comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessionis tenore desciturum. sub fidi spoli¬
sione ꝓmitcit. S ic pͥor miles sequentem lu¬
cratus: letus cum socio reuertit᷑ ad magistũ.
diunȩ militiȩ tirones alloquit᷑. Congraũ¬
lor o filũ ur̃e prompte deuotioni: et ꝓpͥe
infirmitatis conscius. in uia dĩ quã ipse
artam et nimis arduam asserit. socios
uos ac sustentatores habere desidero.S
timendum ualde nobis intelligo: ne te-¬
mere nos laboriosissimȩ militiȩ astͥngamꝰ:
dum sola p̃mia cogitamus. Non enim in¬
ciꝑe bonum s consummare laudabile ẽ:
fragilitatem: cadere autem a ꝓposito. dam¬
nabile propt̃ diabolicam transgressionẽ.
Uidete gͦ diligenter. et iterum atq iterum
uobcum uersate: ne dum tenditis ad cu-¬
mulum ꝑfeccionis: fiatis uobis causa qͦd
absit maioris damnationis. Proponite
menti dum licet omnia commoda quib
carere disponitis: et e diuerso muttã &e ma-¬
gnas iniurias quib mundo uale dicentes.

Expanded text:
professionis tenore desiturum sub fidei sponprofessionis tenore desiturum sub fidei sponsione promittit. Sic prior miles sequentem lucratus laetus cum socio revertitur ad magistrum. divinae militiae tirones alloquitur: « Congratulor, o filii, vestrae promptae devotioni; et propriae infirmitatis conscius, in via Dei, quam ipse arctam et nimis arduam asserit, socios vos ac sustentatores habere desidero. Sed timendum nobis valde intelligo, ne temere nos laboriosissimae militiae astringamus, dum sola praemia cogitamus. Non enim incipere bonum, sed consummare laudabile est,fragilitatem; cadere autem a proposito, damnabile propter diabolicam transgressionem. Videte ergo diligenter, et iterum atque iterum vobiscum versate ne, dum tenditis ad cumulum perfectionis, fiatis vobis causa, quod absit! majoris damnationis. Proponite menti, dum licet omnia commoda, quibus carere disponitis; et e diverso multas et magnas injurias, quibus mundo valedicentes
Abbreviated transcription (Latin):
egit: & ad cetera strenue ꝓsequenda. diligen¬
tiam frĩs hortatur. Deerat uotis unum: ut
t̃cium tanti ꝓpositi socium inuenirent. Nã
& int̃ duos t̾cius solet eẽ quasi uinculũ cari¬
tatis: et sub hoc numero unanimes trino &
um dõ uidebantur conuemientiꝰ seruituri.
Accessit breui quod deerat: diuina grã mi¬
ltis industriam ꝓsequente. Nam dũ ille
reu̾sus ad suos. de acquirendo sicut dictũe
tis habitudinem ÷ requisitus a quodam fa¬
miliari suo item milite. cur pret solitum
cogitabundus appareret: dicerem inqͥt si
te scirem commissa fidelit̃ seruaturũ. Dat
ille continuo fidem qua petebat᷑: auditq
ꝑ ordinem qͦd pecebat. E oncipit int̃ audi¬
endum uirtutis amorem: et contub̃nalis
sui ꝓuocatus exemplo. ad aggrediendum
dĩ se peccatorem insinuet: nec tantȩ laudis
consortio iudicetur indignus. Offert se ñ
socium s ministrum: & nunquã se ab hui

Expanded text:
egit, et ad caetera strenue prosequenda diligenegit, et ad caetera strenue prosequenda diligentiam fratris hortatur. 9. Deerat votis unum, ut tertium tanti propositi socium invenirent. Nam et inter duos tertius solet esse quasi vinculum charitatis, et sub hoc numero unanimes trino et uni Deo videbantur convenientius servituri. Accessit brevi quod deerat, divina gratia militis industriam prosequente: nam, dum ille reversus ad suos, de acquirendo, sicut dictum u mutatae mentis habitudinem, requisitus a quodam familiari suo milite cur praeter solitum cogitabundus appareret: Dicerem, inquit, si te scirem commissa fideliter servaturum. Dat ille continuo fidem quae petebatur, auditque per ordinem quod petebat. Concipit inter audiendum virtutis amorem, et contubernalis sui provocatus exemplo, ad aggrediendum Dei se peccatorem insinuet, nec tantae laudis consortio judicetur indignus. Offert se non socium, sed ministrum, et nunquam se ab hujus
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ tantum causa mercedis arripere dispo¬
nebant: alicuius t̃rene potestatis. saltem
umbra decebat fuscari. Miles itaq fide iã
plenus & constantia. ut ceptum suum dei
clementia prosꝑaret: ad memoriam beate
uirginis anicium ire decreuit: scienꝰ nicħs̃¬
ad impetrandum efficatius: quã si matͥs
apud filium patͦcinio uteret᷑. Quo dũ ꝓꝑat
ecce in uia dĩ nutu paratum inuenit quod
petebat: eccłiam scilicet ueterem uasta ein¬
ctam solitudine. uotis suis in omnib repon¬
dentem. Exauditum erat añ p̃ces pium ci
desidium: & ꝑ sancti merita pecitionẽ mi¬
nistri p̃currebat effectus. Tendit tamen ille
quo ceperat: ut loco precum grates ꝑsoluẽt.
Aadit o p̃ces: ut dĩ miscdia quod in eis ceꝑat
consummaret. Reu̾sus ad magistrum nun¬
tiat quod ferebat: exponit loci solitudinẽ:
et ceteras ad arte uiuendum oportunas im¬
portuntates. Congratulatus uir dei grãs

Expanded text:
ernae tantum causa mercedis arripere dispoernae tantum causa mercedis arripere disponebant, alicujus terrenae cupiditatis saltem umbra decebat fuscari. Miles itaque fide jam plenus et constantia, ut coeptum suum Dei clementia prosperaret, ad memoriam beatae Virginis Anicium ire decrevit, sciens niad impetrandum efficacius, quam si matris apud filium patrocinio uteretur. Quo dum properaret, ecce in via, Dei nutu, paratum invenit quod petebat, ecclesiam scilicet veterem, vasta cinctam solitudine, votis suis in omnibus respondentem. Exauditum erat ante preces pium ejus desiderium, et per sancti merita, petitionem ministri praecurrebat effectus. Tendit autem ille quo coeperat, ut loco precum grates persolveret. Addit et preces, ut Dei misericordia quod in eis coeperat consummaret. Reversus ad magistrum, nuntiat quod ferebat, exponit loci solitudinem, et caeteras ad arcte vivendum opportunas inopportunitates. Congratulatus vir Dei, gratias
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinem quorum conscientia torque¬
batur. digna posset satisfaccione delere: di
cens nichil ẽẽ tam arduum. quod propt̃ di
ut relictis omnib ad xp̃i militiam se trans¬
ferret. Cui cum ille respondisset. id qͥdem
se facturum si fieri posset cum ip̃o libentissi¬
me: intellexit uir dõ plenus hunc sibi soci¬
um. ac uoluntatis sue ministrũ diuinitus
destinatum. Gauisus gͦ ñ parum totum
desideruĩ sui secrecum aperit: socium se
pollicetur. Paccum firmat: hominẽ letũ
dimittit: dans illi negotum. ut locũ huic
ꝓposito congruum querat: et t̃erum sibi so¬
cium si possit asciscat. Dictat loci congruen¬
tiam. eccłiam scilicet aliquam in heremo:
desertam licet ac dirutam. tam̃ parrochia¬
lem: ubi de labore manuum. uel herbarũ
radicib uictus qualiscunq posset acquiri.
Parrochialem ut credo. ne si notũ in alieno
collocarent oratorium: ueterib locis infer¬
re uiderent᷑ inturiam. Nec enim qͦd suꝑ¬

Expanded text:
magnitudinem, quorum conscientia torquemagnitudinem, quorum conscientia torquebatur, digna posset satisfactione delere, nihil esse dicens tam arduum, quod propter Deut relictis omnibus ad Christi militiam se transferret. Cui cum ille respondisset id quidem se facturum, se fieri posset cum ipso, libentissime, intellexit vir Deo plus hunc sibi socium ac voluntatis ministrum divinitus destinatum. Gavisus ergo non parum, totum desiderii sui secretum aperit, socium se pollicetur, pactum firmat, hominem laetum dimittit, dans illi negotium ut locum huic proposito congruum 1438 quaereret, et tertium sibi socium, si possit, adsciscat. Dictat loci congruentiam, ecclesiolam scilicet aliquam in eremo, desertam licet ac dirutam, tamen parochialem, ubi de labore manuum, vel herbarum radicibus victus qualiscunque posset acquiri; parochialem, ut credo, ne si novum in alieno collocarent oratorium, veteribus locis inferre viderentur injuriam: nec enim quod sup
Abbreviated transcription (Latin):
omnes uelut ꝓ salute publica sollierti. ꝓfu¬
gum insequuntur: tenent. reducunt. Eru¬
buit uir sanctus: et ꝓpositum suũ ñ magis
impeditum quam manifestum dolens: ex
mentis egͥtudine morbum incurrit. Unde
cum cepisset conualescere: intelligens dei se
uoluntate a loco quo intenderat reuocatũ:
quia forte alibi plus posset ꝓficere: tempta¬
uit si uel int̃ suos implere pesset optatum.
S cum domesticorum nemo salutaribus
um impetraret. Quod desiderabat hoc e¬
rat: ut ab omni frequentia remotus homi¬
num. ȩdificare posset in solitudine mona¬
sterium ÷ ubi sub religionis habitu. cano¬
nicam uitam cum duob uel trib duceret.
soli deo ꝓfessus. Reuersus roma: postulata
in fide nichil hesitans expectabãt. Dilatꝰ ẽ
aliquantum: credo ut dilatione cresceret
desiderium. Int̾ea miles quidam deo inspi¬
rante compunccus: ad uirum dei consilium
peciturus accessit: qualit̃ peccatorũ suorum

Expanded text:
omnes, velut pro salute publica solliciti, profuomnes, velut pro salute publica solliciti, profugum insequuntur, tenent, reducunt. Erubuit vir sanctus, et propositum suum non magis impeditum quam manifestatum dolens, ex mentis aegritudine morbum incurrit. Unde cum coepisset convalescere, intelligens se Dei voluntate a loco quo intenderat revocatum, quia forte alibi plus posset proficere, tentavit si vel inter suos implere posset optatum. Sed cum domesticorum nemo salutaribus um impetraret. Quod autem desiderabat, hoc erat, ut ab hominum frequentia remotus aedificare posset in solitudine monasterium, ubi sub religionis habitu canonicam vitam cum duobus vel tribus duceret soli Deo professus. Reversus Roma, postulata in fide nihil haesitans exspectabat: dilatus est aliquantum, credo, ut dilatione cresceret desiderium. 8. Interea miles quidam, Deo inspiranto, compunctus, ad virum Dei consilium petiturus accessit; qualiter peccatorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
adiungere. G ustauerat uelut in transitu qͣm
suauis ẽ dominus: & totis medullis cordi de¬
siderabat uacare soli deo: ut quasi p̃ubatam
dulcedinẽ pleno guiture mentis hauriret.
Destinauit igitur mutare locum: & relictis
omnib. xp̃m sequi. E legerat clunanense
cenobium: religionis ac discipline loci fama
commotus. Adhibito itaq sibi uno tantum
itineris ñ consilĩ socio: inopinatꝰ iter arri¬
puit ⁊ metuens quod et accidit: ne si manife¬
tus fieret. detineretur a ceptis. Quis enĩ om¬
nium tali uellet carere patrono: qui tam
multorum ꝑsepe necessitatib occurrisset:
Oculus erat ceco: pes claudo. Uestimentum
nudis: cibu ieiunis. Pupillis et uiduis: uir
& pat̃. Aꝑtio clausis: tectum peregͥnis. Sgͥs
medicina: mortuis sepultum. Comꝑto ergo
quod latent̃ discederet: mirata enĩ familia
ꝓficiscentis domini solitudinem ac taeiturm¬
tatem: rem postpaulo diuulgauerat. ꝓpere

Expanded text:
adjungere. Gustaverat velut in transitu quam adjungere. Gustaverat velut in transitu quam suavis est Dominus, et totis medullis 1437 cordis, desiderabat vacare soli Deo, ut quasi praelibatam dulcedinem pleno gutture mentis hauriret. 7. Destinavit igitur mutare locum, et relictis omnibus Christum sequi; elegerat Cluniacense coenobium, religionis ac disciplinae loci fama commotus. Adhibito itaque sibi uno tantum itineris, non consilii socio, inopinatus iter arripuit, metuens quod et accidit, ne, si manifestus fieret, detineretur a coeptis. Quis enim omnium tali vellet carere patrono, qui tam multorum persaepe necessitatibus occurrisset? Oculus erat caeco, pes claudo, vestimentum nudis, cibus jejunis, pupillis et viduis vir et pater, apertio clausis, lectum peregrinis, aegris medicina, mortuis sepultura. Comperto ergo quod latenter discederet, mirata enim familia proficiscentis domini solitudinem ac taciturnitatem, rem post paulo divulgaverat, propere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponens gaudia p̃miorum: docens nulii
ae trema desꝑandum: qui conuersus digne¬
ingemuerit. Promittebat insuꝑ orationũ
susfragia: ac ꝑ hoc ñ paucos assidue lucra¬
batar. S et uoce cum taceret uita loqued at:
quamuis cum uoce loquieret᷑ unam taceret
Nam cum bene uiuendi formã ostenderet in
se ipso: se ipsum nullatenus oftendebat. Mo¬
rum grauitatẽ p̃ferebat in uultu: modestiã
mentis incessu & habitu fatebatur. Affabilem
se omnib exhibebat: cum tam̃ singulis pro
conditionis uel etatis uel morum diuersitate
ꝓpͥum p̃sentaret affectum. Hac siquidẽ dis¬
cretione uir prudens om̃ium ꝓuidebat saluti:
ut quasi uicinius et familiarius omnib ꝑ¬
suaderet: cũ singłorum in se transformasset
ꝑsonas. Demiq cum om̃s uite merito p̃ueni¬
ret: omnib se credi uolebat inferiorẽ. Inter
hec contemplationis amore flagrabat: ut qͥ
semꝑ bonis meliora. meliorib optima uellet

Expanded text:
proponens gaudia praemiorum; docens nulli proponens gaudia praemiorum; docens nulli de venia desperandum, qui digne conversus ingemuerit. Promittebat insuper orationum suffragia, ac per hoc non paucos assidue lucrabatur Deo. Sed et cum voce taceret, vita loquebatur, quamvis cum voce loqueretur, vitam taceret. Nam cum bene vivendi formam ostenderet in seipso, seipsum nullatenus ostendebat. Morum gravitatem praeferebat in vultu, modestiam mentis incessu et habitu fatebatur. Affabilem se omnibus exhibebat, cum tamen singulis pro conditionis, vel aetatis, vel etiam morum diversitate proprium praesentaret affectum Hac siquidem discretione vir prudens, omnium providebat saluti, ut quasi vicinius et familiarius omnibus persuaderet, cum singulorum in se transformasset personas. Denique cum omnes vitae merito praeveniret, omnibus se credi volebat inferiorem. Inter haec contemplationis amore flagrabat, ut qui semper bonis meliora, melioribus optima vellet
Abbreviated transcription (Latin):
pauci ad bene uiuendum eius incitabantur
uerbo parit̃ et exemplo. Ieiunabat ꝓpensiꝰ ꝙ
orabat: & quantum poterat larga manu pau¬
peribus distribuebat. Nam et domũ elemosi¬
nariam construxit in uico: ut in ea uelut scĩ¬
tatis palestra. pauꝑibus ministrans exerce¬
retur assidue. Certum ẽ illũ cum omĩa pau¬
ꝑibus erogasset. in usus eorũ sepe clamidem
uel pallrum adiecisse :xpm̃ plane in pau¬
ꝑib attendebat: & suã paruipendens. iut̾
festinabat tegere nuditatem. Sic quonddam
martinus clamidem suam partitus cũ pau
uidere. Et licet istum ñ audeam conferre
martino: rem tam̃ rei ñ metuam comꝑare.
Intea sacerdotio strenue sungebatur: statuti
horis assistens in eccłia. et offerens dõ frequent̃
hostias ꝓ salute populi xpĩam: quẽ totum
tesitt u̾num hominem amplo carttatiꝰ sinu
gestabat. Inuitabat peccatores add peniten¬
namt nunc penarum trorem incutiens: nẽ

Expanded text:
pauci ad bene vivendum ejus incitabantur pauci ad bene vivendum ejus incitabantur verbo pariter et exemplo. Jejunabat propensius et orabat, et quantum posset, larga manu distribuebat pauperibus. Nam et domum eleemosynariam construxit in vico, ut in ea velut sanctitatis palaestra pauperibus ministrans exerceretur assidue. Certum est illum, cum omnia pauperibus erogasset, in usus eorum saepe chlamydem vel pallium adjecisse; Christum plane in pauperibus attendebat, et suam parvipendens, illius festinabat tegere nuditatem. Sic quondam Martinus chlamydem suam partitus cum paupntectum; et licet istum non audeam conferre Martino, rem tamen rei non metuam comparare. 6. Interea sacerdotio strenue fungebatur, statutis horis assistens in ecclesia, offerens Deo frequenter hostias pro salute populi Christiani, quem totum velut unum hominem amplo charitatis sinu gestabat. Invitabat peccatores ad poenitentiam, nunc poenarum terrorem incutiens, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
abhorrentib ceteris. ipse ñ semel manib
contrectauit: mamibus lauit: exteriorem
immundiciam equanimit̃ tolerans. cum
inter iora luchra potius cogitaret. Unde et
creditum ẽ manuum eiꝰ pio attactu. sepe fu
gatam ualitudinem. Talem pueritiã secuta
ẽ adolescentia melior: cum et rerũ & uiriũ
incrementis. ad dei seruitiũ uteret᷑. Nam qͦd
multis contingere solet in illius etatis feruen¬
te confinio: uc pulsante mentẽ noue sugge¬
stionis uento. blanda pudoris naufragia pa¬
tiantur: hoc ille prouidus anticipauerat:
combiberatq iam dudum castitatis amorem ÷
ut pectus uirtutib incoccum. nulla saltem
turpis posset uexare cogitatio. Addebat ergo
uirtutes uirtutib: edificabatq indesinenter
turrem. cuius in puericia iecerat fund am̃ta.
Crescebant arbores quas in corde plantauerat:
et in uitem fructificabant ec̃nam. Manifestior
indies diuina grã fulgebat in illo: & iam nõ

Expanded text:
abhorrentibus caeteris, non semel manibus abhorrentibus caeteris, non semel manibus contrectavit, manus lavit, exteriorem immunditiam aequanimiter tolerans, cum interiora lucra potius cogitaret. Unde et creditum est manuum ejus pio attractu fugatam saepe aegritudinem. 5. Talem pueritiam secuta est melior adolescentia, cum et rerum et virium incrementis ad Dei servitium uteretur. Nam, quod multis contingere solet, in illius aetatis 1436 fervente confinio, ut, pulsante mentem novae suggestionis vento, blanda naufragia pudoris patiantur, hoc ille providus anticipaverat, combibebatque jamdudum castitatis amorem, ut pectus virtutibus incoctum, nulla saltem turpis posset vexare cogitatio. Addebat ergo virtutes virtutibus, aedificabatque indesinenter turrem, cujus in pueritia jecerat fundamenta. Crescebant arbores, quas in corde plantaverat, et in vitam fructificabant aeternam. Manifestior in dies divina gratia refulgebat in illo, etiam non
Abbreviated transcription (Latin):
his malis quib tenera etas uel ꝓprio uicio.
uel alieno plerunq: imbiutur. illesus euade¬
tm int̾ uttia purum uas peccoris. recenti sapo¬
re uirtutum infecit: ita ut a deo p̃uentus in
benedictione dulcedinis. amaritudinẽ uicio¬
rum nullam posset admittere. Iam tune fi¬
de plenus ecnorum. temporalia cuncta despi¬
ciens: spem suam totam in deo locauerat:
eumq licet paruus. ñ paruo diligebat affe¬
ctu. Nam in eccłia totis sepe noctib cum la¬
crimis excubabat: mirantib qui talit̃ eum
repperiebant: utpote ab ipsis custodibus
ignoratum. Orabat frequentius et legebat:
ut in altero sibi deum. in altero se deo com¬
mendaret. Humilitatem sectabatur et obe¬
dientiam: quib sic hominib occurrebat:
ut dei offensam ñ incurret. Pauꝑes & affli¬
ctos miscd̃ie ꝓsequebatur uiscerib: quib
poterat opem. omnib exhibens compassio¬
onem. Ulcerib plena corꝑa languidorum

Expanded text:
his malis, quibus tenera aetas vel proprio vitio, his malis, quibus tenera aetas vel proprio vitio, vel alieno plerumque imbuitur, illaesus evadem, purum vas pectoris recenti sapore virtutum infecit, ut a Deo praeventus in benedictionibus dulcedinis, amaritudinem vitiorum nullam posset admittere. Jam tunc fide plenus aeternorum, temporalia cuncta despiciens, spem suam in Domino totam locaverat, eumque, licet parvus, non parvo diligebat affectu. Nam in ecclesia totis saepe noctibus cum lacrymis excubebat, mirantibus qui cum taliter reperiebant, utpote ab ipsis custodibus ignoratum. Orabat frequentius et legebat, ut in altero sibi Deum, in altero se Deo commendaret. Humilitatem sectabatur et obedientiam, quibus sic hominibus occurrebat, ut Dei offensam non incurreret. Pauperes et afflictos misericordiae prosequebatur visceribus, quibus poterat opem, omnibus exhibens compassionem. Ulceribus plena corpora languidorum,
Abbreviated transcription (Latin):
turus amator: et uitam hanc in qua nasce¬
batur. uiam reputaturus ñ pat̾a. Delatus ẽ¬
inde cum matre ad castrum: et sicut fieri
solet cuidam mulieri traditur ad lactandũ.
Quem cum illa mammȩ ammouisset. gu¬
stare noluit: ñ tam lactis detestatus odorẽ
quam peccati latentis horrorem. Pacuit hoc
continuo: cum et matris ubera bibens suxit:
et pͥorem illam temptandi causa adhibitus
rursum despexit. Mulier enim illa mereͥx
erat: et ob hoc infans cum lac respueret. dam¬
nauit peccatum. Nesciebat utiq quid dam¬
naret: s dei uirtus in nescientib operatur.
Creuit igitur cum infante diuina misera¬
tio: et cum iam puer factus eẽt. traditus est
discipline apud uicum briuatam. in ȩccłia
martyris iuliani. ubi et clericus factus. et de-¬
putatus inter canonicos. ꝓcedente postea tem¬
pore ꝑ ordines eccłiasticos ad prebiteratũ usq
ꝑuenit. Puericie tempora sic ꝑegit: ut ab

Expanded text:
turus amator, et vitam hanc in qua nasceturus amator, et vitam hanc in qua nascebatur, viam reputaturus, non patriam. Delatus einde cum matre ad castrum, et sicut fieri solet, cuidam mulieri traditus ad lactandum. Quem cum illa mammae admovisset, gustare noluit, non tam lactis detestatus odorem, quam peccati lactantis  Boll. latentis horrorem. Patuit hoc continuo, cum et matris ubera libens suxit, et priorem illam, tentandi causa adhibitus, rursum despexit. Mulier enim illa meretrix erat, et ob hoc infans, cum lac respueret, damnabat peccatum; nesciebat utique quid damnaret, sed Dei virtus etiam in nescientibus operatur. 4. Crevit igitur cum infante divina miseratio, et cum puer factus esset, traditus est disciplinae apud vicum Brivatem in ecclesia martyris Juliani, ubi et clericus factus et deputatus est inter canonicos: procedente postea tempore, per ordines ecclesiasticos ad presbyteratum usque pervenit. Pueritiae tempora sic peregit, ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
gentiȩ conferatur. Qd siꝙ̃ parũ accurata
legentib displicebit oratio: placeat saltim
prompta scribentis deuotio: placeat uerita ᷤᷤ
relationis: placeat recens memoria sc̃itatis.
Nam licet in quocunq tempore bene gesto¬
rum fidelib sit grata recordatio: uehem̃¬
tius tamen afficit auditorem. qͦd uelut sub
oculis positum p̃sens ꝓbatio suspicioe fal-¬
sitatis absoluit. Hunc qm̃ de his satis ẽ:
aruernus. conditione liber.na¬
tus ẽ de parentib. xp̃ianis. ma¬
tre raingarde. patre giraldo:
qu̾i ut creditur a beati giraldi aureliacen¬
si stẏrpe p̾scam duxit originem. Hunc ã
prima infantia dei seruum futurũ. signis
quibusdam ostensum ẽ: que ñ absurdum
uidetur inserere leccioni. Mater eius ipso
grauida. cum imminente partus tempore.
ad quoddam castrum tenderet: ñ sine dei
nutu urgente necessitate. in solauaine par-¬
tum effudit. Nunirum solitudinis erat fu-¬

Expanded text:
gentiae conferatur. Quod si etiam parum accurata gentiae conferatur. Quod si etiam parum accurata legentibus displicebit oratio, placeat saltem prompta scribentis devotio; placeat veritas relationis, placeat recens memoria sanctitatis. Nam licet in quocunque tempore bene gestorum fidelibus sit grata recordatio, vehementius tamen afficit auditorem, quod velut sub oculis positum, praebens probatio suspicione falsitatis absolvit. Nunc quoniam de his satis est, Arvernus, conditione liber, natus est de parentibus Christianis, matre Raingarde, patre Geraldo, qui, ut creditur, a beati Geraldi Aureliacensis stirpe priscam duxit originem. Hunc a prima infantia Dei servum futurum signis quibusdam ostensum est, quae 1435 non absurdum videtur inserere lectioni. Nam mater ejus ipso gravida, cum, imminente partus tempore, ad quoddam castrum tenderet, non sine Dei nutu, urgente necessitate, in solitudine partum effudit. Nimirum solitudinis erat fu
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑegrinis dictionib oꝑam dari: nec
diuersis applicationib conuenit leccionẽ
extendi. Neq enim timendum ẽ. ne pau¬
ꝑtas orationis diuitias rerum exhauriat:
cum potius sit sꝑandum linguȩ pauꝑis
indigentiam. reium largitate ditandam.
in tam scilicet honesto genere cauĩȩ: ubi
si omne uelamen auferatur. materiȩ digni¬
tas se tuetur. Lectoris igitur beniuolentiã
& atcentionẽ parit̃ inuitamus: tanto uide¬
licet maiorem adepturi mercedẽ. quanto
plurib deo cooꝑante labor nr̃ placuerit.
Proderit enim quib placebit: sed & nob̃
ualde placebit quod proderit: sicq labor
nr fiet alieni causa ꝓfectus: et alienus profe¬
cius nr̃e causa mercedis. Nos aũ curabimus
ꝓ uirib omnino ut placeat: breuitati ut
diximus oꝑam dando. non qua necessaria
defraudemus ⁊ s qua suꝑflua recidamus:
dando etiam oꝑam leuitati÷ ñ qua materiȩ
dignitas destruatur: s qua facultas intelli¬

Expanded text:
aut peregrinis dictionibus operam dari, nec aut peregrinis dictionibus operam dari, nec diversis explicationibus convenit lectionem extendi. Neque enim timendum est, ne paupertas orationis divitias rerum exhauriat, cum potius sit sperandum linguae pauperis indigentiam rerum largitate ditandam in tam scilicet honesto genere causae, ubi si omne velamen auferatur materiae, dignitas se tuetur. 2. Lectoris igitur benevolentiam et attentionem pariter invitamus, tanto videlicet majorem adepturi mercedem, quanto pluribus, Deo cooperante labor noster placuerit. Proderit enim quibus placebit, sed et nobis valde placebit quod proderit; sicque labor noster fiet alieni causa profectus, et alienus profectus nostrae causa mercedis. Nos autem curabimus pro viribus omnino ut placeat, brevitati, ut diximus, operam dando, non qua necessaria defraudemus, sed qua superflua rescindamus: dando etiam operam lenitati, non qua materiae dignitas minuatur, sed qua facultas intelli
Abbreviated transcription (Latin):
itam beati Roberti quam ex disci¬
pulis eius quidam. ueraci quidem
ut credimus. sed diffici ac prolixo
stilo narrauit ÷ simplici et bretui
orauone iuuante deo conabum᷑ ex¬
plicare: quatinus & breuis narratio tediũ
pellat: & simplex elocutio facilem intellectũ
admittat: non quod illius scͥptoris ingenio
aliquid derogemais : sed quia illorum qui
nobis hoc imponunt negotiũ religioni et
auccoritati plurimum p̃rogamus. Qͦs qui¬
dem ad hoc iubendum: ratio traxisse iãet᷑.
Nam cum gesta scõrum ob hoc litteris man¬
dentur. ut om̃ium legentiũ uel andientiũ
ad unitandum accendatur intentio: cu¬
randum sum mopere ẽ scͥptori. ut in qͣntũ
fieri potest nullius excedat capacitatem ⁊
quod ad omnem speccat utilitatẽ. Auoqͥn
totum negotium debito fine c̃urratur. si qͦs
ad audiendum grã rerum inuitat. odiosa
litcerȩ difficultas excludat: aut qͦs littera
utcunq admisit. suꝑuacua ꝓlongatio lan¬
guidos reddat. Quapropt̃ nec musitatis

Expanded text:
uam ex discipulis ejus quidam, veraci quidem, ut credimus, sed difficili ac prolixo stylo narravit, simplici et brevi oratione, juvante Deo, tentabimus explicare; quatenus et brevis narratio taedium pellat, et simplex elocutio facilem intellectum admittat. Non quod illius scriptoris ingenio aliquid derogemus, sed quia illorum, qui nobis hoc imponunt negotii, religioni et auctoritati plurimum praerogamus, quos quidem ad hoc jubendum ratio videtur traxisse. Nam, cum Gesta sanctorum ob hoc litteris mandentur, ut omnium legentium, vel audientium ad imitandum accendatur intentio, curandum est summopere scriptori ut, in quantum fieri potest, nullius excedat capacitatem, quod ad omnium spectat utilitatem. Alioquin totum negotium debito fine frustratur, si quos ad audiendum gratia rerum invitat, odiosa litterae difficultas excludat; aut quos littera utcunque admittit, supervacua prolongatio languidos reddat. Quapropter nec inusitatis
Abbreviated transcription (Latin):
grãrum actione una sumebant: cuiꝰ pars
maxima pauꝑib et pereginis si qui forte
diuertissent ad locum reseruabat᷑. Mos ille
erat: si quid haberent omi petenti tribuere.
Sic socios instituerat uir beatus. ut incunctan
ter totum darent. ñ cogitantes de crastino.
Quadam die ꝓfectis ad laborem fr̃ib cum
solus in eccl̃ia substitisset ÷ ubi mos illi erat
cotidianas et conanuas lacrimas cũ precib
immolare: audit uocem petentie elemosinã.
Surgit festinus: ingreditur cellulam: dat
totum quod repperit. Totum illud pars e

Expanded text:
rs maxima pauperibus et peregrinis, si qui forte divertissent ad locum, reservabatur Mos illis erat, si quid haberent, omni petenti tribuere; et sic socios instituerat vir beatus, ut incunctanter vel totum darent, non cogitantes de crastino. 13. Quadam die, profectis ad laborem fratribus, cum solus in ecclesia substitisset, ubi mos illi erat quotidianas et continuas lacrymas cum precibus immolare, audit vocem petentis eleemosynam. Surgit festinus, ingreditur cellulam, dat totum quod reperit. Totum
Abbreviated transcription (Latin):
porrexisset: inimicus tante fidei uirtutem
ñ sustinens: ñ sine horrisono strepitu. et
intolerabili fetore discessit: hominemq di¬
misit incolumẽ. Mulier menbͥs omnib
dissoluta: quȩ ipso missam celebrante sacͥs¬

Expanded text:
porrexisset, inimicus tantae fidei virtutem non sustinens, non sine horrisono strepitu et intolerabili fetore discessit, hominemque dimisit incolumem. Mulier membris omnibus dissoluta, quae ipso missam celebrante sac
Abbreviated transcription (Latin):
cum uix partem absoluat loquacitas. S
resistebant aduersitatib patiendo: &e uin¬
cebant impugnantes. ñ repugnando.Men¬
tes quorum roborabat t̃cius: uelut tironeᷤ
in acie ueteranus: docens si primos hosteᷤ
impecus suꝑassent: sequentes multo su-¬
peraturos facilius. Nam quanto metus
uicto accrescit: tantam uictori fiduciam
adaugeri. Sic eos ñ solum in presenti red

Expanded text:
uacitas. Sed resistebant adversitatibus patiendo et vincebant impugnantes non repugnando. Mentes duorum roborabat tertius, velut tirones in acie veteranus, docens, si primos hostis impetus superassent, sequentes multo superaturos facilius: nam quantus victo metus accrescit, tanta victori fiducia adaugetur. Igitur eos non sol
Abbreviated transcription (Latin):
crucem. confusione contempta. His et
aliis talibus fatigatos quandoq sociorũ
animos reparabat: cum se nec laboris
communitas. nec frat̃nȩ sollicitudinis ꝓpͥe¬
tas fatigaret ⁊ breuiq: post tempore tã con¬
stantes reddidit & ꝑfectos: ut ñ solum quas¬
cunq molestias. gaudentes sufferrent s
etiam ꝓ ꝑsequentib exorarent. Facca ergo

Expanded text:
m, confusione contempta . » His et aliis talibus fatigatos quandoque sociorum animos reparabat, cum se nec laboris communitas, nec fraternae sollicitudinis proprietas fatigaret; brevique post tempore tam constantes reddidit et perfectos, ut non solum quascunque molestias gaudentes sufferrent, sed etiam pro persequentibus exor
Abbreviated transcription (Latin):
rat panis que suꝑfuerat hesternȩ cenȩ: suf¬
fectura tam̃ iterum tribus ad mensam:
quorum scilicet refectio parum distaret ab
inedia. Reuersis ab opere: cibus defuit.
Q uod cum moleste tulisset dalmatius: cid
uir sanctus querelam compescuit: uerb̃ xp̃
prolatis in medium. Nolite inquit sollici

Expanded text:
fuerat hesternae coenae, suffectura tamen iterum tribus ad mensam, quorum scilicet refectio parum distaret ab inedia. 1442 Reversis ab opere cibus defuit: quod cum moleste tulisset Dalmatius, cito vir sanctus querelam compescuit, verbis Christi prolatis in medium: « Nolite, inquit, solliciti
Abbreviated transcription (Latin):
multudinẽ. quorũ animas u̾bo p̃dicati¬
onis suȩ atq exemplo. orationũ eiã suffra¬
gus ẽ lucratus: ex quib ad trecento ferme
monachos acquisiuit. pret eccl̃ias circiter
quinquaginta. post diut᷑nam desolationẽ
ad di seruitium reparatas: illi:d constat
reliquisse cernitur heredditariã sancatatem.
De miraculis uͦ pauea ꝑstringimꝰ. hac scilico
fide: qua nobis ea qui se uidisse asserunt
tradiderunt. Geterũ tota ipsius uita in
t̃ris: ingens quoddã miraculum fuit. Si
qui tam̃ exteriorib signis faciliꝰ capiunt᷑:
ñ quod illa maiora. s quod ipsi minus fc̃
capaces: quales plus solet ducere carnali
etiam materia: qua talium quoq utilitati
seruiatur. Militem de monte guasconiᷤ cui
bernardus nom̃ erat. annis tribus continuis
renum mmiuria quã nefresin medici nomi¬
nant laborantem. cũ aque sancte asꝑsione
suꝑ eum deuotius orans. ñ solum corporis
incommodo liberauit: uerũ etiam postea
monachum faccum. xpĩ militiȩ dedicauit.

Expanded text:
dicationis suae vitaeque exemplo, orationem etiam suffragiis est lucratus; ex quibus ad trecentos ferme 1446 monachos acquisivit, praeter ecclesias circiter quinquaginta post diuturnam desolationem ad Dei servitium reparatas; illud constat ereliquisse cernitur haereditariam sanctitatem. 19. De miraculis vero pauca perstringimus, hac scilicet fide qua nobis ea qui se vidisse asserunt, tradiderunt. Caeterum tota ipsius vita in terris, ingens quoddam miraculum fuit. Si qui tamen exterioribus signis facilius capiuntur, non quod illa majora, sed quod ipsi minus sunt capaces, quales plus ducere solet carnaliu etiam in parte materia, qua talium quoque utilitati serviatur. Militem de Monte Gasconis, cui nomen Bernardus erat, tribus annis continuis renium injuria, quam nephresim medici nominant, laborantem, cum aquae sanctae aspersione super eum devotius orans, non solum corporis incommodo liberavit, verum etiam postea monachum factum Christi militiae dedicavit.
Abbreviated transcription (Latin):
eculeo: ita ait ad cũ. Infinita tͥ dominatur
sum decipere: qui alios a periculo deceptioĩs
liberare studui. Tunc paulinus consularis
dixit ad officium suũ. Ducite eũ ad palmã:¬
et t̃ra atq lapidib obruentes. dimitaite.
Qͦo cum fuisset impletũ: as̃ sibi beatũ urta¬
lem ita martẏrem consecrauit. Contigit¬
autẽ post hec. ut sacerdos apollinis qui hoc
consilium paulino consulari decderat. a di¬
abolo arreptus. ꝑseptẽ dies energuminus
lis & crucias me. Post septem uͭ dies. pre¬

Expanded text:
ens, ait ei: Infinita tibi dominatur posse decipere, qui alios a periculo mortis, vel deceptionis liberare studui? 10. Tunc Paulinus consularis dixit ad Officiarium: Ducite eum ad palmet terra atque lapidibus obrutum, ibi dimittite. Quod cum fuisset impletum, Deus sibi sanctum Vitalem ita martyrem consecravit, utavit, ut sacerdos Apollinis qui hoc consilium Paulino judici dederat, diabolo repletus, per septem dies energumenus s me, sancte. Post septem vero dies prae
Abbreviated transcription (Latin):
fratrib ceteris sepulchrũ scm̃ expecierunt.
et dde claui sancti richarii cocti: ꝑ domini
potentiã et merita scĩ eiꝰ om̃s sanati sunt.
umq de hac uita ipse seruus dĩ mi¬
grassec. et in feretro compositus iã
in ipso tugurio iaceret. cum ibidem euan¬
głium legeretur: suus manipula quire¬
manserat sopore depressus. uisionẽ talem
uidebat. Narrabat enim in hunc modũ
quasi uidisset domnũ richariũ uiuũ in
aula splendida et quasi aurea. & gẽmis
exornata. lucentiore sole habitantẽ et lo¬
quentem ei. Frat̃ sigobarde malam man¬
fumus. E cce qui habuit ꝓ dõ obscurtaũ.
p̃parauit illi d̃s claritatem: et ꝓ fumosa
mansione clarissimam retͥbutionem:⁊
iusti fulgebunt sicut sol in regno pat̾s eoꝵ¬

Expanded text:
fratribus ceteris sepulchrum sanctum expetierunt fratribus ceteris sepulchrum sanctum expetierunt et de claui sancti richarii cocti, per domini potentiam et merita sancti eius omnes sanati sunt. Cumque de hac uita ipse ipsa C seruus dei migrasset et in feretro compositus iam in ipso tugurio feretro C iaceret, cum ibidem euangelium legeretur, suus manipula qui remanserat sopore depressus, uisionem talem uidebat. Narrabat enim in hunc modum quasi uidisset dominum richarium uiuum in aula splendida et quasi aurea et geminis exornata, lucentiorem sole, habitantem et loquentem ei: «Fratfumus». Ecce! qui habuit pro Deo obscuritatem, praeparauit illi Deus claritatem et pro fumosa mansione clarissima retributione, ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eo
Abbreviated transcription (Latin):
uidam gͥ contractus. corꝑe debilis
s fide robustus. frequentabat o¬
rando sancti dĩ sepulchrũ. Qui optata
subito sanitate recepta dedit głam deo:
qͦd infirmus uenit. et sanus recessit. In
cuius miraculi memoria. usq hodie
sustentacula infirmitatis illiꝰ pendent
in ȩccłia sancti Richarii. S et multoti¬
ens demomiaciad corpus sancti dĩ suo¬
rum obsequio deducti: grã diuina con
cedente. inde sani redeunt.
liam eius uirtutem cognouimus:
quam et in laudem domini dicere
cupimus. Clades maligna que cireuit ter¬
ram. quȩ multos ꝑtmit. et paucos quos
tangit relimquit: ec ipsã plagã panucolã¬
seu uenenosa lacerta. cum ciuitates. portꝰ.
centulo uico uͥ sanctus Richarius reqͥescit.
unum ẽ fr̃ibus ꝑcussit. Et talit̃ in hiꝰ dieb
erat. ut de eo loco ubi apparebat. om̃s ad
alia loca sugerent. auit omnino mortẽ ñ
cua derent. Frat̃ gͦ ille quẽ supradix im̾
et multi alii eademꝰ plaga tacti. unã cum

Expanded text:
uidam igitur contractus corpore debilis sed fide robustus frequentabatur orando sancti Dei sepulchrum. Qui, optata subito sanitate recepta, dans gloriam Deo, quod infirmus uenit et sanus recessit. In cuius miraculi memoriam usque hodie sustentacula infirmitatis illius pendent in ecclesia sancti Richarii. Sed et multotiens daemoniaci ad corpus sancti Dei suorum obsequio cedente inde sani redeunt. Aliam eius uirtutem cognouimus quam et in laudem domini dicere cupimus. Clades maligna quae circuit terramque multos perimit et paucos quos tangit relinquit et ipsam plagam uocaseu uenenosa lacerta cum ciuitates, portus, elinquit C in centulo uico ubi sanctus richarius requiescit unum e fratribus percussit et taliter in his diebus erat ut de eo loco ubi apparebat omnes ad alia loca fugerent aut ommino mortem non euaderent. Frater ergo ille quem supra diximus et multi alii eadem plaga tacti una cum
Abbreviated transcription (Latin):
sium: incurrit homines idolatras. silua¬
no sacrificantes. Qui deponentes eam de
saginario: hortabantur ut cum ipsis epu¬
laretur: de his quȩ erant siluano immolata.
Xpĩana sum: ñ licet mͥ de sacrificiis silua¬
ni ur̃i manducare. At illi hec audientes.
tanta eam cede mactauerunt: ut uix semi¬
necem eã sui homines ad mediolanensẽ ur-¬
bem ꝑdicerent: ita ut intra triduũ. beata
ualeria migraret ad dominũ. Martirizati¬

Expanded text:
 incurrit in homines idololatras Silvano sacrificantes, qui deponentes eam de sagmario hortabantur ut cum ipsis epularetur de his quae erant Silvano immolata. iana sum, et non licet mihi de sacrificiis Silvani vestri manducare. At illi haec audientes tanta eam caede mactaverunt, ut vix seminecem eam sui homines ad Mediolanensem urbem perducerent, ita ut intra triduum beata Valeria migraret ad Dominum. O qua
Abbreviated transcription (Latin):
militans consularianus. dun¬
fuisset cum paulino iudice sus
rauennam ingressus: uidi in
nomine ursicinum. arte medicũ: natioẽ
ligurem: post nimia torm̃ta capitalẽ aus¬
pisse sententiam. l. ocus aũ uͥ decollabals¬
tur xp̃iani: hoc habebat uocabulũ: i
diceretur ad palmam. Arbor eñ antiqle
palmȩ illie erat. Igitur ut diximus cam
post nimia torm̃ta decollandus uenisset¬
dicens. Noli. noli ursicine medice. qͥ alios
curare consuesti. te ipsũ ec̃nȩ mortis iaculo
uulnerare: et qui ꝑ passiones nimias ue
paratam. Audiens hec ursicinus. genu
in t̾ra posito. spiculatorem ut feriret horta
tur: agens penitentiã qͦd expauisset xp̃i
martyrium. Fecitq statim ip̃e uitalis
corpus martyris rapi: et intra rauennam
urbẽ sepeliri cum honore maximo. Post hec¬
re ultra noluit. Quem paulinus consulariᷤᷤ
ideo maxime teneri mandauit: ñtantum
quia contempsit ad eum redire: s qͦd ita

Expanded text:
militans consularis, et cufuisset cum Paulino judice suo, Ravennam ingressus est, et c sui Christianum nomine Ursicinum, arte medicum, natione Ligurium, post nimia tormenta capitalem accepisse sententiam; locus autem ubi decollabantur Christiani, hoc habebat vocabulum, ut diceretur ad palmam, eo quod arbores antiquae palmae illic essent. Ille igitur, ut diximus, post nimia tormenta decollandus, cum vee magna Vitalis dicens: « Noli, Noli, Ursicine medice, qui alios curare consuevisti, teipsum aeternae mortis jaculo vulnerare vis? et qui per passiones nimias venbi praeparatam? » Audiens haec Ursicinus genu posuit, et spiculatorem ut fertur, agens poenitentiam quod expavisset in Christi martyrio. Fecitque statim ipse Vitalis corpus martyris rapi, et intra Ravennatium urbem sepeliri cum honore maximo: ob re contempsit. Quem Paulinus consularis ideo maxime teneri mandavit; non tantum quia contempsit ad eum redire, verum qua
Abbreviated transcription (Latin):
et̃na sola suspirans: scalã sommianti iacob
omĩ hora ascendens: eque ꝑ angustã uiã
quȩ ducit ad uitam. iter suũ munuit as
siduis orationib. Hec clausa tñ heremi
angustia lucis columna latere potuit: qͥn
magis sui fulgoris radus longe lateq in
notuit. Quapropt̃ undiq ad hominẽ
dĩ diu̾sis fatigati infirmitatib confluxe¬
runt. qͦs scãrum medicinis orationum
sanauit: om̃sq: ad se quocunq: morbo
afflctos uenientes. uel tristi cinuslibet
rancore angustiatos. sanos et hylareꝰ do¬
mum remeare fecit. Nec in domo salutis
diu morbus manere ualuit. s quanto
propius accessit: tanto uelocius recessit.
Nec mͥ singulas uirtutũ eius species noĩa¬
tim enarrare ꝓpositum ẽ: s uttȩ sancti¬
tatem paucis ꝑstringere uerbis: ne in elo¬
quentie mee tarditate. multiplex signo¬
rum ꝑ eũ gestorum fama. magis obscu.¬
retur quam laueet᷑. doctoribus illa re¬

Expanded text:
aeterna sola suspirans, scalam somniantis Iacob aeterna sola suspirans, scalam somniantis Iacob omni hora ascendens atque per angustam uiam quae ducit ad uitam iter suum assiduis muniuit orationibus. Nec clausa tamen heremi angustia lucis columna latere potuit quin magis sui fulgoris radiis longe lateque magis innotuit. Quapropter undique ad hominem Dei diuersis fatigati infirmitatibus confluxerunt quos sanctarum medicinis orationum sanauit omnesque ad se quocumque morbo afflictos uenientes uel tristitiae cuiuslibet rancore angustiatos sanos et hilaros domum remeare fecit; nec in domo salutis diu morbus manere ualuit sed quanto proprius accessit tanto uelocius recessit. Nec mihi singulas uirtutum eius species nominatim enarrare propositum est sed uitae sanctitatem paucis perstringere uerbis ne ineloquentiae meae tarditate multiplex signorum per eum gestorum fama magis obscuretur quam laudetur. Doctioribus ergo illa re
Abbreviated transcription (Latin):
tius postea seculari habitu deposito mo¬
nachus faccus ẽ. In eodemq loco u uir
dĩ mansionẽ solitariam p̃parauerat. xp̃o
monasteriũ construere inchoauit. Quã
uir dĩ habitationẽ cum solo sigobardo cõ¬
militone suo ingressus. paruo tantum
tuguriunculo uilissimo oꝑe facco conten¬
tus ẽ. ut habitatio uite conueniret: suꝑ¬
fluum estimans seculi contemptorẽ aliqͥd
scłi delitiarũ habere uelle. At inibi tanta
se mortificatione carnis castigauit: tanta
ieiumorũ et uigiliarũ assiduitate mace¬
rauit: ut uix ossa arentia dissipatis iun-¬
cturis adhererent. et trementia baculo re¬
genti uestigia difficile mouebat: ac m̃te
seculo mortuus. sola celestia semꝑ cogita¬
bat. Quantũq mundo alienus. tantũ dõ
ꝓximus: illũ cotidie uincens. a quo adã
olim uictus ẽ in paradyso. Suꝑ aspidẽ &
basiliscũ ambulans: caput cotidie antiqͥ
conterens serpentis: temꝑalia contemnen.

Expanded text:
tus postea, saeculari habitu deposito, motus postea, saeculari habitu deposito, monachus factus est in eodemque loco. Ubi uiro Dei mansionem solitariam praeparauerunt Christo monasterium construere inchoauit. Quam uir Dei habitationem cum solo commilitone ingressus paruo tantum tuguriunculo uilissimo opere facto contentus ut habitatio uitae conueniret, superfluum aestimans saeculi contemptorem aliquid saeculi delitiarum habere uidere. At inibi tanta se mortificatione carnis castigauit, tanta ieiuniorum et uigiliarum assiduitate macerauit ut uix ossa arentia dissipatis iuncturis sibi adhaeserunt. Et trementia baculo regenti uestigia difficile mouebat ac mente saeculo maior sola caelestia semper cogitabat quantumcumque mundo alienus tantumque Deo proximus illum cotidie uincens in heremo a quo Adam olim uictus est in paradiso super aspidem et basilicum ambulans, caput cotidie antiqui conterens serpentis, temporalia contemnens,
Abbreviated transcription (Latin):
mine fidei. qͦd dũ fulget in mente: lum̃
foris scintillat. quod splendescit in oꝑe.¬
xinde famulus dĩ qui ab hominib
uenerabatur. homines fugere me¬
ditabatur: ut honores temꝑales deuitan
do. acciperet honores ꝑpetuos. Heremũ
concupiuit: quatinus liberius soli deo
uararet. et contemplatiuos carꝑet frucc̾:
qui usq adhuc in actualib haud segnit̃
desudabat: sciens a domino dictum de
maria secus pedes eius sedenti. et uite
uerbum intentius audienti. Optimap
partẽ elegit sibi maria: quȩ ñ auferet ab
ea. Huius memor sententie. monasticamn
pecit uitam. qua secretius sola celestia
mente rimaret: eccłiȩ regimen alteritra¬
dens quam ip̃e in centulo uico xp̃o fun¬
dauit. C ui gisilmarus uir illuster. et xp̃¬
ane religionis deuotus amator. simulet
maurontius nobilis quidam uir. et t̃ia¬
rum uel siluarum ad regem ꝑtinentiũ
seruator⁊ p̃buerunt locum manendim
silua chrisiacinse. Qui et ipse mauron¬

Expanded text:
mine fidei quod fulget in mente lumen mine fidei quod fulget in mente lumen foris scintillat quod splendescit in opere. Exinde famulus Dei, quia ab hominibus uenerabatur, homines fugere meditabatur ut honores temporales declinando honores acciperet perpetuos. Heremum cupiuit, quatenus liberius soli Deo uacaret et contemplatiuos carperet fructus, qui usque id in actualibus haud segniter desudabat sciens a Domino dictum de Maria secus pedes eius sedenti et uerbum uitae intentius audienti: «Optimam partem elegit sibi Maria quae non auferetur ab ea». Huius memor sententiae monasticam petit uitam qua secretius sola caelestia mente rimaret ecclesiae regimen alteri tradens quam ipse in Centulo uico Christo fundauit. Cui Ghislemarus uir inluster et christianae religionis deuotus amator simul et Maurontus nobilis quidam uir et terrarum uel siluarum ad regem pertinentium seruator praebuerunt locum manendi in silua Chrisciacense qui et ipse Mauron
Abbreviated transcription (Latin):
consticuti. Qua castigatione rex ut fuit
prudentissimus benigne suscepta. gau¬
dens eiꝰ ubera ueritatis fiducia. sacerdotem
xp̃i secum ad conuiuia uenire rogaute.
Qui xp̃i confortatus exemplo seculariũ ñ
respuecis coninuia. ut p̃dicationis naucis¬
ceretur occasionem: uerit cum rege ad
mensam suam: totaq die illa et nocce.
inter epulas leticiȩ. uerbi dĩ dapes saluti¬
feras conuiuis suis ministrauit. Cinus
constantia et instantia p̃dicationis p̃fatꝰ
ꝓsequi. in tantũ ut ea ipsa die aliquid de
censu suo ad luminaria domus domini¬
luminatus ẽ. sic inisibili luce ꝑ eũ domus
domini illustraret᷑: et quod intus ei fulge¬
bat in fide. hoc foris fulgesceret in eccłia:
memor p̃cepti dominici quo dicitur. sic
luceat lux ur̃a coram homi ib. ut uide¬
ant oꝑa ur̃a bona. et glificent patrem
urm̃ qui in celis ẽ. Item in psalmo. In
lumine tuo uidebimus lum̃: idẽ. in lu¬

Expanded text:
constituti. Qua castigatione rex ut fuit constituti. Qua castigatione rex ut fuit sapientissimus benigne suscepta congaudens eius libera ueritatis fiducia sacerdotem Christi secum ad conuiuia uenire rogauit. Qui, Christi confortatus exemplo saecularium non respuentis conuiuia ut praedicationis nancisceretur occasionem, uenit cum rege ad mensam suam totaque die illa et nocte inter epulas laetitiae uerbi Dei dapes salutiferas conuiuis suis ministrauit. Cuius constantia morum et instantia praedicationis praefatus e et honore prosequi, in tantum ut ea ipsa die aliquid de censu suo ad luminaria domus Dei eluminatus est, sic uisibili luce per eum domus Domini inlustraretur et quod intus ei fulgebat in fide, hoc foris fulgesceret in ecclesia, memor praecepti dominici quo dicitur: «Sic luceat lux uestra coram hominibus ut uideant opera uestra bona et glorificent patrem uestrum qui in caelis est item in psalmo: «In lumine tuo uidebimus lumen», id est in lu
Abbreviated transcription (Latin):
ipse famulus dĩ in utroq et sanctitatiꝰ suȩ
benedictione roborauit. et sacerdotali au¬
ccoritate libera uoce castigauit: deñti¬
ans ei ne seculari suꝑbiret potentia. ne
in fugitiuis sꝑaret diuitiis. ne uanis ex¬
adulantium extolleret᷑ rumoribus. ne ca¬
ducis gauderet honorib: s magis dĩ ti¬
meret potentiam. illiusq immensã lau¬
daret grãm: et humanã potentiam uel
glam nullam putaret. quȩ subito uelut
uolatilis umbra recedit. et uelut spuma
suꝑ aquã uento temptationis flante eua¬
nescit: s magis timendo cogitaret. quia
potentes potent̃ torm̃ta patiunt᷑. et cui
plus datur plus exigetur ab eo. et eui iuux
sufficit ꝓ se solo. rationem reddere ꝓtan¬
tis milibus populis sibi cõmissis. Iecirco
quisq magis timere potuit preeẽ quã
subeẽ: quia qui subẽ. ꝓse solo rationem
reddet dõ. Qui autem p̃est: ꝓ omnib
redditurus erit qui sub eius potestate ft̃¬

Expanded text:
ipse famulus Dei utrumque et sanctitatis suae ipse famulus Dei utrumque et sanctitatis suae benedictione roborauit et sacerdotali auctoritate libera uoce castigauit, denuntians ei ne in saeculari superbiret potentia, ne in fugitiuis speraret diuitiis, ne uanis adolantium extolleretur rumoribus, ne caducis gauderet honoribus sed magis Dei timeret potentiam illiusque immensam laudaret gloriam et humanam potentiam uel gloriam nullam putaret quae subito uelut uolatilis umbra recedit et uelut spuma super aquam uento temptationis flante euanescit et hoc magis timendo cogitaret quia potentes potenter tormenta patiuntur et cui plus datur plus exigetur ab eo. Et cui uix sufficit pro se solo rationem reddere tis milibus populi sibi commissi? Idcirco quisque magis timere potest praeesse quam subesse quia qui subest pro se solo rationem reddet Deo; qui autem praeest pro omnibus redditurus erit qui sub eius sunt potestate