comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tameridĩ predicat ñ utiq: ut in om¬
cus quitã adirabnle factũ uirtuti
eius ad scribit: Quod siuerũ est quia
excitauit xp̃m amortius. quid
huic dicendũest qui& testis contra
deum falsus est. & opus enas stultiti¬
am asserit : sicm̃ mortin non sur¬
gunt : neq: xp̃s resurrexit: qđ iĩ
ura adhuc estis inpeccatis urĩs: &qͥ
dornnerunt in xpõ ꝑrrigrunt :
Terret illos utqr nemosibi maleuult.
dolt illis. hoc coepisse credere qđ
contra ipsos est: Iuiscm̃ peccata sibi
nolunt estimare ꝑchitionẽ : Qund rm¬
nontimuerunt subhac spe descło
exire.e siue occidi nontimuerunt.
quia resurgere exẽplo xpĩ credi¬
derunt & hon est uerũ perierunt.
hoc illis dicit qđ amore suoꝵ defunc¬
toꝵ nolunt audire : ut illis ampu¬
tet qđ prius ꝑerrorẽ uolebant
audre: Simhac uita tantũ speran

Expanded text:
tamen Dei praedicat, non utique ut inimicus, qui tam admirabile factum virtuti ejus ascribit. Quod si verum est, quia excitavit Christum a mortuis, quid huic dicendum est, qui et testis contra Deum falsus est, et opus ejus stultitiam asserit? Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit. Quod adhuc estis in peccatis vestris: ergo qui dormierunt in Christo, perierunt. Terret illos ut doleat illis hoc coepisse credere, quod contra ipsos est. Quis enim peccata sibi nolunt aestimare perditionem. Qui enim sub hac spe de saeculo exierunt, sive occidi non timuerunt; quia resurgere exemplo Christi crediderunt, et non est verum, perierunt. Hoc illis dicit, quod amore suorum defunctorum nolunt audire; ut illis amputet, quod prius per errorem volebant audire. Si in hac vita tantum in
Abbreviated transcription (Latin):
sumus om̃inibris: hominibus : Mamifes¬
tũ est quia &inhac uita presenti & in
futira speramus mapõ Nec eri hic
deserit seruos suos. seddat illis grãm
& infuturo crunt ingła ȩterna:
Si autẽ futurę uitę sp̃es non ess&
om̃ib: hominib: qđ dixit miserabi¬
liores essẽmus Ut quid eñ ie iunia
ingilias exitus. munda uita. iusti¬
tia miscđa mors. ñ prohis nulla
merceserit infudiro.  increduliau¬
tẽ uł hacuita fruintur: Sien

Expanded text:
nibus hominibus. Manifestum est quia et in hac praesenti vita et in futura speramus in Christo; nec enim hic deserit servos suos Christus, sed dat illis gratiam, et in futuro erunt in gloria aeterna. Si autem futurae vitae spes non esset, omnibus hominibus, quod dixit, miserabiliores essemus. Ut quid enim jejunia, vigiliae, exitus, munda vita, justitia, misericordia, mors; si pro his nulla merces erit in futuro? Increduli autem vel hac vita fruuntur. Nun
Abbreviated transcription (Latin):
bitretur rudim̃ta romanoꝵ fuisse fortiora ad bella
citius ꝑigenda: Suꝑiorib tẽporib multũ in om̃i
iurtute laudatis. Bellũ samniticũ annis tractatũ ẽ
ferme quinquaginta. in quo bello ita romani uic¬
ti sunt: ut subiugũ etiã mitterent᷑. Sed quia
non diligebant głam ꝓpt̃ iusticiã. sed iusticiã
ꝓpt̃ głam diligere uidebant᷑ : pacẽ factã foedusq
ruperunt: Haec comemoro: qm̃ multi p̃terita

Expanded text:
bitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
lũ punicũ t̾ciũ ab scipione. incredibili celeritate.
tẽporis breuitate ẽfectast᷑: Bellũ qͦq fugitiuoꝵ gla¬
duatoꝵ. quãuis multis romanis ducibus & duob c̃sulib
uictis. italia q horribilit̃ contrita atq uastata. Ter¬
tio tam̃ anno post multa c̃sũmata c̃sũptũ ẽ: picentes.
marsi & peligni gentes ñ exterȩ sed italice: post diu¬
turnã & deuotissimã subromano iugo seruitutẽ in
lib̾tatẽ caput erigere tẽptauer̃ :iã multis nationib
ramano imꝑio subiugatis deletaq cartagine in quo
bello italico romanis sȩpissime uictis. ubi & duo c̃¬
sules perier̃. & alii nobilisimi senatores: Nondiut no
tam̃ tẽpore tractatũ ẽ hoc malũ. Nã quintꝰ ei annus
finẽ dedit: S bellũ punicũ scđm: cũmaximis detrim̃tis.

