comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ candorẽ sapientiam euident̃ osten¬
dant. S ipsi nouerunt quomͦ possint
aut luc̃ẽ quȩ ds̃ non sit. aut alteram
luc̃ẽ p̃t̃ sapientiã quȩ dõ coet̃na sit:
inuenire. Cognoscat᷑ gͦ lux eẽ ꝑat̃
luminis: ut saltem sic filius patri ñ du¬
bicecur uel negetur ȩqualis. Uno iam
testimonio dm̃patrẽ lucem ẽẽ docuimꝰ:
Melius ẽ si id ipsum aplica quoq p̃di¬
catione monstremus. Beacus paulꝰ
filios dĩ nos eẽ testatur dicens. Quic̃q
spũdĩ agunt᷑ hi filii sunt dĩ. Non enĩ
accepistis sp̃m seruitutis iterum inti

Expanded text:
esse candorem Sapientiam evidenter ostenesse candorem Sapientiam evidenter ostendant. Sed ipsi noverint quomodo possint, aut lucem quae Deus non sit, aut alteram lucem, praeter Sapientiam, quae Deo coaeterna sit, invenire. Cognoscatur ergo lux esse Pater luminis, ut saltem sic Filius Patri non dubitetur vel negetur aequalis. Uno jam testimonio Deum Patrem lucem esse docuimus, melius est si id ipsum apostolica quoque praedicatione monstremus. Beatus Paulus filios Dei nos testatur, dicens: Quicunque Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei: non enim a
Abbreviated transcription (Latin):
nonẽ ds̃ nonẽ. Quare lum̃ ex lumine
credendus ẽ filius. quia de dõ natus
ter intolerabilit blasphemetur.Ac ne
pucemus patrem coniectura magis
quam u̾itate lucẽ dici: necesse habemꝰ
hoc quoq testimoniis apꝓbare. Inscis
eloquiis de sapientia dr̃. Om̃iũ mobi¬
litatum: mobilior ẽ sapientia. Atting̃
aũt ubiq ꝓpt̃ suam mundiciã. Uapor
ẽ aũt uirtutis dĩ & manatio quedam
claritatis omiptis dĩ sinceris. &e idõm¬
chil inquinam̃ti in illam incurrit. Can¬
dor est em̃ lucis ȩternȩ & speculũ sine
macula dĩ maiestatis. ce imago boni¬
tatis illius. Candor lucis eterne sapi¬
entia dicitur: quã lucem ȩcernã patrẽ
ẽẽ uniũsa xp̃ianitas ꝓfitet᷑. Quod si
forte aliqui putant istam lucẽ ȩt̃ña
cuiꝰ sapienti Ca candor est patrẽ
accipi ñ deb̾e. necesse ẽ ut dum
dm̃ patrem lucemȩternã denegant:
aliam lucem ȩternam querant. cuiꝰ

Expanded text:
non est Deus non est; quare lumen ex lumine non est Deus non est; quare lumen ex lumine credendus est Filius, quia de Deo natus ter intolerabiliter blasphemetur. Ac ne putemus Patrem conjectura magis quam veritate lucem dicere, necesse habemus hoc quoque testimoniis approbare. In sanctis eloquiis de Sapientia dicitur: Omnium mobilitantium mobilior est Sapientia: attingit autem ubique propter suam munditiam; vapor est 61 autem virtutis Dei, et manatio quaedam claritatis omnipotentis Dei sincera. Et ideo nihil inquinamenti in illam incurrit, candor est enim lucis aeternae, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius. Candor lucis aeternae Sapientia dicitur, quam lucem aeternam Patrem esse universa Christianitas profitetur. Quod si forte aliqui putant istam lucem aeternam, cujus Sapientia candor est, Patrem accipi non debere, necesse est ut, dum Deum Patrem lucem aeternam denegant, aliam lucem aeternam quaerant, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
UĨ. Obiectio Intea dum delumine dr̃
non intelligunt quod scriptum est
quia alius ẽ pat luminis: & alius est
qui lumen est appellatꝰ & lucet in
tenebris. & tenebre eum non comp̃¬
henderunt. Idcuco debet auti quid
lex mandet uel instruat mentes ho¬
minũ: quia int̃ illũ auctorem lumi¬
nis & istud lum̃ intenebris lucens
qđ illuminat omnẽ hominẽ ueni¬
entẽ inhunc mundum. ꝓ quo uita
factus c̃ filius & lux est ostensus ho¬
minum: illo qui ostenditur factus
equalitas: ut quic quid fuerit dero¬
gationis. uel honorificentie.simul
sit utriq cõmune. Quo fit ut dũ
contra fidei normã filius a patris
equalitate discernit᷑: magis patriꝗͣ
filio detrahat᷑. Quod huiꝰ locima¬
nifestius demonstrat assertio: qua
dum filius solus lum̃ appellari credr̃.
ipsi patri qui lum̃ genuit nom̃ lumi¬
nis abnegat᷑. Qui aũt ñ substantialit̃
possidet nom̃ luminis: non pocest ha¬
bere substantialit uocabulũ dĩtatis.

Expanded text:
. Objectio 6. Interea dum de lumine dicitur, . Objectio 6. Interea dum de lumine dicitur, non intelligunt quod scriptum est, quia alius est Pater luminis, et alius est qui lumen est appellatus, et lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt. Idcirco debet adverti quid lex mandat vel instruit mentes hominum, quia inter illum auctorem luminis et istud lumen in tenebris lucens, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, per quod vita factus est Filius, et lux est ostensus hominum, illo quod ostenditur factus,aequalitas, ut quidquid fuerit derogationis vel honorificentiae simul sit utrique commune. Quo fit ut, dum contra fidei normam Filius a Patris aequalitate discernitur, magis Patri quam Filio detrahatur. Quod hujus loci manifestius demonstrat assertio, qua dum Filius solus lumen appellari creditur, ipsi Patri, qui lumen genuit, nomen luminis abnegatur. Qui autem non substantialiter possidet nomen luminis, non potest habere substantialiter vocabulum Deitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
se faciens dõ. Iuam ȩqualitatẽ non
uidetur obiecit: s eugłistȩ ueridica
prorsus auctoritas declarauit. Qui
sicut uere dixit iħm soluisse sabbatũ.
uere etiã patrem suũ dixisse dm̃: ita
uere dixit ꝑꝓfessionẽ pat̃ni nominis.
equalẽ se fecisse diuinitati & omipo¬
tentiȩ genitoris. Hanc equalitatem
inse ipse uerus filius predicans et
demonstrans. ait. Ego & pat̃ unũ
sumꝰ. Et alio loco. Omĩa quȩ pat̃
facit: eadem & filius facit similiter.
Idem ipsedicit. Pat̃ clarifica filium
tuum: ut filius tuus clarificet de.
& alio loco. ut om̃s honorificent
filium tuũ. sicut honorificant pa¬
trem: Et alia multa quȩ plixitatem ui¬
tantes omisimus. E qualem se itaq
dõ ꝑꝓfessionẽ pat̾ni nominis facere :
unum cum patre cẽ: omia quȩ pater
facit eadem similit̃ facere: clarificatꝰ
& ipse clarificare. equalitatem sibi pa¬
cerni honoris exigere. sicut minori
non competunt:sic equalem remoto
scrupulo dubitationis ostendunt.¬

Expanded text:
s Deo . Quam aequalitatem non videtur objecit, sed evangelistae veridica prorsus auctoritas declaravit. Qui sicut vere dixit Jesum solvisse sabbatum, vere etiam Patrem suum dixisse Deum, ita vere dixit per professionem paterni nominis aequalem se fecisse divinitati et omnipotentiae genitoris. Hanc aequalitatem in se ipse verus Filius praedicans et demonstrans ait: Ego et Pater unum sumus . Et alio loco, Omnia quae Pater facit, eadem et Filius facit similiter . Idem ipse dicit: Pater, clarifica Filium tuum, ut et Filius clarificet te . Et alio loco: Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem . Et alia multa, quae prolixitatem vitantes omisimus. Aequalem se itaque Deo per professionem paterni nominis facere, unum cum Patre esse, omnia quae Pater facit, eadem similiter facere, clarificatus, et ipse clarificare, aequalitatem sibi paterni honoris exigere, sicut minori non competunt, sic aequalem, remoto scrupulo dubitationis, ostendunt
Abbreviated transcription (Latin):
tris substantia. natum ec̃ filiũ: Don¬
ant ꝑscripturas tam̃ quomͦ ñ sit eno¬
ris falsa ꝓfessio: qui cum dicit in eno¬
rabilẽ ẽẽ gen̾ationẽ eiꝰ. asserat eũ de
patris ẽẽ natum substantia.Nespõsio.
Assertionis defectuꝰ agnoscit᷑. quano
quis ita fidei alterius destruere nttꝰ
regłam: ut credulitatis suȩ firmam
nolit p̃ferre sententiam. Nos idcͥco
filium dĩ de patris substantia natũ
hocẽ. de hoc qđ pat̃ ẽ credimus & fa¬
temur: qm̃ quicquid substantia dĩ
non ẽ. non possumꝰ ut dm̃ ł adorar¬

Expanded text:
tris substantia natum esse Filium, doctris substantia natum esse Filium, doceant per Scripturas tamen quomodo non sit erroris falsa professio, qui cum dicit inenarrabilem esse generationem ejus, asserat eum de Patris esse natum substantia. Responsio. Assertionis defectus agnoscitur, quando quis ita fidei alterius destruere nititur regulam, ut credulitatis suae firmam nolit proferre sententiam. Nos idcirco Filium Dei de Patris substantia natum, hoc est, de eo quod Pater est, credimus et fatemur. Quoniam quidquid substantia Dei non e
Abbreviated transcription (Latin):
suscitans iħm: sicut & inpsaimo sedo
scriptum est. filius m̃s estu: ego ho¬
die genuite. Hoc gͥ qđ ꝑsalmꝰ dixit.
scđm id apłs ostendit ad filiũ di¬
ctum: scđm qđ amortuns p̃dicat su¬
scitatum. Attendat᷑ gͦ quȩ amortius
itaq in xp̃o proprietas utriusq natẽ:
ut sine errore possit intelligi & creatꝰ
& fundatꝰ & genitꝰ. Genitus quippe
ẽ & fundatus: scđm qđ de dño in
ennarrabilit̃. natus est dñs. Crtatꝰ
autem scđm humanam genationẽ.
qua de ancilla natus ẽ seruus. Ut
quem ante omia solum pat̾ genuit
ex natura: pro nr̃a salute generaret
ex grã. Quo circa utrãq debemus
in dño xꝑ̃o naturam agnoscere: ut
nec adu̾sus creatorem ui deamur
suꝑbi. nec beneficiis nr̃i saluatoris ex¬
stamus ingrati: Ne apud saluators
ipse sibi deneget quam querit salutor
qui creatoris de dõ patre ueram denc¬
gat dĩtatem .u. obiectio.S qui pi¬
sumunt irrationabilit̃ dicere de pa¬

Expanded text:
suscitans Jesum; sicut et in psalmo secundo suscitans Jesum; sicut et in psalmo secundo scriptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Hoc igitur quod psalmus dixit, secundum id Apostolus ostendit ad Filium dictum, secundum quod a mortuis praedicat suscitatum. Attendatur ergo quae a mortuis itaque in Christo proprietas utriusque naturae, ut sine errore possit intelligi, et creatus, et fundatus, et genitus: genitus quippe est et fundatus secundum quod de Domino inenarrabiliter natus est Dominus; creatus autem secundum humanam generationem qua de ancilla natus est servus, ut quem ante omnia solum Pater genuit ex natura, pro nostra salute generaret ex gratia. Quocirca utramque debemus in Christo Domino naturam agnoscere, ut nec adversus creatorem videamur superbi, nec beneficii nostri Salvatoris existamus ingrati, ne apud Salvatorem ipse sibi deneget quam quaerit salutem, qui Creatoris de Deo Patre veram denegat deitatem. Objectio 4. Sed qui praesumunt irrationabiliter dicere de Pa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicata: ubi xp̃c ex ꝑsona suscepti
hominis dicit. Dñs dixit ad me fi¬
lius m̃s estu: ego hodie genui te.
Quod ut scđm in carnationis fut᷑ȩ
misteriũ dictum ẽẽ monstraret:
adiunxit. Postula ame & dabo
tͥ gentes hereditatem tuã: & posses¬
sio nem tuam trminos derrȩ. Quo¬
modo eñĩ scdm formã dĩ terminos
terre possidendos peteret: cũ regnũ
cȩloꝵ qđ maius ẽ suis fidelib pro¬
acciꝑet gentes hereditatẽ & posses¬
sionem. terrȩ terminos postula¬
uit: Qui scdm diuinam naturam sicut
uniu̾sa quȩ incȩlo sunt & interra. ui¬
sibilia & inuisibilia cum patre fecit.
ita cum patre semꝑ uniu̾sa possedit.
Hanc generationẽ quam psalmus sed̃s
insinuat ad in carnationis misteriũ
ꝑtinere. liber actuũ apłoꝵ paullo in
synagoga loquente testatur: Cuius
uox ad uidõs huiꝰcemodi repꝑitur.
Et nos uob̃ annuntiamus ea quȩ ad
patres nr̃os repromissio facta ẽ. q̃m¬
hanc ds̃ adimpleuit filiis nr̃is. re¬

Expanded text:
dicata, ubi Christus ex persona suscepti hominis dicit: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te . Quod ut secundum Incarnationis futurae mysterium, dictum esse monstraret, adjunxit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. Quomodo enim secundum formam Dei terminos terrae possidendos peteret, cum regnum coelorum, quod majus est, suis fidelibus proacciperet gentes haereditatem et possessionem, terrae terminos postulavit, qui secundum divinam naturam sicut universa, quae in 57 coelo sunt et in terra, visibilia et invisibilia cum Patre fecit, ita cum Patre semper universa possedit. Hanc generationem quam psalmus secundus insinuat ad Incarnationis mysterium pertinere, liber Actuum apostolorum Paulo in synagoga loquente, testatur; cujus vox ad Judaeos hujuscemodi reperitur: Et nos vobis annuntiamus eam quae ad patres nosit filiis nostris, re
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc qđ ipse ẽ in effabilit̾ filiũ
genuisse. ad auctum ẽ quod non ex¬
trinsecus s ex dõ natumeẽ. Hȩc re¬
sponsione non indigent quia fidei
nr̃e concordant. nͥ. obiectio
Quid ad hoc dicitur si exdõ natus ẽ
est de intra dm̃: s si non est de intͣ
nec exipso est. si modo uocabula diũ¬
sa opponuntur. qͥd ꝓdest si ipsa iui̾tas
non ꝓfiteatur: Respõsio Equidẽ
dum nominat᷑ pat̃ & filius. in his
duob nominib uocabuloꝵ diũ¬
sitas agnoscitur: Nec idotam̃ in¬
uenitur: quin potius ꝑhec duodi¬
u̾sa uocabula significatur utrius¬
ꝙ natura: Qm̃ istoꝵ nominum
diu̾sitas. ñ naturas diuidit. s ueri¬
tatẽ gen̾a̾tionis ostendit. Ut ex uno
uero patre unum uerum agnosca¬
mus filium extitisse: Ac sic dum
uera patris gen̾atio & uera filii na¬
tiuitas p̃dicatur: in uno genitore
ce unigenito. non solum unitas
substantie. uerum etiam in uno quoq
proprictas possit agnosci ꝑsonȩ: Nhe
aut ipse pucetur natus cẽ qui genuit:

Expanded text:
de hoc quod ipse est, ineffabiliter Filium genuisse. Adauctum est quod non extrinsecus, sed ex Deo natum esse. Haec responsione non indigent, quia fidei nostrae concordant. Objectio prima. Quid ad hoc dicitur. Si ex Deo natus est, est de intra Deum, sed si non est de intra, nec ex ipso est; si modo vocabula diversa ponuntur, quid prodest, si ipsa veritas non profiteatur? Responsio. Equidem dum nominantur Pater et Filius, in his duobus nominibus vocabulorum diversitas agnoscitur; quin potioscitur; quin potius per haec duo diversa vocabula significatur una utriusque natura: quoniam istorum nominum diversitas non naturas dividit, sed veritatem generationis ostendit, ut ex uno vero Patre unum verum agnoscamus Filium exstitisse; ac sic, dum vera Patris generatio et vera Filii nativitas praedicatur, in uno genitore 52 et uno genito non solum unitas substantiae, verum etiam in uno quoque proprietas possit agnosci personae, ne aut ipse putetur natus esse qui genuit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ non intelligt̃ qđ scriptum. ẽ.
quia alius c̃ pater luminis & alius
ẽ qui lum̃ ẽ appellatus &e lucet inte¬
nebris & tenebre eum non comp̃hen-¬
derunt: idcirco debet adũti quidlex
omnem hominẽ uenientem in hunc
mundum. ꝓpt̃ quod uita factusẽ
filius. & lux ẽ ostensus hominum
illo qui ostenditur factus non ẽẽ pat̃.
simus suꝑfluas rationes quȩ fastithi¬
um non facerent auditorib & ad hoc
responsumẽ ad qđ sententia inqui¬
rebat expositionẽ. E quia int̃ pa¬
trem & filium distantia ẽ. & quod
dicitur non ẽ. eoqđ int̃ illos diffe¬
rentia nonsit. ipse saluator dicit
qui credendus est. Alius est quite¬
stimonium ꝑhibet deme pat̃. Idem
ipse filius dicit de spũ scõ. & aliũ
paraclitum mictam uob̃. Aliũ dix̃
patrem: & alium dixit ẽẽ paraclitũ.
Et cum non adu̾tunt᷑ uira diuina
& sacramenta. efficiunt homines
paganitatis ꝓfessores. qui ancead¬

Expanded text:
tum est, quia alius est Pater luminis, et alius est qui lumen est appellatus, et lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt. Idcirco debet adverti quid lexomnem hominem venientem in hunc mundum, per quod vita factus est Filius, et lux est ostensus hominum, illo quod ostenditur factus, non est Pater, simus superfluas rationes, quae fastidium non facerent 62 auditoribus, et ad hoc responsum est, ad quod sententia inquirebat expositionem. Et quia inter Patrem et Filium distantia est, et quod dicitur non est, eo quod inter illos differentia non sit, ipse Salvator dicit, qui credendus est: Alius est qui testimonium perhibet de me . Item ipse Filius dicit de Spiritu sancto: Et alium Paracletum mittam vobis . Alium dixit Patrem, et alium dixit esse Paracletum, et cum non advertuntur divina jura et sacramenta, efficiuntur homines paganitatis professores, cum asser
Abbreviated transcription (Latin):
sit erroris falsa ꝓfessio: qui cum dic̃
in ennarrabise eẽ generationem eiꝰ
asserat eum de patris ec̃ natum sub¬
tium quȩ sine ratione dicuntur
cum hortantur adũti: ueritas non
uidetur abeis comp̃hendi. nec ꝓfite¬
ri. Ob hoc qđ̾ absurdum sit diccre
uel credere patrem & filium ingeni¬
tos eẽ: qui sibi suadet ista excogi¬
tare. ipse se uult fraude decipere.
Quam quidẽ exigit illis hoc dici
qui patrem & filium equales asscit̃¬

Expanded text:
sit erroris falsa professio, qui cum dicit sit erroris falsa professio, qui cum dicit inenarrabilem esse generationem ejus, asserat eum de Patris esse natum subtium, quae sine ratione dicuntur, cum hortantur adverti, veritas non videtur ab eis comprehendi, nec profiteri; ob hoc quod absurdum sit dicere vel credere Patrem et Filium ingenitos esse. Qui sibi suadet ista excogitare, ipse se vult fraude decipere, quae quidem exigit illis hoc dici qui Patrem et Filium aequales ass
Abbreviated transcription (Latin):
ictumẽ patrẽ descip¬
so hocẽ de hoc quod
ipse est. in effabiliter
filium genuisse. ad¬
auctumẽ quod non
ex trinsecus. s ex dõ
siex dõ natusẽ. ẽ de intra dm̃. s si ñ ẽ
de intra. nec ex ipso ẽ. Simodo uoca¬
bula diu̾sa ponunt᷑ quid ꝓdest si ipsa
tionẽ eiꝰ quis enarrabit: & quã nemo
dixit scriptura. quis enarrat: Auer¬
tendi sunt hi homines ut dicant se
posse nosse. quia in enarrabilis est
generatio eius. non autem ignorabi¬
recte ꝓfiteri: ut dicit ipse dñs ꝑscri¬
pturas. Dñs creauit me initio uiarum
suarum. Ante scła fundauit me. Et
sequit᷑. & ante om̃s colles genuit me.
Et iterum. Ego apatre ꝑdii &e ueni in
hunc mundum & iterum. Dñs dix̃
ad me filius m̃s estu: ego hodie genui
te. E postquam cognitus ẽ in carne:
creature. Ecce creatum fundatum.
& genitum ꝓfitem̃: si ne aliqua am¬
biguitate irrationali.U.S qui¬
patris substantia natum eẽ filiũ.
doceant ꝑscripturas tam̃ quomͦ ñ

Expanded text:
ictum est Patrem de seipso, hoc est de hoc quod ipse est, ineffabiliter Filium genuisse. Adauctum est quod non extrinsecus, sed ex Deo Si ex Deo natus est, est de intra Deum, sed si non est de intra, nec ex ipso est; si modo vocabula diversa ponuntur, quid prodest, si ipsa tionem ejus quis enarrabit ? Et quam nemo, dixit Scriptura, qui enarret? Advertendi sunt hi homines, ut dicant se posse nosse, quia inenarrabilis est generatio ejus, non autem ignorabirecte profiteri, ut dicit ipse Dominus per Scripturas: Dominus creavit me initium viarum suarum, ante saecula fundavit me . Et sequitur: Et ante omnes colles genuit me. Et iterum: Ego a Patre prodii et veni in hunc mundum . Et iterum: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te . Et postquam cognitus est in carne,creaturae . Ecce creatum, fundatum et genitum profitemur, sine aliqua ambiguitate irrationabili. ResPatris substantia natum esse Filium, doceant per Scripturas tamen quomodo non
Abbreviated transcription (Latin):
cum illud u̾bum qđ ds ẽ. sic apud dm̃
sit de quo ẽ. ut ꝑunitatẽ naturȩ indõ
sit. & ꝑeandẽ unitatem naturȩ unuscũ
ilo ds̃ sit: & illa anima simul cũ carne
suscepta fuerit ab unigenito dõ ut si¬
mus inxp̃o & anima nr̃a saluaretur
& caro: A quo ꝓculdubio ille sempit̃¬
nam consequetur salutem: qui in eo
diuine humançq naturȩ plenam co¬

Expanded text:
cum illud Verbum, quod Deus est, sic apud Deum cum illud Verbum, quod Deus est, sic apud Deum sit, de quo est, ut per unitatem naturae in Deo sit, et per eamdem unitatem naturae unus cum illo Deus sit, et illa anima simul cum carne suscepta fuerit ab unigenito Deo, ut simul in Christo et anima nostra salvaretur et caro. A quo procul dubio ille sempiternam consequetur salutem, qui in eo divinae humanaeque naturae plenam co
Abbreviated transcription (Latin):
ille filius dicatur & nos filii dicamu
& illeds̃ & nos dii: & ille genitus & n
geniti: multum tam distat inre qua
unum sonare uidetur in nominc qũ
ille quod ds̃ qđ filius qđ unigenitꝰ.
naturalit̃ ẽ: qͥa de natura patris nat̾
Quiacum innatura ñ haberemꝰ. ut
hoc eẽ possemus: gratis nob̃ datũ ẽ
ut hoc facti ecmus. Hanc discretioñ
ant. lumen uerum uidebunt. & ab
unigeniti filii contumeliis temꝑabũ¬
tur: cui non solum ieo qđ apuddm̃
ẽ detrahunt: sed etiam & animã hu¬
manam m illo negare contendunt.
Quos ipse filius dĩuno psalmi u̾sicło
designauit dicens. Hoc opus eorũ
qui detrahunt mͥ apud dm̃ & quilo¬
cunt᷑ mala ad u̾sus animam meã.
Quis enim deterius xp̃o apud dm̃
detrahit: quã qui audiens u̾bũ din
apud dm̃ ẽẽ: dicit idan u̾bum in
dõ non eẽ.  Aut quis ampliꝰ mala
adu̾sus xp̃i animã loquitur quam
qui inxꝑ̃o humanam ammã difficit᷑.

Expanded text:
t: quamvis enim ille Filius dicatur et nos filii dicamur, et ille Deus et nos dii, et ille genitus et nos geniti, multum tamen distat in re quod unum sonare videtur in nomine, quoniam ille, quod Deus, quod Filius, quod Unigenitus est, naturaliter est, quia de natura Patris natusquia cum in natura non haberemus ut hoc esse possemus, gratis nobis datum est ut hoc facti essemus. Hanc discretionem ant, lumen verum videbunt et ab unigeniti Filii contumeliis temperabunt: cui non solum in eo quod apud Deum est detrahunt, sed etiam et animam humanam in illo negare contendunt. Quos ipse Filius Dei uno psalmi versiculo designavit, dicens: Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Deum, et qui loquuntur mala adversus animam meam . Quis enim deterius Christo apud Deum detrahit quam qui audiens Verbum Deum apud Deum esse, dicit idem Verbum in Deo non esse? Aut quis amplius mala adversus Christi animam loquitur, quam qui in Christo humanam animam diffitetur?
Abbreviated transcription (Latin):
aũt mala in cordib cogitare nisi
cogitare apud se non recte:Quo¬
modo gͦ libet huiꝰ loci sensum arri¬
an distinguant: ibi necesse ẽ con¬
fusionẽ suc prauitatis inueniant.
& utinã sic de errore confundant᷑.
ut adueritatẽ conũtant᷑. Si enim
dixerunt sic istum scripturȩ u̾sicu¬
lum diuidendum qđ scͥptũ ẽ dixx¬
runt apud se cogitantes ñ recte
ut ipsum apud se p̃cedenti sermone
iungentes sic distinguant: dixerunt
apud se ut postea inferant cogitan¬
tes non recte. dauitico statim coniun¬
cunt᷑ eloquio ñ aliud eẽ. apud se di¬
cere: nisi incorde dicere. Ait enim.
Quedicitis in cordib ur̃is. Qđ si
alit̃ distinguere uelint: ut ipsum a¬
pud se non precedenti sermoni sed
subsequenti coniungant: ut p̃mittẽ¬
ces. dixerunt. int̾iecto silentio: post¬
modũ inferant illud dictum est. a¬
pud se cogitantes non recte: Etiam
hinc increpationẽ saluatoris audiãt.
ut cordis eẽ cogitationes agnoscãt.

Expanded text:
autem mala in cordibus cogitare, nisi autem mala in cordibus cogitare, nisi cogitare apud se non recte? Quomodolibet ergo hujus loci sensum Ariani distinguant, ibi necesse est, confusionem suae pravitatis inveniant. Et utinam sic de errore confundantur, ut ad veritatem convertantur. Si enim dixerint, sic istum Scripturae versiculum dividendum, quod scriptum est, Dixerunt apud se, cogitantes non recte, ut ipsum apud se, praecedenti sermoni jungentes, sic distinguant: Dixerunt apud se, ut postea inferant, cogitantes non recte. Davidico statim convincuntur eloquio, non aliud esse, apud se dicere, nisi in corde dicere. Ait enim: Quae dicitis in cordibus vestris . Quod si aliter distinguere voluerint, ut ipsum apud se, non praecedenti sermoni, sed subsequenti conjungant, ut praemittentes dixerunt, interjecto silentio, postmodum inferant illud quod dictum est, Apud se cogitantes non recte , etiam hinc increpationem Salvatoris audiant, et cordis esse cogitationes agnoscant;
Abbreviated transcription (Latin):
uit intra se. Uerumtam̃ scriptura
docente cognoscimꝰ. quia qui cogitat
intra se: cogitat apudse. Idõ utiq dr̃
dixerunt apud se. cogitantes non recti
Actam̃ ne hoc qđ dictum ẽ apudse
non p̃cedenti sermone s sub sequenti
uelint arrian conuingere.: ut ñdicat᷑
dixerunt apud se. s dicat᷑. dixerunt.
& postmodum inferatur apud se co¬
gitantes. Audiant etiam hinc diui¬
narum testimonia scripturarum & co¬
gnoscant officium cogitatiomis hu¬
manȩ. non ad teriorem s ad interiorẽ
hominẽ ꝑtinere. Eugłista dicit quia
cum dño paraliticus offerret᷑. uidẽs
dñs fidem illoꝵ qui eum ꝑcegulas sub¬
miserant dixit. Confide filrremit¬
tuntur tͥ peccata tua. Et ecce quidã
describis dixerunt intrase. hic blas¬
phemat & cum uidisset iħs cogitati¬
ones eoꝵ dixit. Ut quid cogitatis
mala in cordib ur̃is: Qs dixit
ȩugłista intra se dixisse: ipsos dñs di¬
cit incordib mala cogitasset. Qͥd

Expanded text:
vit intra se? Verumtamen Scriptura vit intra se? Verumtamen Scriptura docente cognoscimus quia qui cogitat intra se, cogitat apud se. Ideo utique dicitur: Dixerunt apud se cogitantes non recte. Attamen ne hoc quod dictum est apud se, non praecedenti sermoni, sed subsequenti velint Ariani conjungere, ut non dicatur, dixerunt apud se, sed dicatur, dixerunt, et postmodum inferatur, apud se cogitantes; audiant etiam hinc divinarum 46 testimonia Scripturarum, et cognoscant officium cogitationis humanae, non ad exteriorem, sed ad interiorem hominem pertinere. Evangelista dicit; quia cum Domino paralyticus offerretur, Videns Dominus fidem illorum, qui eum per tegulas submiserant, dixit: Confide, fili, remittuntur peccata tua; et ecce quidam de scribis dixerunt intra se: Hic blasphematones eorum dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris ? Quos dixit evangelista intra se dixisse, ipsos Dominus dicit in cordibus mala cogitasse. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
se cogitat: qui non extra se cogitaret.
ĩ si ad exteriorem hominẽ cogitatio.
ꝑtineret. Quantomagis intra se co¬
gitat. quandoquidẽ non exterior hõ
s interior cogitat. qui tam̃ scđm scͥp¬
curȩ testimonium apud se cogitare
dicitur. quo utiq non exterioris ho
minis s interioris hominis officio
repꝑitur. Ait enim scͥptura sicut iã¬
supͣra positumẽ. Dixerunt apud se.
cogitantes ñ recte. Quid ẽ autem
apud se dicere.nisi incorde suo dicẽ:
Ppt̃ qđ alibi dicitur. Quȩ dicitis in
pungimini. Hocẽ gͦ apud se dicere:
qd est intra se dicere. Unde & phari¬
seus ille qui dñmpoposcerat ad con¬
uescendũ. Cum ingressa mulier¬
illa peccatrix lac̾ mis rigaret & ca¬
pillis pedes tergeret saluatoris:qͥa
intra se cogitabat: intra se utiq di¬
cebat qđ cogitando dicebat. Ait eñĩ
eugłista. Uidens aũt phariseus qͥ
uocauerat eũ: ait intra se dicens.
Quid est enim ait intra se. nͥ cogita¬

Expanded text:
se cogitat, qui non extra se cogitaret, se cogitat, qui non extra se cogitaret, etiamsi ad exteriorem hominem cogitatio pertineret. Quanto magis ergo intra se cogitat, quandoquidem non exterior homo, sed interior cogitat. Qui tamen secundum Scripturae testimonium apud se cogitare dicitur, quod utique non in exterioris, sed interioris hominis officio reperitur. Ait enim Scriptura, sicut supra jam positum est: Dixerunt apud se cogitantes non recte. Quid est autem apud se dicere, nisi in corde suo dicere? Propter quod alibi dicitur: Quae dicitis in pungimini . Hoc est ergo apud se dicere, quod est intra se dicere. Unde et Pharisaeus ille qui Dominum poposcerat ad vescendum, cum ingressa mulier peccatrix lacrymis rigaret, et capillis pedes tergeret Salvatoris, qui intra se cogitabat, intra se utique dicebat quod cogitando dicebat. Ait enim evangelista: Videns autem Pharisaeus, qui vocaverat eum, ait intra se dicens . Quid est enim, ait intra se, nisi cogita
Abbreviated transcription (Latin):
debeanius scđm illoꝵ sententiam sẽꝑ
exterius estimare. In libro sapientiȩ le¬
gimus dictum dequib dam. Dixeit̃
apud se cogitantes non recte. Huiꝰ loci
ab arrianis exigimꝰ rationẽ. utrũ qui
apud se cogitat. Intra se an extra se co¬
gicet: cum hominis cogitatio ñ solũ
extra corpus hominis nonsit.s nec
corporis actiosit. Enimuero qͥa id
ipsum qđ cogitatio dicitur. ñ solũ ñ
extra hominem. s nec inipso corpore
hominis inuenitur: quis non uidcat
cogitationẽ soluis ec̃ animȩ. cui per
rationalem uirtutem diuinitꝰ datũ
ẽ cogitare: In homine quippe co¬
gitando dominatur animus opan¬
do aũ seruiciũ exhibet corpus corpꝰ.
Ibi ẽ em̃ homini data cogitatio. ubi ẽ
inserta bom maliq discretio. Intenor
gͥ homo cogitationis officium gerit.
qui etiã intelligendi untutem ad ima¬
ginẽ dĩcreatus accepit. Cumgͦ apud
se homo cogitat non extra se. s intra

Expanded text:
debeamus, secundum illorum sententiam, semper debeamus, secundum illorum sententiam, semper exterius aestimare. In libro Sapientiae legimus dictum de quibusdam: Dixerunt apud se cogitantes non recte ; hujus loci ab Arianis exigimus rationem, utrum qui apud se cogitat, intra se an extra se cogitet? cum hominis cogitatio non solum extra corpus hominis non sit, sed nec corporis actio sit. Enim vero quia id ipsum quod cogitatio dicitur non solum non extra hominem, sed nec in ipso corpore hominis invenitur, quis non videat cogitationem solius esse animae, cui per rationalem virtutem divinitus datum est cogitare? In homine quippe cogitando dominatur animus, operando autem servitium exhibet corpus. Ibi est enim homini data cogitatio, ubi est inserta boni malique discretio. Interior igitur homo cogitationis officium gerit, qui etiam intelligendi virtutem ad imaginem Dei creatus accepit. Cum ergo apud se homo cogitat, non extra se, sed intra
Abbreviated transcription (Latin):
unius credatur cum dõ substantiȩ. Ad
hanc gͥ conclusionẽ ratiocinatio ista
ꝑducitur: ut sicut u̾bum pro eo qd̃
apud dm̃ẽ. ab eius natura separat᷑.
ita creatura proeo quodest in dõ. uniꝰ
cuntur illa sentire quib nos &e filio
audeant preferre: & patri conentur
equare. Sic totum confundunt qui
a ueritate dissentiunt. Ecce quibus
sententiis error infidelis asseritur: ecce
quib ad inuentionib fidĩ u̾itas mm¬
ȩccłiam scãm heretici quatere nitant᷑.
tatem supra montẽ constitutam sub¬
uertert non ualebunt. Immo scipsos
prorsus subũtunt & exterminant. qͥ
dm̃ uerum dĩ unicum filium contu¬
meliosis assertionib exacerbant. nec
ab inuiria temꝑant etiam patris. dũ
ingratificentiam reddunt gr̃ẽ saluato¬
ris. Qua ꝑpt̃ congruũ uidet᷑ utex a¬
liis scripturarum locis u̾bi huiꝰ intel¬
ligentia requiratur ut appareat. u¬
trum quicquid apud aliquẽ eẽ dicit᷑.

Expanded text:
unius credatur cum Deo substantiae. » Ad unius credatur cum Deo substantiae. » Ad hanc igitur conclusionem ratiocinatio ista perducitur, ut sicut Verbum, pro eo quod apud Deum est, ab ejus natura separatur: ita creatura, pro 45 eo quod est in Deo, unius ncuntur illa sentire, quibus nos et Filio audeant praeferre, et Patri conentur aequare. Sic totum confundunt, qui a veritate dissentiunt. Ecce quibus sententiis error infidelis asseritur. Ecce quibus adinventionibus fidei veritas imEcclesiam sanctam haeretici quatere nitantur, iam civitatem supra montem constitutam subvertere non valebunt. Imo seipsos prorsus subvertunt et exterminant, qui Deum verum Dei unicum Filium contumeliosis assertionibus exacerbant. Nec ab injuria temperant etiam Patris, dum ingratificentiam reddunt gratiae Salvatoris. Quapropter congruum videtur ut ex aliis Scripturarum locis verbi hujus intelligentia requiratur, ut appareat, utrum quidquid apud aliquem esse dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ creditur: hoc reliquumẽ ut om̃ib quȩ
indo sunt illud quod apud dm̃ẽ inferiꝰ
ꝑdicetur. Hȩcautem receptio quia deu̾¬
bo scriptumẽ omĩa ꝑipsum facta sũt.
ipsa erit scđm arrianos rectitudo fidei:
ut p̃ponenda sit factura factori. Quis
noniam cernit in quod precipitum im¬
prouidi homines cadunt: qui uere fidĩ
resistentes ꝑfidiam defensare conten¬
dunt:  Quid enim aliud talib uerbis
agitur nisi ut huiꝰ defensione sententiȩ
conditionis suȩ acredemptionis oblita.
semetipsam filiodĩ non solum equare
s. & preferre audeat crtatura: Miror
aut̃ quomͦ non considerant a quibus
illud asseritut: quam deterior ex eo
fructus blasphemiȩ nascatur. Aiunt
enim qđ in dõ ẽ interius eẽ credendũ:
quod aũt apud dm̃est exterius esti¬
mandum. Quo circa si illud quoda¬
pud dm̃ ẽ & exteriꝰ ẽ. nonẽ credendũ
unius cum dõ naturȩ: consequens ẽ.
ut illud qđ in dõ est. & interius est:

Expanded text:
esse credit. Hoc reliquum est ut omnibus quae in Deo sunt, illud quod apud Deum est, inferius praedicetur: hoc autem recepto quia de Verbo scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt , ipsa erit secundum Arianos rectitudo fidei, ut praeponenda sit factura factori. Quis jam non cernit in quod praecipitium improvidi homines cadunt, qui verae fidei resistentes, perfidiam defensare contendunt? Quid enim aliud talibus verbis agitur, nisi ut hujus defensione sententiae, conditionis suae ac redemptionis oblita, semetipsam Filio Dei, non solum aequare, sed et praeferre audeat creatura? Miror autem, quomodo non considerant, a quibus illud asseritur, quam deterior ex eo fructus nefandae blasphemiae nascatur. Aiunt enim: « Quod in Deo est, interius esse credendum, quod autem apud Deum est, exterius aestimandum. Quocirca si illud quod apud Deum est, et exterius est, non est credendum unius cum Deo naturae, consequens est ut illud quod in Deo est, et interius est,
Abbreviated transcription (Latin):
ix. Scelus &e ualde ẽe blasphe¬
mum adu̾tant homines qui salu-¬
taria precepta cupiunt sectari.
Nam falsitas ꝓfessionis nũquã ꝓdc̃
eis poterit. quam querunt in uirian¬
do dm̃ ꝑblasphemiã colere. uł uen¬
rari. Si abhominib non toleratur
iniuria abipso dño auctore qualitꝰ
poterit tolerari: Ostendit enim ci

Expanded text:
. Scelus et valde esse blasphemum advertant homines, qui salutaria praecepta cupiunt sectari: nam falsitas professionis nunquam prodesse eis poterit, qui quaerunt injuriando Deum per blasphemiam colere vel venerari. Si ab hominibus non toleratur injuria, ab ipso Domino auctore qualiter poterit tolerari? Ostendit enim ci
Abbreviated transcription (Latin):
tabilitas quȩ apuddm̃ ẽ. ñ interius
ẽẽ s exterius creditur. ꝓfecto indõ c̃ẽ
non credit᷑: & simdõ immutabilitas
ec̃ non credit᷑. consequent̃ ds̃ ipse mu¬
tabilis p̃dicatur. Et ne hoc uelint
filio assignare: audiant in eodẽ loco
patrem luminum nominatum.ꝓ
inde cum audimus quia apud dm̃
nonẽ transmutatio: hoc sentiamꝰ
scđm catholicȩ fidĩ ueritatem: quia
nulla ẽ in dõ mutatio. Et cum dr̃
u̾bum erat apuddm̃: ñ aliud sentia¬
nus. quam u̾bum erat indõ. Et cũ
sapientia in ꝑu̾biis dicit. eram apud
illum omĩa componens. ñ aliud sen-¬
tiamus quam eram in illo componẽs.
Et cum dõ dicit᷑ apudte ẽ fons ui¬
te: non aliud intelligamus. quam
inte ẽ fons uitȩ. Etcum ioħs dicit
annuntiamus uob̃ uitam ȩternam
quȩ erat apud patrem & palam fa¬
cta ẽ nob̃: non aluid intelligamꝰ.
quam uitam ȩternam quȩ erat in
patre. Uere enim apud dm̃ẽ ds̃ u̾

Expanded text:
tabilitas, quae apud Deum est, non interius tabilitas, quae apud Deum est, non interius esse, sed exterius creditur, profecto in Deo esse non creditur. Et si in Deo immutabilitas esse non creditur, consequenter Deus ipse mutabilis praedicatur. Et ne hoc in Filio assignare audeant , audiant in eodem loco Patrem luminum nominatum. Proinde cum audimus quia apud Deum non est transmutatio, hoc sentiamus secundum catholicae fidei veritatem, quia nulla est in Deo mutatio. Et cum dicitur, Verbum erat apud Deum, non aliud sentiamus quam Verbum erat in Deo; et cum Sapientia in Proverbiis dicit: Eram apud illum componens , non aliud sentiamus quam eram in illo componens. Et cum Deo dicitur: Apud te est fons vitae , non aliud intelligamus quam in te est fons vitae. Et cum Joannes dicit: Annuntiamus vobis vitam aeternam, quae erat apud Patrem, et palam facta est nobis : non aliud intelligamus quam vitam aeternam quae erat in Patre: vere enim apud Deum est Deus
Abbreviated transcription (Latin):
paulo locutus ẽ: paulus utiq m̃ dax
nonest. E quia cum cundem sp̃m fi¬
dei se habere dicit ñ mentitur. uterq
sensus consonans inuenitur: ut quod
moyses & dauid dixcrunt iniquitatẽ
indõ ñ ẽẽ. hoc sit. Q d etiam paulus dic̃.
iniquitatẽ apuddm̃ nonẽẽ. Quod si
eis forsitan uidet᷑ ut ex adũso aliud
dicant: hoc ẽ reliquũ ẽ eis: ut aut pro¬
phetis aut apło contradicant. E licet
tot tantisq testimoniis confutata he¬
ticoꝵ sententia cognoseat᷑ nulla uĩta¬
te subnixa: respondeant tam̃ quidde
illo apłi iacobi loco sentiant uͥdicit.
Omne datũ optimũ & omne donum
ꝑfectum desursum est. descendens
a patre luminũ: apud quem non est
transmutatio: nec uicissitudinis ob¬
umbratio. Apud quẽ aũt trans¬
mutatio nonẽ: ꝑfecto mutabilitas
nonẽ. & apud quem mutabilitas
nonẽ: immutabilitas ẽ. Hȩc igitur
immutabilitas quȩ apud dm̃ est.
dicant utrum exterius aninterius
ctitudim consentire. Siaũt hȩc immu¬

Expanded text:
Paulo locutus est, Paulus utique mendax non est. Et quia cum eumdem spiritum fidei se habere dicit, non mentitur; uterque 48 sensus consonans invenitur: ut quod Moyses et David dixerunt iniquitatem in Deo non esse, hoc sit, quod etiam Paulus dicit: Iniquitatem apud Deum non esse. Quod si eis forsitan videtur ut ex adverso aliud dicant, hoc eis reliquum est, ut aut prophetis aut Apostolo contradicant. tot tantisque testimoniis confutata haereticorum sententia cognoscatur nulla veritate subnixa, respondeant tamen quid de illo apostoli Jacobi loco sentiunt, ubi dicit: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio . Apud quem autem transmutatio non est, profecto mutabilitas non est: et apud quem mutabilitas non est, immutabilitas est. Haec igitur immutabilitas, quae apud Deum est, dicant, utrum exterius an interius ctitudini consentire. Si autem haec immu
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit quippe apłs de dõ: quia in ipsou
uimus. & mouemur & sumꝰ. Et alio
loco. Unus ds̃ pat̃ ex quo omĩa: & nos
inipso. Nunc iam quisquis ille ẽ. qui
subxp̃iano nomine non metuit adũsꝰ
xp̃m tam temere disputare. cũ audit
u̾bum ẽẽ apud dm̃ & noseẽ in dõ. si
audet dicat u̾bum eẽt ex terius: & nos
inte̾rius. Qđ sidicendũ existimat.
ipse de suis dictis iudiciũ ferat. Neq
cnim in tali sermone uidex querendꝰ
ẽ alius: quando ipse qui hoc dixit
a seipso sit ꝓfecto culpandus. Quid
iterum respondebit adu̾sus illam.
eiusdem beati pauli sententiam. qã
dicit de dõ: qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum &
inipso sunt omĩa. ipsi gła inscła se¬
culoꝵ amen: Ecce omĩa paulus

Expanded text:
Dicit quippe Apostolus de Deo: Quia in ipso Dicit quippe Apostolus de Deo: Quia in ipso vivimus, et movemur, et sumus . Et alio loco: Unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso . Nunc jam quisquis ille est qui sub Christiano nomine non metuit adversus Christum tam temere disputare, cum audit Verbum esse apud Deum, et nos esse in Deo, si audet, dicat Verbum esse exterius, et nos interius. Quod si dicendum existimat, ipse de suis dictis judicium ferat; neque enim in tali sermone judex quaerendus est alius, quando ipse qui hoc dicit a seipso sit profecto culpandus. Quid iterum respondebit adversus illam ejusdem beati Pauli sententiam, qua dicit de Deo: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sant omnia, ipsi gloria in saecula, ame
Abbreviated transcription (Latin):
dixit non in se ẽẽ s apud se eẽ. hunc
tam̃ flatum quẽ de cirtum fuso aere
uicissim sumimus & reddimus. mͥ
uidetur quia non dicet ñ cẽ apud
hominẽ cum est in homine: quia
tunc eum homo apud se & in se
habet. cum eum accipit spirando:
Cum uero respirando reddit sic apud
se eum non habet: sicut nec inse bt̃.
qđ dictum ẽ. u̾bũ erat apud dm̃ as¬
serere uoluit. qđ in ali quo ẽ eẽ semꝑ
interius: quod apud aliquẽ ẽ esse
semꝑ exterius: cum flatus receptus
hominẽ. quemadmodum non est
in homine. Minus enim attendit
in hoc qđ absurdo nitebat᷑ asserere do¬
cum̃to: quam grauior eum subseqͣnt̃
ab surditas teneret innexum. Et eñ
cum dicitur. Inpͥncipio erat u̾bũ. et
u̾bum erat apud dm̃. & d̃s erat ũbũ.
siexterius ẽ omne qđ apud dm̃ẽ. ꝙ
interius ẽ omne qđ indõ ẽ: quid illi
disputatori ꝑitissimo restat. nisi ut
nos potiores filio dĩ eẽ contendat:

Expanded text:
dixit, non in se esse, sed apud se esse, hunc dixit, non in se esse, sed apud se esse, hunc tamen flatum, quem de circumfuso aere vicissim sumimus et 44 reddimus, mihi videtur quia non dicet, non esse apud hominem, cum est in homine, quia tunc eum homo apud se et in se habet, cum eum accipit spirando. Cum vero respirando reddit, sic eum apud se non habet, sicut nec in se habet. quod dictum est: Verbum erat apud Deum, asserere voluit quod in aliquo est esse semper interius, quod apud aliquem est esse semper exterius, cum flatus receptus hominem, quemadmodum non est in homine. Minus enim attendit in hoc, quod absurdo nitebatur asserere documento, quam gravior eum subsequenter absurditas teneret innexum. Etenim cum dicitur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Si exterius est omne quod apud Deum est, et interius est omne quod in Deo est; quid illi disputatori peritissimo restat, nisi ut nos potiores Filio Dei esse contendat?
Abbreviated transcription (Latin):
birrum quem manib tenebat osten¬
dit: & non saltem flatum quẽ narib
carpebat attendit: Quia sibirrus
ille. posset dici apud illũ eẽ & non
in illo eẽ: flatus iste tam̃ quem ex
aere carpimus cum eum spirando
ꝑcipimus. & apud nos ẽ & in no¬
bis est: & quicquid cius respiran¬
do redddimus cum reddiderimus.
nec apud nos nec in nob̾ habentꝰ.
Anforte dicturus ẽ aeris istius alim̃tũ
cum spirando accipimus in nob̃ tan¬
tumẽe: non etiam apud nos cẽ: Di¬
cat gͦ quando apud nos possit eẽ an
cum eum reddimus & eum in nob̃ ñ
habemus: S hoc puto quia nec de
birro illo dicere audebit. si tam̃ eum
illi a quo acceꝑat reddit. Uidet enim
quia tunc eum apud se habuit cum
accepit. postquam aũt reddidit a¬
pud se hab̃e iam destitit. Sicut enĩ¬
enim acceptione factum ẽ. ẽ. ut quod
non habuit apudse haberet: ita red¬
ditione factum ẽ. ut qđ apud seha-¬
buit non haberet. Yinde sibirrum

Expanded text:
birrum, quem manibus tenebat, ostenbirrum, quem manibus tenebat, ostendit, et non saltem flatum, quem naribus carpebat, attendit? Quia si birrus ille posset dici apud illum esse, et non in illo esse, flatus iste tamen, quem ex aere carpimus, cum eum spirando percipimus, et apud nos est, et in nobis est: et quidquid ejus respirando reddimus, cum reddiderimus, nec apud nos, nec in nobis habemus. An forte dicturus est, aeris istius elementum, cum spirando accipimus, in nobis tantum esse, non etiam apud nos esse? Dicat ergo, quando apud nos possit esse, an cum eum reddimus, et eum in nobis non habemus? Sed hoc puto, quia nec de birro illo dicere audebit, si tamen eum illi a quo acceperat reddidit. Videt enim quia eum tunc apud se habuit, cum accepit; postquam autem reddidit, apud se habere jam destitit. Sicut enim acceptione factum est, ut quod non habuit, apud se haberet, ita redditione factum est, ut quod apud se habuit, non haberet. Proinde si birrum
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipsa elem̃ta mundiistius corpora¬
lis atcendant. Ac sic dum oculos in¬
telligentiȩ etiam contra ca qͥ uident᷑
ꝑtinacit̃ claudunt: Nunquã in iusi
ut cum dedõ quis disputat. non nͥ de
crassiorib tantum corporib docum̃¬
ta disputationis assumat: Magnũ
enim quiddam sibi ille uisus est inue¬
nire cum accepto birro &e manibus
retento int̾rogasset. utrum sicut a¬
pud illum eẽt. ita in illo eẽt. Exinde
docere uolens quẽ admodum birrũ
apudhominẽ. sic ẽẽ filiũ apud pa¬
trem: Ut quia birrus apud hominẽ
eẽ posset. Inhomine aut̃ ẽẽ ñ posset:
ita filius sit quidem apud patrem
s non sit in patre. Rogo si de corpo¬
rib istis contrectabilib aliquid in
exemplum disputans delectabatur
assumere. licet illi adu̾sus ueritatẽ
disputanti elem̃ta quȩ au̾i̾tatt fa¬
cta sunt non possant ullatenus suf¬
fragari: tam̃ ut colerabile aliqͥd dic̃e
uideretur ut de cȩteris taceam. cur

Expanded text:
nec ipsa elementa mundi istius corporanec ipsa elementa mundi istius corporalis attendant: ac sic, dum oculos intelligentiae etiam contra ea quae videntur rtinaciter claudunt, nunquam invisibiut cum de Deo quis disputat, non nisi de crassioribus tantum corporibus documenta disputationis assumat? Magnum enim quiddam sibi ille visus est invenire, cum accepto birro et manibus retento interrogasset utrum, sicut apud illum esset, ita in illo esset. Exinde docere volens quemadmodum birrum apud hominem, sic esse Filium apud Patrem, ut quia birrus apud hominem esse possit, in homine autem esse non possit, ita Filius sit quidem apud Patrem, sed non sit in Patre. Rogo si de corporibus istis contrectabilibus aliquid in exemplum disputans delectabatur assumere, licet illi adversus veritatem disputanti, elementa quae a veritate facta sunt, non possent ullatenus suffragari, tamen ut tolerabile aliquid dicere videretur, ut de caeteris taceam, cur
Abbreviated transcription (Latin):
lum est. ut unius cum eo substantiȩ
ẽẽ non possit. Hȩc ẽ eoꝵ ratiocinatio:
rationi contraria. Hȩc legalis dispu¬
tatio: legi dĩ intolerabilit inimica.
Hinc dominante xp̃o aliquid seribe
m̃s excitatus ẽ animus:. ne uirulentis
sermonib paruuloꝵ ꝑturbetur au¬
ditus. Ptinet enim ad nr̃e seruitutis
officium adu̾sus nascentẽ pestilenti¬
am cuiuslibet opinionis mortifere:
salubria diuinoꝵ eloquioꝵ reme¬
dia p̃parare. Itaq ctim sc̃s apłs sol¬
licite fidles p̃moneat dicens. uidete
nequis uos decipiat ꝓphilosophiã
& inanem fallaciam. scdm tradicio¬
nẽ hominũ. scdm elem̃ta mundi &
ñ scdm xp̃m quia in ipso in habitat
om̃is plenitudo diuinitatis corpora¬
liter: isti econtrario non solum p̃teri¬
to tempore philosophiȩ mundalis
sectantes errorem scdm elem̃ta mun¬
di dedõ existimauerunt disputan¬
dum. S ita sunt totius nunc religi¬
Nonis oblitrut cum de dõ disputant:

Expanded text:
lum est, ut unius cum eo substantiae lum est, ut unius cum eo substantiae esse non possit. Haec est eorum ratiocinatio, rationi contraria. Haec legalis disputatio legi Dei intolerabiliter inimica.Hinc donante Christo aliquid scribere, meus excitatus est animus, ne virulentis sermonibus parvulorum perturbetur auditus, pertinet enim ad nostrae servitutis officium, adversus nascentem pestilentiam cujuslibet opinionis mortiferae salubria divinorum eloquiorum remedia praeparare. Itaque cum sanctus Apostolus sollicite fideles praemoneat, dicens: Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam, secundum traditionestum: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter , isti e contrario, non solum praeterito tempore philosophiae mundialis sectantes errorem secundum elementa mundi, de Deo existimaverunt disputandum, sed ita sunt totius tunc religionis obliti, ut cum de Deo disputant,
Abbreviated transcription (Latin):
in patre ẽẽ s ex tra patrẽ eẽ accipien¬
dum existiment: Ita ut quidam eor
quantũ auditu comꝑi dum dehis
duab p̃positionib hoc ẽ. in .c api
int̃ eos oriretur quodam die confi¬
ctus: accepto cuiꝰ dam birro & ma
nib retento int̾rogasset an in illo
eẽt. cum apud illum eẽt birrus a¬
le quẽ ipse retineret: Atq h ine
suã quasi sententiam firmaturus
hac sermonẽ suũ diffinitione clau¬
sisse: cum aliquid in nob̃ ẽẽ dicit̾
intra nos intelligendũ: dum uero
apud nos eẽ dicitur. extra nos acci¬
piendum. Et quia birrus ille quẽ
ipse retinebat sic apud illũ eẽt. ut
in illo non eẽt: ac ꝑhoc exeo quod
apud illum eẽt. nontam̃ in illo c̃t
extra illũ ñ intra illum eẽt. E odẽ mo¬
quide apud patrẽ ẽẽ non in patre eẽ
& obhoc nec unius cum patre ẽẽ sub¬
stantiȩ: q̃m quic quid sic apud aliquẽ
ẽ ut in illo non sit. ꝓfecto sic apudil¬

Expanded text:
in Patre esse, sed extra Patrem esse accipienin Patre esse, sed extra Patrem esse accipiendum existiment: ita ut quidam eorum quantum auditu comperi dum de his duabus praepositionibus, hoc est in et apud, inter eos oriretur quodam die conflictus, accepto cujusdam birro, et in manibus retento, interrogasset an in illo esset cum apud illum esset birrus ille, quem ipse retineret. Atque hunc hinc suam quasi sententiam firmaturum hac sermonem suum definitione clausisse, cum aliquid in nobis esse dicitur, intra nos intelligendum, dum vero apud nos esse dicitur, extra nos accipiendum. Et quia birrus ille, quem ipse retinebat, sic apud illum esset, ut in illo non esset, ac per hoc, ex eo quod apud illum esset, non tamen in illo esset, extra illum, 43 non intra illum esset: eodem moquidem apud Patrem esse, non in Patre esse, et ob hoc nec unius esse cum Patre substantiae: quoniam quidquid sic apud aliquem est, ut in illo non sit, profecto sic apud il