comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pristinȩ sanitatis augmento. fos¬
si lateris dampna supplebat:
et uocẽ. angelis hymnũ deo
concinentibus mens pallidi ia¬
nitoris expauit: Currit exan¬
mis minister ad p̾sidem: quẽ
grauiꝰ relatio nuntis. quã ictꝰ
erat ꝑcussura gladii E cũ ñ
posset ex magnitudine rei ta¬
cere qđ uiderat: tremor iudicẽ
occupat: dolor lacerat: furor
anus ꝓducatur e careere. ne
dĩ insistimꝰ rebellem punire. ui¬
deamur eũ pocius uictoria coro¬
nare: Profertur itaq ex illo tetri
carceris baratro. cȩlesti quidem
gra pulehrior: et si adhic essec
passurus robustior. S ubi deside¬
rũ ad regni uocationẽ tendentis.
nullo penarũ uel mortis genere
stangendũ intelligit: iubet in¬
uida mens lemoris strati fulera
substitui. ac blandiori eũ reqͥe
confoueri: scilicet ut si amoto
paululũ carnifice. animã quietus
scipit: ac beate felicitatis munere
donat: Ad cuius ingressũ. ange¬
lici letantur sp̃c: om̃ẽq simul con¬

Expanded text:
pristinae sanitatis augmento fossi lateris damna supplebat. et vocem, angelis hymnum Deo concinentibus, mens pallidi janitoris expavit. Currit exanimis minister ad praesidem, quem gravius relatio nuntii quam ictus erat percussura gladii: et cum non posset ex magnitudine rei tacere quod viderat, tremor judicem occupat, dolor lacerat, furor anus, pro lucatur e carcere, ne dum insistimus rebellem punire, videamur eum potius victoria coronare. Profertur itaque ex illo tetri carceris barathro, coelesti quidem gratia pulchrior, et si adhuc esset passurus, robustior. Sed ubi desiderium ad regni vocationem tendentis nullo poenarum vel mortis genere frangendum intelligit, jubet invida mens lenioris strati fulcra substitui, ac blandiori eum requie confoveri: scilicet, ut si amoto paululum carnifice, animam quietus scipit, ac beatae felicitatis munere donat. Ad cujus ingressum angelici laetantur spiritus, omnesque simul con
Abbreviated transcription (Latin):
iohannẽ baptistã quia mira sc̃ita¬
te p̃ditũ populus uiderat: illum
hc̃ ẽẽ singularit celsũ ac solidum
montẽ credebat. de qͦ scriptũ est
nnouissimis diebus erit mons
domꝰ dñi p̃paratus inuertice mon¬
tiũ: Nam hunc esse. xp̃m puta¬
bant: sic̃ ꝑ euangeliũ dicitur. Gx¬
istimante autẽ popło & cogitan¬
tib omĩb in cordib suis de ioħe

Expanded text:
Joannem Baptistam, quia mira sanctitaJoannem Baptistam, quia mira sanctitate praeditum populus viderat, illum hunc esse singulariter celsum ac solidum montem credebat, de quo scriptum est: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium . Nam hunc esse Christum putabat, sicut per Evangelium dicitur: Aestimante autem populo et cogitantibus omnibus in cor
Abbreviated transcription (Latin):
qr iuxta eiꝰ uocẽ om̃is qui se exaltat
humiliabit᷑: & om̃is qͥ sẽ humiliat
exaltabit᷑. Uallis & enĩ impleta cre¬
scit: mons aut̃ & collis humiliatus
decrescit: qr nimirũ infide media¬
toris dĩ & hominũ hominis iħu
xp̃i. & gentilitas plenitudinẽ gr̃e
accepit: & iudea ꝑerrorẽ ꝑfidię hoc
uncde tumebat ꝑdidit Orñis enim
uallis implebit᷑: qr corda humiliũ
sacre do łrmę eloquio. uircutũ gr̃a
replebunt᷑. iuxta hoc qđ scriptũ. ẽ
Q ui enittit fontes inconuallibus:
Et unde rursũ dicit᷑. E conualles
habundabunt frumento: Amõtib
namq aqua dilabitur: quia suꝑ¬
bas mentes ueritatis doctrina de¬
serit. Ded fontes inconuallib sur¬
gunt: quia mentes humiliũ uer¬
bũ p̃dicationis accipiunt Iã uide¬
mus: iã conualles frumento habun¬
dare conspicnnus: quia illoꝵ ora
pabulo ueritatis impleta sunt. qui
mites ac simplices huic mundo
despicabiles ẽẽ. iudeant᷑. Ipsũ qͦq

Expanded text:
uxta ejus vocem: Omnis qui se exaltat humiliabitur, et omnis qui se humiliat exaltabitur . Vallis etenim impleta crescit, mons autem et collis humiliatus decrescit, quia nimirum in fide Mediatoris Dei et hominum hominis Christi Jesu et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae hoc unde tumebat perdidit. Omnis enim vallis implebicrae doctrinae eloquio virtutum gratia replebuntur, juxta hoc quod scriptum est: Qui emittit fontes in convallibus . Et unde rursum dicitur: Et convalles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritatis doctrina deserit. Sed fontes in convallibus surgunt, quia mentes humilium verbum praedicationis accipiunt. Jam videmus, jam convalles frumento abundare conspicimus, quia illorum ora pabulo veritatis impleta sunt qui mites ac simplices huic mundo despicabiles esse videbantur. 4. Ipsum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
quanto se meminit et illicita ꝑpe¬
trasse. Neq enĩ par fructus esie
boni oꝑis debet. eiꝰ qui minus. &
eiꝰ qͥ ampliꝰ deliquit: aut eiꝰ qͥ in
nullis. & eiꝰ qui in quibdã facino¬
ut tanto maiora querat bonoꝵ
oꝑũ lucra ꝑpenitentiã: quanto
grauiora sibi intulit dampna ꝑ
culpã: S iudei de generis nobilitas
glantes. iccirco se agnoscere pecca¬
tores nolebant: quia de abral
styrpe descenderant: Quib recte
dicitur. Q ne ceꝑitis dicere: pa¬
trẽ habenꝰ abrahã: Dico enĩ uob.

Expanded text:
quanto se meminit et illicita perpequanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim pboni operis debet eius, qui minus, et eius, qui amplius deliquit, aut eius, qui in nullis, et eius, qui in quibusdam facinout tanto maiora querat bonorum operum lucra per penitentiam quanto graviora sibi intulit dampna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham; dico eni
Abbreviated transcription (Latin):
retribuunt. qđ lesiones ꝓrimis
exqͥrunt. qm̃ in his omnib prioꝵ
suoꝵ carnaliũ uias sequunt᷑. qͣsi
uenenari filii de uenenatis paren¬
cibus nati sunt: Sed quia iã pecca¬
uimus : quia usu male consuetu¬
dinis inuoluti sumꝰ: dicat qͥd nob̾
faciendũ sit. ut fugexe auent᷑a ira
ualeamnꝰ Sequit᷑: Facite gͦ fructus
dignos penitentiȩ In quib uerbis
nõtandũ ẽ: qđ amcus sponsi non
solũ fructus penitentię. ẜ dignos
penitentiȩ ãmonet ẽẽ faciendos:
Aliud namq at fruc̾tũ facere. aluid
dignũ penitentiȩ facerẽ. Ut enun
icđm dignos penitentie fructus
loquamur. sciendũ ẽ. qs qͥs illecita
nulla cõmisit. huic iure concedit᷑
ut licitis utatur: sicq piecatis oꝑa
faciat. ut tam̃ si noluerit ea quę
mundi sc̃ non relinquat: At si qͥs
inforncamonis culpã uel fortas¬
se qd̃ ẽ. grauiꝰ inadulteriũ lapsus
ẽ: tanco ase licita debet abscidere:

Expanded text:
retribuunt, quod laesiones proximis retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequdignos poenitentiae . In quibus verbis notandum est, quod amicus sponsi non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet faciendos. Aliud namque est fructus facere, aliud dignos poenitentiae facere; ut enim secundum dignos poenitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur ut licitis utatur; sicque pietatis opera faciat, ut tamen si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod gravius est, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m in hac uita mmũs homo uide
non potuit. Ubi gͦ in hac senten¬
tia ꝓpħa ꝓphetie ocutũ. nisi adex¬
tremũ uidicii diẽ tendit : ubi cum
aꝑtis cęlis ministrantib angelis.
consedentib apłis. in sede maesta¬
tis suȩ. xp̃c apparuerit. oñĩs hunc
et electi & reꝓbi parirer uidebt.
ut & iusti dẽ muinere retributioĩs
sine fine gaudeant. & iniusti inulti¬
one supplicii imꝑpetuũ gemant :
N am quia hoc ista sententia intendit.
qđ inextremo ex amine ab omni
carne uidebitur: recte subiungitur:
Dicebat autẽ ad turbas: quȩ exi bant
ut baptizarent᷑ ab eo: Genimina
uiꝑarũ: quis ostendit uob̃ fugere
abira uentura: Uentura eniꝰ ira
est animaduersio ultionis excremȩ:
quã tunc peccator fugere ñ ualet
qui nunc ad lamenta penitentiȩ
non recurrit: E notandũ qđ male
soboles maloꝵ parentũ actiones
iiuitontes. genimina uiꝑarũ uocan¬
rur quia ꝑ hoc qđ bonis inuident
eosq ꝑsequnt᷑. qđ quibdã mala

Expanded text:
 in hac vita omnis homo videre non potuit. Ubi ergo in hac sententia propheta prophetiae oculum nisi ad extremi judicii diem tendit? Ubi cum apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus apostolis, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et electi et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia ad hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur: Dicebat autem ad turbas quae exibant ut baptizarentur ab eo: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala
Abbreviated transcription (Latin):
ste enĩ portasse. iustus ẽ: et quanto
in hoc mundo nichil possidet.
tanto loquendi ꝓiusticia fiduci¬
am maiorẽ habec: Hunc dum
ille sustentat qui in hoc mundo
aliquid possidet. & fortasse adhuc
ꝓiusticia loqui libere non p̾su¬
mit: iusticie illiꝰ libertatẽ sibi
participẽ facit: ut cũ eo parit
iusticiȩ p̾mia recipiat quẽ sus¬
tentando iuuit. quatinꝰ eandem
iusticiã libere loqui potuisset
Ille ꝓpheciȩ sp̃i plenus ẽ: s tamen
corporeo eget alimento Et si corpꝰ
non reficitur.: certũ ẽ. qđ uox ipsa
subtrahat᷑

Expanded text:
Iste enim fortasse iustus est, et quanto Iste enim fortasse iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille sustentat, qui in hoc mundo illiquid possidet et fortasse adhuc pro iustitia loqui libere non praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustenjustitiam libere loqui potuisset. Ille prophetiae spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget alimento. Et si corpus non reficitur, certum est quod vox ipsa subtrahat
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam dicit. Date elemosinã & ecce
omĩa munda sunt uobis:. Hinc
rursus ait: Date: et dabit᷑ uobis:
Hinc scriptũ ẽ: Ignẽ ardentẽ excin¬
guit aqua: et elemosina resistit
peccatis: Hinc iterũ dicitur: Con¬
clude elemosinã in simi pauꝑis.
et hec ꝓ te exorabit: Hiric bonus
pater. in nocentẽ filiũ amonet di¬
cens: Di multũ. tͥ fuerit: habundan¬
ter tribue: Si exiguũ furrit: eciam
exiguũ libenter᷑ stude imꝑtiri
Ut autẽ quanta esset uirtus in con¬
tinentia et susceptione indigenti¬
um. redemptor nr̃ ostenderet dix̃.
Qui recipit ꝓpħam. in nomine ꝓpħe.
mercedem ꝓpħe accipiet. Q qui
recipit iustũ in nomine iusti:
mercedẽ iusti accipiet: Inquib
uerbis notandũ ẽ. quia non au
mercedẽ de ꝓpħa uel mercedem
merces de ꝓpħa: aliud merdes pro¬
pħe: atq aliud merces de iusto.
aliud merces iusti Quid.ẽ. enĩ
dicere mercedẽ ꝓpħe accipiec:
nisi quia is qui ꝓpħã sua largi¬
tate sustentat. qͣuis ipse ꝓphetia

Expanded text:
itas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dicitur: Conclude eleemosynam in sinu pauperis et haec pro te exorabit . Hinc bonus pater innocentem filium admonet, dicens: Si multum tibi fuerit, abundanter tribue; si exiguum fuerit, etiam exiguum libenter stude impertire! Ut autem, quanta esset virtus in continentia et susceptione indigentium, redemptor noster ostenderet, dixit: Qui recipit prophetam in nomine prophetę, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus verbis notandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'mercedem merces de propheta, aliud merces prophetae, atque aliud merces de iusto, aliud merces iusti. Quid est enim dicere 'mercedem prophetae accipiet', nisi quia is, qui prophetam sua largitate sustentat, quamvis ipse prophetiam
Abbreviated transcription (Latin):
erunt praua indirecꝰta: & asꝑa in
uias planas: Praua indirecꝰta fiunt:
cũ maloꝵ corda ꝑ iniusticia detor¬
ta. adiusticie regulã diriguntur.
Q asꝑa iuias plan̾as ĩmutantur:
cũ ĩmites atq iracundę mentes.
ꝑ infusionẽ suꝑnȩ gr̃e adlenitatẽ
mansuetudinis redeunt Biando
enĩ uerbũ ueritatis ab iracunda
mente ñ recipit᷑: quasi asꝑitas
itineris. gressũ ꝑgentis repellit
cũ mens iracunda ꝑ acceptam
mansuetudinis qram correptio¬
nis uel exhortationis uerbũ recipit:
ibi planã uiã p̾dicator inienit. ubi
pͥus pasꝑitate itmeris ꝑgere. id est
p̃dicationis gressũ ponere ũ ualebat.
care di: Quis onis aro accipitur¬

Expanded text:
Erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava in directa fiunt, cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur. Et aspera in vias planas immutantur, cum immites atque iracundae mentes, per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam correptionis, vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius pro asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. tare Dei. Quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
decimo imꝑni tyberii cesaris.
pcurante pontio pilato iudea.
tetrarcha autẽ galileȩ herode.
phylipo autẽ fr̃e enis cetrarcdha
ytureȩ. et traconitidis regionis
& lisania abiline cetiarelia sub
principib sacerdotũ anna et
chaipla: facꝰtũ ẽ uerbũ dñi suꝑ
ioħem zachariȩ filiũ indeserto
Quia enĩ illũ p̃dieare uemiebas
qͥ & exiudea quosdã et multos
exgentib redepturꝰ erat: ꝑ regẽ
geniũ & principes iudeoꝵ. p̾dica¬
tionis eiꝰ tempora designantur:
Quia autẽ gentilitas colligenda
erat. & iudea ꝓculpa ꝑfidiȩ dis¬
ꝑgenda: ipsã qͦq descriptio ter¬
reni principatus ostendit: qm̃
et in romana re publica unus
p̃fuisse describit᷑. & in iudeȩ regno
ꝑ quartã partẽ plurimi principa¬
bantur. oce etenĩ nr̃i redẽpio
ris. dicitur Omne regnũ inse¬
ipsũ diuisũ. desolabit᷑. Liquet qͦ
qđ adfinẽ regni iuidea ꝑuenerat:
quȩ tot reqibi diuisa subiacebat:

Expanded text:
imperii Tyberii Cesaris, procurante Pontio Pilato Iudeam, tetrarcha autem Galilee Herode, Phylippo autem fratre eius tetrarcha Yturee et Traconitidis regionis, et Lisania Abiline tetrarcha, sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem, Zachariae filiunt in deserto. Quia enim illum praedicare veniebat, qui et ex Judaea quosdam, et multos ex gentibus redempturus erat, per regem gentium et principes Judaeorum praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem Gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voce etenim Redemptoris nostri dicitur: Omne regnum in seipsum divisum desolabitur . Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus di
Abbreviated transcription (Latin):
filii abrahe suscitati sunt: quia dũ
dura corda gentiliũ i abrahe se¬
men. idest. in xp̃m crediderunt :
eius filii facti sunt. cuiꝰ semini st̃
uniti. Unde & eisdẽ gentib ꝑ
egregiũ p̃dicatorẽ dicitur: Si aut̃
uos xp̃i: ergo abrahe semen estis:
existimus: uidei ꝓpter ꝑfidiã. abra¬
he filii eẽ. desierunt. Quia uero
in illo die tremendi examinis. pa¬
rentes bomi malis filus ꝓdesse ñ
poisint: testat᷑ ꝓpħa qui dicit: Hoc.¬
& damel. et iob si fuerint in me¬
dio eiꝰ: uiuo ego dicit diĩs ds̃. qͥa
filiũ et filiã non liberabunt: sed
ipsi iusticia sua liberabunt anima
suas. Et rursii quia boni filii
nichil malis parentib ꝓfint :
sed ad reatũ potius maloꝵ pa¬
ientũ ꝓficiat bonitas filioꝵ: ip¬
sa ꝑ se uericas uideis ñ credenti
bus dieit: Si ego in beelzebub
eicis demonia: filii ur̃i in quo¬

Expanded text:
brahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia vero in illo tremendi examinis die parentes boni malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in medio eorum, vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, ipsa per se Veritas non credentibus Judaeis dicit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii
Abbreviated transcription (Latin):
tres: ut rectas deo semitas faciat.
dũ mundas in animo cogitauio¬
nes ꝑ sermonẽ bone p̾dicationis
format: Omis uallis implebit᷑.
& oinis inons & cołas humiliabit᷑
Quid hoc loco ualliũ nomine uisi hu¬
miles: qͥd montiũ & colliũ nisi su¬
ꝑbi homines designant᷑  In aduen
tui gͥ redemptoris u̾alles impletȩ.¬

Expanded text:
tret. Ut rectas Deo semitas faciat, tret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? « Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. » Quid hoc loco vallium nomine, nisi humiles? quid montium et collium, nisi superbi homines designantur? In adventu igitur Redemptoris valles implet
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicans baptismũ penitentiȩ in
remissionẽ peccatoꝵ: qm̃ baptis¬
mũ qđ peccata solueret quia da¬
re ñ poterat p̾dicabat: ut sic̃ in¬
carnatũ uerbũ patris p̾currebat
uerbo p̾dicationis. ita baptisiũ
penitentiȩ qͦ peccata soluuntur
p̾curreret suo baptismate qͦ pecca¬
ta solui ñ possunt. ut qͥa eiꝰ ser¬
mo p̾currebat p̾sentiã redẽptoris.
ipsũ qͦq eiꝰ baptisia p̾cedendo
fieret umbra ueritatis. Sequitur.
ĩc scriptũ ẽ: in libro sermonum
ysaie ꝓphetẽ. Uox clamantis in
deserto. parate inã dñi: rectas fa
ta requisitꝰ quis esset: respondit
sic̃ ante a nob̾ dic̾tũ ẽ. ideo uox
aꝓpheta uocatus ẽ: qͥa uerbum
p̾ibat: Quid autẽ clamaret: aꝑit᷑
cũ subditur: Parate uiã dñi: rec¬
t̾as facite semitas eiꝰ Omĩs qui
fidẽ rectã & bona oꝑa p̾dicat. qͥd
aliud quã uenienti dño ad corda
audientiũ uiã parat : ut hȩc uis
gr̃ę penetret. lum̃ ueritatis illus¬

Expanded text:
Praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, quoniam baptismum quod peccata solveret, quia dare non poterat, praedicabat: ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possunt; ut quia ejus sermo praecurrebat praesentiam Redemptoris, ipsum quoque ejus baptisma praecedendo fieret umbra veritatis. Sequitur: 3. Sicut scriptum est in libro sermonum Isaiae prophetae: Vox clamantis in desa requisitus quis esset, respondit, sicut ante per nos dictum est, ideo vox a propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Quid autem clamaret aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illus
Abbreviated transcription (Latin):
incarnationis eiꝰ misteriũ ꝑseru¬
tari ñ se dignũ esse phibuit. Eiꝰ
eẽ. sponsã. eccłam crȩdehant: qui
hunc qr xp̃c esset ex istimabant
Sed ait: Qui habet sponiã: spons
est: Ac si diceret: Ego non su¬
sponsus: s amicus sponsi sum:
Nec ꝓpcer uocẽ suã s. in uoce sponss
se gaudere ꝑhibebat: quia non idõ
lecabatur in corde qm humilit̃¬
a popłis audiebat᷑ loquens: s qͥa
ipse ueritatis uocẽ audiebat intꝰ.
ut loqueret᷑ foras: đ bene gaudi¬
um impletũ dicit: quia quisqͥs
de sua uoce gaudet. plenũ gaudi¬
um non haber: A quo & subdit᷑
llii oporter crescere: me aurem
minui. Qua in re querendũ est
in qͦ creuit. xp̃c. in quo ĩminutꝰ
nentiã uidens. remotũ hunc ab
hominib esse conspiciens. eum
publicanis comedentẽ int̾ pecca¬
tores ambulantẽ intuens: eũ n
dũ ꝑ accessũ temporis. & xp̃c qͥ¬

Expanded text:
incarnationis ejus mysterium perscrutari non se dignum esse perhibuit. Ejus esse sponsam Ecclesiam credebant, qui hunc quia Christus esset existimabant. Sed ait: Qui habet sponsam sponsus est . Ac si diceret: Ego sponsus non sum, sed amicus sponsi sum. Nec propter vocem suam, sed in voce sponsi se gaudere perhibebat, quia non ideo laetabatur in corde, qua populis audiebatur loquens, sed quia ipse Veritatis vocem audiebat intus ut loqueretur foris. Quod bene gaudium impletum dicit, quia quisquis de sua voce gaudet, plenum gaudium non habet, a quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem minui . Qua in re quaerendum est in quo crevit Christus, in quo imminutus nentiam videns, remotum hunc ab hominibus esse conspiciens, eum ero cum publicanis comedentem, inter peccatores ambulantem intuens, eum nodum per accessum temporis et
Abbreviated transcription (Latin):
ciemꝰ: Pculse enĩ cerrore fuerant.
Respondens autẽ: dicebat illis: ui
habet duas tunicas: det ñ haben¬
ti: Ꝙ qui habet escas: similiter
faciat. Phoc qa cunica plus est
necesiaria usui nr̃o quã pallium.
ad fructũ dignũ penitentię ꝑti¬
net. ut non solũ exteriora quęq
et minus necessaria. s ipsa nobis
ualde necessaria diuidere cũ ꝑxi¬
mis debeamꝰ: scilicet uel escã qua
carnaliter uiuimꝰ. uel tumcam
qua uestimur: Quia enĩ in lege
scriptũ ẽ diliges ꝓximũ tuũ sic̃
te ipsũ : minus ꝓximũ amare con¬
uincit᷑ qui non cũ eo in necessita
te illius. etiã ea quȩ sibi sunt ne¬
cessaria partitur: Iccirco ergo de
diuidendis cũ ꝑximo duab tum¬
cis datur p̾ceptũ. quia hoc de una
dici non potuit: qm̃ si una diui¬
ditur. nemo uestitur In dunidia
quippe tunica. et nudus reman&
qui accipit: et nudus qui dedit:
nter hec autẽ sciendũ. ẽ. quantũ

Expanded text:
ciemus? Percussae enim ciemus? Percussae enim Respondens autem dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur qui non te illius etiam in ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividitur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica, et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ: excidecur & inignẽ mit
cetur. Abor huiꝰ mundi ẽ. unuer¬
sum genus humanũ: Securis uͦ ẽ.
scilicẽt redẽptor nr̃: qui uelut ex
te: Quȩ uidelicet securis iã ad ra¬
dicẽ arboris posita ẽ: quia et si ꝑ
patientiã expectat: iudecur tam̃
quid factura ẽ: Omĩs enĩ arbor
non faciens fructũ bonũ excidet᷑
& inignẽ mittet᷑ : quia unusqͥsq
ꝑuersus paratã citius gehennę
concremationẽ inuenit: qui hic
fructũ boni oꝑis facere contẽpnit:
ꝙ notandũ. qđ securẽ non uxta ra¬
mos positã. s ad radicẽ dicit Cũ
enĩ filii maloꝵ tollunt᷑: quid aliud
quã rami infructuose arboris ab
scidunt᷑: Cii uͦ tota simmul ꝓgenies
cũ parente tollitur: infrucłuosa
arbor a radice abscisa. ẽ: ne iã re¬
maneat unde praua iterũ sobo¬
les subcrescat. Inquib ioħis bap¬
tiste uerbis constat. qđ audienti¬
ũ corda turbata sunt: eũ ꝓtinus
subinfertur & interrogabant
eĩ curbȩ dicentes: Quid ergo fa¬

Expanded text:
ita est. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex te. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris istius posita est. Quia etsi per patientiam exspecactura est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur, quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic fructum boni operis facere contemnit. Et notandum quod securim non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arbosciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo fa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstitit quia in cordis humilitate
ꝑdinaiit : & multi iccirco cecide¬
runt. qͥa apud semes ipsos.elata
cogitatione tumnuerunt: dieat᷑
recte: Omis uallis implebit᷑ : & oĩs
mons et collis humiliabit᷑: qͥa hu¬

Expanded text:
perstitit, quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
insinuatũ ita om̃s scõs ꝓpħas uno sp̃u
locutos: mirabiliq int̾ se consensione
constare: ut hoc multo ampliꝰ sit ꝗͣ si
omniũ omĩa ꝓpħarũ. uno unius hominis
ore dicerent᷑: & idõ indubitant᷑ accipi

Expanded text:
insinuatum, ita omnes sanctos prophetas uno spiritu insinuatum, ita omnes sanctos prophetas uno spiritu locutos, mirabili inter se consensione constare, ut hoc multo amplius sic, quam si omnium omnia prophetarum uno unius ore dicerentur. Et ideo indubitanter accipi
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. qͥ p̃pararet uiã eiꝰ : hoc ẽ utiq qͦd
dixit ysaias uocẽ clamantis audienda
in deserto. quȩ diceret parate uiã dñi.
rectas facite semitas eiꝰ. Quia sicut ioħes
recte angłs potuit uocari. ꝓ eo qͦd faciẽ
dñi euangłirando p̾uenit ita recte ap¬
pellari & uox potuit. ꝙr uerbũ dei sonan¬
do p̃ibat: sicut & supͣdictũ est. In utraq
aut̃ sententia similit̾ paranda uia dñi
p̃dicat᷑: idoq ñ fallit᷑ eugłista. qͥ hoc dictũ
ab ysaia seribit. Qͦd & si ñ eisdẽ uerbis:
eodẽ tam̃ sensu ab ipso scriptũ inuenit.
Potuit aut̃ fieri. ut animo marci euan¬
głm conscͥbentis. ꝓmalachia ysaias occur-¬
rerit: ut fieri solet. Ed tam̃ sine ulla
dubitatione emendaret. saltẽ ab aliis ad¬
monitꝰ. qͥ ipso adhuc in carne uiuente hoc
legere potuert: nͥ cogitaret recordatio¬
ni suȩ quȩ sco spu regebat᷑. ñ frustra oc¬
constituerit dñs. pͥma illa causa utilifsi¬
ma debet facillime cogitari etiã sic ẽẽ

Expanded text:
i praepararet viam ejus, hoc est utique quod dixit Isaias, vocem clamantis audiendam in deserto, qui diceret: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quia sicut Joannes recte angelus potuit vocari, pro eo quod faciem Domini evangelizando praevenit, ita recte appellari et vox potuit, quia Verbum Dei sonando praeibat, sicut et supra dictum est. In utraque autem sententia similiter paranda via Domini praedicatur. Ideoque non fallitur evangelista, qui hoc dictum ab Isaia scribit: quod etsi non eisdem verbis, eodem tamen sensu ab ipso scriptum invenit. Potuit autem fieri ut animo Marci Evangelium conscribentis pro Malachia Isaias occurreret, ut fieri solet. Quod tamen sine ulla dubitatione emendaret, saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne vivente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae quae sancto Spiritu regebatur, non frustra occonstituerit Dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari, etiam sic esse
Abbreviated transcription (Latin):
cesserunt: s diu̾so narrationis sue
primordio singłi diu̾sum stertu ere
t̾minũ. Matheꝰ namq a natiurta
de dñica exordiũ sumens: ad tempꝰ
usq dñice resurrectionis seriem sue
narrationis ꝑduxit. Marcus Ad
initio euͣngelice predicationis: nci¬
piens: ꝑuenit ad tempꝰ usq ascrm¬
sionis dicũ ⁊ p̃dicationis discipꝰ oꝵ

Expanded text:
sed diversum narrationis suae primordium singuli, diversum statuere terminum. Matthaeus namque, a nativitate dominica exordium sumens, ad tempus usque dominicae resurrectionis seriem suae narrationis perduxit. Marcus, ab initio evangelicae praedicationis incipiens, pervenit ad tempus usque ascensionis Domini, et praedicati
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Om̃is qͥ fidẽ rectã & bona oꝑa p̃dicat.
qͥd aliud qͣm uenienti dño ad corda audi¬
entiũ uiã parat. ut hȩc uis gr̃ȩ pene¬
tret. & lum̃ ueritatis illustret.  ut re¬
etas deo semitas faciat. du miuidas in¬
animo cogitationes ꝑ sermonẽ bonȩ
p̃dicationis format Le .xii.¬
ane notandũ. qͦd ex testimoniis ꝓphe¬
ticis que posuit marcus. unũ sołum
in ysaia : aliud uͦ inuenit᷑ in malachia.
Nectam̃ falli aut fallere putandꝰ ẽ euat¬
glista. qͥ hoc scriptũ dicit in ẏsaia. qͦd
ysaias ñ scͥpserit: s potiꝰ intelligenđu.
qr & si ñ hec uerba que de malachia po¬
suit inueniunt᷑ in ysaia : sensus tam̃
eoꝵ inuenit᷑ in ysaia: & in ñ nullis socis
aliis. & manifestiꝰ in eo qͦd hic ipse sub¬
unait. uox elamantis in deserto. pa¬
rate uiã dñs. rectas facite semitas eiꝰ.
Qͥs enĩ ñ uideat. qͣnta sit in utraq

Expanded text:
tam et bona opera praedicat, qui aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum muanimo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? Sane notandum quod ex testimoniis propheticis quae posuit Marcus, unum solummodo in Isaia, alterum vero invenitur in Malachia. Nec tamen falli aut fallere putandus est evangelista, qui hoc scriptum dicat in Isaia quod Isaias non scripserit, sed potius intelligendum quod etsi non haec verba quae de Malachia posuit inveniuntur in Isaia, sensus tamen eorum invenitur in Isaia, et in nonnullis locis aliis, et manifestius in eo quod hic ipse subjunxit: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quis enim non videat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ malachiȩ.÷ qͥd opus erat ut emendaret.
scriptũ relegisset. ac ñ potiꝰ sequens au¬
ctoritatẽ sp̃c scĩ a qua mentẽ suã regi.
plus nobis ille utiq sentiebat. ita hoc
seriptũ relinqueret sicut eũ admonens
constituerat ei dñs. ad informandos nos

Expanded text:
 Zachariae; quid opus erat ut emendaret Mscriptum relegisset; ac non potius sequens auctoritatem Spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret, sicut eum admonendo constituerat ei Dominus, ad informandos nos
Abbreviated transcription (Latin):
uera ac sine scrupulo dubietatis susetpi¬
enda quȩ seriberet intimaret. ⁊ qͦ hȩc
p̃dicta ẽẽ monstraret. Simulq uno
eodẽq eugłii sui pͥncipio & iudeos qͥ
legẽ ac ꝓpħas susceꝑant: ad susci pienda
etiã eugłii sacram̃ta quȩ ipsoꝵ ꝓphe¬
tiȩ p̾dixer̃t instituit: & gentiles qͥ ꝑ¬
etoritatẽ qͦq legis & ꝓpħarũ suscipien¬
dã uenerandaq ꝓuocat : ne siqui
iua ta hereticos aut uetus sołumodo
testamentũ. aut solũmͦ nouũ susce¬
pisset: alienꝰ a testam̃to dei remaneret.
cee initto angelũ meũ Be.xͣi.

Expanded text:
vera ac sine scrupulo dubietatis suscipienda quae scriberet intimaret, quo haec apraedicta esse monstraret, simulque uno eodemque Evangelii sui principio et Judaeos qui legem ac prophetas susceperant, ad suscipienda etiam Evangelii sacramenta quae ipsorum prophetae praedixerant instituit, et gentiles, ctoritatem quoque legis et prophetarum suscipiendam venerandamque provocat, ne si qui juxta haereticos aut Vetus solummodo Testamentum, aut solummodo Novum suscepisset, alienus a testamento Dei remaneret. Ecce mitto angelum meum, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ societate iuxta heresim orige¬
nis: s officii dignitate. Angłs enim
grece: latine nuncius dicit᷑. Quo no¬
mine recte appellari potuit homo ille
qͥ fuit missus a deo ut testimoniũ ꝑhi¬
beret de lumine: & uenientẽ in car¬
ne dñm mundo nuntiaret. Nee muai¬
du nustice angelũ nominari eũ qͦ int̾
uatos mulierũ maior nemo surrexit :
cr̃ constet om̃s qͥ sac̾dotii gradu rite fun¬
gunt᷑ ob eugłrrandi officiũ angłos posse
uocari : dicente ꝓpħa. Labia sac̾dotis
custodiunt scientiã: & legẽ reqͥ. ent¬

Expanded text:
naturae societate juxta haeresim Origenis, sed officii dignitate. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Quo nomine recte appellari potuit homo ille qui fuit missus a Deo ut testimonium perhiberet de lumine , et venientem in carne Dominum mundo nuntiaret. Nec mirandum mystice Angelum nominari eum quo inter natos mulierum major nemo surrexit , cum constet omnes qui sacerdotii gradu rite funguntur ob evangelizandi officium angelos posse vocari, dicente propheta: Labia sacerdotis custodient scientia
Abbreviated transcription (Latin):
Consumptaq ẽ. omĩs caro quȩ mo¬
uebatur suꝑ terram: uolucrum.
animantiũ. bestiarũ. omniũq
reptiliũ quȩ reptant suꝑ terrã:
uniuersi homines. et cuncta in
quibꝰ spiraculĩ uite ẽ in terra.
mortua sunt:¬

Expanded text:
Consumpta est omnis caro quae movebatur super terram, volucrum, animantium, bestiarum, omniumque reptilium quae reptant super terram; universi homines, et cuncta in quibus spiraculum vitae est, in terra mortua sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Sic uua calcibꝰ tunditur: & in uini
saporẽ liquat᷑. Sic oliua contunsio¬
nibꝰ exp̾ssa. amurcã suã deserit: et
in olei liquore pinguescit: Sic ꝑ
triturã areȩ a paleis grana sepa¬
rantur: & ad horreum purgata
ꝑueniunt. Quisqͥs gͦ appetit plene
uitia uincereᷤ. studeat humiliter
purgationis suȩ flagella tolerare :
ut tanto post ad iudicẽ mundior
ueniat: quanto nunc eiꝰ rubigi¬
nẽ. ignis tribulationis purgatꝰ

Expanded text:
Sic uva calcibus tunditur, et in vini Sic uva calcibus tunditur, et in vini saporem liquatur. Sic oliva contusionibus expressa amurcam suam deserit, et in olei liquorem pinguescit. Sic per trituram areae a paleis grana separantur, et ad horreum purgata perveniunt. Quisquis ergo appetit plene vitia vincere, 1491 studeat humiliter purgationis suae flagella tolerare, ut tanto post ad judicem mundior veniat, quanto nunc ejus rubiginem ignis tribulationis purgat.
Abbreviated transcription (Latin):
entiã resoluunt Re enĩ contraria:
possess. ores suos & afflictos. et
lubricos faciunt: S quia uolup¬
tas conuenire ñ potest cũ afflic¬
tione: alio quidẽ tempore ꝑ cus¬
todiȩ suȩ sollicitudinẽ affligunt:
atq alio ꝑ habundantiã ad uo¬
luptates emolliunt: Terra autem
bona fructũ ꝑ patientiã reddit.
qͥa scilicet nulla st̃ bona quȩ agimꝰ. S
siñ equanumt᷑ etiã ꝓximoꝵ mala
toleramus: Quanto enĩ quisq altiꝰ
ꝓfecerit. tanto in hoc mundo in¬
uenit qđ duriꝰ portet: qͥa cũ apre¬
senti scło m̃tis nr̃x dilectio deficit:
eusdem scłi aduersitas creseit:
Ninc est enĩ qdđ plerosq cernimus
& bona agere: & tam̃ sub graui
tribulationũ fasce desudare: Ter¬
rena iã desideria fugiunt: & tam̃
flagellis durioribꝰ fatigant᷑: Sed
uy ta uocẽ dm̃ fructũ ꝑ patienti¬
n reddunt: qͥa cũ humiliter
flagella suscipiunt: post flagella.
ad requiẽ sublimiter suscipiunt᷑:

Expanded text:
entiam resolvunt. Re enim contraria entiam resolvunt. Re enim contraria possessores suos et afflictos et lubricos faciunt. Sed quia voluptas convenire non potest cum afflictione, alio quidem tempore per custodiae suae sollicitudinem affligunt, atque alio per abundantiam ad voluptates emolliunt. 4. Terra autem bona fructum per patientiam reddit, quia videlicet nulla sunt bona quae agimus, si non aequanimiter etiam proximorum mala toleramus. Quanto enim quisque altius profecerit, tanto in hoc mundo invenit quod durius portet, quia cum a praesenti saeculo mentis nostrae dilectio deficit, ejusdem saeculi adversitas crescit. Hinc est enim quod plerosque cernimus et bona agere, et tamen sub gravi tribulationum fasce desudare. Terrena namque jam desideria fugiunt, et tamen flagellis durioribus fatigantur. Sed juxta vocem Domini fructum per patientiam reddunt, quia cum humiliter flagella suscipiunt, post flagella ad requiem sublimiter suscipiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
memiit. etiã ipsa dampnauit.
Sepe etiã contra culpas conpungim᷑
& tam̃ post fletũ ad culpas redimꝰ
ic balaan isrłitici popłi tab̾nacła
contemplatus. fleuit: eisq se similẽ
fieri in morte poposcit dicens Mo¬
riatur anuna mea morte iustoꝵ:
& fiant nouissima mea hoꝵ simi¬
lia: S mox ut hora conpunctiome
transiit: in auariciȩ nequitiam
exarsit: Nam ꝓpt̾ ꝓmissa munera.
in eius popłi morte consiliũ deli:
cuiꝰ morti se fieri similẽ optauit:
Et oblitus ẽ qđ planxerat. cũ ex¬
tinguere noluit qđ ꝑ auaricia
ardebat: Notandũ uͦ ẽ: qđ expo¬
nens dñs dicit. quia sollicta idiuis
& uoluptates A iuitiȩ suffocant
nerbiĩ: Suffocant enĩ. qͥa inpor¬
ninis cogitationibꝰ suis. guttur
mñtis strangulant. U dũ bonũ
desideriũ intrare ad cor ñ sinunt.
qͣi aditũ flatus uitalis necant:
dñs iungit: sollicitudines uidelic&
& uoluptates. quia ꝓfecto. & ꝑ eu¬
ram mentẽ opprimunt: & ꝑ afflu¬

Expanded text:
meminit jam et ipsa damnavit. meminit jam et ipsa damnavit. Saepe etiam contra culpas compungimur, et tamen post fletum ad easdem culpas redimus. Sic Balaam Israelitici populi tabernacula contemplatus flevit, eisque se similem fieri in morte deposcit, dicens: Moriatur anima mea morte justorum, et fiant novissima mea horum similia ; sed mox ut hora compunctionis transiit, in avaritiae nequitiam exarsit. Nam propter promissa munera in ejus populi mortem consilium dedit, cujus morti se fieri similem optavit; et oblitus est quod planxerat, cum exstinguere noluit quod per avaritiam ardebat. 3. Notandum vero est quod exponens Dominus dicit quia sollicitudines, et voluptates, et divitiae suffocant verbum. Suffocant enim, quia importunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant; et dum bonum desiderium intrare ad cor non sinunt, quasi aditum flatus vitalis necant. e divitiis jungit, sollicitudines videlicet et voluptates, quia profecto et per curam mentem opprimunt, et per afflu
Abbreviated transcription (Latin):
requirit: Curate gͦ. ut acceptus
sermo in cordis au̾re remaneat.
curate ne sem̃ iuxta uiã cadat: ne
malignus sp̃c ueniat. & a memo¬
ria uerbũ tollat: Curate ne pe
cibus mittat Multis enĩ libet
qđ audiunt. bom oꝑis iitia ꝓpo¬
nunt: s mox ut fatigari aduer¬
sitatibus ceꝑint. mehoat. Aere¬
linquunt: Petrosa gͦ t̾ra humo¬
rem ñ habuit: quȩ hoc qđ ger¬
minauerat ad rructum ꝑseueran¬
ulti cũ uerbũ contra auaritiam
audiunt. eandẽ auaritiã detestan¬
tur: rerii ominii contemptum
laudant: s mox ut uiderit amiinꝰ
qđ concupiscat. obliuiscit᷑ qđ lau¬
dabat: Multi cũ uerbũ contra lixxu¬
riã audiunt: pollutiones carnis
ñ solũ ꝑpetrare ñ appetunt: s etiã
ꝑpetratas erubescunt: S mox ut
carnis species. eoꝵ oculis apparet:
sic mens ad desideriũ rapitur. ac
si adhuc ab ea nichil sit contra hec
eadem desideria delib̾atũ: Ꝙ damp¬
nanda agit: quȩ qͥcquid egisse se

Expanded text:
requirit. Curate ergo ut acceptus requirit. Curate ergo ut acceptus sermo in cordis aure remaneat. Curate ne semen juxta viam cadat, ne malignus spiritus veniat, et a memoria verbum tollat. Curate ne petcibus mittat. Multis enim libet quod audiunt, boni operis initia proponunt; sed mox ut fatigari adversitatibus coeperint, inchoata derelinquunt. Petrosa ergo terra humorem non habuit, quae hoc quod germinaverat ad fructum perseveranMulti namque cum verbum contra avaritiam audiunt, eamdem avaritiam detestantur, rerum omnium contemptum laudant; sed mox ut viderit animus quod concupiscat, obliviscitur quod laudabat. Multi cum verbum contra luxuriam audiunt, pollutiones carnis non solum perpetrare non appetunt, sed etiam perpetratas erubescunt; sed mox ut carnis species eorum oculis apparet, sic mens ad desideria rapitur, ac si adhuc ab ea nihil sit contra haec eadem desideria deliberatum; et damnanda agit, quae quidquid egisse se
Abbreviated transcription (Latin):
i fratres kim̃i diuites ẽẽ cupitis:
ueras diuitias amate: Si culmen
uer honoris queritis: ad cȩleste
regnũ tendite: Si głam dignitatũ
diligitis: in illa suꝑna angeloꝵ cu¬
ria adscribi festinate. Uerba dei
quȩ aure ꝑcipitis: mente reanete
C ibus enĩ m̃tis. ẽ sermo dĩ. Et qͦsi
acceptus cibꝰ stomacho languente
reicit᷑. quando auditus sermo in
uentre memoriȩ nͨ tenet᷑: S qͥs qͥs
midate. si cibum quidẽ sc̃ẽ exhor¬
tationis accipitis: s uerba uite
id est. alim̃ta iusticie. in memo¬
ria ñ tenetis: Rcce transit omne
qđ agitis: & ad extremũ iudiciũ
sine ulla mom̃ti int᷑positione. co¬
tidie uolentes nolentesq ꝓꝑatis:
ur gͦ amatur. qđ relinquitur :¬
ur illud negligit᷑ quo ꝑuenitur:
Mementote qđ dicit᷑. Siquis habet
aures audiendi: audiat: Om̃s enĩ
qͥ illic aderant: aures corporis
habebant: S qͥ cunctis aures ha¬
bentibꝰ si quis habet aures audi¬
at. dicit: aures ꝓculdubio cordis

Expanded text:
 charissimi, divites esse cupitis, veras divitias amate. Si culmen veri honoris quaeritis, ad coeleste regnum tendite. Si gloriam dignitatum diligitis, in illa superna angelorum curia ascribi festinate. 2. Verba Domini, quae aure percipitis, mente retinete. Cibus enim mentis est sermo Dei. Et quasi acceptus cibus stomacho languente rejicitur, quando auditus sermo in ventre memoriae non tenetur. Sed quisquis midate, si cibum quidem sanctae exhortationis accipitis, sed verba vitae, id est alimenta justitiae, in memoria non tenetis. Ecce transit omne quod agitis, et ad extremum judicium sine ulla momenti interpositione quotidie volentes nolentesque properatis. Cur ergo amatur quod relinquitur? Cur illud negligitur quo pervenitur? Mementote quod dicitur: Si quis habet aures audiendi audiat. Omnes enim qui illic aderant aures corporis habebant. Sed qui cunctis aures habentibus Si quis habet aures audiendi audiat dicit, aures procul dubio cordis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluissem: maxime cũ ille pun¬
gant. iste delectent: Utam̃ spinę
st̃. qͥa cogitationũ suarũ punctio¬
nibꝰ intem lacerant: & cũ usq ad
peccatũ ꝑtrahunt. q̃si inflicto uul¬
nere cruentant: Quas bene hoc in
loco. alio euangelista testante: neq̃ꝗ
dñs diuitias. s fallaces diuitias
appellat Fallaces enĩ st̃. quȩ nob cũ

Expanded text:
maxime cum illae pungant, istae delectent? Et tamen spinae sunt, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant, et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Quas bene hoc in loco, alio evangelista attestante, nequaquam Dominus divitias, sed fallaces divitias appellat . Fallaces enim
Abbreviated transcription (Latin):
duces in aroã. ut uiuant tecũ mas¬
culim sexus & feminin: De uolu¬
cribꝰ iuxta genus suũ. et de ium̃tis
in genere suo. et ex omĩ reptili t̾re.
scđm genus suũ. bina de omnibꝰ
ingredientur tecũ: ut possint ui¬
uere: Tolles gͥ tecũ ex omnibꝰ escis
quȩ mandi possunt. & cumportab̾

Expanded text:
rcam, ut vivant tecum, masculini sexus et feminini. De volucribus juxta genus suum, et de jumentis in genere suo, et ex omni reptili terrae secundum genus suum: bina de omnibus ingredientur tecum, ut possint vivere. Tolles igitur tecum ex omnibus escis, quae mandi possunt, et c
Abbreviated transcription (Latin):
ne limes intrinsecus. et extrinsecꝰ᷑:
et sic facies eã: Trecentoꝵ cubitoꝵ
erit longitudo arcȩ: quinquaginta
cubitoꝵ latitudo: et triginta cubi¬
toꝵ altitudo illiꝰ. fenestram in arca
facies: et in eubito consũmabis sũmita¬
tem eiꝰ. Ostiũ aut̃ arce. pones ex lat̃e
deorsum: cenacula & tristega facies

Expanded text:
et extrinsecus. Et sic facies eam: Trecentorum cubitorum erit longitudo arcae, quinquaginta cubitorum latitudo, et triginta cubitorum altitudo illius. Fenestram in arca facies, et in cubito consummabis summitatem ejus: ostium autem arcae pones ex latere deorsum, coenacula
Abbreviated transcription (Latin):
sit: Hic itaq paterfamilias ad exco¬
lendã uineã suã. mane. hora t̾cia
sexta. nona. & undecima. oꝑari¬
os conducit: quia a mundi huiꝰ
untio usq in finẽ. aderudiendã
plebẽ fideliũ p̾dicatores congrega¬
ie ñ destitit Mane etenĩ minidi

Expanded text:
 paterfamilias ad excolendam vineam suam mane, hora tertia, sexta, nona, et undecima operarios conducit; quia a mundi hujus initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores congregare non desistit. Mane etenim mundi
Abbreviated transcription (Latin):
phetiam quã hystoriã scribimꝰ.
liter enĩ audita: alit̾ uisa nar¬
rantur: Qd melius intelligimꝰ:
melus et ꝓferimus Audi igit᷑
emule: obtrectator. ausculta
Idampno. ñ rep̾hendo septua¬
ginta: s confidenter cunctis

Expanded text:
am historiam scribimus. Aliter enim audita, aliter visa narrantur. Quod melius intelligimus, melius et proferimus. Audi igitur aemule, et obtrectator ausculta: Non damno, non reprehendo Septuaginta; sed confidenter cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
driȩ. mendatio suo extruxerit.
quibus diuisi eadem scriptita
rent: cũ aristeus eiusdẽ ptholo¬
mei y ꝑ aspistes et multo post
tempore iosephus. nichil tale re¬
tulerint: s in una basiliea con¬
gregatos contulisse scribant. ñ
ꝓphetasse: Aliuid ẽ enĩ uatem:
boꝵ copia. ea quȩ intelligit trais¬
fert nisi forte putandus ẽ tul¬
lius econonicũ. xenophontis.
rethorico sp̃u transtulisse: aut
alit̾ de hisdem libris ꝑ septua¬
gnta interp̃tes. alit̾ ꝑ apłos sp̃c
sc̃s testimonia texuit: ut quod
illi tacuerunt. hii scriptum ẽẽ.
mentiti sint Quid gͥ: Uãpna¬
mus ueteres : Minime s post
priorũ studia: in domo dñi qđ
possumus laboramꝰ. Illi int̾pre¬
tati st̃ ante aduentum xp̃i: et

Expanded text:
driae mendacio suo exstruxerit, driae mendacio suo exstruxerit, quibus divisi eadem scrent, cum Aristeus, eiusdem Ptholemei yperapistes, et multo post tempore Josephus, nihil tale retulerint; sed in una basilica congregatos contulisse scribant, non prophetasse. Aliud est enim vatem, borum copia ea quae intelligit transfert. Nisi forte putandus est Tullius Oeconomicum Xenophontis, rhetorico spiritu transtulisse; ut aliter de eisdem libris per Septuaginta interpretes, aliter per Aps testimonia texuit, ut quod illi tacuerunt, hi scriptum esse mentiti sint. Quid igitur? damnamus veteres? minime: sed post priorum studia, in domo Domini quod possumus, laboramus. Illi interpretati sunt ante adventum Christi, et
Abbreviated transcription (Latin):
cenderunt quȩ p̾parauit dt̃ dili¬
gentibꝰ se: et multa alia quȩ ꝓpͥũ
sintagina desiderant: Interrogemꝰ
gͦ eos. ubi hec scripta sint: et cũ
dicere ñ potuerint. de libris he¬
braicis ꝓferamus: Primũ testimo¬
nũ est in osee: scđm in ysaia:
terciũ in zacharia: quartũ in ꝓ¬
uerbuis: quinti eque in ysaia:
d multi ignorantes. apocriphoꝵ
deliramenta sec tantur: et hybe¬
ras nenias. libris autenticis pre¬
ferunt: Causas ertoris ñ ẽ meũ
exponere: Iudei. prudenti factũ
dicunt ẽẽ. consilio: neptholomeꝰ
uniis dĩ cultor. etiam apud hebre¬
os duplicẽ diumitatẽ dep̾hendẽt.
d maxime iecirto faciebat: quia
in platomis dogina cadere uide¬
batur: Deniq ubicunq sacratũ
aliquid scriptura testatur de
patre et filio et sp̃u scõ: aut alit̃
interpretati sunt. aut omnino
tacuerunt: ut et regi satisface¬
rent. et archanum fidĩ ñ uulga¬
rent. Q nescio quis pͥmus au¬
ctor. septuaginta cellulas alexan¬

Expanded text:
Deus diligentibus se ; et multa alia, quae proprium σύνταγμα desiderant. Interrogemus ergo eos, ubi haec scripta sint; et cum dicere non potuerint, de libris Hebraeis proferamus. Primum testimonium est in Osee. Secundum in Isaia. Tertium in Zacharia. Quartum in Proverbiis. Quintum aeque in Isaia. Quod multi ignorantedeliramenta sectantur; et Iberas naenias libris authenticis praeferunt. Causas erroris non est meum exponere. Judaei prudenti factum dicunt esse consilio, ne Ptolemaeus unius Dei cultor, etiam apud Hebraeos duplicem divinitatem deprehenderet. Quod maxime idcirco faciebant, quia in Platonis dogma cadere videbatur. Denique ubicumque sacratum aliquid Scriptura testatur de Patre et Filio et Spiritu sancto, aut aliter interpretati sunt, aut omnino tacuerunt; ut et regi satisfacerent et arcanum fidei non vulgarent. Et nescio quis primus auctor septuaginta cellulas Alexan