comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ultra mensurã commodũ appetiit.
scilicet se sicut deum ẽẽ. iusti appe¬
titum deseruit. Et in hoc peccauit
quod iusticiã deseruit. Non enĩ ideo
peccauit quod commodũ appetiit. s
qr illuo appetendo. iusticiã deseruit. qͦd
fuit appetere cõmodũ ultra mensurã.
Iusticia namq ẽ mensura in appetitũ
cõmodi. Fuit gͥ peccatũ pͥmi hominis
dientiã. Queritur utrũ uolũtas pecca¬
tum illud precesserit. s ñ uidet᷑ quod
uoluisset aut deliberasset iusticiã dese¬
rere. Uoluit tñ illuo uidelicet appetere.
ꝓpter qđ iusticiã deseruit. Potest itaq
dici qͦd uolens deseruit iusticiã. qr uo¬
luit illud ꝓpter quod deseruit. nec tñ
uolebat qđ iusticiã desereret. s uolebat
illud ꝓpter qͦd iusticiã deserebat. uolun¬
tate itaq iusticiã deseruit. ñ qr uolũ
tas temꝑe illud p̾cedet. Non enĩ ue¬
rum ẽ quod om̃e peccatũ uoluntas
temꝑe precedat. cũ ⁊ ipsa uoluntas

Expanded text:
ultra modum commodum appetiit, ultra modum commodum appetiit, scilicet esse sicut dii, justi protinus appetitum deseruit. Et in hoc peccavit quia justitiam deseruit; non enim ideo peccavit quia commodum suum appetiit; sed quia illud appetendo justitiam deseruit, quod fuit appetere commodum ultra mensuram. Justitia namque est mensura in appetitu commodi. Fuit igitur peccatum primi hominis dientiam. Quaeritur utrum voluntas peccatum illud praecessit? Sed non videtur quod voluisset aut deliberasset justitiam deserere; voluit tamen illud appetere, propter quod justitiam deseruit. Potest itaque dici quod volens deseruit justitiam, quia voluit illud propter quod deseruit; nec tamen volebat ut justitiam desereret, sed voluit illud propter quod justitiam deserebat. Voluntate itatas in tempore illud praecederet; non enim verum est quod omne peccatum voluntas tempore praecedat, cum et ipsa voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
erat hoĩem deiecturꝰ in act̾ũ illiꝰ pecc̃ĩ.
sclilicet ut pomum uetitum
come deret. moi elatio preces¬
siss et. Est enim superbia¬
ꝑbia radix omnis peccati. Audieus
uero mulier eritis sicut dei . nc̃. elata
ẽ ui suꝑbiam. quȩ suꝑbia erat cõpri¬
menda ꝑpenas secuturas illud pec
uicio eẽt. solet queri unde ille con¬
sensus mali ꝓcesserit. Ad qͦd uidendũ
ẽ. qͦo deus in homine pͥmo duos posu¬
it appetitus. uidelicet appetitũ iusti
nappetitũ cõmodi. Appetitũ iusti se¬
cundũ uoluntatẽ. ut in eo hõ ꝓmere¬
ri posset. siue bonũ retinendo cũ de¬
serere poss. siue malũ deserendo eũ
posset retinere. appetitum cõmodi se¬
cundũ necessitatem. Non enĩ potest
ho non appetere cõmodũ suũ. Et idõ
istum cũ necessitate posuit ds̃ in ho¬
inũqͣm assequi poterunt. sicut au¬
gmentũ głe bonis. qͦd ab amore ha¬
biti boni depescere ñ poterunt. Et
in hoc appetitu cõmodi posuit deus

Expanded text:
hominem dejecturus in actum illius peccati, ut scilicet pomum vetitum comederet, nisi elatio praecessisset. Est enim superbia radix omnis peccati. Audiens enim mulier: Eritis sicut dii, elata est in superbiam; quae superbia erat comprimenda per poenas illud peccvitio esset, solet quaeri unde ille consensus mali processerit? Ad quod videndum est quod Deus in primo homine duos posuit appetitus; videlicet appetitum justi et appetitum commodi. Appetitum justi secundum voluntatem; ut in eo homo promereri posset, sive bene retinendo cum posset deserere, sive male deserendo cum posset retinere. Appetitum commodi secundum necessitatem; non enim potest homo non appetere commodum suum, et ideo istum cum necessitate posuit Deus in honunquam assequi poterunt, sicut augmentum gloriae bonis quod ab amore habiti commodi tepescere non poterunt. Et in hoc appetitu commodi mensuram pos
Abbreviated transcription (Latin):
omnia compleu̾it oꝑa. ⁊ pꝰ illos sex dies
nichil noui addidit. quare ꝓcedimus
alia abillis. ⁊ noua. ⁊ sic de aliis. S ñ ft̃
aliȩ indistinctione rerũ. Similiter &
septima ñ fuit alia in distinctione re¬
rũ. qr ñ fuit in ea alicuius oꝑis distin¬
ctio facta. sic̃ in aliis sex. facere enĩ sep¬
timũ diẽ non fuit facere aliud genus
rerũ. qr iam p̃cesserat dies. Ad quod pot̃
dici. qđ licet in septimo die ñ fuerit aliqͦa
opus factũ. tñ fuit ibi alius status rerum.
scił ꝯsummatio omniũ. ⁊ideo usq ad eã
ꝓcedimꝰ. ⁊ pꝰeã statim reincipimus.
Is excursis. de creatione hominis
restat agere. ⁊de lapsu eius ⁊ de re¬
paratione. In genesi dictt᷑. fãciamꝰ hominẽ
ad imaginẽ. ⁊ similitudinẽ nr̃am. Adima¬
ginem dei factus ẽ hõ sc̾m animã. Sic̃
enĩ niago rei cernitur in speculo. ita ani¬
ma in sua ratione dm̃ cognoscere potest.

Expanded text:
omnia compleverit opera, et post illos sex dies omnia compleverit opera, et post illos sex dies nihil novi addiderit, quare procedimus alia ab illis, et nona, et sic de aliis. Sed non sunt aliae in distinctione rerum. Similiter et septima non fuit alia in distinctione rerum, quia non fuit in ea alicujus operis distinctio facta, sicut in aliis sex diebus. Facere enim septimam diem, non fuit facere aliud genus rerum, quia jam praecesserat dies. Ad quod potest dici, quod licet in septima die non fuerit aliquod opus factum, tamen fuit ibi alius status rerum, scilicet consummatio omnium, et ideo usque ad eam procedimus, et postea statim reincipimus. one hominis. His excursis, de creatione hominis restat agere, et de lapsu ejus et de reparatione. In Genesi dicitur: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . » Ad imaginem Dei factus est homo secundum animam. Sicut enim imago cernitur in speculo, ita anima in sua ratione Deum cognoscere potest.
Abbreviated transcription (Latin):
yses loqueretur rudi populoͤ carna¬
li. oportuit eũ loqui de deo sieut de
porum format.nꝑficit. Unde augustinꝰ
dic̃. Quod a deo simul potuit fieri.
ab bomine simul ñ potuit dici. Nec
nos negamus quin d̃s̃ illud potuisset
fecisse si ei placuisset. nec augustinus
illud asserit. s dic̃ potuit simul fieri.
Item augustinus. ꝙ illud uñ fit aliqͥd.
⁊si ñ temꝑe. tñ origine pͥus ẽ. qm illud
illos sex dies appellant. sex oꝑum distin¬
ctiones quȩ scłm eos simul factȩ sunt
s ordine dici oportuit. Prima tñ senten¬
tia multo ẽ ꝓbabilior. Septima die reqͥe
uit abomni oꝑe quod patrarat. quia ñ
fecit pꝰea noua genera rerũ. S opponit᷑
illud quod dicitur in euangelio. Pater
cũ ⁊ pͥus anima fuerit. Alia litera inge¬
nesi dicit. Requieuit deus die sexto
qͥa sexta consumiata die. ⁊ septima in¬
choata. a gen̾ib rerũ distinguendis ces
sauit. Hic potest queri cũ in ui dieb

