comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grossius est labrum. Alii uirorũ labra: mu¬
lierũ labia dicunt. Linguȩ a lingendo cibos
pitant nom̃ impositũ. alii qđ suꝑ articula¬
tos sonos uerba ligat. Sicut enĩ plectrũ cor¬
dis ita lingua inlidit̾ dentib et uocalem
efficit sonũ. Dentes greci odontes uocant
et inde in latinũ trabere nomen uident᷑.
accipitur ipsi prius incidunt. Sequentes ca¬
nini uocantur quorũ duo in dextera maxil¬
la et duo in sinistra sunt. Et dicti canini.
qr ad similitudinẽ camnorũ existunt et
canes ex ipsis ossa frangunt sic̃⁊ hõ. ⁊ quod
non possunt priores p̃cidere illis tradunt
ut confringant. Hos uulgus pro longitudi¬
ne et rotunditate columellas uocant. Ulti¬
mi sunt molares. qui concisa apͥorib atq
confracta subigunt et molunt atq inmas¬
sant. unde et molareᷤ uocati sunt. Dentiuĩ
autẽ numerũ discernit. qualitas sexus. Nã
inuiris plures: infeminis panciores existũt.

Expanded text:
grossior sit, labrum. Alii virorum labra, mugrossior sit, labrum. Alii virorum labra, mulierum labia dicunt. Linguae a ligando cibo putat Varro nomen impositum. Alii, quod per articulatos sonos verba ligat. Sicut enim plectrum cordis, ita lingua inliditur dentibus et vocalem efficit sonum. Dentes Graeci ὀδόντες vocant, et inde in Latinum trahere nomen videntur. omne, quod accipitur, ipsi prius incidunt. Sequentes canini vocantur, quorum duo in dextra maxilla et duo in sinistra sunt. Et dicti canini quia ad similitudinem caninorum existunt, et canis ex ipsis ossa frangit, sicut et homo; ut quod non put confringant. Hos vulgus, pro longitudine et rotunditate, colomellos vocant. Ultimi sunt molares, qui concisa a prioribus atque confracta subigunt et molunt, atque immassant, unde et molares vocati sunt. 53. Dentium autem numerum discernit qualitas sexus. Nam in viris plures, in feminis pauciores existunt. 54.
Abbreviated transcription (Latin):
nula sũma pars auris ab acumine dicta.
Dennũ enĩ antiqͥ acutũ dicebant. unde et
bipennis et penna. Nares idcirco nominan¬
tur qr ꝑ eas uel odor uel sp̃s manare ñ desi¬
nit. siue qͥa nos odore admonent ut odoremꝰ¬
aliquid acsciamus. Uñ et contͣ inscii acru¬
des ignari dicunt᷑. Oifecisse enim scisse uete¬
res dicebant. Terentius: ac nontotiᷤᷤ sex men¬
sib prtus olfecissem quã ille quicꝗͣ ceperit.
Narium recta pars eoquod equalit̾ sit in
longitudine et rotunditate porraecta: colũ¬
na uocatur. extrema eius pirula: a forma po¬
mi piri. Que uͦ dextra leuaq sunt pinnulȩ.
ab alarũ similitudine. mediũ autẽ interfi¬
nium. Os dictum qđ ꝑ ipsum quasi ꝑ ostiũ
et cibos intus mittimꝰ et sputũ foris ꝓicimꝰ
uel q inde ingrediunt᷑ cibi inde egrediunt᷑
sermones. Labia a lambendo noĩata. Quod
autẽ suꝑiꝰ est. labiũ dicimꝰ.: qđ inferius eo qd̃

Expanded text:
nula, summa pars auris, ab acumine dicta. nula, summa pars auris, ab acumine dicta. Pinnum enim antiqui acutum dicebant; unde et bipennis et pinna. 47. Nares idcirco nominantur, quia per eas, vel odor, vel spiritus nare non desinit; sive quia nos odore admonent, ut norimaliquid ac sciamus. Unde et e contra inscii ac rudes ignari dicuntur. Olfecisse enim scisse veteres dicebant. Terentius Adelph. 397: Ac non totis sex mensibus prius olfecissent, quam ille quidquam coeperit. Narium recta pars, propter quod aequaliter sit in longitudine et rotunditate porrecta, columna vocatur; extremitas eius pirula, a formula pomi piri; quae vero dextra laevaque sunt, pinnulae, ab alarum similitudine: medium autem interfinium. Os dictum, quod per ipsum quasi per ostium et cibos intus mittimus et sputum foris proicimus; vel quia inde ingrediuntur cibi, inde egrediuntur sermones. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est, labium dicimus; quod inferius, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
te defluentẽ depellant. Interciliũ uero ẽ me¬
dũ illua int̃ suꝑcilia. q̃ sine pilis ẽ Benȩ st̃ infe¬
rores ocłoꝵ parteᷤᷤ. un barbȩ inchoant: Nã grece
genos. barbȩ. Hinc ⁊ genȩ. qđ inde incipiant gig¬
nibarbȩ Malȩ s̃ eminentes sub ocłis parteᷤ ad ꝓ¬
tectionẽ eorũ suppositȩ. Nocate autẽ inalȩ si¬
ue quod intͣoculos ꝓminent in rotunditatẽ.
quã greci melã appellant. siue quod sint sup̃¬
maxillas. Maxille ꝑdiminutionẽ amalis. si¬
cuti paxillus a palo. taxillus atalo. Mandi¬
bulȩ sunt maxillarum partes exqua et nom̃
factũ. Barbam ueteres uocauerunt qđ uiro¬
rũ sit non mulierũ. Aurib inditũ nomen
a uocib haurient᷑is unde et uirgł. uocẽq
his aurib hausi. aut qi uocẽ ipsã greci audẽ¬
liden uocant ab auditu. Per ĩmutationem¬
Nox enĩ reꝑcussa ꝑ anfractus earũ sonum
facit. quo sensum excipiant audiendi. Pin¬

Expanded text:
te defluentem depellant. Intercilium vero est mete defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter supercilia quod sine pilis est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graece γένειον barbae. Hinc et genae, quod inde incipiant gigni barbae. Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae. Vocatae autem malae sive quod infra oculos prominent in rotunditatem, quam Graeci μῆλα appellant, sive quod sint supmaxillas. Maxillae per diminutionem a malis; sicuti paxillus a palo, taxillus a talo. Mandibulae sunt maxillarum partes, ex quo et nomen factum. Barbam veteres vocaverunt, quod virorum sit, non mulierum. Aurium inditum a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationemVox enim repercussa per anfractus earum sonum facit, quo sensum excipiant audiendi. Pin
Abbreviated transcription (Latin):
quod iotunditate sui ornet ambitũ pupulȩ.
qoluos aitẽ quidam appellant ipsos uertices
semꝑmutantꝰ. Palpebre sunt sinus oculoꝵ.
apaspitatione dictȩ quia semꝑ mouentur.
soncurrunt enĩ inuicẽ ut assiduo motu ef¬
siciant obtutũ. Munite sunt autẽ uallo pi¬
irum. ut aꝑtis oculis si quid inciderit re¬
palat᷑. et sonno combentib tamꝙͣ inuoluti
quiescant latentes. Insũmitate autẽ palpe¬
hrarum. locis quib se utraq claus& conting̃t̃
eitant adnoti ordine seruato capilli tutelã
oculis ministrantes. ne irruentes facile in¬
nirias accipiant. et ex eo noceant᷑. ut pulue¬
ris uel cuiꝰcũq crassioris materię arceant
contactiun. aut ipsum quoq aerem conci¬
dendo mitificent. quo tenuem atq serenũ
e dicta cilia quod celent oculos tegantq tu¬
ta custodia. Suꝑcilia dicta qua suꝑposita
snt ciliis quȩ idcuro pilis uestita sunt ut o¬
culis munim̃ta pretandant. et sudorẽ a capi¬

Expanded text:
quod rotunditate sui ornent ambitum pupillae. quod rotunditate sui ornent ambitum pupillae. Volvos autem quidam appellant ipsos vertices 39. Palpebrae sunt sinus oculorum, a palpitatione dictae, quia semper moventur. Concurrunt enim invicem, ut assiduo motu reficiant obtutum. Munitae sunt autem vallo capillorum, ut et apertis oculis si quid inciderit repellatur, et somno conniventibus tanquam involuti quiescant latentes. 40. In summitate autem palpebrarum, locis quibus se utraeque clausae contingunt, exstant adnati ordine servato pili, tutelam oculis ministrantes, ne irruentes facile injurias excipiant, et ex eo noceantur, ut pulveris, vel cujuscunque crassioris materiae arceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum et dicta cilia quod celent oculos, quos tegunt tuta custodia. Supercilia dicta quod superposita sunt ciliis; quae idcirco pilis vestita sunt ut oculis munimenta praetendant, et sudorem a capi
Abbreviated transcription (Latin):
Oculi uocati siue qr eos ciliorũ tegnina oe¬
cultent. ne qua incidentis iniurie offensioẽ
ledant᷑ siue q occultũ lum̃ habent idesfr
cretum uel intus positũ. Hii inter onĩ seib
uiciniores animȩ existunt. In oculis enim¬
omne mentis indiciũ est. unde et anunꝑ
turbatio uel hilaritas in oculis apparet. O¬
culi autẽ idẽ et lumina. et dicta luminaqd
ex eis lunĩ manat uel qđ ex inicio sui clau¬
sam ceneant lucẽ. aut extrinsecus acceptã¬
ui sui ꝓponendo refundant. Pupilla est me¬
dius punctus ocłi in qua uis ẽ iuidendi uͥ
qr parue imagines nobis uident᷑: ꝓpt̃ea pll¬
pille appellant᷑. Nam paruuli pupilli di¬
cuntur. Hanc pleriq pupulam uocant.
Iocatur autem pupilla quod sit pura atq pol¬
litaut sunt pupillȩ. fisici dicunt easdẽ pu¬
eillas quas uidemus in oculis morituros an.¬
⁊ enduũ non habere quib ñ uisis certa ẽ de
qeuli separant᷑ discreta nigredine corona dr.

Expanded text:
Oculi vocati sive quod eos ciliorum tegmina ocOculi vocati sive quod eos ciliorum tegmina occultant ne qua incidentis injuriae offensione laedantur, vel quia occultum lumen habent, id est secretum vel intus positum; hi inter omnes sensus viciniores animae existunt. In oculis omne mentis indicium est, unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. Oculi et lumina idem sunt. Et dicti lumina, quod ex eis lumen manat, vel quod ab initio sui clausam visui proponendam refundant. 37. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi, ubi, quia parvae imagines nobis videntur, propterea pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupulam vocant; vocatur autem pupilla, quod sit pura, atque impolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est deoculi separantur discreta nigredine, corona dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uirura enĩ consum decet: mulierẽ nondi¬
cet. Come sunt ꝓpͥe non cesi capilli et est gres
sermo. Nam comas groci caunos a secancdo no¬
nem uocant. Erines ꝓpͥe mulierũ sunt. Dici
autẽ crines eo qđ uiitis discernant᷑. Unde et
discriminalia diir quib diuise religant᷑. lei¬
pora sunt quȩ caluarie dext leuaq subiaat
que ideo sic nuncupant᷑ q inouent᷑. ipsaꝙ nu¬
bilitate. quasi tẽpora quibdã interuallism¬
tant᷑. Eicies dicta ab effigie. ibi est enĩtotafi¬
gura hoĩs et unius cuiꝰq ꝑsonȩ cognicio. Huiꝰ
uͦ dictus eo qđ ꝑ eũ animi uoluntas ostendit̃
Sedm uoluntatẽ enĩ in uarios motus mutit.
unde et differunt s̃ utraq Nã facies simpli¬
citer accipit᷑. de uniuscuiꝰq nat᷑ali aspectu
uultus autẽ anrnorũ qualitatẽ significat.
frons ab oculorũ foraminib nominata est.
cie sua expͥmit. dum uel leta uel tristis dt̃.

