comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui eam pecunam ñ exhr̃ditãte. s exd¬
cisione bt̃ ¶Itẽ sirei .p. in annos sĩgło
leggatũsit cũde lege falcidia queratim:
marcellus putat t̃miud̾i legatũ qͣntũ
suffitiat sortiꝰ adusuras tͥentes eius
pendente legati ꝯditioe hr̃s me hro

Expanded text:
 sed ex decisione habet.Item si rei publicae in annos singulos legatum sit, cum de lege Falcidia quaeratur, Marcellus putat tantum uideri legatum, quantum sufficiat sorti ad usuras trientes eius pendente legati condicione heres me heredem
Abbreviated transcription (Latin):
Sauł. Nlius fam̃. qui militauat᷑ dece¬
dens pa̾is suĩ fidi ꝯmisit codicilłut pe¬
culiũ suũ castrense. titio pꝰmoitẽ resti¬
tueret: querebat᷑ anͣhr̃s. qͣrtã deducgre
possit dyuleg̃e falcidĩam inductamõe
adiuopio ⁊̃ inintestatorũ successiõib
ꝑꝑ fidi cõmissa. S inꝓpõito nec hrdita¬
tem ẽẽ quãiis placer: inexirancoh̃r

Expanded text:
um Filius familias qui militaverat decedens patris sui fidei commisit codicillis, ut peculium suum castrense Titio post mortem restitueret: quaerebatur, an ut heres quartam deducere possit. dixi legem Falcidiam inductam esse a divo Pio etiam in intestatorum successionibus propter fideicommissa: sed in proposito nec hereditatem esse, quamvis placeret mihi extraneo her
Abbreviated transcription (Latin):
necessanũẽ. solidũ solui legatario in¬
t̃posita stipł atdoe. qnto amplius quã
ꝑ legem filcidram ccꝑit reddiłuti siqui
ea que ͦ pupillolegata sut ñ excedãt
modũ legis salcidie. uerem̃ aũt ne
inpub̾e comortuo alia legata muom¬
antur. que cũ trbulatiõe facta exce¬
stam̃to quedam subꝯditice legatis̃
que an debeant᷑ inc̾tũ ẽ. ⁊ iõsihis siñ¬

Expanded text:
gatario interposita stipulatione 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam ceperit, reddi': ueluti si quae a pupillo legata sint non excedant modum legis Falcidiae, ueremur autem, ne impubere eo mortuo alia legata inueniantur, quae contributione facta excestamento quaedam sub condicione legata sunt, quae an debeantur incertum est. et ideo, si
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ditori ħrs existat: qͣuis ꝯfufione li¬
berctur. tm̃ locupletiorẽ hĩditatẽ ꝑciꝑe
indecur ut ꝯpͥutetur ei ꝗd̾ deb: qũauis
aditione ꝯfusumsit. ¶ de inpensamo¬
num̃ti noĩe facta quent᷑ andeduci de¬
beat.⁊ sabita deducendũ putabat. si
necessariũ fu̾it monum̃tũ extruere.
Marcellus ꝯsultus anfurus monum̃¬
tiq inpensam quãtã testator ficriisit.
inere alieno deduci debeat R ñ ãplius

Expanded text:
uis confusione liberetur, tamen locupletiorem hereditatem percipere uidetur, ut computetur ei quod debet, quamuis aditione confusum sit. De impensa monumenti nomine facta quaeritur, an deduci debeat. et Sabinus ita deducendum putat, si necessarium fuerit monumentum extruere. Marcellus consultus, an funeris monumentique impensa, quantam testator fieri iussit, in aere alieno deduci debeat, res
Abbreviated transcription (Latin):
in eologato ec̃ udet᷑ necessanaẽ u̾et̾m
sententia ut seramus qͣntũt inlegat᷑o
q necessams ex om̃ib que sint factĩ
paid deccd̾e deb. Nec pars oꝑe intelli¬
gi põt. ĩor musu fructu. siquaat᷑
qͣntũ hiccapiat. cuiꝰ usus .f. datus ẽ
qͣntũ adcet̾oꝵ legatoꝵ estimationẽ
aut ⁊̃ huiꝰmõi ip̃iꝰ ne dodrantẽ & cedat

Expanded text:
legato esse uidetur, necessaria est ueterum sententia, ut sciamus quantum est in legato, quia necessario ex omnibus, quae sint facti, pars decedere debet, nec pars operae intellegi potest. immo et in usu fructu si quaeratur, quantum hic capiat, cui usus fructus datus est, quantum ad ceterorum legatorum aestimationem aut etiam huius ipsius, ne dodrantem exceda
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ libat᷑ nali obligatiõe ⁊ͣ infalcidia brdi
iprtent᷑. qũauis ñ iputarent᷑ sum̃ cõ¬
ditionis implende cã data fuiss. adeo
aũt ⁊ solu̾e̾ indetur ut repudiato lega¬
to. ł sticho quilegatus ẽ mortuo. mcͥ
repere possit ¶ Siego ⁊ ẜuus m̃s hĩs
inslituti sumus exdiũsis partil nec
tenetur exemplo eodẽ falcidie. Nã qͣrt
reti neo cxꝑ sõa ẜui. qũauis de mea p̃oi.¬
one incͥexaustũ sit.
Ne senniꝰ appollenaris ulio paulc¬
ex facto dñe. sp̃es huiꝰmõi incidit. tuan
lias suas tres nũo eqs expartib scͥpsit
hr̃des seta singłas legata inuiõe dedit.
abuna tam̃italegauit tã cohr̃dib eius
quã extraneis ut falcidie sit locus q̃ro
an adusus coħ̃rdis suas aquib leggata

Expanded text:
ali obligatione, ut etiam in Falcidia heredi imputentur, quamuis non imputarentur, si tantum condicionis implendae causa data fuissent. adeo autem et soluere uidetur, ut repudiato legato uel Sticho qui legatus est mortuo nihil repetere possit.Si ego et seruus meus heredes instituti simus ex diuersis partibus nec tenetur exemplo eodem Falcidiae: nam quartam retineo ex persona serui, quamuis de mea portione nihil exhaustum sit.Nesennius Apollinaris Iulio Paulo.Ex facto, domine, species eiusmodi incidit.Titia filias suas tres numero aequis ex partibus scribsit heredes et a singulis legata inuicem dedit, ab una tamen ita legauit tam coheredibus eius quam extraneis, ut Falcidiae sit locus. quaero, an aduersus coheredes suas, a quibus legata
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sut̾it fundũ ei lego si phoro mortuo
anlegatũ piss s hoc quoq sic putounit̃¬
p̃tandum ut sidũquisq eoꝵ nui p̃fiit¬
ss. s bangna int̃p̃tatiõe dicendũ siñ pꝰ
morã titii sĩphtoru decessit debe partẽ
dimidiã aꝑnuo dantẽ part̃t fundi dim
ẽ sipecuniã certa infius inpensamq¬
ut pferendi corpõis inaliam regionem
tłdissẽt. Nam nut̃q dedit neuinẽ le

Expanded text:
t, fundum ei lego'.Symphoro mortuo an legatum perisset? sed hoc quoque sic puto interpretandum ut si, dum quisque eorum uitatione dicendum, si non post moram Titii Symphorus decessit, debere partem dimidiam Ianuario dantem partem fundi dimiest, si pecuniam certam in funus impensamque perferendi corporis in aliam regionem dedissent. nam nisi
Abbreviated transcription (Latin):
cẽu. Lib̾tis om̃ib legauit domum
⁊ hecũba adiecit᷑ ut mea habit᷑. ub̃ti
mus exstit̾i̾t ꝑuenat.⁊ ẽo amplius eiꝰd̾
libtis meis dari uolo fundũ sophignõ
Quesitũ c̃ ancondino a ppõcta ne de
.c. nĩim̃s restituer hr̃ditatẽ tiuie
cohri sue aditahrditate dccesit. sĩ¬
milit̃ ⁊ t̾itia. ãnqũ daretur.c. Qsitĩ
ingenio de uire aꝑto. R cũ põt dubi

Expanded text:
um.Libertis omnibus legauit domum et haec uerba adiecit: 'ut in ea habitent liberti, mus exstiterit, perueniat: et eo amplius eisdem libertis meis dari uolo fundum Sosianum'. quaesitum est, an condicio adposita, ne de centum nummis restitueret hereditatem Titiae coheredi suae, adita hereditate decessit: similiter et Titiingenio de iure aperto respondi
Abbreviated transcription (Latin):
fut. I ex̃ falcidia lataẽ que primo
ccapite uib̾am legandifacultatẽ ded̾i
usq addodiãntẽ hisũb̾. Qui ciues roa¬
n sũt. qui corũ pꝰ hãc legem rogatã.
testm face̾ uol̾. ut eam peccĩan eãꝙ
tes quib ꝙ dare leg̃are uol iuis pote

Expanded text:
m.Lex Falcidia lata est, quae primo capite liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem his uerbis: 'qui ciues Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere uolet, ut eam pecuniam easque res quibusque dare
Abbreviated transcription (Latin):
pars bõꝵ ablata ẽ nonui ãpliorẽ
partẽ. quã ꝓea parte quãrelictaẽ
legatoꝵ noĩt tenen ¶um quidam
parte dimia bonorũ adem̃pta fu.¬
iss relegatus. idẽq ꝓuceatiõe in t̃po¬
sita testam̃to pͦea fac̃to obiss atq
pꝰmortẽ eius ñ iuste appellatũ
aliem loco pars dimidia absceder

Expanded text:
pars bonorum ablata est, non in ampliorem partem quam pro ea parte quae relicta est legatorum nomine teneri.Cum quidam parte dimidia bonorum adempta fuisset relegatus idemque prouocatione interposita testamento postea facto obisset atque post mortem eius non iuste appellatum alieni loco pars
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. P at filio suo coħites sũ ulla ꝯ¬
dinõe filias ip̃ius dedit. acpetit ut
filias suas emancipar. ita ut curato¬
res ap̃tore accipet. filiiuidifidĩ ꝯmi¬
si sse placuit ut eas suiniũs ꝯfiitutaᷤᷤ
adhrditatẽ aue nenre patgret᷑ ni
adremꝑtiñe siporti onẽ filiarũ uire
substtatiõis quesiss.¬
stituto nulli dẽnido consequt᷑ lib̾tate.
diu̾sa cã ẽ legttarii incuiꝰ psoa placo¬
it goitionẽ defic̾e. siãnquã dełit le¬
gataruis pecĩim monat᷑ titius.¬

Expanded text:
.Mater filio suo coheredes sine ulla condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas emanciparet, ita ut curatores a praetore acciperent. filii uideri fidei commississe placuit, ut eas sui iuris constitutas ad hereditatem auiae peruenire pateretur, nec ad rem pertinere, si portionem filiarum iure substitutionis quaesissstituto nulli dando consequitur libertatem. diuersa causa est legatarii, in cuius persona placuit. condicionem deficere, si, antequam dederit legatarius pecuniam, Titius
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾is relinquent᷑ quasi pͥmis sub ꝯdi¬
tione relicta intelligunt᷑. ¶ Si filia
suo duos substitiũt. ⁊ altiꝰ pottionon
honorau̾it tractari sol⁊ ancxꝑsõa sua
falcidram possit inducere substitutus
qua pupillus ñ hab̃ ł unꝰ pupilli
substititus⁊ falcidle quis dixĩt ꝯse¬
quent̃ pͥorib que ded̾at de patͥmonii
rõe dicta sunt. ñ eẽ salcidic locum et
ulna uires pcionũ ꝯueniendũ alt̾m
substitum̃ S inor ẽ diu̾sa sententia.
ꝑm̃ huic qͣrtam relinquendam existim¬
intium attpita sipois hĩs exitusset.
Et eñi opes patrĩ ⁊ c̃tributio lecato¬
tum mn capͥiũt ⁊ formã ⁊ originẽ ua
plures substituti sulducta ꝑscapu¬
pilli reuoemdi sũt adintellectũ substi¬
tͣutionis. Quid tñ dicemus de alt̾o
substituto quinonẽ honeratus si fõ¬
te ñdũ legata pupillus a se relicta
solũ.⁊ aliquid ultra dodrantẽ sitͦ in
om̃ib ⁊ ipm falcidiam habiturũ.
ate: quin quãitã hãt neꝙ id̾ pauat̃

Expanded text:
dis relinquuntur, quasi primis sub condicione relicta intelleguntur.Si filio suo duos substituerit et alterius portionem onerauerit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet uel unus pupilli substitutus. et facile quis dixerit consequenter prioribus, quae diae locum et ultra uires portionis conueniendum alterum substitutum. sed uerior est diuersa sententia perinde huic quartam relinquendam existimantium atque ita si patri heres extitisset: ut enim opes patris et contributio legatorum inde capiunt et formam et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli reuocandi sunt ad intellectum institutionis. quid tamen dicemus de altero substituto, qui non est oneratus? si forte nondum legata pupillus a se relicta soluit et aliquid ultra dodrantem sit in omnibus, et ipsum Falcidiam habiturum? atquin quartam habet neque idem patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ ealculi confusionẽ. huic ꝯscquens ẽ
ut sipupillo defalcidia cauiũ fuit duõ¬
bus ꝯmittatur stipłatio udent in cã
qͣmitatem qua unus quisq sͥ detmere
potuuss. ¶Quesitũ ẽ si quis pupillo e¬
añdem substituiss. q̃ admodũ legis fa¬
lcidie rõ inquiri debeat qualeẽ quod.
ulilgo dicitur legatoꝵ roñe seꝑandam
dixi quantũ ad legata que pat̃ afilio
ct̾e a substituto reliquid nullã posse fĩ
seꝑationẽ. cũ cõi ealculo subitãt᷑. ⁊ ĩuic̃e

Expanded text:
r propter calculi confusionem. huic consequens est, ut, si pupillo de Falcidia cautum fuit, duobus committatur stipulatio, uidelicet in eam quantitatem, quam unusquisque sibi retinere potuisset.Quaesitum est, si quis pupillo coheredem substituisset, quemadmodum legis Falcidiae ratio inquiri debeat? et quale est, quod uolgo diceretur, legatorum rationem separandam? dixi, quantum ad legata, quae pater a filio, item a substituto reliquit, nullam fieri posse separationem, cum communi calculo subiciantur
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.Sicm legatum fui̾t relictũ
isq rocgatus lib̾os suos emancipa¬
te ancocꝗ debeat manumittere
⁊ retineo me dixisse defici eos ad
petitionẽ fid̃i cõmissi. Neq enim
p̃tor fidi comissatius cos ⁊dlib¬
referetã nẽe cogendũ aincipãe
filios suos arbittam᷑ eͥxua ordint̃
deb̾e ꝯstitu esi qui agnoũ idqds¬

