comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conuehende aque penuria nõ mo-¬
dica q̃rimonia. uir di ad locũ quẽ
aptum credidit accedens: cuspidẽ
baculi quẽ manu gestabat humi
defigens. cũctis audientib dicit.
Dñe deus nr̃ qui sicienti ppło tuoĩ
heremo de dura silice potũ tribuist
cidesto et nob̾ fanuilis tius. iaꝑi
thesaurũ trie pietatis ⁊ uibe nob̾
deduricia huiꝰ telluris mĩstrari
fontem aq̃ uiientis: ut cognoscãf
pr̃tes qr tri es uerus d̃s qui ĩ fine
scłoꝵ nusisti filiũ tuum ĩ mundũ
ut credentes ĩ te ad uerã introdutes
repromissionis tram. Cumq fi¬
deles rñdissent amen. subito eru¬
pit fons uiuatissimꝰ qui ⁊ potenti¬
uiri liquido cũctis astantib de
exhibirionis eiꝰ geiudio aniltiplitase
fidei feruore nunierus credentium
cepit multiplicari. Multi eĩ in eo
per laptismatis sacram̃tum uete¬
ien hoĩem exuerunt: et nouo qͥ
scd̃m deum creatꝰ est in iusticia ⁊
scitate u̾itatis uestiti sũt. L
taq nõ quiq ppłares s ⁊ no¬

Expanded text:
convehendae aquae penuria non modica quaerimonia, vir Dei ad locum, quem aptum credidit, accedens, cuspidem baculi, quem manu gestabat, humi defigens, cunctis audientibus dixit: Domine Deus noster, qui sitienti populo tuo in eremo de dura silice potum tribuisti, adesto et nobis famulis tuis, et aperi thesaurum tuae pietatis, et jube nobis de duritia hujus telluris ministrari fontem aquae viventis, ut cognoscant praesentes, quia tu es verus Deus, qui in fine saeculorum misisti Filium tuum in mundum, ut credentes in te ad veram introduceret repromissionis terram. Cumque fideles respondissent, Amen, subito erupit fons vivacissimus, qui et potentiviri liquido cunctis astantibus deexhibitionis ejus gaudio, multiplicato fidei foenore numerus credentium coepit multiplicari. Multi enim in eo per baptismatis sacramentum veterem hominem exuerunt, et novum, qui secundum Deum creatus est, in justitia et sanctitate veritatis, vestiti sunt. 14. Itaque non quique popular
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes: ut u̾bo demones fugrirz
leprosos mũdaret: cunctis q lan¬
guentib opẽ crucis medicamine
largiretur. Deniq cũ ad eũ młti
concurrerent ꝓ adipiscẽda scilute
corꝑum illiũati uerbo fidei cum
salute redibãt aĩaꝵ. Lcõ uͣ¬
orro idẽ uir uenerabilis ext̾
urbem pauo tettus hospicio: die na¬
tuq in sc̃o ꝑstarat ꝓposito. uix ul

Expanded text:
virtutes, ut verbo daemones fugaret, virtutes, ut verbo daemones fugaret, leprosos mundaret, cunctisque languentibus opem crucis medicamine largiretur. Denique cum ad eum plurimi concurrerent pro adipiscenda salute corporum, illuminati verbo fidei, cum salute redibant animarum. 11. Porro idem venerabilis vir extra urbem parvo tectus hospitio diu noctuque in
Abbreviated transcription (Latin):
dum uidis ad huc eccl̃ie statum.
pietas sr̃na mrignificos atq u¬
dustrios uiros destinauit: lug¬
dunensib fotinũ. arelatensib
trophimũ: nactone paulum.
tolose saturuinun. auernis an¬
stiemoniũ. lemouicins mairia¬
len: turonicis gatianũ. parisius
dronisiũ. cenomanicis iulianũ.
romana genositate claris¬
simus. lingua facũdus. iusticia
ĩsignis. m̾ito fidei apꝑuit ꝑcelebͥs:
primus aplus cenomãnice urbi
adeo destinatur. Qui ⁊ si aliis apls
non ẽ: cenomanensibz tamẽ est.
Nam sĩc de se quoq ũs claiat a¬
ad destruendos errores. ad concul¬
candas demonũ uanitates. ad urbẽ
supͣdictam accessit increpidus.
S dũ nouitas scẽ predicatõnis
quibusdã incredulis ĩ scandalum.
nõ nullis uerte̾tur inierisum: mi¬
raculoꝵ potentia reddebat actonitoᷤ.
qͦs ad audiendã yentatis uiam
uet̾uas ⁊ innatus error effecerat
fastidiosos. Per manus eĩ reue-¬
iendi põtificis tantas ip̃c oꝑabat᷑

Expanded text:
dum rudis adhuc Ecclesiae statum, dum rudis adhuc Ecclesiae statum, pietas superna magnificos atque industrios viros destinavit, Lugdunensibus Photinum, Arelatensibus Trophimum, Narbonae Paulum, Tolosae Saturninum, Arvernis Austremonium, Lemovicinis Martialem, Turonicis Gatianum, Parisiacis Dionysium, Cenomanicis Julianum. Romana generositate clarissimus, lingua facundus, justitia insignis, merito fidei percelebris, primus apostolus Cenomanicae urbi a Deo destinatur: qui etsi aliis apostolus non est, Cenomanensibus tamen est. Nam sicut, de se quoque beatus clamat Aad destruendos errores, ad conculcandas daemonum vanitates, ad urbem supradictam accessit intrepidus. Sed dum novitas sanctae praedicationis quibusdam incredulis in scandalum, nonnullis verteretur in derisum, miraculorum potentia reddebat attonitos, quos ad audiendam veritatis viam veternus et innatus error effecerat fastidiosos. Per manus enim reverendi pontificis tantas Christus operabatur
Abbreviated transcription (Latin):
strum dem per succedentes sibi¬
met pͥncipes malicie sue augens
incrementũ: per trecentos eoam¬
plius annos eccliam xp̃i cõcus¬
sit. sz nullatenus eu̾tere ualuit.
Cũ enuim cõplacuit ei qͥ fideles
suos igne tẽptationis ꝑmisit
exccqui: ut serenus dies post tot
trirbines fanulie sue illucesc̾et.
lux u̾itatis culmen ĩꝑii subiit.
et mundi gl̾ia sibi substrata.
eos cepit hr̃e deferisores atq tu¬
tores. quos ceꝑat per muidiam
hostis antiqui eatenus hr̃e ꝑfi
post asꝑitatem nubilose hiemi.
cum placidas uerni clementia
temꝑat auras. redolentes arbu¬
sta prumpũt inflores: ⁊ nudata
dudum roseta rediunus ornant᷑
rosis. mirãtesq cculos erũpen¬
tium candor reu̾berat liliorũ.
Sic pate eccłie reddita: du̾si ꝑ
mundũ effulsere uiri. qͥ uirtutũ
luce mirables. fulgore fidei ĩsig¬
nes: ad seq̃nda xp̃i uestigia. mã¬
sueti corde parentur inutabiles
Ad collocandum gͥ in galliis no¬
ue fidei fundam̃tum: ad erigen¬

