comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus adme. ut rememorarent᷑ ini qͥ¬
tates meȩ. &e occideres filium meũ:
pse autẽ ascendens nauum. reuer¬
sus ẽ. Dixerat supͣ. dñm relictis
nauem ascendisse parentib cõpres¬
sis q una cũ uento fluctib egressũ
mor occurrentẽ sͥ curasse demoni¬
acum. quo significarẽ dociumꝰ eũ
relictis uidee populis exqua carnis
duxit originẽ tͣns ac̾ta suȩ passio¬
nis tempestate. gentiũ ꝓcurasse
salutẽ. His ita gestis patriã reu̾¬
titur. qͥa cecitas exparte contigit
inisrł. donec plenitudo gentiũ
intraret. & sic omnis isrtꝰ saluus
fieret. Ascendit autem uinaui. s
neq iꝑse somno p̃mitur. neq na¬
us ꝑcella pulsatur. quia xp̃c sur¬
gens amortuis. iam non moritur.
mors illi ultra non dominabitur:
Cuius tam̃ tropheum passionis
resurrectionisꝙ gla credituris iu¬
dee tribubus intimabitur: Et c̃
p̃dicato mortis sue quo mortẽ ui¬
cit uexillo. credi abhebreis cȩperit

Expanded text:
sus es ad me, ut memorarentur iniquisus es ad me, ut memorarentur iniquitates meae, et occideres filium meum ? Ipse autem ascendens navem, reversus est. Dixerat supra, Dominum relictis navem ascendisse parentibus, compressisque una cum vento fluctibus, egressum mox occurrentem sibi curasse daemoniacum. Quo significare docuimus, eum relictis Judaeae populis, ex qua carnis duxit originem, transacta suae passionis tempestate, gentium procurasse salutem. His ita gestis patriam revertitur, quia caecitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret: et sic omnis Israel salvus fieret . Ascendit autem in navem, sed neque ipse somno premitur, neque navis procella pulsatur, quia Christus surgens a mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur . Cujus tamen tropaeum passionis resurrectionisque gloria credituris Judaeae tribubus intimabitur, et cum praedicator mortis suae, quo mortem vicit vexillo, credi ab Hebraeis coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
mente adpedes eius. & timuert̃.¬
&e cȩtera. Significat multitudi¬
nem uetusta sua uita delectan¬
tam honore qͥdẽ sed nolle pati xͥa¬
nam legem. dum dicunt qͦd eam
implere ñpossunt. admirantes ta¬
men fidelim populum ap̾stina
ꝑdita conuersatione sanatum:
Sedere nãq ad pedes dñi ẽ: ratio¬
nali quẽpiã mentiꝰ examine subni¬
xum. uestigia saluatoris quȩ seq̃t̃
intueri. Uestitum resumere ẽ: ur¬
tutum studiis quȩ deceptũ ami¬
serat ornare. Et rogauerunt illum
omĩs multitudo regionis geraseno¬
rum. ut discederet abillis. quia ti¬
more magno tenebantur. Conscii
fragilitatis suȩ geraseni. p̃sentia se
dñi iudicabant in dignos. ñ capi¬
entes dĩ uerbũ. nec infirma adhuc
m̃te pondus sapientiȩ sustinere ua¬
lentes Quod &e petro ipsi uiso pis¬
cium miraculo contigisse legitur
Et uidua sareptena beati heliȩ e
sesensit hospicio benedici. nichil o¬
minus se putauit p̃sentia grauari.
Quid mͥ cetibi inquit. tir dr̃ ingres¬

Expanded text:
s ejus, et timuerunt, etc. Significat multitudinem vetusta suavitate delectatam honorare quidem, sed nolle pati Christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possint, admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita conversatione sanatum. Sedere namque ad pedes Domini est, rationali quempiam mentis examine subnixum vestigia Salvatoris, quae sequatur, intueri. Vestitum resumere, est virtutum studiis, quae deceptus amiserat, ornari. Et rogaverunt illum omnis multitudo regionis Gerasenorum, ut discederet ab illis, quia timore magno tenebantur. Conscii fragilitatis suae Geraseni, praesentia se Domini judicabant indignos, non capientes Dei verbum, nec infirma adhuc mente pondus sapientiae sustinere valentes. Quod et Petro ipsi, viso piscium miraculo, contigisse legitur, et vidua Saraptana beati Eliae, cujus se sensit hospitio benedici, nihilominus se putavit praesentia gravari. Quid mihi et tibi, inquit, vir Dei? ingres
Abbreviated transcription (Latin):
accipit. qui multis temporibus
hoc ẽ abipso pene mundi nas¬
centis exordio uexabatur furore
dementi. Et uestimento non in¬
duebatur: Quia integimentum
nature suȩ & uirtutis amisit: hoc
enim fidei & caritatis in dum̃to
pͥmi parentes nr̃i postqͣm pecca¬
uere nudati leguntur. Hac stola
pͥmafilius luxuriosus postqͣm
penitens adpatrẽ rediit induitur
Neq indomo manebat. sed inmo¬
numentis: Quia inconscientia sua
ñrequiescebat. sed inmortuis ope¬
rib hoc ẽ inpeccatis delectabatur
Quid enĩ sunt corꝑa ꝑfidoꝵ nisi
quedã defunctoꝵ sepulchra: inqͥb

Expanded text:
accipit, qui multis temporibus, accipit, qui multis temporibus, hoc est ab ipso pene mundi nascentis exordio, vexabatur furore dementi. Et vestimento non induebatur. Quia integimentum naturae suae et virtutis amisit. Hoc enim fidei et charitatis indumento primi parentes nostri, postquam peccavere, nudati esse leguntur. Hac stola prima filius luxuriosus postquam poenitens ad patrem rediit induitur. Neque in domo manebat, sed in monumentis. Quia in conscientia sua non requiescebat, sed in mortuis operibus, hoc est in peccatis, delectabatur. Quid enim sunt corpora perfidorum, nisi quaedam defunctorum sepulc
Abbreviated transcription (Latin):
tatib subierant. eodẽ aduersante
scło uix nudi euadunt. Iuxta qͦd
idem apłs ait. Ipse aut̃ saluus
erit. sic tam̃ qͣsi ꝑignẽ.
Et nauigauerunt autẽ ad regionẽ
gerasenorum. que ẽ contͣ galileã:
Gerasa ẽ urbs insignis arabie. tͣns
iordanem iuincta monte galaad:
qͣm tenuit trib manasse. ñ longe
astagno tyberiadis. inqͦd porci p̃¬
cipitati sunt significat aut̃ nati¬
onẽ gentium. qͣm post passionis
somnum resurrectionisq suȩ glo¬
riam missis predicatorib salua¬
tor ẽ uisitare dignatus Unde be¬
ne gerasa siue gergesi ut quidam
legunt. colonum eiciens. uel adue¬
nã ꝓpinquans interpretatur. ui¬
delicet insinuans. qͥa gentiũ po¬
pulus. & eum a qͦ nequit incoleba¬
tur hostem suis decordib eiecerit.¬
& qui erat longe. factus sit ꝓpe in¬
Et cum egressus esset ad terrã. oc¬
currit illi uir qͥdã. qui habebat
demoniũ iam demporib multis
Hir iste figuram populi gentilis

Expanded text:
tatibus subierant, eodem adversante tatibus subierant, eodem adversante saeculo vix nudi evadunt. Juxta quod idem apostolus ait: Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Et navigaverunt ad regionem Gerasenorum, quae est contra Galilaeam. Gerasa est urbs insignis Arabiae trans Jordanem, juncta monti Galaad, quam tenuit tribus Manasse, non longe a stagno Tiberiadis, in quod porci praecipitati sunt. Significat autem nationem gentium, quam post passionis somnum resurrectionisque suae gloriam, missis praedicatoribus, Salvator est visitare dignatus. Unde bene Gerasa, sive Gergesi ut quidam legunt colonum ejiciens, vel advena propinquans interpretatur. Videlicet insinuans quia gentium populus, et eum a quo nequiter incolebatur hostem suis de cordibus ejecerit, et qui erat longe factus sit pEt cum egressus esset ad terram, occurrit illi vir quidam qui habebat daemonium jam temporibus multis. Vir iste figuram populi gentilis
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. & si ñ socii adiuuassent na¬
ues etiã mersȩ subsiderent Item
hoc loco discipuli cũ dño nauem
conscendunt. mare adeunt. s qͥa
intererat & uidas: & dñs inpuppi
qua sedes erat gubernandi dor¬
misse. & uentus pontusq deforis
seuisse ꝑhibentur. Nam ce si mul¬
ta illic discipuloꝵ merita naui¬
gabant. tam̃ adhuc eam ꝑfidia
ꝓditoris agitabat. & qͥ suis meri¬
tis firmi fuere. turbantur alienis.
tem paulus cum fr̃ib iherosolimã
nauigans. & diẽ pentecosten ibi spi¬
ritusꝙ scĩ gaudia celebrare festinãs.
recto cursu cuncta ꝑagrat. Porro
abiherosolimis romã religatus
quia cum infidelib it̃ agit. mare
furit uenti refragantur. imber im¬
minet. frigora fatigant. astra ob¬
nubilant. terra negatur triticum
inmare iactatur. Nauis armam̃ta
tolluntur. ipsa postremo nauis a¬
renis illisa dissoluitur. naute qͣm
ñ agnoscunt derrã nando petunt.
& qui scłi undas honõrati cupidi¬

Expanded text:
ta sunt, et si non socii adjuvissent, nata sunt, et si non socii adjuvissent, naves etiam mersae subsiderent. Item in hoc loco discipuli cum Domino navem conscendunt, mare adeunt, sed quia intererat et Judas, et Dominus in puppi, quae sedes erat gubernanti, dormisse, et ventus pontusque deforis saevisse perhibentur. Nam et si multa illic discipulorum merita navigabant, tunc adhuc eam perfidia proditoris agitabat: et qui suis meritis firmi fuere, turbabantur alienis. Item Paulus cum fratribus Hierosolymam navigans, et diem Pentecosten ibi Spiritusque sancti gaudia celebrare festinans, recto cursu cuncta peragrat. Porro ab Hierosolymis Romam relegatus, quia cum infidelibus iter agit, mare furit, venti refragantur, imber imminet, frigora fatigant, astra obnubilant, terra negatur, triticum in mare jactatur, navis armamenta tolluntur, ipsa postremo navis arenis illisa dissolvitur, naturae quam non agnoscunt, terram, nando petunt. Et qui saeculi undas onerati cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
uet. maloꝵ ue ꝑmirtio turbet intu¬
eri. Ecce̾ enim uit aꝑfectiorib incho¬
emus. post celebrata dñice resurrec¬
tionis sollempnia septem electi di¬
scipuli nauem piscaturi ascendt̃:
Et quia ñ longe at̾ra ꝑpetuȩ qͥetis
s qͣs: cubitis ducentis aberant.
Hoc ẽ tantũ mundo animum qͣn¬
tum gemina dilectio poscebat. ad¬
posuerant. quia se petrus negocuis
secularib exuerat. Iam dñm inlit¬
tore inmortalitatis stantẽ cernere
Iam cum illo epulari. lã mane suꝑ¬
ne lucis aspirante mẏstico mag¬
norum piscium numero sua retia
ĩ pleta nec tam̃ rupta suscipere atq
infimis seculi fluctib extrahere me¬
rentur:. Alibi petrus ut supra legi¬
tur uibente domino retia laxat
incapturam. pisciumq compre¬
hendit multitudinẽ copiosam.
sed quia ipse fragilis adhuc ani¬
mi fuerat. ita ut xp̃o tremens di¬
ceret. Exi ame quia homo pecca¬
tor sum domine. &e retia tunc rup¬

Expanded text:
vet, malorumve permixtio turbet, intuvet, malorumve permixtio turbet, intueri. Ecce enim, ut a perfectioribus inchoemus, post celebrata dominicae resurrectionis solemnia, septem electi discipuli navem piscaturi ascendunt, et quia non longe a terra perpetuae quietis, sed quasi cubitis ducentis aberant, hoc est, tantum mundo animum, quantum gemina dilectio poscebat apposuerant, quia se Petrus negotiis aecularibus exuerat, jam Dominum in littore mortalitatis stantem cernere, jam cum illo epulari, jam mane supernae lucis aspirante, mystico magnorum piscium numero sua retia impleta, nec tamen rupta suscipere, atque infimis saeculi fluctibus extrahere merentur. Alibi Petrus, ut supra legitur, jubente Domino, retia laxat in capturam, pisciumque comprehendit multitudinem copiosam. Sed quia ipse fragilis adhuc animi fuerat, ita ut Christo tremens diceret: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine , et retia tunc rup
Abbreviated transcription (Latin):
rabant᷑. Sin autẽ qͥs contenciose
uoluerit eos qͥ mirabantur fuisse
discipulos:. Recte homines appel¬
latos qui nec dum potenciã noue¬
rant saluatoris: Et nos qͦ singuli
cũ signo dñicȩ crucis inbuti inse¬
culum relinquere disponimus.
auẽ ꝓfecto cum iħu conscendunꝰ
stagnum transfretare conamur. s
qͥnon dormitabit neq dormiet cu¬
stodins semꝑ isrł. Nobis tam̃ sepe
nauigantib q̃si int̾ equoris fremi¬
tus obdormit. quando crebrescen¬
te int̃ medios uirtutũ nisus uel in¬
mundoꝵ spũum. uel hominum pͣ
impetu: fidei splendor obtenebresc̃
spei cessitudo contabescit. amoris flã¬
ma refrigescit. Uerũ int huuis¬
modi ꝓcellas adillum necesse ẽ gu¬
beruatorem curramus. illũ seduli
excitemus. qͥ ñ seruiat sed imperet
uentis. Mox tempestates compes¬
cet refundet tranquillitatẽ. portũ
salutis indulgebit. Libet int̃ hec
paucis discussa apłici nauigui ua¬
rietate. qͣlit̃ bonos suũ secretũ iu¬

Expanded text:
abant. Sin autem quis contentiose voluerit eos qui mirabantur fuisse discipulos, respondebimus recte homines appellatos, quia necdum potentiam noverant Salvatoris. Et nos quoque singuli cum signo dominicae crucis imbuti saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, stagnum transfretare conamur. Sed qui non dormitavit, neque obdormiet custodiens semper Israel , nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus, vel immundorum spirituum, vel hominum pranum impetu, fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Verum inter hujusmodi procellas, ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum seduli excitemus qui non serviat, sed imperet ventis. Mox tempestates compescet, refundet tranquillitatem, portum salutis indulgebit. Libet inter haec paucis discussa apostolici navigii varietate, qualiter bonos suum secretum ju
Abbreviated transcription (Latin):
porci more uixerit. numqͣm ac¬
cipiet ineum diabolus potesta¬
tem: insi ad ꝓbandum tantũ.
ñ autem & ad ꝑdendũ accipiet.
Exierunt ergo demonia abho¬
mine. & intrauerunt in porcos.⁊
impetu abiit grex ꝑp̃ceps instag¬
num. & suffocatus est Signifi
cat. qͦd iam clarificata ecclesia.
& libato populo gentium abho¬
minatione demonioꝵ. inabdi¬
tis agunt sacrilegos ritus suos.
qͥ xp̃o credere noluerunt. Cȩca
& ꝓfunda curiositate subm̃si.
Et notandũ. qͦd sp̃s inmundi nec
inporcos irent. nͥ hoc illis benig¬
nus ipse saluator petentib quos
certe inabyssum posset religare
concederet. Rem necessariã docẽ
nos uolens. ut scilicet nouerimus
eos multominus posse sua potes¬
tate nocere hominib. qͥ nec peco¬
rib qualibuscumꝰ potuerunt:
Hanc autẽ potestatẽ ds̃ bonꝰ occulta
iusticia nob̃. dare potest. inusta¬
sed nonpotest. Qyod ut uiderun
factum qui pascebant. fugierũt
& nunciarunt inciuitatẽ. & inuil¬

Expanded text:
porci more vixerit, nunquam acporci more vixerit, nunquam accipiet in eum diabolus potestatem, aut ad probandum tantum, non autem et ad perdendum, accipiet. Exierunt ergo daemonia ab homine, et intraverunt in porcos, et impetu abiit grex per praeceps in stagnum, et suffocc, quod jam clarificata Ecclesia et liberato populo gentium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacrilegos ritus suos, qui Christo credere noluerunt caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet. Rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus eos multo minus posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justitia nobis dare potest, injustam non potest. Quod ut viderunt factum, qui pascebant fugerunt et nuntiaverunt in civitatem et in vil
Abbreviated transcription (Latin):
demones aliqn futurum. ut ꝑ
dñi aduentum mittantur in
abẏssum. Non ipsi futura p̃di¬
uinantes. sed ꝓpħarum de se dic¬
ta recolentes. Ideoq dñici ad¬
uentus quam mirabant᷑ głã adsuã
ra roboantur dendere perniciem
Erat autẽ ibi grex porcoꝵ mul¬
torum pascentiũ in monte. &
rogabant eũ. ut ꝑmittereᷤ eis in
illos ingredi. & ꝑmisit illis: Ido
ꝑmisit quod petebant demonibꝰ
ut ꝑint̃fectionẽ porcoꝵ. hominibꝰ
salutis occasio preberetur.
Pastores enim ista cernentes. sta¬
tim nunciant ciuitati Erubeᷤᷤ¬
cat manicheus. si deeadem sub¬
stantia. & exeodẽ auctore ho¬
minum bestiarumq sunt auimi
qͣmͦ obunius hominis salutem
duo milia porcorum suffocant᷑:
Inquorum tam̃ interitu figura¬
uter homines inmundi uõcis &
rationis expertes indicantur. qͥ
inmonte suꝑbiȩ pascentes. lu¬
tulentis oblectantur inac̾tibus.
Talib enĩ ꝑcultus ydoloꝵ posst̃
demonia dominari. Ham nͥ qͥs

Expanded text:
daemones, aliquando futurum ut per daemones, aliquando futurum ut per Domini adventum mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed prophetarum de se dicta recolentes, ideoque Domini adventus, quam mirabantur gloriam, ad suam arbitrabantur tendere perniciem. Erat autem ibi grex multorum porcorum, pascentium in monte: et rogabant eum ut permitteret eis in illos ingredi: et permisit illis. Ideo permisit quod petebant daemonibus, ut per interfectionem porcorum hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quo modo ob unius hominis salutem duo millia porcorum suffocantur? In quorum tamen interitu, figuraliter homines immundi, vocis et rationis expertes, indicantur, qui in monte superbiae pascentes, lutulentis oblectantur in actibus. Talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndã pari calamitate laborantẽ.
talit asacerdote curatã: fec̃ ut illa
suggesserat. statimq ulcus reme¬
dium qͦdante respuerat acciꝑe
consensit: Hȩc contra fraudes de¬
monum paucis explicare curaui:
ut qͣm ñfrustra dñs nom̃ eiꝰ qͣm
expulsurus erat sp̃c introgaret.
intelligas. Quod uero demonia
multa hominem intrasset memo¬
rantur. significatur populũ genti¬
um non unicuilibet. s in numeris
ac diuersis ydolatriȩ cultib esse
mancipatum. Cui contra scrip¬
tum ẽ. Quod multitudinis creden¬
dũ erat cor unũ. & anima una.
Unde bene inbabilonia linguarũ
unitas scissa iniherosolima ẽ lin¬
guarum uarietas adunata: &i
la confusio hec uisio pacis int̾pre¬
tatur. Quia uidelicet electos in
plerisq linguis ingentib unafi¬
des ac pietas pacificando confir¬
mat. Reꝓbos autem plures secte.
qͣm lingue dissociando confundr̃.
Etrogabant eum. ne imperaret iłt.
ut inabyssum yrent Sciebant

Expanded text:
quamdam pari calamitate laborantem, quamdam pari calamitate laborantem, taliter a sacerdote curatam. Fecit ut illa suggesserat, statimque ulcus remedium, quod ante respuerat, accipere consensit. Haec contra fraudes daemonum paucis explicare curavi, ut quam non frustra Dominus nomen ejus quem expulsurus erat spiritus interrogaret, intelligas. Quod vero daemonia multa hominem intrasse memorantur, significat populum gentium non uni cuilibet, sed innumeris ac diversis idololatriae cultibus esse mancipatum. Cui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor et anima una . Unde bene in Babylonia linguarum unitas scissa, in Hierosolyma est linguarum varietas adunata; et illa confusio, haec visio pacis interpretatur: quia videlicet electos in plerisque linguis et gentibus una fides ac pietas pacificando confirmat, reprobos autem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et rogabant eum ne imperaret illis ut in abyssum irent. Sciebant
Abbreviated transcription (Latin):
fedus alteru pepigerint. ꝓdendos
eẽ pͣcipiunt: que mendatio simil¬
lima res. sed adeo uera & plurimoꝵ
ẽ adtestacione notissima: ut qͥdã
uicinus mͥ presbiter retulerit. se qͣn¬
dam sc̃imonialẽ feminã ademonio
curare cȩpisse s qͣmdui res late¬
bat. nichil apud eam ꝓficere po¬
tiusse. Confessio autẽ qͦ molesta¬
batur fantasmate. mox & ipsum
orationib cȩt̾isq quȩ oportebat
purificationum generib effugasse.
& eiuis dẽ femine corpꝰ abulceribus
quȩ demonis tactu contrarerat. me¬
dicinali studio adiuncto. sale be¬
nedicto curasse. S dũ unũ deul¬
cerib qͦd altius lateri infixũ repe¬
rerat. nullatenus posset. Quiꝰ conti¬
nuo panderetur obducere abeadẽ
ipsa qͣm sanare uolebat. Consili¬
um qͦ sanatur accepisse. Si inqͥt
oleũ ꝓinfirmis consecratũ eidem
medicam̃to asꝑseris. sicq me per¬
unxeris: starim sanitati restituar.
longius posita ciuitate qͣm nun¬

Expanded text:
foedus alterutrum pepigerint, prodendos foedus alterutrum pepigerint, prodendos esse praecipiunt. Quae mendacio simillima res, sed adeo vera, et plurimorum est attestatione notissima, ut quidam vicinus mihi presbyter retulerit se quamdam sanctimonialem feminam a daemonio curare coepisse, sed quandiu res latebat, nihil apud eam proficere potuisse. Confesso autem quo molestabatur phantasmate, mox et ipsum orationibus caeterisque quae oportebat purificationum generibus effugasse, et ejusdem feminae corpus ab ulceribus, quae daemonis tactu contraxerat, medicinali studio adjuncto sale benedicto curasse. Sed dum unum de ulceribus, quod altius lateri infixum repererat, nullatenus posset, quin continuo panderetur, obducere, ab eadem ipsa, quam sanare volebat, consilium, quo sanaretur, accepisse. Si inquit oleum pro infirmis consecratum, eidem medicamento asperseris, sicque me perunxeris, statim sanitati restituar. longius posita civitate, quam nun
Abbreviated transcription (Latin):
Etruptis uinculis agebatur ade¬
monio indeserto: Quia etiam ip¬
sis transgressis legib ad ea scelera¬
cupiditate ducebatur: que iã uul¬
garẽ consuetudinẽ excederent.
eum: Non uelut inscius nom̃ inqͥ¬
rit s ut confessa coram peste qͣm
furens tolerabat. uirtus curantis
gracior emicaret: sed et nr̃i tempo¬
ris sacerdotes qui ꝑ exorcismi grãm
demones eicere norunt. solent dicẽ.
patientes ñ aliter ualere curari. ñ
qͣntum sapere possunt. omne qͦd ad
inmundis spĩb uisu auditu. gu¬
stu. tac̾tu. uel alio quolibet corꝑis
uel animi sensu. uigilantes dormi¬
entes ue ꝑtulerint: Confitendo pa¬
tent̃ exponant. & maxime qͣndo
uel uiris inspẽ feminea. uel inui¬
rili habitu feminis apparentes.
qͦs demones gallidusios uocant.
infando miraculo sp̃s incorpores
corporis humani concubitum pe¬
tere se acpatrare confingunt. &
nom̃ demonis qͦ se censeri dixerit.
& deierandi modos qͥb amoris sui

Expanded text:
Et ruptis vinculis, agebatur a daeEt ruptis vinculis, agebatur a daemonio in deserto. Quia etiam ipsis transgressis legibcupiditate ducebatur, quae jam vulgarem consuetudinem excederent. eum. Non velut inscius nomen inquirit, sed ut confessa coram teste quam furens tolerabat laborabat, virtus curantis gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt, solent dicere patientes non aliter valere curari nisi quantum sapere possunt omne quod ab immundis spiritibus visu, auditu, gustu, tactu, et alio quolibet corporis vel animi sensu, vigilantes dormientesve pertulerint, confitendo patenter exponant. Et maxime, quando vel viris in specie feminea, vel in virili habitu feminis apparentes, quos daemones Galli Dusios vocant, infando miraculo spiritus incorporei corporis humani concubitum petere se ac patrare confingunt. Et nomen daemonis, quo se censeri dixerit, et dejerandi modos, quibus amoris sui
Abbreviated transcription (Latin):
lħm creaturam & non dm̃ credere.
quẽ filiũ dĩ altissimi. demones cre¬
dunt & contremiscunt: que im¬
pietas uideoꝵ. eum dicere in prin¬
cipe demonioꝵ eicisedemonia:
Quem ipsa demonia fatent᷑ nichil
sccum habere commune: qui hoc
ipsum qͦd tunc ꝑdemoniaci clama¬
uere furorem. Post in delubris ydo¬
lorum dicere & confiteri ñ desinũt.
tissimi nẽ se aliqͥd cum illo pacis
aut societatis habere. Obsecro te
ne me torqueas: Precipiebat enim
spiu inmundo. ut exiret abhomi¬
ne Multis enĩ demꝑib arripiebat
illum. hostis humanȩ salutis non
eriguum sͥ duc̃ esse tormentum.
abhominis lesione cessare. Quoq
hunc diutius possidere solebat. eo
difficilius dimittere consentit.
Unde studendum summoꝑe est
ut & si quando ut homines adia¬
bolo suꝑẽmur: mox eius laqueos
euitare sataganius. ne si tardius
eius uire resistat᷑. laboriosius qͣn¬
doq pellatur. Et uinciebatur. ca¬
tenis &e compedib custoditus. Ca
&e ineoꝵ re publica peccata cohibeñ.

Expanded text:
non Deum credere, quem Filium Dei altissimi daemones credunt et contremiscunt! Quae impietas Judaeorum eum dicere in principe daemoniorum ejecisse daemonia, quem ipsa daemonia fatentur nihil secum habere commune? Quin hoc ipsum quod tunc per daemoniaci clamavere furorem, post in delubris idolorum dicere et confiteri non desinunt, tissimi, nec se aliquid cum illo pacis aut societatis habere. Obsecro te, ne me torqueas. Praecipiebat enim spiritui immundo ut exiret ab homine. Multis enim temporibus arripiebat illum. Hostis humanae salutis non exiguum sibi ducit esse tormentum, ab hominis laesione cessare; quoque hunc diutius possidere solebat, eo difficilius dimittere consentit. Unde studendum summopere est ut et si quando, ut homines a diabolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si tardius ejus juri resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et vinciebatur catenis, et compedibus custoditus. Catet in eorum republica peccata cohibentur.
Abbreviated transcription (Latin):
posuerit. de suo tibi dico: Cum in
syro sermone quẽ posuit non plus
sit dictum. qͣm puella surge.
enens gͦ manũ puellȩ iħs sana¬
uit eam: Quia nͥ prius mundatȩ
fuerint manus uideoꝵ. que san¬
guine plene sunt. synagoga eoꝵ
mortua non consurgit.
Et reuersus ẽ sp̃s euis. & surrexit

Expanded text:
posuerit de suo, tibi dico, cum in posuerit de suo, tibi dico, cum in Syro sermone quem posuit, non plus sit dictum, quam Puella, surge. Tenens ergo manum puellae Jesus, sanavit eam, quia nisi prius mundatae fuerint manus Judaeorum, quae sanguine plenae sunt, synagoga eorum mortua non consurgit. Et reversus est spiritus ejus, et surrexit
Abbreviated transcription (Latin):
dormiebat. incuius dicione ⁊ani¬
ma recepta uiuebat. & caro resu¬
scitanda quiescebat. Unde mos
xpianus obtinuit. ut mortui qui
resurrecturi esse non dubitantur.
dormientes uocentur. sic̃ apostolꝰ
Nolumus inquit uos ignorare fĩs¬
de dormientib ut ñ contristemini
sicut ce ceteri qui spem non hñt.
Sed et inparte allegoriȩ: cũ ani¬
ma quȩ peccauerit ipsa moriẽtuꝵ.
Tam̃ ea quȩ resuscitari axp̃o merue¬
rit. nob̃ quidẽ mortua fuisse. sed ei
obdormisse dici potest.
Et deridebant eum scientes quia
mortua esset Quia u̾bum resusci¬
tantis deridere qͣm credere male¬
bant merito foras excluduntur
indigni. qui miraculum resurgẽ¬
tis uiderent. Ipse aut̃ tenẽs ma¬
num eius. elam̃auit dicens. Pu¬
ella surge. In marco scriptũ ẽ. Ait
illi. Thabitacumi. qͦd ẽ int̃pretatũ.
puella tibi dico. surge. Et confestĩ
surrexit. Ubi diligens lector in¬
quirat. quare uerax euuangłista
dictum saluatoris exponens inter¬

Expanded text:
dormiebat, in cujus ditione et anidormiebat, in cujus ditione et anima recepta vivebat, et caro resuscitanda quiescebat. Unde mos Christianus obtinuit, ut mortui, qui resurrecturi esse non dubitantur, dormientes vocentur, sicut Apostolus: Nolumus inquit vos ignorare, fratde dormientibus, ut non contristemini, sicut et caeteri, qui spem non habent . Sed et in parte allegoriae, cum anima, quae peccaverit, ipsa moriatur, tamen ea, quae suscitari Christo meruerit, nobis quidem mortua fuisse, sed ei obdormisse dici potest. Et deridebant eum, scientes, quia mortua esset. Quia verbum resuscitantis deridere quam credere malebant, merito foras excluduntur, indigni qui miraculum resurgentis viderent. Ipse autem tenens manum ejus, clamavit dicens: Puella, surge. In Marco scriptum est: Ait illi: Tabitha cumi, quod est interpretatum, Puella, tibi dico surge; et confestim surrexit . Ubi diligens lector inquirat, quare verax Evangelista dictum Salvatoris exponens, inter
Abbreviated transcription (Latin):
nagoga salua erit Et cũ uenissẽt
domũ. non ꝑmisit intrare secun
quemqͣm nͥ petrũ. & iacobum. &
iohannem. & patrem & matrem
puellȩ. Supra publicȩ uiduȩ filiꝰ
suscitatur. Hic remouentur plures
arbitri: Puto gͦ qͦd ineo qͦ pietas
ibi domini declaretur. qͥa uidua
mat̃ unici. non paciebatur moras.
& ideo ne amplius afficeretur ma¬
turitas additur. Est etiã forma sa¬
pientiȩ. inuiduȩ filio. cito ȩccłiam
crediturã. In archisynagogi filia.
credituros quidẽ iudeos. s expluri¬
bus pauciores: Plebant autẽ om̃s.
eplangebant illam. Num quid
possunt inquit filii sponsi lugere.
qͣmdui cum illis ẽ sponsus. Ue¬
nient autem dies. cũ auferetur ab
cis sponsus. & tunc ieuinabunt: G
synagoga quia sponsi lȩticiam q̃
uiuere posset amisit. qͣsi plangen¬
des intmortua iacens. ne hoc qui¬
dem ipsũ qͣre plangat᷑ intelligit.
At ile dirit. Nolite flere. ñ ẽ mor¬
tua puella s dormit. Hominibꝰ mor¬
tua. qͥ suscitare nequiuerant. Dõ

Expanded text:
t domum, non permisit intrare secum quemquam, nisi Petrum, Jacobum et Joannem, et patrem et matrem puellae. Supra publice viduae filius suscitatur, hic removentur plures arbitri. Puto ergo, quod in eo quoque pietas ibi Domini declaretur, quia vidua mater unici non patiebatur moras, et ideo, ne amplius afficeretur, maturitas additur. Est etiam forma sapientiae, in viduae filio cito Ecclesiam credituram, in archisynagogi filia credituros quidem Judaeos, sed ex pluribus pauciores. Flebant autem omnes, et plangebant illam. Nunquid possunt inquit filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies, cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt. Igitur synagoga, quia sponsi laetitiam, qua vivere posset, amisit, quasi inter plangentes mortua jacens, ne hoc quidem ipsum, quare plangatur, intelligit. At ille dixit: Nolite flere. Non est mortua, sed dormit. Hominibus mortua, qui suscitare nequiverant, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
cebantur: Maledicentes uiã coram
multitudine: Noli uexare illum ꝑ
eos hodie ꝙ dicitur. qui adõ destitur̃
sẏnagoge statum uident. ut restau¬
rari posse noncredant. Ideoq ꝓre
suscitacione illiꝰ supplicandũ esse
ñ estiment: sed que imposs ibilia
sunt apud homines. possibilias
apud dm̃n. Unde sequitur.
ħ̃s aut̃ audito hoc uerbo. respon

Expanded text:
am coram multitudine . Noli vexare illum, per eos hodieque dicitur, qui adeo destitutum synagogae statum vident, ut restaurari posse non credant, ideoque pro resuscitatione illius supplicandum esse non aestiment. Sed quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum . Unde sequitur: Jesus autem, audito hoc ver
Abbreviated transcription (Latin):
credimus ei. De sepulcro surgen¬
do labefecit. Ubi uixta litteram
notandum. qͦd om̃s creaturȩ sen¬
diant creatorem. Que enim iN¬
crepant᷑ ⁊ qͥb imperat᷑ sentiũt imꝑan¬
dem. non errore hereticorũ ut qͥdam¬
qͥ omnia putant animantia. sed
maiestate conditoris. quȩ apudnd
insensibilia. illi sensibilia sunt.
Dirit autem illis ubi ẽ fides ur̃a
Recte arguuntur. qͥ p̃sente xp̃oti¬
mebant. cum utiq qui ei ad hese¬
rit perire nonpossit. Cui sumile
ẽ. qͦd post mortis somnũ discipłis
apparens. exꝓbrauit incredulitatẽ
illoꝵ. & duriciã cordis. qͥa his qͥ uide¬
rant eum resurrexisse ñcrediderunt.

Expanded text:
credimus ei, de sepulcro surgencredimus ei, de sepulcro surgendo labefecit. Ubi juxta litteram notandum quod omnes creaturae sentiant Creatorem. Quibucrepatur et imperatur, sentiunt imperantem, non errore haereticorum, qui omnia putant animantia; sed majestate Conditoris, quae apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. Dixit autem illis: Ubi est fides vestra? Recte arguuntur qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaeserit perire non possit. Cui simile est quod post mortis somnum discipulis apparens, exprobravit incredulitatem illorum et duritiam cordis, quia iis qui viderant cum resurrexisse non credideru
Abbreviated transcription (Latin):
Domino puppim crucis qua som¬
num mortis carperet. ascendente:
fluctus blasphemantium ꝑsecu¬
torum demonicis excitati ꝓcellis
assurgunt. Quib tam̃ non ipsus
patientia turbatur. sed discipuloꝵ
inbecillitas concutitur. trepidat ꝑ¬
iclitatur Accedentes autem susci¬
tauerunt eum. dicentes Preceptor
perimus: Suscitant dñm discipłi.
ne eo dormiente fluc̾tuum feritate
dispereant: quia cuius mortem
uiderant. maximis uotis resurrec-¬
tionem querebant. ne si dutius ip¬
se morte carnis sopiretur: eoꝵ mẽs
sp̃ali inꝑpetuum morte periret.
Unde bene sequitur
t ille surgens increpauit uentũ.
&e tempestatem aquȩ. & cessauit
& facta ẽ tranquillitas. Uentũ
quippe surgens increpauit quia
resurrectione celebrata. diaboli
suꝑbiam strauit. dum ꝑmortẽ
destruxit eum. qui habebat mor¬
tis imperium: Tempestatẽ quoq
aquȩ surgens cessare fecit. Quia
uesanam uideoꝵ rabiem quȩ ca¬
put quatiens clamauerat. si filiꝰ
di ẽ descendat nunc decruce. &

Expanded text:
Domino puppim crucis, qua somnum mortis carperet, ascendente, fluctus blasphemantium persecutorum daemonicis excitati procebis assurgunt. Quibus tamen non ipsius patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur, trepidat, periclitatur. Accedentes autem suscitaverunt eum, dicentes: Praeceptor, perimus. Suscitant Dominum discipuli, ne eo dormiente, fluctuum feritate dispereant, quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant, ne si diutius ipse morte carnis sopiretur, eorum mens spiritali in perpetuum morte periret. Unde bene sequitur: At ille surgens, increpavit ventum et tempestatem aquae, et cessavit, et facta est tranquillitas. Ventum quippe surgens increpavit, quia, resurrectione celebrata, diaboli superbiam stravit, dum per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium. Tempestatem quoque aquae surgens cessare fecit, quia vesanam Judaeorum rabiem, quae caput quatiens clamaverat: Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et
Abbreviated transcription (Latin):
de adcredendum. in omnib quelo¬
cuti sunt ꝓph̃e. Nonne hec oportuit
pati xp̃m. & ita intrare. ingłam suã
Ac si ꝑmetaphoram nauigii dicit
Ponne oportuit. xp̃m soporari. un¬
dis nauẽ inqua qͥescebat hincinde
uerrentib & ita sedatis exemplo
tumidis gurgitum cumulis diui¬
nitatis sue cunctis pateface potẽ¬
ciam: Oxi timentes mirati sunt
dicentes adinuicẽ. Quis putas hic
ẽ. qͥ &uentis imperat & mari. & obe¬

Expanded text:
 in omnibus quae locuti sunt prophetae. Nonne haec oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam ? Ac si per metaphoram navigii diceret: Nonne oportuit Christum soporari, undis navem in qua quiescebat hinc inde verrentibus, et ita sedatis extemplo tumidis gurgitum cumulis, divinitatis suae cunctis patefacere potentiam? Qui timentes mirati sunt, dicentes ad invicem: Quis putas hic est, quia et ventis imperat
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur et dulia. S dulia intelligitur
seruitus communis. hoc ẽ siue do. si¬
ue hominisiue cuilibet rerũ nature
exhibita: aqua etiã seruus. id÷ dulos.
grece nom̃ accepit. Latria aut̃. uocat᷑
seruitus illa. quȩ soli diuinitatis cultui
debita. neq ulliẽ participanda creature.
ynde et idolatrȩ nuncupantur hi. qui
uota. p̃ces. et sacrificia. quȩ uni do de¬
buerant: idolis impendunt. Iubem᷑ gͦ
ꝑcaritatem seruire inuicẽ qͦd ẽ grecȩ
grece latrium. Unde dicitur. et illi so¬
Nos enum sumus circ

Expanded text:
dicitur et δουλεία. Sed dulia intelligitur dicitur et δουλεία. Sed dulia intelligitur servitus communis, hoc est, sive Deo, sive homini, sive cuilibet rerum natura exhibita; a qua etiam servus, id est, δοῦλος, Graece nomen accipit. Latria autem vocatur servitus illa, quae soli divinitatis cultui debita, neque ulli est participanda creaturae. Unde et idololatrae nuncupantur hi qui vota, preces et sacrificia, quae uni Deo debuerant, idolis impendunt. Jubemur ergo per charitatem servire invicem, quod est Graece Graece λατρεύειν. Unde dicitur: Et illi soNos enim sumus circ
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersam. et głam illoꝵ. qͥa mͥ tra¬
dita sunt: et cui uolo do illa. Tugͦ
omnia. Arrogans et suꝑbꝰ etiã hoc
deiactancia lõquitur. ñ quod intoto
mundo habeat potestatẽ. ut possit
omnia regna dare diabolus. Cum
sciamus plerosq scõs uiros adõ regeᷤ
factos. Si inquit ꝓcidens adoraue¬
ris corã me. Ergo qui adoraturus est
diabolum: ante corruit.
t respondens iħc: dixit illi. Scrip¬
tum ẽ. dominũ dm̃ tuũ adorabis.
& illi soli seruies. Dicens diabolus
saluatori. siꝓcidens adoraueris me:
E contrario audit. qͦd ipse magis ad¬
orare eum debeat dominũ et dm̃
suum. Querit forte aliqͥs. qͦm conue¬
niat qͦd hic p̃cipit᷑. dño soli seruiendũ
apostoli uerbo qui dic̃ S ꝑcaritatem
seruite ininuicem: S huc facile gre¬
ce lingue ex qua scriptura translata
ẽ origo satis fac̃ in qua seruitus du¬
ob modis. ac diuersa significatione
solet appellari. Dicitur enim latria:

Expanded text:
uniuersam et gloriam illorum, quia mihi trauniuersam et gloriam illorum, quia mihi tradita sunt, et cui uolo do illa. tu omnia. Arrogans et superbus etiam hoc de jactantia loquitur, non quod in toto mundo habeat potestatem, ut possit omnia regna dare diabolus, cum sciamus plerosque sanctos viros a Deo reges factos. Si, inquit, procidens adoraveris coram me. Ergo qui adoraturus est diabolum, ante corruit. Et respondens Jesus dixit illi: Scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Dicens diabolus Salvatori: Si procidens adoraveris me, e contrario audit quod ipse magis adorare eum debeat Dominum et Deum suum. Quaerit forte aliquis quomodo conveniat quod hic praecipitur Domino soli serviendum, Apostoli verbo, qui dicit: Sed per charitatem servite invicem . Sed huic facile Graecae linguae, ex qua Scriptura translata est, origo satisfacit, in qua servitus duobus modis ac diversa significatione solet appellari. Dicitur enim λατρεία,
Abbreviated transcription (Latin):
mens refugit. humanȩ hoc audire au¬
res expauescunt. Cui tam̃ ñ ẽẽ incre¬
dibilia ista cognoscimus. si in illo etalia
facta pensamus. Certe iniquoꝵ om¬
nium diabolus caput ẽ: et hiuus ca¬
pitis menbra sunt omnes iniqͥ uid
gͦ mirũ si se ꝑmisit abillo inmontem
duci: qͥ se ꝑtulit etiã amenbris illius
crucifigi: Nonẽ gͦ indignum redẽp¬
tori nr̃o. qͦd temptari uoluit: qͥ uene¬
rat occidi Iustum quippe erat. ut sic
temptationes nr̃as. suis temptationi¬
bus iunceret. sic̃ mortẽ nram uenerat
sua morte suꝑare. Bene autẽ in mom̃¬
to temꝑis scłaria et temꝑalia mon¬
strantur: ñ enĩ tã conspectus celeri¬
tas indicatur. qͣm caducȩ fragilitaᷤᷤ
potestatis exprimit᷑. Inmomento
enĩ cuncta illa p̃tereunt. & sepe ho¬
nor scłi abiit ante quã uenerit. qͥd
enim seculi potest eẽ diuturnum: cũ
ipsa diuturna ñsint secula:
Et aitͣtibi dabo potestatẽ hanc

Expanded text:
mens refugit, humanae hoc audire aumens refugit, humanae hoc audire aures expavescunt: cui tamen non esse incredibilia ista cognoscimus, si in illo et alia facta pensamus. Certe iniquorum omnium diabolus caput est, et hujus capitis membra sunt omnes iniqui. Quid ergo mirum si se permisit ab illo in montem duci, qui se pertulit etiam a membris illius crucifigi? Non est ergo indignum Redemptori nostro, quod tentari voluit, qui venerat occidi. Justum quippe erat ut sic tentationes nostras suis tentationibus vinceret, sicut mortem nostram venerat sua morte superare. Bene autem in momento temporis saecularia et temporalia monstrantur. Non enim tam conspectus celeritas indicatur, quam caducae fragilitas potestatis exprimitur. In momento enim cuncta illa praetereunt, et saepe honor saeculi abiit antequam venerit. Quid enim saeculi potest esse diuturnum, cum ipsa diuturna non sint saecula? Et ait: Tibi dabo potestatem hanc
Abbreviated transcription (Latin):
adseruitutẽ di. p̃para animã tuã ad
temptacionem: S et ipsa responsio
saluatoris. hominẽ fuisse indicat. qui
mo: sedinomni uerbo dei. Si qͥs autẽ
ñuescitur uerbo d̾i iste nonuiuit. Alit̃
hostis nr̃ adhuc inhac uita nos posi¬
tos: qͣntomagis nos sibi rebellare con¬
spicit: tanto amplius expugnare
contendit. Eos enĩ pulsare negligit.
qͦs quieto iure possidere se sentit. Contͣ
nos uero eo uehementius incitat᷑: quo¬
& excorde nr̃o qͣsi exiure ꝓpriȩ ha¬
bitacionis expellitur Hoc enĩ inse¬
ipso dominus subqͣdã desponsatio¬
ne figurauit.:qͥ diabolũ ñ nͥ post bap¬
tisma se temptare ꝑmisit ut signũ
nob̃ qͦddam futurȩ conuersationis in¬
nueret. qͦd menbra eiꝰ postqͣm add̃m
ꝓficerent. tunc acriores temptationũ
insidias tolerarent. Et duxit illum
diabolus: & ostendit illi omnia reg¬
na orbis terre. inmomento temꝑis.
Cũ ductus adiabolo ds̃ homo narrat᷑.

Expanded text:
ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem . Sed et ipsa responsio Salvatoris hominem fuisse indicat, qui mo, sed in omni verbo Dei. Si quis ergo non vescitur verbo Dei, iste non vivit. Aliter, hostis noster adhuc in hac vita nos positos, quanto magis nos sibi rebellare conspicit, tanto amplius expugnare contendit; eos enim pulsare negligit quos quieto jure possidere se sentit. Contra nos vero eo vehementius incitatur, quo ex corde nostro quasi ex jure propriae habitationis expellitur. Hoc enim in seipso Dominus sub quadam dispensatione figuravit, qui diabolum non nisi post baptisma se tentare permisit, ut signum nobis quoddam futurae conversationis innueret, quod membra ejus postquam ad Deum proficerent, tunc acriores tentationum insidias tolerarent. Et duxit illum diabolus, et ostendit illi omnia regna orbis terrae, in momento temporis. Cum ductus a diabolo Deus homo narratur,
Abbreviated transcription (Latin):
conuertit sed ñ sic̃ nos qͥ puri homines
sumus. in ruente sepe temptacione
concutimur: ita redemptoris nr̃i a¬
nima temptationis ẽ necessitate tur¬
bata: hostis namq nr̃ et si in excelsũ
montẽ eum ꝑmissus ad sumpsit: si da¬
turum se regna mundi ꝑhibuit: si
qͣsi inpanem uertendos lapides ostendit.
mentem tam̃ mediatoris di et hominũ
temptacione quassare ñualuit. Sic e¬
nim dignatus ẽ hec exterius cuncta
suscipere: ut tamen euis mens interius
diuinitatis suȩ inherens inconfusa ꝑ¬
maneret. Qui et si qͣndo turbatus sp̃ũ
infremuisse dicitur. ipse diuinitus dis¬
ponebat. qͣntum humanitus turbaret᷑
Et respondit adillum iħc: Scriptũ
omni uerbo dĩ. Ideo sic respondit do
minus: qͥa ꝓpositũ ei erat humilita¬
te diabolum uincere: ñ potentia. Si¬
mulq aniaduertendũ. qͦd nͥ ieuinare
cepisset dñs. temptandi occasio ñ fuis¬
set diabolo. Secundũ illud. Fili accedẽs

Expanded text:
convertit. Sed non sicut nos qui puri homines convertit. Sed non sicut nos qui puri homines sumus, irruente saepe tentatione concutimur, ita Redemptoris nostri anima tentationis est necessitate turbata. Hostis namque noster, et si in excelsum montem eum permissus assumpsit, si daturum se regna mundi perhibuit, si quasi in panem vertendos lapides ostendit, mentem tamen Mediatoris Dei et hominum tentatione quassare non valuit. Sic enim dignatus est haec exterius cuncta suscipere, ut tamen ejus mens interius divinitati suae inhaerens inconcussa permaneret. Qui et si quando turbatus spiritu infremuisse dicitur, ipse divinitus disponebat, quantum ipse humanitus turbaretur. Et respondit ad illum Jesus: Scriptum omni verbo Dminus, quia propositum ei erat humilitate diabolum vincere, non potentia. Simulque animadvertendum quod nisi jejunare coepisset Dominus, tentandi occasio non fuisset diabolo, secundum illud: Fili, accedens
Abbreviated transcription (Latin):
unii dieb esuriit. cum demoyse uł he-¬
lia ieiunantib nicħ tale sit scriptum:
Ideo factum ẽ. ne ab eo temptando pauẽs
hostis aufugeret. quẽ cũ tot signis cȩlesti¬
bus p̃conatum. tum etiam uiris excel¬
lentissimis in abstinendo uideret equa-¬
tum. E suruit enim humilis ds homo:
ne inimico innotescat sublimis ħo ds.
Dixit autem illi diabolus: si filius dĩ
es: dic lapidi huic. ut panis fiat. Anti¬
quus hostis redemptorẽ humani ge¬
neris debellatorẽ suũ inmundũ ue¬
nisse cognouit unde et ꝑobsessũ ho¬
minẽ dirit: qͥd nob̃ et tibi fili dĩ ue¬
nisti huc ante tempus torquere nos:
qͥ tam̃ prius cũ hunc passibilem cer¬
neret cum posse mortalia perpeti hu¬
manitatis uideret omne quod deeiꝰ
diuinitate suspicatus ẽ ei fastus sue
suꝑbie indubium uenit. Nichil qͥppe
ñ supbum sapiens. dũ esse hunc hu¬
milem conspicit. dm ẽẽ dubitauit
¶nde et adtemptacionũ se argumenta

Expanded text:
junii diebus esuriit, cum de Moyse vel Ejunii diebus esuriit, cum de Moyse vel Elia jejunantibus nihil tale sit scriptum, ideo factum est ne ab eo tentando pavens hostis aufugeret, quem cum tot signis coelestibus praeconatum, tum etiam viris excellentissimis in abstinendo videret aequatum. Esuriit enim humilis Deus homo, ne inimico innotescat sublimis homo Deus. Dixit autem illi diabolus: Si Filius Dei es, dic lapidi huic ut panis fiat. Antiquus hostis Redemptorem humani generis, debellatorem suum, in mundum venisse cognovit. Unde et per obsessum hominem dixit: Quid nobis et tibi, Fili Dei? Venisti huc ante tempus torquere nos? Qui tamen prius cum hunc passibilem cerneret, cum posse mortalia perpeti humanitatis videret, omne quod de ejus divinitate suspicatus est, ei fastu suae superbiae in dubium venit. Nihil quippe nisi superbum sapiens, dum esse hunc hmilem conspicit, Deum esse dubitavit; Unde ad tentationum se argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
legis. iã gr̃a xp̃i diffusa ꝑmundũ &
quadriꝑtitus ẽ mundus. et decem qͣ¬
druplicata quadraginta faciunt. qm̃
qui redempti sunt ad nõ. deregionibus
congregauit eos. aboriente. & occidente
& aquilone. et mari. Ieuinans itaq xb¬
dieb ante mortẽ carnis. uelut clama¬
bat. abstinete uos adesideriis huiꝰ scłi
intribulatione certaminis: qm̃ qui
inagone ẽ. abomnib abstinens est
Cib aut̃ inse̾pacis. quȩ ꝑfecta ñerit
ñ cum corpus nr̃m cuius expectamꝰ
redemptionẽ induerit inmortalitatẽ:
Quod nondũ adipiscendo głamur: sed
sperando iam pascimur. Utrumq apł̃s
simul nos agere ostendit dicens. Spe
gaudentes. intribulatione patientes:
Tamquam illud eẽt incibo: hoc inieui¬
nio. Simul enim cũ uiã dñi carpimus.
xt auanitate p̃sentis seculi ieiunamꝰ
et futuri ꝓmissione sitimur. hic non ap-¬
ponentes cor. illic pascentes sursũ cor.
Qđd autem dominus consummatis ie¬

Expanded text:
legis. Jam gratia Christi diffusa per mundum, et legis. Jam gratia Christi diffusa per mundum, et quadripartitus est mundus, et decem quadruplicata quadraginta faciunt. Quoniam qui redempti sunt a Domino, de regionibus congregavit eos, ab Oriente et Occidente, ab Aquilone et mari. Jejunans itaqdiebus ante mortem carnis, veluti clamabat: Abstinete vos a desideriis hujus saeculi. in tribulatione certaminis. Quoniam qui in agone est, in omnibus abstinens est. Cibus autem in spe pacis, quae perfecta non erit, nisi cum corpus nostrum, cujus exspectamus redemptionem, induerit immortalitatem, quod nondum adipiscendo gloriamur, sed sperando jam pascimur. Utrumque Apostolus simul nos agere ostendit, dicens: Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Tanquam illud esset in cibo, hoc in jejunio. Simul enim cum viam Domini carpimus, et a vanitate praesentis saeculi jejunamus, et futuri promissione reficimur, hic non apponentes cor, illic pascentes sursum cor. Quod autem Dominus consummatis je
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓpħis. In ꝑsona quippe moysi lex:
in ꝑsona heliȩ ꝓpħe accipiunt᷑. Inter
qͦs inmonte gloriosus apparuit. ut
euidentius emineret qͦd de illo dicit
apłs: Testimoniũ habens alege et pro¬
pħ̃is. Inqua autẽ parte anni congru¬
entius obseruatio quadragesimȩ consti¬
tueretur: nͥ confinis atq contigua dm̃¬
ce passionis. qͥa inea significatur hec in¬
ta laboriosa. cui opus ẽ continentia ut
abipsius mundi amicicia ieuinẽt. alit̃.
ieiunauit dñs cũ temptaret᷑. ante mor
tem cibo adhuc indigens: manducaũ
aut̃ etbibit cũ głificaret᷑ post resur¬
rectionẽ. iã cibo non indigens Hic eñ
ostendebat inse nr̃m laborẽ. illic autt̃
innobis suã consolationẽ. quadragens
dieb utrumq diffiniens. Quo nume¬
ro quadragesima huius scłi signifi¬
cari uidetur et cursus: inhis qͥ uocant᷑
ꝑgr̃am ad eum. qͥ ñuenit legẽ soluere
sed adimplere. Decẽ namq p̃cepta sũt

Expanded text:
et prophetis. In persona quippe Moysi lex, et prophetis. In persona quippe Moysi lex, in persona Eliae prophetae accipiuntur: inter quos in monte gloriosus apparuit, ut evidentius emineret quod de illo dicit Apostolus: Testimonium habens a lege et prophetis . In qua autem parte anni congruentius observatio Quadragesimae constitueretur, nisi confinis atque contigua dominicae passionis, quia in ea significatur haec vita laboriosa cui opus est continentia ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur. Aliter, jejunavit Dominus cum tentaretur antem, cibo adhuc indigens. Manducavit autem et bibit, cum glorificaretur post resurrectionem, jam cibo non indigens. Hic enim ostendebat in se nostrum laborem, illic autem in nobis suam consolationem, quadragenis diebus utrumque definiens. Quo numero quadragesimae hujus saeculi significari videtur excursus: in his qui vocantur per gratiam ad eum, qui non venit legem solvere, sed adimplere. Decem namque praecepta sunt