Expanded text:
.Si cui legatum fuerit relictum isque rogatus sit liberos suos emancipare, an cogi debeat manumittere? et retineo me dixisse defici eos a petitione fideicommissi: neque enim praetor fideicommissarius eos ad liberreferebam non esse cogendum emancipare filios suos. arbitror tamen extra ordinem debere constitui eum qui adgnouit id
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit. S nos neq conditionẽ merã
putamus ẽẽ que indatic̃e existit n
neq merã conditionẽ que infactõ
sit. s camcondiuonẽ que exmu̾stura
quadã cõnasuit. Na ñutiq si ille i
folle reliqua obtuli̾t lib̾erit. Nõ eñ
testator hoc sensit s illud ut rõis reddat
possit imputatiões ꝓlt an impbe refcrãt᷑:
iccepta recte telata anonreete. Itacm̃
incipit quidẽ iq afactt ꝑuenit aũt

Expanded text:
eddiderit'. sed nos neque condicionem meram putamus esse, quae in datione exsistit, neque meram condicionem, quae in facto sit, sed eam condicionem, quae ex mixtura quadam consistit. nam non utique si ille in folle reliqua optulerit, liber erit: non enim testator hoc sensit, sed illud, ut rationes reddat,possit, imputationes probe an improbe referantur, accepta recte relata an non recte: ita enim incipit qu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt̃ eius ꝗ exuari is partib hĩs scriberetur
Ibiem̃ legatoꝵ confundi rõnẽ ñ minus
quã sisemel fuiss nũcupatus ex eapor¬
tione que ꝯficeret᷑ explurib. neq refẽ¬
re pñe sepe: an subdiũsis ꝯditionib sit
hr̃s institutus Si quis exhr̃dato filio sub¬
flituit hr̃dem institutũ ⁊ abco tabulis

Expanded text:
esse eius, qui ex uariis portionibus heres scriberetur: ibi enim legatorum confundi rationem non minus, quam si semel fuisset nuncupatus ex ea portione, quae conficeretur ex pluribus, neque referre, pure saepe an sub diuersis condicionibus sit heres institutus.Si quis exheredato filio substituit heredem institutum et ab
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuosuo ostendemi reliquas rões subseri¬
bere s ita ut leger: examanat: excipet.
s⁊ sireliqua soluerit.
aurelius clandius natus exilla mul¬
ere siflliũmeũ ẽẽ se uidici ꝓbau̾it m dior sr

Expanded text:
uo suo ostendenti reliqua rationes subscribere, sed ita, ut legeret examinaret exciperet. si reliqua soluerit. 'Aurelius Claudius natus ex illa muliere, si filium meum se esse iudici probauerit, heres
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. hr̃ditatẽ adierũt. patrẽ alle¬
gatorũ cõmõ illa. quoꝙ rõ deb sũ¬
moñe. qui emancipando filios obse¬
citus uoluntati supp̃mũ iunditum
diret. S si filio frĩ alũpnominus in

Expanded text:
dedit: hereditatem adierunt. patrem a legatorum commodo illa quoque ratio debet summouere, quod emancipando filios obsecutus uoluntati supremum iudicium sed si filio fratri alumno minus in
Abbreviated transcription (Latin):
nonerit qnnparuit conditiõi. excb¬
datur alegato. Sinõ indignussit
nuptiis eius iste utius dq̃cede᷑ eam
posse bñfiolegis cuilib nubert.
Que eñi utio nube iubet: cet̃s õib
nub̾e ꝓhibetur. Itaq stimiꝰ ĩdignꝰ
ẽ: tale ẽ quale sigñalit̃ scriptũ¬

Expanded text:
nisi paruerit condicioni, excludatur a legato: si uero indignus sit nuptiis eius iste Titius, dicendum est posse eam beneficio legis cuilibet nubere. quae enim Titio nubere iubetur, ceteris omnibus nubere prohibetur: itaque si Titius indignus sit, tale est, quale si generaliter scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
d. P at̃ scũi tam pcłam cliophilippo
cognatonuptus testo desigauit ei¬
demfilie p̃diũ si eliophilipponupsiss
potens puella diem suũ obiit. ꝑi. cũ
incõditiõib testam̃toꝵ uolumatem
ponus quã ũba ꝯsidari oporteat. dio
philippo fidĩ cõmissũ itadatũ idisiei
pła defũcti filia nub̾e noluiss. q̃r cũ
A pusqũa umpotens ficut uita decessit
conditionem extitisse ñuid̾i. ¶ it⁊ fidi¬
cõmisso dato uolo restituas sisinc lib
decedãnt cõditio deficit exuoluntate ł¬

Expanded text:
.Pater Seuerianam Proculam Aelio Philippo cognato nuptiis testamento designauit: eidem filiae praedium, si Aelio Philippo nubsissepotens puella diem suum obiit. respondi, cum in condicionibus testamentorum uoluntatem potius quam uerba considerari oporteat, Aelio Philippluisset: quare cum ea prius, quam uiripotens fieret, uita decesserit, condicionem exstitisse non uideri.Ita fideicommisso dato: 'uolo restituas, si sine liberis decedas' condicio deficit ex uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
debuit.⁊ cũ patronus lib̾to c̾tã pecu¬
niam leggass si alib̾is eius ñ decessi¬
ss. ꝑmisit imp̃r. ułut mutianam
cautionem offerri. fuit cñi ꝑicłos¬
ũt arriste lib̾tũ cõũctum patꝰnus
lib̾is eoꝵdẽ mortẽ expectare. ¶ Ti¬
tius hr̃dẽ institutũ rogauit pꝰ mõ¬
tem suam hr̃clitatẽ restitue̾. Sifidĩ¬
ꝯmissi cautio ñ suiss petita: muti
ane cautionis exẽplũ ãn ꝯstitutiõẽ
remisse cautiois locũ hr̃e ñ ponut.
q̃m uino eo cui relictũ ẽ impleri
conditio potuit. Quid̾ gͦ si ita scͥp¬
tum sit petopꝰ mortem tuam resti¬
tuas hriditatem ita ne saus fidĩꝯm¬
issipetatur. Neue rõ exigat᷑ sinc
dubio ꝑ huiꝰõi u̾ba noniĩponẽde
quid̃ cantioĩs conditio uidebit ascͥ¬
pta roiuo ñ exigende modus adh¬
ibitus .s. ut culpa ñ ⁊̃ doł remissus
ssi arbitͥo titii seia nupsit. hr̃s m̃s
respondendumẽ. eamq leg̃ sentc̃tiã¬

Expanded text:
s liberto certam pecuniam legasset, si a liberis eius non discessisset, permisit imperator uelut Mucianam cautionem offerri: fuit enim periculosum ac triste libertum coniunctum patroni liberis eorundem mortem exspectare.Titius heredem institutum rogauit post mortem suam hereditatem restituere, si fideicommissi cautio non fuissanae cautionis exemplum ante constitutionem remissae cautionis locum habere non potuit, quoniam uiuo eo, cui relictum est, impleri condicio potuit.Quid ergo, si ita scriptum sit: 'peto, post mortem tuam restituas hereditatem ita, ne satis fideicommissi petatur neue ratio exigatur'. sine dubio per huiusmodi uerba non interponendae quidem cautionis condicio uidebitur adscripta, rremissus 'Si arbitratu Titii Seia nubserit, heres meus respondendum est eamque legis sententia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsõe ꝯp̃hense fia̾nt: mag̃ placuit
cilib eorũ sinupfit ãmissum le¬
gatum nec uid̾i tali conditiot id
uidutatẽ iniũctam cumaliicuilib
saus ꝯmode possit nubeideand

Expanded text:
ehensae fuerint, magis placuit, cuilibet eorum si nubserit, amissuram legatum, nec uideri tali condicione uiduitatem iniunctam, cum alii cuilibet satis commode possit nubere.Uideamus
Abbreviated transcription (Latin):
nicͥominus eam adlegatum admitti¬
Cuioam ñ solidũ capienti ampliꝰ
lege concesse portiõis relictłẽ. sibidĩ
ĩplende cã a dedat consequi gicã lt¬
gati possit quãi nõcaprat id ꝙ derag.
an uõ io extrasit. nec ĩo mag̃ exbõis
testatons ampliꝰ capit quã captũs

Expanded text:
ilo minus eam ad legatum admitti.Cuidam non solidum capienti amplius leg‹e› concessae portionis relicta est, si heredi implendae causa dederat, consequi ex causa legati possit quasi non capiat id quod ‹e›roget an uero id extra sit nec ideo magis ex bonis testatoris amplius capiat, quam capturus
Abbreviated transcription (Latin):
nebit ut usbi iussit ibi suit nec tñ
sẽꝑ uoluntas cius aut iissũ ꝯẜuaĩ
debet. uelut sip̃tor docius sit non
expedire pupillũ eo moran ubi pat̃
ineis ꝑsonis eẽ apudquas morari
iuffit. Siaũt ꝓcibariis eorũ ĩ ãnoᷤ
singłos aurei .x. relicti sũt. siue
hoc ẜmoͣ sigͥficãtur ap̃quos moꝵ¬
ri mat pͥupillos uolutt. siũita ac
fecisse indeat᷑ ⁊ inom̃ib uͥ aucto¬
ritas sola testatoris c̃. neq õimõ
sinon ad t̾pem cãm referunt᷑. ad ef¬
fectum ꝑduci

Expanded text:
nebit, ut ubi iusserit ibi sint. nec tamen semper uoluntas eius aut iussum conseruari debet, ueluti si praetor doctus sit non expedire pupillum eo morari, ubi patin eis personis esse, apud quas morari iussit. si autem pro cibariis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, siue hoc sermone significantur, apud quos morari mater pupillos fecisse videatur. et in omnibus, ubi auctoritas sola testatoris est, neque omnimsi non ad turpem causam feruntur, ad effectum perduci
Abbreviated transcription (Latin):
d̃. Amuua his ub legnut᷑ si mora¬
rent᷑ cũ matre quã ħidem expat᷑
insircui. quesitũ ẽ an mortua
matre ꝯditio apposita defecisse
iudeatur. ⁊ ꝑ hoc neq uestiariãne

Expanded text:
 Annua his verbis legavit: "si morarentur cum matre mea, quam heredem ex parte institui": quaesitum est, an mortua matre condicio adposita defecisse videatur ac per hoc neque cibaria neque
Abbreviated transcription (Latin):
ł.ii.xtfert.sici ligna legata ẽẽt
que infundo erũt arbores quidẽ
man̾e cã succisas non debi. nec ad¬
iecit.si non conburendi gr̃a succist
sũt. adeum ꝑtinere. s sic intelligi
partra ita rescͥpfit. cui ligna lecga¬
ta sũt adcum omĩaligna ꝑtinere
que alio nõie ñ appellantur. ułuti
uirge carbones. nuclei oliuarum
quib adnullam aliam remnisiad
res. nondũ ꝯcisas nͥ que munitañ
ꝯcidunt᷑: ui di ei legatas: cui ligna
legata sũt. Ego aũt arburor. hoc

Expanded text:
fert, si cui ligna legata essent, quae in fundo erant, arbores quidem materiae causa succisas non deberi: nec adiecit, si non comburendi gratia succisae sunt, ad eum pertinere, sed sic intellegi partiti ita scripsit, cui ligna legata sunt, ad eum omnia ligna pertinere, quae alio nomine non appellantur, ueluti uirgae carbones nuclei oliuarum, quibus ad nullam aliam rem nisi ares nondum concisas, nisi quae minutatim conciduntur, uideri ei legatas, cui ligna legata sunt. ego autem arbitror hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nisi aliud sensisse testatorẽ ꝓbetu¬
¶ colletͥio fabroꝵ fundũ cũ silmᷤᷤ
senũ. pabulũ. palcã ntẽ macbina
uasa uinaria .i. cuppe ⁊ dolia que
incella teftxa sũt. Itẽ granaria¬

Expanded text:
nisi aliud sensisse testatorem probetur. Collegio fabrorum fundum cum siluis, est faenum pabulum pale‹a›, item machina, uasa uinaria, id est cuppae et dolia, quae in cella defixa sunt, item granaria
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗntũ ãnum respexisse. ¶Stico
cipias ⁊ ap̃te habeas. quos adũꝙ
stinuãt se hr̃ditate. anquã ẜ uo
uoluntatẽ defũcti ꝑciꝑet pecum¬
am alũpius relictam. ansticho
deleggatis accõs añ .xx. ꝗntũ antũ

Expanded text:
quintum annum respexisse. Sticho cipias et apud te habeas, quoad usquestinuerat se hereditate antequam secundum uoluntatem defuncti perc‹i›peret pecuniam alumnis relictam, an Sticho de le
Abbreviated transcription (Latin):
tefũcti uellet p̃cepturũ legatum.
¶Sxore hĩde seͥpta ita cauit lib̾tis
meis om̃ib alim̃torũ noĩe singłis
annuos denarios .xii. abħrde dari
uolo. si abuxore mea nonͣrece ẜit.
Quero cum pat̃.f. sua uoluntate de
ciuitate difficile ꝓfectus sit. ea aũt
assidue ꝓficiscatur. anlibti cumea
ꝓ ficisci debeant. R ñ posse absolu
te. Rd̾i. cũ multa oriri possũt.quo
exlonginꝗuis b̾uibq cursotib
⁊ m̃o legati existimandũ ẽẽ.
sine adiectione sũme nic̾ uideri
huic ad scͥptũ mela ait. S ẽ u̾ior
nerue sententia ꝙ testator prãe
solitus fuit id uidtri relictũ siminꝰ.

Expanded text:
tem uellet, percepturum legatum. Uxore herede scripta ita cauit: 'libertis meis omnibus alimentorum nomine singulis annuos denarios duodecim ab herede dari uolo, si ab uxore mea non recesserint'. quaero, cum pater familias sua uoluntate de ciuitate difficile profectus sit, ea autem adsidue proficiscatur, an liberti cum ea proficisci debeant. respondi non posse absolute responderi, cum multa oriri possint, quae ex longinquis brevibusque excursionibus et modo legati aestimandum esse. sine adiectione summae, nihil videri huic adscriptum Mela ait: sed est verior Nervae sententia, quod testator praestare solitus fuerat, id videri relictum: si mi
Abbreviated transcription (Latin):
uim̃torũ nondebetur. ꝗ aͣctori dña
pr̃ari solita fuit utilitatis sue c̃a.Iõ
nec sũptum medicãmtoꝵ medicus
lib̾tus recte pecet qͣue ut patͦnã
eiusq familiam curar: acceptabat.

Expanded text:
iumentorum non debebitur, quem actori domina praestare solita fuit utilitatis suae causa: ideo nec sumptum medicamentorum medicus libertus recte petet, quem ut patronam eiusque familiam curaret, acceptabat.
Abbreviated transcription (Latin):
italee scͥpsit. filie filiiq ma ibi
sunto ubi mat̃ sua eos eẽ uolct. eiq
hr̃s m̃s iunnos singłos inque
pueras puellasq singłas dẽpnaᷤᷤ
esto dare.cibarii nõie aureos.x. si
turores eam pecuniam dare nolt̃
ei ap̃ꝗͣ ꝓueri atq puelle sũe. nc̃¬

Expanded text:
ita scripsit: "filii filiaeque meae ibi sunto, ubi eos mater sua esse volet, eisque heres meus in annos singulos inque pueros puellasque singulas damnas esto dare cibarii nomine aureos decem": si tutores eam pecuniam dare nolunt ei, apud quem pueri atque puellae sunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
uit .s. debutoris. ¶ Ex his u̾bis. cu¬
rate agros atende ⁊ itafiat. ut filiꝰ
ñs filios ur̃os uobis ꝯdonet. fidĩ¬
ꝯmissum peti ñposse. ¶ Seruos cões
ita ascia relictos. simeierũt cũ moriar
ñ deb̾i si mõ hoc sensit̾ testatrꝵ. ut
ita deberent᷑. si insolidũ cius fuissẽt.
¶p̃diis cũ his emp̃theticis que in ea
possessiõe sũt relictis. mancipia qͦ
rũt. cedent.s ⁊ que pꝰea accesstrunt
sim̃o hoc testator manifeste exp̃ssit.
festũ ẽ aliud sensisse testatorem.¬
¶Ticius codicillis sius tra cauit.
publio meiuo om̃s uiuenes quos ĩ
minist̾io abeo dari uolo. Quero a
qua etate uiuenes ⁊ in qua intelligi
debeant. Mrarcellus. s4. quos u̾bis
que ꝓpcinerent᷑ demõstiare uoluaĩt
testator. ad notionẽ eiꝰ ꝗ de ea re co¬
testam̃torũ ad dissinitionẽ. utiq de¬
secndũ ẽ cũ plerũq abusiue loqͣnt᷑:
nec ꝓͥis nõib ac uocabuł semper
uiant᷑. Cetm extimariposse uiue¬

Expanded text:
is. Ex his uerbi‹s›: 'curate agros attendere, et ita fiet, ut filius meus filios uestros uobis condonet', fideicommissum peti non posse. Seruos communes a Seia ita relictos 'si mei erunt cum moriar' non deberi, si modo hoc sensit testatrix, ut ita deberentur, si in solidum eius fuissent. Praediis cum his enthecis, quae in ea possessione sunt, rrunt, cedent: sed et quae postea accesserunt, si modo hoc testator manifeste expressit.festum est aliud sensisse testatorem.Titius codicillis suis ita cauit: 'Publio Maeuio omnes iuuenes, quos in ministerio habeo, dari uolo': quaero, a qua aetate iuuenes et in quam intellegi debeant.Marcellus respondit, quos uerbis quae proponerentur demonstrare uoluerit testator, ad notionem eius, qui de ea re cotestamentorum ad definitionem utique descendendum est, cum plerumqnec propriis nominibus ac uocabulis semper utantur. ceterum existimari posset iuue
Abbreviated transcription (Latin):
pens ionib anũo pꝰ tͥenniũ debeant᷑.
annua bima trina die sensisse
ꝓponatur. ¶Sicui c̾ta qͣntitasle¬
getur. ⁊ quo prẽtur in singłos in¬
nos c̾tum aliꝗd ucluti usuras iu¬
¶ẜit. testator pr̃ari legatũ ualz¬

Expanded text:
pensionibus an vero post triennium debeatur? et annua bima trima die sensisse proponatur. Si cui certa quantitas legetur et, quoad praestetur, in singulos annos certum aliquid velut usuras iusserit testator praestari, legatum val
Abbreviated transcription (Latin):
parere ꝗͥ de p̃diis sensiss. utrũ siea
m̃te emptionis ibi abiret ut hisle¬
gatarie datis pͥctas p̃diorũ pr̃aret᷑¬
lcues quas desingłaril emi. dariu¬
olo. Isde singłarib leues ꝗd̾ nõ
emerat: lances aũt emptas habe¬
bat. ⁊ dictan̾at testm̃ an triduum
quas emptas desingłarib bũit le¬
ggra. quesitũẽ si sempnius eammi¬

Expanded text:
parere, quid de praediis sensisset, verum si ea mente emptiones ibi haberet, ut his legatariae datis proprietas praediorum praeleues, quas de sigillaribus emi, dari uolo': is de sigillaribus leues quidem non emerat, lances autem emptas habebat, et dictauerat testamentquas emptas de sigillaribus habuit, leegra'. quaesitum est, si Sempronius eam mi
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ Serius urbanis legatis. ꝗdã
ibana mancipia non loco s oꝑe
seꝑant. ut lic inp̃dĩs rusticis
sint. tñ si opus rusticũ ñfaciũt
urbana uident᷑. dicendũ ẽ aũt
cꝙꝓ urbani intelligendi sũt. quoᷤᷤ¬
murbanis anmrusticis ꝯtine
rurestre testator eos destinato
habebat seum qui natus ẽ. exã¬
cilla urbana ⁊ missus inuilla
putant. iudeamꝰ ne inurbatus
eẽ intelligat᷑ quodinag̃ plac
¶Serius lecticariis legatis.si
idẽ lecticarius sit. ⁊ coccus adet¬
d legato. ¶Si aliiu̾ne aliĩ
cursores legati sint. siquidam

Expanded text:
 Servis urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen si opus rusticum non faciant, urbani videntur. dicendum autem est, quod urbani intellegendi sunt, quurbanis an in rusticis contineapter opus rurestre testator eos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in villam putant: videamus, ne in urbanis esse intellegatur, quod magis placet. Servis lecticariis legatis si idem lecticarius sit et cocus, accedet legato. Si alii vernae, alii cursores legati sunt, si quidam
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. His ub̾ legaui mee uxori lat
nec ea sint exacta cũ moriar. lic
hic cirographa debitorũ ⁊ pecumã
cum ⁊̃ ꝓfecturus inurbem inlate¬
rib ꝯdidit ⁊ ciro graphis exactis
qua pecunia rõgata reu̾sus in
patͥam pꝰ bienniũ alia cirografa

Expanded text:
. His uerbis legauit: 'uxori meae nec ea sint exacta cum moriar, licehic chirographa debitorum et pecuniam, cum esset profecturus in urbem, in lateralibus condidit et chirographis exactis quam pecunia erogata reuersus in patriam post biennium alia chirographa
Abbreviated transcription (Latin):
corũ uasorũ collocandorũ cã ꝑataᷤᷤ
soꝵ hũit ꝓcuius uõ recte ait. Si
eñee quidt̃ sint. non aũt corithic
ñdebi. ¶ cui testudima legata ẽ
ei lectes testudincos pedil inar¬
gentatos deb̾i. labco ⁊ trebatius R

Expanded text:
eorum uasorum collocandorum causa paratsorum habuit. Proculus uero recte ait, si aeneae quidem sint, non autem Corinthiae, non deberi. Cui testudinea legata essent, ei lectos testudineos pedibus inargentatos deberi Labeo Trebatius r
Abbreviated transcription (Latin):
aiꝰ .A icuis exparte br̃s sirogatꝰ
sit meioh̃rditatẽ restituere. et
rursus ticio cͥobr̃s eius rogatus sit
partẽ suã aut partis partẽ restitu¬
ert. an hanc quoq partẽ ꝗͣ acol̃d̾
exfidĩ ꝯmisso recepit ticiuis restitu¬
ert meiio debeat. Siuꝰ. amoninus
ꝯsultus rescͥpsit ñ debe restituere.

Expanded text:
i Titius ex parte heres rogatus sit Maevio hereditatem restituere et rursus Titio coheres eius rogatus sit partem suam aut partis partem restituere, an hanc quoque partem, quam a coherede ex fideicommisso recipit, Titius restituere Maevio debeat, divus Antoninus consultus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s dare neꝙ asscͥptumẽ ĩ ãnos
singłos lab̾. treb̾. p̃sens legatũ
deb̾i putant. S rectiꝰ dr̃ idlegatõ
inannos singłos debi. ¶Uinifa¬
lerni ꝗ domi nascetur. quot ãniꝰ
munnos singłos binos culẽos
nic̾ ium natũẽẽt debi duos cule¬
os simõ ex iũdemia cet̃oꝵ ãnorum
fundum lib̾tis legauit eum e
alienari uetuit. s ꝑtin̾e uolunt.
ad filios lib̾torum. ł exhis natõ.
dem̃ hec uba adiecit aquil pr̃ati
uolo hr̃di ex redditu euis fundi
x. ꝑ annos singłos usq adãnoᷤᷤ¬

Expanded text:
annos singulos'. Labeo Trebatius praesens legatum deberi putat, sed rectius dicetur id legatum in annos singulos deberi. 'Uini Falerni, quod domi nasceretur, quotannis in annos singulos binos culeos hnihil uini natum est, deberi duos culeos, si modo ex uindemia ceterorum annorumfundum libertis legauit eumque alienari uetuit, sed pertinere uoluit et ad filios libertorum uel ex his natos: deinde haec uerba adiecit: 'a quibus praestari uolo heredi ex reditu eius fundi decem per annos singulos usque ad anno
Abbreviated transcription (Latin):
casu ꝯtigeñt. It̃e cũ õib mãcipriᷤᷤ
pecorib um̃tis. ceti̾sq uniũ̾sss spẽ¬
b que ineisdẽ fundis quone eorũ
cũmoriar eũt atti optimi maxi¬
miq sũt utiq eos indiẽ mortis
mee possedi. ut plenius dicam
ita uti clauduntur. Infundo aũ
inoexhis qui p̃legatisũt t̾abula¬
tium ẽ. inquosũt: ꝯpluriũ man¬
cipiorũ emptiones s⁊ fundorum
⁊ uariorũ ꝯtrictuũ instruũtapt̃ta¬
Itẽ debitoꝵ que infundo p̃legato
reniansetũt. nonuidĩdegãto ꝯti¬
nĩ. ¶ his ub domib legatis fidei
hĩe domꝰineas inqb habito. nullo
nĩo excepto cũ omuĩ instrum̃tto⁊
repositis om̃ib nonuidĩ testato¬
rem de .p. nũata aut instrum̃tiᷤ
tebitorũ sensisse.

Expanded text:
cipiis pecoribus iumentis ceterisque universis speciebus, quae in isdem fundis quove eorum cum moriar erunt, uti optimi maximique sunt utique eos in diem mortis meae possedi et, ut plenius dicam, ita uti cluduntur". in fundo autem uno ex his, qui praelegati sunt, tabularium est, in quo sunt et complurium mancipiorum emptiones, sed et fundorum et variorum item debitorum, quae in fundo praelegato remanserunt, non videri legato contineri. His verbis domibus legatis: "fidei habere domus meas, in quibus habito, nullo omnino excepto cum omni instrumento et repositis omnibus" non videri testatorem de pecunia numerata aut instrumentis debitorum sensisse.
Abbreviated transcription (Latin):
auł I ana leccata uestem que cx
legata naues. armariũue ex ea fac¬
tum nuendicent᷑. ¶ naue iũt lega¬
ta: dissoluta. neq mat̾ianeꝙ raus
debenur. Massa ap̃t legata. sciphi cx
ea facti exicq̃ posfut.

Expanded text:
am. Lana legata uestem, quae ex legata nauis armariumue ex ea factum non uindicetur. Naue autem legata dissoluta neque materia neque nauis debetur. Massa autem legata scyphi ex ea facti exigi possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
to ut det exredditu cenaculi mei
⁊ horrei pꝰobitum sac̾dotiĩ ⁊ gero¬
siliãco : lib̃tis ꝗ millo tẽplo erũt
denaria .x.die nundinariũ quas
Iubi posui. Quero anutrũ his dũta¬
xat qui eo tp̃r quo legabatur in

Expanded text:
cenaculi mei et horrei post obitum sacerdoti et hierophylaco et libertis, qui in illo templo erunt, denaria decem die nundinarum, quas ibi posui". quaero, utrum his dumtaxat, qui eo tempore quo legabatur in
Abbreviated transcription (Latin):
d..Conuĩctim hĩdes institui aut
ꝯiũctm legari.hoc ẽ totã hĩditatẽ
sexum ꝯtineat. ancilł uõ leggatis ia¬
sculos non deb̾i nemo dubitat e pu¬
eris legans ⁊̃ puelle debent᷑. Idẽ ñ
eque in puellis pueros ꝯtini dicend
debent᷑ sicininiuris legatis ⁊̃ puẽos
deb̾i. Rdet᷑. pecͦudib aũt legatis. ⁊ bo

Expanded text:
Coniunctim heredes institui aut coniunctim legari hoc est: totam hereditatem sexum contineat: ancillis vero legatis masculos non deberi nemo dubitat. sed pueris legatis etiam puellae debentur: id non aeque in puellis pueros contineri dicendum debentur, sicuti viris legatis etiam pueros deberi r
Abbreviated transcription (Latin):
getur sꝑm̃ ẽ qi singłi hoĩes legati
suit. ¶his u̾bis que i mobilia mea
erũt.dolego. nũmos ĩbi repositos
ut mutui darentur nonẽe legatos
ꝓcł ait. at eos quos p̃sidiĩ ẽa. repo¬
sitos ht̃ ut ꝗb dĩ bellis ciuilib facͥti¬
tassẽt eos legatos ꝯtinĩ. ⁊ audisse
rusticos senes ita dicentes. pecumã
sine peculio fragile ẽẽ ꝓeculiũ appe¬
llantes ꝙ p̃ siduĩ cã reponerent᷑ ¶area
leggata si inedificata medio tp̃e sui̾t
acrussus area sit facta. quãꝗͣ tunc
peti ñ poterat. nc̃ tm̃ debet᷑. ¶Seruꝰ
quoq legatus siut̾m manutit̃¬

Expanded text:
est quasi singuli homines legati sint. His verbis: "quae ibi mobilia mea erunt, do lego" nummos ibi repositos, ut mutui darentur, non esse legatos Proculus ait: at eos quos praesidii causa repositos habet, ut quidam bellis civilibus factitassent, eos legato contineri. et audisse se rusticos senes ita dicentes pecuniam sine peculio fragilem esse, peculium appellantes, quod praesidii causa seponeretur. Area legata si inaedificata medio tempore fuerit ac rursus area sit, quamquam tunc peti non poterat, nunc tamen debetur. Servus quoque legatus si interim manumit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ moricris restiaus. si cictus quos
hrs uĩus ꝑccpit. Itẽ que fructũũ
uĩce̾ sunt.: ñuenire plãcuisse. nec em̃
ꝗtquã ppõm exquo debis quoqꝰ resti¬
tuendis testat̾ct rogasse ꝓlari põt.
¶Iõe testator qui lib̾ti ficĩ ꝯmissũ
reliquerat subsiitutiõe int̃ eos factã
exp̃ssit. ut pꝰ mortẽ cͥxtrtm ad peste¬
ros corũ ptinẽt. Quero cũ nemoalus
sit nͥ lib̾tus eius qui cxtremo m̃otuu᷑

Expanded text:
cum morieris, restituas", fructus, quos heres vivus percepit, item quae fructuum vice sunt non venire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potest. Idem. testator, qui libertis fideicommissum relinquebat, substitutione inter eos facta expressit, ut post mortem extremi ad posteros eorum pertineret: quaero, cum nemo alius sit nisi libertus eius qu
Abbreviated transcription (Latin):
electionem quas uirbonus fũit ar¬
bitratus ut ꝓfacultatib defũcti.
⁊ deportiõe patͥmonii debeantur.
S ⁊ si fui̾t adiectum utriboni ar¬
bitratu hoe sequam̃ ut ꝓportiõe
patͥmoni ĩ tebeant᷑ sine uexatiõe
⁊ inꝯmodo hĩdis fiat. Qd silta p̃e¬
sionib quas putauint legatarus.

Expanded text:
edit, quas vir bonus fuerit arbitratus, ut pro facultatibus defuncti et depositione patrimonii debeantur. Sed et si fuerit adiectum "viri boni arbitratu", hoc sequemur, ut pro positione patrimonii sine vexatione et incommodo heredis fiat. Quid si ita "pensio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓm̃ q̃r an purpure appellatione
u̾sicolot᷑. ꝯtineatur. ego arbitror
ea que tinctan sut. u̾sicoloribus
non adnũari.⁊ iõ neq albũ neq
ñalit̃ iigrũ ꝯtini aiec alt̾ius colo
purpureatũ appellatiõe. omĩs
gñis purpuram ꝯtinũ puto .s coc¬
cum nonꝯtinebit᷑. fucaĩ ⁊ ia chi¬
num ꝯtinebit᷑ purpure appella¬
gm̃ factũ ꝯtinĩ. nemo dubitat.
lana tinguende purpure cã desti¬
nata non continebitur.

Expanded text:
 an purpura appellatione versicolorum contineatur. et ego arbitror ea, quae tincta non sunt, versicoloribus non adnumerari et ideo neque album neque naturaliter nigrum contineri nec alterius colorPurpurae autem appellatione omnis generis purpuram contineri puto: sed coccum non continebitur, fucinum continebitur. purpurae appellamen factum contineri nemo dubitat: lana tinguendae purpurae causa destinata non continebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ sessa sũt.⁊ quetũq ibierũt cũ
moriar. questtũẽ de mancipi ĩs
que inhis p̃diis morata fuerũt
cenq reb que ibi fuerũt indie
ta nid̾i. ¶ Peto ut fundũmcũ
cãpamanup genesie alũpne

Expanded text:
possessa sunt et quaecumque ibi erunt cum moriar": quaesitum est de mancipiis, quae in his praediis morata fuerunt ceterisque rebus, quae ibi fuerunt in diem ta videri. "Peto, ut fundum meum Campanianum Genesiae alumnae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponerent᷑ iurilẽ partẽ ꝑtinere.
fundum afilio quordiu. uetuit
uenundari.donari. pignorari.⁊ hec
ũba adiccit. ꝙsi adu̾sus uolũtatẽ
meã face̾ uoluĩt fundũ ticianũ
adfiscũ ꝑtii̾e. Ita enĩ fiet ut fũdꝰ¬

Expanded text:
ponerentur uirilem partem pertinere. Fundum a filio, quoad uixerit, uetuit uenundari donari pignerari et haec uerba adiecit: 'quod si aduersus uoluntatem meam facere uoluerit, fundum Titianum ad fiscu
Abbreviated transcription (Latin):
narum appellatic̃e ꝯtinent᷑. S ⁊
⁊ caprinam ẽdo ꝯtineri  de lig̃no ꝗͣ¬
detextum. gͥ aliud inlmo quã in
lanã ẽ ⁊ quide sitinctũ linũ ñsit.
c̃do lino ꝯtinebit᷑. Gͦsi colõrib ñ

Expanded text:
narum appellatione continentur. Sed et et caprinam credo contineri et de ligno, qdetextum. ergo aliud in lino quam in lana est. et quidem si tinctum linum sit, credo lino continebitur. Versicolorib
Abbreviated transcription (Latin):
putat cuiꝰ sentintia utimur. ¶Lanc
appellanonẽ eatenus extendiplae
quo adtelam ꝑũcniss. Et sciendũ¬
Ẽ succidam quoq otineri ⁊ lotam.
simõ triata nonsit. ¶ Lane appel¬
latiõe tͣom̃tũ ñ ꝯtinebr.S nec ea

Expanded text:
putat, cuius sententia utimur. Lanae appellationem eatenus extendi placet, quoad ad telam pervenisset. Et sciendum sucidam quoque contineri et lotam, si modo tincta non sit. Lanae appellatione tomentum non continebitur. Sed nec ea
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres exhornant. S ⁊ siforte
uirlliaᷤ ei quedã donauit: quodam¬
siquedam ꝓmiscui usas sint. solitꝰ
tñ fu̾it abea quasi usũ mutuari.
dicendũ erit. ip̃iꝰ cã uid̾ipata. It̃
int̃ẽ. ip̃iꝰ cã ꝑata scĩt ei lẽgata.an¬
⁊ ip̃iꝰ cã empta. Patis eñĩ omĩa ꝯti¬
nentur. que ip̃ius usib fuerũt
ꝯtinebunt᷑ emptis solis legatis
dauat ł que emat nec dũ aũt ei
assignaua̾t. assignaturus siuixiᷤ¬
s. ¶ Parui aut̃ refert uxori. an
ꝯcubine quis leget. que incius
cã empta ꝯꝑata sũt. Sane eñi insi
ualeat. mortis tp̃s uxorẽ ẽẽ debere

Expanded text:
si forte virilia ei quaedam donaverit, quodamsi quaedam promiscui usus sint, solitus tamen fuerit ab ea quasi usum mutuari, dicendum erit ipsius causa videri parata. Item interest, ipsius causa parata sint ei legata an ipsius causa empta: paratis enim omnia continentur, quae ipsius usibus fuerunt continebuntur emptis solis legatis,dauerat uel quae emerat, necdum autem ei adsignauerat, adsignaturus si ui‹x›isset. Parui autem refert, uxori an concubinae quis leget, quae eius causa empta parata sunt: sane enim nisi ualeat, mortis tempore uxorem esse debere
Abbreviated transcription (Latin):
armaria. ł affixa. siñdubio nõ
debebunt᷑ cum edifini portiosũt.
ꝙ inbibliothecam tͣctauimus.
theca legata tͣctat. ⁊ ait anulos
quoq ꝯtineri ñsolam tecam que
anulorũ cã ꝑata sit. hoc aũt ex¬

Expanded text:
armaria uel adfixa, sine dubio non de- bebuntur, cum aedificii portio sint. Quod in bibliotheca tractauimus, theca legata tractat: et ait anulos quoque contineri, non solum thecam, quae anulorum causa parata sit: hoc aute
Abbreviated transcription (Latin):
alũpne restituer. aut siquid ãn
ꝯtigiss alũpne. tc̃ ualcriano frĩs
filio restiuer eandẽ bĩditatem
adeũ exhr̃ditate ꝑueniss alũp¬
ne restituiss. an ẜ uoluntatem
liłit̃ afidĩ ꝯmisso ualeriano reli
tuere bĩditatẽ. Intm nonẽ ꝯpel¬
lendus ad fidĩ ꝯmissũ claudius
ꝑꝰ morte eñi uq c̾ditur datũ
heredis scͥpu fidĩ ꝯmiẜat. ut se¬
ie uxori umu̾sã restituer⁊ hr̃dita¬

Expanded text:
alumnae restitueret aut, si quid ante contigisset alumnae, tunc Valeriano fratris filio restitueret eandem hereditatem. ad eum ex hereditate pervenisset, alumnae restliberatum a fideicommisso Ualeriano relictuere hereditatem, interim non est compellendus ad fideicommissum. Claudius: post mortem enim utique creditur datum. Heredis scripti fidei commisserat, ut Seiae uxori u
Abbreviated transcription (Latin):
deiecte aũt arbores lignorũ ape¬
llanone ꝯtinebuntur. nisi aliud
testator sensit lignis aũt lecgatu
sius adbalnei calefactionẽ. siue
diẽtatũ ypoeaustraꝵ. siue adcalc̃e.
siũ adaliamrem coquendã. solebat

Expanded text:
deiectae autem arbores lignorum appellatione continebuntur, nisi aliud testator sensit. Lignis autem legatis quod siue ad balnei calefactionem siue diaetarum hypocaustarum siue ad calcem uel ad aliam rem coquendam solebat
Abbreviated transcription (Latin):
ẜea q̃. ꝓ. posse. Id̾ testator lib̾to
militiam his ub legauit. seio lib̾to
meo militiã dolego illam quam
militiam ⁊ testator hu̾it. q̃situmẽ
an honera omĩa ⁊ intrortus mili¬
he abħrde sinit danda sdãda.

Expanded text:
entur posse. Idem testator liberto militiam his uerbis legauit: 'Seio liberto meo militiam do lego illam', quam militiam et testator habuit: quaesitum est, an onera omnia et introitus militiae ab herede sint danda.
Abbreviated transcription (Latin):
tecam legauat. utrũ armariũ
solũ.ł armaria ꝯtinebunt᷑. anuͦ
libri quoꝙ ꝯtineant᷑. q̃rit᷑. ⁊ ele.¬
gant̃ nerua ait intẽe idꝙ testa¬
tor senẜit. Nam⁊ locũ significari
heca ẽet alias armartũ. sicuti di¬
cimꝰ eboream bibliothecã em̃iał
libros. sicutidiximꝰ biblioghetͥam
emisse. ꝙ gͥ scribit sab̃is. libros

Expanded text:
legauerit, utrum armarium solum uel armaria continebuntur an uero libri quoque contineantur, quaeritur. et eleganter Nerua ait interesse id, quod testator senserit: nam et locum significari eo: alias armarium, sicuti dicimus 'eboream bibliothecam emit': alias libros, sicuti dicimus 'bibliothecam emisse'. Quod igitur scribit Sabinus libros
Abbreviated transcription (Latin):
pͥoris uxoris ca̾sa emiss. posti uxo¬
ri tradidiss ⁊ ea res cũ postioris u¬
xoris cã ꝑauiss noncinisse ꝯstat.
Iõq qͣuis maritus pꝰteriors uxõis
gnata non sũt legato cedũt att̃
pͥoris uxoris cã ꝑata sũt ita pꝰteri¬
ori debeniur. si ei assignãta sũt qr
nonẽ ita de pꝰenore uxore cogitatũ
puta lecucrũ qui solam matrẽ fam̃¬

Expanded text:
oris uxoris causa emisset, posteriori uxori tradidisset, eas res eum posterioris uxoris causa paravisse, non emisse constat. ideoque quamvis maritus posterioris uxoris gnata non sunt, legato cedunt: at quae prioris uxoris causa parata sunt, ita posteriori debentur, si ei adsignata sint, quia non est ita de posteriore uxore cogitatum,puta lecticarii, qui solam matrem fam
Abbreviated transcription (Latin):
diuortiũ candẽ recepit.⁊ aliĩ in
mnm. cũ dot̃e dedit. ⁊ stipłatus ẽ eã
dotẽ ẽ aut filie sue reddi. Mañete
eodẽ testõ relicto eiq hñdes extuat
filius ⁊ uxor. pꝰca marito defũcto
puella dote recepta. nupsit alii. p̃sẽ¬

Expanded text:
divortium eandem recepit et alii in matrimonium cum dote dedit et stipulatus est eam dotem sibi aut filiae suae reddi: manente eodem testamento relicto eique heredes exstiterunt filius et uxor: postea marito defuncto puella dote recepta nupsit alii praesen
Abbreviated transcription (Latin):
quent᷑. unus gͥ qui occupat. agendo
totum ꝯsequitur. itaut caueat defesũ
iri adu̾sus cetõs fidĩ ꝯmissarios eũ qui
soluit. siũ socii sũt sulnon. ¶Int̾clũs
alterius nom̃ scribit᷑ intestam̃to alti
uõ fidĩ ꝯmissi peticio ł lecgati ꝯpetit.

Expanded text:
quentur: unus igitur qui occupat agendo totum consequitur ita, ut caueat defensu iri aduersus ceteros fideicommissarios eum qui soluit, siue socii sunt siue non. Interdum alterius nomen scribitur in testamento, alteri uero fideicommissi petitio
Abbreviated transcription (Latin):
posse. filĩ quoaduuet alicnare ł
pignorare non posse. testam̃ti aũ
factionẽ.⁊ ineofundo inextr̃ances
⁊ hrdes habiturũ. ¶ Iuł. agͥpa pͥmi¬
pilaris testõ suocaũ.ne ullomõ
reliquis euis ⁊ p̃diũ suburbanũ aut
domũ maĩorem br̃s eius pignorat:¬

Expanded text:
posse filium quoad viveret alienare vel pignerare non posse, testamenti autem factionem et in eo fundo in extraneos etiam heredes habiturum. Iulius Agrippa primipilaris testamento suo cavit, ne ullo modo reliquias eius et praedium suburbanum aut domu
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ quesitũ an pecunia que inarca
domi gradib inuenta cẽt ł exdiu̾¬
sis nõĩb exacta.⁊ ibi depoita exsidĩ¬
infaituerat.filie ꝑfidĩ ꝯmissũ. cũ¬
⁊ sciã matrẽ tuã ꝓpartib dimũdi

Expanded text:
itum est, an pecunia, quae in arca domi Gadibus inventa esset, vel ex diversis nominibus exacta et ibi deposita, ex fideicinstituerat, filiae per fideicommissum cet Seiam matrem tuam pro partibus dimidi
Abbreviated transcription (Latin):
eũq partẽ dequo quereret᷑.si ita
dediss. ut mulier ratũ ħr posse
ꝯdiõe . ¶ Seia maritũ scͥpsit hr̃d
eiqͣ substituit᷑: apiam alũpñã¬
suam. sidãq hr̃dis comisit. ut

Expanded text:
eumque patrem, de quo quaereretur, si ita dedisset, ut mulier ratum haberet, posse condicere. Seium maritum scripsit heredem eique substituit Appiam alumnam fideique heredis commisit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tixoris grã ꝯꝑari. sabinis libras ad
iutelliũ ita scͥpsit ꝙ mnusu frcq̃n¬
tissime u̾satur. ut legaus uxoris
adiciatur ꝗ eius eu cã ꝑata sint.
hãc int̃p̃tationẽ obtinuit. quod

Expanded text:
xoris causa parari? Sabinus libris ad Vitellium ita scripsit: quod in usu frequentissime versatur, ut in legatis uxoris adiciatur "quod eius causa parata sint", hanc interpretationem optinuit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeum adque ea res ꝑtinebit: quo
minus ea mancipia queq exbis
agnataerunt. eaq p̃dir cum in¬
strum̃to cũ ego uelim. ł cũ mo¬
rieris. quet eorũ extabũt. neqꝑ
dolomalo aut fraude. factoue
no euisq ad quã eares ꝑtinebit
earũ natã aut inpotestate ẽẽ
dediss siuiuã m. aut cui uolam

Expanded text:
per eum ad quem ea res pertinebit, quo minus ea mancipia quaeque adgnata erunt eaque praedia cum instrumento, cum ego uolam uel cum morieris, quaequae eorum exstabunt neque dolo maltuo eiusque ad quem ea res pertinebit in rerum natura aut in potestate esse desissent, si vivam mihi aut cui ego volam