comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cha habere sed plurima: Error autẽ
et culpa ruuenum uilissimarũq fe
minarum. qui ꝑ noctem sepe depre¬
henditur. non ẽ religiosis hominibꝰ
imputandus: quia et in uigiliis pas¬
chȩ tale aliquid fieri plerumq coniuĩ¬
citur: et tamen paucorum culpa ñ
p̃iudicat religioni: qui absq uigili¬
is possunt errare uel in suis uł ĩ alie¬
nis domibus: Apłoꝵ. fidem iudȩ pro¬
ditio non destruxit: et nr̃as gͦ uigi¬
lias male aliorũ uigiliȩ non destru¬
ant: qum potiꝰ pudiciciȩ uigilare co¬
gantur. qui libidini dormiunt: Qd̃
enim semel fecisse bonum ẽ: ñ potest
malũ eẽ. si frequentius fiat: Aut si a¬
liqua culpa uitanda ẽ: non exeo qđ
sepe. sed exeo quod fiat aliquando eul¬
pabile ẽ Non uigilemꝰ itaq diebus
paschȩ. ne expectata dii ad ulteroꝵ
desidia compleantur: ne occasionẽ
peccandi uxor. inueniat: ne mari¬
tali non possit recludi claue: Arden¬

Expanded text:
cha habere, sed plurima. Error 396 autem cha habere, sed plurima. Error 396 autem et culpa juvenum vilissimarumque mulierum, qui per noctem saepe deprehenditur, non est religiosis hominibus imputandus: quia et in vigiliis Paschae tale quid fieri plerumque convincitur, et tamen paucorum culpa non praejudicat religioni; qui et absque vigiliis possunt errare vel in suis, vel in alienis domibus. Apostolorum fidem Judae proditio non destruxit. Et nostras ergo vigilias malae aliorum vigiliae non destruent: quin potius pudicitiae vigilare cogantur, qui libidini dormiunt. Quod enim semel fecisse bonum est, non potest malum esse, si frequentius fiat: aut si aliqua culpa vitanda est, non ex eo quod saepe, sed ex eo quod fit aliquando culpabile est. Non vigilemus itaque diebus Paschae, ne exspectata diu adulterorum desideria compleantur; ne occasionem peccandi uxor inveniat, ne maritali non possit recludi clave. Arden
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam.ne ⁊ in hoc qͣsi reꝑtor noui
sceleris głeris. tertullianus uire
piacũ uocat: rectissimo noĩe. quia
arcuato uulnere ĩ eccłiȩ corpꝰ ue.¬
nena diffundit. quȩ olĩ appellat᷑
canina heresis: et multo tẽpore
dormiens uel sepulta. nc̃ a dormitã¬
tio suscitata ẽ Miror quod ñ dicas
nequaquã ꝑpetranda martyria:
Deum enim qui sanguinem tauroꝵ
hominum ñ requirere: Qđ cum
dixeris: immo si ñ dixeris: ita ha¬
beberis quasi dixeris: Qui enim
reliquias martyrũ asseris ẽẽ cal¬
candas : ꝓhibes sanguinẽ fundi.
qui mullo honore condignus est:
De uigiliis & ꝑ noctationibꝰ in basilieis
epła quã ante hoc fere biennrũ scõ
ripario prbo scripseram. respondi bre¬
uiter: Quod si icleo eas estimas respu¬
endas. ne sepe uideamur pascha ce¬
lebrare. et ñ sollempnes post annũ
exercere uigilias: gͦ et die dñica ñ
sunt . xp̃o offerenda sacrificia. ne re¬
surrectionis dñi crebro pascha cele¬
bremus: & incipiamus ñ unum pas¬

Expanded text:
esiam ne et in hoc quasi repertor novi sceleris glorieris Tertullianus vir epiacum vocat rectissimo nomine: quia arcuato vulnere in Ecclesiae corpus venena diffundit, quae olim appellabatur Caina haeresis: et multo tempore dormiens vel sepulta, nunc a Dormitantio suscitata est. Miror, quod non dicas, nequaquam perpetranda martyria, Deum enim qui sanguinem hircoruhominum non requirere. Quod cum dixeris; immo et si non dixeris, ita haberis quasi dixeris. Qui enim reliquias martyrum asseris esse calcandas, prohibes sanguinem fundi, qui nullo honore dignus est. 9. Vigiliae et pernoctationes in basilicis. Epistola, quam ante hoc ferme biennium sancto Ripario presbytero scripseram, respondi breviter. Quod si ideo eas aestimas respuendas, ne saepe videamur Pascha celebrare, et non solemnes post annum exercere vigilias: ergo et die dominico non sunt Christo offerenda sacrificia, ne resurrectionis Domini crebro Pascha celebremus: et incipiamus non unum Pas
Abbreviated transcription (Latin):
uel qui pͥmas niptias cum manicheo.
aut scdas cũ catafrigis cdampnant: Ana¬
thematiramꝰ etiam illos qui dĩ filium.
necessitatẽ carnis mentitũ ẽẽ dicunt.
et eum ꝓpter assumptũ hominẽ. non
omĩa facere potuisse. quȩ uoluit: Ioui¬
mani quoq cdampnamꝰ heresim: qui¬
dicit nullã in futuro meritoꝵ ẽẽ dis¬
tantiam: nosq eas ibi habituros uirtu¬
tes. quas hic habere neglexerimus Li¬
berum sic confitemur arbitriũ. ut di¬
camꝰ nos semꝑ d̃i indigere auxilio: et
tam illos errare. qui cũ manicheo diẽt
hominẽ peccatum uitare ñ posse: qͣm
illos. qui cũ ioumano asser̃t. hominẽ
ñ posse peccare: Uterq enim tollit
arbitrii libertatem Nos uero dicimꝰ
hominẽ semꝑ et peccare et ñ peccare
posse. ut semꝑ nos liberi confiteamur
in catholica ȩccłia didicimus: quãq¬
semꝑ tenuimꝰ: In qua siminus ꝑite.
aut paurũ caute aliquid forte positũ

