comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
platonicꝰ in meliꝰ aplatone dissentit. Eoce uidit hic
quod ille non uidit: nec post talem ac tantũ ma¬
gistrum refugit correctionem. s homini p̃posuit
ueritatem. Cur gͦ non potius ditunitati credimꝰ.¬
de his reb quas humano ingenio ꝑuestigare non
possumus: que animam quoq ipsam non deo eoe¬
ternam. s creatam dicit ẽẽ quȩ non erat: Ut enim
hoc platonici nollent eredere. hanc utiq causam ido¬
neam sibi uidebantur afferre. quia nisi quod semꝑ
antea fuisset. sempiternum deinceps eẽ non possẽt.
Quamquã et de mundo et dehis quos in mundo
dõs a dõ factos scribit plato. aꝑtissime dicat eoscẽ
cepisse. et habere initium. finem tam̃ ñ habituro
s ꝓconditoris potentiosimam uoluntatẽ inȩcernũ
mansuros ẽẽ ꝑbibcat Uerum id quomͦ intelligant in¬
uenerunt. non ẽẽ hoc uidelicet temporis: s substi¬
tutionis initium. Sicut enim inquiunt sipes ex et̃¬

Expanded text:
Platonicus in melius a Platone dissentit; ecce uidit, Platonicus in melius a Platone dissentit; ecce uidit, quod ille non uidit, nec post talem ac tantum magistrum refugit correctionem, sed homini praeposuit ueritatem. CAPUT de his rebus, quas humano ingenio peruestigare non possumus, quae animam quoque ipsam non Deo coaeternam, sed creatam dicit esse, quae non erat? Ut enim hoc Platonici nollent credere, hanc utique causam idoneam sibi uidebantur adferre, quia, nisi quod semper antea fuisset, sempiternum deinceps esse non posset; quamquam et de mundo et de his, quos in mundo deos a Deo factos scribit Plato, apertissime dicat eos esse coepisse et habere initium, finem tamen non habituros, sed per conditoris potentissimam uoluntatem in aeternum mansuros esse perhibeat. Verum id quo modo intellegant inuenerunt, non esse hoc uidelicet temporis, sed substitutionis initium. Sicut enim, inquiunt, si pes ex aete
Abbreviated transcription (Latin):
beata sit. Non enimbeata erit. nisi secura. Ut autẽ
secura sit. falso putabit semꝑ se beatam fore: qm̃
aliquando enit et misera. Cuigͦ gaudendi causa fal¬
sitas erit: quomodo de ueritate gaudebit: uidit
hoc porphiriꝰ. purgatamq animam obhoc reuer¬
ti dixit ad patrem: ne aliquando iam malor pol¬
luta contagione teneat᷑. Falsogͥ a quibꝰdam platonicis x¬
ẽ creditꝰ. quasi necessariꝰ orbis ille ab eisdem abeundi:
et ad eadem reuertendi. Quod etiam siucrum eẽ qͥd
hoc scire ꝓdesset. nisi forte inde se nobis auderent
p̃ferre platoniq. quia id nosin hac uita iam nesci¬
remus. quod ipsi mnalia meliore uita purgatissimi
et sapientis simi fuerant nescituri. et falsum creden¬
do.bcati futuri: Quodeb si absurdis simum ⁊ stultis¬
simum ẽ dicere: porphirii ꝑfecto ẽ p̃ferenda senten¬
tia. his qui animarũ circulos alternante semꝑ bea¬
titudine. et miseria suspicati sunt. Qd̾ siita ẽ: ecce

Expanded text:
beata sit. Non enim beata erit nisi secura; ut autem beata sit. Non enim beata erit nisi secura; ut autem secura sit, falso putabit semper se beatam fore, quoniam aliquando erit et misera. Cui ergo gaudendi causa falsitas erit, quo modo de ueritate gaudebit? Vidit hoc Porphyrius purgatamque animam ob hoc reuerti dixit ad Patrem, ne aliquando iam malorum polluta contagione teneatur. Falso igitur a quibusdam est Platonicis creditus quasi necessarius orbis ille ab eisdem abeundi et ad eadem reuertendi. Quod etiamsi uerum esset, quid hoc scire prodesset, nisi forte inde se nobis auderent praeferre Platonici, quia id nos in hac uita iam nesciremus, quod ipsi in alia meliore uita purgatissimi et sapientissimi fuerant nescituri et falsum credendo beati futuri? Quod si absurdissimum et stultissimum est dicere, Porphyrii profecto est praeferenda sententia his, qui animarum circulo alternantem semper beatitudinem et miseriam suspicati sunt. Quod si ita est, ecce
Abbreviated transcription (Latin):
elisios purgatas animas missas quo nomine tan¬
quam ꝑfabulam uident᷑ significari gaudia bea¬
torum. ad fluuum letheum euocari. hoc ẽ ad
obliuionem p̃teritorum. scilicet ĩmemoriaes lu¬
ꝑa ut conuexa reuisant: rursus et incipiant i
corpora uelle reuciti. Merito displicuit hoc porphirio.
qm̃ ituera credere stultum ẽ. ex illa uita quȩ beatissi¬
ma eẽ non poterit. nisi de sua fuerit ȩternitate certis¬
sima. desiderare animas corruptibilium corpoꝵ la¬
bem.⁊ inde ad istamremeare: tanquam hoc agat
summa purgatio. ut inquinatio requirat᷑. Si eñ
qd ꝑfecte mundant᷑ hoc efficit ut om̃ium obliuis¬
cantur maloꝵ. malorum autem obliuio facit cor¬
porum desiderium. ubi rursus implicent᷑ malis:
ꝓfecto erit infelicitatis causa summa felicitas. et
stulticiȩ causa ꝑfectio sapientiȩ. ⁊ immunditiȩ
causa summa mundatio: nec ueritate ibi beata sit
anima. qͣndiu cũq erit ubi oportet fallatur ut

