comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ inueniet. Ec utiq nicħ peccati. unde p̃posit̾ mortis
iure suo ageret ut ꝑimeret. S ut sciant om̃s inqͥt qr uolũ¬
tatẽ patͥs mei facio: surgite eamꝰ hinc: idẽ qr ñ morior neces
sitate peccati. s obedientiȩ uoluntate. Dic̃ nullũ malũ bom
alicuiꝰ cẽ cansa. quasi pena bonũ sit. qua tam̃ multi emen¬
dati st̃. St̃ gͦ mala: quȩ ꝓsunt mirabili miscdia dĩ. Nũqͥo
ille boni aliquid passus ẽ qͥ dix̃. au̾tisti faciẽ tuã ame ⁊ fac¬
tus sum c̃turbatꝰ: Non utiq. Et tam̃ hec ei conturbatio ẽt̃
suꝑbiam fuit medicinalis qͦdammͦ. Dix̾at enĩ in abun¬
dantia sua: ñ mouebor inȩt̾nũ: & sibi tribuebat: qͦd a dño
habebat. Qd ciũ habebat qͥd ñ accꝑat: Q uare ostĩdendũ
a fucrat unde haberet. ut icciꝑet humilis qͦd suꝑb amise
In qua ego abundantia mea: dicebam ñ mouebor cũ hoc mͥ

Expanded text:
nihil inueniet — et utique nihil peccati, unde praepositus mortis nihil inueniet — et utique nihil peccati, unde praepositus mortis iure suo ageret, ut perimeret —, sed ut sciant omnes. inquit, quia uoluntatem patris mei facio, surgite, camus hinc, id est quia no sed oboedientiae uoluntate. Dicit \'nullum malum boni alicuius esse causam\', quasi poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt; sunt ergo mala quae prosunt mirabili misericordia dei. numquid ille boni aliquid passus est, qui dixit: auertisti faciem tuam a me et factus sum conturbatus ? non utique; et tamen hsuperbiam fuit medicinalis quodam modo. Dixerat enim in abundantia sua, Non movebor in aeternum: et sibi tribuebat quod a Domine habebat. Quid enim habebat quod non acceperat ? Quare ostendendum ei fuerat unde haberet, ut reciperet humilis, quod superbus amiser meo virtutem. In qua ego abundantia mea dicebam, Non movebor, cum hoc mihi
Abbreviated transcription (Latin):
adiuta spu dĩ. adiuta miscdia dĩ. ñ suꝑba uoluntate se ex¬
tolleus: s bumili ẽfessione fortitudinẽ ꝓmerens. Nouerat
enim đm dicere. Qm tu es patientia mea. De qua gr̃a & ad¬
iutorio & miscđia sine qua bene ñ possumus uiuere: nescio
quare omĩno iste nicħ dic̃. ĩmo &̃ uelut ÷ͥ ad iusticiã suffici¬
entẽ si sola uoluntas adsit. defendendo naturã. grẽ xp̃i qua
iustificam᷑ aꝑtissime contradic̃. Cur aũ soluto ꝑ grãm
reccati reatu ad exercitationẽ fid̾i morf corporis maneat. qͣuis
uenerit de peccato: ia & hoc in illis ad sc̃ẽ inemoriȩ marcelli¬
cis ita natura humana ocfendit᷑. ut possit lib̃um arbitriũ
isto p̃cio ñ egere. ut apotestate tenebrarũ & p̃positi mortis.
in ragnum xp̃i dñi t̃nsferantur. Et tam̃ quando dñs ad paᷤsᷤ¬
sionem ꝑrexit: ecce inqͥt ueniet pͥnceps huiꝰ mundi: & ĩme

Expanded text:
adiuta spiritu dei, adiuta misericordia dei, non superba uoluntate se exadiuta spiritu dei, adiuta misericordia dei, non superba uoluntate se extollens, sed humili confessione fortitudinem promerens. nouerat enim dei dicere: quoniam tu es patientia mea. de qua gratia et adiutorio et misericordia. sine qua bene non possumus uiuere, nescio quare omnino iste nihil dicit; immo etiam uelut sibi ad iustitiam sufficientem, si sola uoluntas adsit, defendendo naturam gratiaiustificamur, apertissime contradicit. cur autem soluto per gratiam peceati reatu ad exercitationem fidei mors corporis maneat, quamuis uenerit de peccato, iam et hoc in illis ad sanctae memoriae Marcellieis ita natura humana defenditur, ut possit liberum arbitrium isto pretio non egere, ut a potestate tenebrarum et praepositi mortis in regnum Christi domini transferantur. et tamen quando dominus ad passionem perrexit: ecce, inquit, ueniet princeps huius mundi e t in me
Abbreviated transcription (Latin):
tum ñ eẽ substantiã. Nemo ei dic̃. sic hominẽ factũ. ut de
iusticia quidẽ poss& inpeccatũ ire. & de peccato ad iusticiã
redire ñ poss&. S ut in peccatum iret: suffic̃ lib̾um arbitͥũ
qͦ se ipse uiciauit. Ut autẽ redeat ad iusticiã: op̾ht̃ medico
qͣm sanꝰ ñ ẽ. Opꝰ ht uiuificatore: qr mortuus ẽ. De qua gr̾a
omnino iste nicħ dic̃. qͣsi sola sua uoluntate se possit sanare.
qi eũ potuit sola uiciare. Non ei dicimꝰ. mortẽ corporis ad pec¬
catum ualere: uͥ sola uindicta ẽ. Nemo autẽ peccat corpore
moriendo. S ad peccatũ ualet mors animȩ. quã deseruit
uita sua. hoc ẽ d̾s eiꝰ. Quȩ neceẽ ẽ mortua oꝑa faciat. donec
xp̃i gr̃ã reuiuiscat. famem & sitĩ & cȩt̾as molestias corpora¬
les absit ut dicamꝰ necessitatẽ hab̾e peccandi. Qib mole¬
stiis exercitata uita iustoꝵ splendidiꝰ enituit: & eas ꝑ pati¬
entiam suꝑando maiorẽ głam cõparauit. s aduita gr̃a dĩ

Expanded text:
 substantiam. nemo dicit sic hominem factum. ut de iustitia quidem possit in peccatum ire et de peccato ad iustitiam redire non posset; sed ut in peccatum iret. sufficit liberum arbitrium. quo sc ipse uitiauit; ut autem redeat ad iustitiam, opus habet medicom sanus non est, opus habet uiuificatore, quia mortuus est. de qua gratia omnino iste nihil dicit, quasi sola sua uoluntate se possit sanare, quia eum potuit sola uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad peccatum ualere, ubi sola uindicta est — nemo enim peccat corpore moriendo —, sed ad peccatum ualet mors animae, quam deseruit uita sua, hoc est deus eius, quae necesse est mortua opera faciat, donec Christi gratia reuiuescat. famem et sitim et ceteras molestias corporales absit ut dicamus necessitatem habere peccandi, quibus molestiis exercitata uita iustorum splendidius enituit et eas per patientiam superando maiorem gloriam conparauit, sed adiuta gratia dei.
Abbreviated transcription (Latin):
correctiõe ⁊ gr̃a p̃notani. cũ mͥ ñtiatũ ẽt dixisse ibi qͣndã. neminẽ
cemmpiendũ si d̃i p̃cepta ñ fac̃. s ꝓillo ut faciat tãtũmꝰ orãdũ. Q sic ĩcip̃.
eos qui cũ illo adnos uenerunt misit caritas ur̃a. egi dõ gr̃as.
qͦd urãm in dño pacẽ. & in u̾itate c̃sensionẽ. & in caritate
flagrantiã: ur̃o nob̃ reddito sermone cognoui. Qd autẽ ad

Expanded text:
Gratia praenotavi, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quemdam, neminem corripiendum, si Dei praecepta non facit; sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber eos qui cum illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagr
Abbreviated transcription (Latin):
purȩ & sine peccato uiuentes similes fiant dõ: S ad ipsũ
arbitrium ꝑtinet uocantem audire & cređe. & ab eo in quẽ
credit. ñ peccandi adiutorium postulate. Nã utiq cũ dic̃
similes fiant dõ: ꝑ caritatem dĩ futuri st̃ similes dõ. q̃ dif¬

Expanded text:
pure et sine, peccato uiuentes similes fiant deo\'? sed ad ipsum pure et sine, peccato uiuentes similes fiant deo\'? sed ad ipsum arbitrium pertinet uocantem audire et credere et ab eo in quem credit non peccandi adiutorium postulare. nam utique cum dicit \'similes fiant deo\', per caritatem dei futuri sunt similes deo. q
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua inse lege peccati resistente legi m̃is: aucat mundis
simam uitam in gt̾nitate diumna. Tam̃ attendat iste qͥo
scãm scripturas ambrosiꝰ ep̃c dix̾it. Nec ab initio in ma¬
culata. Humanȩ enĩ hoc impossibile ẽ naturȩ. Utiq enĩ
ab initio dic̃: quo ex adam nascimur. Ham & ipse adã:
inmaculatꝰ ꝓculdubio factꝰ ẽ. S in eis qͥ st̾ natura filii
ut ducentes ex illo qd uiciatum ẽ in illo: ab initio eẽ ĩma¬
culatos. humanȩ naturȩ eẽ impossibile definiuit. Itẽ ioħs
eẽ substantiam: s actũ malignum. Qs hoc negat: Et
qi ñ ẽ naturale: ido contra illud legẽ datã: & qͦd de arbitͥ
lib̾cate descendit. Et iã hoc quis negitꝰ S ñ id agit᷑ dehu¬
q̃ sana. uł tanꝗͣ sibi sufficiente uoluntatis arbitrio. posse
ñ peccare defenditur. Qs item xp̃ianus ignorat. qͦs beatis¬
memorat. qr lib̾tatẽ arbitrii sui ꝑmisit hominib d̾s. ut

Expanded text:
aasimam vitam in aeternitate divina. Tamen attendat iste quid secundum Scripturas Ambrosius episcopus dixerit, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc impossibile naturae. » Utique enim ab initio dicit, quo ex Adam nascimur. Nam et ipse Adam immaculatus procul dubio factus est: sed in eis qui sunt natura filii irae, ducentes ex illo quod vitiatum est in illo, ab initio esse immaculatos, humanae naturae impossibile definivit. CAPUT LXIVesse substantiam, sed actum malignum: quis hoc negat? Et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit: etiam hoc quis negat? Sed nunc agitur de huquam sana uel tamquam sibi sufficiente uoluntatis arbitrio posse non peccare defenditur. Quis item Christianus ignorat, quod beatismemorat, \'quia libertatem arbitrii sui permisit hominibus deus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd a dõ p̃parat᷑ uoluntas hominũ. Et nulla uł ñ magna
questio ẽ: quis uł quando ꝑficiat᷑. dũ tam̃ sine xp̃i gr̃a id
ipsum fieri posse minime dubitet᷑. Deinde quantũ erat. ut
attendet iste unũ u̾sum de ambrosii uerbis quȩ posuit:
Cũ enĩ ille dixisset. nam cũ ȩccła ex gñtib hoc ẽ ex pecca¬
torib c̃gregata sit: quom̃ ex maculatis immaculata pot̾ ã
ñ peccandi abstineat a delictis. ille addidit. qͦd iste apparet
cur addere noluerit. Ait namq ille. Nec ab initio inma¬
culata. Humanȩ enĩ hoc impossibile ẽ naturȩ : s ꝑ dĩ gid¬
ciã & qualitatẽ sui. qi iã ñ ꝑeccat. sit ut in maculata ul¬
deat᷑. Hec ũba iste cur ñ adididerit: quis ñ intelligat. hoc
agit᷑ ntiq nunc in hoc scło. ut ad istam quã om̃s sc̃i cupi¬
unt iminaculatissimã puritatẽ ȩccła scã ꝑueniat. quȩ ĩ
fituro scło neq aliquo maloꝵ hominũ sibi ꝑmixto. neq

Expanded text:
 uoluntas hominum, et nulla uel non magna quaestio est, quis uel quando perficiatur, dum tamen sine Christi gratia id ipsum fieri posse minime dubitetur. deinde quantum erat, ut adtenderet iste unum uersum de Ambrosii uerbis quae posuit! cum enim ille dixisset : nam cum ecclesia ex gentibus, hoc est ex peccatoribus, congregata sit, quomodo e x maculatis inmaculata potest enon peccandi abstineat a delictis ? ille addidit, quod iste apparet cur addere noluerit, ait namque ille: nec ab initio inmaculata-humanae enim hoc inpossibile naturae —, sed per dei gratiam et qualitatem sui, quia iam non peccat, fit ut inmaculata uideatur. haec uerba iste cur non addiderit quis non intellegat ? hoc agitur utique nunc in hoc saeculo, ut ad istam, quam omnes sancti cupiunt, inmaculatissimam puritatem ecclesia sancta perueniat, quae in futuro saeculo neque aliquo malorum hominum sibi permixto neque
Abbreviated transcription (Latin):
ficiente natura. Ut aut̃ declinetur inuidia. qua xp̃iam
ꝓ salute sua clamant & dicunt. quare sine adiutorio giẽ¬
dĩ dicis hominẽ posse ñ peccare: ipsa inquit ñ percandi
possibilitaĩ. ñ tam in arbitrii potestate. ꝗͣ in naturȩ necs̃¬
sitate ẽ. Quicqͥd in naturȩ necessitate positũ ẽ: ad nate¬

Expanded text:
ficiente natura. Vt autem declinetur inuidia, qua \'chrificiente natura. Vt autem declinetur inuidia, qua \'christianis pro salute sua clamant et dicunt: \'quare sine adiutorio gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad nat
Abbreviated transcription (Latin):
gat. unde illud confirmare existimat. Ca nula inquit
adimere uoluntas pot̾: qͦd inseparabilit̾ insitum ꝓlat᷑ cẽ na¬
turȩ. Unde gͦ illa uox. ut ñ quȩ uultis illa faciatis ⁊ Undea
illa. ñ enim qͦ uolo facio bonum. s qͦd odi malũ hoc ago r
ubi ẽ possibilitas. quȩ inseparabilit̾ insita ꝓbat᷑ eẽ natux:
Ecce homines ñ ea quȩ uolunt faciunt. Et de ñ peccanoo
utiq agebat. ñ de uolando: qr homines ñ alites erant. Eice
homo qͦd uult bonum ñ agit: s qͦd ñ uult malũ hoc agit
Uelle illi adiacet: ꝑficere autẽ bonum ñ adiacet. Ubiẽ pos
in se transfigurat. Ab isto enim ipsa humana natura inse¬
parabilẽ nicħ peccandi possibilitatẽ hab̃e oefendit᷑ s hĩ
u̾bis id agit᷑ ẽ a nesciente qui loquitur. ñ aut̃ nesciente illo
qui hȩc loquentia incautis &̃ dm̃ timtib suggerit. ut aia¬
cuetur xp̃i grã. humana sibi ad iusticiã suam quasi suf¬

Expanded text:
gat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. gat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago? ubi est possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur esse naturae? ecce homines non ea quae uolunt faciunt. et de non peccando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uello illi adiacet. perficere autem bonum non adiacet. ubi est poin se transfigurat. ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi suf
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc addit & dic̃. Qͥa uͦ posse ñ peccare nr̃m ñ ẽ. & si
uoluerimꝰ ñ posse ñ peccare: ñ possumꝰ ñ posse ñ peccare.
Intorte hoc dix̃: & id̃o subobscure. S ita posset dicere pla¬
nius. ꝙi posse ñ peccare nr̃m ñ ẽ. seu uelim̾ seu nolimꝰ poᷤᷤ.¬
sumus ñ peccare. Hon enim ait. seu uelimꝰ seu nolimꝰ ñ pec
camus. Sine dubio enim: peccamꝰ si uolumꝰ. S tam̃ uelimꝰ
nolimus hab̃e nos asserit ñ peccandi possibilitatẽ: quam
naturȩ insitam dic̃. S de homine sanis pedib tolerabilit̾
dici pot̾. Uelit nolit: ht̃ ambulandi possibilitatẽ. Confrac¬
tis uͦ: & si uelit ñ ht̃. Uiciata ẽ natura de qua loquitur.
Qͥd suꝑbit t̾ra & cinis : uiciata ẽ. medicum implorat.
saluu me fac dñe clamat. sana animã meã clamat. Qi d
int̾cludit has uoces. ut defendendo quasi p̃sentẽ possibili¬
tatem. futuram impediat sanitatẽ: Et uidete qͥd aduin¬

Expanded text:
Adhuc addit et dicit: « Quia vero posse non peccare, nostrum non est; et si Adhuc addit et dicit: « Quia vero posse non peccare, nostrum non est; et si noluerimus non posse non peccare. non possumus non posse non peccare. intorte hoc dixit et ideo subobscure. sed ita posset dici planius: quia posse non peccare nostrum non est, seu uelimus seu nolimus, possumus non peccare. nocamus; sine dubio enim peccamus, si volumus: sed tamen velimus nolimus, habere nos asserit non peccandi possibilitatem, quam naturae insitam dicit. Sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest, velit nolit habet ambulandi possibilitatem: confractis uero, et si uelit, non habet. uitiata est natura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum implorat: saluum me fac, domine, clamat; sana animam meam clamat. quid intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiun
Abbreviated transcription (Latin):
uat animã. & deprimit t̾rena inbabitatio sensum multa co¬
gitantem: miror qͦ corde ẽ sine adiutorio medicinȩ saluatoris
nr̃i. nr̃m putet eẽ ñ peccare. posse uͦ ñ peccare naturȩ eẽ c̃ten¬
dat. quã sic apparet ẽẽ uiciatam. ut hoc maioris uicii sit non
uidere. Qa ñ peccare inquit nr̃m ẽ : possumꝰ peccare & non
peccare. Qͦd su alius dicat. quia nolle infelicitatẽ nr̃m est.
possumꝰ eã & uelle & nolle: Et tam̃ eam uelle omĩno ñ pos¬
sumꝰ. Qͥs enĩ ullom᷑ uelle eẽ possit infelix. ẽ si aliud uult.
uͥ eum & nolentẽ infelicitas consequatur: Deinde quia dĩ
multomag̾ ẽ ñ peccare. num audebimꝰ eũ dicere & peccare
posse. & ñ peccare: Absit a nob̾ ut dm̃ posse dicamꝰ peccare.
Non enĩ ut stulti putant idõ ñ erit omp̃c: qr nec mori pot̃.¬
tionum regulis conatur ꝑsuade. qͦd ñ uult considerare:

Expanded text:
uat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa couat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio medicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitiatam, ut hoc maioris uitii sit non uidere. Quia non peccare, inquit, nostrum est, possumus peccare et non peccare. quid, si alius dicat: \'quia nolle infelicitatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle\'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est non peccare, num audebimus cum dicere et peccare posse et non peccare ? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nec mori pottionum regulis conatur persuadere, quod non vult considerare?
Abbreviated transcription (Latin):
gritate ac salute m̃broꝵ. uelimꝰ ñ odorari nec omĩno pos¬
sumus. qi cũ sp̃m ducere cogimur. simul & odorẽ quẽ no¬
lumus trahimꝰ: Sic̃ gͦ istȩ similitudines falsȩ st̃: ita ⁊ illud
ꝓpt̾ qͦd eas uoluit adhib̾e. Sequit᷑ enĩ ⁊ dic̃. Simili gͦ mͦ de ñ
peccandi possibilitate intelligñdum ẽ. qͦd peccare nr̃m sit
posse uͦ ñ peccare ñ nr̃m. Si de integra & sana hominis na¬
tura loqueret᷑. quã mͦ ñ habemꝰ. spe enĩ salui facti sumus.
spes aut̾ quȩ uidet᷑ ñ ẽ spes. si autẽ qͦd ñ uidemꝰ sꝑam᷑. ꝑ pati
entiam expectamꝰ: hȩc si recte dic̾et. qͦd ñ peccare nr̃m tan¬
tummꝰ sit: quãuis peccare nr̃m eẽt. Nam & t̃c cẽt adiutoriũ
dĩ: & tanꝗͣ lum̃ sanis oculis. qͦ adiuiti uideant se pb̃e uolen¬
tib. Qͥa uͦ de hac uita disputat. ubi corpꝰ qͦd corrumpit᷑ aggra¬

Expanded text:
gritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino posgritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino possimus, quia cum spiritum ducere cogimur, simul et odorem quem nolumus trahimus. Sicut ergo istae similitudines falsae sunt, ita et illud propter quod est uoluit adhibere. sequitur enim et dicit: si- mili ergo modo de non peccandi possibilitate intellegendum est, quod non peccare nostrum sit, posse uero non peccare non nostrum. si de integra et sana hominis natura loqueretur— quam modo non habemus; spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spespeccare nostrum tantummodo sit, quamuis peccare nostrum esset; nam et tunc esset adiutorium dei et tamquam lumen sanis oculis, quo adiuti uideant, se praebere uolentibus. quia uero de hac uita disputat, ubi corpus quod corrumpitur adgra
Abbreviated transcription (Latin):
audire possumuis uł ñ possumꝰ in nr̃a potestate ñ ẽ . s in
naturȩ constrictione. Ed uͦ audimꝰ uł ñ audimꝰ hoc ẽ ꝓpͥȩ
uoluntatis. cur ñ attendit quanta audiam inuiti. quȩ
penetrant in sensum nr̃m &̃ aurib obturatis. sicuti ẽ de
ꝓximo serrȩ stridor. uł grunnitus suis: Quãꝗͣ obtura¬
tio auriũ ostendit. ñ in potestate nr̃a ẽẽ aꝑtis aurib ñ
audire. fac̃ &ẽ fortasse talis obturatio. quȩ ipsũ sensu̾ no¬
strum adimat. ut in nr̃a potestate sit. ẽ audire ñ pos¬
se. De odoratu aut̃ quid dic̃. nͥ parũ qͦd dic̃ attendit. ñ
et̃ in nĩa potestate posse odorari uł ñ posse. s in nr̃ã
potestate eẽ hoc ẽ in libia uoluntate odorari uł ñ odorari.
cum int̾ odores graues & molestos. quando c̃stituti fucrimꝰ.
siquis nos illio manib ligatis c̃stituat. seruata prorsus inte¬

Expanded text:
audire possumus uel non possumus in nostra potestate non est, sed in audire possumus uel non possumus in nostra potestate non est, sed in naturae constrietione, quod uero audimus uel non audimus. hoc est propriae uolnntatis, cur non adtendit, quanta audiamus inniti. quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus opturatis. sicuti est de proximo serrae stridor uel grunnitus suis? quamquam opturatio aurium ostendit non in potestate nostra esse apertis auribus non audire, facit etiam fortasse talis opturatio, quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra potestate sit etiam audire non posse. de odoratu autem quod dicit. nisi parum quod dicit adtendit, \'non esse in nostra potestate posse odorari uel non posse, sed in nostra potestate esse\', hoc est in libera uoluntate, \'odorari uel non odorari\' cum inter odores graues et molestos quando constituti fuerimus, si quis nos illic manibus ligatis constituat, seruata prorsus inte
Abbreviated transcription (Latin):
i dõ dm̃ ñ uoluntatẽ s necessitatẽ hab̾e iusticiȩ: qi ñ pot̃
uelle peccare. Attendite ẽ quȩ secunt᷑. Hoc inquit & de au-¬
ditu. odoratu. uł uisu sentiri possibile ẽ: qͥd audire. odorari.
uidere potestatis nr̃ȩ sit: posse uͦ audire uł odorari uel
uidere potestatis nr̃ȩ ñ sit. s in necessitate naturali con¬
sistat. Aut ego ñ intelligo quid dicat: aut ipse. Quomͦ enĩ
inpotestate nr̃a ñ ẽ uidendi possibilitas: sic in pocestate
nrã ẽ ñ uidendi necessitas. quia in pocestate ẽ cecitas. qua id
ipsum uid̾e posse nob̾ si uolumꝰ adimamꝰ. Quomͦ aut̃ in
nr̃a ẽ potestate uidere si uelimꝰ. cum &̃ salua integritate
naturali corporis oculoꝵq nroꝵ. nec uolentes uidere pos¬
simus. siue ꝑ noctẽ luminib quȩ forisecꝰ adhibent᷑ adẽp¬
tis. siue nos in tenebroso loco aliqͦ quisꝗͣ includat: Itẽ si qͦs

Expanded text:
ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest uelle peccare. Adtendite etiam quae sequuntur. hoc, inquit, et de auditu, odoratu uel uisu sentiri possibile est, quod audire, odorari, uidere potestatis nostrae sit, posse uero audire uel odorari uel uidere potestatis nostrae non sit, sed in naturali sistat. » Aut ego non intelligo quid dicat, aut ipse. Quomodo enim in potestate nostra non est videndi possibilitas, si in potestate nostra est non videndi necesipsum uidere posse nobis, si uolumus, adimamus? quomodo autem in nostra potestate est uidere, si uelimus, cum etiam salua integritate naturae corporis oculorumque nostrorum nee uolentes uidere possimus siue per noctem luminibus quae forinsecus adhibentur ademptis siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo includat? item si quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ loquim᷑. Uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollat᷑: loqͥ
nemo pot̾it manentib menbris. Non enĩ uex hominis m̃¬
brum ẽ. Uexato sane aliqͦ int̾iore m̃bro. fieri pot̾: ñ adẽpto
S ne u̾bo p̃mere uidear: mͥq c̃tentiose dicat᷑. &̃ uexare
adimere ẽ : possumus qͥdẽ id effic̾e & ore aliqͥb uinculis
sic clauso atq obserato. ut id aꝑire minime ualeamꝰ. neq
ut aꝑaat̾ in nr̃a sit potestate. cum in pocestate fuerit
ut clauderet᷑ manente integritate & sanitate menbroꝵ.
S qͥd ad nosꝰ uideamus quid exinde c̃cexat. Uoluntatis
enim arbitrio inquit ac deliberatione priuat᷑: qͥcquid na¬
turali necessitate constringit᷑. Et hic ñnulla questio est.
Pabsurdum ẽ enim: ut idõ dicamꝰ ñ ꝑtinere ad uoluntatẽ
nr̃ãm qͦd beati eẽ uolumꝰ. qi id omnino nolle ñ possumꝰ.
nescioqua & bona c̃strictione naturȩ. Hec dic̾e audem

Expanded text:
quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus quidem id efficere et ore aliquibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum. Sed quid ad nos? uideamus quid deinde contexat. uoluntatis enim arbitrio, inquit, ac deliberatione priuatur quicquid naturali necessitate constringitur. et hic nonnulla quaestio est. per enim absurdum est, ut ideo dicamus non pertinere ad uoluntatem nostram quod beati esse uolumus, quia id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione naturae nee dicere audemus
Abbreviated transcription (Latin):
grã intelligatur. qͦd ad dm ꝓprie ꝑtinere censeturꝰ la
cepit apparere quid dicat. S ne forte fallamur: latius
paulo latiꝰ disputandum ẽ. Dicimus enim cuiꝰcũq rei
possibilitatẽ. ñ tam in arbitrii humani potestate. ꝙͣ ĩ
naturȩ necessitate c̃sistere. Exemplis &̃ uł similitudi¬
nib quid dicat illustrat. Utputa inquit. Loqui possum.
Qͦd loqͥ possum: meũ ñ ẽ. Qod loquor meum ẽꝰ idest ꝓpͥȩ
uoluntats. Et qr qͦd loquor meũ ẽ. utrũq fac̾e possum.¬
idest loqui & ñ loqui. Qaũ qͦd loqui possum meum ñ ẽ
idest arbitrii mei atq uoluntatis: neceẽ ẽ me semꝑ loqͥ pos¬
se. Et si uoluero ñ posse loqui. ñ possum tam̃ ñ posse loqui
nͥ forte m̃brum illud adimam. qͦ loquendi impleri offici¬
um pot̾. Multa quidẽ dici possent. quib si uelit homo ad¬
imat sibi possibilitatẽ loquendi: ñ adempto illo m̃bro

Expanded text:
grgrcoepit apparere quid dicat: sed ne forte fallamur, latius paulo latius disputandum est. Dicimus enim cujusque rei possibilitatem, non tam in arbitrii humani potestate, quam in naturae necessitate consistere. » Exemplis etiam vel similitudinibus quid dicat illustrat: « Ut puta » inquit, « loqui possum: quod loqui possum, meum non est; quod loquor, meum est, id est, propriae voluntatis: et quia quod loquor, meum eet loqui et non loqui. quia uero quod loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uoluero non posse loqui, non possum tamen non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, quo loquendi inpleri officium potest. multa quidem diei possent, quibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo membro
Abbreviated transcription (Latin):
mus. hinc axp̃ianis talia disputari: ea quã in alios & in
ipsos habemus dileccione ñ ferimus. Audiamꝰ gͥ: qͦmͦ
se ab obiectione questionis huius expediat. Oignorantiȩ
cectas inqͥt. o imꝑitȩ m̃tis ignauia. que id sine d̃ĩ grã defen¬
sari existimat. qͦd do tantum audiat deb̃e reputari.Si ne¬
sciremus quȩ sequantur. his tantummͦ auditis: falsa nos
de illis iactante fama. & quib dã frĩb idoneis testib asse¬
uerantib credidisse putaremus. Qd enĩ dici breuiꝰ pot̾it
& ueriꝰ. ꝗͣ possibilitatẽ ñ peccandi quantacumq ẽ uel
erit in homine. ñ nͥ dõ deb̾e reputari: Hoc & nos dicimͦꝰ.
Iungamꝰ dextras. An audienda sunt cȩt̾a: Audienda pla¬
ne. & corrigenda utiq. uł cauenda. Nam cum dr inquit
ipsum posse arbitrii humani omnino ñ ẽẽ. s naturȩ.
s auccoris naturȩ di scilicet. & qui fieri pot̾ ut absq di

Expanded text:
mus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in mus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis ignauia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nus de illis iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras. An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei
Abbreviated transcription (Latin):
hac dumtaxat questione uł solam uł pene solã cũ istis
habemus. Sic̃ enim ipse dic̃ ad qͦd nc̃ ag̃ ñ ꝑtinere. ut q̃ra¬
tut utrum fuerint uł sint aliqui homines in hac uita
sine peccato. s utrum ẽẽ potuerint uł possint: ita ego ã¬
si fuisse uł eẽ c̃sentiam: nullomͦ tam̃ potuisse uł posse
antiquos: quȩ sanat & nos. idest mediatoris dĩ & homi¬
num hominis cħu xꝑi. fides sanguinis eiꝰ. fides crucis eiꝰ.
fides mortis & resurrectionis es. Habentes gͦ eundẽ spm fi¬
di & nos credimus: ꝓpt̾ qͦd & loquimur. Iste uͦ obiecta ÷
questione. in qua reuera intolerabilis uidetur cordib xp̃i¬
anis: quid respondeat aitendamus. Ait enim.S hoc ẽ
qͥd multos mouet inquies: qͦd ñ ꝑ dĩ grãm hominẽ sine
peccato eẽ posse defendis. Prorsus hoc ẽ qͦd mouet: hoc ẽ
qͥd obicimus. Rem ipsa dic̃. Hoc omnino egerrime sustine¬

Expanded text:
hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis habemus. sicut enim ipse dicit, ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines in hae uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo modo tamen potuisse uel posse antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et nos credimus, propter quod et loquimur. Iste uero obiecta sibi quaestione, in qua reuera intolerabilis uidetur cordibus christianis, quid respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustine
Abbreviated transcription (Latin):
di quantum plenissime natura nr̃a sana atq purgata
Meliꝰ itaq d̃i causa agit᷑. ꝗͣ se iste agendo dic̃ oefensars
naturã. cũ e creator & saluator agnoscit᷑. ꝗͣ cum defensa
uelut sana uirib q integris creatura opitulatio salud
s si uoluisset. Qis enim eum nescit sanũ & inculpabi¬
lẽ factum. & lib̾o arbitrio. atq ad iuste uiuendũ pots¬
state lib̾a constitutũ: s nunc de illo agitur. quẽ sani¬
uiuum latrones in uia reliquerunt. Q grauib sauciꝰ
confossusq uuln̾ib. ñ ita pot̾ ad iusticiȩ culiñ alande.
sic̃ potuit inde descenđe. Qͥ &̃ si iã in stabulo ẽ. adhus
curat᷑. Non gͣ d̃s impossibilia iubet. s uibendo amous
e fac̃e qͥo possis & petert q̃o ñ possis. Iam ne udeam̃
unde possit. unde ñ possit. Iste dic̃ uoluntate ñ ẽ: qͥd natͥa
pat̾. Ego dico. uoluntate quidem ñ ẽ hõ ustus. si natura po

Expanded text:
dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purgata dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purgata melius itaque dei causa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio salnatsed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum potestate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui grauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit. iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura pot
Abbreviated transcription (Latin):
res fuisse testat᷑. Dic̃ enim quid fuerint: ñ qͦd aliud cẽ ñ potu¬
erint. Quã obrem isi om̃s homines inqͥt peccatores possent
ꝓhari: definitioni tam̃ nr̃e nequaꝗͣ id obeẽt qui ñ tã qͥd ho¬
mines sint. ꝗͣ quid possent ẽẽ defendimus. Hic recte fac̃ ali¬
quando csentire: qm̃ ñ iustificabit᷑ in conspectu dĩ omĩs uiues.
Non tam̃ ibi eẽ questionem: s in ipsa ñ peccandi possibilita¬
te c̃cendit: in qua nec nos adu̾sus eum certare opꝰ ẽ. Nã neq
illud nimis curo. utrũ fuerint hic aliqui uł sint. uł ẽt pol¬
sint. qui ꝑfectam cui nicħ addendum eẽt habuerint uł hũt
uł habituri sint caritatẽ dĩ. Ipsa ẽ uerissima. plenissima.
in quo fiat nimiũ certare ñ debeo. neq de ipsa possibilita¬
te c̃tendo. cum sanata & adiuta hominis uoluntate. possi¬
bilitas ipsa simul cum affectu in scĩs ꝓueniat. dũ caritas

Expanded text:
res fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potures fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa est enim uerissima, plenissima pin quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis proueniat, dum caritas
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ ꝑ unius inqͥt delictũ in om̃s homines in c̾dempnatio¬
qui illi obedire uoluert̃. & baptismi euis ablutione pungatis.
sc̃ĩficatos eẽ ñ dubium sit. Non plane isto testimonio ꝓbat
qͦd uult. Nam sic̃ dictum ẽ sic̃ ꝑ uniꝰ delictum in om̃s hoĩes ĩ
c̃dempnationẽ ut nullus p̃t̾mitteret᷑: sic & in eo qͦd dictũ ẽ
ꝑ unius iusticiam in om̃s homines in iustificationẽ uitȩ.
nullus pret̾missus ẽ. ñ qr om̃s in eum credunt & baptismo
cuis abluuntur. s qi nemo iustificat᷑ nͥ in eum credat. & bap¬
tismo eꝰ abluatur. Itaq om̃s dictum ẽ. ne aliqͦ mͦ alio p̃t
ipsum quisꝗͣ saluus fieri posse credat᷑. Sic̃ uno litterarũ
magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus. om̃s iste
hic litteras docet: non qr om̃s ciues litteras discunt. s ꝙ ne¬
mo discit. nisi quẽ ille docuerit: sic nemo iustificat᷑: nͥ quẽ

Expanded text:
« Sicut per unius, » inquit, « delictum in omnes homines in condemnatio« Sicut per unius, » inquit, « delictum in omnes homines in condemnatioqui illi oboedire uoluerunt et baptismi eius ablutione purgati sunt, sanctifieatos esse non dubium sit. non plane isto testimonio probat quod uult. nam sicut dictum est : sicut per unius delictum in omnes hom ines in condemnationem. ut nhomines in justificationem vitae, nullus praetermissus est. Non quia omnes in eum credunt et baptismo ejus abluuntur, sed quia nemo justificatur nisi in eum credat et baptismo ejus abluatur. Itaque omnes dictum est, ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluns fieri posse credatur. sicut uno litterarum magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi qu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ &̃ ego hic exclamẽ: Immo exclamabo: ⁊ istis increpi¬
tabo dolore xp̃iano. E uacuati estis axp̃o qui in natura iusti¬
ficamini: a grã excidistis. Ignorantes enim dĩ iusticiã. ⁊ ue¬
strã uolentes c̃stituere: iusticiȩ di ñ estis subiecti. Sic̃ enĩ
finis legis: ita ẽ naturȩ humanȩ uiciosȩ. saluator xp̃c ẽ ad
iusticiam om̃i credenti. Qͥd aut̾ sibi opposuit ab eis dici.
contra qͦs loquitur⁊ Oiñs enim peccauert̾. manifestũ est
qͦd de his dicebat apłs qui tunc erant. hoc ẽ de udeis &
gentib. S plane illud qͦd cõmemoraui. ꝑ unũ hominẽ pec¬
catum intrauit in mundũ & ꝑ peccatũ mors. & ita in om̃s
homines ꝑtransuit in qͦ om̃s peccauert̾. & antiquos & re
centiores. & nos & posteros nr̃os sententia ista complectit᷑.
Ponit ã illud testimonium unde ꝓba&e cum dicunt᷑ om̃s
ñ semꝑ om̃s omnino nullo pret̾misso intelligi oportere.

Expanded text:
non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpinon etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae saluator Christus est ad iustitiam omni credenti. Quid autem sibi opposuit \'ab eis dici contra quos loquitur: omnes enim peccauerunt\'? manifestum est quod de his dicebat apostolus qui tunc erant, hoc est de Iudaeis et gentibus. sed plane illud, quod commemoraui: per unum hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homincentiores, et nos et posteros nostros sententia ista complectitur. Ponit etiam illud testimonium, unde probet cum dicuntur omnes, non semper omnes omnino nullo praetermisso intelligi oportere.
Abbreviated transcription (Latin):
tec saluos fieri nos: & ñ possibilitatẽ naturȩ humanȩ ita
defenderet. ut homo ꝑ lib̾um arbitrium &̃ sine isto nomi¬
ne saluus ẽẽ posse credat᷑. S putat fortasse ido necessariũ ẽẽ
xp̃i nom̃. ut ꝑ eiꝰ euangłium discamꝰ quẽ ad modũ uiuere
debeamus: ñ cẽ ut aiꝰ adiuuemur grã quo bene uiuamus.
Uł hinc saltẽ confiteat᷑ eẽ miserabiles tenebras in animohu¬
mano qui scit quẽadmodum debeat leonẽ domare. & nescit
quẽ admodũ debeat uiuere. An & hoc ut sciat sufficit ei libe¬
rum arbitrium. lexq naturalis Hec ẽ sapientia u̾bi: qua
euacuat᷑ crux xp̃i. S qui dix̃ ꝑdam sapientiam sapientiũ
quia ista crux ñ pot̾ euacuari. ꝓfecto ista sapientia ꝑstulti¬
ciam p̃dicationis qua credentes sanantur eu̾tit᷑. Si enĩ pos¬
sibilitas naturalis ꝑ lib̃um arbitrium. & ad cognoscendũ
quomͦ uiuere debeat. & ad bene uiuendum sufficit sͥ : gͦ xͦ

Expanded text:
tet saluos fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita tet saluos fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nomen, ut per eius euangelium discamus quemadmodum uiuere debeamus, non etiam ut eius adiuuemur gratia, quo bene uiuamus. uel hinc saltim confiteatur esse miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Credamꝰ gͥ qͦd legimus: & qͦd ñ legimꝰ nefas credam᷑
astruere. Qod de cunctis &̃ dixisse sufficiat. Contra ego
dico uec om̃ẽ qͥd legim̾ erd̃e nos deb̃e: ꝓpt̾ illuo qͦd ait
apłs. omĩa legite. quȩ bona sunt tenete. & astruere aliqͥd
aẽ qͦd ñ legimus. nefas ñ eẽ. Possumus enim aliqͥd bona fide
testes astruere: qͦd exꝑti sumus: & si forte ñ legimꝰ. hic fortas¬
se respondet. Ego cum hoc dicetẽ: de script̾is sc̃is agebam.
Outinã ñ dico aliud ꝗͣ in illis litt̾is legit. uerũ cũ contͣ id qͦd
legit nichil ualet astruere. fidelit̾ ⁊ obedient̾ audiret qͦs
scriptum ẽ. ꝑ unum hominẽ peccatum intrauit inmundũ
& ꝑ peccatum mors & ita in om̃s homines ꝑtransiit in quo
om̃s peccauert̃. & ñ infirmaret tanti medici grãm. dũ fat̾i
ñ uult naturã humanã eẽ uiciatã. O utinã sic̃ xp̃ianus le

Expanded text:
ait: credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus ait: credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. contra ego dico nec omne quod legimus credere nos debere propter illud. quod ait apostolus: omnia legite, quae bona sunt tenete, ut astruere aliquid etiam quod non legimus nefas non esse. possumus enim aliquid bona fide testes astruere quod experti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: \'ego cum hoc dicerem, de scripturis sanctis agebam\'. o utinam, non dico aliud quam in illis litteris legit, nerum contra id quod legit nihil uellet astruere! fideliter et oboedienter audiret quod scriptum est: per unum hominem peccatum intrauit in mundum o t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i n quo omnes peccauerunt n t. et non infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam sicut Christianus leg
Abbreviated transcription (Latin):
dimittit᷑ oculis quȩ n oportet. Qd uiciũ sic̃ ualuerit &
p̃ualuerit ẽ adult̾ium ꝑpetrat᷑ in corpore. qͦd in corde
tanto fit citiꝰ. quanto ẽ cogitatio celerior: & nullũ impedi¬
mentũ morarũ. Hoc peccatũ. idest hunc uiciosȩ afflictiõiᷤ
appetitũ qui magna ex parte frenarunt ut ñ obedirent
desidiis eius. nec exhib̾ent ei menbra sua arma imqͥtatis
&̃ iusti appellari meruert᷑. & hoc adiitorio grẽ dĩ. uer̃
quia sepe in leuissimis. & aliquando in cautis obrepit pec¬
catum: & iusti fuerunt. & sine peccato ñ fuert̃. Postrano
si in abel iusto caritas dĩ qua una uere iustus ẽ quicũq
iustus ẽ. adhuc erat qͦd posset & deberet augeri: qͥcquid
minuis erat. ex uicio erat. Et cui ñ minꝰ sit donec ad illã
eiꝰ fortitudinem ueniat᷑. uͥ tota hominis absorbeat᷑ ĩfir¬
mitas: Magna plane sentñtia c̃dusit hunc locũ cum

Expanded text:
dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosac affectionis adpetitum, qui magna ex parte frenarunt, ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in lenissimis et aliquando incautis obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel insto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio erat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniatur, ubi tota hominis absorbeatur infirmitas? Magna plane sententia conclusit hunc locum cum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓcrearet. putantes illis filiis adam sorores ñ fuisse. qr
cas scriptura t̃c̃ tacuit. postea recapitulando inferens
qͦd p̃termiserat. adã filios ⁊ filias ꝓcreasse. nec tempꝰ qͦ
nati sunt nec numerũ nec uocabula ostendens: ita nec
cõmemorandũ fuit si abel ꝗͣuis m̾ito iustus appellatꝰ ẽ pau
uidit aliqͥd ad c̾cupiscendũ. uł aliq̃n ĩmod̾atiꝰ poma de¬
cerpsit. uł plusculo cibꝰ crudior fuit. uł cũ oraret cogitaũ
aliquid. unde eiꝰ in aliud auocaret᷑ intentio. & qͦtiens illi
ista ac similia multa subrepserint. Anforte peccata ñ st̃
de quib gen̾alit̾ cauendis atq cohibendis ammonem᷑ p̃¬
cepto apłico uͥ dic̃. ñ gͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali cor¬
pore ad obediendum desidiis aꝰ: his quippe ne obediam̃
ad ea quȩ ñ licent uł minꝰ decent: cotidiana ⁊ ꝑpetua con¬
flictatione certandũ ẽ. Nam utiq ex hoc uicio mitat᷑ uel

Expanded text:
est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt nec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est, puidit aliquid ad commemorandum uel aliquanto inmoderatius poma decerpsit uel plusculo cibo crudior fuit uel cum oraret cogitauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur ptolico, ubi dicit: non ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel
Abbreviated transcription (Latin):
instũ ostendit. Credamꝰ gͥ qͦd leginus. & qͦd ñ legimꝰ ne¬
fas credamꝰ astruere. hec dicens: parũ artendit qͦd pau¬
lo ante ipse dixat. iã exorta multitudine genis humani
turbȩ num̾ositate potinsse scripturã dissimulare omĩum
peccata texere. Hoc enim si satis ostendisset: uideret &̃ in
uno homine turbã & multitudinẽ leuiũ peccatoꝵ uł ñ
potuisse. uł si &̃ potuit ñ debuisse c̃scribi. Ea quippe scͥpta
sunt. quib & modꝰ adhibendꝰ fuit. & paucis exemplis ad
multa necessaria lector instruend̾. Nam cum ipsos tc̃ ho
mines licet adhuc paucos. qͦt uł qͥ fuerint. idẽ adã ⁊ eua.
qͦt filios & filias ꝓcreau̾int. & quȩ illis nomina ĩposue¬
rint. scriptura cõmemorare noluerit: unde ñ nulli par̃
c̃siderantes. ꝗͣ multa script᷑a tacite p̃t̾eat. ipsũ cayn cũ
matre c̾cubuisse putauert̾. unde ꝓlẽ quã cõmemorata

Expanded text:
iustum ostendit. credamus igitur quod legimus et quod non legimus neiustum ostendit. credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere. Haec dicens parum adtenditquod paulo ante ipse dixerat \'iam exorta multitudine generis humani turbae numerositate potuisse scripturam dissimulare omnium peccata contexere\'. hoc enim si satis adtendisset, uideret etiam in uno homine turbam et multitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus adhibendus fuit et paucis exemplis ad multa necmines, licet adhuc paucos, quot vel qui fuerint, id est, Adam et Eva quot filios et filias proereauerint et quae illis nomina inposuerint, scriptura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata
Abbreviated transcription (Latin):
S hoc &ẽ ipse forsitan uidit: & idõ subiecit. atq ait.S.
esto aliis temporib turbȩ num̾ositate om̃iũ dissimula¬
uerit peccata c̃texere. In ipso statĩ mundi pͥmordio. uͥ ñ nͥ¬
luerit delicta memorareꝰ Utrũ ne ingentis multitudiniᷤ
causa quȩ ñdũ erat: Anqi illorum tantũ qͥ cõmiserant
meminit. illius uͦ qͥ nulla cõmiserat meminisse ñ potuit:¬
Adhuc adiungit u̾ba. quib ista sententia uberiꝰ & plamꝰ
astruat᷑. Certe inquit pͥmo intempore adã & eua. ex qͥb
cain & abel nati sunt. quatuor tantũ homines fuisse refe¬
runt᷑. Peccauit eua: scriptura hoc ꝓdidit. Adam qͦq deli¬
quit: eadẽ scriptura ñ tacuit. S & cayn peccasse: ipsaq
script᷑a testata ẽ. Quor̃ ñ mͦ peccata. ucrũ &̃ peccatoꝵ in¬
dicat qualitatẽ. Oa si & abel peccasset: hoc sine dubio
scriptura dixisset. S ñ dix̃. Ergo nec ille peccauit: qͥn ã

Expanded text:
Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata cluerit delicta commemorare? Utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat? An quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius qui nulla commiserat meminisse nadhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam qquit; eadem Scriptura non tacuit: sed et Cain peccasse ipsa quoque scriptura testata est, quorum non modo peccata, uerum etiam peccatorum indicat qualitatem. quodsi et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit, quin etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tura commemorare peccata: Et uerũ eis dicent. qͥc̃q diceñ.
Nec eum contͣ hoc aliqͥd ualidum uideo respondisse: ꝗuis
uideam tacere noluisse. Qd enim dix̾it queso attendite.
hoc inquit recte dici pot̾ de his: quoꝵ neq bonoꝵ neq
malorum scriptura sit memor. De illis uͦ quoꝵ iusticiȩ
meminit. & peccatoꝵ sine dubio meminisset: siqua eos
pacare sensisset. Dicat gͦ ñ ꝑtinuisse ad iusticiã tantã ib¬
lorũ fidẽ. qͥ magna multitudine p̾cedentes & sequentes cũ
laudib dñi asellum: cẽ int̾ frem̃tes quare hoc fac̾ent inum¬
cos clamabant. Osanna fili dauid: bndictꝰ qͥ ueñ in noĩe
dñi. Audeat gͥ iste dic̾e si pot̾. neminẽ fuisse in tanta illa
multitudine qͥ ullũ hab̾et omnino peccatũ. Ed si absuroiᷤᷤ¬
simũ ẽ dic̾e. cur nulla peccata eorum script᷑a cõmemora¬
uit. quȩ tantũ bonũ fidi eorum cõmemorare curauit:

Expanded text:
tura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. tura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso, adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissimum est dicere, cur nulla peccata eorum scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemorare curauit?