comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uia ds̃ achutor noster in eternũ. Pro quo m
greco ẽ deus adiutor noster. Ergo ineternũ
obelus est.
tiuit in te anima mea. seam hebreo ñ habet.
atta. qđ significat te. sedd lach. qđ ostendi¬
tur tibi. qđ & omnes interpretes transtule¬
runt. Ergo scd̾m lingue ꝓprictatem uersũ
est in latinum.
camus: non resonat in latino. Sagite par¬
uuloꝵ facte sunt plage eoꝵ. Pro quo melius
habet in hebreo. ꝑcutiet eos ds̃ iaculo repen¬
ui conturbas ꝑfundum maris sonũ fluctu¬
um cius. In greco additum scribitis. quis
sustinebit: Qđ suꝑfluum ẽ. Subauditur
enim qui conturbas ꝓfundum maris. & con¬
turbas sonum fluctuum eius. In eodem. Pa¬
rasti cibum illoꝵ. qm̃ ita est p̃paratio eiꝰ. Et
dicitis quod in greconon sit eius. cum in he¬
breo thechina. manifeste preparationẽ eiꝰ
significet. Eius autem idest terre de qua
nisse uis. cum incenso & arictib: sed male.

Expanded text:
uia deus adiutor noster in aeternum. pro quo in Graeco est: deus adiutor noster. ergo \'in aeternum\' obelus est. tiuit in te anima mea. sed in Hebraeo non habet \'attha\', quod significat \'te\', sed \'lach\', quod ostenditur \'tibi\', quod et omnes interpretes transtulerunt. ergo secundum linguae proprietatem uersum est in Latinum. camus, non resonat in Latino: \'sagitta paruulorum factae sunt plagae eorum\'. pro quo melius habet\' in Hebraeo: percutiet eos deus iaculo repenui conturbas profundum maris, sonum fluctuum eius. in Graeco additum scribitis: quis sustinebit ? quod superfluum est; subauditur enim: \'qui conturbas profundum maris et conturbas sonum fluctuum eius\'. in eodem: parasti cibumillorum, quoliiam ita est praeparatio eius. et dicitis, quod in Graeco non sit \'eius\', cum in Hebraeo \'thechina\' manifeste \'praeparationem eius\' significet; \'eius\' autem, id est \'terrae\', de qua nisse uos: I cum incensu et arietibus, sed male;
Abbreviated transcription (Latin):
Uirgam uirtutis tue emittet dñs ex syon.
Dieitis uos in grecis codicibus non legisse uir
re inmedio inimicoꝵ tuoꝵ. Dicitis in greco
legi & dominare sea hoc nec in hebręo habe¬
onfitebor tibi dñe in toto corde meo. In greco
se uos dicitis. in celo & utterra. sed & hoc hic¬

Expanded text:
uirgam uirtutis tuae emittet dominus ex Sion. dicitis uos in Graecis codicibus non legisse \'uire in medio inimicorum tuorum. dicitis in Graeco legi: et dominare. sed hoc nec in Hebraeo habeonfitebor tibi, domine, in toto corde. in Graeco se uos dicitis: in caelo et in terra. sed et hoc su
Abbreviated transcription (Latin):
seruis tus lapides eius. & terrȩ eiꝰ miserebun¬
tur. Pro terra in hebreo afar positum ẽ. quod
omnes kouze transtulerunt. & potest tam
Pro quo inuenisse uos in greco dicitis non in
finem: sed uerbum hebraicum. nes. & ꝑpetu¬

Expanded text:
seruis tuis lapides eius et terrae eius miserebuntur. pro terra in Hebraeo \'afar\' positum est, quod omnes χοῦν transtulerunt; et potest tam pro quo in Graeco inuenisse uos dicitis: non in finem. sed uerbum Hebraicum \'nese\' et
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sed in hebreo scriptum ẽ. miscdia mea p̃¬
ueniet me. In codem. Ds̃ oftendit mͥ inter
mimicos meos. Pro quo in greco positum est
as̃ meus. sed meus additum ẽ. In eodem. Ne¬
occidas eos. nequando obliuiscantur populi
mei. Pro quo in greco scriptum ẽ legis tuȩ. sed
populi mei. & a nobis ita uersum est. In eode
Et scient quia ds̃ dominatur iacobfinium
terre. Proquo in greco scriptum ẽ & finium
terre. Sed & coniunctio addita ẽ: & ordo est.

Expanded text:
est. sed in Hebraeo scriptum est: misericordia mea praeest. sed in Hebraeo scriptum est: misericordia mea praeueniet m e. in eodem: deus ostendit mihi inter inimicos meos. pro quo m Graeco positum est: deus meus; sed \'meus\' additum est. in eodem: neoccidaseos, ne quando obliuiscantur populi tui. pro quo in Graeco scriptum est: legis tuae; sed populi mei; et a nobis ita versum est. In eodem: Et scient, quia Deus dominabitur Jacob finium terrae . Pro quo in Graeco scriptum est: Et finium terrae, s
Abbreviated transcription (Latin):
ton hocaion renectay. Pater clarifica me.
Nolumus gͦ immutare qł ab antiquis lege¬
batur. qui idem sensus erat. liii
tis inuenisse uos in greco. expectabam dm̃.
qđ additum ẽ. In eodem. A pusillanimita
Sed sciendum quod ꝓ oritoꝵyxac. aquila &
simmnachus & theodotion & quinta editio in
ita apud eos legatur. fẽstinabo ut saluer ab spu
tempestatis & turbinis. In eodem. Qm̃ si inimi¬
cer. hoc ẽ expbrasset positum ẽ. Sed inter male¬
dicta & obpbria sensum non discrepare ꝑspi
dine diei timebo. Et dicitis in greco uos inue¬
nisse ñ timebo. quod additum ẽ. Et ẽ ordo.
Qm̃ multi dimicant aduersum me: idcir¬
coego ab altitudine diei timebo. Et dicttisuoᷤᷤ¬
in greco inuenisse ñ timebo. hoc ẽ non bellan¬
tes aduersum me: sed tuum excelsum time¬
bo lumen. In ipso. In ira populos confringes.
it kateazeic. idest confringes. Nam & in he¬
tumẽ susceptor meus es tu. Sed sciendum in
preueniet me Ero quo in greco scͥptum est.

Expanded text:
tino legitur: pater, clarifica me. noluimus ergo inmutare, quod ab antiquis legebatur, quia idem sensus erat. Quinquos inuenisse in Graeco: e x pectabam deum, quod additum est. in eodem: a pusi 1 lanimitsed sciendum, quod pro ὀλιγοψυχία Aquila et Symmachus et Theodotio et quinta editio intita apud eos legatur: festinabo, ut saluer a spiritu tempestatis et turbinis. in eodem: quoniam, si inimiσεν, hoc est \'exprobrasset\', positum est. sed inter maledicta et obprobria sensum non discrepare perspdine diei timebo. et dicitis in Graeco uos inuenisse: non timebo, quod \'additum est. et est ordo: \'quoniam multi dimicant aduersum me, idcirco ego ab altitudine diei timebo\', hoc esine diei timebo: hoc est, non bellantes adversum me, sed tuum excelsum timebo lumen. In ipso: In ira populos conet κατάξεις, id est confringes. Nam et in Hetum est: susceptor meuses tu. sed sciendum in praeueniet me. pro quo in Graeco scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ytoy. Ergo quod in greco dicitur on aie ee io.
Proquo in greco legisse uosdicitis. xrecioc
id est suauis. Sedsciendum qm̃ xxecioc.
& in bonum & in suaue uerti potest. Deniq
inhebreo ita scriptum est. chitob. quod om̃s
uoce simili transtulerunt. quia bonus. Ex
quo ꝑspicuum est quod & xrecioc bonus in¬
telligatur. In codem. Non fuerunt memo¬
res multitudinis miscdiȩ tue. Dicitis quod
in greco nueneritis. & non fuerunt memo¬
res. Sed & coniunctio suꝑflua est. In codẽ.

Expanded text:
ov.I ergo, quod in Graeco dicitur ov διθετο, pro quo in Graeco legisse uos dicitis: quoniam id est su aui s. sed sciendum, quod χρηστός et in \'bonum\' et in \'suaue\' uerti potest. denique et in Hebraeo ita scriptum est: \'chi tob\', quod omnes uoce simili transtulerunt: quia bonus. ex quo perspicuum est, quod et χρηστός bonus intellegatur. meodem: non fuerunt memores multitudinis. misericordiae tuae. dicitis, quod in Graeco inueneritis: et non fuerunt memores.
Abbreviated transcription (Latin):
discere ꝑuersissimi homines. Nam cũ semꝑ
nouas expectant gulȩ uoluptates. & gule
eoꝵ uicina maria non sufficiant: cur in so¬
lostudio scripturarum ueteri sapore conten¬
ti sunt: Nec hoc dico quo precessores meos
mordeam. aut quiequam de his arbitrer de¬
trahendum. quoꝵ translationem diligen¬
tissime emendatam olim lingue mee homi¬
nibus dederim. sed quod aliud sit in ecclesus
xp̃o eredentium psalmos legrere. aliud iu¬
deis singula uerba calumpiantib respon¬
dere. Quod opusculum meum si in grecũ
illud oratianum. in siluam ne ligna feras. ni¬
si quod hoc habeo solamen. si in labore commu¬
ni intelligam michi & laudem & utupera¬
tionem tecum esse communem. Uale in do

Expanded text:
discere. Perversissimi homines. Nam cum semper discere. Perversissimi homines. Nam cum semper novas expetant voluptates, et gulae eorum vicina maria non sufficiant: cur in solo studio Scripturarum, veteri sapore contenti sunt? Nec hoc dico, quo praecessores meos mordeam, aut quidquam de his arbitrer detrahendum, quorum translationem diligentissime emendatam, olim meae linguae hominibus dederim; sed quod aliud sit in Ecclesiis Christo credentium Psalmos legere, aliud Judaeis singula verba calumniantibus respondere. Quod opusculum meum, si in Graecum illud Horatianum: In silvam ne ligna feras. Nisi quod hoc habebo solamen, si in labore communi intelligam, mihi et laudem, et vituperationem tecum esse communem. Valere te
Abbreviated transcription (Latin):
tur uolumen hẏmnoꝵ apostolice auctorita¬
ti congruens: non plures libros sed unum
uolumen ostendit. Quia igitur nuꝑcũ he¬
breo disputans quedam ꝓ domino saluatore
de psalmis cestimonia ꝓtulisti. uolensq ille
te illudere. ꝑ sermones pene singulos assere¬
bat non ita haberi in hebreo ut tude lxx in
ti: ut post aquilam & simmachum & theo¬
dotionem. nouam editionem latinosermo¬
ne transferrem. Aiebas enim te magis in¬
laberis uel translatione uel iudicio meo ẽẽ
contentum. Unde impulsus ate cui & que
trectatoꝵ latratibus tradidi. maluiq te ui¬
res potius meas quam uoluntatem in amici¬
cia querere. Certe confidenter dicam. & mul¬
tos huius oꝑis testes citabo. men hildum¬
taxat scientem de hebraica ueritate mutasse.
Sicubi gͥ editio mea a ueterib discreparit.
interroga quemlibet hebreoꝵ & liquido ꝑ¬
uidebis me ab emulis frustra lacerari. qui
malunt contempnere uideri preclara quam

Expanded text:
tur, volumen hymnorum, Apostolicae auctoritatur, volumen hymnorum, Apostolicae auctoritati congruens, non plures libros, sed unum volumen ostendit. Quia igitur nuper cum Hebraeo disputans, quaedam pro Domino Salvatore de Psalmis testimonia protulisti, volensque ille te illudere, per sermones pene singulos asserebat, non ita haberi in Hebraeo, ut tu de Septti, ut post Aquilam et Symmachum et Theodotionem, novam editionem Latino sermone transferrem. Aiebas enim te magis inlaberis, vel translatione, vel judicio meo esse contentum. Unde impulsus a te, cui et qtrectatorum latratibus tradidi, maluique te vires potius meas, quam voluntatem in amicitia quaerere. Certe confidenter dicam, et multos hujus operis testes citabo, me nihil, dumtaxat scientem, de Hebraica veritate mutasse. Sicubi ergo editio mea a veteribus discreparit, interroga quemlibet Hebraeorum, et liquido pervidebis, me ab aemulis frustra lacerari, qui malunt contemnere videri praeclara, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cio quosdam putare psalterium in qͥnq
hebreo legitur amen amen. Nos autẽ hebre¬
oꝵ auctoritatem secuti.t maxime apo¬
stoloꝵ. qui semꝑ in nouo testamento psalmo¬
rum librum nominant. unum uolum̃ as¬
auctoꝵ quiponuntur in titulis. Dauid sci¬
licet. asaph. & idithun. filioꝵ chore. eman¬
etraite. moysi. & salomonis. & reliquoꝵ qͦs
etras uno uolumine comprehendit. Si enĩ
amen ꝓ quo aquila transtulit ticioytaais¬
Noc in fine tantum libroꝵ ponitur & non in¬
terdum aut in exordio aut in calce sermonis
siuc sententie: numquã saluator in enange¬
lio loqueretur. amen amen dico nobis. et
pauli epistole in medio illud opere contine¬
rent. Moyses quoq & hieremias & ceteri in
hunt mõdum multos haberent libros. qui
in medus uoluminibus sins amen frequen¬
ter interserunt. Sed & numerus iuginti
duoꝵ hebraicoꝵ libroꝵ. & mysterium eiꝰdem
numeri commnutabitur. Nam & titulus ip¬
se hebraicus sephar tillim quod interpreta¬

Expanded text:
cio quosdam putare Psalterium in quinquhebreo legitur Amen, Amen. Nos autem Hebreorum auctoritatem secuti et maxime Apostolorum, qui semper in novo testamento Psalmorum librum nominant, unum volumen asauctorum, qui ponuntur in titulis, David scilicet, Asaph, et Idithun, filioEzraitae, Moysi et Salomonis, et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprAMEN  , pro quo Aquila transtulit πεπιστωμένως, in fine tantummodo librorum poneretur, et non inter dum, aut in exordio, aut in calce sermonis, sive sententiae, numquam et Salvator in Evangelio loqueretur: Amen, amen dico vobis; et Pauli epistolae in medio illud opere continerent. Moses quoque et Jeremias, et caeteri in hunc modum multos haberent libros, qui in mediis voluminibus suis AMEN   frequenter interserunt. Sed et numerus viginti duorum Hebraicorum librorum, et mysterium ejusdem numeri commutabitur. Nam et titulus ipse Hebraicus, SEPHAR THALLIM  , quod interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
uum scriptũ est instrum̃tũ ita & in ueteri te¬
stam̃to. siquando inter grecos latinosq diuer¬
sitas ẽ. ad hebreica confugimus ueritatẽ: ut
quicqͥd ac fonte ꝓficiscitur hoc queramus in
quȩ habetur in e atAOIC & quã nos uertimꝰ.
ipsa ẽ que in eruditoꝵ libris incorrupta & im¬
maculata lxx. interpretũ translatio reserua¬
tur. Quicqͥd gͦ ab hac discrepat. nulli dubiũ
ẽ. quin ita & ab hebreoꝵ auctoritate discordet.
Prua de quinto psalmo questio fuit. Neq ha¬
bitabit iuxta te malignus. ꝓ quo habetur in

Expanded text:
vum scriptum est instrumentum; ita in Veteri Tevum scriptum est instrumentum; ita in Veteri Testamento, si quando inter Graecos Latinosque diversitas est, ad Hebraicam confugimus veritatem, ut quidquid de fonte proficiscitur, hoc quaeramus in quae habetur in ἑξαπλοις, et quam nos vertimus, ipsa est quae in eruditomaculata septuaginta interpretum translatio reseruatur. quicquid ergo ab hac discrepat, nulli dubium est, quin ita et ab Hebraeorum auctoritate discordet. Prima de quinto psalmo quaestio fuit: neque habitabit iuxta te malignus. pro quo habetur in
Abbreviated transcription (Latin):
ingenium. sed eruditio comꝑbetur. ut dũ
ipse cupio iudicare de ceteris. iudicandum
me omnib prebeam: Et in oꝑe psalterii iux¬
ta digestionem scedule ur̃e. ubicumq inter
latinos grecosq contentio ẽ. quid magis hebre¬
is conueniat significem. In quo illud breuiter
admoneo. ut sciatis aliam ẽẽ editionẽ. quam
origenes & cesariensis eusebius. om̃sq greciȩ tcͣ¬
tatores. konin. idest cominunẽ appellant. atq
uulgatam. & aplerisq nunc lucianios dicitur.
codicib repꝑitur. & a nobis in latinũ sermonem
fideliter uersa est. & hierosolunȩ atq in orientiᷤᷤ
eccłis decantatur. Suꝑ qua re & sc̃s filius m̃s̃
auitus sepe quesierat. Et quia se occasio fratris¬
Et me magno amicitie libero fenore. qđ qnͣto
magis soluimus plus debemus. Sicut autẽ in
nouo testamento siquando apud latinos que
stio exoritur. & ẽ inter exemplaria uarietas.
recurrimus ad fontem greci sermonis quo no¬

Expanded text:
ingenium, sed eruditio conprobetur, ut, dum ingenium, sed eruditio conprobetur, ut, dum ipse cupio iudicare, de ceteris, iudicandum me omnibus praebeam et in opere Psalterii iuxta digestionem schedulae uestrae, ubicumque inter Latinos Graecosque contentio est, quid magis Hebraeis conueniat, significem. in quo illud breuiter admoneo, ut sciatis aliam esse editionem, quam Origenes et Caesariensis Eusebius omnesque Graeciae tractatores κοινά — id est communem - appellant atque uulgatam et a plerisque nunc Λουκιάνειος dicitur, codicibus repperitur et a nobis in Latinum sermonem fideliter uersa est et Hierosolymae atque in orientis ecclesiis decantatur. super qua re et sanctus filius meus Auitus et me magno amicitiae libero foenore, quod quanto magis solvimus, plus debemus. Sicut autem in 643 novo Testamento, si quando apud Latinos qustio exoritur, et est inter exemplaria varietas, concurrimus ad fontem Graeci sermonis, quo no
Abbreviated transcription (Latin):
eloquia scrutaretur: In ueritate cognoui.
qm̃ non ẽ ꝑsonarũ acceptor ds̃. sed in omni
gente qui timet dm̃ & oꝑatur dei iusticiam
acceptiis ẽ illi. Dudum callosa tenendo capu¬
lũ manus & digiti tractandis sagitis aptio¬
res. adstilum calamũq mollescunt. & belli¬
cosa pectora uertunt᷑ in mansuetudinẽ xp̃ia¬
nam. Nunc & ysaiȩ uaticiniũ cernimꝰ oꝑe
completũ. Concident gladios suos in aratra:
& lanceas suas in falces. Et ñ assumet gens
contra gentem gladium: & ñ discent ampliꝰ
pugnare. Rursumq in eodem. Pascet᷑ lupꝰ
cum agno. & pardus requiescet cũ hedo. Et
uitulus & leo & taurus pascentur simul: &¬
& puer paruulus ducet eos. Et bos & ursus in
cõmune pascentur. paruuliq eoꝵ erunt pari¬
ter. Et leo & bos paleas comedent. Non ut sim¬
plicitas in feritatẽ transeat: sed ut feritas diᷤᷤ¬
cat simplicitatẽ. Queritis a me rem magni
oꝑis & maioris inuidiȩ. in qua scribentis non

Expanded text:
eloquia scrutaretur ? in ueritate cognoui, eloquia scrutaretur ? in ueritate cognoui, quod non est personarum acceptor deus, sed in omni gente, qui timet deum et operatur dei iustitiam, acceptus est illi. dudum callosa tenendo capulo manus et digiti tractandis sagittis aptiores ad stilum calamumque mollescunt et bellicosa pectora uertuntur in mansuetudinem Christianam. nunc et Esaiae uaticinium cernimus opere conpletum: concident gladios suos in aratra et lanceas suas in falces et non adsumet gens contra gentem gladium et non discent ultra pugnare. rursumque in eodem: pascetur lupus cum agno et pardus requiescet cum haedo et uitulus et leo et taurus pascentur simul et puer paruulus ducet eos et bos et ursus in commune pascentur paruulique eorum erunt pariter et leo et bos comedent paleas, non ut simplicitas in feritatem transeat, sed ut feritas discat simplicitatem. Quaeritis a me rem magni operis et maioris inuidiae, in qua scribentis non
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. sumit & legit: sed tamquã ipse de semet¬
ipso loquens sic huiusmodi uerba ꝓferet. & qͣ¬
lia sunt quȩ dicuntur. talia uelut ipse acens
ex semetipso loquens dõ iuudetur offerre sermo¬
diunȩ scĩtas introitur. Non enĩ tyrones in¬
aut auctoritas euangelica sca pulsatur. Sed
licet psalterium quartus codex sit auctorita¬
tis diuine. primũ tam̃ tyrones inchoantes scͥp¬
turas scãs. inde legendi faciunt decenter initiũ.
niam & fretelam. de psalterio. quod de
lxx. int̃pretũ editione corrrupta sint:
ilectissimis frib sumue & fretelȩ. & ceteris
qui uobiscum dño seruiunt: hieronimꝰ.
Uere in uobis apłicus & ꝓpheticus sermo com¬
pletus ẽ: in omnẽ terram exiuit sonus eoꝵ:
& in fines orbis terre uerba eoꝵ. Quis hoc ere¬
deret. ut barbara getarũ lingua hebraicam
quereret ueritatem: & dormitantib immo
contendentib grecis. ipsa german̾a scĩ sp̃c

Expanded text:
ficante sumit et legit; sed tanquam ipse de semetficante sumit et legit; sed tanquam ipse de semetipso loquens, sic hujusmodi verba profert; et qualia sunt quae dicuntur, talia velut ipse agens, ex semetipso loquens, Deo videtur offerre sermoum legis divinae sanctitas introitur. Non enim tirones ina auctoritas evangelica sancta pulsatur; sed licet Psalterium quartus codex sit divinae auctoritatis, primum tamen tirones inchoantes Scripturas sanctas, inde legendi faciunt decenter initium.NIAM ET FRETELAM DE PSALTERIO, QVAE DE LXX INTERPRETUM EDITIONE CORRUPTA SINT. Dilectissimis fratribus Sunniae et Fretelae et ceteris, qui uobiscum domino seruiunt, Hieronymus. Uere in uobis apostolicus et propheticus sermo conpletus est: in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. quis hoc crederet, ut barbara Getarum lingua Hebraicam quaereret ueritatem et dormitantibus, immo contendentibus Graecis ipsa Germania spiritus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
triumphare. de suis cladib ingrauata. ꝑ se¬
cutionib siquide ꝓficit. afflictionib semꝑ
augetur. sanguine martyrũ rigatur. tristi¬
cia magis erigitur. angustia dilatatur. fleti¬
bus pascitur. ieiuniis reficitur: & inde potiꝰ
crescit unde mundus deficit. Qͥd enim in
libro illo ñ inuenies. unde se humanũ genꝰ
debeat suauiter consolari: Thesaurus in pec¬
tore mundo semꝑ excrescens: consolatio mag¬
na lugentium. spes beata iustoꝵ. ꝑiclitanti¬
um utile suffragium. Unde semꝑ qđ expedit
tollitur. eiusq fons indefecta ꝑhennitate ser¬
uatur. Beatus quoq athanasius alexandrinȩ
ciuitatis ep̃c. in libro quẽ marcellino suo ca¬
rissimo destinauit. de ꝓprietate psalterii ut
uerbis ipsiusutar: ita dicit. Quicũq psalmi
uerba recitat: quasi ꝓpria uerba decaritat. &
tamqua a semet ipso descripta. Unus psallit
& non tamquã alio dicente. aut de aliosigni¬

Expanded text:
triumphare de suis cladibus ingravata; persetriumphare de suis cladibus ingravata; persecutionibus siquidem proficit, afflictionibus semper augetur, sanguine martyrum rigatur, tristitia magis erigitur, angustia dilatatur, fletibus pascitur, jejuniis reficitur, et inde potius crescit, unde mundus deficit. Quid enim in illo libro non invenies unde se humanum genus debeat suaviter consolari? Thesaurus in pectore mundo semper excrescens, consolatio magna lugentium, spes beata justorum, periclitantium utile suffugium, unde semper quod expedit tollitur, ejusque fons indefecta perennitate servatur. Beatus quoque Athanasius, Alexandrinae civitatis episcopus, in libro quem Marcellino suo charissimo destinavit de proprietate Psalterii, ut verbis ipsius utar, ita dicit: Quicunque Psalterii verba recitat, quasi propria verba decantat, et tanquam a semetipso conscripta unus psallit, et non tanquam alio dicente, aut de alio signi
Abbreviated transcription (Latin):
Irumum est qđ a eloquentia psalterii.
quos nos adhibitis hiius lingue ꝑitissimis.
cum eoꝵ uolumine conferentes. seruato usu
psallentium. suis uersib estimauimꝰ ẽẽ red¬
dendos: ne se in presumptũ ordinẽ auctorita ᷤ¬
ꝑmixta confunderet. Deinde qđ nullum
aliud opus auctoritatis diuine centũ qͥnqua¬
ginta sectionib continet᷑. Ubi enĩ tot tituli
diuersa leguntur uarictate conscripti: hic
illud uotiuum nomen alleluia insuꝑscripti¬
onib inchoauit. Hic cõmemoratio historie de
regum tracta uolumine in ipso limine posita.
uirtutes noscitur indicare psalmoꝵ. Hic etiam
diapsalmata tantũ interiecta monstrantur.
Hic psalmi scđm urtutes suas. numeroꝵ ordineᷤ
tenent. Lib̾ inchoans abeatitudine xp̃i. noui
& ueteris testamenti sacramenta ꝑcurrens
laudib sacris & scã iubilatione concluditur.
ut merito se tali munere consoletur ec̃clesia.
que hic multarũ calamitatũ cognoscitur af¬
flictionib sauciari. Nouit enim beneficio dñi

Expanded text:
XVI. De propria eloquentia Psalterii. quos nos adhibitis hujus linguae peritissimis cum eorum volumine conferentes, servato usu psallentium, suis versibus aestimavimus esse reddendos: ne se in praesumptum ordinem auctoritas permixta confunderet. Deinde quod nullum aliud opus auctoritatis divinae centum quinquaginta sectionibus continetur; ubi enim tot tituli diversa leguntur varietate conscripti? Hic illud votivum nomen alleluia in superscriptionibus inchoavit. Hic commemoratio historiae de Regum tracta volumine, in ipso limine posita virtutes noscitur indicare psalmorum. Hic etiam diapsalmata tantum interjecta monstrantur. Hic psalmi secundum virtutes suas numerorum ordines tenent. Liber inchoans a beatitudine Christi, Novi et Veteris Testamenti sacramenta percurrens, laudibus sacris et sancta jubilatione concluditur; ut merito se tali munere consoletur Ecclesia, quae hic multarum calamitatum cognoscitur afflictionibus sauciari. Novit enim beneficio Domini
Abbreviated transcription (Latin):
uideducet me usq in idumeã.
Proquo in greco habet aut quis deducet me.
Pro quo legitur in greco. quia tu ds̃ exaudisti
me. qd non habet in hebreo nec in lxx inter¬
pretibus. & in latino additum est. In eodem.
ech. idest in eternum. & ñ lolam. quod ẽ in
seculum.

Expanded text:
deducet me usque in Idumaeam? Pro quo in Graeco habet aut quis deducet me; Pro quo legitur in Graeco: Quia tu, Deus exaudisti me. Quod non habet in Hebraeo, nec in LXX. Interpretibus, et in Latino additum est. In eudem: ED, 656 est, in aeternum; et non LOLAM, quod est, in saeculum.
Abbreviated transcription (Latin):
Pro quo in greco bis dñe inuenisse uos dicitis.
Sed sciendum qđ multa sunt exemplaria a¬
pud hebreos: quȩ ne semel quidem dominum
gisse uos dicitis. quod additum ẽ. nec apud
quemquã habetur interpretũ. xxxuiii.
Uerumtamen uane conturbatur omis homo.
Et dicitis in greco uos ñ inuenisse conturba¬
tur. Sed & hoc sub ueru in lxx additũ est.
Et hinc apud apud uos & apud plerosq error
exoritur. qđ scriptoꝵ negligentia uirgulis &
asteriscis subtractis. distinctio uniuersa con¬
funditur.XXXIX.¬
t legem tuam in medio cordis mei. Pro quo in
greco reppisse uos dicitis. in medio uentris mei.
qđ & in hebreo scriptũ ẽ battocmeai. sed ꝓpt̃
eufoniam apud latinos in corde translatũ ẽ.
Et tamen ñ debemus subtrabere qđ uerũ ẽ.
Ineodem. Dñc in ahutoriũ meũ respice. Pro
quo in greco repꝑisse uos dicitis crisycon. id ÷
in hebreo & in cunctis interpretib scͥptum sit

Expanded text:
pro quo in Graeco bis \'domine\' inuenisse uos dicitis. sed sciendum, quod multa sint exemplaria apud Hebraeos, quae ne semel quidem \'dominum\legisse dixistis. quod additum est nec apud quemquam habetur interpretum. Tricesimo octauo: uerumtamen uane conturba turom nis homo. et dicitis uos in Graeco non inuenisse \'conturbatur\'. sed et hoc sub ueru in Septuaginta additum est . et hinc apud uos et apud plerosque error exoritur, quod scriptorum neglegentia uirgulis et asteriscis subtractis distinctio uniuersa confunditur. Triet legem tuam in medio cordis m e i. pro quo in Graeco repperisse uos dicitis: in medio uentris m e i, quod et in Hebraeo scriptum est \'batthoch meai\'. sed propter euphoniam apud Latinos \'in corde\' translatum est; et tamen non debemus subtrahere, quod uerum est. in eodem: domine, in adiutorium meum respice. pro quo in Graeco repperisse uos dicitis: σπευ̃σοv, id est in Hebraeo et in cunctis interpretibus scriptum sit
Abbreviated transcription (Latin):
Salutare uultus mei ds̃ m̃s. Pro quo inuenisse
uos dicitis. & ds̃ m̃s. Sed sciendum hoc in isto
psalmo bis inueniri. & in primopositum ẽẽ
salutare uultus mei ds̃ meus: ita dutaxat
ut & comiunctio de hebreo & de theodotione
sub asterisco additum sit. In eodem. Ex pro
brauerunt mͥ qui tribulant me. Pro quouos
breos sorarai. idest hostes mei. In eodem. Sꝑa
in dm̃. qm̃ adhuc confitebor illi. Et dicitis
adhuc in greco ñ inueniri. qđ sub asterisco
additum est. Ita enim & in hebreo scriptũ eẽ¬
dicitur. qm ad huc hoc ipsum etiam in xlii.¬

Expanded text:
salutare uultus mei, deus meus. pro quo inuenisse uos dicitis: et deus meus. sed sciendum hoc in isto psalmo bis inueniri et in primo positum esse: salutare uultus mei, dut et conjunctio de Hebraeo et Theodotione sub asterisco + additum sit. brauerunt mihi, qui tribulant me. pro quo uos braeos \'sorarai\', id est \'hostes mei. in eodem: spera in deum, quoniam adhuc confitebor illi. et dicitis \'adhuc\' in Graeco non inueniri. quod sub asterisco additum est; ita enim et in Hebraeo scriptum repdicitur \'quoniam adhuc\'. hoc ipsum etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ tu es ꝓtector meus. Rursum & in hoc loco
additum nomen dñi est. Et ne cadem suꝑin¬
culcem. obseruare debetis nomen dm̃i & dei se¬
pissime additum: & id uos debere sequi qđ
mee. ꝓ quo in latinis codicib legebatur in pa¬
uore meo. Et nos iuxta grecum transtulimus
mere ñ potest: nisi mentis excessum. Aliter
in hebraico legisse me noueram: in stupore &
admiratione mea.
ec est in spũ euis dolus. Pro quo in greco le¬
idest in ore eus dolus. qđ solus simmachus

Expanded text:
m tues protec tormeus. rursum et in hoc loco additum nomen domini est; et ne eadem semper inculcem, obseruare debetis nomen domini et dei\' saepissime additum et id uos debere sequi, quxcessu mentis meae. pro quo in Latinis codicibus legebatur: in pauore meo, et nos iuxta Graecum transtulimus:mere non potest nisi \'mentis excessum\'. aliter me in Hebraico legisse noueram: in stupore et in admiratione mea. nec est in spiritu eius dolus. pro quo in Graeco leid est in ore eius dolus, quod solus Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s in grecoñhabeat. Et bene. Nã nec in he¬
sustinui te. Et dicitis in greco uos repꝑisse dñe.
Et nc̃ ecce exaltauit caput meũ suꝑ municos¬
facies mea ꝓ quo m grecosit positũ. quesuitt te
facies mea. sed melius suꝑius.
Exaudi uocem deprecationis meȩ. ꝓ quo uos inue¬
nisse dixistis. exaudidnẽ. S & hoc additũ est:¬
Et in templo eiꝰ omis dicet głam. xxuiii
Pro quo in grecosit tacric. Qđ si transferre
uoluerimus ad uerbum. omnis quis in kako¬
reAIAN interpretationis incurrimꝰ: & fit ab¬
surda translatio. In eodem. Dñs diluriũ in ha¬
bitare facit. Pro quo legisse uos dicitis. Dñs di¬
luuiũ inhabitat. Quoꝵ prius ad grãm ꝑti¬
net credentium: scđm ad eius in quo credt̃
habitaculum. Sed quia iasab uerbũ ambigu¬
um est. & potest utrumq sonare. nam & sessi
o & habitatio dicitur. & in ipso psalmo de gratia
baptismatis dicebatur. uox dñi suꝑ aquas. ds

Expanded text:
 in Graeco non habeat, et bene; nam nec in He mihi, quia sustinuite. et dicitis in Graeco uos repperisse domine, et nunc ecce exalta uit caput meum. sed \'ecfacies mea, pro quo in Graeco sit positum: quaesiuit te facies mea. sed melius superiusimo septimo: exaudi uocem deprecationis meae, pro quo uos inuenisse dixistis: exaudi, domine. sed et hoc additum estet in templo eius omnis dicet gloriam, pro quo in Graeco sit: πα̃ςτις. quod si transferre uoluerimus ad uerbum\' omnis quis\', in xαxοςηλίαv interpretationis incurrimus et fit absurda translatio. in eodem: dominus diluuium inhabitare facit, pro quo legisse uos dicitis: dominus diluuium inhabitat; quorum prius ad gratiam pertinet credentibus, secundum ad eius, in quo credunt, habitaculum. sed quia iasaph uerbum ambiguum est et potest utrumque sonare — nam et \'sessio\' et \'habitatio\' dicitur et in ipso psalmo de gratia baptismatis dicebatur: uox domini super aquas; dominus
Abbreviated transcription (Latin):
hebraicum eiꝰ habet. qđ hebraice dicitur¬
bruncho. Sin autẽ eẽt in ore euis: seribere¬
tur saffico. In eodem. Conuersus sũ in erũp¬
na mea. In greco mea ñ ẽẽ suggeritis. qđ ex
hebiaico & de trans latione theodotionis sub
asterisco additum ẽ. & in hebreo legit᷑ lasaddi.¬

Expanded text:
ritu eius habet, quod Hebraice dicitur\'brucho\'. sin autem esset in ore eius, scriberetur \'baffio\'. in eodem: conuersus sum in aerumna mea. in Graeco mea non esse suggeritis, quod ex Hebraico et de translatione Theodotionis sub asterisco additum est, et in Hebraeo legitur \'lasaddi
Abbreviated transcription (Latin):
interpretes iusticiã meã uoce simili transtu¬
lerunt. Nec cuiquã iudeatur temerarium
qđ iudicarrscđm iusticiam suã postulet: cũ
& sequens uersiculus hoc ipsum significet. &
scđm innocentiã meam suꝑ me. Et sextidecum
psalmi hoc exordium sit. Exaudi dñe iusticiã

Expanded text:
interpretes iustitiam meam uoce simili transtuinterpretes iustitiam meam uoce simili transtulerunt. nec cuiquam uideatur temerarium, quod iudicari secundum iustitiam suam postulet, cum et sequens uersiculus hoc ipsum significet: e t secundum innocentiam meam super me et sexti decimi psalmi hoc exordium sit: exaudi, domine, iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
bus nitantur exprimere. De codem psalmo.
Dirige in conspectu meo uiam tuã. Pro quo ha¬
nec simmachus. nec theodotio. sed sola ko¬
ynn editio. Deniq & in hebreo ita scriptũ rep¬
peri. oser laphani darchachi. qđ om̃s uoce si¬
mili transtulerunt. Dirige in conspectu meo
uiam tuã: scđm illud qđ & in oratione dñica¬
dicitur. Pater nr̃ qui es in celis sc̃ificetur nom̃
tuũ. ñ quo nobis orantib scĩficetur qđ ꝑ se sc̃m
ẽ : sed quo petamus ut qđ ꝑ naturam sui scm
ẽ. scĩficetur in nobis. Ergo & nunc ꝓpħa postu¬
lat. ut uia dñi que ꝑse recta ẽ: etiam sibi rec¬
ta fiat.
De sexto psalmo. Crubescant & conturbentur
uehementer om̃s inimici mei. & dicitis in gre¬
couchementer ñ haberi. scio. sed hoc uulgata.¬
Ceterũ & in hebreo habet mod: & omnes
ciam meam. Pro quo habetur in greco kata
tuam. Sed & in hoc male. In hebreo enĩ sedeche
babet qđ interpretatur iusticia mea: & non
sedechach qđ iusticiam tuã sonat. sed omnes

Expanded text:
bus nitantur exprimere. 4. De eodem Psalmo: Dirige in conspectu meo viam tuam . Pro quo hanec Symmachus nec Theodotio, sed sola κοινὴ editio. denique et in Hebraeoita scriptum repperi: oser laphanoi darchach, quod omnes uoce simili transtulerunt: dirige in conspectu meo uiam tuam, secundum illud, dicitur: Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum . Non quo nobis orantibus sanctificetur quod per se sanctum est: sed quo petamus, ut quod per naturam sui sanctum est, sanctificetur in nobis. Ergo et nunc Propheta postulat, ut via Domini quae per se recta est, etiam sibi recta fiat. 5. De sexto Psalmo: Erubescant et conturbentur vehementer omnes inimici mei . Et dicitis in Graeco, vehementer, non haberi. Scio: sed hoc ceterum et in Hebraeo habet m o d, id esttiam meam. pro quo habetur in Graeco: xattuam\'. sed et in hoc male; in Hebraeo enim sedechi habet, quod interpretatur \'iustitia mea\', et non \'sedecach\', quod \'iustitiam tuam\' sonat. sed omnes
Abbreviated transcription (Latin):
scdđ̾m illua qđ in exodo dicit᷑. Cantemꝰ año glo¬
riose enĩ magnificatus ẽ: ꝓ quo ingreco scribit᷑
głificatus ẽ. Sed in latinosermone si transferat᷑.
fit indecora translatio. Et nos emendantes olim
psalteriũ ubicumq sensus idem ẽ ueterũ inter¬
pretum consuetudinẽ mutare noluimꝰ: ne ni¬
mia nouitate lectoris studiũ terreremꝰ. xxii.¬
alix meus inebrians quã preclarus ẽ. Pro quo
in greco legisse uos dicitis. calix tuus. sed hoc
qđ hebraice dicitur chosi. Alioquin qͥa calix
tuus ẽẽ dicitur chosacha. xxiiii.

Expanded text:
n Exodo dicitur: cantemus domino; gloriose enim magnificatus est, pro quo in Graeco scribitur glorificatus est; sed in Latino sermone, si transferatur, fit indecora translatio et nos emendantes olim psalterium, ubicumque sensus idem est, ueterum interpretum consuetudinem mutare noluimus, ne nimia nouitate lectoris studium terreremus. Uialix meus inebrians quam praeclarus est . Pro quo in Graeco legisse vos dicitis, calix tuus: sed hoc quod Hebraice dicitur CHOSI: alioquin si calix tuus, esset, diceretur CHOSACH. 14.
Abbreviated transcription (Latin):
meis fortierib siue potentib. Et quia semel
ueritati studemus. siquid uel transferen.¬
tis festinatione. uel scribentiũ uicio depra¬
uatum ẽ. simpliciter confiteri & emendare
debemus. In hebreo nichil aliud habet. libe
dis addiderunt. & ꝓ gentib tam in hebrȩo
quam in cunctis interpretib inimici posi¬
tisunt. Et miror quomodo ꝓ inunicis gen¬
tis mutatȩ sunt.

Expanded text:
meis fortibus siue potentibus. et quia semel meis fortibus siue potentibus. et quia semel ueritati studemus, si quid uel transferentis festinatione uel scribentium uitio deprauatum est, simpliciter confiteri et emendare debemus. in Hebraeo nihil aliud habet: liberdis\' addiderunt. et pro \'gentibus\' tam in Hebraeo quam in cunctis interpretibus \'inimici\' positi sunt; et miror, quomodo pro \'inimicis\' \'gentes\' mutatae sint.
Abbreviated transcription (Latin):
interpretib sub asterisco additũ sit. In eo¬
dem. Qui ꝑfecit pedes meos tamquã ceruoꝵ
ꝓ quo scribitis in greco inueniri. acei exa¬
scor. id est tamquã ceru: singularẽ nu¬
merum ꝓplurali. Sed in hebreo pluralis nu¬
meruis positus ẽ chaialoth. & om̃s interp̃tes
pluralem numerũ transtulert̃. In eodẽ. Et
dedisti mͥ ꝓtectionẽ salutis tuȩ: ꝓ quo in gre¬
co uos legisse dixistis coornriac Moy. idẽ sa
stulerunt. In ipso. Subplantasti insurgentes
in me subtus me. Pro quo in greco plus inue¬
nisse uos dicitis: om̃s insurgentes. Sed om̃s
acdditum ẽ. In eodẽ. Uiuit dñs & benedictus
as̃ meus. Et dicitis in greco ñ haberi meus.
ꝗd non sub asterisco. sed ab ipsis lxx. de he¬
braica ueritate translatũ est. & cuncti in¬
terpretes in hac parte consentiunt. In eode
Liberator meus de gentib iracundis. Pro qͦ
in greco inuenisse uos dicitis. ab inimnicis

Expanded text:
interpretibus sub asterisco additum sit. in eointerpretibus sub asterisco additum sit. in eodem: qui perfecit pedes meos tamquam ceruorum. pro quo scribitis in Graeco inueniri: ω̒σεὶ iZaquov, id est \'tamquam cerui\', singularem numerum pro plurali. sed in Hebraeo pluralis numerum positus est chaialoth et omnes interpretes pluralem numerum transtulerunt. in eodem: et dedisti mihi protectionem salutis tuae. pro quo in Graeco uos legisse erpretes transtulerunt. in ipso: subplantasti insurgentes in me subtus me. pro quo in Graeco plus inuenisse uos dicitis: omnes insurgentes; sed \'omnes\' additum est. in eodem: uiuit dominus et benedictus deus meus. et dicitis m Graeco non haberi meus. quod non sub asterisco, sed ab ipsis Septuaginta de Hebraica ueritate translatum est; et cuncti interpretes in hac parte consentiunt. in eodem: liberator meus de gentibus iracundis. pro quo in Graeco inuenisse uos dicitis: ab inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
landum ẽẽ & confodiendum. qđ in auten¬
ticis libris ñ inuenitur. quȩ signa & in gre¬
coꝵ latinoꝵ q poematib inueniuntur. xui¬
Oculi tui uideant equitates. uos legisse dici¬
mei. sea rectius ocłi tui: quia & supra dixe¬
rat. De uultu tuo indiciũ meũ ꝓdeat: ut o¬
culi dĩ in ꝓpħa oꝑante ñ praua sed recta con¬
spiciant. In ipso. Custodime ut pupillã ocłi.
Dicitisq in grecolegi. Custodi me dñẽ. qđ nec
in hebrȩo nec in ullo habetur interprete. In
eodem. Exurge dñe preueni eũ & supplanta
eos & supplanta eos. Sed melius si legatur nu¬
merosingulari. Siquidẽ de impio dictũ ẽ.
De quostatim sequitur. Preueni eũ & subplan¬
ta eum. Eripe animã meam ab impio. nul¬
liq dubium quin diabolũ significet. xuii.
grecus istum uersiculum scdo ñ habeat.
interpositis duob uersib. Sed sciendũ qͥa
ab hebraico & theodotionis editione in lxx

Expanded text:
landum esse et confodiendum, quod in authenlandum esse et confodiendum, quod in authenticis libris non inuenitur. quae signa et in Graecorum Latinorumque poematibus inueniuntur. os legisse diximei\'; sed rectius \'oculi tui\', quia et supra dixerat: de uultu tuo tuo iudicium meum prodeat, ut oculi dei in propheta operante non praua, sed recta conspiciant. in ipso: custodi meut pupillam oculi. dicitisque in Graeco legi: custo dime, domine, quod nec in Hebraeo nec in ullo habetur interprete. in eodem: exurge, domine, praeueni eum et subplanta eos et subplanta eos\'; sed melius, si legatur numero singulari, si quidem de inpio dictum est, de quo statim sequitur: praeueni eum et subplanta eum; eripe animam meam ab inpio. nullique dubium, quin diabolum significet. SeptimGraecus istum uersiculum secundum non habeat interpositis duobus uersibus. sed sciendum, quia de Hebraico et Theodotionis editione in septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
quoq quinto psalmo scriptũ sit. Proba me
dñe & tempta me: ure renes meos & cor me¬
um. Et in quarto dicatur. Cum inuocarẽ
exaudiuit me ds̃ iusticie mee. Et in .lxxxuͦ.¬
Custodi animam meam qm̃ sc̃s sum. Iacob
quoq loquatur in genesi. Exaudiet me cras
iusticia mea.
De octauo psalmo. Qm̃ uidebo celos tuos: &
dicitis qđ tuos in grecoñ habet. Ucrum ẽ.
Sed in hebreo legitur samacha. qđ interpre¬
tatur celos tuos. Et de editione theodotioniᷤ
in lxx. interpretib additum ẽ sub asterisco.
Cuiꝰ rei aꝑiam breuiter uobis sensum. Ubi
quid minus habetur in greco abhebraica ue¬
ritate. origenes de translatione theodotioniᷤ
addidit. & signum posuit asterisci idest stel¬
lam: que qđ prius absconditum uidebatur
illuminet. & in medium ꝓferat. Ubi autem
qđ in hebreo ñ est. in grecis codicib inuenit᷑.
obelon. id est iacentem p̃posuit. quã nos lati¬
ne ueru possumus dicere. qͦ ostendit᷑ iugu¬

Expanded text:
quoque quinto psalmo scriptum sit: proba me, domine, et tempta me; ure renes meos et cor meum, et in quarto dicatur: cum inuocarem, exaudiuit me deus iustitiae meae, et in custodi animam meam, quoniam sanctus sum, Iacob quoque loquatur in Genesi: exaudiet me cras iustitia mea. De octauo psalmo: quoniam uidebo caelos tuos. et dicitis, quod \'tuos\' in Graeco non habeat. uerum est, sed in Hebraeo legitur samacha, quod interpretatur \'caelos tuos\' et de editione Theodotionis in septuaginta interpretibus additum est sub asterisco; cuius rei breuiter uobis sensum aperiam. ubi quid minus habetur in Graeco ab Hebraica ueritate, Origenes de translatione Theodotionis addidit et signum posuit asterisci, id est stellam, quae, quod prius absconditum uidebatur, inluminet et in medium proferat; ubi autem, quod in Hebraeo non est, in Graecis codicibus inuenitur, obelon, id est iacentem, praeposuit, quam nos Latine \'ueru\' possumus dicere, quo ostenditur iugu
Abbreviated transcription (Latin):
manducauimꝰ ab aliquo: sed in labore & fati¬
tem: sed ut nosmet ipsos formam daremꝰ uob̾
ad imitandum nos. Nam & cum cẽmus apud
uos. hoc denuntiabamus uobis: qm̃ siquis non
uult oꝑari. nec manducet.
Udiuimus enĩ inter uos quosdam ambulare
inquiete: nichil oꝑantes. sed curiose agentes.

Expanded text:
manducavimus ab aliquo, sed in labore, & fatitem, sed ut nos metiad imitandum nos. nam et cum essemus apud uos, hoc denuntiabamus uobis, quoniam, si. quis non uult operari, nec manducet. audiuimus enim inter. uos quosdam ambulare inquiete, ni
Abbreviated transcription (Latin):
modi est: & delinqͥt cũ sit ꝓprio iudicio condem
Um misero ad te artheman x. ⁊ natus.¬
aut tychicũ: festina ad me uenire nicopolim.
Ibi enim statui hiemare. Tenam legis peritũ
& apollo sollicite premitte: ut nichil illis desit.
Discant autẽ & nris bonis oꝑib prcesse ad usus
necessarios: ut ñ suit infructuosi.x
Salutant te qui mecũ sunt om̃s. Saluta eos qͥ
nos amant in fide. Grã dei cũ om̃ib uob̃ am̃.

Expanded text:
smodi est, et delinquit, cum sit proprio judicio condemnatus. Cum misero ad te Artemam, aut Tychicum, festina ad me venire Nicopolim: ibi enim statui hyemare. Zenam legisperitum et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad usus necessarios, ut non sint infructuosi. Salutant te qui mecum sunt omnes: saluta eos, qui nos amant in f
Abbreviated transcription (Latin):
idelis sermo ẽ. & de his uii S uite eterne.¬
uolo te confirmare: ut curent bonis oꝑib pre eẽ
qui credunt deo. hec sunt bona & utilia hõibus.
Stultas autẽ questiones & genealogias. Uiii.¬
& contentiones & pugnas legis deuita. Sunt e¬
nim mutiles & uane.

Expanded text:
idelis sermo est. Et de his volo te confirmare, ut curent bonis operibus praeesse qui credunt Deo. Haec sunt bona et utilia hominibus. Stultas autem quaestiones, et genealogias, et contentiones, et pugnas legis devita. Sunt enim inutiles et va
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uereatur. nichil habens malum dicere de no
Seruos dñis suis subditos ẽẽ in iiii. bis.¬
omnib placentes. non contradicentes. ñ frau¬
dantes. sed in omnib fidem bonã ostendentes.
ut doctrinã saluatoris nr̃i dĩ ornent in om̃ib.
pparuit enim grã dei saluatoris nr̃i¬
omnib hominib erudiens nos. ut abnegan¬
tes impietatẽ & scłaria desideria. sobrie & iuste

Expanded text:
est uereatur nihil habens malum dicere de nobis. est uereatur nihil habens malum dicere de nobis. seruos dominis suis subditos esse, in omnibus placentes, non contradicentes, non fraudantes, sed in omnibus fidem. bonam ostendentes, ut doctrinam saluatoris nostri dei ornent in omnibus. apparuit enim gratia dei saluatoris omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnegantes inpietatem et saecularia desideria
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quam obcausam increpa illos dure. ut sa¬
ni sint infide: non intendentes iudaicis fabu¬
lis. & mandatis hominũ auersantiũ se aueri¬
tate. Omma munda mundis. comquinatis
autẽ & infidelib nichil mundum: sed inqui¬
nate sunt eoꝵ & mens & conscientia. Confitent᷑
se nosse dm̃ factis autẽ negant: cũ sint mere¬
u autẽ loquere que decet in. reprobi.¬
sanam doctrinam. Senes ut sobrii sint. pudi¬
ci. prudentes. sam infide. in dilectione. in pa¬
tientia. Anus similiter in habitu sco. ñ crimi¬
natrices. ñ uino multo seruientes. bene docen¬
tes ut prudentiã doceant. Adolescentulas ut
uiros suos ament. filios diligant. prudentes.
castas. sobrias. domus curam habentes. benig¬
nas subditas. sius uiris. ut ñ blasphemet᷑ uerbũ
ddei. Iuuenes similiter hortare. ut sobrii sint.
In om̃ib te ipsum prebe exemplũ bonoꝵ oꝑum:
In doctrina. in integritate. in grauitate. uerbũ
sanum & inreprehensibile. ut is qui ex aduerso

Expanded text:
sam increpa illos. dure, ut sani sint in fide, non adtendentes Iudaicis fabulis et mandatis hominum auersantium se a ueritate. omnia munda mundis: coinquinatis autem et infidelibus nihil mundum : sed inquinatae sunt eorum et mens et conscientia. confitentur de nosse deum, factis autem negant, cum sint abou autem loquere quae decent sanam doctrinam, senes ut sobrii sint, pudici, prudentes, sani in fide, in dilectione, in patientia, anus similiter in habitu sancto, non criminatrices, non multo vino servientes, bene docentes, ut prudentiviros suos ament, filios diligant, prudentes, castas, domus curam habentes, benignas, subditas suis viris, ut non blasphemetur verbum Dei. Juvenes similiter hortare ut sobrii sint. in . omnibus te ipsum praebe exemplum bonorum operum, in doctrina integritate, grauitate: uerbum sanum inreprehensibile : ut is qui ex aduerso
Abbreviated transcription (Latin):
S aliitat uos aristharcus concaptiuus meus: & mar¬
cis consobrinus barnabe. de quo accepistis man¬
data. Si uenerit aduos. excipite illum. Et iħc qui
dicitur iustus. Qui sunt ex circumcisione. hii so¬
lisunt adutores mei in regnodĩ: qui mͥ fuerunt

Expanded text:
concaptivus meus et Marcus consobrinus Barnabae de quo accepistis mandata si venerit ad vos excipite illum et Iesus qui dicitur Iustus qui sunt ex circumcisione hii soli sunt adiutores in regno Dei qui mihi fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ex ammo oꝑamini sicut dño & non hominib: sci¬
entes qđ a dño accipietis retributionẽ hereditatiꝰ.
Dño xp̃o seruite. Qui enim iniuriã facit: recipi¬
et id quod mnique gessit. Et ñ est ꝑsonarũ acceptio
seruis prestate: scientes qm̃ & uos dñm habetis in¬
Orationi instate. uigilantes inea xx. q̃ celo.
in grarum actione orantes simul & ꝓ nobis. ut
ds aꝑiat nobis ostium sermonis. ad loquendum
mẏsteriũ xp̃i. Apter qđ etiam uinctus sum ut
manifestem illud. itaut oportet me loqui. xxi.¬
n sapientia ambulate ad eos qui forissunt. tem¬
pus redimentes. Sermo uester semꝑ in grã sale
sit conditus. ut sciatis quomͦ oporteat uos uniciq
respondere:

Expanded text:
no et non hominibus scientes quod a Domino accipietis retributionem hereditatis Domino Christo servite qui enim iniuriam facit recipiet id quod inique gessit et non est personarum acceptio servis praestate scientes qioni instate, uigilantes in ea cum gratiarum actione: orantes simul et pro nobis, ut deus aperiat. nobis ostium sermonis ad loquendum mysterium Christi, propter quod etiam uinctus sum, ut manifestem illud ita ut oportet me loqui. in sapientia ambulate ad eos qui foris sunt, tempus redimentes. sermo uester semper in gratia sale sit conditus, ut sciatis quomodo oporteat uos unicuique respondere.
Abbreviated transcription (Latin):
dauid patris sui: quã mandauit illi ysaias pro¬
pheta. magnus & fidelis in conspectu dĩ. It
dieb ipsius retro rediuit sol. & addidit regi ui¬
tam. Spii magno uidit ultima. & consolatꝰ est
lugentes syon usq in sempit᷑nũ. ostendit futu¬
ra & abscondita antequã euenirent. cxxii¬
Uemoria iosie in compositione odoris facta opus
pigmentarii. In omni ore quasi mel indulcabi¬
tur eius memoria: & ut musica in conuiiuio uini.
Ipse c̃ directus diuinitꝰ in penitentia gentis. &
tulit abominationes impictatis. Et gubernauit
ad dnm̃ cor ipsuis. & in dieb peccatoꝵ corrobo¬
rauit pietatem:
Reter dauid & ezechiam & iosiã: om̃s peccatum

Expanded text:
patris sui quam mandavit illi Esaias propatris sui quam mandavit illi Esaias propheta magnus et fidelis in conspectu Dei diebus ipsius retro rediit sol et addidit regi vitam spiritu magno vidit ultima et obsecratus est lugentes in Sion usque in sempiternum ostendit futura et abscondita antequam evenirent memoria Iosiae in conpositione odoris facti opus pigmentarii in omni ore quasi mel indulcabitur eius memoria et ut musica in convivio vini ipse est directus divinitus in paenitentia gentis et tulit abominationes impietatis et gubernavit ad Dominum cor ipsius in diebus peccatorum corroboravit pietatem raeter David e