Expanded text:
vel qui primas nuptias cum Manichaeo, vel qui primas nuptias cum Manichaeo, vel secundas cum Cataphrygis damnant. Anathematizamus etiam illos qui Dei Filium necessitate carnis mentitum esse dicunt, et eum propter assumptum hominem non omnia facere potuisse quae voluit. Joviniani quoque damnamdicit nullam in futuro meritorum esse distantiam, nosque eas ibi habituros esse virtutes, quas hic habere neglexerimus. 13. Liberum sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos semper Dei indigere auxilio; et tam illos errare qui cum Manichaeis dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare: uterque enim tollit arbitrii libertatem. Nos vero dicimus hominem semper et peccare, et non peccare posse; ut nos liberi confiteamur in catholica et tenemus. In qua si minus perite, aut parum caute aliquid forte positum
Abbreviated transcription (Latin):
credimꝰ. ut dicamus nos in eadem in qua
nẽ sumꝰ ueritate menbroꝵ. eẽ reparan¬
dos: qualesq semel post resurrectionem
fuerimnus effecti. in ꝑpetuo ꝑmansuros:
re diu̾sa: econtrario ꝓ mͦ delictoꝵ. pec¬
catoꝵ quoq eẽ supplicia: Baptismum
uũ tenemus: qđ hisdem sacramenti
uerbis ininfantib quib etiã in maio¬
rib ẽ celebrandũ Hominẽ. si pꝰ baptis¬
mũ lapsus fuerit: ꝑ penitentiã credi¬
mus posse saluari: Nouũ & uetꝰ testa¬
ab ipso factas dicimꝰ: anathematiran¬
tes eos. qui aĩam quasi partẽ di. diui-¬
nȩ dicunt ẽẽ substantiȩ: Eoꝵ quoq
condempnamꝰ errorẽ: qui eas ante pec¬
casse. uł in cęlis conu̾satas dicunt. qm
in corpora mitt̾ent᷑ Execram̃ et iam¬
eoꝵ blasphemiã. qui dicunt impossi¬
bile aliquid homini a do eẽ p̃ceptum:¬
et eos qui dict mandata d̾i. ñ a singłis
s ab omib in cõmune posse seruari: uel¬

Expanded text:
credimus ut dicamus nos in eadem in qua credimus ut dicamus nos in eadem in qua nunc sumus veritate membrorum esse reparandos, qualesque semel post resurrectionem fuerimus effecti in perpetuo mansuros; re diversa; e contrario pro modo delictorum peccatorum quoque esse supplicia. Baptisma unum tenemus, quod hisdem sacramenti verbis in infantibus quibus etiam in majoribus esse celebrandum. Hominem si post baptismum lapsus fuerit, per poenitentiam credimus posse salvari. Novum et Vetus Testaab ipso factas dicimus, anathematizantes eos qui animas quasi partem Dei divinae dicunt esse substantiae. Eorum quoque condemnamus errorem, qui eas ante peccasse, vel in coelo conversatas esse dicunt, quam in corpora mitterentur. Exsecramur etiam blasphemiam eorum qui dicunt, impossibile aliquid homini a Deo esse praeceptum; et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in commune posse servari:
Abbreviated transcription (Latin):
sed scdm illã que assũpta ẽ Ipse enim
dĩ filiꝰ scdm suã ditatem impassibilis ẽ
ut pat̾: in cõp̃hensibilis ut pat: inuisi¬
bilis ut pat̃: inconu̾tibilis ut pater:
Et qͣmuis ꝓpria ꝑsona filii idẽ di u̾bum
suscepit passibilem hominẽ: ita tamen
eius habitatione scdm suã substantiã
ditas uerbi nichil passa ẽ: ut tota trim¬
tas. qͣm impassibilem necesse ẽ confiteri
Mortuus ẽ gͦ di filiꝰ scd̾m scripturas. iuxta
id qđ mori poterat: resurrexit tercia
die: ascendit in cȩlũ sedet ad dexterã
cłi patris: manente ea natura carnis. in
qͣnatꝰ et passus ẽ. in qua etiam resurrex̃.
Non enim exinanita ẽ humanitatis sub¬
stantia s glorificata: et in etͣnũ cũ dita¬
te mansura: Accepta gͦ a patre omĩum
potestate quȩ in cȩlo ft̃ et interra. uen¬
turus ẽ ad iudiciũ uiuoꝵ ac mortuoꝵ:
ut & iustos muneret. ꝙ pumat peccato¬
res Resurrectionẽ carnis confitem᷑ et¬

Expanded text:
sed secundum illam quae assumpta est. Ipse enim sed secundum illam quae assumpta est. Ipse enim Dei Filius secundum Divinitatem impassibilis est ut Pater, incomprehensibilis ut Pater, invisibilis ut Pater, inconvertibilis ut Pater. Et quamvis propria persona Filii, id est, Dei Verbum suscepit passibilem hominem; ita tamen ejus habitatione secundum suam substantiam Deitas Verbi nihil passa est, ut tota Triitas quam impassibilem necesse est confiteri. Mortuus est ergo Dei Filius secundum Scripturas, juxta id quod mori poterat, resurrexit tertia die, ascendit in coelum, sedet ad dexteram Dei Patris manente ea natura carnis in qua natus et passus est, in qua etiam resurrexit. Non enim exinanita est humanitatis substantia, sed glorificata, in aeternum cum deitate mansura. Accepta ergo a Patre n coelo sunt et in terra, venturus est ad judicium vivorum ac mortuorum, ut et justos remuneret et puniat peccatores. Resurrectionem carnis ita
Abbreviated transcription (Latin):
que naturalis ñ ẽ. nobis confitem᷑ fus¬
se conformẽ: Illoꝵ quoq similiter exe¬
cram᷑ blasphemiã. qui nouo sensu asse
rere conant᷑. a tempore suscepte carnis
oĩa qͤ erãt d̾itatis. in hominẽ demigͣs¬
se: et rursũ que erant humanitatis.
in dm̃eẽ tranfusa: ut quod nulla un¬
quam heresis dicere ausa ẽ. uideat᷑ hac
confusione utͣq exinanita substantia.
ditatis scilicet et humanitatis. et a ꝓpͥo
statu in aliud eẽ mutata: qui tam dm̃
imꝑfectũ infilio quã hominẽ confiten¬
tur: ut nec lm̃ uere nec homine tene¬
re credant᷑ Nos autẽ ita dicimus sus¬
ceptũ a di filio passibile nomen: ut dez¬
tas impassibilis ꝑmaneret: Passus enum
filiꝰ ñ putatiue seduere. omĩa quȩ scͥp¬
tura testat᷑. id ẽ esuriẽ. sitim. lassitudi¬
nem. dolorẽ. moriẽ. & cetera huiꝰ moi. se¬
cundum illud passus ẽ quod patipot̾at:
idẽ ñ scdm illã substantiã que assũpsit.

