comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pelagii de hac re argument atio quȩ int̃ alia
eius damnabilia etiam litteris apłicę sedis ad¬
iuncta ẽ. ita se habet. Si enim anima inqͥt¬
ex traduce non ẽ. sed sola caro tantum hab&
traducem peccati: sola crgo pęnam merecur.
Iniustum ẽ enim ut hodie nata anima non
ex massa adȩ tam antiquum peccatũ por¬
det alienũ: quia nulla ratione concedidur. uc
ds qui propͥa peccata dimitcit. unũ impuctt
alienũ. Si ergo ita potes animarũ asscrere
sinc ulla ꝓpagine nouitatẽ. ut ratione iusta.
& a fide catholica non aliena. etiã sic primi
hominis peccato ostendantur obnoxiȩ: assere
quod sentis ut potes. Si audem ñ eas alit̃ po¬
des aꝓpagatione facere alienas nisi ut simł
facias ab om̃i peccati uinculo liberas: cohi¬
be de ab huiꝰmodi disputadione om̃imͦ. Non
ẽ enim falsa etiã in paruulorũ baptismate re¬
missio peccatorũ: nec uerbodenꝰ dicitur. s ue¬

Expanded text:
Pelagii de hac re argumentatio. quae inter alia Pelagii de hac re argumentatio. quae inter alia eius damnabilia etiam litteris apostolicae sedis adiuncta est, ita se habet: Si anima\', inqex traduce non est, sed sola caro tantum habet traducem peccati; sola ergo poenam meretur. Injustum est enim ut hodie nata anima non ex massa Adae, tam antiquum peccatum portet alienum; quia nulla ratione conceditur ut deus, qui propria peccata dimittit, unum inputet alienum. Si ergo ita potes animarum adserere sine ulla propagine nouitatem, ut ratione iusta et a fide catholica non aliena etiam sic peccato primi hominis ostendantur obnoxiae. adsere. quod sentis, ut potes. si autem non eas aliter potes a propagatione facere alienas, nisi ut simul facias ab omni peccati uinculo liberas, cohibe te ab huius modi disputatione omni modo. non est enim falsa etiam in paruulorum baptismate remissio peccatorum nec uerbo tenus dicitur, sed ue
Abbreviated transcription (Latin):
midine derras. quod ex cymeo. id ÷ ex sibillino
carmine se fassus ẽ transtulisse uirgilius: q̃m
fortassis etiam illa uades aliquid de unico sal¬
uatore in sp̃u audierat quod necesse habuit ẽ¬
ficeri. Hȩc tibi dñe merito suspiciendȩ. & in
xp̃o dilectissime. ac desid̾antissime fr̃. siue
pauca siuc forsitan multa sint. utcunq occu¬
padissime scͥpsi. Cua mereri scͥpta desidero. &
te nomen dedisse inder competentes uel datu¬
rum ẽẽ iamiamq cognoscere. Dñs ds̃ nr̃ in
quem credidisti & hic & infuturo scło te con¬
seruet domine merito suspiciende. & in xp̃o di¬
lectissimȩ ac desiderantissimȩ frater:¬

Expanded text:
midine terras. quod ex Cymaeo, id est ex Sibyllino midine terras. quod ex Cymaeo, id est ex Sibyllino carmine se fassus est transtulisse Vergilius, quoniam fortassis etiam illa uates aliquid de unico saluatore in spiritu audierat, quod necesse habuit confiteri. haec tibi, domine merito suscipiende et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater, siue pauca siue forsitan multa sint, utcumque occupatissimus scripsi. tua sumere rescripta desidero et te nomen uel dedisse inter competentes uel daturum esse iam iamque cognoscere. dominus deus, in quem credidisti, et hic et in futuro saeculo te conseruet. domine merito suscipiende et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater
Abbreviated transcription (Latin):
te ipsum. in his duobus preceptis tota lex pen¬
det & prophete. In illo primo rerum diumarũ.
in hoc sccło rerum humanarum ẽ cum benuo¬
lentia & caritate consensio. Hec duo si mecum
firmissime teneas. amicicia nr̃a uera ac sempi¬
terna erit: & non solum nos inuicem. sed etiã
ipsi dño sociabit. Quod ut fiat exhortor gra¬
uitatẽ & prudentiam tuam: ut iam etiã fide¬
lium sacramenta ꝑcipias. Decet enim ȩcatem
& congruit quandum credo moribus tuis. Me¬
mendo quid michi dixeris ꝓfecturo. Comicum
quidem de terentio recolis uersum. s cam̃ ap¬
tissimum & udilissimum: nunc hic dies aliam
uitam affcit. alios mores postulat. Quod si
ueraciter dixisti. sicut de de dubitare ñ debeo.
iam profecto sic uis ut sis dignus baptismo sa¬
lutari. remissionem p̃teritorum acciꝑe pecc̃ors.
dicat genus humanum. te duce siqua manerł
scelcris uestigia nr̃i. irrita ꝑpetua soluent for¬

Expanded text:
te ipsum: in his duobus praeceptis tota lex pente ipsum: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. in illo primo rerum diuinarum. in hoc secundo rerum humanarum est cum beniuolentia et caritate consensio. haec duo si mecum firmissime teneas, amicitia nostra uera ac sempiterna erit et non solum inuicem nos sed etiam ipsi domino sociabit. Quod ut fiat, exhortor grauitatem et prudentiam tuam. ut iam etiam fidelium sacramenta percipias; decet enim aetatem et congruit, quantum credo. moribus tuis. memento, quid mihi dixeris profecturo comicum quidem de Terentio recolens uersum sed tamen aptissimum et utilissimum: Nunc hic dies aliam uitam adfert, alios mores postulat. quod si ueraciter dixisti. sicut de te dubitare non debeo. iam profecto sic uiuis, ut sis dignus baptismo salutari remissionem praeteritorum accipere peccatorum. dicat genus humanum: Te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent for
Abbreviated transcription (Latin):
quod illo tempore cum in uana mundihuiꝰ
ȩstuarem quamuis me multum amare uidereris.
nondum eras amicus meus. qñ nec ipse michi
amicus eram. sed potius inimicus. diligebam
quippe iniquitatem. & reuera quia diuma set¬
tentia ẽ. qua scͥptum ẽ in scĩs libris. qui autem
diligit iniquitatem odit animam suam. Cum
ergo odissem anmam meã. uerum amicum
quomodo babere poteram ea michi optantẽ
in quib me ipse mapsum padiebar inimicum:
Cum uero benignitas & gr̃a saluatoris nr̃i illu¬
xit michi non scđm merita mea sed scdm ipsiꝰ
miscd̃iam. du abhac alienus quomodo posses
penitus ignorabas. & non in hoc me amabas
in quo michi ipse iam fueram ut cunq amicꝰ
effectus: Grãs itaq dño: quod de de michi
amicũ facere tandem aliquando dignatur.
qui duob p̃ceptis cuncta preconia diuina
conclusit dicens. diliges dñm dm̃ tuum ex
toto corde tuo. & ex tota anima tua. & ex do¬
ta mente tua. & diliges ꝓximum tuum sicut