Expanded text:
strum; dehinc per succedentes sibimet principes malitiae suae augens incrementum per trecentos et eo amplius annos, Ecclesiam Christi concussit, sed nullatenus evertere valuit. Cum enim complacuit ei, qui fideles suos igne tentationis permisit excoqui, ut serenus dies post tot turbines familiae suae illucesceret, lux veritatis culmen imperii subiit, et mundi gloria sibi substrata, eos coepit habere defensores atque tutores, quos per invidiam hostis antiqui eatenus perfidos post asperitatem nimbosae hyemis. Cum placidas verni clementia temperat auras, redolentes arbusta prorumpunt in flores, et nudata dudum roseta redivivis adornantur rosis, mirantesque oculos erumpentium candor reverberat liliorum; sic pace Ecclesiae reddita, diversi per mundum effulsere viri, qui virtutum luce mirabiles, fulgore fidei insignes, ad sequenda Christi vestigia mansuetis corde pararentur imitabilesAd collocandum igitur in Galliis novae fidei fundamentum, ad erigen
Abbreviated transcription (Latin):
Testabatur arborius ex prefestoui¬
disse se martini manũ sacufiiũ
offerentem uestitã quodam mad
noblissimis gẽnus luce mictire
puipurea. et ad motũ dextere colis¬
saꝵ int̾ se fragorem audisse gẽmos¬

Expanded text:
testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gem
Abbreviated transcription (Latin):
plenus uirtutibus et stĩta¬
Octogesimo p̾mo etatis sue ãno
ep̃atꝰ autẽ uicessiõ sexto apud
condatẽsem diocesis sue uicũ
exedens a seculo tfelitit᷑ migza¬
rit ad xp̃m ¶Transiit autem
media notte que dñita hẽbat᷑.
enĩ ineiꝰ tñsitu psalleneut uoces
audierũt in celum q̃d in libro
uirtutũ ens pͥmo plemꝰ exposuiꝰ.
¶Nam tum p̾mũ scũs dei apud
condatensẽ ut dicimꝰ uitũ egro¬
tare ceꝑisẜ. Pictani ppłi adeiꝰ
tñsitur sicut turonici quenert᷑.
quo migrante grãdis alt̾catõ
in utrumq surrexit ppłm. Dice¬
bant eĩ pictani. nr̃ est mõchus.
nõb̾ abbas extitit nos pequiri

Expanded text:
tibus et sanctitaoctogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abb
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd suꝑ oĩa cunctta cõcludit. In hoc mist̾¬
iũ ergo credimꝰ ẽe ex nlłis extãtib cũcta
orta. Quod mistiũ mẽs huãna cõciꝑe
nõ p̃t nec oratoria singa enarrare nez
diffrisit sermonis bibliothecaꝵ uoliuã
si totum mũdũ libri repleant sina
scĩa nõ possit ĩenarrablis enarrari.
qͥ ẽ ĩdciblio nullo mͦ possit de st̾bi ne
cõcludi. aut uerbũ aut sbã ꝓp̾a dĩm¬

Expanded text:
d super omnia, cuncta concludit. In hoc mysterium ergo credimus, esse ex nullis exstantibus cuncta orta, quod mysterium mens humana concipere non potest, nec oratoria lingua enarrare, neque diffusi sermonis bibliothecarum volumina, si totum mundum libri repleant, divina scientia non possit inenarrabilis enarrari: qui est indicibilis, nullo modo possit describi, neque concludi aut verbum aut substanti
Abbreviated transcription (Latin):
ãtiqͥtus institus ẜuatur. in urde
qua ordĩatꝰ est. hẽbit deon
nonite sepulchrũ. Certe si ꝓmo
nast̾ii pͥuilegio cupitis uedita¬
Ire. stitote qz pͥmũ ei monast̾¬
iĩ ꝯmediolanensib fuit sñs
ergo litigantib. sole ruente
dies claudit᷑ corpus q ĩmedio
futuꝵ ut mane fc̃s a pictanis
ꝑ uioleciã aufretur. Med deus
op̃s noluit urbẽ tirronicã appͥo fᵗ¬
strare patrono. Dẽiq notte me-
pͥmũtur: nec ullus suꝑ fuit
qui exhac multitudĩe uigil¬
larz. Igr ubi turonici eos cõ¬
spicĩt obdormisse: appͥhensã¬

Expanded text:
s institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauditur, corpusque in medio futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media primitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensa
Abbreviated transcription (Latin):
natura. Sileat linga oratoria qr
deficit sermo de ĩdicibłi. cũ cõsũma¬
uerit mens hũana de dĩna maie¬
ta fit ãt dĩna clemẽcia neõ sit nͥ qͥ
genuit. et nẽõ cõꝑit secͤta prĩs nisi
is qͥ ꝑ natura nascendi ũciũ ami¬
sit. Dĩs ercto mãsuetudo et modestia

Expanded text:
naturae. Sileat lingua oratoria, quia deficit sermo de indicibili: cum consummaverit mens humana de divina majeta sit autem divina clementia, nemo scit, nisi qui genuit: et nemo comperit secreta patris, nisi is qui per naturam, nascendi initium amisit. Omnis ergo mansuetudo et modestia
Abbreviated transcription (Latin):
quoddã memoriale. Cui ut diximꝰ
uictu minuente deficienti. ex media
febris accessit. At autẽ eum hc fer¬
uor actigit. cõturzit pater ad ect̃a.
ne ples absq baptismo defũgeretur.
Qui baptizatus nec cõfortatꝰ corꝑe.
p̾ter illud spiritale remediũ: iam
suffosis ocłĩs. iam palpebris laxatis
at demissis. iam nullũ flatũ spira¬
minis habens: suꝑ beatũ sepulthrũ
patre eiulante deponitur. Nec defu¬
it uirtus illa celestis: que quõdã
pariuilũ int̾ manꝰ cõfessoris uiui¬
ficauerat. Det ubi pͥmũ huiꝰ uesti¬
menta. coopertoriũ scilicet tumu¬
li actigit. illico ꝑuulus respirauͭ.
Mirũ miraculũ. Iideres pallẽtes
genas. gradatim uirtute diuina
infistente rubescere: et sopitos ocłoe
in lumine rediuino laxari. Nũt
a sc̃o uiuificatꝰ et a patre receptꝰ.
sospes us hiodie. ĩtestĩoniũ uir¬

Expanded text:
quodam memoriale. Cui, ut diximus, quodam memoriale. Cui, ut diximus, victu minuente, deficienti ex inaedia febris accessit. Ut autem eum hic fervor attigit, concurrit pater ad eclesiam, ne prolis absque baptismo fungeretur . Qui baptizatus nec confortatus corpore praeter illud spiritale remedium, iam suffossis oculis, iam palpebris laxatis atque demissis, iam nullum flatum spiraminis habens, super beatum sepulchrum, patre heiulante, deponitur. Nec defuit virtus illa caelestis, quae quondam parvulum inter manus confessoris vivificavit. At ubi pmentum coopertorium tumuli attigit, illico parvulus respiravit. Mirum miraculum! videres pallentes genas gradatim, virtute divina insistente, rubescere, et sopitos oculos in lumine redivivo laxari. Tunc a Sancto vivificatus, et a patre receptus, sospes usque hodie in testimonium vir
Abbreviated transcription (Latin):
quotiens hic ꝓphetarũ et subbi¬
miũ unoꝵ uirtutes q̃s olimges¬
tasilegnius. renouari meram̃.
fecerũt uiuẽtes in stło. hic solus cotidie
renouat. etiam post sepulthrñ. Q uid
ergto agimꝰ: Quid filemꝰ : Quid̃
occultamus pauti. quod ppłi de clanãt
multit Non diucius ĩ hac statiõe
morem᷑. Proferamus nouũ helise¬
ũ scło nr̃o. qui cadauer defu̾ti. uinu
remisit di monumento. Id nãqr¬
ũs cõfessor. nob p̾sentib operatus
est. Que eĩ causa fuerit. adiutori¬
um ĩdiuise t̾nitatis. efflagitãs
ex plicale Puer genitꝰ sacte ma¬
terno deficiente: nutͥti alẽdum
datur. Que hoc liquore sterilis dũ
nõ copiose. ut illuis etatule oportunũ
est. lactis alimẽta mĩstrat. cepit qͥ ꝓfic̾e
deduerat. die p̾tereũte de creste. et ita
minui. Ut nichil in eo ãpłius quam
pellis tenuis. q̃ eiꝰ ossula cõtegeret
remaneret. Qui matre mortua: unũ
ꝓpe in hoc exitu ducerat amũ. Erat
em̃ unitũ patri. de uxoria dilectiõe

Expanded text:
quotiens hic prophetarum et sublimium virorum virtutes, quas olim gestas legimus, renovari miramur! fecerunt viventes in saeculo, hic solus cotidie renovat etiam post sepulchrum. Quid ergo agimus? Quid silemus? Quid occultamus pauci, quod populi declamant multi? Non diutius in hac statione moremur. Proferamus novum Heliseum saeculo nostro, qui cadaver defuncti vivum remisit a monumento; idque beatus confessor nobis praesentibus operatus est. Quae enim causa fuerit, adiutorium indivisae Trinitatis efflagitans, explicabo. Puer genitus, lacte materno deficiente, nutrici ad alendum datur. Quae hoc liquore sterilis, dum non copiose, ut illius aetatulae oportunum est, lactis alimenta ministrat, coepit, qui proficere debuerat, die praetereunte decrescere et ita minui, ut nihil in eo amplius quam pellis tenuis, qui eius ossola contegeret, remaneret. Qui, matre mortua, unum prope in hoc exitu duxerat annum. Erat enim unicum patri de uxoria dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
cembris uidelz ĩfra martiniemã
ebdomiadeunlut solẽnitatem b̃r¬
marturi quã hic iã egrotans ce¬
lebrare ceꝑait: bõ martino iũctus
in celo consũmaret. Prestante

Expanded text:
cembris, videlicet infra Martinianam hebdomadam, ut solemnitatem Martini, quam hic jam aegrotans celebrare coeperat, Martino junctus in coelo consummaret, praestante
Abbreviated transcription (Latin):
laude qͥd primũ uel speciale dictit᷑.
sũ ut scriptum ẽ. eius m̃ĩnia alioꝵ
maxĩs maiora ẽe manifestũ sit:
Tamen qnͣti hñdus sit: testãtur
uniu̾se ut ita dicã mũdi nacões.
que illũ ita pͥuato quodã affectu
diligũt. ut eciã in nĩo tempe qñ
cauitas nimiũ iam refrixit miltes
tam gente ꝙͣ lingua ignotos as
eius scissimũ tumulũ contis
uideamꝰ. ut m̾ito de eodẽ maullii
dicatur. cuiꝰ uultũ desuat unuls
terra. Nuoꝵ utiq studia. nian
qͣ uicini sumus ĩertiam. uirr uo¬
ment redarguũt. Non tñ sine dis
moderam̃e constat. ꝙ eiꝰ amor it
oĩm corda penetuit. ꝙ eiꝰ memous

Expanded text:
laude quid primum vel speciale dicatur, laude quid primum vel speciale dicatur, cum, ut scriptum est, ejus minima aliorum maximis majora esse manifestum sit, tamen quanti habendus sit testantur universae, ut ita dicam, mundi nationes, quae illum ita privato affectu diligunt, ut etiam in nostro tempore, quando charitas nimium jam refrigescit, multos tam gente quam lingua ignotos ad ejus sanctissimum tumulum confluere videamus, ut merito de eodem Martino dicatur: Cujus vultum desiderat universa terra. Quorum utique studia nostram, qui vicini sumus, inertiam jure vehementer redarguunt: non tamen sine divino moderamine constat, quod ejus amor ita omnium corda pen
Abbreviated transcription (Latin):
que reprobis dui solẽt copia cõ¬
mendemus. s ne hanc quidem gra¬
tiam. illi defuisse mõstremus. Ce¬
teꝵ ad eiuis głiam cõmendandam.
illud quã primũ sufficiat. ꝙ hũili
in p̾cunie thesauris. Hoc utiq est:
mrablia fecisse. Et qued ut partim
suꝑuis monstrat᷑. apcc̃oꝵ est laq̃o
custeditus. Suꝑ om̃em qͥppe glia¬
sui anno. tanꝙͣ septenario ãnoꝵ
numero ter ĩ fide sc̃e trinitatis cõ¬
pleto. appositus ẽ ad pr̃es suos. nõ
tam diex qi ferme tricenailis ordi¬
natus ẽ. ꝙ̃ ꝑfectione plenus. Nui
tñ non usq qͣ uidetur clausus ĩ tu¬
mulo. cui restat uel lingua uiuat
in mũdo. Et qr sĩc credimus beato
martino ĩcelo ẽ sociatus. scõ etiã
corꝑe ẽ illi ĩ sepulchro uicinus dor¬
ro turonicenses ne duunis mun̾aibꝰ
uidecint᷑ ingrati. sꝑ neccesse ẽ. ut
retractent qnͣtoꝑe sũt adeo suffulti.
¶Datus nãq ẽ eis patronus non
qualiscũq s martinus. De cuius

Expanded text:
 reprobis dari solent, copia commendamus, sed nec hanc quidem gratiam illi defuisse demonstremus. Caeterum ad ejus gloriam commendandam illud nobis sufficiat, quod humili in pecuniae thesauris. Hoc utique est mirabilia fecisse: quod ut partim superius monstratur, a peccatorum est laqueo custoditus. Super omnem quippe glsui anno, tanquam septenario annorum numero ter in fide sanctae Trinitatis completo, appositus est ad patres suos, non tam dierum, quia ferme tricennalis ordinatus est, quam perfectione plenus. Qui tamen non usquequaque videtur clausus in tumulo, cui restat ut vel lingua vivat in mundo. Et quia, sicut credimus, beato Martino in coelo est sociatus, sancto etiam corpore est illi in sepulcro vicinus. Porro Turonicenses, ne divinis muneribus videantur ingrati, semper necesse est, ut retractent quantopere sint a Deo suffulti. Datus namque est eis patronus non qualiscumque, sed Martinus, de cujus
Abbreviated transcription (Latin):
qualia uisibłr oꝑetur. quã delpa¬
tos langores lauet. de potentia s¬
nĩa eius nullatenus dubiterite
Et si pro dispenscitione tempoz
contigerit. corporea miracula
suggerat. sꝑ illumt ꝓstratu sc̃i loci
sui ac ꝑtecius iegni salute int̾-¬
pellat. Nec p̾tereudũ uidetur.¬
qũo consuetam s̾ͥ humilitatem.
etiã in ip̃a sepultura sua ẜuau̾it.
Nam ĩ tali loco se sepeliri fecit. ubi
lemꝑ oĩm pedib cc̃culcaretur. et
ip̃a loci neccessitas cog̾et: neunꝙͣ
maliqua reu̾encia heri poss S
grex bĩ martini nõ ferens talia.

Expanded text:
qualia visibiliter operetur, quam desperatos languores sanet, de potentia ejus nullatenus dubitent; et si pro dispensatione temporum contigerit corporea miracula suggerat, semper illum pro statu sancti loci sui ac pro totius regni salute interpellet. Nec praetereundum quomodo consuetam sibi humilitatem etiam in ipsa sepultura sua servaverit. Nam in tali loco se sepeliri fecit, ubi semper omnium pedibus conculcaretur; et ipsa loci necessitas cogeret, ne unquam in aliqua reverentia haberi posset; sed grex beati Martini talia non ferens, a
Abbreviated transcription (Latin):
honorem¶ Datus ẽ eis ⁊ gregoruls
uirnõ solum scitate. s ⁊ doctrina
clauis. ne urbs turorica obscuus
uid̾etur. si scͥptoꝵ officio carusses
apłos illustratur ĩ altero gregoela
ita ⁊ turonica pꝰ martinũ decnas
in isto. Quem uidelz uel apud des

Expanded text:
habeat. Datus est eis et Gregorius vir non solum sanctitate, sed et doctrina clarus, ne urbs Turonica obscurior videretur si scriptorum officio caruissetapostolos illustratur in altero Gregorio, ita et Turonica post Martinum decoretur in isto. Quem videlicet nos vel apud Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
cadit. pars capta reducitur: ⁊ pars
fuge sulisidio elcipsa est: ⁊ usq ad
sextũ lapidẽ ab urbe ꝑsecuti st̃ dacs
triũphatoris sui corpus cũ hymne¬
defurentes ⁊ glia. per quem sibi triũ¬
ihus cessit et uictoria ¶Onde ⁊ ĩ euisdẽ
leli tumphali memoria: ĩ ip̃o loco
quo sc̃ substitit corpꝰ. in honore ip̃iꝰ
tabricatu ẽ eccl̃ia. que pp̃ belli euen¬
tuin sci martini belli sortitti ẽ uoca¬
bului. ¶ In eõ aũt urbis loco qͦ corpus
auis sup̃ murũ ꝑnoctãs. uictorie pri¬
quaꝵ maceriax ã quib ferebant
aulã fuisse ualentiniani. in qual
sedes nequaquã assurg̾e ẽ dignat᷑
bõmaitino antistiti. donet regiã
sellã iquis oꝑiret. ip̃mq regemea
parte corꝑis qua sedebat afflaret
incendiũm: solioq suo suꝑbus ex¬
af̾etur. ⁊ martino ĩuitus assurg̾et
Ioi aihiep̃c tum ppło deuoto eccl̃i¬
am que scĩ maitini de basilica d̃r
statutũ est. Wt singłis deinceps¬

Expanded text:
cadit, pars capta reducitur, & pars cadit, pars capta reducitur, & pars fugæ subsidio elapsa est, & vsque ad sextum lapidem ab vrbe persequuti sunt Danos, Triumphatoris sui corpus cum hymndeferentes & gloria, per quem sibi triūphus cessit & victoria. Vnde & in eiusdem belli triumphali memoria, in ipso loco, quo Sancti subsistit corpus, in honore ipsius fabricata est Ecclesia, quæ propter belli euentubulum. In eo autem urbis loco, quo corpus ejus supra murum pernoctans victoriae priquarum, in quibus ferebant Aulam fuisse Valentiniani; in qua sedens nequaquam assurgere est dignatus beato Martino Antistiti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque Regem ea parte corporis, qua sedebat, afflaret incendium, solioque suo superbus excuteretur, & Martino inimicus assurgeret. Ibi Archiepiscopus cum populo deuoto Ecclesiam, quæ sancti Martini de Basilica dicitur, statutum est, vt singulis annis deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
nudius fomitẽ submĩstrat IMibs
tũ repcaiant. et turrim ꝓprignansi
resartiũt. ⁊ sagitaꝵ grandĩe
missa: uarlos subrũgunt assuluis
lam mure crebro qͣtiunt᷑ ariet
machinax ittib cedentes ruinam
lui minãtur. Obsessi uiribe disi¬
dentes: spei penitus solatio deffiti¬
unturs Tandem uõ diuina ĩl pnũ¬
te gr̃a: in se reu̾si. bĩ pationi luis
tuu corpus pie rapiunt ⁊ ad locũ
quo belli uiolẽtior ĩpetus eut de¬
rentes. ⁊ mortuũ ꝓ uiius ꝓpugna¬
torem opponũg ad mirabilẽ ꝑ or̃a
uirũ. qui dũ adiuu̾et signipotens
appellatus. fulgorẽ uirtutũ astris
ĩtulit: deffũctus etiã bellipotens.
tris̃phatos hostiũ cuneos sola sin
pñcia confecit.¶Dere muabłis deꝰ
in scĩs sius. Sancti siquidẽ petii¬
Inante suffragio: et obsessis securt
et cõfidentia reddit᷑: et obsessorib
formido et pauor nõ medicus ĩnit¬
dani. fugientes turoniciꝑ
secuntur. fugientiũ pais gladio

Expanded text:
rmidinis fomitem subministrat. Muros rmidinis fomitem subministrat. Muros tamen reparant, & turrium propugnacula resarciunt, & sagittarū grandine præmissa varios subiungunt assultus. Iam muri crebro quatiuntur ariete, & machinarum ictibus cedentes, ruinam sui minantur. Obsessi, viribus diffidentes, spei penitus solatio destituuntur. Tandem vero, diuina inspirante gratia, in se reuersi, beati patroni sui Martini corpus pie rapiunt, & ad locum, quo belli violentior impetus erat, deferentes, mortuum pro viuis propugnatorem opponunt. O admirabilem per omnia virum! qui dum aduiueret signipotens appellatus fulgorem virtutum astris intulit, defunctus etiam bellipotens triumphator hostium cuneos sola sui præsentia confecit. Vere mirabilis Deus in Sanctis suis. Sancti siquidem patrocinante suffragio & obsessis securitas & confidentia redditur, & obsessoribus formido & pauor non modicus immitDani, fugientes Turonici persequuntur: fugientiū pars gladio
Abbreviated transcription (Latin):
g̃itur. qm̃ danoꝵ tellus sibi
insufficiẽs est. moris ẽ apud
illos. ut per singła lustͣ multitudo
nõ minima dittãte sortis euentũ.
d t̾ra sua exulet: ⁊ ĩ alienis t̾ris mã¬
sionem sibi quoquo mͦ ad ꝓprici nõ
reusura uendicet. OOrgente gͥ dure
sortis ĩ dementia. hastingus cũ in¬
Iiuimera armor manu a finibꝰ suis
exulanss gallias ingredit. auitates
obsiet. menia subuertit. auires t̾re
coequat./ oppida. rũra. uicẽs ferio flã¬
ma. fam̃e depopulatꝰ. Contigit aũt
ut gallie suꝑioris ꝑtib incensis:
turonim simili eã ext̾minio con¬
sũptiuus. descend̾et Ambazio itaq¬
et uniu̾sis que int̾ ligerim ⁊ kaũ
cõtinebantur ĩ fauillan redaictis:
tiuorum obsidet. Portis gͥ custadict᷑
admouet si ne qͥs tuto exeat. mage¬
no studiosoq conanũe. prouidet.
aggeres etiã constiuit asꝑa cõpla¬
nat. et quicqrud urbi capiende anis¬
modum eẽt ordinat Alieni lea
iumor delatus. obsessis cõcepte fi¬

Expanded text:
iam Danorum tellus sibi insufficiens est, moris est apud illos, vt per singula lustra multitudo non minima, dictante fortis euentu, a terra sua exulet, & in alienis terris mansionem sibi quoquomodo, ad propria non reuersura, vendicet. Vrgente igitur duræ fortis inclementia, Hastingus cum innumera armatorum manu a finibus suis exulans, Gallias ingreditur, ciuitates obsidet, mœnia subuertit, turres terræ coæquat: oppida, rura, vicos, ferro, flamma, fame depopulatur. Contigit autem vt Galliæ superioris partibus incensis, Turonum, simili eam exterminio consumpturus, descēderet. Ambazio itaque, & vniuersis, quæ inter Ligerim & Karum continebantur, in fauillam redactis, Turonum obsidet. Portis igitur custodias admouet, & ne quis tuto exeat, magno studiosoque conamine prouidet. Aggeres etiam struit, aspera complanat, & quicquid vrbi capiendæ commodum esset, ordinat. Alieni infortunij rumor delatus obsessis, cōceptæ fo
Abbreviated transcription (Latin):
gelicis ĩtonat paginis: quã dui¬
uni fecistis ex his mu̾nis mͥ fecistiꝰ¬
centie sue. mediolana trĩt¬
segit in urbe: quã tunc tp̃is arri¬
ana. fauẽte auxentio. multũ ma¬
culauit perfidia. Cui scũs uir ut
fortis athleta xp̃i uirilitꝰ restitit:
intiepidusq uerã sc̃e trinitatis fi¬
canas secessit ĩ ꝑtes. Denerabili¬
lq pictauensis urbis antistiti hila¬
uo iunctus: qͥ tunt tꝑ̃is qͣi furmis¬
sima fidei colũpna om̃ib lauda
dectͣnaꝵ ueritate sc̃aꝵ.: excellẽtior
effulsit ¶uiꝰ discipluus le scũs
maitirius pꝰ relutũ milicie cui¬
gulum sociauit: ut tanti uiri eru¬
ditus exemplis. xͥanam fortiter
ꝓcessiss ad pugnã. fidei aimatu
galea. ⁊ lorica iusticie accirictus.¬
et gladio uerbi d̾i armatus: ĩtre

Expanded text:
gelicis intonat paginis: Quandigelicis intonat paginis: Quandiu fecistis uni ex his minimis meis, mcentiae suae Mediolana transegit in urbe, quam tunc temporis Ariana, favente Auxentio, multum maculavit perfidia; cui sanctus Martinus ut fortis athleta Christi viriliter restitit, intrepidusque veram sanctae Trinitatis ficanas secessit in partes, venerabilique Pictaviensis urbis antistiti Hilario junctus, qui tunc temporis quasi firmissima fidei columna omnibus laudabdoctrinarum veritate sanctarum excellentior effulsit: cujus disciplinis se sanctus Martinus, post relictum militiae cingulum, sociavit, ut tanti viri eruditus exemplis Christianam fortior processisset ad pugnam, fidei armatus galea, et lorica justitiae accinctus, glad
Abbreviated transcription (Latin):
telle du̾isis inceli ꝑtib clarescũt
sin ⁊ doctores sc̃i per uarias mũdi
ytes lucesc̾ent. ut om̃ib uia pates¬
cuet salutis: ⁊ ueritatis lux clareᷤ
tatis uradiaret. ⁊ płimas de an¬
siqui hostis faucib extrahere g̾s:
et laciaitissimo xp̃i insereret corꝑi.¬
yir paganis pentib ĩ regioẽ
pannonie sabbarie oppido genitus
est: s untͣ ticim italie nutritus.
liture t̾reno qͥ sp̃aliter electus ẽ.
ut uexillum sce crutis occiduas
orbis portaret ꝑtes: ⁊ nilicie sa¬
cramenta. euanglicis mutaret
edictis. Non pro regno armis
scł̃arib ceitare ͭ romano: s sp̃alibꝰ
dtrinis xp̃ianũ Dilatare ĩꝑiũ
magius in mundo claruit mi¬
rculis: et doctrinis catholicis lõ¬
ge lateq resplenduit in orbe.
pauꝑem ꝑte uestunt. Qua etiã
ꝑte clamidis sue int̾ angl̾icos ex̾¬
citus. dñm ih̃m d̾initus illiũatus
nocte seq̃nti uestitũ aspexit. ut uez¬
ẽẽ intellig̾et qd̾ ipse doꝰ ihus euã¬

Expanded text:
tellae diversis in coeli partibus clarescunt, ita et doctores sancti per varias mundi partes lucescerent, ut omnibus via patesceret salutis, et veritatis lux claresctatis irradiaret, et plurimas de antiqui hostis faucibus extraheret gentes, et sacratissimo Christi insereret corir, paganis parentibus in regione Pannoniae, Sabariae oppido, genitus est; sed intra Ticinum Italiae nutritus, litare terreno; qui specialiter electus est, ut vexillum sanctae crucis occiduas orbis portaret in partes, et militiae sacramenta evangelicis mutaret edictis: non pro regno armis saecularibus certare Romano, sed specialibus doctrinis Christianum dilatare imperium; magnis in mundo claruit miraculis, et doctrinis longe lateque resplenduit in orbe; pauperem parte vestivit. Qua etiam parte chlamydis suae, inter angelicos exercitus Dominum Jesum, divinitus illuminatus, nocte sequente, vestitum aspexit; ut verum intelligeret quod ipse Dominus Jesus evan
Abbreviated transcription (Latin):
scũs uir diuino admonitus ora¬
culo pentes suos ad sacre fidei cõ¬
uertit ꝓfessionem. Et mr̃em q̃
se mũdo genuit: ip̃e generauit
sus insidias: dũ uni traditur tra¬
ditur ad custodiendũ. euangłici
predicatione latronẽ conu̾tit ad

Expanded text:
us vir divino admonitus oraculo, parentes suos ad sacrae fidei convertit professionem; et matrem, quae se mundo genuit, ipse regeneravisus insidias, dum uni traditur ad custodiendum, evangelica praedicatione latronem convertit ad
Abbreviated transcription (Latin):
Incipiunt capła tcͣ libri g̾g̾.
E dolore fautium
De pͥuella debi¬
li sanata.
De homine cͥmus manu
fustis adhefit.
De coͣnͣtratto sanato
De cẽto illuminato
De debile sonato
De eo qͣm clauem die tomi¬
nico fatiebat.
mortuo suscitato¬
e eõ am pedem debilem ha-
De tibia matris mee
e mħeris mami sanata
e puero a ualitudine sa¬
e thedanis pede sanato

Expanded text:
INCIPIUNT CAPITULA LIBRI TERTII. 1. De dolore faucium 2. De puella debili sanata. 3. De homine, in cuius manu fustis adhaesit. 4. De contracto sanato. 5. De caeco inluminato. 6. De debile sanato. 7. De eo qui clavem die dominico faciebat. mortuo suscitatoDe eo qui pedem debilem habuit. 10. De tibia matris meae. 11. De mulieris manu sanata. 12. De puero a valitudine saDe Theodanis pede sanato
Abbreviated transcription (Latin):
illud p̾teribo: qd̃ quadã iice dũ
iuxͣ consuetudĩem ut sup̃diximꝰ
de brisilicis quas or̃onis gratia
adierat repedaret. ⁊ ĩ dasilica ad
missas dñice or̃onis uerba decã¬
tarentur. cũ illi dixerũt libera
nos amalo. audiuit etumuls
cuiꝰdam uocẽ dicentem siłi uin̾a
nos amalo. Quod nõ sine ꝑtes¬
tionis m̾ito: censet᷑ ut hec me¬

Expanded text:
illud praeteribo, quod quadam vice dum illud praeteribo, quod quadam vice dum juxta consuetudinem, ut supra diximus, de basilicis quas orationis gratia adierat repedaret, et in basilica ad missas Dominicae orationis verba decantarentur, cum illi dixerunt, Libera nos a malo, audivit e tumulo cujusdam vocem dicentem similiter, Libera nos a malo. Quod non sine perfectionis 1230 merito censetur, ut haec m
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩ martui. Qd̃ nullus
uidere meruit: nisi ipe tm̃. Neliqͥ
uero cur nõ uiderint: ignoramꝰ.
Ipse tamien deiniceps fratrib ret¬
lit. Net eĩ est dubiũ hec fideli El¬
mulo dnim monstrasse: ciuetiã
dignatus est. archanoꝵ secrett ce¬
lestiũ reuelare. Nam idẽ dum a
basilitis sc̃oꝵ die dñica explett oõ¬
ne reu̾teretur: sĩ bacellũ suftenti¬
tus. ĩ medio bĩ confessoris atrio
erectis aurib ocłisq ad celũ duiis¬
sime attentis. stetit ĩmobilis. Dlt
motus aloco: cepit dare gemitus
at suspiria ionga ꝓduce̾. Int̾¬
gatusq asius quid hoc eẽt. auili
aliquid diuinũ fuiss intuitus
enarraret. Rñdit. De noris ĩer¬
cib ⁊ pigris. Ecce ium incelo
nussaꝵ sollenua expediũtur.⁊
nos segnes nec ĩchocue cepirus
e̾re inqͥt dico yobis qd̾ ego
aludiui uoces angłoꝵ in¬
celis. scũs in laude d̾i ꝓclamãte
Et dicto ciciꝰ in monasterio. mil¬
saꝵ sollẽnia iussit expleri. S nͥ

Expanded text:
cti Martini, quod nullus videre meruit nisi ipse tantum; reliqui vero cur non viderint, ignoramus. Ipse tamen deinceps fratribus retulit, nec enim est dubium, haec fideli famulo Dominum demonstrasse, cui etiam dignatus est arcanolestium revelare. Nam idem dum de basilicis sanctorum die Dominica expleta oratione reverteretur super bacillum sustentatus, in medio beati Confessoris atrio, erectis auribus, oculisque ad coelum diutissime attentis, stetit immobilis: deinde motus a loco, coepit dare gemitus ac suspiria longa producere. Interrogatusque a suis quid hoc esset, aut si aliquid divinum fuisset intuitus enarraret, respondit: Vae nobis inertibus et pigris. Ecce jam in coelo missarum solemnia expediuntur, et nos segnes nec inchoare coepimus ere, inquit, dico vobis, quod ego audivi voces angctus, Sanctus in laude Domini proclamantes. Et dicto citius in monasterio missarum solemnia jussit expleri. Sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
depto ergo cõsentientib
auib pontificatus officio. oroni
uicaibat. Quia quãquam esset
sp̃e religionis erat ueste mutata.
concepit ⁊ peꝑit QQua de re surrexͤ
omius ppłus turonoꝵ ĩiram. et
cotũ crimen suꝑ ep̃m referunt. uo¬
lentes eũ uncinimiter lapidare.
Aiebant enim. Dui pietas sãcti.
tuã celauit luxͣiam. Nec nos d̾s
diutius sinet manus tuas indig¬
nas osculando pollui¶ Illo quoq
econtrio uuriliter hec negãte affꝰ¬
te inquit infaritẽ adme¶Cũq
oblatus fuiss infãs trigĩta dies¬
ab ortu hibens: ait ad eum uriciꝰ
lium dei onũpotentis. ut si egote
generaiui corã cunctis edicas.
Non es tu pr meus. Poplis aũt
rgantib yt qͥs esset pr int̾rogar.

Expanded text:
deptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, trigiab ortu habens, ait ad 43 eum Briccius lium Dei omnipotentis, ut si ego te generavi, coram cunctis edicas. tu pater meus. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater inter
Abbreviated transcription (Latin):
tamen die dũ quidam ĩfirmus me
conũ in platea conuenit. Cui ss¬
pliciter ait. Ecce ego p̾stolor bm̃
uirum ⁊ nescio ubi sit. uel qͥd opis
agat. Cui bricius. Si inqͥt deliri
solito sicut amens respicit ¶ Cũq
pauꝑ ille octursu redoito quod pe¬
tierat ĩpetrass. britĩ diciconim
uir b̃s̃ alloquitur. En ego brici
de lius tͥ uideor: Cumq ille cõ¬
fusus hec audiens dixisse se dene¬
garet: ait scũs martinus. Nõne
aures mee ad os tuũ erant. cum
hec eminus loq̃baris: Amen dico
t̾.qr obtinuri apud deũ ut pꝰ me
aid pontificatus honorẽ acceders
s nou̾is te in ep̃atu muita adl

Expanded text:
tamen die dum quidam infirmus medconum in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem diaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque ille confusus haec audiens dixisse se denegaret, ait vir sanctus: 'Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu mu
Abbreviated transcription (Latin):
g̃itur pꝰ excessum bĩ L
martini turonice cuutatis
uututib magnã apud nos uoli¬
mina retinẽtur sscũs bricus ad
ep̃atum successit At uero hic buiti
cum ẽẽt primeue etatis uiuenis

Expanded text:
gitur post excessum beati Martini Turonicae civitatis virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetat
Abbreviated transcription (Latin):
ab renũcio. Abiit cũ eo bĩssimus
pontifex. ad domũ ybi pu̾i corpue
iacebat ex aĩe: et cũctis flentib et
quid b̃s uir acturꝰ toret cõsideran¬
tib. ille tenens manũ deffuncti
et suspiciẽs incelũ: lacrimis per¬
fusus ait. Dñe ihesu xp̃e qui ui¬
due filiũ extra portã elatum mlꝰ¬
tis astantib luscitasti: ⁊ qͣtridu¬
ans̃ laz cirum iãqz fetentẽ poten¬
cie tue amortius renocasti. tu pt¬
pe ut suscitet᷑ puer iste. qͣtraus il¬
lo resuscitato in corꝑe multi per
tuã fidem resiugñt in aĩa: pñtes¬
q cognoscãt qr tu es xp̃c filius d̾t
uiiui. q̃ precepto prĩs mundũ sal¬
uasti: cui per te cõdignas gracias
referimus ꝑ infinita scłoꝵ scla.
Cumqz fideles rñdissent amen
qͣiͣ a sompno suitexit puer ĩcolu¬
mis. Et cũctis denuo p̾ gaudio
flentib: ꝑentib in effabile gau¬
dium. et tet̾is astantib ad sequẽ¬
dam xp̃iaunitatis religionẽ mag¬

Expanded text:
abrenuntio; abiit eum eo beatissimus abrenuntio; abiit eum eo beatissimus pontifex ad domum, in qua corpus pueri jacebat exanime; et cunctis flentibus, et quid beatus vir acturus foret considerantibus; ille tenens manum defuncti, et suscipiens in coelum lacrymis perfusus ait: Domine Jesu Christe, qui viduae filium extra portam elatum multis astantibus suscitasti, et quatriduanum Lazarum jamque foetentem verbo potentiae tuae a mortuis revocasti; tu praecipe ut suscitetur puer iste, quatenus isto resuscitato in corpore, multi per tuam fidem resurgant in anima, praesentesque cognoscant, quia tu es Christus filius Dei vivi, qui praecepto Patris mundum salvasti, cui per te condignas gratias referimus per infinita saeculorum saecula. Cumque fideles respondissent, Amen, quasi a somno surrexit puer incolumis, et cunctis prae gaudio flentibus, parentibus ineffabile gaudium, et caeteris astantibus ad sequendam Christianitatis religionem mag
Abbreviated transcription (Latin):
rena querunt. Hic uo̾ deo dignus
pontifex cũ uututũ fulgore clares¬
ceret: miracłoꝵ potentia ting̾etur.
ob seq̃ntium ppłoꝵ cuncis fulcuet᷑.
et ieꝵ temꝑalium affluẽcia dita¬
retur nullo delectacõis ĩpedimẽto
succũbebat: s in datore oĩm bonoꝵ¬
ccłm mentis figẽs. bona pñcia qͣi
post t̾guni. ⁊ ante faciẽ ꝓponebat
¶Porio in ea cuutate q̃ uir bĩssimꝰ
pastorales excubias agebrit: errit
quidam uir potens ac nobilis no¬
nune anastasius. nondũ fidei xͥa
ne subiectus. Huiꝰ filius graui
arreptus incõmodo: ad extrema
deductus ad ultimũ extunictus.
Pater u̾o orbitatis dolorẽ nõ susti¬
nens: ad uirũ dei tucurrit. damãs
et dicens. Serue dei uiliane qui
in eum quem ego predico uerum
dñm esse: ⁊ filiũ tuum in pñti re¬
cipies et tu uitã obtinebis et̾nam
Anastasio deierãte atqz dicente si
filiũ meum uiuũ recepo: xp̃m ue
rum deũ confiteor. et ydolis penit᷑

Expanded text:
rrena quaerunt. Hic vero dignus rrena quaerunt. Hic vero dignus Deo pontifex cum virtutum fulgore claresceret, miraculorum potentia cingeretur, obsequentium populorum cuneis fulciretur, et rerum temporalium affluentia ditaretur, nullo delectationis impedimento succumbebat, sed in datorem omnium bonorum mentis figens, bona praesentia quasi post tergum, et ante faciem proponebat Porro in ea civitate, in qua vir beatissimus pastorales agebat excubias, erat vir quidam potens ac nobilis, nomine Anastasius, nondum Christianae fidei subjectus. Hujus filius gravi arreptus incommodo, ad extrema deductus, et ad ultimum exstinctus est. Pater vero orbitatis dolorem non sustinens, ad virum Dei cucurrit clamans et dicens: Serve Dei Juliane, qui eum, quem ego praedico, verum Deum esse, et filium tuum in praesenti recipies, et tu vitam obtinebis aeternam. Anastasio declarante atque dicente: Si filium meum vivum recepero, Christum Deum verum confiteor, et idolis penitus
Abbreviated transcription (Latin):
orro dispensator fidelis et
prudens quẽ constituerat dñs suꝑ
fanuiliam suã: ut daret illi in tp̃e
tutiti mensirrã in erogando uerbo
cũ pietatis actib ĩuigilabat: ita
ctiam ut dispensandis t̾renis se¬
cundũ constitucõem apłicam desu¬
dabat. ⁊ uiuentib subse cõmunit᷑
ecclie filiis: ꝓut cuiqz opus erat
fidelr diuidebat. Sane prĩtium oc¬
casione cuiuꝵ. neqͣqnͣ illiꝰ mentis
oculus caligribat a contẽplacione
et̾noꝵ: s quo ampliꝰ fulciebat᷑ rob
transitoriis. eo ampliꝰ nihiabait ad
gaudia patrie celestis. Bene enim
nouerat quid cõueniret ĩ uia: qͥd
deb̾e̾tur in pr̃ĩa. In uia qͥppe uidebat
neccessariũ laboris stipendiũ: in
prĩa auten toto affcũ desideurbat
et̾ne bĩtudinis emolumentũ. Sũt
enim nõnulli qͥ in pastorali regi¬
mine laborãt: et pro eocẽ labore sẽ¬
pit̾iia prema nõ appetunt. S ho¬
nore p̾lationis tumidi. ꝙͣius cele¬
stia uerbis p̾dicent: toto desiderio t̾¬

Expanded text:
orro dispensator fidelis et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam ut daret illi in tempore tritici mensuram, ut in erogando verbo Dei cum pietatis actibus invigilabat, ita etiam in dispensandis terrenis secundum institutionem apostolicam desudabat, et viventibus sub se communiter Ecclesiae filiis, prout cuique opus erat, fideliter dividebat. Sane praesentium occasione curarum, nequaquam illius mentis oculus caligabat a contemplatione aeternorum, sed quo amplius fulciebatur rebus transitoriis, eo amplius inhiabat ad gaudia patriae coelestis. Bene enim noverat quid conveniret in via, quid deberetur in patria. In via quippe videbat necessarium laboris stipendium; in patria autem toto affectu desiderabat aeternae beatudinis emolumentum. Sunt enim nonnulli, qui in pastorali regimine laborant, et pro eodem labore sempiterna praemia non appetunt, sed honore praelationis tumidi, quamvis coelestia verbis praedicent toto desiderio te
Abbreviated transcription (Latin):
ti. uultu lugubri assũpto ⁊ orna¬
tu. sĩc moris ẽ cõpatientiũ. dolere
cũ dolentib. flere cũ flentib sdolẽ¬
tes ⁊ flentes ad memoratũ accedt̃
locũ: ⁊ doloris intͥnseci tumore sĩ¬
gultuoso ꝑstillantes. foris lacͥmis
monachos qͥ incau̾naꝵ latebris
morabant᷑ extrahũt ⁊ abb̾em una
cum ip̃is cũ sebito honore ⁊ reu̾en¬
ciasad suã secũ i educũt eccliam
In oĩb uo̾ eos ꝓciuãtes delegerũt
ip̃is domĩ. ecl̃ie ualuis ĩheientẽ
ai qua in eccłiam reciprotus ĩte¬
sus ⁊ regressus secretior heret g
uero nierisib emẽsis stõꝑto canone
qd̾ rollo cenomãnis capta. tiuiii
captũ ire dispon̾et. cõminica ĩ
cõciuib suis cõsilio ꝓ̾cio sa
garitã ⁊ singlarem thescauie sci¬

Expanded text:
ti, vultu lugubri assumpto, & ornati, vultu lugubri assumpto, & ornatu, sicut moris est compatientium, dolere cum dolentibus, gaudere cum gaudentibus, dolentes & flentes ad memoratum accedunt locum, & doloris intrinseci tumore singultuoso perstillantes foris: lacrymis Monachos, qui in cauernarum latebris morabantur, extrahunt; & Abbatem vna cum ipsis cum debito honore & reuerentia ad suam secum deducunt Ecclesiam. In omnibus vero eos procurantes, delegerunt ipsis domum Ecclesiæ valuis inhærentem, a qua in Ecclesiam reciprocus ingressus & regressus secretior haberetur. Sex vero mensibus emensis, comperto Canonici quod Rollo, Cenomannis capta, Turonum captum ire disponeret, communicato cum ciuib. suis consilio, preciosam margaritam, & singularem thesau
Abbreviated transcription (Latin):
laritantes euaserunt. Abb̾em tñ
alatebris extractũ. tormentis et
ciuciatib ab eo erigũt ut the¬
sauros eccl̾ie prodat ⁊ monachos
qui ĩ cau̾us latebris fouebant
ĩ med iũ deducat. Dir aũt do abba
hebernus lic paria ⁊ młtiplici tor¬
mentoꝵ uiolentia ait̾etur. n᷑
thesauros declaraiit. nec filios in
latebris occultãtes: reuelauit. Cani
Iad huc reeuati sũt. ut patroni sut
corpꝰ et int̾ alienos ꝓseq̃rent᷑. Ita
quidẽ contigit. S ip̃e ciciꝰ comitib
exilii sui m̾cedem restituit. Nemo
eñ illoꝵ residuus fuit. quẽ non
sublimaret dignitate Recedẽtib
est facultus: auditũ maioris mo¬
nast̾ii infortuniũ ⁊ eu̾sio. nec nõ
et abb̃is cuiciatus a pene. ⁊ moria¬
choꝵ p̾ciosa mors ⁊ passio. uniu̾so
et maxĩe sc̃i martini canonicoꝵ
gaudia obnubilans. lacͥmose sb̃¬
mistrauit suspiria. doloris ĩmo¬
dici copiosã mat̾iam ꝓpinauit.
mesticie gͥ ⁊ meroris pallio amic¬

Expanded text:
latitantes euaserunt. Abbatem tamen latitantes euaserunt. Abbatem tamen a latebris extractum tormentis & cruciatibus ab eo exigunt, vt thesauros Ecclesiæ prodat, & Monachos, qui in cauernis latebras fouebant, in medium deducat. Vir autem Domini Abbas Hebernus, licet varia & multiplici tormentorum violentia arceretur, nec thesauros declarauit, latebris latitantes revelavit; qui adhuc reservati sunt, ut patroni sui corpus et inter alienos prosequerentur. Ita quidem contigit; sed ipse potius comitibus exsilii sui mercedem restituit. Nemo enim illorum residuus fuit, quem Martsublimaret dignitate. Recedentibuest facultas; auditum Majoris Monasterii infortunium et eversio, necnon & Abbatis cruciatus & pœnæ, & Monachorum preciosa mors & passio; vniuersorum, & maxime Sancti Martini Canonicorum, gaudia obumbrans, lacrymosa subministrauit suspiria, doloris immodici copiosam materiam propinauit. Mœstitiæ igitur & mœroris pallio amic
Abbreviated transcription (Latin):
Lapsis post hastini al hai¬
afiuib siuis erulans. Rollo uir
professionis honunes inhumanus
copia. milite młtplici stipatus.¬
In flandrensib normãnis ⁊ brito¬
nib. ĩ marcio cõgressu sepe num̾o
cõfectis. ciuitates eoꝵ et oppida nͣ¬
nõ ⁊ eccl̃ias in flauillã redigens:
nõ mĩmas hoĩm strages dedit Ce¬
nomãnis post modũ obsessa: ex̾citꝰ
sui ꝓcuratores turonũ usq trans¬
misit. ut urbe pessundata. auri et
argenti affluentẽ copiã. ⁊ tet̾a eiꝰ
bona diriꝑent: et illius ĩcolas uin¬
culatos secũ adducẽtes captiuarẽt.
Dei aũt ꝓuidente clemẽcia. tãta
kari ⁊ ligeris excreuit ĩ undancia
ut sui unione pelagus unũ effice¬
rent. et aciitatis accessu nõ mĩ¬
ma sui altitudĩe cuneos hostiles
arcerẽt. Derũ maius monalt̾uĩ
quod nõ longe aturonis erat fũ¬
ditus eu̾sumcentũ uiginti mo-¬
nachos bis binos minꝰ gladio ĩbi
dem ꝑtusserũt: p̾ter abbẽm ⁊ uigĩ¬

Expanded text:
lapsis post Hastini Haa finibus suis exsulans, Rollo vir professionis homines inhumanus:copia, milite mIlle, Flandrensibus, Normānis & Britonibus in martio congressu sæpenumero confectis, ciuitates eorum & oppida, necnon & Ecclesias in fauillam redigens, non minimas hominum strages dedit. Cenomanis postmodum obsessa, exercitus sui procuratores Turonum vsque transmisit; vt, vrbe pessundata, auri & argenti effluentem copiam, & cætera eius bona diriperent, & illius incolas vinculatos secum adducentes captiuarēnt. Dei autem prouidente clementia, tanta Kari & Ligeris excreuit inundantia, vt sui vnione pelagus vnum efficerent, & a ciuitatis accessu non minima sui altitudine cuneos hostiles arcerent. Verum Maius-Monasterium, quod non longe a Turonis erat, funditus euersum, centum viginti Monachos, bis binos minus, ibidem gladio percusserunt, præter Abbatem & vigin
Abbreviated transcription (Latin):
ac nocte deseruirẽt: comitatur e
indesinentꝰ ad herẽtib duede ci cast¬
noiu burgensib. qui scĩs ẜuitoris
pie deseruiẽtes. eis nectessarit pro¬
uident sifame uero post modũ pre¬
turrentis relatu edocti. quod dari
ad gallie suꝑiora ꝑcessisse̾t: cun
thesauro suo ad scm̃ transmeant
bñdictum PPaucis uero elapsis
dieb fama ꝑuigili rursũ prenũti¬
ante. qd̃ iam uollo aueliainis ad¬
uenisset: scãꝵ bauili ieliqͥas cha¬
Ibleicun ueniunt.

Expanded text:
 deseruirent: comitatui eorum indeserenter adhærentibus duodecim Castri-noui burgensibus, qui sanctis deseruitoribus pie deseruientes, eis necessaria prouiderent. Famæ vero postmodum decurrentis relatu edocti, quod Dani ad Galliæ superiora processissent, cum thesauro suo ad sanctum transmeant Benedictum. Paucis vero elapsis diebus fama peruigili rursum prænunciante, quod iam Rollo Aurelianis aduenisset, sanctarum baiuli reliquiarum Chableiam veniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sic patres pr̃nan heditatẽ diuidẽtes
una domo. uno fundo. una cũ uxori
b ⁊ filiis contẽpti sunt. Eodẽ autẽ
anno quo baptizati sũt. uiã uniu̾¬
nomnati ui ͤ. filii omĩa p̾dia sua
uenũdantes a p̾cium pauꝑib distͥ¬
buerũt. seruosq suos ingenuos
fecerũt: Ip̃i uero ĩ quodã loco se ĩclu¬
serunt. lcõni ⁊ or̃oni. psalmodie ua¬
cantes. duob tm̃n ẜnulis coritenti.
qui officiũ consolacõis ĩpend̾ent.
Diuebant ĩ centiculo cõstituti sine
querela tam deo ꝙͣ hominib placẽ¬
tes lxoꝵ ⁊ liberoꝵ gͣto cõsortio carẽ¬
tes. celibẽq uitã actitare satagẽtes.
De reliquiis aũt ciboꝵ suoꝵ ad qͣso¬

Expanded text:
s paternam haereditatem dividentes, una domo, uno fundo, una re communi cum uxoribus et filiis contenti sunt. Eodem autem anno quo baptizati sunt, viam univenominati septem filii 1278 omnia praedia sua venundantes, pretium pauperibus distribuerunt, servosque suos ingenuos fecerunt. Ipsi vero in quodam loco se incluserunt, lectioni, orationi, et psalmodiae vacantes, duobus tantum servulis contenti, qui eis officium consolationis impenderent. Vivebant in coenaculo constituti sine querela, tam Deo quam hominibus placentes, uxorum et liberorum grato consortio carentes, coelibemque vitam actitare satagentes. De reliquiis autem ciborum suorum, ad q