Expanded text:
yses loqueretur rudi populo et carnayses loqueretur rudi populo et carnali, oportebat eum loqui de Deo sicut de porum format et perficit. Unde Augustinus dicit: Quod a Deo simul potuit fieri, ab honos negamus quin Deus illud potuisset fecisse si ei placuisset. Nec Augustinus illud asserit, sed dicit: Potuit simul fieri. Item Augustinus: Quia illud unde fit aliquid, etsi non tempore, tamen origine prius est quam illud illos sex dies appellant sex operum distinctiones: quae secundum eos simul facta sunt, sed ordine dici oportuit. Prima tamen sententia est probabilior. Septima die requievit Deus ab omni opere quod patrarat ; quia non fecit postea nova genera rerum. Sed opponitur illud quod dicitur in Evangelio: Pater ur, cum et prius anima fuerit. Alia littera in Genesi dicit: Requievit Deus die sexta.quia sexta die consummata et septima inchoata a generibus rerum distsavit. Hic potest quaeri: Cum in sex diebus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in locum unũ. ⁊terra apparuit
arida. Quarta die facta sunt lumina¬
creatura fuit. et tempus. quia non potu¬
it creatura ẽẽ sine mutabilitate. ⁊uͥcũq¬
ẽ motus: ibi pͥus ⁊ posterus. Nec aliud
est tempus nisi mora de illo qͦd ẽ pͥus
in id qͦd ẽ posterius. S ante luminaria
non erat illa distinctio temꝑis. quȩ mͦ
ẽ ꝑ solem ⁊ lunã ⁊ alias stellas. Quinto
die ꝓduxit aqua pisces ⁊ uolatilia. uñ
illud. Partĩ remittis gurgiti partun
leuas in aera. Sexta die ꝓduxit t̃ra
ẽ hõ ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ di. Et
Sic̃ ꝓcessimꝰ uuidet᷑ ipsa series ⁊ płes exposi¬
tores tielle. ut scił ante omnẽ diẽ illa ĩ¬
formis mat̾ia fc̃a fu̾it. sic̃ diximꝰ simul
c̃ angłis pꝰmodum ꝑ .ui. dies ex illa
materia genera rerum sunt
distincta. Quibdam tñ iudetur qͦd ñ
ꝑ interualla temporũ factȩ sint ille
distinctiones rerum s simul. S cũ mo¬

Expanded text:
sunt aquae in locum unum et apparuit sunt aquae in locum unum et apparuit arida . Quarta die facta sunt luminaquo enim creatura fuit et tempus fuit; quia non potuit creatura esse sine mutabilitate, et ubicunque motus est, ibi prius et posterius. Nec aliud est tempus nisi mora de illo quod prius est, in id quod posterius. Sed ante luminaria non erat illa distinctio temporis; quae modo est per solem et lunam et stellas. Quinta die produxit aqua pisces et volatilia. Unde illud: Partim remittis gurgiti, parlim levas in aera. Sexta die produxit terra est homo ad imaginem et similitudinem Dei; et Sicut processimus videtur ipsa series, et plures expositores velle, quod scilicet ante omnem diem materies facta fuerit, sicut diximus, simul cum angelis; postmodum per sex dies ex illa materia genera rerum sunt distincta. Quibusdam tamen videtur, quod non per intervalla temporum factae sunt istae distinctiones rerum, sed simul. Sed, cum Mo
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ confusam adhuc. quȩ dicta ẽ chaos.
nhoc fuit ante omnẽ diẽ. Restat gͥ ui
dere quomͦ ꝑsex dies illam mat̾iam di¬
stixit. Sieut in genesi dr̃ pͥma die facta
ẽ lux. Quidã expositores dicunt qͦd lux
lucida nubes quȩdã. quȩ sic̃ sol cir¬
ciens ⁊ noctem. Alii uero dicunt qͦd lux
illa quȩ facta ẽ pͥma die fuerit angłica
natura ad creatorem conuersa sicut iã
diximus. Sed̾a die factũ est firmam̃tũ
ut diuideret aquas ab aquis. Beda dicit
qͦd firmamentũ sit de aquis consolidatis.
quasi cristallinus lapis. qđ satis ueri¬
simile ẽ eũ ⁊ color eius hoc indicet. Qͥ¬
dam tñ expositores uident᷑ uelle quod
igneȩ naturȩ sit. Quod aquȩ supͣ firma¬
mentũ sit̃. ingenesi habetur. ⁊ ȩtiã in
dominũ. Quales sint aquȩ ille ñ est nob̃
certũ. s ut dicunt expositores uł glaci¬
aliter solidate. aut uaporalit̃ suspense.
ad similitudinẽ uaporis. scilicet fumi.
qd ueri similiꝰ est. Tercia die congregate

Expanded text:
m confusam adhuc, quae dicta est chaos, et hoc fuit ante omnem diem. Restat igitur videre quomodo per sex dies illam materiam distinxit. Sicut in Genesi dicitur: Prima die facta est lux . Quidam expositores dicunt, quod lux lucida nubes quaedam, quae, sicut sol modo, circiens. Alii vero dicunt, quod lux illa quae facta est prima die, fuerit angelica natura ad Creatorem conversa, sicut jam diximus. « Secunda die factum est firmamentum, ut divideret 1065 aquas ab aquis. Beda dicit quod firmamentum quasi crystallinus lapis; quod satis verisimile est cum et color ejus indicet hoc. Quidam tamen expositores videntur velle, quod igneae naturae sit. Quod aquae super firmamentum sint; et in Genesi habetur, et etiam in Domino . Quales sint aquae illae nobis non est certum. Sed ut dicunt expositores, vel glacialiter solidatae sunt; aut vaporaliter suspensae ad similitudinem vaporis, id est fumi, quod verisimile est. Tertia die congregatae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmuis suit paruuli. tñ mox ut nascunt᷑.
currunt ⁊ matrẽ sequunt᷑. Contra hõi
nato nec adincessum pedes idonei. nec
manus saltem adscalpendũ habiles.
niuxta se iacentib mãminis magis
possunt esurientes flere qͣm suggere.¬
ꝓinde infirmitatim̃tiᷤᷤ ꝯgruit ħ oĩoinfir¬
mitas carnis. S cũ augͦ. nicħ in hoc asse¬
cienda.⁊ similla. ñ qͣd ex uitio tc̃ ñ possẽ.
s ex ꝯditione nat᷑e. sic̃ a ciboñpenitꝰ ab¬
stin̾e pot̾ant. nͨ tñ ilłd erat ex uitio s ex¬

