comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuocatione dñi xp̃i nemo uiuit apud
dm̃. Cum gͦ om̃ium dñs sit. consentien¬
te petro apło &e dicente. Hic ẽ inquit
om̃ium dñs. Diues tam̃ non ẽ nisi in his
qui inuocant illum: qr ipsi recipient re¬
munerationẽ. ꝑfidis uero non ẽ diuesqr
participes ñ s̃ bonoꝵ eius. Neq enim ac¬
cipient qd daturum illũ ñ crediderũt
cantib illum. Ut postꝗͣ credidit ñ de¬
sinat animus id postulare qd̾ a dño sẽꝑ
doctus ẽ postulandum. qr in engłio
luce dicit ꝓpt̃ aduersariũ quia subtilis
⁊ uersutus ẽ semꝑ orandũ eẽ. Credenti¬
bus autẽ sola datur remissio peccatoꝵ.

Expanded text:
invocatione Domini Christi nemo vivit apud invocatione Domini Christi nemo vivit apud Deum. Cum ergo omnium Dominus sit, consentiente Petro apostolo, et dicente: Hic est, inquit, omnium Dominus; dives tamen non est, nisi in iis qui invocant illum, quia ipsi accipient remunerationem. Perfidis vero non est dives; quia participes non sunt bonorum ejus; neque enim accipient, qcantibus illum; ut postquam credidit non desinat animus id postulare quod a Deo semper doctus est postulandum; quia in Evangelio Lucae dicit, propter adversarium, quia subtilis et versutus est, et semper orandum esse. Credentibus
Abbreviated transcription (Latin):
lum cum corpr̃e unde uenerat incarnan¬
ti inquit ex pͥncipib credider̃ in iħm s
palam ñ ꝓfitebantur ꝓpt̃ uideos. malue
exam̃ ceꝑit fieri om̃ium ierum in die
iudicii & om̃ia falsa cõmenta uł dogmata
qd̾ stultum putabatur. Aspicientes inter
ceteros se solos glosos &e prudentes. qui
estimati fuerunt contemptibiles ⁊ insensa¬
ti. Illic entm ẽ uera ꝓbatio uͥ remuneratio
&e condempnatio. Non ẽ cnum distantia
iudei &e greci. Generaliter om̃s aut con¬
fundi ꝓpter diffidentiam dicit aut sub¬
limari causa credulitatis: qr sine xp̃o ap̃
dm̃ nulla salus ẽ tmmo pena aut mors¬
ẽ. Nec enim udeos cõmendare poterit
p̃rogatiua patrũ aut legislatio qui me¬
ritum & ꝓmissionẽ patrum ñ receperunt.
entes Autem habent nullũ testimonium
qͦ comm̃dentur nͥ credant in xp̃m. Nam
idem dñs om̃ium: diues in om̃ib qui in¬
uocant illum. Manifestum ẽ ad om̃s hoc
ꝑtinere siue uideos siue grecos: Quia sine

Expanded text:
lum cum corpore, unde venerat incarnanti, inquit, ex principibus crediderunt in Jesum, sed palam non profitebantur propter Judaeos. Maluerexamen coeperit fieri omnium rerum in die judicii, et omnia falsa commenta vel dogmata  et prudens, quod stultum putabatur. Aspicient enim inter caeteros se solos gloriosos et prudentes, qui aestimati fuerant contemptibiles et stulti. Illic est enim vera approbatio, ubi remuneratio et condemnatio. Non enim est distinctio Judaei, et Graeci. Generaliter omnes aut confundi propter diffidentiam dicit, aut sublimari causa credulitatis; quia sine Christo apud Deum nulla salus est, immo poena est, aut mors. Nec enim Judaeos commendare poterit praerogativa Patrum; aut enim legislatio, qui meritum et promissionem Patrum non receperunt. Gentes autem nullum habent testimonium commendentur, nisi credant in Christum. Nam idem Dominus omnium, dives in omnibus, qui invocant illum. Manifestum est ad omnes hoc pertinere, sive Judaeos sive Graecos; quia sine
Abbreviated transcription (Latin):
Angłs autem ad hoc qr nuncius ꝓmisse¬
salutis ẽ missus a patre. & missus ideo
dr̃. ut non ipse patereẽ credatur. s ab eo
genitus. Idõq quicumq inuocauerit no¬
men dñi saluus erit. Hoc sensu ⁊ moyses
locutus ẽ: quic̃q ait ñ audierit ꝓpħam
illum exterminabitur. Si ipse ẽ om̃ium

Expanded text:
Angelus autem ad hoc, quia nuntius promissmissus a Patre. Et missus ideo dicitur, ut non ipse Pater esse credatur, sed ab eo genitus. Ideoque quicumque invocaverit nomen Domini salvus erit. Hoc sensu et Moyses locutus est: Quicumque, ait, non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe . Si
Abbreviated transcription (Latin):
tiam gessistis ħ malũ sicut & principes
quem ꝓmiserat ds̃. alterum exspectan¬
dum dicebant. Huic iusticias suas
quas ex lege habebant anteponentes qͥ
ad iusticiam omni credenti. Hoc dicit
quia ꝑfectionem legis habet qui credit
in xp̃o Cum enim nullus iustificaretur
ex lege quia nemo implebat legẽ. contͣ¬

Expanded text:
tiam gessistis hoc malum, sicut et principes quem promiserat Deus, alterum exspectandum dicebant. Huic justitias suas, quas ex Lege habebant, anteponentes, quad justitiam omni credenti. Hoc dicit, quia perfectionem Legis habet, qui credit in Christum. Cum enim nullus justificaretur ex Lege, quia nemo implebat Legem, n
Abbreviated transcription (Latin):
moraui. Ut sit ipse primogenitus in
multis frĩb. Recte primogenitus. quia
ante omnẽ creaturam ñ factus s natus ẽ.
ad cuius exemplũ ds̃ homines in filios
dr̃. quia homo dignatus ẽ nasci: dominus

Expanded text:
moravi. Ut sit ipse primogenitus in moravi. Ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Recte primogenitus, qui ante omnem creaturam non factus, sed natus est: ad cujus exemplum Deus homines in filios ter noster dicitur; quia homo dignatus est nasci: Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nob tacere uidetur. qr &e uidet cũ ñ ui¬
deatur. ⁊ hec petit quę scit deo placere.
⁊ nobis prodesse. Tunc sane pronob̾ int̾¬
ponit se idem sp̃c quando scit nos ꝑ igno¬
rantiam ñ ꝑ iactantiam contraria postu¬
lare. Scimus autem qm̃ diligentib dm̃
oberit. quia ꝓpositum cordis illoꝵ sciens
ds̃ & ignauiam non illis imputat quȩ ad¬
uersa postulant. s ea annuit que danda
sunt dm̃ amantib. Unde & dominus. Scit
autem inquit pater ũr quid nob̃ opus sit
antequã petatis ab eo. Hi gͦ scd̾m ꝓpositũ
uocantur quos credentes prescit ds̃ fu¬
turos sͥ idoneos ut anteꝗͣ cdent scirent᷑:¬
presciit futuros deuotos sͥ. ipsos elegit
deo electi negentur. quia quos ds̃ apd̾
se elegit ꝑmanent. Est enim qui ad tem¬
pus eligitur sicut saul or uidas. ñ de p̃¬
scientia s de presenti iusticia. Confor¬
mes fieri imaginis filii sui. Hoc dicit
quia idõ predestinantur in futurũ scłm
ut similes fiant filii dĩ sicut supͣ me¬

Expanded text:
nobis tacere videtur; quia et videt, cum non videatur, et haec petit, quae scit Deo placere, et nobis prodesse. Tunc sane pro nobis interponit se idem Spiritus, cum scit nos per ignorantiam, non per jactantiam contraria postulare. Scimus autem quoniam diligentibus Deum oberit; quia propositum cordis illorum sciens Deus et ignaviam, non illis imputat, quae adversa postulant; sed ea annuit, quae danda sunt Deum amantibus. Unde et Dominus ait: Scit autem, inquit, Pater vester quid vobis opus sit, antequam petatis ab eo . Ili ergo secundum propositum vocantur, quos credentes praescivit Deus futuros sibi idoneos; ut antequam crederent, scirentpraescivit futuros sibi devotos, ipsos elegit Deo electi negentur; quia quos Deus elegit, apud se permanent. Est enim qui ad tempus eligitur, sicut Saul et Judas; non de praescientia, sed de praesenti justitia. Conformes fieri imaginis Filii sui. Hoc dicit quia ideo 77 praedestinantur in futurum saeculum, ut similes fiant Filio Dei, quod jam supra me
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum ẽ. Ecce ponoin syon lapidem offen¬
sionis & petͣm scandal ⁊ qͥ c̃did̾it ĩ illũ ñ cõfũdet̃.
oc inesaia habetur. multoꝵ relatione
comꝑtum ẽ. in petra uł lapide xp̃m eẽ
significatũ. Damhel enim ꝓpħa lapidem
hunc dic̃ qui abscisus amonte sine ma¬
nib ꝑcussit & comminuit om̃ia reg¬
na & repleuit omnẽ tram: qd̃ euident̃
de xp̃o dictum ẽ. & in lege petra de qua
fluxerunt aquȩ xp̃c est appellatus. Petra
qui reprobatus ẽ a uob̃ ȩdificantib. Of¬
fensio gͦ posita in syon xp̃c ẽ. Sion uero
ẽ: in qua saluator a deo patre suo positus
predicator offensio factus ẽ in iudeis dũ
dei filium se predicat. natus de spũscõ
ex muliere. ꝑ corpus autem eius scandalũ
passi sunt. & dicebant. Nonne mater et
frs eius apud nos sunt q̃uomͦ ergo dicit
hic quia de cęlo descendi: Nolebant enim
uerba gestis comparare: ut ꝑinde agnos¬
cerent ñ eẽ absurdũ qͦddicebat se de celo

Expanded text:
um est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in illum, non confundetur. Hoc in Esaia habetur . Multorum relatione compertum est in petra vel lapide Christum esse significatum; Daniel enim propheta lapidem hunc dicit, qui abscissus a monte sine manibus percussit et comminuit omnia regna, et replevit omnem terram, quod evidenter de Christo dictum est . Et in Lege petra de qua fluxerunt aquae, Christus est appellatus: Petra qui reprobatus est a vobis aedificantibus . Offensio ergo posita in Sion Christus est . Sion vero est, in qua Salvator a Deo Patre suo positus praedicator, offensio factus est Judaeis, dum se Filium Dei praedicat, natus de Spiritu sancto ex muliere. Per corpus autem ejus scandalum passi sunt, et dicebant: Nonne mater et fratres ejus apud nos sunt? Quomodo ergo hic dicit: Quia de coelo descendi ? Nolebant enim verba gestis comparare, ut perinde agnoscerent 86 non absurdum esse, quod dicebat de coelo
Abbreviated transcription (Latin):
bum dĩ. hoc gͦ nobis olim ꝓmissum
sublatisq oneri legis erant reliquit ad
redemptionẽ uͥaccepta remissione pecca¬
toꝵ ñ puniremur alege sicut ꝑiit sodo¬
ma. Saluadorem gͦ relictum nob̾ dicit
ad suffragium uitȩ quem lex ꝓuidere
ñ potuit quem ab inicio ds̃ nasci decre¬
uit. Qui ꝓpterea qđ solus sine peccado
inueniretur deucto humani generis
hoste om̃ium peccata deleret. Hoc in
apocalypsi iohannis habetur. Quia ne¬
mo ait dignus inuentus ẽ siue in celo
siue in tr̃a qui aꝑiret librũ ce signacła
cius nͥ saluator qui uicit mortẽ. Hoc gͦ
est semen qd̵ olun ꝓmissum rescruauit dĩ
ut tunc fructificaret qͣndo om̃ium tam
iudeoꝵ ꝗͣ gentium peccata repleta erañ.
ructus autem eius ẽ indulgentia peccato.¬
dcrunt usticiã: iusticiã autem que ex
fide est. Qm̃ iusticia est ex lege quȩ cre¬
dita mundo ẽ quȩ ꝓhibet peccari. Idcir¬
co gentes ñ hanc iusticiam dic̃ compre¬
hendisse quȩ natura magistra dinosei

Expanded text:
bum Dei . Hoc ergo nobis olim promissum, sublatis quae oneri erant Legis, reliquit ad redemptionem; ut data remissione peccatorum, non puniremur a Lege, sicut periit Sodoma. Salvatorem ergo relictum nobis dicit ad suffragium vitae, quam Lex providere non potuit, quem ab initio Deus nasci decrevit: qui propterea quod solus sine peccato inveniretur, devicto humani generis hoste, omnium peccata deleret. Hoc et in Apocalypsi Joannis habetur: Quia nemo, ait, dignus inventus est, sive in coelo, sive in terra, qui aperiret librum et signacula ejus; nisi Salvator, qui vicit mortem . Hoc ergo est semen, quod olim promissum reservavit Deus, ut tunc fructificaret, quando omnium tam Judaeorum quam gentilium peccata repleta erant. Fructus autem ejus est indulgentia peccatoderunt justitiam: justitiam autem quae ex fide est. 85 Quoniam justitia est in Lege, quae credita mundo est, quae prohibet peccari; idcirco gentes non hanc justitiam dicit comprehendisse, quae natura magistra dignosci
Abbreviated transcription (Latin):
ruisset ĩmundũ dicerctur. Qd̃ magna
cum sollicitudine obseruantes: ex quãc̃q
causa incurrebant ut ĩmundi eẽnt. Si
autem sanguis mustele pauimentum
maculasset non leui cuia expiandum
erat: ⁊ ut ab escis meliorib abstineretur.
Salb̃m uͦ ce circumcisio ꝓpriam habuer̃
iusticiã tempr̃e suo.qr in figura datas̃.
Hoc dñs ꝑerechielem ꝓpħ̾am ostendit in¬
ter cetera dicens. Propterea dedit illis
redonũ erat daturus. ꝑieremiã predicat
cdicens. Dabo illis testamentũ nouũ non
quale dedi patrib illorum. Hoc testam̃¬
tum legẽ uocat: in quam ñ ꝑuener̃ sicut
supramemoraui. Nam cum gentib quȩ
cretideraut hanc sarcinã obseruationis
uidei eredentes uellent imponere. Tunc
apls petrus ait. Quid imponitis iugum
suꝑ ceruicem frm̃: qd̾ neq nos neq patre

Expanded text:
ruisset, immundum diceretur : quod magna ruisset, immundum diceretur : quod magna cum sollicitudine observantes, ex quacumque causa incurrebant, ut immundi essent. Si autem sanguis mustelae pavimentum maculasset, non levi cura expiandum erat, et ut a cibis melioribus abstineretur. Sabbatum vero et circumcisio propriam habuerunt justitiam tempore suo; quia in figura data sunt. Hoc Dominus per Ezechielem prophetam ostendit, inter caetera dicens: Propterea dedi illis pre donum erat daturus, per Hieremiam praedicat, dicens: Dabo illis Testamentum novum, non quale dedi patribus illorum . Hoc testamentum Legem vocat, in quam non pervenerunt, sicut supra memoravi. Nam cum gentibus quae crediderant, hanc sarcinam observationis Judaei credentes vellent imponere, tunc apostolus Petrus ait: Quid imponitis jugum super cervicem fratrum, quod neque nos, neque patres
Abbreviated transcription (Latin):
nium ꝑhibebat. ueniente xp̃o adsecute
inuenerunt iusticiã suꝑhabundantẽ plꝰ
quam scribaꝵ & phariseorum. Qui enĩ
lege positi qui proficere magis debue-¬
rant deteri orauerunt. Nam isrl sectan
erfectio legis fides ẽ: quam gentes ap¬
p̃hendentes totã legẽ implere uidentur.
udei autem dum ꝑ inuidiam saluatori
ñ credunt. iusticiam quȩ in lege man¬
data ẽ uindicantes idẽ sabbatum circũ
cisionẽ &e cetera in legem non ꝑuenerunt.
hoc ẽ legem ñ ꝑfecerunt: &e qui ñ ꝑficiuĩt
fide. s quasi ex oꝑibus. Sꝑnentes enu
fidẽ quȩ sicut dixi ꝑfectio legis ẽ. ex oꝑib
legis uistificari se dicebãt hoc ẽ ꝑ sabb̾m
neomenias circumcisionẽ & alia ĩmemorẽ
scripturȩ dicentis. quia iustus ex fide ui¬
uit. Iusticia aũt legis idrirco dr̃ qui a
iusto iudicio dĩ hȩc uideis lata s̃. ꝓprer
duriciam cordis illorum: ut simus telã
forte quis mortuã calcasset. aut tetigiss:
aliqua morticina. aut si sorex in uas

Expanded text:
nium perhibebat, veniente Christo, invenerunt justitiam superabundantem plus quam scribarum et pharisaeorum. Qui enim i autem in Lege positi, qui proficere magis debuerant, deterioraverunt. Nam Israel sectandn pervenit. Perfectio Legis fides est, quam gentes apprehendentes, totam Legem implere videntur. Judaei autem dum per invidiam Salvatori non credunt, justitiam quae in Lege mandata est, vindicantes, id cisionem, etc., in legem non pervenerunt, hoc est, legem non perfecerunt, et qui non perficiunt fide, sed quasi ex operibus: Spernentes enim fidem quae, sicut dixi, perfectio Legis est, ex operibus Legis justificari se dicebant, id est, per sabbatum, neomenias, circumcisionem, etc., immemores Scripturae dicentis, quia Justus ex fide vivit . Justitia autem Legis idcirco dicitur, quia justo judicio Dei haec Judaeis data sunt propter duritiam cordis illorum; ut si mustelam forte quis mortuam calcasset, aut tetigisset aliqua morticinia, aut si sorex in vas
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum qđ iuste definiens breuiauit
dñs suꝑ t̃ram. Conuenit enĩ ut in solo
nomine dñi ⁊ conditoris consequatur
salutem creat᷑a hoc ẽ ꝑfidem: qr sublatis
om̃ib neomeniis ⁊ salb̃o ⁊ cucũcisione
& lege escaꝵ. & oblationib pecoꝵ sola
fides posita est ad salutem. Que adbre¬
uiata exlege ẽ: quia quod in fide ẽ in le¬
ge habetur quasi principale legis. Di¬
cente saluatore. De me enim scripsit mo¬
yses. Adbreuiata ergo lege reliquie iu¬
deorum saluantur. Ceteri uero saluari
non possunt: qr p̃finitionẽ dĩ spernũt
ꝑ quam gentis humanum saluari de

Expanded text:
verbum, quod juste definiens, breviavit verbum, quod juste definiens, breviavit Dominus super terram; convenit enim ut in solo nomine Domini conditoris consequatur salutem creatura, hoc est, per fidem; quia sublatis omnibus neomeniis, et sabbato, circumcisione, et lege escarum, et oblationibus pecorum, sola fides posita est ad salutem. Quae abbreviata ex Lege est; quia quod in fide est, in Lege habetur quasi principale Legis, dicente Salvatore: De me enim scripsit Moyses . Abbreviata ergo Lege, reliquiae Judaeorum salvantur: caeteri vero salvari non possunt, quia per definitionem Dei spernuntur, per quam gen
Abbreviated transcription (Latin):
zacharia. Ponam inquit ierłm in om̃i¬
bus gentib. Quia ubiq futuri erant
filii dĩ: & domus dĩ in om̃ib locis quȩ
est eccła. hinc dominus ait iuda cis qr
tolletur a uobis regnum dĩ ce dabitur
genti facienti fructum eius. E saias aũt
clamat pro isrl. hoc dicit quia esaias
clamat ꝓ his qui credunt in xp̃o. Hi
enim uere isrłite: sicut dicit dñs de na¬
thanahel scĩssimo. Ecce uere ifrlita in qͦ
Idolus non ẽ. Si fucrit numerus filiorum
isrł tam quam arena maris: reliquie sal¬
Iue fient. Recedentibus uideis a merito
& promissione pacrũ dum illam ñ reci¬
piunt. hi reliquiȩ sunt qui credendo
A lege enim recedunt qui in eum quẽ lex
solum ad salutẽ sufficere ꝓmisit ñcredt̃.
Igitur apostate habeantur necesse ẽ: qui
De maxima itaq multitudine solos cre¬
Identes dicit saluari qͦs p̃scut ds̃. Uerbũ
Ienim consumans & adbreuians ineqͥta¬
te: qr uerbum breuiatũ faciet dñs super
t̃ram. Saluari hos ꝓmittit qͦs reliqͦs dic̃

Expanded text:
m in omnibus gentibus ; quia ubique futuri erant filii Dei, et domus Dei in omnibus locis, quae est Ecclesia. Hinc Dominus ait Judaeis: Quia tolletur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Esaias autem clamat pro Israel. Hoc dicit, quia Esaias clamat pro iis, qui credunt in Christum . Hi enim vere sunt Israelitae, sicut dicit Dominus ad Nathanael: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Si fuerit numerus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. Recedentibus Judaeis a merito et promissione patrum, dum illam non recipiunt, hi reliquiae sunt, qui credendo t, fideles effecti; a Lege enim recedunt, qui in eum quem Lex solum ad salutem sufficere promisit, non credunt. Igitur apostatae habeantur necesse est, quiDe maxima itaque multitudine solos credentes dicit salvari, quos praesciit Deus. Verbum enim consummans et brevians in aequitate; quia verbum breviatum faciet Dominus super terram. Salvari hos promittit, quos reliquos dicit per
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse sensꝰ ẽ qͥa uoluntate ⁊ longanimitate d̃i
q̃ est patientia p̃parant᷑ infideles ad penam
Dui enĩ expectati conũti noluert̃. Ido gͦ expecta¬
ti ft̾ ut inexcusabiles deꝑirent. Dciuit enim
ds̃ hos non credituros. E ut ostende¬
ret diuitias głe suȩ in uasis miscđie
que p̃parauit ad głam. Patientia et
longanimitas dĩ ipsa ẽ quȩ sic̃ malos
p̃parat ad interitum: ita ⁊ bonos p̃pa¬
rat adcoronam. Boni enim s̃ in quib
ꝑ fidem in est. Om̃s enim sustinet sci¬
ens exitum si nguloꝵ ac ꝑ hoc patien¬
tia ẽ quȩ illos ut ex malis corriganturr
aut in bono ꝑseuerantes sint preparat
ad głam. Diuitiȩ autem głe sunt dig¬
nitas multiplex p̃parata credentib Cos
autem qui ex bonis fuint mali ⁊ ĩ incepto
maloꝑdurant p̃parat ad int̾itum. Hoc ẽ aũt
manifestare potentiã suam in multa pa¬
tientia. Quia cum putabat᷑ ñ uindicatri¬
rus proyter quod di dissimulat: cum
ceperit uindicare apparebit eiꝰ potentia.

Expanded text:
sensus est, quia voluntate et longanimitate Dei, quae est patientia, praeparantur infideles ad poenam; diu enim exspectati converti noluerunt. Ideo ergo exspectati sunt, ut inexcusabiles deperirent. Scivit enim Deus hos non credituros. Et ut ostenderet divitias gloriae suae in vasis miseeparavit in gloriam. Patientia et longanimitas Dei ipsa est, quae sicut malos praeparat ad interitum, ita et bonos parat ad coronam: boni enim sunt, in quibus spes fidei est, omnes enim sustinet, sciens exitum singulorum, ac per hoc patientia est, quae illos qui ex malis corriguntur, aut in bono perseverantes sunt, praeparat ad gloriam Dei. Divitiae autem gloriae sunt dignitas multiplex praeparata credentibus, eos autem qui ex bonis fiunt mali et in coepto perdurant, praeparat ad interitum. Hoc est autem manifestare potentiam suam in multa patientia, quia cum putatur non vindicaturus, quia diu dissimulat, cum coeperit vindicare, apparebit ejus potentia;
Abbreviated transcription (Latin):
&e scit que in deos̃. Ergo et in spu scõpa¬
ẽẽ ceperunt. senstm & consilium eius
scire non possunt. Ipse autem scit omnia
qura in ipso sunt cuncta. Patefecit my¬
sterium dĩ. qd suꝑius dixit non ab eis

Expanded text:
et scit quae in Deo sunt. Ergo et in Spiritu sancto Paesse coeperunt, sensum et consilium ejus scire non possunt. Ipse autem scit omnia; quia in ipso sunt cuncta. Patefecit mysterium Dei, quod superius dixit non ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
consecutus ẽ. Ex hoc utiq dantis dĩ et ñ
dantis iudicium sequendum ẽ. quia ñ in¬
uiste iuidicat quia om̃s saluos uult ma¬
nente iusticia. Inspector enim cordis scit
petentem anhacmente poscat ut mere¬
atur acciꝑe. & quamuis ꝑiclosum sit u¬
dicium dĩ discernere. tamen ꝓꝓter diffidẽ¬
tes ut mens corum medelam consequi
dicentes. Unum uocat alterũ negligit.
ie arbitrantes excusari posse dampnan¬
dos: rebus hoc pocius ꝓbemꝰ quam uer¬
bis. Ubi enim rerum gestaꝵ exemplas.
nemo audet queri nec aliquam excusa¬
tionem obtendere. Duo fuerunt. saul et
dauid inquiramus hystorias qualis unꝰ¬
quisq eoꝵ repꝑiatur pꝰ uidiciũ dĩ. ut si
sitatem passꝰ ẽ regni. E qͣnta fuit necessitaᷤᷤ
ddł. ut filiꝰ eiꝰuellec illum regno pͥuare. Inqͣ
necessitate flens nudopede it̃ faciebat fu

Expanded text:
consecutus est . Ex hoc utique dantis Dei et non consecutus est . Ex hoc utique dantis Dei et non dantis judicium sequendum est; quia non injuste judicat, qui omnes salvos vult, manente justitia; inspector enim cordis scit petentem, an hac mente poscat, ut mereatur accipere. Et quamvis periculosum sit judicium Dei discernere; tamen propter diffidentes, ut mens eorum medelam consequi dicentes: Unum vocat, et alterum negligit; sic arbitrantes excusari posse damnandos, rebus istud potius probemus, quam verbis; ubi enim rerum gestarum exempla sunt, nemo audet queri, nec aliquam excusationem obtendere. Duo fuerunt David et Saul, requiramus historias, qualis unusquisque eorum reperiatur post judicium Dei; ut si terque necessitatem passus est regni. Et quanta fuit necessitas David, ut filius ejus vellet eum regno privare! In qua necessitate flens, nudo pede, iter faciebat; u
Abbreviated transcription (Latin):
censuit. sciens ñ correcturum. Apłm uero
paulum ꝑsequentẽ elegit: prescius utiq
qd̾ futurns eẽt fidelis. hunc gͦ preuenit
ante tempus quia necessarius erat. Et
pharaonem ante futurum iudiciũ damp¬
nauit. ut crederet᷑ iudicaturuis. Moysi
miserebor inquit eue cui misertus ero
hoc ẽ illius miserebor cin prescius eram
daboque p̃scii posteriorẽ recto corde re¬
gressurum ad me. hoc ẽ non dare illi
cui dandumẽ. Neq non dare illi eui
dandũ ñ ẽ. ut eum uocet quẽ sciat ob¬
audire. Illum aũt ñ uocet quẽ sciat
minime obaudire. Uocare aũt compun¬
gere ẽ ad recipiendã fidem. Igitur nõ
uolentis neq currentis s miserentis ẽ
dĩ. Recte: qr ñ in uoluntate petentis s
in dantis arbitrio debet ẽẽ qđ poscitur
An enim dandum sit dantis debet uidi¬
cio pensitari. Nam saul peccans cũ pe¬
tisset ueniã ñ accepit. Contra dauid
peccans &e ignosci sibi postulans ueniam

Expanded text:
sciens se non correcturum. Apostolum vero sciens se non correcturum. Apostolum vero Paulum persequentem elegit, praescius utique quod futurus esset bonus. Hunc ergo praevenit ante tempus, quia necessarius erat, et Pharaonem ante futurum judicium damnavit, ut crederetur judicaturus. Moysi miserebor, inquit, ejus cujus misertus ero, hoc est ejus miserebor, cujus praescius eram,dabo, quem praescii post errorem recto corde reversurum ad me, hoc est, dare illi, cui dandum est, neque dare illi, cui dandum non est, ut eum vocet quem sciat obaudire, illum autem non vocet, quem sciat minime obaudire; vocare autemgere ad recipiendam fidem. Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Recte, quia non in voluntate petentis, sed in dantis arbitrio debet esse, quod poscitur. An enim dandum sit, dantis debet judicio pensari; nam Saul peccans cum petisset veniam, non accepit : at contra David peccans et ignosci sibi postulans, veniam
Abbreviated transcription (Latin):
quenter ante s̃ mali: & quos seiit malos
ꝑmansuros aliquocies prius s̃ boni. Unde
cessat querela: quia ds̃ ꝑsonarum acceptor
bomi: dicentesscriptura d saul. Erat iur
bonus: & non erat melior eo infilus isrł.
Et de uida scarioth dicit apłs petrus. qͥ
tare sortiretur nisi eẽt bonus: In sorte
enim dĩ iudicium fuit dignũ illũ fuisse
motus laqueo uitã finiuit. Non enim¬
pot̃ penitus in aliqͦ om̃e bonum oblit¬
tari seduoluntas: non in omnib tam̃
causis: quia remanet in natura quod
testimonio sit creatori. Quid gͦ dicemris
numquid iniquitas apud dm̃ absit. Qa
enim unum diligit ⁊ alterum odit nũ¬
quid ait iniquus ds̃ ẽ. non plane. s iustꝰ
Scit enim quid faciat: & non retractandũ
est eius iudicium. Hoc in malachia ha¬
dilexi. esau autem odio habui. Hoc iam
de iudicio dicit. Nam prius de p̃scientia
ait. Quia maior seruiet minori sicut c
de prescientia pharaonem dampnandũ

Expanded text:
quenter ante sunt mali, et quos malos scit quenter ante sunt mali, et quos malos scit permansuros aliquoties prius sunt boni: unde cesset querela, quia Deus personarum acceptor boni, dicente Scriptura de Saul: Erat vir bonus et non erat illo melior in filiis Israel . Et de Juda Iscariottare sortiretur, nisi esset bonus? In sorte enim Dei judicium fuit dignum illum fuisse motus, laqueo vitam finivit. Non potest enim in aliquo omne bonum penitus oblittari, sed voluntas: non in omnibus tamen causis; quia remanet in natura, quod testimonio sit Creatori. Quid ergo dicemus? Numquid iniquitas apud Deum? Absit. Quia enim unum diligit, et alterum odit, suquid ait iniquus est? non plane, sed justus. Scit enim quid faciat et nec retractandum est ejus judicium. Hoc in Malachia dilexi, Esau vero odio habui ; hoc jam de Judicio dicit, nam prius de praescientia ait, quia major serviet minori. Sicut et de praescientia Pharaonem damnavit,
Abbreviated transcription (Latin):
illis lxͣxͣ duob discipłis qͦs elegerat scła
classe qui ab illo pꝰ recesserunt. Nomina¬
ur̃a scripta s̃ in cęlo. S hoc ꝓpt̃ iusticiã.
quia hoc ẽ iustum ut unicuiq ꝓ merito
respondeatur. Quia enim erant bonie
lecti sunt ad minysterium: & erant scrip¬
ta nomina illoꝵ in cȩlo propter iusticiã
sicut dixi scdm p̃scientiam uͦ in numero
erant malorum. De iusticia enim ds̃ itidi¬
cat non de prescientia. Unde & moysi di¬
xit. Siquis peccauerit ante me deleam
illum de libro meo: ut scđm iusticiam nu¬
dicis tunc uideatur delericũ peccat : uix¬
ta prescientiam uero numꝗͣ in libro uitę
fuisse. Hinc & apłs ioħs de huiusmodi ait.¬
x nobis exierunt s non fuerunt ex nobis
i enun fuissent ex nobis ꝑmansissent uti¬
que nobiscum. Nonẽ ꝑsonarum acceptio
tura uoluntas erit in qua mansurus est
ꝑ quam aut dampnetur aut coronetur
eniq quos sciit in bono mansuros. fre¬

Expanded text:
illis septuaginta duobus discipulis, quos elegerat secunda illis septuaginta duobus discipulis, quos elegerat secunda classe, qui ab illo postevestra scripta sunt in coelo . Sed hoc propter justitiam, quia hoc est justum; ut unicuique pro merito respondeatur. Quia enim boni erant, electi sunt ad ministerium; et erant scripta nomina illorum in coelo propter justitiam, sicut dixi: secundum praescientiam vero in numero erant malorum. De justitia enim Deus judicat, non de praescientia. Unde et Moysi dixit: Si quis peccaverit ante me, deleam eum de libro meo ut secundum justitiam judicis tunc videatur deleri, cum peccat: juxta praescientiam vero numquam in libro vitae fuisse. Hinc et apostoEx nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis: si enim fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Non est personarum acceptio tura voluntas erit, in qua mansurus est, per quam aut damnetur aut coronetur. Denique quos scit in bono mansuros, fre
Abbreviated transcription (Latin):
A pls autem consolatur se ut qr dixerat cor¬
dis se dolorem habere continuum causa in¬
credulitatis illorum quorum adoptio erat
deis ẽ. Tractata lege inuenit qr non om̃s
qui ex isrł sunt credituri s̃. Neq qr dicunt᷑
filii abrahe om̃s abrahe filios dicendos.
sicut supramemoraui. Mlinuit gͦ dolorẽ
suum inueniens olun predictũ quod nõ
eẽnt om̃s credituri ut his solis doleat qui
tamen credere quod ex subiectis ostendit
ncredulis tamen predictis non ualde do¬
lendum: quia non s̃ predestinati ad uitã.
P rescientia enim dĩ olim istos ñ saluandoᷤ
decreuit. Quis enim plãgat eũ qui olim
mortuus habetur. S subintrantib gen¬
tib que sine deo prius erant. ⁊ salutem
ꝗͣ illi ꝑdiderunt accipientib exsuscitat᷑
dolor. S uerum qz ipsi sibi ꝑditionis
causa s̃ sopitur. Presciuis itaq ds̃ male il
los uoluntatis futuros. ñ habuit illos in
numero bonoꝵ: quãuis dicat saluator

Expanded text:
Apostolus autem consolatur se; ut quia dixerat Apostolus autem consolatur se; ut quia dixerat dolorem habere se cordis continuum, causa incredulitatis eorum, quorum adoptio erat daeis est ; tractata Lege, invenit quia non omnes qui ex Israel sunt, credituri sunt: neque quia dicuntur filii Abrahae, omnes Abrahae filios dicendos, sicut supra memoravi. Minuit ergo dolorem suum, inveniens olim praedictum, quod non omnes essent credituri; ut his solis doleat, quit. Possunt tamen credere, quod ex subjectis aperit. Incredulis tamen praedictis non valde dolendum est; quia non sunt praedestinati ad vitam; praescientia enim Dei olim hos non salvandos decrevit. Quis enim plangat eum, qui olim mortuus habetur? Sed subintrantibus gentibus, quae sine Deo prius erant, et salutem quam illi perdiderunt, accipientibus, exsuscitatur dolor: sed iterum quia ipsi sibi perditionis causa sunt, sopitur. Praescius itaque Deus mlos voluntatis futuros, non illos habuit in numero bonorum; quamvis dicat Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
esau. aut quintus ab abraham hoc ẽ nepoᷤ
esau. Nam cum hondum nati fuissent aut
aliquid egissent bonũ uł malũ ut scdm
electionem ꝓpositum dĩ ꝑmaneret ñ ex o¬
ꝑib s ex uocatione dicium ẽ. quia maior
seruiet minori. Sicut scriptum ẽ. Iacob
dilexi. esau aũt odio habui. HociN
inalachia habetur: prescientiã dĩ flagitat
in his causis: qr ñ aliud pot̃ cuenire ꝗͣ
nouit ds̃ futurũ. Sciendo enĩ qͥd unus¬
quisq illorum futurus ẽẽt dix̃. Hic erit
dignus qui erit minor: ce. qui erit maior
indignꝰ. Unum elegit prescientia &e al¬
terum spreuit. E in illo quem elegit ꝓ
dignus sit. Et in illo quem sꝑnit sinili mͦ
manet ꝓpositum quod ꝓposuit de illoquia
indignus erit: hoc quasi prescius. ñ ꝑsonaꝵ
acceptor. Nam neminẽ dampnat anteqͣm
peccet: & nullum coronat anteꝗͣ uncat.
Hoc ꝑtinet ad causam iudeoꝵ qui sͥ prero¬
gatuiam defendunt qđ filii sint abrahe.

Expanded text:
Esau, quintus, ab Abraham, hoc est, nepos Esau, quintus, ab Abraham, hoc est, nepos Esau. Nam cum nondum nati fuissent, aut aliquid egissent bonum vel malum; ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est quia major serviet minori, sicut scriptum est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Hoc in Malachia habetur. Praescientiam Dei flagitat in his causis, quia non aliud potest evenire, quam novit Deus futurum. Sciendo enim quid unusquisque illorum futurus esset, dixit: Hic erit dignus, qui erit minor; et qui major, erit indignus. Unum elegit praescientia, et alterum sprevit: et in illo quem elegit, pdignus sit: et in illo, quem sprevit, simili modo manet propositum, quod proposuit de illo; quia indignus erit. Hoc quasi praescius, non personarum acceptor; nam neminem damnat, antequam peccet: et nullum coronat, antequam vincat. Hoc pertinet ad causam Judaeorum, qui sibi praerogativam defendunt, quod filii sint Abrahae:
Abbreviated transcription (Latin):
quo hoc implecũ uidemꝰ Non solum aũt
hȩc idẽ sarra s ce rebecca ex uino concu¬
bitu habens ysaac patri nr̃o. Non tantum
gͦ sarram in tẏpum dicit generasse ysa-¬
ac s ce rebeccam uxorem ysaac. S alia
causa ẽ in ysaac. alia in iacob & esau. Quia
ysaac in figura saluatoris natus ẽ. Iacob
uero & esau duoꝵ ppłorum habent typũ.
id ẽ credentiũ ⁊ non credentium. Ut cum
ex imo sint diuersi sint tamer in singłis
enim & genus significatur: ut hi unius
generis dicantur qui in causa fidei unũ
sunt uel ꝑfidiȩ. Unus enim significatur
in multis non ꝑtraducẽ carnis. s ꝑ com¬
munem causã: quia ex esau iacob filii di¬
cendi sunt. & ex iacobesau imputandi st̃ fi¬
lii. ñ enĩ qͥa iacoblaudat᷑ om̃s ex eonati filii eiꝰ
m̃ito dicendist̃ autIesau displicet om̃s ex
iacob traduce natos factos ꝑfidos & ile esa¬
i fideles & deo caros. Nam quia de iacob
sunt boni ce fideles ꝓbat iob qui ẽ ex filiis

Expanded text:
solum autem haec, id est, Sarra, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Non tantum ergo Sarram in typo dicit generasse Isaac, sed et Rebeccam uxorem Isaac. Sed alia causa est in Isaac, alia in Jacob et Esau; quia Isaac in figura Salvatoris natus est, Jacob vero et Esau duorum populorum habent typum, id est, credentium, et non credentium; ut cum ex uno sint, diversi sint tamen. In singulis enim et genus significatur, ut hi unius generis dicantur, qui in causa fidei unum sunt, vel perfidiae. Unus enim significatur in multis, non per traducem carnis, sed per communem causam; quia et ex Esau Jacob filii dicendi sunt, et ex Jacob Esau imputandi sunt filii. Nec enim quia Jacob laudatur, omnes ex eo nati, filii ejus merito dicendi sunt: aut quia Esau displicet, omnes es et de Jacob traduce natos factos perfidos, et de Esau fideles et Deo charos. Nam quod de Jacob sunt boni et fideles, probat Job, qui est ex filiis
Abbreviated transcription (Latin):
cum tantis malis eẽt reus ut uita indig
merito uiueret. aut dm̃ quem sepe fal¬
lendum censebat ad undictam danda
impotentẽ putaret: audit a deo. Ad hoc
te reseruaui ut ostendam in te uirtutẽ
meam: ⁊ut annunciet᷑ nomen meum ĩ
uniuersam t̃ram. Ut in isto cetere gc̃s

Expanded text:
cum tantis malis esset reus, ut vita indigcum tantis malis esset reus, ut vita indigmerito vivere, aut Deum, quem saepe fallendum censebat, ad vindictam dandam impotentem, audit a Deo: Ad hoc te servavi, ut ostendam in te virtutem meam, et ut nuntietur nomen meum in universa terra; ut in
Abbreviated transcription (Latin):
infaczem seruo suo maledicenti sibi non
responderet ut ꝑ pacientiam dm̃ sͥ pro¬
picium faceret ꝑ quem regnum sͥ cre-¬
didit reseruari. Saul autem nec in ta¬
li necessitate inuentus. quia maius ma¬
lum ẽ intestinũ bellũ quam externũ.
nsuꝑ furens qr semel & ierũ non sit
auditus cum eẽt indignus. nec in p̃ce
ꝑstitit ut meritũ sͥ faceret ꝑquod eẽt
dignus. S impatiens ⁊ de dei iuidicio
indignatus ab idolis que prius uelut nul¬
lius mom̃ti dampnauerat auxilium re¬
quisuut. Ecce iustum eẽ iudiciũ presci¬
Sentie dĩ. &̃ nolentib manifestum ẽ. Dic̃¬
hoc ipsum te reseruaii ut ostendam inte¬
I uirtutem meam ⁊ut annuncietur nom
Imeum in uniuersam t̃ram. Alii codices¬
sic habent. quia ad hoc te suscitaui ut
ostendam in te uircutẽ meam. siue serua¬
ui siue suscitaui: unus ẽ sensus. Hoc enĩ
quia cum pharao qđ nom̃ regium erat
apud egyptios. sicut & apud romanos
reges augusti appellantur. Hic gͦ pharao

Expanded text:
i servo suo maledicenti non responderet; ut per patientiam Deum sibi propitium faceret, per quem regnum sibi credidit reservari . Saul autem nec in tali necessitate inventus; quia majus malum est intestinum bellum, quam externum: insuper ferens quia semel et iterum non sit auditus, cum esset indignus, nec in prece perstitit; ut meritum sibi faceret, per quod esset dignus: sed impatiens, et de Dei judicio indignatus, ab idolis quae prius velut nullius momenti damnaverat, auxilium requisivit. Ecce justum esse judicium praescientiae Dei etiam nolentibhoc ipsum te suscitaui, ut ostendam in te uirtutem meam et adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. sic habent: Ad hoc te suscitavi, ut ostendam in te virtutem meam. Sive servavi, sive suscitavi, unus est sensus; hoc enim dicit, quia cum Pharao, quod nomen regum erat apud Aegyptios, sicut et apud Romanos reges Augusti appellantur: hic ergo Pharao
Abbreviated transcription (Latin):
pondere in aduersis deo. iniquum iusto.
malum bono. imꝑitum ꝑfecto. infirmũ
fortissimo corruptibilem incorrupto. mor¬
conditori. Numquid dicit figmentũ ei
qui se finxit quid me fecisti sic: hoc de
esaia ꝓpħa est quod hic quasi ꝓprium po¬
nit ꝑ quod ostendit contra auctorẽ opus
eius queri non posse. In potestate enim
auctoris ẽ qualem uelit condere creaturã
Aut non habet potestatem figulus luri
exeadem massa facere aliud quidem uas
in honorẽ. aliud uero incontumeliam::
Manifestum ẽ uasa aliqua fieri ad hono¬
rem quȩ ad usus honestos sint necessaria:
Alia uero ailcontumeliam qua estrum̃to
sint culinarum. Unius tam̃ eẽ substã¬
cie. s diffeͬre uoluntate opificis in hono¬
rem. Ita &e ds̃ cum om̃s ex una atq eadẽ
massa simus in substantia et cuncti pec¬
catores.: alii miseret᷑ & alt̾in despic̃ ñ sine u¬
sticia. In figulo sola uoluntas ẽ: in doaut̃ uo¬

Expanded text:
pondere Deo in adversis, iniquum justo, pondere Deo in adversis, iniquum justo, malum bono, imperitum perfecto, infirmum fortissimo, corruptibilem incorrupto, morcreaturam conditori. Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: Quid me fecisti sic ? Hoc de Esaia propheta est, quod hic quasi proprium ponit quo ostendit contra auctorem opus ejus queri non posse; in potestate enim auctoris est qualem velit condere creaturam. An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero ad contumeliam? Manifestum est vasa aliqua fieri ad honorem, quae ad usus honestos sint necessaria: alia vero ad contumeliam, quae instrumento sint culinarum; unius tamen esse substantiae, sed differre voluntate opificis in honore. Ita et Deus, cum omnes ex una atque eadem massa simus in substantia, et cuncti peccatores, alii miseretur, et alterum despicit non sine justitia. In figulo enim sola voluntas est: in Deo autem vo
Abbreviated transcription (Latin):
contradicentis loquitur qui quasi puret
dm̃ neglecta iusticia. Alicin graciosũ ut
unum eduob patribus accipiat alterũ
respuat. hoc ẽ unum compungat ut cre¬
dat. alterum induret necredat. Cui qui¬
dem ex auctoritate respondit.seruata
tam̃ iusticia ex supramemorata p̃scientia
dicens. Quid adhuc queritur uoluntati
enim eius qͥs resistit: Primo docet quia
resisti ei non pot̃: est enim potentissimꝰ
ultra om̃s. Deinde quia ds̃ est om̃ium
& parens. & ideo nulli male uult: que
fecit enim incolumia uult manere. Nec
enim competit ei ut inuistus sit euius
benitiolentia tanta apparet ut ñ solum¬
ut faceret ẽẽ que non erant. uerum ca ip¬
sa uita cterna donaret & gła. ut opus eius
aliquid maiestatis eius simile haberet.:
Qui ergo tam ꝓuidus &e bonus ẽ. ambigi
non debet qr iustus ẽ. O homo tu quis
es qui respondeas deo: Magna ẽ inquit
indignitas ⁊ presumptio hominẽ res¬

Expanded text:
contradicentis loquitur, qui quasi putet contradicentis loquitur, qui quasi putet Deum, neglecta justitia, alicui gratiosum; ut unum e duobus paribus accipiat, alterum respuat, hoc est, unum compungat, ut credat: alterum induret, ne credat. Cui quidem ex auctoritate respondit, servata tamen justitia, ex supra memorata praescientia dicens: Quid adhuc quaeritur? Voluntati enim ejus quis resistit? Primum dicit, quia resisti ei non potest; est enim potentissimus ultra omnes. Deinde quia Deus omnium est et parens, et ideo nulli male vult; quae fecit enim, incolumia vult manere. Nec enim competit ei, ut injustus sit, cujus benevolentia tanta apparet, ut non solum faceret esse, quae non erant; verum ea ipsa vita aeterna donaret et gloria, ut opus ejus aliquid majestatis ejus simile haberet. Qui ergo tam providus et bonus est, ambigi non debet quia justus est. O homo, tu quis es, qui respondeas Deo! Magna est, inquit, indignitas et praesumptio, hominem res
Abbreviated transcription (Latin):
Quia iudei ueteres sꝑantes futurum xp̃mre¬
demptorẽ xp̃iani erãt. Nam taab meretrix
dicit exploratorib udeoꝵ missis a ihu
naue qui prius auxes dicebatur. Auditȩ s̃
hic uirtutes & plage que facte s̃ in egyp¬
tum a deo ur̃o & conterriti s̃ nimis: ti¬
ment enim a facie ur̃a. Ad hoc gͦ seruatuᷤ
est pharao ut multa signa &e plage ostẽ¬
derentur in illo quasi iam mortuo
Suscitatus aũt dictus ẽ: qr cum apud dm̃¬
mortuus ct̃t modicum tempꝰ accepit ut ui¬
uere uideretur. ut eẽt in citius penam &e
uaria tormentoꝵ genera usq ad mortem
om̃s qui sine dõ erant metu territi hunc
solum dm̃ cẽ cum ammiratione maxi¬
ma faterentur a quo hec uindictas̃. Hoc
etiam genere antiqui medici in homini¬
bus morte dignis uł mortis sententiam
consecutis requirebant quom ꝓdessent
cognoscerent causas egritudinis ut pȩ¬
na morientis ꝓficiat ad salutem uiuentiᷤ
Igitur cui uult ds̃ miseretur & quem
uult indurat. Dicis itaq mͥ. Ex ꝑsona

Expanded text:
quia Judaei veteres sperando futurum Christum redemptorem, christiani erant: nam Rahab meretrix dicit exploratoribus missis a Jesu Nave, qui prius Auxes dicebatur: Auditae sunt hic virtutes et plagae, quae factae sunt in Aegypto a Deo vestro, et conterriti sunt nimis; timent enim a facie vestra . Ad hoc ergo servatus est Pharao, ut multa signa et plagae ostenderentur in illum quasi jam mortuum. Suscitatus autem dictus est; quia cum apud Dmodicum tempus accepit, ut vivere videretur; ut esset in cujus poena et vario tormentorum genere usque ad mortem, omnes qui sine Deo erant, metu territi, hunc solum Deum esse cum admiratione maxima faterentur, a quo hae vindictae fiunt. Hoc etiam genere antiqui medici in hominibus morte dignis, vel mortis sententiam consecutis, requirebant quomodo prodessent s; ut his cognoscerent causas aegritudinis, et poena morientis proficeret ad salutem viventis. Igitur cui vult miseretur, et quem vult indurat. Dicis itaque mihi. Ex persona
Abbreviated transcription (Latin):
filii etus eẽnt scd̾m carnem. sedisti qui
fidem acceperunt ꝑ quã natus ẽ ysaae ti¬
formatam tempore xp̃i. Non iam specia¬
lem sed generalem: ut quod abraham de¬
quia natus est dei filus ad salutem hu¬
mani generis redhibendam. Neq enim
omnes qui s̃ ex isrłitis. isrłite sunt neq¬

Expanded text:
filii ejus essent secundum carnem: sed isti qui filii ejus essent secundum carnem: sed isti qui fidem acceperint, per quam natus est, Isaac, reformatam tempore Christi, non jam specialem, sed generalem; ut quod Abraham crequia natus est Dei Filius ad salutem humani generis redimendam. Neque omnes qui sunt ex Israel, hi
Abbreviated transcription (Latin):
conseruus tuus sum: dm̃ adora. Nec do
quod absit: cum ipse diabolum increpans.
dominum dm̃ omnium adorandum et
ipsi soli seruiendum ostendat. Nichil ergo
preuidicatur deo patri cũ. adoratur xp̃s
ut ds̃. Quia & cum soli dcdͥ seruiendum di¬
catur. scruitur & xp̃o: dicit enim alio loco.
Iui in his seruit xp̃o. placet deo. Quid ergo
superest nisi ut pater deus. ⁊ filius ds̃: et
nichilominus unus deus credatur ⁊ ut̃q
Siue enim patrem quis adoret siue filium
unum dm̃ dicitur adorare:⁊seruire patri
aut filio. uni deo seruitium exhibetur. Aul
la gͥ in his discretio ẽ: quia qui adorat fi¬
lium ad orat patrem. & qui seruit patri
seruit filio. & ut sine adulatione dĩtatis
huius ꝓfessionem eẽ doceret in conclusio¬
dictum in scła. Non autem excidit uerbũ
dĩ Ñ excidit ũbum dĩ dicenti in ysaac uocabĩ¬
tͥ sem̃. Idẽ ħeuenit qͦd dix̃ deus fucurum
ut non hi dicerentur semen eẽ abrahe qui

Expanded text:
conservus tuus sum. Deum, inquit, adora . Nec Domconservus tuus sum. Deum, inquit, adora . Nec Domquod absit; cum ipse diabolum increpans, Dominum Deum adorandum, et ipsi soli serviendum ostendat . Nihil ergo praejudicatur Deo Patri, cum adoratur Christus ut Deus; quia cum soli Deo serviendum dicatur, servitur et Christo. Dicit enim alio loco: Qui in his servit Christo, placet Deo . Quid ergo superest, nisi ut Pater Deus, et Filius Deus; et nihilominus unus Deus credatur uterque? Sive enim Patrem quis adoret, sive Filium, unum Deum dicitur adorare; et servire Patri, aut Filio, uni Deo servitium exhibetur. 80 Nulla igitur discretio est; quia qui adorat Filium, adorat et Patrem: et qui servit Patri, servit et Filio. Et ut sine adulatione deitatis hujus confessionem esse doceret, in conclusiodictum in saecula. Non autem excidit verbum Dei. Non excidit verbum Dei dicentis: In Isaac vocabi est, hoc evenit, quod dixit Deus futurum; ut non hi dicerentur semen esse Abrahae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatis ⁊ dignitatis generis uideorum
rem p̃rogatiuã patrum ⁊ ꝓmissionis me¬
ritum ꝑdiderunt peiores gentibus facti
qͦs priꝰ qͥa sine deo erant abhominabant᷑.
Propensius enim malum ẽ dignitatẽ ꝑdi¬
disse quam non habuisse. Interea de sal¬
uatore dicit. qui ẽ suꝑ om̃ia ds̃ benedictus
in scła amen. Quando enim nulla pat̃ni
nominis fit m̃tio. & de xp̃o sermo ẽ non
potest differri ne ds̃ dicatur. frequenter
entm scriptura propter unius dĩ professi¬
onem si de patre loquitur deo &e adiungit
filium: dm̃ patrem uocat. & filium dñm
S iquis autem non putat de xp̃o dictum qͥ
est deus det ꝑͣm de qua dictum estimat.
alia in epła hunc sensum tali sermone
firmauit dicens. Ut in nomine ihu om̃e
genu flectatur celestium trestrium & in¬
fernorum. Hec sunt om̃ia super quȩ ds̃
xp̃c est. Neq enim exceptis his s̃ aliqua
let adorare. audit ab eo. Ne feceris: qm̃

Expanded text:
bilitatis et dignitatis generis Judaeorum bilitatis et dignitatis generis Judaeorum rem praerogativam Patrum, et promissionis meritum perdiderunt, pejores gentilibus facti, quos prius, quia sine Deo erant, abominabantur: propensius enim malum est dignitatem perdidisse, quam non habuisse. Interea de Salvatore dicit: Qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen. Quando enim nulla paterni nominis fit mentio, et de Christo sermo est; non potest differri, ne Deus dicatur. Frequenter enim Scriptura propter unius Dei professionem, si de Deo Patre loquitur, et Deo adjungit Filium, Deum Patrem vocat, et Filium Dominum. Si quis autem non putat de Christo dictum: Qui est Deus, det personam, de qua dictum est: alia in epistola hunc sensum tali sermone firmavit, dicens: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum ? Haec sunt omnia, super quae Deus Christus est. Neque enim, exceptis his, sunt aliqua, let adorare, audit ab eo: Ne feceris, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius contra iideos loqui uidetur qui
ex lege iustificari se putant. Nunc ut uo¬
tum suum ⁊ affectum cuca eos ostendat
dicit se loqui ut ñ uelut inmico illorũ
eum uirtute signorum quȩ faciebant per
illum. Iuia enim tam ingens presidium
xp̃i & precipuam caritatẽ cura genus
humanum ostendit & dignationẽ eius
głosam ⁊ ĩmortalia premia repromissa.
c ꝑ hoc dolet genus suum qđ̵ ẽ scđm car¬
nem quia incredulitate sua hoc ꝑhenni
⁊ salutari beneficio se priuarunt: Ergo
obtabam ait non opto. quia scit fieri Ñ
posse ut tam honestum m̃brũ nullo p̃¬
cedente uicio abscideretur a corpre xp̃ia¬
no. Affectum & dilectionẽ circa genus su¬
um ostendit. Quoꝵ adoptio ẽ filiorũ.
uste dolere se probat quando ostendit
laudem generis eorum: quia olun filii
adoptati effectum ⁊ grãm dĩ patris in
irritum deduxerunt. Adiecit adhuc ⁊ ut
alios dolere pro his faciat dicens. Et gła
testamenta & legis constitutio ⁊ obsequiũ

Expanded text:
ius contra Judaeos loqui videtur, qui ex Lege justificari se putant: nunc ut votum suum et affectum circa eos ostendat;dicit se loqui, ut non velut inimico illorum eum virtute signorum, quae faciebant per illum. Quia enim tam magnum praesidiumet praecipuam charitatem erga genus humanum ostendit, et dignatione ejus gloriosa et immortalia praemia repromissa: ac per hoc dolet genus suum, quod est secundum carnem; quia incredulitate sua hoc perenni et salutari beneficio se privarunt. Ergo, optabam, ait, non opto; quia scit fieri non posse, ut tam honestum membrum, nullo praecedente vitio, abscinderetur a corpore christiano; affectum tamen et dilectionem circa genus suum ostendit. Quorum adoptio est filiorum. Juste se dolere probat, quando praedicat laudem generis eorum; quia olim filii adoptati, affectum et gratiam Dei Patris in irritum habuerunt. Adjecit adhuc, ut et alios dolere pro his faciat, dicens: Et gloria, et testamenta, et legislatio, et obsequium,