comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quor undã. p̃uiliꝰqͥo dies iudiciidĩ indubiũ dedu¬
cit᷑. Corrũ puntꝰ mores bonos conloqͥa mala: ho¬
minib: suademꝰ ait . ut credant. & ꝓuideant ne
incurrant. & tunc peniteant quando penitentiã
fructũ ñ habet. Deo aut̃ manifesti sumꝰ. Hoc eñi
p̃dicabat qđ e ds̃ iusserat & hoc scire dr̃ ds̃ qđ bo¬
nũ .ẽ. Deniq male agentib dic̃: nescio uõs.
pero inqͥđ & inconscientiis urĩs nos manifescos. cẽ.
A anifesta erat puritas eoꝵ chorintͥiis quia neq
aliquando in adulatione fuerant dep̃hensi:
neq p̃dicatio illoꝵ displicuerat sc̃ĩs: nec ab
aliqo eoꝵ quic quã ut ad solet occulte elicere tẽp¬
tauerat. ut foris siplices apđ t̃bas. intꝰ uero inpos¬
teros eeñt. Idõ conscientias illoꝵ pulsat ut ipsi sibi
deant inte gr̃a se p̃dicationẽ ad didieis se his adnun¬
tiabimꝰ. Sed occasionẽ damꝰ uob̵ gloriandi
in sede apłis: ꝓfitentes se abͥis doctos qui sẽꝑ cũ

Expanded text:
quorumdam praviloquio dies judicii Dei in dubium deducitur: Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala . Hominibus suademus, ait; ut credant, et provideant, ne incurrant, et tunc poeniteant, quando poenitentia fructum non habet. Deo autem manifesti sumus; hoc enim praedicabat, quod Deus jusserat: et hoc scire dicitur Denique male agentibus dicit: Nescio vos. Spero autem et in conscientiis vestris manifestos nos esse . Manifesta erat puritas eorum Corinthiis; quia neque aliquando in adulatione fuerant deprehensi, neque praedicatio illorum displicuerat sanctis, nec ab aliquo illorum quidquam, ut adsolet, occulte elicere tentaverant; ut foris simplices apud turbas, intus vero impostores essent. Ideo conscientiam illorum pulsat, ut ipsi sibimdeant integram praedicationem se addidicisse, his annuntiantibus. Sed occasionem damus vobis gloriandi in se de apostolis, profitentes se ab iis doctos, qui semper cum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib insistendũ ut siue in hic adhuic placeamus
placeamꝰ ei. Vnde disciplina seruet᷑. & hic & illic
placebimꝰ. Quia qͥ hic placet. illic non displicebit.
Om̃s enĩ nos manifestari oportet ante tribunal xp̃i.
utrecipiat unꝰ quisq propͥci corporis ꝓut gessit

Expanded text:
ibus insistendum; ut sive in hac adhuc vita placeamus ei. Unde si disciplina servetur, et hic et illic ei placebimus; quia qui hic placet, illic non displicebit. Omnes enim nos manifestari oportet ante tribunal Christi ut recipiat unusquisque propria corporis, prout ges
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̃ oꝑat᷑. cientes igit᷑ timorẽ dñi hominib:
suademꝰ dõ aut̃ manifesti sumꝰ. Qm̃ ergo iudiciũ
dĩ futurũ .ẽ. ꝑ xp̃m ad singuloꝵ discriminanda oꝑci:
Idcirco apłs sũ adere se dic adbonũ sensu et utã
ut auditores eiꝰ securi sint depena fut᷑a: & ipse
Noriet᷑ in is habens fruerũ labiorũ suoꝵ qͥa¬

Expanded text:
hominibus suademus: Deo autem manifesti sumus. Quoniam ergo judicium Dei futurum est per Christum ad singulorum discriminanda opera, idcirco Apostolus suadere se dicit ad bonum sensum et vitam; ut auditores ejus securi sint de poena futura, et ipse glorietur, in his habens fructum laborum suo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ terĩ : Si qͥs uob̾ dteert eccebic axp̃s autterce illica olite
ondere
Subito enĩ & ex insperato apparebit sic̃ choruscatio
apbaret aboriente moccidentẽ. habens secũ milici

Expanded text:
Et iterum: Si quis vobis dixerit: Ecce hic Christus, aut ecce illic; nolite credere . Subito enim et ex insperato apparebit sicut coruscatio apparet ab Oriente in Occidentem, habens secum militi
Abbreviated transcription (Latin):
um dictti datcisunt itti utiẽ pore qͦ ꝓmissum
aduent donũ di. miscđia dĩ reaaret omnia que
prius int̃ dixerat. Quod ñ intelligentes udeu
sub igo ꝑmanent et quo rum dam libertritẽ. Is lim

Expanded text:
dicta data sunt, ita ut tempore quo promissum advenit donum Dei, misericordia Dei relaxaret omnia, quae prius interdixerat. Quod non intelligentes Judaei, sub jugo permanent, et quorumdam libertatem his
Abbreviated transcription (Latin):
nitis inquid iugũ supra ceruices discipłoꝵ id qđ
neq pacres nr̃i neq nos potuimus porttire.⁊
Ham si utlia fuissent tunc datci essentĩ quando
& leo in tabulis cdattuess&. Sed quia posttem¬
ti signa ꝓdigioꝵ & legẽ editcom inre uerentes &
diffidentes et ceruicos iuentiunt : ttlia &
tantt acceꝑunt mandateiinqͥb res pertire
Nonpossent Hnc stutũ est ut& bomi labora

Expanded text:
nitis, inquit, jugum supra cervices fratrum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Nam si utilia fuissent, tunc data essent, quando et Lex in tabulis data est: sed quia post tanta signa prodigiorum, et Legem editam irreverentes et diffidentes et cervicosi inventi sunt, talia ac tanta acceperunt mandata, in quibus respirare non possent. Hinc factum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
exopibis legis sp̃m accepistid. anex auditum fideisicsinie
omelletii estis: Adhuc cũ stomaecho loqutr: Pol& enĩualde
suꝑ errorẽ eorum: quia fabricã suã qua eos peuuangłm ae¬
dificauerit uidebat eẽ. destruetum: Non sic de chorintus
motui sest : quia quis carnales cosappllat: tam̃ usque adeo
utluorunti. Vsꝙ adhoc enom sole quis induci q̃đ d deatt.

Expanded text:
Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Sic sine Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Sic sine intellectu estis? Adhuc cum stomacho loquitur; dolet enim valde super errore eorum, quia fabricam suam, qua eos per Evangelium aedificaverat, videbat esse destructam. Non sic de Corinthiis motus est, quia quamvis carnales eos appellet , non tamen usque adeo valuerunt. Usque ad hoc enim solet quis induci, quod delectat,
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut ea p̃star& quae lex non poterat: Ac̃ꝑhoc noN
cum minculo uerba sunt: quia si fuerant de prauati: ut
nec se agnoscerent circumuentos: Premio usus esti: Om̃is
enum qui facisatur. debono transit ad nalum: sicut & hi de
lib̵tutem & scousiite. ad seruitum & solicitudinem transier.
Quoꝵ ante occulos xp̃s ꝑscriptud est: Manifestũ esti quia
stultoꝵ occulis xp̃s ꝓscriptus udetur: iđ expoliatus uel
coridempnatus. Prudentium uero oculis & sendibus : nori
sclum non dđm pnatus: s̃edipsẽ mortẽ cruce sua damnasse uidetur:
Passio erum dñi uita nrã est: & destructiomoras Sed quia hi
indigne cocꝑant sentire trans lati ad legem᷑. Idcirao m̃tibus eoꝵ
crucifixus est: Hoc est sensuur̃o eruaifixus quasi homo:
inquo enĩ spes plena non est: homo est. Icleo hi nom putant
plenã salutẽ.xt̃. inxp̃o: quit legẽ illi equabars: In hisuero
istud loco Accusctionis obicitur. Hoc solum uolo discere a uob

Expanded text:
est, ut ea praestaret, quae Lex non poterat: ac per hoc non cum miraculo verba sunt; quia sic fuerant depravati, ut nec se agnoscerent circumventos. Prooemio usus est; omnis enim qui fascinatur, de bono transit in malum, sicut et hi de libertate et securitate ad servitium et sollicitudinem transierunt. Quorum ante ocstultorum oculis Christus proscriptus videtur, id est, exspoliatus vel condemnatus: prudentium vero oculis et sensibus non solum non condemnatus, sed ipse mortem cruce sua damnasse videtur; passio enim Domini vita nostra est, et destructio mortis. Sed quia hi indigne coeperant sentire translati ad Legem, idcirco mentibus eorucrucifixus. Hoc est, sensu vestro crucifixus est, quasi homo; in quo enim spes plena non est, homo est. Ideo hi non putabant plenam salutem esse in Christo, quia Legem illi aequabant. In his vero istud loco accusationis objicitur. Hoc solum volo discere a vobis:
Abbreviated transcription (Latin):
& apollso premtetes ut nichil illis defto : dis cant
autẽ & nniss lĩ bonis operibus ꝑ̃ eẽ acdustiste¬
illis ⁊eccsirios cdari abbis qͥchedider utrefrigera¬
rent quia degni erat ut qra spirittilia trabebd
nonałis dcieet carnalia Quam uis em̃ tenale¬
ꝯsꝑitũ uoc&. &apollo: tam̃ ꝑfectus erat inserp¬
turis : Sedqr tenas huuiꝰ ꝓfesfionis feierat insima¬
gogti. sic illũ appellat: Salutant te om̃s qͥme cũ
sunt: Fropt conpetliã. simul oms consalintore
significat: Salutate eos qͥnos amant infide

Expanded text:
 praemitte; ut nihil illis desit: discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad usus neillis necessarios dari ab iis, qui crediderant, ut refrigerarent; quia dignum erat ut qui spiritalia tradebant, non illis deessent carnalia. Quamvis enim Zenam legisperitum vocitet; Apollo tamen perfectus erat in Scripturis: Sed quia Zenas hujus professionis fuerat in Synagoga, sic illum appellat. Salutant te omnes, qui mecum sunt. Propter compendium simul omnes consalutare significat. Saluta eos, qui nos amant in
Abbreviated transcription (Latin):
seruientes bona docentes: bistizi ant adolȩscentu¬
las iuiros suos diligere. amarifilios. prudentis pu¬
dicas eẽ castcis. dorus exram habentes subdittis
ꝓpri is uiris. neuerbũ dĩ blasphemet᷑: ⁊̃ ales precipit
semores ut eemplosint bone conuersationis iumorib:¬
b ut si ifideles urros habeant. congaudeant eis
uniores simlit̃ horttire. contonentes eẽ ꝑomĩa te

Expanded text:
servientes, bona docentes; ut instituant adolescentuservientes, bona docentes; ut instituant adolescentulas viros suos diligere, amare filios, prudentes, pudicas esse, castas, domus curam habentes, subditas propriis viris: ne verbum Dei blasphemetur. Tales praecipit esse seniores, ut exemplo sint bonae conversationis junioribus; ut si infideles viros habeant, congaudeant eis uniores similiter hortare continentes esse, per omnia te
Abbreviated transcription (Latin):
dign habrtisunt totcidĩ otaturit: Nđmn qui
a melioribus ꝓhibit ꝗͥ udent᷑ hoꝵ mens & seientia
inqui nat cosunt quia creaturã dĩ accufant ut ex cu¬
s ent semet ipsos Dm̃ confitent᷑ senos se. stictis aut̃
negant: d añs exsecitiboiles & obedaentes. ad omẽ opris bonũ
repbi Quam uis ad om̃s hereticos ꝑtine at dictũ
hoc ⁊toidẽ de udȩis intelligit᷑ locutus quise abrti¬
hȩ dm̃ solos dicunt seire .oꝑib uero abnegant: Sic̃
ueretis: Quo modo gͦ possunt dm̃ abrethe scire quimy
nisteriũ & fidẽ eius ignorant: non eugłu oꝑa seettantes
sed legis ftictoꝵ mne omem is. & eotũ cisione & ceteris.
pru dentes sanos fide dilectione. paci entiẽ: Quisint
sane doctrinȩ ostendit: ut minus sobrius minus
graues. infideles. sine caritate. inpacientes. inscinȩ
doetrinȩ cliscipulos significatret: His enĩ oꝑib
nes citꝰ ds. neq usticia eius Anus pari modosttitu
religione de gno non criminatrices. non umno multo

Expanded text:
digni habiti sunt tota uti Dei creatura. Nam qui a melioribus prohibiti videntur, horum mens et conscientia inquinata est; quia creaturam Dei accusant, ut excusent semetipsos. Deum profitentur se nosse, factis autem negant; quoniam sunt exsecrabiles, inobedientes, et ad omne opus bonum reprobi. Quamvis ad omnes haereticos pertineat dictum, hoc tamen de Judaeis intelligitur locutus, qui se Abrahae Deum solos dicunt scire, operibus vero abnegant, sicutaceretis . Quomodo ergo possunt Deum Abrahae scire, qui mysterium et fidem ejus ignorant, non Evangelii opera sectantes, sed legis factorum in neomeniis, et circumcisione, et caeteris, prudentes, sanos fide, dilectione, patientia. Qui sint sanae doctrinae, ostendit; ut minus sobrios, minus graves, infideles, sine charitate, impatientes, insanae doctrinae discipulos significaret. His enim operibus nescitur Deus, neque justitia ejus. Anus pari modo in statu religione digno, non criminatrices, non vino multo
Abbreviated transcription (Latin):
nro ibui cun  Vosanit estis głanrt̃ & gaudiũ : Alanifes¬
tũ ẽ. qr ꝑfectio discipłoꝵ gaudiũ & corona magistroe :
Hienĩ sunt qͥlabores fructuũ suoꝵ edituri sunt: Fructus
eñ magistro discipłs est oboediens auiꝰ dũbona conũsatio
tio ꝓfic magistro fructos si edet labor el abor ent̃ eliser¬
remꝰ x nusinus timotheũ fratrem nr̃m & participẽ oꝑis
Neqͥs moueat᷑ inhis p̃s seris : Ipsi enĩ scitis qr ad hoc posttisumꝰ:
Iam &cũ apuduos entimus p̃dicabnus uospassu ros nos pss

Expanded text:
ntu ejus? Vos enim estis gloria nostra et gaudium. Manifestum est quia perfectio discipulorum gaudium et corona magistri est. Hi enim sunt, qui labores fructuum suorum edituri sunt; fructus enim magistri, discipulus est obediens, cujus dum bona conversatio proficit magistro, fructus sui edit laborem. Labor enim disciremur: et misimus Timotheum fratrem nostrum, et participem operis ne quis moveatur in his pressuris. Ipsi enim scitis, quia ad hoc positi sumus; nam et cum apud vos eramus, praedicebamus vobis passuros nos p
Abbreviated transcription (Latin):
nistt sunt: adfidẽ: Quod inclignũ prittibat᷑
uideis. ut rp̃s in quospes erat iudooꝵ ẽtiã gen¬
tes participes fticeret głe suȩ Monentes omnẽ
certans scłm ẽperationẽ  ipsius que oꝑat᷑
pime iuirtute Hanc dicit uerã . eẽ. sapientiã
quȩest indisciplinis dnĩ ca: cũ agnoscit᷑ aps̃ qđ¬

Expanded text:
i sunt ad fidem. Quod indignum putabatur Judaeis, ut Christus in quo spes erat Judaeorum, etiam gentes participes faceret gloriae suae. Monentes omnem certans secundum operationem ipsius, quae in virtute. Hanc dicit veram esse sapientiam, quae est in disciplina Dominica, cum agnoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
diens cm̃en hominẽ in hac sapientia consummatũ
ex hibeat eũdõ⁊ intellectu xpĩ : ut misteriũ nati¬
uitatis exdõ & natiuitatis exmaria & totu soꝑis
eus cȩlestiũ & terrostriũ adsẽquat᷑: Cuiꝰ rei ceriti¬
men contrei ꝑfidos habere se loqͥt᷑ ad uiuantib
signis uirtutum: Vt ꝑhec urftt dfidelitcis compri

Expanded text:
c sapientia, consummatum eum exhibeat Deo in intellectum Christi, ut mysterium nativitatis ex Deo, et nativitatis ex Maria et totius operis ejus coelestium et terrestrium assequatur. Cujus rei certamen contra perfidos habere se loquitur, adjuvantibus signis virtutum: ut per haec victa infidelitas compri
Abbreviated transcription (Latin):
licitis natisuns. & qr sub creatoris ueneratione natisun
ꝓfessiotie fit sc̃m .ẽ. Quodsi ĩ fidelis discedit discedat :
Pro positũ religionis custodit: p̃cipiendo ne xp̃i ani
relĩ quan coniugia Sedĩ ĩfidelis odio dĩ discedit fide¬
lis nonerit reus dissoluti matrimonii: Maior enĩ
causa ẽ dĩ quã matrimonii: Non .e. fr̃ aut soror. serui

Expanded text:
licitis nati sunt: et quia sub creatoris veneratione nati sunt professione fit, sanctum est. Quod si infidelis discedit, discedat. Propositum religionis, custodit, praecipiendo ne christiani relinquant conjugia: sed si infidelis odio Dei discedit, fidelis non erit reus dissoluti matrimonii; major enim causa Dei est, quam matrimonii. Non est enim frater aut soror servi
Abbreviated transcription (Latin):
cedẽ. quã sibi credere deberet abhercule ꝑsolutã
Ac sic abeunti cũ pͥmꝰ iuiuenis ditissimꝰ tharatuis oe¬
curriss& eamꝗdilectã secũ duitius habuiss&: illa
herede defunctus est: Quȩ amplissimã ad epta pecu¬
n duam. ne diunȩ mercedi uideret ingrata. qđ ac¬
ceptisimũ putauit eẽ numinib populũ romanũ
& iam ipsa scripsit heredẽ. atq illa non cõparen¬
te. inuentũ ẽ testam̃tũ. Quibus meritis eam fer̃
&iã honores merusse diuinos Hȩc si poetȩ
fingerent. simimi agerent: ad fabuloiã theologiã
non nuimoꝵ sed sacroꝵ non theatroꝵ sed tẽploꝵ.
idest ñ fabulosȩ sed ciuilis theologie. a tanto aue¬
tore ꝓdunt᷑: non frustra histriones ludicris artib
fingunt doꝵ quȩ tanta ẽ turpitudinẽ Sed pla-¬
ne frustra sacerdotes uł sacris ritib conant̾ fin¬
gere deoꝵ quȩ nulla ẽ honestatẽ. Sacra sunt iu

Expanded text:
cedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. cedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilis theologiae, a tanto auctore produntur: non frustra histriones ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iu
Abbreviated transcription (Latin):
a talibus uincit᷑. & fatet᷑. sicut forma humana
deos fecer̃. ita eos delectari humanis uolupta¬
tibus credidisse. Non enĩ & maligni sps suo
negotio defuer̃ : ut has noxias opiniones hu¬
manarũ mentiũ ludificatione firmarent:¬
Unde &iã illud est: qđ herculis aedituus otiosus atq
feriatus lusit tesseris se eũ utraq manu alt̾nante
inuna constituens herculẽ. in altã seipsum subea
conditione. ut si ipse uiciss&: destipe tẽpli sibi cȩ¬
nã parar&. amicãq conducer&: uaut̃ iuctoria
herculis fieret: hoc idẽ de pecunia sua uoluptati
herculis exhiber&: Peinde cũ aseipso tãquã ab
hercule uictꝰ e&: debitã cȩnã & nobilissimã mere-¬
tricẽ larentinã deo herculi dedit: At illa cũdor¬
miss& intẽplo: iuidit in sõnis herculẽ sibi eẽ com¬
mixtũ. sibiq dixisse. qđ inde descendens cui pͥmũ
uiueni obiuafier&. apud illũ esset inuentura mer-¬

Expanded text:
e talibus uincitur et fatetur, sicut forma humana e talibus uincitur et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delectari humanis uoluptatibus credidisse. Non enim et maligni spiritus suo negotio defuerunt, ut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarentnde etiam illud est, quod Herculis aedituus otiosus adque feriatus lusit tesseris secum utraque manu alternante, in una constituens Herculem, in altera se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe templi sibi cenam pararet amicamque conduceret; si autem uictoria Herculis fieret, hoc idem de pecunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, cui primum iuueni obuia fieret, aput illum esset inuentura mer
Abbreviated transcription (Latin):
podȩ suis carminib: indigna duxer̃ : Nũ quid
diaatheatrica porcat arma. & urbana sim-¬
plicit uirgo est : Nũqͥd scȩnicus apollo cyha¬
rista est. & ab hac arte delficus uacat: Sed
hec honestiora st̃ in cõparatione turpiorũm:
Quid deipio ioue senser̃ qui eius nutricẽ in capi¬
tolio posuer̃ : Nonne attestati sunt euemero.
qui om̃s cales deos ñ fabulos& garrulitate
sed historiã diligentia homines fuisse morta¬
lesq conscripsit: Epulones & iam deos. parasi¬
tos iouis ad eius m̃sam qͥ constituer̃. Quid
aliud quã mimica sacra eẽ uoluer̃: Nam pa¬
rasitos iouis ad conuiuiũ eiꝰ adhibitos simͥmus
dixissa: utiq risũ quȩsisse uider&ur: Uarro
dix̃. non cũ irrider& deos: sed cũ cõm̃dar&: hoc
dix̃. diuinarũ ñ humanarũ rerũ libri hoc eum
scripsisse testant̾: nec ubi ludos scȩnicos ex po¬
nebat. sed ubi capitolina iura pandebat: Deniq¬

Expanded text:
poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales deos non fabulosa garrulitate, sed historica diligentia homines fuisse mortalesque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Iouis, ad eius mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse uoluerunt? Nam parasitos Iouis ad conuiuium eius adhibitos si mimus dixisset, utique risum quaesisse uideretur. Varro dixit! non cum inrideret deos, sed cum commendaret hoc dixit; diuinarum, non humanarum rerum libri hoc eum scripsisse testantur, nec ubi ludos scaenicos exponebat, sed ubi Capitolina iura pandebat. Deniqu
Abbreviated transcription (Latin):
pars huiusẽ quȩ colenda & obseruanda censetur :
Nonsane pars in congrua sicut ostendere institui. &
quȩ abumuerso corpore aliena importune illi conr¬
nexa atq suipensa sit: sed omĩno consona. & tãquã eiꝰ-¬
dem corporis m̃brũ conuenientissime copulata:
Quid enĩ aliud ostendunt illa simula chra. formae.
aetates. sexus. habitus deoꝵ : Numquid barbatum¬
iouem. inberbem mercuriũ poetȩ habent. pontifices
non habent: Numqͥd priapa iminon &iam sacer¬
dotes enormia pudenda fecerunt : An alit̃ stat ado¬
randus in locis ĩacris quã pcedit ridendus intheatris:
N ũ saturnus senex. Apollo ephoebus. ita ꝑsonȩ sunt
h istrionũ ut non sint statuȩ delubroꝵ: Cur
forculus qui foribus prae est. & lim̃tinus qui
limini. di st̃ masculi. atq int̃ hos cardinea
femina ẽ. quȩ cardinẽ seruat: Nonne ista
in rerũ diuinarũ libris reperiunt᷑. quȩ graues

Expanded text:
pars hujus est, quae colenda et observanda censetur; pars hujus est, quae colenda et observanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab universo corpore aliena importune illi connexa atque suspensa sit, sed omnino consona, et tanquam ejusdem corporis membrum convenientissime copulata. Quid enim aliud ostendunt illa simulacra, formae, aetates, sexus, habitus deoIouem, inberbem Mercurium poetae habent, pontifices non habent? Numquid Priapo mimi, non etiam sacerdotes enormia pudenda fecerunt? An aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit ridendus in theatris? Num Saturnus senex, Apollo ephebus ita personae sunt histrionum, ut non sint statuae delubrorum? Quur Forculus, qui foribus praeest, et Limentinus, qui limini, di sunt masculi, adque inter hos Cardea femina est, quae cardinem seruat? Nonne ista in rerum diuinarum libris reperiuntur, quae graues
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sic abhorrent inquit. ut tam̃ ex utraq genere
ad ciuiles rationes assupta sint ñ pauca: quare quȩ erunt
cõmunia cũ ꝓpͥis una cũ eiuilib scribemꝰ
E quibus maior societas debet eẽ nobiscũ philosophis.
quã cũ poetis: nonergo nulla cũ pois : Cam̃ alio
loco dicit. degenerationib deoꝵ magis ad podas
quã ad p̃hrsicon fuisse popłos inclinatos hic enĩ
dix̃. quid fieri debeat. ibi quid fiat. Physicos dix̃
utilitatis causa scripsisse: poetas delectationis: ac ꝑ
hoc ea quȩ apodis conscripta popłi sequi ñ debent.
Crimina st̃ deoꝵꝰ Quȩ tam̃ delectant & popłos &
deos: Delectationis enĩ causa sicut dicit scribunt
pode non utilitatis: Ea tam̃ scribunt quȩ du
expetant. popłi exhibeant: Reuocat᷑ igitur
ad theologiam ciuilẽ theologia fabulosa. theatri¬
ca. scenica an dignitatis & turpitudinis plena: & hȩc
tota quȩ merito culpanda & respuenda iudicat᷑.

Expanded text:
\'Quae sic abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere \'Quae sic abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere ad ciuiles rationes adsumta sint non pauca. Quare quae erunt communia, una cum propriis ciuilibus scribemus; e quibus maior societas debet esse nobis cum philosophis quam cum poetis. Non ergo ulla cum poetis. Et tamen alio loco dicit de generationibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat, ibi quid fiat. Physicos dixit utilitatis causa scripsisse, poetas delectationis. Ac per hoc ea, quae a poetis conscripta populi sequi non debent, crimina sunt deorum, quae tamen delectant et populos et deos. Delectationis enim causa, sicut dicit, scribunt poetae, non utilitatis; ea tamen scribunt, quae di expetant, populi exhibeant. CAPUT ad theologiam civilem theologia fabulosa, theatrica, scenica, indignitatis et turpitudinis plena: et haec tota, quae merito culpanda et respuenda judicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
si falsis quã male : Haec cũ dicimꝰ: uideri fortasse
cuipiã nimis harũ rerũ ignaro potest. ea sola
de diis talib maiestati indigna diuinę & ridicu¬
la decestabilia cȩlebrari que podicis cantant᷑ car¬
minibus. &ludis scȩnicis actitantur: Sacra uͦilla
quȩ non histriones sed sacerdotes agunt. ab omi ẽẽ
de decore purgata & aliena: Hoc suta e&̃: nũ quã
theatricas turpitudines ineoꝵ honorẽ quisquã cele¬
brandas eẽ censer&. Nũquã eas ipsi du p̃ciperent
sibima exhiberi: Sed idõ nihil pud& ad obseqͥũ
ecleoꝵ talia gerere in theatris: quia similia gerunt᷑
in tẽplis: Deniq egnemoratꝰ auctor cuulẽ theolo¬
giam a fabulosa & natali t̾ciã quandã sui generis dis
tinguere conaret᷑: magis eam exutraq temꝑatã:
quã abutraq separatã intelligi uoluit: dit enim:
aut̃ philosophi. plusquã ut ea uulgũ scrutari expediat:

Expanded text:
si falsis, quam male! Haec cum dicimus, uideri fortasse si falsis, quam male! Haec cum dicimus, uideri fortasse cuipiam nimis harum rerum ignaro potest ea sola de dis talibus maiestati indigna diuinae et ridicula detestabilia , celebrari, quae poeticis cantantur carminibus et ludis scaenicis aquae non histriones, sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si ita esset, nunquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam celebrandas esse censeret, nunquam eas ipsi dii praeciperent sibimet exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus auctor civilem theologiam a fabulosa et naturali, tertiam quamdam sui gtinguere conaretur, magis eam ex utraque temperatam quam ab utraque separatam intellegi uoluit. Ait enim eautem philosophi, plus quam ut ea uulgum scrutari expediat.
Abbreviated transcription (Latin):
ipiscit̾ iuitã: Illa & enĩ de dus turpia fingendo semi¬
nat: hȩc fauendo metit. Illa m̃ditia spargit: hȩc
colligit. Illa res diunas. falsis criminib insectatur.
hȩc eoꝵ criminũ ludos in diuinis rebus amplectitur:
Illa dedus nefanda figm̃ta hominũ carminib ꝑso-
nat: haccła deoꝵ ipsoꝵ festiuitatib conseerat: facinora
& flagitia numinũ illa cantat: hȩc amat: Illa ꝓdit.
aut fingit: hȩc aut attestatur ueris. aut oblectatur
& faliis. Ambȩ turpes. ambȩq clamnabiles: Sedilla
quȩ theatrica est publicã turpitudinẽ ꝓfitetur:
Ista quȩ urban ẽ illius turpitudine ornatur:
Hincine uita aet̾na sperabitur. unde ista breuis
temporalisq polluitur ÷ Anuͦꝰ uitã polluit con¬
sortiũ nefariorũ hominũ Si se inserant affectionib
& assensionib nrĩs. & uitã ñ polluit societas demo¬
nũ. qui colunt᷑ criminib: suis. Siueris quã malis.

Expanded text:
ipiscitur uitam. Illa enim de dis turpia fingendo semiipiscitur uitam. Illa enim de dis turpia fingendo seminat, haec fauendo metit; illa men- dacia spargit, haec colligit; illa res diuinas falsis criminibus insectatur, haec eorum criminum ludos in diuinis rebus amplectitur; illa de. nat, hec deorum ipsorum festivitatibus consecrat. Facinora et flagitia numinum illa cantat, hec amat. Illa prodit aut fingit, hec autem, aut attestatur veris, aut oblectatur et falsis, ambe turpes, ambeque damnabiles: sed illa que theatrica est, publicam turpitudinem profitetur. Ista que urbana est, illius turHincine uita aeterna sperabitur, unde ista breuis temporalisque polluitur? An uero uitam polluit consortium nefariorum hominum, si se inserant adfectionibus et adsensionibus nostris, et uitam non polluit societas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si ueris, quam mali!
Abbreviated transcription (Latin):
uictimas immolatis: quanto lib̾ius subtiliusq ista di¬
uideres dicens alios eẽ deos nãturales. alios ab homi¬
nibus institutos. sed de institutis aliud hab̾e littas
poetarũ. aliud sacerdotũ. utrasq tam̃ ita eẽ int̃ se ami¬
cas consortio falsitatis. ut gratȩ sint utrȩq demonibus
quibus doctrina inimica ẽ uentatis: Sequestrata igit᷑
paululũ theologia quã naturalẽ uocant. dequa postea
disserendũ ẽ. Placet ne tandẽ uitã aet̾nã peti aut spe¬
rare ab dus po& icis. theatricis. ludicris. scȩnicis : Ab¬
sit: Immo auertat ds̃ uerus tam immanẽ sacrilegãq
dem̃tiam: Quid. abeis dus quibus hȩc placent. & quos hȩc
placant. cumeoꝵ illic crimina frequentent᷑ uita aeter¬
na poscende est: Nemo ut arbitror usq ad tantum
precipitiũ furiosisimȩ impietatis in sanit: Nec fabulo¬
sa igit̾. nec enuli theologi a: sempit̾nã quisquã ad¬

Expanded text:
uictimas immolatis. Quanto liberius subtiliusque ista diuictimas immolatis. Quanto liberius subtiliusque ista diuideres, dicens alios esse deos naturales, alios ab hominibus institutos, sed de institutis aliud habere litteras poetarum, aliud sacerdotum, utrasque tamen ita esse inter se amicas consortio falsitatis, ut gratae sint utraeque daemonibus, quibus doctrina inimica est ueritatis! Sequestrata igitur paululum theologia, quam naturalem uocant, de qua postea disserendum est, placetne tandem uitam aeternam peti aut sperari ab dis poeticis theatricis, ludicris scaenicis? Absit; immo auertat Deus uerus tam inmanem sacrilegamque dementiam. Quid? ab eis dis, quibus haec placent et quos haec placant, cum eorum illic crimina frequententur, uita aeterna poscenda est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae inpietatis insanit. Nec fabulosa igitur nec ciuili theologia sempiternam quisquam ad
Abbreviated transcription (Latin):
dirimendae. sed uitiosissimas popłoꝵ opiniones
& consu& udines in suꝑstitionib publicis uereris
offendere. quas ab deoꝵ natura ab horrere. uł
taliũ quales in huiꝰ mundi elem̃tis humani ani¬
mi suspicatur infirmita s Et sentis ipsẽ cũ eas¬
usq quaq consideras : & om̃is urã lit̃atura circũsonat :
quid huc agit humanũ quãuis excellentissimũ ingeniũ.
Quid tibi humana licet multiplex ingensq doctrina in
his angustus suffragatur: Naturales deos colere
cupis: ciuiles cogeris: Inuenisti alios fabulosos inqͥs
libius qđ sentis euomas: Unde & istos ciuiles uelis
nolisue ꝑfundas: dicis quippe fabulosos ac cõmodatos
eẽ ad theatrũ. naturales ad mundũ. ciuiles adurbẽ :
cũ mundus opus sit diuinũ. Urbes uͦ & theatra oꝑa
sint hominũ. nec alii derideant᷑ intheatris quã qui ad¬
orant᷑ intemplis. nec aliis ludos exhibeatis. quã quib

Expanded text:
dirimendae; sed uitiosissimas populorum opiniones dirimendae; sed uitiosissimas populorum opiniones et consuetudines in superstitionibus publicis uereris offendere, quas ab deorum natura abhorrere uel talium, quales in huius mundi elementis humani animi suspicatur infirmitas, et sentis ipse, cum easusquequaque consideras, et omnis uestra litteratura circumsonat. Quid hic agit humanum quamuis excellentissimum ingenium? Quid tibi humana licet multiplex ingensque doctrina in his angustiis suffragatur? Naturales deos colere cupis, ciuiles cogeris. Inuenisti alios fabulosos, in quos liberius quod sentis euomas, unde et istos ciuiles uelis nolisue perfundas. Dicis quippe fabulosos adcommodatos esse ad theatrum, naturales ad mundum, ciuiles ad urbem, cum mundus opus sit diuinum, urbes uero et theatra opera sint hominum, nec alii derideantur in theatris, quam qui adorantur in templis, nec aliis ludos exhibeatis, quam quibus
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophoꝵ: hanc enĩ ꝑtinere testatur ad mun¬
dũ. quo isti nihil eẽ excellentius opinant᷑ inreb:
urbis distinx̃. aibiunx̃. Uidemꝰ enĩ non continuo
qđ ẽ urbis ꝑtinere posse & admundũ: quãuis ur¬
bes eẽ uideamꝰ inmundo Fieri enĩ potest ut murbe
scđm falsas opiniones ea colant᷑ & ea credant᷑. quoꝵ
inmundo uł extra mundũ natura sit nusquam:
Theatrũ uͦ ubi est nisi inurbe: Quis theatrũ insti¬
tuit nisi ciuitas ÷ sł pt̃ quid instituit nisi ꝓpt̃ ludos
scȩnicos: Ubi sunt ludi scęnici nisi in rebus diui¬
nis. de quibus hilibri tanta sollertia c̃scribunt᷑ͤ¬
Omarce uarro. cũ sis homo omiũ acutissimꝰ. & sine
ulla dubitatione doctissimꝰ. sed tam̃ homo non ds̃
nec spũ dĩ ad uidenda & annuntianda diuina in
ueritatem lib̵ tatemq subuectus : cernis quidem
quã sint res diuinȩ abhumanis nugis atq m̃daciis

Expanded text:
philosophorum. Hanc enim pertinere testatur ad munphilosophorum. Hanc enim pertinere testatur ad mundum, quo isti nihil esse excellentius opinantur in rebus. urbis, distinxit, an junxit? Videmus enim non continuo quod est urbis, pertinere posse et ad mundum, quamuis urbes esse uideamus in mundo; fieri enim potest, ut in urbe secundum falsas opiniones ea colantur et ea credantur, quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi est nisi in urbe? Quis theatrum instituit nisi ciuitas? Propter quid instituit nisi propter ludos scaenicos? Ubi sunt ludi scaenici nisi in rebus diuinis, de quibus hi libri tanta sollertia conscribunt acutissimus et sine ulla dubitatione doctissimus, sed tamen homo, non Deus, nec spiritu Dei ad uidenda et adnuntianda diuina in ueritatem libertatemque subuectus, cernis quidem quam sint res diuinae ab humanis nugis adque mendaciis
Abbreviated transcription (Latin):
uideo quidem cur debeat discerni fabulosum :
Quia falsum. quia turpe. quia indignũ ese. Na¬
turale aut̃ aciili uelle discernere. quid estali¬
ud quã etiã ipsũ ciuile fateri eẽ mendosum:
Si enĩ illud naturale est. quid hab& rephensio¬
non est. quid hab& meriti ut amittatur: hȩc
nempe illa causa ẽ. quare prius scripserit de
rebus humanis. posterius de diuinis: qm̃ indi¬
uinis rebus non naturã deoꝵ sed hominũ insti¬
tuta secutꝰ ei ⁊: Intueam sane & ciuilẽ theo¬
logiam. Tertium genus est inquit. quodͥ in
urbibus ciues maxine sacerdotes nosse atq ami¬
nis trare debent: in quo ẽ quod deos publice sacra
ac sacrificia colere & facere quẽq par sit: ad huc
qđ sequit̃ attendamꝰ. Srima inquit theologia
maxime acõmodata ẽ ad theatrũ. Secunda:
ad mundũ. Tercia: ad urbem: Qiis niudeat cui
palmã dederit : Utiq secundae. quã supͣ dix̃ eẽ

Expanded text:
Video quidem, quur debeat discerni fabulosum: Video quidem, quur debeat discerni fabulosum: quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet reprehensionon est, quid habet meriti, ut admittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de diuinis, quoniam in diuinis rebus non naturam, sed hominum instituta secutus est. Intueamur sane et ciuilem theologian. \'Tertium genus est, inquit, quod in urbibus ciues, maxime sacerdotes, nosse adque administrare debent. In quo est, quos deos publice, <quae> sacra ac sacrificia colere et facere quemque par sit\' Adhuc quod sequitur adtendamus. Trima, inquit, theologia maxime adcommodata est ad theatrum, secunda ad mundum, tertia ad urbem\'. Quis non uideat, cui palmam dederit? Utique secundae, quam supra dixit esse
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorauit. ꝑ quos facta es̃ dissidentium¬
multitudo sectarũ: Remouit tam̃ hoc genus¬
a foro. id est apopulis: Scolis ił & parietibus clausit:
Illud aut̃ primũ menclacissimũ atq turpisi¬
mũ aciuitatib non remouit: Oreligiosas
aures populares: atq in his d iã romanas. qđ de
diis immortalib phylosophy disputant fer¬
re nom possunt: qđ uͦ poetȩ canunt & histrio¬
nes agunt. quia contͣ clignitatẽ ac nat᷑am un¬
mortaliũ ficta sunt. quia ñ mͦ in hominẽ. sed
&iam in contẽptissimũ hominẽ cadere posst̃.
ñsolũ ferunt. sed &iam libent audiunt: ñeq
id tantũ. sed diis quoq ipsis haec placere. & ꝑ
haec placandos eẽ decernunt: Dixerit aliqͥs
hȩc duo genera mythicon & physicon. ide fa¬
bulo sũ atq naturale. discernamꝰ ab hoc ciuili
de quo nunc agit᷑. Unde illa & ipse discreuit :
Iamq ipsũ ciuile uideamus qualit̃ explicet

Expanded text:
commemorauit, per quos facta est dissidentiumcommemorauit, per quos facta est dissidentiummultitudo sectarum. Remouit tama foro, id est a populis; scholis vero et parietibus clausit: illud autem primum mendacissimum atque turpissimum a civitatibus non removit. O religiosas aures populares, atque in his etiam Romanas! Quod de diis immortalibus philosophi disputant, ferre non possunt: quod vero poetae canunt, et histriones agunt, quia contra dignitatem ac naturam immortalium ficta sunt, quia non modo in hominem, sed etiam in contemptissimum hominem cadere possunt, non solum ferunt, sed etiamid tantum, sed dis quoque ipsis haec placere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo nunc agitur, unde illa et ipse discreuit, iamque ipsum ciuile uideamus qualiter explicet.
Abbreviated transcription (Latin):
sint. ut adulterarint. homini: deniq en hoc omĩa
diis at tribuunt᷑: quȩ nonmͦ in hominẽ sed etiam
ꝙ incontẽptissimũ hominẽ cadere possunt: hic
certe ubi potuit. ubi ausus est. ubi impunit uputauit.
quanta mendacissimis fabulis natur&& deoꝵ fier&
iniuria sine caligine ullius ambiguitatis exp̃sit:
oquebat᷑ enĩ non de naturali theologia. nonde ciuu li
sed defabulosa qud̃ libere ase putauit eẽ cul¬
pandã: udeamus quid de altera dicat. Secun¬
dũ genus est inquit qđ demonstraui. de quo mul¬
tos libros phylosophy reliquer̃. inquibus est.
dii qui sint. ubi qđ genus quale est. aquodam
temprẽ an asempit̾no fuerint. dii exigne
sint ut credit heraclitus. An ex numeris ut phy¬
tagoras. an exathomis ut ait epicurus. Sic alia:
quȩ facilius intra parietes in scola. quã extra
inforo ferre possunt aures: nihil in hoc genrẽ
culpauit quod physi conuocant. & ad plilosophos
ꝑtinet : tantũq eorũ int̾se controuersias

Expanded text:
sint, ut adulteraverint, ut servierint homini: denique in hoc omnia diis attribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemptissimum hominem cadere possunt. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi impunitum putavit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret injuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim, non de naturali theologia, non de civili, sed de fabulosa, quam libere a se putavit esse culpandam. 2. Videamus quid de altera dicat. Secundum genus est, inquit, quod demonstravi, de quo multos libros philosophi reliquerunt: in quibus est, dii qui sint, ubi, quod genus, quale; a quodam tempore, an a sempiterno fuerint dii; ex igne sint, ut credit Heraclitus; an ex numeris, ut Pythagoras; an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola, quam extra in foro ferre pculpauit, quod physicon uocant et ad philosophos pertinet, tantum quod eorum inter se controuersias
Abbreviated transcription (Latin):
malũ continent litt̾ȩ istoꝵ. Ut taceã de popło hebreoꝵ.
de quo iã dixi quantũ satis uisũ ẽ: qͥ p̃t̃ unũ dm̃ ñ
coluit. & quando regnauit. Quigͦ persis dedit sege¬
tes sine cultu deae segetiȩ. qͥ alia dona terrarũ sine
cultu tot deoꝵ. quos isti reb singłis singłos uł etiã
rebus singłis plures p̃posuer̃: Ipse etiã regnũ dedit
sine cultu eoꝵ ꝑ quoꝵ cultũ se isti regnasse credider̃

Expanded text:
ut taceam de populo Hebraeo, de quo iam dixi quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderun
Abbreviated transcription (Latin):
usus est. & occisus qui mori nescit. Propt̃ qđ & ds̃¬
ih̃s xp̃s ingła est dei patris.: Qui & quantũ humilitas
merrat᷑ ostendit : ut magis hanc appeteremꝰ. calcata
iaccantia Unde dicit salomon: Suꝑb̾ resistit. humuilib.
aut̃. dat grãm Quare: & dñs. qui se irquit ex altauerit.

Expanded text:
visus est et occisus, qui mori nescit. Propter quod et Deuvisus est et occisus, qui mori nescit. Propter quod et Deu gloria est Dei Patris. Quid et quantum humilitas mereatur, ostendit; ut magis hanc appeteremus, calcata jactantia. Unde dicit Salomon: Superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam . Quare et Dominus: Qui se, inquit, exaltaveri
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos excitat: surdis reddit auditũ. lȩꝓsos mundat¬
& alia: Quomodo aut̃ homin similis factꝰ dr̃.
si homo tantũ erat. & qua ratione habitu reꝑtꝰ
ut homo est. sinon ess& & ds̃ fisi quia cũ anteꝗͣ
se inclinari ꝑmitter&. semꝑ indei uirtute uisus sit.
ostea infirmatus. in habitu hominis reꝑtꝰ est Nam
in monte utique quasi łs apparuit : & in mari pedib
ambulans: non solus homo. sed & ds̃ uisus est & IN¬
tellectus: Denique qui erant in naui quid dicunt.
Oere filius dei est hiç Ista ergo uirtute cessantȩ: uelut
homo iuisus est. Ideo eni dicit quasi: ut illud signi¬
fic&. quia & ds est Infipitatis enĩ causã dẽi sipule
dicit factũ hominibus qđ inpsũbiectis aꝑit dicens:
uniliaũ sem& ipsũ factus oboediens usq ad mortem:
mortẽ aut̃ crucis: Hinc est unde habitu reꝑtꝰ ut homo est
Retinens enim uirtutẽ suã. ne aparer& in eo. Ot homo

Expanded text:
mortuos excitat, surdis reddit auditum, leprosos mundat, etmortuos excitat, surdis reddit auditum, leprosos mundat, et alia? Quomodo autem homini similis factus dicitur, si homo tantum erat: et qua ratione habitu repertus ut homo est, si non esset et Deus; nisi quia cum antequam se inclinari permitteret, semper in Dei virtute visus sit, postea infirmatus in habitu hominis repertus est? Nam in monte utique, quasi Deus apparuit : et in mari pedibus ambulans, non solum homo, sed et Deus visus et intellectus est. Denique qui erant in navi, quid dicunt? Vere Filius Dei est hic . Ista ergo virtute cessante, velut homo visus est; ideo enim dicit quasi ut illud significet, quia et Deus est. Infirmitatis enim causa Deum dicit similem factum hominibus. Quod in subjectis aperit, dicens: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Hinc est unde habitu repertus ut homo est; retinens enim virtutem suam, ne appareret in eo, ut homo
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit: Non enem mihi sicut quibus lam
uidet̾: sic formã. serui accepisse dũ homo natꝰ est:
uuide ẽim qqud deat: Hoc sente inrb. qđ & urepo¬
ihu. đ deo & homaie: Ante incarnationẽ enĩ aut xp̃s
potest dici aut ĩħs. quia simul ambo nomina. & hominis
filiũ & dei filiũ significant: Nã ante natiuitatem
quid dicit int̾ cetã: Pecra aut̃. erat xp̃s. Et. non
temptemus xpm. sicut quidã eoꝵ temptauerun:
O bi ergo aut
aut dm̃ aut hominiem uult significare
scriptura: unũ eduobus ponit. aut iħm autꝰ edam:
Dei enim filius homo natus. sitͤ informa dei erat: quia
cum homo uderetur oꝑa dei faciebat: ut ingestis
rebus apparer& ds̃ esse. qui tantũ homo. ẽȩ. putabatꝰ:
Oꝑa enim foimã significañt. ut quia oꝑa ei non
utique homins oꝑa sunt: Hie qui inoꝑa uł
forma dĩ erat ds̃ intelligeret̾: forma enim dei
quid est Rusi exemplum. qđ ds̃ appar& dum

Expanded text:
servi accepit . Non enim mihi, sicut quibusdam, servi accepit . Non enim mihi, sicut quibusdam, videtur sic formam servi accepisse, dum homo natus est. Vide enim quid dicat: Hoc sent Deo et homine. Ante incarnationem enim aut Christus potest dici, aut Jesus; quia simul ambo nomina et hominis filium, et Dei Filium significant. Nam ante nativitatem quid dicit inter caetera? Petra autem erat Christus, et non tentemus Christum, sicut quidam eorum tentaverunt . Ubi ergo aut Deum, aut hominem vult significare Scriptura, unum e duobus ponit: aut Jesum, aut Christum. Dei enim Filius cum homo natus sit, in forma Dei erat; quia cum homo videretur, opera Dei faciebat; ut in gestis rebus appareret Deus esse, qui tantum homo esse putabatur. Opera enim formam significabant, ut quia opera ejus, non utique hominis opera sunt, hic qui in opere vel forma Dei erat, Deus intelligeretur. Forma enim Dei quid est, nisi exemplum quo Deus apparet, dum
Abbreviated transcription (Latin):
factus.: & habitu inuentus ut homo: Humiliauit
sem& ipsum factus obaudiens usq admortem:
mortem aut̃ crucis: Xp̃s igitur sciens informa
dei se. ẽẽ : aequalẽ se ostendit dõ. Sed ut humili¬
tatis legem docer& iudȩis se conp̃ hegdentibus.
non solum non repugnauit: sed sem& ipsũ exinanuit :
Hoc est potestatem suã aboꝑe traxit: ut humiliatus.
ociosa uirtute infirmari uderetur: ł ormã serui
accipiens: dũ tenetur &ligat᷑ & uerberibus agit᷑.
usque aderucẽ factus oboediens patri: cͥuise ae¬
qualẽ scielat. Non sibi defendit aetppalitctẽ sed
subiecit se Hanc pacientiam & hurlitatẽ imitari
nos doc& : ut non solum quo aequalibus. non nos ante¬
ponam. uerũ &iã inclinem nos : anctoris nr̃ secuti
exemplũ : łormã tam̃ dĩ non accepisse dr̃: sed
esse indei forma Serui aut̃ formã accepisse :
dũ quasi peccator humiliat᷑: Seru aut̃ expeccato
fuit : sicut cham filius noe qui primꝰ merito serui

Expanded text:
ertus ut homo. 255 Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Christum igitur sciens in forma Dei se esse, aequalem se ostendit Deo: sed ut humilitatis legem doceret, Judaeis se comprehendentibus non solum non repugnavit: Sed semetipsum exinanivit; hoc est, potestatem suam ab opere retraxit; ut humiliatus otiosa virtute infirmari videretur. Formam servi accipiens, dum tenetur et ligatur, et verberibus agitur, usque ad crucem factus obediens Patri, cui se aequalem sciebat, non sibi defendit aequalitatem, sed subjecit se. Hanc patientiam et humilitatem imitari nos docet, ut non solum coaequalibus non nos anteponamus; verumetiam inclinemus nos, auctoris nostri secuti exemplum. Formam tamen Dei non accepisse dicitur, sed esse in forma Dei: servi autem formam accepisse, dum quasi peccator humiliatur. Servi autem ex peccato fiunt, sicut Cham filius Noe, qui primus merito nomen
Abbreviated transcription (Latin):
dei erat:: quia imago dei est inusibilis der:
Sed apł̃s dedei filo cũ in carnatꝰ homo factꝰ est.
mã dei. ẽẽt. int̾ homines utiquę conu̾satus. gestis
& oꝑibus asparebat. eẽ. ds̃: ⁊ orma enĩ dei nihil
differt adeo. ideoͫ forma & imago dĩ apellatꝰ
est. ut intelligeretur non ipse pat̾. ẽẽ. ds.
sedhoc. cẽ. qđ qds̃ est. Hic ergo cum
rapinã arbitratꝰ essẽ se parem dõ.
Sciens enĩ informa se dei. ẽe: ñ furat᷑ ẽ
ut dicer&: Tgo & pat̾. unũ sumus: Et in iõbis¬

Expanded text:
Dei erat, quia imago est invisibilis Dei. Sed Apostolus de Dei Filio, cum incarnatus homo factus est, ma Dei esset, inter homines utique conversatus, verbis et operibus apparebat esse Deus. Forma enim Dei nihil differt a Deo; ideo enim forma et imago Dei appellatus est, ut intelligeretur non ipse Pater esse Deus: sed hoc esse, quod Deus est. Hic ergo non rapinam arbitratus est esse se parem Deo; sciens enim in forma Dei se esse, non furatus est, ut diceret: Ego et Pater unum sumus . Et alibi
Abbreviated transcription (Latin):
bis &ꝓhis qui laodiciȩ sunt & hierti pobo. ut sollicitos
eos salutis sue feciat: Alioꝵ ingilantia quantii sit ꝓeis
ostendit. Sollicior enĩ quis fit pudore : quando incausa
sua alterũ ind& laborare Saluttauos lucas medicus
carissimus: & demas Uere caris sims apł̃o fuit lucas: quia

Expanded text:
iis qui Laodiceae sunt et Hierapoli. Ut sollicitos eos salutis suae faciat, aliorum vigilantia quanta sit pro his, ostendit; sollicitior enim quis fit pudore, quando in causa sua alterum viderit laborare. Salutat vos Lucas medicus charissimus, et Demas. Vere charissimus Apostolo fuit Lucas; quia
Abbreviated transcription (Latin):
modo oxphis qͥͣlaodiciȩ sunt sollicitus ercit :mnecr epła hos salu¬
ttando com mon&. nimpham cariorẽ existimans. cuiꝰ & do¬
mũ saluttit: Tam enĩ doriotti uidetꝰ fuisse utomĩs domͦ
eius signo titulatti eẽt crucis. Et eũ lecta fuerit apud
uos hec epła. fticite ut & laodi tensium ecđȩ legat᷑¬
& lao dicensiũ ut uos legtitis: quia generales sunt instrue
sibus epłam hanc legi precepit: ut ꝑhane quid agerdũ sibi
esset ad discerent & colo senses ut eo legerent uctai sen¬
sũ suprti dictũ Adicite archppo Uide minsteriũ
qđ suscepisti indnõ ut illud mpleas Pre positũ illoꝵ ꝑcos
natet est. sedad eccłam: Post eñ epa fram qͥ illos inbrit :
hic accẽpit regendam eoꝵ eccam Ipsa salittitio in ea ma¬
nu pauli: memores estote uinculoꝵ meor: grã uobis cũ:¬
d tcum fisrm& epłam. manu sua sub scriptt̃idic. Alemorans
ut inmente habeant eoxitus eius. quos paciebat᷑ ꝓsalute

Expanded text:
salutandos commonet, Nympham chariorem existimans, cujus et domum salutat; tam enim devota videtur fuisse, ut omnis domus ejus signo titulata esset crucis. Et cum lecta fuerit apud vos haec epistola, facite ut et in Laodicensium Ecclesia legat Laodicensium, legatis. Quia generales sunt instructsibus epistolam hanc legi praecipit, ut per hanc quid agendum sibi esset, addiscerent: et Colossenses ut eorum legerent, juxta sensum supradictum. Et dicite Archippo: Vide ministerium, quod suscepisti in Domino, ut illud impleas. Praepositum illorum per eos na est, sed ad Ecclesiam. Post enim Epaphram, qui illos imbuit, hic accepit regendam eorum Ecclesiam. Ipsa salutatio mea manu Pauli. Memores estote vinculorum meorum. Gratia Ut confirmet epistolam manu sua subscriptam dicit, memorans ut in mente habeant exitus ejus, quos patiebatur pro salute