comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quib uellet diuideret: quam si posses¬
sor. quilibet agros ꝓprios ad nutum su¬
um ducto huc inde funiculo dirime¬
ret. Mensus est aũt duos funicłos unũ
ad occidendum & unum ad iuiiuifican¬
dum. & hoc allegorice dictum: signifi¬
cans quod in sua potestate habuerit
nullo utiq contradicente. quos eoru
neci daret contumaces quib parceret
subiect̾is. Quod autem dauid moab
qui interpretatur de patre & siriam
damasci & teteras regiones ditioni
suȩ subuigans secit eẽ tributarias:
mistice significat quod xp̾c om̃s gen¬
tes sub sua dñatione tenens: facit pen¬
sum seruitutis sibi redde: dum sin¬
głe queque nationes in nominis eiꝰ:
confessione adunate. deuote censum
bonorum operum illi ex soluunt.
Damascus enim nobilis est urbs fe¬
nicis: Eodem uocabulo quo ismahel¬
ꝙ maseth ancille abraham filius apel¬
latus est. Et damascus interpretatur
sanguis poculum. siria uͦ interp̃tatur

Expanded text:
quibus vellet divideret, quam si possesquibus vellet divideret, quam si possessor quilibet agros proprios ad nutum suum ducto hinc inde funiculo dirimeret. « Mensus est autem duos funiculos, unum ad occidendum, et unum ad vivificandum. » Et hoc allegorice dictum significans, quod in sua David potestate habuerit, nullo utique contradicente, quos eorum neci daret contumaces, quibus parceret subjectis. Quod autem David Moab, qui interpretatur de patre, et Syriam Damasci et caeteras regiones ditioni suae subjugans, fecit tributarias esse, mystice significat quod Christus omnes gentes sub sua dominatione tenens, facit pensum servitutis reddere, dum singulae quaeque nationes in nominis ejus confessione adunatae, devote sensum bonorum operum illi exsolvunt. Damascus enim nobilis est urbs Phoenicis eodem vocabulo, quo et Masec ancillae Abraham filius appellatus est; et Damascus interpretatur sanguinis poculum; Syria vero interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
it in nullo. amplius homines in
terra degentes quam terra ea q̃
nullos haberet homines: possent
ualere. Cuius modi locutionis
plura habes exempla in scrituris.
quale est illud ĩ euangłio. St̃
autem & alia multa quȩ fecit
iħc quȩ si scribantur ꝑ singła
nec ip̃sum arbitror. mundum
caꝑe eos qui scribendi sunt libos
Quomodo non caperet enum mun¬
dus libros qui scribi potuissent
inmundo: s̾ ad insinuandam
magnitudinem ac multitudinẽ
operum dñi: tali uerbo uoluit
uti scriptura. Et in planctu od̃.
anuilis uelociores leonib fortiores
Qui sunillimum est. illud et scłari¬
um litterarum: qui candore ni¬
ues ante irent cursib auras.
Quod autem mensos eos funiculo
dixit: funiculum allegorice ꝑ
sorte posuit eo quod funiculo
soleant agrorum spatia metiri:
Unde scriptum ẽ. Et sorte diuisit eis ter¬
ram infuniculo distributionis. Signifi¬
cat autem quod tam lib̾a dispositione
dauid regiones moabitartim heredib

Expanded text:
ut in nullo amplius homines in ut in nullo amplius homines in terra degentes quam terra ea quae nullos haberet homines possent valere. Cujusmodi locutionis plura habes exempla in Scripturis, quale est illud Evangelii: Sunt autem et alia multa quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsumcapere eos qui scribendi sunt libros . » Quomodo enim caperet mundus libros, qui scribi potuissent in mundo? Sed ad insinuandam magnitudinem ac multitudinem operum Domini, tali verbo voluit uti Scriptura. Et in planctu David: « Aquilis velociores, leonibus fortiores . » Cui simillimum est illud et saecularium litterarum: Qui candore nives anteirent, cursibus auras. Quod autem mensos eos funiculo dixit, funiculum allegorice pro sorte posuit, ex quod funiculo soleant agrorum spatia metiri. Unde scriptum est: « Et sorte divisit eis terram in funiculo distributionis . » Significat autem quod tam libera dispositione David regiones Moabitarum haeredibus
Abbreviated transcription (Latin):
tributi .u. erant ciuitates philisti¬
norum: que frequenter isrł sibi tri¬
butarium faciebant. Quas eis culit
dauid. & humiliauit eos fecit q sibi
tributarios. Unde et in parali pome¬
non legitur. Ecussit dauid philistum
& humiliauit eos: et tulit gechos
Filias eius de manu inimicorũ:
etac ꝑcussit moab et mensus ẽ.
eos u funiculo coequans terre. Den
sus est autem duos funiculos: uni
ad occidendum et unum aduiuifi
candum. factusq est. moab dd̾ sec¬
uiens subtributo: et cet̾a. Quod
scriptum est. de dd̾ et ꝑcussit moab.
et mensus est eos funiculo coeqͣns
terre. hiꝑbolice debet accipi. Non
enim fieri poterat. ut homines in
terra uiuentes in tantum humi¬
liarentur donec ipsius cerre doss
funicło suꝑ extenso ꝯꝓbante apparerẽt
equales. S inmensam humiliationẽ
cap te ec oppresse gentis uoluit scrip¬
tura hoc uerbo accumu late. ut
diceret coequatos eos terre quasi a
aco eent euirati atq contempti:

Expanded text:
quinque erant civitates Philisthiquinque erant civitates Philisthinorum: quae frequenter Israel sibi tributarium faciebant, quas eis tulit David, et humiliavit eos, fecitque sibi tributarios. Unde et in Paralipomenon legitur: « Percussit David Philisthiim, et humiliavit eos; et tulit Geth et filias ejus de manu eorum . » « Et percussit Moab, et mensus est eos funiculo, cosus est autem duos funiculos, unum ad occidendum, et unum ad vicandum. Factusque est Moab David serviens sub tributo, » etc. Quod scriptum est de David: Et percussit Moab, et mensus est eos funiculo coaequans terrae, hyperbolice debet accipi. Non enim fieri poterat ut homines in terra viventes in tantum humiliarentur, donec ipsius terrae dorso funiculo super extenso comprobante apparerent aequales; sed immensam humiliationem captae et oppressae gentis voluit Scriptura hoc verbo accumulare, ut diceret coaequatos eos terrae, quasi a Deo essent evirati atque contempti,
Abbreviated transcription (Latin):
et scđm cor cuum fecisti omia mag¬
ualia hec ꝓprer uerbum tuum qͦd
ꝓmisisti abraham isaas et iacob
in om̃ib quȩ audiuimus aurib
nris. Non est inquit ads̃ similis cui
qui fecit magnalia hec quȩ audiui¬
mus aurib nrĩs. a facie popłi cui
quem redemisti tibi ex egipto gen¬
tem et dm̃ eius. Hebreus habet gen¬
tib et diis earum. Et est sensus. Afa¬
cie popłi tui quem redemisti tibi
ex egipto de manu scilicet egiptioꝵ
quos in mari rubro ꝑemisti: et de
diis eorum inquib udicia fecisti
Quia tu dñe exercituum ds̃ isrł
reuelasti aurem serui cui dicers.
domum edificabo cibi ꝓprer᷑ ĩnuenit
Useruus cuiis cor suum ut maret¬
te oratione hac. durem eius dñs
ficaturum. ideuro dauid inuerisse
se dicit cor suum idest inuenit ai¬
datiam incorde suo ut oraret eũ
oratione hac. factum est autem
post hec ꝑcussit dauid philistume
humiliauit eos. & tulit dd̾ cributi
frenum de manu philistum Ftr