Expanded text:
quod illo tempore, cum in uana mundi huius quod illo tempore, cum in uana mundi huius aestuarem, quamuis me multum amare uidereris. nondum eras amicus meus, quando nec ipse mihi amicus eram sed potius inimicus. diligebam quippe iniquitatem et uera, quia diuina, sententia est. qua scriptum est in sanctis libris: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam. cum ergo odissem animam meam, uerum amicum quo modo habere poteram ea mihi optantem, in quibus ipse me ipsum patiebar inimicum? cum uero benignitas et gratia saluatoris nostri inluxit mihi non secundum merita mea sed secundum ipsius misericordiam. tu ab hac alienus quo modo esse penitus ignorabas et non in hoc me amabas, in quo mihi ipse iam fueram utcumque amicus effectus? Gratias itaque domino, quod te mihi amicum facere tandem aliquando dignatur. qui duobus praeceptis cuncta praeconia diuina conclusit dicens: Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua et: Diliges proximum tuum tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
dissensio ẽ. qui eas rerum diuinarũ cognitioe
pensamus. ne plus eis tribuamus quã modus
carum iustissime postulat. nec eas in aliquo cõ¬
temptu abiciendo creatori earum dño celestiũ
terum atq terrestrium faciamus iniuriã. Ita
fit ut inter quos amicos non ẽ rerũ consensio
diuinarũ. nec humanarum eẽ plena possit
ac uera. Necesse ẽ enim ut aliter quam opor¬
det humana estimet qui diuma condemnit:
nec hominem recte diligere nouerit quis quie
eum non diligit qui hominẽ fęcit. Pinde ñ
dico nunc michi plenius es amicus. qui eras
ex parte. sed quantum ratio indicat. nec ex
parde eras. q̃n nec in rebus humanis mecum
amiciciam ueram denebas. Rerum quippe
diuinarum ex quib recte humana pensant᷑
socius michi nondum eras. siue qñ nec ipse
in eis eram. siue postea quam ego eas utcunq
sapere cepi. aquib tulonge abhorrebas. Nolo
autem succenseas. ne dibi indeatur absurdum

Expanded text:
dissensio est, qui eas rerum diuinarum cognitione dissensio est, qui eas rerum diuinarum cognitione pensamus. ne plus eis tribuamus. quam modus earum iustissime postulat, nec eas iniquo contemptu abiciendo creatori earum domino rerum caelestium atque terrestrium faciamus iniuriam. ita fit, ut, inter quos amicos non est rerum consensio diuinarum, nec humanarum esse plena possit ac uera. necesse est enim, ut aliter, quam oportet, humana aestimet, qui diuina contemnit, nec hominem recte diligere nouerit, quisquis eum non diligit, qui hominem fecit. proinde non dico: \'Nunc mihi plenius amicus es, qui eras ex parte\', sed, quantum ratio indicat, nec ei parte eras, quando nec in rebus humanis mecum amicitiam ueram tenebas. rerum quippe diuinarum. ei quibus recte humana pensantur, socius mihi nondum eras, siue quando nec ipse in eis eram siue posteaquam ego eas utcumque sapere coepi, a quibus tu , longe abhorrebas. \'hNolo autem suscenseas nec tibi uideatur absurdum,
Abbreviated transcription (Latin):
tunc dilectorib meis inter precipuos aura lay¬
dis inflabas. Porro in rebus diuinis quarum
nichil illo dempore nulla eluxerat ueritas uti¬
q in maiore illius definitionis parde ur̃a ami¬
cicia claudicabat. Erat enim rerum tantũmͦ
humanarũ. non etiam diuinarum: quamiuis
cum beniuolentia & caritate consensio. & pꝰtca¬
quam illa cupcre destiti. tu ꝑseuerante quidem
beniuolentia saluum me ẽẽ cupiebas salute mor¬
tali. & ea rerum prosꝑitate felicem ꝗͣ mundus
optare consucuit. etiam sic aliquantum dibi e¬
rat metum rerum humanarum beniuola &¬
cara consensio. Nunc ergo quantum de te
gaudeo quib explicem uerbis quando eum
quem quoquomodo habui diu amicũ. habeo
iam uerum amicum: Accessit enim rerum c̃ẽ
consensio diuinarum. qm̃ qui mecũ temꝑasẽ
uitam quondam iocundissima benignitate
duxisti. nunc spe uitȩ ȩternȩ mecũ ẽẽ cepisti. Mͦ
uere ctiam de rebus humanis inter nos nulla

Expanded text:
tunc dilectoribus meis inter praecipuos aura lautunc dilectoribus meis inter praecipuos aura laudis inflabas. porro in rebus diuinis, quarum mihi illo tempore nulla eluxerat ueritas, utique in maiore illius definitionis parte nostra amicitia claudicabat: erat enim rerum tantum modo \'humanarum\' non etiam \'diuinarum\' quamuis cum beniuolentia et caritate consensio\'. Et posteaquam illa cupere destiti, tu quidem perseuerante beniuolentia saluum me esse cupiebas salute mortali et ea rei-um prosperitate felicem, quam mundus optare consueuit. et iam sic itaque aliquantum tibi erat mecum rerum humanarum beniuola ecara consensio. nunc ergo quantum de te gaudeo, quibus explicem uerbis, quando eum, quem quoquo modo habui diu amicum, habeo iam uerum amicum? accessit enim rerum etiam consensio diuinarum. quoniam, qui mecum temporalem uitam quondam iucundissima benignitate duxisti, nunc in spe uitae aeternae mecum esse coepisti. modo- uero etiam de rebus humanis inter nos nulla
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ idolotitum. aut certum ẽ non eẽ. aut ignorat᷑.
Si ergo certum ẽ eẽ. melius xp̃iana uirtude respu-¬
itur. si audem uel non ẽẽ scitur uel ignoratur:
sine ullo conscientiȩ scrupulo in usum necessita¬
xp̃o dilectissimo ac desiderantis-¬
simo fr̃i marciano. augustinus
in dño salutẽ. Arripui uel potius
obripui. & quodammͦ furatus sum. memetipsũ
multis occupationib meis ut tibi scriberem an-¬
tiquissimo amico. quem tam̃ non habebam qͣn
diu in xp̃o non tenebam. Nosti quippe ut de¬
fituerit amiciciam romani ut ait quidam ma¬
ximus auctor tullius eloquii. Dixit enim & ue¬
rissime dixit. Amicicia ẽ. rerum humanarum
& diuinarum cum beniuolentia & caritate con-¬
sensio. Tu autem mi carissime aliquando michi
consentiebas in rebus humanis cum eis more
uulgi frui cuperem. & michi ad ea capessenda
quorum me penitet fauendo uelificabas. ĩmo
uero ula cupiditatum mearum cum cęceris

Expanded text:
esse idolothytum aut certum est non esse aut ignoratur. esse idolothytum aut certum est non esse aut ignoratur. si ergo certum est esse, melius Christiana uirtute respuitur; si autem uel non esse scitur uel ignoratur, sine ullo conscientiae scrupulo in usum necessitaCHRISTO DILECTISSIMO AC DESIDERANTISSIMO FRATRI MARCIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Abripui uel potius subripui et quodam modo furatus sum memet ipsum multis occupationibus meis. ut tibi scriberem antiquissimo amico, quem tamen non habebam, quam diu in Christo non tenebam. nosti quippe, ut definierit amicitiam \'Romani\', ut ait quidam, \'maximus auctor Tullius eloquii\'. dixit enim et uerissime dixit: \'Amicitia est rerum humanarum et diuinarum cum beniuolentia et caritate consensio\'. tu autem, mi carissime, aliquando mihi consentiebas in rebus humanis, cum eis more uulgi frui cuperem, et milii ad ea capessenda, quorum me paenitet. fauendo uelificabas, immo uero uela cupiditatum mearum cum ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
ciderit: nobis imputetur. Alioquin nec ferra¬
menta domestica & agrestia sunt habenda. ne
quis cis uel se uel alterum interiat. nec ar-¬
bor aut restis. ne quis se inde suspendat. nec
fenestra facienda ẽ. ne ꝑ hanc se quisq preci-¬
pitit. Quid plura commorem. cum ea com¬
memorando finire non possim: Quid enimẽ
in usu hominum bono ac licito unde ñ possit
etiam ꝑnicies inrogari: Restat ni fallor ut di-¬
camus aliquid de illo uiatore xp̃iano quẽ com-¬
memorasti uictum famis necessitate si nichil us-¬
piam inuenerit nisi cibum in idolio positum.
ubi alius nullus ẽ hominum. utrum ei satius sit
fame mori quam illud in alimentum sumere.
In qua questione qm̃ non ẽ consequens ut cibus
ille idolotitum sit. potuit enim uel ab eis qͥ ibi
ab itinere deuerdentes corpus refecerant oblunoe
seu uoluntate dimitti. uel illic obaliam causam
quãlibet poni breuiter respondeo. aut certum ẽ

Expanded text:
ciderit, nobis inputetur. alioquin nec ferraciderit, nobis inputetur. alioquin nec ferramenta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se uel alterum interimat, nec arbor aut restis, ne quis se inde suspendat, nec fenestra facienda est, ne per hanc se quisque praecipitet. quid plura commemorem, cum ea commemorando finire non possim? quid enim est in usu hominum bono ac licito, unde non possit etiam pernicies inrogari r Restat, ni fallor, ut dicamus aliquid de illo uiatore Christiano, quem commemorasti uictum famis necessitate, si nihil uspiam inuenerit nisi cibum in idolio positum, ubi alius nullus est hominum, utrum ei satius sit fame emori, quam illud in alimentum sumere. in qua quaestione quoniam non est consequens, ut cibus ille idolothytum sit, potuit enim uel ab eis, qui ibi ab itinere deuertentes corpus refecerant, obliuione seu uoluntate dimitti uel illic ob aliam causam quamlibet poni, breuiter respondeo. aut certum est
Abbreviated transcription (Latin):
les. aut publica functione teneatur. ut non ꝓ
se hoc faciat. sed ꝓaliis uel ꝓciuitate ubi ipse
est. accepta legitima potestate. si eius congruit
ꝑsonȩ Qui ucro repelluntur aliquo derrore ne
faciant malum: etram ipsis aliqͥd fortasse p̃¬
statur. Hinc autem dictum ẽ. non resistamus
malo. ne nos uindicta delectet. quȩ alieno malo
ammũ pascit: non ut correctionem hominũ
ex ipsorum usu ꝑcussus itdcitat. Ncq cnim it¬
us ẽ xp̃ianus si bos eius aliquem feriendo. uel.
equus calcem iaciendo aliquem occidat. aut
ideo non debent xp̃iam boues habere cornua.
aut equus ungulas aut dentes canis. Aut uͦ
ꝑferietur. insidias sibi a quibus dam ꝑditis p̃¬
parari. & obhoc deductores accepit armatos. fi
in illa arma scelerati homines incidissent. paulꝰ
in effusione sanguinis eorum suum crimen
agnosceret: Absit ut ea quȩ propder bonum
ac licitum facimus aut habemus. siquid ꝑħ

Expanded text:
les aut publica functione teneatur, ut non pro les aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis uel pro ciuitate, ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si eius congruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne male faciant, etiam ipsis aliquid fortasse praestatur. hinc autem dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum pascit, non ut correctionem hominum ex ipsorum usu percussus intereat. neque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut equus ungulas aut dentes canis aut ueroperferretur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos, si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum suum crimen agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum ac licitum facimus aut habemus, si quid pe
Abbreviated transcription (Latin):
q̃n autẽ sic mituntur sacrificia in aquas. ut
ipsis aquis sacrificentur. Non ideo utiq soł
huius luce non utimur: quia ei sacrilegi ubi
possunt sacͥficare non cessant. Sacrificatur ẽ
uentis quib tam̃ utimur ad tantas nr̃as com¬
moditates: cum eorumdem sacͥficiorum fumũ
ipsi quodammͦ haurire & uorare uidcãtur. Si
quis dubitat de aliqua carne quod immolati¬
cia sit. & non ẽ immolaticia. si eam cogitatio¬
nem tenuerit quod immolaticia non sit. & ca
uescatur. non utiq peccat: quia nec ẽ. nec iam
putatur immolaticia. & si andea putabatur. Ne¬
q enim non licet cogitationes corrig̾e a falsita¬
te in ueritadem. siquis audem bonũ putau̾it
ẽẽ quod malum ẽ & fȩcerit. hoc putando utiq
peccat. & ea sunt omnia peccata ignorantie q̃n
quisq bene fieri putat quod male fit. De oc¬
cidendis hominib ne ab cis quisq occidat᷑.
non michi placet consilium nisi forte sit mi¬

