comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim diuinę et̃uitatis cognitio. mũdi
ciratio. cursus labentis secłi. & uera do
seruiendi teligio: humano geni inno¬
tuit. In duob autẽ piscib intelligun¬
t᷑ psalmi &e ꝓpħie. temꝑantes austerũ
saporem legis: quia cruditum in lege
di ppłm de ꝓmissione dñicȩ incar¬
nationis nouȩ grẽ dulcedine pascebãt.
quasi in uirtute aque spem confo¬
uentes humane uite. Hiuc ẽ: qđ dñs
pꝰ resurrectionẽ ait. Opordebat imple¬
ri omnia que scͥpta sunt in lege mo
ysi & ꝓpħis. et psalmis de me. Hic
qͦ p̃cipiens sibi afferri. panes &e pisceͤ.
mẏstice p̾cipit intellectũ cestamenti
ueceris ad se referri. Bene aut̃e ꝑ aqua-¬
tilia figurant᷑ ꝓpħantes de nr̃o ȩuo:
in quo ppłs fidelium sine aquis baptis¬
ini uiuere nullatenus pot̾. Panes uͦ
ordeacei fuerunt. qui cib ẽ uimentoꝵ.
& rusticoꝵ: quia rudib auditorib
quasi grossiora committenda sunt p̃¬

Expanded text:
enim divinae aeternitatis cognitio, mundi enim divinae aeternitatis cognitio, mundi creatio, cursus labentis saeculi, et vera Deo serviendi religio humano generi innotuit. In duobus piscibus intelliguntur psalmi et prophetiae temperantes austerum saporem legis, quia eruditum in lege Dei populum de promissione Dominicae incarnationis novae gratiae dulcedine pascebant, quasi in virtute aquae spem confoventes humanae vitae. Hinc est quod Dominus post resurrectionem ait: « Oportebat impleri omnia quae scripta sysi et prophetis et psalmis de me . Hic quoque praecipiens sibi afferri panes et pisces, mystice praecipit intellectum Testamenti Veteris ad se referri. Bene autem per aquatilia figurantur prophetantes de nostro aevo, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus potest. Panes vero hordeacei fuerunt, qui cibus est jumentorum et rusticorum; quia rudibus auditoribus, quasi grossiora commitenda sunt pr
Abbreviated transcription (Latin):
Quesierat dñs a philippo temptans eũ
qđ ioħes commemorat: unde esca dari pos¬
sec turbis. Et enim qͥa ignorantia pplĩ
erat in lege quãdui enim legit᷑ moyses.
dñi demptatio. ignorantiam discipuli
demonstrabat. Eadem quippe simpli¬
citate qua philippus loquit᷑ & andreaᷤ.
s dominus ostendit gratuitas credenti
ppło se largiri escas. eadem benigna
potestate. qua gratis redieudo sanat.
Duer feiens pane cum piscib unus de
discipulis fuit: uel forte aliquis de t̾ha
Qđ antẽ philippus uł andreas singu¬
larit̃ dicit apud iohem. hoc alii eũgłi¬
ste discipulos pluralit dicisse referunt.
intelligentes unũ ꝓ cccis loqui: uł po¬
nentes plurałe numerũ ꝓ singulari.
Contub̃nia intellige diuersas homi¬
num societates. qui de diuersis uillis
uenerant: iuxta qd̃ milites in eodẽ
tab̃naculo societatẽ habentes. solent di¬
ci contub̃nales. Quinq panes sunt
quinq libri moysi: quia in oꝑib le¬
gis tanqũa ex pane erat uita. ꝑlegem

Expanded text:
Quaesierat Dominus a Philippo, tentans eum, quod Joannes commemorat, unde esca dari posset turbis. Etenim quia ignorantia populi erat in lege, quandiu enim legitur Moyses,  Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Eadem quippe simplicitate qua Philippus, loquitur et Andreas. Sed Dominus ostendit gratuitas credenti populo se largiri escas eadem benigna potestate qua gratis redimendo sanat. Puer ferens panes cum piscibus unus de discipulis fuit, vel forte aliquis de turba. Quod autem Philippus vel Andreas singulariter dicitur apud Joannem, hoc alii evangelistae discipulos pluraliter dixisse referunt, intelligentes unum prae caeteris loqui vel ponentes pluralem numerum pro singulari. Contubernia intellige diversas hominum societates, qui de diversis villis venerant, juxta quod milites in eodem tabernaculo societatem habentes dici solent contubernales. Quinque panes sunt quinque libri Moysi, quia in opibus legis tanquam ex pane erat vita. Per legem
Abbreviated transcription (Latin):
opus di: querunt quid obseruando.
hoc p̃ceptum facere possint. Respon¬
dit iħc: & dixit eis. Hoc ẽ opusd̃i: ut
credatis in cum quẽ misit ille. Hoc
Crede: ꝙ manducasti. A li. Mcbti¬

Expanded text:
us, inquiunt, quid observando, hoc praeceptum implere poterimus? « Respondit Jesus et dixit eis: Hoc est opus Dei, ut credatis in cum quem mcrede, et manducasti. Disc
Abbreviated transcription (Latin):
ato enĩ mea uere ẽ cib:&. sanguis m̃s
uere ẽ potus. Cum cibo & potu id appe¬
tant homines ut ñ csuriant neq sitiat
hoc ueracit̾ ñ p̃stant nisi iste cib & potꝰ.
Qui eos a quib sumit immortales et
incorruptibiles facit .i. societas ipsa sc̃oꝵ:
gunt᷑ ex muttis. Aliud namq in unũ
ex multis granis conficit᷑: aliud in unũ
ex muitis acinis confluit: a .lxuiii.
Iui manducat carnẽ mcã & bibit
meũ sanguinẽ: in me manet. et ego in

Expanded text:
aro enim mea vere est cibus, et sanguis aro enim mea vere est cibus, et sanguis e est potus. Cum enim de cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant, hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortales et incorruptibiles facit: id est societas ipsa sanctorguntur ex multis. Aliud namque in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. A. 68X Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in
Abbreviated transcription (Latin):
nam. Qui ñ manducat carnẽ dñi
nec bibit eius sanguinẽ. ñ habet
bibit. hc̃ uitam. Non ẽ ita in tem¬
porali esca: nam qui eam ñ sumit
non uiuet: nec tam̃ qui eã sumit.
uiuet. Cibum & potum qui dat
uitam ȩcernã. uult intelligidñs
societatem corꝑis & menbroꝵ suoꝵ:
qđ ẽ ȩccłia in p̃destinatis. uocatis. iustifi¬
catis. głificatis. Quoꝵ pͥmũ iam factũ ẽ
idẽ predestinatio: scdm et tercium factũ
ẽ. & fit. et fiet. idẽ uocatio & iustificatio:
quartũ uͦ nunc in spe ẽ. in re autẽ futurũ:
idẽ głificatio. Huiꝰ rei sacramentũ. idẽ. uni¬
tatis & corꝑis et sanguinis xp̃i alicubi coti¬
die. alicubi certis interuallis dierũ in do¬
minica m̃sa p̃parat᷑: et de m̃sa dñi sumit᷑.
quibꝰdã ad uitã. quibꝰdã ad exitium. Res
uͦ cuiꝰ sacramentũ ẽ omni homini ad u¬
tam: nulli autẽ ad exicium. Et ego
resuscitabo cũ: in nouissimo die. Hoc
subiccit: ne cogitarẽt ñ mori corꝑalit̃:¬

