comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit ignem mittere inmundum: utiq salu¬
briter atq utilit̃: non quomͦ missurus ẽ mun¬
dum inignem: s quomͦ ignem inmundum.
Om̃ ergo uenit ignem mittere inmundum:
queramus iam qͥd sit mesopotamiam quȩ
succensa ẽ: quȩ sit sẏria sobal Interpretatio¬
nes ergo nominum interrogemus scđm he¬
breum eloquium: quo pruum hec scrip¬
tura locuta ẽ. Mesopotamiam dicunt in¬
terpretari. eleuatam uocationem. Iam totꝰ
mundus uocatione eleuatus ẽ Syria inter.¬
pretatur sublimis. S ula quȩ erat sublimiᷤ.
incensa est: et humiliata. Et quemadmo¬
dum humiliata ẽ. quȩ fuerat ex altata: sic
exaliatur quȩ facta ẽ humiliata Sobal in¬
terpretatur uana uetustas Grãs xp̃o: qui
eam succendit. Quando uetera uirgulta
succenduntur: iurecta succedunt. et alacriꝰ.
et uberius. et uiridius noua nascuntur. cum
ea ignis inuetustoꝵ succensione precesserit.
Non ergo timeatur ignis xp̃i. Fęnum com¬
burit Omĩs enim caro senum: et omĩs cla¬

Expanded text:
nit mittere in mundum ignem, utique salubriter atque utiliter; non quomodo missurus est mundum in ignem. Sed quomodo ignem in mundum? Quoniam ergo venit ignem mittere in mundum, quaeramus jam quid sit Mesopotamia quae succensa est, quid sit Syria Sobal. Interpretationes ergo nominum interrogemus secundum hebraeum eloquium, quo primum haec Scriptura locuta est. Mesopotamiam dicunt interpretari Elevatam vocationem. Jam totus mundus vocatione elevatus est. Syria interpretatur Sublimis. Sed illa quae erat sublimis, incensa est et humiliata: et quemadmodum humiliata est quae fuerat exaltata, sic exaltetur quae fuerat humiliata. Sobal interpretatur Vana vetustas. Gratias Christo qui eam succendit. Quando vetera virgulta succenduntur, vireta succedunt; et alacrius et uberius et viridius nova nascuntur, cum ea ignis in vetustorum succensione praecesserit. Non ergo timeatur ignis Christi; fenum, consumit. Omnis enim caro fenum, et omnis cla
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is: ꝑ sp̃m sc̃m̃ qui datus ẽ. nob̃. Non defi¬
ciamus euangłium p̃dicare: ñ deficiamus do¬
minum annuntiare. Usq inidumeam exten¬
dam calciamentũ meũ: Nonne seruiunt ⁊ ipsi
terreni: Et si cupiditatib terrenis obligantur.
xp̃m tamen adorant. Hodie uidemus fĩs quã
ꝓpter timores sortilogos. mathematicos ꝑqui¬
runt. Om̃s isti ydumei terreni: et tamen isti
om̃s adorant. xp̃m: subcalciamento ipsius
sunt: Lam usq inidumeã extendit calcia¬
mentũ suũ: Michi allophili subditi suñ
Allophili qͥ sunt: Alienigene: ñ ꝑtinentes ad
genus meum Subditi sunt: quia multi
adorant xp̃m: et ñ sunt regnaturi cũ xp̃o
Nichi allophili subditi sunt Quis dedu¬

Expanded text:
ritum sanctum qui datus est nobis. Non deficiamus Evangelium praedicare, non deficiamus Dominum annuntiare. Usque in Idumaeam extendam calceamentum meum. Nonne serviunt et ipsi terreni? Etsi cupiditatibus terrenis obligantur, Christum tamen adorant. Hodie videmus, fratres, propter timores, sortilegos, mathematicos consulunt: omnes isti Idumaei, terreni; et tamen omnes isti adorant Christum, sub calceamento ipsius sunt; jam usque in Idumaeam extendit calceamentum suum. Mihi Allophyli subditi sunt. Allophyli, qui sunt? Alienigenae, non pertinentes ad genus meum. Subditi sunt, quia multi adorant Christum, et non sunt regnaturi cum Christo. Mihi Allophyli subditi sunt. 12.
Abbreviated transcription (Latin):
s quomodo mutantur illi quib dictumẽ
Fuistis aliquando tenebrȩ: nc̃ autẽ lux indo¬
mino: Immutantur isti. intituli inscripti¬
onem: Nostis tituli inscriptionem Titulus
infixus c̃ suꝑ ctucem dñ scriptus: hic est
tex iudeoꝵ Nutantur in huius tituli inscripti¬
onem: qui inregnũ. xp̃i transcunt aregno dia¬
boli: Bene mutantur inhinius dituli in scripti¬
onem: mutantur eñi sic̃ sequitur indoccrinam:
Cum enim dixisset ꝓhis qui immutabunt᷑
intituli inscriptionem: addidit ipsi dauid
indoctrinam: id̃ mutantur ñ sibi. sedipsi
dauid: et mutantur indoctrinam: N enim
rit regnum meum ñ ẽ dehoc mundo: frgo
meius doctrinam transcamus: si uolumus
ĩhãc ꝯscriptionẽ tituli commutari. non nob̃
s ipsi dauid: ut qui uiuunt. iam ñ sibi ui¬
uant. s. ei qui ꝓomnib mortuus ẽ. et resurrex̃.

Expanded text:
sed quomodo mutantur illi, quibus dictum est: sed quomodo mutantur illi, quibus dictum est: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Immutantur autem isti in tituli inscriptionem. Nostis tituli inscriptionem. Titulus infixus est super crucem Domini scriptus, Hic est rex Judaeorum : mutantur in hujus tituli inscriptionem qui in regnum Christi transeunt a regno diaboli. Bene mutantur in hujus tituli inscriptionem. Mutantur autem, sicut sequitur, in doctrinam. Cum enim dixisset, Pro his qui immutabuntur in tituli inscriptionem; addidit, ipsi David in doctrinam: id est, mutantur non sibi, sed ipsi David, et mutantur in doctrinam. Non enim rit: Regnum meum non est de hoc mundo . Ergo in ejus doctrinam transeamus, si volumus in conscriptionem tituli commutari, non nobis, sed ipsi David; ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
storiam ñ inueniatur: et hinc potius admo¬
nere. ñ ꝓpt̃ rerũ cognoscendasresgestas ẽẽ huius¬
mod titulos inscriptos. s ꝓpter futura pre¬
figuranda. sic̃ dictum ẽ qđ coram abime¬
lech. mutauit uultum suũ et dimisit eum
et abiit. cum indicet scriptura regnoꝵ hoc
eum ñ fecisse coram abimelech. s corã achis
rege: ita et in hoc titulo inuenimus aliqͥd
quo commoneamur ad aliquid. Namq
inilla natratione belloꝵ fortiumq factoꝵ
regis dauid. ubi hii homines qͦs comme¬
morauimus debellati sunt: eum aliquid
succen disse ñlegimus: Hic autem maxime
rarum significationes ista discutere: et opa¬
citatẽ umbrarum inlucem uerbi reuocare
Insinẽ qͥd sit: nostis. Fius enim legis: xp̃c
ẽ Eos qui imutantur nostis. Qui enim:
nͥ qui aueten uita innouam transeunt. Ab¬
sit enim. ut hic culpanda immutatio intel¬
ligatur: non quomͦ mutatus ẽ adam aui¬
sticia adiniquitatem: adeliciis adlaborem:

Expanded text:
storia non invenitur, et hinc potius admostoria non invenitur, et hinc potius admonere, non propter cognoscendas res gestas esse hujusmodi titulos inscriptos, sed propter futura praefiguranda; sicut dictum est quod coram Abimelech mutavit vultum suum, et dimisit eum, et abiit , cum indicet scriptura Regnorum hoc eum non fecisse coram Abimelech, sed coram Achis rege : ita et in hoc titulo invenimus aliquid, quo commoneamur ad aliquid. Namque in illa narratione bellorum fortiumque factorum regis David, ubi hi omnes quos commemoravimus, debellati sunt, eum aliquid succendisse non legimus. Hic autem maxime rarum significationes ista discutere, et opacitatem umbrarum in lucem verbi revocare. 2. In finem, quid sit nostis: Finis enim Legis Christus est . Eos qui immutantur nostis. Qui enim, nisi qui a veteri vita in novam transeunt? Absit enim ut hic culpanda immutatio intelligatur. Non quomodo immutatus est Adam a justitia ad iniquitatem, et a deliciis ad laborem;
Abbreviated transcription (Latin):
nosa dauid. qđ fortit̃ fecerit debellando
quosdã inimicos. et eos tributarios facien¬
do: quando post mortem saulis ꝑsecutoris
sui. illius regnum accepit manifestũ inisrł.
Nam et ante quam ꝑsecutionem pateretur rer
erat: s deo tantum notum erat. Postea ergo
iam manifestato regno. et euidenter atq emi¬
nenter acceptoꝰ debellauit eos qui in hoe ti¬
tulo cominemorant᷑: et natꝰ c̃ psalmi titulus
ita: Infinem. ꝓhis qui cominutabuntur. ĩ
tituli inscriptionẽ ipsi dauid indoctrinam:
cũ succendit mesopotamiam sẏriam. et sy¬
hec inlibris regnoꝵ istos om̃s quos nomina¬
uii debellatos ẽẽ ad auid: id÷ mesopotamiam
sẏriam. et sẏriam sobal. ioab. edom: facta s̃
ista: et quem adinodum facta sint. ita ibi con¬
scripta sunt: ita leguntur. Legat qui uult.
Ueruntamen sic̃ solet ꝓpħicus sp̃s inpsalmoꝵ
titulis recedere aliquantum ab ex pressione
rerum gestarum. et aliquid dicere qđ in hy¬

Expanded text:
riosa David, quod fortiter fecerit debellando riosa David, quod fortiter fecerit debellando quosdam inimicos, et eos tributarios faciendo; quando post mortem Saülis persecutoris sui, regnum illius accepit manifestum in Israel. Nam et antequam persecutionem pateretur, rex erat, sed Deo tantum notus erat. Postea ergo jam manifesto regno, et evidenter atque eminenter accepto debellavit eos qui in hoc titulo commemorantur; et notatus est Psalmi titulus ita: In finem, pro his qui immutabuntur in tituli inscriptcum succendit Mesopotamiam Syriae, et Syhaec in libris Regnorum, istos omnes quos nominavit, debellatos esse a David, id est Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal, Joab, Edom . Facta sunt ista, et quemadmodum facta sunt ita ibi conscripta sunt, ita leguntur: legat qui vult. Verumtamen sicut solet propheticus spiritus in Psalmorum titulis recedere aliquantulum ab expressione rerum gestarum, et aliquid dicere quod in hi
Abbreviated transcription (Latin):
n̾moitales essemus: non esset qđ nobis
faceret inimicus. Numquid enim angłis
quiequam facit: Ergo etiam ipsa mors.
aqua maxime habemus ꝑsecutionem.
ciuius finitur infine contentio. cum resur¬
rextrimus amortuis: sicut finita ẽ incapi¬
te nr̃o. sic fimetur &inobis. si iusti fucrimꝰ
inuenti Nam mortuus ille: mortis interfec¬
tor fuit.Et magis urillo mors mortuo est.
quam ipse inmorte: Deniq etiam nomen
ipsum si at tencdamus: non.ẽ sine mysitrio.
Nam saul interpretatur petitio: hoc est
appetteio. Quid enim cdubitare debemꝰ
nos nobis fecisse istam mortem: Apeccato
eium hominis: nata.ẽ mors. Merito ergo
ipse sibi homo appetiuit mortem: et ideo
peticio nomen. ẽ. mortis Nlam sicut scrip¬
tum ẽ. ds mortem ñfecit: nec lȩtatur inꝑ
ditione uiuorm. Creauit enim d̾̃s̃ ut es¬
sent om̃ia: i sanabiles fecit nationes orbis
terrarum: Et unde mors. tanquam que¬
reres: impii autem inquit manib &

Expanded text:
nisi mortales essemus, non esset quod nobis nisi mortales essemus, non esset quod nobis faceret inimicus. Numquid enim Angelis quidquam facit? Ergo etiam ipsa mors, a qua maxime habemus persecutionem, cujus finitur in fine contentio cum resurrexerimus a mortuis, sicut finita est in capite nostro, sic finietur et in nobis, si justi fuerimus inventi. Nam mortuus ille mortis interfector fuit, et magis in illo mors mortua est, quam ipse in morte. 2. Denique etiam nomen ipsum si attendamus, non est sine mysterio. Nam Saül interpretatur Petitio, hoc est appetitio. Quid enim dubitare debemus nos nobis fecisse mortem istam? A peccato enim hominis nata est mors. Merito ergo ipse sibi homo appetivit mortem, et ideo petitio nomen est mortis. Nam sicut scriptum est, Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum. Creavit enim Deus ut essent omnia, et sanabiles fecit nationes orbis terrarum. Et unde mors tanquam quaereres: Impii autem manibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sequentib laboraret: ut etiam in hoc ipso fi¬
quraret nos iddest eorpus eius. c̃uius corꝑis
caput est xp̃e Porro enim si ipsum caput
nrm sine primo ꝑacco labore interra. regna
re incęlo noluit. neq leuare sursum corpꝰ
qđ deorsum accepit nisi ꝑtribulationis uiã.
quia audent menbra sperare. capite suo ma¬
gis se posse esse felicia:. Si patremfamilias
beelrebub uocauerunt: quantomagis do¬
mesticos eius: Non ergo speremus incliorẽ
uiam: qua precessit eamus: qua duxit se¬
quamur: Si enim auestigio eius aberra¬
uerimus: perimus: In hoc ergo clauid. qͥd
prefigurabatur uidetis Ergo et insaul
quid prefigurabatur. uidetis. Regnum
malum insaul regnum bonum indd.
Mors insaule: uita inclauid Etenĩ nos
non psequitur nͥ mors: dequa infine tri¬
umphabimus dicentes. Ybi est mors eon¬
tentiotua ÷ ubi ẽ. mors aculeus tiuus: Qd
ẽ qđ dico: non nos ꝑsequitur nͥ mors: qͥa

Expanded text:
persequentibus liberaret; ut etiam in hoc ipso fipersequentibus liberaret; ut etiam in hoc ipso figuraret nos, id est corpus ejus, cujus corporis caput Christus . Porro enim si ipsum caput nostrum sine primo peracto labore in terra, in coelo regnare noluit, neque levare sursum corpus quod deorsum accepit, nisi per tribulationis viam; quid audent membra sperare, capite suo magis se posse esse felicia? Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? Non ergo speremus molliorem viam: qua praecessit eamus, qua duxit sequamur. Si enim a vestigio ejus aberravimus, perimus. In hoc ergo David quid praefigurabatur, videtis: ergo et in Saül quid praefigurabatur, videtis: regnum malum in Saül, regnum bonum in David: mors in Saül, et vita in David. Etenim nos non persequitur nisi mors, de qua in fine triumphabimus, dicentes: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Quid est quod dico, non nos persequitur nisi mors? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
OUS
BRE¬
IS
&e quo loquendum su¬
scepimus karitati ũȩ:
s titulum habet aliqͣn
squantum addiuuerit dñs: Neq enuim pas¬
sim preteunda sunt hec: quandoquidem
sed etstilo excipere quȩ dicimus: ut
non auditorem tantum. s et lectorem et¬
sam cogitare debeamus: Nlata est quidẽ
dccasio psalmo huie exre quadam gesta:
quam uobis etiam fecimus recitari de libro
regnorum:. Saul enim rex non adꝑmanen¬
dum electus adño: sed etiam scđm popłi
cor durum & malum datur adeorum cor
qui regnare facit hominem hẏpocritam
ꝓpter ꝑuersitatem popłi Cum gͦ talis es¬
ꝓ set sauł ꝑsequebatur cdauid: inquo d̃s pre¬
figurabat regnum salutis ȩternȩ: et quem
ds elegerat ꝑmansurum insemine suo: qͣn¬
doquidem futurus erat rex nr rex scłoꝵ:
cum quo regnaturi sumis inȩternum. exse¬
mine ipsius dauia scđm earnem Cum
gͦ dauid ds̃ elegisset. et preelegisset. & pre¬
destinasset adregnum: noluit et ipsum da¬
uid ante regium tenere quam primo aꝑ

Expanded text:
us brevis de quo loquendum suscepimus Charitati Vestrae: sed titulum habet aliquanquantum adjuverit Dominus. Neque enim passim praetereunda sunt haec; quandoquidem sed et stylo excipienda quae dicimus: ut non auditorem tantum, sed et lectorem etiam cogitare debeamus. Nata est quidem occasio psalmo huic ex re quadam gesta, quam vobis etiam fecimus recitari de libro Regnorum. Saül enim rex non ad permanendum electus a Domino, sed secundum populi cor durum et malum datus ad eorum corQui regnare facit hominem hypocritam, propter perversitatem populi : cum ergo talis esset Saül, persequebatur David , in quo Deus praefigurabat regnum salutis aeternae, et quem Deus elegerat permansurum in semine suo; quandoquidem futurus erat rex noster, rex saeculorum cum quo regnaturi sumus in aeternum, ex semine ipsius David secundum carnem . Cum ergo David Deus elegisset, et praeelegisset, et praedestinasset ad regnum, noluit et ipsum David ante regnum tenere, quam primo a
Abbreviated transcription (Latin):
cere angłs: Misit illum ad petrum: ut
magis ꝑhominem illi fides fieret: quia
homines dignatus erat dñs uisitare. Nec
dedignabatur docere ꝑhominem. qui de¬
dignatus ẽ. ẽẽ homo. Sic ergo restituta
ẽ.terra eius uno pariete ueniente de iu¬
deis: altero paricte ueniente de gentibus
Quib duob parietib de diuerso uenientib
eẽt ipse lapis angłaris: ubi ambo copula¬
rentur. Iterum quomͦ accipiinus: cũ terra
eius restituerctur: Cum caro eius resusci¬
taretur. Alius enim intellectus tamen a
xp̃o non rececdens: sic potest nobis occur¬
rere. Terra restituta est earo resuscitata.
ost resurrectionem enim ipsius: facta suns
ista omiia quȩ cantantur inpsalmo. Au¬
diamus iam deterrȩ restitutione psalmũ
plenum gaudio. Excitet nobis ipse dñs
ds̃ nr̃ dignam tante rei expect̾ationẽ &
iocunditatem: ipse sermonem nr̃m mode¬
retur aptum cordib ur̃is: ut quicquid hic
exultat cor nr̃m intalib spectaculis ꝑlu¬

Expanded text:
cere angelus? Misit illum ad Petrum, ut cere angelus? Misit illum ad Petrum, ut magis per hominem illi fides fieret; quia homines dignatus erat Dominus visitare: nec dedignabatur docere per hominem, qui dignatus est esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno pariete veniente de Judaeis, altero pariete veniente de Gentibus; quibus duobus parietibus de diverso venientibus esset ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur . 3. Iterum quomodo accipimus, «Cum terra ejus restitueretur?» Cum caro ejus resuscitaretur. Alius enim intellectus, tamen a Christo non recedens, sic potest nobis occurrere: terra restituta, caro resuscitata. Post resurrectionem enim ipsius facta sunt ista omnia quae cantantur in Psalmo. Audiamus jam de terrae restitutione Psalmum plenum gaudio. Excitet nobis ipse Dominus Deus noster dignam tantae rei exspectationem et jucunditatem; ipse sermonem nostrum moderetur aptum cordibus vestris, ut quidquid hic exsultat cor nostrum in talibus spectaculis, perdu
Abbreviated transcription (Latin):
ducere. ut sit unus grex & unus pastor: eti¬
am adgentes ad quas ꝓpħe missi ñ erant a¬
postoli missi sunt. Quesiti sunt qui ñ que¬
sierant: inuenti sunt qui nichil expectabãt
Quẽ non tenebant pollicitatorem: inuenerunt
redemptorem. Iam enim iudei tenebant dm
sum audierant: presentem non cognouerun.
llis autem ꝓmissum nichil erat s tamen
inꝓpħis etiam de fide ipsorum dictũ erat.
Non dictum erat ipsis: s dectum erat de ip¬
sis. Missum ẽ. & adillos: et audistis ex dispẽ¬
satione dĩ. Ipsa enim lectio modo uobis
lecta ẽ. inactib apłorum: quoꝵ centurio cor¬
nelius credidit. Cornelius enim centurio:
non erat degente iudeoꝵ. Orabat: ieui¬
nabat: elemosinas faciebat. Non illum de¬
seruit ds̃: quamuis ingentib constitutũ.
Et missus ẽ ei angłs. qui illi nuntiaret: qd̾
elemosinȩ & orationes ipsuis acceptȩ fue¬
rint apud deum. Credidit: aduocato ad
se petto. Nunquid non illum poterat do¬

Expanded text:
ducere, ut sit unus grex et unus pastor» ; etiducere, ut sit unus grex et unus pastor» ; etiam ad Gentes, ad quas Prophetae missi non erant, Apostoli missi sunt. Quaesiti sunt qui non quaesierant, inventi sunt qui nihil exspectabant: quem non tenebant Deum pollicitatorem, invenerunt redemptorem. Jam enim Judaei tenebant Deum sum audierant, praesentem non cognoverant: illis autem promissum nihil erat; sed tamen in Prophetis etiam de fide ipsorum dictum erat. Non dictum erat ipsis, sed dictum erat de ipsis. Missum est et ad illos: et audistis ex dispensatione Dei; ipsa enim lectio modo vobis lecta est in Actibus Apostolorum, quomodo centurio Cornelius credidit. Cornelius enim centurio non erat de gente Judaeorum. Orabat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum; et missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod eleemosynae et orationes ipsius acceptae fuerint apud Deum: credidit, advocato ad se Petro . Numquid non illum poterat do
Abbreviated transcription (Latin):
runt spamus eum redempturum: s: sꝑabam¬
quia ipse esset redempturus. Ipse cum eis e¬
rat: & spes illius ineis non erat. Ostendit se in¬
uus: manifestatus ẽ etiam cęteris discipulis.
uisus : contrectatus: & inuentus illis quib eti¬
am perisse uidebatur. reuocata ẽ fides eorum
qui ceciderant: restituta ẽ terra eius. Deinde
factis cum eis quadraginta dieb: ascendit
incelum & sicut paulo ante cominemoraui:
misso spũ scõ. fecit discipulos suos ydiotas ho¬
mines loqui omnium gentium linguis. Tc̃
illi ꝓquib non frustra dixerat. pat ignosce il¬
lis quia nesciunt quid faciunt commoti ut
diximus: quesierunt salutẽ. consilium acce¬
perunt ut ineum crederent. Crediderunt
uno die tria milia: & iursus quinq milia.
Cȩpit feruere ꝑiudeam ȩccł̃ia xp̃i. ubi ferbue¬
rat obꝓbrium xp̃i: & restituta ẽ terra eius.
Sed quia dixerat ipse. habeo alias oues quȩ
non sunt ex hoc ouili: oportet me & eas ad¬

Expanded text:
amus eum redempturum; sed, «Sperabamus quod esset redempturus Israel.» Ipse cum eis erat, et spes illius in illis non erat. Ostendit se illis, manifestatus est etiam caeteris discipulis, visus, contrectatus, et inventus illis quibus jam perisse videbatur: revocata est fides eorum qui ceciderant; «restituta est terra ejus.» Deinde factis cum eis quadraginta diebus, ascendit in coelum ; et, sicut paulo ante commemoravi, misso Spiritu sancto fecit discipulos suos, idiotas homines, loqui omnium gentium linguis. Tunc illi pro quibus non frustra dixerat, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» , commoti, ut diximus, quaesierunt salutem, consilium acceperunt ut in eum crederent; crediderunt uno die tria millia, et rursus quinque millia ; coepit fervere per Judaeam Ecclesia Christi, ubi ferbuerat opprobrium Christi; et «restituta est terra ejus.» Sed quia dixerat ipse, «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et eas ad
Abbreviated transcription (Latin):
cruce mundũ uicit: Nam post resurrectio¬
nem & ascensionem eius. accepto sp̃ũ sc̃o.
loquentib apłis uariis linguis: commota
multitudo eorum ipsoꝵ qui cum crucifi¬
xerant: consilium quesiuit salutis: acce¬
prt: credidit: ignotum ẽ. donatus reatus
sanguinis xp̃i: imꝑtitus ẽ. potus sangͥ¬
nis xp̃i: facti sunt fideles eius cuius fuerã
ꝑsecutores. Crediderunt in eum quem etu¬
cifixerunt: et ante quem insultantes cap̃
agitauerunt: eum ipsum caput habere
uoluerunt. Ita ergo restituta ẽ terra eus.
quod habet titulus psalmi. Terra enim
euis. iucdea. Et perierat omnis uidȩa: qũ
crucifixerat dnm suum: ignorantes fir¬
netici. seuientes inmedicum: & salutt̃ in¬
sania repellentes. Tanquam gͦ perierat iu¬
dȩa tota. Quȩ tota: Ipsi etiam apłi ticpie¬
uerunt. Petrus qui audaci dilectione sequ¬
batur: tunida trepidatione ter negault
Resurgens iniuia quosdã loquentes secũ d

Expanded text:
cruce mundum vicit? Nam post resurrectiocruce mundum vicit? Nam post resurrectionem et ascensionem ejus, accepto Spiritu sancto, loquentibus Apostolis variis linguis, commota multitudo eorum ipsorum qui eum crucifixerant, consilium quaesivit salutis; accepit, credidit; ignotum est, donatus est reatus sanguinis Christi, impertitus est potus sanguinis Christi; facti sunt fideles ejus cujus fuerant persecutores; crediderunt in eum quem crucifixerunt, et ante quem insultantes caput agitaverunt; eum ipsum caput habere voluerunt . Ita ergo «restituta est terra ejus,» quod habet titulus Psalmi. Terra enim ejus Judaea: et perierat omnis Judaea, quando crucifixerunt Dominum suum ignorantes, phrenetici saevientes in medicum, et salutem insania repellentes. Tanquam ergo perierat Judaea tota: quam tota? Ipsi etiam Apostoli trepidaverunt. Petrus qui audaci dilectione sequebatur, timida trepidatione ter negavit. Resurgens, in via quosdam loquentes secum de
Abbreviated transcription (Latin):
cum terra eius restituta ẽ. Totum ad xp̃m
reuocemus: siuolumus iter rectȩ intelligen¬
tiȩ tenere. Non recedamus alapide angula¬
ri: ne intellectus nr̃ runã faciat. In illo so¬
lidetur qđ instabili motu nutabat: in illo
incumbat qdđ ꝑincerta pendebat. Quicqͥd
dubitationis habet homo in animo: audi¬
tis scupturis dei axp̃o non recedat: cum ei
fuerit in illis uerbis xp̃c reuelatus: intelli¬
gat se intellexisse. Ante quã autem ꝑueniat
ad xp̃i intellectum: non se presumat intel¬
lexisse. finis enim legis xp̃c ẽ: adiusticiam
omni credenti. Quid.ẽ ergo. & quomͦ acci¬
pitur inxp̃o eum terra eius restituta ẽ: Nã
quomͦ dauid intelligatur. xp̃e facile ẽ. agno¬
scere. Xp̃c enim exinaria: & ex semine dd
Et quia exsemine eius futurus erat. ꝓpterea
nomine eius infigura ꝓphabatur. Ergo dđ̃
xp̃c: quia & interpretatio dauid manufor¬
tis c̃ Et quis tam manu fortis: quã qui de

Expanded text:
cum terra ejus restituta est.» Totum ad Christum cum terra ejus restituta est.» Totum ad Christum revocemus, si volumus iter rectae intelligentiae tenere: non recedamus a lapide angulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solidetur, quod instabili motu nutabat; in illo incumbat, quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis habet homo in animo auditis Scripturis Dei, a Christo non recedat; cum ei fuerit in illis verbis Christus revelatus, intelligat se intellexisse: antequam autem perveniat ad Christi intellectum, non se praesumat intellexisse. «Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti» . Quid est ergo, et quomodo accipitur in Christo, «Cum terra ejusquomodo David intelligatur Christus, facile est agnoscere. Christus enim ex Maria, et ex semine David; et quia ex semine ejus futurus erat, propterea nomine ejus in figura prophetabatur. Ergo David Christus: quia et interpretatio David Manu fortis est; et quis tam manu fortis, quam qui de
Abbreviated transcription (Latin):
bantur: apłis autem iam presentia redde¬
bantur. Unde ille symeon iustus quidã se¬
nex multum exultauit uidens infantem
iħm: & agnoscens inparuo magnum: et in
exigua carne cognoscens cęli & terrȩ creato¬
rem. Alultum ergo exultauit: quia respon¬
sum acceꝑat non se exiturum esse de hae
uita. prius quam uideret salutare dei. Ag¬
nouit ergo illum iocundatus ẽ: exultatũt
gaudio: & hoc ait. Dñe: nunc dimittis
seruũ tuum inpace: qm̃ uderunt ocłi mei
salutare tuũ. Magna ergo ẽ ista iocundi¬
tas: et hanc facit caritas. Delectati sumus
cum psalmus istȩ cantaretur: & quedã
ibi abomnib intellecta sunt: quedã uero
quantum arbitramur aut apaucis. aut
certe non abomnib. Simul ergo illũ in
isto sermone in quo uobis seruimus consi¬
deremus: & uideamus quanta dignatione
nos ds̃ lȩtificare uoluit. presentando quȩ
ꝓmisit: & nobis exhibens ueritatem. ꝓmiᷤᷤ¬
sis suis. Inscribitur psalmus ipsi dauid:

Expanded text:
bantur: Apostolis autem jam praesentia reddebantur: Apostolis autem jam praesentia reddebantur. Unde ille Simeon, justus quidam senex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnoscens in parvo magnum, et in exigua carne cognoscens coeli et terrae Creatorem. Multum ergo exsultavit, quia responsum acceperat non se exiturum esse de hac vita, priusquam videret salutare Dei. Agnovit ergo illum, jucundatus est, exsultavit gaudio; et hoc ait: «Domine, nunc dimittis servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» . Magna est ergo ista jucunditas; et hanc facit charitas. Delectati sumus, cum psalmus iste cantaretur: et quaedam ibi ab omnibus intellecta sunt; quaedam vero, quantum arbitramur, aut a paucis, aut certe non ab omnibus. Simul ergo illum in isto sermone, in quo vobis servimus, consideremus; et videamus quanta dignatione nos Deus laetificare voluit, praesentando quae promisit, et nobis exhibens veritatem promissis su
Abbreviated transcription (Latin):
agna spectacula
ds̃ prebet cordi
uere nichil possit
iocundius inueniri:
si tamen assit pala¬
tum fidei. cui sapi¬
at mel dei. Credimꝰ
omnib uobis qui
insaluatorem nr̃m toto corde credidistis
inesse spm̃ eius: qui uos deleccet cum le¬
guntur ꝓpħiȩ. ante tot annos plate exore
scõium: & post annos implete infide genti¬
um. Magnam enim iocunditatem tunc
carpebant ipsi scĩ ꝓpħȩ: cum ea uidebant in
sp̃u non iam impleta: sed adhuc futura:
Erat enim eis magna delectatio: s. tamen &
ipsi ꝓcaritate qua innos accensi erant qͦs
nondum uidebant. & sp̃u parturiebant:
uolebant si fieri posset inhoc tempore no¬
biscum uiuere & uidere impleta quȩ inspũ
ꝓpħabant. Inde dñs discipulis siuis iam ista
uidere incipientib: ait. Multi iusti & pro¬
phetȩ uoluerunt uidere quȩ iuidetis & ñ
uiderunt: & audire quȩ auditis & non au¬
cdierunt. Quam uis enim uiderent ista in
spũ: tamen futura illis quodãmͦ forma¬

Expanded text:
agna spectacula Deus praebet cordi vere nihil possit jucundius inveniri; si tamen adsit palatum fidei, cui sapiat mel Dei. Credimus omnibus vobis, qui in Salvatorem nostrum toto corde credidistis, inesse Spiritum ejus, qui vos delectet cum leguntur prophetiae, ante tot annos prolatae ex ore sanctorum, et post tot annos impletae in fide gentium. Magnam enim jucunditatem tunc carpebant ipsi sancti Prophetae, cum ea videbant in spiritu, non jam impleta, sed adhuc futura. Erat eis magna delectatio: sed tamen et ipsi pro charitate qua in nos accensi erant, quos nondum videbant, et spiritu parturiebant; volebant, si fieri posset, in hoc tempore nobiscum vivere, et videre impleta quae in spiritu prophetabant. Inde Dominus discipulis suis, jam ista videre incipientibus, ait: «Multi justi et prophetae voluerunt videre quae videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» . Quamvis enim viderent ista in spiritu, tamen futura illis quodam modo forma
Abbreviated transcription (Latin):
rena aduitam cęlestem: de uita corruptibi¬
li adincorruptionem: de tribulationis con¬
uersatione adꝑpetuam securitatem: Ideo ꝓ
his qui commutabunt᷑: psalmi titulus est.

Expanded text:
rena ad vitam coelestem, de vita corruptibili ad incorruptibilem, de tribulationum conversatione ad perpetuam securitatem. Ideo, Pro his qui commutabuntur, Psalmi titulus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ut quib dam locis capitis uerba cogno¬
scatis: quȩ autem dicta fuerint ita ut ca¬
piti conuenire non possint. adcorpus refe

Expanded text:
ut quibusdam locis, capitis verba cognoscatis; quae autem dicta fuerint ita ut capiti convenire non possint, ad corpus refe
Abbreviated transcription (Latin):
confessionẽ etiam ꝓlaude poni: sicuti est
ulud. hȩc dicetis inconfessione oꝑa dñi uni¬
uesa qm̃ bona ualde maximeq illud qđ
ait ipse saluator. qui nullum habebat om
telligatur id eẽ. repetitum. in eo qđ dietũẽ.
annuntiabimus laudem tuam: qđ suꝑius
dictum ẽ confitebimur tibi.
on adeo multa sunt in
hoc psalmo. in quib ser¬
mo nr̃ patiat᷑ diffieulta¬
tem: uel intentio auditoꝵ
intelligendi impedimen¬
tum. Proinde adiuuante
dño cum affectu audien¬
di et uidendi iã quȩ pro¬
phetata et predicta suni.

Expanded text:
confessionem etiam pro laude poni: sicuti est illud, Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui nullum habebat omntelligatur, id esse repetitum in eo quod dictum est, annuntiabimus laudem tuam, quod superius dictum erat, confitebimur tibi. on adeo multa sunt in hoc psalmo, in quibus sermo noster patiatur difficultatem, vel intentio auditorum intelligendi impedimentum. Proinde adjuvante Domino, cum affectu audiendi et videndi jam quae prophetata et praedicta sun
Abbreviated transcription (Latin):
rena ꝑdere: regẽ cęli occiderunt: Et qͥd eis
fact̾um ẽ: ꝑdiderunt etiam ipsa terrena.
Et ubi occiderunt xp̃m ibi occisi sunt. Et
cum terram nolentes ꝑdere datorẽ uitȩ
occiderunt: eandem terram occisi ꝑdide¬
runt. Et eo tempore qͦ ulum occiderunt:
eo ipso tempore admonentur quare ista
ꝑpessi sunt Quando enĩ euersa ẽ ciuitas
iudeoꝵ pascha celebrabant: et inmultis
milib hominum tota ipsa gens adillius
ꝑiniustos. sed iustus et iustȩ. ita meos uin¬
dicauit: ut ꝑimerentur multa hominũ
milia: et ipsa ciuitas euerteretur. Hoc ĩisto
psalmo plangit intellectus asaph: et ũpso
planctu tanquam intellectus discernit ter¬
rena. acelestib Discerit uetus testamen

Expanded text:
rena perdere, regem coeli occiderunt. Et quid eis rena perdere, regem coeli occiderunt. Et quid eis factum est? Perdiderunt etiam ipsa terrena; et ubi occiderunt Christum, ibi occisi sunt: et cum terram nolentes perdere, datorem vitae occiderunt, eamdem terram occisi perdiderunt; et eo tempore quo illum occiderunt, ut ex ipso tempore admonerentur quare ista perpessi sunt. Quando enim eversa est civitas Judaeorum, Pascha celebrabant, et in multis millibus hominum tota ipsa gens conveneraper injustos, sed justus et juste, ita in eos vindicavit, ut perimerentur multa hominum millia, et ipsa civitas everteretur. Hoc in isto psalmo plangit intellectus Asaph; et in ipso planctu, tanquam intellectus discernit terrena a coelestibus, discernit Vetus Testamen
Abbreviated transcription (Latin):
ñdat et malis. Iiti autem inherentes t̾renis
miseri. et ñ de illo presumentes qui fecit cȩ¬
lum etterram: qui eis dedit et ipsa terre¬
na: qͥeos etiam temporalit̃ de egypti eapti¬
uitate liberauit: qui eos ꝑdiuisum mare
duxit: qui eoꝵ inimicos ꝑsequentes fluc¬
tib obruit: non in illo p̃sumentes qͥ daret
utiq cęlestia grandib sic̃ terrena pariui¬
lis dedit: timentes ꝑdere qđ acceꝑant. occi¬
derunt qui dederat: Hȩc dicimus frs̃: ut
hommes de nouo testamento discatis ñ
mnherere terrenis. Si enĩ illi inexcusabilit̃
t̾renis inheserunt. quib ipsũ nouũ testa¬
mentum nondum fuerat reuelatũ: qͣnto
in exeusabilius t̾rena sectant᷑ quib iam
ꝓmissa cęlestia in nouo testamento reue¬
lata sunt: Nam retolite fr̃s meiqͥd dictũ
sit aꝑsequentib xp̃m. Si dimiserimꝰ eũ
sic: uenient romani. et tollent a nob̃ et lo¬
eum et gentem. Uidete quia timendo ter¬

Expanded text:
non dat et malis. Illi autem inhaerentes terrenis non dat et malis. Illi autem inhaerentes terrenis miseri, et non de illo praesumentes qui fecit coelum et terram, qui eis dedit et ipsa terrena, qui eos etiam temporaliter de Aegypti captivitate liberavit, qui eos per divisum mare duxit, qui eorum inimicos persequentes fluctibus obruit ; non in illo praesumentes qui daret utique coelestia grandibus, sicut terrena parvulis dedit, timentes perdere quod acceperant, occiderunt qui dederat. Haec dicimus, fratres, ut homines de Novo Testamento discatis non inhaerere terrenis. Si enim illi inexcusabiliter terrenis inhaeserunt, quibus ipsum Novum Testamentum nondum fuerat revelatum; quanto inexcusabilius terrena sectantur, quibus jam promissa coelestia in Novo Testamento revelata sunt! Nam recolite, fratres mei, quid dictum sit a persequentibus Christum. Si dimiserimus eum, venient Romani, et tollent nobis, et locum, et gentem . Videte quia timendo ter
Abbreviated transcription (Latin):
U RATIAS grano tritici qͥa
mori uoluit et multipli¬
eari: gr̃as unico filio dĩ.
subire non dedignatus
ẽ. ut nos uita sua dignoᷤᷤ
faceret: Eece quia singu¬
laris erat donec transiret sicut dixit iN
psalmo singularis ego sum donec transeã:
quia fic erat singulare granũ. inse habet
magnam multitudinis fecunditatẽ: in
quantis granis passionem eius imitan¬
tib exultamus. quando natalitia mar¬
tẏrum cęlebramus. Multa ergo menbra
eiꝰ subuno eapite ipso saluatore nr̃o. ca¬
ritatis et pacis uinculo colligata. sicut
nosse dignamini. qm̃ sepissime audistis.¬
ẽfiam ꝓdidit terrena: et nondũ querit cȩ¬
lestia. Inherere gͦ terrenis: quamuis ea
ds̃ donet ñ debes. Heruntamen non quia
inherere eis ñ debemus: aliũ ea dare nͥ dm̃
credere debemus. Ipse ea dat. S noli pro
magno expectare abeo bonũ. qđ dat et ñ
bono: Nam si ꝓmagno ea daret: malis ea
ñ daret Ideo autem illa uoluit dare et ma¬
lis: ut discant boni aliud abillo querere. qd̃

Expanded text:
ratias grano tritici, quia mori voluit et multiplicari : gratias unico Filio Dei Dsubire non dedignatus est, ut nos vita sua dignos faceret. Ecce qui singularis erat, donec transiret, sicut dixit in psalmo, Singularis ego sum, donec transeam : quia sic erat singulare granum, ut in se haberet magnam multitudinis fecunditatem; in quantis granis passionem ejus imitantibus exsultamus, quando natalitia Martyrum celebramus! Multa ergo membra ejus, sub uno capite ipso Salvatore nostro charitatis et pacis vinculo colligata, sicut nosse dignamini, quoniam saepissime audistiserdidit terrena, et nondum quaerit coelestia. 3. Inhaerere ergo terrenis, quamvis ea Deus donet, non debes. Verumtamen non quia inhaerere eis non debemus, alium ea dare, nisi Deum, credere debemus; ipse ea dat; sed noli pro magno exspectare ab eo bonum, quod dat et non bono. Nam si pro magno ea daret, malis ea non daret. Ideo autem ea voluit dare et malis, ut discant boni aliud ab eo quaerere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Qux gloria: Quid gloriatur inmalitia
qui potens ẽ id. ẽ qui inmalitia potens
ẽ. qͥd glaturs Opus. ẽ potentem eẽ: s inbo¬
nitate. ñ inmalicia Aliqͥd magnũ ẽ. glo¬
riari inmalitia: Edificare domũ paucoꝵ
ẽ: destruere qui uis ignarus potest Se¬
sin

Expanded text:
est gloria? Quid gloriatur in malitia qui potens est? id est, qui in malitia potens est, quid gloriatur? Opus est potentem esse, sed in bonitate, non in malitia. Aliquid magnum est gloriari in malitia? Aedificare domum paucorum est, destruere quivis ignarus potest. Semin
Abbreviated transcription (Latin):
ne miscłiam ipsius: & ueritatem ꝑnoctem.
Cum miscđiam annuntias mane. et ueritatẽ
ꝑnoctem: semꝑ laudas dm̃: semꝑ confiteris
psalterium significat decem precepta legis:
sed cantare millo opus ẽ. non portare psalteri¬
um. Nam et iudei habent legem: portant &
non p̾sallunt. Qui sunt qui psallunt: Qui
oꝑantur. Parum ẽ Qui oꝑantur cum tristi¬
cia: nondum psallunt. Qui sunt qͥ psalluñ:
Qui cum hylaritate faciunt bene. Inpsallendo
enim: hylaritas ẽ. Et quid dicit apłs: Hyla¬
rem enim datorem: diligit ds̃. Quiequid
facis cum hylaritate fac bonum: tẽ & be¬
ne facis. Si autem cum tristicia facis fit
de te. non facis: et portas magis psalteriũ
non cantas. In psalterio decacordo cum
cantico incẏthara: hoc ẽ inuerbo etoꝑe.
Cum cantico uerbo: incythara inoꝑe. Si
uerba sola dicis: quasi cantieum solum

Expanded text:
ne misericordiam ipsius, et veritatem per noctem.» ne misericordiam ipsius, et veritatem per noctem.» Cum misericordiam annuntias mane, et veritatem per noctem, semper laudas Deum, semper confiteris psalterium signised cantare in illo opus est non portare psalterium, nam et Judaei habent legem: portant, non psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui operantur. Parum est: qui operantur cum tristitia, nondum psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui cum hilaritate faciunt bene. In psallendo enim hilaritas est. Et quid dicit Apostolus? «Hilarem enim datorem diligit Deus» . Quidquid facis, cum hilaritate fac: bonum tunc et bene facis. Si autem cum tristitia facis, fit de te, non facis; et portas magis psalterium, non cantas. «In psalterio decachordo, cum cantico in cithara:» hoc est, verbo et opere. «Cum cantico,» verbo; «in cithara,» opere. Si verba sola dicis, quasi canticum solum
Abbreviated transcription (Latin):
Miscdia ipsius ẽ. qm̃ mͥ bene ẽ crudelitas uͦ
ipsuis quando male ẽ: Si laudo miscdiam
quando bene ẽ reprehendã ergo crudelitatẽ
quando male ẽ: Non. S quando bene ẽ. lau¬
da miscđiam: quando male ẽ lauda uertta¬
tem: quia qui peccata flagellat non est in¬
iquus. Innocte erat daniel: quando orabat.
Eiat enim incaptiuitate ierłm: erat inpote¬
state hostium. Iunc multa mala scĩ patie¬
bantur: tunc ipse inlacum leonum missus
ẽ: tunc tres pueri inignem precipitati sunt.
Hec patiebatur incaptiuitate popłs isrł. Nox
erat. Pnoctem confitebatur daniel ueritatẽ
dĩ. Dicebat mnoratione. Peccauimꝰ: impiȩ
egimus: iniquitatem fecimus. libi dñe gła:
nobis confusio. Ueritatem di annuntiabat
ꝑnoctem. Quid. ẽ ueritatem dĩ annuntia
re ꝑnoctem: Non accusare di qͥa pateris
aliquid mali: s tribuere illud peccatis tuis:
emendationi ipsius: ad adnuntiandã ma¬

Expanded text:
Misericordia ipsius est, quando mihi bene est; crudelitas ergo Misericordia ipsius est, quando mihi bene est; crudelitas ergo ipsius, quando male est? Si laudo misericordiam, quando bene est; reprehendam ergo crudelitatem, quando male est? Non. Sed quando bene est, lauda misericordiam; quando male, lauda veritatem: quia peccata flagellat, non est iniquus. In nocte erat Daniel, quando orabat: erat enim in captivitate Jerusalem, erat in potestate hostium. Tunc multa mala sancti patiebantur: tunc ipse in lacum leonum missus est, tunc tres pueri in ignem praecipitati sunt . Haec patiebatur in captivitate populus Israel: nox erat. Per noctem confitebatur Daniel veritatem Dei; dicebat in oratione, «Peccavimus, impie egimus, iniquitatem fecimus: tibi, Domine, gloria, nobis confusio» . Veritatem Dei annuntiabat per noctem. Quid est, veritatem Dei annuntiare per noctem? Non accusare Deum, quia pateris aliquid mali; sed tribuere illud peccatis tuis, emendationi ipsius: «Ad annuntiandum ma
Abbreviated transcription (Latin):
te autem qm̃ nomina ur̃a scripta sunt incȩlo.
Ecce ubi habes nomen: si tu nomen dĩ ñ negligaᷤ.
Psalle gͦ nomini dĩ: ut fixum sit apud dm̃ nom̃
tuum. Pallere autem dõ quid ẽ. fr̃s: Psalteri¬
um organi genus ẽ: cordas habent. Opus nr̃m:
psalterium nr̃m ẽ. Quicunq manib oꝑatur
oꝑa bona: psallit dõ. Quicunq ore confitet᷑.
cantat dõ. Canta ore: psalle oꝑib. Ad quã¬
rem: Adannuntiandum mane miscđiam
tuã: et ueritatem tuã ꝑnoctem. Quid sͥ uult.
quia mane annuntianda ẽ miscđia dĩ: et ꝑ
noctem ueritas dĩ: Mane dieitur quando
nobis bene ẽ. Nox dicitur: quando tristicia tni¬
bulationis ẽ. Quid gͦ dixit breuiter: Quando
bene tibi ẽ. gaude dõ: quia miscdia ipsius ẽ
Lam tu forte diceres. Si ergo gaudeo dõ qͣndo
michi bene ẽ quia misccłia ipsius ẽ: quando
intristicia intribulatione sum quid facio:

Expanded text:
te autem quod nomina vestra scripta sunt in coelo» . te autem quod nomina vestra scripta sunt in coelo» . Ecce ubi habes nomen, si tu nomen Dei non negligas. Psalle ergo nomini Dei, ut fixum sit apud Deum nomen tuum. Psallere autem quid est, fratres? Psalterium organi genus est; chordas habet. Opus nostrum, psalterium nostrum est: quicumque manibus operatur opera bona, psallit Deo; quicumque ore confitetur, cantat Deo. Canta ore, psalle operibus. Ad qua Ad annuntiandum mane misericordiam tuam, et veritatem tuam per noctem.» Quid sibi vult quia mane annuntianda est misericordia Dei, et per noctem veritas Dei? Mane dicitur, quando nobis bene est: nox dicitur, quando tristitia tribulationis est. Quid ergo dixit breviter? Quando tibi bene est, gaude Deo, quia misericordia ipsius est. Jam tu forte diceres: Si ergo gaudeo Deo, quando mihi bene est, quia misericordia ipsius est; quando in tristitia, in tribulatione sum, quid facio?
Abbreviated transcription (Latin):
psalimnus istẽ
ONUM EST
confiteri dño. Quid. s̃
confiteri dño: Inutͣq
re: et inpeccato tuo qͥa
tu fecisti: & in bono fac¬
to confitere dño: quia
ipse fecit. Tunc psalles
nomini dm̃i altissimi:
querens głam dĩ non
tuã: nomen ipsius non
tuum. Si enim tu q̃ris
nomen dĩ: querit &ip¬
se nomen tuum. Si autem neglexeris nom̃
dĩ: delet & ipse nom̃ tuũ. Quomͦ autem dixi.
querit nom̃ tuum: Quomͦ dixit discipulis ue-
nientib postea quã misit eos euangłirare. Cũ
fecissent multa miracula. et innomine xp̃ide
monia eiecissent: redeuntes dixerunt. Dñe:
ecce nob demonia subiecta sunt. Dixerunt qͥ¬
dem innomine tuo. S ille uidit meis quia
ipsa glatione gaudebant et extollebant se. &
ibant inde insuꝑbiam quia licuit illis expel¬
lere demonia: uidit illos querere głam suam:
etait illis querens ipse immo conseruans nomi¬
na eoꝵ apud se. Nolite gaudere in hoc: gaude¬

Expanded text:
psalmus iste? «Bonum est confiteri Domino.» Quid est, «confiteri Domino?» In utraque re, et in peccato tuo, quia tu fecisti, et in bono facto, confitere Domino, quia ipse fecit. Tunc psalles nomini Dei altissimi: quaerens gloriam Dei, non tuam; nomen ipsius, non tuum. Si enim tu quaeris nomen Dei, quaerit et ipse nomen tuum: si autem tu neglexeris nomen Dei, delet et ipse nomen tuum. Quomodo autem dixi, Quaerit nomen tuum? Quomodo dixit discipulis suis venientibus, posteaquam misit eos evangelizare. Cum fecissent multa miracula, et in nomine Christi daemonia ejecissent, redeuntes dixerunt: «Domine, ecce daemonia nobis subjecta sunt.» Dixerunt quidem, «in nomine tuo;» sed ille vidit in eis quia ipsa glorificatione gaudebant, et extollebant se, et ibant inde in superbiam, quia licuit illis expellere daemonia. Vidit illos quaerere gloriam suam, et ait illis, quaerens ipse, imo conservans nomina eorum apud se: «Nolite gaudere in hoc; gaude
Abbreviated transcription (Latin):
rint: & spes rei ẽ quȩ non tenetur. Aduenien¬
te ipsa re. non erit iam spes: quia tenebumus
ñsꝑabimus. Caritas autem non nouit cre¬
scere. nͥ magis magisq. Si enim amamus
quẽ ñ uidemus: quomͦ amaturi sumꝰ cum
iuderimus: Desidium gͦ nr̃m crescat: xp̃ia¬
ni non simus nͥ ꝓpt̃ futurum scłm. Nemo
p̃sentia bona sꝑet: nemo sibi ꝓmuittat feli¬
tatem mundi quia. xp̃ianus ẽ: s utatur feli¬
citate presenti ut potest: quomͦ potest: qͣn¬
do potest: quantum potest. Cum ad: con¬
solationi dĩ grãs agat: cum de ẽ iusticiȩ dĩ
grãs agat. Ubiq sit gratus: nusquam sit in¬
gratus. Ei patri consolanti et blandienti gra

Expanded text:
rint: et spes rei est quae non tenetur; quae advenienrint: et spes rei est quae non tenetur; quae adveniente ipsa re, non erit jam spes, quia tenebimus, non sperabimus: charitas autem non novit nisi crescere magis magisque. Si enim amamus quem non videmus, quomodo amaturi sumus cum viderimus? Desiderium ergo nostrum crescat. Christiani non sumus, nisi propter futurum saeculum: nemo praesentia bona speret, nemo sibi promittat felicitatem mundi, quia christianus est; sed utatur felicitate praesenti, ut potest, quomodo potest, quando potest, quantum potest. Cum adest, consolationi Dei gratias agat: cum deest, justitiae Dei gratias agat. Ubique sit gratus, nusquam ingratus: et Patri consolanti et blandienti gra
Abbreviated transcription (Latin):
lis agit. Quando dicitur patiens esto: tolera:
sustine: molestia ẽ sub qua ee ds̃ uult eẽ fortẽ::
tolerantem: longanimen: patientem.S nun¬
quid decipit qui ꝓmisit: Medicus exerit fer¬
rum adsecanda uulnera: & dicit ei quem sec¬
turus ẽ. patiens esto: sustine: tolera. Indolorib
exigit patientiam: s: post dolores ꝓmittit sa¬
lutem. Et uie qͥ tolerat dolores inferro mediq:
nͥ sibi ꝓponat sanitatẽ quam nondũ habet
deficit in dolore quã patitur. OIuita gͦ mala
sunt inisto scło: intus. foris: prorsus ñcessãt.
Abundant seandala: nemo illa sentit: nͥ qͥ
graditur uiam dĩ. Et dicitur inomnib diui¬
nis paginis ut toleret presentia: sꝑet futura:
amet quem non uidet: ut amplectatur cũ
uiderit. Caritas enim quȩ tercia nobis ad¬
uingitur ad fulem. & ad spem. maior ẽ supͣ
fidem et spem: quia fides rerum ẽ quȩ non
uidentur: erunt autem sp̃es cum uisȩ fue¬

Expanded text:
lis agit: quando dicitur, Patiens esto, tolera, lis agit: quando dicitur, Patiens esto, tolera, sustine, molestia est, sub qua te Deus vult esse fortem, tolerantem, longanimem, patientem. Sed numquid decipit qui promisit? Medicus exserit ferrum ad secandum vulnera, et dicit ei quem secturus est, Patiens esto, sustine, tolera: in doloribus exigit patientiam, sed post dolores promittit salutem. Et ille qui tolerat dolores in ferro medici, nisi sibi proponat sanitatem, quam nondum habet, deficit in dolore quem patitur. Multa ergo mala sunt in isto saeculo, intus, foris; prorsus non cessant, abundant scandala: nemo illa sentit, nisi qui graditur viam Dei. Ei dicitur in omnibus divinis paginis, ut toleret praesentia, speret futura, amet quem non videt, ut amplectatur cum viderit. Charitas enim quae tertia nobis adjungitur ad fidem et spem, major est supra fidem et spem : quia fides rerum est quae non videntur; erit autem species cum visae fue
Abbreviated transcription (Latin):
dtendite adpsalmnum. Det
nob dñs apire mysteria q̃
hinc continentur qm̃ ꝓpt̃
fastidium animoꝵ eadem
diuerse uariȩq tractant᷑.
Nam nullum aliud canti¬
cum nos docet ds̃: nͥ fi¬
dei. spei & caritatis: ut
credentes ineum quem ñuidemꝰ ut gaudeamꝰ
cum uiderimus: et fidei nĩe suecedat species
lucis eius: ubi iam non nobis dicet᷑ crede qd̃
non uides: s gaude quia uides.Spes etiam
nr̃a incominutabilis sit. & figatur in ullo:
&e ñ nutet. & non fluctuet: non agietur: sic̃
ipse ds̃ inquo figitur ñ potest agitari. Spes
enim mͦ uocatur: tunc non spes. s res erit.
Tam diu enim uocatur spes. quãdui ñ uide¬
tur qd speratur dicente apło. Spes autem
quȩ uidetur: non ẽ spes. Qd̃ enim iudet qͥs
quid sperat:Si autem qđ non iudemus
sꝑamus: ꝑ pauentiã expectamus. Modo gͦ
patientia necessaria ẽ: quam dui ueniat qd̃
ꝓmissum ẽ. Nemo autem patiens ẽ inbonis.
Quando exigitur de homine patientia: in ma¬

Expanded text:
tendite ad Psalmum: det nobis Dominus aperire mysteria quae hic continentur; cum propter fastidium animorum eadem diverse varieque tractantur. Nam nullum aliud canticum nos docet Deus, nisi fidei, spei, et charitatis: ut credentes in eum quem non videmus, ut gaudeamus cum viderimus, et fidei nostrae succedat species lucis ejus, ubi jam non nobis dicetur, Crede quod non vides; sed, gaude quia vides. Spes etiam nostra incommutabilis sit, et figatur in illo, et non nutet et fluctuet, non agitetur; sicut ipse Deus in quo figitur, non potest agitari. Spes enim modo vocatur; tunc non spes, sed res erit. Tamdiu enim vocatur spes, quamdiu non videtur quod speratur, dicente Apostolo: «Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Modo ergo patientia necessaria est, quamdiu veniat quod promissum est. Nemo autem patiens est in bonis. Quando exigitur de homine patientia, in ma