comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinem: quod ille ideo miscdiam
consecutus sit. quia ignorans ipso teste
peccauit. manens inincredulitate. Quã¬
quã si tale quippiam quandoq bene et
utiliter factum fuisse agnoscitur. de quo
dici ueraciter possit. hec est mutatio
dextere exceli: non tam exemplũ quam
miraculũ afferre debeat. Hec int̃m ame
ad id quod queritis suspensiue responsa
sufficiant. Neq enim possum unde certꝰ
non sum: certam ꝓferre sententiam. Sie
contingere debet:querenti rem ubi non sit
Sermo aꝓpħa: consilium a sapiente que¬
rendum est. Numquid̃ enim de luto limpi¬
dum quippiam haurire potestis: Unum
tamen est quod amieo absq ꝑieulo et nequa¬
quam sine fructu impendere posstimꝰ:
nr̃e udelicet ꝓhac re orationis ad deum
qualecumq suffragium. Deo gͦ relinquen¬
tes sui quod ignoramus secretum consilu
ipsum supplici deuotione et detiota sup¬
plicatione p̃camur: ut intiobis et de uob̃

Expanded text:
similitudinem, quod ille ideo misericordiam similitudinem, quod ille ideo misericordiam consecutus sit, quia ignorans ipso teste peccavit, manens in incredulitate . Quanquam si tale quidpiam quandoque bene et utiliter factum fuisse agnoscitur, de quo dici veraciter possit, Haec est mutatio dexterae Excelsi , non tam exemplum, quam miraculum afferri debeat. 4. Haec interim a me ad id quod quaeritis, suspensive responsa sufficiant. Neque enim possum, unde certus non sum, certam proferre sententiam. Sic contingere debet quaerenti rem ubi non sit sermo a propheta. Consilium a sapiente quaerendum est. Nunquid enim de luto limpidum quidpiam haurire potestis? Unum tamen est quod amico absque periculo, et nequaquam sine fructu impendere possumus, nostrae videlicet pro hac re orationis ad Deum qualecunque suffragium. Deo ergo relinquentes sui, quod ignoramus, secretum consilii, ipsum supplici devotione et devota supplicatione precamur, ut in vobis et de vobis
Abbreviated transcription (Latin):
celerrimum potentissime bonitatis per¬
sensit beneficium: prius mente quam car¬
ne curatus. S aliud est cęlerem adipisci
ueniam peccatorum: et aliud de ipsis sce¬
lerib ad infulas mox ꝓuehi dignitatum.
Uideo tamen matheum de theloneo ad a¬
płatus culmen assũptum. S hoc me rur¬
sum conturbat. quod non pͥus audierit
cum ceteris eo apłis suis. ite inorbem uni¬
uersum p̃dicate euangłium om̃i creaturȩ
quam egerit penitentiam multo tẽpore
ac labore sequendo dñm quocumq ierit:
ꝑmanens cumeo intẽptationib suis S
et si occurrat de ambrosio quod de tribu¬
nalib ad sacerdotium raptus fuerit: non
me ualde confortat. cum apuero mundã
inmundo duxerit uitam: et sic etiam fu¬
ga ec latebris. multisq dissimulationum
modis. declinare conatus sit. Si de saulo
quoq factus repente paulus. repente uas
electionis. repente doctor gentium. in ex¬
emplũ adducitur : hoc exempli euacuat

Expanded text:
celerrimum potentissimae bonitatis percelerrimum potentissimae bonitatis persensit beneficium, prius mente quam carne curatus. 3. Sed aliud et celerem adipisci veniam peccatorum, et aliud de ipsis sceleribus ad infulas mox provehi dignitatum. Video tamen Matthaeum de telonio ad apostolatus culmen assumptum ; sed hoc me rursum conturbat, quod non prius audierit cum caeteris coapostolis suis, Ite in orbem universum, praedicate Evangelium omni creaturae ; quam egerit poenitentiam, multo tempore ac labore sequendo Dominum quocunque iret, permanens cum eo in tentationibus suis. Sed et si 27 occurrat de Ambrosio, quod de tribunalibus ad sacerdotium raptus fuerit , non me valde confortat, cum a puero mundam in mundo duxerit vitam, et sic etiam fuga et latebris multisque dissimulationum modis declinare conatus sit. Si de Saulo quoque factus repente Paulus, repente vas electionis, repente Doctor gentium in exemplum adducitur: hoc exempli evacuat
Abbreviated transcription (Latin):
plicct miscłiam: et sit ad restituendam
innocentiam efficacior uelox elementia.
quam diuturna penitentia: Beatus si¬
quidem cui non imputabit dñs peocatũ.
Nam quis accusabit. ad uersus clectũ dei:
Si deus iustificat: quis est qui condẽp¬
nec : hoc salutis compendium sẽs ille
latro consequutus est: uno eodemq die
simul et confessus latrocina. et intro¬
ductus ingłam: breui quodam contentus
ponte crucis. ad transigendum de regio¬
ne dissimilitudinis interram uiuentiũ.
et de luto fecis inparadisum uoluptatis
Hoc subitum pietatis remedium ꝑcepit
felir illa peccatrix: cum repende ubi suꝑ¬
habundauerant delicta. habundare cep̃
et gr̃a. Absq multo penitentiȩ labore di¬
missa sunt ei peccata multa qm̃ dilexit
multum: et in breui meruit caritatis ac¬
cipere latittidinem. quȩ ut scriptum est
cooꝑit multitudinem peccatorum. Hoc
et ille paraliticus incuuangło duplex atq

Expanded text:
plicet misericordiam, et sit ad restituendam plicet misericordiam, et sit ad restituendam innocentiam efficacior velox clementia quam diuturna poenitentia? Beatus siquidem, cui non imputabit Dominus peccatum . Nam quis accusabit adversus electum Dei? Si Deus justificat, quis est qui condemnet? Hoc salutis compendium sanctus ille latro consecutus est: uno eodemque die simul et confessus latrocinia, et introductus in gloriam, brevi quodam contentus ponte crucis ad transigendum  al. transeundum de regione dissimilitudinis in terram viventium, et de luto faecis in paradisum voluptatis . Hoc subitum pietatis remedium percepit felix illa peccatrix, cum repente ubi superabundaverant delicta, abundare coepit et gratia. Absque multo poenitentiae labore dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum ; et in brevi meruit charitatis accipere latitudinem, quae, ut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum . Hoc et ille paralyticus in Evangelio duplex atque
Abbreviated transcription (Latin):
negotiandi genere. et si minus copiose. mi¬
nus tamen et ꝑiculose fructificare ualeres.
Horreo fateor: sic enim tibi ut michi loqͥ
debeo quod sentio. Horreo inquam. consi¬
derans unde. quo uocaris: p̃serti cũ nul¬
lum int̾currerit penitentie tempus: ꝑ qd̾
ut cumq huiꝰcemodi ꝑiculosisimus transitꝰ
fiat. Et quidem rectus ordo requirit: ut priꝰ
ꝓpriam. deinde alienas curare studeas con¬
scientias. Primus quippe pietatis gradus
est: de quo scriptum est. Miserere anime
tuę placens deo. Ex hoc autem ad miseran¬
dum ꝓrimum recto iam tramite caritas
ordinata ꝓcedit: quippe quẽ ad suiquisq
mensuram amare p̃cipitur. Quod si in
hunc modum quo te hactenus ipse ama¬
sti. et tibi eõmittendos amaturus es: ma¬
lo ego quidem tibi non cõmitti. quam sic
diligi. Si autẽ prius te diligere didicisses.
et me forsitan scires amare. S quid si
suam deus acceleret tibi grãm. et multi¬

Expanded text:
negotiandi genere, etsi minus copiose, minegotiandi genere, etsi minus copiose, minus tamen periculose fructificare valeres. Horreo, fateor, sic enim tibi, ut mihi loqui debeo quod sentio; horreo, inquam, considerans, unde, quo vocaris: praesertim cum nullum intercurrerit poenitentiae tempus, per quod utcunque hujuscemodi periculosissimus transitus fiat. Et quidem rectus ordo requirit ut prius propriam, deinde alienas curare studeas conscientias. Primus quippe pietatis gradus est, de quo scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo . Ex hoc autem ad miserandum proximum recto jam tramite charitas ordinata procedit; quippe quem ad sui quisque mensuram amare praecipitur. Quod si in hunc modum quo te hactenus ipse amasti, et tibi committendos amaturus es, malo ego quidem tibi non committi, quam sic diligi. Si autem prius te diligere didicisses, et me forsitan scires amare. 2. Sed quid, si suam Deus acceleret tibi gratiam, et multi
Abbreviated transcription (Latin):
inmanu tua est. Arbitramur em̃ qͥcqͥd
feceris tu. aut uolueris. illos ẽẽ facturos
Alioquin aꝑte denuntia illis. quia iux¬
ta om̃ium abb̃m nr̃orum non contẽp¬
nendam sententiam. que merito ꝓcessit
in uos. qui redierint uitient. qui renu¬
as. Quis hoc mortalium diffinire p̃sumat:
Deus forsitan uocat: quis audeat dissua¬
dere : Forte non uocat. quis apꝓpinqua¬
re consulat : Utrum uero uocatio dei sit
annon sit. quis scire possit: excepto spñ
qui scrutatur etiam alta dei. uł sicui for¬
te reuelauerit ipse: Magis quoq dibium
reddit consilium illa inlict̃is tuis humił
s terribilis confessio: qua uitã tuã tam
grauiter et ut eredo non nisi ueraciter accu¬
sas. Nec enim negandũ est: huiuscemodi
uitam eẽ indignam tam sacri dignitate
misterii. S rursum non inmerito e regione
times. nam et nos id ipsum metuimus. si ob
malum conscientie. de commisso scientiȩ ta¬
lento non facis lucrum: nisi quod alio forte

Expanded text:
in manu tua est. Arbitramur enim quidquid in manu tua est. Arbitramur enim quidquid feceris tu aut volueris, illos esse facturos. Alioquin aperte denuntia illis, quia juxta omnium abbatum nostrorum non contemnendam sententiam, quae merito processit in vos: Qui redierint, vivent; qui renuas. Quis hoc mortalium definire praesumat? Deus forsitan vocat: quis audeat dissuadere? Forte non vocat: quis appropinquare consulat? Utrum vero vocatio Dei sit, an non sit; quis scire possit, excepto Spiritu qui scrutatur etiam alta Dei, vel si cui forte revelaverit ipse? Magis quoque dubium reddit consilium illa in litteris tuis humilis, sed terribilis confessio, qua vitam tuam tam graviter, et, ut credo, non nisi veraciter accusas. Nec enim negandum est, hujuscemodi vitam esse indignam tam sacri dignitate ministerii. Sed rursum non immerito e regione times nam et nos idipsum metuimus si ob malum conscientiae de commisso scientiae talento non facis lucrum: nisi quod alio forte
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. obseruare conpellitur: excusa¬
bit hoc forsitan aut illa caritas qua
cunctatur migrare ad melius ꝓpt̾ scan¬
dalum. iuxta illud. caritas cooꝑit mu¬
ltitudinem peccatorum. aut illa hu¬
militas. qua ꝓprie conscius infirmi¬
tatis se reputat imꝑfectum. Siquidẽ
et de ipsa scriptum est. Deus humilib
dat gram. Multa quidem tibi carissi¬
me locutus sum. cum multis opus non
habeas: quippe cui sit et ingenium uelox
ad intelligendum quod dicitur et uolun¬
tas agilis. ad eligendum quod utiliter
suadetur. S licet specialiter quidem
adte: non tam̃ tam multa ꝓpter te seͥ¬
benda putaui. Hec itaq: quib deus ꝓ¬
uidit fore necessaria. Te autẽ ut meuͬ
iam olim familiarissimum. paucis et
cum om̃i fiducia moneo: ne iam diu¬
tius animas desiderantiũ te. in tue qui¬
dem anime horrendum ꝑiculum: tui ex¬
pectatione suspendas. En tua corumq
ni fallor qui tecum sunt: et mors et uita

Expanded text:
videtur, observare compellitur; excusavidetur, observare compellitur; excusabit hoc forsitan aut illa charitas, qua cunctatur migrare ad melius propter scandalum, juxta illud, Charitas operit multitudinem peccatorum ; aut illa humilitas, qua propriae conscius infirmitatis se reputat imperfectum: siquidem et de ipsa scriptum est: Deus humilibus dat gratiam . 20. Multa quidem tibi, charissime, locutus sum, cum multis opus non habeas; quippe cui sit et ingenium velox ad intelligendum quod dicitur, et voluntas agilis ad eligendum quod utiliter suadetur, sed licet specialiter quidem ad te, non tamen tam multa propter te scribenda putavi. Haec itaque, quibus Deus providit fore necessaria. Te autem, ut meum jam olim familiarissimum, paucis et cum omni fiducia moneo, ne jam diutius animas desiderantium te, in tuae quidem animae horrendum periculum, tui exspectatione suspendas. En tua eorumque ni fallor qui tecum sunt, et mors, et vita
Abbreviated transcription (Latin):
gis irritas impie dm̃: quia dicis in
corde tuo. non requiret: Quid inquis:
Om̃s gͦ dampnas. qui similiter non
faciunt: Non. S audi . quid et de ipsis
sentiam: et noli frustra calũpniari. Qd
me uis odiosum facere multis milibus
scõrum qui sub nr̃a ꝓfessione. non nr̃o
conuersantes moreͬ: tamen aut sc̃e uiuũt
aut beate defuncti sunt: Ñ ignoro.
quod reliquerit sibi deus septemꝰ milia
uirorũ: qui non curuauerunt genua
ad nr̃a uenientes. recipiendos censuerĩ
Nũquid non uenientes dampnaui :
Excuso illos: non istos accuso.Soliscint
inuidi: quos excusare nec uolonee ualeo.
Quib exceptis. siquis cęterorũ ad regłȩ
cupiat transire puritatem. s ꝓpt̃ scan¬
dalum non audeat. aut certe etiã ob
certam corporis infirmitatem: puco
quia non peccat. dum tñ in suo stude¬
at loco sobrie et iuste et pie conuersa¬
ri. Nam si qua ex more monasterui mi¬
nus forte districte quã regła consticuisse

Expanded text:
gis irritas impie Deum, quia dicis in gis irritas impie Deum, quia dicis in corde tuo, Non requiret? 19. Quid inquis? omnes ergo damnas qui similiter non faciunt? Non: sed audi quid et de ipsis sentiam; et noli frustra calumniari. Quid me vis odiosum facere multis millibus sanctorum, qui sub nostra professione non nostro conversantes more, tamen aut sancte vivunt, aut beate defuncti sunt? Non ignoro quod reliquerit sibi Deus septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ad nostra venientes, recipiendos censuerim. Nunquid non venientes damnavi? Excuso illos, non istos accuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec volo, nec valeo. Quibus exceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiat transire puritatem, sed propter scandalum non audeat, aut certe etiam ob certam corporis infirmitatem; puto quia non peccat, dum tamen in suo studeat loco sobrie, et juste, et pie conversari. Nam si qua ex more monasterii minus forte districte, quam Regula constituisse
Abbreviated transcription (Latin):
aliene: parcito uł tue. An nescis quod in¬
uidia diaboli intrauit mors in orbem
terrarũ: Actende itaq tibi. Si em̃ ubi
inuidia ibi mors: ꝓfecto non potes
simul et inuidere et uiuere. Quid mo¬
lestus es fr̃i tuo: qm̃ satag̾ quẽ ad modũ
que ꝓcesserunt de labus suis non faci¬
at irrita : Si querat homo ubi et quo¬
modo ꝑsoluat quod pollicitus est deo
quidtuꝑdis : fortassis si aliquantȩ pe¬
cumię tu eum debitorem deneres: eircu¬
ire cogeres mare et aridam. donec usq
ad nouissimum quadrantẽ debitum
redderet uniuersum. Quid igit᷑ me¬
ruit de te deus tuus: qm̃ non uis ut et
ipse a suo quod suum est debitore reci¬
piat : Immo uni inuidens. duos tibi
reddis infensos: dum et dñm serui ob¬
sequio. et dñi gr̃a seruũ fraudare cona¬
ris. Tuquare illum potius non imita¬
ris et ipse uidelicet ꝑsoluendo quod
debes: Putas ne et tuum non require¬
tur debitum : An potius ꝓpter hoc ma¬

Expanded text:
alienae, parcito vel tuae. An nescis quod inalienae, parcito vel tuae. An nescis quod invidia diaboli intravit mors in orbem terrarum . Attende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt de labiis suis, non faciat irrita? Si quaerat homo, ubi et quomodo persolvat quod pollicitus est Deo; quid tu perdis? Fortassis si aliquantae pecuniae tu eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et aridam, donec usque ad novissimum quadrantem debitum redderet universum. Quid igitur meruit de te Deus tuus, quoniam non vis ut et ipse a suo quod suum est, debitore recipiat? Imo uni invidens, duos tibi reddis infensos: dum et dominum servi obsequio, et domini gratia servum fraudare conaris. Tu quare illum potius non imitaris, et ipse videlicet persolvendo quod debes? Putasne et tuum non requiretur debitum? An potius propter hoc ma
Abbreviated transcription (Latin):
et retineam. qui de aliis monasteruis
fracto stabilitatis uoto. et contẽpto seni¬
orum imꝑio. ad nr̃m ordinem ueniunt
Ad quod quidem breuis responsio: s ꝑi¬
culosa. Uereor namq displicere quib dã
quod dicturus sum. Qet̾m magis michi
uerendum puto: ne taeendo ueritatem.
illum uersiculum non ueraciter cantem
Iusticiam tuam non abscondi incorde
meo: ueritatem tuam et salutare tuum
dixi. Hac gͦ illos ratione suscipimus:
qm̃ non putamus eẽ malum. si uota
labiorum suorũ quȩ in locis suis potue¬
runt quidem ꝓmittere.s nequaquam
ꝑsoluere. deo qui ubiq est ubicumq
poterunt reddant: et solius rupte sta¬
bilitatis dampna. reliquorũ regulariũ
p̃ceptorum integra obseruatione com¬
pensent. Si cui displicet hoc et murmu¬
rat aduersus hominẽ quȩrentẽ salutẽ
stiam: respondebit ꝓeo salutis auctor.
Nonne oculus tuus nequã est quia ille
bonus: O quisquis es qui saluti inuides

Expanded text:
et retineam, qui de aliis monateriis, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tuam et salutare tuum dixi . Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum, si vota labiorum suorum, quae in locis suis potuerunt quidem promittere, sed nequaquam 25 persolvere; Deo qui ubique est, ubicumque poterunt, reddant; et solius ruptae stabilitatis damna reliquorum regularium praeceptorum integra observatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo salutis Auctor: Nonne oculus tuus nequam est, quia ille bonus? O quisquis es qui saluti invides
Abbreviated transcription (Latin):
nem reddet. Alioquin qua fronte psallã
mentiens in conspectu dei et angłorum
illud de psalmo: reddam tibi uota mea
que distinrerunt labia mea: Uiderit
demq abbas meus. quid sibi faciendum
putet. de eo quod ex regula ad ipsum spe¬
cialiter dirigitur. ut presentem regłam
inom̃ib conseruet. et item quod uniuer¬
saliter precipit᷑. et nemo excipitur. ut
om̃s scilicet ꝑ omĩa magistram sequant᷑
regulam. nec ab ea temere deuietur aquoqũa:
ego sic ipsum sequi decreui semꝑ et ubiq
magistrum. ut nequaquam a regłe quam
teste ipso iuraui et statui custodire deuiem
magisterio. Occurramus breuiter questi¬
om. que alatere nobis surgere posse uide¬
tur: et sic iam ninis longam finiamus
epistolam. Uideor nempe contraria loqͥ
rei quam facio. Queri et enim ame potest
si hos dampno qui abb̃is sui non solum
consensu. s et iussu suum monasterium
deseruerunt: quo pacto illos et recipiam

Expanded text:
nem reddet . Alioquin qua fronte psallam nem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus, quid sibi faciendum putet de eo quod ex Regula ad ipsum specialiter dirigitur, « Ut praesentem regulam in omnibus conservet: » et item, quod universaliter praecipitur, et nemo excipitur, « Ut omnes » scilicet « per omnia magistram sequantur regulam; nec ab ea temere devietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse videtur, et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam,
Abbreviated transcription (Latin):
est sollempniter ac regłarit̾ ꝑfiteri quẽq
inp̃sentia abb̃is. Inp̃sentia gͦ tantum:
non etiam ad nutum ipsius fit cuiusq
ꝓfessio. Gestis ꝓinde adhibetur abbas.
non dictator ꝓfessionis: adiutor non frau¬
dator ad impletionis: uindex non auctor
p̃uaricationis. Quid gͥ: Ponam in ma¬
nu abbis quod absq ulla exceptione corã
deo et scĩs eius. ꝓpria manu ore et fir¬
maui:audicns ex regula si quando aliter
fecero. a deo me ẽẽ dampnandum quem
irrideo: Si abbas meus. aut etiam angłs
de celo contraria iusserit. libere recusa¬
bo huiusmodi obedientiam: que me trans¬
gressorem ꝓprii uoci. et peierare faciat
nomen dei mei. Scio enim me uixta scͥp¬
ture ueritatem exore meo uł coudemp¬
nandum tił iustificandũ: et quia os qđ
mentitur oceidit ammã. et quod deo ue¬
raciter cantur. ꝑdes om̃s qui locuntur
mendatium. et quia unusquisq onus
suum portabit. et unusquisq ꝓse ratio¬

Expanded text:
est solemniter ac regulariter profiteri quemque est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbatis quod absque ulla exceptione coram Deo et sanctis ejus propria manu et ore firmavi, audiens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me transgressorem voti proprii, et pejerare faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae veritatem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum; et quia os quod mentitur, occidit animam ; et quod Deo veraciter canitur, Perdes omnes qui loquuntur mendacium ; et quia unusquisque onus suum portabit , et unusquisque pro se ratio
Abbreviated transcription (Latin):
firmamentum non desero: Et si corpꝰ
absentauit obedientia: s spm̃ semꝑ ibi¬
dem p̃sentem tenet concors deuotio. et
innullo dissimilis conuersatio. Qua
die autem quod quidem deus auertat.
aluis incipiam uiuere legib. alus mo¬
rib conuersari. diuersis deseruire ob¬
seruantus. ad inuenire noua. extrane¬
as usur pare consuetudines: transgres¬
sor ꝓfessionis. ꝓmissam stabilitatem
iam̃ non me tenere confido. Dico gͦ abb̃i
ꝑ omĩa obtemꝑandum: s salua ꝓfessi¬
one. Uerum tu ꝓfessus secundũ regłam
sancꝰti benedicti. ubi ꝓmisisti obedien¬
tiam: ꝓ misisti et stabilicatem. Quod si
obedieris quidem. stabilis audẽ non fu¬
eris: dum offendis inuno. factus es
om̃iũ reus. Si om̃ium: et ipsius obedien¬
tiȩ. Uides itaq pondus tuȩ obedientiȩ
Quomodo nempe stabilitatis transgres¬
sionem sufficit exeusare: que nec sibi qui¬
dem ualet patrocinari: Item. Notum

Expanded text:
firmamentum non desero? Et si corpus firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observantiis, adinvenire nova, extraneas usurpare consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere confido. Dico ergo abbati per omnia obtemperandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum
Abbreviated transcription (Latin):
subdi contẽpint imꝑus:. miraris si
reprehendimus obedientiam. quȩ uo¬
bis ur̃m̃ deserendi locum uł causa ex¬
titit uel occasio: p̃serti eum inꝑfessi¬
one regulari sic ꝓ mittatur stabilitas
ut de subiectione abb̃i cribenda nulla
penitus mentio fiat: S queris forsi¬
tan inquiens micbi. Quid gͦ ude sta¬
bilitate tua facis. quam apud cisterciũ
firmasti:et nunc alibi habitas: Ad qd̾
respondeo.Ego quidem cisterciensis
monachus. ibidem ꝓfessus. ab abbate
ico ubi nunc habito missus sum. set
missus in pace. missus sine scandalo.
sine discordia. missus iuxta consuctu¬
dinem. et communem institutionem.
Quam diugͦ ineadem qua missus sum
pace et concordia ꝑseuero. quamdiu in
unitate sto. cominunib pͥuata non pre¬
fero: quietus et subiectus in quo positꝰ
sum ꝑmaneo: secura dico conscientia.
quod ꝓmisi firmiter teneo. Quomͦ enim
stabilitatis p̃uaricor uotum. qui una¬
nimitatis non rumpo uinculũ: pacis

Expanded text:
subdi contemnit imperiis; miraris si subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penitus mentio fiat. 16. Sed quaeris forsitan, inquiens mihi: Quid ergo 24 tu de stabilitate tua facis, quam apud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua missus sum, pace et concordia persevero, quandiu in unitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius ego si optio detur. pigram potiꝰ
clegerim inobedientiam cum ipsius
conscientia: quam horum studiosam
obedientiam cũ scandalo. Estimo em̃i
quia melius agit iste sic inobediens
abbati. s non caritati. seruando uni¬
tadem inuinculo pacis: quam illi qͥ
ita obtemꝑant homini un. ut unũ
p̃ferant unitati. Fidenter et hec ad di¬
derim. expedire magis cuilibet. sola
unius hominis ꝑiclitari obedientia.
quam reliquis omnib pietatis bonis
et uotis ꝓprie ꝓfessionis. Siquidem
ut cetera taceam. duo precipua nobis
inmonasteriis conuersantib obseruan¬
da craduntur. subiectio abbati. et sta¬
bilitas in loco. Et ita obseruanda. quod
neutrum p̃pediat alterum. nec alteru¬
trum sibi p̃iudicent: ut uerbi gr̃a. sic
te stabilem in loco exibeas. ut abbati
subici non condempnas: sic obedias
subiectus abbati. ut stabilitate non
amittas. Porro si detestaris in loco
licet ꝑscuerantem. qui abbatis forte

Expanded text:
Cujus ego, si optio detur, pigram potius Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praeferant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonis, et votis propriae professionis. 15. Siquidem, ut caetera taceam, duo praecipua nobis in monasterio conversantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte
Abbreviated transcription (Latin):
cium. fit et enim. Non sedicum con¬
cilio uanitatis. et cum iniqua geren¬
tib non introibo. Huic uersiculo: con¬
cinit et subsequens. Odiui inquit eccłã
malignantium: et cum impus non
sedebo. Audi deniq et sapientis consi¬
lium. Filimi ait. si de lactauerint pec¬
catores: ne ac quiescas eis. Tugͦ aduer¬
sus hec atq alia in hunc modum in nu¬
mera ueritatis testimoniã. putasticui¬
piam obediendum : Dodiosa ꝑuersitas.
Obedientie uirtus que semꝑ militat
ueritatr: aduersus ueritatem aecingit᷑
Felicem ego dixerim frĩs henrici ino¬
bedientiam: cui cito resipiscenti aber¬
rore et reuercenti ex itinere. talem con¬
tigit non exꝑiri obedientiam. Quã
pociorem nunc et dulciorem sue hui¬
usmodi in obedientie carpit. iamiãq
degustat fructum. bonam habens
conscientiam. quod cȩteris collegis
stus fraterna corda graui scandalo
concutientib: ipse inter fr̃s in ꝓposito
et ordine suo sine querela conuersetur

Expanded text:
tium. Ait etenim: Non sedi cum contium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subsequens: Odivi, inquit, ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo . Audi denique et Sapientis consilium: Fili, mi, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . 14. Tu ergo adversus haec atque alia in hunc modum innumera veritatis testimonia, putasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur?
Abbreviated transcription (Latin):
et dic. non sum inquinatus ab ea. Ab¬
sconde ignem insinu tuo: et te iactato
non aduri. Pone deniq portionem tuã
cum adulteris. nichilq tua inter eẽ
putato. Non ita ysaias. Redarguit
enim se ipsum. non solum quia ipse
immundus. s et quod socius sit immun¬
dorum: quia inquiens uir pollutus
labris egosum. et in medio populi im¬
munda labia habentis ego habito. Re¬
darguit autẽ se dix̃im. non quia cum
malis habitaret: s quia mala non re¬
darguerit. Sic namq ait. Ue michi quia
tacui. Quando uero ipse malum face¬
re ac quiesceret: quod se malus non
redarguisse redarguit: Quid enm
etiam dauid. nonne aliem contagione
peccati se senserat inquinari posse:
cum diceret cum hominib oꝑantib
inquitatẽ. et non cominunicabo eũ
electis eorum: Demiq et orat dicens
aboccultis meis munda me dñe: et
ab alienis parce seruo tuo. Inde etiã
malorum. quorum noluit participa¬
re malum:studuit declinare consor¬

Expanded text:
et dic: Non sum inquinatus ab ea. Abet dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consor
Abbreviated transcription (Latin):
mici hominis domestici illius. Sic itaq
sapis gemis. et si non desipis tremis. qͥp¬
pe cuius obedientia non meo s uerita¬
tis iudicio. peior inuenta est homici¬
dio: Si hec non ignoras: quomodo non
trepidas : Quod si trepidas: quomodo
non emendare festinas :Alioquin qua¬
lem hinc ad illud tribunal terrificũ
conscientiam portas. ubi iudex deste
non indiget. ubi ueritas discutic incen¬
tiones. ubi inquisitio culparum per¬
tingit ad abdita cordis: ubi deniq se¬
cretissimos recessus mentium diui¬
nus ille inuestigat intuitus. et ad
subitum illum solis iusticie fulgorẽ
animarum expansi sinus. cuncta
siue bona.siue mala euomunt que
celabant : Ibi fr̃ adam.facientes et
consentientes paripena punientur.
Ibi fures et socii furum: similem sunt
excepturi sententiam. Ibi par subibt̃
iudicium: et qui lactant et qui lac¬
tantur peccatores. ꝑge gͥ iam dicere.
quid adme: ille uiderit. Gange picem:

Expanded text:
mici hominis, domestici illius Michaeae mici hominis, domestici illius Michaeae sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem,
Abbreviated transcription (Latin):
crederes: ex pedire scandala facientib
de mergi pocius in ꝑfundum maris.
Cur hoc dixit. nisi quia significare uo¬
luit. tam grauia illos inposterum ma¬
nere tormenta. ut eis comꝑata mors tẽ¬
poralis. ne penalis ẽẽ uideatur.s cõmo¬
da: Qui gͦ eum scandala facere iuuistin
iustienim sequendo illum. obsequendo
illi: nonne utilius iuxta p̃missam ueri¬
catis sententiam. molam asinariã collo
eius suspenderes. et sic eum demergeres
inꝓfundum maris: Quid gͦ ᷤ Guille o¬
bedientissimus discipulus. illum patr̃e
et p̃ceptorem tuum. quẽ ne puncto qui¬
dem temporis. uł transuerso ut dicitur
pedis.ate quamdiu uixit passus es elon¬
gari. ita ut in foueam quoq post eum
non quidem cecis s aꝑtis more balaam
oculis cadere non cunctatus sis: tu ne
inquam illum tuo ita beandum puta¬
sti obsequio: ut morte illi grauiorem ex¬
hibueris obedientiam: Reuera nunc
exꝑior quam uera sit illa sententia. Ini¬

Expanded text:
crederes expedire scandala facientibus crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profundum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporis, vel transverso, ut dicitur, pedis, a te, quandiu vixit, passus es elongari, ita ut in foveam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Balaam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa sententia: Ini
Abbreviated transcription (Latin):
tur ineccłia. omĩa ꝓbate. quod bonum est
tenete. Si ita oportet: deleamus iam de
libro euangłii. estote prudentes sicut ser¬
pentes: sufficiente quippe quod sequitur.
et simplices sicut columbe. Nec dico a sub¬
ditis mandata p̃positorum ẽẽ di iudican¬
da. ubi nil iuberi deprehenditur diuinis
contrarium institutis: s necessariam as¬
sero et prudentiam. qua aduertatur. si
quid auersatur: et libertatẽ. qua et inge¬
nue concempnatur. Cct̃m iste nichil
inquit habeo interrogare: uiderit ille
quid iusserit.Dic queso.sidato inmanus
gladio. suum te armari iussisset iniugu¬
lum: ac qui euisses: Aut si se tuo uoluiss
impulsu in ignem uł inaquam p̃cipitẽ
dari: obtemꝑasses: Nonne etiam abhis
non ꝓhibere. cum possis: incrimen tibi
reputatur homicidii: Ageg̾. uide ne
forte subp̃cextu obedientie inquippiam
ei grauius inscruieris. Non ignoras certe
qui dixcrit. nam michi hinc fortasse non

Expanded text:
tur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficiente quippe quod sequitur, et simplices sicut columbae . Nec dico a subditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓpus congregatis. aduersus im¬
pios disꝑsores quasi tuba exaltat uo¬
cem suam. Minatur aute se disꝑsores
disꝑgere: qui ꝓ disꝑsis colligendis ef¬
fusus est. Et si eius uocem tu non au¬
dis: audit eam de cuius latere mana¬
uit. Quomodo namq ꝓprium non au¬
dit: qui abel sanguinem audiebat :
S quid ad me inquis: Ille uiderit. cui
michi contradicere fas non erat. Non
est discipulus suꝑ magistrum. Docen¬
dus. non docturus: erus lateri adhere¬
bam. Sequi debui non p̃ire: p̃ceptorẽ
aui. O istorum tẽporũ paule sim¬
plex.ii.am̃et ille alterũ se tibi exhibu¬
isset antonium: ut quicquid uel leui¬
ter de labus eius ꝓcederet. necesse non
haberes discutere: s sine cunctatione
ad omĩa nichil hesitans obedires. O
monachum obedientissimum: cui ex
quib libet seniorum uerbulis. ne unum
quidem iota p̃teruolet. Non attendit
sine mora. Si ita oportet: sine causa legi¬

Expanded text:
qui pro piis congregatis adversus imqui pro piis congregatis adversus impios dispersores quasi tuba exaltat vocem suam. Minatur autem se dispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinem audiebat? . 12. Sed quid ad me, inquis? Ille viderit cui mihi contradicere fas non erat. Non est discipulus super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit sine mora. Si ita oportet, sine causa legi
Abbreviated transcription (Latin):
furtiue susurrantem: dm̃ non audiebas
aꝑte reclamantem. tali quasi celitus
emisso tontruo. Ue illi ꝑquem scanda¬
lum uenit. Non tantum autẽ dñs: s
et sanguis ipsius clamore nichilominꝰ
uchementi.surdis licet terribilit̃ irru¬
giebat. Clamor eius. cius effusio. Ef¬
fusus quippe ꝓdisꝑsis filiis dei. ut
cos congregaret inunum. iuste fre¬
mebat indisꝑsores. Odit nimirum
disꝑsores: qui non nouit nisi colligere
Magnus eius clamor et uehemens: qui
corpora de sepulchris. animas abinfe¬
ris excitauit. Gerram cȩlosq tuba
illa conuocauit inunum: quippe que
interra et que incęlis sunt pacificans.
In omnem derram exiuit sonus ille:
et urãm non ualuit rumꝑe surditatẽ:
Uox nempe illa inuirtute: uor illa in
magnificentia. Et quid clamat: Ex¬
urgat deus. et dissipentur immicieius.
Et iterum. Disꝑge illos inuirtute tua.
et depone eos ꝓtector m̃s dñe. Sanguis
xp̃i est frater adam. sanguis xp̃i est

Expanded text:
furtive susurrantem, Deum non audiebas furtive susurrantem, Deum non audiebas aperte reclamantem, tali quasi coelitus emisso tonitru: Vae illi per quem scandalum venit! Non tantum autem Dominus, sed et sanguis ipsius clamore nihilominus, vehementi, surdis licet, terribiliter irrugiebat. Clamor ejus, ejus effusio. Effusus quippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaret in unum, juste fremebat in dispersores. Odit nimirum dispersores, qui non novit nisi colligere. Magnus ejus clamor, et vehemens, qui corpora de sepulcris, animas ab inferis excitavit. Terram coelosque tuba illa convocavit in unum, quippe quae in terra et quae in coelis sunt, pacificans. In omnem terram exivit sonus ille, et vestram non valuit rumpere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et iterum: Disperge illos in virtute tua et dispone eos protector meus Domine . Sanguis Christi est, frater Adam, sanguis Christi est
Abbreviated transcription (Latin):
michi modo exhibeas. Cum cam pa¬
ciens sis. ut aquolibet etiam quo non
licet ꝑtrahi non contendas: liceat et
me obsecro paulo nunc confidentius
agere tecum.Alioquin. male multũ
meruide de:.si quod nemimi soles. soli
michi indignandum putaueris. Igit᷑
tuam conuenio conscientiam. Uolens
amnuitus ꝓfectus es: S si eruolunta¬
te:iam non exobedientia.Si autẽ in¬
uitus: suspectum uideris habuisse im¬
perium eui obsequi grauabaris Ubiuͦ
suspicio: ibi discussio necessaria. Uerũ
tu ut tue pacientie dares uel caperes
exꝑimentum. nichil discuciens trahi
te passus es: non solum p̃ter uolunta¬
tem tuam. s et contra conscientiam
Opacientia: om̃i digna impatientia
Non possum fattor nonirasci. huie con¬
tentiosissimȩ patientie. Uidebas disꝑ¬
gentem:et sequebaris:Scandala dic¬
tantem audiebas: et obsequebaris :
Uera patientia est. pati uł agere contͣ
quod libeat: s non p̃ter quod liceat.
Mirũ uero quod hom: nem audiebas

Expanded text:
mihi modo exhibeas. Cum tam pamihi modo exhibeas. Cum tam patiens sis, ut a quolibet etiam quo non licet, pertrahi non contendas; liceat et me, obsecro, paulo nunc confidentius agere tecum. Alioquin male multum merui de te, si quod nemini soles soli mihi indignandum putaveris. 11. Igitur tuam convenio conscientiam. Volens, an invitus profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex obedientia. Si autem invitus, suspectum videris habuisse imperium, cui obsequi gravabaris. Ubi vero suspicio, ibi discussio necessaria. Verum tu ut tuae patientiae dares vel caperes experimentum; nihil discutiens, trahi te passus es, non solum praeter voluntatem tuam, sed et contra conscientiam. O patientia omni digna impatientia! Non possum, fateor, non irasci huic contentiosissimae patientiae. Videbas dispergentem, et sequebaris: scandala dictantem audiebas, et obsequebaris. Vera patientia est, pati vel agere contra quod libeat: sed non praeter quod liceat. 22 Mirum vero quod hominem audiebas
Abbreviated transcription (Latin):
assensum. exhibere obsequium. impen¬
dere adiutorium. tu michi obedientiam
nominas: modestiam nuncupas:appel¬
las mansuetudinem : Tu inquam cona¬
ris pessima uicia. uirtutum palliare no¬
minibus: An ce putas hoc sine in iuria
facere domini uircutũ: quod uirtutib
facis iniuriam: Uanissimam p̃sumpti¬
onem. turpissimam leuitatem. crude¬
lissimam dissensionem. obedientiȩ.
modestiȩ. mansuetudinis nominib
uelas: et uelatis sordib sacra illa uoca¬
bula maculas : Hanc ego nunquam
emuler obedientiam. Talem michi
numquã libeat modestiã uel potius
mol estiam imitari. Huius cemodi
mansuetudo: semꝑ longe fiat ame.
Galis siquidem obedientia: om̃i ẽ con¬
tẽptu deterior. Talis quoq modestia:
ultra omnẽ modum extenditur. Ultra
dicam ancit᷑ar : S uerius forsitan et
utroq conpetentius: dixerim ertra.
Qualis deniq illa est mansuetudo:
que ipso etiam auditu om̃ium aures
exasꝑat: Uolo tamen eam ipsã ut et

Expanded text:
assensum, exhibere obsequium, impenassensum, exhibere obsequium, impendere adjutorium, tu mihi obedientiam nominas, modestiam nuncupas, appellas mansuetudinem? Tu, inquam, conaris pessima vitia virtutum palliare nominibus? An te putas hoc sine injuria facere Domini virtutum, quod virtutibus facis injuriam? Vanissimam praesumptionem, turpissimam levitatem, crudelissimam dissensionem, obedientiae, modestiae, mansuetudinis nominibus velas, et velatis sordibus sacra illa vocabula maculas. Hanc ego nunquam aemuler obedientiam: talem mihi nunquam libeat modestiam, vel potius molestiam, imitari: hujuscemodi mansuetudo semper longe fiat a me. Talis siquidem obedientia omni est contemptu deterior: talis quoque modestia ultra omnem modum extenditur. Ultra dicam, an citra? Sed verius forsitan et utroque competentius dixerim, extra. Qualis denique illa est mansuetudo, quae ipso etiam auditu omnium aures exasperat? Volo tamen eam ipsam ut et
Abbreviated transcription (Latin):
penda ꝓuidentia. Malum quod iam cor¬
de conceꝑant. oꝑe tamen cauti fuerunt
non implere: isi cum licentia. Conce¬
perunt dolorem.s non pepererunt ini¬
quitatem: donec iniquo papa concep¬
tui p̃buisset assensum. Quo lucro: Quo¬
ue saltim compendio mali: Numquid
ideo aut malum ẽẽ. desiit: aut uel mi¬
noratum est.quia papa concessit : Quis
uero malum eẽ neget: assensum p̃bere
malo: Quod tamen summũ fecisse pon¬
tificem nequaquam crediderim: insi
aut circumuentum mendacio. aut im¬
portunitate uictum. Quando et enm
aliter huiuscemodi uobis licentiam in¬
dulgeret. seminandi uidelicet scanda¬
la. scismata suscitandi. amicos contri¬
standi. fr̃m conturbandi pacem. et con¬
fundendi untatem: ꝓpriumq insuꝑ
contempnendi epm̃:Et hec qua neces¬
sitate. necesse non habeo dicere:cum rei
exitus satis indicet. Profectos nempe
plangimus: ꝓfectum noncernimus
his gͣ talib et tam grauib dare malis

Expanded text:
penda providentia! Malum quod jam corpenda providentia! Malum quod jam corde conceperant, opere tamen cauti fuerunt non implere nisi cum licentia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere malo? Quod tamen summum fecisse Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confundendi unitatem, propriumque insuper contemnendi episcopum? Et haec qua necessitate, necesse non habeo dicere, cum rei exitus satis indicet. Profectos nempe plangimus, profectum non cernimus. 10. His ergo talibus et tam gravibus malis dare
Abbreviated transcription (Latin):
Ut liceret. quod non licebat: facere itaq
uolebatis quod non licebat. S quod non
licebat: malum erat.Mala gͥ erat inden¬
tio: que inmalum tendebat. Nisi forte
tale hoc fuisse dicatur. quod absq licen¬
tia quidem non liceret: liceret autẽ sicũ
licentia fieret. Uerum id. iam suꝑius in¬
uincibili exclusum est ratione. Nec enĩ
deus ubi ait nolite contempnere unũ
ex his pusillis qui in me credunt. ad di¬
dit etiam nisi cum licentia. aut dieens.
qui scandalizauerit unum de pusillis
meis et cetera: det̾minauit subiungens
sine licentia. Constat gͥ ubi ueritas. et
ueritas necessaria incausa non est:nec
licite scandalum quod libet aquolibet
posse cominitti. nec iuste p̃cipi. nec
innone consentiri. Huius damen patr̃a¬
di mali querendam putastis ẽẽ licenti¬
am.S ad quid  An ut quanto licentiꝰ
tanto securius: et quo securius eo et ꝑi¬
culosius peccaretis: Mira cautela: et stu¬

Expanded text:
Ut liceret quod non licebat? Facere itaque Ut liceret quod non licebat? Facere itaque volebatis quod non licebat. Sed quod non licebat malum erat. Mala igitur erat intentio, quae in malum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur, quod absque licentia quidem non liceret, liceret autem si cum licentia fieret. Verum idjam superius invincibili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subjungens, Sine licentia. Constat igitur ubi veritas, et veritas necessaria in causa non est, nec licite scandalum quodlibet posse a quolibet committi nec juste praecipi, nec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi mali quaerendam putastis esse licentiam. Sed ad quid? An ut quanto licentius, tanto securius; et quo securius, eo et periculosius peccaretis? Mira cautela, et stu