Expanded text:
et secundum cor tuum fecisti omnia maget secundum cor tuum fecisti omnia magnalia haec. » Propter verbum tuum, quod promisisti Abraham, Isaac et Jacob,in omnibus quae audivimus auribus nostris. » Non est, inquit, Deus similis tui, qui fecerit magnalia quae audivimus auribus nostris. « A facie populi tui, quem redemisti tibi ex Aegypto gentem et Deum ejus. » Hebraeus habet: Gentibus et diis earum. Et est sensus: A facie populi tui, quem redemisti tibi ex Aegypto, de manu scilicet Aegyptiorum, quos in mari Rubro peremisti; et de diis eorum, in quibus judicia fecisti. « Quia tu, Domine exercituum, Deus Israel, revelasti aurem servi tui, dicens: Domum aedificabo tibi. Propter hoc invenit servus tuus cor suum, ut te oratione hac. Aurem ejus Dominficaturum. Idcirco David invenisse se dicit cor suum, id est, invenit audaciam in corde suo, ut oraret eum oratione hac. Factum est autem post haec, percussit David Philistiim, et humiliavit eos: et tulit David frenum tributi de manu Phil
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate rerum humanarum rerũ
nulli aliquando popło concessa
est. tanta securitas: ut huic uite
hostiles non formidret incursus
Locus gͦ qui ꝓmittitur tam pacatȩ
ac secure habitationis eternꝰ ẽ.
eternisq debetur in matre iheru¬
salem lib̾a ubi erit ueraciter po¬
płs isrł. hoc enim nomeu incer¬
pretatur uidens dm ciuꝰ p̾imi
desiderio pia ꝑfidem uita. in hac
erumpnosa ẽ. peregrinatione
ducenda. Ingressus est itaq rex dd
et sedit coram dño & dixit. Quis
ego sum dñe ds et quȩ domus mea:
quia adduxisti me hucusq Srihocꝰ
parum uisum est in conspec̾tu
tuo oñe d̾s nisi loquexis etiam¬
de domo serui tui ui longinquũ¬
Ista est enim lex adam dñe ds̃. hoc
simplicitate cordis et puritate ser¬
uiat: et tu facias ei iusta miscłiam
tuam sicut michi dignatus es fa-¬
cere seruo cuo. Sequitur: Quid ergo
ad dere poterit adhuc dauid ut lo¬
quatur adte: Tu enim scis seruũ
tuum dnẽ. ds̃. Propter uerbum tuũ

Expanded text:
bilibilinulli aliquando populo concessa est tanta sehostiles non formidaret incursus. Locus ergo qui promittitur tam pacatae ac securae habitationis, aeternus est, aeternisque debetur, in matre Jerusalem libera, ubi erit veraciter populus Israel. Hoc enim nomen interpretatur videns Deum. Cujus praemii desiderio pia per fidem vita in hac aerumnosa peregrinatione ducenda. « Ingressus est itaque rex Det sedit coram Domino et dixit quis ego sum Domine Deus et quae domus mea quia adduxisti me hucusque sed et hoc parum visum est in conspectu tuo Domine Deus nisi loquede domo servi tui in longinquuIsta est enim lex Adam, Domine Deus. simplicitate cordis, et puritate serviat, et tu facias ei juxta misericordiam tuam, sicut mihi dignatus es facere servo tuo. Sequitur: « Quid ergo addere poterit adhuc David, ut loquatur ad te? Tu enim scis servum tuum, Domine Deus. Propter verbum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
Cui suspitioni uigilanter orcursum
est. cum pꝰea quamdictum. est.
et non apponet filius iniquitatis
humiliare eum. continuo subiec¬
tum est. sicut abinitio a dieb qͥb
constitui uidices suꝑ pola pulũ
Iudices namq priusquam reges ibi
cͥe cepissent suꝑ illum popłm fue¬
rant constituti. ex quo terram ꝓ¬
missionis accepit: & utiq humilaa¬
bat eam filius iniquitatis. hoc ẽ.
hostes alienigene ꝑ interualla cem¬
ternasse cum bellis & in ueniun¬
tur illic pacis cempora ꝓliriora
quã salomon habuit: qͥ xl tegna
uit annos. Nam subeo iudice
qui est appellatus aoch:. lxxx. an¬
ni pacis fuerunt. Ab sit gͦ ut salo¬
monis tempora in hac ꝓmissione
ꝓmissa ẽẽ credantur: multo minꝰ
itaq ciuiꝰ libet regis alt̾i̾us. Non enĩ
quisquam  eorũ ĩ tanta quanta
ille. pace regnauit. nec omino un¬
quam gens illa ita regnum tenuit
ut solicita non fuerit ne hostib
sub deretur qͥuia in tanta muta¬

Expanded text:
Cui suspicioni vigilanter occursum Cui suspicioni vigilanter occursum est, cum posteaquam dictum est: « Et non apponet filius iniquitatis humiliare eum: » continuo subjunctum est: « Sicut ab initio a diebus quibus constitui judices super populum Judices namque prius quam reges ibi esse coeperunt, super illum populum fuerant constituti, ex quo terram promissionis accepit. Et utique humiliabat eum filius iniquitatis, hoc est, hostis alienigena per intervalla temternasse cum bellis, et inveniuntur illic pacis tempora prolixiora quam Salomon habuit, qui quadraginta regnavit annos. Nam sub eo judice, qui est appellatus Ahod, octoginta anni pacis fuerunt . Absit ergo ut Salomonis tempora in hac promissione promissa esse credantur: multo minus itaque cujuslibet regis alterius. Non enim quisquam eorum in tanta, quanta ille, pace regnavit; nec unquam omnino gens illa ita regnum tenuit, ut sollicita non fuerit ne hostibus subderetur, quia in tanta muta
Abbreviated transcription (Latin):
popłm suum & popłs plenusdõ
suo Et ds̃ erit omĩa in omib ip¬
se in pace p̾mium. qui urtus in
nathan dictum sit et nuntiauit tibi
dñs quod domum edificabis ipsi
tem serui tui dicens domum edi¬
ficabo tibi. Hanc enim domum &
nos edificabimus bene iuuendo
& ds̃ ut bene uiuamus opitulan¬
do: quia nisi dñs edificauerit sibi¬
domum in uanum laborant qui
edificant eam. Cuiꝰ domus cum
uenerit ultima dedicatio: cunc fiet
illud quod ꝑ nathan. locutus
est ds̃ dicens. Et ponam locum
popło meo isrł. & plantabo illum
& in habitabit seorsum & non sol¬
licitus erit ultra: & non apponet
filius iniquitatis humiliare eũ
sicut abinitio aqͥuibꝰ diebus cons¬
titui uidices suꝑ popłm meum
isł. hoc tam magnum donum
quisquis in hoc scło & in hac cerra
sperat: insipienter sapit. Anquis¬
piam putabit in pace salomonis
idẽẽ cõpletum ÷ pacem quippe
illam scriptura in umbra futuri.
excellenti p̾dicatione cõmendat

