comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
antiquam miscdiam exercens se çȩlesti mu¬
nere ñ abdicaret. Tum int̾ mesta suspiria
et fluentes lacͥmas celos intuens. uidit sͥ su-¬
bito cosdem aꝑtos. Qͦs ꝑ multarũ horarum
spacium intuens. uberes cordis rugitus pro¬
mebat. Grãs deinde refert omnipotenti: qͥ sͥ
ianuas cȩli aꝑtas monstraret: quas pꝰ pau¬
lulum corꝑis m̃bris anima exuta penetratu¬
ra eẽt. Facto inde signo iussit: ut fr̃s adueni¬
rent qui eũ cellulȩ redderent. Hȩc nob̃ supra¬
dictus frat̃ eadem die reculit. Hanc quippe
consolationem famulo suo xp̃s ostendit: ut
extremos halitus securus de futura uenia
iimo gła ouans dimitteret. Qͦ uir dei oc¬
cultare uoluisset: si supradictus blidemundꝰ
abdite pꝰ eius dorsum ñ remansisset. Alcera
uͦ die ualedicens frĩb omnibz exhortans eos
ut ceptum iter ñ relinquerent: s in meliori¬
bus accib roborati cotidie ꝑscuerando firma¬

Expanded text:
antiquam misericordiam exercens se coelesti muantiquam misericordiam exercens se coelesti munere non abdicaret. Tum inter moesta suspiria et fluentes lacrymas coelos intuens, vidit sibi subito eosdem apertos, quos per multarum horarum spatia intuens uberes cordis rugitus promebat. Gratias deinde refert Omnipotenti, qui sibi januas coeli apertas monstraret, quas post paululum corporis membris anima exuta penetratura esset. Facto inde signo jussit ut fratres advenirent, qui eum cellulae redderent. Haec nobis supradictus frater eadem die retulit. Hanc quippe consolationem famulo suo Christus ostendit, ut extremos halitus securus de futura venia, imo gloria ovans dimitteret. Quod vir Dei occultare voluisset, si supradictus Blidemundus abdite post ejus dorsum non remansisset. Altera vero die valedicens fratribus omnibus, exhortans eos ut coeptum iter non relinquerent, sed in melioribus actibus roborati quotidie perseverando firma
Abbreviated transcription (Latin):
memorare. Aue inquit alma crux quȩ mun¬
di p̃cium portasti: que uexilla ferens ȩterna.
tu nrorum uulnerum medicinã atculisti. tu
cruore eius illita es. qui ut humanum genus
saluaret. e celo in hanc lacͥmarum uallem des¬
cendit. Qui in te pͥmas ade rugas extendit du¬
dum genuinamq scds adam lauachro maculã
abluit. Dumq hec ageret p̃catur om̃s. ut abe¬
ant: seseq cellulȩ reddant: sͥq paulisꝑ locum
quietum p̃beant. Ab euntib gͦ omnib unus
tantummodo nomine blidemundus post ter¬
gum uiri di tacito anhelitu stetit: cogitans ui¬
ridi poplites fessi ut erant fractis conatibus ca¬
sum si incidissent. se ad suscipiendum eũ pa¬
iatum fore. Cum gͦ nullum suꝑeẽ putaret:
cepit conditoris clem̃tiam cũ lacͥmarũ ub̃tate
conquirere: ut largitatis sue sͥ ac si indigno
dona largiri dignaretur. et ueteres maculas
dedens. omnia saluti redintegraret: hancq¬

Expanded text:
memorare: « Ave, inquit, alma crux quae munmemorare: « Ave, inquit, alma crux quae mundi pretium portasti, quae vexilla ferens aeterna tu nostrorum vulnerum medicinam attulisti: tu cruore ejus illita es qui ut genus humanum salvaret e coelo in hanc lacrymarum vallem descendit, qui in te primi Adae rugam extendit dudum, geminamque secundus Adam lavacro maculam abluit. » Dumque haec ageret, precatur omnes ut abeant seseque cellulae reddant, sibique paulisper locum quietum praebeant. Abeuntibus ergo omnibus, unus tantummodo nomine Blidemundus post tergum viri Dei tacito anhelitu stetit, cogitans viri Dei poplites fessi ut erant, fractis conatibus casum si incidissent, se ad suscipiendum eum paratum fore. Cum ergo nullum superesse putaret, coepit Conditoris clementiam cum lacrymarum ubertate conquirere ut largitatis suae sibi ac si indigno dona largiri dignaretur, et veteres maculas delens, omnia saluti redintegraret, hancq
Abbreviated transcription (Latin):
ut te ibi sanum scirem. quam hic mortuũ
aeflerem. Fatcor: longum fuit diei expectare
aduentum. Uix erumpente aurora retro re¬
pedare studuimꝰ: me nec cibi quicquam capi¬
ente. donec medii pene itineris loca ꝑtinge¬
remus. Festinantib gͦ ac iter urgentib: sospi¬
tatem rursum recepi. Uenientesq ad mona¬
sterium. patrem iam febrib decentum repꝑimꝰ.
ac morti ꝓximum. Quib uisis: gratulatus ẽ.
Sicq aꝑte cognouimus. uiri dĩ in hoc preua¬
luisse p̃ces: ut me uis febrium urgeret cito ad
monasterium ante eius ȩxitum redire.
fungeretur: cum adhuc uigens halitus
suꝑeẽt. se foras cellulam ꝓtahi iubet. Sur¬
gunsq de stratu quo ualebat conamine sustñ¬
tantib undiq fr̃ib. foris cellulam ꝓgres sꝰ.
aspiciens crucem quam ipse in eodem loco
poni p̃ceꝑat. ut egrediens ingrediensq cel¬
lulam. tactu eius suã frontem muniret: cȩpit
mestas lacͥmas fundere. ac tropheum crucis

Expanded text:
ut te ibi sanum scirem quam hic mortuum ut te ibi sanum scirem quam hic mortuum deflerem. Fateor longum fuit diei exspectare adventum. Vix erumpente aurora, retro repedare studuimus, me nec quidquam cibi capiente, donec medii pene itineris loca pertingeremus. Festinantibus ergo ac iter urgentibus sospitatem rursum recepi, venientesque ad monasterium Patrem jam febribus detentum reperimus ac morti proximum: quibus visis gratulatus est. Sicque aperte cognovimus viri Dei in hoc praevaluisse preces, ut me vis febrium urgeret cito ad monastfungeretur, cum adhuc vigens alitus superesset, se foris cellulam protrahi iubet, surgensque de strato quo valebat conamine, sustentantibus undique fratribus, foris cellulam est progressus. Aspiciens crucem, quam ipse in eoponi praeceperat, ut egrediens ingrediensque cellulam, tactu ejus suam frontem muniret, coepit moestas lacrymas fundere ac tropaeum crucis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pediente ruertere. Cumq differrem. ꝓ tem¬
poris oportinitatẽ euenire in ꝓximo dicerem.
erat enim impus nimu frigoris tempꝰ scili¬
cet februari: at ille ait. Accelera aggredi ier
quo tͥ dixi Nescis utrum in postmodũ lical
agere. Dati gͦ comitib blidulfo prb̃ro & her¬
menoaldo iacono de quorũ religione nicħ
dubitabati:: ad destinatur ꝑuenimꝰ locusl.
Erat enim ꝯcus sigusia urbs nobilis quoli¬
dam tauruatum colonia. a monasterio di¬
stans centn quadraginta milib. U ut ꝑ¬
uenimus. fatuite a genitrice post tantorum
int̾ualla anorum suscepti sumꝰ. S ñ diu
optato gertͥr fruitur dono. Nam eadem no¬
cte febre corectus. int̃ incendia clamare cepl.
me uri dp̃cib torqueri: ne inibi contra il¬
tersictun quantisꝑ morarer. Si ñ me cõ
moucant. quocunq potuissem conamine ad
monasterium repedare: me cito morte p̃ue¬
niendum. Mater adhȩc. Melius mͥ eẽt fili