Expanded text:
lum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et lum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus ei annus finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis
Abbreviated transcription (Latin):
qui uespasiano uł patri. uł filio. suauissimis imꝑatorib:C
ipse & domiciano crudelissimo. & ne ꝑsingl̃os ire neces¬
se sit. qui constantino xp̃ĩano. ipse apostatȩ iuliano.
cuꝰ egregiã indolẽ decepit amore dominandi sacrilega
& de testanda curiositas. qͣuanis deditꝰ oraculis erat.
quando fretus securitate uictoriȩ naues quib uictꝰ¬
necessarꝰ portabat incendit. deinde feruide instans
in modicis auib & mox merito temeritatis ꝯccisus
in locis hostilib egenũ reliquit exercitũ: Ut alit̃ inde
non possit euadi nisi contra illud auspiciũ dĩ t̃mini
de quo suꝑiore libro diximꝰ romani imꝑi t̃ mini moue¬
rent᷑. Cessit enĩ t̃minꝰ dĩ necessitati: qͥ ñ cesserat ioui:
Haet plane ds̃unꝰ & uerꝰ regit ⁊ gubnat. ut placet. & si
belloꝵ. sic̃ ineiꝰ arbitrio ẽ iustaq iudicio & miscđia
uł atterere uł consolari genꝰ humanũ : ut alia citius
alia tardius finiant᷑ ẜellũ pyratarũ apompero bel¬

Expanded text:
qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando fretus securitate uictoriae naues, quibus uictnecessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si bellorum, sicut in eius arbitrio est iustoque iudicio et misericordia uel adterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bel
Abbreviated transcription (Latin):
fapitur: Neforte ñ intelligentes dici ab eosꝑitalia. inua¬
riam sticiant sp̃iu scõ & peccentꝰ ꝑignorantiam: Neq
aliquam qͥ quasi scripturtis reuelet ñ audori pacient᷑
debere sed om̃a dietti examinari & sic iudicari. nefor¬
te grtãm datt̃ĩ frĩ dũresprunt auctori repugnaent:
& benediedĩ fueritꝰ retinendũ: Queq enĩ apłoꝵ¬

Expanded text:
sopitur ne forte non intelligentes dici ab eo spiritalia, injusopitur ne forte non intelligentes dici ab eo spiritalia, injuriam faciant Spiritui sancto, et peccent per ignorantiam: neque aliquem qui quasi Scripturas revelet, non audiri patienter debere: sed omnia dicta examinari, et sic judicari; ne forte gratiam datam fratri dum respuunt, auctori repugnent. et bene dictum fuerit, retinendum. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
mmo destos qͦsdam aut̃ pussillanimes. Hoc ẽ tumidos:
qͦsdã uͦfide infomos ldõq hos qͥ modertati sunt mnͣ magnid¬
mes & fide fimdatihortat᷑ cũ prece uthis consulant᷑uea
possint ꝓficere sufferentes cos: Nesi ie tributio ste maloꝵ
peioris efficei f. Idcrreo nilnl aluid quã bonũ sec̾tindũ
hortat᷑. Nonsolũ ineausa frimo sed& momĩiũ : Possunt
enĩ bonis oꝑib: ad treti in fideles ad credulittitẽ : exqua
semꝑ gaudeatꝰ inclnõ łIoc ẽ. inbonũ: orandũ autẽ sine
int̃inissione Sedulȩ enĩ preces ꝓuocant animũ uidi¬
cis addandam imscđiam : In om̃ib: uͦ actib: bonis dõ grtãs
agenelas qͥ hanc tribrit doctrinam inaxp̃o iħu ch̃o nr̃o
S pm̃ nolite extin gere : ꝓphetias nolite sꝑnere Om̃a¬
autẽ ꝓbate. qđ bonũ tenete : ab oñi spetie mala abtine¬
te uos. hoc dic̃ ut ñsticile alicui ꝑ spm loquenti ĩt̃ dicat᷑:
Toetingiut᷑ enĩ si incipientis loqͥ feruor contrtdictione

Expanded text:
immodestos, quosdam autem pusillanimes, hoc est, timidos, quosdam vero fide infirmos; ideoque hos qui moderati sunt et magnanimes, et fide fundati, hortatur cum prece, ut his consulant, ut possint proficere, sufferentes eos; ne si retributio fit malorum, pejores se fiant. Idcirco nihil aliud quam bonum sectandum hortatur non solum in causa fratrum, sed et in omnium. Possunt enim bonis operibus attrahi infideles ad credulitatem, ex qua semper gaudeatur in Domino, hoc est, in bonum. Orandum autem sine intermissione; sedulae enim preces provocant animum judicis ad dandam misericordiam. In omnibus vero actibus bonis Deo gratias agendas, qui hanc tribuit doctrinam in Chite spernere. Omnia probate: quod bonum est, tenete: ab omni specie mala abstinete vos. Hoc dicit, ut non facile alicui per spiritum loquenti interdicatur exstinguitur enim, si incipientis loqui fervor contradictione
Abbreviated transcription (Latin):
quaerentib triste displicunss& imꝑium. Cum ergo
ille quisomnio cõmonitus e postero die iussa facere
non ausus eẽt: scđa nocte hoc idem rursus seuerius
imꝑatum ẽ: amisit filium. quia non fecit. Tertia
nocte dictũ est homini qđ maior eͥ poena sinon
facer& immineret. Cum etiã sic auderet : inmorbũ
incidic acrem & horribilem. Tum uero examicoꝵ
sententia ad magistratus rem detulit. atq in lectica
allatus est insenatum. ex positoq somnio: recepta
continuo ualitudine pedibus suis sanus ab cessit
Tanto stupe factus miraculo senatus. quadriplicata
pecunia ludos censut instaurari. Quis non uideat
qui sanum sapit. subdicos homines malignis d& c¬
monibus aquoꝵ dominatione non liberat nis gr̃a

Expanded text:
quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem. Tum uero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit adque in lectica adlatus est in senatum expositoque somnio recepta continuo ualetudine pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non uideat, qui sanum sapit, subditos homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi gra
Abbreviated transcription (Latin):
homerus: dit tullius : & humanci ad deos trans fe¬
rebat: diuina mallem adnos. Merito displicuit
uiro graui diunoꝵ criminũ poeta confictor. Cur
ergo ludi scȩnici ubihaec dictitant᷑ cancitantur
accitant̃ deoꝵ honorib exhibent᷑. inter res diuinas
adoctis simis conscribunt᷑: Hic exclamet cicero.
non contra figmenta poetarũ sed contra. insticuta
maioꝵ. Anexlamarent & illi qd nos fecumus:
Ipsi dii ista suis honorib exhibenda flagitauerunt.
atrocit imꝑarunt. cdadem nisi fierent p̃nunciarunt.
quia neglectum ẽ. aliquid seueris sine uindicaria.
qui id quod neglectum fuerat factũ est: placatos
se eẽ. monstrarunt: Inter eoꝵ cõmemorat᷑ uirtutes
& miranda facta quoddicã. Tlito latinio rustico remano
patrifamilias dictumi ẽ. in somnis. insenatũ nunciar&¬
in quodã scelerato qui popło spectante ad suppliciũ
duci iussus ẽ. numinib uidelic& exludis hilaritatẽ

Expanded text:
Homerus, ait Tullius, et humana ad deos transfeHomerus, ait Tullius, et humana ad deos transferebat: diuina mallem ad nos.\' Merito displicuit uiro graui diuinorum criminum poeta confictor. Quur ergo ludi scaenici, ubi haec dictitantur cantitantur actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat factum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiarin quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci iussus est, numinibus uidelicet ex ludis hilaritatem
Abbreviated transcription (Latin):
dari eũ appellare uoluer̃: Satis ergo iudicarunt
net abipso ioue dariposse felicitatẽ :quẽ iã colebaNT
sedutiq abillo quẽ nomine ipsius felicitatis colen¬
dũ eẽ censebant: confirmo prorsus a quodã dõ quẽ
nesciebant eos credidisse dari felicitatẽ. Ipse ergo
quaerat᷑. ipse colat᷑ & sufficit. repudiet strepicus
innumerabiliũ daemonioꝵ: illi nonsufficiat hic ds̃.
cui non sufficit munus eiꝰ Illi in quã non sufficiat ad co¬
lendũ ds̃ dator felicitatis: cui non sufficit ad accipiendũ¬
N ipsa felicitas. Cui aut̃ sufficit. nonenĩ hab& homo
qͥd amplius optare debeat: seruiat uni dõ datori
felicitatis. nonẽ. ipse quẽ nominant iouem: Nã
sieum datorem felicitatis agnoscerent: ñutiq
alium uł aliam aquac daretur felicitas nomine
ipsius felicitatis inquirerent. neq ipsũ iouem
cũ tancis in iuriis colendũ putarent: Istt alie-¬
narũ dicit adulter uxorũ: iste pueri pulchri

Expanded text:
dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri
Abbreviated transcription (Latin):
nomint non inueniebant earũ rerũ nominibus
appellabant deos quas abeis sentiebant dari ab
ẽisq uocabula indefleccentes sicut abello bellonã
nuncupauer̃ non bellũ. sicut acunis cuninã ñ
cunã. sic̃ a segetib segetiã ñ segetẽ: a pomis pomo¬
nam. non pomũ. sicuc abubus buborã ñ bouem.
aut cerae nulla uocabuli declinatione sicut res
ipsa nominat᷑. ut. petunit dicta ẽ. dea qua dat
pecuniã non om̃ino pecuma. dea ipset putata est
Ita uirtus quae dat uirtutẽ. honor qui honorem.
concordit quae concordiã. uictoria quae dat
uictoriã: Ita inquiunt cũ felicitas dea dicit᷑¬
nob̾ reddita ratione. multo facilius eis quoꝵ cor ñ
nimis obduruit ꝑsuadebimꝰ fortasse qđ uolumꝰ.
Sienĩ iam humant infirmitas sensit non nisi ab
quitam multos colebant deos in quib: & ipsũ eoꝵ
regem iouem: qr nom̃ ciꝰ a quo darct felicita s ignora¬
bant ideo ipsius rei nomine quã credebant ab illo

Expanded text:
nomina non inueniebant, earum rerum nominibus nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitnobis reddita ratione multo facilius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab t homines, qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
ac sublime construccũ est: ꝓpt̃ aedis dignitatem
sic ad eum multicudo confluxit. ut uix inueniat᷑.
qui sũmani nom̃ qđ audire non potest ise saltenir
legisse meminerit. Siaut̃ felicitas dea. non ester
qm̃ quoduerũ est munus est dĩ: ille ds̃ quarat
qui eam dare possit. & falsorum deoꝵ multitu¬
do noxia relinquatur. quã stultoꝵ hominum
multitudo uana sectatur. dei dona deos sibi faciens
& ipsum cuius ea donet sunc obstinatione suꝑbae
uoluntatis offendens. sic enĩ carere non potest in¬
felicitate quitã quã deã felicitatẽ colit. & dm̃ da¬
torem felicitatis relinquit: sicut carere non potest
fame qui panẽ piccum linguit & abhomine qui
uerum habet non petit. Lib& aut̃ eoꝵ considerare rati¬
onefusq adeo neinquiunt maiores nr̃os insipientes
fuisse credendũ est. ut hacc nescirent munera diui¬
na eẽ. nondeos: sed qm̃ sciebant nemini talic
nisi aliquo dõ largienee concedi. quoꝵ deorum

Expanded text:
ac sublime constructum est, propter aedis digniac sublime constructum est, propter aedis dignisic ad eum multitudo confluxit, ut uix inueniatur qui Summani nomen, quod audire iam non potest, se saltem legisse meminerit. Si autem felicitas dea non est, quoniam, quod uerum est, munus est Dei: ille Deus quaeratur, qui eam dare possit, et falsorum deorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo uana sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tamquam deam felicitatem colit et Deum datorem felicitatis relinquit, sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit et ab homine, qui uerum habet, non petit. CAPUT ones. Usque adeone. inquiunt, maiores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum
Abbreviated transcription (Latin):
eminerent. Ita dea felicitate in loco amplissimo &
celsissimo constituta discerent ciues unde om̃is
boni uoti petendũ eẽt. auxilium: ac sic ipsa suadente
una felicitas. uni supplicaret᷑. unius tẽplũ fre¬
quentaret᷑ aciuib qui felices eẽ uellent. quoꝵ eẽt.
nemo qui noll&. atq ita ipsa ascipsa peteretur
quae ab om̃ib pecebat᷑. Iuis enĩ aliquid ab aliqͦ
deo nisi felicitatẽ uelit accipere. uł quod ad felici¬
tatẽ ꝑtinere existimat: P roinde si felicitas hab&
in potestate cũ quo homine sit. hab& aut̃ sidea est:
quae candem stultia est ab aliquo eã dõ pecere¬
quã possis ascipsa impetrare: Hanc ergo deam suꝑ
deos caeteros honorare etiã loci dignitate debuer̃.
Sicut enĩ apud ipsos legit᷑. romani ueteres nescio
quẽ sũmanũ cui noc turna fluminet tribuebꝰ Ne¬
U coluerunt magis quã iouem adquẽ diurna
flumine ꝑtinerent. Sed post quã ioui tẽplũ in signe

Expanded text:
eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente una Felicitas, uni supplicaretur, unius templum frequentaretur a ciuibus qui felices esse uellent, quorum esset nemo qui nollet, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel quod ad felicitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est: quae quam possis a se ipsa impetrare? Hanc ergo deam super deos caeteros honorare etiam loci dignitate debuerunt. Sicut enim apud ipsos legitur, Romani veteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Jovem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Jovi templum insigne
Abbreviated transcription (Latin):
locũ qui ei dignior aptiorq uidebat᷑ ab dns aluis
cerneret p̃occupatũ. non audens aliqͥd contra eoꝵ
facere arbitriũ & credens cos tanto numini suoq
principi uoluntate cessuros quia multi erant illic
ubi capicoliũ constitutũ est. ꝑauguriũ quȩ siuit
utrum concedere locũ uellent ioui. atq ipsi inde
cedere om̃s uoluer̃ p̃ter illos quos cõmemoraui.
maraem. terminũ. iuuentatẽ. atq ideo capitolium
ita constructũ est ut etiam isti tres intus essent. tam
obscuris signs ut hoc uix homines doctissimi scirent.
N ullo modo igic̃ felicitatẽ iuppit̃ ipse contẽner&:
sicut a termino. marte. iuuentate contẽptus ẽ. sed
ipsi etiã qui noncesserant ioui profecto cederent feli¬
citati qua illis regem fecerat iouem: aut si noncederens
non id contẽptu eiꝰ facerent sed quod indomo felici¬¬
tatis obscuri eẽ. mallent quã sine illa in locis ꝓpͥis

Expanded text:
locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis
Abbreviated transcription (Latin):
enã ioui regnũ nisi felicitas dedit: sitam̃ cũ regnaret
felix fuit & potior est felicitas regno: nemo enĩ dubitat
ficile inueniri hominẽ qui se cimeat fieri regẽ : nullus
aut̃ inuenit᷑ qui se nolit eẽ. felicẽ. Ipsiergo dii siꝑ
auguria uł quolib& modo eos posse consuli putant
dehac re consulent᷑. utrũ uellent felicitati loco cedere
si force alioꝵ aedib uł altarib iam fuiss& locus oc¬
cupatus ubi ades maior aqͥsublimior felicitati con¬
struerit᷑: etiã ipse iuppit̃ ceder&ꝰ ut ipsũ uerticẽ collis
capitolini felicitas potius obtiner&. Non enĩ qͥ spiã
resisteret felicitati: nisi qđ fieri nom potest qͥ esse
uell& infelix. Nullo modo om̃ino siconsuleretur
facer& iuppit̃ quod ei fecer̃ tresdi. mars. terminꝰ.
& iuuentas: qui maiori & regi suo nullo mͦ cedere
loco uoluer̃. Nam sicut eoꝵ habent litterat cũ
rex tarquinius capitoliũ fabricari uell& eumq

Expanded text:
etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati construeretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret Felicitati, nisi, quod fieri non potest, qui esse uellet infelix. Nullo modo omnino, si consuleretur, faceret Iuppiter, quod ei fecerunt tres di, Mars, Terminus et Iuuentas, qui maiori et regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque
Abbreviated transcription (Latin):
A nideo grandius imꝑium quã felicius fuit: Nam
Pietas enĩ uerax ueridĩ cultus. noncultꝰ falsoꝵ tot deoꝵ
quot damonioꝵ. sed & post ea iam indeoꝵ numerũ
felicicate suscepea. magna belloꝵ ciuiliũ infelicitas
sub secuta ẽ. An forte iuste ẽ indignata felicitas
qđ & cam sero & non adhonorẽ sed ad contumeliã
potius inuitata ẽ. ut cũ ea p̾riapus c̃oleret᷑ &cloa¬
cina & pauor & pallor & febris. & cactera non
numint colendoꝵ sederimina colentiũ.: Ad extre¬
mũ. sicũ turba indignis sina tanta dea colenda uisa ÷
cur nonuł illustrius cateris colebat᷑: Iuis enĩ ferat
qđ neq int̃ deos consencientes quos dicunt in consiliũ
iouis adhiberi. nec int̃ deos quos electos uocant
felicitas constituta ẽ. Templũ aliquodei fir& qđ
& locr sublimitate & oꝑis dignitate p̃mineret:
Cur enĩ non aliquid melius quã ipsi ioui: Namneq

Expanded text:
An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in deorum numerum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae
Abbreviated transcription (Latin):
principes ducullus aedem constituit : Cur ipse
romulus felicem cupiens condere ciuitatẽ ñ huic
templu potisimnũ struxit ne ꝓpt̃ aliquid dus ceceris
supplicauit. quando nihil de cẽt: hacc adess&: Nã
& ipse nec prius rex nec ut putant postea ds̃ ficr&:
romanis deos ianũ. iouẽ martẽ. picũ faunũ. tẏberinũ.
herculem. & si quos alios: Ut quid titus tatus ad didit
saturnum. opem. solem. lunã. uulcanũ. lucẽ & quoscũq
alios addidit: Int̾ quos etiam deã cloacinã. felicitate
neglacta: Uc quid numa toc deos & tot deas sine ista:
an eam forte intanta turba uidere non potuit. hosti¬
lius certe rex deos & ipse nouos pauorem atq pallorẽ
ꝓpitiandos non introducer&: sideã istam noss& aut
coler&. Presente quippe felicitate om̃is pauor & pal¬
lor no ꝓpitiatꝰ absceder&. sed pulsus aufuger&
Deinde quid est hoc qđ iam romanũ imꝑiũ longe
lateq crescebat & adhuc nemo felicitatẽ colebat.

Expanded text:
principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem cupiens condere ciuitatem non huic templum potissimum struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil deesset, si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieretRomanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios? Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat?
Abbreviated transcription (Latin):
mat. dicens Non modo bene uiuere sed uiuere om̃ino
neminẽ posse sugnor& quisnã sit faber. quis pistor.
quis cettor. aquo quid utensile petere possit. quẽ adiu¬
torem assumere. quẽ ducẽ. quẽ doccorem: Eo modo
nulli dubiũ es sȩ asserens ita eẽ. utilem cognitionẽ
deoꝵ si sciatur quã quisq ds̃ uim & facultatẽ ac potes.¬
tatẽ cuꝰq rei habeat: Exeo enĩ pocerimꝰ in quit scire
quẽ cuiꝰq causa dm̃ aduocare atq inuocare debeamꝰ.
ne faciamꝰ ut mimi solent. & optemꝰ alibero aquam.
alymphis uinũ: magna sane utilitas. Iuis non huic
gr̃as ageret siuiera monstraret & siunũ uerũ dm̃ a quo
ẽẽnt om̃ia bona hominib colendum docer&. Sed¬
dea ẽ: cur non ipsa una coleret᷑ quae constituta est.
quae poss& uniuersa conferre & cõpendio facere felicẽ :
Quis eñ opeat aliud ꝓpt̃ aliũ. quã ut felix fiat: Cur
deniq̃e tam sero huic tantae deae post tot romanos

Expanded text:
mat, dicens, non modo bene vivere, sed vivere omnino mat, dicens, non modo bene vivere, sed vivere omnino neminem posse, si ignoret quisnam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo quid utensile petere possit: quem adjutorem assumere, quem ducem, quem doctorem: eo modo nulli dubium esse asserens, ita esse utilem cognitionem deorum, si sciatur quam quisque deus vim et facultatem ac potestatem cujusque rei habeat. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cujusque causa deum advocare atque invocare debeamus: ne faciamus, ut mimi solent, et optemus a Libero aquam, a Lymphis vinum. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si vera monstraret; et si unum verum Deum, a quo essent omnia bona, hominibus colendum doceredea est, quur non ipsa una quae coleretur constituta est, quae posset uniuersa conferre et conpendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Quur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
niensis ut spinas exagris eradicaret: nec dea rubigo
ut non accederet rogaretur: una felicitate presente
& tuente: uł nulla mala exorfrent᷑ uł facillime pellerent᷑.
Postremo qm̃ deduab istis deab iurtute & felicitate
tractamꝰ. si felicitas uirtutis ẽ p̃miũ nondea. sed dĩ donũ ẽ.
Siaut̃ dea ẽ. cur nondieat᷑ &iuirtutẽ ipsam conferre.
quando qͥdem etiã uirtutẽ consequi felictas magna est:¬
Quid est ergo qđ pingenti beneficio uarro iactat prȩ¬
stare se ciuib suis quia nonsolũ cõmemorat deos quos
coli oporteat aromanis uerũ etiã dicit quid ad quẽq
ꝑtineat. Qm̃ nihil prodest inquit homini alicuius me-¬
dici nomen for mãq nosse & quod medicus sit¬
ignorare :ͤita dicit nihil prodesse scie dm̃ ẽe esculapiũ :
finescias eũ ualitudini opitulari atq ita ignores cur
ei debeas supplicare: hoc etiã alia similitudine affir¬

Expanded text:
niensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, niensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem iquandoquidem etiam virtutem consequi felicitas magna estquod pro ingenti beneficio Varro jactat praestare se civibus suis, quia non solum commemorat deos, quos coli oporteat a Romanis, verum etiam dicit quid ad quemque pertineat? Quoniam nihil prodest, inquit, hominis alicujus medici nomen formamque nosse, et quod sit medicus ignorare: ita dicit nihil prodesse scire, deum esse Aesculapium, si nescias eum valetudini opitulari, atque ita ignores cur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine affir
Abbreviated transcription (Latin):
argentino ut haberent a eam argenttamq pecuniã.¬
N amideo patrẽ argentini asculanũ putauer̃ qr prius
qđ argentinus nongenuit aurinũ. qr & aurea sub¬¬
secuta ẽ. Iuẽ dm̃ isti sihaberent. sicut saturno iouem
ita & patri argentino & auo asculano aurinũ p̃po¬
nerent. Quid ergo erat necesse ꝓpt̃ har bona uel
animi uł corporis uł externa. tantã deoꝵ turbã colere
& in uocare. quos neq om̃s cõmemoraui. nec ipsi potuer̃
om̃ib bonis. humanis minutatim singulatimq
digestis deos minutos & singulos ꝓuidere. cũ poss&
magno faciliq cõpendio una dea felicitas cuncta c̃ferre.
nec solum adbonat capienda quis quã alius. sed neq ad
depellendet mala quaereret᷑:: Cur enĩ ess& inuocanda
ꝓpt̃ fessos diua fessona. ꝓpt̃ hostes depellendos diua
pellonia. ꝓpt̃ agros medicus uł apollo ul esculapius id
ambo simul quando eẽt grande periculũ : nec ds̃ spi¬

Expanded text:
Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniamArgentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniamNam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius od Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hoc poss& conferre felicitas. : Ingeniosũ quippe
nasci: felicitatis ẽ. Unde etiã sinon potuit anondũ
nato coli dea felicitas ut hoc ei conciliata donaret.
conferr& hoc parentib eiꝰ cultorib siuis ut eis ingeniosi
filii nascerent᷑. Iuid opus erat parturientib inuocare
lucinã. cũ si adesset felicitas non solũ bene parerent
sed etiã bonos: Iuid necesse erat opi deae cõmendare
nascentes. dõ uaticano uagientes. deae cuninae iacentes.
dea ruminae suggentes. dõ statilio stantes. deae adeonȩ
ad euntes. ab eonae ab euntes. deae menti ut bonam
haberent mencẽ: deo uolũno & dex uolũnaẽ ut bonit
uellent. dis nuptialib ut bene comugarent᷑. dus
agrestib ut fructus uberrimos caperent & maxime ipsi
dfae fructesea. marti & bellonae: ut bene belligerareÑ.
dea uictoria ut uincerent. deo honori ut honorarent᷑.
dex pecunae ut pecuniosi eẽnt. deo esculano & filio eiꝰ

Expanded text:
cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent mentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius
Abbreviated transcription (Latin):
cõplectit᷑ uirtus. om̃it optanda felicitas. Siiuppiter
ut haec dar& ideo colebat᷑. qu̾asi bonũ aliqͥd ẽ latitudo
regni atq diuturnitas adean p̃tin& felicitatẽ: cur
non incelleccũ est dona dĩ cẽ. nondeas: Siaut̃ putatȩ
s̃ deae: saltem alia tanta deoꝵ turba nonquareretur.
Consideratis enĩ officiis deoꝵ dearũq omniũ quae sicut
uoluer̃ prosuc opinatione finxer̃ inueniant si possun
aliquid quod prȩstari ab aliquo dec possit homini ha¬
benti uirtucẽ habenti felicitatẽ: quid doctrinae uel
amercuri uł aminerua petendũ eẽt. cũ uirtus om̃ia
secũ haber&: Arsquippe ipsa bene recteq uiuendi
urcus aueteribus definita ẽ. Unde abeo quod grece arethe
dicit̃ uirtus nom̃ artis latinos traduxisse putauer̃
Sed si uirtus nonnisi ad ingeniosũ poss& uenire. quid
at opus dõ catio patre qui catos idest acutos facer&.

Expanded text:
conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uirtus a ueteribus definita est. Unde ab eo, quod Graece Aperrj dicitur uirtus, nomen artis Latinos traduxisse putauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
potuer̃: cur cẽꝑantia dea eẽ non meruit. cũ eius no¬
mine non nulli principes romani non paruã głam
compararint: Curdeniq fortitudo dea non est que
affuit mutio cũ dexterã porrex̃ inflãmas. qua affuit
curcio cũ se cumpatrit in abruptã t̾ram p̃cipitem
decdic. quae affuic decio patri & detio filio cum pro
exercitu se uouer̃ Sitam̃ his om̃ib uera inerat
fortudo: unde modo non agit᷑: quare prudencia.
quare sapientia. nulla numinũ loca meruer̃ : An
quit in nomine generali ipsius uirtutis om̃s colunt᷑:
Sic ergo poss& & unus ds̃ coli. cuꝰ partes cȩteri dii pu¬
tant᷑: sed millat una uirtute & fides ẽ & pudicitia:
qua cam̃ extra maedib propriis altaria meruer.¬
Has deas nonueritas seduanitas facit: haec enĩ ueri
dĩ munera sunt: non ipsae s̃ dex. Uerũ tam̃ ubi ẽ uirtꝰ
& felicitas quid aliud quaerit̃: Iuid ei sufficit cui
uirtus felicitasq non sufficit : Om̃it quippe agenda

Expanded text:
potuerunt? Cur temperantia dea esse non meruit, cum ejus nomine nonnulli Romani principes non parvam gloriam compararint? Cur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio, cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri, et Decio filio, cum pro exercitu se voverunt? Si tamen his omnibus vera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? an quia in nomine generali ipsius virtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cujus partes caeteri dii putantur. Sed in illa una virtute et fides est, et pudicitia, quae tamen extra in aedibus propriis altaria meruerHas deas non ueritas, sed uanitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s utiq gentes: honorabilis est senectus: Uinde &si
nagoga. & post ea eeła seniores habuit: quoꝵ sine
suꝑbia. dũ soliuiolunt aliquidideri: lmiores quan
dentes amoris causa se conmnontri: facilius se corrigant:
quippe eũ uide ant nordiscrepare oꝑa eiꝰ ap̃dicatione
Apius uero quasi matres. ut cũ minti sormone eloceri se
udent: non asꝑe ac̃cipiant quia honorifice ꝓficitł
Asꝑum est eñ senib cũ corriprint aumiorib qđ tẽpe¬
ram̃to quadã lenri uult: ⁊itpfectus st &dicenti & au¬
dienti: Ad olescenulas ut sorores amon&& edocendas:
ut ꝓmpte possitꝰ bone conueriationis sasciꝑe discipli¬
nam uando eni non ceimperio menaari sibi uido&¬

Expanded text:
omnes utique gentes honorabilis est senectus: unde et omnes utique gentes honorabilis est senectus: unde et Synagoga, et postea Ecclesia seniores habuit, quorum sinsuperbia, dum soli volunt aliquid videri. Juniores quasi dentes amoris causa se commoneri, facilius se corrigant, quippe cum videant non discrepare opera ejus a praedicatione. Anus vero quasi matres; ut dum miti sermone doceri se vident, non aspere accipiant, quia honorifice proficiunt: asperum est enim senioribus, cum corripiuntur a junioribus. Quod temperamento quodam leniri vult, utdienti. Adolescentulas, ut sorores admonet edocendas, ut prompte possint bonae conversationis suscipere disciplinam. Quando enim non cum imperio insinuari sibi vid
Abbreviated transcription (Latin):
firmatur ad oͥpus electus accipiant auctoritatẽ teste
constientia sua. ut audaat uice chuĩ ibri staeificiũ cło
offerre: Hec meditare in his esto : ut ꝓfectꝰ tuus mara¬
festus sit om̃ib Adtende tibi & doctrine. insta illis
Hoc enim faciendo. toipsũ saluũ faciesi eeos qͥte auchu
U tformasit om̃ib nonsolũ inbonis oꝑib uerũ etiam
& ingestis. Bona enĩ arbor bonas facit fructas: Similit̃¬
& bona doctrira: malam oꝑa babere non potest: At
cũ uisa fuerit bona oꝑa. diummi magnste ii fructꝰeẽ
intelligant᷑ & auditores posuint ꝓficere Tam uera enĩ
& metu endã. eẽ intelligunt que dicurit᷑. quando ab eo
antis ut matres: ad olescentulas ut sorores mom̃ casti¬
tate: Propt honorificentiã etatis. maiorẽ natu eũ man¬
suetudine adbonũ opꝰ doc& ꝓuo eandũ. ut facilius sus¬
cipiat acbnonitionẽ: Sotest enĩ ueferi conmonitꝰ
ne postea cor ripiat. qđ curpe est seniori : Nama pud

Expanded text:
firmatur ad hoc opus electus auctoritatem accipiens, teste conscientia sua, ut audeat vice Domini sacrificia Deo offerre. Haec meditare, in his esto, ut profectus tuus manifestus sit omnibus. Attende tibi, et doctrinae; insta illis. Hoc enim faciendo, te ipsum salvum facies, et eos qui te audiunt. Ut forma sit omnibus non solum in bonis operibus, verum etiam  in gestis. Bona enim arbor bonos facit fructus : similiter et bona doctrina mala opera habere non potest. Ut cum visa fuerint bona opera, divini magisterii fructus esse inteet metuenda esse intelligunt, quae dicuntur, quando ab eo anus ut matres, adolescentulas ut sorores in omni castitate. Propter honorificentiam aetatis majorem natu cum mansuetudine ad bonum opus docet provocandum, ut facilius suscipiat admonitionem; potest enim vereri commonitus, ne postea corripiatur, quod turpe est seniori. Nam apud
Abbreviated transcription (Latin):
toritate non possunt NNam antmalia qubyaelo iñ brasua
telant᷑ blandicus tamen cednt: Vlicluas hon ora
quȩ uere uiduesant. Has ent̃ uidias dic̃ honoran¬
das quȩ data oꝑa uidues. quȩ unt posiit rubere
ut meliores essent & digne dõ sedas nuptias respr¬
erunt: scientes semel bene dici cũ iugium emle

Expanded text:
bra sua zelantur, blanditiis tamen cedunt. Viduas honora, quae vere viduae sunt. Has viduas dicit honorandas, quae data opera viduae sunt. Quae, cum possent nubere, ut meliores essent et dignae Deo, secundas nuptias respuerunt, scientes semel benedici conjugium, aemulae
Abbreviated transcription (Latin):
cupars quȩ non questus causa magis qua defen sionis
eccłastice succũpat disciplinȩ. Prȩ are enĩ debent
merita: ut accedenti debitus honor gribui udetit᷑:
ue enĩ affatus suospie tracitunt: cgna effectti

Expanded text:
cupari, quae non quaestus causa magis, quam defensionis, ecclesiasticae succumbat disciplinae. Praeire enim debent merita, ut accedenti debitus honor tribui videatur; quae enim affectus suos pie tractavit, et
Abbreviated transcription (Latin):
& uult animꝰ & munda fi& conscientia ñ in si¬
Amulatione ut hominib placeat & mercedem
apd dm̃ ñ habeat. Sienĩ uoluntas ꝓͥpti est
Qm̃ chorinthii adopꝰ ministerii ꝓuocant᷑.
hoc meis indicit᷑ ut ñ plus tribuant quã poss:
enĩ macedoniȩ ultro obtuler̃ cũ p̃cib: uit ꝓbare
tota se uoluntate hoc facere. ut plus offer¬
Iret
quã poterant . Idõq acceptabile fuit. Iuan¬

Expanded text:
 vult animus, ut munda fiat conscientia: non in simulatione, ut hominibus placeat, et mercedem apud Deum non habeat. Si enim voluntas prompta est, m Corinthii ad hoc opus ministerii provocantur, hoc eis indicitur, ut non plus tribuant, quam possunt; enim Macedoniae ultro obtulerunt cum precibus, ut probarent tota se voluntate hoc facere, ut plus offerrent, quam poterant; ideoque acceptabile fuit. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas. sed potestas dĩ. Nã si uoluntas tantũ ẽ&
nec posset qđ uellet & potentiore uoluntate impe¬
diret᷑ : Nec sic tam̃ uoluntas nisi uoluntas ẽ& nec
creati sp̃s̃ uoluntatib: sedeius potiꝰ qui dat potes¬
tatẽ uolentib: Nongͦ ꝓpt̃ea nihil ẽ in nr̃a uoluas¬
tate.: quia ds̃ p̃sciuit qđ futurũ e&. in nr̃a uolunta
te: Non enĩ qui hoc p̃sciuit. mehilp̃scunt: Porro si
ille qui p̃sciuit quid futurũ ess& in nr̃a uoluntate.
non utiq nihil sed aliquid p̃sciuit: ꝓfecto & illo
p̃sciente ẽ aliquid in nr̃a uoluntate: Quo circa
nullo mͦ cogim̾ aut retenta p̃scientia tollere uo¬
sed utrũq amplectim. utrũq fidelit̃ et ueracit̃
confitem᷑. illud ut bene credamꝰ. hoc ut bene ui¬
uamꝰ: Male aut̃ uiui̾t: side dõ non bene creditur:
Unde absit a nob̾ enis negare p̃scientã ut libere
uelimꝰ: quo aduiante sumꝰ libi. uł erimꝰ: Pinde

Expanded text:
uoluntas; sed potestas Dei. Nam si uoluntas tantum esset nec posset quod uellet, potentiore uoluntate inpediretur; nec sic tamen uoluntas nisi uoluntas esset, ncreati spiritus uoluntatibus, sed eius potius, qui dat potestatem uolentibus. Non ergo propterea nihil est in nostra uoluntate, quia Deus praesciuit quid futurum esset in te. Non enim qui hoc praesumit, nihil praescivit. Porro si ille qui praescivit quid futurum esset in nostra voluntate, non utique nihil, sed aliquid praescivit: profecto et illo praesciente est aliquid in nostra voluntate. Quocirca nullo modo cogimur: aut retenta praescientia Dei, tollere vosed utrumque amplectimur, utrumque fideliter et ueraciter confitemur; illud, ut bene credamus; hoc, ut bene uiuamus. Male autem uiuitur, si de Deo non bene creditur. Unde absit a nobis eius negare praescientiam, ut libere uelimus, quo adiuuante sumus liberi uel erimus. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
dantiã ad illorũ in opiã : & illorũ babundantia fiac
adurãm in opiã . Hoc ẽ. qđ dic̃ ut da uixta tepꝰ
scĩ inopiã paciunt᷑. Deserentes om̃ia mundi. &
se indiuinis soł oꝑib constituentes . ut doctrinȩ
atq orationi insisterent ad ꝓfectũ multorũ:¬
Hiqͥcredunt qͥq artib: aut negotiis insistunt.
aut certe facultates pat̾nas habent. Mi¬
nistrent scõrũ in opiis ut it̃um scĩ illic ubi diui¬
tes s. & isti inopes cõmunicent eis qͥsi uicẽ re-¬
pendentes ministerio illorũ. Sic̃ dic̃ dns.
Quandiu fecistis uni exminimis istis. mͥ
fecistis Ut fiat ȩqͥtas sic̃ scriptũ .ẽ. Hec .ẽ.
ȩqualitas ut qͥa isti in hoc tpr̃e ministrant scis
reddant᷑ ilł uices infuturo. Debitores enĩ si.¬
bi faciunt scõs. Iui multũ habuit ñ habunda¬
uit : & qͥ modicũ ñ minoraũ. Hoc in exodole¬

Expanded text:
dantia ad illorum inopiam, et illorum abundantia fiat ad vestram inopiam. Hoc est quod dicit, ut quia juxta tempus sancti inopiam patiuntur, deserentes omnia mundi, et se in divinis solis operibus constituentes, ut doctrinae atque orationi insisterent ad profectum multoruiderint, quique artibus aut negotiis insistunt, aut certe facultates paternas habent, ministrent sanctorum inopiis: et iterum sancti illic ubi divites sunt, et isti inopes, communicent eis, quasi vicem rependentes ministerio illorum, sicut dicit Dominus: Quandiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis . Ut fiat aequalitas, sicut scriptum est. Haec est aequalitas, ut quia isti in hoc tempore ministrant sanctis, reddantur illis vices in futuro; debitores enim sibi faciunt sanctos. Qui multum habuit non abundavit: et qui modicum, non minoravit. Hoc in Exodo le