Expanded text:
 Qui non manducat carnem Domini, nec bibit ejus sanguinem, non habet bibit, habet vitam. Non est ita in temporali esca: nam qui eam non sumit, non vivet, nec tamen qui eam sumit, vivet. Cibum et potum, qui dat vitam aeternam, vult intesocietatem corporis et membrorum suorum, quod est Ecclesia in praedestinatis, vocatis, justificatis, glorificatis. Quorum primum jam factum est, id est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dominica mensa praeparatur, et de mensa Domini sumitur quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium. Res vero cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli autem ad exitium. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Hoc subjecit, ne cogitarent non mori corporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
Genesar quippe idem ẽ qđ genesareth:
s a uicinitate laci dicta ẽ ꝓuincia t̾ra
genesar. seu t̾ra genesareth: a lu.
ltera die turba quȩ stabat transma¬
re. uidit quia nauicula alia non
erat ibi nͥ una ͤ & quia ñ introisset
cum discipulis suis iħc in nauem:
s soli discipuli eius abissent. Aue uͦ
suꝑuenerunt naues a tyberiade: u¬
xta locum uͥ manducauerunt pa¬
nem. grãs agentes deo. Cum gͦ itidis

Expanded text:
Genesar quippe idem est quod Genesareth; Genesar quippe idem est quod Genesareth; sed a vicinitate lacus dicta est provincia, terra Genesar seu terra Genesareth. A. 52X Altera die turba quae stabat trans mare, vidit quia navicula alia non erat ibi nisi una et quia non introisset cum discipulis suis Iesus in navem sed soli discipuli eius abissent aliae vero supervenerunt naves a Tiberiade iuxta locum ubi manducaverant panem gratias agente Do
Abbreviated transcription (Latin):
dño cessat uentus : quia in quocumq
coide ꝑ gram sui amoris adẽ: mox uni¬
uersa uicioꝵ. et aduersantis muncdi &
malignoꝵ sp̃uum bella quiescunt.
undas. se habere corpus lib̃um ab om̃i
grauedine peccatoꝵp: in placando uen¬
tos undarumq rabicm. se dominator̃e
nauis de fluctu ad soliditatẽ portus:
pꝰ suum claritatis reditum. et̃nȩ eccłie
pax ꝙ. tranquillitas indicat᷑. Ꝙ quia
tunc manifestus in gła adueniet: re¬
cte ammirantes uniusi loquitti sunt.
transfrctassent: uenetunt in terram
genesar. Et cum cognouissent eum
uiri loci illius: miserunt in uniuer¬
sam regionẽ illam. & obtulerunt ei
om̃s male habentes: et rogabant eũ
nt uł fimbriam uestim̃ti euis tanger̃t.
& quicũq tetigerunt salui facci sunt.
Cognouerunt eum rumore: qnetiam
ꝓ signoꝵ magnitudine plurimis facie
notus erat. fimbriam uestimenti eius
minimũ mandatũ mistice intellige:
uel gr̃arum distributionem. Ut enim
contingere cupiunt subministrat.

Expanded text:
vim cessat ventus: quia in quocunque corde per gratiam sui amoris adest, mox universa vitiorum et adversantis mundi et malignorum spirituum bella quiescunt. undas, se habere corpus liberum ab omni gravedine peccatorum; in placando ventos undarumque rabiem, se dominatorem navis de fluctu ad soliditatem portus, post suum claritatis reditum aeternae Ecclesiae pax et tranquillitas indicatur. Et quia tunc manifestus in gloria adveniet, recte admirantes universi locuti sunt: transfretassent, uenerunt in terram Gennesar. et cum cognouissent eum uiri loci illius, miserunt in uniuersam regionem illam et obtulerunt ei omnes male habentes, et rogabant eum, ut uel fimbriam uestimenti eius tangerent. et quicumque tetigerunt salui facti sunt.Cognoverunt eum rumore, quin etiam pro signorum magnitudine plurimis facie notus erat. Fimbriam vestimenti ejus, minimum mandatum mystice intellige, vel gratiarum distributionem. HILAR. Ut enim contingere cupiunt, subministrat.
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. Omnis qui audit uerbum regni
Met̃mi .&. intelligere negligit: talis ẽ sub¬
audis. qđ̃ uenit malus .i. diabolus ad eũ.
cecidit secus uiam. Indignans enĩ ꝑciꝑe
uerbum di qđ audit: nullatenus in fra
cordis uiam pessimis cogitationib tritã
suscipit illud. Uel ita. Extra uiam que ẽ
ueritas xp̃i seminat᷑ uerbum. & ñ in
uia: cum auditores ñ curant retinere
illud. nec intelligere. In quam uiam
qui ñ intrat. s in circuitu uadit: er¬
rorem incurrit. Cauendum ẽ ubicũq
dominus expouit sermones suos: ne
aliud quam ipse exponit. uel plus
intelligere uelimus. Exposuit autẽ:
ut doceret significationes querendas in
his etiam quȩ ñ explanauit. Qui aut̃
suꝑ petrosa seminatus ẽ: hic ẽ qͣui uer¬
bum audit. & continuo cũ gaudio

Expanded text:
N. Omnis qui audit verbum regni, aeterni, et intelligere negligit, talis est, subaudis: quod venit malus, id est diabolus ad eum. cecidit secus viam. Indignans enim percipere verbum Dei quod audit, nullatenus intra cordis viam pessimis cogitationibus tritam, suscipit illud. Vel ita: Extra viam quae est veritas Christi, seminatur verbum, et non in via, cum auditores non curant retinere illud nec intelligere. In quam viam qui non intrat, sed in circuitu vadit, errorem incurrit. Cavendum est, ubicunque Dominus exponit sermones suos, ne aliud quam ipse exponit vel plus intelligere velimus. Exposuit autem, ut doceret, significationes quaerendas in his etiam quae non explanavit. Qui autem supra petrosa seminatus est, hic est qui verbum audit, et continuo c
Abbreviated transcription (Latin):
tellexerunt. idco ñ credideruut in eum:
&. sic crucifixerunt. & sic post resurret¬
tionẽ miraculis territi. de reatu maio¬
ris cͥminis compuncti sunt: un accep¬
ta indulgentia ampliori flagrant di¬
lectione. De alus dicit dominus. loquar
eis in alus linguis. & in alus labus. ma¬
nifesta scilicet apłoꝵ doctrina. & nec sic
exaudient me: de nis uͦ dicere pot. et
uel sic exaudient me: m. exxxiiii. ex
dico uob̃: quia muiti ꝓpħȩ & usti cu¬
runt & audire que auditis & ñ au¬
dicrunt. Illos oculos dicit beatos: qͥ sacra¬
menta xp̃i cognoscunt. ꝓpħe &. iusti.
sic̃ ysaias & abraham uiderunt. ine¬
nigmate: et ñ in specie. Abraham exul¬
tauit ut uideret dicm xp̃i: & uidit et
gauisus ẽ. Ysaias & alui ꝓpħȩ iudunt
glam domini: uude et uidentes sunt ap¬
pellati. S in enigmate uiderunt. non
in p̃sentiarum ut apłi: qui nequaqũa
ꝑ angłos aut uarias uisionum species
opus habebant doceri. Quos lucas re¬

Expanded text:
tellexerunt, ideo non crediderunt in eum, tellexerunt, ideo non crediderunt in eum, et sic crucifixerunt, et sic post resurrectionem miraculis territi de reatu majoris criminis compuncti sunt; unde accepta indulgentia, majori flagrant dilectione. De aliis dicit Dominus: Loquar eis in aliis linguis et in aliis labiis , manifesta scilicet apostolorum doctrina, et nec sic exaudient me ; de his vero dicere potest, et vel sic exaudient me. M. 134 V L. 12dico vobis, quia multi prophetae et justi curunt, et audire quae auditis, et non audierunt . » Illos oculos dicit beatos qui sacramenta Christi cognoscunt. Prophetae et justi sicut Isaias et Abraham viderunt in aenigmate et non in specie. Abraham exsultavit ut videret diem Christi: et vidit et gavisus est. Isaias et alii prophetam Domini, unde et videntes sunt appellati. Sed in aenigmate viderunt, non in praesentia, ut apostoli, qui nequaquam per angelos aut varias visionum species opus habebant doceri. Quos Lucas re
Abbreviated transcription (Latin):
credere: ñ qđ ex necessitate ñ possent. et
ita nulla culpa cẽt eis: s quia nolebant.
Non poterant credere: quia dĩ ignoran¬
tes iusticiam. suam statuere uolebant.
Excecant᷑ & indurant᷑: quia negando
diuinũ aducorium ñ adiuuant᷑. Qd̃
autẽ dicunt᷑ ñ posse credere. ita ẽ culpa
uoluntatis humanȩ: sic̃ qđ dicit᷑ ds̃
seipsum negare ñ posse. laus ẽ uolun¬
tatis diuinȩ. Nolentes gͥ oculos & au¬
res aꝑire ueritati. meruerunt ut ñꝗͣ
uideant oculis. & ñ audiant aurib.
& ñ intelligant corde. qđ ẽ neq uide¬
re. neq audire: & ñ conuertant᷑ ad
penitentiam: et non sanent᷑ a peccĩs
cor habebant. Excecatio uͦ & parabolaꝵ
obscuritas fuit eis occasio. neqñ. noc ẽ ut
aliqñ salubrius comierterent᷑ ꝑ illum qui
terribilis in consilus suꝑ filios hominũ
quib uult miscrct᷑: & quos uuit uste
descrit. Nam quia obscure dicta ñ in¬

Expanded text:
credere: non quod ex necessitate non possent, et credere: non quod ex necessitate non possent, et ita nulla culpa esset eis, sed quia nolebant. Non poterant credere, quia Dei ignorantes justitiam, suam statuere volebant. Excaecantur et indurantur, quia negando divinum adjutorium non adjuvantur. Quod autem dicitur non posse credere, ita est culpa voluntatis humanae, sicut quod dicitur Dse ipsum negare non posse, laus est voluntatis divinae. Nolentes igitur oculos et aures aperire veritati, meruerunt ut nunquam videant oculis, non audiant auribus et non intelligant corde, quod est neque videre, neque audire, et non convertantur ad poenitentiam, et non sanentur a peccaticor habebant. Excaecatio vero et parabolarum obscuritas, fuit eis occasio; nequando, hoc est, ne aliquando salubrius converterentur per illum, qui terribilis in consiliis super filios hominum, quibus vult miseretur, et quos vult juste deserit. Nam quia obscure dicta non in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uidebitis. Uidentes ñ uident. nocẽ in¬
genio p̃sumentes se iudere. priuant᷑ sp̃u¬
ali intellectu: .&. audientes foris ñ audi¬
unt corde: qđ ẽ non incelligere. Unde y¬
saias. Auditu exteriori audictis p̃dicatio¬
nem xp̃i. & ñ incelligetis: &. uidences fre¬
quent̃ uidebitis exteriori uisu miracula
cuis: & ñ uidebitis oculo mentis. Incras¬
satum ẽ cor ppłi huius: & aurib grauit
audicrunt. & oculos suos clauscrunt. ne¬
quando oculis uideant. & aurib audi
& sanem cos. Abundantia maliciȩ dic̃
incrassatum ẽ cor uideoꝵ: quappt̃ ingͣte
susceꝑunt uerba domini: qđ fuit grã¬
ut̾ audire. Oculos suos clausisse dicunt᷑:
ne arbitremͣ ẽẽ culpa naturȩ. ñ uolun¬
tatis. Cum cnim possent cogitare & in¬
delligere. auercerunt p̾iiudia intuitũ
m̃tis: & ita ipsi sibi causa fuerunt. ut
deus cos deserendo excecaret. Unde iohes.
ant. Quia p̾dixit ysaias in sp̃u p̃scien¬
dis omnia udeoꝵ excecationẽ. ñ poterãt

Expanded text:
ebitis. » Videntes non vident, hoc est, ingenio praesumentes se videre, privantur spirituali intellectu; et audientes foris non audiunt corde quod est non intelligere. Unde Isaïas: Auditu exteriori audietis praedicationem Christi et non intelligetis, et videntes frequenter videbitis exteriori visu miracula ejus, et non videbitis oculo mentis. « Incrassatum est cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos clauserunt, nequando oculis viet sanem eos. Abundantia malitiae dicit incrassatum cor Judaeorum, quapropter ingrate susceperunt verba Domini, quod fuit graviter audire. Oculos suos clausisse dicuntur, ne arbitremur esse culpam naturae, non voluntatis. Cum enim possent cogitare et intelligere, averterunt prae invidia intuitum mentis, et ita ipsi sibi causa fuerunt ut Deus eos deserendo excaecaret. Unde Joannesant . » Quia praedixit Isaias, in spiritu praescientis omnia, Judaeorum excaecationem, non poterant
Abbreviated transcription (Latin):
Benedictum ẽ secessit ñ fugit᷑. ut osten¬
dat᷑ magis cum ꝑsequutores uitare. qua
timere. Oportunum namq tempus sue
passionis expectans: uitabat ne homici¬
dio de ioħie uingeret᷑ homicidiũ de se
Uel ideo recessit: ut nob̃ preberet exempłu
uitandȩ temeritatis ultro tradentiũ se.
Non enĩ om̃s cadẽ constantia ꝑseucrãt
in corm̃tis: qua se corquendos offerunt.
Octendo etiam solitudinẽ. turbarũ fidẽ
an sequi curent explorat: & ꝓbatam
digna mercede remuncrat. Turbȩ aũ
ñ ium̃tis. ñ uehiculis. s ꝓpͥo labore pedũ
tt̃ desciti arripiunt: & salutis deside¬
rium ostendunt. Pursus ipse excipien¬
do fatigatos. docendo inscios. sanando
egrotos. recrcando icuinos: quantũ de¬
uotione credentiũ delectet᷑ insinuat.
Alit̃. Postquã apud udeos ꝓpħia uoce
ꝑdidit: transut ad desertũ eccłie que uiro
carebat. Turbe relinquebant cuucates:
idẽ pristinas conuersationes. & dogina¬
tum uarietates. Qd dicit exiens: signifi¬

Expanded text:
Bene dictum est, secessit, non fugit, ut ostendatur magis eum persecutores vitare quam timere. Opportunum namque tempus suae passionis exspectans, vitabat ne homicidio de Joanne, jungeretur homicidium de se. Vel ideo recessit, ut nobis praeberet exemplum vitandae temeritatis ultro tradentium se. Non enim omnes eadem constantia per severant in tormentis, qua se torquendos offerunt. Petendo etiam solitudinem, turbarum fidem an sequi curent explorat, et probatam digna mercede remunerat. Turbae autem non jumentis, non vehiculis, sed proprio labore pedum iter deserti arripiunt, et salutis desiderium ostendunt. Rursus ipse excipiendo fatigatos, docendo inscios, curando aegrotos, recreando jejunos, quantum devotione credentium delectetur, insinuat. Aliter. Postquam apud Judaeos prophetia vocem perdidit, transiit ad desertum Ecclesiae, quae viro carebat. Turbae relinquebant civitates, id est, pristinas conversationes et dogmatum varietates. Quod dicit exiens, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
facco mutere conabant᷑. S illorũ furenti¬
um subito m̃te obstupefacta dominus
descendit. malens eos sanare qu̾a ꝑdere:
ut cassata eoꝵ. nequitia. deinceps desiste¬
rent ab eius moite. Nondum enĩ uene¬
rat hora passionis euis: nec hoc genere
xit eum in carcerem ꝓpt̃ herodiadem
uxorem philippi frĩs sui: quia duxerat
eam. Uetus historia narrat philippum
herodis maioris filium. sub quo dñs
fugit inegiptum. frẽm huius nerodis
sub quo passus est xpistus. duxisse he¬
rodiadẽ filiam arcthe regis arabum.
Postea uͦ socer eius exortis quibꝰdã contra
generum simultatib. tulit filiam suã
& eam copulauit herodi inimico eius:
et in dolorem pͥoris mariti. & quia ille
maioris ec̃t potestatis & fame. Ergo io¬
hes qui uenerat in sp̃u et uircute he¬
liȩ eadem auctoutate qua ille ahab
regem corripuerat. & ierabel eius uxore:
arguit herodem et herodiadem:¬

Expanded text:
facto mittere conabantur. Sed illorum furentifacto mittere conabantur. Sed illorum furentium subito mente obstupefacta, Dominus descendit, malens eos sanare quam perdere, ut cassata eorum nequitia, deinceps desisterent ab ejus morte. Nondum enim venerat hora passionis ejus, nec hoc genere xit eum in carcerem propter Herodiadem uxorem Philippi fratris sui, quia duxerat eam. Vetus historia narrat Philippum, Herodis majoris filium, sub quo Dominus fugit in Aegyptum, fratrem hujus Herodis sub quo passus est Christus, duxisse Herodiadem, filiam Aretae regis Arabum. Postea vero socer ejus, exortis quibusdam contra generum simultatibus, tulit filiam suam, et eam copulavit Herodi inimico ejus, et in dolorem prioris mariti, et quia ille majoris esset potestatis et famae. Ergo Joannes qui venerat in Spiritu et virtute Eliae, eadem autoritate qua ille Achab regem corripuerat et Jezabel uxorem ejus , arguit Herodem et Herodiadem
Abbreviated transcription (Latin):
tionis suꝑne gr̃a. qũa udeis male ser¬
uantib gentes rapuere. ꝓ salute ab he¬
lisco septies lauari iubet᷑: quia solum
baptisma saluat. qđ septiformi spũ re¬
generat. Unde caro eius post lauachrũ
uelut caro pueri apparuisse memorat᷑.
siue quia cunctos in xp̃o baptizatos.
in unã parit gr̃a mat̾ infantiam: seu
xp̃c intelligat᷑ puer: cuius corpori ꝑ bap¬
tismum tota credentium soboles adu¬
nat᷑. Partem sc̃e t̾rȩ secum tulisse dicit᷑.
qͥa oportet baptiratos dominici corꝑis
ti sunt om̃s in synagoga ira: hec audienteᷤᷤ.
Et surrexerunt & eiecerunt illum extra
ciuitatem: & duxerunt illum usq ad¬
suꝑcilium montis supͣ qu̾e ciuitas illoꝵ
crat edificata. ut p̃cipitarent eum. Ipse
aut̃ẽ transiens: ꝑ medium illoꝵ ibat.
Qd̃ dominus testat᷑ de iudeis uerbo. hoc
ipsi testant᷑ facto: recbucntes mala ꝓ bonis.
Opeior magistro discipuloꝵ hereditas.
biabolus dixit mite te deorsum: iudci

Expanded text:
tionis supernae gratia, quam Judaeis male sertionis supernae gratia, quam Judaeis male servantibus gentes rapuere pro salute, ab Eliseo septies lavari jubet; quia solum baptisma salvat, quod septiformi Spiritu regenerat. Unde caro ejus post lavacrum velut caro pueri apparuisse memoratur, sive quia cunctos in Christo baptizatos in unam parit gratiae mater infantiam, sive Christus intelligatur puer, cujus corpori per baptismum tota credentium soboles adunatur. Partem sanctae terrae secum tulisse dicitur, quia oportet baptizatos Dominici corporiti sunt omnes in Synagoga ira, haec audientes. Et surrexerunt, et ejecerunt illum extra civitatem, uem civitas illorum erat aedificata, ut praecipitarent eum. Ipse autem transiens, per medium illorum ibat. Quod Dominus testatur de Judaei verbo, hoc ipsi testantur facto, retribuentes mala pro bonis. O pejor magistro discipulorum haereditas! Diabolus dixerat: Mitte te deorsum , Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
fame ꝑiditabat᷑. clausa celi ianua. iẽ.
cessante scͥpturarum intelligentia. ꝓ ꝑsi¬
dia iudeoꝵ. Uenit gͦ ꝓpneticus sermo ad
eccłiam: ut receptus pasceret᷑. & reficeret
corda credenturm. Ubi pͥus erat paniꝰ sp̃u¬
alis angustia. ibi farina oleumq. oie ꝓ¬
phetico benedicit᷑. idẽ fructus &. huaritaᷤ
caritatis : uel grã dominici corꝑis. ꝙ un¬
ccio crismatis. in defectiuo uerbi celestis
munere fecundat᷑: & hactenus nec mu¬
nera apud eccłiam ñ deficiunt. Qã hec
mulier misticũ panẽ fractura. duo se
ligna colligere uelle testat᷑. lignũ cruci
expriit᷑: quo nob̃ ẽ p̃ꝑatus uitȩ et̾nc
panis. Et multi lepsi erant in isrt
sub helysco ꝓpħa: & nemo eoꝵ munda¬
tus ẽ. nisi naaman syrus. Naaman euã
syrus cuius nom̃ interp̃tat᷑ decor. ppłm
demonstrat nationum. qndam ꝑfidie
lepra maculosũ: s ꝑ sacramentũ baptis¬
matis ab omni feditate pꝰca purgatum.
Qui capte confilio puelle. hoc ẽ inspira¬

Expanded text:
atur, clausa coeli janua id est, cessante Scripturarum intelligentia pro perfidia Judaeorum. Venit ergo propheticus sermo ad Ecclesiam, ut receptus pasceretur, et reficeret corda credentium. Ubi prius erat panis spiritualis angustia, ibi farina oleumque ore prophetico benedicitur, id est, fructus et hilaritas charitatis, vel gratia Dominici corporis et unctio charismatis indefectivo verbi coelestis munere fecundatur, et hactenus haec munera apud Ecclesiam non deficiunt. Quod haec mulier mysticum panem factura, duo se ligna velle colligere testatur, lignum crucis exprimit, quo nobis est praeparatus vitae aeternae panis. Et multi leprosi erant in Israel sub Eliseo propheta, et nemo eorum mundatus est, nisi Naaman Syrus. Naaman etiam Syrus, cujus nomen interpretatur aecor. populum demonstrat nationum, quondam perfidiae lepra maculosum, sed per sacramentum baptismatis ab omni foeditate postea purgatum. Qui captae consilio puellae, hoc est, inspira
Abbreviated transcription (Latin):
philosophi inueniunt᷑ fccisse: ꝓ numa¬
na scientia. Iterum simile ẽ regnũ celoꝵ
homini negociatori: querenti bonas mar¬
garitas. Inuenta autẽ una p̃tiosa mar¬
garita: abiit & uendidit omnia quȩ
habuit. et eimit eam. De margarita et
thesauro par ratio ẽ: s suꝑius regnum
nȩ margaritȩ lex ẽ et ꝓphȩ: p̃ciosissimũ
margaritũ. noticia saluatoris. Negociator
ẽ similis apło. qui obseruationes contẽp
sit pͥstinas ꝓ xp̃o: ñ quo inuentio noue
margatite contempnet ucteres margari¬
tas: s quo comꝑatione eius om̃is gẽma
uilis sit. Abnt negotiator de domo sua
ad forum: abuit ȩccłiasticus de possessio¬
nib suis ad scolam sapientium. Ille uen¬
didit omnia: iste renuntiat omnib et
sibi ipsi: qͥa unius huius desiacrati lapi¬
dis pretium. reliqui laboris iactura ẽcom
ritas queris scõs uiros quib comformeris.
uł bona p̃cepta. seu spũales intellectus

Expanded text:
philosophi intelliguntur fecisse pro humaphilosophi intelliguntur fecisse pro humana scientia. Iterum simile est regnum coelorum homini negotiatori, quaerenti bonas margaritas. Inventa autem una pretiosa margarita, abiit et vendidit omnia quae habuit, et emit eam. De margaritis et thesauro par ratio est, sed superius regnum nae margaritae, lex est et prophetae, pretiosissima margarita, notitia Salvatoris. Negotiator est similisit pristinas pro Christo: non quod inventio novae margaritae condemnet veteres margaritas, sed quia comparatione ejus omnis gemma vilis sit. Abiit negotiator de domo sua ad forum, abiit ecclesiasticus de possessionibus suis ad scholam sapientium. Ille vendidit omnia, iste renuntiavit omnibus et sibi ipsi; quia unius hujus desiderati lapidis pretium, reliqui laboris jactura est coritas quaeris sanctos viros, quibus conformeris, vel bona praecepta seu spirituales intellectus,
Abbreviated transcription (Latin):
pno scłi possident᷑. qui inuenit. scła¬
ria contemnere debet: ut sit ei pote¬
stas utendi thesauro. cum agro. Uuel
ita. Thesaurus ẽ celeste desiderium:
ager in quo abscondit᷑. disciplina
studii celestis. Quem agrũ uenditis
omnib comparat. qui uoluptatib
carnis renuntiat: & t̃rena desidcria
ꝑ celestis disciplinȩ custodiam calcat.
ut uberius se applicet studio intelli¬
gentiȩ. Tnesaurum abscondere debe¬
mus non in uia s in corde nr̃o: qͥa
in hac uita quasi in uia patȩ sumꝰ:
ne maligni sp̃e quasi quidã latrunculi iter
nrm̃ obsidentes. nos expolient. si publice
thesaurum in uia portauerimꝰ. Non dico
ut occultemus ꝓximis bona oꝑa nr̃a cũ
scͥptum sit. uidcant oꝑa ur̃a bona & głi¬
ficent patr̃e urm: s ut in bonis oꝑibus
aurus in agro. duo testam̃ta legis sunt
in ȩccłia: ꝓ quoꝵ. incelligentia ut in otio
discat᷑ temꝑalia contempnunt᷑. Quod &

Expanded text:
no saeculi possidentur, qui invenit, no saeculi possidentur, qui invenit, contemnere stas utendi thesauro cum agro. Vel ita: Thesaurus est coeleste desiderium; ager in quo absconditur, disciplina studii coelestis. Quem agrum venditis omnibus comparat, qui voluptatibus carnis renuntiat, et terrena desideria per coelestis disciplinae custodiam calcat, ut liberius se applicet studio intelligentiae. Thesaurum abscondere debemus, non in via, sed in corde nostro; quia in hac vita quasi in via patriae sumus, ne maligni spiritus quasi latrunculi nostrum iter obsidentes, nos exspolient, si publice thesaurum in via portaverimus. Non dico ut occultemus proximis bona opera nostra, cum scriptum sit: Videant opera vestra et glorificent Patrem vestrum , sed, ut in operibusaurus in agro, duo Testamenta legis sunt in Ecclesia, pro quorum intelligentia ut in otio discatur, temporalia contemnuntur. Quod et
Abbreviated transcription (Latin):
dentium. Tunc iusti fulgebunt sic̃ sol:
diat. Bonum sem̃ sunt hi: subaudis qͥ
sunt filii regni. Om̃ia scandala .i. eos
qui faciunt sine fine affectu m̃tis iniquȩ.
dicunt᷑ angli pͥmo colligere: qͥa in ipsa
resurrectione reꝓbi difficultate onerum
peccatoꝵ. depͥme ntͣ: electi uͦ rapientur
obuiam xp̃o in aera. In derris itaq sepa¬
rabunt᷑ iniusti a iustis ͭ demde uͦ in acre
bom iungent᷑ xp̃o. sc̃ĩtate suo mͦ fuigen¬
tes sine defectu: sic̃ sol in genere suo lu¬
cidissimum corpꝰ ẽ. Caminũ ignis:
dic̃ infernum. Officia quidẽ undictȩ
bomi angłi intelligunt᷑ implere bono
animo quomͦ iudex: officia uͦ miscdiȩ
mali non unplent: Lxxuii.
imile ẽ regnũ celoꝵ. thesauro abscon¬
dico in agro: quẽ qui inuenit hõ
ulum. ꝑ similitudinẽ thesauri in agͦ:
spci nr̃e opes intra se positas ostendit.
Thesaurus enuim in agro intelligitur
filius dĩ: absconditus in carne. aut in
ẽ: s quia celestes diuicie ñ nisi dam¬

Expanded text:
dentium. Tunc justi fulgebunt sicut sol diat. Bonum semen sunt hi, subaudis, qui sunt filii regni. Omnia scandala, id est eos qui faciunt sine fine affectu mentis iniquae: dicuntur angeli primo colligere, quia in ipsa resurrectione reprobi difficultate onerum peccatorum deprimentur, electi vero rapientur obviam Christo in aera . In terris itaque separabuntur injusti a justis; deindo vero in aere boni jungentur Christo, sanctitate suo modo fulgentes sine defectu, sicut sol in suo genere lucidissimum corpus est. Caminum ignis dicit infernum. Officia quidem vindictae, boni angeli intelliguntur implere bono animo, quomodo judex: officia vero misericordiae mali non implent. CAPUT LXXVII. Simite est regnum coelorum thesauro abscondito in agro: quem qPer similitudinem thesauri in agro, spei nostrae opes intra se positas ostendit. Thesaurus enim in agro intelligitur filius Dei absconditus in carne aut in sest; sed quia coelestes divitiae nonnisi dam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ȩccłia. similis ẽ michi qui sum pac̾ fami¬
lias. qͥa dominus exercituũ uidelic&ꝵ et
hominum & angłor: & qui ꝓfero de
thesauro cordis mei noua et uetera: idẽ
noui & ueteris testamenti scientiam.
Apłi quoq instructi cum p̃dicarent e¬
uangłium: comꝓbabant illud qđ de
thesauro doctrine eiciebant. legis & ꝓ
manum genus ad inferna descendere:
nouum ẽ regnũ celoꝵ. iuste uiuentes
penetrare. Predicator gͦ doctus & noua
scit ꝓferre de suauitate regni. et uetu¬
sta de terrore supplicii: ut uł pene ter¬
reant. quos p̃mia non inuitant. Et
factum ẽ cum consummasset ihie pa¬
rabolas istas: transut inde: lxxuiii.¬

Expanded text:
est Ecclesia, similis est mihi, qui sum paterfamiest Ecclesia, similis est mihi, qui sum paterfamilias, quia Dominus exercituum, videlicet hominum et angelorum, et qui profero de thesauro cordis mei nova et vetera, id est Novi et Veteris Testamenti scientiam. Apostoli quoque instructi, cum praedicarent Evangelium, comprobabant illud, quod de thesauro doctrinae eliciebant, legis et p: Vetus fuit humanum genus ad inferna descendere; Novum est, regnum coelorum juste viventes penetrare. Praedicator ergo doctus, et nova scit proferre de suavitate regni, et vetusta de terrore supplicii, ut vel poenae terreant, quos praemia non invitant. Et factum est, cum consummasset Jesus parabolas istas, transiit inde. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
tium solet excitari de frigore. Uoi dup¬
plex ostendit᷑ gehenna eẽ: idẽ nimii fri¬
goris & feruoris. Cui beati iob sententia
consentit dicentis. Ad calorem nunium:
transibunt ab aquis niuium. Uel stri¬
dor dentium ꝓdit indignantis affectũ:
eo qđ sero unumquẽq peniceat: scro
ingemiscat: sero irascat᷑ sibi: qui tam
ꝑuicaci imꝓbitate deliquerit. Intellexi¬
stis hec omnia. Dicunt ei. Etiam. Ait
illis. Ideo omnis scͥba doctus in regno
celoꝵ. similis ẽ homini pat̾ familias:
qui ꝓfert de thesauro suo noua & ue¬
tera. Aplis futuris magistris ñ cantũ¬
M
audientib s & intelligentib dignũ testi¬
monium reddit. sub nomine pat̾s fami¬
uas se comparans: & illos ꝓpt̾ scientiam
schas nuncupans. Ac si dicat. Quia intel¬
Iecistis: idco dico uob̃ quđ omnis scͥba doctꝰ.
idẽ. om̃is scbens in corde suo quȩ audit
a me sicut uos & alii in regno celoꝵ. qd̃

Expanded text:
tium solet incitari de frigore. Ubi dutium solet incitari de frigore. Ubi duplex ostenditur esse gehenna, id est, nimii frigoris et fervoris. Cui beati Job sententia consentit, dicentis: Ad calorem nimium transibit ab aquis nivium . Vel stridor dentium prodit indignantis affectum, eo quod sero unumquemque poeniteat, sero ingemiscat, sero irascatur sibi, qui tam pervicaci improbitate deliquerit. Intellexistis haec omnia? Dicunt ei: Etiam. Ait illis: Ideo omnis Scriba doctus in regno coelorum, similiqui profert de thesauro suo nova et vetera. Apostolus futuris magistris, non tantum audientibus, sed intelligentibus dignum testimonium reddit, sub nomine patrisfamilias se comparans, et illos propter scientiam Scribas noncupans. Ac si dicat: Quia intellexistis, ideo dico vobis, quod omnis Scriba doctus, id est, omnis scribens in corde suo quae a me audit, sicut vos et alii in regno coelorum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cum impleta ec̃t. educcutes & secus litus
sedentes elegerunt bonos in uasa sua ma¬
los autem foras miserunt. Sagenȩ comu
pisces de mari thrahat. homines a seculo
in lumen ueri solis educit. Conteruerãt
sibi apłi ex utroq testamento sagenam
ȩuangelii: & usq hodie in fuictib huiꝰ
seculi tendit᷑. capiens bonos ac malos. In
fine autẽ mundi trahet᷑ ad litus: & diser¬
ment᷑ pisces boni in celum: mali in gehennĩa
E ducent angłi ꝑ resurrectionẽ sagenam
impletam: q tunc ęccłia p̃destinatos om̃
continebit. Ꝙ secus litus hoc ẽ pꝰ finem
mundi officio sibi iniuncto quodamͦ
iudicantes qđ ꝑ sedem incelligit᷑. eligent
bonos inuasa sua.i. in et̃na tab̃nacula:
malos uͦ ne uideant głam di mittent
toras: in infernum scilicoe. Et hoc ẽ qaͣ
sequit᷑. Sic erit in consummatione scli.
Exibunt angłi & seꝑabunt malos de
medio iustoꝵ. et mittent eos in caminũ
ignis ardentis: ibi erit fletus & stridor
dentium. fiecus de ardore: stridor den¬

Expanded text:
cum impleta esset, educentes, et secus littus sedentes, elegerunt bonos in vasa sua, malos autem foras miserunt. Sagenae missapisces de mari trahat, homines a saeculo in lumen veri solis educens. Contexuerunt sibi apostoli ex utroque Testamento sagenam Evangelii, et usque hodie in fluctibus hujus saeculi tenditur, capiens bonos ac malos. REMIG. In fine autem mundi trahetur ad littus, et discernentur pisces boni in coelum, mali in gehennam. Educent angeli per resurrectionem sagenam impletam, quia tunc Ecclesia praedestinatos omnes continebit. Et secus littus, hoc est, post finem mundi sibi officio injuncto quodammodo judicantes, quod per sedem intelligitur, eligent bonos in vasa sua, id est, in aeterna tabernacula; malos vero, ne videant gloriam Dei, mittent foras, in infernum scilicet. Et hoc est quod sequitur: Sic erit in consummatione saeculi. Exibunt angeli, et separabunt malos de medio ignis; ibi erit fletus et stridor dentium. BEDA. Fletus de ardore, stridor den
Abbreviated transcription (Latin):
famã iħu. & omnia quȩ fiebant¬
ab eo: et hesitabat eo qđ diceretur
a quibꝰdam qđ ioħes surrexit a
mortius: a quibꝰdam uͦ quia helyas
apparuit: ab aliis autẽ quia ꝓpħa
unus de antiquis surrexit. ꝙ ait¬
herodes. Ioh̃em ego decollaui. Quis¬
autẽ ẽ iste de quo audio ego talia: Et que
rebat iudere eum. Apud marchũ ꝑyto¬
niam exp̃sse dicit ncrodes. Qũẽ ego decol¬
laui iohem: hic a mortuis resurrerit.
yronicȩ etiam potuit dicere seruis siuis
qui eum ꝓpͥis manib decollauerant:
qđ matħs sic narrat. Herodes ait pu¬
eris siuis. Hic ẽ iohes baptista. Ipse sur¬
rexit a mortuis: & idco uirtutes oꝑant᷑
in eo. Quod si hec uerba confirmantis¬
intelligant᷑: sentiendum ẽ post hesita¬
dionem confirmasse herodem in am¬
mo suo qđ ab aliis dicebat᷑. Sane qͥd̃e
senserunt. qđ maioris uirtutis futuri siit
sci a mortius resurgentes: quã fragili car¬
ne grauati. Quanta uideoꝵ mindia
extiterit contͣ dñm: ex euangłio docemͣ.

Expanded text:
rursus collecta et cremata latius dispergunt. Sed Dei providentia adfuerunt quidam monachi ex Hierosolymis, qui misti paganis ossa legentibus, maximam eorum partem congregaverunt, et ad patrem suum Philippum Hierosolymam detulerunt. At ille statim per diaconum suum Julianum misit Athanasio Alexandriae pud Marcum per ironiam expresse dicit Herodes. Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. BEDA. Ironice etiam potuit dicere servis suis, qui eum propriis manibus decollaverant, quod Matthaeus sic narrat: Herodes ait pueris suis: Hic est Joannes Baptista; ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur Hierosolymam, revelat Joannes caput suum juxta Herodis quondam regis habitionem confirmasse Herodem in animo suo, quod ab aliis dicebatur. Sane quidem senserunt, quod majoris virtutis futuri sint sancti a mortuis resurgentes, quam fragili carne gravati. Quanta Judaeorum invidia exstiterit contra Dominum, ex Evangelio docemur .
Abbreviated transcription (Latin):
meretͥtulȩ quȩ nũquam uidisse se
diceret homin̾e decollatum. assensuᷤ
sit. ut reus quidam capitalis cͥminis
in coniuiuo truncaret᷑. Quanto sce¬
leratior herodes & herodias & puel¬
la: Hec iuxta litteram. Nos autem
usq hodie cernimus in capite iohis
ꝑdidisse. Caput legis qđ ẽ xp̃e a corpe¬
abscidit᷑ ꝓprio. idẽ a uidaico ppło. & dat᷑
puellȩ de gentib. hoc ẽ romane eccłiȩ
& puella dat mat̾ suȩ adultere. uide¬
licet synagoge. in finem crediture. Cor¬
pus iob̃is sepelitur. caput in disco locat᷑
quia littera quasi humo tegit᷑. s sp̃c in
legis cemꝑib & cum iohe consepuitis:
discipuli eius. idẽ auditores legis. car¬
nalib in se obscruantiis extinctis quasi
ioħis corꝑe sepulto. ueniunt ex lege
ad ęuangłium: ex lutera ad sp̃m: in qͦ
inuentum. Ex quo temꝑe cepit in
eade ciuitate decollatio p̾cursoris ce¬
lebrari: ipso die ut arbitram᷑ qͦ caput

Expanded text:
meretriculae quae nunquam vidisse se meretriculae quae nunquam vidisse se diceret hominem decollatum, assensus sit, ut reus quidam capitalis criminis in convivio truncaretur. HIERON. Quanto sceleratior Herodes et Herodias et puella? Haec juxta litteram. Nos autem usque hodie cernimus in capite Joanniarum, perdidisse. Caput legis, quod est Chrabsciditur proprio, id est a Judaico populo, et datur puellae de gentibus, hoc est, Romanae Ecclesiae; et puella dat matri suae adulterae, videlicet Synagogae, in fine crediturae. Corpus Joannis sepelitur, caput in disco locatur, quia littera quasi humo tegitur, sed spiritlegis temporibus, et cum Joanne consepultis, discipuli ejus, id est auditores legis, carnalibus in se observantiis exstinctis, quasi Joannis corpore sepulto, veniunt ex lege ad Evangelium, ex littera ad spiritum, in quo nstat inventum. Ex quo tempore coepit in eadem civitate decollatio praecursoris celebrari, ipso die, ut arbitramur, quo caput
Abbreviated transcription (Latin):
occidere nabal. uirũ stultũ & impiũ.
atq omnia que ad illum ꝑtinerent de¬
moliri: s ad pͥmã int̃cessionẽ abigail.
prudentis feminȩ nabal. remisit mina
Nonsolum aut̃ẽ inuirando. s etiam in
omni qđ agimus hec moderatio soller¬
cius ẽ obseruanda: ut si talem forte lap¬
sum inciderimus. ex quo sine aliquo
peccato surgere ñ possimuf. Illũ potiꝰ
euadendi aditum petamus. in quo
minus ꝑiculum ẽẽ cernimꝰ: iuxta illoᷤᷤ
qui hostilib clausi muris. cum euade¬
re desiderantes. portarũ accessum sibi
int̃dictum considerant: ibi necẽẽ ẽ. ut
desiliendi locum eligant. ubi muro
existente breuiore. mimmũ ꝑicuili ca¬
storiacus. quomͦ eo temꝑe ab omnib
credebat᷑. Ubi dicit᷑ & ꝓpt̃ simul recũ¬
bentes: uult herodes sui sceleris om̃s¬
ẽẽ consortes. Legimus in hystoria ro¬
mana flaminim ducem romanoꝵ
a censorib pulsum de curia: ideo qdđ

Expanded text:
occidere Nabal virum stultum et impium , occidere Nabal virum stultum et impium , atque omnia quae ad illum pertinerent demoliri; sed ad primam intercessionem Abigail, prudentis feminae, Nabal remisit minas. Non solum autem in jurando, sed et in omni quod agimus, haec moderatio solertius est observanda, ut si talem forte lapsum inciderimus, ex quo sine aliquo peccato surgere non possimus, illum potius evadendi aditum potamus, in quo minus periculum esse cernimus: juxta illos qui, hostilibus clausi muris, cum evadere desiderantes, portarum accessum sibi interdictum considerant, ibi necesse est ut desiliendi locum eligant, ubi muro existente breviore, minimum periculi cstoricus, quomodo eo tempore ab omnibus, credebatur. Ubi dicitur, et propter simul recumbentes, vult Herodes omnes sui sceleris esse consortes. Legimus in Romana historia Flaminium ducem Romanorum, a censoribus pulsum de curia, ideo quod
Abbreviated transcription (Latin):
in disco caput ioħis baptistę. Ꝙ con¬
tristatus ẽ rex. Ppt̃ utramentũ autem
&. simul recumbentes: noluit eã con¬
tristare. Misitq spiculatorem. & decol¬
lauit ioh̾em in carcere. et allatum ẽ
caput cius in disco. & datum ẽ puellȩ:
& dedit matͥ suȩ. Et accedentes disci¬
puli eius. tulcrunt corpus cuis: & sepe¬
licrunt illud in monumento. Q ue¬
nientes nuntiauerunt ih̾u Gimens
herodias ne aliquando herodes iohe
monente resipisceret: optabat in po¬
testate linguam habere. quȩ illicitaᷤ
hoc forte iurauit. ut futurȩ occasioĩ
machinas p̃pararet. Alioquin si ob
insuirandum sedicit fecisse. quid si
matͥs filia postulasset interitũ: Sane
si aliquid forte nos incantius urasse con¬
tigerit. qđ obseruatum uergat in peiorẽ
exitum. lib̃e illud consilio salubriore
mutandũ nouerimus: ac magis instan-¬
te necessitate ꝑiurandum nob. quã ꝓ
uitando ꝑiurio in aliud crim̃ grauius
cẽ diuertendum. Iurauit dauid ꝑ dnm

Expanded text:
is Baptistae. Et contristatus est rex; propter juramentum autem et propter simul recumbentes noluit eam contristare. Misitque spiculatorem, et decollavit Joannem in carcere; et allatum est caput ejus in disco, et datum est puellae, et dedit matri suae. Et accedentes discipuli ejus, tulerunt corpus ejus, et sepelierunt illud in monumento. Et venientes nuntiaverunt Jesu. Timens Herodias, ne aliquando Herodes, Joanne monente, resipisceret, optabat in potestate linguam habere, quae illicitas hoc forte juravit, ut futurae occasioni machinas praepararet. Alioquin si ob usjurandum se dicit fecisse, quid si matris filia postulasset interitum? Sane si aliquid forte nos incautius jurasse contigerit, quod observatum vertat in pejorem exitum, libere illud consilio salubriore mutandum noverimus ac magis instante necessitate perjurandum nobis, quam pro vitando perjurio, in aliud crimen gravius esse divertendum. Juravit David per Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑamini non cibum qui ꝑit. s qui
ꝑmanet in uitã ȩternam : quẽ filius
hominis dabit uobis. Idẽ querite me
ꝓpt̾ me: non ꝓpt̾ aliud. Ipse ẽ enim
cib quo uiuunt & angłi. qui ꝑma¬
net in uitã ȩternam. ut pꝰ aꝑte dicet.
Satagit gͥ eoꝵ. saciare m̃tes: quoꝵ sa¬
ciauit & uentres. Uere filius hominis
dat cibum spũalem: unde sequitur.
nẽ cccris compararet᷑ hominib: ideoq
de illo dictum ẽ. Unxit ce ds ds tuus
olco exultationis: p̃ participib tuis¬

Expanded text:
 qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis dabit vobis. Id est, quaerite me propter me, non propter aliud. Ipse est enim cibus quo vivunt et angeli, qui permanet in vitam aeternam, ut post aperte dicet. Satagit igitur eorum satiare mentes, quorum satiavit et ventres. Vere Filius hominis dat cibum spiritualem. Unde sequitur: ne caeteris comparetur hominibus, ideoque de illo dictum est: Unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis p
Abbreviated transcription (Latin):
me ad uos. Pretimore nimirũ clama¬
uerunt: qͥa magni timoris indiciũ ẽ
confusus clamor & incerta uox. Qd
autẽ curbati sunt dñm tñ uidentes
sup mare ambulantẽ. mystice in sinu¬
at: quia sepe fit ut cum aliqua subito
diutinc tͥbulationis orit᷑ sedatio. ñ sta¬
tim credit᷑ ucra lib̃atio. Ideoq ꝑmanen¬
de pͥori formidine. intensa ad lib̾ationẽ
dirigat᷑ oratio: quia ꝓpe ẽ dñs omnib in¬
uocantib eum. Qd uͦ dixerunt fantasma
eẽ: significat quia quidã cedentes diabo¬
lo de xp̃i aduentu dubitabant. Unde
illud. Putas inucniat filiꝰ hominis
fidem in terra: m. cti.
espondens autẽ petrus dicit. Domine:
si tu es iube me uenire adte suꝑ aquas.
At ipse ait. Ueni. Et descendens petrus

Expanded text:
me ad vos . Prae timore nimirum clamame ad vos . Prae timore nimirum clamaverunt, quia magni timoris indicium est confusus clamor et incerta vox. Quod autem turbati sunt, Dominum tamen videntes ra mare ambulantem, mystice insinuat; quia saepe fit ut cum aliqua subito diutinae tribulationis oritur sedatio, non statim creditur vera liberatio. Ideoque permanente priori formidine, intensa ad liberationem dirigatur oratio, quia prope est Dominus invocantibus eum . Quod vero dixerunt phantasma esse, significat quia quidam credentes diabolo, de Christi adventu dubitabant. Unde illud: Putas inveniat Filius hominis fidem in terra? . M. 151X Respondens autem Petrus, dixit: Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas. At ip
Abbreviated transcription (Latin):
nuo lib̾ati amplius creptionis suȩ mira¬
culum stuꝑent: & maiores grãs dño re¬
ferrent. Idẽ fit in tempestatib passionũ:
quȩ a ꝑfidis ingerunt᷑. Unde illud ec¬
cliȩ: martyrii certamine desudantis.
Quare me reppulisti & quare tristis
incedo dum affligit me inimicus:
S quomͦ apłi intelligere potuerunt
dnm uelle p̃terur eos÷ nisi qͥa in di¬
uersum ibat: Quis noc mystice ñ ad¬
uertit: Quomͦ gͦ uolebat p̃tcrire quos
confirmauit: nisi quia illa uoluntaᷤᷤ
p̃tercundi ad eliciendum illũ clamore
ualebat. cui subueniri oportebat:: orra
Et uidentes cum supͣ mare ambu¬
lantem. turbati sunt dicentos. qͥa fan¬
tasma ẽ: et p̃timore damauerunt. Sta
timq ihe loquutus ẽ cis diccus. Habcte
fiduciam. Ego sum: nolite timere.
Non subuixit quis eẽt. qͥa uel ex nota
uoce poterant cum inteluigere: uel ex
h qd eũ ad moysen ita nouerant locu¬
tum. Hec dices filiis isrł. Qui ẽ: misit

Expanded text:
nuo liberati, amplius ereptionis suae miranuo liberati, amplius ereptionis suae miraculum stuperent, et majores gratias Domino referrent. Idem fit in tempestatibus passionum, quae a perfidis ingeruntur. Unde illud Ecclesiae, martyrii certamine desudantis: Quare me repulisti? Quare tristis incedo, dum affligit me inimicus! Sed quomodo apostoli intelligere potuerunt Dominum velle praeterire eos, nisi quia in diversum ibat? Quis hoc mystice non advertit? Quomodo ergo volebat praeterire quos confirmavit, nisi quia illa voluntas praetereundi, ad eliciendum illum clamorem valebat, cui subveniri oportebat. M. R. A. Et videntes eum supra mare ambulantem, turbati sunt, dicentes: Quia phantastimque Jesus locutus est eis, dicens: Habete fiduciam; ego sum, nolite timere. Non subjunxit quis esset, quia vel ex nota voce poterant eum intelligere, vel ex hoc, quod eum ad Moysen ita noverant locutum: Haec dices filiis Israel: Qui est misit