Expanded text:
quamvis sint parvuli, tamen, mox ut nascuntur, quamvis sint parvuli, tamen, mox ut nascuntur, currunt, et matres sequuntur: contra homini nato nec ad incessum pedes sunt idonei, nec manus saltem ad carpendum habiles, et juxta se jacentibus mammis, magis possunt esurientes flere, quam surgereProinde infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. Sed cum Augustinus in hoc nihil assecienda et similia. Non quod ex vitio tunc non possent, sed ex conditione naturae, sicut a cibo non penitus abstine
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ. Poterat eĩ mori. poterat ñ mori.
uerũ in quo nec mori posset nec pecca¬
re. Erat gͥ ante peccatũ immortalis. sedł
culatus. conceptus sine libidine. partus
sine dolore. Quales uͦ si ñ peccassent nas¬
cerentur eorũ filii. utrũ mox ambula¬
re n loqui ncetera facere possent. nob̾
de auctoritate cercũ non ẽ. Augustinꝰ tn̾
uidetur uelle qđ qͣm cito nati ẽẽnt hec
p̃dicta possent. sic dicens. Mouet si pͥmi
homines ñ peccassent. utrũ tales eẽnt fili¬
os habituri qui nec lingua nec manib
uterent᷑ nam ꝓpter necessitatẽ uteri for¬
tasse necesse erat paruulos nasci. qͣmuis
cũ exigua pars sit corꝑis costa. non tñ
ꝓpter hoc paruulã comugem ibi fecit
deus uiro. Unde neiuis filios poterat oĩ¬
potentia creatoris mox editos grandes
facere. S ut hȩc ominittã poterat certe
qr multis animalib p̃stitit. quorũ pulli

Expanded text:
corpus. Poterat enim mori, poterat et non mori; corpus. Poterat enim mori, poterat et non mori; etc., in quo nec mori posset, nec peccare. Erat igitur ante peccatum immortalis, scilicet in paradiso torus immaculatus, conceptus sine libidine, partus sine dolore. Quales vero, si non peccassent, nascerentur eorum filii; utrum mox et ambulare, et loqui, et caetera facere possent, nobis de auctoritate certum non est. Augustinus tamen videtur velle quod quam cito nati essent, haec praedicta possent, sic dicens: Movet si primi homines non peccassent, utrum tales filios habituri essent, qui nec lingua, nec manibus uterentur. Nam propter necessitatem uteri, fortasse necesse erat nasci parvulos, quamvis cum exigua pars sit corporis costa, non tamen propter hoc parvulam viro conjugem fecit Deus. Unde et ejus filios poterat omnipotentia Creatoris mox editos grandes facere; sed ut hoc omittam, poterat certe, quia multis animalibus praestitit, quorum pulli,
Abbreviated transcription (Latin):
ulit ds̃ hominẽ ⁊ posuit in paradiso
Quoluptatis. Quib uerbis plane
ostencdit moyses qđ extra paradisũ
ereatus sit. ⁊ postmodũ in paradiso po¬
putaret nature s grẽ. Paradisus in parte
ut nec aquȩ diluuii illuc ꝑtingere pos¬
sent. in quo erant ligna diuersi generis.
lignum uitȩ lignũ scientiȩ boni ⁊ mali
nalie plures. Lignũ uitȩ appellatũ est.
qr talis uate erat eius fructus ut de¬
Fenderet a morte. defectu. ⁊ omĩs infir¬
mitatis molestia. Aliud erat lignum
sua hoc habuit ut conferret sci¬
entiam. s exꝓhibitione hoc inde con¬
secuturũ erat. ut qͣm cito comederet
de fructu eius. sciret ꝑexꝑientiã mali.
qͥd distaret inter bonum qͦd reliqͦrat.
ymalũ qđ inuenerat. Habuit namq
pͥus scientiã boni ⁊ mali. bomi ꝑ experi¬
adam factus ẽ in anuã uiuentẽ .i. corpꝰ
sensificantẽ. qͦd erat adhuc aĩale. Egebat
enĩ alimonia ciboꝵ. Mortale y habebat

Expanded text:
« Tulit Deus hominem, et posuit in paradiso « Tulit Deus hominem, et posuit in paradiso voluptatis . » Quibus verbis plane ostendit Moyses, quod extra paradisum creatus est, et postmodum in paradiso poium Dei imputaret naturae, sed gratiae. Paradisus in parte ut nec aquae diluvii illuc pertingere possent, in quo erant ligna diversi generis: lignum vitae, lignum scientiae boni et mali, et alia plura. Lignum vitae appellatum est, quia talis naturae erat ejus fructus, ut defenderet a mortis defectu, et omnis infirmitatis molestia. Aliud erat lignum buerit, ut conferret scientiam, sed ex prohibitione hoc inde consecutum erat; ut qui cito comederet de fructu ejus, sciret per experientiam mali quid distaret inter bonum quod reliquerat, et malum quod invenerat. Habuit namque prius scientiam boni et mali: boni, per experiAdam factus est in animam viventem ; id est, corpus sensificantem quod erat adhuc animale. Egebat enim alimonia ciborum. Mortale etiam habebat
Abbreviated transcription (Latin):
sent. ñ ut haberet᷑ in naturali motu.
Habet gͦ dñs insemetipso absconditas
quorũdam factorũ causas qͣs reb condi¬
tis ñ iseruit. easq implet ñ illo oꝑe pru¬
dentiȩ quo naturas substituit ut sunt. s
eo quo eas administrat ut uoluerit.
qͣs ut uoluit condidit. quorũ summũ
erat. qͦd ita mulier facta ẽ de lat̾e uiri
dormientis. Non habuit hoc pͥma rerũ
Sic̃ corpꝰ mulieris de corꝑe uiri tradu
hoc sub anathemate ꝓhibet. induceis
hanc auctoritatẽ ꝓpħȩ. Qui finxit sin¬
gillatim corda eoꝵ ubi satis innuit᷑
quod non animã de anima creat ds̃.
s singillatĩ de nichilo eas fac̃. Augusti¬
nus uero nichil inde asserit. s quȩ¬
rendo refert de anima diuersorum
sententiaᷤ. quorũ quidã uoluert̃ qͦd
simul om̃s creatȩ eẽnt. quidã qͦd ñ
simul s detraduce. alii qͦd nec simul
nec extraduce. Quã sententiã ieroni¬
mus asserit. De statu hõis ante pecẽm

Expanded text:
sent, non ut haberent in naturali motu. sent, non ut haberent in naturali motu. Habet ergo Dominus in semetipso absconditas quorumdam factorum causas, quas rebus creatis non inseruit easque implet, non illo opere prudentiae, quo naturas substituit 1070 ut sint, sed illo quo eas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit. Quorum unum erat, quod ita mulier facta est de latere viri dormientis. Inde habuit hoc prima rerum Sicut corpus mulieris de corpore viri hoc sub anathemate prohibet, inducens hanc auctoritatem Prophetae: Qui finxit singillatim corda eorum . Ubi satis innuit quod non de anima animam creat Deus; sed singillatim de nihilo eas fecit. Augustinus tamen nihil inde asserit, sed quaerendo refert de anima diversorum sententias. Quorum quidam voluerunt quod simul omnes creatae essent; quidam quod non simul, sed de traduce. Alii quod nec simul, nec ex traduce, quam sententiam HieronyUT XXVI. De statu hominis ante peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
indeo sunt et increate. et im¬
mutabiles sunt. Dispositio enĩ dĩ muta¬
ri ñ potest. qr as̃ immutabilis ẽ. Appa¬
ret itaq ex his quod omniũ rerũ eau¬
rum sic̃ ostendimus de semine. de ar¬
bore. Et hec dicunt᷑ fieri scđm nat᷑am
idẽ scłm usitatũ cursũ rerũ. Aliarũ uͦ
in solo deo ⁊ñ innaturis rerũ consistũt¬
causȩ. ut illud quod uirga arida floru¬
it. quod asina locuta fuit. n similia.
Et hec dicunt᷑ fieri ꝑmiraculũ. q cͣe na¬
sas illis reb adeo insertas. Inter hȩc il¬
lud ponit augustinus qͦd de costa facta
ẽ mulier. Noir enĩ erat in costa causa¬
liter. ut de ea fieret mulier. s in dĩ po¬
tentia qui ñ alligauit numeris rerũ
potentiã suam. Augꝰ. suꝑ genesim.
modoꝵ rationes ñ tm̃ in deo sunt. s
It autem lignũ aridũ floreat. fructũ
gignat. ut femina in iuuentute ste¬
rilis. insenectute pariat. ut asina
loquat᷑ ⁊ similia. dedit qͥdem naturis
quas creauit. ut ex eis n hec fieri pos¬

Expanded text:
d illae quae in Deo sunt, et increatae, et immutabiles sunt. Dispositio enim Dei mutari non potest, quia Deus immutabilis est. Apparet itaque ex his quod omnium rerum caurum sicut ostendimus de semine, de arbore; dum usitatum cursum rerum. Aliarum vero in solo Deo, et non in naturis rerum causae consistunt, ut illud quod virga arida floruit, quod asina locuta fuit, et similia; et haec dicuntur fieri per miraculum, quia consas illis rebus a Deo insertas. Inter haec ponit Augustinus, quod de costa facta est mulier. Non enim erat in costa causaliter ut de ea fieret mulier, sed in Dei potentia qui non alligavit naturis rerum potentiam suam. Augustinus super Genesim: modorum rationes non tUt autem lignum aridum floreat, et fructum gignat; ut femina in juventute sterilis in senectute pariat; ut asina loquatur, et similia, dedit quidem naturis quas creavit, ut ex eis et haec fieri pos
Abbreviated transcription (Latin):
s ut diximꝰ egebat gr̃a cooꝑante ad boñ¬
s eciam cooꝑante gratia eget. Ope¬
rans gr̃a fac̃ a peccato surgere. faẽ et
uelle bonũ. cooꝑans gr̃a uolenti co¬
oꝑatur ut faciat bonum. s aute lap¬
sum ñ egebat uͥ cooꝑante. Nondum
enĩ cecid̾at. ⁊ideo ñ egebat gr̃a ꝑ qͣm
surgeret. s ea sola ꝑquã ꝓficeret. Poĩt
lapsum operans precedit quȩ mouet
n excitat cor. De qua dic̃ ꝓpħa. Et gr̃a
uenit. illa adiuuando ꝓsequit᷑. Prius
enĩ gr̃a oꝑatur sine nob̾. ⁊ibi nchil
meretur h̃o. qr tune accipit bonum
uelle. s post utitur accepta uolũtate.
n cooꝑatur gr̃a in quo m̾itũ hominis
ẽ. Non enĩ est meritũ hoĩs in hoc qͦd
accepit bonã uoluntatẽ qr ibi nichil
fac̃. s in hoc qͦd accepta utitur. Unde
pot̃ uideri. Prius fit ferramentũ. ut
dit. s ducente manu artificis. Ita uo¬
luntas pͥus erigitur oꝑante gr̃a. quȩ
erecta ad bene oꝑandũ uiuatur. ⁊ du¬
citur ꝑcooꝑantem gr̃am. Unde in apło.

Expanded text:
ut diximus, egebat gratia cooperante ad d etiam operante gratia eget. Operans gratia facit a peccatis surgere, facit etiam velle bonum. Cooperans gratia volenti cooperatur ut faciat bonum: sed ante lapsum non egebat, nisi cooperante. Nondum enim ceciderat, et ideo non egebat gratia, per quam surgeret, sed ea sola perquam proficeret. Post lapsum operans praecedit, quae movet et excitat cor. De qua dicit Propheta: « Eaevenit, illa adjuvando prosequitur. Prius enim gratia operatur sine nobis, et ibi nihil meretur homo, quia tunc accipit bonum velle; sed post utitur accepta voluntate, et cooperatur gratiae, in quo meritum hominis est. Non enim meritum hominis est in hoc quod accipit bonam voluntatem, quia ibi nihil facit, sed in hoc quod accepta utitur. Unde potest videri. Prius fit ferramentum, ut dit, sed ducente manu artificis. Ita voluntas prius erigitur operante gratia, qua erecta ad bene operandum juvatur et ducitur per cooperantem gratiam. Unde in Apostolo: «
Abbreviated transcription (Latin):
in eius arbitrio. In eodem. Acceꝑat
posse si uellet. s non habuit uelle qͦd
posset. Nam si habuisset: ꝑseuerass.
Istis auctoritatib patet qđ hõ pote¬
rat ꝑ id qd̃ acceꝑat in creatione non
cedere temptanti. Nisi enĩ talis factꝰ
sistere sicut augustinus ait. ñ sua ce
cidisset culpa. Opponitur qͦd sine
hoc ẽẽ merit̃l. ⁊ om̃ẽ mitum ꝓfectus
ẽ. Ergo ꝑ eam ꝓficere poterat. Ad qͦd
dicimus qł ipsum ñ consentire malo
ũ est meritũ. s hoc quod malo non¬
consentiendo diligitur bonũ. Non
enĩ est meritũ in hoc qđ declinatur
a malo. s in hoc quod declinando a
malo. fit bonũ. nec tũ unũ sine alt̾o
potest ẽẽ. Ita dicimꝰ qł si homo uel
angelus declinasset a malo. Haberet
utiq meritũ et ꝓficeret. s ñ in hoc
qͦd amalo declinaret. s in hoc qd decli¬
nando amalo. bonũ diligeret. ad qd
egebat gr̃a cooꝑante. ad illud uͦ pri¬
mum sufficiebat adiutorium gratie

Expanded text:
in ejus arbitrio. In eodem: Acceperat in ejus arbitrio. In eodem: Acceperat posse, si vellet, sed non habuit velle quo posset. Nam, si habuisset, perseverasset. Istis auctoritatibus patet, quod homo poterat per id quod acceperat in creatione, non cedere tentanti. Nisi enim talis factus sistere, sicut Augustinus ait, non sua culpa cecidisset. Opponitur: Quod sine hoc esset meritum, et omne meritum profectus est, ergo per eam proficere poterat. Ad quod dicimus, quod illum non consentire malo non est meritum, sed hoc quod a malo declinando, diligitur bonum. Non enim est meritum in hoc quod declinat a malo, sed in hoc quod declinando a malo fit bonum; nec tamen unum sine altero potest esse. Ita dicimus, quod si homo, vel angelus declinasset a malo, haberet utique meritum, et proficeret, sed non in hoc quod a malo declinaret, sed in hoc quod declinando a malo bonum diligeret; ad quod egebat gratia cooperante. Ad illud vero primum sufficiebat adjutorium creatricis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt futuri. sic ętiã p̃uidit de malefa
unc restat inquirere qͣm gr̃am
homo ante casum habuit. utrũ
ꝑ eãm potuerit stare uł ñ. Ad qͦa ui¬
dendũ. ẽ qd sine apposita gr̃a ꝓficere
ñ poterat. sic̃ ⁊ de angłis diximus. s ñ
declinare ab eo qđ acceꝑat. ꝑ gr̃am sibi
in creatione collatã poterat. aliud enĩ
ẽ facere bonũ. aliud declinare a malo.
ꝑ illud adiutoriũ gr̃ȩ qͦd acceꝑat in
ereatione. poterat declinare a malo. s
sine suꝑ apposita gr̃a ñ poterat facẽ
bonũ. Augustinus in libro de correp¬
tione ⁊ gratia. Si hoc aduitoriũ uel
angelo uel homini uł homini cum
pͥmum facti sunt defuisset. q̃m ñ talis
natura facta erat ut sine dĩ adiutorio
posset manere si uellet. non utiq sua
culpa cecidisset. Aduitorium quippe
defuisset. sine quo manere ñ posset.
In eodem. dederat deus homini bonã
uoluntatẽ. In illa quippe eum fecerat
rectũ. Dederat adiutorium sine quo

Expanded text:
essent futuri, sic etiam praevidit de malefacessent futuri, sic etiam praevidit de malefacNunc restat inquirere quam gratiam homo ante casum habuerit: utrum per eam potuerit stare, vel non? Ad quod videndum est, quod sine apposita gratia proficere non potuerit, sicut de angelis diximus, sed non declinare ab eo quod acceperat per gratiam sibi in creatione collatam, poterat. Aliud enim est facere bonum, aliud declinare a malo. Per illud adjutorium gratiae, quod acceperat in creatione, poterat declinare a malo; sed sine super apposita, non poterat facere bonum. Augustinus in lib. De correptione et gratia : Si hoc adjutorium, vel angelo, vel homini, cum primum facti sunt, defuisset, quoniam non talis natura facta erat ut sine divino adjutorio posset manere, 1076 si vellet, non utique sua culpa cecidisset; adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non posset. In eodem: Dederat Deus homini bonam voluntatem. In illa quippe eum fecerat rectum: dederat ei adjutorium, sine quo
Abbreviated transcription (Latin):
n cui plus cõmittitur ab eo plus exigit᷑.
nec tñ dicemꝰ absolute qͦd plus peccau̾it.
sicuti de aliquo p̃sbitero n de aliquo la¬
ico diceremꝰ. si comitterent homicidiũ.
laicus. exlongo odio. presbit̃: ex subita
ira. ñ posset absolute dici qͦa ille ordinat᷑
plus peccauerit. ⁊ tñ seđm aliqͥd plus pec¬
cauit. in hoc scilicet qđ fecit cont᷑ ordinẽ.¬
ne laudis futurũ fuisse hominẽ si ꝓpt̾ea
posset bene uiuere. qr nemo male uiue¬
re suaderet. cũ ⁊ innatura posse. ⁊ in po¬
testate haberet uelle ñ consentire sua
denti. deo adiuuante. Illud quoq solet
queri quare creauit deus hominẽ quẽ
presciebat ẽẽ casurũ. cũ sit sũme pius.
Eadem questio de angłis qͥ cecidert̃. Au¬
gustinus suꝑ genesim. Cũ ꝑ iniustos ui¬
sti. ⁊ ꝑimpios pii ꝓficiunt. frustra dicit᷑
ut ñ erearet deus quos p̃sciebat malos
futuros. Cur ñ c̾aret qͦs p̃sciebat bonis
ꝓfuturos: Quia sic̃ preuidit qͦd mali

Expanded text:
et cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Nec tamen dicemus absolute quod plus peccaverit; sicuti de aliquo presbytero et de aliquo laico diceremus, si committant homicidium, laicus ex longo odio, presbyter ex subita ira: non posset absolute dici quod ille ordinatus plus peccaverit, et tamen secundum aliquid plus peccavit, in hoc scilicet quod fecit contnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere. quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentirdenti, Deo adjuvante. Illud quoque solet quaeri quare creavit Deus hominem, quem praesciebat esse casurum, cum sit summe pius. Eadem est quaestio de angelis qui ceciderunt. Augustinus super Genesim: Cum per injustos justi, et per impios pii proficiunt, frustra dicitur, ut non crearet Deus quos praesciebat malos bonis profuturos. Cur enim non crearet quos praesciebat bonis profuturos, qui sicut praevidit quod mali
Abbreviated transcription (Latin):
mulier serpentẽ. Quia cũ nouit̃ creatꝰ
ẽẽt. officium loquendi accepisse ad eo
putauit. Hoc mͦ temptatio facta ẽ. Pri¬
mũ interrogatione aggressus ẽ ut ex
responsione eius colligeret qualit̾ eã
de cetero alloqui debuisset. Cur ñ come
ditis de ligno scientiȩ boni ⁊ mali: Ao
quẽ mulier. Ne forte moriam᷑. ⁊c̃. In
quit. Comedite neritis sicut dii. scien¬
tes bonũ ⁊malũ. Et ꝑtria temptauit.
Pergulam cũ dixit comedite. ꝑ uanã
cũ dix̃. scientes bonũ ⁊malũ. Gula ẽ
immoderatus appetitus edendi. uana
gła. amor ꝓprie laudis. auaritia. in¬
moderatus amor habendi. Cũ temptatio
alia sit ext̾ior. alia int̾ior. ext̾iori temp¬
tatione hõ temptatus ẽ. Temptatio ex¬
tͥior foris fit. signo uł uerbo. ut ille
cui fit. ad consensum peccati inclinet᷑.
Temptatio interior ẽ motus prauȩ
delectationis. ꝑ quã animus ad pecean¬
dũ impellitur. ⁊ multo difficilius uin¬
citur. homo gͥ qui ext̾iori tẽptatione

Expanded text:
 creatus esset, officium loquendi a Deo accepisse putavit. Hoc modo tentatio facta est. Primum interrogatione aggressus est, ut ex responsione ejus colligeret qualiter eam de caetero alloqui debuisset. Cur ditis de ligno scientiae boni et mali? » Ad quem mulier: « Ne forte moriamur etc. , » in it: « Comedite, et eritis sicut dii scientes bonum et malum . » Per tria tentavit: per gulam, cum dixit: « Comedite; » per vanam cum dixit: « Scientes bonum et malum. » Gula est immoderatus appetitus edendi; vana gloria, amor propriae laudis; avaritia, immoderatus amor habendi. Cum tentatio alia sit interior, alia exterior, exteriori tentatione homo tentatus est. Tentatio exterior foris fit signo vel verbo, ut ille cui fit, ad consensum peccati inclinetur. Tentatio interior est motus pravae delectationis, per quem animus ad peccatum impellitur, et multo difficilius vincitur. Homo igitur qui exteriori tentatione
Abbreviated transcription (Latin):
Cherubin qui p̃aliis eminent in sci¬
entia. Cherubui namq interp̃tatur
plenitudo scientiȩ. Thronus interp̃¬
tatur sedes. Throni uocant᷑ ut gre¬
gorius ait. qui tanta diuinitatis gr̃a
replentur. ut in eis sedeat d̃s. ⁊ ꝑeos
iudicia sua decernat. Dominationes.
qui potestatem pͥncipatuum trans¬
ceudunt. Principatus uocant᷑ qͥ sibi
subiectis dum queq sunt agenda
disponunt. eis ad explenda diina mi¬
nisteria pͥncipantur. Potestates hii qͥ¬
hoc potentius ceteris in suo ordine
acceperunt. ut uirtutes aduerse eis
subiectȩ. earũ refrenantur potestate.
lentiã donorũ assignatur excellentia
ordinũ. Tam̃ sic̃ gregorius ait dona il¬
la omĩa sunt communia. Omnes enĩ
s quanto suꝑiores ft̃. tanto excellentiꝰ
p̃ aliis ea possident. Gregorius. In illa
summa ciuitate quisq ordo eius rei
nomine censetur. qͣm in mun̾e pleniꝰ
accepit. Hic orit᷑ questio huiꝰmo¬
di. Si quisq ordo plenius possidet il¬

