comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
me offerunt potestati. Quibr ꝑaccis. et parti
cipato tanto sacramento. grãrum accio cunc¬
ta conudit: qmͣ inhis etiam u̾bis ultimã cõ¬
m̃dauit apss: hec autem causa p̃cipua fuit
ista dicendi: ut his breuit᷑ ꝑstrictis atq signifi¬
catis. ñ putaretur negligendum ẽẽ qd sequitur.¬
Pomnnb hoĩb ꝓregib et his qui insublimita¬
te st̃. ut quietam et tranquillam uitã agamꝰ
inomni pietate et caritate: nequisqmͣ sicut se ha¬
bet humane cogitationis infirmitas existima¬
ret non ẽẽ ista fatienda. ꝓhis aquib ꝑsecutionẽ
patiebatur eccł̃a. cum mbra xp̃i exomni eeñt ho¬
minum genere colligenda. Indc ad iungit et di¬
cit hoc enim bonum ẽ. et acceptum coram salua¬
tore deo nostro: qui omnes homines uult saluos
fieri. et mnagnitionem u̾itatis uenire: Et ne qͥsqͣ
diceret posse ẽẽ salutis uiam inbona conũsatio¬
ne et unius dei ommpotentis cultu. sine par¬

Expanded text:
mae offerunt potmae offerunt potcipato tanto sacramento, gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam verbis ultimam commendavit Apostolus. Haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breviter perstrictis atque significatis, non putaretur negligendum esse quod sequiturominibus, pro reg i bus et his, qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquillam uitam agamus in omni pietate et caritate, ne quisquam, sicut se habet humanae cogitationis infirmitas, existimaret non esse ista facienda pro his, a quibus persecutionem patiebatur ecclesia, cum membra Christi ex omni essent hominum genere colligenda. unde adiungit et dicit: Hoc enim bonum est et acceptum coram saluatore deo nostro, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. et ne quisquam diceret posse esse salutis uiam in bona conuersatione et unius dei omnipotentis cultu sine par
Abbreviated transcription (Latin):
uocat. Unde hãc u̾bioriginẽ sic̃ suꝑiꝰ dixi ñ nulliminus
ertioite intuentes ꝓ seucen. ñ orationẽ s ad orationẽ dicẽ uo
or̃o piitata ẽ ꝓ s̾ cuchȩ. Porro siusitatius ut dixi iscͥpt᷑r uotũ
appellat euch̃e excepto nomine. genera li
orationis ea propriȩ intel lige¬
da est oratio qiͣs facimꝰ ad uotum id ẽ ꝓseuchen.
uouentur autem omnia que offeruntur dõ ma¬
xime sancti altaris oblatio: Quo sacram̃to pre¬
dicatur nr̃m illud maximum uotum. quo nos
mouemus inxp̃o ẽẽ mansuros. utiq in cõpage
corporis xp̃i cuiꝰ rei sactam̃tum ẽ. qd unus panis
unum corp̃ multi sumus: Ideo in huiꝰ sanctificati¬
one & distributionis p̃ꝑatione: existimo apłm uis
enĩ aduotum: qd̃ usitatiꝰ inscͥpturis nuncupatur
ench̃e. Interpellationes autem sine ut ur̃i codices
habent postulationes fiunt: cum ppłs benedi¬
citur: Lunc enim antistites uelut ad uocati suscep¬
tos suos ꝑmanus impositionẽ misericordissi¬

Expanded text:
uocat. unde hanc uerbi originem, sicut superius dixi, nonnulli minus erudite intuentes irpoaeoxav non orationem sed adorationem dicere uooratio putata est TtpoaeoxVj. porro si usitatius, ut dixi, in scripturis uotum appellatur εὐκή, excepto nomine generali orationis ea proprie intellegenda est oratio, quam facimus ad uotum, id est rcpoc εὐκήν. uouentur autem omnia, quae offeruntur deo, maxime sancti altaris oblatio, quo sacramento praedicatur nostrum illud maximum uotum, quo nos uouimus in Christo esse mansuros, utique in compage corporis Christi. cuius rei sacramentum est, quod unus panis, unum corpus multi sumus. ideo in huius sanctificatione et distributionis praeparatione existimo apostolumenim ad uotum, quod usitatius in scripturis nuncupatur eoa. interpellationes autem siue, ut uestri codices habent, postulationes fiunt, cum populus benedicitur; tunc enim antistites uelut aduocati susceptos suos per manus inpositionem misericordissi
Abbreviated transcription (Latin):
oret. et p̃cetur: qͥd sibi uult qd istaita posuit apłs
ut non sit eorum negligenda distinctio: Excepto
itaq nomine generaui et salua loquendi consu¬
etudine. scd̃m qm siue dicas p̃cationem siue ora¬
cionẽ siue interpellationem. uł postulationem.
una eademq res intelligitur: aliqͣ etiam singu¬
loꝵ istorũ ꝓpͥetas inquirenda ẽ: sed ad eam li¬
quido ꝑuenire difficile est. Multa qiuppe hinc
dici possent: que impbanda non sint. Sed eligo
inhis u̾bis hoc intelligere qd̃ omnis uł pene
omnis frequentat eccła: ut p̾cationes accipia¬
niͤ dictas quas facimꝰ incelebratione sacram̃to¬
rum ante qmͣ illud qd̃ est in dnĩ mensa inci-¬
piat benedici: orationes cum benedicit᷑. et sc̃ifi-¬
catur. et addistribuendũ cõminuitur: qmͣ to¬
tam petitionẽ fere omins eccł̃a dm̃ica oratio¬
ne concludit. Ad quẽ intellectum: etiã u̾bi greci

Expanded text:
oret et precetur, quid sibi uult, quod ista ita posuit apostolus, oret et precetur, quid sibi uult, quod ista ita posuit apostolus, ut non sit eorum neglegenda distinctio? excepto itaque nomine generali et salua loquendi consuetudine, secundum quam, siue dicas precationem siue orationem siue interpellationem uel postulationem, una eademque res intellegitur, aliqua etiam singulorum istorum proprietas inquirenda est, sed ad eam liquido peruenire difficile est; multa quippe hinc dici possunt, quae inprobanda non sint. Sed eligo in his uerbis hoc intellegere, quod omnis uel paene omnis frequentat ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud, quod est in domini mensa, incipiat benedici, orationes. cum benedicitur et sanctificatur et ad distribuendum comminuitur, quam totam petitionem fere omnis ecclesia dominica oratione concludit. ad quem intellectum etiam uerbi Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
postulare: Non enim solemus dicere postulant
int̾pellaturi: sed int̾pellant postulaturi. Uerũp
tam ex iicinitate u̾bum usurpatum. cui ꝓpin¬
quitas ipsa impetrat intellectum: ñ est uelut
censoria notatione culpandum: Nam et de ipso
nam int̾pellat. et non etiam postulat: Immo uͦ
quia postulat: ꝑeo positum ẽ int̾pellat. Euident̾
quippe aubi de iuo dicitur. et siquis pecca uerit
aduocatum habemus ad patrem iħm xp̃m ui
stum. ipse ẽ exoratio ꝓpeccatis nostris. Qmͣ quã
fortassis codices apud uos etiam i eo loco de dño
ih̾u non habent interpellat ꝓnobis: sed postu¬
lat ꝓnobis: Ingreco enim qͦ uerbo hicposite st̃
interpellationes quas ipse posuisti postulationes
ipsum ec ulic u̾bum ẽ: ubi scͥptum ẽ int̾pellat
ꝓnobis: Cum gͥ et qui p̃catur oret. et qui orat
p̃cetur. et qui int̾pellat dm̃. ad hoc int̾pelletut

Expanded text:
postulare. non enim solemus dicere \'postulant postulare. non enim solemus dicere \'postulant interpellaturi\' sed \'interpellant postulaturi\'; uerum tamen ex uicinitate uerbum usurpatum, cui propinquitas ipsa impetrat intellectum, non est uelut censoria notatione culpandum. nam et de ipso nam interpellat et non etiam postulat? immo uero, quia postulat, pro eo positum est \'interpellat\'. euidenter quippe alibi de illo dicitur: Et si quis peccauerit, aduocatum habemus ad patrem Iesum Christum iustum; ipse est exoratio pro peccatis nostris. quamquam fortassis codices apud uos etiam in eo loco de domino Iesu non habent interpellat pro nobis\' sed \'postulat pro nobis\'; in Graeco enim, quo uerbo hic positae sunt interpellationes, quas ipse posuisti postulationes, ipsum et illic uerbum est, ubi scriptum est: Interpellat pro nobis. Cum igitur, et qui precatur et qui orat, precetur et, qui interpellat deum, ad hoc interpellet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
modum potiꝰ seqͣmur: et siue p̾cationes siue de¬
p̃cationes inuenerimꝰ qmͣ grec deesis uocant.
ñ putemꝰ eẽ eñdandum: Orationes uͦ quas grecꝰ
habet ꝓs euchas: distinguere aprecib uł preca¬
cionib omnino difficile ẽ: Qd̃ uero quidam codi¬
ces ñhabent orationes sed adorationes: quia ñ
tror scient̾ int̾p̃tatum: ꝓseuchas enim oratio¬
nes dici agrecis: notissimum ẽ: Et utiq aliud
ẽ orare: auud adorare: Deniq ñ isto u̾bo sed alio
legitur ingreco. dñm dđm tuum ad orabis. et ad¬
orabo ad templum scm̃ tuum: &e si qͣ sunt. simi¬
lia. Pint̾pellatiomibus autẽ qd̃ nr̃i habent: secũ¬
dum codices tredo uros postulationes posuisti
ħ interim duo idẽ qd̾ alii postulationes alii int̾¬
pellationes int̾pretati sunt: unũ u̾bum trans¬
ferre uoluerunt. qd̃ grecus habet entuxis. Et
ꝓfecto adũtis et nosti aliud eẽ int̾pellare. aliud

Expanded text:
modum potius sequamur et, siue precationes siue \'demodum potius sequamur et, siue precationes siue \'deprecationes\' inuenerimus, quas Graeci δεήσεις uocant, non putemus esse emendandum. orationes uero, quas Graecus habet προσευχὰς, distinguere a precibus uel precationibus omnino difficile est. quod uero quidam codices non habent \'orationes\' sed \'adorationes\', quia non tror scienter interpretatum; προσευχάς enim orationes dici a Graecis notissimum est. et utique aliud est orare, aliud adorare. denique non isto uerbo sed alio legitur in Graeco: Dominum deum tuum adorabis et: Adorabo ad templum sanctum tuum et si qua similia. Pro interpellationibus autem, quod nostri habent, secundum codices, credo, uestros postulationes posuisti. haec interim duo, id est quod alii postulationes, alii interpellationes interpretati sunt, unum uerbum transferre uoluerunt. quod Graecus habet, ἐντεὐξεις. et profecto aduertis et nosti aliud esse interpellare, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ũbo utrumq dixit apłs. qui utiq grece illam scͥp
posuit deesis. ꝓinde alu codices in quib et nri
sunt ñhabent obsecrationes: sed dep̃cationes:. lria
porro quesecuntur. orationes. int̾pellationes. gr̃a¬
rũ acciones. pleriq latim codices sic habent. Un¬
de si uelimus sed̾m iatine lingue ppetates. ista
discernere more loquendi nr̃am uel qͣlemcũq
scientiam fortasse tenebimꝰ: sed mirũ si sentenua
greci sermonis uł consuetudinis obtinebimus:
Precationem et dep̃cationẽ multi nr̃ihocidem
putant: & hoc cotidiano usu iam om̃o p̾ualuit.
Qui autem distinctꝰ latine locuti sunt: p̃catiom¬
b utebantur inoptandis bonis. dep̃cationib
uͦ in de uitandis malis. Precari enim dicebant
eẽ. p̃cando bona optare: imp̃cari mala qd̃ uul¬
go iam dicitur maledicere. dep̃cari autem: ma¬
la p̃cando repellere. sed usitatum iam loquendi

Expanded text:
uerbo utrumque dixit apostolus, qui utique Graece illam scripuerbo utrumque dixit apostolus, qui utique Graece illam scripposuit seTQoei?. proinde alii codices, in quibus et nostri sunt, non habent \'obsecrationes\' sed \'deprecationes. tria POITO quae sequuntur: Orationes, interpellationes, gratiarum actiones plerique Latini codices sic habent Unde si uelimus secundum Latinae linguae proprietates ista discernere more loquendi, nostram uel qualemque scientiam fortasse tenebimus; sed mirum si sententiam Graeci sermonis uel consuetudinis obtinebimus. precationem et deprecationem multi nostri hoc idem putant et hoc cotidiano usu iam omnino praeualuit. qui autem distinctius Latine locuti sunt, precationibus utebantur in optandis bonis, deprecationibus uero in deuitandis malis. precari enim dicebant esse precando bona optare, inprecari mala, quod uulgo iam dicitur maledicere. deprecari autem mala precando depellere. sed usitatum iam loquendi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut et tͥ uisum ẽ: ut non auos pastores alios doc¬
tores intelligamus. Sed ideo cum p̃dixisset pas¬
tores. subiunxisse doctores: ut intelligerent pas¬
tores ad offitium suum ꝑtinere doctrinam: Idõ
enĩ non ait quos dam autẽ pastores. quosdam uͦ
doctores cum suꝑiora ipso locutionis genere dis¬
stingueret dicendo quosdam autẽ apłos. quosdã
autem ꝓpħas. quos dam uero eugłistas: sed hoc
tamqmͣunum aliqͥd duob nominib amplexuᷤ
ẽ: quosdam autem pastores et doctores. Illa plane
difficillime discernuntur. ubi ad timotheũ scri¬
bens ait. Obsecro itaq pͥmum oĩum fieri obse¬
crationes. orationes int̾pellationes: gratiarũ acci¬
ones: Scd̾m grecum enĩ eloqͥum discernenda sc̃.
Nam nr̃i intpretes uix repꝑiunt᷑: qui ea diligen¬
ter et scient̃ transferre curauerint. Lece enĩ sicut
ea ipse posinstiobsecro fieri obsecrationes ñ eodẽ

Expanded text:
sicut et tibi uisum est, ut non alios pastores. alios docsicut et tibi uisum est, ut non alios pastores. alios doctores intellegamus; sed ideo, cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intellegerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. ideo enim non ait: Quosdam autem pastores, quosdam uero doctores, sed cum superiora ipso locutionis genere distingueret dicendo: Quosdam autem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam uero euangelistas, sed hoc tamquam unum aliquid duobus nominibus amplexus est: Quosdam autem pastores et doctores. Illa plane difficillime discernuntur, ubi ad Timotheum scribens ait: Obsecro itaque primum omnium fieri obsecrationes, orationes, interpellatio nes, gratiarum actiones. secundum Graecum enim eloquium discernenda sunt; nam nostri interpretes uix reperiuntur, qui ea diligenter et scienter transferre curauerint. ecce enim sicut ea ipse posuisti: Obsecro fieri obsecrationes, non eodem
Abbreviated transcription (Latin):
dabiles canes eent: si et latrare scrrent et uigilare
amarent: Et certe illi trecenti innumero pcrucis
licteram sacratissimo. ñ eligerentur ad uictoriam
fatiendam. qͥ tamqmͣ canes lamberent aqmͣni¬
si aliquid magnum significarentur: Nigilant
memorata nondentes: tuoꝵ autẽ canum dixit
eximmicis: id ẽ. ut qͥ erant inimici tui. fierent ca¬
nes tui. et latrarent ꝑte. qui seuiebant inte: ad¬
didit autem abipso. ut non a seipsis hoc factũ
intelligerent. sed abipso: id ẽ imiscłia eius et gr̃a:
ineccła apłos. quos dam autem ꝓphas: hoc intel¬
ligo quod ipse scͥpsisti. ꝓpħas eos dictos isto loco ex
quib agabus erat: non illos qui uentur incar.¬
ne dñm ꝓpħauerunt. Euangelistas uͦ inuenimꝰ:
quos apłos fuisse ñ legimus: sicut fuerunt mar¬
cus et lucas: Pastores autem et doctores quos ma¬
xime ut discernerem uoluisti eosdem putoeẽ.

Expanded text:
dabiles canes essent, si et latrare scirent et uigilare dabiles canes essent, si et latrare scirent et uigilare amarent. et certe illi trecenti in numero per crucis litteram sacratissimo non eligerentur ad uictoriam faciendam, qui tamquam canes lamberent aquam, nisi aliquid magnum significarent. uigilant memorata, non dentes. tuorum autem canum, dixit, ex inimicis, id est ut, qui erant inimici tui, fierent canes tui et latrarent pro te, qui saeuiebant in te. addidit autem ab ipso\', ut non a se ipsis hoc factum intellegerent sed ab ipso, id est misericordia eius et gratiain ecclesia apostolos, quosdam autem prophetas, hoc intellego, quod ipse scripsisti, prophetas eos dictos isto loco, ex quibus Agabus erat, non illos, qui uenturum in carne dominum prophetauerunt. euangelistas uero inuenimus, quos apostolos fuisse non legimus, sicut fuerunt Marcus et Lucas. pastores autem et doctores, quos maxime ut discernerem uoluisti, eosdem puto esse,
Abbreviated transcription (Latin):
lunscuntur: inqͣ est ille ꝓpħatus quem ñ secunt᷑.
Neq enim eis aliquid ꝓdest: quod eam non obli¬
uiscunt᷑ Aliud ẽ enĩ legem dei habere in memo¬
ria: aliud mintellectu et effectu. In sexagesimo
autem et septimo psalmo quod queris quid
sit uerumptamen ds conquassabit capita mi¬
micorum suorum. u̾ticẽ capilli ꝑ ambulantiũ
in delictis suis: non michi indetur aliud diccũ.
qmͣ d̃s con quassabit capita inimicoꝵ suorũ
nimium supbientium nimium se extollentum
indelictis suis: Pypbolen quippe significauit su¬
ꝑbiam tantum se extollentem. et tanta elatione
incedentem: qͣsi capilli u̾ticem ꝑambulando cal¬
carent. Item meodem psalmo qd̾ scͥpͥtum ẽ. lin¬
gua canum tuoꝵ ex inimicis ab ipso: ñ semper
imalo accipiendisunt canes: alioquin non rep̃¬
henderentur apud ꝓpħam canes nescientes la¬
trare. et amantes dormitare: ꝓfecto enm lau¬

Expanded text:
liuiscuntur, in qua est ille prophetatus, quem non sequuntur. liuiscuntur, in qua est ille prophetatus, quem non sequuntur. neque enim eis aliquid prodest, quod eam non obliuiscuntur; aliud est enim legem dei habere in memoria, aliud in intellectu et effectu. In sexagesimo autem et septimo psalmo quod quaeris quid sit: Verum tamen deus conquassabit capita inimicorum suorum, uerticem capilli perambulantium . in delictis suis, non mihi uidetur aliud dictum quam deus conquassabit capita inimicorum suorum nimium superbientium, nimium se extollentium in delictis suis\'. per hyperbolen quippe significauit superbiam tantum se extollentem et tanta elatione incedentem, quasi capilli uerticem perambulando calcarent. item in eodem psalmo quod scriptum est: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, non semper in malo accipiendi sunt canes. alioquin non reprehenderentur apud prophetam canes nescientes latrare et amantes do.rmitare; profecto enim lau
Abbreviated transcription (Latin):
dicib ꝓbaretur: Ideo ne occideris eos. neipsius
nomen extinxeris gentis: nequando obliuiscati¬
tur legis tue. Quod utiq fieret: siritus et sacra
gentium colere cõpulsi. penitus qualtc̃tumq
nom̃ sue religionis minime retinerent. Qd in
eoꝵ figura etiam de cam scriptum ẽ: qđ consti¬
tuit meo dominus signũ ne quis occideret eum.
Deniq cum dixisset ne occideris cos. neqñdo obli¬
uiscantur legis tue: uelut quereretur quid de
illis eẽt fatiendum ut. in aliquos usus testimo¬
nii u̾itatis ñ occidantur idẽ non consumantur
neqnͣdo obliuiscantur legis dei: continuo subum¬
xit disꝑge illos inuirtute tua. Sienim uno inlo¬
co eẽnt terrarum: ñ ad iuuarent testimonio p̃¬
dicationem eugłii que fruccificat toto orbe ter-¬
rarum: Ideo disꝑge nlos inuirtute tua: ut eius
ipsius cuiꝰ fuerunt negatores. psecutores. int̃fec¬
tores ubiq sint testes p̃ipsam legem qmͣ non ob¬

Expanded text:
dicibus probaretur? ideo: Ne occideris eos, ne ipsius gentis dicibus probaretur? ideo: Ne occideris eos, ne ipsius gentis nomen extinxeris, ne quando obliuiscantur legis tuae, quod utique fieret. si ritus et sacra gentium colere compulsi penitus qualecumque nomen suae religionis minime retinerent. quod in eorum figura etiam de Cain scriptum est, quod constituit eo dominus signum, ne quis occideret eum. denique cum dixisset: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, uelut quaereretur, quid de illis esset faciendum, ut in aliquos usus testimonii ueritatis non occidantur. id est non consumantur neque obliuiscantur legis dei, continuo subiunxit: Disperge illos in uirtute tua. si enim uno in loco essent terrarum, non adiuuarent testimonio praedicationem euangelii, quae fructificat toto orbe terrarum. ideo: Disperge illos in uirtute tua, ut eius ipsius, cuius fuerunt negatores, persecutores, interfectores, ubique sint testes per ipsam legem, quam non ob
Abbreviated transcription (Latin):
patris et filii et spiritꝰ scr̃. et ideo recassime et filius
eas potest dicere uoluntates suas. Qd̃ uͦ inpsalmo
quinqͣgesimo occauo derudeis intelligitur cdicen¬
te ne occideris eos.nequando oblunscantur legis
tue: conuenient̃ michi uidentur intelligi tca ẽẽ
p̃nuntiatum eandẽ gentem etiã debellatam at-¬
q subu̾sam. in ppłi uiccoris suꝑstitiones: ñfu¬
isse cessuram sed inuet̾i lege mansuram: ut apud
eam eẽt testimonium scripturarũ toto orbe t̾ra¬
rum. unde eccl̃a fuerat euocanda: Nullo enm
euidentiore docum̃to ostenditur gentib. qd salu¬
berrime adu̾titur ñ in opinatum et repentinũ
aliquid institutum spũp̃sumptionis bumane.
ut. xp̃i nom̃ inspe salutis et̾ne tanta auctorita¬
te p̃polleat: sed olim fuisse ꝓpħatum atq con¬
scͥptum. ⁊sam ipsa ꝓphecia quid aliud nisi ano¬
stris putaretur ẽẽ conficta. si non de imimicoꝵ co¬

Expanded text:
patris et filii et spiritus sancti et ideo rectissime et filius patris et filii et spiritus sancti et ideo rectissime et filius eas potest dicere uoluntates suas. Quod uero in psalmo quinquagesimo octauo de Iudaeis intellegitur dicente: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, conuenienter mihi uidetur intellegi ita esse praenuntiatum: eandem gentem etiam debellatam atque subuersam in populi uictoris superstitiones non fuisse cessuram, sed in ueteri lege mansuram, ut apud eam esset testimonium scripturarum toto orbe terrarum, unde ecclesia fuerat euocanda. nullo enim euidentiore documento ostenditur gentibus, quod saluberrime aduertitur, non inopinatum et repentinum aliquid institutum spiritu praesumptionis humanae, ut Christi nomen in spe salutis aeternae tanta auctoritate praepolleat. sed olim fuisse prophetatum atque conscriptum. nam ipsa prophetia quid aliud nisi a nostris putaretur esse conficta, si non de inimicorum co
Abbreviated transcription (Latin):
gumis et cruentarum multiplicatio uccimarũ
significabat: ñ effitiebat. Ideo demceps dicte: Nlon
congregabo conuenticula eoꝵ desangumib:id⁊
ra sanguinis xp̃i. Nec memor eoꝵ nominum
illoꝵ plabia mea. Nomina quippe illoꝵ erãt
in multiplicatione infirmitatum: formcatoreᷤ.
idolis seruientes. ad ulteri moues masculorũ
concubitores. fures auari raptores. ebriosi ma¬
ledici. et qͥcumq alii regnum dĩ ñpossidebunt:
S ubi habundante peccato sup habundauit
gratia: postea accelerauerunt hec quidem fuert̃
deo ñ memor erit nominum illoꝵ ꝑlabia sua.
Sane codices emĩdaciores. et electiotͣns auccoritatis
ñhabent uoluntates suas. sed uoluntates meas.
qd̃ tantumdem ualet. quia exꝑsona fiui di dicit᷑
Ipse quippe loquitur: quẽ u̾ba illa euident̃ ostẽ-¬
dunt quib et apłi usi sunt: Non derelinques am¬
mam meam ininferno: nec dabis sanccum tuñ
uidere corruptionẽ. Eadem sc̃ utiq munera grẽ

Expanded text:
guinis et cruentarum multiplicatio uictimarum guinis et cruentarum multiplicatio uictimarum significabat, non efficiebat. ideo deinceps dicit: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibusra sanguinis Christi, nec memor ero nominum illorum perlabia mea. nomina quippe illorum erant in multiplicatione infirmitatum fornicatores, idolis seruientes, adulteri, molles, masculorum concubitores, fures, auari, raptores, ebriosi, maledici et quicumque alii regnum dei non possidebunt. sed ubi abundante peccato superabundauit gratia et postea accelerauerunt, haec quidem fuerunt, deo non memor erit nominum illorum per labia sua. sane codices emendatiores et electioris auctoritatis non habent \'uoluntates suas\' sed \'uoluntates meas\\ quod tantundem ualet, quia ex persona filii dei dicitur. ipse quippe loquitur, quem uerba illa euidenter ostendunt, quibus et apostoli usi sunt: Non derelinques animam meam in inferno nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. eadem sunt utique munera gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓimpiis mortuus est: hos dixit infirmos. qs
impios:. De in de paulo post eandem sententi-¬
am repetens: cõmendat in quit caritatem su¬
am d̾s in nobis. quoniã cum ad huc peccato¬
mos supra: eos hic peccatores appellatut. Itẽ
in sequentib hoc idem aliis u̾bis u̾sans. Si enĩ
cũ munici eẽmus in quit reconciliati sumꝰ d̃õ ꝑ
mortem filiieiꝰ. ac ꝑ hoc meo quod qͥiccum ẽ mul¬
tiplicate sunt infirmitates eorum: intelliguntur
multiplicata peccata eorũ. Lex em̃ sub intrauit:
ut habundaret delictum: Sed qm̃ ubi habunda¬
uit delictum suꝑ habundauit grã. ideo postea
accelerauerunt: Nonenim uenit ille uocare ius-¬
tos. sed peccatores: quia non ẽ opus samis medic᷑.
sed egrotantib. Quoꝵ scilicet muttiplicate sunt
inframitates ut eis sanandis ẽẽt necessaria tante
grẽ medicina: et cin dimittunt᷑ peccata multa
diligerer multum: Hoc emis uacce et asꝑsio san-¬

Expanded text:
impiis mortuus est; hos dixit infirmos, quos impiis mortuus est; hos dixit infirmos, quos impios. deinde paulo post eandem sententiam repetens: Commendat, inquit, suam caritatem deus in nobis, quoniam, cum adhuc peccatomos supra, eos hic peccatores appellavit. Item in consequentibus hoc idem aliis verbis versans, Si enim cum inimici essemus, inquit, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus . Ac per hoc in eo quod dictum est, Multiplicatae sunt infirmitates eorum, intelleguntur multiplicata peccata eorum. lex enim subintrauit, ut abundaret delictum; sed quoniam, ubi abundauit delictum, superabundauit gratia, ideo postea accelerauerunt. non enim uenit ille uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus sed aegrotantibus, quorum scilicet multiplicatae sunt infirmitates, ut eis sanandis esset necessaria tantae gratiae medicina et, cui dimittuntur peccata multa, diligeret multum. Hoc cinis uaccae et aspersio san
Abbreviated transcription (Latin):
batur: unde etiam scuto bone uoluntatis coro¬
nasti nos: & inuoluntate. tua deduxisti. et uo¬
luntarie genuit nos u̾bo t̾utatis. et pluiam
uoluntarium segregans ds̃ hereditati tue et
duudens ꝓpͥa unicinq ꝓut uult: et alia in nu¬
merabilia: ꝓinde mirificauit omnes uolunta¬
tes suas in illis: In quib nisi inscĩs. qͥ int̾ra ft̃
eiꝰ: Sienim terra sicut supra ostendimius potest
accipi inbono et ubi non additum ẽ eiꝰ: qnͣto
magis ubi dicitur terra ei: Miras gͦ fecit oms
uoluntates suas millis. Miras omnino fecit:
quia eos exdesꝑatione mirabiliter lib̃auit. Ex
hac ad miratione exclamat apłs. o atcitudo
diuitiarum sapientie et scientie dex supra quip¬
pe dpcerat. Conclusit enim d̃s om̃s in infidelita¬
te: ut oĩum misereatur: nam hoc ctiam hic
sequitur: ooultiplicate sunt infirmitates eoꝵ:
postea accelerauerunt: Infirmitates posuit pro
peccatis: sicut ad romanos apłs dicte: Si enm

Expanded text:
batur. unde est: Scuto bonae uoluntatis corobatur. unde est: Scuto bonae uoluntatis coronasti nos et: In uoluntate tua deduxisti et: Voluntarie genuit nos uerbo ueritatis et: Pluuiam uoluntariam segregans, deus, hereditati tuae et: Diuidens propria unicuique, prout uult, et alia innumerabilia. proinde: Mirificauit omnes uoluntates suas in illis; in quibus nisi in sanctis, qui in terra sunt eius? si enim terra, sicut supra ostendimus, potest accipi in bono et ubi non additum est \'eius\', quanto magis ubi dicitur \'terra eius\'! miras ergo fecit omnes uoluntates suas in illis, miras omnino fecit, quia eos ex desperatione mirabiliter liberauit. Ex hac admiratione exclamat apostolus: 0 altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! supra quippe dixerat: Conclusit enim deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. nam hoc etiam hic sequitur: Multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea accelerauerunt. infirmitates posuit pro peccatis, sicut ad Romanos apostolus dicit: Si
Abbreviated transcription (Latin):
saturati sunt fiuis: Qd̃ uero sequitur et relique¬
runt reliquias suas paruulis sius: existimo par¬
uulos accipiendos manifestos carnis fuiosamn¬
de eriam scd̾m istam non deporcina. sed de filiis
expositionem. manet illa sententia qua dixe¬
runt. sanguis eiꝰ suꝑ nos et suꝑ filios nostros.
Ita enĩ reliquerunt oꝑum suoꝵ reliquias
parurilis suis: In quintodecimo autẽ ꝑ sal¬
mo qd̃ sepͥtum ẽ mirificauit uł mirificet
om̃s uoluntates suas int̾ illos: nichil ꝓhibet
intelligi. imino et conuenentius iudetur
ñ inrt̾ illos sed millis: Sic enim et greci codices
habent: sepe autem quod habet illa lingua
in illis. nostri int̾pretantur inter illos: ũbi
uidetur sententie conuenire. Aitipiamus g¬
scĩs quintra sunt eiꝰ mirificauit om̃s uolun¬
tates suas in illis. qs̾ pleriq codices habent:
et intelligamus uoluntates eiꝰ munera gratie
que gratis data ẽ. id ẽ quia uolinit ñ quia debe¬

Expanded text:
Saturati sunt filiis. quod uero sequitur: Et reliqueSaturati sunt filiis. quod uero sequitur: Et reliquerunt reliquias paruulis suis, existimo paruulos accipiendos manifestos carnis filios. unde etiam secundum istam non de porcina sed de filiis expositionem manet illa sententia. qua dixerunt: Sanguis huius super nos et super filios nostros; ita enim reliquerunt operum suorum reliquias paruulis suis. In quinto decimo autem psalmo quod scriptum est: Mirificauit uel: Mirificet omnes uoluntates suas inter illos, nihil prohibet intellegi, immo et conuenientius uidetur non\'inter illossed in illis\'.sic enim et Graeci codices habent; saepe autem, quod habet illa lingua in illis, nostri interpretantur inter illos, ubi uidetur sententiae conuenire. accipiamus in terra sunt eius, mirificauit omnes uoluntates suas illis, quodplerique codices habent, et intellegamus uoluntates eius munera gratiae, quae gratis data est, id est quia. uoluit, non quia debe
Abbreviated transcription (Latin):
nis. cogitationum suarum tamqm̃ in ueri-¬
trem ad impleti sunt. Bona oꝑa bomi filii sũt.
unde ad sponsam ecclam dicitur. Dentes tini sicut
grex deconsarum ascendens de lauachro. que
om̃s gemmos creant: et sterilis non ẽ in ulis: In
quo gemino fetu. geminum opus dilectionis
agnoscitur deuarra scilicet et ꝓximi: inquib
duob p̃ceptis tota lex pendet et ꝓphete. Iste aũ
sensus quo ita exponitur. qd̃ scriptum ẽ satu¬
ratisunt filiis. non michi occurrerat cum ante
rescriberem. sed retensui breuissimam qnͣdam
eiꝰdem ꝓsalmi expositionẽ qmͣ iam olim dicta¬
ueram: et hoc satis breuit̃ a me positum repperi.
Inspexietiam codices gretos utrum datiuus
casus eẽt quod dictum est fiuis an genituius
quo illa uingua utitur ꝓablatiuo. et in ueni
genitiuum: Qd̃ si ad u̾bum int̾pretaretur. scp¬
tum eẽt saturati sunt filii eorum. Sed recte int̾¬
pres sententiam secutꝰ est: et latino more dixit

Expanded text:
nis cogitationum suarum tamquam in uennis cogitationum suarum tamquam in uentrem adimpleti sunt; bona opera boni filii sunt, unde ad sponsam ecclesiam dicitur: Dentes tui sicut grex detonsarum ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant et sterilis non est in illis. in quo gemino fetu geminum opus dilectionis agnoscitur, domini dei scilicet et proximi, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. Iste autem sensus, quo ita exponitur, quod scriptum est: Saturati sunt filiis, non mihi occurrerat, cum ante rescriberem; sed recensui breuissimam quandam eiusdem psalmi expositionem, quam iam olim dictaueram, et hoc satis breuiter a me positum repperi. inspexi etiam codices Graecos, utrum datiuus casus esset, quod dictum est \'filiis\', an genetiuus, quo illa lingua utitur pro ablatiuo, et inueni genetiuum. quod si ad uerbum interpretaretur, scriptum esset: Saturati sunt filiorum; sed recte interpres sententiam secutus est et Latino more dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
emplaria ꝑ accentus notam eandem u̾bi grã
ambiguitatem. greco scribendi more dissol¬
uunt: obscurius ẽ quidem: sed eleccior senten¬
cie undetur aptiris conuenire: Qd̃ autẽ dycerat
et deabsconditis tuis ad impletus ẽ uent̾ eorũ.
quib ũbis occulta dei iuditia significata sunt:
octulte quippe st̃ miseri etiam qui gaudent in
malis quos tradidit d̃s inconcupiscentias
cordiseorum: uelut querererur unde possint
cognosci qͥ in abscondito ira dei ab impleti st̃
et responderetur qd̾ in euͣgłio dictum est. ex
fructib eorum cognoscetis eos: continuo sub
uictum ẽ saturati sunt filiis. hoc ẽ fructibus.
qd̾ euidentius dicitur oꝑib suis: unde alibi
legitur Ecce parturunt in iustitiam concepit
dolorem et peꝑit iniquitatem: Et alibi: demn¬
de concupiscentia. Cum conceꝑit: parit pec¬
catum. Mali gͦ filii mala oꝑa: quib cognos¬
cuntur. et qui de absconditis dei iudituis inter¬

Expanded text:
emplaria per accentus notam eandem uerbi Graeci emplaria per accentus notam eandem uerbi Graeci ambiguitatem Graeco scribendi more dissoluunt, obscurius est quidem, sed electiori sententiae uidetur aptius conuenire. quia enim dixerat: Et de absconditis tuis adimpletus est uenter eorum, quibus uerbis occulta dei iudicia significata sunt — occulta quippe sunt miseris, etiam qui gaudent in malis, quos tradidit deus in concupiscentias cordis eorum —, uelut quae. reretur, unde possint cognosci, qui in abscondito ira dei adimpleti sunt, et responderetur, quod in euangelio dictum est: Ei fructibus eorum cognoscetis eos, continuo sub. iunctum est: Saturati sunt filiis, hoc est fructibus, quod euidentius dicitur operibus suis\'. unde alibi legitur: Ecce parturiuit iniustitiam, concepit dolorem et peperit iniquitatem et alibi: Dein concupiscentia cum conceperit, parit peccatum. mali ergo filii mala opera, quibus cognoscuntur et qui de absconditis dei iudiciis inter
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. Cum autẽ dictum eẽt a pancis de terra di¬
iude eos. additum ẽ in uita eorum: ut in mani¬
festo futurum intelligeretur dũ hic uiiut. Se¬
pantur enĩmutti ab eccła. sed cũ moriunt᷑ qui
tam̃ cũuiuunt. ꝑcõmunionẽ sacram̃toꝵ utrta¬
tisq. catholice uidentur eccłe copulati. Istigͦ di¬
uisi st̃ apaucis qui exillis crediderunt deterra.
quam sicut agrum suum excolit pat̾ agricola
ousi autem inuita sua idẽ hic in inqnifesto.
sicut iundemus. Sequitur autem et de absconditĩ
tuis ad impletus ẽ uent̾ corum: id ẽ ꝓpt̃ hoc qd̾
inmanifesto diuisi sunt: etiam de absconditis tu¬
is que m occulto reddis tonscientie malorũ. ad¬
implet᷑ est uent̃ eorum. Uentrem posuit ꝓiiter¬
norum latentiumq secietis. Quod uero sequit
saturati sint porcina: iam quid michi exhoc ui¬
detur aꝑii. sedquod alii codices habent et ue¬
rius h abere ꝑhibentur quia diligentiora ex¬

Expanded text:
terram . Cum autem dictum esset, A paucis de terra diterram . Cum autem dictum esset, A paucis de terra divide eos, additum est, in vita eorum; ut in manifesto futurum intelligeretur, dum hic vivunt. Separantur enim multi ab Ecclesia, sed cum moriuntur, qui tamen cum uiuunt, per communionem sacramentorum unitatisque catholicae uidentur ecclesiae copulati. isti ergo diuisi sunt a paucis, qui ex illis crediderunt, de terra, quam sicut agrum suum excolit pater agricola, diuisi autem in uita sua, id est hic in manifesto, sicut uidemus. sequitur autem: Et de absconditis tuis adimpletus est uenter eorum, id est praeter hoc, quod in manifesto diuisi sunt, etiam de absconditis tuis, quae in occulto reddis conscientiae malorum, adimpletus est uenter eorum; uentrem posuit pro internorum latentiumque secretis. Quod uero sequitur: Saturati sunt porcina, iam, quid mihi ei hoc uideretur, aperui. sed quod alii codices habent et uerius habere perhibentur, quia diligentiora ex
Abbreviated transcription (Latin):
inspicere codices grecos. ꝓꝓt̾ quedam psalmi
sexti decimi. inspexi postea quos inueni: et uñ
disꝑtire eos: alius sicut ipse posiusti apaucis
acterra. Et illud quidem aptum habet sen¬
sum ꝑdens deterra quam eis dedisti disptire
eos in gentib qd̾ et factum ẽ eis. cum graui bel¬
lo expugnati atq subu̾si sint: illud autem
alt̾um quomodo accipiendum sit ñ michi oc¬
currit. nisi quia incõꝑatione ꝑdice multitu¬
dinis eorum reliquie salue facte sunt. utiq
inpancis: aquib eos disꝑtiendos hoc ẽ diui¬
dendos atq seꝑandos scriptura p̃nuntiauit
dicens Domitie a paucis id ẽ areliquiis qͣs ex
illa gente saluas feuisti deterra disptire eos: ut
t̾ram̃ intelligamus eccłam hereditatemq fide¬
lium atq sanctorũ. que dicitur et t̾ra uiuenti¬
um: et que illo etiam loco recte intelligi potest.
beati mites. qm̃ ipsi hereclitate possidebunt

Expanded text:
inspicere codices Graecos propter quaedam psalmi inspicere codices Graecos propter quaedam psalmi sexti decimi, inspexi postea, quos inueni. et unus de terra dispertire eos; alius, sicut ipse posuisti: A paucis de terra. et illud quidem apertum habet sensum, perdens de terra, quam eis dedisti, dispeos in gentibus: quod et factum eis est, cum gravi bello expugnati atque subversi sunt. Illud autem alterum quomodo accipiendum sit, non mihi occurrit; nisi quia in comparatione perditae multitudinis eorum, reliquiae salvae factae sunt, utique in paucis a quibus cos dispertiendos, hoc est dividendos atque separandos Scriptura praenuntiavit, dicens, Domine, a paucis, id est, a reliquiis quas ex illa gente salvas fecisti, de terra dispertire eos: ut terram intelligamus Ecclesiam haereditatemque fidelium atque sanctorum, quae dicitur et terra viventium, et quae etiam illo loco recte intelligi potest, Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt
Abbreviated transcription (Latin):
his tuis recenciorib cõꝑi: ñsunt teddite uenera¬
tiom tuc: In quib qͥdem qͣtinus ad int̾rogata re¬
spondcrim recolere non eualui nec earum etem¬
plũ cũ requisissem ubi hoc possem recognoscere
inueni: ad ñ nulla metamen respondisse certus
omnino sum: et ideo non ad omnia quia ut cito
finirẽ festinatio ꝑlators urgebat Simul etiam
caritati apuo carthaginem de corpor resurrec¬
tione scͥpseram: ubi de usu menbrorum exorta
erat questio. Nunc gͦ et hoc misi. et act̾um alte¬
ri. quia nec ipsam inmanus tuas ꝑuenisse con¬
ieci: eo qd̃ iterum int̾rogasti quedam que iam
me inea respondisse lego & agnosco: sed ista ꝑ
quem dixerim nescio. Scͥpta quippe carttatis
tus quib eam reddidi. sicut etiam ipsa indicat
missa sunt michi ab ippone anris cum cẽm
eorũ platorem ñ uidi: et continuo rescripta ñ
distrili. Quia gͦ tunc sicut scͥsi non potuerã

Expanded text:
his tuis recentioribus comperi, non sunt redditae uenerahis tuis recentioribus comperi, non sunt redditae uenerationi tuae. in quibus quidem quatenus ad interrogata responderim, recolere non eualui nec earum exemplum cum requisissem, ubi hoc possem recognoscere, inueni. ad nonnulla me tamen respondisse certus omnino sum et ideo non ad omnia, quia, ut cito flnirem, festinatio perlatoris urgebat. simul etiam , quae tuae caritati apud Carthaginem de corporum resurrectione rescripseram, ubi de usu membrorum exorta erat quaestio. nunc ergo et hoc misi et alterum alterius; quia nec ipsam in manus tuas peruenisse conieci eo, quod iterum interrogasti quaedam, quae iam me in . ea respondisse lego et agnosco. sed istam per quem diretuae quibus eam reddidi, sicut etiam ipsa indicat, missa sunt mihi ab Hippone a nostris, cum essem eorum perlatorem non uidi — et continuo rescripta non distuli. Quia ergo tunc, sicut scripsi, non potueram
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimo et uenerabilit̾ desidera¬
bili et desiderabilit uenerabiu scõ
scẽq carissimo frĩ et coep̃o pauli-
quinti. et qui cum eo nauigau̾unt. cito nos dñs
exhilarauit nunciantib utt̾is sc̃ĩtatis tue. gr̃as
agens ei qui recreat afflictos et humiles conso-¬
latur. et sinceritati cordis tui. occasione filii et
condiaconi nr̃i rufini que ꝓxima occurtit: nẽ
rescpta ꝑsoluo: Delitore ippomiensi namq pro¬
fectus ẽ: et apꝓbo miscdie consilium qd tibido¬
minꝰ inspirauit. michiq insinuare dignatus ẽ
Ipse et hocadiunet. ipse ꝓsꝑet qui iam curam no¬
stram exmagna parte lenuit: quia puecꝰ et cõ¬
mendatus ẽ karissimꝰ homo ñ solum bonis opi¬
bus sed etiam sanccis orationib tus: littere sane
uenierationis tue ubi multa quesisti. et queren¬
da ammoinsti. et querendo docuistiadme ꝑue¬
nerunt: sed quas ipse continuo rescͥsi ꝑhomiẽs
eorumdem scõrum solaciorum nr̃orum sicut

Expanded text:
EATISSIMO ET VENERABILITER DESIDERARILI ET DESIDERA- BILITER VENERABILI SANCTO SANCTEQVE CARISSIMO FRATRI ET COEPISCOPO PAULINOQuinti et qui cum eo nauigauerunt cito nos dominus exhilarauit nuntiantibus litteris sanctitatis tuae, gratias agens ei, qui recreat afflictos et humiles consolatur, et sinceritati cordis tui occasione filii et condiaconi nostri Rufini, quae proxima occurrit, nunc rescripta persoluo; de litore Hipponiensi namque profectus est. et adprobo misericordiae consilium, quod tibi dominus inspirauit mihique insinuare dignatus es. ipse et hoc adiuuet, ipse prosperet, qui iam curam nostram ex magna parte leniuit, quia peruectus et commendatus est cai-issimus homo non solum bonis operibus sed etiam sanctis orationibus tuis.. Litterae sane uenerationis tuae, ubi multa quaesisti et quaerenda admonuisti et quaerendo docuisti, ad me peruenerunt. sed quas ipse continuo rescripsi per homines eorundem sanctorum solaciorum nostrorum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uis licinsset iotibi nolueram suffragari. Sed qnͣ¬
doinde orta fuerat conuincendon stulttie quere¬
la. necesse fuit in de argum̃ta ueritatis accersire.
hec int̾im occupat᷑ aliis curis que etsi uane sunt
cũ rerũ exitum cogitamꝰ. tam̃ quasi necessarie ꝓ
nascendi conditione rescͥpsi: Si otium fuerit et su-¬
ꝑstes uita. etiam deitalia rescribam: ut tante do¬
ccrine opus debitis et sinon satis fatientib remu¬
desiderabilis et uere suspitiende pater.

Expanded text:
muis licuisset, id tibi nolueram suffragari. sed quanmuis licuisset, id tibi nolueram suffragari. sed quando inde orta fuerat conuincendorum stultitiae querela, necesse fuit inde argumenta ueritatis accersere. Haec interim occupatus acum rerum exitum cogitamus, tamen quasi necessariae pro nascendi conditione, rescripsi Si otium fuerit et superstes vita, etiam de Italia rescribam, ut tantae doctrinae opus debitis, etsi non satisfacientibus, remudesiderabilis, et vere suspiciende pater.
Abbreviated transcription (Latin):
suis uniculis inligar̾t̃ Ita enĩ michi ꝓpitius ds̃ sit.
ut ego anceps sum. quid m illis magis mirer sa¬
cenlotipfectionem. philosophie dogmata. historie
plenam noticiam an facundie iocunditatẽ: Que
ita etiam imꝑitos illicere potest. ut donec expli¬
cent non desistant: eccum explicauerint. ad huc
requirant. Conincti nãq sunt impuoent̃ ꝑtina¬
ces lam inde abomis que memorant scłis ꝑnatu¬
re rerum obscuritate contigisse peiora. falsoq
omnes molitis quadam dulcedine feucitatib
sius ꝑquas non ad beatitudinẽ sed ad p̃tupta
sunt ducti. hec ueronrã p̃cepta ex simplicis ue¬
riq dei misteria pret̾ uicam ꝑpetuã qmͣ purissi¬
mis uirtutib pollicentur. etiã hec secuiaria et
necessario qͥ natisumꝰ euentura mitiga re. Et usꝰ
es ualidissimo exemplo recentis cala mitatis:
qͦ licet firmissime causam mumueris. tam̃si utri¬

Expanded text:
suis uinculis inligarunt — ita enim mihi propitius deus sit —, suis uinculis inligarunt — ita enim mihi propitius deus sit —, ut ego anceps sim, quid in illis magis mirer, sacerdotii perfectionem, philosophiae dogmata, historiae plenam notitiam an facundiae iucunditatem, quae ita etiam inperitos allicere potest, ut, donec explicent, non desistant, et, cum explicauerint, adhuc requirant. conuicti namque sunt inpudenter pertinaces iam inde a bonis, quae memorant, saeculis pro naturae rerum obscuritate contigisse peiora falsosque omnes inlitis quadam dulcedine felicitatibus suis, per quas non ad beatitudinem sed ad praerupta sunt ducti, haec uero nostra praecepta et simplicis uerique dei mysteria praeter uitam perpetuam, quam purissimis uirtutibus pollicentur, etiam haec saecularia et necessario, qua nati sumus, euentura mitigare. et usus es ualidissimo exemplo recentis calamitatis, quo licet firmissime causam muniueris, tamen, si utru
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito uencrabili et uere sus-¬
pitiendo patri augustino ep̃d: mace¬
cdomus: Miro modo affitior sapientia
tua: et millis que edidisti. etinhis q̃
inter ueniens ꝓsollicitis mit̾e non grauaris: Nam
et illa tantum habent acumiis. scientie scĩtatis ut
nichil supra sit: et hec tantum ueretundie. ut insi
fatiam qd mandas culpam penes me remanere ñ
innegotio ẽẽ diiudicem. dñe merito uenerabilis
et uere suspiciende pat̾. Non enim instas qd̃ pleriq
homines istius ioci fatiunt. ut quodcumq sollicit᷑
uolueris extorqueas. sed quod tibi auidice tot curis
obstricto pctibie uisum fuerit ãmones sub seriuen¬
te ueretundia que maxima difficilimum int̃ bonõ
efficatia ẽ. Pinde stati cõm̃datis effectum desidern
tribui. Namsꝑandi uiam ante patefeceram. Expli¬
cui tibros tuos. neq enim tam languidi aut mer¬
tes erant. ut me aliud qm se curare paterentur: In¬
iecerunt manum: creptumq auis sollicitudinib

Expanded text:
OMINO MERITO VENERABILI ET VERE SUSCIPIENDO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO MACEDONIUS. Miro modo afficior sapientia tua et in illis, quae edidisti, et in his, quae interueniens pro sollicitis mittere non grauaris. nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit, et haec tantum uerecundiae, ut, nisi faciam, quod mandas, culpam penes me remanere. non in negotio esse diiudicem, domine merito uenerabilis et suscipiende pater. non enim instas, quod plerique homines istius loci faciunt, ut, quodcumque sollicitus uoluerit, extorqueas; sed quod tibi a iudice tot curis obstricto petibile uisum fuerit, admones subseruiente uerecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum desiderii tribui; nam sperandi uiam ante patefeceram. Explicui libros tuos; neque enim tam languidi aut inertes erant, ut me aliud quam se curare paterentur; iniecerunt manum ereptumque aliis sollicitudinum
Abbreviated transcription (Latin):
nilectione uł cognitione uidebunt᷑. Quẽ quidẽ non
audeo cdicere plus amo qm̃ te. qͥa nec ueracit̃ dico:
s tam̃ audeo dicere. plus desidero qmͣ te: Mirum
iuderi potest quẽadmodum quẽ parit̃ amo am¬
pliꝰ desiderem: sed hoc michi facit spes amplior ui-¬
dendi cum: Puto enim qd̃ si aonos de uibente uel
mutente ueneritꝰ et hoc fatiet qd̃ ad olescentem
decet. maxime quia ñdum curis maiorib detinet᷑.
et te ipsum michi expeditius apportabit: Quib
numeris consistant u̾sus dauitici. Ñ scͥpsi: qͥa nescio.
Neq enim exhebrea ungua qmͣ ignoro. potuit ettã
numeros int̾pres ex pͥmere. ne metri necessitate. ab
int̾pritandi u̾itate. ampliꝰ qmͣ ratio sententiaꝵ si¬
nebat. dig̃di cogeretur: certis tam̃ eos constare nume¬
ris credoillis qui eam lingam pbe callent. Amauit
enĩ uir ille sc̃s musicam piam: et inea studia nos
magis ipse. qmͣ ullus alius auctor accendit: Habi¬

Expanded text:
ni lectione uel cognitione uidebuntur. quem quidem non ni lectione uel cognitione uidebuntur. quem quidem non audeo dicere plus amo quam te, quia nec ueraciter dico, sed tamen audeo dicere plus desidero quam te. mirum uideri potest, quem ad modum, quem pariter amo, amplius desiderem; sed hoc mihi facit spes amplior uidendi eum; puto enim, quod, si ad nos te iubente uel mittente uenerit, et hoc faciet, quod adulescentem decet, maxime quia nondum curis maioribus detinetur, et te ipsum mihi expeditius adportabit. quibus numeris consistant uersus Dauidici, non scripsi, quia nescio. neque enim ex Hebraea lingua, quam ignoro, potuit etiam numeros interpres exprimere, ne metri necessitate ab interpretandi ueritate amplius, quam ratio sententiarum sinebat, digredi cogeretur. certis tamen eos constare numeris credo illis, qui eam linguam probe callent. amauit enim uir ille sanctus musicam piam et in ea studia nos magis ipse quam ullus alius auctor accendit. habi
Abbreviated transcription (Latin):
delicie fugere de manib. ita tit uix nunc ipsũ codi¬
cem inueniam: qm tuã uotuntatem nec pecitionẽ.
sed iussionẽ contempn̾e nequeo. Qd̃ sane oprsculum
si potuero mittere. ñ qͥdem me tͥ obtẽpasse: uerum
ꝑtam̃ te hoc ame tantope flagitasse penitebit. Dif¬
ficillime quippe intelliguntur in eo quinq libri
si ñ adsit qui ñ solum disputantium possit seꝑare
psonas: uerum etiã ꝓnuntiando ita sonate moruiã
silabarum. ut eis non expͥmantur. sensumq auriũ
fugiant genera numeron. Maxime in quib dam
ctiam silentioꝵ dimensa int̾ualla miscent᷑ quie oĩ¬
no sentiri nequeunt. nisi auditor ẽ ꝑnuntiator in¬
formet. Sectum sanc ubrum qͥa cm̃datum reppi.
ubiẽ omnis fructus cet̃oꝵ. ñ distuli mitte̾ caritati
tue: fortassis ipse tuam ñ multum refugiet gͣuita¬
tẽ: Nam supiores quinq rux filio nr̃o et condiaco¬
no uiliano. qm̃ et ipse iam nob̾cum comilitat: dig¬

Expanded text:
deliciae fugere de manibus, ita ut uix nunc ipsum codideliciae fugere de manibus, ita ut uix nunc ipsum codicem inueniam, quoniam tuam uoluntatem nec petitionem sed iussionem contemnere nequeo. quod sane opusculum si potuero mittere, non quidem me tibi obtemperasse uerum tamen te hoc a me tanto opere flagitasse paenitebit. difficillime quippe intelleguntur in eo quinque libri, si non adsit, qui non solum disputantium possit separare personas uerum etiam pronuntiando ita sonare morulas syllabarum, ut eis exprimantur sensumque aurium feriant genera numerorum, maxime quia in quibusdam etiam silentiorum dimensa interualla miscentur, quae omnino sentiri nequeunt, nisi auditorem pronuntiator informet. Sextum sane librum, quem emendatum repperi, ubi est omnis fructus ceterorum, non distuli mittere caritati tuae; fortassis ipse tuam non multum refugiat grauitatem. nam superiores quinque uix filio nostro et condiacono Iuliano, quoniam et ipse iam nobiscum commilitat, dig