comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
referenda est. Omne aut̃ figurate aut fa¬
ctum aut dictum. hoc enunciat qͦd sig¬
nificat. eis quib intelligendum ꝓlatum
est. Unde credendum est illos homines qͥ
ꝓphicis temporib digni auctorsde fuisse
commemorant᷑. omnia que scͥpta sunt
de illis. ꝓphice gessisse atq dixisse: nec mi¬
nus ꝓphice eis accidisse. quecunq sic ac¬
ciderunt. ut eodem ꝓpħico sp̃u memoriȩ
litt̃sq mandanda iudicarent᷑. De obste¬
tricibus aut̃ quia non eas possunt dicere
ꝓpħico sp̃u significandi futͣi uer i gr̃a ali¬
ud ꝓ alio renunciasse pharaoni. etiamsi
aliquid ipsis nescientib quod ꝑ eas actũ
est significauit. ꝓ gradu suo dicunt appro¬
batas & remuneratas a deo. Qui emm
nocench causa mentiri solet. si iam con¬
sulendi caus a mentiat᷑. multum ꝓfecit.
S aluid est quod ꝑse ipsum laudabile
homo. alit̃ cum meliꝰ habet egrot᷑. Nam
inscͥpturis ipsis iustificata etiam sodoma

Expanded text:
referenda est. omne autem figurate aut fareferenda est. omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enuntiat, quod significat eis, quibus intellegendum prolatum est. unde credendum est illos homines, qui propheticis temporibus digni auctoritate fuisse commemorantur, omnia, quae scripta sunt de illis, prophetice gessisse atque dixisse; nec minus prophetice eis accidisse, quaecumque sic acciderunt, ut eodem prophetico spiritu memoriae litterisque mandanda iudicarentur. de obstetricibus autem, quia non eas possunt dicere prophetico spiritu significandi futuri ueri gratia aliud pro alio renuntiasse Pharaoni, etiamsi aliquid ipsis nescientibus quod per eas actum est significauit, pro gradu suo dicunt adprobatas et remuneratas a deo. qui enim nocendi causa mentiri solet, si iam consulendi causa mentiatur, multum profecit. sed aliud est, quod per se ipsum laudabile homo, aliter, cum melius habet aegrotus. nam in scripturis ipsis iustificata etiam Sodoma
Abbreviated transcription (Latin):
mendacium. Qͥsqͥs enim aliquid anͦ¬
nunciat. testimonium ꝑhibet animosuo.
S neqͥs contendat ñ omne mendacium
testimonium ẽẽ appellandum. quid dic-¬
turus ẽ ad id quod scͥptum est os quod
mentit᷑ occidit ammam: Qͦd ne qtus ar-¬
bitret᷑ exceptis aliquib mentientib posse
intelligi. alioloco legat.ꝑdes omnes qui
loquunt᷑ mendacium. Unde ore suo ip¬
se dominꝰ. Sit aut̃ in ore uro est. est. ñ.
non. Qͦt autem ampliꝰ est a malo ẽ. Hĩc
ce apłs cum exuendum uet̾em hominẽ
preciꝑet. quo nomine omnia peccata intel.¬
ligunt᷑. consequent̃ ait in pͥmis ponens. Oa¬
ꝓpt̾ deponentes mendacium. loquimin
ueritatem. Nec quȩ de uet̾ib libris men¬
cdacioꝵ exempla ꝓlata sunt t̾rere se dicuñ.
ubi quicquid gestum ẽ figͣate accipi potest.
quamuis reuera contigerit. Qͥequid aut̃
figͣate fit aut dr. non est mendacium. Oĩs
enim enunciatio. ad id quod cnunciat

Expanded text:
mendacium; quisquis enim aliquid emendacium; quisquis enim aliquid enuntiat, testimonium perhibet animo suo. sed ne quis contendat non omne mendacium falsum testimonium esse appellandum, quid dicturus est ad id, quod scriptum est: os quod mentitur occidit animam? quod ne quis arbitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intellegi, alio loco legat: perdes omnes, qui loquuntur mendacium. unde ore suo ipse dominus, sit, inquit, in ore uestro: est est, non non; quod autem amplius est, a malo est. hinc et apostolus, cum exuendum ueterem hominem praeciperet, quo nomine omnia peccata intelleguntur, consequenter ait in primis ponens: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. Nec illis, quae de ueteribus libris mendaciorum exempla prolata sunt, terreri se dicunt: ubi quidquid gestum est, figurate accipi potest, quamuis reuera contigerit; quidquid autem figurate fit aut dicitur, non est mendacium. omnis enim enuntatio ad id, quod enuntiat,
Abbreviated transcription (Latin):
mendacia commemorant. quos culpare
non audemꝰ. Atq ut fatearis aliqnͣdo eẽ
posse. non solum rep̃hensione ñ dignum.
s etiam dignum laude mendacium an¬
nunciant: ut non solum p̃mant diumis
libris deditos. s etiam om̃s homines. sen¬
sumq communem : dicentes. Siquis
ad te confugiat qͥ mendacio tuo possit
a morte liħari. non es mentiturꝰ:Si ali¬
quis egrotꝰ int̾roget. quod ei scire non ex¬
pedit. qui etiam possit te non responden¬
te grauius affligi. audebis ne aut uerũ
dicere in ꝑniciem hominis. an silere po¬
dius qͣm honesto &e misericordi m̃dacio
ualitudini eiꝰ opitulari: His atq talib
copiosissime se arbitrant᷑ urgere: ut si cõ¬
sulendi causa exigit. aliqͣndo mentiam᷑.
Contra illi quib placet nunquam men¬
diendum.multo fortiꝰ agunt. udendes pri-¬
mo auctoritate diuina. qͦmͦ in ipso deca¬
logo scͥptum est. falsumq testimonium
ñ dicas. quo genere complectit᷑ omne

Expanded text:
mendacia commemorant, quos culpare mendacia commemorant, quos culpare non audeas atque ita fatearis aliquando esse posse non solum reprehensione non dignum, sed etiam dignum laude mendacium. addunt etiam, quo non solos premant diuinis libris deditos, sed etiam omnes homines sensumque communem dicentes: si quis ad te confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari, non es mentiturus? si aliquid aegrotus interroget, quod ei scire non expedit, qui etiam possit te non respondente grauius adfligi, audebisne aut uerum dicere in perniciem hominis aut silere potius quam honesto et misericordi mendacio ualitudini eius opitulari? his atque talibus copiosissime se arbitrantur urgere, ut, si consulendi causa exigit, aliquando mentiamur. Contra illi, quibus placet numquam mentiendum, multo fortius agunt, utentes primo auctoritate diuina, quoniam in ipso Decalogo scriptum est: falsum testimonium ne dicas, quo genere complectitur omne
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis enunciationem ipsam falsam ha¬
bere uoluit. quia ideo uoluit ut uerum ꝑ¬
suaderet. & utrum m̃tiat᷑ quisquis etiam
uolens uerum enunciat cauisa fallenchi. du¬
bitari pot̃. Nemo aut̃ dubidet mentiri eũ
qui uolens falsum enunciat. catisa fallen¬
di. Qua ꝓpt̃ enunciationem cũ uolun¬
tate ad fallendum ꝓlatam. manifestum ẽ eẽ
mendacium: s utrum hoc solum sit m̃da¬
cium. alia questio est. Int̾im de hoc genere
in quo om̃s consentiunt inquiramꝰ: utrũ
aliqͣndo sit utile falsum aliquid enuncia¬
re cum uoluntate fallendi. Nam qͥ hoc
sentiunt. habent testimonia sententiȩ suȩ.
commemorantes saram cum risisset. angłis
negasse quodriserit. iacob a patre int̾roga¬
tum respondisse quod ipse eẽt esay maior
filius cius. egyptias qͦq obstetͥces. ne infan¬
tes hebrei nascentes interficerent᷑. etiam do
apꝓbante ce remunerante mentitas. & mul¬
ta ciꝰmodi exempla eligentes: eors hominũ

Expanded text:
quamuis enuntiationem ipsam falsam haquamuis enuntiationem ipsam falsam habere uoluerit, quia ideo uoluit, ut uerum persuaderet; et utrum mentiatur quisquis etiam uerum uolens enuntiat causa fallendi, dubitari potest. nemo autem dubitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa fallendi. quapropter enuntiationem falsam cum uoluntate ad fallendum prolatam manifestum est esse mendacium. sed utrum hoc solum sit mendacium, alia quaestio est. Interim de hoc genere, in quod omnes consentiunt, inquiramus: utrum aliquando sit utile falsum aliquid enuntiare cum uoluntate fallendi. nam qui hoc sentiunt, adhibent testimonia sententiae suae, commemorantes Sarram, cum risisset, angelis negasse quod riserit; Iacob a patre interrogatum respondisse, quod ipse esset Esau maior filius eius; Aegyptias, quoque obstetrices, ne infantes Hebraei nascentes interficerentur, etiam deo adprobante et remunerante mentitas et multa eius modi exempla eligentes eorum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
neut̃ mentitꝰ est: quia de ille habuit uo¬
luntatem falsum dicendo uerum ꝑsua
ritas atq omne mendacium. si id qͦd
uerum ẽẽ. credendum ue cognouimꝰ.
cum opꝰ est enunciamꝰ. & id uolumus ꝑ¬
suadere quod enunciamus. Si aut̃ uel
quod falsum ẽ uerum putantes. uł qͦd
incognitum ẽ nob̃ cognitum habentes.
uł quod credendum ñ est credentes. uł
cum id non opꝰ est enunciantes. tamenñ
aliuid qmid quod enunciamꝰ ꝑsuadere
conamur. non abest temeritatis error
s abest omne mendacium. Nulla enim
diffinitionum illarum tim̃da est cũ bñ
sibi conscius est animꝰ hoc se enunciare
quod uerum esse aut nouit aut opinat᷑.
aut credit. neq uelle aliquid nis quod
enunciat ꝑsuadere. S utrum sit utile
aliquando mendacium. multo maior
magisq netessaria questio ẽ. Utrum gͦ m̃¬
tiatur quisquis fallendi ñ habet uolunta¬
tem. uel etiam id agit ne fallat᷑ cui denunciat.

Expanded text:
neuter mentitus est, quia et ille habuit uoneuter mentitus est, quia et ille habuit uolritas atque omne mendacium, si id quod verum credendumve cognovimus, cum opus est enuntiamus, et id volumus persuadere quod enuntiamus. Si autem vel quod falsum est verum putantes, vel quod incognitum est nobis pro cognito habentes uel quod credendum non est credentes uel, cum id non opus est, enuntiantes tamen non aliud quam id, quod enuntiamus, persuadere conamur: non abest quidem temeritatis error, sed abest omne mendacium. nulla enim definitionum illarum timenda est, cum bene sibi conscius est animus hoc se enuntiare, quod uerum esse aut nouit aut opinatur aut credit, neque uelle aliquid nisi quod enuntiat persuadere. Sed utrum sit utile aliquando mendacium, multo maior magisque necessaria quaestio est. utrum ergo mentiatur quisquis fallendi non habet uoluntatem uel etiam id agit, ne fallatur, cui aliquid enuntiat,
Abbreviated transcription (Latin):
gerat de caris suis cognouissent. falsum
putando sibi peꝑcerunt. atq ita falli cis
ꝓfuit: sicut alus obfuit uera cognoscere.
Non gͦ id agit᷑ quo animo consulendi aut
no cendi uel ille falsum dixit ne falleret.
uel iste uerum dixit ut falleret. s exceptis
ad ipsam u̾itatem falsitatemq attinet. q̃¬
ritur qͥs eoꝵs aut ut̃q neuter ue mentit᷑
sit. Si enim m̃dacium ẽ enunciatio cũ
uoluntate falsum enunciandi: ille potꝰ
mentitꝰ est qui falsum dicere uoluit. &
dixit quod uoluit. quamuis ne falleret
dixerit. Si aut̃ mendacium est quelibet
enunciatio cum uoluntate fallendi. non
ille s iste mentitꝰ est: qui etiam uerum di¬
cendo fallere uoluit. Qͦd si mendaciũ
est enunciatio cum uoluntate aliciius
falsitatis. ambo mertit sunt: quia oe
ille suam enunciationem falsam ẽẽ uo¬
luit. &e ille de uera sua falsum credi uo-¬
luit. Porrosi mendacium est enuncia¬
tio falsum enunciare uolentiꝰ ut fallat.

Expanded text:
gerat, de caris suis cognouissent, falsum gerat, de caris suis cognouissent, falsum putando sibi pepercerunt; atque ita falli eis profuit, sicut aliis offuit uera cognoscere. non ergo id agitur, quo animo consulendi aut nocendi uel ille falsum dixit, ne falleret, uel iste uerum dixit. ut falleret; sed exceptis ad ipsam ueritatem falsitatemque adtinet, quaeritur, quis eorum an uterque neuterue mentitus sit. si enim mendacium est enuntiatio cum uoluntate falsum enuntiandi, ille potius mentitus est, qui falsum dicere uoluit et dixit quod uoluit, quamuis, ne falleret, dixerit; si autem mendacium est quaelibet enuntiatio cum uoluntate fallendi. non ille, sed iste mentitus est, qui etiam uerum dicendo fallere uoluit. quodsi mendacium est enuntiatio cum uoluntate alicuius falsitatis, ambo mentiti sunt, quia et ille suam enuntiationem falsam esse uoluit et ille de uera sua falsum credi uoluit. porro si mendacium est enuntiatio falsum enuntiare uolentis, ut fallat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut fallat. Tanqm si homini non sibicre¬
denti dicat latrones in illa uia eẽ. ubi
reuera eos ẽẽ cognouit. ut ille qui ibat.
ꝑ illam uiam magis ꝑgat. atq ita in lat᷑¬
nes incidat. dum putat falsum ẽt̃ quod
ille dixerit. Qͥs gͦ istors mentit᷑. ille qui
eligit falsum dicere ne fallat. an ille qui
eligit uerum dicere ut fallat: Ille qͥdem
falsum dicendo elegit. ut uerum seque
sunt. ille quia uoluit falsum dicere.
rum dicendo egit. ut hõ incidet in latͦnes.
ille autẽ ñ peccasse uł etiam benefecisse. qͥ
falsum dicendo egit ut homo perniciem
deuitaret. S possunt exempla ista conu̾t
ut & ille aliqͥd grauius cum pat uelit. quẽ
falli ñ uult: multi enim quedam uera
cognoscendo sibi intulerunt ꝑniciem. Si
talia fuerunt ut eos latere debuerint. & iste
aliquid commodi uelit adipisci cũ quem
uult falli. Nonnulli enim qui sibi mortẽ
intulissent si aliqͥd mali quoduere conti¬

Expanded text:
en dicit, ut fallat; tamquam si homini non sibi creen dicit, ut fallat; tamquam si homini non sibi credenti dicat latrones in illa uia esse, ubi reuera eos esse cognouit, ut ille, cui dicit, per illam uiam magis pergat atque ita in latrones incidat, dum putat falsum esse quod ille dixerit. quis ergo istorum mentitur: ille, qui elegit falsum dicere, ne fallat, an ille, qui elegit uerum dicere, ut fallat? ille, qui falsum dicendo egit, ut uerum sequersunt? ille, quia uoluit falsum dicere, rum dicendo egit, ut homo incideret in latrones, ille autem non peccasse uel etiam bene fecisse, qui falsum dicendo egit, ut homo perniciem deuitaret. sed possunt exempla ista conuerti, ut et ille aliquid grauius eum pati uelit, quem falli non uult — multi enim quaedam uera cognoscendo sibi intulerunt perniciem, si talia fuerunt, ut eos latere debuerint — et iste II aliquid commodi uelit adipisci eum, quem uult falli. nonnulli enim, qui sibi mortem intulissent, si aliquid mali, quod uere conti
Abbreviated transcription (Latin):
quia sentit ñ credi ideo posse quod đr.¬
obrem cum ideo uerum dicit ut falsum
putet᷑: ideo uerum dicit ut fallat. Que¬
rendum gͦ est quis potim̃tiat᷑. utrum
ille qui falsum dicit ne fallat. anille qͥ
uerum dicit ut fallat. cum ce ille sciat ł
putet falsum se dicere. & iste sciat uel pu¬
tet uerum se dicere. Iam enim diximꝰ
eum qui nescit falsum ẽẽ quod enunciat.
non mentiri si hoc putat uerum. eumq
potiꝰ mentiri. qui etiam uerum enunci¬
at cum falsum putat: quia ex animi
sui sententia iudicandi sunt. De illis
itaq non parua questio est quos ꝓposu¬
imus. unum qͥ scit aut putat se falsum
dicere. & ideo dicit ne fallat. uelut si ali¬
quam uiam nou̾it obsideri alatronib.
&e timens ne ꝑ illam ꝑgat homo cuius
saluti ꝓspicit. & eum scit sibi non crede.
dicat eamuiam ñ hab̃e latrones. ad hoc
ut ille non eat. dum ideo credit latrone̾
putans. Alterum aut̃. qui sciens aut pu¬

Expanded text:
quia sentit sibi non credi, ideo utique uequia sentit sibi non credi, ideo utique ueobrem cum ideo uerum dicit, ut falsum putetur, -ideo uerum dicit, ut fallat. quaerendum ergo est, quis potius mentiatur: utrum ille, qui falsum dicit, ne fallat, an ille, qui uerum dicit, ut fallat, cum et ille sciat uel putet falsum se dicere et iste sciat uel putet uerum se dicere. iam enim diximus eum, qui nescit falsum esse quod enuntiat, non mentiri, si hoc putat uerum, eumque potius mentiri, qui etiam uerum enuntiat, cum falsum putat, quia ex animi sui sententia iudicandi sunt. de illis itaque non parua quaestio est, quos proposuimus: unum, qui scit aut putat se falsum dicere et ideo dicit, ne fallat — uelut si aliquam uiam nouerit obsideri a latronibus et timens, ne per illam pergat homo, cuius saluti prospicit et eum scit sibi non credere, dicat eam uiam non habere latrones ad hoc, ut iliac non eat, dum ideo credit latrones putans alterum autem, qui sciens aut pu
Abbreviated transcription (Latin):
enunciat uoluntate fallench. quod non
pritat uerum. qͦd cum ei credit᷑ non utiq
putare qͦd enunciat. Quanquam subt¬
lissime querat᷑. utrum cum ab est uolun¬
tas fallendi: absit omnino mendacium.
Qͥd enimsi quisq falsum loquens quod
falsum ẽẽ existimat. ideo tam̃ facit quia
putat sibi non credi. ubi eo mͦ falsa fide
absterreat eum cui loquit᷑. quẽ sentit
sibi nolle credere: Hic enim studio ñ
fallendi mentit᷑. si mendacium ẽ enun¬
ciare aliquid alit̃ quam scis ẽẽ uł putas.
Si aut̃ mendacium ñ est nisi cum aliqͥs
enunciat uoluntate fallendi. non m̃tit᷑
iste qui ꝓptea falsum loquit᷑ quamuis
nou̾it uel putet falsum ẽẽ quod loquit᷑.
sibi non credit᷑um uel scit uel putat. Un¬
de si appareat fieri posse ut aliquis ꝓpt̃¬
ea falsum dicat ne fauat᷑ ille cui dicit᷑.
existit auiud e contrario genꝰ. ꝓpt̾ea uer̃
dicentis ut fallat. O enĩuerũ ido loquit᷑

Expanded text:
enuntiat uoluntate fallendi quod non enuntiat uoluntate fallendi quod non putat uerum. quod cum ei creditur, non utiqputare ut enuntiat. Quamquam subtilissime quaeratur, utrum, cum abest uoluntas fallendi, absit omnino mendacium. Quid enim? si quisque falsum loquens, quod falsum esse existimat, ideo tamen facit, quia putat sibi non credi, ut eo modo falsa fide absterreat eum, cui loquitur, quem sentit sibi nolle credere? hic enim studio non fallendi mentitur, si mendacium est enunare aliquid aliter quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nisi cum aliquis enuntiat uoluntate fallendi, non mentitur iste, qui propterea falsum loquitur, quamuis nouerit uel putet falsum esse quod loquitur,sibi non crediturum uel scit uel putat. unde si adpareat fieri posse, ut aliquis propterea falsum dicat, ne fallatur ille, cui dicitur, existit aliud e contrario genus propterea uerum dicentis, ut fallat. qui enim uerum ideo loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim debet enunciationi suȩ fidei:
ut illud ꝑ eam ꝓferat. quod animo tenet.
&e sic habet ut ꝓfert. Nec ideo tamen sine
uitio ẽ. quamuis non mentiat᷑: si aut non
credenda credit. aut quod ignorat nosse se
putat. etiam si uerum sit. In cognitum ha
bet enim ꝓ cognito. Quaꝓpt̾ mentitur
qui aliud habet animo: ce aliud uerbis
uł quiblibet significationib enunciat.
Unde etiam duplex cor dr eẽ mentientis.
sum ẽẽ uel putans. Ex quofit ut possit
uero enunciat. qͣmuis reuera ita sit ut
enunciat. Ex animi enim sui sentendia. ñ
ex rerum ipsarum ueritate uel falsitate:
mentiens aut non mentiens iudicandus
est. Potest itaq ille qui falsum pro uero
enunciat. qͦd tamen uerum ẽẽ opinatur.
errans dici &e temerariꝰ: mentiens autem
ñ recte đr. quia cor duplex cum enunciat
non habet. nec fallere cupit. s fallit᷑. Cul¬
pa u mentientis. in enunciando animo
suo ẽ fallendi cupiditas: siuc fallat siue

Expanded text:
hoc enim debet enuntiationis suae fidei, hoc enim debet enuntiationis suae fidei, ut illud per eam proferat, quod animo tenet, et sic habet, ut profert. nec ideo tamen sine uitio est, quamuis non mentiatur, si. aut non credenda credit aut quod ignorat nosse se putat, etiamsi uerum sit; incognitum enim habet pro cognito. quapropter ille mentitur, qui aliud habet in animo et aliud uerbis uel quibuslibet significationibus enuntiat. unde etiam duplex cor dicitur esse mentientis, sam esse uel putans. ex quo fit, ut possit uero enuntiat, quamuis reuera ita sit, ut enuntiat. ex animi enim sui sententia, non ex rerum ipsarum ueritate uel falsitate mentiens aut non mentiens iudicandus est. potest itaque ille, qui falsum pro uero enuntiat, quod tamen uerum esse opinatur, errans dici et temerarius; mentiens autem non recte dicitur, quia cor duplex cum enuntiat non habet nec fallere cupit, sed fallitur. culpa uero mentientis est in enuntiando animo suo fallendi cupiditas; siue fallat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uite oꝑis. Unde hactenꝰ ꝓp̾e nulla fuit nob̃
cura u̾boꝵ. Exceptis gͥ iocis. quȩ nunquã
sunt putanda mendacia. habent enim
euidentissimam ex ꝓnunciatione atq ipso
iocantis affectu significationem animineqͣ¬
quam fallentis. & si nonuera cnunciantis.
quo genere utrum sit utendum ꝑfectis
amimis alia questio ẽ. quam mͦ enodandã
suscepimꝰ. exceptis gͦ iocis. pꝰ agendũ ẽ.
ne mentiri existimet᷑ qui non mentit᷑. Qa¬
ꝓpt̾ uidendum ẽ quid sit mendatium.
Don enim omnis qui falsum dicit m̃tit᷑.
si credit aut opinat᷑ uerum ẽẽ qͦd dicit.
Int̃ crede aut̃ atq opinari hoc distat. qͦd
aliquando ille qui credit. sendit se ignora¬
re qo credit. qmͣuis de re quam se ignora¬
re nouit omnino ñ dubitet. sic enim fir¬
me credit: qui opinat᷑ aut̃. putat se scire
quod nescit. Qͥs quis autem hoc enun¬
ciat. quod uel creditum animo uel pu¬
tatum tenet: etiam si falsum sit ñ mentitur

Expanded text:
uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit nobis uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit nobis cura uerborum. Exceptis igitur iocis, quae numquam sunt putata mendacia — habent enim euidentissimam ex pronuntiatione atque ipso iocantis affectu significationem animi nequaquam fallentis, etsi non uera enuntiantis: quo genere utrum sit utendum perfectis animis, alia quaestio est, quam modo enodandam non suscepimus — exceptis ergo iocis prius agendum est, ne mentiri existimetur qui non mentitur. Quapropter uidendum est, quid sit mendacium. non enim omnis, qui falsum dicit, mentitur, si credit aut opinatur uerum esse quod dicit. inter credere autem atque opinari hoc distat, quod aliquando ille, qui credit, sentit se ignorare quod credit, quamuis de re, quam se ignorare nouit, omnino non dubitet, si eam firmissime credit; qui autem opinatur, putat se scire quod nescit. quisquis autem hoc enuntiat quod uel creditum animo uel opinatum tenet, etiamsi falsum sit, non mentitur.
Abbreviated transcription (Latin):
rentib. Utrum aut̃ aliqͣntum inueniamus.
nicħ nobis temere affirmantib. lectori bene
attendenti satis indicabit ipsa tͣcͣtatio. Late¬
brosa est enim nimis. & quibdam quasi
caũnosis anfractib sepe intentionem q̃ren¬
tis eludit: ut mͦ uelut elabat᷑ e manib qͦd
inuentum erat. modo rursus appareat. &
rurs obsorbeat᷑. Ad extremum tam̃ sententi¬
am nrãm uelut certior indago comp̃hendet.
In quasi utilis error est. cum ab omni er¬
rore ueritas lib̾et. atq in omni errore falsi¬
tas implicet: nunquam errari tutiꝰ existimo.
qm cum in amore nimioueritatis. & re¬
iectione nimia falsitatis errat᷑. Qui enim
seuere rep̃hendunt hoc. nimium dic̃t ẽẽ
Ipsa aut̃ ueritas fortasse adhuc dicat. ñdũ
est satis. Sane quisquis legis. nicħ rep̃hen¬
das. nisicum totum legeris. Atq ita minꝰ
rep̃hendes. Cloquium noli querere. Mul¬
tum enim de reb laborauimꝰ. & de celeri¬
tate absoluendi tam necessarii cotidiane

Expanded text:
rentibus; utrum autem aliquantum inueniamus, nihil nobis temere adfirmantibus lectori bene adtendenti satis indicabit ipsa tractatio. latebrosa est enim nimis et quibusdam quasi cauernosis anfractibus saepe intentionem quaerentis eludit, ut modo uelut elabatur e manibus quod inuentum erat, modo rursus adpareat et rursus absorbeatur. ad extremum tamen sententiam nostram uelut certior indago conprehendet. in qua si ullus error est, cum ab omni errore ueritas liberet atque in omni errore falsitas inplicet, numquam errari tutius existimo, quam cum in amore nimio ueritatis et reiectione nimia falsitatis erratur. qui enim seuere reprehendunt, hoc nimium dicunt esse; ipsa autem ueritas fortasse adhuc dicat: nondum est satis. sane quisquis legis, nihil reprehendas, nisi cum totum legeris; atque ita minus reprehendes. eloquium noli quaerere; multum enim de rebus laborauimus et de celeritate absoluendi tam necessarii cotidianae
Abbreviated transcription (Latin):
tet noui. Idem quippe omnium munerũ
sp̃italium distributor atq largitor: ꝑ tuã
sendentiam confirmauit obedientiam meã.
Quicquid enim habent illa scͥpta delecta¬
tione tua dignum. in meo ministi̾o dixit d̃s
fiat &e factum est:in tua uͦ apꝓbatione ui¬
dit ds qͥa bonum est. Questiunculas sane
quasmͥ enodandas iubere dignatus es. &¬
si mea tarditate implicatꝰ non intelligerem.
tuis meritis adiutꝰ aꝑirem: tantum illud
queso ut ꝓ infirmitate mea dep̃ceris dñm.
& siue in bis quib me exercere benigne pat̾.¬
neq uoluisti. siue in aliis quecunq nr̃a in
tuas sc̃ãs manus forte ꝑuenerint. quia sic̃
dei data. sic etiam mea errata cogito: non
solum curam legencdi impendas. s etiam
censuram corrigentis assumas. Expli cit¬

Expanded text:
tet, noui. idem quippe omnium munerum tet, noui. idem quippe omnium munerum spiritalium distributor atque largitor per tuam sententiam confirmauit oboedientiam meam. quicquid enim habent illa scripta delectatione tua dignum, in meo ministerio dixit deus: F i a t., e t factum est; in tua uero approbatione uidit deus, quia bonum est. Quaestiunculas sane, quas mihi enodandas iubere dignatus es. etsi mea tarditate implicatus non intellegerem, tuis meritis adiutus aperirem. tantum illud quaeso, ut pro infirmitate mea depreceris deum et siue in his, quibus me exercere benigne paterneque uoluisti, siue in aliis, quaecumque nostra in tuas sanctas manus forte peruenerint, quia sicut dei data sic etiam mea errata cogito, non solum curam legentis inpendas, sed etiam censuram corrigentis adsumas. XXXVII
Abbreviated transcription (Latin):
& uenerabilit̃ sincerissima caritate am¬
plectendo patͥ simpliciano: augustinus in
dño salutem. Plenas bonoꝵ gaudioꝵ litt̃as.
quod sis memor mei. meq ut soles diligas.
magnȩq gratulationi tͥ sit quicquid in me
sua non meritis meis. missas munere tuȩ
scĩtatis accepi: in quib affectum in me pat̾¬
num de tuo benignissimo corde non repen¬
tinum & nouum hausi. s exꝑtum plane
cognitumq repetiui. domine beatissime.
ce uenerabiliter sincerissima caritate amplec¬
tende. Unde aut̃ tanta exorta ẽ felicitas littã¬
rio labori nr̃o. quo in libroꝵ quorundam
conscͥptione sudauimꝰ. ut a tua dignatiõe
legerent᷑. nisi quia dñs cui subdita ẽ anima
mea consolariuoluit curas meas &e a timo¬
re recreare. quome in talib oꝑib necesse ẽ
ẽẽ sollicitum. nec ubi forte indoctior uł in¬
cautior. quamuis in planissimo campoue¬
ritatis offendam: Cum enim tͥ placet qͦd
scribo. noui cui placet: qm̃ quis in te habi¬

Expanded text:
VENERABILITER SINCERISSIMA CARITATE AMPLECTENDO PATRI SIMPLICIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Plenas bonorum gaudiorum litteras, quod sis memor mei meque, ut soles, diligas magnaeque gratulationi tibi sit, quicquid in me sua, non meritis meis, missas munere tuae sanctitatis accepi. in quibus affectum in me paternum, tuo benignissimo corde non repentinum et nouum hausi, sed expertum plane cognitumque repetiui, domine beatissime et uenerabiliter sincerissima caritate amplectende. Unde autem tanta exorta est felicitas litterario labori nostro, quo in librorum quorundam conscriptione sudauimus, ut a tua dignatione legerentur, nisi quia dominus, cui subdita est anima mea, consolari uoluit curas meas et a timore recreare, quo me in talibus operibus necesse est esse sollicitum, necubi forte indoctior uel incautior quamuis in planissimo campo ueritatis offendam? cum enim tibi placet, quod scribo, noui, cui placeat, quoniam, quis te inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ parcite. Qm̃ responsum obscurũ
inuacuum ñ ibit: os aut̃ quod mentitur
occidit animam. Uidet᷑ gͦ his minari. qͥob¬
scurum putant & secretum ẽẽ quod corde
agitant atq u̾sant. Tam uero clarum osten¬
dere uoluit hoc ẽẽ aurib dei. ut etiam tu¬
multum eum appellau̾̃it. Manifeste etiã
in eungłio inuenimꝰ os cordis. ut uno loco &
corporis &e cordis os dñs commemorasse in¬
ueniat᷑ ubiait. adhuc & uos sine intellectu
estis: non intelligitis quia omne quod in os
intrat inuentrem uadit & in secessum emit

Expanded text:
linguae: quoniam responsum obscurum in uacuum non ibit, os autem, quod mentitur, occidit animam. uidetur ergo his minari, qui obscurum putant et secretum esse, quod corde agitant atque uersant; tam uero clarum ostendere uoluit hoc esse auribus dei, ut etiam tumultum eum appellauerit. Manifeste etiam in euangelio inuenimus os cordis, ut uno loco et corporis et cordis os dominus commemorasse inueniatur, ubi ait: adhuc et uos sine intellectu estis? non intellegitis, quia omne quod in os intrat, in uentrem uadit et in se
Abbreviated transcription (Latin):
falsũ testimonium ẽẽ m̃dactum: etiã s in cui¬
qͣm falsa laude dicat᷑. An forte tẽ dic̃ falsum
testimoniũ qͥ mentit᷑. cũ alicuiꝰ peccatum uł
fingit uł tegit. aut alicui obest cõmodo: Si .ii.

Expanded text:
falsum testimonium esse mendacium, etiamsi in cuifalsum testimonium esse mendacium, etiamsi in cuiusquam falsa laude dicatur. An forte tunc dicit falsum testimonium qui mentitur, cum aut alicuius peccatum uel fingit uel tegit aut
Abbreviated transcription (Latin):
alicui ꝓsumꝰ. quid agimꝰ de ipso peccato m̃¬
dacii : Ubi enim positum est ne furtum
feceris: ib positum est ne falsum destimoni¬
um dixeris. Cum gͦ singła ꝓhibeant᷑. cur
falsum testimonium tunc est culpabile si
furtum degat. uł aliquod aliud peccatum.
si aut̃ nuua defensione peccati ꝑ se ipsum
fiat non ẽ culpabile. cum ipsum furtum
ꝑse culpabile sit. & cȩt̾a peccata : An occulta¬
re peccatum mentiendo non licet. facͥere
licet: Qͦd si absurdum est quid dicemꝰꝰ
An falsum testimonium non est nisi cũ
quisq ita mentit᷑. ut aut crimen confingat
in aliquem. aut alicuiꝰ crimen occultet.
aut quoquo modo quenquam iniuidicio
p̃mat : Uidet᷑ enim testis iudici necessariꝰ.
ad cause cognitionem. Sed si hactenus
testem scͥptã nominaret. non diceret apłs¬
inuemimur & falsi testesdi. si testimonium
diximus aduersus dm̃. quia excitauerit
xp̃m. quem non excitauit. Ita enim ostendit

Expanded text:
alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato menalicui prosumus, quid agimus de ipso peccato mendacii? ubi enim positum est: ne furtum feceris, ibi positum est: ne falsum testimonium dixeris. cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tunc est culpabile, si furtum tegat uel aliquod alium peccatum; si autem nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile cum ipsum furtum per se culpabile sit et cetera peccata? an occultare peccatum mentiendo non licet, facere licet? Quod si absurdum est, quid dicemus? an falsum testimonium non est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen confingat in aliquem aut alicuius crimen occultet aut quoquo modo quemquam in iudicio premat? uidetur enim testis iudici necessarius ad causae cognitionem. sed si hactenus testem scriptura nominaret, non diceret aposinuenimur et falsi testes dei, si testimonium diximus aduersus deum, quia excitauerit Christum, quem non excitauit. ita enim ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
uides. int̾rogatusq esses mengreris honeste
ꝓ pauꝑe: &e sid pro tua pauꝑtate facias cul¬
paberis. quasi ampliꝰ alium quam te dilige¬
re debeas. Utrumq gͦ turpe. atq uitandum
est. S fortassis exceptionem addendam quis
putet. ut sint quidem honesta mendacia. q̃
non solum nulli obsunt. s etiam non nuilis
ꝓsunt. exceptis his quib crimina occultant᷑
& defendunt᷑. ut ideo sit illud turpe men¬
dacium. quod qmiuis nulli obsit. & prosit
pauꝑi. furtum tam̃ occultat. Si autem ita
nulli obẽet ⁊ ꝓdẽet alicui. ut etiã nullũ pecca¬
tum occultaret atq defendẽt: turpe ñ ẽẽt.
Uelut si quispiam pecuniam suam de uiden
neq obesses cuiquam. & e prodesses cui opꝰ
erat illud occultum. & nullum peccatum m̃¬
tiendo dexisses. Non enim quisquam peccat
abscondendo rem suam. quam timet amit¬
tere. S si ꝓpt̾ea non peccamꝰ mentiendo. qͥa
nulliꝰ peccatum tegentes. & nulli obsumus. &

Expanded text:
uideres interrogatusque esses, mentireris honeste uideres interrogatusque esses, mentireris honeste pro paupere et, si id pro tua paupertate facias, culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. utrumque ergo turpe atque uitandum est. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint quaedam honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, quibus crimina occultantur et defenduntur: ut ideo sit illud turpe mendacium, quod quamuis nulli obsit et prosit pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe non esset. uelut si quispiam pecuniam suam te uidentneque obesses cuiquam et ei prodesses, cui opus erat illud occultum, et nullum peccatum mentiendo texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amittere. sed si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes et nulli obsumus et
Abbreviated transcription (Latin):
utrum ne sib obsit qui sic ꝓdest alti. ut fa¬
ciat contͣ ueritatem. At si ueritas illa sola
dicenda est. que ipsas mentes atq incõmu¬
tabili lumute illustrat. facit certe contra
aliquoduerum. quia ce si fallant᷑ corporis
sensꝰ. contra uerum tam̃ facit. qui dieit ali¬
quid ita ẽẽ uel ñ ita. quod ei nec mens. nec sen¬
sus. nec opini o sua. fides ue renunciat. Utrũ
gͦ non sib obsit. qui hoc mͦ altĩ ꝓdest. an illa
compensatione non obsit sibi qua ꝓdest alt̾:
magna questio est. Si ita est. consequenter
nulli obest. S ea conexa sunt. & istis concessis
redundanti. si de innumeris milib frum̃toꝵ
amittat unum modium. qui tam̃ modiꝰ
possit ad necessarium uictum ꝓdesse furanti.
consequens erit. ut & furtum sine reprehensio¬
ne fieri possit: & falsum testimonium sine pec¬
cato dici. Quo quid dici potest puerfius:
An uͦ si aliꝰ furatus ẽet illum modium. & tu

Expanded text:
utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut fautrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque incommutabili lumine inlustrat, facit certe contra aliquod uerum, quia etsi falluntur corporis sensus, contra uerum tamen facit, qui dicit aliquid ita esse uel non ita, quod ei nec mens nec sensus nec opinatio sua fidesue renuntiat. utrum ergo non sibi obsit, qui hoc modo alteri prodest, an illa conpensatione non obsit sibi, qua prodest alteri, magna quaestio est. si ita est, consequenter nulli obest. sed ea conexa sunt, et istis concessis redundanti, si de innumeris milibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium uictum prodesse furanti, consequens erit, ut et furtum sine reprehensione fieri possit et falsum testimonium sine peccato dici. quo quid dici potest peruersius? an uero, si alius furatus esset illum modium et tu
Abbreviated transcription (Latin):
suauitas eos deserit. Hec aut̃ dtio genera m̃da¬
cioꝵ non obsunt credentib. quia nichil de
doctrina religionis. ueritatisq falluntur.
aut de ullo commodo uł utilitate sua.
Sufficit enim eis ut iudicent fieri posse
quod dr: de fidem habeant homini. quem ñ
debent temere existimare mentientem. Qd
enim obest si credo patrem aut auum ali¬
cuius uirum bonum fuisse. etiam si ñ fuit.
aut usq ad ꝑsas militando puęnisse. etiã¬
si a roma nunquam recessit: Ipsis autem
mentientib ualde obsunt. Illis quidem qͥa
sic deserunt u̾itatẽ. ut ĩ fallacia lȩtent᷑. istis
quia se malunt placere qm uerum. Istis
generib sine ulla dubitatione damnatis.
sequit᷑ genus mendacii tanquam gradatim
ad meliora surgentib. quod beniuolis &
bonis uulgo tribui solet. cum ille qui m̃¬
titur ñ solum alti non obest. s etiam pro¬
dest alicui. De isto genere est tota contentio.

Expanded text:
suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendasuauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse quod dicitur et fidem habeant homini, quem non debent temere existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem, quia sic deserunt ueritatem, ut fallacia laetentur, istis, quia se malunt placere quam uerum. Istis generibus sine ulla dubitatione damnatis sequitur genus mendacii tamquam gradatim ad meliora surgentibus, quod beniuolis et bonis uulgo tribui solet, cum ille, qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. de isto genere est tota contentio,
Abbreviated transcription (Latin):
nulli tamen ꝓsunt. & obsunt eis ipsis qui
gratis mentiunt᷑. Ipsi enim ꝓpͥe mendaces
dicendi sunt. Intest enim int̾ mentientem
atq mendacem. Nam mentiens ẽ etiam qͥ
mentit᷑ inuitꝰ. Mendax uͦ amat mentiri:
atq inuitat animos in dilectionem menti¬
encli. Iuxta ponendi sunt &e qui de menda¬
cio uolunt placere hominib. nonut alicui
faciant inturiam. uel inferant contumeliã.
iam enim supͣ hoc genꝰ remouimus. S ut
suaues sint insermonib suis. Isti ab illo ge¬
nere in quo mendaces posuimꝰ hoc differt̃
quod illos mentiri delectat. gaudentes de ip¬
sa fallacia. istis aut̃ placere libet de suauilo¬
quio. qui tam̃ ueris mallent placere. S
quando non facile inueniunt uera quȩ
grata sint audientb. mentiri potius eligt̃
quam tacere. Difficile est tamen. ut isti to¬
tamnarrationem falsam aliquando susci¬
piant. S plerũq ueris falsa contexunt. ubi

Expanded text:
nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. interest enim inter mentientem atque mendacem. nam mentiens est etiam qui mentitur inuitus; mendax uero amat mentiri atque habitat animo in delectatione mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt placere hominibus, non ut alicui faciant iniuriam uel inferant contumeliam — iam enim supra hoc genus remouimus — sed ut suaues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere, in quo mendaces posuimus, hoc differunt, quod illos mentiri delectat gaudentes de ipsa fallacia, istis autem placere libet de suauiloquio, qui tamen ueris mallent placere, sed quando non facile inueniunt uera, quae grata sint audientibus, mentiri eligunt potius quam tacere. difficile est tamen, ut isti totam narrationem falsam aliquando susciant; sed plerumque ueris falsa contexunt, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinam religionis enunciant᷑ cum illã¬
homo docet᷑. & discit᷑. omnia penitꝰ men¬
dacia remouenda sunt: ne ulla omnino
causa inueniri posse credat᷑. cur in reb
dimota auctoritate u̾itatis. omnia dubia
remanebt̃: quȩ nisi uera credant᷑. teneri
certa non possunt. Licet gͥ uel disertori ac
disputatori atq p̃dicatori rerũ ȩc̃narũ uel
narratori. aut ꝓnunciatori rerũ tꝑ̃alium
adedificandam religionẽ atq pietatẽ ꝑti¬
nentiũ occultare intempore qͥcqͥd occultan¬
dum uidet᷑. iñtiriaut̃ nũꝙͣ licet Gͦ nec occul¬
tare mentiendo. Hoc pͥmitꝰ &e firmissime
constituto: de cęt̃is mendaciis securius q̃¬
ritur: S consequent̃ etiam uidendum ẽ
remouenda ẽẽ etiam omnia mendacia.
quȩ aliquem ledunt iniuste. qͥa nulli ẽ
iniuria uel leuit̾ inferenda. ut ab alio
grauior repellat᷑. Nec illa sunt admittenda
mendacia. quȩ quamtus non obsint alteri.

Expanded text:
doctrinam religionis enuntiantur, cum illadoctrinam religionis enuntiantur, cum illa docetur et discitur, omnia penitus mendacia remouenda sunt; nec ulla omnino causa inueniri posse credatur, cur in rebudiminuta auctoritate ueritatis omnia dubia remanebunt: quae nisi uera credantur, teneri certa non possunt. licet igitur uel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum uel narratori aut pronuntiatori rerum temporalium ad aedificandam religionem atque pietatem pertinentium occultare in tempore quidquid occultandum uidetur, mentiri autem numquam licet, ergo nec occultare mentiendo. Hoc primitus et firmissime constituto de ceteris mendaciis securius quaeritur. sed consequenter etiam uidendum est remouenda esse etiam omnia mendacia, quae aliquem laedunt iniuste, quia nulli est iniuria uel leuior inferenda, ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri,
Abbreviated transcription (Latin):
rendus ẽ ut alat᷑ infirmior. nec innocens
inuitꝰ uirgis cedendꝰ est. ne aliꝰ occidatur.
Hane si uelint fiat. quia nec ledunt᷑ cum
ita uolunt. S utrum etiam uolentis fa¬
ma falsostupri crimine ledenda sit. ut
ab alt̾ius corpore stuprum au̾tat᷑ mag¬
na questio est: & nescio utrum facile quo
modo iustum sit uolentis famam falso
stupri crimine macłari. quam ipsostupꝰ
corpꝰ inuiti. S tam̃si talis optio ꝓponere¬
tur ei. qui thurificare idolis quam muli¬
ebria ppeti maluit. ut s illud uellet eui¬
tare. famam xp̃i in aliqͦ mendacio uiola¬
ret. ins anissimꝰ esset si faceret. Nus etiam
dico. quia insanꝰ eẽt si alienȩ ubidinis
euitandȩ causa ne id in eofieret quod sua
alienam corruptionem in corpore suo.
quam indoctrinam sc̃ificationis anima¬
rum atq corpoꝵ corruptionem suam
Quamobrem a doctrina religionis. atq
ab eis omnino enunciationib quȩ ꝓpt̃

Expanded text:
rendus est, ut alatur infirmior, nec innocens rendus est, ut alatur infirmior, nec innocens inuitus uirgis caedendus est, ne alius occidatur. plane, si uelint, fiat, quia nec laeduntur, cum ita uolunt. Sed utrum etiam uolentis fama falso stupri crimine laedenda sit, ut ab alterius corpore stuprum auertatur, magna quaestio est. et nescio, utrum facile reperiatur, quomodo iustum sit uolentis famam falso stupri crimine maculari quam ipso stupro corpus inuiti. Sed tamen si talis optio proponeretur ei, qui turificare idolis quam muliebria perpeti maluit, ut, si illud uellet euitare, famam Christi aliquo mendacio uiolaret, insanissimus esset, si faceret. plus etiam dico, quia insanus esset, si alienae libidinis euitandae causa, ne id in eo fieret, quod nulla alienam corruptionem in corpore suo quam in doctrina sanctificationis animarum atque corporum corruptionem suam. quamobrem a doctrina religionis atque ab eis omnino enuntiationibus, quae propter
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦdsiita est. non qͥcqͥd factum fuerit ut
illa immundicia deuitet᷑ non est peccatum.
qͣndoquidem sunt quedam mendacia q̃
grauius sit acdmnittere quam illam pati. Nã
si aliquis ad stuprum querat᷑ qui possit oc¬
cultar mendacio. quis audet dicere nec tẽ
ẽẽ mentiendum: At si talimendacio pos¬
sit iatere quod alt̾ius famam ledat eius im¬
mundicia falso crimine. ad quam patien¬
dam ille querit᷑. tanquam si dicat᷑ queren¬
t. nominato aliqͦ casto uiro. atq ab huius
moch flagiciis alieno. uade ad illum. & ip¬
se tͥ ꝓcurabit quo libentꝰ utaris. nouit eñ
tales &e diligit. atq ita iste ab eo quem que¬
rebat posset aũti. nescio utrum altius fama
mendacio uiolanda sit. ne alt̾ius corpus
aliena libidinc uiolet᷑. & omninoumqͣm
ꝓaliquo mentiendum. eo mendacio qͦd
alt̾um ledat. & si leuius ledit᷑ quam ille
nisi ita mentireris lederet᷑. quia nec panis
auenus inuito quamius ualentiori aufe¬

Expanded text:
quod si ita est, non quidquid factum fuerit, ut quod si ita est, non quidquid factum fuerit, ut illa inmunditia deuitetur, non est peccatum, quandoquidem sunt quaedam mendacia, quae grauius sit admittere quam illam pati. nam si aliquis ad stuprum quaeratur, qui possit occultari mendacio, quia audet dicere nec tunc esse mentiendum? at si tali mendacio possit latere, quod alterius famam laedat eius inmunditiae falso crimine, ad quam patiendam ille quaeritur — tamquam si dicatur quaerenti nominato aliquo casto uiro atque ab huius modi flagitiis alieno: uade ad illum, et ipse tibi procurabit, quo libentius utaris, nouit enim tales et diligit, atque ita iste ab eo, quem quaerebat, posset auerti — nescio utrum alterius fama mendacio uiolanda sit, ne alterius corpus aliena libidine uioletur. et omnino numquam pro aliquo mentiendum est eo mendacio, quod alterum laedat, etsi leuius laeditur, quam ille, nisi ita mentireris, laederetur, quia nec panis alienus inuito, quamuis ualentiori, aufe
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝓptẽa fuint. ut illa immundicia de¬
uitetur. Qͥ cquid enim ita fit. ut nis fieret
iuste rep̃henderet᷑. non est peccatum. Ex qͦ
conficit᷑. ut nec illa immundicia uocanda
sit. qͣndo euitancdi eam nulla facultas est.
Habet enim etiam tunc quod recte agat qͥ
eam patit᷑. ut patient̃ ferat quicquid non
potest euitare. Nullus aut̃ recta agens. im¬
mundus fieri potest quolibet contagio cor¬
porali. Immundus est enim ande dm̃. om̃is
iniquus. Mundꝰ gͦ est omnis iustꝰ. &e si non
ante homines. tam̃ ante dm̃. qui sine erro¬
re iudicat: Pinde nec cum ea patit᷑. data eui-¬
tandi potestate. contactu ipso immundus
fit: s peccato. dum ea cum posset nouuit eui¬
tare. Mullum enim peccatum çet. quicqͥd
ꝓpt illa euitanda factum eẽt. Apt̃ hec gͥ eui¬
tanda quisquis mentitꝰ fu̾it non peccat. An
aliqua etiam mendacia excipienda sunt.
ut satiꝰ sit hanc pad. qm illa committere:

Expanded text:
quae propterea fiunt, ut illa inmunditia dequae propterea fiunt, ut illa inmunditia deuitetur. quidquid enim ita fit, ut, nisi fieret, iuste reprehenderetur, non est peccatum. ex quo conficitur, ut nec illa inmunditia uocanda sit, quando euitandi eam nulla facultas est; habet enim etiam tunc, quod recte agat qui eam patitur, ut patienter ferat, quidquid non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus fieri potest quolibet contagio corporali. inmundus est enim ante deum omnis iniquus. mundus ergo est omnis iustus, etsi non ante homines, tamen ante deum, qui sine errore iudicat. proinde nec cum ea patitur data euitandi potestate, contactu ipso inmundus fit, sed peccato, quo ea, cum posset, noluit euitare. nullum enim peccatum esset, quidquid propter illa euitanda factum esset. propter haec igitur euitanda quisquis mentitus fuerit, non peccat. An aliqua etiam mendacia excipienda sunt, ut satius sit hanc pati quam illa committere?
Abbreviated transcription (Latin):
aut in uincłis habeat᷑. aut flagellet᷑. cctisq
torm̃tis &e cruciatib affligatur. aut ꝓscri¬
batur. damnis ꝙ afficiat᷑ grauissimis. usq
ad ultimam nuditatem. aut spoliet᷑ honori¬
bus. atq ingentes accipiat contumelias ꝑ
quecunq conuicia. Qͥcquid hoꝵ quisq
iiuste passus fuerit. nemo est tam demeis.
qui eum immundum fieri dicat. At si fimo
ꝑfundat᷑. aut si tale aliquid ei ꝑ os infuin¬
clatur. uel inculcet᷑. patiatur ue mulieb̾a.
omnium fere sens abhorret: constupratum
atq immundum uocant. Ita gͥ concluden¬
dum est. ut quecunq aliena peccata excep¬
tis his quȩ immundum faciunt in quẽ
committunt᷑. non euitet quisq peccatis suis.
fortit̃q patiat᷑. Et si nuliis peccatis suis ea de¬
bet euitare. neq mendacio. Iua uero que ita
commitunt᷑ in hominem. ut faciant im¬
mundum. etiam peccatis nr̃is euitare de¬
beamus. Ac ꝑhoc nec peccata dicenda st̃:

Expanded text:
aut in uinculis habeatur aut flagelletur ceterisque aut in uinculis habeatur aut flagelletur ceterisque tormentis et cruciatibus adfligatur aut proscribatur damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem aut spolietur honoribus atque ingentes accipiat contumelias per quaecumque conuicia: quidquid horum quisque iniuste passus fuerit, nemo est tam demens, qui eum inmundum fieri dicat. at si fimo perfundatur aut si tale aliquid ei per os infundatur uel inculcetur patiaturue muliebria, omnium fere sensus abhorret, et constupratum atque inmundum uocant. ita igitur concludendum est, ut quaecumque aliena peccata exceptis his, quae inmundum faciunt in quem committuntur. non euitet quisque peccatis suis nfortiterque patiatur, etsi nullis peccatis suis ea debet euitare neque mendacio, illa uero, quae ita committuntur in homine, ut eum faciant inmundum, etiam peccatis nostris euitare debeamus, ac per hoc nec peccata dicenda sint,
Abbreviated transcription (Latin):
ua diligentiore inquisitione mu̾m con¬
cedam grauius cẽ stuprum quam thuri¬
ficationem. illud tamen ipsiꝰ erat. illud
alienum factum. quamuis id ipse ꝑpete¬
retur. Cuiꝰ autem factum. eiꝰ & peccatum.
Quamuis enim grauiꝰ sit homicidiũ
quam furtum. peius est tamen facere
furtum. quam pat homicidium. Itaq si cui¬
quam ꝓponeret᷑ ut si furcum facere nollet
int̃ficeret᷑. hoc est commiteretur in eo ho¬
micidium. qͥa utrumq uitare non posset.
id euitaret potiꝰ quod suum peccatum eẽt.
quam quod alienum. nec ideo de illud eiꝰ
fieret. quia in eum committeret᷑. &e quia id
posset euitare. si suum uellet admitiere.
Totꝰ itaq huius questionis nodꝰ ad hoc ad¬
ducit. ut querat᷑ utrum alienum nullum
peccatum quãuis in te commissum tͥ im¬
putetur. si leuiori tuo peccato id possis euitare
nec facias. an excipienda ẽ oĩs ĩmunditia cor¬
poral̃. Nemo enim aliquem immundũ
fieri dicit. si occidat᷑ aut mutat᷑ in carcerẽ.

Expanded text:
ua diligentiore inquisitione interim concedam grauius esse stuprum quam turificationem, illa tamen ipsius erat, illud alienum factum, quamuis id ipse perpeteretur; cuius autem factum, eius et peccatum. quamuis enim grauius sit homicidium quam furtum, peius est tamen facere furtum quam pati homicidium. itaque si cuiquam proponeretur, ut, si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est committeretur in eum homicidium, quia utrumque euitare non posset, id euitaret potius, quod suum peccatum esset, quam quod alienum. nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uellet admittere. Totus itaque huius quaestionis nodus ad hoc adducit. ut quaeratur, utrum alienum nullum peccatum, quamuis in te commissum, tibi inputetur, si leuiore tuo peccato id possis euitare nec facis, an excepta est omnis inmunditia corporalis. nemo enim aliquem inmundum fieri dicit, si occidatur aut mittatur in carcerem