comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
creuit dicens. Neminẽ iudicantes:
aut aiure cõmunionis aliquẽ sidi¬
u̾sum senserit amouentes. Aut si in¬
quinant beretici ad cõmunionẽ
sic ut ñ baptizent᷑ ad missi: inqui¬
nata ẽ tota ȩccła ꝑ illam consuetu¬
dinẽ quȩ totiens hic cõmemorat᷑.
Et sicut isti nos appellant tradito¬
res ꝓpter maiores nrõs inquibus
nichil tale quando obiecerunt ꝓba¬
re potuerunt: si hoc fit quisq qđ ẽ
ille eui cõmunicauerit: om̃s tunc
heretici facti sunt. Qđ si quisquis
dicit insanit: falsum ẽ qđ iste ait.
Qui hereticum ad cõmunionẽ sine
baptismo admitait: nec heretieos
purgat: et xp̃ianos inquinat. Aut
si hoc uerum ẽ. ñ sine baptismo ad¬
mittebant᷑: s habebant xp̃i baptis¬
mũ quã us apud heretieos datũ
et acceptũ: qui scđdm illam consuetu¬
dinẽ de qua isti conficent᷑ sic admit¬
tebant᷑. Ac ꝑ hoc recte etiã nc̃ sic ad¬
mittunt᷑. Aurelius abutica dix̃.

Expanded text:
creuit dicens: neminem iudicantes creuit dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. aut si inquinant haeretici ad communionem si non baptizantur admissi, inquinata est tota ecclesia per illam consuetudinem quae totiens hic commemoratur. et sicut isti nos appellant traditores propter maiores nostros, in quibus nihil tale quando obiecerunt probare potuerunt, si hoc fit quisque quod est ille cui communicauerit, omnes tunc haeretici facti sunt. quod si quisquis dicit insanit, falsum est quod iste ait: qui haereticum ad communionem sine baptismo admittit, nec haereticos purgat et christianos inquinat. aut si hoc uerum est, non sine baptismo admittebantur, sed habebant Christi baptismum quamuis aput haereticos datum et acceptum, qui secundum illam consuetudinem de qua isti confitentur sic admittebantur; ac per hoc recte etiam nunc sic admittuntur. Aurelius ab Utica dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
peccata ñ nisi in ȩccłȩ baptismo re¬
mittant᷑: qui hereticum sine baptis¬
mo ad cõmunionẽ admittit: utrũ¬
q contra rationem facit. Nec here¬
ticos purgat: et. xp̃ianos inquinat.
uic respondemꝰ. eccłȩ baptismũ¬
eẽ et apud hereticos quamuis ñ iͥpsi
sint in ȩccła. sicut aquã paradysi in
t̾ra egypti: quam uis ipsa ñ sit in
paradyso. Non itaq hereticos sine
baptismo ad cõmunionẽ admittimꝰ:
s qr correcti a sua ꝑu̾sitate ueniunt.
ñ eoꝵ peccata sixp̃i sacram̃ta sus¬
cipimus. De remissione aut̃ peccatoꝵ.
qđ suꝑius hoc et hic dicimꝰ. Illud
sane qđ multimo posuit dicens.
utrũq contra rationẽ facit. nec he¬
reticos mundat. et xp̃ianos inqui¬
nat: respuit primitus ac maxime
ipse cyprianꝰ. cũ sibi consentienti¬
bus collegis suis. Heq enĩ inqui¬
nari se credidit: quando talibꝰ ꝓpter
uincłm pacis cõmunicandũ ẽẽ de¬

Expanded text:
peccata non nisi in ecclesiae baptismo repeccata non nisi in ecclesiae baptismo remittantur, qui haereticum sine baptismo ad communicationem admittit utrumque contra rationem facit: nec haereticos purgat et christianos inquinat. Huic respondemus eccleesse et aput haereticos, quamuis ipsi non sint in ecclesia, sicut aquam paradisi in terra Aegypti, quamuis ipsa non sit in paradiso. non itaque haereticos sine baptismo ad communionem admittimus et, quia correcti a sua peruersitate ueniunt, non eorum peccata, sed Christi sacramenta suscipimus, de remissione autem peccatorum quod superius hoc et hic dicimus. illud sane quod in ultimo posuit dicens: utrumque contra rationem facit: nec haereticos mundat et christianos inquinat, respuit primitus ac maxime ipse Cyprianus cum sibi consentientibus collegis suis. neque enim inquinari se credidit, quando talibus propter uinculum pacis communicandum esse de
Abbreviated transcription (Latin):
habere: s remissionẽ peccatoꝵ ñ ha¬
bere. Non aut̃ ait. si heretici bapti¬
zant et baptizant᷑. s si hereticis in¬
quit in baptismo suo peccata donan¬
t᷑. sine causa ad ȩccłam ueniunt.
u̾bis possumus hanc sententiam
etiam nos uerissime dicere. Si fal¬
lacit̃ conu̾sis inbaptismo suo pec¬
cata donant᷑. sine causa ad uerã
conu̾sionẽ postea ꝑducunt᷑. Ham
cũ indie uidicii peceata sint quȩ
sint qui scło u̾bis et ñ factis renun¬
ciauerunt. de iudicio xp̃i: si sunt
remissionẽ peccatoꝵ consecuti.S
ista ratiocinatio tali conexione ꝑ¬
ficitur ut adiungamꝰ dicentes.
Debent aut̃ timere xp̃i iudiciũ et ue¬
raci corde aliquando conu̾ti. Qq
cũ fecerint: ñ eos utiq necesse ẽ
iterum baptizari. Potuerunt. gͥ
acciꝑe baptismum: et remissionem
ñ acciꝑe peccatoꝵ: aut remissis pecca¬
tis continuo rursus onerari. Sic gͦ
et heretici. Uictor agor dixit. Cũ

Expanded text:
habere, sed remissionem peccatorum non hahabere, sed remissionem peccatorum non habere. non autem ait: \'si haeretici baptizant aut baptizantur,\' sed: si haereticis, inquit, in baptismo suo peccata donantur, sine causa ad ecclesiam ueniunt. uerbis possumus hanc sententiam etiam nos uerissime dicere: \'si fallaciter conuersis in baptismo suo peccata donantur, sine causa ad ueram conuersionem postea perducuntur. nam cum in die iudicii peccata sint quae solis et non factis renuntiarunt de iudicio Christi, si sunt remissionem peccatorum consecuti.\' sed ista ratiocinatio tali conexione perficitur, ut adiungamus dicentes: \'debent autem timere Christi iudicium et ueraci corde aliquando conuerti; quod cum fecerint, non eos utique necesse est iterum baptizari.\' potuerunt igitur accipere baptismum et remissionem non accipere peccatorum aut remissis peccatis continuo rursus onerari. sic ergo et haeretici. Uictor a Gor dixit: Cum
Abbreviated transcription (Latin):
heretieos dicimus posse habere ba¬
ptismũ xp̃i : nec posterior tracditio:
quia in ea causa sunt illi supati.
N on habent gͦ isti cura nobis nefa¬
rio scelere scismatis separentur: qr
maiores nr̃i si traditores ñ fuerunt
sicut nos dicimus: ñ ẽ qd̃ ad nos
omĩno ꝑtineat. Si aut̃ traditores
fuerunt sicut ipsi dicunt: sic ad no
ñ ꝑtinet: quẽ admodũ nec ad nos
lũ ẽ crim̃ nr̃m: ex ꝓprio scismate
certũ ẽ erim̃ illoꝵ. Satius asici¬
libba dixit. Si bereticis inbaptismo¬
suo peccata donant᷑: sine causa
ad ȩccłam ueniunt. Uam cũ in die
iudicii peccata sint quȩ puniunt᷑:
nichilẽ qđ timere possint heretici
de iudicio xp̃i: si sunt remissionem
peccatoꝵ consecuti. Et hȩc poterat
etiã nr̃a ee̾ sententia. Uiderit aũt
auetor eius: quo animo dicta sit.
erbis tamen ita modificata ẽ. ut ñ
me pigeat eo animo consentire atq
sub scribere quo et ego sentio: bap¬
tismũ quidẽ xp̃i hereticos posse