Expanded text:
populum suum, et populus plpopulum suum, et populus plsuo, « Et Deus erit omnia in omnibus . » Ipse in pace praemium, qui virtus in Nathan dictum sit: « Et nuntiabit tibi Dominus, quoniam domum aedificabis ipsi:tem servo tuo, dicens: Domum aedificabo tibi. nos aedificabimus bene vivendo, et Deus, ut bene vivamus, opitulando: quia « nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . » Cujus domus cum venerit ultima dedicatio, tunc fiet illud quod Deus hic per Nathan locutus est dicens: « Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum et inhabitabit seorsum, et non erit sollicitus ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum sicut ab initio a diebus quibus constitui judices super populum meum Israel. » Hoc tam magnum bonum quisquis in hoc saeculo et in hac terra sperat, insipienter sapit. Ante quispiam putabit in pace Salomonis id esse completum. Pacem quippe illam Scriptura in umbra futuri excellenti praedicatione commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
re oportebat qui edificaret domũ
dõ non de lignis & lapidib s de
hominib: qualem illum edificate
gaulemus: Huic enim domui dic
plum enim dĩ scm̃ ẽ quod estis uos:
Benedictio quippe dñi in semine dd̃
non ad aliquod cempus qualis dieb
salomonis apparuit s in eternum
speranda est. in qua certissima spe
dicitur. fiat fiat: Sicut in psalmo.
lxiͥx ͦ. uiͦ. scriptũ infine ẽ: Benedictus
inquit dñsin ȩt̃nũ fiat fiat Illiꝰ enim
spei ẽ ꝯfirmatio: u̾bi huiꝰ iteratio. hoc
ergo intelligens dauid: ait in scdo re
gnorlibro. Et locutꝰ ẽ ꝓdomo serui tui
ĩ longinquũ. Ideo aut̃ post paululũ ait.
nunc incipe & benedic domum
serui tui usq in eternum. et ceta¬
quia tunc geniturus erat filium
ex quo ꝓgenies eius ducetur ad
ipsa: ꝓpter templum dĩ de homi¬
nib factum non de lapidib:
ubi habitet ᷑ in eternum popłs ci
dõ et in dõ suo. & ds̃ cum popło
atq in populo ita ut ds̃ sit implas

Expanded text:
re oportebat, qui aedificaret domum re oportebat, qui aedificaret domum Deo, non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus: huic enim domui dicplum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Benedictio quippe Domini in semine David non ad aliquod tempus qualis diebus Salomonis apparuit, sed in aeternum speranda est, in qua certissima spe dicitur . Fiat, fiat; sicut in psalmo LXXXVII scriptum in fine est: Benedictus, inquit, Dominus in aeternum. Fiat, fiat. Illius enim spei est confirmatio, vel hujus iteratio. Hoc ergo intgum libro: « Et locutus es pro domo servi tui in longinquum. » Ideo autem post paululum ait: « Nunc incipe, et benedic domum servi tui usque in quia tunc geniturus erat filium, ex quo progenies eius duceretur aipsa propter templum Dei de hominibus factum, non de lapidibus, ubi habitet in aeternum populus cum Deo et in Deo suo, et Deus cum populo adque in populo suo; ita ut Deus sit inplens
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Aflumine quippͤ dominandi
sumpsit exordium ubi baptizat᷑
a iohanne. eo demonstrante cepit
agnosei a discipulis. qui non solũ
magistrum uerum eciam dnm
appellauerunt. Nec ob aliud iuiuen¬
te ad huc a patre suo dõ regnare
illorum contigit: nisi ut hinc quo¬
q satis eluceat non eẽ ipsum quẽ
ꝓphetia ista p̃signat quȩ ad patrẽ¬
eiꝰ loquitur diceis. Et erit cum un¬
pleti fuerĩt dies cui ce dormieris
ctim pattib tuis suscitabo semen
tuum ꝑꝰ te qui erit de uentre tuo
et p̃parabo regnum illius. Quomͦi
edificabit michi domum: iste salomon
putabitur ꝓphetatus: & non potuis
ꝓpter id quod precedit cum repleti
fuerint dies cui & dormies cum pa¬
tribus tuis suscitabo semen duuim
pꝰ te alius pacificus intelligitur eẽ.
ꝓmissus. qui non ante sicut iste
s pꝰ mortem dauid p̾nuntiatus ẽ.
suscitandus: Quamlibet enim lon¬
go interposito temꝑore xp̃c iħc ue
regis cui sic est ꝓmissus eum ueni¬

Expanded text:
ri. A flumine quippe dominandi ri. A flumine quippe dominandi sumpsit exordium, ubi baptizatus est a Joanne; eodem monstrante coepit agnosci a discipulis, qui non solum magistrum, verum etiam Dominum appellaverunt. Nec ob aliud, vivente adhuc fratre suo David, regnare illorum contigit nisi ut hinc quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: Et erit, cum rempleti fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, qui exiet de ventre tuo, et praeparabo regnum illius. Quomodo edificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus, et non potius propter id quod procedit: cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te? Alius pacificus intelligitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem David praenuntiatus est suscitandus. Quolibet enim, longo interposito tempore, Jesus Chrisregis, cui sic est promissus, eum veni
Abbreviated transcription (Latin):
suum. Salomon quippe: pacificus
ẽ. latine. Et in exordio regni sui mi
rabiliter laudabilis fuit s eadem
sua ꝑsona ꝑ umbram futuri p̾¬
tiabat etiam ipse xp̃m dñm: non
exibebat. Unde quedam de illo ita
scripta sunt quasi de ipso ista p̾dic¬
ta sint: dum scripturra scã etiam
rebus gestis ꝓphetans quodam mͦ
in eo figuram delinat futurorum
Nam p̃ter libros diuine historie
uͥ regnasse narratur psalmus etiã
septuagesimus pͥmus titulo nomi¬
nis eus inscriptus ẽ. Inquo tam
multa dicuntur que omĩno ei c̃õ¬
uenire non possunt: dño autem
xp̃o aptissima ꝑspicuitate c̃oue¬
niunt ut eudenter appareat qͦd
in illo figura qualiscumq adum¬
brata sit in isto autem ipsa ueritas
p̾sentata: Notum est enim quib
terminis regnum concdusum fue¬
rat salomonis. & camen in eo psal¬
mo legitur ut alia taceam: Dnabi¬
tur a mari usq ad mare &e aflu¬
mine usq ad terminos orb terra¬
rum: Quod in xp̃o uidemus imple

