comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑibunt: & de electis dĩ ilico adiunx̃.
qui reliqui fuerint auferent᷑ ex eis:
& hoc ꝓtinꝰ quod eisdẽ electis ñ conue¬
niat subdit
dicens. morient᷑
& non in sapientia: Si enĩ a reꝓbis di¬
uinitꝰ auferunt᷑: quo pacto mori di-
crȩ scripture consuetudo. ẽ: ut cum
aliquid narrat. int̃posita alt̾̃ius cau¬
sȩ sententia ad suꝑiora ꝓtinꝰ redeat.
N am postqͣm dixit. & quia nullꝰ ẽ qui
intelligat. in ȩt̃nũ ꝑibunt: electorũ
mox sortẽ subintulit dicens. qͥ autẽ
reliqui fuerint. auferent᷑ ex eis: & rur¬
sum sententiȩ sue ocłm in eũ quẽ p̃¬
dixerat interitũ reꝓboꝵ mittens su¬
bito adiunxit. morient᷑. & ñ in sapi-¬
entia: acsi dicer&. Hii quos dixi qͥ ñ
intelligentes in ȩt̃nũ ꝑeunt: ꝓculdu¬
bio ñ in sapientia moriunt᷑. S hc̃
eẽ ññquã morẽ sacri eloquii melius
ostendimꝰ. si ex eo aliqͦm huiꝰ rei simi¬
litudinẽ ꝓferamus. Paulꝰ nãq apłs

Expanded text:
tis Dei illico adjunxit: Qui reliqui fuerint, auferentur ex eis; et hoc protinus, quod eisdem electis non conveniat, subdit dicens: Morientur, et non in sapientia? Si enim a reprobis divinitus auferuntur, quo pacto mori non crae Scripturae consuetudo est, ut cum aliquid narrat, interposita alterius causae sententia, ad superiora protinus redeat. Nam postquam dixit: Et quia nullus est qui intelligat, in aeternum peribunt, electorum mox sortem subintulit, dicens: Qui autem reliqui fuerint, auferentur ex eis. Et rursum sententiae suae oculum in eum, quem praedixerat, interitum reproborum mittens, subito adjunxit: Morientur, 174 et non in sapientia. Ac si diceret: Hi quos dixi quia non intelligentes in aeternum peribunt, procul dubio non in sapientia morientur. Sed hunc esse nonnunquam morem sacri eloquii melius ostendemus, si ex eo aliquam hujus rei similitudinem proferamus. Paulus namque apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qͦd amator presentis scłi peccati
sui nigredine oꝑtus. sepe ab eodẽ scło
infirmus despectusq relinquit᷑: ut
cũ eo neqͦqͣm currere ualeat: s fractꝰ
aduersitate torpescat: S hunc dauid
inuenit: qͥa redemptor nr̃ ueraciter
manufortis ññquã qͦs despectos a mun-¬
di glła repꝑit in suo amore conuertit.
cibo pascit: quia uerbi scientia reficit:
ducẽ itineris eligit: qͥa suũ etiã p̃di¬
catorẽ facit: & quia amalechytã seqͥ
is quem indignũ mundus deseruit.
ñ solũ conuersus in sua m̃te dñm re¬
cipit: s p̃dicando hc̃ etiã usq ad alie¬
na corda ꝑducit. Quo indelic& duce
dauid ama lechytã conuiuantẽ inue¬
nit & extinguit: qͥa ipsis xp̃c p̃dican¬
tib mundi leticiam destruit: quos
mundus comites habere despexit.
Quia igit᷑ plerũq quos mundꝰ relinqͥt
Edñs eligit: recte nc̃ dr̃ qui reliqͥ fue¬
Srint auferent᷑ ex eis. Seo̾r. Mori¬

Expanded text:
nisi quod amator praesentis saeculi, peccati nisi quod amator praesentis saeculi, peccati sui nigredine opertus, saepe ab eodem saeculo infirmus despectusque relinquitur, ut cum eo nequaquam currere valeat, sed fractus adversitate torpescat? Sed hunc David invenit, quia redemptor noster veraciter manu fortis nonnunquam, quos despectos a mundi gloria reperit, in suo amore convertit; cibo pascit, quia verbi scientia reficit; ducem itineris eligit, quia suum etiam praedicatorem facit; et qui Amalecitas sequi is quem indignum mundus deseruit, non solum conversus in sua mente Deum recipit, sed praedicando hunc etiam usque ad aliena corda perduciDavid Amalecitam convivantem invenit et exstinguit, quia ipsis Christus praedicantibus mundi laetitiam destruit, quos mundus comites habere despexit. Quia igitur plerumque quos mundus relinquit, Dominus eligit, recte nunc dicitur: Qui reliqui fuerint, auferentur ex eis. Sequi
Abbreviated transcription (Latin):
to desiderio ꝓtinus ad lam̃tũ uertaĩs:
ut tanto ualentius ȩt̃na desiderent.
qͦnto se stultius laborasse ꝓ tẽporalib
dolent. Unde bene descriptis reꝓbis
feruntur ex eis. Quos alios reliqͦs nisi
huius mundi despectos accipimꝰ: qͦs dũ
p̃sens scłm. ad nulliꝰ głȩ usũ eligit: qͦsi
minimos indignosq derelinqͥt: Sed
pectos huiꝰ scłi eligere dignat᷑: paulo
attestante qui ait. Non multi sapien-¬
tes scdm carnẽ: ñ multi potentes: ñ
multi nobiles: s quȩ stulta mundi ft̃
elegit ds̃ ut confundat sapientes: &
infirma mundi elegit ds̃. ut confun¬
dat fortia. Quod bene in libris regũ
egyptio puero in uia lassescente sig¬
natur: quẽ amalechyta egrotũ in iti¬
nere deserit: dauid uͦ inuenit: cibore¬
ficit: ducẽ sui itineris facit: amachy¬
tam ꝑsequit᷑: epulantẽ repperit: & fun-¬
ditꝰ extinguit. Quid. ẽ enĩ qͦd egyptiꝰ
amalechytȩ puer in itinere lassatur:

Expanded text:
to desiderio protinus ad lamentum vertant; to desiderio protinus ad lamentum vertant; et tanto valentius aeterna desiderent, quanto se stultius laborasse pro temporalibus dolent. Unde bene descriptis reprobis eus eligit. --Quos alios reliquos, nisi hujus mundi despectos accipimus? Quos dum praesens saeculum ad nullius gloriae usum eligit, quasi minimos indignosque derelinquit. Sed pectos hujus saeculi eligere dignatur, Paulo attestante qui ait: Non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi noelegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia . Quod bene in libris Regum Aegyptio puero in via lassescente signatur, quem Amalecita aegrotum in itinere deserit, David vero invenit, cibo reficit, ducem sui itineris facit; Amalecitam persequitur, epulantem reperit, et funditus exstinguit . Quid est enim quod Aegyptius Amalecitae puer in itiner
Abbreviated transcription (Latin):
ta despiciunt. etiã cũ ad sunt: transi¬
toria eẽ considerant: atq hȩc ex amo¬
re ȩt̾nitatis calcant. Cũq in hoc pri-¬
mo gradu. iudicii gressum ponunt: ue¬
getatiores ad altiora ꝑueniunt: ut cu-¬
ncta temporalia non solum qͥa citius
sunt amittenda despiciant: s in his in¬
herere ñ appetant. etiã si ȩt̃na ẽẽ potu¬
issent: & pulchrȩ a conditis amorem
subtrahunt: quia in ipsũ auctorẽ pul¬
chritudinis cordis passib tendt̃. Et st̃
ñnulli qui bona uitȩ p̃sentis diligunt:
s tam̃ hȩc nullatenus assequut᷑ qͥ reb
temporalib totis desideriis inhiant:
mundi głam quęrt̃. s adipisci neqͦqͣm
possunt. Hos ut ita dixerĩ cor ad mun¬
dum ꝑtrahit: mundus a corde repellit.
Nam sepe contingit. ut ipsis suis aduer¬
sitatib fracti ad m̃tẽ redeant: & in
sem& ipsis reuersi considerent. qͣm sits
inania quȩ quȩrebant: seseq ꝓtãstul¬

Expanded text:
ntum despiciunt, etiam cum adsunt, transintum despiciunt, etiam cum adsunt, transitoria esse considerant, atque haec ex amore aeternitatis calcant. Cumque in hoc primo gradu judicii gressum ponunt, vegetiores ad altiora perveniunt, ut cuncta temporalia non solum quia citius sunt amittenda, despiciant, sed his inhaerere non appetant, etiam si aeterna esse potuissent; et a pulchre conditis amorem subtrahunt, quia in ipsum auctorem pulchritudinis cordis passibus tendunt. Et sunt nonnulli qui bona vitae praesentis diligunt, sed tamen haec nullatenus assequuntur: qui rebus temporalibus totis desideriis inhiant, mundi gloriam quaerunt, sed adipisci nequaquam possunt. Hos, ut ita dixerim, cor ad mundum 173 pertrahit, mundus ad cor repellit. Nam saepe contingit ut ipsis suis adversitatibus fracti ad mentem redeant, et in semetipsis reversi considerent, quam sint inania quae quaerebant, seseque pro tam stul
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ. ẽ. Iustus perit. & nemo. ẽ. qui
recogits in corde suo: & uiri miscđiȩ
colligunt᷑: quia ñ ẽ. qui intelligat. Ini¬
qui gͦ dũ sola tẽporalia appetunt. et
quȩ bona electis in ȩt̃nũ maneant sci-¬
re contempnunt: dũ iustoꝵ afflictio¬
nẽ conspiciunt. s quȩ sit afflictionis
retributio ñ agnoscunt: actionis suȩ
pedem in ꝓfundũ porrigunt: quia a
luce intelligentiȩ sponte sua oculos
claudunt. Mali enĩ multis uolupta¬
tib decepti dũ quȩ uident tẽporalit̃
diligunt: a sem& ipsis alienati ñ uideÑ.
ubi in ȩt̃nũ ruunt. Potest etiã mane
ꝓsꝑitas: uesꝑe huius mundi aduersitas
designari. De mane gͦ usq ad uesꝑam
ad insaniam exsurgunt: quos de mane
usq ad uesperã nequaqͣm culpa succi-¬
der&. si uel ꝓsꝑa fomentũ crederent.
uel aduersa sectionẽ sui uulneris esti¬
ni generis multitudo deserit᷑. ut cun¬
cta ad interitũ tendere ꝑmittantur:
sunt ñnulli qui p̃sentis uitȩ oblectam̃¬

Expanded text:
ustus perit, et nemo est, qui recogitet in corde suo: et viri misericordiae colliguntur, quia non est qui intelligat. » Iniqui ergo dum sola temporalia appetunt, et quae bona electos in aeternum maneant, scire contemnunt, dum justorum afflictionem conspiciunt, et quae sit afflictionis retributio, non agnoscunt, actionis suae pedem in profundum porrigunt, quia a luce intelligentiae sponte sua oculos claudunt. A facie enim malitiae collectibus decepti, dum quae vident, temporaliter diligunt, a semetipsis alienati non vident ubi in aeternum ruunt. Potest etiam mane prosperitas, vespere hujus mundi adversitas designari. De mane ergo usque ad vesperum ad insaniam exsurgunt. Quos de mane usque ad vesperam nequaquam culpa succideret, si vel prospera fomentum crederent, vel adversa sectionem sui vulneris aestini generis multitudo deseritur, ut cuncta ad interitum tendere permittatur, sunt nonnulli qui praesentis vitae oblectame
Abbreviated transcription (Latin):
quippe patris filius. ẽ: sicut de con¬
dito homine moyses insinuat diceis.
ereauit ds̃ hominẽ. ad unaginẽ dĩ fe¬
cit illũ: & sicut ꝑ exp̃ssionẽ sapien¬
tiȩ de eodẽ filio quidã sapiens dicit:
lus ait. qui cũ sit splendor głe. s figͣa
substantiȩ ciꝰ. Cũ gͦ et̾nitaᷤ eiꝰ cernit᷑.
ꝓut infirmitatis nr̃ȩ possibilitas ad¬

Expanded text:
quippe Patris, Filius est, sicut de conquippe Patris, Filius est, sicut de condito homine Moyses insinuat, dicens: Creavit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit illum . Et sicut per expressionem Sapientiae de eodem Filio quidam sapiens dicit: t Paulus ait: Qui cum sit splendor gloriae, ac figura substantiae ejus . Cum ergo aeternitas ejus cernitur, prout infirmitatis n
Abbreviated transcription (Latin):
siens dr̃: quia humane miseriȩ factꝰ
homo miseret᷑: stans autẽ lucẽ repa¬
rat: quia infirmitatis nr̃e tenebras
ex uirtute diuinitatis illustrat. Be¬
ne gͦ postqͣm dictũ. ẽ. cũ spc̃ me p̃sente
ꝑtransiret. subdit᷑. stetit qͥdã. cuius ñ
agnoscebam uultũ: acsi aꝑte diceret᷑.
eum quẽ ꝑ transitũ sensi: ñ transire
dep̃hendi. Ipse. ẽ. gͦ qui transit: ipse
qui stat. Transit enĩ quia teneri cog¬
nitus ñ ual&. stat aut̃ qͥa in qͣntũ
cognoscit᷑ incõmutabilis apparet.
Quia gͦ raptĩ is qui semꝑ idẽ ẽ. cernit᷑.
simul ds̃ & transiens. & stans uidet᷑
Uel certe stare eiꝰ. ẽ nulla mutatione
uariari: sicut ad moysen dr̃. ego sũ
qui sũ. & sicut hunc iacobus insinuat
dicens. apud quẽ ñ .ẽ. transmutatio
nec uicissitudinis obumbratio. Qa
uͦ quisquis iam aliqͥd de contẽplatio¬
ne ȩt̃nitatis app̃hendit: hanc ꝑ coȩt̃¬
nã eiꝰ speciẽ conspicit: recte subiun¬

Expanded text:
siens dicitur, quia humanae miseriae factus siens dicitur, quia humanae miseriae factus homo miseretur. Stans autem lucem reparat, quia infirmitatis nostrae tenebras ex virtute divinitatis illustrat. Bene ergo, postquam dictum est: Cum spiritus me praesente transiret, subditur: Stetit quidam, cujus non agnoscebam vultum. Ac si aperte diceretur: Eum quem per transitum sensi, non transire deprehendi. Ipse est ergo qui transit, ipse qui stat. Transit enim, quia teneri cognitus non valet; stat autem, quia in quantum cognoscitur, incommutabilis apparet. Quia ergo raptim is qui semper idem est cernitur, simul Deus est transiens et stans videtur. Vel certe stare ejus est nulla mutatione variari, sicut ad Moysen dicitur: Ego sum qui sum . Et sicut hunc Jacobus insinuat, dicens: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio . Quia vero quisquis jam aliquid de contemplatione aeternitatis apprehendit, hanc per coaeternam ejus speciem conspicit, recte subjun
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ neqͦquã figit᷑: s donec uisionis
suȩ ministerit uniuersitatis speciẽ
impleat. transeundo tardat᷑. Nã& si
celũ ac t̾ra post in ȩt̃nũ ꝑmanent: ex
sem& ipsis tam̃ ñ ad nichilũ ꝓperañ.
s ꝓ eoꝵ usu quib seruiunt in melus
nuitata ꝑseuerant. Stare gͦ solius
creatoris. ẽ. ꝑ quẽ cuncta ñ transeun¬
tem transeunt: & in quo aliqͥ ne tran¬
seant. retinent᷑. Unde & redemptor
nr̃ qͥa diuinitatis eiꝰ statꝰ capi ab hur¬
mana m̃te ñ potuit: hc̃ nobis ad nos¬
in carne ueniens. creatus. natꝰ. mor¬
tuus. sepultus. resurgens. atq ad cȩle¬
stia rediens. quasi transeundo mon¬
strauit. Qͦd bene ꝑ euuangłm illu¬
minato ceco innuit: cui transiens au¬
ditũ p̃buit: s stans ocłos reparauit.
Phumanitatis quippe dispensationẽ
transire habuit: ꝑ diuinitatis uͦ po¬
tentiam quã ubiq p̃sens est stare.
Uoces gͥ cecitatis nr̃ȩ dñs audire tran¬

Expanded text:
autem nequaquam figitur, sed donec visionis autem nequaquam figitur, sed donec visionis suae ministerio universitatis speciem impleat, transeundo tardatur. Nam etsi coelum ac terra post in aeternum permanent ex semetipsis tamen nunc ad nihilum properant, sed pro eorum usu quibus serviunt in melius mutanda perseverant. Stare ergo, solius creatoris est, per quem cuncta non transeuntem transeunt, et in quo aliqua, ne transeant, retinentur. Unde et Redemptor noster, quia divinitatis ejus status capi ab humana mente non potuit, hunc nobis ad nos veniens, creatus, natus, mortuus, sepultus, resurgens, atque ad coelestia rediens, quasi transeundo monstravit. Quod bene per Evangelium illuminato caeco innuit, cui transiens auditum praebuit, sed stans oculos reparavit . Per humanitatis quippe dispensationem transire habuit; per divinitatis vero potentiam, quia ubique praesens est, stare. Voces igitur caecitatis nostrae Dominus audire tran
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ: ubiq p̃sens: ubiq inuisibilis: ubiq
tota: ubiq incõp̃hensibilis: ꝑ inhian¬
tẽ m̃tẽ sine aspectu cernit᷑: sine du¬
bio auditur: sine motu suscipit᷑. sine
corpore tangit᷑ sine loco retinetur.
Hanc nimirũ substantiã cũ animꝰ co¬
gitat: assuetus reb corporalib diuer-¬
sarũ imaginũ fantasmata sustinet:
quȩ dũ ab intentionis suȩ oculis abi¬
git: manu discretionis post ponens
ei omĩa. iam hanc aliqͥtenus conspi-¬
cit: quã si necdũ quid sit app̃hendit:
agnouit certe qͥd ñ sit. Quia gͦ ad in¬
sueta mens rapit᷑. cũ diuinitatis eẽn¬
tiam rimat᷑ recte nc̃ dr̃. stetit quidã:
tũ. ẽ stecit. Om̃is quippe creat᷑a qͥa
ex nichilo facta. ẽ & ꝑ sem& ipsã ad
nichilũ dendit: ñ stare hab& s deflu¬
ere. Rationalis uͦ creatura eoipso qͦ
ad imaginẽ auctoris. ẽ. condita ne ad
nichilũ transeat figit᷑ irrationalis

Expanded text:
est: ubique praesens, ubique invisisibilis, ubique est: ubique praesens, ubique invisisibilis, ubique tota, ubique incomprehensibilis per inhiantem mentem sine aspectu 167 cernitur, sine dubio auditur, sine motu suscipitur, sine corpore tangitur, sine loco retinetur. Hanc nimirum substantiam cum animus cogitat assuetus rebus corporalibus, diversarum imaginum phantasmata sustinet. Quae dum ab intentionis suae oculis abigit manu discretionis, postponens ei omnia, jam hanc aliquatenus conspicit. Quam si necdum quid sit apprehendit, agnovit certe quid non sit. Quia ergo ad insueta mens rapitur, cum divinitatis essentiam rimatur, recte nunc dicitur: Stetit quidam, tum est stetit. Omnis quippe creatura, quia ex nihilo facta est, et per semetipsam ad nihilum tendit, non stare habet, sed defluere. Rationalis vero creatura eo ipso, quo ad imaginem auctoris est condita, ne ad nihilum transeat, figitur; irrationalis
Abbreviated transcription (Latin):
erigere ad sũma se ñ ual&: in his in¬
firma libent̃ iac&. Cum uͦ miris co¬
natib ab his exurgere nitit᷑: magnũ
ualde.ẽ. si ad cognitionẽ suã rep̃ssa
corporali specie anima ꝑducat᷑: ut se¬
m& ipsam sine corporea imagine cogi¬
tet: & cogitando se uiã sibi usq ad
considerandã ȩt̃nitatis substantiam
sibi exib& sems ipsã: ꝑ quã ab ext̃io¬
rib ascendendo in se transeat: & a se
in auetorẽ tendat. Cũ enĩ corporeas
imagines deserit: in sem&. ipsã mens
ueniens ñ modicũ ascendit. S quã¬
uis incorporea sit anima: qͥa tam̃ cor¬
pori inher&. ex ipsa sui qͣlitate ag¬
noscit᷑: quȩ carnis loco retinetur.
Quȩ dũ obliuiscit᷑ scita: cognoscit in¬
cognita: memnit obliuione manda-¬
ta: hilarescit post tristiciã: addicitur
post leta: ipsa sui diuersitate indicat.
quantũ a substantia ȩt̃nȩ incõmuta¬
bilitatis distat. Quȩ semꝑ ut ẽ idem

Expanded text:
erigere ad summa se non valet, in his inerigere ad summa se non valet, in his infirma libenter jacet. Cum vero miris conatibus ab his exsurgere nititur, magnum valde est, si ad cognitionem suam, repressa corporali specie, anima perducatur; ut semetipsam sine corporea imagine cogitet, et cogitando se, viam sibi usque ad considerandam aeternitatis substantiam sibi exhibet semetipsam, per quam ab exterioribus ascendendo in se transeat, et a se in auctorem tendat. Cum enim corporeas imagines deserit, in semetipsam mens veniens, non modicum ascendit. Sed quamvis incorporea sit anima, quia tamen corpori inhaeret, ex ipsa sui qualitate agnoscitur, quae carnis loco retinetur. Quae dum obliviscitur scita, cognoscit incognita, meminit oblivioni mandata, hilarescit post tristia, addicitur post laeta: ipsa sui diversitate indicat quantum a substantia aeternae incommutabilitatis distat, quae semper, ut est, idem
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã nãq ñ dicimꝰ: nisi de eo utiꝙ
quẽ exprimere aut nolumꝰ aut non
ualemꝰ. S qua m̃te hoc loco dicit᷑
quidã. uidelic& ex ponit᷑. cũ ꝓtinus
subinfert᷑: cuius ñ agnoscebã uultũ.
Humana quippe anima primoꝵ homi¬
nũ uicio a paradysi gaudiis expulsa.
lucẽ inuisibiliũ ꝑdidit: & totã se in
amorẽ uisibiliũ fundit: tantoq ab
int̾na speculatione cecata. ẽ: quanto
foras deformit sparsa: unde fit ut
nulla nouerit. nisi ea quȩ corporeis
oculis & ut ita dixerĩ palpando cog¬
noscit. Homo enĩ qui si p̃ceptũ ser¬
uare uoluisss. etiã carne sp̃ualis fu¬
turus fuerat. peccando factꝰ ẽ etiam
m̃te carnalis: ut sola cogit& quȩ ad
animũ ꝑ imagines corporũ trahit.
Corpꝰ quippe. ẽ cęli: t̾rȩ: aquarũ anima¬
liũ: cunctarũq rerũ uisibiliũ. quas
indesinent̃ intuet᷑: in qͥb dũ totã se
delectata mens ꝓicit: ab int̾ne intel¬
ligentiȩ subtilitate grossescit: & qͥa ia

Expanded text:
Quidam namque non dicimus, nisi de eo utique, quem exprimere aut nolumus, aut non valemus. Sed qua mente hoc loco dicitur quidam, videlicet exponitur, cum protinus subinfertur: Cujus non agnoscebam vultum. Humana quippe anima, primorum hominum vitio a paradisi gaudiis expulsa, lucem invisibilium perdidit, et totam se in amorem visibilium fudit; tantoque ab interna speculatione caecata est, quanto foras deformiter sparsa; unde fit ut nulla noverit nisi ea quae corporeis oculis, ut ita dixerim, palpando cognoscit. Homo enim, qui si praeceptum servare voluisset, etiam carne spiritalis futurus erat, peccando factus est etiam mente carnalis ut sola cogitet, quae ad animum per imagines corporum trahit. Corpus quippe est coeli, terrae, aquarum, animalium, cunctarumque rerum visibilium, quas indesinenter intuetur, in quibus dum totam se delectata mens projicit, ab internae intelligentiae subtilitate grossescit; et quia jam
Abbreviated transcription (Latin):
spectat: subita carnali delectatione
ꝑcussus. a seme ipso scissus iaceat:¬
& qui se infirmitatis suȩ molestias
suꝑasse gaudebat: repentino uulne.¬
re ꝓstratus gemat. Prauitas gͦ & in
angłis reꝑit᷑: dũ ipsos qͦq qͥ uerita¬
tem nuntiant. ññquã subreptio uitȩ
fallacis grauat. Si gͦ hii etiã mundi
huius iniquitate feriunt᷑. qͦs contra eũ
scã intentio erigit: quib ictib illi pe¬
netrant᷑. qͦs ante eius iacula ipsa infir¬
mitatis suȩ delectatio sternit: Qui
bene uelut a tinea consumi descri¬
bunt᷑. Tinea quippe dampnũ facit: &
sonitũ ñ facit. Ita iniquoꝵ m̃tes quia
dampna sua considerare negligunt:
integritatẽ quasi nescientes ꝑdunt.
Amittunt nãq a corde in nocentiã ab
ore ueritatẽ: a carne continentiam:
& ꝑ accessum temporis ab ȩtate uitã:
s hȩc se indesinent̃ amittere neqͦquã
conspiciunt: dũ toto desiderio curis
temporalib occupant᷑. Quasi gͦ a ti¬

Expanded text:
spectat, subita carnali delectatione spectat, subita carnali delectatione perculsus, a semetipso scissus jaceat, et qui se infirmitatis suae molestias superasse gaudebat, repentino vulnere prostratus gemat. Pravitas ergo et in angelis reperitur, dum ipsos quoque qui veritatem nuntiant, nonnunquam subreptio vitae fallacis gravat. Si ergo hi etiam mundi hujus iniquitate feriuntur, quos contra eum sancta intentio erigit quibus ictibus illi penetrantur, quos ante ejus jacula, ipsa infirmitatis suae delectatio sternit? Qui bene velut tinea consumi describuntur. Tinea quippe damnum facit, et sonitum non facit; ita iniquorum mentes, quia damna sua considerare negligunt, integritatem quasi nescientes perdunt. Amittunt namque a corde innocentiam, ab ore veritatem, a carne continentiam, et per accessum temporis ab aetate 172 vitam. Sed haec se indesinenter amittere nequaquam conspiciunt, dum toto desiderio curis temporalibus occupantur. Quasi ergo a ti
Abbreviated transcription (Latin):
custodiunt scientiã: & legẽ reqͥrent
ex ore eiꝰ: qͥa angłs dñi exercituũ. ẽ.
omino sine culpa nequeunt. cũ iter p̃
illiciti oꝑis. aut puluere cogitationis.
Domos autẽ luteas habitant: qui de ille¬
cebrosa hac uita carnis exultant.
Hanc domũ luteam paulꝰ habitare con¬
tempserat cũ dicebat: nr̃a conuersa-¬
tio in cęlis. ẽ. Dicat gͦ. Ecce qͥ serui¬
unt ei ñ sunt stabiles: & in angelis
suis repꝑit prauitatẽ: qͦntomagis hii
qui habitant domos luteas: qui t̃re¬
nũ habent fundam̃tũ consument᷑
uelut a tinea: Acsi aꝑte dicat. Si p̃¬
sentis uitȩ uiam illi sine contagio
transire nequeunt. qui ȩt̃na nunti.¬
antes. sese contra tẽporalia accingt̃:
quȩ detrim̃ta illi sustinent. qui ẽẽ
se in carnalis habitationis uolupta¬
tib gaudent: Qui enĩ seruiunt ei
ñ sunt stabiles: quia cũ mens ad al¬
ta nititur: carnis suȩ cogitatione
dissipat᷑: ita ut sepe animꝰ dum in¬
intimis habitat: dũ sola cęlestia ex¬

Expanded text:
legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est omnino sine culpa nequeunt, cum praesentilliciti operis, aut pulverea cogitatDomos autem luteas habitant, qui de illecebrosa hac vita carnis exsultant. Hanc domum luteam Paulus habitare contempserat, cum dicebat: Nostra autem conversatio in coelis est . Dicat ergo: Ecce qui serviunt ei non sunt stabiles, et in itatem; quanto magis hi qui habitant domos luteas qui terrenum habent fundamentum, consumentur velut tinea? Ac si aperte dicat: Si praesentis vitae viam illi sine contagio transire nequeunt, qui aeterna nuntiantes, sese contra temporalia accingunt, quae detrimenta illi sustinent qui esse se in carnalis habitationis voluptatibus gaudent? Qui enim serviunt ei, non sunt stabiles, quia cum mens ad alta nititur, carnis suae cogitatione dissipatur; ita ut saepe animus dum intimis inhiat, dum sola coelestia a
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uindictam cogitans dñs demonstre¬
tur. flare irascendo dr̃: ñ qͦ ipse in na-¬
tura sua mutabilitatis uicissitudinẽ
recipit: s quo post longã patientiã
qͣndos uindictã peccatoris exsequit᷑. is
qui in sems ipso tranquillus . ẽ. ꝑeunti¬
b turbulent᷑ uidet᷑ Mens qͥppe repba
quȩ aduersum suis actib iudicẽ conspi¬
cit. quasi cõmot᷑ ei ostendit᷑: qͥa in cons¬
pectu illius reatu suo ipsa turbatur.

Expanded text:
ergo vindictam cogitans Dominus demonstreergo vindictam cogitans Dominus demonstretur, flare irascendo dicitur; non quo ipse in natura sua mutabilitatis vicissitudinem recipiat, sed quo post longam patientiam, quando vindictam peccatoris exsequitur, is qui in semetipso tranquillus est pereuntibus turbulentus videtur. Mens reproba, quia adversum suis actibus judicem conspicit, quasi commotus ei ostenditur, quia in conspectu illius reatu suo ipsa turbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ dr̃: urg& ut subtiliꝰ discernatur.
Nos quippe cum flamus. aerẽ ab exteri¬
orib introrsus trahimꝰ: & introrsus
tractũ. hunc exterius reddimꝰ. Flare
gͦ ds̃ in uindictȩ retributione dr̃. quia
ab exteriorib causis introrsus iudicii
consiliũ concipit: & ab int̃no consilio
extrorsus sententiam emittit. Quasi
flante dõ ab exteriorib aliqͥd introrsꝰ
trahitur: qͣndo foras mala nr̃a conspi¬
cit. & intus iudiciũ disponit: & rursũ
quasi flante dõ ab interiorib sp̃c ex¬
trorsus emuttit᷑. qͣndo ab int̾̃no concep¬
tu consilu. exterius iudiciũ dãpnatio¬
nis infert᷑. Bene itaq dr̃ qͦd qͥ dolores
seminant. flante dõ ꝑeunt: qui aunde
foris ꝑuersa faciunt. inde ab intimis
recte feriunt᷑. Uel certe cũ flare ds̃ dr̃
quia & statim ira eius sp̃c subinfert᷑.
appellatione flatus illiꝰ potest ipsa eiꝰ
animaduersio designari. Nos qͥppe cũ
irascimur: flatu furoris inflam᷑. Vt

Expanded text:
Deus dicitur, urget ut subtilius discernatur. Deus dicitur, urget ut subtilius discernatur. Nos quippe cum flamus, aerem ab exterioribus introrsus trahimus, et introrsus tractum hunc exterius reddimus. Flare ergo Deus in vindictae retributione dicitur, quia ab exterioribus causis introrsus judicii consilium concipit, et ab interno consilio extrorsus sententiam emittit. Quasi flante Deo, ab exterioribus aliquid introrsus trahitur, quando foras mala nostra conspicit, et intus judicium disponit. Et rursum, quasi flante Deo, ab interioribus spiritus extrorsus emittitur, quando ab interno conceptu consilii, exterius judicium damnationis infertur. Bene itaque dicitur quod qui dolores seminant, flante Deo pereunt; quia unde foris perversa faciunt, inde ab intimis recte feriuntur. Vel certe cum flare Deus dicitur, quia et statim irae ejus spiritus subinfertur, appellatione flatus illius potest ipsa ejus animadversio designari. Nos quippe cum irascimur, flatu furoris inflammamur. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
r&: qͥs dm̃ res humanas curare cre
ostendat quia inulta mala ñ deserit:
ññqͣm uͦ iniquos diu tolerat ut con¬
siderantib insinu& ad qͦd eos iudiciũ
scłi de cunctis generalit̃ dicit᷑ ex mag¬
na parte ꝓcul dubio ueritatis uirtu¬
te euacuat᷑: s tẽ uera erit. cũ iã mni¬
quitatis dilatio ñ erit. Quȩ hoc for¬
tasse mͦ intelligi rectiꝰ potest: qm̃ nec
innocens perit. nec rectus delet᷑: qͥa
ꝙ si carne hic alderit᷑: in conspectu
ȩterni iudicis uera salute reparat᷑.
Et qui seminant dolores & metunt. flan¬
te dõ ꝑeunt: qͥa qͦnto hic altiꝰ ꝑuerse
agendo ꝓficiunt: tanto duriꝰ subse¬
quente dãpnatione ferunt᷑. Sed cum
eidem sententiȩ p̃mittit᷑ recordare:
uidelic& pat& quia trãsacta res ad m̃¬
tẽ reducit᷑: ñ aut̃ futura nuntiat᷑. Tc̃
gͦ elyphar uerius dicer&: si hȩc de ini¬
quis generalit̃ fieri extrema animad¬
uersione credidiss&. S hoc qͦd flare

Expanded text:
ret, quis Deum res humanas curare credret, quis Deum res humanas curare credostendat quia inulta mala non deserit. Nonnunquam vero iniquos diu tolerat, ut considerantibus insinuet, ad quod eos judicium  dicitur, ex magna parte procul dubio veritatis virtute evacuatur. Sed tunc vera erit, cum jam iniquitatis dilatio non erit. Quae hoc fortasse modo intelligi rectius potest, quoniam nec innocens perit, nec rectus deletur; quia etsi carne hic atteritur, in conspectu aeterni judicis vera salute reparatur. Et qui seminant dolores et metunt, flante Deo pereunt; quia quanto hic altius perverse agendo proficiunt, tanto durius subsequenti damnatione feriuntur. Sed cum eidem sententiae praemittitur, Recordare, videlicet patet quia transacta res ad mentem reducitur, non autem futura nuntiatur. Tunc ergo Eliphaz verius diceret, si haec de iniquis generaliter fieri extrema animadversione credidisset. 37. Flare
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. sub lingua eius labor & dolor.
Polores itaq seminat. cũ ꝑuersa agit:
dolores metit. cũ ex eisdẽ ꝑuersita¬
tib temporalit̃ excrescit. Qmͦ ergo
flante dõ ꝑeunt: qui plerũq diu hic
subsistere. s iustis felicius ꝑmitunt᷑:
Hinc nãq de illis iterũ ꝑ psalmistã dr̃.
In laborib hominũ ñ sunt: & cũ homi¬
nib ñ flagellabunt᷑. Hinc iherenuas
ait. Quare uia impiorũ ꝓsperatur:
Quia enĩ sicut scriptũ. ẽ. dñs patiens
redditor. ẽ: sepe diu tolerat. quos in
ꝑpetuũ dampnat: ññquã uͦ concite
ꝑcutit: quia pusillanimitati innocen¬
tiũ consolando concurrit. Aliqͣndo
gͦ omps ds̃ diu p̃ualere iniqͦs patitur:
ut iustoꝵ uita mundius purget᷑: ali¬
quando uͦ iniustos celerit̃ trucidat:
eoꝵq interitu innocentiũ corda confir¬
mat. Si enim nc̃ om̃s male agentes ꝑ¬
cuters: extremũ iã iudiciũ qͥb exi¬
ber&: Si autem nullũ omĩno ꝑcute¬

Expanded text:
ditur: Sub lingua ejus labor et dolor . ditur: Sub lingua ejus labor et dolor . Dolores itaque seminat, cum perversa agit; dolores metit, cum ex eisdem perversitatibus temporaliter excrescit. Quomodo ergo flante Deo pereunt, qui plerumque diu hic subsistere, et justis felicius, permittuntur? Hinc namque de illis iterum per Psalmistam dicitur: In laboribus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur . Hinc Jeremias ait: Quare via impiorum prosperatur . Quia enim, sicut scriptum est, Dominus patiens redditor est , saepe diu tolerat quos in perpetuum damnat; nonnunquam vero concite percutit, qui pusillanimitati innocentium consolando concurrit. Aliquando Deus diu praevalere iniquos patitur, ut justorum mundius vita purgetur. Aliquando vero injustos celeriter trucidat, eorumque interitu innocentium corda confirmat. Si enim nunc omnes male agentes percuteret, extremum jam judicium quibus exhiberet? Si autem nullum omnino percute
Abbreviated transcription (Latin):
i& fingunt qͦd quęrt̃: & docere p̃su¬
m̃tes. cum t̾renã securitatẽ p̃dicarł.
cunctis suis laborib ostendunt. quid
amans. Scõr. Quin potiꝰ uidi eos qui
nare. ẽ fraudulenta dicere: dolores
aut̃ metere. ẽ. dicendo p̃ualere: uel
certe dolores seminant qui ꝑuersa ꝑ¬
agunt: dolores metunt. cũ de eadem
ꝑuersitate puniunt᷑. Fructꝰ qͥppe do¬
loris. ẽ: retributio dampnationis.
Sed cum ꝓtinus subinfert᷑. ͥa qͥ doloreᷤᷤ
seminant & metunt. flante dõ ꝑeurł.
&̾ irȩ eius spũ consumunt᷑: hoc loco do¬
loris messio ñ iam pena s adhuc ꝑfe¬
ctio iniquitatis ostendit᷑: qͥa ex diui¬
nȩ irȩ sp̃u eiusdem messionis pena
subrogat᷑. Seminant gͦ hic dolores &
metunt: quia iniqua sunt quȩ faciut̃s.¬
& in ipsa iniquitate ꝓsperant᷑: sicut
de iniquo ꝑ psalmistã dr̃ polluunt᷑
uiȩ eius in om̃i tẽpore: auferunt᷑ ui¬
dicia tua a facie eiꝰ: om̃iũ inimicoꝵ
suoꝵ dominabit᷑: de qͦ paulo post sub-¬

Expanded text:
i fingunt quod quaerunt, et docere praesumentes cum terrenam securitatem praedicant cunctis suis laboribus ostendunt quod amant. VERS. 8.-- « Quin potius vidi eos. nare, est fraudulenta dicere; dolores autem metere, est dicendo praevalere. Vel certe dolores seminant, qui perversa agunt; dolores metunt, cum de eadem perversitate puniuntur. Fructus quippe doloris est retributio damnationis. Sed cum protinus subinfertur quia qui dolores seminant et metunt, flante Deo pereunt, et irae ejus spiritu consumuntur, hoc loco doloris messio, non jam poena, sed adhuc perfectio iniquitatis ostenditur, quia ex divinae irae spiritu, ejusdem messionis poena subrogatur. Seminant ergo hic dolores et metunt, quia iniqua sunt quae faciunt, et in ipsa iniquitate prosperantur; sicut de iniquo per Psalmistam dicitur: Polluuntur viae ejus in omni tempore; auferuntur judicia tua a facie ejus, omnium inimicorum suorum dominabitur . De quo paulo post sub
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilis: quã uidelic& mutabili¬
tatẽ uicit ꝑ hoc quod ei qui sẽꝑ idem
est uinculis amoris illigat᷑: recte nc̃
dr̃. ecce qui seruiunt ei ñ sunt sta¬
biles: atq eius ꝓͣtinus docum̃tũ mu¬
tabilitatis adiungit᷑: cũ de apostatis
spiritib subinfert᷑. & in angłis suis
repꝑit prauitatẽ. Ex quoꝵ cõpara¬
tione bene infirmitatis humanae
considerationẽ colligit: cũ ilico subne¬
ctit. Quantomagis hii qͥ habitant do¬
Imos luteas: qui t̾renũ habent fundam̃¬
tum consument᷑ uelut a tinea: Luteas
quippe domos habitamꝰ: qͥa in corpora
t̃rena subsistimꝰ: qua bene paulus con¬
siderans ait. habemus thesaurũ istũ
in uasis fictilib: & rursũ. scimꝰ qͥa si
trestris domꝰ nr̃a huiꝰ habitationis dis

Expanded text:
mutabilis, quam videlicet mutabilimutabilis, quam videlicet mutabilitatem vicit per hoc, quod ei qui semper idem est vinculis amoris illigatur, recte nunc dicitur: Ecce qui serviunt ei, non sunt stabiles. Atque ejusdem protinus documentum mutabilitatis adjungitur, cum de apostatis spiritibus subinfertur: Et in angelis suis reperit pravitatem. Ex quorum casu bene infirmitatis humanae considerationem colligit, cum illico subnectit: Quanto magis hi, qui habitant domos luteas, qui terrenum habent fundamentum, consumentur velut tinea? Luteas quippe domos habitamus, quia in corporibus terrenis subsistimus. Quae bene Paulus considerans 171 ait: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus . Et rursum: Scimus quia si terrestris domus nostra h
Abbreviated transcription (Latin):
rendo in statu suo ĩmutabilit̃ ꝑman&.
eo ipso tam̃ qͦ creatura. ẽ. in sem&. ipsa
uicissitudinẽ mutabilitatis hab&. Mu¬
tari autẽ ex alio in aliud ire. ẽ: & in
sems ipsa stabilẽ ñ ẽẽ. Una quęq enĩ
res quasi tot passib ad aliud tendit:
quot mutabilitatis suȩ motib subia¬
cos. Sola autẽ natura in cõp̃hensibilis
ab statu suo nescit moueri: quȩ ab eo
qͥd semꝑ idem . ẽ. nescit ĩmutari. Nã
si angłoꝵ substantia a mutabilitatis
motu fuiss& aliena: bene ab auctore
condita neqͦqͣm in reꝓbis spiritib a
beatitudinis suȩ arce cecidiss&. Mire
autem om̃ps ds̃ naturã sũmoꝵ sp̃uũ
bonã. s mutabilẽ condidit: ut & qui
ꝑmanere nollent. ruerent: & qui in
conditione ꝑsisterent. tanto in ea iã
dignius. qͣnto & ex arbitrio starent.:
s eo maioris apud dm̃ meriti fierens.
quo mutabilitatis suȩ motũ uolun¬
tatis statione fixissent. Quia gͦ ipsa
qͦq natura anglica. ẽ. in sems ipsa

Expanded text:
immutabiliter permanet; eo ipso tamen quo creatura est, in semetipsa vicissitudinem mutabilitatis habet. Mutari autem, ex alio ad aliud ire est, et in semetipso stabilem non esse. Unaquaeque enim res quasi tot passibus ad aliud tendit, quot mutabilitatis suae motibus subjacet. Sola autem natura incomprehensibilis a statu suo nescit moveri, quae ab eo quod semper idem est, nescit immutari. Nam si angelorum substantia a mutabilitatis motu fuisset aliena, bene ab auctore condita, nequaquam in reprobis spiritibus a beatitudinis suae arce cecidisset. Mire autem omnipotens Deus naturam summorum spirituum bonam, sed mutabilem condidit, ut et qui permanere nollent, ruerent, et qui in conditione persisterent, tanto in ea jam dignius, quanto et ex arbitrio starent; et eo majoris apud Deum meriti fierent; quo mutabilitatis suae motum voluntatis statione fixissent. Quia ergo ipsa quoque natura angelica est in semetipsa
Abbreviated transcription (Latin):
descendentẽ israhelicȩ elonginquo cer-¬
nentes in papilionũ suoꝵ ostiis stetisse
memorant᷑: quia hii qui aduentũ di-¬
uinitatis utcũq conspiciunt. qͦsi iam
ex habitaculo carnis ꝓcedunt. Quia gͥ
humana mens. qͣntalib& se uirtute te¬
tenderit. uix de intimis extrema cog¬
nobis diuina cognitio exib&: infirmi-¬
tatis nr̃ȩ ignorantiã ꝑfecte doco: qui
uocẽ aurȩ lenis audiuit. dicat quȩ ex

Expanded text:
descendente Israelitae e longinquo cerdescendente Israelitae e longinquo cernentes, in papilionum suorum ostiis stetisse memorantur quia ii, qui adventum Divinitatis utcunque conspiciunt, quasi jam ex habitaculo carnis procedunt. Quia igitur humana mens quantalibet se virtute tetenderit, vix de intimis extrema cognobis divina cognitio exbibet, infirmitatis nostrae ignorantiam perfecte docet, qui vocem aur
Abbreviated transcription (Latin):
pallio oꝑit: quia in ipsa subtilissima
contemplatione ueritatis. qͣnta ignoran¬
tia homo tegat᷑ agnoscit. Uultui nãq
palliũ suꝑducere. ẽ. ne altiora mens
quȩ̨rere audeat: hanc ex considerati¬
one ꝓpriȩ infirmitatis uelare: ut ne¬
quaqͦm intelligentiȩ oculos ultra se
p̃cipitant̃ aꝑiat: s hoc qͦd app̃hende¬
re ñ ual&. reuerent̃ claudat. Qui
hoc agens in speluncȩ ostio stetisse
describit᷑. Quid nãq spelunca nr̃a
est. nisi hȩc corruptionis habitatio
in qͦ adhuc ex uetustate retinemur:
S cũ aliquid ꝑcipe de cognitione diui-¬
nitatis incipimus. quasi iã in spelun¬
cȩ nr̃ȩ ostio stamus. Quia enĩ ꝓgredi
ꝑfecte ñ possumus. ad cognitionẽ tam̃
ueritatis in hiantes. iam aliqͥd de liber¬
tatis aura captamus. In ingressu gͦ spe¬
luncȩ stare. ẽ rep̃sso nr̃ȩ corruptionis
obstaculo. ad cognitionẽ ueritatis inci¬
ꝑe exire. Unde & nubẽ in tabernacło

Expanded text:
pallio operit, quia in ipsa subtilissima pallio operit, quia in ipsa subtilissima contemplatione veritatis, quanta ignorantia homo tegatur, agnoscit. Vultui namque pallium superducere est, ne altiora mens quaerere audeat, hanc ex consideratione propriae infirmitatis velare; ut nequaquam intelligentiae oculos ultra se praecipitanter aperiat, sed ad hoc quod apprehendere non valet, reverenter claudat. Qui haec agens, in speluncae ostio stetisse describitur. Quid namque spelunca nostra est, nisi haec corruptionis habitatio, in qua adhuc ex vetustate retinemur? Sed cum aliquid percipere de cognitione Divinitatis incipimus, quasi jam in speluncae nostrae ostio stamus. Quia enim progredi perfecte non possumus, ad cognitionem tamen veritatis inhiantes, jam aliquid de libertatis aura captamus. In ingressu ergo speluncae stare, est represso nostrae corruptionis obstaculo, ad cognitionem veritatis incipere exire. Unde et nube in tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: & post spm cõmotio ñ in cõmti¬
tione dñs: & post cõmotionẽ ignis. ñ¬
non in igne dñs: & post ignẽ sibilus aurȩ
tenuis. Spiritus quippe ante dñm euer¬
tit montes. & petras conterit: quia pa¬
uor qui ex aduentu eiꝰ irruit. & altitu¬
dinẽ cordis nr̃i deicit: & duriciã lique¬
negatur: quia nimirũ cũ mens in con¬
templationis sublimitate suspendit᷑:
quicqͥd ꝑfecte conspicere p̃ual& ds̃ ñ
est: cũ uͦ subtile aliquid conspicit: hoc
.ẽ. qͦd de in cõp̃hensibili substantia et̃ni¬
tatis audit. Quasi enĩ sibilũ tenuis
aurȩ ꝑcipimus: cũ saporẽ incircũscrip¬
te ueritatis contẽplatione subita subti-¬
lit̃ degustamꝰ. Tunc gͦ uerũ . ẽ. qd de dõ
cognoscimus: cum plene nos aliquid de
illo cognoscere ñ posse sentimꝰ. Unde
bene illic subdit᷑. Quod cũ audisset
helyas: oꝑuit uultũ suũ pallio: & in¬
gressus stetit in ostio speluncȩ. Post
aurȩ tenuis sibilũ uultũ suũ ꝓpheta

Expanded text:
tio, non in commotione Dominus; et post commotionem ignis, non in igne Dominus; et post ignem sibilus aurae tenuis . Spiritus quippe ante Dominum evertit montes, et petras 169 conterit; quia pavor, qui ex adventu ejus irruit, et altitudinem cordis nostri dejicit, et duritiam liquenegatur; quia nimirum mens cum in contemplationis sublimitate suspenditur, quidquid perfecte conspicere pest. Cum vero subtile aliquid conspicit, hoc est quod de incomprehensibili substantia aeternitatis audit. Quasi enim sibilum tenuis aurae percipimus, cum saporem incircumscriptae veritatis contemplatione subita subtiliter degustamus. Tunc ergo verum est quod de Deo cognoscimus, cum plene nos aliquid de illo cognoscere non posse sentimus. Unde bene illic subditur: Quod cum audisset Elias, operuit vultum suum pallio, et ingressus stetit in ostio speluncae . Post aurae tenuis sibilum, vultum suum propheta
Abbreviated transcription (Latin):
sua afflictione redarguit. Ut gͦ homo
rep̃hendere ñ audeat iudicem culpe:
hunc humilit̃ cogit& auctorẽ nat᷑ȩ:
quia qui mire ex nichilo hominem
fecit: factũ impie ñ affligit. Qdͦ tẽ
elyphar didicit: cũ uocẽ qͦsi aurȩ le-¬
nis audiuit. In consideratione nãq
diuinȩ magnitudinis discit᷑ qͣm hu¬
milit̾ in sua animaduersione timea¬
tur: & qui suꝑna degustat. inferio¬
ra ȩqͦnimit̃ tolerat: qͥa plene intus
conspicit. qͦnti estims qͦd foris agit.
Male enim se rectũ putat: qui regulam
sũmȩ rectitudinis ignorat. Et sepe
lignũ rectũ credit᷑: si ad regulam ñ
ducat᷑: s cũ regulȩ iungit᷑ ꝑ quantã
toititudinẽ tumescit inuenit᷑: quia
nimirũ rectitudo abscidens increpat.
qͦd ocułꝰ deceptus apꝓbat.¶Ely phar
itaq quia suꝑna conspexit. districtũ
iudiciũ de inferiorib exerit: & qͣm¬
uis beatũ iob ñ recte redarguit: in
cõparatione tam̃ creatoris omniũ.

Expanded text:
sua afflictione redarguit. Ut ergo homo sua afflictione redarguit. Ut ergo homo reprehendere non audeat judicem culpae, hunc humiliter cogitet auctorem naturae, quia qui mire ex nihilo hominem fecit, factum impie non affligit. Quod tunc Eliphaz didicit, cum vocem quasi aurae lenis audivit. In consideratione namque divinae magnitudinis discitur quam humiliter in sua animadversione timeatur. Et qui superna degustat, inferiora aequanimiter tolerat, quia plene intus conspicit, quanti aestimet quod foris agit. Male enim se rectum putat, qui regulam summae rectitudinis ignorat; et saepe lignum rectum creditur, si ad regulam non ducatur; sed cum regulae jungitur, per quantam tortitudinem tumescit invenitur, quia nimirum rectitudo abcidens increpat, quod oculus deceptus approbabat. Eliphaz itaque quia superna conspexit, districtum judicium de inferioribus exerit; et quamvis beatum Job non recte redarguit, in comparatione tamen creatoris omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
Humana iusticia diuinȩ iusticiȩ cõpara¬
ta. iniusticia. ẽ: quia & lucerna in tene¬
bris fulgere cernit᷑: s in solis radio
posita tenebrat᷑. Qd gͦ elyphat raptꝰ
in contemplatione cognouit: nisi qͦd
iustificari homo dĩ cõparatione non
possit: Recta nãq credimꝰ. quȩ exte.¬
rius oꝑamur: s cũ minime int̾na
cognoscimꝰ: quasi in solis radio posi¬
ti caligamꝰ. Cum uͦ illa utcũq ꝑci¬
pimus: ista ñ utcũq iudicamꝰ. quia
tanto quisq subtilius de tenebris
iudicat: qͣnto ei ueriꝰ claritas lucis
constat. Qui enim lucẽ uidet: scit qͥd
de tenebris estu&. Nam qui candorẽ
lucis ignorat: & obscura ꝓlucidis appro¬
bat. Bene aut̃ subditur. aut factore
suo purior erit uir. Quisqͥs de ꝑcussi¬
one murmurat: quid aliud quã iusti¬
ciam ferientis accusat: Puriorẽ segͦ
uir factore suo estimat: si contra fla¬
gellũ quęrelã parat: eũq sibi ꝓcul
dubio postponit: cũ eius iudiciũ de

Expanded text:
Humana justitia divinae justitiae comparata, injustitia est: quia et lucerna in tenebris fulgere cernitur, sed in solis radio posita tenebratur. Quid ergo Eliphaz raptus in contemplatione cognovit, nisi quod justificari homo Dei comparatione non possit? Recta namque credimus quae exterius operamur, sed cum minime interna cognoscimus, quasi in solis radio positi caligamus. Cum vero illa utcunque percipimus, ista non utcunque judicamus, quia tanto quisque subtilius de tenebris judicat, quanto ei verius claritas lucis constat. Qui enim lucem videt, scit quid de tenebris aestimet. Nam qui candorem lucis ignorat, et obscura pro lucidis approbat. Bene autem subditur: 170 Aut factore suo purior erit vir? Quisquis de percussione murmurat, quid aliud quam justitiam ferientis accusat? Puriorem se ergo vir factore suo existimat, si contra flagellum querelam parat; eumque sibi procul dubio postponit, cujus judicium de
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ. Humana s enĩ mens in contem¬
plationis arce subleuata. tanto sems¬
ipsam durius de suꝑfluis cruciat:
quanto nimis subtile conspicit esse
quod amat. &s cum pulchrũ intuet᷑
hoc qͥd suꝑ se appetit: districte iudi¬
cat quicqͥd in se infirmũ priꝰ tranqͥl¬
le tolerabat. Transeunte gͦ sp̃u pili
ꝑtimescunt: qͥa ante cõpunctionis
uim cogitationes suꝑfluȩ fugiunt.
ut nichil fluxũ nichil iã remissum
libeat.: quia afflatã m̃tẽ etiã contra
sems ipsam uisitationis intimȩ se¬
ueritas inflãmat. Cũq hoc qͦd in
corde illicitũ nascit᷑. continua distri¬
etione resecat᷑: fit plerũq ut uegeta¬
ta mens paulo latius radio suȩ spe¬
culationis inhereat: & pene figat
sp̃m qui transiebat: nec tam̃ hȩc ipsa
contemplationis mora diuinitatis
ium pͥene aꝑit: qͥa eiꝰ inm̃sitas. hu¬
manas iures auctas subleuatas q
transcendit Unde & bene subditur

Expanded text:
et. --Humana etenim mens in contemplationis arce sublevata, tanto semetipsam durius de superfluis cruciat, quanto nimis subtile conspicit esse quod amat; et cum pulchrum intuetur hoc quod super se appetit, districte judicat quidquid in se infirmum prius tranquille tolerabat. Transeunte ergo spiritu pili pertimescunt, quia ante compunctionis vim cogitationes superfluae fugiunt, ut nihil fluxum, nihil jam remissum libeat, quia afflatam mentem etiam contra semetipsam visitationis intimae severitas inflammat. Cumque hoc, quod in corde illicitum nascitur, continua districtione resecatur, fit plerumque ut vegetata mens paulo latius radio suae speculationis inhaereat, et pene figat spiritum qui transibat. Nec tamen haec ipsa contemplationis mora Divinitatis vim plene aperit, quia ejus immensitas humanas vires auctas sublevatasque transcendit. Unde et bene subditur
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Non . ẽ. occultatũ os meũ a te. quod
fecisti in occulto: & substantia mea in
inferiorib t̾rȩ. Tinea autem de ueste
nascitur: & eandẽ uestẽ de qua orit᷑.
oriendo corrũpit. Quasi quȩdam uͦ
uestis animȩ earo.ẽ: s hȩc nimirum
uestis hab& tineã suã: qͥa ab ipsa car¬
nalis temptatio orit᷑: ex qua lacerat᷑.
Quasi enĩ quadã sua tinea uestis nr̃a
consumit᷑ cũ caro corruptibilis temp¬
tationẽ gignit: & ꝑ hane ad interitũ¬
ꝑuenit. Uelut a tinea homo consu¬
mit᷑ cũ de se orit᷑. unde conterat᷑. Ac
si aꝑte dicat. Si illi sp̃e ẽẽ ex se ĩmuta¬
biles nequeunt: qui nulla carnis infir¬
mitate deprimunt᷑: qͣ temeritate se
homines in bono ꝑmanere constant̃
existimant: quos in eo qͦd intellectus
ad sũma euebit. carnalis infirmitas
aggrauans p̃pedit: ut ꝑ corruptioniᷤᷤ
uiciũ in sem& ipsis habeant. unde ab
intima nouitate ueterascant: Posst̃

Expanded text:
bat: Non est occultatum os meum a te, quod fecisti in occulto, et substantia mea in inferioribus terrae . Tinea autem de veste nascitur, et eamdem vestem, de qua oritur, oriendo corrumpit. Quasi quaedam vero vestis animae caro est; sed haec nimirum vestis habet tineam suam, quia ab ipsa carnalis tentatio oritur, ex qua laceratur. Quasi enim quadam sua tinea vestis nostra consumitur, cum caro corruptibilis tentationem gignitpervenit. Velut tinea homo consumitur, cum de se oritur unde conteratur. Ac si aperte dicat: Si illi spiritus esse ex se incommutabiles nequeunt, qui nulla carnis infirmitate deprimuntur; qua temeritate se homines in bono permanere constanter existimant, quos in eo quod intellectus ad summa evehit, carnalis infirmitas aggravans praepedit, ut per corruptionis vitium in semetipsis habeant unde ab intima novitate veterascant?  Vet.
Abbreviated transcription (Latin):
er audax: nisi qͦd nobis qͦtiens cęlestia
demonstrant᷑. sp̃c qͥdẽ pauore se concu¬
tit: s tam̃ spes p̃sumit: Inde namq
spes ad maiora audenda se erigit un¬
de turbat᷑ spc̃: qͥa ea quȩ suꝑna sunt
toꝵ cȩlestiũ subleuata mens conspicit
cuncta humanarũ uiriũ soliditaᷤᷤ con¬
tremiscit: recte nc̃ dr̃. pauor tenuit
me & tremor. & om̃ia ossa mea ꝑt̾rita
sunt.: acsi aꝑte diccret᷑. S ubtilitatis
intimȩ archana ꝑcipiens. unde me a¬
pud me fortem credidi: ante conspectũ
iudicis inde titubaui. Districtionem
quippe diuinȩ iusticiȩ contẽplantes.
etiam de ipsis oꝑib iuste ꝑtime scimꝰ.
que nos fortia egisse putabamꝰ. Duc¬
ta nãq ad internã regulã nr̃a recti¬
tudo. si districtum iudiciũ inuenit:
multis tortitudinũ suarũ sinib in in¬
timã rectitudinẽ inpingit. Unde bene
paulus cũ & uirtutũ ossa habere se cer¬
ner&. & tam̃ sub districto examine

Expanded text:
er audax, nisi quod nobis quoties coelestia er audax, nisi quod nobis quoties coelestia demonstrantur, spiritus quidem pavore se concutit, sed tamen spes praesumit? Inde namque spes ad majora audenda sese erigit, unde turbatur spiritus, quia ea quae superna sunt,torum coelestium sublevata mens conspicit, cuncta humanarum virium soliditas contremiscit, recte nunc dicitur: Pavor tenuit me, et tremor, et omnia ossa mea perterrita sunt. Ac si aperte diceretur: Subtilitatis intimae arcana percipiens, unde me apud me fortem credidi, ante conspectum judicis inde titubavi. Districtionem quippe divinae justitiae contemplantes, etiam de ipsis operibus jure pertimescimus, quae nos fortia egisse putabamus. Ducta namque ad internam regulam nostra rectitudo, si 165 districtum judicium invenit, multis tortitudinum suarum sinibus in intimam rectitudinem impingit. Unde bene Paulus cum et virtutum ossa habere se cerneret, et tamen sub districto examine