Expanded text:
est. Virum enim tonsum decet, mulierem non deest. Virum enim tonsum decet, mulierem non decet. 6 30 Comae sunt proprie non caesi capilli, et est Graecus sermo. Nam comas Graeci caimos a secando noλὸν vocant. Crines proprie mulierum sunt. Dictae autem crines eo quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, a quibus divisae religantur. Tempora sunt, quae calvariae dextra laevaque subiacent. Quae ideo sic nuncupantur quia moventur, ipsaque mobilitate quasi tempora quibusdam intervallis mutantur. Facies dicta ab effigie. Ibi est enim tota figura hominis et uniuscuiusque personae cognitio. Vultus vero dictus, eo quod per eum animi voluntas ostenditur. Secundum voluntatem enim inunde et differunt inter se, nam facies simpliciter accipitur de uniuscujusque naturali aspectu, vultus autem animorum qualitates significat. Frons ab oculorum foraminibus, vel a prae scie sua exprimit, dum vel laeta vel tristis est.
Abbreviated transcription (Latin):
rius quasi ñ uniꝰ uie s incertȩ mixteq senti¬
tie. uersiitus eo qd eius mens inquolibet auc¬
tu ad quamilibet fraudem facile uertit᷑. unde
et uersutia dr contorta sententia. Plautusis
in diuersa uultũ et mentẽ uertat. inde ctuer¬
sutus et callidus. Uiolentus qi uim infert. Nars
mali cordis et male conscientie. Nigus ꝙ sine
uia. Uanus auenere ethimologiã trahit. lten
uanꝰ in anis. falsus eo quod sine memoria eua
satis bibit et difficile inebriatur. Heratus ud
est portatus. ab eo quod ẽ ueo uecto uexo. ut ue¬
rasse sit portasse. Ueneficus eo quod uenenũ
mortis causa parauit aut presticit aut uendi¬
dit. Uector quasi uehitor. Est autẽ uector qͥ
a uenatione scilicet quodbestias p̃mit. Qua¬
tuor autẽ sunt uenatorum officia. Uestigato¬
res. indagatores. alatores. pressores

Expanded text:
rius, quasi non unius viae, sed incertae mistaeque sententiae. Versutus, eo quod ejus mens in quolibet actu ad quamlibet fraudem facile vertitur, unde et versutia dicitur contorta sententia. Plautus: Vin diversa vultum et mentem vertat. Inde, et versutus, et callidus. Violentus, quia vim infert. 279. Vecors, mali cordis, et malae conscientiae. Vagus, quia sine via. Vanus, a Venere etymologiam trahit. Item vanus inanis, falsus, eo quod sine memoria evansatis bibit, et difficile inebriatur. Vexatus, id est, portatus, ab eo quod est veho, vexo, vecto, ut vexasse sit portasse. 281. Veneficus, eo quod venenum mortis causa paravit, aut praestitit, aut vendidit. Vector, quasi vehitor. Est autem vector et a venabulo, scilicet, quo bestias premit. Quatuor autem sunt venatorum officia: vestigatores, indagatores, alatores, pressores.
Abbreviated transcription (Latin):
ec consangiuineitas dum se paulatim
propaginũ ordinib dirimens usq ad
ultimũ gradũ subtraxerit et ꝓpinqͥtas esse de¬
sierit eam rursũ lex inatrimonii uinculo rep¬
petit et quodammꝰ reuocat fugientẽ. Ideo autẽ
usq ad sextũ generis gradum consanguinitas
constituta ẽ. ut sic̃ sex etatib mundi generatio
et hoĩs status finitur. ita ꝓpinqͥtas generis tot
ieceris uir eius. Maritus uͦ sine adiecti¬
one etiã conuigẽ sonat et amare maritus qͣsi
mas. Est enĩ nom̃ prime positionis qđ facit in
diminutione masculus. in diriuatione mari¬
tus. Sponsus aspondendo uocatus. Nam ante
usum tabellarum matrimonii cautiones sibi
ut aut reddat᷑ aut compleat᷑. Proci muptiai
petitores a precando et petendo dica. Brosl¬
ba dicta eo qđ nubentib: p̃est queq nibeos
uiro contungit. ipsa est et paranimpie fo¬

Expanded text:
ec consanguinitas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse desierit, eam rursus lex matrimonii vinculo repetit, et quodam modo revocat fugientem. Ideo autem usque ad sextum generis gradum consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi generatio et hominis status finitur, ita propinquitas generis tot ieceris vir eius. Maritus vero etiam sine adiectione coniugem sonat; et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi a re data, ut compleatur. Proci, nuptiarum petitores, a precando et petendo dicti. Pronuba dicta eoque nubentibus praeest, quaeque nubentem viro conjungit, ipsa est et paranymp
Abbreviated transcription (Latin):
uicẽ consentire. in iura matrimonii et ficͥt¬
ussores dabant. Unde acdinissũ est ut sra¬
sũ dicamꝰ uirũ aspondendo. et sponsã sinl
rabo dicta quasi arra bona. Qdđ enĩ dat᷑ ꝓcol¬
uigio bene datur. qr conuigiũ bonũ ẽ. Qd
eiũ causa fornicationis aut adulcerii ma¬
lum ẽ: iocirco arrabo non ẽ. Dicta autẽ atra
a re pro qua tradit᷑. Est autẽ arra ñsoli pd¬
sio comugalis s etiã et proqualibet re nisse¬

Expanded text:
icem consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant. Unde admissum est ut sponsum dicamus virum, ab spondendo, et sponsam similrabo dicta, quasi arrha bona. Quod enim datur pro conjugio, bene datur: quia conjugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est: idcirco arrabo non est. Dicta autem arrha a re, pro qua traditur. Est autem arrha non solum sponsio conjugalis, sed etiam pro qualibet promiss
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis oꝑib babeatur. nomen tamen tamen ex
codice retinet. Hanc alii generaliter fossorium
uocant qđ foueam faciat. quasi fouessorium.¬
Sarculi autẽ sunt. uel simplices. uel bicornes. Pa¬
stinatum uocant agricolȩ ferramentũ bifurẽ.
quo semina panguntur. Unde etiam repas¬
tinariͤ dicte sunt ueteres uineȩ. que refodiun¬
tur. Cilindrus lapis est. teretis in modum co
lindro. et uertenda manu. Tribula genus ue¬
hiculi. unde teruntur frumenta. et obhoc ita
uocatum. Pala que uentilabrum uulgo dr̃.
a uentilandis palcis nominata. Fõrcellȩ diccȩ.
eo quod his frumetita celluntur. idest mouẽ¬
tur. unde et oscilla dicta. ab eo qđ scillantur.¬
hoc est moueant᷑ ora. nam cillere ẽ mouere.
Tesserȩ sunt. quib numerus frumentorum
designatur. Trapetum mola oluiaria. Prelũ.
trabes. quo uua calcata premit᷑. apremendo
uocatum. quasi pressoruim. Lacus. prelum qͦ¬
premitur oleum. quo liquatus profluat. quo

