navis trahitur vice remi. De quo Valgius: Hic mea me longo succedens prora remulco, Laetantem gratis sistit in hospitiis. 9. Struppi, vincula loro facta quibus remi ad scalmos alligantur. De quibus Livius10: Tumque remos iussit religare struppis. Catapirates linea cum massa plumbea, qua marirudus lineique mataxam. § 5 De retibus. etes vocatae sive a retinendis piscibus, sive a restibus quibus tenduntur. Minus autem rete synplagium dicitur a plagis; nam proprie plagas dici funes illos quibus retia tenduntur circa imam et summam partem. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mitta
Abbreviated transcription (Latin):
auras. Qd̃ ex separatione existimant nomi¬
.natũ. Pes extremus angulus ueli quoniã
sic naute loquuntur. De funbus.iiii.¬
unes dicti quodantea in usum lummis
fuerint circumdati cera. unde et funalia.
Restes siue qł rates contineant. seu qd̾ his re¬
te tendatur. Rud entes sunt funes nauium.
ex iumio stridore ita dicti. Spere funes quib
in tempestatib utunt᷑ quas nautici suo mo¬
re curcubas uocant. Spere autẽ absparto uo¬
cate. Propes. funis. quo pes ueli alligat᷑. quasi
prope pedes. De quo turpilius. quasi cũ uen¬
tis fert nauem tn mari scd̃s. Si quis ꝓpedon
misit si uelis sinistrũ. Tormentũ funis in na¬
iuib longus. quo prora ad pupĩ extenditur.
quo magis constringant᷑. Tormenta aut̃ a tor¬
tu dicta restes funesq Safon funis in prora
positus. de quo cecilius. uenerio cursu ue¬
ni prolato pede usq ad safonẽ. Opifera fu¬
nes quȩ cornib antennȩ dextra sinistraq

Expanded text:
auras; quod ex separatione existimant nomiauras; quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntur. § 4 De funibus. Funes dicti quod antea in usum luminis fuerint circumdati cera; unde et funalia. Restes, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. Spirae funes quae in tempestatibus utuntur; quas nautici suo more cucurbas vocant. Spirae autem ab sparto vocatae. Propes funis quo pes veli alligatur, quasi pro pedes. De quo Turpilius215: Quasi quum ventus fert navem in mare secundus, si quis propedon misit †si veli sinistrum†. Tormentum funis in navibus longus, qui a prora ad puppim extenditur quo magis constringantur. Tormenta autem a tortu dicta, restes funesque. Scaphon funis in prora positus. De quo Caecilius256: Venerio cursu veni, prolato pede usque ad scaphonem. Opisphora funes, qui cornibus antennae dextra sinistraque
Abbreviated transcription (Latin):
enmius. Tossilla sapiunt consigunt littus ad¬
undas. Ancora. dens ferreus ex greca ethimolo¬
gia nomen ducit. qđ quasi hominis mantis
comprehendat. uel scopulos uel arenas. Nã
manus grece Ryra dr̃. Apud hebreos autẽ asin¬
rationẽ non haberit. Nam ancira dr̃. uñ et a.
pud maiores sine aspiratione ꝓferebat᷑. Pul
uimi sunt machinȩ quib naues deducuntur.
et subducuntur in portum. Pons scala nauiũ.¬
pro inde qđ aere mouent᷑. Apud latinos
alitem uela a uolatu dicta. unde est uelorũ
dromos. dalum. artemon sipharũ medicum.
Ex quib acanteon uelum maximũ et in me-¬
dia naue constitutũ. Epidromo. scde ampli¬
tudinis s ad pupẽ. Dalum minimũ uelum.
et ad proram defixum. Artemon dirigende
potius nauis causa cõmendatũ quã celerita¬
tis. Sipharum genus ueli. unũ pedem habẽs.
quo iuuari nauigia solent innauigatione.
quoties uis uenti languescit. De qͦ lucanꝰ. sũ

Expanded text:
Ennius Tonsillas rapiunt, configunt littus adEnnius Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. 15. Anchora, dens ferreus, ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus comprehendat, vel scopulos, vel arenas. Nam manus Graece χεὶρ dicitur. Apud Graecos autem aspirationem non habet. Nam ὄγκυρα dicitur, unde et apud majores sine aspiratione proferebatur. 16. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons scala navium.proinde quod aere moventur; apud Latinos autem vela a volatu dicta. Unde est illudVirdromos, dolo, artemo, siparum, mendicum. Ex quibus acation velum maximum, et in media nave constitutum. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens, quo iuvari navigia solent in navigatione quotiens vis venti languescit. De quo Lucanus5, 4
Abbreviated transcription (Latin):
Malus est arbor nauis qua uela sustinentur.
Alalus autẽ dictris quia habet instar mali in
suimitate. uel quia quasi quib dã malleolis
ligneis cingit᷑. quorũ uolubilitate uela faciliꝰ
deuantur. Modius est cui arbor insistit obsi¬
militudinẽ mensuralis uasis dictus. Carcesia
sunt in cacumine arboris troclcȩ quasi .f. licte
ri ꝑque funes crabunt᷑. Cinna. lacida cum¬
sulgent alti carcesia mali. Troclee autẽ uoca¬
te quod rotulas habent: Tiocos enuim grece
nota dr. Parastate. stipites sunt pares stantes qͥ¬
barbor sustinetur. Cato. malũ deligatũ paras¬
tate iuncte. Clauus est quo regitur gubernacu¬
lũ. dc quo ennius. ut elauũ rectũ teneã nauẽ¬
q gubernẽ. Porticulus malleus in manu por¬
tatur: quo modꝰ signũq datur remigantib.
De quo plautus. ad loquendum atq tacendũ
Consilla uncinus ferreus uel ligneus ad quẽ
in litore defixũ funes nauiũ inligant᷑. De quo

Expanded text:
Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes qarbor sustinetur. Cato: Malum deligatum, parastatae vinctae. 12. Clavus est quo regitur gubernaculum. De quo Ennius: Ut clavum rectum teneam, navimque gubernem. 13. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus. De quo Plautus: Ad loquendum, atque ad taceorticulus. 422 14. Tonsilla uncinus ferreus, vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium illigantur. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑiunt. De partib nauium et armamentis .ii.¬
uppis posterior pars nauis est. quasi post
proram anterior: quasi prior. Cimba lo¬
cus imus nauis. quod aquis incumbat. Carina
a currendo dicta quasi currina. Forinauium.
latera concaua aferendo honera dicta siue tabi¬
lata nauiũ que sternunt᷑. dicta abeo qđ inicess
ferant uel foris emineant. De quib uirgilius.la¬
xatq foros. Columbaria in sũmis lateribus na¬
uium loca concaua ꝑ quȩ emment remi. dcda
credo quod sint similia latibulis columbarun
in quib nidificant. Agiauia sunt loca inha
ui ꝑque ad remiges horeator accedit. De qͥ ul
Multa foro ponent et egea longa replet᷑. Trastra
sunt tabule uͥ sedent remiges quod in trans¬
bus dicti. sicut consores a tondendis et decuti¬
aidis capillis. Palmula est extrema latitudo
rmi a palma dicta qua mare impellit᷑. An¬
cenne autem dictȩ quod ante annem sint po¬
site. preterfluit enim eas annis. Cornua extre¬
me partes antennarum sunt dictȩ ꝑtropum.

Expanded text:
capiunt. De partibus navium et armamentis . Puppis posterior pars navis est, quasi post; prora anterior, quasi priora. Ccus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta quasi currina. Fori navium latera concava ad ferendo onera dicta sive tabulata navium que sternuntur, dicta ab eo quod incessus ferant, vel foris emineant. De quibus Virgilius. Taxantque foros. Columbaria in suvium loca concava per qua eminent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges hortator accedit. De qua Ennius Ann. 492: Multa foro ponet, et agea longa repletur. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in transbus dicti, sicut tonsores a tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes antemnarum sunt, dictae per tropum.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam lex alegendo uocata. qr seriptaẽ Mosã
iongua consuetudo ẽ. de moribꝰ tracta tãtũdẽ.
Consuetudo aũ ẽ. iis quoddã. moribꝰ instraitũ
qđͣ ꝓlege suscipit᷑. cũ de ficit lex: Nec diffiri.
seripturaanracione consistat. ꝗͣlo ⁊ legem raco
cõiñdat Porro siracione lex constat. lex erit
om̃e iam qđ racione constiterit. dum taxat ql
reigioni congruat. qđ disciplinȩ conueniat.
qđ saluti ꝓficiat. Uocata aũ consietudo. qui
incomnuni est ufu. Quid sit ius¬
aut eiuile. aut gentiũ: Ius naturale ẽ con¬
mune om̃iũ nationũ. eo qđ ubiq instincti
nature. non constitucione aliquo habtt
ut uiri ꝙ feminȩ coniunctio. liberoꝵ suecds¬
sio q. educatio. cõmunis om̃iũ possessio ⁊omũ
una libertas. ad quisicio eor. ꝗ̃ cȩlo. t̾ra ma¬
riq capiiuit᷑. Itẽ depositȩ reił comindat¬

