comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tilll. s hic. dicit eas inuentiones. in
N lis initati st̃.il lon itaq sic dic¬
tas arbitremur adinuentiones. quasi ab ipsis
institutas: nullo in alius̃ pͣcedente qͦd imita¬
retur exemplo. Unde alii intͣpretes nrͣi. nͣ
ad inuentiones sed studia: alii uͦ affectionẽ.
uel affectationes. alii uoluptates. dicere ma¬
luerunt. Et idem ipsi qui dixerunt ad in¬
uentiones : alio loco studia posuerunt. Hoc
commemorare uolui: ne questionem facer&
nom̃ adinuentionis. in ea re. quam ñ a se¬
ipsis excogitauerunt. sed alios imitati stͣ.
Noluer̃ qͥdam intͣpretes nr̃i iram ponere.
quidam animum intͣpretati sunt. Qdlib&
autͣ horum dicatur. ꝑturbatio nͣ cadit in
dmͣ: sed de consuetudine translatum. poten¬
tia uindicandi. hoc nomͣ accepit. Et abho¬
minatus ẽ hereditatẽ suam. Et tradidit
eos in manꝰ gentium : & dominati stͣ eorũ.¬
qͥ oderant eos. Et tribulauer̃ eos inimici
eorum : & humiliati st̃ sub manibꝰ eorũ.
Quando eos hereditatem dei uocauit ma¬

Expanded text:
illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt, sed alios imitati sunt.Noluerunt quidam interpretes nostri iram ponere, ionem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi hoc nomen accepit. 33. «Et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus Gentium, et dominati squi oderunt eos. Et tribulaverunt eos inimici eorum: humiliati sunt sub manibus eorum. Quando eos haereditatem Dei voca
Abbreviated transcription (Latin):
depͣhensos. pariter intereinit. Quod si odio
eorum. non dilectione fecissꝙ : dum eũ co¬
meder & ⁊elus domus dei. non ei reputare¬
tur ad iusticiam. Hoc enum facto. illũ ppłm
cuiꝰ futurus erat maior interitus. tanqͣm
unum hominem quasi uirga ꝑcussit. ut
animam eiꝰ saluar& a morte. Leniorem
minatio gehennȩ. ꝗuã tunc in illis commi¬
nationibꝰ dĩ ꝓ tempoꝵ dispensatione non
legimus. M ultiplicata ẽ gͦ in eis ruina:
cuim ꝓ suis grauibꝰ peccatis graut ie
rentur. Et stecit phinees & placaut
cessauit quassatio. Breuiter totum
quia non hic nescientes docs. sed ans.¬
rat scientes. Quę aut̃ hic posita ẽ quis
hec supuis confractio. Nam in grosas
in generatione &. generationem usꝙusi
ptternum. Ds hoc repittauit satrb
suo in iusticiam: non solum quamds
neratio ẽ. sed usq in sempit̾num: ⁊
scrutatur. & nouit appendere. quea
id factum sit pꝰpłi caritate. Et ntes¬

Expanded text:
deprehensos pariter interemit . Quod si odio deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Leniorem minatio gehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro temporum dispensatione non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius confractio: nam in graeco in generationem et generationem usque in sempiternum.» Deus hoc reputavit sacerdoti suo in justitiam, non solum quamdiu generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appendere quanta id factum sit populi charitate.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd tantȩ indignationi dĩ quisquã int̾ces¬
serit. eumq aliquo modo placauerit: secu¬
tus adiunxit. Et initiati sunt beelfegor.
Id ẽ idolo gentium consecrati. Et comede¬
runt sacrificia mortuorum. Et irritaue¬
runt eum in adinuentionibꝰ suis: & multi¬
plicata ẽ in eis ruina. Tamquam ad hoc
distulerit qͦd leuauerat manũ suam suꝑ
eos ꝓsternendos in deserto. & deiciendum
semen eorum in nationibꝰ. & disꝑgendos
eos in regionibꝰ: ut dati in reꝓbum sensum
etiam illud admitterent in qͦ unmaniore
crimine euidenti iusticia punirentur: quẽ¬
admodũ dicit apłs. Et sicut non ꝓbauer᷑
deumh abere in noticiam : tradidit illos
ds̃ in rępbam mentem. ut faciant quȩ ñ
qͦd consecrati sunt idolo. & comeder̃ sacri¬
ficia mortuoꝵ : id ẽ quia mortius homini¬
bus tanquam diis sacrificabant gentes:
ut aliter se placari ds̃ noll&. nisi quomͦ
eum placauit phinees sacerdos: quia mas¬
culum & feminam in complęxu adult̾ino

Expanded text:
quod tantae indignationi Dei quisquam intercesserit, eumque aliquo modo placaverit, secutus adjunxit. «Et initiati sunt Beelphegor;» id est, idolo Gentium consecrati: «Et manducaverunt sacrificia» «mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum dicit Apostolus: «Et sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae nonquod consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia mortuorum id est, quia mortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in complexu adulterino
Abbreviated transcription (Latin):
nec istos illi suarum iniquitatum contagi¬
one polluerunt. Nouit enim dñs. qͥ st̃ esꝰ.
Et si in hoc scło non potest ab iniustis: re¬
cedat ab inuisticia om̃is qui nominat no¬
men domini. Ut gͦ tanquam in corpore
psalmi huiꝰ. uelut latentem quodamm
eiꝰ animam commendemꝰ. hoc ẽ in uerbis
quasi ext̾ioribꝰ interiorem intellectum:
uidetur mͥ ammoneri sem̃ abrahe qui
sunt om̃s filii ꝓmissionis. ꝑtinentes ad et̃¬
nam hereditatẽ testam̃ti ęterni. ut tan¬
quam ipsa hereditate sibi eligant dm̃ &
aliquod emolumentum mercedis extra
ipsum. ut hoc faciant laudantes: inuocan¬
tes: annunciantes: nec in suam sed in eiꝰ
głam ꝑ fidem bene oꝑantes. spe gaudentẽ.
caritate feruentes. Hoc totum sonat his

