comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam placet. cum replicant᷑. uł si non re¬
deunt: eis tñ deletis ꝓpter ingratudi nẽ
tareus ⁊ immundꝰ constiturt᷑. cũ adhue
IN expiandis implicat᷑. ac si iam dele¬
t redirent. De hoc tam̃. scł an peccata
ideatit: post plenius agenrus.
Smilit̾ nicħ ualet
asalutem obtinendam. ł ad mundi¬
uam uite habendam:. ueniam de mał¬
factis poscere. ⁊ mala denuoiterare. Ita
cuam intelligendum ẽ illud. qͦd aus¬
ut alibi. Penitentia ẽ quedam dolentis
iuindicta: puniens in se quod dolet ad¬
misisse. Tinfra. Continue dolendum
ĩ de peccõ: qd declarat ipsa dilectionis
urtꝰ. Penitere enim est:penam tenere:
it simꝑ puniat inse ulciscendo: qͦd
commisit peccando. Iule penam tenet.
semꝑ uindicat. ꝙ commisisse dolet.
lententiagͥ ẽ uindicta: semꝑ punieis¬

Expanded text:
dam placet, cum replicantur; vel si non redam placet, cum replicantur; vel si non redeunt, eis tamen deletis propter ingratitudinem ita reus et immundus constituitur, cum adhuc in expiandis implicatur, ac si jam deleta redirent. De hoc tamen, scilicet an peccata redeant, post plenius agemus. Similiter nihil valet ad salutem obtinendam, vel ad munditiam vitae habendam, veniam de malefactis poscere, et malefacta denuo iterare. Ita etiam intelligendum est illud quus : Poenitentia est quaedam dolentis vindicta, puniens in se semper quod dolet admisisse. Et item : Continue dolendum est de peccato, quod declarat ipsa dictionis virtus. Poenitentia enim est poenam tenere, ut semper puniat, in se ulciscendo, quod commisit peccando. Ille poenam tenet, qui semper vindicat, quod commisisse dolet. Poenitentia igitur est vindicta semper punie
Abbreviated transcription (Latin):
scił. carens fructu. illiꝰ peni¬
tentiȩ: quam sequens culpa non in¬
quinat. Illiꝰ enimfructꝰ est uitatio
gehenne: ⁊ adeptio głȩ. Mortificat᷑
enim illa penitentia ⁊ alia ante¬
acta bona. ꝑsequens peccatum: ut
non sortiantur mercedem. qͣm me¬
ruerunt cum fierent ⁊ qͣm hab̾ent:
si pecc̃m non suc cederet. S si de pec¬
cato succedenti penitentia agatur.
& penitentia que p̃cessit.⁊ alia ante¬
acta bona reuituscunt: s illa tantum
que ex caritate ꝓdierunt. Illa enim
sola uiua sunt: que in caritate funt.¬
Ideoq si ꝑ sequentia peccata morafi¬
cantur: ꝑstibsequentem penitentiam
reuiuiscere possunt. Que uͦ sine ca¬
ritate fuuit: mortua & inania gene
non ualent. Similit̾ intelligendũ
est illud. nicħ ꝓsunt lamenta. ⁊ c̾:
⁊ illud. nicħ ualet. Si enim replicent᷑
peccata. nicħ ualet ad salutem.ł ad
ueniam in fine. p̃cedens lam̃tum:
quia nicħ relinquit᷑ de uitȩ mundicra:
ꝙ aut peccata dimissa redeunt. ut qͥbus¬

Expanded text:
cet carens fructu illius poenitentiae quam sequens culpa inquinat. Illius enim fructus est vitatio gehennae, et adeptio gloriae. Mortificantur enim illa poenitentia et alia anteacta bona per sequens peccatum, ut non sortiantur mercedem, quam meruerunt cum fierent, et quam haberent si peccatum non succederet. Sed et si de peccato succedenti poenitentia agatur, et poenitentia quae praecessit, et alia anteacta bona reviviscunt; sed illa tantum quae ex charitate prodierunt: Illa enim sola viva sunt, quae ex charitate fortificantur, per subsequentem poenitentiam reviviscere possunt. Quae vero sine charitate fiunt, mortua et inania generiscere non valent. Similiter intelligendum est illud, nihil prosunt lamenta, etc.; et illud, nihil valet, etc. Si enim replicentur peccata, nihil valet ad salutem vel ad veniam in fine praecedens lamentum, quia nihil relinquitur de vitae munditia: quia aut peccata dimissa redeunt, ut quibus
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilit̾: non ipsum uisibiliter.
Item. Et si necesse est ilłd uisibiliter
celebrari: necesse ẽ tñ inuisibilit̾ in¬
telligi. Ita ⁊̃ intelligendum ẽ corpꝰ
eiꝰ.i. uerum corpꝰ. in omni altaR ẽ:
uͥcumq celebrat᷑. Sic ã illd intelli¬

Expanded text:
invisibiliter; non ipsum, visibiliter. Item: Et si necesse est illud celebrari, necesse est tamen invisibiliter intelligi. Ita etiam intelligendum est corpus ejus, id est, verum corpus in omni altari est, ubicumque celebratur. Sic etiam illud intelli
Abbreviated transcription (Latin):
Si non frequentius: saltem ter in
anno homines communicent: nͥ
forte qͥs cͥminibus impediat᷑: in
pascha. scł ⁊ pentecosten. & natall.
Omnes gͦ commumcent: qui no
Solet etiam querq utrum praui sac̾¬
dotes hoc sacramentum conficere qͦ¬
ant. Ad qd dici potest. quod aliqui
qͥ intus sunt nomine ⁊ sacramento.
& siñuita: qr non in merito consecnͣ¬
tis: s in u̾bo cõficit᷑ ereatoris. Unde

Expanded text:
 in canone, quod si non frequentius saltem ter in  in canone, quod si non frequentius saltem ter in anno homines communicent, nisi forte quis criminalibus impediatur: in Pascha, scilicet, et Pentecoste, et in Natali. Omnes ergo communicent, qui noletiam quaeri utrum pravi sacerdotes hoc sacramentum conficere queant. Ad quod dici potest quod aliqui, qui intus sunt nomine et sacramento, etsi non vita; quia non in merito consecrantis, sed in verbo efficitur Creatoris; unde
Abbreviated transcription (Latin):
Si.  quotiens effundit᷑ sanguis
xp̃i. inremissionem peccatorum
eFfundit᷑ : debeo semꝑ acciꝑe.
qui semp peces: dlebeo semp as¬
sit: qr cotidie peccamus peccatis. sine
quib mortalis infirmitas uiuere ñ
enim nob̾ hoc sacramentum salutis:
ut qr nos cotidie peccamꝰ. ⁊ ille iam
mori ñ potest: ꝑ hoc sacramentum
remissionẽ cõsequam᷑. Cotidie come¬
dit᷑ ipse & bibit᷑ inueritate: s integ̾
& uiuus manet. Item. Mist̾ium fides
dicitur: quia credere debes. quodibi
salus nostra ꝯsi stat Aus ad ianuia
iautem querit᷑. num.
utrum cotidie communicandum
sit: audi quid inde tradit auo. Coti
laudo nec uituꝑo: omnib tñdñicis
dieb communicandum hortor. Si
tam̃ mens in affectu peccandi est:
grauari magis dico eucharistie per¬
ceptione. quam purificari. Ilicet
quis pecc̃o mordeat᷑: sipeccandi t̃n
decet̾o non habeat uoluntatem. &
satisfaciat lacͥmis ⁊ or̾onib: accedat
securꝰ. S hoc de illis dico: quos mor¬
talia peccata non grauant.

Expanded text:
Si quoties effunditur sanguis Christi, in remissionem peccatorum effunditur, debeo semper accipere, qui semper pecco, debeo semper has, quia quotidie peccamus peccatis, sine quibus mortalis infirmitas vivere non enim nobis hoc sacramentum salutis, ut quia nos quotidie peccamus, et ille jam mori non potest, per hoc sacramentum remissionem consequamur. Quotidie comeditur ipse et bibitur in veritate, sed integer et vivus manet. Item: Mysterium fidei dicitur, quia credere debes quod ibi salus nostra consistat. Si autem quaeratur utrum quotidie communicandum sit, audi quid inde tradit August., llaudo, nec vitupero; omnibus tamen dominicis diebus communicandum hortor. Si tamen mens in affectu peccandi est, gravari magis dico Eucharistiae perceptione, quam purificari. Et licet quis peccato mordeatur, si peccandi tamen de caetero non habeat voluntatem, et satisfaciat lacrymis et orationibus, accedat securus: sed hoc de illo dico quem mortalia p
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ sic̃ ibi est sꝑecies panis. ⁊ non ẽ ibi
res cutus Uel in qͣ sit illa species: ita
est ibi fract̾io. que ñ fit in aliquare:
qr nicħ ibi frangit᷑. Q mirabilit̾. po
tentia di fieri diẽt: ut ibi sit fracdiou̾
nichil frangitur alior opinio
lii tradunt corpꝰ xp̃i eẽntialit̾
frangi ⁊ diuidi : & tñ integrum ⁊ incor¬
ruptibile existere: qͦd se colligere assert
ex ꝯfessione bengarii. qͥ confessꝰ ẽ corã
nicholao papa ⁊ płib ep̃is. panem &e
uinum que in altar ponunt᷑. pꝰ con

Expanded text:
d sicut ibi species panis est, et non est ibi res cujus vel in qua sit illa species; ita est ibi fractio quae non fit in aliqua re, quia nihil ibi frangitur; quod mirabiliter Dei potentia fieri dicunt, ut ibi sit fractio, ubi nihil frangitur. 4. Aliorum opinio. Alii tradunt corpus Christi essentialiter frangi et dividi, et tamen integrum et incorruptibile existere. Quod se colligere asserunt ex confessione Berengarii, qui confessus est coram Nicolao papa et pluribus episcopis panem et vinum quae in a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ait amb̃r. Nicħ falsi putandũ est in sacri¬
ficiou̾itatis: sic̃ fit in magoꝵ p̃stigus:
uͥ delusione quadam fallunt᷑ ocłi. ut
uideat᷑ ẽẽ qͦd ñ ẽ. Ad hoc. illi dicunt. Ñ
fallit nos uisꝰ: nec fallit᷑. Q ẽẽt: si c̃det᷑
ita frangi ut uidet᷑. Nec illusio est: qr
ad utilitatem fidei. ñ ad deceptionem.
lis inuia in specie ꝑegͥni. nec in eo tñ
talis forma erat: s ocłi eoꝵs tenebant᷑
ne eum agnoscerent.

Expanded text:
d ait Ambros.: Nihil falsi putandum est in sacrificio veritatis; vel sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. Ad hoc illi dicunt: Non fallit nos visus, nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia ad utilitatem fidei, non ad deceptionem. lis in via in specie peregrini; nec in eo tamen talis forma erat, sed oculi eorum tenebantur ne eum
Abbreviated transcription (Latin):
debet dari popło. ꝓ supplemento comiu
Corpꝰ uͦ & sanguinem xͥ: ante cum aliis
i autem querit᷑. de accidentib que
remanent. scł de sp̃eb pamꝰ ⁊ tunri sapore ⁊ pon¬
dere. in quo subiecto fundent᷑. potius
mͥ uidet᷑ fatendum. existe̾ sine subiecdo
quam ẽẽ in subiect̾o: qr ibi non ẽ suba
nisi corꝑis ⁊ sanguinis dñici: qͦ ñ affici¬
tur illis accidentib. Non enm corpꝰ
in iudicio apparebit. Remanent gͦ
illa accidentia ꝑ se subsistentia. ad
misturitum: adgustus fideiq suf¬
de frac̾tione ⁊ partib¬
Dolet ⁊̃ queri de fractione
& particione que ibi uidet᷑ fieri. utrũ
uera sit: & si uera fractio est.ciiꝰ rei sit.
ł in qͣ re fiat. Cumq ñ sit ibi alia suba qͣ.
Nam ⁊ xp̃s red arguit carnalem sen
morsib lacerandam¶deo qͥb dam
placet. quod non sit ibi tractio. sicut

Expanded text:
debet dari populo pro supplemento communcorpus vero et sanguinem Christi ante cum aliis Si autem quaeritur de accidentibus quae remanent, id est, de speciebus et sapore et pondere, in quo subjecto fundentur, potius mihi videtur fatendum existere sine subjecto, quam esse in subjecto, quia ibi non est substantia, nisi corporis et sanguinis dominici, quae non afficitur illis accidentibus. Non enim corpus in judicio apparebit. Remanent ergo illa accidentia per se subsistentia ad mysterii ritum, ad gustus fideique sufDe fractione et partitiSolet etiam quaeri de fractione et partitione quae ibi videtur fieri, utrum vera sit; et si ibi vera fractio est, cujus rei sit, vel in qua re fiat. Cumque non sit ibi alia substantiNam et Christus redarguit carnalem sensmorsibus dilacerandam. Ideo quibusdam placet quod non sit ibi fractio sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in u̾b̃ xͥ sacramenta conficiant᷑.
Sic̃ ipse est qͥ baptizat: ita ipse ẽ qͥ
sanguinem. Item õs. Ritant qͥdam
communionem corꝑis minꝰ ẽẽ scĩfi¬
catam: si illoꝵ fiat officio. quorum
uita. eoꝵs ocłis uidet᷑ ignobilis.
Heu in quam magnum laqueum
incidunt: ut diuina ⁊ occulta
mist̾ia plus ab alis scificata posse
fieri credant. Cũ unꝰ idẽq sp̃ss. ĩ tota

Expanded text:
is Christi sacramenta conficiantur. Sicut ipse est qui baptizat, ita ipse est qusanguinem. Item Gregor.: Putant quidam communionem corporis minus esse sanctificatam, si illorum fiat officio quorum vita eorum oculis videtur ignobilis. Heu! in quem magnum laqueum incidunt, ut divina et occulta mysteria plus ab aliis sanctificata posse fieri credant, cum unus idemque Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
dictum panẽ transire in corpus xp̃i.
xidam uͦ sic dict̃ conu̾sionem illam
ec̃ intellignd̃a. ut sub illis accidentibus.
sub quib erat pͥꝰ sub̃a panis ⁊ uini. post
consecrationem sit sub̾a corꝑis ⁊ sangni
sic t̾ni ut ñ in eis afficiat᷑. Isic asserunt
dictum panẽ tͣnsire incorpus xp̃i qr uͥ
piaceittem mat̾iam resolui: ł in nichilũ
redigi.
liiuͦ putauerunt ibi
subam panis ⁊ uini remanere: ⁊ibidem

Expanded text:
dictum panem transire in corpus Christi. Quidam vero sic dicunt conversionem illam esse intelligendam, ut sub illis accidentibus, sub quibus erat prius substantia panis et vini, post consecrationem sit substantia corporis et sanguinis; sic tamen, ut non eis afficiatur, et sic asserunt dictum panem transire in corpus Christi quia ubi praejacentem materiam resolvi, vel in nihilum redigi. Alii vero putaverunt ibi substantiam panis et vini remanere, et ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
nem conuerti. De modis
Uconuersionis
i autem querit᷑. qualis sit illa conũ¬
ñ ẽẽ cognosco: qr sp̃es rerum que ante
fuerant remanent: sapor ⁊ pondꝰ. Qi¬
busdam uidet᷑ ẽẽ sub̃ał̃: dicentibus.¬
sic sub̃am conu̾ti in sub̃am. ut hec eẽn¬
tia. fiat illa. Cui sensui. p̃misse atictori¬
tates consentire uident᷑
Sed huic sententiȩ: sic opponit᷑ ab alii.

Expanded text:
NCTIO XI. DE MODIS CONVERSIONIS. 1. Si autem quaeritur qualis sit illa convernon esse cognosco, quia species rerum quae ante fuerant remanent, et sapor, et pondus. Quibusdam esic substantiam converti in substantiam, ut haec essentialiter fiat illa. Cui sensui praemissae auctoritates consentire videntur. 2. Oppositio. Sed huic sententiae sic opponitur ab aliis:
Abbreviated transcription (Latin):
sociari: unum quid ex inuisibilib
atq uisibilib fieri: Idem. eodem mo¬
mento ⁊ in celum raptt᷑ ministĩo an¬
gelorum. consociandum corpori xp̃i:
& ante oclos sac̾dotis in altari uidet᷑.
Sic̃ diuinitas u̾bi totum implet mundũ:
ita multis locis ilłd corpꝰ consecratur:
minus. qͥs inde ꝑcipiat: os equaliter
corpꝰ xͥ integerrimȩ sumunt. Post cõ¬
secrationem gͥ non ẽ ibi sub̃a panis ł
uini: licet species remanea ⁊. Est enĩ
ibi species panis ⁊ uini: sic̃ ⁊ sapor. Uñ¬
ub alia autem specie. tͥb de causis
caruem & sanguinem tradidit : ⁊ de
inceps sumendum inftituit: ut fideᷤ¬

Expanded text:
sociari, unum quid ex invisibilibus atque visibilibus fieri? Idem: Eodem momento et in coelum rapitur ministerio angelorum consociandum corpori Christi, et ante oculos sacerdotis in altari videtur. Sicut divinitas Verbi totum implet mundum, ita multis locis illud corpus consecratur. minus quis inde percipiat, omnes aequaliter corpus Christi integerrime sumunt. Post consecrationem ergo non est ibi substantia panis vel vini, licet species remaneant. Est enim ibi species panis et vini, sicut et sapor. Unub alia autem specie tribus de causis carnem et sanguinem tradidit Christus, et deinceps sumendum instituit, ut fide
Abbreviated transcription (Latin):
confici u̾bo celesti. quod ipsum corpus
in conceptu uirginis formatum. de¬
caro: ⁊ suba uimi fit sanguis xͥ. Nec t̃n
aliquid addit᷑ corpori ł sanguini. nec
augetur corpꝰ xp̃i ł sanguis. auG̃. in libͦ¬

Expanded text:
confici verbo coelesti, quod ipsum corpus in conceptu Virginis formatum decaro, et substantia vini fit sanguis Christi; nec tamen aliquid additur corpori vel sanguini, nec augetur corpus Christi vel sanguis. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ.⁊ uinum. qd̾ nat᷑a formauit: post
consecrationem uͦ. carnẽ xͥ ẽẽ ⁊ sangͥnẽ.¬
Panis ẽ in altari usitatꝰ ante u̾ba sacra.
ubi accessit ꝯsecratio: de pane fit xp̃i
⁊ in aliud commutent᷑ : Isic ꝙ erat
panis. ante consecrationem÷ iam cor¬

Expanded text:
esse et vinum, quod natura formavit, post esse et vinum, quod natura formavit, post consecrationem vero carnem Christi, et sanguinePanis est in altari usitatus, ante verba sacra; ubi accessit consecratio, de pane fit Christi  in aliud commutentur? Et sic quod erat panis ante consecrationem jam cor
Abbreviated transcription (Latin):
Iec ⁊ his similia obiciunt altari tinid¬
illi: in diuino mistiolegem panẽ ꝯuti¬
uat᷑e sec̃tantes. Quoꝵ ꝑfidiam: subdi¬
ta conuincunt testimonia. Ait enim
poneret: ñ ualebit tm̃ xͥ sermo. as.
ut substantias mutet: De totꝰ mun¬
di oꝑib legit᷑. qi ipse dix̃ ⁊ fact̾a sunt:
q̃ ñ erant: ñ potest ea q̃st̃. in id muta¬
re ꝙ ñ erant: Non enimminꝰ ẽ dare:
quam mutare nouas nat᷑as rebus.
Item. Si ordiiem querimꝰ. uiro mixta fe¬
mina generare consuerat. Liquet gͥ: qͦd
p̾t̾ nat᷑e ordinem uͥgo generauit. Ihoc qd̃
conficimꝰ. corpꝰ: ex uͥgine ẽ. Qͥd hic queris¬
sit ipse partꝰ ex uirgine: Item. Ante bñ¬
dictionem. alia sp̃es nominat᷑: post con¬
secrationem. corpꝰ significat᷑. Ante conse¬
crationem. aliud dr: post consecrationẽ
sanguis nuncupat᷑. Tu dicis am̃: hoc ẽ
uerum ẽ. Quod sermosonat: affectus
crationem pendebamꝰ: cum fideliter
fateamur ante consecrationem panẽ

Expanded text:
ec et his similia objiciunt illi, in divino mysterio legem naturae sectantes; quorum perfidiam subdita convincunt testimonia. Ait enim poneret; non valebit tantum sermo Christi, ut substantias mutet? De totius mundi operibus legitur quia ipse dixit, et facta sunt, quod non erat, non potest ea quae sunt in id mutare quod non erant? Non enim minus est creare quam mutare novas naturas rerum. Item, ibid.: Si ordinem quaerimus, viro mixta femina generare consueverat; liquet ergo quod praeter naturae ordinem Virgo generavit, et hoc quod conficimus corpus ex Virgine est. Quid ersit ipse partus ex Virgine? Item, ibid.: Ante benedictionem, alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur. Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur. Tu dicis: Amen, id est: Verum est. Quod sermo sonat, affectus m ante consecrationem pendebamus: cum fideliter fateamur ante consecrationem panem
Abbreviated transcription (Latin):
sangͥssacm̃tũ ẽ sanguinis. Carne ⁊ san¬
guine. utͦq inuisibili. intelligibil.
sp̃ali. significat᷑ corpꝰ xͥ uisibile ⁊ pal¬
pabile:plenum gr̃a & diuina maiesti¬
te. Qdsit intelligentia p̾missor ẜ.
ttende his diligent᷑: qr tropo
quodam utit᷑ hic aus: qͦ solent res sis¬
nificantes. rerum sortiri uocabula.
quas sig̾cant. Hic enim uisibilis
species panis. uocat᷑ nomine carnis:
& uisibilis species uini. nomine
cramentum carnis uisibilis: qͥa
sp̃es panis: scd̃m quam illa non ui¬
detur Caro. est sacramentum car¬
nis uisibilis: qi carne inuisibili

Expanded text:
 carne et sanguine, utroque invisibili, intelligibili, et spirituali significatur corpus Christi visibile et palpabile, plenum gratia et divina majestate. 3. Quae sit intelligentia praemissorum. Attende his diligenter quia tropo quodam utitur hic Aug., quo solent res significantes rerum sortiri vocabula quas significant. Hic enim visibilis species panis vocatur nomine carnis, et visibilis species vini nomine scramentum carnis visibilis, quia species panis, secundum quam illa non videtur caro, est sacramentum carnis visibilis, quia carne invisibili
Abbreviated transcription (Latin):
cit ipsam efficientiam. qͣm ꝑ hoc sacra
carnem xͥ sumimꝰ: ita sp̃alit̾ sumamꝰ.
q̃nq Constat gͦ abonis ⁊ a malis sumi
corpꝰ xp̃i: s abonis ad salutem: a malis
alii p̃cedentium insaniam tͣnscenden¬
des. qͥ di uirtutem iuxta modum na¬
duralium rerũ met ientes. audaciꝰ
ac ꝑiclosius u̾itati cont̃dic̾t: asserentes
subam panis ł uini. in sub̃am carnis ⁊
sanguinis conu̾ti: s ita xp̃m dixisse. hoc
ẽ corpꝰ meum. sic̃ apłs dix̃. petͣ erat xp̃s.¬

Expanded text:
cit ipsam efficientiam, quasi dicat: Percarnem Christi sumimus, ita spiritualiter sumamus. . Constat ergo a bonis et a malis sumi corpus Christi; sed a bonis ad salutem, a malis alii praecedentium insaniam transcendentes, qui Dei virtutem juxta modum naturalium rerum metientes, audacius ac periculosius veritati contradicunt, asserentes substantiam panis vel vini in substantiam carnis et sanguinis converti, sed ita Christum dixisse: Hoc est corpus meum, sicut Apostolus dixit: Petra
Abbreviated transcription (Latin):
iendo carnẽ.⁊ bibendo sanguinem: me¬
mores ẽẽ debemus.
S caueat quisq ne indigne ꝑcipi¬
at: qr iudicium manducat. Nonẽ
mortale peccm accedit. Gͦ & si sunt
peccata cotidiana: ł non sint mortife¬
ra. Anteqͣm accedatis: dimitaite debi¬
torib ur̃is. Si dimittis: dimittit᷑ tibi:
& sic securꝰ accede Panisit salutaris ẽ¬
⁊ ñ uenenum. Si ita accedis: spĩalit̾ mando¬
cas. Sp̃ualit̾ enĩ manducat: qͥ innocen¬
tiam ad altare portat. Si iło sit sacfi¬
cium ⁊ sepiꝰ immolet xp̃s¬

Expanded text:
endo carnem et sanguinem, memores esse debemus. Sed caveat quisque ne indigne percipiat, quia judicium sibi manducat. Non mortale peccatum accedit. Ergo etsi sint peccata quotidiana, ut non sint mortifera, antequam accedas dimitte debitoribus tuis. Si dimittis, dimittetur tibi; et sic securus accede. Panis enim salutaris est, non venenum. Si ita accedis, spiritualiter manducas. Spiritualiter enim manducat, qui innocentiam ad altare portat. 7. Si illud sit sacrificium, et si saepius immolet
Abbreviated transcription (Latin):
in singłis portionib totꝰ est: nec ꝑ sin¬
gulos minuit᷑: s integrum se p̾bet in
uid autem partes
ille significent: sergi papa tͣdit. inqͥens.
Triforme ẽ. corpꝰ xͥ. Pars oblate in ca¬
licem missa. corpꝰ xͥ. qͦd iam resurrextt
monstrat. Pars comesta: ambulans ad¬
huc suꝑ t̾ram. Pars in altari usq ad
finem misse remanens: corpꝰ iacens ĩ
sepulcͦ: qr usq in finem scłi corpora
scõꝵ in sepulcͥs erunt. Et sic̃ partes il¬
le mysticam tenent significationem.
ita etiam fractio. passionis xͥ ⁊ mortis
ẽ rep̃sentatio. Uñ ipse ait. Hoc facite ĩ¬

Expanded text:
in singulis portionibus totus est; nec per singulas minuitur, sed integrum se praebet iQuid autem partes  significent, Sergius papa determinat, dicens: « triforme est corpus Christi; pars oblatae in calicem missa corpus Christi, quod jam resurrexit, demonstrat; pars comesta, corpus ambulans adhuc super terram; pars in altari usque ad finem missae remanens, corpus jacens in sepulcro, quia usque in finem saeculi corpora sanctorum in sepulcris erunt. » Pax lae mysticam tenent significationem, ita etiam et fractio, passionis Christi et mortis est repraesentatio, unde ipse ait, Luc.
Abbreviated transcription (Latin):
m.⁊bi. Pꝙ docem: qͣm sit cauendum. ma¬
le acciꝑe bonum. Ecce enim factum est
malum. dũ male accipit᷑ bonum: sict
econtͣ apło fact̾um ẽ bonum. cum bene
accipit᷑. malum: scił dum stimulus sa¬
thane patient̾ portat᷑. Gͦ ⁊ mala . ꝓlunt
bonis. sic̃ angłs sathane paulo. ⁊ sca que
obsunt malis: bonis sunt ad salutem:
malis ad iudicium. Unde. qͥ manducat ib.
mala ẽ. s ꝙr mal male accipit qͦdbonum
est. Idem. Indigne qͥs sumens corpꝰ xp̃i. ñ¬
efficit. ut quia mal ẽ malum sit
ꝙ accipit. ł qi ñ ad salutem accipit. nil
accipiat. corpꝰ enim ⁊ sanguis dñi nech¬
omintis erat. in illis qͥb apls art. Q¬

Expanded text:
quod docemur quam sit cavendum male accipere bonum. Ecce enim factum est malum, dum male accipitur bonum; sicut e contra Apostolo factum est bonum, cum bene accipitur malum, scilicet cum stimulus Satanae patienter portatur. Ergo et mala prosunt bonis, sicut angelus Satanae Paulo, et sancta obsunt malis; bonis sunt ad salutem, malis ad judicium. Unde qui manducat et bmala est, sed quia malus male accipit quod bonum est. Idem, de efficit ut quia malus est malum sit quod accipit, vel quia non ad salutem accipit, nil accipiat. Corpus enim et sanguis Domini nihilominus erat in illis, quibus ait
Abbreviated transcription (Latin):
tum: mystica eiꝰ caro. Porro species illa¬
uisibilis. sacramentum est geminȩ rei:
qr utͣmq rem significat: ⁊ utriꝰq rei si¬
militudinem gerit exp̃ssam. Nam siẽ
panis p̃cet̾is cib corpꝰ reficit. ⁊ sustentat:
⁊ uinum. hominem letificat atq ine¬
briat: sic caro xͥ int̾iorem hominem
uinum confluit: sic ex multis fideliũ
ꝑsonis. unitas eccłiastica constat. Unde
đr: ꝓ eo ꝙ sic̃ unꝰ paniᷤ ex multis graniᷤ.
⁊ unum corpꝰ ex multis membͥs cõpo¬
nitur: sic eccłia & multis fidelib cari¬
tate copulante conectit᷑. Hoc mistĩum
pacis. ⁊ unitatis nr̃e: xp̃s in sua mensa
consecrauit. ¶ accipit hoc mift̾ium
unitatis.⁊ ñ tenet uincłm pacis: non ac¬

Expanded text:
tum, mystica ejus caro. Porro illa species visibilis, sacramentum est geminae rei; quia utramque rem significat, et utriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem us acinis vinum in unum confluit, sic ex multis fidelium personis unitas ecclesiastica constat. Unde  quod sicut unus panis ex multis granis, et unum corpus ex multis membris componitur, sic Ecclesia ex multis fidelibus charitate copulante connectitur. Hoc mysterium pacis et unitatis nostrae Christus in sua mensa consecravit: qui accipit hoc mysterium unitatis, et non tenet vinculum pacis, non ac
Abbreviated transcription (Latin):
ne abhorreret animꝰ ꝙ cerneret ocłs.
qr non habemꝰ inusũ carnẽ crudã comede
ido ne ab incredulis religiom insul¬
qm ut sanguinis similitudinem
sumamus: ut ita ⁊ t̾itas ñ desit:⁊
ridicłm nullum fiat a paganis. qͦd
cruorem occisi hominis bibanius.
Ne gͥ fieret.⁊ neueluti quidam hor¬
hoc sacramentum dominꝰ celebrau̾it.¬
& a nobis celebrari instituit. Quare
sub duplici specie sumit᷑
specie: cum sub alt̾utra totus sit xp̃s.
Ut ostendet᷑ totam humanam nat᷑am
assumpsisse: ⁊t totam redimeret̃. Pa¬
nis enim ad carnem refert᷑: uinum ad
animam: qr unum oꝑat᷑ sanguinẽ.
in qͦ sedes amme a physicis ẽẽ dictt᷑.
Ideo gͦ in duabꝰ specieb celebrat᷑. ut
amme ⁊ carnis fusceptio in xp̃o: &
utriꝰq lib̾atio in nob̃ significetur.

Expanded text:
ne abhorreret animus quod cerneret oculus, quia non habemus in usu carnem crudam comedere, ideo, ne ab incredulis religionam ut sanguinis similitudinem sumamus; ut et ita veritas non desit, et ridiculum nullum fiat a paganis, quod cruorem occisi hominis bibamus. Ne ergo hoc fieret, et ne veluti quidam hormus sacramentum instituerit. 6. Quare sub duplici specie. sumitur, cum sub alterutra totus sit Christus? Ut ostenderetur totam humanam naturam assumpsisse, ut totam redimeret. Panis enim ad carnem refertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sedes animae a physicis esse dicitur. Ideo ergo in duabus speciebus celebratur, ut animae et carnis susceptio in Christo, et utriusque lib
Abbreviated transcription (Latin):
auginento. Nec tam̃ concedunt qͥdam
quod sub̃a panis. aliq̃n sit caro xͥ: ⁊ sic
aqua facta est uinum: nec tam̃ da
pꝰ consecrationem ẽẽ corpꝰ ⁊ sangͥnem.
nec tam̃ sequit̾. panis ẽ caro xͥ. ł uinũ

Expanded text:
ejus augmento. Nec tamen concedunt quidam quod substantia panis aliquando fit caro Christi, etsi aqua facta est vinum, nec tamen dipost consecrationem esse corpus et sanguinem; non tamen sequitur: Panis est caro
Abbreviated transcription (Latin):
pus quod uidetis manducat᷑i estis: uel
bibttͣ illum sanguiem. quem fusuri
st̃ qͥ me crucifigent.Sacramentum a¬
liquod uob comm̃daus. spalit intellec¬
tũ uiuificabit uos: caro autem ñ ꝓdest

Expanded text:
pus quod videtis manducaturi estis, et bibituri illum sanguinem quem effusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi, spiritualiter intellectum vivificabit vos; caro autem non prode
Abbreviated transcription (Latin):
aliisq utunt᷑ p̾fati heretici. in assertio¬
ne scu erroris. det̾minatio pͥmissor.
Que ex eade rone omnia accipiendaft̃.
Non enim his negat᷑ uerum corpꝰ xp̃i a
fidelib sumi. ł in altari eẽ: s his u̾itas
apłos.⁊ in eis nos instruxit: qd ipsius
corpꝰ. ñ ꝑ partes discerptum. ut putaue¬
runt illi discipłi. qͥ retͦ ierunt: s inte¬
grum: nec uisibilit in forma huma¬
na. s inuisibiłr fub forma panis &
uini. corpꝰ ⁊ sanguinem nob tͣderet.¬

Expanded text:
aliisque utuntur praefati haeretici, in assertionem sui erroris. 2. Determinatio praemissorum. Quae ex eadem ratione omnia accipienda sunt, non enim verbis his negatur verum corpus Christi a fidelibus sumi vel in altari esse, sed his Veritas apostolos, et in eis nos instruxit, quod ipsius corpus non per partes discerptum, ut putaverunt illi discipuli qui retroierunt, sed integrum, nec visibiliter in forma humana, sed invisibiliter sub forma panis et vini corpus et sanguinem nobis traderet
Abbreviated transcription (Latin):
uba ⁊ alia huimodi. ubi de syali manduca¬
tione agit᷑. qͥdam obtuso corde legentes.
erroris caligine inuoluti st̃ ado ut dicẽ p̃¬
sumpserint. corpꝰ ⁊ sanguinem xp̃l a bo¬
nendum ẽ. a bonis sumi. ñ mͦ sacram̃ta¬
liter. s ⁊̃ sp̃ualit̾: a malis uͦ. tm̃ sacram̃¬
taliter .i. sub sacramento scił sub specie
uisibili carnem xͥ de uirgine sumptam.
catorib ⁊ indigne sum̃tib uera Gbͣ in li.¬
salubͥ efficientia. Itẽ. Multi indigne rum.

Expanded text:
ba et alia hujusmodi, ubi de spirituali manducatione agitur, quidam obtuso corde legentes, erroris caligine involuti sunt adeo ut praesumpserint dicere corpus et sanguinem Christi a boacramentaliter, sed et spiritualiter; a malis vero tantum sacramentaliter, id est, sub sacramento, scilicet sub specie visibili carnem Christi de virgine sumptam, catoribus et indigne sumentibus vera Christisal
Abbreviated transcription (Latin):
clesiastica er multis ꝑsonis a cͥminali
macła libis consistit. In cuiꝰ rei typo fc̃a
ẽ archa dñi. de lignis sethim: que sunt
t sic̃ due sunt res illiꝰ sacramenti:. ita¬
etiam duo modi manducandi. Unus
sp̃al̃. qͦ soliboni manducant. Uñ aus. Qͥd
est xp̃m manducare: N est hoc solum m
sacram̃to corpꝰ e acciꝑe: multi enim indig¬
ne accipiunt: s in ipso manẽ. ⁊ hab̃e ip¬
nec sanguinem bibit: ⁊ si tante rei sacra¬
mentum ad iudicium cotidie accipiat.
& uentrem: crede:⁊ manducasti. Crede
enimin eum: hoc ẽ manducare panem
unium. Qui credit in eum: mandu¬
cat eum. Item. Quomͦ manducandus
ego in illo. Isi accipit sacramentum: ad¬
quirit magnum torm̃tum. Item. Nulli¬

Expanded text:
tica ex multis personis a criminali macula liberis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis sethim, quae sunt 1. Et sicut duae sunt res illius sacramenti, etiam duo modi manducandi: unus spiritualis, quo soli boni manducant. Unde Aug., distum manducare? Non est hoc solum in sacramento corpus ejus accipere: multi enim indigne accipiunt; sed in ipso manere, et habere ipnec sanguinem bibit, etsi tantae rei sacramentum ad judicium sui quotidie accipiat. et dentem? crede, et manducasti. Credere enim in eum, hoc est comedere panem et vinum. Qui credit in eum, manducat eum. Item, traego in illo, et si accipit sacramentum, acquirit magnum tormentum. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
lum edat ⁊ calicem bibat. de hoc scło.ĩ
unitate corporis xͥ constitutꝰ abscedat:
qr illiꝰ sacramenti bñficio ñ pͥuat᷑: qnͣdo
ille hoc ꝙ illd sacramentum significat.
iuenit᷑. In illo enim sacram̃to: corpꝰ ⁊

Expanded text:
t, de hoc saeculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat, quia illius sacramenti beneficio non privatur, quando ille hoc quod illud sacramentum significat invenitur. In illo enim sacramento corpus et
Abbreviated transcription (Latin):
res sacramentum dñs instituit: qͣndo
post tẏpicum agnum. corpꝰ ⁊ sangumẽ
suum disciplis in cena tradidit. Unde
eusebiꝰ emisenꝰ. Qla corpꝰ assumptum
ablaturꝰ erat ab ocłis. ⁊ illaturꝰ syd̃ib.
necesse erat. ut die cene sacramentum
nob corꝑis ⁊ sanguinis consecraret: ut
coleret᷑ iugit̾ ꝑmistium: qͦd semel offe¬
rebatur in precrum. De forma.
orma uͦ est. quam ipse ibidem edidit
dicens. hoc ẽ corpꝰ meum: ⁊ post. hic ẽ
sanguis m̃s. Cum enim hec u̾ba profe¬
runt᷑: conu̾sio fit panis ⁊ uini. in sub¬
stantiam corporis ⁊ sanguinis xp̃i. Re¬
liqua. ad laudem di dicunt᷑. Uñ amb̃.

Expanded text:
res. Sacramentum Dominus instituit, quoniam post typicum agnum corpus et sanguinem suum discipulis in coena perrexit. Unde Eusebius Emisenus: Quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis, et illaturus sideribus, necesse erat ut die coenae sacramentum nobis corporis et sanguinis consecraret, ut coleretur jugiter per mysterium quod semel offerebatur in pretium. 3. De forma. Forma vero est quam ipse ibidem edidit dicens: Hoc est corpus meum; et post: Hic est sanguis meus. Cum enim haec verba proferuntur, conversio fit panis et vini in substantiam corporis et sanguinis Christi; reliqua ad laudem Dei dicuntur. Unde Amb.
Abbreviated transcription (Latin):
ducit. gignit᷑. nutrit᷑. defendit᷑. ro¬
borat᷑: q̃ scĩa non pollent fideles plu¬
rimi: quamuis polleant ipsa fide
qͦmͦ hoc ipsum & pus opitulet᷑. ⁊ cõtͣ
impios defendat᷑. que ꝓpͥo uoc abło
appellat᷑ scĩa. De his qͦ duab uͥtuti
signans suꝑ p̾sm ait distat sapĩaa as̃¬

Expanded text:
ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur; qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide quomodo hoc ipsum et piis opituletur vel contra impios defendatur; quae proprio vocabulo appellatur scientia. De his quoque duabus virtutibsignans super psal., ait: Distat sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥ falsũ sine: ĩtentiõe fallendi.ł iurãdo
boqͥu̾ũ cũ intñtiõe fallendi. Oppo¬
Nc oppontt᷑. si omnis qui falsum
iurat. peierat: tẽ qͥ alicui ꝓmitat
dare sub certo t̾mino aliqͥd. ꝙ tñ
ñ faciet: ex qͦ iurauit. peierauit: ꝙ
falsum iurauit. N enim ita fut᷑um
erat: ut iurauit. Ad hoc diei potdͥ
qr non omnis qͥuirat qͦd falsum ẽ. ex qͦ
iurat ꝑiurꝰ ẽ: sic̃ iste de qͦ agimꝰ: s ex qͦ
ꝓpositum mutat. ł t̾minum transg̃¬
ditur: iuratio talis fit ꝑiuriũ reatu.
an iuratio sit malum.
i autem querit᷑. utrum iurare sit
malum: dicimꝰ aliqñ malũ ẽẽ : aliq̃nñ.
Sponte enim ⁊ sine necessitate iurare
ł falsum iuirare: pecẽm grande ẽ. Ex
necessitate autem iurare: s. ł ad asse¬
rendam innocentiam .ł ad fȩda pacis
confirmanda. ł ad ꝑsuadendum au¬
ditorib qͦd ẽ eis utile. malum ñ est: qr

Expanded text:
oqui falsum sine intentione fallendi, vel jurando loqui verum cum intentione fallendi. Hic opponitur: Si omnis qui falsum jurat, pejerat, tunc qui alicui promittit dare sub certo termino aliquid quod tamen non facit, ex quo juravit, pejeravit, quia falsum juravit. Non enim ita futurum erat ut juravit. Ad hoc dici potest quia non omnis qui jurat quod falsum est, ex quo jurat perjurus est, sicut iste de quo agimus; sed ex quo propositum mutat vel terminum transgreditur, juratio talis fit perjurium reatu. 3. An juratio sit malum. Si autem quaeritur utrum jurare sit malum, dicimus aliquando malum esse, aliquando non. Sponte enim et sine necessitate jurare, vel falsum jurare, peccatum grande est. Ex necessitate autem jurare, srendam innocentiam, vel ad foedera pacis confirmanda, vel ad persuadendum auditoribus quod eis utile est malum non est, est
Abbreviated transcription (Latin):
nñ. bonum ẽ: ⁊ appetendum : quod
⁊ cogeris. scias de necessitate uenire
nsirmitatis eoꝵ. qͥ bꝰ ali qͥdl suades:
que infirmitas. utiq malum ẽ. Uñ.
nos cotidie lib̃ari p̃eam᷑: dicentes. li¬
plius est. malum ẽ. Tu enim ñ facis
malum. qͥ b̃n ut̾is iuratione: s a ma¬

Expanded text:
n, bonum est et appetendum. Quod , si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades; quae infirmitas utique malum est unde nos quotidie liberari precamur, dicentes: Liplius est, malum est: tu enim non facis malum qui bene uteris juratione, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
gelos. ⁊ elementa. creaturas uenera¬
bant᷑ honore: ⁊ meli erat hoc exhibi
deo: qͣm cat̾is. Infirmis ilłd ꝓhibuit:
bant᷑ tm̃. ñ ꝓhibuit. Uñ ioseph per
salutem pharaomis itirauit: dei ui¬
dicium in eouenat᷑. cͦs positꝰ erat
ꝑ ea iurantes falsum homines. se iu¬
ramento non teneri putarent:¬

Expanded text:
gelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; antum, non prohibuit. Unde Joseph per salutem Pharaonis juravit, Dei judicium in eo veneratus, quo positus erat per eas jurantes falsum, homines se juramento teneri non putarent
Abbreviated transcription (Latin):
turare p̃sumit. ꝙ ꝑspicue u̾m non de¬
p̾hendit. Non gͥ omne ꝑturium m̃¬
dacium ẽ: nec omnis qͥ peierat. m̃ti¬
tur: s omnis mentiendo iurans. pe¬
ierat: ⁊ omnis qͥ falsum uirat. siue
mentiens siue non peierat.
umu qͥs uirat ꝙ uerum ẽ. estimãs
eẽ falsum: querit᷑ qͥd sit ibi ꝑiuri¬
um. Ipsa enim significatio uocis. uera

Expanded text:
perspicue verum non deprehendit. Non ergo omne perjurium mendacium est, nec omnis qui pejerat mentitur; sed omnis mentiendo jurans pejerat, et omnis qui falsum jurat, sive mentiens sive non, pejerat. quis jurat quod verum est, existimans esse falsum, quaeritur quid sit ibi perju
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ sit ꝙ scit falsũ ẽẽ. Uidetiꝰꝙͣ. ista¬
sit detestanda belua. fac aliũ qͥ putat
est: u̾bi gr̃a. ut intelligatis. pluit ĩ
illo loco int̾rogas hominem. ⁊ dic̃
pluisse: dẽspͣluit ibi. s putat ñ pluis¬
se: ꝑiurꝰ est. Int̾est. qmad modum u̾¬
bum ꝓcedat ex animo. Ream lin
ł putans falsum qͦduerum ẽ iurat :¬
ł existimans uerum. qͦd falsum ẽ. ui¬
rat.S hoc extremum non uidet᷑ ẽẽ ꝑ¬

Expanded text:
verum sit quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua. Fac alium qui putat est. Verbi gratia, ut intelligatis: Pluit in illo loco; interrogas hominem, et dicit pluisse; et tunc pluit ibi, sed putat non pluisse, perjurus est. Interest quemadmodum verbum procedavel putans falsum quod verum est jurat, vel aestimans verum quod falsum est jurat. Sed hoc extremum non videtur esse
Abbreviated transcription (Latin):
placet ñ ẽẽ ꝑurium: uͥ ñ ẽ m̃daci¬
um. Et sic̃ dr aliqͣndo falfum. sine
m̃dacio: ita iurat᷑ falsum. sine ꝑtu¬
rio. falsum forte dix̃ apłs. eum se uen¬
turum ad corinthios ꝓmisit: nec
cii contraxit: qr sic ammo sentie¬
bat: & si iuramento ilło ꝯfirmas¬
set. ñ ꝑuirium incurrisset: qr qͣntum
in ipso fuit. uerum dixte: ⁊ si iura¬
tionem addidisset. quantum inse
foret uerum iurasset:⁊ si alit̾ eue¬
niret. qm dix̃. Ideo siẽ quis non ẽ.
m̃dax. nͥ alit̾ sentiat animo quam
dicit: siue ita sit. siue ñ: tta uidet᷑
qͥbꝰdam. neminem ꝑturum consti¬
tui. nisi alit̃ sentiat animo. quam
loquit᷑: siue ita sit. siue non.
De tͥplici modo periur.
ed meliꝰ credit᷑ ⁊ illum peierare.
qͥ falsum uoluntate fallend iu¬
rat: & qͥ falsum putans qͦd uerum

Expanded text:
erjurium, ubi non est mendacium; et sicut dicitur aliquando falsum sine mendacio, ita juratur falsum sine perjurio. Falsum forte dixit Apostolus, cum se venturum ad Corinthios promisit, 1 cii contraxit, quia sic animo sentiebat; etiamsi juramento illud firmasset, non perjurium incurrisset, quia quantum in ipso fuit, verum dixit, et si jurationem addidisset, quantum in se foret, verum jurasset, etsi aliter evenerit quam dixit. Ideo sicut quis non est mendax, nisi aliter sentiat animo quam dicit, sive ita sit, sive non, ita videtur quibusdam neminem perjurum constitui, nisi aliter sentiat animo quam loquitur, sive ita sit, sive non. 2. De triplici modo perjurii. Sed melius creditur et ille pejerare, qui falsum voluntate fallendi jurat, et qui falsum putans quod verum
Abbreviated transcription (Latin):
norib reb: nec nͥ rerum ignoran¬
dla possit errari: ñ est tamen conse¬
quens. ut contintuo erret. quisqͥs¬
aliqͥd nescit: s qͥsqͥs se existimat᷑
seire qͦd nescit: ꝓuero enim appro
nescire sit meltus: qͣmscire. Idem ñ¬
nullis errare ꝓfuit aliq̃n: s in ura
pedum: non in uia morum. Solet
queri de iacob. qui se dix̃ ẽẽ esati. a¬
liter animosentiens: utrum m̃tit᷑
sit. De hoc au̾s ait. Iacob. qͦd matre
gent̾ attendat᷑. tidet᷑ ñ ẽẽ m̃dacium:
ħ mistium. Intendebat enĩmat᷑ obe¬
dire: que ꝑ sp̃m nouerat mist̾ium:
& ideo ꝓpt̾ familiare consilium sp̃s
scĩ. qͦd mat̾ acceꝑat : a mendacio ex¬
cusatur pcob.

Expanded text:
noribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continaliquid nescit, sed si quis se existimat scire quod nescit. Pro vero enim approbnescire sit melius quam scire. Item nonnullis errare profuit aliquando; sed in via pedum, non in via morum. Solet etiam quaeri de Jacob qui se dixit esse Esau, aliter animo sentiens, utrum mentitus sit. De hoc August. ait, lib. cont. e mendacium, sed mysterium. Intendebat enim matri obedire, quae per Spiritum noverat mysterium; et ideo propter familiare consilium Spiritus sancti quod ante acceperat, a mendacio excusatur Jacob.
Abbreviated transcription (Latin):
centis. Adu̾tendum est. quod ici fu¬
randum tͤs hãt comites: u̾itatem.
iudictum.⁊ iusticiam. Si ista defui¬
erint: ñ erit iuramentum. sed ꝑ¬
iurium. Ubi autem uirat᷑ falsum:¬

Expanded text:
cipio: Advertendum est quod jusjurandum tres habet comites, veritatem, judicium et justitiam, si ista defuerint, non erit juramentum, sed perjurium. Ubi autem falsum
Abbreviated transcription (Latin):
queri: utrum ꝓhibtcum sit omne m̃¬
dacum. Quidam diet᷑. illud tantũ ꝑ¬
hiberi ꝙ obest: ⁊ ñ ꝓdest ei cuid̃r. T̃ale¬
enim ñ ẽ adu̾sus ꝓximum: ut iõ uideat᷑
hoc addidisse scͥpta. S de mendacio
magna questio ẽ: nec cito explicari p̃.
s benignitate dicta: qualit̾ obstetrices
mentitȩ sunt. ⁊ raab. Est. ⁊ aliud men¬
dacii genꝰ. qͦd fit ioco: qd ñ fallit. Scit
enim eui dr̃: causa ioci dici. Iħ duo
gña mendacioꝵ. ñ sunt sine culpa:
h non cum magna. ꝑfect̾is uͦ. non con¬
uenit mentui: nec &̃ ꝓ corporali uita
alicuiꝰ: ne ꝓcorpore altius. animam
suam occidant. Licet aut̃ eis uerum
tace: s ñ falsum dice̾: ut siqͥs ñ iult
hominem ad mortem ꝓd̾e: uerum
taceat: s ñ falsum dicat. Tercium uͦ
genꝰ mendacii est. qͦd ex malignitate.
iduplicitate ꝓdit: cunct̾is ualde ca¬
uendum. His innui uidet᷑. mendacia
illa que fiunt iocoł ꝓ salute alicuiꝰ.
imꝑfectis ẽẽ uen̾alia peccata: ꝑfectis

Expanded text:
quaeri utrum prohibitum sit omne mendacium? Quidam dicunt illud tantum prohiberi quod obest, et non prodest ei cuienim non est adversus proximum; ut ideo videatur hoc addidisse Scriptura. Sed de mendacio magna quaestio est, quae nec cito explicari potesed benignitate dicta: qualiter obstetrices mentitae sunt et Raab. Est et aliud mendacii genus quod fit joco, quod non fallit. Scit enim cui dicitur, causa joci dici; et haec duo genera mendaciorum non sunt sine culpa, sed non cum magna. Perfectis vero non convenit mentiri, nec etiam pro temporali vita alicujus, ne pro corpore alterius animam suam occidant. Licet autem eis verum tacere, sed non falsum dicere: ut si quis non vult hominem ad mortem prodere, verum taceat, sed non falsum dicat. Tertium vero genus mendacii est quod ex malignitate et duplicitate procedit, cunctis valde cavendum. His videtur innui mendacia illa quae fiunt joco vel pro salute alicujus, imperfectis esse venialia peccata, perfectis
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam sciendum
est: quod in qͥbdam reb magno
malo: in qͥb dam paruo: in qͥbdam
nullo fallim᷑. In qͥb reb nicħ interẽ
ad capessendum dĩ regnum utrũ
credant᷑ anñ. ł utrum uera putẽt᷑
an falsa. siue fint. siue ñ: in his er¬

Expanded text:
llud etiam sciendum est quod in quibusdam rebus magno malo, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo fallimur. In quibus rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur an non, vel utrum vera putentur an falsa, sive sint, sive non; in his er
Abbreviated transcription (Latin):
uidr omne mendacium ẽẽ pecc̃m:
s multum int̾esse. qͦ animo. ⁊ de
quib reb qͥsq mentiat᷑. Non eñ
sic peccat. qui consulendi ut qͥ no¬
cendi uoluntate mentit᷑: nec tm
nocet. qͥuiatorem menciendo in
diu̾so itinere mitcit: quantum
qui uiam uite menciendo depͣuat.
Porro omne mendacium ideo di
loqui ho. quod anmo gerit: si¬
ue illud uerum sit: fiue putetur.
&e nonsit. U̾ba enim ideo funt insti¬
tuta: nonut ꝑ ea hoĩes inuicem
fallant: s ꝑ ea in altiꝰ noticiam. fu¬
as cogitationes ferant. U̾bis gͦut
ad fallaciam. non ad qͦdsunt in¬
sticuta: pecc̾mẽ. Nec ideo ⁊̃ullũ
mendacium putandum ẽ non ẽẽ pecea¬
tum. qr possumus alicui aliq̃n ꝓdesse
mentiendo: possumus enimut p̃die¬
tum ẽ. ⁊ furando ⁊ adultando ꝓdeẽ.

Expanded text:
ur omne mendacium esse peccatum: sed multum interest quo animo et de quibus rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat qui consulendi, ut qui nocendi voluntate mentitur; nec tantum nocet qui viatorem mentiendo in diverso itinere mittit, quantum qui viam vitae mentiendo depravat. Porro omne mendacium ideo dicloqui homo quod animo gerit, sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Verba enim ideo sunt instituta, non ut per ea homines invicem fallant, sed per ea in alterius notitiam suas cogitationes ferant. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod sunt instituta, peccatum est. Nec ideo etiam ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus alicui aliquando prodesse mentiendo; possumus enim, ut praedictum est, et furando et adulterando prodesse.
Abbreviated transcription (Latin):
omnino uͥ nil mali erit. Ista gͥuir¬
tutum oꝑa. huic mortali uuite neces¬
saria: sic̃ fides ad qͣm referenda st̃.
h alios usꝰ te habebunt. quam mͦ.
Cuubeda consentit. suꝑ erodum ita
dicens. Columne añ qͥs appenstumn ẽ
uelum. potestates celi st̃ . iiͦii. eximus
antia.p .i. que ałr in celis seruant᷑
ab angłis & aĩab scĩs. qm hͥ a fideli¬
bus ⁊ ꝯseq̃nt̾ assignat beda us illaꝵ
uirtutum seđm p̃sentem & fittͥum
statum: imitans augñ in p̃missis as¬
l pͥ ꝯsidandum ẽ. anħ dona uͥtutes
sint: sedo. an in fut̾o desit̾a sint.ł
ostendit: ea septem fore uͥtutes dicẽs
& in angłis abundantissime eẽ. sic.
atu alicuius fluuii t̾restris ablui
cȩlestib spitib redundancius ui¬
detur effluere: pleno septem uir¬
cutum sp̃ialium feruens meatu.

Expanded text:
omnino, ubi nihil mali erit. Ista ergo viromnino, ubi nihil mali erit. Ista ergo virtutum opera huic mortali vitae necessaria, sicut fides ad quam referenda sunt, sed alios usus tunc habebunt quam modo. Cui Beda assentit super Exodum, c. 26, dicens: Columnae ante quas expansum est velum, potestates coeli sunt, quatuor eximiis tia, quae aliter in coelis servantur ab angelis et animabus sanctis, quam hic a fidelibus. Et consequenter assignat Beda usus illarum virtutum secundum praesentem statum et futurum, imitans August. in praemissis as considerandum est an haec dona virtutes sint; secundo, an in futuro desitura sint, vel ostendit, ea septem fore virtutes dicens, et in angelis abundantissime esse, sic tu alicujus fluvii terrestris abluitcoelestibus spiritibus redundantius videtur effluere, pleno septem virtutum spiritualium fervens meatu.
Abbreviated transcription (Latin):
sinant ẽẽ cũ ad et̾na ꝑduxerint. non¬
nulla questioẽ. Qb̾dã uisum est
ẽẽ desituras: ⁊ de tͥb quidem. pru¬
dentia. s. fortitudine. temꝑantia.
cia enĩ immortalis ẽ: ce magis tunc
ꝑficiet᷑ in nob̃ ꝙͣ ẽẽ cessabit. cum
beatȩ uiuemꝰ ꝯtemplatione diuine
it naturas: qua nicħ meliꝰ. & ama¬
bilius est. Cui regenti ẽẽ suboitũ
cia. Nec in illa beatitudine ẽẽ desuri:¬
ħtalis ac tanta erit. ut ꝑfectior ⁊ ma¬
ior eẽ ñ possit. fortassis ⁊ alie tres uir¬
tutes prudentia. sine ullo iam ꝑicło
rroris. fortitudo sinȩ molestia tole¬
randorum malor. Temꝑantia. sine
repugnatione libidinum erit ĩ illa
felicitate. ut prudentie ibi de usib¬
nere Uł ȩquare. fortitudinis. in fut᷑o¬
ei firmissime coher̾e.temꝑantie.
nullo defectu norio delectari. Qͦduͦ
nẽ agit iusticia in subueniendo mi¬
seris. ꝙ prudentia in p̾cauendis
insidiis. ꝙ fortitudo in ꝑferendis
dis delectationib pͣuis. non erit ibi

Expanded text:
sinant esse cum ad aeterna perduxerint, nonnulla quaestio est. Quibusdam visum est eas esse desituras; et de tribus quidem, prudentia scilicet, fortitudine et temperantia tia enim immortalis est; et magis tunc perficietur in nobis quam esse cessabit, cum beate vivemus contemplatione naturae it naturas; qua nihil melius et amabilius est, cui regenti subditum esse,no justitia, nec in illa beatitudine esse desitalis ac tanta erit, ut perfectior et maior esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae nere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis dis delectationibus pravis, non erit ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ⁊ reqͥes ei attͥbuit᷑ sepiꝰ. Hec sunt
tͥa mandata pͥmȩ tabulȩ: ad đm ꝑti¬
uentia. Iyͥmum qͥdem. qͦd ẽ de uno
deo colendo. ꝑtinet ad patrem: in
qͦ est unitas ł auct̾oritas: scđm adfi¬
lium. in qͦ ẽ equalitas: tc̃ium ad
sp̃m sc̃m: in qͦ est utriꝰq communitaᷤ.
De mandatis scðe tabule¬
ad dilectionem ꝓximi ꝑtinentia. qͦꝵ
pͥmum ad patrem carnalẽ refertur:
siẽ pͥmum pͥme tabłe. ad patrem ce¬
matrem.t. ut sis longeuus suꝑ tram:

Expanded text:
sunt tria mandata primae tabulae, ad Deum pertinentia. Et primum quidem, quod est de uno Deo colendo, pertinet ad Patrem, in quo est unitas vel auctoritas; secundum ad Filium, in quo coaequalitas; tertium ad Spiritum sanctum, in quo est utriusque communitas. 3. De mandatis secundae tabulad dilectionem proximi pertinentia, quorum primum ad patrem carnalem refertur, sicut primum primae tabulae ad Patrem coepatrem t
Abbreviated transcription (Latin):
omnem illum usum quẽ
mͦ ht̃. faciet ersim te nos reuerer
dm̃: non timere separari. ł carere. fu
enim timuit xͥ separari ł offendere
dm̃i. s eum p̃ õib reueritus est. an

Expanded text:
omnem illum usum quem modo habet. Faciet enim tunc nos revereri Deum, non timere separari vel carere. Fuienim timuit Christus separari vel offendere Deum, sed Deum prae omnibus reveritus est. 11. An