comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuittas uł uilla siluarũ. Pe qua ciuitate mystice inpsalmo sciptũ. ẽ. In uenia locũ
dño taberna cułu do iacob Eece audiumꝰ eam inephrata. in uenimꝰ eã incãpis sil
ueiocus em̃ dñi ẽ tabernaculũ do iacob xp̃iani pectoris & atria eccłe catholi
que ille tamqu̾a celũ semꝑ inhabitat Qiuitas em̃ siluarũ id c̃. conuentus
gentium efficitur locus aptus ad suscipiendã archã dñi in dorũ udelicet
amiadab qui interp̾tatur pater m̃s spontaneus. qui cũ psalmista dic̃e possit
interp̃tatur collis uł sublimitas. Ibi eleatar filius aminadab constituit ur
sacerdos ut custodiat archa dm̃i. E leazar quippe dĩ ad iutoriũ interp̃tat᷑. Et bene ad¬
iutoriũ qui eustodit archã dĩ adiutoriũ dĩ dicitur. qua seĩ uiri quie qͥd boni habent. non

Expanded text:
civitas vel villa silvarum. De qua civitate mystice in psalmo scriptum est: « Inveniam locum civitas vel villa silvarum. De qua civitate mystice in psalmo scriptum est: « Inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Ecce audivimus eam in Ephrata, inveniet atria Ecclesiae catholicae, quae ille tanquam coelum semper inhabitat. Civitas enim silvarum, id est, conventus gentium, efficitur locus aptus ad suscipiendam arcam Domini in domum videlicet Abinadab, qui interpretatur Pater meus spontaneus, qui cum Psalmista dicere possitinterpretatur collis vel sublimitas. Ibi Eleazar filius Abinabad constituitur sacerdos, ut custodiat arcam Domini. Eleazar quippe Dei adjutorium interpretatur. Et bene qui custodit arcam Domini, Dei adjutorium dic
Abbreviated transcription (Latin):
&e intulert̃ eam indomũ aminadab iugabaa. Cleararũ aut̃ filiũ eiꝰ scĩficauer̃. ut cus¬
dm̃ miserunt eam ad cariathiarin: quid significare melius potest. quã translatio¬
nem testam̃ti dñi appło iudaico ad gentes : quia cũ illi apatrũ orbita de iuantes
carnali obseruantia. & pharisaicis suꝑstitionib leg̃e fedarent. saluatoris dicta sꝑne¬
bant. & ꝑmiustios noui testam̃ti uerbũ salutis illis p̃dicari penit̾ recusabant᷑.
Unde dicunt ad eos apłi. post resurrectionẽ dñi. Uobis inquunt oportebat pͥ¬
madgente Cariathiarim quȩ &e cariad bal cħr. ciuitas ẽ saltuũ una de urbib gabao¬
nitarũ. ꝑtinens ad tribũ iudȩ eimtib abhelia diospolim inmiliario nono. De hac
fuit urias ꝓpħa qu̾ẽ int̾fecit ioachim in ierłm: sic̃ hieremuas scribit Sed mnpa¬
ralipomenon libro filius sobal apellat᷑ cariathiarĩ. & int̃pretat᷑ ipsa cariathiarim

Expanded text:
 intulerunt eam in domum Abinadab in Gabaa: Eleazarum autem filium ejus sanctificaverunt, ut cusDomini, miserunt eam ad Cariathiarim; quid significare melius potest quam translationem Testamenti Domini a populo Judaico ad gentes? Quia cum illi a patrum orbita deviantes, carnali observantia, et Pharisaicis superstitionibus legem foedarent, Salvatoris dicta spernebant, et per ministros Novi Testamenti verbum salutis illis praedicari penitus recusabant. Unde dicunt ad eos apostoli post resurrectionem Domini: « Vobis, inquiunt, oportebat prad gentes . » Cariathiarim, quae et Cariadbal dicitur, civitas est saltuum, una de urbibus Gabaonitarum, pertinens ad tribum Judae, euntibus ad Heliopolim in milliario nono. De hac fuit Urias propheta, quem interfecit Joachim in Jerusalem, sicut Jeremias scribit. Sed in Paralipomenon libro filius Sobal appellatur Cariathiarim . Et interpretatur ipsa Cariathiarim
Abbreviated transcription (Latin):
arim. erat annꝰ uicesimꝰ. cũ eã inde transferri tẽporib saul causa belli contigẽt. Uel¬
idolis. illi soli seruientes. qͦd eã fecisse toto tẽpore p̃sulatus sanuelis qͥ iosepho teste
qͥndecim annis cõpletꝰ. ẽ. & pͥmo tẽpore regni saul. qͦd eodẽ historico adsirmante. xͭͥ x
annis tenuit nullus scẽ hystorię curiosus ignorat. Nãq cũpost modũ recessisset asaule
cesse erat partẽ militię. uel plebis eiꝰ nonnulłã malitię illiꝰ extitisse cõplic̾e. Abstu¬

Expanded text:
arim, erat annus vicesimus cum eam inde transferri temporibarim, erat annus vicesimus cum eam inde transferri temporibidolis illi soli serviens; quod eam fecisse toto tempore praesulatus Samuelis, qui Josepho teste duodecim annis completus est, et primo tempore regni Saul, quod eodem historico affirmante viginti annis tenuit, nullus sanctae historiae curiosus ignorat. Namque postmodum cum recessisset a Saulecesse erat partem militiae vel plebis ejus nonnullam, malitiae illius exstitisse complicem.
Abbreviated transcription (Latin):
die mansit archa incariathiarĩ. multiplicati st̃ dies. erat qͥppe iã aiꝰ uicesimꝰ
& requieuit om̃is domus isrł post dñm. non ita intelligendũ est. quasi ugnati an n
qͥb archa maneret incariathiarim. ad octauũ usq annũ regni dauid quando eam
congregata ppłi frequentia inierłm ad duxit sint cõputati Inuenit᷑ naq inseqͦntib
qͦd tẽporib saulis suerit elata de hac cuutate. & allata incastra. pugnante eo ad u̾sus
phylisteos. Sic & eñi scriptũ. ẽ. Et ait saul ad achiam Applica archã dĩ Erat eñi ibi
archa cdi indie illa cũ filiis isrł. Et quia constat qͦd dauid eã inierłm adduxerit
ablat̾a de domo aminadab. in qua u̾c illata. ee̾ ꝑhibet᷑. restat intelligi qͦd indieb
saulis relata de castris. & in p̃fatã sit illata ciuitatẽ. unde denuo regnante dauid
afferret᷑ inierłm Est gͦ sensus memoratȩ sententię. qͥa exqͦ mansit archa incariathi¬

Expanded text:
riathiarim, multiplicati sunt dies, erat quippe jam annus vicesimus, et requievit omnis domus Israel post Dominum, non ita intelligendum est, quasi viginti anni, quibus arca maneret in Cariathiarim, ad octavum usque annum regni David, quando eam congregata populi frequentia in Jerusalem adduxit, sint computandi. Invenitur namque in sequentibus quod temporibus Saulis fuerit elata de hac civitate, et allata in castra, pugnante eo adversum Philisthaeos. Sic etenim scriptum est: Et ait Saul ad Achiam: Applica arcam Domini, erat enim iarca Dei in die illo cum filiis Israel . » Et quia constat quod David eam in Jerusalem adduxerit, ablatam de domo Abinabad, in quam nunc illata esse perhibetur, restat intelligi quod in diebus Saulis relata de castris, et in praefatam sit illata civitatem, unde denuo, regnante David, afferetur in Jerusalem. Est ergo sensus memoratae sententiae: Quia ex quo mansit arca in Cariathi
Abbreviated transcription (Latin):
peccantes minꝰ seuera animatdu̾sio̾e plectebat. Et qͥd̾e coercuit. & qͥd̾e corripuit. s lenitate &
mansuetudine patͥs. ñ seueritate & auctoritate pontificis. Qua sententia discant sacerdotes qͦ mͦ
tenet disciplinã & filios ñ corrigit. ut bene & iuste iuuant. Qui aut̃ ñ corripit filios suos. ut
emendant que pͣue eger. impie.ẽ. pius. quia iudulget uiciis. & consensũ p̃bet iniqͥs in malum
suũ. Ofni qͥde̾ interp̃tat᷑ in sama conu̾siõis. Q merito ita ñcupat᷑. qͥ differt conu̾ti in meli
& longe efficit᷑ a uera conu̾siõe ad dm̃. que emendat homin̾e auiciis & peccato. Einees oris obtiratio
siue ori parcens int̃pretat᷑. Duos finees sacerdoces legimꝰ inscriptura. Illũ iustũ filiũ eleazari
& in iustũ filiũ heli. Sunt aut̃ insacerdotib hodie. qͥ utriꝰq typũ tenent. Sacerdote᷑ gͥ qui

Expanded text:
peccantes minus severa animadversione plectebat. Et quidem coercuit, et quidem corripuit, sed lenitate et peccantes minus severa animadversione plectebat. Et quidem coercuit, et quidem corripuit, sed lenitate et mansuetudine patris, non severitate et auctoritate pontificis. Qua sententia discant sacerdotes quomodo tenet disciplinam, et filios non corrigit ut bene et juste vivant. Qui autem non corripit filios suos, ut emendent quae prave gesserunt, impie est pius, quia indulget vitiis et consensum praebet iniquis in malum suum. Ophni quidem interpretatur insania conversionis; et merito ita nuncupatur, quia differt converti in melius, et longe efficitur a vera conversione ad Dominum quae emendat hominem a vitiis et peccato. Phinees, oris obturatio, sive ori parcens, interpretatur. Duos Phinees sacerdotes legimus in Scriptura : illum justum, filium Eleazar; et injustum, filium Heli. Sunt autem in sacerdotibus hodie, qui utriusque typum tenent. Sacerdotes igitur
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uiro suo ut ĩmolaret hostiã sollẽpnẽ dño. Tunica hec parua qu̾a anna mat̾ hoc ẽ. gr̾̃a forma¬
uit. & puero tͣdidit. signisicat doctͥnã facilẽ qͣ imbuendi st̃ rudes animi credentiũ Qualib
&e suꝑ humerale lineũ. significat castitatẽ & continentiã. cũ bonis oꝑib. Quia qͥsqͥs diuito mi¬
exerceat Pꝰ orro filii helidiui :na sacra temerantes peccabant corã dño. Unde scrͥptũ. ẽ. Pili
heli. sili belial nescientes dñm.neq officiũ sacerdotũ ad ppłm. Et paulopꝰ E erat inqͥt pecca¬
tũ pueroꝵ gͣnde nimis corã dño qͥa det̾helunt homines sacficio di. Iosepͥls hystoricꝰ iudeoꝵ
honorẽ sibin& sequest̃bant. alia uͦ rapinȩ mͦ tollebant. Mulieribꝰ religiõis causa uenientib
contumelias inferebant. Aliis qͥdẽ uolentias facientes. aliis uͦ ꝑsuadentes donis nichilq:
eoꝵ uita at prannide pessima diffe̾ luit. Uude & heli sacerdos ꝓ eoꝵ iniqͥtate dagnatꝰ. ẽ. qͦd eos

Expanded text:
molaret hostiam solemnem Domino. » Tunica haec parva, quam Anna mater, hoc est, gratia formavit et puero tradidit, significat doctrinam facilem qua imbuendi sunt rudes animi credentium, qualibus et superhumerale lineum significat castitatem et continentiam cum bonis operibus. Quia quisquis divino mipsum exerceat. Porro filii Heli divina sacra temerantes peccabant coram Domino. Unde scriptum est: « Filii Heli, filii Belial, nescientes Dominum, neque officium sacerdotum ad pnde nimis coram Domino, quia detrahebant homines a sacrificio Domini. » Josephus, historicus Judaeorum, honorem sibimet sequestrabant, alia vero rapinae modo tollebant. Mulieribus religionis causa venientibus contumelias inferebant: aliis quidem violentias facientes, aliis vero persuadentes donis; nihilque eorum vita a tyrannide pessima differebat. Unde et Heli sacerdos pro eorum iniquitate damnatus est, quod eos
Abbreviated transcription (Latin):
exploratoꝵ. Baalĩ int̾pretat᷑ ascendentes siue suꝑiotes. Qui gͦ uir isrłita est. id.ẽ. uir
uidens dm̃. siue mens uidens dm̃. aufert a se om̃em facturã malignoꝵ spuum.
aufert iactantiã atq suꝑbiã. ac sic seruiet dño soli: quia nulla societas. ẽ. luci ad
tenebras. nec ulla conuentio xp̃i ad belial Iudicauitq samuhel filios isrł in mas¬
phat. Masphat.ẽ. ciutas intribu uida. ap̃ qua habitauit iepthe iusta cariathi¬
arĩ urbẽ. de qͣ supͣdiximꝰ: int̾pretat᷑q masphat speculatio. uł contẽplatio: siue in¬
tentio uł locus udicii. Saphat eñi iudicare . ẽ. Et bene conuenit locꝰ iste tam
sc̃o uiro. qui pleb̾e sibi cõmissã. in iusticia & ueritate iudicauit. &e sũma pruden¬
tia gub̃nauit: Tulit aut̃ samuhel agnũ lactantẽ unũ. & obtulit illũ holocau¬
stũ dño. & clamauit samuhel ad dnm ꝓisrł. & exaudint eũ. Et clamaũ in qͥt

Expanded text:
pretatur ascendentes sive superiores. Qui ergo verus Israelita est, id est, vir videns Dominum, sive mens videns Dominum, aufert a se omnem facturam malignorum spirituum, aufert jactantiam atque superbiam, ac sic serviet Domino soli, quia « nulla societas est lucis ad tenebras, nec ulla conventio Christi ad Belial . » « Judicavitque Samuel filios Israel in Masphat, » etc. Masphat est civitas in tribu Juda, apud quam habitavit Jephte, juxta Cariathiarim urbem, de qua supra diximus. Interpretaturque Masphat speculatio, vel contemplatio, sive intentio, vel locus judicii. Saphat enim judicare est. Et bene convenit iste locus tam sancto viro, qui plebem sibi commissam in justitia et veritate judicavit et summa prudentia gubernavit. « Tulit autem Samuel agnum lactantem unum, et obtulit illum holocaustum Domino. Et clamavit Sam
Abbreviated transcription (Latin):
tutionẽ mundi. Queret gͦ sibi dixit suũ habebit Unde inlatina lingua hoc uerbũ acci¬
pit p̃positioñe. & ad quirit dr̃. Q uod satis aptũ est. qͥd significet. qũaꝗͣ &e sine additam̃to p̃

Expanded text:
tutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latina lingua hoc uerbum accitutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latina lingua hoc uerbum accipit praepositionem et Cadquirit dicitur; quod satis apertum est quid significet. Quamquam et sine ad
Abbreviated transcription (Latin):
figura regui ẽẽt ȩcerni. Id̾o gͣ addidit. Ꝙ ñc̃ regnũ tuũ ñ stabit tͥ. Seetit gͦ & stabit
qd̾ in illo signisicatũ .ẽ. Sed non hiuic stabit. qͥa ñ inȩterniũ ipse suerat regnaturꝰ. nec
ꝑgenies eiꝰ. ut saltẽ ꝑposteros alterũ alteri sucedentes. uderet᷑ impleri qͦd dictu. ẽ in
eternũ E querit inqͥt dñs sibi hominẽ. siue dauid siue ipsũ mediatorẽ significans
testam̃ti noui. qͥ siginabat᷑ in chrysmate. in qͦ etia unctus. ẽ ipse dauid & ꝓgenes
eiꝰ. Non aut̃ qͥsi nesciat ubi sit ita sibi hominẽ d̾s querit. s ꝑ homine more homirtu
loqt᷑ qͥa &e sic loquendo nos querit. Nonsolũ eñi dõ patͥ. uerũ ipsi qͦq unigenito eiꝰ
qͥ uenit querere qͦd ꝑierat usq adeo iã eramꝰ noti. ut in ipso essemꝰ electi ante consti¬

Expanded text:
figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui figurabatur in chrismate etiam, quo unctus est ipse Dauid et progenies eius. Non autem quasi nesciat ubi sit, ita sibi hominem Deus quaerit; sed per hominem more hominum loquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri. uerum ipsi quoque Unigenito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque adeo iam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante consti
Abbreviated transcription (Latin):
ferendas oblationes. & ĩ molandas uictimas pacificas. Septẽ dieb eipectabis donec
uenia adte. & ostendã tͥ qͦ facias. Non gͦ samuhel suũ prestolari ad uentũ sauli sept̃i
dierũ tẽpore p̃cepit sed ad offerendas oblationes & ĩ molandas uictimas pacificas
se abeo eisdẽ septe dieb uoluit expectari. Quod ille neqͥ qua fecit. & idõ merito
culpat᷑ & stultitiȩ elogio denotat᷑. Quod aut̃ sauli mandatũ dñi transgredien¬
ti samubel ita dixisse legit᷑ stulte egisti nec custodisti maudata dñi di tui qͦ¬
precepit tibi qͦd si non fecisses iam ñe preparassẽt dñs regnũ tuũ suꝑ isrł insempiterũ.
S ed nequaꝗͣ regnũ tuũ ultra consurget quesiuit dñs sibi uirũ uuta cor suũ. & p̾ce
cipiendũ ẽ ac si ppsũ saulem d̾s inȩternũ parauerit regnaturũ. & hoc postea noluerit
seruare peccanti. Neq eñi eũ peccaturũ. e̾e. nescieliat. sed p̃parauerat regnũ eiꝰ in quo

Expanded text:
pacificas septem diebus exspectabis, donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. » Non ergo Samuel suum praestolari adventum Sauli septem dierum tempore praecepit, sed ad offerendas oblationes, et immolandas victimas pacificas se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectari. Quod ille nequaquam fecit; et ideo merito culpatur, et stultitiae elogio denotatur. Quod autem Saul mandatum Domini transgredienti Samuel ita dixisse legitur: « Stulte egisti, nec custodisti mandata Domini Dei praecepit tibi. Quod si non fecisses, jam nunc praeparasset Dominus regnum tuum super Israel in sempiternum. Sed nequaquam regnum tuum ultra consurget. Quaesivit Dominus sibcipiendum est, ac si ipsum Saulem Deus in aeternum praeparauerit regnaturum, et hoc postea noluerit seruare peccanti neque enim eum peccaturum esse nesciebat; sed praeparauerat regnum eius, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
tia. his qͥ in reb do sacratis offendunt. qu̾a siqͥs ꝓxiũ suũ inu̾bo. uł in facto aliqͥs leserit. Quia
quanto maior gła. tanto gauior fit offensa¬

Expanded text:
tia his, qui in rebus Deo sacratis offenderint, quam si quis proximum suum in verbo, vel in facto aliquid laeserit. Quia tia his, qui in rebus Deo sacratis offenderint, quam si quis proximum suum in verbo, vel in facto aliquid laeserit. Quia quanto major gloria, tanto gravior fit offens
Abbreviated transcription (Latin):
exore eoꝵ ñ ꝓcedat. hi fineȩ filio eleazari conparant᷑. Illi aut̃ qͥ obturatũ os habent. siue imꝑitia. sine
inuicio. siue conscientia peccatoꝵ. ut ꝓximis suis u̾bũ salutis rite ñ impendant. hii finee filio heli
cõparant᷑. Q uod aut̃ seqͥt᷑ iu̾bis heli: si peccau̾it uir in urũ placari ei potest ds. si in dño pecca¬
est cont ꝓximu̾ factũ. leuiorq ẽ eiꝰ remissio. indm̃ uͦ peccare.id.ẽ. ab eiꝰ cultu reced̾e ĩpietatis pec¬
catũ est. difficiliorq renussio. Et qm eũ inutrũ. qͥs peccat. placato sibi uiro fac̃ sibi dm̃ placabiłẽ
in dm̃ aut̃ cũ qͥs peccat orabit ꝓeo : Ac sidicat᷑. ꝑ qu̾e sibi dm̃ inꝯt̾e peccauit ꝓpiciũ facere¬
poterit. Tam̃ ñ ita intelligendũ. ẽ. qͦd nulla uenia speranda sit his qͥ in diumo officio aliqͥd
deliquerint etiã sidigne penitentiã gerant. s qͦd difficilior sit uenia. & maior agenda peniteu¬

Expanded text:
 obturatum os habent, sive imperitia, sive vitio, sive conscientia peccatorum, ut proximis suis verbum salutis rite non impendant, ipsi Phineae, filio Heli, comparantur. Quod autem sequitur in verbis Heli: « Si peccaverit vir in virum, placari poterit Deus. Si in Domino peccae est, leviorque remissio. In Deum vero peccare, id est, ab ejus cultu recedere, impietatis peccatum est, difficiliorque remissio. Et quoniam cum in virum quis peccat, placato sibi viro, facit sibi Deum placabilem. In Deum autem cum quis peccat, quis orabit pro eo? Ac si dicatur: potuerunt. Tamen non ita intelligendum est, quod nulla venia speranda sit iis qui in divino officio aliquid deliquerint, etiamsi digne poenitentiam gerant, sed quod difficilior sit venia et major agenda poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ñsit inqͥt senex indomo tua. ꝑ senẽ. sacerdote m¬
heli sadoch sacerdos extitit. qͥ
malachun legit᷑. ꝓiecitq salomon
ablathar ne. e̾et. sacerdos dm̃i. ut ĩpleret᷑ uͥbũ dñi qͦd locut
.ẽ. suꝑ doniũ heli. Ueruntamen
ñ auferã penit̾ uirũ exte abaltari meo. ut deficiant ocełi
mo dm̃i uir. qͥ indignitate sacerdotii aliũ substitutũ uidẽt. & se eade dignitate pͥuatũ uidens.
occłi eiꝰ deficẽnt. & anima eiꝰ tabescẽt listice aut̃ hec ꝓphetia de mutatiõe sacerdotii ñ. ẽ. in¬
tẽpꝰ qͦ istud sacerdotiũ mutandũ ꝑ xp̃m effici oportebat. Nã cũ dicẽt loquens locut᷑ sũ. ut domꝰ
tua & doni patͥs tui miustraret inconspectu meo usq insẽꝑitnũ. i nẽ aut̃ dic̃ dñs. absit hoc

Expanded text:
 sacerdos Heli Sadoch exstitit, qui Malachim legitur: « Projecitque Salomon Abiathar ne esset sacerdos Domini, ut impleretur verbum Domini quod locutest super domum Heli. » « Verumtamen non auferam penitus virum ex te ab altari meo, ut deficiant oculi mo Domini vir qui in dignitatem sacerdotii alium substitutum videret, et se eadem dignitate privatum videns, oculi ejus deficerent et anima tabesceex quo ista de sacrificio mutando per Christum effici oportebat. 5. Nam cum diceret: Loquens locutus sum, ut domus tua et domus patris tui ministraret in conspectu meo usque in sempiternum. Nunc autem dic
Abbreviated transcription (Latin):
scripturã dr̃. Insipiens sic̃ luna mutat᷑: Luna cũ uidet᷑. una e̾e ꝓsubstantiã. ꝑmutationẽ dierum
sẽꝑ asemet ipsa alia.ẽ. ⁊ diu̾sa. Sic & percatores qͥ mutant᷑ seꝑ scientia. & cupiunt di̾sa instabi
mutat᷑ ut . ẽ. illud. Tuaut̃ id̾e ipse es & anni tui ñ deficient. F uit in qd uir unꝰ de ramatha sopł
de mꝰ ute effinim. Ramatha siue armatha ut in aliqͥb exẽpłarib habet᷑ altitudo eoꝵ int᷑ p̃tat᷑
Soptim specła uł scopls esfiam. stactifrcatio. Qui inmonte effrã e inraniacha soph i cõmor asse

Expanded text:
 « Insipiens sicut luna mutatur . » Luna, cum videtur una esse per substantiam, per mutationem dierum semper a semetipsa alia est et diversa; sic et peccatores, qui mutantur semper scientia et cupiunt diversa, instabimutatur, ut est illud. « Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . » « Fuit, inquit, vir unus de Ramatha Sophim, de monte Ephraim. » Ramatha, sive Armatha, ut in aliquibus exemplaribus habetur, altitudo eorum interpretatur; Sophim, specula sive scopulus: Ephraim, fructificatio. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
sterilis ait peꝑit plurinos &e que multos habebat silios in sirmata ẽ. In ebreo & inseptuaginta
transiatiõe non plurtiis uͣii leginit. Iudei hunc locũ ita intelligunt. qͦd nato samuele mortuus
sit siliꝰ pͥmogenitꝰ fenennȩ. & singłis auuȩ filiis nascentibꝰ. srigłi fenenuȩ mortui st̃ filii. S querendũ
i soluentes duos filios samuelis cũ filis annȩ ad numerant. qr sterilis inqͥt peꝑit .uii. & multa¬

Expanded text:
sterilis, ait, peperit plurimos, et quae multos habebat filios, infirmata est. » In Hebraeo et in Septuaginta sterilis, ait, peperit plurimos, et quae multos habebat filios, infirmata est. » In Hebraeo et in Septuaginta translatione nonsit filius primogenitus Fenennae, et singulis Annae filiis nascentibus, singuli Fenennae mortui sint filii; sed quaerendum nem Hebraei solventes duos filios Samuelis cum filiis Annae annumerant: Quia sterilis, inquit, peperit sept
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ⁊ Areꝰ fortiũ suꝑatꝰ .ẽ: & infirii acenicti st̃ robore. Infirmatꝰ.ẽ. arcꝰ. idẽ intentio eoꝵ qͦ
tã potentes sibi. e̾e̾. uident᷑. ut sine dĩ ad iutorio atq dono humana sufficientia diuina posst̃ im¬
plere mandata. Et infirmi acemcti st̃ robore. qͥ tantũ iudi pietate confidunt. & ab illo solatia
alienꝰ atestam̃to cłi fuerat. Nẽ gͦ p̃cinctꝰ. ẽ. robore. cũ indutꝰ. ẽ. seuto fidĩ & galea salutis & gla¬
dm̃: S in eo ppło ancille silii minorati st̃. cũ se subtraxer̃ ne crederent insaluatore. & in
ipsis panib id ẽ. diuinis eloqͥis. que illi soli tẽ exom̃ib gentib acceper t̾rena tantũ sapiunt. Gentes
aut̃ qͥb lex illa ñ erat data p̾ea quã ꝑ noua̾ testam̃tũ ad eloqͥa illa uener̃ multũ e suriendo t̾ram
transier. qͥa ineis ñ t̾rena. s cȩlestia sapuer̃. Et hoc uelut quereret᷑ causa eur fac tũ sit: donec

Expanded text:
sunt. « Arcus fortium superatus est et infirmi accincti sunt robore. » Infirmatus est arcus, id est, intentio eorum, qua tam potentes sibi videntur esse, ut sine Dei dono atque adjutorio humana sufficientia divina possint implere mandata, et infirmi accincti sunt robore, qui tantum in Dei pietate confidunt, et ab illo solatia  est robore, cum indutus est scuto fidei, et galea salutis, et glaDomini? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt , cum se subtraxerunt ne crederent in Salvatorem et in ipsis panibus, id est, divinis eloquiis quae illi soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena tantum sapiunt. Gentes autem, quibus lex illa non erat data, posteaquam per Novum Testamentum ad eloquia illa venerunt, multum esuriendo terram transierunt, quia in eis non terrena, sed coelestia sapuerunt. Et hoc, velut quaereretur causa cur factum sit: « donec
Abbreviated transcription (Latin):
Diitte me obsecro ad un̾a part̾e sacerdotałẽ. id.ẽ ad ipsã pleb̾e xpͣo sacerdote p̾clarã Cui
petrus ait. Nos aut̃ gen̾ electũ. regale sac̾dotiũ. Da aut̃ ꝗddit ut comedã bucellã panis. etiã
ipsũ sacficq̃ genus elegant᷑ exp̾ssit. de qͦ dic̃ sacerdos ille. Panis qu̾e dabo caro mea.ẽ. ꝓmundi
uita. Qiua enĩ dexerat suꝑiꝰ dedisse se cibos domiti aaron de uictimis ueti̾s testam̃ti. que
fuerant sacͥficia iudeoꝵ. ido hic dix̃ postulandam ad comedendũ sucellã ponis. qͦd ẽ. in no¬
uo testam̃to sacͥ siciũ xp̃ianoꝵ. & pabulũ sidelir̃ animaꝵ. Se qͥt᷑

Expanded text:
Dimitte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem, » id est, ad ipsam plebem Christo sacerdote praeclaram. Cui Petrus ait: « Vos enim genus electum, regale sacerdotium . » Quod autem addit, « ut comedam buccellam panis, » etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit. De quo dicit sacerdos ipse: « Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita . » Quia enim dixerat superius dedisse se cibos domui Aaron de victimis Veteris Testamenti, quae fuerant sacrificia Judaeorum, ideo hic dixit postulandam ad comedendum buccellam panis, quod est in Novo Testamento sacrificium Christianorum ut pabulum fidelium animarum. S
Abbreviated transcription (Latin):
cedere dignata.ẽ. de nouo dic taui: Al. litterã mauri nom̃ expͥmentẽ. qͦd m̃s magist᷑ bea

Expanded text:
cedere dignata est, de novo dictavi, M litteram MAURI nomcedere dignata est, de novo dictavi, M litteram MAURI nom
Abbreviated transcription (Latin):
laborare uelle ut sc̃õꝵ patrũ dicta. que de p̃dicto libro exposita mpluribꝰ exẽplaribꝰ disꝑsa
st̃ in unũ obcõmoditatẽ legentis colligerẽ. qͥtinꝰ qͥd qͥsq eoꝵ insententiis du̾sis hystorie
regũ ꝑsingła loca senserit parit̃. & scdñi ordinẽ a nob̾ dispositũ reꝑiret. Ibi eñi inue¬
niet qͥd pat̃ augustiriꝰ. qͥdue in signis int̾pres diunoꝵ libroꝵ iheronimꝰ senserit. qͥd
papa beatꝰ ac suauissimꝰ cloctor GreGoniꝰ. qͥdue ysidorus i spaniensis ep̃c. & qͥd beda ma-¬
gist᷑ nobilis. ac cet̾ĩ patres quoꝵ longũ. ẽ. nomina recensħri rite intellexerint. Quoꝵ
ui: p̃notauiq inmargimbꝰ pagiaꝵ aliquoꝵ eoꝵ nomina. ubi sua ꝓpͥau̾ba sunt. Ubi uͦeoꝵ
sensũ meis u̾bis expressi. aut ubi uxta sensus eoꝵ similitudinẽ ꝓut duuna gr̃a mͥ con.¬

Expanded text:
laborare velle ut sanctorum Patrum dicta, quae de praedicto libro exposita in pluribus exemplaribus dispersa laborare velle ut sanctorum Patrum dicta, quae de praedicto libro exposita in pluribus exemplaribus dispersa sunt, in unum ob commoditatem legentis colligerem, quatenus quid quisque eorum in sententiis diversis historiae Regum per singula loca senserit, pariter et secundum ordinem a nobis dispositum reperiret. Ibi enim inveniet quid Pater Augustinus, quidve insignis interpres divinorum librorum Hieronymus senserint: quid papa beatus ac suavissimus doctor Gregorius, quidve Isidorus Hispalensis episcopus, et quid Beda, magister nobilis, ac caeteri Patres, quorum longum est nomina recensere, rite intellexerint. Quorum vi. Praenotavique in marginibus paginarum aliquorum eorum nomina, ubi sua propria verba sunt; ubi vero eorum sensum meis verbis expressi, aut ubi juxta sensus eorum similitudinem, prout divina gratia mihi con
Abbreviated transcription (Latin):
quendã frẽm nr̃m. qu̾e ad palatiũ p̾ti̾to anno direximꝰ nr̃e parutati sugge̾re dignata ẽ. qͥtinꝰ
aliqͦd uolum̃ uobis utile mitteremꝰ. nos hec suggestio ñ parũ sollictos reddidit. qͥd uobꝰ qͥduutes estĩ
in om̃ibꝰ. in om̃i scientia & om̃i doctͥna. & apud qũ̾e libroꝵ maxima copia ẽ placitũ & condigñ
accõmodare possemꝰ. Et qͥa uos aliqu̾ẽ librũ qu̾e uob̾ mitterẽ nominatim ñ eipressistis. cogi¬
taui mecũ mexpositionẽ libroꝵ regũ qͦddã opꝰculũ consicẽ. & nonuni ur̃o illud consecrare.
ur̃ eq prudentiȩ ad ꝓlandũ humilit̾ hoc dirige̾. Quod de p̃cor eo animo suscipiatis. qͦ uobis
illud transiisi. Non eñi arbitror illud uob̾ ẽe. condigñ. sed exdeuoto corde qualecũq sit tam̃
platũ. Estimo eñĩ si illud legẽ uolueritis ꝑ om̃a nob̃ ñ displicẽ. cũ cognoueritis me ad hoc

Expanded text:
quemdam fratrem nostrum, quem ad palatium praeterito anno direximus nostrae parvitati suggerere dignata est quatenus aliquod volumen vobis utile mitteremus: nos haec suggestio non parum sollicitos reddidit, quod vobis, qui divites estis in omnibus, in omni scientia et doctrina, et apud quem librorum maxima copia est, placitum et condignum accommodare possemus. Et quia vos aliquem librum quem vobis mitterem nominatim non expressistis, cogitavi mecum in expositionem librorum Regum quoddam opusculum conficere, et nomini vestro illud consecrare, vestraeque prudentiae approbandum humiliter hoc dirigere. Quod deprecor eo animo suscipiatis, quo vobis illud transmisi. Non enim arbitror illud esse vobis condignum, sed ex devoto corde, qualecunque sit, tamen prolatum. Aestimo enim, si illud relegere volueritis, per omnia vobis non displicere, cum cognoveritis me ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
re erigit inop̃e. Inops qͥppe idẽ qͥ paꝑ. Sterc̃ uͦ unde erecł ẽ. rectisime intelligunt᷑ ꝑsecutores
iudei Inquoꝵ numero cũ sedixisset apłs ȩccłam ꝑsecutũ. quȩ mͥ inqͥt suer̃ lucta. hȩc ꝓpt ꝓp̃m
gͦ suscitatꝰ ẽ. ille. supͣ om̃s diuites pauꝑ erectꝰ. ẽ & de illo stercore supͣ om̃s opulentos ille inops.
usq ad t̾minos orbis t̾rȩ. Pñi inqͥt st̃ cardies t̾re. hoc ẽ. quatuor plage mundi inqͥb dilatabr
orbẽ ȩccłe sue.que asolis ortui usq ad occasũ laudat nom̃ eiꝰ. Pedes scõr suoꝵ serniabit. hoc est
electoꝵ suoꝵ oꝑa inuiã iusticiȩ diriget. Qtimpii intenebris conticescent. Quia inittent᷑ intene¬
bras extiores. ubi erit fletꝰ & stridor dentiũ. Ubi conticescents id ẽ ab arrogantia suꝑbie sue ees

Expanded text:
re erigit inopem. » Inops quippe idem qui pauper; stercus vero, unde erectus est, rectissime intelliguntur persecutores re erigit inopem. » Inops quippe idem qui pauper; stercus vero, unde erectus est, rectissime intelliguntur persecutores Judaei: in quoergo suscitatus est, ille supra omnes divites pauper erectus est, et de illo stercore super omnes opulentos ille inops.  hoc est, quatuor plagae mundi, in quibus dilatabit orbem Ecclesiae suae, quae a solis ortu usque ad occasum laudat nomen ejus. « Pedes sanctorum suorum servabit. » Hoc est, electorum suorum opera in via justitiae dirigit. « Et impii in tenebris conticescent. » Qui mittentur in teneb
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ absconditã. Nã qͥ ꝓpͥo silio ñpeꝑeit. s ꝓ nob̾ om̃ib t̾didit eũ isto mͦ atiq mortificauit. Et qͥa
resuscitauit amortius. eũdẽ rursus uificauit. E qͥa in ꝓphetia uox eiꝰ agnoscit᷑ ñ derelinques
animã mea in inferno. eũdẽ dedux̃ ad niferos & redux. Hac eiuspauꝑtate ditoti sumꝰ. Dñs enim
paꝑes fac̃ & ditat. Nã qͥd hoc sit ut sciamꝰ qͦd seq̃t audiamꝰ ¶ sumiliat & exaltat. Utiq suꝑbos
humiliat. & humiles exaltat. Quod eñi alibi legit᷑. ds suꝑb̾ resistit. humilibꝰ aut̃ dat grãm.
hoc totꝰ habet sermo. ciuꝰ nom̃ int̾p̃tat᷑ gr̾̃a eiꝰ. Iã uͦ qͦd ad iungit᷑ suscitat apat̾rã pauꝑ fac¬
tus .ẽ. cũ diues. e̾et. ut eiꝰ pauꝑtate sic̃ paulo ante dictũ. ẽ. ditarem. Ipsũ eñi det̾ra sus.¬
citaũ tã eito ut caro eiꝰ ^iudẽt corruptionẽ. Nec illud ab illo alienabo gͦd dictũ ẽ & de sterco¬

Expanded text:
it eum, isto modo utique mortificauit eum; et quia resuscitauit a mortuis, eundem rursus uiuificauit. Et quia in prophetia uox eius agnoscitur: Non derelinques animam meam in inferno, eundem deduxit ad inferos et reduxit. Hac eius paupertate ditati sumus. Dominus enim pauperes facit et ditat. Nam quid hoc sit ut sciamus, quod sequitur audiamus: Humiliat et exaltat; utique superbos humiliat et humiles exaltat. Quod enim alibi legitur: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, hoc totus habet sermo huius, cuius nomen intives esset, ut ejus paupertate, sicut paulo ante dictum est, ditaremur; ipsum enim de terra suscitavit tam cito, ut caro ejus non videret corruptionem, nec illud ab illo alienabo, quod dictum est: « Et de sterco
Abbreviated transcription (Latin):
dux sorte ibi missa coram dño terrã rȩpnussionis singulis tͥbubꝰ distribuerit. Est aut̃ sylo nnona¬
gesimo miliario nea poleos in regione acrabitena Sed & iudȩ patriarche filiũ. selon appellatũ
leginꝰ. Ad hane gͦ urbẽ ascendit elchana cũ domosua statutis dieb. ut mraret & sacrisicaret dño

Expanded text:
dux sorte ibi missa coram Domino terram repromissionis in singulis tribubus distribuerit. Est autem Silo in nonadux sorte ibi missa coram Domino terram repromissionis in singulis tribubus distribuerit. Est autem Silo in nonagesimo milliario Neapoleos, in regione Acrabitena. Sed et Judae patriarchae filium Seloh appellatum legimus. Ad hanc ergo urbem ascendit Elcana cum domo sua statutis diebus secundum legem, ut ado
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlebrior futurus erat ad instar pͥoꝵ patrũ. ut mauis gaudiũ post longu̾ merorẽ de ꝑcepta fecuu¬
ditate parentũ insinuet᷑. Sicut enĩ abraham patriarchȩ legitima itror qua pͥmitꝰ duxit sara
uidelicet pͥmũ sterilis suit. agar egyptia generante filiũ. & sicut iacobseruienti socero suo prachel
uxore sua. ipsa rachel sterilis fiut sorore eiꝰ lia liberos gignente. ita & elchan e melior uxor que ꝓpħam
genuit sterilis pͥmu̾ fuit. post aut̃ ꝑ dñi grãm fecunda. Ec ascendebat uir ille decuutate sua statu¬
tis diebus. ut adoraret & sacrisicaret dño exercituũ insylo. Ecetã. Sylo ciuitas est intribu effrat̃
in quo loco archa testam̃ti mansit. & tab̾nacłm dñi atẽporibꝰ iosue filii nua: post qu̾a uicerat gentes
que t̾rã reꝓmissionis possederant usq ad tẽpora samuelis Parrat᷑ eni in libro iesunaue. qͥd pdictus

Expanded text:
celebrior futurus erat instar priorum patrum, ut majus gaudium post longum moerorem de percepta fecuncelebrior futurus erat instar priorum patrum, ut majus gaudium post longum moerorem de percepta fecunditate parentum videlicet, primum sterilis fuit, Agar Aegyptia generante filium: et sicut Jacob serviente socero suo pro Rachel uxore , ipsa Rachel sterilis fuit, sorore ejus Lia liberos gignente: ita et Elcanae melior uxor, quae prophetam genuit, sterilis primum fuit, post autem per Domini gratiam fecunda. « Et ascendebat vir ille de civitate sua statutis diebus, ut adoraret et sacrificaret Domino exercituum in Silo, » etc. Silo civitas est in tribu Ephraim, in quo loco arca testamenti mansit ac tabernaculum Domini a temporibus Josue filii Nun, postquam vicerat gentes quae terram promissionis possederant, usque ad tempora Samuelis. Narratur enim in libro Jesu Nave quod praedictus
Abbreviated transcription (Latin):
Dicamus pͥmũ degen̾atiõe ꝓpħe sedm̃ ixstoriã. ut postea continuatĩ allegoriã
eiꝰ inseramꝰ. Elehana qͥppe pater samuelis ꝓpħe. de stirpe leui fuit. sed non de
genãtione aaron sacerdotis Fuit enĩ ut uerba dierũ nariant. idẽ elcana filiꝰ
hieroboã. fili eliel. filii thou. sili suph. filii helcana. filii maath. filii amasai. filii
helcana. silii iohel. sil ii az arie. filii sophoniȩ. fili thaath. filii asir. filii abiasaph filii
pateat eundẽ isai non de ephrai. sed de tribu extitisse iuda & ꝓbet eundẽ elchanan ephrateũ ab ephra¬
ta. non abephraun dici Hic int̾ medios ciues effren sortis existens. ramath sophym cuutat̾e inha¬
bitabat Est eñi ipsa ciuitas iuregione thamnitica uꝑta dospolim. unde fuit ioseph qui in euangłus
fenennȩ filii annȩ aut̃ non erant liberi. Conuenient᷑ igit᷑ aunę sterilitas cõmemorat᷑. cuiꝰ part᷑

Expanded text:
 prophetae secundum historiam, ut postea continuatim allegoriam ejus inseramus. Elcana quippe, pater Samuelis prophetae, de stirpe Levi fuit, sed non de generatione Aaron sacerdotis: fuit enim, ut Verba dierum narrant, idem « Elcana filius Jeroboam, filii Eliel, filii Thahu, filii Suph, filii Elcana, filii Mahath, filii Amasai, filii Azoel, filii Hariae, filii Sophoniae, filii Thahath, filii Asir, filii Abiasaph, filii pateat eumdem Isai non de Ephraim, sed de tribu Juda exstitisse, et probet eumdem Elcanam Ephrathaeum ab Ephratha, non ab Ephraim dici. Hic inter medios cives Ephraim fortis existens, Ramatha Sophim civitatem inhabitabat. Est enim ipsa civitas in regione Thamnitica juxta Diospolim, unde fuit Joseph, qui in Evangeliis Phenennae filii, Annae autem non erant liberi. » Convenienter igitur Annae sterilitas commemoratur, cujus partus
Abbreviated transcription (Latin):
uius mensure sit factũ
e fenestris eius & tabulatis ꝑ gyrum
e ascensu & factura medii & tercii cenaculi
Quod parietes cedro & paumm̃itũ sit abiete tectũ
e distincta mensura templi ipsius & oraculi
uod om̃is domus sit cedro uestita & auro Quod altare¬
e ingressu oraculi siue templi
eatriis domus domini. Quot annuis tẽplũ sit edisicatũ
ecolumnis aereis. De mari ȩneo. De basibꝰ .x. &. lutibus
e cardinibꝰ ostioꝵ & ꝑfectiõe oꝑis domꝰ dĩnĩ apparebant¬

Expanded text:
e sit factum. De fenestris, et tabulis ejus per gyrum. De ascensu, et facturis medii, ac tertii tabernaculi. Ut parietes cedro, ac pavimentum sit abiete intextum. De distincta mensura templi ipsius, et oraculi. Ut omnis domus sit cedro vestita, et auro. Ut altarauro vestitum. De ingressu oraculi, sive templi. De atriis domus Domini. Quot annis templum sit aedificatum. De Columnis aereis. De mare aereo. De basibus decem, et luteDe cardinibus ostiorum, et perfectione domus Domini. Ubi ven
Abbreviated transcription (Latin):
bibi. s effudi animã meã in conspectu dm̃i. Ne reputes ancillã tuã quasi unã de filiab belial:
in qͥ ebrietatẽ sectant᷑ filii belial uocitent᷑ Noc loco implet᷑ illud qͥd scriptũ ẽ. homo uidet in
facie ds aut̃ intuet᷑ cor: qͥaheli tantũ os dep̃cantis anne intuelit᷑ & uoce eĩ penit᷑ꝰ non audiebat.
s motũ labioꝵ cernebat. & estimabat ȩbtiã. ẽe. Illa aut̃ quia sursũ eleuabat cor & confitebat᷑
dño intoto corde suo respexit dñs adorationẽ eiꝰ & ñ spreuit p̃ces eiꝰ. Nobisq obtutꝰ modus o¬
sione lacͥmaꝵ nos exaudiri abeo credamꝰ qͥa sacͥficiũ dõ ẽ. sp̃c contͥbulatꝰ cor contͥtũ & humiliatũ
d̾s ñ sꝑnit. Quod tunc digne sit. si oratiõe cõpleta nos eodẽ tenore iusticie ꝑmatieam᷑. Unde
& sequit᷑. Et abiit mulier inuiã suã & comedit. uultꝰq eiꝰ ñ st̃ ampliꝰ indiu̾sa mutati. Et facꝰ¬

Expanded text:
meam in conspectu Domini. Ne reputes ancillam tuam quasi unam de filiabus Belial, hi qui ebrietatem sectantur filii Belial vocitentur; hoc loco impletur illud quod scriptum est: « Homo videt in facie, Deus autem intuetur cor . » Quia Heli tantum os deprecantis Annae intuebatur, et vocem ejus penitus non audiebat, nec motum labiorum cernebat, aeDomino in toto corde suo, respexit Dominus ad orationem ejus, et non sprevit preces illius. Nobisque optimus modus osione lacrymarum nos exaudiri ab eo credamus, quia « sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non spernit . » Quod tunc digne fit, si, oratione completa, nos eodem tenore justitiae permanebimus. Unde et sequitur: « Et abiit mulier in viam suam et comedit, vultusque
Abbreviated transcription (Latin):
signisicata ꝑsectio Pp̃t qͦd & ioħs apłs ad sept̾e scribit eccłas eo mͦ se ostendens ad uniꝰ plenitudnĩe
scribe̾. Q in ꝓu̾biis salomonis hoc antea p̃sigurans sapientia. edificauit sibi domũ. & sufful¬
sit columnas.uii. Sterilis eñi erat in om̃ib gentib di cuitas. autequã iste fet̾ qu̾e cernimꝰ oriret᷑. Cer¬
minꝰ etiã que multa insiliis nc̃ infirmatã ierłm t̾renã. qm̃ qͥ cũq fili libe̾ inea erant uͥtutis eiꝰ erant
que multa erat infiliis. & uiusicat haue sterilẽ que peꝑit. Qͣn: quã uis cõmodiꝰ possit intelligi eos¬
d̾e uusicare qͦs mortisicauerit. Id eñi uel repetuuit addendo. deduc̃ ad inferos & redue̾. Quibꝰ enĩ
dic̃ apłs. si mortui estis cũ xp̃o que sursũ st̃ querite ubi ꝓp̃c.ẽ. indext̾a di sedens. salubrit᷑ mortisican

Expanded text:
nes apostolus ad septem scribit Ecclesias, eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere: et in Proverbiis Salomonis hoc antea praefigurans. « Sapientia aedificavit sibi domum et suffulsit columnas septem . » Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei civitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oriretur. Cernimus etiam quae mulquae multa erat in filiis, et vivificavit hanc sterilem, quae peperit septem; quamvis commodius possit intelligi, eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit apostolus: Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens, salubriter utique
Abbreviated transcription (Latin):
OMINO: Re uerentissIMO: nud¬
et in menbris xp̃i plurinũ uenerando. atq colendo. patͥ hnldiuno
abbti. & sacri palatii archicapellano. Rabanꝰ exiguus seruoꝵ di seruũ
indño ȩt̾no ꝑpetuã optat salutẽ. Cũ uenerationẽ tuã sc̃ẽ pat̾ ubiq
excellentẽ sentiamꝰ . & plurimis ꝓfectuosã ee̾ cõꝑtũ habeamꝰ. id ipsum

Expanded text:
omino reverendissimo et in membris Christi plurimum venerando atque colendo, Patri HILCUINO abbati, et sacri palatii archicapellano, RABANUS, exiguus servorum Dei servus, in Domino aeterno perpetuam salutem. Cum venerationem tuam, sancte Pater, ubique excellent
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iracundi nulla consideratione se mitigant. quasi asahel ꝑseqͥ & insamre ñ
cessant: necesse est ut hi qui furentes repriere conant᷑. neqͣquã se in furore
erigant: s qͥcqͥd est tranqͥllitatis ostendant. quȩda uͦ subtilit̾ ꝓferant: inqͥb ex ob¬
lico furentis animũ purgent. Unde & abner cũ contͣ ꝑsequentẽ subsistit. non
eũ recta s au̾sa hasta transforauit. Ex muerone qͥppe ꝑcutere est. impetu aꝑte
increpationis obuiare. Au̾sa uͦ hasta ꝑsequentẽ ferire est: surentẽ tranqͥlle exqͥ¬
busdã tangere. & qͦsi parcendo suꝑare. Asahel aut̃ ꝓtinꝰ occũbit. quia c̃õmotȩ m̃¬
tes dũ & parci sibi sentunt. & tam̃ responsionũ ratione inintimis sub tranqͥl¬
litate tangunt᷑. ab eo qͦ se erexerant stati cadunt. Qui gͦ aferuoris sui impetu
sub lenitatis ꝑcussione reluint. qͥsi sine ferro moruntur
UIII

Expanded text:
cum iracundi nulla consideratione se mitigant, quasi Asael persequi et insanire non cum iracundi nulla consideratione se mitigant, quasi Asael persequi et insanire non cessant, necesse est ut hi qui furentes reprimere conantur, nequaquam se in furore erigant, sed quidquid est tranquillitatis, ostendant; quaedam vero subtiliter proferant, in quibus ex obliquo furentis animum purgent. Unde et Abner cum contra persequentem substitit, non eum recta sed aversa hasta transforavit. Ex mucrone quippe percutere est impetu apertae increpationis obviare. Aversa vero hasta persequentem ferire, est furentem tranquille ex quibusdam tangere, et quasi parcendo superare. Asahel autem protinus occubuit, quia commotae mentes dum parci sibi sentiunt, et tamen responsorum ratione in intimis sub tranquillitate tanguntur, ab eo quod se erexerant, statim cadunt. Qui ergo a fervoris sui impetu sub lenitatis percussione resiliunt, quasi sine ferro moriuntur. III
Abbreviated transcription (Latin):
ne penitꝰ abstmeret. monente illo denuo ut recederet. ne coactus eũ ꝑcut̾et.
post tergũ lanceã emisit coactus. eũq repetente mortali uuluere penetrauit:
ocutus est gͦ abner ad asahel dicens. Recede. noli me seqͥ ne compellar con¬
fodere te in terra. Qui cont̾epsit. & noluit declinare. Pcussit gͦ eũ abner
au̾sa hasta ininguine. & trarifodit eũ & mortuus est. Cuiꝰ asahel tipũ tenu¬
it. nisi eoꝵ qͦs uehem̃ter arripiens suror inpͣceps ducit qui in eode suroris im-¬
petu tanto cautius declinandi st̃. quanto & insane rapiunt᷑: Unde & abner
qui sermone nr̃o patͥs lucerna dr sugit. quia doctoꝵ lingua quȩ suꝑnũ dei
lum̃ indicat. cũ abrupta suroris mentẽ ciuꝰpiã ferri conspicit. cũq contra iras¬
centẽ dissimulat u̾boꝵ iacula retidere. quasi ꝑsequent̾e non uult ferire: S

Expanded text:
ne penitus abstineret, monente illo denuo ut recederet, ne coactus eum percuterene penitus abstineret, monente illo denuo ut recederet, ne coactus eum percuterepost tergum lanceam emisit coactus, eumque repente mortali vulnere penetravit. » « Locutus est ergo Abner ad Asael, dicens: Recede, noli me sequi, ne compellar confodere te in terra. Qui contempsit et noluit declinare. Percussit ergo eum Abner aversa hasta in inguine, et transfodit eum, et mortuus est, » etc. Cujus Asael typum tenuit, nisi eorum quos vehementer arripiens furor in praeceps ducit? Qui in eodem furoris impetu tanto cautius declinandi sunt, quanto insane rapiuntur. Unde et Abner, qui sermone nostro patris lucerna dicitur, fugit, quia doctorum lingua, quae superum Dei lumen judicat, cum pie abrupta furoris mentem cujuspiam ferri conspicit, cumque contra irascentem dissimulat verborum jacula reddere, quasi persequentem non vult ferire. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut .XII. iuros pugnaturos nutterent. & ꝓcedentes int̾ medias acies qͥ exutraq
parte electi ioco fuerant ac certamini. relictisq gladiis uiri dauid & tenente
capita hostiũ suoꝵ. lũbos & latera suis gladiis ꝑforarunt. donec om̃s qͣsi exu¬
no constituti ꝑimerent. His aut̃ cadentib. etiã reliquus dilapsus. ẽ exeret¬
quaꝗͣ occidendo deficerent: Cuiꝰ etiã fr̃s decertati st̃ ꝓnissione. int̾ quos
clarior fuit p̾cipue iunior asahel. Qui tant̾a glãm habuit in pedũ ueloci¬
tate. ut ñ solũ homines. s etiã eqͦs ad currendũ certamine superaret: Is gͥ
ꝑsequebat᷑ pͥncipẽ abner recto gressu. inneutra parte declinans. Cũ q
respexisset abner & considetasset impetũ sequentes. & dixisset ut uniꝰ militis
arma sumens ab eiꝰ ꝑsecutione quiesceret: & rursus ille nequaꝙͣ a suo conami¬

Expanded text:
ut duodecim viros pugnatores mitterent, et procedentes inter medias acies, qui ex utraque ut duodecim viros pugnatores mitterent, et procedentes inter medias acies, qui ex utraque parte procul fuerant a certamine, relictisque gladiis viri David et tenentes capita hostium, eorum lumbos et latera, suis gladiis perforarunt, donec omnes quasi ex uno constituto periment. His autem cadentibus, etiam reliquus direptus est exercitquaquam occidendo deficerent. Cujus etiam fratres decertati sunt pronissime, inter quos clarior fuit praecipue junior Asael. Qui tantam gloriam habuit in pedum velocitate, ut non solum homines, sed etiam equos ad currendum certamine superaret. Is igitur persequebatur principem Abner, recto gressu in neutra parte declinans. Cumque respexisset Abner, et considerasset impetum sequentis, et dixisset ut unius militis arma sumens ab ejus persecutione quiesceret, et ille rursus nequaquam a suo conami
Abbreviated transcription (Latin):
piscme. & illi ex altera. Dixitq abner adioab Siugant pueri. & ludant corã
nob̾. E respondit ioab. Surgant. Surrexer̃ gͦ & transier̾ numero. xIł de
beniamu ex parte isboseth silii saul. & .iͦ i. eͦx parte᷑ dauid. Ad p̃hensoq unꝰqͥsq
capite comparis sui. desixit gladiũ in latꝰ contrarii. & cecider̃ simul & reliqu
Hunc locũ iosephus ita exponit᷑ Abner aut̃ ꝓmouit electũ nimis exercitum
ut congrederet᷑ cũ domo uida Irascebat᷑ enĩ adu̾sus eos. aqͥb rex dauid fuerat¬
ordinatꝰ. Huic aut̃ occurrit missus adauid ioab filius saliuȩ saororis eiꝰ de pa¬
tre sar natus. Hic aut̃ erat contra abner consututꝰ militię pͥnceps. cũ qͦ etiã
fuer̃ & sui sr̃s abisai: asahel. & om̃s armati dauid Itaq ueniens ad quendam
suntem in ciuitate gabaa. aciem constituit adpugnandũ. Dicent̾e uͦ abner ad
eũ uelle se ꝓbare quis eoꝵ robustiorẽ exercitũ haberet. conuenit int̾ utrosq

Expanded text:
ri, et ludant coram nobis. Et respondit Joab: Surgant. Surrexerunt ergo et transierunt numero duodecim de Benjamin ex parte Isboseth filii Saul, et duodecim de pueris David. Apprehensoque unusquisque capite comparis sui, defixit gladium in latus contrarii, et ceciderunt simul, » etc. Hunc locum Josephus ita exponit: « Abner autem promovit electum nimis exercitum, ut congrederetur cum ordinatus. Huic autem occurrit missus a David Joab, filius Sarviae sororis ejus, de patre Sarnatus. Hic autem erat contra Abner, constitutus militiae princeps. Cum quo etiam fuerunt sui fratres, Abisai, Asael, et omnes armati David. Itaque veniens ad quemdam fontem in civitate Gabaa, aciem constituit ad pugnandum. Dicente vero Abner ad eum, velle se probare quis eorum robustiorem exercitum haberet, convenit inter utrosque,
Abbreviated transcription (Latin):
est ultra iordanemi & in manann: regẽ eũ constituisse suꝑ galaad & suꝑ iessuri
Hebreus habet assuri: id ẽ tͥbum aser. Sola aut̃ domꝰ iudã sequebatur dauid
Quid aut̃ ẽ qͦd filuis saul isboseth qui int̾pretat᷑ uir confusionis. abner auxiliante
qui intͣpretat᷑ patͥs lucerna regnauit suꝑ isrł uniu̾sum. & domꝰ iuda sola seque¬
bat᷑ dđ. nͥ qͦd solis credentib & uere m confitentib ex pͥore ppło dauid dñm¬
uidelicet saluatorẽ sequentib inceteris ad huc error confusionis regnat diabo¬
o instigante qͥ sepe se transsigurat in angłm lucis : E fuit numerus derũ qͦs
cõmoratus est dauid imꝑans in hebron: suꝑdomũ iuda UͣI. annoꝵ & sex

Expanded text:
est ultra Jordanem, et in Manaim regem eum constituisse super Galaad et super Gessuri. Hebraeus habet Asturi, id est, super tribum Aser. « Sola autem domus Juda sequebatur David. » Quid est autem quod filius Saul Isboseth, qui interpretatur vir confusionis, Abner auxiliante, qui interpretatur patris lucerna, regnavit super Israel universum, et domus Juda sola sequebatur David, nisi quod solis credentibus et vere Dominum confitentibus, ex priori populo David nidelicet et Salvatorem sequentibus, in caeteris adhuc error confusionis regnat, diabolo instigante, qui saepe se transfigurat in angelum lucis. « Et fuit numerus dierum quos commoratus est David, imperans in Hebron super domus
Abbreviated transcription (Latin):
bner aut̃ filius ner pͥnceps ercercitus saul. tulit hisbosech siliũ saul. & cir¬
cũduxit eũ ꝑ castra. regẽq constituit suꝑ galaad. & suꝑ gessuri. & suꝑ iez ra¬

Expanded text:
Abner autem filius Ner, princeps exercitus Saul, tulit Isboseth filium Saul, et cirAbner autem filius Ner, princeps exercitus Saul, tulit Isboseth filium Saul, et circumduxit eum