comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
data est potestas. & orandũ nesubcumbat infirmitas. Ipsa ẽ. fides quȩ ꝑdilecti¬
one oꝑatur. sicut eius mensurã dñs cuiq partitus ẽ: ut quigłatur non inse¬
uoluntas sic suꝑba erat. ut ignorantes di iusticiã. suã uellent constituere:
sed tanquã exoꝑib tumuerunt. ipso suo tumore cȩcati. offenderunt inla¬
ꝑidẽ offensionis. Sic autẽ dictum ẽ. non poterant. ubi intelligendũ ẽ. qd̾
nolebant. que ad modũ dictum ẽ. dednodo nr̃o. Si non credimꝰ. ille fide¬
lis ꝑmanet negare sẽ ipsũ ñ potest. De omĩpotente dictũ est. ñ potest. Sie
gͦ quod dñi negare sẽ ipsũ non potest laus ẽ. uoluntatis diuinȩ. ita qd̾ illi
ion poterant credere culpa ẽ. uoluntatis humanȩ. Ecce dico & ego qu
tam suꝑbȩ sapiunt. ut suȩ uoluntatis uiribꝰ tantũ existiment ẽẽ. tribuen¬

Expanded text:
data est potestas, et orandum, ne succumbat infirmitas. Ipsa est fides, quae per dilectidata est potestas, et orandum, ne succumbat infirmitas. Ipsa est fides, quae per dilectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique partitus est ; ut qui gloriatur, non in seredere, quorum voluntas sic superba erat, ut ignorantes Dei justitiam, suam vellent constituere: sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de Domino Deo nostro, Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest . De omnipotente dictum est, non potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuen
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcipientẽ. & opitulantẽ. & iubentẽ quid facere debeamꝰ. & adiuua¬
tẽ ut implere possimꝰ. Na & quosdã nimia suȩ uoluntatis fidutia extu¬
lit insuꝑbiã. & quosdã nimia suȩ uoluntatis diffidentia de iecit innegle¬
gentia. Iui dicunt. Quid rogamꝰ din ne uincamur temptatione quod
innra ẽ. potestate: Isti dicunt. Ut quid conam᷑ bene uiuere. qđ indi est
potestate. O dñe. opater qui es incęlis. nenos inferas inquã libet istarũ tẽ¬
ptationũ. sedd libera nos amalo. Audiamꝰ dñm dicentẽ. Rogaui petre ꝓtẽ.
nedeficiat fides tua. nesic existimemꝰ fidẽ nr̃am eẽ. inlibero arbitrio ut di¬
ino non egeat adiutorio. Audiamꝰ & euangłistã dicentẽ: dedit eis p¬
testatẽ filios dĩ fieri. ne omino existimemꝰ innr̃a potestate ñ ẽẽ. qd credimꝰ.
Ueruptam̃ inutroq illius beneficia cognoscamꝰ. Na & agendesunt gr̃ȩ. quia

Expanded text:
lantem, et jubentem quid facere debeamus, et adjuvalantem, et jubentem quid facere debeamus, et adjuvantem ut implere possimus. VI. Quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam, et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Ut quid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Ut quid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo. Audiamus Dominum dicentem: « Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua , » ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et evangelistam dicentem: « Dedit eis potestatem filios Dei fieri , » ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus. Verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã siquid alit̾ sapimꝰ. id quoq nobis dĩ reuelabit. Peruenimus autẽ
inuiã fidei. Hanc ꝑseuerantissime teneamꝰ. ipsa ꝑducet ad cubiculu regis.
inquo sunt om̃s thesauri sapientiȩ & scientiȩ absconditi. Non enĩ dñs ipse
iħs. xp̃s suis illis magnis & prȩcipuȩ electis discipulis inuidebat. quando
dicebat. Al ulta habeo uobis dicere. sed non potestis illa portare mͦ. Ambu¬
landũ est: ꝑficiendum ẽ: crescendum ẽ: ut sint corda nr̃a capacia earũ rerũ
quas capere mͦ non possumꝰ. Qđ si nos ultimus dies ꝓficientes inuenerit. ibi
discemus qd̾ hic non potuimꝰ. Siquis autẽ istã quęstionẽ liquidius & meliꝰ
nouit se posse. & confidit exponere: absit ut non sim paratior discere. qua
docere. Tantũ ne audeat quisqua liberũ arbitriũ sic defendere. ut nobis ora¬
tionẽ qua dicimꝰ nenos inferas intẽptationẽ. conetur auferre. Rursũ nequisqua
neget uoluntatis arbitriũ: & audeat excusare peccatũ. Sed audiamꝰ diim

Expanded text:
 id quoque nobis Deus revelabit . Pervenimus autem in viam fidei, hanc perseverantissime teneamus: ipsa perducet ad cubiculum regis, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Non enim ipse Dominus Jesus Christus suis illis magnis et praecipue electis discipulis invidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare peccatum. Sed audiamus Dom
Abbreviated transcription (Latin):
tur. non nobis iudiciũ de iudicio tanti uidicis usurpemus. sed contremiscentes
exclamemꝰ cũ apło. O altitudo diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ di. qua inscruta¬
bilia sunt iuditia eius. & inuestigabiles uiȩ eiuis. Vnde dictũ e. inpsalmo.
dicia tua sicut multa abyssus. Nongͦ me fr̃s adhanc penetranda altitud¬
nẽ. adhanc abyssu discutienda adinscrutabilia ꝑscrutanda. expectatio ur̃ȩ
caritatis inpingat. Agnosco modulũ meũ. sentire mͥ uideor etiã modulũ
urm. Aitius ẽ. hoc incrementis meis. & fortius uiribꝰ meis. P uto quia & uris.
mul gͦ audiamꝰ admonentẽ scriptura. atq dicentẽ. Altiorate nequȩsi
ris. & fortiora te nescrutatus fueris. Nonquia ista negata sunt nobis. cũ ds̃
magister dicat. nichil ẽ. occultũ qđ non reuelabitur. sed sunquod ꝑueni

Expanded text:
tur, non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes tur, non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Unde dictum est in Psalmo, Judicia tua, sicut multa abyssus . 7. Non ergo me, fratres, ad hanc penetrandam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor etiam modulum vestrum. Altius est hoc incrementis meis, et fortius viribus meis; puto quia et vestris. Simul ergo audiamus admonentem Scripturam atque dicentem, Aeris, et fortiora te ne scrutatus fueris . » Non quia ista negata sunt nobis, cum Deus magister dicat: « Nihil est occultum quod non reveletur . » Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. D il ectissimi filii di sumus. & non dũ apparuit quid erimꝰ. Scimꝰ quia
cũ apparuerit similes ei erimus: qm̃ uidebimꝰ eu sicuti est. P oterat dicere
ẽ. Pemoeni uos fallat fr̃s. eoꝵ quidicunt in uisibilẽ patre. & uisibilẽ filiũ.
Hienĩ hoc adserunt qui putant eũ ẽẽ. creatura. nec intelligunt scđm qͥd
dictũ sit. ego & pat̾ unũ sumꝰ. Prorsus informa dĩ inqua ęqualis ẽ. patri.
ttia filius inuisibilis ẽ. Ut autẽ abhominib uideretur formã serui.
pit. & insimilitudine hominu factus. uisibilis factus ẽ. Ostendit gͦ se
etiã antequã susciꝑet carnẽ oculis hominũ. sicut uoluit insubiecta sibi
creatura. non sicuti est. Mundemꝰ corda ꝑfidẽ. ut illi in effabili & ut ita
dicã inuisibili uisioni prȩparem. B eati enĩ mundo corde. qm ipsi d

Expanded text:
sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Poterat dicere,est. Nemo enim vos fallat, fratres, eorum qui dicunt invisibilem Patrem, et visibilem Filium. Hi enim hoc asserunt qui putant eum esse creaturam; nec intelligunt secundum quid dictum sit, Ego et Pater unum sumus . Prorsus in forma Dei in qua aequalis est Patri, etiam Filius invisibilis est: ut autem ab hominibus videretur, formam se factus , visibilis factus est. Ostendit ergo se etiam, antequam susciperet carnem, oculis hominum, sicut voluit in subjecta sibi creatura, non sicuti est. Mundemus corda per fidem, ut illi ineffabili, et, ut ita dicam, invisibili visioni praeparemur. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. prȩlixit que nichil latet. Et ideo sinon malii sed bonũ facere uoluissent:
non phiberent᷑. & hoc facturi p̾uiderentur ab eo qui nouit quid sit quisq fa¬

Expanded text:
esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur, et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque fa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. aliquid neq quirigat. sed qui increm̃tũ dat ds̃. Quidã gͦ int̾ se musitant.¬
& ubi possunt aliquando ꝓclamant. & turbulenta disceptatione contendunt
icentes. Quid fecert̃ iudei uel quȩ culpa eoꝵ fuit. sinecesse erat ut sermoy sai
ꝓphȩ impleretur quẽ dixit. dñe quis credidit auditui nr̃o. & brachiũ am cui
reuelatũ est: Quib respondemꝰ : dnm p̾sciũ futuroꝵ ꝑ ꝓpħam p̾dixisse infi
delitatẽ uidȩoꝵ. Predixisse tamen non fecisse. Noneni ꝑpt̾ea quempiã ds ad
eceandũ cogit. quia futura hominũ peccata iã nouit. Ipsoꝵ eni pręsciuit
peccata non sua: ñ cuiusqua alteri. sed ipsoꝵ. Qua ꝓpt̾si ea quȩ ille p̾sciuit ip-¬
sine dubio non alius sed ipsi peccant. quos dĩ peccaturos ẽe. p̾sciuit. F ecert gͦ
peccatũ iudȩi qđ eos facere ñ compulit. cui peccatũ non placet. sed facturos

Expanded text:
est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Quidam ergo inter se mussitant, etest aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Quidam ergo inter se mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum esdelitatem Judaeorum; praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapropter si ea quae ille praescivit ipsine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit cui peccatum non placet, sed facturos
Abbreviated transcription (Latin):
lens dicit brachiũ ꝑdidi. & ei qui abstulerit dicit. brachiũ meu mͥ abstu¬
listi. Intelligant gͦ quomodo dictus sit filius brachiũ patris. ꝑ quod pat̾
oꝑatus ẽ. omia. nehoc non intellegendo & insui erroris tenebris ꝑ manen
.similes sint ipsis iudeis. dequib dictum ẽ. Et brachiũ dñi cui reuelatũ
est.⁊ hic occurrit alia quęstio. dequa quidẽ ut competent aliquid dispu¬
tetur. & om̃s eius latebrosis simi sinꝰ ꝑserutent᷑ & excutiant᷑ ut dignũ est.
nec mearũ uiriũ eẽ. arbitror. nec angustiarũ temporis: nec urȩ capacitatis. Tam
quia transire ad alia ura exspectatione non sinimur. nisi aliquid inde dicamꝰ:
accipite qđ poterimꝰ. & ubi urȩ expectationi non sufficerimꝰ. ab illo increm̃tũ
poscite qui nos plantare posuit & rigare. Quia sicut dicit apłs. neq qui plantat

Expanded text:
dolens dicit, Brachium perdidi; et ei qui abstulerit, dicit Brachium meum mihi abstudolens dicit, Brachium perdidi; et ei qui abstulerit, dicit Brachium meum mihi abstulisti. Intelligant ergo quomodo dictus sit Filius Patris brachium, per quod Pater operatus est omnia; ne hoc non intelligendo, et in sui erroris tenebris permanendo, similes sint Judaeis ipsis, de quibus dictum est, Et brachium Domini cui revelatum est? 4. Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut competenter aliquid disputetur, et omnes ejus latebrosissimi sinus perscrutentur et excutiantur ut dignum est, nec mearum virium esse arbitror, nec angustiarum temporis, nec vestrae capacitatis. Tamen quia transire ad alia vestra expectatione non sinimur, nisi aliquid inde dicamus, accipite quod potuerimus: et ubi vestrae exspectationi non suffecerimus, ab illo incrementum poscite qui nos plantare posuit et rigare; quia, sicut dicit Apostolus, Neque qui plantat
Abbreviated transcription (Latin):
Tale quippe brachiu nec porrectũ extenditur. nec collectum contrahitur.
onẽ. eni ipse qui pat̾. sed unum sunt ipse & pat̾. & ȩqualis patri ubiq ti
e. sicut pat̾. Ne aliqua pateat occasio detestabili errori eoꝵ quidicunt solũ
ee. patre. sed ꝑdiuersitate causarũ. ipsũ dici filium. ipsũ dici sp̃m sc̃m. &
inhis uerbis audeant dicere. Eece uidetis quia solus ẽ. pat. si brachiũ eius
ẽ. filius. Non enĩ duȩ. sed una ꝑsona ẽ. homo & brachiũ eius. N on intelli¬
gentes neq aduertentes quomodo uerba de rebaliis adres alias transferat
ꝓpt̃ aliqua similitudinẽ. etia in locutionibꝰ cotidianis de uisibilib & notis¬
simis reb. Quantomagis ut nobis in effabilia qualit̾ cunq dicantur. quȩ
dici sicuti sunt omino non possunt. Nã & homo alterũ hominẽ ꝑ quem
solet agere quicquid agit. brachiu̾ suum appellat. Et si ei auferatur.c

Expanded text:
Tale quippe brachium nec porrectum extenditur, nec collectum contrahitur. Tale quippe brachium nec porrectum extenditur, nec collectum contrahitur. Non est enim ipse qui Pater, sed unum sunt ipse et Pater; et aequalis Patri ubique totus est sicut Pater: ne aliqua pateat occasio detestabili errori eorum, qui dicunt solum esse Patrem, sed pro diversitate causarum ipsum dici Filium, ipsum dici Spiritum sanctum; et in his verbis audeant dicere, Ecce videtis quia solus est Pater, si brachium ejus est Filius; non enim duae, sed una persona est homo et brachium ejus. Non intelligentes neque advertentes, quomodo verba de rebus aliis ad res alias transferantur, propter aliquam similitudinem etiam in locutionibus quotidianis de visibilibus et notissimis rebus; quanto magis ut nobis ineffabilia qualitercumque dicantur, quae dici sicuti sunt, omnino non possunt? Nam et homo alterum hominem per quem solet agere quidquid agit, brachium suum appellat: et si ei auferatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nis humanȩ. eiq filius tanqua membrũ corporis hereat. sed quia omia ꝑ ipsũ
factasunt: ideo brachiũ dñi dictus ẽ. Sicut eni tuũ brachiũ ꝑ qđ oꝑaris. sic dĩ bra¬
chiu dictum ẽ. eius uerbu: quia ꝑuerbũ oꝑatus ẽ. mundũ. Cur enĩ homo bra
chiu ut aliquid oꝑetur extendit: nisi quia non continuo fit qđ dixerit: Si ai
tanta potestate p̾ualeret: ut sine ullo motu corporis sui qđ diceret fieret: bra¬
chiũ eius. uerbum eiꝰ eet. Sed dñs iħs di patris unigenitus filius. sicut non est
paterni corporis membrũ. ita non ẽ. cogitabile uel sonabile actransitoriũ
rbũ. quia cũ omia ꝑ ipsũ facta sunt. di uerbum erat. Cũ gͦ audimꝰ brachiũ¬
di patris eẽ. dm filiũ. non nobis obstrepat consuetudo carnalis. sed quantũ
illo donante possumꝰ: dĩ uirtutẽ & sapientiã cogitemꝰ ꝑ que facta sunt omĩa.

Expanded text:
nis humanae, eique Filius tanquam membrum corporis haereat: sed quia omnia per ipsum nis humanae, eique Filius tanquam membrum corporis haereat: sed quia omnia per ipsum facta sunt, ideo brachium Domini dictum est. Sicut enim tuum brachium, per quod operaris; sic Dei brachium dictum est ejus Verbum, quiachium, ut aliquid operetur, extendit, nisi quia non continuo fit quod dixerit? Si autem tanta potestate praevaleret, ut sine ullo corporis motu sui quod diceret, fieret, brachium ejus esset verbum ejus. Sed Dominus Jesus Dei Patris unigenitus Filius, sicut non est paterni corporis membrum, ita non est cogitabile, vel sonabile ac transitorium verbum: quia cum omnia per ipsum facta sunt, Deus erat Verbum  AuDei Patris esse Dei Filium, non nobis obstrepat consuetudo carnalis: sed quantum illo donante possumus, Virtutem Dei et Sapientiam cogitemus, per quam facta sunt omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
Rȩpuntiata dñs xp̃s passione sua & morte frue tuosa inexaltatione
crucis. ubi dixit se omĩa tracturũ eẽ. post sȩ. cũ intellexissent iudȩi quod desua
morte dixisset & ꝓposuissent ei questionẽ: quomodo diceret se ẽẽ. moriturũ.
cu exlege audierint qd xp̃s manet in ȩternũ. hortatus ẽ. eos ut dũ adhuc modi¬
cũ lumen ineis eet quo xp̃m ȩternu esse didicissent. ambularent ut totũ disce¬
nt ne comphenderentur atenebris. & cũ hȩc ẽet locutus. abscondit se ab
Hȩc insuꝑiorib dominicis lectionib uerbisq didicistis. Deinde intulit euan¬
głista unde hodiernũ capitulũ recitatũ ẽ. & ait. Cũ aut tanta signa fecisset¬
cora eis non credebant ineũ: ut sermo ysaiȩ ꝓphȩ impleretur que dixit. dne
us credidit auditui nro. & brachiũ dni cui reuelatũ est: U bi satis osteno
brachiũ dni ipsũ filiũ dĩ nuncupatũ. Non qͦd ds̃ pat̾ figura de terminet᷑ car¬

Expanded text:
enuntiata Dominus Christus passione sua, et morte fructuosa in exaltatione crucis, ubi dixit se omnia tracturum esse post se, cum intellexissent Judaei quod de sua morte dixisset, et proposuissent ei quaestionem, quomodo diceret se esse moriturum, cum ex Lege audierint quod Christus manet in aeternum; hortatus est eos, ut dum adhuc modicum lumen in eis esset, quo Christum aeternum esse didicissent, ambularent, ut totum discerent, ne comprehenderentur a tenebris. Et cum haec esset locutus, abscondit se ab eis. Haec in superioribus dominicis lectionibus verbisque didicistis. 2. Deinde intulit Evangelista unde hodiernum capitulum recitatum est, et aitsermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Ubi satis ostendit brachium Domini ipsum Filium Dei nuncupatum; non quod Deus Pater figura determinetur car
Abbreviated transcription (Latin):
Nunquid dñs mentiretur. a absit. Ergo uerum ẽ.: quod dñs dixit.
Uerum ẽ: uerum ẽ. Ergo quodilli filii abrahae erant: uerum e. Audupsũ
negantem. Qui dix. filũ abrahae estis: ipse illos negauit. filios abrahȩ.
Si filii abrahae estis: facta abrahae facite. Nunc autẽ quȩritis me occidere.
hominem quiueritatẽ uobis dico: quam auduu ãdõ. Hoc abraham noꝵ
fecit. Uos facitis opera patris urĩ : ide. diaboli. Quomodo gͦ & filii

Expanded text:
Numquid Dominus mentiretur? Absit. Ergo verum est quod Dominus dixit? Numquid Dominus mentiretur? Absit. Ergo verum est quod Dominus dixit? Verum est. Verum est ergo quod illi Abrahae filii erant. Verum est. Audi ipsum negantem. Qui dixit, Filii Abrahae estis, ipse illos negavit filios Abrahae: Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me occidere, hominem qui veritatem vobis dico, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri, id est diaboli. Quomodo ergo et filii
Abbreviated transcription (Latin):
exdõ. Obsecrouos: attendite. In euangelio habetis: unde sanemini contra
errores uenenosos & nefarios hereticorum. qm̃ & de his uerbis solent ma-¬
nichei dicere. Ecce quia duae naturae sunt: una bona & altera mala.
dñs dicit. Quiddicit dñs. a Propterea uos non auditis: quia non estis
exdõ. Dicit haec dñs. Quid gͦ inquit. tu adista dicis. a audi quae dicam.
Et ex dõ sunt: & non sunt ex dõ. Natura ex dõ sunt: uitionon sunt ex dõ.
atura enim bona quȩ ex dõ est: peccauit uoluntate. credendo quoda¬
bolus ꝑsuasit: & uitiata ẽ. Ideo medicum quaerit: quia sana non ẽ.
Ecce quoddico. Sedimpossibile tͥ uidetur : ut ex dõ sint. & non ex dõ sint.
audiquia non ẽ. impossibile. Sic sunt exdõ. & non sunt exdõ : quomodo
x filii abrahae sunt: & non sunt filũ abrahae. Hic habetis: non ẽ. o
dicatis. Ipsum dñm audi. Ipse illis dixit. Scio. quia filii habrahae estis

Expanded text:
ex Deo. Obsecro vos, attendite; in Evangelio habetis unde sanemini contra ex Deo. Obsecro vos, attendite; in Evangelio habetis unde sanemini contra errores venenosos et nefarios haereticorum. Quoniam et de his verbis solent Manichaei dicere, Ecce quia duae naturae sunt, una bona, et altera mala; Dominus dicit: quid dicit Dominus? Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Dicit haec Dominus. Quid ergo, inquit, tu ad ista dicis? Audi quae dicam. Et ex Deo sunt, et ex Deo non sunt; natura ex Deo sunt, vitio non sunt ex Deo: natura enim bona quae ex Deo est, peccavit voluntate, credendo quod diabolus persuasit, et vitiata est; ideo medicum quaerit, quia sana non est. Ecce quod dico. Sed impossibile tibi videtur ut ex Deo sint, et ex Deo non sint: audi quia non est impossibile. Sic sunt ex Deo, et non sunt ex Deo, quomodo et filii Abrahae sunt, et non sunt filii Abrahae. Hic habetis; non est quod dicatis. Ipsum Dominum audi, ipse illis dixit, Scio quia filii Abrahae estis.
Abbreviated transcription (Latin):
trem suum uiderunt: quodloquebantur. Quid. nisi mendacium. &¬
Dñs autem apud patrem suum uidit: quod loqueretur. Q uid nisi se¬
ipsum.a Quid. nisiuerbum. a patris. & Quidnisi ueritatem patris
aeternam. & patri coacternam.a ille gͦ homicida erat abinitio: &¬
inueritate nonstetit. quia ueritas nonẽ. ineo. Cum loquitur mendar¬
cium deproprus loquitur: quia mendax e. Et non solum mendax
est sedos pater eius: idẽ. ipsius mendacii quod loquitur pater e
quiaipse genuit mendacium suum. Ego autem quia ueritatem di
non creditis mͥ. ¶Quis exuobis arguit me de peccato: quomodo ego
arguo. & uos &e patrem urm.a Siueritatem dico. quare uos non creditis mͥ
nisi quia filii diaboli estis. a Quie. exdõ: uerbadĩ audit. Propterea uos
non auditis: quia ex dõ non estis. Iterum nolite attendere naturam: se
uitium. Sic sunt istiex dõ: & non sunt exdõ. Natura ex dõ: uitium non

Expanded text:
trem suum viderunt quod loquebantur: quid, nisi mendacium? Dtrem suum viderunt quod loquebantur: quid, nisi mendacium? Dominus autem apud Patrem suum vidit quod loqueretur: quid, nisi seipsum? quid, nisi Verbum Patris? quid, nisi veritatem Patris aeternam, et Patri coaeternamstetit, quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est. Et non solum mendax est, sed et pater ejus est: id est, ipsius mendacii quod loquitur, pater est, quia ipse genuit mendacium suum. Ego autem quia veritatem dico, non creditis mihi. Quis ex vobis arguit me de peccato; quomodo ego arguo et vos et patrem vestrum? Si veritatem dico quare vos non creditis mihi; nisi quia filii diaboli estis? 15. Qui est ex Deo, verba Dei audit: propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Iterum nolite attendere naturam, sed vitium. Sic sunt isti ex Deo, et non sunt ex Deo: natura ex Deo, vitio non
Abbreviated transcription (Latin):
etholica: quid audieris adiite: quid dicat attende. Ille. quis. & Diabol.
homicida erat abinitio. Agnoscimꝰ : quia occidit adam. Et inueritate
non stecit. aA gnoscimus: quiadeueritate lapsusẽ. Q uia ueritas non ẽ.
ineo. Uerum eꝰ. recedendo aueritate : non habet ueritatẽ. Cum loquitur
mendacium depropriis loquitur: non aliunde accpit. unde loquatꝰ.
Cum loquitur mendacium deproprus loquitur: quia mendax. ẽ. &.
pater eiꝰ. Et mendax. ẽ: & pater mendacii. Nam tu forte mendax es.
quia mendacium loqueris: sednon es pater eiꝰ. Sienim quoddicis. a
diabolo accpisti & cdiabolo credidisti. mendax es: pater mendacii n es
Ille uero quia non aliunde accepit mendacium: quo mendacio tanquam
ueneno serpens hominem occideret. pater mendacĩ ẽ: sic ds̃ pater ẽ.
ueritatis. Recedite apatre mendacii: & currite ad patrem ueritatis.
Tinplectimini ueritatẽ: ut accipiatis libertatem. Illigͦ uidaei apud pa¬

Expanded text:
catholica, quid audieris adverte, quid dicat attende. Ille: quis? Diabolus catholica, quid audieris adverte, quid dicat attende. Ille: quis? Diabolus - homicida erat ab initio. Agnoscimus, occidit Adam. Et in veritate non stetit. Agnoscimus, quia de veritate lapsus est. Quia veritas non est in eo. Ver. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. Et mendax est, et pater mendacii. Nam tu forte mendax es, quia mendacium loqueris: sed non es pater ejus. Si enim quod dicis a diabolo accepisti, et diabolo credidisti; mendax es, pater mendacii non es: ille vero quia non aliunde accepit mendacium, quo mendacio tanquam veneno serpens hominem occideret, pater est mendacii; sicut Deus Pater est veritatis. Recedite a patre mendacii, currite ad Patrem veritatis; amplectimini veritatem, ut accipiatis libertatem. 14. Illi ergo Judaei apud pa
Abbreviated transcription (Latin):
habere patrem. a & illi contra. Dñs dicit: euangelium loquitur. de
diabolo dicens ait. Ille homicida erat abinitio: & inueritate non stecit.
quia ueritas nonẽ. in eo. Cum loquitur mendacium: deproprus loꝗͥtꝰ.
quia mendax ẽ. & pater eiꝰ. Audi. intellige. Nonte longe mitto: inipdis
uerbis intellige. Diabolum: dñs dixit patrem mendacii. Quid ẽ. hoc.a
Audiquid sit. Replica modo ipsa u̾ba: & intellige. Non enim omnis qui
mentitur: pater mendaciĩ sui ẽ. Sienim ab alio mendacium accepisti.
& dixisti: tuquidem mentitꝰ esproferendo mendacium. sedpater ipsius¬
nendacii non es: quia ab altero accepisti mendacium. Diabolꝰ autem
a seipso mendax fuit : mendacium suum ipse genuit. anemine audiuit.
Quomodo ds̃pat̃ genuit filium ueritatem: sicdiabolꝰ lapsus genuit qͣsi
mendacium filium. his auditis: replicanuncoe recole u̾badñi. MeNS

Expanded text:
habere patrem? Et illi contra: Dominus dicit, Evangelium loquitur, de habere patrem? Et illi contra: Dominus dicit, Evangelium loquitur, de diabolo dicens, ait, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit; quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. 13. Audi, intellige; non te longe mitto, in ipsis verbis intellige. Diabolum Dominus dixit patrem mendacii. Quid est hoc? Audi quid sit, replica modo ipsa verba, et intellige. Non omnis enim qui mentitur, pater mendacii sui est. Si enim ab alio mendacium accepisti, et dixisti; tu quidem mentitus es proferendo mendacium: sed pater mendacii ipsius non es, quia ab altero accepisti mendacium. Diabolus autem a seipso mendax fuit; mendacium suum ipse genuit, a nemine audivit. Quomodo Deus Pater genuit Filium veritatem; sic diabolus lapsus genuit quasi filium mendacium. His auditis, replica nunc et recole verba Domini: mens
Abbreviated transcription (Latin):
stetisset : in xp̃o stetiss&e. Sedinueritate nonstetit: quia ueritas
none. in eo. Cum loquitur mendacium: expropriis loquitur
quia mendax ẽ.: & pater eiꝰ. Quidẽ. hoc. a audistis u̾ba euangłii.
intenti accepistis. Ccce repeto: ut agnoscatis quid exigatis. Dediabolo
dñs ea dicebat: quae dediabolo dicia dño debuerunt. Ille homicida
erat. abinitio: uerum ẽ. Nam primum hominẽ occidit. Et inueritate
nonstecit : quia deueritate lapsus ẽ. Cum loquitur mendacium. utiꝙ
upse diabolus de propriis loquitur: quia mendax ẽ. & pat̾ eiꝰ. In his
uerbis: quidam patrem habere diabolum putauerunt. & quęsiert̃
quiscẽt. diaboli pater. hic uero de testabilis error manicheorum:
inuenit adhuc quadeciꝑo imperitos. Solent enim dicere. Puta enim. diabolꝰ
angelus fuit: & lapsus e. Abillo cocpit peccatum : sicut dicitis. Later
eius quis erat. a Nos contra. Quis enimnr̃m aliquando dixit diabolum

Expanded text:
stetisset, in Christo stetisset, sed in veritate non stetit, quia veritas stetisset, in Christo stetisset, sed in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. 12. Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. Quid est hoc? Audistis verba Evangelii, intenti accepistis: ecce repeto, ut agnoscatis quid exigatis. De diabolo Dominus ea dicebat quae de diabolo dici a Domino debuerunt. Ille homicida erat ab initio, verum est; nam primum hominem occidit: et in veritate non stetit; quia de veritate lapsus est. Cum loquitur mendacium, utique ipse diabolus, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. In his verbis quidam patrem diabolum habere putaverunt, et quaesierunt quis esset diaboli pater. Hic vero detestabilis error Manichaeorum invenit adhuc qua deciperet imperitos. Solent enim dicere: Puta diabolus angelus fuit, et lapsus est; ab illo coepit peccatum, sicut dicitis: Pater ejus quis erat? Nos contra: Quis enim nostrum aliquando dixit diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
lapsus ẽ. obtemperare debuit creatori non deceptori. Ergo ille homicida
erat abinitio. Uidete genus homicidũ fr̃s. Homicida dicitur diabolus.
Iongladio armatus : non ferro accinctus ad hominem uenit. uerbum
lum seminauit & occidit. Noli gͦ putare te non eẽ. homicidam: quando
fr̃ituo malapersuades. Sifrĩtuo mala persuades: occidis. Et ut scias
ur̃i : facere uultis. Ideo seuitis incarnem: quia potestis inmentem.
Ille homicida erat abinitio. Utiq inprimo homine. Exillo ille homi-¬
cida: ex quopotuit fieri homicidium. Ex illo potuit fieri homi¬
udium : ex quo factus . ẽ. homo. Nonenim posset occidi homo: nisi
prius fier&ȩ homo. homicidagͦ ille ab initio. Et unde homicida. a¬
Et inueritate non stetit. Ergo inueritate fuit: sed non ftando cecidit.
Et quare inueritate nonftetit. a Q uiaueritas non ẽ. in eo. Non quo¬
modo in xp̃o sicẽ. ueritas: ut xp̃s ipse sit ueritas. Si gͦ iste inuerita

Expanded text:
lapsus est obtemperare debuit creatori, non deceptori. Ergo ille homicida lapsus est obtemperare debuit creatori, non deceptori. Ergo ille homicida erat ab initio. Videte genus homicidii fratres. Homicida dicitur diabolus, non gladio armatus, non ferro accinctus. Ad hominem venit, verbum malum seminavit, et occidit. Noli fratri tuo mala persuades: si fratri tuo mala persuades, occidis. Et ut ultis facere: ideo saevitis in carnem, quia non potestis in mentem. Ille homicida erat ab initio: utique in primo homine. Ex illo ille homicida, ex quo potuit fieri homicidium: ex illo potuit fieri homicidium, ex quo factus est homo. Non enim posset occidi homo, nisi prius fieret homo. Homicida ergo ille ab initio. Et unde homicida? Et in veritate non stetit. Ergo in veritate fuit, sed non stando cecidit. Et quare in veritate non stetit? Quia veritas non est in eo. Non quomodo in Christo, sic est veritas, ut Christus ipse sit veritas. Si ergo iste in veritate
Abbreviated transcription (Latin):
etates illorum. inuenert̃ sibi parentes non dequib nascerentur.
sed quorum mores sectando pariter damnarentur. Quaeritis autem fortasse:
unde ipse diabolus. Inde utiq: unde cęteriangeli. Sed cȩteri angeli in sua
oboedientia perstiterunt. ille mn oboediendo & suꝑbiendo lapsus ẽ. angelꝰ
& factus ẽ. diabolꝰ. Sed modo audite: quiddicat dñs. Uos inquit ãpati
diabolo estis: & desideria patris urĩ facere uultis. Core unde filueiꝰ : quia
talia desideratis. non quia deillo nati estis. Quae sunt illius desideria.
Ille homicida erat abinitio. Core quidẽ. defsideria patris ur̃i facere uultis.
Queritis me occidere : hominem quaeritis qui ueritatem uobis dico. Et illi
inuidit homini: & occidit hominem. Diabolus enim cum inuideret ho-¬
mini serpente indutus : locutus ẽ. mulieri. & demuliere uenenauit &
uirum. M ortui sunt diabolum audiendo : quemnon audissent. sidi

Expanded text:
etates illorum; invenerunt sibi parentes, non de quibus nascerentur, etates illorum; invenerunt sibi parentes, non de quibus nascerentur, sed quorum mores sectando pariter damnarentur. Quaeritis autem fortasse, unde ipse diabolus? Inde utique unde et caeteri Angeli. Sed caeteri Angeli in sua obedientia perstiterunt: ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. 11. Sed modo audite quid dicat Dominus, Vos, inquit, a patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere. Ecce unde filii ejus; quia talia desideratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria? Ille homicida erat ab initio. Ecce quod est, desideria patris vestri facere vultis: Quaeritis me occidere, homiinvidit homini, et occidit hominem. Diabolus autem cum invideret homini, serpentem indutus, locutus est mulieri, et de muliere venenavit et virum. Mortui sunt diabolum audiendo, quem non audissent si Deum
Abbreviated transcription (Latin):
plane creator. creator ẽ. creatura creatura ẽ. Aequari creatura e.¬
non potest creatori. Discernite eum quifecit: abeo quod fecit. A equari
fabro scamnum: aequari non potest columna structori. Et tamensi
faber scaminũ fecit. lignum ipse noncreauit. Dñs autem ds̃ nr̃ : quia
omipotens ẽ: & ũbo fecit quodfecit: omiaquȩ fecit non habuit unde
faceret. &e tamen fecit. facta sunt enim quia uoluit: facta sunt quia dixit.
S eafacta : factori comparari nonpossunt. Quaeris quid compares. a¬
E ilium unicum agnosce. Unde gͦ uidaei filũ diaboli. & Imitando.
non nascendo. Audite scripturae scãe consuetudinem. Propħa dicit
adipsos iudaeos. Pater tuus amorreus : & mater tua cethea. A morrei
genserat quaedam: unde originem uidȩi nonducebant. Cethei &
ipsi gentem suam habebant : omnino alienam a gente iudaeorum.
Sed quia erant impii amorrei & cethei: uidȩi autem imitati sunt impi¬

Expanded text:
plane Creator, Creator est; creatura, creatura est; aequari creatura plane Creator, Creator est; creatura, creatura est; aequari creatura non potest Creatori. Discernite eum qui fecit, ab eo quod fecit. Aequari non potest fabro scamnum, aequari non potest columna structori; et tamen faber si scamnum fecit, lignum ipse non creavit. Dominus autem Deus noster quia omnipotens est, et Verbo fecit quod fecit: omnia quae fecit non habuit unde faceret, et tamen fecit. Facta sunt enim quia voluit, facta sunt quia dixit: sed facta factori comparari non possunt. Quaeris quod compares, Filium unicum agnosce. Unde ergo Judaei filii diaboli? Imitando, non nascendo. Audite Scripturae sanctae consuetudinem. Propheta dicit ad ipsos Judaeos: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea . Amorrhaei gens erat quaedam, unde originem Judaei non ducebant: Cethaei et ipsi gentem suam habebant, omnino alienam a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethaei, Judaei autem imitati sunt impi
Abbreviated transcription (Latin):
modo dm̃. audite afilio dĩ: cuius filii sitis. A patre diabolo estis.
hiciam cauenda ẽ. heresis manicheorum: quȩdicit esse quandam na-¬
turam mali. & gentem quãdam tenebrarum cum principib suis.
quae ausa ẽ. prignare contradm̃. Illum uero dm̃ nedebellaret gens
duersa regnum eiꝰ : misisse contra eum tanquam iuscera sua prur¬
cipes deluce sua: eamq gentem fuisse debellatam. unde diabolus origi¬
nem ducit. Hinc dicunt ducere originem carnem nr̃am : & scđ̃m hõc
putant diccum a dño. uos apatre diabolo estis: quodeent. illi uelut
natura mali: ducentes originem degente contraria tenebrarum Sic
errant: sic ex caerantur. sic se ipsos faciunt gentem tenebrarum : cre:¬
dendo quod falsum ẽ. contra eum a quo ereati sunt. Bona ẽ. enim omis
natura : seduiciata. ẽ. hominis natura. ꝑuoluntatem malam. Q uod
fecit ds̃. non potest eẽ. malum: supse homo nonsit sibi malus. Sed

Expanded text:
modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus sitis filii: A patre diabolo estis. 10. modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus sitis filii: A patre diabolo estis. 10. Hic jam cavenda est haeresis Manichaeorum, quae dicit esse quamdam naturam mali et quamdam gentem tenebrarum cum principibus suis, quae ausa est pugnare contra Deum: illum vero Deum, ne debellaret gens adversa regnum ejus, misisse contra eam tanquam viscera sua principes de luce sua; eamque gentem fuisse debellatam, unde diabolus originem ducit. Hinc dicunt ducere originem carnem nostram; et secundum hoc putant dictum a Domino, Vos a patre diabolo estis, quod essent illi velut natura mali, ducentes originem de gente contraria tenebrarum. Sic errant, sic excaecantur, sic seipsos faciunt gentem tenebrarum, credendo quod falsum est contra eum a quo creati sunt. Bona est enim omnis natura; sed vitiata est hominis natura per voluntatem malam. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi malus: sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicas : antequam ẽẽt. u̾bum dĩ. Nunquam ds̃ sine u̾bofecit: quia
uerbum ẽ. manens non transiens. D̾s : nonsonus. Perquem factum
ẽ. caelum & terram : non quod praeteriit cum his quȩ facta sunt
super terram. Ergo abillo processit: ut ds. ut ȩqualis: ut filius unicus.
ut uerbum patris: ꝙ uenit adnos: quia u̾bum caro factum ẽ. ut habi¬
taret innobis. Aduentus euis: humanitas eiꝰ. Mansio eus: diuini-¬
tas eius. Diunitas eius quounus: humanitas eius quaimus. Nisi
nobis fieret quairemus: nunquam ad illum manentem ꝑuenirem.
Quare inquit loquelam meam non cognoscitis. & Quia non potestis
audire sermonem meum. Idõnon poterant cognoscere: quia non po¬
terant audire. Sedunde non poterant audire. nisi quia corrigi credendo
nolebant. & & hocunde. a Uos ex patre diabolo estis. Quam diupa¬
trem commemoratis : quam dui patres inutatis. modo abraham.:

Expanded text:
dicas: Antequam esset Verbum Dei. Nunquam Deus sine Verbo fuit; quia dicas: Antequam esset Verbum Dei. Nunquam Deus sine Verbo fuit; quia Verbum est manens, non transiens; Deus, non sonus; per quem factum est coelum et terra, non quod praeteriit cum iis quae facta sunt super terram. Ergo ab illo processit ut Deus, ut aequalis, ut Filius unicus, ut Verbum Patris: et venit ad nos, quia Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis . Adventus ejus, humanitas ejus: mansio ejus, divinitas ejus: divinitas ejus quo imus, humanitas ejus qua imus. Nisi nobis fieret qua iremus, nunquam ad illum manentem perveniremus. 9. Quare, inquit, loquelam meam non cognoscitis? Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc unde? Vos a patre diabolo estis. Quamdiu patrem commemoratis? Quamdiu patres mutatis, modo Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus ẽ. nobis. Quare non unitamini eum. de cuius genere glo-¬
riamini. a Nosscm̃. uistum: in nocentem. tantam uirum imita¬
ri non possumus : Dm̃ dicamus patrem nr̃m: iudeamus quid no
diccurus ẽ. Prorsus falsitas inuenit quod dicer&e: & ueritas non
inueniret quod responderet. Audiamus quid dicant: audi-¬
amus quid audiant. Unum inquiunt patrem habemus dm̃. Dixit
eis iesus. Si ds̃ pater ur eẽt: diligeretis utiq mẽ. Ego enĩ ex dõ pro¬
cessi : & ueni. Neq enim ame ipsoueni : sed ille me misit. Dicits din
patrem : agnoscite me uel fratrem. Uerumtam̃ erexit intelligen-¬
tibus cor: & illud tetigit quod solet dicere. non ame ipso ueni. ille
misit: ãdõ processi & ueni. Mementote quid soleamus dicere
natio. Quod uero dedõ processit uerbum. aeterna processio est.
Non habet tempus : per quem factum ẽ. tempus. Nemo dicat in
de suo. Antequam ẽẽt uerbum. quomodo erat ds̃. a Nunqua

Expanded text:
dicturus est nobis: Quare non imitamini eum de cujus genere glodicturus est nobis: Quare non imitamini eum de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus Patrem nostrum; videamus quid nobis dicturus est. « Nunquid si falsitas invenit quod diceret, et veritas non inveniret quod responderet? Audiamus quid dicant, audiamus quid audiant: Unum, inquiunt, Patrem habemus Deum. Dixit ergo eis Jesus: Si Deus Pater vester esset, diligeretis me utique: Ego enim ex Dcessi et veni. Neque enim a meipso veni, sed ille me misit. Dicitis Deum patrem, agnoscite me vel fratrem. Verumtamen erexit intelligentibus cor, et illud tetigit quod solet dicere, Non a meipso veni, ille me misit, a Deo processi et veni. Mementote quid soleamus dicere,natio. Quod vero de Deo processit Verbum, aeterna processio est: non habet tempus, per quem factum est tempus. Nemo dicat in corde suo: Antequam esset Verbum, quomodo erat Deus? Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
Quid segͦ extollit in anis & uanaiactatio.o filu abrahae głari iam desinant.
Audierunt quod audire debuerunt. Si filii abrahȩ estis: factis probate
muerbis. Quaeritis me occidere : hominem interim. non dico fil
tis: & quod uidetis potestis occidere. & quem non uidetis potestis offendere.
hocgꝰ abraham non fecit. Uos facitis oꝑa patrisuris. Et ad huc nondicit:
quis ẽ. iste pater eorum. Modo illi quid responderunt.  Coeperunt
enim ut cunq cognoscere: non decarnis gencratione din loqui. sed
deuitȩ institutione. Et quia consuetudo scripturarum ẽ. quas lege¬¬
bant: fornicationẽ spũalit̾ appellare. cum diis multis & falsis anima
tanquam prostituta subicitur : ad hoc responderunt dixeruntq e
Nos exfornicatione non sumꝰ nati: unum patrẽ habemus dm̃. lam
& deillius genere gloriabantur : & mutauerunt responsionen

Expanded text:
Quid se ergo extollit inanis et vana jactatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: Quid se ergo extollit inanis et vana jactatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: audierunt quod audire debuerunt, Si filii Abrahae estis, factis probate, non verbis. Quaeritis me occidere hominem: interim non dico Filiquia et quod videtis potestis occidere, et quem non videtis offendere. Hoc ergo Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri. Et adhuc non dicit quis est iste pater eorum. 7. Modo illi quid responderunt. Coeperunt enim utcumque cognoscere, non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est, quas legebant, fornicationem spiritualiter appellare, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei, Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jam et de illius genere gloriabantur. Et mutaverunt responsionem,
Abbreviated transcription (Latin):
gloriabantur. Ille autem generationem dixit eosẽẽ. iuperarum. non
saltem hominum: s iuperarum. hominum formam uidebat : sed ue-¬
nenum agnoscebat. Uenerant tamen mutandi: quia utiꝙ baptizan-¬
li : & ait illis. Generatio urperarum. quis uobis ostendit fugere auer¬
turana.e facite gꝰ fructus dignos penitentiȩ: & nolitȩ dicere intrauos
met ipsos. patrem habemus abraham. Potens ẽ. enim ds̃. delapidib istis
suscitare filios abrahae. Si fructus dignos pęnitentiȩ non feceritis: nolite
uobis destirpe blandiri. Potens ẽ. ds̃ & uos daninare : & abraham filus
non fraudare. habet euim: uindeexctet filios abrahae. fient filii:¬
qui fidem fueruit imitati. P otens ẽ. deus delapidibus istis: suscitare
filios abrahȩ. Nossumus in parentib nr̃is. Lapides eramus : quano
pro dõ lapides colebamus. Detalibus lapidibus: familiam fecit abrahȩ.

Expanded text:
gloriabantur: ille autem generationem eos dixit viperarum; non gloriabantur: ille autem generationem eos dixit viperarum; non saltem hominum, sed viperarum. Hominum formam videbat, sed venenum agnoscebat. Venerant tamen mutandi, quia utique baptizandi: et ait illis, Generatio viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae. Et nolite dicere intra vos ipsos, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Si fructus dignos poenitentiae non feceritis, nolite vobis de illa stirpe blandiri: potens est Deus et vos damnare, et Abraham filiis non fraudare. Habet enim unde excitet filios Abrahae; fient filiiqui fidem fuerint imitati: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Nos sumus: in parentibus nostris lapides eramus, quando pro Deo lapides colebamus; de talibus lapidibus familiam Deus fecit Abrahae. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
cio. quia filii abrahȩ estis. Nonnegat eorum originem: s facta cond¬
nat. Caro eorum exillo erat: seduita nonerat. Nos autem carissumi. nunqͥd
degenere uenimus abrahae. aut ullo modo abraham pater nr̃ fuit
scđm carnem. a Originem de carne eiꝰ. caro uidaeorum ducit: non caro
xp̃ianorum. Nos de aliis gentib uenimꝰ : & tamen imitando abrahae
filii facti sumus. Apłm audi. Abrahae dictȩ sunt promissiones: & semini
euis. Nondicit inquit. inseminib tanquam inmultis: sed tanquam in¬
grãdi. Non decarne abrahȩ : fecit illi coheredes ds. Illos exhȩredauit:
istos adoptauit. Et dearbore illa oliuȩ cuius radix ẽ. inpatriarchis: ra-¬
mos naturales suꝑbos amputauit. oleastrum humilem inseruit. Ideo
imuenirent adiohannem baptiz andi uidei: erupit in illos. & ait
illis. Generatio iuperarum. Maxime quippe dealtitudine originis

Expanded text:
Scio quia filii Abrahae estis. Non negat eorum originem, sed facta condemScio quia filii Abrahae estis. Non negat eorum originem, sed facta condemnat: caro eorum ex illo erat, sed vita non erat. 5. Nos autem, charissimi, numquid de genere venimus Abrahae, aut ullo modo Abraham pater noster fuit secundum carnem? Originem de carne ejus caro Judaeorum ducit, non caro Christianorum: nos de aliis gentibus venimus; et tamen imitando, Abrahae filii facti sumus. Audi Apostolum: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, inquit, Et seminibgratia Dei. Non de carne Abrahae fecit illi cohaeredes Deus. Illos exhaeredavit, istos adoptavit: et de arbore illa olivae, cujus radix est in Patriarchis, ramos naturales superbos amputavit, humilem oleastrum inseruit . Ideo cum venirent ad Joannem baptizandi Judaei, erupit in illos, et ait illis, Generatio viperarum. Maxime quippe de altitudine originis
Abbreviated transcription (Latin):
it reprehendere abraham: sed talis erat abraham qui non reprehenderet
a dño. sed potius laudaretur. ⁊ amenisti uidebantur cum ꝓuocare: ut aliqͥd¬
mali diceret deabraham: & esset occasio faciendi quod cogitabant. Pater
damnatione laudans abraham. Dicit eisiesus. Si filii abrahae essetis:
oꝑa abrahae facite. Nunc autem quęritis me interficere: hominẽ qui ueri-¬
tatem uobis locutus sum : quam audiui adõ. hoc abrahamnon fecit.
Ecce ille laudatꝰ : isti damnati. Abraham non erat homicida. Non dico
inquit: ego dñs sum abrahȩ. Quod si dicerem: uerum dicerem. Nam dixi
alio loco. Ante abraham ego sum. Tunc eum illi lapidare uoluerunt.
Nondixit hoc. Interim quod uidetis: quod aspicitis. quod me solum puta¬
tis : homosum. hominem dicentem uobis quod audiuit ãdõ. quare
uultis occidere : nisi quia non estis filui abrahȩ . a & tamen suꝑius ait.

Expanded text:
ebat reprehendere Abraham; sed talis erat Abraham qui non reprehenderetur ebat reprehendere Abraham; sed talis erat Abraham qui non reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur: tamen isti videbantur eum provocare, ut aliqmali diceret de Abraham, et esset occasio faciendi, quod cogitabant. Pater damnatione laudans Abraham. Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti damnati. Abraham non erat homicida. Non dico, inquit, Ego Dominus sum Abrahae: quod si dicerem, verum dicerem. Nam dixit alio loco, Ante Abraham ego sum : tunc eum illi lapidare voluerunt: non dixit hoc. Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum: hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et tamen superius ait,