Expanded text:
praepediente revertere. Cumque differrem et tempraepediente revertere. Cumque differrem et temporis opportunitatem evenire in proximo dicerem erat enim tempus nimii frigoris, tempus scilicet Februarii, at ille ait: Accelera aggredi iter quod tibi dixi. Nescis utrum in postmodum liceat agere. Datis ergo comitibus Blidulfo presbytero et Hermenoaldo diacono, de quorum religione nihil dubitabatur, ad destinatum pervenimus locum. Erat enim locus Sigusia, urbs nobilis, quondam Taurinatum colonia, a monasterio distans centum quadraginta millibus, ubi ut pervenimus, gratuite a genitrice post tantorum intervalla annorum suscepti sumus, sed non diu optato genitrix fruitur dono. Nam eadem nocte febre correptus inter incendia clamare coepi, me viri Dei precibus torqueri, ne inibi contra interdictum quantisper morarer: si non me cito moveant, quocunque potuissem conamine ad monasterium repedare, me cito morte praeveniendum. Mater ad haec: Melius mihi esset, fili,
Abbreviated transcription (Latin):
ta dierũ spacio suspenso quo iter pararet
uenturum. S ñ aꝑte uiri dianimus cogno¬
uerat iter istud exitum eẽ uitȩ: an ad alium
quencunq locum eẽt ꝓgressurus. Utrunq
tam̃ uir dĩ p̃parat. Septa monasterii densat.
tegum̃ta renouat. omnia roborat: ut si abeãt.
nichil aliud imbecille dimittat. Uehicuiu qͦ
refouet: libros ligaminib firmat. Suppelle¬
ccilia ablui. dissuta consui. corrupta cõpont
calciam̃ta parari. ut omnia p̾sto sint iubc.
Ipse uͦ ieiumo & uigłiis atq orationib corpꝰ
afficit: ita ut nunquam intentius antea in
oratione uisus fuisset desudare. Et ne cuin
diculum udeatur: referam quid in meisdẽ
uir egerit. Cum iam nouem annorum ꝑ
circulum n monasterio conu̾satꝰ fuissem. &
sepe parenib postulantib ut cos ex ꝑmissu
suo uisereir nec impetrauissent: nullo exĩ
m̃tionem ficiente. ait. Uade festinus fili. Et
matrem fremq uisita. mone: et nulla mora

Expanded text:
ta dierum spatio suspenso, quo iter pararet ta dierum spatio suspenso, quo iter pararet venturum: sed non aperte viri Dei animus cognoverat iter istud exitum esse vitae, an ad alium quemcunque locum esset progressurus. Utrumque tamen vir Dei praeparat. Septa monasterii densat, tegumenta renovat, omnia roborat, ut si abeat nihil imbecille dimittat: vehicula quoque refovet, libros ligaminibus firmat: supellectilia ablui, dissuta consui, corrupta componi, calciamenta parari, ut omnia praesto sint jubet. Ipse vero jejunio et vigiliis atque orationibus corpus afficit, ita ut nunquam intentius antea in oratione visus fuisset desudare. Et ne cui ridiculum videatur, referam quid in me isdem vir egerit. Cum jam novem annorum per circulum in monasterio conversatus fuissem, et saepe parentibus postulantibus ut eos ex permissu suo viserem, nec impetravissent; nullo exinde mentionem faciente ait: Vade festinus, fili, et matrem fratremque visita, et nulla mora
Abbreviated transcription (Latin):
largitoris huius muneris p̃co existeret do¬
mum latenter ingressꝰ infirmum atcigit::
moxq uirtus diuina scĩs eius p̃cib fauens
sospitati pͥstine egrum reddidit. Grates si¬
mul parentes conditori referunt: qui sic suoꝵ
ad pecitiones famulorũ. pietatis suȩ accõmo¬
dat aures. Eiat enim isdem uir gratus oĩb.
singularis feruoris. singularis alacritatis.¬
in ꝑegͥnis et pauꝑib. Nouerat et suꝑbis
resistere: & humilib subdiuis eẽ. Sapien¬
tib condigna rependere: & simplicib mi-¬
stica apire. In soluendis ac disponendis
questionib sagar. aduersꝰ heretieorũ ꝓcellaᷤ
cunctis. N edundabat amor et timor in
subditio: redolebat doetrina in discipłis.
Nullus uxta eum uel merore tenebat᷑: uel
nimia leticia extollebatur.
rerum reꝑtor liberare uellet. monstiare¬
ꝑͣ uisionem ei uoluit: ut de mundo egressirꝰ
paratũ in omnib iter haberet: quinquagn¬

Expanded text:
largitoris hujus muneris plargitoris hujus muneris pmum latenter ingressus, infirmum adtingit, moxque virtus divina sanctis precibus favens sospitati pristinae egrum reddit. Grates simul parentes conditori referunt, qui sic suorum ad petitiones famulorum pietatis suae accommodat aures. Erat enim his vir gratus omnibus, singularis fervoris, singularis alacritatisin peregrinis, in pauperibus; noverat et superbis resistere et humilibus subditus esse, sapientibus condigna rependere et simplicibus mystica aperire; in solvendis ac opponendis questionibus sagax, ad versus hereticorum procellas cunctis. Redundabat amor et timor in subditis, redolebat doctrina in discipulis; nullus iuxta eum vel merore tediebatur neque nimia letitia extollebatur. rerum reper visionem voluit ut de mundo egressurus paratum in omnibus iter haberet, quinquagin
Abbreviated transcription (Latin):
hesit: tacitoq silentio ut abeat imperat.
O mira uirtus omnipotentio: quia sic suos in
t̾ris glorificat÷ ut frigida abscisaq m̃bra
eorum int̾uentu pͥstino decori reddat.
ad mediolanam urbem uenisset: ibi quidã
puerulus in extremis febriũ anrietatibus
positus. uitȩ tantum expectabat exitum.
Cuius parentes audito beati attali aduen¬
tu. festino ad eũ ꝓꝑant cursu: cumq pre¬
cantur ut illis subueniat. Qdͦ cum uir dei
dissimulare uoluisset: fletib ac t̾ribilibus
sacram̃tis eũ compellant. ut pꝰ ñ eat quam
noxius ardor se suppͥmat: ne isdem languidꝰ
eo abscedente uitalib priuetur auris. Anxiꝰ
gͦ et popularis fauoris rumores fugiens:
ite inquit. ego ut potuero uos ꝓsequar. Ue¬
niens gͦ. basilicas. & scõrum loca circuit: ꝓ¬
quȩ infirmo p̃catur. ut potius sospitati red¬
datur. Dem̃ ut ꝓmissȩ fidi impleret effec¬
tum ad infirmum festinus uenit: et ne qͥs

Expanded text:
haesit, tacitoque silentio ut abeat imperat. haesit, tacitoque silentio ut abeat imperat. O mira virtus Omnipotentis! qua sic suos in terris glorificat, ut frigida abscisaque membra eorum interventu pristino decori reddat. ad Mediolanum urbem venisset, ibi quidam puerulus in extremis febrium anxietatibus positus, vitae tantum exspectabat exitum: cujus parentes audito B. Attalae adventu festino ad eum properant cursu, eumque precantur ut illis subveniat. Quod cum vir Dei dissimulare voluisset, fletibus ac terribilibus sacramentis eum compellant, ut prius non eat quam noxius ardor se supprimat, ne isdem languidus eo abscedente vitalibus privetur auris. Anxius ergo et popularis favoris tumores fugiens: Ite, inquit, ego ut potero vos prosequar. Veniens ergo basilicas et sanctorum loca circuit, proque infirmo precatur ut protinus sospitati reddatur. Deinde ut promissae fidei impleret effectum, ad infirmum festinus venit, et ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
coleret : subito stiue firmitatem aure glebe as¬
pitas ꝑciit. atq confregit. Quam cũ supra¬
dictus frater componere conaretur: subito et
inopinato ictu ferram̃ti. pollicem ex leua p̃ci¬
dit: sulcoq conditum suꝑposita gleba uelut
fuinus sepulture tradit. Relictoq uomere aa
monasterium ꝑgic: patriq confessione hu¬
mo ꝓstratus ꝓdit. Qoͦ uidens uir dĩz ubi est
inquit pars abscisi pollicis: At ille fatetur a
se t̃re conditum sulcoq sepultum. Male ille
ait fecisti. Eur mͥ ñ deculis : Cõncito gͦ
gradui nulli causam indicans ꝑge: fumptoq
co huc deporta. Ille itaq egressꝰ ꝑgit: impe¬
ratumq pollicis damnum deportat. Ert
eium spacitim pardua montis dorsa fexuols
itiiere tendentia. uel int̾ fluctuentis triuuie
alucum: quasi miliarii unius. Porro uir
dĩ suscipiens frusta pollicis suo spuco il¬
litum manui iunxit: comunctusq pol-¬
lex carnis glutino uelut antea fuerat ad¬

Expanded text:
coleret, subito stivae firmitatem durae glebae ascoleret, subito stivae firmitatem durae glebae asperitas peremit atque confregit. Quam cum supradictus frater componere conaretur, subito et inopinato ictu ferrament pollicem ex laeva praecidit, sulcoque conditum superposita gleba velut funus sepulturae tradit, relictoque vomere ad monasterium pergit, Patrique confessione humo prostratus prodit. Quod videns vir Dei: Ubi est, inquit, pars abscisi pollicis? At ille fatetur a se terrae conditum, sulcoque sepultum. Male, ille ait, fecisti; cur mihi non detulisti? concito ergo gradu nulli causam indicans perge, sumptoque eo huc deporta. Ille itaque egressus pergit; imperatumque pollicis damnum deportat. Erat enim spatium per ardui montis dorsa flexuoso itinere tendentia vel interfluentis Triviae alveum quasi milliarii unius. Porro vir Dei suscipiens frusta pollicis, suis salivis illitum manui junxit, conjunctusque pollex carnis glutino velut antea fuerat ad
Abbreviated transcription (Latin):
adusq concaua aluei paterent. quo sustentan¬
te liquido fluerent.Iamq ꝓrumpens aurora
mundo ut lumen panderet surgebat: ꝙ cepit
intͣ semetipsũ cogitans sinoaldꝰ dice̾. Uadã et
uidebo. si uiro dĩ uolenti fluctus obedierint.
Uenitq ad riꝑam aluer: et uacuum cernens
spectabat qualiter alterius collis latera cederet
ut sͥ alueum quo flueret aꝑiret. Festinusq ad
uirum dĩ uenit: ꝑacte uictorie tropheũ nun¬
tiauit. Cui uir dĩ: nullatenus me inquit
in hoc seculo uiuente ulli dicere p̃sumas:.
ꝓculdubio ut ne fauor adulatorum cor plenũ
uirtutib macularet. Qͦa uicium quamuis di¬
uersis sint uirtutib ditati. ab omnib ẽ scis̃
studiose fugiendum. Nam hoc callidus hostis
maliciose ut dum in maiorib ac certis culpis
sanctos di maculare non ualet ⁊ saltem uel in
occultis quȩ minora uidentur polluat.
pore unus monachorum nomine fraime¬
rius. ad frumenta serenda uomere tellurem ex¬

Expanded text:
adusque alvei concava paterent, quo sustentanadusque alvei concava paterent, quo sustentante liquido fluerent. Jamque prorumpens aurora mundo ut lumen panderet surgebat, et coepit intra semetipsum cogitans Sinoaldus dicere: Vadam et videbo si viro Dei violenti fluctus obedierint. Venitque ad ripam alvei, et vacuum cernens, spectabat qualiter alterius collis latera cederet, ut sibi alveum quo flueret aperiret. Festinusque ad virum Dei venit, peractae victoriae tropaeum nuntiavit. Cui vir Dei: Nullatenus me, inquit, in hoc saeculo vivente ulli dicere praesumas. Procul dubio ut ne favor adulatorum cor plenum virtutibus macularet. Quod vitium quamvis diversis sint virtutibus ditati, ab omnibus est sanctis studiose fugiendum. Nam hoc callidus hostis malitiose studet ut dum in majoribus ac certis culpis sanctos Dei maculare non valet, saltem vel in occultis quae minora videntur polluat. pore unus monachorum nomine Fraimericus ad frumenta serenda vomere tellurem ex
Abbreviated transcription (Latin):
ex aquarum fluctib liberarent. d quem uir
di. Uade inquit uoca mͥ sinoald diaconem.
tu uͦ stratu receptus somnum caꝑ: nec metu
aliquo decentus merori corda suritas.
Eiat enim mane priusquam auora fundẽt.
giata lumina t̃̾ris. Uentt gͦ sinadus ad uirũ
dĩ. Cui beatus attalus ait. A pp̃enso baculo
quo sustentor uade ad bobium. inꝑantisq
loce dicito signo dominice cruciep̃lato: ut
istas desinat ꝑfodere ripas. nec sumpte au¬
dacie modos suppleat. s alia ceder latera. ista
snat cẽ illesa: inꝑiisq se cognosit domini
rtessirum. Que uri d imꝑio sũdictꝰ uir
obediens. cum fidei amminiculo ꝑgit: et im¬
posito ripe baculo imꝑat: ut se ex curi dei p̃¬
ceptis annuente diuina potentia. illo ꝓmoue¬
ret a loco. aliaq collis latera uiolento conatu
cedat. Moxq obediens fluuius. relcto aluco
collis latera cedens. fluenta ꝑardua collis late¬
ia uelut alis strictos latices sustentabat: quo¬

Expanded text:
ex aquarum fluctibus liberarent. Ad quem vir ex aquarum fluctibus liberarent. Ad quem vir Dei: Vade, inquit, voca mihi Sinoaldum diaconem, tu vero stratu receptus somnum cape, nec metu aliquo detentus moerori corda submittas. Erat enim mane, priusquam aurora funderet grata lumina terris. Venit ergo Sinoaldus ad virum Dei, cui B. Attala ait: Apprehenso baculo quo sustentor vade ad Bobium, imperantisque voce dicito signo dominicae crucis praelato, ut istas desinat perfodere ripas, nec praesumptae audaciae modos suppleat, sed alia cedens latera ista sinat esse illaesa, imperiisque se cognoscat Domini recessurum. Quo viri Dei imperio supradictus vir obediens, cum fidei adminiculo pergit, et imposito ripae baculo imperat ut se ex viri Dei praeceptis, annuente divina potentia, illo promoveret a loco, aliaque collis latera violento conatu cedat: moxque obediens fluvius relicto alveo collis latera cedens, fluenta per ardua collis latera velut ales strictos latices sustentabat, quo
Abbreviated transcription (Latin):
trant uerccundia summota. post socios ad
beatum attalum repedant. Q uiab ipso ut
suꝑius aliĩ recepti et saluati sunt.
supradicto monasterio fratrum testimo¬
nio approbantur: int̾ quos ego positus. et
beati uiri ministerio deputatus tencbar.
Cum quodam in tempore fluuiolus cuius
suꝑius mentionem fecimus bohius nomine.
turgidis aquarum molib uioĩet̃ ac rapaci
cursu defluens. ut solent dorremes ex alpum
cacuminib dilapsi. et ymbrium ffusione aucti.
ita iste saxorum rupes & arborum congeries.
nimia ui tumescens coaceruaret: nolinũ mo
nasterii suffodere ac totam officinm otius de¬
mergere intebatur. Q uo fragore iudito custoᷤ
molini nomine agebodus ad momum ꝑgit:
ut uideret si tanti fragoris molecnibi dispen¬
dii damna generaret. Ubi cum uenisset uidit
nisi celeri auxilio subuenirent. cuicta fore diri¬
pienda. Festinusq patri nuntiada credit:
ut solamen p̃beat quo oportunenecessaria

Expanded text:
rerant, verecundia submota post socios ad rerant, verecundia submota post socios ad B. Attalam repedant. Qui ab ipso ut superius alii recepti et salvati sunt. supradicto monasterio fratrum testimonio approbantur: inter quos ego positus et beati viri ministerio deputatus tenebar, cum quodam in tempore fluviolus cujus superius mentionem fecimus, Bobius nomine, turgidis aquarum molibus violenter ac rapaci cursu defluens, ut solent torrentes ex Alpium cacuminibus dilapsi et imbrium effusione aucti, ita iste saxorum rupes et arborum congeries nimia vi tumescens coacervaret, molinum monasterii rapido cursu suffodere ac totam officinam ocius demergere nitebatur. Quo fragore audito custos molini nomine Agebodus ad molinum pergit, ut videret si tanti fragoris moles inibi dispendii damna generaret: ubi cum venisset, vidit nisi celeri auxilio subvenirent, cuncta fore diripienda; festinusque Patri nuntianda credit, ut solamen praebeat, quo opportune necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
uina ultione uindicari: plurimi eorum ad
uirum dĩ remeant: suasq noxas confitenteᷤᷤ.
se in omnib si recipiantur em̃daturos polli¬
centur. Qͦs uir scs̃ miro gaudio ac si e lupo¬
rum ore ereptas oues recepit: suisq locis
suas agnoscentes culpas restituit. At uͦ alii
qui uerecundia p̃ueniente uel temeritate ae
arrogantie uitio maculati redire noluerunt.
et oatum penitentiȩ locum ñ redeundo con-¬
tempserunt. diuersis mortib sunt direpti:
ut manifeste daretur intelligi. socioesᷤ fiuis¬
se eiꝰ in excitanda contumiaciȩ ineremenia¬
quem ultio diuina ꝑcusserat. et ꝓpt̃ea cum ce¬
tris ueniam ñ meruisse. Nam unus eorũ theo¬
demundus nomine securi ꝑcussus interuit.
Auus dum parui fluminis alueum transmea¬
rt: irrecitis poplicib ꝑ paruulam fluuii un¬
dam necatus ẽ. Tercius uͦ qui theutarius dice¬
batur. cum se mare portaturum carine tradi¬
dissec: dimersꝰ ẽ. Uidentes hȩc qui adhuc suꝑ̃¬

Expanded text:
vina ultione vindicari, plurimi eorum ad vina ultione vindicari, plurimi eorum ad virum Dei remeant, suasque noxas confitentes se in omnibus si recipiantur emendaturos pollicentur. Quos vir sanctus miro gaudio ac si e luporum ore ereptas oves recepit suisque locis suas agnoscentes culpas restituit. At vero alii qui verecundia praeveniente vel temeritate ac arrogantiae vitio maculati redire noluerunt et datum poenitentiae locum non redeundo contempserunt, diversis mortibus sunt direpti: ut manifeste daretur intelligi, socios eos fuisse ejus in excitanda contumaciae incremenquem ultio divina percusserat, et propterea cum caeteris veniam non meruisse. Nam unus eorum Theodemundus nomine securi percussus interiit; alius dum parvi fluminis alveum transmearet, irretitis poplitibus per parvulam fluvii undam necatus est; tertius vero, qui Theutarius dicebatur, cum se in mare portaturum carinae tradidisset, dimersus est. Videntes haec qui adhuc supe
Abbreviated transcription (Latin):
uiarent: reminiscerenturq patres ꝑ mortifica¬
tionem et contemptum p̃sentis uite regna celo¬
rum possidere. Cumq se nichil iam ꝑficat
cerneret. nec alibi trahentes animos. sue societa¬
tis habenis irretiri posse uidisset: ꝑtinaceꝰ ire
sinit. Qui postquam segregati sunt ab eo: ali
corum marinis sunt sinib recepti: alii locum
heremi ob lib̃tatem habendam petiere. Qui
temeritatis sue atq arrogantie inibi positi.
mox in obtutu damna sensere. Nam cũ his
in locis morarentur et uirum dei suis detra¬
ct̾ionib laniarent: unus eorũ qui rocolemis
dicebatur. qui et iurgiorum ut credebatur in¬
crem̃ta ministrabat. subito igne febrium ac¬
census. int̾ penas incendii clamare cȩpit sesi
uaiuisset ad beatũ attalum uenire uelle. et
admissi criminis damna penitentie medicam̃¬
to lenire. Nec mora uix hec dicere ei licuit:
obmutuit. ac extremum halitum dimisit. At
hi qui aderant uidentes uiri d̃i iniurias di¬

Expanded text:
viarent, reminiscerenturque Patres per mortificaviarent, reminiscerenturque Patres per mortificationem et contemptum praesentis vitae regna coelorum possidere. Cumque se nihil jam proficere cerneret, nec alibi trahentes animos suae societatis habenis irretiri posse vidisset, pertinaces ire sinit; qui postquam segregati sunt ab eo, alii eorum marinis sunt sinibus recepti, alii locum eremi ob libertatem habendam petiere. Qui temeritatis suae atque arrogantiae inibi positi, mox in obtutu damna sensere. Nam cum his in locis morarentur, et virum Dei suis detractionibus lan arent, unus eorum qui Rocolenus dicebatur, qui et jurgiorum, ut credebatur, incrementa ministrabat, subito igne febrium accensus inter poenas incendii clamare coepit se, si valuisset, ad B. Attalam venire velle et admissi criminis damna poenitentiae medicamento lenire. Nec mora, vix haec dicere ei licuit obmutuit, ac extremum halitum dimisit. At hi qui aderant, videntes viri Dei injurias di
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ inde ad beatum columbanũ. luxouietenus
ucnit. Quem uir sanctus cum ingenii saga¬
cis sollertem cẽ cerneret. suo misterio iunxit:
ac in omib diuinis monitis erudire demptauit
igo cum egregie post beatum columba¬
num supradictum cenobium regeret. et
in omni disciplina regularis tenoris erudi¬
ret: contra cum antiqui anguis uersutia lȩti¬
ferum discordiȩ uirus noxiis ietib larare cep̃.¬
excitans aliquorum contra eum corda subdi¬
torum. qui se aiebant nimii feruoris austen.¬
tem ferre non posse. et arduȩ discipline uo¬
dera portare non ualere. At ille sagaci u
erat animo pia fomenta p̃bere. & salutari
antidoti quo sanies putrefacta abscidereur
potum dare studens: mollire tum̃tia coa
nitebatur. Deniq castigatos cum secũ tenere
ñ ualcret. merore animi turbatus. multis ũ¬
cibus cum pietatis obsequio ꝓsequebat᷑. it se
ñ relinquerent. et ab ardui itineris calle ñ de¬

Expanded text:
ergo inde, ad beatum Columbanum Luxovio tenus ergo inde, ad beatum Columbanum Luxovio tenus venit. Quem vir sanctus cum ingenii sagacis sollertem esse cerneret, suo ministerio iunxit hac in omnibus divinis monitis erudire temptavit. Ergo cum egregie post beatum Columbanum supradictum coenubium regeret et in omni disciplina regularis tenoris erudiret, contra eum antiqui anguis ferum discordiae virus noxiis retibus laxare coepitexcitans aliquorum contra eum corda subditorum, qui se aiebant nimii fervoris austeritatem ferre non posse, et arduae disciplinae pondera portare non valere. At ille sagaci ut erat animo pia fomenta praebere, et salutaris antidoti quo sanies putrefacta abscideretur potum dare studens, mollire tumentia corda nitebatur. Denique castigatos cum secum tenere non valeret, moerore animi turbatus multis precibus cum pietatis obsequio prosequebatur ut se non relinquerent, et ab ardui itineris calle non de
Abbreviated transcription (Latin):
UM gͦ uenerabilis columba de hac
luce migrasset. cius in locũ attalus
suffectus ẽ omini religione lauda¬
bilis: cuius post magistrum uir¬
tutes clare fulserunt. Hic ex burgundionũ
genere nobilis natione fuit. s nobilior scĩta¬
te: ꝑ uestigia magistrum secutus. S qualit̃
rudimenta illius int̾ ipsa pͥmordia uberem
ꝓfectum acquisierint: p̃termittendum ñ est.
Itaq dum pat̾s studio nobili liberalib lictĩs
imbutus fuisset: arigio cuidam pontifici a
genitore commendatus ẽ. S cum se nichil uti¬
litatis agere cerneret: cepit rudis affectus ad
potiora anhelare. Dedicq oꝑam: ut postposi¬
tis faleram̃tis seculi. monachorũ iungeretur
cohorti. Glam gͦ a sodalib ꝓgrecsꝰ. duob pue¬
ris contentus: ad lirmense cenobium uenit.
Ouo diu ita degens cum nequaquã cerneret
regularis disciplinȩ habenis ceteros colla sub¬
mittere: cȩpit anxio animo trutinare. qͦ poti¬
oris consilii aditus uiam panderet. Progressꝰ

Expanded text:
um ergo venerabilis Columbanus de hac luce migrasset, ejus in locum Attala affectus est omni religione laudabilis: cujus post magistrum virtutes clarae fulserunt. Hic ex Burgundionum genere nobilis natione fuit, sed nobilior sanctitate per vestigia magistrum secutus. Sed qualiter rudimenta illius inter ipsa primordia uberem profectum acquisierint, praetermittendum non est. Itaque cum patris studio nobili liberalibus litteris imbutus fuisset, Arigio cuidam pontifici a genitore commendatus est. Sed cum se nihil utilitatis agere cerneret, coepit rudis affectus ad potiora anhelare, deditque operam ut, postpositis phaleramentis saeculi, monachorum jungeretur cohorti. Clam ergo a sodalibus progressus duobus pueris contentus ad Lirinense coenobium venit, quo diu vitam degens cum nequaquam cerneret regularis disciplinae habenis caeteros colla submittere, coepit anxio animo trutinare qoris consilii aditus viam panderet. Progressus
Abbreviated transcription (Latin):
eis leticiȩ factum ẽ. Cumq hoc solatio docti
in melius. exꝑim̃to ꝑiculi mediocritatis op¬
time scientia ꝓfecissent⁊ et ꝓcul respicere. ꝓ¬
ximum bonum eẽ didicissent: pecunam¬
alumnam alacrit̃ recollegerunt: et ȩp̃o ma¬
gnȩ gr̃ȩ mediatore. regi cum uotiuis grãrũ
p̃comis obtulerunt. Rex ut aduertit suble-¬
uationem. uidit lete deuotionis magnani
animum colligens. indulsit eis ad p̃potentẽ
cumulum boni nominis. et ad memoriam

Expanded text:
i habentur. Cumque hoc solatio docti in melius experimento periculi mediocritatis optimae scientia profecissent, et procul respicere proximum bonum esse didicissent, pecuniam alacriter recollegerunt, et episcopo magnae gratiae mediatore regi cum votivis gratiarum praeconiis obtulerunt. Rex ut advertit sublevationem, vidit laetae devotionis magnanimanimum indulsit eis, ad praepotentem cumulum boni nominis, et ad memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
mabilem deplorauit. petitione benigna
animum eius inflexte: ut de thesauts scuis
misexans. morti obstaret. famem cohiberet.
popłm pentea retneret. t commodata
ꝑ giãm ꝑiculo suꝑrto cũ grã dĩ hominũq¬
septem iniia solidorum tradens ep̃o conditi¬
onem asscͥpsit: ut eo tenore partirecur indi¬
gentib quatinus hoc auxilio. uicto famis dnĩo.
sua sͥ cum gra redderentur ex numero. Factũ ẽ:¬

Expanded text:
mabilem deploravit, petitione benigna animum regium inflexit, ut de thesauris suis miserans calamitati obstaret, famem cohiberet, populum pereuntem retineret, et commodata per gratiam periculo superato cum gratia Dei bominumqseptem milia solidorum ei tradens, conditionem adscripsit, ut eo tenore partiretur indigentibus, quatenus hoc auxilio victo famis dominio, sua sibi cum gratia redderentur ex numero. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
ullis porestatib: ita o iste ꝓdĩtimoꝵe loqͥ ueriꝰ ẽ.¬
Atq inde ad ȩccł̃iam maiorem antelucana bo¬
ra qua defunctus ẽ. corpus ipsius portatũ ẽ:
ibiq eadem fuit nocte qua uigilauimus in
pascha. Quẽ plurimi infantes baptizati cũ
a fonte uenirent uiderunt: ita ut aliqui se¬
dentem suis parentib digito ostenderent. S
quia tã mundos oculos ñ habebant. Pluri

Expanded text:
ullis potestatibus, ita nec iste pro Dei timore loqui veullis potestatibus, ita nec iste pro Dei timore loqui veAtque inde ad Ecclesiam majorem antelucana hora qua defunctus est, corpus ipsius portatum est; ibique eadem fuit nocte, qua vigilavimus in pascha: quem plurimi infantes baptizati cum a fonte venirent, viderunt, ita ut aliqui severo ambulantem suis parentibus digito ostenderent: sed quia mundatos oculos
Abbreviated transcription (Latin):
laudensis eccłic qui ab eodẽ audierat didicimꝰ:
cum oraret una cũ supradicto sacerdote: ui
Nex tupittos post dies nobis ablatus ẽ.
es coiem tempore quo a nobis migͣuit
aci dominũ: ab hora circit̃ undecima
uieł usq: ad illã horam qua emisit sp̃m ⁊ ex¬
pansis manib in modum crucis orauit.
Nos uͦ labia islius moueri uidebamꝰ: uocẽ autẽ¬
cius penitus ñ auiebamꝰ. Honoratus etiã sa¬
cerdos eccłie uercellensis. cũ in suꝑiora domꝰ se
ad quiescendũ composuisset: t̃tio uocẽ uocan¬
tis se audiuit: dicentisq sibi. Surge festina:
quia mͦ ẽ recessurus. Q ui descendens: obtulit
scõ domini corpꝰ. Quo accepto: ubi glutiuit.
emisit spm̃: bonũ uiaticũ ferens secũ÷ ut in
uirtute esce. anima refectior angłors nẽ consor¬
tio quorũ uita uixit in t̾ris. & helye societate
letaretur: quia ut helẏas nunquã regib uel

Expanded text:
Laudensis Ecclesiae, qui ab eodem audierat, didicimus Laudensis Ecclesiae, qui ab eodem audierat, didicimus cum oraret una cum supradicto sacerdote, vid sibi: nec multos post dies nobis ablatus est. Sed eodem tempore quo migravit ad Dominum, ab hora circiter undecima diei usque ad illam horam, in qua emisit spiritum, expansis manibus in modum crucis oravit: nos vero labia illius moveri videbamus, vocem autem non audiebamus. Honoratus etiam sacerdos Ecclesiae Vercellis cum in superioribus domus se ad quiescendum composuisset, tertio vocem vocantis se audivit, dicentisque sibi: Surge, festina, quia modo est recessurus. Qui descendens, obtulit sancto Domini corpus: quo accepto ubi glutivit, emisit spiritum, bonum viaticum secum ferens; ut in virtute escae anima refectior, angelorum nunc consortio, quorum vita vixit in terris, et Eliae societate laetetur; quia ut Elias numquam regibus vel
Abbreviated transcription (Latin):
quia bonum domium habemus.
or iem tempus cũ in extrema parte
porticus in qua iacebat. in uno positi.
castus. polemius. uenerius. & selix. tunc diaco¬
nes secum tractarent uoce ita pressa. ut uix se
inuicem auairent qͥ post obitũ illiꝰ ep̃c oraman¬
dus eẽt ÷ atq cũ de nomine sc̃i loquerent᷑ sim¬
pliciani: tanqͣm int̾eẽt tractatui. cum longe
positus ab ipsis iaceret: aꝑꝓbans exclamauit
t̃cio. Senex quidem. s bonus. E rat enim sim¬
pliciantis eui maturus. Qua uoce auãita: ex¬
pauescentes sugerunt: Defuncto tam̃ co: ñ alꝑꝰ
ili successit in sacerdotium: nͥ is quẽ ille bonũ
senẽ trina uoce signauerat. Qui simpliciano:
uenerius quẽ supra memorauimꝰ successor fuit.
Felix nͦ: nunc usq bononiensem rexit eccliam.
Gastus aũ uel polemiꝰ nutriti ab ambrosio. bo¬
ne arboris boni fructus. in ȩcclia mediolanen¬
si diaconũ fungunt᷑ officio. In eodẽ tam̃ loco
in quo iacebat. sicut referente scõ bassiano cp̃o

Expanded text:
quia Dominum bonum habemus. 46. Per idem tempus cum in extrema parte porticus in qua jacebat in uno positi Castus, Polemius, Venerius et Felix tunc diaconi secum tractarent voce ita pressa, ut vix se invicem audirent, quis post obitum illius episcopus ordinandus esse, atque cum de nomine sancti loquerentur Simpliciani, tamquam interesset tractatui, cum longe positus ab ipsis jaceret, approbans exclamavit tertio: Senex, sed bonus. Erat enim Simplicianus aevi maturus. Qua voce audita, expavescentes fugerunt; defuncto tamen eo, non alius illi successit in sacerdotium, nisi is quem ille bonum senem trina voce signaverat. Cui Simpliciano Venerius, quem supra memoravimus, successor fuit: Felix vero nunc usque Bononiensem regit Ecclesiam: Castus autem et Polemius nutriti ab Ambrosio bonae arboris boni fructus, in Ecclesia Mediolanensi diaconii funguntur officio. 47. In eodem tamen loco in quo jacebat sicut referente sancto Bassiano episcopo
Abbreviated transcription (Latin):
uisu comꝑerant: intimare fidelib stu¬
duerunt. Nec ociose p̃tmittendum ẽ. quib̃
signa & miracula in tantum grata sunt.
ut nichil putent deo placere. nisi quod
corum exhibitio commendauerit: cum
ille potius uitȩ meritum qͣm signorum
corporum requirat effeccum. Ut enimait
eũglicus poeta ⁊ merito cessante bono.
miracula nil sunt: quȩ faciunt plerunq
mali. Et ip̃e dominus apłos docuit. ut
a se ñ signa & miracula: s mansuetudimẽ
discerent & humilitatem inquiens. Dis.¬
cite a me quia mitis sum. &. humilis code.
Ouappt̃ & si beati gengulphi miracula
non ideo imꝑar ceteris scĩs habendus ẽ
quib partm fide & sanctitate eũ fuisse

Expanded text:
auditu compererant, intimare fideliter stuauditu compererant, intimare fideliter studuerunt. 14. Nec ociose praetermittendum, esse, quibus signa et miracula in tantum grata sunt, ut nihil putent Deo placere, nisi quod eorum exhibitio commendaverit, cum ille potius bonae vitae meritum quam signorum corporalium requirat effectum; ut enim ait euangelicus poeta: Merito cessante bono, miracula nil sunt, Quae faciunt plerumque mali, et ipse Dominus apostolos docuit, ut a se non signa et miracula, sed mansuetudinem discerent et humilitatem, inquiens: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Quapropter et beatissimi Gangulfi miracula, non ideo impar ceteris sanctis habendus est, quibus parem fide et sanctitate eum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ pietas largiebat᷑ ꝑ meritum eiꝰ populis
bñficia. Cumq ad huius exoptati mu¬
neris largiftua dona capienda: ñ parua
plehis conueniret copiosa frequentia: ꝑnix¬
currens ad dominam hȩc intulit. Domni
gengulphi corpus. in antro defertur tumu¬
tur gaudia sanitatis. At illa furiali amen¬
tia debachata: ait. Sic oꝑatur uirtuteᷤ gen¬
gulphus: quomͦ antis m̃s. Statim ut hȩc
uox nefanda a gutture illius exiit: a par-¬
te abstrusa corporis. obscenus ꝓdnt sonꝰ.
Illum diem quo hȩc acta sunt: mos xp̃i¬
anus. feriam sextam uocare consueuit.
Taliq postea subracuit obꝓbrio: ut ꝑ omẽ
uite sue tempus. quot eo die ꝓtulit uerba:¬
regni diuulgata ẽ confinia : ut p̃fatꝰ rex
pippinus ꝑ eadem loca transitum faci¬
ens. aliquos sciscitandi causa direxerit.
qui omnia hec ꝑcunctarentur. utrũ uera
eeñt. Quod ueritate subnixum comꝓ.¬
bantes : regi et ꝓceribus que auditu et

Expanded text:
Dei pietas largiebatur per meritum eius populis Dei pietas largiebatur per meritum eius populis beneficia. Cumque ad huius exoptati muneris largiflua dona non parva plebis conveniret copiosa frequentia, currens ad dominam, sic intulit: 'Domni Gangulfi corpus in antro tumuunctis gaudia sanitatis'. At illa, furiali amentia debachata, sic ait: 'Sic operatur virtutes Gangulfus, quomodo anus meus'. Statim ut haec vox nefanda ab ore exiit, a parte obstrusa corporis obscenus sonus prodiit. Illum diem, quo haec acta sunt, mos christianus feriam sextam vocitare consuevit. Talique postea subiacuit obprobrio, ut per omne vitae suae tempus, quot eo die proegni divulgata est confinia, ut praefatus rex Pippinus, per eadem loca transitum faciens, aliquos sciscitandi causa direxerit, qui hoc percunctarent, utrum verum esset; quod veritate subnixum comprobantes, regi et proceribus, quae visu et
Abbreviated transcription (Latin):
cuta sit: ñ ẽ incongruum huic narra¬
tioni inserere. Prefatus nanq clericus
quem diximus. post ꝑpetratum facinus
fugam arripuisse ad illam dõ odibilem
mulierem concito ꝑuolauit discursu: quasi
maximum nuntiaturus gaudium de ad¬
missi sceleris contagione: nesciens sibi re¬
pentinum interitum imminere. Nam
postquam tripudio inepte leticiȩ sibimet
applauserunt: ut uentrem purgaret seces¬
sum petiit latrinarum. Moxq ut diu̾so¬
rium peciit nature debitum ꝑsoluere: ad
instar iude ꝓditoris &. arrii heresiarchȩ.
quorum alter humanitatem xp̃i extin¬
guere. alt̾ inseparabilem trinitatis uni¬
tatem nisus ẽ diuidere. diffusa st̃ uiscera
eius: & sicut erat uacuus sensu. sic uacuuᷤᷤ
quoq uentre remansit. Iua uͦ impuders¬
eptum. licet sit horridum dictu: huic pa¬
ginȩ inserere. Nam dĩ famulo uiam uniu̾¬
se carnis ingresso. ꝑloca quib corporis sa¬
cri uehebatur gleba: multa meffabilis

Expanded text:
cuta sit, non est incongruum huic narracuta sit, non est incongruum huic narrationi inserere. Praefatus namque clericus, quem diximus post perpetratum facinus fugam arripuisse, ad illam Deo odibilem mulierem concito pervolavit discursu, quasi maximum nuntiaturus gaudium de admissi sceleris contagione, nesciens, sibi repentinum interitum inminere. Nam postquam tripudio ineptae laeticiae sibimet applauserunt, ut ventrem purgaret, secessum petiit latrinarum; moxque ut diversorium petiit, naturae debitum persolvere, ad instar Iudae proditoris et Arrii heresiarchis, quorum alter humanitatem Christi extinguere, alter inseparabilem Trinitatis unitatem nisus est dividere, diffusa sunt viscera eius, et sicut erat vacuus sensu, sic vacuus quoque ventre remansit, sicque infepaginae, licet sit horridum dictu, incongruum inserere. Nam Dei famulo viam universae carnis ingresso, per loca, quibus corporis sacri vehebatur gleba, multa ineffabilis
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃fatum locũ miraculis choruscantibꝰ ẽ
deportatum. Sepultusq ẽ ab ipsis ancil¬
lis dĩ in sua ipsius basilica. in honore pͥn¬
cipis apłorum pet̾ dedicata: qͥs gemina
Iuius congaudendum głificatiomi: sue
ingemiscendum desolatiom. Cirea quẽ
locum sc̃s dĩ antequam uita decederet.
tanta se beniuolentia & largitate ꝓfudit:
ut eum summa dilectione semꝑ incoleret
et omnem p̃diorum suoꝵ possessionem
inibi delegaret: ut necessarios redditus
habere possent qui ibi deseruirent. Et
quia nefas erat mundanis teneb̾s lucer¬
nam ob̃nubi sideream ⁊ &e ip̃a ueritas
ciuitatem suꝑ montem positã ñ pods e
abscondi ꝓtestata ẽ. ad cominunẽ oĩum
utilitatem atq ꝓfectum. placuit diuine
potentiȩ hunc scm̃ suum uirtutũ exhi¬
bitionẽ cunctis innotescere ac oniulgari:
ut quem apud se glorificauerat in celo.
apus homines mãguificaret in mundo.
ualis int̾ta sc̃i ꝑsecutores ultio subse¬

Expanded text:
ad praefatum locum, miraculis coruscantibus, ad praefatum locum, miraculis coruscantibus, deportatum est, sepultusque est ab ipsis Dei ancillis in sua ipsius basilica, in honore principis apostolorum Petri dedicata; quas gemina illius congaudendum glorificationi, suae ingemiscendum desolationi. Circa quem locum sanctus Dei, antequam vita decederet, tanta se benivolentia et largitate profudit, ut eum summa dilectione semper incoleret et omnem praediorum suorum possessionem inibi delegaret, ut necessarios reditus habere possent, qui ibi deservirent. Et quia nefas erat mundanis tenebris lucernam obnubi sydeream, et ipsa per se Veritas civitatem super montem positam non posse abscondi protestata est, ad communem omnium utilitatem atque profectum placuit divinae potentiae hunc sanctum suum virtutum exhibitione cunctis innotescere ac divulgari, ut, quem apud se glorificaverat in caelo, apud homines magnificaret in mundo. 12. Qualis interea sancti persecutoris ultio subse
Abbreviated transcription (Latin):
t b. apiti tursu somipedem ascendens ꝑni¬
citer aufugit.
engulphus itaq sanctus dĩ famulus
ni sensit en tẽidũ dñci corporis sanguimꝰ
dominum: tuncq ut uere fatear mori desut
et uiuere cepit. Exutus mundi tenebris:
celesti ẽ claritate uestitus. Nunc assistit
uultui dĩ omĩpotentis: accipiens de ma¬
nu eius stolam pͥmam. animȩ dico incor¬
ruptionem: &. in defectiuã beatitudinẽ.
Prestolatur autem stolam duplicem: cũ
it sumpto in fine mundi corpore. carnis
simul &e animȩ gaudebit immortalitate.
nominato uarennas. sanctimoniȩ atq
castitatis studiis inseruiebant: comꝑto
beati uiri obitu: sumptis sec̃ clericorum
ordinib. atq adunata religiosi apparatus
frequentia: comitante nichilominus ñ mo¬
dica plebis caterua: uͥ positum erat eius
corpus exanime. ꝓꝑare maturauerunt.
Sicq inde eleuatum cum staurophoria ac
cereis: cũ diuinorum hẏmnorũ melodia:

Expanded text:
et praepeti cursu sonipedem ascendens, perneet praepeti cursu sonipedem ascendens, perneciter aufugit. 10. Gangulfus itaque Dei famulus num sensit, exitum suum dominici corporis et sanguinis Dominum: tuncque, ut vere fatear, mori desiit et vivere coepit; exutus mundi tenebris, caelesti est claritate vestitus. Nunc adsistit vultui omnipotentis Dei, accipiens de manu eius stolam candidam, animae dico incorruptionem et indefectivam beatitudinem; praestolatur autem stolam duplicem, cum, resumpto in finem mundi corpore, carnis simul et animae gaudebit inmortalitate. nominato Varennas, sanctimoniae atque castitatis studiis inserviebant, comperto beati viri obitu, sumptis secum clericorum ordinibus atque adunata religiosi apparatus frequentia, comitante nihilominus non modica plebis caterva, ubi positum erat eius corpus exanime, properare maturaverunt. Sicque inde levatum cura stauroforia ac cereostata cumque divinorum ymnorum melodia
Abbreviated transcription (Latin):
quo qͦmodo ei necem inferrent. Tunc ille
clericꝰ furia m̃tis agitatus. a deo alienꝰ & dia¬
boli uas effectus: loca quib idẽ famulus
dĩ immorabat᷑ omĩs more impatiens. effe¬
rata m̃te aggredi natur. Et qͥa optime se¬
creta illius domicilia nouerat: nullumq
erat aditũ qͦd cognitioni eius ñ patẽret:
latent̃ studuit oꝑiri tempus qͦ famulors
decent obsequia ÷ & horam qua strato ia¬
centẽ. somnoq p̃ssum inuenire quiuisset:
ut ei clanculo mortẽ inferens liber aufugẽt.
Ouod ita et contigit. Nam ut tempꝰ aptũ
sari legii atq facinoris sui uidit: cubiculũ
enus ingressus. gladium qui capiti illius
tun. Sit licet ceruicem sc̃ĩ appetere maluisso:
am aliud contigit: quia dum uix oeatus
ntum ferientis in parte declinare studuit:
mucronis summitas in coram eiꝰ delapsa.
draue uulnus inflixit. At ille ꝓfanus nicħ
moratuis. ꝓpetrato facinore gladiũ manu
piciens. concitus ne dep̃henderetur exut:

Expanded text:
quo modo ei necem inferrent. Tunc ille quo modo ei necem inferrent. Tunc ille clericus, furia mentis agitatus, a Deo alienus et diaboli vas effectus, loca, quibus idem famulus Dei inmorabatur, omnis morae inpaciens, efferata mente aggredi nititur. Et quia obtime secreta illius domicilia noverat nullumque erat abditum, quod cognitioni eius non pateret, latenter studuit opperiri tempus, quo famulorum deessent obsequia, et horam, qua strato iacentem somnoque pressum invenire quivisset, ut ei clanculum mortem inferens liber aufugeret. Quod ita et contigit; nam ut tempus aptum sacrilegii atque facinoris sui vidit, cubiculum eius ingressus, gladium, quod capiti illius luit. Et licet cervicem sancti appetere maluisset, tamen aliud accidit, quia, dum vir beatus ictum ferientis in partem declinare studuit, mucronis summitas in coxam eius delapsa grave vulnus inflixit. At ille profanus nihil moratus, perpetrato facinore, gladium manu proiciens, concitus, ne deprehenderetur, exiit,
Abbreviated transcription (Latin):
his te scelerib inuoluere non timuisti:
morte quidem eẽs digna: s nullom meis
intimeris manib. Et quia non ẽ in ho¬
minis manu uita eius: s in illius qui cuui
tranquillitate iudicat omĩa: illius te rese¬
uandam iudicio censeo. Et si quidẽ frucdͦ
licio iire dotis dedi: ut uiuere possis hia¬
beto: nam de cetero nunquam.m
frueris aspectu. Dictorũ quodam ũas
finem faciens: conuoeatis siuns alcensls
uehiculis suis. predia ꝓcul posita in aua¬
lensi t̃ritorio petiit: piecatis & miscđie oꝑi
Bꝰ uacans: nullumq a solita bonitate tempꝰ
uacuum p̃c̃inittens. Muuer interim illa
infelix sͥ concessam a beato uiro possessio ẽm
adiens: iam quasi libera utens potestate:
cum illo detestando clerico. nefanda ꝓpe¬
trate luxuriȩ scelera ñ omisit. Uerentes itaq
ne forte zelo iracundie succensus beatꝰ gen¬
gulphꝰ. repentino ambos interitu necaret:
omni conamine ceꝑunt comminisci. ut

Expanded text:
his te sceleribus involvere non timuisti, his te sceleribus involvere non timuisti, morte quidem esses digna, sed nullo modo meis interiere inanibus. Et quia non est in hominis potestate vita eius, sed in illius, qui cum tranquillitate iudicat omnia, illius te reservandam iudicio censeo. Et siquidem fructus licio iure dedi, ut vivere possis, habeto; nam de cetero numquam meo frueris aspectu'. Dictorum itaque finem faciens, convocatis suis ascensisque vehiculis, praedia procul posita in Avalensi territorio petiit, pietatis et misericordiae operibus vacans nullumque a solita bonitate tempus vacuum praetermittens. 9. Mulier interim illa infelix, sibi concessam a beato viro possessionem adiens, iam quasi libera utens potestate, cum illo detestando clerico infanda perpetrare luxuriae scelera non omisit. Verentes itaque, ne forte, zelo iracundiae succensus, beatus Gangulfus repentino ambos interitu necaret, omni conamine coeperunt comminisci, ut