comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ innotenciȩ pͥncipatũ. & hyrcus ꝓpt̾
similitudinẽ carnis peccati. ut de peccato
dãpnaret peccatũ. ⁊ si qđ aliud sacrificii
genus ex p̃ssius cõmemor aueris. in eo qͦ
circa siue circũcisio. siue sabbatũ siue
differentia cꝙyboꝵ. siue immolatio sacri
soluere s ad implere uenit. cũ ea quȩ his
p̃nuntiabant᷑ impleuit. Attende cui
manicheus ĩpiam docuit ꝑuersitatẽ.
ut ex erugło qđ heresim tuã ñ impe¬
dit hoc accipias. qd aut̃ impedit ñ acci¬
pias. sic nos apłs docuit pia ꝓuisione. ut
quisquis nob̃ annuntiauerit p̃t̃ id qđ
accepimꝰ. anathema sit. Unde xꝑi ani
catholici. & uos int̾ zizama numerant.
qr dñs exposuit quid sit aizania. Non
aliqua falsaucris scripturis immissa.
sicut tu int̃pretaris. s homnes filios ma¬
ligm. id ÷. imitatores diabolicȩ falsitatis.
Nec omia temere credunt. & ideo manchȩo
ceterisq hereticis ñ utiq credunt nec
rationẽ ex hominib dãpnant ⁊ s quã

Expanded text:
 hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraueris, in eo quocirca siue circumcisio siue sabbatum siue differentia ciborum siue immolatio sacrifsoluere, sed adimplere uenit, cum ea quae his praenuntiabantur impleuanichaeus impiam docuit perversitatem, ut ex Evangelio, quod haeresim tuam non impedit, hoc accipias; quod autem impedit, non accipias: sic nos Apostolus docuit piam provisionem, ut quisquis nobis annuntiaverit praeter id quod accepimus, anathema sit . Unde Christiani catholici et vos inter zizania numerant, quia Dominus exposuit quid sint zizania, non aliqua falsa veris scripturis immissa, sicut tu interpretaris; sed homines filios maligni, id est, imitatores diabolicae falsitatis . Nec omceterisque haereticis non utique credunt. nec rationem ex hominibus damnant; sed quam uos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ magna festiuitate. cȩlebratis. Si aũ
uob in mense marcio lirere arbytra¬
mini aliud ꝯsiderare ñ martẽ. cur
exdie septimo qđ sabbatum a reqͥe
nominatum est diuinis scͥpturi
sat᷑nũ inportare conamini. qͥa eum
diem sat᷑ni gentes appellauerunt:
Nempe iã uidetiᷤ. cũ quanta impietate
delireti. De sacͥsiciis aũt animaliũ.
qͥs nr̃m nesciat magis ea ꝑu̾so ppło ꝯ¬
gruent̾ imposita. quam do desideran¬
ti oblataͦ S tam̃ &̾ in his sigurȩ
tiatio. nob̾ sine sanguine nulla es⁊.

Expanded text:
cum magna festiuitate celebratis. si autem cum magna festiuitate celebratis. si autem uobis in mense Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae tiatio nobis sine sanguine n
Abbreviated transcription (Latin):
qđ coluer̃ ⁊ seruier̃ creaturȩ potius quã
creatori. Quos in hac parte & uos imita¬
mini. qͥ cum eis lucidiora duo lumina.
cetera uͦ sidera non cum eis ad oratis. S &
honorem quippe romuli qr eũ martis filiũ
credider̃. pͥmum mensẽ marti dicantes
martiũ uocauer̃. Et inde apͥlem nullo
dĩ sui nomine s are ipsa quasi aperilem
qđ tt̃ pͥmum germinis aꝑatur inflorem.
Iude tertiũ mensem maiũ. qđ maiam mer¬
curii matrẽ deam colant. Inde quartũ
iumũ aiunone. Inde ceteros usq ad decẽ-¬
brem auumeris nominar̃. S ex eis quin¬
tilis atq sextilis. nominib hominũ qͥb
diuinos horiores de creuerant appellati
s̃ palius & augustꝰ. Nam septimnis septẽ¬
ber & oeteri ut dixi usq ad decembrẽ
numeroꝵ ex ordine nominib enunti¬
ant᷑. Porro ianuariꝰ aiano appellatus ẽ.
februariꝰ a febrius sacris luꝑcoꝵ. Uul¬
tis gͦ ut uos dicamini in mense martio
martẽ colere. Illo it mense bema ur̃m

Expanded text:
 coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed etrum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano appellatus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. uultis' ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce iam ⁊sentio dictũ. Que¬
rendũ. tam̃ ẽ. cur ħ dixerit iħc. utrũ¬
ne cõpalpandi iudçoꝵ furoris cuusa
q idem sacro scã sua ab eodẽ ꝯculcari
uidentes in dignarent᷑ eumq ac si un¬
pium ac male sanũ ne audiendũ qui¬
dem existimarent. ne dũ sequendũ. an
ut nos qui ei credebamꝰ ex gentibꝰ insti¬
tuer& atq in formaret. patient᷑ at mo¬
rigere mandatoꝵ subire iugũ. qđ cer¬
uicib nr̃is iudȩoꝵ lex imponeret ac
ꝓpħȩ. S ħ quidẽ nec teipsũ putare cre¬
do. qđ iħc ad hoc uerbũ ꝓtulerit: ut
idem colligerent legẽ ac ꝓpħas suos
ab eodem solui in dignarent᷑ necẽe ẽ
ac ꝑ hoc repͥmendis furoris gr̃a eoꝵ ñ
ab re fuerit dixisse. ut ñ putarent quia
uenisse legẽ soluere s ad implere. Nlec
hoc ipsum mentitꝰ est. nec fefellit. in¬
differerit̃ i & ab solute mominauit le¬
gem. Sunt aut̃ legũ genexa tria. Unũ
quidẽ hebreoꝵ hebrȩor qđ peccati et
mortis paulus appellat aliud uͦ genti¬

Expanded text:
ecce iam consentio dictum. quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Iesus. utrumne conpalpandi Iudaeorum furoris causa. quia idem sacrosancta sua ab eodem conculcari uidentes indignarentur eumque ac si inpium ac malesanum ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum, an ut nos, qui ei credebamus ex gentibus, institueret atque informaret patienter ac morigere mandatorum subire iugum, quod ceruicibus nostris Iudaeorum lex inponeret ac prophetae. sed hoc quidem nec te ipsum putare credo, quod enim Iesus hoc uerbum protulerit, ut idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia uenisset legem soluere, sed adinplere. nec hoc ipsum mentitus est nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominauit legem. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero genti
Abbreviated transcription (Latin):
figurarent᷑ ⁊ ꝓpħarent᷑ futura. s ñ ab
in tellegentib &lebrabaut᷑. Cum autẽ
uener̃ ⁊ pare factȩ sunt quȩ illis signifi¬
cabant᷑. ñ iam illa iubent᷑ facienda. s le-¬
gunt᷑ intelligenda. Unde ibi etiã de hac
re futura dicit᷑. Quferã ab eis cor lapi¬
dcum & dabo eis cor carneũ. idẽ. non cor
sine sensu: s cor cum sensu. Unde trarit
apłs cum ait. Non in tabulis lapideis .s
in tabulis cordis carnalib. Quid it aliud
dixit quã cor tarncũ: Quiagͦ ⁊ hoc p̃dic¬
tum erat. magis si ista de nr̃a cęlebratio¬
fit. inde potius incellegunt᷑ ad impleri.s
otium cathenas saturniacas appellas.
uana ẽ it & in epta. Ne tͥ hoc dicere ue¬
nisset in mentẽ: qr uos in die quẽ dicunt
solis solem. colitis. Sicut aut̃ nos eundem
diem dñicũ dicimus. in eo qđ non istum
solem s resurrectionẽ dñi ueneram᷑. sic
otium sabbatoꝵ sine saturni ueneratio¬

Expanded text:
figurarentur et prophetarentur futura: sed tunc a figurarentur et prophetarentur futura: sed tunc a intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor cum sensu. unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cor carneum? quia ergo et hoc praedictum erat, magis si ista de nostra celebratiofit, inde potius intelleguntur adinpleri. uotium catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem diem dominicum dicimus. in eoque non istum solem, sed resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine Saturni ueneratio
Abbreviated transcription (Latin):
ras uł locutionũ uł actionũ ꝓmittebat᷑:
in illo ad impletũ ẽ qui ñ uenit soluere
legem ⁊ ꝓpħas. s ad implere. Hoc aut̃
uos ñ incelligits qr si quedã facca et
cȩlebrationẽ quȩ figurȩ erant uentura p̃¬
nuntiantes ad hucꝰ. xp̃iani fierent. nichil
significaret᷑. nisi nondũ uenisse quȩ ũdũ
figuris p̃nuntiabant᷑. Qđ it ad huc uen

Expanded text:
cutionum uel actionum promittebatur. in illo adinpletum est, qui non uenit soluere legem et prophetas. sed adinplere. hoc autem uos non intellegitis. quia, si quaedam facta et celebrationes, quae figurae erant uentura praenuntiantes, adhuc a christianis fierent, nihil significaretur nisi nondum uenisse. quae tum illis figuris praenuntiabantur. q
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑ xp̃m. ideo non uenit soluere legĩ
aut ꝓpħas s ad implere. ñ ut legi ad¬
derent᷑ quȩ deerant s ut fierent que
scripta erant. Qđ ipsa eiꝰ uerba cestan¬
tur. Non i ait ioca unũ aut unꝰ apei
non transiet alege donec addant᷑ qus
de sunt s donec omnia fiant.

Expanded text:
m, ideo non uenit soluere legem aut prophetas. sed adinplere. non ut legi adderentur, quae deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius uerba testantur. non enim ait. iota unum aut unus apex non transiet a lege. donec addantur, quae desunt, sed, donec omnia fiant.
Abbreviated transcription (Latin):
cuius ad uentu iam regnũ di cȩpit
ex ut reos faceret qui desiderarent
paulus dicit. Et quosdam ꝯstituit in
ȩccłia. Irimũ apłos. deinde ꝓpłias. tercio
doctores. Ec cetera. Nlon itaq de illis

Expanded text:
cuius aduentu iam regnum dei coepitue ad Iohannem: lex, ut reos faceret, qui desiderarent Paulus dicit: et quosdam constituit in ecclesia, primum apostolos. deinde prophetas. tertio doctores et cetera. non itaque de il
Abbreviated transcription (Latin):
ne quid addatur scripturȩ di uł detrah¬
tur. Unde dicit non debuisse ad impleri.
qd ita ꝑfectum cõm̃dat᷑. ut nichil. addci¬
dum minuendũq sit. Nesciunt gͦ isti qͣ
ad impleat legẽ qui sic uiuit ut lex p̃cept
lenitudo legis caritas sicut dicit apłs. sta
caritatẽ dñs ex hibere & donare dignatus¬

Expanded text:
ne quid addatur scripturae dei uel detrahne quid addatur scripturae dei uel detrahatur: unde dicit non debuisse adinpleri, quod ita perfectum commendatur, ut nihil addendum minuendumque sit. nesciunt ergo isti, quomodo adinpleat legem, qui sic uiuit, ut lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut dicit apostolus. istam caritatem dominus et exhibere et donare dignatu
Abbreviated transcription (Latin):
uocabit᷑ in regnoceloꝵ. Qcũq aut̃ fecerit
& sic docuerit. magnus uocabit᷑ in regno
cȩloꝵ. Pharisȩos it cogitabat. cum ista dice¬
ret. qui soluebant legem factis. & docebant
uerbis. De quib alio loco dicit. Quȩ dicunt
facite. quȩ aut̃ faciunt facere nolite. Dict̃
it &e non faciunt. ꝓpterea et hic ita sequitur.
Dico it nob̾ insi habundauerit iusticia ur̃a
plusquã scribarũ & pharisȩoꝵ non intrabi¬
tis in regnũ celoꝵ. id ÷ nisi uos feceritis et
ita docueritis. qđ illi non faciunt & sic docent
ñ in trabitis in regnũ celoꝵ Quã gͦ legẽ
docebant pharisȩi ⁊ ñ faciebant: ipsam dĩc̃
xp̃c non se uenisse soluere s adimplere.
qr ipsa ꝑtinet ad cathedrã moysi in qua
sedentes pharisȩi et dicentes nec facientes
audiendi s̃ non imitandi. Nec incelligit
faustus aut forte se fingit ñ intelligere
quid sit implere legem. cũ hoc de uerboꝵ
ad icctione putat acipiendũ q scriptũ ̃

Expanded text:
in regno caelorum; quicumque autem fecerit et sic docuerit, magnus uocabitur in regno caelorum. pharisaeos enim cogitabat. cum ista diceret, qui soluebant legem factis et docebant uerbis. de quibus alio loco dicit: quae dicunt. facite; quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. si abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. id est nisi uos feceritis et ita docueritis. quod illi non faciunt et sic docent; non intrabitis in regnum caelorum. quam ergo legem docebant pharisaei et non faciebant, ipsam dicit Christus non se uenisse soluere. sed adinplere, quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere, quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat accipiendum, quia scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuisse contenderet : Non ideo cre¬
dimꝰ natum ex uirgine Maria quod
aliter in uera carne existere atq ho¬
minib apparere non posset. S qr sic
scriptũ est in ea scriptura cui nisi cre¬
diderimuis. nec xp̃iani nec salui ẽẽ pote¬
rimꝰ. Credimꝰ gͦ ex maria uirgine na¬
tum xp̃m: qr sic scriptũ ẽ. in eugłio.
Credimꝰ crucifixum ⁊ mortuũ: qr sic scri¬
ptum.ẽ in eugłio. Et uere natũ ⁊ uere
mortuũ: qr ueritas ẽ eugłm. Cur aut̃
illa omnia in carne ex utero feminȩ
assumpta pati uoluerit: summa consilis
penes illum est. siue qđ utrũq sexum quẽ
creauerat etiã hoc modo cõmendandum
honorandũq uidicauit. assum mendo for¬
mã uiri: ⁊ nascendo de femina: siue ab¬
ꝗita aliqua alia causa: quȩ nã illa sit
ñ temere dixerim. Illud tam̃ fidelit̾ dicã
nec aliter factum ẽẽ: quã eugłica ueritaᷤᷤ
docuit: nec alit̾ fieri oportuisse: quã dei

Expanded text:
non potuisse contenderet? non ergo ideo crenon potuisse contenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine Maria, quod aliter in uera carne existere atque hominibus adparere non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec salui esse poterimus. credimus ergo ex Maria uirgine natum Christum, quia sic scriptum est in euangelio; credimus crucifixum et mortuum, quia sic scriptum est in euangelio; et uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ut ab eis qui ista crediderint &̃ uobis
omia mentientib ignoscatur. Quis aut̃
uob ꝓponat quod s quasi ex ꝑsona ca¬
tholici faustus ꝓponit. it̃c si natus ñ
est: quomͦ mortuus ẽ. nisi qui parum
considerat ipsum adam ⁊ natũ non ẽẽ:¬
⁊ tam̃ mortuũ esse: Siuoluisset gͦ filiꝰ
di inde sibi humanã carnẽ uerãq for¬
mare unde formauit ⁊ illi pͥmo homi¬
ni. qm̃ omnia ꝑ illum facta sunt: quiᷤ
eum ñ potuisse: audeat ad firmare &
Si deniq de celesti uł aeria uł humida
creatura corpus assumptũ uellet cõmu¬
tare in humane carnis uerissimã qua¬
litatem in qua uiuere & mortalis homo
posset ⁊ mori. Hoc eum potuisse face¬
Non auderet postremo si uoluisset de
nullis elementis corporeis que ꝑeum cre¬
ata sunt corpus assumere : S ꝓrsus
ex nichilo sibi creare ueram carnem sic̃
ꝑeum creata sunt cuncta quȩ non erãt.
quis nr̃m contͣ dicere. quis nr̃m fieri

Expanded text:
nisi ut ab eis, qui ista crediderint, etiam uobis nisi ut ab eis, qui ista crediderint, etiam uobis omnia mentientibus ignoscatur. Quis autem uobis proponat, quod sibi quasi ex persona catholici Faustus proponit: Iesus si natus non est. quomodo mortuus est? nisi qui parum considerat ipsum Adam et natum non esse et tamen mortuum esse. si uoluisset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque formare, unde formauit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt, quis eum non potuisse audeat adfirmare? si denique de caelesti uel aeria uel humida creatura corpus adsumptum uellet commutare in humanae carnis uerissimam qualitatem. in qua uiuere et mortalis homo posset et mori, hoc eum potuisse facentis filium? non auderet. postremo si uoluisset de nullis elementis corporeis, quae per eum creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex nihilo sibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: quis nostrum contradicere, quis nostrum fieri
Abbreviated transcription (Latin):
nec dm̃ nosti. nec dona di. Deinde
quomͦ illud quod supra posui non
dicis ac sentis dm̃ sibi non fecisse. un¬
de damnet᷑ in ȩt̾num. qñ pars illa di
ur̃i inglobo in ꝑpetuu configetur:
An & hoc dicturus es qr pars lucis lux
est: & pars di ds non est: Postremo
ut sine ulla ratiocinatione & plane
fidei ueritate a nob audiatis. cur he¬
liam hominẽ natum. raptum esse
diuinitus de t̾ra credamus: xp̃m aut̃
ex uirgine uere natum.⁊ in crũce
uere mortuũ. ideo credimus. qr et
illud de helia & hoc de xp̃o sc̃a scri-¬
ptura testatur. cui nemo pius nisi
qui credit : nisi impius nemo ñ cre¬
dit. Illud aut̃ de helia uos negatis.
qui omnia simulatis. De xp̃o autẽ
qđ nasci non potuerit ⁊mori potue¬
rit. nec uos dicitis. s exus ex natiui ugme¬
tatẽ nullam. mortẽ autẽ in cruce
falsam fuisse contenditis: hoc est etiam
ipsam nullam.s ad lucificandos huma¬
nos oculos simulatam: ad nichil aliud.

Expanded text:
nec deum nosti nec dona dei. deinde nec deum nosti nec dona dei. deinde quomodo illud, quod supra posui, non dicis ac sentis deum sibi non fecisse, unde damnetur in aeternum, quando pars illa dei uestri in globo in perpetuum configetur? an et hoc dicturus es, quia pars lucis lux est et pars dei deus non est? postremo ut sine ulla ratiocinatione ei plana fidei ueritate a nobis audiatis, cur Heliam hominem natum raptum esse diuinitus de terra credamus, Christum autem et ex uirgine uere natum et in cruce uere mortuum: haec ideo credimus. quia et. illud de Helia et hoc de Christo sancta scriptura testatur, cui nemo pius nisi qui credit, nisi inpius nemo non credit. illud autem de Helia uos negatis, quia omnia simulatis; de Christo autem. quod nasci non potuerit et mori potuerit, nec uos dicitis., sed eius ex uirgine natiuitatem nullam, mortem autem in cruce falsam fuisse contenditis, hoc est etiam ipsam nullam, sed ad ludificandos humanos oculos simulatam, ad nihil aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͦ qđ de illo in scriptura ueracissima
positũ ẽ non credamꝰ. nisi putemꝰ hoc
solum posse facere dm̃. quod uidere c̃
si quisꝗͣ diceret. Si potuit natura ho¬
minis in aliquid melius cõmutari. cur
d̃i natura in deterus ñ potuerit:
Stulte: qi hominis ẽ natura mutabili.
di aut̃ in cõmutabilis. sosset aut̃ &
aliquis pariter in sanissimꝰ dicere. Si
homini potest donare ut regnet in
et̃num. cur ñ et sibi facere ut dãnetur
in ȩt̃num: Non hoc in quit ego dico.
S triduanã saltem mortẽ di. ęterne uitȩ
hominis cõpara. Plane si sic acciperes
triduanã mortem di. ut caro in illo
moreret᷑ quã de mortaliũ genere as¬
sumpsit: uerũ saperes. Nam istã triduanã
ueritas euglica p̃dicat. Cum autem
uelis truduanã mortem nulla morta-¬
li assumpta creatura in ipsa diuina
natura ideo non absurde credi. quia
potest humana natura mortalitate
donari : ꝓfecto sic desipis. quomͦ qui

Expanded text:
cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima positum est, non credamus? nisi putemus hoc solum posse facere deum, quod uidere consi quisquam diceret: si potuit natura hominis in aliquid melius commutari, cur dei natura in deterius non potuerit? stulte, quia hominis est natura mutabilis, dei autem incommutabilis. possit enim et aliquis pariter insanissimus dicere: si homini potest donare, ut regnet in aeternum, cur non et sibi facere, ut damnetur in aeternum? non hoc, inquit, ego dico, sed triduanam saltem mortem dei aeternae uitae hominis compara. plane si sic acciperes triduanam mortem dei, ut caro in illo moreretur, quam de mortalium genere adsumpsit, uerum saperes; nam istam triduanam ueritas euangelica praedicat. cum autem uelis triduanam mortem nulla mortali adsumpta creatura in ipsa diuina natura ideo non absurde credi, quia potest humana natura inmortalitate donari, profecto sic desipis, quomodo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ñest. Et ibi uerũ erit iam fuisse
quod erat: ubi uerũ erat antequã
fieret futurũ esse quod non erat.
uic ueritati d̾s ñ potest aduersari.
inquo ÷ ipsa summa ⁊ in cõmutabilis ue¬
ritas quo illustratur ut sit quicqͥd in eoꝵ¬
q animis ⁊ mentib uerum ẽ. Omnipo¬
tentẽ aut̃ dm̃ non ita dicimꝰ. ac si eum
etiam mori posse credamꝰ. et qr hoc non
potest: ideo ñ sit dicendus omp̃s. Ille pla¬
ne omp̃s uere solus dr̃. qr uere est: &
aquo solo. ẽ. quicqͥd aliquomͦ est uł spũ¬
ale uł corporale qr uniuersa creatura sua
utitur. ut ei placet. Placet aut̃ illi scđm
ueram ⁊ in cõmutabilem iusticiam quod
ipse sibi est: omnia mutabilia cũ ipse sit
in cõmrutabilis. mutans ꝓ meritis siue
naturaz siue factor. Numqͥd gͦ dic¬
turi sumꝰ quod helias cum ẽẽt creatura
mutari ñ posset uł in de terius. uł in me¬
lius ÷ aut eo mͦ non posset qui ẽẽt huma¬

Expanded text:
et non est; et ibi uerum erit iam fuisse, et non est; et ibi uerum erit iam fuisse, quod erat, ubi uerum erat, antequam fieret futurum esse, quod non erat. huic ueritati deus non potest aduersari, in quo est ipsa summa et incommutabilis ueritas, quo inlustratur, ut sit, quicquid in quorumque animis et mentibus uerum est. omnipotentem autem deum non ita dicimus, acsi eum etiam mori posse credamus, et quia hoc non potest, ideo non sit dicendus omnipotens. ille plane omnipotens uere solus dicitur, quia uere est et a quo solo est, quicquid aliquo modo est uel spiritale uel corporale, quia uniuersa creatura sua utitur, ut ei placet; placet autem illi secundum ueram incommutabilemque iustitiam, quod ipse sibi est, omnia mutabilia, cum ipse sit incommutabilis, mutans pro meritis siue naturarum siue factorum. numquid ergo dicturi sumus, quod Helias, cum esset creatura, mutari non posset uel in deterius uel in melius, aut eo modo non posset, qui esset huma
Abbreviated transcription (Latin):
non sit: quando id esse uenerit. de quo
fiat. uelut cũ aliquẽ qui cȩpit ẽẽ nascar¬
do. faciat ñ eẽ moriendo. Hoc n factũ
inuenit de quo fieret. Qͥs aut̃ dicat
ut id quod iam non ẽ faciat non esse:
Quicqͥd enĩ p̃teritũ ẽ. iam non ẽ. Sed asi
de ipso sieri aliqͥd potest. adhuc est
de quo fiat. Et si est. quomͦ p̃teritũ
est: Nlon gͦ est. quod uere dicimus
suisse. sed ideo uerũ est illud fuisse.
quia in nrã sententia uerũ ẽ. non
in ea re quę iã non ẽ. Sententia
quippe qua dicimꝰ aliqͥd fuisse.
ideo uera ẽ. quia illud de quo dicimꝰ
iam non ẽ. Hanc sententenciam ds
falsam facere non potest. quia ñ ẽ
contrariũ ueritati. Quod si queras
ubi sit hȩc uera sententia. prius in¬
uenitur animo nr̃o. cũ id uerũ scimꝰ
& dicimꝰ. S si & de animo nr̃o abla¬
ta fuerit. cum id quod scimꝰ obliti
fuerimꝰ. manebit ipsa ueritate. Sẽꝑ
enĩ uerũ erit fuisse illud. quod erat

Expanded text:
non sit, quando id esse inuenerit, de quo non sit, quando id esse inuenerit, de quo fiat; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc enim factum inuenit, de quo fieret. quis autem dicat, ut id, quod iam non est, faciat non esse? quicquid enim praeteritum est, iam non est. quod et si de ipso fieri aliquid potest, adhuc est, de quo fiat, et si est, quomodo praeteritum est ? non ergo est, quod uere dicimus fuisse, sed ideo uerum est illud fuisse, quia in nostra sententia uerum est, non in ea re, quae iam non est. sententia quippe, qua dicimus aliquid fuisse, ideo uera est, quia illud, de quo dicimus, iam non est. hanc sententiam deus falsam facere non potest, quia non est contrarius ueritati. quodsi quaeras, ubi sit haec uera sententia, prius inuenitur in animo nostro, cum id uerum scimus et dicimus. sed si et de animo nostro ablata fuerit, cum id, quod scimus, obliti fuerimus, manebit ipsa ueritate. semper enim uerum erit fuisse illud, quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
erat. s d̃s fecit ne fierst fidelissime
respondebo. Ilud potius futurũ erat qͥ
ds̃ fecit. non illud: quod si futurũ esseꝰ
hoc fecisset. Nlam dẽ quod facturusergt
utiq nouerat. Et ideo simul sciebat. ĩ¬
lud futurũ non fusse. qđ nefieret fac¬
tarus erat. Et ꝓculdubio potrus ueran
est quod scit đs: quã quod opinatur ho
Unde tam ñ possunt futura ñ fieri. quã
ñ fuisse facta p̃terita. qm̃ ñ est indda
uoluntate ut eo sit aliquo falsum. quo
uerum ẽ. Qua ꝓpter omnia quȩ uere
futura sunt. sine dubio fient. di aut̃ fa¬
cta non fuerint: futura ñ eraut. Ita om¬
nia que uere p̃terita sunt. fine dubio
p̃teriert̃. Quisqͥs itaq dicit. si om̃ps
est ds: faciat ut quȩ facta sunt facta ñ
fuerit: non uidet hoc se dicere. si omps
est faciat ut ea quȩ uera sunt eo ipso quo
uera sunt: falsa sint. Postet i facere ut
aliquid ñ sit quod erat. Iunc .ii. facit ut

Expanded text:
erat, sed deus fecit. ne fieret, fidissime erat, sed deus fecit. ne fieret, fidissime respondebo: illud potius futurum erat. quod deus fecit, non illud, quod si futurum esset, hoc fecisset. nam deus, quod facturus erat, utique sciebat et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat; et procul dubio potius uerum est. quod scit deus quam quod opinatur homo. unde tam non possunt futura non fieri quam non fuisse facta praeterita, quoniam non est in dei uoluntate, ut eo sit aliquid falsum, quo uerum est. quapropter omnia, quae uere futura sunt, sine dubio fient; si autem facta non fuerint, futura non erant . ita omnia, quae uere praeterita sunt, sine dubio praeterierunt. Quisquis itaque dicit: si omnipotens est deus, faciat. ut quae facta sunt, facta non fuerint, non uidet hoc se dicere: si omnipotens est, faciat, ut ea, quae uera sunt, eo ipso, quo uera sunt, falsa sint. potest enim facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑ se ipsum ñ facit. Sp̃ualis aut̃ ea¬
demiq rationalis creatura in quo gene¬
re & anima humana ẽ. quanto ãpliuis
illius in cõmutabilis legis lucisq fit par¬
ticeps. tanto magis uidet quid fieri pos¬
sit. quid ue ñ possit. Quanto aut̃ re¬
motior inde fuerit. eo magis miratur
in solrta quo minus cernit futura. Ac
ꝑhoc de helia quid fa Ectum sit nes¬
cimꝰ. Hoc de illo tamen credimꝰ quod
uerax scriptura testatur. Illud sane
scimꝰ de illo factũ quod dĩ uoluntas
habet. Quod aut̃ di uoluntas ñ ha¬
bet. fieri de qͦqm omnino ñ posse. Fin¬
de si mͥ dicatur posse fieri ut caro uer¬
bi gr̃a huiꝰ uł illius hominis in corpꝰ
cȩleste mutet᷑. concedo fieri s utrũ fu¬
turũ fit nescio. Et ideo nescio. qr quid
habeat de hac re di uoluntas me la¬
tet. Illud tamen me ñ latet: eẽ sine du¬
bio futurũ si hoc d̃ĩ uoluntas habet.
Porro si audiam quod aliquit futurũ.

Expanded text:
contra se ipsum non facit. spiritalis autem eacontra se ipsum non facit. spiritalis autem eademque rationalis creatura, in quo genere et anima humana est, quanto amplius illius incommutabilis legis lucisque fit particeps, tanto magis uidet, quid fieri possit quidue non possit; quanto autem remotior inde fuerit, eo magis miratur insolita, quo minus cernit futura. Ac per hoc quid de Helia factum sit, nescimus; hoc de illo tamen credimus, quod uerax scriptura testatur. illud sane scimus hoc de illo factum, quod dei uoluntas habet; quod autem dei uoluntas non habet, fieri de quoquam omnino non posse. proinde si mihi dicatur posse fieri, ut caro uerbi gratia huius uel illius hominis in corpus caeleste mutetur, concedo fieri posse, sed utrum futurum sit nescio et ideo nescio, quia quid habeat de hac re dei uoluntas, me latet; illud me tamen non latet sine dubio futurum, si hoc dei uoluntas habet. porro si audiam, quod aliquid futurum
Abbreviated transcription (Latin):
contra naturã facit. Id enim erit cuiq
res naturale. qđ ille fecerit a quo ẽ
modus. numerus ordo naturȩ. S nec
ipse homo contra naturã quicꝗͣ facit
nisi cum peccat. qui tam̃ supplicio
redigitur ad naturã. Ad naturalẽ
quippe iusticiȩ ordinem ꝑtinet ut
aut peccata non fiant. aut in puni¬
ta eẽ nor ualeant. Quodlibet hoꝵ
sit naturał ordo seruatur. Si non ab
anima certe dõ  exant .ii. peccata con¬
seientiã ipsiq animo nocent. cum lu¬
ce iusticiȩ peccando priuatꝰ: etiam si
ñ consequant᷑ dolores. qui uł corrigen¬
dis ingeruntur: uł non correctis ulti¬
mi reseruant᷑. S contra naturã non
in congrue dicimꝰ dm̃ aliquid facere.
cursum. solitumq naturȩ. Contra quẽ
ds cum aliquid facit: magnalia uł mi¬
rabilia dicunt᷑. uł nominant᷑. Contra
uͦ illam summã natur& legem a noti¬
tia remotã siue impiors siue ad huc¬
infirmoꝵ : tam ds nullomͦ facit: quã

Expanded text:
contra naturam facit; id enim erit cuique contra naturam facit; id enim erit cuique rei naturale, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. sed nec ipse homo contra naturam quicquam facit, nisi cum peccat, qui tamen subplicio redigitur ad naturam. ad naturalem quippe iustitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut inpunita esse non ualeant . quodlibet horum sit, naturalis ordo seruatur, si non ab anima, certe a deo. uexant enim peccata conscientiam ipsique animo nocent, cum luce iustitiae peccando priuatur, etiamsi non consequantur dolores, qui uel corrigendis ingeruntur uel non correctis ultimi reseruantur. sed contra naturam non incongrue dicimus aliquid deum facere, cursum solitumque nã:turae, contra quem deus cum aliquid facit, magnalia uel mirvero illam summam naturae legem a notitia remotam, sive impiorum, sive infirmorum, tam Deus nullo modo facit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
etiam mori cum uoluit: Et hoe quidẽ
nune a nob̾ ita responsum sit. ca uob
placet argum̃tari. ⁊ arma temptatis ali¬
ena dialectice disputare uolentes. Au¬
oquin nob nec iñc mortuus ẽ: nec ẽ. in¬
mortalis helias. XXui.¬
oOMΙΝR Quicqͥa dee
noc &e de helia & de moyse sc̃a
seriptura certis & magnis sue
fia̾ei docum̃tis in sũmo culmine aucto¬
ntatis locata testatur. Hoc eredimꝰ. uon
quod faustus nos credere suspicatuꝵ.
Quid sit aut̃ scđm naturã quid contra
naturã: homines qui sicut uos errant
nosse ñ possunt. Dici aut̃ humano mo¬
re dontͣ naturam eẽ qđ est contͣ naturȩ
usum mortalib notum: nec nos nega
naturã in sercus es inbonã oliuam. Iđ
ẽe contranaturã dixit. qđ est cont
consuetudsict nem naturȩ. quã note¬
cia humana comp̃hendit. ut oleaster
insertus inoleam: non oleastri bacas. ẜ
oliie pinguedinẽ ferat: Ds̃ aut̃ crea¬
toi e conditur omniũ naturaꝵ. nicill

Expanded text:
etiam mori cum uoluit? et hoc quidem etiam mori cum uoluit? et hoc quidem nunc a nobis ita responsum sit, quia uobis placet argumentari et arma temptatis aliena dialectice disputare uolentes: alioquin nobis nec Iesus mortuus est nec est inmortalis Helias.- AU Quicquid de Enoch et de Helia et de Moyse scriptura sancta certis et magnis suae fidei documentis in summo culmine auctoritatis locata testatur, hoc credimus, non quod Faustus nos credere suspicatur. quid sit autem secundum naturam, quid contra naturam, homines, qui sicut uos errant, nosse non possunt. dici autem humano more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamnaturam insertus es in bonam oliuam; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana conprehendit, ut oleaster insertus in olea non oleastri baccas, sed oliuae pinguedinem ferat. deus autem creator et conditor omnium naturarum nihil
Abbreviated transcription (Latin):
quid cuiq ꝑnaturã liceat queritͦ. Circa
omnia io queri debet que iño gessit.
i eirca mortẽ tantum mͦ ipsius. Hamei
cecum a naciuitate lum̃ uidere natura
n uinit. quodd tam̃. iñc potent̾ oꝑatͦ
uidetur. Ergo huus generis cecos. adieo
ut uidei ipsi ex clamarent abino scli
numꝗͣ faisse uisum ut aliquis aꝑuissie
oculos cȩci nati. s lanum aridã sanas¬
Se uocem acuerbũ pͥuatis his ꝑ naturã
redoriasse. morcius et in tabem iam
resolutis corporib compagem redditã
uitalem redintegrasse sp̃m. quẽ non ad
stuporẽ ad ducat ⁊ cogat quodãmͦ mi¬
nune credere cogitantẽ. quid liceat qͥd¬
ue non liceat ꝑ naturã: Que omuia tam̃
nos cõmunit̃ facta ab eodem credimꝰ
potestatis tantũ ⁊ uirtutis di. Legrar
Iquoq quod desuꝑcilio montis iactatꝰ
aliquando a uidei in lesus abiert. Qui
gͦ de sublimi monte pcipitatus morduits
ũ est qr utiq noluit. cur non potuende

Expanded text:
quid cuique per naturam liceat quaeritur, circa quid cuique per naturam liceat quaeritur, circa omnia id quaeri debet, quae Iesus gessit, non circa mortem tantummodo ipsius nam et caecum a natiuitate lumen uidere natura non sinit. quod tamen Iesus potenter operatus uidetur erga huius generis caecos, adeo ut Iudaei ipsi exclamarent ab initio saeculi numquam fuisse uisum, ut aliquis aperuisset oculos caeci nati. manum aridam sanasse, uocem ac uerbum priuatis his per naturam redonasse, mortuis et in tabem iam resolutis corporibus compage reddita uitalem redintegrasse spiritum, quem non ad stuporem adducat et cogat quodam modo minime credere cogitantem quid liceat quidue non liceat per naturam ? quae tamen omnia nos communiter facta ab eodem credimuspotestatis tantum et uirtutis dei. legitur id quoque, quod de supercilio montis iactatus aliquando a Iudaeis inlaesus abierit. qui ergo de sublimi monte praecipitatus mortuus non est, quia utique noluit, cur non potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
dere. ut̃q eoꝵ ap̃ hebrȩos falsam trar̃
opinionẽ. iñc de morte. ⁊ de in mortalia¬
te helias. Nam nec hic mortuus est:
nec ille non mortuus. S uos qđ uuttis
creditis. quod ñ redigitiᷤad naturam.
Qua ꝓpt̾ si quid nature ꝓpͥum sit quent᷑
la quidẽ nec in mortalẽ mori uuben¬
u non mori mortalẽ. Si u̾ potestatem
ndo atq homine ad efficienda que ue¬
It querimꝰ: magis putom̃or moripo¬
auisse. quã non mori heliam. ¶Nlaior it
notentiorẽ contra nature licentian lepas
ntelum. consecrasq ꝑpecuuntati. Nate
e conditionis eiꝰ oblitus: ego iñor mori
potiuisse. si uoluit cur ñ conceda. etiam¬
suere mortẽ illam fuissece ñ mortis fi¬
guram consentiã: t .i. abintio sump¬
a hominis similitudine om̃s huma¬
N conditionis simulauit affectus. sic
abre non exat si in fine qͦ consignan
de echonomie gra fuisse uisus ẽ. mnori.
ceter illud quoq cõmemorandũ qr s

Expanded text:
dere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit dere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de inmortalitate Helias; nam nec hic mortuus est nec ille non mortuus; sed uos quod uultis, creditis; quod non, redigitis ad naturam. quapropter si, quid naturae proprium sit, quaeritur, illa quidem nec inmortalem mori uult nec non mori mortalem. si uero potestatem in deo atque homine ad efficienda quae uelint quaerimus, magis puto Iesum mori potuisse quam non mori Heliam; maior enim npotentiorem contra naturae licentiam leuas in caelum consecrasque perpetuitati naturae et condicionis eius oblitus, ego Iesum potuisse mori, si uoluit, cur non concedam, etiamsi uere mortem illam fuisse et non mortis figuram consentiam? ut enim ab initio sumpta hominis similitudine omnes humanae condicionis simulauit adfectus, sic ab rea fuisset uisus et mori. Praeterea illud quoque commemorandum, quia, si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uos. Dicis gͦ. Quomͦ mortuus ẽ iñc.
sihomo ñ fuit: Et ego abste requiro.
Nelias quomͦ mortuus ñ ÷: cum fuerit lo
An huic mortali p̃ter conditionẽ suã licu¬
it ius in mortalitatis in uadere. xp̃o ñ
licuit in mortali de morte si necesse fu¬
it aliquid usurpare: Et si helias mȩ
t̃num uiuit contͣ naturã. itĩm ad tridu¬
um tantũ cur ñ magis contͣ naturati
potuisse m̃ori concedas: Presertun cum
& hoc non solum de helia credatis. ha
de moyse atq enoc. quod sint inmor¬
tales. ⁊ ipsi rapti cũ corporib suis in ꝙ¬
lum: Qua ꝓpt̾ si hoc argum̃to recte
colligitur ĩm fuisse hominẽ qr mor¬
tuus ẽ: poterit eodem nichilominus
argum̃to colligi ⁊ heliam ñ fuisse ho¬
minẽ. q mortuus ñ ẽ. Falsum ẽ aut̃
non fuisse heliam hominẽ. quã uis in¬
motalis credatur. Falsum ȩque erit
iñm fuisse hominẽ. quã uis estimetist
mortuus. Et si mͥ uera dicenti uis cre¬

Expanded text:
et uos. dicis ergo: quomodo mortuus est Iesus, et uos. dicis ergo: quomodo mortuus est Iesus, si homo non fuit? et ego abs te requiro: Helias quomodo mortuus non est, cum fuerit homo ? an huic mortali praeter condicionem suam licuit ius inmortalitatis inuadere, Christo non licuit inmortali de morte, si necesse fuit, aliquid usurpare? et si Helias in aeternum uiuit contra naturam, Iesum ad triduum tantum cur non magis contra naturam mori potuisse concedas, praesertim cum etiam hoc non solum de Helia credatis, sed et de Moyse atque Enoch, quod sint inmortales et ipsi rapti cum corporibus suis in caelum? quapropter si hoc argumento recte colligitur legum fuisse hominem, quia mortuus est, poterit eodem nihilominus argumento colligi et Heliam non fuisse hominem, quia mortuus non est. falsum est autem non fuisse Heliam hominem, quamuis inmortalis credatur; falsum aeque erit Iesum fuisse hominem, quamuis aestimetur mortuus. et si mihi uera dicenti uis cre
Abbreviated transcription (Latin):
tib contra calumnias in peritas sepe
respondimꝰ. Isti aut̃ signũ qđ in parte
corporis congrua diuinitꝰ datũ est qͦ
carnis ex poliatio figurata ẽ: si quẽ¬
admodũ dictum sit omnia munda
mundis xp̃iana ñ heretica mente
cogitarent: nullo mͦ in riderent. S qr
aut̃ ⁊ infidelib. nichil ẽ. mundũ sed
polluta s̃ eor ⁊ mens ⁊ concientia. Ri
dentes eos ⁊dicacit̃ in sultantes lenit
ãmonensꝰ : si sdm ipsos circũ cisio tur¬
pis est ũ eos abere quod ibi rideant
s qđ lugeant: qr ds eors ⁊ illi parti¬
scule
quȩ p̃ciditur & illi sanguini qui disis¬
lat illigatus. & iniqͥnatus. ad mixtus e
AUSTUs dixit. Iũc si natusne
quomͦ mortuus ẽ: Hoc iam sene
comiectura ẽ. Comecturis aut̃
nemo nisi quẽ ꝓbationes defecerint
untur. Repondebimꝰ tam̃ etiã adho
nec aliunde ꝗͣ de his quȩ credere solea
afferentes exempla. Quȩ si uera sunt
confirmabunt ⁊ nos: si falsa: destrueit

Expanded text:
tibus contra calumnias inperitas saepe tibus contra calumnias inperitas saepe respondimus. isti autem signum in parte corporis congrua diuinitus datum, quo carnis expoliatio figurata est, si quemadmodum dictum sit: omnia munda mundis, christiana, non haeretica mente cogitarent, nullo modo inriderent. sed quia autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et condentes eos, et dicaciter insultantes, leniter admonemus, si secundum ipsos circumcisio turpis est, non eos habere quod ibi rideant, sed quod lugeant; quia deus eorum et illi particulae quae praeciditur, et illi sanguini qui distillat, illigatus et inquinatus admixtus eAUSTUS dixit: Iesus si natus non est, quomodo mortuus est? hoc iam sane coniectura est; coniecturis autem nemo, nisi quem probationes defecerint, utitur. respondebimus. tamen etiam ad hoc nec aliunde quam de his, quae credere soletis, adferentes exempla: quae si uera sunt, confirmabunt et nos; si falsa, destruent
Abbreviated transcription (Latin):
spacia uł finita distendere. cũ solum
corpus taba occupet spacia uł spaciis
talib occupetur. Consultius gͦ feceri¬
tis. si uos huic questioniꝰ cõmiscuerits:
ubi nec docere potestis aliquid ueri
sicut nec incereris: nec discere estis ido¬
nei.qui fortasse potestis inceteris:
si suꝑbi litigiosiq ñ sitis. Cum
.N. quericȩꝑint quomͦ sit d̾s fini¬
in finitus. quẽ totum filius nouit
quomͦ finitus in mensus quomͦ in¬
finitus ꝑ fectus. quomꝰ finitus nuł¬
lum habens modũ. ꝗuomͦ infinitus
modus omniũ: omĩs cogitatio carna¬
lis euanescit. ⁊ si uult fe fieri qđ nõ¬
dum ẽ. prius ex eo qđ ÷ erubescit. Qua¬
ꝓpter hoc qđ uob̃ ꝓponitis de do fimi¬
to ⁊ infinito. melius tacendo finitis.
ge ab errare desinatis. De dõ autem
abraham ⁊ isaac ⁊ iacob cũ ipse sit
omnis creaturȩ uerus d̾s cur illo no¬
mine se popło suo in sinuare uoluerit.
iam quantũ sat erat diximꝰ. Decir¬
cũcisione &̃ in suꝑiorib huiꝰ oꝑis par¬

Expanded text:
infinita distendere, cum solum corpus talia occupet spatia uel spatiis talibus occupetur — consultius feceritis, si uos huic quaestioni non commiscueritis, ubi nec docere potestis aliquid ueri — sicut nec in ceteris — nec discere estis idonei, quod fortasse potestis in ceteris, perbi litigiosique non sitis. cum enim quaeri coeperit, quomodo sit deus finiinfinitus, quem totum filius nouit — quomodo finitus, inmensus; quomodo infinitus, perfectus; quomodo finitus, nullum habens modum; quomodo infinitus, modus omnium — omnis cogitatio carnalis euanescit; et si uult se fieri, quod nondum est, prius ex eo, quod est, erubescit. quapropter hoc, quod uobis proponitis de deo finito et infinito, melius tacendo finitis, ge aberrare desinatis. de deo autem Abraham et Isaac et Iacob, cum ipse sit omnis creaturae uerus deus, cur illo nomine se populo suo insinuare uoluerit, iam, quantum sat erat, diximus. de circumcisione etiam in superioribus huius operis par
Abbreviated transcription (Latin):
in habitantẽ spm eiꝰ in uob̃. Nam qͥs
catholica ueritate in structus ignoret
scđ̾m corpus ẽẽ alios homines masculos
in quo renouam᷑ scd̃m imaginem
di: Uerũtam̃ qr utrũq d̾s fecit.
rursum idem apłs testis ẽ. ubi ait.
Neq mulier sine uroneq uir sine

Expanded text:
er habitantem spiritum eius in uobis. nam quis catholica ueritate instructus ignorat secundum corpus esse alios homines masculos, in quo renouamur secundum imaginem dei? uerumtamen quia utrumque deus fecit, rursum idem apostolus testis est, ubi dicit: neque mulier sine uiro neque uir sine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnegamꝰ. S: quis ⁊ quando ⁊ quẽ ad mo
fiat hoc querimꝰ. qm̃ quidẽ sunt se
đm apłm homines duo. quoꝵ alterũ
quidẽ interdũ exteriorẽ uocat. plerum¬
q uͦ terrenũ. non numꝗͣ etiam ueterẽ:
Ilterũ uero in teriorẽ. & cȩlestem dicit.
ae nouũ. Hoꝵs gͦ utrum fiat adeo
querimꝰ. qm̃ quidem & natiuitatis nr̃ȩ
tempora duo sunt. Unum illud qđ nos
ĩ retitos carnalib uinculis inlucem hanc
natura ꝓduxit. alterũ uͦ. cum ueritas
nos ex errore conuersos adse regeneraũ
initiatos ad fidem. quod tempus scđȩ
natiuitatis in eugłio ũc significans di¬
cit. Nisi quis natus fuerit denuo. non
potest uidere regnũ dĩ. Quod cum
nichodemꝰ parũ intelligens hesitaret¬

Expanded text:
pernegamus: sed quis, et quando, et quemadmodum pernegamus: sed quis, et quando, et quemadmodum fiat, hoc quaerimus. Quoniam quidem sunt sem homines duo, quorum alterum quidem interdum exteriorem uocat, plerumque uero terrenum, nonnumquam etiam ueterem, alterum uero interiorem et caelestem dicit ac nouum. horum ergo uter fiat a deo, quaerimus, quoniam quidem et natiuitatis nostrae tempora duo sunt: unum illud, quo nos inretitos carnalibus uinculis in lucem hanc natura produxit, alterum uero, cum ueritas nos ex errore conuersos ad se regenerauit initiatos ad fidem. quod tempus secundae natiuitatis in euangelio Iesu significans dicit: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei. quod cum Nicodemus parum intellegens h
Abbreviated transcription (Latin):
sibi etiam matrẽ int̾ra disposuit. ⁊ ꝓpt̃
seruos suos de corruptionis seruitute li¬
berandos in eam formã serui. hoc ẽ. mor¬
tale corpus accepit. acceptũ monstrauit
monstratũq & morte ꝓstratum resur¬
rectione rursum erexit. ⁊tãꝗͣ templũ
solutũ iterum ȩdificauit. Uos tam̃ qui
hȩc credẽ quasi sacrilega formidatis.
non menbra dĩ ur̃i in utero uirginis
s uteris omniũ feminaꝵ carnalium
ab elephantis usq ad muscas in cludi¬
tis. An ideo uobis uidet᷑ uilior uerus
xp̃c quia sic uerbum dicimus carnem
factum in utero uirginali ut nullam sui
cõmutationẽ in natura ꝓpria in uiola¬
biliter ꝑmanens templũ sibi hominẽ
tot uinculis carniũ conligatus ⁊ inqui¬
natus in illa parte qua etiam in globo
figendus est.sine causa suppetias dep̃ca¬
tur. aut etiam penitus oppressus dep̃cari.
nem negatis fieri ado: Non qͥdem
nos omnifariã hominẽ ado fieri

Expanded text:
sibi etiam matrem in terra disposuit et propter sibi etiam matrem in terra disposuit et propter seruos suos de corruptionis seruitute liberandos in ea formam serui, hoc est mortale corpus accepit, acceptum monstrauit monstratumque et morte prostratum resurrectione sursum erexit et tamquam templum solutum iterum aedificauit. uos tamen, qui haec credere quasi sacrilega formidatis, non membra dei uestri in utero uirginis. sed in uteris omnium feminarum carnalium ab elephantis usque ad muscas includitis. an ideo uobis uidetur uilior uerus Christus, quia sic uerbum dicimus carnem factum in utero uirginali, ut nulla sui commutatione in natura propria inuiolabiliter permanens templum sibi hominem ter, quia tot uinculis carnium conligatus et inquinatus in illa figendus est, sine causa suppetias deprecatur, aut etiam penitus oppressus deprecari nnem negatis fieri a Deo? Non quidem nos omnifariam hominem a Deo fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tatis & xp̃o dicit ex semine dõ: et eius
matrẽ sine ullius concubitu uͥginem
mariaoi. Quã uͦ faustus sͥ cuiusdã qͥsi
turpitudinis uisus ẽ uerecundissimus
de testator: cum diceret. frustra uos calũ¬
niam ingeritis scriptori tamꝗͣ di ille
filium in ut̾o mulieris in cluserit. Non
plane catholica fides quȩ xp̃m di fili¬
um natũ scđm carnẽ credit ex uirgine¬
ne ullo mͦ eundem d̃i filium sic in ut̃o
mulieris in dudit quasi extra non sit:
quasi cęli & t̾re ãministrationẽ de ser¬
erit. quasi apatre recesserit. S uos
manichei corde illo quo nichil pota¬
tis nisi corporalia phantasiata cogi¬
¶ tare
ista omnino ñ capitis. quomͦ di uerbum.
qͣi untus atq sapientia. & in se inanens
& apud patrem. ⁊ uniũ sam creaturã re¬
gens ꝑ tendat afine usq in finẽ fortiter
& disponat omnia suauit̃. incunus dispo¬
sitionis ammirabili ⁊ in effabili facilitate

Expanded text:
itatis et Christum dicit ex semine Dauid et eius itatis et Christum dicit ex semine Dauid et eius matrem sine ullius concubitu uirginem Mariam. quam uero sibi Faustus cuiusdam quasi turpitudinis uisus est uerecundissimus detestator, cum diceret: frustra uos calumniam ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit! non plane catholica fides, quae Christum dei filium natum secundum carnem credit ex uirgine, ullo modo eundem dei filium sic in utero mulieris includit, quasi extra non sit, quasi caeli et terrae administrationem deseruerit, quasi a patre recesserit. sed uos, Manichaei, corde illo, quo nihil potestis nisi corporalia phantasmata cogitare, ista omnino non capitis, quomodo dei uerbum, dei uirtus atque sapientia et in se manens et apud patrem et uniuersam creaturam regens pertendat a fine usque ad finem fortiter et disponat omnia suauiter. in cuius dispositionis admirabili et ineffabili facilitate
Abbreviated transcription (Latin):
quis de illa ⁊ intribu leui natus fuissc
ta si mat̾ illius ioachim quẽ patrẽ mi¬
Riȩ faustus cõmemorat de tribu iuda
⁊genere dd̃ nupsit in tribuleur: non
in merito ⁊ ioachim ⁊ Marua. ⁊ filius
marie etiam sic ex bõ semine ueracit᷑ ꝑ¬
hibentur. Hoc gͦ potius uł tale aliquia
crederem si illius a pocriphȩ scriptur
ubi ioachim pater Maris legitur. aucto¬
ritate de tinerer. quã mentiri eugłm in
quo scriptũ est. ẜł iño xp̃m filium di
saluatorẽ nr̃m ex semine do scđm car¬
nem ꝑ uirginẽ orariaoi ꝓcreatũ. Suffi¬
cit gͦ nob̾ quod scripture quȩ hoc dict̃
& quib credimus. ab inimicis suis de nul¬
la possunt falsitate conuinci. Non mͥgͦ
uicissim dicat. Et si ego non ostendo oia¬
Riao ñ fuisse de cognatione db: tu qd̃
inde fuerit osteude. Hoc .n. ostendo
karissimo plane atq fortissimo docum̃¬
to. qđ scriptura confirmatissimȩ aucton¬

Expanded text:
quisquis de illa et in tribu Leui natus fuisset. quisquis de illa et in tribu Leui natus fuisset. ita si mater illius Ioachim, quem patrem Mariae Faustus commemorat, de tribu Iuda et genere Dauid nupsit in tribu Leui, non inmerito et Ioachim et Maria et filius Mariae etiam sic ex Dauid semine ueraciter perhibentur. hoc ergo potius uel tale aliquid crederem, si illius apocryphae scripturae, ubi Ioachim pater Mariae legitur, auctoritate detinerer, quam mentiri euangelium, in quo scriptum est et legum Christum filium dei saluatorem nostrum ex semine Dauid per uirginem Mariam procreatum. sufficit ergo nobis, quod scripturae, quae hoc dicunt et quibus credimus, ab inimicis suis de nulla possunt falsitate conuinci. Non mihi ergo uicissim dicat: etsi ego non ostendo Mariam non fuisse de cognatione Dauid, tu quod inde fuerit ostende. hoc enim ostendo clarissimo plane atque fortissimo documento, quod scriptura confirmatissimae auctor