Expanded text:
suum. Salomon quippe pacificus suum. Salomon quippe pacificus est Latine. Et in exorabiliter laudabilis fuit; sed eadem sua persona per umbram futuri praenuntiabat etiam ipse Christum Dominum, non exhibebat. Unde quaedam de illo ita scripta sunt, quasi de ipso ista praedicta sint, dum scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans quodam modo in eo figuram definiat futurorum. Nam praeter libros diuinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagensimus primus titulo nominis eius inscriptus est; in quo tam multa dicuntur, quae omnino ei conuenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conueniunt, ut euidenter appareat, quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, in isto autem ipsa ueritas praesentata. Notum est enim, quibus. terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, quod in Christo uidem
Abbreviated transcription (Latin):
cat in salomone fuisse completam
multum errat. At tendit enim qͦd
dictum est. hic edificabit michi do¬
mum qm salomon templum illud
nobile struxit & non attendit quod¬
dicitur fidelis erit domus eius &
regnum eius usq in eternum cora
me. Adcendat gͦ et aspiciat salomo
nis domum plenam mulierib ali¬
enigenis colentib deos falsos & ipsũ
ab eis regem aliquando sapientem
in eandem idolatriam seductum atq
deiectum: & non audeat estimace
dm̃ uł hoc ꝓmisisse mendaciter uł
calem salomonis domum eum futu
pleri. ne uane atq in aniter. hic aliũ
aliquem requiramus sicut carnales
udei. Nam & ipsi usq adeo filium
quem loco isto regi dauid ꝓmissum
legunt. incelligunt non fuisse salo¬
monem: ut eo qui ꝓmissus est tan¬
ta iam manifestatione. declarato:
adhuc mirabili cecitate alium spe¬
rare sedicant. Facta est quidem.
non nulla unago rei future etiam
in salomone in eo quod templum edi¬
ficauit et pacem habuit scđ̃m nom

Expanded text:
tat in Salomone fuisse conpletam, tat in Salomone fuisse conpletam, multum errat. Adtendit enim quod dictum est: Hic aedificabit mihi domum, quoniam Salomon templum illud nobile struxit, et non adtendit: Fidelis erit domus eius et regnum eius usque in aeternum coram me. Adtennis domum plenam mulieribus alienigenis colentibus deos falsos, et ipsum ab eis regem aliquando sapientem in eamdem idololatriam seductum atque dejectum et non audeat existimare Deum, vel hoc promisisse mendaciter, vel talem Salomonis domum eum futurpleri, ne vane atque inaniter hic alium aliquem requiramus sicut inanes Judaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi David promissum legant, intelligunt non fuisse Salomonem, ut eo qui promissus est tanta jam manifestatione declarato, adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificavit et pacem habuit secundum nomen
Abbreviated transcription (Latin):
tua et feci te nominatum scdm mag
plantabo illũ & in habitabit ibi¬
seorsum. et non sollicitus erit ultia:
& non apponet filius iniquitatis
humiliare eum sicut abinitio. adie¬
b quib constitui udices suꝑ popu¬
lum meum istł et requiem dabo tibi
Sab omĩb inimicis cuis et nuntiauit
tibi dñs qm̃ domum edificabis ipsi
Et erit cum repleti fuerint dies cui
& dormieris cum patrib cuis: sus¬
citabo semen cuum pꝰ ce qui erit
de uentre cuo & pparabo regnũ
eius. hic edificabit donrum nomi¬
ni meo & dirigam thronum illius
usq in eternum. Ego ero illi inpacrẽ
et ille erit michi infilium. Et cũ
uenerit iniquitas eius redarguam
eum in unga uirorum & in plagis
filiorum hominum miscđiam au¬
tem in eam non a mouebo abeo
sicut moui a quibusdam quos a
moui a facie mea. Et fideł erit
domus eius & regnum eiꝰusq in
eternum coram me ce thronus eius
erit erectus usq in ęternum. Hanc
tam grandem ꝓmissionem qui pu¬

Expanded text:
tua, et feci te nominatum secundum tua, et feci te nominatum secundum plantabo illum, et inhabitabit seorsum, et non sollicitus erit ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum, sicut ab initio a diebus, quibus constitui iudices super populum meum Israel; et requiem tibi dabo ab omnibus inimicis tuis, et nuntiabit tibi Dominus, quoniam domum aedificabis ipsi. Et erit, cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, et suscitabo semen tuum post te, qui ede ventre tuo, et praeparabo regnum ejus. Hic aedificabit domum nomini meo, et dirigam thronum illius usque in aeternum. Ego ero illi in patrem, et ille erit mihi in filium. Et cum venerit iniquitas ejus, redarguam illum in virga virorum, et in plagis filiorum hominum. Misericordiam autem meam non amovebo ab eo, sicut moui faciem meam; et fidelis erit domus eius et regnum eius usque in aeternum coram me, et thronus eius erit erectus usque in aeternum. Hanc tam grandem promissionem qui pu
Abbreviated transcription (Latin):
inimicoꝵ. Piage filiorum homiñ
sunt in cõmoditates corporum hu¬
manorum quib ꝓ peccatis suis ã
dño merito homines flagelluntur
hec scđ̃m istoram dictꝰa: ita sentiri
possunc. Eecerum quid seł̃m allegoriã
in sinuent: altiꝰ ꝑscrutandũ: Cumgͦ
regi dauid multa ꝓspera ꝓuenisset᷑
cogitauit face̾ domumꝰ templum illud
scilicet excellentissime diffamatum
quod a rege salomone filio eius pꝰea
fabricatum ẽ. hec eo cogitante. factũ
est uerbum dĩ ad nathan ꝓpham qͦd
ꝓferret ad regem. Ubi cum dixisset
ds quod non ab ipso dauid sibi edifica¬
retur domus: neq ꝑ cantum tempꝰ
se mandasse cuiquam in popło suo
ut sibi faceret domum cedrinam:
et nunc inquit hec dicͤ seruo meo
dauid. hec dicit dñs omĩpotens Acce¬
pite de ouili. ouium ut eẽsduix
super populum meum isrł̃ et eram
tecum in om̃ĩbꝰ quibus ingrediebaris
et ext̾minaui om̃s imimicos a facie

Expanded text:
inimicorum. Plagae vero filiorum hominum inimicorum. Plagae vero filiorum hominum sunt incommoditates corporum humanorum, quibus pro peccatis suis a Domino merito homines flagellantur. Haec secundum historiam dicta, ita sentiri possunt. Caeterum quid secundum allegoriam insinuent, altius perscrutandum regi Dauid multa prospera prouenissent, cogitauit facere Deo domum, templum illud scilicet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio eius postea fabricatum est. Hoc eo cogitante factum est uerbum Dei ad Nathan prophetam, quod perferret ad regem. Ubi cum dixisset Deus, quod non ab ipso Dauid sibi aedificaretur domus. neque per tantum tempus se mandasse cuiquam in populo suo, ut sibi fieret domus cedrina: Et nunc, inquit, haec dices seruo meo Dauid: Haec dicit Dominus omnipotens: Accepi te de ouili ouium, ut esses in ducem super populum meum super Israel, et eram tecum in omnibus quibus ingrediebaris, et exterminaui omnes inimicos tuos a facie
Abbreviated transcription (Latin):
locutꝰ sũ alicui iudici de tribubus
irł cui p̾cept ut pasceret popi
anullo uidicum edificari sibi do¬
mum cedrinam uissit: quia ab
omĩb contra hostes pugnatum
fuit. et om̃s effusores fuerunt san¬
guinum. filius tamen tuus cui non
instabunt bella hostium & qui non
erit uir sanguinum ipse edificabit
mͥ domum. Et nũc hec dices seruo
meo dd̾. ħec dicit dñs exercituum. Ego
culi ce de pascuis sequentem gregem.
Et pꝰ pauca feciq tibi nomen grande
iuxta nomen magnorum qui st̃
interra. feci inquit tibi dñs nomen
grande. id est sicut feci abraham y saac.
& iacob. & moysi & iosuȩ. quorum
nomina famosissima. sunt interra
Ponam locum popło meo isrł & plan¬
cabo et habitabit sub eo. Hoc in loco
tempus salomonis sermo describit
diuinus quo filii istł pacem
ee̾nt habituri ꝑcircuitum & non
eenͣt affligendi & obpͥmendi sicut
tempore udicum fuerunt opp̃ssi
et afflicti. Qui si inique aliquid ges¬

Expanded text:
locutus sum alicui judici de tribubus Israel, cui praecepi ut pasceret popula nullo judicum sibi aedificari domum cedrinam jussit, quia ab omnibus contra hostes pugnatum fuit, et omnes effusores fuerunt sanguinum. Filius tamen tuus cui non instabunt bella hostium et qui non erit vir sanguinum, ipse aedificabit mihi domum. « Et nunc haec dices servo meo David: Haec dicit Dominus exercituum: Ego tuli te de pascuis sequentem greges. » Et post pauca: « Fecique tibi nomen grande juxta nomen magnorum, qui sunt in terra. » « Feci, inquit, tibi Dominus nomen grande, » id est, sicut feci Abraham, Isaac, et Jacob, et Moysi, et Josue quorum nomina famosissima sunt in terra. « Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo eum, et habitabit sub eo. » Hoc in loco tempus Salomonis sermo describit divinus, quo filii Israel pacem essent habituri per circuitum, et non essent affligendi et opprimendi, sicut tempore Judicum fuerant oppressi et afflicti. « Qui si inique aliquid ges
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorum apłorum quia dño di¬
dicerant. eruditione in uerbo fi¬
đi instituti: ne. si absq magistris
docere inciperent. magistri existe¬
rent erroris. Idcuco et enim salo¬
mon seruos hẏram cedere sibi
uoluit ligna de libano: quia doc¬
tiores erant seruis suis adceden¬
dum. S idcirco etiam seruos suos
simul ad eẽ. uoluit: ut ostende¬
rent cedentib cuius mensure lig¬
na fieri deberent. Cuius rei figura
in ꝓmptu ẽ: quia nimirum apłi
certius uerbum euangłii quod
a dnõ audiere. nouerunt s gen¬
tiles ab errore conuersi atq adue¬
ritatem euangłii transformati.
melius ipsos gentium errores no¬
uerant: & quo certuis nouerunt.
eo artificiosius hos expugnare
atq euacuare didicerunt. uiii.¬

Expanded text:
ipsorum apostolorum, qui a Domino diipsorum apostolorum, qui a Domino didicerant, eruditione in verbo fidei institui, ne, si absque magistris docere inciperent, magistri existerent erroris. Idcirco etenim Salomon servos Hiram caedere sibi voluit ligna de Libano, quia doctiores erant servis suis ad caedendum. Sed idcirco etiam servos suos simul adesse voluit, ut ostenderent caedentibus cujus mensurae ligna fieri deberent. Cujus rei figura in promptu est, quia nimirum apostoli certius verbum Evangelii, quod a Domino audiere, noverunt. Sed gentiles ab errore conversi, atque ad veritatem Evangelii transformati, melius ipsos gentium errores noverant, et quo certius noverant, eo artificiosius hos expugnare atque evacuare didicerunt. Dixi
Abbreviated transcription (Latin):
et fortissimus martur. ciprianus
aliiq quam plurimi. Misit et au¬
rum. quod in eadem pene signi¬
ficatione accipitur. quia nimirũ
uiros sapientia & ingenio p̾claros
ostendit: ꝓ quib cunctis oblatio¬
nib. gentilitas a dñõ dona expec¬
tat gr̃e cęlestis: triticum. uidelicet
uerbi dĩ: & oleum: caritatis. et unc¬
tionis & illuminationis sp̃s scĩ :
Conuenit autem apte rebus eccłiȩ
quod auxilium oꝑis sci flagitars
ait adhiram salomon. Precipe gͥ
ut p̾cidant michi cedros de liba-¬
no: et serui mei sint cum seruis
tuis. Serui quippe hiram. qui p̾ci¬
no. doctores sunt electi de gentib
quorum officii.ẽ. eos qui in hoc
mundo rebus & gła letabantur.
a suꝑbie fastu corrigendo ster¬
nere: atq ad obsequium sui re¬
demptoris eorum uota trisferre.
Cum quibus uidelicet seruis erant
& serui salomonis. ãc pariter me¬
morato instabant oꝑi: quia pͥmi
doctores ex gentib. necesse habebãt

Expanded text:
atque fortissimus martyr Cyprianus, atque fortissimus martyr Cyprianus, aliique quamplurimi. Misit et aurum, quod in eadem pene significatione accipitur, quia nimirum viros sapientia et ingenio praeclaros ostendit. Pro quibus cunctis oblationibus gentilitas a Domino dona exspectat gratiae coelestis, triticum videlicet verbi Dei, et oleum charitatis et unctionis, atque illuminationis Spiritus sancti. Convenit apte rebus Ecclesiae, quod auxilium operis sancti flagitans, ait ad Hiram Salomon: Praecipe igitur ut praecidant mihi cedros de Libano, et servi mei sint cum servis tuis. Servi quippe Hiram qui praecino, doctores sunt electi de gentibus, quorum officii est, eos qui in hoc mundo rebus et gloria laetabantur, a superbiae fastu corrigendo sternere, atque ad hoc secundum sui RedCum quibus videlicet servis erant et servi Salomonis, ac pariter memorato instabant operi, quia primi doctores ex gentibus necesse habebant
Abbreviated transcription (Latin):
Ictit gͦ salomon in oꝑe templi
auxilium abhẏram quia ꝯ ue¬
niens in carne dñs dilectam sibi
domum. uidelicet eccłiam edifica¬
care disponeret:Non de uideis tan¬
cum mͦ uerum etiam de gentib
ad uitores oꝑis elegit. Nam de utro¬
q popło ministros sermonis assũp¬
sit. Misit hẏram salomoni p̾cisa
de libano ligna cedrina & abiegna.
que indomum dñi ponerentur:
quia conuersa gentilitas. misit ad
dnm uiros quondam ad scłm cla¬
ios s securi dñice increpationis.
de monte suȩ suꝑbie. iam deiectos
et humiliatos qͣui ad normam euan¬
głice ueritatis instituti. in edifi¬
cio eccłie. ꝓ suo quisq merito uł
emporẽ collocarentur. Misic etiã
artifices. quia conuersos ad ueram
sapientiam philosophos. qui grã
eruditionis. popłis quoq regendis.
iure p̃ponerentur. dño gentilitas
obtulit: qualis fuit ipsis apłorum
temporib dionisius ario pagita:
qualis deinceps doctor. suauissimꝰ

Expanded text:
Petit ergo Salomon in opere templi Petit ergo Salomon in opere templi auxilium ab Hiram, quia cum veniens in carne Dominus dilectam sibi domum, videlicet Ecclesiam aedificare disponeret, non de Judaeis tantummodo, verum etiam de gentibus adjutores operis elegit; nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina et abiegna, quae in domum Domini ponerentur: quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros quondam ad saeculum claros, sed securi Dominicae increpationis de monte suae superbiae jam dejectos et humiliatos, qui ad normam evangelicae veritatis instituti, in aedificio Ecclesiae pro suo quique merito et tempore collocarentur. Misit etiam artifices, quia conversos ad veram sapientiam philoeruditionis populis quoque regendis jure praeponerentur, Domino gentilitas obtulit: qualis fuit ipsis apostolorum temporibus Dionysius Areopagita, qualis deinceps doctor suavissimus
Abbreviated transcription (Latin):
pacem habere iam ceꝑat: ꝓpintum¬
q mox ad aduuandum se inom̃i¬
b eius inuenerit animum: ita ut
artifices. illi et ligna. et aurumꝓ
ut opus habebat dederit. cuiꝰ
beneficii gra salomon ei ꝑ annos
singłos. plurimos tritici & olei
choros incibum domui eius do¬
bat. Nulli dubium quod salomon
qui interp̾tatur pacificus et ipso
nomine & serenissimo regni sui
statu illum significet de quo di
ẏsaias. Multiplicabitur eius im¬
ꝑium. & pacis non erit finis. hi¬
ram uero qui latine dicitur
uiuens excelse. ctedentes exgenabꝰ
e uiti simul cum fide głosos figu¬
raliter ex pͥmit. Neq aliquid ꝓhi¬
bet quin hiram. quia rexerat regal¬
q potentia salomonẽ in edificio
domus dñi uiuabat. Conuersos
as fidem ipsos rerum dnos tipyce
denuntiet: quorum ope constat
iełiam sepius ad iutam ac nobi¬
uter augmentatam. & contra he¬
nticos. scismaticos. & paganos
principalib erectam eẽ de cretis.

Expanded text:
pacem habere jam coeperit, promptumpacem habere jam coeperit, promptumque mox ad adjuvandum se in omnibus ejus invenerit animum, ita ut artifices illi, et ligna et aurum, prout opus habebat, dederit: cujus beneficii gratia Salomon ei per annos singulos plurimos tritici et olei choros in cibum domui ejus dabat. Nulli autem dubium quin Salomon, qui interpretatur pacificus, et ipso nomine et serenissimo regni sui statu illum sigsaias dixit: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis . Hiram vero qui Latine dicitur Vivens excelse, credentes ex gentibus et vita simul cum fide gloriosos figuraliter exprimit. Neque aliquid prohibet quin Hiram, quia rex erat, regalique potentia Salomonem in aedificio domus Domini juvabat, conversos ad fidem ipsos rerum dominos typice denuntiet, quorum ope constat Ecclesiam saepius adjutam ac nobiliter augmentatam, et ejus haereticos, schismaticos et paganos, principalibus erectos esse decretis.
Abbreviated transcription (Latin):
tis induceretur: hȩc ut mox in pa¬
tria ipsa et ciuitate regia construc¬
ta inuiolabili semꝑ fundam̃to
consisteret: donec inditum sibi
figurarum celestium munus
impleret. Potest in illa p̃sentis
eccłie labor. et exiliumꝰ in hac.
futurei requies et beatitudo. fi¬
gurari. Uel certe.quia illa a soł
filiis isrł. hec autem a ꝓselitis & iam
igentib factaẽ posst̃ in illa pͥnci¬
paliter patres ueteris testam̃ti
& antiquus ille dĩ popłs: in
hac autem. congregata de gentib
eccłia figuro liter exprimi: quauis
edificium utriusq domus enuel¬
atius spãli sensu excussum. et la¬
bores p̾sentis eccłie cotidianos et
p̃mia infuturo ꝑ hennia. gaudua¬
q regni celestis. et electionem pͥn
datur insinuare figuris. Narrat
autem regum historia quod salo¬
mon edificaturus domum dño
quesierit auxilium abẏram rege
tyri. qui erat amicus dauid om̃i
tempore: et cum ipso quoq saloms¬
ne postquam regno potitus est.

