comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audacter exposeunt: Quib respõ¬
dit dñs Omis qui reliquit domũ.
uł fr̃s aut sorores. aut patrẽ aut
matrẽ. aut uxorem. aut filios. aut
agros. ꝓpter nomen meũ: centuplũ
accipiet & uitam ȩt̾nã possidebit:
O quanta beatitudo. ꝓ parius mag
turis semꝑ uiuentia: & habere do¬
minũ debitorẽ: Si qua autẽ uidu¬
a habet lib̾os. & maxime si nobi¬
lis familiȩ ẽ: egentes filios ñ di¬
mittat: sed ex equalitate. ut me¬
minerit pͥmũ aĩe suȩ. et ipsã pu¬
tet eẽ de filiis. & parciat᷑ potius
cũ liberis. quã omĩa filiis derelin¬
quat: immo xp̃m. liberoꝵ suorp
faciat coheredem: Respondebis:
potest caꝑe capiat: Si uis ẽẽ ꝑfec¬
ta: Hon tͥ iuigum necessitatis impo¬
nit: s potestati tuȩ liberũ concedit
arbitrium: Siuis eẽ ꝑfecta. et in
pͥmo stare fastigio dignitatis: fac
quod fecert̃ apłi: Uende omina
quȩ habes. & da pauꝑibus. & seq̃¬
re saluatorem: ut nudam solam¬

Expanded text:
audacter exposcunt. quibus responaudacter exposcunt. quibus respondit dominus: omnis, qui relinquit domum uel fratres aut sorores aut patrem aut matrem aut uxorem aut filios aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet et uitam aeternam possidebit. o quanta beatitudo pro paruis magnturis semper uiuentia et habere dominum debitorem! si qua autem uidua habet liberos — et maxime, si nobilis familiae est —, egentes filios non dimittat, sed ex aequalitate, ut meminerit primum animae suae et ipsam putet esse de filiis et partiatur potius cum liberis, quam omnia filiis derelinquat, immo Christum liberorum suorum faciat coheredem. respondebis: potest capere, capiat . et si uis esse perfecta, non tibi iugum necessitatis inponit, sed potestati tuae liberum concedit arbitrium. uis esse perfecta et in primo stare fastigio dignitatis? fac, quod fecerunt apostoli, uende omnia, quae habes, et da pauperibus et sequere saluatorem et nudam solam
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ posset. quia habebat diuitias
posuerit impossibilitatis. facilius
camelũ ꝑ foram̃ acus tͣnͣsire. quã
Hoc autẽ ñ tam difficile: qͣm impos¬
sibile ẽ: Nunquã enĩ fieri potest.
ut camelus transeat ꝑ foramen a¬
cus: Nũqmͣ gͦ diues intrare poterit
in regna celoꝵ: Sed camelus tor¬
tuosus & curuiis ẽ: & gͣui sarcina p̃¬
gͣuat᷑ Et nos gͦ qͣndo prauas ingre¬
dimur semitas. & rectã dñi uiã di¬
mittimꝰ. & oneram᷑ mundi diuitiis
siue pondere pecatoꝵ: regnũ dei
ingͦdi ñ ualemꝰ: S si deponamus
gͣuissimã sarcinã. et assumamꝰ nob̾
pennas colũbe uolabimꝰ & requi-¬
escemus: & dicet᷑ nobis: Si dormi¬
atis int̾ medios cleros pennȩ colũ¬
be deargentate: & posteriora dorsi
eius in pallore auri Dorsũ nr̃m qđ
sarcina. habeat uirorẽ auri. quod
interpͣtat᷑ in sensuꝰ & alas deargenta¬
tas. quȩ intelligunt᷑ eloquia scrip¬
turarũ: et regnum d̃i intͣre pote¬

Expanded text:
re non posset, quia habebat diuitias re non posset, quia habebat diuitias posuerit inpossibilitatis: facilius camelus per foramen acus transire. poterit quam hoc autem non tam difficile sibile. Nunquam enim fieri potest, ut camelus transeat per foramen acus. Nunquam igitur dives intrare poterit in regna coelotuosus et curuus est et graui sarcina praegrauatur; et nos ergo, quando prauas ingredimur semitas et rectam uiam dimittimus et oneramur mundi diuitiis siue pondere delictorum, regnum dei ingredi non ualemus. quodsi deponamus grauissimam sarcinam et adsumamus nobis pennas columbae, uolabimus et requiescimus et dicitur de nobis: si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae et posteriora dorsi eius in pallore auri. dorsum nostrum,sarcina premebatur, habeat uirorem auri, quod interpretatur in sensu, et alas deargentatas, quae intelleguntur in eloquio - scripturarum, et regnum dei intrare pote
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. hȩc enim faciens carbones ignis
congͣgabis suꝑ caput eiꝰ: in malam
partẽ accipiendũ ẽ.sed in bonam:
Quando enim inmicis nris p̃bemus
beneficia. malitiã eoꝵ nr̃a bonita¬
te suꝑamꝰ. et mollimꝰ duritiã. ira¬
tũq animũ ad molliciẽ & beniuo¬
lentiam flectimus: atq ita congre¬
gamꝰ carbones suꝑ caput eoꝵ. de
qͥb scriptũ ẽ. sagitte potentis acu¬
te cum carbonib desolatoriis: ut
qͦmͦ de altari a seraphyn carbo sub¬
dicamꝰ maledicentib: & imitemꝰ
patrẽ. qͥ solem suũ oriri facit suꝑ
iustos & iniustos: Igit᷑ & tu qͥa pau¬
ços ñ habes filios: habeto płimos:
Fac tͥ amicos de iniquo mãmona:
qͥ te recipiant in ętͣna tab̾nacula:
Pulchre dixit de iniquo Om̃s enĩ
diuitie de iniquitate descendũt.
et nͥ alt̾ ꝑdiłit. alt̾ ñ potest inue¬
nire: Unde illa uulgata senten¬
tia. michi uidet᷑ eẽ uerissima: Di¬
ues.aut inquus.aut iniqͥ heres:
Qd̃ cum legis doctor audisset et fer¬

Expanded text:
r, Hoc enim faciens, carbones ignis congregabis super caput ejus, in malam partem accipiendum est, sed in bonam. Quando enim inimicis nostris praebemus beneficia, malitiam eorum nostra bonitate superamus, et mollimus duritiam, iratumque animum ad mollitiem et benevolentiam flectimus; atque ita congregamus carbones super caput eorum, de quibus scriptum est: sagittae potentis acutae cum carbonibus desolatoriis, ut, quomodo de altari a seraphin carbo subdicamus maledicentibus et imitemur patrem,I qui solem suum oriri facit super iustos et iniustos. igitur et tu, quia paucos non habes filios, habe plurimos; fac tibi amicos de iniquo mamona, qui te recipiant in aeterna tabernacula. pulchreque dixit \'de iniquo\'; omnes enim diuitiae de iniquitate descendunt et, nisi alter perdiderit, alter non potest inuenire. unde illa uulgata sententia mihi uidetur esse uerissima: \'diues aut iniquus aut iniqui heres\'. quod cum legis doctor audisset et fer
Abbreviated transcription (Latin):
tium ꝑ pͥmã sabb̾i: et hane ipsam
oblationem non ꝑalios s ꝑ se defer¬
re festinant. his qui suas ꝓ xp̃o anni¬
sere substantias. qui ꝑsecutiones
passi sunt: qui dixert̃ patͥ suo & ma¬
tri. uxorib & liberis. ñ nouimus
uos: Hi impleuert̃ uoluntatẽ dm̃:
et audiert᷑ dicentẽ dñm saluatorẽ:
Mat̾ mea ꝙ fr̃s mei hi st̃. qͥ faciunt uo¬
liuitatẽ patͥs mei Et hec diciius ñ
quo inpauꝑes iudeos siue gentiles.
& oĩno cuiꝰlibet gentis sint pauꝑes.
ꝓhibeamus faciendã elemosinam:
sed qͦ xp̃ianos et credentes pauꝑes
incredulis p̃feramus: et inter ipsos
xpi anos sit multa diuersitas. utrũ
maxime indomesticos fidłi: Nomesti¬
cus fidi ẽ. qui eadẽ tͥ religione con¬
iungit᷑: quẽ a consortio fr̃nitatis pec¬
cata ñ separant: Id̾ si de inimicis qͦq
nobis p̃cipit᷑. ut si esurierint demꝰ
eis cyhos. si sitierint demꝰ eis potũ.
et hec facientes congregabimus car¬
bones suꝑ caput eoꝵs ⁊ qͣntomagis

Expanded text:
rimam sabbati, et hanc ipsam oblationem non per alios, sed per se deferre festinant his, qui suas pro Christo amisere substantias, qui persecutiones passi sunt, qui dixerunt patri suo et matri, uxoribus et liberis: non nouimus uos. hi lmpleuerunt uoluntatem dei et audierunt dicentem dominum saluatorem: mater mea et fratres mei hi sunt, qui faciunt uoluntatem patris mei. et haec dicimus, non quo in pauperes Iudaeos siue gentiles et omnino, cuiuslibet gentis sint pauperes, prohibeamus faciendam elemosynam, sed quo Christianos et credentes pauperes incredulis praeferamus et inter ipsos Christianos sit multa diuersitas, utrum maxime in domesticos fidei. domesticus fidei est, qui eadem tibi religione coniungitur, quem a consortio fraternitatis peccata non separant. quodsi de inimicis quoque nobis praecipitur, ut, si esurierint, demus eis cibos, si sitierint, demus eis potum et haec facientes congregemus carbones super caput eorum, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓposita respondero. scias me ñ
confidentia respondisse sermonis
sed eius fide qui pollicitus ẽ aꝑi
os tuum. & ego implebo illud
Nterrogas quomͦ ꝑfectus eẽ quis
possit: & quomͦ uiuere debeat ui¬
dua. quȩ sine liberis derelicta ẽ:
Hoc idem et in eugłio legis doctor
int̾rogat: Magist̃ : quid faciens
uitam et̾nã possidebo: Cui respon¬
dit dñs: Mandata nosti : dicit ille
Que : Iħc autẽ dixit: Non homicidi¬
um facies. ñ adulteriũ. ñ furtũ.
ñ falsũ testimoniũ: honora patrẽ

Expanded text:
ad proposita respondero, scias me non ad proposita respondero, scias me non confidentia respondisse sermonis; sed ejus fide, qui pollicitus est: Aperi os tuum, et ego implebo illud nterrogas, quomodo perfectus esse quis possit et quomodo uiuere debeat uidua, quae sine liberis derelicta est. — Hoc idem et in euangelio legis doctor interrogat: magister, quid faciens uitam aeternam possidebo? cui respondit dominus: mandata nosti? dicit illi: quae? Iesus autem dixit: non homicidium facies, non adulterium, non furtum, non falsum testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
in hc̃ mundũ. et stat medius
credentium. qͥ in nomine eiꝰ fu¬
erint congregati Unde libere
ꝓfiteor. nec dictũ suꝑbiȩ ꝑtimes¬
co. me scribere tibi. ñ indoctis hu¬
mane sapientie uerbis. quam ds
destructurus ẽ. s in uerbis fidi.
spũalib spũalia comparantẽ: ut
abyssus ueteris testam̃ti. inuocet
abyssũ ȩugłicã in uoce cataractar̃.
id ẽ ꝓpħarum et apłoꝵ suoꝵ. & ue¬
ritas dñi ꝑueniat. usq ad nubes.
quib mandatũ ẽ ne suꝑ incredu¬
lum isrł ymbrẽ pluerent. s ut
rigarent arua gentiliũ. et torrẽ¬
tem spinarũ. et mare mortuũ
dulcorarent: Ora gͥ ut uerus he¬
liseus steriles in me & mortuas
ficium qđ absq sale ẽ dño ñ offer¬
tur: Hec fulgore scłaris eloquen¬
tie delecteris. quã uidit iħc quasi
fulgur cadentem de cȩlo: s potius
eum respice qͥ ñ habet decorẽ nec
faciem: homo in plagis positꝰ. & sci¬
ens ferre infirmitatem: & quieqͥd

Expanded text:
in mundum et stat medius in mundum et stat medius credentium, qui in nomine 2 eius fuerint congregati. unde libere profiteor - nec dictum superbiae pertimesco - me scribere tibi non in doctis humanae sapientiae uerbis, quam deus destructurus est, sed in uerbis fidei spiritalibus spiritalia conparantem, ut abyssus ueteris testamenti inuocet abyssum euangelicam in uoce cataractarum, id est prophetarum et apostoloruritas Domini perveniat usque ad nubes, quibus mandatum est, ne super incredulum Israel imbrem pluerent; sed ut rigarent arva gentilium, et torrentem spinarum, ac mare mortuum dulcorarent. Ora igitur, ut verus Elisaeus steriles in me et mortuas ficium quod absque sale est, Domino non offertur . Nec fulgore saecularis eloquentiae delecteris, quam vidit Jesus quasi fulgur cadentem de coelo : sed potius eum respice, qui non habet decorem nec speciem: homo in plagis positus et sciens ferre infirmitatem ; et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
gnota uultu. fidei mͥ ardore notis¬
sima es: & de extremis gallie finib
in bethleemitico rure latitantem.
ad respondendũ ꝓ uocas de scãrũ
questiunculis scripturarũ. ꝑ homi¬
nẽ dei filiũ meũ apodemiũ cõmo¬
nitoriolũ dirigens. quasi ñ habeas
in tua ꝓuincia disertos uiros et
in d̾i lege ꝑfectos: nisi forte exꝑi¬
mentũ magis nr̃i quã doctrinã
flagitas : et uis scire quid de his
quȩ ab aliis audisti. nos quoq
sentiamus Maiores tui patero at¬
q delphẏdius. quoꝵ alter anteꝙͣ
nascerer rethoricam rome docuit.
alter me iam adolescentulo. om̃s
gallias ꝓsa uersuq suo lustrauit
ingenio. iam dormientes et tacit
me iure rep̃hendunt. qđ audeã
ad styrpem generis sui quippiam
musitare: licet concedens eis elo¬
quentiȩ magnitudinẽ. et doctri¬
nam scłarium literarũ. merito
subtraham scientiã legis łi: quã
nemo acciꝑe potest nisi ei data
fuerit a patre luminũ. qui illu¬
minat omnẽ hominẽ uenientẽ

Expanded text:
gnota uultu fidei mihi ardore notissima es. et de extremis Galliae finibus in Bethleemitico rure latitantem ad respondendum prouocas de sanctarum quaestiunculis scripturarum per hominem dei filium meum Apodemium commonitoriolum dirigens, quasi uero non habeas in tua prouincia disertos uiros et in dei lege perfectos, nisi forte experimentum magis nostri quam doctrinam flagitas et uis scire, quid de his, quae ab aliis audisti, nos quoque sentiamus. maiores tui Patera atque Delphidius, quorum alter, antequam ego nascerer, rhetoricam Romae docuit, alter me iam adulescentulo omnes Gallias prosa uersuque suo inlustrauit ingenio, iam dormientes et taciti me iure reprehendunt, quod audeam ad stirpem generis sui quippiam musitare, licet concedens eis eloquentiae magnitudinem et doctrinam saecularium litterarum merito subtraham scientiam legis dei, quam nemo accipere potest, nisi ei data fuerit a patre luminum, qui inluminat omnem hominem uenientem
Abbreviated transcription (Latin):
feci: dñs intulit: Unũ tͥ de est: Si
uis eẽ ꝑfectus. uade uende omĩa
quȩ habes. & da pauꝑib: & uenise¬
frĩb daꝓpinquis: quos etiã si habe¬
res. iure his dñs p̃ferret᷑. s da pau
ꝑib: immo da xp̃o. qui in pauꝑib
pascit᷑. qui cũ diues eẽt. ꝓ nobis pau¬
per factꝰ ẽ: qͥ loquit᷑ intricesimo no¬
no psalmo Ego autẽ mencdicꝰ et pau
q quadragesimi psalmi de eo exor¬
dium ẽ: Beatus qui intelligit suꝑ

Expanded text:
inus intulit: unum tibi deest. si uis esse perfectus, uade, uende omnia, quae habes, et da pauperibus et ueni, sefratribus, da propin quis\' — quos etiam si haberes, iure his dominus praeferretur — sed \'da pauo, qui in pauperibus pascitur: qui cum dives esset, pro nobis pauper factus est; qui loquitur in tricesimo nono Psalmo: Ego autem mendicus sum et e . Statimque quadragesimi Psalmi de eo exordium est: Beatus qui intelligit super
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis incipit linearũ. & dialectica atq
medicina habent ysagogas suas: sic
elementis ueteris testam̃ti ut adeu
ri eruditur infantia Uñ & cente¬
simꝰ octauus decimꝰ psalmus. et om̃s
alii qui litteris p̃notantur. ꝑ ethicã
nos ducunt ad theologiam: et ab ele¬
iñtis occidentis literȩ quȩ destrui¬
tur. transire faciunt ad spm̃ uiui¬
ficantem Quoͥ gͦ mundo et elem̃tis
eiꝰ mortui sumꝰ. ñ debemꝰ ea obser¬
uare quȩ mundi sunt: quia in al-¬
tero inicium. in altero ꝑfectio ẽ:
uid sibi uelit. qđ idem .xi.¬
apłs ad thessalonicenses scribit.

Expanded text:
mentis incipit linearum et dialectica atque mentis incipit linearum et dialectica atque medicina habent eloaycoyag suas, sic elementis ueteris testamenti, ut ad ri eruditur infantia. unde et centesimus octauus decimus psalmus et omnes alii, qui litteris praenotantur, per ethicam nos ducunt ad theologiam et ab elementis occidentis litterae, quae destruitur, transire faciunt ad spiritum uiuificantem. qui ergo mundo et elementis eius mortui sumus, non debemus ea obseruare, quae mundi sunt, quia in altero initium, in altero perfectio est. Quid sibi uelit, quod idem apostolus ad Thessalonicenses scribit:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligenda: qđ humilia sentiat̃
cuiꝰ nom̃ latinus sermo ñ explicat
apud nos dr̃. ad ñ parcendũ corpo¬
ri: Non parcunt uidei corporibus
suis in assũptione eyboꝵ: contẽp¬
nentes interdũ quȩ habent: et qͦ¬
rentes que ñ habent: Ex qua ne¬
cessitate debilitates int̾dũ & mor¬
bos contrahunt: nec honorant se¬
met ipsos. cum omĩa munda sint
mundis. nchilq possit eẽ pollutũ.
quod cũ gr̃arũ actione ꝑcipit᷑: et
iccirco adño sit creatũ. ut saturi¬
tate & ad impletione carms. hu-¬
manos artus uegetet. atq susten¬
tet: E lem̃ta autem mundi aquib
immo qͥb mortui sumꝰ. lex moysiq
om̃e uetꝰ instrum̃tum intelligendũ
ẽ: quib quasi elem̃tis & religionis
exordiis dnm̃ discimus: Quomͦ enĩ
elem̃ta appellant᷑ litterȩ. ꝑ quas syl¬
labas ac uerba comungimus. et ad
texendam orationẽ longa meditatio¬
ne. ꝓcedimus : ars quoq musica ha¬
bet elem̃ta sua. & geometrica ab ele¬

Expanded text:
intelligendum, quod humilia sentiant cujus nomen Latinus sermo non explicat, apud nos dicitur, ad non parcendum corpori. Non parcunt Judaei corporibus suis in assumptione ciborum, contemnentes interdum quae habent, et quaerentes quae non habent. Ex qua necessitate debilitates interdum, et morbos contrahunt. Nec honorant semetipsos, cum omnia munda sint mundis , nihilque possit esse pollutum, quod cum gratiarum actione percipitur, et idcirco a Domino sit creatum, ut saturitate, et adimpletione carnis, humanos artus vegetet atque sustentet. Elementa autem mundi, a quibus, imo quibus mortui sumus, Lex Moysis, et omne uetus instrumentum intellegendum est, quibus quasi elementis et religionis exordiis dominum discimus. quomodo enim elementa appellantur litterae, per quas syllabas ac uerba coniungimus et ad texendam orationem longa meditatione procedimus, ars quoque musica habet elementa sua et geometrica ab ele
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dicit. ego sum ueritas. de qͦ
in psalmis scriptũ ẽ ueritas de t̾ra
orta ẽ: quia caritatẽ & ueritatem
ñ receꝑunt. ut saluatore suscep¬
to salui fierent: mittet illis deus
ñ oꝑatorem: s ipsam oꝑationem.
id ẽ fontem erroris: ut credant
mendatio.quia mendax ẽ ille ipse
et pater eius: Et si quidem antixp̃e
mus inmundũꝰ poterant habere
uidei excusationem & dicere. qđ
putauerint ueritatẽ: et itcirco mͣ¬
daciũ ꝓueritate susceꝑint: Nẽ au¬
tem id̾o iudicandi sunt. inmo pro¬
culdubio condempnandi: quia in¬
xp̃o ueritate contẽpta. postea men¬
dacium. id ẽ antixp̃m suscepturi

Expanded text:
m ueritas, de quo in psalmis scriptum est: ueritas de terra orta est. qui ergo caritatem et ueritatem non receperunt, ut saluatore suscepto salui fierent, mittit illis deus non operatorem, sed ipsam operationem, id est fontem erroris, ut credant mendacio, quia mendax est ipse et pater eius. et siquidem antichristus set in mundum, poterant habere Iudaei excusatiputauerint ueritatem et idcirco mendacium pro ueritate susceperint; nunc autem ideo iudicandi sunt, immo procul dubio condemnandi, quia Christo ueritate contempta postea mendacium, id est antichristum, suscepturi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoueri: cur enĩ concessit ds̃ omñe
eum habere uirtutẽ et signa atq
ꝓdigia. ꝑ quem seducant᷑ si fieri pot̃
etiam electi di: solutio p̃uenit ques¬
tionem÷ & qd opponi poterat. anteꝙͣ
opponat᷑. ab soluit: faciet inquit hȩc
omĩa. ñ sua uͥtute. sed concessione
dei. ꝓpter iudos: ut quia noluert̃
caritatem reciꝑe ueritatis. hoc ẽ¬

Expanded text:
commoueri: cur enim concessit deus omnem commoueri: cur enim concessit deus omnem eum habere uirtutem et signa atque prodigia, per quae seducantur, si fieri potest, etiam electi dei?\', solutione praeuenit quaestionem et, quod obponi poterat, antequam obponatur, absoluit. faciet, inquit, haec omnia non sua uirtute, sed concessione dei propter Iudaeos, ut qui noluerunt caritatem recipere ueritatis, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
parturit᷑ aduentꝰ: & qđ ille oꝑatus
ẽ postea. in isto ex parte impletur :
tantum ut romanũ imꝑiũ qđ nũe
uniu̾sas gentes tenet recedat. et de
et spũ oris sui: diuina uidelicet po¬
testate. et suȩ maiestatis imꝑio. euiꝰ
iussisse fecisse ẽ: ñ in exercitꝰ multi¬
tudine. ñ in robore militũ. ñ in an¬
głoꝵ auxilio sed statim ut ille adue
tenebrȩ solis fugant᷑ aduentu: sic il¬
lustratione aduentus sui eũ destru
et dñs atq delebit: cuiꝰ oꝑa. sathane
st̃ oꝑa Et sicut in xp̃o plenitudo fu¬
it diuinitatis corporaliter: ita in an¬
tixp̃o om̃s erunt fortitudines et sig¬
na atq ꝓdigia: sed et uniuersa men¬
datia: Quomͦ enĩ signis dĩ que oꝑa¬
batur ꝑ moysen. magi suis resistebãt
mendaciis. & iuga moysi deuorauit
uirgas eoꝵ: ita mendaciũ antrpͣi.
xp̃i ueritaᷤᷤ deuorabit: Seducentur
autẽ eiꝰ m̃dacio: qui ꝑditioni sunt p̃¬
parati: E quia tacita questio poterat

Expanded text:
parturitur aduentus et, quod ille operaturus est postea, in isto ex parte conpletur, tantum ut Romanum imperium, quod nunc uniuersas gentes tenet, recedat et de rf i c i e t spiritu oris sui, diuina uidelicet potestate et suae maiestatis imperio, cuius iussisse fecisse est, non in exercitus multitudine, non in robore militum, non in angelorum auxilio, sed, statim ut ille aduenuomodo tenebrae solis fugantur aduentu, sic inlustratione aduentus sui eum dominus destruet atque delebit, cuius opera satanae sunt opera, et, sicut in Christo plenitudo diuinitatis fuit corporaliter, ita et in antichristo omnes erunt fortitudines et signa atque prodigia, sed uniuersa mendacia. quomodo enim signis dei, quae operabatur per Moysen, magi suis resistebant mendaciis et uirga Moysi deuorauit uirgas eorum, ita mendacium antichristi Christi ueritas deuorabit; seducentur autem eius mendacio, qui perditioni sunt praeparati. et quia tacita quaestio poterat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentiarũ ñ ueniat. optime nostis
Hec uult aꝑte dicere. romanũ imꝑi¬
umi destruendũ: qđ ipsi qui impe¬
rant. ȩternũ putant: Uñ scđ̾m a¬
pocalipsim ioħis. in fronte purpura¬
te meretricis scriptũ ẽ nom̃ blas¬
phemie: id ẽ romȩ etͣne : Si enim
apte audactq dixisset. ñ ueniet an¬
tixp̃c nisi pͥus romanũ deleat᷑ im¬

Expanded text:
sentiarum non ueniat, optime nostis. nec uult aperte dicere Romanum imperium destruendum, quod ipsi, qui imperant, aeternum putant. unde secundum Apocalypsin Iohannis in fronte purpuratae meretricis scriptum est nomen blasphemiae, id est \'Romae aeternae\'. si enim aperte audacterque dixisset: \'non ueniet antichristus, nisi prius Romanum deleatur im
Abbreviated transcription (Latin):
Inpͥma ad thessalonicenses scripserat.
De temporib et iomentis fr̃s ñ necẽẽ
habetis ut uobis scribam: ipsienim
scitis. quia dies dñi sicut fur in nocte
itauemet: Cum enĩ dixerint pax ꝙ
securitas: tẽ repentinus illis insta.¬
bit interitꝰ. sicut dolor in utero ha¬
bentis. et ñ effugient: Supra enĩ
adeos scͥpserat: hoc uobis dicimus
in uerbo dm̃. qͥa nos qͥ uiuimꝰ qui re¬
sidui sumus. in aduentu dñi ñ p̃ue¬
memus eos qui dormiert᷑: qm ipse

Expanded text:
ima ad Thessalonicenses scripserat: de temporibus autem et momentis, fratres, non necesse habetis, ut uobis scribam; ipsi enimscitis, quia dies domini sicut fur in nocte ita ueniet. cum enim dixerint: \'pax et securitas\', tunc repentinus illis instabit interitus sicut dolor in utero habenti et non effugient. supra enim ad eos scripserat: hoc uobis dicimus in uerbo domini, quia nos, qui uiuimus, qui residui sumus in aduentu domini, non praeueniemus eos, qui dorm
Abbreviated transcription (Latin):
ut cunctarũ dõs gentiũ siue omĩ
um ꝓbatam & ueram religionem.
suo calcet pede. et intemplo der uł
ierosolimis ut quidã putant. uel
inȩccłia ut ueriꝰ arbitram᷑ sederit
ostendens se tanquam ipse sit xp̃c
uenturus ẽ. ut antrxp̃m destruat:
Meministis ait. qđ hȩc ipsa quȩ nẽ
scribo ꝑ epłam. etiam cũ apud uos
eẽm p̾sens. sermone uarrabam: et
dicebam uobis. xp̃m ñ eẽ uentur̃.
nisi p̃cessisset antixp̃e Et nc̃ quid
detineat scitis. ut reuelet᷑ in suo tẽ

Expanded text:
ut cunctarum gentium deos siue omnem ut cunctarum gentium deos siue omnem probatam et ueram religionem suo calcet pede et in templo dei — uel Hierosolymis, ut quidam putant, uel in ecclesia, ut uerius arbitramur- sederit ostendens se, tam quam ipse sit Chrisuenturus est, ut antichristum destruat. meministis, ait, quod haec ipsa, quae nunc scribo per epistulam, cum apud uos essem, praesenti sermone narrabam et dicebam uobis Christum non esse uenturum, nisi praecessisset antichristus. et nunc quid detineat, scitis, ut reueletur in s
Abbreviated transcription (Latin):
electos eius a quatuor uentis. a sũ¬
mo cȩloꝵ. usq ad tͣminos eoꝵ: Rur¬
sumq de antixp̃o loquit᷑ ad iudeos:
Ego ueni in nomine patris mei. ꝙ
ñ credidistis michi: alius ueniet
in noĩe suo. illũ suscipietis: Igit᷑
thessalonicensium animos. uł occa¬
sio non intellectȩ epłe. uł ficta re¬
uelatio que ꝑ sõmũ deceꝑat dor¬
mientes. uel aliquoꝵ comectura.
antixp̃o p̃nunciantia. in illud tẽpꝰ
interp̃tantium mouerat atq tur¬
bauerat: ut in maiestate sua tune
xp̃m sꝑarent ẽẽ uenturum Cui
lari: ut cũ illa facta uid̾int. tẽ sci¬
ant antixp̃m. idẽ hominẽ pecea¬
ti & filiũ ꝑdicionis. qui aduersat᷑¬
ita ut intemplo di sedeat. ẽẽ uentu¬
rũ: Hisi inquit uenerit discessio
om̃s gentes que romano imꝑio sub¬
iacent recedant abeis. et reuelatꝰ
fuerit id ẽ ostensus. quẽ omĩum
ꝓpħarũ uerba p̾mntiant. homo
peccati. in quo fons omiũ peccatoꝵ
ẽ. & filiꝰ ꝑditionis id ẽ diaboli

Expanded text:
os eius a quattuor uentis a summo caelorum usque ad terminos eorum. rursumque de antichristo loquitur ad Iudaeos: ego ueni in nomine patris mei et non credidistis mihi. si alius uenerit in nomine suo, illum suscipietis. igitur Thessalonicensium animos uel occasio non intellectae epistulae uel ficta reuelatio, quae per somnium deceperat dormientes, uel aliquorum coniectura antichristo praenuntiantia in illud tempus interpretantium mouerat atque turbauerat, ut in maiestate sua tunc Christum sperarent esse uenturum. cui lari, ut, cum illa facta uiderint, tunc sciant antichristum, id est hominem peccati et filium perditionis, qui aduersatet qui in templo dei sedeat, esse uenturum. n i s i, inquit, uenerit discessio omnes gentes, quae Romano imperio subiacent, recedant ab eis — et reuelatus fuerit id est ostensus, quem omnium prophetarum uerba praenuntiant — homo peccati — in quo fons omnium peccatorum est — et filius perditionis — id est diaboli;
Abbreviated transcription (Latin):
li obseruatione conplendũ sit
Sequit᷑ Que sunt rationem qͥdẽ
habentia sapientie: Hoc loco qͥdẽ
conuinctio suꝑflua ẽ: qđ inpleris¬
q locis ꝓpter imꝑitiam artis gra
tio: quȩ solet ei p̃positioni ubi qͥ¬
dem positũ fuerit. respondere:
Uident᷑ gͥ obseruationes iudaicȩ a¬
pud imꝑitos & uilem plebiculã:
imaginẽ habere rationis et huma¬
ne sapientie: Uñ et doctores eoꝵ
sofoi. hoc ẽ sapientes uocant᷑. ꝙ si
quando certis dieb traditiones
suas exponunt discipłis suis: solẽt

Expanded text:
li obseruatione conplendum sit. li obseruatione conplendum sit. Sequitur: quae sunt rationem quidem habentia sapientiae. hoc loco quidem\' coniunctio superflua est, quod in plerisque locis propter inperitiam artis gramtio, quae solet ei propositioni, ubi \'quidem\' positum fuerit, respondere. uidentur igitur obseruationes Iudaicae apud inperitos et uilem plebiculam imaginem habere rationis humanaeque sapientiae, unde et doctores eorum σοφοί, hoc est \'sapientes\', uocantur. et si quando certis diebus traditiones suas exponunt, discipulis suis solent
Abbreviated transcription (Latin):
sint tradiciones phariseor. quas
hodie deyterosis uocant. et quam
aniles fabule:euoluere nequeo:
Neq enim libri patit᷑ magnitudo:
et pleraq tam sunt turpia. ut eru¬
bescam dicere: Dicã tam̃ unũ: in
ignominia gentis iniicȩ ⁊ Prepo¬
sitos habent synagogis sapientissi¬
mos quosq fedo oꝑi delegatos: ut
sanguinem uirginis siue menstru¬
atȩ mundũ uł inmundũ. si ocłis
discernere neqͥuerĩt. gustu plibẽt:
Preterea quib iussũ ẽ ut dieb sab
in quo habitat. si quando eos iux-¬
ta litteram ceꝑimꝰ artare. ut ñ ia¬
ceant. ñ ambulent. ñ stent. sed tan¬
tum sedeant. si uelint p̾cepta ser¬
uare: solent respondere & dice:
Darachibas et symon & chelles ma¬
gistri nr̃i tradidert nobis ut duo
milia pedes ambulemꝰ in sabbato.
et cetera istius modi. doctrinas
hominũ p̃ferentes doctrinȩ di:
in sabbato. & de loco in quo quis
occupatus fuerit non recedendũ:
sed id quod imposibile legis ẽ. in
quo infirmatur ꝑ carnem. sispũa¬

Expanded text:
ae traditiones pharisaeorum sint, quas hodie δευτρώσεις uocant, et quam aniles fabulae, reuoluere nequeo. neque enim libri patitur magnitudo et pleraque tam turpia sunt, ut erubescam dicere. dicam tamen unum in ignominiam gentis inimicae: praepositos habent synagogis sapientissimos quosque foedo operi delegatos, ut sanguinem uirginis siue menstruatae mundum uel inmundum, si oculis discernere non potuerint, gustatu probent. prin quo habitat, si quando eos iuxta litteram coeperimus artare, ut non iaceant, non ambulent, non stent, sed tantum sedeant, si uelint praecepta seruare, solent respondere et dicere: \'Barachibas et Symeon et Helles, magistri nostri, tradiderunt nobis, ut duo milia pedes ambulemus in sabbato\' et cetera istius modi, doctrinas hominum praeferentes doctrinae dei. in sabbato et de loco, in quo quis fuerit occupatus, penitus non recedendum, sed quo id, quod inpossibile legis est, in quo infirmatur per carnem, spirita
Abbreviated transcription (Latin):
gauit: ut miserabilis isrł. ruinas
templi nudatis lacertis plangat.⁊
cotidie uideat eccłiȩ tecta consur¬
gere. & dicat syon. angustus michi
locus ẽ: impleat᷑q illud qđ in ysaia
scriptũ ẽ. et erit sepulcbrũ eiꝰ incli
nem misfurũ se dicit: Huiꝰ questio
nis ꝑfacilis solutio ẽ: si docente apło
mus: Scribit enun in pͥma ad co¬
rinthios. Diuisiones donorũ sunt.
idẽ uero sp̃c Et duusiones mini¬
sterioꝵ st̃: ide̾ autẽ dñs Et diui¬
siones oꝑationũ sunt: idem uero¬

Expanded text:
gauit, ut miserabilis Israhel ruinas gauit, ut miserabilis Israhel ruinas templi nudatis plangat lacotidie uideat ecclesiae tecta consurgere et dicat Sion: angustus mihi locus est impleaturque illud, quod in Esaia scriptum est: et erit sepulchrum eius inclinem missurum nis perfacilis solutio est, si docente apostmus. scribit enim in prima ad Corinthios: diuisiones donorum sunt, idem uero spiritus; et diuisiones ministeriorum, idem autem dominus; et diuisiones operationum
Abbreviated transcription (Latin):
tum ideatur. mortuo saluatore ie¬
rusalẽ dici scãm ciuitatem. eũ usq
ad destructionẽ eus. semꝑ apłi tem¬
plũ ingressift̃: et obscandalũ eoꝵ qͥ
de uideis crediderant. legis exercu¬
erint cerimonias: Intantũ autem
amauit ierłm dñs. ut fleret eam &
plangeret: et pendens incruce lo
deis milia credidert̃: et usq ad qua¬
dragesimũ scđ̾m annũ datũ ẽ tem¬
pus penitentie: Post qͦs. ꝑseueran¬
tib illis in malicia. egressi sunt duo¬
ursi de siluis gentium romanoꝵ.
tens pueros ascendenti uero heliseo
in domũ di. hoc enim int̾pretatur¬
bethel. uoce consona illudentes int̾¬
fecert̃ atq lacerauert̃ : Et ex eo tem¬
pore. ierłm ñ appellat᷑ ciuitas scã:
sed sc̃ĩtatem & pͥstinũ nomen amit¬
tens. spũalit̃ uocatur sodoma et
ȩgyptus. ut ȩdificaret᷑ ꝓea noua ci¬
uitas. quam fluminis impetꝰ letificet
et de cuius medio egreditur fons.
qui totiꝰ orbis amaritudinem miti¬

Expanded text:
tum esse uideatur mortuo saluatore tum esse uideatur mortuo saluatore rusalem sanctam ciuitatem, cum usque ad destructionem eius semper apostoli templum ingressi sint et ob scandalum eorum, qui de Iudaeis crediderant, legis exercuerint caerimonias. in tantum autem amauit Hierusalem dominus, ut fleret eam et plangeret et pendens in cruce loqdaeis milia crediderunt et usque ad quadragesimum secundum annum datum est tempus paenitentiae, post quos perseuerantibursi de silvis gentium Romanarumantes pueros, ascendente vero Elisaeo in domum Dei hoc enim intBethel — uoce consona inludentes interfecerunt atque lacerauerunt et ex eo tempore Hierusalem non appellatur ciuitas sancta, sed et sanctitatem et pristinum nomen amittens spiritaliter uocatur Sodoma et Aegyptus, ut aedificetur pro ea noua ciuitas, quam fluminis impetus laetificat et de cuius medio egreditur fons, qui totius orbis amaritudinem miti
Abbreviated transcription (Latin):
clausa. uidere uel scire ñ possumus:
git᷑ in passione dñi terra mota ẽ: uix¬
ta illud qđ scriptũ ẽ in aggeo Ad huc
ueniet desidatꝰ cunctis gentib: ut
aboriente et occidente ueniant et
recũbant cũ abraham ysaac et iacob
Et petrȩ scisse sunt: dura corda genti¬
lium Siue petre uniuersa uatici¬
nia ꝓpħ̾arũ. qui et ipsi apetra hoc ẽ¬
xp̃o cum apłis petre uocabulũ acce¬
ꝑunt: ut quicqͥd in eis duro legis
uelamine claudebatur. scissũ pate¬
ret gentib: Monum̃ta quoq de qͥ¬
b scripnun ẽ. uos estis sepulchra ex¬
trinsecus dealbata. que intꝰ plena
sunt ossib mortuoꝵ. ido sunt aꝑta.
ut egredent᷑ de his qui pͥus in infi¬
delitate mortui erant: et cũ resur¬
gente xp̃o atq inuente iuuerent.
et ingrederent᷑ cȩlestẽ ierłm. & ha¬
berent municipatũ neqͣqmͣ inter¬
ra s in celo: morientesq cũ adam t̃
reno. resurgerent cum adam super¬
cȩlesti: Porro sedm litterã nulli iuolen¬

Expanded text:
usa retinentur, scire non possumus. igitur in passione domini terra commota est iuxta illud, quod scriptum est in Aggeo: adhuc ueniet desideratus cunctis gentibus, ut ab oriente et occidente ueniant et recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob. et petrae scissae sunt: dura corda gentilium; siue petrae uniuersa uaticinia prophetarum, qui et ipsi a petra Christo cum apostolis petrae uocabulum susceperunt, ut, quicquid in eis duro legis uelamine . claudebatur, scissum pateret gentibus. monumenta quoque, de quibus scriptum est: uos estis sepulchra extrinsecus dealbata, quae intus plena sunt ossibus mortuorum, ideo sunt aperta, ut egrederentur de his, qui prius in fidelitate mortui erant, et cum resurgente Christo atque uiuente uiuerent et ingrederentur caelestem Hierusalem et haberent municipatum nequaquam in terra, sed in caelo, morientesque cum terreno Adam resurgerent cum Adam caelesti. porro secundum litteram nulli uiolen
Abbreviated transcription (Latin):
nem. sed ea que de nobis exeunt:
Scd̾m p̾cepta inquit & doctrinas ho¬
Popls hic labiis me honorat: cor aut̃
eoꝵ longe ẽ ame frustra autẽ co¬
lunt me: docentes doctrinas. et p̃¬
cepta hominũ Uñ et dñs pharieos
corripit dicens Irritũ fecistis man¬
datum di: ut traditiones ur̃ãs sta¬
tueretis Us enĩ dixit: honora pa¬
trem et matrẽ: & qui maledixerit
patri. aut matri. morte moriat᷑:
Uos autẽ dicitis: Quicunq dixerit

Expanded text:
nem; sed ea quae de nobis exeunt . nem; sed ea quae de nobis exeunt . Secundum praecepta, inquit, et doctrinas hopopulus hic labiis me honorat, cor uero eius longe est a me. frustra autem colunt me docentes doctrinas et praecepta hominum, unde et dominus pharisaeos corripit dicens: irritum fecistis mandatum dei, ut traditiones uestras statueretis. deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri et matri, morte morietur. uos a
Abbreviated transcription (Latin):
parcendũ corpori. ñ in honorẽ aliqͤm
ad saturitatẽ carnis: hc̃ nobis sensũ
habere uidetur: Curramus ꝑsin-¬
gula: & obscuritatẽ sensuum at ꝓꝙ
uerboꝵ. xp̃o reserante pandamus:
Si baptitati estis in xp̃o. et cũ xp̃o in
baptismate consepulti.mortui autẽ
ab elementis mundiꝰ cur mecũ nͣ¬
dus crucifixus ẽ et ego mundo. nec
audistis dñm dicentem ad patrem.
de mundo non sunt sicut et ego ñ
sum de mundo. & mundus eos odit¬
qm̃ non sunt de mundo. sicut et ego
ñ sũ de mundo. s econtͣrio qͣsi uiuẽ¬
tes in mundo decernitis. ne tetige¬
ritis corpꝰ hominis mortui nec ues¬
tim̃tum. nec scabellũ in quo sed̾it
mulier menstruata. neq gustaue¬
rum. & lolliginũ. murene. & an¬
guillȩ. & uniu̾soꝵ pisciũ qui squa¬
mas et pennulas ñ habent. quȩ oĩa
in corruptione sunt & in interitu
ipso usu. & stercore digeruntur:
Esca enĩ uentri. et uent̾ escis: & õe
qđ intrat ꝑ os ñ coinquinat homi¬

Expanded text:
parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis, hunc nobis habere sensum uidetur. curramus per singula et obscuritatem sensuum atque uerborum Christo reserante pandamus. si baptizati estis in Christo et cum Christo in baptismate mortui, mortui autem \'ab elementis\' mundi — pro dus crucifixus est, et ego mundo ? nec audistis Dominum dicentem ad Patrem: De mundo non sunt: sicut, et ego non sum de mundo, et mundus odit eos, quoniam non sunt de mundo; sicut et ego non sum de mundo . Sed e contrario quasi viventes in mundo decernitis, ne tetigeritis corpus hominis mortui, nec vestimentum, nec scabellum in quo sederit mulier menstruata: neque gustaverum, et loliginum, murenae, et anguillae, et universorum piscium, qui squamas, et pennulas non habent: quae omnia in corruptionem, et interitum sunt ipso usu, et stercore digeruntur? Esca enim ventri, et venter escis, Et, Omne quod intrat per os, non coinquinat homi
Abbreviated transcription (Latin):
se sed angłis: ꝑ ierechiel plenius dis¬
cimus Nedi eis iustificationes non
bonas: & p̃cepta non bona: Nonem̃
sanguinem hyrcoꝵ. aut tauroꝵs que¬
lum fecerant in oreb & coluerant
sydus dĩ remfã. de quo in ꝓpħa amos
plemiꝰ disseruimus. ad orauert̃ figut¬
ras quas ipsi fecerant et tradidit eos
ds̃ ut seruirent militiȩ celi. quȩ nc̃

Expanded text:
se, sed angelis, per Hiezechihel plenius disse, sed angelis, per Hiezechihel plenius discimus: dedi eis iustificationes non bonas et praecepta non bona. non enim sanguinem hircorum et taurorum quaelum fecerunt in Choreb et coluerunt sidus dei Rempham, de quo in propheta Amos plenius disseruimus, adorauerunt figuras, quas ipsi fecerunt, et tradidit eos deus, ut seruirent militiae caeli, quae nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ur̃i remfa. figuras quas fecisti ut
adoraretis eas: Qđ plenius in conci¬
one iudaica stephanus martyr expo¬
nens. et reuoluens hystoriam ueterẽ
sic locutꝰ est: Et uitulũ fecerunt ĩ
dieb illis. & optulert̃ hostias idolo:
et letabant᷑ in oꝑibꝰ manuũ suarũ:
Conu̾sus autem ds tradidit illos ut
colerent militiã cęli: sicut scriptũ
ẽ in libro ꝓpħarum: Militia autem
& astra rutilantia: sed et om̃is angłi¬
ca multitudo eoꝵ q exercitꝰ. qͥ hebra¬
ice appellatur sabaoth: id ẽ uirtutũ.
siue exercituũ: Uñ & in eugłio iux¬
ta lucam legimus: Et subito facta ẽ
cũ angło multitudo militie cȩlestis.
laudantium dm̃ et dicentiũ Gła
in altisimis deo: & in terra pax homi
nib bone uoluntatis facit enĩ deus
angłos suos sp̃c: & ministros suos ig¬
nem urentem Et ut sciamꝰ semꝑ eos
qͥ colebant idola licet intemplo hos¬
tias uident᷑ offerre. ñ dõ eas optulis.¬

Expanded text:
dus dei Rempham, figuras, quas fecistis, ut dus dei Rempham, figuras, quas fecistis, ut adoretis eas? quod plenius in contione Iudaica Stephanus martyr exponens et reuoluens historiam ueterem sic locutus est: etuitulum fecerunt in diebus illis et obtulerunt hostias idolo et laetabantur in operibus manuum suarum. conuersus autem est deus et tradidit eos, ut colerent militiam caeli, sicut scriptum est in libro prophetarum. militia autem  et astra rutilantia, sed et omnis angelica multitudo eorumque exercitus, qui Hebraice appellantur sabaoth, id est \'uirtutum\' siue \'exercituum\'. unde et in euangelio iuxta Lucam legimus: et subito facta est cum angelo multitudo militiae caelestis laudantium deum et dicentium: gloria in altissimis dnibus bonae uoluntatis. facit enim deus angelos suos spiritus et ministros suos ignem mentem. et ut sciamus semper eos, qui colebant idola, licet in templo hostias uiderentur offerre, non deo eas obtulis
Abbreviated transcription (Latin):
inquit omĩa umbre st̃ futuroꝵ.
et imagines uenturȩ felicitatis:
ut in quib uidei iurta litterã he¬
sitant et tenent᷑ interra: nos iux¬
ta spm transeamꝰ ad xp̃m: qui ad
cdlistinctionẽ umbrarũ. nẽ corpus
appellatur: Quomͦ enim in corpore
ueritas ẽ. & in corporis umbra men¬
daciũ: sic inspũali intelligentia
mundus omĩs cybꝰ et potus. et tota
festiuitas. & ꝑpetuȩ halendȩ. et etͣ¬
na requies expectanda ẽ. Querimꝰ
qͥd dice̾ uoluerit in humilitate et re¬
ligione angłoꝵ: aut quem sensum
habeat: Ex quo dñs locutꝰ ẽ ad dis¬
cipulos. surgite eamiis hinc. et. re¬
linquet᷑ uobis domꝰ ur̃a deserta. et
om̃is iudaicarũ obseruationũ cul¬
tura destructa ẽ: ⁊ qͣseũq offert̃ uicti¬
mas. ñ dõ offert̃. s angłis refugis ⁊ sp̃ibꝰ
as et uictimas optulistis mͥ quadra¬
gita annis in deserto domꝰ isrł. et
assũpsistis tab̾naculũ moloch. et sydꝰ¬

Expanded text:
inquit, omnia umbra sunt futurorum inquit, omnia umbra sunt futurorum et imagines uenturae felicitatis, ut, in quibus Iudaei iuxta litteram haesitant et tenentur in terra, nos iuxta spiritum transeamus ad Christum, qui ad distinctionem umbrarum nunc corpus appellatur. quomodo enim in corpore ueritas est et in corporis umbra mendacium, sic in spiritali intellegentia mundus omnis cibus et potus et tota festiuitas et perpetuae kalendae et aeterna requies expectanda est. quaerimus, quid dicere uoluerit: in humilitate et religione angelorum aut quem sensum habeat. ex quo dominus locutus est ad discipulos: surgite, abeamus hinc et: relinquetur uobis domus uestra deserta, et: t Sodoma, omnis Iudaicarum obseruationum cultura destructa est et, quascumque offerunt uictimas, non deo offerunt, sed angelis refugis et spiritibus as et uictimas obtulistis mihi quadraginta annis in deserto, domus Israhel, et adsumpsistis tabernaculum Moloch et si
Abbreviated transcription (Latin):
bri augm̃tũ corporis facit. mȩdifica¬
tionem sui incaritate: Suꝑ quo in
cõmentariis eiusdem epłȩ diximus
plemiꝰ: Loquit᷑ autẽ uniuersa contͣ
eos. qui credentes ex iudeis in dñm
saluatorem: iudaicas cerimonias ob¬
seruare cupiebant:Suꝑ qua re: &
in actib apłoꝵ. non parua questio
concitata ẽ Uñ & supͣ paulus ait:¬
Nemo uos iudicet de his qui magistͦs
legis se eẽ iactant in cybo & potu. qd̾
alia munda sint. alia inmunda: aut
in parte diei festi. ut alios putent¬
dies festos. alios ñ festos: Nobis enĩ
qui in xp̃m credimꝰ resurgentẽ: u¬
gis & ȩterna ẽ festiuitas: Aut in par-¬
te neomeme: hoc ẽ kalendarũ et
mensis noui: quando decrescens lu-¬
na finitur. et noctis umbris tegit᷑.¬
Apianoꝵ enim lum̃ ȩt̃nũ ẽ: et semꝑ
solis iusticiȩ radiis illustrant᷑ Aut
inparte sabbatoꝵ. ut ñ faciant ser¬
uile opus. & onera ñ portent: qͥa nos
xp̃i sumus lib̾tate donati. & onera
peccatoꝵ gestare desiuumus: Hec

Expanded text:
bri augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate. super quo in commentariis eiusdem epistulae diximus plenius. loquitur autem uniuersa contra eos, qui credentes ex Iudaeis in dominum saluatorem Iudaicas caerimonias obseruare cupiebant. super qua re et in Actibus apostolorum non parua quaestio concitata est. unde et supra Paulus ait:nemo uos iudicet — de his, qui magistros legis esse se iactant — in cibo et potu, quod alia munda sint, alia inmunda, aut in parte diei festi, ut alios dies festos putent, alios non festos — nobis enim, qui in Christum credimus resurgentem, iugis et aeterna festiuitas est — aut in parte neomeniae, hoc est kalendarum et mensis noui, quando decrescens luna finitur et noctis umbris tegitianorum enim lumen aeternum est et semper solis iustitiae radiis inlustratur — aut in parte sabbatorum, ut non faciant seruile opus et onera non portent, quia nos Christi sumus libertate donati et onera peccatorum gestare desiuimus. haec,
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ humilitas mentis siue sensus:
Uere humilitas sensus & miseranda
suspicio: dm̃ credere hyrcor ꝙ tau
roꝵ sanguine delectari. & nidore
timiamatis: quẽ sepe declinamus
homines : Qd autẽ sequit᷑. si mortui
estis cũ xp̃o ab elementis mundi. qͥd
adhuc tanqͣm uiuentes in mundo
decernitis. ne tetige̾ritis neq gusta¬
ueritis neq contrectaueritis. quȩ

Expanded text:
id est humilitas mentis siue sensus. uere enim humilis sensus et miseranda suspicio deum credere hircorum atque taurorum sanguine delectari et nidore thymiamatis, quem saepe homines declinamus. quod autem sequitur: si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid adhuc tamquam uiuentes in mundo decernitis \'ne tetigeris neque gustaueris neque contrectaue
Abbreviated transcription (Latin):
gentiȩ spũalis: Ex quo capite cor¬
pus eccłie ꝑsu. Das cõpages atq nĩc¬
turas. uitalem doctrine cęlestis acci¬
pit sucũ. ut oĩa paulatun menbra
uegetentur. & ꝑ occultos uenarum
meatus fundat᷑ defecatꝰ sanguis cy¬
boꝵ. & ministret᷑ atq succrescat: im¬
mo teneatur tẽꝑantia corporis. ut
de fonte capitis rigati. artus crescãt
in ꝑfectionem di: ut impleat᷑ salua¬
toris oratio Pat̃ uolo. ut sicut ego
et tu unũ sumꝰ. sic & isti in nobis u¬
num sint: ut postquã nos xp̃c tra¬
diderit patͥ. sit ds̃ omia in omĩb:
Tale quid in uerbis et insensib. et in
genere locutionis obscurissime. scri¬
bit ad ȩphesios: Ueritatẽ loquentes
in caritate crescamꝰ in illo ꝑ omnia.

Expanded text:
gentiae spiritalis. ex quo capite corgentiae spiritalis. ex quo capite corpus ecclesiae per suas conpages atque iuncturas iuncturas doctrinae caelestis accipit sucum, ut omnia paulatim membra uegetentur et per occultos uenarum meatus fundatur defaecatus sanguis ciborum et ministretur atque subcrescat, immo teneatur temperantia corporis, ut de fonte capitis rigati artus crescant in perfectionem dei, ut inpleatur saluatoris oratio: pater, uolo, ut, sicut ego et tu unum sumus, sic et isti in nobis unum sint, ut, postquam nos Christus tradiderit patri, sit deus omnia in omnibus. tale quid et in uerbis et in sensibus et in genere elocutionis obscurissime scribit ad Ephesios: ueritatem autem loquentes in caritate crescamus in illo per omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
ces Nec hoc mirem᷑ in apło. si utat᷑
eiꝰ linguȩ consuetudine in qua natꝰ
ẽ et nutritus: cum uirgiliꝰ alter ho¬
merus apud nos patͥȩ suȩ sequens
consuetudinem. sceleratũ frigus ap.¬
pellet Hemo gͦ uos suꝑet atq deum¬
cat. uolens bumilitatẽ littere sequi.
& angłoꝵ religionem atq culturam.
ut non seruiatis spũalis intelligen¬
tiȩ exemplarib s futuroꝵ: quȩ nec
ipse uidit qui uos suꝑare desiderat.
siue audiuit. utrũq enĩ habet᷑ ingre¬
coͥ p̃sertim cum tͥiͥmens ambulet. &¬
incedat inflatꝰ: mentisq suꝑbiã ges¬
tu corporis p̃ferat: Hoc enĩ significat
embateyson frustra autem inflat᷑
& tumet sensu caris sue carnaliter
cuncta intelligens. et traditionũ iui¬
daicarum deliram̃ta ꝑquirens: et ñ
tenens caput omĩum scripturarũ.
illud de qͦ dictũ ẽ caput uiri. xp̃c ẽ:
Caput autẽ atq pͥncipiũ tocius corpo¬
ris. eoꝵq qͥ credunt: et omĩs intelli¬

Expanded text:
ces. nec hoc miremur in apostolo, si utatur eius linguae consuetudine, in qua natus est et nutritus, cum Uergilius, alter Homerus apud nos, patriae suae sequens consuetudinem \'sceleratum\' frigus appellet. nemo ergo uos superet atque deuincat uolens humilitatem litterae sequi et angelorum religionem atque culturam, ut non seruiatis spiritali intellegentiae, sed exemplaribus futurorum, quae nec ipse uidit, qui uos superare desiderat, siue uidet — utrumque enim habetur in Graeco —, praesertim cum tumens ambulet et incedat inflatus mentisque superbiam et gestu corporis praeferat-hoc enim significat eaatsvcov —, frustra autem infletur et tumeat sensu carnis suae carnaliter cuncta intellegens et traditionum Iudaicarum deliramenta perquirens et non tenens caput omnium scripturarum illud, de quo dictum est: caput uiri Christus est, caput autem atque principium totius corporis eorumque, qui credunt, et omnis intelle
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ fila decurrant: puroq subtemi¬
ne. apłici sermonis textura succres¬
cat: Nemo uos suꝑet: id ẽ nemo ad¬
uersũ uos brauium accipiat: Hoc
certamine positus. iniquitate agoni¬
thete uł insidiis magistroꝵ. brabyon
et palmã sibi debitam ꝑdit: Multaq
sunt uerba. quib iuxta morẽ urbis
et ꝓuincie suȩ familiarius utitur
apłs: e quibus exempli gratia pauca
ponenda sunt: Micb autem parũ

Expanded text:
borum fila decurrant puroque subtegmiborum fila decurrant puroque subtegmine apostolici sermonis textura subcrescat. nemo uos superet: \'nemo aduersum uos brauium accipiat\'. hocertamine positus iniquitate agonothetae uel insidiis magistrorum βραβεῖον et palmam sibi debitam perdit. multaque sunt uerba, quibus iuxta morem urbis et prouinciae suae familiarius apostolus utitur. e quibus exempli gratia pauca ponenda sunt: mihi autem parum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uidit. ambulans frustra. inflatꝰ.
sensu carnis suȩ. et ñ tenens capͣt.
ex quo totum corpꝰ ꝑ nexus et con
ñ tamen scientia. nequaquã pau¬
lum de humilitate s de conscien¬
tiȩ ueritate dixisse: etiam nc̃ ap¬
ꝓbamiꝰ: Profundos enim et recondi¬
tos sensus lingua ñ explicat: et cũ
ipse sentiat qͥd loquatur. in alie¬
nas aures puro ñ potest tranfferre
sermone: quem cum in uernacła
lingua habeat disertissimũ. quippe
ut hebreus ex hebreis. et erutlitꝰ
ad pedes gamalielis. uiri in lege doc¬
tissimi. se ipsũ int̾pretari cupiens. ĩ¬
uoluit᷑ Si autẽ in greca lingua hoc
ei accidit. quam nutritus intharso
cyliciȩ a parua ȩtate imbib̾at: qͥcqͥd
de latinis dicendum ẽ. qui uerbum
de u̾bo expͥmere conantes. obscurio¬
res faciunt eius sententias. et ueluti
herbis crescentib frugum strangu¬
ticos sensus eiꝰ euoluere et tͥcas impli¬
cati eloquii. suo ordini reddere. atq
iuncturȩ. ut simplici stamine. uer¬

Expanded text:
n uidit ambul a ns frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput, e x quo totum corpus per ne xus et coninon tamen scientia, nequaquam Paulum de humilitate, sed de conscientiae, ueritate dixisse etiam nunc adprobamus. profundos enim et reconditos sensus lingua non explicat et, cum ipse sentiat, quod loquatur, in alienas aures puro non potest transferre sermone. quem cum in uernacula lingua habeat disertissimum — quippe ut Hebraeus ex Hebraeis et eruditus ad pedes Gamalielis, uiri in lege doctissimi — se ipsum interpretari cupiens inuoluitur. sin autem in Graeca lingua hoc ei accidit, quam nutritus in Tarso Ciliciae a parua aetate inbiberat, quid de Latinis dicendum est, qui uerbum de uerbo exprimere conantes obscuriores faciunt eius sententias, ueluti herbis crescentibus frugum stranguτικῶς sensum eius euoluere et tricas inplicati eloquii suo ordini reddere atque iuncturae, ut simplici stamine uer