Expanded text:
nec istos illi suarum iniquitatum contaginec istos illi suarum iniquitatum contagione polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et si in hoc saeculo non potest ab injustis, «recedat ab injustitia omnis qui nominat nomen Domini» . 35. Ut ergo tanquam in corpore psalmi hujus velut latentem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et n propter aliquod emolumentum mercedis extra ipsum; et hoc faciant laudantes, invocantes, annuntiantes, nec in suam, sed in ejus gloriam per fidem bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes . Hoc totum sonat his
Abbreviated transcription (Latin):
ant siue ꝑu̾sa securitate torpescant: sed idõ
habeant diuina miscđia. hȩc om̃ia p̃parata.
in quibꝰ querendis possent negociosissimis
laboribꝰ occupari: ut ad hoc uacent unde
bonum ȩt̾num possit adquiri. Hoc ẽ ut cu¬
stodiant iustificationes eiꝰ : & legem eiꝰ requi¬
rant. Deniq qm̃ sem̃ abrahȩ tales hic intel¬
ligi uoluit. qui uere ẽẽnt sem̃ abrahȩ: qua¬
les utiq nec in illo ppło defuer̃. Quod etiã
paulus apłs satis ostendit cũ dicit: sed non
in om̃ibꝰ illis beneplacitũ ẽ dõ. Si enĩ non
in om̃ibꝰ: ꝓfecto fuerunt ibi quidam in
mendat: nichil dixit hic de iniquitatibꝰ
& irritationibꝰ & amaricatione eoꝵ in
quibꝰ ñ ẽ beneplacitum dõ. Sed quia &¬
uniqͥs ñ sola iusticia. uerũ etiã miscđia
dĩ omĩpotentis & clem̃tis apparuit: de
illis se quens loquitur psalmꝰ cũ laudibꝰdi:
Et tam̃ utriq in uno p̾pło fuerunt:

Expanded text:
ant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo ant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant divina misericordia haec omnia praeparata, in quibus quaerendis possent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae, quales utique nec in illo populo defuerunt: quod etiam apostolus Paulus satis ostendit, cum dicit, «Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo» ; si enim «non in omnibus,» profecto fuerunt ibi quidam in mendat, nihil hic dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non einiquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nes oluia ũ eotur nix caro ẽ & in uto psal
atiauit: sed nuili obscuru .s. qui
dne: abierunt in sicco flumina.
Et hoc factum: tam cito intelligit᷑. quã
quitur enim & dicit. Qm̃ memorfuit u̾bi
scĩ sui: qͦd locutus ẽ ad abraham puerũ su¬
um. Et eduxit populũ suum in exultatione:
& electos suos in leticia. Qͦd ait ppłm suum.
hoc repetiuit electos suos: & qͦd ait in exul¬
tatione. hoc repetiuit in lȩticia. Et dedit il¬
lis regiones gentium: & labores ppłoꝵ possede¬
runt. Quod sunt regiones gentiũ. hoc sunt
labores ppłorum: & qͦd dictũ ẽ dedit illis. hoc
repecitũ ẽ posseder̃. Et tanquam quereremꝰ¬
cui bono ista data sunt. ne hoc ipsum puta¬
retur suminum bonum. qͦd ista felicitas
rerum temporaliũ ppło dĩ data ẽ: continuo
ad aliud retulit ubi summũ bonũ oporta
dei seruos & electos filios ꝓmissionis. uerũ & ger¬
manũ sem̃ abrahe. imitantẽ sem̃ abrahȩ ꝓpt̾ea ista bona
t̾rena sumere adõ. ut non eis luxu deflu¬

Expanded text:
ero et coturnix caro est, et in isto psalmo non nominavit, sed nulli obscurum est qui e; abierunt in sicco flumina.» Et hoc factum tam cito intelligitur, quamquitur enim et dicit: «Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia.» Quod ait, «populum suum;» hoc repetivit, «electos suos:» et quod ait, «in exsultatione;» hoc repetivit, «in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Quod sunt, «regiones gentium;» hoc sunt, «labores populorum:» et quod dictum est, «dedit illis;» hoc repetitum est, «possedercui bono ista data sunt, ne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu difflu
Abbreviated transcription (Latin):
leͦ ge nerationes ꝓpt̾ numeri ꝑfactionem
ꝓ om̃ibꝰ intelligendȩ sunt e quamiaui
generatio generationi sequendo succedit.
tamdiu mandatum ẽ uiuendũ ex fiae. Os
obseruit populus dĩ. filii ꝓmissionis nascen¬
do uenientes. & moriendo abeuntes. donec
om̃is generatio finiatur: qd millenario nũ¬
mero significatũ ẽ: quia denaru numera
solidum quadratũ decem decies: ꝙ. hoc. deci¬
es ad mille ꝑuenit. Quod disposint inost des
abrahuam: & iuram̃ti sui ad ysaas. Et statuit
illud iacob idẽ ipsi iacob in p̃ceptum. Ipsi
sunt tres patriarchȩ. quoꝵ specialit se dicit
dñ. quos & dñs nominat in testam̃to nouo
ubi dicit. multi ab oriente & occidente ueni¬
ent & recumbent cũ abraham & ysaae. & ia¬
cob in regno celoꝵ. Ista ẽ hereditas etna. Nam
& hic ubiꝰ ait. statuit illud iacob in p̃ceptuar.
manifestat p̃ceptũ eẽ fid̾ei. Non alit enĩ ꝓmis¬
sum appellars p̃ceptũ. Si enum op̃ ẽ in pcepto

Expanded text:
«generationes,» propter numeri perfectionem, pro omnibus intelligendae sunt; id est, quamdiu generatio generationi sequendo succedit, tamdiu mandatum est vivendum ex fide. Quod observat populus Dei, filii promissionis nascendo venientes, et moriendo abeuntes, donec omnis generatio finiatur; quod millenario numero significatum est, quia denarii numeri solidum quadratum decem decies, et hoc decies, ad mille pervenit. «Quod disposuit,» inquit, «ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob,» id est ipsi Jacob, «in praeceptum.» Ipsi sunt tres patriarchae quorum specialiter se dicit Deum, quos et Dominus nominat in Testamento Novo, ubi dicit: «Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum» . Ista est haereditas aeterna. Nam et hic, ubi ait, «Statuit illud Jacob in praeceptum;» manifestat praeceptum esse fidei: non enim promissum appellaret praeceptum. Si enim opus est in praecepto,
Abbreviated transcription (Latin):
pelne ad io dicere : duobꝰ fortasse qus A
numero uoluit. consonare: id ẽ lociste
brrrso. Hec aut̃ totum ꝑtin&e ad elocitt
turietatem medentem fastidio: n aS uiS¬
tum in terra eorum: primitias om̃sls
corum. Hęc plaga nouissima ẽ: excitir¬
te in mari rubro. Primitias uͦ laboꝵ ꝓ
sunt: nec eodem ordine quo ibi facte leꝰ¬
Lib̾a ẽ eium laudatio: a lege narratint
xentis hr̃storiam. Cuiꝰ laudation: ute
aliquid factum qͦd ibi ñ legitur: & qͥ ll¬
dĩ: qͦd argento & auro ditatos isrłitas. idi
ex egr̃pto: quia & ipsi tales erant qͥ nondut
possunt contempnere laboꝵ suoꝵ licae tti¬
poralem. tamen debitam iustãq mercala.
Nec in eos qͦd ȩgỹptios deceperunt. aqul
sibi ut commodarent᷑ aurũ argentũq õ¬
erunt: putandus ẽ ds̃ huiꝰ modi dolos eds
sursũ cor habent uł iubere. uł si fecerit
ꝓbare. Magis enĩ ꝑ illa dĩ u̾ba utiq abl
qui cor eoꝵ uidebat. & cupiditates eatll¬