Expanded text:
tis induceretur; haec, ut mox in patis induceretur; haec, ut mox in patria ipsa et civitate regia constructa inviolabili semper fundamento consisteret, donec inditum sibi figurarum coelestium munus impleret: potest in illa praesentis Ecclesiae labor et exsilium, in hac futura requies et beatitudo figurari; vel certe quia illa solis filiis Israel, haec autem a proselytis etiam in gentibus facta est, possunt in illa principaliter patres Veteris Testamenti, et antiquus ille Dei populus, in hac autem congregata de gentibus Ecclesia figuraliter exprimi; quamvis aedificium utriusque domus enucleatius spiritali sensu excussum et labores praesentis Ecclesiae quotidianos, et praemia in futuro perennia, gaudiaque regni coelestis, et electionem primdatur insinuare figuris. Saautem Regum historia , quod Salomon aedificaturus domum Domino, quaesierit auxilium ab Hiram rege Tyri, qui erat amicus David omni tempore, et cum ipso quoque Salomone, postquam regno potitus est,
Abbreviated transcription (Latin):
mo xp̃c iħc. ipso attestante qui
ait. Soluite templum hoc. et in
tribus dieb excitabo illud. Quod
ex ponens euangłista subuinxit.
hoc autem dicebat de templo corpo¬
di ꝑ assumptam humanitatẽ
factus est. & nos templum dĩ ꝑ
inhabitantem sp̃m eius in nobis
efficimur: constat utiq quia figu¬
ram om̃ium nr̃m & ipsius uideli
nos sumus. templum illud mate¬
riale tenuit: s ipsius canquam
lapidis angularis singulariter
elect̃i. & p̾tiosi. infundamento funda¬
ti: nr̃i autem tanquam lapidum
iuuorum. suꝑ edificatorum suꝑ
fundamentum apłorum & ꝓpħa¬
rum. hoc est suꝑ ipsum dnm̃. De¬
signat eandem domum dĩ sp̾alem
& iam cab̾naculum quondam fac¬
tum in heremo ꝑ moẏ sen. Uerum
qr illa domus initinere quo ad ter¬
ram reꝓmissionis ueniebatur: hȩc
autem edificabatur in ipsa terra
reꝓmissionis. et inciuitate ihe¬
rłm. ita ut de loco ad locum crebro
leuitarum ministĩo portata
tandem interra ꝓmisse heredita¬

Expanded text:
 Jesus, ipso attestante cum ait: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . Quod exponens evangelista, subjunxit: Hoc autem dicebat de templo corpoDei per assumptam humanitatem factus est, et nos templum Dei per inhabitantem Spiritum ejus in nobis efficimur, constat utique quia figuram omnium nostrum et ipsius, Domini nos sumus, templum illud materiale tenuit. Sed ipsius, tanquam lapidis angularis singulariter electi, et pretiosi, in fundamento fundati, nostri autem tanquam lapidum vivorum, superaedificatorum super fundamentum apostolorum et prum, hoc est super ipsum Dominum. Designat eamdem Dei domum spiritualem, etiam tabernaculum quondam factum in eremo per Moysen. Verum quia illa domus in itinere quo ad terram repromissionis veniebatur, haec autem aedificabatur in ipsa terra repromissionis et in civitate Jerusalem: illa ut de locLevitarum ministerio portata, tandem in terram promissae haeredita
Abbreviated transcription (Latin):
tis constituat: inquo sacrificium
pie confessionis ac laudis dõ ac¬
ceptabile offerat. Quod recte ꝑ
eundem ꝓpħam in psalmis ma-¬
nifestatur: ubi dicitur exꝑsona
dñi. Sacrificium laudis honori¬
ficauit me. Et item. Sacrificium
inquit dõ sp̃s contribulatus. cor.
contritum & humiliatum ds̃
menonꝰ legitur. Dedit gͦ dauio
ornan ꝓ loco siclos auri ustissi¬
mi pondis. sexcentos. Intelligen¬
dum nãq ẽ. boues. argenti siclis
quinquaginta: aream uero sex¬
centis aureis emisse. Area areunȩ¬

Expanded text:
tis constituat, in quo sacrificium tis constituat, in quo sacrificium piae confessionis ac laudis Deo acceptabile offerat. Quod certe per eumdem prophetam in Psalmis maniDomini: Sacrificium laudis honorificabit me . Et item: Sacrificium, inquit, Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus menon ita legitur: « Dedit ergo David Ornam pro loco siclos auri justissimi ponderis sexcentos . » Intelligendum namque est, boves argenti siclis quinquaginta, aream vero sexcentis aureis emisse. « Et ae
Abbreviated transcription (Latin):
quos sepeliebant. ipsi quoq morie¬
bantur: inꝑfectas relinquentes pa¬
titet sepulturas. Incipiente itaq
pestifero langore. eos ab hora matu
dm̃ stabat uixtam aream ornam
iebusei. Leuansq dd̃ oculos suos ui¬
dit angłm dni stantem intercelũ
res natu. uestiti ciliciis ꝓni in ter¬
ram. Dixitq dauid ad dnm̃ cum
uidisset angłm cedentem popłm.
Eego sum qui peccaui: ego inique
egi: isti qui oues sunt qͥdi fecert̃:
Ueitatur obsecro manus tua cont᷑
me: & contra domum patris mei:
Uenit autem gad ad dd̃ in ill̃a: et
dixit: ei Ascende constitue dño al¬
tare inarea ornam iebusei: Et rł.
Deniq areuna. interp̃tatur arc haͥ.
ioruam latine resonat lumen nob
cauit. placare uellet altare iubetur
in area areuna uł orne construere:
ut inde unusquisq conitiat. quia
aliter diuinitas ab homine placa¬
ri non potest: nisi in archa cordis
ꝑ lumen reste fidi et uere dilecti¬
onis altare illi deuote humilita¬

Expanded text:
quos sepeliebant, ipsi quoque moriequos sepeliebant, ipsi quoque moriebantur, imperfectas relinquentes sepulturas. Incipiente itaque pestifero languore eos ab hora matutDomini stabat juxta aream Ornan Jebusaei, levansque David oculos suos, vidit angelum Domini stantem inter terrares natu vestiti ciliciis proni in terram . « Dixitque David ad Dominum, cum vidisset angelum caedentem populum: Ego sum qui peccavi, ego inique egi. Isti, qui oves sunt, quid fecerunt? Vertatur, obsecro, manus tua contra me, et contra domum patris mei. Venit autem Gad ad David in die illa, et dixit ei: Ascende, constitue Domino altare in area Ornan Jebusaei, etc. » Denique Areuna interpretatur area, et Ornan latine resonat lumen nobicavit, placare vellet, altare jubetur in area Areuna vel Ornae construere, ut inde unusquisque conjiciat quia aliter Divinitas ab homine placari non potest, nisi in area cordis per lumen certae fidei et verae dilectionis altare illi devotae humilita
Abbreviated transcription (Latin):
ros fortissimos & custo des nichil
omino mecueret: neci uero eius
erercitus subiacerer. Inter hȩc
autem cõmunem potius passio¬
nem & regum subiectoꝵ elegit
inquatimor om̃ĩb  equali s̃ di¬
cers. quia multo melus ẽ. indi
magis quã in hostium manus
incidẽ. Hec audiens ꝓpħa: tenũ¬
tiabat do. Qui morbum & inte¬
ritum. misit in exercitum he¬
modo. ut facile langor. potuisset
agnosoi: s mors quidem erat
inomĩb Multis uero langoꝵ or¬
casionib et quȩ non possent ag¬
nosci facile. perieruntz. Anus
enim suꝑ alium moriebatur. et
lacenter ĩminens malum. uelo¬
citer ferebat interitum. Auii si¬
quidem periere cum uehem̃tib
dolorib & amaro gemitu ani¬
mam relinquebant. Aui uero
ipsis passionib marcescebant. sta
ut neq curam ex hib̾e corporib
p̃ualerent s ꝓ labore deficerent.
dui autem tepentinis tenebtis eorũ
conatus abripientibus. subfocati ꝓ¬
tnis expirabant. A lii suꝑ mortuos