Expanded text:
Elysios purgatas animas missas quo nomine tamElysios purgatas animas missas quo nomine tamquam per fabulam uidentur significari gaudia beatorum ad fluuium Letheum euocari, hoc est ad obliuionem praeteritorum: Scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti. Merito displicuit hoc Porphyrio, quoniam re uera credere stultum est ex illa uita, quae beatissima esse non poterit nisi de sua fuerit aeternitate certissima, desiderare animas corruptibilium corporum labem et inde ad ista remeare, tamquam hoc agat summa purgatio, ut inquinatio requiratur. Si enim quod perfecte mundantur hoc efficit, ut omnium obliuiscantur malorum, malorum autem obliuio facit corporum desiderium, ubi rursus inplicentur malis: profecto erit infelicitatis causa summa felicitas et stultitiae causa perfectio sapientiae et inmunditiae causa summa mundatio. Nec ueritate ibi beata erit anima, quamdiucumque erit, ubi oportet fallatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad diuersa: Ueruntam̃ ut dixi. ex magna parde corr¬
tus ẽ in hac opinione porphirius: ut saltem in soloᷤ
homines humanas animas precipitari posse sen¬
tiret. belumos autem carceres euertere minime
dubitaret. Dicit etiam adhoc dñi animam mun¬
do dedis se. ut materiȩ cognoscens mala ad patirẽ
recurreret: nec aliquando iam talium polluta
contagione teneret᷑ Ubi et si aliquid inconuenien¬
ter sapit. magis enim data ẽ corpori ut bona fa¬
ceret non enim mala disceret. si non faceret: meo
tam̃ aliorum platonicoꝵ opinionem et non inre
parua emendauit qd̾ mundatã ab omnib ma¬
lis animam. et cum patre constitutam. nunqͣm
iam mala mundi huius passuram eẽ confessẜc̃.
Qua sententia ꝓfecto abstulit quod ẽe̾ platonicũ
maxime ꝑhibet᷑ ut mortuos ex uiuis. itã uiuos ꝙx
mortuis semꝑ fieri. Falsumq esse ostendit. quod
platonice dixisse uidetur uirgilius. incampos

Expanded text:
ad diuersa! Verum tamen, ut dixi, ex magna parte corrad diuersa! Verum tamen, ut dixi, ex magna parte correctus est in hac opinione Porphyrius, ut saltem in solos homines humanas animas praecipitari posse sentiret, beluinos autem carceres euertere minime dubitaret. Dicit etiam ad hoc Deum animam mundo dedisse, ut materiae cognoscens mala ad Patrem recurreret nec aliquando iam talium polluta contagione teneretur. Ubi etsi aliquid inconuenienter sapit magis enim data est corpori, ut bona faceret; non enim mala disceret, si non faceret, in eo tamen aliorum Platonicorum opinionem et non in re parua emendauit, quod mundatam ab omnibus malis animam et cum Patre constitutam numquam iam mala mundi huius passuram esse confessus est. Qua sententia profecto abstulit, quod esse Platonicum maxime perhibetur, ut mortuos ex uiuis, ita uiuos ex mertuis semper fieri; falsumque esse ostendit, quod Platonice uidetur dixisse Vergilius, in campos
Abbreviated transcription (Latin):
re existimat᷑ indignumꝰ cur ipse porphiriꝰ ñ nulla
⁊ ñ parua emendauit: Nam platonem animas
hominum post mortem reuolui usq ad corꝑa
bestiarum. seripsisse certissimum ẽ. Hanc senten¬
tiam porphirii doctor tenuit ⁊ plotinus: por¬
phirio tamen iure displicuit. In hominũ sane ñ
sua que dumiserant: s in alia noua corpora redire
humanas animas arbitratꝰ ẽ. Puduit scilicet il¬
lud creð̾e. ne mat̾ fortasse filium inmulã reuo¬
luta uectaret: et non puduit hoc credere. ubire¬
uoluta mater inpuellam filio forsitan nuberet. Qnͣ¬
to ereditur honestius quod sc̃ĩ et ueraces angłi do¬
cuerunt. qđ ꝓphete dei spũ acti locuti sunt qđ ip¬
se quem uenturum saluatorem p̃missi nuntii p̃di¬
xerunt qd missi apłi qui orbem trarũ euangłiore¬
pleuerunt. quanto inquamhonestius credit᷑ reũti
animas semel adcorpora ꝓpͥa. quam reuerti totiens

Expanded text:
re existimatur indignum, quur ipse Porphyrius nonnulla re existimatur indignum, quur ipse Porphyrius nonnulla et non parua emendauit? Nam Platonem animas hominum post mortem reuolui usque ad corpora bestiarum scripsisse certissimum est. Hanc sententiam Porphyrii doctor tenuit et Plotinus; Porphyrio tamen iure displicuit. In hominum sane non sua quae dimiserant, sed alia noua corpora redire humanas animas arbitratus est. Puduit scilicet illud credere, ne mater fortasse filium in mulam reuoluta uectaret; et non puduit hoc credere, ubi reuoluta mater in puellam filio forsitan nuberet. Quanto creditur honestius, quod sancti et ueraces angeli docuerunt, quod prophetae Dei spiritu acti locuti sunt, quod ipse quem uenturum Saluatorem praemissi nuntii praedixerunt, quod missi apostoli qui orbem terrarum euangelio repleuerunt, — quanto, inquam, honestius creditur reuerti animas semel ad corpora propria quam reuerti totiens
Abbreviated transcription (Latin):
docuit saꝑe ac dicere. Inpͥncipio erat u̾bũ. et u̾bũ
erat apud dm̃. et ds̃ erat uerbum. Hoc erat inpͥn¬
cipio aptid dm̃. Omnia ꝑ ipsum fact̾a sunt ⁊ sine
ipso factum ẽ nichil. Quod factum ẽ inipso uita
erat. Et uita erat lux hominum. & lux intene¬
bris lucet. et tenebrȩ eam non comp̃henderunt.
Quod initium scĩ euangłii cui nom̃ ẽ scdm iohan¬
nem. quidam platonicꝰ sic̃ ascõ sene simplicia¬
solebamꝰ audire. aureis litteris conscribendum. et
ꝑ om̃s ȩccłias in locis eminentis simis ꝓponendũ
ec̃ dicebat. S ideo uiluit suꝑbis. ds̃ ille ma¬
gister. quia uerbum caro factũ ẽ urg. et habita¬
uit innobis. ut parum sit miseris ⁊ento qd̃ egro¬
tant. nsise etiam in ipsa egritudine extollant: et
de medicina qua sanari poterant erubescant. Non
enim hoc faciunt ut erigantur: s ut cadendogra¬
X uiꝰ affligant᷑. Sipost platonem aliquid emenda

