comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ria debuit etiam uidua. ne aliqua aut
ꝓfessio deẽẽt. aut sexus & ideo anna. &
stipendiis uiduitatis. et morib talis in¬
ducitur ut digna plane fuisse credatur.
quȩ redemptorem uenisse omniũ nun¬
ciaret. Et ut ꝑfecerunt omnia scđm
legem domini reuersi sunt ingalile¬
am. inciuitatem suam nazareth.
Pretermisit hoc loco lucas. quȩ ama¬
theo satis exposita nouerat: Dnm ui
delicet post hȩc ne abherode necandꝰ
inueniretur. egẏptum aparentibus
ẽẽ delatum. defunctoq: herode sic demy.
galileam reuersũ narareth ciuitatẽ
suã inhabitare cepisse. Solent enim
euuangłiste. singłi sic omittere q̃dã.
quȩ uelabalus commemorata uiderint.
uel abalus commemoranda in spũ p̃
uiderint: ut continuata sue narratio¬
nis seriȩ qͣsi nulla pretermisisse uide¬
antur: quȩ tamen alterius euuange¬
listȩ considerata scriptura. quo loco
transilita fuerint diligens lector in
Puer autẽ crescebat. & Sueniãt

Expanded text:
 debuit etiam vidua, ne aliqua aut  debuit etiam vidua, ne aliqua aut professio deesset aut sexus. Et ideo Anna et stipendiis viduitatis et moribus talis inducitur, ut digna plane fuisse credatur, quae Redemptorem venisse omnium nuntiaret. Et ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam, in civitatem suam Nazareth. Praetermisit hoc loco Lucas quae a Matthaeo satis exposita noverat, Dominum videlicet post haec, ne ab Herode necandus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum, defunctoque Herode sic demum in Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omittere quaedam, quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuata suae narrationis serie quasi nulla praetermisisse videantur. Quae tamen alterius evangelistae considerata scriptura, quo loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et
Abbreviated transcription (Latin):
etiã tempus septẽ annoꝵ quo cũ uiro
suo manserat. dñicȩ incarnationis tẽ¬
pori decentissime congruit Septena¬
rionamq ut dixi numero: ꝑfectio so¬
let temporis indicari. s ibi ꝓpt dñici
priuilegiũ maiestatis quo inc̾ane uer¬
satus docuit. Simplex septem annoꝵ
ẽ numerus expressus. hic obapłice cul¬
men dignitatis septẽ anni ꝑduodecĩ
multiplicantur Adridet autẽ eccłiȩ
mysteriis. quodanna. et gr̃a eius inter¬
pretatur. et filia ẽ phanuel. qui facies dĩ
dicit᷑. Cum psalmo grapho decantans
Signatum ẽ suꝑ nos lumen uultꝰ tui
domine: & detribu aser. hoc ẽ beati
descendit. qͥ inter patriarchas duode¬
cim. ordine nascendi ẽ oct᷑auus. Deqͦ
numero quia nouo testamento sit sa¬
cer crebrius ẽ inculcatum.
Et hȩc ipsa hora supueniens confuti¬
batur dño. et loquebat᷑ de illo omnibꝰ
qui exspectabant redemptionẽ ierłm.
ꝓphauit symeon. ꝓpħauerat copulata¬

Expanded text:
etiam tempus septem annorum, quo cum viro etiam tempus septem annorum, quo cum viro suo manserat, dominicae incarnationis tempori decentissime congruit. Septenario namque ut dixi numero, perfectio solet temporis indicari. Sed ibi propter dominicae privilegium majestatis quo in carne versatus docuit, simplex septem annorum est numerus expressus. Hic ob Apostolicae culmen dignitatis, septem anni per duodecim multiplicantur. Arridet autem Ecclesiae myteriis quod Anna et gratia ejus interpretatur, et filia est Phanuel, qui facies Dei dicitur, cum Psalmographo decantans: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et de tribu Aser, hoc est beati, descendit, qui inter patriarchas duodecim ordine nascendi est octavus. De quo numero quia Novo Testamento sit sacer, crebrius est inculcatum. Et haec ipsa superveniens confitebatur Domino, et loquebatur de illo omnibus qui exavit Simeon, prophetaverat copulata
Abbreviated transcription (Latin):
Iuxta historiam. deuote con Sac nocte.¬
uersationis. & uenerandȩ parit̃ ȩtatis.
dignaq pomnia quȩ domino incar¬
nato testimonium ferret anna fuisse
docetur lurta intellectum uerũ my¬
sticum quia eccłiam significat. quȩ
inpresenti qͣsi sꝑons dñiq sui ẽ mor¬
te uiduata. numerus etiã annoꝵ ui-¬
duitatis eius tempus ȩccłiȩ designat.
quo incorpore constituta peregrinat᷑
a dño. magnȩq deuotionis affecꝰtu
çȩlestis templi limina seruans. co¬
tidianum illum dñi prestolat᷑ ad¬
uentum. de quo dic̃ ueniemus. &
mansionem apud eũ faciemꝰ. Septi¬
es quippe duodeni. octoginta qͣtuor
faciunt: et septẽ quidẽ adhuius scłicur¬
sum. qui dieb septẽ uoluitur. ouode¬
cim uero. adꝑfectionem docꝰtrine apli¬
ce ꝑtinent. Ideoq siue uniuersalis ec¬
cłie. seu quelibet anima fidelis que
totum uitȩ sue tempus apłicis man¬
cipare curat institutis. qͣsi septẽ ꝑduo¬
decim multiplicare. et tẏpicis. lxxx

Expanded text:
uxta historiam devotae conversationis, et venerandae pariter aetatis, dignaque per omnia quae Domino incarnato testimonium ferret, Anna fuisse docetur. Juxta intellectum vero mysticum, quia Ecclesiam significat, quae in praesenti quasi sponsi Dominique sui est morte viduata, numerus etiam annorum viduitatis ejus, tempus Ecclesiae designat, quo in corpore constituta, peregrinatur a Domino, magnaeque devotionis affectu coelestis templi limina servans, quotidianum illum Domini praestolatur adventum. De quo dicit: Veniemus et mansionem apud eum faciemus . Septies quippe duodeni octoginta quatuor faciunt. Et septem quidem ad hujus saeculi cursum, qui diebus septem volvitur. Duodecim vero ad perfectionem doctrinae apostolicae pertinent. Ideoque sive universalis Ecclesia, seu quaelibet anima fidelis quae totum vitae suae tempus apostolicis mancipare curat institutis, quasi septem per duodecim multiplicare, et typicis octogin
Abbreviated transcription (Latin):
dietur sanctuarium. donec impleant᷑
dies purificationis suȩ et cȩtera. quȩ
adritum parientis ꝑtinentia secuntur.
Nota gͦ quod non omnis mulier pariẽs.
sed ea que suscepto semine pepererit.
designatur inmunda. rituq legis do¬
cetur esse mundanda. Ad distinctionem
uidelicet illius. quem uirgo concepit
et peperit filium. et uocauit nom̃ eiꝰ
emmanuel. qͦd ẽ int̃pretatum nobiscũ¬
d̃s. Non gͦ filius qui cum homine ds̃
ẽ Non mater quȩ spu scõ operante pe¬
perit uictimis hostiarũ quib purga¬
retur indigebat. sedut nos alegis uin
ata semꝑ iur go maria legi ẽ spon¬
te subiec uꝑ ta
Sicut scriptum ẽ inlege dñi. quia
dmne masculinum adaperiens uul¬
uam: sem̃ domino uocabit᷑. Quid dic̃

Expanded text:
dietur sanctuarium, donec impleantur dietur sanctuarium, donec impleantur dies purificationis suae etc. , quae ad ritum parientis pertinentia sequuntur. Nota ergo quod non omnis mulier pariens, sed ea quae suscepto semine pepererit, designatur immunda, rituque legis docetur esse mundanda, ad distinctionem videlicet illius, quae virgo concepit et peperit filium, et vocavit nomen ejus Emmanuel, qDeus. Non ergo filius qui cum homine Deus est, non mater, quae Spiritu sancto operante peperit, victimis hostiarum, quibus purgaretur, indigebat, sed ut nos a legis vinata semper virgo Maria legi est sponte subjecta. Sicut scriptum est in lege Domini: Quia omne masculum adaperiens vulvam, s
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ claritas cucum fulget. qͥa illi pcet̾is ui¬
dere sublimia mexerentur qͥ fidelib gre-¬
gib p̃esse sollicite sciunt: Dumq ip̃si
pie suꝑ gregẽ uigilant: diuina suꝑ eos
gra largius coruscat: Alit angl̃s mari¬
am: angls ioseph. angłs pastores instru¬
it: et concipiendũ. et conceptũ: & natũ
cęli ciues dnm testant᷑. ut et mortales
sufficient̃ imbuant: et suũ auctori ser¬
uiciũ incessant̃ impendant: Nam et in
seqñtib. temptato: passuro: resurgenti:
at que ad cȩlos ascendenti semꝑ ad eẽ
ꝑhibentur. Et tunuerunt timore mag¬
no. et dixit illis angłs. Holite tumere.
Sfcce enim euuangłizo uob̃ gaudium
magnũ. qͦd erit omni populo. Non
omni populo iuideoꝵ quoꝵ plurimi
rebelles exstitere s om̃i fideliũ ppło.
decunctis tribub gentib et linguis in
uã xp̃i eccłiam congregato. ẽtnũ gau¬
dium euuangłizatur et magnum.
uia natus ẽ uobis hodie saluator¬

Expanded text:
Dei claritas circumfulget, quia illi prae caeteris viDei claritas circumfulget, quia illi prae caeteris videre sublimia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt, dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. Aliter angelus Mariam, angelus Joseph, angelus pastores instruit. Et concipiendum, et conceptum, et natum coeli cives Dominum testantur, ut et mortales sufficienter imbuant, et suum auctori servitium incessanter impendant. Nam et in sequentibus, tentato, passuro, resurgenti atque ad coelos ascendenti, semper adesse perhibentur. Et timuerunt timore magno. Et dixit illis angelus: Nolite timere. Ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo. Non omni populo Judaeorum, quorum plurimi rebelles exstitere, sed omni fidelium populo de cunctis tribubus, gentibus et linguis in unam Christi Ecclesiam congregato, aeternum gaudium evangelizatur et magnum. Quia natus est vobis hodie Sal
Abbreviated transcription (Latin):
indie nubis et ealiginis & paulo post.
Et suscitabo suꝑ eas pastorẽ unum. qui
pascat eas seruũ meũ dauid. & cessare
faciam bestias pessimas deterra. et cęt̾a
ad nõ uidemus impleta. Meminit &
micha ꝓpħa loci huius. et temporis di¬
cens. & tu turris gregis nebulosa filiȩ
syon usq adte uenient: & ueniet po¬
destas pͥma regnũ filie syon. Turris qͥp¬
pe gregisq̃ hebraicȩ turris ader uoca¬
tur: mille cuciter passib aciuitate beth¬
leem adorientẽ distat: Laticinio suz
nominis pastores hos multo ante de¬
monstrans: ad qͣm usq filiȩ syon an¬
głice uidelicet potestates pastorib ap¬
parendo uenerunt: Uigilent itaq na¬
to dño pastores. supra gregẽ ouiũ sua¬
rum. significent eius dispensatione ma¬
nifestata uigilaturos inȩccłia pastores
animarũ castarũ quibus dicatur. Pas¬
cite qui inuobis ẽ gregẽ dñi. Bene aut̃
uigilantib pastorib angłs apparet. eoͦq

Expanded text:
in die nubis et caliginis. Et paulo post: in die nubis et caliginis. Et paulo post: Et suscitabo super ea pastorem unum, qui pascat ea, servum meum David, et cessare faciam bestias pessimas de terra , etc. Quaa Domino videmus impleta. Meminit et Michaeas propheta loci hujus et temporis dicens: Et tu, turris Gregis nebulosa, filiae Sion usque ad te venient, et veniet potestas prima, regnum filiae Sion . Turris quippe Gregis quae Hebraice turris Ader vocatur, mille circiter passibus a civitate Bethleem ad Orientem distat, vaticinio sui nominis pastores hos multo ante demonstrans, ad quam usque filiae Sion angelicae videlicet potestates pastoribus apparendo venerunt. Vigilent itaque nato Domino pastores supra gregem ovium suarum, significent ejus dispensatione manifestata vigilaturos in Ecclesia pastores animarum castarum. Quibus dicatur: Pascite, qui in vobis est, gregem Dei . Bene autem vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque
Abbreviated transcription (Latin):
eget ut nobis indomo patris sui mul¬
tas mansiones preparet: Quamius hoc
qͦd ñmparentum domo. sedindiuerso¬
no: & inuia nascitur: ꝑsignificationẽ
intelligi altius potest. Ipse nãq ait.
Ego sũ uia. et ueritas. et uita. Qui ergo
ꝑdiuinitatis essentiã ueritas et uita
ꝑmanet ꝑincarnationis mysterium
uia factus ẽ. qua nos ad patriã ubi ue¬
ritate et uita frueremur. adduceret
Et pastores erant in regione eadem
Suigilantes. & custodientes uigilias noc¬
Stis supra gregẽ suũ. E ecce angłs dñi
Ssterit uirta illos. et claritas dĩ cucũfulsit
illos. Pulcherrima ratione dño nato.
pastores uigilant gregemq suũ abinsi¬
diis noctis custodiendo defendunt.
ut uidelicet etiam ꝑhoc ostñdat᷑ illud ad¬
esse tempus. qͦd uerus et solus bonus
pastor olim ꝓmisit dicens Ecce ego
ipse requirã oues meas: & uisitabo eas sic̃
uisitat pastor gregẽ suũ: et liberabo eas
de omnib locis inqͦ dispersȩ fuerant

Expanded text:
eget, ut nobis in domo Patris sui muleget, ut nobis in domo Patris sui multas mansiones praepararet. Quamvis hoc quod non in parentum domo, sed in diversorio et in via nascitur, per significationem intelligi altius potest. Ipse namque ait: Ego sum via, et veritas, et vita . Qui ergo per divinitatis essentiam veritas et vita permanet, per Incarnationis my terium via factus eritate et vita frueremur, adduceret. Et pastores erant in regione eadem vigilantes, et custodientes vigilias noctis supra gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. Pulcherrima ratione Domino nato pastores vigilant, gregemque suum ab insidiis noctis custodiendo defendunt. Ut videlicet etiam per hoc ostendatur illud adesse tempus, quod verus et solus bonus Pastor olim promisit dicens: Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas, sicut visitat pastor gregem suum, et liberabo eas de omnibus locis in quibus dispersae fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
apatre. Est gͦ unigenitus insubstantia
dĩtatis. primogenitus insusceptione
humanitatis: Primogenitus ingr̃a:
unigenitus innatura: Inde ẽ qͦd fr̃
nuncupat᷑ & dñs: frater: quia primo¬
genitus dñs: quia unigenitus. est:¬
Et sanizis eum in uoluit et reclina¬
uit cum inpresepio. quia nerat ei locꝰ
indiuersorio. Quid retribuã dño pro
om̃ib quȩ retribuit mͥ: Qui .i. maior
ẽ om̃i laude. paruulus natus ẽ nobis:
ut nos uiri possimus ẽẽ ꝑfecti. Qui to¬
tum mundũ uario uestit ornatu. pan¬
nis uilib inuoluit ut nos stolã pͥmam
recipere ualeamus: ꝑquẽ omĩa facta
sunt. manus. pedes. cunis astringituꝵ:
ut nr̃ȩ manus adopus bonũ exertȩ. nr̃i
sint pedes inuiã pacis erecti. Cu celũ
sedes ẽ. duri p̃sepis angustia continet᷑
ut nos ꝑcęlestis regni gaudia dilatet:
Qui panis ẽ angłorum. inp̃sepio recli¬
natur: ut nos qͣsi sc̃a animalia carniᷤ
suȩ frumento reficiat Qui addexte¬
ram patris sedet indiuersorio loco

Expanded text:
Patre . Est ergo Unigenitus in substantia Deitatis, Primogenitus in susceptione humanitatis. Primogenitus in gratia, Unigenitus in natura. Inde est quod frater nuncupatur, et Dominus. Frater, quia Primogenitus; Dominus, quia Unigenitus. Et pannis eum involvit, et reclinavit eum in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio.--Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi ? Quid enim major est omni laude: Parvulus natus est nobis, ut nos viri possimus esse perfecti? Qui totum mundum vario vestit ornatu, pannis vilibus involvitur, ut nos stolam primam recipere valeamus. Per quem omnia facta sunt, manus pedesque cunis astringitur, ut nostrae manus ad opus bonum exertae, nostri sint pedes in viam pacis directi. Cui coelum sedes est, duri praesepis angustia continetur, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Qui panis est angelorum, in praesepio reclinatur, ut nos quasi sancta animalia carnis suae frumento reficiat. Qui ad dexteram Patris sedet, in diversorio loco
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ post septimam sabbati resurrexit.
&e ipsi post sex huius scłi ȩtates. et sep¬
timam sabbati animarũ. quȩ nunc
interim inalia uita gerit᷑. qͣsi ocꝰtauo
tempore surgemus. tunc uerissime
circumcisi. hoc ẽ abomib carnalis
concupiscentiȩ uiciis et corruptionib
inqͥb maxime luxuria regnat ex po¬
liati : Uerissime p̃putium incisi. qͥa
sic dñs ait. Filii scł̃i huius nubunt¬
&e traduntur adnuptias Illi autẽ qui
digni habebuntur scło illo et resurrec

Expanded text:
est post septimam sabbati resurrexit, est post septimam sabbati resurrexit, et ipsi post sex hujus saeculi aetates et septimam Sabbati animarum, quae nunc interim in alia vita geritur, quasi octavo tempore surgemus, tunc verissime circumcisi, hoc est ab omnibus carnalis concupiscentiae vitiis et corruptionibus, in quibus maxime luxuria regnat, exspoliati, verissime praeputium incisi. Quia sicut Dominus ait: Filii saeculi hujus nubunet traduntur ad nuptias. Illi autem qui digni
Abbreviated transcription (Latin):
iħc octaua die circumcisus asseritur
qͦd ñ facile inueteri testam̃to deqͦ qͣm
legimus actum. qͣmuis sepissime
de omnib uissũ. absq solo dũ taxat
ysaac qͥ qͣsi filius ꝓmissionis primus
octaua die curcumcisionẽ accepisse
ꝑhibetur. Bene inqͣm iħs octaua die
cutumciditur. quia uidelicet utraq
hȩc nr̃a qͣm p̃diximus. hoc ẽ et mo¬
derna. et futura. et sp̃c et carnis inno¬
uatio: et in eius resurrectione p̃figura¬
ta. & in nr̃a ẽ quandoq ꝑficienda. Si¬
quidẽ depͥma nr̃a resurrõne q̃ interim
uitȩ & fidei emendatione ce¬
lebratur: apłs ait Quicumq enim
baptizati sumus inxp̃o iħu: in morte
ipsius baptizati sumus : Ut qͦmͦ sur
De scđ̃a autẽ quȩ infine speratur. ita
dic̃ Si enim credimus. qͦd iħs mor¬
tiuis ẽ et resurrexit. ita & d̃s eos qui
Ocͨtauum autẽ numerum resurrec¬
tionis głȩ conuenire pene omnibus
da ret. Nam & dñs octaua die hoc

Expanded text:
Jesus octava die circumcisus asseritur, Jesus octava die circumcisus asseritur, quod non facile in Veteri Testamento de quoquam legimus actum, quamvis saepissime de omnibus jussum, absque solo duntaxat Isaac, qui quasi filius promissionis primus octava die circumcisionem accepisse perhibetur. Bene, inquam, Jesus octava die circumciditur. Quia videlicet utraque haec nostra quam praediximus, hoc est et moderna et futura, et Spiritus et carnis innovatio, et in ejus resurrectione praefigurata, et in nostra est quandoque perficienda. Siquidem de prima nostra resurrectione, quae interim vitae et fidei emendatione celebratur, Apostolus ait: Quicunque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, ut quomodo suDe secunda autem quae in fine speratur, ita dicit: Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui Octavum autem numerum, resurrectionis gloriae convenire, pene omnibus claret. Nam et Dominus octavo, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pora circumcisionis. uel etiã post
datam circum cumcisionẽ de exteris
gentib exstitere fideles. ut exemplar
patientiȩ et amici. liberiq ullius. siue
uictimis hostiarum. se suosq ab origi¬
nali peccato. seu certe sola fide salua¬
bant quia uistus exfide uiuit. & sine
fide impossibile ẽ placere do. Uerum
his atq huiusmͦi remediis egent. qui
depeccati traduce ꝓpagati. in iniqui¬
tatib concepti. et in delictis sunt natiz
Redemptor autem nr̃ qui ut peccata
mundi tolleret: sine peccato uenit
inmundum. sic̃ suo baptismate nob̃
aquarũꝗ̃ subiit. lauaera consecrauit.
ita etiam curũcisione qͣm suscepit. ñ
sua quȩ nulla erant amissa purgauit.
sed nr̃e inse nature uetustatẽ docuit
innouandã. et nc̃ uidelicet eam ꝑse
auicioꝵ labe purgandã. & innouissi¬
ma die significans. ab ipsa multifa¬
riȩ mortalitatis. ac mortis peste: pe¬
nitus ẽẽ restaurandã Unde congrne

