comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ca quoq atq apłica scͥpt᷑a simul oĩa unꝰ ẽ puteus:
qu̾e ñi possnt fodere uel excudere. nisi inueniant᷑
reges & pͥncipes Uere enĩ reges & uere pͥncipes ha¬
bendi sunt. qui pont᷑ auferre terra de puteo hoc.
& amouere suꝑficiẽ litterȩ: & de interiore petra

Expanded text:
s; quem non possunt fodere neque excidere, nisi inveniantur reges et principes. Vere enim reges et vere principes habendi sunt, qui possunt auferre terram de puteo hoc, et amovere super faciem litterae, et de interiore petra
Abbreviated transcription (Latin):
ab excudendo. ñ ab excidendo dictũ ẽ E xcudi
enĩ dr̃ quod in sa xo uel cedit᷑ uel for mat᷑. Princi¬
pesgͦ tanqua aliqͣnto inferiores fodere dũr pu¬
qͣndã dimergere Isti uͦ quos reges appellat. qͣsi
dũ. sed & sacci duriciã penetrant. ut ꝑuenire¬
tei posst̃ scrutari. merito apłos diximꝰ: ex
quib aliquis dice bat Nobis autẽ reuela.
netrare mẏsteria: icciroo reges ẽe̾ dñr. qͥ pu
suꝑi teũ istũ a &̃ in petra eoxcuderint: ac
dura & cdifficilia scientiȩ secreta penet᷑uerint:
Quod autẽ reges dici posst̃ &̾ apłi: puto ex eo faci.¬
le ꝓbari posse. quod de om̃ib credentib dr̃ uos aũt
gens regalis. sac̾dotiũ magnũ. gens scã Si gͦ illos
dicunt reges qui ꝑ uerbũ ipsoꝵ crediderꝰ. qͣntomag̾
ipsi reges habendi sunt. qui faciunt reges:S &¬

Expanded text:
ab excudendo, non excidendo dictum est. Excudi enim dicitur, quod in saxo caeditur vel formatur. Principes ergo tanquam inferiores foderunquamdam demerserunt: hi vero quos reges appellat, quasi dum, sed saxi duritiam penetrant, ut pertei perscrutari, merito apostolos dixerimus, ex quibus aliquis dicebat: Nobis autem revelavinetrare mysteria, idcirco reges esse dicuntur, qui puteum istum etiam in petra exciderunt, ac dura et difficilia scientiae secreta penetraverunt. Quod autem reges dici possint etiam apostoli, puto ex eo facile probari posse, quod de omnibus credentibus dicitur: Vos autem genus regale, sacerdotium magnum, gens sancta . Si ergo illos dicunt reges, qui per verbum ipsorum crediderunt, quanto magis ipsi reges habendi sunt, qui faciunt reges?
Abbreviated transcription (Latin):
Post hec a puteo inquit ꝓfecti st̃ in mathanaym. &
amathanaym. in nabaliel: & anahaliel in bamoth:
uident᷑ locoꝵ esse uocabula. ex significantiis suis¬
quas in lingua ꝓpͥa designant. recũ magis mysti¬
carũ consequentiam. qu̾a uocabuloꝵ appellatione
uident᷑ ostendere. Profecti inqͥt enĩ a puteo ueni¬
unt in mathanaym int̾p̃tat᷑ autẽ mathanaym
munera ipsoꝵ Uides cͦ quia si quiᷤᷤ de pitteo hoc
biberit quẽ foder̃ reges & principes: statĩ ꝓficit
ad hoc. ut habeat munera que offerat dõ Qͥd aut̃
ẽ quod hõ offerat dõ : Hoc ipsũ quod in lege scͥptu
ẽ Munera mea. data mea Ex his gͦ que ds̃ dedit.
offer̃ nichilominꝰ hoĩes dõ Quid deus dedit hõi:
Agnitionẽ sui Quid homo offert dõ: fidem suam
& affectũ: hoc ẽ quod expetit ab hoĩe deus Deniq¬

Expanded text:
Posthaec et a puteo, inquit, profecti sunt in Mathana; et Mathana in Nahaliel; et de Nahaliel in Bamoth; videntur locorum esse vocabula, et significantias suas in lingua propria designant, rerum magis mysticarum consequentiam quam vocabulorum appellationem videntur ostendere. Profecti enim, inquit, a puteo, veniunt in Mathana. Interpretatur autem Mathana munera ipsorum. Vides ergo, quia si quis de puteo hoc biberit quem foderunt reges et principes, statim proficit ad hoc, ut habeat munera quae offerat Deo. Quid autem est, quod homo offerat Deo? Hoc ipsum quod in lege scriptum est: Munera mea data mea. Et his ergo quae dedit Deus, offerunt nihilominus homines Deo. Quid dedit Deus homini? Agnitionem sui. Quid homo offert Deo? Fidem suam et effectum, hoc quod expetit ab homine Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
tes aqu̾a bibere quẽ pͥncipes fodiunt & reges . s
existis qui in ualle peccati st̃. & ignis materias
alunt. dr̃ Ince dite in lumine ignis ur̃i: & flã¬
mȩ qu̾a uobis accendistis Quid aut̾ẽ canit᷑ apud
hunc puteũ: iniciate ei inqͥt hẽ puteũ: Fodert̃
illũ pͥncipes. & eaccuder eũ reges Posst̃ enĩ pͥncipeᷤ

Expanded text:
teo aquam bibere, quem principes fodiunt et reges, sed teo aquam bibere, quem principes fodiunt et reges, sed ex istis, qui in valle peccati sunt, et ignis materias alunt, dicitur: Incedite in lumine ignis vestri, et flamma quam vobis accendistis . Quid ergo canitur apud hunc puteum? Initiate ei, inquit, puteum. Foderunt illum principes, exciderunt eum reges. Possunt quidem principe
Abbreviated transcription (Latin):
de fontibus isrł Non gͦ ueniunt qui huiꝰmoĩ st̃
i puteũ que foderunt pͥncipes: & excudert̃
rtes. Si uultis ostendã uobis de scripturis ad
quos isti puteos ueniunt: Est uallis quȩdam
sisa: in qua ualle st̃ putei bituminis Om̃is gͦ
unesis. & om̃e peccatũ in ualle ẽ : & in ualle sal.¬
u Peccatũ enĩ & iniquitas non ascend& sursum:
sed semp ad ima. & inferna descena̾it Est gͦ & in
ualle positus. & salsus atq amarus om̃is hereti.¬
ius sensus: & om̃is actus peccati Quid enĩ dulcoe.
quid suaue potest habere peccatũ: S & amplius
aliquid habae. Si enĩ ueneris ad hereticã senten.¬
cum: si ueneris ad amaritudinẽ peccati: uenisti
asputeos bituminis Bctum̃ esca & nutrimentũ
ignis. Si gͥ& tu gustaueris aqũa de puteis istiͦ.
si sumpseris hereticum sensũ. si peccati amaritudi¬
ne aperis: fomenta in te ignis & gehennę incendia
yparibis Et ꝓpt̾ea ad eos qui nolunt de illo pu¬

Expanded text:
 qui hujusmodi sunt, ad puteum quem foderunt principes et excuderunt reges. Sed vultis ostendam vobis de Scripturis ad quos isti putei veniunt? Est ergo vallis quaedam falsa, in qua valle sunt putei bituminis. Omnes ergo haereses et omne peccatum in valle est, et in valle falsa. Peccatum enim et iniquitas non ascendit sursum, sed semper ad ima et inferna descendit. Est ergo in valle positus et salsus atque amarus, omnis haereticus sensus, et omnis actus peccati. Quid enim dulce, quid suave potest habere peccatum. Sed amplius aliquid habet. Si enim veneris ad haereticam sententiam, si veneris ad amaritudinem peccati, venisti ad puteos bituminis. Bitumen, esca et nutrimentum ignis. Si ergo et tum gustaveris aquam de istis puteis, si sumpseris haereticum sensum, si peccati amaritudinem coeperis, fomenta in te ignis et gehennae incendia praeparabit. Et propterea ad eos qui nolunt de illo pu
Abbreviated transcription (Latin):
uenimꝰ iti nahaliel: quod int̾p̃tat᷑ ex dõ Quid ẽ
ex dõ : Postea qͣm obtulerimus nos que ex nobis st̃:
uenimus ad hoc ut consequam᷑ ea que ex dõ sunt:
Cũ enĩ fidẽ nr̃am & affectũ obtulerimꝰ. tẽ & ipse lar.¬
git᷑ nobis dip̾sa dona scĩ spc̃. de quib dic̃ apłs: oĩa
autẽ ex dõ st̃ E& nahaliel uenimus in bamoth:
qđ int̾p̃tat᷑ aduentus mortis: Cuiꝰ mortis hic intel.¬
ligimꝰ aduentũ: nisi illiꝰ qua xp̃o cõmorimur.
ut conuiuamꝰ ei᷑. Qua morte debemꝰ mortifica.¬

Expanded text:
venimus in Nahaliel, quod interpretatur ex Deo. Quid est ex Deo? Postea quam obtulerimus nos, quae ex nobis sunt, venimus ad hoc ut consequamur ea quae ex Deo sunt. Cum enim fidem nostram et affectum obtulerimus ei, tunc et ipse largitur nobis diversa dona Spiritus sancti de quibus dicit Apostolus: Omnia autem ex Deo sunt . Et a Nahaliel venimus in Bamoth, quod interpretatur adventus mortis. Cujus mortis hic intelligimus adventum, nisi illius, qui Christo commoritur, ut et convivamus ei, qua debemus mortifica
Abbreviated transcription (Latin):
beccã: quȩ interp̃tat᷑ ptientia hȩc effic it᷑ uror
iacob cũ mesopotamiã uenit habens p̾ceptũ pa¬
sumer&. Apud puteos &e ipse inuenit raches: &
lexisti quȩ qualesq sint uxores scõꝵ: & tu sira
patientiã in coniugiũ tͥ asciscere. si sapientiam
& si quȩ st̃ illȩ animi uirtutes. & dicere qđ de sa¬
pientia dictum ẽ. hanc quesiui mͥ adduoere
uxorẽ: esto frequens esto assiduus. circaputeos
istos: & ibi repperies huiꝰmõi coniugge̾ Apud¬
płimi qͥ in singulis quibusq scͥpturarũ sermonib
intelligunt᷑ & sensib Est tam̃ eminentior oeteris
iste puteus & ex imiꝰ. de quo in p̃senti loco scͥptura
dicit. qr foder̃ eũ. ñ qͥcũq cõmunes homines. sa
pͥncipes: & adhuc noꝵ sublimiores quos reges ap¬
pellauit. Propt̃ qđ & nymnꝰ canit᷑ dõ. apua hunc

Expanded text:
beccam, quae interpretatur Patientia: haec efficitur uxor Jacob cum ad Mesopotamiam venit habens praeceptum pam, apud puteos invenit Rachel; et lexisti quae et quales sint sanctorum uxores, si vis patientiam ianimi virtutes, et dicere quod de sapientia dictum est: Hanc quaesivi mihi ducere uxorem , esto assidue circa puteos istos, et ibi reperies hujusmodi conjugem, plurimi, qui in singulis quibusque Scripturarum sermonibus intelliguntur et sensibus. Est tamen eminentior caeteris iste puteus et eximius, de quo et in praesenti loco Scriptura dicit, quia foderunt eum non quicunque communes homines, sed principes, et adhuc horum sublimiores, quos reges appellavit. Propter quod et canitur Deo apud hunc
Abbreviated transcription (Latin):
in corde eiꝰ quẽ destruxer̃. bonas cogitationes.
pios sensus. doctrinã ueritatis: inserent religio¬
nisritũ: tͣdent ordinẽ uiuendi. docebt̾ honesta¬
tĩ moꝵ. & obseruantiȩ: ista tota monstrabunt:
& it̾ uere dicent isti enigmatistę. ad sem& ipsos¬

Expanded text:
in corde ejus, quam destruxerant bonas cogitationes, in corde ejus, quam destruxerant bonas cogitationes, pios sensus, doctrinam veritatis inserent, religionis ritum tradent, ordinem vivendi docebunt, honestatem morum, observantiam statim monstrabunt, et tunc vere dicent isti
Abbreviated transcription (Latin):
ut edificet᷑ E xcidit pͥma illa esebon immo sub¬
uersa ẽ & incensa: reȩdificanda ẽ alia S qͦm
hoc fiat: assũpto ostendamꝰ exẽplo. Si uideas
gentilem in dedecore uitȩ positũ. ac religiõis
errore: non dubites de eo dicere. quod sit mic
esebon cixitas in regno regis seon Regnat in
cogitationib eius. rex infructuosus & elatus:
a hc si accedat isrł. hoc ẽ ȩccłȩ filius. & adhibeat
iacula uerbi dĩ. & destringat contͣ eum gladiũ
six̃ destruat in eo om̃s munitiones gentiliũ dog¬
matũ. & elationes argumentoꝵ eiꝰ igne ueritatis
exurat: dicito de hoc quia subu̾sa est esebon ci¬
uitas regis seon: Sed non continuo desertus &
destitutus relinquit᷑ iste: in quo sub uersa st̃ gen¬
tiliũ dogmata Non enĩ disciplina ẽ filiis isrł
destructas relinquere. quas destruxer̃ ciuitates:
sd cũ subruerint & euerterint in hoĩe malas
agitationes. & impios sensus. reedificant rursus

Expanded text:
ut aedificetur. Cecidit prima illa Hesebon, imo subversa est et incensa, reaedificanda est alia. Sed quomodo hoc fiat, assumpto ostendamus exemplo. Sed videamus gentilem in dedecore vitae positum, ac religionis errore, non dubites de eo dicere, quod sit haec Hesebon civitas in regno regis Seon. Regnat enim in cogitationibus ejus, rex infructuosus et elatus. Ad hunc, si accedat Israel, hoc est, Ecclesiae filius, et adhibeat jacula verbi Dei, et distringat contra eum gladium spiritus, et destruat in eo omnes munitiones gentilium dogmatum, et elationes argumentorum ejus, igne veritatis exurat, dicito de hoc, quia subversa est Hesebon civitas Seon. Sed non continuo desertus et destitutus relinquitur iste in quo subversa sunt gentilium dogmata. Non enim disciplina est filiis Israel destructas relinquere, quas destruxerunt civitates, sed cum subruerint et everterint in homine malas cogitationes et impios sensus, reaedificant rursus
Abbreviated transcription (Latin):
substantia subsistentẽ: uno tam̃ cũ patre & sp̃u¬
sc̃o dĩtatis fonte nominatũ: Ad hc̃ ꝙͦ puteũ idẽ
moyses de me scripsit Ut quid nos conuocat: Ut
bibamus aquas. & cantemus ei canticũ: hoc ẽ cor¬
de credamus ad iusticiã. & ore confiteam ad salu.¬

Expanded text:
substantia subsistentem, uno tamen cum Patre et Spiritu Deitatis fonte nominatum. Ad hunc ergo puteum, id est Moyses de me scripsit . Vocat autem ut bibamus aquas, et cantemus ei canticum, id est, corde credamus ad justitiam et ore confiteamur ad salu
Abbreviated transcription (Latin):
in quibꝰ non sperat᷑. hab&e ille thesauros suos Non
enĩ sic̃ hõ uid&: ita & ds̃ Ego ñ dubito & in hoc
conuentu esse aliquos ipsi soli cognitos. qui iam
apud eũ martẏres st̃. testimonio conscientiȩ pa-¬
qui tulerint erucẽ suã & sequant᷑ eũ. Hec licae
ꝑ excessũ quendã necessario tam̃ uident᷑ dicta: ut

Expanded text:
in quibus non speratur, habet ille thesauros suos. Non enim sicut homo videt, ita et Deus. Ego non dubito et in hoc conventu esse aliquos ipsi soli cognitos, qui jam apud eum martyres sint, testimonio conscientiae parqui tulerint crucem suam, et sequantur eum. Haec licet per excessum quemdam, necessario tamen videntur dicta
Abbreviated transcription (Latin):
& spũ scõ: quȩ ad pluralẽ puteoꝵ numerũ reuo.¬
catur : S hoꝵ puteoꝵ. unus ẽ fons. una enĩ sub¬¬
stantia est & natura trinitatis Et hoc modo ñ
ociosa inuenietur sõę scͥpturȩ distinctio. quȩ dic̃.
de puteoꝵ tuoꝵ fonte. sed obseruant᷑ mystica

Expanded text:
 sancto, quae ad pluralem puteorum numerum revocatur. Sed horum puteorum unus fons, una substantia est, et natura Trinitatis. Et hoc modo non otiosa invenietur Scripturae sanctae distinctio quae dicit de puteorum fonte.
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓuerbis scripta ꝓposuimꝰ. ubi putei simul
cum fonte nomitiantur. accipiendũ ẽ uerbum
dĩ puteus quide̾ si ꝓfundi aliqͥd mysterii teggit:
fons autẽ. si ad populos habundat & esfluit:
lem numeru de puteis exponere. & singularẽ
de fonte: quia in ꝓu̾biis dicit sapientia. bibe
aquas de pitteoꝵ tuoꝵ. fonte Uideamꝰ gͦ quo¬
r̃u puteoꝵ. unũ diocerit fontẽ Ego puto quod
scientia ingeniti patris unus possit intelligi pu.¬
teus. sed & unigeniti filii eiꝰ agnitio aliꝰ piteus
intelligi debeat alius eñ a patre filiꝰ. & non ide
filius qui & pat̾. sic̃ & ipse in ȩugłiis dic̃ Aliꝰ¬

Expanded text:
in Proverbiis scripta proposuimus, ubi putei simul cum fonte nominantur, accipiendum est verbum Dei. Puteus quidem, si profundi aliquid mysteriis tegit: fons autem, si ad populos abundat et effluit. lem numerum de puteis exponere, et singularem de fonte: quia in Proverbiis dicit Sapientia: Bibe aquas de puteorum tuorum fonte . Videamus ergo quorum puteorum unum dixerit fontem. Ego puto quod scientia ingeniti Patris, unus possit intelligi puteus: sed et unigeniti Filii ejus agnitio, alius puteus debeat intelligi. Alius enim a Patre Filius, et non idem Filius qui et Pater, sicut et ipse in E
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qđ magnoꝑe p̾cipit deus moysi popłm con¬
si uͦ non & sponte populus bibendi gr̃a conue-¬
nire ad puteũ Qd gͦs tantopere ꝓpħȩ p̾cipitur
ut ꝓpͥo studio & labore congrega& populũ. ad
hauriendã putei aqu̾a: Unde uilitas litterę.
ad pͣciositat̾ẽ nos sp̃ãlis remittit intelligentię:
Et idõ conueniens puto & de aliis scͥpturȩ locis
puteoꝵ congregare mysteria. ut ex compari.¬
tione płimoꝵ si quid presens sermo obscurita
in ꝓu̾biis Bibe aquã de tuis uasis. & de pu-¬
exctia tuũ fontẽ: quauis in aliis exemplarib¬

Expanded text:
quod magnopere praecepit Deus Moysi populum consi vero non etiam sponte populus bibendi gratia conveniret ad puteum. Quid ergo tanti ore prophetae praecipitur, ut proprio studio et labore congreget populum ad hauriendam putei aquam? Unde vilitas litterae ad pretiositatem nos spiritalis remittit intelligentiae. Et ideo conveniens puto, etiam de aliis Scripturae locis puteorum congregare mysteria, ut ex comparatione plurimorum, si quid praesens sermo obscuritatmonem in Proverbiis: Bibe aquam de tuis vasis, et de puextra tuum fontem , qua
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc in expositione allegorica ita arbitror pos¬
se constare Si quis uel egentib distribuat. uł
faciat aliquid boni oꝑis ꝓ mandato: munꝰ ob¬
tulit dõ S huiꝰ muneris offert pͥmitias: si non
solũ cibos uerbi gr̾a. uel pecuniã largiat᷑. sed &
affectũ miserendi habeat & compatiendi: hoc
eni ẽ quod requirit ab hoĩe ds̃: ut mens ipsa pi
om̃ib ĩmolationib eoꝵ Immolatio spirita lis
est. illa quã legimus Immola dõ sacrificium
liudis: & redde altissimo uota tua: Laudare
qͣ deũ & uota orationis offerre: ĩmolare ẽ deo:

Expanded text:
Hoc in expositione allegorica ita arbitror posse constare, si quis vel egentibus distribuat, vel faciat aliquid boni operis, pro mandato munus obtulit Deo. Sed hujus muneris offert primitias, si non solum cibos verbi gratia, vel pecuniam largiatur, sed et affectum miserendi habeat et compatiendi. Hoc enim est quod requirit ab homine Deus, ut mens ipsa piiomnibus immolationibus eorum. Immolatio spiritalis est illa quam legimus: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua . Laudare enim Deum et vota orationis offerre, immo
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ ddĩ tanqu̾a sem̃ dixinũ tota auiditate susce¬
uit si fructũ statĩ ut ad orationẽ surgimꝰ ostende.¬
rt: id ẽ si collectis & congregatis intra se sensibus
or&e dm̃: si non euagetur mente & cogitationib
euol&. ita ut corpore quidẽ in oratione curuet᷑.
sensib autẽ ꝑ diuersa discurrat: si quis inquã
intentã & directã senserit obsecrationẽ suã. &
ipsis dei conspectib. atq ineffabili illi lumini se
intellexerit assistentẽ: ibiq oritiones. & obsecͣ¬
tiones. postulationesq & gr̃arũ actiones suas
ꝓfuderit. nulliꝰ exxtrinsecus fantasiȩ sollicitatꝰ
qui assistit altari obtulisse ĩmolationis sue pͥ¬

Expanded text:
aviditate susceperit, si fructum statim ut ad orationem surgemus, ostenderit, id est, si collectis et congregatis intra se sensibus, oret Deum, si non evagetur mente et cogitationibus evolet, ita ut corpore quidem in oratione curvetur, sensibus autem per diversa discurrat. Si quis, inquam, in tantam et directam obsecrationem suam, et ipsis conspectibus atque ineffabili illi lumini se intellexerit assistentem, ibique orationes et obsecrationes postulationesque et gratiarum actiones suas profuderit, nulla extrinsecus phantasiae sollicitus qui assistit altari, obtulisse immolationis suae pr
Abbreviated transcription (Latin):
ui meliores st̃. inferioꝵ semꝑ culpas & peccata
suscipiunt: Sic enĩ & apłs dic̃ Uos qͥ fortio
ta si peccet id ẽ laicus. ipse suũ non potest aufer¬
re peccatũ. s reqͥrit ieuitã. indig& sac̾dote: ĩ mo
potiꝰ & adhuc hoꝵ aliqͥd eminentiꝰ q̃rit pontifi¬
ce Opus ẽ ut peccatoꝵ remissionẽ possit accipere
Sacerdos autẽ si delinquat aut pontifex. ipse suũ
potest purgare peccatũ: si tam̃ non peccet in dm̃¬

Expanded text:
ui meliores sunt, inferiorum semper culpas et peccata suscipiunt. Sic enim et Apostolus dicit: Vos, qui fortiorta si peccet, id est, laicus, ipse suum non potest auferre peccatum, sed requirit Levitam, indiget sacerdote; imo potius, et adhuc horum aliquid eminentius quaerit: pontifice opus est, ut peccatorum remissionem possit accipere. Sacerdos autem si delinquat aut pontifex, ipse suum potest purgare peccatum, si tamen non peccet in D
Abbreviated transcription (Latin):
Possumus gͦ dicere. qr forte in futuro eũ om̃s fruc¬
tus congregabuntur ad aream : erunt quidam
& alii portio leuitarũ sic̃ iam supͣ diximꝰ. uel
angelis. uel anꝗ aliis cȩlestib uirtutib seqͤstrata
Futo aũt qđ er̃ quidã. portio &e̾ hominũ: eoꝵ dũ¬
taxat qͥ in hac uita prudentes & fideles cuspensa¬
tores uerbi dei fuer̃. Hoc enĩ arbitror in ȩugłi¬
is designari a dño. ubi ait ad eũ cui crediderat
qnͥq mtias & fecerat ex his decẽ. esto ait potesta¬
tẽ habens suꝑ decẽ ciritates: cui uͦ crediderat¬

Expanded text:
Possumus ergo dicere quia forte in futuro cum omnes fructus congregabuntur ad aream, erunt quidam t alii portio Levitarum, sicut jam supra diximus, vel angeli erunt quidam portio hominum eorum duntaxat, qui in hac vita prudentes ac fideles dispensatores verbi Dei fuerunt. Hoc enim arbitror in Evangeliis designari a Domino, ubi ait ad eum cui crediderat quinque minas, et fecerat ex eis decem: Esto potestatem habens super decem ci
Abbreviated transcription (Latin):
dat iusticia ur̃a plusqu̾a scribarũ & phariseoꝵ
si illi de fructib terrȩ suȩ gustare ñ audent. priꝰ¬
qͣm pͥmitias sac̾dotib offerant. & leuitis decimas
separent: & ego nichil hoꝵ faciens. fructib t̾rȩ
ita abutar. ut sacerdos nesciat. leuita ignoret.
cõmonendũ ẽ: quod lex duplicit᷑ dr̃. Nlã genera¬
lit ista om̃ia. hoc ẽ mandatũ. iustificationes¬
y̾cepta. testimonia. iudicia. lex appellat᷑: spe¬
alit autẽ aliqͣ pars ex bis que in lege scripta
st̃ lex dr̾: ut sunt ista de quib suꝑius cdisseru¬
mus Generalis autẽ lex significat᷑. uerbi gu
ut cũ de saluatore dr̃: quia ñ uenit soluere se¬
gẽ. sed adimplere Et itẽ alibi Plenitudo s¬
legis. ẽ dilectio In quo utiq om̃ia simul que
scripta st̃ in lege. lege̾ nominauit hec diri¬
mus asserentes mandatũ de pͥmitiis frugũ uł
pecorũ debere &̃ scđm litterã stare Nunc aitt
uideamꝰ. quomͦ & allegoricũ id ẽ sp̃alẽ recipiat

Expanded text:
 justitia nostra, plus quam scribarum et Pharisaeorum ; et illi de fructibus terrae gustare non audent, priusquam primitias sacerdotibus offerant, et Levitis decimas separent: ego autem nihil horum faciens, fructibus terrae ita abutar, ut sacerdos et Levita et commonendum est, quod lex dupliciter dicitur. Nam generaliter omnia ista, hoc est, mandatum, justificationesaecepta, testimonia, judicia, lex appellantur. Specialiter autem pars aliqua ex his quae in lege sunt scripta lex dicitur: ut sunt ista, de quibus superius disseruimus. Generalis autem lex significatur verbi gratia, ut cum de Salvatore dicitur, quia non venit solvere legem, sed adimplere . Et item alibi: Plenitudo legis est dilectio , in quo utique omnia simul, quae scripta sunt in lege, legem nominavit. Haec diximus asserentes mandatum de primitiis frugum vel pecorum debere etiam secundum litteram stare. Nunc autem videamus quomodo et allegoricum, id est, spiritualem recipiat
Abbreviated transcription (Latin):
eos uidelic& qui sub ꝓcuratorib agunt & au.¬
ctorib nondũ susq ad sũmã ętatẽ ꝑfectionis
ꝑuener̾ Si quoꝵ uͦ corda diligent᷑ exculta.
& ad ꝑfectũ ꝑducta sunt: hos tanqͣm electos
& p̾cipuos ex ceteris pͥmitias offer̃ pontifici

Expanded text:
eos videlicet qui sub procuratoribus agunt et aeos videlicet qui sub procuratoribus agunt et actoribus, et nondum usque ad summam perfectionis venerunt. Si quorum vero corda diligenter exculta, et ad perfectum perducta sunt, hos tanquam electos et praecipuos ex caeteris, primitias offerunt pontifici
Abbreviated transcription (Latin):
ro gͦ nc̃ p̃ter hic. ubi pͥmitiȩ nominent᷑: Si
enĩ om̃s pͥmitiȩ ad pontificem ꝑtinent. neces¬
sario nobis & pontifex reqͥrendus ẽ: ad quẽ
ꝑtinere debeant &iã illȩ pͥmitiȩ. quas in aliis
scͥpturȩ locis inditas inuenimus Et pͥmo qͥde
om̃iĩi de ipso dt̃o xp̃o legimꝰ scriptũ. quia sit
pͥmitiȩ mortuoꝵ Est gͦ & ipse aliqͣ ex parte¬
chaiȩ Unde consequens est ꝑ singulas ȩccłas
&ẽ corneliũ illũ qui cesariensis ȩccłȩ cũ his quib¬
& non solũ huiꝰ eccłȩ. sed & fortanis om̃iũ gen¬
tiũ pͥmitię cornelius appellandus ẽ Primus
Sed requiras fortasse quis istas offerat pͥmitias
deo: aut qui ẽ pontifex cuiꝰ hec rationib cedant
Ego arbitror quod scđm dñi uerbũ ager di-¬
catur hic mundus ager autẽ non terrę solum.
sed corda intelliguntur humana: quẽ agrũ
angłi dei susceperunt excolendũ Culturę gͦ
suȩ fructus. ipsi quid̾e possident. & habent:

Expanded text:
ro ergo nunc praeter haec ubi primitiae nominentur. Si enim omnes primitiae ad pontificem pertinent, necessario nobis et pontifex requirendus est, ad quem pertinere debeant etiam illae primitiae, quas in aliis Scripturae locis inditas invenimus. Et primo quidem omnium, de ipso Domino Christo legimus scriptum, quia sit primitiae mortuorum . Est chaiae . Unde consequens est, per singulas ecclesias etiam Cornelium illum, qui Caesariensis ecclesiae cum his quibEt non solum hujus ecclesiae, sed fortassis et omnium gentium primitiae Cornelius appellandus est. Primus Sed requiras fortasse, quis istas primitias offerat Deo, aut quis est pontifex, cujus haec rationibus cedant. Ego arbitror, quod secundum Domini verbum, ager dicatur, hic mundus. Ager autem terrae non solum, sed corda intelligantur humana: quem agrum angeli Dei susceperunt excolendum . Culturae ergo suae fructus ipsi quidem possident et habent,
Abbreviated transcription (Latin):
necessario tam̃ in eis & allegoria reqͥrenda sit:
tate munire Scͥptũ ẽ in lege: Propt̾ hoc relin.¬
quet hõ patrẽ & matrẽ. & adherebit uxori suȩ:
& erunt cduo in carne una Hec quod allegori¬
ca mysteria contineant: paulus cũ in epła sua hoc
ipsum posuiss& exemplũ. ꝓnunciat dicens My¬
steriũ hoc magnũ ẽ: ego autẽ dico. in xp̃o & in
ȩccła Quod autẽ oporteat hoc &̃ sođ̾m litterã

Expanded text:
necessario tamen in eis etiam allegoria requirenda sit. necessario tamen in eis etiam allegoria requirenda sit. auctoritate munire. Scriptum est enim in lege: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt ambo in carne una . Haec quod allegorica mysteria contineant, Paulus cum in Epistola sua hoc ipsum posuisset exemplum, pronuntiat dicens: Mysterium hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Quod autem oporteat hoc etiam secundum littera
Abbreviated transcription (Latin):
gula. que nequaquã penitus scđm litterũ obser¬
uanda dicit apłs: inuenies om̃ia fere apud mo-¬
ysen sub legis titulo designari: lam uͦ in eo loco¬
ubi dicit. non occides. non adulteriũ facies. non
furaberis. & reliqua huiusmodi: non inueniemꝰ
qm̃ legis in his titulũ p̾muserit: sed magis hec ma¬
data uident᷑. Et idõ non exinanit᷑ apud discipu¬
los ȩugłii scriptura ista. sed adimpletur: quia ut
dixri. non mandatũ. sed lex habere dr̃ utibr̃a fu¬
turoꝵ bonoꝵ. & idõ hec nobis scđm litterã custo.¬
dienda ft̃. Item alibi iuste it qͥt sectare qđ
iustũ ẽ Quid opus ẽ in his allegoriã querere:
cũ edific& & littera: Ostendimus gͦ esse queda
que om̃ino non ft̃ seruanda sod̾m littera legis:
& esse quedã que allegoria penitus ĩmutare ñ
deb&. sed om̃ino ita ut scͥpturȩ de his conti¬
uent obseruanda sint Nunc requiro si sint ali¬
qua. que & sodđ̾m litterã quide stare possint:

Expanded text:
gula quae nequaquam penitus secundum litteram observanda dicit, invenies omnia fere apud Moysen sub legis titulo designari. Jam vero in eo ubi dicit, Non occides, non adulterium facies, non furaberis, et rel. , hujusmodi non invenimus, quoniam legis in his titulum praemiserit, sed magis haec mandata videntur; et ideo non exinanitur apud discipulos in Evangelio scriptura ista, sed impletur, quia, ut dixi, non mandatum, sed habere dicitur umbram futurorum bonorum. Et ideo haec nobis secundum litteram custodienda sunt. Item alibi: Juste, inquit, sectare quod justum est . Quid opus est in his allegoriam quaerere, cum aedificet etiam littera? Ostendimus ergo esse quaedam quae omnino non sunt servanda secundum litteram legis, et etiam quaedam quae per allegoriam penitus immutari non debent, sed omnimodo ita ut Scripturae de his continent observandae sunt. Nunc autem requiro si sunt aliqua, quae et secundum litteram quidem stare possint,
Abbreviated transcription (Latin):
eip eo arbitror & iheremiã qui erat unus exx sacͥ.¬
diorib ex a nathoth. uidisse uirgã nuceã. & .p.¬
pbetasse de ea illa que scripta st̃. uel de uirga
nucea. uel lebete. siue olla succensa: quasi osten¬
deret ꝑ hec in uirga nucea esse uitã. & in lebe¬
te suecenso ee̾ mortẽ. Uita enĩ & mors ponit᷑
ante faciẽ niãm: & ẽ uita quidẽ xp̃c in sac ram̃¬
tonucis: mors aut diabolus in figura lebetis
succensi Si cͦ peccaueris: portionẽ tuã ponescũ
iebete succenso Si autẽ iuste egeris. efficietur
portio tua in uirga nucea cũ magno pontifice:
Se in canticis canticoꝵ sponsa dr̃ descendere in or.¬
tũ nucis: ubi &̾ parit̃ cũ nucib sacerdotalium

Expanded text:
circo arbitror etiam Jeremiam, qui erat unus ex sacercirco arbitror etiam Jeremiam, qui erat unus ex sacerdotibus Anathoth , vidisse virgam nuceam, et prophetasse de ea illa quae scripta sunt; vel de virga nucea, vel de lebete sive olla succensa, quasi ostenderet per haec in virga nucea vitam esse, et in lebete succenso esse mortem. Vita enim et mors ponitur ante faciem nostram: et est vita quidem Christus in sacramento nucis; mors autem diabolus in figura lebetis succensae. Si ergo peccaveris, portionem tuam pones cum olla succensa: si autem juste egeris, efficietur portio tua in virga nucea cum magno pontifice. Sed et in Canticis canticorum sponsa dicitur descendere in hortum nucis , ubi etiam pariter cu
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ac resolutũ. & resurrectionis tp̃r incorrup.¬
tibile ex corruptibili redditu. atq ex animali spi.¬
ritale. non iã labore afflictionis. nec abstinentiȩ
castigatione. sed qualitate sui. nulla ia corpori ar.
ritio uidetur.: & postmodũ non querenda Tercio
riorũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ sensũ. quo nutriant᷑
& pascant᷑ animȩ scõꝵ: non solũ in p̾senti uitas
etiã in fut᷑a. lste ẽ enĩ pontificalis fructus de quo
ꝓmitut᷑ his qui esuriunt & sitiunt iusticiã. q sa
turabunt᷑ Hoc gͦ mͦ. in om̃ib sepͥturis. triplicis huꝰ
saciam̃ti ratio ꝑcurrit Sic & sapientia dic̃ ut
seribamus ea nobis in corde triplicit̾: ad responden¬
dũ inqͥt uerbũ ueritatis. his qui ꝓposuerint nob̃.
Sic tres puteos fodit isaac patriarcha: quoꝵ solus
ille t̾cius ab eo latitudo uel amplitudo nominat᷑
Quia aicte̾ sacram̃tũ saẽdotale ẽ uirga nues is¬

Expanded text:
fuerit ac resolutum, et resurrectionis tempore incorrupfuerit ac resolutum, et resurrectionis tempore incorruptibile ex corruptibili redditum, atque ex animali spiritale, non jam labore afflictionis, nec abstinentiae castigatione, sed qualiratio videtur, et postmodum non quaerenda. Tertio riorum sapientiae et scientiae Dei sensum, quo nutriantur et pascantur animae sanctae, non solum in praesenti vita, sed etiam in futura. Ipse enim est pontificalis fructus, de quo promittitur his qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur . Hoc igitur modo in omnibus Scripturis triplicis hujus sacramenti ratio percurrit. Sic et Sapientia monet, ut describamus cam nobis in corde tripliciter, Ad respondendum, inquit, verbum veritatis his qui proposuerint nobis Sic tres puteos fodit Isaac patriarcha , quorum ille solus tertius ab eo latitudo vel amplitudo nominatur. Qui autem sacramentum sacerdotale, et virga nucis, id
Abbreviated transcription (Latin):
u irga ueniã ad uos. aut in caritate. spũq man¬
suetudinis : Dm̃s gͦ pͥncipes tribuũ habeant ne.¬
cesse ẽ uirgas suas: sed unus ẽ solus sic̃ scͥptura re.¬
fert pontifex aaron. cuiꝰ uirga germinauit.
Uerũ qm̃ ut sepe ostendimus uerus pontifex
loꝵ attulit fructus Quis autẽ iste ẽ fructus
quẽ attulit: Nuces inquit Qui fructus inquit
pͥmo indum̃to amarus ẽ.: sequenti munit᷑ & tegit᷑
t̾rio sumentẽ pascit ac nutrit Ialis ẽ gͦ in audi.¬
torib xp̃i. doctrina legis & ꝓpħarũ Prima litte.¬
teste ꝑuenies: in quo uel moralis doctrina uel ra.¬
tio continentiȩ designat᷑ Que necessaria quidem¬
ft̃ ad custodiã eoꝵ que seruant᷑ intrinsecus. fram.¬
genda tam̃ qͣndoq sine dubio. & dissoluenda st̃.
Et si uerbi causa dicamus. abstinentia cyborũ. &
castigatio corporis. donec sumꝰ in corpore istocor.
ruptibili. sine dubio necessaria ẽ: cũ autẽ fractũ

Expanded text:
iam ad vos, aut in charitate spirituque mansuetudinis ? Omnes ergo principes tribuum, habeant necesse est virgas suas, sed unus solus est sicut Scriptura refert, pontifex Aaron, cujus virga germinavit. Verum quoniam, ut saepe vidimus, verus pontifex lorum attulit fructus. Quis autem est iste fructus quem attulit? Nucis, inquit. Qui fructus quidem primo indumento amarus est, sequenti munitur ac tegitur, tertio sumentem pascit ac nutrit. Talis ergo est in auditorio Christi, doctrina legis et prophetarum. Primo littertestae pervenies: in quo vel moralis doctrina vel ratio continentiae designatur, quae necessaria sunt ad custodiam eorum quae servantur intrinsecus, frangenda tamen quandoque, et sine dubio dissolvenda sunt. Ut si verbi causa dicamus, abstinentia ciborum, et castigatio corporis, donec sumus in corpore isto corruptibili et passibili, sine dubio necessaria est. Cum autem confractum
Abbreviated transcription (Latin):
hec e iex paschȩ: & qi leo umbra futuroꝵ bonoꝵ
le sine dubio paschȩ. umbra ẽ futuroꝵ bonorũ:
sse futuri boni: & hoc sentire quod pascha nr̃m
e de ceteris festoꝵ dierũ obseruantiis scriptu:
Quia gͦ hec om̃ia sub legis titulo scribuntur. in
iegi necessario. quia lex per p̾sentẽ umbrã fu.¬
turai bona designat. requirere debeo que suit
arima ficturoꝵ bonoꝵ: & inuenio dicent̾e mͥ
apłm. ut diẽ festũ agamus. non in fermento
arimis sinceritatis & ueritatis S & de circ̾u¬
cisione scͥptũ ẽ Hec ẽ lex circumcisionis: Qͥ a
qͦ & cucũcisio sub legis titulo censetur. Le x
aute umbra ẽ: quero quid circumcisionis uinbra
bonoꝵ contineat futuroꝵ. ne forte dicat mͥ in
umbra circũcisionis poscto paulus qr si circu̾ci.¬
in manifesto in carne circumcisdͥ. illa circucisio ẽ

Expanded text:
lex paschae . Et quia lex umbra est futurorum bonorum, lex sine dubio paschae umbra est futurorum bonorum. m futuri boni, et hoc sentire, quod pascha nostrum et de caeteris festorum dierum observantiis scriptum. Quia ergo haec omnia sub legis titulo scribuntur in lege necessario, quia lex per praesentem umbram futura bona designat, requirere debeo quae sint azyma futurorum bonorum: et invenio mihi dicentem Apostolum, ut diem festum agamus, non in fermento azymis sinceritatis et veritatis . Sed et de circumcisione scriptum est: Haec est lex circumcisionis . Quia ergo circumcisio sub legis titulo censetur, lex autem umbra est, quaero quid circumcisionis umbra futurorum contineat bonorum, ne forte dicat mihi in umbra circumcisionis posito Paulus, quia si circumciin manif
Abbreviated transcription (Latin):
dogmatu assertionib c ingeret᷑. non potenit tam
clara & tã examinata uideri fides nr̃a S iocirco
doctrinã ctholicã contͣdicentiũ obsida&e obpugna.¬
metur Propt̾ hoc deniq & apłs dicebat. Oporiae
autẽ & hereses esse: ut ꝓbati quiq manitesti fiant
int̾ nos Hoc ẽ dicere Oport& hereticorũ batillis
altare cirru̾dare: ut certa & manifesta omnib
fiat fideliũ atq infideliũ differentia Cum enĩ
fides eccł astica uelut aurũ cepit refulgere. & p̾-¬
dicatio eius ut argentũ igne ꝓhatũ intuentibus
resplenduerit: tẽ maiore cũ turpitudine & de
decore hereticoꝵ uoces obscuri eris uilitate sor

Expanded text:
dogmatum assertionibus cingeretur, non poterat tam dogmatum assertionibus cingeretur, non poterat tam clara et tam examinata videri fides nostra. Sed idcirco doctrinam catholicam contradicentium obsidet impugnametur. Propter hoc denique et Apostolus dicebat, Oportet autem et haereses esse, ut probati quique manifesti fiant inter vos . Hoc est dicere, Oportet haeretialtare circum dari, ut certa et manifesta omnibus fiat fidelium atque infidelium differentia. Cum enim fides ecclesiastica velut aurum coeperit fulgere, et praedicatio ejus ut argentum igne probatum intuentibus resplenduerit, tunc majore cum turpitudine et decore, haereticorum voces obscuri aeris vilitate sor
Abbreviated transcription (Latin):
piunt᷑. nec pariter cum illis que ueritati fidĩ st̃
adhuc modo intelligi. quod de batillis p̾cipit᷑ pec¬
catoꝵ: ut iungantur & sotient᷑ altari Et primo
hocipsũ qđ ȩrea dñr. ñ ociosũ uidebit᷑. Ubi enum
uera fides ẽ & integra uerbi dĩ p̾dicatio: aut argen¬
tea dñr. aut aurea: ut fulgor auri declar& fidĩ
puritatẽ. & argentũ igne pbat̾u. eloquia dĩ exa.¬
minata signific&e. Ista uero que dñr erea. in sono
tantũ uocis consistunt. non in uirtute sp̃c: & st̃
tinniens Ita gͦ batilla erea id ẽ pereticoꝵ uoces si
adbibeamus ad altare dĩ. ubi diuinus ignis est.
ubi uerbi dĩ p̃dicatio: meliꝰ ipsa ueritas ex falsoꝵ
cõparatione fulgebit. Si enĩ ut uerbi gr̃a dicã po
conflem nonne euidentior eoꝵ ex ipsa cõparati.¬
one apparebit impietas: Nam si doctrina ecłasti.¬
ca simplex ess&e. & nullis extrinsecus hereticorũ

Expanded text:
 ne pariter cum illis, quae veritati et fidei sunt  ne pariter cum illis, quae veritati et fidei sunt modo adhuc intelligi, quod de batillis praecipitur peccatorum, ut jungantur et socientur altari. Et primo hoc ipsum, quod aerea dicuntur, non otiosum videbitur. Ubi enim vera fides est, et integra verbi praedicatio, aut argentea dicuntur, aut aurea. Ut fulgur auri declaret fidei puritatem, et argentum igni probatum, eloquia examinata significet. Ista vero quae aerea dicuntur, in sono tantum vocis consistunt, non in virtute spiritus, ta ergo thuribula aerea, id est, haereticorum voces, si adhibeamus ad altare Dei, ubi divinus ignis est, ubi vera fidei praedicatio, melius ipsa veritas ex falsorum comparatione fulgebit. Si enim, ut verbi gratia dicam, ponconfutem; nonne evidentior eorum ex ipsa comparatione apparebit impietas? Nam si doctrina ecclesiastica simplex esset, et nullis extrinsecus haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
re siguram tena eoꝵ. qui contͣ ecclasticĩ fidem
& doctrinã ueritatis insurgunt Scͥptũ est gͦ
de chore & de cetu eius. quod in batillis ereis in¬
censũ obtulerunt ignis alien. Iubet᷑ a dõ ignis
quidẽ alienus dispergi & diffundi: batilla uͦ
ctles. & circu̾̃da ex eis altare. qr oblata st̃ corã
dño. & scĩficata st̃. Hoc gͦ mͥ ꝑ hanc figurã uide¬
tur ostendi: quod batilla ista que scͥptura nõiat
exea. figurã teneant diuinȩ scͥpture Cui scrip¬
ture heretici igne̾ alienũ imponentes. hoc ẽ sensũ
& intelligentiam alienã a dõ. & ueritati contͣriã
intralucentes non incensũ dño suaue s execra.¬
bile offer: & idõ forma ȩccłaꝵ sacerdotib dat᷑.
ut si qͣndo tale aliqͥd fuerit exortũ. ea quidẽ
que a ueritate aliena st̃. ab eccła dĩ penitus ab.¬
strudant᷑: si qua autẽ &̾ in ipsis hereticoꝵ uerbis
ex scͥpturȩ diuinȩ sensib inueniunt᷑ inserta reci¬

Expanded text:
re figuram tenet eorum qui contra ecclesiasticam fidem et doctrinam veritatis insurgunt. Scriptum ergo de Chore et de coetu ejus, quod in batillis aereis incensum obtulerit ignis alieni. Jubetur a Deo ignis quidem alienus dispergi et effundi. Batilla verctiles, et circumda ex eis altare, quia oblata sunt coram Domino, et sanctificata sunt. Hoc ergo mihi per hanc figuram videtur ostendi, quod batilla ista quae Scriptura nominat aerea, figuram teneant Scripturae divinae: cui Scripturae haeretici ignem alienum imponentes, hoc est, sensum et intelligentiam a Domino alienam et veritati contrariam introducentes, incensum Domino non suave, sed exsecrabile offerunt. Et ideo forma ecclesiarum sacerdotibus datur, ut si quando tale aliquid fuerit exortum, ea quidem, quae a veritate aliena sunt, ab Ecclesia Dei penitus abstrudantur; si qua autem etiam in ipsis haereticorum verbis ex Scripturae divinae sensibus inveniuntur inserta,
Abbreviated transcription (Latin):
bent uniuersa discerni Nos autẽ utriusq asser.¬
tionis insolentiã tempenintes: qualis regula
in huiꝰmodi legis sermonib obseruanda sit: ex
auctoritate dixinarũ scͥpturarũ ꝓferre temp.¬
tabimus Scͥptũ ẽ in octauo decuno psalmo
Lex dñi in rep̾hensibilis. conuertens aĩas: testino.¬
niũ dĩ fidele. sapientiã prestans paruulis: pre

Expanded text:
bent universa discerni. Nos autem utriusque assertionis insolentiam temperantes, qualis regula in hujuscemodi legis sermonibus observanda sit, ex auctoritate divinarum Scripturarum proferre tentabimus. Scriptum est enim in octavo decimo psalmo: Lex Domini irreprehensibilis, convertens animas: testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis.
Abbreviated transcription (Latin):
ut dix̃: ing̃dit᷑ ad altare incensi. qđ ẽ interiꝰ. Cũ
autẽ quis clara uoce & u̾bis cũ sono ꝓlatis. qͣsi
ut ȩdific& audientes. orationẽ fundit ad deum:
foris ẽ. ad holocaustomata popłi constitutũ. O¬
port& gͦ sac̾dotes ea curare p̾cipue. & custodire
que intra uelam̃ interiꝰ contegunt᷑. ne qͥd ibi pollu¬
tũ. ne quid inueniatur inmundũ. hoc ẽ utteriorẽ
hominẽ & cordis secreta curare: ut ibi in maculata
ꝑmaneant. cherubin & ꝓpitiatoriũ Cherubin. sci.¬
entia intelligenda ẽ trinitatis Int̾p̃tatũ aut̃ che¬
rubin. multituditẽ. id ẽ ꝑfectionẽ scientiȩ indi.¬
cat: & quȩ ẽ illa ꝑfectio scientię. nisi agnouisse
patrẽ & filiũ & spm̃ som: Hec gͦ curanda st̃ a sacͥ.
dotib: ut incontaminata & illesa seruent᷑ S urna
habens celestẽ cybũ mantię: thesaurus utiq ẽ u̾bi
diuini: Et archa aurea in qua st̃ tabulȩ testam̃¬
ti. ut opinor ñ aliud quã mens nr̃a esse declarat᷑.

Expanded text:
altare incensi, quod est interius. Cum autem quis clara voce et verbis cum sono prolatis, quasi ut aedificet audientes, orationem fundit ad Deum, foris est ad holocaustomata populi constitutum. Oportet ergo sacerdotes ea curare praecipue et custodire quae intra velamen interius conteguntur, ne quid ibi pollutum, ne quid inveniatur immundum: hoc est, interiorem hominem et cordis secreta curare, ut ibi immaculata permaneant cherubin et propitiatorium. Cherubin scientia intelligenda est veritatis. Interpretatio cherubin, multitudinem, id est, perfectionem scientiae indicat. Et quae est alia perfecta scientia, nisi agnovisse Patdotibus, ut incontaminata et illaesa serventur. Sed et urna habens coelestem cibum mannae, thesaurus utique verbi divini, et arca aurea in qua sunt tabulae testamenti, opinor, non aliud quam mens nostra esse declaratur,
Abbreviated transcription (Latin):
rimitias om̃iũ frugũ om̃iũq pecorũ sa¬
c̃dotib lex manat offerri tta ut omis
qui possidet agrũ. uel uineã. uł oliue
terris.s & si quis peculia cuiuscũq pecoris
nutriat. offerat ex his dõ om̃e qđ pͥmũ ẽ. id ẽ
ad sacerdotes deferat: Dõ enĩ offerre dic̃: quod
sac̾dotib dat᷑. & hoc ẽ quod docem᷑ ex lege. q
nemo licite. nec legitime utat᷑ fructib quos ter¬
ra ꝓdux̃. nec animantib que pecudũ ꝓtulit
partus: nisi ex singulis quibusq dõ primitię
id ẽ sac̾dotib offerant᷑ Hanc gͦ legem obserua.
ri & scdm litterã. sic̃ & alia nonnulla necessan.¬
um puto Sunt enĩ aliqͣnta legis mandata.: q̃
&̃ noui testam̃ti discipuli necessaria obseruatio.¬
ne custodiunt Et si uidet᷑. pͥus de hisipsis q̃ in
lege quidẽ scͥpta sed tanqͣm in eugłio obseruanda
sunt. sermo moueat᷑. & cũ hec patuerint. iam
St̃ enĩ qui ita dicunt: qr si aliquid om̃ino obser¬

Expanded text:
rimitias omnium frugum, omniumque pecorum sacerdotibus lex mandat offerri, ita ut omnis qui possidet agrum, vel vineam, vel oliveterris, sed et si quis peculia cujuscunque nutriat, offerat ex his Deo omne quod primum est, id est, ad sacerdotes deferat. Deo enim offerri dicit, quod sacerdotibus datur. Et hoc est quod docemur ex lege: quia nemo licite nec legitime utatur fructibus quos terra producit, nec animantibus quae pecudum protulit partus, nisi ex singulis quibusque Deo primitiae, id est, sacerdotibus offerantur. Hanc ergo legem observari etiam secundum litteram, sicut et alia nonnulla, necessario puto. Sunt enim aliquanta legis mandata, quae etiam Novi Testamenti discipuli necessaria observatione custodiunt. Et si videtur, prius de his ipsis, quae in lege quidem scripta, sed tanquam in Evangeliis observanda sint, sermo moveatur. Et cum haec patuerint, tunc jam Sunt enim qui ita dicant, quia si aliquid omnino obser
Abbreviated transcription (Latin):
culũ paulus appellat dics̃. qui enĩ sumꝰ in tab̾¬
naculo hoc gemimꝰ aggͣuati. in quo nolumꝰ spo¬
liari. sed suꝑuestiri: Si gͦ ad hominẽ tab̾naculũ
referamus. interiora uelaminis ubi in accessibilia
contegunt᷑. pͥncipale cordis dicemꝰ: Qđ solũ reci
pere potest mysteria ueritatis. & capax c̾e̾ archa.¬
noꝵ dĩ: Altaria uͦ duo. idẽ interius & exteriꝰ. qm̃
altare. orationis indiciũ ẽ: illud puto significari
enĩ in corde orauero: ad altare interius ing̾dior

Expanded text:
culum Paulus appellat dicens: Qui enim sumus in taberculum Paulus appellat dicens: Qui enim sumus in tabernaculo hoc, gemimus aggravati, in quo nolumus exspoliari, sed supervestiri ; si ergo ad hominem tabernaculum referamus interiora velaminis, ubi inaccessibilia conteguntur, principale cordis dicimus, quod solum potest recipere mysteria veritatis, et capax esse arcanorum Dei. Altaria vero duo, id est, interius et exterius, quoniam altare orationis indicium est, illud puto significare,enim in corde oravero, ad altare interius ingredior.
Abbreviated transcription (Latin):
dias tab̾naculi Obseruare diligentius & inten¬
dere que scͥpta st̃ conuenit: eos p̾cipue qui in
ordine sacerdotali głant᷑ Sciant quidẽ quod
eis lex dixitia p̾cipit obseruandũ: lu inquit
&̃ filii tui tecũ in conspectu tabernaculi testi.¬
monii obseruate custodias ur̃as. & altaris Itaber¬
naculi Mandata quide certa ft̃ & euidentia.
ut obseruare debeamus custodias tabernaculi.¬
& altaris & sacerdotii Qui sane sit qui obseru&e.
& faciat ea que sacerdotib mandata sunt. & qͥ
sit qͥ utat᷑ qͥde ordine & ore sac̾dotii. oꝑa uͦ &
test. qui scrutat᷑ renes & corda Mandant᷑ aut̃
obseruari non solũ ea que foris st̃ s ea inqͣt¬
ut curent sac̾dotes p̾cipue que intͣ uelam̃ st̃:
Uelut si dicer& Cura sit sac̾dotib & eiudentia
ac manifesta mandata diuinȩ legis implere: &
misteria eius abscondita & uelata om̃i ꝑspica.¬
cia contueri Si uͦ ad homine̾ uelis referre taber.
naculũ testimonii. qm̃ qͥde corpus hõis tab̾na.¬

Expanded text:
deoque observare diligentius, et intendere his quae scripta sunt, convenit eos praecipue qui in ordine sacerdotali gloriantur, ut sciant quidem quod eis lex divina praecepit, observandum. Tu, inquit, et filii tui mecum in conspectu tabernaculi testimonii observate custodias vestras, et altaris, et tabernaculi. Mandata quippe certa sunt et evidentia ut observare debeamus custodias tabernaculi et sacerdotii. Qui sane sit qui observet et faciat ea quae sacerdotibus mandata sunt, et qui sit qui utatur quidem ordine et honore sacerdottest qui scrutatur corda et renes. Mandantur autem observare non solum ea quae foris sunt, sed et ea, inquit, curent sacerdotes praecipue quae intra velamen sunt; velut si diceret: Cura sit sacerdotibus evidentia ac manifesta mandata divinae legis implere, ac ministeria ejus abscondita et velata omni perspicacia intueri. Si vero ad hoaculum testimonii, quoniam quidem corpus hominis taberna
Abbreviated transcription (Latin):
ta ñ atramento sed spũ dĩ uiui. ñ in tabulis lapide¬
is. sed in tabulis cordis carnalib. Hoc ẽ enĩ quod &¬
de quibusdã dr̃: qui ostendt̾ opus legis scͥptum in
cordib sius Quis autẽ scripsit in cordib eoꝵ nͥ ds̃
digito suo: Legem utiq naturalẽ qͣm dedit deus
humano generi. & in cunctoꝵ mentib scͥpsit: unde¬

Expanded text:
i vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Hoc est enim quod de quibusdam dicitur, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Quis autem scripsit in cordibus eorum, nisi Deus digito suo? Legem utique naturalem quam Deus humano generi, et in cunctorum mentibus scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
unũ. sed puteos multos. & non unũ uas aquȩ.s
uasa multa Non enĩ dixit bibe aquas de tuo uase.
sed de tuis uasis: & non dix̃ de putei tui fonte.
sed de puteoꝵ tuoꝵ fonte: Legimus habuisse &
patriarchas puteos Habuit abrahã. habuit &
is sũpto initio. ꝑcurre om̃s scͥpturas puteos reqͥ¬
teũ suꝑ que̾ saluator nr̃ sedebat. requiescens pꝰ
itineris laborẽ : tu̾ cũ ueniente muliere samarita.¬
na & uolente haurire aqu̾a de puteo quȩ esset
in scͥpturis putei. uel puteoꝵ uirtus exponit᷑
& cõparatio fit aquarũ: ubi & diuini mysteru
pandunt᷑ archana Dr̃ enĩ quia si quis bibat aqͣs
quas continebat puteus ille terrenus. sitiat rur¬
sus: qui autẽ ex illis biberit quas dat iħc. fiat
in eo tons aquę salientis in uitã et̃nã In alio aũt

Expanded text:
unum, sed puteos multos, et non unum vas, sed vasa multa. Non enim dixit: Bibe aquas de tuo vase, sed de tuis vasis; et non dixit, de putei tui fonte, sed de puteorum tuorum fonte. Legimus habuisse et patriarchas puteos. Habuit Abraham, habuit Isis sumpto initio, percurre omnem Scripturam puteos requputeum supra quem Salvator sedebat requiescens post itineris laborem; tunc cum veniente muliere Samaritana, et volente haurire aquam de puteo, quae esset in Scripturis putei vel puteorum virtus exponitur, et comparatio fit aquarum, ubi et divina mysterii panduntur arcana . Dicitur enim: Si quis bibat ex his aquis, quas continebat puteus ille terrenus, sitiet rursus. Qui autem ex illis biberit, quas dat Jesus, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Igit