Expanded text:
quae naturalis non est nobis confitemur fuisquae naturalis non est nobis confitemur fuisse conformem. Illorum quoque similiter exsecramur blasprere conantur, a tempore suceptae carnis, omnia quae erant Deitatis in hominem demigrasse; et rursum quae erant humanitatis in Deum esse transfusa: ut quod nulla unquam haeresis dicere ausa est videatur hac confusione utraque exinanita substantia, Deitatis scilicet et humanitatis, et a proprio statu in aliud esse mutata: qui tam Deum imperfectum in Filio, quam hominem confitentur; ut nec Deum verum, nec hominem tenere credantur. 5. Nos autem ceptum a Dei Filio passibile nostrum, ut deitas impassibilis permaneret. Passus enim Filius non putative sed vere, omnia quae Scriptura testatur, id est esuriem, sitim, lassitudinem, dolorem, mortem et caetera hujusmodi secundum illud passus est quod pati poterat, id est, non secundum illam substantiam quae assumpsit,
Abbreviated transcription (Latin):
minib chistingunt᷑: Ipsum autẽ dez
filiũ. qui absq inicio et̃nitatem cum
patre et spũ scõ possidet. dicimꝰ infine
scłoꝵ ꝑfectum naturȩ nr̃e hominẽ
suscepisse ex maria semꝑ uirgine: et
uerbũ carnẽ eẽ factum. assumendo
hominẽ. ñ ꝑmutando dĩtatẽ: Nec ut
qͥdam sceleratissime opinant᷑. sp̃m scĩm
dicimꝰ fuisse ꝓsemine: s potentia ac
uͥtute creatoris oꝑatũ: Sic autẽ con¬
fitemur in xp̃o unam filii eẽ ꝑsonã:
ut dicamus duas ꝑfectas. atq integͣs
eẽ substantias: id ẽ dietatis. et huma¬
nitatis. que ex anima continet᷑ et
corpore: Atq ut condẽpnamꝰ fotinũ.
qͥ solũ et nudũ hominẽ confitet᷑ in xͦ.
ita anathematizamꝰ apollinarẽ et eius
similes. qui dicunt dĩ filiũ minꝰ aliquid
de humana suscepisse natura: et uel ĩ
carne uł in anima uł in sensu assuptũ
hominẽ. his ꝓpt̾ qͦs assumptꝰ ẽ fuisse dis¬
similem: quẽ absq sola peccati macła

Expanded text:
minibus distinguuntur. Ipsum autem Dei Filium, qui absque initio aeternitatem cum Patre et Spiritu sancto possidet, dicimus in fine saeculorum perfectum naturae nostrae hominem suscepisse ex Maria semper virgine, et Verbum carnem esse factum assumendo hominem, non permutando deitatem: nec, ut quidam sceleratissime opinantur, Spiritum sanctum dicimus fuisse pro semine, sed potentia ac virtute Creatoris operatum. Sic autem confitemur ut dicamus duas perfectas, et integras esse substantias, » id est Deitatis et humanitatis, quae ex anima continetur et corpore. Atque ut condemnamus Photinum, qui solum et nudum hominem confitetur in Christo; ita anathematizamus Apollinarem et ejus similes, qui dicunt Dei Filium minus aliquid de humana suscepisse natura, et vel in carne, vel in anima, vel in sensu assumptum hominem his, propter quos assumptus est, fuisse dissimilem, quem absque sola peccati macula
Abbreviated transcription (Latin):
audere conserere: breuit descriptĩs
exempla ꝓponam: In actibus apłoꝵ uox
facta ẽ ad petrum dicens: Surge pe¬
tre. occide et manduca: id ẽ omnia
anmalia quadrupedũ & serpentiũ
terre. & uolatilia cęli: Quo dicto ostñ¬
ditur nullũ hominẽ scd̾m naturam
ẽẽ pollutũ: sed equalit̾ om̃s ad. xp̃i
grãm ꝓuocari: Ad quod petrus res¬
pondit: Absit: quia nũquã manduca¬
ui cõmune et ĩmundũ Et uox ad eũ¬
mundauit: tu ne cõmune dixeris:

Expanded text:
audere conserere, breuiter de scripturis audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes ad Chrirouocari. ad quod Petrus respondit: Absit, quia numquam manducaui commune et inmundum. et uox secunpurificauit, tu ne commune di
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tes sunt secuti. illa uel maxĩe
causa subintroducunt. ut porphirio
respondeant blasphemanti: qui pau¬
li arguit ꝓcacitatem. qđ pͥncipem
apłoꝵ petrum ausus ẽ rep̃hendere.
et arguere in facie: et hac ratione
constringere. qđ male fecerit. id est
in eo errore fuerit. in quo fuit ipse
qui alium arguit delinquentẽ: Qd
dicam de iob̾e. qͥ dudũ in pontificali
gradu constantinopolitanã rexit ȩc¬
clesiã. & ꝓpͥe suꝑ hoc capitulo latissimũ
exarauit librum: in quo origenis et
ueterũ sententias ẽ secutꝰ: Si gͥ me
rep̃hendis errantem: patere me queso
errare cum talib: & cũ me erroris mei
multos socios habere ꝑspexeris: tuue¬
ritatis tue unum saltem astipulatorẽ
ꝓferre debebis Hȩc de explanatione
umiꝰ capituli epłe ad galathas Sed ne
uidear adu̾sus rationem tuã inti testi¬
um numero. et occasione inroꝵ illus¬
trium subt̃fugere ueritatẽ. nec manũ

Expanded text:
interpretes sunt secuti, illa uel maxime interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum
Abbreviated transcription (Latin):
ne qđ ego petieram ñ faceres. nouũ
argum̃tum reꝑisti: ut assereres gen¬
tiles qui in xp̃m credidissent. legis
ꝑsonam. et paulus recte rep̃benderet
eos qui legem seruarent quasi doctor.
gentiumꝰ et petrus iure rep̃bende¬
ret᷑. qui pͥnceps ctreũcisionis id impe
erant debuerint obseruare: Hoc si
placet. immo qͥa placet. ut quicum¬
sententiam: & in assensũ tuũ omnes
coepos trahere. Ego in parno tuguri¬
unculo cum monachis. id ẽ eũ com¬
peccatorib meis de magnis statuere
ñ audeo: nͥ hoc ingenue confiteri. me
maioꝵ seripta legere. et in cõmenta¬
riis scđm om̃ium consuetudinem.
uarias ponere explanationes: ut e
multis sequat᷑ unusquisq quod uult
Qđꝰ qͥdẽ te puto. et inscłari litteratũ¬
ra: & in diuinis libris legisse et pro¬
basse: Hanc autem explanationem
quã primꝰ origenes in decimo stroma¬
tum libro. ubi epłam pauli apłi ad
galathas interp̃tat᷑. ꝙ ceteri de inceps

Expanded text:
ne quod ego petieram, faceres, novum ne quod ego petieram, faceres, novum argumentum reperisti, ut assereres Gentiles qui in Christum credidissent, Legis rorumque personam, et Paulus recte reprehenderet eos qui Legem servarent, quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id impererant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumsententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo al. turguriunculo  cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanamultis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
ceruans. accito notario uel mea uel
aliena dictaui: nec ordinis nec uer¬
bors interdum nec sensuũ memor:
ab aliis bene dicta disꝑeant: et ñ pla¬
ceant int̾ extraneos. quȩ placent int̾
suos Si quid gͥ rep̃hensioẽ dignum
in explanatione nr̃a putaueras: eru¬
ditionis tue fuerat querere. utrũ
ea que scͥpsimus hab̾ent᷑ in grecis: ut
si illi ñ dixissent. tẽ meã ꝓpͥe senten¬
tiam condẽpnares p̃sertĩ cũ libere
inp̃fatione confessus sim. origenis
cõmentarios me ẽẽ secutum: & uł
mea uel aliena dictasse Et in fine eiꝰ
si cui iste ñ placet sensus. quo nec pe¬
trus peccasse. nec paulus ꝓcatiter os¬
tenditur arguisse maiorẽ: debet ex¬
ponere qua consequentia paulus in
altero rep̃hendit. qđ ipse cõmisit:
Ex quo ostendi. me ñ ex definito id
defendere qđ in grecis legeram: s
ea expressisse que legeram: ut lectoris
arbitrio derelinquerem. utrum pro¬
banda eẽnt. an imꝓbanda Igitur

Expanded text:
ceruans accito notario uel mea uel ceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. ab aliis bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignumin explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejus« Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent, an improbanda. 5. Tu igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tuam p̃faciunculȩ cõmentarioꝵ
meoꝵ meminisse. dicentis ex ꝑsona
mea Quid gͥ Ego stultus aut te¬
merariꝰ quid polliear. qđ ille non
potint: Mimme: qͥnpotiꝰ in eo ut¬
mͥ udeor. cautior atq timidior: qd̃
inbecillitatem mearũ uirium sen¬
tiens. origenis cõmentarios sũ se¬
cutꝰ Scͥpsit enim ille uir in epła
pauli ad galathas qͥnq ꝓpͥa uolumi¬
na: et decimũ stromatum suoꝵ li¬
brum. cõmatico suꝑ explanatione
eiꝰ sermone compleuit: Tractatus
quoq uarios & excerpta: quȩ uel
sola possent sufficere. cõposuit: Iret̃¬
mitto didunũ uidentẽ meũ: et
egressũ. & alexandrũ ueterem here¬
ticum. eusebiũ quoq emisenũ. et
theodorum eracleotem. qui & ipsi non¬
nullos suꝑ hac re cõmentarios reliqͤ¬
runt: e quib uel si pauca lecerꝑem.
fieret aliqͥd qđ penitus ñ contẽpne¬
ret᷑: Itaq ut simplicit᷑ fatear. legi
hec omnĩa: & inm̃te mea płima coa¬

Expanded text:
tuam praefatiunculae commentariorum tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: quid igitur? e.go stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime. quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et dec.imum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone conpleuit; tractatus quoque uarius et excerpta, quae uel sola possent sufficere, conposuit. praetermitto Didymum uidentem meum et egressum et Ale.xandrum, ueterem hereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur, et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coa
Abbreviated transcription (Latin):
tulũ potueris intelligere: Legisti enĩ
et grecos & latinos qui uitas uiroꝵ. il¬
bus uiris. uerbi grã. ducib. phyloso¬
phis. oratorib. hystoricis. poetis. epicis.
tragieis. comicis: Epytaphium autẽ
ꝓbe inscribit᷑ mortuoꝵ: quod qͥdem
in dormitione scẽ memorie nepo¬
ciam prb̃r olim fecisse me noui Er¬
go hic liber uel de illustrib uiris.
uel ꝓpͥe de scriptorib eccłasticis appel¬
landus ẽ: licet a plerisq em̃datori¬
b imꝑitis de auctorib uideat᷑ inscͥp¬
tus Scdõ loco queris. cur dixerim
in cõmentariis epłe ad galathas. pau¬
lum id inpetro ñ potuisse rep̃hend̾e
quod ipse fecerat: nec in alio argu¬
ere simulationem. cuius ipse tene¬
batur reus: & asseris rep̃hensionẽ
apłicã ñ fuisse dispensatoriam sed ue¬
ramꝰ ꝙ me ñ debere docere menda¬
cium: sed uniu̾sa que scripta sunt.
ita sonare ut scripta st̃: Ad quȩ pri¬
mũ respondeo: debere ꝓuidentiam

Expanded text:
tulum potueris intellegere. legisti enim tulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum innlustribus uiris — uerbi gratia: ducibus, philosophis, oratoribus, historicis, poetis, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel De inlustribus uiris uel proprie De scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis De auctoribus dicatur inscriptus. Secundo loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed ueram, et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ca: inter ipsos quoq gladios et effusioes
sanguinis. & cadauera ꝓstratoꝵ. non
suam sed pacis uictoriam cogitantes:
mone soluamus Yret̃mitto salutati¬
onis officia: quib meũ demulces ca¬
put: Taceo de blandiciis: qͥb rep̃hen¬
sionem meã niteris consolari: Ad ipsas
causas ueniam: Nicis accepisse te librũ
meum a quodã frẽ qͥtitulũ ñ haberet.
in quo scͥptores eccłiasticos. tam grecos
qͣm latinos enumerauerim Cũq ab
eo quereres. ut tuis uerbis utar. cur
liminaris pagina ñ eẽt in scripta.
uł quo censeret᷑ nomine. respondisse.
appellari eum epitaphiũ: ꝙ arguien¬
taris quod recte sic uocaretur: si eoꝵ
tantum uel uitas uł scripta ibi legis¬
ses. qui lam defunctieent : Cũ uero
multoꝵ. et eo tempore quo scribebat᷑.
et nc̃ usq uiuentium. ibi cõmemoren¬
t᷑ opꝰcula: mirari te. cur hunc ei ti¬
tulum imposuerĩ Puto intelligere
prudentiam tuã: quod ex ipso oꝑe ti¬

Expanded text:
ca inter ipsos quoque gladios et effusiones ca inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictoriam cogitantes. mone soluamus, praetermitto salutationes et officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari; ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim, cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur liminaris pagina non esset inscripta uel quo censeretur nomine, respondisse appellari epitaphium et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo temporet nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso ti
Abbreviated transcription (Latin):
ignita extinguere: et galeã salutis
accipite: & gladium sp̃c̃. quod ẽ uer¬
bum di his qͦndã telis rex dauid ar
monstrabat. bibens de torrente in
caput goliath. suo potissimũ mucro¬
ne truncauit: ꝑcutiens in fronte
blasphemũ et in ea parte corporis
uulnerans. in qua et p̃sũptor. sacer
lumen uultꝰ tui dñe: Nicamus ergo
et nos paratum cor meũ d̾s. paratũ
cor meũ. cantabo et psallam in gła me¬
a. exurge psalteriũ et cythara. exur
gam diluculo: ut in nobis possit imn¬
pleri. aꝑi os tuum. et ego adimplebo
illud: et dñs dabit u̾bum eugłiantibꝰ
uirtute multa: Te quoq hoc ipsum
orare ñ dubito: ut nobis contendenti¬
bus ueritas suꝑet: Non enim tuam
et ego uincam: si meũ errorem intel¬
lexero Me quoq econtrario uincente.
tu suꝑas: quia non filii parentib sed pa¬
rentes filus thesauriant: Et in para¬
lipomenon libro legimꝰ. qd filii isrł ad
pugnandum ꝓcesserint mente pacifi¬

Expanded text:
ignita extinguere, et galeam salutis ignita extinguere, et galeam salutis accipite et gladium spiritus, quod est uerbum dei. his quondam telis rex Dauid armmonstrabat bibens de torrente in um Goliath suo potissimum mucrone truncauit percutiens in fronte blasphemum et in ea parte corporis uulnerans, in qua et praesumptor sacerdolumen uultus tui, domine. dicamus igitur et nos: Paratum cor meum, deus, paratum cor meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo ; ut in nobis possit impleri: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud . Et: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa . Te quoque hoc ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes veritas 738 superet. Non enim tuam et ego vincam, si meum errorem intellexero: et e contrario me vincente, tu surentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o Tres simul epłas imimo libellos
breues ꝑ diaconũ cypͥanum tue dig¬
nationis accepi: diuersas ut tu nomi¬
nas questiones: ut ego sentio repre¬
tes. Ad quas si respondere uoluero libͥ
magnitudine opus erit: Tamen co¬
nabor qnͣtum facere possũ. modum
ti fr̃i morã ñ facere ͥ qͥ ante triduũ
quam ꝓfecturꝰ erat. a me epłas flagi¬
tauit. ut pene in ꝓcinctu hec qualie¬
q st̃ effulcire compelleret. et tumul¬
tuario respondere sermone: ñ matu¬
ritate scribentis. sed dictantis teme¬
ritate: quȩ plerũq ñ indoctrinam.
s in casũ u̾tit᷑: ut fortissimos quosq
milites subita bella conturbant: et¬
ante coguntur fugere. quam possint
ad epbesios Assumite arma dei: ut
possitis resistere indie malo Et rur¬
sum State p̃cincti lumbos ur̃os in
ueritate. & induite loricã iusticie.¬
et calciati pedes in p̃paratione eugłii
pacis: suꝑ omĩa accipientes scutum
fidi. in quo possitis omĩa tela inimici

Expanded text:
 Tres simul epistolas, imo libellos breves, per diaconum Cyprianum, tuae Dignationis accepi, diversas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, repretes: ad quas si respondere voluero, libri magnitudine opus erit. Tamen conabor, quantum facere possum, modum ti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistolas flagitavit; ut pene in procinctu haec qualiacumque sunt, effutire compellerer, et tumultuario respondere sermone, non maturitate scribentis, sed dictantis temeritate: quae plerumque non in doctrinam, sed in casum vertitur; ut fortissimos quoque milites subita bella conturbant, etante coguntur fugere, quam possint ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, et calciate pedes in preparationem evangelii pacis, super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis universa tela maligni
Abbreviated transcription (Latin):
adhibeas queso: Non enĩ alit̾ intelli-¬
go qd scͥptũ ẽ. emendabit me iustꝰ
in miscłia & arguet me. oleũ autẽ
peccatoris ñ impinguet caput meũ.
nͥ quia magis amat obiurgator sanãs.
quam adulator dissimulans. ungens
caput: Ego autẽ difficillime bonꝰ
iudex lego quod scripserĩ: s aut t¬
midior recto: aut cupidior Uideo
etiam int̾dũ uicia mea᷑ sed hec malo
audire a meliorib: ne cum me rec¬
te fortasse rep̃hendo. rursus mͥ blan¬
diar: et meticulesã potiꝰ mͥ iudear
in me. qu̾a iustam tulisse sententiã.

Expanded text:
adhibeas quaeso. non enim aliter intelleadhibeas quaeso. non enim aliter intellego, quod scriptum est: emendabit me iustus in misericordia et arguet; oleum autem peccatoris non inpinguetcaputmeum, nisi, quia magis amat obiurgator sanans quam adulator unguens caput. ego autem difficillime bonus iudex lego, quod scripserim, sed aut timidior recto aut cupidior. uideo etiam interdum uitia mea, sed haec malo audire a melioribus, ne, cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar et meticulosam potius mihi uidear in me quam iustam tulisse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
cio Multa alia cũ sincerissimo tuo cor
de loqui cuꝑem. & de xp̃iano studio
conferre: sed huic desid̃io meo nulla
epła sat ẽ. Uberiꝰ id possum ꝑ frẽm
ꝓfuturũ: quem miscendũ et alendũ
dulcib atq utilib sermocinationi¬
b tuis. mifisse me gaudeo: et tamen
qͣnͣtũ uellem nec ipse quod pace eius
dixerĩ forsitan capit: quanqͣm in ni¬
chilo me illi p̃tulerĩ Ego enĩ me fate¬
or tui capatiorem: s ipsũ uideo fieri
plemorẽ. quo me sine dubitatione
antecedit: & pꝰea qͣm redierit. quod
dño adiuuante ꝓsꝑatũ iri sꝑo. cũ eiꝰ
pectoris abste cumulati particeps
fuero: ñ ẽ impleturꝰ quod in me ad¬
huc uacuum erit: atq auidũ sensu¬
um tuoꝵ: Ita fiet ut et ego etiam
t̃c egentior sim: ille copiosior Sane
idem fr̃ aliqua scͥpta nr̃a fert secũ :
qͥb legendis si dignationẽ adhibue¬
ris: etiam sincerã fr̃nãq seueritatẽ

Expanded text:
cio. Multa alia cum sincerissimo corde cio. Multa alia cum sincerissimo corde tuo loqui cuperem et de Christiano studio conferre, sed huic desiderio meo nulla epistula sat est. uberius id possum per fratrem, quem miscendum et alendum dulcibus atque utilibus sermocinationibus tuis misisse me gaudeo. et tamen, quantum uellem, nec ipse — quod eius pace dixerim — forsitan capit, quamquam nihilo me illi praetulerim. ego enim me fateor tui capaqiorem, sed ipsum uideo fieri pleniorem, quo me sine dubitatione antecellit, et posteaquam redierit, quod domino adiuuante prosperatum hi spero, cum eius pectoris abs te cumulati particeps fuero, non est inpleturus, quod in me adhuc uacuum erit atque auidum sensorum tuorum. ita fiet, ut ego etiam tunc egentior sim, ille copiosior. sane idem frater aliqua scripta nostra fert secum, quibus legendis si dignationem adhibueris, etiam sinceram fraternamque seueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
tere intelligi ostenderẽ: ut ubiq eor̃
firma ueritas doceret᷑. Quam enim
testimonia mendacia ẽẽ ñ debent:
tam ñ debent fauere mendacio: sed
hoc intelligentiȩ relinquo tue: Ad¬
mota enĩ lectioni diligentiori conside¬
ratione: multo id fortasse facilius ui¬
debis quã ego Ad hanc autẽ confidera¬
tionẽ coget te pietas. qua cognoseis flu¬
ctuare auctoritatẽ diuinoꝵ scͥptorũ:
ut in eis qd uult qͥsq credat. quob ñ
uult ñ eredat. si semel fuerit ꝑsuasũ
potuisse m̃tiri: nͥ forte regulas quasdã
daturꝰ es. quib nouerimꝰ ubi oporte¬
at m̃tiri: & uͥ ñ oporteat: Qđ̃ si fieri
potestꝰ nullomͦ mendacib dubiisq
rationib id explices queso: nec me
onerosũ aut impudentẽ uidices. ꝑ
humanitatẽ ueracissimã dñi nr̃i:
Nam ut ñ dicam nulla. certe ñ magna
culpa. m̃s error ueritati fauet: si rec¬
te potest inte ueritas fauiere menda¬

Expanded text:
tere intellegi ostenderem, ut ubique eorum tere intellegi ostenderem, ut ubique eorum firma ueritas doceretur. quam enim testimonia mendacia esse non debent, tam non debent fauere mendacio. sed hoc intellegentiae relinquo tuae. admota enim lectioni diligentiore consideratione multo id fortasse facilius uidebis quam ego. ad hanc autem considerationem coget te pietas, qua cognoscis fluctuare auctoritatem diuinarum scripturarum, ut in eis, quod uult quisque credat, quod non uult non credat, si semel fuerit persuasupotuisse mentiri, nisi forte regulas quasdam daturus es, quibus nouerimus, ubi oporteat mentiri et ubi non oporteat. quod si fieri potest, nullo modo mendacibus dubiisque rationibus id + explices quaeso. nec me onerosum aut inpudentem iudices per humanitatem ueracissimam domini nostri. nam ut non dicam nulla, certe non maculpa meus error ueritati fauet, si recte in te potest ueritas fauere menda
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. xp̃m que ñ suscitauit: Si qͥs
huic diceret. qͥd in isto m̃dacio per¬
horrescis cũ id dixeris. qđ etiã si fal¬
sum sit. ad laudem di maxime ꝑti¬
net: ñne huiꝰ detestatꝰ insaniã. qͥb
posset uerbis & significationib in
lucem penetralia sui cordis aꝑiet cla¬
mans ñ minore. & fortasse etiã maio¬
re scelere in dño laudari falsitatem.
quã ueritatẽ uituꝑari : Agendũ est
gͥ. ut ad cognitionẽ diuinarũ scͥꝑ¬
turarũ talis homo accedat. qui de
scĩs libris tam scẽ & ueraciter existi¬
met. ut nolit aliqua eoꝵ parte de¬
lectari ꝑ officiosa mendacia: potiꝰq
id quod ñ intelligit transeat. qu̾a cor.
suum p̃ferat illi ueritati Ifecto enĩ
cũ hoc dicit. credi sibi expetit: et id
agit. ut diumarũ scͥpt᷑arũ auctorita.
t ñcredamꝰ. Et ego quidẽ qualibꝰcũ¬
q uirib quas dñs suggerit. omĩa illa
testimonia quȩ adhibita sunt astru¬
ende utilitatis mendacii. aliter opor¬

Expanded text:
tum, quem non suscitauit. si quis huic diceret: \'quid in hoc mendacio perhorrescis, cum id dixeris, quod, etiamsi falsum sit, ad laudem dei maxime pertinet" nonne huius detestatus insaniam, quibus posset, uerbis et significationibus in lucem penetralia sui cordis aperiret clamans non minore aut fortasse etiam maiore scelere in deo laudari falsitatem quam ueritatem uituperari? agendum est igitur, ut ad cognitionem diuinarum scripturarum talis homo accedat, qui de sanctis libris tam sancte et ueraciter existimet, ut nolit aliqua eorum parte delectari per officiosa mendacia potiusque id, quod non intellegit, transeat, quam cor suum praeferat illi ueritati. profecto enim, cum hoc dicit, credi sibi expetit et id agit, ut diuinarum scripturarum auctoritatibus non credamus. Et ego quidem qualibuscumque uiribus, quas dominus suggerit, omnia illa testimonia, quae adhibita sunt adstruendae utilitati mendacii, aliter opor
Abbreviated transcription (Latin):
las ingenio. ñ solum qͥd dixerĩ. uerũ
etiam quid dicere uoluerim: satis
ta qđ mouet edisseras: Ego sane te
mallẽ grecas potiꝰ canonicas nobis
interp̃tari scripturas: quȩ l.xxͣ. in
terp̃tum ꝑhibent᷑: Idurũ ẽ enĩ. si
tua int̾pretatio ꝑ multas eccłias fre¬
quentiꝰ ceꝑit lectitari. qđ a grecis ec¬
cłiis latine eccłie dissonabunt: maxi¬
me quia facile contͣdictor conum¬
cit᷑. gͦco plato libro. idẽ linguȩ no¬
tissime: Quisqͥs autẽ in eo quod ex
hebreo translatũ ẽ eloquio. in aliqͦ
ꝑmotꝰ fuerit. et falsi crim̃ intendit:¬
aut uix aut nunqͣm ad hebrea
testimonia ꝑuenitur. quib de¬
fendat᷑ obiectum: Qd̃ si etiam
ꝑuentũ fuerit: tot latinas et
grecas auctoritates dãpnari
quis ferat: huc accedit. quia etiã
consulti hebrei possunt aliud respõ¬
dere : ut tu solus necessarius uide¬
aris. qui etiã ipsos possis conũi cere:
s tam̃ quo iudice mirũ si potu eris

Expanded text:
las ingenio, non solum quid dixerim, verum las ingenio, non solum quid dixerim, verum etiam quid dicere voluerim, satis,ta, quod movet edisseras. 4. Ego sane te mallem graecas potius canonicas nobis interpretari Scripturas, quae Septuaginta terpretum perhibentur. perdurum enim, si tua interpretatio per multas ecclesias frequentius coeperit lectitari, quod a Graecis ecclesiis Latinae ecclesiae dissonabunt, maxime quia facile contradictor conuincitur Graeco prolato libro, id est linguae notissimae. quisquis autem in eo, quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit et falsi crimen intenderit, uix aut numquam ad Hebraea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quodsi etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen. quo iudice, mirum si potueris
Abbreviated transcription (Latin):
dulcissime. et indiũ menbris honoran¬
de: In hac autem epła hoc addo quod
int̾pretationẽ tuam eiusdẽ ꝓpħe. ex gͣ¬
co eloquio uersã in latinũ: ubi tamen
asteriscis notast que inhebreo sunt.
et in g̾co desunt. obelis autẽ que ingͣco
inueniunt᷑ et in hebreis ñ sunt: tua
mirabili diligentia in quib dã locis ad
uerba singula stellas significantes. ui¬
deamus eadem u̾ba eẽ in hebreo. in gͦ¬
co autẽ ñ eẽ: Porro in hac posteriori
interp̃tatione quȩ uersa ẽ ex hebreo.¬
ñ eadem uerboꝵ. fides occurrit: nec
parũ turbat cogitantẽ. uel eur in illa
pͥma. tanta diligentia figant᷑ asteris
ei. ut minimas etiã particulas orati¬
onis indicent deeẽ codicib grecis. qͤ
sunt in hebreis: uel eur in hac alte¬
ra que ex hebreis ẽ. negligentius
hoc curatum sit. ut hȩ eedem par.¬
ticulȩ locis suis inuenirent᷑: Aliqͥd
michi ad horam codex defuit. qui ex
hebreo ẽ Uerũtamen quia preuo¬

Expanded text:
dulcissime et in domini membris honorandulcissime et in domini membris honorande. In hac autem epistula hoc addo, quod interpretationem tuam eius prophetae ex Graeco eloquio uersam in Latinum, ubi tamen asteriscis notasti, quae in Hebraeo sunt et Graeco desunt, obeliscis autem, quae in Graeco inueniuntur et in Hebraeo non sunt, tam mirabili diligentia, ut quibusdam in locis ad uerba singula stellas significantes uideamus eadem uerba esse in Hebraeo, in Graeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, quae uersa est ex Hebraeo, non eadem uerborum fides occurrit. nec parum turbat cogitantem, uel cur in illa prima tanta dilci, ut minimas etiam particulas orationis indicent deesse codicibus graecis, quae sunt in hebraeis; vel cur in hac altera quae ex hebraeis est, negligentius hoc curatum sit, ut hae eaedem particulae locis suis invenirentur. Aliquid mihi ad horam codex defuit, qui ex hebraeo est. Verumtamen quia praevo
Abbreviated transcription (Latin):
sit cordi tuo. & desiderio meo: ut frat̾nã
uoluntatẽ nullã uoluntas maior impe¬
diat: Quia gͦ duas iam epłaĩ misi. nul¬
lam autẽ tuam pꝰea recepi: easdem ip¬
sas rursus mritere uolui: credens eas
erunt: ea ipsa scripta quȩ iam misis¬
ti. iterum mitte. si forte seruata st̃
Simminꝰ. rursus dicta quod legamͥ dũ
tam̃ his respondere ne graueris: qđ
iam diu ẽ ut expecto: Primas etiã qͣs
ad te ad huc prb̃r litteras p̃parauerã
mittendas ꝑ quendã frẽm nr̃m ꝓfutu¬
rum. qui pꝰea collega nobis factus. iam
ex hac uita migrauit. nec eas tc̃ ipse ꝑ¬
ferre potuit. quia continuo dum pro¬
ficisci disponit. ep̃atꝰ sarcina detentꝰ.
ac deinde in breui defunctus ẽ. etiam
nẽ mittere uolui: ut scias in tua collo¬
quia quam olim mardescam. & qua
uim patiar. quod ame tam longe ab¬
sunt sensus corporis tui. ꝑ quos adire
possit ad animũ tuũ animꝰ m̃s: mifr̃

Expanded text:
sit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam sit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam uoluntatem nulla uoluntas maior inpediat. Quia ergo duas iam epistulas misi, nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursus mittere uolui credens eas erunt, ea ipsa scripta, quae iam misisti, iterum mitte, si forte seruata sunt; sin minus, rursus dicta, quod legam, dum tamen his respondere ne graueris, quod iam diu est, ut expecto. primas etiam, quas ad te adhuc presbyter litteras praeparaueram mittendas per quendam fratrem nostrum Profuturum, qui postea collega nobis factus iam ex hac uita migrauit nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo, dum proficisci disponit, episcopatus sarcina detentus ac deinde breui defunctus est, etiam nunc mittere uolui, ut scias, in tua conloquia quam olim inardescam et quam uim patiar, quod a me tam longe absunt sensus corporis tui, per quos adire possit ad animum tuum animus meus, mi frater
Abbreviated transcription (Latin):
sa scribere debeas: misi exemplaria
litterarum. et mearũ ad ipsũ. & ad
me ipsius: Quib lectis. ꝓ tua scã pru¬
dentia facile uideas. et modũ meũ
quẽ seruandum putaui: ꝙ motũ eiꝰ
quẽ ñ frustra timui: Aut si ego qͦmͦ
sed ad meipsũ. potiꝰ fr̃nȩ dilectionis
mitte sermonẽ: quo correctus. petã
ut ignoscat. si meam culpam ipse cog¬
quo cępi ad te scrib̾e. ac tua scripta de¬
siderare: nunquã mͥ melior oceurrit
occasio. qm ut ꝑ dei seruũ ac ministrũ
fidissimũ mͥq carissimũ. mea tibi affer¬
retur epła: qualisẽ filius nr̃ ciprianus
diaconus: ꝑ hunc certe ita sꝑo litteras
tuas: ut certius in hoc rerum genere.
qͥcquã sꝑare ñ possim: Nam nec studiũ
in petendis rescriptis memorato filio
nr̃o deerit. nec grã in ꝓmerendis. nec
diligentia incustodiendis: nec alacͥtas
inꝑferendis. nec fides in reddendis: tan¬
tũ si aliqͦ mͦ merear: Adiuuet tlus. ⁊as¬

Expanded text:
sa scribere debeas, misi exemplaria sa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum et ad me ipsius. quibus lectis pro tua sancta prudentia facile uidebis et modum meum, quem seruandum putaui, et motum eius, quem non frustra timui. aut si ego, quodsed ad me ipsum potius fraterna dilectione. mitte sermonem, quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cogepi ad te scribere, ac tua scripta desiderare, nunquam mihi melior occurrit occasio, quam ut per Dei servum, ac ministrum fidelissimum, mihique carissimum, mea tibi afferretur epistola, qualis est filius noster Cyprianus diaconus. Per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quidquam sperare non possim. Nam nec studium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit, nec gratia in promerendis, nec diligin perferendis nec fides in reddendis; tantum, si aliquo modo mereor, adiuuet dominus et ad
Abbreviated transcription (Latin):
getur: Quappt̃ quis prudentiũ non
uideat. etiam tu qmͣ tolerabiliter
feras. amicissimi qͦndam et familia¬
rissimi meredibiles nẽ immicicias.
consolante conscientia: et queadmo¬
dum uel qd iactitat. uel qđ a quibꝰdã
forsitan creditur. insimstris armis
deputes. quibꝰ ñ minꝰ quã dextris cõ¬
tra diabolũ dinicat᷑. Uerũtamen
illum maluertm aliqͦmͦ mitiorem:
quam te isto mͦ armatiorẽ: Hoc mag¬
num et triste miraculũ ẽ ex ami¬
ciciis talib. ad tales inimicicias per¬
uenisse: Lȩtum erit et multo maiꝰ.
ex immiciciis talib. ad pristinam
cũ cordiam reuertisse: xLUi. Epła.¬
beati augustini ad presidium
No beatissimo et merito
uenerando fr̃i et consacer.¬
doti presidio: augustinus
in dño salutem Sicut presens ro¬
gaui sinceritatẽ tuã. nc quoq com¬
moneo: ut litteras meas scõ frĩ et
graueris Ut autẽ nouerit caritas
tua quẽ ad modũ etiã tu illi ꝓ mea cau¬

Expanded text:
getur. quapropter quis prudentium non getur. quapropter quis prudentium non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras amicissimi quondam et familiarissimi incredibiles nunc inimicitias consolante conscientia et quem ad modum, uel quod iactitat uel quod a quibusdam forsitan creditur, in sinistris armis deputes, quibus non minus quam dextris contra diabolum dimicatur ? uerum tamen illum maluerim aliquo modo mitiorem quam te isto modo armatiorem. hoc magnum et triste miraculum est ex amicitiis talibus ad has inimicitias peruenisse. laetum erit et multo maius ex inimicitiis talibus ad pristinam concordiam reuertisse. CXI. EPISTULA AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Domino beatissimo et merito uenerando fratri et consacerdoti Praesidio Augustinus in domino salutem. Sicut praesens rogaui sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratrigraueris. ut autem nouerit caritas tua, quem ad modum etiam tu illi pro mea cau
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiꝰ gemui. omĩno formido Cũ enĩ
qͥcqͥd ei consilioꝵ meoꝵ cogitaciom̃¬
q cõmitto. ñ homini cõmitto: s illi
in qͦ manet. ut talis sit: Ps enim ca-¬
ritas ẽ: & qui manet incaritate in
deo manet ⁊ ds in eo Quẽ si deseru.¬
erit: tantum faciat necesse ẽ dolorẽ.
qnͣtum manens fecerat gaudium
Uerũtam̃ ex amico intimo factus ini¬
micus. querat sibi potius qđ fingat
astutus. non inueniat qd̾ ꝓdat iratꝰ
hoc autẽ unꝰqͥsq facile assequitur. non
occultando quod fecerit: s non facien¬
micos quosubet futuros liberi secu¬
riq uersent᷑. aliena peccata sibi com¬
missa ñ ꝓdant: que ꝓdi timeant. ip¬
si nulla cõmittant: Cũ enĩ falsũ qͥd
a maledicto fingitur: aut omino ñ
credit᷑: aut certe uite integra salute.
sola fama uexatur: Cum autẽ malũ
ꝑpetratur. hostis ẽ intimꝰ: etiã si nul¬
lius intimi loquacitate aut lite uul¬

Expanded text:
superius ingemui, omnino formido. Cum enim superius ingemui, omnino formido. Cum enim quidquid ei consiliorum meorum cogitationumque committo, non homini committo, sed illi in quo manet, ut talis sit. Deus enim caritas est; et qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo : quam si deseruerit, tantum faciat necesse est dolorem, quantum manens fecerat gaudium. Verumtamen ex amico intimo factus inimicus, quaerat sibi potius quod fingat astutus; non inveniat quod prodat iratus. HOC AUTEM unusquisque facile assequitur, non occultando quod fecerit, sed non facienmicos quoslibet futuros liberi securique uersentur, aliena peccata sibi commissa non prodant, quae prodi timeant, ipsi nulla committant. cum enim falsum quid a maledico fingitur, aut omnino, non creditur aut certe integra salute sola fama uexatur; quod autem malam perpetratur, hostis est intimus, etiam si nullius intimi loquacitate aut lite uul
Abbreviated transcription (Latin):
bes: ut cum te audiero lucreris frẽm
tuum: Neq enim quia hoc ꝓpt̾ longin¬
re: Prorsus quod ad ipsas res quas nosse
uolumus attinet. si quid ueri me ten̾e̾
uel scio uł credo. uel puto. in quo tu ali¬
ter sentis: qnͣtum dat dñs. sine tua
iniuria conabor asserere: Quod autẽ
ꝑtinet ad offensionem tuã: cũte in¬
dignatum sensero. nichil aliud quã
ueniam dep̃cabor: nec omĩno arbit᷑r
te succensere potuisse. nͥ aut hoc di¬
cerem quod ñ debui. aut ñ sic dicerẽ
ut debui: quia nec miror minꝰ nos sei¬
re inuicem quam qm scim᷑ a conuinc¬
tissimis ⁊ familiarissimis nr̃is. in quor̾
ego caritatẽ fateor. facile me totũ ꝓicio.
p̃sertim fatigatum scandalis scłi: et ĩ
ea sine ulla sollicitudine requiesco:
Din quippe illic ẽẽ sentio. in quem me
securus ꝓicioͥ & in qͦ securꝰ reqͥesco: nec
in hac mea securitate crastinũ illud
humane fragilitatis incertũ de quo

Expanded text:
bes, ut, cum te audiero, lucreris fratrem bes, ut, cum te audiero, lucreris fratrem tuum. neque enim, quia hoc propter longinme. prorsus quod ad ipsas res, quas nosse uolumus, adtinet, si quid ueri me tenere uel scio uel credo uel puto, in quo tu aliter sentis, quantum dat dominus, sine tua iniuria conabor adserere. quod autem pertinet ad offensionem tuam, cum te indignatum sensero, nihil aliud quam ueniam deprecabor. Nec omnino arbitror te suscensere potuisse, nisi aut hoc dicerem, quod ut debui: quia nec miror nos minus scire invicem, quam scimur a conjunctissimis et familiarissimis nostris. In quorum ego caritatem, fateor, facile me totum projicio, praesertim fatigatum scandalis saeculi; et in ea sine ulla sollicitudine requiesco. Dum quippe illic esse sentio, in quem me securus projicio, et in quo securus requiesco. Nec in hac mea securitate, crastinum illud humanae fragilitatis incertum, de quo