comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meis.⁊ quos uuiꝰ.⁊ quos his codicilł
ꝑtin̾e uolui ł ei nc̃atim legaui le¬
dib suis ut regionẽ ũbrie tusci
piceno cohrdes uxori sue restituer̃.
cum om̃ib que ibi erũt.⁊ mancip¬
iis rusticis ł urbanis ⁊ actorib ex re¬
ptis manumissis. Quesitũẽ cum
heros ⁊ sticus ẜui. in diem uite testa¬
toris inũbria ipiceno actũ ami¬
nistrauĩt. sint aũt dãme quẽ te¬
stator illis manium ẜat filii na¬
turales.itirũ cide dãme exubis
codicilli abhrdib pr̃andisint.an

Expanded text:
meis et quos uiuus et quos his codicillipertinere uolui uel ei nominatim legaui ledibus suis, ut regionem Umbriae Tusciae Piceno coheredes uxori suae restituerent cum omnibus, quae ibi erunt, et mancipiis rusticis uel urbanis et actoribus exceptis manumissis. quaesitum est, cum Eros et Stichus serui in diem uitae testatoris in Umbria in Piceno actum administrauerint, sint autem Damae, quem testator uiuus manumturales, utrum eidem Damae ex verbis codicilli ab heredibus praestan
Abbreviated transcription (Latin):
tum extingui qr offitiũ artistui
mutat᷑. non ide cẽcio cũ lectica¬
iũs cocus pꝰca factus ẽ ¶Si unus
uus plura artisiuũ sciat. ⁊ alii
coci legiti fui̾nt alii tectores a¬
liĩ lecticarũ ei cedt̃ ẜuũ dicẽdũ
ẽ. cui legatisũt. inquo artifitio
plerũq ũsabat᷑. ¶ Ornatͥcibus
lecgatis celsus scͥpsit cas. que duoᷤ¬

Expanded text:
exstingui, quia officium artificio mutatur: non idem e contrario cum lecticarius cocus postea factus est. Si unus seruus plura artificia sciat et alii coci legati fuerunt, alii textores, alii lecticarii, ei cedere seruum dicendum est, cui legati sunt in quo artificio plerumque uersabatur. Ornatricibus le
Abbreviated transcription (Latin):
Diquattuor pocula oleaginca
habebat ttalegauit. poculi olcagi
poculoꝵ pariaduo. Id̾ trebatius.
Qui ortos publicos are.p. ꝯductoᷤᷤ
habebat. eorũ ortorũ fructꝰ usq ad
lustrum quo conductiẽent aufidio
legaua̾t. ⁊ hr̃dem eam ꝯductionem

Expanded text:
quattuor pocula oleaginea habebat, ita legauit: pocula oleaginpoculorum paria duo: idem et Trebatius. Qui hortos publicos a re publica habebat, eorum hortorum fructus usque ad lustrum, quo conducti essent, Aufidio legauerat et heredem eam conductionem
Abbreviated transcription (Latin):
an ⁊ comoda ⁊ pͥncipales lib̾tates qͣs
lib̾tus ex eadẽ tribu usq indiem
mortis sue consecuturus suiss si ei
ea tribus ẜ uoluntatẽ patronisu
onis br̃di eius debeat᷑. R. quicquid

Expanded text:
an et commoda et principales liberalitates, quas libertus ex eadem tribu usque in diem mortis suae consecuturus fuisset, si ei ea tribus secundum voluntatem patroni sui onis heredi eius debeantur. respond
Abbreviated transcription (Latin):
tis cã cessero: põt dicifidĩ ꝯmittere
solet morte extingui.nã mediĩ po¬
tius tp̃is quo nuat qui donauit. ꝯ¬
modum cogitemis si aũt pignus de¬
bitoris libanõ mortis cã ⁊ eius fidĩ cõ¬
miẜo. non põt ualere fidĩ ꝯmissum.
sum Iiħrditas einonquerat᷑ ab emã¬
cipato filioł ẜuomanumisso. ũtilib
actiõib postulatur. penes eos enim
tum abhis qui rẽ .p. gerunt. fidĩꝯmiᷤᷤ¬
sum dari põt. ¶ Siquis ñ abhr̃de ł
legatario. s abhr̃dis ł legatanis hrd̃

Expanded text:
tis causa cessero, potest dici fideicommittere sus fructus solet morte exstingui: nam medii potius temporis, quo uiuat qui donauit, commodum cogitemus. Si autem pignus debitoris liberauero mortis causa et eius fidei commissero, non potsum, si hereditas ei non quaeratur, ab emancipato filio vel servo manumisso utilibus actionibus postulatur: penes eos enim tum, ab his qui rem publicam gerunt fideicommissum dari potest. Si quis non ab herede vel legatario, sed ab heredis ve
Abbreviated transcription (Latin):
re lib̾is exnistis nuptiis ⁊ cet̾is coga¬
tis fidĩ ꝯmiẜat. filius p̃dia. q̃ pat̃
obligata rliquerat. dimisso hrdita¬
rio c̾dicor ͤ nũs noui c̾ditons a
pͥore insequentẽ c̃ditorẽ pigͥgris
ypotechene noĩs iranstulit q̃fitũ

Expanded text:
ri liberis ex iustis nuptiis et ceteris cognatis fideicommiserat: filius praedia, quae pater obligata reliquerat, dimisso hereditario creditore nummis novi creditoris, a priore in sequentem creditorem pignoris hypothecaeve nomine transtulit: quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. ut .xx. que doti dabat sti¬
pularent᷑ in om̃em casũ quo solui
tem dimidiam dũtaxat dotis exti¬
guer: ⁊ ca ꝯtentus ẽct. altam aũ
partẽ apud mantũ cuis remanc
concedat quesitũẽ. pꝰea in mino
muliere defũcta. anmaritus si
de tota dote conueniat᷑ afilio
do mali exceptiõe se tueri possit.
anultro excãfidi ꝯmissi actio eiꝰ
petit. ut de parte obligationis
tilis sit hr̃clib mulicris adu̾sus
fore utilem. caudius. q̃minhis
exp̃ssit. ut cõtẽptus ẽĩt. partis
dimidie dotis quib u̾bis satifid¬
ꝯmifsũ filio reliqui placuit ¶Co¬
dicillis ita scͥpsit. Gc̃  ¶olooi¬

Expanded text:
dauit, ut uiginti, quae doti dabat, stipularentur in omnem casum, quo solui tem dimidiam dumtaxat dotis exigeret et ea contentus erit, alteram autem partem apud maritum eius remanere concedat. quaesitum est postea in matrimonio muliere defuncta, an maritus, si de tota dote conueniatur a filio, doli mali exceptione se tueri possit et an ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligationis tilis sit heredibus mulieris aduersus fore utilem. Claudius: quoniam in his expressit, ut contentus esset partis dimidiae dotis. quibus verbis satis fideicommissum filio relinqui placuit. " Codicillis ita scripsit:
Abbreviated transcription (Latin):
q imiegtiõt designata lapsus eẽt.¬
¶ Codiciłł ꝯfirmatis. ita cauit tib¬
urtib municipib meis amatissim¬
mee. ĩtaͣ ut publict suptuhrdũmco¬
rum ⁊ diligentia. x. m̃sib tonius
anni p̃beatur gratis. quesitum ẽ
an ⁊ sũptus refectiõib necessarios
brdes pr̃are debeãt. R.ẜ ea que ꝓpo
nerentur uider testatorẽ suꝑcale¬
factionis ⁊ p̃bitioĩs honus dehisqͦ
sensisse. qui ad condianam tutelam
ꝑtincant. quib balnea. aut instri¬
antur. aut demꝙ int̃ solitas cesfa

Expanded text:
 regione designanda lapsus esset. Codicillis confirmatis ita cauit: 'Tiburtibus municipibus meis amantissimmeae, ita ut publice sumptu heredum meorum et diligentia decem mensibus totius anni praebeatur gratis'. quaesitum est, an et sumptus refectionibus necessarios heredes praestare debeant. responerentur videri testatorem super calefactionis et praebitionis onus de his quoque sensisse, qui ad cottidianam tutelam pertineant, quibus balineae aut instruuntur aut denique inter solitas cessa
Abbreviated transcription (Latin):
ceuł. Sexuuam filiam ex qua¬
drantt. exreliquis señ. marcum
sororis filios. scripẜit hĩdes sextioã
substitut mattio⁊ martũ sexti¬
lie. dedit aũt ꝑ p̃ceptionẽ matio
certas sp̃es. Martius partẽ hr̃dita¬
tis ex qua scͥptus erat omisit ⁊ eo
intestam̃to defũcto. bõa eus ad
frẽm legitimũ serũ deuoluta sũt
quesitum ẽ. ansextilia exsubsti
moh̃rde defũctis uendicare pꝰsit¬
stitutam nonẽt.

Expanded text:
um Sextiam filiam ex quadrante, ex reliquis Seium et Marcium sororis filios scripsit heredes: Sextiam substituit Marcio et Marcium Sextiae, dedit autem per praeceptionem Marcio certas species: Marcius partem hereditatis, ex qua scriptus erat, omisit et eo intestato defuncto bona eius ad fratrem legitimum Seium devoluta sunt. quaesitum est, an Sextia ex substimo herede defuncti sibi vindicare possitxti
Abbreviated transcription (Latin):
tanonẽ infundo habi uoluisse.
ac si uniu̾sus hr̃ditarius ess. ut
ꝓparte dimidia ⁊ uxor.⁊ filius a¬
grũ ut br̃ditariũhãnt. ¶Inte¬
stamto ita scͥptũ fuit domĩmeã
cũ orto aplicito lib̾tis meis ꝯcedi
uolo. ⁊ alio capite fortimato lib̾to
inco exdomo mea quã libtis dedi

Expanded text:
tionem in fundo haberi voluisse ac si universus hereditarius esset, ut pro dimidia parte et uxor et filius agrum ut hereditarium habeant. In testamento ita scriptum fuit: "domum meam cum horto applicito libertis meis concedi volo" et alio capite: "Fortunio liberto meo ex domu mea, quam libertis dedi
Abbreviated transcription (Latin):
eret. s cũ sententia defũcti alib̃to
decipi sats inhũanũ ẽ .c. ei reli¬
ctos fili is testatoris debe restitui
marcus hoc constituit. ¶ ꝓpõitũ
Ẽ non bñtt lib̾os neq cognatos in
mitate arcesit̾ amicis gaioseio
ꝯnbnali dixisse. ꝙuellet ei relin¬
quere p̃dia que noĩass. eaq dicta
testatore introgato aneadixisset

Expanded text:
eret: sed cum sententiam defuncti a liberto decipi satis inhumanum est, centum ei relictos filiis testatoris debere restitui, Marcus hoc constituit. Propositum est non habentem liberos nec cognatos inmitatem arcessitis amicis Gaio Seio contubernali dixisse, quod uellet ei relinquere praedia quae nominasset, eaque dicta etiam ipso testatore interrogato, an ea dixisset,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Axorem ⁊ filium ꝯmunem
hr̃des instituit.⁊ uxoris fidĩ ꝯm¬
isit inhec u̾ba. Ictoate dña uxo
ne exfundo ticiano partẽ tͥ uẽdice̾.
cũ sciasme uniu̾sam emptionẽ
eius fundi fecuse. s b̃nficio affc¬
ctionis. ⁊ pietans quã tͥ debui ¶eã¬
dem emptionẽ cũ nũmis meis ꝯ¬

Expanded text:
. Uxorem et filium communem heredes instituit et uxoris fidei commisit in haec uerba: 'peto a te, domina uxor, ne ex fundo Titiano partem tibi uindices, cum scias me uniuersam emptionem eius fundi fecisse, sed beneficio affectionis et pietatis, quam tibi debui, eandem emptionem, cum nummis meis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dico estimationẽ debi. aũ igrauit¬
⁊ denegari fidĩ ꝯmissi ꝑsecutio deb
quia si sciss ẜ uũ non relinquisse. Ex
his appar. cum ꝑfidĩ ꝯmissum aliꝗd
relinquit᷑. ipm pr̃andũ ꝙ relictũ ẽ

Expanded text:
 dico aestimationem deberi: aut ignoravit, et denegari fideicommissi persecutio debet, quia, si scisset servum, non reliquisset. Ex his apparet, cum per fideicommissum aliquid relinquitur, ipsum praestandum quod relict
Abbreviated transcription (Latin):
defũcti uoluntat̃t. ¶ M at̃ filios
ad eos enbois meis ꝑuentura sũt
nulla excã alienent s conẜuẽt
suecessioni sue deq eare iniuic̃e
sͥ cauerent. E xhis u̾bis quesitũẽ.
an p̃dia ꝑfidĩ ꝯmissũ relicta ui¬

Expanded text:
uncti uoluntati. Mater filios ad eos ex bonis meis peruentura sunt, nulla ex causa abalienent, sed conseruent successioni suae deque ea re inuicem sibi cauerent': ex his uerbis quaesitum est, an praedia per fideicommissum relicta ui
Abbreviated transcription (Latin):
arẽ. Etiam ea que sutã sunt.
legari poss. ut insula. ł inmare.
missum tͥ teliquero. dem̃ pꝰea ali¬
ud fecõ non uire. iniquo fidĩꝯmiᷤᷤ¬
sum relinqũa tͥ.ł. aliud quã qd̾
dumẽ an m̃s mea hec fuit.faci¬
entis. pꝰea testm. ut nolim ratũ
ore testõ fidĩ ꝯmissũ ei non debet᷑.
⁊̃ si idẽ hr̃eles uiroq testõ institun

Expanded text:
rum. Etiam ea quae futura sunt legari possunt, ut insula uel in mare missum tibi reliquero, deinde postea aliud fecero non iure, in quo fide‹i›commissum relictum tibi uel aliud quam quod dum est, mens mea haec fuerit facientis postea testamentum, ut nolim ratum ore testamento fideicommissum ei non debetur, etiamsi idem heredes utroque testamento instit
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ eius testantis petẽ fidã ꝯmis¬
sum. rescͥpsit. Ecum infidĩ ꝯmis¬
sis p̃cipue spectanda ẜuandacpꝰ sit
testatoris uoluntas. ¶Pleruq em̃i
euenit. ut multorũ int̾ẽet. id qd̾
relinquit᷑. uerũ testatorẽ uni uo¬
luisse honorẽ habitume c̃ ħ sent̃ẽ¬
tia marcelli uerissimasic em̃ eueñ
ut urt̃dũ si płib testator honorẽ
hr̃e uoluit. ⁊ de płib sensit. qͣuis
unũ legatũ sit. tñ ad ꝑsecutiões
eius plures admittantur: ut puta
si decẽ sucrũt eiꝰdẽ rei stipulandi.
⁊ hr̃s ł fidĩ ꝯmissarius rogatus est
ut eis soluet hic enĩ siom̃iũ int̃t̃.¬

Expanded text:
tatem eum testantis petere fideicommissum rescripsit, cum in fideicommissis praecipue spectanda servandaque sit testatoris voluntas. Plerumque euenit multorum interesse id quod relinquitur, uerum testatorem uni uoluisse honorem habitum, et est haec sententia Marcelli uerissima. Sic euenit, ut interdum si pluribus testator honorem habere uoluit et de pluribus sensit, quamuis unum legatum sit, tamen ad persecutionem eius plures admittantur. ut puta si decem fuerunt eiusdem rei stipulandi et heres uel fideicommissarius rogatus est, ut eis solueret: hic enim si omnium int
Abbreviated transcription (Latin):
adgaiũ seiũ ꝑtinere. Idem quesũt
.claudius qr ñ possidentis ꝑsoãqui
exillis fuerũt quib ꝑmifat testa¬
nec conditio ceruit datifidĩꝯmiꝰ¬
sit eius.cui .i. milia legauit eiꝰ
inhec u̾ba. Ate pectom peto. utĩ
ea duomilia solidoꝵ reddas colle¬
gio cuiꝰdam tẽpliquesitũẽ idco¬

Expanded text:
ad Gaium Seium pertinere. idem quaesiit, Claudius: quia non possidentis persona, qui ex illis fuerunt, quibus permiserat testanec condicio exstitit dati fideicomsit eius, cui duo milia legauit, in haec uerba: 'a te, Petroni, peto, uti ea duo milia solidorum reddas collegio cuiusdam templi'. quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
relictum ẽ multũ aũt int̾ẽẽ arbitrorꝰ cu
uolui ꝓspectũ. cuiꝰq ꝯtẽplatiõe testatot
fecĩt. plerũꝙ aũt intelligendũ ẽ pͥuati
cã hoc fecisse lic emolum̃tũ publicão
q̃ratur. ¶Si inoꝑe cuutatis faciendo
aliꝗd relictũ sit. imũq̃ꝙ hr̃dẽ insolidũ
teneri diuus marcus. ⁊ lutius uerus ꝓ.¬
intͣ ꝙ mittat adopus faciendũ. pꝰ ꝙ
solam culpam uoluctũt fac̾e. ĩputa¬
turam cohr̃di sũptum ꝓparte eius. gͦ
uisionẽ non recipiunt. iõdius mã¬

Expanded text:
 cui uoluit prospectum cuiusque contemplatione testator fecerit. plerumque autem intellegendum est priuati causa hoc fecisse, licet emolumentum publicano quaeratur. Si in opere ciuitatis faciendo aliquid relictum sit, unumquemque heredem in solidum teneri diuus Marcus et Lucius Uerus Printra quod mittat ad opus faciendum, post quod solam Proculam uoluerunt facere imputaturam coheredi sumptum pro parte eius. Ergo uisionem non recipiunt, i
Abbreviated transcription (Latin):
ceuola. ¶ intt̾ticius testõ ita cauit.
siꝗd cuiꝙ̃ lib̾oꝵ meoꝵ dedi.aut do¬
nam. aut musũ ꝯcessi. aut s acꝗsi¬
uit. aut ei abaliquo datũ. aut reli.¬
ctumẽ. ad sͥ p̃cipiat. sumat. hãt.fi.
liĩ nõie kalendarũ fecq̃t᷑. pꝰea sentẽ¬
tia dicta ẽ ⁊ placuit idꝙ subnõie
ip̃ius filius inlalendario remaneãt.

Expanded text:
Titius testamento ita cavit: "si quid cuique liberorum meorum dedi aut donavi aut in usum concessi aut sibi adquisiit aut ei ab aliquo datum aut relictum est, id sibi praecipiat sumat habeat". filii nomine kalendarium fecerat. postea sententia dicta est et placuit id, quod sub nomine ipsius fil
Abbreviated transcription (Latin):
quoq euis ei pr̃an uoluit. ¶ Colũ¬
pnis ecdiũ ł tingnis ꝑfidĩ ꝯmissũ
relictis ea tĩniño amplissimꝰ õdo
pr̃ari uoluit. null estimationis
facta m̃tiõe. que sñ domꝰ unuura¬
ermog̃  iguis in pͥncipio testi

Expanded text:
quoque eius praestari uoluit. Columnis aedium uel tignis per fideicommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari uoluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniurm Si quis in principio testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
legm̃dũt. ut a pͥore ei reetdẽ non
ligtat. S ita locum habebit si sp̃alit̃
dixit pͥoris uoluntans sͥ penituisse.
⁊ uoluisse ut legatarus ppła lega¬
ta accĩpiat. ¶ Miles incu exmili¬
tan delicto capitali dicta sentẽtia.
ꝑmittente co inipsa sententia qui
dãpnauit. siẽ testam̃ti faciendiata
fidĩmissi relinquendi potestatem
fidĩ ꝯmissanus solus patit᷑. lic alienꝰ¬

Expanded text:
cere, ut a priore ei rec‹e›dere non liceat. sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit prioris uoluntatis sibi paenituisse et uoluisse, ut legatarius plura legata accipiat. Miles in eum ex militari delicto capitali dicta sententia, permittente eo in ipsa sententia qui damnauit, sicut testamenti faciendi ita fideicommissi relinquendi potestatem fideicommissarius solus patitur, licet alien
Abbreviated transcription (Latin):
ponerent᷑ ita deb̾i. si hi qui petẽt
manifeste docerent co aĩo circase
se. ut id quoꝙ legatum dan uell
alioqn nicͥ ip̃is prẽtur. ¶ Lame ⁊
pamfilo quosꝰ testõ manumni sat
fundũ deditita ut pꝰmortẽ suã.
fili is suis restituerẽt cod̾ testõ pe.¬
tiit abhr̃dib siuis ut pã filiã ma¬

Expanded text:
ponerentur ita deberi, si hi qui petent manifeste docerent eo animo circa se que legatum dari vellet: alioquin nihil ipsis praestetur. Damae et Pamphilo, quos testamento manumiserat, fundum dedit ita, ut post mortem suam filiis suis restituerent: eodem testamento petiit ab heredibus suis, ut Pamphilam ma
Abbreviated transcription (Latin):
tionem restituere ꝓͥe ẽ delibations.
⁊ sane cũ quis rogatus accepta c̾ta
qͣntitate portionẽ restituere: du¬
plex ẽ fidĩ ꝯmissũ. Unũ ut pofsit᷑
pet̾e qͣntitatem ꝑanis portionẽ ce¬
dere aluidut ⁊ siñ petat. tñ cogat᷑
sidĩ ꝯmisfario restituere. ꝑato pr̃ãe
qͣntitatem. ¶Siquis ita scͥpẜit su¬
fficiũt tibi uinee. ł fundꝰ. fidĩ .c. t̃.¬

Expanded text:
tionem restituere, propriae est deliberationis. et sane cum quis rogatur accepta certa quantitate portionem restituere, duplex est fideicommissum, unum, ut possit petere quantitatem paratus portione cedere, aliud, ut et si non petet, tamen cogatur fideicommissario restituere parato praestare quantitatem. Si quis ita scripserit: "sufficiunt tibi vineae vel fundus", fideic
Abbreviated transcription (Latin):
mñitum potuit admute ¶ hoc uba te
lic non saus expͥmunt fidĩ ꝯmissũ.
s mag̃ ꝯsilim quã necĩtatem relĩ.¬
quendi. tñ cap̃dia innepotib post
mnortem patͥs corũ ium fidĩ ꝯmissi
udent᷑ ꝯtĩnere ¶Sifilio apatre
hr̃de instituto fidĩ ꝯmissũ relictũ fucit
⁊ siu̾b non sit itarelictũ cum pater
moreretur. s intelligi hoc possit. pͥu.¬
ta qr sic relictumẽ. ut relinquat᷑
ꝯmissum relictũ. quos iniuns filiꝰ
efficit᷑. ¶ Siciu ita fui̾t fidĩꝯm¬
issũ relictum. simorte patͥs sui

Expanded text:
meritum potuit admittere. Haec verba: "te, licet non satis exprimunt fideicommissum, sed magis consilium quam necessitatem relinquendi, tamen ea praedia in nepotibus post mortem patris eorum vim fideicommissi videntur continere. Si filio a patre herede instituto fideicommissum relictum fuerit, etsi verbis non sit ita relictum "cum pater moreretur", sed intellegi hoc possit, puta quia sic relictum est "ut relinquat fcommissum relictum, quo sui iuris filius efficitur. Si cui ita fuerit fideicommissum relictum:
Abbreviated transcription (Latin):
non ualet. qĩ excodicilł que inexẽplo
scͥptasũt. lic u̾ba fidĩ ꝯmissi s̃cͥpta.
hãt.⁊ itadiuu ꝑiũ dec̾uisse metianus
scribit ¶ Si ita quis scͥpsit illum tͥ
ꝯm̃dare. aliud uoluntatem suam
fidĩ ꝯmittentis hrdib insinuare
ctimẽẽt quis rogatus restituere
portionẽ accepta certaqͣmitate. re¬
sponsum ẽ. ultropetere ip̃mfidĩ ꝯmiᷤ¬
sum abhĩtie pꝰsc. s utrũ siuolet p̃ci.

Expanded text:
quae in exemplo scripta sunt, licet uerba fideicommissi scriptura habeat: et ita diuum Pium decreuisse Maecianus scribit. Si ita qui‹s› scripserit: 'illum tibi personam commendare, aliud uoluntatem suam fideicommittentis heredibus insinuare. Cum esset quis rogatus restituere portionem accepta certa quantitate, responsum est ultro petere ipsum fideicommissum ab herede posse. sed utrum, si
Abbreviated transcription (Latin):
simis codicilł ut ꝓponit̃ des ignatꝰ
actionẽ pr̃ãre dcbe. ¶ Filiã exasse
instituit hr̃dem. eiq substituit
nepotem suũ ⁊ ita cauit. si quod
ab hõinor.neq filia mea.neq
nepos m̃s hr̃des mei erũt. tuc
portionẽ meã partis dimꝰndie
sundi illius adlib̾tos meos ꝑti¬
nere uolo: quenit᷑ cũ an testato¬
rem.⁊ filia ⁊ nepos decesserunt⁊
intestati bõa ꝑtinuerunt ad¬

Expanded text:
imus codicillis, ut proponitur, designatus est, actionem praestare debere. Filiam ex asse instituit heredem eique substituit nepotem suum et ita cavit: "si, quod abominor, neque filia mea neque nepos meus heredes mei erunt, tunc portionem meam partis dimidiae fundi illius ad libertos meos pertinere volo". quaeritur, cum ante testatorem et filia et nepos decesserunt et intestati bona
Abbreviated transcription (Latin):
lierem mora nonẽ. quominus cõ
filio hͥabitet. legitũ ei debi ¶ Si
edes alienas ut dares dẽpnatus sis.
neq eas ulla conditioe cm̃e pꝰsis.
estimare uidicẽ oport̾e. ate uis
scribit. qͣnti hedes suit . ut p̃tio¬
iusto soluto hr̃s lib̾etur.¶ Idemq
uiris ẽ.⁊ sicum potuisses emere
habebit id om̃e edificiũ. ꝙ solum.
carũ edium erit /aulus hoc tũc
demum falsumẽ. cum dñs ocdiũ
binarũ aliqd̾ conclaue. ꝙ supͣ cõ¬
cam̃ationẽ altarũ ediũ eẽt iufs
alt̾arum conu̾ttit. atq itais usu̾

Expanded text:
lierem mora non est, quo minus cum filio habitet, legata ei deberi. Si aedes alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla condicione emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, quanti aedes sint, ut pretio soluto heres liberetur. idemque iuris est et si potuisses emere,habebit id aedificium, quod solum earum aedium erit. Paulus: hoc tunc demum falsum est, cum dominus aedium binarum aliquid conclave, quod supra concamarationem alterarum aedium esset, in usum alterarum
Abbreviated transcription (Latin):
Ius. Nondubium ẽ quin subxc̃i
legatum sit sinon nupẜtt. idq alii
restituere rogata sit: cogenda ẽ si
nupẜit restituere. ¶hĩs ꝙͦ cui ui
risuirandi conditio remutit᷑ leca¬
tum ⁊ fidĩ ꝯmissum deb. ¶S sicͥ¬

Expanded text:
um Non dubium est, quin, si uxori legatum sit "si non nupserit" idque alii restituere rogata sit, cogenda est, si nupserit, restituere. Heres quoque, cui iurisiurandi condicio remittitur, legatum et fideicommissum deb
Abbreviated transcription (Latin):
rãtur prãe. lib̾tatẽ. eidẽ restitui
re obligata: a debitore legata eĩt.
nor ꝓhiberi. pecuniã creditã pet̾ẽ
siuoluntas testatons ꝯpensare
uolentis eiudent̃ ñ ostendetur
d̾ Oaius scius ꝓnepos m̃s hr̃s micͥ
cum om̃ib que ibi sũt. que omia
sciꝗs ad poitionẽ hr̃clitatis quã¬
tibi n ꝑtinc̃. Quero cũ sit mhs do¬
mib argentum. nõia debitorũ.
suppelles mancipia : an hec. om̃ia
que illic inueniunt᷑ adalios hr̃des
institutos debeant ꝑtinere. Paulꝰ.¬

Expanded text:
ratur praestare libertatem, eidem restitui re obligata a debitore legata esset, non prohiberi pecuniam creditam petere, si voluntas testatoris compensare volentis evid"Gaius Seius pronepos meus heres mihi cum omnibus quae ibi sunt: quae omnia scias ad portionem hereditatis, quatinere.' quaero, cum sit in his domibus argentum nomina debitorum supellex mancipia, an haec omnia, quae illic inueniuntur, ad alios heredes institutos debeant pertinere. Paul
Abbreviated transcription (Latin):
possis. hoc uerũ puto s hoc ampluiᷤ
ut. debe te prius quã uiditiũ accipi¬
atur. denuntiart h̃di mã sialtt᷑ he¬
ceris agenti extestũ oponet᷑ tibidoli
mali exceptio. ¶Si sticus ⁊ dama sui
mei. inpotestate mea erunt cũ mo¬
nar. tũcsticus ⁊ dãma lib̾i sumpto
⁊ fundum illum sͥ habeto. Sialt̾m
exhis pꝰ test̃m factũ dñs alienass. ⁊

Expanded text:
possis: et hoc verum puto. sed hoc amplius ait debere te, priusquam iudicium accipiatur, denuntiare heredi: nam si aliter feceris, agenti ex testamento opponetur tibi doli mali exceptio. " si Stichus et Dama servi mei in potestate mea erunt cum moriar, tum Stichus et Dama liberi sunto et fundum illum sibi habento". si alterum ex his
Abbreviated transcription (Latin):
tionem deb̾e fieri. ¶ Scio quẽ hrdi su¬
stituat tra legauit scio. simͥ hr̃s non ᷤ¬
erit. ⁊ uxori eius marcelle argentili¬
bras .xu. dariuolo. quero cũ seius hr̃s
extiti̾t. an marcelle lega̾ti dimidia põ¬

Expanded text:
tionem debere fieri. Seio, quem heredi substituerat, ita legavit: "Seio, si mihi heres non erit, et uxori eius Marcellae argenti libras quindecim dari volo". quaero, cum Seius heres exstiterit, an Marcellae legati dimidia por
Abbreviated transcription (Latin):
dis exisłe. Uiriles aũt int̾ eos fieri
qui eo tp̃e uixint: cũ de aliis eligẽ¬
diꝰ potestas non fũit. ¶Lui dotale
p̃diũ cc̃ legem uił uendidit. uxori
lecatũ dedit᷑ ⁊ emptoris fidĩ ꝯmisit
ut ampliꝰ ei p̃tiũ restituat. ẽptorẽ
fidĩ ꝯmisso nontenĩ ꝯstabat si t̃n
acceptolegato mulier uenditioẽ
irritã face̾ uelit eã oblato p̃tiodo¬
li placuit exceptiõe submouer
¶Memo debitonsuo rtus stipu¬
landi mandauit: ut ticio ci mo¬
tis cã doñabat .p. debitã solueret.

Expanded text:
dis exsistere: uiriles autem inter eos fieri, dis exsistere: uiriles autem inter eos fieri, qui eo tempore uixerint, cum de aliis eligendi potestas non fuerit. Qui dotale praedium contra legem Iuliam uendidit, uxori legatum dedit et emptoris fidei commissit, ut amplius ei pretium restituat. emptorem fidei‹com›missi non teneri constabat: si tamen accepto legato mulier uenditionem irritam faceret, eam oblato pretio doli placuit exceptione summoueri. Maeuio debitori suo reus stipulandi mandauit, ut Titio, cui mortis causa donabat, pecuniam debitam soluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
neatur fidi ꝯmissũ quoꝙ munere
falcidis sungeret᷑. sitñ alim̃ta ptãc
uolut᷑. collatiõis totum honus ĩ
iesiduo donatiois ec. Rdendũ eiͣt.
exdefũcti uoluntate. qui d maice
pecunia pr̃ari nondubie uoluit
integra. ¶ Mat̃ filus siuis uulgo
ꝯceptis dorem suam mortis cã do¬
nando stipular ꝑmisit cũ ali is
hr̃elib instituiss petiss afiliis
iuirodotem restitui. totũ uirosi¬
dei ꝯmifsũ dotis debisifalcidian
hrdib afiliis exstipulatu cũ iuro
agentib. exdote ẽt. ⁊ ꝑ infactũ ac¬
nont reddendam. ¶Surdo⁊ muto
quilegatũ accepit. ut cũmoriet᷑
reftituat. recte mandat᷑. Nam ⁊
ignorantes astringunt̃ fidĩ ꝯmũ¬
so quil emolum̃tũ extestõ quent᷑¬
ħroitatem filius cũ moret᷑ filiiᷤ
suis ł cui exeis uoliuss itstituere
fuat rogatus quo int̾ea in in sulã
deportato eliggendi facultatem ñ
ẽẽ spena ꝑemptam placuit. nec fidĩ¬
ꝯmissi ꝯditionẽ auttemort̃e filii hr̃¬

Expanded text:
neatur, fideicommissum quoque munere Falcidiae fungetur. si tamen alimenta praestari uoluit, collationis totum onus in residuo donationis esse respondendum erit ex defuncti uoluntate, qui de maiore pecunia praestari non dubie uoluit integra. Mater filiis suis uulgo conceptis dotem suam mortis causa donando stipulari permisit: cum aliis heredibus institutis petisset a filiis uiro dotem restitui, totum uiro fideicommissum dotis deberi, si Falcidiae heredibus a filiis ex stipulatu cum viro agentibus ex dote esse per in factum actionem reddendam. Surdo et muto, qui legatum accipit, ut cum morietur restituat, recte mandatur: nam et ignorantes adstringuntur fideicommisso, quiitatem filius cum moreretur filiis suis uel cui ex his uoluisset restituere fuerat rogatus: quo interea in insulam deportato eligendi facultatem non esse poena peremptam placuit nec fideicommissi condicionem ante mortem filii here
Abbreviated transcription (Latin):
antur. nec amplus ad ꝑiculũ hr̃dis
ꝑtincat. si quid pꝰea is ꝯsũpẜit. exso¬
luto ei postiore fidĩꝯmisso. ¶ Item
siquis certã qͣntitatem cui reliq̃rti.
⁊ addidit. facilius hãc sũmam pꝰse
ꝯpensari cũ debitor sit fid̾i ꝯmissa¬

Expanded text:
antur nec amplius ad periculum heredis pertineat, si quid postea is consumpserit exsoluto et posteriore fideicommisso. Item si quis certam quantitatem cui reliquerit et addiderit facilius hanc summam posse compensari, cum debitor sit fideicommissa
Abbreviated transcription (Latin):
bat panifilie sue cũ pͥmũ libara
petere possit. an uo extestõ patͥs
natãlis excã fidĩ ꝯmissi habita rõe
extestõ suꝑiore fidĩ ꝯmissũ pet̾e
posse. EClaudius quia c̃redit᷑
appellatiõt filioꝵ.⁊ nat̾ales lib̾oᷤ.¬
¶ Codicilł gaioscio.c. legauit
ciusq fidĩ ꝯmisit. ut ancille te
ancille testatoris dare uissusẽ.¬
ꝯpellãtur. R. non ꝯpelli¶ S nec
ip̃m legatariũ legatũ pͣet̾e pꝰse.
Insulam lib̾uis utriꝰq sexus le¬
gauit. ita ut exredditu eiꝰ mascłĩ
duplũ. femine simplum ꝑcipiãt.
eãq alienari uetuit. ex ꝯsensu
om̃iũ ab hĩde uenundata ẽ. Que¬
ro an exp̃tio insule duplũ mares.

Expanded text:
ae filiae suae, cum primum libera petere possit, an vero ex testamento patris naturalis ex causa fideicommissi habita ratioex testamento superiore fideicommissum petere posse. Claudius. quia creditur appellatione filiorum et naturales lib codicillis Gaio Seio centum legavit eiusque fidei commisit, ut ancillae teancillae testatoris dare iussuscompellatur. respondi non compelli: sed nec ipsum legatarium legatum petere posse. Insulam libertis utriusque sexus legauit ita, ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari uetuit: ex consensu omnium ab herede uenumdata est: quaero, an et ex pretio insulae duplum mares,
Abbreviated transcription (Latin):
Querit᷑ cum filius defũcti mutuã
specuniam a flauia dionisia acceꝑit
÷ locatis edib ꝓparte sua pensiones
s debitas c̾ditrici delegauĩt anꝯdi¬
tio testam̃ti extitisse uideat᷑. ut
fili is suis fidĩ ꝯmissi noĩe tencatur
R. ẜ ea que ꝓponerent᷑. non extitisse.
Matre ⁊ uxore hr̃dib insatutis
ita cauit. ate uxor km̃a peto. ne
nr̃m cͤccidisse. dumci rapinã facit. s¬

Expanded text:
quaeritur, cum filius defuncti mutuam pecuniam a Flauia Dionysia acceperit et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegauerit, an condicio testamenti exstitisse uideatur, ut filiis suis fideicommissi nomine teneatur ea quae proponerentur non exstitisse. Matre et uxore heredibus institutis ita cauit: 'a te, uxor carissima, peto, ne nostrum occidisse, dum ei rapinam facit: s
Abbreviated transcription (Latin):
filius ei donanit. ⁊ adiecit. p̃cipua
ħ eum suiq uiris ⁊ pꝰ mortẽ suam
hr̃e uelle. Quero eũ testam̃te sigͥ¬
ficauit. siꝗd obsignatũ recepiss
ꝯtinent᷑ ad filiũ ꝑtineant.R sifi¬
eam dare se uelle significauit ¶ T
induusam cũ fr̃e suo rem habebat.
filias suas hĩdes instituit. ⁊ ita cauit
pꝑ res unin̾sas. que mͥ cum illo frẽ¬

Expanded text:
diecit praecipua haec eum suique iuris et post mortem suam habere velle. quaero, cum testamento significaverit, si quid obsignatum recepissecontinentur ad filium pertineant. e‹a› dare se uelle significauit. Qui indiuisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes institu‹i›t et ita cauit: 'propter res uniuersas quae mihi cum illo fr
Abbreviated transcription (Latin):
erũnt. hoc amplius lutius cuticħ
quã ꝗͣ eum hr̃dẽm institui ex medi¬
a hr̃ditate sumito sibiꝙ habeto. una
cum pamphilo qm lib̾m ẽẽ iubeo.
instrum̃tũ tab̃ne ferrarie it̾a ut ne¬
gotiũ exerceatis lutius euticħ ni¬
ua testatnct decessit pars hreita¬
tis eius ad cohidem ꝑtimut quero
an pamphilus eodẽ testõ manum¬
issus. ad petitionẽ patris instrum̃¬
ti admĩtti pꝰsit. lic tab̾na ut uolu
hr̃di. institutolegata accep̃sihĩs
noncẽt. mouit ccͣ institutũ acti¬
onem ꝙ dolo eiꝰ factũ dicebat. quo
mius testatrix nolens pͥmoloco
scrib̾e cam hrdem testm̃ mutar:
uetuit peti. pĩariq s hr̃s quedam
sua sponte añ quinquennium sob̃
stentem solunumẽ. repsent᷑ atione
inreliqua solutione legati repu.¬

Expanded text:
erunt, hoc amplius Lucius Eutychus, quam quod eum heredem institui, e media hereditate sumito sibique habeto una cum Pamphilo, quem liberum esse iubeo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut negotium exerceatis'. Lucius Eutychus uiua testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit: quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut uoluiheredi instituto legata accepit, si heres non esset: mouit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix uolens primoscribere eam heredem testamentum mutaret, vetuit peti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium solvistentem solutum est, repraesentationem in reliqua solutione legati repu
Abbreviated transcription (Latin):
enim exunguit᷑ ip̃a ꝯstantia dc̃¬
bitiibi res durat .tã:⁊ si alienata
sit: cũ tñ quidam nom̃ debitõis
execgiss ⁊ ꝓ depõsito pecumam ha¬
buiss: putaui sidĩ ꝯmissi peticiõẽ
suꝑẽt maxime qr non ip̃e excge

Expanded text:
enim extinguitur ipsa constantia debiti, ibi res durat, tametsi alienata sit. cum tamen quidam nomen debitoris exegisset et pro deposito pecuniam habuisset, putavi fideicommissi petitionem superesse, maxime quia non ipse exege
Abbreviated transcription (Latin):
enauĩ̾t partem postiorib nõ faciet
qui uõ tardius uendidit: ei quiꝰ uẽ¬
didit ins uꝑior̃ partib fecisse ꝑ̾fe
intelligͥ. At sinemo uẽndid̾it. et
noui mus siñ lib̃is uita decessit.
fidĩ ꝯmissi peticio ñ suꝑerit. ¶Cũ
int̃ libtos adp̃di i lecgatũ lib̾ta qͦ¬
fuiss admissa. ꝙ patronus pet̾
ut de noĩe familie ñ exit. ħrdem
lb̃te filiũ partẽ p̃dii quã mater
accepit. retin̾e̾ uisũ ẽ. ¶Cñ existi¬
mar adsolam ꝯsobrinã sũã bõa
ꝑuentura codicilł ad eam factis.
płib sidĩ ꝯmissa reliquerat. iure
successionis ad duos euisde gradꝰ
possessic̃e deuoluta.rationir eꝗ¬
tatis ⁊ ꝑpetui edicti exemplo p
parte dimidia mulierem. ł .s.
cid̾e dãpͥni cã durum uidebatur.¬
¶ Pat̃ qui filio semissẽ ded̾at. et
drantes. quib frẽm tutorem ded̾.

Expanded text:
enauerit, partem posterioribus non faciet: qui uero tardius uendidit, ei qui non uendidit in superiorum partibus fecisse partem intellegitur. at si nemo uendiderit et nouissimus sine liberis uita decesserit, fideicommissi petitio non supererit. Cum inter libertos adisset admissa, quod patronus petit, ut de nomine familiae non exiret, heredem libertae filium partem praedii, quam mater accepit, retinere visum est. Cum existimaret ad solam consobrinam suam bona perventura, codicillis ab ea factis pluribus fideicommissa reliquerat. iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione devoluta rationibus aequitatis et perpetui edicti exemplo pro parte dimidia mulierem relevanrcidere damni causa durum videbatur. Pater, qui filio semissem dederat et drantes, quibus fratrem tutorem dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ ł dũeis non adut. nec t̃m
pxtmi bõꝵ possessoris uerũ ĩferiois
quoq fidĩ ꝯmitr̃e possimus. s
⁊ eius qui nondũ natus ẽ fidĩ ꝯm¬
eo qui pͥmo gradu ei succedere
potiuit fidĩ ꝯmissũ reliquerit. si illo
repudiante ad sequentẽ gradũ deuo¬
luta sit successio. eum fidã ꝯmissum
apatrono sit relictũ: alics exlib̾ss eiꝰ
mortuo coadmissiu sit ad borũ pos¬
sessionem: id̃e ent dicendinp
fidĩ ꝯmissũ relinqui non põt
ut fidĩ ꝯmissũ det. dicendũ ẽ fidĩ ꝯmiᷤ¬
sum deb̾i. ꝑcepisse eñi aliꝗd amuliere
uidet᷑. ħ ita. simortis cã donatira mu¬
lier. marito fecit acceptũ. s⁊ si motiᷤ
cã auxẽrit maritodotem ł in m̾meiꝰ¬

Expanded text:
datur uel dum eis non adimitur. Nec tantum proximi bonorum possessoris, uerum inferioris quoque fidei committere possumus. Sed et eius, qui nondum natus est, fidei comeo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem gradum deuoluta sit successio, eum fideicommissuma patrono sit re lictum et aliquis ex liberis eius mortuo ‹eo› admissus sit ad bonorum possessionem, idem erit dicendum. 2 fideicommissum relinqui non potesut fideicommissum det, dicendum est fideicommissum deberi: percepisse enim aliquid a muliere uidetur. haec ita, si mortis causa donatura mulier marito fecit acceptum. sed et si mortis causa auxerit marito dotem uel in matri
Abbreviated transcription (Latin):
cunza peti põt. que nonẽ legata nec
pars fundi facile inueniretur. que
simͥ pͥmus hr̃s nonerit. sed̾s ticio .x.
dato: siscd̾s mͥ hr̃s nonerit. pͥmꝰ seiofũ¬
dum tusculanũ dato utrisꝙ omittẽ¬
tib hr̃litatẽ.pͥmo ⁊ scd̾o querebatur
substituti quos ei̾d̾ dãnt. an⁊ cui le¬
gata prãc debent. ab iitroce ꝓho sub¬
stituto lecgata debent᷑. ¶ Seruo alie¬
no posse rẽ dñi legare. ualens scͥbit

Expanded text:
cunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inveniretur, quae"si mihi Primus heres non erit, Secundus Titio decem dato: si Secundus mihi heres non erit, Primus Seio fundum Tusculanum dato", utrisque omittentibus hereditatem Primo et Secundo quaerebatur, substituti, quos eis dederat, an et cui legata praestare debent? ab utroque substituto legata debentur. Servo alieno posse rem domini legari Va
Abbreviated transcription (Latin):
płib ue. inmatmonio morieris. dos
adcos ꝑuemit. Pꝰ mortẽ patris de.¬
cessit miritus. anquã renouaretur
cautio dotalis ⁊ pꝰea alii nupta de¬
cessit. nullo liłoꝵ relicto uuo id¬
huc ticio uno exfr̃ib. quesitum est
anticius peticionẽ haber: rerum
que indotẽ fuant. R posse fidci
ꝯmissum abhr̃dib sororis peti. si
ꝑeam stẽtit quominus dotẽ fr̃ sti¬
pularetur. ¶ Filium ⁊ filiam br̃des
instͥituit ⁊ lib̾tis legata declit. eoꝵ¬
q fidĩ ꝯmisit in hec u̾ba. auobis
tis unientes. ut p̃ uos filiis mers
restituatis. Desũcta testaticis filu
incia lib̾tus decessit. hr̃de ĩstunto
patrone filio experte debita. exalta
extranco. Quesitumnẽ an adita hr̃¬
ditate patrone silius a cohr̃de suo
paritm eoꝵ que extestam̃to ad¬
põt .R. eius ꝙ ei debetur si hĩcltate
codicillo aꝑiri testator p̃cepit: p̃di¬
sum. rationi fue exstimans uen¬
fidĩ ꝯmissũ hr̃clitas deta dep̃hen

Expanded text:
ibusve in matrimonio morieris, dos ad eos perveniat". post mortem patris decessit maritus, antequam renovaretur cautio dotalis, et postea alii nupta decessit nullo liberorum relicto, vivo adhuc Titio uno ex fratribus. quaesitum est, an Titius petitionem haberet rerum, quae in dos peti, si per eam stetit, quo minus dotem frater stipularetur. Filium et filiam heredes instituit et libertis legata dedit eorumque fidei commisit in haec uerba: 'a uobis tis uiuentes, ut post uos filiis meis restituatis'. defuncta testatricis filia Maeuia libertus decessit herede institut‹o› patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo: quaesitum est, an adita hereditate patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testampondi eius, quod ei deberetur, si hereditatem codicillos aperiri testator praecepit: psum rationi suae existimans uenfideicommissum hereditas data ‹d›eprehen
Abbreviated transcription (Latin):
nonẽe datam electionẽ. s ordine seͥ¬
pture factã substitutionẽ Ꝙ ¶Sicoᷤ
ciuctatĩ relictos qui ꝓͥos fines habe
placuit. ꝙ testator fines eoꝵ se si¬
gnificaturũ ⁊ c̾taminis formã qũã
celebran suigłis annis uoluit. alia
scͥpt̾ã se declaratur ũ ꝓmisit. ac p̾ea
morte p̃uentꝰ non fecit.
d. Qusolidũ fidĩ ꝯmissũ frustra pe¬
petebat hr salcidiã obiciente sipartẽ
it̾im solui s desidauĩt. neq acceꝑat.
ineam motam passus intelligitur.
¶Cum pꝰ mortẽ emptoris uenditi
b p̃tio restituto ussiss de pecuma
legatario cin p̃diũ emptor exea pos¬
sessione legauãt ꝯiectura uolunta¬
tis ꝓmodo extimatiõis partẽ sol¬

Expanded text:
non esse datam electionem, sed ordinem scripturae factam substitutioni respondi. Uicos ciuitati relictos, qui proprios fines habebplacuit, quod testator fines eorum significaturum et certaminis formam, quam celebrari singulis annis uoluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte praeuentus non fecit.. Qui solidum fideicommissum frustra petebat herede Falcidiam obiciente, si partem interim solui sibi desiderauerit neque acceperit, in eam moram passus intellegitur. Cum post mortem emptoris uenditiobus pretio restituto iussisset, de pecunia legatario, cui praedium emptor ex ea possessione legauerat, coniectura uoluntatis pro modo aestimationis partem sol
Abbreviated transcription (Latin):
tum. quil matͥs glectione cessãte
sufficit sinon offend̾it. Eos aũt
quos mat̃ elegi̾t. fore portiores
si soli ꝓmerussent. extimaui. ꝙ
sineminẽ elegit. eos solos ñ adm¬
uti qui offend̾int. ¶Donationis
p̃diorũ epłam ignorante filio mat̃
inede facra ũbis fidĩ ꝯmłissi nõ sub¬
nix̃am deposuit. ⁊ littales tales
ad edituũ misit. instrum̃tum
uoluntatis mec pꝰmorte meam
filio meo tradi uolo. cũ płib hr̃di¬
b institutis diẽ insuũ obiss: in¬
telligifidĩ ꝯmissum filio relictũ.
respondr ñ eni queri oportet cũ qͦ
de sup̃mus ꝗsꝙ loquat᷑. s inquẽ
uoluntatis intentio dirigatur.
Lib̾tis p̃dĩ reliquid. ac petiit
ne id alienaret. ut q infamilia
lib̾toꝵ retinerent. si exceptouno
ceu̾i partes suas uendidint. qui ñ
uendidit. cetoꝵ partes quib ñ
dedit. alienandi uoluntatem.
integras pecłt. E os eñi adfidei¬
ꝯmissum uidet᷑ inuitasse. ꝗ udi¬
cioparuerũt. Alioqn ꝑabsdum

Expanded text:
tum, quibus matris electione cessante sufficiet, si non offenderint: eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimaui: quod si neminem elegerit, eos solos non admitti, qui offenderunt. Donationis praediorum epistulam ignorante filio mater in aede sacra uerbis fideicommissi non subnixam deposuit et litteras tales ad aedituum misit: 'instrumentum uoluntatis meae post mortem meam filio meo tradi uolo'. cum pluribus heredibus intestato diem suum obisset, intellegi fideicommissum filio relictum respondi: non enim quaeri oportet, cum quo de supremis quis loquatur, sed in quem uoluntatis intentio dirigatur. Libertis praedium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinerent. si excepto uno ceteri partes suas uendiderint, qui non uendidit ceterorum partes, quibus non dedit alienandi uoluntatem, integras petet: eos enim ad fideicommissum uidetur inuitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum
Abbreviated transcription (Latin):
man̾a cõioni solet excitare ¶Pat̃
płib filiis hr̃dab instctuns. mori¬
ens clauem ⁊ amilũ eustodie causa
miuon natu filie tradidit .⁊ lib̾tum
eidem filie ꝗ p̃senserat. ⁊ res qͣs
subcura sua hͣuit assignare iuissit.
ꝯmune filioꝵ negotiũ gestum

Expanded text:
munionis solet excitare. Pater pluribus filiis heredibus institutis moriens claves et anulum custodiae causa maiori natu filiae tradidit et libertum eidem filiae, qui praesens erat, res quas sub cura sua habuit adsignare iussit. commune filiorum negotium gestum
Abbreviated transcription (Latin):
erit querendũ. an plus mere alieb̾sit
quã in q̃stu. ¶Pat̾ filie mançipia
uoluit partus susceptos ⁊ simatres
ħrditatẽ pꝰ mortẽ suã rogati
restitũe. nõinũ ꝑicło que ꝑ diuisi¬
onem obtigerunt int̃ cohrdes ĩt̃
positis delegatiõib ñ astring̾t̃ non
mag̃ quã p̃diorũ cum᷑ ꝑmutagiore
diorũ. disceiens cõionẽ intuenit
sumpsit. ł in suũ patͥmõrũ ꝯuͣtit.
non uident᷑ filie relicti. ¶ Dulcss¬
sunus frib meis. aũnculis aũt tuiᷤ
quicũꝙ mic suꝑsũt inpãphiliam
fidĩ ꝯmissi ꝑtinent. E xhisdẽ gͥ fa¬
cultatib ꝑcepta pecumã. ÷ incorpͥu

Expanded text:
erit quaerendum, a‹n› plus in aere alieno sit quam in quaestu. Pater filiae mancipia, uoluit: partus susceptos, etsi matres Hereditatem post mortem suam rogati restituere nominum periculo, quae per diuisios delegationibus, non adstringuntur, non magis quam praediorum, cum permutatio rerum discernens communionem intervenit.sumpsit uel in suum patrimonium conuertit, non uidentur filiae relicti. 'Dulcissimis fratribus meis, auunculis autem tuis quaecumque mihi supersunt in Pamphylia fideicommissi pertinent: ex isdem igitur facultatibus percepta pecunia et in corpu
Abbreviated transcription (Latin):
nupt̃e dots noĩt dari uoluit. filiodo¬
tem stipula̾nte cumfilius ẽminorẽ
dotem decliss. suꝑfluũ ẽe filie reddẽ.¬
dũ ꝯstabat. diuortio quoq secuto fidĩ.¬
c. filiam recte petituram ut actio sti
ad sed̾as imptias cautionẽ extendi ñ
poti̾t. ¶Afilia pat̾ petierat ut cuit
uellet ex libis sui  p̃dia  moret᷑ restor¬
eret. uni ex lib̾is p̃dia fidĩ ꝯmissi iua
donauit. nonẽe electionẽ ꝑꝑ ĩcertũ
diem fidĩ .c. certe dorationis uide¬
bat̃. Nam in ẽum destimtio dirigi
e remota m̃atͥs electiõe ¶ Fidĩhĩdũ
alienẽt. ⁊ ne de famiba nõis mei exe
fidĩ ꝯmissam lib̾tatẽ reddidesant.
¶ fidĩ tut ꝯmito uxor. ut dies. re¬
stituas filie mee c̃ morieris quicꝗd

Expanded text:
nupturae dotis nomine dari uoluit filio dotem stipulante. cum filius minorem dotem dedisset, superfluum esse filiae reddendum constabat. diuortio quoque secuto fideicommissum filiam recte petituram, ut actio stipad secundas nuptias cautionem extendi non oportere. A filia pater petierat, ut cui uellet ex liberis suis praedia cum moreretur restitueret: uni ex liberis praedia fideicommissi uiua donauit. non esse electionem propter incertum diem fideicommissi certae donationis uidebatur: nam in eum destinatio dirigi est remota matris electione. 'Fidei heredum alienent et ne de familia nominis mei exeafideicommissam libertatem reddiderunt. "Fidei tuae committo, uxor, ut restituas filiae meae, cum morieris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓportiõt ur̃a. mille aureos aluc̾tio
paiło patruo ur̃o accipiatis. huic te¬
stam̃to ꝗnquennio suꝑiuxit. ⁊ habũ¬
de patͥmoniũ reliquid. quesitum c̃. an
offerentes mille aurcos fidĩ ꝯmiss um

Expanded text:
portione vestra mille aureos a Lucretio Pacato patruo vestro accipiatis": huic testamento quinquennio supervixit et abunde patrimonium reliquit: quaesitum est, an offerentes mille aureos fideicommissum
Abbreviated transcription (Latin):
põt. qr legatũdatũ inpartes dimi¬
di ñpõt. Noneñĩ ea m̃te datũ ẽ
legatariis płib actionib uti. s
ut. laxior eis agendi facultas sit
exuna int̾im que fuat elec̾ta le¬
gatũ pec̾e ¶ Repetendorũ lega¬
modo si iam logatis solutis erm̃
ꝑduellionis illatumẽ.
ate filia ut excͤeptis exhrditate
mea inportionem tuã .c. aureiᷤᷤ
⁊ p̃dio tusclilano: part̃ẽ hrdita¬
arr̃t de parte sua retenturãm.
¶S orũ quib motis cã dõatũ ẽ.

Expanded text:
legatum datum in partes dividi non potest: non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere. Repetendorum legamodo si iam legatis solutis crimen perduellionis illatum esta te, filia, ut acceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano partem hereditaautem de parte sua retenturam. Eorum, quibus mortis causa donatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
subcuratore alio fr̃cm agentẽ recte
placuit actionẽ inferre. cũ illis tibis ee¬
sr̃i potius ꝯsultũ uidet᷑. quã solutio
que iuiste fi̾ potuit᷑ dilata. ¶Ab r¬
instituto extranco p̃dia lib̾tis ꝯmoᷤ¬
retur u̾b̃ fidĩ ꝯmissi reliquerat᷑. ⁊ pe
tierat. nc ex noĩt familie alienarent᷑.
sustitutum ea p̃dĩa debe exdefũcti uo¬

Expanded text:
sub curatore alio fratrem agentem recte placuit actionem inferre, cum illis verbis fratri potius consultum videretur quam solutio quae iuste fieri potuit dilata. Ab instituto extraneo praedia libertis cum moreretur verbis fideicommissi reliqueratierat, ne ex nomine familiae alienarentur. substitutum ea praedia debere ex defuncti vo
Abbreviated transcription (Latin):
tos. fid̾i .c. debeb̾i so̾ron ꝯstiti̾t. nec a¬
liud ꝓbandũ. incuiꝰlib sup̃ma uolũ¬
ctus cũ eoͥloquet. quẽ p̃cano remun¬
crit᷑. ¶ ꝓpãre hr̃s institutus. cuip̃ce¬
pticẽs erant relicte. pꝰ dicinlegatorum
cedeñtem an additam hr̃citatem deoces¬
sit. uita: partem hĩditatis adcohr̃des
substitutos ꝑtinẽ placuit. p̃ceptioñ
aũt portiões. que ꝓparte cohr̃cdũ ꝯsti¬
terunt ad hĩdem eius tronsmitti.¬

Expanded text:
tos'. fideicommissum deberi sorori constitit nec aliud probandum in cuiuslibet suprema uolunctus cum eo loquatur, quem precario remuneratur. Pro parte heres institutus, cui praeceptiones erant relictae, post diem legatorum cedentem ante aditam hereditatem vita decessit. partem hereditatis ad coheredes substitutos pertinere placuit, praeceptionum autem portiones, quae pro parte coheredum constiterunt, ad h
Abbreviated transcription (Latin):
petant. qd̾ non omib d̾atũ ẽ. ⁊ ita¬
⁊ demũ pet̾e possit unus. si solus
monente eo suꝑfuĩt. ¶ Sirẽ tuã
quã estimabam meam ate hr̃de
qua canetur non cogendũ pr̃are
leggatum hr̃dem. Nam sucur sũẽ
hr̃dib. ne cogerent᷑ redimere qd̃
testator̾ suum cͣxistimans reliq̃nt.¬
¶ Sunt eñĩ mag̃ inlegandis suiꝰ rel
hr̃dib faciliores uoluntates qd̾
in hac sp̃e non euentt cũ dñiũ rasit
aphĩdem ¶ Siomissa fidĩ ꝯmisi
u̾ba sit.⁊ ceta que legunt. cu his
que se̾bi debuerũt ꝯgruant. recte
datũ ⁊ minꝰ scͥptum exemplo insti¬
tutionis. legatorũq intelligetur
Quã sententiã optimus quoꝙ ĩꝑa
ctor nr̃ seũ secutus ẽ. Itẽ mareus
imꝑator rescͥpsit. ũba quib testatõ
ita cancãt nondubitare se ꝙ cũq
cum fidĩ ꝯmissiu̾ba cessare anim

Expanded text:
petant quod non omnibus datum est, et ita demum petere possit unus, si solus moriente eo superfuit. Si rem tuam, quam existimabam meam, te herede qua cauetur non cogendum praestare legatum heredem: nam succursum est heredibus, ne cogerentur redimere, quod testator suum existimans reliquit: sunt enim magis in legandis suis rebus heredibus faciliores uoluntates: quod in hac specie non euenit, cum dominium rei sit apud heredem. Si omissa fideicommissi uerba sint et cetera quae leguntur cum his, quae scribi debuerunt, congruant, recte datum et minus scriptum exemplo institutionis legatorumque intellegetur: quam sententiam optimus qusecutus est. Item Marcus imperator rescripsit verba, quibus testator ita caverat "non dubitare se, quodcumque cum fideicommissi verba cessare anima