comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niꝰ. et pioꝵ sensib accõmodatiꝰ. ciccro incesariᷤ laude
locutus ẽ: ubi ait. Nulla de untutib tuis nec ãmira¬
bilior nec gratior miscłia ẽ. Quid ẽ aut̃ miscd̃ia nͥ
aliene miscrie quȩdam in nr̃õ corde compassio: qua
utiq sipossumus subuenire compellim: Seruit aũt
motꝰ iste ratiomi. qͣndo ista p̾bet᷑ inised̾ia ut iusticia
conseruet᷑: siue cum indigenti tribuit᷑. siue cũ ignes¬
cit᷑ penitenti. Hanc cicero locutor egregiꝰ. ñ dubi¬
cauit appellare uirtutẽ: qͣm stoicos int̃ uicia nu¬
merare ñpudet. Qͥ tam̃ ut docuit lib̃ epicteti nobi¬
lissimi stoici ex decretis renonis ⁊ chrisippi. qͦs huiꝰ
secte pͥmos habuerunt. huiꝰcemodi passiones inam¬
mũ sapientis admiitunt: quem uiciisomĩb libe¬
rũ ec̃ uolunt. Unde fic consequens ut hec ipsa ñ pictent
uicia quando sapienti sic accidunt. ut contra uirtutem

Expanded text:
nius et piorum sensibus adcommodatius Cicero in Caesaris laude nius et piorum sensibus adcommodatius Cicero in Caesaris laude locutus est, ubi ait: \'Nulla de uirtutibus tuis nec admirabilior nec gratior misericordia est.\' Quid est autem misericordia nisi alienae miseriae quaedam in nostro corde conpassio, qua utique si possumus subuenire conpellimur? Seruit autem motus iste rationi, quando ita praebetur misericordia, ut iustitia conseruetur, siue cum indigenti tribuitur, siue cum ignoscitur paenitenti. Hanc Cicero locutor egregius non dubitauit appellare uirtutem, quam Stoicos inter uitia numerare non pudet, qui tamen, ut docuit liber Epicteti, nobilissimi Stoici, ex decretis Zenonis et Chrysippi, qui huius sectae primas habuerunt, huiusce modi passiones in animum sapientis admittunt, quem uitiis omnibus liberum uolunt. Unde fit consequens, ut haec ipsa non putent uitia, quando sapienti sic accidunt, ut contra uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥn ĩmo eisipsadñat᷑ eiꝰq ñ c̃sentiendo ⁊ potiꝰ resistñdons
uͥtutiᷤ excet. Talẽ descͥbit ⁊̃ uirgiliꝰ eneãu̾ait. Mensin moan¬
de istis passionib doceat scriptura diuma. qua xp̃iana eru¬
dicio continet᷑. Deo quippe illam ipsam m̃tẽ subicte rigm¬
dam iiuuandam. m̃tisq passiones ita mođandas atq re
fienandas. ut musum iusticiȩ conu̾tant᷑. Deniq indisci¬
plina niã ñ tam querit᷑ uttũ pius. animꝰ uascat᷑. s quare na¬
scat᷑ nec utrum sit tristis. s unde sit tristis. nec utrũ cimedt.
s quid cimeat. Irascicim peccanti ut corrigat᷑. contristan
ꝓ afflicto ut liberit᷑. timere ꝑicditanti ne ꝑeat: nescio
utrum quisquã sana consudatione rep̃hendat. Nam
⁊ miscłiam stoicorum ẽ solere culpare. S quantoho¬
nestius ille stoicꝰ miscđia ꝑturbaret᷑ hominis libe¬
randi: quam timore naufragii. Longe meliꝰ et huma¬

Expanded text:
quin imo eis ipsa dominatur, eisque non consentiendo, sed potius resistendo regnum quin imo eis ipsa dominatur, eisque non consentiendo, sed potius resistendo regnum virtutis exercet. Talem describit etiam Virgiliure, quid de istis passionibus doceat scriptura diuina, qua Christiana eruditio continetur. Deo quippe illam ipsam mentem subicit regendam et iuuandam mentique passiones ita moderandas adque frenandas, ut in usum iustitiae conuertantur. Denique in disciplina nostra non tam quaeritur utrum pius animus irascatur, sed quare irascatur; nec utrum sit tristis, sed unde sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim peccanti ut corrigatur, contristari pro adflicto ut liberetur, timere periclitanti ne pereat, nescio utrum quisquam sana consideratione reprehendat. Nam et misericordiam Stoicorum est solere culpare; sed quanto honestius ille Stoicus misericordia perturbaretur hominis liberandi quam timore naufragii. Longe melius et huma
Abbreviated transcription (Latin):
tenere m̃te sententiam. uitam illam salutẽq corꝑis.
quoꝵ amissionẽ minabat᷑ tempestatis immanitas. ñ
eẽ bona quȩ illos quib in cẽnt facerent bonos: sic̃ faẽ
iusticia. Quod aut̃ aiunt ea nec bona appellanda ẽẽ s
commoda: uboꝵ ceitamini ñ rerũ ex amini deputan¬
dumẽ. Quid enimint̃ est utrum aptiꝰ bona uocent᷑
an commoda. dumtam̃ ne his pͥuet᷑ ñ minꝰ stoicꝰ qͣm
ꝑipatheticꝰ pauescat ⁊ palleat. ea non equalit̃ appel¬
lando. s equalit̃ estimando: Ambo sane sibonoꝵ
istoꝵ seu commodor ꝑicłis ad flagitium uel facinus
urgeant᷑. ut aliter ea retinere non possint malle se
se dicunt hȩc amittere quib natura copporis salua:
ĩ columis habet᷑ ꝗͣ illa cõmitt̾ẽ qͥbꝰ iusticia uiolat᷑ Itames
uͥ fixa ẽ ista sententia nullas ꝑtͣbationes etiãsi accidant
ferioribꝰ animi partibꝰ inse ꝯtͣrationẽ p̃ualere p̃mitr.

Expanded text:
tenere mente sententiam, vitam illam salutemque corporis, tenere mente sententiam, vitam illam salutemque corporis, quorum amissionem minabatur tempestatis immanitas, non esse bona quae illos, quibus inessent, facerent bonos, sicut facit justitia. Quod autem aiunt ea nec bona appellanda esse, sed commoda; verborum certamini, non rerum examini deputandum est. Quid enim interest, utrum aptius bona vocentur, an commoda; dum tamen ne his privetur, non minus Stoicus, quam Peripateticus pavescat et palleat; ea non aequaliter appellando, sed aequaliter aestimando? Ambo sane, si bonorum istorum seu commodorum periculis ad flagitium vel facinus urgeantur, ut aliter ea retinere non possint, malle se dicunt haec amittere quibus natura corporis salva et incolumis habetur, quam illa committere quibus justitia violatur. Ita mens, ubi fixa est ista sententia, nullas perturbationes, etiamsi accidant inferioribus animi partibus, in se contra rationem praevalere permittit:
Abbreviated transcription (Latin):
cteti libro legisse commemorat. cũ ex decretis stoicoꝵ
dixisse atq sensisse. Que si ita suntt: aut nichil aut pe¬
ne nichil distat int̃ stoicorum alioꝵq philosophoꝵ
opinionẽ. depassionib ⁊ꝑturbationib animoꝵ. Utͥq
enĩ m̃cẽ rationemq sapientis ab earũ dominatione de¬
fendunt.⁊ idõ fortasse dicunt eas insapientẽ ñ cadẽ stoici:
quia nequaqͣm ciꝰ sapientiã qua utiq sapiensẽ. ullo er¬
rore obnubilat. aut labe subucrtunt. Accidunt autẽ
animo sapientis salua serenitate sapientie:. ꝓpt̃ illa q̃
cõmoda uel incommoda appellant᷑. quiamuis ea no¬
luit dicere bona uel mala. Namꝑfecto sinichili pen¬
deret eas res illephilosophꝰ quas amissurũ se naufragio
sentiebat. sicut est. uita ista. salusq corporis: ñ ita illud
ꝑiđm ꝑhorresceret. ut pallorisetiam testimonio ꝓdẽt᷑.
ueruntamen ⁊ illam poterat ꝑmotionem pati.⁊ fixam¬

Expanded text:
cteti libro legisse commemorat eum> ex decretis Stoycorum cteti libro legisse commemorat eum> ex decretis Stoycorum <dixisse atque sensisse. Que ita sunt, aut> nichil aut pene nichil <distat inter Stoicorum aliorumque philosophorum opinionem de passionibus et perturbationibus animorum; utrique enim mentem rationemque sapientis ab earum dominatione defendunt. Et ideo fortasse dicunt eas in sapientem non cadere Stoici, quia nequaquam eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt autem animo sapientis salua serenitate sapientiae propter illa, quae commoda uel incommoda appellant, quamuis ea nolint dicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sentiebat, sicuti est uita ista salusque corporis, non ita illud periculum perhorresceret, ut palloris etiam testimonio proderetur. Verum tamen et illam poterat
Abbreviated transcription (Latin):
agelliꝰ hoc stoicis placuisse. qd animi uisa quas appel¬
larit fantasias nec inpotestate ẽ utrum ⁊ qñ incidant
animo. cumueniu̾nt ext̃ribilib ⁊ formidabilibꝰ rebꝰ.
necesse ẽ etiam sapientis animũ moueant. ita ut pau¬
lisꝑ uel pauescat metu. ł tristicia contrahat᷑. tanqͣm
his passionib p̃uenientib m̃tiset rationis officium:
nec ideotam inm̃te fieri opinionẽ mali. nec appro¬
baruista. eisq consentiri. Hoc enimẽe uolunt in po
testate. Idq int̾esse censent int̃ animũ sapientis: stul¬
ci. quod stulti animus cisdẽ passionib cedit. atq ac cõ¬
modat mentis assensum: sapientis autẽ qũauis cas
necessitate pacit᷑. retinec cam̃ de his quȩ appetere uel
fugere rationabilit̃ debet. ucram ⁊ stabilẽ inconcussa
m̃ite sententiam. Hec ut potui. ñ qͥdem cõmodiꝰ agellio.
s certe brcuiꝰ. ⁊ ut puco plamꝰ exposui. quȩ ille se mepi¬

Expanded text:
A. Gellius hoc Stoicis placuisse, quod animi uisa, quas appelA. Gellius hoc Stoicis placuisse, quod animi uisa, quas appellant phantasias, nec in potestate est utrum et quando incidant animo, cum ueniunt ex terribilibus et formidabilibus rebus, necesse est etiam sapientis animum moueant, ita ut paulisper uel pauescat metu, uel tristitia contrahatur, tamquam his passionibus praeuenientibus mentis et rationis officium; nec ideo tamen in mente fieri opinionem mali, nec adprobari ista eisque consentiri. Hoc enim esse uolunt in potestate idque interesse censent> inter animum sapient<is et stulti, quod stulti animus eisdem passionibus cedit> atque accomodat <mentis adsensum; sapientis autem, quamvis eas necessitate paciatur, retinet> tamen de hiis, que <adpetere vel fugere racionabiliter debet, veram et stabilem in>concussa mente sapienciam. <Hec ut potui non quidem commodius Agellio, sed certe brevius et>, ut puto, <planius exposui, que ille se in Epi
Abbreviated transcription (Latin):
tas p̃buit colloquendiuel etiamgarriendi locũ: qͥdã
exhis quosnauis illa portabat diues lururios asiaticꝰ.
philosophum compellat. illudens qd̾ etimuisset
atq palluissec. cum ipse mansisset intrepidus. ineo
quod impendebat critio. At ille ari stippi socratici
responsum retulit. Q cuminre simili eadc̃ ũba ab
homine simili audissit: respondit illum ꝑ anima
nequissiminebulonis merito ñ fuisse sollicitũ. se
autem ꝓ aristippi anima cimere debuisse. Hac illo
diuite responsione depulso. postea quesunt agelliꝰ
aphilosopho non ex agitandi animo s discendi:
quȩ nam illa ratio eẽt pauoris sui. Quiut doceret
hominem sciendi studio gnauiter accensũ: ꝓtulit
statim de sarcinula suastorci epictti librum. inquo ca scͥp¬
ta eẽnt quȩ congrucrent decretis zenonis et chrisippi. qͦs
fuisse stoicor principesnouimꝰ. In eolibrose legisse dic̃

Expanded text:
itas praebuit conloquendi uel etiam garriendi locum, quidam itas praebuit conloquendi uel etiam garriendi locum, quidam ex his, quos nauis illa portabat, diues luxuriosus Asiaticus philosophum conpellat inludens, quod extimuisset adque palluisset, cum ipse mansisset intrepidus in eo quod inpendebat exitio. At ille Aristippi Socratici responsum rettulit, qui cum in re simili eadem uerba ab homine simili audisset, respondit illum pro anima nequissimi nebulonis merito non fuisse sollicitum, se autem pro Aristippi anima timere debuisse. Hac illo diuite responsione depulso postea quaesiuit A. Gellius a philosopho non exagitandi animo, sed discendi, quaenam illa ratio esset pauoris sui. Qui ut doceret hominem sciendi studio nauiter accensum, protulit statim de sarcinula sua Stoici Epicteti librum, in quo ea scripta essent, quae congruerent decretis Zenonis et Chrysippi, quos fuisse Stoicorum principes nouimus. In eo libro se legisse dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis sit prorsus alicnus: de uerbis eospotiꝰ qͣm de re¬
h facere controuersiam. Namet ipsos nicħ hinc ali¬
ud quam platonicos. et et peripatheticos sentire
cristimo. quantum aduim itrum attinet: ñ ad uo¬
cabulor sonum. Ut enim alia omittam. quibꝰ id
ostendam ne longum faciam aliquid: unũ qđ sit
cuidentissimum dicam. In libris quib citulꝰ ẽ. nocti¬
um atticarum: scribit agelliustuir elegantissimi elo¬
quii. et multe ac facundę scientię. se nauigasse aliq̃n
cum quodam philosopho nobilistoico. Is philosophꝰ.
sicut latius ⁊ uberiꝰ quod egobreuiter attingam. narrat
agelliꝰ. cim illud nauigium horribili cȩlo⁊ mari peri¬
culosissime iacdarct᷑: ui timoris crpallurt. Id animad
ũsumẽ ab eis qui aderant. quamuis in mortis uicinia
curiosissime atcentis. utrum nec ne philosophꝰ animo
turbaret᷑. Deinde tempestate transacta mox ut secun

Expanded text:
ab eis sit prorsus alienus, de uerbis eos potius quam de reab eis sit prorsus alienus, de uerbis eos potius quam de rebus facere controuersiam. Nam et ipsos nihil hinc aliud quam Platonicos et Peripateticos sentire existimo, quantum ad uim rerum adtinet, non ad uocabulorum sonum. Ut enim alia omittam, quibus id ostendam, ne longum faciam, aliquid unum quod sit euidentissimum dicam. In libris, quibus titulus est Noctium Atticarum, scribit A. Gellius, uir elegantissimi eloquii et multae undecumque scientiae, se nauigasse aliquando cum quodam philosopho nobili Stoico. Is philosophus, sicut latius et uberius, quod ego breuiter adtingam, narrat A. Gellius, cum illud nauigium horribili caelo et mari periculversum est ab eis, qui aderant, quamvis in mortis vicinia curiosissime attentis, utrum phylosophus animo perturbaretur. Deinde tempestate t
Abbreviated transcription (Latin):
mnodeiatas iationiq subicctas. ut eis leges quodam mͦ
quib ad necessarium redigant᷑ modũ dominatio
nte imponat. Hoc qui sentiunt platonici sunt.
siue aristocelici: cum aristotiles discipłs placonis
fuent. qui sectam ꝑipatheticam condidit. Aliis
autẽ ficut stoicis. cadere ullas omĩno huicemodi
passiones in sapientem non placet. hͥos autẽ id est
coscertair conuincit. Qñquidẽ stoicinolunt bona appel¬
lare. s commoda corporis et externa. eoqđ nullũ bonũ
uolunt ẽẽ hominisp̃ter urtutẽ canqͣm artem bñ uiuen¬
di quȩ ñ nͥ in animoẽ. hec autem isti simplicit̃ et excõmu¬
muni loquendi consuetudine appellant bona. s in
comparatione uirtutis qua recte uiuit᷑ parua et exigua.
Ex quofit ut abutrisq quomͦ libet uocent᷑. seubona seu
cominoda pari tñ estimatione pensent᷑: nec in hac q̃stioẽ
ũ querit᷑ utrum accidant sapienti passiones animi. an

Expanded text:
moderatas rationique subiectas, ut eis leges quodam modo, moderatas rationique subiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad necessarium redigantur modum, dominatio mentis inponat. Hoc qui sentiunt, Platonici sunt siue Aristotelici, cum Arisfuerit, qui sectam> peripateticam condidit. Aliis autem, <sicut Stoicis, cadere ullas omnino huiuscemodi pas>siones in sapientem non <placet. Hos autem, id est cos certare <convincit; quando quidem Stoici nolunt bona appellare, sed commoda corpo>ris et externa eo quod nullum bonum uolunt esse hominis praeter uirtutem, tamquam artem bene uiuendi, quae non nisi in animo est. Haec autem isti simpliciter et ex communi loquendi consuetudine appellant bona; sed in conparatione uirtutis, qua recte uiuitur, parua et exigua. Ex quo fit, ut ab utrisque quodlibet uocentur, seu bona seu commoda, pari tamen aestimatione pensentur, nec in hac quaestione ubi quaeritur utrum accidant sapienti passiones animi, an
Abbreviated transcription (Latin):
animoꝵ a quib humana nonẽ immunis infirmttas.
etiam cum eas huiꝰ uitȩ conditione patiunt᷑. inte imꝑ¬
turbata resistunt. non eis cedentes ad aliqͥd apꝓbran¬
dumuel ꝑpetiandum qđ erorbitet abitine sapientis
et lege iusticie s stultis mortalib ⁊ in iustis. ñ cor¬
porib s morib similes. ut ñ dicam deteriores eo qd̾
uetustiores. et debita pena isanabiles. ipsiꝰ quoꝙ
m̃tis ut iste appellauit salo fluctuant. nec inuer¬
tate atq uirtute qua turbulentis et prauis affectio¬
nib repugnat᷑ ex ulla animiparte consistunt.
Nne sunt sententie philosophorum dehis am uii
mimotib. quȩ greci pathe. nr̃i autẽ quidã sicut
cistio pturbationes. quidam affectiones uel affectꝰ. qͥ¬
damũ sicut iste de greco erpressitis. passiones uocant.
Has g ꝑturbationes siue affectiones. siue passiones. qͥ¬
damphilosophi dicunt etiam insapientẽ cadẽ. sed

Expanded text:
animorum, a quibus humana non est inmunis infirmitas, animorum, a quibus humana non est inmunis infirmitas, etiam cum eas huius uitae condicione patiuntur, mente inperturbata, resistunt, non eis cedentes ad aliquid adprobandum uel perpetrandum, quod exorbitet ab itinere sapientiae et lege iustitiae; sed stultis mortalibus et iniustis non corporibus, sed moribus similes ut non dicam deteriores, eo quo uetustiores et debita poena insanabiles ipsius quoque mentis, ut iste appellauit, salo fluctuant, nec in ueritate adque uirtute, qua turbulentis et prauis affectionibus repugnatur, ex ulla animi parte consistunt.e sunt sententiae philosophorum de his animi motibus, quae Graeci rcdib, nostri autem quidam, sicut Cicero, perturbationes, quidam affectiones uel affectus, quidam uero, sicut iste de Graeco expressius, passiones uocant. Has ergo perturbationes siue affectiones siue passiones quidam philosophi dicunt etiam in sapientem cadere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cute passionib anumuirrationabilib nequaqͣm crede
s ipsam quoq sic̃ stultarum mentiũ mos ẽ ꝑcellosis
quodãmͦ pturbationib agitari. Uerba namq ciꝰ de hac
re ista sunt. Ex hoc ferme demonũ numero inqͥt. poe
te solent aut qͣmqͣm ꝓcul aucritate osores ⁊ amatores
quordam hominum deos fingere. hospsꝑare ⁊ euehe¬
re. illos contra adu̾sari ⁊ affligere. Igit᷑ et misereri ⁊ in¬
dignari. et angiet letari. omnẽq humani animi faciẽ
pati. simili motu cordis. ⁊ salom̃tis ꝑ om̃s cogitationũ
estus fluctuare: quȩ om̃s turbelȩ tempestatesq ꝓcul
adeoꝵ celestium tranquillitate erulant. Non ẽ in his
ubis ulla dubitatio. qđ non animor aliquas infcriores
partes. s ipsas demonum m̃tes quib rationalia st̃
animalia uelut ꝓcellosum salum dix̃ passionũ
cempestate turbari. ut ne hominib quidẽ sapienti¬
b comparandi sint. qui huimodi ꝑturbationib

Expanded text:
tute, passionibus animi irrationabilibus nequaquam cedere, tute, passionibus animi irrationabilibus nequaquam cedere, sed ipsam quoque, sicut stultarum mentium mos est, procellosis quodammodo perturbationibus agitari. Verba namque ejus de hac re ista sunt: tae solent haudquaquam procul a ueritate osores et amatores quorundam hominum deos fingere: hos prosperare et euehere, illos contra aduersari et adfligere; igitur et misereri et indignari et angi et laetari omnemque humani animi faciem pati, simili motu cordis et salo mentis ad omnes cogitationum aestus fluctuare, quae omnes turbelae tempestatesque procul a deorum caelestium tranquillitate exulant. Cuncti enim uerbis ulla dubitatio, quod non animorum aliquas inferiores partes, sed ipsas daemonum mentes, quibus rationalia sunt animalia, uelut procellosum salum dixit passionum tempestate turbari? ut ne hominibus quidem sapientibus conparandi sint. qui huius modi perturbationibus
Abbreviated transcription (Latin):
Apud plerosq enim usitatum ẽ dici alios bonos.
alios malos demones. Quȩ siue sit etiam platonicor
siue quoꝵlibet sententia. nequaquam eiusẽ ne¬
gligenda discussio: ne quisquam uelut demons
bonos sequendos sibi eẽ arbitret᷑. ꝑ quos tanquã
medios diis quos om̃s bonos credit. dum conqlas
affectat. & studet. ut quasi cum eis possit et̃ pose
mortemiriettus malignoꝵ spũum deceptusq fall¬
tia. longe aberret a uero deo. cum quo solo t mnã
solo et de quosolo anuna humana idest racionabis ⁊ in¬
bonor et malor. quandoqͥdem platonicꝰ apulciꝰ de his
uniuersalit disscrens ⁊ tam multam loquens de aeriis
eoꝵ corporib de untutib tacuit animoꝵ. quib cẽnt p̃di¬
ti fieẽnt boni: Tacuit gͦ beatitudinis causam. idiciũ
uͦ miserie tacere non potuit. conficens coꝵ mentẽ qua
rationales eẽ ꝑhibuit ñ saltem imbutã munitamq uir¬

Expanded text:
II. Apud plerosque enim usitatum est dici alios bonos, II. Apud plerosque enim usitatum est dici alios bonos, alios malos daemones: quae sive sit etiam Platonicorum, sive quorumlibet sententia, nequaquam ejus est negligenda discussio, ne quisquam velut daemones bonos sequendos sibi esse arbitretur, per quos tanquam medios, diis quos omnes bonos credit, dum conciliari affectat et studet, ut quasi cum eis possit esse post mortem, irretitus malignorum spirituum deceptusque fallacia, longe aberret a vero Deo, cum quo solo, et in quo solo, et de quo solo, anima humana, id est rationalis et inbonorum et malorum? quandoquidem Platonicus Apuleius, de his universaliter disserens, et tam multa loquens de aeriis eorum corporibus, de virtutibus tacuit animorum, quibus essent praediti, si boni essent. Tacuit ergo beatitudinis causam; indicium vero miseriae tacere non potuit, confitens eorum mentem, qua rationales esse perhibuit, non saltem imbutam munitamque vir
Abbreviated transcription (Latin):
placuit istam examinare questionẽ. utrũ cultꝰ
plurimorum deoꝵ ꝓsit ad consequendã uitam
beatam. que post mortem futura ẽ: libro suꝑiore
quesiuimꝰ quo pacto demones qui talib gaudent
qualia bomi et prudentes homines auersant᷑ et
dampnant. idest sacrilega. flagitiosa. ac facinoro¬
sa. ñ de quolibet homine. s de ipsis diis figĩ¬
ta poetarum ⁊ magicarũ artium sceleratam pu¬
niendamq uiolentiam possint quasi ꝓpinqͥors
et amiciciores dus bonis conciliare homines bo¬
nos: & hoc nulla iatione posse comꝑtum est.
roinde hic liber sicut in illiꝰ fine ꝓmisimꝰ dispu¬
tationẽ continere debebit de differentia. quam
uolunt eẽ ñ deorum inter se quosom̃s bonos di¬
cunt. nec de differentia deorum et demonum. qͦr
illos abhominib longe alteq sciungunt. istos nũ
deos et homines collocant: s de differentia ipsoꝵ
demonum. quod ad p̃scritem ꝑtinet questionem.

Expanded text:
placuit istam examinare quaestionem, utrum cultus placuit istam examinare quaestionem, utrum cultus plurimorum deorum prosit ad consequendam uitam beatam quae post mortem futura est: libro superiore quaesiuimus, quo pacto daemones, qui talibus gqualia boni et prudentes homines aversantur et damnant, id est sacrilega, flagitiosa, facinorosa, non de quolibet homine, sed de ipsis diis figmenta poetarum, et magicarum artium sceleratam puniendamque violentiam, possint quasi propinquiores et amiciores diis bonis conciliare homines bonos; et hoc nulla ratione posse, compertum est. roinde hic liber, sicut in illius fine promisimus, disputationem continere debebit de differentia si quam volunt esse, non deorum inter se, quos omnes bonos dicunt; nec de differentia deorum et daemonum, quorum illos ab hominibus longe lateque sejungunt, istos inter deos et homines collocant; sed de differentia ipsorum daemonum, quod ad praesentem pertinet quaestionem.
Abbreviated transcription (Latin):
nomine deoꝵ qͣmqͣm et deos. s iariꝰ nomine demo¬
nioꝵ: ita ut ipsum iouem quem uolunt eẽ regĩ
ac pͥncipem ceteroꝵ ab homero fateant̾ demonẽ nun¬
cupatũ. Hii autem qui om̃s deos ñ nͥ bonos eẽ asser̃.
et longe p̃stantiores eis hominib qui ꝑhibentur
boni. merito mouent᷑ demonum factis quȩ nega¬
re non possunt: eaq nullomͦ a diis quos om̃sbo¬
nos uolunt cõmitti posse existimantes. differentiã
int̃ deos et demones adhibere coguntur ut qͥcqͥd
eis merito displicet in oꝑib uel affectibus prauis.
quib ium suam manifestant occulti sp̃s. id credant
ẽẽ demonum nondeorum. S quia eosdẽ demo¬
nes inter homines et deos ita medios constitutos
putant. tanquam nullus ds̃ homini misceatur.
ut hinc ꝑferant desiderata. in de referant impetra¬
ta. atq hoc platonici p̃cipui philosophoꝵ ac no¬
bilissimi sentiunt. cum quib uelut excellentiori

Expanded text:
nomine deorum, quamquam et deos, sed rarius, nomine daemonomine deorum, quamquam et deos, sed rarius, nomine daemonum, ita ut ipsum Iouem, quem uolunt esse regem ac principem ceterorum, ab Homero fateantur daemonem nuncupatum. Hi autem, qui omnes deos non nisi bonos esse adserunt et longe praestantiores eis hominibus, qui perhibentur boni, merito mouentur daemonum factis, quae negare non possunt; eaque nullo modo a dis, quos omnes bonos uolunt, committi posse existimantes differentiam inter deos et daemones adhibere coguntur, ut, quidquid eis merito displicet in operibus uel affectibus prauis, quibus uim suam manifestant occulti spiritus, id credant esse daemonum, non deorum. Sed quia eosdem daemones inter homines et deos ita medios constitutos putant, tamquam nullus deus homini misceatur, ut hinc perferant desiderata, inde referant inpetrata, adque hoc Platonici, praecipui philosophorum ac nobilissimi, sentiunt, cum quibus uelut cum excellentioribus
Abbreviated transcription (Latin):
isto genere demonum socrates ñ haberet dm̃: si ha¬
beret dm̃. S fortasse homini ab illa arde facien¬
di dõs alieno ⁊ innocenti. illi importauert̃ talem
dm̃: qui eadem arte excellere uoluerunt. Qid gͦ
plura: Non eẽ sp̃s istos colendos. ꝓpt̃ uitam bea¬
tam. quȩ post mortem futura ẽ. nullus uel me¬
diocrit prudensambigit. S fortasse dicturi sunt.
deos quidem cẽ om̃s bonos. demones autẽ alios ma¬
los. alios bonos. & eosꝑ quos ad uitam in eternũ bea¬
tam ꝑueniamꝰ. colendos ẽẽ censebunt. qͦs bonos o¬
pinant᷑. Quod quale sit iamin uolumine sequenti
uidendum est. Explicit .uiii. Incipit .ix.
t bonos  malos deos esse quidã
opinati sunt. quidam uͦ de diis
meliora sentientes. tantum eis
honoris laudisq tribuerunt:
ut nullum deoꝵ malum crede
auderent. S illi qui deos quosdam bonos quosdã
malos ẽ diperunt demones quoq appellauert̃

Expanded text:
isto genere daemonum Socrates non haberet deum, si haisto genere daemonum Socrates non haberet deum, si haberet deum; sed fortasse homini ab illa arte faciendi deos alieno et innocenti illi inportauerint talem deum, qui eadem arte excellere uoluerunt. Quid ergo plura? Non esse spiritus istos colendos propter uitam beatam, quae post mortem futura est, nullus uel mediocriter prudens ambigit. Sed fortasse dicturi sunt deos quidem esse omnes bonos, daemones autem alios malos, alios bonos, et eos, per quos ad uitam in aeternum beatam perueniamus, colendos esse censebunt, quos bonos opinantur. Quod quale sit iam in uolumine sequenti uidendum est. LIBER VIIII. CAPUT I.Et bonos et malos deos esse quidam opinati sunt; quidam uero de dis meliora sentientes tantum eis honoris laudisque tribuerunt, ut nullum deorum malum credere auderent. Sed illi, qui deos quosdam bonos, quosdam malos esse dixerunt, daemones quoque appellauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uit. unde eandẽ ⁊ cererem uolunt: quȩ ⁊ qͣnta ma¬
la ñ a poctis. s mistieis eoꝵ literis memorie man¬
data sint. sicut leone sacerdote ꝓdente adolimpia¬
dẽ matrem scribit alexander: legant qͥ uoluntł
possunt ⁊⁊ recolant qui legerunt. et uideant quibꝰ
hominib mortuis ł de quib eoꝵ factis tanqͣm diis
saera fuerint instituta. Absit ut eos quamius
leoꝰ dõs habeant. scĩs martirib nrĩs. qͦs tñ dõs ñ
habemus ulla exparte audeant comparare.Sic
enim ñ constituimꝰ sacerdotes nec offerimꝰ sacrifi¬
cia martyrib nr̃is. qr incongruũ indebitum ill¬
citum ẽ. atq uni deo tantũmͦ debitũ: ut nec crimi¬
nib ullis nec ludis eos turpissimis oblectemꝰ. uͥ ł
flagitia isti celebrant dcoꝵ suorum. si cũ homi¬
nes eẽnt talia cõmiserunt: uel conficta delectam̃¬
ta demonum noxiorum. si homines ñ fuerunt. Ex

Expanded text:
uit, unde eandem et Cererem uolunt, quae et quanta mauit, unde eandem et Cererem uolunt, quae et quanta mala non a poetis, sed mysticis eorum litteris memoriae mandata sint, sicut Leone sacerdote prodente ad Olympiadem matrem scribit Alexander, legant qui uolunt uel possunt, et recolant qui legerunt, et uideant quibus hominibus mortuis uel de quibus eorum factis tamquam dis sacra fuerint instituta. Absit ut eos, quamuis deos habeant, sanctis martyribus nostris, quos tamen deos non habemus, ulla ex parte audeant conparare. Sic enim non constituimus sacerdotes nec offerimus sacrificia martyribus nostris, quia incongruum indebitum inlicitum est adque uni Deo tantummodo debitum, ut nec criminibus suis nec ludis eos turpissimis oblectemus, ubi uel flagitia isti celebrant deorum suorum, si, cum homines essent, talia commiserunt, uel conficta delectamenta daemonum noxiorum, si homines non fuerunt. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
riarum. ñ sacra uel sacrificia mortuoꝵ tanquam
deor. Quicunq etiam epulas suas eo deferunt.
qd̃ quidem axp̃ianis meliorib ñ fit. et in pleris¬
q t̾rarum nulla talis ẽ consuetudo: tam̃ quicũq
id faciunt. quas cum apposuerint orant et aufe¬
runt. ut uescant᷑ ł exeis etiam indigentib largi¬
antur: scĩficari sibi eas uolunt ꝑmenta martirũ.¬
diũ mr̃m. Non autem eẽ ista sacrificia mr̃m no¬
uit qui nouit unum qͥd etiã illic offert᷑ sacͥficium
xp̃ianoꝵ. Nos itaq mrẽs nr̃os nec diuinis honori¬
b nec humanis criminib colimus. sicut colunt
illi deos suos. nec sacrificia illis offerimꝰ. nec eoꝵ
ꝓbra in eor sacra conuertimꝰ. Nam de yside uxore
osyris egiptia dea. et de parentib eoꝵ qui om̃s reges
fuisse scribunt᷑. quib parentib suis illa cum sacri¬
ficaret. muenit hordei segetem. atq inde spicas
marito regi. et eiꝰ consiliario mercurio demonstra¬

Expanded text:
riarum, non sacra uel sacrificia mortuorum tamquam riarum, non sacra uel sacrificia mortuorum tamquam deorum. Quicumque etiam epulas suas eo deferunt quod quidem a Christianis melioribus non fit, et in plerisque terrarum nulla talis est consuetudo — tamen quicumque id faciunt, quas cum adposuerint, orant et auferunt, ut uescantur uel ex eis etiam indigentibus largiantur, sanctificari sibi eas uolunt perdomini martyrum. Non autem esse ista sacrificia martyrum nouit, qui nouit unum, quod etiam illic offertur, sacrificium Christianorum. Nos itaque martyres nostros nec diuinis honoribus nec humanis criminibus colimus, sicut colunt illi deos suos, nec sacrificia illis offerimus, nec eorum probra in eorum sacra conuertimus. Nam de Iside, uxore Osiris, Aegyptia dea, et de parentibus eorum, qui omnes reges fuisse scribuntur quibus parentibus suis illa cum sacrificaret, inuenit hordei segetem adque inde spicas marito regi et eius consiliario Mercurio demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ds̃. Honoramꝰ sanc memorias eoꝵ tanquã scõꝵ ho¬
minum dĩ qui usq ad mortem corporum suoꝵ ꝓue
ritate ccrtarunt: ut innotesceret uera religio. falsis
fictisq conuictis. Quod etiam si qui antea sentie¬
bant: timendo repͥmebant. Quis autem audiuit
aliquando fidelium stantem sacerdotem ad altar
ctiam suꝑ sc̃mcorpus martyris ad dihonorẽ cultũ¬
q constructum dicere inp̃cib offero tͥ sacrificium
petie. ł paule. uel cipriane. cum apud eoꝵr memori¬
as offerat᷑ deo. qui eos ⁊ homines ⁊ marty res fecit.
⁊ scĩs suis angłis celesti honore sotiauit. ut ca cele¬
britate et deo uͦ de illoꝵ tuctoriis grãs agamꝰ. ⁊ nos
ad imitationẽ talium coronarũ atq palmarũ eodẽ
inuocato inauxilium. exeoꝵ memorie renouatio¬
ne adhortemur: Quȩcunq gͥ adhibent᷑ religiosor
obsequia in martyrũ locis: ornam̃ta sunt memo¬

Expanded text:
est Deus. Honoramus sane memorias eorum tanquam sest Deus. Honoramus sane memorias eorum tanquam sminum Dei, qui usque ad mortem corporum suorum pro ueritate certarunt, ut innotesceret uera religio falsis fictisque conuictis; quod etiam si qui antea sentiebant, timendo reprimebant. Quis autem audiuit aliquando fidelium stantem sacerdotem ad altare, etiam super sanctum corpus martyris ad Dei honorem cultumque constructum, dicere in precibus: Offero tibi sacrificium Petre uel Paule uel Cypriane, cum aput eorum memorias offeratur Deo, qui eos et homines et martyres fecit et sanctis suis angelis caelesti honore sociauit, ut ea celebritate et Deo uero de illorum uictoriis gratias agamus et nos ad imitationem talium coronarum adque palmarum eodem inuocato in auxilium ex illorum memoriae renouatione adhortemur? Quaecumque igitur adhibentur religiosorum obsequia in martyrum locis, ornamenta sunt memo
Abbreviated transcription (Latin):
mulachium. Uñ contigit inquit ab egiptiis hȩc scã
animalia nuncupari coliq ꝑ singulas ciuitates eoꝵ
animas quoꝵ sunt conseeratȩ uiuentes: ita ut eoꝵ
legib incolantur. et eoꝵ nominib nuncupent᷑.
Ubi ẽ illa uelut querela luctuosa. qd̾ t̃ra egipti scĩssi¬
ma sedes delubrorum atq temploꝵ. sepulchroꝵ fu¬
tura eẽt mortuorumq plenissima: Nempe sp̃s
fallax cuiꝰ instinc̃tu hermes ista dicebat. ꝑ eum ip¬
sum coactus ẽ confiteri. iam tunc illam tram sepul¬
chrorum et mortuorum quosꝑdiis colebant fuis¬
se plenissimã. S dolor demonũ ꝑeũ loquebat᷑:
qui suas futuras penas apud scorum martirũ
memorias imminere merebant. In multis enim
talib locis torquent᷑ et conficent᷑: et de pos¬
sessis hominum corporib eiciunt᷑. Nec tam̃¬
nos eisdem martyrib templa. sacerdotia. sacra.
et sacrificia constituimꝰ: qm̃ ñ ipsi s ds̃ eoꝵ nob̾

Expanded text:
mulacrum. \'Unde contigit, inquit, ab Aegyptiis haec sancta mulacrum. \'Unde contigit, inquit, ab Aegyptiis haec sancta animalia nuncupari colique per singulas ciuitates eorum animas, quorum sunt consecratae uiuentes, ita ut eorum legibus incolantur et eorum nominibus nuncupentur. Ubi est illa uelut querela luctuosa, quod terra Aegypti, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum futura esset mortuorumque plenissima? Nempe spiritus fallax, cuius instinctu Hermes ista dicebat, per eum ipsum coactus est confiteri iam tunc illam terram sepulcrorum et mortuorum, quos pro dis colebant, fuisse plenissimam. Sed dolor daemonum per eum loquebatur, qui suas futuras poenas aput sanctorum martyrum memorias inminere maerebant. In mutalibus locis torquentur et confitentur, et de possessis hominum corporibus ejiciuntur. Nec tamnos eisdem martyribus, templa, sacerdotia, sacra et sacrificia constituimus: quoniam non ipsi, sed Deus eorum nobis
Abbreviated transcription (Latin):
alius iste: quamuis codem nomine nuncupent᷑.
Non multum pugno. Alius ille sit: alius iste. Uerũ
et iste sicut esculapius ex homine ds̃. scd̾m testimo¬
nium tanti apud suos uiri huiꝰ trimegisti nepotis
sui. adhuc addit ⁊ dicit Ysin uͦ osiris quam multa
bona p̃stare ꝓpitiam. quantis ob eẽ scimꝰ iratam:
Deinde ut ostenderet ex hoc genere eẽ deos qͦs illa arte
pinari exhominum mortuoꝵ animis exstitisse. qͦs
partem quam inuenerunt homines multũ erran¬
tes. increduli et irreligiosi ait inditos simulachris
quia hi quitales deos faciebant. animas faccre
utiq non poterant. cum de yside dixisset qd cõ¬
memoraui. quantis ob ẽc̃ scimꝰ iratam: secutus ad¬
iunxti. Terrenis eccrum diis atq mundanis faci¬
le ̃ rasciat pore qui sunt abhominib exutiraci¬
natura factiatq compositi. Exutraq natura dic̃ ex a¬
nima et corpore: ut ꝓ anima sit demon. ꝓ corpore si¬

Expanded text:
alius iste, quamuis eodem nomine nuncupentur. alius iste, quamuis eodem nomine nuncupentur. Non multum pugno, alius ille sit, alius iste; uerum et iste; sicut Aesculapius, ex homine deus secundum testimonium tanti aput suos uiri, huius Trismegisti, nepotis sui. Adhuc addit et dicit: \'Isin uero Osiris quam multa bona praestare propitiam, quantis obesse scimus iratam!\' Deinde ut ostenderet ex hoc genere esse deos, quos illa arte pinari ex hominum mortuorum animis exstitisse, quos per artem, quam invenerunt homines multum errantes, increduli et irreligiosi, ait inditos simulacris, quia hi qui tales deos faciebant, animas facere non utique poterant: cum de Iside dixisset, quod commemoravi, quantis obesse scimus iratam, secutus adjunxit, Terrenis etenim diis atque mundanis facile est irasci, utpote qui sint ab hominibus ex utraqnatura facti atque compositi. Ex utraque natura dicit, ex anima et corpore, ut pro anima sit daemon, pro corpore si
Abbreviated transcription (Latin):
tus crocodrilloꝵ. inquo eius iacet mundanꝰ homo id
est corpꝰ. reliquus enim uel potiꝰ totus si ẽ homo to¬
tus insensu uitȩ melior remeauit incȩlum: omĩa
etiã nc̃ hominib adiumenta p̃stans infirmis nu¬
mine nunc quoq solet medicinȩ artẽ p̃bere. Ecce
dixit mortuũ coli ꝓdeo in eo loco uͥ habebat sepul¬
chrum. falsus et fallens quod remeauit in celum.
adiungens deinde aliud. Hermes inquit cuiꝰ auitũ
mͥ nom̃ ẽ non ne in sibi cognomine patria consistens.
om̃s mortales undiq uenientes adiuuat atq con¬
seruat: Hic enum hermes maior id est merturi:
quem dicit auum suum fuisse: inhermopoli hoc
ẽ in sui nominis ciuitate ec̃ ꝑhibet᷑. Ecce duosdõs
dieit homines fuisse. esculapium et mercuriũ. S
de esculapio: et greci et latini hoc idc̃ sentiunt. Mer¬
curiũ autẽ. multi non putant fuisse mortalẽ: quem
tam̃ iste auum suũ fuisse testatur. At enim aliꝰ ẽ ille

Expanded text:
tus crocodilorum, in quo eius iacet mundanus homo, id tus crocodilorum, in quo eius iacet mundanus homo, id est corpus; reliquus enim, uel potius totus, si est homo totus in sensu uitae, melior remeauit in caelum, omnia etiam nunc hominibus adiumenta praestans infirmis numine nunc suo, quae solent medicinae arte praeberi.\' Ecce dixit mortuum coli pro deo in eo loco, ubi habebat sepulcrum, falsus ac fallens, quod remeauit in caelum. Adiungens deinde aliud Hermes, inquit, cuius auitum mihi ncmen est, nonne in sibi cognomine patria consistens omnes mortales undique uenientes adiuuat adque conseruat?\' Hic enim Hermes maior, id est Mercurius, quem dicit auum suum fuisse, in Hermopoli, hoc est in sui nominis ciuitate, esse perhibetur. Ecce duos deos dicit homines fuisse, Aesculapium et Mercurium. Sed de Aesculapio et Graeci et Latini hoc idem sentiunt; Mercurium autem multi non putant fuisse mortalem, quem tamen iste auum suum fuisse testatur. At enim alius est ille,
Abbreviated transcription (Latin):
numinib celebrari. Hermes ipse de quo nẽ agi¬
tur in eodẽ ipso libro tibi quasi futura p̃nund¬
ando deplorans ait cunc t̾ra ista seĩssima sedes
delubrorum atq templor. sepulchroꝵ erit me¬
tuorumq plenissima: deos egipti homines
mortuos ec testat᷑. Cum enim dixisset ꝓ auos lus
multum errantes cirea deoꝵ rationem ineredulos. ⁊ ñ
animum adu̾tentes ad cultum religionemq diuinã.
inuenisse artem qua efficerent deos. cui inuentȩ inqͥt
adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenien¬
tem. eamq miscentes qm̃ animas facere ñ poterant
euocantes animas demonũ uł angłoꝵ cas indidert̃
imaginib scĩs diuinisq misteriis. ꝑ quas idola et
bencfaciendi ⁊ male uires hab̾e potuissent: deinde
sequit᷑. tanquam hoc exemplis ꝓbaturꝰ. et dicit.
fuusenim tuus o asclepi. medicine pͥmus inuentor.
cui templum consecratum ẽ inmonte libiȩ. circa li¬

Expanded text:
numinibus celebrari. 2. Hermes ipse, de quo nunc aginuminibus celebrari. 2. Hermes ipse, de quo nunc agitur, in ipso eodem libro ubi quasi futura praenuntiando deplorans ait, Tunc terra ista sanctissima sedes delubrorum atque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima; deos Aegypti, homines mortuos esse testatur. Cum enim dixisset proavos suos multum errantes circa deorum rationem, incredulos et non animadvertentes ad cultum religionemque divinam, invenisse artem qua efficerent deos; Cui inventae, inquit, adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent. Auus sequitur tamquam hoc exemplis probaturus et dicit: \'Auus enim tuus, o Asclepi, medicinae primus inuentor, cui templum consecratum est in monte Libyae circa li
Abbreviated transcription (Latin):
sent mortui ponendi qͣm int̾ra. et utiq quanto
plus uolueretur temporis &e dierũ. tanto maior
cẽt numerꝰ sepulchrorum. ꝓpt̃ maiorẽ numcrũ
mortuorum. S hoc uidet᷑ dolore. quod memoris
martirum nr̃õꝵ templis eoꝵ delubrisq succedent
ut uidelicet qui hȩc legunt. animo a nob auerso
atq ꝑuerso putent apaganis cultos fuisse deos
in templis: a nobis autem coli mortuos insepulcͥ.
Tanta enĩ homines impii cecitate in montes qͦdãmͦ
offendunt. resq oculos suos ferientes nolunt ui¬
dere: ut non attendant in om̃ĩb literis paganor
aut non inueniri aut uix inueniri deos qͥ non
homines fuerint. mortuisq diuini honores de¬
latisint. O mitto quod uarro dicit. om̃s abeis¬
mortuos existimari inanes deos: & ꝓbat ꝑeasa
era quȩ omnib fere mortus exhibent᷑. uͥ et ludo
cõmemorat funebres. tanquam hoc sit marimũ
diuinitatis inditium. qđ non soleant ludi nis

Expanded text:
ssent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto ssent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto plus uolueretur temporis et dierum, tanto maior esset numerus sepulcrorum propter maiorem numerum mortuorum. Sed hoc uidetur dolere, quod memoriae martyrum nostrorum templis eorum delubrisque succederent. ut uidelicet, qui haec legunt animo a nobis auerso adque peruerso, putent a paganis cultos fuisse deos in templis, a nobis autem coli mortuos in sepulcris. Tanta enim homines inpii caecitate in montes quodam modo offendunt resque oculos suos ferientes nolunt uidere. ut non adtendant in omnibus litteris paganorum aut non inueniri aut uix inueniri deos, qui non homines fuerint mortuisque diuini honores delati sint. Omitto, quod Varro dicit ommortuos existimari Manes deos, et probat per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, tanquam hoc sit maximum divinitatis indicium, quod non soleant ludi nisi
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ: s ꝑbone uoluntatis similitudinẽ. quacũ
illis sumus. & cum illis uiuimꝰ. & cum ilł dm̃ qũ
colunt colimus. & si eos carnalib oculis uidere
ñ possumꝰ. In quantum aut̃ dissimilitudine uo¬
luntatis ⁊ fragilitate infirmitatis miseri sumꝰ:
intantum ab eis longe sumus uitȩ merico. ñ cor¬
poris loco. Non enim quia int̾ra conditione car¬
nis habitamus. s si immundicia cordis trena
sapimus. ñ eis iungimur. Cum uͦ sanamͣ. ut qͣ¬
les ipsi sunt simus: fide illis interim ꝓpinqͣmꝰ.
si ab illo nos fieri beatos aquo ⁊ ipsi facti sunt etiã
ipsis fauentib credimus. Sanc aduertendũ est.
illa auferrentur exegypto. quȩ fatet᷑ amultumer¬
rantib et incredulis. & acultu diumȩ religionis
auersis eẽ instituta: ait inter eetera. Tunc t̾ra ista sc̃s¬
sima sedes delubrorum atq temploꝵ: sepulchioꝵ
erit mortuorumq plenissima. Quasi uͦ si illa ñ au¬
ferrent᷑ non eẽnt homines morituri: aut alibi e¬

Expanded text:
bonae uoluntatis similitudinem, qua cum illis sumus et cum illis uiuimus et cum illis Deum quem colunt colimus, etsi eos carnalibus oculis uidere non possumus; in quantum autem dissimilitudine uoluntatis et fragilitate infirmitatis miseri sumus, in tantum ab eis longe sumus uitae merito, non corporis loco. Non enim quia in terra condicione carnis habitamus, sed si inmunditia cordis terrena sapimus, non eis iungimur. Cum uero sanamur, ut quales ipsi sunt simus; fide illis interim propinquamus, si ab illo nos fieri beatos, a quo et ipsi facti sunt, etiam ipsis fauentibus credimus. CAPUT XXVI. Quod illa auferrentur ex Aegypto, quae fatetur a multum errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta, ait inter cetera: Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent homines morituri, aut alibi e
Abbreviated transcription (Latin):
Iusti enim malunt credendo ꝑpeti: qd̾ sunt pͥ¬
mi iniqui non credendo ꝑpessi. Nisi enim peccas¬
serit illi: non morerent᷑ Peccabunt autem isti.
nisi moriant᷑. Mortui sunt autem illi quia
peccauerunt: non peccant isti quia moriunt᷑.
factum ẽ ꝑ illoꝵ culpam ut ueniret᷑ inpenam:
fit ꝑistoꝵ penam ne ueniat᷑ inculpam. Non
quia mors bonum aliquod facta ẽ. quȩ antea
malum fuit: s tantam ds̃ fidei p̃stitit grãm.
ut mors quam uitȩ constat esse contrariam.
instrumentum fieret ꝑ quod transiret᷑ ad uitã.

Expanded text:
Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt priIusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim peccassent illi, non morerentur; peccabunt autem isti, nisi moriantur. Mortui ergo sunt illi, quia peccauerunt; non peccant isti, quia moriuntur. Factum est per illorum culpam, ut ueniretur in poenam; fit per istorum poenam, ne ueniatur in . culpam; non quia mors bonum aliquod facta est, quae antea malum fuit; sed tantam Deus fidei praestitit gratiam, ut mors, quam uitae constat esse contrariam, instrumentum fieret, per quod transiretur ad uitam.
Abbreviated transcription (Latin):
ne a corpore solueret᷑ atq ita non inuisibili p̃¬
mio ꝓbaret᷑ fides. s iam nec fides esset confestĩ
sui oꝑis querendo et sumendo mercedẽ: Nunc
uero maiore et mirabiliore grã saluatoris inusꝰ
iustitię peccati pena conũsa ẽ. Tunc enim di¬
ctum ẽ homini morieris si peccaueris: nunc di¬
citur martyri morere ne pecces. Tunc dictum ẽ
si mandatum transgressi fueritis morte morie¬
mini: nunc dicit̾ si mortem recusaueritis. man¬
datum trans grediemini. Quod tunc timendum
fuerat ut non peccaret᷑: nunc suscipiendum ẽ
ne peccet᷑. Sic ꝑ in effabilem dei miscd̾iam et ip¬
sa pena uitiorum transit in arma uirtutis: et
fit iusti meritum & iã suppliciũ peccatoris. Tunc
enim mors ẽ adquisita peccando: nunc implet̾
iusticia moriendo. Uerum hoc inscĩs martyri¬
b quib alterutrum aꝑsecutore ꝓponit᷑: ut
aut deserant fidem. aut sufferant mortem.

Expanded text:
ne a corpore solueretur? Adque ita non inuisibili prne a corpore solueretur? Adque ita non inuisibili praemio probaretur fides, sed iam nec fides esset, confestim sui operis quaerendo et sumendo mercedem. Nunc uero maiore et mirabiliore gratia Saluatoris in usus iustitiae peccati poena conuersa est. Tunc enim dictum est homini: Morieris, si peccaueris: nunc dicitur martyri: Morere, ne pecces. Tunc dictum est: Si mandatum transgressi fueritis, morte moriemini; nunc dicitur: Si mortem recusaueritis, mandatum transgrediemini. Quod tunc timendum fuerat, ut non peccaretur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum hoc in sanctis martyribus, quibus alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem aut sufferant mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
sa peccati pena ẽ. quorum ꝑ grãm reatꝰ abolet᷑:
iam ista questio in alio nr̃o oꝑe quod inscripsimꝰ
de baptismo paruuloꝵ tractata et absoluta ẽ. Ubi
dictum ẽ. ad hoc relinqui animȩ exꝑimentum
separationis a corpore quamuis ablato iam crimi¬
nis neru. qm̃ si regenerationis sacramentũ con¬
tinuo sequeret᷑ immortalitas corporis. ipsa fides
encruaret᷑: quȩ tunc ẽ fides. quando expectat᷑
inspe. quod in re nundum uidet᷑ fidei autẽ
robore atq certamine in maiorib dũtarat eta¬
tib etiam mortis fuerat suꝑandus timor: qd̾
inscĩs martẏrib maxime eminuit. Cuiꝰ ꝓfecto
certaminis ẽẽt nulla tuctoria. nulla gła. quia nec
ipsum omĩno posset esse certam̃: si ꝑlauacrum
regenerationis iam sc̃ĩ non possent mortem ꝑpet
corporalem. Cum paruilis autem baptirandis
quis non ad xp̃i grãm propterea potius curreret

Expanded text:
sa peccati poena est, quorum per gratiam reatus aboletur: sa peccati poena est, quorum per gratiam reatus aboletur: iam ista quaestio in alio nostro opere, quod scripsimus de baptismo paruulorum, tractata ac soluta est; ubi dictum est ad hoc relinqui animae experimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, quoniam, si regenerationis sacramentum continuo sequeretur inmortalitas corporis, ipsa fides eneruaretur, quae tunc est fides, quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur. Fidei autem robore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etiam mortis fuerat superandus timor, quod in sanctis martyribus maxime eminuit; cuius profecto certaminis esset nulla uictoria, nulla gloria quia nec ipsum omnino posset esse certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti corporalem. Cum paruulis autem baptizandis quis non ad Christi gratiam propterea potius curreret,
Abbreviated transcription (Latin):
corib non intelligentib et similis factus ẽ illis:
nisi quod infantes infirmiores etiam inusu motuq¬
cernimus menbrorum. et sensu appetendi atq
uitandi. quam sunt alioꝵ tenerrimi fetꝰ animali¬
um. tanquam se tanto atcollat excellentiꝰ supra
cetera animantia uis humana: quantomagis
impetum suum uel ut sagitta cum arcꝰ intenditꝰ
retrorsum reducta distulerit. Non gͦ ad ista in¬
fantilia rudimenta p̃sumptione illicita et dap̾¬
natione iusta ꝓlapsus uel impulsus ẽ pͥmus ho¬
mo: s hactenus in eo natura humana uiciata a¬
tq mutata ẽ. ut repugnantem pateret᷑ in men¬
bris in obedientiam concupiscendi. et obstringe¬
ret᷑ necessitate moriendi: atq ita id quod uitio
penaq factus ẽ. id est obnorios peccato mortiq
generaret. A quo peccati uinculo si ꝑ xp̃i media
tem ꝑpeti possunt. quȩ animã seiungit acorpore:
inscdam uͦ illam sine fine penalem. lib̾ati apecca

Expanded text:
coribus non intellegentibus et similis factus est illis; coribus non intellegentibus et similis factus est illis; nisi quod infantes infirmiores etiam cernimus in usu motuque membrorum et sensu adpetendi adque uitandi, quam sunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamquam se tanto adtollat excellentius supra cetera animantia uis humana, quanto magis inpetum suum, uelut sagitta cum arcus extenditur, retrorsum reducta distulerit; — non ergo ad ista infantilia rudimenta praesumtione inlicita et damnatione iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed hactenus in eo natura humana uitiata adque mutata est, ut repugnantem pateretur in membris inoboedientiam concupiscedi et obstringeretur necessitate moriendi, adque ita id, quod uitio poenaque factus est, id eat obnoxios peccato mortique generaret. A quo peccati uinculo si per Mediatoritem perpeti possunt, quae animam seiungit a corpore; in secundam uero illam sine fine poenalem liberati a pecca