comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non solum adscientiam dĩ re¬
fertur: s etiam ad grãm iusto¬
rum. quod in eugłio dixit dñs
iħs. Et capilli ur̃i om̃s nume¬
rati sunt. Cognouit enim dñs
qui sunt ipsius: eos aut̃ qui ñ sunt
ipsius. non dignat᷑ cognoscere. Nu¬
merauit autem trecentos xͨ UIII.
ut scias non quantitatẽ numeri:
s: meritum electionis exp̃ssum:
cos enim asciuit. quos dignos in
derent. Trecentos eñi.T. greca
littera significat: taui. decem et
oCT aũt sumina: ihu expri¬
mit nom̃. fidei gͦ merito abra¬
ham uicit: non popłoso exerci¬
tu. Demq eos quib quinq te¬
gum arma cesserunt. cum pau¬
cis aggressus u̾naculis triũpba¬
uit. Sed qui uincit. non debet
arrogare sibi uictoriam: s defer¬
re dõ. Hoc abraham docet:qui
triumpho humilior factus est.¬
ñ superbior. Sacrificium deni¬
q obtulit: decimas dedit. Idõq¬
eum & meichisedech. qui int̃p̃¬
tatione latina dicitur rex iusti¬

Expanded text:
non solum ad scientiam Dei renon solum ad scientiam Dei refertur, sed etiam ad gratiam justorum, quod in Evangelio dixit Dominus Jesus: Et capilli vestri omnes numerati sunt . Cognovit autem Dominus qui sunt ipsius: eos autem qui non sunt ipsius, non dignatur cognoscere. Numeravit autem trecentos decem et octo, ut scias non quantitatem numeri, sed meritum electionis expressum. Eos enim adscivit, quos dignos numderent. Trecentos enim τ Graeca littera significat, decem et octo autem summam ιή exprimit. Fidei ergo merito Abraham vicit, non populoso exercitu. Denique eos quibus quinque regum arma cesserunt, cum paucis egressus vernaculis triumphavit. 16. Sed qui vincit non debet sibi arrogare victoriam, sed deferre Deo. Hoc Abraham docet, qui triumpho factus humilior est, non superbior. 288 Sacrificium denique obtulit, decimas dedit; ideoque ei Melchisedech qui interpretatione Latina dicitur rex justi
Abbreviated transcription (Latin):
Necesse erat. ut de tota regione
duas partes faceret: deinde p̃¬
sentia. ñ absentia diuidebat.
Una regio caꝑe utrũq ñ potefal.
lectionẽ obtulit. Loth amenã ele-¬
git. quȩ cito p̃donum oculos
incurrit: hinc bellum int̃reges.
adu̾sarioꝵ uictoria. in colarum
captiuitas. Itaq etiam loth in¬
firmioris consilii p̃cium luit. ñ
terrarum infecunditate. s a me¬
nitatis inuidia deceptus: ut etiã
ipse captiuus abduccretur. Qm̃
uitio serui lis nequitiȩ apotiore
deflex erat. & partẽ fragitiosis si mo¬
rum elegerat. Sodoma enim lu¬
luxuria atq lascuna ẽ: idõq de¬
clinatio latina in t̃p̃tatione dicit᷑
loth. quod is uicia elegit. qui a uir¬
tute declinat & ab equitate de¬
flectit. Quo cõꝑto abraham.
numerauit seruulos suos u̾na¬
culos. & cum trecentis decem &
octo uiris adeptis uictoriam. li
tem. ut pro eo nec belli declina¬
ret ꝑiculum. Quidest numera¬
uit: hoc ẽ elegit. Unde & illud

Expanded text:
Necesse erat ut de tota regione Necesse erat ut de tota regione duas partes faceret: deinde praesentia, non absentia dividebat. Una regio capere utrumque non poterat. lectionem obtulit. 14. Lot amoenam elegit, quae cito praedonum oculos incurrit. Hinc bellum inter reges, adversariorum victoria, incolarum captivitas. Itaque etiam Lot infirmioris consilii pretium luit, non terrarum infecunditate, sed amoenitatis invidia deceptus, ut etiam ipse captivus abduceretur; quoniam vitio servilis nequitiae a potiore deflexerat, et partem flagitiosissimorum elegerat; Sodoma enim luxuria atque lascivia est. Ideoque declinatio latina interpretatione dicitur Lot, quod is vitia eligit qui a virtute declinat, et ab aequitate deflectit. 15. Quo comperto Abram numeravit servulos suos vernaculos ; et cum trecentis decem et octo viris adeptus victoriam, libtem, ut pro eo nec belli declinaret periculum. Quid est, numeravit? Hoc est, elegit. Unde illud
Abbreviated transcription (Latin):
uauit oculos loth. & elegit irri¬
guã regionẽ inquit iordanis.
quia tota irrigabat᷑: & erat sic̃
para disus dĩ. Plerũꝙ possessi¬
ones obueniunt hereditariȩ. aliȩ
utiliores. aliȩ a meniores. Non utiq
inportione secande ft̃. Nã incipit
minui: singłarum meritũ. S siñ
queant partes de utiliorib conue¬
nire : conferant᷑ amȩnȩ utiliorib
Diu̾sa hominũ ingenia sunt.
alios utilia. alios amȩna dele-¬
ctant. Infirmior amȩniora eli¬
git. utiliora fastidit. Uillicus ñ¬
nũquã utilis ẽ. uel actor agri.
confertur urbano. Si insipiens
sit elector. aut cocum eligit. aut
uocalẽ. quẽ uenustiorẽ grẽ pu¬
tat: refutat utiliorẽ. Plerunq
etiã ubi fructus non impares
sunt: prudentior amȩniorade¬
clinat. Cito inuidiam mouent.
cito inse excitant mentẽ auari.
Hic tam̃ nichil dixit scͥptura deco
quod alia pars utilior. alia a¬
memor fuerit. Ne studio abra¬
ham cepisse oculos ad tilescen¬

Expanded text:
vavit oculos Lot, et elegit irrivavit oculos Lot, et elegit irriguam regionem, 287 inquit, Jordanis; quia tota rigabatur, et erat sicut paradisus Dei. Plerumque possessiones obveniunt haereditariae, aliae utiliores, aliae amoeniores. Non utique in portione secundae sunt. Nam incipit minui singularum meritum. Sed si non queunt partes de utilioribus convenire, conferantur amoenae utilioribus. Diversa hominum ingenia sunt: alios utilia, alios amoena delectant. Infirmior amoeniora eligit, utiliora fastidit. Villicus nonnumquam utilis est, vel actor agri confertur urbano. Si insipiens sit elector aut cocum eligit, aut vocalem quem venustioris gratiae putat, refutat utiliorem. Plerumque etiam ubi fructus non impares sunt, prudentior amoeniora declinat. Cito invidiam movent, cito in se excitant mentem avari. Hic tamen nihil dixit Scriptura de eo quod alia pars utilior, alia amoenior fuerit; ne studio Abraham cepisse oculos adolescen
Abbreviated transcription (Latin):
infirmior legat. ne habeat qđ
rit calumpniari. Non residebit
occasio resiliendi. cui datur eli
gendi optio. nec diuisor grauat᷑.
Nam quo prudentior. eo cautior. ut
nec indiuisione circumscribatur.
nec inelectione fraudetur. Dinisit
abraham. quia non capiebat illos
diuites erant. Seculare uiciũ. ut
diuites terra ñ capiat. Nil eñi satis
ẽ diuitum cupiditati. Quanto
ditior quis fuerit: tanto auidior
ad possidendum ẽ. Extendere a¬
gri t̃minos cupit: uicinũ exclu¬
dere. Nunquid huiꝰmodi abrahã:
minime: quãuis in principio &
ipse imꝑfectior. Unde enim ꝑfe¬
ctio ante aduentum xp̃i: nõdũ
uenerat qui diceret: siuis ꝑfectꝰ
c̃ẽ: uade uende omĩa tua. & da
pauꝑib: & ueni sequere me. Tam̃
ut minime auarus electionẽ of¬
fert: ut iustus dissensionẽ am¬
putat. Nonsit inquit rixa int̾̃
me &e ce. & int̃ pastores meos.
& pastores tuos.quia homines
fr̃s nos sumꝰ. Nonne eccetua t̃¬
dextram. ego in sinistram. Et le¬

Expanded text:
infirmior eligat, ne habeat quod infirmior eligat, ne habeat quod rit calumniari. Non residet occasio resiliendi cui datur optio eligendi, nec divisor gravatur. Nam quo prudentior, eo cautior; ut nec in divisione circumscribatur, nec in electione fraudetur. 12. Divisit Abraham, quia non capiebat, inquidivites erant. Saeculare vitium ut divites terra non capiat. Nihil enim satis est divitum cupiditati. Quanto ditior quis fuerit, tanto avidior ad possidendum est. Extendere agri terminos cupit, et vicinum excludere. Numquid hujusmodi Abraham? Minime, quamvis in principio et ipse imperfectior. Unde enim perfectio ante adventum Christi? Nondum venerat qui diceret: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia tua, et da pauperibus, et veni, sequere me . Tamen ut minime avarus electionem offert, ut justus dissensionem amputat. Non sit, inquit, rixa inter me et te, et inter pastores meos et pastorefratres nos sumus: nonne ecce tota tedextram, ego in sinistram .
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s abraham nepotis p̃sentia.
cui patrium affectum ex hibe¬
bat. Incidit rixa int̃ seruulos ne¬
potis &e patrui. adũtit prudenti¬
or. seruuloꝵ dissensionib dñoꝵ
concordiam solui solere. ampu¬
tauit fimbriam discordiȩ. ne cõ¬
tagiũ serperet. Tolerabilius et¬
enim putauit ut copula seque¬
straret᷑: quam grã redimeretur: qd
te facere oportet. si forte huiꝰ modi
aliquid incideris. ut seminariũ
dissensionis auferas. Neq enim
tu fortior quam abraham ille
declinanda censuit. non despi¬
cienda: seruuloꝵ iurgia. Et si
tu fortior.caue ne alt̃ infirmior.
qui aurem p̃beat seruuloꝵ su¬
surriis frequent̃ indiuisa serui¬
tia. int̾ parentes discordiam se¬
runt. diuide potius: ut maneat
amicitia in diuisa domus: du¬
os ñ sustinet. Non ne melius ẽ
emigrare cum gr̃a. quam coba¬
bitare cum discordia: Ipsa qͦq
cuiꝰ modi eẽ debeat diuisio. pa¬
triarcha edocet: firmior diuidat.

Expanded text:
sanctus Abraham nepotis praesentia sanctus Abraham nepotis praesentia cui patrium affectum exhibebat. Incidit rixa inter servulos nepotis et patrui. Advertit prudentior servulorum dissensionibus dominorum concordiam solvi solere, amputavit fibram discordiae, ne contagium serperet. Tolerabilius enim putavit ut copula sequestraretur, quam gratia dirimeretur. Quod te facere oportet, si forte hujusmodi aliquid incideris, ut seminarium dissensionis auferas. Neque enim tu fortior quam Abraham. Ille declinanda censuit, non despicienda servulorum jurgia. Et si tu fortior, cave ne alter infirmior qui aurem praebeat servulorum susurris. Frequenter indivisa servitia inter parentes discordiam serunt. Divide potius, ut maneat amicitia. Indivisa domus duos non sustinet. Nonne melius est emigrare cum gratia, quam cohabitare cum discordia? 11. Ipsa quoque cujusmodi esse debeat divisio, Patriarcha edocet. Firmior dividat,
Abbreviated transcription (Latin):
pudori. Pulcherrimꝰ & hic locꝰ.
adincitandũ studiũ deuotions.
quod is qui dm̃ sequit᷑: tutus sẽꝑ
ẽ Et idõ dm̃ preferre debemus
om̃ib. nec patriȩ contuituᷤ. nec
parentum filioꝵq gr̃a. nec uxo¬
ris contemplatio nos reuocare
debet ab executione preceptoꝵ
cȩlestiũ. quia ds omĩa nob̃ illa
largitur: & potens ẽ seruare qͤ
donat. Itaq magnũ exemplum
deuotionis. quod cum uxore spe¬
tiosa descendit in egyptum. E¬
rat quidem iusto iiro cura con¬
iugalis pudicitiȩ: s maius erat
studium maturandȩ deuotionis.
ne p̃culisse custodiam thori man
adõ multiplicata omĩa s pri¬
mum dñs pudicitię tribuit re¬
munerationẽ. quam gratam sci¬
ebat conuigi. nam qui astudio
obeundi celestis oraculi. uxorẽ
quoq inꝑiculum de duxerat
pudoris. etiam castimonium
conuigii defendit. Primas gͥ¬
sibi partes iusto ordine uendi¬
cauit deuotio. Uideamꝰ & cęt̾aꝵ
uirtutum grãm mulcebatur

Expanded text:
pudori. 9. Pulcherrimus est hic locus pudori. 9. Pulcherrimus est hic locus ad incitandum studium devotionis, quod is qui Deum sequitur tutus semper est. Et ideo Deum praeferre debemus omnibus, nec patriae contuitus, nec parentum filiorumque gratia, nec uxoris contemplatio nos revocare debet ab exsecutione praeceptorum coelestium; quia Deus nobis omnia illa largitur, et potens est servare quae donat. Itaque magnum exemplum devotionis Abrahae, quod cum uxore speciosa descendit in Aegyptum. Erat quidem justo viro cura conjugalis pudicitiae: sed majus erat studium maturandae devotionis, ne praetulisse custodiam thori manda Deo multiplicata omnia: sed primam Deus pudicitiae tribuit remunerationem, quam gratam sciebat conjugi. Nam quia studio obeundi coelestis oraculi uxorem quoque in periculum deduxit pudoris, etiam castimoniam conjugii defendit. 286 itur partes sibi justo ordine vindicavit devotio. Videamus et caeterarum virtutum gratiam. Mulcebatur
Abbreviated transcription (Latin):
uxor cua ẽdꝰS dixisti mͥ quia soro.
mea ẽ. Q sumpseram eam michi
uxorẽ. Et nunc ecce mulier cua
ante te. Et si natura ferus acbat¬
barus. tam̃ significat etiam exter¬
nis ac barbaris errorib ẽẽ curã
pudoris: & adulterii etiam sibi
crim̃ eauendum: qui pretendit
ignorantiã: condempnat intem¬
perantiam. Nec mirum.si bar¬
barus ius nouit nature: muta
animantia quȩ nullis tenent᷑
legib. sunt tam̃ aliqua quȩ ñ
solum parib suis copule serũet
fidem: uerũ etiam coitus uniꝰ
castitatẽ custodiant. Ita maior
lex nature. quam legum p̃scrip¬
tio ẽ. Non mirum gͦ si ce iste
egyptius: rex dm̃ timuit. qui
hominem non timebat. & pe¬
nam soluit adulterii. qui nul
lius tendebat᷑ reus legib. Statĩ¬
q uͥ alienam ẽẽ agnouit uxorẽ:
non solũ marito reddidit. ue¬
rum etiam ꝓ secutores dedit.
qui deducerent eũ: nequis de
popło barbaro irrogaret uiolen¬
tiam. uel peculio uiri. ueluxors

Expanded text:
uxor tua est: sed dixisti mihi quia soror uxor tua est: sed dixisti mihi quia soror tua est: et sumpseram eam mihi uxorem? Et nunc ecce mulier tua ante te . Etsi natura ferus ac barbarus, tamen significat etiam exteris ac barbaris moribus esse curam pudoris, et adulterii etiam sibi crimen cavendum. Qui praetendit ignorantiam, condemnat intemperantiam. Nec mirum si barbarus jus novit naturae: muta animalia quae nullis tenentur legibus, sunt tamen aliqua quae non solum paribus suis copulae servent fidem; verum etiam coitus unius castitatem custodiant. Ita major lex naturae, quam legum praescriptio est. Non mirum ergo si et iste Aegyptius rex Deum timuit qui hominem non timebat, et poenam solvit adulterii, qui nullis reus tenebatur legibus: statimque ubi alienam esse cognovit uxorem, non solum marito reddidit, verum etiam prosecutores dedit qui deducerent eum; ne quis de populo barbaro irrogaret violentiam vel peculio viri, vel uxoris
Abbreviated transcription (Latin):
endȩ. Locus ita hortatoriꝰ. ut u¬
unusquisq secastum p̃beat. alie¬
num non affectet thorum. nec la-¬
tendi spe aut faciendi impunita¬
te alienam uxorem lacessat: ñ
incuria aut stulticia ꝓuocetur
lateat. Nullus euadat: nemo ir¬
rideat. uicem absentis mariti tu¬
eatur: seruat excubias: immo si¬
ne excubiis dep̃hendit reũ. Ante¬
quam faciat quod parau̾it: in
animis singłoꝵ. inmñtib uniu̾¬
soꝵ. crim̃ agnoscit. Et si maritũ
adulter fefelleris: non failis dm̃
Et simaritũ euaseris. & si iudicem
fori luseris: non euadis iudicem
totiꝰ mundi. Ille grauiꝰ ulciscit᷑
iniuriam inopis.contumelias
imprudentis mariti. Maior est
enim iniuria.auctorem. quam
custodem thalami promptũ &
consideratum: contempnere. Ipse
quoq pharao. licet rex egyptioꝵ.
quem & insolentia regalis supi
a atq luxuries a studio castita¬
tis abduceret. uocauit abraham.
& arguit eum dicens. Quid hoc
fecisti mͥ: Quare ñ dixisti quia

Expanded text:
endae. Locus ita hortatorius, uendae. Locus ita hortatorius, uunusquisque se castum praebeat, alienum non affectet thorum, nec latendi spe, aut faciendi impunitate alienam uxorem incessat, non incuria aut stultitia provocetur lateat, nullus evadat, nemo irrideat: vicem absentis mariti tuctur, servat excubias, imo sine excubiis deprehendit reum antequam 285 faciat quod paraverit; in animis singulorum, in mentibus universorum crimen agnoscit. Et si maritum adulter fefelleris, non fallis Deum: et si maritum evaseris, et si judicem fori luseris, non evadis judicem totius mundi. Ille gravius ulciscitur injuriam inopis, contumeliam imprudentis mariti. Major est enim injuria auctorem, quam custodem thalami spretum et non consideratum. 8. Ipse quoque Pharao, licet rex Aegyptiorum quem et insolentia regalis potena atque luxuries a studio castitatis abduceret, vocavit Abraham, et arguit eum dicens: Quid hoc fecisti mihi? Quare non dixisti mihi quia
Abbreviated transcription (Latin):
tates non teneant maritales: non
monilibus ornatam .s. morib offen-¬
xor nobiliorẽ nouerit. hȩc ꝓxima
suꝑbiȩ sunt. Sarra non facultatib
ditior. non genere splendidior erat.
idõuirũ imparẽ non putabat.idõ
quasi parem grã diligebat. idõ ñ
censu ẽ retenta. non parentib ñ
propinquis.s. uirum propriũ quo¬
cũq ꝑgeret sequebat᷑. Externa adi¬
it. sororem se cius asserit: conten¬
ta si ita necesse eẽt se ꝑiclitari pu¬
dore. quã uirum salute. ut &e tue¬
retur maritũ. mentita ẽ germani¬
tatem. ne insidiatores pudoris eiꝰ.
tanquam emolumentum indicẽ
uxoris necarent. Deniq simul
ut uiderunt illam egyptii admi¬
rati quod speciosa eẽt ualde. in-¬
duxerunt illam ad regem suũ. et
cum abraham bene egerunt. tan¬
quam fratrem eius quȩ placuisset
regi honorantes: afflixit aut̃ dñs
pharao afflictationib magnis et
uxorem abrahe. Magnũ ẽ testimo¬
nium docum̃tũq castitatis cu¬

Expanded text:
tates non teneant maritales: si non tates non teneant maritales: si non monilibus ornatam, sed moribus. Offenxor nobiliorem noverit. Haec proxima superbiae sunt. Sara non facultatibus ditior, non genere splendidior erat; ideo virum imparem non putabat, ideo quasi parem gratia diligebat, ideo non censu est retenta, non parentibus, non propinquis, sed virum proprium quocumque pergeret, sequebatur: externa adiit, sororem se ejus adseruit, contenta si ita esset necesse, se periclitari pudore, quam virum salute. Ut tueretur maritum mentita est germanitatem; ne insidiatores pudoris ejus tamquam aemulum et vindicem uxoris necarent. Denique simul ut viderunt illam Aegyptii, admirati quod speciosa esset valde, induxerunt illam ad regem suum, et cum Abraham bene egerunt, tamquam fratrem ejus quae placuisset regi, honorantes. 7. Afflixit autem Dominus Pharao afflictationibus magnis et uxorem Abrae . Magnum testimonium documentumque castitatis tu
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit ei. & recessit inde inmontẽ
contra orientẽ bethel. surgentẽ ad¬
huc sibi solem cupiens iusticiȩ uide.
Idõq non in uallib s in monte tab̾¬
naculum sibi locauit. quia ds̃ mon¬
tium ẽ & non uallium. Et inuoca¬
uit nom̃ domini: ubi bethel idest
domus dĩ. ibi & ara: ubi ara. ibim-
ꝓcessus tantus habuit quia dm̃
spabat sibi auxilio fore. Exercet᷑
athleta dm̃i. & ꝓbat᷑ adu̾sis. Indeser¬
tum abiit: fames incidit: in egyp¬
tum descendit: comꝑerat in ȩgypto
lasciuam iuucnũ eẽ luxuriam: pe¬
tulantẽ cupiditatẽ: uoluptatum
in temperantiam adu̾tebat inter
huiꝰ modi uiros intutam uxoris pu¬
diciciam fore. sibiq conuigis pulcͥ¬
tudinẽ ꝑiculo futuramꝰ. monuit
uxorem ut sororem se diceret: quo
rũq necem gignere solet. Non enĩ
tam pulcͥtudo mulieris: quam uir¬
tus eius & grauitas delectat uirũ:
qui suauitatẽ querit conuigii non
suꝑiorẽ censuambiat. quam necessi¬

Expanded text:
apparuit ei; et recessit inde in montem apparuit ei; et recessit inde in montem contra Orientem Bethel , surgentem adhuc sibi solem cupiens justitiae videre. Ideoque non in vallibus, sed in monte tabernaculum sibi locavit, quia Deus montium est, et non vallium. 6. Et invocavit nomen Domini . Ubi Bethel, id est, domus Dei, ibi et ara: ubi ara, ibi et rocessus tantos habuit, quia Deum sperabat sibi auxilio fore. Exercetur athleta Dei, et probatur adversis: in desertum abiit, fames incidit, in Aegyptum descendit. Compererat in Aegypto lascivam esse juvenum luxuriam, petulantem cupiditatem, voluptatum intemperantiam. Advertebat inter hujusmodi viros intutam uxoris pudicitiam fore, sibique conjugis pulchritudinem periculo futuram: monuit uxorem, ut sororem se diceret. Quo cem plerumque gignere solet. Non enim tam pulchritudo mulieris, quam virtus ejus et gravitas delectat virum. Qui suavitatem quaerit conjugii, non superiorem censu ambiat, quam necessi
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ est. Nos gͥ sequentes abra¬
ham: exeamꝰ delatibulis. Sieñ fili
abrahe sumꝰ: oꝑa abrahe faciamꝰ. ut luc¬
ant oꝑa nr̃a coram deo & corã hominib
Iustus dicit oꝑa sua regi. peccator
se ipsum occultat: sicut adam oc
cultare se cupiebat. s latere non po¬
cerat. Paruit itaq mandato abra¬
ham: nec ulla legitur mora inter
na dicitur humerus uel ceruix:
ꝑ quȩ ex secutionẽ p̃scͥpti oꝑis in¬
telligimus. Si quidẽ & infra ha¬
bemus scͥptum: supposuit hume¬
rum suum ad laborandũ. Undi
ꝑ figuram locoꝵ id exp̃ssũ adũ¬
timus. qđ deuotionẽ suam sc̃s
abraham ñ solum studio s etiã
efficatia ꝓbauerit fructuosa. qͦ
ad quercum usq ꝑuenerit. quo
loco apparuit illi dñs. & dixit.
Semini cuo dabo terram hanc.
quenti inualidũ ad huc infor¬
met atq instituat. & ipse memor
sui totum dõ deputet. nichil sibiuẽ¬
dicet. Idõ & aram edificauit dõ qui

Expanded text:
scientiae est. Et nos igitur sequentes Abrascientiae est. Et nos igitur sequentes Abraham exeamus de latibulis. Si enim filii Abrahae sumus, opera Abrahae faciamus; ut luceant opera nostra coram Deo, et coram hominibus. Justus dicit opera sua regi: peccator seipsum occultat, sicut Adam se occultare cupiebat, sed latere non poterat. Paruit itaque Abraham mandato, nec ulla legitur mora intervna dicitur humerus vel cervix, per quae exsecutionem praescripti operis intelligimus. Siquidem et infra habemus scriptum: Supposuit humerum suum ad laborandum . Unde per figuram locorum id expressum advertimus, quod devotionem suam sanctus Abraham non solum studio, sed etiam efficacia probaverit fructuosa, qua ad quercum usque pervenerit. 284 Quo loco apparuit illi Dominus, et dixit: Semini tuo dabo terram hanc . quam invalidum adhuc informet atque instituat; et ipse memor sui totum Deo deputet, nihil sibi vindicet. Ideo et aram aedificavit Deo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hocẽ de corporis nr̃i quadam cõ¬
moratione egredi: de qua exiuit
paulus qui dixit. nr̃a aũt conu̾sati¬
o in cęlis ẽ. & de illecebris & dele¬
ctationib corporalib. quas uelut
cognatas animȩ nr̃ȩ dixit. quã
compati necesse ẽ corpori donee
eius colligata uinculo adheret.
Ergo exire de conu̾satione terrena
& scłaribus oblectamentis. & su¬
ꝑioris uitȩ morib atq actib debe¬
mus. ut non solum loca s etiam
nos ipsos mutemus. si cupimus
adherere xp̃o. & deseramꝰ corru¬
pcibilia. St̃ aut̃ corruptibilia in
nob. caro. delectatio. uox obnoxia
irrationabile. qđ diuiditur ꝑ car¬
nem & delectationis corporalis il¬
lecebras. ceterasq passiones corpo¬
ris qui iustusc̃ uir rationabile aĩȩ
suȩ ab irrationabili disiungere
debet ac segregare: Hoc ẽ enimexi¬
re decharra. tanquam de cauernis
quib dã & cuniculis latibulisq
egredi. Latere eñi. criminosȩ con¬

Expanded text:
hoc est, de corporis nostri quadam comhoc est, de corporis nostri quadam commoratione egredi, de qua exivit Paulus qui dixit: Nostra autem conversatio in coelis est ; et de illecebris et delectationibus corporalibus quas velut cognatas animae nostrae dixit, quam compati necesse est corpori, donec ejus colligata vinculo adhaeret. Ergo exire de conversatione terrena, et saecularibus oblectamentis et superioris vitae moribus atque actibus debemus; ut non solum loca, sed etiam nosmetipsos mutemus. Si cupimus adhaerere Christo, deseramus corruptibilia. Sunt autem corruptibilia in nobis caro, delectatio, vox obnoxia irrationabile, quod dividitur per carnem et delectationis corporalis illecebras, caeterasque passiones corporis: qui justus est vir, rationabile animae suae ab irrationabili disjungere debet ac segregare. Hoc est enim exire de Charra, tamquam de cavernis quibusdam, et cuniculis, latibulisque egredi. Latere enim criminosae con
Abbreviated transcription (Latin):
ordine pͥma ẽ. quȩ ẽ fundamentũ
cȩterarum: meritoq hanc abeo pͥ¬
mam exegit ds̃. dicens. Exi de t̾ra
tua & de cognatione tua:& de do¬
mo patris tui. Satis fuerat dixisse
de terra tua. ibi erat exire de cogna¬
tione: exire de pat̃na domo. Sed
ꝓbaret. neforte aut imprudentẽ
cepisse inderetur: aut fraus aliqͣ
mandatis pararetur cȩlestib. Sed
sicut coaceruanda fucrunt prece¬
pta nequid lateret: ita etiam pro¬
ponenda premia. Neforte despe¬
raret. Temptat᷑ ut fortis. incitat᷑
ut fidelis: ꝓuocatur ut iustus:
meritoq exiuit quẽ ad modum
locutus ẽ illi dñs ce exiuit cum eo
loch. Hocẽ qđ promagno inter
septẽ sapiencum dicta cȩlebrat᷑.
fuerat alia. hoc est religio chal¬
dȩoꝵ. de qua exiuit thare pat̾ ha-¬
brahȩ & incharram demigrauit.¬
& quia secum eduxit nepotẽ suũ.
cui dictum fuerat exi de cognatio¬
ne tua: consideremus neforte hoc
sit exire de terra sua: de huiꝰ terre

Expanded text:
ordine prima est, quae est fundamentum ordine prima est, quae est fundamentum caeterarum: meritoque hanc ab eo primam exegit Deus dicens: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui . Satis fuerat dixisse de terra tua. Ibi enim erat exire de cognatione, exire de paterna domo: sed m 283 probaret ne forte aut imprudentem cepisse videretur, aut fraus aliqua mandatis pararetur coelestibus. Sed sicut coacervanda fuerunt praecepta, ne quid lateret: ita etiam proponenda praemia, ne forte desperaret. Tentatur ut fortis, incitatur ut fidelis, provocatur ut justus, meritoque exivit quemadmodum locutus est illi Dominus. 4. Et exivit cum eo Loth . Hoc autem quod pro magno inter septem Sapientum dicta celebratur fuerat alia, hoc est, regio Chaldaeorum de qua exivit Thare Pater Abrahae, et in Charram demigravit; et quia secum eduxit nepotem suum, cui dictum fuerat: Exi de cognatione tua; consideremus ne forte hoc sit exire de terra sua de hujus terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
publicã ẽẽ oporteret. atq ita quã
nec audierat nec uiderat in aliqͣ
urbe describendam putauit. ut
hi quib hoc munus est.quẽ ad mo¬
dũ rempublicam gererent insti¬
tui possent: & si condiscipulus
placonis xenofon ille socraticus.
fictis ut ipse rebus ꝑsonã uoluit
informare sapientis. in eo libro
ut exintimo pylosophyȩ sinu regis
iusti & sapientis disciplina ꝓcede¬
ret: quantomagis nos ñ composi¬
tam figuram sapientis uiri. sed
expressam uirtutẽ. & diuino in¬
sticutã magisterio. recensere intentiꝰ.
& uias eius debemus ꝑseqͥ. quem
moyses ita descͥpsit.ut retro qͦdã¬
mͦ se ipse respiceret: Magnꝰ plane
insignib quẽ uotis suis phyloso¬
phia non potuerit equare. Deniq
minus ẽ quod ille finxit. quam qđ
istȩ gessit: maiorq ambitioso eloqͣn-¬
tiȩ m̃dacio. simplex ueritatis fides.
Itaq cuiꝰ modi fuerit in eo uiro deuo¬
tio consideremus. Ea eñi uirtus

Expanded text:
publicam esse oporteret: atque ita quam publicam esse oporteret: atque ita quam nec audierat, nec viderat 282 in aliqua urbe describendam putavit, ut ii quibus hoc munus est, quemadmodum rempublicam regerent, institui possent: et si condiscipulus Platonis Xenophon ille Socraticus fictis et ipse rebus personam voluit informare sapientis in eo libro, ut ex intimo Philosophiae sinu justi regis et sapientis disciplina procederet: quanto magis nos non compositam figuram sapientis viri, sed expressam virtutem, et divino institutam magisterio recensere intentius, et vias ejus debemus persequi, quem Moyses ita descripsit, ut retro quodammodo se ipse respiceret? CAPUT insignibus, quem votis suis Philosophia non potuerit aequare. Denique minus est quod illa finxit, quam quod iste gessit, majorque ambitioso eloquentiae mendacio simplex veritatis fides. Itaque cujusmodi fuerit in eo viro devotio, consideremus. Ea enim virtus
Abbreviated transcription (Latin):
& simplex: nam si altiore disputa¬
tionc. processus quidam & formi
matur: tam̃ forensia quoq acti¬
um eiꝰ uestigia spectare. uiruis
ꝓfectus est. Et enim si ea que na¬
tura aduictum generauit hõiũ
non unius s geminȩ aut etiam
ubioris gr̃e sunt. quantomagis
ea quib epulantur animi. non
angusti s abundantioris usus
& multiplicis cibi eẽ. estiman con¬
uenit: Non mediocre autem:
aut otiosum negocium. Et em̃
cum dñs ds̃ nr̃ hunc locupletꝰ
benedictionis suȩ dote donau̾is
ut eiꝰ grã prouocaret cȩteros. in¬
stitutio corrigeret. moyses quoq
imitandũ nobis descͥpserit. ut
corda hominum in uiciũ laben¬
tia. huiꝰ uiri contuitu. uelut a
quodam terreno busto resusci¬
taret: non ꝑfunctorium debꝰ
uideri : si nos quoq scrupulosius
eius uiri uersemꝰ uestigia. Nam si
plato ipse pͥnceps phylosophoꝵ.
non ueram aliquã s fictam et
adumbratã. sibi eam quam legi¬
quendam. ut doceret qualem rẽ¬

Expanded text:
Nam etsi altiori disputatione processus quidam et forma imatur; tamen forensia quoque actuum ejus vestigia spectare, virtutis profectus est. Etenim si ea quae natura ad victum generavit hominum non unius, sed geminae aut etiam uberioris gratiae sunt, quanto magis ea quibus epulantur animi, non angusti, sed abundantioris usus, et multiplicis cibi esse aestimari convenit. 2. Non mediocre autem aut otiosum negotium. Etenim cum Dominus Deus noster hunc locupleti benedictionis suae dote donaverit; ut ejus gratia provocaret caeteros, institutio corrigeret: Moyses quoque imitandum nobis descripserit; ut corda hominum in vitium labentia, hujus viri contuitu, velut e quodam terreno busto resuscitaret, non perfunctorium debet videri, si nos quoque scrupulosius ejusdem viri versemus vestigia. Nam si Plato ipse princeps philosophorum, non veram aliquam, sed fictam et adumbratam sibi eam quam legiquendam , ut doceret qualem rem
Abbreviated transcription (Latin):
s conditionẽ. Adu̾te nunc uiitutes
boni patris familias. & considera
primum quod munus. & cuiman¬
Det: ut ce tu ita instituas seruulos.
ut liberis tuis pat̾num affectum
deferant. officia exequantur. Inuen¬
tusẽ deseruulis senior tam̃. qͥ ad
uxorẽ ꝑuidendam domino iuni¬
ori eligeretur: & constrictus ut ui¬
raret. mitteret manum sub femus
dñi sui ꝑfemur generationẽ in tel¬
legimus. gn̾atio aũt abrahȩ xp̃c ẽ.¬

Expanded text:
sed conditionem. 83. Adverte nunc virtutes sed conditionem. 83. Adverte nunc virtutes boni patrisfamilias, et considera primum, quod munus, et cui mandet; ut et tu ita instituas servulos, ut liberis tuis paternum affectum deferant, et officia exsequantur. 309 Inventus est de servulis senior, tamen qui ad uxorem providendam domino juniori eligeretur, et constrictus ut juraret, mitteret manum sub femur domini sui. Per femur generationem intelligimus: generatio autem Abrahae C
Abbreviated transcription (Latin):
in eisdem locis sepulturȩ sunt. Hoc
aut ido abraham fecit. quia ñdũ
erant huiꝰmodi dĩ templa. inquib
fidelium dño reliquiȩ condantur.
Senuerat abraham: itaq qđ boni
ẽ patris. debuit uxorem ꝑuidere
filio: s ꝓpt̃ oraculum dĩ. non pote¬
rat redire eo. unde erat iussus exi¬
re.Habitabat aũt in terra cha¬
naneoꝵ: ex quo genere legitimã
suecessionẽ sibi querere fugiebat
&e uocauit puerum seniorem do¬
mus suȩ. & dixit ei ut iret incharrã.
& de ꝓximis suis uxorem peteret
iumori dño suo. Disce hinc quod
etiam senioris ȩtatis seruuli. pueri
dieantur a dominis. uel aquib q
potiorib: unde & quidam poȩta
hos sequendum putauut: siue ineoꝵ
usu qui sibi docti & sapientes ui¬
dentur ꝯpse hoc repꝑit. siue de no¬
stris ipse transtulit. siue translatũ
in uenit: pascite ut ante boues.
pueri sumittite tauros: inde & pue¬
ros dicimus. quando & seruulos
significamꝰ. non etatem ex prim̃tis

Expanded text:
in iisdem locis sepulturae sunt. Hoc in iisdem locis sepulturae sunt. Hoc autem ideo Abraham fecit; quia nondum erant hujusmodi Dei templa, in quibus fidelium Domino reliquiae condantur. 81. Senuerat Abraham: itaque quod boni est patris, debuit uxorem providere filio: sed propter oraculum Dei non poterat redire eo, unde jussus erat exire. Habitabat autem in terris Chananaeorum, ex quo genere legitimam successionem sibi quaerere fugiebat. 82. Et vocavit puerum seniorem domus suae , et dixit ei ut iret in Charram, et de proximis suis uxorem peteret juniori domino suo. Disce hinc quod etiam senioris aetatis servuli pueri dicantur a dominis, vel a quibusque potioribus. Unde et quidam poeta hoc sequendum putavit: sive in eorum usu qui sibi docti et sapientes videntur, ipse hoc reperit: sive de nostris ipse transtulit: sive translatum invenit: Pascite ut ante boves, pueri, submittite tauros. Inde et pueros dicimus, quando servulos significamus, non aetatem exprimentes,
Abbreviated transcription (Latin):
lum. & enumera stellas si poteris.
sic erit sem̃ tuũ. Et credidit abta¬
ham dõ. & reputatum ẽ ei ad uist¬
quando dilectissimũ filiũ suum
holo caustum dõ non dubitauit
offerre. hec iterum benedictio. p̃¬
stitit suꝑiorib In ilł enim ꝓpaga¬
tionẽ seminis abrahȩ promisit
suturam: in hac aut̃ ait: & benedicẽt᷑
in semine tuo om̃s gentes terrȩ. qm̃
audisti uocem meam. Et nos gͦ audi¬
anaiᷤ uocẽ dĩ nr̃i. & obȩdiamus pre¬
ceptis eius: si uolumus apudeum
inuenire gr̃am: locus qui sequitur.¬
habet mortẽ uxoris. flecum mariti.
sepulture officium: quib maritalis
affectiis ꝓbatur: & surrexit inquit
inhereamus mortuis. s qntũ satis
ẽ officii deferamus festinauit aũt
ꝑloco sepulchri abraham precium
soluere. cum gratis daret᷑: ut non
alienis locis. s nr̃is potiꝰ exȩdifice¬
mus tumulos parentum uel proxi¬
moꝵ: sepe enĩ cum alienationib
possessionũ. uenales fiunt quȩ

Expanded text:
oelum, et numera stellas, si poteris: oelum, et numera stellas, si poteris: sic erit semen tuum. Et credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justquando dilectissimum filium suum holocaustum Deo non dubitavit offerre. Haec iterum benedictio praestitit superioribus. In illis enim propagationem seminis Abrahae promisit futuram: in hac autem ait: Et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae; quoniam audisti vocem meam . Et nos ergo audiamus vocem Dei nostri, et obediamus praeceptis ejus, si volumus apud eum invenire grahabet mortem uxoris, fletum mariti, sepulturae officium; quibus maritalis affectus probatur. Et surrexit, inquit, inhaereamus mortuis, sed quantum satis est officii deferamus. Festinavit autem pro loco sepulcri pretium solvere, cum gratis daretur; ut non in alienis locis, sed nostris potius aedificemus tumulos parentum vel proximorum. Saepe enim cum alienationibus possessionum venales fiunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m xp̃c ẽ. qui p̃stitit om̃ĩb sic̃
legimꝰ. Spetiosus forma p̃filiis
hominũ: solus eleuatꝰ. & exaltatꝰ
a terris: quẽ admodum ipse nos
docet cum loquit᷑. Ego non sum
de hoc mundo. ego de suꝑnis sũ.
Hũc uidit abraham in isto sac̾fici¬
o. huiꝰ passionẽ aspexit. Et ideo
ipse ait dñs de eo. Abraham diẽ
meum uidit. et gauisusẽ. Et un¬
de ait scͥptura. Yocauit abrahã
die dicant. in monte dñs appatu¬
it: hoc ẽ qͦd apparuerit abrab
reuelans futuram sui : passionẽ
corporis. qua mundum redemt.
demonstrans etiam genꝰ passio¬
nis. cum suspensum ostendit uir¬
guitum illud. patibulũ crucis ẽ
In hoc ligno p̃stantissimꝰ doctor
gregis exaltatus. omĩa traxit ad
se.ut ab omĩb cognosceretus: uñ
& ipseait. Cum exaltaueritis fuũ
hominis. tunc cognoscetis quia
accepit benedictiones. Unam piꝰ
uictoriam qua libauit nepotĩ.
quando occurrit illi melchisedech¬
& quando dixit ds̃. respice inet¬

Expanded text:
 est, qui praestitit omnibus, sicut legimus, Speciosus forma prae filiis hominum . Solus elevatus et exaltatus a terris, quemadmodum ipse nos docet, cum loquitur: Ego non sum de hoc mundo, ego de supernis sum . Hunc vidit Abraham in isto sacrificio, hujus passionem aspexit. Et ideo ipse Dominus ait de eo: Abraham diem meum vidit, et gavisus est . 78. Unde Scriptura: Vocavit Abdie: In monte Dominus apparuit , hoc est, quod apparuerit Abrahae, revelans futuram sui passionem corporis, qua mundum redemit: demonstrans etiam genus passionis, cum suspensum ostendit. Virgultum illud patibulum crucis est. Et in hoc ligno praestantissimus ductor gregis exaltatus omnia traxit ad se; ut ab omnibus cognosceretur. Unde et ipse ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia accepit benedictiones: unam post victoriam, qua liberavit nepotem, quando occurrit illi Melchisedech, quando dixit ei Dominus: Respice in c
Abbreviated transcription (Latin):
fidem eẽt atq consessum ȩccłiȩ re¬
cepturus nec illud otiosum: quod
cum ueniret rebecca. uidit ysaae
uxor. descendit. & caput obnub̾e¬
suũ cepit. docens uerecundiam
nuptiis preire debere. Inde cnim ce
nuptiȩ dicte. quod pudoris grãpu
ellȩ obnuberent᷑. Discite gͦ uir¬
gines quemadmodũ seruetis ue¬
recundiam. nec intecto capite ꝓ¬
deatis ante extraneos. cũ rebeoca
iam desponsata. designatũ maritũ
oꝑto capite putau̾it uidendum:. quis
ille ẽ seruulus. qui prouidit has nup.¬
tias: Unus utiq de apłis. & ille ma-¬
xime qui ait. Uiri fr̃s uos scitis. quia
adieb antiquis in nob̃ ds̃ elegit. ex
ore meo audire nationes u̾bum eu-¬
glii. uel ille qui doctor appellatus
demonstrant suis: itaq abraham.
celebratis nuptiis longeua ȩtate &
bona senectute compleuit dies.

Expanded text:
fidem esset atque consensum Ecclesiae refidem esset atque consensum Ecclesiae recepturus. Nec illud otiosum , quod cum veniret Rebecca, vidit Isaac uxor, descendit, et caput suum obnubere coepit, docens verecundiam nuptiis praeire debere: inde enim et nuptiae dictae, quod pudoris gratia puellae se obnuberent. Discite ergo virgines, quemadmodum servetis verecundiam, nec intecto capite prodeatis ante extraneos, cum Rebecca jam desponsata, designatum maritum aperto capite non putaverit videndum. 94. Quis ille est servulus qui providit has nuptias? Unus utique de Apostolis, et ille maxime qui ait: Viri fratres, vos scitis quia a diebus antiquis in nobis Deus elegit ex ore meo audire nationes verbum Evangelii . Vel ille qui doctor appellatus demonstrant suis. Itaque Abraham celebratis filii nuptiis , longaeva aetate, et bona senectute complevit dies.
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ meoꝵ pat̃ m̃s curam subiuit:
hoc enim non est meum: gͦ quod et
ipsi phylosophy mirati sunt. serua¬
tȩ uirgines: s. etiam mulieres. si qua
amisso cito marito ad clescentula.
laqueum infirmati suȩ timet inice¬
re ut siuult nubere nubat. tantum
in dño. ut electionem mariti parenti
b deferat. ne appetentia estimetur
electionẽ sibi uindicet: expetitama
gis debet uideri a uiro. quam ipsa
uirum expetisse: uerecundiã pre¬
mittat. ante quam nubat: quo ip¬
sum conuigiũ plus cõmẽdet uerecũ¬
dia: s illi u̾buimutantur. oꝑaimirari¬
mi non queunt: inẽẽ quoq: in eo pre¬
clarum ȩccłiȩ mysterium liquet. eoqd̃
nemo ausus sit eã ante xp̃m uocare:
onum reposita prerogatiua uocata
nire: Congregatio aũt gentium. si¬
mul ut accersiri se uidit occurrit.
Deniq scias ñ sine mysterio eẽ. cũ ue¬
heret̃ camelo. ueniebat ad sponsũ:
eo qđ popłs nationum beluina qͣdã
horridus meritoꝵ deformitate. qͥ
forme suȩ nullum haberet decorẽ.

Expanded text:
quidem meorum pater meus curam subibit; hoc enim non est meum. Ergo quod et ipsi philosophi mirati sunt servate, virgines. Sed etiam, mulieres, si qua, amisso cito marito, adolescentula laqueum infirmitatis suae timet incidere, ut si vult nubere, nubat tantum in Domino, ut electbus deferat, ne appetentiae procaciorelectionem sibi vendicet. Expetita enim magis debet videri a viro, quam virum ipsa expetisse. Verecundiam praemittat ante, quam nubat, quo ipsum conjugium plus commendet verecundia. Sed illi verba imitantur, opera imitari nequeunt. 92. Inesse quoque in eo praeclarum Ecclesiae mysterium liquet, eo quod nemo ausus sit eam ante Christum vocare; onum reposita praerogativa. Vocata nire: congregatio autem gentium simul ut arcessiri se vidit, occurrit. 93. Denique ut scias non sine mysterio esse, cum veheretur camelo, veniebat ad sponsum; eo quod populus nationum belluina quadam horridus meritorum deformitate, qui formae suae nullum haberet decorem,
Abbreviated transcription (Latin):
tim ꝓꝑare debuit ad maritunru iñ
ilud euripedeon. quod mirantur
pleriq: uinde translatum sit manife¬
stumest: Ait enim in ꝑsona mulieris.
quȩ tam̃ maritum uolebat relinque¬
iu & ad alias petebat᷑ nuptias: Ny¬

Expanded text:
enim properare debuit ad maritum. Unde enim properare debuit ad maritum. Unde illud Euripideon quod mirantur plerique, unde translatum sit manifestum est. Ait enim in persona mulieris, quae tamen maritum volebat relinquere, et ad alias petebatur nuptias:
Abbreviated transcription (Latin):
parentib. in hoc placuit ornatus
& tu sume maures quas tͥ abrahã
dereliquit. sume quas transmisit
uirias: audi u̾ba dñi dĩtui. sicut
ipse audiebat ex sequere iussasic
ille ꝓperauit implere: pulcherrimꝰ
aut̃ locus. ad instruendos quib
aliquid iniungit᷑: quod nonpaꝰ
manducauit puer abrahȩ appo¬
situm sibi panẽ. quam mandatũ
dñi sui exequeret᷑. Quo impetra¬
to. uasa aurea & argentea & uestĩ
dedit rebeccȩ. Ubi sponsata est
ȩccłia. accepit uasa aurea & argen¬
tea. in quib eẽt thesaurus fidei Sĩ
& eni uasa in honorẽ. sunt & inc̃¬
nr̃a thesaurus ẽ: fortasse iam etam
aurea sunt. quia plena sunt pru
honorantur aut̃ &e parentes munĩb:
consulit̾ puella non desponsalibus.
Ila enim uidicium exspectat parentũ.
nonẽ enim uirginalis pudoris elige¬
re maritum .s iam desponsata uiro.
de ꝑfectionis consulit᷑ diez nec in me¬
rito dilationẽ non attulit. Iure et¬

Expanded text:
parentibus in hoc placuit ornatu. parentibus in hoc placuit ornatu. Et tu sume inaures quas tibi Abraham reliquit: sume quas transmisit virias. Audi verba Domini Dei tui, sicut ipse audiebat: exsequere jussa, sicut ipse properavit implere. 90. Pulcherrimus autem locus ad instruendos eos quibus aliquid injungitur, quod non prius manducavit puer Abrahae appositum sibi panem, quam mandatum Domini exsequeretur. Quo impetrato, vasa aurea et argentea et vestem dedit Rebeccae. Ubi sponsata est Ecclesia, accepit vasa aurea et argentea, in quibus esset thesaurus fidei; sunt etenim vasa in honorem, sunt et in conostra thesaurus est. Et fortasse jam etiam aurea sunt, quia sunt plena prudHonorantur autem et parentes muneribus . 91. Consulitur puella non de sponsalibus, nam illa judicium exspectat parentum, non est enim virginalis pudoris eligere maritum: sed jam desponsata viro de profectionis consulitur die. Nec immerito dilationem non attulit; jure et
Abbreviated transcription (Latin):
nomine tuo uidebimꝰ lumen. Idõq
habuit quod daret sitientib: quia cre¬
didit: nãquȩ non credebat: aut fonti
huic.uolenti sibi potum dare. aquam
Quȩ ñ solũ iustos rigare consueuit.
s etiam in iustos replere. Idõ accepit
inaures aureas. & uirias quas mi¬
sit abraham. quasi meritoꝵ suoꝵ
premia. fortasse audientes hȩc. filie
quȩ ad gr̃ãm dñi tenditis. & uosꝓ
uocemini ut habetis inaures & ui¬
rias: & dicatis: quomͣ ꝓhibes hoc
episcope. ut habeamus quod rebecca
accepit pro munere. & hortaris ut
similes simus rebeccȩ. S non has
maures rebecca habebat & uirias:
que lites in ȩccłia serere solent. quȩ la¬
bunt᷑ frequenter. Alias in aures
habebat. quas utinam uos habeatis:
Alias uinas in aures rebecce pii au¬
ditus insiginia. & uirie rebeccȩ. orna¬
menta factoꝵ sunt. Has in auresh¬
bebat quȩ ñ grauarent aurẽ sedde¬
mulcerent. has uirias quȩ manum
non materiali auro onerarent. sed
spiritali actu leuarent. Idõ & frĩ ce

Expanded text:
lumine tuo videbimus lumen . Ideoque habuit quod daret sitientibus, quia credidit. Nam quae non credebat, ait fonti huic volenti sibi potum dare: Unde mquae non solum justos rigare consuevit, sed etiam injustos implere. Ideo accepit inaures aureas, et virias quas misit Abraham, tamquam meritorum suorum praemia. 89. Fortasse audientes haec filiae, quae ad gratiam Domini tenditis, et vos provocemini ut habeatis inaures et virias, et dicatis: Quomodo prohibes hoc, Episcope, ut habeamus quod Rebecca accepit pro munere, et hortaris ut similes simus Rebeccae? Sed non has inaures Rebecca habebat et virias, quae lites in Ecclesia serere solent, quae labuntur frequenter: alias inaures habebat, quas utinam vos habeatis, alias virias. Inaures Rebeccae pii auditus insignia, et viriae Rebeccae ornamenta factorum sunt. Has inaures habebat, quae non gravarent aurem, sed demulcerent: has virias, quae manum non materiali auro onerarent, sed spiritali actu levarent. Ideo et fratri et
Abbreviated transcription (Latin):
ro copula eiꝰ. s soli xp̃o debita . y¬
driam habens suꝑ humerũ. quia
lauat actus om̃iũ: & quia excon¬
gregatione gentiũ constat. quȩ
suos lauit: icdo legis. quia descen¬
dit ad fontẽ.⁊ impleuit ydriã. ⁊ ascñdit.
damaritana illa uenit ad fontẽ. sic̃ in
euglio scͥptũ ẽ s ñ descñd. Puteꝰ ei uide¬

Expanded text:
at copula ejus, sed soli Christo debita. Hyat copula ejus, sed soli Christo debita. Hydriam habens super humerum, qua lavat actus hominum. Et quia ex congregatione gentilium constat, qua suos lavit, ideo legis quia descendit ad fontem, et implevit hydriam et ascendit . Samaritana illa venit ad fontem, sicut in Evangelio scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
pondus earũ: & quesuut ab ea silocꝰ
eẽt hospitio. & cuiꝰ eẽt filia. simplici¬
tas quidem moralis exprimit᷑. quod
nullus fucrit uel in conuigii petiti¬
one ambitioni locus. s dñs p̃sulcon¬
iugii petitionẽ. Ĩpleuerit: tam̃ spe¬
ctarc licet ȩccłiȩ mysteria uͥinuem¬
t᷑ eccłia. nisi in mesopotamiam: Ibi
querit᷑. inde arcessitur ubi duobus
stipatur fluminib lauacro grẽ.&
fletu penitentiȩ. Eteñĩ nisi peccata
ꝓpͥa defleueris. nisi grãm baptisma¬
tis acceꝑis. nontͥ acquirit᷑ ȩccłiȩ fi¬
des: quadam coniuigali copula
inuniunt eam. tygris hocẽ pru¬
dentia. & eufrates hoc ẽ iusticia &
illuminatio fructuosa. abarbaris
separantes gentib. Uirgo autẽ spe¬
tiosa ualde. cuiꝰ decorẽ nulla cor¬
rumpit etas: spetiosa ualde. quia
spetiosus ualde & ille p̃filiis hõiũ.
qui eam acquisiuit sibi: quam uir
non cognouat nulli enim erat ui¬

Expanded text:
pondus earum, et quaesivit ab ea si locus pondus earum, et quaesivit ab ea si locus esset hospitio, et cujus esset filia. Simplicitas quidem moralis exprimitur, quod nullus fuerit vel in conjugii petitione ambitioni locus, sed Dominus praesul conjugii petitionem impleverit. Tamen spectare licet Ecclesiae mysteria. Ubi invenitur Ecclesia, nisi in Mesopotamia? Ibi quaeritur, inde arcessitur, ibi duobus stipatur fluminibus, lavacro gratiae, et fletu poenitentiae. Etenim nisi peccata propria defleveris, nisi gratiam baptismatis acceperis, non tibi acquiritur Ecclesiae fides, et quaedam conjugalis copula. Muniunt eam Tygris, hoc est, prudentia, et Euphrates, hoc est, justitia, et illuminatio fructuosa, a barbaris separans gentibus. 88. Virgo autem speciosa valde, cujus decorem nulla corrupit aetas. Speciosa valde, quia speciosus et ille prae filiis hominum, qui eam acquisivit sibi. Quam vir non cognoverat; nulli enim viro er
Abbreviated transcription (Latin):
mulier interram hanc. puruseris a ui¬
ram̃to hoe quo ꝓficiat hoc considera
xp̃iana fieri. studium nuptiarum
abraham sequentem deduci ad mo¬
nuit. residentẽ non expeti. nec eo fi¬
lium suũ pergere: Sane dñi dei sui qͥ
se abincolatu terrȩ in qua habita¬
bat abduxerat. non defuturam mi¬
scd̾iam: ut p̃uemiret studia petitoris.
& puelle melinaret animũ: quasi
ꝓpha hoc dixit in causa filii. ce qͦsi
moralis doctor docuit sperare in
dño. qui uiuare dignetur increm̃ta
sidĩ querentem: & surgens puer ꝑfe¬
ctus est in me sopotamiã. & iuxta
uoti seriem qđ ꝓficiscens uoluerat
seruulus occurrit ei rebecca hahẽs
ydriam suꝑhumerum. uirgo speci¬
osa ualde. quam uir non cognoue¬
rat: descendit aũt ad fontẽ. & im¬
pleuit ydriam: dedit puero bibere:
ad aquauit om̃s camelos eius ũn
puer abrahȩ accepit in aures
aureas singłarũ dragmarũ. & duas
uirias dedit inmanus eiꝰ. decẽ aureoꝵ

Expanded text:
mulier in terram hanc, purus eris a jumulier in terram hanc, purus eris a juramento hoc . Quo proficiat hoc considera cusaverit Christiana fieri, studium nuptiarum Abraham sequentem deduci admonuit, residentem non expeti, nec eo filium suum pergere. Sane domini sui qui se ab incolatu terrae in qua habitabat, abduxerat, non defuturam misericordiam, ut praeiret studio petitoris, et puellae inclinaret animum. Quasi propheta hoc dixit in causa filii, et quasi moralis doctor docuit sperare de Domino, quod juvare dignetur incrementa fidei quaerentem. 87. Et surgens puer profectus est in Mesopotamiam : et juxta voti seriem quod proficiscens servulus voverat, occurrit ei Rebecca, habens hydriam super humerum, virgo speciosa valde, quam vir non cognoverat. Descendit autem ad fontem, et implevit hydriam, dedit puero bibere, adaquavit omnes camelos ejus . Unde puer Abrahae accepit inaures aureas singularum drachmarum, et duas virias dedit in manus ejus, decem aureorum