comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo quod transu̾sũ figitur sursum u̾s
relinquit᷑ ⁊ hoc ẽ. ad capud crucifixi. qr
bene sꝑantiũ suꝑna expectatio ẽ. Iam .uͦ.
illud quod ex ligno non apparae. ⁊ quod
fixum occultaturꝰ unde totũ illud exur¬
git : ꝓfunditate᷑ significat gͣtuitȩ gr̾ȩ ÷
in quo multoꝵ ingenia conterunt᷑.  id
in uestigare conantium: ut ad extremũ
eis dicat᷑ O homo tu quis es qͥ responde¬
as dõ: Viuent gͦ corda sat᷑atoꝵ pauꝑũ
flagrantiũ ⁊ ñ. sua querentiũ : s sc̃oꝵ
sotietate gaudentiũ. Hoc primitus in
apłis factum. ẽ. Sed laudando dm̃ id ẽ
bunt dñm qui requir eii quid popłoꝵ
ad quisierint : in eo quod sequit᷑ uide:
Commemorabunt᷑ inquit & conu̾tentur
ad dñm: uniu̾si fines terrę & adora-¬
bunt in conspectu euis. umu̾sȩ patriȩ
dñabit᷑ gentium Ille irrisus. illecru-¬
eifixus. ille derelictus : Hoc regnum
adqͥrit : & trad& in fine do&e patͥ

Expanded text:
ab illo, quod transuersum figitur. sursum uersus ab illo, quod transuersum figitur. sursum uersus relinquitur, hoc est ad caput crucifixi. quia bene sperantium superna expectatio est. iam uero illfixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem significat gratuitae gratiae, in quo multorum ingenia conteruntur id pervestigari conantium, ut ad extremum eis dicatur: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Vivent ergo corda saturatorum pauperum flagrantium, non sua quaerentium sed sanctorum societate gaudentium. hoc primitus in apostolis factum est. sed laudando deum, id est bunt dominum, qui requirunt eum. quid populorum adquisierint, in eo, quod sequitur, uide. Commemorabuntur, inquit, et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eiusdominabitur gentium. ille inrisus, ille crucifixus, ille derelictus hoc regnum adquirit et tradet in fine deo et patri,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta & plena caritas. sine ulla maloꝵ
tolerantia. non fide credit quod non ui¬
doe nec spe desid̾at quod non ten&e: s
in Et̾nũ ueritatis in cõmutabilẽ speciẽ
contemplabitur Cuius sine fine quietũ
opꝰ erit laudare quod amat: & amare
quod laudat: De hac consequent᷑ dicit:
Scire etiam suꝑ eminentẽ scientiam cari.¬
tatis xp̃i. ut impleamini in omnem ple-¬
nitudinẽ dĩ. In hoc mist̾io figura crucis
ostendit᷑. Qui enĩ qr uoluit mortuus. ẽ
quonͦi uoluit mortuus ẽ: Non frustra .gͥ
tale genus mortis elegit: nisi ut in eo
quoq latitudinis huiꝰ &e longitudinis &
altitudinis & ꝓfunditatis magister
ȩxisteret
Nam latitudo. ẽ in eo ligno quod tͣnsu̾sum
desuꝑ figitur. Hoc ad bona oꝑa ꝑtinet qr
ibi extendunt᷑ manus: Longitudo in eo quod
ab ipso ligno usq ad t̾ram conspicuum. ẽ:
bi enim quodam modo staturꝰ id ẽ ꝑsistit᷑
& ꝑseuerat᷑ : quod. longanimetat÷ tribu¬
itur Altitudo ẽ. in ea ligni parte. quȩ

Expanded text:
fecta et plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit quod non uidet, nec spe desiderat quod non tenet, sed in aeternum ueritatis incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine quietum opus erit laudare quod amat et amare quod laudat. de hac consequenter dicit: scire etiam super-is eminentem scientiam caritatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem dei. In hoc mysterio figura crucis ostenditur. qui enim, quia uoluit, mortuus est, quo modo uoluit, mortuus est. non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi in eo quoque latitudinis huius et longitudinis et altitudinis et profunditatis magister existeret. nam latitudo est in eo ligno, quod transuersum desuper figitur; hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. longitudo in eo, quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est; ibi enim quodam modo statur, id est persistitur et perseueratur, quod longanimitati tribuitur. altitudo est in ea ligni parte, quae
Abbreviated transcription (Latin):
repiunt᷑ in diuinis testimonia.
Ibĩ enĩ et illa duo conseqͣnt̃
intelligunt᷑. quia nemo diligit. cuiꝰ ñ
meminit. et qđ penitꝰ nescit. Unde
illud ẽ. nocissimum p̃cipuũq p̃ceptũ
diliges dñm dm̃ tuũ. Sic itaq con¬
dita ẽ. mens humana. ut nũquã sui
ñ meminerit. nũquã se nun intelligat.
nũquã se ñ diligat. Sed qm̃ qͥ oditꝰ
aliquẽ nocere illi studet. ñ in merito
et mens hominis quando sibi nocet
odisse. se dr̃. Nesciens enĩ sibi uult
male. dũ ñ putat sibi ob eẽ qđ uult.
Sed tam̃ male sibi uult. qͣndo iduult
qđ obsit sibi. Unde illud scriptũ ẽ. qͥ
diligit iniqͥtatẽ odit animã suã.
Qui gͦ se diligere nouit: dm̃ diligit. Quiu̾¬

Expanded text:
inis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat. Sed quoniam qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominis, quando sibi nocet, odisse se dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult: sed tamen male sibi vult, quando id vult quod obsit sibi, unde illud scriptum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui
Abbreviated transcription (Latin):
litt̃is mandauerunt. q̃ ipsi exꝑta nota¬
uerant. sic̃ deniq agricolȩ. uł etiã nautȩ.
multa p̾nunciant. Talia enĩ si ex longis
intualł tepoꝵ fiant: diuinationes putant᷑.
An uͦ si iã uent᷑a ꝓcesserint. et longe uisa
uenientia nuncient᷑ p acuto sensu uidentiũ.
đ cũ faciunt : aerie pocestates diuinare credunt᷑
tanquã si qͥsquã de montis ũtice aliquẽ
longe uideat uenientẽ. ⁊ pxime in cãpo
habitantib ante nuntiet. Anꝰ angłis ñnũꝙ¬
scĩs quib ea ds̃ ꝑuerbũ sapientiamq suã
indicat. uͥ et suca et p̃t̃ita stant. uł quib dã

Expanded text:
litteris mandaverunt, quae ipsi experta notaverunt; sicut denique agricolae vel etiam nautae multa praenuntiant talia enim si ex longis intervallis temporum fiant, divinationes putantur: an vero jam ventura processerint, et longe visa venientia nuntientur pro acuto sensu videntium, quod cum faciunt aereae potestates divinare creduntur; tanquam si quisquam de montis vertice aliquem longe videat venientem, et proxime in campo habitantibus aute nuntiet: an ab Angelis sanctis, quibus ea Deus per Verbum Sapientiamque suam indicat, ubi et futura et praeterita stant
Abbreviated transcription (Latin):
instantes causas in ipsa sũma rerũ arte
conspiciant. Audiunt enĩ ista ⁊ aerie po¬
testates. siue angłis ea nuntiantib sue
hominib et tantũ audiunt. qͣntũ opus
eẽ. ille uidicat. cui subiecta sunt omĩa.
Aulta etiã p̃dicunt᷑ instinctu quodã im
pulso spũ nescientiũ. sic̃ cayphas nesciuit
de successionib scłoꝵ. et de resurrectione
mortuoꝵ. philosophos uec illos consulere
debemus. qui creatoris ec̃nitatẽ. in quo
uiuimus. mouem᷑. et sumus. qͣntũ potuer̃
intellerer̃. qr ꝑea que facta st̃. cognoscen
tes dm̃. ñ sic̃ dĩ glificauerunt aut grãs
egerunt: sed dicentes se eẽ sapientes stul

Expanded text:
stantes causas in ipsa summa rerum arce conspiciant. Audiunt enim ista et aereae potestates, sive Angelis ea nuntiantibus, sive hominibus: et tantum audiunt, quantum opus esse ille judicat, cui subjecta sunt omnia. Multa etiam praedicuntur instinctu quodam et impulso spiritu nescientium: sicut Caiphas nescivit de successionibus saeculorum et de resurrectione mortuorum philosophos nec illos consulere debemus, qui Creatoris aeternitatem, in quo vivimus, movemur et sumus , quantum potuerunt intellexerunt. Quia per ea quae facec illos consulere debemus, qui Creatoris aeternitatem, in quo intellexerunt. Quia per ea quae facta
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is uera pietate p̃dicis. hec demonstrata s̃. qͥ ea
p̃dicentes. uł de p̾sentib signis uł de ꝓximis reb
ita p̃dixerat. factis fidẽ facientes. auctoritatẽ
cui delonge futͣis usq in scłi finẽ crederet᷑.
habere meruerunt. Potestates aut̃ aerie.
suꝑbiȩ. atq fallaces. etiã si quedã de socie¬
tate et ciuitate scõꝵ. et de uero mediatore
na uera. etiã fideles dĩ si possent ad sua
fallacia traducerent. Ds̃ aut̃ ꝑnescientes id
egit Vt ueritas undiq resonaret. fidelib in
aduitoriũ inpiis in testimonium UIII. De¬

Expanded text:
ditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habere meruerunt. Potestates autem aereae superbae atque fallaces, etiam si quaedam de societate et civitate sanctorum et de vero Mediatore na vera etiam fideles Dei, si possent, ad sua falsa traducerent. Deus autem per nescientes id egit, ut veritas undique resonaret, fidelibus in adjutorium, impiis in testimonium.
Abbreviated transcription (Latin):
melius : ñ solũ animarũ. s etiã corpoꝵ
humanoꝵ. usq ad sui modi ꝑfectiorem.
Cũ gͦ adec ibi uidenda. nullo modo eẽnt
idonei : ne ad illud quidẽ digne habiti
sunt. ut eis ista ꝑ sc̃õs angłos nunciarent᷑
siue forinsecꝰ ꝑ sensus corporis. siue intĩo¬
rib reuelationib in spũ exp̃sss. sic̃ patͥb

Expanded text:
melius, non solum animorum, sed etiam corporum humanorum usque ad sui modi perfectionem: cum ergo ad haec ibi videnda nullo modo essent idonei, ne ad illud quidem digni habiti sunt, ut eis ista per sanctos Angelos nuntiarentur; sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelationibus in
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie sunt inimica peccata. Quib
remissis. tales inimicicie finiunt᷑. et
rexonciliant᷑ uisto quos ipse iustificat.
Quos tam̃ etiam inimicos utiq dilexit
quandoquidẽ filio proprio ñ peperc̃.
s ꝓnobis om̃ib cũ adhuc inimici eẽmͦ
tradidit eum. Recste gͦ. apł̃s secutus adiurx.
si enĩ eũ mnimici eͥemꝰ: reconciliati sumꝰ clõ
per mortem filii eius. ꝑ quẽ facta ẽ. illa remis
sio peccatoꝵ multomagis reconciliati salui
erimus in uita ipsius. ut in uita salui qͥ
ꝑmortẽ reconciliati. Quis enĩ dubicet ami¬
cis daturũ uitã suã. ꝓ quib inimicis dedit
mortẽ suam: Nonsolũ aũ inqͥt. s et głiamͣ

Expanded text:
justitiae sunt inimica peccata, quibus justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilexit: quandoquidem proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus, cum adhuc inimici essemus, tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit, Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii sio peccatorum; multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. In vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam, pro quibus inimicis dedit mortem suam? Non solum autem, inquit, sed et gloriamur
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui sua ñ habebat. et ab illo in merido
ẽ ꝑductus ad mortẽ. Tanti ualuit san¬
guis ille neminẽ xp̃o inducũ. in et̾na
morce debita detinere debuerit. qui xp̃m
morte indebita uł ad tempus occidit.
a nunc in sanguine ipsius salui erimus
ab ira ꝑ ipsumꝰ. Iustificati inquit in san¬
gu ine ipsus. Iustificati plane in ed qđ
apecatis om̃ib lib̾ati. liberati aucẽ apec¬
catis omĩb qm̃ pronobis ẽ. dĩ flius qui
nullũ babebat occisus. Salui ꝙͦ erimus
ab ira ꝑ ipsum. Ab ira utiq di quẽ nichil
ẽ. aliud quã iusta uindicta. Nonͣ ncut
hominis animi ꝑturbatio ẽ. ira dĩ. s illiꝰ
ira ẽ. cui dic̃ alio loco scã script᷑a. tuaut̃
dnẽ uircutum cũ tranquillitate iudi¬
cas. Si gͦ iuista diuina uindicta tale nom̃
accepit᷑ etiam reconciliacio dĩ que rec¬
te intelligit᷑ nͥ cũ talis ira finit᷑.: Nec
inimici eramus dõ nͥ quẽ ad modum

Expanded text:
illi qui sua non habebat, et ab illo est immerito illi qui sua non habebat, et ab illo est immerito perductus ad mortem. Tantum enim valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debeat, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. ti nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Justificati, inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo quod a peccatis omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlixius deduob hominib disputat. uno
eodẽq pͥmͦ adam ꝑ cuiꝰ peccatũ et mortẽ
tanquã hereditariis malis posteri eius ob¬
ligati sumus alto aut̃ scdõ adam. qui ñ hõ
tantum s etiã ds ẽ. Quo ꝓnobis soluente
qd̃ ñ debebat. a debicis et pat̾nis et ppͥis
carnalẽ concupiscentiam generatos. iustũ
ẽ. ut ꝓpt̃ hunc unũ dimit̾tat om̃s. ꝑ
illiuis in maculatã gram̃ spũalem
regeneratos

Expanded text:
lixius de duobus hominibus disputat uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus. Altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis carnalem concupiscentiam generatos, justum est ut propter hunc unum dimittat omnes per ipsius immaculatam gratiam spiritualem regeneratos
Abbreviated transcription (Latin):
adũsari sinit᷑. qͣntũ eis expedire nouit
de quo sacre script᷑e personant ꝑos apłi¬
cum. fidelis ds̃ qui non ꝑmitat uos temp¬
tari suꝑ id qđ potestis. sed faciet cũ tẽp¬
tatione etiam exitũ ut possitis sustinere.

Expanded text:
adversari sinitur, quantum eis expedire novit, adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae personant per os apostolicum: Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis enĩ et ipsa mors
carnis de peccato pͥmi hominis
originalit̃ uenerit. tam̃ bonus eius usus
głiosissimos martires fecit. Et idõ non
solum ipsa sed omĩa huius scłi mala do¬
lores laboresq hominum quanquã de
peccatoꝵ. et maxime de peccati origi¬
nalis meritis ueniant. unde facta ẽ. et
ipsa uita uinculo mortis. obstricta. tam̃¬
et renussis peccatis remaneͭ ͤ debuerunt. cum
quib homo ꝓueritate cercaret. et unde ex¬
erceret᷑ uirtus fidelium ut nouus homõ
per testamencũ nouum. int̾mala huius scłi
nouo scło p̃pararet᷑. miseriã quã meruit
uita ista dampnata. sapient̃ tolerans. et finiet᷑¬
quia prudent᷑ gratulans. Beatitudinẽ uͦ qͣ
liberata uita fu̾tura sine fine habit᷑a ẽ. fide¬
lit̃. et pacient̃ expectans. Diabolus enĩ
a dñatu et a cordib fideliũ foras missus
in quorũ dampnatione atq infidelitate
licet dãpnatus etiã ipse regnabat: tan¬
tum pro condicione mortalitatis huiuis

Expanded text:
uamvis enim et ipsa mors carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tameet remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus
Abbreviated transcription (Latin):
perferunt. uł ademenda peccata. uł ad
exercendã probandãq iufticiam. uł ad
demonstrandam uite huius miseriam
ut illa ubi erit beatitudo uera atq ꝑpe¬
tua. et desideret᷑ ardentius. et instantiꝰ¬
. inquirat᷑. Sed cuta eos ista seruant᷑ de
quib apłs dic̾ scimus qm̃ diligentib¬

Expanded text:
runt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de quibus Apostolus dicit: Scimus quoni
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. ipse diligat᷑. qͥ ⁊ illã inspirauit. ⁊ istã
creauit. Nec trepidus ero adpferendã senten¬
ciam meã. inqua magis am̾abo inspici arec-¬
tis : quã timebo morderi aꝑuersis. Gratant̃
enĩ suscipit osculũ colũbinũ pulcherrima
et modestissima caritas. Pentẽ aũ caninũ.
uł euitat cautissima humilitas. uł recundit
solidissima ueritas. Adagisq obtabo aqͦlibet
rep̾hendi: quã siue ab errante. siue ab adu¬
lante laudari. Nullus enĩ rep̃hensor formi¬
dandus ẽ. amatori ueritatis. Et enĩ aut ini¬
micus rep̃hensurus ẽ: aut anucꝰ. Si gͦ inimicꝰ
insultat: ferendꝰ ẽ. Amicꝰ aũ si errat : docendꝰ
si docet : audiendꝰ. Laudator uͦ ⁊ errans:
c̃firmat errorẽ : ⁊ adulans. illic̃ in errorem.
Em̃dabit gͦ me iustus in miscđia. et arguet
me: oleum aũ peccatoris non inpinguabit
caput meum.¬

Expanded text:
ratur, ipse diligatur, qui et illam inspiravit, et istam ratur, ipse diligatur, qui et illam inspiravit, et istam creavit. Nec trepidus ero ad proferendam sententiam meam, in qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima charitas; dentem autem caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas: magisque optabo a quolibet reprehendi, quam sive ab errante, sive ab adulante laudari. Nullus enim reprehensor formidandus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus reprehensurus est, aut amicus. Si ergo inimicus insultat, ferendus est: amicus autem si errat, docendus; si docet, audiendus. Laudator vero et errans confirmat errorem, et adulans illicit in errorem. Emendabit ergo me justus in misericordia, et arguet me; oleum autem peccatoris non impinguabit caput meum
Abbreviated transcription (Latin):
et ad intelligentiam trinitatis ꝓcaptu
infirmitatis humanȩ. animũ intendunt᷑. exꝑci
difficultates laboriosas. siue in ipsa acie m̃tis.
conancis in tueri ma̾cessibilẽ lucẽ. siue ipsa multi¬
plici ⁊ multimoda loqutione licc̾ar̃ sacrarũ.
uͥ mͥ ñ uidet᷑ nͥ atteri animã. ut xpĩ grã glori¬
ficata dulc escat. cũ ad aliquia certũ distussa
omĩ ãbiguitate ꝑueneruit. facillime debent ig¬
noscere errantib intanti ꝓuestigatione secreti.
S duo s̃ q̃ in errore hominũ difficillime coleran¬
tur. Presũptio priꝰquã ueritas pateat. et cũ iã
pacuerit : p̃supte defensio falsitats. a qͥb duob
uicuĩs nimis inimicis inuentiom ueritatis. ⁊ tͣc¬
tationi diuinoꝵ scõꝵq libroꝵ. sime ut p̃cor
⁊ spero ds̃ defenderit. atq munierit. scuco
bonȩ uoluntatis uoluntã suȩ. et grã miscđiȩ
suȩ : ñ ero segnis ad inqͥrendã substantiam
nob̾ adhoc ꝓpͥonit᷑ intuenda: ut ipse quę¬

Expanded text:
et ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi mihi non videtur nisi atteri animam, ut Christi gratia glorificata dulcescat: cum ad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facillime debent ignoscere errantibus in tanti pervestigatione secreti. Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum jam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quibus duobus vitiis nimis inimicis inventioni veritatis, et tractationi divinorum sanctorumque Librorum, si me, ut precor et spero, Deus defenderit atque munierit scuto bonae voluntatis suae et gratia misericordiae suae, non ero segnis ad inquirendam substantiam nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse quae
Abbreviated transcription (Latin):
pęccati ł inis aũ p̃cepti ẽ: caritas de cor-¬
de puro. & conscientia bona. & fide u nos
ficta k aritas quȩ non ȩmulat᷑. ñ. infla
tur : ql .ñ. altum sapit s tun&e: Et idõ
coer&e timore casto. ꝑmanente in scłm
scł̃i Initium aũ om̃is pęccati suꝑbiaꝰ qr
diabolus irreuocabilit̾ in ext̾iora ꝓgressꝰ
.ẽ. homineniq iniudendo. & ei simile aliqͥd
suadendo deiecit: Cui homini in qͣdam
scriptura dicit᷑: Quid suꝑbit t̾ra & cinis:
Qm̃ in uita sua ꝓiec̃ intima sua In uita
sua dictũ ẽ: tanꝙͣ in ꝓpria sua & quasi
priuata: qua delectatur om̃is suꝑbia:
uatum consulens dicitur: nõn quere¬
re non quȩ sua sunt. Hac uurant corda
in scłm sȩculi : tanquam saturata pane
celesti De ꝗͣ dic̃ ipse salsiattor. Nisi man

Expanded text:
peccati. finis autem praecepti est caritas de corpeccati. finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, caritur , quia non altum sapit, sed timet; et ideo cohaeret timore casto, permanente in saeculum saeculi. Initium autem omnis peccati superbia, qua diabolus irrevocabiliter in exteriora progressus est, hominemque invidendo, et ei simile aliquid suadendo dejecit. Cui homini in quadam scriptura dicitur, Quid superbit terra et cinis? Quoniam in vita sua projecit intima sua . In vita sua, dictum est, tanquam in propria sua, et quasi privata, qua delectatur omnis superbiavatum consulens, dicitur non quaerere. quae sua sunt. hac uiuunt corda in saeculum saeculi tamquam saturata pane caelesti, de qua dicit ipse saturator: Nisi man
Abbreviated transcription (Latin):
& dic. Uota mea reddã corã tim̃tibus
eũ Edent pauꝑes & saturabunt᷑ & lau.¬
dab̾unt dñm qui requir̃ eum Ipsi sunt
pariuili de quib dixit : &e reuelasti ea
paruulis: Tũtes eũ & pauꝑes. id. ẽ. humi-¬
les : qͥ ñ. alta sapiunt. ÷ s timent timore
illo casto. ñ. qͦ pęna formidat᷑. sed quo
gra conseruatur Uota uͦ. sua sacrifiti¬
um uult in telligi corporis sui: quod . ẽ.
fidelium sacͣmentũ. Idõ cũ dixissoe uo-¬
ta mea redd am corã tuñtib eũ: conti-¬
nuo subiunx̃. Edent pauꝑes & sat̾abun¬
tur Ips̃ enĩ saturabuntur pane. qui
de cęlo descendit: qͥ ei coerentes &
eiis pacẽ dilectionẽq seruantes. imitant᷑
eius humilitate. Idõ pauꝑ es In hac pauꝑ
enim. eũ: qr.ñ. sunt ex eis qͥ sua quęrunt
non quȩ iħu xp̃i. Deniq & si caro eorum
Secreta ẽ. in luce quȩ intꝰ ẽ. ñ in tenebris
quȩ foris sunt. In fine p̃cepti ñ in initio

Expanded text:
it: Vota mea reddam coram timentibus eum. edent pauperes et saturabuntur et laudabunt dominum. qui requirunt eum. ipsi sunt paruuli, de quibus dixit: Et reuelasti ea paruulis, timentes eum et pauperes, id est humiles, qui non alta sapiunt, sed timent timore illo casto, non quo poena formidatur, sed quo gratia conseruatur. Vota uero sua sacrificium uult intellegi corporis sui, quod\' est fidelium sacramentum. ideo cum dixisset: Vota mea reddam coram timentibus eum, continuo subiunxit: Edent pauperes et saturabuntur. ipsi enim saturabuntur pane, qui de caelo descendit, qui ei cohaerentes et eius pacem dilectionemque seruantes imitantur eius humilitatem; ideo pauperes. in hac paupeenim eum, quia non sunt ex eis, qui sua quaerunt, non quae Tesu Christi. denique, etsi caro eorum, secreta est in luce, quae intus est, non in tenebris, quae foris sunt, in fine praecepti, non in initio
Abbreviated transcription (Latin):
dereliquit. ut saperemꝰ quomodo magis
non ab eo derelinqui uelle debemue:
Apud te laus mea: Quid. gͦ. nocent qui
tanꝙͣ uicto insultant. quod me in tẽpo¬
ralib dereliqueris: In ȩccła magna cos¬
fitebor tibi Non qͣnta ista sinagoga .ẽ.
quȩ irrid& mortẽ derelicti Sed in eo¬
cła magna diffusa ꝑ om̃s gentes: quę
credit in resurrectionẽ non derelicti:
Hȩc ẽ unica illa: quã petit de mano cams
erui De qua ęciam paulo ante dix̃. In me-¬
dio ȩccłȩ cantabo te Q nc̃ qđ ait confite¬
bor tibi: in eis utiq qui c̃fitebunt᷑. in qͥb

Expanded text:
dereliquit, ut saperemus, quo modo magis dereliquit, ut saperemus, quo modo magis non ab eo derelinqui uelle debemus. Apud te laus mea. quid ergo nocent, qui tamquam uicto insultant, quod me in temporalibus dereliqueris? in ecclesia magna confitebor tibi, non quanta ista synagoga est, quae inridet mortem derelicti, sed in ecclesia magna diffusa per omnes gentes, quae credit in resurrectionem non derelicti. haec est unica illa, quam petit de manu canis erui, de qua etiam paulo ante dixit: In medio ecclesiae cantabo te, et nunc quod ait: Confitebo
Abbreviated transcription (Latin):
qui .ñ. altũ sapuit s timuit. Potest hoc
& capiti coaptari: qr ipse saluator corporis
ꝓpter nos pauꝑ factus. ẽ. cũ diues. eet. ÷
ut eiꝰ pauꝑtate ditaremur Ex forma enĩ
serui pauꝑ factus. ẽ. ex qͣ & p̃cẽ fudit:
In ea qͥppe humiliauit semce ipsum. factꝰ
obediens usq ad mortẽ Uide. gͦ. qd dicat:
Im̃ .ñ. spreuit neq despex̃ dep̾cationem
pauꝑis : neq aueit fatiẽ suam a me Ubi
.ẽ. illud quare me de reliqͥsti. si nec fatiẽ
au̾tit ab eo. nisi quia &e derelinquens .ñ.
derelinquit qͣndo in bonis tẽporalibus. ñ.
ex audit. non ad insipientiã nobisł sed ut
sapiamus quid auferat & quid offerat
nobis: Non inquit spreuit. neq despex̃
p̃cẽ pauꝑis. neq au̾tit fatiẽ suã a me.
ot cum clamarẽ ad eũ exaudiuit me fac̃
.gͦ. quod paulo ante rogatꝰ.ẽ: ubi ei de¬
p̾cans dix̃ ne discedas ame Si enim exau-¬
diuit.: ꝓfecto fec̃. Non ttaq discessit: Nos
ergo dereliquit hoc modo: qui alio modo

Expanded text:
qui non altum sapuit, sed timuit. potest hoc et capiti coaptari, quia ipse saluator corporis propter nos pauper factus est, cum diues esset, ut eius paupertate ditaremur. ex forma enim serui pauper factus est, ex qua et precem fudit; in ea quippe humiliauit semet ipsum factus oboediens usque ad mortem. uide ergo, quid dicat: Quoniam non spreuit neque despexit precem pauperis neque auertit faciem suam a me. ubi est illud: Quare me dereliquisti, si nec faciem auertit ab eo, nisi quia et derelinquens non derelinquit, quando in bonis temporalibus non exaudit non ad insipientiam nobis, sed ut sapiamus, quid auferat et quid offerat nobis? non, inquit, spreuit neque despexit precem pauperis neque auertit faciem suam a me et, cum clamarem ad e u m, exaudiuit me. fecit ergo, quod paulo ante rogatus \'est, ubi ei deprecans dixit: Ne discedas a me. si enim exaudiuit, profecto fecit, non itaque discessit. non ergo dereliquit hoc modo, qui alio modo
Abbreviated transcription (Latin):
onis locus non erit: Om̃ ds̃ lux. ẽ. & tene¬
brȩ in eo .ñ st̃ ullȩ. Sed lux cordis non
istoꝵ qui in carne sunt occłoꝵ: Neo om̃i¬
no talis: qualis huiꝰ uisibilis lucis fantasia
cogitat᷑ quanꝙͣ & ibi .ẽ. uidere ⁊ s longe
alit. longe dissimilit Qualis enĩ lux. est¬
ipsa caritas : Quis ũbis explicat: Quis ea-¬
rum rerũ quȩ sensib corporis adiacent
demonitrat exemplo : An forte lux
k aritas non ẽ : Audi apłm iohannem:
Ipse qͥppe dix̃ quod .mͦ. cõmemoraui.
qd ds lux. ẽ. & tenebre in eo nossunt
ulle Qui rufsus dic̃. Ds̃ caritas ẽ. de¬

Expanded text:
onis locus non erit, quoniam deus lux est et teneonis locus non erit, quoniam deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae sed lux cordis, non istorum, qui in carne sunt, oculorum, nec omnino talis, qualis huius uisibilis lucis phantasia cogitatur; quamquam et ibi est uidere, sed longe aliter, longe dissimiliter. qualis enim lux esipsa caritas, quis uerbis explicat? quis earum rerum, quae sensibus corporis adiacent, ullo demonstrat exemplo? an forte lux caritas non est? audi apostolum Iohannem; ipse quippe dixit. quod modo commemoraui: Quoniam deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae, qui rursus dicit: D
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq tin&e illa ne uir infestꝰ adueniat.
ista. ne offens abscedat: Nlon amanti enĩ.
p̾sentia uiri molesta. ẽ: amanti autem
absentia: Timore itaq casto ꝑmanente
T imeant quẽ diligt : ñ. alta sapiendo s
humilib consentiendo: Cũ timore et
tremore suã ipsoꝵ salutẽ operentur:
Ds̃. ẽ. enim qͥ oꝑat᷑ in eis & uelle &e oꝑari.
ꝓ bona uoluntate: Hȩc ẽ. ustitia dei
Hoc. ẽ. quod ds̃ donat homini: cũ ustificat
impium: Hanc dĩ iustitiã ignorantes su¬
ꝑbi uidei. & suã uolentes cõstituere : uis¬
titiȩ dĩ .ñ. sunt subiecti Hac suꝑhi deici¬
unt᷑. ut humilis inseratur oleaster Et
illi ibunt in tenebras exteriores: de qͥb
int̾ alia requisisti: uenientib ab oriente
& occidente multis qui retumbant eum
a brahã isahac & iacob in regno cęloꝵ:
Sunt enĩ modo in ext̾is tenebris. unde cor¬
rectio desꝑanda est Quam si contẽpserint.
ibunt in tenebras ext̾iores. ubi correcci¬

Expanded text:
denique timet illa, ne uir infestus adueniat, ista. ne offensus abscedat; non amanti enim praesentia uiri molesta est, amanti autem absentia. timore itaque casto, permanenti timeant. quem diligunt, non alta sapiendo sed humilibus consentiendo; cum timore et tremore suam ipsorum salutem operentur; deus est enim, qui operatur in eis et uelle et operari pro bona uoluntate. Haec est iustitia dei; hoc est, quod deus donat homini, cum iustificat impium; hanc dei iustitiam ignorantes superbi Iudaei et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; hac superbia deiciuntur, ut humilis inseratur oleaster. et illi ibunt in tenebras exteriores, de quibus inter alia requisisti, uenientibus ab oriente et occidente multis, qui recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob in regno caelorum. sunt enim modo in exteris tenebris, unde correctio desperanda non est; quam si contempserint, ibunt in tenebras exteriores, ubi correcti
Abbreviated transcription (Latin):
more detinent᷑ Nam si eis licer& in
illis ext̾is quȩ st̃ in pęccatis. impune
semꝑ uolui &e in uolui. ꝓfecto nunquã
uellent accedere ad dm̃ & illuminari.⁊¬
& inherere illi ꝑ caritatẽ: ubi.ẽ. tuor
castꝰ ꝑmanens in scłm scłi Qui timor ñ
crutiat. s tenatiorẽ facit animã boni
illius quod si dimiserit cadit Timeat eũ¬

Expanded text:
more detinentur. nam si eis liceret in more detinentur. nam si eis liceret in illis exteris, quae sunt in peccatis, impune semper uolui et inuolui, profecto numquam uellent accedere ad deum et inluminari et inhaerere illi per caritatem, ubi eat timor castus, permanens in saeculum saeculi. qui timor non cruciat, sed tenaciorem facit animam boni illius; quod si dimiserit, cadit. CCXX. E
Abbreviated transcription (Latin):
conditor. & uistissimus ordinat or
Uolumtatib & affectib ista uel ꝓpinqͣre
uel longe fieri.: uel intͣre uel exire
dicuntur. Sed qr malo oꝑe. idẽ. tenebro¬
so delectant᷑ fatientes ⁊ secutura. c̃. aũ
pęna quȩ torqueat: idõ dñs ubi dicit
tenebras exteriores.⁊ addit etiam ibi
erit ploratꝰ &e stridor dentuĩ: ne talib
oblectationib qualib hic iniqͥ ꝑfuunt᷑
qͣndo infidelitate atq inusticia tene-¬
brascunt.⁊ ȩtiam in illo supplicio se usu¬
ros dem̃t̾ existiment: Quia enim uolentes
inuiste utunt᷑ bonis: iuste nolentes
crutiabunt᷑ malis Unde possunt etiã
tenebre extiores intelligi pene corpora-¬
lesꝰ corpus qͥppe. ẽ. animȩ exterius : ut
sint animȩ mala quib a caritatis lumi-¬
ne aũsa: in pęccatis oblectat᷑. exterę
tenebrȩ. corporis aũ mala quib ȩt̾nis
in fine torquebit᷑. exteriores tenebre:
Quas solas timent: qui seruili ad huc ti-¬

Expanded text:
conditor et iustissimus ordinator. conditor et iustissimus ordinator. uoluntatibus et affectibus ista uel propinquare uel longe fieri uel intrare uel exire dicuntur. Sed quia malo opere, id est tenebrose, delectantur facientes, secutura est autem poena, quae torqueat, ideo dominus ubi dicit: tenebras exteriores, addit etiam: ibi erit ploratus et stridor dentium, ne talibus oblectationibus, qualibus hic iniqui perfruuntur, quando infidelitate atque in- . iustitia tenebrae sunt, etiam in illo supplicio se usuros dementer existiment. quia enim uolentes iniuste utuntur bonis, iuste nolentes cruciabuntur malis. unde possunt etiam tenebrae exteriores intellegi poenae corporales. corpus quippe est animae exterius, ut sint animae mala, quibus a caritatis lumine. auersa in peccatis oblectatur, exterae tenebrae, corporis autem mala, quibus aeternis in fine torquebitur, exteriores tenebrae, quas solas timent qui seruili adhuc ti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectam recipient imaginem dei:
⁊ alib enim dicit apłs łuistis aliqͣndo
tenebrȩ : nunc aũ lux in dno. Porro
diaboliis & angłi eius tenebre sunt. infi¬
delibus hominib exterior es Plus enim
ab illa caritate au̾si. & in suũ factum
obstinationẽq ꝓgressi st̃. Et qm̃ extremͦ
iuditio dicturꝰ. ẽ. xp̃c eis quos ad sinisi¬
tram dis cernoe. it e in ignẽ eõnum qͥ
paratus ẽ. diabolo ce angłis eius: hisma¬
lignis spiritib conuingendos simulq
dãnandos dicoe ituros in tenebras ext̃i¬
ores ⁊ id .ẽ. in sotietatẽ penalẽ diaboli
cont᷑rium .ẽ quod bono¬
seruo dicitꝰ.n
intra in gaudium
dnii tui. ut qͣnto sunt iste tenebre ex¬
teriores: tanto sit lum̃ illud interuis.
Non hec ꝑ locoꝵ int̾ualla inam fantas ma-¬
te cogitanda sunt: Localia spatia non
occupant: nisi corpoꝵ moles Non . ẽ. hoc
sp̃s uitȩ : non. ẽ hoc anima rationalis:
Multo minꝰ dĩ: om̃ium benignissimus

Expanded text:
perfectam recipient imaginem dei; perfectam recipient imaginem dei; talibus enim dicit apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. porro diabolus et angeli eius tenebrae sunt infidelibus hominibus exteriores; plus enim ab illa caritate auersi et in suum fastum obstinationemque progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dicturus est Christus eis, quos ad sinistram discernet: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, his malignis spiritibus coniungendos simulque damnandos dicet ituros in tenebras exteriores, id est in societatem poenalem diaboli contrarium eseruo dicitur: intra in gaudium domini tui, ut, quanto sunt istae tenebrae exteriores, tanto sit lumen illud interius. non haec per locorum interualla inani phantasmate cogitanda sunt. localia spatia non occupant nisi corporum moles. non est hoc spiritus uitae, non est hoc anima rationalis, multo minus deus, omnium benignissimus
Abbreviated transcription (Latin):
occłis carnisꝰ qr & ipsa. ẽ corpus Om̃i autem
corpore quelib&e in corporea natura p̃stantior¬
ẽ ñ. mole qr ñ. nisi corpoꝵ. ẽ. molesꝰ s ui
quadã qua suꝑ greditur omnẽ fantasiã
quã uolutat animꝰ haustã de sensibus
corporis: Sed quẽ ad modũ in ipsis corpo¬
rib ea quę inferiora st̃. sic̃ t̾ra ͦ a qua.
&e ipse aer meliora fuint. participatio¬
ne melioris. ⁊ idẽ. cũ luce illuminantur
& feruore uegetant᷑ sic incorporee ore-¬
aturȩ rationales : ipsuis creatoris funit
participatione meliores: cũ ei coherent
purissima & scĩssima caritate q ua
om̃i modo si caruerint tenebrascent.¬
& obdurescent quodam modo: ꝓ inde
infideles homines tenebre sunt: Qui
ꝑ fidẽ conu̾si st̃ ad dm̃. quadã p̃missa
illuminatione lux funt In qua ꝓficien¬
cdo. si ex fide ad spetiem ꝑuenerint.
ut id quod credunt etiam cõspicere sic̃
tantum bonũ potest conspici mereant᷑ :

Expanded text:
oculis carnis, quia et ipsa corpus est. omni autem oculis carnis, quia et ipsa corpus est. omni autem corpore quaelibet incorporea natura praestantior, non mole, quia non nisi corporum est moles, sed ui quadam, qua supergreditur omnem phantasiam, quam uolutat animus haustam de sensibus corporis. sed quemadmodum in ipsis corporibus ea quae inferiora sunt, sicut terra et aqua et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est cum luce inluminantur et feruore uegetantur: sic incorporeae creaturae rationales ipsius creatoris fiunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima caritate, qua omni modo si caruerint, tenebrescent et obdurescent quodam modo. Proinde infideles homines tenebrae sunt. qui per fidem conuersi ad deum quadam praemissa inluminatione lux fiunt. in qua proficiendo si ex fide ad speciem peruenerint, ut id, quod credunt, etiam conspicere. sicut tantum bonum potest conspici, mereantur,
Abbreviated transcription (Latin):
te nr̃am: sic̃ torrens in austro Capti-¬
uitatẽ scilicae qua sub diabolo tanꝙͣ
sub aquilone tenebant᷑ : ubi ab uncdan¬
te iniquitate friguerant & quodani-
modo congelauerant: Hinc enĩ eugłm
austro glaties resoluit᷑ ⁊ & torrentes fluunt:
ilẽ pęccatis remissis ÷ popłi ad xp̃m cari¬
eate concurrunt: Hinc &e alibi scriptũ ẽ
Sic̃ glaties in sereno: ita soluunt᷑ pęccata
tua ł inde rationalis creatura siue in an-¬
głico sp̃ti. siue in anima humana ita facta.
.ẽ ut sibi ipsa bonũ quobeata fiat. eẽ. non
possit. s mutabilitas euis si conu̾tatur ad
in cõmutabile bonũ fiat
beata. Vn de si autat᷑ :
pusera ẽ: dũsio ei uitiũ eius &e conullo
uirtus euis ẽ llatura ergo non est mala:
priuata bono cuius participatione hȩatificat᷑
id ẽ. ȩtiam uitiosa : melior ẽ. corpore. quod
sũmũ. ẽ. in corporibꝰ id ẽ. hac luce quȩ sentit᷑

Expanded text:
tem nostram sicut torrens in austro, captitem nostram sicut torrens in austro, captiuitatem scilicet, qua sub diabolo tamquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguerant et quodam modo congelauerant. hinc enim et euaaustro glacies resoluitur et torrentes fluunt, id est peccatis remissis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: Sicut glacies in sereno ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed mutabilitas eius, si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eprivata bono, cujus participatione beatificatur, id est, etiam vitiosa melior est corpore quod summum est in corporibus, id est hac luce, quae sentitur
Abbreviated transcription (Latin):
I tẽ dic̃ Qui odit frem suũ in tenebris
ẽ usq adhuc Iste st̃ tenebrȩ: in quas
diabolus & angłi eiꝰ mubtum suꝑbiendo.
ꝓgressi sunt Caritas enĩ . ñ emulatur .ñ
Diabolus. gͥ. & angłi euis a luce atq feruo¬
re k̾ aritatis aũsi. &e̾ nimis in suꝑbiam
inuidiamq ꝓgressiꝰ uelud glatiali duri¬
tia torpuerunt: & ido ꝑ figurã tanquã
in aquilone ponunt᷑ Vnde cũ generi
humano diabol incubarae: uent᷑a gr̃a
saluatoris dicit᷑ in cantico canticoror
Eseurgt aqulo &e uen aust: &e ꝑfla ortũ
meũ÷ & fluent aromata: Exurge qui
irruistiꝰ qui subditis in cumbis: qui pos¬
sessos p̃mis: Exurge  ut a tuo pondere
releuati erigant᷑. quoꝵ animas p̾m̃do
curuasti. Ꝙ ueni auster inquit sp̃m
in uocans gr̃ȩ flantẽ de meridie: uelud
a parte feruida & luminosa: ut fluanx
aromata. Vnde apłs dicit: Xp̃i bonꝰ odor
sumꝰ dõ. in om̃ loco. Hinc ȩtiam dicit᷑
in quodã psalmo Conu̾te dne capciuita¬

Expanded text:
item dicit: Qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc. istae sunt tenebrae, in quas diabolus et angeli eius multum superbiendo progressi sunt. caritas enim non aemulatur, nonDiabolus igitur et angeli eius a luce atque feruore caritatis auersi et nimis in superbiam inuidiamque progressi uelut glaciali duritia torpuerunt. et ideo per figuram tamquam in aquilone ponuntur. unde, cum generi humano diabolus incubaret, uentura gratia saluatoris dicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, et ueni, auster, et perfla hortum meum et fluent aromata. exsurge, qui inruisti. qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuati erigantur, quorum animas premendo curuasti; et ueni, auster, inquit spiritum inuocans gratiae flantem de meridie uelut a parte feruida et luminosa, ut fluant aromata. unde apostolus dicit: Christi bonus odor sumus in omni loco. hinc etiam dicitur in quodam psalmo: Oonuerte, domine, captiuita
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ intelligit᷑ id dici accipiamus cũ dr̃
ubũ ac si dicat᷑ nata sapientia. ut sit
filius ⁊ imago. Et hec duo cũ dñr. idẽ.
nata sapientia in uno eoꝵ. eo qđ ẽ.
nata. ⁊ ubũ ⁊ imago. ⁊ filius intelligat᷑
⁊ in his om̃ib nominib ñ ostendat᷑ eẽn¬

Expanded text:
ita ait: Id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur nata Sapientia, ut sit Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur: Hic est nata Sapientia, in uno eorum, eo quod est nata, et Verbum et imago et Filius intelligatur. Et in his omnibus nominibus non ostendatur e
Abbreviated transcription (Latin):
una sapientia. quia una eẽntia et¬
singulatĩ sapientia. de sapientia. sic̃ eẽn¬
tia de eẽntia. Qua ꝓpt̾ ñ quia pat̾
N ẽ filius. ⁊ filius ñ est̾ pat̾. aut ille
ingenitus. ille aũ genitꝰ idõ ñ in una
eentia. quia his nominib relatiua eoꝵ
ostendunt᷑ utq aũ simul una sapientia.
⁊ una eẽntia ubi hoc ẽ. eẽ qđ sapere.
Non aũ simul utq ũbũ aut filius. quia
ñ hoc ẽ. eẽ. qđ ubũ aut filiũ eẽ sic
iã satis ostendimis ista relatiue dici

Expanded text:
una Sapientia, quia una essentia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc est esse quod Verbum aut Filium esse: sicut jam satis ostendim
Abbreviated transcription (Latin):
nos uiuere sc̃imꝰ ubi nec illud quidẽ
achademicꝰ dicere potest. fortasse dor¬
mis ⁊ nescis. ⁊ in sompnis uides. Uisa
quippe sompniantium simillima eẽ
iusis uigilantiũ quis ignorat: Sed qͥ cer¬
tus ẽ de sue uite scientia. non in ea dicit
scio me uigilare.s scio me uiuiuere. Siue
& dormiatꝰ. siue uigilet. uiuit. nunc
inea scientia ꝑsomnia falli potest qͥa &
dormire. & in somnis uide uiuentis ẽ.
Nec illud pocest achademicus adusũsus
istã scientiam dicere suris fortassĩs i nescis
quia sinoꝵ uisis similluna st̃ etiã uisa fu¬
rentiũ. Sed qui furit uiuit. nec contra
achademicos dic̃. scio me  furere. s scio me
uiuere. Nũquã gͦ falli uł m̃tiri potest
qui se uiuere dixerit scire. Mille itaq
fallatiũ uisoꝵ gñra. obiciant᷑ ei qui dic̃
scio me me uiuere: nichil hoꝵ timebit
qͣndo ⁊ qui fallit᷑ uiuit. Seđ si falia sola
ꝑtinent adhumanã scientiam. ꝑ pauca

Expanded text:
nos vivere scimus, ubi ne illud quidem nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere potest: Fortasse dormis, et nescis, et in somnis vides. Visa quippe somniantium simillima esse visis vigilantium quis ignorat? Sed qui certus est de vitae suae scientia, non in ea dicit, Scio me vigilare; sed, Scio me vivere: sive ergo dormiat, sive vigilet, vivit. Nec in ea scientia per somnia falli potest; quia et dormire et in somnis videre, viventis est. Nec illud potest Academicus adversus istam scientiam dicere, Furis fortassis et nescis; quia sanorum visis simillima sunt etiam visa furentium: sed qui furit vivit. Nec contra Academicos dicit, Scio me non furere; sed, Scio me vivere. Nunquam ergo falli nec mentiri potest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum genera objiciantur ei qui dicit, Scio me vivere; nihil horum timebit, quando et qui fallitur vivit. Sed si talia sola pertinent ad humanam scientiam, perpauca
Abbreviated transcription (Latin):
rimo ipsa scientia de qua ue¬
racit̃ cogitatio nr̃a format᷑.
quando que scimꝰ loquim᷑. qualis aut
quanta potest homini ꝓuenire quã¬
libet peritissimo atq᷑ doctissimo.
Exceptis enĩ que in animũ ueniunt
a sensib corporis inqͥb tã multa alit̃
s. quã uident᷑. ut eorũ ueri similitu¬
line nimiũ constipatꝰ. sanꝰ ibi uideat᷑¬
eẽ qͥ insanit. Unde achademica philo¬
sphica sic in ualuit ut de om̃ĩb du¬
bitans multo miserius insaniret. his
mum ueniunt. qͣntũ rerũ remanet
qđ ita sciamꝰ. sic̃ nos uiuere scimꝰ in
quo prorsus ñ metuimꝰ. ne aliqua
ueri similitudine forte fallamͣ qm̃
certũ ẽ. etiã eũ qui fallit̾ uiuere.
nec in eis uisis habet᷑ hoc. que obici¬
untur extrinsecus. ut in eo sic fallat᷑
oculus quẽ ad modũ fallit̾ cũ in aqua
remus uidet᷑ infractus. ⁊ nauigantib
turres moueri. ⁊ ille eentiȩ que alit̃
st̃ quã uident᷑. quia nec per oculũ
carnis cernit᷑. Intima scientia ẽ. qua

Expanded text:
rimo ipsa scientia, de qua veraciter cogitatio nostra formatur, quando quae scimus loquimur, qualis aut quanta potest homini provenire, quamlibet peritissimo atque doctissimo? Exceptis enim quae in animum veniunt a sensibus corporis, in quibus tam multa aliter sunt quam videntur, ut eorum verisimilitudine nimium constipatus, sanus sibi esse videatur qui insanit; unde Academica philosophia sic invaluit, ut de omnibus dubitans multo miserius insaniret: his imum veniunt, quantum rerum remanet quod ita sciamus, sicut nos vivere scimus? in quo prorsus non metuimus, ne aliqua verisimilitudine forte fallamur, quoniam certum est etiam eum qui fallitur vivere; nec in eis visis hoc habetur , quae objiciuntur extrinsecus, ut in eo sic fallatur oculus, quemadmodum fallitur cum in aqua remus videtur infractus, et navigantibus turres moveri, et alia sexcenta quae aliter sunt quam videntur; quia nec per oculum carnis hoc cernitur. Intima scientia est qua
Abbreviated transcription (Latin):
Proinde quantũ mͥ uidet᷑ sic̃ noie speculi
ciali umnagine̾ uoluit intelligi: ita noiẽ
enigmatis. quãuis similitudinẽ tam̃
obscurã. ⁊ ad ꝑspiciendũ difficilẽ. Cũ
gͥ speculi & enigmatis noiẽ quecũq
similitudines ab apło significate intel¬
ligi possint q̃ ac cõmodate sunt ad in¬
celligendũ dm̃ eo mͦ qͥ potest. nichil
tam̃ ẽ. accõmodatiꝰ. quã : qđ imago eiꝰ¬
ñ frustra dicit᷑. Nemo itaq miret᷑. eciã
in isto uidendi mͦ qͥ concessus ẽ. huic uite
ꝑ speculũ scilicet in enigmate laborare
nos ut quomͦ cũq uideamꝰ. Nom̃ qͥppe
hic ñ sonaret enigmatis: si eẽt facilitas
usionis. A hoc ẽ. grandiꝰ enigina ut ñ
uideamꝰ : qđ ñ uidere ñ possumꝰ. Qͥ senĩ

Expanded text:
Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id qcitur. Nemo itaque miretur etiam in isto modo videndi qui concessus est huic vitae, per speculum scilicet in aenigmate, laborare nos ut quomodocumque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis. Et hoc est grandius aenigma, ut non videamus quod non videre non possumus. Quis eni
Abbreviated transcription (Latin):
quale illud ẽ. ad thessalonicenses itaq
non dormiamꝰ sic̃ ⁊ ceti. s uigilemꝰ
⁊ sobrii simus. Nã qͥ dormiunt nocte
dormiunt. ⁊ qͥ in ebriant᷑. nocte ebrũ
sunt. Nos aũ qͥ d̾ei sumus sobrii simꝰ. Sed
hec allegoria ñ ẽ enigma. Nã nͥ multũ
tardis : iste sensus inꝑitu ẽ. Enigma
aut̃ ut breuit̃ explicẽ: obscura ẽ albego¬
ria. sicuti ẽ. sanguisuge tres erant
filiȩ ⁊ quecũq similia. Sed ubi allego¬
riam nominauit apłs. ñ in ũbis eã re¬
ꝑit. s in facto. cũ ex duob filiis ha¬
brahe uno de ancilla. alto de lib̾a. qđ
ñ dictũ. s etiã factũ fuit. duo cesta¬
menta intelligenda monstrauit. qđ
ancequã exponeret obscurũ fuit. Sinde
mate nos uidere: uerũ etiã qͥ sciunt
tam̃ qͥd sit illud enigina. uͥ nẽ uidemꝰ
nosse desid̾ant. ex utroq. una ẽ. inueni
enda sententia. ⁊ ex illo scilicet qđ ait.
dit in enigmate. Una est enĩ cũ dr̃ sic

Expanded text:
quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae erant tres filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde mate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desiderant: ex utroque invenienda una est sententia; et ex illo scilicet quod ait, dit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic