comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑu̾sitate ad rect̾itudinem fidei uel spei uł caritatis. Et¬
si enĩ interiores. mali facilius possunt boni fieri. aliquã
do & de numero exterioꝵ. quidam quofoã interiores
conuersione p̃ueniunt. & illis infterilitate manentibꝰ
unitati reconciliati. fructum afferunt cum tolerantia.
siue tricenum. siue sexagenum. siue centenum. Aut
ricanie sola dicenta st̃. quȩ usq in finem in maligno
errore ꝑdurant. Et foris multa frumenta sunt e intꝰ
multa trrania. Aut enĩ peiores sunt exteriores sunt in¬
teriores mali. Magna quidẽ questio ẽ. utrum peior fue¬
rit nicholaus iam exterior. quam symon adhuc interior.
quia ille hereticus iste magnꝰ. Quod si ipsa diuisio quia
uiolate caritatis certissimum iudicium ẽ habet᷑ grauissi
mum malũ concedo ita eẽ. S multi amissa caritate
ꝓpterea. non exeunt foras. quia secularibꝰ emolumentiᷤᷤ

Expanded text:
peruersitate ad rectitudinem fidei uel spei uel caritatis. etperuersitate ad rectitudinem fidei uel spei uel caritatis. etsi enim interiores mali facilius possunt boni fieri, aliquando tamen et de numero exteriorum quidam quosdam interiores conuersione praeueniunt et illis in sterilitate manentibus unitati reconciliati fructum adferunt cum tolerantia siue tricenum siue sexagenum siue centenum. aut si zizania ea sola dicenda sunt quae usque in finem in maligno errore perdurant, et foris multa frumenta sunt et intus multa zizania. At enim peiores sunt exteriores quam interiores mali. magna quidem quaestio est, utrum peior fuerit Nicolaus iam exterior quam Simon adhuc interior, quia ille haereticus, iste magus. quodsi ipsa diuisio, quia uiolatae caritatis certissimum indicium est, grauius habetur malum, concedo ita esse. sed multi amissa caritate propterea non exeunt foras, quia saecularibus emolumentis
Abbreviated transcription (Latin):
frumenti ht̃ ticania: Si enĩ hoc ita ẽ. & intus foris. ad
huc dum taxat par conditio ẽ Neq enĩ in eitazniis exte¬
riorib non inueniuntur grana frum̃ti. & in interioribꝰ
inueniunt᷑. De sacramento autẽ cum querit᷑. non utrũ
habeant aliquid celi. Et exterioribꝰ enĩ &e int̾ioribꝰ & cira¬
niis cum ipso tritrico ẽ pluua comimunis que celestiᷤ
& dulcis ẽ ipsa etiam si ex ea trcania steriliter crescũt.
Sic a euugłicum ap̃i sacram̃tũ diuinum & suaue est.
neq ꝓpter eoꝵ sterilitatẽ quos etiam foris compluit
net ad baptismũ iterandum. Numquid si forte aliquiᷤᷤ
ab hereticis conuersus. conu̾sionis suȩ tempore ac feli¬
citate p̃uenerit eum qui tardius a malicia corrigitur.
& mutat᷑ intus. ei non ẽ iterandum baptisia. & illi qui
correctus ẽ iterandum ẽ: Nichil gͦ ad rem ꝑtinet. de qͣ
nc̃ questio ẽ: qui seruis se cardius ue conuertat a propͥa

Expanded text:
frumenti habent zizania? si enim hoc ita est, et intus et foris ad frumenti habent zizania? si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid niis cum ipso tritico est pluvia communis, quae coelestis et dulcis est ipsa, etiam si ex ea zizania steriliter crescunt: sic et evangelicum Christi Sacramentum divinum et suave est, neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris compluit,net ad Baptismum iterandum? Numquid si forte aliquis ab haereticis conversus, conversionis suae tempore ac facilitate praevenerit eum qui tardius intus a malitia corrigitur et mutatur, ei non est iterandum Baptisma; et illi qui correctus est, iterandum est? nihil ergo ad rem pertinet de qua nunc quaestio est, quis serius se tardiusue conuertat a propria
Abbreviated transcription (Latin):
quod xpi est. agnoscendum ẽ Anextra unitatem ȩccłȩ.¬
se de hominib dici pocest. ut sic extra unitatẽ ȩccłȩ non¬
habeat ds̃ aliquem suoꝵ. Eccłȩ uͭ huic quȩ adhuc car¬
nis mortalitatẽ portat quam diu ꝑegrinatur a domino.
licuerit diabolo miscere tirania. hoc ẽ malos homineᷤ
& ꝑmissum sit propt̃ ipsius eccłȩ ꝑegrinationẽ ut re¬
quies ipsius pat̾e qua sc̃i angłi ꝑfruuntur desideraret᷑
ardentius. De sacramentis autẽ hoc dici non potest.
Sicut enĩ ea possunt. habere atq tractare non ad sa¬
lutem s ad ꝑnitiem suam in qua igni destinata st̃
interiora tirania: sic ext̾iora ⁊irania quȩ ab int̾ioribꝰ
recedentibus acceꝑint quia recedentia non amisert̃.
Quod sine dubio manifestatur: cum redeuntibus non
restituitur. quando forte aliqui ex eis ipsis qui recesse¬
rant reuertuntur. Nec quisquam dixerit. Quid eñ

Expanded text:
quod Christi est agnoscendum equod Christi est agnoscendum ese de hominibus dici potest, ut sic extra eccleshabet diabolus aliquem suorum, ecclesiae uero huic quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines, et permissus sit propter ipsius ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae qua sancti angeli perfruuntur desideraretur ardentius; de sacramentis autem hoc dici non potest. sicut enim ea possunt habere adque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam in qua igni destinata sunt interiora zizania, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliqui ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Neq auari neq rapaces regnum dei possidebunt.
Et qui peccuniã suam non dedit ad usuram. Et omnis
ille ut non solum sua cupide thesaurizarent s e aliena
fraudulenter eriꝑent: tales idolatriis sicut & ipse intel¬
ligit. atq conuincit. & utiq arguerent nisi nossent sleq
enim adusus coep̃os suos falsum testimonium dicer&
tempus eradicatis rraniis simul eradicetur & triticũ.
pat̾nȩ & mat̾nę caritatis uisceribus. tolerauit. Imitatꝰ
ȩccłam caritate sustinuit. S tñ quia inuidia diabo¬
li mors intrauit in orbem terraꝵ. & imitantur illum
qui sunt ex parte illius. non ꝑ illud quod a dõ creati
sunt. s ꝑ illud quod ã se ipsis ꝑu̾si sunt: sicut conime¬
morat ipse ꝙypanis quia & diabolus. antequam eẽt
diabolus angłs fuit. & bonus fuit. Unde sunt in unita
at mimieus homo hoc fect. qui suꝑ seminaut cicana:
Sicut gͦ e intus quod diaboli ẽ arguendum ẽ. sic e foris

Expanded text:
mat: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt mat: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt et: qui pecuniam suam non dedit in usuram et: omnisille, ut non solum sua cupide thensaurizarent, sed et aliena fraudulenter eriperent, tales idololatas, sicut et ipse intellegit adque conuincit, non utique argueret, nisi nosset; neque enim aduersus coepiscopos suos falsum testimonium dicerettempus eradicatis zizaniis simul eradicaretur et triticum, paternae et maternae caritatis uisceribus tolerauit, imitatus ecclesiam caritate sustinuit. Sed tamen quia inuidia diaboli mors intrauit in orbem terrarum et imitantur illum qui sunt ex parte ipsius, non per illud quod a deo creati sunt, sed per illud quod a se ipsis peruersi sunt, sicut commemorat ipse Cyprianus, quia et diabolus antequam esset diabolus angelus fuit et bonus fuit, unde. sunt in unitaait, inimicus homo hoc fecit, qui superseminauit zizania. sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris
Abbreviated transcription (Latin):
nõ de bono patientiȩ quantũ ualuit nr̃a mediocͥtas ꝑmit¬
tente dño. & inspirante conscͥpsimus: quem ad te ꝓmutua
dilectione transmisimus. Hac ille caritatis patientia to¬
lerauit. non solum in obscura questione bonos collegas
non maliuole aliud sentientes: sicut & ipse toleratus est
donec processu temporis saluberrima consuetudo quã¬
do ds̃ uoluit etiam declarata ueritate plenario conci¬
lio firmaretur. s etiam malos manifestos. sibiq notissi¬
mos qui non obscuritate questionis aliter sapiebant. s
ꝑditȩ uitȩ morib contra quam p̃dicabant. faciebant sic̃
de illis apłs dicit. qui p̃dicas non furandũ furaris. De ta¬
libus enĩ ae iste sui temporis ep̃is. collegis suis & secum
in communione manentib in epła sua dic̃. Esurientibus
in eccła fr̃ib hab̾e argentum largit̃ uelle fundos insidi¬
osis fraudibus raꝑe. usuris multiplicantib fenus auge
Hic enĩ nulla ẽ questionis obscuritas. Aꝑte scriptura cda¬

Expanded text:
ualuit nostra mediocritas permittente domino et inspirante conscripsimus, quem ad te pro mutua dilectione transmisimus. Hac ille caritatis patientia tolerauit non solum in obscura quaestione bonos collegas non maliuole aliud sentientes, sicut et ipse toleratus est, donec processu temporis saluberrima consuetudo, quando deus uoluit, etiam declarata ueritate plenario concilio firmaretur, sed etiam malos manifestos sibique notissimos, qui non obscuritate quaestionis aliter sapiebant, sed perditae uitae moribus contra quam praedicabant faciebant, sicut de illis apostolus dicit: qui praedicas non furandum furaris. de talibus enim et iste sui temporis episcopis collegis suis et secum in communione manentibus in epistula sua dicit: esurientibus in ecclesia fratribus habere argentum largiter uelle, fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multiplicantibus faenus augere. hic enim nulla est quaestionis obscuritas. aperte scriptura cla
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt s quod alieni erant ꝓpter hoc eos exisse declarauit.
Dic̃ e apłs. de quibusdam qui cuta ueritatẽ aberrauerant. et
fidem quorumdam subutebant. quorũ serimno ut cancer ser¬
pebat. Quos cum euitandos cẽ diceret: in una cñ domo muig¬
na eos fuisse significat.s tamquam uasa contumeliam
Credo quod ñ dum foras erierant. Aut si im foras euerant.
quomodo eos dicit in eadem magna domo cum uafis ho¬
norabilibꝰ nisi forte ꝓpter ipsa sacramenta que seꝑatis eti¬
am heticoꝵ cum uenticulis non minuta sunt: Ad unã mag¬
nam domum dic̃ omnes si diu̾sis meritis ꝑtinere alios in
honorem. alios in contumeliã. Sic enĩ loquitur. ad timo¬
theum scribens. Prophanas aut u̾borum nouitates cuita:
multum enĩ ꝓficiunt ad impietatẽ. & sermo eorũ sicut cã¬
cer serpit. Ex quibus ẽ hymeneus. & filetus. qui cuta uu̾ta

Expanded text:
facti sunt, sed quod alieni erant, propter hoc eos exisse declarauit. facti sunt, sed quod alieni erant, propter hoc eos exisse declarauit. dicit et apostolus de quibusdam, qui circa ueritatem aberrauerant et fidem quorundam subuertebant, quorum sermo ut cancer serpiebat, quos cum euitandos esse diceret, in una tamen domo magna eos fuisse significat, sed tamquam uasa in contumeliam, credo quod nondum foras exierant. aut si iam exierant, quomodo eos dicit in eadem magna domo cum uasis honorabilibus, nisi forte propter ipsa sacramenta, quae separatis etiam haereticorum conuenticulis non mutata sunt, ad unam magnam domum dicit omnes, sed diuersis meritis pertinere, alios in honorem, alios in contumeliam? sic enim loquitur ad Timotheum scribens: profanas autem uerborum nouitates euita; multum enim proficient ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hy
Abbreviated transcription (Latin):
ebant. s & eis qui nc̃ ꝑ euugłium sedentis in celo u̾ba cognos¬
cunt. Ille eñi non uenit legẽ soluere: s implere. Nenitudo e¬
nĩ legis caritas. Quia multum uiguit cypͥanus. ut de lupti¬
sino aliud sentiens. non tam̃ desereret unitatem. & ẽẽt in ui
te dñica radicatum sac̾mentũ fructuosum. quod etiã ferro
passionis purgaret. celestis agricola ut maiorẽ fructum dare
Huius autem sr̃nȩ caritatis inimici. siue aꝑte foris sint. siue stꝰ
eẽ uideantur pseudo xp̃iani st̃ & antixp̃i. Inuentis enĩ occa¬
sionibus foras excunt: sicut sc̃pcumẽ. Occasiones quert. qui
uilt recedere ab amicis. ħ etiuam occasiones desint. cum intꝰ
uideant᷑. ab illa inusibili curitatis compage seꝑati sunt. Uñ
iobs dic̃. Ex nob̃ exiert̃ . ħ non erant ex nob̾. Nlamsifuissent ex
nob̾ mansisent utiq nob̃cum. Non att quod exeundo alieni

Expanded text:
ebant, sed et eis, qui nunc per euangelium sedentis in caelo uerba cognosebant, sed et eis, qui nunc per euangelium sedentis in caelo uerba cognoscunt? ille enim uenit non legem soluere, sed implere. plenitudo autem legis caritas, qua multum uiguit Cyprianus, ut de baptismo aliud sentiens non tamen dte dominica radicatum sarmentum fructuosum, quod etiam ferro passionis purgaret coelestis agricola, ut majorem fructum daret . Hujus autem fraternae charitatis inimici, sive aperte foris sint, sive intus esse videantur, pseudochristiani sunt et antichristi. Inventis enim occasionibus foras exeunt, sicut scriptum est: Occasiones quaerit qui vult discedere ab amicis . Sed etiamsi occasiones desint, cum intus videntur, ab illa invisibili charitatis compage separati sunt. Unde Joannes dicit: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. non ait, quod exeundo alieni
Abbreviated transcription (Latin):
lier adultera quam oseȩ proph̃a designat. quȩ dixit. ibo post
amatores meos qui michi dant panes meos. & aquam meam.
uestes meas & linteamina mea & uniu̾sa quȩ michi condecent.
Licet quidem hoc. & dep̃uaricatrice uideorum gente intelligẽ
s tñ quos alios imitant᷑ pseudo xp̃iani. hoc enĩ sunt om̃s he¬
tici & scismatici nisi pseudo israhelitas: Erant enĩ & ueri isra¬
helite: sicut ipse nathanaheli ꝑhibet testimoniũ dicens. Eccẽ
uere israhelita: in quo dolus non ẽ. Qui sunt autẽ ueri xp̃ia¬
ni nisi de quib idem dñs dicit qui diligit me mandata mea
custodit: Quid ẽ autẽ custodire mandata eius nisi in dilecti¬
one ꝑsistere: Unde etiam dic. Mandatum nouum douobis
ut inuicem diligatis. Et iterum. In hoc scient om̃s quia disci¬
puli mei istis: si uos inuicem dilexeritis. Quis autem dubite
non eis solis dictum qui tẽ ꝑ eius carnem uerba p̾sentis audi¬

Expanded text:
lier adultera, quam Osee propheta designat, quae dixit: Ibo post lier adultera, quam Osee propheta designat, quae dixit: Ibo post amatores meos, qui mihi dant panes meos et aquam meam, uestes meas et linteamina mea et uniuersa quae mihi condecent? licet quidem hoc et de praeuaricatrice Iudaeorum gente intellegere. sed tamen quos alios imitantur pseudochistiani — hoc enim sunt omnes haeretici et schismatici — nisi pseudoisrahelitas? erant enim et ueri Israhelitae, sicut ipse dominus Nathanaheli perhibet testimonium dicens: ecce uere Israhelita, in quo dolus non est. qui sunt autem ueri christiani nisi de quibus idem dominus dicit: qui diligit me, mandata mea custodit? quid est autem custodire mandata eius nisi in dilectione persistere? unde etiam dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et iterum: in hoc scient omnes quia discipuli mei estis, si uos inuicem dilexeritis. quis autem dubitet non eis solis dictum, qui tunc per eius carnem uerba praesentis audi
Abbreviated transcription (Latin):
ticis non cedimus: s quod habent. de xp̃i ȩccła. non eẽ dicamꝰ
ipsorum. Nec ꝓpt̾ scelera desertorum imꝑatoris nr̃i signa no¬
limus agnoscere: magis quia dñs d̃s nr̃ deus eelans ẽ. Qͥeqͥd
cius apud aliquem agnoscimus. nullomodo ei concedamusut
suu ꝓpͥum eẽ arbitret᷑. Ipse certe d̃s eclans fornicanti a se fe¬
mine in figura p̃uartericis plebis exprobrat. & dicit quodea
que ipsius eent dabat amatoribus suis. & ab eis rursus accipi¬
ebat quȩ non illoꝵ. s ipsius erant. Inter adulterã feminã. &
adulteros amatores. dona sua cũ dẽ camquam celans agnos¬
cit: & nos ħeticorum eẽ baptismũ dicimus u̾bis cuuglicis cõ¬
secratũ: Commoti fact̾is eoꝵ: etiam quȩ dĩ sunt eis tͥbuere uo
lumus. Quia si ea contaminare potuerunt. aut ꝓpterea sua
facere quȩ dei sunt. quia ipsi dei eẽ noluerunt. quȩ ẽ illa mu¬

Expanded text:
ticis non cedimus, si, quod habent de Christi ecclesia, non esse dicamus ticis non cedimus, si, quod habent de Christi ecclesia, non esse dicamus ipsorum nec propter scelera desertorum imperatoris nostri signa nolimus agnoscere; magis, quia dominus deus noster deus zelans est, quidquid eius aput aliquem agnoscimus, nullo modo ei concedamus, ut suum proprium esse arbitretur. ipse certe deus zelans fornicanti a se feminae in figura praeuaricatricis plebis «xprobrat et dicit, quod ea quae ipsius essent dabat amatoribus suis et ab eis rursus accipiebat quae non illorum, sed ipsius erant. inter adulteram feminam et adulteros amatores dona sua tamen deus tamquam zelans iratus agnoscit. et nos haereticorum esse baptismum dicimus uerbis euangelicis consecrlumus, quasi ea contaminare potuerint, aut propterea sua facere quae Dei sunt, quia ipsi Dei esse noluerunt? 26. Quae est illa mu
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. dimittuntur illi: si cui cenueritis tenebuntur. Foris
quidem nec ligari aliquid pot̃. nec solui: ubi non sit qui aut
ligare possit. aut soluere. s soluitur. qui cum columba fecerit
pacem. & ligatus qui cum columba non habet pacem: siue aꝑ¬
te foris sit: siue intus ẽẽ uideatur. Dathan uͦ & abiron qui sibi
sacrificandi licentiam usurpare conati st̃ contra unitatẽ po¬
puli di. ae filisi aaton qui alienũ igneni altari imposuerunt.¬
noumus quod impune non fecerint ñec nos calia sedlera dicimnꝰ
impunita remauere. nͥ se cales correxerint. si pacientia dĩ ad pe¬
nitentiam adducens cempus corigendi largitur. Ili sane qui
ꝓpterea dicunt non eẽ iterandum baptismum quia manus
tantum modo imposita ẽ eis quos philippus diaconus bapti¬
tauerat: nihil adrem ꝑtinens dicunt. Et̃ absit ut cum uerũ
querimus calibus argumentis utamur: Quaꝓpt̃ magis he¬

Expanded text:
peccata dimittentur illi, si cui tenueritis tenebuntur. foris peccata dimittentur illi, si cui tenueritis tenebuntur. foris quidem nec ligari aliquid potest nec solui, ubi non sit qui aut ligare possit aut soluere, sed soluitur qui cum columba fecerit pacem et ligatur qui cum columba non habet pacem, siue aperte foris sit siue intus esse uideatur.- Dathan uero et Abiron, qui sibi sacrificandi licentiam usurpare conati sunt contra unitatem populi dei, et filii Aaron, qui alienum ignem altari inposuerunt,nouimus quod inpune non fecerint. nec nos talia scelera dicimus inpunita remanere nisi se tales correxerint, si patientia dei ad paenitentiam adducens tempus corrigendi largitur. Illi sane, qui propterea dicunt non esse iterandum baptismum, quia manus tantummodo inposita est eis quos Philippus diaconus baptizauerat, nihil ad rem pertinens dicunt, et absit ut, cum uerum quaerimus, talibus argumentis utamur. quapropter magis haere
Abbreviated transcription (Latin):
e se pessimos ad baptismum accessisse fateant᷑ non rebaptirãt᷑.
s incipiunt ad columbam ꝑtinere ꝑ cuius eis gemitus peccata
soluunt᷑. a cuiꝰ pace alienatis tenebantur: sic & qui aꝑtius foris
sunt. si eadem sacͤienta sumpsert̃. cum correpti ad ȩccł̃e uenũt
unitatẽ: non iterabo baptismũ s cadem caritafis lege & unita¬
tis uinculo lib̾antur. Nam si non nͥ in eccła p̃positis. & euũglica
lege ac dñica ordinatione fundatis licet baptitatis. numqͥd
non turpi lucrũ. T̃ales tñ ipsius ꝙypͥam temporib bapticabãt.
quos ep̃os suos. fuisse cum magno gemitu confitet᷑ & cũ mag¬
no tolerantis mercede ꝑpetitur. Remissam autẽ tñ peccatorũ.
non dabant. quȩ ꝑ orationes sc̃orum idẽ ꝑ columbe gemitus
dat᷑ quicumq baptiret: si ad eius pacẽ illi ꝑtinent quibꝰ datur.
Non enĩ raptoribus & feneratorib diceret dñs. si cui dimiseriti

Expanded text:
et se pessimos ad baptismum accessisse fateantur, non rebaptizantur, et se pessimos ad baptismum accessisse fateantur, non rebaptizantur, sed incipiunt ad columbam pertinere, per cuius eis gemitus peccata soluuntur, a cuius pace alienatis tenebantur, sic et qui apertius foris sunt, si eadem sacramenta sumpserunt, cum correcti ad ecclesiae ueniunt unitatem, non iterato baptismo, sed eadem caritatis lege et unitatis uinculo liberantur. nam si non nisi in ecclesia praepositis et euangelica lege ac dominica ordinatione fundatis licet baptizare, numquid non turpilucrum. tales tamen ipsius Cypriani temporibus baptizabant, quos coepiscopos suos fuisse cum magno gemitu confitetur et cum magna tolerantiae mercede perpetitur. remissam tamen peccatorum non dabant, quae per orationes sanctorum, id est per columbae gemitus datur, quicumque baptizet, si ad eius pacem illi pertinent quibus datur. non enim raptoribus et faeneratoribus diceret dominus: si cui dimiseritis
Abbreviated transcription (Latin):
tis cenebunt᷑ Iui gͦ si ꝑsonam gerebunt ȩccłȩ & siocis hoc dictũ
ẽ. camquam ipsi ȩccłȩ diceretur: pax ecle dimittit peccata. &
ab ȩccłȩ pace alienatio tenet peccata: non scđ̃m arbitrium ho¬
minum. s scđ̾m arbitͥum dĩ. & orationes sc̃õrum sp̃alium. qui
omnia uidicant. ipsi autẽ a nemine iudicantur. Petra enĩ tena.
petra dimittit. Columba tenet. colunba dimittit. Unitas ten&.
unitas dimitit. Pxx autẽ huius unitatis in solis bonis ẽ uel iã
spalibus. uel ad sp̃alia concordi obedientia ꝓficientibus: in ma¬
lis autẽ non ẽ siue foris tumultuent᷑. siue intus cum gemitu
colerentur. & bapticent & baptirentur. Sicut autẽ isti qui intꝰ
cum gemitu tolerantur. quamuis ad eandem columbe uni¬
catẽ. & ad illam gloriosam ȩccłam non habentẽ maculam aut
rugam. aut aliquid eiusmodi non ꝑtineant. tñ si corrigantur.

Expanded text:
tis tenebuntur illi. ergo si personam gerebant ecclesiae et sic eis hoc dictum tis tenebuntur illi. ergo si personam gerebant ecclesiae et sic eis hoc dictum est, tamquam ipsi ecclesiae diceretur, pax ecclesiae dimittit peccata et ab ecclesiae pace alienatio tenet peccata non secundum arbitrium hominum, sed secundum arbitrium dei et orationes sanctorum spiritalium, qui omnia iudicant, ipsi autem a nemine diiudicantur. petra enim tenet, petra dimittit; columba tenet, columba dimittit; unitas tenet, unitas dimittit. pax autem huius unitatis in solis bonis est uel iam spiritalibus uel ad spiritalia concordi oboedientia proficientibus; in malis autem non est, siue foris tumultuentur siue intus cum gemitu tolerentur et baptizent et baptizentur. sicut autem isti, qui intus cum gemitu tolerantur, quamuis ad eandem columbae unitatem et ad illam gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eiusmodi non pertineant, tamen, si corrigantur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̾ simplex & casta. & ꝑfecta baptitat: An forte ꝑorationeᷤ
scoꝵ sp̃alium qui st̃ in eccła tamquam ꝑ columbe creberri¬
mum gemitum. magnum geritur sacramentũ: e occulta diꝰ¬
pensatio miscdȩ dĩ: ut eorum etiã peccata soluantur. qui ñ
ꝑ columbam s ꝑ accipitrem baptirantur. si ad illud sacram̃tũ
cum pace catholice unitatis accedunt: Quod ita ẽ. cur non gͦ
ꝑ eorum orationes cum quisq ab heresi aut scismate ad pa¬
cem catholicam uenit. eius peccata soluunt᷑: Sacramenti au
integritas ubiq cognoseitur s ad peccatoꝵ illam irteuoci¬
bilẽ remissionẽ ȩtri unitatẽ eccłe non ualebit. Nec in heresi
columbȩ pium misterium bapticet᷑. Sicut misit me inquit pit̃
& ego mitto uos. Hoc cum dixisset. inspirauit & ait illis. Accipi¬
et spm sc̃m Si cuius remiseritis peccata remittent᷑ si cuiꝰ tenueri¬

Expanded text:
non potest, simplex et casta et perfecta baptizat? an forte per orationes non potest, simplex et casta et perfecta baptizat? an forte per orationes sanctorum spiritalium, qui sunt in ecclesia, tamquam per columbae creberrimum gemitum magnum geritur sacramentum et occulta dispensatio misericordiae dei, ut eorum etiam peccata soluantur, qui non per columbam, sed per accipitrem baptizantur, si ad illud sacramentum cum pace catholicae unitatis accedunt? quod si ita est, cur non ergo per eorum orationes, cum quisque ab haeresi aut schismate ad pacem catholicam uenit, eius peccata soluuntur? sacramenti autem integritas ubique cognoscitur, sed ad peccatorum illam inreuocabilem remissionem extra unitatem ecclesiae non ualebit nec in haeresi columbae pium ministerium baptizetur. Sicut misit me, inquit, pater, et ego mitto uos. hoc cum dixisset, inspirauit et ait illis: accipite spiritum sanctum. si cuius remiseritis peccata remittentur illi, si cuius tenueri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥum donum est. catholice unitatis &e pacis. Nec eiꝰ in om̃bꝰ
quia nec om̃s eius sunt: sicut suo loco uidebimus. Preter ipsĩ
tñ ẽẽ illa caritas non pot̾: sine qua cetã etiam si agnosa &e ap¬
probari possunt. ꝓdeẽ tñ & liberare non possunt. Minus aut̃
impositio non sicut baptismus repeti non potest. Quid ẽ enim
aliud. nisi oratio suꝑ hominẽ: Nam quod in tipo unitatis petro
dominꝰ dedit potestatem. ut id solueret᷑ in t̾ris quod ille solus¬
set manifestum ẽ. quod illa unitas. etiam una columbi ꝑfecta
sit dicta. Numquid gͦ ad candem columbam ꝑtinent omnes
auari de quibus in eadem catholica grauit̃ idem cypanus in¬
gemuit: Nam ut opinor. raptores non columbȩ s accipitres
dici possunt. Quomodo gͦ bapticabant. qui fundos insidiosis
fraudibus rapiebant. & usuris multiplicantib fenus augebit
si sola illa columba idẽ illa unitas quȩ nisi in bonis intelligi

Expanded text:
proprium donum est catholicae unitatis et pacis nec eius in omnibus, proprium donum est catholicae unitatis et pacis nec eius in omnibus, quia nec omnes sunt eius, sicut suo loco uidebimus. praeter ipsam tamen esse illa caritas non potest, sine qua cetera, etiamsi agnosci et adprobari possunt, prodesse tamen et liberare non possunt. manus autem inpositio non sicut baptismus repeti non potest. quid est enim aliud nisi oratio super hominem? Nam quod in typo unitatis Petro dominus dedit potestatem, ut id solueretur in terris quod ille soluisset, manifestum est quod illa unitas etiam una columba perfecta sit dicta. numquid ergo ad eandem columbam pertinent omnes auari, de quibus in eadem catholica grauiter idem Cyprianus ingemuit? nam, ut opinor, raptores non columbae, sed accipitres dici possunt. quomodo ergo baptizabant, qui fundos insidiosis fraudibus rapiebant et usuris multiplicantibus faenus augebant, si sola illa columba, id est illa unitas quae nisi in bonis intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
incipiant linguis loqui: S inuisibilit̃. & latent̃ intelligitur
ꝓpter uinculum pacis eorũ eordibus diuina caritas inspirari.
ut possint dicere. qͣm caritas dei diffusa est in cordibus ur̃is.¬
ꝑ spm̃ scm̃ qui datus est nob̃. Multe autẽ sunt oꝑationes spc̃
scĩ: quas idem apłs. cum quodam loco quantum sufficere arbit᷑¬
tus est commemorasset. ata conclusit. Onmia autẽ hȩc oꝑatur
unus atq idem sp̃c. diuidens propria unicuiq ꝓ ut uult. Cũ
gͦ aliud sit sac̃mentum quod habere etiam symon magus potu¬
it. aliud oꝑatio sp̃c que in malis hominibus etiã fieri solet sic̃
saul habuit ꝓpħiam. aliud oꝑatio eiusdem sp̃o quam nisi bo¬
ni habere non possunt. sicut ẽ finis p̃cepti caritas de corde pu¬
ro. & conscientia bona. & fidem non fict̾a. quolibet ħecici &
scismatici accipiant. caritas quȩ cooꝑit multitudinẽ peccatoꝵ.¬

Expanded text:
incipiant linguis loqui? sed invisibiliter et latenter intelligitur incipiant linguis loqui? sed invisibiliter et latenter intelligitur propter vinculum pacis eorum cordibus divina charitas inspirari, ut possint dicere, Quoniam charitas Dei diffusa est in cordibus nosm sanctum qui datus est nobis. multae autem sunt operationes spiritus sancti, quas idem apostolus cum quodam loco quantum sufficere arbitratus est commemorasset, ita conclusit: omnia autem haec operatur unus adque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. cum ergo aliud sit sacramentum, quod habere etiam Simon magus potuit, aliud operatio spiritus, quae in malis etiam hominibus fieri solet, sicut Saul habuit prophetiam, aliud operatio eiusdem spni habere non possunt, sicut est  finis praecepti caritas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta; quodlibet haeretici et schismatici accipiant, caritas , quae cooperit multitudinem peccato
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ ꝓpositis posite. cur non intelligam aqua m̃dacem. &
quod in sola catholica ꝑ manus impositionẽ dari dicitur:
hoc intelligi maiores nr̃i uoluerunt. quod apłs ait. qm cari
Ipsa enĩ caritas quam non habent qui ab ȩccłe catholice cõ¬
munione p̃cisi sunt: ac ꝑ hoc etiam si linguis hominũ &
angłorum loquantur. si sciant omnia sac̾menta. & omnẽ
scientiam. & si habeant omnẽ prophetiam. & omnẽ fidem.
ta ut montes transferant ⁊ distribuant omnia sua paupibꝰ
& cradam corpus suum ut arde int. iichil eis prodẽ. Non haba
autẽ dĩ caritatem. qui ȩccłe non diligit unitatẽ: ac ꝑ hoc recte in¬
telligit᷑ dici. non accipi nisi in catholica sp̃c sc̃s. Neq enĩ tempo¬
ralibus & sensibilibus miraculis attestantibus ꝑ manus imposi
rudis fidei. & eccl̃e pͥmordia dilatanda. Quis enĩ nc̃ hoc expectat
ut hii quibus manus ad accipiendũ sp̃m sc̃m̃ imponit᷑. repente

Expanded text:
aquae pro populis positae , cur non intelligam aquam mendacem et aquae pro populis positae , cur non intelligam aquam mendacem et quod in sola Catholica, per manus impositionem dari dicitur, nimirum hoc intelligi majores nostri voluerunt, quod Apostolus aiIpsa est enim charitas, quam non habent qui ab Ecclesiae catholicae communione praecisi sunt: ac per hoc etiamsi linguis hominum et Angelorum loquantur, si sciant omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habeant omnem prophetiam, et omnem fidem, ita ut montes transferant, et distribuant omnia sua pauperibus, et tradant corpus suum ut ardeant, nihil eis prodest . Non autem habent Dei charitatem, qui Ecclesiae non diligunt unitatem: ac per hoc recte intelligitur dici non accipi nisi in Catholica Spiritus sanctus. Neque enim temporalibus et sensibilibus miraculis attestantibus per manus imposrudis fidei et Ecclesiae primordia dilatanda. Quis enim nunc hoc exspectat, ut ii quibus manus ad accipiendum Spiritum sanctum imponitur, repente
Abbreviated transcription (Latin):
heticorum & scismaticoꝵ ꝓpterea carnalib nimiũ ꝑnitio¬
si sunt. quia ipse prouectus eorum int̾eludit᷑. confirma¬
ta sententia uanitatis adu̾sus catholicam ueritatẽ &
confirmata animositate dissensionis adu̾sus catholicam
paci Sacͥmenta tñ si eadem sunt ubiq sunt integra.: etiã¬
si pͥue intelligunt᷑ & discordiose tractantur. sicut scͥptura ip¬
sius euũgłi. si eadem ipsa ẽ. ubiq integra est: etiam si inu¬
merabili falsarum opinionũ uarietate asseratur. Nam ait
heremias. ut quid qui contristant me p̃ualent. plaga mea
solida ẽ. unde sanabor. dum fit. facta ẽ michi sicut aqua m̃¬
dax non habens fidem: si figurate atq allegorica locutione
ꝓphetiȩ nusquam poneretur aqua. nisi que baptimum signi¬
ficaret. laboraremus querere quid sibi uellent hec u̾ba ihere¬
mie. Nc̃ autem cum aꝑtissime in apocalipsi exponantur.

Expanded text:
haereticorum et schismaticorum propterea carnalibus nimium perniciohaereticorum et schismaticorum propterea carnalibus nimium perniciosi sunt, quia ipse provectus eorum intercluditur, confirmata sententia vanitatis adversus catholicam veritatem, et confirmata animositate dissensionis adversus catholicam pacem. Sacramenta tamen si eadem sunt, ubique integra sunt, etiamsi prave intelliguntur et discordiose tractantur: sicut scriptura ipsius Evangelii si eadem ipsa est, ubique integra est, etiamsi innumerabili falsarum opinionum varietate asseratur. Nam quod ait Jeremias, Utquid qui contristant me praevalent? Plaga mea solida est; unde sanabor? Dum fit, facta est mihi sicut aqua mendax non habens fidem ; si figurate atque allegorica locutione prophetiae nosquam poneretur aqua, nisi quae Baptismum significaret, laboraremus quaerere quid sibi velint haec verba Jeremiae: nunc autem cum apertissime in Apocalypsi exponantur
Abbreviated transcription (Latin):
uis eiꝰ fides sub eisdem u̾bis aliud opinantis. quam catholica
ueritas docet. non eẽt integra: s fabulosis falsitatibus inqui¬
sp̃c sc̃i. non solum marcion. Aut ualentinus. aut arrius. ait
eunomius. s ipsi carnales paruuli ȩccłȩ. quib dicebat apłt.
non potui uob̾ loqui quasi sp̃alib s quasi carnalib. si pos¬
sent diligent̃ singl̃i int̾rogari: tot diu̾sitates opinionũ for¬
cassis. quot homines numerarent᷑ Aniinalis enĩ homo non
ꝑcipit quȩ sunt sp̃c dĩ. Nuinquid tñ idõ non integrum sac̃¬
mentum accipiunt: Aut numquid si ꝓfecerint. & opinionũ
carnalium uanitatem emendauerint. denuo quod acceꝑãt
repetendum ẽ Accipit quisq scđm fidem suam s quantũ
capit gub̾nante illa misda dĩ de qua p̃sunens idẽ apłs dic̃
si quid aliter sapitis. id quoq uob̃ d̃s reuelabit. Laquei cũ

Expanded text:
uis eius fides sub eisdem uerbis aliud opinantis, quam catholica uis eius fides sub eisdem uerbis aliud opinantis, quam catholica ueritas docet, non esset integra, sed fabulosis falsitatibus inquilii et spiritus sancti, non solum Marcion aut Ualentinus aut Arrius aut Eunomius, sed ipsi carnales paruuli ecclesiae, quibus dicebat apostolus: non potui loqui uobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, si possent diligenter singuli interrogari, tot diuersitates opinionum fortassis quot homines numerarentur. animalis enim homo non percipit quae sunt spiritus dei. numquid tamen ideo non integrum sacramentum accipiunt aut numquid ideo., si profecerint et opinionum carnalium uanitatem emendauerint, denuo quod acceperant repetendum est? accipit quisque secundum fidem suam, sed quantum capit gubernante illa misericordia dei, de qua praesumens idem apostolus dicit: si quid aliter sapitis, id quoque uobis deus reu
Abbreviated transcription (Latin):
ceatur. manifestumq fiat in ea falsitate fidei fuisse baptira
tum. nunquid denuo baptirandꝰ est: Quid ita: Quia illa
sc̃itas sac̃menti u̾bis euũglicis consecrata suꝑ eum integra
ꝑmanebat. sicut eam craditam acceꝑat. quamuis ipse incar¬
nalis mentis uanitate constitutus. aliud cum bapticaret᷑
crederet. quam credere debuisset. Quaꝓpter manifestũ ẽ
fieri posse: ut fide non integra integrum in quo quã ma¬
ꝑ spererit. Illud sanandum ẽ quod egrotat. Illud dandum
quod non hubetur: e maxime cartas pacis. sine qua eteri
ꝓdeẽ non possunt. S cñ cum adsunt. non quasi desint cra¬
denda sunt: s ut fructuose. e non ꝑnitiose habeant᷑. ꝑ ipsum
uinculum pacis. & eminentiam caritatis agendum est. Quã¬
obrem si euũglicis u̾bis in nomine patͥs & filii. & spc̃ sci. mar¬
cion bapcismnum consecrabat. integium erat sac̾mentũ: quã¬

Expanded text:
ceatur manifestumque fiat in ea falsitate fidei baptizatum ceatur manifestumque fiat in ea falsitate fidei baptizatum fuisse, numquid denuo baptizandus est? quid ita? quia illa sanctitas sacramenti uerbis euangelicis consecrata super eum integra permanebat, sicut eam traditam acceperat, quamuis ipse in carnalis mentis uanitate constitutus aliud cum baptizaretur crederet quam credere debuisset quapropter manifestum est fieri posse, ut fide non integra integrum in quoquam maperspexerit, illud sanandum est quod aegrotat, illud dandum est quod non habetur et maxime caritas pacis, sine qua cetera prodesse non possunt. sed tamen cum adsunt non quasi desint tradenda sunt, sed ut fructuose et non perniciose habeantur, per ipsum uinculum pacis et eminentiam caritatis agendum est. Quamobrem si euangelicis uerbis in nomine patris et filii et spiritus sancti Marcion baptismum consecrabat, integrum erat sacramentum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uento doctrine. Numquid gͦ isti si ꝓfecere usq ad spalem
hominis int̾ioris ȩtatẽ. & intelligentis sinceritate cognoue¬
rint quam longe aliter ꝑ fallatiam suorum fantasmatum
de dõ credidint quam uitas postulabat iterum bapti: andi
sunt: Sic etiam fieri potest. ut in alicuiꝰ heretici librum ca¬
tecuminii catholicus incidat. & a uitate nesciens discernere
errorem. credat aliquid contra cattholicam fidem. cui tamen
errori u̾ba simboli non repugnant. sub cisdem quippe u̾bis
innumerabiles heticoꝵ errores exorti sunt: putans gͦ iste ca¬
tholici alicuiꝰ magni atq docti eẽ illum librum. si talia cre¬
dens in ȩccl̃a bapticet᷑ catholica. & posteriore diligentia cog¬
noscat. quẽadmodum credẽ debeat atq arrepta fide catho¬
lica illud ex amimo respuat. numquid si hoc confessus fuerit
denuo bapticandꝰ est: ut si ante quam discat & confiteat᷑ hoc
sentire inueniatur. & quid abicere debeat quidue crede do¬

Expanded text:
quid ergo isti, si profecerint usque ad spiritalem hominis interioris aetatem et intellegentiae sinceritate cognouerint, quam longe aliter per fallaciam suorum phantasmatum de deo crediderint quam ueritas postulabat, iterum baptizandi sunt? sic etiam fieri potest, ut in alicuius haeretici librum catechumenus catholicus incidat et a ueritate nesciens discernere errorem credat aliquid contra catholicam fidem, cui tamen errori uerba symboli non repugnant; sub eisdem quippe uerbis innumerabiles haereticorum errores exorti sunt. putans ergo iste catholici alicuius magni adque docti esse illum librum, si talia credens in catholica baptizetur et posteriore diligentia cognoscat, quemadmodum credere debeat, adque arrepta fide catholica illud ex animo respuat, numquid, si hoc confessus fuerit, denuo baptizandus est? aut si, antequam discat et confiteatur, hoc sentire inueniatur et quid abicere debeat quidue credere do
Abbreviated transcription (Latin):
abundantia comprobauit: quam uigilantissime custodit.
cum collegis suis. Non maliuole de baptismo diu̾sa senti¬
entibus. nec ipse maliuola contentione s humana tempta¬
tione aliter sapiens. quod illi ds̃ in caritate ꝑseueranti cũ
uellet pꝰ ea reuelaret: in communionis unitate. ꝑmansit
aꝑte dicens. N eminem iudicantes: nec a iure communioni.
aliquem si diu̾sum senserit a mouentes. Neq enĩ quis quã
nr̃m ep̃m se ep̃orum constituit. aut tyrannico t̾rore ad ob¬
sequendi necessitatem collegas suos adigit. Et in fine huiꝰ
mus fr̃ karissima. nenuni p̃seribentes. aut p̃iudicantes
quo minus unus quisq ep̃orum quod putat faiciat hibes
arbitri pocestatem. Nos quantum in nob̃ ẽ ꝓpter hereticos
cum collegis &e coep̃is nr̃is non contendimus. cum quibus
diuinã concordiam & dominicam pacem tenemꝰ. Maxime.
cum & apłs dicat. siquis autẽ putauerit contentiosus eẽ: nõ

Expanded text:
abundantia conprobauit. qua uigilantissime custodita abundantia conprobauit. qua uigilantissime custodita cum collegis suis non maliuole de baptismo diuersa sentientibus nec ipse maliuola contentione, sed humana temptatione aliter sapiens, quod illi deus in caritate perseueranti cum uellet postea reuelaret, in communionis unitate permansit aperte dicens: neminem iudicantes nec a iure communionis aliquem si diuersum senserit a episcoporum constituit aut tyrannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas smus, frater charissime, nemini praescribentes, aut praejudicantes, quominus unusquisque episcoporum quod putat, faciat, habens ram potestatem. nos, quantum in nobis est, propter haereticos cum collegis et coepiscopis nostris non contendimus, cam quibus diuinam concordiam et dominicam pacem tenemus, maxime cum et apostolus dicat: si quis autem putauerit contentiosus esse, nos
Abbreviated transcription (Latin):
docet. Telare inquit quod bonum uideas & inuidere melio¬
ribus leue apud quosdam. & modicũ crim̃ uidet᷑: fratres ca¬
uid. Deinde paulo pꝰ. cum eius mali capud atq originem
quereret. Hinc diabolus inquit inter mnitia statim mundi.
& ꝑiit pͥmus & ꝑdidit. Et paulo pꝰ. Quale malũ est. inquit
fr̃s dilectissimi quo angłs cecidit. quo circumueniri & subũ¬
ti alta illa & p̃clara sublimitas potuit quo deceptus ẽ ipse
qui decepit: Ex inde inuidia grassatur in terris. dum liuore
ꝑiturꝰ magistro ꝑditionis obsequitur: dum diabolum. qui
relat imitatur sicut scͥptum ẽ. Inuidia aut diaboli mors
intrauit in orbem terraꝵ. imitantur autẽ illum. qui sunt
ex parte illius. Hec uba ypͥani in epła popłis nota. quam
uera quam fortia recognoscimus. Uere decuit ꝙy pͥanumde
relo & liuore & arguere grauiter & monere. A quo tamen
mortifero malo cor eius penitus alienatũ tanta caritatis

Expanded text:
docet. zelare, inquit, quod bonum uideas et inuidere meliodocet. zelare, inquit, quod bonum uideas et inuidere melioribus leue aput quosdam et modicum crimen uidetur, fratres dilectissimi. deinde paulo post, cum eius mali caput adque originem quaereret: hinc diabolus, inquit, inter initia statim mundi et periit primus et perdidit. et paulo post: quale malum est, inquit, fratres dilectissimi, quo angelus cecidit, quo circumueniri et subuerti alta illa et praeclara sublimitas potuit, quo deoeptus est ipse qui decepit. exinde inuidia grassatur in terris, dum liuore periturus magistro perditionis obsequitur, dum diabolum qui zelat imitatur, sicut scriptum est, inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. imitantur ergo \'illum qui sunt ex parte eius\'. haec uerba Cypriani in epistula populis nota quam uera quam fortia recognoscimus. uere decuit Cyprianum de zelo et liuore et arguere grauiter et monere, a quo tam mortifero malo cor eius penitus alienum tanta caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
& Quomodo gͦ isti erant in unitate. qui non erant in pace:
Uox em̃ non mea aut alicuius hominis. s ipsius dñi: nec ꝑho
minis. s ꝑ angłos. sonuit xp̃o nato. Gloria in excelsis dõ. &
in terra pax hominibus bonȩ uoluntatis. Qd̾ utiq nato in
t̃ris. ap̃o ñ asonaret ore angłico. nisi d̾s hoc uellet intelligies
eẽ in unitate corporis ap̃i. qui st̃ in pace xp̃i. Los autẽ ẽẽ in
pace xp̃i: qui sunt bonȩ uoluntatis. Porro sicut in beniuolen¬
tia bona uoluntas sic in maliuolentia mala uoluntas est
Iam uͦ ipsa inuidia que ñ potest eẽ. nisi maliuola. quantum
malum ẽ non queramus. alios testes. Sufficit nob̃ ipse cẏpa¬
uus. ꝑ quem tam multa de zelo & liuore. dñs uera cissima
intonuit: &e salubria p̃cepit. Legamus gͦ epłam cypani de ce¬
lo & liuore. & uideamus quantum malum sit inuidere me¬
liorib. Cuiꝰ mali originem ab ipso diabolo extitisse memorit̃

Expanded text:
est? quomodo ergo isti erant in unitate qui non erant in pace? est? quomodo ergo isti erant in unitate qui non erant in pace? uox enim non mea. nec cuiusquam hominis, sed ipsius domini, nec per homines, sed per angelos sonuit Christo nato: gloria in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. quod utique nato in terris Christo non sonaret ore angelico, nisi deus hoc uellet intellegi, eos esse in unitate corporis Christi qui sunt in pace Christi, eos autem esse in pace Christi qui sunt bonae uoluntatis. porro sicut in beniuolentia bona uoluntas, sic in maliuolentia mala uoluntas est.. Iam uero ipsa inuidia, quae non potest esse nisi maliuola, quantum malum est! non- quaeramus alios testes. sufficit nobis ipse Cyprianus, per quem tam multa de zelo et liuore dominus ueracissima intonuit et salubria praecepit. legamus ergo epistulam Cypriani de zelo et liuore et uideamus quantum malum sit inuidere melioribus, cuius mali originem ab ipso diabolo extitisse memoriter
Abbreviated transcription (Latin):
besceret. Porro aliud ẽ. eos qui intus in ȩccła sunt nomine
xp̃i loqͥ: aliud eos qui foriꝰ sunt & contra ȩccłam faciunt.
in nomine ap̃i bapticari. Hȩc uba cypani ammonere noᷤ
uidentur. ut distinguamus inter eos qui foris mali sunt.
& eos qui intus mali sunt. Ut illos de quibus dic̃ apłs quod
euugłium non caste s ꝑ inuidiam annuntiarent: intus
fuisse dicit. & uerum dicit. Hoc tñ puto me temere dicere.
si foris nemo potest aliquid habere. quod xp̃i ẽ. nec intus
quis quam potest aliquid habere quos diaboli ẽ Si enĩ ortꝰ
ille dausus potuit habere spinas diaboli cur non extra or¬
tum potuit manere fons axp̃i: Si autẽ non potuit. unde in
his quintus etat etiam ipsius apł̃i pauli temporibus tatũ¬
nalum inuidiş & maliuolȩ disensionis: Hȩc enĩ ũba qỹp¬
ini st̃. An forte inuidia ⁊ maliuola dissensio paruum malũ

Expanded text:
bresceret. porro aliud est eos qui intus in ecclesia sunt in nomine bresceret. porro aliud est eos qui intus in ecclesia sunt in nomine Christi loqui, aliud eos qui foris sunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. haec uerba Cypriani ammonere nos uidentur, ut distinguamus inter eos qui foris mali sunt et eos qui intus mali sunt. et illos de quibus dicit apostolus, quod euangelium non caste, sed per inuidiam adnuntiarent, intus fuisse dicit et uerum dicit. hoc tamen puto me non temere dicere: si foris nemo potest aliquid habere quod Christi est, nec intus quisquam potest aliquid habere quod diaboli est. si enim hortus ille clausus potuit habere spinas diaboli, cur non et extra hortum potuit manare fons Christi? si autem non potuit, unde in his qui intus erant etiam ipsius apostoli Pauli temporibus tantumalum inuidiae et maliuolae dissensionis? haec enim uerba Cypriani sunt. an forte inuidia et maliuola dissensio paruum malum
Abbreviated transcription (Latin):
maliuola inuidia sua querentes interius u̾sabãtur. qm qͥ¬
dem annuntiantes sicut se habet u̾itas quia xp̃o credimꝰ.
s noneo animo quo a bonis euũglistis illius columbȩ filis
annuntiabatur. Neq eñi de hereticis inquit aut de eorũ
baptismo loquebatur in epła sua paulus: ut aliquid qd̾
ad hanc rem ꝑtineat potuisse ostendatur. Loquebat᷑ enĩ
lantibus. siue euũgłicam ui̾tatem de dei timore seruantibꝰ
e quosdam ex posuit u̾bum dei constanter atq intrepide
locutos quosdam uͦ inuidia & dissensione u̾satos: quosdã
seruasse cuta se beniuolam caritatem. alios uͦ habuisse ma¬
liuolam dissensionẽ. se tñ patient̃ omnia sustinere. dum mͦ
siue in ui̾tate siue ꝑ occasionem. nom̃ xp̃i quod paulus
p̃dicabat ad plurimorum noticiam ꝑueniret. & noua adhuc
ac rudis sermonis seminatio. loquentium p̃dicatione cre¬

Expanded text:
maliuola inuidia sua quaerentes interius uersabantur. Christum qumaliuola inuidia sua quaerentes interius uersabantur. Christum quidem adnuntiabant, sicut se habet ueritas qua Christo credimus, sed non eo animo quo a bonis euangelistis illius columbae filiis adnuntiabatur. neque enim de haereticis, inquit, aut de eorum baptismo loquebatur in epistula sua Paulus, ut aliquid quod ad hanc rem pertineat posuisse ostendatur. loquebatur nam ambulantibus siue euangelicam ueritatem de dei timore seruantibus. et quosdam ex eis posuit uerbum dei constanter adque intrepide locutos, quosdam uero in inuidia et dissensione uersatos, quosdam seruasse circa se beniuolam caritatem, alios uero habuisse maliuolam dissensionem, se tamen patienter omnia sustinere, dummodo siue in ueritate siue per occasionem nomen Christi quod Paulus praedicabat ad plurimorum notitiam perueniret et noua adhuc ac rudis sermonis seminatio loquentium praedicatione cre
Abbreviated transcription (Latin):
se. S neq hoc inuenimus ab hereticis aliquem uenientẽ.
qui apud illos fuerit bapticatus. ab apł̃is fuisse bapticatũ.
S illa consuetudo quam etiã tẽ homines sursum u̾sus
respicientes non uidebant aposterioribus institutam:
recte ab apłis tradita ereditur. Et alia multa sunt. quȩ
longum ẽ repetere. Qua propter si non nichil dicebant
quibus id quod ei uisum ẽ uolens ꝑsuadere cypanus ait.
nec quisquam dicat quod accepimus. ab apłis hoc sequim᷑.
quanto robustius nc̃ dicimus quod ȩccłȩ consuetudo semꝑ
tenuit. & quod hȩc disputatio dissuadere non potuit. & qd̾
plenarium concilium confirmauit. hoc sequimur. Huc ac¬
cedit. quia bene ꝑfectis ex utroq latere disputationis ra¬
tionibus & scͥpturarum testimoniis. potest etiam dici. qd̾
ueritas declarauit hoc sequimur. Nam reuera illud quod
quidam cypͥani disputationibꝰ opponebant quod art apłs:

Expanded text:
se. sed neque hoc inuenimus, ab haereticis aliquem uenientem, se. sed neque hoc inuenimus, ab haereticis aliquem uenientem, qui aput illos fuerit baptizatus, ab apostolis denuo baptizatum. sed illa consuetudo, quam etiam tunc homines sursum uersus respicientes non uidebant a posterioribus institutam, recte ab apostolis tradita creditur, et talia multa sunt, quae longum est repetere. quapropter si non nihil dicebant, quibus id quod ei uisum est uolens persuadere Cyprianus ait: nec quisquam dicat: \'quod accepimus ab apostolis hoc sequimur\', quanto robustius nunc dicimus: \'quod ecclesiae consuetudo semper tenuit et quod haec disputatio dissuadere non potuit et quod plenarium concilium confirmauit, hoc sequimur\'! huc accedit, quia bene perspectis ex utroque latere disputationis rationibus et scripturarum testimoniis potest etiam dici: \'quod ueritas declarauit, hoc sequimur.\' Nam reuera illud, quod quidam Cypriani disputationibus opponebant, quod ait apostolus: