comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isti in suppliciũ ȩternũ : & cruciabunt᷑ in sclã scloꝵ¬
& uermis eoꝵ ñ moriet᷑ & ignis ñ ex cinguctur
cetã huius modi ñ tã ego quã scriptur ip¬
sa diuina planissimȩ atq plenissimȩ redar¬
guit. ac refellit. Niniuite quippe in hacuita
eiger poenitentiã & ideo fructuosa : uelut in
hoc agro seminantes in quods uoluit cũ la¬
erimis seminari. quod postea cũ letitia me¬
reretur. Et tam̃ quis negabit quod dñs p̃dix in
os fuisse cõpltũ. nͥ parus aduertat quem admo¬
dũ peccatores ds̃ ñ solũ uatꝰ. uerũ etiã miscrat᷑
cucrtat: Euertunt᷑ enĩ peccatores duob mo¬
dis. aut sic̃ sodomite ut ꝓpeccatis suis ipsiho¬
mmines puniant᷑. aut sic̃ uiniuit. ut ipsa homi¬
nũ peccata penitendo destruant: factũ : g qd¬

Expanded text:
isti in supplicium isti in supplicium  Vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur , et caetera hujusmodi, non tam ego, quam ipsa Scriptura divina planissime atque plenissime redarguit ac refellit. Ninivitae quippe in hac vita egerunt poenitentiam ; et ideo fructuosam, velut in hoc agro seminantes, in quo Deus voluit cum lacrymis seminari, quod postea cum laetitia meteretur : et tamen quis negabit, quod Dominus praedixit, in eis fuisse completum, nisi parum advertat, quemadmodum peccatores Deus non solum iratus, verum etiam miseratus evertat? Evertuntur enim peccatores duobus modis, aut sicut Sodomitae, ut pro peccatis suis ipsi homines puniantur, aut sicut Ninivitae, ut ipsa hominum peccata poenitendo destruantur. Factum est
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ quã uis ad huc in huiꝰ corruptionis misera
maneat iraciꝰ qr net in ipsa ira sua c̃tin& miscri¬
tiones suas. Cũ gͦ istomͦ compleatur diuini ulls can¬
ticiueritas. ñ ÷ eã necesse ctiã illic intellegi ubi
̃ peinentes ad ciuitatẽ dĩ sempiterno supplicio pu¬
nient̃. si qͥb plac& istam sententiĩ usq ad illa im¬
pioꝵ tormenta ꝓtendar. saltun sic intellegant.
ut manente in eis ira dĩ qͦ in ȩterno ÷ p̃ñcuta sup¬
plicio. ñ ctineat ds in ira sua miscrationes suas &
faciat eos ñ tanta qͣta digni st̃ penaꝵ atiocitate
oriciari: ñ ut eas poenas uł ñꝗ subeant. uł ali¬
quando finiant .s ut eas mitiores ꝗ̃ meritas eoꝵ
louoresq patiant᷑. Sic enĩ & iradi manebit &
M ipsa ira sua miserationes suas ñ continebit.
Q qͥ dem ñ ideo c̃firmo. qm̃ n resisto. Seterum
eos qͥ putant minacit᷑ potiꝰ quã ueracit̃ dictiũ
discedite amc maledicti in igne cternũ. & ibt̃

Expanded text:
melius, quamuis adhuc in huius corruptionis miseria maneat ira eius, quia nec in ipsa ira sua continet miserationes suas. Cum ergo isto modo conpleatur dimni illius cantici ueritas, non est eam necesse etiam illic intellegi, ubi non pertinentes ad ciuitatem Dei sempiterno supplicio punientur. Sed quibus placet istam sententiam usqpiorum tormenta protendere, saltem sic intelligant, ut, manente in eis ira Dei, quae in aeterno est pronuntiata supplicio, non contineat Deus in hac ira sua miserationes suas, et faciat eos non tanta quanta digni sunt poenarum atrocitate cruciari; non ut eas poenas vel nunquam subeant, vel aliquando finiant, sed ut eas mitiores quam merita sunt eorum levioresque patiantur. Sic enim et ira Dei manebit, et in ipsa ira sua miserationes suas non continebit. Quod quidem non ideo confirmo, quoniam non resisto. 4. Caeterum eos qui putant minaciter potius quam veraciter dictum, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum; et, Ibunt
Abbreviated transcription (Latin):
absc̃disti tim̃tib ꝑfecisti sꝑantib. nͥ qr illis qui
timore penaꝵ suã usticiã uolunt c̃stitunre qͥ
in lege ẽ ñ ẽ iusticia dĩ dulcis. qr nesciunt ea:
N onim gustauer̃ eam In se nãq spant ñ u
ipso: Et ideo eis absconditur multitudo dui¬
cetdinis dĩ. qm̃ timent quidẽ dm̃ .s illo tunore
scriuli qͥ ñ c̃ in caritate qr ꝑ fecta cantas foris
mittit timorẽ. Ideo sꝑantib in eũ ꝑficit dul¬

Expanded text:
illis, qui timore poenarum suam iustitiam uolunt constituere quae in lege est, non est iustitia Dei dulcis, quia nesciunt eam? Non enim gustauerunt eam. In se namque sperant, non in ipso, et ideo eis absconditur multitudo dulcedinis Dei; quoniam timent quidem Deum, sed illo timore seruili, qui non est in caritate, quia perfecta caritas foras mittit timorem. Ideo s
Abbreviated transcription (Latin):
mata& uob pat̃ ur̃ peccata ura si & uos dimi¬
sericis hominib: Ae ꝑhoc putant etã es q̃ ꝑ¬
dite uixcrint donco claudant die uitt husꝰ er¬
tirinũ ꝑbanc orationẽ qualia cumq & quanta¬
cumq ftocrint oiã cotidic pecrata dimitti. si c̃
ipsa cotdic frrquentatur oratio. si hoc tantũmꝰ
custodirt memincrint ut quando ab asuaniã
petunt. quicos peccito qualicumq lescr ex cor¬
de dimatant: Cũ ad hec om̃a dõ donante res¬
pondero. lib iste claudendꝰ÷: A cpͥmũ quai¬
oporta atq cagnosci: cur ceclã ftrre ñ quiutrit
hominũ disputationẽ diabolo aiĩ pꝰmaxim is
& diuturnissimis pocnas. purgationẽ uł indul
aeloꝵ beatitudinc̃ pꝰ qualicũq &. quanta cũq sup¬
plicia qualib cũq & q̃liscũq anglis inuidor .s
potiꝰ uider̃ diuinã uicuari uł infirmari ñ pos¬
sc sententiã. quĩ se dñs ꝓnunciauit in iudicio

Expanded text:
ater vester peccata vestra, si et vos dimiseritis hominibus. Ac per hoc putant etiam eis qui perdite vixerint, donec claudant diem vitae hujus extremum, per hanc orationem, qualiacumque et quantacumque fuerint, omnia quotidie peccata dimfrequentatur oratio, si hoc tantummodo custodire meminerint, ut quando ab eis veniam petunt, qui eos peccato qualicumque laeserunt, ex corde dimittant. Cum ad haec omnia, Deo donante, respondero, liber iste claudendus est. CAoportet atque cognosci, cur Ecclesia ferre nequiverit hominum disputationem, diabolo etiam post maximas et diuturnissimas poenas, purgationem vel indulcoelorum beatitudinem post qualiacumque et quantacumque supplicia, qualibuscumque et quantiscumque angelis inviderunt: sed potius viderunt divinam vacuari vel infirmari non posse sentent
Abbreviated transcription (Latin):
Het ob aliuid existimant xp̃m desolo dilectu at¬
qͥ neglectu demosinau discretionẽ int̃ dertips
& sinistios et̃ factuꝵ. quoꝵ alios in regnũ. alios
in suppliciũ mutat ȩternũ Vt aut̃ cotidianasi¬
bi opinent᷑ quȩ facere omĩno ñ cessant. qualia cũ¬
qͥ x quanta cũꝙ sint ꝑ lemosinas dimiti pos¬
nullus ÷ in quiunt dies qͦ a xp̃ianis het oracio
ñ dicit᷑. ita nullũ c̃ quotidianũ qualecũq pet¬
eatũ. quod ꝑ illã ñ dimittat᷑ cũ dicimꝰ dimite¬
nob debita nrã. si quod sequit᷑ facart curcmnꝰ sic̃
a nos dimatimꝰ debitorib: uris. Non enĩ ait dñs
dimit& inquit uob peccata ura. Qualia cũq
gͦ uł quanta cũꝙ suit. etiã si quottidic ꝑpetren
tur: net ab eis uita discedat. in nidiꝰ cõmutata.
denosinã ueniã ñ negat aut remitti sibi posse¬
quod isti digias ꝓ peccatis elemosinas cõmonent
E faciendas. qm̃ si dicerent qualescũq elomnosi¬

Expanded text:
Nec ob aliud existimant Christum de solo dilectu adNec ob aliud existimant Christum de solo dilectu adque neglectu elemosynarum discretionem inter dextros et sinistros esse facturum, quorum alios in regnum, alios in supplicium mittat aeternum. Ut autem cottidiana sibi opinentur, quae facere omnino non cessant, qualiacumque et quantacumque sint, per elemosynas dimitti posnullus est, inquiunt, dies, quo a Christianis haec oratio non dicatur: ita nullum est cottidianum qualecumque peccatum, quod per illam nnobis debita nostra, si quod sequitur facere curemus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. non enim ait dominus, dimittet, inquit, uobis peccata uestra. qualiacumque ergo uel quantacumque sint, etiam cotiditur, nec ab eis vita discedat in melius commutata, per eleemosynam venia non negata remitti sibi possquod isti dignas pro peccatis eleemosynas commonentes esse faciendas: quoniam si dicerent, qualescunque eleemosy
Abbreviated transcription (Latin):
mois.  mc dige e c qͣui amat filũ aut filĩ
suꝑ me: ñ ẽ me dignꝰ Uenĩ qui has necessitu dines sic
tionis adductꝰ: ꝑ ignẽ erit saluus. quia & eaꝵ amis¬
sione tantũ necesse ÷ urit dolor. quantũ hescritamor:
Porro qͥ patiẽ & matit̃ filios filias scdm̃ xp̃m dilexe¬
rit. ut ad ciꝰ regiuĩ optinendũ eiꝙ̃ coherendũ illis
c̃sulat. uł hoc in eis eligit quod menbras xpĩ. ab sit
ut ista dilectio reppiatur in lignis. feno. stipula cõ¬
sumenda. s ꝓrsus ȩdificio  aureo argenteo
gẽmeo deputabitur: Quomͦ autẽ potest cosplus
respondere qͥ dict̾ ȩteino igne illos tantũmͦ arsuros
qͥ ꝓpeccatis sius facere dignas elemosinas neglegt̃
ꝓpt̃ illud qͦd ait apłs iacob. Iudiciũ aut̃ sinemi¬
uis ñ correxerit ꝑditos mores s nefanc aoneqͥtor
int̃ ipsas suas lemosinas uixerit. cũ mĩa illi futu¬
rũ ÷ udiciũ. ut aut ñ dãpnctur om̃ĩno. aut pͣ
aliquot tempꝰ a dãpnatione nouissimi libetur

Expanded text:
est me dignus; et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus. Verum qui has necessitudines sic tionis adductus, per ignem erit saluus, quia et earum amissione tantum necesse est urat dolor, quantum haeserat amor. Porro qui patrem matrem, filios filias secundum Christum dilexerit. ut ad eius regnum obtinendum eique cohaerendum illis consulat, uel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi: absit ut ista dilectio reperiatur in lignis, feno, stipula consumenda. sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. Quo modo autem potest eos plus respondere, qui dicunt aeterno igne illos tantummodo arsuros qui pro peccatis suis facere dignas elemosynas neglexerunt, propter illud quod ait apostolus Iacobus: iudicium autem sine miamuis non correxerit perditos mores, sed nefarie ac nequiter inter ipsas suas elemosynas uixerit, cum misericordia illi futurum est iudicium, ut aut non damnetur omnino aut post aliquod tempus a damnatione nouissima liberetur.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ orabant ꝓ illis quando eos patichantur inimicos
quantõ magis quando uidebunt humiles suppli¬
cesq ꝓstratos : Neq enĩ credendũ ẽ aiunt tunca
fectissimc sc̃itatis. ut qui et̾ oralunt ꝓ inimicis siuis
quando & ipsi sinc peccata ñ erant. tt̃ ñ orent ꝓ sup¬
plicib suis ꝗ̃do nullum cepint habere peccatum:
Aut uͦ ds̃ it̃ cos ñ exiudi& tot & tales filiossuos. qͣ¬
tunt infideles atq impios homines saltem longo
tẽpre cruciri & postea de malis om̃ib erui: scd
tus dine sempitna. ipso iudican te puoniant̃
sup plicio semprterno. Sed si uł longu uł prs
ulum eẽ ꝑ misorit. ꝓfecto ut possit hoc fiori. continbit
in iti sua miscdãs suas: quod cũ psalinꝰ dic̃ ñ eẽ facturũ:
Non cnĩ ait. numquid diu continbit in uei sua misera
tiones suis : Sed quod ꝓrsus ñ continebit ostendit. Sic
gͦ isti uolunt uidicii dĩ c̃minationẽ ñ et̃ indacem. qͣuis

Expanded text:
enim orabant pro illis, quando eos patiebantur inimicos, enim orabant pro illis, quando eos patiebantur inimicos, quanto magis quando uidebunt humiles supplicesque prostratos! Neque enim credendum est, aiunt, tunc amerfectissimae sanctitatis, ut, qui tunc orabant pro inimicis suis, quando et ipsi sine peccato non erant, tunc non orent pro supplicibus suis, quando nullum coeperint habere peccatum. Aut uero Deus tunc eos non exaudiet tot et tales filios suos, quantunt infideles adque inpios homines saltem longo tempore cruciari et postea de malis omnibus erui, sed tudine sempiterna ipso iudicante puniantur supplicio sempiterno. Sed si uel longum uel prorsus ullum esse permiserit, profecto, ut possit hoc fieri, continebit in ira sua miserationes suas, quod eum psalmus dicit non esse facturum. Non enim ait: tiones suas? sed quod prorsus non continebit, ostendit. 2. Sic ergo isti volunt judicii Dei comminationem non esse mendacem, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
serias tẽporales. om̃iũ uͦ qui uł citiꝰ uel tardiꝰ libãn¬
tur eternam felicitatt̃ putant: Que sententia si ꝓp
terta bona & uera. quia misericors ⁊. tanto erit me¬
lior & uerior: quanto misccdĩor: Extendat᷑ gͦ ac ꝓfua¬
datur fons huiꝰ miscdiȩ usq ad dampnatos anglos.
saltum pꝰ multa atq ꝓlixa quantũ lib& sclã liberan¬
dos. Curusq ad uniũsã naturã manat humanã.
& cũ ad anglicam uentĩ fucra mox aresaqre: Non
audent tam̃ sc ulteriꝰ miscrando porrigers. & ad libã¬
tionẽ ipsiꝰ quoq diaboli ꝑuenire Uerũ si aliquis
audeat uincit nempe istos: & tam̃ tanto inuenit᷑ erra¬
re deformiꝰ. & cont᷑recta dĩ uerba ꝑuersiꝰ. quantosi¬
buunt erga humanũ genꝰ. Dict̃ etiam de malis
& infiddib hominib diuinitꝰ quidem uerũ p̃dic¬
misericors ds̃. p̃cib & int̾cessionib scõr suor. Si

Expanded text:
serias temporales, omnium uero qui uel citius uel tardius liberanserias temporales, omnium uero qui uel citius uel tardius liberantur aeternam felicitatem putant. Quae sententia sterea bona et vera quia misericors est, tanto erit melior et verior quanto misdatur fons huius misericordiae usque ad damnatos angelos saltem post multa adque prolixa quantumlibet saecula liberandos. Quur usque uniuersam naturam manat humanam, et cum ad angelicam uentum fuerit, mox arescit? Non audent tamen se ulterius miserando porrigere et ad liberationem ipsius quoque diaboli peruenire. Verum si aliquis audeat, uincit nempe istos. Et tamen tanto inuenitur errare deformius et contra recta Dei uerba peruersius, quanto sibuunt erga humanum genus. Dicunt enim de malis et infidelibus hominibus diuinitus quidem uerum praedicmisericors Deus precibus et intercessionibus sanctorum suorum. Si
Abbreviated transcription (Latin):
b dam eoꝵ nolunt cirdere poenã sẽpit̾nã futurã
s pꝰ certi tẽꝑis metas ꝓ cuiusq peccati quan¬
titait longioris siue breiuoris cos inde cristi¬
mant liberandos. Qua in re miscricordior
ꝓfecto fuit origenes. qͥ& ipsũ dubolũ atq an¬
glos eiꝰ pꝰ grauiora ꝓmeritis & diuturniora
supplicia. ex illis cruciatib cruendos & socian¬
dosscis anglis credidit: S illũ & ꝓpt̃ hoc &
ꝓpt̃ alia ñ nulla & maxime ꝓpter alitrnantes
sine cessatione beatitudines & miserias. & statu¬
tis sclłoꝵ in teruallis ab istis ad illas atq
ab illis ad istas. itus ac nditus int̾mir abiles
ñ in merito rȩꝓpbauit ȩcclã. quia & hoc qͦd misericors
uidebat᷑ amisit. facindo sc̃is ucras miscrias. quib poc¬
nas lucrent. & falsas beatitudines in qͥb uerũ ac sccurũ
hoc ÷ sinc timore certũ. sempitnũ. boni giuduĩ non
haberent. Longe aut̃ alit̾ istoꝵ misedã humano er¬
rat affectu. qui hominũ illo uidicio dampnatoꝵ mi¬

Expanded text:
ibusdam eorum nolunt credere poenam sempiternam futuram, sed post certi temporis metas pro cuiusque peccati quantitate longioris siue breuioris eos inde existimant liberandos. Qua in re misericordior profecto fuit Origenes, qui et ipsum diabolum adque angelos eius post grauiora pro meritis et diuturniora supplicia ex illis cruciatibus eruendos et sociandos sanctis angelis credidit. Sed illum et propter hoc et propter alia nonnulla et maxime propter alternantes sine cessatione beatitudines et miserias et statutis saeculorum interuallis ab istis ad illas adque ab illis ad istas itus ac reditus interminabiles n inmerito reprobauit ecclesia; quia et hoc, quod misericors uidebatur, amisit faciendo sanctis ueras miserias, quibus poenas luerent. et falsas beatitudines, in quibus uerum ac securum, hoc est sine timore certum, sempiterni boni gaudium non haberent. Longe autem aliter istorum misericordia humano errat adfectu, qui hominum illo iudicio damnatorum mi
Abbreviated transcription (Latin):
modo id doquia diuma tacuisse: Hã qͦ ꝑtin& in quuos¬
quod scriptũc quã multa miltitudo duladinis tue dic̃
quã abscondisti imentib te. nͥ ut in celligamꝰ ꝓpt̃ cimorĩ
fuisse absconditã miscdẽ diumnȩ tã multã secretã q dul¬
quibos seatunt sunc opinionẽ suã usq ad liberatione
ullam dãpnationẽ diaboli atq angloꝵ aꝰ. ettndi
Humana quippe curta solos homines mouentur mis¬
scda. & causĩ maxime agunt suam ꝑ generalem is
ganiꝰ humanũ qͣsi dĩ miseratione ĩpunitatẽ fallam sus
ꝑ ditis imorib pollicntes: ac ꝑ hoc suꝑabt̃ cos in p̃dian

Expanded text:
modo id eloquia diuina tacuisse. Nam quo modo id eloquia diuina tacuisse. Nam quo am multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te, nisi ut intellegamus propter timorem fuisse absconditam misericordiae diuinae tam multam secretamque dulqui hoc sentiunt, hanc opinionem suam usque ad liberationem uel nullam damnationem dihumana quippe circa solos homines mouentur misericordia et causam maxime agunt suam, per generalem in genus humanum quasi Dei miserationem inpunitatem falsam suis perditis moribus pollicent
Abbreviated transcription (Latin):
eũsionẽ illiꝰ eiuititis. Quã cõminationẽ ꝓptt̃a uericẽ
putant. qr h&c p̃dix̾ ds̃. quod ucre digni erant pati. quã¬
uis hoc ñ eẽt ipse facturꝰ. Nam & si poenitentib pcꝑ¬
cit inquiunt. utiq illos poenitontiã ñ ignorabat actu¬
ros. & tam̃ ab ĩolutt ac defunte eoꝵ cuersionc̃ fuantĩã
p̃dixit. Hocgͦ inquiunt erat in ucritate scueraans q
id erant digni.s in racione misetationis ñ erat. q̃ ñ con¬
tinuit in ira sua. ut ab ea poena supplicib suis parceni
q̃ fuerat c̃tumacib cõminatꝰ. Sigͦ tc̃ peꝑcit aiunt quaindo
scm suũ ꝓpłĩm fuerat prtendo c̃trastaturꝰ. quintomagis tc̃
miscrabilius supplicaintib part&. ꝗͣdo ut prrat om̃s scĩciꝰ
orabunt: Sed hoc quod ipsi suis cordib saspicantur. ides
putant scripturas tacuisse diuinas. ut multi se corrigant
uł ꝓlixarũ uł eaeriuaꝵ cunore pocnaꝵ. & sint qui possint
orare ꝓcis. qui ñse correxerant Hec tam̃ opin intur. om̃

Expanded text:
eversionem illius civitatis. Quam comminationem propterea veracem putant, quia hoc praedixit Deus quod vere digni erant pati, quamvis hoc non esset ipse facturus. Nam etsi poenitentibus pepercit, inquiunt, utique illos poenitentiam non ignorabat acturos, et tamen absolute ac definite eorum eversionem futuram esse dixit. Hoc ergo erat, inquiunt, in ueritate seueritatis, quia id erant digni; sed in ratione miserationis non erat, quam non continuit in ira sua, ut ab ea poena supplicibus parceret, quam fuerat contumacibus comminatus. Sic ergo tunc pepercit, aiunt, quando sanctum suum prophetam fuerat parcendo contristaturus, quanto magis tunc miserabilius supplicantibus parcet, quando ut parcat omnes sancti eius orabunt! Sed hoc, quod ipsi suis cordibus suspicantur, ideo putant scripturas tacuisse diuinas, ut multi se corrigant uel prolixarum uel aeternarum timore poenarum, et sint qui possint orare pro eis, qui non se correxerint; nec tamen opinantur omni
Abbreviated transcription (Latin):
habebit Hoc aut̃ & aducrsus eos uala. qui suas a¬
gentes causas cont᷑ dĩ uenire uerba uelut mĩa
maiort conantur. ut ideo uidelic& uera sint. qr
ea qͥ dix̃ homines et̃ passuros. pati dignuist᷑. ñ qr
s utiq sanctiores: eoꝵ q efficatior ÷ oratio & ex¬
auditione di dignior ia nullũ habentuuĩ om̃ino
peccatu. Curgͦ eade ꝑfectissima sanctitat &
euncta impetrare ualentib mundissims & mi¬
sadissinis p̃ cib etiã ꝓ anglis ñ orabt. qͥb pa¬
ratꝰ ẽ ignis eternꝰ. ut ds̃ sentontiã suã mitig& & reflec¬
tat in mediꝰ. eosq ab illo igne faciat alienos: An crit
forsitam quisq̃ qͥ& hoc futurũ ec̃p̾sumat. affirmans
etiã scõs anglos simulcũ sc̃ĩs hominib qͥtt̃ eq̃les er̃
angłis di ꝓ dampnandis & anglis hominib ora
nulla causa ẽ curñ etiã nc̃ ꝓ diabolo & anglis eiꝰ
ora ȩcclã: quã magister ds̃ ꝓinimicis suis iussit

Expanded text:
 Hoc autem et aduersus eos ualet, qui suas a Hoc autem et aduersus eos ualet, qui suas agentes causas contra Dei uenire uerba uelut misericordia maiore conantur, ut ideo uidelicet uera sint, quia ea, quae dixit homines esse passuros, pati digni sunt, non quia sunt utique sanctiores, eorumque efficacior est oratio et exauditione Dei dignior, iam nullum habentium omnino peccatum. Quur ergo eadem perfectissima sanctitate et cuncta inpetrare ualentibus mundissimis et misericordissimis precibus etiam pro angelis non orabunt, quibus paratus est ignis aeternus, ut Deus sententiam suam mitiget et reflectat in melius eosque ab illo igne faciat alienos? An erit forsitan quisquam, qui et hoc futurum esse praesumat adfirmans etiam sanctos angelos simul cum sanctis hominibus, qui tunc aequales erunt angelis Dei, pro damnandis et angelis et hominibus oratnulla causa est, quur non etiam nunc pro diabolo et angelis eius oret ecclesia, quam magister Deus pro inimicis suis iussit
Abbreviated transcription (Latin):
ledicti in ignẽ eternũ qui paratꝰ ÷ diabolo & anglis
se c̃ curdia bolꝰ & angli eiꝰ semꝑ ibifuturi ec̃ eitlant:
Anfertt dĩ sententia quȩ in malos & anglos &c ho¬
mines ꝓferatur. in anglos ueraerit. in homines fal¬
par lta plane hoc erit. siñ qͦd ds̃ dix̃ sed qͦd sus¬
picantur homines plus ualebit Qͦd fieri qr ñ pote¬
st ñ argum̃tari aduers̃ dm̃ s diuino potiꝰ dũtem
pꝰẽ debent partit p̾̃cepto. qui sempiterno cupiunt
carcrt supplicio. Deinde quale ÷ ȩternũ supplici¬
um ꝓ igne diuturni temꝑis existimart. & uitam
ectrnã credere sinc fine. cũ xpc eodem ipsoloco in
una eademq sententia dixerit. utrũ ꝙ complexꝰ. &
ibr̃ isti in supplicuĩ ȩternũ uisti aũ in uitã gernã.
Di utrũq eternũ: ꝓfecto aut utrũq siuic finc ꝑ¬
petui aebe intelligi. Paria enĩ relata s. hinc sup¬
plicuuĩ eternũ. inde uita ctrna Dicere aut̃ inhoc
uno eodemq sensu. uita ȩttrna sinc fine eit. suprlia¬

Expanded text:
 angelis sae est quur diabolus et angeli eius semper ibi futuri esse credantur? An forte Dei sententia. quae in malos et angelos et homines proferetur, in angelos uera erit, in homines falsa? Ita plane hoc erit, si non quod Deus dixit, sed quod suspicantur homines plus ualebit. Quod fieri quia non potest, non argumentari aduersus Deum, sed diuino potius, dum tempus est, debent parere praecepto, qui sempiterno cupiunt carere supplicio. Deinde quale est aeternum supplicium pro igne diuturni temporis existimare et uitam aeternam credere sine fine, cum Christus eodem ipso loco, in una eademque sententia dixerit utrumque conplexus: Sic ibunt isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam? Si utrumque aeternum, erpetuum debet intelligi. Par pari enim relata sunt, hinc supplicium aeternum, inde vita aeterna. Dicere autem in hoc uno eodemque sensu, Vita aeterna sine fine erit, sup
Abbreviated transcription (Latin):
mute nob debitimã. sic̃ & nos dimittimꝰ debito¬
rib nñs. Qsqͥs enĩ illiqͥ in cũ pecrauit dimittit g¬
noscendo peccatiĩ. ꝓcul dubio elemosinã facit
Aũ it̃ dñs ipse sic cõmendauit. ut dictra: Sieni
dimisericis petcita hominib. dimitta & uot¬

Expanded text:
nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Quisquis enim illi. qui in eum peccauit, dimittit ignoscendo peccatum, procul dubio elemosynam facit. Quam rem Dominus ipse sic commendauit, ut diceret: Si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet uo
Abbreviated transcription (Latin):
qud tep siue pariuũ siuc ꝓliris abala dãpnatione
libertur: Ideo udicẽ ipsũ uiuoꝵ atꝙͥ mortuoꝵ no¬
luisse ex istimant aliud cõmomorare sc̃ et̃ dicfuruĩ
suic dextris quib c̃ untĩ daturꝰ eternã. siuo nsins¬
tros quos etrno supplicio dãpiaturꝰ. nͥ de mosinas
siue factas siuc ñ factas: Ad hoc ꝑtinere aiunt

Expanded text:
quod tempus sive parvum, sive prolixum, ab illa damnatione liberetur. Ideo Judicem ipsum vivorum atque mortuorum noluisse existimant aliud commemorare se esse dicturum, sive dextris quibus est vitam daturus aeternam, sive sinistris quos aeterno supplicio damnaturus , nisi eleemosynas sive fact
Abbreviated transcription (Latin):
uelit ast aliis duras inmittere curas. sistere aquã
fiuuus. & uertere sy dera retro. noct᷑nos qͣ ciet.
mancs inugire uidebis sub pedib t̾ram . & descor¬
dat montib ornes. qͣtomigis dĩ potens : facere qͦ infideli¬
b: sunt incredibilia .s. illiꝰ fiaiba potestati. quando quidẽ
ipse lapidũ aliaꝵꝙ uim rerũ. & hominũ ingenia. qͥ
ea miris utunt modis. anglicas q. naturas omĩb terre¬
nis potentiores animantib condidit uniuersa miribi¬
lia miral li uincente uirtute. & oꝑandi iubendisi¬
nendiq sapientia uitns om̃ib tãmirabilit̾ q̃ creauit:¬

Expanded text:
uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauit
Abbreviated transcription (Latin):
anglĩ. quantt potentior his om̃ib d÷̃. qͥ tantoꝵ mi¬
raculoꝵ effectores ipsos anglos fecit: Quam obran
sitot & tanta mirifica quę machanis mata appel¬
lant. dĩ creatura utentib humanis artib fiuint.
ut ea quę nesciunt opinentur ec̃ diuina. unde fac¬
tum c̃. ut in quodã templo lapidib magnetib
in solo & camera ꝓ portione magnitudinis positis
simulachrũ ferrcũ aeris illiꝰ medio int̾ utrumꝙ
lapidem. ignorantib quid sursũ eẽt ac deorsum
quasi numinis potestate pender& Quale ctram¬
aliquid in illa lucerna ueneris de lapide asuesto
ab artifice fieri potuisse iam diximꝰ. si magnoꝵ
oꝑa quos nra scriptura uencficos & in cantators
uocat in tantũ demones extollore potucr̃. ut con¬
grucrt hominũ sensib sibi nobileͥs pocta uiderit
de quadã femina. quȩ tali arte pollera. dicens.
hec se carminib ꝓmittit soluere mentes. quas

Expanded text:
angeli, quanto potentior est his omnibus Deus, qui tantorum miangeli, quanto potentior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos angelos fecit! Quam ob rem si tot et tanta mirifica, quae μηχανήματα appellant, Dei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse diuina unde factum est,\' ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas
Abbreviated transcription (Latin):
cũq delectationi congruunt. ꝑ uaria gencra lapidũ
herbuaꝵ. lignoꝵ. animaliũ. carminũ rituum Ut
aũ illiciantur ab hominib. prius cos astutissima
calliditate seducunt. uł inspirando coꝵ cordib uirꝰ
occultũ. uł etiã falla cib amicicus apparendo. coꝵ¬
q: paucos discipulos suos faciunt. plurimoꝵ ꝙ doc¬
tores: Heq enĩ potuit nͥ pͥmũ ipsis docentib disci
quid quisq illoꝵ appetat. quid exhorreat quo in¬
uitetur numinc qͦ cogat̾. unde iagice artes eaꝵq
artifices extiter̃ Maximc aut̃ possident cordamor¬
talium: qua potissimũ posessione gloriant᷑. cũ se
transfigurant in anglõs lucis Sunt gͦ facta eoꝵ
plurima: que quanto magis mirabilia confitem̃.
tanto cautiꝰ uitare debamꝰ: Sed ad hoc unde nc̃
agimꝰ. nobis etiã ipsa ꝓficiunt. Si enam hec in¬
mundi demones possunt: quanto potentiors s̃ sc̃