Expanded text:
quando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut quando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut ipsis aquis sacrificetur, non ideo utique solis huius luce non utimur, quia ei sacrilegi, ubi possunt. sacrificare non cessant. sacrificatur etiam uentis, quibus tamen utimur ad tantas nostras commoditates, cum eorundem sacrificiorum fumum ipsi quodam modo haurire et uorare uideantur. si quis dubitat de aliqua carne, utrum immolaticia sit, et non est immolaticia, si eam cogitationem tenuerit, quod immolaticia non sit, et ea uescatur, non utique peccat, quia nec est nec iam putatur immolaticia, etsi antea putabatur. neque enim non licet corrigere cogitationes a falsitate in ueritatem. si quis autem bonum putauerit esse, quod malum est, et fecerit, hoc putando utique peccat. et ea sunt omnia peccata ignorantiae, quando quisque bene fieri putat, quod male fit. De occidendis hominibus, ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit mi
Abbreviated transcription (Latin):
audem peccat qui cibum postea nesciens man¬
ducaucrit. quem prius tanquam idolotitum
respuit. Holus uel quilibet fructus in quolib
agro natus. etus ẽ qui creauit: quia dm̃ ẽ t̾ra
& plenitudo cius. & citatura clĩ bona ẽ. Quod
si illud quod in agris nascitur consecrat᷑ idolo
uł sacrificatur: tunc inter idolotita deputandr̃.
est. Cauendum ẽ enim ne si putauerimus non
uescendum olere quod nascitur in orto tem¬
pli idoli: consequens sit ut existimemus non
debuisse apłos apud athenas cibum sumere.
quia ciuitas erat minerue eiusq numini con¬
secrata. Hoc & de puteo responderm uel fonde
qui in demplo ẽ. Plus autem mouet reuera si
aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum
piciatur. sed eadem ratio ẽ acris qui omnem
cum fumum recipit de quo supra diximus.
ac si hoc ideo putatur distare quia illua sac¬
ficium de quo fumus aeri confunditur non
fit ipsi aeri sed idolo alcus uel demonio. Ali¬

Expanded text:
autem peccat, qui cibum postea nesciens manautem peccat, qui cibum postea nesciens manducauerit, quem prius tamquam idolothytum respuit. holus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est. sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sacrificatur, tunc inter idolothyta deputandum est. cauendum est enim, ne, si putauerimus non uescendum holere, quod nascitur in horto templi idoli, consequens sit, ut existimemus non debuisse apostolos apud Athenas cibum sumere, quia ciuitas erat Mineruae eiusque numini consecrata. hoc et de puteo responderim uel fonte, qui in templo est. plus autem mouet re uera, si aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum proiciatur. sed eadem ratio est aeris, qui omnem eum fumum recipit, de quo supra diximus, aut, si hoc ideo putatur distare, quia illud sacrificium, de quo fumus aeri confunditur, non fit ipsi aeri sed idolo alicui uel daemonio, ali
Abbreviated transcription (Latin):
de luco alienorum deoꝵ iussit ligna ad holo¬
caustum adhiberi: & de iherico ut om̃e aurũ.
argentum & cramentum inferretur in thesay¬
ros dñi. Quapropt̃ etiam illud quod in deu¬
deronomio scͥptum ñ concupisces aurum uł
argentum corum. nec accipias inde tibi ne ex¬
cedas propt̃ illud qm̃ abhominatio ẽ dño
deo tuo. & non conferes execratum indomũ
tuam & cris anathema sicut & illud ẽ. & of¬
fensione offendes. & coinquinatione inquina¬
beris abhominatione illa quia anathema ẽ:
sadis apparet aut ipsos priuatos usus in tali¬
bus eẽ prohibitos. aut ne sic iñ aliquid inferat᷑
in domum ut honoretur. Tunc enim ẽ abho¬
minatio & execratio. non cum talib sacͥlegiis
honor aꝑtissima destructione subuertitur. De
escis audem idolorum nichil amplius nos de¬
bere obseruare quam quod preccpit apls cer¬
tus esto: & ideo de hac re uerba cius recole. quȩ
si obscura c̃ent. ꝓ modulo nr̃o exponcrem᷑. N

Expanded text:
de luco alienorum deorum iussit ligna ad holode luco alienorum deorum iussit ligna ad holocaustum adhiberi et de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in thesauros domini. quapropter etiam illud, quod in Deuteronomio scriptum est: Non concupisces argentum uel aurum illorum nec accipies inde tibi, ne excedas propter illud, quoniam abominatio est domino deo tuo; et non conferes execramentum in domum tuam et eris anathema, sicut et illud est, et offensione offendes et coinquinatione inquinaberis abominatione illa, quia anathema est. satis apparet aut ipsos priuatos usus in talibus esse prohibitos aut, ne sic inde aliquid inferatur in domum, ut honoretur; tunc est enim abominatio et execratio, non cum in talibus sacrilegus honor apertissima destructione subuertitur. De escis autem idolorum nihil amplius nos debere obseruare, quam quod praecepit apostolus, certus esto. et ideo de hac re uerba eius recole, quae si obscura essent, pro modulo nostro exponeremus. non
Abbreviated transcription (Latin):
E adem ẽ etiam ratio lauachiorum. Neq enim
sp̃m deducere de aere dubitamus. in quẽ scimus
ire fumum ex aris omnib & incensis demoni¬
orum. Unde apparet illud ẽe ꝓhibitum. ne in
honorem alienorum deorum aliqua re utamͣ:
aut ut existimemur sic eam accipiendo ut qͣm¬
uis animo contemnamus eos. tam̃ qui nr̃m
animũ ignorant. ad hȩc honoranda ȩdificemꝰ.
Et cum templa idola luci & siquid hunismodi
data potestate euertuntur. quamius manife¬
stum ẽ cum id agimus non ea nos honorare. s
potius decestari. ideo in usus tam̃ nr̃os pͥuatos
dumtarat & proprios ñ debemus inde aliquid
usurpare. ut appareat nos pietate ista destruc¬
re non auaricia. Cum uͦ inusus communes
non proprios ac priuatos uł in honorem dĩ ue¬
ri conu̾tuntur. hoc de illis fit quod de ipsis
hominib cum ex sacrilegis & impiis in ueram
religionem mutantur. Eoc ds̃ indelligidur do¬
cuisse illis destimoniis que ipse posiusti cum

Expanded text:
eadem est etiam ratio lauacrorum. neque enim eadem est etiam ratio lauacrorum. neque enim spiritum deducere de aere dubitamus, in quem scimus ire fumum ex aris omnibus et incensis daemoniorum. unde apparet illud esse prohibitum, ne in honorem alienorum deorum aliqua re utamur aut uti existimemur sic eam accipiendo, ut, quamuis animo contemnamus, eos tamen, qui nostrum animum ignorant, ad haec honoranda aedificemus. et cum templa, idola, luci et si quid huius modi data potestate euertuntur, quamuis manifestum est, cum id agimus, non ea nos honorare, sed potius detestari, ideo tamen in usus nostros priuatos dum taxat et proprios non debemus inde aliquid usurpare, ut appareat nos pietate ista destruere, non auaritia. cum uero in usus communes, non proprios ac priuatos, uel in honorem dei ueri conuertuntur, hoc de illis fit, quod de ipsis hominibus, cum ex sacrilegis et impiis in ueram religionem mutantur. hoc deus intellegitur docuisse illis testimoniis, quae ipse posuisti, cum
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis scĩs legi meminerim ne ab alio iura¬
tionem accipiamus. Alia uero questio ẽ utrum
ea pace debeamus uti que inter alios inuicem
iurantes factas c̃. Quod si noluerimus ubi ui¬
uamus in derris. nescio utrum inuenire possinꝰ.
Neq enim tantum modo limiti. s uniuersis ꝓ¬
iunciis pax conciliatur iuratione barbarica. m̃
& illud sequetur ut non fruges tantum quȩ ab
eis custodiuntur qui ꝑ deos falsos iuraucrunt.
sed ubiq inquinata sint omnia que ipsa pace
muniuntur. quam turatio illa confirmat. Qd
si absurdissimum ẽ dicere. nec illa de moueant
quȩ moucbant. Item si de arca uel torculari tol¬
latur aliquid ad sacrificia demoniorum sci
bendi potestas c̃. Quod si factum comꝑit. aut
prohibendi potestatem non habuit. utitur
mundis reliquis fructibus unde illa subla¬
ta sunt. sicut fontib utimur. de quib hauriri
aquam ad usum sacrificiorum cerdissime scmꝰ.

Expanded text:
scripturis sanctis legi meminerim, ne ab alio iurascripturis sanctis legi meminerim, ne ab alio iurationem accipiamus. alia uero quaestio est, utrum ea pace debeamus uti, quae inter alios inuicem iurantes facta est. quod si noluerimus, ubi uiuamus in terris, nescio utrum inuenire possimus. neque enim tantum modo limiti sed uniuersis prouinciis pax conciliatur iuratione barbarica. unde et illud sequetur, ut non fruges tantum, quae ab eis custodiuntur, qui per deos falsos iurauerunt, sed ubique inquinata sint omnia, quae ipsa pace muniuntur, quam iuratio illa confirmat. quod si absurdissimum est dicere, nec illa te moueant, quae mouebant. Item si de area uel torculari tollatur aliquid ad sacrificia daemoniorum sciebendi potestas est. quod si factum comperit aut prohibendi potestatem non habuit, utitur mundis reliquis fructibus, unde illa sublata sunt, sicut fontibus utimur, de quibus hauriri aquam ad usum sacrificiorum certissime scimus.
Abbreviated transcription (Latin):
questio ẽ utrum non peccet qui ꝑ falsos deos sͥ
iurari fęcit. si ille qui ei iurat falsos deos colit.
Cui questioni possunt illa testimonia suffragari
quȩ ipse cõmemorasti de laban & abimelech. si
tam̃ abimelech ꝑdeos suos iurauit. sicut laban
ꝑdm̃ iacob. Ei ec uit dixi alia questio ẽ. que me
merito fortasse moueret nisi exempla illa occur¬
rissent de isaac & iacob. & siqua alia possunt in¬
ucniri. si tam̃ illud non adhuc mouet quod ĩ no¬
uo testamento dictum ẽ. ne omnino iuremus.
quod michi quidem propt̾ȩa dictum udedur.
non quia uerum iurare peccatum ẽ. sed quia
peierare immane peccatum ẽ. aquo nos longe
ẽẽ uoluit. qui om̃ino ne iuremus admonuit.
S tibi aliud uideri scio. unde nunc disputandũ
non ẽ. ut illud potius agamus. unde me consy¬
lendum putasti. Pinde sicut non uras. ita nec
alium si hoc placet iurare compellas. Quãuis
dictum sit ne iemus. nusquam autem in

Expanded text:
quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos deos sibi quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos deos sibi iurari fecit, quoniam ille, qui ei iurat, deos falsos colit. cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut. Laban per deum Nachor. haec, ut dixi, alia quaestio est, quae me merito fortassis moueret, nisi illa exempla occurrissent de Isaac et Iacob et si qua alia possunt inueniri, si tamen illud non adhuc mouet, quod in nouo testamento dictum est, ne omnino iuremus. quod mihi quidem propterea dictum uidetur, non quia uerum iurare peccatum est, sed quia periurare immane peccatum est, a quo nos longe esse uoluit, qui omni modo ne iuremus admonuit.. sed tibi aliud uideri scio, unde nunc disputandum non est, ut illud potius agamus, unde me consulendum putasti. proinde sicut non iuras, ita nec alium, si hoc placet, iurare compellas, quamuis dictum sit, ne iuremus, nusquam autem in
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur peccasse. Si enim tali iuratione ꝓmissã
custodiret fidem. ideo tantum peccasse iudicaret᷑.
quia ꝑtales deos iurauit: illud autẽ nemo recte
reprehenderet quia fidem seruauerit. Eunc
uero quia & iurauit ꝑquos nondebuit. & con¬
tra pollicitam fidem fecit quod non debuit. bis
utiq peccauit. Ac ꝑ hoc qui utitur fide illiꝰ quẽ
constat iurasse ꝑdeos faisos. & utitur non adma¬
lam sed ad licitam & bonam rem non peccato
eius se sociat quo ꝑdemonia iurauit : sed bono
pacto eius quo fidem seruaret. Neq hic eam fidẽ
dico seruari qua fideles uocantur qui baptitan¬
tur in xp̃o. Illa enim longe alia ẽ longeq dis-¬
creta a fide humanorũ placitorum atq pactoꝵ
Ueruntam̃ sine ulla dubitatione minus malum
ẽ ꝑdm̃ falsum iurare ueraciter. quam ꝑ dm̃ uer̃
fallaciter. Quanto enim quod ꝑiuratur mag̃
est scm̃: tantomagis ẽ penale ꝑrurium. Alia gͦ

Expanded text:
uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione promissam uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione promissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem seruauit. nunc uero, quia et iurauit, per quos non debuit, et contra pollicitam fidem fecit, quod non debuit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
onorabili & dilectissimo filio
publicole:augustinus in dño sa¬
ludem. Estus animi tui postea
quam didici litccris duis etiam
mei continuo facti sunt. Non quo me om̃ia
talia ꝑmouerent qualib te indicasti ẽẽ ꝑmotũ:
s quomodo tibi auferrentur hi estus fateor estr¬
aui. Maxime quia petis ut definitiue tibi re-¬
scriberem. ne in maiores dubitationes incides.
quam antequam interrogasses. Hoc enĩ non¬
uideo eẽ inmea potestate. Nam quomͦ libet
scͥpsero que michi uidentur ẽẽ certissima. si tͥ
non ꝑsuasero. ꝓculdubio eris incercior. Nonau¬
tem sicut michi adiacct suadere. eo modo adia¬
cet etiam ꝑsuadere cuilibet: ueruntam̃ ne duȩ
dilectioni negarem oꝑulam meã. pꝰ aliquantã
delib̾ationem rescribendum putaui. Alouet
te certe utrum eius fide utendum sit. quiut cã
seruet ꝑ demonia iurauerit. Ubi te uolo prius
consid̃are utrum si quispiam ꝑ deos faisos iura-¬
uerit se fidem seruaturum & non scruauerit. ñ t

Expanded text:
HONORABILIET DILECTISSIMO FILIO PUBLICOLAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Aestus animi tui postea quam didici litteris tuis, etiam mei continuo facti sunt, non quo me omnia talia permouerent, qualibus te indicasti esse permotum, sed quo modo tibi auferrentur hi aestus, fateor, aestuaui, maxime quia petis, ut definitiue tibi rescriberem, ne in maiores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses. hoc enim uideo non esse in mea potestate. nam quo modo libet scripsero, quae mihi uidentur esse certissima, si tibi non persuasero, procul dubio eris incertior. non autem sicut mihi adiacet suadere, eo modo adiacet etiam persuadere cuilibet. uerum tamen ne tuae dilectioni negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum putaui. Mouet te certe, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi
Abbreviated transcription (Latin):
faceret ꝑucnire: utrum scilicet animȩ ut corꝑa
ꝓpagatione nascantur. sintq ex illa una quȩ
primo homini creata ẽ. an creador ommpotens
qui utiq usq nunc operatur. sine ulla propa¬
gatione nouas faciat singulis proprias. Dequa
re antequam aliquid admoneam sinceritatem
tuam. scire de uolo in tam multis opusculis mĩs
nunquam me fuisse ausum de hac questione de¬
finitam ꝓferre sententiã. & impudenter referre
in litteras ad alios informandos. quod ap̃ me
non fuent explicatum. Quarum audem rerum
utram assercionem meus inclinetur assensus. s
adhuc inter utranq disceptem. nimis longum
ẽ hac epła exꝑmere: nec tam necessariũ ut hoco¬
misso non possit de hac questione quod fatis ẽ
disputari. & si non ad auferendam cunctationẽ.
certe ad cauendam temeritatem. Ilud enim uͥ
uel maxime fides xp̃iana consistit. quod ꝑ ho¬
minem mors. & ꝑhominem resurrectio mortuoꝵ.

Expanded text:
faceret peruenire. utrum scilicet animae ut corpora faceret peruenire. utrum scilicet animae ut corpora propagatione nasprimo homini creata est; an Creator omnipotens, qui utique usque nunc operatur, sine ulla propagatione novas faciat singulis proprias. 2. De qua re antequam aliquid admoneam sinceritatem tuam, scire te volo in tam multis opusculis meis nunquam me fuisse ausum de hac quaestione definitam proferre sententiam, et impudenter referre in litteras ad alios informandos, quod apud me non fuerit explicatum. Quarum autem rerum utram assertionem meus inclinetur assensus, sed adhuc inter utramque disceptem, nimis longum est hac epistola expromere; nec tam necessarium, ut hoc omisso non possit de hac quaestione quod satis est disputari, etsi non ad auferendam cunctationem, certe ad cavendam temeritatem. 3. Illud enim ubi vel maxime fides christiana consistit, quod Per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum:
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo & sincera di¬
lectione desidctabili fr̃i & cocp̃o
optado: augustinus in dño salu¬
tem. Quamuis tuȩ sanctitatis
nullas ad meipsum datas acce¬
perim litteras. tam̃ quia ille quas ad mauri¬
taniam cesariensem misisti. me apud cesareã
presende uenerunt. quo nos iniuncta nobis a
uenerabili papa zosimo apłicȩ sedis ep̃o ȩccla¬
stica necessitas traxerat. factum ẽ ut ea quȩ sc̃p¬
sisti etiam ipse ꝑ legerem. tadente michi ean¬
dem epłam tduam famulo dei scõrenato ĩxp̃o
nobis fiatre carissimo. Quo pecente. & michi
licet aliis occupato uehementer instante: ad
ea sum respondere compulsus. Accessit huc ⁊̃
alterius sci & cum debito honore nommandi
fradres nr̃i. & quantum ab illo comꝑi necessa-¬
rii tui maurensis cum in supradicto oppidore¬
morarem᷑ aduentus. Qui michi retulit & iã
sibi missas de hac re licteras uenerationis duȩ
& me de hac ipsa questione confuluit. ut quid
inde sentirem uel meis uel suis rescͥptis ad de

Expanded text:
SINCEHA DILECTIOXE DESIDERABJLI FRATRI ET COEPISCOPO OPTATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Qnamuis tuae sanctitatis nullas ad me ipsum datas acceperim litteras, tamen, quia illae, quas ad Mauretaniam Caesariensem misisti, me apud Caesaream praesente uenerunt, quo nos iniuncta nobis a uenerabili papa Zosimo. apostolicae sedis episcopo, ecclesiastica necessitas traxerat, factum est. ut ea. quae scripsisti, etiam ipse perlegerem tradente mihi eandem epistulam tuam famulo dei sancto Renato, in Christo nobis fratre carissimo, quo petente et mihi licet aliis occupato uehe. menter instante ad ea sum respondere compulsus. accessit hac etiam alterius sancti et debito cum honore nominandi fratris nostri et, quantum ab illo comperi. necessarii tui Muresis, cum in supra dicto oppido remoraremur, aduentus. qui mihi rettulit etiam sibi missas de hac re litteras uenerationis tuae et me de hac ipsa quaestione consuluit, ut, quid inde sentirem, uel meis uel suis rescriptis ad te
Abbreviated transcription (Latin):
omnib gr̃as agimus ei de quo dicimus. bene¬
dicam dñm mom̃i dempore semꝑ laus eius
itiore meo: & bonum ẽ michi quod humiliast
me. ut discam iustificationes tuas. Neq em̃
reuera. si fallacis ꝓsperitatis semꝑ hic tͣnqͥllitas
arrideret anma humana portum illum uere
ceideq securitatis appederet: dña insignis &
merito illustris & prestantissima filia. Red¬
dens itaq debitum p̃standiȩ duȩ salutationis
obsequium. agensq gr̃as quod salutis nr̃e re¬
ligiosissimam curam geris: posco dibi adommno
futurȩ uidȩ p̃mia p̃sentisq solacia. omniũq
ur̃m in quarum cordibus ꝑfidem habitat xpͣc.
nis ac merito illustris ac p̾stantissima filia:¬

Expanded text:
omnibus gratias agimus ei, de quo dicimus: Beneomnibus gratias agimus ei, de quo dicimus: Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo ; et, Bonum est mihi quod humiliasti me, ut discam justificationes tuas . Nequere uera, si fallacis prosperitatis semper hic tranquillitas adrideret, anima humana portum illum uerae certaeque securitatis appeteret, domina insignis et merito inlustris et praestantissima filia. reddens itaque debitum praestantiae tuae salutationis obsequium agensque gratias, quod salutis nostrae religiosissimam curam geris, posco tibi a domino futurae uitae praemia praesentisque solacia omniumque uestrum, in quorum cordibus per fidem habitat Christus, nis ac merito inlustris ac praestantissima filia
Abbreviated transcription (Latin):
ominȩ insigni & merito illustri
Est quidem ita ut dicis quod in
corpore corruptibili anima con¬
stituta terrena quadam contagione constͥn
ut in imio multa quam in summo unum fa¬
cilius concupiscat & cogitet. Nam hoc ꝙ̃
sancta sc̃ptura ua dicit. Corpus qđ corrũpit
uenit saluador nr̃. qui mulierem illam in ȩ¬
uangłio ꝑ decem & octo annos curuam quȩ
fortasse hoc significabat. uerbo salutis erex̃:
ut anima xp̃iana non frustra audiat sursỹ
cor. nec frustra respondeat se habere ad dñm.
Q uod intuens recte facis mala huiꝰ mundi do¬
lerabilia ducere spe fututi. Sic enim usu qͦdã
bono conu̾tuntur inbonum. dum ñ augent
nr̃am concupiscentiã. sed exercent patientiam:
de qua re apłs ait. scimus qm̃ diligentibus
dm̃ om̃ia cooꝑantur inbonum. Om̃ĩa inqͥt.
Non solum ergo illa que appetuntur ut suauia.
ucrum etiam illa quȩ ut molesta uitantur: qñ
alia sic sumimus ne capiamur: alia sic ferimꝰ
ne frangamur. & scđm preceptum diumnum ĩ

Expanded text:
OMINAE INSIGNI ET MERITO INLUSTRI Est quidem ita, ut dicis, quod in corpore corruptibili anima constituta terrena quadam contagione constrinur, ut in imo multa quam in summo unum facilius concupiscat et cogitet. nam hoc etiam sancta scriptura ita dicit: Corpus enim, quod couenit saluator noster, qui mulierem illam in euangelio per decem et octo annos curuam, quae fortasse hoc significabat, uerbo salutis erexit, ut anima Christiana non frustra audiat: sursum cor\', nec frustra respondeat se habere ad dominum. quod intuens recte facis mala huius mundi tolerabilia ducere spe futuri. sic enim usu quodam bono conuertuntur in bonum, dum non augent nostram concupiscentiam, sed exercent patiende qua re Apostolus ait: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Omnia, inquit: non solum ergo illa quae appetuntur ut suavia, verum etiam illa quae ut molesta vitantur; quando alia sic sumimus ne capiamur, alia sic ferimus ne frangamur, et secundum praecepta divina in
Abbreviated transcription (Latin):
apłs diceret. imitatores mei estote. sicut & ego xͥ:
Rurgus si per malos non dispensaretur. non de qͣ¬
busdam dñs diceret. quȩ dicunt facite. quȩ aut̃
faciunt facere nolite. Dicunt enim &e non facuul

Expanded text:
apostolus diceret: Imitatores mei estote sicut et ego Christi. apostolus diceret: Imitatores mei estote sicut et ego Christi. rursus si per malos non dispensaretur: non de quibusdam dominus diceret: Quae dicunt, facite. quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim et non f
Abbreviated transcription (Latin):
rogem. uixq impedrem. Oraculum autẽ legis
quomͦ sum. de cuius latis atq abditis penetra-¬
bilibus nescio longe plura quam scio. eiusq mł¬
tiplices finus. opacosq secessus. adire ac penecͬre
ñ ualeo sicut uolo. & me non alud quã minus
dignum eẽ cognosco. Porro sacrator iusticiȩ qͥs
ego. eui me sacratum ẽẽ ꝑmagnum ẽ: Iã ego qͦd
instauratorẽ sꝑitalis głȩ me appellas. da ueniam.
multum cui loquaris ignoras. Ipse quippe adhuc
in hac gła sic instauror. ut de die indiem ñ solũ.
quantum accedam. s utrum omnino aliquid
accedam latere me fatear. Dispensator planc sa¬
lutis ȩternȩ cum cet̾is innumerabilib conseruis
meis sum. Quod si uolens facio: mercedẽ habco:
Si autem inuitus: tantum dispensatio michi cre-¬
dita est. Neq enim ẽẽ salutis illius dispensatorẽ
ꝑ u̾bum & sacram̃tum: iam hoc ẽ etiam eẽ par¬
ticipem. Nam si per bonos ñ dispensaretur. ñ recte

Expanded text:
rogem uixque impetrem. Oraculum autem legis rogem uixque impetrem. Oraculum autem legis quo modo sum, de cuius latis atque abditis penetralibus nescio longe plura, quam scio. eiusque multiplices sinus opacosque secessus adire ac penetrare non ualeo, sicut uolo, et me non aliud quam minus dignum esse cognosco? porro sacrator iustitiae quis ego. cui me sacratum esse permagnum est? iam uero quod instauratorem spiritalis gloriae me appellas, — da ueniam — multum. cui loquaris, ignoras; ipse quippe adhuc in hac gloria sic instauror, ut de die in diem, non solum quantum accedam, sed utrum omnino aliquid accedam, latere me fatear. dispensator plane salutis aeternae cum ceteris innumerabilibus conseruis meis sum. quod si uolens facio, mercedem habeo. si autem inuitus, tantum dispensatio mihi credita est; neque enim esse salutis illius dispensatorem per uerbum et sacramentum iam hoc est etiam esse participem. nam si per bonos non dispensaretur. non recte
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo & in xp̃o pre¬
dicando. miniumq desicłabili
frĩ audaci: augustinus in dño
salutem. Breuem epłam tuam.
sed plane uehementẽ flagitatricem ꝓlixe epłȩ
meȩ. ñ inuitus immo etiam letus accepi. non
quod facile sufficerem auiditati. sed quod gͣ¬
tularer caritati tuȩ. qͥa & si ñde idonco exp̃e¬
tis. bonum ẽ tam̃ quod expetis. S ad longã
quidem eplam conscͥbendam magis michio¬
cium quam facultas deficit. occupatissimo
scilicet ȩccłasticis curis. aquib pauculȩ tem¬
porum stille uix recreant uel cogitantẽ aliqͥd.
uel ea quȩ magis urgent. & michi uidentur
plurib ꝓfutura dictantem uel reficientẽ corꝑis
iures. nr̃ȩ necessarias seruiduti. Nam uerba non
quod anobis in eadem sermonis prolixitate
desideras. ad hoc me idoneum non ẽẽ respondo.
Thesaurum enim sapientiȩ de desidetare dixisti.
s minus accepisse quam uoluisti: cum ego medi¬
cabunda prece ex illo thesauro cotidianam stipẽ

Expanded text:
OMINO DILECTISSIMO ET IN CHRISTO PRAEDICAXDO NIMIUMQVE DESIDERABILI FRATRI AUDACI AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Breuem epistulam tuam sed plane uehementem flagitatricem prolixae epistulae meae non inuitus immo etiam laetus accepi, non quod facile sufficerem auiditati, sed quod gratularer caritati tuae, quia, etsi non de idoneo expetis, bonum ėst tamen, quod expetis. et ad longam quidem epistolam conscribendam magis mihi otium quam facultas defit occupatissimo scilicet ecclesiasticis curis, a quibus pauculae temporum stillae uix recreant uel cogitantem aliquid uel ea, quae magis urgent et mihi uidentur pluribus profutura, dictantem uel reficientem corporis uires nostrae necessarias seruituti. nam uerba non quod a nobis in eadem sermonis prolixitate desideras. ad hoc me idoneum non esse respondeo. thesaurum enim sapientiae te desiderasse dixisti, sed minus accepisse quam uoluisti, cum ego ex illo thesauro mendicabunda prece cotidianam stipem
Abbreviated transcription (Latin):
isti ut magis loquacem quam eloquendem
haberes epłam meã. Quod autem in quinto
atq ultimo uersu septem pedes sunt. nescio¬
utrum numerus duum fefellit auditum. an
experiri uoluisti utrum ego adhuc ista diu¬
dicare meminerim. quȩ forte iam obliti sunt.
qui talium aliquando studiosi. postea pluri¬
mum inȩccłasticis litteris ꝓfecerunt. Psalt̾iũ
ascõ hicronimo translatum ex hebreo: ñ habeo:
Nos autem ñ interp̃tati sumus. s codicum lati¬
norum non nullas mendositates ex grecis exẽ¬
plaribus emendauimus. Unde fortassis fece¬
rimus aliquid cõmodius quam erat. ñ tam̃
tale quale eẽ debeat. Nam etiam nunc quȩ

Expanded text:
isti, ut magis loquacem quam eloquentem isti, ut magis loquacem quam eloquentem haberes epistulam meam. quod autem in quinto atque ultimo uersu septem pedes sunt, utrum numerus tuum fefellit auditum, an experiri uoluisti, utrum ego adhuc ista diiudicare meminerim, quae forte iam obliti sunt, qui talium aliquando studiosi postea plurimum in ecclesiasticis litteris profecerunt? Psalterium a sancto Hieronymo translatum ex Hebraeo non habeo. nos autem non interpretati sumus, sed codicum Latinorum nonnullas mendositates ex Graecis exemplaribus cmendauimus. unde fortassis fecerimus aliquid commodius, quam erat, non tamen tale, quale esse debebat. nam etiam nunc, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sterium ꝑuenitur ad ȩt̾nam salutem. s queritur
inter dispensatores ut fidelis quis inuematur: &
inter ipsos fideles in qͦrũ me numero ille qui
non fallitur computet. Auus ẽ sic. alius audem
sic. sicut unicuiq ds̃ parcitus ẽ mensuram fidĩ.
Itaq te frater carissime atq dulcissime pas cat
potius dñs sapientiȩ floribus. & uiui fontis hay¬
simo studio tuo conferri posse arbitraris. quia
& capacem de ẽẽ intelligo. & auidum sentio.
magis in alia nr̃a opuscula quȩ multis uolu¬
minib comp̃hendunt᷑ dibi animus intenden-¬
dus ẽ. quam ꝑeplas aliquid sperandum. quod
tuum desidium possit explere. aut cerde in pre¬
sentia sume quod potero. quam de puto tuam
nobis ideo non exhibere: quia non uis. Quid
enim magnum ẽ adiuuande dño ut homo li¬
ber acuiusquam loci munere uenias ad nos
siue nob̾cum diu futurus. siue ꝑacto saltem
paxillo temporis rediturus : Ecce pęne factĩ
ẽ quod inquinq u̾suum duorum dercio posu¬

Expanded text:
salutem; sed quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, et inter ipsos fideles, in quorum me numero ille, qui non fallitur, computet, alius est sic alius autem sic, s icut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Itaque te. frater carissime atque dulcissime, pascat potius dominus sapientiae floribus et uiui fontis hausimo studio tuo conferri posse arbitraris, quia et capacem te esse intellego et auidum sentio, magis in alia nostra opuscula, quae multis uoluminibus comprehenduntur, tibi animus intendendas est, quam per epistulas aliquid sperandum, quod tuum desiderium possit explere. aut certe in praesentia sume, quod potero, quam te puto tuam nobis ideo non exhibere, quia non uis; quid enim magnum est adiuuante domino, ut homo liber a cuiusquam loci munere uenias ad nos siue nobiscum diu futurus siue peracto saltem pauxillo temporis rediturus? Ecce paene factum est, quod in quinque uersuum tuorum tertio posu
Abbreviated transcription (Latin):
gesta eccłiastica q̃ ꝑt̾batior fortasse fecisti: ⁊ redeat
int̾ uos caritas qm cũ illo ⁊ cathecuminꝰ habuisti.
Aufer litẽ ⁊ reuoca pacẽ: ne tͥ ꝑeat hõ amicꝰ. ⁊ de uob
iuuentutem tuã.⁊ contemnentẽ. senectutẽ meam.

Expanded text:
gesta ecclesiastica, quae perturbatior fortasse fecisti, et redeat gesta ecclesiastica, quae perturbatior fortasse fecisti, et redeat inter uos caritas, quam cum illo et catechumenus habuisti; aufer litem et reuoca pacem, ne tibi pereat homo amicus et de uobis iuuentutem tuam non contemnentem senectutem meam.