comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exemplauit: id ÷ exemplum de illis dedit. ut quẽ
admodũ ipse se exuit carne. sic suos ostenderet ex¬
uendos carnalib uicns. ꝑ que illis dominabant᷑.
Iam hic diligenter attende quemadmodum m¬
inferat ꝓpter quod cuncta ista cõmemorauimꝰ.
nemo gͦ uos inquit iudicet in cibo. Canquam
propt̾ea omnia dixerit illa. quia isti ꝑ huius
modi obseruationes seducebantur a ueritate qͣ
liberi fiebant de qua dictum ẽ in ȩugłio. ⁊ ueri¬
tas lib̾abit uos. id ÷ liberos faciet. Nemo gͦ uos ĩqͥt
iudicet in cibo. aut in potu. aut in parde diei fe¬
sti. aut neomenie. aut sabbatorum. quod ẽ umbͣ
futuroꝵ. Hoc propt̾ iudaismum: Dem̃ sequit᷑.
propt̃ suꝑstitiones gentilium. Corpus autem xͥ
inquit. nomo uos conuincat. Turpe ẽ inquit¬
⁊ nimis in congruum ⁊ a generositate ur̃ȩ lib̾tatis
alienum. ut cum sitis corpus xp̃i seducamini ũ¬
bris. ⁊ conuinci uideamin ueluti peccantes siħ

Expanded text:
exemplauit, id est exemplum de illis dedit, ut, quem exemplauit, id est exemplum de illis dedit, ut, quem ad modum ipse se exuit carne, sic suos ostenderet exuendos carnalibus uitiis, per quae illi eis dominabantur. Iam hic diligenter adtende, quem ad modum inferat, propter quod cuncta ista commemorauimus. nemo ergo uos, inquit, iudicet in cibo, tamquam propterea omnia illa dixerit, quia isti per huius modi obseruationes seducebantur a ueritate, qua liberi fiebant, de qua dictum est in euangelio: Et ueritas liberabit uos, id est liberos faciet. nemo ergo uos, inquit, iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hoc propter Iudaismum; deinde sequitur propter superstitiones gentilium: Corpus autem Christi, inquit, nemo uos conuincat. turpe est, inquit, et nimis incongruum et a generositate uestrae libertatis alienum, ut, cum sitis corpus Christi, seducamini umbris et conuinci uideamini ueluti peccantes, si haec
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationis dĩ. qui suscitauit illum a mortuis. Ui¬
de quẽ admodum ⁊ hic corpus xp̃i eos ostendit.
ut ista conteminant. coherentes tanito capiti suo
mediatori dĩ ⁊ hominum xp̃o ib̃u. ⁊ nullum fal¬
sum uł inualidum medium ꝑ quod dõ cohereãt
requirentes. & uos inquit cum cẽtis mortui in
delictis: prepucio carnis ur̃e. Prepudiũ uocauit
qd̾ significatur preputio: hoc ẽ delicta carnalia.
quib expoliandi sumus. Uiuificauit inquit cũ
illo donans uob̾ omia delicta. delens qđ adũsus
nos erat cẏrographum indecretis. qd̾ erat ꝯtͣriũ
nob. quia reos lex faciebat. quȩ subintrauerat ut
habundaret delictum. Tollens inqͥt illud de me¬
dio ⁊ affigens illud cruci. exuens se carne. pͥncipatꝰ
⁊ potestates exemplauit. fiducialit̃ tumphans eõ
in semetipso. Non utiq bonos. s malos pͥncipatus.
malas potestates. diabolicas scilicet. ⁊ demonicas

Expanded text:
operationis dei, qui suscitauit illum a mortuis. uioperationis dei, qui suscitauit illum a mortuis. uide, quem ad modum et hic corpus Christi eos ostendit, ut ista contemnant, cohaerentes tanto capiti suo. mediatori dei et hominum Christo Iesu, et nullum falsum uel inualidum medium, per quod deo cohaereant, requirentes. et uos, inquit, cum essetis mortui in delictis et praeputio carnis uestrae — praeputium uocauit, quod significatur praeputio, hoc est delicta carnalia, quibus expoliandi sumus —, uiuificauit, inquit, cum illo donans uobis omnia delicta, delens, quod aduersus nos erat, chirographum in decretis, quod erat contrarium nobis — quia reos lex faciebat, quae subintrauerat, ut abundaret delictum —, tollens, inquit, illud de medio et affigens illud cruci, exuens se carne principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. non utique bonos sed malos principatus et malas potestates diabolicas scilicet et daemoniacas
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ etiam umbre nom̃ inhis rebus ñ ẽ. utiq u̾bũ
pͥpum. s quadam similitudinis ratione tͣnslatũ.
Et estis inquit millo repleti. qui ẽ caput omnis
pͥncipatus ⁊ potestatis. Ppͥncipatus enim ⁊ po¬
testates suꝑsticio gentilium uł philosophi sedu¬
cebant. p̃dicantes illam quã uocant theologiã.
ꝑclementa huiꝰ mundi. Caput autẽ omniũ xp̃m.
pͥncipium om̃ium uoluit indelligi. sic̃ ipse ait.
cũ ei dictum eẽt tu quis es. respondit. pͥncipiũ
qui ⁊ loquor uobis. Omĩa enim ꝑ ipsum factas̃.
⁊ sine ipso factum ẽ nichil. Mirabiliter aut̃e uult
cos ẽẽ horum uelut mirabilium contẽptores. cũ
eos ostendit corpus factos illius capitis dicendo.
Et estis in illo reple̾ti. qui ẽ caput om̃is pͥncipatꝰ.
⁊potestatis. Hinc iam ne umbris iudaismi sedu¬
cantur: adingit. In quo etiam circuncisi estis cir
catorum carnis. incircuncisione xp̃i. consepulti
ei inbaptismum. in quo ⁊ consurrexistis ꝑfidem

Expanded text:
 etiam umbrae nomen in his rebus non est utique uerbum proprium sed quadam similitudinis ratione translatum. et estis, inquit, in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis. per principatus enim et potestates superstitio gentilium uel philosophi seducebant praedicantes illam, quam uocant, theologiam per elementa huius mundi. caput autem omnium Christum principium omnium uoluit intellegi, sicut ipse, cum ei dictum esset: Tu quis es? respondit: Principium. quod et loquor uobis. omnia enim per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. mirabiliter autem uult eos esse horum uelut mirabilium contemptores, cum eos ostendit corpus factos illius capitis dicendo: Et estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis. Hinc iam, ne umbris Iudaismi seducantur, adiungit: In quo etiam circumcisi estis circcatorum carnis —, in circumcisione Christi consepulti ei in baptismum, in quo et consurrexistis per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ut nemo uos circunueniat inuerisimili sermone.
Qͥa ueritatis amore ducebantur. ueri similitudi¬
nem illis timuit ne deciꝑentur: ⁊ idõ cõm̃dauit
in xp̃o quod dulcissimum habebant. thesaurũ
scilicet sapientiȩ ⁊ scientiȩ. cuius nomine ⁊ ꝓmissi¬
one induci poterant mnerrorẽ. Nam ⁊ si corpore
inquit absens sum. sp̃u uob̾cum sum. gaudens
⁊ uidens ur̃am ordinationem. ⁊ id quod deest
fidĩ uĩȩ in xp̃o. Idõ illis timebat. qm̃ quid eis ad¬
huc deesset uidebat. Sicut ergo accepistis inqͥt¬
ihm̃ xp̃m dñm nr̃m in ipso ambulate. radicati
⁊suꝑedificati impso. ⁊ confirmati in fide sicut ⁊
didicistis. habundantes in ea gr̃arum actione:
Uult eos fide nutriri. ut capaces fiant partici¬
pandorum thesaurorum sapientiȩ ⁊ scientiȩ. qͥ
sunt absconditi in xp̃o. ne antequam sint ad
hȩc idonei. ueri simili sermone capiantur. & a
ueritatis itinere deuient: Deinde aꝑtiꝰ quideis ti¬

Expanded text:
ut nemo uos circumueniat in uerisimili sermone. ut nemo uos circumueniat in uerisimili sermone. quia ueritatis amore ducebantur, ueri similitudinem illis timuit, ne deciperentur. et ideo commendauit in Christo, quod dulcissimum habebant, thesaurum scilicet sapientiae et scientiae, cuius nomine et promissione induci poterant in errorem. Nam etsi corpore, inquit, absens sum, spiritu uobiscum sum gaudens et uidens uestram ordinationem et id, quod deest fidei uestrae in Christo. ideo illis timebat. quoniam, quid eis adhuc deesset, uidebat. sicut ergo accepistis, inqrum, in ipso ambulate radicati et superaedificati in ipso et confirmati in fide, sicut et didicistis, abundantes in ea gratiarum actione. uult eos fide nutriri, ut capaces fiant participandorum thesaurorum sapientiae et scientiae, qui sunt absconditi in Christo. ne ante, quam sint ad haec idonei, uerisimili sermone capiantur et a ueritatis itinere deuient. deinde apertius, quid eis ti
Abbreviated transcription (Latin):
eindender ipse cõmendat. Totam gͦ ipsius senten¬
diȩ cnxunstantiam uideamus. Ita enim apłi inten¬
tione ꝑspecta. sensum eius qͣntum ualemus fortas¬
se tenebimus. Quib enim ista scribit. metuebat
eos seduci umbris rerum. dulci nomine scientiȩ:
Hanc autẽ sub nomine sapientiȩ uł scientiȩ. curã
uanarum suꝑfluarum ue obseruationum. ⁊ de
suꝑsticione gentilitatis. maximeq ab eis qui
philosophi nuncupatis̃.⁊ aiudaismo cauendã
ẽẽ cernebat. ubi erant tenebre futurorũ remouẽ¬
de. qm̃ lum̃ earum iam xp̃c aduenerat. Cumgͦ
cõmemorasset. ⁊ cõmendasset qͣntum certamen
peis haberet.⁊ ꝓhis qui laodicie fuerant. ⁊ qui¬
cũq ñ uiderant faciem eius in carne. ut cordib
consolarentur copulati in caritate.⁊ i om̃ib di¬
uitus plenitudinis incellectus ad cognoscendũ
mist̾ium dĩ quod ẽ xp̃c. in quo somnes thesauri
sapientiȩ ⁊ scientiȩ absconditi. hoc dico inquit.

Expanded text:
euidenter ipse commendat. Totam ergo ipsius senteneuidenter ipse commendat. Totam ergo ipsius sententiae circumstantiam uideamus; ita enim apostoli intentione perspecta sensum eius, quantum ualemus, fortasse tenebimus. quibus enim ista scribit, metuebat eos seduci umbris rerum, dulci nomine scientiae, et hanc autem sub nomine sapientiae uel scientiae curam uanarum superfluarumue obseruationum et de superstitione gentilitatis maximeque ab eis, qui philosophi nuncupati sunt, et a Iudaismo cauendam esse cernebat, ubi erant umbrae futurorum remouendae, quoniam lumen earum iam Christus aduenerat. cum ergo commemorasset et commendasset, quantum certamen pro eis haberet et pro his, qui Laodiciae fuerant et quicumque non uiderant faciem eius in carne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis intelectus ad cognoscendum mysterium dei, quodest Christus. in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, hoc dico, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
obscura tibi ẽẽ dixisti. nec ego adhuc sine caligi¬
ne intelligo. atq utinam p̃sens de me ista sensis¬
ses. In eo quippe sensu quẽ michi in his u̾bis hr̃ȩ
uideor. adhibenda ẽ quedam ꝓnuntiatio in uul¬
tu: modo uocis. qui exprimi littĩs ñpocest. ut ex
aliqͣ parte aꝑiatur: quod idõ fit obscurius. quia
ñ recte sicut existimo ꝓnunciatur. Qd enim scͥp¬
tum ẽ. ne tetigeritis. ne gustaueritis. ne attamina¬
ueritis: tanquam p̃ceptum putatur apł̃i. nescio
quid tangere. gustare. attaminare ꝓhibentis. Cõ¬
tra ẽ autẽ. si tam̃ intanta ista obscuritate ñ fallor.
Pirrisionem quippe uerba posuit eorum aquibꝰ
eos nolebat decipi atq seduci. qui discernendes ci¬
bos scđm culturam angłorum. atq ita de hoc mũ¬
do decernentes dicunt. ne tetigeritis. ne gustaue¬
ritis. ne attaminaueritis. cum sint omia munda
mundis. ⁊om̃is creatura dĩ bona sit. qd̃ alio loco

Expanded text:
tibi obscura esse dixisti, nec ego adhuc sine caligitibi obscura esse dixisti, nec ego adhuc sine caligine intellego. atque utinam praesens de me ista quaesisses! in eo quippe sensu, quem mihi in his uerbis habere uideor, adhibenda est quaedam pronuntiatio in uultu et modo uocis, qui exprimi litteris non potest, ut ex aliqua parte aperiatur, quod ideo fit obscurius, quia non recte, sicut existimo, pronuntiatur. quod enim scriptum est: Ne tetigeritis, ne gustaueritis, ne adtaminaueritis, tamquam praeceptum putatur apostoli nescio quid tangere, gustare, adtaminare prohibentis. contra est autem, si tamen in tanta ista obscuritate non fallor. per inrisionem quippe uerba posuit eorum, a quibus eos nolebat decipi atque seduci, qui discernentes cibos secundum culturam angelorum atque ita de hoc mundo decernentes dicunt: Ne tetigeris, ne gustaueris, ne adtaminaueris, cum sint omnia munda mundis et omnis creatura dei bona sit, quod alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtate xp̃iane gr̃e sacram̃to cũ sine dubio ꝑtin̾ent
ad uitam ȩt̾nam. regnumq cȩlorum si continuo
ex hac uita emigrarent. sinuntur crescere.⁊ non¬
nulli apostate fiunt: Uñ nisi quia ñ ꝑtinent ad
illam p̃destinationẽ. ⁊ scđm ꝓpositum ac sine pe¬
nitentia uocationem: Curautẽ ad eam alii ꝑti¬
neant. alii ñ ꝑtineant. occulta causa eẽ potest.
iniusta ñ potest. Nunqͥd enim iniquitas apud
dm̃: Absit. Nam ⁊ hoc ad illam ꝑtinet altidudinẽ
iudiciorum: quã mirans tanquam expauit apłs.¬
Idõ quippe illa iudicia uocat. ne quisquã talia
fieri putet siue iniquitate. siue temeritate facien¬
tis. siue casu ⁊ fortuito labentib ullis partib tam
dispositoꝵ sub tanta dĩ sapientia seculorũ. In ȩpła
porro adcolosenses qd̃ scͥptum ẽ. nemo uos seducat
uolens in humilitate. ⁊ cȩt̾a quȩ secuntur. qͦusq

Expanded text:
aetate Christianae gratiae sacramento, cum sine dubio pertinerent aetate Christianae gratiae sacramento, cum sine dubio pertinerent ad uitam aeternam regnumque caelorum, si continuo ex hac uita migrarent, sinuntur crescere et nonnulli etiam apostatae fiunt? unde, nisi quia non pertinent ad illam praedestinationem et secundum propositum ac sine paenitentia uocationem? cur autem ad eam alii pertineant, alii non pertineant, occulta causa esse potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud deum? absit. nam et hoc ad illam pertinet altitudinem iudiciorum, quam mirans tamquam expauit aposideo quippe illa iudicia uocat, ne quisquam talia fieri putet siue iniquitate siue temeritate facientis siue casu et fortuito labentibus ullis partibus tam dispositorum sub tanta dei sapientia saeculorum. In epistula porro ad Colossenses quod scriptum est: Nemo uos seducat uolens in humilitate et cetera, quae sequuntur, quousque
Abbreviated transcription (Latin):
eri imaginis filii sui: ut sit ipse pͥmogenitus ĩ mul¬
tis fr̃ib. Quos autẽ p̃destinauit: illos ⁊ uocauit.
Hȩc uocatio ẽ scdm ꝓpositum: hȩc ẽ sine penitentia:
Quos autẽ uocaint: illos ⁊ iustificauit. Qͦs aut̃e iu¬
stificauit. illos ⁊ glorificauit. Sids̃ ꝓnobis: quis
contra nos: Nons in ista uocatione qui in fide q̃
ꝑdilectionẽ oꝑatur. etiam si aliqͣntum ambulañ.
ñ ꝑseuerant usq infinem. Et utiq potuerunt
rapi ne malicia mutaret intellectum eorum.
si ad illam p̃destinationẽ ⁊ uocationem qͦ scdm
ppositum ⁊ sine penitentia ẽ ꝑtinerent. Ac ne
quisquã p̃sumpdor ita de occultis iudicet aliems.
ut dicat idõ ñ raptis ex hac uta antequã eẽnt
fidĩ descitores. quia meadem uita ñ fideliter ã¬
bulabant. ⁊ hoc meorũ cordib nouerat dñs. ꝗͣ¬
uis hominib alit̃ appareret: quid dicturus ẽ
de infantulis paruulis. qui pleriq accepto ĩ illa

Expanded text:
is filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; quos autem praedestinauit, illos et uocauit. haec uocatio est secundum propositum; haec est sine paenitentia. quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. si deus pro nobis, quis contra nos? Non sunt in ista uocatione, qui in fide, quae per dilectionem operatur, etiamsi aliquantum ambulant, non perseuerant usque in finem. et utique potuerunt rapi, ne malitia mutaret intellectum eorum, si ad illam praedestinationem et uocationem, quae secundum propositum et sine paenitentia est, pertinerent. ac ne quisquam praesumptor ita de occultis iudicet alienis, ut dicat: \'Ideo non rapti sunt ex hac uita, antequam essent fidei desertores, quia in eadem uita non fideliter ambulabant et hoc in eorum cordibus nouerat dominus, quamuis hominibus aliter appareret,\' quid dicturus est de infantulis paruulis, qui plerique accepto in illa
Abbreviated transcription (Latin):
rum debec uideri. cũ apłs quibꝰdam etiã maiorib
dicat. Nescitis quia tc̃plum dĩ estis. ⁊sp̃c dĩ ha¬
bitat in uobis: De qualib pauloante dixerat.
animalis autẽ homo ñ ꝑcipit ea que s̃ sp̃c dei:
quosetiã paruulos uocat. ñ carmis ȩtate. s m̃tis
Non itaq ꝑcipiebant cognitione sp̃m sc̃m qͥ ha
nimales. ñdum sꝑitales erant: quia ñdũ pot̾ant
habitatorẽ suum sp̃m cognitione ꝑcipere. Habi¬
tare audẽ idõ ⁊ in talib dr̃. quia meis occulte a¬
git ut sint tẽplum eiꝰ. idq in ꝓficientib ⁊ ꝓfici¬
endo ꝑscuerantib ꝑficit. Spe enĩ salin facbi sumꝰ.
sicut apłs dicit: cũ alio loco dicat. saluos noꝰ fec̃ ꝑ la¬
uachrum regenerationis. Cum gͦ hic dicat saluos
nos fecit. tanquã salus ipsa iam data sit. quc̃admo¬
dum accipiendũ sit. illic exponit. ubi ait. spe enim
salui facti sumus: spes aut̃e que uidetur ñ ẽ spex

Expanded text:
rum debet uideri, cum apostolus quibusdam etiam maioribus rum debet uideri, cum apostolus quibusdam etiam maioribus dicat: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed mentis. non itaque percipiebant cognitione spiritum sanctumnimales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione percipere. Habitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco dicat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi ait: Spe enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur, non est spes;
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest: Unde autẽ impso tante salutis p̃si¬
dio. qñ eis xp̃iana gr̃a subuenit᷑. qd uocib qͥbus
possunt ⁊ motib reluctant᷑ ñ eis imputatur. aq¬
omnis renisus ipsoꝵ nichilipendit᷑. donec ineis
sacram̃ta ꝑagantur: quib id qd̾ de originali dã¬
natione tractum ẽ expietur: nͥ quia intantũ nes¬
ciunt qđ faciunt ut nec facere iudicent᷑: Porro
si iam uterentur rationis. ⁊ uoluntatis arbitrio.
quo illi sc̃ificationi adhiberi deberet assensus.
quantũ mali eẽt resistere tante gr̃e quãq ñ solũ
nichil ꝓdesset qđ fieret. uerũ etiã inde reatus ad¬
cresceret. quis xͥanus ignoret: Dicimusgͦ in bap¬
titatis paruulis ꝗͣuis id nesciant habitare sp̃m
scm̃. Sic enim eũ nesciunt ꝗͣuis sic meis. quẽad
modum nesciunt ⁊ m̃tem suã. euiꝰ meis ratio qͣ
uti ñdum possunt. nelut quędã scmtilla sopita ẽ.
excitanda etatis accessu. Neq hoc in paruulismi¬

Expanded text:
dici potest. unde autem in ipso tantae salutis praesidici potest. unde autem in ipso tantae salutis praesidio, quando eis Christiana gratia subuenitur, quod uocibus, quibus possunt, et motibomnis renisus ipsorum nihili penditur, donec in eis Sacramenta peragantur, quibus id quod de originali damnatione tractum est expietur, nisi quia in tantum nesciunt quid faciunt, ut nec facere judicentur? Porro si jam uterentur rationis et voluntatis arbitrio, quo illi sanctificationi adhiberi deberet assensus, quantum mali esset resistere tantae gratiae quamque non solum nihil prodesset, quod fieret, uerum etiam inde reatus adcresceret, quis Christianus ignoret?. Dicimus ergo in baptizatis paruulis, quamuis id nesciant, habitare spiritum sanctum. sic enim eum nesciunt, quamuis sit in eis, quem ad modum nesciunt et mentem suam, cuius in eis ratio, qua uti nondum possunt, uelut quaedam scintilla sopita est excitanda aetatis accessu. neque hoc in paruulis mi
Abbreviated transcription (Latin):
humana adhuc nouerint. si uerbis uelimꝰ ostende.
ucreor ne ipsis sensib nr̃is facere uideamur in¬
iuriam: qn id loquendo suademus. ubi omnes
uires. officiumq sermonis facillime suꝑat eui¬
dentia ueritatis. An ñ uideamꝰ etiã cũ articula¬
te uocis qualiacunq signa edere ceꝑint. atq ad
micium fandi transire ab infantia. adhuc eos ta¬
lia sentire ac dicere. in quib si remansissent. an¬
nisq accedentib tales ẽe ꝑsisterent. nullus eos
uł fatuus nimiũ fatuos eẽ dubitaret: Nisi forte
id restat ut in uagitu infantiȩ. uł in ipso adhuc
uteri silentio. credamꝰ paruulos fuisse sapientes:
ea pꝰea uͦquã nob̃cum ceꝑunt loqui ad hanc igno¬
rantiam quã ridemꝰ crescendo uenisse. Quod
opinari uides quam sit absurdum: cũ pueroꝵ
sensus in qualiacũq uerba prũpens. qui certe
ad ea quȩ maiores sapiunt penȩ nullus est.
tam̃ cõꝑatus illi in quo nascuntur intelligentia

Expanded text:
humana adhuc nouerint, si uerbis uelimus ostendere, humana adhuc nouerint, si uerbis uelimus ostendere, uereor. ne ipsis sensibus nostris facere uideamur iniuriam. quando id loquendo suademus, ubi omnes uires officiumque sermonis facillime superat euidentia ueritatis. annon uidemus, etiam cum articulatae uocis qualiacumque signa edere coeperint atque ad initium fandi transire ab infantia, adhuc eos talia sentire ac dicere, in quibus si remansissent annisque accedentibus tales esse persisterent, nullus eos uel fatuus nimium fatuos esse dubitaret? nisi forte id restat, ut in uagitu infantiae uel in ipso adhuc uteri silentio credamus paruulos fuisse sapientes, postea uero. quam nobiscum coeperunt loqui, ad hanc ignorantiam, quam ridemus, crescendo uenisse. quod opinari uides quam sit absurdum. cum puerorum sensus in qualiacumque uerba prorumpens, qui certe ad ea, quae maiores sapiunt. paene nullus est, tamen comparatus illi, in quo nascuntur, intellegentia
Abbreviated transcription (Latin):
deo ẽ m illo puero acceleratꝰ usus rationis ⁊ uolun¬
tatis. ut intra uiscera mat̾na iam posset agnoscere.
credere. consentire. qd̃ in aliis paruulis etas expecta¬
tur ut possint: etiã hoc inmiraculis habendum
diuinȩ potentie. ñ ad humanȩ trahendũ ẽ exẽplar
nature. Nam qñ ds̃ uoluit. etiã ium̃tum mutum
rationabilit̃ ẽ locutum: nec ido sunt ãmoniti ho¬
mines in delibationib siuis eciã asini expectare
consilia. Quocirca nec qđ factum ẽ in ioħe
contẽpno: nec inde regłam qͥd sentiendum sit
de paruulis figo. Immo id in illo propt̾ea mi¬
rabiliter p̃dico: quia malus ñ inuenio. Habet
qͥdem aliqͥd simile. etiã illa in rebeccȩ ut̾̃o lucta
geminoꝵ. Uerum ⁊ hoc usq adcoꝓdigiũ fuit:
ut diuinũ propt̾ea mulier oraculum quereret:
audiret. duob illis infantulis duos ppłos fuisse
figuratos. Nescire aut̃e diuma paruulos. qͥ nec

Expanded text:
deo est in illo puero acceleratus usus rationis et uolundeo est in illo puero acceleratus usus rationis et uoluntatis, ut intra uiscera materna iam posset agnoscere, credere, consentire, quod in aliis paruulis aetas expectatur ut possint, etiam hoc in miraculis habendum est diuinae potentiae, non ad humanae trahendum exempla naturae. nam quando deus uoluit, etiam iumentum mutum rationabiliter est locutum nec ideo sunt admoniti homines in deliberationibus guis etiam asinina expectare consilia. quocirca nec, quod factum est in Iohanne, contemno nec inde regulam, quid sentiendum sit de paruulis, figo; immo id in illo propterea mirabiliter praedico, quia in aliis non inuenio. habet quidem aliquid simile etiam illa in Rebeccae utero lacta geminorum; uerum et hoc usque adeo prodigium fuit, ut diuinum propterea mulier oraculum quaereret et audiret duobus illis infantulis duos populos fuisse figuratos.- i Nescire autem diuina paruulos, qui nec
Abbreviated transcription (Latin):
culdudio reuelante. cognoint qͥd illa exultatio
significasset infantis. id ÷ illiꝰ uenisse matr̃e. cuius
ipse p̃cursor ⁊ demonstrador cẽt fut᷑us. Potuit gͦ
c̃ẽ ista significatio reitantȩ amaiorib cognos¬
cendȩ: ñ aparuulo cognite. Nam neq cũ hoc
añ in eugłio narraretur: dictum ẽ credidit ĩ fans
in utero eiꝰ. s exultauit: neq ipsa dixit. exultauit
infide infans in ut̾o meo. s exultauit ingaudio
U idemus aut̃e exultationẽ ñ solũ paruuloꝵ. s etiã
pecoꝵ. ñ utiq de aliqͣ fide uł religione. uł quac̃q
rationali cognitione uenientẽ. S hȩc plane in¬
usitata ⁊ noua extitit: quia mut̾o. ⁊ ad eiꝰ aduen¬
tum que hominũ saluatorẽ fu̾at parit᷑a. Ideo
mira: ido in magnis signis deputanda. Ido hȩc
exultatio. ⁊ tanquã matri dñi reddita resalutatiõe.
sicut solent miracula fieri facta ẽ diuinitꝰ ĩifante.
ñ humanitꝰ ab infante. Quãquam etiã siusq a¬