Expanded text:
cujusque delectationi congruunt, per varia genera lapidum, cujusque delectationi congruunt, per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum. Ut autem illiciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, vel inspirando eorum cordibus virus occultum uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, quid exhorreat, quo inuitetur nomine, quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident corda mortalium, qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in angelos lucis. Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti
Abbreviated transcription (Latin):
bis ad ea quę futura ꝑ suadere in credulis uo¬
lumꝰ. satis illa sufficiant. q̃ nos quoq possumꝰ ex¬
ꝑiri. & eoꝵ testes idoncos ñ difficile ẽ inuenire:
De isto aũ fano uencris & lucerna in extinguibi¬
li ñ solũ in nullas coartamur angustias. uerum
ctiam latitudinis nob campꝰ aꝑitur Addimus
enĩ ad istam lucernã in extinguibilẽ. & huma
craꝵ lttraꝵ aduersabim̃ ueritati A utgͦ in lu¬
cerna illa mechanicũ aliquid de lapide asbesto ars
humana molitae̾. aut arte magica factũ ÷ qͦd homines
illo mirarentur in templo. aut demon quispiã subno¬
mine ueneris tanta sc efficatia p̾sentauit. ut hoc ibi ꝓ¬
digiũ & apparer& hominib & diutius ꝑ maner&: Illi¬
ciuntur aut̃ domones ad in habitandũ ꝑ creaturas qͥs
non ipsi s ds condidit delectabilib ꝓ sua diuersitate
diucrsis. ñ ut amimalia cẏbis. sed u̾t sp̃c̃ signis que

Expanded text:
bis ad ea, quae futura persuadere incredulis uobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa sufficiunt, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilem et humancrarum litterarum aduersabimur ueritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum ahumana molita est, aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentavit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus, et diutius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Et adiciant raciocinantes atq dicentes Si talia
credendast̃. credat & uos quod incisdẽ lateris ẽ
relatũ. fuisse uł ẽẽ quoddã uencris fanũ. atq
ibi candelabrũ. & in coluccrnã sub diuo sic arden¬
tẽ. ut eam nulla tempestas nullus ymber extin¬
guer&. unde sic̃ ille lapis. ita ista lyenosas bestos
ꝓpterea poter̃ dicere. ut respondendi nob. ingus¬
tias ingerant: Quia si dixerimꝰ ñ eẽ credendũ. scri¬
pta illa miraculoꝵ infirmabimꝰ. Si aut̃ creden¬
dũ et̃ concesserimꝰ. firmabimꝰ numina paganoꝵ
Sed nos sic̃ iam in libro duo de uicesimo huiꝰ oꝑis
dixi. ñ habemus necesse om̃a credere quę histo¬
ria contin& gentiũ. cũ & ipsi int̾se historici ficut
ait uarro quasi data oꝑa. & quasi ex industria
ꝑ multa dissentiant: Sed ea si uolumꝰ credimꝰ.
quȩ ñ aduersintur libris. quib ñ dubitamꝰ opor¬
tere nos credere: Dehis aut̃ miraculoꝵ locis no¬

Expanded text:
et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia credenda sunt, credite et uos quod in easdem litteras est relatum, fuisse uel esse quoddam Veneris fanum adque ibi candelabrum et in eo lucernam sub diuo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, unde sicut ille lapis, ita ista λύχνος ἄσβεστος,a est.\' Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant; quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De his autem miraculorum locis no
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib infirma mortaliũ ratiocinatio iunceret᷑.
fixa tam̃ apudnos et̃ racionẽ. ñ sine racione
om̃ĩ potentẽ facert. unde animꝰ humanꝰ infirmꝰ raicionẽ
ñ potest reddare. & in multis quidem reb in aertũ Nob̃
ec̃ quid uelit. illud tam̃ et̃ certissimũ. nichil eoꝵ illi
eẽ impossibile quetumq uoluerit. ciꝙ̃ nos credor p̃¬
dianti. quc̃ ncq impotentẽ. noq marticntt̃ possu¬
mꝰ credert: Hi tam̃ fidci rep̃hensoros exictorosq
racionis quid adista respondent. de quib racio
reddi ab hominc ñ potest. & tam̃ sunt & ipsi raci¬
om natẽ uidentur eẽ cont̾ria: Que si futura esse
oꝑib dĩ deficiat racio cordis. & sermonis humani.
sicut ista ñ ideo ũ st̃. sioñ ideo etiã illa ñ et̃. qm̃ racio de ursq
Vi. Hic forit respondeant: Prsus nec ista sunt nec
ista credimꝰ. falsa delis dictatł falsa c̃scripta st̃:

Expanded text:
operibus infirma mortalium ratiocinatio vinceretur; operibus infirma mortalium ratiocinatio vinceretur; fixam tamen apud nos esse rationem, non sine ratione Omnipotentem facere, unde animus humanus infirmus rationem non potest reddere; et in multis quidem rebus incertum nobis esse quid uelit, illud tamen esse certissimum, nihil eorum illi esse inpossibile, quaecumque uoluerit; eique nos credere pquem neque inpotentem neque mentientem possumus credere. Hi tamen fidei reprehensores exactoresque rationis quid ad ista respondent, de quibus ratio reddi ab homine non potest, et tamen sunt, et ipsi rationi naturae uidentur esse contraria? Quae si futura esse operibus Dei deficiat ratio cordis et sermonis humani: sicut ista non ideo non sunt, sic, non ideo etiam illa non erunt, q. Hic forte respondeant: Trorsus nec ista sunt nec ista credimus; falsa de his dicta, falsa conscripta sunt\';
Abbreviated transcription (Latin):
dere aliquando uenturũ Quis onĩ eoꝵ nobis
crederx. si quẽ ad modũ dicimꝰ futura hominũ
uiua corpora. qͥ semꝑ arsura atꝙ dolitura. ncc
tam̃ aliquando moritura sint. ita diccremꝰ in
futuro scdõ futuꝵ salem quom facer& ignis uelut in
aqua fluesaere. cundemꝙ̃ facer&. aqua uelut in
igne crepitart. aut futuꝵ fontẽ cuiꝰ aqua in re¬
frigerio noctis sic ardeat ut non possit tangi. in
estib uͦ dici sic algeat ut ñ possit bibi. aut futuꝵ
lapidem uł eũ qui suo calore manũ constringen¬
tis adurerst̃. uł eũ qui unde cũq accensus ex¬
tingui omĩno ñ poss&. & cet̾a quȩ p̃t̾missis
aliis in numeris commemoranda interĩduxi :
Hecgͦ in illo slõ quod futuꝵ ẽ si diceremꝰ futu¬
ra. nob̾ꝙ in creduli responderent. si uultis ut
ea credamꝰ. de singulis ieddite racionẽ. nos non
posse confutrem̃. eo quod istis & similib dĩ miris¬

Expanded text:
dere aliquando uenturum. Quis enim eorum nobis dere aliquando uenturum. Quis enim eorum nobis crederet, si, quem ad modum dicimus futura hominum uiua corpora, quae semper arsura adque dolitura nec tamen aliquando moritura sint, ita diceremus in futuro saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut in aqua fluescere, eundemque faceret aqua uelut in igne crepitare; aut futurum fontem, cuius aqua in refrigerio noctis sic ardeat, ut non possit tangi, in aestibus uero diei sic algeat, ut non possit bibi; aut futurum lapidem, uel eum qui suo calore manum constringentis adureret, uel eum qui undecumque accensus exstingui omnino non posset, et cetera quae praetermissis aliis innumeris commemoranda interim duxi? Haec ergo in illo saeculo, quod futurum est, si diceremus futura nobisque increduli responderent: \'Si uultis ut ea credamus, de singulis reddite rationem\': nos non posse confiterem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ampliꝰ triennio uiuere: Thylẽ indie insulã.
co p̃strri atis terris. quod õĩs arbor quȩ in eagigni¬
tur. nũꝗͣ nudatur tegmine folioꝵ De his atq
alus innumerabilib muabilib questoria ñ fac¬
toꝵ & trans actoꝵ s manentiũ locoꝵ. tenet mͥ
aut̃ aliud agenti. ea ꝑsequi nimis longũ ÷. re¬
dant racionẽ si possunt infideles isti. qui nolunt
diuinis litt̾is credere: Quid aliud quã non putant
eas ẽẽ diuinas. eo quod res habeant in credibiles.
sicuti hoc ÷ unde nc̃ agimus: Non enĩ amittt
in quiunt ulla racio. ut caro ardcat. neq ab su¬
matur. doleat neꝙ moriat᷑. Ratiocinatores
uidlic& magni qui de om̃ib reb quas eẽ mi¬
raibiles constat possint reddere racionẽ. reddant
gͦ de his que pauca posuimꝰ. quę ꝓculdubio
si ẽẽ nescirent & ea futura cẽ diccremꝰ multominꝰ
crederent. quã quod nc̃ dicentib nob̶ nolunt ere¬

Expanded text:
non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae in ea gignitur, numquam nudatur tegmine foliorum. De bis adque aliis innumerabilibus mirabilibus, quae historia non factorum et transactorum, sed manentium locorum tenet, mihi autem aliud agenti ea persequi nimis longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuinas, eo quod res habeant incredibiles, sicuti hoc est unde nunc agimus. Non enim admittit, inquiunt, ulla ratio, ut caro ardeat nec absumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo de his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo minus crederent quam quod nunc dicentibus nobis nolunt cre
Abbreviated transcription (Latin):
tur. tã feruidũ noctib ut ñ tangat᷑. In epiro ali¬
ũ fontẽ. in qͦ faces ut in cettris extinguntur accen
se.s. ñ ut in ceteris accendunt᷑ extincte Dust¬
beston archadię lapidẽ ꝓpt̾a sic uocari. quod
accensꝰ semel iã ñ possit extingui: Lignũ cuiꝰdã
ficꝰ egiptiȩ ñ ut ligna cettra in aqͥs natare sed mer¬
gi. & quod ÷ mirabiliꝰ. cũ in imo aliꝗ̃ du fuerit.
inde ad aquȩ suꝑficiẽ rarsus emergere. quando
gigni quidem & ad maturitatis faciom ꝑ uenire: s mor¬
su p̾suue tep̾tata. in fumũ ac fauillã corio fatiscen¬
te uanescere Piritẽ lapidem ꝑsicũ tenentis manũ
si ueh ementiꝰ p̾mat᷑ adurere. ꝓpter qͦd ab igne nonĩ
acccp̃. In eadem ꝑsia gigni etiam lapidem Seleniten
cuiꝰ candorẽ interiorẽ cũ luna crescere atq deficere
In capadotia etiã uento eqͥs c̃cipe. cosdemq foctus

Expanded text:
tur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alitur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstingui. Lignum cuiusdam ficus Aegyptiae, non ut ligna cetera in aquis natare, sed mergi; et, quod est mirabilius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando a in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fatiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter quod ab igne nomen accepit. In eadem Perside gigni etiam lapidem seleniten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam uento equas concipere, eosdemque fetus
Abbreviated transcription (Latin):
uł prettrita uł futura miricula p̾dicamus qͥ illis ex¬
pienda ñ ualemꝰ ostendere. ricionẽ a nob̾ eoꝵ flagi¬
tant rerũ. quã qm̃ ñ possumꝰ reddere. excedunt enĩ
ures mentis humanę. existimant falsa et̃ quę dici¬
mꝰ. ipsi de tot mirabilib reb quas uł uidere possu¬
mꝰ. uł uidemus. debent reddere racionẽ Qͦd si fi¬
eri ab homine ñ posse ꝑuiderint. fatendũ ÷ eis non
ideo aliquid ñ fuisse uł ñ futuꝵ tẽ: qr racio in de
ñ potest reddi. quando quidem sunt ista. de quib
similiter non potest: Non itaꝙ̃ ꝑgo ꝑ plurima qͤ
mandata st̃ litteris. non gesta atꝙ transacta. sed
in locis quib ꝙ manentia. quosi quisꝗͣ ire uolue¬
rit & potuerit. utrũ uera sint explorabit. s pau¬
ca cõmemoro: Agri gentinũ sicilie salẽ ꝑbibes
cũ fuerit ãmotꝰ igni uelut in aqua fluescere. cũ
uͦ ipsi aquę uelitꝰ in igne crepitare: A pud gaN¬
ramantas quendã fontẽ tã frigidũ dieb ut ñbiba¬

Expanded text:
praeterita uel futura miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, ipsi de tot mirabilibus rebus, quas uel uidere possumus uel uidemus, debent reddere rationem. Quod si fieri ab homine non posse peruiderint, fatendum est eis non ideo aliquid non fuisse uel non futurum esse, quia ratio inde non potest reddi. quando quidem sunt ista, de quibus similiter non potest. Non itaque pergo per plurima, quae mandata sunt litteris, non gesta adque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire uoluerit et potuerit, utrum uera sint, explorabit; sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent, cum fuerit admotus igni, uelut in aqua fluescere; cum uero ipsi aquae, uelut in igne crepitare. Aput Garamantas quendam fontem tam frigidum diebus, ut non biba
Abbreviated transcription (Latin):
nat. uec alit̾ nisi ꝑmediatort̃ dĩ & hominũ homi¬
nc̃ xp̃m ihm̃. qui factꝰ ẽ particeps mortalitatis
nr̃e. ut nos participes faccra diumitatis sue. ł au¬
cissimi aũ s̃ tantt felicitatis ut ab ipsiuicuntt ad¬
ulescentia nullad ap̾nabilia peccata cõmitant.
uł inflagitiis uł in facinorib uł in nefane cuiꝰq
impictatis erroit. s magni spc̃ largitaitt oppri¬
mant. quicquid cis posset carnali delectatione
dominari. Plarimiũ p̃cepto legis. iccepto cum
prius uictifuerint p̃ualentib uitus & p̃uaricito¬
resciꝰ esfrcti tt̃ ad grãm c̃fugiunt aduiuantt̃. qua
fiant & amariꝰ pocnitendo & uchementiꝰ pugran

Expanded text:
ec aliter nisi per Mediatorem Dei et hominum hominem Jesum Christum, qui factus est particeps mortalitatis nostrae, ut nos participes faceret divinitatis suae. Paucissimi autem sunt tantae felicitatis, ut ab ipsa ineunte adolescentia nulla damnabilia peccata committant, uel in flagitiis uel in facinoribus uel in nefariae cuiusquam inpietatis errore, sed magna spiritus largitate obprimant, quidquid eis posset carnali delectatione dominari. Plurimi uero praecepto legis accepto, cum prius uicti fuerint praeualentibus uitiis et praeuaricatores eius effecti, tunc ad gratiam confugiunt adiuuantem, qua fiant et am
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ p̃nunciauerit. satis in libro suꝑiore docuisse
me ex istimo. decerpendo de scripturis scis & no¬
uis & uettrib. non quidem omã adhoc ꝑtinentia
s quȩ sufficere huic oꝑi uidicaui Q agͥ de scmpi

Expanded text:
autem praenuntiaverit, satis in libro superiore docuisse autem praenuntiaverit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de Scripturis sanctis et novis et veteribus, non quidem omnia ad hoc pertinentia, sed quae sufficere huic operi judicavi. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
retolere & cõmem orare siuelim. huiꝰ oꝑis qͥs erit
finis. Monstrasanc ꝑhibent dicta amonstrando.
qͦd aliquid significando demonstrent. & ostenta
ab ostendendo. &. portenta a portendendo id ÷ p̃¬
ostendendo. & ꝓdigia qͦd porro dicant. id ÷ futie
rap̾dicant. S uiderint eoꝵ coniectors qͦ modo
exeis siue fallant. siue instiactu spũ ñ quib curi ÷
talipena dignos anmos hominũ noxiȩ currosita¬
tisretib implicare etiam uera p̃dicant. siue mul¬
ta dicendo aliqͣdo. in aliquid ucritatis in currant:
nob̾ tam̃ ista quȩ uelut c̃t᷑ naturã fiunt. & c̃tra
naturã fieridicunt᷑ qͦ mort hominũ loquutꝰ ÷ &a
ostenta. portenta. ꝓdigia. nuncupant᷑. hoc mon¬
strare debent hoc ostendat uł postendere. hoc p̃¬
dicere: quod facturꝰ sit ds̃. quȩ de coporib homi¬
nũ se p̾nunciauitet̃ facturũ. nulla impediente
difficultate nulla p̃seribente lege naturȩ: Quom

Expanded text:
recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a portendendo, id est praeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus ostenta, portenta, prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere, vel praeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se praenuntiavit esse facturum, nulla impediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
sodomoꝵ ñ fuit utiꝙ̃ ut nc̃ ẽ. s iacebit simili cetĩs facię
eademq uł etiã ubcriore fecunditate pollebat. Nam
dĩ pradiso: in diuinis cloquiis comparata c̃. Hec pꝰ¬
ea ꝙͣ tacta decelo ÷ sic̃ illoꝵ quoq ad testat᷑ hẏstora.
&nc̃ ab eis qui ueniunt ad loca illa c̃spicitur: ꝓdigio¬
sa fuligine horrori ÷. & pomaciꝰ initriorẽ fauillam
mendãci suꝑficie maturitatis includunt. Eoce ñ erait
talis. &. tał ẽ. Eoce ac̃ditore naturaꝵ natã ciꝰ in hanc
foedissimã diuersitatẽ mirabili mutatione c̃uersa
÷ .& quod pꝰtamlongũ accidit tempꝰ tam longotẽ¬
pore ꝑseuerat. Sicut ergo ñ fuit impossibile dõ
quas uoluit instituere. sic ei ñ ẽ impossibile in quic¬
quid uolucrit quas instituit mutare naturas Unde
illoꝵ quoꝙ miraculoꝵ multitudo siluescit. quę
monstra. ostenta. portenta. ꝓdigia ñ cupant᷑. quę

Expanded text:
Sodomorum non fuit utique ut nunc est: sed jacebat simili caeteris facie, Sodomorum non fuit utique ut nunc est: sed jacebat simili caeteris facie, eademque vel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in divinis eloquiis comparata est . Haec posteaquam tacta de coelo est, sicut illorum quoque attestatur historia, et nunc ab eis qui veniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est, et poma ejus interiorem favillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a Conditore naturarum natura ejus in hanc foedissimam diversitatem mirabili mutatione conversa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae
Abbreviated transcription (Latin):
dissimiles inuenimꝰ: S mirabilior est c̃sideratio dis¬
sinilitudinis. qm̃ similitudinẽ ustiꝰ uidetur exposce¬
re natura cõmunis. Et tam̃ qm̃ quȩ sunt rar ipsa
sunt mira: multo ampliꝰ ãmiramur. quando duos
ita simils repꝑimur. ut in eis discernendis aut semꝑ
aut frequenter erremꝰ: Sed quod dixiscriptũ a uar¬
rone. lic& eoꝵ sit historicꝰ idemq doctissimꝰ fortasse
uere factum eẽ ñ credunt. aut qr ñ diumansit aliꝰ
eiusdẽ si deris curs. s reditũ ÷ ad solitũ. nunꝰ isto mo¬
uentur exemplo: Habent gͦ aliud. quod nc̃ etiam
possit ostendi eis quȩ puto debere sufficere: quo cõmo
neant᷑ cũ aliquid auerterit᷑ in aliqua in stitutione
naturȩ. eamꝙ̃ sibi notissimam fecerint. ñ seis de
dõ debere p̃scribere: quasi eam ñ possit in longe
aliud quã eis cognita ÷ uertere. atq mutare Terra

Expanded text:
dissimiles inuenimus. Sed mirabilior est consideratio disdissimiles inuenimus. Sed mirabilior est consideratio dissimilitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen quoniam quae sunt rara ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufneantur, cum aliquid adverterint in aliqua institutione naturae, eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, vertere atque mutare. Terra