Expanded text:
pora circumcisionis, vel etiam post pora circumcisionis, vel etiam post datam circumcisionem de exteris gentibus exstitere fideles, ut exemplar patientiae Job et amici liberique illius, sive victimis hostiarum, se suosque ab originali peccato, seu certe sola fide salvabant, quia justus ex fide vivit , et sine fide impossibile est placere Deo . Verum his atque hujusmodi remediis egent qui de peccati traduce propagati in iniquitatibus concepti et in deliciis sunt nati. Redemptor autem noster, qui ut peccata mundi tolleret, sine peccato venit in mundum, sicut suo baptismate nobis aquarum quae subiit lavacra consecravit, ita etiam circumcisione quam suscepit, non sua quae nulla erant admissa purgavit, sed nostrae in se naturae vetustatem docuit innovandam, et nunc videlicet eam per se a vitiorum labe purgandam, et in novissima die significans ab ipsa multifariae mortalitatis ac mortis peste penitus esse restaurandam. Unde congrue
Abbreviated transcription (Latin):
mum abomni mortiferȩ accionis pol¬
lutionis mundaret. Et infuturo ꝑre
surrectionẽ abunuiersa mortis ipsuis
corruptione inperpetuũ liberaret. &
p̃cipue donum remissionis qͦd sol¬
ueret apeccato p̃uaricationis ade
ꝑhanc id temporis ministrari. eidem
gr̃ȩ legisq latori complacuit: Qui
enim nunc dic̃. Nisi qͥs renatus fue¬
rit exaqua et sp̃u scõ. non pot̃ intro¬
ire inregnum di: ipse tc̃ dicebat. maᷤ¬
culus cuius p̃putii caro circumcis a
ñ fuerit peribit anima illa deppło
suo. quia pactũ meũ irritũ fecit. N
pactum utiq circumcisionis. qͦd ñ
infans qui discernere nec dum ua-¬
luit. sed maiores qͥd id seruare noue¬
rant. poterant. debuerant. irritũ fece¬
runt: Uerum pactum qͦd cũ primo
homine d̃s miit quod om̃is qui uł
unius diei uitam gessit int̾ra. p̃ua¬
ricasse conuincitur: atq ideo reme¬
dio salutis aliquo opus habere non
ignoratur: Nam qui uł ante tem¬

Expanded text:
mum ab omni mortiferae actionis polmum ab omni mortiferae actionis pollutione mundaret, et in futuro per resurrectionem ab universa mortis ipsius corruptione, in perpetuum liberaret, et praecipue donum remissionis, quod solveret a peccato praevaricationis Adae, per hanc id temporis ministrari, eidem gratiae legisque latori complacuit. Qui enim nunc dicit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei , ipse tunc dicebat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit . Non pactum utique circumcisionis, quod non infans qui discernere necdum valuit, sed majores qui id servare noverant, poterant, debuerant, irritum fecerunt; verum pactum quod cum primo homine Deus iniit, quod omnis qui vel unius diei vitam gessit in terra praevaricasse convincitur, atque ideo remedio salutis aliquo opus habere non ignoratur. Nam qui vel ante tem
Abbreviated transcription (Latin):
Isunt dies octo ut circumcideret᷑. uoca
S tum ẽ nom̃ euis iħs. quod uocatũ est
Sabangło. prius qͣm in utero conciꝑeturꝵ.
Ritus et religio cutumcisionis. ab eato
abraham patriarcha sumpsit exordi¬
um: Quicum positus adhuc inp̃pu¬
cio ꝑfecte dõ credidisset. reputatũq
ei eẽt adiusticiã: signũ accep̃ circum¬
cisionis. signaculum iusticiȩ fidei q̃ ẽ
inp̃putio: Aquo etiam ut die cutum¬
cisionis nom̃ parulis aptaret᷑. ex or¬
tum ẽ: quia et ipse cum testamentum
adõ cutumcisionis acciperet. eadem
prius die cum sua coniuge nominis
augmentũ ꝓmeruit. Ut qui eatenus
abram idẽ pater excelsus uocabatur:
Deinceps obmeritum fidei ablaham.
hoc ẽ pat̃ multarum gentium nuncu¬
paret᷑ Sarai qͦ sarra diceretur. Erat
autẽ circumcisionis typus ac figura
multiformis. Nam et signaculum
ut dictum ẽ iusticiȩ fidi abrahȩ et se¬
mini eius. et indicium castigandi eos.
saluatoris. qͥ nos et inp̃senti ꝑbaptis¬

Expanded text:
umcideretur puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Ritus et religio circumcisionis a beato Abraham patriarcha sumpsit exordium. Qui cum positus adhuc in praeputio perfecte Deo credidisset, reputatumque ei esset ad justitiam, signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio. A quo etiam, ut die circumcisionis nomen parvulis aptaretur, exortum est. Quia et ipse cum testamentum a Deo circumcisionis acciperet, eadem prius die, cum sua conjuge nominis augmentum promeruit, ut qui eatenus Abram, id est pater excelsus vocabatur, deinceps ob meritum fidei Abraham, hoc est pater multarum gentium nuncuparetur; Sarai quoque, Sara diceretur. Erat autem circumcisionis typus ac figura multiformis. Nam et signaculum ut dictum est justitiae fidei Abrahae et semini ejus, et indicium castigandi eos Salvatoris, qui nos et in praesenti per baptis
Abbreviated transcription (Latin):
crediderim. De quo saluo maioꝵ in¬
tellecꝰtu dicam breuit̃ ipse qͦd sentio.
Moyses circum cisionẽ p̃dicat s iosue
ꝑficir. quia lex ꝑmoysen data ẽ gr̃a
Nichilq enĩ ꝓdẽ littera iubens. iusi
adfuerit gr̃a iuiuans. Moyse p̃dicã¬
te prepucium crescit. quia sic̃ apłs
ait. Exoperib legis non iustificabit᷑
omnis caro coram illo. Plegem enĩ
cognitio peccati: Et alibi. Usq ad legẽ
enim peccatum erat inmundo. Pec¬
catum autem non imputatur cum
lex non ẽ & iterum: Lex autẽ sub¬
intrauit ut habundaret delictum:
N am concupiscentiã nesciebam. nͥ
lex diceret non concupisces. Occasio¬
ne autem accepta. peccatum in mỹ¬
populo interram reꝑmissionis in¬
ducto. p̃putium qͦd moyse uiuente
adcreuerat. cultris petrinis incidit:
Quia ubi habundauit peccatũ: suꝑ¬
habundauit gr̃a. Nam qͣre petri¬
nis ad circumcidendũ iosue cultriᷤ
utatur. intelligit qͥ legit: quia petra

Expanded text:
crediderim. De quo, salvo majorum incrediderim. De quo, salvo majorum intellectu, dicam breviter ipse quod sentio. Moyses circumcisionem praedicat, sed Josue perficit, quia lex per Moysen data est, gratia Nihilque prodest littera jubens, nisi adfuerit gratia juvans. Moyse praedicante praeputium crescit, quia, sicut Apostolus ait, ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram illo. Per legem enim cognitio peccati . Et alibi: Usque ad legem enim, peccatum erat in mundo. Peccatum autem non imputatur, cum lex non est . Et iterum: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Nam concupiscientiam nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per mpopulo in terram repromissionis inducto, praeputium quod Moyse vivente accreverat, cultris petrinis incidit. Quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Nam quare petrinis ad circumcidendum Josue cultris utatur, intelligit qui legit, quia petra
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus ꝓmissionis filius. et centena¬
rio patre natus accircumcisus. & se¬
cundum dñi p̃dictum isaac qͦd ri-¬
sus siue gaudium sonat est appel¬
latus: Illuis ꝑomnia temporis dex¬
deram felicitatem prefigurans. de qͦ
dñs ait: Iterum autem uidebo uos
et gaudebit cor ur̃m. & gaudiũ
ur̃m nemo tollet auobis: Serum
quia de circumcisione sermo ẽ libet
inquirere qͣsi quare moyses ipse qui
legẽ circumcisionis et patrib adõ da¬
tam. & sibi tociens inculcatam refert.
toto ducatus sui tempore neminẽ cir¬
cumcidi uoluerit preter unũ solũmͦ
filium suum quẽ mater arrepta pe¬
tra accutissima ne adñõ feriretur cir¬
cumcidit: S omnes qui in heremo na¬
ti sunt aiosue circum cidendos reli¬
querit: Morem uidelicet diuinitus
imperatum quadringentis et sex an¬
nis obseruatum. & auita sibi succes¬
sore contraditum annis quadragin¬
ta continuis intermittens Ncꝗͣqͣm
hoc frustra s magno misterio factũ

Expanded text:
primus promissionis filius et centenaprimus promissionis filius et centenario patre natus ac circumcisus, et secundum Domini praedictum Isaac, quod risum sive gaudium sonat, est appellatus, illius per omnia temporis dexteram felicitatem praefigurans, de quo Dominus ait: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Verum quia de circumcisione sermo est, libet inquirere quare Moyses ipse qui legem circumcisionis et patribus a Deo datam et sibi toties inculcatam refert, toto ducatus sui tempore neminem circumcidi voluerit, praeter unum solummodo filium suum, quem mater arrepta petra acutissima, ne a Domino feriretur, circumcidit, sed omnes qui in eremo nati sunt a Josue circumcidendos reliquerit, morem videlicet divinitus imperatum, quadringentis et sex annis observatum, et avita sibi successione contraditum, annis quadraginta continuis intermittens. Nequaquam hoc frustra, sed magno mysterio factum
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris octo absoluta contineat.
quia resurrectionis inse exemplũ
mortalib octaua die resurgendo
prestuerit. Contineat et decuplata
qui decalogus legis quomͦ debe¬
at impleri sue nos resurrectionis fi¬
guris instituerit pariter & uuerit.
Ut quomͦ ipse surgens amortuis.
iam non moritur. mors illi ultra ñ
dominabitur. Ita et nos existime¬
mus nos mortuos quidẽ ẽẽ pecca¬
to. uiuentes autem dõ in xp̃o iħus
Contineat etiam centies ducta qͥa
gła suȩ resurrectionis ostensa que
nos infuturũ sequatur retributio
portenderit. Centenarius namq
numerus qͥ post tot in leua cur¬
sum numeroꝵ primus dexterã
petit illius nimirum seculi gau¬
diis figurandis aptissime congru¬
it. quando nouissima inimica
destruetur mors. qͣndo nos qͥ ui¬
uimus qui relinquimur simul
rapiemur cum illis qui resurrexe¬
rint innubib obiuã dño in aera. &
sic semꝑ cum dño erimus. Unde
pulchrȩ intẏpum omniũ electoꝵ

Expanded text:
vatoris octo absoluta contineat, vatoris octo absoluta contineat, quia resurrectionis in se exemplum mortalibus octava die resurgendo praestiterit. Contineat et decuplata, quia decalogus legis, quomodo debeat impleri suae nos resurrectionis figuris, instituerit pariter et juverit. Ut quomodo ipse surgens a mortuis jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, ita et nos existimemus nos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu . Contineat etiam centies ducta, quia gloria suae resurrectionis ostensa, quae nos in futurum sequatur, retributio portenderit. Centenarius namque numerus qui post tot in laeva cursum numerorum, primus dexteram petit, illius nimirum saeculi gaudiis figurandis aptissime congruit, quando novissima inimica destruetur mors , quando nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis qui resurrexerint, in nubibus obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus . Unde pulchre in typum omnium electorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uocatum ẽ abangło. pruis qͣm inute¬
ro conciperetur Iħc saluator inter¬
pretat᷑ cuius nominis etiã fideles & elec¬
ti quiq inutraq sua de qua satis dic¬
tum ẽ cutumcisione participes existe¬
re gaudent. Ut sic̃ axp̃o cristiani. ita
etiã asaluatore saluati nuncupent᷑
nunc qͥdẽ spe salui facti sumꝰ ꝑfidẽ
utero ȩccłiȩ ꝑfidẽ conciperentur: sed
etiam ante dempora secularia uoca¬
tũ ẽ. Cuius sacro sci nominis ñ tan¬
tum ethimologia. sed et ipse quẽ lit¬
teris comp̃hendit numerus. ꝑpetuȩ
nr̃e salutis mysteria redolet Sex qͥp¬
pe luteris apud grecos scribit᷑ iesus:
ti. octoginta octo: Qui ꝓfecto nũs¬
quia figure resurrectionis ad gaude¬
at satis ẽ supͣ tractatũ ẽ. Nam qͦd
octo simpliciter posita. hoc et ꝑ
eadẽ decem. siue centũ multipli-¬
cata significant. uel certe ꝑfectoꝵ
cumulatio numeroꝵ firmitatis
indicium esse credendum ẽ. Pos¬
sumus et ita dicere qͦd nomen sal¬

Expanded text:
utero conciperetur. Jesus Salvator interpretatur, cujus nominis etiam fideles et electi quique, in utraque sua, de qua satis dictum est, circumcisione, participes existere gaudent, ut sicut a Christo Christiani, ita etiam a Salvatore salvati nuncupentur, nunc quidem spe salvi facti per fidem, utero Ecclesiae per fidem conciperentur, sed etiam ante tempora saecularia vocatum est. Cujus sacrosancti nominis non tantum etymologia, sed et ipse quem litteris comprehendit numerus, perpetuae nostrae salutis mysteria redolet. Sex quippe litteris, apud Graecos scribitur Ἰησοῦς, ti octoginta octo: et quia figurae resurrectionis adgaudeat, satis est supra tractatum. Nam quod octo simpliciter posita, hoc et per eadem decem sive centum multiplicata significant. Vel certe perfectorum cumulatio numerorum firmitatis indicium esse credendum est. Possumus et ita dicere, quod nomen Sal
Abbreviated transcription (Latin):
tes et laudantes dñi: in omnib que au¬
dierant et uiderant. sic̃ dictum ẽ ad il¬
los. O lorificant pastores et laudant
dm̃ in omnib que audierant ab angłis.
et uiderant inbethleem. sic̃ dictum est.
adillos id ÷ et in hoc głificant qđ non
aliud uenientes inuenerant. qͣm dictũ
ẽ adiuos. siue sic dictum ẽ adillos. glo¬
riam d̾o laudesq referunt. E hoc eñ
illis facere ẽ dictum ab angłis. ñ quidẽ
uerbo imperantibꝰ. sed formã suȩ deuo¬
tionis offerentib: cum dõ in excelsis
gloriam unanima exultatione resona¬
ꝓuocat. S et magistri talium spirita¬
lium gregũ mͦ cȩteris dormientib con¬
templando cȩlestia subeunt. mͦ fideli¬
um castra lustrando et ꝓbitatis exem¬
pla querendo circueunt: Modo ad
publicũ pastoralis officii docendo re¬
deunt. ut memoriam habundantiȩ
suauitatis dĩ qͣm raptim licet intuen¬
Do gustauerant. p̃dicando ꝓximis e

Expanded text:
tes et laudantes Deum in omnibus quae autes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Glorificant pastores et laudant Deum in omnibus quae audierant ab angelis, et viderant in Bethleem, sicut dictum est ad illos, id est, et in hoc glorificant quod non aliud venientes invenerant, quam dictum est ad illos; sive sicut dictum est ad illos, gloriam Deo laudesque referunt. Et hoc enim illis facere dictum est ab angelis, non quidem verbo imperantibus, sed formam suae devotionis offerentibus, cum Deo in excelsis gloriam unanimi exsultatione resonaprovocat. Sed et magistri spiritalium gregum modo caeteris dormientibus contemplando coelestia subeunt, modo fidelium castra lustrando et probitatis exempla quaerendo circueunt, modo ad publicum pastoralis officii docendo redeunt, ut memoriam abundantiae suavitatis Dei, quam raptim licet intuendo gustaverant, praedicando proximis e
Abbreviated transcription (Latin):
Sba hȩc conferens meorde suo. Qrduult
hoc qͦd dicit confereus. debuit dicere con¬
siderabat incorde suo. et conseruabat in
corde suo. S quia scãs scͥpturas legerat.
et sciebat ꝓphas. conferebat eaq̃ secum s̃
acta de domino. cũ his. quȩ nouerant
aꝓpħis ĩcripta de dño. et collata ad inui¬
cem. cognouit instar cȩlestium cherubin
socia sotia sui uultus luce concordia.
Direrat enim gabriel. ecce concipies in
utero. et paries filiũ: Predirerat ysaias.
ecce uirgo concipiet. et pariet filiũ: Pre¬
dixerat micha filiaᷤ syon inturre gregis
aduenturas. et potestatẽ pͥmã tunc esse
uenturã: Dicebat pastores suꝑnȩ ciui
tatis sibi inturre gregis apparuisse co¬
hortes. quȩ natũ canerent. xp̃m. Legerat
maria. bos cognouit possessorẽ suñ. &
asinus p̃sepe domini sui. Nidebat in
p̃sepio dĩ filium uagientẽ. qui homines saluat
his que audiebat et uidebat.
Et reuersi sunt pastores głifican¬

Expanded text:
rba haec, conferens in corde suo. Quid vult rba haec, conferens in corde suo. Quid vult hoc quod dicit, conferens? Debuit dicere, considerabat in corde suo, et conservabat in corde suo, sed quia sanctas Scripturas legerat, et sciebat prophetas, conferebat ea quae secum sunt acta de Domino cum his quae noverat a prophetis scripta de Domino, et collata ad invicem, cognovit instar coelestium cherubim socia sui vultus luce concordia. Dixerat enim Gabriel: Ecce concipies in utero, et paries filium . Praedixerat Isaias: Ecce virgo concipiet, et pariet filium . Praedixerat Micha filias Sion in turre gregis adventuras, et potestatem primam tunc esse venturam. Dicebant pastores supernae sibi civitatis in turre gregis apparuisse cohortes, quae natum canerent Christum. Legerat Maria: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . Videbat in praesepi Dei Filium vagientem qui homines salvat his quae audiebat et videbat. Et reversi sunt pastores glorifican
Abbreviated transcription (Latin):
ses. qͥ prius intypum eccłie septiformiᷤ
sorores septẽ pascentes abinruentium
pastoꝵ donec suas oues adaquarent
imꝓbitate defendit: postmodũ int pas¬
cua deserti dñm uidere & alloqͥ. atq
inuirga pastorali signa fac̃e. ac ppłm dĩ
liberare ꝓmeruit: Ipse dauid cuiꝰ dñs
ñr uocari et ẽẽ dignatus ẽ filius: arie¬
tem sui patris demanu ursi uel leonis
eripiens: ostendit eum de sua stirpe
etciuitate nasciturũ. cui similis ñ est.
Eripiens mopem demanu fortioris eiꝰ
egenum et pauꝑẽ arapientib eum: E
ideo ñẽ parui ducenda pastoꝵ adtesta¬
cio. qui tunc uigilare & angłicȩ exulta¬
cionis hẏmnum audire meruerunt.
quando relictis indeserto nonaginta
nouẽ ouib ad requirendã ouẽ centesi¬
mam bonus pastor apparuit: Cuius
semꝑ aduentũ totus fideliũ grex desi¬
derans. implorat Erraui sic̃ ouis que
perierat: require seruum tuum dñs
s Maria autem conseruabat omniau̾̃¬

Expanded text:
ses qui prius in typum Ecclesiae septiformis ses qui prius in typum Ecclesiae septiformis sorores septem pascentes ab irruentium pastorum, donec suas oves adaquarent, improbitate defendit, postmodum inter pascua deserti Dominum videre et alloqui atque in virga pastorali signa facere ac populum Dei liberare promeruit. Ipse David, cujus Dominus noster vocari et esse dignatus est filius, arietem sui patris de manu ursi vel leonis eripiens, ostendit eum de sua stirpe et civitate nasciturum, cui similis non est, eripiens inopem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus eum. Et ideo non est parvi ducenda pastorum attestatio, qui tunc vigilare et angelicae exsultationis hymnum audire meruerunt, quando, relictis in deserto nonaginta novem ovibus, ad requirendum ovem centesimam bonus Pastor apparuit. Cujus semper adventum totus fidelium grex desiderans implorat: Erravi sicut ovis quae perierat, require servum tuum, Domine . Maria autem conservabat omnia ve
Abbreviated transcription (Latin):
qui furare audita nescirent. dñs sui p̃co¬
nes elegit: Non rethores s piscatores ad
euuangłizandum destinauit. Deniq
& inueteri testamento: p̃cipuos quosq
suȩ dispensationis nuncios. pastores or¬
dinauit. Protomartyr abel qui innocuã
pastoralis officii conuersationẽ ꝓprio
sanguine dicauit. cuiusq infiguram
dñicȩ passionis sanguis clamat deter¬
ra. qͣsi doctissimus ac pͥmus opilionũ
primicias gregum suorum dño de¬
uotus of ferebat. Abraham pat̃ fid̾i.
qͥexulta uit ut uideret diẽ xp̃i. &
uidit et gauisus ẽ: Non auri metalla
quib suꝯcultui orramenta conquireret.
sed aquarum fontes quib peccora inter
rae uenis fodiendo quesisse describitur:
Iacob duodecim tribuum pat. bis de¬
nis annis inpascendis peccorib estu ure¬
batur et gelu: quoꝵ infigurã ueri pas¬
toris habitũ ostensa int̃doctrine salu¬
taris aqͣs uirtutũ suaꝵ uarietate. statu
sublimiore donabat: Legis lator moy¬

Expanded text:
qui fucare audita nescirent, Dominus sui praecoqui fucare audita nescirent, Dominus sui praecones elegit; non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum destinavit. Denique et in Veteri Testamento, praecipuos quosque suae dispensationis nuntios pastores ordinavit. Protomartyr Abel qui innocuam pastoralis officii conversationem proprio sanguine dicavit, cujusque in figuram dominicae passionis sanguis clamat de terra, quasi doctissimus ac primus opilionum primitias gregum suorum Domino devotus offerebat. Abraham pater fidei, qui exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est, non auri metalla quibus sui cultui ornamenta conquireret, sed aquarum fontes quibus pecora potaret, in terrae venis fodiendo, quaesisse describitur. Jacob duodecim tribuum pater bis denis annis in pascendis pecoribus aestu urebatur et gelu, quorum in figuram veri pastoris habitum, ostensa inter doctrinae salutaris aquas virtutum suarum varietate, statu sublimiore donabat. Legislator Moy
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m pͥma uisione repꝑiunt. De quo
idelicet sc̃arum scripturarũ p̾sepio
eximium illud animal. & a sacroscĩs
hostiis apertissimũ pasce batur. qͦd
exultando ꝓclamabat. Dñs pascit me.
et nichil mͥ deerit: in loco pascuȩ ibi
me collocauit. E paulo post Parasti
inconspectu meo mensam. aduersus eos
qui tribulant me. Hidentes autẽ in qͥt
cognouerunt de ũbo. quod dictũ erat il¬
lis depuero hoc. Quia nimirum iusti
ẽ ordinis. ut cognita. amata. et honore
digno celebrata. uerbi incarnatione:
adipsam qͣndoq uerbi głam contu¬
endam capatioris longo exercicio m̃tis
acumine ꝑtingatur. Et omnis qui au¬
S dierunt. mirati sunt. et dehis quȩ dic¬
Sta sunt apastoribus ad ipsos. Fpastori¬
bus p̾płs ad d̃i reuerentiã cogitur Non
mediocre fidei tibi hoc uideatur exem¬
plum. non uilis ꝑsona pastoꝵ. Certe qͦ
uilior ad prudentiã. eo p̃ciosior ad
fidẽ. Non sapientes sed simplices

Expanded text:
Christum prima visione reperiunt. De quo Christum prima visione reperiunt. De quo videlicet sanctarum Scripturarum praesepio eximium illud animal et sacrosanctis hostiis aptissimum pascebatur, quod exsultando proclamabat: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit . Et paulo post: Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . Videntes autem, inquit, cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc, quia nimirum justi est ordinis ut cognita, amata, et honore digno celebrata, Verbi incarnatione, ad ipsum quandoque Verbi gloriam contuendam capacioris longo exercitio mentis acumine pertingatur. Et omnes qui audierunt mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. A pastoribus populus ad Dei reverentiam cogitur. Non mediocre fidei tibi hoc videatur exemplum, non vilis persona pastorum. Certe quo vilior ad prudentiam, eo pretiosior ad fidem. Non sapientes sed simplices,
Abbreviated transcription (Latin):
intentione uidere aduentũ desiderant.
Neq enim cũ desidia xp̃i ẽ querenda
p̃sentia. et iõ forte ñnulli querentes in¬
uenire non mȩrentur qͥa desidiose.xp̃m
requirunt: Ideo pastores isti sine mo¬
ra inuenerunt: qͥa adillum fide ñ
ficta currebant. ad qͣm festinant᷑ ire
ẽ ñpedum gressus accelerare s infide
semꝑ aciuirtute ꝓficere:. Inuenerunt
inquit mariam et ioseph. et infantem
positum inp̃sepio: S et dominici gre¬
gis pastores quo crebrius. ac suauiꝰ inter
huius uitȩ tenebras cęlesti adtollun¬
tur oraculo eo feruentius subli¬
mem patrũ p̃cedentium uitã in ben
qua panis uitȩ semꝑ et seruat᷑ & refic̃.
quasiportas bethleem contemplando
sub eunt. nilq in hac aliud qͣm uirgi¬
nalem catholicȩ eccłiȩ pulcritudinem.
qͣs mariam. uirilem spiritaliũ doctoꝵ
cȩtum. qͣsi ioseph. ethumilẽ mediato¬
ris dĩ ethominum hominis iħu xp̃i
aduentum. scripture sacre paginis in¬
sertum: qͣsi inp̃sepio positũ infantẽ

Expanded text:
um desiderant. Neque enim cum desidia Christi est quaerenda praesentia. Et ideo forte nonnulli quaerentes invenire non merentur, quia desidiose Christum requirunt. Ideo pastores isti sine mora invenerunt, quia ad illum fide non ficta currebant, ad quem festinanter ire est non pedum gressus accelerare, sed in fide semper ac virtute proficere. Invenerunt, inquit, Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Sed et dominici gregis pastores quo crebrius ac suavius inter hujus vitae tenebras coelesti attolluntur oraculo, eo ferventius sublimem patrum praecedentium vitam, in qua panis vitae semper et servatur et reficit, quasi portas Bethleem contemplando subeunt, nihilque in hac aliud quam virginalem catholicae Ecclesiae pulchritudinem, quasi Mariam, virilem spiritalium doctorum coetum, quasi Joseph, et humilem Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi adventum Scripturae sacrae paginis insertum, quasi in praesepio positum infantem,
Abbreviated transcription (Latin):
patriã ꝑuenientes regi nr̃o cuiꝰ uisio¬
nem sitimus. adquẽ in suo decore con¬
tuendum. dũ toto nisu uirtutis tota
mentis intentione ꝓperamus. que in
terris latuerant incęlis coronanda nr̃e
bonȩ conuersationis donaria. ꝓfere¬
mus: quandoq̃ intenebris diximus
inlumine dicent᷑. et qͦd maure locuti
sumꝰ incubiculis p̃dicabit᷑ intecꝰtis
AsceNoit autẽ et ioseph agalilea.

Expanded text:
patriam pervenientes regi nostro cujus visiopatriam pervenientes regi nostro cujus visionem sitimus, ad quem in suo decore contuendum toto nisu virtutis, tota mentis intentione, properamus, quae in terris latuerant, in coelis coronanda nostrae bonae conversationis donaria proferemus, quando quae in tenebris diximus in lumine dicentur, et quod in aurem locuti sumus in cubiculis, praedicabitur in tectis . Ascendit autem et Joseph a Ga
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe reddenda: nobis qͦ sollerter inti¬
matur. insimilitudinem denarii¬
do regalis regi nr̃o decalogỹ legis of¬
ferendum. hoc ẽ amorẽ d̃i et ꝓximi:
Quoꝵ unus trib p̃ceptis: septẽ alios
complectitur integro ẽẽ corde ser¬
uandum: In quo iudelicet scripture
sacre denario decẽ mandatis cȩlesti¬
bus qͣsi totidem aurcis nummis
insignito. uultũ nomenq regis ec¬
ni. hoc ẽ agnitionẽ duune uolun¬
tatis quisquis intueri nouit ĩnue¬
niet: qͦd et intabulis sui cord̃ quisq
ꝑfectȩ credit. sperat. diligit stilo se¬
dulȩ castigationis exarat: et hunc
nobiscum denariũ qͣsi sacculo in¬
clusum inuia portamꝰ qͣndo dicere sci¬
entes cũ psalmista. Signatũ ẽ suꝑ noᷤᷤ
lum̃ uultus tui dñe: dedisti leticiã
incorde meo. Ipsũ tam̃ hactenꝰ fidei
signaculũ gaudiũq spei etcaritatis
inocculta nr̃ȩ conscientie meditatio¬
ne seruamꝰ dõ teste reconditũ: uerũ

Expanded text:
esse reddenda, nobis quoque solerter intiesse reddenda, nobis quoque solerter intimatur, in similitudinem denarii regalis Deo regi nostro decalogum legis offerendum, hoc est amorem Dei et proximi, quorum unus tribus perceptis septem alios complectitur, integro esse corde servandum. In quo videlicet Scripturae sacrae denario, decem mandatis coelestibus quasi totidem aureis nummis insignito, vultum nomenque regis aeterni, hoc est agnitionem divinae voluntatis quisquis intueri novit, inveniet. Quod in tabulis sui cordis quisque perfecte credit, sperat, diligit, stylo sedulae castigationis exarat. Et hunc nobiscum denarium quasi sacculo inclusum in via portamus, quando dicere scientes cum Psalmista: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo , ipsum tamen hactenus fidei signaculum gaudiumque spei et charitatis, in occulta nostrae conscientiae meditatione servamus Deo teste reconditum. Verum in
Abbreviated transcription (Latin):
gaudia eternam speculari. et ꝓhis
acquirendis ꝓspera mundi simul
& aduersa contempnere: ethis ad¬
quisitis mundatos nos abomni in¬
quinamento carnis et sp̃c p̃ciosiꝰ
auto deo munus offerre. Quod si
etiam genus nũmismatis qͦd cesari
pendebatur diligentiꝰ inspexerimꝰ.
ñ parum nobis deuotionis & ipsũ
mandare. ꝓbabimus. qͦd ñ aliunde
melius qͣm de ipso euuangłio que¬
rere et inuenire ualemus. Ubi tẽp¬
tamibus se detributo cesari red¬
dendo dñs ait. Ostendite mͥ num¬
misma census At illi inquit obtu¬
lerunt ei denarium. et ait illis iħo
Cuius ẽ imago hec et suꝑscriptio. di¬
cunt ei cesaris: Tunc ait illis. Red¬
dite gͦ quȩ sunt cesaris cesari & quȩ
sunt dĩ dõ Ubi pͥmum notandũ
qͦd cesari denaruis qui decem num¬
mos habebat. quod etiam nomine
ꝓdit: imagine euus et suꝑscriptio¬
ne titulatus soluebatuiz Deinde in¬
ferendum. quia iubente domino
quȩ cesaris cesari. et quȩ di sunt dõ

Expanded text:
gaudia aeterna speculari, et pro his gaudia aeterna speculari, et pro his acquirendis prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis et Spiritus pretiosius auro Deo munus offerre . Quod si etiam genus numismatis quod Caesari pendebatur diligentius inspexerimus, non parum nobis devotionis et ipsum mundare probabimus, quod non aliunde melius quam de ipso Evangelio quaerere et invenire valemus, ubi tentantibus se de tributo Caesari reddendo, Dominus ait: Ostendite mihi numisma census. At illi, inquit, obtulerunt ei denarium. Et ait illis Jesus: Cujus est imago haec et superscriptio? Dicunt ei, Caesaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Ubi primum notandum, quod Caesari denarius qui decem nummos habebat, quod etiam nomine prodit, imagine ejus et subscriptione titulatus, solvebatur. Deinde inferendum quia jubente Domino quae Caesaris Caesari, et quae Dei sunt Deo
Abbreviated transcription (Latin):
hanc descriptionẽ uel pͥmã ẽẽ ea¬
rum quȩ totũ orbem concluserũ:
quia plereq iam partes terrarũ
sepe leguntur ĩuisse descripte. uel
certe pͥmo t̃c̃ cepisse qͣndo cyrinus
syriam missus ẽ. Quom autem tẽ
imperante augusto. & cyrino p̃siden¬
te. ibant omnes ut censum ꝓfiteren¬
tur singłi insuã ciuiratẽ: Ita et nc̃
imperante ꝑȩccłiȩ p̃sides idẽ doc¬
tores immo suadente & p̃mia pol¬
licente. xp̃o: Eamus omnes. nullus
excipiatur acensu iusticie uenia mꝰ
adeũ qui loboramus et honerati sumꝰ.
et ipse reficiet nos: Tollamus iugũ
eius suꝑnos. et discamus abeo. quia
mitis ẽ. & humilis corde. et inuenie
licet beata. et celestis animarum.
ad qͣm inscłi nascentis ex ordio adõ
sumus infine scłoꝵ recreati. Ad qͣm
nimirum ciuitatẽ pacis & quictis
ire. et deuotũ regi nr̃o thesaurũ fer¬
re ẽ crescentib cottidie untutis ac
fidei ꝓfectib suꝑnȩ lucis quȩ sint

Expanded text:
hanc descriptionem, vel primam esse eahanc descriptionem, vel primam esse earum quae totum orbem concluserint, quia pleraeque jam partes terrarum saepe leguntur fuisse descriptae, vel certe primo tunc coepisse, quando Cyrinus Syriam missus est. Quomodo autem tunc, imperante Augusto et Cyrino praesidente, ibant omnes, ut censum profiterentur singuli, in suam civitatem, ita et nunc imperante per Ecclesiae praesides, id est doctores, imo suadente et praemia pollicente Christo, eamus omnes, nullus excipiatur a censu justitiae. Veniamus ad eum, qui laboramus, et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemlicet beata et coelestis animarum, ad quam in saeculi nascentis exordio a Deo sumus in fine saeculorum recreati. Ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire, et devotos regi nostro thesauros ferre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus supernae lucis quae sint