Expanded text:
docuit sapere ac dicere: In principio erat Verbum, et Verbum docuit sapere ac dicere: In principio erat Verbum, et Verbum erat aput Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio aput Deum. Oipso uita erat, et uita erat lux hominum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non conprehenderunt. Quod initium sancti euangelii, cui nomen est secundum Iohannem, quidam Platonicus, sicut a sancto sene Simpliciaiscopus, solebamus audire, aureis litteris conscribendum et per omnes ecclesias in locis eminentissimis proponendum esse dicebat. Sed ideo uiluit superbis Deus ille magister, quia Verbum caro factum est et habitauit in nobis; ut parum sit miseris quod aegrotant, nisi se etiam in ipsa aegritudine extollant et de medicina, qua sanari poterant, erubescant. Non enim hoc faciunt ut erigantur, sed ut cadendo grauius adfligan
Abbreviated transcription (Latin):
disputare aut docere soleatis: Quid cause ẽ cur
ꝑbi estis: Qualia scõrum corpora in resurrectioẽ
futura sint potest aliquanto scrupulosiꝰ inter
xp̃ianarum scripturarum doctis simos disputa¬
ri: futura tam̃ sempiterna minime dubitamꝰ. et
talia futura. quale sua resurrectione xp̃c demon¬
strauit exemplum. S qualiacũq sint. cum in¬
corruptibilia prorsus et immortalia nichiloq
animȩ contemplationem qua in dm̃ figit᷑ im¬
pedientia p̃dicentur. uosq etiã dicatis ẽẽ in cc¬
lestib immortalia corpora immortalit̃ beatoꝵ.
quid ẽ qd̾ ut beatisimus omne corpꝰ fugiendũ eẽ
opinamini. ut fidem xp̃ianam quasi rationabi¬
liter fugere uideamini: nisi quia illud ẽ qđ ite¬
rum dico xp̃c ẽ humilieas. uos suꝑbi: An forte cor¬
rigi pudet: Et hoc uicium ñ nisi suꝑboꝵ ẽ. Pu¬
det uidelicet doctos homines ex discipulis platonis
fieri discipulos xp̃i. qui piscatorem suũ suo spũ

Expanded text:
disputare aut docere soleatis? Quid causae est, quur disputare aut docere soleatis? Quid causae est, quur perbi estis? Qualia sanctorum corpora in resurrectione futura sint, potest aliquanto scrupulosius inter Christianarum scripturarum doctissimos disputari; futura tamen sempiterna minime dubitamus, et talia futura, quale sua resurrectione Christus demonstrauit exemplum. Sed qualiacumque sint, cum incorruptibilia prorsus et inmortalia nihiloque animae contemplationem, qua in Deo figitur, inpedientia praedicentur uosque etiam dicatis esse in caelestibus inmortalia corpora inmortaliter beatorum: quid est quod, ut beati simus, omne corpus fugiendum esse opinamini, ut fidem Christianam quasi rationabiliter fugere uideamini, nisi quia illud est, quod iterum dico: Christus est humilis, uos superbi? An forte corrigi pudet? Et hoc uitium non nisi. superborum est. Pudet uidelicet doctos homines ex discipulis Platonis fieri discipulos Christi, qui piscatorem suo spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
bro p̃ciꝑe omne corpus ẽẽ fugiendum. ut anima pol¬
sit beata ꝑmanere cum deo. S ipse potius ista sen¬
tiens corrigendus fuit: p̃sertim cum de anima mun¬
di huiꝰ uisibilis. et tam ingentis corpore molis. cũ
illo tamm a credibilia sapiatis. Platone quippe
auctore. animal eẽ dicitis mundum. et a¬
nimal ua libs beatissimum. quod uultis eẽ etiam
sempiternum. Quomꝰ gͦ nec unquam soluct᷑ a cor-¬
pore. nec unquam carebit beatitudine:. si ut bea¬
ta sit anima corpus ẽ omne fugiendum: Solẽ
quoq istum et cętera sidera. non solum in libris
urĩs corpora eẽ fatemini. quod uobis cũ ois homines
et conspicere non cunctant̃ et dicere: uerum etiã
altiore ut putatis ꝑitia hȩc esse animalia bea¬
tissima ꝑhibetis. et cum his corporib sempit̃na.
Quid gͦ ẽ quod cum uobis fides xp̃iana suadet᷑.
tunc obliuiscimini aut ignorare uos fingitis. qͥd

Expanded text:
bro praecipere omne corpus esse fugiendum, ut anima posbro praecipere omne corpus esse fugiendum, ut anima possit beata permanere cum Deo? Sed ipse potius ista sentiens corrigendus fuit, praesertim cum de anima mundi huius uisibilis et tam ingentis corporeae molis cum illo tam incredibilia sapiatis. Platone quippe auctore animal esse dicitis mundum et animal beatissimum, quod uultis esse etiam sempiternum. Quo modo ergo nec umquam soluetur a corpore, nec umquam carebit beatitudine, si, ut beata sit anima, corpus sit omne fugiendum? Solem quoque istum et cetera sidera non solum in libris uestris corpora esse fatemini, quod uobiscum omnes homines et conspicere non cunctantur et dicere; uerum etiam altiore, ut putatis, peritia haec esse animalia beatissima perhibetis et cum his corporibus sempiterna. Quid ergo est, quod, cum uobis fides Christiana suadetur, tunc obliuiscimini, aut ignorare uos fingitis, quid
Abbreviated transcription (Latin):
fieri posse dicatis. Quid gͦ incredibile ẽ. si aliqua
una intellectualis anima. mͦ quodam ineffabili ac
singulari ꝓmultoꝵ salute suscepta c̃: Corpus uero
animȩ coherere. ut homototus et plenꝰ sit: natura
ipsa nr̃a teste cognoscimus. Quod nͥusitatissimũ ec̃t:
hoc ꝓfecto eẽt incredibilius. Facilius quippe infidẽ
recipiendum ẽ. & sihumanum diuino. et simutabi
corpꝰ incorporeo cohertre. Anforte uos offendit in¬
usitatꝰ corporis partꝰ exuirgine: Neq hoc debet offen¬
dere. immo potius ad pietatem suscipiendã debet
ad ducere: quod mirabilis mirabilit̃ natꝰ ẽ. Anuͦ qd̾
ipsum corpꝰ morte depositum et inmelius resurre¬
ctione mutatum. iam in corruptibile atq inmor¬
tale insuꝑna subuerit: Hoc fortasse credere recu¬
satis. intuentes porphirium inhis ipsis libris ex quib
multa posui. quos de regressti animȩ scripsit. tancre¬

Expanded text:
fieri posse dicatis. Quid ergo incredibile est, si aliqua fieri posse dicatis. Quid ergo incredibile est, si aliqua una intellectualis anima modo quodam ineffabili et singulari pro multorum salute suscepta est? Corpus uero animae cohaerere, ut homo totus et plenus sit, natura ipsa nostra teste cognoscimus. Quod nisi usitatissimum esset, hoc profecto esset incredibilius; facilius quippe in fidem recipiendum est, etsi humanum diuino, etsi mutabilcorpus incorporeo cohaerere. An forte uos offendit inusitatus corporis partus ex uirgine? Neque hoc debet offendere, immo potius ad pietatem suscipiendam debet adducere, quod mirabilis mirabiliter natus est. An uero quod ipsum corpus morte depositum et in melius resurrectione mutatum iam incorruptibile neque mortale in superna subuexit, hoc fortasse credere recusatis intuentes Porphyrium in his ipsis libris, ex quibus multa posui, quos de regressu animae scripsit, tam cre
Abbreviated transcription (Latin):
indueret᷑ hominem: et spem dilectionis suȩ daret
hominib homine medio. qua ad illũ abhominib
uenirt᷑. qui tam longe erat ĩmortalis amortalib
incommutabilis a cominutabilib. iustꝰ ab impiis.
beatꝰ amiseris. Et quia naturalit̃ indidit nob̃ ut
beati immortalesq ẽẽ cupiamꝰ: manens beatus
suscipiensq mortalem ut nobis tribueret qd̾ ama¬
mus. ꝑpetiendo docuit contempnere qd̾ timemꝰ.
S huic ueritatiut possetis ad quiescere humilitate
opus erat: quȩ ceruiqurȩ difficillime ꝑsuaderi po¬
test. Quid enim incredibile dicit᷑. p̃sertm uob̃ qui
talia sapitis. quib adhoc credendum uos ipsos ã¬
monere debeatis: quid inquam tiob̾ incredibile dĩ
cum dicit᷑ ds̃ assumpsisse humanam animã. et corpꝰ:
Uos certe tantum tribuitis animȩ intellectuali. quȩ
anima utiq humana ẽ: ut eam consubstantialẽ
paternȩ illi mentiquem dĩ filium confitemins

Expanded text:
indueret hominem, et spem dilectionis suae daret indueret hominem, et spem dilectionis suae daret hominibus, homine medio, quo ad illum ab hominibus veniretur, qui tam longe erat immortalis a mortalibus, incommutabilis a commutabilibus, iustus ab inpiis, beatus a miseris. Et quia naturaliter indidit nobis, ut beati inmortalesque esse cupiamus, manens beatus suscipiensque mortalem, ut nobis tribueret quod amamus, perpetiendo docuit contemnere quod timemus. Sed huic ueritati ut possetis adquiescere, humilitate opus erat, quae ceruici uestrae difficillime persuaderi potest. Quid enim incredibile dicitur, praesertim uobis qui talia sapitis, quibus ad hoc credendum uos ipsos admonere debeatis; quid, inquam, uobis incredibile dicitur, cum dicitur Deus adsumsisse humanam animam et corpus? Vos certe tantum tribuitis animae intellectuali, quae anima utique humana est, ut eam consubstantialem paternae illi menti, quem Dei Filium confitemini,
Abbreviated transcription (Latin):
netis. Confiteris tam̃ grãm: quandoqͥdẽ ad dm̃ ꝑ
iurtutem intelligentie ꝑuenire paucis dicis ẽẽ con¬
cessum. Non enim dicis paucis placuit. uel pauci
uoluerunt: s cum dicis ȩẽ concessum. ꝓculdubio
dei grãm. ñ hominis sufficientiam confiteris. Ute¬
ris etiam hoc uerbo aꝑtius. uͥ platonis sententiã
tam̃ uruentib omne quod de ẽ ꝓuidentia dei ⁊ gr̃a
post hanc uitam posse compleri. O si cognouisses
tionem qua hominis animam corpusq suscepit:
summũ eẽ cxemplum grẽ uidẽ potuisses. S qͥd fa¬
ciam: Scio me frustialoqui mortuo: s quantũ ad te
attinet. Quantum aute ad cos qui te magni pen¬
dunit. et te uel qualicũq amore sapientie. uel cu¬
riositate artium quas non debuisti discere diligẽ.
quos potiꝰ intua compellatione alloquior: fortasse
ñ frustra. G tã dei ñ potiut gratiꝰ commendari qͣ
ut ipse unicus dei filius in se in commutabilit̃ maneis

Expanded text:
netis. Confiteris tamen gratiam, quando quidem ad Deum per netis. Confiteris tamen gratiam, quando quidem ad Deum per uirtutem intellegentiae peruenire paucis dicis esse concessum. Non enim dicis: Paucis placuit, uel: Pauci uoluerunt; sed cum dicis esse concessum, procul dubio Dei gratiam, non hominis sufficientiam confiteris. Uteris etiam hoc uerbo apertius, ubi Platonis sententiam tamen uiuentibus omne quod deest prouidentia Dei et gratia post hanc uitam posse conpleri.s o si cognouisses que eius incarnationem, qua hominis animam corpusque suscepit, summum esse exemplum gratiae uidere potuisses. Sed quid faciam? Scio me frustra loqui mortuo, sed quantum ad te adtinet: quantum autem ad eos, qui te magnipendunt et te uel qualicumque amore sapientiae uel curquos potius in tua compellatione alloquor, fortasse non frustra. Gratia Dei non potuit gratius commendari, quam ut ipse unicus Dei Filius in se incommutabiliter manens
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ scandalum. gentib autẽ stulticiam. Ipsis uͦ
uocatis iudeis atq grecis. xp̃m dei unrtutẽ et dei sa¬
picntiam: qm̃ stultum dei sapientiꝰ ẽ hominibꝰ et
infirmum dei fortiꝰ ẽ hominib. Hoc quasi stultũ
unfirmum tanquam sua untute sapientes fortesq
contempnunt: s hȩc ẽ grã quȩ sanat infirmos. ñ
suꝑbe iactantes falsam beatitudinem suam. s humi¬
liter potius ueram miseriam confitentes. Predicas¬
patrem et eiꝰ filium quem uocas paternum intellectũ
u̾bis indisciplinatis utimini: uidetis tam̃ qualit̃¬
cũq ⁊ quasi ꝑquedam tenuis maginationis um¬
bracula quo nitendum sit. S incarnationem in¬
commutabilis filii dei qua saluamͣ. ut ad illa quȩ
credimus uel ex quant ulacũq parde intelligimus.
uenire possimus: ñ uultis agnoscere. Itaq uidetis
ut cumq ⁊ si de longinquo. et si acie caligante patͥã
inqua ianendum ẽ: s uiam qua eundum ẽ ñ te¬

Expanded text:
ntibus autem stultitiam, ipsis uero uocatis Iudaeis et Graecis Christum Dei uirtutem et Dei sapientiam; quoniam stultum Dei sapientius est hominibus, et infirmum Dei fortius est hominibus. Hoc quasi stultum et infirmum tamquam sua uirtute sapientes fortesque contemnunt. Sed haec est gratia, quae sanat infirmos, non superbe iactantes falsam beatitudinem suam, sed humiliter potius ueram miseriam confitentes. Patrem et eius Filium, quem uocas paternum intellectum uerbis indisciplinatis utimini, uidetis tamen qualitercumque et quasi per quaedam tenuis imaginationis umbracula, quo nitendum sit; sed incarnationem incommutabilis Filii Dei, qua saluamur, ut ad illa, quae credimus uel ex quantulacumque parte intellegimus, uenire possimus, non uultis agnoscere. Itaque uidetis utcumque, etsi de longinquo, etsi acie caligante, patriam in qua manendum est. sed uiam qua eundum est non te
Abbreviated transcription (Latin):
mendaui. cuminuna quaq creatura requirunt᷑. qͥs
camfecerit. ꝑ quid fecerit. quare fecerit. ut respondea¬
tur ds̃ ꝑu̾bum quia bona ẽ. utrum alticudine misti¬
sp̃s ses̃. an aliquid occurrat quod hoc loco scripturaꝵ
id accipiendum eẽ ꝓhibeat: multi sermonis ẽ questio.
nec omnia uno uolumine ut explicemus urgendũ ẽ.¬

Expanded text:
mendaui, cum in unaquaque creatura requirantur, quis mendaui, cum in unaquaque creatura requirantur, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit, ut respondeatur Deus, per Verbum, quia bona est\', utrum altitudine mystiet Spiritus sanctus, an aliquid occurrat, quod hoc loco scripturarum id accipiendum esse prohibeat, multi sermonis est quaestio, nec omnia uno uolumine ut explicemus urgendum e
Abbreviated transcription (Latin):
autem et nunc licet malus. longe minoris miio¬
risq malitiȩ. et cerit ante peccatum. tam̃ luteum
corpus accepit. Quid autem stultius dicipos.
quam istum solem ut in uno mundo unus eẽt ñ de¬
cori pulchritudinis. uel etiam salutirerum corpora¬
lium consuluis se artificem dm̃. s hoc potiꝰ euenisse.
quia una anima sic peccauerat. ut tali corpore mere¬
ret᷑ includi. ac ꝑhoc si contigisset ut non una s duȩ
immoñduȩ s decem łcentum. similit̃ equalit̃q
peccassent. centum soles haberet hic mundꝰ. qd ut
non fieret non opificis ꝓuisione mrabili ad corpora¬
lium ierum salutem decoremq consultum ẽ. s con¬
tigit potiꝰ. tanta unius anime ꝓgressione peceantis.
ut solatale corpus mererct᷑: Non planc animarũ
de quib nesciunt quid loquantur: s eoꝵ ipsoꝵ
qui talia sapiunt. multum longe aueritate et me¬
rito ẽ coercenda ꝓgressio. Hȩc gͦ tria quȩ suꝑiꝰ com¬

Expanded text:
autem, et nunc licet malus longe minoris mitioautem, et nunc licet malus longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accquam per istum solem ut in uno mundo unus esset, non decore pulchritudinis, vel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius evenisse, quia una anima sic peccaverat, ut tali corpore mereretur includi? Ac per hoc si contigisset ut non una sed duae, imo non duae sed decem vel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus, quod ut non fieret, non opificis provisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum, qui talia sapiunt multum longe a ueritate, et merito est cohercenda progressio. Haec ergo tria, quae superius com
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlestib suç naturȩ ordinem seruet: nec mala uo¬
luntas quia nature ordinem seruare noluit. ideoui¬
sti dei leges omnia bene ordinantis effugit. Qm̃ sic̃
pictura cũ colore nngro loco suo posita: ita unit̾sitas
rerum siquis possit intueri. etiam cum peecatorib
pulchra ẽ. quamuis ꝑse ipsos consideratos. sua de¬
formitas turpet. Deinde debuit uidere origines.
et quicunq ita sentiunt. fihȩc opinio uera eẽt mun¬
dum ideo factum. ut anime ꝓmeritis peccatoꝵ suoꝵ
tanquam ergastula quib penalit̃ ineluderent᷑ cor¬
pora acciperent. suꝑiora et leuiora quȩ minꝰ. infeni¬
ora uͦ et grauiora quȩ ampliꝰ peccauerunt: demo¬
nes quib deterius nichil ẽ. t̾rena corpora quib in¬
ferius et grauius nichil ẽ potius quam homines
etiam bonos habere debuisse. Nunc uero ut intel¬
ligeremꝰ animarum merita non qualitatib corpoꝵ
esse pensanda: aerium pessimus demon. homo

Expanded text:
in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec mala uoin caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec mala uoluntas, quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti Dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco suo posito, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. Deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum- ideo factum, ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula, quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, superiora et leuiora quae minus, inferiora uero et grauiora quae amplius peccauerunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse. Nunc uero, ut intellegeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo
Abbreviated transcription (Latin):
dendo. et diuersis ꝓgressib ꝓdiuersitate peccatoꝵ
acelis usq ad tr̃as diuersa corpora quasi uincła
meruisse: et hunc eese mundum. eamq causam fu¬
s ut mala cohiberent᷑ Hinc origenes iure culpat᷑.
IInlibris enim quos appellat periarchon. idẽ depͥn¬
cipus. hoc sensit. hoc scripsit: ubi plus quã dicipo¬
test miror hominem meccłasticis litteris tam doctũ
et erercitatum. non attendis se pͥmum quam hoc
ec̃t contrarium scripturȩ huiꝰ tantę auctoritatis in¬
tentioni. quȩ ꝑomĩa oꝑa deisubiungens. et uidit
ds̃ quia bonum ẽ. completisq omnib inferens.
et uidit ds̃ cuncta que fecit. et ecce bona ualde: nul¬
lam aliam causam faciendi mundiuoluit intelligi.
nisi ut bona fierent abono deo. Ubi si nemo peccas¬
set: tantummꝰ naturis bonis cẽt mundꝰ ornatꝰ et
plenus. Et quia peccatum ẽ non ideo cuncta sunt
impleta peccatis. cumbonoꝵ longe maior numci

Expanded text:
dendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum dendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa corpora quasi uincula meruisse, et hunc esse mundum eamque causam mused ut mala cohiberentur. Hinc Origenes iure culpatur. In libris enim, quos appellat nep2 ἀρχω̄ν, id est de principiis, hoc sensit, hoc scripsit. Ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non adtendisse, primum quam hoc esset contrarium scripturae huius tantae auctoritatis intentioni, quae per omnia opera Dei subiungens: Et uidit Deus, quia bonum est, conpletisque omnibus inferens: Et uidit Deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono Deo. Ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt inpleta peccatis, cum bonorum longe maior numerus
Abbreviated transcription (Latin):
gno uix emundet et liberet. nontam̃ totam: s qd̃
eiꝰ non potuerit ab illa inquinatione purgari. te¬
gm̃ ac uinculum futurum hostis uicti et inclusi.
Sic autem manichei non desiꝑent. ł potiꝰ insanirent
si deinaturam sicuti ẽ incommutabilẽ atq omĩno
incorruptibilem crederent. cui nocere nulla res
possit animam uͦ quȩ uoluntate mutari indeteriꝰ
et peccato corrumpi potuit. atq ita incõmutabił
ueritatis luce priuari. non dei pardem nec eiꝰ naturȩ
quȩ ds̃ ẽ. s ab illo conditam. longe imparem con¬
dum ampliꝰ quod etiam quidam qui unum no¬
b̾cum credunt omnium rerum eẽ pͥncipium. ul
ditore eẽ non posse: noluerunt tam̃ istam catisam
fabricandi mundi tam bonã ac simplicẽ. bene ac
simplicit̃ credere. ut ds bonꝰ conderet bona. et eõt
ceret. nisi bonus ds̃. S animas dicunt non qͥdẽ
partes dĩ s factas adeo peccasse a conditore rece¬

Expanded text:
gno uix mundet ac liberet; non tamen totam, sed quod gno uix mundet ac liberet; non tamen totam, sed quod eius non potuerit ab illa inquinatione purgari, tegmen ac uinculum futurum hostis uicti et inclusi. Sic autem Manichaei non desiperent uel potius insanirent, si Dei naturam, sicuti est, incommutabilem adque omnino incorruptibilem crederent, cui nocere nulla res possit; animam uero, quae uoluntate mutari in deterius et peccato corrumpi potuit adque ita incommutabilis ueritatis luce priuari, non Dei partem nec eius naturae, quae Dei est, sed ab illo conditam longe inparem Condum amplius, quod etiam quidam, qui unum nobiscum credunt omnium rerum esse principium, ullditore esse non posse, noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut Deus bonus conderet bona et essent, quae non faceret nisi bonus Deus; sed animas dicunt, non quidem partes Dei, sed factas a Deo, peccasse a Conditore rece
Abbreviated transcription (Latin):
alia bona meliora: adhoc inequalia ut eẽnt omĩa.
Ds̃ autem ita ẽ artifex magnus inmagnis: ut minorñ
sit inparuis. Quȩ parua non sua granditate nã pene¬
nulla ẽ. s artificis sapientia mecienda sunt: sicut
inspecic uisibilis hominis. si unumiadat᷑ suꝑciliũ.
quamꝓpe modum nichil corpori et quam multũ
detrahit᷑ pulchritudini: qm̃ nonmole constat s pa¬
rilitate ac dimensione menbroꝵ. Nec sane multũ
mirandum ẽ. qd̾ hi quinonnullam malam putartt
esse naturam. suo quodam contrario exortam ꝓ¬
pagatamq principio. nolunt acciꝑe istam causã
creationis rerum. ut bonus ds̃ conderet bona: cre¬
dentes eum potius ad hȩc mundana molimina rebel¬
lantis aduersum se mali repellendi extrema necessita¬
te ꝑductũ. suamq naturam bonam malo cocrcendo
suꝑandoq misciusse. quam turpissime pollutã
⁊ crudelis sime captiuatam et oppressam labore ma¬

Expanded text:
alia bona meliora, ad hoc inaequalia, ut essent omnia; alia bona meliora, ad hoc inaequalia, ut essent omnia; Deus autem ita est artifex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis hominis, si unum radatur supercilium, quam propemodum nihil corpori, et quam multum detrahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione membrorum! Nec sane multum mirandum est, quod hi, qui nonnullam malam putant esse naturam suo quodam contrario exortam propagatamque principio, nolunt accipere istam causam creationis rerum, ut bonus Deus conderet bona, credentes eum potius ad haec mundana molimina rebellantis aduersum se mali repellendi extrema necessitate perductum suamque naturam bonam malo cohercendo superandoque miscuisse, quam turpissime pollutam et crudelissime captiuatam et obpressam labore ma
Abbreviated transcription (Latin):
uersitat. itrum ꝓsius portionib decoris tanquam
incõmunem rem publicam conferant. uel nobis
ipsis sieis congruenter atq scient̃ utamur. cõmo¬
dicatis actribuant: ita ut uenena ipsa que ꝑincon¬
uenientiam ꝑniciosa funt. conuenient adhibita insa¬
lubria medicamenta uertant᷑. quãq a contrario etiã
hȩc quib delectant᷑. sicut cibus et potus. &. ista lux
immoderato et in oportuno usu noxia sentiant᷑. Uñ
nos ammonet diuina ꝓuidentia. non resinsipient̃
uituꝑare. s utilitatem rerum diligent̃ inquirere.
& ubi nr̃m ingenium uel infirmitas deficit. ita
credere occulta qͥuedam. sicut erant quȩ iux po¬
tuimus inuenire. quia et ipsa utilitatis occultatio.
aut humilitatis exercitatio ẽ. aut elationis atcritio.
cũ manifeste omĩno natura nulla sit malũ. nom̃q
hoc non sit. nisi pͥuationis boni. s atrenis usq
ad celestia. et a uisibilib usq ad inuisibilia st̃ aliis

Expanded text:
uersitati rerum pro sui portione decoris tamquam uersitati rerum pro sui portione decoris tamquam in communem rem publicam conferant uel nobis ipsis, si eis congruenter adque scienter utamur, commoditatis adtribuant, ita ut uenena ipsa, quae per inconuenientiam perniciosa sunt, conuenienter adhibita in salubria medicamenta uertantur; quamque a contrario etiam haec, quibus delectantur, sicut cibus et potus et ista lux, inmoderato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum diligenter inquirere, et ubi nostrum ingenium uel infirmitas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam, quae uix potuimus inuenire; quia et ipsa utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatio est aut elationis adtritio; cum omnino natura nulla sit malum nomenque hoc non sit nisi priuationis boni. Sed a terrenis usque ad caelestia et a uisibilibus usque ad inuisibilia sunt aliis
Abbreviated transcription (Latin):
quia bona ẽ. Nec auctor ẽ excellentior dõ. nec ars effi¬
catior dei uerbo: nec causa melior. quã ut bonũ creare¬
tur adõ bono: Hanc etiam plato causam condendi
mundi iustissimam dicit. ut abono deo bona oꝑa
fierent. siue ista legerit. siue abhis qui legerant forte
cognouerit. siue acerrimo ingeno inuisibilia dei ꝑ
ea quȩ facta sunt intellecta conspexerit. siue abhis
qui ita conspererant. & ipse didicerit. Hanc tam̃ cau¬
causam tam iustam atq idoneam. quȩ diligenter
considerata et pie cogitata om̃s controuersias queren¬
tium mundi originem terminat. quidam herttci ñ
uiderunt: quia egenam carnis huiꝰ fragilẽq mor¬
talitatem. iam de iusto supplicito uenientẽ dum ei
non conueniunt plurima offendunt. sicut ignis
aut frigus. aut fera bestia. uel aliqͥd eiusmodi. Nec
atandunt quam uel insins locis naturisq uige¬
ant. pulchroq ordine disponant᷑. quantumq uni¬

Expanded text:
Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars effiQuia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacior Dei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono. Hanc etiam Plato causam condendi mundi iustissimam dicit, ut a bono Deo bona opera fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte cognouerit; siue acerrimo ingenio inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspexerit, siue ab his qui ista conspexerant et ipse didicerit. CAPUT XXcausam tam iustam adque idoneam, quae diligenter considerata et pie cogitata omnes controuersias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non uiderunt, quia egenam carnis huius fragilemque mortalitatem iam de iusto supplicio uenientem, dum ei non conueniunt, plurima offendunt, sicut ignis aut frigus aut fera bestia aut quid eius modi; nec adtendunt, quam uel in suis locis naturisque uigeant pulchroque ordine disponantur, quantumque uni
Abbreviated transcription (Latin):
poralib motib. Ibigͦ uidit bonũ esse qđ fecit: uͥbonũ ẽẽ
uidit ut faceret. Nec quia factum uidit scientiamdu¬
plicauit. uel exaliqua parte auxit. tanquam mino¬
ris scientiȩ fuerit pͥusquam faceret quod uideret: qui
tam ꝑfecte non oꝑaret᷑ nisi tam ꝑfecta scientia cu nicħ
ex eiꝰ oꝑib adderetur. Quappter si tantummꝰ nobis insi¬
nuandum cẽt qui fecerit lucem: fufficeret dicere. fecit
ds̃ lucem. Si autem non solum quis fecerit. uerũ etiã
ꝑ quid fecerit. satis eẽt ita enuntiari. Et dixit ds̃ fiat
lucem fecisse nossemus.Quia uero tria quedam ma¬
xime scienda de creatura nobis oportuit intimari.
quis eam fecerit. ꝑ quid fecerit. quare feccrit: dirit
ds̃ in quic fiat lux. et facta ẽ lux. et uidit ds̃ lucem
quiabona ẽ. Si gͦ querimus quis fecerit: ds̃ ẽ. Si ꝑ
quid fecerit: dixit fiat. et facta ẽ. Si quare fectrit:

Expanded text:
poralibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse poralibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse uidit ut faceret; nec quia factum uidit scientiam duplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoris scientiae fuerit priusquam faceret quod uideret, qui tam perfecte non operaretur, nisi tam perfecta scientia, cui nihil ex eius operibus adderetur. Quapropter. si tantummodo nobis insinuandum esset quis fecerit lucem, sufficeret dicere, fecit Deus lucem; si autem non solum quis fecerit, uerum etiam per quid fecerit, satis esset ita enuntiari: Et dixit Deus: Fialucem fecisse nossemus. Quia uero tria quaedam maxime scienda de creatura nobis oportuit intimari, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit: Dixit Deus, inquit: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus lucem quia bona est. Si ergo quaerimus, quis fecerit: Deus est; si per quid fecerit: Dixit: Fiat, et facta est; si quare fecerit:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. Non enimmore nrõ illc ł quod futurum ẽ ꝓ¬
spicit uel quod p̃sens ẽ aspicit. uel quod p̃teritum ẽ
respicit s alio mͦ quodam a nr̃arum cogitationum
consuetudine longe alteq diuerso. Ille quippe ñ
ex hoc in illud cogitatione mutata. s omĩno in com¬
mutabiliter uidet. ita ut illa quidẽ quȩ temporali¬
ter fiunt. & futura nondum sint et p̃sentia iam sint
et p̃terita iam non sint: ipse uerohȩc omĩa stabil
ac sempiterna p̃sentia comp̃hendat. nec aliter o¬
culis. aliter mente. ñ ex animo enim constat et cor¬
pore. nec aliter nunc et aliter antea. et aliter po¬
sta. qusi non sicut mãtta cuis quoq scientia triũ
Neq enimeiꝰ intentio de cogitatione incogitationẽ tran¬
sit. in cuiꝰ incorporeo contuitu simul ad sunt cuncta q̃
nouit: qm̃ tempora ita nouit nullis suis tẽporalibꝰ mo¬
tionib quemadmodũ temporalia mouet nullis sius tẽ¬

Expanded text:
fuerunt; non enim more nostro ille uel quod futurum est pfuerunt; non enim more nostro ille uel quod futurum est prospicit, uel quod praesens est aspicit, uel quod praeteritum est respicit; sed alio modo quodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe alteque diuerso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita ut illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia conprehendat; nec aliter oculis, aliter mente; non enim ex animo constat et corpore; nec aliter nunc et aliter antea et aliter postea; quoniam non sicut nostra, ita eius quoque scientia trium Neque enim eius intentio de cogitatione in cogitationem transit, in cuius incorporeo contuitu simul adsunt cuncta quae nouit; quoniam tempora ita nouit nullis suis temporalibus notionibus, quem ad modum temporalia mouet nullis suis tem
Abbreviated transcription (Latin):
conditori. tenebrȩ autem angłicȩ. et si fuerant ordinan¬
de: nontamen fuerant apꝓbandȩ. Quid ẽ enim ali¬
ud intelligendum meo quod ꝑ omĩa dicit᷑ uidit ds̃
quia bonum ẽ. nisi oꝑis approbatio. scdm artẽ facti
quȩ sapientia dei ẽ: Ds̃ autemusq ad eo ñ cũ fa¬
ctum ẽ tunc didicit bonum. ut nil coꝵ fieret si ei fu¬
iss et incognitum:. Dumgͦ uidet quia bonum ẽ.
quod nisi uidisset antequam fieret non utiq fie¬
ret: id docet bonum eẽ non discit. Et plato quidẽ
plus ausus ẽ dicere: clatum esse scilicet dm̃ gaudio
mundi uniuersitate ꝑfecta. Ubi et ipse nonusq adeo
desipiebat. ut putaret dm̃ sui oꝑis nouitate factum
beatiorem: s sic ostendẽ uoluit artifici suo placuis se
iam factum. quod placuerat inarte faciendum. Non
qđ ullomͦ ds̃ scientia uarictur. ut aliud in eo faciant¬
ea quȩ nundum st̃. aliud quȩ iamsunt aliud quȩ

Expanded text:
Conditori: tenebrae autem angelicae, etsi fuerant ordinanConditori: tenebrae autem angelicae, etsi fuerant ordinandae, non tamen fuerant approbandae. CAPUT XXIud intelligendum in eo quod per omnia dicitur, Vidit Deus quia bonum est: nisi operis approbatio secundum artem facti, quae Sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihil eorum fieret, si ei fuisset incognitum. Dum ergo videt quia bonum est, quod nisi vidisset antequam fieret, non utique fieret; docet bonum eplus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant quae nondum sunt, aliud quae iam sunt, aliud quae
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ fiat lux et facta c̃ lux continuo subiundtũ est
ei uidit d̃ lucem quia bona ẽ. non posta quanl
parauit int̃ lucem et tenebras. et uocauit lucemdiẽ et ce¬
nebras nocdem: ne simul cum luce et iamtalib tenebͥs
testimonium placiti sui ꝑhibuisse uideret᷑. Nam uͥ
tenebix inculpabiles sunt. interquas et lucem istã
his oculis conspicuam luminaria cęli diuidunt. ñ
ante s post infertur Et uidit ds̃ quia bonumẽ. Po¬
suit illa inquit infirmam̃to celi lucere suꝑ t̾ram. et
p̃esse dici ac nocti: et separare inter lucem et tenebras.
Et uidit ds̃ quiabonumẽ. Utrumq placuit: quia u¬
trum sine peccato ẽ Ubi autem dixit ds̃. fiat lux. et fa¬
cta ẽ lux. statimseqͥt᷑ et uidit ds̃ lucẽ qr bona ẽ:⁊ pꝰmodũ
infert᷑ et separauit ds̃ int̃ lucẽ et tenebras. et uoca¬
additum ẽ. et uidit ds̃ quia bonum ẽ: ne utrumq
appellant᷑ bonum cum eẽt horum alterũ malum.
uicio ꝓprio nonnatura. Et ideo sola ibi lux placuit

Expanded text:
inuo subiunctum est: Et uidit Deus lucem quia bona est; non postea quam separauit inter lucem et tenebras et uocauit lucem diem et tenebras noctem, ne simul cum luce etiam talibus tenebris testimonium placiti sui perhibuisse uideretur. Nam ubi tenebrae inculpabiles sunt, inter quas et lucem istam his oculis conspicuam luminaria caeli diuidunt, non ante, sed post infertur: Et uidit Deus quia bonum est. Posuit illa, inquit, in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et separare inter lucem et tenebras. Et uidit Deus quia bonum est. Utrumque placuit, quia utrumque sine peccato est. Ubi autem dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus lucem quia bona est; et postmodum infertadditum est, Et vidit Deus quia bonum est; ne utrumque appellaretur bonum, cum esset horum alterum malum, vitio proprio, non natura. Et ideo sola ibi lux placuit
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ illis manifestauit. intellectu conspicienda inuisi¬
bilia sua: ibi eciamdictum ẽ ñ illos ipsum dm̃ rte
coluisse. quia ⁊ aliisreb quib ñ opor tebat diui¬
nos honores illi unitantum debitose ꝑl deculerunt
Qm̃ cognoscentes dm̃ non sicut dm̃ glorificauerunt at
grãs egerunt: s cuanuerunt in cogitationib suis.

Expanded text:
Deus illis manifestauit intellectu conspicienda inuisiDeus illis manifestauit intellectu conspicienda inuisibilia sua: ibi etiam dictum est non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, diuinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum non sicut Deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ita surdus ẽ in reb humanis. ut nesciat philoso¬
phos. uel studium sapientię. uel ipsam sapientiã
ꝓfiteri. Cauet eos tam̃qui scdm elementa huiꝰ mun¬
di philosophantur: ñ scd̾m dm̃ a quo ipse factus ẽ
mundus. Admonctur enim p̃cepto apłico: fidelit̃¬
q audit. quod dictum ẽ. Cauete ne quis uos deci¬
piat. ꝑphilosophiam ⁊ mnanem seductionẽ: scd̾m
clementa mundi. Deinde ne om̃s tales eẽ arbitret᷑:
audit ab eodem apło dici de quib dam. qr qd no¬
tum ẽ dei. manifestum ẽ in ilł. Ds̃ enim ilł mani¬
festauit. Inuisibilia enim eiꝰ a constitutione mun
di ꝑea quȩ facta sunt intelleta conspiciunt᷑: sem¬
pit̾na quoq uirtus ciꝰ ⁊ diuinitas. Et ubi atheni¬
ensib loquens. cum rem magnam de deo dixisset
et quȩ apaucis possit intelligi. qd̾ in illo uiuimꝰ.
dixerunt. Nouit sane etiam ipsos inquib enant
cauere. Ubi enim dictum ẽ quoͦs ꝑ ea quȩ factaft̃

Expanded text:
ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosoita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit. Inuisibilia enim edi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas, et ubi Atheniensibus loquens, cum rem magnam de Deo dixisset et quae a paucis possit intellegi, quod in illo u i u i mdixerunt. Nouit sane etiam ipsos, in quibus errant, cauere; ubi enim dictum est, quod per ea, quae facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
losophum amatorem dĩ: ut qm̃ philosophia ad
beatam uitam tendit. fruens deosit beatꝰ. qͥ dm̃
mo ⁊ uero ista senserĩt. qd̾ ⁊ rerum creatarum sit
effector. ⁊ lum̃ cognoscendarum.⁊ bonum agen¬
darum. quod ab illo nobis sit et principiũ nateͣ.
⁊ ueritas doctrinȩ. et felicitas uitę. siue platonici
idẽ plato et qui cumbene intellexerunt. siuc etiã
italici. ꝓpter pythagoram. et pythagoreos. ⁊ si qui
forte alii eiusdem sententiȩ identidem fuerunt.
siue aliarum quoq gentium. qui sapientes ł phi¬
losophi habiti sunt. athalantici. libies. egyptii.
indi. ꝑse. chaldei. scitę. galli. hispani. aliiq reꝑi¬
antur qui hoc uiderint ac docuerint: eos om̃s
ceteris añponimus. eosq nobis ꝓpinqͥores fatemͣ.¬
sticis eruditꝰ platonicorum forte nom̃ ignoret.
nec utrum duo genera philosophoꝵ exciterint in
greca lingua. ionicorum et italicorum sciat: ñ tñ

Expanded text:
losophum amatorem Dei, ut quoniam philosophia ad losophum amatorem Dei, ut quoniam philosophia ad beatam vitam tendit, fruens Deo sit beatus qui Deum mo et uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici idem Plato et qui eum bene intellexerunt; siue etiam Italici, propter Pythagoram et Pythagoreos et si qui forte alii eiusdem sententiae indidem fuerunt; siue aliarum quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, Atlantici Libyes, Aegyptii, Indi, Persae, Chaldaei, Scythae, Galli, Hispani aliqui reperiuntur, qui hoc uiderint ac docuerint: eos omnes ceteris anteponimus eosque nobis propinquiores fatemsticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum extiterint in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen