comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeant. Collegert̃ gͦ & impleuerunt du¬
odecim cophinos fragm̃torum. ex qͥnq
panibus ordeaccis que suꝑfuert̃ hisqͥ
manducauerunt. Non hic querttur
qđ iste dixit: cuius modi essent panes.
Ordeaceos enim fuisse ñtacuit: quodce¬
teri tacuerunt. Neq hoc querit᷑ quod
iste ñ dixit fuisse ibietiam p̃ter qnͥq
milia uirorũ mulieres & paruilos.
Qđ dicit matħs & omĩno iam certum
esse debet. & regłarit̃ teneri intalib
questionib neminẽ moueri oportere:
cũ ab alio dicitur quod abalio pret̃
mutttur. S queritur quomͦ ea quȩ
dixerunt uera sint omnia: ne narra¬
tionẽ alterius narrans aliud alter
excludat. Si enĩ dñs scđm narratio¬
nem iohannis ꝓspectis turbis quesi¬
uit a phylippo temptans eũ. unde il¬
lis esce dari possent: potest mouere
quomͦ sit uerum quod alii narraue¬
runt. prius dixisse domino discipu¬
los ut dimitteret turbas quo possent
sibi alim̃ta emere de ꝓximis locis. Qͥ¬
b ille respondit scđm matheũ: non

Expanded text:
impleverunt duodecim cophinos fragmentorum ex quinque panibus hordeaceis quae superfuerunt his qui manducaverunt. Non hic quaeritur quod iste dixit, cujusmodi essent panes, hordeaceos enim fuisse non tacuit, quod caeteri tacuerunt. Neque hoc quaeritur quod iste non dixit, fuisse ibi etiam praeter quinque millia virorum mulieres et parvulos, quod dicit Matthaeus, et omnino jam certum esse debet et regulariter teneri in talibus quaestionibus, neminem moveri oportere cum ab alio dicitrmittitur. Sed quaeritur quomodo ea quae dixerunt, vera sint omnia, ne narrationem alterius narrans aliud alter excludat. Si enim Dominus, secundum narrationem Joannis, prospectis turbis, quaesivit a Philippo, tentans eum, unde illis escae dari possent; potest movere quomodo sit verum, quod alii narraverunt, prius dixisse Domino discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenta emere de proximis locis: quibus ille respondit secundum Matthaeum, Non
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad modum accessisse dixerit alius
qui m̃tiri ñ potuit. Sic enĩ ula mulier
quȩ fluxuĩ sanguinis patiebat᷑ qͣmuis
fimbriam uestimenti eius tenuerit. Ma¬
gis tam̃ tetigit dñm quam ille turbe
a quib premebat᷑: ut enĩ hȩc quo magĩ
credidit eo magis tetigit dnm̃:. ita c in
centurio quo magis credidit eo magis ac¬
cessit ad dnm̃. Iam cetera in hoc capitu¬
lo que alter dicit & alt̃ pret̾mittit suꝑ¬
fluo ꝑtractantur: cum ex illa regła pri¬
mitis cõmendata nichil inueniantur
habere contrarium. cltix. In miracu
& putantur int̾ se aliquid dis¬
crepare. considerandum atq tractandũ
ẽ: ut exhoc etiam ad cetera similia regu¬
le locutionũ discant᷑: Quib tam diuer¬
sis. eadem tam̃ sententia retinet᷑: & ad
eadem rerum ueritas custoditur. Et in¬
choanda quidemẽ consideratio: ñ ama¬
potius. a quo ita expressa ẽ ista narra
tio. ut etiam nomina discipłorũ dice¬

Expanded text:
quemadmodum eum accessisse dixerit alius, quemadmodum eum accessisse dixerit alius, qui mentiri non potuit. Sic enim illa mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, quamvis fimbriam vestimenti ejus tenuerit, magis tamen tetigit Dominum quam illae turbae, a quibus premebatur. Ut enim haec quo magis credidit, eo magis tetigit Dominum: ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Jam caetera in hoc capitulo, quae alter dicit, et alter praetermittit, superfluo pertractantur, cum ex illa regula primitus commendata nihil inveniantur habere contrarium. CAPUT CLXVIII. In miracul putantur inter se aliquid discrepare considerandum atque tractandum est; ut ex hoc etiam ad caetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diversis eadem tamen sententia retinetur, et eadem rerum veritas custoditur. Et inchoanda quidem est consideratio, non a Mapotius, a quo ita expressa est ista ntio, ut etiam nomina discipulorum dice
Abbreviated transcription (Latin):
ambitionis arte ꝑtingunt. Sigͦ ipsa ꝑ¬
uentio usitate dicit᷑ ꝑalios fiers. quan¬
tomagis accessiis ꝑalios fieri potest qͥ
plerumq infra ꝑuentionẽ remanent.
quando potuerit quisq plurimum
quidẽ accede.s tam̃ ñ potuerit ꝑue¬
nire: ñ gͦ absurde matħs etiam quod
iuilgo posset intelligi ꝑalios factum
accessũ centurionis ad dnm̃ compen¬
dio dicere uoluit: accessit adeum cen¬
turio: lieruntam̃ ñ negligẽ ter intu¬
enda ẽ. & iã scĩ engłiste altitudo mi¬
stiee locutionis scđm quam scriptũc̃
inpsalmo. Accedite ad eum && illumi¬
namini. Pinde qui fidẽ centurionis
qua uere accedit᷑ ad iħm ipse ita laudaũ.
ut diceret ñ inueni tantam fidẽ in isrł.
ipsum potius accessisse ad xꝑ̃m dicere
uoluit prudens eugłista: quam illos ꝑ
quos uerba sua miserat. Porro aũ lucas
idõ totum quemadiodũ gestum eẽt
aperuit: ut ex hoc intelligere cogerem᷑

Expanded text:
ambitionis arte pertingunt. Si ergo ipsa pambitionis arte pertingunt. Si ergo ipsa perventio usitate dicitur per alios fieri, quanto magis accessus per alios fieri potest, qui plerumque infra perventionem remanet, quando potuerit quisque plurimum quidem accedere, sed tamen non potuerit pervenire? Non ergo absurde Matthaeus, etiam quod vulgo posset intelligi, per alios facto accessu centurionis ad Dominum, compendio dicere voluit, Accessit ad eum centurio. Verumtamen non negligenter intuenda est etiam sancti evangelistae altitudo mysticae locutionis, secundum quod scriptum est in psalmo: Accedite ad eum et illuminamini. Proinde quia fidem centurionis, qua vere acceditur ad Jesum, ipse ita laudavit ut diceret: Non inveni tantam fidem in Israë ipsum potius accessisse ad Christum dicere voluit prudens Evangelista, quam illos per quos verba sua miserat. Porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intelligere cogeremur,
Abbreviated transcription (Latin):
sum ut sub cectum meum intres. ꝓpter
quod & meipsum ñ sum dignũ arbitra¬
tus ut uenirem ad te: s die uerbo & sana¬
bitur puer ms. Si enim ita hoc gestum ẽ
quomodo erit uerũ quod matheus
narrat. accessit ad eum quidã centur¬
o. cum ipse ñ accesserit s amicos mise¬
rit nisi diligenter aduertentes intelli¬
gamus matheum ñ omimodo deseruis¬
se usitatum morem loquendi: ñ solũ
enim dicere solemus accessisse aliquid
etiam ante quam ꝑueniat illuc quodr̃
accessisse. Unde etiam dicimus. parum
accessit uel multũ accessit eo quo appe¬
tit ꝑuenire. uerum etiã ipsam ꝑuenti¬
onẽ. cuius adipiscendi causa accedit᷑.
diciius pleriunq factam. et si eum ad
quem ꝑuenit ñ udeat ille qui ꝑuenit.
cum ꝑamicũ ꝑuenit ad aliquẽ cuuus
ei fauor ẽ necessarius: quod ita tenuit
consuetudo: ut iã etiã uulgo ꝑuentorẽ
appellentur. qui potentium quorum¬
libet tanquam in accessibiles animos
ꝑcon. ueniẽtui ꝑsonarum int̃positionẽ.

Expanded text:
s. Propter quod et me ipsum non sum dignus arbitratus ut venirem ad te; sed dic verbo, et sanabitur puer meus. Si enim ita hoc gestum est, quomodo erit verum quod Matthaeus narrat? Accessit ad eum quidam Centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit? nisi diligenter advertentes intelligamus, Matthaeum non omnimodo deseruisse usitatum morem loquendi. Non solum enim dicere solemus accessisse aliquem, etiam antequam perveniat illuc, quo dicitur accessisse. Unde etiam dicimus, parum accessit, vel multum accessit, eo quo appetit pervenire: verum etiam ipsam perventionem, cujus adipiscendae causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem pervenit non videat ille qui pervenit, cum per amicum pervenit ad aliquem, cujus ei favor est necessarius Quod ita tenuit consuetudo, ut etiam jam vulgo perventores appellentur, qui potentium quorumlibet tanquam inaccessibiles animos, per convenientium personarum interpositionem
Abbreviated transcription (Latin):
lo generationũ numero mecienda ꝓpt̃
id quod dictumẽ: ñ ẽ urm̃ scire tẽpora
que pat̾ posuit in sua potestate. Post
hanc tanquam indie septimo requiescet
ds: cum eundem diem septimũ qđ nos
erinus in se ipso dõ faciet requiesce¬
re. De istis porro etatib singłis nuncdi¬
ligent̃ longumẽ disputare. Hec tamen
septima erit sabbatum nr̃m cuiꝰ finis
non erit uesꝑa: s dominicus dies ue¬
luit octauus eternus.⁊ qui xp̃i resurrecti¬
one sacratus ẽ: eternã ñ solum sꝑ̃c uerũ
etiam corporis requiem p̃figurans. Ibi
Quom dicat matħs centurionẽ ad dñm
accessisse ꝓpuero suo. eu lucas dicat
qđ amicos ad eum miserit. ex libro
de consensu euglistarũ titulo .xx.
ideamus utrum sibi de seruo cẽ¬
turionis matheris lucasq cõsen¬
tiant. Matheus enim dic̃. Acces
uidetur repugnare. quod ait lucas. Et
cum audisset de iħu: misit ad eum se¬
niores uidõrum rogans eum ut ueni¬
ret et saluaret seruaret seruũ eiꝰ. Atil¬

Expanded text:
rationum numero metienda propter id quod dictum est: non est uestrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestate. post hanc tamquam in die septimo requiescet deus, cum eundem diem septimum, quod nos erimus, in se ipso deo faciet requiescere. de istis porro aetatibus singulis nunc diligenter longum est disputare; haec. autem septima erit sabbatum nostrum, cuius finis non erit uespera, sed dominicus dies uelut octauus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus uerum etiam corporis requiem praefigurans. ibi Quomodo dicat Matthaeus Centurionem ad Dominum accessisse pro puero suo, cum Lucas dicat quod amicos ad eum miserit, ex libro II de Consensu evangelistarum, titulo XX. Videamus utrum sibi de servo Ceturionis Matthaeus Lucasque consentiant. Matthaeus enim dicit: accesuidetur repugnare quod ait Lucas: et cum audisset de Iesu, misit ad eum seniores Iudaeorum rogans eum, ut ueniret et saluaret seruum eius. at il
Abbreviated transcription (Latin):
noiussima erit non posse mori: ita pri¬
mum liberum arbttriũ posse non peceare:
nouissimũ ñ posse peccare. Sic enĩ erit
inamissibilis uoluntas pietatis & eqͥ¬
tatis quomͦ est felicitatis. Nam utiq
peccando nec pietatem. nec felicitatẽ te¬
nuimus : uoluntatem uero felicitatis
nec ꝑdita felicitate ꝑdidimus. Certe ds̃
ipse nũ quid qm̃ peccare ñ pot̃: ideo li¬

Expanded text:
issima erit non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non\'posse peccare. sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis, quomodo est felicitatis. nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. certe deus ipse numquid, quoniam peccare non pot
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ male libet uincente bona dele¬
clatione non fit. s boni ꝑfectio ñ im¬
pletur. Quandiu legi peccati carne
seriuente libido illicit: quamuis con¬
tineat᷑. tam̃ mouet᷑. Non enĩ opuseẽt
ut contineretur. nusi moueret᷑. Erit qͣn¬
doq etiam ꝑfectioboni: quando con¬
sumptio mali illud summum. hoc ert
ullum. Quod sim ista mortalitate
sperandũ putamus. fallimur. Tunc
enimert. quando mors nonerit.: & ibi
lo regnoerit bonum summũ ce malũ
nullũ: quando erit. & uͥ ert sapientiȩ
amor summus. continentie labor nullã
cxcui. Utrum aliud sitanima aliud

Expanded text:
id quod male libet, vincente bona deleid quod male libet, vincente bona delectatione, non fit; sed boni perfectio non impletur, quandiu legi peccati carne serviente libido illicit, et, quamvis contineatur, tamen movetur. Non enim opus esset, ut contineretur, nisi moveretur. Erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. Quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. Tunc enim erit, quando mors non erit, et ibi lo regno erit bonum summum, et malum nullum, quando erit et ibi ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor nullus. CAPUT CXCVI. Utrum aliud sit anima, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
S eis non consentiendo. m̃te seruiebat le¬
gi dĩ: & tenebut m̃bra. ne fierent arma
peccati. Sint gͦ in nobis desideria mala
quib ñ consentiendo. ñ uiuimus male
Sunt in nobis concupiscentiȩ peecatorum:
quibus non obȩdiendo non ꝑficunus ma¬
lum: s eas habendo ñ ꝑficimus bonũ.
Utrumq ostendit apls. nec bonum hic ꝑ¬
fici ubi malũ sicconcupiscitur: nec ma¬
lum hie ꝑfici qñ tali concupiscentiȩ ñ
obȩditur. Illud quippe ostendit ubia¬
it. uelle adiacet in. ꝑficert aut̃ bonũ
ñ hoc uero. uͥait. spũ ambulate & con¬
cupiscencia carnis ne ꝑfec̾itis. Neq enĩ¬
ibidicit. ñ sibi ad iacere facere bonum.
s ꝑfucere: neq hic dicit concupiscentiaᷤ
carnis ne habueritis. s. ne ꝑfeceritis. fi¬
unt itaq in nob̃ concupiscentie malȩ.
quando id quod ñ licet libet .s. ñ per
ficiuint᷑ cum legi dĩ mente seriuente.
libidines continentur. & bonum fit cũ

Expanded text:
sed eis non consentiendo mente seruiebat lesed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non uiuimus male; sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; hoc uero, ubi ait: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne peenim dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: "concupiscentias carnis ne habueritis", sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod ficiuntur, cum legi Dei mente serviente, libidines continentur; et bonum fit cum
Abbreviated transcription (Latin):
stantia utraq salua erit. & int̾ utrãq
nuua pugna erit. Audiamus apłm.
Scio enim inquit quia ñ habitat in me.
hoc ẽ in carne mea bonum. Hoc utiq alt
quia uicium carnis in re bona. nẽ bo¬
num. Quod cumeẽ destiterit caro erit.
s iam uiciata uel uitiosa nonerit. Qm
dit. prius dicendoscio quia ñ habitas
in me. Quod ut exponeret addidit h
est in carne mea bonum. Se itaq dicul
eẽ carnemsuã. Non gͦ ipsac̃ inimica
nra. Et quando eiuis iucus resistits
ipsa amat᷑. quia ipsa curat᷑. Nemoeñ ũquã
carnem suam hodio habet: sicut ipse apls
dicit: & alio loco ait. Igitur ipse ego nĩte
seriuo legi dĩ: carne aut̃ legl peccati. Audi¬
ant qui aures habent. gͥ ipse ego. Ego men¬
te ego carne: s m̃te seriuo legi dĩ. carne aũt
legi peccati. Quomͦ carne legi peccatu lũ¬
quid concupiscentiȩ consentiendo carnali:
Absit. S mocus desideriorum illic haben¬
do quos habere nolebat: & tam̃ habebat.

Expanded text:
stantia utraque salua erit et in utraque stantia utraque salua erit et in utraque nulla pugna erit. audiamus apostolum. scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. qudit prius dicendo: scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra; et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi peccando se ipsam uiciasset: ut ad¬
uersus eam caro sud concupisceret. idẽ
idẽ ipsa sibr metipsi exea parte qua in
carne infirma ẽ. repugnare̾. Caro enĩ
nichil ñ ꝑanimam concupiscit:s con¬
cupiscere caro ad uersus sꝑm̃ dicitur.
quando anima carnali concupiscent¬
a spiritui reluctat᷑. Hoc totũ nos sumus:
& caro ipsa quȩ discedente anima mont
nr̃a pars in firma est. Non fugienda
dimitaitur. s recipienda reponit᷑: nec re¬
cepta. ulterius relinquetur. Seminatur
enim corpus animale: surget corpusspi¬
ritale. Tunc iam caro nichil concitpi¬
scet aduersus sꝑm̃ quando & ipsa
ulla corporalis alimenti indigentia. in
ȩternũ uiiuificanda subdetur. Hȩc igit
duo que nune inuicẽ aduersant᷑ in nob̾.
qm̃ inutraq nos sumus. ut concordẽt
oremus. & agamꝰ. Non enim alterum
eorum putare debemus inimicum: s
uicium. quo caro concupiscit aduersꝰ
spm̃. Quod sanatũ nec ipsũ erit. & sub¬

Expanded text:
nisi peccando se ipsa vitiasset, ut adnisi peccando se ipsa vitiasset, ut adversus eam caro sua concest ipsa sibimet ipsi ex ea parte qua in carne infirmata est repugnaret. Caro enim nihil nisi per animam concupiscit; sed concupiscere caro aduersus spiritum dicitur, quando anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur. totum hoc nos sumus. et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infirma est, non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta ulterius relinquetur. seminatur autem corpus animale, resurget corpus spiritale. tunc iam caro nihil concupiscet aduersus spiritum, quando et ipsa ulla corporalis alimenti indigentia in aeternum uiuificanda subdetur. haec igitur duo, quae nunc inuicem aduersantur in nobis, quoniam in utroque nos sumus, ut concordent oremus et agamus. non enim alterum eorum putare debemus inimicum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus spiritum: quod sanatum nec ipsum erit et sub
Abbreviated transcription (Latin):
plicium. Non autem potestas dõ defu¬
it talem facere hominem qui peccare
ñ posset. s. maluit eum talẽ facere cui
adiaceret peccare siuellet. ñ peccare si
nollet: Hoc ꝓhibens. illud precipiẽs.
peccare:. & postea uistum premium ñ
posse peccate. Nametiam tales scõssu¬
os infine facturusẽ: qui omnino pec¬
care ñ possint. Tales habet quippe
etiam nunc angłos suos. quos in illo
sic amamus. ut de nullo eorum ne
peccando fiat diabolus formidemus:
quod de nemine homine uisto in huiꝰ
uitȩ mortalitate p̃sumimus. Tales
autem om̃s futuros: in illius uitȩ ĩmor¬
talitate confidimus. Omꝑ̃c enim ds
qui oꝑat᷑ bona etiam de nrĩs malis:
eodem sermone de contmentia.
płs non ait. unusquisq autẽ
temptatur a concupiscenta. s
addidit sua. Ut qui hoc audit. intelligat
quomͦ clamare debeat. Ego dixi domine
miserere mei. sana animam meã qm̃ pec¬
cauitibi. Noncnum sanatione indiguissit.

Expanded text:
plicium. non autem potestas defuplicium. non autem potestas defuit talem facere honon posset, sed 7 maluit eum talem facere, cui adjaceret peccare si vellet, non peccare si nollet: hoc prohibens, illud praecipiens, peccare, et postea justum praemium non posse peccare. Nam etiam tales sanctos suos in fine facturus est, qui omnino peccare non possint. Tales habet quippe etiam nunc angelos suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando fiat diabolus formidemus; quod de nemine homine justo, in hujus vitae mortalitate praesumimus, tales autem omnes futuros, in illius vitae immortalitate confidimus. Omnipotens enim Deus, qui operatur bona, etiam de nostris malis, eodem sermone de Continentia. Apostolus non ait: Unusquisque autem tentatur a concupiscentia, sed addidit, sua: ut qui hoc audit, intelligat, quomodo clamare debeat, Ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi. Non enim sanatione indiguisset,
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã dĩ pocius id ꝑtiniusse. ut ex
libero arbitrio uoluntatis uenientia
mala eẽ ꝑmuteret. Tam quippe ẽ. oĩ¬
potens bonitas eius. ut etiã de malis
siue sanando. siue ad utilitates pro¬
rum coaptando. atq uertendo: siue etiam
uistissime uindicando. Omĩa namq ista
bona sunt & dõ bono atq omĩpotente
dignissima: nec tam̃ funt nisi de malis.
Quid igit᷑ melius quid omĩpotentius eo:
qui cum male nil faciat bene etiam de
malis faciat: Clamant ad eum qui ma¬
le fecerunt: Dimitte nob̃ debita nr̃a. Ex¬
audit. ignoscit: nocucrunt sua mala pec¬
cantibus : subuenit eorum. medeturq
languorib seurunt suorum hostes: de
illorum seiutia facit martires. Postremo
etiam cum dampnat eos quos damp¬
natione uidicat dignos: sua licet illi
mala patiuntur. facit tam̃ ille quod
bonum ẽ. Non potest enĩ bonũ ñ eẽ
quod iustum ẽ: & utiq sicut iniustũ
ẽ peccatũ. Ita uistum est peccati sup¬

Expanded text:
ipotentiam dei potius id pertinuisse, ut ex ipotentiam dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio uoluntatis uenientia mala esse permitteret. tam quippe est omnipotens bonitas eius, ut etiam de malis siue sanando siue ad utilitates piorum coaptando atque uertendo siue etiam iustissime uindicando. omnia namque ista bona sunt et deo bono atque omnipotente dignissima; nec tamen fiunt nisi de malis. quid igitur melius, quid omnipotentius eo qui, cum male nil faciat, bene etiam de malis facit ? clamant ad eum qui male fecerunt: dimitte nobis debita nostra: exaudit, ignoscit. nocuerunt sua mala peccantibus: subuenit eorum medeturque languoribus. saeuiunt suorum hostes: de illorum saeuitia facit martyres. postremo etiam cum damnat eos quos damnatione iudicat dignos — sua licet illi mala patiantur — facit tamen ille quod bonum est. non potest enim bonum non esse quod iustum est. et utique sicut iniustum est peccatum, ita iustum est peccati sup
Abbreviated transcription (Latin):
tissima utiq potestate ꝑmitteret. Qua¬
etiam incis quos a supplicto sempiterno.
remissione liberat peccatorum. Nuilus
quippe debite grauuoris penei accipit
ueniam. nisi qualemcunq Et si longe
minorem quam debebat soluerit penã
atq. ita imꝑtit᷑ largitas miscđie. ut non
relinquatur etiam iustitia discipline.
Nam & peccatum quod inultũ uidetur
habet pedissequam penam suã: ut nemo
de amisso nisi aut de amaritudine do¬
lecat. aut cęcitate ñ doleat. Sicut gͦ tudiciꝰ
cur ꝑmittit ista si displicent: ita egodi¬
co. Cur punit ista si placent: acper hoc
sicut ego confiteor. quod omino ista ñ
fierent. nisi ab omĩ potente ꝑmuterẽt᷑:
Ita tu confitere facienda ñ eẽ que a
iusto pununt᷑ : ut ñ faciendo que pu¬
nit. mercam᷑ ab eo discere. cur ꝑmittit
eẽ quȩ pumat. ꝑfectorum ẽ enim sicut
scriptum ẽ solidus cibus: in quo hi qͥ
bene ꝓfecerunt iam intelligunt. adoĩ¬

Expanded text:
tissima utique potestate permitteret. quatissima utique potestate permitteret. quaetiam in eis, quos a supplicio sempiterno remissione liberat peccatorum. nullus quippe debitae grauioris poenae accipit ueniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debebat, soluerit poenam; atque ita inpertitur largitas misericordiae, ut non relinquatur etiam iustitia disciplinae. nam et peccatum, quod inultum uidetur, habet pedisequam poenam suam, ut nemo de admisso nisi aut amaritudine doleat aut caecitate non doleat. sicut ergo tu dicis: cur permittit ista, si displicent? ita ego dico: cur punit ista, si placent? ac per hoc sicut ego confiteor, quod omnino ista non fierent, nisi ab omnipotente permitterentur, ita tu confitere facienda non esse. quae a iusto puniantur, ut non faciendo quae punit mereamur ab eo discere cur permittit esse quae puniat. perfectorum est enim, sicut scriptum est, solidus cibus, in quo hi, qui bene profecerunt, iam intellegunt ad omn
Abbreviated transcription (Latin):
qui excusationẽ suam extendunt in
accusationem di: diuino uditio mi¬
seri: suo auit̃ furore blas phemi. Et¬
enim aduersus eum contrario principi¬
d inducunt mali substantiam rebel¬
lantem. cui ñ potuis set resistere. nisi
substantie. nature qͥuȩ suȩ partẽ eidẽ
rebellanti contaminandam corrũ pendã¬
qmiscuisset: Et tunc se peccare dict̃
quando natura mali p̃ualet nature dĩ.
Hec manichȩ orumẽ. inmundissima insania:
quorum machinam̃ta diabolica facillime
ueritatis indubitata subuertit. quȩ dei
naturam in containinabilẽ atq incor¬
ruptibilẽ confitetur. Quid aut̃ flagitio¬
se contaminationis & corruptionis dei¬
stis merito non creditur: a quibus deus
qui summȩ atq incomparabilit̃ bonꝰ:
contaminabilis & corruptibilis credit᷑.
St̃ & hi qui eomͦ in excusatione peccato¬
rum suorum accusant dm̃. ut dicant
ei placere peccata: Nam si dispicerent
inquiunt. nullo mͦ ea fieri om̃i poten¬

Expanded text:
qui excusationem suam extendunt in qui excusationem suam extendunt in accusationem dei, diuino iudicio miseri, suo autem furore blasphemi. etenim aduersus eum ex contrario principio inducunt mali substantiam rebellantem, cui non potuisset resistere, nisi substantiae naturaeque suae partem eidem rebellanti contaminandam corrumpendamque miscuisset tunc peccare dicunt, quando natura mali praeualet naturae dei. haec Manichaeorum est inmundissima insania, quorum machinamenta diabolica facillime ueritas indubitata subuertit, quae dei naturam incontaminabilem atque incorruptibilem con- fitetur. quid autem flagitiosae contaminationis et corruptionis de istis merito non creditur, a quibus deus, qui summe atque incomparabiliter bonus est, contaminabilis et corruptibilis creditur? Sunt et hi, qui eo modo in excusatione peccatorum suorum accusant deum, ut dicant ei placere peccata. nam si displicerent, inquiunt, nullo modo ea fieri omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdeẽ aliquid uidetur ad tempus: apd̃
dm̃ aut̃ qui falli ñ potest. ñ ẽ ad hibẽda
fallax defensio.s uerax confessio pec¬
catorum. Et alii quidẽ. qui consuere¬
runt excusare peccata. fatose ad peccan¬
dum querunt᷑ impelli. tanquam hoc de¬
creuerint sydera. & celũ prius taliade¬
cernendo peccauerit. ut homo postea ta¬
lia committendo pecearet. Asii fortu¬
ne malunt imputare quod peccant.
qui omĩa fortutis casib agitari purãt.
Nec tam̃ hoc se fortuita temeritate .s.
ꝑspecta ratione saꝑe atq assenerait con¬
tendunt. Qualis gͦ dementia ẽ disputati¬
ones suas rationi tribuere: & actiones
suas casibus subiugare: Alii totũ quod
male faciunt indiabolum refferunt.
nec uolunt cum illo babere. uel partem.
cum illum sibi occultis suggestionib sua¬
sisse suspicari possint: se aut̃ illis sug¬
gestionibus undecũq fuerint consensis¬
se dubitare non possunt. Sunt etiam

Expanded text:
prodesse aliquid uidetur ad tempus; apud prodesse aliquid uidetur ad tempus; apud deum autem, qui falli non potest, non est adhibenda fallax defensio, sed uerax confessio peccatorum. Et alii quidem, qui sua consueuerunt excusare peccata, fato se ad peccandum queruntur inpelli, tamquam hoc decreuerint sidera et caelum prius talia decernendo peccauerit, ut homo postea talia committendo peccaret; alii fortunae malunt inputare, quod peccant: qui omnia fortuitis casibus agitari putant nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta ratione sapere atque asseuerare contendunt. qualis ergo dementia est disputationes suas rationi tribuere et actiones suas casibus subiugare? alii totum, quod male faciunt, in diabolum referunt nec uolunt cum illo habere uel partem, cum illum sibi occultis suggestionibus mala suasisse suspicari possint, se autem illis suggestionibus, undecumque fuerint, consensisse dubitare non possint. sunt etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
excusationem potius ruinosa elatione
conquirens. Ad hanc suꝑbiã cohercen¬
dam continentiã petuut a domino. il¬
le cuiꝰ suꝑuis uerba iam posui: & sic̃¬
potui comm̃daui. Namq cũ dixisset.
pone dnẽ custodiam ori meo. & ostiũ
continentiȩ circum labia mea. nec de¬
clines cormeum in uerba maligna. il¬
nde hoc diceret euidentius explicans.
ad excusandas inquit ex cusationes
inpeccatis. Quid enim malignius his
uerbis. quib maliis malũ se negat eã
de oꝑe malo eonuictus qđ negͥare si
ualeat. & qm̃ factum ñ potest negare necbe¬
nefactum pocest dicere. & a se factũ uidet
patere: querit in aluid referre quod fec̃.
tanquam inde possit auferre quod me¬
ruit: nolens esse se reum. addit potius
adreatũ.⁊ & sua excusando. ñ accusãdaᷤ
peccata. ignorat ñ se penam remouere.
s ueniam: A pud homines enim iudices
qm̃ falli possunt quacumq uelut pur¬
gare fallatia quod ꝑperam factum ẽ.

Expanded text:
excusationem potius ruinosa elatione excusationem potius ruinosa elatione conquirens. ad hanc superbiam cohercendam continentiam petiuit a domino ille, cuius supotui commendaui. namque cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea; ne declines cor meum in uerba maligna, unde hoc diceret euidentius explicans: ad excusandas, inquit, excusationes in peccatis. quid enim malignius his? uerbis, quibus malus malum se negat etiam de opere malo conuictus quod negare non ualeat? et quoniam factum non potest tegere nec bene factum potest dicere et a se factum uidet patere, quaerit in alium referre quod fecit, tamquam inde posset auferre quod meruit. nolens se esse reum addit potius ad reatum et sua excusando non accusando peccata ignorat non se poenam remouere, sed ueniam. apud homines enim iudices, quoniam falli possunt, quacumque uelut purgare fallacia quod perperam factum est
Abbreviated transcription (Latin):
gno prelio. in quo uiuit homo. sub grã.
Et cum bene pugnat aduitus exultat
indomino cum tremore. Non desunt
tam̃ etiam strenuuis bellatorib & ope¬
rum carnis quamus inuictis morti¬
ficatotib. aliqua uulnera peccatorũ.
ꝓpt̃ quȩ sananda cotidiȩ ueracit᷑̃ dicat̃:
dimitte nob̾ debita nr̃a: Contra eadem
uicia. & contra diabolũ principem re¬
gemq uitiorũ. multo uigil antius. et
acruis ipsa oratione certantes. ne uale¬
ant aliquid mortifere suggestiones eiꝰ.
quib instigat insuꝑ peccatorẽ ad sua
excusanda pocius quam accusanda
peccata: Ac sic illa uulnera. ñ mͦ ñ sanẽ¬
tur. uerum etiã & simortifera non erat
graiuit̃ & lȩtalit infigant᷑. Et hicergo
cautiore opusẽ continentia qua cohibe¬
atur suꝑbus hominis appetitus. quo
placet sibi & ñ uult culpabilis inuenu.
De dignat᷑q cum peccat conunci. qd̃
ipse peccauerit: Non salubri humili¬
tate suscipiens accusationem sui. sed

Expanded text:
gno praelio in quo vivit homo sub grgno praelio in quo vivit homo sub gret, cum bene pugnat, adiutus exsultat in domino cum tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum, principem regemque uitiorum, multo uigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne aliquid ualeant mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius quam accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur, uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaliter infligantur. et hic ergo cautiore opus est continentia, qua cohibeatur superbus hominis adpetitus, quo placet sibi et non uult culpabilis inueniri dedignaturque, cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, non salubri humilitate suscipiens accusationem sui, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tur oꝑa miscđię posita subsequente. cur
hoc qđẽ leuius ñ deleat᷑ ipsa hominis
miscđia. & precedente ut peccet & co¬
mutante cum peccat. Ita quidem ui¬
deri potest. Uerũtam̃ aliuidẽ dicere pec¬
care quidẽ ñ debui s oꝑa miscdiȩ
faciam quib del eam quod ante pec¬
caui: & aliudẽ dicere peccare debeo.
quia ñ possum alit̃ misereri. Aliudẽ
inquã dicere quia iam peccauimꝰ bene¬
faciamus: & aliud ẽ dicere peccemꝰ. ut
benefaciamus. Ibi dicitur faciamus
bona qͥa fecimꝰ mala. Hic aut̃ faciamꝰ mala.
ut ueniant bona. Ac ꝑhoc ibi exhaurienda ẽ
sententia peccĩ: hic cauenda doctrina peccan
diz cxciiii. Contra diuersos qui ua¬
rus modis sua nitunt᷑ excusare peccata:
quȩ nulla impunita eẽ posse confir¬
mat. ex sermone decontinentia.
t spũ nr̃o opera carnis mortifice¬
inus sꝑũ dĩ agit᷑: quidat conti¬
nentiã qua frenemꝰ. domemꝰ.
uincamꝰ concupiscentias in hoctã ma¬

Expanded text:
tur opere misericordiae postea subsequente, cur tur opere misericordiae postea subsequente, cur hoc, quod est leuius, non deletur ipsa hominis misericordia et praecedente, ut peccet, et comitante, cum peccat? ita quidem uideri potest. uerumtamen aliud est dicere: peccare quidem non debui, sed opera misericordiae faciam, quibus deleam, quod ante peccaui, et aliud est dicere: peccare debeo, quia non possum aliter misereri, aliud est, inquam, dicere: quia iam peccauimus. benefaciamus, et aliud est dbenefaciamus. Ibi dicitur, faciamus bona, quia fecimus mala; hic autem, faciamus mala ut veniant bona, ac per hoc ibi exhaurienda est sententia peccati, hic cavenda est doctrina peccati. CAPUT CXCIV. Contra diversos qui variis modis sua nituntur excusare peccata, quae nulla impunita esse posse confirmat; ex sermone de Continentia. Ut spiritu nostro opera carnis mortificemus, spiritu Dei agimtur, qui dat continentiam qua frenemus, domemus, vincamus concupiscentiam. In hoc tam ma
Abbreviated transcription (Latin):
s quod scriptũ ẽ bene dm̃ fecisse cũ he¬
breis obstetricibus & cũ rahab ie richon¬
tina meretrice: non idõ factum t̃ quia
mentite sunt: s quia in homineᷤ dei mise¬
ricordes fuerunt: ñ ẽ itaq ineis remu¬
nerata fallacia. s beni uolentia: benigni¬
tas m̃tis. ñ iniquitas m̃cientis. Sicuit
enim mirum absurdumq ñ cẽt. si alio
prius tempore cõmissa abeis oꝑa mala.
Ds ꝓpt̃ posteriora oꝑa bona uellet ignosce¬
re: ita mirandum ñ ẽ. quod uno tẽpore
inuna causa cłs utrumq conspiciens. id
factum misericorditer. factũq fallacit᷑.¬
& bonum remunerauit. & ꝓpt̾ hoc bo¬
num illud malum ignouit. Si enĩ pecca¬
ta quȩ ꝓpt̃ carnis concupiscentiã. non
ꝓpt̃ misccłiam fiunt. ꝓpt̾ posteriora tẽ¬
pore miscđie dimittuntur: Cur ñ me
tuntur: Grauius ẽ enĩ peccatũ quod
animo nocentis: quam quod animo sub¬
uenientis efficitur. Ac ꝑ hoc sullud dele¬

Expanded text:
Sed quod scriptum est, bene Deum fecisse cum HaeSed quod scriptum est, bene Deum fecisse cum Haebraeis obstetricibus, et cum Rahab Jerichontina meretrice, non ideo factum est, quia mentitae sunt, sed quia in homines Dei misericordes fuerunt. Non est itaque in eis remunerata fallacia, sed bentas mentis, non iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis opera mala deus propter posteriora opera bona uellet ignoscere, ita mirandum non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est factum misericordiae factumque fallaciter, et bonum remunerauit et propter hoc bonum illud malum ignouit. si enim peccata, quae propter carnis concupiscentiam, non propter misericordiam fiunt, propter posteriora opera misericordiae dimittuntur, cur non metuntur? grauius est enim peccatum, quod animo nocentis quam quod animo subuenientis efficitur. ac per hoc si illud dele
Abbreviated transcription (Latin):
inuitare debemus quos sicut nos metipsoᷤ
diligimus: fortissimoq animo libendaẽ
apłica illa sententia: aliis quidem sumꝰ
odor uite inuitam : aliis odor mortis in
mortem. & ad hec quis idoneus: nec octa¬
uo genere mentiendũ ẽ: quia & in bonis
castitas animi pudicitia corporis: & in
malis id quod ipsi facimus. eo quod fie¬
risinimus mauisẽ. In his aũt octogene¬
ribus. tanto quisq minus peccat. cuum
m̃titur. Quanto emergit ad octauum:
tanto amplius. quanto mergit ad primũ.
quisquis aũt ẽ ẽ aliquod genus m̃da¬
cii. quod peccatũ ñsit putauerit. deci¬
piet seipsum turpit̃. cum honestum se
deceptorem. arbitratur aliorum. ex eiii.
Contra eos qui admenciendũ uelut pa¬
trocinantia sibiꝰ scripturis exempla
pturis sanctis mentiendi po¬
nunt᷑ exempla aut indacia ñ sunt. s putãt᷑
cẽ dum ñ intilligunt᷑. Aut si m̃dacia sunt.
imitanda ñ sunt quia iusta cẽ ñ possunt.

Expanded text:
inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis et in malis id, quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his autem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, quanto emergit ad octauum, tanto amplius, quanto deuergit ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod peccatum non sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbiContra eos qui ad mentiendum velut patrocinantia sibi de Scripturis exempla ripturis sanctis mentiendi ponuntur exempla, aut mendacia non sunt, sed putantur esse dum non intelliguntur; aut si mendacia sunt, imitanda non sunt, quia justa esse non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ꝑ se ipsum. quia mendaciũ ẽ. utiq
t᷑peẽ: Nonẽ m̃tiendum sexto genere. ne¬
q enim recte etiam cestimonii ueritas
ꝓcuiꝰ quam temporali cominodo. acsa¬
lute corrumpitur. Ad sempiternam uͦ
sa lutem. nullus ducendusest oppitu¬
lante m̃dacio. Non enim malis conuer¬
tentiũ moribus ad bonos mores conũ¬
tendus ẽ. Quia si erga ilum faciendũ
ẽ. debet etiam ipse conuersus facere er¬
ga alios. atq itañ ad bonos. s ad ma¬
los mores conuercetur: cũ hoc ei p̃bet᷑
imitandum conuerso: quod ei p̃stitũ ẽ.
conuertendo. Neq septimogñe m̃tien¬
dumẽ: non enim cuiꝰ quã cõmoditas aut
salus temporalis ꝑficienda fidi p̃feren¬
da est: nec sic quis quam. in recte factis
nr̃is. tam male mouetur. ut fiat etiã an¬
mo de terior longeq: a pietate remotior:ꝓpt̃¬
ea recte facta deserenda sunt. cum idnobis
precipue tenendum sit. quo uocart atq

Expanded text:
quod per se ipsum, quia mendacium est, utique quod per se ipsum, quia mendacium est, utique turpe est! non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque
Abbreviated transcription (Latin):
poterat occultabat. respondit querẽtib
nec mentiri se posse. nec hominẽ prodere
passusq tam multa torm̃ta corporis. L¬
dum enimerãt imꝑatores. xꝑ̃iani. ꝑman¬
sit insententia.
Deinde ad imꝑatorem ductus usq adeo
mirabilis apparuit: ut ipse homini quẽ
cultate impetraret. Quid hoc fieri pot̃
fortius atq constantius: Octauũ est
genus m̃dacii: quod & nulli obest
& adhoc ꝓdest. ut abimmundicia
corporali aliquem tueatur. Non igit᷑
mentiendum in doctrina pietatis: ma¬
gnum enim scelus ẽ. & primum genus
detestabilis m̃dacii. Nonẽ m̃tiendũ
scđo gnẽ. quia niilli faciendaẽ in uiria.
Nonẽ m̃tiendũ tercio gnẽ: qui a nulli
cum alterius in uiria consulendum ẽ
Nonẽ m̃tiendum quarto gnẽ ꝓpt̃ iñcda¬
cu libidinẽ: que ꝑse ipsam iutiosa ẽ.
Nouẽ m̃tiendũ quinto genere. quia nec
ipsa ueritas fine placendi hominibus
enuncianla ẽ: quatito minus m̃claciuĩ

Expanded text:
poterat occultabat, respondit quaerentibus poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse, nec hominem perdere; passusque tam multa tormenta corporis nondum enim erant imperatores Christiani permansit in sententia. Deinde ad imperatorem ductus usque adeo mirabilis apparuit, ut ipse hominem  Focultate impetfortius atque constantius? Octavum est genus mendacii quod et nulli obest, et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporali aliquem tueatur. Non igitur mentiendum in doctrina pietatis, magnum enim scelus est, et primum genus detestabilis mendacii; non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsam uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium,
Abbreviated transcription (Latin):
uͥsit nescire se m̃tiatur. Septimũ. quod
& nuili obest. & ꝓdest alicui. uelut
si nolens hominem ad mortẽ quesitum
ꝓdere m̃ciat᷑. ñ solũ iustum atq in no¬
centem. s & rerum: quia xp̃iane discipl¬
ne sit ut neq de cuiusquam correptione de¬
speretur: neq cuiusquam pęnitendi aditus
intercludatur.
De quib duob gnibus quȩ solent habere
magnã controuersiam satis tractauimus.
& qͥuid nobis placeret ostendimus: ut
suscipiendis in commoditatibusqͥ hone¬
ste ac fortiter tolerantur. Hec quoq ge¬
nera cdeuitentur a fortibus & fidelib
& ueracibus uiris ac feminis. Non ergo
mentiendum querenti uͥ sit quȩ se fidei
cuiuspiam cominiserit: s fortuis respõ¬
dendum. nec ꝓdam nec mentiar. fẽcit
hoc ep̃s quondam tagastensis ȩccłie
firmus nomine. firmior uoluntate. Nã
cum ab eo quercretur homo iussu im¬
peratoris ꝑ apparitores ab eo missos.
quem ad se fugientem diligentia qnta

Expanded text:
ubi sit nescire se mentiatur; septimum quod ubi sit nescire se mentiatur; septimum quod et nulli obest et prodest alicui, velut si nolens hominem ad mortem quaesitum prodere mentiatur, non solum justum atque innocentem, sed et reum qui ex Christiana disciplina sit, ut neque de cujusquam correctione desperetur neque cuiquam poenitendi aditus intercludatur. De quibus duobus generibus, quae solent habere magnam controversiam, satis tractavimus, et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera devitentur a fortibus et fidelibus et veracibus viris ac feminis. Non ergo mentiendum quaerenti ubi sit qui se fidei cujuspiam commiserit, sed fortius respondendum: Nec perdam, nec mentiar. Fecit hoc episcopus quondam Tagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior voluntate: nam cum ab eo quaereretur homo jussu imperatoris per apparitores ab eo missos quem ad se confugientem diligentia quanta
Abbreviated transcription (Latin):
militudinẽ. uͥ ille ciuiꝰuoxẽ. Piectussum
a facie oculorum tuorum. Et idõ tanquã
nesciretur axꝑõ. & illa quȩ fuerit. & iste
uͥ positus fuerit. uerbis int̾rogantis ẽ fi¬
guratum: & omne uitatum ueraci sig¬
nificatione m̃daciũ. Cxcii. De mendacii
generibus octo: ex libro de m̃dacio.
Rimum ẽ capitale m̃daciũ longeq
fugiendũ. quod fit indoctrina
religionis. Ad quod mendacium
nulla conditione quisquã debet adduci:
sccłm ut aliquem ledat iniustȩ: qđ tale
est. ut &e nulli ꝓsit: & obsit alicui. Ter¬
cium: quod ita ꝓdẽ alteri. ut obsit alteri
quamuis ñ adimmundiciam obsit corpora¬
lem. Qr̃tũ qͦd fit sola m̃ciendi. fallendiq
libidine: quod uerum iñdaciũ ẽ. Qͥntũ:
qđ fit placendi cupiditate desuaui loqͥo
his om̃ib penitus eiutatis atq reiectis.
Sequitur sextum genus. quod & nuiliobẽ
& ꝓdest alicui. Uelud si quispiam pecu¬
niam alicuuis inuste tollendã sciens.

Expanded text:
militudinem, ubi ille, cuius uox est: proiectus sum militudinem, ubi ille, cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur a Christo et illa, quae fuerit, et iste, ubi positus fuerit, uerbis interrogantis est figuratum et omne uitatum ueraci significatione mendacium. generibus octo; ex libro de Mendacio. Primum genus est capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis: ad quod mendacium nulla condicione quisquam debet adduci. secundum autem, ut aliquem laedat iniuste: quod tale est, ut et nulli prosit et obsit alicui. tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamuis non ad inmunditiam obsit corporalem. quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suauiloquio. his omnibus penitus euitatis atque reiectis seqet prodest alicui, velut si quispiam pecuniam alicujus injuste tollendam sciens,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fecit. Nonenim alicubi sacrificauit
y dolis. aut adorauit illa figmenta: sed
potius lib̃e tanquam martyrxꝑĩ dete¬
standa & uitanda monstrauit. Menda¬
cium ẽ quippe falsa significatio. cum
uoluntate fallendi. Nonẽ aũt̃ falsa si¬
eiusmodi etiã saluatoris in eugłio: qͥa
ce ipse dominus prophetarũ: ꝓpħ̃a cẽ
dignatusẽ. Talia sunt illa uͥ demuliert q̃
flurum sanguinis patiebat᷑. ait qͥs me teti¬
git: & delazaro. ubi posuistis eum. Die qͥp¬
pe int̃rogauit quasi nesciens. slitiq sci¬
ebat: ac ꝑhoc nescire se finxit. ut aliqͥd ali¬
ud illa uelut ignorantia sua significaret.
Quȩ significatio. qm̃ ueraxerat. mendaciũ.
ꝓfecto ñerat. Eos namq significabant si¬
ue illa fluxũ sangiunis patiens. siue ille
mortuus quatriduanus: quos etiam quicũ¬
cta sciebat quodã mͦ nesciebat. Namoe illa
typũ gerebat plebis gentiũ. uñ p̃missa
tanquam ibi iacebat ꝑsignificatuuiam si¬

Expanded text:
non fecit. nnon fecit. nidolis aut adorauit illa figmenta, ac non potius libere tamquam martyr Christi detestanda et uitanda monstrauit. Mendacium est quippe falsa significatio cum uoluntate fallendi. non est autem falsa sieius modi etiam saluatoris in euangelio, quia et ipse dominus prophetarum propheta esse dignatus est. talia sunt illa, ubi de muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogauit quasi nesciens quod utique sciebat. ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. quae significatio quoniam uerax erat, mendacium profecto non erat. eos namque significabant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemistamquam ibi iacebat per significatiuam si
Abbreviated transcription (Latin):
bat : hoc libertas pauli recdarguebat.
Qł gͦ ait. Om̃ibus omiã factus sum. ut
om̃s lucrifacerem: compatiendo id fecit.
non m̃tiendo. Fit eñ quisq tanquã ille
cui uult subuenire:quando tanta mĩa
subuenit. quanta sibi subueniri uellet.
si ec̃t ipse meadem miseria constitutus. Itaq
fit tanquam ille ñ quia fallit illũ:. s qͥa
se cogitat sicut illũ. Unde illudest eiꝰ
pauli: quod iam supͣ cõm̃emoraui.
Frẽs. ⁊ si pre occupatus fuerit homo in
aliquo delicto. uos quispĩtales estis. in¬
struite huius modi inspũ mansuetu¬
dinis: intendens te ipsũ ne & tutẽpteris.
Nam si ꝓpt̃ea. quia dixit factus sũ uide¬
is tanquam uid̃s. & his qui sublegeerãt
tanquam sub lege. Idõ putanduse̾ men¬
dactuer suscepisse legis ueteris sacram̃ta:
debuit & gentiũ ydolatriam eodem mͦ
m̃ttiendo suscipere: qui dixit se etiam
his qui sine lege erant. tanquam sinele
ge factum. ut eos lucrifaceret: quod utiq

Expanded text:
bat, hoc libertas Pauli redarguebat. bat, hoc libertas Pauli redarguebat. quod ergo ait: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, conpatiendo id fecit, non mentiendo. fit enim quisque tamquam ille, cui uult subuenire, quando tanta misericordia subuenit, quanta sibi subueniri uellet, si esset ipse in eadem miseria constitutus. itaque fit tamquam ille, non quia fallit illum, sed quia se cogitat sicut illum. unde illud est eius apostoli, quod iam supra commemoraui: fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu tempteris. nam si propterea quia dixit: factus sum iudaeis tamquam iudaeus et his qui sub lege erant tamquam sub lege. ideo putandus est mendaciter suscepisse legis ueteris sacramenta, debuit et gentium idololatriam eodem modo mentiendo suscipere, quia dixit etiam his, qui sine lege erant, tamquam sine lege se factum, ut eos lucri faceret: quod utique