comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et eos aduersus imuriã nobilitatis
defenderent, Uñ et debenlores dicti
eo quod plebem sibi cõmissam contra inselẽ¬
ciam iproborum defendant. At cont̾
nunt quidã eũsores non defensores existũt¬
⁊ umerarii nocati sunt qr publicũ m̃¬
mum erariis iniferebant. functi ub eo
quod fugant᷑ officio. et honore aliquo
dicti. hinc et definctos mortuos dicimus
qui complenerunt uite officia. nichil
enĩ iam faciunt: Munceps sunt. in
ceodem nimiti pio nati. ab officio num
dicti. eo quod publica munia accipiant.
munia enĩ officia sunt et uñ et imiu¬
nes dnr̃. qui nullũ gerunt officium
MNumcipales dnr̃ originales ciues. et
i loco officium gerentes. Decuriones
dicti. ꝙ sint de ordine curie: Oft̃icium
enĩ curie admĩstrant. Unde non est
decurio. qui sũmã non in tulit. uel cu¬
riam ꝑticipauit. Curia les idem et
decuriones. et dicti curiales qr ciuilia
munera procurant et execunt᷑. Prm¬

Expanded text:
et eos adversus iniuriam nobilitatis et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensoreo quod plebem sibi commissam contra insolentiam improborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum erariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore adicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Prin
Abbreviated transcription (Latin):
patrimomoꝵ uidices a cesu eris appel¬
lati. Iudices dicti. quasi ius dicentes
populo. siue quod ire disceptent.
Iure autẽ disceptare est. iuste iudicare
Non autẽ iudex est si i eo iusticia
non est. Presides rectores prouĩcie
sunt dicti. quod prelunt. Pretorel
aut̃ qͣi preceptores ciuitatis et p̾ncipes.
Idem et questores quesitores. eo ꝙ questio¬
nbus presunt. Consiliũ enĩ et causa
apud eos est. Proceres sunt p̾ncipes ciui¬
tatis. quasi procedes. quod ante omnes
honore procedant. Uñ et capita trabiũ
q̃ emment extͣ parietes ꝓces dicuntur
eo ꝙ p̾mo procedant. hinc ad p̾mores
facta translatio. qued a cetera multi¬
tudine p̾minent. Tribum dicti. quod
plebi uel ura uel opem t̾buunt. Con¬
stituti sunt aũ sexto anno post reges
exactos. Dũ enĩ plebs a senatu et
consulibus p̃meret᷑. tunc ipã sibi t̾bu¬
nos quasi prop̾os iudices et defensores
creauit. qui eoꝵ libertatẽ merent᷑.

Expanded text:
patrimoniorum iudices, a censu aeris appelpatrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo iustitia. Praesides rectores provinciae sunt, dicti quod praesunt. Praetores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Grece autẽ ppłs lao dicit᷑. a lapidibus.
uulgus passim inhabitans multitudo.
curie et congregationes distincte
i p̾ncipio romani t̾pharie fuerunt
a romulo disꝑtiti. In senatoribus . mi¬
litibus. et plebibus. Que tñ t̾bul nũt
multiplicate nomen pstinũ retinent.
Senatui autẽ nomen etal dedit. quod
semores essent. Alu a sinendo dictos
accipiunt senatores Ipĩ enĩ agendi
facultatem dabant. Senatꝰ slultꝰ
a consulendo et tructando dictus est.
quod sic fit ut consulat et noce̾ non
rem publitam alebant. Patres con¬
scripti q dũ ⁊ omulꝰ decẽ curias sena¬
eorũ presente ppło in tabulas aureas
contulit. utq m̃ patres consc̾pti uocati
Prim ordines lenatoꝵ dñe illustres.
secundi expectabiles. t̾m clarissimi.
Iam inferiꝰ quartũ aliquod genꝰ nõ est:
Quãiis autẽ senatorum quisq origine
esset. usq.id legitimos annos. eques
romanꝰ erat Demde accipiebat hono
senatorie dignitatis. Eensores apud
ueteres romanos erant. Est emĩ nomẽ

Expanded text:
Grece autem populus laos dicitur, a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, curie et congregationes distincte in principio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senaeorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen
Abbreviated transcription (Latin):
menta p̃tionis sue sunt. Alias sicut
matrona est mat̾ p̾mi pueri .i. quasi
mater nati: it a mat̾familias illa est
que plures enixa est. Nã familia ex
aui pat̾ est. qͣi ꝓpe auũ. Ab auul ꝓ aui
pat̾ iam longe ab auo. Attauus ab aui
pat̾. Tritanus actaui pat̾. qͣi tetͣiuis.
id est quartꝰ supͣ auũ. Set t̾tauus ulti¬
mũ cognationis nomẽ est. familia em̃
oritut a patre. t̾minat᷑ in t̾tauo: filiꝰ
et filia a familia dicti sunt. Ip̃i emĩ pͥmui
in ordine nascenciũ existunt. unde et
cornelia familia stirps ipã omnis a corne¬
lio orta. familia autẽ a femore. femur
enĩ genus et stirps oñdit᷑. Nã familia
pro seruis abusiue nõ ꝓp̾e dicit᷑. Stirꝑs
ex longa gin̾s significatione uocat᷑. Gnatꝰ

Expanded text:
menta emptionis suae sunt. Alias sicut menta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati, ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex avi pater est, quasi prope avum. Abavus proavi pater est, iam longe ab avo. Atavus abavi pater. Tritavu. Sed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine nascentium existunt. Unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. Stirps ex longa generis significatione voca
Abbreviated transcription (Latin):
Qem̃ t̾butũ auctoris. In hoc enĩb
uocabuli p̾ma successiõ est hereditatis.
et generis ut sint filii et nepotes. Pro¬
heres cst qui loco heredis fungit᷑. q pro
herede. Est .n. aut institutꝰ. aut substitꝰ¬
is pat̾familias uocitat᷑. Pater ilute in
dictꝰ eo qd̾ patratione ꝑacta filiũ procixet
Patratio n est rei uenerie osũmatio:
culi. uũ et aĩalium et hominũ corꝑa cõ¬
cipiunt᷑: hinc creatores parentes dñr¬
Mater dicit᷑. quod ex m̃ efficiat᷑ aliquid.
mat᷑ .n. quasi materia: Nam causa pat̾
est. Pat̾familias autẽ dictul quodomĩ¬
b in familia sua poĩtis seruis tãꝙͣ pr̃
filiis pat̾a dilectione ꝯsulit seruorum¬
q ꝯditionem a filiorũ affectu non discer¬
nit. sed qͣi bnũ menibrũ amplectitur.
Hinc em̃ exortũ est nomen pat̾s familia
Qui aũt iniq̃ dnãnt᷑ in seruis hoc se
trem familias m̃ uotari. qr ꝑ quãdam
uiris solempnitatẽ in familiã transit
mariti: Tabule em̃ mat̾momiales instru¬

Expanded text:
m tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitis paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. le, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dMater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater est. Pater familias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis tamquam pater filiis patria dilectione consulit, servorumque condicionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum membrum amplectit. Hinc enim exortum est nomen patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se tremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instru
Abbreviated transcription (Latin):
a nepote Est .ii. int̾ illum et nepotẽ
prouepos. atnepos. ab nepotis filius.
tͥuepos adnepotis filius. qr post nepotẽ
quartus. in ordine est. quasi tetraue¬
pos Minores autem non dicimꝰ m̾
quotiens graduũ defuit nomẽ. utputa
filus nepos. pronepos. ab nepos. adne¬
pos. t̾nepos: ubi isti gradꝰ defecerint.

Expanded text:
a nepote. Est enim inter illum et nepotem a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint,
Abbreviated transcription (Latin):
nicerto matre udua genitꝰ. uelut mm̃
spurii filiꝰ qr muliebrem naturaar
ueteres spuriũ uocabant. uelut auos
dem et fauomos appellabant.ꝙ q̃dã
aialia fauomo spũ hausto cõcipere
existimant᷑. Inde est quod hu qui nõ
sunt de legitimo mat̾momo matrẽ
aut nepos quasi natus post. p̃mũ h
filius nascitur. dem̃ nepos. gradus
substitutionis em̃ est. Huic et᷑ posteri¬
tas. quasi postera etas Nepos autẽ
utriusq sexus est. Nam ut neptis
dicamus. in uire est propt̾ dilcretioñe
suctessionis admissum. Pro nepos ẽ.
qui ex nepote conceptꝰ natus qr est.
et dictꝰ pronepos qi natus porro post.
Ex hoc quoq gradu icipit nocari et
progemes. qͣr porro post geniti. Nlam
filiiꝰ et nepotes non sunt progenes.
qr non est iu eis longua posteritas.
nies dñr ita suꝑius pro aui appellant¬
et attaui. qui et progenitores quasi¬
porro gn̾antes. Pronepos dictus qͣi
prope nepotem. Abnepos. qr se iũgit

Expanded text:
incerto, matre vidua genitus, velut tantum incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium vocabant; velut ἀπὸ τοῦ dem et Favonios appellabant, quia alia Favonio spiritu hausto concipere existimantur. Unde et hi, qui non sunt de legitimo matrimonio, matrautem nepos quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. nies dicuntur, ita superius proavi, atavi qui et progenitores porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur
Abbreviated transcription (Latin):
et ancilla seruilis condicionis sunt.
Semꝑ enĩ qui nascit᷑ deter iorẽ ꝑentil
simit statum. Naturales aũt dicũt᷑.
igenuarũ concubinarũ filn quos sola
na᷑ genuit. non honestas cõiugii: Idẽ
et pueri a pube. Adoptiuis filiꝰ est
qui aut a patre iisto. aut auo. aut
utttusq fert nomen ut fabiꝰ emiliꝰ.
uel scipio paulmꝰ: Sẽmim sunt nõ
duo tm̃ nati.simul. sed etiã plures
De geminis aũ uno abocto. altͦq legi¬
time natꝰ fu̾i̾t uopiscꝰ noiãt᷑. postumꝰ
uocat᷑. eo ꝙ post humationẽ patris
nascitur .i. post obitũ. Iste et defuncti
nomen accepit. Sic eñ lex uoluit.
ut q̃ post defunctũ nascit᷑ noiẽ defũcti
appellet᷑. Nothus dicit᷑. qui de patre
nobili et matre ignobili gignitut. sũ¬
ex concubĩa: Est aut̃ hocͦ nomẽ grecũ
et in lacimtate deficit. huit confriꝰ
spuriꝰ. qui de matre nobili et patre
ignobili nascit᷑. Itẽ spuriꝰ patre

Expanded text:
et ancilla servilis conditionis sunt. et ancilla servilis conditionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defunctiadeo’. Nothus dicitur, qui de patre nobili et matre ignobili gignitur, cuex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre
Abbreviated transcription (Latin):
driꝑtitꝰ est aũt ordo filioꝵ ita. uinigenitꝰ
primogenitꝰ. mediꝰ. nouillimꝰ. uiugenitꝰ¬
Primogenitꝰ añ quẽ nullꝰ: Mledius int̾
omnes. Nouissimꝰ post omnes. Idem ⁊
miuimꝰ a monade. Nouillimꝰ aũt propt̾
quod nonus. quod ceteri p̃cedendo anti¬
quiores existunt. Quatuor etiã modis
filii appellant᷑. Natura ĩmutatione.
dicente euũgłio. Potens est deul de
lapidib istis suscitare filios abrahe.
sicut eosdem iudeos dñs filios esse diaboli
a quo no nati. led quẽ fuerat᷑ mmitati¬
Adoptione quoq quod humana consu¬
etudine milli licet nescire. uel sicut
nos deo non natura sed adoptione diciꝰ.
pater noster qui es in celis. Doct̾na
sicut apłos suos filios appellat. eos
quibul enuãgeliũ p̃dicauit: filii aũt
ideo in legib liberi appellant᷑ ut
emancipatio. ut sit liber a patre. sicat
fit seruo manumissio. ut sit liberatꝰ
a domino: Item liberi dicti qr ex libo
mat̾monio sunt orti. Nam filii ex lib̾o̾

Expanded text:
ordo filiorum, ita: Unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. UnigenitPrimogenitus ante quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimus, post omnes. Idem et minimus a monade. NOVISSIMUS autem propter quod novus, quia caeteri praecedendo antiquiores existunt. 15. Quatuor etiam filii appellantur: natura, imitatione, dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae, vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diaboli, a quo non nati, sed quem fuerant imitatiAdoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus; Pater noster, qui es in Coelis. Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. 17. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. 18. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero
Abbreviated transcription (Latin):
Stipulatio est promissio uel sponsio. uñ
et promissores stipulatores dicunt᷑:
Dicta autem stipulatio a stipula ⁊ uet̾e̾s
enim qñ sibi aliquid promittebant. stipu¬
lam tenẽtes frangebant. quã iterum
iũgentes sponsiones suas agnoscebant.
Sine quod stipulam iuxta paulũ iure¬
appellauerunt: Sacramentum est pignꝰ
sponsionis: uocatum autẽ sacramentũ
qr uiolare quod quisq ꝑmittit ꝑsidie ẽ:

Expanded text:
Stipulatio est promissio vel sponsio; unde Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuriappellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae e
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. quod a me t̾ fit: uendicio qͣi ue¬
nundatio .i. a nũdinis Donatio est
tuus libet rei transactio: dictã autẽ
item: Precedente : in nuptiis. dona¬
tione dos lequit᷑. Nam antiquus nup¬
cidrum erat ritus. quo se maritus et
uxor ĩuicẽ emebant. ne iudẽt᷑ uxor
Ancilla. sicut habemus in iure: IInde
est quod ꝑ̃cedente donatione uiri leqͥt᷑
dos ueoris: Donatio usu fructua⁊ ia
ideo dicit᷑. qr donator ex ea usum frut¬
tuum adhuc retinet. seruato cui dona¬
tum est uire: Donatio directa ideo
uĩcupata. qr et iure et usu statim trã¬
sit mͥ alterũ nec ultra aliquid iñ adius
donatoris retorquetͣ Conditiones ꝓpͥe
testium sunt. et dicte condiciones a codi¬
cendo qͣi ꝯdictiones. qr non ibi testis unus
iurat. sed uel duo uel plures : Non emĩ
in uniꝰ ore. sed in duoꝵ aut t̾um testium
stat omine u̾bum : Itẽ condiciones inter
se ꝯueniat sermo testium. qͣi ꝯdictiones:

Expanded text:
dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi vedicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones.
Abbreviated transcription (Latin):
defuncto ꝯmutit᷑ Nam fides dicta eo
quod fiat. Quod tamen non decretis
uerbis. sed p̃catuus expostit᷑. Pactum
dicit᷑ int̾ partes ex pte cõueniens sc̃ptu¬
ra. legibus ac moribus ꝯprobata
Est dictum pactum qͣi ex pace factũ.¬
ab eo quod est paco nel pango utñ et pe¬
pigit: placitum quoq similit̾ ab eo quod
placeat: Alu dictum pactum esse quod
uolens quisq facit. placitũ uͦ etiam
nolens ꝯpellit᷑. ueluti qñ quisq ꝑ atus
sit in iudicio ad respondendum. quod
nemo potest dicere pactum sed placitũ
Mandatum dictũ. quod olim ĩ ꝯmisso
negotio alt̾ alteri manum dabat: łiatũ
uero qͣi rationabile et rectum uñ et
qui pollicet᷑ dicit ratũ esse profiteor.
hoc est firmum: atq ꝑpetuum: Rite
autẽ esse. non recte sed ex more: Ciro¬
graphum est cautio: Emptio et uendi¬
tio est rerũ ꝯmutatio atq contractus
ex cõuementia ueniens: Emptio aũt

Expanded text:
defuncto committitur. 203 Nam fides dicta, eo defuncto committitur. 203 Nam fides dicta, eo quod fiat: quod tamen non directis verbis, sed precativis exposcitur. 18. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus comprobata; et dictum pactum, qab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem
Abbreviated transcription (Latin):
tamẽ si p̃dictis ꝑsonis non proferatur
et confirmareuis uer borum liberorũ
est. ꝯuigiũ sine libi̾s ĩnitẽ pro loco pigno
hereditatis alt̾na consc̾ptio: Godicillũ
ut ueteres auint sine dubio ab actore
dictum. qͥ hoc scripture genus instituit.
uoluntate qualicũq sc̃pture significa¬
tione expressa: Ciiꝰ bñficio uosunta¬
tibiis defunctorũ constat esse subuentũ.
propt̾ legalium u̾boꝵ difficultutẽ. aut
terte paopt̾ necessitatem ad hibendoꝵ
eiusdem st̾pture codicillum nocet
Sicut autem codillus fit uite testañt
ita epła uite codicillorum: Gresno est
certus dierum mͣis. in quo institutus hẽs
aut addit hereditatem. aut finito temꝑe
cretionis excluditur. nec liberum est illi
tuere. Ut puta ille heres m̾ esto. addit᷑¬
ꝙ terito ꝙ imifra dies tot: Ad euindaꝵ
aut̃ bereditatum certissimꝰ statutiłs
erat dies. quib non esset cretio addita:
ffidei ꝯmissum dictum. ut fiat quod a

Expanded text:
tamen si praedictis personis non proferatur, tamen si praedictis personis non proferatur, et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturvoluntate qualicunque scripturae significatione expressa; cujus beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum ejusdem scripturae, codicillum vocet; sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. 15. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus haeres, aut addit haereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum est illi tuere, ut puta: Ille mihi haeres esto; additurque: Cernitoque intra dies tot. Adeundarum autem haereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. 17. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a
Abbreviated transcription (Latin):
bant  unde et portitores eoꝵ tabellarii
uocabant. Testamentũ uiris ciuilis est
q testium subst̾ptione firmatum: Ces¬
tamentum uitis p̃torti est septem testiũ
signis signatum Sed illud apud tiues
fit̾. ñ cuule. istud apud p̃tores ĩ iuris
p̃torn. Testametum autẽ signare nota¬
re est .i. ut notum sit quod scriptũ est:
Holographum. testamentũ est manu
acto is totum ꝯst̾ptum atq subsc̃ptum
Unde et nomen accepit: Greti em̃ olon
testamentũ est. si is qui testat᷑ capite
dimintus est aut si non rite factum
sit In officiosum testamentũ est. quod
frustra liberis excredatis sñ officio na¬
turalis pietatis in extraneas ꝑsonas
redactum est. Ruptum testamẽtum
inde uotat᷑ eo quod nascente postumo
n exeredato nominat̃ĩ. n herede instĩ¬
tuto. dixũpit᷑ Suppressum testamẽ¬
tum est. quod in fraude heredum uel
legatariorum seu liberorum. non est
palam prolatum: Quod si non latet

Expanded text:
bantur; unde et portitores earum tabellarii bantur; unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris pretorii est septem testium signis signatum. Sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud pretores, inde iuris pretorii. Testamentum autem signare, notare est, ut notum sit quod scriptum Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim ὅλον testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non rite factum est. Inofficiosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet,
Abbreviated transcription (Latin):
ipta: cap̃.xxii. de clausis
Regma grecum est.quod latine¬
Dicit᷑ causa: Unde et pragnia
placitis allegat. ne cui sit
Itẽ testes dicti. quod testamento adhi¬
beri solent. sicut signatores. quod testa¬
mentum signant. xxiiii. de nstrum̃tis
Oluntas gn̾ale nomen est legaᵇ.¬
om̃ium legalium instrumẽtoꝵ
mortuus fuerit nec confirmari potest
nec sciri quid in eo scriptum sit. qr
clausum et obsignatum est. Et inde
dictum testamẽtũ. qr non ualet nisi post
testatoris monumẽtũ: Unde et apłs
hoc solum dr̃ quod non ualet insi testa¬
torib mortuis. sed omne pactũ et placi¬
tum testamentũ uocabant: Nam
laban et iacob testamẽtũ fecerunt.
quod utiq etiam int̾ uiuos ualẽt: Et
in psalmis legit᷑: adu̾sum te test amẽtũ
disposuerunt. hoc est pactum et ĩnume¬
rabilia talia. Tabule testamenti idõ
appellate sunt qr ante carte et mẽbra¬
narum usum indolatis tabulis non solum
test amenta. sed et̃ epłax alloquia sc̾be¬

Expanded text:
 CAPUT XXII. De causis. 1. Pragma Graecum est, quod Latine causa; unde et pragmataplacitis alligat, ne cui sit Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. § 24 De instrumentisoluntas generale nomen omnium legalium instrumentorufuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monumentum, unde et aposthoc solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret, et in Psalmis legitur82, 6: 'Adversum te testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribe
Abbreviated transcription (Latin):
nũcuꝑatur.c. xui. de lege satura
Atura uero lex est que de pluibz
simł rebus eloquitur. dicta a
sunt. ab insula todo. cognomi
qua antiquitus mͥcatoꝵ usus fuit
urtis autc̃ lei aut ꝓmittit aliquid
ut uir fortis. petat p̃mium.¬
aut uetat. ut sacrarum u̾ginũ

Expanded text:
nuncupatur. § 16 De lege satura. Satura vero lex est quae de pluribus simul rebus eloquitur, dicta a sunt, ab insula Rhodo cognominatae, in qua antiquitus mercatorum usus fuitOmnis autem lex, aut permittit aliquid, ut vir fortis petat paut verat, ut sacrarum virginum
Abbreviated transcription (Latin):
mampuli appellant᷑. Ill ampulos em̃
dicimus fasces fem. quod manum
impleant. Cetera signa diuersis pre¬
lata imagiib. scdm̃ militarem con¬
suetudine̾m existunt. ꝑ quas se exer¬
citus in ꝑmixtione preliorum agnos¬
cit: caꝑitulum .iiii. de bucinis

Expanded text:
manipuli appellantur. Manipulos enim manipuli appellantur. Manipulos enim dicimus fasces feni, quod manum impleant. Caetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quae se exercitus in permistione praeliorum agnoscit. CAPUT IV. De buccinis
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ quod ex bns exercitus
et pugnandi. et uictorie et
receptui accepit simbolum. Ilam aut
ꝑ uocem tube. aut per simbolum
admonetur. exercitus. legionũ prĩci
palia signa. aquile. draconesci pi¬
le. Aquile ideo.quod eadem auis. Io¬
uis in armis anspicio fuerit. Llam
dum idem iouis adu̾sus titanas ꝓ¬
ficisceret᷑. aquilam ei in auspitio¬
fui̾t appariusse fert. quã ille pro iu¬
ditio uictorie acceptã tutele sue au¬
pitatus eam legiomi signũ dedit. Qd̃
factum est ut deinceps militu signil
cõmitteretur cuiꝰ meminit lucanꝰ
dicens. Signa pares aquilas. et
pila iiuancia pilis. Draconum sig¬
na ab apolline morte phitonis serpẽ¬
til incoata sunt. De hinc agrecis
et romaiis in bello gestari ceperunt
Pil am insigno constituisse fertur
angustus propter nationes sibi sibi
in c̾uncto orbe subiectas ut in illa
figuram orbis ostenderet. Uexillum
et̾ ipm̃ signum bellicũ tractũ nomen
Sub romulo autẽ fasciculos fem pro
uexillis milites habuerunt. huic et

Expanded text:
dicuntur, quod ex his exercitus et pugnandi et victoriae et receptus accipit symbolum: nam aut per vocem tubae, aut per symbolum admonetur exercipalia signa: aquilae, dracones et pilae. Aquilae ideo, quod eadem avis Iovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus Titanas proficisceret apparuisse ferunt, quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus eam legioni signum dedit, quo factum est ut deinceps militum signa comitaretur. Cujus meminit Lucanus dicens: Signa pares aquilas, et pila minantia pilis 3. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. 4. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subjectas, ut melius figuram orbis ostenderet. 5. Vexillum, et ipsum signum bellicum tractum nomen Sub Romulo autem fasciculos feni, pro vexillis, milites habuerunt. Hinc et
Abbreviated transcription (Latin):
solidat. Fons iob in idrimea. qͣter
in anno colorem mutare dicit᷑ .i.
puluerulentum. sanguineum
uiridem. et limpidum. t̾ns mẽ¬
sibus in anno tenens ex hus unũ
colorem. In trogoditis lacus est
ter in die fit amarus. et deinde
tociens dultis est. fons syloa ad
radicem montis syon non iugib
aquis. sed intertis horis diebus qr
ebullit. In iudea quondã riuul.
sabbatis omnibus siccabatur. In
sardima fontes calidi oculis medẽ¬
tur.fures arguunt. Nam cecitate
esse fontem. in quo faces extingũ¬
tur accense. et accẽdunt᷑ extincte.
apud garamantes fontẽ esse ita
algentem die. ut non bibatur.ita
ardentem nocte ut non tengat᷑
Ian uero in multis lotis aque ma¬
uant ꝑpetĩ feruentes. tanta ui
ut balnea calefatiant. Quedã
enĩ terre sunt que multũ sulphu¬
ris et aluminis hñt itaq cũ per
uenas calentes aqua frigida ue¬
uit ucmo sul phuris calore cõtacta
excandescit. Nec talis ab origine

Expanded text:
solidat. Fons Iob in Idumaea quater solidat. Fons Iob in Idumaea quater in anno colorem mutare dicitur: id est pulverulentum, sanguineum, viridem et limpidum; ternis mensibus in anno tenens ex his unum colorem. In Trogodytis lacus est; ter in die fit amarus et deinde totiens dulcis. Fons Siloa ad radicem montis Sion non iugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebullit. In Iudaea quondam rivus sabbatis omnibus siccabatur. In Sardinia fontes calidi oculis medentur, fures arguunt; nam caecitate esse fontem in quo faces extinguntur accensae et accenduntur extinctae. Apud Garamantes fontem esse ita algentem die ut non bibatur, ita ardentem nocte ut non tangatur. Iam vero in multis locis aquae manant perpetim ferventes, tanta vi ut balnea calefaciant. Quaedam enim terrae sunt quae multum sulphuris et aluminis habent. Itaque cum per venas calentes aqua frigida venit, vicino sulphuris calore contacta excandescit, nec talis ab origine
Abbreviated transcription (Latin):
que sterilitatem femina⁊ et uiro¬
rum insaniam abolere dñr. In ethi¬
opie fonte rubro. qui biberit lim¬
phaticus fit. lethimꝰ fons ab cha¬
die abortus fieri non patitur. In
sicilia fontes sunt duo quorũ unꝰ
sterilem fecundat. alt̾ fecundam
sterileni facit. In thessalia duo
sunt flumina. ex uno bibentes o¬
ues ingras fieri ex altero albas
ex utroq uarias. Elitũnꝰ lacꝰ in
umbra maxiuos boues gignit.
Ratine paludil aquis. iumentoꝵ
ungulas indurari. In asphaltite
aiam̃ habet. In indiss̾idẽ uocari
stagnum in quo nichil natat sed
onniã mergunt᷑. At contra in al¬
ce la cũ ꝑ portidanũ omĩa fluitãt
nichil mergit᷑. Mlarside fons in
phrigia saxa gerit. In achaia aqua
profluit ex saxis. stix appellata
eo ꝙ ilico potata int̾ficit. Celo an¬
cuũ stagnũ sitilie. tetro dore a¬
bigit prorimantes. Fons est in
affrica circa templũ amonis qui
humoris nexibus humum strin¬
git. faiullas etiam in cespitem

Expanded text:
quae sterilitatem feminarum et viroquae sterilitatem feminarum et virorum insaniam abolere dicuntur. In Aethiopiae fonte Rubro qui biberit lymphaticus fit. Leinus fons Arcadiae abortus fieri non patitur. In Sicilia fontes sunt duo, quorum unus sterilem fecundat, alter fecundam sterilem facit. In Thessalia duo sunt flumina: ex uno bibentes oves nigras fieri, ex altero albas, ex utroque varias. Clitumnus lacus in Umbria maximos boves gignit. Reatinis paludis aquis iumentorum ungulas indurari. In Asphaltite  quidquid animam habet. In Indis Siden vocari stagnum, in quo nihil innatat, sed omnia merguntur. At contra in Africae lacu Apuscidamo omnia fluitant, nihil mergitur. Marsidae fons in Phrygia saxa egerit. In Achaia aqua profluit e saxis Styx appellata, quae ilico potata interficit. Gelonium stagnum Siciliae tetro odore abigit proximantes. Fons est in Africa circa templum Ammonis, qui humoris nexibus humum stringit: favillas etiam in cespitem
Abbreviated transcription (Latin):
celum temꝑant̾. t̾ram fecundant
aerem er alationibus sis incorpo¬
rant. scandunt in sublime. et celũ
sibi uendicant. Quid enĩ mirabiliꝰ
aquis in celo astantibus : Parum
sit in tantam ꝑuenisse altitudinẽ
rapiunt et secum piscium erami¬
ua. Effuse om̃ium in terra nascẽ¬
cium causa fuint. fruges gignũt.
arbores fructites. herbas qͦ produ¬
cunt. sordes detergunt. pecta ta
abluunt. potum cunctis animan
diuer sit.as multa est. illie
albule aque uulneribus medent᷑ͣ
In italia fons ciceronis oculoꝵ iuil¬
nera curat. In ethiopia lacus est
quo ꝑ fusa corpora uelut oleo intes¬
cunt᷑. Zeme fous in affrica cano¬
res uoces facit. Ex clitorio lacu ita¬
lie qui biberint uim tediũ habẽt
In chio insula fontem esse quo hebe¬
tes fiant. In boetia duos tontes
Ait̾ memoriã alt̾ obliuionem affert
Ciz iei fons amorem ueni̾s tollit.
Boetice lacul furialis est. de quo
qui biberint ardore libidinis exar¬
descunt. In campania sunt aque.

Expanded text:
caelum temperant, terram fecundant, aerem exhalationibus suis incorporant, scandunt in sublime et caelum sibi vindicant. Quid enim mirabilius aquis in caelo stantibus? Parum sit in tantam pervenisse altitudinem; rapiunt et secum piscium examina; effusae omnium in terra nascentium causa fiunt. Fruges gignunt, arbores, frutices herbasque produnt, sordes detergunt, peccata abluunt, potum cunctis animantversitas multa est: aliae Albulae aquae vulneribus medentur. In Italia fons Ciceronis oculorum vulnera curat. In Aethiopia lacus est quo perfusa corpora velut oleo nitescunt. Zamae fons in Africa canoras voces facit. Ex Clitorio lacu Italiae qui biberint vini taedium habent. In Chio insula fontem esse quo hebetes fiant. In Boeotia duo fontes; alter memoriam, alter oblivionem adfert. Cyzici fons amorem Veneris tollit. Boeotiae lacus furialis est, de quo qui biberit ardore libidinis exardescit. In Campania sunt aquae
Abbreviated transcription (Latin):
Nam aura terre est. Turbo est
uolublitas uentorũ. est turbo dic¬
tus a terra. quotiens uentus ꝯsurgit.
et terram in circuita mittit. Tem¬
pestas autem pro tempore dicit᷑. sicut
ubiq hystoriographi solent dũ dñt.
ea tempestate. aut ab statu celi. qr
magnitudine sui multis diebus ot¬
tut. uerno autem et autũpnali
tempore qm̃ maxime fuint tempes¬
tates qñ nec plena estas nec plena
hyemps. Unde et medium et ꝯfine
utriusq temporis. ex ꝯũctione a eꝵ
contrariorũ efficiunt tempestates.
fragor a fractarum rerum nomina
lat. Est enĩ uis uenti cũ pluuia
Procelle em̃ aut de flumimbus
aut de uentis fiunt. Nlichil autẽ.
uel ocius uentis. Unde et propter çe¬
leritatem tam uentos ꝙͣ flunima
alta fingunt poete. ut aliti. austri¬
A

Expanded text:
Nam Aura terrae est. 19. Turbo est Nam Aura terrae est. 19. Turbo est volubilitas ventorum, et turbo dictus a terra quoties ventus consurgit, et terram in circuitum mittit. 20. Tempestas autem pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi solent, dum dicunt ea tempestate; aut ab statu coeli, quia magnitudine sua multis diebus oritur. Verno autem, et autumnali tempore, 120 quam maximae fiunt tempestates, quando nec plena est aestas, nec plena hiems, unde medium et confine utriusque temporis ex conjunctione aerum contrariorum efficiunt tempestates. 21. Fragor, a fractarum rerum nominatlat. Est enim vis ventorum cum pluvia. Procellae enim aut de fulminibus, aut de ventis fiunt. Nihil autem velocius ventis, unde et propter celeritatem, tam ventos quam fulmina alata fingunt poetae, ut: alitis Austra
Abbreviated transcription (Latin):
gallicũ uocant. propter quod eis
aꝑte gallicie flat. Aquilo dictus
eo quod aquas stringat et nubes
dissipet. Est enĩ gelidus uentus et
sictus. Idemet boreas. qr ab yꝑbo¬
reis montib flat. Inde enĩ orĩgo
euisdem et uenti est unde et frigi¬
dus est. llatura eñ omĩum septẽt̾o¬
ualium uentorum frigida et sicta
est. australiũ humda et calida.
Ex omĩbus autem uentis duo car¬
diuales sunt. septemt̾o et auster.
Ethesie. autẽ flabra lunt aquilo.
nis quibus nomen inditũ est. quod
certo anni tempore flatus agere in¬
rectum aborea in egiptuni ferunt.
quibul aulter contrarius est. Duo
sunt autem extra hos ubiq sp̃t ma¬
gis ꝙͣ uenti. aura et altams. Aura
ab aere dicta quasi neria. quod le¬
nis sit motus a eris. Agitatus enĩ
der auram facit. Unde et lucretiꝰ.
lerias auras. Altanus qui in pe¬
lago est. per diriuationẽ ab alto
.l. mari uotaeus. llam alt̾ est fla¬
tus in ripis. quẽ dirimꝰ auram.

Expanded text:
Gallicum vocant, propter quod eis Gallicum vocant, propter quod eis a parte Galliciae flat. Aquilo dictus eo quod aquas stringat et nubes dissipet; est enim gelidus ventus et sicreis montibus flat. Inde enim origo ejusdem venti est, unde et frigidus est. Natura namque omnium septentrionalium ventorum frigida et sicca est, australium humida et calida. 14. Ex omnibus autem ventis duo cardinales sunt: Septentrio, et Auster. 15. Etesiae autem, flabra Aquilonis sunt, quibus nomen inditum est, quod certo anni tempore flatus agere inrectum a Borea in Aegyptum ferunt, quibus Auster contrarius est. 16. Duo sunt autem extra hos ubique spiritus magis quam venti, Aura et Altanus. 17. Aura ab aere dicta, quasi aerea, quod lenis sit motus aeris. Agitatus enim aer auram facit, unde et Lucretius: Aereas auras. 18. Altanus, qui in pelago est per derivationem ab alto, id est mari, vocatus. Nam alter est flatus in ripis, quem diximus Auram.
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑ propt̃ qd̾ interdũ corruui¬
pat aerem. llam pestilentiemĩ¬
ex corrupto aere nascitur. auster flans
in reliquas regiones tͣnsmittit. Sed
sicut auster pestilenciam gignit. sis
aquillo repellit. Euro auster dictus
qdͥ ex una ꝑte hẽat eurũ exaltesl
uĩctus sit. hic inde austro et affrico.
Ipẽ et libonothus. quod sit libs huc
eius flatu uiui ficent᷑. hic latine fa
uomiꝰ dicit᷑. propt̾ qd̾ foueat que nas¬
cunt᷑. Austro autẽ flores saluũtur.
zephiro fiunt. Affricus a propria
regione uocatus. In affrica enni in¬
ab occidente estiuo flat. et uocatꝰ
chorus. quod ipẽ uentoꝵ circulum
daudat. et quasi choꝵ faciat. Hic¬
antea caurul dictul. queni pleriqz
argestem ditunt. non ut imprudẽs
uulgus agͣestem. Septenit̾o dictus
co qd̵ a circulo steptẽ stellarũ ꝯsurgͭ
que uertente se mundo resupmiato
capite ferri udentur. Circis dictꝰ
eo ꝙ choro sit iunctus. hunt hispaĩ

Expanded text:
appellatur, propter quod interdum corrumappellatur, propter quod interdum corrumpat aerem. Nam pestilentiamex corrupto aere nascitur, Auster flans in reliquas regiones transmittit; sed sicut Auster pestilentiam gignit, sic Aquilo repellit. Euroauster dictus, quod ex una parte habeat Eurum ex altera unctus sit hinc inde Austro et Africo. Ipse, et Libonotus, quod sit ei Libs hinc, eius flatu vivificentur. vonius dicitur propter quod foveat quae nascuntur. Austro autem flores solvuntur, a Zephyro fiunt. Africus a propria regione vocatus; in Africa enim inab occidente aestivo flat, et vocatur Corus, quod ipse ventorum circulum claudat, et quasi choantea Caurus dictus, quem plerique Argesten dicunt, non ut inprudens vulgus Agrestem. Septentrio dictus eo quod circulo septem stellarum consurgit, quae vertente se mundo resupinato capite ferri videntur. Circius dictus eo quod Coro sit iunctus. Hunc Hispani
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa nomina sortitꝰ. Dictus
autem uentꝰ quod sit uehemens
et iuolentus. Uis enĩ tanta est.
ut non solũ saxa et arbores uellat
sed etiã celum t̾rãq conturbet:
maria cõmoneat. Uentoꝵ quatuor
spẽs pͥncipales sunt. quorũ p̾mus
ab oriente solanꝰ.ameridie aust
Ab occidente fauomiꝰ. A septẽtr ion
eiusdem nõis uentus aspirat. hũ¬
tes geminos hinc inde uentorũ sp̃c
Sublolanus alatere dertro uult¬
num ht̃ a leuo eurũ. Aust̾ adext̾s
curo iustrum. a sinstris austro au¬
fricum. fauomꝰ a ꝑte dextra alfa¬
cum. aleuachoꝵ. Porro septẽtrio
a dert̾s circiũ. a siistris a quilonẽ.
Hn xii ͤͣ uenti mũdo globũ flatib
circũ agunt. quoꝵ nomina prop̾il
ex causis signata sunt. Nam subso¬
lanus uocatꝰ. eo quod sub ortu solis
nascat᷑. Eurus quod ab eo flat .i.
ab oriente. Est enĩ cõuinctus subso¬
lano. bulturnus quod alte tonat.¬
Auster ab auz iendo a quas uocatꝰ.
unde et crassum aerem facit et
nubila mitrit. Hic grece notbus

Expanded text:
diversa sortitur; dicitur autem ventus quod sit vehemens, et violentus. Vis enim ejus tanta est, ut non solum saxa et arbores evellat, sed etiam coelum terramque conturbet, maria commoveat. 2. Ventorum quatuor principales spiritus sunt. Quorum primus ab Oriente Subsolanus, a Meridie Auster, ab Occidente Favonius, a Septentrione ejusdem nominis ventus aspirat, habentes geminos hinc inde ventorum spiritus. 3. Subsolanus a latere dextro Vulturnum habet, a laevo Eurum; Auster a dextris Euroaustrum, a sinistris Austroafricum; Favonius a parte dextra Africum, a laeva Corum. Porro Septentrio a dextris Circium, a sinistris Aquilonem. Hi duodecim venti mundi globum flatibus circumagunt. 4. Quorum nomina propriis ex causis signata sunt. Nam Subsolanus vocatus, eo quod sub ortu solis nascatur. Eurus, eo quod ab Eoo flat, id est, ab Oriente. Est enim conjunctus Subsolano. Auster ab auriendo aquas vocatus, unde et crassum aerem facit et nubila nutrit. Hic Graece νότος
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑest ad ꝑtem ultimam diei. Serũ
uocatum aclausis seris. qñ iam nox
uenit. ut unus quisq sompno tutior
sit. hodie quasi hoc die. et cotidie nõ
totidie. ut sit quot diebus. Eras quod
est post ea. Ext̾nũ est p̃die. et dictũ
externum ab eo quod iam dies ipẽ sit
a nobis extraneus. et p̃tereundo alienꝰ

Expanded text:
superest ad partem ultimam diei. Serum superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alien
Abbreviated transcription (Latin):
bñficia quedam mortalia.qr pluriniũ
potuerunt et eminuerunt in hoc scło
delati sunt eis ab amatoribus suis
ta. et a syderib dies sunt appellati.
A fando autõ ferie nũcupate sunt. qd̾
sit in eis nobis tempus dictionis .i. in
diuiuo uel humano officio fari. sed ex
hiis festos dies hominum causa institu¬
tos feriatos diuinoꝵ sacroꝵ: Partes
diei tres sunt. mane. meridies. sup̃ma.
Mane lux matura. et plena nec iam
crepusculum Et dictũ mane a manu
Manum enim antiqui bonum dicebãt
Quid em̃ melius luce. Alii mane ex¬
timant uocari a manibus. quoꝵ conu̾¬
sacio a luna ad terram est: Alii putãt
Meridies dicta. qͣi medidies. hoc est medi
dies. nel qr tunc purior dies est. Ilerũ
enĩ purum dicitur. In toto .n. die nichil
clatius meridie. qñ sol medio celo rutilat
omnem orbem pari claritate illustrat.
Sup̃ma est postrema ꝑs diei. qñ sol
curlum luum in occalum u̾tit. dicta qd̾

Expanded text:
beneficia quaedam mortalia, quia plurimum beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis ta, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant que perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt tam rudiculosa fumenta. apud
hebieos autemdies pͥma una sabbatidicit᷑.
que apud nos dies dñcus est. quẽ gẽtiles
soli dedicauerunt: Scd̃a sabbati. scd̾a
feuia. quem scłares diem lune uocant.
Tercia sabbati. t̾cia feria quem diem
illi martis nocant: Quarta sabbati
iiii. feria qui mercurn dies dicit᷑ a pa¬
a die dm̃co. qui apud gentiles ioiuis
uotatur. Sexta sabbĩ. feria sexta dr̃
qui apud eosdem paganos uemi̾s nũcu¬
patur. Sabbatum autem septimus
a die diñco est. quemgentiles lat̾no de¬
dicauerunt et sa turm noiãnerunt.
Sabbatum autem ex hebreo in latinũ
requies int̾pretatꝰ. eo quod deꝰ in eo
requienisset ab omĩbus oꝑib suis:
Melius autem in uocabulis dierum
de ore xpĩano ritus loquendi ecclesiasti¬
cus procedit Tamen si quem forte
consuetudo tͣxerit ut illud exeat ex ore
quod improbat corde. intelligut illos¬
deus om̃s de quoꝵ nomĩbus appellati
sunt dies homines fuisse. et ꝓpter

Expanded text:
xerunt tam ridiculosa figmenta. Apud xerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paa die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter
Abbreviated transcription (Latin):
est quorum nox diei ostendit. p̃conium.
qñ et mesonictios afflatus fit Dies
ducti a dns. quoꝵ nomina ronam quibus¬
dam syderibus sacrauerunt : Primũ
eñ diem a sole appellauerunt. qui ptĩ¬
ceps est om̃ium syderum. sicut et idem
caput est cunctorum dierum: Secund
a luna que soli et splendore et magni¬
tudine proxinia est. et ex eo mutuat¬
lumen Tercium a stella martis. que
uesper uocatꝰ᷑ Quartũ a stella mercu¬
rii. quã quidam candidum circulũ dũt
Q uincum a stella iouil. quam ꝓhetontẽ
aiunt. Sextum a ueneris stella. quam
luciferum asserunt. que int̾ oniã sidc̃a
plus lucis habet. Septimum ab stella
fertur explere cursum suum Promde¬
autem ex hns .uii. stellis nomina diẽꝵ
gentiles dederunt: eo quod ꝑ eosdem
sibi aliquid effici estimarent. dicences
tem. a marte sanguinem. a ioue temꝑ¬
anciam. a satͣno humorem: Tallis q̃tpe
extitit gentilium stulticia. qui sibi fm¬

Expanded text:
est, quorum vox diei ostendit praeconium, est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxilumen. Tertium a stella Martis, qui Pyrois vocatur. 3. Quartum a stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum a stella Jovis, quam Phaethonta dicunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, qui inter omnia sidera plus lucis habet. Septimum a stella fertur explere cursum suum. autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes tem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi fin