Expanded text:
 duo diceret, duobus fortasse quae dixerat, numero voluit consonare, id est, locustae et brucho. Hoc autem totum pertinet ad elocutionis varietatem medentem fastidio, non ad diversenitum in terra eorum, primitias omnis laboris eorum.» Haec plaga novissima est, excepta morte in mari Rubro. Primitias vero laborusunt, nec eodem ordine quo ibi factae leLibera enim est laudatio a lege narrantis et texentis historiam. Cujus laudationis auctor aliquid factum quod ibi non legitur, et Dei, quod argento et auro ditatos Israelitas eduxit ex Aegypto; quia et ipsi tales erant, qui nondum possent contemnere laborum suorum licet temporalem, tamen debitam justamque mercedem: nec in eo quod Aegyptios deceperunt, a quibus sibi ut commodaretur aurum argentumque petiverunt, putandus est Deus hujusmodi dolos, eis qui sursum cor habent, vel jubere, vel, si fecerint, approbare. Magis enim per illa Dei verba, utique ab illo qui cor eorum videbat et cupiditates examin
Abbreviated transcription (Latin):
qutiut: hoc ẽ suꝑoꝑuit. Amborum aut̃
id ẽ dathan & abiron: una erat causa suꝑ
sit pecuatoris. Non ẽ hoc nomen in scͥptu¬
ris ustatum. eorum. qui lic& uiste ac lau¬
dablit᷑ uiuant: non sunt sine peccato. Ma¬
ql nm sicut inter est int̾ irridentes & irri¬
srs. uter murmurantes & murmurato¬
tars. inter scribentes & scriptores. ꝙ cȩtera
smulia: sta scriptura peccatores appella¬
re consieuit ualde iniquos. & grauibꝰ pecca

Expanded text:
utivit;» hoc est, «superoperuit.» Amborum autem, id est, Dathan et Abiron, una erat causa supesit peccatores.» Non est hoc nomen in Scripturis usitatum eorum, qui licet juste ac laudabiliter vivant, non sunt sine peccato. Magis enim sicut interest inter irridentes et irrisores, inter murmurantes et murmuratores, inter scribentes et scriptores, et caetera similia; ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquo
Abbreviated transcription (Latin):
Si querit᷑ quando dixerit: in u̾bo eius erat.
anteqͣm fier&. Et sine tempore ibi erat. quo
uos suos moysen & aaron. etiam tẽ qͦdãmͦ
dixit ut fier&. qͥndo fuerat faciendum. Lo
tio ẽ illi ubi ait. dedit t̾ram eorum ranas.¬
Quorum: nisi quorum ibi non utiq in ranas
tota terra conu̾sa ẽ : Pluuia uͦ in grandinẽ:
etiam tota potuit. Ignem comburentẽ in
terra ipsoꝵ: subaudit᷑ posuit. Et ꝑcussit ui¬
neas eoꝵ & ficulneas eoꝵr : & contriuit omne¬
lignum finium eoꝵ. Hoc ui grandinis & ful¬
minibꝰ factũ ẽ: unde & ignẽ dix̃ comburen¬
tem. Dixit & uenit locusta & brucus: cuiꝰ
non erat numerus. Una plaga ẽ locuste
& bruci: qm̃ altera ẽ parens. & altera fetus.
Et comedit omne fenum in t̾ra eorum: & co¬

Expanded text:
Si quaeritur quando dixerit, in verbo ejus erat Si quaeritur quando dixerit, in verbo ejus erat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, quo t per servos suos Moysen et Aaron, etiam tunc quodammodo dixit ut fieret, quando fuerat faciendum. 23.tio est illi ubi ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ibi non utique in ranas tota terra conversa est, pluvia vero in grandinem etiam tota potuit. «Ignem comburentem in terra ipsorum:» subauditur, «posuit.» 24. neas eorum, et ficulneas eorum, et contrivit lignum finium eorum. Hoc vi grandinis et fulminibus factum est. Unde et ignem dixerunt comburentem. Dixit, et venit locusta et bruchus, cujus non erat numerus. Una plaga est locustae et bruchi; quoniam altera est parens, altera fetus. Et comedit omne fenum terrae eorum. Etia
Abbreviated transcription (Latin):
uarie legitur. Alii namq habent. exacer¬
bauerunt sermones eiꝰ. alii uͦ. & non exacer¬
bauerunt sermones eiꝰ: sed qͦd priꝰ dixi in
pluribꝰ inuenimꝰ. U bi aut̃ addita ẽ negatiua
particula: uix duos codices potuimꝰ reppe¬
rire. Sed ne forte mendositas ꝓpt̾ sensum fa¬
ciliorem habundauerit: quid enĩ faciliꝰ
intelligit᷑ qͣm id qͦd dictum ẽ. exacerbaue¬
runt sermones eiꝰ utiq contumacibꝰ con¬
tradictionibꝰ suis: conati sumus scđm aliqͣm
rectam sententiam. etiam illud exponere.
hoc interim occurrit. non exacerbauer̃
sermones eiꝰ. id ẽ in moysen & aaron: qͥa
eos etiam durissimos patientissime ꝑtuler̃.
donec omia quȩ ds̃ in eis facere disposue¬
rat. ex ordine complerent᷑. Conu̾tit aquas¬
eorum in sangunẽ: & occidit pisces eorum.
Dedit terram eoꝵ ranas: in penetrabilibrs
fuerat multitudo: ut hoc pery perbolen
conuenient̾ diceretur. Dixit & uenit¬
cȩnomia & scinifes: in om̃ibꝰ finbꝰ eorum.

Expanded text:
mque habent, «Et exacerbaverunt sermones ejus;» alii vero, «Et non exacerbaverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt sermones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine complerentur. eorum in sanguinem et occidit pisces eorum dedit terra eorum ranas in penetrabilibus fuerat multitudo, ut hoc per ὑπερβολὴν convenienter diceretur. 22. «vesciniphes in omnibus finibus eorum.»
Abbreviated transcription (Latin):
positum ẽ: ut quẽ ad modũ factũ sit deui¬
de narrat᷑. Non enĩ tunc firmatꝰ ẽ pͦpłs
dei suꝑ egyptios inimicos suos. quando
eoꝵ masculi fetus necabantur. uel qͣndomn
faciendis lateribꝰ conterebant᷑ : sed qͣndo
in manu potenti ꝑ signa & portenta do¬
nini dei sui. metuendi & honorandi fa¬
ti sunt: donec duri regis contentio uini¬
eret᷑ & mare rubrum ꝑsecutorẽ cũ exer

Expanded text:
ropositum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculini fetus necabantur, vel quando in faciendis lateribus conterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exer
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc enĩ aꝑtissime demonstratũ ẽ.¬
mine cham filii noe. cuiꝰ pͥmitiuus fu
ali codices habent in habitauit: qued
qintumdem eẽt si &e incola diceret᷑. Nichil
ei aliuid significat. Nam id ipsum e uer¬
id aduenam ostendit. Eece quomͦ tran¬
sierunt de gente in gentem: de regno in
populum alterum. Qͦd breuit̃ ꝓͣpositũ fu¬
adt breuit̃ narrando explicatũ ẽ. Sed de
quo regno transierunt in. populũ alt̾m
merito queri potest. Nondum enim reg¬
nabant in terra chanaan: quia nondum
ibi fuerat regnum constitutum ppłi isrł.
Quomꝰ gͦ potest intelligi: nisi forte scđm
anticipationẽ. quia ibi regnum futurum

Expanded text:
Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est versed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum futurum
Abbreviated transcription (Latin):
biteros enĩ hab&. qͦs dicere solemꝰ seniores:
uerbo latine dici non potest. asapientu
dictum ẽ. quȩ sofia grece dr̃: non apru¬
dentia que fronesis appellatur. Neq hoc
tam̃ legimus in illa sublimitate ioseph. st̃
nec compedes in eiꝰ humilitate. Sed unde
fieri possit ut uir tantus uniꝰ ueri di cul¬
tor. in egypto alendis tantũmͦ corporis
& rebꝰ tantum corporalibꝰ gub̃nandis et
intentus : & qͦ eos meliores redder&e. cura¬

Expanded text:
 enim habet, quos dicere solemus seniores, verbo latine dici non potest, a sapientia dictum est, quae σοφία graece dicitur, non a prudentia, quae φρόνησις appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores reddere
Abbreviated transcription (Latin):
neb. e uobis incentione e studium.
Inusquisq ut potest recordet᷑ qͦd audiuit.
Collocutionem inuicem ructate: saginam
uram ruminate: qͦd accepistis. ñ eat in iuscera
obliuionis ur̃e. Thesaurus desiderabilis: reqͥescat
in ore ur̃o. Magno labore quesita & inuenta
sunt: magno labore nunciata & disputata st̃.
Sit labor nr̃ fructuosus uobis: & bñdicat

Expanded text:
et vobis intentionem et studium. Unusquisque ut potest recordetur quod audivit; collocutione invicem ructate saginam vestram, ruminate quod accepistis, non eat in viscera oblivionis vestrae. Thesaurus desiderabilis requiescat in ore vestro . Magno labore quaesita et inventa sunt, magno labore nuntiata et disputata sunt; sit labor noster fructuosus vobis, et benedicat
Abbreviated transcription (Latin):
turũ ẽ: quia de illo alibi dr̃. qui fecit qͣ uen
tura sunt. Et hic qͣndo fames facta ẽ. tunc
dicta ẽ uocata : id ẽ ut adẽẽt. quȩ iã fuerat
in eiꝰ oculta gub̾natione disposita. Deniq
qͣmͦ uocauerit famẽ: statĩ exposuit dicens:
Omine firmam̃tum panis contriuit. Et hec
Quem uirum: Ioseph. Quomꝰ misit: In
seruum uenundatus ẽ ioseph. Nempe qͣndo
factum ẽ. peccatũ erat fratrum: & tamen
misit ds̃ in egẏptum ioseph. Intuenda ẽ
gͦ res magna & ꝑnecessaria: quomͦ d̾s bene
utatur malis oꝑibꝰ hominum. sicut illi con¬
erit sublimatꝰ. Humiliauer̃ in compedibꝰ
pedes eiꝰ : ferrum ꝑtransit animam eiꝰ. do¬
nec uenir& u̾bum eiꝰ. Compedes quidem
me dubitandũ ẽ. Aliqua enĩ p̃t̾mitti po
laterent. qui in his loquit᷑ psalmis. Ferrũ
aut̃ qͦd dicit ꝑtransisse animam eiꝰ: tribula¬
tionẽ durã necessitatis accipimꝰ. Non enim

Expanded text:
turum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae turum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique quomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contrivit.» Et haec Quem virum? Joseph. Quomodo misit? «In servum venundatus est Joseph.» Nempe quando factum est, peccatum erat fratrum, et tamen Deus misit Joseph in Aegyptum. Intuenda est ergo res magna et pernecessaria, quomodo Deus bene utatur malis operibus hominum, sicut illi conerit sublimatus. «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus.» Compedes quidem me dubitandum est. Aliqua enim praetermitti potlaterent, qui in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ones. U ocauit inquit famẽ suꝑ t̾ram. qͣsi
fames aliqua ꝑsona sit. uł aliquod anima¬
tum corpus. uł aliquis sp̃s qui obedire pos¬
sit uocanti : cum sit fames ex media contra¬
cta ꝑnicies. atq ita sit in eis qui eam pati¬
untur ut aliquis morbꝰ. Sicut enĩ morbꝰ
ut ẽẽ desinat fit plerumq ꝑ medicam̃tum :
sic & fames sanatur qͦdammͦ ꝑ alim̃tũ. Qͥs
ẽ gͦ uocauit famem: An forte ista mala qͤ
patiuntur homines: habent qͦs dam p̃posi¬
ẽ forte uocauit famem. id ẽ angłm p̾positũ
famis: & eiꝰ rei nomine. cuiꝰ ẽ p̃positꝰ appel¬
lit᷑. Ex qua opinione. romani ueteres
dosqͦs dam tales consecrauer̃ : sic̃ deam
febrem deũq pallorem. An qͦd ẽ credibilius.
uocauit famẽ. intelligendũ ẽ dix̃ ut fames
eẽt: ut hoc sit uocare qͦd appellare. hoc ap¬
pellare qͦd dicere: hoc dicere qͦd iubere:
Nam ille uocauit famem : qui uocat ea quę
dm̃ quippe iam factũ ẽ. qͦd eiꝰ dispositione fu¬

Expanded text:
ones. «Vocavit,» inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur quodammodo per alimentum. Quid est ergo, «Vocavit famem?» An forte ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praeposiest forte, «Vocavit famem,» id est angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opinione Romani veteres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vocare, quod appellare; hoc appellare quod dicere; hoc dicere, quod jubere? Nam ille vocavit famem, qui «vocat ea quae Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione fu
Abbreviated transcription (Latin):
nigibꝰ. qͦd a saule cepit. cui dauid successit
i rignum: atq in de cęteri & reges uide.
engis isrł continuatione sacrate consue¬
aidnis ungebant᷑: in qua unctione figu¬
alatur unus uerus xp̃c cui dictũ ẽ unx̃¬

Expanded text:
 quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxi
Abbreviated transcription (Latin):
asrast & rex egẏptiorum. diuinitꝰ am¬
u dont paucissimi & incolȩ: anteqͣm ad
usendam egyptum cũ filiis suis transir&
uelꝰ. qd intelligit᷑ in eo commemoratũ.
q at. tansierunt de gente in gentẽ. de
nqu al populũ altin. Sed quia occurre¬
lit qum anteqͣm transirent. & in egip¬
t nubpsicarent᷑. quomͦ numero breues
untisim & incole in aliena t̾ra ꝑdurare

Expanded text:
arum et rex Aegyptiorum divinitus admcum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur, quomodo numero breves, paucissimi et incolae in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ colendus. & testamenti et̃ma herdes
ipse a se ipso requirendus: mortaemo
uitam. cur prestat querentibꝰ eum e
porales necessitates:. An & ipsis nit e
multiplicatione ñ deserit: stano
audite quid prestiterit patribꝰ mre
ex illorum carne ꝓpagati. etiã sumis
tati sunt. Cum eẽnt ipsi numento
paucissimi & incolȩ in ea. idẽ uni¬

Expanded text:
est colendus, et testamenti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suaemultiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nosqui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tem u̾ba mea. Qui aspicit t̾ram & fit
eam tremere: qui tangit montes & funi¬
gabt̃. Montes suꝑbi erant: iactabanti
ñ eos tetigerat ds̃. Tangit illos: & fumngi¬
bunt. Quid ẽ fumigare montes: Inim
dño reddere. Ecce magni montes. upbi mn¬
tes ingentes: ñ rogabant dnm̃. D rgari
uolebant: & suꝑiorem ñ rogabant. Qusan
potens. & tumidus. & suꝑbꝰ. in tra: qͥ digit̃
humilit̾ rogare dm̃: De impiis loquor: ñl
cȩdris libani quas plantauit dñs. Impigi
lib&. infelix anima. rogare dm̃ nescit: &
uult se rogari ab hominibꝰ. Mons ẽ. opꝰ c̃
ut tangat illũ ds̃ : et fumig&. Quandoce¬
ꝑit fumigare. dabit dõ p̃cem: tanqͣm sati¬
ficium cordis. Fumigat ad dm̃: deinde tia¬
dit pectus. Incipit & flere: quia & funꝰ
excutit lacrimas. Qui tangit montera
Cantemꝰ dño in uita nr̃a. Uita nr̃a m̾saes
sũ. psal  lam dõ meo. Ne forte cil &dlbi
psallere dõ in illa ciuitate: putemꝰ nos ilit
aliqͥd acturos. Tota uita nr̃a. erit psalors

Expanded text:
Qui aspicit terram, et facit eam tremere; qui tangit montes, et fumigabunt.» Montes superbi erant, jactabant se, non eos tetigerat Deus: tangit illos, et fumigabunt. Quid est fumigare montes? Precem Domino reddere. Ecce magni montes, superbi, montes ingentes, non rogabant Deum: se rogari volebant, et superiorem non rogabant. Quis enim potens, et tumidus, et superbus in terra, qui dignetur humiliter rogare Deum? De impiis loquor, non de cedris Libani quas plantavit Dominus. Impius quilibet, infelix anima, rogare Deum nescit, et vult se rogari ab hominibus. Mons est, opus est ut tangat illum Deus, et fumiget: quando coeperit fumigare, dabit Deo precem, tanquam sacrificium cordis. Fumigat ad Deum, deinde tundit pectus: incipit et flere, quia et fumus excutit lacrymas. «Qui tangit montes, et Cantemus Domino in vita nostra. Vita nostra modo spes sum, psallam Deo meo. Ne forte cum coeperimus psallere Deo in illa civitate, putemus nos aliquid aliud acturos: tota vita nostra erit psallere
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ incarnationẽ. siue pꝰea. reconciliatꝰ ẽ dõ.:
cũ sit ab apło ueracissime definitum. Unus
quomͦ factum sit ut transirent de gente
in gentem : de regno in populum alterum.
Et uocauit inquit famẽ suꝑ t̾ram: & om̃e

Expanded text:
ejus incarnationem, sive postea, reconciliatus est Deo; cum sit ab Apostolo veracissime definitum: «Unusquomodo factum sit ut transirent de gente in gentem, et de regno in populum alterum. «Et vocavit,» inquit, «famem super terram; omne
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ gͦ hoc et̃num: nͥ aliquid et̃nũ sigrufi¬
e& Ipsa enim dicta e t̾ra ꝓmissionis t̾ra
fluens lac & mel. Qd̾ totũ signifieat giam.
in qua gustatur qͣm suatus ẽ dñs: ad quã
ñ onĩs homines ꝑtinent. Non enĩ om̃ium
e fides. Ido addit. funiculũ hereditatis ur̃e.
m̾ in p̾claris: & enĩhereditas mea p̃elara ẽ¬