Expanded text:
reliquis operibus habeatur, nomen tamen ex reliquis operibus habeatur, nomen tamen ex codice retinet, hanc alii generaliter fossorium vocant, quod foveam faciat, quasi foSarculus. Sunt autem vel simplices vel bicornes. Pastinatum vocant agriculae ferramentum bifurcum quo semina panguntur. Unde etiam repastinari dictae sunt vineae veteres quae refodiuntur. Cylindrus lapis est teretis in modum collindro, et vertenda manu. Tribula genus vehiculi unde teruntur frumenta, et ob hoc ita vocatum. Pala, quae ventilabrum vulgo dicitur, a ventilandis paleis nominata. Furcillae dictae eo quod his frumenta celluntur, id est moventur. Unde et oscilla dicta ab eo qhoc est, moveantur ora. Nam cillere est movere. 12. Tesserae sunt quibus frumentorum numerus designatur. Trapetum, mola olivaria. Prelum, trabes quo uvocatum, quasi pressorium. Lacus prelum qpremitur oleum. Lacus, quo liquatus profluat, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ti funalia dicebant᷑. Lampas flãma est in uer¬
tice lucens dicta qđ lambentis motum osten¬
dere uideatur. Fax dicta. qdđ focũ faciat. cuiꝰ
diminutuiũ facula. Laterna inde uocatur.
quod lucem interius habeat clatisam. Ht enĩ
ex uitro. recluso intus lumine ut uenti flatus ad¬
ire non possit. et ad prebendũ lumen facile uͥq
circumferat᷑. Lucubrũ uocatũ quod luceat in
umbra. Est enĩ modicus ignis. qui solet ex tenui
stupa ceraq formari. Pira est. quȩ in modũ arȩ
ex lignis construi solet ut ardeat. Piro enĩ ignis
dr. s pira est ipsa lignorũ congeries. cũ nundum
ardet. rogus est ũ ardere ceꝑit. bustum uero iã
exustum uocatur. fãrum turris est maxima.
quã greci ac latini incõmune ex ipsuis rei usu
farum appellauerunt. eo qd fłãmarũ indicio

Expanded text:
ti funalia dicebantur. Lampas flamma est in verti funalia dicebantur. Lampas flamma est in vertice lucens, dicta quod lambentis motum ostendere videatur. Fax dicta quod focos faciat: cuius diminutivum facula. Lanterna inde vocatur quod lucem interius habeat clausam. Fit enim ex vitro, recluso intus lumine ut venti flatus adire non possit, et ad praebendum lumen facile ubique circumferatur. Lucubrum vocatum quod luceat in umbra; est enim modicus ignis qui solet ex tenui stuppa ceraque formari. Pyra est quae in modum arae ex lignis construi solet ut ardeat; πῦρ enim ignis dicitur. Sed pyra est ipsa lignorum congeries quum nondum ardet; rogus est, quum ardere coeperit; bustum vero iam exustum vocatur. Farum turris est maxima, quam Graeci ac Latini in commune ex ipsius rei usu farum appellarunt eo quod flam
Abbreviated transcription (Latin):
alicinio dicta est. unde et breuis est lu. ut ꝑsiꝰ.
Disposite pinguem nebulam mouere lucernȩ.
Si enim aluce diceretur. non staret uersus:
Licimꝰ autem quasi lucimus. est enĩ cicendela
lucernȩ. Candelabrum. a candelis dictũ quasi
candelaforum. qđ candelam ferat. Cereus per
diriuationẽ acera nomen habet. exqua forma¬
tur. De quo quidam. hic tͥ nocturnos presta
bo cereus ignes. subducta a luce altera lux tͥ
sum. Lacunaria pendentia lumina quasi
lucunaria. id est inaere lucentia. Funalia
sunt. quȩ intra cerã sunt dicta a funib quos
ante usum papiri. cera cireũdatos habuere
maiores. unde et funera dicuntur. Fu̾nalia aũ
greci scolaces dicunt quod sint scoliciȩ hoc est
mortis. Hos romani funes et funalia nomina¬
bant. Fu̾nalia candelabra. apud ueteres extan¬
ces stimulos habuerunt. abuncos quib funi¬
culi cera uel huiuscemodi alimento luminis
obliti figebantur. Idem itaq et stimuli p̃acu¬

Expanded text:
a lychno dicta est, unde et brevis est lu, ut Juvenalis: a lychno dicta est, unde et brevis est lu, ut Juvenalis: Dispositae pinguem nebulam vomuere lucernae. Si enim a lnce diceretur, non staret versus. Lychnus autem, quasi lucinius. Est enim cicendela lucernae. 3. Candelabrum a candelis dictum, quasi candelaferum, quod candelam ferat. Cereus per derivationem a cera nomen habet ex qua formatur, de quo quidam: Hic tibi nocturnos prbo cereus ignis: nam subducta luce altera lux tibi sum. Lacunaria pendentia sunt lumina, quasi lucanaria, id est in aere lucentia. Funalia dicuntur quae intra ceram sunt, dicta a funibus quos ante usum papyri cera circumdatos habuere maiores; unde et funera dicuntur. Funalia autem Graeci scolaces dicunt, quod sint scoliae, hoc est intorti. Hos Romani funes et funalia nominabant. Funalia candelabra apud veteres extantes stimulos habuerunt obuncos, quibus funiculi cera vel huiuscemodi alimento luminis obliti figebantur. Idem itaque et stimuli praeacu
Abbreviated transcription (Latin):
diminutiuum fiscella. Canistrum. fissis cannis
contexitur. unde et nuncupatum. alii grecũ
asserunt. Cistella a costis. ex canna uel ligno qͥb
contexitur nominata. Cophinus est uas exiur¬
gultis. aptum mundare stercora. et terrã portare.
De quo dicit psalmista proisrł. manus eius in
cophino seruierunt. Dictus autẽ cophinꝰ quasi
couus. quasi cauus. Corues dicti quod curua¬
tis uirgis contexuntur. Sporca uel quod abspar¬
to fieri solet. uel quod exportet aliquid.uiiii.
bigne colendo De uasis luminariorũ.
fõs enim grece latine ignis est. Unde et iuxta
philosofos quosdam cuncta procreant᷑. et re¬
uera sine calore nichil nascitur. adeo ut de sep¬
tentrione dicat. sterilis non quicquã frigore
gignit. Uarro autem focos ait dictos. quod fo¬
ueant ignes. Nam ignis ipsa flãma quicqͥd au¬
tẽ ignem fouet focuis uocatur. seu ara sit. siue
quid aliud: in quo ignes fouentur. Lucerna.