Expanded text:
rocul dubio reuelante cognouit, quid illa exultatio significasset infantis, id est illius uenisse matrem, cuius ipse praecursor et demonstrator esset futurus. potuit ergo esse ista significatio rei tantae a maioribus cognoscendae, non a paruulo cognitae. nam neque, cum hoc ante in euangelio narraretur, dictum est: \'Credidit infans in utero eius\', sed \'exultauit\', neque ipsa dixit: \'Exultauit in fide infans in utero meo\', sed \'exultauit in gaudio\'. uidemus autem exultationem non solum paruulorum sed etiam pecorum non utique de aliqua fide uel religione uel quacumque rationali cognitione uenientem; sed haec plane inusitata et noua extitit, quia in utero et ad eius aduentum, quae hominum saluatorem fuerat paritura. ideo mira, ideo in magnis signis deputanda, ideo haec exultatio et tamquam matri domini reddita resalutatio, sicut solent miracula fieri, facta est diuinitus in infante, non humanitus ab infante. Quamquam etiam si usque a
Abbreviated transcription (Latin):
qui sciens dare auxilium de tribulatione eũ de¬
turbulentissima tempestate misit in portum. qͦ
tu pelago tͣnqͥlliore ꝑmeasti. ipsi marine tranqͥl¬
litati minime credens. ⁊ qui eius rudimentis exci¬
piendis atq nutriendis te dedit. gr̃as agat. qͣntas
potest. ⁊ omina ossa eius dicant. dñe quis similis
tibi. Non enim ub̃iori fructu legit uł audit me do¬
centem ac disserentem. uł quibuslibet exhorta¬
tionibus accendentem. quam inspicit te iniuen¬
tem. Resalutant scãm ⁊ sincerissimam benignita¬
tem tuam conserui meiqui mecum s̃. Condiaco¬
nus autem nr̃ ꝑegrinus ex quo ame ꝓfectus est.
cum sc̃õ fiẽ nr̃o urbano quando ep̃atus sarcinã¬
subire ꝑrexit. ñdum remeauit ipponẽ:. Saluos
eos tam̃ in nomine domini. ⁊ litc̃is eorũ ⁊ fama
nunciante cognoscimus. Conprb̃m paulinũ
⁊ omnes qui tua p̃sentia indomino ꝑfruunt᷑
germano salutamus affectu:. Nect̾arius ad

Expanded text:
qui sciens dare auxilium de tribulatione eum qui sciens dare auxilium de tribulatione eum turbulentissima tempestate misit in portum, quo tu pelago tranquilliore permeasti ipsi marinae tranquillitati minime credens, et qui eius rudimentis excipiendis atque nutriendis te dedit, gratias agat, quantas potest, et omnia ossa eius dicant: Domine, quis similis tibi? non enim uberiore fructu legit uel audit me docentem ac disserentem uel quibuslibet exhortationibus accendentem, quam inspicit te uiuentem. resalutant sanctam et sincerissimam benignitatem tuam conserui mei, qui mecum sunt. condiaconus autem noster Peregrinus, ex quo a me profectus est cum sancto fratre nostro Urbano, quando episcopatus sarcinasubire perrexit, nondum remeauit Hipponem; saluos eos tamen in nomine Christi et litteris eorum et fama nuntiante cognoscimus. conpresbyterum Paulinum et omnes, qui tua praesentia in domino perfruuntur, germano salutamus affectu. CL. D
Abbreviated transcription (Latin):
pe dr. ferrũ ꝑtnsiit aĩã eiꝰ. donec uenir& ũbũ eiꝰ
Id÷ tandiu fuit indura tribulatione. donec fi¬
eret qͦd p̃dixit. Hinc enim magnus ẽ habitus:
⁊ abilla tribulatione lib̃atus. S ne humane
sapientiȩ tribueretur quoduenit u̾bum eiꝰ
id÷ factum ẽ quod p̃dixit. more suo scͥptura
scã dõ inde dat głam.⁊ continuo subiungit. Elo¬
quium dm̃ ignit eum. Ut potui ñ defui inder¬
rogationib tuis. aduitus orationib tuis:. ⁊ ipsis
quas misisti disputationib tuis. Cum enim mẽ¬
rogando disputas :queris aeniter. ⁊ doces humi¬
liter. Utile ẽ autem ut de obscuritatib diuina¬
rum scͥpturarum quas exercitationis nr̃ȩ causa
ds̃ ẽẽ uoliit multę mueniant᷑ sententiȩ. cũ aliud
cordent. Dabis sane ueniam stilo meo multum
festinanti. ut iam in naui constituto occurrerẽ
ꝑlatori. Filium autẽ nr̃m paulinum in xp̃i ca¬
ritate dulcissimum inhac potiꝰ epła resaluto.:⁊
paucis ut festinus exhortor ut miscdiȩ domini

Expanded text:
r: Ferrum pertransiit animam eius, donec ueniret uerbum eius, id est tam diu fuit in dura tribulatione, donec fieret, quod praedixit. hinc enim magnus est habitus et ab illa tribulatione liberatus. sed ne humanae sapientiae tribueretur, quod uenit uerbum eius, id est factum est, quod praedixit, more suo scriptura sancta deo inde dat gloriam et continuo subiungit: Eloquium domini igniuit eum. Ut potui, non defui interrogationibus tuis adiutus orationibus tuis et ipsis, quas misisti, disputationibus tuis. cum enim interrogando disputas, et quaeris acriter et doces humiliter. utile est autem, ut de obscuritatibus diuinarum scripturarum, quas exercitationis nostrae causa deus esse uoluit, multae inueniantur sententiae, cum aliud cordent. dabis sane ueniam stilo meo multum festinanti, ut iam in naui constituto occurrerem perlatori. filium autem nostrum Paulinum in Christi caritate dulcissimum in hac potius epistula resaluto et paucis ut festinus exhortor, ut misericordiae domini,
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ inimici propt̃ uos. scđm electionem autẽ
dilecti propt̃ patres. Aititudo quippe diuitiarũ
sapientie ⁊ scientiȩ dĩ ⁊ illa inscrutabilia iudicia
eiꝰ. ⁊ inuestigabiles inȩ eius hanc fideliũ cordibus
magnam mierunt admirationẽ. qͥ de illius sapĩa
ꝑtendente afine usq ad finem fortiter.⁊ omnia
suauit̃ disponente. ñdubitant qͥd sit quod ei pla¬
cet ut nascantur. crescant. ac multiplicentur
hi quos ⁊ si malos ipse ñ fecit. tam̃ malos fut᷑os
ẽẽ p̃sciuit. Niis enim consilium eiꝰ inabdito
ẽ. quo etiam malis bene utitur ad ꝓuectum bo¬
norum. etiã in hoc mirificans om̃ipotendiam
bonitatis suȩ. quia sic̃ illoꝵ nequicie ẽ. male uti
bonis oꝑib eius. sic ilius sapientiȩ ẽ bene uti mał
oꝑib eorum. Hanc gͥ altitudinẽ sacram̃ti sic cõ

Expanded text:
m electionem autem dilecti propter patres. altitudo quippe illa diuitiarum sapientiae et scientiae dei et illa inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius hanc fidelibus cordibus magnam ingerunt admirationem, qui de illius sapientia pertendente a fine usque in finem fortiter et omnia suauiter disponente non dubitant, quid sit, quod ei placet, ut nascantur, crescant ac multiplicentur hi, quos etsi malos ipse non fecit, tamen malos futuros esse praesciuit. nimis enim consilium eius in abdito est, quo etiam malis bene utitur ad: prouectum bonorum etiam in hoc mirificans omnipotentiam bonitatis suae, quia, sicut illorum nequitiae est male uti bonis operibus eius, sic illius sapientiae est bene uti malis operibus eorum. Hanc igitur altitudinem sacramenti sic co
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd patͥb ꝓmissũ ẽ oportebat impleri. sic̃ circa
finẽ epłe adromanos ait. dico enĩ xp̃m ministrũ
fuisse circumcisionis ꝓpt̾ u̾itatẽ cħ ad confirman¬
das ꝓmissiones patrũ. gentes aut̃ suꝑ misedĩa
glificare dm̃. Scd̃m istã misecłiam dictum est
patres: addidit. Oine penitentia enim sunt dona
yuocatio dĩ. Uides certe illos significari qͥ ꝑtineñ
ad numerum p̃destinatoꝵ. de quib alio loco dicit̃.
Scimus qr diligentib dm̃ omĩa cooꝑant᷑ inbonũ:
his qui scđ̾m ꝓpositum uocati s̃ scĩ. Multi enim

Expanded text:
d patribus promissum est, oportebat impleri, sicut circa finem epistulae ad Romanos ait: Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum, genteglorificare Deum . Secundum istam misericordiam dictum est, ionem dilecti propter patres, addidit, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei. Vides certe illos significari, qui pertinent ad numerum praedestinatorum. De quibus alio loco dicit, Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt. Multi enim
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. ut ñ sitis uob̾ sapientes. quia cecitas ex parte
in ifrł facta ẽ. donec plenitudo gentium intraroe.
⁊ sic omnis isrł saluus fieret. Ex parte dixit. quia
ñ om̃s excecatis. Erant enim ex illis: qui xp̃m cog¬
nouerunt. Plenitudo autẽ gentium inhis intrat
inquit isrł scđm carnem: Deinde int̾ponit testimo¬
nium propħe. Temet ex syon qui eripiat ⁊ au̾tat
impietatem abiacob: ⁊ hoc illis a me testam̃tum.
cum abstulero peccata illoꝵ. Non utiq omnium
iudeorũ: s dilectoꝵ. Hinc adiungit eaquȩ inqui¬
renda posiusti. scd̾m eugłm quidem inimicꝓpt̃
uos. Precium quippe redemptionis nr̃e sanguis ẽ

Expanded text:
es, quia caecitas ex parte in Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret. ex parte\' dixit. quia non omnes excaecati sunt; erant enim ex illis, qui Christum cognouerunt. plenitudo autem gentium in his intrat,inquit, Israhel secundum carnem. deinde interponit testimonium prophetae: Veniet ex Sion, qui eripiat et auertat impietatem ab Iacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata illorum non utique omnium ludaeorum sed electorum. Hinc adiungit ea, quae inquirenda posuisti: Secundum euangelium quidem inimici propter uos. pretium quippe redemptionis nostrae sang
Abbreviated transcription (Latin):
tate ⁊ religione angłoꝵ quȩ ñ uidit ambulans
frustra inflatus sensu carnis suȩ. ⁊ ñ tenens cap̃.
De quib angłis dicit. Si de iimicis ⁊ malis. q̃
illor religio. aut quȩ humilitas.⁊ quis sit magi¬
ster seductionis huiꝰ. qui ꝑ obtentum nescio cuiꝰ
anglice religionis quasi uisa ⁊ cõꝑta doceat q̃
ñ uidit: Sine dubio heretici. qui doctrinas de
admuentionib q̃ ñ uider̃. fantasmata quasi uisa
fingentes. ⁊pestiferis disputationib incorda ma¬
le credula seminantes. Hi sunt qui ñ tenent cap̃.
id: xp̃m fontem ueritatis. cuiꝰ doctrinȩ quicqͥd
adu̾satur insanum ẽ : hi ccci duces eecoꝵ. de qͥb
dici pudo. me derliquer̃ fontem aquȩ uiue. ⁊ fo¬
derunt sͥ lacus contritos qui ñ tenent aquam:
Deinde in subsequenti capitulo adiecit. ne tetige¬
ritis. neq gustaueritis. neq contrectaueritis. q̃
sunt om̃ia in int̾itum ipso usu scđm precepta

Expanded text:
tate et religione angelorum, quae non uidit ambulans tate et religione angelorum, quae non uidit ambulans frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput. de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas et qui sit magister seductionis huius, qui per obtentum nescio cuius angelicae religionis quasi uisa et comperta doceat, quae non uidit? sine dubio haeretici, qui doctrinas daeadinuentionibus, quae non uiderunt phantasmata, quasi uisa fingentes et pestiferis disputationibus in corda male credula seminantes hi sunt, qui non tenent caput, id est Christum fontem ueritatis, cuius doctrinae quicquid aduersatur, insanum est, et hi caeci duces caecorum, de quibus dici puto: Me dereliquerunt fontem aquae uiuae et foderunt sibi lacus Deinde in subsequenti capitulo adjecit: Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis, quae sunt omnia in interitum ipso usu, secundum praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde carissimi propt̃ patres. S quomͦ aut uñ
carissimi si ñ credant. ⁊ immici eẽ dõ ꝑsistant:
Nne qui oderant te inquit ds̃. oderam illos. &
suꝑ mimicos tuos tabescebam: ꝑfecto odio o¬
deram illos. Certe hoc puto pat̾na uox loquit᷑
ad filium ꝑpropħam in eodem psalmo uͥ supra
de parte crecdentium dixerat. michi aut̃e nimis
fidem patris carissimi dõ sint: Cui bono dili¬
guntur quos necesse ẽ propt̃ hoc dampnari.
qd̾ propt̃ suam infidelitatem a proph̃arum
ꝯpat̾artharum parentũ fide discrepantes mni
propt̃ patres sine suo merito diliguntur. quo
modo ⁊ propt̃ patres ñ saluabuntur: S ⁊si fu¬
erint noc cdaniel ⁊ iob. in medio eoꝵ. filios ĩpios
ñ saluabunt. soli salui erunt. Adhuc aliud obs¬
curius erue micbi de ꝓfundo: ⁊ in uadũ profer.
In epłã colo̾sensium om̃mo colligere ñ possum
quod ait. nemo uos seducat uolens inhumili¬

Expanded text:
possideret? Deinde carissimi propter patres: quomodo, aut unde, possideret? Deinde carissimi propter patres: quomodo, aut unde, si carissimi non credant, et inimici Deo esse persistant?  qui oderant te, deus, oderam illos et super inimicos tuos tabescebam? perfecto odio oderam illos. certe hoc puto paterna uox loquitur ad filium per prophetam in eodem psalmo, ubi supra de parte credentium dixerat: Mihi autem nimis her patres carissimi deo sint? cui bono diliguntur, quos necesse est propter hoc damnari, quod propter suam infidelitatem a prophetarum et patriarcharum parentum fide discrepantes inimpropter patres sine suo merito diliguntur, quo modo et propter patres non saluabuntur? sed etsi fuerint Noe, Danihel et Iob in medio eorum, filios impios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistula Colossensium omnino colligere non possum, quod ait: Nemo uos seducat uolens in humili
Abbreviated transcription (Latin):
pastores specialit̃ ⁊ doctores. qͥd intersit dinos¬
cere uolo. qr prepositis ȩccłȩ utrũnq nom̃ ad¬
scribi solet. Item qd̾ ait ad thimotheum. obsec̃
g pͥmum omniũ fieti obsec̃tiones. orationes. po¬
stiuationes. gr̃arum actiones. ꝓ omnib hominib
queso exponas michi. qd̾ diserimen sit in hac di¬
uersitate ũborum: cũ omnia michi quȩ gerenda
dirit orationis officio conuenire uideantur. Itẽ
qd̃ ad romanos ait. int̾rogo ⁊ rogo. ut edisseras mͥ.
Multum enim cecutire me fattor in hac apłi senten¬
tia de iudeis quod ait. scd̾m eugłium quidẽ mi¬
mici propt̃ uos. scdm electionẽ autẽ carissimi
propt̃ patres. Q mͦ ide ⁊ immici propt̃ nos. qui
credidimus exgentib. tanquã ñ potuerintgen¬
tes credere. nisi iuidei ñ credidissent. aut ipse unꝰ
creator omniũ ds̃. qui om̃s homines saluos fieri
uult.⁊ in agnitionẽ ueritatis uenire. capax non

Expanded text:
pastores specialiter et doctores quid intersit, dinospastores specialiter et doctores quid intersit, dinoscere uolo, quia praepositis ecclesiae utrumque nomen adscribi solet. Item, quod ait ad Timotheum: Obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omibus hominibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen sit in hac diuersitate uerborum, cum omnia mihi, quae gerenda dixit, orationis officio conuenire uideantur. Item, quod ad Romanos ait, interrogo et rogo, ut edisseras mihi; multum enim caecutire me fateor in hac apostoli sententia de Iudaeis, quod ait: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem autem carissimi propter patres. quo modo credidimus ex gentibus, tamquam non potuerint gentes credere, nisi Judaei non credidissent? Aut ipse unus omnium creator Deus, qui omnes homines salvos fieri vult, et ad agnitionem veritatis venire, capax non
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat de gradib uł ordinib disposicionum
dĩ coopante sp̃u scõ dunsiones gr̃arum. ⁊ qͦsdam
qͥdem dedit apłos. q̃slam autẽ ꝓpħas. alios uͦ
eugłistas. alio aũ pastorẽ idoct̾ore usq ad ꝯsũma¬
tionem sc̃oꝵ. ⁊ reliqua. Hoc opto distinguas mͥĩ¬
hac diu̾sitate nominũ. quȩ sit euiq nomini offi¬
ciorum uł gr̃arum ꝓpctas. quid ꝓpͥum sit apłoꝵ.¬
quid ꝓpħarum. qͥd eugłistarum. qͥd pastorum.
quid ue doctoꝵ. In omnib enim his diuersis no¬
minib. simile prope unum doctrine officium
undeo fuisse tractatum. Hos autẽ ꝓpħas quos:
ante apłos fuerunt. s istos quib iam sub apłis ꝑ
gr̃am ddonabatur. ut interp̃tatio scͥpt᷑arum. &. in¬
spectio mentium. aut p̃dicatio temꝑis secuturi
ut agab cernebat. qͥ ⁊ famem instantem p̃dixit.
⁊que beatus paulus in ihcrosolimis passurꝰ eẽt.¬
⁊ uerbo denunciauit.⁊ signo zone eiꝰ ostendit. Int̾

Expanded text:
dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dei operante spiritu sancto diuisiones gratiarum: et quosdam quidem dedit apostolos, quosdam autem prophetas, alios uero euangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem shac diversitate nominum, quae sit cuique nomini officiorum vel gratiarum proprietas. Quid proprium sit apoquid prophetarum, quid euangelistarum, quid pastorum quidue doctorum. in omnibus enim his diuersis nominibus simile et prope unum doctrinae officium uideo fuisse tractatum. hos autem prophetas, qante apostolos fuerunt, sed istos, quibus iam sub apostolis per gratiam donabatur aut interpretatio scripturarum et inspectio mentium aut praedictio temporis secuturi, ut Agabus cernebat, qui et famem instantem praedixit et, quae beatus Paulus in Hierosolymis passurus esset, et uerbo denuntiauit et signo zonae eius ostendit. inter
Abbreviated transcription (Latin):
in eodem u̾siculo miras fecit uoluntates suas ĩt̃
illos. credo ex eodicit qd ipsis pͥmum lucernam
legis accendit. ⁊ p̃cepta uiuendi dedit. Notas enĩ inqͥt
fecit uias suas moysi: ⁊filiis isrł uoluntates suas.
Deinde ipsum pietatis suȩ sacm̃tum. in ipsis oꝑat̾
ẽ. natus in carne ex uirgine ds̃ ingente ipsoꝵ. ce
de carne ipsoꝵ factus ẽ ex semine dauid homo. de¬
inde uirtutes sanitatum quas in ipsis ⁊ corã ipsis
ꝑfecit. Quippe hȩc ñ mͦ eraditus s ⁊blasphemat̾
ab cis cũ dicerent. hic homo si ado ẽẽt. ñ curaret
sabbatis. ⁊ñ ei cit demonia nisi in beelrebub prin¬
cipe demonioꝵ. propt̃ hanc mentem obdurata
impietate cecatam. multiplicate s̃ infirmitates
⁊ tenebre eoꝵ. S qͥd ẽ quod ait. ptea accelerauer̃.:
U trum inpenitentiã. sic̃ illi in actib apłoꝵ. qͥbeat

Expanded text:
in eodem uersiculo: Mirasfecituoluntates suas inter in eodem uersiculo: Mirasfecituoluntates suas inter illos, credo ex eo dicit, quod ipsis primum lucernam legis accendit et praecepta uiuendi dedit. notas, enim inquit, fecit uias suas Moysi et filiis Israhel uoluntates suas. deinde ipsum pietatis suae sacramentum in ipsis operatus est natus in carne ex uirgine deus in gente ipsorum et de carne ipsorum factus ex semine Dauid homo, deinde uirtutes sanitatum, quas in ipsis et coram ipsis perfecit quippe haec non modo creditus sed et blasphematus ab eis, cum dicerent: Hic homo si a deo esset, non curaret sabbatis et: Non eicit daemonia nisi in Beelzebub principe daemoniorum. propter hanc mentem obdurata impietate caecatam multiplicatae sunt infirmitates et tenebrae eorum. Sed quid est, quod ait: Postea accelerauerunt? utrum in paenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
inꝓpħ̾a dicentem dñm. Suꝑ quẽ habitabo
nͥ suꝑ humilem ⁊ quietum ⁊ cremtẽ sermones
meos: Ile autẽ incorde contrito sui accusator
accipit᷑. ⁊ obtinet ueniam de confessis ꝑcecatis
ppter gr̃ãm humilitatis. sc̃õ illo pbariseo qͣles
iudei sci s̃ reportante sarcinã peccatoꝵ. de iac¬
t̾antia scĩtatis. Ipsius nimirũ sunt forma iudei
illi de quib apłs ait. qd suam iusticiã statuere
cupientes quȩ ex lege ẽ. iusticie dĩ ñ s̃ subiecti.
quȩ ẽ ex fide. quȩ reputata ẽ abrabam patri nr̃o
dĩ credidit dõ. apud quẽ ille uere iustus ẽ qͥ ex
fide uunt. nec sc̃s in terra ẽ s in cȩlo. qr ñ carne
s sp̃u ambulat. cuiꝰ conu̾satio incęlis ẽ. ñgłianti
in cirruncisione carnis. s in ciruncisione cordiş
quȩ ñlict̾a s sp̃u agitur inuisibilit̃. unde laus
eiꝰ ñ ẽ ex hominib s ex dõ. Deinde quod iungit

