comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cepta erat. excitata ẽ &e mopꝰ crupit. licut inul¬
dia uideorum dno cum canta gła intͣnte in ihe¬
rusalem crupit. & scelus iam ꝯceptum matura¬
uit. uł excitare dĩ nicħ aliud ẽ nͥiusto udicio p̃¬
cipitari ꝑmit̾e. de hac questione inp̃missis dic
anuoluintas di sicut ẽcausa miseratioms sic sit
causa indurationis. quod uidetur cum apł̃s di
aliquid s potius remouet. Tam̃ ut apłs osten¬
dat quia ds iuste potest dare cui uult. ce non
necessitate facit d̾s uł non facit. s sola uolun¬

Expanded text:
opus erupit, sicut invidia Judaeorum Domino cum tanta gloria intrante in Hierusalem erupit, et scelus jam conceptum maturavit. Vel excitare Dei nihil est aliud, nisi justo judicio praecipitari permittere: de hac quaestione in praemissis dictan voluntas Dei sicut est causa miserationis, sic sit causa indurationis: quod videtur, cum Apostolualiquid, sed potius removet; tamen ut Apostolus ostendat quod Deus juste potest dare cui vult, et non necessitate facit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
Soło. Honoportet concedere quod illa sit iste õs.
be sint illa s ex illa. uł fuerunt in illa. sicut
illud gͣnum creuit in arbore nͨ ẽ arbor illidos
exillo uł ficit mat̾ialit̾ inillo. Diligent̃ notã
ut in sac̃mento altaris. qñfit mutatio ꝓpͥe¬
tatur sine mutatione eẽntie. ut cum de aqͣ
fẽm ẽ unum. q̃nq fit mutatio scđm solam
qnͣtitatem. inmaiuis. ut inseptem panib q̃li¬
ter aũt uirga moy si fit iutata in serpentem.
ul scadm solas ꝓpͥetates. tamsubales qm̃ acciden¬
tales. & scđm ẽ ẽentiam. ñ ẽ mͥ certum.

Expanded text:
Solutio. Non oportet concedere quod illa sit omnes istaSolutio. Non oportet concedere quod illa sit omnes istatae sint illa, sed ex illa, vel fuerunt in illa, sicut illud granum crevit in arborem, nec est arbor illud, sed ex illo, vel materialiter in illo. Diligenter notanut in sacramento altaris; quandoque fit mutatio proprietatum sine mutatione essentiae, ut cum de aqua factum est vinum; quandoque fit mutatio secundum solam quantitatem in majus, ut in septem panibus. Qualiter autem virga Moysi sit mutata in serpentem, an secundum solas proprietates tam substantiales quam accidentales, an secundum essentiam non est mihi certum.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Inquo om̃s pecearierunt &e ẽ. Non dum e¬
ramus om̃s quomꝰ g qui nondum eramus
potuimus peccare. Soło. Inip̃o om̃s peccaui¬
mus .i in ip̃o fcm̃ ẽ unde om̃s peccaremus.
fumus. Soło .i. exeo qui unus homoerat. per
Qrͣ item quomͦ ex illa parua massa que fuit
uiadam tot ce tanta descendere potuerunt. ł
quomͦ intot partes tamparua particła di¬
que questio solet fieri de illis septem panib
quib coc milia hominum dͥns saciauit. si ne
aliciuus rei aditione. Soło. Lege ꝓpagatiõis
hoc factumẽ. illa enim particła que fuit in
lumbis ade. ex quoseꝑata fuit infilii gn̾ati¬
one inse ip̃a ẽ aucta. & multiplicata in ꝑfec¬
tam hominis staturam. ex qua tm̃ separaca
ẽ parua particła inscła gn̾atione. que inse¬
ip̃a ẽ it̃ aucta & multiplicata de quatunc
multiplicata ẽ saparata alia. &e sic deincepᷤᷤ
lege ꝓpagationis. creuit in tantam multitu
de una athomo facere qͣntum libet pondus.

Expanded text:
In quo omnes peccaverunt, etc. Nondum eramus, quomodo ergo qui nondum eramus, potuimus peccare? Solutio. In ipso omnes peccavimus, id est in ipso factum est unde omnes peccaremus. uimus? Solutio. Id est ex eo, qui unus homo erat, perr iterum, quomodo ex illa parva massa, quae fuit Adam, tot et tanta descendere potuerunt, vel quomodo in tot partes tam parva particula dionstet. Quae quaestio solet fieri de illis septem panibus, quibus tot millia hominum Dominus satiavit sine alicujus rei additione . Solutio. Lege propagationis hoc factum fuit. Illa enim particula quae fuit in lumbis Adae, ex quo separata fuit in filii ejus generatione, in seipsa est aucta et multiplicata in perfectam hominis staturam: ex qua iterum separata est parva particula in secunda generatione, quae in seipsa est iterum aucta et multiplicata: de qua iterum ita multiplicata est separata alia, et sic deinceps lege propagationis crevit in tantam multitudtest de una atomo facere quantumlibet pondus.
Abbreviated transcription (Latin):
tia. dispositio. p̃destinatio S sap̃ia ce scĩa de
malis. & p̃uidentia de eisdem. ꝓuidentia de
gub̾nandis que qñq accipit ꝑ p̃uidentia.
dispõ d efaciendis. p̃destinatio de saluandis.
& sic incdo qnͣtum ad ẽentiam. idem ẽ pscien

Expanded text:
a et scientia de malis, et praevidentia de eisdem; providentia de gubernandis, quae quandoque accipitur pro praevidentia dispositio de faciendis; praedestinatio de salvandis, et sic in D
Abbreviated transcription (Latin):
indigeat uł aliquas angustias paciatur. qͦ¬
mͦ dicatur postulare & gemere. Soło. Quod
ip̃o auctore faciunt scĩ sp̃ui attͥbuitur postu¬
lat gͦ uł gemit. quia facit nos postulare uł¬
& non obtineat. Honne quociens aliquid
petimus ex caritate ip̃e sp̃e postulat in nob:
S sepe petimus ꝓillo qui iacet incͥmine. nͨ
exaudimur. & sic udetur quod sp̃c quo do¬

Expanded text:
indigeat, nec aliquas angustias patiatur, quomodo dicatur postulare vel gemere. Solutio. Quod ipso auctore faciunt sancti, Spiritui attribuitur: postulat ergo, vel gemit, quia facit nos postularet non obtineat? Nonne quoties aliquid petimus ex charitate, ipse Spiritus postulat in nobis; sed saepe petimus pro illo, qui jacet in crimine. nec exaudimur, et sic videtur, quod Spiritus quo do
Abbreviated transcription (Latin):
cepit iłx pauere. quogͦ timore: Numquid fili¬
ali: cumnullus alius fũit in eo Soło. Timore
naturali cepit pauere. qui non ẽꝯtentus in
p̃dicta diuisione. quia cque in bonis ce ma¬
lis ẽ. qui dr naturalis. non quia cum nat᷑a

Expanded text:
coepit Jesus pavere : quo ergo timore? nunquid filiali, cum nullus alius fuerit in eo? Solutio. Timore naturali coepit pavere, qui non est contentus in praedicta divisione; quia aeque in bonis et malis est: qui
Abbreviated transcription (Latin):
dignisunt corona. s quod uere iusti lint pa¬
tres noiu testam̃ti. ip̃e apłs insinuat dicens.
Dereliquo reposita ẽ michi corona usticie. ꝙ̃.
reddet iustus uidex. non solum aũt michi s et
uidetur dic̃e. quod tͥbulationes quas sustinert
sc̃i non sufficiant ad futuram głam que ẽ re¬
uelanda ꝓmerendam. Hoc÷ enimpassiones
głam. Soło Non negat apłs quin m̃ita scoꝵ
Ad ꝯsequendam głam sufficiant. s ad cam
excellentem głam ꝓmendam nonsunt odig¬
na. quia d̾s ex sua gr̃a suꝑaddet. &e plus qm
m̃uerint m̃ita nr̃a. quod ẽ breuit̾ dicere nĩn
m̾ita minima sunt. respectu p̃miorum.