Expanded text:
haereticos dicimus posse habere bahaereticos dicimus posse habere baptismum Christi, nec posterior traditio, quia in ea causa sunt ipsi superati. non habent ergo isti cur a nobis nefario scelere schismatis separentur, quia nostri maiores si traditores non fuerunt, sicut nos dicimus, non est quod ad nos omnino pertineat; si autem traditores fuerunt, sicut ipsi dicunt, sic ad nos non pertinet quemadmodum nec ad nos lum est crimen nostrum, ex proprio schismate certum est crimen illorum. Satius a Sicilibba dixit: Si suo peccata donantur, sine causa ad ecclesiam ueniunt. nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere possint haeretici de indicio Christi, si sunt remissionem peccatorum consecuti. Et haec poterat etiam nostra esse sententia; uiderit autem auctor eius quo animo dicta sit. uerbis tamen ita modificata \' est, ut non me pigeat eo animo consentire adque suscribere, quo et ego sentio baptismum quidem Christi haereticos posse
Abbreviated transcription (Latin):
sic reciꝑent᷑ et ipse cypͥanus mul¬
tis locis: et aliquot epĩ in boc con¬
cilio manifestant. Unde apparet
si heretici ñ habent baptismũ: ec¬
ribus fuisse plenã: qui eis suffra¬
gantes sic eos recipiebant. Agat᷑
gͦ causa cõmunis adũsus crimen
preuaricationis qđ negare ñ posst̃.:
et ibi aget᷑ nr̃a adu̾sus crim̃ tradi¬
tionis qđ conuincere ñ potuerunt.
S sic agamus. quasi conuincerint. Q
utriq responderimꝰ eis qui nobis o
hoc nos istis respondebimꝰ: qui no¬
bis obiciunt maioꝵ nr̃oꝵ traditio¬
tionẽ unde se isti diuiserunt nõ
mortui sumꝰ: ita ꝑmaioꝵ p̃ua¬
ricationẽ qui et nr̃i et ipsoꝵ paren¬
tes fuerunt. et nos et ipsi mortui
sumus. S quia uiuere se dicunt:
credunt qd ad eos ñ ꝑtineat illa
p̃uaricatio. Ergo nec ad nos illa tͣ¬
ditio. Et illa quidem p̃uaricatio
scd̾m illos certa ẽ. scłm nos aut̃ nec
anterior p̃uaricatio uera ẽ: quia et

Expanded text:
sic reciperentur, et ipse Cyprianus mulsic reciperentur, et ipse Cyprianus multis locis, et aliquot episcopi in hoc concilio manifestant. Unde apparet, si haeretici non habent Baptismum, Ecribus fuisse plenam, qui eis suffragantes sic eos recipiebant. Agatur ergo causa communis adversus crimen praevaricationis quod negare non possunt, et ibi agetur nostra adversus crimen traditionis quod convincere non potuerunt. Sed sic agamus, quasi convicerint: quod utrique responderimus eis qui nobis obtionem, hoc nos istis respondebimus qui nobis objiciunt majorum nostrorum traditiotionem, unde se isti diuiserunt, nos mortui sumus, ita per maiorum praeuaricationem, qui et nostri et ipsorum parentes fuerunt, et nos et ipsi mortui sumus. sed quia uiuere se dicunt, credunt, quod ad eos non pertineat illa praeuaricatio; ergo nec ad nos illa traditio. et illa quidem praeuaricatio secundum ipsos certa est; secundum nos autem nec anterior praeuaricatio uera est, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
imitate diuiserat pars donati beati
cypriani. temporibꝰ. Post passionẽ
quippe eius quadraginta et qđ er¬
currit annis ꝑ actis. traditio codicũ
facta ẽ: unde cȩꝑunt appellari tra¬
traditores. Sigͦ nos ꝓpterea tradito¬
res. quia ex traditor bꝰ sicut opinan¬
tͣ uł confingunt ex orti sumus:
ab illis p̃uaricatori bꝰ utriq ori¬
ginem ducimꝰ. Bonẽ enĩ quo dicat᷑
ñ eis cõmunicasse istos. quando
suos illos uocant: qđd conciliũ loqui¬
nr̃i inquit p̃uaricatores uerita¬
tis. hereticis suffragant᷑. Accedit
et testimoniũ cypͥani satis demon¬
strantis. qđ in eoꝵ cõmunione ꝑ¬
manserint: dicendo. Neminẽ iudi¬
cantes: aut a iure cõmunionis ali¬
quẽ si diu̾sum senserit amouentes.
psi enĩ erant qui diu̾sum sentiebant
quos iste p̃uaricatores uocat: quia
scilicet hereticis suffragabant᷑: sine
baptismo eos in ȩccłam recipiendo.
Eam quoq fuisse consuetudinẽ ut

Expanded text:
unitate diuiserat pars Donati beati unitate diuiserat pars Donati beati Cypriani temporibus. post passionem quippe eius quadraginta et quod excurrit annis peractis traditio codicum facta est, unde coeperunt appellari traditores. si ergo nos propterea traditores, quia ex traditoribus, sicut opinantur uel confingunt, exorti sumus, ab illis praeuaricatoribus utrique originem ducimus. non est enim quod dicatur non eis communicasse istos, quando suos illos uocant, quod concilium loquinostri, inquit, praeuaricatores ueritatis haereticis suffragantur. accedit et testimonium Cypriani satis demonstrantis, quod in eorum communione permanserit, dicendo: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem siIpsi enim erant qui diversum sentiebant, quos iste praevaricatores vocat, quia scilicet haereticis suffragabantur, sine Baptismo eos in Ecclesiam recipiendo. Eam quoque fuisse consuetudinem ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ cõmunicandũ. Non boc dirit:
s ait ꝓpterea decernimꝰ hereticos ẽẽ¬
baptizandos: seruans qđ pacificus
cypͥanus ante p̃struxerat dicens.
Neminẽ iudicantes: aut aiure com¬
munionis aliquem sidulsum sen¬
serit amouentes. Cũ ergo donatis¬
tȩ nobis calumpniant᷑ et nos dict
traditores. siquis existat uł iudeus
uł paganus qui lecto isto concilio
et nos et ipsos scdm eoꝵ regłas uni¬
tatis appellet p̃uaricatores: uelim
scire: adhoc tam graue crim̃ re¬
futandum atq diluendum. quomͦ
nobis agenla sit causa cõmunis.
sti eos dicunt traditores: quos ne¬
q illo tẽpore conuincere potuer̃t.
neq nunc possunt ostende: et in
eodẽ crimine ipsi ee̾ potiꝰ ostendũ¬
tͣ. Si quid adnos : Deistis certe
p̃uaricatoribꝰ quid dicemꝰ: Siem̃
nos quãuis falso ꝓpterea dicimur
traditores. quia traditoribꝰ nos
in eadẽ cõmunione successisse cri¬
minantur: preuaricatoribus illis
om̃s successimus: quia nondũ se ab

Expanded text:
e communicandum.\' non hoc dixit, sed ait: propterea decernimus haereticos baptizandos esse, seruans quod pacificus Cyprianus ante praestruxerat dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. cum ergo Donatistae nobis calumniantur et nos dicunt traditores, si quis existat uel Iudaeus uel paganus, qui lecto isto concilio et nos et ipsos secundum eorum regulas unitatis appellet praeuaricatores, uelim scire ad hoc tam graue crimen refutandum adque diluendum quomodo nobis agenda sit causa communis. isti eos dicunt traditores quos neque illo tempore conuincere potuerunt neque nunc possunt ostendere, et in eodem crimine ipsi esse potius ostenduntur. sed quid ad nos? de istis certe praeuaricatoribus quid dicemus? si enim nos quamuis falso propterea dicimur traditores, quia traditoribus nos in eadem communione successisse criminantur, praeuaricatoribus illis omnes successimus, quia nondum se ab
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ omĩ ex parte in mortalem Sic
ergo testimonii eius ȩqualis aucco¬
ritas: in cuiꝰ honore implet clarifi¬
catio domini siquid habea̾t ordo
tem poris minus. Ideo enim cum
dixisset et dm̃ patrem: addidit:
qui suscitauit illum a mortuis. ut
etiam ex hoc modo breuiter iam

Expanded text:
id est, omni ex parte immortalem. Sit ergo testimonii ejus aequalis auctoritas, in cujus honorem implet clarificatio Domini, si quid habebat ordo temporis minus. Ideo enim cum dixisset, Et Deum Patrem, addidit, qui suscitavit illum a mortuis; ut etiam ex hoc modo breviter jam
Abbreviated transcription (Latin):
sinuauit. quãtͣ et ipsa salutatio¬
ne cum dicit se apostolum non
ab hominib neq ꝑ hominem. qͦd
in nulla alia epła dixisse inueni¬
tur satis ostendit. et illos qui ita
ꝑ suadebant non et̾ a deo. s abho-¬
minib. et cetĩs apłis. quantum ad
auctoritatem testimonii euangłi¬
ci ꝑtinet: imparem se haberi non
oportere. quando quidem non ab
nouerit: Singła gͥ ab ipso epłȩ
uestibulo ꝑmitente domino et
ad iuuante studium: nrm: sic con-¬

Expanded text:
sinuavit: quanquam et ipsa salutatiosinuavit: quanquam et ipsa salutatione cum dicit se apostolum non ab hominibus, neque per hominem, quod in nulla alia Epistola dixisse invenitur satis ostendit, et illos qui talia persuadebant non esse a Deo, sed ab hominibus: et caeteris apostolis, quantum ad auctoritatem testimonii evangelici pertinet, imparem se haberi non oportere. Quandoquidem non ab noverit. Singula igitur ab ipso Epistolae vestibulo, permittente Domino et adjuvante studium nostrum, sic con
Abbreviated transcription (Latin):
rent: Aqua simulatione idem
apłs paulus eum reuocat. sicut
in hac ipsa epła docet. Talis qui¬
dem questio ẽ & in epła ad roma¬
nos: ueruntamen. uidetur aliquid
inter eẽ. quod ibi contentionem
ipsam dirimit. litemq componit.
quȩ inter eos qui ex uideis et eos
qui exgentib crediderant orta erat:
cum illi tanquam ex meritis oꝑum
legis sibi redditum ȩuangłii premi¬
um arbitrarentur. quod p̃mium
in cucumcisis tanquam in meritis
nolebant dari:cũ illi cõtra iudeis
se p̃ferre gestirent. tanquam in¬
cerfeciorib domini᷑. In hac uero
epła ad eos scribit qui iam cõmoti
erant auccoritate illorum. qui ex
uideis erant. et adobseruationes
legis cogebant. Ceꝑant enim eis cre¬
dere tanquam paulus apls non
uera p̾dicasset: quoꝰ eos circumci¬
di uͥoluisset: et ideo sic cȩpit. Miror.
quod sic tam cito tranferimini ab
eo qui uos uocauit in głam xp̃i.
inaliud ȩuangłium. Hoc ergo exor¬
dio cause questionem breuiter in¬

Expanded text:
rent. A qua simulatione idem rent. A qua simulatione idem apostolus Paulus eum revocavit, sicut in hac ipsa Epistola docet. Talis quidem quaestio est et in Epistola ad Romanos: verumtamen videtur aliquid interesse, quod ibi contentionem ipsam dirimit, litemque comprimit, quae inter eos qui ex Judaeis et eos qui ex gentibus crediderant orta erat: cum illi tanquam ex meritis operum legis sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur, quod praemium incircumcisis, tanquam immeritis, nolebant dari; illi contra Judaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectoribus Domini. In hac vero Epistola ad eos scribit qui jam commoti erant auctoritate illorum qui ex Judaeis erant et ad observationes legis cogebant. Coeperant enim eis credere, tanquam Paulus apostolus non vera praedicasset, quod eos circumcidi noluisset: et ideo sic coepit: Miror quod sic tam cito transferimini, ab eo qui vos vocavit in gloriam Christi, in aliud Evangelium. Hoc ergo exordio causae quaestionem breviter in
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis xp̃̾iani nomine. nundũ
camen tenentes ipsum gr̃ȩ benefici-¬
um. et adhuc uolentes et̃ sub oneri-¬
b legis. que dominus ds̃ imposuerat
non iusticie seruientib s peccato:
iustam scilicet legem in uistis ho-¬
minib dando. ad demonstranda
peccata eorum. non auferenda. Non
enim aufert peccata nisi grã ficł̃i. quȩ
ꝑ dilectionem operatur. Sub hac gͦ
gr̃a iam galathas constitutos. illi
uolebant constituere sub onerib
legis. ad seuerantes nichil eis prodes¬
se euangłium nisi circumciderent᷑:
et ceteras carnales iudaici ritus obser¬
uationes subirent: Et ideo paulum
apłm suspectum habere cȩperant.
a quo illis ȩuangłium predicatum
erat: tanquam non cenentem dis¬
ciplinam ceterorum apłorum. qui
gentes cogebant iudaizare. Cesse¬
rat enim talium hominum scan¬
dalis apłs petrus: & insimulationẽ
ductus erat: tanquam et ipse hoc
sentiret. nichil prodesse gentib
euangłium. nisi onera legis imple¬

