comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in libro xp̃iane sapientie sic scͥptum ẽ. Cum
scirem inquit. qͥa nemo potest ec̃ continens nisi ds̃.
det: et hoc ipsum erat sapientie scire cuiꝰ eẽt hoc do¬
num. Polemo gͦ si ex luxurioso continens factus. ita
sciret cuiꝰ eẽt hoc donumut eum ab iectis suꝑstitio¬
nib gentium pie coieret: non solum continens. s
etiam sapiens ueracit̾ et salubrit̾ religiosus exisf̾ẽt:
qd ei non tantum ad p̾sentis uite honestatẽ uerũ
et ad future inmortalitatẽ ualeret. Quͣtominꝰ gͥmi
nec saltem p̃sente ꝓculdubio diuinitꝰ facta ẽ in qͥbꝰ
ueracit̾ facta est: Hoc itaq p̃cipue cognoscite: hoc
pie humilit̾q cogitate. Beo fr̃s deo gratias agite:
dm̃ timete ne defiatis. amate ut ꝓfitiatis: Si autẽ
ad huc quosdam amor hominis occulte seg̃gat.
et timor hominis fallacit̾ congregat: obseruent
cia. nec testem fallunt. nec iudicem fugiunt. Siqͥd

Expanded text:
Hoc in libro Christianae sapientiae scriptum est: Cum Hoc in libro Christianae sapientiae scriptum est: Cum scirem, inquit, quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Polemo sciret cujus esset hoc donum, ut eum abjectis superstitionibus Gentium pie coleret; non solum continens, sed etiam veraciter sapiens et salubriter religiosus existeret: quod ei non tantum ad praesentis vitae honestatem, verum et ad futurae immortalitatem valeret. Quanto minus igitur nec saltem praesente, procul dubio divinitus facta est, in quibus veraciter facta est! Hoc itaque praecipue cognoscite, hoc pie humiliterque cogitate. Deo, fratres, Deo gratias agite; Deum timete, ne defadhuc quosdam amor hominis occulte segregat et timor hominis fallaciter congregat, obseruent, conscientia, nec testem fallunt nec iudicem fugiunt. si quid
Abbreviated transcription (Latin):
op᷑ illiꝰ ñ hominũ sumꝰ. Unde apss dixtt neq qͥ
plantat ẽ aliquid. neq qui rigat: s qui in crem̃¬
tum dat d̃s: xenocrates polemonem ut scͥsistis
et nos exillis ltt̾is recordamur defruge temꝑan¬
tie disputando. ñ solum ebriosum: uerum etiã
tunc ebͥrium. ad mores alios repente conu̾tit Qm-¬
quam gͦ ille sicut prudent̃ et ueracit̃ intellexistis
ñ dõ fuerit adquisitus. sed tantum adominatu
luxurie lib̾atus. tam̃ nec idipsum quidẽ qd̃ meliꝰ
in eo factum ẽ. humano oꝑi tribuerim sed diuino.
Ipsius namq corporis qd est infimũ nr̃m. si qua
bona sunt. sicut forma. et inres. et salus. et siquid
eiꝰ modi. ñ sunt isi exdeo creatore ac ꝑ fectore nat᷑e.
Qnͣtomagis animi bona donare nullus alius pot̃:
Quid enim supbi. uł ingratius cogitare potest hu¬
mana ue cordia. si putau̾it cũ carne pulchrum
d̾̃s fatiat hominẽ animo castum ab homine fictr

Expanded text:
opus, illius, non hominum sumus: unde Apostolus dixit, Neque qui opus, illius, non hominum sumus: unde Apostolus dixit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat, Deus . II. Xenocrates Polemonem, ut scribitis, et nos ex illis litteris recordamur, de fruge temperantiae disputando, non solum ebriosum, verum etiam tunc ebrium, ad mores alios repente convertit. Quamquam ergo ille, sicut prudenter et veraciter intellexistis, non Deo fuerit acquisitus, sed tantum a dominatu luxuriae liberatus: tamen ne id ipsum quidem, quod melius in eo factum est, humano operi tribuerim, sed divino. Ipsius namque corporis, quod est infirmum nostrum, si qua bona sunt, sicut forma et vires et salus, et si quid ejusmodi est, non sunt nisi ex Deo creatore et perfectore naturae; quanto magis animi bona donare nullus alius potest! quid enim superius vel ingratius cogitare potest humana vecordia, si putaverit cum carne pulchrum faciat Deus hominem, animo castum ab homine fieri?
Abbreviated transcription (Latin):
ominis honorabilib et merito suspi¬
ciendis kam̾s ac desulerantissimis frĩ¬
nos grauit᷑ contristabat ab sumptum c̃. si durtuia
cordis humam resistens manifestissime & qͦdam¬
m̃ publite ueritati. eiꝰdem potentia ũitatis euicca
ẽ. si sapit dulcedo pacis unitatisq caritas. & non
iam reu̾berat oculos saucios. sed sanos illustrat
ac uegetat ñ sunt hec oꝑa nr̃a scd di. Non hec hu¬
manis opib omnino tribuerem: nec si cũ apud
uos ec̃m̃. tanta conu̾sio multitudinis. nob̾ logñ¬
tib et hortantib ꝓueniret hoc autẽ ille efficit qui
ꝑministros suos rerum signis exirinsecus admonet:
reb autem ipsis ꝑ se ipsum intrinsecus docet. Nec id̃o
pigrimoueri nos oportet ad usendos uos: qm̃ qͥcͥ¬
quid inuobis laudabile. factum ẽ. non anobis s
ab illofactum ẽ qui facit mirabilia solus. Multo
enĩ alacrius debemꝰ accurrere ad expectanda oꝑa
diuina qm nr̃a: quia et nos si quid boni sumus

Expanded text:
ominis honorabilibus et merito suscipiendis, charissimis ac desideratissimis fratnos graviter contristabat, absumptum est, si duritia cordis humani, resistens manifestissimae et quodammodo publicae veritati, ejusdem veritatis vi evicta est, si sapit dulcedo pacis, unitatisque charitas non jam reverberat oculos saucios, sed sanos illustrat ac vegetat; non sunt haec opera nostra, sed Dei: non haec humanis operibus omnino tribuerem, nec si cum apud vos essemus, tanta conversio multitudinis nobis loquentibus et hortantibus proveniret. Hoc agit ille et efficit, qui per ministros suos rerum signis extrinsecus admonet, rebus autem ipsis per seipsum intrinsecus docet. Nec ideo pigrius moveri nos oportet ad visendos vos, quoniam quidquid in vobis laudabile est factum, non a nobis, sed ab illo factum est qui facit mirabilia solus . Multo enim alacrius debemus accurrere ad spectanda opera divina quam nostra; quia et nos, si quid boni sumus
Abbreviated transcription (Latin):
benignitatem tuã: conserun mei qui mecũ sunt
sarcinam subire ꝑrexit:. ñ dum remeauit ipponẽ.
saluos eos tam̃ in nomine dni: et litt̾is eoꝵ et fa-¬
manuntiante cognoscimꝰ. cõpresbit̾um paulinũ
et om̃s qui tua p̃sentia in dño ꝑfruuntur. germa¬
no salutamꝰ affectu.