Expanded text:
diminutivum fiscella. Canistrum fiscis cannis diminutivum fiscella. Canistrum fiscis cannis contexitur, unde et nuncupatur: alii grecum asserunt. Cistella a costis ex canna vel lignis quibus contexitur nominata. Cophinus est vas ex virgultis aptum mundare stercora et terram portare: de quo dicit propheta pro Israel: manus eius in cophino servierunt. Dictus autem cophinus quasi covus, quasi cavus. Corves dicti, quia curvatis virgis contexuntur. Sporta vel quod ab sparto fieri solet, vel quod exportet aliquid. X. De vasis luminariorum. Focus, quia φῶς Graece, Latine ignis est, unde juxta philosophos quosdam cuncta procreantur. Et revera sine calore nihil nascitur, adeo, ut de Septentrione poeta dicat sterili non quidquam frigore gigni. 506 Varro autem focos ait dictos, quod foveant ignes, nam ignis ipsa flamma est; quidquid autem ignem fovet, focus vocatur, seu ara sit, sive quid aliud, in quo ignis fovetur. 2. Lucerna
Abbreviated transcription (Latin):
Mina uasa coquendi causa parata. eo¬
quula dicuntur. Plautus. eneis dcłis
pro eo qd ebulliat in ea aqua igne subiecto. ut
altius uapoi emittatur. unde et bulla dr. quȩ
in aqua uenti intus sp̃u sustentatur. Patella di¬
cta. quasi patula olla. est enim oris patentiorib
Cacab et cucuma a sono feruoris cognominan¬
tur. Hec in grecis et latinis cõmunia nomina
habent. s utrũ latini a grecis. angreci a latinis
te eneȩ sunt. greco sermone uocate. Sunt enĩ
ollȩ minores inusu quoquendi parate. Sar¬
tago ab strepitu soni uocata. quando ardet
in ea oleum. Tripedes appellate. qđ trib pedi¬
b constent. Has greci tripodas uocant. Mola
a sui rotunditate uocata ut mala pomorum.
sic et greci. Cribrum dictum. qđ ibi currat
frumentum quasi currifrum. Rotabulum.
dictum apro ruendo stercora siue ignem pa¬
nis quoquendi grã. De uasis repostoris .uiii.
atophilacium archa est ubi colliguntur
ea quȩ intemplo ad indigentiã paupe¬

Expanded text:
ia vasa coquendi causa parata cocula dicuntur. Plautus frag. 181: pro eo quod ebulliat in ea aqua igni subiecto, ut altius vapor emittitur. Unde et bulla dicitur, quae in aqua venti intus spiritu sustentatur. Patella quasi patula; olla est enim oris patentioribus. Caccabus et cucuma a sono fervoris cognominantur. Haec in Graecis et Latinis communia nomina habent; sed utrum Latini a Graecis an Graeci a Latinis tae aeneae sunt Graeco sermone vocatae; sunt enim ollae minores in usum coquendi paratae. Sartago ab strepitu sonus vocata quando ardet in ea oleum. Tripedes appellatae quod tribus pedibus constent: has Graeci tripodas vacant. Mola a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum: sic et Graeci. Cribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifrum. Rutabulum dictum a proruendo stercora, sive ignem panis coquendi gratia. § 9 De vasis repositoriis. Gazophylacium arca est ubi colliguntur in templo ea quae ad indigentiam paupe
Abbreviated transcription (Latin):
eurat᷑: Unguenta aũ quȩdã. dicunt᷑ a locis.
ut telinum. cuiꝰ uiliꝰ oesar meminit dicens:
Corpꝰq suaui telino ungimus: Hoc confici¬
ramũ: Nam quidã tradunt regiũ quẽdã
puerũ amaracũ nomine. cõ plura unguen¬
coꝵ gn̾a ferentẽ. ca fu ꝓlaupsũ ẽẽ ⁊ maio¬
rem ex cõmistione odorẽ creasse. Unde nẽ¬
optima unguenta amaracina dicunt᷑. sunt
runt: Exhis quedã simplicia unguenta sunt.
quȩ ex una tantũ sp̃e existunt: Unde i sui
nominis referunt odoratũ. ut aneticum: Est.
enĩ fincerũ. exoleo ⁊aneto tantũ: Composita
aũ sunt. quȩ pluribꝰ ad mixtis fiunt. U ude
i nominis sui odorẽ ñhabent.q obtinenti¬
bꝰ aliisqͤ ad miscent᷑. incertũ odorẽ dicunt
cerotũ. calestinũ. marciatũ: Explicit.¬

Expanded text:
ens. 7. Unguenta autem quaedam dicuntur a locis, ut Telinum, cujus Julius Caesar meminit, dicens: Corpusque suavi Telino unguimus. Hoc conficiracinum. Nam quidam tradunt regium quemdam puerum, Amaracum nomine, complura unguentorum genera ferentem casu prolapsum esse, et majorem ex commistione odorem creasse. Unde noptima unguenta Amaracina dicuntur, suntrunt. 10. Ex his quaedam simplicia unguenta sunt, quae ex una tantum specie existunt, unde et sui nominis referunt odoratum, ut Anethinum; est enim sincerum ex oleo et aneto tantum. Conposita autem sunt quae pluribus admixtis fiunt; unde et nominis sui odorem non habent, quia obtinentibus aliis, quae admiscentur, incertum odorem ducunt. Cerotum. Calasticum. Marciatum. De init
Abbreviated transcription (Latin):
exe. litterarum materies. paruuloꝵ nu
dia sensus. quarũ studiũ pͥmi greci tra¬
didisse ꝓdunt᷑. Greci aũ & tusci pͥmum
qͥs hab Uñ nap̃ scͥbas dicebat᷑. Cerã ferro neu
dito: Pea instiata i. ut cera ossibꝰ scbent. sic̃ indi¬
catatta in satira dicens Uertamus uome¬
rem in ceram. mucroneq aremꝰ oseo brafi¬
ũ aũ grece: latine scͥptoriũ dicitꝰ: Nam gra¬
fia scriptura est: De cartis.ii.
Artarũ usum. primũ egiptꝰ
ministrauit. ceptũ apud mẽpbi¬
ticamurbẽ. Mẽphis enĩ ciuitas ẽ egyp¬
tiorũ ubi cartę usus inuentꝰ ẽ pͥmũ.
sic̃ ait lucanꝰ: Conficitur bibula men¬
phnitis carta papiro: Bibulam aũ papirũ¬
aixit. qł humorẽ bibat. Carta aũ dieta.
qđ parti papiri tegiñ decerptum. glutinat᷑.
Cuiꝰ genera quã plura sunt: Prima & p̾ei¬
pua: augustea regia. maioris formȩ uiho¬
norẽ octau augusti appellata: Scd̃a libiana.
ob honorẽ ubiȩ ꝓ uincię: Tecia iherẽtica dic¬

Expanded text:
Cerae litterarum materies, parvulorum ndia sensus. Quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum  Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens 12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Graece, Latine scriptorium dicitur. Nam γραφή scriptura est. De cartis . Cartarum usum primum Aegyptus ministravit, coeptum apud Mempticam urbem. Memphis enim civitas est Egyptiorum, ubi charte usus inventus est primum, sicut ait Lucanus: Conficitur bibula Memphdixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dic
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas ueteris testam̃ti. in grec a
Quoce exhebrea lingua. ꝑseptuaginta int̃p̃¬
tes tranfferre curaũ. quas in alexandrina
biblioteca habuit:. Siqͥdẽ singłi. insingulis
ie discreparet fuer̃ ꝙ alii intp̃tes qͥ exhe¬
brea lingua ingrecũ. sacra eloquia transtu¬
lerunt. sic̃ aquila. simacus. & theodocion.
sic̃ eciã ⁊ uulgaris illa intp̃tacio. cuiꝰ auctor
ñ aparet. & obhoc sine nomine int̾p̃tis.
quinta edicio ñ cupat᷑. Pretea sextã ⁊ septimã
edicionẽ. origines iniro labore repꝑit. et
cum ceteris edicionibꝰ comparauit. Pres¬
bit̃ qͦq iheronimꝰ. trium linguaꝵ perit᷑.
ex hebreo inlatinum eloqurũ. easdẽ scͥptu¬
ras conuertit. eloquent̃q transfudit. cuiꝰ
int̃p̃tacio. merito ceceris ante fertur: Nam
ẽ & uerboꝵ tenacior. & ꝑspicuitate sententie
cesar dedit marco uarroni negociũ. maxi¬
mȩ bibliotecȩ construendȩ: Primũ aut̃ romȩ
blibliotecas publicauit pollio. hinc grecas

Expanded text:
uras Veteris Testamenti, in Graecam vocem ex Hebraica lingua per septuaginta interpretes transferre curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli in singulis ne discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hieronymus, trium linguarum peritus, de hebreo in latinum eloquium easdem scripturas convertit, eloquenterque transfudit; cuius etiam interpretatio merito ceteris antefertur. Nam est et verborum tenacior et perspicuitate sententie esar dedit Marco Varroni negotium quam maximae bibliothecae construendae. Primum autem Romae bibliothecas publicavit Pollio, Graecas
Abbreviated transcription (Latin):
teris. animũ intender̃: Maxime ptoloineꝰ.
cognom̃to filadelphiꝰ. omĩs litteraturȩ saga¬
cissimꝰ. cum studio bibliotecarum. pisistratũ
eiularet᷑: ñ solũ gentiũ scripturas. s etiã
ꝙ diuinas litteras. inbibliotecã suã contulit¬

Expanded text:
thecis animum intenderunt, maxime Ptolemaeus thecis animum intenderunt, maxime Ptolemaeus cognomento Philadelphus, omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit
Abbreviated transcription (Latin):
iblioteca. agreco nom̃ accepit. eo qđ ili n¬
condant᷑ libri: Nam biblio. libroꝵtea
reposicio int̾p̃tat᷑: H ibliotecam ueteris testañs
escłras seba. pꝰ incensam legem acaldeis. dini
iudei regressi fuissent iherusalem. diuino al¬
flatꝰ spũ. reparauit. cunctaq legis ac ꝓpharĩ
uolumina. quȩ fuerant agentibus corrupsa
correxit. totũq uetꝰ testamentũ. inuigumia.
libros constituit. ut tot libri essent in legia&s
habebant᷑ & litterȩ Apud grecos aũ bible¬
tecam pͥm̾ iustituisse pissitrat᷑ ereditͥ ahress¬
ensiũ tirainꝰ. quam de mceps abateniensibꝰ
auctã. serfex inoensis athenis. euexit in ꝑsas. lon¬
goq pꝰ tempore. seleueus mcanor rursus ingre¬
cum retulit. Hinc studiũ regibꝰ urbibusq
ceteris natum ÷. comparandi uolumina di¬
u̾sarum gentium. ⁊ ꝑ int̾p̃tes ingrecã lingũa
uertendi Ie hinc magnꝰ alexander uł suc¬
essres eoꝵ instruendis om̃iũ libroꝵ biblio¬

Expanded text:
ibliotheca a greco nomen accepit, eo quod ibi reconduntur libri. Nam biblio liber, theca repositio interpretatur. Bibliothecam veteris testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldeis, dum Iudei regressi fuissent in Hierusalem divino afflatus spiritu reparavit; cunctaque legis et prophetarum volumina, qucorrexit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam vertendi. 5. Dehinc magnus Alexander, vel successores ejus, instruendis omnium librorum biblio
Abbreviated transcription (Latin):
qui fuit agentilibꝰ consecrat᷑. uł qr limes. & ianu¬
a sit anni. Unde & bifrons idẽ ianꝰ pingit᷑. ut
introitꝰ aniii. & exitꝰ demonstret᷑: februariꝰ
ñ.cupat᷑ afebrua. idẽ plutone eui eo m̃se¬
sacrificabat᷑ Nam ianuarium. diis suꝑis.
februariũ. diis manibꝰ romani consecraue¬
runt Gͣ februariꝰ. afebrua. id ẽ plutone. non
afebre. idẽ egritudine nominat᷑: Marcius
apellat᷑ ꝓpt̃ martẽ. romane gentis actorẽ.
uł qđ eo tempore. cuncta animancia agant᷑
ad marẽ. & ad concumbendi uoluptatem:
Idẽ apellat᷑. & m̃sis nouoꝵ. qr anni iniciũ.
m̃sis ẽ marciꝰ Idẽ & nouenbris. ab indiciis
scilicet germinũ.qi in eo uiridantibꝰ fruc¬
tibꝰ nouis. trans actoꝵ ꝓbat᷑ occasus Apͥlis.
ꝓuenẽ dicit᷑. quasi afrodis. Grece enĩ afro¬

Expanded text:
cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianucuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutonesacrificabatur. Nam Januarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est, a Plutone, non a febre, id est, aegritudine, nominatus. 5. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia agantur ad marem et ad concumbendi voluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis scilicet germinum, quia in eo viridantibus fructibus novis transactorum probatur occasus. Aprilis pro Venere dicitur, quasi A
Abbreviated transcription (Latin):
quã nos ꝑdiriuationẽ aurorã uocamꝰ. quasi
eurorã. Unde ẽ illud E let̾ eois eurꝰ equis. easq¬
bdomada dicta. anumero septẽ dierũ.
quors repeticione. ꝙ m̃ses. & anni. ⁊ scła
ꝑ agant᷑. Epta enĩ greci. septẽ dicunt: Hanc
nos septimanã uocamꝰ. qͣsi septẽ luces Nam
mane. lux ẽ Octauis aũ dies. idẽ pͥmꝰẽ. ad
quẽ redit᷑. & aquo rursus ebdomadis series
ordit᷑ De mensibus. ui.¬
ensis. nom̃ ẽ grecũ de lunȩ nomine
tractũ: Luna enĩ mene. greco sermo¬
ne uocat᷑ Unde & apud hebreos. m̃ses legiti¬
ii. ñ ex solis circulo s ex lune cursu enume¬
rant᷑. qđ ẽ de noua ad nouã. Egiptii aũ pͥmi.
ꝓpt̃ lune uelociorẽ cursũ.:⁊ ne error cõputati¬
oĩs. eiꝰ uelocitate accideret. ex solis cursu. diẽ
m̃sis. ad inuener̃. qm̃ tardior solis motꝰ faciliꝰ
poterat comp̃hendi. Ianuariꝰ m̃sis. aiano dictꝰ.

Expanded text:
quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi euroram. Unde est illud: . . . . Laetus Eois Eurus equis. Hebdomada dicta a numero septem dierum, quorum repetitione et menses et anni et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces. Nam mane lux est. Octavus autem dies idem primus est, ad quem reditur et a quo rursus hebdomadae series orditur. § 33 De mensibus. ensis nomen est Graecum de lunae nomine tractum. Luna enim μήνη Graeco sermone vocatur; unde et apud Hebraeos menses legitimi non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, quod est de nova ad novam. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error conputationis eius velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus,
Abbreviated transcription (Latin):
aut qͥa eadẽ ui subterras cogit᷑. qua suꝑ terras
magna t̃ramq polumq: Noctis partes septẽ
sunt. id ẽ uesꝑ. crepusculum. conticinium.
stella occidentali uocatũ. q̃ solẽ occiduũ seqͥt᷑.
diem clauso componit uesꝑ olimpo. Lene¬
Intempestum ẽ. mediũ. ⁊ inacłuosũ noctis t̃pꝰ.¬
quando agi nichil potest. ⁊omiã sopore
quieta sunt Nam tempus ꝑse ñ intelligit᷑.
nisi ꝑactus humanos Mediũ aũ noctis.
actu caret Gͦ tempestas mnactuosa. qͣsi sine
tempore. hoc ẽ sine actu. ꝑ ꝗͦ dignoscitur
tempꝰ. nde ẽ Intempestiue uenisti Gͦ intẽ¬
pesta dicit᷑. q caret tempore. idẽ actu. Gal¬
liciniũ. ppt̃ gallos. lucis p̃ nuntios dic̾tum
Matutinũ ẽ. int̃ abscessum tenebrarũ. ⁊ auro¬
re aduentũ. Et dictũ matutinuã. qđ hoc t̃pꝰ
inchoante mane sit. Diluculũ. qͣsi iã incipi
& pͥmꝰ splendor aeris. qui grece eoos dicitur.

Expanded text:
aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras magna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, costella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur diem clauso conponit vesper Olympo. TeneIntempestum est medium et inactuosum noctis temquando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dinoscitur tempus; unde est: 'Intempestive venisti.' Ergo intempesta dicitur qlicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est, inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum: et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante mane sit. Diluculum, quasi jam incipiet primus splendor aeris, qui Graece eos dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nox uenit. ut unꝰ quisq sõno tucior sit: ho¬
Ae quasi hoc die. ⁊ quotidie ñ cotidie. ut sit
quot diebꝰ. Cras qd ẽ post ea E xt̾nũ ẽ pͥcdie.
e dictũ ext̃num abeo qđ iã dies ipse sit ano¬
bis extraneus. ⁊ p̃t. reundo alienꝰ: Pridie aũt.
quasi pͥori die Pendie. idẽ idẽ ꝑante diem.
uł mnanteceissũ. idẽ pͥus De noc te
ox anocendo dicta eo qd ocłis noceat:
Quȩ ia circo lunȩ ac siderũ lucem ht̃.
ne indecora ee̾t. ⁊ ut consolaret᷑ om̃s nocte
oꝑantes. ⁊ ut quibuscdã animantibus quȩ
lucẽ soł ferre ñ possunt. ad sufficientiam
temperarer᷑. Noctis aũt & diei alternacio.
ꝓpt̃ uicissitudinẽ dormiendi. uigilandiq effe¬
cdaest. nut opis diurni laborẽ. noctis reqͥes
temꝑet Noctẽ fieri. aut qͥa longo itinere las¬
satur sol. ⁊cũ ad ultimũ celi spaciũ ꝑuenit.
clanguescit. ac tabe factus. efflat suos ignes.

Expanded text:
nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Honox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem, vel in antecessum, id est prius. De nocte . Nox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes;
Abbreviated transcription (Latin):
dies sunt appellati Nfando aũ ferie ñ cupa¬
te sunt. qđ sit ineis nobis tempꝰ dictionis. ia ẽ
diuino uł humano officio fari. fed exhis. festos
dies. hominũ causa institutos. feriatos diuine
sacroꝵ Partes dici tres sunt. mane. meridies.
& supp̃ma Mane. lux matura. ⁊ plena. nec ũ
crepusculũ. & dictũ mane. amanii M anu
enĩ antiqͥ bonũ dicebant. Quid eñ meluis
luce : alii. mane existimant uocari amanibꝰ
quoꝵ conuersatio. aluna adtrã ÷. Alii putas
abaere q manꝰ idẽ clarus ẽ. atq ꝑspiciuus
Meridies dicta. quasi medidies hoc ẽ mediꝰ
dies. ł q tunc purior dies ẽ: Alerũ enĩ pũ
dretur: Intoto enĩ die. nichil clariꝰ meridi¬
uiqr̃do sol medio cȩlo rutilat. ⁊ omẽm osbem
pura claritate inlustrat: Sup̃ma ẽ postre¬
ma pars diei. qñdo sol cursum suum i noc¬
easum uertit. dicta qd suꝑ ẽ aparte ultima
drei: Serum uocatũ. a clausis seris. quãdo iã

Expanded text:
dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupadies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam
Abbreviated transcription (Latin):
bati. quarta feria. qͥ mercurii dies dicit᷑ apo¬
uis. Quuita sabbati. quinta feria ẽ. idẽ quit
cidie dm̃co. qͥ apud gentiles. iouis uocat᷑. un¬
ta sabbati. sexta feriaᷤ dicit᷑. qͥ apus eosd̃ẽ pagi¬
nos. ueneris ñcupat᷑. Sabbatũ aũ. septumis
a dinc̃o die ẽ. quem gentiles saturno dedra¬
uerunt ⁊ saturni nominauer̃. Sabbatum
aũ. ex hebreo inlatinũ. requies intp̃tat᷑. es
qđ ds̃ ineo requieuisset ab omĩbꝰ oꝑibꝰ suis.
Meliꝰ aũ inuocabulis dier̃. de ore xp̃iano rt̾
loquendi ecclesiastic̃ ꝓcedit: Iam̃ siquẽ forte
consuetudo traxerit. ut illud exeat exori.
quod imꝓbat corde. intelligat illos om̃s.
de quoꝵ nominibꝰ appellati st̃ hi dies. homi¬
ues fuisse. ⁊ ꝓpt̃ beneficia quȩdã moitalia.
q plurimũ potuerunt. ⁊ eminuerunt in hoc
scło. de lati sunt eis ab amatoribꝰ suis diuim
honores. & indiebꝰ. ꝙ. insideribꝰ. S pͥmum a
nominibꝰ hominũ sidera ñ cupata:⁊ asideribus

Expanded text:
bati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus
Abbreviated transcription (Latin):
ciat Unde ⁊ ineriangelio latronibꝰ ut more¬
rent᷑ ut deligno ante sabbatũ deponerent᷑.
crura confracta sunt. qͥaligno suspensi. cito
mori non poterant: In ipso qͦq genẽ necis
differt. Crudeliꝰ ẽ enĩ in aꝗͣ sp̃m torquentes
extingui. ignbꝰ uri. frigore. ⁊ fame necari. ca¬
nib &bestiis exponi Nam ferro mori. ȩtas
sͦs maior optauit Gladiꝰ enĩ sine grauiore
cruciatu. compendiosa matte uitã finire no¬
uit Culleũ ẽ. parricidale uasculũ. ab ocu¬
lendo idẽ claudendo dictũ. Est aũ ut̃ ex co¬
rio factus. in quo parricide. cũ simia. & gallo.
ꝙ serpente in clusi. inmare p̃cipitant᷑. Omĩ¬
um aũ istoe mortiũ genꝰ. animaduersio no¬
minat᷑ di nimad u̾sio enĩ ÷ ꝗͣdo iudex reũ
punit. et dicit᷑ ammaduertere. id÷ animũ
illuc ad u̾tere. intendere utiq ad puniendũ
reũ. qr iudex ÷: Idõ aũ romani aquã & ignẽ

Expanded text:
ciat, unde et in Evangelio latronibus, ut moreciat, unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur, et de ligno ante Sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. 33. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquente exstingui, ignibus uri, frigore, et fame necari, canibus, et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque major optavit. Gladius enim sine majori cruciatu compendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem
Abbreviated transcription (Latin):
erecto in ruria. id ẽ ext̾ lim̃ patrie. Diuidit᷑
aũ exilium. mrelegatis ⁊ de portatis. Helgatꝰ ẽ
que bona sua sequunt᷑ De portat᷑. quẽ non
sequunt᷑. ꝓscriptio exilii. ꝓeua dampnatio.
quasi porro scriptio. Item ꝓseriptus q palam
sriptꝰ Metallũ ẽ ubi exules deputant᷑. ad
eruendam uenã. marmoraq secanda incrus¬
nis Seruit̾ aseruando uocata Apud antiqͦs
enĩ qͥ inbello amorte seruabant᷑. serui uocabã.¬
t. Hȩc ẽ sola maloꝵ om̃iũ postrema. que
liberis omi supplicio grauior ẽ: Nam ubi
libertas ꝑuit. una ibi perierunt & omĩa:
Uortium u diu̾si cafus. ex qͥbꝰ crux. ł patibulũ.
inquo homines adpensi cruciant᷑. ł patiunt᷑:
Unde & nomina habẽt: Patibulũ eñ uulgo¬
furca dicitur. qͣsi ferens capit. suspensum enĩ
eũ.⁊ strangulatũ. ex animat: S patibuli minor
pena. quã crucis Nam patibulũ ad pensos
statĩ exammat:. Crux aũ. subfixos diu cru¬

Expanded text:
 iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enfurca dicitur, quasi ferens caput, suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum appensos statim exanimat, crux autem suffixos diu cru
Abbreviated transcription (Latin):
sidera plus lucis habet Septimũ abs stella
satͣni. q̃ sexto celo locata.xxx. annis. fertur ex¬
plere cursũ suũ ⁊ inde aũ. exhis septẽ stellis.
nomina dierũ gentiles deder̃. eo qđ ꝑeosdem.
aliqͥd sibi esfici existimarent. dicentes habere
a sole spm̃ Aluna. corpꝰ Amercurio. ingeniũ
i linguam duenere uoluntatẽ A marte san¬
guinẽ. A ioue tempeiuntiam: Asaturno hu¬
mortm Lalis quippe extitit gentiliũ stes¬
cia. qͥ sibi finpxerunt tam ridiculosa figns.
Apud hebreos aũ. dies pͥma una sabbatiãs¬

Expanded text:
sidera plus lucis habet. Septimus ab stella sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati