comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ suum sibi ipsi essent. a superiore comuni omĩum
beatifico bono. ad ꝓpͥa defluxer̃. Et habentes elationis
uidua caritatt. suꝑbi. fallaces. mundi effecti sunt
adhercit dõ Quam obrẽ si conquerit᷑. quare illi
beati sint. recte respondet᷑. quia dõ ad herent. & si con
querit᷑ curisti sunt miseri. rectt respondet᷑ qͥa non
adherent dõ. Non est creaturȩ rationalis uł intel¬
lectualis bonũ qͦbcata sit nisi drꝰ: ita qͣuis ñ om̃is be¬
ata possit eẽ creatura Neq enĩ hoc munꝰ adipis¬
cuntur aut capiunt fert. ligna. saxa. & si qͥd eiꝰ mo¬
diẽ: ea tam̃ quȩ potest. ñ ex se ipsa potest. qͥa ex ni¬
chilo creata ẽ: sed ex illo a qͦ creata ẽ. Hoc enĩ ad¬
epto beata. qͦ amisso miscra eꝰ Ille uͦ qͥ non alios
se ipso bono beatꝰ ẽ.: ideo ipse miser non potest ẽt̃
quia non potest se ipsũ amittere:

Expanded text:
bonum suum sibi ipsi essent, a superiore communi omnium bonum suum sibi ipsi essent, a superiore communi omnium beatifico bono  ad propria defluxerunt et habentes elationis vidua charitate, superbi, fallaces, invidi effecti sunt.adhaerere Deo. Quamobrem, si cum quaeritur quare illi beati sint, recte respondetur, quia adhaerent Deo; et cum quaeritur cur isti sint miseri, recte respondetur, quia non adhaerent Deo: non est creaturae rationalis vel intellectualis bonum, quo beata sit, nisi Deus. Ita quamvis non omnis beata possit esse creatura neque enim hoc munus adipiscuntur aut capiunt ferae, ligna, saxa, et si quid ejusmodi est, ea tamen quae potest, non ex se ipsa potest, quia ex nihilo creata est; sed ex illo, a quo creata est. Hoc enim adepto beata, quo amisso misera est. Ille vero qui non alio, sed se ipso bono beatus est, ideo ipse miser non potest esse, quia non se potest amittere
Abbreviated transcription (Latin):
DEINSI¬
TUTON
us DICA
quantũ ad rationalium mortaliũ genꝰ adtinet appa¬
rebit exortꝰ. sicut suꝑiore libro apparuisse in anglis iã
uidetur. pͥus michi de ipsis anglis uideo eẽ dicenda. qͥ¬
bꝰ demonstret᷑ quantũ a nobii petest ꝗ̃ ñ in conueniens
neq in congrua dicat᷑ ẽc̃ anglis hominibꝰq societas. ut
ñ quatuor duȩ scilic& anglõꝵ totidemq hominum
s duc potiꝰ ciuitates hoc c̃societates merito ẽc̃ dicant᷑.
una in bonis. altera in malis ñ solũ in angłis uerũ etiã¬
in hominibꝰ constitute:
N geloꝵ bonoꝵ & maloꝵ inter se contrarios ap¬
petitꝰ. ñ naturis pͥncipusq diuersis. ꝗͣ uis dꝰ oĩũ
substantiarũ bonꝰ auctor & conditor utrosq
creauerit. s uo luptatibꝰ & cupiditatibꝰ extitisse du¬
bitare fas non ẽ: dũ ali constanter in cõmuni om̃ibꝰ
bono qͥd ipsc ilis ds ẽ.: atq in esꝰ ȩterintate ueritate ca¬
caritate ꝑsistunt. alisua potestate potiꝰ delectati uelut

Expanded text:
de institutione is dicam, quantum ad rationalium mortalium genus attinet, apparebit exortus, sicut superiore libro apparuisse in Angelis jam videtur; prius mihi quaedam de ipsis Angelis video esse dicenda, quibus demonstretur, quantum a nobis potest, quam non inconveniens neque incongrua dicatur esse hominibus Angelisque societas: ut non quatuor, duae scilicet Angelorum totidemque hominum, sed duae potius civitates, hoc est societates, merito esse dicantur; una in bonis, altera in malis, non solum Angelis, verum etiam hominibus constitutae. 2. Angelorum bonorum et malorum inter se contrarios appetitus non naturis principiisque diversis, cum Deus omnium substantiarum bonus auctor et conditor utrosque creaverit, sed voluntatibus et cupiditatibus exstitisse, dubitare fas non est; dum alii constanter in communi omnibus bono, quod ipse illis Deus est, atque in ejus aeternitate, veritate, ccaritate persistunt; alii sua potestate potius delectati, uelut
Abbreviated transcription (Latin):
diligenter. illud inueni. quod ait ꝓphã Non ẽ gau¬
dere impiis dic̃ dñs. tamꝗ̃ impii lętari possint potiꝰ
quã gaudere de malis. quia giudiũ ꝓpͥe bonoꝵ &
pioꝵ ẽ Ite illud in euuanglõ: Quecumq uultis ut
faciant uobis homines: hec & uos facite illis. it a¬

Expanded text:
diligenter, illud inueni quod ait propheta: Non est gaudiligenter, illud inueni quod ait propheta: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus; tamquam inpii laetari possint potius quam gaudere de malis, quia gaudium proprie bonorum et piorum est. Item illud in euangelio: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, h
Abbreviated transcription (Latin):
uas greti appellant cuphacias. latine aũ cicero
constantias nominauit. stoici tres et̃ uolucr̃. ꝓ
trb p̃turbationib in animo sapientis Pro cupidi¬
tate uoluntatẽ. ꝓ letitia gaudiũ. ꝓinctu cautionẽ
ꝓegrtudine uͦ uł dolore quã nos uitande am̃bigu¬
itatis grã tristitiã maluimꝰ dicere. negauer̃ et̃ pos¬
se aliquid in animo sapientis: Uoluntas qͥppe inqͥ¬
unt appetit bonũ quod fac̾ sapiens Gaudiũ de bono
adepto ẽ: quod ubiq adipiscitur fapiens Cautio de¬
uitat malũ. quod deb& sapiens euitare: Tristitia por¬
roqr de malo est qͦd iam accidit. nullũ aũ malum
existimant posse accidere sapienti. nichil in eiꝰ animo
ꝓ illa ec̃ posse dixer̃: Sic ergo iłli loquuntur.
ut uelle. gaudeit. cauere. negent nisi sapientẽ
stultũ aũ. nonnͥ ciipere. lȩtari. metuere. contrista¬
ri & illas tres eẽ constantias. has aũ quatuor par¬
turbationes. sedm̃ ciceronẽ. scdm̃ aũ plurimos. pas

Expanded text:
 Graeci appellant eDrcadetac, Latine autem Cicero constantias nominauit, Stoici tres esse uoluerunt pro tribus perturbationibus in animo sapientis, pro cupiditate uoluntatem, pro laetitia gaudium, pro metu cautionem; pro aegritudine uero uel dolore, quam nos uitandae ambiguitatis gratia tristitiam maluimus dicere, negauerunt esse posse aliquid in animo sapientis. Voluntas quippe, inquiunt, adpetit bonum, quod facit sapiens: gaudium de bono adepto est, quod ubique adipiscitur sapiens; cautio deuitat malum, quod debet sapiens deuitare; tristitia porro quia de malo est, quod iam accidit, nullum autem malum existimant posse accidere sapienti, nihil in eius animo pro illa esse posse dixerunt. Sic ergo illi loquuntur, ut uelle gaudere cauere negent nisi sapientem; stultum autem non nisi cupere laetari, metuere contristari; et illas tres esse constantias, has autem quattuor perturbationes secundum Ciceronem, secundum autem plurimos passi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ c̃ dilectio patris in illo: Ecoe uno loco dilectio &
in bono & in malo Amorẽ aũ ui malo. qr iã inbo
no ostendimꝰ. ne quisꝗͣ flagit&. legat quod scriptũ
ẽ: Frunt enĩ homines se ipsos amantes. amatores pe¬
cunie. Recta itaq uoluntas ẽ. bonꝰ amor. & uolun¬
tas ꝑũsa malꝰ amor. Amor gͦ in hians habẽ qͦd amat᷑.
cupiditas ẽ: Id aut̃ habens eoq fruens. lȩtitia est :
Fugiens qͦd adũsat᷑ ei timor ẽ : idq si acciderit e sen¬
tiens tristitia ẽ: ꝓ inde mala. si malus amor est.
bona. sibonꝰ. Qͦd dicimꝰ. de scripturis ꝓbemus:
tua. & concupiscentia ꝑ sapientiã reduc̃ ad regnũ:
Hoc tam̃ loquendi optinuit consuetudo. ut si cupi
ditas uł concupiscentia dicatur. nec addatur cuꝰ
rei sit: non nisi in malo possit intelligi: Letitia in
bono ẽ Letamini in dnõ & exultate iusti. & dedis¬
ti letitiam in corde meo. & adimplebis me lȩtitia

Expanded text:
non est dilectio Patris in eo . Ecce uno loco dilectio et non est dilectio Patris in eo . Ecce uno loco dilectio et in bono et in malo. Amorem autem in malo quia in bono jam ostendimus ne quisquam flagitet, legat quod scriptum est: Erunt enim homines se ipsos amantes, amatores pecuniae . Recta itaque voluntas est bonus amor, et voluntas perversa malus amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est; id autem habens eoque fruens, laetitia est: fugiens quod ei adversatur, timor est: idque si acciderit sentiens, tristitia est. Proinde malbona, si bonus. Quod dicimus, de scripturis probemus. tua; et: Concupiscentia sapientiae perducit ad regnum. Hoc tamen loquendi obtinuit consuetudo, ut, si cupi- ■ ditas uel concupiscentia dicatur nec addatur cuius rei sit, non nisi in malo possit intellegi. Laetitia in bono est: Laetamini in Domino et exultate iusti; et: Dedisti laetitiam in cor meum; et: Adinplebis me laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
putaui. quia ñnulli arbitrant᷑. aliud ẽẽ dilectionẽ
siue karitatẽ. aliud amorẽ. Dict enĩ dilectionomn
accipiendã et̃ in bono. amorẽ in malo: Sic aut̃ nec ip¬
sos auctores seculariũ litterarũ loquutos eẽ certissunũ
ẽ: Sed uiderint philosophi utrũ uł qua ratione ista
discernant. amorẽ tam̃ cos in bonis reb & erga ipsum
dm̃ magni pendere. libri eoꝵ satis loquuntur. Sed scrip¬
turas religionis nr̃ȩ. quarũ auctoritatẽ cȩteris om̃ib
litieris ante ponimꝰ. ñ aliud dicere amorẽ. aliud dilet¬
tionẽ uł caritatem. insinuandũ fuit: Nam & amorẽ.
in bono diciiam ostendimꝰ. Sed nequis existimet amo¬
rem qͥdẽ & in bono& in malo. dilectionẽ aũ ñ nisi in
bono eẽ dicendũ. illud attendat quod in psalmo scrip¬
tum ẽ. Qui aut̃ diligit iniquitatẽ. odit animam suã
Et illud aplĩ ioh annis. Siquis dilexerit mundum

Expanded text:
putaui, quia nonnulli arbitrantur aliud esse dilectionem putaui, quia nonnulli arbitrantur aliud esse dilectionem siue caritatem, aliud amorem. Dicunt enim dilectionem accipiendam esse in bono, amorem in malo. Sic autsos auctores saecularium litterarum locutos esse, certissimum est. Sed viderint philosophi utrum vel qua ratione ista discernant. Amorem tamen eos in bonis rebus et erga ipsum Deum magni pendere, libri eorum satis loquuntur. Sed Scripturas religionis nostrae, quarum auctoritatem caeteris quibusque litteris anteponimus, non aliud dicere amorem, aliud dilectionem vel charitatem, insinuandum fuit. Nam et amorem in bono dici, jam ostendimus. Sed ne quis existimet amorem quidem et in bono et in malo, dilectionem autem nonnisi in bono esse dicendam, illud attendat quod in Psalmo scriptum est: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam . Et illud apostoli Joannis: Si quis dilexerit mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
am cuiꝰ ꝓpositũ est amare dm̃. & non scdm̃ ho¬
minem. s scdm̃ dm̃ amare ꝓximũ. sicut etiã
se ipsum. ꝓcul dubio ꝓpter hunc amorẽ
dicit᷑ uoluntatis bone. quę usitatiꝰ in scripturis sc̃is
Karitas appellatur: Sed amor quoq sedm̃ easdẽ
sacras litteras dicitur: Nam & amatorẽ boni apłs
dic̃ et̃ debere. quẽ regendopplõ p̃cipit eligendũ.
Et ipse dñs petrum aplm̃ in t̾rogans. cũ dixisset.
diligis me plus his: ille respondit: Onc̃ tuscis. qr
amote: & itm̃ dñs quesiuit. ñ utrũ amar&: sed
utrum diliger& eum pctrus. Atille respondit itm̃:
Oñc̃ tuscis. quia amote: Tercia uͦ in t̾rogatione. &
ipse ei non ait. diligis me. s amasme. ubi secutꝰ ait
exuanglista. Contristatꝰ ẽ petrꝰ. quia dix̃ ei t̾cio
amas me. cum dñs non tercio s semel dixerit amas
me. bis aũ dixerit diligisme: Unde intelligimꝰ qͦd
etiam cum dicebat dñs. diligisme. nichil aliud
dicebat. quã amas me Petriis aũ ñ mutauit hu¬

Expanded text:
 est amare Deum et non secundum hominem, sed secundum Deum amare proximum, sicut etiam se ipsum: procul dubio propter hunc amorem dicitur uoluntatis bonae, quae usitatius in scripturis sanctis caritas appellatur; sed amor quoque secundum easdem sacras litteras dicitur. Nam et amatorem boni apostolus dicit esse debere, quem regendo populo praecipit eligendum, et ipse Dominus Petrum apostolum interrogans cum dixisset: Diligis me plus his? ille respondit: Domine, tu scis quia amo te; et iterum Dominus quaesiuit, non utrum amaret, sed utrum diligeret eum Petrus; at ille respondit iterum: Domine, tu scis quia amo te; tertia uero interrogatione et ipse Iesus non ait: Diligis me?\' sed: Amas me? ubi secutus ait euangelista: Contristatus est Petrus, quia dixit ei tertio: Amas me? cum Dominus non tertio, sed semel dixerit: Amas me? bis autem dixerit: Diligis me? Unde intellegimus, quod etiam cum dicebat Dominus: Diligis me? nihil aliud dicebat quam: Amas me? Petrus autem non mutauit hu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ patiamini ex nob̾ Quȩ enĩ ẽ sedindm̃ tristitia¬
tia. mortẽ oꝑat᷑ Ecce eni id ipsũ sedin dm̃ c̃trista¬
ri quantã ꝑficit in uob industriam: Neꝑ hoc
possunt stoici ꝓsins partib respondere. ad hoc ui¬
deri utlem et̃ tristitiã. ut peccasse peniteat. in ani¬
mo aũ sapientis ideo et̃ ñ posse. qr nec peccatũ in eũ
cadit. cuiꝰ poenitentia contristet᷑. nec ullũ aliud ma¬
lum. qđ ꝑ petiendo & sentiendo sit tristis Nam & al¬
cibiadem fer̃. sime de nomine hominis memoria
ñ fallit. cũ sibi beatꝰ uideret᷑. socrate disputante. & ei
quam miser eẽt. qm̃ stultꝰ eẽt demonstrante fleuisse
Huic ergo stultitię causa fuit etiã huiꝰ utił optandeq

Expanded text:
mentum patiamini ex nobis. Quae enimentum patiamini ex nobis. Quae enitia mortem operatur. Ecce enim idipsum secundum Deum contristari, quantum perficit in vobis industriam . Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc videri utilem esse tristitiam, ut peccasse poeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cuius paenitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine hominis memoria non fallit, cum sibi beatus uideretur, Socrate disputante et ei quam miser esset, quoniam stultus esset, demonstrante fleuisse. Huic ergo stultitia fuit causa etiam huius utilis optandaeq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ turbationes summa breuitate complexꝰ ẽ: hinc
metuunt cupiuntq. dolent. gaudentq Dix̃
etiam idem auctor. Mala mentis gaudia ꝓinoe
uolunt. gaudent. cauent. & boni & mali: Atq
ne eadem aluis uerb̾ enunciemꝰ. cupiunt. timent.
laudant. letant᷑ boni & mali Sed isti bene. illi
male: sicut hominib. scu recta. seu ꝑuersa uolun¬
tas c̃ Ipsa qͦq tristitia ꝓqͥ stoici nichil in ammo
sapientis inucmri posse putauer̃. repperit᷑ inbo
no. & maximȩ apud nr̃os. Nam laudat apłꝰs chorin¬
thios quod contristati fuerint sedm̃ dm̃ Sed for¬
tasse quis dixerit illis apłm fuisse congͣtulatũ. qͦd
contristati fucrint penitendo. qͥł tristitia. nͥ eoꝵ qui
peccauerint eẽ ñ potest Ita enimdic̃ Uideo quod
eplã. & si ad horam contristauit uos: nc̃ guideo
ñ qr contristati estis. s qr contristati estisin peniten¬
tiã: Contristatienĩ estis sedm̃ dm̃. ut in nullo detri¬

Expanded text:
perturbationes summa breuitate conplexus est: Hinc perturbationes summa breuitate conplexus est: Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque. Dixit etiam idem auctor: Mala mentis gaudia. Proinde uolunt cauent gaudent et boni et mali; adque ut eadem aliis uerbis enuntiemus, cupiunt timent laetantur et boni et mali; sed illi bene, isti male, sicut hominibus seu recta seu peruersa uoluntas est. Ipsa quoque tristitia, pro qua Stoici nihil in animo sapientino, et maxime apud nostros. Nam laudat Apostolus Corinthios, quod contristati fuerint secundum Deum. Sed fortasse quis dixerit, illis Apostolum fuisse congratulatum, quod contristati fuerint paenitendo, qualis tristitia, nisi eorum qui peccauerint, esse non potest. Ita enim dicit: Video quod epistula illa, etsi ad horam, contristauit uos; nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis in paenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum, ut in nullo detri
Abbreviated transcription (Latin):
laudib dixisset apłꝰ quod ñ gaudeat suꝑ iniqui¬
tate. nisi quia ita malignitas gaudet : Et apud
auctores sclãrium litttrarũ talis istoꝵ uerboꝵ in¬
differentia repperit᷑ Ait enĩ cicero orator am¬
plissimꝰ: Cupio patres cũ scripti. me et̃ demen¬
tem: Quia id uerbũ in bono posuit. quis tam ꝑ¬
uersc doctꝰ existat. qui ñ eũ cupio. sed uolo potiꝰ
diceit debuisse contendat: Porro apud itrenti N¬
ũ flagitiosus ad olescens insana flagrans cupi¬
dine. nichil uolo aliud inquit msi philomena:
Quã uoluntatẽ fuisse libidinc̃. responsio quȩ̨
ibi serui eiꝰ sanioris inducitur. satis indicat: Ait
namq dño suo. Quanto satius ẽ te id dare oꝑam
quo istum amorẽ ex animo ammoueas tuo.
quã id loqͥ quo magis libido frustra incendat᷑
tua : Gaudium uero eos & in malo posuisse. il¬
le ipse uirgilianꝰ testis c̃ uersus. ubi has quatuor

Expanded text:
laudibus dixisset apostolus, quod non gaudeat super iniquilaudibus dixisset apostolus, quod non gaudeat super iniquitate, nisi quia ita malignitas gaudet? Et aput auctores saecularium litterarum talis istorum uerborum indifferentia reperitur. Ait enim Cicero orator amplissimus: Cupio, patres conscripti, me esse clementem. Quia id uerbum in bono posuit. quis tam peruerse doctus existat, qui non eum \'Cupio\', sed \'Volo potius dicere debuisse contendat? Porro aput Terentium flagitiosus adulescens insana flagrans cupidine:. Nihil nolo aliud, inquit, nisi Philumenam. Quam uoluntatem fuisse libidinem responsio, quae ibi serui eius sanioris inducitur, satis indicat. Ait namque domino suo: Quanto satius est, Te id dare operam, qui istum amorem ex animo amoueas tuo, Quam id loqui, quo magis libido frustra accendatur tua? Gaudium uero eos et in malo posuisse ille ipse Vergilianus testis est uersus, ubi has quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
dere. dic̃ impiis dñs: Unde nisi quia gaudere
aliud ẽ quando propͥe. signateq hoc uerbiim
ponitur Item quis negauerit ñ recte p̃cipi ho¬
minib ut quęcumq ab aliis sibi ficri cupiunt.
hȩc eis & ipsi faciant. ne se inuicem turpitudi¬
ne illicite uoluptatis oblectent. & tam̃ salub¬
rimũ ucrissinũ q p̃ceptũ ẽ: quȩ cumq uultis
ut faciant uobis homines. eadem &uos facite
illis: Et hoc unde nisi quia hoc loco modo qͦ¬
dã ꝓpͥo uoluntas posita c̃: quȩ in malo acci¬
pinon potest: Loquutione uero usitatiore
quã frequentat maxime consuctudo sermo¬
nis. ñ utiq diceretur. noli uello mentiri. oẽ
mendaciũ : nisi eẽt & uoluntas mala: A cuiꝰ
p̾uitate illa distinguitur. qͥm p̃dicauer̃ anglĩ
dicentes. Pax interra hominib bone uolunta¬
tis: Nam ex habundantia additũ c̃ bone. si eẽ
ñ potest nisi bona Qͥd aut̃ magnũ in caritatis

Expanded text:
dere inpiis, dicit Dominus. Unde, nisi quia gaudere dere inpiis, dicit Dominus. Unde, nisi quia gaudere aliud est, quando proprie signateque hoc uerbum ponitur? Item quis negauerit non recte praecipi hominibus, ut quaecumque ab aliis sibi fieri cupiunt, haec eis et ipsi faciant; ne se inuicem turpitudine inlicitae uoluptatis oblectent? et tamen saluberl\'imum uerissimumque praeceptum est: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, eadem et uos facite illis. Et hoc unde, nisi quia hoc loco modo quodam proprio uoluntas posita est, quae in malo accipi non potest? Locutione uero usitatiore, quam frequentat maxime consuetudo sermonis, non utique diceretur: Noli uelle mentiri omne mendacium, nisi esset et uoluntas mala, a cuius prauitate illa distinguitur, quam praedicauerunt angeli dicentes: Pax in terra hominibus bonae uoluntatis. Nam ex abundanti additum est bon.ae\\ si esse non potest nisi bona. Quid autem magnum in caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
loquutionis ñ nulli int̃ p̃tes ad dider̃ bona. & ita
int̾p̃tati sunt Quecũq uultis ut faciant uobis ho¬
mines bona Cauendũ enĩ putauer̃: ne quisꝗͣ in¬
honesta uelit sibi fieri ab hominib ut de turpio¬
rib taceam. certe luxuriosa conuicia. in quib
se si & ipse illis faciat hoc p̃ceptũ existim& impletu¬
pũ: Sed in greco euuanglõ unde in latinũ trans¬
latũ ẽ ñ legitur bona.s quȩcũq uultis ut faciant
uob̾ hões hȩc & uos facite illis Credo ꝓpta quia
in eo qͦd dixit uultis. iãi. oluit intelligi bona: Non
enĩ ait cupitis Non tam̃ semꝑ his ꝓp̾etatib loquu¬
tio nr̃a frenanda ẽ: s int̃dũ his utendũ ẽ. Et cum
legimꝰ eos quoꝵ auctoritati resultare fasnẽ: ibi st̃
intelligendi ubi rectꝰ sensꝰ aliũ exitũ ñ potest in ueni¬
re. sicut ista sunt que exempli grã partim ex ꝓpha
partim ex ȩuuanglio cõmemorauimꝰ: Quis enim
nescit impios exultare letitia : Et tam̃ non c̃gau¬

Expanded text:
onis nonnulli interpretes addiderunt \'bona et ita interpretati sunt: \'Quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona.\' Cauendum enim putauerunt, ne quisquam inhonesta uelit sibi fieri ab hominibus, ut de turpioribus taceam, certe luxuriosa conuiuia, in quibus se, si et ipse illis faciat, hoc praeceptum existimet iupleturum. Sed in Graeco euangelio, unde in Latinum translatum est, non legitur \'bona\', sed: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis; credo propterea, quia in eo quod dixit uultis, iam uoluit intellegi \'bona. Non enim ait \'cupitis. Non tamen semper his proprietatibus locutio nostra frenanda est, sed interdum his utendum est; et cum legimus eos, quorum auctoritati resultare fas non est, ibi sunt intellegendae, ubi rectus sensus alium exitum non potest inuenire; sicut ista sunt, quae exempli gratia partim ex propheta, partim ex euangelio commemorauimus. Quis enim nescit inpios exultare laetitia? et tamen: Non est gau
Abbreviated transcription (Latin):
tegritas castitatis. quã fortit̾ seruans male
amanti etiã domine. & male credulo do¬
mino mentitur. ueste etiã derelicta de ma¬
nib adtrahentis aufugiens: ñ c̃sensit ad sta
respondit cum ioseph ager& xxx & uiiii.
honoritus ẽ. additis septẽ ubtatis annis & ui¬

Expanded text:
tegritas castitatis, quam fortiter seruans male tegritas castitatis, quam fortiter seruans male amanti dominae et male credulo domino mentiturae ueste etiam derelicta de manibus adtrahentis aufugiens non consensit ad stuprespondit, cum Ioseph ageret triginta et honoratus est, additis septem ubertatis et du
Abbreviated transcription (Latin):
egnantib assirioꝵ decimoi
rege baleo. & sicionioꝵ uiiii mesap¬
po. qͥ etiã cephisos aquibdã traditur
si tam̃ duoꝵ nominũ homo uniꝰ fuit ac ñ potiꝰ
alterũ ꝓ altero putauer̃ fusse hominẽ: qͥ in
suis posucr̃ scriptis alterũ nom̃ cũ rex argiuoꝵ
terciꝰ apis eẽt. mortuus ẽ isaac Annoꝵ centũ
octoginta & reliqͥ̃ geminos suos annoꝵ
centũ & uiginti Quoꝵ minor i acob ꝑtinens
ad ciuitatt̃ dĩ de qͥ scribimꝰ. maiore utiq
reꝓbato habebat duodecim filios: quoꝵ il¬
lum qͥ uocabatur ioseph: mercatorib in egip¬
tũ transcuntib fr̃s ad huc isaac auo eoꝵ ui¬
uente uendider̃: Stetit aut̃ ante pharaonẽ
ioseph: quando ex humilitate quã ꝑtulit sub
regis diuinc int̾p̃tatus p̃nunciauit septẽ ub¬
tatis annos futuros. quoꝵ abundantiã p̃pol¬
lentẽ consequentes alii septẽ steriles fuerant
consupͣturi Et obhoc eũ rex p̃fecerat egip¬
to de carcere liberatũ. qͦ eum coniecerat in¬

Expanded text:
egnantibus Assyriorum decimo rege Baleo et Sicyoniorum nono Messapo, qui etiam Cephisos a quibusdam traditur si tamen duorum nominum homo unus fuit ac non potius alterum pro altero putauerunt fuisse hominem, qui in suis posuerunt scriptis alterum nomen, cum rex Argiuorum tertius Apis esset, mortuus est Isaac annorum centum octoginta et reliquit geminos suos annorum centum et uiginti; quorum minor Iacob pertinens ad ciuitatem Dei, de qua scribimus, maiore utique reprobato, habebat duodecim filios, quorum illam, qui uocabatur Ioseph, mercatoribus in Aegyptum transeuntibus fratres adhuc Isaac auo eorum uiuente uendiderant. Stetit autem ante Pharaonem Ioseph, quando ex humilitate, quam pertulit, subregis diuine interpretatus praenuntiauit septem ubertatis annos futuros, quorum abundantiam praepollentem consequentes alii septem steriles fuerant consumturi, et ob hoc eum rex praefecerat Aegypto de carcere liberatum, quo eum coniecerat in
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ꝗͥ ñ sic̃ aliarũ carniũ aqͥs & t̾ra ꝓducentibꝰ. s dõ flan¬
tc creatũ uoluit intelligi. sic tam̃ factũ. ut in corpore
arimali qͦd fit aĩa in eo uiuente. sic̃ illa animalia ui
pͥmens nomine. S enĩ dĩflatꝰ inqͥunt. dĩ ore exisse intel¬
ligit᷑. Quc̃ si aũm credidcrimꝰ. c̃sequens crit ut ciusdem
fattamur eẽ substantię. partt̃q illiꝰ sapientic qͥ dic̃. ego
ex ore altissim ꝓdii N qͥdc̃ dix̃ sapientia oredĩ flata se
fuisse.s. exeiꝰore ꝓdisse. Sic̃ aũ nos possumꝰ ñde nr̃ana
tura qͥ homines sumꝰ.s de isto aere circũ fuso quc̃ inspi¬
rando ac respirando ducimꝰ ac reddimꝰ flatũ facere cũ
sufflamꝰ. ita omp̃s ds̃ ñ desua nat᷑a neq subiacente cre¬
atura. s etiã de nichilo potuit facere flatũ. quc̃ corpori
hominis inscrendo inspirasse. uł insufflasse conuenien¬
tissime dictũ c̃: in corporcus in corporcũ. s inmutabił

Expanded text:
centibus, sed Deo flante creatam uoluit intellegi, sic tamen factum, ut in corpore animali, quod fit anima in eo uiuente, sicut illa animalia uiuprimens nomine. 5. Sed enim Dei flatus, inquiunt, Dei ore exisse intelligitur, quem si animam crediderimus, consequens erit ut ejusdem fateamur esse substantiae, paremque  providi . Non quidem dixit Sapientia ore Dei efflatam se fuisse, sed ex ejus ore prodisse. Sicut autem nos possumus, non de nostra natura qua homines sumus, sed de isto aere circumfuso, quem spirando ac respirando ducimus ac reducimus, flatum facere cum s: ita omnipotens Deus non de sua natura neque subiacenti creatura, sed etiam de nihilo potuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse uel insufflasse conuenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed inmutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
carebt᷑. S homines ad digr̃am ꝑtinentes. ciuesscõꝵ an¬
manente carnis. s nulla omĩno carnali corruptibilitate
uł tarditate remanenit carnis Seqͥt᷑ aũ questio necessario
ꝑtͣctanda. & dño dõ ucritatis aduiuante soluenda:
i libido menbroꝵ in oboedientiã ex
peccato in oboedientie in illis pͥmis hominibꝰ cũ
illos diuina grã deseruiss& exorta c̃. unde insua
nuditate occlõs aperuer̃. id est eã curiosiꝰ auerter̃. &
qͥa impudens motꝰ uoluntatis arbitrio resistebat pu
erant sine p̾uaricatione mansissent: S qͥa & liber
iste claudendꝰ ẽ: nec tanta questio in sermonis angus¬
tia ẽ coartanda. in eũ qͥ seqͥt᷑ cõmodiori disputatio¬

Expanded text:
ri\'carebunt. Sed homines ad Dei gratiam pertinentes, ciues sanctorum anri\'carebunt. Sed homines ad Dei gratiam pertinentes, ciues sanctorum anmanente ca s, sed nulla omnino carnali corruptibilitate uel tarditate remanente. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda et Domino Deo ueritatis adiuuante soluenda: Si libido membrorum inoboedientium ex peccato inoboedientiae in illis primis hominibus, cum illos diuina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est eam curiosius aduerterunt, et quia inpudens motus uoluntatis arbitrio resistebat, puerant, sine praeuaricatione mansissent. Sed quia et liber iste claudendus est nec tanta quaestio in sermonis angustias coartanda, in eum qui sequitur commodiore dispositio
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renꝰ. tales & t̾reni. & qͣlis cȩlestis. tales & celestes Etqͦmͦ
induimꝰ imaginẽ t̾reni. induamꝰ & imagiẽ eiꝰ qͥ de
celo ẽ. De qͥbꝰ om̃ibꝰ apłicis uerbis. suꝑiꝰ loquuti sumꝰ:
Copꝰ gͥ animale in qͦ pͥmũ hominẽ adã factũ cẽdic̃
aplsͣ. sic erat factũ. ñ ut mori om̃ino ñ poss&. s ut
moreret᷑ nͥ peccass&: Nam illud qͦd sp̃u uiuificanse
spũale erit. & ĩmortale mori oĩno ñ poterit. sic̃ ꝗ
anima creataẽ ĩ mortał. Quȩ lic& peccato mortal
miserauita sua ñ desinit uiuere. quia iã ĩmortał est
creatura: Sic̃ etiã descrtores anglĩ lic& scdm̃ quendã
modũ mortui st̃ peccando. quia fontẽ uitȩ deseruer̃
tam̃ ñ sic mori potuer̃. ut om̃ino desisterent uiuere.
atq sentire: qm̃ ĩmortales ereati st̃. Atq ita in scdãm
mortt̃ pꝰ ultimũ p̃cipitabus uidiciũ. ut nec illauita ca¬
reant. quando qͥdẽ etiã sensu cũ in doloribꝰ futuri st̃. ñ¬

Expanded text:
elestes. Et quo modo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. De quibus omnibus apostolicis uerbis superius locuti sumus. Corpus igitur animale, in quo primum hominem Adam factum esse dicit apostolus, sic erat factum, non ut mori omnino non posset, sed utmo peccasset. Nam illud, quod spiritu uiuificante spiritale erit et inmortale, mori omnino non poterit, sicut anima creata est inmortalis, quae licet peccato mortua misera, uita sua non desinit uiuere, quia inmortalis est creata; sicut etiam desertores angeli, licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deserueruntamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desisterent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; adque ita in secundam mortem post ultimum praecipitabuntur iudiciureant, quando quidem etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, no
Abbreviated transcription (Latin):
contendere. & scripturas scãs neglegent᷑ adtendere: ꝗd
enĩ magnũ erat ñ ire longiꝰ. s in eodẽ ipso libro paulo
suꝑiꝰ legere. ꝓducat t̾ra a t̾ra animã uiuentẽ. quã do
aialia t̾restria cuncta creata sunt: Deinde aliqͣtis int̾po¬
sitis. in eodc̃ tam̃ ipso libro qͥd magnũ erat aduertere qͦd

Expanded text:
contendere et scripturas sanctas neglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem ipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere quod
Abbreviated transcription (Latin):
hominis nͥ spceiꝰ qͥ in ipso ẽ: siuc peccoris. sic̃ in salomonis
libro scriptũ c̃ qͥsscit si spꝰc hominis ascendat sursũ in celũ.
& spꝰc peccoris descendat deorsũ in t̾ra : Siue istũ corpore¬
ũ qui etiã uentꝰ dr̃. nã eiꝰ hoc nom̃ ẽ ubi in psalmo canit᷑.
ignis. gͣndo .nix. glacies. spꝰc tempestatis. siue iã ñ creatum.
s. creatorẽ. sic̃ ẽ de qͦ dnꝰs dic̃ in ȩuuanglo. accipit spm̃scm̃.¬
eũ corporti sui oris flatii significans. Et ubi ait. ite bap
ipsa trinitas excellentissime & euidentissime cõmenda¬
terarũ locis: In his quippe om̃ibꝰ testimoniis literarũ. ꝗͣ¬
tũ ad grecos adtin&. ñ p̃noeñ uidemꝰ scriptũ eẽ. s p̃nẽ¬

Expanded text:
hominis qui in ipso est? siue pecoris sicut in Salomonis libro scriptum est: Quis scit si spiritus hominis ascendat sursum in caelum et spiritus pecoris descendat deorsum in terram? siue istum corporeum, qui etiam uentus dicitur, nam eius hoc nomen est, ubi in psalmo canitur: Ignis, grando, nix, glacies spiritus tempestatis siue iam non creatum, sed Creatorem, sicut est de quo dicit Dominus in euangelio: Accipite Speum corporei sui oris flatu significans, et ubi ait: Ite, bapipsa trinitas excellentissime et euidentissime commendaterarum locis. In his quippe omnibus testimoniis scripturarum, quantum ad Graecos adtinet, non TWOTJV uidemus scriptum esse
Abbreviated transcription (Latin):
darauit se animale corpꝰ insinuasse in eo quod scrip
in eo quod ait. nouissimꝰ adã in spm̃ uiuificantẽ: Prp
C eni ammale corpꝰ. quale hubuit pͥmꝰ adã. q̃ uas
ñ moriturũ nͥ peccasset: quale habemꝰ & nos hactenꝰ eius
mutata atq uiciata natura. qͥtenꝰ in illo postea ꝗͣ pecca¬
uit effectũ ẽ unde. haber& iam moriendi necessitatẽ:
Quale ꝓnobis etiã xpꝰc pͥmitꝰ habere dignatꝰ est: ñ qͥdẽ

Expanded text:
clarauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptclarauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptle autem in eo quod ait: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. Prius est enim animale corpus, quale habuit primus Adam, quamuis non moriturum, nisi peccasset; quale nunc habemus et nos, hactenus eius mutata uitiataque natura, quatenus in illo, postea quam peccauit, effectum est, unde haberet iam moriendi necessitatem; tale pro nobis etiam Christus primitus habere dignatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
in infirmitate. surg& in uirtuit Seminat᷑ corpꝰ
ammale. surg& corpꝰ spũale: Dunde ut hoc ꝓbar&
si c̃ inquit corpꝰ animale. ẽ & spũ ale Et ut quid ẽẽt cor¬
pꝰ animale ostender&. sic inquit scriptũ est. Factꝰ ẽ pͥmꝰ
homo in animã uiucnit̃. Isto gͥ mͦ uoluit ostendere qͥd
sit corpꝰ animale. ꝗͣ uis scriptura ñ dixerit de pͥmo ho¬
mine qͥ est appellatꝰ adã. quando illi anima flatu dĩ
creata est. & factꝰ c̃ homo in corportanimali. s factꝰẽ
ẽpͥmꝰ hõ in animã uiuentẽ. uoluit apłꝰ intelligi cor¬
pꝰ hominis animale: Sp̃uale aut̃ quc̃ ad modũ intel¬
ligendũ ẽẽt. ostendit addendo Neuissimꝰ adã in sp̃m
uiuificantẽ Proculdubio. xp̃m significans. qͥ iã ex
mortuis ita resurrex̾. ut mori deinceps omino ñ pos¬
sit. Deniq sequit᷑ & dic̃: S ñ pͥmũ quod spũale.¬
s qͦd animalo. postea spuale: Ubi multo aꝑtiꝰ de¬

Expanded text:
eminatur corpus animale, surget corpus spirituale. Deinde ut hoc probaret, Si est, inquit, corpus animale, est et spirituale. Et ut quid esset corpus animale ostenderet, Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo in animam viventem. Isto igitur modo voluit ostendere quid sit corpus animale, quamvis Scriptura non dixerit de primo homine, qui est appellatus Adam, quando illi anima flatu Dei creata est, Et factus est homo in corpore animali; sed, Factus est primus homo in animam uiuentem, uoluit apostolus intellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem, procul dubio Christum significans, qui iam ex mortuis ita resurrexit, ut mori deinceps omnino non possit. Denique sequitur et dicit: Sed non primum quod spiritale quod animale, postea spiritale. Ubi multo apertius de
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ peccatoribꝰ bene utiq qm̃ iuste constituit dꝰ .s. non
suo bono experitur hõ. Potest hec caã in ęccłã intelligi
ut ea meliꝰ accipiamꝰ tãꝗͣ ꝓphĩca inditia p̃cedentia fu¬
turoꝵ. paradisũ scilic& ipsam ȩcdãm. sic̃ de illa legit᷑
in cantico canticoꝵ Quatuor aut̃ paradisi flumuna.

Expanded text:
enim peccatoribus bene utique, quoniam iuste, constituit Deus, sed non enim peccatoribus bene utique, quoniam iuste, constituit Deus, sed non suo bono experitur homo. Possunt haec etiam in ecclesia intellegi, ut ea melius accipiamus tamquam prophetica indicia praecedentia futurorum; paradisum scilicet ipsam ecclesiam, sicut de illa legitur in cantico canticorum; quattuor autem parad
Abbreviated transcription (Latin):
doꝵ causȩ. eo mͦ dicta uł scripta sint. qͣsi ꝓpt̃a non po¬
tuerit ẽẽ paradisus corporał. quia potest etiã sp̃uał intel¬
ligi: Tamqͣ id eoñ fuerint duȩ mulieres agar & sarra. & ex
eis duo filii abrabȩ unꝰ de ancilla. & alius de libã. quia
duo ineis testamenta figurata dic̃ apłꝰs. Aut ideo de
nulla petra moy se ꝑcutiente aqua defluxerit. qͥa potdst
illic figurata. significatione etiã xpꝰc intelligi eodẽ aplõ
dicente. petra aũ erat xpꝰc: Nemo itaq ꝓhib& intelli¬
gere paradisũ uitã beatoꝵ. qͣtuor eiꝰ flumina qͣtuor uirtu¬
tes. prudentiã. fortiatudinẽ. temperantiã. iusticiã. & ligna¬
eiꝰ. om̃s utiles disciplinas. & lignoꝵ fructꝰ mores pioꝵ. & lig¬
nũ uitt ipsã bonoꝵ oĩum matrc̃ sapientiã. & lignũ scien¬
tiȩ boni & mali. transgressi inandati experim̃tũ: Penã

Expanded text:
dorum causa eo modo dicta uel scripta sint. Quasi \' propterea non podorum causa eo modo dicta uel scripta sint. Quasi \' propterea non potuerit esse paradisus corporalis, quia potest etiam spiritalis intellegi; tamquam ideo non fuerint duae mulieres, Agar et Sarra, et ex eis duo filii Abrahae, unus de ancilla, alius de libera. quia duo testamenta in eis figurata dicit apostolus; aut ideo de nulla petra Moyse percutiente aqua defluxerit, quia potest illic figurata significatione etiam Christus intellegi, eodem apostolo dicente: Petra autem erat Christus. Nemo itaque prohibet intellegere paradisum uitam beatorum, quattuor eius flumina quattuor uirtutes, prudentiam, fortitudinem, temperantiam  fructus mores piorum, et lignum uitae ipsam bonorum omnium matrem sapientiam, et lignum scientiae boni et mali transgressi mandati experimentum. Poenam
Abbreviated transcription (Latin):
fectosi ꝓhibitũ tangeret᷑. solam oboedientia pecc̃aba¬
tur. A gebat᷑ gͦ alusqͤ sumebant. ne animalia corpo¬
ra moleste aliquid esuriendo acsitiendo sentirent:
Deligno aũ utę ꝓpt̾a ñgustabat᷑. ne mors eis unde¬
cũq subriperait. uł senectute confecta decursis tẽ¬
porũ spaciis interirent : tãꝗͣ cȩtã c̃ẽnt alimento il¬
lud sacram̃to. ut sic fuisse accipiat᷑ lignũ uitȩ in pa¬
radiso corporali sic̾ in spũali. hoc est intelligibili pa¬
radiso sapientia dĩ de qͦ scriptũ est: lignũ uitȩ ẽ am¬
plestentib. eam:
C
Nde ñnulli totũ ipsũ paradisũ ubi pͥmi homines pa¬
rentes nr̃i generis humani scẽ scripturȩ ueritate fu¬
isse narrant᷑ ad intelligibilia refer̃. arboresq illas &
ligna fructifera in uirtutes uitȩ moresq cũtunt. tãꝗͣ uisibi¬
lia & corporalia illa ñfuerint. s intelligibiliũ significan¬

Expanded text:
profecto, si prohibitum tangeretur, sola inoboedientia peccabaprofecto, si prohibitum tangeretur, sola inoboedientia peccabatur. Agebatur ergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent; de ligno autem uitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet uel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent; tamquam cetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum uitae in paradiso corporali, sicut in spiritali, hoc est intellegibili, paradiso sapientia Dei, de qua scriptum est: Lignum uitae est amplectentibus eam. Cnde nonnulli totum ipsum paradisum, ubi primi homines parentes generis humani sanctae scripturae ueritate fuisse narrantur, ad intellegibilia referunt arboresque illas et ligna fructifera in uirtutes uitae moresque conuertunt; tamquam uisibilia et corporalia illa non fuerint, sed intellegibilium significan
Abbreviated transcription (Latin):
solubilis securissimã uoluntatẽ. oĩ molestię sensu.
oĩ corruptibilitate & detracta tarditate Nonso¬
lũ enĩ ñ erit tale qͥle nc̃ ẽ: in quãius obtima ualitudi
ne. s nec tale qͥdem. qͣle fuit in pͥmis hominib ante
peccatũ: Q lic& morituri ñ ẽent nͥ peccassent: alim̃¬
tis tam̃ ut homines utebant᷑. ñ dũ spũ alia. sed ad¬
huc aĩalia corpora t̾rena gestantes. Q lic& senio
ñ ueterescerent. ut necessitate ꝑducerent᷑ ad mortẽ.
qͥ statꝰ eis de ligno uitȩ qͦd in medio paradisi cum
arbore uetita simul erant. mirabili dĩ grã p̃stabat᷑:
tam̃ & alios sumebant cybos. pt̃ unã arborẽ quȩ
fuerat int̃ dicta Non quia ipsaerat malũ. s ꝓpt̃
cõmendandũ pure & simplicis oboedintiȩ bonum.
qͥa magna uirtus ẽ racionalis creatuit. sub creato¬
re dño c̃stitute: Nã ubi nullũ malũ tangebat᷑ ꝓ

Expanded text:
solubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, solubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate detracta. Non solum enine, sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante peccatum, qui licet morituri non essent, nisi peccassent, alimentis tamen ut homines utebantur, nondum spiritalia, sed adhuc animalia corpora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta, non quia ipsa erat malum, sed propter commendandum purae et simplicis oboedientiae bonum, quae magna uirtus est rationalis creaturae sub Creatore Domino constitutae. Nam ubi nullum malum tangebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ grauẽ. quia separate st̃ a corporibꝰ suis quiaca¬
ro eoꝵ reqͥescit inspe: qͣslib& sine ullo iã sensu
c̃tumelias accepisse uideat᷑ Non enĩ sic̃ platoni uisum
ẽ corpora obliuionẽ desiderant. s potiꝰ qͥa meminer̃t
Q qͥd sibi adõ ꝓmissũ. qͥ neminẽ fallit. qͥ etiã eis de ca¬
pilloꝵ suoꝵ integritatẽ securitatẽ dedit. resurrectio
nẽ corpoꝵ in qͥb multa dura ꝑpessi st̃: nichil in eis
ulteriꝰ tale sensuri desiderabilit᷑ & patient̃ expectant:
Sienĩ carnẽ suã ñ oderant. ꝗͣdo eã suȩ mentis infirmita¬
te resistentẽ spũali uire coercebant. ꝗͣto magis eã di¬
ligunt etiã ipsã spũalẽ futurã : Sic̃ enĩ sp̾c carni serui¬
ens ñ in congrue carnalis. ita carospũ i scruiens recteap
eo qͦd scriptũ est : seminat᷑ corpꝰ animale. surg& corpꝰ spũ¬
ale. sed quia spũi suma & mirabili obtẽperandi feli¬
citate subdetur. usq ad implendã ĩmortalitatis indis¬

Expanded text:
uem mortem, qua separatae sunt a corporibus suis, quia caro eorum requiescit in spe. quaslibet sine ullo iam sensu contumelias accepisse uideatur. Non enim, sicut Platoni uisum est, corpora obliuione desiderant, sed potius, quia meminerunt quid sibi ab eo sit promissum, qui neminem fallit, qui eis etiam de capillnem corporum, in quibus multa dura perpessi sunt, nihil in eis ulterius tale sensuri, desiderabiliter et patienter exspectant. Si enim carnem suam non oderant , quando eam suae menti infirmitate resistentem, spirituali jure coercebant, quanto magis eam diligunt etiam ipsam spiritalem futuram! Sicut enim spiritus carni seruiens non incongrue carnalis, ita caro spiritui seruiens recte apeo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili obtemperandi facilitate subdetur usque ad inplendam inmortalitatis indis
Abbreviated transcription (Latin):
Rimꝰ aũ hõ de t̾ra t̾renꝰ in aĩam uiuificantẽ factꝰ
c̃: ñ in sp̃m uiuificantt̃. quod ei oboedientię
meritũ scruabat᷑. Ideo corpꝰ eiꝰ qͦd cẏbo acpotu
egebat. ne fame afficeret᷑ ac siti. & ñ ĩmorta litate
iliꝰ ab soluta atq indissolubili .s. lignouite a mortis noces¬
sitate ꝓhibebat᷑. atq. iuuentutis flore tenebat᷑. ñ spũ ale
s animale fuisse ñ dubiũ est. Neq̃ ꝗͣ tam̃ moriturũ. m̾ ndĩ
p̃dicentis minantisq sententiã delinquendo corruiss&:
Et alim̃tis quidẽ etiam ext̃ paradisũ negatis. aligno tamꝰ
uite ꝓhibitꝰ. traditꝰ ẽet tẽꝑi uetustatiq finiendꝰ. in eadũ¬
taxat uita ꝗͣ in corpore lic& aiali. donec spũ ał ob oedien¬
tiȩ merito ficr&. poss& in paradiso nͥ peccass& habere ꝑpe¬
tuã. Qua ꝓpt̃̾ etiã si moitẽ istã mamftstã qͣfit animc¬

Expanded text:
em factus est, non in spiritum vivificantem, quod ei per obedientiae meritum servabatur. Ideo corpus ejus, quod cibo ac potu egebat, ne fame afficeretur ac siti, et non immortalitate illa absoluta atque indissolubili, sed ligno vitae a mortis necessitate prohibebatur, atque in juventutis flore tenebatur, non spirituale, sed animale fuisse, non dubium est: nequaquam tamen moriturum, nisi in Dei praedicentis minantisque sententiam delinquendo corruisset. et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen uitae prohibitus traditus esset tempori uetustatique finiendus, in ea dumtaxat uita, quam in corpore licet animali, donec spiritale oboedientiae merito fieret, posset in paradiso nisi peccasset habere perpetuam. Quapropter etia
Abbreviated transcription (Latin):
cantẽ. quod nc̃ ẽ in animã uiuentẽ Et tam̃ mortuũ
dicit apłs. quia iã in moriendi necessitate c̃structũ ẽ
Tunc aũ ita erat in animã uiuentẽ. quãuis ñ in sp̃m ui¬
uificantẽ. ut tam̃ mortuũ dici non recte dici poss&
quia nͥ ꝑpetratione peccati. necessitatẽ moriendiha¬
bere ñ posset Cũ uͦ & dꝰ dicendo adã ubies. mortẽ
significauerit anime que factaẽ illũ deserendo. & di¬
cendo & dicendo terra es & in terrã ibis. mortem sig¬
nificauerit corporis. ꝗ illi fit anima discedente. Prop¬
terea de morte scdã nichil dixisse credendꝰ est: ꝓptã
quia occultã eẽ uoluit. ꝓpt̾ dispensationẽ. testamen¬
ti noui. ubi scdã mors aꝑtissuc declarat᷑. ut prius
ista mors pͥma ꝗͤ cõmunis c̃ om̃ibꝰ ꝓdcrctur ex illo uonis¬
se peccato. quod in uno cõmunc factũ ẽ om̃ib. Mors

Expanded text:
nimam uiuentem; et tamen mortuum dicit apostolus, quia iam moriendi necessitate constrictum est. Tunc autem ita erat in , animam uiuentem, quamuis non in spiritum uiuificantem, ut tamen mortuum dici non recte posset, quia nisi perpetratione peccati necessitatem moriendi habere non posset. Cum uero Deus et dicendo: Adam, ubi es? mortem significauerit animae, quae facta est illo deserente, et dicendo: Terra es et in terram ibis mortem significauerit corporis, quae illi fit anima discedente: propterea de morte secunda nihil dixisse credendus est, quia occultam esse uoluit propter dispensationem testamenti noui, ubi secunda mors apertissime declaratur; ut prius ista mors prima, quae communis est omnibus, proderetur ex illo uenisse peccato, quod in uno commune factum est omnibus; mors
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ potestas. sed egestas edendi ac bibendi talibꝰ corpo¬
ribꝰ auferetur Unde & spũali ȩger̃. ñ quia corpora esse
desistent.s quia spũ uiuificante subsistent:
am sic̃ corpora ista quȩ habent animã uiuentẽ. ñ¬
dũ sp̃m uiuificantt̃. animalia dicunt᷑ corpora.
nec tam̃ animȩ st̃. s corpora. ita illa uocant᷑ sp̃u
alia corpora. absit tam̃ ut sp̃c ea credamꝰ futura. s corpo¬
ra carnus habitura substantiã. s nullã tarditatẽ corrup¬
tionẽq carnalẽ spũ uiuificante passura Tc̃ iã ñ terre¬
nͦs celestis hõ erit. ñ qͥa corpꝰ qͦd de t̾rafactum ẽ ñ ip¬
sũerit. s qͥa dono celesti iã tale crit. ut etiã cęlo in colen

Expanded text:
ocet, dicens: Egestas edendi ac bibendi talibus corpoocet, dicens: Egestas edendi ac bibendi talibus corporibus auferetur, unde et spiritualia erunt, non quia corpora esse desistent, sed quia spiritu vivificante subsistent. Nam sicut ista quae habent animam viventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora, nec tamen animae sunt, sed corpora, ita illa spiritalia vocantur corpora. Absit tamen ut spiritus ea credamus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem corruptionemque carnalem spiritu vivificante passura. Tunc jam non terrenus, sed coelestis homo erit: non quia corpus, quod de terra fictum est, non ipsum erit; sed quia d
Abbreviated transcription (Latin):
labili munere ĩmortalitatis in duentur. ut ñ nisisi
uelint possibilitate ñ necessitate uescant᷑ Qa anglĩ qͦq
uisibilit̃ & tractabilit̾ apparentes. ñ qͥa in digebant .s
qͥa uolebant & poterant. ut hominibꝰ congruerent
sui ministerii quadã humanitate fecer̃ Neq enĩ in fantas¬
mate anglõs uenissẽ credendũ est: quando eos homines hos¬
piciosusceper̃. quãuis utrũ ẽent angłĩ ignorantib. cũ simi¬
li nobis indigentia uesci uiderent᷑. Unde ẽ. qͦdait angłsꝰ
in libro tobiȩ. Uidebatis me manducare. sed usuur̃o ui¬
debatis. id est necessitate. reficiendi corporis. sic̃ uos facits me
oybũ sumere putabatis S: si forte de angli̾s aliud credibi¬
liꝰ disputari potest. certe fides xp̃ana de ip̃so saluatore ñ
dubitat. qͦd etiã pꝰ resurrectionẽ iam quidẽ in spũali car¬
nc. s tam̃ uera cẏbũ ac potũ cum disciplis sumpsit:

Expanded text:
labili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi labili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescantur. Quod angeli quoque uisibiliter et tractabiliter apparentes, non quia indigebant, sed quia uolebant et poterant, ut hominibus congruerent sui ministerii quadam humanitate, fecerunt. Neque enim in phantasmate angelos edisse credendum est, quando eos homines hospitio susceperunt, quamuis utrum angeli essent ignorantibus simili nobis indigentia uesci uiderentur. Unde est quod ait angelus in libro Tobiae: Videbatis me manducare, sed uisu ueatro uidebatis; id est necessitate reficiendi corporis, sicut uos facitis, me cibum sumere putabatis. Sed si forte de angelis aliud credibilius disputari potest, certe fides Christiana de ipso Saluatore non dubitat, quod etiam post resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac
Abbreviated transcription (Latin):
nũ scientic boni & mali. ꝓp̾ũ uoluntatis arbitrium:
Nec se ipso qͥppe hõ diuina uoluntate contempta. nͥ
ꝑniciose uti potest. atq ita discit qͥd int̾ sit utrũ in he¬
reat cõmuni oĩbꝰ bono. an ꝓpͥo delectet᷑ Seqͥppe
amans donatur sibi. ut inde timoribꝰ ineroribꝰq cõple¬
tꝰ. cant& in psalmo. sitam̃ mala sua sentit: Adme ip¬
sũ turbata ẽ aiã mea: Correptꝰq iamdicat. fortitudi¬
nẽ meã ad te custodiã. Et hec si qͣ alia cõmodiꝰ dici
posst̃ de intelligendo spũalit̃ paradiso. nemine ꝓhibed¬
tedicant᷑. dũ tam̃ & illiꝰ historiȩ ueritas. fidlissima re¬
rũ gestarũ narratione cõmendata credatur:¬
Uor pora gͦ iustoꝵ qͦ in resurrectione futura sumt.
neq ullo ligno indigebunt. qͦfiat ut nullo mos¬
bo uł senectute in ueterata moriant᷑. neq ullis
aliis corporalibꝰ alimentis qͥb esuriendi ac sitiendi qua¬
liscũq molestia deuitetur. qm̃ certo & oĩmodo inuio¬

Expanded text:
num scientiae boni et mali proprium uoluntatis arbitrium. Nec se ipso quippe homo diuina uoluntate contemta nisi perniciose uti potest, adque ita discit, quid intersit, utrum inhaereat communi omnibus bono an proprio delectetur. Se quippe amans donatur sibi, ut inde timoribus maeroribusque conpletus cantet in psalmo, si tamen mala sua sentit: Ad me ipsum turbata est anima mea; correctusque iam dicat: Fortitudinem meam ad te custodiam. Haec et si qua alia commodius dici possunt de intellegendo spiritaliter paradiso nemine prohibente dicantur, dum tamen et illius historiae ueritas fidelissima rerum gestarum narratione commendata credaturCorpora ergo iustorum, quae in resurrectione futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuio