comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta suꝑiorẽ sensũ duplicit̃ edis¬
serunt: ut aut sub machabeis trans¬
acta iam dicant: aut sub xp̃o in
ultimo scło transigenda cõmemo¬
rent. Et ẽ sensus. Cũ positus fuerit
uidas quasi ȩquus decorꝰ in p̃lio:
& conculcauerit quasi lutũ aduer-¬
sarios: & dño secũ bellante suꝑarit:
tunc om̃is ȩquitatus gretiȩ corru-¬
et. & domus iuda. domusq isrł. Cã
enĩ uocat domũ ioseph. id ẽ decem
tribuũ pariter saluabunt᷑: & con¬
uertã eos de captiuitate in qua fue¬
rant: & erunt sic̃ eo tempore qͣndo
ñ ꝓieceram eos. Ego enĩ sũ dñs deus
eoꝵ. qui illos exaudiã dep̃cantes::
& effraim qui nunc captiui retinen¬
tur: postea laxabunt᷑ : & in tantũ
uenient gaudii: ut eos uino madi¬
dos arbitreris. filiĩ quoq eoꝵ cer-¬
nent patrũ triumphos: &e in dño le¬
tabuntur: quo p̃bente uictoriã con¬

Expanded text:
juxta superiorem sensum dupliciter edisjuxta superiorem sensum dupliciter edisserunt, ut aut sub Machabaeis transacta jam dicant, aut sub Christo in ultimo saeculo transigenda commemorent: Et est sensus: Cum positus fuerit Judas quasi equus decorus in praelio, et conculcaverit quasi lutum adversarios, et Domino secum bellante, superarit: tunc omnis equitatus Graeciae corruet, et domus Juda et domus Israel eam enim vocat domum Joseph, id est, decem tribuum pariter salvabuntur, et convertam eos de captivitate in qua fuerant, et erunt sicut eo tempore, quando non projeceram eos: ego enim sum Dominus Deus eorum, qui illos exaudiam deprecantes. Et Ephraim qui nunc captivi detinentur, postea laxabuntur, et in tantum venient gaudii, ut eos vino madidos arbitreris. Filii quoque eorum cernent patrum triumphos, et in Domino laetabuntur, quo praebente, victoriam con
Abbreviated transcription (Latin):
& ceciderunt. Si consistant aduer¬
sũ me castra: non timebit cor meũ.
Si exurgat aduersũ me prelium:
in hoc ego sꝑabo. Quando ĩplebit᷑
illud eloquiũ: unus ex uob̃ ꝑseque¬
tur mille: & duo conuertent in
fugã multa milia. Et confundent᷑
ascensores ȩquoꝵ: & confortabo do-¬
mũ iuda. & domũ ioseph saluabo:
& conuertã eos: quia miserebor eoꝵ:
& erunt sicut fuerunt quando ñ
ꝓieceram eos. Ego enĩ dñs dis̃ eorũ.
Et exaudiam eos: & erunt quasi
fortes effraim: & letabit᷑ cor eoꝵ qͣsi
a uino: & filii eoꝵ uidebunt &r le¬
tabuntur: & exultabit cor eoꝵ in
dño. Hex Et confundentur ascen¬
sores ȩquoꝵ. & confortabo domum
iuda. & domũ ioseph saluabo: & ha¬
bitare eos faciam: quia dilexi eos:
& erunt sic̃ quando ñ eos abiecerã.
quia ego dñs ds̃ eoꝵ: & exaudiã eos:
& erunt quasi bellatores effraim. &
letabitur cor eoꝵ quasi in uino: &
filii eoꝵ uidebunt & letabuntur:
& gaudebit cor eoꝵ in dño. Et hec

Expanded text:
consistant adversum me castra, non timebit cor meum: Si exsurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo Quando implebitur illud eloquium: Unus ex vobis persequetur mille, et duo convertent in fugam multa millia . Et confundentur ascensores equorum, et confortabo domum Juda, et domum Joseph salvabo: et convertam eos, qEt erunt sicut fuerunt quando non projeceram eos: ego enim Dominus Deus eorum, et exaudiam eos. Et erunt quasi fortes Ephraim, et laetabitur cor eorum quasi a vino, et filii eorum videbunt, et laetabuntur: et exsultabit cor eorum in Domino. LXX: Et confundentur ascensores equorum: et confortabo domum Juda et domum Joseph salvabo, et habitare eos faciam, quia dilexi eos. Et erunt sicut 874 quando non eos abjeceram, quia ego Dominus Deus eorum, et exaudiam eos: et erunt quasi bellatores Ephraim, et laetabitur cor eorum quasi in vino, et filii eorum videbunt et laetabuntur, et gaudebit cor eorum in Domino. Et haec
Abbreviated transcription (Latin):
timo psalmo. filii effram intenden¬
tes & inittentes arcũ: conuersi sunt
in die belli. De his quadrigis & cur
in equis. nos aut̃ in nomine dñi dĩ
nr̃i inuocabimꝰ. ipsi obligati sunt
& ceciderunt: nos aut̃ surreximus.
& erecti sumus. E quus qui disꝑdit᷑
de ierłm: ille ẽ de quo legimꝰ. fallax
ȩquus ad salutẽ: & in iheremia: qui
luxuriȩ uacabant & libidini. audi¬
unt: ȩqui insanientes in feminas
facti sunt mͥ: unusquisq ad luxu¬
riam & uxorem ꝓximi sui hinnie¬
bat: unde reuocantur ad pęnitentiã
dicente psalmografo. Nolite fieri sic̃
currib fuerint lib̾ati: tranfferent᷑
in dñi seruitutẽ. & efficient᷑ cheru¬
bin: & de ipsis dicetur: currus dĩ de¬
tatui meo in currib pharaonis assi-¬
milaui te ꝓxima mea: & ascende¬
suꝑ ȩquos tuos: & ȩquitatio tua salꝰ.
Dissipabit᷑ arcus belli: ut ñ mittan¬
tur ignita iacula: que uoluptuoso¬
rũ possint corda penetrare. Et loqͦt᷑

Expanded text:
timo psalmo: Filii Ephraim intendentimo psalmo: Filii Ephraim intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli. De his quadrigis et curin equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus: ipsi obligati sunt et ceciderunt, nos autem surreximus et erecti sumus . Equus qui disperditur de Jerusalem, ille est de quo legimus: Fallax equus in salutem , Et in Jeremia, qui luxuriae vacabant et libidini, audiunt: Equi insanientes in feminas facti sunt mihi: unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat . Unde revocantur ad poenitudinem, dicente Psalmographo: Nolite fieri sicutcurribus fuerint liberati; transferentur in Domini servitutem, et efficientur Cherubim, et de ipsis dicetur: Currus Dei dePharaonis assimilavi te, proxima mea . Et: Ascende equos, et equitatio tua salus . Dissipabitur arcus belli, ut non mittantur ignita jacula, quae voluptuosorum possint corda percutere. Et loquetur
Abbreviated transcription (Latin):
cũcisionis & preputii: quoꝵ prior
grauissimũ legis portauerat iugũ:
sicut in actib aptoꝵ scriptũ ẽ. nec
nos. nec patres nr̃i potuerunt por¬
tare granie legis iugũ. Unde &r pau-¬
lus scribit ad galathas. qui circũcidi
uolebant: state. & nolite iterũ iugo
seruitutis contineri. Pullus aut̃ no¬
uus gentilium multitudo frena ñ
habens legis. nec rectus ab aliquo . s
semꝑ in p̃cipitiis & in uoraginibus
idolatrie elisus atq confractus: dñi
sessione didicit ambulare: & rectam
uiam ingredi. Et disꝑdĩ inqͥt qua-¬
drigam ex effraim. Ad huc expatris
ꝑsona dicit᷑: qđ quadriga siue currus
ex effraim pereat. & equus de ierłm.
Et interim scđm litterã hoc loquit᷑.
non erunt prelia. om̃ib xp̃i aduen¬
tu & natiuitate paccatis. Porro scđm
altiorẽ intelligentiã. effram refer¬
tur ad hereseon multitudinẽ: qui
ubertas: & frugũ habundantia. De
quib scriptũ ẽ in septuagesimo sep¬

Expanded text:
onis et Praeputii, quorum prior onis et Praeputii, quorum prior gravissimum Legis portaverat jugum, sicut in Actis apostolorum scriptum est: Nec nos, nec patres nostri potuerunt portare grave Legis jugum . Unde et Paulus scribit ad Galatas qui circumcidi volebant: State, et nolite iterum jugo servitutis contineri . Pullus autem novus, gentilium multitudo, frena non habens Legis, nec rectus ab aliquo, sed semper in praecipitiis et in voraginibus idololatriae elisus atque confractus, Domini sessione didicit ambulare et rectam viam ingredi. Et disperdam, inquit, quadrigam ex Ephraim. Adhuc ex Dei Patris persona dicitur, quod quadriga, sive currus, ex Ephraim pereat, et equus de Jerusalem. Et interim secundum litteram haec loquitur: Non erunt praelia, omnibus Christi adventu et nativitate pacatis. Porro secundum altiorem intelligentiam, Ephraim refertur ad haeresum multitudinem, quae ubertas et frugum abundantia, de quibus scriptum est in septuagesimo sep
Abbreviated transcription (Latin):
&a fluminib usq ad fines t̃rę. Lxx
Gaude uehement̃ filia syon: p̃dica
filia ierłm. Ecce rex tuus ueniet ÷ͥ
iustus. & saluans: ipse mansuttus o
ascendens suꝑ subiugalem. & pullũ
nouũ: & disꝑdet quadrigas ex effra
arcus pugnantiũ. & multitudinẽ.
& pacẽ ex gentib: & dominabit᷑ ab
ingressus ẽ ierłm. sedens suꝑ asinã
& pullũ asinȩ: & pueroꝵ cũ palma¬
rũ ramis occurrit turba claman
clamantes pueros. respondit: non
legistis. ex ore infantrũ & lactentiũ
ꝑfecisti laudẽ: Exultat ergo sron
& iubilat ierłm: una atq eadem ci¬
uenit ei rex suus. qui omniũ ꝓphe¬
tarũ uaticiniis reꝑmissus ẽ iustus
& ipse saluator: id ẽ iħs sicut angłs
interp̃tatus ẽ loquens ad uirginẽ.
lerunt mansuetus. qui cũ diues eẽc
ꝓ nobis pauꝑ factus ẽ: & dicit ine-¬
uangłio. discite a me quo mansuetꝰ
sũ & humilis corde: & ascendens suꝑ
asinam subiugalẽ. siue suꝑ pullum
nouu. utrũq uidelicet popłm cir-

Expanded text:
es terrae. LXX: Gaude vehementer, filia Sion; praedica, filia Jerusalem: Ecce rex tuus veniet tibi justus, et salvans, ipse mansuetus et ascendens super subjugalem et pullum novum, et disperdet quadrigas ex Ephraiarcus pugnantium et multitudinem, et pacem ex gentibus, et dominabitur ab ingressus est Jerusalem, sedens super asinam et pullum asinae, et puerorum cum palmarum ramis occurrit turba, clamanclamantes pueros, respondit: Non legistis: Ex ore infantium et lactentium parfecisti laudem ? Exsultat ergo Sion et jubilat Jerusalem, una atque eadem civenit ei rex suus, qui omnium prophetarum vaticiniis repromissus est: Justus et ipse, Salvator, id est, Jesus, sicut angelus interpretatus est, loquens ad Virginem: lerunt, mansuetus, qui cum dives esset, pro nobis pauper factus est, et dicit in Evangelio: Discite a me, quoniam mansuetus sum, et humilis corde . Et, ascendens super asinam subjugalem, sive super pullum novum, utrumqu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ oculus hominis. & omnrũ tribu¬
um isrł: sic edisserunt. Idcirco tem¬
plũ dei de utroq popło construen-¬
dũ ẽ. id ẽ & de terra adrach. & de da-¬
masco requiei eius. quia dñi ẽ: qui¬
cũq & de gentib respicit dm̃. & cre¬
dit in eũ: & de cunctis tribub isrł:
liter cunctos homines respicit: et
uniuersas trib isrł. Dicamꝰ & alit̃.
In t̾ra adrach onus uerbi dñi ẽ & pon¬
dus grauissimũ. in damasco autem
uictimȩ eius & sacrificiũ: quia dñs
ulla acceptione respicit ꝑsonarum:
& ẽ ȩqualit omniũ ds̃ aliis sententię
sue graue pondus imponens: & in ali¬
oꝵ sede requiescens. Iudei hec omnia
in aduentu xp̃i. quẽ sibi ultimo tẽ¬
pore reꝓmittunt. dicunt eẽ cõplen-¬
da ut & t̾ra adrach. & damascus.
& emath. & tyrus. & sydon. & asca¬
lon. & gaza. accaron quoq & arotus:

Expanded text:
est oculus hominis et omnium tribuest oculus hominis et omnium tribuum Israel, sic edisserunt: Idcirco templum Dei de utroque populo construendum est, id est, et de terra Adrach, et de Damasco requie ejus: quia Domin est, quicumque et de gentibus respicit Deum, et sperat in eum, et de cunctis tribubus Israel: aliter cunctos homines respicit, et universas tribus Israel. Dicamus et aliter: in terra Adrach onus verbi Domini est, et pondus gravissimum. In Damasco autem victimae ejus et sacrificium, quia Dominus ue acceptione ulla respicit personarum, et est aequaliter omnium Deus: aliis sententiae suae grave pondus imponens, et in aliorum sede requiescens. Judaei haec omnia in adventu Christi, quem sibi ultimo tempore repromittunt, dicunt esse complenda, et terra Adrach, et Damascus, et Emath, et Tyrus, et Sidon, et Ascalon, et Gaza, Acc
Abbreviated transcription (Latin):
lis in iustos. Ad rach quippe hoc reso¬
nat ex duob integris nom̃ cõpositũ
acutũ adrach: molle tenerũq sig¬
nificans: & non ut male a quib¬
dã legitur sedrach. Quidã adrach
referunt ad popłm iudeoꝵ: damas.¬
cũ ad uocationẽ gentiũ: unde pon¬
dus. siue assũptio uerbi dñi fit in t̾ra
adrach: suꝑ quã & austeritatẽ suam
dñs exercuit & clementiã. Austeri¬
tatẽ in eos qui credere noluerunt:
clementiam in illos qui cũ apłis st̃
reuersi. Damascus aut̃ ꝓprie reqͥes
dñi ẽ: iuxta illud qđ scriptũ ẽ in
ysaia: & erit requies eius honor: si¬
quidẽ anteꝗͣ sciret puer intelligere
bonũ aut malũ. & uocare patrem
& matrẽ: accepit uirtutẽ damasci:
& spolia samariȩ. Unde & damascꝰ
in linguã nr̃am uertitur sanguinẽ
bibens: aut sanguis cilicii. ut prior
int̃pretatio cruentũ popłm signifi¬
cet: scda crudelitati eius pęnitentiã
copulatã. Qđq sequitur: quia dñi

Expanded text:
lis in justos: ADRACH   quippe hoc resolis in justos: ADRACH   quippe hoc resonat ex duobus integris nomen compositum: AD, acutum, RACH, molle, tenerumque significans: et non ut male a quibusdam legitur, Sedrach. Quidam Adrach referunt ad populum Judaeorum, Damascum ad vocationem gentium. Unde populus, sive assumptio verbi Domini fit in terra Adrach super quam et austeritatem suam Dominus exercuit et clementiam . Austeritatem in eos, qui credere noluerunt: clementiam in illos, qui cum Apostolis sunt reversi. Damascus autem propter requies Domini est, juxta illud quod scriptum est in Isaia: Et erit requeis ejus honor. Siquidem antequam sciret puer eligere bonum aut malum, et vocare patrem et matrem, accepit virtutem Damasci et spolia Samariae . Unde et Damascus in linguam nostram vertitur, sanguinem bibens aut sanguis cilicii, ut prior interpretatio cruentum populum significet; secunda, crudelitati ejus 857 poenitentiam copulatam. Quodque sequitur: Quia Domini
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicatur aduentu: & fide uniuer¬
sarũ gentiũ nichil ampliꝰ requira¬
mus. Qđ numerũ septẽmiliũ. ad
xp̃ianoꝵ nom̃ diximus ꝑtinere:
es: id ẽ mille nongentos quadragin
ta sex: s & parabolam decẽ uirginũ
in euangłio quã in sensibus carniˢ
& sp̃s interp̃tamur. si oleũ bonorũ
oꝑũ suis lampadib p̃pararint: &
quinariũ numerũ duplicauerint:
cram̃tum decem quoq cruitates:
quas qui corporis sensus optime
gubernauerit: numero duplicato
accipiet infuturũ. Onus u̾bi dñi
in t̾ra adrach. & damasci requiei eiꝰ.
quia dñi ẽ oculus hominis & om¬
niũ tribuũ isrł. hexAssũptio u̾bi¬
dñi in t̾ra adrach or damasci sacri-¬
ficii eius: quia dñs respicit hominẽ.:
& om̃s trib isrł. Omnis hec uisio
siue pondus. & onus uerbi dñi ut
int̾pretatus ẽ aquila ad uocationẽ
gentiũ: & ad extructionẽ eccliȩ ꝑti¬
net. Et est ordo uerboꝵ. Assũptio
uerbi dñi accuti in peccatores: mol¬

Expanded text:
universarum gentium, nihil amplius requiramus. Quod autem numerum septem millium ad Christianorum nomen diximus pertinere, eries, id est, mille nongentos quadraginta et unum. Sed et parabolam decem virginum in Evangelio , quas in sensibus carnis et spiritus interpretamur, si oleum bonorum operum suis lampadibus praepararint, et quinarium numerum duplicaverint, cramentum. Decem quoque civitates, quas qui corporis sensus optime gubernarit, numero duplicato, accipiet in futurum . Onus verbi Domini in terra Adrach, et Damasci requiei ejus: quia Domini est oculus hominis, et omniudrach Al. Sedrach et Damasci sacrificii ejus, quia Dominus respicit homines, et omnes tribus Israel. Omnis haec Visio sive pondus et onus verbi Domini, ut interpretatus est Aquila, ad vocationem gentium, et exstructionem Ecclesiae pertinet. Et est ordo verborum: Assumptio verbi Domini, acuti in peccatores, mol
Abbreviated transcription (Latin):
accaron quasi iebuseus: & circũ da¬
bo domũ meã ex his qui militant¬
m. euntes & reuertentes. & ñ tran-¬
sibit suꝑ eos ultra exauctor: quia
nunc uidi in oculis meis. Lxx Uide¬
bit ascalon & timebit. & gaza. & do¬
lebit niis. & accaron. qm̃ confusa
ẽ de spe sua. & peribit rex de gaza

Expanded text:
busaeus. Et circumdabo domum meam ex his qui mihi militant, euntes, et revertentes, et non transibit super eos ultra exactor: quia nunc vidi in oculis meis. LXX: Videbit Ascalon, et timebit: et Gaza, et dolebit nimis: et Accaron, quoniam confusa est de spe sua, et per
Abbreviated transcription (Latin):
Et multo ante psalmista promiserat
dicens. Deus deoꝵ dñs loquutus ẽ et
uocauit t̾ram: a solis ortu usq ad oc¬
casũ: de syon decor pulchritudinis
eius. Ueniet enĩ ex syon qui eripi¬
at. & auertat iniquitates ab iacob:
quando ab oriente. & occidente in¬
censũ offertur nomini dñi in om̃i
quod sit hoc incensũ: Sequens ser¬
mo demonstrat. Eleuatio manuũ
mearũ: sacrificiũ uesꝑtinũ. Postꝗͣ
enĩ de uirga iesse pullulauit qui
dominaretur gentib & in ipso gen¬
tes sꝑabunt: & de oriente. & de occi¬
dente.tam primus popłs quã no¬
uissimus in deũ crediderunt. & fac¬
tus ẽ grex unus: tunc ad leticiã om¬
nes prouocatȩ sunt nationes: &r con¬
citatȩ ad gaudiũ: ꝓpħa dicente. Le¬
tamini gentes cũ plebe eius: iuxta

Expanded text:
Et multo ante Psalmista promiserat, Et multo ante Psalmista promiserat, dicens: Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. Ab ortu solis usque ad occasum, de Sion decor pulchritudinis ejus . Veniet enim ex Sion qui eripiat, et avertat iniquitates a Jacob quando ab Oriente, et Occidente incensum offertur nomini Domini in omnquod sit hoc incensum, sequens sermo demonstrat: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Postquam enim de virga Jesse pullulavit, qui dominaretur gentibus, et in ipso gentes sperarunt , et de Oriente, et de Occidente, tam primus populus quam novissimus in Dominum crediderunt, et factus est grex unus: tunc ad laetitiam omnes provocatae sunt nationes, et concitatae ad gaudium, propheta dicente: Laetamini, gent
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ in popłm. & ego ero eis in deum:
in ueritate & in iusticia. Lex Simi¬
liter. Hec uideoꝵ. alii dicunt post
⁊orobabel. & neemiam edificato tem¬
plo. & muris ciuitatis extructis: et
statu iudaico restituto a machabeis.
& diuersis principib qui usq ad
herodem rexere iudeam eẽ cõpleta:
alii in consũmatione mundi sub
xp̃o quẽ frustra prestolant᷑ explenda
cõmemorant. Nos aut̃ & illo tẽpore
idẽ post zorobabel & neemiã dicimꝰ
ex parte cõpleta: & quasi in tipis et
imaginib p̃cessisse: quando popłs re¬
ductus ẽ de captiuitate & habitauit
in ierłm: & dĩ popłs appellatus ẽ. Et
rursũ dñs uocatus ẽ deus eoꝵ: neqͣꝗͣ
in mendatio & iniquitate. sed in
ueritate & iusticia: & nunc plenissi¬
me sub dño saluatore in ȩccłia: id ẽ
in uera ierłm ꝓmissionẽ reb exple¬
ri: maxime quia dr̃: ecce ego saluabo
popłm meũ de terra orientis: & de
te uenient: & accumbent in regno
cȩloꝵ. cũ abraham. & isaãc. & iacob.

Expanded text:
 in populum, et ego ero eis in Deum, in veritate et in justitia. LXX similiter. Haec Judaeorum alii dicunt, post Zorobabel et Nehemiam, aedificato templo, et muris civitatis exstructis, et statu Judaico restituto, a Machabaeis et diversis principibus, qui usque ad Herodem rexere Judaeam, esse completa. Alii in consummatione mundi sub Christo, quem frustra praestolantur, explenda commemorant. Nos autem et illo tempore, id est, post Zorobabel et Nehemiam, dicimus ex parte completa, et quasi in typis et imaginibus praecessisse, quando populus reductus est de captivitate, et habitavit in Jerusalem, et Dei populus appellatus est, et rursum Dominus vocatus est Deus eorum: nequaquam in mendacio et iniquitate, sed in veritate et justitia. Et nunc plenissime sub Domino Salvatore in Ecclesia, id est, in vera Jerusalem promissionem rebus expleri, maxime quia dicitur: Ecce ego salvabo populum meum de terra Orientis, et de te venient, et accubabunt in regno coelorum cum Abraham, Isaac, et Jacob .
Abbreviated transcription (Latin):
fimbriã uiri uidei dicentes: ibimꝰ
tecũ: quia audiuimꝰ quod uobiscũ
ẽ ds̃. Quidã ex iudeis hec sub zoro¬
babel. & post zorobabel dicunt esse
cõpleta: alii in futurũ tempus dif¬
ferunt. quando xp̃m sꝑant ẽẽ uen¬
turũ: nos aut̃ in aduentũ dñi sal¬
uatoris. quando de maria natus ẽ
uirgine: & rectius. & ueriꝰ intelli¬
gimus. Deniq scriptũ ẽ. Usquequo
ueniant popłi: Quando dicitur
usqueqͦ. ñ de p̃senti tẽpore signifi¬
cat: in quo erant zorobabel & iħs.
s de futuro quando uenient popłi
multi. & gentes robustȩ. ut querant
dñm exercituũ in ierłm: & dep̃cen

Expanded text:
es: Ibimus tecum, quia audivimus quod Deus vobiscum est. Quidam ex Judaeis haec sub Zorobabel, et post Zorobabel dicunt esse completa. Alii in futurum tempus, differunt, quando Christum sperant esse venturum. Nos autem in adventu Domini Salvatoris, quando de Maria natus est Virgine, et rectius et verius intelligimus. Denique scriptum est: Usquequo veniant populi ? Quando dicitur, usquequo, non de praesenti tempore significat, in quo erant Zorobabel et Jesus; sed de futuro, quando venient populi multi et gentes robustae, ut quaerant Dominum exercituum i
Abbreviated transcription (Latin):
habeat filiũ: unde & ipse loquitur
in euangłio. Pater manifestaui no-¬
m̃ tuũ hominibus. Qđ de ierłm.
& zorobabel. siue post zorobabel di¬
& gentes. ad offerenda in tẽplo dñi
sacrificia concursuras: ꝑsequutio¬
nis tempore ut ante ꝑstrinxi. ma¬
gistri. & sacerdotes eccłiȩ audacter
captiuis & credentib reꝓmittant :
& pacis reddenda tranquillitas: &
in eccłiis facies dm̃ dep̃canda. Ma-¬
nifesta transcurrioꝰ: ut in obseu¬
riorib immorem̃. Hec dicit dñs ex¬
ercituũ. In dieb in quib app̃hen¬¬

Expanded text:
oquitur in Evangelio: 854 Pater, manifestavi nomen tuum hominibus . Quod de Jerusalem et Zorobabel, sive post Zorobabel, dios, et gentes ad offerenda in templo Domini sacrificia concursuras. Persecutionis quoque tempore, ut ante perstrinximus, magistri et sacerdotes Ecclesiae audacter captivis et credentibus repromittant, t pacis reddenda tranquillitas, et in Ecclesiis facies Domini deprecanda. Manifesta transcurrimus, ut in obscurioribus immoremur. Haec dicit Dominus exercituum: In diebus illis,
Abbreviated transcription (Latin):
respondit altera ciuitas: uadã etiã
ego. Quo tẽpore uenient popłi mul-¬
ti. & gentes in numerabiles & robus¬
te: ut sacrificia in ierłm offerant
dño exercituũ. & dep̃centur faciem
eius: apꝓpinquat enĩ dñs his qui ñ
temptant eũ: & ostendit faciẽ suam
his qui ñ sunt increduli. Qui uidit
filiũ. uidebit & patrẽ: & imago ẽ
dñs atq saluator inuisibilis dĩ: ñ
quo filius uisibilis sit. & inuisibi

Expanded text:
am ego: quo tempore venient populi multi et gentes innumerabiles et robustae, ut sacrificia in Jerusalem offerant Domino exercituum, et deprecentur faciem ejus. Appropinquat enim Dominus his qui non tentant eum, et ostendit faciem suam his qui non sunt increduli . Qui viderit Filium, videt et Patrem ; et imago est Dominus atque Salvator Dei invisibilis: non quod F
Abbreviated transcription (Latin):
sus aufert᷑ a nobis. & ñ merem᷑ eius
habere p̃sentiam. Cũ conuersus fue¬
rit dñs ad nos. & cogitauerit ut be¬
ne faciat nobis: omnis tristicia uer¬
tetur in gaudiũ. & fames pristini
sermonis dĩ: presentia doctrinarũ
eius. & cȩlestis panis saturitate pen¬
sabitur. Hec dicit dñs exercituũ.
Usquequo uenient popłi. & habi¬
tent in ciuitatib multis: & uadant
habitatores unus ad alterũ dicenteᷤ.
eamus & dep̃cemur faciem dñi: &
queramꝰ dñm exercituũ. Uadã etiã
ego: & uenient popłi multi. & gen

Expanded text:
us aufertur a nobis , et non meremur ejus habere praesentiam, cum reversus fuerit Dominus ad nos, 853 et cogitaverit ut benefaciat nobis, omnis tristitia vertetur in gaudium; et fames pristina sermonis Dei, praesentia doctrinarum ejus, et coelestis panis saturitate, pensabitur. Haec dicit Dominus exercituum: Usquequo veniant populi, et habitent in civitatibus multis, et vadant habitatores unus ad alterum, dicentes: Eamus et deprecemur faciem Domini, et quaeramus Dominum exercituum. Vadam etiam ego, et venie
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ alienigene relinquant᷑ dño¬
dõ: & sint dux in uda: id ẽ in po¬
pulo dñm confitente: & prior po¬
pulus qui erat in capite. uertat
in caudã: & nouissimus qui erat
cauda: in caput transeat. Et acca¬
ron fterilis quondã: &r idcirco era¬
dicata sit quasi iebuseus: id ẽ quasi
meã id ẽ ȩccłiam. ex his qui militañ
mͥ. id ẽ ex his qui mͥ seruiunt in
uariis ministeriis : & ad meũ im¬
periũ huc illucq discurrunt. eun¬
tes & reuertentes: siue circũdabo
domũ meã angłoꝵ p̃sidio: de qui¬
bus & in alio loco scriptũ ẽ. Emit¬
tet angłs dñi. in circuitu timen¬
tiũ eum & eripiet eos: ut non sit
qui uadat & reuertatur: hoc est
qui insidias meo popło moliatur.
Nec transibit suꝑ eum ultra exac¬
tor. de quo dicit isaias:cessauit ex¬
id ẽ foras educens. & uinctos in cap¬
tiuitatẽ trahens: quia ocłis quos

Expanded text:
hoc est, alienigenae relinquantur Domihoc est, alienigenae relinquantur Domino, et sit dux in Juda, id est, in populo Dominum confitente, ut prior populus qui erat in capite, vertatur in caudam, et novissimus qui erat in cauda, in caput transeat; et Accaron sterilis quondam, et idcirco, eradicata, sit quasi Jebus, id est, quasi militant mihi, id est, ex his qui mihi serviunt in variis ministeriis, et ad meum imperium huc illucque discurrunt, euntes et revertentes. Sive: Circumdabo domum meam angelorum praesidio, de quibus et in alio loco scriptum est: Immittet angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos : ut non sit qui vadai et revertatur, hoc est, qui insidias meo populo moliatur. Nec transibit super eum ultra exactor, de quo dicit Isaias: Cessavit exid est, foras educens, et vinctos in captivitatem trahens: quia oculis suis
Abbreviated transcription (Latin):
ANA Tic̃. quẽ in cantico canticoꝵ
sponsa desidat: ubi ignis mamille
ẽ. & largissimi uberis: de quo in
eodẽ cantico legimus. In medio
uberũ meoꝵ commorabit᷑: et in
apło: lac uob̾ potũ dedi non escam.
habitabunt alienigene in aroto:
in hebreo legitur: habitabit ut se¬
debit manzer in aroto: ꝓ quo nos
posuimꝰ. & sedebit separator in aro¬
to: separatorem dñm in tellige: qui
frumentũ a paleis separet. & pisces
bonos a piscib malis. & argentum
atq aurũ a sordib. scoriaq discer¬
nat: cũq fecerit. ꝓmitcit & cętera.
dispdã iniuriã. uł suꝑbiã philisti¬
genas posuerunt. Philistiim inter¬
p̃tantur in lingua nr̃a cadentes
porulo: qđ de calice biberint ba¬
bilonio: & inebriati corruerint.
Hi itaq tempore uocationis genti¬
um & aduentus xp̃i ñ habebunt
suꝑbiam: s humilẽ or mansuetũ
sequent᷑ iħm. Et auferet de ore
lis de medio dentiũ eoꝵ: ut postqͣ
hec ablata fuerint: ipsi philistum.

Expanded text:
 quem in Cantico canticorum sponsa desiderat: ubi ignis mamillae est et largissimi uberis, de quo in eodem Cantico legimus: In medio uberum meorum commorabitur . Et in Apostolo: Lac vobis potum dedi non escam . habitabunt alienigenae in Azoto, in Hebraeo legitur, habitabit, vel sedebit MAMZER   in Azoto, pro quo nos posuimus, et sedebit separator in Azoto. Separatorem Dominum intellige, qui frumentum a paleis separet , et pisces bonos a piscibus malis, et argentum et aurum a sordibus scoriaque discernat. Cumque hoc fecerit, promittit et caetera: Disperdam injuriam, vel superbiam Philisthigenas transtulerunt. Philisthiim interpretantur in lingua nostra, cadentes poculo: 861 quod de calice biberint Babylonis, et inebriati corruerint. Hi itaque tempore vocationis gentium et adventus Christi non habebunt superbiam, sed humilem et mansuetum sequentur Jesum. Et auferet de ore lis, de medio dentium eorum: ut postquam haec ablata fuerint, ipsi Philistiim,
Abbreviated transcription (Latin):
inimica ꝓpinquitas. Hunc sensũ
aliis uerbis aggeus ꝓpħa cõp̃hen-¬
dens: ait. Et nunc ponite corda ur̃a
a die hac & supͣ: anteꝗͣ poneretur
lapis suꝑ lapidem in templo dñi:
cũ accederstis ad aceruũ uiginti
modioꝵ. & fierent decem: intrare¬
tis ad torcular. ut exprimeretis qͥn¬
quaginta lagenas: & fiebant uigin¬
ti. Percussi uos uento urente. & au

Expanded text:
inimica propinquitas. Hunc sensum inimica propinquitas. Hunc sensum aliis verbis Aggaeus propheta comprehendens aia die hac et supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini. Cum accederetis ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: intraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquaginta lagenas, et fiebant viginti. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
ante dies illos merces hominũ non
erat. nec merces ium̃toꝵ erat: neq
introeunti & exeunti erat pax pre
tribulatione: & dimisi om̃s homi-¬
nes. unũquẽq contͣ ꝓximũ suũ.lxx.
Quia ante dies illos merces hominũ
ñ erat in lucrũ. & merces iumentoꝵ
non subsistet: & ingredienti & egre¬
dienti ñ erit pax p̃ tribulatione: &
emittã om̃s homines. unũquemq
ad ꝓximũ suum. Septuaginta ad
futurũ tempus omnia retulerunt:
s melius ad p̃teritũ ut in hebraico
habetur: expositionis ueritas appro¬
babit. Anteꝗ̃ fundaretur domꝰ dñi
& ȩdificaretur templũ: om̃is labor
uester irritus fuit: & tam homines
quã ium̃ta. in agricultura. in mer¬
cimoniis. oꝑibq diu̾sis: cassis cona-¬
tib frustrabant᷑: foris aduersarii. do¬
mi seditio turbabant pacẽ: & erat
ubiq iudiciũ ob belloꝵ frequentiã.
& insidias domesticas: dũ nec frater
fratri exhibet fidem: & omnis ẽ

Expanded text:
ante dies illos merces hominum non ante dies illos merces hominum non erat, nec merces jumentorum erat, neque introeunti et exeunti erat pax prae tribulatione: et dimisi omnes homines unumquemque contra proximum suum. 844 LXX: Quia ante dies illos merces hominum non erit in lucrum, et merces jumentorum non subsistet, et egredienti, et ingredienti non erit pax prae tribulatione: et emittam omnes homines unumquemque ad proximum suum. Septuaginta ad futurum tempus omnia retulerunt, sed melius ad praeteritum, ut in Hebraico habetur, et expositionis veritas approbabit. Antequam fundaretur domus Domini, et aedificaretur templum Domini, omnis labor vester irritus fuit. Et tam homines quam jumenta in agricultura, in mercimoniis, operibusque diversis, cassis conatibus frustrabantur: foris adversarii, domi seditio turbabant pacem, et erat ubique justitium ob bellorum frequentiam, et insidias domesticas, dum nec frater fratri exhibet fidem, et omnis est
Abbreviated transcription (Latin):
tentẽ: cetera similit̃ transtulerunt
Edificato templo sub ⁊orobabel. et
iħu. in quarto anno darii regis qͣr¬
ta die m̃sis noni qui appellatur cas.¬
leu. hec uniuersa dicunt᷑: quando
iam templũ fuerat extructũ: idem
ꝓphȩ aggeus. & zacharias. qui ut tẽ¬
plũ ȩdificaretur: & duces. & popłm
fuerant cohortati: nunc hortantur
eos. ut ex prioꝵ ueritate his quȩ in
futurũ ꝓmittunt᷑ accõmodent fidẽ:
& confortent manus suas: nequaꝗͣ
medoꝵ impetũ. & impedire cupien¬
tium ꝑ circuitũ nationũ insidias
formidantes: & confortent᷑ ꝑ os ꝓpħa-¬
rũ ex die quo templi fundamenta
sunt iacta: usq ad diem quo super¬
edificatũ ẽ templũ: & audiant quȩ
sequuntur. Preuit̃ explanamus his
in qua confortant᷑ manus ꝑ bona
oꝑa: o fundant᷑ domus. quando fi¬
dei fundam̃ta iaciuntur. templũ¬
q extruitur. quando multitudo cre¬
dentiũ roboratur. & ita uiuit: ut
templũ dei ẽẽ mereat᷑. Siquidem

Expanded text:
tentem, caetera similiter transtulerunt. Aedificato templo sub Zorobabel et Jesu in quarto enim anno Darii regis, quarta die mensis noni, qui appellatur CASLEU, haec universa dicuntur, quando jam templum fuerat exstructum iidem prophetae Aggaeus et Zacharias, qui ut aedificaretur, et duces et populum fuerant cohortati, nunc cohortantur eos, ut ex priorum veritate his quae in futurum promittuntur, accommodent fidem, et confortent manus suas, nequaquam Medorum impetum et impedire cupientium per circuitum nationum insidias formidantes: et confortentur per os prophetarum ex die quo templi fundamenta sunt jacta, usque ad diem quo superaedificatum est templum, et audiant quae sequuntur. Breviter explanamus histin qua confortantur manus per bona opera, et fundantur domus, quando fidei fundamenta jaciuntur, templumque exstruitur, quando multitudo credentium roboratur, et ita vivit, ut templum Dei esse mereatur. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
Aut in quã. uł de qua misit: aut cu¬
ius bethel rex ẽẽ poterat arbasar. q̃
olim cũ iudea fuerat destituta: et
eo tempore nequaquã uocabatur be¬
thel id ẽ domus dĩ: s bechauen. id ẽ
domus idoli. Hocq qđ sequitur: in¬
gressa ẽ huc in m̃se quinto scĩficatio.
sicut fecerant iam ꝑ multos annos:
sic conant᷑ exponere scĩficationẽ
ingressã: uasa templi quȩ a nabucho¬
donosor sublata fuerant: illo tẽpore
restituta. De quinti aut̃ & septimi
ieiunio: temptauerunt referre ad
dies ebdomadis. S quia sequit᷑ de¬
cimni ierunium: compulsi sunt ad
menses referre: & quod sit ipsum
quinti. septimi. decimiq mensis
ieiuniũ: omnino siluerunt. Ut de
priore simus explanatione conten-
mentiũ conatus : qui de int̃precati¬
onis errore uenerunt. Et factũ
ẽ uerbũ dñi ad zachariam dicens.
Hec ait dominus exercituũ dicens.
Iudiciũ uerũ iudicate: & miscdam

Expanded text:
aut in quam vel de qua misit Bethel? aut cuaut in quam vel de qua misit Bethel? aut cujus Bethel rex esse poterat Arabesser, quae olim cum Judaea fuerat destituta, et eo tempore nequaquam vocabatur Bethel, id est, domus Dei; sed Bethaven, id est, domus idoli? Hoc quoque quod sequitur: Ingressa est huc in mense quinto sanctificatio, sicut fecerant jam per multos annos, sic conantur exponere: sanctificationem ingressam, vasa templi quae a Nabuchodonosor sublata fuerant, illo tempore restituta. De quinti autem et septimi jejunio, tentaverunt referre ad dies hebdomadis. Sed quia sequitur, decimi jejunium, compulsi sunt ad menses referre, et quod sit ipsum quinti, septimi decimique mensis jejunium, omnino siluerunt. Unde priore simus explanatione contentimentantium 834 conatus qui de interpretationis errore venerunt. Et factum est verbum Domini ad Zachariam, dicens: Haec ait Dominus exercituum dicens: Judicium verum judica
Abbreviated transcription (Latin):
loquebar ad uos in manib ꝓpharũ
meoꝵ. cũ adhuc staret ierłm. & ur¬
bes iuda. rebus omnib habundaren.
& tam montana regio quã campes¬
tris frugib redundaret. & fidissi-¬
ma pace fruerentur: Hec autem
non cogitare: in corde suo. Hec inqͥt
noluerunt facere: & surdis auribus
mea imperia contempserunt. Quã
obrẽ: uenit indignatio magna suꝑ
ierłm. Et quomodo illi me audire
noluerunt: sic & ego non exaudiui
eos. Et nunc tanta scrupulositate
querunt. quando debeant ieiuna¬
re & plangere: cũ ante dixerim ꝑ
isaiam. non tale ieruniũ elegit dñs:
s solue omne uinculũ iniquitatis.
dissolue obligationes uiolentarum
captionũ. esurienti da panẽ tuum
ranea lux tua: & sanitates tue cito
orientur. Hoc qđ scriptũ ẽ in septu¬
ponere: neq enĩ qđ male uersũ ẽ
ex hebreo: ulla ratione potest expla¬
nari. Quis ẽ enim iste sarasar. uł
arbeser rex. aut cuiꝰ rex ꝓuinciȩ:

Expanded text:
loquebar ad vos in manibus prophetarum loquebar ad vos in manibus prophetarum meorum, cum adhuc staret Jerusalem, et urbes Juda rebus omnibus abundarent, et tam montana regio, quam campestris frugibus redundaret, et fidissima pace frueretur? Haec autem lum non cogitare in corde suo. Haec, inquit, noluerunt facere, et surdis auribus mea imperia contempserunt: quam ob rem venit indignatio magna super Jerusalem; et quomodo illi me audire noluerunt, sic et ego non exaudivi eos: et nunc tanta scrupulositate quaerunt, quando debeant jejunare et plangere, cum ante dixerim per Isaiam: Non tale jejunium elegi, dicit sed solve omne vinculum iniquitatis: dissolve obligationes violentarum cautionum: esurienti da panem tuum ranea lux tua, et sanitates tuae cito orientur . Hoc quod scriptum est in Septuponere: neque enim quod male versum est ex Hebraeo, ulla rationeexplanari potest. Quis est enim iste Sarasar, vel Arabesser rex? aut cujus rex provinciae,
Abbreviated transcription (Latin):
tis abstinentiȩ. & ieiuniũ: & curatos
quosq scĩficat. Postquã in t̾rogaue¬
rant ꝑsarũ duces. per quos eos mise¬
rant: & ad sacerdotes ac ꝓpħas scisci¬
tantium fuerat expleca legatio: fit
sermo dñi ad ꝓpħam: imperans. ut
ioquatur ad uulgus. & ad sacerdotes:
quid legatis debeant respondere. Qnͣ¬
do ieunabatis. & plangebatis in quin¬
to mense captiuitatis ierłm . & in
septimo m̃se quando godolias inter-¬
fectus ẽ ab ismahel ꝑ annos septua-¬
ginta desolationis templi: & subuer¬
sionis ierłm: nũquid mͥ proderat:
quod ieiunabatis: Et econtrario.
Siquando manducatis & bibitis:
nũquidnon uobis comeditis. & po¬
tatis: Neq enĩ his rebus placatur
deus. s bonis oꝑibus: & si illius pre¬
cepta faciamus: quȩ esca nos ñ com¬
mendat deo. Neq si non manduca¬
uerimꝰ deficiemus: neq si mandu¬
cauerimus habundabimꝰ. Nũquid
non hec sunt uerba mea. adhuc
stante ierłm. & urbib iuda: que

Expanded text:
tis, abstinentia et jejunium, et curatos tis, abstinentia et jejunium, et curatos quosque sanctificat. Postquam interrogaverant Persarum duces per eos quos miserant, et ad sacerdotes atque prophetas sciscitantium fuerat expleta legatio, fit sermo Domini ad prophetam, imperans ut loquatur ad vulgum et ad sacerdotes, quid legatis debeant respondere. Quando jejunabatis et plangebatis in quinto mense captivitatis Jerusalem, et in septimo mense, quando Godolias interfectus est ab Ismael, per annos septuaginta desolationis templi et subversionis Jerusalem, numquid mihi proderat quod jejunabatis ? Et econtrario, si quando manducatis et bibitis, numquid non vobis et comeditis et potatis? Neque enim his rebus placatur Deus, sed bonis operibus, et si illius praecepta faciamus, quia esca nos non commendat Deo. Neque si non manducaverimus, deficiemus: neque si manducaverimus, abundabimus. Numquid non haec sunt verba mea, adhuc 833 stante Jerusalem et urbibus Juda, quae
Abbreviated transcription (Latin):
die: miserunt ad domũ dĩ. id ẽ ad
templũ qđ iam a zorobabel. & ab
iħu fuerat instauratũ sarasar. & ro-¬
gomelech: & ceteri qui in eis erant.
quos ꝑsas fuisse se duces regis darii
timentes din. Hebrei autumant. ut
quia iam audierant templũ ẽẽ con-¬
structũ: quererent a sacerdotibus
Et ẽ sensus sciscitantiũ. Quinto m̃se
qui appellatur apud romanos iuliꝰ.
anabuchodonosor subuersa ẽ ierłm.
Quã obcausam: ꝓpt̃ solitudinẽ tem¬
pli hucusq ieiunauimꝰ & planximꝰ:
& merorem nr̃m fletu. & ieiuniis
consolati sumus. Nunc quia dicitur
templũ eẽ constructũ: & uidemus
nequaꝗͣ causam ꝑmanere tristiciȩ:
respondete q̃s: utrũ hoc facere debe¬
amus. an merorẽ gaudio cõmutare.
Et simul considerandũ: quod flecus
atq ieiuniũ scĩficatio dicit᷑. Unde &
in iohel p̃ceptum ẽ sacerdotib: ut
scĩficent ieiuniũ: & p̃dicent curatio¬
nem. Curat enĩ uulnera delinquen¬

Expanded text:
die miserunt ad domum Dei, id est, ad die miserunt ad domum Dei, id est, ad templum quod jam a Zorobabel et a Jesu fuerat instauratum, Sarasar et Rogommelech et caeteri qui cum eis erant, quos Persas fuisse duces regis Darii timentes Deum, Hebraei autumant: ut quia jam audierant templum esse constructum, quaererent a sacerdotibus  laetitia. Et est sensus sciscitantium: Quinto mense qui appellatur apud Romanos Julius, a Nabuchodonosor subversa est Jerusalem, quam ob causam propter solitudinem templi huc usque jejunavimus et planximus, et moerorem nostrum fletu et jejuniis consolati sumus. Nunc quia dicitur, templum esse constructum, et videmus nequaquam causam permanere tristitiae, respondere quaesumus, utrum hoc facere debeamus, an moerorem gaudio commutare? Et simul considerandum quod fletus atque jejunium sanctificatio dicitur. Unde et in Joel praeceptum est sacerdotibus, ut sanctificent jejunium et praedicent curationem . Curat enim vulnera delinquen
Abbreviated transcription (Latin):
circuitum eius. & ad austrũ. & in cã¬
pestribus habitaretur: Lxx. Et fac¬
tũ ẽ in quarto anno sub dario rege.
factus ẽ sermo dñi. ad zachariam
quarta die mensis noni qui ẽ chas¬
leu. Et misit de bethel sarasar. et ar¬
beser rex. & uiri eius ut dep̃caret᷑
dnim dicens ad sacerdotes domꝰ dñi
omnipotentis: & ad ꝓpħas dicens.
Ingressa ẽ huc in mense quinto sc̃ĩ¬
ficato: iuxta qđ fecerunt iam annis
pluribus. Et factus ẽ sermo dñi uir¬
tutũ: ad me dicens. Dic ad omnẽ popu
septimis: & ecce septuaginta anni:
nũquid ieiunium ieiunastis michi:
& sic comeditis & bibitis: nonne uob̾
comeditis. & bibitis: Nũquid non is¬
ta sunt uerba mea quȩ loquutus ẽ
dñs in manib ꝓpħarũ. qui fueruit
prius. quando ierłm habitabatur.
& erat habundans. & ciuitates eius
ꝑ circuitũ: & montana. & cãpestria
habitabant᷑: In quarto anno darii
regis in mense nono qui appellatur
chasleu: & in quarto mensis eiusdẽ

Expanded text:
circuitu ejus, et ad austrum et in campestribus habitaretur? LXX: Et factum est in quarto anno sub Dario rege: factus est sermo Domini ad Zachariam, quarta die mensis noni qui est Casleu, et misit in Al. de Bethel Sarasar et Arabessser rex, et viri ejus ut deprecarentur Dominum, dicens ad Sacerdotes domus Domini omnipotentis, et ad prophetas, dicens: Ingressa est huc in mense quinto sanctificatio, juxta quod fecerunt jam annis pluribus: et factus est sermo Domini virtutum ad me, dicens: Dic ad omnem populseptimis, et ecce septuaginta anni, numquid jejunium jejunastis mihi? et si comeditis aut bibitis, nonne vos comeditis, et vos bibitis? Numquid non ista sunt verba mea, quae locutus est Dominus in manibus prophetarum, qui fuerunt prius quando Jerusalem habitabatur, et erat abundans, et civitates ejus per circuitum, 832 et montana et campestria habitabantur? In quarto anno Darii regis, in mense nono, qui appellatur CASLEU,  , et in quarta mensis ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
apłs loquitur: nã arma militiȩ
nr̃ȩ non sunt carnalia: s potentia
deo ad destructionẽ munitionum:
cogitationes destruendi: & omnem
altitudinẽ extollentẽ se aduersum
quȩ int̾pretatur ornata. uł pulchra.
Nichil enĩ mundo ornatius ẽ. dĩ ꝑ
ꝓpħam contra mundi homines
sermo dirigitur: & tu in ebriabis
erisq despecta: & queres auxilium
ab inunico: om̃s munitiones tuȩ
sicut ficus cũ grossis suis. si concussȩ
fuerint cadent in os comedentis.
Et trrũ igitur & sydonẽ dñs pos¬
sidebit. cũ ante ꝑcusserit fortitu di¬
nẽ earũ in salsissimo & amarissimo
mari huius scłi: & ne quid in eis
pristinȩ remaneat sapientiȩ: id ẽ
tumentis stulticiȩ ꝑ quã sibi imbe¬
cillas munitiones. & argentũ. & au¬
rũ luto similia cõpararint: igne
eas excoquet & mundabit ad purũ:
de quo saluator loquit᷑ in euange¬
lio: ignẽ ueni mittere in terram:
& quã uolo ut ardeat: ruxta illud

Expanded text:
Apostolus loquitur: Nam arma militiae Apostolus loquitur: Nam arma militiae nostrae non sunt carnalia, sed potentia Deo, ad destructionem muncogitationes destruentes, et omnem altitudinem extollentem se adversum quae interpretatur ornata, vel pulchra nihil enim mundo ornatius est, Dei per prophetam contra mundi homines sermo dirigitur: Et tu inebriaris, erisque despecta, et quaeres auxilium ab inimico: omnes munitiones tuae sicut ficus cum grossis suis: si concussae fuerint, cadent in os comedentis. Et Tyrum igitur et Sidonem Dominus possidebit, cum ante percusserit fortitudinem earum in salsissimo et amarissimo mari hujus saeculi, et ne quid in eis pristinae remaneat sapientiae, id est, tumentis stultitiae, per quam sibi imbecillas munitiones, et argentum et aurum luto similia compararunt, igne eas excoquet et mundabit ad purum, de quo Salvator loquitur in Evangelio: Ignem veni mittere super terram, et quam volo, ut ardeat , juxta illud
Abbreviated transcription (Latin):
& sidonis finib illa mulier chana¬
nea syrophenissa: cuiꝰ filia male se
habebat a demonio. occurrit dño
saluatori: & trrioꝵ. & sydoniorum
fidei primitias dedicauit: ut qui
tẽpore xp̃i ñ crediderant. quia nec¬
dũ uiderant signa atq uirtutes:
postea uiderent ꝑ apłos & crederent:
eẽnt q: beatitudinis illius compotes.
quã dñs reꝓmittit dicens. beatiores
qui ñ uiderunt: & crediderunt. Tr¬
rus aut̃ & sydon quarum altera.
CYNUXÑ id ẽ angustia: altera ẽ ñ¬
TYNa idẽ uenatio int̃pretaturꝰ. in¬
tantũ sibi assũpsere sapientiã: ut so¬
phismatib suis & dialetice retibus.
sophistarũq texuris. quas munitio
nes scriptura cõmemorat: ꝓponeret
co: & argentũ suũ. nitorẽ indelicet
eloquentiȩ: & aurũ. sensuũ. callidi¬
tatẽ instar pulueris. & luti. quod in
plateis ac uiis ẽ congregaret: ut reg¬
nũ idolatriȩ quod munierat possi¬
deret. S aduersus has munitiones

Expanded text:
et Sidonis finibus illa mulier Chanaet Sidonis finibus illa mulier Chananaea Syrophoenissa, cujus filia male se habebat a daemonio, occurrit Domino Salvatori ; et Tyriorum ac Sidoniorum fidei primitias dedicavit, ut quae tempore Christi non crediderant, quia necdum viderant signa atque virtutes, postea viderent per apostolos et crederent, essentque beatitudinis illius compotes, quam Dominus repromittit, dicens: Beatiores qui non viderunt et crediderunt . Tyrus autem et Sidon quarum altera συνοχὴ, id est, angustia: altera θήρευμα, id est, venatio, interpretatur intantum sibi sumpsere sapientiam, ut sophismatibus suis et dialecticorum retibus et sophistarum texturis, quas munitiones, Scriptura commemorat, proponereco, et argentum suum, nitorem videlicet eloquentiae, et aurum, sensuum calliditatem, instar pulveris et luti quod in plateis ac viis est, congregaret, ut regnum idololatriae quod munierat, possideret. Sed adversus has munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
& aurũ ut lutũ uiarũ. Propterea
dñs possidebit eã: & ꝑcutiet in mari
fortitudinẽ eius: & ipsa igne concre¬
mabitur. Emath quȩ interp̃tatur
XIAωC. idẽ indignatio: ipsa est
ut credant in dño saluatore: cui a
patre dictũ ẽ. postula ã me: & dabo
tibi gentes hereditatẽ tuã. & reliqͣ¬
Huius trri filiȩ: id ẽ animȩ xp̃o cre¬
dentiũ deferent regi munera: ut
impleat᷑ qđ scriptũ ẽ. adorabunt eũ
filiȩ tyri in munerib. Cũq urbs
dĩ ȩccłia fuerit exstructa de qua psal¬
mista decantat: głosa dicta st̃ de te
ciuitas dĩ. statĩ sequent᷑ &r cȩtera. Ec¬
ce alienigene. & trrus. & popłs ȩcho¬
pũ: isti nati sunt. De alienigenis in
duob psalmis đr michi aliengene
seruiunt: siue subiecti sunt. De echi¬
opib in ꝓpħa leguus sophonia. Tran̾
flumina ethiopiȩ inde deferent do¬
na mͥ. Et in psalmo. Ethiopia preue¬
niet manus eius deo. De trro autem
nere pȩnitentiam egissent. De trri

Expanded text:
urum ut lutum viarum. Propterea Dominus possidebit eam, et percutiet in mari fortitudinem ejus, et ipsa in igne concremabitur. Emath, quae interpretatur χόλος, id est, indignatio, ipsa est ut credant in Dominum Salvatorem, cui a Patre dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, eHujus Tyri filiae, id est, animae Christo credentium, deferent regi munera, ut impleatur quod scriptum est: Adorabunt eum filiae Tyri in muneribus . Cumque urbs Dei Ecclesia fuerit exstructa, de qua Psalmista decantat: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei , statim sequentur et caetera: Ecce alienigenae et Tyrus et populus Aethiopum, isti nati sunt ibi . De alienigenis in duobus psalmis dicitur: Mihi alienigenae serviunt, sive subjecti sunt. De Aethiopibus in propheta legimus Sophonia: Trans flumina Aethiopiae inde ferent dona mihi . Et in Psalmo: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo . De Tyro autem nere poenitentiam egissent . De Tyri
Abbreviated transcription (Latin):
plena sunt ossibus mortuoꝵ: & leca¬
buntur qui morantur in t̾ra. Que
causa leticie ẽ: sequens sermo de¬
monstrat. Ros enĩ qui a te ẽ: sani¬
tas eoꝵ erit. Et hec omnia pacem
uidelicet. & uinearũ fructũ. & ter¬
rarũ habundantiã. quȩ cȩloꝵ rore
succreuit: possidebunt reliquie po¬
puli: de quib isaias loquitur. Nisi
dñs sabaoth reliquisset nob semen:
sicut sodoma eẽmus: & sicut gomor¬
ra similes fuissemꝰ. Reliquie enim

Expanded text:
plena sunt ossibus mortuorum, et laetaplena sunt ossibus mortuorum, et laetabuntur qui morantur in terra. Et quae sit causa laetitiae, sequens sermo demonstrat: Ros enim qui a te est, sanitas eorum est. Et haec omnia, pacem videlicet et vinearum fructum, et terrarum abundantiam, quae coelorum rore succrevit, possidebunt reliquiae populi mei, de quibus Isaias loquitur: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Reliqu