Expanded text:
quamvis Christiani nomine, nondum quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus legis, quam Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato: justam scilicet legem injustis hominibus dando, ad demonstranda peccata eorum, non auferenda. Non enim aufert peccata nisi gratia fidei quae per dilectionem operatur. Sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos illi volebant constituere sub oneribus legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam caeterorum apostolorum, qui gentes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem eorum ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret, nihil prodesse gentibus Evangelium, nisi onera legis imple
Abbreviated transcription (Latin):
sum se carne uincantur. Hoc ex¬
illo sensu ẽ quo sentiebam id quod
dictum ẽ. caro concupiscit aduersus
sp̃m. &e sp̃s aduersus carnem. hȩc
enim inuicem ad uersantur ut ñ
ea quȩ uultis faciatis: ad eos ꝑtine̾:
qui sub lege sunt. nundum sub grã
Adhuc enim non intellȩxeram hȩc
uerba et illis qui sub gr̾a sunt ñ
sub lege. propterea conuenire.
quia et ipsi concupiscentias carnis
contra quas sp̃u concupiscunt. qua¬
uis eis non consentiant. nolent tam̃
ullas habere si possent. Et ideo non.
quecumq uolunt faciunt. quia
uolunt eis carere: nec possunt. Tunc
enim eas non habebunt: quando nec
corruptibilem carnem. Hic liber
sic incipit. Causa propter quam
scribit apłs ad galathas hec ẽ.¬
ausa propter quamscri¬
bit apłs ad galathas hȩc
ẽ. ut intelligant grãm
dĩ id secum agere. ut sub
lege iam non sint. Cum enim pre-¬
dicata eis eẽt ȩuangłii grã. non de¬
fuerunt quidam ex circumcisione

Expanded text:
sum se carne vincantur ; hoc exsum se carne vincantur ; hoc exillo sensu est, quo sentiebam id quod dictum est, Caro concupiscit adversusspiritum, spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis, ad eos pertinere, qui sub lege sunt, nondum sub gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causa, propter quam scribit apostolus a l Galatas, haec eCausa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione,
Abbreviated transcription (Latin):
ne uero naturȩ in qua ascendit in cȩ¬
lum etiam nunc mediator. dĩ et
grã dĩ ẽ qua nob̾ donantur peccata
utrumq ad generalem dĩ gram
ꝑti nere: quomodo in popło dĩ
aliud specialiter isrł. aliud uidas.
et tam̃ utrumq generaliter isrł
Item cum exponerem quio ergo lex.
transgressionis gra. posita ẽ: ita dis¬
tinguendum putaui. ut interroga¬
tio ẽẽt quid ergo. acdeinde respon¬
sio. lex transgressionis grã posita ẽ.
Quod quidem non abhorret a uero
s melior michi uidetur ista distinc¬
tio. ut interrogatio sit. quid ergo
lex: et inferatur responsio. transgres¬
sionis gr̾a posita ẽ. Quod autem
diri ordinatissime itaq subiun git.
quod si sp̃u ducimini non adhuc
estis sub lege. ut in telligamus eos
eẽ sub lege quorum spc̃ ita concu¬
piscit ad uersus carnem. ut non
ea que uolunt faciant. idẽ non
se teneant inuinctos incaritate
iusticiȩ: s a concupiscente ad uer¬

Expanded text:
humanae naturae, in qua ascendit in caehumanae naturae, in qua ascendit in caelum, etiam nunc mediator dei et hgratia dei est, qua nobis donantur peccata,utrumque ad generalem dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: transgressionis gratia proposita est. quod autem dixi: ordinatissime itaque subiungit: quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, ut inteesse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adver
Abbreviated transcription (Latin):
ost hunc librum ex¬
posui eiusdem apłi
epłam ad galatđs.
non carptim io ẽ aliqua p̃tmit¬
tens. s continuanter ⁊ totam:
Hanc autem expositionem uno uo-¬
lumine cõprehendi In quo illud
quod dictum ẽ. p̃riores gͦ apłi
ueraces qui non abhominib s
adeo ꝑ hominem missi sunt. ꝑ
iħm xp̃m scilicet adhuc morta¬
lem. uerax etiam nouissimus apłs
missus ẽ. propter in mortalitatẽ
dictum ẽ totum iam dm̃. quam
post resurrectionem habere cȩpit.
non propter diuinitatem semꝑ
inmortalem. aqua nun quam
recessit. inqua totus ds̃ erat. et cũ
moriturus ad huc erat. Hunc autẽ
sensum sequentia manifestant.
ad uinri enim dicens. Priores st̃
totum dm̃. id om̃i ex parte inmor¬
talem. Hoc enim dixi exponens
quod ait apłs non ab hominib
et dm̃ patrem quasi iam iħc xp̃c
non sit homo: Sequitur enim.
Qui suscitauit illum amortuis ut
hinc appareret cur dixerit neq
ꝑ hominem. Pro inde propter in¬
mortalitatem iam nunc non homo

Expanded text:
ost hunc librum exposui eiusdem apostoli epistulam ad Galatas non carptim, id est aliqua praetermittens, sed continuanter et totam; hanc autem expositionem uno uolumine conprehendi. In quo illud, quod dictum est: priores ergo apostoli ueraces, qui non ab hominibus, sed a deo per hominem missi suntistum scilicet adhuc mortalem; uerax etiam nouissimus apostmissus est, propter inmortalitatem dictum est: totum iam deum, quam post resurrectionem habere coepit, non propter diuinitatem semper inmortalem, a qua numquam recessit, in qua totus deus erat, et cum moriturus adhuc erat. hunc autem sensum sequentia manifestant. adiunxi enim dicens: priores sunttotum deum, id est omni ex parte inmortalem. hoc enim dixi, quod ait apostolus: non ab hominibus et deum patrem, quasi iam Iesus Christus non sit homo. sequitur enim: qui suscitauit illum a mortuis, ut hinc appareret, cur dixerit: neque per hominem. proinde propter inmortalitatem iam nunc non homo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m et dm̃ patrem qui sus¬
citauit illum a mortuis. et qui me¬
cum sunt om̃s fr̃s. eccłũ s galachiȩ
Qui ab hominib mittitur mendax
ẽ. qui ꝑ hominem mittitur potest
eẽ uerax: quia et ds uerax potest
ꝑ hominem mutere. Qui ergo neq
abhominib neq ꝑ hominem. s ꝑ
dm̃ mititur. ab illo uerax ẽ. qui etiã
ꝑ hominem missos ueraces facit:
Priores ergo apłi ueraces qui non ab
hominib. s adeo ꝑ hominem mis¬