Expanded text:
Cherubim, qui prae aliis in scientia emiCherubim, qui prae aliis in scientia eminent, cherubin namque interpretatur plenitudo scientiae. Thronus interpretatur sedes. Throni ergo vocantur, ut Gregorius ait, qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis sedeat Deus, et per eos judicia sua decernat. Dominationes qui potestatem principatuum transcendunt. Principatus vocantur qui sibi subjectis dum quae sunt agenda disponunt: eis ad explenda divina mysteria principantur. Potestates qui hoc potentius caeteris in suo ordine acceperunt, ut virtutes adversae eisque subjectae earum refrenentur potestate lentiam donorum, assignatur excellentia ordinum. Et tamen sicut Gregorius ait: Illa dona omnibus sunt communia. Omnes enim sed quanto superiores, tanto excellentius prae aliis ea possident. Gregorius: « In illa summa civitate quisque ordo ejus rei nomine censetur, quam in munere plenius accepit. » Hic oritur quaestio hujusmodi. Si quisque ordo plenius possidet do
Abbreviated transcription (Latin):
luerunt. ⁊ita stulti ⁊ maligni erant
ante lapsum: aut uitare uoluerunt
s ñ potuerunt. nita erant miseri añꝗͣ
caderent. Propt̃ hõc inconuenientia
ost supͣdicta uidendũ ẽ qͦd scriptã
nouem ordines angłoꝵ testatur
in plurib locis. Et inuenuuit᷑ ordini¬
bus in istis tria terna eẽ. nin uno quo¬
q tres ordines ut trinitatis similitudo
in eis p̃aliis ereaturis insinuetur im¬
pressa. Sunt enĩ tres suꝑiores. tres in¬
feriores. tres medii. Suꝑiores: seraphĩ.
cherubin. throni. Medii: dominationes.
pͥncipatus. potestates. Inferiores: uͥtutes.
angeli. archangłi. Hic uidendũ ẽ qͥd
appellemus ordinem. ⁊utrũ ab ipsa cre
atione fuerit illa distinctio ordinũ.¬
Gregorius. Ordo angłoꝵ dicitur mul¬
titudo çȩlestiũ sp̃uum. qͦd inter se p̃
aliis in aliquo dono assimilant᷑. ut
seraphin qui p̾aliis ardent in carttate.
Seraphin quoq interp̃tatur ardens.

Expanded text:
luerunt, et ita stulti et maligni erant luerunt, et ita stulti et maligni erant ante lapsum, aut vitare voluerunt, sed non potuerunt, et ita erant miseri antequam caderent. Propter haec inconvenientia Post supradicta videndum est, quod Scriptura novem ordines angelorum esse testatur in pluribus locis, et inveniuntur in ordinibus istis tria terna esse, et in unoquoque tres ordines, ut Trinitatis similitudo in eis prae aliis creaturis insinnetur impressa. Sunt enim tres superiores, tres inferiores, tres medii. Superiores, seraphim, cherubim, throni; medii, dominationes, principatus, potestates; inferiores, virtutes, archangeli, angeli. Hic videndum est quid appellemus ordinem, et utrum atione fuerit illa distinctio ordinum. Ordo angelorum dicitur multitudo coelestium spiritualium qui intra se prae aliis in aliquo dono assimilantur: ut seraphin qui prae aliis ardent charitate; seraphin enim interpretatur ardens.
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃. cetera eũ sint liberi arbitrii. in u¬
tramq partem. suã possunt flectere
uoluntatẽ. s qualiter hoc intelligen¬
dũ sit ex his uerbis ysidori concere
possumus. Angłi mutabiles natura.
pugnat. nec tñ concedendũ ẽ boni
angeli possunt peccare. s potius ñ
posst̾ peccare. quia grã ꝑ quã st̃ con¬
firmati adhoc repugnat. s qͣmquã
mali ꝑmaliciã sint obstinati. tñ ui¬
uacem sensum ñ amisert̃. quia ut
dicit ysidorus triplici acumine sci¬
entiȩ uigent. subtilitate natxͣ. ex¬
perientia tempoꝵ. reuelatione suꝑio¬
rum potestatum. Augustinꝰ. Sꝑibus
sensus. partim exꝑientia tempoꝵ cal¬
lidiore. ꝓpter tam magnã longitudinẽ
uitȩ. partĩ scĩs angłis qͦd ipsi ab oĩ¬
potente deo oiscunt niussu eius sibi
fandi sp̃c. etiã quȩ ipsi acturi sunt
uelud diuinando predicunt. Quertt᷑
utrũ prescii fuerunt sui casus. S si
suũ layfum presciuert̃. aut uitare no¬

Expanded text:
potest. Caeteri, cum sint liberi, in upotest. Caeteri, cum sint liberi, in utramque partem suam possunt flectere voluntatem. Sed qualiter hoc intelligendum sit ex his verbis Isidori conjicere 1060 possumus; angeli mutabiles natura, pugnat, nec tamen concedendum est quod boni angeli possunt peccare, sed potius non possunt peccare, id est gratia per quam confirmati sunt, ad hoc repugnat; et quanquam mali per malitiam sint obstinati, tamen vivacem sensum non amiserunt, quia, ut dicit Isidorus, triplici acumine scientiae vigent, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Augustinus: Spiritsensus, partim experientia temporum callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi fandi spiritus, etiam quod ipsi acturi sunt, velut divinando praedicunt. Quaeritur utrum praescii fuerint sui casus. Sed, si suum lapsum praesciverunt, aut vitare no
Abbreviated transcription (Latin):
ininferno inferiori iam sint. qđ de au¬
ctoritate ñ multũ certũ habemꝰ. Qͥdã
tñ uolunt dicere qͦd lucifer qui plus
cet̾is peccauit statim illic demersus sit.¬
o ȩtiã quidã exaliis. Origenes etiã dicit.
quod illi qui a scĩs iustȩ ⁊ pudice iuuen¬
tibus uincuntur. ñ habent potestatem
ampluis temptandi alios. s stati il¬
luc demergantur qͦd satis ueri simi¬
le ẽ. Origenes. Puto ȩtiã sane quia scĩ
repugnantes aduersos istos incentores.
nuncentes minuant exercitũ. demo¬
num. uelud quãplurimos eoꝵ interi¬
mant. nec ultra fas sit illũ sp̃m qui ab
dum quoq ẽ quod boni angłi ita sunt
ñ possunt. Adhoc opponit᷑ quod liberũ
arbitriũ hñt. gͦ ĩ utmq partem pos¬
um dr ut in loco suo oftendet᷑. s libe¬
rum .i. uoluntariũ. ⁊ boni ñ necessita¬
te cogente. s libera uoluntate a malo
abstinent. similiter. ⁊ mali a bono. Itẽ
opponitur de hoc quod ieronimꝰ dic̃.
solus deus ẽ inquẽ peccatũ cadere ñ

Expanded text:
in inferno inferiori jam sint, quod de auctoritate non multum certum habemus. Quidam tamen volunt dicere, quod Lucifer, qui plus caeteris peccavit, statim illuc demersus sit, et quidam ex aliis. Origines etiam dicit quod illi qui a sanctis, et juste, et pie viventibus vincuntur, non habent potestatem amplius tentandi alios, sed statim illuc demergantur. Quod satis verissimile est. repugnantes adversus illos tentatores et vincentes minuant exercitum daemonum velut quam plurimos eorum interimant; nec ultra fas sit ullum spiritum quidum quoque n possunt. Ad hoc opponitur quod liberum arbitrium habent: ergo in utramque partem posut in hoc loco ostendemus, si liberum, id est voluntarium, et boni non necessitate cogente, sed libera voluntate a malo abstinent, similiter et mali a bono. Item opponitur de hoc quod Hieronymus dicit: Solus Deus est in quem peccatum cadere non
Abbreviated transcription (Latin):
itaq sine alimonia uiuere. Ad qͥd dicimꝰ
qͦd non solum peccarent si de ligno uen¬
to comederent. s ȩtiã si concessis ñ ute¬
rentur. cũ naturaliter appeterent. In
hoc enĩ facerent contra rationem natã¬
lem quȩ ad hoc data erat ut licitis ute¬
rentur. Item opponit᷑. cũ fames sit pena
peccati. nisi peccassent famem ñ pat̾ent:
dere. Ad quod dicit᷑ qł licet ñ peccassent
appetitũ comedendi haberent. quo habito
ut famem p̃uenirent concessis uterent᷑.
Et ille appetitus naturalis ẽ ꝯmoderatus.
fames uͦ immodatus appetitus edendi ẽ.
De hoc statu quẽ ostendimꝰ erat transfe̾ndꝰ
ho cum om̃ĩ ꝓle sua sine mortis dolore.
ad illud summũ bonũ quod in cęlis ei¬
p̃paratũ fuerat. Sicut enĩ duę nate ft̃
in homine. corꝑalis isꝑualis. ita duo bo

Expanded text:
itaque sine alimonia vivere. Ad quod dicimus quod non solum peccarent si de ligno vetito comederent, sed etiam si concessis non uterentur cum naturaliter appeterent. In hoc enim facerent contra naturae rationem, quae ad hoc data erat ut licitis uterentur. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, nisi peccassent famem non paterentur; dere. Ad quod dicitur quod licet non peccassent, appetitum comedendi haberent, quo habito, ut famem praevenirent concessis uterentur. Et ille appetitus naturalis est et moderatus; fames vero immoderatus appetitus edendi est. De hoc statu quem ostendimus erat transferendus homo cum omni prole sua sine mortis dolore ad illud summum bonum quod in coelis eis paratum erat. Sicut enim duae naturae sunt in homine, corporalis
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ. Ad illius boni qͦd dederat custodi¬
am. p̃ceptũ uaturȩ apposuit ds̃. Precep¬
tio naturaliᷤᷤ fuit. discretio ꝑquã ei in¬
spiratũ ẽ quȩ eẽnt uateͤ suę necessaria.
⁊quȩ noxia. Ad illud qͦd ꝓposuerat pro¬
merendũ. preceptũ obedientiȩ dedit di¬
cens. de ligno scientiȩ boni ⁊ mali ne
comederitis. ⁊c̃. Hidens gͦ diabolus quod
homo ꝑobedientiã illuc ascenderet
unde ip̃se ꝑsuꝑbiã cecicdat. inuidit ei.
idest deorsum fluens. ꝑ inuidiã factus ẽ
sathan .i. aduersarius. Unde mulierẽ
temptauit in qua minus quã in turo
rationem uigere sciebat. S ne illa tẽp¬
tatio nimis occulta foret. ⁊ ideo caue¬
ri ñ posset. ñ uisi ꝑserpentẽ temptare¬

Expanded text:
it. Ad illius quod dederat custodiam praeceptum naturae apposuit Deus. Praeceptio naturalis fuit discretio per quam ei inspiratum est quae naturae suae essent necessaria, et quae noxia. Ad illud quod proposuerat promerendum praeceptum dedit obedientiae, dicens: De ligno scientiae boni et mali ne comedas . Videns ergo diabolus quod homo per obedientiam illuc ascenderet unde iste per superbiam ceciderat, invidit ei. id est deorsum fluens; per invidiam factus est Satan, id est adversarius. Unde et mulierem tentavit in qua minus quam in viro rationem vigere sciebat. Et ne illa tentatio nimis occulta foret et ideo caveri non posset; non nisi per serpentem tentar
Abbreviated transcription (Latin):
ori ordine. Si opponitur. quare gͦ ñ om̃s
cto hoc habent illi duo ordines. Nec debet
indignũ uideri si ȩtiã suꝑiores mittunt᷑:
cũ nille qui creator ẽ omniũ adhee infe¬
riora descenderit. Unde uidetur qͦd mi¬
cha el. Gabriel. Raphael. de suꝑiori orcli¬
ne sint. nec sunt nomina ordinum
fortitudo dĩ. Raphael. medicina dĩ. Dicit
scriptura quod angłi sint deputati add
custodiam hominũ. ut in euangelio.
Angłi eorũ semꝑ uident faciem patͥs.
Gregorus ȩtiã dicit. qđ quisq ht̃ unũ
bonum augłm sibi adcustodiã deputa¬
tũ. ⁊unum malũ ad exercitandũ. Cũ
eiĩ omnes boni angłi desident bonũtũm
n cõmuniter saluti omniũ studeant.
ille tñ qui deputatus ẽ alieu ad eusto¬
sic̃ legimus de angło thobie. de angelo
petri in actibus apłoꝵ. Similiter ⁊ mali
angłi cũ desicdent malũ omniũ. tam̃ in
citat cum magis malus angłs qui ꝑinis¬
sus ẽ ei ad temptandũ. S hoc dubium

Expanded text:
emo ordine. Si opponitur. Quare ergo non omnes cto hoc habent illi duo ordines. Nec debet indignum videri si etiam superiores mittuntur; cum et ille qui Creator est omnium ad haec inferiora descenderit. Unde videtur quod Michael, Gabriel, Raphael de superiori ordine sint. Nec sunt nomina ordinum fortitudo Dei; Raphael, medicina Dei. Dicit Scriptura quod angeli sunt deputati ad custodiam hominum, ut in Evangelio: Angeli eorum semper vident faciem Patris . Gregorius etiam dicit quod quisque habet unum bonum angelum sibi ad custodiam deputatum; et unum malum ad exercitandum. Cum enim omnes boni angeli desiderent bonum nostrum et communiter saluti omnium studeant; ille tamen qui deputatus est alicui ad custosicut legimus de angelo Tobiae, de angelo Petri in Actibus apostolorum. Similiter et mali angeli cum desiderent malum omnium, tamen magis tat eum malus angelus qui permissus est ei ad tentandum; sed hoc dubium
Abbreviated transcription (Latin):
UInde apparet qͦd plus peccauit. Opponit᷑
de hoc quod ysidorus dicit. Tribus modis
geritur peccatũ. ignorantia. infirmitate
industria. Ignorantia peccauit eua. qr
ut ait apłs seducta fuit. Adam indu.¬
stria peccauit. qr ñ seductus. s sciens et
prudens peccauit. Petrus infirmitate
deliquit. Grauius ẽ infirmitate qͣm ig¬
norantia peccare. grauius industria
qͣm infirmitate. Industria peccat. qui
studio nde liberatione malum ꝑpetrat.
Infirmitate qui casu uł ꝑturbatione
delinqͥt. Ex his uerbis uidetur asseri

Expanded text:
cavit. Opponitur de hoc quod dicit Isidorus: Tribus modis peccatum geritur: ignorantia, infirmitate, industria. Ignorantia peccavit Eva; quia, ut ait Apostolus, seducta fuit . Adam industria peccavit; quia non seductus , sed sciens et prudens peccavit. Petrus infirmitate deliquit. Gravius est infirmitate quam ignorantia peccare; gravius quoque industria quam infirmitate. Industria peccat qui studio et deliberatione malum perpetrat; infirmitate qui casu vel perturbatione delinquit. Ex his verbis videtur asseri
Abbreviated transcription (Latin):
decrescit. qr nichil obliuiscuntur eũ sinit
confirmati ꝑ gr̃am. s crescere pot̃ usq
xi nmmobiles erunt in eo qͦd scient.
ut uec plus nec minus scire possint.
Adhoc qͦd dicimus cognitionẽ angłoꝵ
augeri posse. uidetur oppositũ qđ dic̃
ysidorus. Angłi in uerbo clĩ sciunt omĩa
anteqͣm fiant. Gregorius in libro dia¬
logorũ. Quid ẽ qđ ibi nesciant. ubi sci¬
entem omĩa sciunt: S pot̃ dici qͦđ n
si uideant. unmo habeant eũ in qͦ om̃s
thesauri sapientiȩ sunt. ñ tam̃ ibi cog¬
noscunt. nͥ quantũ ipse uult eis aꝑire.
n tñ dicunt᷑ omĩa scire .i. nichil ignora¬
re. Nichil enĩ ignorat. qui scit quieqͥd
luntati. nec aliud uolunt scire nisi
qͥd eos seire cognoscunt dm̃ uelle.
Meritũ angłorum dicit᷑ eẽ in hoc qͦd
student. Uñ apłs. Et angłi nr̃i sunt.

Expanded text:
 nihil obliviscuntur, cum sint confirmati per gratiam; sed crescere potest et immobiles erunt in eo quod scient, ut nec plus nec minus scire possint. Ad hoc quod dicimus cognitionem angelorum augeri posse, videtur oppositum quod dicit Isidorus: Angeli in verbo Dei omnia sciunt antequam fiant. Gregorius in libro Dialogorum: « Quid est quod ibi nesciant, ubi scientem omnia sciunt? » Sed potest dici quod si videant, imo habeant eum in quo omnes thesauri sapientiae sunt, non tamen ibi cognoscunt, nisi quantum eis ipse vult aperire, et tamen dicuntur omnia scire, id est nihil ignorare. Nihil enim ignorat, qui scit quodcunque luntati; nec aliud volunt scire nisi quod eos scire cognoscunt Deum velle. Meritum angelorum dicitur esse in hoc quod student. Unde Apostolus: Et angeli nostri sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tationem. s ꝑequalitatẽ. ⁊ ñ solum eqͣlis
s etiã quod suꝑior ẽẽ uoluit uidet᷑ illa
auctoritas uelle. ⁊ extollitur suꝑ om̃e
quod dieitur. aut quod colitur deus. Et
quia contra auctorem suũ in tm̃ siꝑ¬
biit. deiectus ẽ in istum caliginosum
aerem cũ omnib illis qui consensert̃
ei: nhoc ad nr̃am ꝓbationem ut sint
nob̾ amminiculum exercitationis.
Non ẽ eis concessum habitare in cȩlo
quȩ est clara patria. nec in terra. ne
in baratrũ inferni. scdm illud. Ite ma¬
ledicti in ignem ȩternũ. qͥ paratus est di¬
nores p̃lationes. qr quidam uni ꝓuinciȩ.

Expanded text:
tionem, sed per aequalitatem: et non solum aequalis, sed etiam quod superior esse voluit videtur auctoritas illa velle: Extollitur supra omne quod dicitur aut quod colitur Deus . Et quia contra Creatorem suum in tantum superbivit, dejectus est in istum caliginosum aerem cum omnibus illis qui ei consenserunt; et hoc ad nostri probationem ut sint nobis adminiculum exercitationis. Non est eis concessum habitare in coelo, quae est clara patria; nin barathrum inferni secundum illud: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est dinores prolationes: nam quidam supersunt uni
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ. n decies centena milia assistebant ei.
Item dionisius ingerarchia. Suꝑiora
agmina abintimis numqͣm recedt̃.
quoniã ea quȩ p̃minent. usum ex¬
derioris officii numqͣm habent. Gerar¬
chia ep̃atus interpretat᷑ qr de p̃latio¬
ne angłoꝵ ibi agitur. Istis auctoritatibꝰ
dieunt quidã qͦd non mituntur nisi in¬
feriores. s illis opponit᷑ illud qͦd ysaias
dicit. uolauit ad me unuꝰ de seraphin.
Quod itasoluit dionisuis. Hii sp̃e qui
mittuntur. ꝓcipiunt eorũ uocabulũ
quorũ officium gerunt. Dicunt qͥdã¬
illũ angłm qͥ missus ẽ ad ysaiam ut
mundaret labia ꝓpħȩ. fuisse de ordine
inferiorũ. s ideo appellatũ seraphin.
qr ueniebat incendereꝰ consumere de¬
licta ꝓpħȩ. Item dicit apłs. Om̃s sunt
administratorii sp̃c inministeriũ mis¬
si. Unde uidetur quib dã quod omnes¬

Expanded text:
ei, et decies centena millia assistebant ei . ei, et decies centena millia assistebant ei . » Item Dionysius in Hierarchia: Superiora illa agmina ab intimis nunquam recedunt, quoniam ea quae permanent, usum exterioris officii nunquam habent. Hierarchia episcopatus interpretatur, quia de praelatione angelorum ibi agitur. Istis auctoritatibus dicunt quidam quod non mittuntur nisi inferiores. Sed illud opponitur quod Isaias dicit: « Volavit ad me unus de seraphim . » Quod ita solvit Dionysius: Hi spiritus qui mittuntur, percipiunt eorum vocabulum quorum gerunt officium: unde dicunt illum angelum qui missus est ad Isaiam ut mundaret labia prophetae, fuisse de ordine inferiorum; sed ideo appellatur seraphim, quia veniebat incendere et consumere delicta prophetae. Item dicit Apostolus: « Omnes sunt administratorii spiritus in ministerium missi . » Unde videtur quib
Abbreviated transcription (Latin):
feccrunt unum ordinẽ. qr in malicia
similes. licet ⁊ imꝓpͥe in eis dicat᷑ ordo.
nille de hominib restaurat᷑. unde scͥpt᷑a¬
dicat decimũ ordinem compleri ex
mendos esse homine̾ in ordine angłoꝵ
gis ardent caritate. quosdã in ordine in¬
feriorũ. qͥ scilicet minus ꝑfecti sunt.
fiat. s nouem tm̃ remaneant. Ad qd
pot̃ dici qͦd scđm conuenientiã dono¬
rum quã habent cũ angłis dicunt᷑
assumendi in ordines angłoꝵ. s scđ̾m
uis de hominib restauret᷑ qͦd lapsum
ẽ in angłis. ꝓpter qͦd ait apłs instau¬
runt factus sit hõ. Licet enĩ angelus
ñ cecidisset. homo ñ minus factus eẽt.
Unde gregorius dic̃ quod non st̃ hoĩes
illic contigit angelos remansisse sicut
scriptũ est. Statuit terminos gentiũ.
iuxta numerũ angeloꝵ dei.
De missione angelorum.
identur quȩdam auctoritates uel¬
leqͦd ñ om̃s angłi mittant᷑ ut in
daniele. Milia milium ministrabant

Expanded text:
fecerunt unum ordinem, quia in malitia fecerunt unum ordinem, quia in malitia similes, licet improprie in eis dicatur ordo, et ille de hominibus restauratur. Unde Scriptura decimum ordinem compleri ex mendos esse homines igis ardent charitate, alii in ordine inferiorum, qui scilicet minus perfecti sunt.fiat, sed novem tantum remaneant. Ad quod potest dici quod secundum convenientiam donorum quam habent cum angelis dicuntur assumendi in ordines angelorum; sed seamvis de hominibus restauretur quod lapsum est in angelis propter quod ait Aposti ceciderunt factus sit homo. Licet enim angelus non cecidisset; homo non minus factus esset. Unde Gregorius dicit quod non sunt homines ere, quantos illic contigit angelos remansisse, sicut scriptum est: Statuit terminos gentium juxta numerum angelorum Dei.De missione angelorum. Videntur quaedam auctoritates velle quod non omnes angeli mittantur, ut in Daniele: « Millia millium ministrabant