Expanded text:
benignitatem tuam conserui mei, qui mecum sunt. benignitatem tuam conserui mei, qui mecum sunt. sarcinam subire perrexit, nondum remeauit Hipponem; saluos eos tamen in nomine Christi et litteris eorum et fama nuntiante cognoscimus. conpresbyterum Paulinum et omnes, qui tua praesentia in domino perfruuntur, germano salutamus affectu.
Abbreviated transcription (Latin):
citationis nr̃e causa ds ẽẽ uoluit. multe mnueni¬
antur sententie. cum auud alii uidetur: que ta¬
men omnes sane fidei doctrineq concordent:
Dabis sane ueniam stio meo multum festinan.¬
trut iam innaui constituto occurrerem platori.
filium autem nr̃m paulmũ in xp̃i caritate dul¬
tissimum in hac potius epła resaluto. et paucis
ut festinus ex hortor: ut misccłie dñi. qui sciens
dare auxilium detribulatione. eum detribulẽ¬
tissima potempestate misit in portu. quo tu pe¬
lago tranquilliore ꝑmeasti. ipsi marine tranqͥl¬
litati minime credens. et qui eiꝰ rudim̃tis excipi¬
endis atq nutriendis te dedit. gratias agat qñ¬
tas potest: et omnia ossa eiꝰ dicant dnẽ quis si¬
milis tibi. Non enim uberiore fructu legit uł au¬
dit me docentem ac disserentẽ. uł quib libet
exhortationib accendentem: qmͣ inspicit te ui¬
uiuentem: Resalutant scãm et sincerissimã

Expanded text:
citationis nostrae causa deus esse uoluit, multae inuenicitationis nostrae causa deus esse uoluit, multae inueniantur sententiae, cum aliud alii uidetur, quae tamen omnes sanae fidei doctrinaeque concordent. dabis sane ueniam stilo meo multum festinanti, ut iam in naui constituto occurrerem perlatori. filium autem nostrum Paulinum in Christi caritate dulcissimum in hac potius epistula resaluto et paucis ut festinus exhortor, ut misericordiae domini, qui sciens dare auxilium de tribulatione eum turbulentissima tempestate misit in portum, quo tu pelago tranquilliore permeasti ipsi marinae tranquillitati minime credens, et qui eius rudimentis excipiendis atque nutriendis te dedit, gratias agat, quantas potest, et omnia ossa eius dicant: Domine, quis similis tibi? non enim uberiore fructu legit uel audit me docentem ac disserentem uel quibuslibet exhortationibus accendentem, quam inspicit te uiuentem. resalutant sanctam et sincerissimam
Abbreviated transcription (Latin):
mo dicitur. & gladius more eorũ. Ipsi enim filii ho-¬
minũ: quoꝵ dentes auma et sagitte et lingua eor
gladius acutus: Nlam et ferrum qd̃ ꝑtransut am¬
man ioseph. ꝓdura tribulatione positum ferrum
michi uidetur: aꝑte quippe dicitur fẽrrum ꝑtnͣsi¬
it animam eĩ. doner ueniret u̾bum ei. Iẽ tadiu
fuit indura tribulatione: donec fieret quod pre¬
dixit: hinic enim magnus ẽ habitus: et abilla
tribulatione lib̾atus. Sed ne humane sapientie
tribucretur quod uenit u̾bum eiꝰ. id ẽ factum est
qd̾ p̃dixit: more suo scͥpͥtura sancta deo in de dat
głam et continuo subiungit: Eloqͥum dñi ign¬
uit eum: Ut potui non defi int̾rogationib tuis
ad uitꝰ orationib tuis. et ipsis quas misisti dispu¬
tationib tius. Cum enim int̾rogando disputas
et queris acrit̃. et doces humilit̃. Utile ẽ autẽ ut
de obscuritatib diuinarum scͥpturarũ quas exer-¬

Expanded text:
mo dicitur: Et gladius in ore eorum. ipsi enim erant filii homo dicitur: Et gladius in ore eorum. ipsi enim erant filii hominum, quorum dentes arma et sagittae et lingua eorum gladius acutus. nam et ferrum, quod pertransiit animam Ioseph, pro dura tribulatione positum ferrum mihi uidetur; aperte quippe dicitur: Ferrum pertransiit animam eius, donec ueniret uerbum eius, id est tam diu fuit in dura tribulatione, donec fieret, quod praedixit. hinc enim magnus est habitus et ab illa tribulatione liberatus. sed ne humanae sapientiae tribueretur, quod uenit uerbum eius, id est factum est, quod praedixit, more suo scriptura sancta deo inde dat gloriam et continuo subiungit: Eloquium domini igniuit eum. Ut potui, non defui interrogationibus tuis adiutus orationibus tuis et ipsis, quas misisti, disputationibus tuis. cum enim interrogando disputas, et quaeris acriter et doces humiliter. utile est autem, ut de obscuritatibus diuinarum scripturarum, quas exer
Abbreviated transcription (Latin):
marie dixit: noli me tangere nonoum enĩ astẽ¬
di ad patrem: nichil aliud me noueris intellex¬
isse quam tu. Ita enim significare uoluit tactũ
spiritalem idẽ accessum fidei se requirere: quacre¬
ditur eum excelsum ẽẽ cum patre. Et qd̃ abilus
dnob in fractione panis ẽ agnitus: sacram̃tum
eẽ quo nos magnitionẽ suam cong̃gat nullus de¬
bet ambigere:. De u̾bis symeonis ubi ait uirgi¬
ni matri dñ et tuam ipsius animã ꝑtransibit
framea. an aua epłacuius exemplũ etiam modo
misi dixi qd̾ michi uideatur: qd̃ etiam ibi. inter
cetera uisum ẽ. Et qd̃ ad iunxit ut demdentur
multorũ cordium cogitationes: hoc intelligen¬
dum puto. quia ꝑdñi passionẽ et insidie iudeoꝵ
et discipulorũ infirmitas patuit. Tribulatiotiẽ
gͥ gladii nomine significatam esse credibile ẽ.
quo mat̾na anima uulnerata ẽ doloris affectu.
Ipse fuit gladius inore ꝑsecutorũ: dequib inpsal¬

Expanded text:
Mariae dixit: Noli me tangere; nondum enim ascenMariae dixit: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad patrem, nihil aliud me noueris intellexisse quam tu. ita enim significare uoluit tactum spiritalem, id est accessum fidei se requirere, qua creditur eum excelsum esse cum patre. et quod ab illis duobus in fractione panis est agnitus, sacramentum esse, quod nos in agnitionem suam congregat, nullus debet ambigere. De uerbis Symeonis, ubi ait uirgini matri domini: Et tuam ipsius animam pertransiet framea, in alia epistula, cuius exemplum etiam modo misi, dixi, quid mihi uideatur; quod etiam tibi inter cetera uisum est. et quod adiunxit: Ut denudentur multorum cordium cogitationes, hoc intellegendum puto, quia per domini passionem et insidiae Iudaeorum et discipulorum infirmitas patuit. tribulationem igitur gladii nomine significatam esse credibile est, quo materna anima uulnerata est doloris affectu. ipse fuit gladius in ore persecutorum, de quibus in psal
Abbreviated transcription (Latin):
sol neminẽ mouet eum potuisse tisq ad tantam
excellentiam fulgoris et lucis colorem sui corpo¬
ris mutare potuisse: & post resurrectionẽ mouet
aliquatenus linamenta mutata eẽ ut ñ possit agnoꝰc:
et rursus eadem potentie facultate. sicut mnc pͥs¬
tinum colorẽ: sic et post resur rectionem pristina
liniamenta reuocasse: Nam et illi tres discipuli
ante quon ocłos inmonte transfiguratus ẽ non
eũ agnoscerent. si ad eos talis aliunde uenisset:
sed quia cumillo erant. ipsum eẽ tertissime reti¬
nebant: at enĩ corpus ip̃m erat in qͦ resurrexit.
Quid hoc ad sem: Nͥam illud utiq ipsum corpꝰ
erat in qͦ inmonte tͣnͣsfiguratus ẽ. et ipsũ erat
uiiems in quo natꝰ est. & tam̃ siquis eum iuue¬
nẽ repente uidisset qui ñ insi infantulum nosser:
non utiq agnosceret: an uero aolimam̃ta mu-¬
tanda non potest celerit̾ dei potestas: quod po¬
test ꝑ annorũ moras hominis etas. Qd̃ autem

Expanded text:
sol, neminem mouet eum usque ad tantam sol, neminem mouet eum usque ad tantam excellentiam fulgoris et lucis colorem sui corporis mutare potuisse et post resurrectionem mouet aliquatenus liniamenta mutasse, ut non posset agnosci, et rursus eadem potentiae facilitate sicut tunc pristinum colorem sic et post resurrectionem pristina liniamenta reuocasse. nam et illi tres discipuli, ante quorum oculos in monte transfiguratus est, non eum agnoscerent, si ad eos talis aliunde uenisset; sed quia cum illo erant, ipsum esse certissime retinebant. at enim corpus ipsum erat, in quo resurrexit. quid hoc ad rem? nam illud utique ipsum corpus erat, in quo in monte transfiguratus est, et ipsum erat iuuenis, in quo natus est, et tamen, si quis eum iuuenem repente uidisset, qui non nisi infantulum nosset, non utique agnosceret. an uero ad liniamenta mutanda non potest celeriter dei potestas, quod potest per annorum moras hominis aetas: Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
atq fulciri. De euangłio in qͥsi tio tua multos so¬
let mouere: qͥmodo dñs post resurrectionẽ tum
meodem corpore surrexerit aquibdã qui cũ no¬
uerant utriuꝙ serus hominib et agnitꝰ non
sit: et agnitus sit Ubi pͥmum queri solet. utrum in
ei corpore an potĩ in illoꝵ oculis aliquid faccum sit:
quonon posset agnosci. Cum enĩ legitur teneban¬
tur oculi eorum ne agnoscerent eum: impedim̃¬
tũ qd̾dam agnosci uidetur in luminib faccum
c̃ẽ cernentium. Cũ uero alibi dicitur apparuit
eis malia effigie: utiq in ipso corpore cuiꝰ alia e¬
rat effigies. aliquid factum fuisse quo impedim̃¬
to teuerentur. idẽ moram agnoscendi paterent᷑
ocłi illorũ. Sed ego miror cum duo sint incorpore
quib cuiꝰq speties agnoscatur. liniam̃ta et color
cur ante resurrectionem qd̃ inmonte ita trans-¬
figuratus ẽ. ut fieret uultus eiꝰ splendidissimꝰ sic̃

Expanded text:
atque fulciri. De euangelio inquisitio tua solet muatque fulciri. De euangelio inquisitio tua solet multos mouere, quo modo dominus post resurrectionem, cum in eodem corpore surrexerit, a quibusdam, qui eum nouerant, utriusque sexus hominibus et agnitus non sit et agnitus sit. ubi primum quaeri solet, utrum in eius corpore an potius in illorum oculis aliquid factum sit, quo non posset agnosci. cum enim legitur: Tenebantur oculi eorum, ne agnoscerent eum, impedimentum quoddam agnoscendi uidetur in luminibus factum esse cernentium; cum uero aperte alibi dicitur: Apparuit eis in alia effigie, utique in ipso corpore, cuius alia erat effigies, aliquid factum fuisse, quo impedimento tenerentur, id est moram agnoscendi paterentur oculi illorum. sed ego miror, cum duo sint in corpore, quibus cuiusque species agnoscatur, liniamenta et color, cur ante resurrectionem, quod in monte ita transfiguratus est, ut fieret uultus eius splendidus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ens ubi scriba addidit huiꝰ mundi: ut diceret u¬
bi sapiens huiꝰ mundi. et tam̃ hoc intelligitur.
sic et ista ratio sapientie. Nichil enim ab eis dicteͣ
in hiu̾modi suꝑstitiosis obseruationib: uibi ñ
dicit cauete nequis uos decipiat ꝑphilosophiã.
ñ ait huiꝰ mundi. Et quid ẽ philosophialatine.
nisi studium sapientie: Sune gͦ inquit ista ra¬
tionẽ quidẽ sapientie habentia: idẽ dequib ali¬
qua ratio reddatur scd̃m elementa mundihui᷑
it principatus ac potestates. iobseruatione et
humilitate cordis. Io enim agunte ista ur suꝑsti¬
cionis uicio cor humilietur ad ñ pancendum cor¬
pori. dum fraudatur istis escis quib compellis
abstinere: ñ in honore alquo adsaturitatẽ carniᷤ.
Non qd̾ honoratius illo magis ꝗm illo cibo ca¬
ro saturaretur: cũ ad eiꝰ necessitatem ñ ꝑtineat
nisi quolibet ualitridini apto alimento refici

Expanded text:
ens? ubi scriba? addidit \'huius mundi\', ut diceret: Uens? ubi scriba? addidit \'huius mundi\', ut diceret: Ubi sapiens huius mundi? et tamen hoc intellegitur. sic et ista ratio sapientiae; nihil enim ab eis dicitur in huius modi superstitiosis obseruationibus, ubi nondicit: Cauete, ne quis uos decipiat per philosophiam, non ait huius mundi\'; et quid est philosophia Latine nisi studium sapientiae? sunt ergo, inquit, ista rationem quidem habentia sapientiae — id est de quibus aliqua ratio reddatur secundum elementa mundi huius et principatus ac potestates — in obseruatione et humilitate cordis — id enim agunt ista, ut superstitionis uitio cor humilietur — ad non parcendum corpori — dum fraudatur istis escis, quibus compellitur abstinere —, non in honore aliquo ad saturitatem carnis, non quod honoratius illo magis quam illo cibo caro saturaretur, cum ad eius necessitatem non pertineat nisi quolibet ualitudini apto alimento refici
Abbreviated transcription (Latin):
flati: ne tecigeritis. neq gustaueritis. ne attami¬
nauerits: Recolamus qd̃ dictum ẽ supius: ut
hoc intelligamus: Non uult enĩ eos inhis ob¬
seruatiomib iudicari ubi dicitur ne tetigeritis
magis adcorruptionem ualent: cum suꝑstici¬
ose abhis abstinetur ut eis homo abutatur
idẽ non eis utatur. scd̃m precepta et doctrinas
hominum: hoc planum est. s ed qd̃ sequitur mł¬
tum requiris: que st̃ quidem rationem haben¬
cia sapientie in obseruatione et humilitate
cordis et ueratione corporis: uł sicut alu in ter¬
p̃tati sunt ad non parcendum corpori: ñ inho¬
nore aliquo ad saturitatem carnis. Cur inquif
hec dicit iationem habere sapientiẽ. que ita rep̃¬
hendit: Dicam quod et ipse inscripturis podes
ad ũtere: sepe sapientiam posttam giã insectib
mundi huiꝰ quam dicit ex pressius sapientiã
hui̾mundi. Nec moueat quodhic ñ ad didit
mundi: Non enĩ et alio loco cum ait ubi sapi¬

Expanded text:
flati: Ne tetigeris, ne gustaueris, ne adtamiflati: Ne tetigeris, ne gustaueris, ne adtaminaueris. recolamus, quod dictum est superius, ut hoc intellegamus. non uult enim eos in his obseruationibus iudicari, ubi dicitur: Ne tetigeris, magis ad corruptionem ualent, cum superstitiose ab his abstinetur, ut eis homo abutatur, id est non eis utatur secundum praecepta et doctrinas hominum. hoc planum est; sed quod sequitur, multum requiris: Quae sunt quidem rationem habentia sapientiae in obseruatione et humilitate cordis et uexatione corporis — uel, sicut alii interpretati sunt, ad non parcendum corpori —, non in honore aliquo ad saturitatem carnis. cur, inquis, haec dicit rationem habere sapientiae, quae ita reprehendit? Dicam, quod et ipse in scripturis potes aduertere, saepe sapientiam positam etiam in sedibus mundi huius, quam dicit expressius sapientiam huius mundi. nec moueat, quod hic non addidit \'mundi\'; non enim et alio loco, cum ait: Ubi sapi
Abbreviated transcription (Latin):
agunt non qd̾ uiderint ita eẽ fatienda: aut cer¬
te que uidit inculcans.⁊ deo magna existimans
quia uidit ea quibrdam locis obseruari abbo¬
minib quorũ auctoritati haberet fidem etiã
ratione ñ reddita: et ideo sibi magnus uidetur
quia ei contigit quordam sacrorum uidere.
secreta: Sed plemor sensus ẽ que non uidit incul¬
cans. frustra inflatus mente carnis sue. Mrrabi¬
lit̃ ibi eum dixte in flatum mente cariis sue.
ubi thẽlohumilẽm̃ supra dixerat. fit enim miris
modis in anima hominis: ut defalsa humilita¬
te magis inflecur quasi aꝑtius supbiret: Et ñ
quo omne corpus ꝑcontactum et conexum sub¬
ministratũ et copulatum. crescit in increm̃tum
dei. Si gͦ mortui estis cum xp̃o abelem̃tis huius
mundr: qͥd ad huc uelut unentes dehoc mũdo
deceanitis: his diccis. inserie u̾ba eorũ qui decer¬
nunt dehoc mundo: ꝑhas obseruationes qͣsi
rationabiles affectata uanitate humilitatis in¬

Expanded text:
agunt, non quod uiderint ita esse facienda, aut ceragunt, non quod uiderint ita esse facienda, aut certe: Quae uidit inculcans, ideo magna existimans, quia uidit ea quibusdam locis obseruari ab horninibus, quorum auctoritati haberet fidem etiam ratione non reddita, et ideo sibi magnus uidetur, quia ei contigit quorundam sacrorum uidere secreta. sed plenior sensus est: Quae non uidit inculcans frustra inflatus mente carnis suae. mirabiliter ibi eum dixit inflatum mente carnis suae, ubi thelohumilem supra dixerat; fit enim miris modis in anima hominis, ut de falsa humilitate magis infletur, quam si apertius superbiret. et non quo omne corpus per contactum et conexum subministratum et copulatum crescit in incrementum dei. si ergo mortui estis cum Christo ab elementis huius mundi, quid adhuc uelut uiuentes de hoc mundo decernitis? His dictis inserit uerba eorum, qui decernunt de hoc mundo per has obseruationes quasi rationabiles affectata uanitate humilitatis in
Abbreviated transcription (Latin):
uulgo dicitur qui diuitem affectat thelodiues.
et qui sapientem Telosapiens et cetera huĩmodi.
Ergo et hic thelohumilis qd̵ plemus dicit᷑ thelon
hũmilis idẽ uolens humilis affectans humili¬
tatem qd̾ intelligatur uolens uideri humilis:
affectans humilitatem: hoc enĩtalib obserua¬
cionib agitur: ut cor h ominis uelut religione
humile reodatur: addidit autem et culturam
angelorum. uł sicut uri codices habent religionẽ
angeloꝵ que grece tresciã dicitur: angłos uolẽs
intelligi principatus. quos elementoꝵ mundi
hui p̃positos inhis obseruationib colendos eẽ
arbitrabantur: Nemo gͦ uos inquit conuincat.
cũ sitis corpus xp̃i. uolens uideti humilis corde
incultura angłoꝵ que ñ uidit incalcans. uł sicirt
quidam codices habent: que uidit inculcans.
Aut enim sic dicere uoluit. que ñ uidit inculcãs.
quia ista homines suspitionib et oprmonibus

Expanded text:
uulgo dicitur, qui diuitem affectat, thelodiues uulgo dicitur, qui diuitem affectat, thelodiues et, qui sapientem, thelosapiens et cetera huius modi; ergo et hic thelohumilis, quod plenius dicitur thelon humilis, id est uolens humilis, affectans humilitatem, quod intellegitur uolens uideri humilis, affectans humilitatem. hoc enim in talibus obseruationibus agitur, ut cor hominis uelut religione humile reddatur. addidit autem et culturam angelorum uel. sicut uestri codices habent, religionem angelorum, quae Graece S-pyjoxsta dicitur, angelos uolens intellegi principatus, quos elementorum mundi huius praepositos in his obseruationibus colendos esse arbitrantur.. Nemo ergo uos, inquit, conuincat, cum sitis corpus Christi, uolens uideri humilis corde in cultura angelorum, quae non uidit inculcans uel, sicut quidam codices habent, quae uidit inculcans. aut enim sic dicere uoluit: Quae non uidit inculcans, quia ista homines suspicionibus et opinionibus
Abbreviated transcription (Latin):
dum inferat ꝓpt̾̃ q uod cuncta ista cõmemoraui¬
mi. nemo gͦ uos inquit iudicet incibo. Lamqm
ꝓpt̃ea omnia ila dixerit: quia isti ꝑ huiꝰmodi
obseruationes seducebantur au̾itate qua liberi
fiebant. dequa dictum est ineuangłio et u̾itas li¬
berabit uos: id ẽ liberos fatiet: Nemogͦ uos inqͥt
iudicet in cibo aut in potu. aut in parite diei festi.
aut neomenie. aut sabbatorum: qd̃ ẽ umbra fu¬
turorũ. hoc ꝓpt̃ iudaismum: Demde sequitur
ꝓpt̾ suꝑstitiones gentilium. Corpus autem xpĩ
inquit. nemo uos conuincat: lur pe ẽ inquit &e
numis incongruum et agenerositate ur̃e lib̾ta¬
tis auienum: ut cũ sitis corpus xp̃i seducamim
umbris et conunci uideamin: ueluti peccantes
sihec obseruare negligitis. Corpus gͣ xp̃i nemo
uos conum cat uolens in humilitate cordis. Hoc
si ꝑũbum grecum diceretur: etiam in latina con¬
suetudine populari sonaret usitatius. Sit enĩ et-

Expanded text:
dum inferat, propter quod cuncta ista commemorauidum inferat, propter quod cuncta ista commemorauimus. nemo ergo uos, inquit, iudicet in cibo, tamquam propterea omnia illa dixerit, quia isti per huius modi obseruationes seducebantur a ueritate, qua liberi fiebant, de qua dictum est in euangelio: Et ueritas liberabit uos, id est liberos faciet. nemo ergo uos, inquit, iuaut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hoc propter Iudaismum; deinde sequitur propter superstitiones gentilium: Corpus autem Christi, inquit, nemo uos conuincat. turpe est, inquit, et nimis incongruum et a generositate uestrae libertatis alienum, ut, cum sitis corpus Christi, seducamini umbris et conuinci uideamini ueluti peccantes, si haec obseruare neglegitis. corpus ergo Christi nemo uos conuincat uolens in humilitate cordis. hoc si per uerbum Graecum diceretur, etiam in Latina consuetudine populari sonaret usitatius. sic enim et
Abbreviated transcription (Latin):
coherentes tanto captci suo. mediatori dei & ho¬
minum xp̃o iħu: et nullum falsum uł inuali¬
dũ medium. ꝑqd̃ deo cobereant inquirentes.
Etuos inquit cum eẽtis mortui in delictis et pre¬
putio carnis ur̃e. Preputium uocauit qd signi¬
ficatur p̃putio: hoc ẽ delicta carnalia. quib expo¬
liandi sumus:. uiuificauttinquit cum illo do¬
nans uobis omma delicca: delens qd̃ adu̾sus
nos erat eyrographum indecretis qd̾ erat contͣ¬
rium nobis. quia reos lex fatiebat. que subin¬
trauerat ut habundaret delictum: lollens in¬
quit ulud de medio et affigens illud crucrexu¬
ens se carne. principatus et potestates exempla¬
uit. fiducialiter triumphaus eos in semet ipso.
Non utiq bonos. sed malos principatus. et ma¬
las potestates. diabolicas scilicet & demonicas
exemplauit. idẽ exemplum de illis dedit: ut
quẽ admodum ipse se exut carne. sic suos osten¬
bantur. Iam hic diligenter attende quem admo.¬

Expanded text:
cohaerentes tanto capiti suo. mediatori dei et hocohaerentes tanto capiti suo. mediatori dei et hominum Christo Iesu, et nullum falsum uel inualidum medium, per quod deo cohaereant, requirentes. et uos, inquit, cum essetis mortui in delictis et praeputio carnis uestrae — praeputium uocauit, quod significatur praeputio, hoc est delicta carnalia, quibus expoliandi sumus —, uiuificauit, inquit, cum illo donans uobis omnia delicta, delens, quod aduersus nos erat, chirographum in decretis, quod erat contrarium nobis — quia reos lex faciebat, quae subintrauerat, ut abundaret delictum —, tollens, inquit, illud de medio et affigens illud cruci, exuens se carne principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. non utique bonos sed malos principatus et malas potestates diabolicas scilicet et daemoniacas exemplauit, id est exemplum de illis dedit, ut, quem ad modum ipse se exuit carne, sic suos ostenbantur. Iam hic diligenter adtende, quem ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
estis inquit in uio repleti: qui ẽ caput omĩs pͥn¬
cipatus et potestatis ꝑpͥncipatus enĩ et potesta¬
tes suꝑstitio gentilium uł philosophi sednce¬
bant: p̃dicantes illam qmͣ uocant theologiam
ait. cum ei dictum eẽt. tu quis es: respondit. pͥti¬
cipium qui et loquor uob: Oĩa enim ꝑ ipsum
facta sunt: et sine ipso factum ẽ nichil. Mira¬
bilit̾ autem uult tos ẽt̃ horũ uelut mirabilium
contemptores: cum eos ostendit corpus factos
illius capitis dicendo. Et estis in illo repleti: qͥ
ẽcaput omĩs pͥncipatus et potestaqͥs. binc iam
ne umbris iudaisim seclucantur ad iungit. In
quo etiam circumcisi estis circucisione ñ ma
habent Mexpoliatione corporis petratoꝵ car-¬
nis incirtumcisione xp̃i: consepulti ei in baptis¬
mum. inqͦ et consurrexistis ꝑfidem oꝑationis di.
qͥsuscitauit irum a mortuis. Hide quẽad modã
et hic corpus xp̃i eos ostendit. ut ista contẽpnãt

Expanded text:
estis in illo, inquit, repleti, qui est caput omnis prinestis in illo, inquit, repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis. Per principatus enim et potestates superstitio Gentilium vel Philosophi seducebant, praedicantes illam quam vocant theologiam , cum ei dictum esset. Tu quis es? respondit: Principium. quod et loquor uobis. omnia enim per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. mirabiliter autem uult eos esse horum uelut mirabilium contemptores, cum eos ostendit corpus factos illius capitis dicendo: Et estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis. Hinc iam, ne umbris Iudaismi seducantur, adiungit: In quo etiam circumcisi estis circumcisione non mhabent, in expoliatione corporis peccatorum carnis —, in circumcisione Christi consepulti ei in baptismum, in quo et consurrexistis per fidem operationis dei, qui suscitauit illum a mortuis. uide, quem ad modum et hic corpus Christi eos ostendit, ut ista contemnant,
Abbreviated transcription (Latin):
si corpore in quit absens sum spũ uobis tum sũ.
gaudens et indens urãm ordinationem. et id qd̃
de est fidei ur̃e in xp̃o. Ideo illis timebat: qm̃ qͥd
dicatiet suꝑ edificati in ipso. et confirmati in fide
sicut et didicistis: habundantes mea gr̃ãrum
accione. uult eos fide nutriti ut capaces fiant
participandorum thes aurorum sapientie et sci¬
entie qui sunt absconditi inxp̃o. ne ante qm sĩt
ad hec idonci. uerisimili sermone capiantur.
& au̾itatis itinere deuident: Deinde aꝑtius qͥd
eis timeat ostendens: uidete inquit nequis
uos decipiat ꝑphilosop hiam et manci sedu¬
ccionem scdm traditionem hominũ. sc̾m ele
habitat omins plenicudo diumitatis corpora¬
lit̃. Ideo corporalit̾ dixit: quia illi umbratiliter
seducebant. translato u̾bo usus: sicut etiã um¬
bre nomen inhis reb non ẽ. utiq u̾bum ꝓpͥum
s qͣdam similitudinis ratione translatum: et

Expanded text:
si corpore, inquit, absens sum, spiritu uobiscum sum si corpore, inquit, absens sum, spiritu uobiscum sum gaudens et uidens uestram ordinationem et id, qdeest fidei vestrae in Christo. Ideo illis timebat, quoniam quid dicati et superaedificati in ipso, et confirmati in fide, sicut et didicistis, abundantes in ea gratiarum actione. Vult eos fide nutriri, ut capaces fiant participandorum thesaurorum sapientiae et scientiae, qui sunt absconditi in Christo; ne antequam sint ad haec idonei, veri simili sermone capiantur, et a veritatis itinere devient. Deinde apertius, quid eis timeat ostendens: Videte, inquit, ne quis vos decipiat per philosophiam, et inanem seductionem, secundum traditionem hominuhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Ideo corporaliter dixit, quia illi umbratiliter seducebant; translato verbo usus, sicut etiam umbrae nomen in his rebus non est utique verbum proprium, sed quadam similitudinis ratione translatum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
que ẽ in xp̃o iħu domino nr̃o: Hanc autẽ sub
nomine sapientie uł scientie curam uanarũ
suꝑfluarum ue obseruationum. et desupstitio¬
ne gentilitatis maximeq abeis quiphilosophi
numcupatisunt et a iudaismo cauendam esse
cernebat: ubi erant tenebre futurorum remo¬
uende. qm̃ lumen earum iam xp̃c aduenerat:
sumgͦ cõmemorasset. et cõmendasset qnͣtum
tertamen ꝓeis haberet et ꝓ his qui laoditie fu¬
erant. et quicumq non uiderant fatiem eius in
carne. ut cordib consolarentur copulati in ea¬
ritate. et in omnib diuitiis plenitudims in¬
entie absconditi: hoc dico inquit. ut nemo uos
cirtumueniat. inueri simili sermone: Quia ue¬
ritatis amore ducebantur. ueri similitudinẽ
illis timint ne decipentur: et ideo cõmendauit.
inxpõ quod dulcissimum habebant. thesau¬
rum scilicet sapientie et scientie cuĩ nomine &
ꝓmissione induci poterant iuerrorem. Nam et¬

Expanded text:
quae est in Christo Iesu domino nostro. hanc autem sub quae est in Christo Iesu domino nostro. hanc autem sub nomine sapientiae uel scientiae curam uanarum superfluarumue obseruationum et de superstitione gentilitatis maximeque ab eis, qui philosophi nuncupati sunt, et a Iudaismo cauendam esse cernebat, ubi erant umbrae futurorum remouendae, quoniam lumen earum iam Christus aduenerat. cum ergo commemorasset et commendasset, quantum certamen pro eis haberet et pro his, qui Laodiciae fuerant et quicumque non uiderant faciem eius in carne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis in et scientiae absconditi, hoc dico, inquit, ut nemo uos circumueniat in uerisimili sermone. quia ueritatis amore ducebantur, ueri similitudinem illis timuit, ne deciperentur. et ideo commendauit in Christo, quod dulcissimum habebant, thesaurum scilicet sapientiae et scientiae, cuius nomine et promissione induci poterant in errorem. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
potest: ut ex aliqua parte apiatur. qd̾ ideo fre
obscunus. quia non recte sicut existimo ꝓnu¬
tiatur. Qd̃ enim scriptum ẽ. ne tetigeritis. ne gu¬
stauerrtis. ne attaminauerius. tamqtn precep¬
tum putatur apłi nescio quid tangere gusta¬
re. attaminare ꝓhibentis. Contra est autem:
si tamen intanta ista obscuritate non fauorꝑ
irrisionem quippe ũba posuit eorum: aquib
eos nolebat decipi atq seduci: qui discernentes
cibos scd̾m culturam angłorum atq ita de hoc
mundo descernentes dicunt ne tetigeritis. ne
gustaueritis. ne attaminaueritis: cum sint
omnia munda mundis: et omĩs creatura dei
bona sit: qd̃ alio loco euidenter ipse comm̃dat.
łotam gͦ ipsius sententie cutum stantiam uide¬
amꝰ. Ita enim apli intentione ꝓspecta: scusum eiꝰ
qnͣtum uaiemus fortasse tenebimus: Quib enĩ
ista scribit: metuebat eos seduci umbris rerũ.
oulci nomine scientie: et auerti aluce ueritatis.

Expanded text:
potest, ut ex aliqua parte aperiatur, quod ideo fit potest, ut ex aliqua parte aperiatur, quod ideo fit obscurius, quia non recte, sicut existimo, pronuntiatur. quod enim scriptum est: Ne tetigeritis, ne gustaueritis, ne adtaminaueritis, tamquam praeceptum putatur apostoli nescio quid tangere, gustare, adtaminare prohibentis. contra est autem, si tamen in tanta ista obscuritate non fallor. per inrisionem quippe uerba posuit eorum, a quibus eos nolebat decipi atque seduci, qui discernentes cibos secundum culturam angelorum atque ita de hoc mundo decernentes dicunt: Ne tetigeris, ne gustaueris, ne adtaminaueris, cum sint omnia munda mundis et omnis creatura dei bona sit, quod alio loco euidenter ipse commendat. Totam ergo ipsius sententiae circumstantiam uideamus; ita enim apostoli intentione perspecta sensum eius, quantum ualemus, fortasse tenebimus. quibus enim ista scribit, metuebat eos seduci umbris rerum, dulci nomine scientiae, et auerti a luce ueritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
non ptinent ab illam p̃destinationem et scdmp
positum ac sine penitentia uocationem: Cur au.¬
tem ad eam alii ꝑtineant. alii non ꝑtineant: oc¬
culta causa eẽ potest in nsta non potest. Nũqͥd
etum ituquitas apud dm̃: absit Nam et hoc
ad illam ꝑtinet aliitudinem iuditiorum: qmͣ
mirans tamquam expauit apłs: Ideo quip¬
pe illa niditia uocat: nequisqmͣ talia fieripu¬
tet. sine imquitate. siue temeritate fatientis.
siuecasu. et fortuito labentib ullis partib
tam dispositorum. sub tanta dei sapientia
seculorum. in epła porro ad colosenses qd̃ scͥp¬
tum ẽ. nemo uos seducat uolens in humili¬
tate. & cetera que secuntur quo usq obscura
tͥ eẽ dixistrrnec ego ad huc sine caligine intelli-¬
go: atq utinam p̃sens de me ista sensisses. In eo
quippe sensu quem michi in his u̾bis habe¬
re uidece. ad hibenda est quedam ꝓnuntiatio
inurltu et modo uotis qui expͥm littĩs non

Expanded text:
non pertinent ad illam praedestinationem et secundum non pertinent ad illam praedestinationem et secundum propositum ac sine paenitentia uocationem? cur autem ad eam alii pertineant, alii non pertineant, occulta causa esse potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud deum? absit. nam et hoc ad illam pertinet altitudinem iudiciorum, quam mirans tamquam expauit apostolus; ideo quippe illa iudicia uocat, ne quisquam talia fieri putet siue iniquitate siue temeritate facientis siue casu et fortuito labentibus ullis partibus tam dispositorum sub tanta dei sapientia saeculorum. In epistula porro ad Colossenses quod scriptum est: Nemo uos seducat uolens in humilitate et cetera, quae sequuntur, quousque tibi obscura esse dixisti, nec ego adhuc sine caligine intellego. atque utinam praesens de me ista quaesisses! in eo quippe sensu, quem mihi in his uerbis habere uideor, adhibenda est quaedam pronuntiatio in uultu et modo uocis, qui exprimi litteris non
Abbreviated transcription (Latin):
autem iustificauit: illos et głificauit: Si d̃s ꝓ
nobis quis contra nos: Non sunt mista uoca¬
cione: qui infide que ꝑ dilectionem opatur eti¬
am si auqnͣtum ambulant: ñ ꝑ seuerant usq
infinem. Et utiq potuerunt rapi ne mabitia
mutaret intellectum eorum: si ad illam p̃destma¬
tionem et uocationem que sołm ꝓpositum ee si¬
ne penitentia est ꝑtinerent: ac nequisqm̃ pre¬
sumptor ita de occultis iudicet aliems: ut dicat
ideo non raptisunt exhac uita ante qm̃ cẽnt fi¬
dei descrtores quiameadem uita non fideliter
ambulabant et hoc ineorum cordib nouerat
domiꝰ qm̃us hominib alit̾ appareret: quid
dicturꝰ est deifantuus parutlis qui pleriq ac-¬
cepto in illa etate xp̃iane gr̾e sacramento. cum si-¬
ne dubio ꝑtinerent ad uitam et̾nam. regnumq
celoꝵ si continuo exhac uita emigͣrent. si nuntur
crescere. et ñ nulli apostate fuine: Unde nisi qͥa

Expanded text:
autem iustificauit, illos et glorificauit. si deus pro autem iustificauit, illos et glorificauit. si deus pro nobis, quis contra nos? Non sunt in ista uocatione, qui in fide, quae per dilectionem operatur, etiamsi aliquantum ambulant, non perseuerant usque in finem. et utique potuerunt rapi, ne malitia mutaret intellectum eorum, si ad illam praedestinationem et uocationem, quae secundum propositum et sine paenitentia est, pertinerent. ac ne quisquam praesumptor ita de occultis iudicet alienis, ut dicat: \'Ideo non rapti sunt ex hac uita, antequam essent fidei desertores, quia in eadem uita non fideliter ambulabant et hoc in eorum cordibus nouerat dominus, quamuis hominibus aliter appareret,\' quid dicturus est de infantulis paruulis, qui plerique accepto in illa aetate Christianae gratiae sacramento, cum sine dubio pertinerent ad uitam aeternam regnumque caelorum, si continuo ex hac uita migrarent, sinuntur crescere et nonnulli etiam apostatae fiunt? unde, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
ministrum fuisse curcumcisionis ꝓpt̾̃ u̾itatem
dĩ ad confirmandas ꝓmissiones patrum: gen
misccłiam dictum est immici ꝓpt̾ uos: quod
et supra clixerat illorum delicto sauis gentib.
sum autem dixisset scłm electioneni ꝓpt̾ pa¬
tres: addidit. sine penitentia enim: sunt doua
et uocatio dei. Uides certe illos significari qui
ꝑtinent ad numerum p̃destinatorum: deqͥb
alio loco dicit. Scimus quia diligentib dm̃¬
omna cooꝑantur in bonum: his qui scđm ꝓ
positum uocati sunt sancti. Muiti enim uoca
tisunt: pauci uero electi. Qui uero elecci ipsi st̃
scm ꝓpositum uocati: in quib ꝓculdubio
dei prescientia falli non potest. Hos p̃scuit
et p̃destinauit conformes fieri imagiis fili
sui: ut sit ipse pͥmogeitus in muttis fr̃ibus:
Quos autem p̃ddestinauit: illos et uocauit. hec
uocatio ẽ scd̃m ꝓpositum: hec ẽ sine penitentia:
Quos autem uõcauit: illos et iustificauit. Quoᷤ

Expanded text:
ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum, genmisericordiam dictum est: Inimici propter uos, quod et supra dixerat: Illorum delicto salus gentibus. Cum autem dixisset: Secundum electionem propter patres, addidit: Sine paenitentia enim sunt dona et uocatio dei. uides certe illos siguificari, qui pertinent ad numerum praedestinatorum. de quibus alio loco dicit: Scimus, quia diligentibus deumnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. multi enim sunt uocati, pauci uero electi; qui uero electi, ipsi sunt secundum propositum uocati, in quibus procul dubio dei praescientia falli non potest. hos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; quos autem praedestinauit, illos et uocauit. haec uocatio est secundum propositum; haec est sine paenitentia. quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos
Abbreviated transcription (Latin):
corpus litterarum eiꝰ creberrime sparsam qͥs¬
quis diligent̾ aduerterit: multa dissoluit qͣ
inter se uidentur esse contraria. Inimicos gͥ¬
alios dicit: alios dilettos: Sed quia muno ppło
erant. uelut eos dem ipsos dicere uidetur: qmͣ¬
quam et exipsis iniucis qui erucifixerunt do¬
minum pleriq conu̾̃si sunt: et apparuerunt
electi lunc electi qnͣdo conu̾si: qnͣtum ad salutẽ
mitium Qnͣtum uero ad dei prescientiam non
tunc elect. sed ante constitutionem mundi: sic̃
idem dicit apłs qd elegerit nos ante mundi
constitutionem Duob itaq modis ipsi im¬
mici qui dilecti: siue quia muno ppło utriq fue¬
rant: siue quia ex inimicis seuentib usq ad sã¬
guinem xp̃i. quidam eorum dilecti facti erant:
scđm electionem que latebat. in prescientia di.
dohoc enim addidit ꝓpt̃ patres: quia id quod
patrib ꝓmissum ẽ oportebat impleri. sicut cir¬
ca finem epłe ad romanos ait dico enim xp̃m

Expanded text:
corpus litterarum eius creberrime sparsam quiscorpus litterarum eius creberrime sparsam quisquis diligenter aduerterit, multa dissoluit, quae inter se uidentur esse contraria. inimicos alios dicit, alios dilectos; sed quia in uno populo erant, uelut eosdem ipsos dicere uidetur. quamquam et ex ipsis inimicis, qui crucifixerunt dominum, plerique conuersi sunt et apparuerunt electi, tunc electi, quando conuersi, quantum ad salutis initium, quantum uero ad dei praescientiam, non tunc electi sed ante constitutionem mundi, sicut idem dicit apostolus, quod elegerit nos ante mundi constitutionem. duobus itaque modis ipsi inimici, qui dilecti, siue quia in uno populo utrique fuerant siue quia ei inimicis saeuientibus usque ad sanguinem Christi quidam eorum dilecti facti erant secundum electionem, quae latebat in praescientia dei. ad hoc enim addidit \'propter patres\', quia id, quod patribus promissum est, oportebat impleri, sicut circa finem epistulae ad Romanos ait: Dico enim Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ex syon qui eripiat et au̾tat impictatem ab
iacob:et hoc illis ame testimonium. cũ abstu-¬
lero peccã illorum. Non utiq õĩum ud eoor.
sed dilectorum: Hinc adiungit ea quȩ inqͥren¬
da posiusti: scdm euangłm quidẽ inmicuppt̃
uos: Precium quippe redemptionis nr̃e san-¬
gius ẽ xp̃i: qui utiq non nisi ab inmicis po-¬
tuit occidi. hic ẽ ille usus malorum: inꝑueccũ
bonorum. Qd̃ uero ad uingit scd̃m eleccionem
autem dilecti ꝓpt̃ patres: hic ostendit non illoᷤ
inimicos sed electos ẽẽ dilectos: sed scpͥture mos
ẽ ita loqui departe tamquam de doto: Sicut cor¬
rinthios inpͥmis epse sue partib ita laudat. tã¬
qmͣ omnes tales sint. cum eẽnt laudabiles qui¬
dam eorum et postea in non nullis epłe ipsius
locis ita rep̃h endit. tamquam om̃s culpabiles
ẽẽnt: ꝓpt̾ quosdam qui tales crant: Istam di¬
umarum scpͥturarum consuetudinem ꝑ omẽ

Expanded text:
ex Sion, qui eripiat et auertat impietatem ab ex Sion, qui eripiat et auertat impietatem ab Iacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata illorum non utique omnium ludaeorum sed electorum. Hinc adiungit ea, quae inquirenda posuisti: Secundum euangelium quidem inimici propter uos. pretium quippe redemptionis nguis est Christi, qui utique nonnisi ab inimicis potuit occidi. Hic est ille usus malorum in provectum bonorum. quod uero adiungit: Secundum electionem autem dilecti propter patres, hinc ostendit non illos inimicos sed electos esse dilectos. sed scripturae mos est ita loqui de parte tamquam de toto, sicut Corinthios in primis epistulae suae partibus ita laudat, tamquam omnes tales sint, cum essent laudabiles quidam eorum, et postea in nonnullis epistulae ipsius locis ita reprehendit. tamquam omnes culpabiles essent, propter quosdam, qui tales erant. istam diuinarum scripturarum consuetudinem per omne
Abbreviated transcription (Latin):
ficturos ẽẽ presciuit: Nimis enim consilium eurs
in abscondito ẽ. quo etiam malis utitur bene. ad¬
ꝓuectum bonorum etiam in hoc mirificans oĩ¬
potentiam bonitatis sue: quia sicut illoꝵ nequi¬
cie ẽ male uti bonis oꝑib eius. sic illius sapientiẽ
est bone uti malis oꝑibus eorum. hanc gͥ attitu¬
dinem satramenti sic cõmendat apłs. Nolo uos
ignorare fr̃s satram̃tum hoc: ut non sitis uobis
sapientes quia cecitas exparte misrael facca ẽ¬
donec plemtudo gentium intraree. et sic omnis
isił saluus fieret. Exparte dixit: quia nomnes
excecati sunt: Erant enm ex illis: qui xp̃m cog¬
nouerunt: Plenitudo autẽ gentium inhis in¬
trat. qui scõmꝓpositum uocati sunt sancri. et
sic omnis israel saluus fiet: quiẽ ex iudeis ce
gentibus: Qui scdm ꝓpositum uocati sunt.
ipsi uerius sunt ifrł: de quo dicit idem apłs¬
carnem. Uidete inquit israel scłm cannem.
Deinde int̾ponit testimonium ꝓphe. Ueniec

Expanded text:
futuros esse praesciuit. nimis enim consilium eius futuros esse praesciuit. nimis enim consilium eius in abdito est, quo etiam malis bene utitur ad: prouectum bonorum etiam in hoc mirificans omnipotentiam bonitatis suae, quia, sicut illorum nequitiae est male uti bonis operibus eius, sic illius sapientiae est bene uti malis operibus eorum. Hanc igitur altitudinem sacramenti sic commendat apostolus: Nolo uos ignorare, fratres, sacra-mentum hoc, ut non sitis uobis sapientes, quia caecitas ex parte in Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret. ex parte\' dixit. quia non omnes excaecati sunt; erant enim ex illis, qui Christum cognouerunt. plenitudo autem gentium in his intrat, qui secundum propositum uocati sunt. et sic omnis Israhel saluus fiet, quia et ex Iudaeis et ex gentibus, qui secundum propositum uocati sunt, ipsi uerius sunt Israhecarnem; Videte, inquit, Israel secundum carnem . deinde interponit testimonium prophetae: Veniet
Abbreviated transcription (Latin):
ticipacione corporis et sanguinis xp̃i. uñ enĩ
d̃s inqͥt. et untis mectiator dei et hominũ ho¬
mo xp̃s iħc: ut illuo qđ̃ dixerat omnes homi¬
nes uult saluos fieri. nullo alio modo intel¬
ligatur prestari nisi ꝑmediatorem non dm̃ quod
semꝑ erat u̾bum. sed hominem xp̃m iħm: cum u̾¬
bum caro factum ẽ & habitauit in nob̾: Ulnde nec
illud te moueat qd̃ de iudeis idem apłs dicit se¬
tundum euangelium quidem inimici ꝓpt̃ uos.
scłm eleccionem autem dilecti ꝓpt̃ patres. alti-¬
tudo quippe diuitiarum sapientie et scientie
dei: & illa inscrutabilia iuditia eiꝰ. & inuestiga¬
biles ine eius. hanc fidelium cordib magnam
ingerunt ad mirationem. qͥ de illius sapitntia
ꝑtendente afine usq ad finem fortiter. et omĩa
suauit̾ disponente non dubitant quid sit qd̾ ei
platet ut nascantur crescant. ac multiplicentur
h quos et si malos ipse non fecit. tamen maios

Expanded text:
ticipatione corporis et sanguinis Christi, unus enim ticipatione corporis et sanguinis Christi, unus enim deus, inquit, et unus mediator dei et hominum homo Christus Iesus, ut illud, quod dixerat omnes homines uult saluos fieri\', nullo alio modo intellegatur praestari nisi per mediatorem non deum, quod semper erat uerbum, sed hominem Christum Iesum, cum uerbum caro factum est et habitauit in nobis. Unde nec illud te moueat, quod de Iudaeis idem apostolus dicit: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem autem dilecti propter patres. altitudo quippe illa diuitiarum sapientiae et scientiae dei et illa inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius hanc fidelibus cordibus magnam ingerunt admirationem, qui de illius sapientia pertendente a fine usque in finem fortiter et omnia suauiter disponente non dubitant, quid sit, quod ei placet, ut nascantur, crescant ac multiplicentur hi, quos etsi malos ipse non fecit, tamen malos