Expanded text:
 et Deum Patrem, qui suscitavit illum a mortuis; et qui mecum sunt omnes fratres, Ecclesiis Galatiae. Qui ab hominibus mittitur, mendax est; qui per hominem mittitur, potest esse verax, quia et Deus verax potest per hominem mittere: qui ergo neque ab hominibus, neque per hominem, sed per Deum mittitur, ab illo verax est, qui etiam per hominem missos veraces facit. Priores ergo Apostoli veraces, qui non ab hominibus, sed a Deo per hominem mis
Abbreviated transcription (Latin):
nos non seꝑat alia creatura ide amor.
corporum: aut certe quia nos ñ
separat alia creatura a caritate dĩ.
ex eo quod nulla creatura ẽ alia in¬
ter nos et dm̃ quȩ se opponat. et
a complexii eius excludat. Supͣ
humanas enim mentes que ratio¬
nales sunt: iam nulla creatura s.
nem. et ad iecit qui ẽ suꝑ om̃s ds̃
benedictus in scła: plenissimam
fidem cõm̃dat̃. qua dnm nr̃m
et scd̾m susceptionem carnis fili¬
um hominis conficemur. et scđm
ȩternitatem uerbum in pͥncipio
dm̃ benedictum suꝑ om̃s in scła
Huiꝰ autem confessionis iudȩi quo¬
niam partem tenuerunt: refellunt᷑
adomino. Nam cum eos interro
gasset. cuius filium dicerent xp̃m¬

Expanded text:
nos non separat alia creatura, id est, amor nos non separat alia creatura, id est, amor corporum: aut certe quia nos non separat alia creatura a charitate Dei, ex eo quod nulla creatura est alia inter nos et Deum, quae se opponat, et a complexu ejus excludat. Supra humanas enim mentes quae rationales sunt, jam nulla creatura, senem, et adjecit, Qui est super omnes benedictus in saecula, plenissimam fidem commendat, quia Dominum nostrum et secundum susceptionem carnis filium hominis confitemur, et secundum aeternitatem Verbum in principio Deum, benedictum super omnes in saHujus autem confessionis Judaei quoniam partem tenuerunt, refelluntur a Domino: nam cum eos integasset, cuius filius esset Chri
Abbreviated transcription (Latin):
uiuet: Neque qui pollicetur uitam:
quia ille dat uitam eternam. Nã
temporalis uite pollicitatio: eternȩ
comparatione contempnenda ẽ.
Neq angłs separat: quia licet angłs¬
inquit de celo descendat. et ad nun¬
tiet uob p̾ter quam quod accepistis:
anathema sit. Neq principatus. ic
ẽ contrarius.
neq futura. ide temporalia. uel quȩ
delectant. uel quȩ p̾munt. uel quȩ
spem dant: uel quȩ incutiunt ti¬
morem. Leque uirtus. Et hic uir¬
tutem contrariam oporcet intellig
scđm quod dicit. nemo uasa fortis
diripiet. nisi prius alligauerit for¬
tem. Neq altitudo. neq ꝓfundũ.
Pierumq enim inanis curiositas
earum rerum quȩ inueniri non
possunt. ut frustra etiam inueni¬
untur. siue in cęlo sue in abisso se¬
parant a deo nisi caritas uncat.
quȩ ad certa spualia non uanitate
auqͣ. Quod duob modis intelligi
potest. aut uisibilis creatura quia
et nos idẽ anima creatura sumus:
s inuisibilis: ut hoc dixerit quod

Expanded text:
vivet: neque qui pollicetur vitam; vivet: neque qui pollicetur vitam; quia ille dat vitam aeternam. Nam temporalis vitae pollicitatio, aeternae comparatione contemnenda est. Neque Anginquit, de coelo descendat et annuntiet vobis, praeterquam quod accepistis, anathema sit . Neque principatus, id est, contrarius, neque futura, id est, temporalia vel quae delectant, vel quae premunt, vel quae spem dant, vel quae incutiunt timorem. Neque virtus: et hic virtutem contrariam oportet intelligi, secundum quam dicit, Nemo vasa fortis diripiet, nisi prius alligaverit fortem . Neque altitudo, neque profundum. Plerumque enim inanis curiositas earum rerum quae inveniri non possunt, aut frustra etiam inveniuntur sive in coelo sive in abysso, separat a Deo, nisi charitas vincat, quae ad certa spiritualia non vanitate alia. Quod duobus modis intelligi potest: aut visibilis creatura, quia et nos, id est anima, creatura sumus, sed invisibilis; ut hoc dixerit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mortuorum ut iam non mo¬
riantur. ante illum nulla. pꝰ
illum autem multorum scõrũ
ẽ. quos fr̾s non confunditur a¬
pellare. propter ipsam cõmuni¬
cationem humanitatis. Quod¬
autem dicit quis nos separabit
acaritate xp̃i. tribulatio an angus¬
tia. an ꝑsecutio. et cetera: ex supi¬
ore sententia pendet. ubi ait:
si tamen compatimur. ut et
głificemur:. Existimo enim quod
non sint condigne passiones hui
temporis. ad futuram głam quȩ
reuelabitur in nobis. Ad ipsam enĩ
exorͣationem. omĩs huius loci inten¬
tio directa ẽ. ne illi quib loq̃batur
ꝑsecutionib frangerentur. si uiue¬
rent: scđm prudentiam carnis. qͣua
temporalia bona appetuntur. et ci¬
mentur temporalia mala: Quod
non dixit opinor. enim: plena fide
cenuit. quod nec mors ula. nec uita
temporalis ꝓmissa. nec cetera subse¬
quentia: possunt credentem a cari¬
tate dĩ detorquere. Nemo ergo sepa¬
rat qui minatur mortem. quia qͥ
credit in xp̃oicet moriatur

Expanded text:
mortuorum ut jam non momortuorum ut jam non moriantur, ante illum nulla: post illum autem multorum sanctorum est, quos fratres non confunditur appellare propter ipsam communicationem humanitatis. autem dicit, Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? etc., ex superiore sententia pendet, ubi ait, Si tamen compatimur, ut et glorificemur: existimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis . Ad ipsam enim hortationem omnis hujus loci intentio directa est, ne illi quibus loquitur persecutionibus frangerentur, si viverent secundum prudentiam carnis, qua temporalia bona appetuntur, et timentur temporalia mala. LVIIInon dixit, Opinor enim; plena fide tenuit, quod nec mors ulla, nec vita temporalis promissa, nec caetera subsequentia possunt credentem a charitate Dei detorquere. Nemo ergo separat, nec qui minatur mortem; quia qui credit in Christo, licet moriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm propositum uocati sunt sc̃ĩ
Hoc enim propositum ad p̾scien¬
tiam & ad p̾destinationem dĩ
ꝑtinet. Nec predestinauit ali-¬
quem. nisi quem p̾sciuit credi¬
turum. et secuturum uocatio¬
nem suam: quos et electos dic̃.
Multi enim non ueniunt: cũ
uocati fuerint. Nemo autem
uenit : qui uocatus non fue
pͥmogenitus in multis fribus. satis
docet aliter intelligendum dumͣ
nrm unigenitum: aliter pͥmo¬
genitum. Nam ubi unigenitus
dicitur. fr̃s non habet: et naturalit̃
ẽ filius dĩ uerbum in pͥnci¬
pio. ꝑ quod facta sunt omnia.
Scdm susceptionem autem hominis
et incarnationis dispensationem
ꝑ quam nos etiam non naturali¬
ter filios in adoptionem filiorũ
uocare dignatus ẽ. primogenitus
dicitur. cum ad iunctione frm.
Ubi enim pͥmus dicitur: non utiq
solus. s cum secutoris fr̃ibus.
in id quod ipse precessit: Unde
et alio loco primogenitum eũ
a mortuis dicit ut sit ipse pri¬
matum cenens. Resurrectio eni

Expanded text:
secundum propositum vocati sunt: secundum propositum vocati sunt: hoc enim propositum ad praescientiam et ad praedestinationem Dei pertinet; nec praedestinavit aliquem, nisi quem praescivit crediturum et secuturum vocationem suam, quos et electos dicit. Multi enim non veniunt, cum vocati fuerint: nemo autem venit qui vocatus non fuerprimogenitus in multis fratribus, satis docet aliter intelligendum Dominum nostrum unigenitum, aliter primogenitum. Nam ubi Unigenitus dicitur, fratres non habet, et naturaliter est Filius Dei, Verbum in principio, per quod facta sunt omnia . Secundum susceptionem autem hominis et incarnationis dispensationem, per quam nos etiam non naturaliter filios in adoptionem filiorum vocare dignatus est, primogenitus dicitur cum adjunctione fratrum. Ubi enim primus dicitur, non utique solus, sed consecuturis fratribus in id quo ipse praecessit. Unde et alio loco primogenitum eum a mortuis dicit, ut sit ipse primatum tenens . Resurrectio enim
Abbreviated transcription (Latin):
inueni: significat utilem. Non
enim recte gratulamur nos inue¬
nisse. nisi quod querebamus: Er¬
go quid oremus sicut oportet
nescimus. Os̃ enim nouit et quid
nobis in hac uita expediat: et
quidpost hanc uitam daturus
sit: s ipse sp̃s interpellat pro¬
nob̃ gemitib inenarrabilib
Semere dicit sp̃m quod nos gemẽ
faciat. Cariate concitans desid̃iũ
futurȩ uitȩ. sicut dicit. Cemptat
uos dominus ds̃ nr̃. ut sciat si di¬
ligitis eum: idẽ ut scire uos faciat.
queritur uttum om̃s qui uoca¬
ci sunt: iustificentur: S alibi
legimus: multi uocati pauci uͦ
electi: Tamen quia ipsi quoq
electi utiq uocati sunt. mani¬
festum ẽ non iustificatos nisi
uocatos. quamquã non om̃s
uocatos. s eos qui scđm propo
aut̃. dĩ accipiendum ẽ non ip¬
sorum: Ipse autem exponit
quid sit scđm ꝓpositum: cum
dicit. quoniam quos ante p̾sci
uit confomes imaginis filii sui.
Non enim om̃s qui uocati sunt:

Expanded text:
inveni, significat utilem: non inveni, significat utilem: non enim recte gratulamur nos invenisse, nisi quod quaerebamus. Ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. Deus enim novit et quid nobis in hac vita expediat, et quid post hanc vitam daturus sit. Sed ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. Gemere dicit Spiritum, quod nos gemere faciat charitate, concitans desiderium futurae vitae: sicut dicit, Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum , id est, ut scire vos faciat. quaeri utrum omnes qui vocati sunt, justificentur. Sed alibi legimus, Multi vocati, pauci autem electi . Tamen quia ipsi quoque electi utique vocati sunt, manifestum est non justificatos nisi vocatos, quanquam non omnes vocatos, sed eos qui sautem Dei accipiendum est, non ipsorum. Ipse autem exponit quid sit secundum propositum, cum dicit, Quoniam quos ante praesciit conformes imaginis Filii ejus. Non enim omnes qui vocati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tione resistente: aut sollicite molestia.
iuuat infirmitatem nram. quid
enim oremus sicut oportet nescimꝰ:
cere: Quod inconsequentibus clarũ
ẽ: ubi ait. quia scđm dm̃ interpel¬
lat pro scĩs. Nos ergo quid oremꝰ
sicut oportet nescimus. duas obres
qͣuod et illuo quod futurum sꝑa¬
mus. et quod tendimus nondum
apparet: et in hac ipsa multa. pos¬
sunt nob̃ prosꝑa uidi quȩ adu̾sa
sunt. et aduersa quȩ prosꝑa. Nã
et tribulatio quando accidit ser¬
uo dĩ ad probationem uel emen¬
dationem: uidetur ñnũquam
minus intelligentib inutilis: S
si referatur ad illud quod dictum
ẽ. oa nob̃ auxilium de cribulatio¬
ne et uana salus hominum: intel¬
ligitur
quia plerumq de tribulatione
nos adiuuat ds̃. et frustra salus
opatur quȩ a liquando adu̾sa
est: cum delectatione et amore
huius uite implicat animam
dem etiam illud. Tribulationẽ
et dolorem inueni: et nomen do¬
mini inuocaui. Cum enim dicit

Expanded text:
tione resistente, aut sollicitante molestitione resistente, aut sollicitante molestijuvat infirmitatem nostram: quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, cere; quod in consequentibus clarum est, ubi ait: Quia secundum Deum interpellat pro sanctis. Nos ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus, duas ob res quod et illud: quod futurum speramus, et quo tendimus, nondum apparet; et in hac ipsa vita multa possunt nobis prospera videri quae adversa sunt, et adversa quae prospera. Nam et tribulatio quando accidit servo Dei, ad probationem vel emendationem videtur nonnunquam minus intelligentibus inutilis: sed si referatur ad illud quod dictum est: Da nobis auxilium de tribulatione; et vana salus hominis , intelligitur quia plerumque de tribulatione nos adjvuat Deus; et frustra salus optatur, quae aliquando adversa est, cum delectatione et amore hujus vitae implicat animam. Inde est et illud: Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi . Cum enim dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quȩ tantummͦ creatura dicitur
in hominib qui nondum credide¬
runt. et ideo ñdum infiliorum
dĩ numero constituti sunt conge¬
miscit et dolet. s etiam nofmet ipsi
qui credimus et sp̾s pͥmitias habem̃.
quia iam sp̃u adheremus deo ꝑfidẽ
et ideo non iam creatura s filii dĩ
appellamur: camen et ipsi in nob̾¬
met ipsis ingemiscimus: adoptionẽ
expectantes redemptionem corpo¬
ris nr̃i: hȩc enim ad optio quȩ iam
facta ẽ in his qui crediderunt: spũ.
non corpore facta ẽ. Nondum enim
etiam corpus reformatum ẽ inceles¬
tem illam mutationem: sicut sp̃s
iam mutatus ẽ reconciliatione fi¬
dĩ aberroribus conuersus ad domi¬
num: Ergo etiam inhis qui credide¬
runt expectatur ad huc illa ma¬
nifestatio quȩ incorporis resurrec¬
tione proueniet. quȩ ꝑtinet ad
quartum illum gradum ubi exto¬
to ꝑfecia pax erit. et quies sempit̾¬
na. nulla nob̃ ex aliqua parte corrup¬

