comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mensib .xi. Asciuit autẽ ad imꝑii par¬
tem aurelium cõmodum ꝓpinquũ suũ.
hii ambo de parchis triumphauer̃t. Hac
p̃terea tempestate. quarta ꝑsecutio in
xp̃ianos distillauit. uerum ꝑsecutionẽ
lues magna est secuta: que multas ꝓ¬
uincias uastauit maxime italiam. Ab
armis deniꝙ nulla usqͣm quies: sed ꝑ
omnem orientem. illiricum. ttaliam.
galliam. bella feruebant. Sedaurelius
cõmodus dum cum frẽ ueheretur
in uehiculo. morbo quem greci apole¬
sim uocant suffocatus ẽ. Marcus autẽ
antoninus nouis conditionib seueri¬
ores leges temꝑauit. his deniq dieb.
marcomagni. quadi. Wandali. sarma
Coartatus gͥ romanus ex̾citus siti ce hos¬
tisꝑiculo: inp̃ces effusus ad inuocatio¬
nem nominis xp̃i tantam uim pluiie
obtinuit. ut largissime reficeret᷑. Bar¬
bari uͦ fulminũ ictib ꝑt̾riti in fugam
u̾si sunt. Floruerunt ꝑ idem tempus
egesippꝰ hystorio graphus & theodocion
int̾pres. Pret̾ea imꝑator in pannoniã

Expanded text:
mensibus undecim. Ascivit autem ad imperii partem Aurelium Commodum propinquum suum. Hi ambo de Parthis triumphaverunt. Hac praeterea tempestate quarta persecutio in Christianos distillavit. Verum persecutionem lues magna est secuta, quae multas provincias vastavit, maxime Italiam. Ab armis denique nulla usquam quies, sed per omnem Orientem, Illyricum, Italiam, Galliam, bella fervebant. Sed Aurelius Commodus dum cum fratre veheretur in vehiculo, morbo, quem Graeci apoplexian vocant, suffocatus est. Marcus autem Antonius novis conditionibus severiores leges temperavit. His denique diebus Marcomani, Quadi, Vandali, SarmatCoarctatus igitur Romanus exercitus siti et hostis periculo in preces effusus, ad invocationem nominis Christi tantum inde pluviae obtinuit, ut largissime reficeretur. Barbari vero fulminum ictibus perterriti, in fugam versi sunt. Floruerunt per idem tempus Hegesippus historiographus, et Theodotion interpres. Praeterea imperator in Pannonia
Abbreviated transcription (Latin):
sum uite laudabilit̾ consũmauit.
Porro memorati theoderici filuiᷤ no¬
mine theodebertus. cum eẽt miles
strenuissimus. ad huc patre suꝑstite
italiam penetrauit. & eam ab alpib
usq ad maritimoꝵ confinia locoꝵ. sͥ
tributariam fecit. & dum inde redi¬
ret. ducem ex̾citus sui nomine bu¬
cellenum ad ꝑuadendũ siciliam. & re¬
liqua italie loca que ñ adierat de reli¬
quit. Sed et iterum memorati fr̃s chil¬
debertus. atq clotarius agallia ꝓdeun¬
tes. hispaniam intrauert̃. Quã grauit̾
deuastantes magniauri copiam cũ sto¬
la scĩ mr̃is uincentii inde secũ detule¬
runt. Uerum theoderico. successit che¬
odebertus & theodebaldꝰ. Tandemq mo¬
narchia ad elotariũ reuercitur. Qui
defunctus ẽ relinquens filios suos sͥ
successores: chilꝑicum suessionis. ca¬
reb̾tum parisuis. guntrannũ aureli¬
anis. sigisbertũ metis. De filiis clota¬
ri et quibusdam aliis regib.u.

Expanded text:
sum vitae laudabiliter consummavit. sum vitae laudabiliter consummavit. Porro memorati Theoderici filius, nomine Theodebertus, cum bellator strenuissimus esset, adhuc patre superstite Italiam penetravit, et eam ab Alpibus usque ad maritimorum confinia locorum sibi tributariam fecit. Et dum inde rediret, ducem exercitus sui nomine Bucellenum, ad pervadendam Siciliam et reliqua Italiae loca, quae non adierat, dereliquit. Sed et iterum memorati fratres, Childebertus ac Clotarius, a Gallia prodeuntes. Hispaniam intraverunt; quam graviter devastantes magnam auri copiam cum stola sancti martyris Vincentii inde secum detulerunt. Verum Theoderico successerunt Theodebertus et Theobaldus. Tandemque monarchia ad Clotarium revertitur. Qui defunctus est, relinquens quatuor filios sibi successores, Chilpericum Suessionis, Carebertum Parisiorum, Guntrannum Aurelianis, Sigisbertum Metis. CAP. V. De filiis Clotarii, et quibusdam aliis r
Abbreviated transcription (Latin):
eius honorisice sepelitur. Demũ qͦq
ñ multis dieb trans actis supͣ nomi¬
nati frs burgundiam repecentes.: go¬
thinarũ sigismundi frẽm it̾m adori¬
untur. Sed in illa expeditione clodo¬
mirus int̾ficitur. Successeruntꝙ ei
tres filii sui guntariꝰ. teobaldus ⁊ clo¬
doaldus. Reliqui uͦ childebertꝰ. atq
clotarius. gothinarũ apud augustu¬
dunũ obsidentes interfecert̃. & cotã
burgundiam in suam partẽ redege¬
rt̃. Theodericꝰ autẽ memorati clodo¬
uei filius maior cum fratre suo elo¬
tario et filio theodeberto thoringoꝵ
fines ingreditur: & fugato hermen¬
frido. regnum eius in suam redegit
pocestatem. Clotharius uͦ inde redi¬
ens. radegundem bertarii regis filiã
hermenfridi neptem secum addux̃.
et eam sibi legitimo matrimonio co¬
pulauit. Sed illa post tempus modi.¬
cum relicto maritalithoro intia pic¬
tauensem urbem uestem suscepit
religiosam: in qua ꝑseuerans cur¬

Expanded text:
ejus honorifice sepelitur. Demum quoque ejus honorifice sepelitur. Demum quoque non multis diebus transactis supra nominati fratres Burgundiam repetentes Gotmarum Sigismundi fratrem iterum adoriuntur. Sed in illa expeditione Clodomirus interficitur. Successerunt que ei tres filii ejus Guntrannus, Gerbaldus, et Clodoaldus. Reliqui vero Childebertus atque Clotarius Gotmarum apud Augustodunum obsidentes interfecerunt, et totam Burgundiam in suam potestatem redegerunt. Theodericus autem memorati Clodovei filius major cum fratre suo Clotario, et filio Theoberto Thuringorum fines ingreditur, et fugato Hermenfrido, regnum ejus in suam redegit potestatem. Clotarius vero inde rediens Radegundem Bertarii regis filiam, Hermenfridi neptem, secum abduxit, et eam sibi legitimo matrimonio copulavit. Sed illa post tempus modicum relicto maritali toro intra Pictavensem urbem vestem suscepit religiosam, in qua perseverans, cur
Abbreviated transcription (Latin):
uit regno. Amalricus quoq alarici
filius. ei cessit inuitus. & ab aquita¬
nia in hyspaniam migrauit. Igitur
gothis arrianis ab aquitana pulsiᷤ.
franci catholici ipsam melioris regu¬
la religionis & fidei continuo re¬
pleuerunt. His rex clodoueus deo
fauente patratis. & longe lateq fiã¬
coꝵ regno dilatato obiit anno reg
heredes. Qui patri succedentes: re¬
gnum francoꝵ int̾ se diuisert̃. Et
theodericus quidem sedem regni sui
sortitus est metis. clodomirus. aure¬
Res demq clodouei filii .iiii.
clodomirus. childe bertus atq
clotarius sibi inuicem federati regni
sui fines dilatare cupientes. burgũ¬
die reguum ingrediuntur: & sigis¬
mundũ frẽmq eius gothinarũ p̃lio
aggressi sunt. Statimq in ipso pri¬
mo belli impetu sigisimindꝰ a clodo¬
nuro capitur. & aurelianis ꝑducit᷑.¬
Non multo camen post indeleuat᷑.
et inmonasterio quod in loco agauno
scõ construxerat mauricio socuisq

Expanded text:
vit regno. Almaricus quoque Alarici vit regno. Almaricus quoque Alarici filius ei cessit invitus, et ab Aquitania in Hispaniam migravit. Igitur Gothis Arianis ab Aquitania pulsis, Franci catholici ipsam melioris regula religionis et fidei continuo repleverunt. His rex Clodoveus, Deo favente, patratis, et longe lateque Francorum regno dilatato, obiit anno regnr filios regni sui haeredes. Qui patri succedentes regnum Francorum inter se diviserunt. Et Theodericus quidem sedem regni sui sortitus est Metis, Clodomirus AureTres itaque Clodovei filii, Clodomirus, Childebertus atque Clotarius, sibi invicem foederati, et regni sui fines dilatare cupientes, Burgundiae regnum ingrediuntur, et Sigismundum fratremque ejus Gotmarum praelio aggressi sunt. Statimque in ipso primo belli impetu Sigismundus a Clodomiro capitur, et Aurelianos perducitNon multo tamen post inde elevatur, et in monasterium, quod in loco Aguino sancto construxerat Mauritio, sociisque
Abbreviated transcription (Latin):
uernali tempore. tholosam caput
auros alarici auferens. ad engolismã
ꝓꝑauit. In cuius aduentu murus ui¬
bis diuino nutu sponte corruit. & ad¬
uenienti regi patens iter p̃buit. Inde
turonicam ꝑuenit adurbem. uͥ dũ
fessum recrearet exercitum. suscepit
lict̾as anastasii imꝑatoris. quib il¬
lum designabat romane rei publice
consulem &e augustum. Quod gratan¬
ter suscipiens. statim consulari tra¬
bea insignitus. ab illa die simul con¬
sul &e augustus meruit appellari.
Et inde parisius reu̾tens. ꝓ tantiᷤᷤ ho¬
norib & beneficuis a deo sibicollatiꝰ.
regalem ibidem eccłiam edificauit.
quam scĩs apłis petro & paulo con¬
secrari p̃cepit. Postea uͦ industria¬
filii sui theoderici. lemouicenses. ru¬
thenos. cadurcos. aruernos. nec non
et reliquas aquitane gentes seu ꝓ¬
uincias a rodani fluuio usq ad li¬
geris alueum &e item a pireneis
montib usq ad occeanum totum
uidelicet alarici regnum suo copula¬

Expanded text:
vernali tempore Tolosam caput vernali tempore Tolosam caput auros Alarici auferens ad Engolismum properavit. In cujus adventu murus urbis divino nutu sponte corruit, et advenienti regi patens iter praebuit. Inde Turonicam pervenit ad urbem, ubi dum fessum recrearet exercitum, suscepit litteras Anastasii imperatoris, quibus illum designabat Romanae reipublicae consulem, et Augustum. Quod gratanter suscipiens, statim consulari trabea indutus, ab illa die consul simul et Augustus meruit appellari. Et inde Parisios revertens, pro tantis honoribus et beneficiis a Deo sibi collatis regalem ibidem ecclesiam aedificavit, quam sanctis apostolis Petro et Paulo consecrari praecepit. Postea vero industriafilii sui Theoderici Lemovicenses, Rutenos, Cadurcos, Avernos, necnon et reliquas Aquitaniae gentes seu provincias a Rhodano fluvio usque ad Ligeris alveum, et item a Pyrenaeis montibus usque ad Oceanum totum, videlicet Alarici regnum, suo copula
Abbreviated transcription (Latin):
deo uouerat fideliter adimpleuit. &
bapti zatꝰ ẽ cumgente sua tota. regni
plificare cupiens regnũ suum. inua¬
sit aquitanie regnum. quod rex ala¬
ricus optinebat. et cum transisset li¬
geris alueum. turonis ad scĩ marti¬
ni basilicam diu̾tit. Quam cũ intra¬
ret: insonuit in choro uox dicens¬
psallentium. Precinxisti me dñe
uirtute. & cet̾. Qua uoce audita. letior
effectus et deo grãs agens: inceptun te¬
nuit iter. Et cum fluuiũ eui iugenna
nomenẽ transire uellet. & uadũ non
inueniret eo quod auctus fluuius ex¬
undasset: cerua subito ꝑ eundem tran¬
siens fluuiũ. uadũ ei ostendit. Deinde
alarico occurrit decimo miliario ab
urbe pictauensi: ubi ambo congressi
inuicem pugnauert̃. Sed tandem ala¬
ricus ibidem confossus occiditur: et eiꝰ
exercitꝰ huc illucq disꝑgitur. Qua pa¬
trata uictoria: in illo anno elodoue¬
us burdegalis hyemauit. Sed rece¬
dente hiemali rigore et succedente

Expanded text:
Deo voverat fideliter adimplevit, et Deo voverat fideliter adimplevit, et baptizatus est cum gente sua, regni plificare cupiens regnum suum, invasit Aquitaniae regnum, quod rex Alaricus obtinebat. Et cum transisset Ligeris alveum, Turonos ad Sancti Martini basilicam divertit. Quam cum intraret, insonuit in choro vox psallentium dicens: Praecinxisti me, Domine, virtute , etc. Qua voce audita laetior effectus, et Deo gratias agens inceptum tenuit iter. Et cum fluvium, cui Vigenna nomen est, transire vellet, et vadum non inveniret, eo quod auctus fluvius exundasset, cerva subito per eumdem fluvium transiens vadum ei ostendit. Deinde Alarico occurrit decimo milliario ab urbe Pictavensi, ubi ambo congressi invicem pugnaverunt. Sed tandem Alaricus ibidem confossus occiditur, et ejus exercitus huc illucque dispergitur. Qua patrata victoria in illo anno Clodoveus Burdegalis hiemavit, sed recedente hiemali rigore, et succedente
Abbreviated transcription (Latin):
marcomiro mortuo. faramundũ
sibi regem constituit. Fara mundo
ꝓinde elodio⁊ successit qui camara¬
cum cepit. & inde romanos eiciens
usq ad sumnam fluuiũ dilatauit
limitem sue dñationis. P ost clodi¬
onem regnauit mero ueus. a qͦ me¬
rouingi uocabantur: qui nẽ francidi¬
cuntur. Post meroueũ regnauit chil¬
dericus: & post childericum clodoue¬
us. Porro clodo ueus crotildem xp̃ia¬
nissimã puellam speciosam childeri¬
ci quondam burgundie ducis filiam
coꝵ. & p̃fatus rex clodoueus childeri¬
ci filius. abeato remigio remoꝵ archi¬
ep̃o talioccasione uoluit baptirari.
Dum quadam die contra alemannoᷤs
confligeret. et eius grauit̾ cederet᷑
exercitus: eleuatis oculis in celum di
mea colit & ad orat. tuam opem deuo¬
tus efflagito. & si michi uictoriam de¬
deris in hoc certamine. spondeo tͥ qͥa
deinceps credam in te & baptirabor
in tuo nomine. Quod cum dixisset.
alemanni in fugam accisunt: & rex
accersito scõ remigio archiep̃o. qͦd

Expanded text:
Marcomire mortuo Pharamundum sibi regem constituit. Pharamundo deinde Clodio successit, qui Cameracum cepit, et inde Romanos ejiciens, usque ad Somonam fluvium dilatavit limitem suae dominationis. Post Clodionem regnavit Meroveus, a quo Merovungi vocabantur, qui nunc Franci dicuntur. Post Meroveum regnavit Childericus, et post Childericum Clodoveus. Porro Clodoveus Clotildem, christianissimam puellam et valde speciosam Childerici quondam Burgundiae ducis filiam,corum, et praefatus rex Clodoveus Childerici filius a beato Remigio Remorum archiepiscopo tali occasione voluit baptizari. Dum quadam die contra Alemannos confligeret, et ejus graviter caederetur exercitus, clevatis oculis in coelum dixmea colit et adorat, tuam opem devotus efflagito, et si mihi victoriam dederis in hoc certamine, spondeo tibi, quod deinceps credam in te, et baptizabor in nomine tuo. Quod cum dixisset Alemanni in fugam acti sunt, et reaccersito sancto Remigio episcopo, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cextam. Planam quippe mixta xxi.¬
simplicitas. ꝑ linum uͦ subtilitaᷤᷤ de¬
signatur. Et uestis que ex lana lino¬
ꝙ conficitur. linum interus celat:
in suꝑficie lanam demonstrat. Ues¬
tem gͥ ex lana linoq contextam in¬
duit: qui sub locutione in nocentie
intus subtilitatẽ celat malicie. Line¬
is quoq uestib lanam misceriẽ. in¬
habeat ornam̃ta nuptiarũ. uelea q̃
se ñ continens nupsit. specie uirginiᷤᷤ

Expanded text:
textam . Per lanam quippe simplicitas, per linum vero subtilitas designatur. Et nimirum vestis, quae ex lana linoque conficitur, linum interin superficie lanam demonstrat. Vestem igitur ex lana linoque contextam induit, qui sub locutione innocentiae intus subtilitatem celat malitiae. Lineis quoque vestibus lanam misceri, est inhabeat ornamenta nuptarum uel ea quae se non continens nupsit speciem uirgini
Abbreviated transcription (Latin):
bere.i. in et̾na beatitudine refoueri:⁊
transiens de iudicio ad regnum. mini¬
strabit illis. quia diuinitatis sue con¬
templatione eos saciabit. Et si uen̾it
cat ad similitudinem excubantiũ in
nocce. quia in nocte huiꝰ mundi sẽꝑ
debemꝰ eẽ contra hostes solliciti. ⁊ ex¬
pectare lucem uenturam .i. aduentũ
iudicis. Prima gͦ uigilia ẽ custodia pu¬
ericie. scda iuuentutis. t̾cia senectutis.
Si quis uͦ in puericia uigilare neglexe¬
rit non tam̃ desperet. sed inuuentute
uel saltem tandem in senio resipiscat.
quia pius uidex moras nr̃as patienter
expectat. Qui etiam ad excutiendam
m̃tis desidiam. exterioꝵ damnoꝵ simi¬
litudinem inducit. ut ꝑ hec animꝰ ad
custodiam sui suscitetur. Uñ subdit.
Hoc autem scitote quia si sciret pater fa¬
milias qua hora fur ueniret uigilaret
utiq & non sineret ꝑfodi domũ suã.
Hesciente patre familias fur ꝑfodit do¬
mum. quia dum a sui custodia sp̃c dor¬

Expanded text:
bere, in aeterna beatitudine refoveri: et bere, in aeterna beatitudine refoveri: et transiens de judicio ad regnum, ministrabit illis, quia divinitatis suae contemplatione eos satiabit. Et si veneritcat ad similitudinem excubantium in nocte, quia in nocte hujus mundi, semper debemus contra hostes esse solliciti, et exspectare lucem venturam, id est adventum judicis. Prima ergo vigilia, est custodia pueritiae, secunda juventutis, tertia senectutis. Si quis vero in pueritia vigilare neglexit, non tamen desperet, sed in juventute, vel saltem in senectute resipiscat, quia plus index moras nostras patienter exspectat. Qui etiam ad excutiendam mentis desidiam, exteriorum damnorum similitudinem inducit, ut per haec animus ad custodiam sui suscitetur. Unde subditur: Hoc autem scitote, quia si sciret paterfamilias, qua hora fur venturus esset, vigilaret utique, et non sineret perfodi domum suam. Nesciente patrefamilias fur domum perfodit; quia, dum a sui custodia spiritus dor
Abbreviated transcription (Latin):
lucerne ardentes in manil ur̃is.
Precinctio lumboꝵ ẽ confinentia carnᷤ.
ardor lucernaꝵ ex hibitio boni oꝑis.
Quos similes hominib expectantib
dñm suũ qñ reu̾tatur a nuptiis. Ad
nuptias dñs uut. cũ post resurrectio¬
nem nouus homo angłoꝵ sͥ multitu¬
dinẽ copulauit. a quib reu̾tit᷑. cũ no¬
bis ꝑ iudicum manifestatur. Quem
reuercentẽ bene expectamꝰ dũ mneiꝰ
aduentũ in omnib nosmet ipsos p̃pa¬
ramus. Ut cum uen̾it & pulsau̾it confe¬
stim aꝑiant ei. Non uult aꝑire iudici
pulsanti. qui timens uidere iratũ quẽ
contempsit decorpore exire metuit. A¬
perit qui uidicem letus & securus susti¬
net. & de ꝓpinqua morte gaudet. Bea¬
ti seruulli quos cum uen̾it dñs inuenit
uigilantes. Uigilat qui ocłos aꝑtos in
uero lumine tenet. ut tenebras negli¬
gentie euitet. qui cẽ qd̃ credit oꝑatur.
am̃ dico uobis qd̃ p̃cinget se p̃parans
ad retͥbutionem. ⁊ faciet illos discũ¬

Expanded text:
lucernae ardentes in manibus vestris . Praecinctio lumborum est continentia carnis, ardor lucernarum, exhibitio boni operis. Et vos similes hominibus exspectantibus Dominum suum quando revertatur a nuptiis. Ad nuptias dominus ivit, cum post resurrectionem novus homo angelorum sibi multitudinem copulavit. A quibus revertitur, cum nobis per judicium manifestatur. Quem revertentem bene exspectamus, dum in ejus adventum in omnibus nosmetipsos praeparamus ut, cum venerit et pulsaverit, confestim aperiant ei. Non vult aperire pulsanti judici, qui timens videre iratum quem contempsit, de corpore exire metuit. Aperit, qui judicem laetus et securus sustinet, et de propinqua morte gaudet. Beati servi illi, quos cum venerit Dominus, invenit vigilantes. Vigilat qui oculos apertos in vero lumine tenet, ut tenebras negligentiae vitet; qui etiam, quod credit, operatur. Amen dico vobis, quod praecinget se, praeparans se ad retributionem, et faciet illos discum
Abbreviated transcription (Latin):
b. nouemq dieb. Iste fuit uir catholi¬
cus & religiosus. Unde multas in con¬
stantino politana urbe renouauit ec¬
clesias. Hic etiam t̾ram ꝑsarum intra¬
uit. ꝙ eos potentissime debellauit: in¬
deq regrediens tantam molem p̃de
cum elephantis multis adduxit. ut
humane cupiditati crederet᷑ posse suf¬
ficere. Ueruntam̃ cyberius augustus
ubi sibifinem uite imminere p̃uidit:
elegit ad imꝑium quendam uirũ ge¬
nere capadocum. strenuum aosapi¬
entissimum: qui mauricius nuncupa¬
tus ẽ. Cui filiam suam constantiam
ornatam tradidit regalib ornam̃tis
dicens. Sit tibi imꝑium meũ eum hac
puella concessum. Utere gͦ felicit̾ eo.
et habe in mente incessant̾. equita¬
tem et iusticiam p̃cipua optimi im¬
ꝑatoris eẽ insignia. Quod postqͣm di¬
xit sp̃m exalauit. Tyberio uͦ defuno¬
to. mauricius purpura indutus & di¬
ademate coronatus. ad circũ ꝓcessit.
et acclamantis sibi laudib & largitiᷤ
scd̾m morem munerib pͥmꝰ ex gre¬

Expanded text:
 novem diebus. Hic fuit vir catholicus et religiosus. Unde multas in Constantinopolitana urbe renovavit ecclesias. Hic etiam terram Persarum intravit, et eos potentissime debellavit, indeque regrediens tantam molem praedae cum elephantis multis adduxit, ut humanae cupiditati crederetur posse sufficere. Caeterum idem Tiberius Augustus, ubi sibi finem vitae imminere praevidit, elegit ad imperium quemdam virum genere Cappadocem, strenuum ac sapientissimum, qui Mauritius nuncupatus est. Cui filiam suam Constantiam ornatam reddidit regalibus ornamentis, dicens: Sit tibi imperium meum cum hac puella concessum. Utere ergo feliciter eo, et habe in mente incessanter aequitatem et justitiam praecipua optimi imperatoris esse insignia. Quod postquam dixit, spiritum exhalavit. Tiberio vero defuncto, Mauritius purpura indutus et diademate coronatus ad circum processit, et acclamatis sibi laudibus, et largitis secundum morem muneribus, primus ex Grae
Abbreviated transcription (Latin):
rũ a demonio lib̾atũ animũ ab ĩmũ¬
da cogitatione purgatũ intelligimꝰ. fe¬
minã uͦ a febril consequent̾ curatam.
carnẽ a concupiscentie feruore ꝑ con¬
tuientie p̃cepta frenatã. Imulier
sanata dũo ministrat. cũ m̃bra car¬
nis que pͥus seruierant ĩmunditie

Expanded text:
nio liberatum ab immunda cogitatione purgatum, intelligimus: feminam vero a febribus consequenter curatam, carnem a concupiscentiae fervore per continentiae praecepta frenatam. Et mulier sanata Domino ministrat, cum membra carnis, quae prius servierant immunditiae,
Abbreviated transcription (Latin):
inde ydropiᷤᷤ morb aquosus subcuta¬
neus de uicio uesice natus. cũ infla¬
tione tͣgente ⁊ hanelitu fetido. ⁊ ẽ ꝓpͥ¬
um ydropici qͣnto plus bibit canto
pharisei gestabant in m̃te. & ideo co¬
ram ipsis curatur corporalit̾ ut hoc ex¬
emplo illi discant curari sp̃ualit̾. Compa¬
ratur genĩ. diues auarus &e cupidus y¬
dropico qͥa sicut ydropicus qͣnto plus bibit
tanto plus sitit. sic miserauarꝰ &e cupidꝰ. qͣn¬
to amplius transitoria accumulat.
tantomagis ad ampliora cong̾ganda
ꝑcupiditatẽ succensus hanelat. qͥ rec¬
te fetidũ hanelitũ emittit. dũ sue pͣ¬
uitatis infamiam ubiq disꝑgit. Assi¬
milat᷑ quisubet &ẽ carnis uoluptatib
deditꝰ ydropico. qͥa qͣnto inagis carnalis
centia eadem fedari desid̾at. Totiens gͦ
ydropicꝰ ab infirmitate sua sanatur. qͦ

Expanded text:
inde hydropis, morbus aquosus subcutaneus, de vitio vesicae natus cum inflatione turgente et anhelitu fetido. Et est proprium hydropici, quanto plus bibit, tanto Pharisaei gestant in mente. Ideo coram ipsis curatur corporaliter: ut hoc exemplo ipsi discant curari spiritualiter. Comparatur autem dives avarus, et cupidus dropico; quia, sicut hydropicus quanto plus bibit, tanto plus sitit, sic miser avarus, et cupidus quanto amplius transitoria accumulat, tanto magis ad ampliora aggreganda per cupiditatem succensus anhelat. Qui recte fetidum anhelitum emittit, dum suae pravitatis infamiam ubique dispergit. Assimilatur etiam quilibet carnis voluptatibus deditus hydropico; quia, quanto magis carnalis centia foedari desiderat. Toties ergo hydropicus ab infirmitate sua sanatur, q
Abbreviated transcription (Latin):
tur contemplatiua. que subtracta p̃¬
sentis scłi luce ꝑficitur. actiua cũ corpo¬
re deficit. quia in et̾na patͥa panẽ ñ por¬
riget esurienti qr nemo esuriet. neq
ria. Cum p̾senti gͦ scło auferet᷑ actiua.
Merito gͥ contẽplationi oiã iustificati¬
onũ m̃ita uniũsa uͥtutũ studia pꝰpont᷑.¬

Expanded text:
quae subtracta praesentis saeculi luce perficitur. Activa cum corpore defici; quia in aeterna patria panem non porriget esurienti, quia nemo esuriet; nequeria. Cum praesenti ergo saeculo auferetur activa; merito ergo contemplationi, omnium justificationum merita, universa
Abbreviated transcription (Latin):
rare. opꝰ deo placitũ dicunt. ideoq
cunctos qͥ xp̃o deuoti ẽẽ uelint. huic
marcha. ⁊ c̾. Repeticio nominis indi¬
cium ẽ dilectionis. uł forte moriende
intentionis ut audiret attentiꝰ. Non
rep̃henditur parsmarthe quia &
q̃ quare sit optima subinfertur qd̾
ñ auferetur ab ea. qͥa contẽplatua
hic incipit et in celesti patria ꝑficie¬
tur. qr amoris ignis qͥ ardere hiem

Expanded text:
s, Deo beneplacitum, ducunt: Ideoque cunctos, qui Christo devoti esse velint, huic Martha. Repetitio nominis indicium est dilectionis, vel forte movendae intentiones, ut audiret attentius. Non reprehenditur pars Marthae, quia et . Quae quare sit optima, subinfertur: Quae non auferetur ab ea. Quia contemplativa hic incipit, et in coelesti patria perficitur; quia amori
Abbreviated transcription (Latin):
amore uncta dei u̾bo qua in dei a¬
more suspiramꝰ. Actiua panẽ uł cor¬
poralẽ esurienti. uł doctͥue ignoran¬
ti tribuit. errantem corrigit. suꝑbũ
ad humilitatẽ reuocat. que singulis
expediat dispensat. Contẽ platiua
caritatẽ dei & ꝓximi retinet s ab
ext̾iori actione quiescit. soli condito¬
ris desidio in heret.:⁊ calcatis omni¬
b curis aduidendam faciem creato¬
ris mardescit. & desid̾at misceri suꝑ¬
nis ciuib de et̾na in conspectu dñi in¬
corruptione gaudentibꝰ.  huicerat so¬
ror noĩe maria q̃ cẽ sedens secus pedeᷤᷤ
dni audiebat uerbũ illiꝰ. Maria sedet
te fruitur. Martha stat qͥa actiua la¬
borioso desudat incertamine. Secꝰ pe¬
des illius. Quanto humiliꝰ sedet. tan¬
to ampliꝰ capit. sic̃ confluit aqua ad
conuallem de tumorib collis. Audie¬
bat u̾bum illius. Intenta erat ma
ria qͦmͦ pasceret᷑ adnõ. intenta erat
marcha qͥmͦ pasceret dñm. Hec con¬
uiuiũ parat dño. in coniuiuio dñi il

Expanded text:
amore juncta Dei Verbo, qua in Dei amore suspiramus. Activa, vel panem corporalem esurienti, vel doctrinam ignoranti tribuit, errantem corrigit, superbum ad humilitatem revocat, et quae singulis expediant dispensat. Contemplativa, charitatem Dei et proximi retinet, ab exteriori actione quiescit, soli Conditoris desiderio inhaeret, et calcatis omnibus curis ad videndum faciem Creatoris inardescit, et desiderat misceri supernis civibus, de aeterna in conspectu Dei incorruptione gaudentibus. Et huic erat soror nomine Maria: quae etiam sedens secus pedes Domini, audiebat verba illius. Maria sedet,uiete mentis perfruitur. Martha stat, quia activa laborioso desudat certamine. Secus pedes illius: quanto enim humilius sedet, tanto amplius capit, sicut confluit aqua ad convallem de tumoribus collis. Audiebat verba illiuria quomodo pasceretur a Domino; intenta erat Martha quomodo pasceret Dominum. Ista convivium parat Domino, in convivio Domini
Abbreviated transcription (Latin):
calogi uiuunt.⁊ diu̾sis & damnabili¬
b pecc̃ĩs male agendo semetipsos
polluunt. Tales ueniunt ad ih̾m ꝑfidẽ.
ex quo ing̾ssus ẽ castellum huiꝰ mundi
ꝑ incarnationẽ. & stant a longe ꝑ humi¬
litatẽ. & exclamant ꝑ cordis penitenti¬
am iħu p̃ceptor miserere nr̃i. Qui dũ
uaduit ut se ostendant sac̾dotib ꝑ¬

Expanded text:
calogi vivunt, et diversis, et damnabilibus peccatis male agendo semetipsos polluunt. Tales veniunt ad Jesum per fidem, ex quo ipse ingressus est castellum hujus mundi per incarnationem, et stant a longe per humilitatem, et exclamant per cordis poenitentiam: Jesus praeceptor, miserere nostri. Qui dum vadunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sos int̾ficiunt. sicut saul irruens suꝑ
cũ talia iusta ꝑmissione dei eueniunt
Sed dauid nr̃ in electis suis corruenti¬
ũ casum gemit. & in urbib allophilo

Expanded text:
sos interficiunt, sicut Saul irruens supesed talia juxta permissionem Dei eveniunt. Sed David noster in electis suis corruentium casum gemit, et in urbibus Allophylo
Abbreviated transcription (Latin):
tus est &e nudatus. Quem cum ui¬
disset cham derisit: sedsem atq ia¬
pheth cooꝑuert̃ patrem. Unde et
cham maledictionem meruit filio
suo.⁊ sem & iaphech meruerunt¬
sibi benedictionem. Noe qui ab adã¬

Expanded text:
t, et nudatus. Quod cum vidisset Cham, derisit, sed Sem e t Japhet cooperuerunt patrem. Unde et Cham meruit maledictionem patris sui. Sem et Japhet sibi meruerunt benedictionem. Noe, qui ab Ada
Abbreviated transcription (Latin):
crediderunt in xp̃m. et iaphech id
est ppłs gentilis ad fidem conu̾sus.
pallio uerecunda patris oꝑuit. quia
passionem xp̃i non defectum. sed to¬
tius iurtutis effectum & uerum hu¬
mane redemptionis fuisse sacram̃¬
tum ostendunt. Unde & chauaam
filius cham maledicitur. quia ui
deoꝵ ꝓgenies maledictione dam¬
natur. & sem. & iaphech. id est po¬
pulus ex utraq gente conuersus.
ꝑpetua benedictione ditatur. ⁊ cha¬
naam filius cham fit seruus ser
mitio. denudatio. uere humanita¬
tis demonstratio. irrisio cam. deroga¬
tio iudeoꝵ. sem & iapheth. duo credẽ
tes ppłi. uestimentum sacramentũ.
maledictio chanaam filiichamidam¬
natio &e disꝑsio iudaice nationis.

Expanded text:
crediderunt, et Japheth, id est populus gentilis ad fidem conversis, pallio verenda patris operuit, quia passionem Christi non defectum, sed totius virtutis effectum, et verum humanae redemptionis fuisse sacramentum ostendit. Unde et Chanaan filius Cham maledictione punieorum maledictione damnatur. Et Sem, et Japheth, id est populus ex utraque gente conversus, perpetua benedictione ditatur. Et Chanaan filius Cham fit servus servmitio denudatio, verae humilitatis demonstratio; derisio Cham derogatio Judaeorum, Sem et Japheth duo populi credentes, vestimentum sacramentum; maledictio Chanaam filii Cham damnatio est et dispersio Judaicae gentis.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretatur requies. & xp̃c estre¬
quies nr̃a in p̃senti ꝑ grãm. & in futu¬
raelitica: sicut scriptum est. Uinea
debuit facere uuas: fecit labruscas.
passionis. Qui somno mortis obdor¬
miuit: & uirilitas eius. id est mor¬
talitas quam de nobis ꝓ nobis assũ¬
pserat. manifesta comparuit. Quã
infelix chamad est incredulus iudeoꝵ
popłs derisit diceus. Alios saluos fe¬
cit scipsum ñ potest saluum facere:
Si rex isrł est. descendat nunc de cru¬
ce: et credimus ei. Sed sem id est apłi¬

Expanded text:
interpretatur requies. Et Christus est requies nostra in praesenti per gratiam, in futuraelitica sicut scriptum est: Vinea debuit facere uvas, fecit labruscas, inebriavit. Qui somno mortis obdormivit, et vilitas, id est mortalitas, quam de nobis et pro nobis assumpserat, manifesta comparuit. Quem infelix Cham, id est incredulus Judaeorum populus derisit, dicens: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Si rex Israel est descendat nunc de cruce
Abbreviated transcription (Latin):
elius ꝑcinax a senatu imꝑator
creatus. imꝑauit m̃sib sex. qͥb
uix expletis: uiliani uiri ꝑiti scelere
apud pontem moluium ciili bello
publicam rexit. hic phescenninũ qui
in egypto & asia ad tyrannidem aspira¬
uerat int̾fecit: uideos et samaritas co¬
hercuit. parchos et arabes suꝑauit. et
claudium albinum qui se ingallia ce¬
sarem fecerat. occidit. & insulam bri¬
tanniam magnis p̃liis recepit. Uerum
hic qͥntam ꝑsecutionẽ in xp̃ianos ex¬
citauit. Porro apud eboracum obiit :
et reliquit filios ba̾sianum & getam.
floruit his cemporib simachꝰ int̾pres.
ꝑatior patre: qui etiam nouercã suã
duxit uxorem. His tp̃rib symachus
hereticus p̃dicabat xp̃m de ioseph se¬
mine ẽẽ natum: et legem uidaico ri¬
tu custodiendam. Cesar deniq aure¬
lius antoninꝰ bassianus. contra part̾os
egressus: apud edissam occisus ẽ. Cui
successit nulla uoluntate senatus:

Expanded text:
elius Pertinax a senatu imperator creatus, imperavit mensibus sex, quibus vix expletis, Juliani jurisperiti scelere apud pontem Milvium civili bellopublicam rexit. Hic Phesceninum, qui in Aegypto et Asia ad tyrannidem aspiraverat, interfecit. Judaeos et Samaritas coercuit. Parthos et Arabes superavit, et Claudium Albinum, qui se in Gallia Caesarem fecerat, occidit: et insulam Britanniam magnis praeliis recepit. Verum hic quintam persecutionem in Christianos excitavit. Porro apud Eboracum obiit, et reliquit filios Bassianum et Getam. Floruit his temporibus Symmachus interpres. perantior patre, qui etiam novercam suam duxit uxorem. His temporibus Symmachus haereticus praedicabat Christum ex Joseph semine esse natum et legem Judaico ritu custodiendam. Caesar denique Aurelius Antoninus Bassianus contra Parthos egressus apud Edissam occisus est, cui successit nulla voluntate senatus
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas legendi. ⁊ meditandi. Ali¬
qͣndo gͦ cum apłis nauem ascendenteᷤᷤ
in desertum abeamꝰ. ut a u̾bo ce mini¬
stratione cessantes. ꝑ fidem quã ha¬
bemꝰ indm. fluctuationes mundia¬
les cͣnsfretantes. tantum lectioni me
ditationi. orationi. ⁊ diuine contem¬
plationi saltem ad modicum inten¬
damꝰ. Nemo namꝙ sicut in libris scĩ
gregorii legimus. debet ꝓpt̾ contem¬
plationẽ dei omnino postponere ne¬
cessitatẽ ꝓximi. uel ꝓpt̾ necessitatem
ꝓximi negligere contemplationẽ

Expanded text:
Scripturas legendi, et meditandi. AliScripturas legendi, et meditandi. Aliquando ergo cum apostolis navem ascendentes in desertum abeamus, ut a verbo et ministratione cessantes, per fidem, quam habemus in Deum fluctuationes mundiales transfretantes, tantum lectioni et meditationi, orationi et divinae contemplationi saltem ad modicum intendamus. Nemo namque sicut in libris beati Gregorii legimus debet propter contemplationem Dei, omnino postponere necessitatem proximi, nec propter necessitatem proximi, contemnere contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
sius. Uenite seorsum in desertũ
locum. & requiescite pusillum. Bue
sunt uite. actiua et contemplatua.
Actua ẽ in labore. contemplatiua ĩ
requie. Actiua in publico. contempla¬
tiua in secreto. Actiua in necessitate
ꝓximi. contemplatiua in uisione
dei. Ad monemur itaq in his dñicis
u̾bis ut aliqñ ab actione quiescamꝰ.
⁊ ad secretum contem plationis tͣnͣ¬
seamꝰ. Que contemplatio recte de¬
sertum dicitur. qr a multis deseri¬
tur: & a pautis inhabitatur. In qua
requiescimꝰ pusillum. qr ꝓ nr̃a fra¬
lemus inherere. nec ꝓ necessitate
ꝓximi curam illius diu p̃termitte̾.
Erant enim qui uenie bant. ⁊ redi¬
mebant multi. nec spacium man¬
ducandi habebant. Sic nr̃is diebus
multi ueniunt. multi redeunt. Mul¬
tiueniunt ꝑ credulitatẽ. sed multi
redeunt ꝑ iniquitatem. Uenit latro
recessit uidas. Et spacium ñ habemꝰ
manducandi. dum uel bonis uel ma¬
lis ꝑ p̃dicationẽ aut quodlibet mini¬
st̾ium intenti. spacium ñ habemus

Expanded text:
sum in desertum locum, et requiescite pusillum . Duae sunt vitae: activa et contemplativa. Activa, est in labore; contemplativa, in requie. Activa in publico, contemplativa in deserto. Activa in necessitate proximi, contemplativa in visione Dei. Monemur itaque in his Dominicis verbis, ut aliquando ab actione quiescamus, et ad secretum contemplationis transeamus. Quae contemplatio recte desertum dicitur, quia a multis deseritur et a paucis inhabitatur. In qua requiescimus pusillum, cum pro nostra fraleamus inhaerere, nec pro necessitate proximi, curam illius diu praetermittere. Erant enim qui veniebant et redibant multi, nec spatium manducandi habebant. Sic nostris diebus multi veniunt, multi redeunt. Multi veniunt per credulitatem, sed multi redeunt per iniquitatem. Venit latro, recessit Judas. Et spatium non habemus manducandi; dum vel bonis vel malis per praedicationem, vel per quodlibet ministerium intenti spatium non habemus
Abbreviated transcription (Latin):
rii sumptꝰ sumunt.: ⁊ de eis delicate ⁊
luxuriose uiuunt. quod inqͣm sc̃ptu¬
ras diuinas nesciunt. de torpore & igna¬
uia siue contemptu arguendisunt.
quia eccłie ubiꝙ bibliotecis omeliis
expositionib. tractatib repletesunt.
upsi lectioni ⁊ meditationi scriptura¬
rum studium nullum impendunt.
Erubescant gͦ quaꝵdam eccłiaꝵ mi¬
nistri inutiles. inscii. & ignaui. torpo¬
rem excutiant. libros legant. talentũ
expendant. tempꝰ redimant. qm̃ dies
malisunt. Omnib deniꝙ modis qͥl
possumꝰ nosmetipsos em̃dare. uł ali¬
os adiuuare. debemꝰ talentũ diũcũ ero¬
gare. & erogando multiplicare. utpote
de quo in districto uidicio redditurisu¬

Expanded text:
rii sumptus sumunt, et de eis delicate et rii sumptus sumunt, et de eis delicate et luxuriose vivunt, quod inquam divinas Scripturas nesciunt, de torpore et ignavia sive contemptu arguendi sunt, quia Ecclesiae ubique bibliothecis, homiliariis, expositionibus, tractatibus repletae sunt et ipsi lectioni et meditationi Scripturarum studium nullum impendunt. Erubescant ergo quarumdam Ecclesiarum ministri inutiles, inscii et ignavi, torporem excutiant, libros legant, talentum expendant, tempus redimant, quoniam dies mali sunt. Omnibus denique modis quibus possumus nosmetipsos emendare vel alios adjuvare debemus, talentum Dominicum erogare, et erogando multiplicare, utpote de quo in districto judicio reddituri su
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiora ꝓspiceret. ⁊ inferiora ñ curaret.
cũ nunquam que hominib uident᷑
infima. apud d̾m habeantur summa.
Sunt etiam quidam qui numerosiori
ppło aliqnͣdo p̃dicant. paucis uͦ loqui
nunqͣm curant. Et qui maioriculpa
apud dm se obligant. quia uerbum
dei siue ꝓ pudore. siue ꝓ suꝑbia. ⁊ pom¬
pa diuitiarum. penitus ꝓferre recu¬
sant. Qui gͥ calentum cogniti boni
p̃dicando expendit. largitori calenti
lucrum facit: ⁊ siñ in alio. tam̃ in se¬
metipso. quia qͣmuis ille qui audit
malum ñ derelinquat. bonũ ũ faci¬
at. ille tam̃ qui loquitur. in eo qd̾ lo
quitur animam suam lib̾at. & audi¬
entem ignorantia ñ excusat: ⁊ ideo
illum diuina sententia iustius dam¬
nat. Hemo autem ẽ qui possit se ab
hac talenti erogatione excusare. qͥa
nemo ẽ qui non ualeat aliquẽ uer¬
bo suo. ad meliora ꝓuocare. Quod au¬
tem multi qui administ̾ium p̃dicatio¬
nis signati sunt. & eiusdem ministe¬

Expanded text:
superiora prospiceret, et inferiora non curaret, superiora prospiceret, et inferiora non curaret, cum nonnunquam quae hominibus videntur infima, apud Deum habeantur summa. Sunt etiam quidam, qui numerosiori populo aliquando praedicant, paucis vero loqui nunquam curant. Et qui majori culpa apud Deum se obligant, quia verbum Dei sive prae pudore, sive prae superbia et pompa divitiarum penitus proferre recusant. Qui igitur talentum cogniti boni praedicando expendit, largitori talentum lucrifacit, etsi non in alio, tamen in semetipso, quia quamvis ille qui audit, malum non derelinquat, bonum non faciat, ille tamen, qui loquitur, in eo tamen quod loquitur, animam suam liberat, et audientem ignorantia non excusat, et ideo illum divina sententia justius damnat. Nemo autem est qui possit se ab hac talenti erogatione excusare, quia nemo est qui non valeat aliquem verbo suo ad meliora provocare. Quod autem multi qui ad ministerium praedicationis signati sunt, et ejusdem ministe
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis nec expeditus in uerbismo¬
dicum scio. nunqͣm ꝓtantillo siñ p̃di¬
cetur ds quenqͣ accusabit aut con¬
demnabit. Qtͦqͦt & enĩ. hominib qͥsq
qͣntum ad se ꝑtinet. ꝓdesse potest u̾¬
bo. de tot deo dannũ facit ex silentio.
⁊ de tot non iniuste redditurus ẽ rati¬
onem in iudicio. Quigͥ multa nouit.
multa dicat. & qui pauca. paucadicat.
et qͣntum quisq nouit tantum dicat.
Qui scit uł unum euangelium. uel u¬
num iurtutis exemplum. qͥcqͥd scit ꝑ
cognitionem aliis tͥbuat ꝑ p̃dicationẽ.
Non consideret secum etatem. ꝑsonam.
tempꝰ locum. s p̃dicet omnb. semꝑ
sitate. die. nocte. mane. meridie. ues¬
pe ineccłia. in platea. in uia. magro.
in t̾ra. in mari. omnib semꝑ ubiq bo¬
num qd̾ nouit dicat. si adsit qui audire
possit. Sunt namq multi qui in his
omnib speccabiliora semꝑ consid̾ant.¬
⁊ his oppositis p̃dicare recusant. qͣi deuis

Expanded text:
Scripturis, nec facundus in verbis, moScripturis, nec facundus in verbis, modicum scio, nunquam pro tantillo si non praedicetur, Deus quemquam accusabit aut damnabit. Quot etenim hominibus quisque quantum ad se pertinet prodesse potest verbo, de tot Deo damnum facit ex silentio, et de tot non injuste redditurus es rationem in judicio. Qui igitur multa novit, multa dicat; qui pauca novit, pauca dicat, et quantum quisque novit, tantum dicat. Qui scit vel unum Evangelium vel unum virtutis exemplum, quidquid habet per cognitionem aliis tribuat per praedicationem. Non consideret sexum, aetatem, personam, tempus, locum, sed praedicet omnibus, semper, e, in adversitate, die, nocte, mane, meridie, vespere; in Ecclesia, in platea, in via, in agro, in terra, in mari, omnibus semper, ubique bonum quod novit dicat, si adsit qui audire possit. Sunt namque multi, qui in his omnibus spectabiliora semper considerant, et his oppositis praedicare recusant, quasi Deus
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti. damnũ michi ñ solum iustifi¬
cationis tue. sed & aliene intulisti: ideo
de malicia & pigritia tua iuste te ar¬
guo ⁊ condemino. Tollite ab eo talentũ.
&e date ei qui habet decem talenta. Oĩ
enim habenti dabitur. & abundabit:ic̃
Habenti meritum. dabitur p̃mium.
Dabitur qͣntum ad remun̾ationem.
abundabit qͣntum all beaticudinem.
Fi autem qui ñ habet etiã id qd̾ ha¬
nec nomen xp̃i anitatis ꝑmittet᷑. ha¬
bere. ⁊ sicut nunc nudꝰ est a sacram̃toꝵ
int̾iori ueritate. sic tunc foris nuda¬
bitur ext̾iori obumbratione. Puide¬
at itaq sibi humana conscientia nc̃
intpr̃e. ut postiodum de p̃mio gau¬
deat in et̾nitate. Sic talentum doni ce¬
lestis expendat. ut non damnationẽ
sed saluationem in fine recipiat. Ne
mo dicat sufficit michi ipsi intendere.
michi soli ꝓuidere. de me redditurꝰ
sum rõnem. nolo salutem alteriusq̃¬
rens ꝑiclitari. non sum eruditus in

Expanded text:
fecisti, damnum mihi non solum justififecisti, damnum mihi non solum justificationis tuae, sed et alienae intulisti; ideo de malitia et pigritia tua te juste arguo et condemno. Tollite ab eo talentum, et date ei, qui habet decem talenta. Omni enim habenti dabitur, et abundabit, etc. Habenti meritum, dabitur praemium. Dabitur, quantum ad remunerationem; abundabit, quantum ad beatitudinem. Ei autem, qui non habet, etiam id, quod hanec nomen Christianitatis permittetur habere. Et, sicut nunc nudus est a sacramentorum interiori veritate, sic tunc foris nudabitur exteriori obumbratione. Provideat itaque sibi humana conscientia nunc in tempore, ut postmodum de praemio gaudeat in aeternitate. Sic talentum doni coelestis expendat, ut non damnationem, sed salvationem in fine recmo dicat: Sufficit mihiipsi intendere, mihi soli providere. De me redditurus sum rationem, nolo salutem alterius quaerens periclitari. Non sum eruditus in
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit seruos suos cente .ii.¬
na. unum talentum intellectus tantũ.
multiplicatio talentoꝵ. exercitatiouͥ¬
tutum. ⁊ exhibitio bonoꝵ oꝑum. ad
iustificationem ꝓpͥam. & ad utilitatẽ
nos. qui acceptum ingenũ in reb
t̾renis ⁊ transitoriis expendunt. arti¬
multiplicare paruipendunt. erubes¬
cunt & conteninunt. Meto ubi ñ semi¬
naui. congrego ubi ñ sparsi. Quasi di¬
cat. Nonsolum ab illis quil grãm ope¬
randi & p̃dicandi tribui. fructum oꝑis
condemno. Serue male & piger. Serue
quia mͥ seruire debuisses oꝑando. p̃di¬
cando. male malum faciendo. piger
a bono cessando. O portuit te comutẽ
ra. Nũmularii sunt. qui audita p̃di¬
catione facto & uerbo ea que audier̃t
multiplicare satagunt. Ac si dic̾e̾t.
accepta grã mea bone oꝑationi & p̃¬
dicationi intendere debuisses. Qd̃ si
fecisses ñ solum ce. sed & alios multos
exemplo & u̾bo tuo michi lucrifecisseᷤ.
Sed quia ꝑ pigriciam tuam qua abo¬

Expanded text:
vocavit servos suos, et ratio, unum talentum, intellectus tantum; multiplicatio talentorum, exercitatio virtutum et exhibitio bonorum operum ad justificationem propriam et ad utilitatem nos, qui acceperunt ingenium: et in rebus terrenis et transitoriis expendunt, altimultiplicare parvipendunt, erubescunt vel contemnunt. Meto quod non seminavi, et congrego ubi non sparsi. Quasi diceret: Non solum ab illis, quibus gratiam operandi et praedicandi tribui, fructum operacondemno. Serve male et piger; serve, quia mihi servire debuisses operando, et praedicando; male, malum faciendo; piger, a bono cessando. Oportuit te committeum usura. Nummularii, sunt qui, audita praedicatione, facto et verbo quae audierunt multiplicare satagunt; ac si diceret. Accepta gratia mea, bonae operationi et praedicationi intendere debuisses. Quod si fecisses, non solum te, sed et alios multos, exemplo tuo, et verbo mihi lucrifecisses. Sed quia per pigritiam tuam qua a bo
Abbreviated transcription (Latin):
theo dosius catholicus imꝑator exstirpare
radicitꝰ imꝑauit: euuilsit. corripuit. et
condemnauit. Porro theodosius imꝑator
bene iamtͣnquilla re publica: apuid me¬
diolauum egritudinem incurrit. Qua
ingͣuescente quietem naturalis mortis
inuenit: anno regni sui.xui. iute uͦsue

Expanded text:
Theodosius, catholicus imperator, exstirpare Theodosius, catholicus imperator, exstirpare radicitus imperavit, evellit, corripuit et condemnavit. Porro Theodosius imperator bene jam tranquilla republica apud Mediolanum aegritudinem incurrit. Qua ingravescente quietem naturalis mortis invenit anno regni sui decimo se
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sus ad reuerentiam p̃sentis augu¬
sti non solum ꝑiculo liberauit. uerũ
etiam instruxit auxilio. At ubiad con¬
um irruit. ferebanturq ꝑ aera spicu¬
la nr̃oꝵ. atq ultra m̃suram humani
ictus ꝑ mane deportata. nusqͣm cadere
pͥusquã impingerent sine bant᷑. & que
ipsi uehem̃ter intorserant. excepta uẽ¬
tis impetu supinata retrorsum. ipsos in¬
felicit̾ configebant. ẜspexit itaq sibi
humane conscientie pauor. Nam conti¬
nuo sese parua suoꝵ manu fusa. uictori
theodosio hostilis ꝓstrauit exercitus.
cugeniusq captus atq int̾fectus ẽ. Arbo¬
gastes uͦ sua sese manu ꝑcussit. Sicq: ho¬
rum duoꝵ sanguine. bellum cuule re¬
stinctum ẽ. Deniq fidelissimus imꝑa¬
cor contͣ errorem gentilium insurgens.
eum funditus euertere curauit. Lege gͥ
data: p̃cepit i doloꝵ templa solotenꝰ eu̾it.
Nam usq ad eius tempora ad aras ydolo¬
rum ignis accendebatur: & libamina
atqy sacrificia offerebantur. Sedhec or̃ã

Expanded text:
conuersus ad reuerentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberauit uerum etiam instruxit auxilio. at ubi ad conum irruit, ferebanturque per acrem spicula nostrorum, atque ultra mensuram humani ictus per inane deportata nusquam cadere, priusquam impingerent, sinebantur; et quae ipsi vehementer intorserant, excepta venti impetu supinata retrorsum, ipsos infeliciter configebant. Prospexit itaque sibi humanae conscientiae pavor. Nam continuo sese, parva suorum manu fusa, victori Theodosio hostilis prostravit exercitus, Eugeniusque captus atque interfectus est. Arbogastes vero sua sese manu percussit. Sicque horum duorum sanguine bellum civile restinctum est. Denique fidelissimus imperator contra errorem gentilium insurgens, eum funditus evertere curavit. Lege igitur lata praecepit idolorum templa solo tenus everti. Nam usque ad ejus tempora ad aras idolorum ignis accendebatur, et libamina atque sacrificia offerebantur. Sed haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie regulus ꝓ filio infirmo sanando
int̾cedit. dum p̾latus quislibet ꝓsuosu¬
biecto uarus cemptationib depͣuato.
ut a dño sanetur p̃ces fundit. Infirmꝰ
uͦ sanatur dum ꝑ culpam de prauatꝰ ꝑ
grãm ad iusticiam reuocatur. De nup

Expanded text:
odo regulos pro infirmo filio sanando odo regulos pro infirmo filio sanando intercedit, dum praelatus quilibet pro suo subdito variis tentationibus depravato, ut a Domino sanetur preces effundit. Infirmus vero sanatur, dum per culpam depravatus, per gratiam ad justitiam revocatur. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
cetũ. capharnaũ mundum. filius regu¬
li ppłm pecc̃is obnoxium. ꝑ grãm sal¬
uandum. & bñ reguli nomine desig
se recte uiuendo s & alios u̾bo ⁊ exem¬
plo nouerunt rege. Dñe descende. Qsi
dicat cetꝰ antiquoꝵ patrũ. Domine de¬
scende ꝑ humane carnis assũptionẽ. ut
ppłm qui futurus filus meus ẽ ꝑfidẽ.
morientem ꝑ iniqͥtatẽ. salues ꝑ mortis
tue passionem. Q sic̃ fides reguli obtinu¬
it salutem filii sic fides patrum ualuit
in salutem gen̾is humani. Serui regu¬
lo occurrentes. ⁊ salutẽ filii ñciantes st̃
p̃dicatores in confessione ⁊ iustificatio
ne hominũ laborantes: ⁊ de salute eoꝵ¬
gratulantes. Et bene dicitur de filio
sanato qd̾ reliquerit eũ febris hora se¬
ptima. qͥa in septiformis spc̃ distribu¬
tione genꝰ humanũ in p̃destinatis ad
uitam soluitur a culpa. Credit regulꝰ et
domꝰ eius tota. dum cetus patrum cũ aliis
fidelib illustratur gr̃ã diuina. Simili mͦ¬

Expanded text:
coetum; Capharnaum, mundum; filius reguli, populum peccatis obnoxium, per gratiam salvandum. Et bene reguli nomine designse recte vivendo, sed et alios verbo et exemplo noverunt regere. Domine, descende, quasi diceret coetus antiquorum patrum.. Domine, descende, per humanae carnis assumptionem, ut populum qui futurus est filius per fidem morientem per iniquitatem, salves per mortis tuae passionem. Et sicut fides reguli obtinuit salutem filii, sic fides patrum valuit in salutem generis humani. Servi reguli occurrentes ei, et salutem filii nuntiantes, sunt praedicatores in conversne hominum laborantes, et de salute eogratulantes. Et bene dicitur de filio sanato, quod reliquerit eum febris hora septima, quia in septiformis spiritus distributione gentes et omnes praedestinati ad vitam solvuntur a culpa. Credit regulus, et domus ejus tota, dum coetus patrum cum aliis fidelibus illustratur gratia divina. Simili m
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑamꝰ. Sciendũ etiã qd̾ obedientia
aliqndo si de suo ht̃ aliqͥd: nulla est.
Aliqͣndo enĩ minima etiã si suũ aliqͥd
ñ ht̃. Cum enĩ locꝰ suꝑior imꝑat᷑ obe¬
dientie sͥ uirtutẽ euacuat. qui adhũc
it. quia ad hec inuitꝰ descendit. huic
moyses pͥncipatũ ppłi humilit̾ recu¬
sat: paulus autẽ audacter dicit. Ego
ñ solum ligari in ierłm: s etiã mori

Expanded text:
at. Sciendum est autem quod obedientia aliquando, si de suo aliquid habet, nulla est; aliquando vero minima, etiamsi suum aliquid non habet. Cum enim locus superior imperatur, obedientiae sibi virtutem evacuat, qui ad huncit, quia ad haec invitus descendit. Hinc Moyses principatum populi humiliter recusat . Paulus audacter dicit: Ego non solum alligari in Jerusalem, sed etiam mori