comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tarde ac difficile cogerentur ẽc̃ ꝑfecti Ueruntam̃
uix quisꝗ̃ reperitur dõꝵ ñ sclectoꝵ. qͥ aliqͦ crimine
famã trax̾ in famem Uix aut̃ selectoꝵ quispiã: qui
ñ in se notam contumeliȩ insignis accoꝑit Illi ad
istoꝵ humilia oꝑa descender̃. isti milloꝵ sublimia
crimina ñ uener̃: De iano quidem ñ michi faci¬
le quicꝗ̃ occurrit. qͦd ad ꝓbrum ꝑtineat. & for¬
tasse tał fuerit. innocentiꝰ uixerit. & a facinorib fla¬
gitusq remotiꝰ. saturnũ fugientẽ benignꝰ excepit.
cum hospite partitus est regnum. ut etiam ciuita¬
tes singulas conderent. iste ianiculũ. ile saturniã:
Sedisti in culti dõꝵ om̃is dedecoris appetitores. euiꝰ
uitam minꝰ turpẽ inuenerunt: eum simulachra
monstruosa deformitate turparunt: nc̃ eum
bi frontẽ. nc̃ etiam quadrifrontẽ tanꝗͣ geminũ
facientes: An forte uoluer̃. ut qm̃ plurimi diĩ

Expanded text:
tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deforbifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tanquam geminum, facientes. An forte voluerunt, ut, quoniam plurimi dii
Abbreviated transcription (Latin):
An ut illic et̾ ñ posset: nichil aliud etiam ipsa fortuna
nͥ aduersam putanda ẽ habiusse fortunam: Sibi gͦ
aduersata ẽ: quȩ alios nobiles faciens. nobilitata nẽ:¬
R atularctur autem dus istis selectis.
qͥsꝗ̃ nobilitatis & claritudinis appetitor. & cos
dicer& fortunatos: si non cosmagis ad iniuri¬
as ꝗͣ ad honores selectos uider&: Nam & illam infir¬
mam turbã ipsa ignobilitas texit. ne obruereturob¬
ꝓbrus Ridemus quidem cũ eosuidemꝰ figmentis hu¬
manarũ opinionũ partitis int̃ sc oꝑib distributos. tãqͣ.
munus cularios uectigalium conductores. uł tã qͣ
opifices in uico argentario. ubi unum uasculum ut
ꝑfecte exeat: ꝑ multos artifices transit. cũ ab unoꝑ
fecto ꝑfici possit: Sed aliter ñ putatum est oꝑantiũ
multitudini consulendũ. nͥ ut singulas artis partes
cito ac facile discerent singuli. nc om̃s in arte una

Expanded text:
An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata nratularetur autem dis istis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una
Abbreviated transcription (Latin):
litari meruit. qͦd plures appetunt. plures eni uenerĩ
quã uirtutẽ. cur celebrata ẽ: dea minerua. & obscura¬
taẽ: dea peccunia. cũ ingnẽ humano plures alliciat
auaricia quã ꝑitia. & in eis ipsis qͥ sunt artificiosi. ra¬
ro inuenies hominẽ qͥñ habeat artem suam peccuni¬
aria mercede uenalem. plurisq pendatur semꝑ ꝓp¬
t̃ quod aliquid fit. quã id quod ꝓpt̃ aliud fit: Si gͦ
insipientis iudicio multitudinis facta ẽ dõꝵ ista sc̃¬
lectio. cur dea peccunia minerue p̃lata ñ ẽ: cũ
longe p̃ferat actio : Saltẽ certe ut dixi ipsa fortuna
quȩ sicut putant qͥ ei plurimũ tribuunt in om̃i re
dominatur. & rescunctas ex libidine magis quã
ex uͦ celebrat obscuratq. si tantum & in deos ualuit.
ut temerario iudicio suo quos uell& celebrar&. ob¬
scurar&q quos uellet. p̃cipuum locũ haber& in se¬
lectis quȩ in ipsos quosq deos tã p̃cipuę potestatis c̃

Expanded text:
litari meruit, quod plures adpetunt, plures enim Venerem litari meruit, quod plures adpetunt, plures enim Venerem quam Virtutem: quur celebrata est dea Minerua et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat auaritia quam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro inuenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede uenalem, plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Mineruae praelata non est, cum longe praeferat ratio? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis.
Abbreviated transcription (Latin):
citas ideo fortasse int̾ selectos dcos cẽ non debuit. qͦd
ad istam nobilitatẽ ñ merito. sed fortuito ꝑuene¬
rłnt. saltem int̾ illos uł potus p̃ illis fortuna ponc¬
retur. qͥ dicunt deam ñ rationabili dispositione. s
ut temere accident: sua cuiq dona conferre: Hȩ
in dus selectis tenere apicẽ debuit. in quib maxi¬
me quid possa ostendit. quando cos uidemꝰ ñ p̃cipra
uirtutt. ñ rationabili felicitate. sed temeraria sicut
eoꝵ cultores de illa sentiunt. fortunę potestate sdecꝰ¬
tos: Nam & uir dissertissimꝰ salustus. &iam ipsos des
fortassis ad tendit cum dicer& Si ꝓfecto fortuna
in omĩ re dominat᷑: ea res cunctas ex libidine ma¬
gis quã exuͦ celebrat obscuratq. Non enĩ possunt
inuenire causam. cur celebrata sit uenꝰ & obscurata
sit uirtꝰ : cũ ambarum ab istis consecrata sint numi¬
na. nec comparanda sint merita Aut si hoc nobi¬

Expanded text:
citas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod citas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuitu pervenerunt; saltem inter illos, vel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed, ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in diis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit: quando eos videmus non praecipua virtute, non rationabili felieorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis adtendit, cum diceret: \'Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque.\' Non enim possunt inuenire causam, quur celebrata sit Venus et obscurata sit Virtus, cum ambarum ab istis consecrata sint numina nec conparanda sint merita. Aut si hoc nobi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt mirabili. tanto pciores. ꝗͣ tominꝰ possunt qͦd
male cogitant obliuisci Et tamen minerua ẽ int̾
selectos dõs. mentẽ autẽ deam turba uilis oꝑuit:
Quid de uirtuit dicam. qͥd de felicitate. de quib in
quarto libro plura iam diximꝰ quas cum deas habe¬
rent: nullũ cis locũ int̃ slectos dcos dare uolucr̃. ubi
dederunt marti & orto. uni effectori mortium altĩi
quȩ minutatĩ diis plurib distributa sunt. etiã
ipsos selecꝰtos uidcamꝰ. tãꝙ̃ senatũ cũ plebe
seligendi putati sunt. multa maiora atq meliora
amministrari.ꝗ. ab illis qͥ selecti uocantur. restatar¬
bitrari ñ ꝓpter p̃stantiores in mundo ãministratio¬
nes .s qr ꝓuenit eis ut magis popłs in notescerent se¬
lectos cos. & p̃cipue nuncupatos. Unde dic̃ & iamip¬
se uarro. qͦd diis quibdam patrib & deab matri¬
b. sicut hominib ignobilitas accidiss& Sigͦ feli¬

Expanded text:
sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe sadministrari, quam ab illis qui selecti vocantur: restat arbitrari, non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia provenit eis ut populis magis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod diis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Feli
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid est opꝰ uitũno atq sentino: Qdsi ab illo
qͥ uitȩ ac sensib uniuersalit̾ p̃sidet. his quasi famu¬
lis ista carnalia. uelut extrcina & ima conmissa st̃.
itane sunt illi selecti destituti familia. ut ñ inueni¬
rent. qͥb etiam ipsi ista cõmitterent. s cũ totasua
nobilitate qua uisi sunt se legendi. opꝰ facere cũ
ignobilib cogerentur. uno selecta & regina. io¬
uis soror & coniunx : Hȩc tam̃ int̾ duca ẽ pueris.
& opꝰ facit cum deab ignobilissimis ab eona. & ad¬
cona Ibi posuer̾ & mentẽ deã : quȩ facit pucris
sdectores isti int̃ selccta numina minime posuerunt
quȩ ꝓfecto & minerue fuerat p̾strenda. cui ꝑista
minuta oꝑa pueroꝵ memoriã tribuer̃: Quis enim du¬
bit& multo meliꝰ habere bonã mentem quã memo¬
riã quantum lib& ingentẽ: Nemo enim malus ẽ
qͥ bonam hab& mentẽ. Quidã uͦ pessimi memoria

Expanded text:
et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris s muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria
Abbreviated transcription (Latin):
cognitis. & pꝰ istoꝵ dignitateꝰ neglectis Qͦd si respon¬
detur omĩum initioꝵ potestatẽ habere ianum. & idõ
om̃ium seminũ saturnũ & ideo seminationc̃ qͦq ho¬
minis ñ posse ab eiꝰ oꝑationc se iungi. om̃ium scmi¬
nũ cmittendoꝵ liberũ & libãm. & idõ his ctiã p̃¬
esse quȩ ad substituendos homin es ꝑtinent. omĩum
purgandoꝵ & pariendoꝵ iunonẽ. & ideo cã non
deet purgationib seminarũ. & partub hominũ.
querant quid respondeant de uitũno & sentino.
utrũ & ipsos uelint habere omĩum quę uiuunt¬
& sentiunt potestatẽ. Qͦd si concedunt: ad tendas
qͦ cos sublimiꝰ locaturi sint: Nã seminib nasci. in
t̾ra & ex terra est. Uiuere autẽ atq sentire. etiam
deos sy dercos opinantur: Si aut̃ dict uitũno atq
sentino hȩc sola ad tributa: quȩ in carne uiuescunt.
uniuersali oꝑi hoc mutꝰi etiam partib tribuens:

Expanded text:
cognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si responcognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo omnium seminum Saturnum et ideo seminationem quoque hominis non posse ab eius operatione seiungi, omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam et ideo his etiam praeesse. quae ad substituendos homines pertinent, omnium purgandorum et pariendorum Iunonem et ideo eam non deesse purgationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos uelint habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in carne uiuescunt uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens?
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ seminis emissionẽ uiris. Confert hocidem liba.
quȩ ceres seu uenꝰ est feminis Confert selecta uino.
& hoc ñ sola .s cũ mena filia iouis. fluores menstruos.¬
ad eiꝰ quod conceptũ ẽ in crementũ. Et confert uitũ nꝰ
obscurꝰ. & ignobilis uitam: confert sentinꝰ & ignobilis
sensũ Que duo tantũ illis reb p̃stantiora sunt. qͥto &
ipsa intellectu acratione uincuntur Sicut enim qͥra
tiotinantur & intelligunt. ꝓstcto potiora sunt his qͥsi
ne intellecty atq ratione ut peccora uuunt & senti¬
unt. ita & illa quȩ uita sensuq sunt p̃dita. his qͥ nec
uiuunt nec sentiunt. merito p̃ferunt᷑ Int̾ selectos
utiq deos uitumnꝰ uiuificator. & sentinꝰ sensificator
magis haberi debuer̃. quã ianꝰ seminis admissor. &
ẽ: nisi ad uitã sensumq ꝑ uenerint: Quȩ mune¬
ra selecta non dant᷑ a dus sclectis. sed a quibdam in¬

Expanded text:
eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruosad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam in
Abbreviated transcription (Latin):
libẽtur semine. Om̃s hi ex illis sunt: qͥ sclecti appellan¬
tur: Sed ibic̃ & dea mena. quę menstruis fluorib
fluoꝵ menstruoꝵ. in libro selectoꝵ dõꝵ ipsi inoni
idem auctor assignat. Que indus selectis ctiã regna e:
& hic tanꝗͥ uno lucina. cũ eadem mena pͥuigna sua eidẽ
cruori p̃sid& Ibi sunt & duo nescio qͥ obscurissimi. ui¬
tũnꝰ & sentinꝰ. quor alter uitã. alter sensus pucrperio
larguint᷑. Et nimirũ multo plus p̾stant. cum sint ig¬
nobilissimi: quã illi tot ꝓceres & sclecti. Nam ꝓfecto
sine uita & sensu quid ẽ illud totũ qͦd muliebri utero
geritur. nͥ nescio qͥd ab iectissimẽ limo ac pulueri cõpa¬
ma cõpulit. ubi auitũno & sentino quos fama obscura
recondit. in huiꝰ munificentię partionẽ suꝑant᷑ : Con¬
fert enĩ selectꝰ ianꝰ aditum: & quasi ianuã semini:
Confert selectꝰ saturnꝰ. sem̃ ipsũ. Confert sclectꝰ lib̃.

Expanded text:
semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt, qui selecti appellansemine liberetur. Omnes hi ex illis sunt, qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, quae menstruis fluoribus fluorum menstruorum in libro selectorum deorum ipsi Iunoni idem auctor adsignat, quae in dis selectis etiam regina est et hic tamquam Iuno Lucina cum eadem Mena priuigna sua eidem cruori praesidet. Ibi sunt et duo nescio qui obscurissimi, Vitumnus et Sentinus, quorum alter uitam, alter sensus puerperio largiuntur. Et nimirum multo plus praestant, cum sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine uita et sensu, quid est illud totum, quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum limo ac pulueri conpama conpulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentiae partitione superentur? Confert enim selectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber
Abbreviated transcription (Latin):
os certe deos selectos uarro uniꝰ libri contextione
cõmendat. lanũ. iouẽ. Saturnũ. Geniũ. mercu¬
riũ. apollinẽ. martt̃. uulcanũ. neptunu. solem.
ortum. liberĩ patrõ. tellurẽ. cererẽ. uinonẽ. lunam
duodetĩ mares. octo sunt femine Hec numina utrõ
ꝓpt̃ maiores in mundo administrationes selecta di¬
cantur an qͦd popłis magis in notuer̃. maior c̃ ciscul¬
tꝰ exibitꝰ. si ꝓpt̾a quia oꝑa maiora ab his ãministran¬
tur in mundo. ñ cos inuenaire debuimꝰ int̃ illã qͥsi
plebeiã multitudinc̃ minutis opusculis deputatã:
Nã ipse pͥmꝰ ianus cũ puerperiũ concipit᷑. unde illa
cuncta oꝑa sumunt exordiũ minutatĩ minutis dis¬
tributa numinib ad itũ aꝑit. recipiendo semini: Ibi
c̃& Saturnꝰ. ꝓpt̾ ipsum scmen: Ibi liber. qͥ marẽ effuso
seminc libãt: Ibi libã qͦ & uencrẽ uolunt. quę hoc
idem beneficiũ conftrat femine. ut ctiã ipsa emisso

Expanded text:
os certe deos selectos Varro unius libri contextione commendat: Ianum, Iouem, Saturnum, Genium, Mercurium, Apollinem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, Orcum, Liberum patrem, Tellurem, Cererem, Iunonem, Lunam, duodecim mares, octo sunt feminae. Haec numina utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicuntur, an quod populis magis innotuerunt maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea, quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos inuenire debuimus inter illam quasi plebeiam numinum multitudinem minutis opusculis deputatam. Nam ipse primum Ianus, cum puerperium concipitur, unde illa cuncta opera sumunt exordium minutatim minutis distributa numinibus, aditum aperit recipiendo semini. Ibi est et Saturnus propter ipsum semen; ibi Liber, qui marem effuso semine liberat; ibi Libera, quam et Venerem uolunt, quae hoc idem beneficium conferat feminae, ut etiam ipsa emisso
Abbreviated transcription (Latin):
sos ex aere ortos credidit: Anaxagoras uͦ eiꝰ auditor.
harũ rerũ om̃ium quas uidemꝰ effectorẽ diuinũ sen¬
sit. & dix̃ ex infinita matheria quȩ constar& ex simili¬
singula fierent. s animo faciente diuno: Diogenes qͦq
anaximenis alt̃ auditoi. aerẽ quidem dix̾ ẽt̃ rerũ mate¬
riã. dequa oiã ficrent. sed eũ ẽẽ cõpotẽ diuinȩ rationis.
sine qua ex eo nichil fieri poss&. A naxagore succesit
auditor eiꝰ archelaus. etiã ipsȩ de particulis int̾ se simili
b quib singula queq fierent. ita putauit constarȩ om̃a.
ut in ẽt̃ etiam mentẽ dicer&. quȩ corpora et̃na idẽ illas

Expanded text:
sos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor sos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit et dixit ex infinita materia, quae constaret dissimilisingula fieri, sed animo faciente diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est illas
Abbreviated transcription (Latin):
tuit: A quã tam̃ putauit rerũ ẽc̃ pͥncipiũ. & hinc om¬
na elementa mundi. ipsũq mundỹ & quę in eo gig¬
nuntur existere Nichil autt̃ huic opi. quod mundo
considerato tam mirabile aspicimꝰ. ex duma mentẽ pͣ¬
posuit: Huic successit anaximander: eꝰ auditor: muta¬
uitq de rerũ opinionẽ natura. Non eniꝰ ex una re sic̃
thales ex humore. s ex suis ꝓpͥis pͥncipiis quasq res
nasci putauit: Quȩ rerũ pͥncipia singularũ ẽc̃ credidit
infinita. & innumerabiles mundos gignere. & quetĩ¬
q in eis oriuntur: Eosq mundos modosolui. modo
itm̃ gigni existimauit. quanta quisq etate sua manc¬
re potuerit: nec ipse aliquid diuinȩ m̃ti in his rerũ oꝑi¬
b tribuens: Iste anaximenen discipulũ & successoreꝰ
reliqͥt Qui om̃s rerũ causas aeri infinito dedit. nec dõs
negauit. aut tacuit non tam̃ ab ipsis aerẽ factũ sed ip¬

Expanded text:
tuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omtuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ip
Abbreviated transcription (Latin):
uants̃ enĩ adtin& ad littãs nras grecas. quȩ lingra
int̾cetãs gentiũ clarior habetur. duo philosophoꝵ
gnã tradunt᷑ unũ italicũ. ex ea parte ita¬
liȩ que quonda magna grecia nuncupata ẽ: alteriĩ ionicuꝰ
in eis terris. ubi & nc̃ grecia nomiat᷑: Italicu genꝰ auctorẽ
habuit pytagorã samiũ. aqͦ etiã ferꝰ ipsũ philosophiȩ
nom̃ exortũ: Nã cũ antea sapientes appellarent᷑. qͥmͦ quo¬
qͥd ꝓfiteretur. philosophũ se esse respondit. id ẽstudiosỹ
mũ uidebatur: Ionici u̾ gñis pͥnceps fuit thales milesius.
unꝰ illoꝵ septẽ. qͥst̃ appellati sapientes: S illi ex uitȩ gnẽ
distinguebantur. & quib dã p̃ceptis ad benc iuuendũ ac¬
cõmodatis. iste aut̃ thales. ut successores etiã ꝓpagar&.
rerũ naturã scrutatꝰ. suasq disputationes littĩs mandars.
eminuit. maximeq ãmirabilis extitit. qͦd astrologic nu¬
meris comp̃hensis. defecłꝰ solis & lunȩ. etiã p̃dicere po¬

Expanded text:
uantum enim adtinet ad litteras Graecas, quae lingua inter ceteras gentium clarior habetur, duo philosophorum genera traduntur: unum Italicum ex ea parte Italiae, quae quondam main eis terris, ubi et nunc Grecia nominatur. Italicum genus autorem habuit Pythagoram Samium, a quo etiam ferunt ipsum philosophie nomen exortuquid se profiteretur, philosophum se esse respondit, id est studiosumum uidebatur. Ionici uero generis princeps fuit Thales Milesius, unus illorum septem, qui sunt appellati sapientes. Sed illi sex uitae genere distinguebantur et quibusdam praeceptis ad bene uiuendum adcommodatis; iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere po
Abbreviated transcription (Latin):
multa ꝑcurrere. cũ res in aperto sit: Quã obrem
nec ex hoc qͦd di i exmultis quidã selecti sunt. uł is
qui scripsit. uł eoꝵ cultores. uel dii ipsi uituꝑ andi sunt

Expanded text:
multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod di ex multis quidam selecti sunt, uel . is qui scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest id fieri quod uis: id uelis qͦd possis. ñ ideo
beatꝰ ẽ: qr patient̃ miser est Beata quippc uita siñ
amatur. non habetur. Porrosiamatur & habetur. et¬
tis omib rtb excellentiꝰ necesse ẽ ametur. qm̃ ꝓpt̃¬
hoc amandũ ẽ: quicqͥd aliud amat᷑. Porrositantũ
amatur. quantũ amari dignaẽ. non enĩ beatꝰẽ. a quo
ipsa beata uita ñ amatur ut digna ẽ. fierinon potest.
ut eam qͥ sic anat ñ et̾namudit: Tc̃ igntur beata
erit. quando eterna erit.

Expanded text:
non potest id fieri quod uis, Id uelis quod possis: num ideo non potest id fieri quod uis, Id uelis quod possis: num ideo beatus est, quia patienter miser est? Beata quippe uita si non amatur, non habetur. Porro si amatur et habetur, ceteris omnibus rebus excellentius necesse est ametur, qc amandum est quidquid aliud amatur. Porro si tantum amatur, quantum amari digna est non enim beatus est, a quo ipsa beata uita non amatur ut digna est: fieri non potest, ut eam, qui sic amat, non aeternam uelit. Tunc igitur beata erit, quando aeterna erit.
Abbreviated transcription (Latin):
uãquã sidiligentiꝰ ad tendamꝰ XXIII¬
nͥ beatꝰ ñ uiuit ut uult: & nullꝰ beatꝰ nͥ
iustꝰ. S etiam ipse iustꝰ ñ uiuit ut uult.
nͥ eo ꝑuenerit. ubi mori. falli
offendi. omino ñ possit. q sit cortũ ita semꝑ futurũ:
Hoc enĩ natura expetit. nec plene atq ꝑfecte bea¬
ta erit. nͥ ad epta qͦd expetit: Ic̃ uͦ qͥs hominũ po¬
test ut uult iuuere. quando ipsum uiuereñ ẽ
in potestate: Uiuere eni uult. & mori cogitur.
Quo modo ergo inuit ut uult: qui ñ uiuit quan¬
diu uult: Qͦa si mori uoluerit. qͦmͦ potest ut uult
uiuert. qͥnon uult uiucre : Etsi ideomori uelit.
non qͦ nolit uiuere.s. ut post morit̃ mecliꝰ uiuat.
nondũ gͦ ut uult uiuit. s cum adid quod uult mo¬
riendo ꝑuenerit. Uerum ecce uiuat ut uult. qm̃
sibi ex torsit. sibiq imꝑauit. non uelle quod ñ po¬
test. atq hoc uelle quod potest. sicut ait terentiꝰ. qm̃

Expanded text:
uamquam si diligentius adtendamus, niuamquam si diligentius adtendamus, nisi beatus non uiuit ut uult, et nullus beatus nisi iustus. Sed etiam ipse iustus non uiuet ut uult, nisi eo peruenerit, ubi mori falli offendi omnino non possit eique sit certum ita semper futurum. Hoc enim natura expetit, nec plene adque perfecte beata erit nisi adepta quod expetit. Nunc uero quis hominum potest ut uult uiuere, quando ipsum uiuere non est in potestate? Viuere enim uult, mori cogitur. Quo modo ergo uiuit ut uult, qui non uiuit quamdiu uult? Quod si mori uoluerit, quo modo potest ut uult uiuere, qui non uult uiuere? Et si ideo mori uelit, non quo nolit uiuere, sed ut post mortem melius uiuat: nondum ergo ut uult uiuit, sed cum ad id quod uult moriendo peruenerit. Verum ecce uiuat ut uult, quoniam sibi extorsit sibique imperauit non uelle quod non potest, adque hoc uelle quod potest, sicut ait Terentius: Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ex uulnert. Non aũ optinendo sed ñ sentiendo ñ
mouere corpꝰ eo ꝓbabatur. quod tam qͣm in defunc¬
to nulsꝰ inuenicbat᷑ anhelitꝰ. hominũ tam̃ uoces si
clariꝰ loqͥrent᷑. tanquã de longinqͦ se audire postea
referebat Cũ itaq corpꝰ etiam nc̃ qͥb dã lic& in
carne corruptibili hanc erumpnosam ducentib
uitã. ita in plerisq motionib ut affectionib extͣ
usitatũ naturȩ modũ mirabilit̾ seruiat. qͥd cause
ẽ ut ñ credamꝰ ante in oboedientie peccatũ cor¬
ruptionisq suppliciũ. ad ppagandã ꝓlem sine
ulla libidine seruire uoluntati humanȩ̨ meri
bra potusse : Donatꝰ ẽ itaq hõ sibi qr deseruit
dm̃ placendo sibi. & ñ oboediens dõ. ñ potuit oboe¬
dire nec̃ sibi Hinc eudentior miseria. qͥ homo ñ
uiuit ut uult Nam si sic̃ uell& uiuer&. bcatum
se putar& Sed nec sic tam̃ eẽt: si turpit̃ uiug&:¬

Expanded text:
ex vulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non ex vulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus eo probabatur, quod tanquam in defuncto nullus inueniebatur anhelitus; hominum tamen voces si clarius loquerentur, tanquam de longinquo se audisse postea referebat. Quum itaque corpus etiam nunc quibusdam, licet in carne corruptibili hanc erumnosam ducentibus vitam, ita in plerisque motionibus et affectionibus extra vsitatum nature modum mirabiliter seruiat; quid cause est, vt non credamus ante inobedientie peccatum et corruptionisque supplicium ad propagandam prolem sine ulla libidine seruire uoluntati humanae humana membra potuisse? Donatus est itaque homo sibi, quia deseruit Deum placendo sibi, et non oboediens Deo non potuit oboedire nec sibi. Hinc euidentior miseria, qua homo non uiuit ut uult. Nam si ut uellet uiueret, beatum se putaret; sed nec sic tamen esset, si turpiter uiu
Abbreviated transcription (Latin):
peccoꝵq & alioꝵ quoꝵ lib& hominũ sic imitantur
atq expͥmunt. ut nͥ uideantur disceri omĩno ñ possint
Honnulli ab imo sine pudore ullo. itanumeros os
ꝓarbitrio sonitꝰ edunt. ut exilla etiam parit cantare
uideantur. Ipse sum exꝑtꝰ. sud are hominẽ solere cũ
uellet Notum est quosdã flere cũ uolunt. atq u¬
bertim lacrimas fundert lamillud multo ẽ inere¬
dibilius quod pleriq fr̃s memoria recentissima exp¬
ti sunt: Presbit̃ quidã fuit nomine restitutꝰ. in par
rochia calamonsis ecclẽ qͥndo e placebat. rogabat᷑
aũ ut hoc facer& abeis quirẽ mirabilẽ coram sci¬
re cupiebant. ad unitatas qͥsi lam̃tantis cuiꝰ lib& ho¬
minis uoces ita se auftrebat a sensib. & iacebat simil¬
limꝰ mortuo. ut ñ solum bellicantes atq repugnan¬
tes minime sentir&. s aliquando etiam si igneure¬
retur: ad moto sinc ullo doloris sensu. nͥ postmodũ

Expanded text:
pecorumque et aliorum quorumlibet hominum sic imitantur pecorumque et aliorum quorumlibet hominum sic imitantur adque exprimunt, ut, nisi uideantur, discerni omnino non possint. Nonnulli ab imo sine putore ullo ita numerosos pro arbitrio sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare uideantur. Ipse sum expertus sudare hominem solere, cum uellet. Notum est quosdam flere, cum uolunt, adque ubertim lacrimas fundere. Iam illud multo est incredibilius, quod plerique fratres memoria recentissima experti sunt. Presbyter fuit quidam Restitutus nomine ifl paroecia Calamensis ecclesiae. Quando ei placebat rogabatur autem ut hoc faceret ab eis, qui rem mirabilem coram scire cupiebant, ad imitatas quasi lamentantis cuiuslibet hominis uoces ita se auflimus mortuo, vt non solum vellicantes atque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam si igne vreretur admoto sine vllo doloris sensu nisi postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Numquid quia id non potest homo. ideo cye¬
ator qͥb uoluit animantib donare᷑ potuit: Sic
ergo & ipse homo potuit oboedientiã etiã inferioꝵ
habere m̃broꝵ. qͣm sua in oboedientia ꝑdidit Heq
enundõ difficile fuit. sicillũ condere ut in eius carne
etiã illud ñ nͥ eiꝰ uoluntate mouerit᷑. qͦͥd nc̃nͥ libidine
mouet᷑ Nam & hominũ quorundã naturas noui¬
mꝰ multũ cetis dispares. & ipsararitate mirabiles.
ñ nulla ut uolt̃ de corpore facientiũ. qͦ alii nullomͦ
posst̃. & audita uix credunt Sunt enĩ qͥ& aures
moueanrt. uł singlãs. uł ambas simul. sunt qͥto¬
tã cesariem capite in moto quantũ capilli occupass
deponunt ad frontẽ reuocantq cũ uolunt. Sunt qͥ
coꝵ qͥ uorauerint in credibilit᷑ plurima & uaria pau¬
lulũ p̾cordus contrectatis. tamqͥm de sacculo quoꝗ
placuerit integerrimũ ꝓferunt Quidã uoces auisĩ

Expanded text:
ant. Numquid quia id non potest homo, ideo Creant. Numquid quia id non potest homo, ideo Creator quibus uoluit animantibus donare non potuit? Sic ergo et ipse homo potuit oboedientiam etiam inferiorum habere membrorum, quam sua inoboedientia perdidit. Neque enim Deo difficile fuit sic illum condere, ut in eius carne etiam illud non nisi eius uoluntate moueretur, quod nunc nisi libidine non mouetur. Nam et hominum quorundam naturas nouimus multum ceteris dispares et ipsa raritate mirabiles nonnulla ut uolunt de corpore facientium, quae alii nullo modo possunt et audita uix credunt. Sunt enim, qui et aures moueant uel singulas uel ambas simul. Sunt qui totam caesariem capite inmoto, quantum capilli occupant, deponunt ad frontem reuocantque cum uolunt. Sunt qui eorum quae uoratterint incredibiliter plurima et uaria paululum praecordiis contrectatis tamquam de sacculo quod placuerit integerimum proferunt. Quidam uoces auium
Abbreviated transcription (Latin):
nutũ quę compactis articulata ossib sic̃ manꝰ & pe¬
des & digitos. uerum illa que mollib remissa st̃
neruis cũ uolumꝰ mouemꝰ. agitando & porrigen¬
do ꝓducimꝰ. & torquendo flectimꝰ. & constringen¬
doduramꝰ. sic̃ ea sunt quȩ in ore ac facie quantũ
potest uoluntas mou&. Pulmones deniq ipsi om̃i¬
um nisi medullarũ mollissimi uiscerũ & obhoc
antro pectoris cõmimiti. ad spm ducendũ. acre¬
mitendũ uocemq emittendã. seu modificandã.
sic̃ folles fabroꝵ uł organoꝵ flantis. respiran¬
tis. loquentis. clamantis. cantantis. seruiunt uo¬
luntati Omitto qͦd animalib quib dã natura¬
lit̃ inditũ ẽ. ut tegmen qͦ corpꝰ om̃e uestitur. siqͥd
in quocumq loco eiꝰ senserint ambigendũ. ibi tan¬
tũ moueant ubi sertiunt. Nec solũ insidentes mus¬
cas. uerũ etiã herentes hastas cutis tremore discuti¬

Expanded text:
nutum, quae conpactis articulata sunt ossibus, sicut manus et penutum, quae conpactis articulata sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, uerum etiam illa, quae mollibus remissa sunt neruis, cum uolumus, mouemus agitando et porrigendo producimus et torquendo flectimus et constringendo duramus, sicut ea sunt, quae in ore ac facie, quantum potest, uoluntas mouet. Pulmones denique ipsi omnium, nisi medullarum, mollissimi uiscerum et ob hoc antro pectoris communiti, ad spiritum ducendum ac remittendum uocemque emittendam seu modificandam, sicut folles fabrorum uel organorum, flantis, respirantis, loquentis, clamantis, cantantis seruiunt uoluntati. Omitto quod animalibus quibusdam naturaliter inditum est, ut tegmen, quo corpus omne uestitur, si quid in quocumque loco eius senserint abigendum, ibi tantum moueant, ubi sentiunt, nec solum insidentes muscas, uerum etiam haerentes hastas cutis tremore discuti
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Uusquis gͦ ad ba litas impudicꝰ accedit.
culpã refugiat. ñ naturã. Facta denota suȩ tur¬
pitudinis. n uerba nr̃e necessitatis In qͥb mͥ faci¬
lume pudicꝰ & religiosus lector uł auditor ignoscii
donec infidelitatem refellã. ñ de fide rerũ in exꝑ¬
tarũ. s de sensu exꝑtarũ argum̃tantẽ. Legit enihȩc
sine offensione. qͥnͣ exhorr& apłm horrenda femi¬
narũ flagitia rep̾hendentẽ. quȩ in mutauer na
taralẽ usum in eũ usũ qui ẽ contra naturã. Precipue
qr nos ñ dampnabilẽ obscenitatẽ nc̃ sic̃ ille cõme¬
moramꝰ atq rep̃hendimꝰ .s in explicandis quantũ
possumꝰ humanę generationis affectib uerba tam̃
sic̃ ille obscena uitamꝰ: x x ii¬
f minar& igitur ꝓlem uir. susciper& geni
quantũ opꝰ eẽt uoluntate motisñ libidine
concitatis Neq enĩ ea sola menbra mouemꝰ ad

Expanded text:
tibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus accedit, tibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non uerba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et religiosus lector uel auditor ignoscit, donec infidelitatem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret apostolum horrenda feminarum flagitia reprehendentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non damnabilem obscenitatem nunc, sicut ille, commemoramus adque reprehendimus, sed in explicandis, quantum possumus, humanae generationis effectibus uerba tamen, sicut ille, obscena uitamus. minaret igitur prolem uir, susciperet femina quantum opus esset, uoluntate motis, non libidine concitatis. Neque enim ea sola membra mouemus ad
Abbreviated transcription (Latin):
tatis imꝑio. sinc quib illa que contra uoluntatẽ
libidinc concitantur. id quod appetunt implere
ñ possunt. pudicicia custoditur. ñ amissa s non
ꝑmissa delectatione peccati. Hunc renisum. hanc
repugnantũ. hanc uoluntatis & lididinis rixam.
uł certe hanc uoluntatis sufficientiã. & libidinis
indigentiã. ꝓcul dubro nisi culpabilis in oboedicn¬
tia poenali in oboedientia plecteretur. in paradiso
nuptiȩ ñ haberent. s uoluntati menbra ut ceta cuncꝰ¬
ta scruirent. ita genitale aruũ uasin hoc opꝰ creatũ
seminar&. ut nc̃ terrã manꝰ: Et quod modo debac
rt nobis uolentib diligentiꝰ disputare uercundia
resistit. & compellit ueniam honore p̃fato apudi¬
cis aurib poscert. curid fier& nulla causa eẽt.
s in om̃a quȩ de huiꝰ modi menbris sensum cogi¬
tantis ad tingerent. sine ullo timore obscenitatis
nestũ ec̃t. quã de aliis cum loquim᷑ corporis par¬

Expanded text:
tatis imperio, sine quibus illa, quae contra uoluntatem tatis imperio, sine quibus illa, quae contra uoluntatem libidine concitantur, id quod adpetunt inplere non possunt, pudicitia custoditur, non amissa, sed non permissa delectatione peccati. Hunc renisum, hanc repugnantiam, hanc uoluntatis et libidinis rixam uel certe ad uoluntatis sufficientiam libidinis indigentiam procul dubio, nisi culpabilis inoboedientia poenali inoboedientia plecteretur, in paradiso nuptiae non haberent, sed uoluntati membra, ut cetera, ita cuncta seruirent. Ita genitale aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus, et quod modo de hac re nobis uolentibus diligentius disputare uerecundia resistit et conpellit ueniam honore praefato a pudicis auribus poscere, quur id fieret nulla causa esset, sed in omnia, quae de huius modi membris sensum cogitantis adtingerent, sine ullo timore obscenitatis nestum esset, quam de aliis cum loquimur corporis par
Abbreviated transcription (Latin):
caciter imꝑat. ut om̃i nonon liberat. nec om̃imo¬
do corpori. ut pudenda menbra uoluntas potius¬
quã libido cõmoueat. Qd sita eẽt. pudenda non
c̃ẽnt. Nc̃ uero pudet animum resisti sibi a corpo¬
re. qͦdci natura inftriore subiectum est In aluis qͥp i¬
pe affectionib cum sibi resistit. ideo minꝰ pudet.
qr cum ascipso uincitur ipse se iuncit: & si in or¬
dinate atq uiciose qr exhis partib quȩ racioni
subici debent tam̃ a partib sus. ac ꝑhoc ut dic¬
tum ẽ.: ascipso uincitur: Nam cũ ordinate se
animꝰ uincit. ut irracionales motꝰ eiꝰ mentiracio¬
niq subdantur. si tam̃ illa dõ subdita ẽ: laudis
atq uirtutis ẽ : minꝰ tam̃ pudet cum sibi animus
ex uiciosis suis partib ñ optemperat. quã cũ ei
corpꝰ quod altm̃ ab illo esł. atq infra illũ est. &
cuiꝰ sinc illonatura ñuiuit. uolenti. iubentiq
ñ cedit: Sedcum alia menbra retinentur uolun¬

Expanded text:
caciter imperat, ut omnino non libeat; nec omnimocaciter imperat, ut omnino non libeat; nec omnimodo corpori, ut pudenda mequam libido commoueat; quod si ita esset, pudenda non essent. Nunc uero pudet animum resisti sibi a corpore, quod ei natura inferiore subiectum est. In aliis quippe adfectionibus cum sibi resistit, ideo minus pudet, quia, cum a se ipso uincitur, ipse se uincit; etsi inordinate adque uitiose, quia ex his partibus, quae rationi subici debent, tamen a partibus suis ac per hoc, ut dictum est, a se ipso uincitur. Nam cum ordinate se animus uincit, ut inrationabiles motus eius menti rationique subdantur, si tamen et illa Deo subdita est, laudis adque uirtutis est. Minus tamen pudet, cum sibi animus ex uitiosis suis partibus non obtemperat, quam cum ei corpus, quod alterum ab illo est adque infra illum est et cuius sine illo natura non uiuit, uolenti iubentique non cedit. Sed cum alia membra retinentur uolun
Abbreviated transcription (Latin):
& pedes mouemꝰ cũ uolumꝰ ad ea quȩ his menbra
agenda sunt. sine ullo renisu tanta felicitate.
quanta & in nobis & in aliis uidemꝰ maxime in ar¬
dam infirmicrẽ tardioremq naturã agilior acces¬
sit industria. & ñeredimꝰ adopꝰ generationis filioꝵ
si libido ñ fuisset quę peccato in oboedientię retribu¬
ta ẽ. ob oedient̃ hominib ad uoluntatis nutũ. si¬
milit̾ ut cetã potuisse illa menbra seruire : Nonne
cicero in libris de re publica cũ de impioꝵ diffcren¬
tia disputara. & huꝰ rei similitudinam ex natura
hominis ad sumer&. ut filiis dix̾imꝑari corporis¬
menbris ꝓpt̾ oboediendi facilitatt. uiciosas uͦ ani¬
mi partes ut seruos a suꝑiori parte imꝑio coherceri :
Etutiq ordine naturali animus ante ponitur cor¬
pori. & tam̃ ipse animꝰ imꝑat corpori faciliꝰ quam
gis erubescenda existit. quo animꝰ in ea nec sibi effi¬

Expanded text:
et pedes mouemus, cum uolumus, ad ea quae his membris et pedes mouemus, cum uolumus, ad ea quae his membris agenda sunt, sine ullo renisu, tanta facilitate, quanta et in nobis et in aliis uidemus, maxime in ardam infirmiorem tardioremque naturam agilior accessit industria; et non credimus ad opus generationis filiorum, si libido non fuisset, quae peccato inoboedientiae retributa est, oboedienter hominibus ad uoluntatis nutum similiter ut cetera potuisse illa membra seruire? Nonne Cicero in libris de re publica, cum de imperiorum differentia disputaret et huius rei similitudinem ex natura hominis adsumermembris propter obediendi facilitatem: vitiosas vero animi partes ut servos asperiore imperio coerceri? Et utique ordine naturali animus anteponitur corpori, et tamen ipse animus imperat corpori facilius quam s erubescenda existit, quod animus in ea nec sibi effi
Abbreviated transcription (Latin):
coituros nec generaturos siñ peocassent.
quid dic̃. nͥ ꝓpt̃ numcrositatẽ scõꝵ necessa¬
riũ hominis fuisse peccatũ : Si
enĩ non peccando soli remancrent. qr sic putant nisi
peccassent generare non possent. ꝓfecto ut non soli
duo iusti homines possent eẽ s multi. necessariũ pec¬
catũ fuit: Qͦd si credere absurdũ c̃. illud potiꝰ ẽ cre¬
dendũ. qͦd scõꝵ ninnerꝰ quantus illi complende suf¬
ficit beatissime ciuitati tantus existera. & si nemo
peccass&. quantꝰ nc̃ ꝑ di grãm de multitudine col¬
ligitur peccatoꝵ. quo usq filii huiꝰ scli generant
& generantur Et ideo ille nuptię dignę felicitate
paradisi si petcatũ ñ fuiss&. & diligendam ꝓlem
gignerent. & pudendã libidinc̾ ñ haberent. Sed qͦ
mõdo id fieri posset: nc̃ non ẽ quo demonstritur exẽ¬
plo. Nec ideo tam̃ in credibile deb& uideri etiam
illud unũ sine ista libidine uolũptati potuisse ser¬
uire. cui tot menbra nc̃ seruiunt. At uero manꝰ

Expanded text:
coituros nec generaturos, nisi peccassent, quid dicit, nisi propter numerositatem sanctorum necessarium hominis fuisse peccatum? Si enim non peccando soli remanerent, quia, sicut putant, nisi peccassent, generare non possent: profecto ut non soli duo iusti homines possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit. Quod si credere absurdum est, illud potius est credendum, quod sanctorum numerus quantus conplendae illi sufficit beatissimae ciuitati, tantus existeret, etsi nemo peccasset, quantus nunc per Dei gratiam de multitudine colligitur peccatorum, quo usque filii saeculi huius generant et generantur. Et ideo illae nuptiae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent et pudendam libidinem non haberent. Sed quo modo id fieri posset, nunc non est quo demonstretur exemplo. Nec ideo tamen incredibile debet uideri etiam illud unum sine ista libidine uoluntati potuisse seruire, cui tot membra nunc seruiunt. An uero manus
Abbreviated transcription (Latin):
re. siue adiutorio uestui & alimentoꝵ in potes¬
tate ñ ẽ. non aut̃ in ea uiuere in potestate ẽ. qͦd
faciunt qui se ipsos necant. ita bene uiuere sine
aduitorio dĩ. etiam in paradiso non erat in po¬
testate: erat aũ in potestate male uiuere. sed beati¬
tudine non ꝑ mansura. & pena iustissima in se¬
cutura Cũ igitur huiꝰ futuri casus humani ds
non eẽt ignarꝰ. cur eũ ñ siner& inuidi anglĩ ma¬
lignitate temptari. nullo modo quidem quod
uinceretur incertꝰ. sed nichil ominus p̃scius. qͦd
ab eiꝰ semine ad uito sua grã idem ipsę diabolus
fuerat sc̃oꝵ glã maiore uincendus Ita factũ ẽ.
ut nec dm̃ aliquid futuroꝵ later&. nec prescien¬
do quemqͣm peccare compeller&. & quid mĩ eẽt
int̃ ꝓpͥam cuiusq p̃sumptionẽ. & suã tuitionẽ
anglĩce. & humane racionali creaturȩ conseqͣn¬

Expanded text:
re sine adiumentis alimentorum in potesre sine adiumentis alimentorum in potestate non est, non autem in ea uiuere in potestate est, quod faciunt qui se ipsos necant: ita bene uiuere sine adiutorio Dei etiam in paradiso non erat in potestate; erat autem in potestate male uiuere, sed beatitudine non permansura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani Deus non esset ignarus, quur eum non sineret inuidi angeli malignitate tentari? nullo modo quidem quod uinceretur incertus, sed nihilo minus praescius quod ab eius semine adiuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria maiore uincendus. Ita factum est, ut nec Deum aliquid futurorum lateret, nec praesciendo quemquam peccare conpelleret et, quid interesset inter propriam cuiusque praesumtionem et suam tuitionem, angelic
Abbreviated transcription (Latin):
diantur. magna oꝑadñi. ex qͥsita in om̃s uoluntates
eiꝰ. qm̃ qͥ ꝓuident᷑ atq om̃ĩpotent᷑ suacuiq distribuit.
ñ solũ bonis. uerũ etiam malis bene uti nouit. Ac ꝑ
hoc ꝓpt̾ meritũ pͥmę malȩ uoluntatis. ita dãpnato
haberet. bene utens ds curñ ꝑmitter&. ut ab illo
primꝰ homo qͥ rectu÷. hoc ẽ bonę uoluntatis creatꝰ
fuerat tẽptaretur. quandoquidem sic erat institutꝰ.
ut side aduitorio dĩ fider& bonꝰ homo. malũ an¬
glm̃ uincer&. siaut̃ creatorẽ atq adiutorẽ dm̃
suꝑbe sibi placendo deserer& uinceretur. meritũ
bonum habens in adnita diuinatꝰ uoluntate rec¬
ta. malũ uͦ in descrente dm̃ uoluntatt ꝑuersa.
quia & ipsũ fidere de adiutorio dĩ. non quidẽ
posset sine aduitorio di: Nec tam̃ ideo abhis
diuine gr̃ȩ beneficiis sibi placendo recedẽ. non
habebat in potestait Nam sic̃ in hac carne uiue¬

Expanded text:
diantur magna opera Domini, exquisita in omnes uoluntatesdiantur magna opera Domini, exquisita in omnes uoluntatesiam qui prouidenter adque omnipotenter sua cuique distribuit, non solum bonis, uerum etiam malis bene uti nouit. Ac per hoc propter meritum primae malae uoluntatis ita damnato haberet, bene utens Deus quur non permitteret, ut ab illo primus homo, qui rectus, hoc est bonae uoluntatis, creatus fuerat, tentaretur? Quando quidem sic erat institutus, ut, si de adiutorio Dei fideret bonus homo, malum angelum uinceret; si autem creatorem adque adiutorem Deum superbe sibi placendo de- \' sereret, uinceretur; meritum bonum habens in adiuta diuinitus uoluntate recta, malum uero in deserente Deum uoluntate peruersa. Quia et ipsum fidere de adiutorio Dei non quidem posset sine adiutorio Dei, nec tamen ideo ab his diuinae gratiae beneficiis sibi placendo recedere non habebat in potestate. Nam sicut in hac carne uiue
Abbreviated transcription (Latin):
ri. utrarũq ordinatori: non defuit utiq consi¬
lium. quo certũ numerũ ciuium insua sapien¬
tia p̃destinatũ. etiã ex dampnato genere hu¬
mano suȩ ciuitatis impler&. Non eos iam
ineritis quando quidem uniuersa massa .tã qͣm
in uiciata radice dampnata ẽ. sed gr̃ã discer¬
nens. & liberatis non solũ de se ipsis. ucrũ etiã
de non liberatis quid eis largiatur ostendens:
Non enĩ debita sed gratuita bonitate. tc̃ se quisq
agnoscit. erutũ multis malis cum ab eorum
hominũ consortiofit immunis. cum quib illi
usta eẽt pena cõmunis Cur gͦ non crear&
as. quos peccaturos et̃ p̃sciuit. quando quidẽ
in es & excis & quid eoꝵ culpa mereritur: &¬
qͥdsua gr̃a donaretur possetostendere. nec sub illo cre¬
atore & dispositore. ꝑuersa in ordinatio delinquen¬
tiũ. rectum ꝑuerter& ordinem rerũ: Proinde pec
catores & angli̾ & homines. nichil agunt qͦ impe¬

Expanded text:
ri, utrarumque ordinatori, non defuit utique consiri, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum ciuium in sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae ciuitatis inpleret, non eos iam meritis, quando quidem uniuersa massa tamquam in uitiata radice damnata est, sed gratia discernens et liberatis non solum de ipsis, uerum etiam de non liberatis, quid eis largiatur, ostendens. Non enim debita, sed gratuita bonitate tunc se quisque agnoscit erutum malis, cum ab eorum hominum consortio fit inmunis, cum quibus illi iusta esset poena communis. Quur ergo non crearet Deus, quos peccaturos esse praesciuit, quando quidem in eis et ex eis, et quid eorum culpa mereretur, quid sua gratia donaretur, posset ostendere, nec sub illo creatore ac dispositore peruersa inordinatio delinquentium rectum peruerteret ordinem rerum? catores, et angeli et homines, nihil agunt, quo inpe