Expanded text:
ipsa quae tantummodo creatura dicitur ipsa quae tantummodo creatura dicitur in hominibus qui nondum crediderunt, et ideo nondum in filiorum Dei numero constituti sunt, congemiscit et dolet: sed etiam nosmetipsi qui credimus, et spiritus primitias habemus, quia jam spiritu adhaeremus Deo per fidem, et ideo non jam creatura, sed filii Dei appellamur; tamen et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Haec enim adoptio, quae jam facta est in iis qui crediderunt, spiritu non corpore facta est. Nondum enim etiam corpus reformatum est in coelestem illam immutationem, sicut spiritus jam mutatus est reconciliatione fidei ab erroribus conversus ad Deum. Ergo etiam in iis qui crediderunt, exspectatur adhuc illa manifestatio quae in corporis resurrectione proveniet: quae pertinet ad quartum illum gradum, ubi ex toto perfecta pax erit, et quies aeterna, nulla nobis ex aliqua parte corrup
Abbreviated transcription (Latin):
orum dĩ. s camen in eis quicreaturi
erant uidebat apłs quoo dicit.
quia creatura lib̃abitur a seruitu¬
te interitus.: ut interitui non serui¬
at. cui seruiunt peccatores om̃s. Pec¬
catori enim dictum ẽ morte morie¬
ris. lib̾abitur autem in lib̾tatem
at ad lib̾tatem filiorum di ꝑfidẽ
Quȩ fides cum in ea non erat: tantũ¬
modo creatura dicebatur: et ad ip¬
sam refert quod sequitur. scimus
enim quia creatura cõgemiscit et
dolet: usq huc: Erant enim adhuc
credituri: qui etiam spũ subiace¬
bant loboriosis errorib s nequis pur¬
taret de ipsorum tantum labore
dictum ẽe. sub iungit etiam de
his qui aant crediderant. Quãꝗͣ
enim spit hõc ẽ mente seriurent
legi di. tamen quia c arne seruit᷑¬
l legi peccati: quam diu molestias
et sollicitationes mortalitatinr̾e pa¬
timur. ideo addidit dicens. non adui
bentes. et ipsi innobismet ipsis inge¬
miscimus. Non solum ergo inquit

Expanded text:
orum Dei: sed tamen in eis qui credituri orum Dei: sed tamen in eis qui credituri erant, videbat Apostolus quod dicit, quia creatura liberabitur a servitute interitus, ut interitui non serviat, cui serviunt omnes peccatores. Peccatori enim dictum est, Morte morieris . Liberabitur autem in libertatem atem gloriae filiorum Dei per fidem: quae fides cum in ea non erat, tantummodo creatura dicebatur. Et ad ipsam refert quod sequitur: Scimus enim quia creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Erant enim adhuc credituri qui etiam spiritu subjacebant laboriosis erroribus. Sed ne quis putaret de ipsorum labore tantum dictum esse, subjungit etiam de iis qui jam crediderant. Quanquam enim spiritu, hoc est, mente servirent Legi Dei, tamen quia carne servitur legi peccati , quamdiu molestias et sollicitationes mortalitatis nostrae patimur, ideo addidit, dicens: Non solum bentes, et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus. Non solum ergo, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
erimus Scimus autem quia cum
apparuerit similes ei erimus: qm̃
uidebimus eum sicutiẽ. Hanc ergo
reuelationem filiorum dĩ expec¬
tat creatura quȩ in homine nunc
uanitati subiecta ẽ. quam diu
dedita ẽ temporalib rebus: quȩ¬
de et in psalmo dicitur. homo ua¬
nitati similis fact̾us ẽ. dies eius
uelut umbra pretereunt. Deqͣ
uanitate etiam salomon loquitur
labore suo quod ipse laborat sub
sole: Dequa idem dauid dicit:
Ut quid diligitis uanitatem et que¬
ritis mendatium: Non sponte au¬
tem dicit eẽ subiectam uanitati
creaturam: quoniam penalis ẽ ista
subiectio. Non enim homo sicut
sponte peccauit: sic etiam sponte
dampnatus ẽ. Quȩ camen damp¬
natio: non sine spe reꝑationis irro¬
gata ẽ nature nr̃e: Et ideo propt̃
eum inquit. qui subiecit eam in
spe. quia et ipsa creatura liberabi¬
cur a seruitute interitus. in lib̾ta¬
tem głe filiorum dĩ. ĩdẽ etiam ipsa¬
quȩ tantum modo creatura ẽ non¬
dum ꝑfidem aggregata numero fili¬

Expanded text:
cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Hanc ergo revelationem filiorum Dei exspectat creatura quae in homine nunc vanitati subjecta est, quamdiu dedita est temporalibus rebus, de et in Psalmo dicitur: Homo vanitati similis factus est; dies ejus velut umbra praetereunt . De qua vanitate etiam Salomon loquitur,labore suo, quo ipse laborat sub sole ? De qua item David dicit: Utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? Non sponte autem dicit esse subjectam vanitati creaturam, quoniam poenalis est ista subjectio. Non enim homo sicut sponte peccavit, sic etiam sponte damnatus est: quae tamen damnatio non sine spe reparationis irrogata est naturae nostrae. Et ideo, Propter eum, inquit, qui subjecit in spe; quia et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei; id est, etiam ipsae tantummodo creatura est, nondum per fidem aggregata numero fili
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾timurad gentes. Se¬
cundum etiam ipsã domini tes¬
timonia: cum dicit. non sum mis¬
sus nisi adoues ꝑditas domus
isrł. Et iterum: Non ẽ bonum¬
sumere panes filiorum: et mit¬
t̾e canibus: Quod gentes si be¬
ne considerent: intelligunt ista
sua fide quamiam credunt oĩa
munda mundis. non se deb̃e
insultare his: siqui forte in
cõmunicationem idolorum:
nullas omĩno carnes attingere

