comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã nom̃ eiꝰ animaduersũ putant. qd̾ potens sit uitę tolerandȩ. Ide¬
o huic deȩ ꝓ frugib fieri sacra dicuntur: qͥa frugib uita humana
toleratur. Unde hoc ẽẽ animadutimꝰ qd̾̃ ait uirgilius. Cũ fatiã uitula
ꝓ frugib ipse uenito. ut uitula dixit ꝓ uitulatione qd̾ nom̃ esse

Expanded text:
Quidam nomen eius animadversum putant quod potens sit vitae tolerandae, ideQuidam nomen eius animadversum putant quod potens sit vitae tolerandae, ideo huic deae pro frugibus fieri sacra dicuntur, quia frugibus vita humana toleratur. Vnde hoc esse animadvertimus quod ait Vergilius, cum faciam vitulam pro frugibus, ipse venito, ut "vitula
Abbreviated transcription (Latin):
terib uerbis q̃ ad proprietatẽ sacroꝵ nouerat ꝑtinete. ita iut̃puta¬
t᷑ ẽ: ut mut̾ato uerbi sono: integer intellectꝰ maneret. Nam p̾mo
pontificii utris libro: apd̃ pictorẽ uerbũ hoc positum est uitula¬
ri: de cuiꝰ u̾bi significatu titius ita retulit. iitulari ẽ uoce leta¬
ti. Harro etiã in libro qͥnto decimo rerum diuinarũ ita refert.
qd̾ pontifex in saeris quibdam uitulari soleat qd̾ greci
tia maronis expressit. letumq choro peana canentes. Nam si
ratio uerbi ꝑfecta seruata ẽ. Et ut huic uocabulo aiutius immiorem᷑
hylus libro quem de diis composuit ait. uitulam uocari deã q̃ letitiȩ
pest. Poso ait uitulam uictoriã noĩari. cuiꝰ rei hoc argum̃tũ ꝓfert qd̃
pꝰtͥdie nonas uilias re bene gesta: cũ pͥdie popłs a tuscis ĩ fugã uersꝰ :
sit: unde populi fugia uocant᷑: pꝰ uictoriã certis sacͥfitiis fiat uitulatio

Expanded text:
teribus verbis quae ad proprietatem sacroteribus verbis quae ad proprietatem sacrotus est ut mutato verbi sono integer intellectus maneret. Nam primo pontificii iuris libro apud Pictorem verbum hoc positum est, "vitulari": de cuius verbi significatu Titius ita retulit, "vitulari est voce laetari"; Varro etiam in libro quinto decimo Rerum divinarum ita refert quod pontifex in sacris quibusdam vitulari soleat, quod Graetia Maronis expressit: Laetumque choro paeana canentes! Nam si ratio verbi perfecta servata est? Et ut huic vocabulo diutius immoremur, Hyllus libro quem de dis composuit ait Vitulam vocari deam quae laetitiae praeest. Piso ait Vitulam Victoriam nominari. Cuius rei hoc argumentum profert, quod postridie nonas Iulias re bene gesta, cum pridie populus a Tuscis in fugam versus sit —unde Populifugia vocantur— post victoriam certis sacrificiis fiat vitulatio.
Abbreviated transcription (Latin):
ti. cũ uir doctissimꝰ eiistathius paulo ante hanc partẽ plenius exe¬
cutꝰ sit. Est ꝓfundã scientiã huiꝰ poetȩ in uno sepe reꝑite uerbo: qd̾
forturto dictũ uulgꝰ putaret. Multifariã enim legimꝰ qd̾ litare so¬
ia ñ possit oratio: nͥ ut is qͥ deos p̾cat᷑ ctiã arã manib app̾hendat.
nde uarro diuinarum hibro qͥnto: dieit aras pͥmũ asas dicdas. qd̾ cẽt
necessarium a sacͥficantib eas teneri. Ansis autẽ teueri solere uasa
quis dubitet: Cominitatione gͦ littarum aras dici ceptas : ut ua
orantem dictis: arasq tenentẽ: audiit omĩpotens. None eo additũ
credid̾is: ñ qr orabat tantum: s qͥa ⁊ aras tenebat. auditũ: Necñ
eũ ait. talib orabat dictis: arasq tenebat. itẽ tango aras. medios
ignis ac mimina testor: eamdẽ iiĩ nominis ex adprensione signifi¬
cat Idem poeta tã scientia ꝓfundꝰ: quã amenꝰ ingenio: ñ nulla de ue¬

Expanded text:
executus sit. Est profundam scientiam huius poetae in uno saepe reperire verbo, quod fortuito dictum vulgus putaret. Multifariam enim legimus, quod litare sola non possit oratio nisi ut is qui deos precatur etiam aram manibus adprehendat. Inde Varro Divinarum libro quinto dicit aras primum asas dictas, quod esset necessarium a sacrificantibus eas teneri: ansis autem teneri solere vasa quis dubitet? Conumtatione ergo litterarum aras dici coeptas, ut Valorantem dictis arasque tenentem Audiit omnipotens. Nonne eo additum credideris, non quia orabat tantum, sed quia et aras tenebat, auditum? Nec non cum ait: Talibus orabat dictis arasque tenebat. item: Tango aras, medios ignes ac numina testor, eandem vim nominis ex adprehensione significat. Idem poeta tam scientia profundus quam amoenus ingenio nonnulla de ve
Abbreviated transcription (Latin):
eius int̾ p̃teritũ futurũq atu p̃senti ualida feruensq est. Si
p̃teritum tempꝰ lupi capite signatur. qd̃ memoria rerũ transac¬
tarum rapitur ⁊ anfertur. Itẽ canis blandientis effigies futuri
temporis designat euentum. de quo nobis spes licet ĩcerta
blanditur tempora. aut cui nisi ꝓprio famulentur auctori:
Cuiꝰ uertex insignitꝰ calatho ⁊ altitudinẽ sẏderis monstrat ⁊ po¬
tentiam capacitatis ostentat. quia in eo omna teriena redeuef.
dum imisso calore rapiuntur. Accipe nune quid de sole uł serapi
ꝓnuntietur oraculo. Nã sarapis quẽ egyptii dm̃ maxiniũ ꝓdiderunt.
oratus a mehocieonte cypriorũ rege qͥs deorum haberetur: hiis uer¬

Expanded text:
eius inter praeteritum futurumque actu praesenti valida fervensque est: seius inter praeteritum futurumque actu praesenti valida fervensque est: spraeteritum tempus lupi capite signatur, quod memoria rerum transactarum rapitur et aufertur. Item canis blandientis effigies futuri temporis designat eventum, de quo nobis spes, licet incerta, blanditur. Tempora autem cui nisi proprio famularentur auctori? Cuius vertex insignitus calatho et altitudinem sideris monstrat et potentiam capacitatis ostendit, quia in eum omnia terrena redeunt dum inmisso calore rapiuntur. Accipe nunc quid de sole vel Sarapi pronuntietur oraculo. Nam Sarapis, quem Aegyptii deum maximum prodiderunt, oratus a Nicocreonte Cypriorum rege quis deorum haberetur, his ver
Abbreviated transcription (Latin):
Paucissimi qui suꝑfuerant hostiũ capti: indicauerunt sibi leones
proris graditanȩ classis suꝑstantes. ac subito suas naues immis¬
sis radiis: quales in solis capite pinguntur exustas. Eidẽ egypto
adiacens ciuitas: quȩ conditorem alexandrum macedonẽ gloriat᷑.
sarapin. atq is ui cultu pene attonitȩ uenerationis obseruat. om¬
nem tam̃ illam uenerationẽ soli se sub illius nomine testatur un¬
pendere. uł dum calathũ capiti eiꝰ infigunt. uł dũ simula chro
signum tricipitis animantis aduingunt. qd̾ expͥuut iedio eo¬
dem maxiino capite leonis effigiem. dextra parte caput leonis
exoritur. mansueta specie blandientis. pars uero leua ceriucis ra¬
pacis lupi capite finitur. Easq formas animaliũ draco connectit.
uolumine suo. capite redeunte ad dei dexterã qua conpescitur. mõ¬
ilrum. Ergo leonis capite monstratur presens tempꝰ. quia condicro

Expanded text:
Paucissimi qui superfuerant hostium capti indicaverunt apparuisse sibi leones Paucissimi qui superfuerant hostium capti indicaverunt apparuisse sibi leones proris Gaditanae classis superstantes ac subito suas naves inmissis radiis, quales in Solis capite pinguntur, exustas. Eidem Aegypto adiacens civitas, quae conditorem Alexandrum Macedonem gloriatur, Sarapin atque Isin cultu paene attonitae venerationis observat. Omnem tamen illam venerationem soli se sub illius nomine testatur inpendere, vel dum calathum capiti eius infigunt, vel dum simulachro signum tricipitis animantis adiungunt quod exprimit medio eodemque maximo capite leonis effigiem: dextra parte caput canis exoritur, mansueta specie blandientis: pars vero laeva cervicis rapacis lupi capite finitur, easque formas animalium draco conectit volumine suo, capite redeunte ad dei dexteram qua conpescitur monstrum. Ergo leonis capite monstratur praesens tempus, quia conditio
Abbreviated transcription (Latin):
draconũ uolumina desimebant. Qs̃ significat nichil cos rectũ
nil superum cogitasse. totius uitȩ eorum gressu atq ꝓcessu infer¬
re uera herculem solem ẽẽ uł ex nomine claret. Heracles enĩ qͥd ali¬
ud est: nisi heras ides aeris cleros: Quȩ porro alia aeris gła est: ni¬
si solis illuminatio: cuiꝰ recessu ꝓfunditate occulitur teuebrarũ. Pre¬
terea sacrorum administrationes apd̃ egyptios multiplici actu muil¬
tiplice dei asserunt potestatẽ. significantes herculẽ hunc ẽẽ. to¬
argumentũ ñ uile colligur. Nam theron rex hispanię citerioris
cũ expugnandũ herculis templũ: ageret᷑ furore iustructus exerci¬
tu nauiũ graditani exaduerso uenerunt ꝓuecti nauib longis. com¬
missoq p̃lio : adhuc eqͦ inarte existente pugna: subito in fugã uer¬
sȩ sunt regiȩ naues. simulq ĩpuiso igne correctȩ conflagraueruis.

Expanded text:
draconum volumina desinebant, quod significat nihil eos rectum, draconum volumina desinebant, quod significat nihil eos rectum, nihil superum cogitasse, totius vitae eorum gressu atque processu in inferre vera Herculem solem esse vel ex nomine claret. Ἡρακλῆς enim quid aliud est nisi Ἥρας, id est aeris, κλέος? Quae porro alia aeris gloria est nisi solis inluminatio, cuius recessu profunditate occulitur tenebrarum? Praeterea sacrorum administrationes apud Aegyptios multiplici actu multiplicem dei adserunt potestatem, significantes Herculem hunc esargumentum non vile colligitur. Nam Theron rex Hispaniae citerioris cum ad expugnandum Herculis templum ageretur furore instructus exercitu navium, Gaditani ex adverso venerunt provecti navibus longis, commissoque praelio adhuc aequo Marte consistente pugna subito in fugam versae sunt regiae naves, simulque inproviso igne correptae conflagraverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sint quȩ fuerint : q̃ mox uentura sequentur qd̃ conuenit
onta. Sed neo liercules a sustantia solis alienus est. Oppe her¬
cules ea est solis potestas q̃ huinano generi uirtutẽ ad sinuli¬
tudinẽ prestat deorum. Nec estimes alcinena apd̃ thebas boethiaᷤ
natũ solum uł pͥmum herrulem nuncupatũ. Inmo post multoᷤ
at postremus ille hac appellatione dignatꝰ est. honoratusq hoc
nomine. quia nimia fortitudine meruit nom̃ dei uirtutem
regentis. Ceterũ ds hercules religiose qͥdẽ ⁊ apd̃ tiron colitur.
uerum sacratissima ⁊ angustissima egyptii euni religione uene¬
rantur. ultraq memoriam q̃ apd̾ illos retro longissima est. ut caren¬
tem inicio colunt. Ipse creditur ⁊ gygantas interemisse cũ celo ꝓpu¬
gnaret quasi uirtus deoꝵ. Gigantas aũt qͥd aliud fuisse credendũ
est. quam hominũ quandã impiã gentem deos negantẽ. ⁊ ideo
estimatã deos pellere de celesti sede uoluisse: Horum pedes in

Expanded text:
quae sint, quae fuerint, quae mox ventura sequentur. Quod congruiα πρό τ ̓ ἐόντα. Sed nec Hercules a substantia solis alienus est: quippe Hercules ea est solis potestas quae humano generi virtutem ad similitudinem praestat deorum. Nec aestimes Alcmena apud Thebas Boeotias natum solum vel primum Herculem nuncupatum: immo post multos atque postremus ille hac appellatione dignatus est honoratusque hoc nomine quia nimia fortitudine meruit nomen dei virtutem regentis. Ceterum deus Hercules religiose quidem et apud Tyron colitur, verum sacratissima et augustissima Aegyptii cum religione venerantur ultraque memoriam, quae apud illos retro longissima est, ut carentem initio colunt. Ipse creditur et Gigantas interemisse cum caelo propugnaret quasi virtus deorum. Gigantas autem quid aliud fuisse credendum est quam hominum quandam impiam gentem deos negantem et ideo aestimatam deos pellere de caelesti sede voluisse? Horum pedes in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hinc natȩ st̃ appellationes deoꝵ: sicut ceto̾ꝵ qͥ ad solẽ certa ⁊ archa¬
na ratione referunt᷑. Et ne tanto secreto nuda p̾stet᷑ assertio: auctori¬
tates ueterum de singłis cõsulamꝰ. apollinis nom̃ multiplici appellati
ad solẽ refert᷑. Cniꝰ rei ordinẽ ꝑgã. Piato solẽ atioadonia cognomina
tẽ tudinẽ solus optinuit solem uocauit. Speusippus qd̃ ex multiꝰ

Expanded text:
Et hinc natae sunt appellationes deorum sicut ceterorum qui ad solem certa et archaEt hinc natae sunt appellationes deorum sicut ceterorum qui ad solem certa et archana ratione referuntur: et, ne tanto secreto nuda praestetur adsertio, auctoritates veterum de singulis consulamus. Apollinis nomen multiplici interpretatione ad solem refertur, cuius rei ordinem pergam. Plato tudinem solus optinuit, solem vocavit: Speusippus, quod ex multis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de dis fabulantur: ñ abditis plerũq philosophiȩ semina mutu¬
ari. Nam qt̾ om̃s pene deos dũtaxat qͥ sub celo sunt ad solẽ referũt.
ñ uana suꝑstitio. s ratio diuina cõmendat. Si enĩ sol ut uetib pla¬
cuit dux ⁊ moderator ẽ: luminũ: reliquoꝵ ⁊ solus stellis errantib
p̃stat: ipsarũ uͦ stellarũ cursus ordinẽ terũ humanarũ ut qͥbdã
uidetur: ꝓ potestate dispont̃. ut plotino o constat placuisse signifi¬
cant necesse ẽ ut solem qͥ moderatur nr̃a moderantes: omĩũ qͣ
cͥca nos gerunt᷑ fateamur auetorẽ. ⁊ sicut maro cũ de una uinone
diceret. qͥ numine lęso: ostendit unius diei effectus uarios ꝓ ua¬
riis censendos ẽẽ numinib. ita diuersȩ uirtutis solis nomina
dis dederũt. unde. Entottan. sapientum pͥncipes prodiderunt.
Nirtutẽ gͥ solis q̃ diuinationi curationiq p̃est. apollinẽ uocauert.

Expanded text:
cum de dis fabulantur, non ab adytis plerumque philosophiae semina mutucum de dis fabulantur, non ab adytis plerumque philosophiae semina mutuari. Nam quod omnes paene deos, dumtaxat qui sub caelo sunt, ad solem referunt, non vana superstitio sed ratio divina commendat. Si enim sol, ut veteribus placuit, dux et moderator est luminum reliquorum, et solus stellis errantibus praestat, ipsarum vero stellarum cursus ordinem rerum humanarum, ut quibusdam videtur, pro potestate disponunt, ut Plotino constat placuisse, significant: necesse est ut solem, qui moderatur nostra moderantes, omnium quae circa nos geruntur fateamur auctorem. Et sicut Maro, cum de una Iunone diceret: Quo numine laeso, ostendit unius dei effectus varios pro variis censendos esse numinibus, ita diversae virtutes solis nomina dis dederunt: unde ἓν τὸ πᾶν sapientum principes prodiderunt. Virtutem igitur solis quae divinationi curationique praeest Apollinem vocaverunt:
Abbreviated transcription (Latin):
uester mantuanꝰ intellegens illud stare dici ad quod accedicur ait.
stat sua cuiq dies. ex tremũ diem stare dicens. quasi ad quem ꝑ õs
statur: Idem poeta doctrina ac uerecundia uixta nobisis. sciens ro¬
manos ueteres ad lune cursum. ⁊ sequences ad solis anni cenpora
digessisse. ntriusq seculi opinioni reuerentiã seruaus. uos quoq inqͥt
iabentẽ celo qui ducitis annũ. liber ⁊ alma ceres. tam lunã quam
solem duces anni hac inuocatione designans. Hic auienus. hoc eqͥ¬
dem mecũ multum adfrequentier agitaui. qͥd sit qd̾ solem mods
apollinẽ: inͦ liberum: mͦ sub aliarũ appellationũ uarietate ueuere¬
mur. Et quia sacrorũ oũnĩ p̾sułẽ ẽẽ te uteti p̃textate diuina uo¬
luerunt. ꝑge q̃so rationẽ mͥ tantę sub uno nomine ⁊̃ om̃ib diuisi¬
tatis aꝑire. Tum utetius. Caue estimes mi auiene poetarũ gregẽ

Expanded text:
vester Mantuanus, intellegens illud stare dici ad quod acceditur, ait, vester Mantuanus, intellegens illud stare dici ad quod acceditur, ait, stat sua cuique dies, extremum diem stare dicens, quasi ad quem per omnes eatur. Idem poeta doctrina ac verecundia iuxta nobilis, sciens Romanos veteres ad lunae cursum et sequentes ad solis anni tempora digessisse, utriusque saeculi opinioni reverentiam servans, "vos quoque", inquit, labentem caelo qui ducitis annum, Liber et alma Ceres, tam lunam quam solem duces anni hac invocatione designans.» Hic Avienus: «hoc equidem mecum multum ac frequenter agitavi, quid sit quod solem modo Apollinem modo Liberum modo sub aliarum appellationum varietate veneremur. Et quia sacrorum omnium praesulem esse te, Vetti Praetextate, divina voluerunt, perge, quaeso, rationem mihi tantae sub uno nomine in nominibus diversitatis aperire. Tum Vettius: Cave aestimes, mi Aviene, poetarum gregem,
Abbreviated transcription (Latin):
ria ce. luculenta oratio referentis adiecit. Nec mirum si hec dige ries
morsum reprehensionis euasit. cin accersita est ab egipco postreme cor¬
rectionis auctoritas. Nam iulius cesar ut siderum motus de quibus
ñ indoctos libros reliquit ab egiptiis disciplinis hausit. ita hoc quoq ex
eadiem. institutione mucuatus ẽ ut ad solis cursum finiendi anni. ten¬
pus extenderet. Latii uero ueteres incole quia nichil iã tum ab egipto
discere licebat. ad quã nullus illis conmeatus patebat. morem grecye
in numerandis mensuĩ dieb secuti st᷑. ut retrouersũ cedente numero
ab augmenco indiminutionem conputatio resoluta desineret. Ita enĩ
nos decimũ diem. deinde nonũ. & postea octauum diem dicimus. ut
io. quid aliud nisi illum. qͥ ei nonta dicit paulatim deficientis sup¬
putatio in nom̃ desinit secuturi Et ictadie non illum qui p̃cedit nu¬
merum successurus pͥori in defectum meanti: Quod & homerus

Expanded text:
ria et luculenta oratio referentis adiecit. Nec mirum si haec digeries ria et luculenta oratio referentis adiecit. Nec mirum si haec digeries morsum reprehensionis evasit, cui accersita est ab Aegypto postremae correctionis auctoritas. Nam Iulius Caesar ut siderum motus, de quibus non indoctos libros reliquit, ab Aegyptiis disciplinis hausit, ita hoc quoque ex eadem institutione mutuatus est ut ad solis cursum finiendi anni tempus extenderet. Latii vero veteres incolae, quia nihil iam tum discere ab Aegypto licebat, ad quam nullus illis commeatus patebat, morem Graeciae in numerandis mensium diebus secuti sunt, ut retroversum cedente numero ab augmento in diminutionem computatio resoluta desineret. Ita enim nos decimum diem, deinde nonum et postea octavum dicimus, ut ιο, quid aliud nisi illum φθίνοντα dicit cuius paulatim deficientis supputatio in nomen desinit secuturi et ἱστάμενον illum qui praecedit numerum successurus priori in defectum meanti? Quod et Homerus
Abbreviated transcription (Latin):
& incolle consistere. unde coram possent ab uniuersis inderi. Sed
hec omia. neglegentius haberi coepta ⁊ post ab olita postquam int̃¬
mindino etiam ob multitudinem plebis frequentes ad ẽẽ ceperunt
Est etiam uundina romanoꝵ dea. anono die nascentium mincupa.¬
ta. qui lustricus. dicicur. Est aut̃ dies lustricus quo infances lustrant᷑¬
⁊ nomen accipiunt. s is marib nomis. octauus est feminis. Plene ue
arbitror anni ac mensium consticutione digesta. habet hõr nr̃ ꝙ de
ñ quid sit quod argutꝰ niligena ꝙ. gentis accola numerorũ potentis ex
hoc ordine romane dispensationis irrideat. antuscũ quoq: tibrim
aliquid̃ ex disciplinis suis hausis se cũsentiat. Sub iecit eustachius.
ñ sulum hõr nr̃ grauis uir & ornatus. s nec quisquam alnus ut estimo
tan fuitilis posset ẽẽ iuditii qui romam aum sic adunguem ut auint
emendatum ordinem ñ probaret. cin maiorem grãm &. tenax memo¬

Expanded text:
et in colle consistere unde coram possent ab universis videri. Sed et in colle consistere unde coram possent ab universis videri. Sed haec omnia neglegentius haberi coepta et post abolita, postquam internundino etiam ob multitudinem plebis frequentes adesse coeperunt. Est etiam Nundina Romanorum dea a nono die nascentium nuncupata, qui lustricus dicitur. Est autem dies lustricus quo infantes lustrantur et nomen accipiunt; sed is maribus nonus, octavus est feminis. Plene ut arbitror anni ac mensium constitutione digesta habet Horus quoque noequidem velim numquid sit quod argutus Niligena et gentis accola numerorum potentis ex hoc ordine Romanae dispensationis inrideat, an Tuscum quoque Thybrim aliquid ex disciplinis suis hausisse consentiat.» Subiecit Eustathius, «non solum Horus noster, gravis vir et ornatus, sed nec quisquam alius ut aestimo tam futtilis posset esse iudicii qui Romani anni sic ad unguem, ut aiunt, emendatum ordinem non probaret; cui maiorem gratiam et tenax memo
Abbreviated transcription (Latin):
cum tito tacio sacrificiis ⁊ sodalitatib iustitutis: nundinas quoq
a diecisse comemiorant. sicut tutidianus affirmat. s cassuis seruiũ
tulliũ fecisse nundinas dicit. ut in urbem ex agris conuenirent.
urbanas rusticasq res ordinaturi. Geminus ait diẽ nundinarũ
exactis ĩa regib cepisse celebrari. quia pleriq de plebe repetita ser¬
un tullii memoria parentarente in nundinis: eui rei etiã uarro
cõsentit. Rutilius scribit romanos instituisse nundinas. ut oc¬
to quidem dieb in agris rustici opis facerent. nono aut die: in¬
termisso rure: ad mercatũ legesq accipiendas romã uenuent.⁊
ut scita atq consulta frequentiore popło ieferrent᷑. q̃ trinun¬
dino die ꝓposita a singłis atq uniuersis facile noscebantur. Un¬
de etiã mos tractus ut leges trinundino die ꝓmulgarentur.
Ea re etiam candidatis usus fuit in comieium nundinis uenire

Expanded text:
cum T. Tatio sacrificiis et sodalitatibus institutis nundinas quoque cum T. Tatio sacrificiis et sodalitatibus institutis nundinas quoque adiecisse commemorant, sicut Tuditanus adfirmat. Sed Cassius Servium Tullium fecisse nundinas dicit, ut in urbem ex agris convenirent urbanas rusticasque res ordinaturi. Geminus ait diem nundinarum exactis iam regibus coepisse celebrari, quia plerique de plebe repetita Servii Tullii memoria parentarent ei nundinis. Cui rei etiam Varro consentit. Rutilius scribit Romanos instituisse nundinas ut octo quidem diebus in agris rustici opus facerent, nono autem die intermisso rure ad mercatum legesque accipiendas Romam venirent et ut scita atque consulta frequentiore populo referrentur, quae trinundino die proposita a singulis atque universis facile noscebantur. Vnde etiam mos tractus ut leges trinundino die promulgarentur. Ea re etiam candidatis usus fuit in comitium nundinis venire
Abbreviated transcription (Latin):
se manu mittere: iudiciaq addicere. S contͣ iulius cesar sex¬
to ditimo anspiciorum libro: negat nundinis cotionem aduocari
posse. idest cum populo agi. ideoq nundiuis romanoru haberi
contia non posse. Coruelius etiã labeo pͥmo fastorũ libis: nundi¬
nis ferias ẽẽ ꝓnuntiat. Causani uero huiꝰ uarietatis aput graniũ
licianum libro scd̃o diligens lector inueniet. Ait enĩ nundinas io¬
nis: ferias ẽẽ. Siquidem flaminica omnib nundinis in regia
iom arietẽ soleat immolare. s lege hortensia effectum ut fastȩ es¬
sent: uti rustici qui mnidinandi causa in urbẽ ueniebant : lites
componerent. nefasto enĩ die: p̃tori fari non licebat. Eigo qui fe¬
rias dicunt a mendacio uindicantur patrocimo uetustatis: qͥ
contra sentiunt: estinatu etatis q̃ legeni secuta est uera depromũt.
harum originẽ quid̾a romulo assignant. quẽ comuniuicato regno

Expanded text:
se manu mittere iudiciaque addicere. Sed contra Iulius Caesar sexse manu mittere iudiciaque addicere. Sed contra Iulius Caesar sexto decimo Auspiciorum libro negat nundinis concionem advocari posse, id est cum populo agi: ideoque nundinis Romanorum haberi comitia non posse. Cornelius etiam Labeo primo Fastorum libro nundinis ferias esse pronuntiat. Causam vero huius varietatis apud Granium Licinianum libro secundo diligens lector inveniet. Ait enim nundinas Iovis ferias esse, siquidem flaminica omnibus nIovi arietem soleat immolare, sed lege Hortensia effectum ut fastae essent, uti rustici, qui nundinandi causa in urbem veniebant, lites componerent. Nefasto enim die praetori fari non licebat. Ergo qui ferias dicunt a mendacio vindicantur patrocinio vetustatis, qui contra sentiunt aestimatu aetatis quae legem secuta est vera depromunt. Harum originem quidam Romulo adsignant, quem communicato regno
Abbreviated transcription (Latin):
nalẽ diẽ : pleriq uitant. Eius obseruationis an religio ulla sit tͣdi¬
ta: q̃ri solet. S nos nichil suꝑea rescriptũ inuenimus. nisi qd̾
qͥntꝰ claudius annaliũ qͥnto cladẽ illam uastissimã pugnę can¬
nensis factã: refert. ante diẽ qͣrtũ nonas sextilis. Ad rẽ sane mi¬
litarẽ: nichil sane attineie notat uarro: utrũ fastus uł nefastꝰ:
dies sit. s ad solas hoc actiones respicere priuatas. Qs autem min¬
dinas ferias dixi. potest argni. quia titus de feriis scribens: nun¬
dinarum dies̃ ñ inter ferias retulit. s tantum sollempnes uo¬
canit. Et qd̾ iulius modestus affirmat : messala augure consuleu¬
te pontisices: an nundinarũ romanarũ nonarũq dies feriis te¬
uerentur: resspondisse eos nundinas sibi ferias nõ uideri. Et qd̾
trebatius in libro pͥmo religionũ ait: nundiuis magistratũ pos¬

Expanded text:
nalem diem plerique vitant. Eius observationis an religio ulla sit tradinalem diem plerique vitant. Eius observationis an religio ulla sit tradita quaeri solet: sed nos nihil super ea re scriptum invenimus, nisi quod Q. Claudius Annalium quinto cladem illam vastissimam pugnae Cannensis factam refert ante diem quartum Nonas Sextiles. Ad rem sane militarem nihil attinere notat Varro, utrum fastus vel nefastus dies sit, sed ad solas hoc actiones respicere privatas. Quod autem nundinas ferias dixi potest argui, quia Titus de feriis scribens nundinarum dies non inter ferias retulit sed tantum sollemnes vocavit: et quod Iulius Modestus adfirmat Messala augure consulente pontifices, an nundinarum Romanarum Nonarumque dies feriis tenerentur, respondisse eos nundinas sibi ferias non videri: et quod Trebatius in libro primo Religionum ait nundinis magistratum pos
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ẽet qd̃ ꝓpter totiens intra paucos annos male ẽẽt afflicta res
pubblica: ⁊ ex p̾cepto patrũ : luciũ aquiniũ aruspicẽ in senatũ
uenire iussum : religionũ requitendarũ gr̃a: Dixisse quintum sulpi¬
ciũ tribunũ militũ ad alliam: adu̾sũ gillos pugnaturũ : iẽ diui¬
nã dumicandi grã: fecisse postridie idus qͥntiles: itẽ apd̃ cremeram
multisq aliis tẽporib. ⁊ locis: pꝰ sacrificium die postero celebratum:
male cessisse cõflictum. Tunc patres uississe: ut ad collegium ponti¬
ficum de hiis religionib referetur. pontificesq statuisse: pͦtridie
om̃s kalendas. nonas. idus. atros dies habendos: ut hũ dies. neq
p̃liales. neq puri. neq comitiales ẽẽnt. s ⁊stibius maximꝰ serui¬
lianꝰ pontifex ĩ libro duodecimo: negat oportere atro die parentare.
tet. Ante diẽ ꝙͦ qͣrtũ Ralendas: uł nonas: uł idus: tanquã inomi¬

Expanded text:
quid esset propter quod toties intra paucos annos male esset afflicta res quid esset propter quod toties intra paucos annos male esset afflicta res publica; et ex praecepto Patrum L. Aquinium haruspicem in senatum venire iussum religionum requirendarum gratia dixisse: Q. Sulpicium tribunum militum ad Alliam adversus Gallos pugnaturum rem divinam dimicandi gratia fecisse postridie Idus Quintiles, item apud Cremeram multisque aliis temporibus et locis post sacrificium die postero celebratum male cessisse conflictum. Tunc Patres iussisse ut ad collegium pontificum de his religionibus referretur, pontificesque statuisse postridie omnes Kalendas Nonas Idus atros dies habendos, ut hi dies neque praeliares neque puri neque comitiales essent. Sed et Fabius Maximus Servilianus pontifex in libro XII. negat oportere atro die parentare; tet. Ante diem quoque quartum Kalendas vel Nonas vel Idus tamquam nomi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uarro in augurum libris scribit in hec uerba. lliros uocare fe¬
rus ñ oportet. si uocauit piaculũ est. Sciendũ est tam̃ eligendi
ad pugnandũ diẽ: romanis tunc fuisse licentiã. si ipsi inferrent bel¬
lũ. At cũ exciꝑent : nullũ obstitisse diem. qͦ minꝰ uł salutẽ suã: uł pub¬
blicã defenderent dignitatem. Qs enĩ obseruatioui locus: cũ eligen¬
di facultas ñ suꝑsit. Dies aut̃ postridianus ad omĩa maiores nr̃i ca¬
uendos putarunt. qͦs etiã atros: uelut infausta appellatione dam¬
pnarunt. Eius tamen nonniulli ꝯmunes: uelut ad emnendationẽ
nominis uocitauerunt. Horum causã gellius annaliũ libro qͥnto
decimo: ⁊ cassius hemina hystoriarũ libro scd̾̃o referunt. anno ab
urbe condita: trecentesimo sexagesimo t̾cio a t̾bunis militum: uir¬
gilio. mallio aeinilio postumio: collegisq eorũ : ĩ senatu tͣctatum

Expanded text:
sicut Varro in Augurum libris scribit in haec verba: Viros vocare fesicut Varro in Augurum libris scribit in haec verba: Viros vocare feriis non oportet: si vocavit, piaculum esto. Sciendum est tamen eligendi ad pugnandum diem Romanis tunc fuisse licentiam, si ipsi inferrent bellum: at cum exciperent, nullum obstitisse diem, quo minus vel salutem suam vel publicam defenderent dignitatem. Quis enim observationi locus, cum eligendi facultas non supersit? Dies autem postriduanos ad omnia maiores nostri cavendos putarunt, quos etiam atros velut infausta appellatione damnarunt: eosdem tamen nonnulli communes velut ad emendationem nominis vocitaverunt. Horum causam Gellius Annalium libro quinto decimo et Cassius Hemina Historiarum libro secundo referunt. Anno ab urbe condita trecentesimo sexagesimo tertio a tribunis militum Virgilio Mallio Aemilio Postumio collegisque eorum in senatu tractatum,
Abbreviated transcription (Latin):
est latinarum sollempne cõcipitur. itẽ dieb saturnaliorũ. s &e cũ
mundus patet nefas est p̃liũ sumere. qͥa nec latinarũ tẽpore: quo
publice quondã indutiȩ uit̾ popislũ romanũ: latinosꝙ firmate
sunt: inchoari bellum decebat. nec saturni festo: qͥ sine ullo tu¬
multii bellico creditur imꝑasse. nec patente mundo qd̾ sacrum
diti patri ⁊ ꝓserpinȩ dicatum est: meliusq occlusa plutonis
fance eumdem ad p̾liũ putauert̃. Unde ⁊ uarro ita scribit.
Mundꝰ eum putet deoꝵ t̾stium: atq inferũ quasi ianua patet.
ꝑ npterea non modo p̃lium cõmitti: uerũ etiã ailectũ rei militari
catisa habere. ac militẽ ꝓficisci. uauun soluere. uxorẽ liberorũ que¬
rendorum causa ducere. religiosum est. Uitabant ueteres ad uiros uo¬
candos etiã dies qui essent notati rel aduersis. Uitabant etiã feruᷤ

Expanded text:
est Latinarum sollemne, concipitur, item diebus Saturnaliorum, sed et cum est Latinarum sollemne, concipitur, item diebus Saturnaliorum, sed et cum Mundus patet, nefas est praelium sumere: quia nec Latinarum tempore, quo publice quondam induciae inter populum Romanum Latinosque firmatae sunt, inchoari bellum decebat, nec Saturni festo, qui sine ullo tumultu bellico creditur imperasse, nec patente Mundo, quod sacrum Diti patri et Proserpinae dicatum est: meliusque occlusa Plutonis fauce eundum ad praelium putaverunt. Unde et Varro ita scribit: Mundus cum patet, deorum tristium atque inferum quasi ianua patet: propterea non modo praelium committi, verum etiam dilectum rei militaris causa habere, ac militem proficisci, navem solvere, uxorem liberum quaerendorum causa ducere, religiosum est. Vitabant veteres ad viros vocandos etiam dies qui essent notati rebus adversis: vitabant etiam feriis,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã nefasti nocantur. Nunc de ꝓfecstis ⁊ qͥ ex ins ꝓcedunt: loque¬
mur ia est fastis comitialib. comꝑendinis. statis. p̃lialib fasti st̃.
qb. licet fari p̃tori tͥa uerba sollempina. do. dico. addico. hiis contra¬
ra st̃ uefasti. Comitiales sunt: qͥb cñ popło agi licet. Et fastis qͥdẽ
legi agi potest. cũ populo ñ potest. Comitialib utrũꝙ potest. Con¬
penami. qͥb nadimoniũ licet dicere. Stati. qͥ indicii causa eñ pegri¬
no instituuntur ut plantus in gurgulione. si statꝰ condictus. eũ
hoste int̾cessit. dies. hostem ninc mox uetere significat ꝑegrinum
I peliales a uistis ñ segregauerĩ. Siquidẽ iusti funt triginta dies: qͥb
exerciti imꝑato: uexillũ russi coloris in arce positũ est. Preliales au¬
tem om̃s quib fas est repetere uł hostẽ lacessere. Nam cũ laciar hoc

Expanded text:
etiam nefasti vocantur. Nunc de profestis et qui ex his procedunt loquaetiam nefasti vocantur. Nunc de profestis et qui ex his procedunt loquamur, id est fastis comitialibus conperendinis statis praeliaribus. Fasti sunt quibus licet fari praetori tria verba sollemnia, do dico addico; his contrarii sunt nefasti: comitiales sunt quibus cum populo agi licet; et fastis quidem lege agi potest, cum populo non potest, comitialibus utrumque potest: conperendini quibus vadimonium licet dicere: stati qui iudicii causa cum peregrino instituuntur, ut Plautus in Gurgulione: — Status condictus cum hoste intercessit dies. Hostem nunc more vetere significat peregrinum. Praeliares ab iustis non segregaverim, siquidem iusti sunt continui triginta dies quibus exercitui imperato vexillum russi coloris in arce positum est, praeliares autem omnes quibus fas est res repetere vel hostem lacessere. Nam cum Latiar, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pro negat eũ pollui: qui opus uł ad deos ꝑtinens: sacroꝵ ue cau¬
Ca secisset: uł aliquid ad urgentẽ itȩ utilitatẽ respitiens: actitass
s oeuola demiq consultus: quid feriis agi liceret respondit. qd̾ p̃¬
t missũ noceret. Quappt̃ si bos inspeculum decidisset : eñꝙ pater
familias adhibitis oꝑis lberasset: ñ est uisus ferias polluisse.
Nec illnꝰ qui trabem tecti fractã fultiendo ab imininenti uindica¬
uit ruina. Nnde & maro: oñiũ disciplinã ꝑitiis: sciens iaua
mouem: aut ians purgande. aut scabie curandȩ gr̃a ꝓnuntiaui
tanc ouẽ ꝑ ferias ueere mersari: si hoc remedis causa fieret. Sa¬
iantuinq grege fluuio mersare salubri: Aantiendo eñ salubri.
ostendit᷑ auertendi morbi gr̃a tĩminodo. ñ etiã ob lucrũ purgandȩ
iane causa fieri concessuni. Hiec de festis. ⁊ qui inde nascunturͤ. qui

Expanded text:
bro negat eum pollui qui opus vel ad deos pertinens sacrorumve caubro negat eum pollui qui opus vel ad deos pertinens sacrorumve causa fecisset vel aliquid ad urgentem vitae utilitatem respiciens actitasset. Scaevola denique consultus quid feriis agi liceret, respondit quod praetermissum noceret. Quapropter si bos in specum decidisset eumque pater familias adhibitis operis liberasset, non est visus ferias polluisse, nec ille qui trabem tecti fractam fulciendo ab imminenti vindicavit ruina. Unde et Maro omnium disciplinarum peritus, sciens lavari ovem aut lanae purgandae aut scabiei curandae gratia, pronuntiavit tunc ovem per ferias licere mersari, si hoc remedii causa fieret: Balantumque gregem fluvio mersare salubri. Adiciendo enim salubri ostendit avertendi morbi gratia tantummodo, non etiam ob lucrum purgandae lanae causa, fieri concessum. Haec de festis et qui inde nascuntur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
liȩ. siue cornelis. ⁊ siqͣs ferias ꝓpͥas q̃q familia ex usu domesticę celebͥta¬
tis obseruat. Sunt singłoꝵ uti natalium fulgurũq susceptiones. item
funcrum atq expiationum. Apd̾̃ ueteres ꝙͦ qͥ nominasset salutẽ semo¬
uiam. seiam. segetiã. tutiliuã. ferias obseruabant. item flamimima
quotiens tonitrua audisset: feriata erat. donec placasset deos. Affir¬
mabant enĩ sacerdotes. pollui ferias. si indictis conceptisq opus a¬
liqd̃ fieret. Preterea irgem sacroꝵ. flaminesq ñ licebat uidere. feriis
opus fieri. ⁊ ideo ꝑ p̾torem denuntiabat᷑. neqͥd tale ageretur. ⁊ p̃cep¬
ti negligens multabat᷑. Preter inultã uero affirmabatur. eum qui
tilib dieb imprudens aliqͥd egisset: poreo praculum dare debere.
Pioudentem expiare non posse. Sceuola pontifer affirmabat. s uin¬

Expanded text:
liae sive Corneliae et si quas ferias proprias quaeque familia ex usu domesticae celebritaliae sive Corneliae et si quas ferias proprias quaeque familia ex usu domesticae celebritatis observat. Sunt singulorum, uti natalium fulgurumque susceptiones, item funerum atque expiationum. Apud veteres quoque qui nominasset Salutem Semoniam Seiam Segetiam Tutilinam ferias observabat, item flaminica quotiens tonitrua audisset feriata erat donec placasset deos. Adfirmabant autem sacerdotes pollui ferias si indictis conceptisque opus aliquod fieret. Praeterea regem sacrorum flaminesque non licebat videre feriis opus fieri et ideo per praeconem denuntiabant ne quid tale ageretur, et praecepti neglegens multabatur. Praeter multam vero adfirmabatur eum qui talibus diebus imprudens aliquid egisset porco piaculum dare debere. Prudentem expiare non posse Scaevola pontifex adseverabat, sed Vm
Abbreviated transcription (Latin):
celebratur. uel cum ludi in honorem aguntur deorũ. uł cũ feriȩ ob¬
seruantur. fẽriarum aut pubblicarum genera sunt quatuor. Ant
einui statiuę sunt. aut conceptiuę. aut imꝑatiuę. aut nundinȩ. Et st̃
statiuę innuersi populi cõmunes. certis ⁊ constitutis dieb ac m̃sib &
infas statis obseruationib adnotatę. in qͥb p̃cipue seruantur agonali¬
a. carmentalia. iuꝑcalia. Conceptiuę sunt: q̃ qͦt annis a magistratib
us a sacerdotib concipiunt᷑. indies certos uł etiã uicertos. ut sunt
iatinȩ. sementiuȩ. paganalia. cõpitalia. Imperatiuę st̃ quas cõsules
uł p̃tores ꝓ arbitrio potestatis indicunt. Nundinę sunt paganorũ
itemq rusticoꝵ. quib conueniunt negociis ꝓpriis. ł mertib ꝓuisuri.
S unt p̃terea ferię ꝓpriȩ familiarũ. ut familię claudię. uł eimlię. seu ui¬

Expanded text:
celebratur vel cum ludi in honorem aguntur deorum vel cum feriae obcelebratur vel cum ludi in honorem aguntur deorum vel cum feriae observantur. Feriarum autem publicarum genera sunt quattuor. Aut enim stativae sunt aut conceptivae aut imperativae aut nundinae. Et sunt stativae universi populi communes certis et constitutis diebus ac mensibus et in fastis statis observationibus adnotatae, in quibus praecipue servantur Agonalia Carmentalia Lupercalia. Conceptivae sunt quae quotannis a magistratibus vel a sacerdotibus concipiuntur in dies vel certos vel etiam incertos ut sunt Latinae Sementivae Paganalia Compitalia. Imperativae sunt quas consules vel praetores pro arbitrio potestatis indicunt. Nundinae sunt paganorum itemque rusticorum, quibus conveniunt negotiis propriis vel mercibus provisuri. Sunt praeterea feriae propriae familiarum, ut familiae Claudiae vel Aemiliae seu Iu
Abbreviated transcription (Latin):
ret. quo nefas est sacia celebiari. S quia nos ad cõmemorationẽ
dierũ ordo deduxit : de hoc quoq qd̾ hori nr̃i cõsultatio continet. pau¬
ca dicenda sunt. Numa ut ui menses annũ. ita indies mensẽ qu̾eq di¬
stribuit. diesq om̃s aut festos. aut ꝓfestos. aut intercisos uocauit.
Festi diis dicati sunt. Profesti hominib ob administrandã rem priua¬
tam. pubblicamq concessi. Intercisi : deorum hominũq cõmunes st̃.
festis insunͭ sacrificia epulȩ. ludi. ferię. ꝓfestis fasti. comitiales. cõꝑen¬
dim. stati. preliales. Intercisi: in se non in alia diuiduntur. Illorũ enĩ
dierum quibdam horis fas ẽ. qͥbdam fas ũ est uis dicere. Nam cũ
hostia ceditur: fari nefas est. int̾cesa ⁊ porrecta fari licet. Prgo de diui
est: uł cum sacrificia diis offerunt᷑. uł cũ dies diuinis epulationib

Expanded text:
ret, quo nefas est sacra celebrari. Sed quia nos ad commemorationem ret, quo nefas est sacra celebrari. Sed quia nos ad commemorationem dierum ordo deduxit, de hoc quoque quod Hori nostri consultatio continet pauca dicenda sunt. Numa ut in menses annum, ita in dies mensem quemque distribuit, diesque omnes aut festos aut profestos aut intercisos vocavit. Festi dis dicati sunt, profesti hominibus ob administrandam rem privatam publicamque concessi, intercisi deorum hominumque communes sunt. Festis insunt sacrificia epulae ludi feriae, profestis fasti comitiales comperendini stati proeliares. Intercisi in se non in alia dividuntur: illorum enim dierum quibusdam horis fas est, quibusdam fas non est ius dicere. Nam cum hostia caeditur fari nefas est, inter caesa et porrecta fari licet, rursus cum adest vel cum sacrificia dis offeruntur vel cum dies divinis epulationibus
Abbreviated transcription (Latin):
Feriis aut̃ uĩ cuiquã fieri piaculare ẽ. ideo tunc uitantur nuptiȩ.
in quib uis fieri uirgini uidetur. S uerriũ flaccũ iuris pontificii
ꝑitissiiũ dicere solitum refert uarro. qͥa feriis tergere ueteres fossaᷤ
liceret. nouas facere uis ñ c̾ẽt. ideo magis uiduis quã uirginib ido¬
neas ẽẽ ferias ad nubendum. Subitiet aliqͥs. Cur ergo nonis si feriatꝰ
dies ñ est ꝓbibetur celebritas nuptiarũ : huiꝰ ꝙͦ rei in aꝑto causa est.
Nã quia pͥmus imptiarũ dies uerecundiȩ datur. Postridie aut̃ miptam
in domo uiri dominiũ inciꝑe oportet adipisci. ⁊ rem facere diuinã
om̃s ant̃ postridiani dies. seu pꝰ kalendas. siue post nonas. idus ue ex
equo atri sunt. ideo ⁊ nouas inbabiles nuptiis ẽẽ dixerunt. ne nup¬
ta aut p̾stero die libertatẽ auspicaretur uxoriam. aut atro immola¬

Expanded text:
feriis autem vim cuiquam fieri piaculare est: ideo tunc vitantur nuptiae, feriis autem vim cuiquam fieri piaculare est: ideo tunc vitantur nuptiae, in quibus vis fieri virgini videtur. Sed Verrium Flaccum iuris pontificii peritissimum dicere solitum refert Varro quia feriis tergere veteres fossas liceret, novas facere ius non esset, ideo magis viduis quam virginibus idoneas esse ferias ad nubendum. Subiciet aliquis: cur ergo Nonis, si feriatus dies non est, prohibetur celebritas nuptiarum? Huius quoque rei in aperto causa est. Nam quia primus nuptiarum dies verecundiae datur, postridie autem nuptam in domo viri dominium incipere oportet adipisci et rem facere divinam, omnes autem postriduani dies seu post Kalendas sive post Nonas Idusve ex aequo atri sunt, ideo et Nonas inhabiles nuptiis esse dixerunt, ne nupta aut postero die libertatem auspicaretur uxoriam aut atro immola
Abbreviated transcription (Latin):
iendis am̃se marcio: ad decembrẽ huic deȩ kalendarũ die supplicaban.
Romȩ qͦ kalendis om̃ib p̃ter qd̾ pontifex minor in curia calabra rem di¬
uinam iunomi facit. etiã regina sacrorum. idest uxor porcã uł agnam
in regia unoni immolat. aqua etiã ianũ inoniũ uocatũ esse diximꝰ.
qd̃ illi deo omnis ingressus. huic deȩ cuncti kalendarũ dies uident᷑
asscripti. Cum enĩ initia m̃sium maiores nr̃i ab exortu linę serua¬
uerint : iure uinoni addixerunt kalendas. lunã ac iunonẽ eandẽ
putantes. uł qͥa luna ꝑ aerẽ eat : unde ⁊ greci lunã artemin nun¬
cupant. idest. acpotoaliii. qd̃ aera secat. Iuno aut̃ aeris arbitra est.
merito intia mensiũ. idẽ kalendas huic dee cõsecrauerũt. Nec hoc
p̃termiserĩ qd̃ imptiis copulandis kalendas ⁊ idus religiosas idest
denitandas censuerunt. hii enĩ dies p̾ter nonas feriati sunt.

Expanded text:
lendis a mense Martio ad Decembrem huic deae Kalendarum die supplicant. lendis a mense Martio ad Decembrem huic deae Kalendarum die supplicant. Romae quoque Kalendis omnibus, praeter quod pontifex minor in curia Calabra rem divinam Iunoni facit, etiam regina sacrorum, id est regis uxor, porcam vel agnam in regia Iunoni immolat: a qua etiam Ianum Iunonium cognominatum diximus, quod illi deo omnis ingressus, huic deadscripti. Cum enim initia mensium maiores nostri ab exortu lunae servaverint, iure Iunoni addixerunt Kalendas, lunam ac Iunonem eandem putantes: vel quia luna per aërem meat, unde et Graeci lunam Artemin nuncuparunt id est ἀερότομιν, quod aëra secat, Iuno autem aëris arbitra est, merito initia mensium, id est Kalendas, huic deae consecraverunt. Nec hoc praetermiserim, quod nuptiis copulandis Kalendas Nonas et Idus religiosas, id est devitandas, censuerunt. Hi enim dies praeter Nonas feriati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
das sanxit antiquitas. Alii putant idus. qd ea die plena luna ui¬
deatur a uidendo idus appeuatas. mox litterã .ii. detractã. sicut cõ¬
tra qd̾ greci. iaEIII. dicunt. nos .ii. litt̾a addita. uidere dicimꝰ. Nõ¬
qd̃ eo die plenam speciẽ luna demonstret. Sunt qui estimant idus
a uone iduli dictas. quã hoc nomine tusci. ⁊ om̃ib idib ioui ĩmo¬
iatur a flaminine. Nobis illa ratio nominis uero ꝓprior estimatur
nt idus uocemus diem qui diuidit mensẽ. Iduare enĩ etrusca lin-¬
gua diuidere est. Unde uidua qͣsi ualde idua. id est ualde diuisa. aut
indua idest auiro diuisa. ut aũt idus om̃s ioui: ita om̃s kalen¬
das uinoni tributas. ⁊ uarronis ⁊ pontificalis affirmat auctorita ᷤ.
as etiã laurentes patrus religionib seruant. qui ⁊ cognomen deȩ
ex cerinoniis addiderunt kalendarẽ iunonẽ uocantes. s ⁊ om̃ib Ra¬

Expanded text:
das sanxit antiquitas. Alii putant Idus, quod ea die plena luna vidas sanxit antiquitas. Alii putant Idus, quod ea die plena luna videatur, a videndo vidus appellatas, mox litteram v detractam: sicut contra, quod Graeci ἰδεῖν dicunt, nos v littera addita videre dicimus. Non, quod eo die plenam speciem luna demonstret. Sunt qui aestimant Idus ab ove Iduli dictas, quam hoc nomine vocant Tusci, et omnibus Idibus Iovi immolatur a flamine. Nobis illa ratio nominis vero propior aestimatur, ut Idus vocemus diem qui dividit mensem. Iduare enim Etrusca lingua dividere est: unde vidua, quasi valde idua, id est valde divisa: aut vidua, id est a viro divisa. Ut autem Idus omnes Iovi ita omnes Kalendas Iunoni tributas et Varronis et pontificalis adfirmat auctoritas. Quod etiam Laurentes patriis religionibus servant, qui et cognomen deae ex cerimoniis addiderunt, Kalendarem Iunonem vocantes, sed et omnibus Ka
Abbreviated transcription (Latin):
si nouȩ initiũ obseruationis. ł qd̃ ab eo die semꝑ ad idus nouem dies pu¬
tentur. sicut apud tuscos nonȩ plures habebantur. qd hiĩ nono ꝙͦ die
regem suũ salutabant. ⁊ de ꝓpriis negotiis consulebant. iduum porro
nomen a tuscis apd̃ qͦs is dies tis uocatur sumptũ ẽ. Item aut illi in¬
t̃ pretantur iouis fidutiã. Nam cũ iouẽ accipiannis lucis auctorẽ. un¬
de ⁊ lucenũ salii in carmine canunt. ⁊ cretenses alatiinalepan uocag:
ipsi ꝙͦ romani diespitrẽ appellant. ut diei patrẽ. iure hic dies iouis fidu¬
cia uocatur. cuiꝰ lux ñ finitur cũ solis occasu. s splendorẽ dici ⁊ nocte
cõtineat. illustrante luna. qd̃ semꝑ in plenilunio idest in medio men¬
se fieri solet. Diem gͥ qͥ uel nocturuis caret tenebris. iouis fidutiã
tusco nomine uocauerunt. unde ⁊ om̃s idus iouis ferias obseruã¬

Expanded text:
si novae initium observationis, vel quod ab eo die semper ad Idus novem dies pusi novae initium observationis, vel quod ab eo die semper ad Idus novem dies putantur: sicut apud Tuscos Nonae plures habebantur, quod hi nono quoque die regem suum salutabant et de propriis negotiis consulebant. Iduum porro nomen a Tuscis, apud quos is dies Itis vocatur, sumptum est. Item autem illi interpretantur Iovis fiduciam. Nam cum Iovem accipiamus lucis auctorem, unde et Lucetium Salii in carminibus canunt et Cretenses Δία τὴν ἡμέραν vocant, ipsi quoque Romani Diespitrem appellant, ut diei patrem. Iure hic dies Iovis fiducia vocatur, cuius lux non finitur cum solis occasu, sed splendorem diei et noctem continuat inlustrante luna: quod semper in plenilunio, id est medio mense, fieri solet: diem igitur, qui vel nocturnis caret tenebris, Iovis fiduciam Tusco nomine vocaverunt: unde et omnes Idus Iovis ferias observan
Abbreviated transcription (Latin):
inuitis patrib in om̃ium notitiam ꝓderentur. pontifici minori hȩc ꝓui¬
dentia delegabatur. ut nouȩ lune pͥmũ obseruaret aspectũ. uisãꝙ re¬
gi sacrificulo nuntiaret. itaq sacͥficio a rege ⁊ minore pontifice celebrato
idẽ pontifex calata idest uocata ĩ capitoliũ plebe uixta curiã calabrã. qͥ
casȩ roniuli ꝓxima est: qͦt numero dies akal endis ad nonas suꝑẽent.
ꝓnuntiabat. Et̃ qͥntanas quidẽ dicto qͥnquies uerbo. ła aco. septima¬
nas repetito septies p̃dicabat. Nerbũ aũt haa co grecũ est. id est uoco. Et̃
hunc diẽ qͥ ex hiis dieb qui calarentur pͥmus esset placuit. lalendas
bat. qd̃ pꝰ nouã lunã oportebat nonarũ die populos qui ĩ agris ẽẽnt cõ¬
fluere. in urbẽ. accepturos causas feriarũ a rege sacrorum. scituros ꝙ qͥd
ẽẽt eo iem̃e fauena̾uiñ. uudẽ qͥdam hinic nonas estimant dictas. qua¬

Expanded text:
invitis Patribus in omnium notitiam proderentur, pontifici minori haec proinvitis Patribus in omnium notitiam proderentur, pontifici minori haec provincia delegabatur, ut novae lunae primum observaret aspectum visamque regi sacrificulo nuntiaret. Itaque sacrificio a rege et minore pontifice celebrato idem pontifex calata, id est vocata, in Capitolium plebe iuxta curiam Calabram, quae casae Romuli proxima est, quot numero dies a Kalendis ad Nonas superessent pronuntiabat: et quintanas quidem dicto quinquies verbo καλῶ, septimanas repetito septies praedicabat. Verbum autem καλῶ Graecum est, id est voco: et hunc diem, qui ex his diebus qui calarentur primus esset, placuit Kalendas bat, quod post novam lunam oportebat Nonarum die populares qui in agris essent confluere in urbem accepturos causas feriarum a rege sacrorum sciturosque, quid esset eo mense faciendum. Unde quidam hinc Nonas aestimant dictas, qua