Expanded text:
digni sunt corona; sed quod vere justi sint patres Novi Testamenti, ipse Apostolus insinuat, dicens: De reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi justus judex: non solum autem mihi, sed et etur dicere quod tribulationes, quas sustinent sancti, non sufficiunt ad futuram gloriam, quae est revelanda, promerendam: hoc est enim passiones gloriam. Solutio. Non negat Apostolus quin merita sanctorum ad consequendam gloriam sufficiant, sed ad tam excellentem gloriam promerendam non sunt condigna; quia Deus ex sua gratia superaddet plus quam meruerunt merita nostra, quod est breviter dicere, nostra merita minim
Abbreviated transcription (Latin):
Mundanus timor ẽ qñ timemus ꝑicła carnis.
uł ꝑdere bona mundi ꝑꝑ quod delinquimus. &s
iste timor malus ẽ. e inprimogͣ du cum mun¬
do e scrit᷑ quem dñs ꝑhibet dicens. Nolite
timere eos qui occidunt corpꝰ. Serulis scd̃m
pͥores ẽ. qui cohibet manum a malooꝑe. retenta
penam faciat seruire. Soło. Iste bonus ẽ bonum

Expanded text:
mundanus timor est quando timemus pericula carnis, vel perdere bona mundi, propter quod delinquimus, et iste timor malus est, et in primo gradu cum mundo deseritur: quem Dominus prohibet, dicens: Nolite timere eos, qui occidunt corpus . Servilis secundum priores est, qui prohibet manum a malo opere, retenta poenam faciat servire. Solutio. Iste bonus est bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ge.s timor seruilis scd̃m augustinum ẽ quo
timetur gehenna. gͦ timor gehennalis datus
ẽ in lege. s nonne gehenialis cohibet ñ solum
& non animum: Item dicit augustinus qd̃
timor serullis numqmͣ ẽ cum caritate. s non¬
ne omĩs qui timet penam et̾nam. ħc timo¬
rem gehenne. S aliquis qui ht caritatem
inchoatam ad huc timet penam. c& sic iuidet᷑
quod sepuilis timor sit incaritate. has q̃s¬
tiones moueo nonut soluam. s ut lectorem
ad querendum mecum excitem.
inim xꝑi an diaboli. Soło. Nec di nͨ cliaboli. s pe¬
ne seruum facit. quia quodammꝰ lib̾tatem tol¬
lic. & opꝰ quod uult ꝑꝑpenam facere ñ sinit.¬
ditatem non sit dicendus heres. Cum ħeditas
sit aliquo decedente. firma successoris possessioᷤ
s nͨ pat̾ decedit. nͨ filius ei succedit. quia ub et̾no

Expanded text:
sed timor servilis secundum Augustinum est, quo timetur gehenna: ergo timor gehennalis datus est in lege: sed nonne gehennalis cohibet non solum et non animum? Item, dicit Augustinus, quod timor servilis nunquam est cum charitate, sed nonne omnis, qui timet poenam aeternam habet timorem gehennae? sed aliquis qui habet charitatem inchoatam, adhuc timet poenam, et sic videtur, quod servilis timor sit in charitate. Has quaestiones moveo, non ut solvam, sed ut lectorem ad quaerendum mecum excitem. Christi, an diaboli. Solutio. Nec Dei, nec diaboli, sed poenae servum facit; quia quodammodo libertatem tollit, et opus quod vult nitatem non sit dicendus haeres, cum haereditas sit aliquo decedente firma successoris possessio: sed nec Pater decedit, nec Filius ei succedit, quia uterque a
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ u̾msit quod dicit augustinus. necm̃
est fore quod futurumẽ. Nos aut augꝰ¬
tinun sequentes dicuus geminam necessi¬
tatem ẽẽ unam que attenditur scd̃m causas
inferiores. que qñq impeditur asuꝑiorib
ce aliam que intelligitur scđm causas su¬
ꝑiores qͣm impossibile ÷ ñ impleri. Eorum
aut que futura sunt quedam eque eueni¬

Expanded text:
um sit, quod dicit Augustinus, necessarium est fore, quod futurum est. Nos autem Augustinum sequentes, dicimus geminam necessitatem esse, unam, quae attenditur secundum causas inferiores, quae quandoque impeditur a superioribus; et alteram, quae intelligitur secundum causas superiores, quam impossibile est non impleri. Eorum autem quae futura sunt, quaedam aeque eveni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝓ quod pec̾tm corpꝰ sit mortuum .i. necessita¬
ti moriendi subiectum. Soło. ꝓpt̃ reatum ori¬
ginalis culpe. S cum talis immo om̃is cul¬
pa in baptismo sit dimissa. Quare talis pena
ꝑ illa culpa inflicta non tollitur. Soło. Li¬
cet culpa ꝑ qua talis pena inflicta sit dimissa:
tñ talis infirmitas remanet. ne homines
quinͥ infirmitatib eẽt obnoxius supͣmodũ
extolleretur. & s non saluaretur quod sñ hu¬

Expanded text:
 quod peccatum corpus sit mortuum, id est necessitati moriendi subjectum. Solutio. Propter reatum originalis culpae: sed cum talis, imo omnis culpa in baptismo sit dimissa, quaeritur cur talis poena pro tali culpa inflicta non tollitur. Solutio. Licet culpa pro qua talis poena infligitur sit dimissa, tamen talis infirmitas remanet, ne homines ut nisi infirmitatibus esset obnoxius, supra modum extolleretur et sic non salvaretur, quod sine hu
Abbreviated transcription (Latin):
Item qͦr si ꝯsequens sit ip̃m non oꝑari sim¬
plicit᷑. si non oꝑatur scđm mentem. sicut
consequens ẽ si facit scđ̃m carnem & sum¬
plicit̾ facit. Soło. Est quidem u̾m quod ad
affirmationem det̾minatam sequitur
limplex affirmatio. fere semꝑ. s ad nega¬
tionem det̾minatam ñ solet sequi simplex
neg̃o. Uñ oportet uimfac̃e in ꝓnomine cũ

Expanded text:
itur an consequens sit ipsum non operari simpliciter, si non operatur secundum mentem; sicut consequens est, et si facit secundum carnem, et simpliciter facit. Solutio. Est quidem verum, quod ad affirmationem determinatam sequitur simplex affirmatio fere semper, sed negationem determinatam non solet sequi simplex negatio; unde oportet vim facere in pronomine cum
Abbreviated transcription (Latin):
qui p̃parat sapientie. locum sap̾ie. & ducit
ad caritatem. Dicitur &e alio mͦ timorinicia¬
lis. cum quod durum erat incipit amari.
t iste : quasi medius int̾ seruilem ce filialem.
aliquia hns de utͥq. Sccd̃m ut̃inq sententiam
filialis timorẽ non quo timetur pena s ne tar¬
det sponsus. uel discedat. ne offendamus. ne
dõ careamus. qui comes est ꝑfectionis.
ñ fu̾it constat. similit̾ nͨ seruilis uł inicialis.
fendere uł seꝑari timitit:. Soło. filialis timor
inp̃senti in nob̾. s scd̃m illum quem ħt in an¬
gelis. uł habebit infuturo inscĩs .s. scđm reue¬

Expanded text:
qui praeparat locum sapientiae, et ducit ad charitatem. Dicitur etiam alio modo timor initialis, cum quod durum erat, incipit amari, et iste est quasi medius inter servilem et filialem, aliquid habens de utroque. Secundum utramque sententiam filialis timor est, non quo timetur poena, sed ne offendatur sponsus, vel discedat, ne offendamus, ne Deo careamus: qui comes est perfectionisnon fuerit, constat: similiter nec servilis vel initialis, fendere vel separari timuit? Solutio. Filialis timor in praesenti in nobis, sed secundum illum quem habet in angelis vel habebit in futuro in sanctis; sed se
Abbreviated transcription (Latin):
intellexerunt. sicet homine ꝑfc̃e gr̃e quia
non ditm ꝑfecte intelligunt nꝑfidem non
intelligentes dicipossunt. Soło. Non intel¬
ligens dici quis potest. qui et si cognoseat
đm in maiestate. non tñ cognoscit eum in
humilitate. inpietate. uel non incelligens

Expanded text:
intellexit, sic et homines gratiae, quia nondum perfecte intelligunt nisi per fidem, non intelligentes dici possunt. Solutio. Non intelligens quis dici potest, qui etsi cognoscat Deum in majestate, non tamen cognoscit eum in humilitate et pietate. Vel non intelligens
Abbreviated transcription (Latin):
Idem sp̃e ꝓꝓuarios effectus diu̾sis uocat᷑ uo¬
cabulis. Nota quod munus ce auctor muñis
diũsis.Q. d. iuideis quiõ datus ẽ in legis dati
¶Timor alius ẽ mundanus. alius seruilis aliꝰ
inicialis. altus filialis. Mundanus ẽ timor
scđm quosdam. qñ bonum dimittimus. uel
malum agunus. retenta tñ bona uoluntate

Expanded text:
propter varios effectus diversis vocatur vocabulis. Nota quod munus et auctor muneris diceret: Judaeis quidem datus est in legis datioTimor, alius est mundanus, alius servilis, alius initialis, alius filialis. Mundanus est timor secundum quosdam, quando bonum dimittimus vel malum agimus, retenta tamen voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
turalis. quedam homini legis septe. que¬
dam homini legis gr̃e. quid aũt cui con¬
ueniat diligent̾ notandum. Nr̃i aũt ꝓpo¬
¶ Qu denim oꝑor non intelligo. Querit᷑¬
quomͦ dicat se non intellig̾̃e quod oꝑat᷑.
cum ꝑ legem pecẽm cognou̾it. Soło. Nõ
intelligo ponitur ꝓ non aꝑbo.¬
dicat se nolle quod agit. nonne quod fa¬
ci est pecẽm. ce om̃e pecc̃m ẽ uoluntariũ:
Ita uidetur uelle. quod dicit se nolle Soł
Triplex ẽ uelle .s. nature. culpe et gr̃e. Uñ
idem potest uelle scđm carnem. & nolle scd¬

Expanded text:
turalis, quaedam homini legis scriptae, quaeturalis, quaedam homini legis scriptae, quaedam homini legis gratiae; quid autem cui conveniat, diligenter notandum; nostri aut Quod enim operor non intelligo, edo dicit se non intelligere quod operatur, cum per legem peccatum cognoverit? Solutio. Non intelligo, ponitur pro non adicat se nolle quod agit; nonne quod facit est peccatum, et omne peccatum est voluntarium, et ita videtur velle, quod dicit se nolle? Solutio. Triplex est velle scilicet naturae, culpae et gratiae; unde idem potest velle secundum carnem, et nolle s
Abbreviated transcription (Latin):
Qrͣ unde ꝯtingat ut nitamur inuetitũ.
&e id quod ꝓhibeatur amplius placeat.
&e dulcius fiat ex ip̃a ꝓbibitione. Solutio.
Natura humana sic creata ẽ ut naturalit̾
appetat lib̾tatem. que ꝑ ꝓhibitionem uide¬
tur minui. ce inseruitutem redigi. Unde
tii. quomͦ dicit se ẽe carnalem cum ẽẽt
sꝑitalis. Siaũt ingn̾ali loquitur ut om̃i
iusto & inusto cuuislibet temporis ꝯueniat
quod dicit. quomͦ iniusto conuenit odire
malum &e uelle bonum & legi dei ꝯsentire:
Soło. Augustinus dicit quod in ꝓpͥa ꝑsona
loquitur dicens se carnalem ꝑꝑ motus
quos sentiebat. & idem erat sp̃ualis. non
ꝯsentiens illis motib in ordinatis. Non
aũt negari potest quin quedam dicat. q̃¬
ꝓpͥe ꝑsone non ꝯueniant. Ut uiuebam ali¬
quando sine lege. Sunt qui dicunt quod
ingn̾ali ꝑsona usti loqueretur. S iusto
quomͦ conuenit. ego aũt mortuus sum:
Nos aũt dicimus quod sic loquitur apłs
quod quedam ꝯueniant homin legis na¬

Expanded text:
r unde contingat ut nitamur in vetitum, et id quod prohibetur amplius placeat, t dulcius fiat ex ipsa prohibitione? Solutio. Natura humana sic creata est, ut naturaliter appetat libertatem: quae per prohibitionem videtur minui, et in servitutem redigi; unde tur, quomodo dicit se esse carnalem, cum esset spiritualis? si autem in generali loquitur, ut omni justo et injusto cujuslibet temporis conveniat quod dicit, quomodo injusto convenit odire malum, et velle bonum, et legi Dei consentire? Solutio. Augustinus dicit quod in propria persona loquitur dicens, se carnalem propter motus quos sentiebat, et idem erat spiritualis, non consentiens illis motibus inordinatis. Non autem negari potest quin dicat qpersonae non conveniant, ut illud: Vivebam aliquando sine lege . Sunt qui dicunt quod in generali persona justi loquitur; sed justo quomodo convenit: Ego autem mortuus sum? Nos autem dicimus quod sic loquitur Apostolus, quod quaedam conveniant homini legis na
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Nonuolens &e c̃. Qrͣ quid creatura subiecta
uanitati non uelit simalum non uult. uo¬
uelle bonum. Soł̃o. Uoluntas plurib modis dr.
dicitur uoluntas dampnanda uł remune¬
randa. quandoq horror carnis. ut ibi. non
sicut ego uolo. s sicut tu. & hoc mͦ hic accipi¬
tuu. ce est sensus. licet amara sit pena qm
sustineo. tñ delector eam sustinere ꝑꝑ xp̃m.
nͨ tñingemiscat. Soło. Om̃is hic ñ colligit
in homine. & sic om̃is creatura ingemiscit¬

Expanded text:
 in spe. Quaeritur quid creatura subjecta vanitati non velit: si malum non vult, vovelle bonum. Solutio. Voluntas pluribus modis dicdicitur voluntas damnanda vel remuneranda; quandoque horror carnis, ut ibi: Non sicut ego volo, sed sicut tu , et hoc modo hic accipitur, et est sensus: Licet amara sit poena, quam sustineo, tamen delector eam sustinere propter Cnec tamen ingemiscat? Solutio. Omnis, hic non colligit in homine, et sic omnis creatura ingemiscit
Abbreviated transcription (Latin):
metipm. oq dicimis quod impletio p̃eicto¬
rum p̃ceptorum iustificat inmediate. non tñ
lex que non sufficit s infirma ẽ sine gr̃a ad sui
demonstrat. sine qua p̃cepta legis non implent᷑
ẽ nec qua. Uñ apłs. Ex oꝑib legis non iustifica¬
bitur om̃is caro. s dicet aliquis. ħ auctoritas
manifeste cont̾dicit tue solutioni. nonne ꝯtͣ¬
ria sunt usticiam ẽẽ eximpletione p̃ceptorum
legalium. ut suꝑius asseruisti & neminem exo¬
ꝑibus uistificari:. Soło. Oꝑa legis uocat apłs
que fiunt solo timore. qm immittit lex ex qui¬
bus nonẽ uesticia. Notandum quod lex pluribꝰ
ut cum dr̃ ħ ẽ lex hiuus uł illius rei naturalis
õẽ ratio lex uocatitr. In nouo testam̃to plirib ẽ
modis accipit᷑. ut lexfidei. lex sp̃c. lex gr̃e. lex car¬
nis. lex m̃brorum. lex pec̃ti lex mortis
quare inpartib genitalib & noninaliis. & qͣ¬
re marib & nonfentius. et qmͣ efficatiam ha¬

Expanded text:
metipsum. Ideoque dicimus quod impletio praedictometipsum. Ideoque dicimus quod impletio praedictorum praeceptorum justificat immediate, non tamen lex, quae non sufficit, sed infirma est sine gratia, ad sui fidem aperte demonstrat, sine qua praecepta legis non implentur: ibus legis non justificatur omnis caro. Sed dicet aliquis. Haec auctoritas manifeste contradicit tuae solutioni. Nonne contraria sunt, justitiam esse impletione praeceptorum legalium, ut superius asseruisti, et neminem operibus justificari? Solutio. Opera legis vocat Apostolus, quae fiunt solo timore, quem immittit lex, ex quibus non est justitia. Notandum est quod lex pluribusur: Haec est lex hujus, vel illius rei. Naturalis etiam ratio lex vocatur. In Novo etiam Testamento pluribus modis accipitur lex; unde lex fidei, lex spiritus, lex gratiae, lex carnis, lex membrorum, lex peccati, lex mortis.quare in partibus genitalibus et non in aliis, et quare maribus et non feminis, et quam efficaciam ha
Abbreviated transcription (Latin):
impleta iustificat. s apłs allerit. quod lex ne¬
minem adꝑfectum adduxit. dicens exoꝑib
legis nonuistificat᷑ om̃is caro. & si ex lege uisti¬
cia cunc xꝑx gͣtis mortuus ẽ. &e multa alia in
hunc modim. Ioq quidam dicunt. quod p̃cep¬
Qui enim facit ca homo eungłicus statim
efficit᷑. nͨ ẽ homo legis. Hii c̃e dicunt quod pre¬
cepta illa scđm hoc quod in lege intelligunt᷑
impleta ñ iustificant. inmediate. s solummͦ
facint idoneum. ad fidem fuscipiendam xͥ¬
ꝑ quam solam habet᷑ salus. Dicunt enim qd̃
custodit. ip̃a manum quidem ce ñ animũ
repͥmit. Cui solutioni sic obicit᷑. Si ꝑ obser¬
tam. fiant idonei &e digni ut fidem xͥ recipi¬
ant. fidos iͥ ñ exgr̃a s exm̃itis datur. Itẽ si i¬
donei quomͦ sciunt quodrecipient. Unde ñ
uidetur ꝯuenient̃ solũe questionem suꝑto¬
rem. que ẽ cram maior ꝑfectio qmͣ diligere
d̃m toto corde. & ꝓrimum sititmsicut se¬

Expanded text:
impleta justificat. Sed Apostolus asserit, quod lex neimpleta justificat. Sed Apostolus asserit, quod lex neminem ad perfectum perduxit, dicens ex operibus legis non justificatur omnis caro, et si ex lege justitia, tunc Christus gratis mortuus est : et multa alia in hunc modum. Ideoque quidam dicunt quod praecepQui enim facit ea, homo evangelicus statim efficitur; nec est homo legis. Hi etiam dicunt, quod praecepta illa secundum quod in lege intelliguntur impleta, non justificant immediate, sed solummodo faciunt idoneum ad fidem Christi suscipiendam, per quam solam habetur salus: dicunt enim quodcustodit; ipsa manum quidem, et non animum reprimit. Cui solutioni sic objicitur: Si per obsertam, fiant idonei et digni, ut fidem Christi recipiant, fides non ex gratia, sed ex meritis datur. Item si idonei, quomodo sciunt quod recipient; unde non videntur convenienter solvere quaestionem superiorem. Quae est enim major perfectio quam diligere Deum toto corde, et proximum sicut se
Abbreviated transcription (Latin):
¶ fãctores legis iustifi ¶ sunt ministri
cabuntur. QR sumpletio legis uistificet qd̾
uidet᷑ ex hiis cum legis ꝑitus quereret ado¬
mino quid faciens uitam et̾nam possideboᷤ¬
& dominus respondit. quod scͥptum ẽ qͦmͦ
hoc fac & iues. Ecce mandatum legis ob¬
seruatum confert uitam et̾nam. Un legi¬
tur quia iustificat lex impletã. Item in alio
loco. cum adolescens ait ad dnm. quid faci¬
ens uitam et̾nam possidebo: & dñs ad eũ.
Honora patrem &e matrem. ñ occidas. non
furtum facies. non mechabis. non fallum
testimonium dices. non ꝯcupisces uxorem
ꝑximi tui. nͣrem. & ait adolescens. ħom̃ia
ab adolescentia mea custodiii. & dominus
intuitus ẽ eum ce dilexit. qd̃ñ fecisset nͥ uis¬
tus eẽt. ex obseruatione mandatorum dei
tum legis ꝗi scemerat adutam uiuentũt
est mͥ admortem. Item beda. lexsua tempore
custodita. ñ solum bona temporalia s cẽ et̃¬
na conferebat. Unde manifestum ẽ quialex

Expanded text:
 Factores legis justificabuntur. Quaeritur an impletio legis justificet, quod sic videtur ex iis cum legisperitus quaereret a Domino: Quid faciens vitam aeternam possidebo? Dominus respondit: Quid scriptum est? quomodo Hoc fac, et vives . Ecce mandatum legis observatum confert vitam aeternam. Unde legitur quod justificat lex impleta . Idem in alio loco, cum adolescens ait ad eum: Quid faciens vitam aeternam possidebo? Et Dominus ad eum: Honora patrem et matrem; non occides, nofalsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi tui, nec rem. Et ait adolescens: Haec omnia ab adolescentia mea custodivi. Et Dominus intuitus est eum, et dilexit : quod non fecisset, nisi justus esset ex observatione mandatorum Dei.tum legis, quod erat ad vitam, inventum est mihi ad mortem . Item Beda: Lex suo tempore custodita non solum bona temporalia, sed etiam aeterna conferebat; unde manifestum est quod lex
Abbreviated transcription (Latin):
te quod ẽ intelligendum qnͣtum ad eos qͥ
credidertnt inquib pͥuis qm̃ crederent ha¬
bundauit delictum quia p̃t̃ cẽta pecc̃a eis in¬
erat legis p̃uaricatio. s gr̃a om̃ia dimisit.
infuꝑ fidem et caritatem ꝯtulit. ñ qnͣtum
adeos qui inpec̃cis sius mortui sunt. inqͥb
habundauit delictum. & nongr̃a.¬

Expanded text:
ntum ad eos, qui crediderunt, in quibus priusquam crederent, abundavit delictum; quia praeter caetera peccata eis inerat legis praevaricatio: sed gratia omnia dimisit; insuper fidem et charitatem contulit, non quantum ad eos, qui in peccatis suis mortui sunt, in quibus abundavit delictum, et non gra
Abbreviated transcription (Latin):
satisfactio ꝑ pecco. uł penitentia ꝓpecco. i nĩun¬
cta. quelibre cẽ in ordinatio ciuuus libet rei
dr pec̃em. Unde dr citaredus peccasse si
semꝑoberrat eadem corda. Item peccatum
mamfestet. quid enim aliud facit eungłm nͥ
quod manifestat pecc̃m docens qud sequen¬
dum. quid uitandum. quod & lex facit. Item
quod lex adꝑfectum ducat uolunt quidam
ꝓbare. ex uerbis domini. qui de p̃cepto legis
respondit adolescenti. hoc fac &e uiues.
& c̃. Hoc ẽ preceptum legis. s hoc obseritatum
uistificat. gͥlex ad ꝑfectum ducit. Item dicit
beda. lex obseruata suo tempore non solum con¬
qo̾ lex dr mandatumsine gr̃a. quod numꝗͣ
confẽt salutem. ein głium aũt mandatũ¬

Expanded text:
satisfactio pro peccato, vel poenitentia pro peccato injuncta: quaelibet etiam inordinatio cujuslibet rei dicitur peccatum. Unde dicitur citharoedus peccasse, si semper oberrat eadem chorda. Item peccatum manifestet. Quid enim aliud facit Evangelium nisi quod manifestat peccatum, docens quid sequendum, quid vitandum: quod et lex facit? Item quod lex ad perfectum ducat volunt quidam probare verbis Domini, qui de praecepto legis respondit adolescenti: Hoc fac, et vives . c. Hoc est praeceptum legis, sed hoc observatum justificat, ergo lex ad perfectum ducit. Item dicit Beda: Lex observata suo tempore, non solum conquod lex dicitur mandatum sine gratia, quod nunquam confert salutem; Evangelium autem mandatu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod malum ẽ necĩo & aliqd̃ bonum.
Soł̃o. De sanitate siue nature integͥtate dic̃
quod non habitat in carne. Uñ congoue
ꝓbat quod pec̃im .i. fomes pecc̃i quod pua¬
tio sanitatis uł integͥtatis nature ẽ. incar¬
non bonum habitat incarne.

Expanded text:
liquod bonum. Solutio. De sanitate sive naturae integritate dicit, quod non habitat in carne: unde congrue probat quod peccatum est fomes peccati, quod privatio sanitatis, vel integritatis naturae est; in carNon bonum habitat in carne.
Abbreviated transcription (Latin):
lex precipit dm diligere ex toto corde. & c̃. s¬
hoc p̃ceptum ut dicit augustinus nemo
inp̃senti potest implere. Sig̃ aliquid p̃¬
cipitur quod non ualet a quoqmͣ fieri. quid
impleri. Uidetur eram crudelis uł ñ equus.
Soło. Ut suꝑbum humiliaret. et cecum il¬
luminaret. & fic dignum ad gr̃am suscipi¬
endam p̃ꝑaret. In hoc quod ꝓhibuit quod
nemo uitare. & precepit quod nullus facẽ
potest. ostendit que sit ꝑfectio diuine iusti¬
cie. & quid iuste ds ab homine exig̾e possit.
qualis sine om̃i difficultate gr̃a adiuuan¬
te. nicħ ꝯcupisceret. & d̾m ex toto corde dili¬
geret. &e qualis ꝑculpam effectus .s. infir¬
mus. carnalis. impotens. non ꝯcupiscẽ. uł
dm ꝑfecte diligere. quid gͦ restat nͥut ħo
humilietur. amplius de se non p̃sumens.¬
s ad gr̃am ꝯfugiat et dicat. domine res¬
ponde ꝓme. ego enim inftrmus sum᷑. Ita¬
q non crudelit̾ s magna dispensatione

Expanded text:
lex praecepit diligere Deum ex toto corde? Sed lex praecepit diligere Deum ex toto corde? Sed hoc praeceptum, ut dicit Augustinus, nemo in praesenti potest adimplere: si ergo aliquid praecipitur, quod non valet hic a quoquam fieri, quid impleri. Videtur enim crudelis, vel non aequus. Solutio. Ut superbum humiliaret, et caecum illuminaret, et sic dignum ad gratiam suscipiendam praepararet. In hoc quod prohibuit quod nemo potest vitare, et praecepit quod nullus facere potest, ostendit quae sit perfectio divinae justitiae, et quid juste Deus ab homine exigere possit. talis qui sine omni difficultate gratia adjuvante nihil concupisceret, et Deum ex toto corde diligeret: et qualis per culpam effectus, scilicet infirmus, carnalis impotens non concupiscere; vel Deum perfecte diligere. Quid ergo restat nisi ut homo amplius de se non praesumens ad gratiam confugiat, et dicat: Domine, responde pro me, ego enim infirmus sum. Itaque non crudeliter, sed magna dispensatione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsensus. qñq extior conatꝰ. quam gͦ ꝓhibet lex
dicens non uoncitpisces. Soło. In responsione
hutus questionis modicum doctores dissen¬
tiunt. Alii enim dicunt quod pͥmos motus
ꝓhibet lex. alii uͦ dicunt quod dsensum. Alii
sic exponunt. ñ ꝯcupisces .i. scito ꝯcupiscenti¬
am malam. & qnͣtum potes deita. &r ita scd̃
hos nicħ ꝑhibetur. s quicquid ꝯtinetur in deca¬
qui dicunt quod ꝯsensus ꝑhibeatur sic ob̾r.
s isti dicunt. quod ꝯsensum lex ꝑhibet. s os¬
tat quia apłs non ꝯsentiebat. quia si ꝯsen¬
tiret xupiscentie nullomͦ legi ꝯsentiret.
s ꝯtͣ eam ag̾et. augustinus aũt ostendit a¬
ꝑte quid sit quod apłs nolebat. & tñ facie
ñ ꝯsentiebat. immo non sentire uolebat.
Unde liquet quod primos motus concupis
centie lex prohibet.
solum inutilis. s cẽ ibrationabilis. cum in¬
t̃dicat quod impossibile ẽ uitare. ꝑꝑ hanc
r̃onem tiolunt p̃dicti doctores quod lex pri

Expanded text:
sensus; quandoque exterior conatus; quam ergo prohibet lex dicens: Non concupisces? Solutio. In responsione hujus quaestionis moderni doctores dissentiunt. Alii enim dicunt, quod primos motus prohibet lex; alii vero dicunt quod consensum; alii sic exponunt: Non concupisces, id est scito concupiscentiam malam, et quantum potes devita, et ita secundum hoc nihil prohibetur. Sed quidquid continetur in Decaqui dicunt, quod consensus prohibeatur, sic objicsed isti dicunt quod consensum lex prohibet, sed constat quod Apostolus non consentiebat quia si consentiret concupiscentiae, nullo modo legi consentiret, sed contra eam ageret. Augustinus autem ostendit aperte quid sit, quod Apostolus nolebat, et tamen faciebt, sed tamen non consentiebat, imo non sentire volebat. Unde liquet quod primos motus concupiscentiae lex prohibet. solum inutilis, sed etiam irrationabilis, cum interdicat quod est impossibile vitare. Propter hanc rationem nolunt praedicti doctores, quod lex prim
Abbreviated transcription (Latin):
ħeditatis partiupes. s scdm hoc iudetur falsum
c̃ẽ nos cołedes. quia possessio gentium xp̃i est
ħeditas. Unde postula ame ce dabo tͥ gentes he¬
ditatem tuam. cuius heditatis nos sumus
uita et̾na. non gentium possessio.
enti sit ꝯpaciendum. Soło. Duob modis xꝑo ⁊
patimur uł etus dolores quos ꝑ nob̾susti nuit
ad memoriam reducendo. & sic ei wolendo. uł¬

Expanded text:
haereditatis participes. Sed secundum hoc videtur falsum nos esse cohaeredes; quia possessio gentium, Christi est haereditas. Unde: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam : cujus haereditatis non sumus vita aeterna, non gentium possessio. enti sit compatiendum. Solutio. Duobus modis Christo compatimur, vel ejus dolores, quos pro nobis sustinuit ad memoriam revocando, et sic ei compatiendo
Abbreviated transcription (Latin):
que euc̾nit tam exiudorum actione qmͣ dei.
Qñq distingunt ꝑꝓactuum diu̾sitatem. si aũ
queratur anuideorum opꝰ bontun fũit. distin¬
guesit. actus illorum malus. passio qm intu¬
refurrectio e apecc̃is lib̾et & iustificet. Soło
Et siutrumq illorum sit causa ñ tñ figura

Expanded text:
quae evenit tam ex Judaeorum actione quam Dei, quandoque distinguunt propter actuum diversitatem. Si autem quaeratur an Judaeorum opus fuerit bonum, distingue sic: Actus illorum malus, passio quresurrectio et a peccatis liberet, et justificet? Solutio. Etsi utrumque illorum sit causa, non tamen figura
Abbreviated transcription (Latin):
Qutͦ quid uocet passiones anpͥmos motus.
analiquio aluso. Soło. Potest dici quod ꝯ¬
cupiscentias innatas que sunt causa pecc̃i
renatis. quos idõ uocat passiones quia na¬
turam ledunt. & aliquo bono pͥuant.
at peccare. uł doceat. & sic sit malum Soło.
Non ẽ mala s bona. nec ẽ causa pec̃ci & si ui¬
que ꝓhibetus indecalogo. de qua it̾m qͦt
que illa sit. nomine enm ꝯcupiscentie q̃nq
sig̾catur uitium ꝯcupiscentie .s. fomes pecci.
qñq primus motus. qui d̃i ꝓpassio. qñq scd̃s¬

Expanded text:
ur quid vocet passiones, an primos motus, an aliquid aliud. Solutio. Potest dici, quod concupiscentias innatas, quae sunt causa peccatirenatis; quos ideo vocat passiones, quia naturam laedunt, et aliquo bono privant. at peccare, vel doceat, et sic sit malum. Solutio. Non est mala, sed bona; nec est causa peccprohibetur in Decalogo. De qua iterum quaeritur quae illa sit? Nomine enim concupiscentiae quandoque significatur vitium concupiscentiae, scilicet fomes peccati; quandoque primus motus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Qxͣ an actualia pecca sint expec tõ ade. quod
iudetur quib dam quia exfomite ꝓni sumus
ad peccandum. Soło. Pnitas talis non ẽ causa
efficiens. ut si sit causa sine qua ñ fieret. ut
quibdam placet. s nec exigitur cum nͨ indi
tentur. Soło. Apłs dicit. inunius delicto ñ
ait delictis. inulti sunt ꝯstituti peccores. inqͦ
unuit quod non pła s unum solum impu
tetur. Soło. Nota u̾ba apti dicentis. inuniꝰ
intsse inmundum. uł inunius delicto.
postĩs imputent᷑. quod uidet᷑ quia dns ait
cẽ ꝑximorum non imputant᷑ filiis nͥ ip̃a
pecca patrum ꝑimitationem faciant. nͥ
tunc pitiuntur. quia parentes . s quia
peccauerunt. Iuxta aliam scͥpturam filiꝰ
non portabit iniquitatem paͥts. &e c̃. re¬
pugnantiam aũt que uidetur int̾ has
duas auctoritates doctores satis elucidant
nos tamqmͣ nudos ce spoliatos inuenien¬
tia ñ potuerunt nob aliquid auferre.

Expanded text:
 An actualia peccata sint ex peccato Adae? Quod videtur quibusdam, quia ex fomite proni sumus ad peccandum. Solutio. Pronitas talis non est causa efficiens, etsi sit causa sine qua non fieret, ut quibusdam placet; sed nec exigitur, cum nec in ditentur? Solutio. Apostolus dicit in unius delicto, non ait delictis, multi sunt constituti peccatores: in quo innuit, quod non plura, sed unum solum imputetur? Solutio. Nota verba Apostoli dicentis in unius intrasse in mundum, vel in unius delicto. posteris imputentur? Quod videtur, quia Dominus aitximorum non imputantur filiis, nisi ipsi peccata patrum per imitationem sua faciant; nec tunc puniuntur, quia parentes, sed quia ipsi peccaverunt. Juxta aliam Scripturam: Filius non portabit iniquitatem patris , etc., repugnantiam autem, quae videtur inter has duas auctoritates, doctores satis elucidant.nos tanquam nudos et spoliatos invenientia non p
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis diitine intuitu. secebat dm om̃ipo¬
tentem ẽẽ. & apłs. quia plenissime sciens c ẽ.
quod uidetur obẽẽ fidei. quia fides ñ ħt m̾itũ
citi ratio humana p̃bet exꝑim̃tum. Item si sei¬
ebat eum ẽe dm. quid magnum si credidit ip¬
sum ẽẽ om̃ipotentem: uł si nesciuit ẽẽ dm qͦm̾
eictedidit. Soło. Ille intiittis durne uirtutis
qmͣ abraham habuit nonerat exr̃one humana
ẜ de fidei ꝯstantia. ꝑ qmͣ adeo certus fuit aesi
c̃didit dm ẽẽ om̃i potentem. ctmillud nonso¬
lum boni s cẽ iali credunt. dicims quod tẽ
illud credere magnum eint. qñpene tinit̃ĩsus
cebis incultura demonum errabat. nͥ adhu:
fides uiniꝰ di p̃dicata uł scͥptiiris manifeste de¬
clauata fuerat sieut modo. tiot¬

Expanded text:
 intuitu sciebat Deum omnipotentem esse, et Apostolus plenissime sciens, etc., quod videtur obesse fidei; quia fides non habet meritum, cui ratio humana praebet experimentum. Item si sciebat eum esse Deum, quid magnum, si credidit ipsum esse omnipotentem; vel si nescivit esse Deum, quomodo ei credidit? Solutio. Ille intuitus divinae virtutis, quem Abraham habuit, non erat e ratione humana, sed de fidei constantia: per quem adeo certus fuit, ac scredidit Deum esse omnipotentem, cum illud non solum boni, sed etiam mali credant? Dicimus quod tunc illud credere magnum erat, quando pene universus orbis in cultura daemonum errabat, nec adhuc fides unius Dei praedicata, vel Scripturis manifeste declarata fuerat sicut modo.
Abbreviated transcription (Latin):
Ido pꝰꝯsensum ꝑhibet ce opꝰ. ut si q̃nq ꝯtin¬
gat m̃te ꝯsentire. tñ talis ꝯsensus ñ ꝑcedat
inactum s potius amputetur. Quidam
uͦ ꝑ obedire ꝯcupiscentiis intelligunt oꝑa¬
tionem ꝑ exhibere m̃bra pec̃co ꝯsensum.
& sic ꝯuenient̾ pꝰ oꝑationis ꝓhibitionem
sequitur ꝯsensus prohibitio.
lege s sub gr̃a. Nonne multis qui sunt
sub gr̃a dñatur pecc̃m. Quom̃ gͦ u̾mẽ¬
obedientes. iam data ẽ potestas qua potestis
resistere pec̃co ne regnet. Unde constat si ꝗͣ¬

Expanded text:
onsensum prohibet et opus, ut si quandoque contingat mente consentire, tamen talis consensus non procedat in actum, sed potius amputetur. Quidam vero per obedire concupiscentiis intelligunt, operationem; per exhibere membra peccato, consensum; et sic convenienter post operationis prohibitionem, sequitur consensus prohibitio. lege, sed sub gratia. Nonne multis, qui sunt sub gratia, dominatur peccatum? Quomodo eobedientes, jam data est potestas, qua potestis resistere peccato ne regnet. Unde constat si qu
Abbreviated transcription (Latin):
rant: Soło. Inspu & non incarne dicit cos quia
scłm carnem non ambulabant uł quod meliꝰ
ẽ int̾ romanos erant quidam spiritales &e ꝑ
Erant &e alii int̾ se alt̾cantes ce inꝑfecte fidei.
ad quos respiciens subuingit. si tñ sp̃s di ha¬
bitat inuob̃. quos hortatur ad ꝑfectionem.¬

Expanded text:
n spiritu et non in carne dicit eos, quia secundum carnem non ambulabant, vel, quod melius est, inter Romanos erant quidam spirituales, et Erant et alii inter se altercantes, et imperfectae fidei, ad quos respiciens subjungit: Si tamen Spiritus Dei habitat in vobis quos hortatur ad perfectionem.
Abbreviated transcription (Latin):
mittuntur. Soło. Idõ dicuntur futitra
pecca inbaptismo dimati. quia ꝑ gr̃am ibi
datam cauent᷑. uł idõ quia facilius postea
pecc̃a dimittant᷑. Soło. Augustinus dicit
quod soluitur hesterna dies & quicquid
supͣ & frat̾num odium. & ip̃a hora baptitan¬
di. s redeunt statim quia non penitet.S
penitet menbrum ẽ diaboli. quomͦ gͦ est
membrum xp̃i : Et si hoc ẽ quomͦ dimis¬
sa sunt ei pecca. ñ ħc fidem. ñ habet sp̃m¬
xp̃i. gͦ non ẽ membrum xp̃i nec ei dimissa
sunt pecc̃a. Soło. Dicunt quidam quodu̾¬
ba augustini p̃dicta sic sunt intelligen¬
da. soluit᷑ hesterna. & c̃ i baptismus talem
ħt efficatiam. e in eo qui corde ꝯiͥto ñ ac¬
fensarum ꝯsequeret᷑ ueniam & pꝰ ea po¬
terit ꝯsequi si de fictione suquolueert
penitere

Expanded text:
mittuntur? Solutio. Ideo dicuntur futura peccata in baptismo dimitti, quia per gratiam ibi datam caventur, vel ideo quia facilius postea peccata dimittantur? Solutio. Augustinus dicit quod solvitur hesterna dies, et quidquid erat supra fraternum odium in ipsa hora baptizandi; sed redeunt statim quia non poenitet. Qpoenitet membrum est diaboli? quomodo ergo est membrum Christi? Et si hoc est, quomodo dimissa sunt ei peccata? non habet fidem, non habet spgo non est membrum Christi, nec ei dimissa sunt peccata. Solutio. Dicunt quidam quod verba Augustini praedicta sic sunt intelligenda. Solvitur hesterna, etc., id est baptismus talem habet efficaciam etiam in eo qui corde non contrito acfensarum consequeretur veniam, et postea poterit consequi si de fictione sua voluerit poenitere
Abbreviated transcription (Latin):
gis dĩ. qui ꝑlegem instructus cognoscit pecca¬
tum cuiuolens tesistẽ uincit᷑ & sͣ ecumbit.
& fomiti ꝯsentit qui dr carnalis. ñ solum fo¬
mitem sentiens. s et ei consentiens.
legio ꝯuemat uolo bonum oci malitm iam ñ
ego oꝑor illuo. s osentio legi cdi. Soło. Licet con¬
sensus sit rõnis. tñ quia caunalitas eam ad con¬
sensum tͣcit ñ rõn s carni ascribitur.

Expanded text:
gis dicitur, qui per legem instructus cognoscit per peccagis dicitur, qui per legem instructus cognoscit per peccatum, cui nolens resistere, vincitur et succumbit, et fomiti consentit, qui dicitur carnalis non solum fomitem sentiens, sed etiam ei consentiens. legis conveniat, volo bonum, odi malum, jam non ego operor illud, et consentio legi Dei. Solutio. Licet consensus sit rationis, tamen quia carnalitas eam ad consensum traxit, non rationi sed carni ascribitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sint dligna utita et̾na. quia sine fide fictapa¬
dã ante pecẽm ex maiore uoluntate non potuit.
nͨ ad modicum ꝑficere ut om̃s fere asserunt᷑
¶Item li ds maiorem gr̃am non conferret s in
in illo statu inquo eumcreauit sinet. non ne
posset exig̾e iuste ds ab homine ut ꝓ bono ĩa
collato eum ꝑfc̃e dilig̾et: s ds non posset uiste
exig̾e quod homo non poss rettere. ce sic uide¬
tur quod homo ante pecc̃m ex bono iam ꝑcepto
ne. quod tñ homo non pocest reddere: ut iam
suꝑius dictum ẽ. Nisi enim ds iiste posset exi¬
gere ut ilꝯcupiscet ci rõnem. te ut d̃m ex toto
Simili mͦ uidetur quod houio ante pec̃cm non
posset totum reddere. quod d̾s iuste pot̾at etig̾e.
Soło. Homo ante pecẽm ꝑmillam culpam in¬
firmus. uł impotens effectus ẽ. idõq facile
ciam non confuguint.¬
augustinum dictum ẽ. qualit̾ de bomine legis
legatur diligent̃ intuendum ẽ. homo aũt le¬

Expanded text:
sunt digna vita aeterna, quia sine fide facta pasunt digna vita aeterna, quia sine fide facta padam ante peccatum ex majore voluntate non potuit, nec ad modicum proficere, ut omnes fere asserunt? Item si Deus majorem gratiam non conferret, sed in illo statu, in quo eum creavit, sineret, nonne posset exigere juste Deus ab homine, ut pro bono jam collato eum perfecte diligeret, sed Deus non posset juste exigere, quod homo non posset reddere: et sic videtur quod homo ante peccatum ex bono jam percepto ne, quod homo non potest reddere ut jam superius dictum est? Nisi enim Deus juste posset exigereSimili modo videtur quod homo ante peccatum non posset totum reddere, quod Deus juste poterat exigere. Solutio. Homo ante peccatum per nullam culpam infirmus vel impotens effectus est; ideo facile tiam non confugiunt.Augustinum dictum est. Qualiter autem de homine legis legatur diligentur intuendum est. Homo autem le
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicit sͥ adiacere. quid ip̃a dicenda sit.
Soło. Nicħ aliud qmͣ effectus anime nat᷑a¬
lis. qui exciratione ẽ in anima. & quo aĩa
naturalit̾ uult bonum. s hic affectus semꝑ
caret effectu nͥ agr̃a di adiuuetur.
Cuelle adiacet mͥ. ꝑfic̃e aũt non inuenio.
qm̃ malum adiacet mͥ. his uerb̃ uidetur
apłs insintiare quod si malum ñ adiaceret
non solum uelle s ad iaceret. s cẽ ꝑfic̾e in¬
ueniret cum nilimpediret ad bonumuł
impelleret admalum. S in hoc ip̃o insi¬
nuat pͥmum statum primi hominis ante
pecem. Eui adiacebat uelle bonum. s ma¬
lum non adiacebat. Uñ non pot̾at dicere.
uelle adiacet mͥ. ꝑficere aũt noninuenio.
quia malum adiacet mͥ. Utrum aũt illõ
bonum quod naturalit̾ uolebat possi ꝑfic̾e
sine additam̃to maioris gr̃e potest queri
Nonne illud uelle quod habuit adamañ
pecem multo intensius fuit qmͣ illud na¬
turale uelle quod habñ t pagani nunc.
h magna ce multa bona faciunt. c si non

Expanded text:
s dicit sibi adjacere, quid ipsa dicenda sit? Solutio. Nihil aliud quam affectus animae naturalis, qui ex creatione est in anima, et quo anima naturaliter vult bonum; sed hic affectus semper caret effectu, nisi a gratia Dei adjuvetur.Velle adjacet mihi, perficere autem non invenio; quoniam malum adjacet mihi. His verbis videtur Apostolus insinuare, quod si malum non adjaceret, non solum velle sibi adjaceret, sed etiam perficere inveniret, cum nil impediret ad bonum, vel impelleret ad malum. Sed in hoc ipso insinuat primum statum primi hominis ante peccatum, cui adjacebat velle, bonum, sed malum non adjacebat, unde non poterat dicere, velle adjacet mihi, perficere autem non invenio, quia malum adjacet mihi. Utrum autem illud bonum, quod naturaliter volebat, posset perficere sine additamento majoris gratiae, posset quaeri. Nonne illud velle, quod habuit Adam ante peccatum, multo intensius erat quam illud naturale velle quod habent pagani nunc? sed magna et multa bona faciunt etsi non
Abbreviated transcription (Latin):
fitum et̾ne uite. pͥus quidem nob multa
m̃uit s sola passio non solum p̃ciosa s p̃ei
acceperunt ex lege que fuit bona ñ caula
malis uicutm eorum. huius mali causa
fuit. sicut accipio occasionem intudendi
de scĩa illuis. que ñ ẽ causa doloris mer. s¬

Expanded text:
ernae vitae. Prius quidem nobis multa meruit; sed sola passio non solum pretiosa, sed acceperunt ex lege, quae fuit bona non causa mali; sed vitium eorum hujus mali causa fuit, sicut si accipiam occasionem invidendi de scientia illius; quae non est causa doloris mei, s
Abbreviated transcription (Latin):
ce uł natua si exuoluntate ẽ. mala ẽ uo¬
luntas. si ex natura. malaẽ natura. Cui
respondet augustinus. Om̃e malum opꝰ
poedit de mala uoluntate. tamqͣm de radi¬
ce. ip̃am aũt malam uoluntatem nullũ
malum p̃cessit ẜ nata ẽ peius in angło
post in homine. quorum utq bonum opꝰ di e¬
rat. & sic in bono ortum ẽ malum. quodñ ha¬
buit causam efficientem s cãm deficientem.¬

Expanded text:
an ex natura: si ex voluntate, mala est voluntas; si ex natura, mala est natura. Cui respondet Augustinus: Omne malum opus processit de mala voluntate tanquam de radice, ipsam autem malam voluntatem nullum malum praecessit, sed nata est prius in angelo, post in homine, quorum uterque bonum opus Dei erant, et sic in bono ortum est malum, quod non habuit causam efficientem, sed causam deficientem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecte implenit. & nob̃ gr̃am implendi dedit.
scãm carnem ẽ oꝑe implere ea que caro ꝯcu¬
piscit. ẽe scdm carnem ẽ ꝯsentire ꝯcupiscentiis.
uł ẽẽ dispositum incarnalib saꝑe ea que sunt
carnis ẽ delectari in talib que caro summa ui¬
dicat. uł non ꝑciꝑe ea que dĩ funt. Duob enim
naturis rerum alligat .i. qui credit quod ds
nil possit fac̾e. nͥ qd̾ iudet innatura rebum.¬
¶ Similit̾ ambulare scdm sp̃m ẽ ea que sunt

Expanded text:
perfecte implevit, et nobis gratiam implendi dedit, secundum carnem, est opere implere ea, quae caro concupiscit. Esse secundum carnem, est consentire concupiscentiis, vel esse dispositum in carnalibus. Sapere ea quae sunt carnis, est delectari in talibus quae caro summa judicat, vel non percipere ea quae sunt Dei. Duobus enim naturis rerum alligat, id est qui credit quod Deus nil possit facere, nisi quod videt in natura rerum. Similiter ambulare secundum spiritum, est
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatem. ce ꝑmortem filii. fit nob̃ placa¬
tus. & cepit tunc pͥmum amare. S si hoc.
quomͦ elegit nos ante mundi ꝯstitutionem:
Nonquid non diligens elegit: Uel quomͦ n
placatus ꝑnos t̃lidit filium. Soło. Ira dei
dicitur non antini passio huindicta uista
liari. sͦi quia reconciliauit amauit. s quia
tentie. & desertor iusticie. xp̃m in quo nichil
dignum morte inuenit occidit. Unde uistũ
est ut illi quos tenebat. lib̃i dimitt̃ent᷑ cre¬
dentes in eum. qui sũ ullo malom̃ito occisus
ẽ. Noluit itaq dtͣ amatorem potentie utipo¬
tentia. s ꝯtͣ desertorem iusticie uoluit uti
iusticia. ut nos informaret qualit̾ t eim¬
dem hostem nob̾sit pugnandum. Uidelicce
non potentia. s pocius iusticia. &e lic uictoreᷤ¬

Expanded text:
t nobis placatus, et coepit tunc primum amare? Sed si hoc est, quomodo elegit nos ante mundi constitutionem? Nunquid non diligens elegit; vel quomodo non placatus pro nobis tradidit Filium? Solutio. Ira Dei dicitur non animi passio, sed vindicta justa, liari; nec tamen, quia reconciliavit amavit; sed quiatentiae, et desertor justitiae, Christum, in quo nihil dignum morte invenit, occidit. Unde justum est ut illi quos tenebat liberi dimitterentur, credentes in illo, qui sine ullo merito malo occisus est. Noluit itaque contra amatorem potentiae uti potentia, sed contra desertorem justitiae voluit uti justitia, ut nos informaret qualiter contra eumdem hostem nobis sit pugnandum; videlicet non potentia, sed potius justitia, et sic victore