comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sabo. Si eo ictu hõ lib pisse dicetur. qn¬
quagita aureoꝵ iudiciũ dabo si unr
nodtuq eies dicetur: quatũ ob eãrẽ
ccũ u diciuidebitur. eũ cil quo agrtur
cõdẽpnari tanti iudiciũcabo. ¶Si
ł sus insciente anofecissedicet. inui¬
dicio adicia. aut ñore decle. ¶ Sũma
cũutilitare idptorẽ edixisse. nemoesi
quineg⁊. Publice enĩ utile ẽ. N neme
ui.⁊ ꝑiculo. ꝑitina cõmeari. Paruienł¬
im̃ ee deb⁊. utrũ publicus locus sit :an
ueropriuatus. dũmodoꝑcũ uulgbit¬
fuãt. ꝗͣa it facientib ꝓspicit᷑ nõ publi

Expanded text:
icetur, quinquaginta aureorum iudicium dabo. si vivet nocitumque ei esse dicetur, quantum ob eam rem aequum iudici videbitur eum cum quo agetur condemnari, tanti iudicium dabo. si servus insciente domino fecisse dicetur, in iudicio adiciam: aut noxam dedere". Summa cum utilitate id praetorem edixisse nemo est qui neget: publice enim utile est sine metu et periculo per itinera commeari. Parueresse debet, utrum publicus locus sit an uero priuatus, dummodo per eufiat, quia iter facientibus prospicitur, non publi
Abbreviated transcription (Latin):
ab. ł. ui. E quũtibi cõmodaui. ini
tucũ equĩtares. ⁊ unacũpłes equitir ĩ.
unus ex his irruit ineqũ. teq deiecit.⁊
hoc casu crura meaequi fractast. Labers.
negat tecũ ullã actionẽ ẽẽ. S⁊ siequits
cui pa factũ eẽt. cũ equire. sanecũ dnio¬

Expanded text:
abeonis Equum tibi commodavi: in eo tu cum equitares et una complures equitarent, unus ex his irruit in equum teque deiecit et eo casu crura equi fracta sunt. Labeo negat tecum ullam actionem esse, sed si equitis culpa factum esset, cum equite: sane n
Abbreviated transcription (Latin):
se. qm̃ nosuo spõte. s⁊ ꝑcusse retro recis¬
set.¶Quida bones uẽdidit ea lege. ii¬
boues ep̃tos habet. nõ debet ꝑrare.Seo
si nõ habet ẽptas.tũ sicuspahos fictu
uitiohouis. deb̃e. ¶ Lũ pila cõpłes
ꝑe conaretur impulit seruus cecidit.
⁊ crusfregit. q̃rebatur andñs s uulile¬
ge aquilia cũco cuius inpulsu cecieũt.
Ieratiꝰ.ł.i. Siboͦues alienas inangus¬
tͥũ locũ coegisti. eoq effectũ est. ut oci¬
ccrntua. ottur inte ad ext̃plũ legis aq

Expanded text:
 non sua sponte, sed percussae retro redissent. Quidam boues uendidit ea lege, uboues emptos haberet, non debere praestare: sed si non haberet emptos, tum, si culpa hominis uitio bouis, debere. Cum pila complures pere conaretur, impulit, seruus cecidit et crus fregit: quaerebatur, an dominus seruuli lege Aquilia cum eo, cuius impulsu ceciderat, ranarum. Boues alienos in angustum locum coegisti eoque effectum est, ut de‹i›cerentur: datur in te ad exemplum legis Aq
Abbreviated transcription (Latin):
e. utrũ noxił actiodandasit. ꝗ a nõẽ
erit. S⁊ egoputo inpuntũ ser ũm se
cuas corignor. ¶Habstare aũt cu¬
cimus. uł insuo. ut in cõducto. uł gra¬
tuito. Hospes plane nõ tenebit̃. quia
nõibi habitat. s⁊ taniis ꝑ hospitani.
Sihis tenetur. qui hospitiũ decłłt. Mt¬

Expanded text:
 utrum noxalis actio danda sit, quia non est erit. sed ego puto impunitum servum ecis corrigendum. Habitare autem dicimus vel in suo vel in conducto vel gratuito. hospes plane non tenebitur, quia non ibi habitat, sed tantisper hospitatur, sed is tenetur, qui hospitium dederit: m
Abbreviated transcription (Latin):
Pet ũisse cõtentꝰ ero c ũpłes trabẽ alienĩ
furadi causa sustulerũ. quã singłifer¬
re noposẜ. surti ac tiõe õs tenĩ cxisti¬
tut. quã ius subtili ranõe. dicipossti.
ueminẽ eoꝵ tenuĩ. qui aneminẽ uerũ
sit eã sustulisse.

Expanded text:
posuisse contentus ero. cum plures trabem alienam furandi causa sustulerint, quam singuli ferre non possent, furti actione omnes teneri existimantur, quamvis subtili ratione dici possit neminem eorum teneri, quia neminem verum sit eam sustulisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Ide ⁊ ce itinere custoditur. Siuero ai¬
trus dieb aut dietoto. aut tantum
nõcte siatuto legib tor amittit᷑. q a
unaseruituse. Na et si altnais horis
ut una horã coͣridit seruitutẽ hãt
Seriuius scribit. pdere ea nõutrdo¬

Expanded text:
idem et de itinere custoditur. si uero alternis diebus aut die toto aut tantum nocte, statuto legibus tempore amittitur, quia una seruitus est: nam et si alternis horis uel una hora cottidie seruitutem habeat, Seru‹i›us scribit perdere eum non ut
Abbreviated transcription (Latin):
i a noctu sup̃ lapidẽ luc̃nã posueñ.
quidã preteriẽs eã sustuł it tabnarĩ
eũ cõsocutꝰ. lucernã reposcelat. et fu¬
gientẽ rerinebar. ileflagello quooin
inanu habebat. in quodolor ũerar. ũ¬
Bare tabernariũ cepat. ut scclimite
eceo maiorertra facta tab̃narius
eiꝗ incernã substulat. oculũ effod a
cõsulebanir. nũdanũ inuiria nõ uidet᷑

Expanded text:
 lapidem lucernam posuerat: quidam praeteriens eam sustulerat: tabernarius eum consecutus lucernam reposcebat et fugientem retinebat: ille flagello, quod in manu habebat, in quo dolor inerat, verberare tabernarium coeperat, ut se mitteret: ex eo maiore rixa facta tabernarius ei, qui lucernam sustulerat, oculum effoderat: cons
Abbreviated transcription (Latin):
quodui aut c̃ ia. Ioe est si lapilu en¬
tuinpedierit. sec et si patiente to edisi¬
cauero. egopossessor ero effect̾u. ¶Eti¬
ã de seruitute que hond̾ris ferendica¬
usa iposita erit. actio nob cõpetit. ut
et honera ferat. ⁊ cclificiareficiartficiat.
ad cũ mociã quiser irgute in poitacã¬
prełm̃sus est. E tgulus putat nõposse
ta seruitutẽ inꝑoni. ut quis facere ali¬
ꝗd cogat᷑. sed ñeme facere ꝓhiber⁊. Nama
inõib seruitutib rtfecno adcũ ptinet.
q sibi struitutẽ ad serͥit: nõ ad eũ cuis
res seruir. S⁊ p̃ualuit seruii serentia
in ꝓspoñ ta spẽcie. ut possit quis defen¬
dere. iussi mee cogere adu̾sariũ. refieere
parutẽ adhonerasua sustinẽda. Lateo
Saũt hãc seruitutẽ nõ hõimo ebere eo
ie. deniq licere año rederẽ linquirese

Expanded text:
quod ui aut clam: idem et si lapilli iactu impedierit. sed et si patiente eo aedificauero, ego possessor ero effectus. Etiam de seruitute quae oneris ferendi causa imposita erit, actio nobis competit, ut et onera ferat et aedificia reficiat ad eum modum, qui seruitute imposita comprehensus est. et Gallus putat non posse ita seruitutem imponi, ut quis facere aliquid cogeretur, sed ne me facere prohiberet: nam in omnibus seruitutibus refectio ad eum pertinet, qui sibi seruitutem adserit, non ad eum, cuius res seruit. sed eualuit Serui sententia, in proposita specie ut possit quis defendere ius sibi esse cogere aduersarium reficere parietem ad onera sua sustinenda. Labeo autem hanc seruitutem non hominem debere, sed rem, denique licere domino rem derelinquere
Abbreviated transcription (Latin):
infactu agencu. scosi cõlonus et̃ exercu¬
Iit. cauere cũ clebere Aplius ndagi. scilicet
ne cins. implius inquietet. Ea alia qas¬
syes d̃nẽ. ipsĩ quid corrsiꝑe. ut muae.
ut lex ꝗquilia locĩ hãt: alianulla psuiͤ
mutauõe. applicare aliud. cuns mole¬
stas epatosit. cũ eo plane qui uina spur cã¬
uit. uł effudit. uł acetũ fecit. uł alio mo¬
dountiauit: agiposse aquilia celsus ait.
quia ⁊̃ effusũ. uł acetũ factũ.: corrupti ap¬
pellatiõe cõtinctur: ⁊ ndnegat fractũ. ⁊ u¬
stũ cotinĩ corrupti appellatiõe. Set noest
noũu ut lex sp̃alit ꝗb dã enuãtis. gn̾ale
subiciat ubũ. quospecialia cõplectãt̃. Q
sententia uã est. ¶Rpisse eũ utiq acci¬
piemus. quiuulnãuĩt uł urgos. uł lo¬
ris. uł pugnis cocidit uł telo. uł quo alio
ut scenełet alicui corpus ut tumorẽ fe¬
cͣerit. s⁊ ĩtademũ. soãnũ inurias atũi
cetm sinullo seriupretio iliorẽ detio¬

Expanded text:
in factum agendum, et si colonus eam exercuit, cavere eum debere amplius non agi, scilicet ne dominus amplius inquietet: nam alia qes damni est ipsum quid corrumpere et mutare, ut lex Aquilia locum habeat, alia nulla ipsius mutatione applicare aliud, cuius molesta separatio sit. Cum eo plane, qui vinum spurcavit vel effudit vel acetum fecit vel alio modo vitiavit, agi posse Aquilia Celsus ait, quia etiam effusum et acetum factum corrupti appellatione continentur. Et non negat fractum et ustum contineri corrupti appellatione, sed non esse nouum, ut lex specialiter quibusdam enumeratis generale subiciat uerbum, quo specialia complectatur: quae sententia uera est. Rupisse eum utique accipiemus, qui uulnerauerit, uel uirgis uel loris uel pugnis cecidit, uel telo uel quo alio, ut scinderet alicui corpus, uel tumorem fecerit, sed ita demum, si damnum iniuria datum est: ceterum si nullo seruum pretio uiliorem deterio
Abbreviated transcription (Latin):
licto dapnũ pͬanat᷑. ¶Siples eisd.
ẜuinoĩe. noxali mecũ agẽ uelĩ. uł
si unus płib iudici is eius dẽ ẜ uino¬
mine agat. in quousus fructus nuus.
te ꝓestimatiõe usus fructus cõferre
ad litis estimationẽ: aut usũ fructũ
cede. siet hoc expͣe diat. Et siego dr̃os
ꝓprietati eũ fii nolui defendere. de¬

Expanded text:
licto damnum patiatur. Si plures eiusdem servi nomine noxali mecum agere velint vel si unus pluribus iudiciis eiusdem servi nomine agat, in quo usus fructus tuus, te pro aestimatione usus fructus conferre ad litis aestimationem aut usu fructu cedere, si hoc expediat. et si ego dominus proprietatis eum servum nolui defendere, de
Abbreviated transcription (Latin):
occicłit hdiẽ. uł pẽcũdẽ. sec usserit. fi¬
gerit. ruꝑit. sne dupio exis ub. legisa¬
gnidũerit ꝓĩ si facere seruomeo obie¬
ceris. ⁊ cũ aduͤsẽris. teneberis michiqtẽ
siarͣbuttũ meu. uł uillãmeã incẽcłis.
aquilie actionẽ habebo ¶ Siquis insu¬
obres etui erustas. ¶Si fornicarius
ẜuus coloni aofornacẽ oboor misset.
et u̾illa fiũt exusta: neratius scribit ex
locato cõnentũ pr̃are deb̃e. Si negligẽs
ineligñois ministeriis fu̾it ctmꝰ si alius
igne sub iecii fornaci. alius neglignt cu¬
stocdierit. antengtit᷑ ꝗ subiecĩt. Nãqui
custodi nichu fecit. ꝗrecte igne subiec̃

Expanded text:
pecudem, sed usserit fregerit ruperit, sine dubio ex his verbis legis agendum erit. proinde si facem servo meo obieceris et eum adusseris, teneberis mihi. Item si arbustum meum vel villam meam incenderis, Aquiliae actionem habebo. Si quis insuob res eorum exustas. Si fornicarius servus coloni ad fornacem obdormisset et villa fuerit exusta, Neratius scribit ex locato conventum praestare debere, si neglegens in eligendis ministeriis fuit: ceterum si alius ignem subiecerit fornaci, alius neglegenter custodierit, an tenebitur qui subiecerit? nam qui custodit, nihil f
Abbreviated transcription (Latin):
stinere mularũ impciũ nõpotũerit
nec udetur iniquñ. si infirmitas cui¬
pe adnũetur. cũ affectare quisq nodo¬
beti: in quou intelligit. uł imelligĩ
ochuri infirmitatẽiuã aliiꝑiculosã su¬
iura. Ide iuris ẽ inꝑsonã euis. qui inpe

Expanded text:
stinere mularum impetum non potuerit: nec uidetur iniquum, si infirmitas culpae adnumeretur, cum affectare quisque non debeat, in quo uel intellegit uel intellegere debet infirmitatem suam alii periculosam futuram. idem iu
Abbreviated transcription (Latin):
fusũ sit. quauis nemohoc effu derit: e¬
dictũ tñ locũ habe dicendũ est ¶Hec
infactũ actioneũ datur ꝗ iabitat cũ
quid deiceret᷑. ł effũdet᷑. nõ indñm hedi¬
p̃. Culpa enĩ penẽs eũ est. Nec adicit᷑ cui¬
pem̃tio. uł inficiatioĩs. ut iñduplum

Expanded text:
fusum sit, quamuis nemo hoc effuderit, edictum tamen locum habere dicendum ‹est›. Haec in factum actio in eum datur, qui inhabitat, cum quid de‹i›ceretur uel effunderetur, non in dominum aedium: culpa enim penes eum est. nec adicitur culpae mentio uel infitiat
Abbreviated transcription (Latin):
hoc e dno ¶Si ineohoĩe ꝗ̃ tibi redi¬
biturus eem. danũ inuinia darãeet.
uilia nus ait legis aquilie actionẽ ii¬
stitur ¶ Sedetu ser u̾us boãf¬
de alic̾iu seruiat. anci opetit aqlie

Expanded text:
domino. Si in eo homine, quem tibi redhibiturus essem, damnum iniuria datum esset, Iulianus ait legis Aquiliae actionem mistituturum. Sed si servus bona fide alic
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. silicisip̃aries exustus sit. Sin aut ñ
purte sufficere cautionẽ. ¶ Proculus
ait. cũ coloni serui uilla exus fis sẽt. co¬
lonũ: uł exlocato. uł exlige a quiba
tenĩ. itant colonus possri
seruũ nore cledere.⁊ sim

Expanded text:
dam, scilicet si paries exustus sit: sin autem nputo sufficere cautionem. Proculus ait, cum coloni serui uillam exussissent, colonum uel ex locato uel lege Aquilia teneri, ita ut colonus possit seruos noxae dedere, et
Abbreviated transcription (Latin):
te ittet. Incfessori a actiõe. quȩ desgr¬
uitute mouetut: fructus.⁊ uẽnuĩt.
set iudeamꝰ qui ẽẽfructus seruitutiᷤ
posst̃. et est uerius iddemũ fructuͣm
uoĩe coputandũ. si quib sit ꝙ. inter¬
sit agñtis fer uitute nõꝑ hibi. Sed er
in negatoria actiõe ut laben ait sriꝰ¬
cius coputanur. quari ut est pen¬
tois nouti sũ iisuu itinere adũlarul¬

Expanded text:
e de servitute movetur, fructus etiam veniunt. sed videamus, qui esse fructus servitutis possunt: et est verius id demum fructuum nomine computandum, si quid sit quod intersit agentis servitute non prohiberi. sed et in negatoria actione, ut Labeo ait, fructus computantur, quanti interest petitoris non uti fundi sui itinere adver
Abbreviated transcription (Latin):
d .ł. XUIIDeseriut̾utib inrẽ acti¬
ões cõpetunt nobis ad exẽpluean que
adusũ fruciũ ꝑtinet. taconfessoria.
quãnegatoria. confessoria. ei quiser¬
uitutẽ sibi cõpet̃e cõtñdit. negatoria.
clño qui nẽgͦat. hec aidi inre actio con¬
fessoria. nulli alii quã cdño fu oi cope¬
tit. seruiturẽ enĩ nemo uendiaarẽ p̾oꝰ¬
sariu. nãꝙ stiendũ est ũ quod fruẽ¬
digrã fructuario p̃stͥat᷑. nõẽe seruitu¬
tẽ. no enĩpõr solifruetuario seruitꝰ
Debi. set si fundo debr ulli⁊ pefrue¬
tuarius cautet ł Pop̃ dicit. fructua¬
riuĩ int̃ dicto deninere ut posse. si hoc
anno ususest. alibi enĩ deuire. idẽ in

Expanded text:
. De seruitutibus in rem actiones conpetunt nobis ad exemplum earum quae ad usum fructum pertinent, tam confessoria quam negatoria, confessoria ei qui seruitutes sibi competere contendit, negatoria domino qui negat. Haec autem in rem actio confessoria nulli alii quam domino fundi competit: seruitutem enim nemo uindicare posarium: namque sciendum est iter, quod fruendi gratia fructuario praestatur, non esse seruitutem, neque enim potest soli fructuario seruitus deberi: sed si fundo debeatur, et ipse fructuarius ea utetur. Pomponius dicit fructuarium interdicto de itinere uti posse, si hoc anno usus est: alibi enim de iure, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
iiiuro octioisse. Et simetu quisino¬
tis furẽm occideri. nõcdubitatur. qiii
lege aqui lia nõteneatur. Sinaĩ cũ
poss ⁊ apprebendere maliut occide ma¬
gisest ut muũ ã fec̾isse uideanr. Er¬
gt ⁊tm᷑ nͥelia tenebũ ¶niuria auł̃t uc
actipe nos operri. nõquẽ ad modum
cqr cainiuriaril actione eõitu meli¬
a quãt ã. sedquor nõ iurt factũest. ħ¬
c̾et c̃c̃ ius. ioẽ siculꝑa quis occidłt. Et
iõ inttlũ utraq actio cõcurrit:i logiᷤᷤ
e ss in iurĩ inc cãpnũ accipiemig
culp dã etiam abeo quinoccre no¬
luit. et ũ querimus si furiosus oãnil
dedit. anlegis aquilie actiosit. et pe¬
gasus negauit. Quȩ enĩmeo culpasit
cusuȩ mentis nõsit et nocest uerissi¬
mũ. cess aba igitur actio aquilis. Qrẽ¬
admodũ siqua rupes dapnũ cleđit.
aquilia crã at. Aut si tegula cocieli ̃⁊
et sin fans dãnũ doderit. ioemerit dig¬
Equia furtite net̾ur. teneriet aquili
eũ. et hoc putoueri. sisit iã iiurics

Expanded text:
iniuria occidisse: et si metu quis mortis furem occiderit, non dubitabitur, quin lege Aquilia non teneatur. sin autem cum posset adprehendere, maluit occidere, magis est ut iniuria fecisse videatur: ergo et Cornelia tenebitur. Iniuriam autem hic accipere nos oportet non quemadmodum circa iniuriarum actionem contumeliam quandam, sed quod non iure factum est, hoc est contra ius, id est si culpa quis occiderit: et ideo interdum utraque actio concurrit et legis itur iniuriam hic damnum accipiemus culpa datum etiam ab eo, qui nocere noluit. Et ideo quaerimus, si furiosus damnum dederit, an legis Aquiliae actio sit? et Pegasus negauit: quae enim in eo culpa sit, cum suae mentis non sit? et hoc est uerissimum. cessabit igitur Aquiliae actio, quemadmodum, si quadrupes damnum dederit, Aquilia cessat, aut et si infans damnum dederit, idem erit dicquia furti tenetur, teneri et Aquilia eum: et hoc puto uerum, si sit iam iniuriae
Abbreviated transcription (Latin):
rapubliᷤco cerramine a liuis alũ oc¬
cicłit. cessat aquilia. Quiagłẽ cau¬
saet uit tutis. nõ iniurie gr auroetur
ott qm ingeunle certare itifi¬
lofamilias nulnerato ꝓeedit ¶Plane
quilia cessat. ¶Sed siquis serime
gtotũ leuit̃ ꝑcusserit. ⁊ is obieit. iec¬
te labeo dicit lege aqlia tũ terũ. Ma
aliud alii mostiretũ ẽẽ solet¶Cas
aut̃ multũ int᷑ cẽ dicit. occidit. an
mortis causa pstiuit. ut qui mortis
causã p̃stĩp nõ aquila f⁊ infactũ
accioe tencat. un affert cũ quene¬
nũ ꝓmeclicamno deoit. ⁊ causa mor
.ꝵ. tis p̃stirisse. Quẽ ad modũcũ ꝗ furẽi
gladinporrexit. NIũ nec hunc lege
siue ip̃o ietupita̾t aut cõtinuo subm¬

Expanded text:
publico certamine alius alium occiderit, cessat Aquilia, quia gloriae causa et uirtutis, non iniuriae gratia uideturoniam ingenui solent certare: in filio familias vulnerato procedit. plane quilia cessat. Sed si quis servum aegrotum leviter percusserit et is obierit, recte Labeo dicit lege Aquilia eum teneri, quia aliud alii mortiferum esse solet. Celsus autem multum interesse dicit, occiderit an mortis causam praestiterit, ut qui mortis causam praestitit, non Aquilia, sed in factum actione teneatur. unde adfert eum qui venenum pro medicamento dedit tis praestitisse, quemadmodum eum qui furenti gladium porrexit: nam nec hunc lege siue ipso ictu perierit aut continuo subm
Abbreviated transcription (Latin):
tnebis quicane tẽnebat. Set isił¬
ta papptriem dedit. Idoq sieqquiss
dolore cõcitatus calce pinerit. cese¬
sare istã actiõem. Sec eũ quicquui se¬
ꝑcus serit. aut uulnaun infactima.¬
gis quãlege aquilia teneri. utigiõ.
nis est. et calce eis ꝑ̃ciusserit. ernac¬
tioi locus Et si alia quadrupe aliã
÷rupidis quȩ cocitaun noĩe agndũ

Expanded text:
tenebitur qui canem tenebat. Sed et si inta pauperiem dedit: ideoque si equus dolore concitatus calce petierit, cessare istam actionem, sed eum, qui equum percusserit aut uulnerauerit, in factum magis quam lege Aquilia teneri, utique idtus es‹s›et, calce eum percusserit, erit actioni locus. Et si alia quadrupes aliam eius quae concitauit nomine agendum
Abbreviated transcription (Latin):
abołn ł x. Snlocus ꝑquẽ uia. aut
iter aut accũs debebuat᷑. inpetu flumi
tarestituie s seruitus queq in pristi¬
nũ statũ restituetur .ꝙ. si id tp̃s ⁊ tericrir
ut ser uniis amittatim. renonare ca

Expanded text:
o. Si locus, per quem uia aut iter aut actus debebatur, impetu fluminta restitutus est, seruitus quoque in pristinum statum restituitur: quod si id tempus praeterierit, ut seruitus ami
Abbreviated transcription (Latin):
leganis sit sine fruets cõus refettioneñ
rei insartis ircnis. tt̃ hrdis. quã usuari¬
i. Ui deamꝰ tñ nesistugtus hr̃s accipia¬
ip̃e tecipe reficẽ debeat. si uero talissa
reus cuius usus legatus est. ut hr̃s fru¬
ctũ pcꝑe nõ p̾ossit. legatarius refici
cogñdus su. quȩdistĩc norationẽ ł̾

Expanded text:
legatus sit sine f‹r›uctu, communis refectio est rei in sartis tectis tam heredis quam usuarii. uideamus tamen, ne, si fructum heres accipiat, ipse ref‹ic›ere debeat, si uero talis sit res, cuius usus ‹le›gatus est, ut heres fructum percipere non possit, legatarius reficere cogendu
Abbreviated transcription (Latin):
colocoposuisses qͣuous ponedinoba¬
bes. ⁊ pecũs uicini ineos laq̃os incioisset
Sꝑtectũ ineũ quod supͣ oomũtuã nul¬
lo iuire habetõ recidisses. posseme tecũ
dãni in uiria age̾ ꝓculus scribit. debu¬
isticnũ mecũ ius michinõee ꝓtectũ ha¬
b̾e. agẽ. nec ẽẽ egũ danũ mepati. reci¬
tra seruiturẽ. rescripsit uire suoposse
ius tua inpacra ĩm eã schaphã. dãnũ
michi dełit. q̃situẽ. ꝗ̃ actio michi cõ¬
per̃et. Et ait ꝓculus.si ĩ potestate na
rũ factũsit. lege aquilia cũ nautis
õib his modis. ꝑte danoᷤ afficior .S.¬

Expanded text:
eo loci posuisses, quo ius ponendi non haberes, et pecus uicini in eos laqueos incidisset. Si protectum meum, quod supra domum tuam nullo iure habebam, reccidisses, posse me tecum damni iniuria agere Proculus scribit: debuisti enim mecum ius mihi non esse protectum habere agere: nec esse aequum damnum me pati recitra seruitutem, rescripsit iure suo posseuis tua inpacta in meam scapham damnum mihi dedit, quaesitum est, quae actio mihi competeret. et rum factum sit, lege Aquilia cum nautis omnibus his modis per te damno adficior: s
Abbreviated transcription (Latin):
nemopotest. ¶Si cxtrib edib in loco
ĩparipostns edes medie suꝑiorib seruuãt
tur eoib inferiores aũt nulli seruiãt.
et pari es cõmunis quisit int̃ edes infe¬
riores. ⁊ medias altius ad nõ inferiore
ȩdiũ sublatussir iure eũ altius abnu¬

Expanded text:
ibus aedibus in loco impari positis aedes mediae superioribus serviant aedibus, inferiores autem nulli serviant, et paries communis, qui sit inter aedes inferiores et medias, altius a domino inferiorum aedium sublatus sit, iure eum altius hab
Abbreviated transcription (Latin):
lia agiposse. ¶Siquis uestimta scidi:
uł inquinauĩt. aquilia quasi ruꝑit te
e acͥtĩo Ite siquis infruito arena. ut
aliuo ꝗd nuscuerit. int difficił seꝑanio
sit: quaside corrupto agͥspoti ¶S¬

Expanded text:
lia agi posse. Si quis uestimenta sciderit uel inquinauerit, Aquilia quasi ruperit tae actio. Item si quis frumento harenam uel aliud quid immiscuit, ut difficilis separatio sit, quasi de corrupto agi pot
Abbreviated transcription (Latin):
Iarcear. ł im. Hinͣas coesabeo. altas
tib legolñes edes alias aliuus tollit. et .s.¬
lumunib tuis officrt. ꝗd cũ illo agere.
lat. anhr̃ ditarias. ⁊ de illo queto. anꝑ
nõ clubiũ est quinheres alias possit
altius tollendo. obsiurare: lumina legu¬
sue est itineris ẽ argintũ .ꝙaiini
ictissu nullus est fructus legatãio.
Habitare aut põt ⁊ ed̃ir obs qitatis ce¬
t̃misufruct locilegato. ⁊ accessosa¬
clus est. quia ⁊ austiꝰ re st q is. quixi

Expanded text:
arcello: binas aedes habeo, alteras tibi lego, heres aedes alteras altius tollit et luminibus tuis officit: quid cum illo agere plat an hereditarias? et de illo quaero, an per non dubium est, quin heres alias possit altius tollendo obscurare lumina legasimile est itineris argumentum, quia sine accessu nullum est fructus legatum, habitare autem potest et aedibus obscuratis. ceterum usu fructu loci legato etiam accessus dandus est, q
Abbreviated transcription (Latin):
dari Qlis smntia uã ẽ. Magisciũ causam
mortis p̃stitit. quã occidit. E Siquiᷤ
ꝑiũ. uł suasũ medicam̃tũ alicui infu¬
cdit. uł ore. uł cristere. uł sieũ uroca.
malo ueneno. lege aquilia eũ trnĩ.
Quẽ ad mociũ obstetrix supponẽs te:¬
net᷑. ESi quis hõiẽ fame necauĩt.
iifdctu actiõe tenerineratius ait.
Si seruu meũ equitamẽ. cõ citato equo.
effecĩs in flum̃ p̃cipitari. atq iõ hõꝑ
ierit : infactũ ẽẽ dancla accionẽ offi¬
lus se̾bit. Qux̃ admodũ si seruus me¬
us ab alio innsuaa tirctus abules¬
Isicũ alii incãpo iacularentur. ser uus^ nõ
ꝑeũ locũ fnsicri: aquilia cessat. ꝗa no ͤ

Expanded text:
ntia uera est: magis enim causam mortis praestitit quam occidit. Si quis per uim uel suasum medicamentum alicui infundit uel ore uel clystere uel si eum unxit malo ueneno, lege Aquilia eum teneri, quemadmodum obstetrix supponens tenetur. Si quis hominem fame necauerit, in factum actione teneri Neratius ait. Si seruum meum equitantem concitato equo effeceris in flumen praecipitari atque ideo homo perierit, in factum esse dandam actionem Ofilius scribit: quemadmodum si seruus meus ab alio in insidias deductus, ab asi cum alii in campo iacularentur, seruus per eum locum transierit, Aquilia cessat,
Abbreviated transcription (Latin):
adiuisionẽ hefes nõ recepit. ¶Siꝗs
michii mineris. uł actus. uł uie contro¬
ũsiã nõ faciat. sed reficere. sternere. ñ
actiõe michiitñdĩ. Nam et si arbo¬
rem in pͥedientem hãt uicinus. quȩ uiã
uł it. inuiũ. uł in abilefacit. mar cel¬
gellus quoq ap̃ uiliamĩ notat uter pẽ¬
inͣdu uł uia uẽdi cada ¶ẽo derefectio¬
nȩ uie. et int̃ dicto uti possumus. ꝗ d̾i
inere acruq reficiendo cõpent nõt̾ñ
si silice quis sternere uelit. nasi nõĩa¬
tim idcdisenit Cet ⁊ de austu quiaser¬
ums est. cõpe̾nũ nob̾ inrem actiones.¬
Ẽ Conpetit am deseruitute actio cdño edi¬
ficii. negargis seruitutem seun cino de¬
bere. E Cuirs ę dẽs nõ intorũ libere
st. set ei cũ quo agnur. ser uitutem nõ¬

Expanded text:
a diuisionem haec res non recipit. Si quis mihi itineris uel actus uel uiae controuersiam non faciat, sed reficere sternere non actione mihi utendum: nam et si arborem impendentem habeat vicinus, qua viam vel iter invium vel inhabile facit, Marcellus quoque apud Iulianum notat iter petendum vel viam vindicandam. sed de refectione uiae et interdicto uti possumus, quod de itinere actuque reficiendo competit: non tamen si silice quis sternere uelit, nisi nominatim id conuenit. Sed et de haustu, quia seruitus est, competunt nobis in rem actiones. Competit autem de seruitute actio domino aedificii neganti seruitutem se uicino debere, cuius aedes non in totum liberae sunt, sed ei cum quo agitur seruitutem no
Abbreviated transcription (Latin):
idq ⁊̃ sip̃cario. aut uide iecto ciñopos¬
sidet. fũ ous eñ qͣualit se nñis ᷤ ita cũ
in suo habttupossissus ẽ. uis nõ deꝑit. ne¬
q refert. iuste necne possideat. quita
tictur. quoo et sabinorecit placer au

Expanded text:
iam si precario aut ui deiecto domino possidet: fundus enim qualiter se habens ita, cum in suo habitu possessus est, ius non deperit, neque refert, iuste nec ne possideat, qui tatinetur, quod et Sabino recte placet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
te sul t̃rã iqu a oucatur. locũ religiosũ
dñs solifacere por. neseruitus inteat.
et idueruest. Set et de preĩsurĩ. uł ac¬
leuatara rum ꝑque aquã uut cduclicr̃
porestati iubos insi ne id faces ca̾ũtum

Expanded text:
te sub terra aqua ducatur locum religiosum dominus soli facere potest, ne seruitus intereat: et id uerum est. sed et depressurum uel adleuaturum riuum, per quem aquam iure duci potestatem habes, nisi si ne id
Abbreviated transcription (Latin):
currat. alioquinsituap̃dia nuchiiui¬
cinast. oeinde flumen. de inoe titi
p̃clia. deĩ̃ uia publica in quã iter
miem ad cuiriuolo idcupiciamus.
nenichil uet⁊ ate michi uia oaris certo
acdsum aru solet ut ciuitate tenus.
rusq aouiã publitã. uł usq ad flum
inquo pontonib mũciatut ułuscpas¬

Expanded text:
currat: alioquin si tua praedia mihi vicina sint, deinde flumen, deinde Titii praedia, deinde via publica, in quam iter mihi adquiri volo, dispiciamus ne nihil vetet a te mihi viam dari usque summari solet vel civitate tenus vel usque ad viam publicam vel usque ad flumen, in quo pontonibus traiciatur vel us
Abbreviated transcription (Latin):
solitist̃. ita ut suo quisꝙ dae acapite u¬
munẽ. delnoe  uot enisqͣ inferior erat.
suo quis c proprioriuio. ⁊ums statuto
tp̃r quoser untus asuttit᷑. nodutu. existi¬
itio est uis cducerade aquȩ amisisse. nec ꝑce

Expanded text:
soliti sunt, ita ut suo quisque die a capite dumunem, deinde ut quisque inferior erat, suo quisque proprio riuo, et unus statuto tempore, quo seruitus amittitur, non duxit. existimo eum ius ducendae aquae amississe n
Abbreviated transcription (Latin):
S̾.T.II. Qũ fundo quẽ ex duob rẽn¬
mut uenditor. aquȩ clucer Se seruit¬
i posisausnt emptop̃dio quesita seruitꝰ.
distcto denuo poio p̃dium sequii᷑.¬
nec adre ꝑtinet. quod stipulatio qra
si ei forte frui nõ liciusset. relata est:¬

Expanded text:
sorum. Cum fundo, quem ex duobus retinuit uenditor, aquae ducendae serimposita sit, empto praedio quaesita seruitus distractum denuo praedium sequinec ad rem pertinet, quod stipulatio, quasonam emptoris, si ei forte frui non licuisset, relata est
Abbreviated transcription (Latin):
cesarẽ statilio tauro rescͥpsssd inbex ilba
hiquiex fũdo sutriano aquã cducere so¬
utist adiert me ꝓposuert̃q aquã qu
ꝑ aliquot annos usist̃ et fonit quiest ĩ
fundo sutriano. elucẽ nõ potiusse. qd

Expanded text:
Caesarem Statilio Tauro rescripsisse in haec verba: "Hi, qui ex fundo Sutrino aquam ducere soliti sunt, adierunt me proposueruntque aquam, qua per aliquot annos usi sunt ex fonte, qui est in fundo Sutrino, ducere non potuisse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ppisł.uii. Uniunsegsociis fundi com¬
mumis. ꝑmittendouis eẽ ire agere. nich
ĩgi et iosi ouop̾dia quęmatuo seruic¬
uanͣt. int̃ cos dẽ fumt cõmunicata. qm̃
seruitutes ꝓparte retineri placet. abalto

Expanded text:
ionum Vnus ex sociis fundi communis permittendo ius esse ire agere nihil agit: et ideo si duo praedia, quae mutuo serviebant, inter eosdem fuerint communicata, quoniam servitutes p
Abbreviated transcription (Latin):
Iip.x .II. Pecoris pascendi seruituteᷤ
itẽ ad aqua appellenoi sip̃dui fructus
maxime inpecõre cosistat p̃dimagͥr
qua pꝰsoe uidetur¶ Ntm testator ꝑsona
dẽmonstrauit d seruitutẽ prestariuo¬

Expanded text:
. Pecoris pascendi seruitutes, item ad aquam appellendi, si praedii fructus maxime in pecore consistat, praedii magis quam personae uidetur: si tamen testator personam demonstrauit, cui seruitutem praestari uo
Abbreviated transcription (Latin):
m scruitutẽ. ulaliaste elcõditio. quia¬
plius noneris qualicuit uexĩt. magisq
hnc plus quã aũudegisse uideat᷑. sicim¬
si latiore itinere usus ẽẽt: aut sipła uum̃¬
taegũ. quãlicuit. aut aque in guscu¬

Expanded text:
 seruitutem et alia sit eius condicio, qui amplius oneris quam licuit uexerit, magisque hic plus quam aliud egisse uideatur: sicuti latiore itinere usus esset aut si plura iumenta egerit quam licuit aut aquae admiscu
Abbreviated transcription (Latin):
inuicino agro pascantur. quã seruntu¬
habeamur. et ut peo am̃ta aduneã a
uicino p̃dio sumant̾ cõstitu possescri¬
bit. Eodẽ libro.ant. Uicino cuiis la¬
pioicine fũdotuo inmineant: posse
te ceclere ius eiẽe. t̾rã infũdũ. sacaia¬
cere posita habete. et ut uituũ lapi¬
des ꝓuoluantur ibiq positih ãntur.
inoeq exportemt᷑. ¶Quibt᷑ austũ
iter quo hab̾e uideĩ ad aurienoũ.
ince et adtͥi. siuetantũ ad eũdi
id fontẽ ineẽ et austũ. Hec oe austu

Expanded text:
in uicino agro pascantur: quam seruituhabeantur et pedament‹a› ad uineam ex uicini praedio sumantur, constitui posse scribit. Eodem libro ait uicino, cuius lapidicinae fundo tuo immineant, posse te cedere ius ei esse terram rudus saxa iacere posita habere, et ut in tuum lapides prouoluantur ibique positi habeantur indeque exportentur. Qui habet haustum, iter quoque habere uidetur ad hauriendum inesse et aditum, siue tantum adeundi ad fontem, inesse et haustum. haec de haustu
Abbreviated transcription (Latin):
lnidi naetiter. cucu inse uia cotinet᷑.
Iqque ductus est ius aqquã alucendi pfũ
tandast̃. aquȩ austus. p̃ẽcoris ad aqͣ
adpulsus. uis pascendi. calcis coquen¬
dt. arenefodi ende. ¶taomoplane.
u piteniia serumtũ inoucet officiũ

Expanded text:
ndi: nam et iter et actum in se via continet. aquae ductus est ius aquam ducendi per tanda sunt aquae haustus, pecoris ad aquam adpulsus, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Traditio plane et patientia servitutium inducet officium
Abbreviated transcription (Latin):
Ret iosi gis masi possessi one. ius aqiuȩ
ducende nactus sit. nõ est ei necesse
docere dẽisire quo aqua cõstito taesi
id uti ex legato. Nł ab omodo.sedun¬
lẽ iñ actioie. ut ostñaa pannos forto

Expanded text:
et longa quasi possessione ius aquae ducendae nactus sit, non est ei necesse docere de iure, quo aqua constituta est, veluti ex legato vel alio modo, sed utilem habet actionem, ut ostendat per annos forte tot
Abbreviated transcription (Latin):
¶u marea inqua stillicidiũ cacut edi¬
ficat usq ad eũ locũ ꝑducere odificiũ
põt: quo ũ stillicidiũ cadit. Set eisi
inedificio cadit stillicidiũ suꝑ̃ edifica¬
ciatua. quod ad stillicidiũ meũ ani¬
net sic statu debebit. ut sialnus subla

Expanded text:
Qui in area, in qua stillicidium cadit, aediQui in area, in qua stillicidium cadit, aedificat, usque ad eum locum perducere aedificium potest, unde stillicidium cadit: sed et si in aedificio cadit stillicidium, supra aedificacia tua, quod ad stillicidium meum attinet, sic statui debebit, ut, si altius subla
Abbreviated transcription (Latin):
tineris causa demoliar. ¶Si subla
t̃ utilitas exigit. ut ĩdr inteiligatiu.¬
ilude q̃ seq̃nti iocoponitus. Idcoͣ
fiurea p̾ars est coificii ESi serui¬
ius stilliori inpositasit. nõlic dño
s̃ uentis aree ibi egificate ubi cassita¬
derepisset stillicidiũ ¶Siantea ex iegu¬
la cossi taui̾t stillicioiũ. postea exta¬
bulato. uł ex aliquamateria cassia¬
re nõpot. ¶Stillicidiũ quoq modo
enĩ eofactosit seruitus. cũ ꝙ ex alto
cadat leuius : ⁊ int̃ dũ cu directunec
ꝑueniat ad locũ seruientẽ. inferius
ormitti nõpõt: quiafit grauior ser¬
uitus idẽ ꝓstillicidio fłua. Sadaco¬
nsa retro clucipõt stillici diũ quiam
nr̃o magis incipiet cadere ꝓaucinõ
põt. nealio loco cadat stillicidiũ: quã
inquo posita seruitus est leuius facẽ
pot̃inus. acrius nõ. Et oĩo sciendũẽ
meliore uicm cõ ottionẽ fieriposse. d̾¬
tiorẽ nõposse. rosialiquio noĩatim ẜ
uitinr inponenda inmutatũ fuerit.

Expanded text:
tineris causa demoliar. Si sublatutur, utilitas exigit, ut idem intellegatud sequenti loco ponitur: et ideo quamvis area pars est aedificii. Si servitus stillicidii imposita sit, non licet domino servientis areae ibi aedificare, ubi cassitare coepisset stillicidium. Si antea ex tegula cassitaverit stillicidium, postea ex tabulato vel ex alia materia cassitare non potest. Stillicidium quoquo modo ex alto, cadet lenius et interdum direptum nec perueniat ad locum seruientem: inferius demitti non potest, quia fit grauior seruitus, id est pro stillicidio flumen. eadem causa retro duci potest stillicidium, quia in nostro magis incipiet cadere, produci non potest, ne alio loco cadat stillicidium, quam in quo posita seruitus est: lenius facere poterimus, acrius non. et omnino sciendum est meliorem uicini condicionem fieri posse, deteriorem non posse, nisi aliquid nominaervitute imponenda immutatum fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
inorreaniea insulabalncoriã fecit
scaͣm parietẽ cõmunẽ. nõlicet aut tu¬
bũlos habe ad motos ad parietẽ cõem
sicurnet parietẽ suũ quidẽ ꝑparietr᷑
cõmun nẽ Geiubuł eo ãplius hociurs
est q. ꝑeos flamãtorret᷑ pariẽti. Qua
dere uolout cũ ybero loquaris nerẽ illi
tubulos sccłi cõmunẽ parietẽ: extru
scłm capitonis sentr̃tiã. sic̃ liceat im
mpnosissimas picturas habe inparie

Expanded text:
orrea mea insulam, balnearia fecit secundum parietem communem: non licet autem tubulos habere admotos ad parietem communem, sicuti ne parietem quidem suum per parietem communem: de tubulis eo amplius hoc iuris est, quod per eos flamma torretur paries: qua de re uolo cum Hibero loquaris, ne rem illtubulos secundum communem parietem extrum Capitonis senteniam, sicut licet mihi pretiosissimas picturas habere in parie
Abbreviated transcription (Latin):
tiõis stillicidia utinẽ st̃ ut itasr hx
significat inpositã uicinis necessita¬
tẽ stelli ciclienꝰ exti piendorũ ro ulũ
ut eriã c̃ptor stilli ⁊ diasuscipi at gcli¬
ficioo icinoor. hoc g pollicet u
deberi. se aũt nulli debere. Que aefil¬

Expanded text:
tionis 'stillicidia uti nunc sunt, ut ita sint' hoc significat impositam uicinis necessitatem stillicidiorum excipiendorum, non illud, ut etiam emptor stillicidia suscipiat aedificiorum uicinorum: hoc igitur pollicetur deberi, se autem nulli debere. Quae de stil
Abbreviated transcription (Latin):
das ius tibi nõ ẽe fũdoruo iti frui. nu¬
tibi nõ et̃ insũdotuoaqua querere mi¬
nuende aque mee grã  Serumitu
nõ ea nat᷑aest. ut aliꝗd facat quis. i¬
uti uiridiar ia tollat. aut ameniorẽ
ꝓspectũ prest. aut in hoc ut in suo pͣm¬
gat. s⁊ ut aliꝗd patiatur. aut nõ faci

Expanded text:
on esse fundo tuo uti frui, ntibi non esse in fundo tuo aquam quaerere minuendae aquae meae gratia. Servitutium non ea natura est, ut aliquid faciat quis, veluti viridia tollat aut amoeniorem prospectum praestet, aut in hoc ut in suo pingat, sed ut aliquid patiatur aut non faci
Abbreviated transcription (Latin):
rũ obseruat᷑. ¶Seruitus trintris
adsepulchrũ: priuati uiris mant. e
iiõ remuti ciño fũdi seruientis potes
et ad quir⁊ ⁊̃ p̾religionẽ sepulcuri hec
ser untus põt ¶ Publico loco it̃ uer¬
ente. ł uia publica. austus seruttus.
poni põt. aque cluctus nõpõt. apͣrn¬
cipe aũt petisol⁊. ut ꝑuiã publicã a
duce sine incõmodopublicoliceat.
Sacriet religios loci inĩ uentus. ⁊̃ ni¬
neris scruniuẽ mmpedit. cũ seruitu
ꝑealoca nulli cleberipõt.¬

Expanded text:
rum obseruatur. Seruitus itineris ad sepulchrum priuati iuris manet et ideo remitti domino fundi seruientis potest: et adquiri etiam post religionem sepulchri haec seruitus potest. Publico loco interueniente uel uia publica haustus seruitus imponi potest, aquae ductus non potest: a principe autem petiducere sine incommodo publico liceat. sacri et religiosi loci interventus etiam itineris servitutem impedit, cum servitus per ea loca nulli deberi pot
Abbreviated transcription (Latin):
unus quisq ꝓsua parte stipula
ro. necessatia era hec ałtio hr̃clime¬
o. quã uis depprictate possit coĩ diui¬
bũdoer piri. tñ causa usus fructus
ꝗtiins ꝓprius est. adofficiũ cõmu¬
in diuidũdo iudicis nõꝑrinebit.
telicto iri bomiarbitrati cautio¬
nẽ int̃ poĩ op̃oiti. Nocmutat. si
pat̃ hrdes filios simul habitare
cũ uxore lega tara uoluit.
sus fructus relictussit.: nõerit cauꝰ¬
tiosenatus cõsultinecessaria. su il¬
ꝗ accepit. nõ enĩ iõ tradutur. ut oo

Expanded text:
unusquisque pro sua parte stipulabro, necessaria erit haec cautio heredi meo: quamvis enim de proprietate possit communi dividundo experiri, tamen causa usus fructus, qui tuus proprius est, ad officium communi dividundo iudicis non pertinebit.relicto viri boni arbitratu cautionem interponi oportet: nec mutat, si pater heredes filios simul habitare cum uxore legataria voluit.usus fructus relictus sit, non erit cautio senatus consulti necessaria, sed ilqui accepit: non enim ideo traduntur, ut do
Abbreviated transcription (Latin):
guus. iudendũest quũ oeteat cauere
uirũ tiius. an ogo qui legat iriussu.
i illudelicimus mecił hr̃dẽ acturũ cũ
fidĩ cõmissario me agere debere. et
est expeditius hoc aice̾. sim enispes
aliquadurat usus fructus. ⁊ cũ iia¬
miseris põi adme recidete hoc est
initn relictus est. nec est ulla spesad
me reuerten elifructis. relictã i
ifidi aõmissariũ cauert oport clñt
ꝓprietatii. I ilud scienciũ est sie uie

Expanded text:
eat cavere, utrum Titius an ego qui legatarius sum: an illud dicimus mecum heredem acturum, cum fideicommissario me agere debere? et est expeditius hoc dicere: si mihi spes aliqua durat usus fructus et, cum tu amiseris, potest ad me reccidere, hoc est mihi relictus est nec est ulla spes ad me reuertendi fructus, recta uia fideicommissarium cauere oportet domino proprietatis. Illud sciendum es
Abbreviated transcription (Latin):
ex flumine. ut aurenoa. ut siquis
seruitutẽ asteuo inposuerit quidã
sctrescripto inꝑatois antonini ad
tulli anũ adicitur. licẽt seruitis iu¬
renõuͭ  iuit. sitñ hac lege cõpauit. le
uauo quocũq legitimo modosibrħ.
ius id quisu̾t. tuenduẽe cũ quihoc
quodlatur. ser̃uat ei quodip̃e retur¬

Expanded text:
ex flumine uel haurienda, uel si quis seruitutem castello imposuerit, quidam sed rescripto imperatoris Antonini ad Tullianum adicitur, licet seruitus iure non ualuit, si tamen hac lege comparauit seu alio quocumque legitimo modo sibi hoc ius adquisiuit, tuendum esse eum, qui hoc quod datur seruiat ei quod ipse retin
Abbreviated transcription (Latin):
last̃. altius tolłendi
et officienoi luminib
uicimi. aua nõ ex tollendi. aeͣ stlsdĩ¬
ũ as̃itrndi intectũ. ⁊̃ areã uĩcuin. aut ñ
au̾tendi I cẽ in mutendi tigni ĩ parietẽ
uicim. ⁊deniq phiciendi. ptegr̃ di. oe

Expanded text:
lia sunt: altius tollendi et officiendi luminibus vicini aut non extollendi: item stillicidium avertendi in tectum vel aream vicini aut non avertendi: item immittendi tigna in parietem vicini et denique proiciendi p
Abbreviated transcription (Latin):
erimende calcisq cognde ‸ pͥosse malie¬
ngeẽ. iusifundũ uicinũ bat. et hoepͣ¬
culũ.⁊ actilicinũ existimasse ait. Sed
ip̃e dicit ut maxime calcis coq̃ndo. et cre¬
it eximẽde seruitus cõstitui possit nõ
ultra posse quã quatenus ad eũ ip̃su fun¬
dũ opus sit.
inqdi cauasa fcerent quib frucius fiͦ
fũdi. exportarẽtur. sicut inquib dã
fit ut anphoris uinũ cueatur aut ut
dolia fiant. ł tegule ad uillã edificã¬
eã. Sed sint uasa uenirẽtfigline exerce¬
rentur. usus frucrus era ¶tem lõgner¬
cedit ab uasufructu: ius calcis eo q̃nde
eclificandi eius gr̃a quod in fũdoe¶ IIti
s̃ ilu̾c cedende̾ in pcoam̃ta inuineas nͣ¬
sͣ hec fãciãt: nõ est clubitã dũ qlun
scrurtussit. et hoc et mletianus ꝓdat
liceret intuostilic sͥ ab̾e̾ã pãscuis ser¬
uitutẽ at pecoris appellaᷤnorut si iẽps S.¬
ingruerit habęs quomerecipiam.¬

Expanded text:
e calcisque coquendae ius posse in alieno esse, nisi fundum uicinum habeat: et hoc Proculum et Atilicinum existimasse ait. sed ipse dicit, ut maxime calcis coquendae et cretae eximendae seruitus constitui possit, non ultra posse, quam quatenus ad eum ipsum fundum opus sit: in quibus ea uasa fierent, quibus fructus eius fundi exportarentur sicut in quibusdam fit, ut amphoris uinum euehatur aut ut dolia fiant, uel tegulae uel ad uillam aedificandam. sed si, ut uasa uenire‹nt›, figlinae exercerentur, usus fructus erit. Item longe recedit ab usu fructu ius calcis coquendae edificandi eius gratia quod in fundo est, item siluae caeduae, ut pedamenta in uineas n haec faciant? non est dubitandum, quin servitutis sit: et hoc et Maecianus probaliceret in tuo, scilicet si habeam pascui servitutem aut pecoris appellendi, ut si hiemps ingruerit, habeam quo me
Abbreviated transcription (Latin):
tignẽ s et ipostipulatio cõdiaroĩr.
Cũusus fructus i eumelegatus eit. ex¬
primideb̃. huduocasus instipulati¬
one cũ morieris. aut capite minuet is.
aari: idcir cohiduosoli casus. qm̃ pe¬
cume usus alit̃ amutti nõ põt: quõ his

Expanded text:
tionem: sed et ipsa stipulatio condici poterit. Cum usus fructus pecuniae legatus esset, exprimi debent hi duo casus in stipulatione: "cum morieris aut capite minueris, dari": idcirco hi duo soli casus, quoniam pecuniae usus aliter amitti non potest quam his
Abbreviated transcription (Latin):
igͣat. nõ ĩ eorũ ꝗ st̃ inpotestatt.
oꝑas aũt serui usuarui. nõloca¬
bit: neq alii utñdas clcr᷑. ⁊ ita labo¬
ait. quẽ ad mocdũ enĩ cõceclere
alii oꝑas poterit. cũ ip̃e uti debtst
Idẽ tn lab̃opurat. sifũdũ cõduoce¬
rit quis: usuariũ serũ posse ibi
oꝑari. quid enĩ mĩ est inquare o¬
ꝑa eius utar̃. quare ⁊ si lanã con¬
dixĩt usu arius expecliendã. po¬
terir ⁊̃ ꝑusuarias ancillas opus ꝑ

Expanded text:
igat, non etiam eorum qui sunt in potestate. Operas autem serui usuarii non locabit neque alii utendo concedet, et ita labeo: quemadmodum enim concedere alii operas poterit, cum ipse uti debeat? idem tamen Labeo putat, si fundum ‹c›onduxerit quis, usuarium seruum posse ibi operari: quid enim interest, in qua re opera eius utatur? quare et si lanam conduxerit usuarius expediendam, poterit etiam per usuarias ancillas
Abbreviated transcription (Latin):
Siusus fũ clisit relictus. minus utiꝰ
dñmq ꝓhibiturũ illouenire. Ficolo¬
nũ nõ ꝓhibituris. nec familiã scilic
cã. q̃ agricolendi causullit sit. cet̾m
siur banã familiã illomutat. qua
ratioe ip̃e ꝓ hibet᷑. ⁊ familia ꝓhiben¬
dã. eius dẽ ratioĩs est. Idẽ labo ait⁊
cella uinaria. ⁊olearia. cũ solũ usurũ.
dñm uero inuito co nõ usurũ
di molestus sit. nẽqͣ his ꝑquos oꝑa
.rustica fuit ĩpeclimento sit. neq ui¬
li alii us quod ht̃. aut uendere. aut
iocare. ain gransc̃redere põt
b nabere. siet uille ⁊ p̃tõrii eirelit¬
tuᷤ est. uenire plane ꝓprictariũ ad
tet habiationẽ aũt quã ht̃ is cuiu
sus datus est. deãbulandiquoq. ⁊ ge¬
standi iushabebii. sabinus ⁊ cassius.
⁊ lignis adusũ condianũ. ⁊ orto. ⁊ po¬
mis. ⁊ olerib ⁊ florib. ⁊ aqua uspr

Expanded text:
Si usus fundi sit relictus, minus utiqudominumque prohibiturum illo venire: sed colonum non prohibiturum nec familiam, scilicet eam, quae agri colendi causa illic sit: ceterum si urbanam familiam illo mittat, qua ratione ipse prohibetur, et familiam prohibendam eiusdem rationis est. idem Labeo ait et cella uinaria et olearia eum solum usurum, dominum uero inuito eo non usurum.di molestus sit neque his, per quos opera rustica fiunt, impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut uendere aut locare aut gratis concedere pot habere, si et uillae et praetorii ei relictus est. uenire plane proprietarium ad eter habitationem quam habet, sus datus est deambulandi quoque et gestandi ius habebit. Sabinus et Cassius et lignis ad usum cottidianum et horto et pomis et holeribus et floribus et aqua usurum,
Abbreviated transcription (Latin):
tus oport. quid enĩ si sẽrũu aut
fũclũ isꝗ possĩ debat pignori dedit.
is q abco qui pignori accepit iure
uti ꝓhibetur. dẽbebit it᷑aq hãbere
cautu. ¶Sicfructuario mrẽ cõfes¬
soria agonti.fructus pr̃andist̃. ita
et ꝓprietatis dño. sinegatoria acti¬
one utat᷑ur. s ĩ oĩb itademũ. sinõ
sit possessor. ꝗagit. nõ ⁊ possessor
cõpetin. Quodsi possidẽt nithi ftri¬
ctũ nõe ẽ coͣscqͣnt᷑. q crgo officiũ er̃at
uidicis: quã hoc ut securus cõsequat᷑
quod silitise obtulit. ⁊ quas po

Expanded text:
tus oportet: quid enim si servum aut fundum is qui possidebat pignori dedit isque ab eo qui pignori accepit iure uti prohibetur? debebit itaque habere cautum. Sicut fructuario in rem confessoriam agenti fructus praestandi sunt, ita et proprietatis domino, si negatoria actione utatur: sed in omnibus ita demum, si non sit possessor qui agat nam et possessori competunt: quod si possident, nihil fructuum nomine consequentur. quid ergo officium erit iudicis quam hoc, ut securus consequatur quod si liti se obtulit et quasi po
Abbreviated transcription (Latin):
tur: õcm usũ habebu. ⁊adarandũ ⁊
adceta qͦuȩ boues aptist ¶Equitii
quoq legato usu. uidendũ. ne eclo¬
marepossit.⁊ aduehendũ subiugo
uni. ⁊ si forte auriga fuit. cuiusus
es relictus ẽ. nõputo eũ c̾ir censib
sensissel Siusus minisfii alicui fu¬
erit relictus. adusuũ ministeriũ u¬
batͣ alii cõcessisse. si simul cũp̃is
utat̃. quãquã si filiofamilias. us

Expanded text:
tur, omnem usum habebit et ad arandum et ad cetera, ad quae boues apti sunt. Equitii quoque legato usu uidendum, ne et domare possit et ad uehendum sub iugo uti. et si forte auriga fuit, cui usus equorum relictus est, non puto eum circensibus sensisse. Si usus ministerii alicui fuerit relictus, ad suum ministerium ubitur alii concessisse, si simul cum ipsis utatur: quamquam, si filio familias us
Abbreviated transcription (Latin):
posse uti. quȩ semñtia micdn uera
uidet̃. Aliquo enĩ largus cũusũa¬
rio agñdũ est. ꝓdig̾nitate eius cuire¬
uictus. est usus. s⁊ utetur bis ut pu¬
to. clũtaxat iniulla. pomis. aut o
lerib ⁊ florib. ⁊ lignis. uidendũ u¬
trũ eodẽ loco urat᷑ dũ taxat: an ⁊̃ in
opidũ es deferripossũ. s⁊ melus est
acciꝑe inopidũ deferenda. neq enĩg

Expanded text:
posse uti: quae sententia mihi uera uidetur, aliquo enim largius cum usuario agendum est pro dignitate eius, cui relictus est usus, sed utetur ‹h›is, ut puto, dumtaxat in uilla: pomis autem et oleribus et floribus et lignis uidendum, utrum eodem loco utatur dumtaxat an etiam in oppidum ei deferri possint: sed melius est accipere et in oppidu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ usus fructus legaripͥotit: an ⁊ no¬
minũ. nerua negauit. s ⁊est uerius
quod cassius. ⁊ ꝓcuł existimãt. pos¬
se legari. Id iñ nerua. ip̃i quoq: debi¬
tori posse usũfructũ legari scribit. ⁊
remittendas ciusuras

Expanded text:
rum usus fructus legari poterit. an et nominum? Nerva negavit: sed est verius, quod Cassius et Proculus existimant, posse legari. idem tamen Nerva ipsi quoque debitori posse usum fructum legari scribit et remittendas ei usuras.
Abbreviated transcription (Latin):
seorsũ neq cõced ĩ habirationẽ sinese.
nec uendẽt usũ. ¶ Sedsiusus ecliũ
mulieri legarus sit eacõditiõe. si a
uiro diuertiss⁊. remutendã eicõdino¬
nt̃. ⁊ cũ uro habitaturã. quod ⁊ põpõ.¬

Expanded text:
seorsum neque concedent habitationem sine se nec uendent usum. Sed si usus aedium mulieri legatus sit ea condicione 'si a uiro diuortisset', remittendam ei condicionem et cum uiro habitaturam, quod et Pompo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si pñsionẽ ꝑcipiat. clũip̃e quoq
ĩnhabitat. nõ ertrꝰ anui dendũ. ꝗd¬
enĩ si tã spatiose domus usus sit.
relictus. Hõi mediotri. ut portiũ¬
cula cõtẽptussit. s et cũ hisquos

Expanded text:
t si pensionem percipiat, dum ipse quoque inhabitat, non erit ei invidendum: qenim si tam spatiosae domus usus sit relictus homini mediocri, ut portiuncula contentus sit? sed et cum his, quos