Expanded text:
ros fortissimos, et custodesros fortissimos, et custodesomnino metueret, neci vero ejus exercitus subjaceret; inter haec autem communem potius passionem et regum et subjectorum elegit, in qua timor omnibus est aequalis, dicens: Quia multo melius in manus Dei, quam in hostium manus incidere. Haec audiens propheta renuntiabat Deo: qui morbum et interitum misit in exercitum Hemodo, ut facile languor potuisset agnosci; sed mors quidem in omnibus, multis vero languorum occasionibus, et quae non possent cognosci facile, peribant. Alius enim super alium moriebatur, et latenter imminens malum velociter ferebat interitum. Alii siquidem perire cum vehementibus doloribus et amaro gemitu animam relinquebant. Alii vero ipsis passionibus marcescebant, ita ut neque curam exhibere corporibus praevalerent, sed pro labore deficerent. Alii autem repentinis tenebris eorum conatus arripientibus suffocati, protinus exspirabant. Alii super mortuos,
Abbreviated transcription (Latin):
dicers. Propħis itaq declarantib
dauid. quod ei ds̃ irasc̾etur: dm̃¬
supplicare cepie eumq rogare ut
ꝓpitius ẽẽt. et ueniam peccati con¬
cederet. Cunc gͦ gad ꝓpħam misit
ad eum ds̃ tres supplicii conditi
ones portantem: ut earum quam
ꝓbaret eligeret: utrum uellet
famen in prouintia generari
annis uui: aut tribus mensib
pugnando uinceretur abhostib:
an certe morbus et langor. acce¬
deret tribus dieb hebreis. Iue
uero ĩ anxierate huius electio¬
nis omĩum rerum pessimarũ
incurrens tribulabatur: et ue¬
hem̃ter animo uidebatur ẽẽ cõ¬
fusus. Cumq propħa diceret hoc
omĩmodis imminere ⁊ responsũ¬
uelociter uelociter exigeret ut
electã ab eo conditionem renũtia¬
ret dõ: cogitans rex quia si famen
eligeret contra alios hoc facere ui¬
habens multa frum̃ta non pa¬
ceretur inopiam: reliquis uero
eẽt angustia. Item si eligeret ers¬
um mensium uictoriam hostũ
ipse quidem habens circa se ui¬

Expanded text:
tibus David quod ei Deus irasceretur, supplicare coepit eumque rogare, ut propitius esset, et veniam peccati concederet. Tunc ergo Gad prophetam misit ad eum Deus, tres supones portantem, ut earum quam probaret eligeret, utrum vellet famem in provincia generari annis septem, an tribus mensibus pugnando vinceretur ab hostibus, an certe morbus et languor accederet tribus diebus Hebraeis. Ille vero in anxietatem hujus electionis omnium rerum pessimarum incurrens, tribulabatur et vehementer animo videbatur esse confusus. Cumque propheta diceret, hoc omnimodo imminere, et responsum velociter exigeret, ut electam ab eo conditionem renuntiaret Deo, cogitans rex quia, si famem eligeret, contra alios hoc facere vihabens multa frumenta non pateretur inopiam, reliquis vero esset angustia; item si eligeret trium mensium victoriam hostium, ipse quidem habens circa se vi
Abbreviated transcription (Latin):
ratione corripuit. Uerum uixta alle¬
goriam:. dd̃ xp̃m archa eccłiam signi¬
ficat. Quesiuit autem dauid archã
inciuitatem suam adducere: s cau¬
sa interueniente contraria ad cempꝰ
eam alibi du̾itit: ac sic deinceps qͦd
multum delectauerat expleuit
quia dñs incarne apparens euangłi¬
um filiis i̾rł sue uidelicet genti p̃¬
dicauit s cecitas ex parte contigit
in isrł donec plenitudo gentium

Expanded text:
ratione corripuit. Verum, juxta alleratione corripuit. Verum, juxta allegoriam David Christum, arca Ecclesiam significat. Quaesivit in civitatem suam adducere, sed causa interveniente contraria, ad tempus eam alibi divertit. Ac sic deinceps quod multum delectaverat explicuit. Quia Dominus in carne apparens, Evangelium filiis Israel, suae videlicet genti, praedicavit; sed caecitas ex parte contigit in Israel donec plenitudo gentium
Abbreviated transcription (Latin):
nouum. Postquam autem uenert̃
ad aream naon. excendit manum
oza ad archam di et cenuit eam: qm̃
calcitrabant boues et declinauerant
eam. Irarusq ẽ indignatione dñs
contra oram ce ꝑcussit eũ suꝑte
meritatem qui mortuus ẽ.ibi uix¬
ta archam dĩ. In historia beati dð̾ re
se narratur. humilitas approbata.
suꝑbia damnata & temeritas iun¬
dicata monstratur. quia et ipse da-¬
uid qui coram archa dĩ humilit᷑
saltare non erubuit: mox ꝓmissi¬
onem filii dĩ ex sua stirpe uascitu¬
ri suscipẽ meruit: et conuinx quȩ
eandem meruit illius humilitatẽ
desperit: eius semine fecundari
non merita ꝑ petue sterilitatis pe¬
nas luit. Sacerdos quoq qui archã
inconsiderata temeritate tetigit:
ausus sui reatũ in martura mor.¬
te purgauit. Ubi necesse. est.
intueri. quantum delinquat qui ad
corpus dñi reus accesserit si deuotus
ille sacerdos morte multatur qui ar¬
cham illam dñici uidelicet corporis
figuram. minori quam debuit uene¬

Expanded text:
uca: Postquam autem venerunt ad arcam Nachon, extendit manum Oza ad arcam Dei, et tenuit eam, quoniam calcitrabant boves, et declinaverant eam. Iratusque est indignatione Dominus contra Ozam, et percussit eum super temeritate, qui mortuus est ibi juxta ase narratur, humilitas approbata, superbia damnata, et temeritas vindicata monstratur, quia et ipse David, qui coram Domino humiliter saltare non erubuit , mox promissionem Filii Dei ex sua stirpe nascituri suscipere promeruit , et conjux, quae eamdem illius humilitatem despexit, ejus semine fecundari non merita perpetuae sterilitatis poenas luit. Sacerdos quoque qui arcam inconsiderata temeritate tetigit, ausus sui reatum immatura morte purgavit. Ubi intueri necesse est quantum delinquat, qui ad corpus Domini reus accesserit, si devotus ille sacerdos morte muletatur, qui arcam illam, Dominici videlicet corporis figuram minori quam debuit vene