Expanded text:
Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia inaut civile aut gentium. Ius naturale est commune omnium nationum et quod ubique instinctu nature, non constitutione aliqua habetur, ut viri et femine coniunctio, liberorum susceptio et educatio, communis omnium possessio et omnium una libertas, acquisitio eorum que celo, terra marique capiuntur. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
Paulatĩ aũ. antiquȩ leges. uetustate atq in¬
curia exoleuerunt. Quar̃ ꝙ si nullꝰ iã usus ẽ:
noticia tam̃ necessaria uidet᷑ Nouȩ a constã¬
tio cesare cepert̃. ⁊ reliqͥs succedentibꝰ. erantq
ꝑmixtȩ & mardinate. Pͥost ea teodosiis. minor
augustus. adsimilitudinẽ gregoriani. & her¬
mogeniani. codicẽ factũ constitucionum.
aconstantini temporibꝰ. sub ꝓpͥo cuiꝰq imꝑ¬
atoris titulo disposuit. quẽ asuo nomine the¬
udosianũ uocauit:. De legibus di uinis
sunt aut humanȩ. Diuinȩ. natura.
humane. moribꝰ constant: Idõq hee discre¬
pant. qm̃ aliȩ aliis gentibꝰ placent: fas. lex diui
na ẽ. Ius. lex humana: Gensire ꝑalrenũ. fase:
Ius ñ ẽ:
Quid differunt inter se leges ius et moxe
Us generale nom̃ẽ lex aũ. iuris ẽ sp̃es. Iusꝰ
constat. Lex ẽ constitucio scripta Mos t̃ ue¬
tustate ꝓbata consuetudo. siue lex ñ seripta:

Expanded text:
Paulatim autem antiquae leges vetustate atque inPaulatim autem antiquae leges vetustate atque incuria exoleverunt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tamen necessaria videtur. Novae a Constantino Caesare permixte et inordinate. Postea Theodosius minor augustus, ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani, codicem factum constitutionum, a Constantini temporibus, sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo nomine Theodosianum vocavit. DE Iine, aut humane. Divine, natura, humane, moribus constant. Ideoque he discrepant, quoniam alie aliis gentibus pna est, ius lex humana. Transire per alienum fas est, ius non est. Quid differunt inter se ius, leges et mores . Ius generale nomen est, lex autem iuris est species. Ius constat. Lex est constitutio scripta; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta.
Abbreviated transcription (Latin):
oyses gentis hebreȩ pͥmũ omĩum
diuinaᷤ leges sacris litteris ex plicauit:
forontus rex. grecis pͥmus leges. iudiciaq
constitiit Sercuriꝰ trimegist᷑. pͥmꝰ leges e¬
giptiis tradidit. Solon pͥmꝰ leges atheniensibꝰ
Sedit Ligurgus. pͥmꝰ lacedemoniis iura ex
apõlinis auctoritate confinx̃ Numapomi¬
philius. qui romulo successit in regno. pͥmꝰ
leges romanis ediddit: De inde cũ popłs sedi¬
ciosos magistrat᷑ ferre ñ posset. dec̃e uiros
legibꝰ seribendis de creuit. qͥ leges ex libris salo¬
nis inlatinũ sermonẽ translatas. duodecim
tabulis ex posuerunt Fuerunt aũ hii: Appiꝰ.
dauaiꝰ. ugenuciꝰ. ueteriꝰ. iuliꝰ. maniliꝰ. sulpiciꝰ.
sextius. curaciꝰ. romeliꝰ. postumiꝰ Hi decẽ uiri.
legum conseribendarum electisunt: Leges aũ
redigẽ inlibris. pͥmꝰ consul pompeius institũe
uoluit. s ñꝑseuerauit obtrectatoꝵ metu: De¬
inde cesar cepit id face. s ante interfectus est:

Expanded text:
oyses gentis Hebraeaeo primus omnium divinas leges sacris litteris explicavit. Phoroneus rex Graecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primus leges Aegyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus Lacedaemoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regno, primus leges Romanis edidit; deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, Decemviros legibus scribendis creavit, qui leges ex libris Solonis in Latinum sermonem translatas duodecim tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi: Appius Claudius, Genucius, Veterius, Iulius, Manlius, Sulpicius, Sextius, Curatius, Romilius, Postumius. Hi Decemviri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Caesar coepit id facere, sed ante interfectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m confuetudinẽ. patriȩ. loco. temporiq
conueniens. necessaria. utilis. manifesta qͦq
ne aliqͥd ꝑ obscuritatẽ incaptione contineat.
nullo pͥuato com modo s ꝓcõmuni eiurũ
utilitate conscripta De cauzis.xxii.
Magna gracũ ẽ. qd latine dicitur causa
Unde & pragmatia. negocia dicunt᷑. ⁊acutor.
causarum.:⁊ negocioꝵ. pragmnaticus nuncupa
De tes tibus

Expanded text:
secundum consuetudinem patrie, loco temporique secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. De causis . Πρᾶγμα Graecum est, quod Latine dicitur causa, unde et pragmatica negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum pragmaticus nuncupatur. De testibus
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. ne quis plus inextrancis testam̃to liga¬
ret. qua ut quarta pars suꝑeẽt heredibꝰ. Ex
cuiꝰ nomine. lex falcidia ñcupataẽ:
acopia rerum. ⁊ quasi asaturitate Unde ⁊ sa¬
tura seribere ẽ. poemata uaria condedẽ. ut
oracii. iuuenalis. ⁊ ꝑsiĩ. lex nouella:
conmerciorum sunt. ab insula rodo
cõgnominatȩ. inqua antiquitꝰ mercatoꝵ
usus fuit De priuilegi is. xuiii.¬
Iriuilegia aũ sunt. leges priuatoꝵ. qͣsi
priuatȩ leges. nã pͥuilegiũ inde die¬
nis aũ lex aut ꝑmittit aliqͥd. XUiiii
ut uir fortis petat p̃miũ. aut uetat.
ut sacrarum uirginũ nuptias nulli pet̾e
liceat. aut punit. ut qͥ cenlẽ fecerit capite
plectat᷑ Enis N p̃mio aut pena. uita mo¬
Imana coherceatur audacia. tutaq sit
ĩnt̃ imꝓbos innocentia. ⁊ impsis imꝓbis form¬
dato supplicio. refrenet᷑ nocendi facultas
honesta. iusta. possibilis. sedm̃ naturam.

Expanded text:
fecit, ne quis plus in extraneis testamento legafecit, ne quis plus in extraneis testamento legaret quam ut quarta pars superesset heredibus. Ex cuius nomine lex Falcidia nuncupata esa copia rerum et quasi a saturitate; unde et saturas scribere est poemata varia condere, ut Horatii, Iuvenalis et Persii. Lex novellaconmerciorum sunt, ab insula Rhodo cognominatae, in qua antiquitus mercatorum usus fuit. § 18 De privilegiis. Privilegia autem sunt leges privatorum, quasi privatae leges. Nam privilegium inde dicnis autem lex aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capite plectatur. Eius enim premio aut pena, vita momana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia, et in ipsis improbis formidato supplicio refrenetur nocendi 2 facultahonesta, iusta, possibilis secundum naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
principum. q edictis. siue prudentũ responsis
onstitueio popłi. qua maiores natu. simul
cumplebibꝰ aliqͥs sanxer̃. Quid scita plebiuĩ¬
cita sunt. que plebes tantum constitu¬
unt. ⁊ uocata scita. qł ea plebs sciat. uł
qu fcitat᷑. ⁊ rogat ut fiat. Quid senatus¬
qã tantũ senatores popłis consulendo
decirnunt Quid constitucio populi.
onstitucio uł edictũ. qł rexł imꝑator
constituit. ł eticit. Quid responsa
consulti respondẽ dicunt᷑ consulenti¬
bus. Vnde ⁊ responsa pauli dicta fuerunt
t̃ quidã prudentes. ⁊ arbitri ȩquitatis.
qui institutiones ei uił uiris compositas
ediderunt. quibꝰ dissidentiũ lites. conten¬
⁊ suboctouiano cesare. susfecti consules. pa¬
piꝰ. ⁊ ponippeiꝰ legem tulerunt. que a nominibꝰ
eoꝵ appellat᷑. papea. pomppeia. continens pa¬
trũ p̃mia. ꝓsuscipiendis liberis Sub eodem
quoq imꝑatore. falcidius. tribunꝰ plebis. legẽ

Expanded text:
principum sive prudentium responsis. principum sive prudentium responsis. onstitutio populi, quando maiores natu simul cum plebibus aliquid sanxerScita sunt quae plebes tantum constituunt; et vocata scita quod ea plebs sciat, vel quod sciscitatur et rogatur ut fiat. Quid senatusquod tantum senatores populis consulendo decernunt. Quid constitutio et edictum . Constitutio vel edictum, quod rex vel imperator constituit vel edicit. Quid responsa consulti respondere dicuntur consulentibus; unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis iuris conpositas ediderunt, quibus dissidentium lites content sub Octaviano Caesare suffecti consules Papius et Poppaeus legem tulerunt, quae a nominibus eorum appellatur Papia Poppaea, continens patrum praemia pro suscipiendis liberis. Sub eodem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ quisq popłs. ł ciuitas. sibi ꝓpͥum. humd¬
na diuinaq causa constituit:¬
IUs gentirum ẽ. Quid sit ius gentium
captiuitates. seruitutes: Post limina. fedes
pacis. induciȩ legatoꝵ ñ uiolandoꝵ riligs
comibia int̾atiemgenas ꝓhibita.⁊ inde uis
gencium. q eo iure om̃s fere gentes utuss
s militare ẽ. Quid sit ius militare
belli inferendi sollempnitas. federis fadd¬
di nexis signo dato egressio i n hosteni.
łcom nissio Itẽ signo dato & recepto: Itẽ
fagicũ militaris disciplina. si loc̾ desera.
hanoi. ueluti eũ corona ł torques donant᷑:
Ie pde decisio. ⁊ ꝓ ꝑsonarum qualitatibus
Aboris. iusta diusio. ac principis porcio:¬
publicũ e Quid sit ius publicum
ͥe romanoꝵ. qđ nulli tenent. nisi qui
cipionibꝰ. quȩ iura apud nullum alium
popłm reperiunt᷑. s ꝓpria funt romanor.
emeosdẽ solos constituta Constat aũ ius qͥ¬
iritum. exlegibꝰ. explebis scitis. constitutionibꝰ

Expanded text:
 quisque populus vel civitas sibi proprium humana divinaque causa constituit. Quid sit ius gentium captivitates, servitutes, postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gntur. § 7 Quid sit ius militarebelli inferendi solemnitas, federis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel commissio; item signo dato recessio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; honor, veluti cum corona vel torques donantur; item prede decisio et pro personarum qualitatibus et laboris, iusta divisio ac principis portioportio. Quid sit ius publicum e Romanorum, quod nulli tenent, nisi Quircapionibus, quae jura apud nullum alium populum reperiuntur, sed propria sunt Romanorum, et in eosdem solos constituta. DISTINCTIO II. iritum ex legibus, ex plebiscitis, constitutionibus
Abbreviated transcription (Latin):
specie et etate sexu q diu̾so ut fallunt
populum dum in ludis agunt. que
species ab argumentis translata in
hiis qui flõ uultu incedunt et simulãt
qui non sunt nam hipocrite dici non
possunt. ex quo foras exierunt. huãtꝰ.
ꝙ sit homo tectus .i. sepultus
ngeniosus. quod intꝰ uim¬
habeat gignendi aliqͣm artẽ.
quid aliud resonat nꝰ qr inuenire est.
in id uenire quod queritur. Int̾pres¬
appellat᷑ quod int̾ ꝑtes mediꝰ sit duaꝵ
linguarum. dum tranffert. Sed qui
inter deum qm̃ int̾p̃tat᷑ et homines
quibus diuina indicat misteria. int̾
est ymago quedam future uirtutis.
Iustus dictꝰ qui iura custodit et scdm
legem uiuit. Innox. ꝙ non noceat.
ninotiuis. cuĩ notitũ non sit. sed aꝑd̾
nomen notitie est. quod innotestat.
multis splendore generis. uel sapien¬
tie uel uirtutis. cui contrarius est
columpna nomen habet quasi erectꝰ¬

Expanded text:
specie, aetate sexuque diverso, ut fallant populum, dum in ludis agunt. Quae species argumenti translata est his qui falso vultu incedunt et simulant quod non sunt. Nam hypocritae dici non possunt, ex quo foras exierint. Humatus, quod sit humo tectus, id est sepultus. I Ingeniosus, quod intus vimhabeat gignendi quamlibet artem. quid aliud resonat nisi quia invenire est in id venire quod quaeritur? Interpres, quod inter partes medius sit duarum linguarum, dum transferet. Sed inter Deum, quem interpretatur, et homines, quibus divina indicat mysteria, interest imago quaedam futurae virIustus dictus quia iura custodit et secundum legem vivit. Innox, quod non noceat: innocuus, cui nocitum non sit. Sed apud nomen notitiae est, quod clareat multis, splendore generis, vel sapientiae, vel virtutis, cui contrarius est columna nomen habet, quasi erect
Abbreviated transcription (Latin):
Septima astrouonua. q̃ cõtinet legem
artis lite̾ cõnuines existunt: quaset
librarii et calculatores secunt᷑. Q
disciplina uelut q̃dam gramatite artis
infancia est: Unde et eam uarro lrã.¬
cionem uocat: Lute̾ aut̃ sunt iudices
reꝵ: signa u̾boꝵ: Quib tanta uis
est ut nobis dicta ab sentiũ sine uote
loꝙͣtur: uerba em̃ ꝑ oculos non ꝑ au¬
res introducunt: Bsus litteraꝵ reꝑtꝰ¬
est ꝓpter memoriam uariarũ rerum
Nam ne obliuione fugiant: lut̾is al.¬
ligantꝰ. Intanta eñ rex uarietate
nec addisci audiendo poterant omĩa.
nͨ memoria contineri: lite aũt dicte
qͣr legitere quod it̾ legentib p̃stent.
uel quod in legendo iterent᷑. Littere
latine et grece. ab ebreis iudent᷑ exorte:
Apud illos em̃ p̾us dictũ est aleph..

Expanded text:
Septima astronomia, quae continet legem artis litterae communes existunt, quas librarii et calculatores sequuntur. Quarum disciplina velut quaedam grammaticae artis infantia est; unde et eam Varro litterationem vocat. Litterae autem sunt indices rerum, signa verborum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium sine voce loquantur. Verba enim per oculos non per aures introducunt. Usus litterarum repertus propter memoriam rerum. Nam ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. Litterae autem dictae quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. Litlatine et grece ab Hebreis videntur exorte. Apud illos enim prius dictum est aleph.
Abbreviated transcription (Latin):
lari numero totũ orbem significat.
Plura li uero singulas ꝑt̾es. Ciiꝰ
noiã diu̾sa dat ratio. Nlam terra
dicta a superiori parte qua terit᷑.
humiꝰ ab inferiori. uelut humida
terra. ut sub mari. Tellus autẽ
qr fructus eiꝰ tollimꝰ. hec et ops
dicta. qr opem fert frugib. Eadẽ
et arua abarando et colendo uo¬
cata. Proprie autẽ terra ad distĩe¬
tionem aque arida nũcupat᷑. sicut
scripturat ait. quod notaiĩt deus
aridam terram. Nlaturalis enĩ pro¬
prietas sictitans est tetris. Nani ut
biumda sit hoc aquaꝵ a finitate
sortitur: Euiꝰ motũ alii dñt uen¬
tum elle in concanis eiꝰ. qui motꝰ
eam mouet. Salustius. uenti ꝑ¬
concaua terre concitati. rupti ali¬
quot montes tumuliq sedere. A
In aquam dñt generalem moueri
i terris. et eas simul concutere.
cuncta concuciunt. Terre quoq
hiatꝰ. aut motu aque inferioris

Expanded text:
lari numero totum orbem significat, plurali vero singulas partes. Cuius nomina diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie autem terra ad disttionem aquae arida nuncupatur, sicut Scriptura ait , quod vocaverit Deus terram, aridam. Naturalis enim proprietas siccitas est terrae. Nam ut humida sit, hoc aquarum affinitate sortitur. Cujus motum alii dicunt ventum esse in concavis ejus, qui motus eam movet. Sallustius: Venti per cava terrae praecipitati rupti aliquot montes tumulique sedere. 3. Alii aquam dicunt genitalem in terris moveri, et eas simul concutere, cuncta concutiunt. Terrae quoque hiatus, aut motu aquae inferioris
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ex uotibus. ut a gacrulitate
gareulus Quedam ex grecu echimo¬
logia orta. et declmatu sunt in lacinũ
ut᷑ silua domus. Alua quoq ex noĩbus
locorum: ubl fluminũ traxerunt uoca¬
bulum : Multa etiã ex diu̾sarũ genciũ
sermone uocant᷑. unde et origo eqꝵ ure
incognita latinis et grecis: cãp¬
nomen: Hant philosophi ad uerbuui
dicunt. qr uocem ilam de ciuꝰ requiri¬
Item cum t̾minũ dicimꝰ finem. Aut po¬
pulatas int̾p̃t anur ẽẽ uastatas. et oĩo
cũ uinꝰ uerbi reni uno u̾bo manfestamꝰ.¬
artium de eodem et de altero nominant.
Hec em̃ duo quadam int̾ se ꝯmunione
comfusa. comiecta differencia secernũt᷑
ꝑ quam quid sit utrumq cognostitur.
Dt cum queritur quid int̾ regem lit
et tyrannum. adiecta differencia quid
utrumq sic diffiuitur. ut rex modestus
et temperans. tyrantius uͦ trudelis.

Expanded text:
etiam ex vocibus, ut a garrulitate etiam ex vocibus, ut a garrulitate 'garrulus'; quaedam ex Graeca etymologia orta et declinata sunt in Latinum, ut 'silva', 'domus'. Alia quoque ex nominibus locorum, urbium, vel fluminum traxerunt vocabula. Multa etiam ex diversarum gentium sermone vocantur. Unde et origo eorum vinomina et incognita Latinis et Graecis. De gnomen. Hanc philosophi adverbium dicunt, quia vocem illam, de cuius requiriItem cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse vastatas, et omnino cum unius verbi rem uno verbo manifestamusartium de eodem et de altero nominant. Haec enim duo quadam inter se communione confusa, conjecta differentia, secernuntur, per quam quid sit utrumque cognoscitur, ut cum quaeritur quid inter regem intersit et tyrannum, adjecta differentia quid uterque sit definitur, ut rex modestus, et temperans, tyrannus vero crudelis.
Abbreviated transcription (Latin):
est origo uocabulox. cũ inslogia
uerbi uel nonũs ꝑ int̾p̃t acionem colli¬
gitur: Hanc aristotiles symbolon. cicero
annotacione i nominauit. qr noiã ⁊
uerba rerum uota facit ex̃plo posito
Ut puta flumen qr fluendo creuit.
a fluendo dictum. Cuiꝰ cognicio sepe
usum necessarium habet. int̾ p̃tacio¬
ne sua: Nam dum ind̾is unde ortum
est nomen. ticius uumeiꝰ in telligis:
Omil einui rei inspectio. echimologia
cognita planior est. Non autẽ onĩa
nomuna aueteribus scdm naturam
imposita sunt: sed quedã et scd̾m pla
nonũ ethimologie non reꝑiunt᷑. qr quedã
non scd̃m qualit atem qua genita sunt
sed iuxta a rbit̾ia humane uoluntatis
uocabula acceperunt: Sunt aũt ethi¬
mologie nom̃i. aut ex causa date. ut
ut᷑ homo qr fit exhumo. aut ex contͣ¬
riis. ut a lauando lutum. dũ lutum
non fit mundũ. et lucus. qr mubra
opatus parum luceat Quedã ẽt̃
facta sunt ex nominũ diriuatione
ut a prudencia prudens. Quedam

Expanded text:
est origo vocabulorum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo posito; utputa 'flumen', quia fluendo crevit, a fluendo dictum. Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam inposita sunt, sed quaedam et secundum placnominum etymologiae non reperiuntur, quia quaedam non secundum qualitatem, qua genita sunt, sed iuxta arbitrium humanae voluntatis vocabula acceperunt. Sunt autem etymologiae nominum aut ex causa datae, ut ut 'homo', quia sit ex humo, aut ex contrariis ut a lavando 'lutum', dum lutum non sit mundum, et 'lucus', quia umbra opacus parum luceat. Quaedam etiam facta sunt ex nominum derivatione, ut a prudentia 'prudens'; quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
cinos grece cams uotat᷑. Culex ab
a culeo dictus quod sanguinem sus¬
git. habet enĩ in ore fistulam nn
modũ stimuli que carnẽ cerebrat.
ut sanginem bibat. Scim fer
musce minutissime sunt aculeis
ꝑmoleste. qua tercia plaga suꝑbus
egiptiorum populus est cests. O¬
estrum animal armentorũ acule¬
is ꝑ molestum. Oestrũ autẽ gre¬
cum est. qui latine asilus. uulgo
tabanus uocatꝰ. Bibiones sunt
qui in uino nascunt᷑. quos uulgo
mustiones a musto appellant.
fabulare incipis. ex ore in ocłis
tuis bibiones inuolant. Gurgu¬
lio dicit᷑. quia ꝑene nichil aliud ẽ¬

Expanded text:
κύων Graece canis vocatur. Culex ab κύων Graece canis vocatur. Culex ab aculeo dictus, quod sanguinem sugit. Habet enim in ore fistulam in modum stimuli, qua carnem terebrat ut sanguinem bibat. Sciniphes muscae minutissimae sunt, aculeis permolestae. Qua tertia plaga superbus Aegyptiorum populus caesus est. Oestrus animal armentorum, aculeis permolestum. Oestrus autem Graecum est, qui Latine asilus, vulgo tabanus vocatur. Bibiones sunt qui in vino nascuntur, quos vulgo mustiones a musto appellant. fabulare incipis, ex ore in oculis tuis bibiones involant. Gurgulio dicitur, quia pene nihil est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
autem scabrones nascunt᷑ de equoꝵ
carnbus putridis. ita ex eis iterui
sepe nascunt᷑ scarabei uũ et cogno¬
minati sunt. Tauri uocant᷑ scara.¬
bei terrestres. ticino similes. bupres¬
tis animal et ꝑuũ in in italia. simi¬
limũ scarabeo longipedum. Fallit
men habet. deuoratum q tacto felle
ita ĩflammat ut rũpat. Eicendela
scarabeorum genus eo qd̾ gradiens
uel uolans lucet. blacte a colore
nũcupate. si quidem et compre hense
manũ tingunt. Unde et blatteum
colorem dñt. Hoc aũt ammal lucẽ
udere non patit᷑. contrariũ musce.
Nam musca lucipeta. et blecta luci¬
fuga. Per noctem enĩ tantũ am¬
ciunt nasci. Locusta quod pedibus
sit longis ueluti hasta. Unde et eã
greti tã maritimam quã terrestrẽ
hastago appellant. Citades ex cucu¬
lorum nascuntur sputo. h ͨ. in italia
Hee sicut apes necate in aquan. a¬
liquotiens post unius spacium ho¬
re reuiuescunt. Cmonna grece
uotat᷑ id est musca camina . Nlam

Expanded text:
autem scabrones nascuntur de equorum autem scabrones nascuntur de equorum carnibus putridis, ita ex his iterum saepe nascuntur scarabaei; unde et cognominati sunt. Tauri vocantur scarabaei terrestres ricino similes. Buprestis animal est parvum in Italia simillimum scarabaeo, longipedum. Fallit men habet, devoratumque tacto felle ita inflammat ut rumpat. Cicindela scarabaeorum genus est; eo quod gradiens vel volans lucet. Blattae a colore nuncupatae, siquidem et conprehensae manum tingunt; unde et blatteum colorem dicunt. Hoc autem animal lucem videre non patitur, contrarium muscae, nam musca lucipeta, et blatta lucifuga est; per noctem enim tantum amciunt nasci. Locusta, quod pedibus sit longis veluti asta; unde et eam Graeci tam maritimam quam terrestrem ἀστακὸν appellant. Cicades ex ciculorum nascuntur sputo. Haec in Italia Haec, sicut et apes, necatae in aqua aliquotiens post unius horae spatium reviviscunt. Cynomya Graece vocatur, id est musca canina; nam
Abbreviated transcription (Latin):
uicẽ. uel pro eo ꝙ s̾mne pe¬
dibus nascuntur. Nlam postea et
pedes et pennas accipint. Hec sol¬
lertes in generandi mellis officio.
assignatas incolunt sedes. domici¬
lia m̾ enarrabili arte componunt.
ex uariis floribus fauũ condunt.
tertis qr ceris innumera prole castra
sunt de boũ cadauerib nasci. Na
pro bns creandis uitulorũ octisoꝵ
carnes uerberant᷑. ut ex putr efto
cruore uermes creent᷑. q̃ postea et¬
ficiunt᷑ apes. Proprie tñ apes uo¬
caut᷑ orte de bub sicut scabrones
de equis. fute de mulis. uespe de
a sims. Castros greci appellant q̃
in extremis fauoꝵ ꝑtibus maiores
creant᷑. quos aliqui reges putant.
dicti ꝙ castra ducant. Fucus est ma¬
ior ape. scabrone minor. dictus nũt
fucus. quod alienos labores edat.
quasi fugus. Depascit᷑ em̃ quod nõ
laborauit. De quo uirgiliꝰ. Ignauũ¬
fucus pecus a p̃sepibus arcent. ues¬
pe. Scabrones uocati. a cabo id est
a cabello. quod ex eis creentur. Sicut

Expanded text:
ligent, vel pro eo quod sine pedibus nascuntur. Nam postea et pedes et pennas accipiunt. Hae solertes in generandi mellis officio assignatas incolunt sedes, domicilia inenarrabili arte componunt: ex variitextisque ceris innumera prole castra sunt de boum cadaveribus nasci. Nam pro his creandis vitulorum occisorum carnes verberantur, ut ex putrefacto cruore vermes creentur, qui postea efficiuntur apes. Proprie tamen apes vocantur ortae de bobus, sicuti scabrones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis. Costros Graeci appellant, qui in extremis favorum partibus maiores creantur: quos aliqui reges putant. Dicti quod castra ducant. Fugus est maior ape, scabrone minor. Dictus autem fugus quod alienos labores edat, quasi fagus; depascitur enim quod non laboravit. De quo Vergiliufucos pecus a praesepibus arcent. Vespae . . . Scabrones vocati a cabo, id est a caballo, quod ex eis creentur. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ liquor appellatur salsugo uł
nuiria. Proprie aũt muria dicit᷑.
aqua sale ꝯmixta. effecta qr gus¬
tu amara in modũ maris. Suctꝰ
dicti. quod sacto exp̾munt᷑. ut typ¬
sane. Tipsane zema. aporima. gre¬
ca uocabula sunt: capitulum te

Expanded text:
Cuius liquor appellatur salsugo vel Cuius liquor appellatur salsugo vel muria. Proprie autem muria dicitur aqua sale commixta, effectaque gustu in modum maris. 21. Succi dicti, quod sacco exprimuntur, ut ptisanae. Ptisanae, zema, opozema, Graeca vocabula sunt. CAPUT IV. De
Abbreviated transcription (Latin):
carenũ est. Eui contͣria sapa est.
quod feruendo ad tertiam redat¬
ta descendi̾t. Sicera est potio oĩs
que extra uniũ mebriare pͭ. Euiꝰ
licet nomen hebreũ sit. tamen
latinũ sonat. pro eo quod ex suc
quorem exp̾mant᷑. coctis frugibus
aqua pinguior ꝙͣi suctus cosatur
et ipã pocio sicera nũcupat᷑. Cer¬
uisia a cerere .i. fruge uocatur.
Est eñ potio ex seminibus fru
Suscitat᷑ enĩ ignea illa uis ger¬
minis madefacte frugis. acͤ dem̃
siccatur. et post in fazma redacta
molli sucto admiscetͣ quo fermen¬
tato sapor austeritatis et calor e¬
brictatis adicit᷑. que fit in hns ꝑ¬
tibus hispame. cuius ferax ium
locus non est. fer dicta. quod se¬
se uasis inherendo atłigat. Garũ
est. liquor piscium salsus. qui olĩ
ꝯficiebatur ex pisce quẽ greci ga¬
at. nomẽ tamẽ p̾stinum retinet¬
a quo inicium lumplit. liqͣmeti
dictum. eo quod soluti in salsamẽ¬
to pisculi eũdem humorem liquãt.

Expanded text:
carenum est, cui contraria sapa est, carenum est, cui contraria sapa est, quae fervendo ad tertiam redacta descenderit. 16. Sicera est omnis potio quae extra vinum inebriare potest. Cujus licet nomen Hebraeum sit, tamen Latinum sonat pro eo quod ex succquorem exprimantur, coctisque frugibus aqua pinguior, quasi succus colatur, et ipsa potio sicera nuncupatur. 17. Cervisia a Cerere, id est, fruge vocata. Est enim potio ex seminibus frumSuscitatur enim ignea illa vis germinis madefactae frugis, ac deinde siccatur, et post in farinam redacta molli succo admiscetur, quo fermentato, sapor austeritatis et calor ebrietatis adjicitur. Quae fit in iis partibus Hispaniae, cujus ferax vini locus non est. Faex dicta, quod sese vasis emergendo affigat. 19. Garum est liquor piscium salsus, qui olim conficiebatur ex pisce quem Graeci γαat, nomen tamen pa quo initium sumpsit. Liquamen dictum eo quod soluti in salsameto pisciculi eundem humorem liquant.