Expanded text:
o est hoc aeternum, nisi aliquid aeternum significet? Ipsa enim dicta est terra promissionis, terra fluens lac et mel . Quod totum significat gratiam, in qua gustatur quam suavis est Dominus ; ad quam non omnes homines pertinent: non enim omnium est fides . Ideo addidit, «Funiculum haereditatis vestrae.» mihi in praeclaris; etenim haereditas mea praeclara e
Abbreviated transcription (Latin):
re uera magnũ aliqͥd ẽ hoc nosse. & intelli¬
gere. Domũ magnã aliquã putate totam
istã ãministrationẽ creaturȩ. Domꝰ ista mag¬
na. hab& dnm̃. hab& seruos : & in ipsis ser¬
ius hab& circa se ꝓximos sibi in apparatibꝰ
melioribꝰ uestiũ. thesauroꝵ. horreoꝵ. mag¬
narũ possessionũ. Hab& etiã seruos in ufi¬
mis ministeriis. tta subditis sibi potestatibꝰ.
ut qͦsdã habeat & ad mundandas cloacas.
Asũmis atq ꝓcuratoribꝰ. usq ad extrema
& infima ista ministeria: quã multi st̃ gra¬
dus. Si gͦ aliqͥs magnꝰ ꝓcurator. offendat.¬
& in pena dñi sui u̾bi gr̃a fiat ostiariꝰ ir
testatẽ. uolentes intrare uł exire ꝑturb&
sedm modum potestatis quẽ accepit a dño.
illi aut̃ nesciant eũ fuisse aliqͣndo magnũ
ꝓcuratorẽ. magnã potestatẽ illiꝰ eẽ arbi¬
trantur : qͥa qͥd ꝑdiderit nesciunt. Et tam̃
fr̃s mei ostiariꝰ ille de qͦ dixi ad similitudi¬

Expanded text:
revera magnum aliquid est hoc nosse et intellirevera magnum aliquid est hoc nosse et intelligere. Domum magnam aliquam putate totam istam administrationem creaturae: domus ista magna habet dominum, habet servos, et in ipsis servis habet circa se proximos sibi in apparatibus melioribus vestium, thesaurorum, horreorum, magnarum possessionum; habet etiam servos in infimis ministeriis, ita subditis sibi potestatibus, ut quosdam habeat et ad mundandas cloacas: a summis procuratoribus usque ad extrema ista et infima ministeria quam multi sunt gradus. Si ergo aliquis magnus procurator offendat, et poena domini sui, verbi gratia, fiat ostiarius in testatem, volentes intrare vel exire perturbet, secundum modum potestatis quem accepit a domino, illi autem nesciant eum fuisse aliquando magnum procuratorem; magnam potestatem illius esse arbitrantur, quia quid perdiderit nesciunt. Et tamen, fratres mei, ostiarius ille de quo dixi, ad similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ legẽ fixã : legẽ ȩt̾nã: iubentẽ sine scͥp¬
tura: sine sẏllabis: sine strepitu: fixam
semꝑ oe stantẽ. intuent᷑ angli corde mundo.
& ex illa faciunt quicquid hic fit. Et
potestates ex illa ordinantur: a sũmis usq
in una. Et si potestates summoꝵ cȩlorũ
regunt᷑ u̾bo dĩ: quanto magis inferioreᷤᷤ
atq terrene: Reman& gͦ in malis: sola
nocendi cupiditas. Hanc hab& homo in
potestate. cupiditatẽ nocendi: uolunta¬
tem ad ꝑniciem. Srratit̃ cuiquã nocere
potuerit. non glorietur : ñ ipse nocuit.
Data ẽ eñ potestas. Semel diccũ ẽ. senten
gͦ times: In aquis sit draco: in mari sit
draco: illuc transiturus es. Sic ẽ fictꝰ: ut
illudat᷑ hic. Ad hunc locũ ordinatꝰ ẽ: in
his sedibꝰ deputatꝰ ẽ. Si magnũ aliquid
putas eẽ has sedes : qͥa ñ nosti sedes angłoꝵ
natio ẽ. Similitudine̾ accipite breuit̃: qͥa

Expanded text:
enim legem fixam, legem aeternam, jubentem sine scripenim legem fixam, legem aeternam, jubentem sine scriptura, sine syllabis, sine strepitu, fixam semper et stantem; intuentur Angeli corde mundo, et ex illa faciunt quidquid hic fit, et potestates ex illa ordinantur a summis usque in ima. Et si potestates summorum coelorum reguntur verbo Dei, quanto magis inferiores atque terrenae? Remanet ergo in malis sola nocendi cupiditas. Hanc habet homo in potestate cupiditatem nocendi, voluntatem ad perniciem. Si autem cuiquam nocere potuerit, non glorietur; non ipse nocuit, data est ei potestas. Semel dictum est, sentent . Quid ergo times? In aquis sit draco, in mari sit draco; illac transiturus es. Sic est fictus ut illudatur, hic ad hunc locum ordinatus est, in his sedibus deputatus est. Magnum aliquid illi putas esse has sedes, quia non nosti sedes Angelorum natio est. 10. Similitudinem accipite breviter; quia
Abbreviated transcription (Latin):
quã suꝑ t̾rã simile factũ: ad illudendum ei
ab angłis meis. Omne altũ uid& : & ipse ẽ¬
rex om̃ium quȩ in aqͥs st̃. Cui testimonio.
congruit hoc in psalmo. Cum enĩ dicer& de
mari spacioso & magno. ubi animalia pusil¬
la & magna. ubi repentia quoꝵ ñ ẽ numerꝰ.:
ubi naues nauigant. ligno tutȩ: ait. Bra¬
co hic. quẽ finxisti ad illudendũ ei. Sed ad
illudendũ. Quomͦ ds̃ illi illudit: An tra¬
didit eũ ad illudendũ: hoc ẽ ut uludat᷑:
Putaremꝰ qͦd ds̃ illi illuder&: nͥ scͥptura iob
soluiss& questionẽ. I bi enĩ dictũ ẽ: ad illu¬
dendũ ei ab angłis meis. Uis illudere draco¬
ni: esto angłs dĩ. Sed ñdũ es angelus dĩ. Do¬
nec sis. si eũ cursũ tenes ut sis: st̃ angłiqͥ
illudunt draconi. ne tͥ noceat. Prepositi enĩ
sunt angłi cęloꝵ: suꝑ potestates aerias. Et
inde. ꝓcedit u̾bum: qͦd fit hic. Intuentur

Expanded text:
m ei super terram simile factum, ad illudendum ei m ei super terram simile factum, ad illudendum ei ab Angelis meis. Omne altum videt; et ipse rex omnium quae in aquis sunt» . Cui testimonio congruit hoc in Psalmo. Cum enim diceret de mari magno et spatioso, ubi animalia pusilla et magna, ubi repentia quorum non est numerus, ubi naves navigant ligno tutae, ait: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Sed si ad illudendum, quomodo Deus illi illudit? An tradidit eum illudendum, hoc est, ut illudatur? Putaremus quod Deus illi illuderet, nisi Scriptura Job solvisset quaestionem; ibi enim dictum est: «Ad illudendum ei ab Angelis meis.» Vis illudere draconi? Esto angelus Dei. Sed nondum es angelus Dei. Donec sis, si eum cursum tenes ut sis, sunt angeli qui illudant draconi, ne tibi noceat. Praepositi enim sunt Angeli coelorum super potestates aereas, et inde procedit verbum quod fit hic. Intuentur
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s mei. Qui uult obseruare caput serpenti.
& securus transire. hoc mare: quia necesse ẽ
habit& hic serpens iste. & ut dicere cȩꝑam
lapsus diabolus de cęlo hunc locũ accepit.
obseru& caput eiꝰ a timore scłi. & a cupiditate
scłi. Hinc enĩ suggerit aliquid. aut unde ci¬
mes aut unde cupis: aut amorẽ tuũ tẽptat
aut timorem. Iu si timueris gehennas. amaue¬
ris regnum dĩ: obseruabis caput eiꝰ. Euitato
capite. securus eris: nec ille lapsũ tuũ tene¬
bit. nec de tua ruina gaudebit. Nemo aut̃ di¬
cat ut dixi. magnã hab& potestatẽ. Uident
enĩ homines quasi quantũ acceꝑit potestatis:
qͥd ꝑdiderit ñ uident maiestatis. Ipse aut̃ sẽs
iob in uerbis suis mysticis & alte secretis. di¬
cens de ista potestate quã dr̃ hab̃e diabolus:
similitudinẽ exponens quid ille sit. uel quid
ualeat: hoc qͦq ait. Non ẽ quicqͣm simile ei
factũ suꝑ t̾ram: ad illudendũ ei ab angłis
meis. Ps ibi loquitur. in libro iob. Non ẽ ei qͥc¬

Expanded text:
res mei, qui vult observare caput serpentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serpens iste, et, ut dicere coeperam, lapsus diabolus de coelo hunc locum accepit; observet caput ejus, a timore saeculi, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Magnam habet potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit potestatis; quid perdiderit, non vident. Ipse autem sanctus Job in verbis suis mysticis et alte secretis, dicens de ista potestate quam dicitur diabolus similitudinum, exponens quid ille sit, vel quid valeat, hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidqua
Abbreviated transcription (Latin):
udrarum: suꝑ egyptior. Non eium timor eoꝵ
stinebant hebrei: sed quo timebant᷑. Dic&
uqus. Quomꝰ gͦ nolebant eos dimittere egy¬
M. Quom̃ tanqͣm. redituros dimiserunt:
duom tanqͣm redituris & reddituris aurũ
⁊ argentum petentibꝰ commodauer̃: si leca¬
ta ẽ egẏptus in ꝓfectione eorum: Sed intel¬
ligendum ẽ pest illam ultimam egyptioꝵ
mortem. & tantã itragem in mari rubro.
tam magni ꝑsequentis exercitꝰ. egrptios ti¬
nuusse residuos: ne redirent hebrei. & eoꝵ
riliquias magna facilitate contererent.
sinc impletum ẽ. qͦd suꝑiꝰ cum dixiss&
eauxit populum uehem̃t᷑. mox addidit.
e frmauit eum suꝑ ininicos eiꝰ. Hanc enĩ
sattentiam uno uersiculo ꝓpositam. ut ex¬
plicars quomͦ id factum sit. adiunxit ce¬
tera que in hac clade narrauit: usq ad
stum locum ubi ait. letata ẽ egyptꝰ in ꝓ¬
Seuone eorum. quia incubuit timor eoꝵ
sipos uelut assignans qͦd ꝓposuerat. quia

Expanded text:
Hebraeorum super Aegyptios. Non enim «timor eorum,» quo timebant Hebraei, sed quo timebantur. Dicet aliquis: Quomodo ergo nolebant eos dimittere Aegyptii? quomodo tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam redituris et reddituris aurum et argentum petentibus commodaverunt, si «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed intelligendum est, post illam ultimam Aegyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod superius, cum dixisset, «Et auxit populum suum vehementer,» mox addidit, «Et firmavit eum super inimicos ejus.» Hanc enim sententiam uno versiculo propositam ut explicaret, quomodo id factum sit, adjunxit caetera quae in hac laude cladis narravit, usque ad istum locum, ubi ait, «laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos;» velut assignans quod proposuerat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
N uolens aut̃ ꝓbare ds homini qͦd
lbo labeat quicquid hab&: ut cũ bo¬
Eubabeat & humilitate. aliqͣndo eũ
se uit. Auertit ab illo faciem isuam.
& decidit in temptationẽ: & ostendit illi
qͥa qͦd iustus erat. & recte ambulabat. ipso
regente fiebat. Au̾tente aut̃ te faciẽ tuã
turbabunt᷑. U idete quid dicat & in alio
psalmo. Ego dixi in habundantia mea: non
mouebor in ȩc̃nũ. Presumpsit de se: impletꝰ
erat bonitate. & putabat a se sibi ẽẽ totã
bonitatẽ : & dixit in corde suo. Non moue¬
bor in ęt̾nũ. Sed quia iam senserat dĩ gr̾am

Expanded text:
are Deus homini quod ab illo habeat quidquid habet, ut cum bonitate habeat et humilitatem, aliquando eum perturbat; avertit ab illo faciem suam, et decidit in tentationem; et ostendit illi quia quod justus erat, et recte ambulabat, ipso regente fiebat. «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» Videte quid dicat et in alio psalmo: «Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum.» Praesumpsit de se; impletus erat bonitate, et putabat a se sibi esse totam bonitatem, et dixit in corde suo: «Non movebor in aeternum. » Sed quia jam senserat Dei g
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾num sed scłarem int̃p̃tari uelint: qͦd nemi¬
nem ausum fuisse commemini. Si aut̃ hoc lo¬
co testam̃tũ uetꝰ intelligendũ ẽ ꝓpt̃ t̾rã cha¬
naan. sic enĩ sermo contexit᷑. statuit illud ipsi
iacob in p̃ceptũ. & ipsi isrł in testam̃tũ ȩc̃nũ.
dicens tͥ dabo t̾ram chanaan. funiculũ here

Expanded text:
ernum, sed saeculare interpretari velint; quod neminem ausum fuisse commemini. Si autem hoc loco Testamentum Vetus intelligendum est, propter terram Chanaan; sic enim sermo contexitur, «Et statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum, et» ipsi «Israel in testamentum aeternum, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc ꝑ quirendus erit. & sine finge
Ac ꝑ hoc qui diligit᷑. etiã p̃sens queritir
dum caritate ꝑpetua ne fiat absens art̃
Proinde quẽ quisq diligit. etiã cũ cuti
uid&. sine fastidio semꝑ uult eẽ p̾sentri
hoc ẽ semꝑ querit ẽẽ p̃sentem. Et nimrĩ
hoc ẽ querite faciem eiꝰ semꝑ: ut nonhias
inquisitioni qua significatꝰ᷑ amor finẽ ỹl̃
inuentio. sed amore crescente. in quisitis
se laudator iste ardens. & ad capacia ill
descendit: infirmũ amorem atq lactae
temporalibꝰ dĩ mirabilibꝰ nutriens. O¬

Expanded text:
adhuc perquirendus erit, et sine fine Ac per hoc qui diligitur, etiam praesens quaeritur, dum charitate perpetua, ne fiat absens, agitur. Proinde quem quisque diligit, etiam cum eum videt, sine fastidio semper vult esse praesentem, hoc est, semper quaerit esse praesentem. Et nimirum hoc est, «Quaerite faciem ejus semper,» ut non huic inquisitioni, qua significatur amor, finem praestet inventio, sed amore crescente inquisitio creps temperat se laudator iste ardens, et ad capacia verba descendit; infirmum amorem atque lactentem temporabilus Dei mirabilibus nutriens. «Memento
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. Lȩcet᷑ cor querentiũ dnm̃. Sic enĩ
mites iocundant᷑: qui ñ amaro zelo eosiam
ẽ: quamuis u̾bum minꝰ latinũ uideat᷑. Unde
& alii codices habent confirmamini: alii cor¬
roboramini. Ei quippe dr̃ fortitudo mea. &
fortitudinẽ meam ad te custodiam : ut eum
querendo atq ad eum accedendo. & illuminem᷑
& confortem᷑: nec cȩcitate qͥd faciendũ sit ñ¬

Expanded text:
sequitur, «Laetetur cor quaerentium Dominum:» sic enim sequitur, «Laetetur cor quaerentium Dominum:» sic enim mites jucundantur, qui non amaro zelo eos jamest, quamvis verbum minus latinum videatur: unde et alii codices habent, «confirmamini;» alii, «corroboramini.» Et quippe dicitur, «Fortitudo mea» ; et, «Fortitudinem meam ad te custodiam» : ut eum quaerendo atque ad eum accedendo, et illuminemur et confortemur; ne caecitate quid faciendum sit n
Abbreviated transcription (Latin):
cantate ei. Qͦd uͦ sequit᷑. laudamini in nomi¬
ne sco eiꝰ: referat᷑ ad id qͦd dictũ ẽ. & psallite
ei. Illud scilic& ad u̾bum bonum quo cantat᷑
ei & narrantur omĩa mirabilia eiꝰ : illud autẽ
ad opꝰ bonum qͦ psallitur ei. Ne uelit quisq
de oꝑe bono tanqͣm in sua uirtute laudari:
idõ cum dixiss& laudamini. qd utiq bene
oꝑantes merito possunt. addidit in nomine
sc̃o eiꝰ ut qui gloriat᷑. in dnõ gloriet᷑. Qui gͦ
non sibi sed ei uolunt psallere: caueant face¬
re iusticiam suam coram hominibꝰ. ut uidean¬
tur ab eis. Alioquin. mercedem ñ habebunt
apud patrẽ qui ẽ in cęlis. Sed luceant oꝑa
eoꝵ. coram hominibꝰ: non eo fine ut ipsi ui¬
deant᷑ ab eis: sed ut uideant bona oꝑa eors
& glorificent patrẽ eor qui in cęlis ẽ. Hoc
ẽ laudari in nomine scõ eiꝰ. Unde & in alio
psalmo legitur. In dnõ laudabit᷑ anima mea:
audiant mites & iocundent᷑. Qs & hic qͦdãm.

Expanded text:
«Cantate ei;» quod vero sequitur, «Laudamini in nomine sancto ejus,» referatur ad id quod dictum est, «Et psallite ei:» illud scilicet ad verbum bonum, quo cantatur ei, et narrantur omnia mirabilia ejus; illud autem ad opus bonum, quo psallitur ei, ne velit quisque de opere bono tanquam in sua virtute laudari. Ideo cum dixisset, «Laudamini,» quod utique bene operantes merito possunt; addidit, «in nomine sancto ejus:» ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui ergo non sibi, sed ei volunt psallere, caveant facere justitiam suam coram hominibus, ut videantur ab eis; alioquin mercedem non habebunt apud Patrem, qui in coelis est : sed luceant opera eorum coram hominibus, non eo fine ut ipsi videantur ab eis, sed ut videant bona opera eorum, et glorificent Patrem eorum, qui in coelis est . Hoc est laudari in nomine sancto ejus. Unde et in alio psalmo legitur: «In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur» . Quod et hic quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
chil in eo querendũ ẽ qͦs additũ ẽ ipsum.
ẽ que dicerent ut fierent signa & ꝓdigia
Multa enĩ sine uerbis facta sunt. uel iur¬
ga. uel manu extenta. uel fauilla in cclũ
missa: sed quia illa ipsa quȩ facta sunt ñ
erant alicuiꝰ significationis inania. sicut
uerba que loquim᷑ : ido & ipsa dicta sunt
uerba. non uocum & sonorum. sed signoꝵ
& ꝓdigioꝵ. Posuit in eis. id ẽ fecit ꝑ eos.

Expanded text:
hil in eo quaerendum est, quod additum est, «ipsum.»hil in eo quaerendum est, quod additum est, «ipsum.»est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non erant alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. «Posuit in eis,» id est, fecit per eos.