Expanded text:
convertimus nos ad Gentes . Seconvertimus nos ad Gentes . Secundum ipsa etiam Domini testimonia, cum dicit, Non sum missus nisi ad oves perditas domus Israel; et iterum, Non est bonum panem filiorum mittere canibus . Quod Gentes si bene considerent, intelligunt ista sua fide, qua jam credunt omnia munda mundis, non se debere insultare his, si qui forte infcommunicationem idolorum nullas omnino audeant carnes attingere
Abbreviated transcription (Latin):
simum referendum. ẽ. quod suꝑĩ
dixit. non ergo blasphemetur
bonum nr̃m. hoc est enim etiam
quod nunc ait ante istam sen¬
tentiam . tu fidẽs quam habes
penes cemet ipsum habe coram
deo. ut quoniam bona ẽ hec fi¬
des qua credimus omia munda
mundis. et in ea fide nos proba¬
mus: bene utamur ipso bono
nr̃o. ne forte cum ad offendiculũ
infirmorum frm eo bono abusi
fuerimus: peccemus in fr̃s: et in
eo ipso bono nos uidicemus. cũ
scandalizamus infirmos. inqͦ
bono nos probamus cum ipsa fides
trum. gences autem suꝑ mise¬
ricordiam głificare dm̃: ad hoc
dicit. ut intelligant gentes do¬
minum xp̃m ad uideos ẽẽ mis¬
sum. et non suꝑbiant. uidȩis re¬
pellentibus: quod ad ipsos mis¬
sum ẽ. factum ẽ ut & gentib
euangłium p̃dicaretur. quod
et in actibus apłorum manifes¬
tissime scribitur. cum dicunt
apłi uideis: uobis primo oportu¬
it predicari uerbumͣ s quoniam
indignos uos iudicastis: ecce

Expanded text:
simum referendum est, quod superius simum referendum est, quod superius dixit, Non ergo blasphemetur bonum nostrum. Hoc est etiam quod nunc ait ante istam sententiam, Tu fidem quam habes penes temetipsum, habe coram Deo: ut quoniam bona est haec fides qua credimus omnia munda mundis , et in ea fide nos probamus, bene utamur ipso bono nostro; ne forte cum ad offendiculum infirmorum fratrum eo bono abusi fuerimus, peccemus in fratres; et in eo ipso bono nos judicemus, cum scandalizamus infirmos, in quo bono nos probamus, cum ipsa fides trum, Gentes autem super misericordia glorificare Deum, ad hoc dicit, ut intelligant Gentes Dominum Christum ad Judaeos esse missum, et non superbiant. Judaeis enim repellentibus quod ad ipsos missum est, factum est ut Gentibus Evangelium praedicaretur: quod et in Actibus Apostolorum manifestissime scribitur, cum dicunt Apostoli Judaeis, Vobis primum oportuit praedicari verbum; sed quoniam indignos vos judicastis, ecce
Abbreviated transcription (Latin):
interim meliore consideratio¬
ne. non de duobus hominib
michi uidetur dictum. s de
homine et de deo. Qui enim
aiternos dies udicat. homo ẽ.
otest enim hodie aliuo. cras
aliud iudicare⁊ id ẽ ut quem¬
cumq hodie malum conui¬
ctum confessũire dam nauerit.
cras bonum inueniat cum se
correxerit: uel contra. cum a¬
liquem iustum hodie lauda¬
uerit. cras inueniat deprauatũ.
Qui autem uidicat omnem di¬
em. ds̃ ẽ: quia non solum quał
quisq sit. s etiam qualis omĩ
die futurus sit: nouit. Ergo
unus quisq in suo intellectu
abundet inquit: idẽ quantũ
humano intellectui uel uni¬
cuiq homini concessum ẽ
tantum audeat iudicare.:
Qui sapit diem inquit domino
sapit. idẽ quia hoc ipsum qͦd
p̾sentem diem bene iudicat:
domino sapit. hoc ẽ autem
bene iuidicare ad diem᷑ ut no
perandum infuturum: de
cuiꝰ culpa manifesta in p̾sen
ait. beatus qui non uidicat semet¬
ipsum inquo probat: ad id potis¬

Expanded text:
interim meliore consideratiointerim meliore consideratione, non de duobus hominibus mihi videtur dictum, sed de homine et Deo. Qui enim alternos dies judicat, homo est: potest enim hodie aliud, cras aliud judicare: id est, ut quemcumque hodie malum convictum confessumve damnaverit, cras bonum inveniat cum se correxerit; contra, cum aliquem justum hodie laudaverit, cras inveniat depravatum. Qui autem judicat omnem diem, Deus est; quia non solum qualis quisque sit, sed etiam qualis omni die futurus sit, novit. Ergo, Unusquisque in suo intellectu abundet, inquit: id est, quantum humano intellectui, vel unicuique homini concessum est, tantum audeat judicare. Qui sapit, inquit, diem, Domino sapit: id est, quia hoc ipsum quod praesentem diem bene judicat, Domino sapit. Hoc est autem bene judicare ad diem, ut novus desperandum in futurum, de cujus culpa manifesta in praeseait, Beatus qui non judicat semetipsum in quo probat, ad id potis
Abbreviated transcription (Latin):
ut in his rebus quȩ possunt et
bono animo fieri et malo. iudi¬
cium deo dimitamus: nec aude¬
mus de alterius corde quod ñ
uidemus. ferre sententiam. In
his uero reb quȩ ita comp̃hen¬
duntur. ut eas bono et casto
animo non posse fieri manifes¬
cum sit: non improbatur siiui¬
dicemus. Itaq hoc quod de cibis
dicit. quia ignoratur quo ani¬
mo fiat: non uult nos e̾ẽ udices
s dm̃. De illo autem nefario stupro
uͥuxorem patris sui quidam ha¬
buerat: precepit debere uidica¬
ri. Non enim poterat ille dicere
bono animo sȩtam in mane fla¬
gitium cõmisisse. Ergo quecum¬
q facta ita manifestantur.
ut non possit dici ꝙ bono animo
fi ãt. iudicanda sunt a nobis.
Quecumq autem ita fiunt ut
quo animo fiant incertum sit:
non sunt uidicanda: s reser¬
uanda iudicio dĩ. sicut scrip¬
tum ẽ. quȩ occulta sunt deo.
que autem palam sunt: uob̃
alternos dies. alius autem ui¬
dicat omnem diem̃. sequestrata

Expanded text:
ut in his rebus quae possunt et ut in his rebus quae possunt et bono animo fieri et malo, judicium Deo dimittamus, nec audeamus de alterius corde, quod non videmus, ferre sententiam. In his vero rebus quae ita comprehenduntur, ut eas bono et casto animo non posse fieri manifestum sit, non improbatur, si judicemus. Itaque hoc quod de cibis dicit, quia ignoratur quo animo fiat, non vult nos esse judices, sed Deum: de illo autem nefario stupro, ubi uxorem patris sui quidam habuerat, praecepit debere judicari . Non enim poterat ille dicere, bono animo se tam immane flagitium commisisse. Ergo quaecumque facta ita manifestantur, ut non possit dici, Bono animo feci, judicanda sunt a nobis; quaecumque autem ita fiunt, ut quo animo fiant incertum sit, non sunt judicanda, sed reservanda judicio Dei: sicut scriptum est, Quae occulta sunt, Deo; quae autem palam sunt, vobisalternos dies, alius autem judicat omnem diem, sequestrata