Expanded text:
in propheta dicentem dominum: Super quem habitabo in propheta dicentem dominum: Super quem habitabo nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? ille autem in corde contrito sui accusator accipitur et obtinet ueniam de confessis peccatis propter gratiam humilitatis sancto illo Pharisaeo, quales Iudaei sancti sunt, reportante sarcinam peccatorum de iactantia sanctitatis. ipsius nimirum sunt forma Iudaei illi, de quibus apostolus ait, quod suam iustitiam statuere cupientes, quae ex lege est, iustitiae dei non sunt subiecti, quae est ex fide, quae reputata est Abraham patri dei credidit deo, apud quem ille uere iustus est, qui ex fide uiuit nec sanctus in terra est sed in caelo, quia non carne sed spiritu ambulat, cuius conuersatio in caelis est non glorianti in concisione carnis sed in circumcisione cordis, quae non littera sed spiritu agitur inuisibiliter, unde laus eius non est ex & hominibus sed ex deo. Deinde quod iungit
Abbreviated transcription (Latin):
suas tanꝗͣ nescienti dño recolens p̃dicabat ĩtẽplo.¬
ñ orans ut exaudiretur. s erigens quasi debitum
meriti poꝑib bonis qͥdem. s ingratus dõ quia
qd̾ iusticia edificauerat suꝑbia destruebat. nec
idipsum silentio s uoce clamabat. ut appareret
cum ñ diuinis aurib loqui. quia ⁊ ab hominibus
uellet audiri. atq idõ ñ placint dõ. qr placedat
sͥ. qm̃ dissipauit dñs ossa hominũ sͥ placentium.
confusi s̃ inqͥt qm̃ sp̃uit illos. qͥcor humile. ⁊con¬
ostendit ipse dñs. qͥd in homine suscipiat. quid
repellat. sicut scͥptum ẽ. quia dñs supb̾ resistit.
humilib autẽ dat grãm. Ido ꝑtestatur magis
iustificatum abisse e templo publicanũ de con¬
fessione peccatoꝵ suoꝵ. ꝗ̃ phariscum de impu¬
tatione iusticiarũ suarum. Merito autẽ ille lau¬
cdator sin repudiatus absressit a facie dĩ: qui cum
ipso nomine ꝑitiam legis p̃ferret. oblitus fuerat

Expanded text:
suas tamquam nescienti domino recolens praedicabat in templo nosuas tamquam nescienti domino recolens praedicabat in templo non orans, ut exaudiretur, sed exigens quasi debitum meriti pro operibus bonis quidem sed ingratis deo, quia, quod iustitia aedificauerat, superbia destruebat nec id ipsum silentio sed uoce clamabat, ut appareret eum non diuinis auribus loqui, quia et ab hominibus uellet audiri; atque ideo non placuit deo, quia placebat sibi: Quoniam dissipauit dominus ossa hominum sibi placentium. confusi sunt, inquit, quia spreuit illos, qui cor humile et conostendit ipse dominus, quid in homine suscipiat, quid repellat, sicut scriptum est, quia deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. ideo protestatur magis iustificatum abisse e templo publicanum de confessione peccatorum suorum quam Pharisaeum de inputatione iustitiarum suarum. merito autem ille laudator sui repudiatus abscessit a facie dei, qui cum ipso nomine peritiam legis praeferret, oblitus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilia de lege dm̃i. Die gͦ mͥb̾ndicte doctor isrł
quid sit quod dicit in psalmo quinto decimo. scĩs
qui in terra sunt eiꝰ. mirificauit om̃s uoluntates
suas inter illos: mutiplicate s̃ ĩfirmitates eoꝵ
postta accelerauerunt. Quos ait scõs qui int̾ra
sint scĩ. nũ illos iudȩos qui filii carnis abrahe.⁊
ñfilii repmissionis excluduntur a semine. quod
misaac uocatumẽ: Idõ scõs in terra. quia sanct
genere carnali. uita autẽ sensuq terreni sunt. qͥ
terrena sapiunt. & carnali obseruantia in uetu¬
state lict̾e consenescunt. ñ renascentes in nouam
dicit. ñ uemi iustos uocare s peccatores. id ÷ illos iu¬
stos qͥ inscĩtate generis ⁊litt̾a legis głantur quibꝰ
dicit᷑ nolite głari patrem abraham. quia potens
ẽ ds̃ de lapidib istis excitare filios abraham. Q¬
rum forma in illo phariseo ꝓponitur. qͥ iusticias

Expanded text:
mirabilia de lege domini. Dic ergo mihi, benedicte doctor Israhel, mirabilia de lege domini. Dic ergo mihi, benedicte doctor Israhel, quid sit, quod dicit in psalmo quinto decimo: Sanctis, qui in terra sunt eius, mirificauit omnes uoluntates suas inter illos. multiplicatae sunt enim infirmitates eorum; postea accelerauerunt. quos ait sanctos, qui in terra sint sancti? num illos ludaeos, qui filii carnis Abrahae et non filii repromissionis excluduntur a semine, quod in Isaac uocatum est, ideo sanctos in terra, quia sancti genere carnali, uita autem sensuque terreni sunt, qui terrena sapiunt et carnali obseruantia in uetustate litterae consenescunt non renascentes in nouam dicit: Non ueni iustos uocare sed peccatores, id est illos iustos. qui in sanctitate generis et littera legis gloriantur, quibus dicitur: Nolite gloriari patrem Abraham, quia potens est deus de lapidibus istis excitare filios Abra- is ham. quorum forma in illo Pharisaeo proponitur, qui iustitias
Abbreviated transcription (Latin):
uauerim sermonis sufficientis modũ. quasi diu¬
turnum silentium loquacitate compensem:
Uerum quia religione ⁊ beniuolentia qua me p̃¬
occupasti. ita ininsceratus es cordi meo. ut tãꝗͣ
cum amico uere colloquar: quicquid in opere
stili nr̃i utilit̾ claboratum eẽ cognoscis. dõ grãs
age:. si qua autẽ uicia mea ꝑspicis. uti carissimꝰ
amicus ignosce. eadem scilicet sinceritate di¬
lectionis mn optans medicinam. qua concedis
ad nauem currente litt̾arũ
platore. & michi in ipsius
festinatione properanti in
mente uenerunt. ne sine co¬
rollario michi rescribas:
aliqua proponam. Que
si forte lucida sunt. ⁊ michi uident᷑ obseura:
nemo prudentiũ filioꝵ qui forte de nr̃is ĩhora
lectiuncule hunis circa steterint de insipientia
mea rideat. s potiꝰ beniuolentia fr̃nę caritatis
faueat instruendo. ut efficiar uidentiũ particeps.
zex doctrma tua illuminatis mentib considantiũ

Expanded text:
uauerim sermonis sufficientis modum, quasi diuuauerim sermonis sufficientis modum, quasi diuturnum silentium loquacitate compensem. uerum quia religione et beniuolentia, qua me praeoccupasti. ita inuisceratus es cordi meo, ut tamquam cum amico nere conloquar, quicquid in opere stili nostri utiliter laboratum esse cognoscis, deo gratias age: si qua autem uitia mea perspicis, ut carissimus amicus ignosce eadem scilicet sinceritate dilectionis mihi optans medicinam, qua concedis ad nauem currente litterarum perlatore et mihi in ipsius festinatione properanti in mentem uenemnt, ne sine corollario mihi rescribas, aliqua proponam. quae si forte lucida sunt et mihi uidentur obscura, nemo prudentium filiorum, qui forte de nostris in hora lectiunculae huius circa te steterint, de insipientia mea rideat, sed potius beniuolentia fraternae caritatis faueat instruendo, ut efficiar uidentium particeps et ex doctrina tua inluminatis mentibus considerantium