comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Si. una gͦ utrobiq mensura fuit.
si eandẽ ꝓrsus ħine arcba illinc corona
tam longitudinẽ qũã latitudinẽ hũit:
quid innis aliud oportet intelligere. qũa
ut discamꝰ ex illis omnib ad inuisibiliũ
imiestigationẽ similitudinũ rõnem trahe¬
re. ex illis omnib inqmͣ quȩ diximus ad
archȩ nr̃e longitudinẽ uł latitudinem
ꝑtinere: Ptinet aut̾ẽ ut dictũ ẽ ad longi¬
tudinẽ archȩ in speculatione rert̃ con¬
sideratio mati̾e. formȩ & nature: ad eiꝰ
dem uͦ latitudin̾ẽ oꝑatio tam naturȩ qm
industriȩ. Ex his itaq omnib inuisibi¬
liũ inuestigationẽ congruas similitudi¬
nũ rationes eruere possumus & debemꝰ: & cum
eiusmodi industriȩ usũ in ꝓmptu habueri¬
inus. quali oportuit uł decuit arcħa nr̃ãm
coiona circumduximꝰ. Dictũ ẽ aut̃ẽ ꝑtin̾e ad
archȩ altitudinẽ in moꝵ consideratione tam
humaña quam diuinã institutionẽ: ita ut

Expanded text:
dere. Si una ergo utrobique mensura fuit, dere. Si una ergo utrobique mensura fuit, si eamdem prorsus hinc arca illinc corona, tam longitudinem quam latitudinem habuit, quid in his aliud oportet intelligere quam ut discamus ex illis omnibus ad invisibilium investigationem, similitudinum rationem trahere, ex illis omnibus, inquam, quae diximus ad arcae nostrae longitudinem vel latitudinem pertinere? Pertinet autem, ut dictum est, ad longitudinem arcae in speculatione rerum, consideratio materiae, formae et naturae. Ad ejus vero latitudinem operatio tam naturae quam industriae. Et his itaque omnibus ad invisibilium investigationem congruas similitudinum rationes eruere possumus et debemus, et cum ejusmodi industriae usum in promptu habuerimus, quali oportuit vel decuit, arcam nostram corona circumduximus. Dictum est autem pertinere ad arcae altitudinem, in morum consideratione, tam humanum quam divinam institutionem, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
otandũ aut̃e qđ coronȩ nr̃ȩ nulla men¬
sura p̃scͥbit᷑: s in eo ipso qđ corona no¬
minat᷑. eius m̃sura ex maiori parte deter¬
minat᷑. Nam coronã ñ nominaret: qd̾ su¬
ꝑiora archȩ ab omni parte ñ cingeret atq
coronaret. Iuxta gͥ longitudine̾ uł latitudi¬
nẽ archȩ coionã extendi uel distendi oportuit:
ut ipsam cingere acq coronare possit. Constat
itaq eam scdm dimensionẽ archȩ duo s eu¬
bitos & semissem in longitudine: cubitũ aũ
unũ et semissem hr̃e in latitudine. Non
autẽ equa rõne eius altituduĩe estimare
possumus: nec altitudini archȩ equare de¬
nemꝰ. Nequaqu̾a em̃ coroña diceret. si totam
archam uestiret: & ñ potius eiꝰ solũmͦ sup
p̃ma ornaret. Sic̃ autẽ suꝑius iam diximꝰ
ꝓpͥum huiꝰ speculationis ẽ a usibilib ad
inuisibilia similitudin̾e trahere: et ex
illoꝵ consideratione. ad istoꝵ cognitionẽ
ꝓposite similitudinis assignatione ascen¬

Expanded text:
 coronae nostrae nulla mensura praescribitur, sed in eo ipso, quod corona nominatur ejus mensura, ex majori parte determinatur. Nam coronam non nominaret, quod superiora arcae ab omni parte non cingeret atque coronaret. Juxta igitur longitudinem vel latitudinem arcae coronam extendi, vel distendi oportuit, ut ipsam cingere atque coronare possit. Constat itaque eam secundum dimensionem arcae duos cubitos, et semissem in longitudine, cubitum autem unum, et semissem habere in latitudine. Non autem aequa ratione ejus altitudinem aestimare possumus, nec altitudini arcae aequare debemus. Nequaquam enim coronam diceret, si totam arcam vestiret, et non potius . Sicut autem, ut superius jam diximus, proprium hujus spe culationis est a visibilibus ad invisibilia similitudinem trahere, et ex illorum consideratione ad istorum cognitionem propositae similitudinis assignatione ascen
Abbreviated transcription (Latin):
litudo assumit᷑: ubi eadẽ ipsa de semet ip̃a
dicta sint ꝓ ea uidelicet parte qua eã corporei
sensus attingere possunt. Naturalis oꝑatio ꝓ
similitudinis gr̃a in consideration̾e adducit᷑.

Expanded text:
litudo assumitur, ubi eadem ipsa de semetipsa flitudo assumitur, ubi eadem ipsa de semetipsa fdicta sint, pro ea videlicet parte, qua eam corporei sensus attingere possunt. Naturalis operatio, pro similitudinis gratia, in considerationem adducitur,
Abbreviated transcription (Latin):
colligit᷑ ex eo qđ in re ipsa uł ab ipsa fit scd̃m
motũ naturalẽ: qnͥtus demũ ex eo qđ agit᷑
scdm modũ artificiałe. Ex ꝓpͥetate materie
similitudo trahit᷑: cum dicit᷑. Crura illius
columpnȩ marmoreȩ: quȩ fundate sunt
suꝑ bases aureas. Qualitas extrinseca: con¬
stat in colore & figura. A colore similitudo
assignat᷑. in eo qđ legit᷑. Duectus m̃s candidꝰ
& rubicundus. A figure qualitate similit¬
do sumitur: ubi mystica descͥptione sacie
scͥpturȩ qualitas commendat᷑. Aspectus.
earũ et opus earũ quasi si sit rota in me¬
dio rotȩ. Nota qđ extͥnseca qualitas ꝑtineł
ad solũ uisum: quẽ ad modũ int̾nseca qua¬
litas ad qu̾elibet ceteroꝵ sensuũ. Ad audi¬
cum ꝑtinet illa assignatio simiitudinis. ubi
audis E nocẽ qũa audiui tanquã uocẽ eytha¬
eedoꝵ cycharrantium in cytharis. suis: Ad
odorañi aitt̾e illud respicere uidet᷑. ubi sapi¬
entia dde se ipsa loquit᷑. Sicut cynnamomũ

Expanded text:
colligitur ex eo quod in re ipsa, vel ab ipsa fit, secundum motum naturalem. Quintus demum ex eo quod agitur secundum motum artificialem. Ex proprietate materiae similitudo trahitur, cum dicitur: Crura illius columnae marmoreae, quae fundatae sunt super bases aureas . Qualitas extrinseca constat in colore et figura. A colore similitudo assignatur in eo quod legitur: Dilectus meus candidus, et rubicundus . A figurae qualitate similitudo sumitur, ubi mystica descriptione sacrae Scripturae qualitas commendatur: Aspectus rotarum, et opus earum quasi si sit rota in medio rotae . Nota quod extrinseca qualitas pertinet ad solum visum quemadmodum intrinseca qualitas ad quemlibet caeterorum sensuum. Ad auditum pertinet illa assignatio similitudinis, ubi audis: Et vocem quam audivi, tanquam vocem citharaedorum citharizantium in citharis suis . Ad odoratum autem illud respicere videtur, ubi Sapientia de seipsa loquitur: Sicut cinnamomum
Abbreviated transcription (Latin):
e: sic erit uerbũ qđ egrediet᷑ de ore meo. Ab
artificiali oꝑatione ẽ illa similitudinis acco¬
modatio: qua audis ab apło. S uꝑedificati
dinum rõne in coronȩ nr̃e fabricatione qũead¬
modum suꝑuis in arche deauratione quasi
quȩdam doctrinȩ semina studuimꝰ spargere
ut habeas uñ possis cum uolueris copiosam
scientiȩ segetem colligere. Nam ut hic locuᷤ
plene & sufficient̃ explicari possit.: ꝓpͥum
tractatum requirit. Tanto hic locus maiori
&e diligentiori inquisitione eget: quanto
huic rõcinationi tota huiꝰ speculationis
r̃o incumbit. Constat autẽ in hac & in
sub sequenti speculatione maxim̾a et peue
p̃cipuam sp̃ualium uroꝵ consolationẽ nris
temꝑib ineẽ: nam pauci ad modũ sõ qui
ad nouissima illa duo contemplationum
genera possint assurgere. Qui autem hoe
plenius ꝑscrutari uolueris: meminerte
qđ iuxta modũ archȩ corona ipsius quatuor

Expanded text:
; sic erit verbum meum quod egredietur de ore meo . Ab artificiali operatione est illa similitudinis accommodatio, quam audis ab Apostolo: Superaedificati dinum ratione, in coronae nostrae fabricatione quemadmodum superius, in arcae deauratione quasi quaedam doctrinae semina studuimus spargere, ut habeas unde possis, cum volueris, copiosam scientiae segetem colligere. Nam ut hic locus plene et sufficienter explicari possit, proprium tractatum requirit. Tanto hic locus majori et diligentiori inquisitione eget, quanto huic ratiocinationi, tota hujus speculationis ratio incumbit. Constat autem in hac et in subsequenti speculatione maximam et pene praecipuam spiritualium virorum consolationem, nostris temporibus inesse. Nam pauci admodum sunt qui ad novissima illa duo contemplationum genera possint assurgere. Qui autem haec plenius perscrutari voluerit, meminerit quod, juxta modum arcae, corona ipsius quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
qui du sederat in tenebris & umbramor¬
tis. unctus in mendicitate & ferro. discussis
tandem tenebris ignorantiȩ. dixuptis cateniᷤ
concupiscentiȩ. in eius sane uirute qui edu¬
cit iunctos in fortitudine. conterens portas
exeas. & uectes ferreos confringens inuetera¬
tȩ consuetudinis et obdurationis angusti¬
as suꝑans. ꝑ mediam infinite muttitudiniᷤᷤ
aciem infimoꝵ desiderioꝵ. & carnalium
cogitationt̃ undiq occursantiũ. & usqqͣr
obsistentiũ iuolent̃ erumpit : et iux tan¬
dem se in sui uiris palatrũ recipit. dum
se in celestis nabitatuli soliũ cotũ colligit. ut
de cetero cũ suis cõmilttonib similibꝰq tri¬
umphatorib fiducialit psallere possit. Nr̾a
conuersatio in celis ẽ: De distinctione corũ

Expanded text:
ionalis, qui diu sederat in tenebris et umbra morionalis, qui diu sederat in tenebris et umbra mortis, vinctus in mendicitate et ferro, discussis tandem tenebris ignorantiae, diruptis catenis concupiscentiae, in ejus sane virtute, qui educit vinctos in fortitudine, conterens portas aereas, et vectes ferreos confringens, inveteratae consuetudinis, et obdurationis angustias superans, per mediam infinitae multitudinis aciem infimorum desideriorum et carnalium cogitationum undique occursantium, et usquequaque obsistentium, violenter erumpit, et vix tandem se in sui juris palatium recipit, dum se in coelestis habitaculi solium totum colligit, ut de caetero cum suis commilitonibus, similibusque triumphatoribus, fiducialiter psallere possit: Nostra convers
Abbreviated transcription (Latin):
ti & reuolatu seip̃am in diuersa raꝑe. & con¬
templantis animũ ad uolandi desiderium
pͥmo infłamare: & qñq ad plenũ uolatum
ꝑfecte informare. Hic pͥmũ animus antiqmͣ
dignitatẽ recuꝑat: & ingenitũ sͥ ꝓpͥe lib̾ta¬
tis nonorem sͥ uendicat. Quid enĩ sp̃ui rõ¬
nali tam alienũ. quid indigne seruititi tã
obnoxium. qu̾a ut illa creatura quȩ uere
⁊ sũma bona facta ẽ inũusibrliũ contẽplati¬
onẽ nec saltẽ assurg̾e qntominꝰ stare ualet:
Hinc ut arbitror satis appater huiꝰ specula¬
tionis familiaris assiduitas. & assidua fa¬
miliaritas que terciũ locũ tenet. qũa recte
ꝑ coionã designat᷑. quã conuenient̃ corona
nominat᷑: ꝑ qũa uictor animus coronatur.
Hanc utiq sꝑalis scientiȩ coronã accipit.
quisqͥs ab nuiꝰ exilũ erumpnis ⁊̃ inuisibili¬
um gaudioꝵ lib̾tat̾e m̃tis contemplatione
transire potuit: ubi tandẽ sp̃c ille rõnał

Expanded text:
tu et revolatu, seipsam in diversa rapere, et contu et revolatu, seipsam in diversa rapere, et contemplantis animum ad volandi desiderium primo inflammare, et quandoque ad plenum volatum perfecte informare. Hic primum, animus antiquam dignitatem recuperat, et ingenitum propriae libertatis honorem sibi vindicat. Quid enim spiritui rationali tam alienum, quid indigne servituti tam obnoxium, quam ut illa creatura, quae vereet summa bona facta est, in invisibilium contemplationum nec saltem assurgere, quanto minus stare valet? Hinc, ut arbitror, satis apparet hujus speculationis familiaris assiduitas, et assidua familiaritas, quae tertium locum tenet, quam recte per coronam designatur, quam convenienter corona nominatur, per quam victor animus coronatur. Hanc utique spiritualis scientiae coronam accipit, quisquis ab hujus exsilii aerumnis in invisibilium gaudiorum libertatem, mentis contemplatione transire potuit, ubi tandem spiritus ille rat
Abbreviated transcription (Latin):
& discit effici sp̃aus: eo qđ tune incipiat sp̃u¬
alia comparare. & reformari in nouitate sen¬
sus sui satagens cotidie magis magisq sa¬
ꝑe quȩ sursũ sunt. ñ que suꝑ teriã. Mag¬
nus utiq labor consueta deserere: & moli¬
tarũ cogitationũ infima in ino relinqͥre:
& alta ꝑscrutatione de terrenis ad celestia
euolare. Hic pͥmo illa quȩ docet hominẽ
scientiam d̃i sapientia. lux illa quȩ illu¬
minat omñe hominẽ uenientẽ in hũe
mundũ incipit se ingerere: & lucis sue
radios nẽ m̃tis oculis infundere. nunc
subtrahendo uerũ abscondere. Crebro uas
animũ uisitat: & nunc ad alta eleuat. & ttm̾
ad ima deponit: et sͥ relinquit. S iterũ inopi¬
nate redit: & ubi ñ sꝑapat᷑ occurrit. & se hi¬
larem ostendit. Incipit hic demũ qd̾da mire
uisionis p̾ludium ante inntuentis aspectũ for¬
mare: & sic̃ aquila ꝓuocans ad uolandum
pullos suos assiduo reuelationũ suaꝵ euola¬

Expanded text:
et discit effici spiritualis, eo quod tunc incipiat spirituet discit effici spiritualis, eo quod tunc incipiat spiritualia comparare, et formari in novitate sensus sui, satagens quotidie magis magisque sapere quae sursum sunt non quae super terram. Magnus utique labor consueta deserere, et inolitarum cogitationum infima in imo relinquere, et alta perscrutatione de terrenis ad coelestia evolare. Hic primo illa quae docet hominem scientiam, Dei sapientia, lux illa quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, incipit se ingerere, et lucis suae radios nunc mentis oculis infundere, nunc subtrahendo iterum abscondere. Crebro itaque animum visitat, et nunc ad alta elevat, et iterum ad ima deprimit, et sibi relinquit. Sed iterum inopinate redit, et ubi non sperabatur occurrit, et se hilarem ostendit. Incipit hic demum quoddam mirae visionis praeludium ante intuentis aspectum formare, et sicut aquila provocans ad volandum pullos suos assiduo revelationum suarum evola
Abbreviated transcription (Latin):
corporea omia ad inuisibilia bona simili¬
tudin̾ẽ aliqu̾a: s alia infim̾a qnͣdam e
ualde longuiqua & pene extraneam ÷ alia
autẽ uiciniorẽ et manifestior̃e & qnͣto ꝓpiu¬
quiorem tanto eudentioi̾e: et supͣ ħ aha
ualde ꝓpinqu̾a & cognatam ut sic dicam
& penitus exp̃ssam. intm̾ ut uideant᷑ inti¬
sibilib ñ iam appropinquare s inherere.
& inseri potius quã accedere. Ab ipsis gͦ
quȩ ad illa uicimiꝰ accedunt. & que inui¬
sibilium imagin̾e eiudentiorẽ gerunt. de¬
beniꝰ utiq similitudinẽ trahere: ut ad ea
quȩ ꝑ exꝑientiam ñ nouimꝰ. ꝑ ea quȩ cog¬
nouimus intelligentia ur̃a possit ascende.
Hinc ẽ qđ corona archȩ ñ usq ad eius in¬
feriora descendit: quȩ tam̃ se ei in eiꝰ suꝑ¬
iorib coniungit: Quomͦ in hoc contẽplatio¬
nis gene̾ incipiat homo fieri sp̃alis. xiii.
N hoc pͥmo statu dedocet᷑ homo ẽẽ animał.

Expanded text:
corporea omnia ad invisibilia bona similicorporea omnia ad invisibilia bona similitudinem aliquam, sed alia infimam quamdam, et valde longinquam, et pene extraneam. Alia autem viciniorem et manifestiorem, et quanto propinquiorem, tanto evidentiorem, et supra haec alia valde propinquam et cognatam, ut sic dicam, et penitus expressam, in tantum ut videantur visibilibus non non jam appropinquare, sed inhaerere, et inseri potius quam accedere. Ab ipsis ergo quae ad illa vicinius accedunt, et quae invisibilium imaginem evidentiorem gerunt, debemus utique similitudinem trahere, ut ad ea quae per experientiam non novimus, per ea quae cognovimus intelligentia nostra possit ascendere, hinc est quod corona arcae non usque ad ejus inferiora descendit, quae tamen se ei in ejus su XIII. Quomodo in hoc contemplationis genere incipiat homo fieri spiritualis. In hoc primo statu deducetur homo esse animalis
Abbreviated transcription (Latin):
ut habeat unde ex istis ad illa similitu¬
diu̾e trahat. Uerũtam̾ se latiꝰ expandenᷤ
inferioꝵ angustias intra se includit. nec
his conten ta quȩ ex similitudine collegit.
s alia ex aliis argumentando coniciens:
& r̾ocinando colligens consequentiarũ exe¬
cutione omne corporeã similitudinem
longe pꝰ se relinquit: & arche nr̃e suppre¬
ma. alta consideratione transcendit. In hẽ
itaq modũ arche corona innititur dum
in altũ erigit᷑: qr contem plantis animus
ad inuisibilia comp̃hendenda ex rerum
uisibilium similitudine ñ parũ adiuua¬
t. Cunc aut̃e corona qu̾a archa se & ex¬
pandit latius. & erigit altius: qñ subtił con¬
templator manifeste dep̾hendit bona inui¬
sibilia uisibilib et multitudine amplion
& dignitate excellentiora. Longe enĩ copioa
ẽ bonoꝵ. inuisibiliũ magnitudo: qu̾a in
eam rep̃sentare possit corporalium simili¬
tudinũ tanta multitudo. Habent tam̃

Expanded text:
ut habeat unde ex istis ad illa similituut habeat unde ex istis ad illa similitudinem trahat. Verumtamen se latius expandens inferiorum angustias intra se includit, nec his contenta quae ex similitudine collegit, sed alia ex aliis argumentando convincens, et ratiocinando colligens, consequentiarum exsecutione omnem corpoream similitudinem longe post se relinquit, et arcae nostrae suprema alta consideratione transcendit. In hunc itaque modum arcae corona innititur, dum in altum erigitur, quia contemplantis animus ad invisibilia comprehendenda ex rerum visibilium similitudine non parum adjuvatur. Tunc autem corona quam arca se et expandit latius et erigit altius quando subtilis contemplator manifeste deprehendit bona invisibilia visibilibus, et multitudine ampliora, et dignitate excellentiora. Longe enim copiosior est bonorum invisibilium magnitudo, quam ut eam repraesentare possit corporalium similitudinum tanta multitudo. Habent tamen
Abbreviated transcription (Latin):
unc uͦ de tertio contemplationis geu̾e .xii.¬
genere uideamꝰ. Ad hoc itaq genus ꝑti¬
net quotiens rerũ uisibiliũ similitudinem
rerũ inuisibilium qualitatẽ dep̾̃hendimus:
quotiens ꝑ usibilia mundi inuisibilia
di cognoscimus. ut constet qđ scͥptũ re pe
riturͣ: qr inuisibilia dĩ a creatura mũdi
ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta conspiciunt᷑.
Recte aut̾e ħ contemplatio quȩ ut ad inuisi¬
bilia ascendat. baculo se corporeȩ similitu¬
dinis sustentat & quad̾a ut ita dicam
corporaliũ ꝓpͥetatum scala se ad alta suble¬
uat. recte inqũa huiꝰmodi speculatio ꝑ coro¬
nam archȩ designatur: quȩ ab inferiori qͥ¬
dẽ parte ligno affigit᷑. s a parte suꝑiori li¬
gni mensurã suꝑgredit᷑. Corona itaq ar¬
chȩ suꝑiora ambit. & ex parte infralig¬
nũ descendit: ex parte tam̃ maiori men¬
sur̾a ligni transcendit. Sic nimirũ sic
ista speculatio usq ad indagandas reru
corporearũ ꝓpͥetates sponte se inclinat:

Expanded text:
unc vero de tertio contemplationis genere videamus. Ad hoc itaque genus pertinet quoties per rerum visibilium similitudinem rerum invisibilium qualitatem deprehendimus, quoties per visibilia mundi invisibilia Dei cognoscimus, ut constet quod scriptum rmundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Recte autem haec contemplatio qui ut ad invisibilia ascendat baculo se corporeae similitudinis sustentat, et quadam, ut ita dicam, corporalium proprietatum scala se ad alta sublevat, recte, inquam, hujusmodi speculatio per coronam arcae designatur, quae ab inferiori quidem parte ligno affigitur, sed a parte superiori ligni mensuram supergreditur. Corona itaque superiora arcae ambit, et ex parte infra lignum descendit, ex parte tamen majori mensuram ligni transcendit. Sic nimirum, sic ista speculatio, usque ad indagandas rerum corporearum proprietates, sponte se inclinat,
Abbreviated transcription (Latin):
palpebre interrogant filios hominũ. oriri
faciat solem suum suꝑ bonos & maloᷤ: et
equȩ pluat suꝑ iustos & iniustoᷤ. Nos aut̃e
quib abundat᷑ iam aurum tam de emo
uerũ etiam interus. Attendamus quomͦ qs
in sapientia sua fecit hec om̃ia. qͦm̾ sapien¬
tia sua fundauit terr̃a. et stabiliuit celos
prudentia : qͦm sapientia illius eruꝑunt
abyssi. ꝙ nubes rore concrescunt: & archan

Expanded text:
palpebrae interrogant filios hominum oriri palpebrae interrogant filios hominum oriri faciat solem suum super bonos et malos, et aeque pluat super justos et injustos. Nos autem quibus abundat jam aurum, tam de emolverum etiam interius. Attendamus quomodo in sapientia sua fecit haec omnia, quomodo sapientia sua fundavit terram, et stabilivit coelos prudentia, quomodo sapientia illius eruperunt abyssi, et nubes rore con
Abbreviated transcription (Latin):
ua cura. possibilitas nulla: cito siquide
eoꝵ. defecit pecunia. nec erat eis auri tan¬
ta copia. quo possent eam deaurare intͥn¬
secus: quippe quib pecunia defecerat. ad
eam ex integro deaurandam extͥnsecus Non
enĩ erat eiusdẽ facultatis phisicas rerum
r̃ones inuenire: & occultas in his quȩ acci¬
dunt iusticie causas duudicare. Longe
aliud ẽ latentes rerũ causas scdm phisi¬
cam rõnem inuestigare. & astruere: et
longe alud diuinoꝵ iudicioꝵ. ratioñe ñ
ignorare. Inuestigatio nature ad archȩ nr̃e
deaurationẽ extrinsecam: assertio diuinȩ
iusticiȩ ꝑtinet ad deaurationẽ intrinsec̾a.
Ad hanc utiq penitus defecerunt putan¬
tes casu potius qu̾a diuino nutu omĩa ac¬
cidere. sacrantesq aram fortune. crediderũt
dm̃ res humanas minime curare ꝓ eo qđ
cernerent eque contingere bona & mala.
bono et malo. iusto. et iniusto. immolanti
uictimas et contempnenti eas: & ipse cuiꝰ

Expanded text:
va cura, possibilitas nulla. Cito siquidem va cura, possibilitas nulla. Cito siquidem eorum defecit pecunia, nec erat eis auri tanta copia quo possent eam deaurare intrinsecus, quippe quibus pecunia defecerat ad eam ex integro deaurandam extrinsecus. Non enim erat ejusdem facultatis physicas rerum rationes invenire, et occultas in his quae accidunt justitiae causas dijudicare. Longe aliud est latentes rerum causas secundum physicam rationem investigare, et astruere, et longe aliud divinorum judiciorum rationem non ignorare. Investigatio naturae ad arcae nostrae deaurationem extrinsecam, assertio divinae justitiae pertinet ad deaurationem intrinsecam. Ad hanc utique penitus defecerunt putantes casu potius quam divino nutu omnia accidere, sacrantesque aram Fortunae crediderunt deam res humanas minime curare pro eo quod cernerent aeque contingere bona et mala, bono et malo, justo et injusto, immolanti victimas et contemnenti eas, et ipse cujus
Abbreviated transcription (Latin):
rationabili contingere causa nec sine diui¬
ed neq hoc silentio p̾tereundum
puto quomͦ huiꝰ mundi sapientes
studuerunt archas suas deaurare: ut
uł sic pudeat uos in arche nr̃e deaura¬
tione non laborare. Satagebant itaq
& ipsi geutium philosophi sap̃iam trabe¬
re de occulto: occuitas rerũ causas rimantes:
et usq ad abditos naturȩ sinus ingenii sui
acumine penetrantes: eruebant aurũ de ꝓfun¬
do. Ccꝑunt gͦ latentes rerũ causas inuestiga¬
re. inuenire. et in palam ꝓferre: & dubia
queq dubus assertionib ꝓbare. Inuenerunt
itaq multa in uestigatione ꝓfunda: & ãmi¬
ratione digna. Unde tremor terris qua ui
inaria alta tumescunt. et cetera multa in
hunc modũ inuenientes. scͥptoq commen¬
dantes ad posteros transmittere curauer̾t.
Archam itaq suam ex magna parte. sed
exteriꝰ tantũ cicaurare potuerunt: nã ut
eam intrinsecus deaurarent. erat eis par¬

Expanded text:
rationabili contingere causa, nec sine divirationabili contingere causa, nec sine divied neque hoc silentio praetereundum puto, quomodo hujus mundi sapientes studuerunt arcas suas deaurare, ut vel sic pudeat nos in arcae nostrae deauratione non laborare. Satagebant itaque, et ipsi gentium philosophi sapientiam trahere de occulto, occultas rerum causas rimantes, et usque ad abditos naturae sinus ingenii sui acumine penetrantes, eruebant aurum de profundo. Coeperunt ergo latentes rerum causas investigare, invenire et in palam proferre, et dubia quaeque non dubiis assertionibus probare. Invenerunt itaque multa investigatione profunda et admiratione digna unde tremor terris, qua vi maria alta tumescunt, et caetera multa in hunc modum invenientes, scriptoque commendantes, ad posteros transmittere curarunt. Arcam itaque suam ex magna parte sed exterius tantum deaurare potuerunt. Nam ut eam intrinsecus deaurarent, erat eis par
Abbreviated transcription (Latin):
muabilia in ꝓfundo. & sapientiam trah¬
ebat de occulto qui om̃ia in sap̾ia facta
dep̃hendit: & indubitant̃ agnouit. qđ sa¬
pentia attingeret a fine usq ad finẽ fortit̃
& disponeret omnia suauit̃. Ecce quomͦ
in omnib oꝑib diuinis huic aurũ sa¬
pientie apparebat. aurũ sap̃iȩ lucebat:
quomͦ in euis oculis sap̃iȩ diuine daritas
om̃ia oꝑuerat. Iste ꝓfecto bene nouerat:
facile poterat archam suam deautare: ĩmo
constat satis eũ iam archam suã ab om̃i
parte auro obduxisse qui sic p̃ammirati¬
onis suȩ magnitudine cogit᷑ exclamare.
Omnia in sapientia fecisti. Conem᷑ et nos
quantũ possumus et desudemus in archa
nr̃a deauranda. ut appareant etiã nob̾ di¬
uina oꝑa omnia in sapientia facta: ut
inquantũ licet intelligamus. & quȩ non itelligẽ
licet. saitem sinc hesitatione credamus:
om̃ia in sapientia facta: nec ea solũ quȩ
facit. s ꝙ quecũq ficri ꝑmittit. ñ quã sine

Expanded text:
mirabilia in profundo, et sapientiam trahmirabilia in profundo, et sapientiam trahebat de occulto, qui omnia in sapientia facta deprehendit, et indubitanter agnovit quod sapientia attingeret a fine usque ad finem fortiter, et disponeret omnia suaviter. Ecce quomodo in omnibus operibus divinis hoc aurum sapientiae apparebat, aurum sapientiae lucebat, quomodo in ejus oculis sapientiae divinae claritas omnia operuerat. Iste profecto bene noverat, facile poterat arcam suam deaurare, imo constat satis eum jam arcam suam ab omni parte auro obduxisse, qui sic prae admirationis suae magnitudine cogitur exclamare: Omnia in sapientia fecisti. Conemur et nos quantum possumus, et desudemus in arca nostra deauranda, ut appareant etiam nobis divina opera omnia in sapientia facta, ut in quantum licet intelligamus, et quae intelligere non licet, saltem sine haesitatione credamus omnia in sapientia facta, nec ea solum quae facit, sed et quaecunque fieri permittit, nunquam sine
Abbreviated transcription (Latin):
piscatores hominu̾: ueniunt sane ad
piscandum laxantes recia sua in captu¬
ram. Mutentes gͦ nunc ad sinistram:
nunc in dexteram nauigii rete ad dñi
p̃ceptum includunt sepe copiosam mul¬
titudiñe piscium: uagos scilicet homi¬
nũ sensus affectusq lubricos concluden¬
tes ꝙ extrahentes in siccũ. S nec eadem
semꝑ retia sic̃ nec in eande̾ semꝑ capturã
mittunt. Nunc uͦ arguinentationũ. nunc
exhortationũ retia laxant: aliqñ ad ꝓban¬
dum aliqd uerũ. aliqñ ad imꝓbandũ
falsum: aliqn̾̃ ad eliciendum aliqđ occul¬
tum. aliqũ ad ꝑsuadendum iustũ: aliqñ
ad dissuadendum aliquod iniustũ. Istis
sane qui nouerunt facere huiꝰmodi oꝑa¬
tionẽ in aqs multis. isti inqu̾a sunt qui
uident mirabilia in ꝓfundo: ab istis et¬
enĩ trahit᷑ sapientia deocculto. Audi quid
dicat magnꝰ ille contemplator sapientie.
fecisti. Absq dubio miranda erant que
uiderat: qui sic exclamabat. Niderat sane

Expanded text:
piscatores hominum, veniunt sane ad piscatores hominum, veniunt sane ad piscandum, laxantes retia sua in capturam. Mittentes ergo nunc ad sinistram, nunc in dexteram navigii rete ad Domini praeceptum, includunt saepe copiosam multitudinem piscium, vagos scilicet hominum sensus, affectusque lubricos concludentes et extrahentes in siccum. Sed nec eadem semper retia, sicut nec in eamdem semper capturam mittunt. Nunc ergo argumentationum, nunc exhortationum retia laxant, aliquando ad probandum aliquod verum, aliquando ad improbandum falsum, aliquando ad eliciendum aliquod occultum, aliquando ad persuadendum justum, aliquando ad dissuadendum aliquod injustum. Isti sane qui noverunt facere hujusmodi operationem in aquis multis, isti, inquam, sunt qui vident mirabilia in profundo. Ab istis etenim trahitur sapientia de occulto. Audi quid dicat magnus ille contemplator sapientiae:fecisti. Absque dubio miranda erant quae viderat qui sic exclamabat. Viderat sane
Abbreviated transcription (Latin):
spetiem iam ꝓfecit. in tanta mati̾ę ꝓlixita¬
te copiose satis inuenit. ubi speculationis
suȩ nela pandat: uͥ disputationis suȩ na¬
uigia exerceat. Quis eñi ñ uideat qu̾a late
pateat huiꝰmodi considerationis pelagus.
qũa multiplicit̾ se diffundat hoc mare.
magnũ & spatiosum manib: In huius
inmensitatis ammiratione exclaman ꝓph̃a:.
indicia tua inquit abyssus multa. Abys¬
sus ꝓfecto multa et magna. iudicia tłi oc¬
culta inulta numerositate. magna ꝓfun¬
ditate: plane infinita. plene inscrutabi¬
lia. Hinc illa miranda spectacula eoꝵ
qui uident mirabilia in ꝓfundo. Qnͣ¬
ta enũ mirabilia putas uident in hoc
ꝑfundo illi qui descendunt mare in
nauib facientes oꝑation̾ẽ in aqͥs multiᷤ:
Multi suut siquidẽ qui conueniunt
ad hoc mare magnũ & spatiosũ: s alii
ad tranfretandũ. alii ad piscandũ. Ad
transfretandũ quidẽ illi qui cupiunt
transire de gente ad gent̾e: et de regno
ad ppłm alterum. Ex qui int̾ eos sunt

Expanded text:
speciem jam profecit, in tanta materiae prolixitate, copiose satis invenit, ubi speculationis suae vela pandat, ubi disputationis suae navigia exerceat. Quis enim non videat quam late pateat hujusmodi considerationis pelagus, quam multipliciter se diffundat hoc mare magnum et spatiosum manibus? In hujus immensitatis admiratione exclamans Propheta: Judicia, inquit, tua abyssus multa . Abyssus profecto multa, et magna judicia Dei occulta, multa numerositate, magna profunditate, plane infinita, plene inscrutabilia. Hinc illa miranda spectacula eorum qui vident mirabilia in profundo. Quanta enim mirabilia putas, vident in hoc profundo illi qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis? Multi sunt siquidem qui conveniunt ad hoc mare magnum et spatiosum, sed alii ad transfretandum, alii ad piscandum. Ad transfretandum quidem illi qui cupiunt transire de gente in gentem et de regno ad populum alterum. Sed qui inter eos sunt
Abbreviated transcription (Latin):
si alit̾ eeñt. Sic̃ itaq in pͥori imaginatio pꝰ
se cogitation̾ẽ trahit: sic in ista ratio imagi¬
nationẽ circum ducit. atq disponit. Iccirco
antẽ utraq in imaginatione consistere dicit᷑.
qr curca illa quęde utraq ꝑ intentioñe uł in¬

Expanded text:
si aliter essent. Sicut itaque in priori imaginatio post si aliter essent. Sicut itaque in priori imaginatio post se cogitationem trahit, sic in ista ratio imaginationem circumducit atque disponit. Idcirco autem utraque in imaginatione consistere dicitur, quia circa illam quidem utraq
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia uista et uera intelligentiȩ suȩ ui¬
uacitate ꝑspiciat: ex his quȩ recta c̾e intelli¬
git. recta et illa ẽẽ ꝑpendit. quoꝵ ratione pe¬
netrare ñ sufficit. Nides gͦ. quia hec speculatio
nec ibi quidẽ ubi fidĩ uestigia sequit᷑ a ro̾̃cina¬
tionis suȩ tramite peuitus abducit᷑. Ad eo
autẽ hec de qua mͦ loquim᷑ speculatio scd̃m
rationẽ agitur: ut ipsa etiã imaginatio in
ea scdm rõũe disponi & ordinari uideatur.
Nam in pͥma quidẽ cogitatio quo eamdu¬
cit ammiratio solam sequit᷑ imaginatio¬
nẽ: in hac aut̾e ipsa imaginatio format᷑.
disponit᷑ & moderat᷑ ꝑ rationẽ. Dum enim
quis terũ uisibiliũ rõneñȩ tacita inuestiga¬
tione querit. ñsolum eas sͥ sub alio ordine
ꝓponit. qu̾a eas ꝑ sensum inuenit: uerũ &̃
sub alia sepe forma depingit. Eo eni cicius
inuenit rationẽ cur ita fieri uł ordinari de¬
puissent: quo udent mala quȩ sequerent᷑

Expanded text:
judicia justa, et vera intelligentiae suae vijudicia justa, et vera intelligentiae suae vivacitate perspiciat ex his quae recta esse intelligit, recta et illa esse perpendit quorum rationem penetrare non sufficit. Vides ergo quia haec speculatio nec ibi quidem ubi fidei vestigia sequitur a ratiocinationis suae tramite penitus abducitur. Adeo autem haec de qua modo loquimur speculatio secundum rationem agitur, ut ipsa etiam imaginatio in ea secundum rationem disponi et ordinari videatur. Nam in prima quidem cogitatio quo eam ducit admiratio solam sequitur imaginationem, in hac autem ipsa imaginatio formatur, disponitur et moderatur per rationem. Dum enim quis rerum visibilium rationem tacita investigatione quaerit, non solum eas sibi sub alio ordine proponit quam eas per sensum invenit, verum etiam sub alia saepe forma depingit. Eo enim citius invenit rationem cur ita fieri vel ordinari debuissent quo videt mala quae sequerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
uales: nichilominus tñ ex fidi regula. iusta
& ordinata ẽẽ ñ dubites. Iccirco tͥ in eiusmo¬
di dicit᷑. Si ñ credideritis: ñ intelligetis. Cre¬
de gͦ cum beato iob quia nicħ fit in t̾ra sine
causa: crede qr iudicia dñi uera iustificata ĩ
semet ip̾a: et deaurasti archam tuã extra et
hoc habere commune cũ supioriꝰ in
imaginatione iudelicet uersari: & cura rerũ
uisibiliũ atq imaginabilium. consideratio¬
nẽ occupari. In hoc tam̃ maxime distant. qd̾
in illo quidẽ nicħ ratiocinando querit᷑. s totũ
scm imagination̾ẽ ducit᷑: istud ratiocina
tione teritur. et scłm rõne format᷑. Iiud itaq
ẽ in imaginatione scđm imagination̾e: istud
Nͦ in imaginatione scđm rõnem. Notandũ
autẽ qđ nec in ea quidẽ parte qua fidĩ inni¬
tit᷑ potiꝰ quã intelligentia texit᷑: nec in ea
inqũa parte ꝓpͥetatis suȩ t̾mino ᷤᷤ usq quaq
trausgreditur. Cum enĩ innumã di oꝑa
discreta & ordinata. c in innumera eius

Expanded text:
egula justa et ordinata esse non dubites. Idcirco tibi in ejusmodi dicitur: Si non credideritis non intelligetis . Crede ergo cum beato Job quia nihil fit in terra sine causa ; crede quia judicia Domini vera justificata in semetipsa , et deaurasti arcam tuam extra et plationis genus hoc habere commune cum superiori, in imaginatione videlicet versari et circa rerum visibilium atque imaginabilium considerationem occupari. In hoc tamen maxime distant, quod in illo quidem nihil ratiocinando quaeritur, sed totum secundum imaginationem ducitur. Istud autem ratiocinataque est in imaginatione secundum imaginationem, istud vero in imaginatione secundum rationem. Notandum autem quod nec in ea quidem parte qua fidei innititur potius quam intelligentia texitur, nec in ea, inquam, parte proprietatis suae terminos usquequaque transgreditur. Cum enim innumera Dei opera discreta et ordinata, cum innumera ejus
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum. s scdm oꝑation̾e industriȩ. Sextuᷤ
uͦ gradꝰ constat in considerandis & amini¬
randis institutionib humanis: septimꝰ
demũ subsistit. in considerandis ꝙ am¬
mirandis institutionib diuinis. His
sept̾ẽ ascensionis gradꝰ pͥmo occurrunt hiᷤ
qui mont̾e dñi ascendere. uł ad illud ie¬
zechielis tempłu intrare contendunt.
In septẽ gradib ad exteriores portas in a¬
trium exteruis intrat᷑. E in sept̾e gradi¬
b inquit ascensus eiꝰ. Habes gͦ quib in¬
choationis gradib debeas insistere: qͥsqͥs
cupis contemplationis arc̃e app̃hendere.
Quomͦ aute hoc contẽplationis genꝰ in
imagine subsistat. uł scdm imagina¬
& hic iterare non oportebit: Qd̃ scd̃s
unc qm̃ de pͥmo contemplationiᷤ
gen̾e quȩ interim dicenda uide¬
bant᷑. quomͦ potiumꝰ iam diximus: ad

Expanded text:
 operationem industriae. Sextus vero gradus constat in considerandis et admirandis institutionibus humanis. Septimus demum subsistit in considerandis et admirandis institutionibus divinis. Hi septem ascensionis gradus primo occurrunt his qui montem Domini ascendere, vel ad illud Ezechielis templum intrare contendunt. In septem gradibus ad exteriores portas in atrium exterius intratur. Et in septem, inquit, gradibus ascensus ejus. Habes ergo quibus inchoationis gradibus debeas insistere, quisquis cupis contemplationis artem apprehendere. Quomodo autem hoc contemplationis genus in imaginatione insistat, vel secundum imagina hic iterare non oportebit. CAPUT VII.quoniam de primo contemplationis genere, quae iterum dicenda videbantur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃e altiudinẽ ꝑtinet. sic̃ suꝑiꝰ iam diximꝰ.
Reuera siquide qñ humana insritutio
diine subserint: ex utraq animꝰ ꝓficit.
qe ad alta tendit. Nam animꝰ qui illis q̃
ad pͥmã et scdãm considerationẽ ꝑtinent
inheret: absq dubio adhuc in imo iacet.
S. qnͣto his quȩ ad terciam spectant ꝑfectiꝰ
inheserit: tanto ꝓfecto semꝑ ad altiora ascen

Expanded text:
s jam diximus. Revera siquidem quando humana institutio divinae subservit, ex utraque animus proficit, et ad alta tendit. Nam animus qui illis quae ad primam vel secundam considerationem pertinent, inhaeret, absque dubio adhuc in imo jacet. Sed quanto his quae ad tertiam spectant, perfectius inhaeserit, tanto profecto semper ad altiora asce
Abbreviated transcription (Latin):
gaas p̃clara illa philosophoꝵ ingenia con¬
quisierunt. reposuerunt. tibiq in eiismodi
usus reliquerunt: uerũtam̃ hec om̃ia ut dictũ
r̃ in solam extrinsecam archȩ deaurationẽ suf¬
ficere ñ possunt. Si aut̾e eam & intrinsecus
aeaurare cupis: melius tͥ in eiusmodi usus
a ep̃ianis theologis qmͣ a mundi philosophiᷤᷤ
materiã requiris. Herũptam̃ sic̃ illoꝵ gare
ad arche deaurationẽ extrinsecam: sic nec
istoꝵ sufficere possunt ad eius deaurationẽ
intrinsecam. Nam nec illi occultam rerum
natura plene ꝑspicere potuerunt: nec isti oc¬
cultam dĩ usticiam ꝑfecte penetrare u alue¬
runt .S. ecce unũ adhuc tͥ thesaurũ osten¬
dimus: qmͣ in id negocii suꝑabundantem
& indeficiente ẽe cognouimus. Certe uͥ intel¬
ligentiş aurũ defecerit: fidi obrium deẽe
ñ poterit. Sane si omuia philosophoꝵ dicta
eq cominendare potueris: innumera tam̃ in

Expanded text:
gazas praeclara illa philosophorum ingenia congazas praeclara illa philosophorum ingenia conquisierunt, reposuerunt, tibique in ejusmodi usus reliquerunt. Verumtamen haec omnia, ut dictum est, in solam extrinsecam arcae deaurationem sufficere non possunt. Si autem eam et intrinsecus deaurare cupis, melius tibi in ejusmodi usus Christianis theologis quam a mundi philosophis materiam requiris. Verumtamen sicut illorum gazae ad arcae deaurationem intrinsecam, sic nec istorum sufficere possunt ad ejus deauratiotem intrinsecam. Nam nec illi occultam rerum naturam plene perspicere potuerunt, nec isti occultam Dei justitiam perfecte penetrare valuerunt. Sed ecce unum adhuc tibi thesaurum ostendimus quem in id negotii superabundantem et indeficientem esse cognovimus. Certe ubi intelligentiae aurum defecerit, fidei obryzum deesse non poterit. Sane si omnia philosophorum dictaeque commendare potueris, innumera tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
xłinꝰ. Longũ eẽt mͦ singulos ꝑcurrere: & qͦmͦ
ꝑ om̃s cubito ᷤ tam in longitudine qu̾ã in
latitudine uel altitudine archa deaurari
debeat. ostendere. S ne nimis id longũ faci¬
amus: his interim suꝑ sedẽ meliꝰ iudicaui¬
mus. Siquis aut̃ẽ satagat se in hoc opus as¬
cingere. & archam suam ambiat auro su¬
ꝑducete:: nil obẽ ab exteriorib scientus et
secularib disciplinis scientiȩ aurum mu¬
tuare: dum mͦ sciat ip̃m ab omni faisita¬
tis uł uantratis scoria mundare. & ad ple¬
nam ꝑfectamq puritat̾e. & qualẽ huiuiᷤ
oꝑis dignitas exigit medullitus exquoqͦi.
Diximꝰ autẽ archȩ nr̃ȩ deaurationẽ consa¬
re: in asignanda rerũ uisibiliũ iatione. Quis
ant̾e nesciat qͦmͦ tota pene mundana philoso¬
pbia in hoc maxime laborat ut latentes rer̾u
nisibnliũ causas sagacitatis sue inuestiganõe
inueniat. & in palam ꝓducat: Uide qͦuam
magnas qm muitas doctuȩ opes. scientieq

Expanded text:
singulos percurrere, et quomodo per omnes cubitos, tam in longitudine quam in latitudine vel altitudine arca deaurari debeat ostendere. Sed, ne nimis in longum faciamus, his interim supersedere melius judicavimus. Si quis autem satagat se in hoc opus accingere et arcam suam ambiat auro superducere nihil obest exterioribus scientiis et saecularibus disciplinis, scientiae aurum mutuare, dummodo sciat ipsum ab omni falsitatis, vel vanitatis scoria mundare et ad plenam perfectamque puritatem et qualem hujus operis dignitas exigit medullitus excoquere. Diximus autem arcae nostrae deaurationem constare in assignanda rerum visibilium ratione. Quis autem nesciat quomodo tota pene mundana philosophia in hoc maxime laborat, ut latentes rerum visibilium causas sagacitatis suae investigatione inveniat et in palam producat? Vide quam magnas, quam multas doctrinae opes, scientiaeque
Abbreviated transcription (Latin):
rimam᷑. & in eiusdẽ ronis iiuente & ꝑspe¬
cte. ammiratione. suspendim᷑: quotiens
attendentes intelligimꝰ. & intelligentes
attendimus. huiꝰ mundanȩ machinȩ.
quȩ uident᷑ om̃ia qmͣ sint mirabiliter
facta. quã conuenient̃ ordinata: qmͣ sapi¬
ent̃ disposita. Archam nram deauramuᷤ.
qñ cuiꝰq rei causam. modũ & effectũ. uti¬
litatẽ. & ration̾e. consideramꝰ. O qu̾ãto sci¬
entiȩ auro abundabat. quomͦ ei ad totꝰ

Expanded text:
usdem rationis inventae, et perspectae admiratione suspendimus, quoties attendentes intelligimus et intelligentes attendimus hujus mundanae machinae, quae videntur omnia quam sint mirabiliter facta, quam convenienter ordinata, quam sapienter disposita. Arcam nostram deauramus, quando cujusque rei causam, modum et effectum, utilitatem et rationem consideramus. O quanto scient
Abbreviated transcription (Latin):
s. et sc̃s in omnib oꝑib sius: & deaurauimꝰ
eam intrinsecus. Quomͦ putas omñe lig¬
noꝵ pulcͥtudinem in archa sua auro obbu¬
xeiat: qui manifeste dep̃henderat constanto
de dño affirmabat. qm̃ nuserationes eius
suꝑ omnia oꝑa eiꝰ: Studeamꝰ & uos iuxta
exempłu ꝓpħȩ auro huiꝰmodi om̃ia tegere.

Expanded text:
s, et sanctus in omnibus operibus suis, et deauravimus eam intrinsecus. Quomodo putas omnem lignorum pulchritudinem in arca sua auro obduxerat, qui manifeste deprehenderat, constanterque de Domino affirmabat quoniam miserationes ejus super omnia opera ejus? Studeamus et nos, juxta exemplum Prophetae, auro hujusmodi omni
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ exterius in re uł in oꝑe cernimꝰ: atq aliud
uirtus illa sp̃uał quȩ latet intrinsecus. Rem
itaq sacram̃ti quȩ intͥnsecus latet. credere
potes uidere autem omnino ñ potes: & iccͥ¬
co scientiam tuam in nac parte usq ad
plenũ cubttum extendere ñ potes. Hec aut̃

Expanded text:
quod exterius in re vel in opere cernimus, atque aliud, quod exterius in re vel in opere cernimus, atque aliud, virtus illa spiritualis quae latet intrinsecus. Rem itaque sacramenti quae intrinsecus latet credere potes, videre autem omnino non potes, et idcirco scientiam tuam in hac parte usque ad plenum cubitum extendere non potes. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
in diuinis institutionib. uI.
Dost pͥmã itaq considcrationẽ quȩ est
in reb & scdam quȩ ẽ in oꝑib sequit᷑
tercia quȩ constat in morib. quã et ad arce
nr̃s altitudin̾e ꝑtinere iam diximus. Disci¬
plina itaq moꝵ partim ex institutione di¬
uina: partim ꝓcessit ex institutione huma¬
na. Ad diuina instituta ꝑtinent obsequia
diuina: & quęlibet ȩccłiȩ sacram̃ta. Ad in¬
stituta humana ꝑtinent humanȩ leges.
consuetudines. urbanitates: plebsscita. uira
cuulia. & huiusmodi alia multa. Huma¬
na institutio ꝓpt̾ uitã infcrior̃e: diuina
institutio. ꝓpt̾ uitã suꝑiorem. Illa ad op¬
tinendam salutẽ et tranquillitatẽ uitȩ
temꝑalis: ista ad capessendam salutem et
plenitudiñe eterne beatitud inis. In huma¬
na institutione scientia humana cubitũ
habere potest: quia qđ inuenire potest.
illicd nimirũ comp̃hendere potest. In sacram̃¬
tis duunis duo eẽ ñ dubitamꝰ. Aliud ẽ enim

Expanded text:
us. Post primam itaque considerationem quae est in rebus, et secundam quae est in operibus, sequitur tertia quae constat in moribus, quam et ad arcae nostrae altitudinem pertinere jam diximus. Disciplina itaque morum partim ex institutione divina, partim processit ex institutione humana. Ad divina instituta pertinent obsequia divina, et quaelibet Ecclesiae sacramenta. Ad instituta humana pertinent humanae leges, consuetudines, urbanitates, plebiscita, jura civilia, et hujusmodi alia multa. Humana institutio propter vitam inferiorem, divina institutio propter vitam superiorem. Illa ad obtinendam salutem et tranquillitatem vitae temporalis, ista ad capescendam salutem et plenitudinem aeternae beatitudinis. In humana institutione scientia humana cubitum habere potest, quia quod invenire potest illud nec mirum comprehendere potest, in sacramentis divinis duo esse non dubitamus. Aliud est enim
Abbreviated transcription (Latin):
mencoꝵ. initiũ et consummationẽ. &
medietat̾e tempoꝵ. uicissitudinũ ꝑmu¬
tationes. & diuisiones tempoꝵ. anni
cursus. et stellarũ dispositiones. nataraᷤᷤ
animaliũ. et iras bestiarũ. uuim uentoꝵp.
& cogitationes hominũ. & differentias
uirgultoꝵ: & uirtutes radicũ. Deniq¬
audi quid ad extremũ inferat ut pleniꝰ
intelligas. in deaurationis suȩ opus qͣnͣta
ei eiꝰmodi census copia abundabat. Et
quȩcumq inquit sunt absconsa & imꝓ¬
uisa didici. Constat gͦ archȩ nr̃e deau¬
ratio in contemplacida r̾one dinorum
oꝑum. iudicioꝵ sacramentoꝵp: et huma¬
narum nichilominꝰ actionũ uł institu¬
tionũ. Simus deniq parati scđm docu¬
mentũ petri omni poscenti reddere rõnẽ
de ea fide et spe quȩ in nob̃ ẽ: et archȩ

Expanded text:
initium et consummationem et medietatem temporum, uicissitudinum permutationes et consummationes temporum, anni cursus et stellarum dispositiones, naturas animalium et iras bestiarum, uim uentorum et cogitationes hominum, digerentias uirgultorum et uirtutes radicum. Et qaudi quid ad extremum inferat, ut plenius intelligas in deaurationis suae opus, quanta ei ejusmodi census copia abundabat: Et quaecunque, inquit, sunt absconsa, et improvisa didici . Constat ergo arcae nostrae deauratio in contemplanda ratione divinorum operum, judiciorum, sacramentorum et humanarum nihilominus actionum, vel institutionum. Simus denique parati, secundum documentum Petri, omni poscenti, reddere rationem de ea fide, et spe, quae in nobis est
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s principes thaphucos: eo qđ stultam
fecerit ds sapientiam huiꝰ mundi. Intan¬
tum eñĩ infatuata ẽ illa qͦndam głosa mun¬
dana philosophia: ut innumeri cotidie
ex eius ꝓfessorib fiant eiꝰ irrisores. & ex euiᷤ
aefensorib fiant eius impugnatores: & illã
decestantes nicħ aliud ꝓficent᷑ se scire nisi
ip̃m iħm et hunc crucifixum. Et ecce qmͣ
multi qui pͥus fabricabant in officina aristo¬
tilis: tandẽ saniori consilio discunt cudere
in officina saluatoris. E qui pͥus fabrica¬
bant uasa contumeliȩ. nunc docent᷑ fabri¬
care uasa głe. cotioie confitentes dño in ua¬
sis psalmi: eo qđ peniteat eo ᷤᷤ fecisse opus con¬
fusione dignum. & dui fuisse fabricatores
mendacui. Ubi sunt minc queso secte acha¬
demicoꝵ. stoicoꝵ. ꝑipatheticoꝵ: uͥ st̃ arche eoꝵ:¬

Expanded text:
omnes principes Thaneos, eo quod stultam omnes principes Thaneos, eo quod stultam fecerit Deus sapientiam hujus mundi. In tantum enim infatuata est illa quondam gloriosa mundana philosophia, ut innumeri quotidie ex ejus professoribus fiant ejus irrisores, et ex ejus defensoribus fiant ejus impugnatores, et illam detestantes nihil aliud profitentur se scire nisi Christum Jesum et hunc crucifixum. Et ecce quam multi qui prius fabricabant in officina Aristotelis, tandem saniori consilio discunt cudere in officina Salvatoris, et qui prius fabricabant vasa contumeliae, nunc docentur fabricare vasa gloriae, quotidie confitentes Domino in vasis psalmi, eo quod poeniteat eos fecisse opus confusione dignum, et diu fuisse fabricatores mendacii. Ubi sunt nunc, quaeso, sectae academicorum, stoicorum, peripateticorum? ubi sunt arcae eo
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt scrutantes scrutinio: eo qđ non
posset inuenire homo opꝰ qđ oꝑatus est
ds̃ ab initio usq in fin̾e. Reuelauit autẽ
de his scire oportuit. Quid gͦ mirũ si po¬
tuerunt efficere opꝰ ammiratione dign̾u.
qui edocti sunt ꝑ sp̃m dĩ. nolentes sequi
spm suu̾ ͥ nec incedere uolentes pꝰ cogita¬
tiones adinuentionũ suarũ: Etiam tempo¬
rib nr̃is insurrexerunt quid̾a psendo phi¬
losophi. fabricatores mendacii. uolentes sͥ
nom̃ facere. studuerunt noua inuenire.
Nec erat cura tam ut assererent uera: qmͣ
ut putarent᷑ inuenisse noua. Presum̃tes
itaq de sensu suo. putauerunt se posse
facere sͥ sap̃iȩ archam. & euntes adinuen¬
tionib suis. tradiderunt sententias noual.
arbitrantes secũ ortam moriturãq sapi¬
entiam. E ecce computruerunt hoꝵ om¬
niũ alta sapientiũ archȩ: eo qđ ñ eeñt
de lignis sechim lignis uidelicet impu¬
tribilib faciȩ. Et ecce stulti facti sunt

Expanded text:
fecerunt scrutantes scrutinio eo quod non fecerunt scrutantes scrutinio eo quod non posset invenire homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Revelavit autem de his scire oportuit. Quid ergo mirum si potuerunt efficere opus admiratione dignum qui edocti sunt per Spiritum Dei, nolentes sequi spiritum suum, nec incedere volentes post cogitationes adinventionum suarum? Etiam temporibus nostris insurrexerunt quidam pseudophilosophi, fabricatores mendacii, volentes sibi nomen facere, studuerunt nova invenire. Nec erat eis cura tam ut assererent vera, quam ut putarent invenisse nova. Praesumentes itaque de sensu suo, putaverunt se posse facere sibi sapientiae arcam, et euntes in adinventionibus suis, tradiderunt sententias novas arbitrantes secum ortam morituramque sapientiam. Et ecce computruerunt horum omnium alta sapientum arcae, eo quod non essent de lignis Setim, lignis videlicet imputribilibus factae. Et ecce stulti facti sunt