comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sedebant subumbra mortis lum̃ ortũ ẽ eis. Quidergo dictium
ẽ nat hanaheli. dicis mͥ. onathanahel. unde me nõsti: modo
iã loqueris mecũ. qx uocauit tephilippus. Iã quẽ uocauit
papłm. ad eccłam suam uidit ꝑtinere. Otua eccła. otu
cũm subpeccata iaceres. Nũ quid enĩ nos prius quȩ siuimus
xp̃m. & ñ illenos quȩsiuit: nũquid nos uenimꝰ ȩgroti adme¬
dicũ. & ñ medicus adegrotos: non ne ouis illa pẽrierat. & re¬
lictis .xc&uiuii. paotor que siuit illã & inuenit. quã lȩtus
inhumeris reportauit. non neperierat illa dragma . & ac¬
cendit mulier lucernã & quȩsiuit in tota domõ sua donee
ueni dragmã quã ꝑdideram. Sic & nos sic̃ oues perieramꝰ.
& sic̃ dragma perieramꝰ. & pastor noster inuenit ouem. sed
quȩsiuit oũe. Mulier inuenit dragmã sedquesiuit dragm̃a.
quȩ ẽ. lucerna: pͥaraui lucernã xpõmeo. Ergo quȩ sĩtisu-¬

Expanded text:
sedebant sub umbra mortis, lumen ortum est eis . Quid ergo dictum sedebant sub umbra mortis, lumen ortum est eis . Quid ergo dictum est Nathanaeli? Dicis mihi, o Nathanael, Unde me nosti? Modo jam loqueris mecum, quia vocavit te Philippus. Jam quem vocavitm, ad Ecclesiam suam vidit pertinere. O tu Ecclesia, o tu  quam tu eum cognosceres, cum sub peccato jaceres. Numquid enim nos prius quaesivimus Christum, et non ille nos quaesivit? Numquid nos venimus aegroti ad medicum, et non medicus ad aegrotos? Nonne ovis illa perierat, et relictis nonaginta novem pastor quaesivit illam et invenit, quam laetus in humeris reportavit? Nonne perierat drachma illa, et accendit mulier lucernam, et quaesivit in tota domo sua donec veni drachmam quam perdideram . Sic et nos sicut ovis perieramus, et sicut drachma perieramus: et pastor noster invenit ovem, sed quaesivit ovem; mulier invenit drachmam, sed quaesivit drachmam. Quae est lucerna? Paravi lucernam Christo meo . Ergo quaesiti su
Abbreviated transcription (Latin):
terant. Uidit ergo iã istũ in qͦdolus non erat. Et ait:
Ecce uere israhelitã in quodolus ñ ẽ. Dicit ei nathanahel.
Unde menostie Respondit iħs & dixit. Priusquã tephi¬
lippus uocar&e cũ esses subficu. uidite. idẽ subar bore FiCI
dictũ e cũ essẽs subficu arbore uidite. Pruĩsquã tephilip¬
pus uocar&e. Nã talẽ uocẽ ꝓtulit. Tues filius dĩ. tues rex
ifrł. Qualẽ tanto post poerus. quando ei dñs ait. Beatus
essẏmon bariona. qe ñ tibi reuaelauit caro & sanguis. seđ
firmamentũ eccłȩ inista fide. Hic iã dicit. Tuesfi
dite enĩ fr̃s mei. Inuenimus arborẽ fici male dictã
qe sola folia habuit. & fructũ ñhabuit. In origine
humani generis ada & ẽua cũ peccassent. defolus fici¬
ineis succ̃inctoria sibi fecer̃ folia ergo ficulnea. intelli¬
guntur peccata. Frat autẽ nathanã bel subarbore fici
tãquã subumbra mortis. Uidit enĩ dñs deqͦdictũ est qͥ

Expanded text:
terant. 20. Vidit ergo jam istum in quo dolus non erat, et ait: terant. 20. Vidit ergo jam istum in quo dolus non erat, et ait: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Dicit ei Nathanael: Unae me nosti? Respondit Jesus, et dixit: Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te; id est, sub arbore fici.dictum est, Cum esses sub fici arbore, vidi te, priusquam te Philippus vocaret. Nam talem vocem protulit, Tu es Filius Dei, tu es rex Israel; qualem tanto post Petrus, quando ei Dominus ait, Beatus es Simon Bar Jona, quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed firmamentum Ecclesiae in ista fide. Hic jam dicit, Tu es Fdite enim, fratres mei: Invenimus arborem fici maledictam, quia sola folia habuit, et fructum non habuit . In origine humani generis Adam et Eva cum peccassent, de foliis ficulneis succinctoria sibi fecerunt : folia ergo ficulnea intelliguntur peccata. Erat autem Nathanael sub arbore fici, tanquam sub umbra mortis. Vidit eum Dominus, de quo dictum est, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
suit similitudinẽ. Duo debitores erant cuidã feneratori.
unus ei debebat quinqua ginta denarios. alter quingen-¬
tos. Cũ ñ haberent undẽ redderent. donauit ambob Quis
eũ plus dilex̃ : & ille. Credo dnẽ cui plus donauit. & con¬
uersus ad mulierẽ dixit symoni. Uides istã mulierem.
intraui indomũ tuã. aquã mͥ adpedes ñ dedisti. illaͥutẽ
des meos unxit unguento. Propt̃ ea dicotibi dimit tent᷑
ei peccata multa. qmͣ dilexit multũ. Cui aũ modicũ di¬
mit titur. modicũ diligit. hoc est dicero. Plus ȩgrotas.
sed sanũ teputas. Modicũ putas tibi dimitti. cũ plus
debitor sis. Bene ista quia dolus in illa ñerat. meruit me¬
dicinã. Quid ẽ dolus in illa non erate confitebatur
peccata. Hoc laudat innathana hele. ere dobis in illo
non erat. Quia multi pharisȩi quiabundant peccatis
iustos sedicebant. & dolũ afferebant ꝑquã sanari ñ po¬

Expanded text:
suit similitudinem: « Duo debitores erant cuidam feneratori; suit similitudinem: « Duo debitores erant cuidam feneratori; unus ei debebat quinquaginta denarios, alter quingentos: cum non haberent unde redderent, donavit ambobus; quis eum plus dilexit? Et ille: Credo, Domine, cui plus donavit. Et conversus ad mulierem, dixit Simoni: Vides istam mulierem? Intravi in domum tuam, aquam des meos unxit unguento. Propterea dico tibi; dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum: cui autem modicum dimittitur, modicum diligit » . Hoc est dicere, Plus aegrotas, sed sanum te putas: modicum putas tibi dimitti, cum plus debitor sis. Bene ista, quia dolus in illa non erat, meruit medicinam. Quid est, dolus in illa non erat? Confitebatur peccata. Hoc et laudat in Nathanaele, quod dolus in illo non erat: quia multi pharisaei qui abundabant peccatis, justos se dicebant, et dolum afferebant, per quem sanari non po
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ opus sanis medicus : sed male habentib. Non ueni
uocare ustos. sed peccatores. Hoc ẽ dicere qcuos iustos
dicitis cũ sitis peccatores: sano suos p̃dicatis cũ languea¬
tis medicinã repellitis. ñ sanitatẽ tenetis. Unde ille pha¬
riseus qui uocauerat dnm̃ ad prandiũ. sanus sibi uidedir.
Egrota autẽ illa mulier inrupit indomũ quoñ erat inui¬
tata & desiderio salutis facta inpudens accessit ñ ad
caput dñi. ñ admanus sedadpedes. Lauit eos lacrimis.
tersit capillis. osculata est. eos unxit unguento pacẽ fe¬
cit cũ uestiis dñi peccatrre. Rep̃ hendit ille. tãquã sanꝰ
medicũphariseris qui illic discũbebat. ait apudse. Hic si essoe¬
inquit proph&a scir& quȩ mulier illipedes t& igiss&e. Idõ aũ
suspicatus erat eũ ignorasse qrñ illam reppũlit. quasine
in mundis manib t̾angeret᷑. Nouerat autẽ ille. ꝑmisit sẽ
tangi. ut tactus ipse narr&. Oñs uidens corpharisȩi. ꝓpo¬

Expanded text:
us sanis medicus, sed male habentibus: non veni vocare justos, sed peccatores . Hoc est dicere, Quia vos justos dicitis, cum sitis peccatores, sanos vos judicatis, cum langueatis, medicinam repellitis, non sanitatem tenetis. Unde ille pharisaeus qui vocaverat Dominum ad prandium, sanus sibi videbatur: aegrota autem illa mulier irrupit in domum, quo non erat invitata, et desiderio salutis facta impudens, accessit, non ad caput Domini, non ad manus, sed ad pedes; lavit eos lacrymis, tersit capillis, osculata est eos, unxit unguento, pacem fecit cum vestigiis Domini peccatrix. Reprehendit ille tanquam sanus medicum, ille pharisaeus qui illic discumbebat; et ait apud se: Hic si esset propheta, sciret quae mulier illi pedes tetigisset. Ideo autem suspicatus erat eum ignorasse, quia non illam repulit, quasi ne immundis manibus tangeretur: noverat autem ille, permisit se tangi, ut tactus ipse sanaret. Dominus videns cor Pharisaei, propo
Abbreviated transcription (Latin):
na. tãquã dicens. Qđ deme facit miraculũ ñ tu genuis.¬
ti : diuiitatẽ meã ñ tugenuisti. Sedex geniusti infir¬
mitatem i meã. tunc̃te cognoscã icũ ĩpsa infirmitas
pendebit ato incruce. Hoc ẽ. enĩ ndũ uenit horamea.
unc enĩ cognouit : quiutiq sc̃ꝑ nouerat. & ante quã de
illa natus ess&. In prȩ distinatione nouerat matrẽ: & an¬
tequã ipse ds̃ crear&. dequa ipse homo crearetur. nouerat
matrẽ. Sed ad quandã horã in mysterio ñ agnoscut: & ad
quandã horã quȩ ñ dũ uenerat in mysterio rursus agnos¬
cũ. : Tunc enĩ agnouit quando illud qđ peperit. mõrie¬
bat᷑. Non ÷. enĩ moriebatur ꝑ qđ facta erat maria: sed
moriebatur. qđ factũ erat ex maria. Non moriebatur
&ernitas diumitatis sed moriebatur infirmitas carnis
ulud ergo respondu. discernens infide credentiũ quis
quauenerit. Uenit enĩ. ꝑ matrẽ feminã ds̃ & dñs cęli &

Expanded text:
na; tanquam dicens, Quod de me facit miraculum, non tu genuisna; tanquam dicens, Quod de me facit miraculum, non tu genuisti, divinitatem meam non tu genuisti: sed quia genuisti infirmitatem meam, tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce: hoc est enim, Nondum venit hora mea. Tunc enim cognovit, qui utique semper noverat. Et antequam de illa natus esset, in praedestinatione noverat matrem; et antequam ipse Deus crearet, de qua ipse homo crearetur, noverat matrem: sed ad quamdam horam in mysterio non agnoscit; et ad quamdam horam quae nondum venerat, in mysterio rursus agnoscit. Tunc enim agnovit, quando illud quod peperit moriebatur. Non enim moriebatur per quod facta erat Maria, sed moriebatur quod factum erat ex Maria: non moriebatur aeternitas divinitatis, sed moriebatur infirmitas carnis. Illud ergo respondit, discernens in fide credentium, quis, qua venerit. Venit enim per matrem feminam, Deus et Dominus coeli et
Abbreviated transcription (Latin):
lentes corrumpere uirginitatẽ cordis eccłȩ. quam h¬
ab& inintegra fide. Primo si placa& eis quos ꝓposuera¬
mꝰ. quib. quĩdẽ iam exx magna parte respondimꝰ. sed
ne arbi trentur nos non habere quid dicamꝰ. dehisuer¬
bis quȩ dñs matri respondit: uos magis aduersus illos
instruimꝰ. Nã illis refellendis. puto qđ sufficiant que
iã dictasunt. Curergo ait matri filius. Quid mͥ. & tibi
erat. & homo. Secundũ qđ ds̃ erat. matrẽ non habebat:
secundũ qđ homo erat habebat. Mat̾ ergo erat carnis
mat̃ humanitatis. mat̃ infirmitatis. quã suscepit ꝓpt̃ nos
iraculũ aut̃ qđ facturus erat: scđm diuinitatẽ facturꝰ
erat. non secundũ in firmitatẽ. Secundũ qđ qs erat ñ
scđm id qđ infirmus natus erat. Sed infirmũ dĩ. forti¬
us ẽ. hominib Miraculũ ergo exi gebat mat᷑. At ille tã¬
quã ñ agnoscit uiscera humana. operaturus facta diui¬

Expanded text:
lentes corrumpere virginitatem cordis Ecclesiae, quam hlentes corrumpere virginitatem cordis Ecclesiae, quam habet in integra fide. Primo si placet, eis quos proposueramus, quibus quidem jam ex magna parte respondimus. Sed ne arbitrentur nos non habere quid dicamus de his verbis quae Dominus matri respondit, vos magis adversus illos instruimus: nam illis refellendis, puto quod sufficiant quae jam dicta sunt. 9. Cur ergo ait matri filius, Quid mihi et tibi erat et homo: secundum quod Deus erat, matrem non habebat; secundum quod homo erat, habebat. Mater ergo erat carnis, mater humanitatis, mater infirmitatis quam suscepit propter nos. Miraculum autem quod facturus erat, secundum divinitatem facturus erat, non secundum infirmitatem; secundum quod Deus erat, non secundum quod infirmus natus erat. Sed infirmum Dei fortius est hominibus . Miraculum ergo exigebat mater; at ille tanquam non agnoscit viscera humana, operaturus facta divi
Abbreviated transcription (Latin):
ibi mat̃ iħu. & dixcit ei mat̾ eius. hoc totũ euangelium
loquit᷑. Illic nouimꝰ qerat ibi mat̾ iħu : ubi nõumꝰ qđ
dixerit ei. Quid mͥ. & tibi ẽ. mulier. ñdũ uenit hora
mea. Io tũ credamꝰ: & qđ ñdũ itelligimꝰ requiramus.
Et primohoc uidete. ne forte quomodo inuener̃ manichei
occasionẽ ꝑfidie suȩ. Quia dixit dñs. Quid mͥ & tibi
ẽ. mulier. sic inueniant mathe matici occasionẽ falla
tiȩ. qui a dixit ñ dũ uenit horamea. Et si hoc secun¬
dũ mathemacos dixit: sacrilegiũ fecimꝰ. incenden¬
do codices eorum. Si autẽ recte fecimus. sicut apło¬
rũ tẽporib factũ ẽ: ñ secundũ eos dixit dñs. ñdũ ue¬
nit horamea. Dicunt enĩ loqui uani. & seducti seducto¬
res. Uides qc subfacto erat xp̃s quidicit. ñdũ uent
hora mea : quib ergo prius respondendũ ẽ. hereticis
anmathematicis: ũtriq enĩ a serpente illo ueniunt uo¬

Expanded text:
ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Hoc totum Evangelium ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Hoc totum Evangelium loquitur. Illic novimus quia erat ibi mater Jesu, ubi novimus quod dixerit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Totum credamus, et quod nondum intelligimus requiramus. Et primum hoc videte, ne forte quomodo invenerunt Manichaei occasionem perfidiae suae, quia dixit Dominus, Quid mihi et tibi est, mulier? sic inveniant mathematici occasionem fallaciae suae, quia dixit, Nondum venit hora mea. Et si hoc secundum mathematicos dixit, sacrilegium fecimus incendendo codices eorum. Si autem recte fecimus, sicut Apostolorum temporibus factum est ; non secundum eos dixit Dominus, Nondum venit hora mea. Dicunt enim vaniloqui et seducti seductores, Vides quia sub fato erat Christus, qui dicit, Nondum venit hora mea. Quibus ergo prius respondendum est; haereticis, an mathematicis? Utrique enim a serpente illo veniunt, vo
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. quomodo ei creditur qđ dixerit xp̃s. Quid michi
& tibi ẽ mulier  Cur ñpotius miseri & qđ ita non
ectraneȩ. sed matri dñs responderit fidelit̃ credunt
&cur ita responderit piȩ quęrunt multũ eñĩm
ter ẽ. int̾ eum qͥ dicit. uolo scirae quariap̃s hoc ma-¬
tri responderit: & eũ quidicit scio qđ hocasp̃s noꝵ
matri responderit. Aliudẽ intelligere uelle qđ
clausum ẽ : & aliud nolle credere quodaꝑtũ ẽ. Qui
dicit. scire uolo cur ita xp̃s matri responderit.
aperiri sibi uult euangeliũ cui credit. Qui aut̃ dicit.
scio qđ hoc xp̃s ñ matri responderit: ipsũ euangeliũ arguit
qem̃ dat̾io. ubi credidit. qđ xp̃s ita responderit. Iã er¬
nr̃ sic matri responderit. Ille singularit natus depa-¬
tre. sine matre: de matre sine pat̾re : sine matre ds̃. sine
patre homo: sine matre. ante tẽpora. sine patre infine
tẽporũ. Qđ responderit matri respondit. Quia erat

Expanded text:
um, quomodo ei creditur quod dixerit Jesus, Quid mihi um, quomodo ei creditur quod dixerit Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? Cur non potius miseri, et quod ita non extraneae, sed matri Dominus responderit, fideliter credunt; et cur ita responderit, pie quaerunt? Multum enim interest inter eum qui dicit, Volo scire quare Christus hoc matri responderit; et eum qui dicit, Scio quod hoc Christus non matri responderit. Aliud est intelligere velle quod clausum est, aliud nolle credere quod apertum est. Qui dicit, Scire volo cur ita Christus matri responderit, aperiri sibi vult Evangelium cui credit: qui autem dicit, Scio quod hoc Christus non matri responderit, ipsum Evangelium arguit de mendacio, ubi credidit quod Christus ita responderit. 8. Jam erquare Dominus noster sic matri responderit. Ille singulariter natus de Patre sine matre, de matre sine patre; sine matre Deus, sine patre homo; sine matre ante tempora, sine patre in fine temporum. Quod respondit, matri respondit: quia, Erat
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ passum ꝓp̾t delicta nr̃a & falsas cicatrices ostendisse
pp̃t iustificationem nr̃am. Falsũq. dioxisse si manseritis in
uerbo meo uere discipuli mei estis. & cognoscetis ueritatẽ.
&ueritas liberabit uos. Stenĩ falsa mãter: falsacaro. fal¬
sa mors. falsa uulnera passionis. falsȩ cicatrices resurrec¬
tionis. Non ueritas tredentes in eũ: sed potius falsitas
liberauit. Immo uero cedat falsitas. ueritati : & confun¬
dantur om̃s. quiꝓp̃t ea seuolunt uideri ueraces: qs x pm̃
conantur demonꝰstrare fallacẽ Et nolunt sibidici nuo
bis credimꝰ. qc m̃timini : cũ ipsã ueritatẽ dieant eẽ. iti¬
tã. Quib tam̃ sidicamꝰ. unde nostis dixisse xpm̃. quid
michi & tibi ẽ. mulier : ẽuangeliose credidisse gespon¬
dent. Cur ergo ñ crechunt ȩuangelio dicenti. Frat ibi
mat᷑ iħu : & doxit ei mat̾ eiꝰ. Aũt si hoc m̃tit᷑ euangeli¬

Expanded text:
te passum propter delicta nostra, et falsas cicatrices ostendisse te passum propter delicta nostra, et falsas cicatrices ostendisse propter justificationem nostram; falsumque dixisse, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Si enim falsa mater, falsa caro, falsa mors, falsa vulnera passionis, falsae cicatrices resurrectionis; non veritas credentes in eum, sed potius falsitas liberabit. Imo vero falsitas cedat veritati, et confundantur omnes qui propterea se volunt videri veraces, quia Christum conantur demonstrare fallacem; et nolunt sibi dici, Non vobis credimus quia mentimini; cum ipsam veritatem dicant esse mentitam. Quibus tamen si dicamus, Unde nostis dixisse Christum, Quid mihi et tibi est, mulier? Evangelio se credidisse respondent. Cur non credunt Evangelio dicenti, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus? Aut si hoc mentitur Evangeli
Abbreviated transcription (Latin):
erat ibi mat̾ iħu : &q illud respondit matri iħs. Sedͥ
ñdũ in a telligit. quẽ admodũ ꝗ treeeit iħs. Quidͥ mͥ &
tibi ẽ. mulier. Interim credat qđ dixerit : & qđ matri
dixerit. Sit primo piãs incredente. & erit fructus in
intellegente. In terrogouos. o fideles xp̃iani. erat ibi
mat̃ iħu. respondete erãt. Unde scitis respondete.
hbcloquitur euan geliũ. Quid respondit matri iħs: res¬
pondete. Quid mͥ. & tibi ẽ. mulies  notidũ uenit hora
ritis cur hoc matri responderit. dicat qui intelligit.
Qui aut̃ ñdũ intelligit. firmissime tamen credat & hoc
respondisse. & tam̃en matri respon disse iħm. Hac pie¬
tate merebit᷑ &iã in telligere cui:ita responderit. sio¬
rando prils& ñriaando accedat. adostiũ ueritatis. Lan¬
tũ caueat. nedũ seputat scire. aut erubescit neseire cur
ita responderit : cogatur credere aut euangelistã fuisse c̃¬
m̃titũ quiat Frat ibi mat̃ iħu: Aut ipsũ xp̃m falsam mor¬

Expanded text:
ud respondit matri Jesus. Sed si nondum intelligit quemadmodum dixerit Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? interim credat quod dixerit, et quod matri dixerit. Sit primo pietas in credente, et erit fructus in intelligente. 7. Interrogo vos, o fideles Christiani, Erat ibi mater Jesu? respondete, Erat. Unde scitis? respondete, Hoc loquitur Evangelium. Quid respondit matri Jesus? respondete, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora vobis, cur hoc matri responderit; dicat qui intelligit: qui autem nondum intelligit, firmissime tamen credat, hoc respondisse, et tamen matri respondisse Jesum. Hac pietate merebitur etiam intelligere cur ita responderit, si orando pulset, et non rixando accedat ad ostium veritatis. Tantum caveat, ne dum se putat scire, aut erubescit nescire cur ita responderit, cogatur credere aut Evangelistam fuisse mentitum qui ait, Erat ibi mater Jesu: aut ipsum Christum falsa mor
Abbreviated transcription (Latin):
unde conant᷑ c̃uincere ꝗc subfato erat iħse qx ipse ait in¬
quiunt ñ dũ uenit horamea. Ergo illi credimꝰ : & sidixis¬
s&.horã ñ habeo. exclusiss& mathe maticos. Sedecce in quiunt
ipse dicit ñ dũ uenit horamea. Si ergo dixxiss& horã nonh

Expanded text:
unde conantur convincere quia sub fato erat Jesus? Quia ipse ait, inunde conantur convincere quia sub fato erat Jesus? Quia ipse ait, inquiunt, Nondum venit hora mea. Ergo illi credimus; et si dixisset, Horam non habeo, exclusisset mathematicos: sed ecce, inquiunt, ipse dixit
Abbreviated transcription (Latin):
scđm diuinitatẽ. Sic mariȩ filius. scđm carnẽ : & mariȩ
dñs. seđm maiestatẽ. Quia ergo ñ erat. illa mat̃ diunita¬
tis: & ꝑdi uinitatẽ futurũ er̃at miraculũ qđ p&ẽbat : res¬
pondit ei. Quid mͥ. & tibi ẽ mulier e sed neputes qđ tenegẽ
matrẽ : ñdũ uenit horamea. Ibi enĩ agnos. cãte. cũ
ꝓbemꝰ siuerũ ẽ. Quando passus est dñs. sic̃ idem euangẽ¬
lista dicit. qͥ nouerat matrẽ dñi & quinobis insinua uit &iã
inhis nuptiis matrẽ dnĩ: ipse narrat. Erat illic inquit cir¬
ca crucem mat̾ iħu &ait iħis matrisuȩ. Mulier ecce filius
tuus. & addiscipulũ. ecce mat̾tia. Cõ m̃dat matrẽ dis¬
cipulo : cõm̃dat matrẽ. Prior matre moriturus. & ante mor¬
tem matris resurrecturus. Cõ m̃dat homo. hominĩ hominẽ.
Hoc pepererat maria. Illa hora iã uenerat dequatunc dixe¬
rat. nondũ uenit horamea. Quantũ arbitror fr̃s. respon¬
sum ẽ hereticis. mathe mathicis res pondeamus. & ipsi

Expanded text:
m divinitatem: sic Mariae filius secundum carnem, et Mariae dominus secundum majestatem. Quia ergo non erat illa mater divinitatis, et per divinitatem futurum erat miraculum quod petebat; respondit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? sed ne putes quod te negem matrem, Nondum venit hora mea: ibi enim te agnoscam, cum Probemus si verum est. Quando passus est Dominus, sicut idem evangelista dicit, qui noverat matrem Domini, et qui nobis insinuavit etiam in his nuptiis matrem Domini, ipse narrat: Erat, inquit, illic circa crucem mater Jesu, et ait Jesus matri suae, Mulier, ecce filius tuus: et ad discipulum, Ecce mater tua . Commendat matrem discipulo: commendat matrem prior matre moriturus, et ante matris mortem resurrecturus; commendat homo homini hominem. Hoc pepererat Maria. Illa hora jam venerat, de qua tunc dixerat, Nondum venit hora mea. 10. Quantum arbitror, fratres, responsum est haereticis: mathematicis respondeamus. Et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis: ñ c̃ditionis sed potesta
ris Quid ergo fr̃s quia & illis. & illis res¬
pondimꝰ nichil dicemus quid sibi uelint hy driȩ
quid aqua iniunũ c̃uersa. quid archytridinus.
quid sponsus. quid mat̃ iħu inmysterio. quid ipsȩ nup¬
tiȩ dicenda sunt omĩa sedonerandi non estis. Uo¬
lui quidẽ in nomine xp̃i & hesterna die quosol& ser¬
mo deberi caritati ur̃ȩ idagere uobiscũ : sed ñ sum
ꝑmissus necessitatib quibusdã inpedientib. Si gͦ
plac& scĩtati ur̃ȩ̃.hoc qđ ad mysteriũ ꝑtin& huiũs
facti incrastinum differamus. & nohoneremus a
qui ꝓpt sollemmnitate diei. non ꝓp̃t audiendũ sermo¬
ne conuenirent. Crastina qlui ueniunt. ueniant au¬
dituri. ut nec fraudemus studiosos. nec gra ue

Expanded text:
luntatis, non conditionis, sed potestatis. 13. Quid ergo, fratres, quia illis et illis respondimus, nihil dicemus quid sibi velint hydriae, quid aqua in vinum conversa, quid architriclinus, quid sponsus, quid mater Jesu in mysterio, quid ipsae nuptiae! Dicenda sunt omnia, sed onerandi non estis. Volui quidem in nomine Christi et hesterno die, quo solet sermo deberi Charitati vestrae, id agere vobiscum, sed non sum permissus necessitatibus quibusdam impedientibus. Si ergo placet Sanctitati vestrae, hoc quod ad mysterium pertinet hujus facti, in crastinum differamus, et non oneremus qui propter solemnitatem, diei, non propter audiendum sermonem convenerunt. Crastino qui venient, veniant audituri; ut nec fraudemus studiosos, nec grave
Abbreviated transcription (Latin):
rent inferi. ñtantũ morienti i sed &resurggenti : ut
nob ostender& spem in mortalitatis: a ecclȩsiȩ suȩ
incapite ostendit. Quod m̃bra expectare deberent.
Resurga &ĩã inceteris mẽbris. qui resurrexit in capi¬
te. hora ergo ñdũ uenerat. opor tunitas. ñdũ erat.
Uocandi erant discipuli ad nuntiandũ erat regnũ cȩ¬
lorũ : faciendȩ erant uirtutes cõ m̃danda erãt diuii¬
nitas dñi inmiraculis. cõm̃danda erat humitnitas dm̃i
in ipsa conpassione mortalitatis. Ille enĩ q esurieboerat
qs homo efat: pauit quinq panibus tor mulia ꝗ uaserat.
iu dormiebat qr homo erat. uentis & fluctibus impe

Expanded text:
rent inferi, non tantum morienti, sed et resurgenti, ut rent inferi, non tantum morienti, sed et resurgenti, ut nobis ostenderet spem immortalitatis Ecclesiae suae, in capite ostendit quod membra exspectare deberent. Resurget etiam in caeteris membris, qui resurrexit in capite. Hora ergo nondum venerat, opportunitas nondum erat. Vocandi erant discipuli, annuntiandum erat regnum coelorum, faciendae erant virtutes, commendanda erat divinitas Domini in miraculis, commendanda erat humanitas Domini in ipsa compassione mortalitatis. Ille enim qui esuriebat, quia homo erat, pavit quinque panibus tot millia, quia Deus erat: qui dormiebat, quia homo er
Abbreviated transcription (Latin):
ut celebremus sacram̃taisiante exeamus quã opus
ẽ. n ne ꝑuersi & p̃posteri sumꝰe qcergo ñ facimus
nisi cũ oportunũ est: ꝓpt̃ ea inhis agẽndis cũ ita lo¬
quimur fatũ c̃sideramusa quid ẽ. ergo. ñdũ uenit
hora mea& quando ego scio oportune mepati. quan¬
do passio mea utilis ẽrit ñ dũ uenit ipsa hora mea tunc
uoluntate patiar. Et utrũq uerũ ẽ. & ñdũ uenit
horamea. & potestatẽ habeo ponendi animã meã
&iterũ sum di eã. Uenerat ergo.habens inpotestate.
quando morer&ur. Atsi antẽ moreret᷑. quã discipu¬
los elegiss&. certe p̃posterũ ess&. Si essoe homo qui
ñ habẽr&e in potestate horã suã. poss& ante moriquã
discipulos elegiss&e. &si forte morerceur. iã electis
eruditisq dĩsci pulis: prȩstar&ur ei. ñ ipse hoc fa¬
cer&. At uero qui uenerat. in manuhabens. quan¬
doudẽ: quando redir&. qͦusq excurrer& : cu pate¬

Expanded text:
ut celebremus sacramenta? Si ante exeamus quam opus ut celebremus sacramenta? Si ante exeamus quam opus est, nonne perversi et praeposteri sumus? Quia ergo non facimus, nisi quando opportunum est; propterea in his agendis, cum ita loquimur, fatum consideramus? Quid est ergo, Nondum venit hora mea? Quando ego scio opportunum me pati, quando passio mea utilis erit, nondum venit ipsa hora; tunc voluntate patiar: ut utrumque serves, et, Nondum venit hora mea; et, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam. Venerat ergo habens in potestate quando moreretur. At si ante moreretur quam discipulos elegisset, certe praeposterum esset: si esset homo qui non haberet in potestate horam suam, posset ante mori quam discipulos elegisset; et si forte moreretur jam electis eruditisque discipulis, praestaretur ei, non ipse hoc faceret. At vero qui venerat in manu habens quando iret, quando rediret, quo usque excurreret, cui pate
Abbreviated transcription (Latin):
nes & hoc inplateis. Nã qui tendunt adcapiendasfe-¬
ras : uel in silius atq in solitudine idagunt. Quã infelici¬
t̃ uani sunt homines. qͥb capiendis iñ foro tenditur : num¬
mos accipiunt cũ se homines hominib uendunt᷑. Dant isti
nminos. ut sẽ uanitatib uendant. In trant enuadinathe
matihematicũ. ut emant sibi dominos quales mathema¬
tico dare placuerit. ł saturnũ. ł iouẽ. ł mercurium
uel siquit aliud sacrilegi nominis. Intrauit liber. ut
nummis datis. seruus exirae Inmo uero ñ in trar&e si
liber ess&. Intrauit quo eũ dñs. error. & domina cu
piditas traxit. Unde & ueritas dicit. Omĩs qui facit
peccatũ iseruus ẽ. peccati. Quare ergo dicit. Non¬
dũ uenit hora mea : magis q in potestate habebat.
quando moretłir : nondũ iudebat esse oportunũ: ut
illa potestate uteretur. Quomodo nos fr̃s uerbi
gratia sic loquimur. Iãcertahora.ẽ. qua ex eam̃

Expanded text:
nes, et hoc in plateis. Nam qui tendunt ad capiendas fenes, et hoc in plateis. Nam qui tendunt ad capiendas feras, vel in silvis atque in solitudine id agunt: quam infeliciter vani sunt homines, quibus capiendis in foro tenditur! Nummos accipiunt, cum se homines hominibus vendunt; dant isti nummos, ut se vanitatibus vendant. Intrant enim ad mathematicum, ut emant sibi dominos, quales mathematico dare placuerit; vel Saturnum, vel Jovem, vel Mercurium, vel si quid aliud sacrilegi nominis. Intravit liber, ut nummis datis servus exiret. Imo vero non intraret, si liber esset: sed intravit quo eum dominus error, et domina cut. Unde et Veritas dicit: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . 12. Quare ergo dixit, Nondum venit hora mea? Magis quia in potestate habebat quando moreretur, nondum videbat esse opportunum ut illa potestate uteretur. Quomodo nos, fratres, verbi gratia, sic loquimur, Jam certa hora est, qua exeamus
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. ñ dũ uenit horamea : c̃tra ipsius uerba quid possumiis
dicere e mirũ ẽ. qđ mathe matici credendo uerbis xp̃i. conan¬
tur c̃uincere xp̃ianos qđ subhora fatali ixerit xp̃s. Eredant
ergo xp̃o dicenti. potestatẽ habeo ponendi animã meã & po¬
testatem habeo iterũ sumdi eã. Nemo tolli eã ame sed egopo¬
noeã ame ipso & iterũ sumo eam. Ergone ista potestas. sub
fato ẽ : ostendant hominẽ. qui potestatẽ habeat. quan dono¬
riat᷑ quã diuuiuat. ommino non ostendent.Crȩdant ergo
dõ dicenti. potestatẽ habeo ponendi ammã meã .so iterũ
sum̃ di eã. Et quȩrant quare sit dictũ. ñdũ uenit hort
mea. Nlec idõ iam sub fato ponant c̃ditorẽ cȩli rreatorẽ
atq ordinatorẽ siderũ : quasi essce fatũ desidenib: ñ po¬
terat. eẽ. sub necessitate siderũ c̃ditor siderũ. Adde qc
egor aut quis quã hominũ. Uerũ tamen seduoti seduclint.
& ꝓponunt fallatias hominib tendunt ad capiendos homi¬

Expanded text:
dixit, Nondum venit hora mea, contra ipsius verba quid possumus dicere? Mirum est quod mathematici credendo verbis Christi, conantur convincere Christianos quod sub hora fatali vixerit Christus. Credant ergo Christo dicenti, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a meipso, et iterum sumo eam . Ergone ista potestas sub fato est? Ostendant hominem qui potestatem habeat quando moriatur, quamdiu vivat: omnino non ostendent. Credant ergo Deo dicenti, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam: et quaerant quare sit dictum, Nondum venit hora mea, nec ideo jam sub fato ponant conditorem coeli, creatorem atque ordinatorem siderum. Quia si esset fatum de sideribus, non poterat esse sub necessitate siderum conditor siderum. Adde quiille, aut quisquam hominum. 11. Verumtamen seducti seducunt, et proponunt fallacias hominibus: tendunt ad capiendos homi
Abbreviated transcription (Latin):
baptizauit adulter. sibaptismͦ xpĩ erat ĩ xp̃s bapti⁊ auit.
Lontimeo adulterũ. nebriosum. ñ homicidã. qecolũbã ad¬
tendo ꝑquã mͥ dicitur hic est quibaptitat᷑. Cȩterũ fr̃smei

Expanded text:
baptizavit adulter, si baptismus Christi erat, Christus baptizavit. baptizavit adulter, si baptismus Christi erat, Christus baptizavit. Non timeo adulterum, non ebriosum, non homicidam; quia columbam attendo, per quam mihi dicitur, Hic est qui baptizat. 19. Caeterum, fratres mei,
Abbreviated transcription (Latin):
hanne dat̾ ẽ. iohannis erat. Non iudã iohanni: sedbap.¬
tismũ xp̃i. &iam ꝑ iudȩ manꝰdatũ. baptismo iohannis
&iam ꝑmanus iohannis dato. rectep̃ponimus. & enĩ dictũ
ẽ dedño antequã pateretur. qebaptitabat plures quã
iohannes. De inde aduictũ ẽ quã ius ipse ñ baptitaroe sed
discipuli eius. Ipse. & ñ ipse. Ipse potestate. illi ministeri
Seruitutẽ adbaptitandum illi ad mouebant : potestas bap¬
ttandi in xp̃o ꝑmanebat. Ergo baptitabant discipuli
eꝰi. & ibi adhuc erat iudas. int̾dĩscipulos eꝰiꝰ. Quos ergo bapia¬
titauit uidas: non sunt iterũ baptitati & quos baptit auit
iohanñ. iterũ baptizati sunt. Plane iterũ sed ñ itento bap¬
tismo. Quos enĩ baptizauit iohanñ. iohanñ baptizauit.
Quos autẽ haptizauit uidas. xp̃c baptitauit. Acsic ergo
quos baptitauit ebriosus. quos bapti zauit homicida. qͦs

Expanded text:
oanne datus est, Joannis erat. Non Judam Joanni, sed bapoanne datus est, Joannis erat. Non Judam Joanni, sed baptismum Christi etiam per Judae manus datum, baptismo Joannis etiam per manus Joannis dato recte praeponimus. Etenim dictum est de Domino antequam pateretur, quia baptizabat plures quam Joannes: deinde adjunctum est, Quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ipse, et non ipse: ipse potestate, illi ministerio; servitutem ad baptizandum illi admovebant, potestas baptizandi in Christo permanebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc erat Judas inter discipulos ejus: quos ergo baptizavit Judas, non sunt iterum baptizati; et quos baptizavit Joannes, iterum baptizati sunt? Plane iterum, sed non iterato baptismo. Quos enim baptizavit Joannes, Joannes baptizavit: quos autem baptizavit Judas, Christus baptizavit. Sic ergo quos baptizavit ebriosus, quos baptizavit homicida, quos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ebriosus ⁊ Ergo iohannes amicus sponsi. ñerat in
unitate cũ sponso ꝰ sed tibi ipsi dico. quisquis es. Me
lior tues an iohannes & ñ audebis dicere. Ego sum melior
quã iohannes. Ergo poste baptitent tui. site fuerint me¬
liores. Si enĩ post iohannẽ baptitatũ ẽ. erubesce qe post
te ñbaptitatur. Dicturus es. sed ego baptismũ xp̃i ha-¬
beo. & doceo. Aliquando ergo a gñosce iudicẽ. & noli
prȩco suꝑb eẽ. baptis mũ xp̃i das. ideo ñ post te baptita¬
tur. Post iohannẽ ideo baptizatũ ẽ: qr non xp̃i baptis.
mũ sed suũ dabat. sedq sic acceperat. ut ipsius essce.
Non ergo tumelior quã iohannes. sed baptis mus quiꝑte
dat᷑ melior. quã iohannis. Ipse eni . xp̃i. ẽ. Iste autẽ io¬
ess& auida xp̃i erat. Dedit uidas & non baptitatũ ẽpor
uidam : dedit iohannes. & baptizatũ ẽ post iohannẽ.
Quia sidatꝰ ẽ aiida : baptismus xp̃i erat. Qui autẽ aio¬

Expanded text:
est ebriosus? Ergo Joannes amicus sponsi, non erat in est ebriosus? Ergo Joannes amicus sponsi, non erat in unitate cum sponso? 18. Sed tibi ipsi dico, quisquis es: Tu es melior, an Joannes? Non audebis dicere: Ego sum melior quam Joannes. Ergo post te baptizent tui, si te fuerint meliores. Si enim post Joannem baptizatum est, erubesce quia post te non baptizatur. Dicturus es, Sed ego baptismum Christi habeo, et docco. Aliquando ergo agnosce judicem, et noli praeco superbus esse. Baptismum Christi das, ideo non post de baptizatur: post Joa sed suum; quia sic acceperat ut ipsius esset. Non ergo tu melior quam Joannes: sed baptismus qui per te datur, melior quam Joannis. Ipse enim Christi est, iste autem Jodas, et non baptizatum est post Judam; dedit Joannes, et baptizatum est post Joannem: quia si datus est a Juda baptismus, Christi erat; qui autem a J
Abbreviated transcription (Latin):
quã hebriosus qͦ modo melior iohannes. quã homicida. Si
post deteriorẽ baptrtare debemꝰ. qc post meliorẽ baptita¬
runt apłi ⁊ quicũque apud ipsos baptitati sunt abebrio¬
so. non dicã abhomicida. nondico a sa tellite alicuius sce-¬
lerati. nondico araptore rerũ alienarũ. ñ ab oppressore
pupillorũ. ñ a separatiore c̃iugũ. nihil horũ dico. Quodso¬
lemne est dico. qđ cotidianũ ẽ dico. qđ uocant᷑ om̃s dico.
Et mnista ciuitate quando eis dicit᷑. Alogiemur bene sit
Enobis. & talialie festo ianuariarũ non debes ieuinare.
Fa dico leuia cotidiana adebrioso homine cũ bapti⁊at̾.
quis est melior iohannes. anebriosus : Responde si potes.
qđ ebriosus tuus melior sit quã iohannes. Nũquã h ͦ uidebis.
Ergo qx tusobrius es baptizta post ebriosum tuũ. Si enĩ
p̃ost id hannẽ baptitauer̃ apłi. quanto magis debet post
ebriosum sobrius baptizare ⁊ andicis inunitate mecũ

Expanded text:
quam ebriosus, quomodo melior Joannes quam homicida. Si quam ebriosus, quomodo melior Joannes quam homicida. Si post deteriorem baptizare debemus, quia post meliorem baptizarunt Apostoli; quicumque apud ipsos baptizati fuerint ab ebrioso, non dico ab homicida, non dico a satellite alicujus scelerati, non dico a raptore rerum alienarum, non dico ab oppressore pupillorum, non a separatore conjugum; nihil horum dico: quod solemne est dico, quod quotidianum est dico, quo vocantur omnes dico, et in ista civitate, quando eis dicitur, Alogiemus, bene sit nobis, et tali die festo Januariarum non debes jejunare; ea dico levia, quotidiana: ab ebrioso homine cum baptizatur, quis est melior, Joannes an ebriosus? Responde, si potes, quod ebriosus tuus melior sit quam Joannes: nunquam hoc audebis. Ergo tu quia sobrius es, baptiza post ebriosum tuum. Si enim post Joannem baptizaverunt Apostoli, quanto magis debet post ebriosum sobrius baptizare? An dicis, In unitate mecum
Abbreviated transcription (Latin):
iohannẽ baptizatũ est. Antequã enĩ bene ista quȩstiotrac¬
tar&ur in ecclȩsia catholica. multi inea errarunt & mag¬
ni & boni. Sed qc demembris colũbe erant. ñ sep̃cider̃:
& factũ ẽ ineis qđ dixit apłs. Siquid alit̾ sapitis: hoc qͦq
uobis ds̃ reuelauit. Unde isti qui se separauerunt. indocibi¬
les factisunt Quidergo solent dicere ⁊cẽce post iohanñ
baptitatũ ẽ. pose heretitos nonbaptitat᷑ qͥc quidã qui
habebant baptis mũ iohannis. uissi sunt a paulo baptita.¬
ri. Non enĩ habebant baptis mũ xp̃i. Quid ergo exag¬
geras meritũ iohannis. & quasi abicis infelicitãtẽ hereti¬
corũ& & ego tibi c̃cedo sceleratos esse hereticos. Sedhere¬
tici baptis mũ xpĩ deder̃. quẽ baptismũ ñdedit iohannes.
Recurro ahiohannẽ &dico. Hic ẽ qui baptizat. Sic eñi me¬
lior iohannes. quã hereticus. quomodo melior iohannes.

Expanded text:
Joannem baptizatum est. Antequam enim bene ista quaestio tracJoannem baptizatum est. Antequam enim bene ista quaestio tractaretur in Ecclesia catholica, multi in ea erraverunt, et magni et boni: sed quia de membris columbae erant, non se praeciderunt, et factum est in eis quod dixit Apostolus, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit . Unde isti qui se separaverunt, indociles facti sunt. Quid ergo solent dicere? Ecce post Joannem baptizatum est; post haereticos non baptizatur? Quia quidam qui habebant baptisma Joannis, jussi sunt a Paulo baptizari : non enim habebant baptisma Christi. Quid ergo exaggeras meritum Joannis, et quasi abjicis infelicitatem haereticorum? Et ego tibi concedo sceleratos esse haereticos: sed haeretici baptisma Christi dederunt, quod baptisma non dedit Joannes. 17. Recurro ad Joannem, et dico: Hic est qui baptizat. Sic enim melior Joannes quam haereticus, quomodo melior Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
crem̃tũ dedit. Neq qui plantat . ẽ. aliquid neq quirigat.
sed qui increm̃tũ datdeus. Qui uero fuerit suꝑb minister.
fuit purũ. qđ ꝑ illũ transit liꝗͥdũ. Uenit ad fertilẽ t̾rã.
Puta qc ipse lapideus ẽ qc exaqua fructũ ferre non po¬
test. &plapideũ canalẽ transit aqua. Transit aqua ad
areolas. In canali lapideo nichil generat : sed ortus
plurimũ fructũ s ad fert. Sp̃i talis enĩ uirtꝰ sacram̃ti ita
ẽ utlux : & ab inluminan dispura excipit᷑. & si ꝑ inmun¬
riã suã ñquęrant sed illius cuius ministri sunt. Nloñ
dicant baptis mus m̃s ẽ : q ñ est ipsorum. adtendant ip¬
sum iohannẽ. Ecce iohannes plenus erat spũ scõ & baptis¬
mũ decȩlo habebat : non ex hominib sed quatenus habebat
ipse dixit. patate uiã dño. Ubi autẽ cognitus ẽ. dñs: ipse
factus ẽ uia. Non iã opus erat baptismo iohannisquopa

Expanded text:
crementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; crementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qfluit purum, quod per illum transit liquidum venit ad fertilem terram. Puta quia ipse lapideus est, quia ex aqua fructum ferre non potest: et per lapideum canalem transit aqua, transit aqua ad areolas; in canali lapideo nihis fructum afferet. Spiritualis vero virtus sacramenti ita est ut lux, quae et ab illuminandis pura excipitur, et si per immunriam suam non quaerant, sed illius cujus ministri sunt: non dicant, Baptisma meum est; quia non est ipsorum. Attendant ipsum Joannem. Ecce Joannes plenus erat Spiritu sancto; et baptismum de coelo habebat, non ex hominibus: sed quatenus habebat? Ipse dixit, Parate viam Domino . Ubi autem cognitus est Dominus, ipse factus est via; non jam opus erat baptismate Joannis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quibaptitat ⁊ sed ministros inquiunt. tanti uidicis iustos
oportae esse ꝑquos baptitatur. Et ego dico & om̃s dicimꝰ qe
iustos oportae eẽ tanti uidicis ministros. Sint ministri
iusti siuolunt. si autẽ noluerint esse iusti quica thredã
moysi sedent. securũ mefecit magister m̃s. dequo sp̃s eiꝰ
diait. hic est quibaptizat. Quõ modo securũ mefecitꝰ¬
scribȩ inquit & pharisei cathedãa moysi sedent. quȩdicunt
facite. Quȩ autẽ faciunt nolite facere. Dicunt enĩ &
non faciunt᷑. Si fuerit iustus minister conputo illũ cũ
paulo. cũ puto illũ conp&ro. Cũ iustis. conputo iustosmi¬
nisttos. qr uere iusti ministri gloriã suã ñquerunt. Mi¬
nistri enĩ sunt : ꝑuidicib haberi nolunt. spem inse poni
ex horrescunt. Ergo conputo cũ paulo. iustũ ministrũ.
Quid enĩ dicit paulus  ego plantaui apollorigauit. sed ds̃ in¬

Expanded text:
qui baptizat? Sed ministros, inquiunt, tanti judicis justos qui baptizat? Sed ministros, inquiunt, tanti judicis justos oportet esse, per quos baptizatur. Et ego dico, et omnes dicimus, quia justos oportet esse tanti judicis ministros: sint ministri justi, si volunt; si autem noluerint esse justi qui cathedram Moysi sedent, securum me fecit magister meus, de quo Spiritus ejus dixit, Hic est qui baptizat. Quoisaei cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Si fuerit minister justus, computo illum cum Paulo, cumputo illum cum Petro; cum istis computo justos ministros: quia vere justi ministri gloriam suam non quaerunt; ministri enim sunt, pro judicibus haberi nolunt, spem in se poni exhorrescunt: ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
lucerna: iohannes. Probamꝰ qxlucerna erat ꝓbamꝰ
Dñs enĩ dicit. Ille erat lucerna ardens. & lucens Probamꝰ
qc &de ipso c̃fusi sunt inimiciꝰ ssalmũ audi. Paraui in¬
quit lucernã xp̃o meo. Inimicos eiꝰ induã c̃fusigne. Ađ
huc inhuius uitȩ tenebris adlucernã fidĩ ambulemꝰ. Tene¬
amꝰ & nos lucernã iohannẽ: c̃fundamꝰ inde in imicos.xp̃i.
immo ipse c̃fundat. in imicossuos ꝑlucernã suã. Int̾ro.¬
gemꝰ & nos. qđ flñs udȩos. Int̃rogemꝰ & dicamꝰ. Baptis mͦ iohan¬
nis. unde ẽ. decęlo an ex hominibus ⁊ quid dicturi sunt &
uidete si non & ipsi tãquã inimici delucerna c̃ fundant᷑.
Ouiddicturisunt ⁊ sidixerint exhominib & ipsi sui eos la¬
pidabt̃. si autẽ dixerit decęlo dicamus eis. Quare ergo
non credidistiser: dicunt fortasse credimꝰ ei. Quomo do
ergo dicitis qeuos baptitatis &iohannes dicit. Hic est

Expanded text:
lucerna? Joannes. Probamus quia lucerna erat? Probamus. lucerna? Joannes. Probamus quia lucerna erat? Probamus. Dominus enim dicit: Ille erat lucerna ardens et lucens . Probamus quia et de ipso confusi sunt inimici? Psalmum audi: Paravi, inquit, lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 15. Adhuc in hujus vitae tenebris ad lucernam fidei ambulamus: teneamus et nos lucernam Joannem, confundamus et inde inimicos Christi; imo ipse confundat inimicos suos per lucernam suam. Interrogemus et nos quod Dominus Judaeos, interrogemus et dicamus, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Quid dicturi sunt, videte, si non et ipsi tanquam inimici de lucerna confunduntur. Quid dicturi sunt? Si dixerint, Ex hominibus; et ipsi sui eos lapidabunt: si autem dixerint, De coelo; dicamus eis, Quare ergo non credidistis ei? Dicunt fortasse, Credimus ei. Quomodo ergo dicitis quia vos baptizatis, et Joannes dicit, Hic est
Abbreviated transcription (Latin):
di xerimus qr̃ decȩlo ẽ. dicturũsẽnobis. quare noncredi.¬
disti ei ⁊ Ioħes enĩ hiocerat dedño. cece agnqĩ. ecce qui
tollit peccatũ mundi. Quid ergo quęritis inqua potesta¬
te facio olupi: In potestate agnifacio qđ facio. Sed ut
nossetis agnũ. quare noncredidĩstis iohann quidixit. Ecce
agnꝰdĩ. ecce quitollit peccata mundi: scientes ergo illi
q̃uid dixiss& iohannes dedño. dixer̃ apudse. Sidixerimꝰ
qr decȩlo ẽ. baptism̃ iohannis. dic& nobis quare ergo nõ
credidistis eis Sidixerimus qx exhominibus ẽ. lãpida¬
mur apopulo. qe ꝑph&eã habent iohannẽ. Hinc tinebant
homines. hinc ueritatẽ fateri c̃fundebantur. Tenebrȩ
tenebras responder̃. seqͥluce. superatȩ sunt. Quid enĩ res-¬
ponder̃. nescimꝰ. Quod sciebant : dixer̃. nescimꝰ. Et dñs.
Uec ego uob̾ inquit dico. inqua potestate ista facio. & con¬
fusi sunt primi inimici. Undeꝰ delucerna. Quid erat

Expanded text:
dixerimus quia de coelo est, dicturus est nobis, Quare non credidixerimus quia de coelo est, dicturus est nobis, Quare non credidistis ei? Joannes enim dixerat de Domino, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Quid ergo quaeritis, in qua potestate facio? O lupi, in potestate Agni facio quod facio. Sed ut nossetis Agnum, quare non credidistis Joanni, qui dixit, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi? Scientes ergo illi quid dixisset Joannes de Domino, dixerunt apud se, Si dixerimus quia de coelo est baptismus Joannis, dicet nobis, Quare ergo non credidistis ei? Si dixerimus quia ex hominibus est, lapidabimur a populo; quia prophetam habent Joannem. Hinc timebant homines, hinc veritatem fateri confundebantur. Tenebrae tenebras responderunt, sed a luce superatae sunt. Quid enim responderunt? Nescimus: quod sciebant, dixerunt, nescimus. Et Dominus, nec ego vobis dico, inquit, in qua potestate ista facio . Et confusi sunt primi inimici. Unde? De lucerna. Quis erat
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃o baptitatus sum. Noninquit sedille ep̃s tebapt̃ita¬
uit & ille ep̃s illis communicat. Xp̃o sum baptizatus. Ego
noui. Unde nostiꝰ Docuit me colũba quã uidit iohãnnes
O milue male. non me dilanias. auiscerib colũbe. In co¬
lũ bȩ menbris numeror. qx qđ colũ ba docuit. hõc noui.
Fumichi dicis. ille tebaptizauit : aut ille tebaptitauit:
ꝑcolũ bã michi atibi dicitur. hic ẽ quibaptitat. Cui
credo: miluo. ancolũbe: certe tu michi dic. ut ꝑ illã lucer¬
nã confundaris qua con fusi sunt. & priores inimici. Pa¬
restui pharisȩi Qui cũ int̾rogarent dñm in qua potes¬
tate ista facer&. int̾rogo & ego uos inquit istũ sermonẽ.
Dicite mihi. Baptis mͦ iõhannis unde .ẽ. decęlo anex homi¬
nib ⁊ & illi qui p̃parabant iaculari dolos: in retiti sunt.
quȩstione. Cȩper̃ uoluere auud semet ipsos. & dicere. Si

Expanded text:
a Christo baptizatus sum. Non, inquit, sed ille episcopus te baptizaa Christo baptizatus sum. Non, inquit, sed ille episcopus te baptizavit, et ille episcopus illis communicat. A Christo sum baptizatus, ego novi. Unde nosti? Docuit me columba quam vidit Joannes. O milve male, non me dilanias a visceribus columbae: in columbae membris numeror; quia quod columba docuit, hoc novi. Tu mihi dicis, Ille te baptizavit, aut ille te baptizavit; per columbam mihi et tibi dicitur, Hic est qui baptizat: cui credo, milvo, an columbae? 14. Certe tu mihi dic, ut per illam lucernam confundaris, qua confusi sunt et priores inimici, pares tui pharisaei, qui cum interrogarent Dominum, in qua potestate ista faceret: Interrogabo et ego vos, inquit, istum sermonem, Dicite mihi, Baptisma Joannis unde est? de coelo an ex hominibus? Et illi qui praeparabant jaculari dolos, irretiti sunt quaestione, coeperunt volvere apud semetipsos, et dicere, Si
Abbreviated transcription (Latin):
docere . Dic inquid primo non habeo. Sedhabeo. Sicuxero
non habeo. mentior. Qđ enĩ habeo habeo. Non habes inquit
oce ꝗc non habeo. Malus tibi dedit. Simalus xp̃s : malus
michi dedit. Non inquit malus xp̃s. sed non xp̃s tibi dedit.
Mius ergo michi dedito Responde. Ego me xp̃o scio accepisse
Dedit tibi inquit: sedtraditor nescio quis. non xp̃s. Uidero
quis fuerit minister. uidero quis fuerit prȩco : Deofficiali
non  disputo. udicẽ adtendo. & forte qđ obicis officiali:
mentiris. Sed nolo discutere causam officialissui. Cog¬
noscat dñs amborũ. Forte si eai gã ut ꝓbes : non ꝓbas. immo
m̃tiris. Probatũ ẽ. teprobare non potuisse. sed nonibi ponocau¬
sam meam. Necũ studiose cȩpero defendere homines in nocen¬
tes. Putes me spem meam uł in hominib in nocentibus posuis¬
se. ł uerunt homines quales libet. Ego axpo accepi. Ego

Expanded text:
docere. Dic, inquit, primo, Non habeo. Sed hoc habeo: si dixero, docere. Dic, inquit, primo, Non habeo. Sed hoc habeo: si dixero, Non habeo, mentior; quod enim habeo, habeo. Non habes, inquit. Doce quia non habeo. Malus tibi dedit. Si malus Christus, malus mihi dedit. Non, inquit, malus Christus: sed non tibi Christus dedit. Quis ergo mihi dedit? responde: ego me a Christo scio accepisse. Dedit tibi, inquit, sed traditor nescio quis, non Christus. Videro quis fuerit minister, videro quis fuerit praeco; de officiali non disputo, judicem attendo: et forte quod objicis officiali, mentiris: sed nolo discutere; causam officialis sui cognoscat Dominus amborum: forte si exigam ut probes, non probas; imo mentiris: probatum est te probare non potuisse: sed non ibi pono causam meam, ne cum studiose coepero defendere homines innocentes, putes me spem meam vel in hominibus innocentibus posuisse: fuerint homines qualeslibet, ego a Christo accepi, ego