comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accepit: Uenit ionathan in agrum
uixta placitum dauid & puer par¬
uulus cum eo Et ait ad puerum suũ
uade et affer michi sagittas. quas ego
iacio. Et cet̾a. Quid est quod ionathã
dauid seruare uolens cum ille late¬
ret in agro uixta lapidem. ad signũ
duas iecit sagitas quas puer paruu¬
lus ignorans quio fecerit. collegit et
inciuitatem retulit: nisi quod ds
pater filium suum unigenitum
quem ad salutem humani generis
mittendum decreuerat. in litteia le¬
gis. iudeis nescientibꝰ absconditum
habuerat: Lauid ergo absconditus
ẽ in agro: idest xp̃c celatus est ĩ mun¬
do: dequo. euangłista ioħes dicit: In
mundo erat et mundus ꝑ ipsum fac¬
tus est. et mundus eum non cogno¬
uit. Iuxta lapidem sedebat: quia in
tabulis legis conscriptus erat: ut ẽ.
illud. Audi isrł: dñs ds̃ cuus. ds unus
ẽ. Et non assumes nomen dĩ tui inua¬
num. Nani odio habens saul daiuid:
inter epulas sedens filium eum mor¬

Expanded text:
accepit. « Venit Jonathan in agrum accepit. « Venit Jonathan in agrum juxta placitum David, et puer parvulus cum eo, et ait ad puerum suum: Vade et affer mihi sagittas quas ego jacio, » etc. Quid est quod Jonathan David servare volens, cum ille lateret in agro juxta lapidem ad signum duas jecit sagittas, quas puer parvulus, ignorans quid fecerit, collegit, et in civitatem retulit: nisi quod Deus Pater Filium suum unigenitum, quem ad salutem humani generis mittendum decreverat, in littera legis, Judaeis nescientibus absconditum habuerat? David ergo absconditus est in agro, id est, Christus relatus est in mundo. De quo evangelista Joannes dicit: « In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit . » Juxta lapidem sedebat, quia in tabulis legis conscriptus erat, ut est illud: « Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est ; » et: « Non assumes nomen Dei tui in vanum . » Nam Saul odio habens David, inter epulas sedens, filium eum mor
Abbreviated transcription (Latin):
telligi quod hoc de manu inimicoꝵ
dauid requisierit. idẽ quare non & ip¬
si fedus cum eo pacis inire noluerint
cum quo ẽẽ dm̃ uiderunt. Idcirco au¬
tem scriptura. hic. sententiam hanc
p̾occupando interponere iudetur:
ut testimonium ionathe quod dixe¬
rat. quando eradicauerit dñs inimi¬
cos dauid unum quemq de terra ue
rũ eẽ Eoꝓbaret. quia uidelicet
eradicati sunt inimici dauid de terra
non ipso se de aduersariis ulciscente.
s udicante dño ꝓillo. Bene autem
subiungitur: E addidit ionatham
de ierare dauid. eoquod diligerꝰ illum.
Sicut animam enim suam: ita dilige¬
bat eum. ut ille nimirñ qui tam
ꝑfect̃o iuxta legem di. amore complec¬
tebatur dauid .a ꝑditione ini¬
micorum eius ostenderetur immu¬
nis qui et sicito morte prereptus.
regnum cum eo ut sperabat tertenum
habere nequiuit cõmune absq ulla ta¬
men contradictione. regni celestis consor¬
tium cum eo quẽ ꝓ gła uirtutum tan¬
tisꝑ dilexit. cum eẽt & ipse uir uirtutũ

Expanded text:
telligi, quod hoc de manu inimicorum David requisierit, id est, quare non et ipsi foedus cum eo pacis inire voluerint, cum quo esse Dominum viderunt. Idcirco autem Scriptura hic sententiam hanc praeoccupando interponere videtur, ut testimonium Jonathae, quo dixerat: « Quando eradicaverit Dominus inimicos David, unumquemque de terra, » verum esse comprobaret quia videlicet eradicati sunt inimici David de terra, non ipso David se de adversariis ulciscente, sed judicante Domino pro illo. Bene autem subjungit: « Et addidit Jonathan dejerare David, eo quod diligeret illum. Sicut enim animam suam, ita diligebat eum » : ut ille nimirum qui tam perfecto juxta legem Dei amore complectebatur David, a perditione inimicorum ejus ostenderetur immunis. Qui etsi cito morte praereptus, regnum cum eo, ut sperabat, terrenum habere nequivit commune, absque ulla tamen contradictione regni coelestis consortium cum eo quem pro gloria virtutum tantisper dilexit, cum esset et ipse vir virtutum,
Abbreviated transcription (Latin):
fundum ac̾ta. siue extollens sibimet.
Et in psalmo scrptum est. Incircuitu
impii ambulant. Et alibi. Stultus ut
luna mutatur. Porro dauid indeserto
squalidus uel caligosus siue nebulosus
iurta zẏp̾ in quo sedit dauid. ꝓpter
chermel quȩ inscripturis carme
de posteris calep̾ dictus est zip̾. Lege
ꝓdiderunt & cum eo mortem eius
meditati sunt: nisi quod uidei qͦs
ziphei merito significant. interpre¬
tatur enim geminantes. cum inter¬
reno regno germinare app̾tebant.
apud principes suos tractabant de no
saluatoris qualiter eum ꝑ discipuli
suum ꝑditum apprehenderent a
presidi ad interficiendum tradent¬
in locis tutissimis engadi: et reliqͦ̃
In heremo engaddi cum ꝑsequendi
dauid saul appeteret: ingressus
est dauio inspeluncam & ibi
latebat. S rex in prouis exceptus n¬
sidiis. quod in nocuo moliebatur
ciderat. Scriptum est. enim. Qe
fodit foueam ꝓrimo suo incideri

Expanded text:
fundam jacta, sive extollens sibimet. fundam jacta, sive extollens sibimet. Et in psalmo scriptum est: « In circuitu impii ambulant ; » et alibi: « Stultus ut luna mutatur . » « Porro David erat in deserto squalidus vel caligans, sive nebulosus juxta Ziph, in quo sedit David prope Chermelam, quae in Scripturis Carmelde posteris Caleb dictus est Ziph. Lege prodiderunt, et cum eo mortem ejus meditati sunt nisi quod Judaei, quod Ziphaei merito significant, et interpretantur germinantes, cum in terreno regno germinare appetebant, apud principes suos tractabant de nece Salvatoris, qualiter eum per discipulum suum proditum apprehenderent, et praesidi ad interficiendum tradein locis tutissimis, Engaddi, » etc. In eremo Engaddi, cum persequendum David Saul appeteret, ingressus est David speluncam, et ibi latitabat. Sed rex improvisis exceptus insidiis, quod innocuo moliebatur, inciderat. Scriptum est enim: « Qui fodit foveam proximo suo, incidet in
Abbreviated transcription (Latin):
moraretur. inter gentes et ĩ terra pol¬
luta s interram uida redicet. et ibi
uixta uoluntatem dñi ꝑsecutionem
quo fugerat abiathar filius achime¬
lech ad dd̾: in die illa ephod secum ha¬
bens: descenderat. Et cetera: Ephod
illud erat quod moyses iubente dno
fecerat. sicut et rationale inquo erat
doctrina et ueritas inquo etiam con
Si tradent me uiti ceile in manus saul
et. si descendet ipse sicut audiuit seruus
tuuis dñe ds̃ isrł indica seruo tuo: Et ait
dñs. descender. dc si diceret: Si hic stere¬
ris descendet saul: et tradent te iuiri ceile.
in manus eius Eorum uoluntatem ei
indicabat. Et merito:. Uiri ceile qui in¬
grati beneficiis dauid extiterant cum
eos ipse de manibus philistum erur sig¬
nificant infidelitatem seu instantiam
uideorum qui redemptoris nr̃i semꝑ
pietati in grati existentes apud scłi po¬
testates contra eum insidiando medita¬
bantur. Interpretatur autem ceila ad

Expanded text:
moraretur inter gentes et in terra polmoraretur inter gentes et in terra polluta, sed in terram Judae rediret, et ibi juxta voluntatem Domini persecutionem quo fugerat Abiathar filius Achimelech ad David, in die illa ephod secum habens, descenderat. Ephod illud erat quod Moyses, jubente Domino , fecerat, sicut et rationale, in quo erat doctrina et veritas, in quo etiam consSi tradent me viri Ceilae in manus Saul, et si descendet ipse, sicut audivit servus tuus? Domine Deus Israel, indica servo tuo. Et ait Dominus: Descendet, » etc. Ac si diceret: Si hic steteris, descendet Saul, et tradent te viri Ceilae in manus ejus. Eorum voluntatem ei indicebat. Et merito viri Ceilae, qui ingrati beneficiis David exstiterant, cum eos ipse de manibus Philisthiim eruerit, significant infidelitatem seu inconstantiam Judaeorum, qui Redemptoris nostri semper pietati ingrati existentes, apud saeculi potestates contra eum insidiando meditabantur. Interpretatur autem Ceila ad
Abbreviated transcription (Latin):
noscunt in angustiis uitiorum con
Ititutos nec habent latitudinem
ciitatis: et oppressi sunt ere alieno.
hoc ẽ censu peccatorum. quem ex sol¬
uebant diabolo quando exibuerant
menbra sua scriure iniquitati ad
niquitatem. necesse ẽ. ut amaro sint
auimo hoc est ut dignam penicentiã
gerant de delictis suis p̾̃tetitis: et ueni¬
ant ad dauid ad desideratum uidelicet
nrin quatinus fiat eorum princeps
quia ipse est qui constitutus. ẽ. ado ui¬
dex uiuorum et mortuorum. D̾s for¬
tis pater futuri scłi pͥnceps pacis ciiꝰ reg
ni nonerit finuis. Et dominabitur a
mari usq ad mare: et a flumine usq
ad terminos orb̃cerre Cuius potestas.
potestas eterna: et regnum eius alteri
non dabitur. Dixitq gad propħa ad
dauid Noli manere inp̾sidio ꝓficisce
et uade interram uida. Miro mͦ hic
Sic itaq introducitur hic. sicut helias ꝓpha
in loco ubi dicitur. et dixit helias ches¬
bites de habitatorib galaad. Exore
itaq dñi gad ꝓpħa. dauid dixit: ut ñ

Expanded text:
noscunt in angustia constitutos vitiorum, nec habent latitudinem charitatis, et oppressi sunt aere alieno, hoc est, censu peccatorum, quem exsolvebant diabolo, quando exhibuerunt membra sua servire iniquitati ad iniquitatem: necesse est ut amaro sint animo, hoc est, ut digne poenitentiam gerant a delictis suis praeteritis, et venient ad David, ad desideratum videlicet nostrum, quatenus fiat eorum princeps, quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum. « Deus fortis, Pater futuri saeculi, princeps pdominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Cujus potestas est aeterna et regnum ejus alteri non dabitur. » Dixitque « Gad propheta ad David: Noli manere in praesidio, proficescere et vade in terram Juda, » etc. Miro modo hic Sic itaque introducitur, sicut Elias propheta in loco ubi dicitur: « Et dixit Elias Thesbites, de habitatoribus Galaad . » Ex ore itaque Domini Gad propheta David dixit ut non
Abbreviated transcription (Latin):
debiantur iusta sunt diuinitus ul¬
ene multati. Cunc enim requisiuit
as de manu inimicorum dauid¬
quare uirum scm̃ afflixerint. Eunc co¬
gebantur rationem reddere odiorum
quibus contra illum canto tempore
seuiebant:. Q d̾ &e de absalon & de siba
filio bochri & de cet̾is hostib dauid eque¬
potest intelligi. Auter: Scire uis quid de
manu inimicorum dauid. requisierit
dñs: potest nͥ fallor a suꝑiore sententia
quia dictũ ẽ quod fedꝰ pepig̾it iona

Expanded text:
quebantur, justa sunt divinitus ulquebantur, justa sunt divinitus ultione multati. Tunc enim requisivit Dominus de manu inimicorum quare virum sanctum afflixerint. Tunc cogebantur rationem reddere odiorum, quibus contra illum tanto tempore saevierant. Quod et de Absalon, et de Seba filio Bochri, et de caeteris hostibus David potest intelligi. Aliter, si scire vis quid de manu inimicorum David requisierit Dominus, potest, ni fallor, a superiore sententia, qua dictum est quod pe
Abbreviated transcription (Latin):
te: quan¬
coilis donis non bene usi sunt.
quȩ in hac uita que transitoria est.
aoeperunt. Item exemplum acq ima¬
ghiuus saul nuntiorumq eius in hoc
lro udeorum non incongrue gestat
ationam: qui dum aduersari cupiunt
ip̃o habent ĩ ore sacramenta legiset
phetarum ad testimonium sur et cum
latia quasi cum ꝓpħis de scripturis dis¬
putant: sicut illi cum ꝓpħis uaticina¬
untur. Qđdicente ionatha ad dauid
qum in secutionib patris sui non uis¬
ti dolebat fatigari. si uixero facies mͥ
auferes miscđiam cuam a domo mea
ulq in sempiternum: quando eradi¬
auetit dñs inimicos dauid unum q̃m¬
i de terra: cum adiungeret scriptu¬
ta pepigit gͦ fedus ionatham cum
bmo dauid continuo sub intulit dicens.
t itquisiuit dñs de manu inimicoꝵ
luud: ꝑ auticipationem utiq fecit:
nius istoriȩ interserendo quod multo
ĩpore factũ est eum ĩtfectosaule reg¬
um ad domum dauid translatumẽ.
qui innocentem eum iniuste ꝑse¬

Expanded text:
e, quanto illis donis non bene usi sunt quae in hac vita, quae transitoria est, acceperunt. Item exemplum atque imago hujus Saul nuntiorumque ejus, in hoc loco Judaeorum non incongrue gestat personam; qui dum adversari cupiunt Christo, habent in ore sacramenta legis et prophetarum: ad testimonium Christi, et cum Ecclesia quasi cum prophetis de Scripturis disputant, sicut illi cum prophetis vaticinauod, dicente Jonatha ad David, quem insecutionibus patris sui non justis dolebat fatigari: Si vixero, facies miauferes misericordiam tuam a domo mea usque in sempiternum, quando eradicaverit Dominus inimicos David, unumquemque de terra; cum adjungeret Scriptura: Pepigit autem foedus Jonathan cum domo David continuo subintulit, dicens: Et requisivit Dominus de manu inimicorum David; per anticipationem utique fecit, prius historiae interserendo quod multo post tempore factum est, cum interfecto Saule regnum ad domum David translatum est; et qui innocentem eum injuste perse
Abbreviated transcription (Latin):
e om̃is domus pattis eius uisitauert̃:
et cẽuenerunt ad eum om̃s qui erant
mangustia constituti et oppressi ere
alono et amaro animo: et fac̾tus est
nmente inspelunca uerunt ad eum
ndẽptor nr̃ ꝑacta passione sua ac redep̃¬
tione humani genenis de plebe isrli¬
tica iniudea primum eccłiam collo¬
cuit de gente inqua carnem assu¬
mere dignatus est. ubi fr̃s eius. idẽ
illiqui ex sinagoga ̃ eum credide¬
runt uenerunt ad illum: Et cõ¬
uenerunt ad eum om̃s qui erant
mangustia constituti & op̾ssi aere
alieno hoc est quos ipse ad se uenire

Expanded text:
tris ejus visitaverunt, et convenerunt ad eum omnes querant in angustia constituti, et oppressi aere alieno, et amaro animo, et factus est equod David manente in spelunca, venerunt ad eum Redemptor noster, peracta passione sua ac redemptione humani generis, de plebe Israelitica in Judaea primum Ecclesiam collocavit, de gente in qua carnem assumere dignatus est? Ubi fratres ejus, id, id est illi qui ex Synagoga in eum crediderant, venerunt ad illum, et convenerunt ad eum omnes qui erant in angustia constituti et oppressi aere alieno, hoc est quod ipse ad
Abbreviated transcription (Latin):
numerus. Una. ẽ. columba mer. ꝑ¬
fecta mea:. una .ẽ. matri sue. elats
nitricis sue: Illuc dux dauid singͥh
uiros cum domo sua quia unus aͥs
fidelium in illam societatem ꝑp̃t
cationem euangłii cõuocatur. nee

Expanded text:
Una est columba mea, perfecta mea, una est matris suae, electa genitrici suae. Illuc duxit David singulos viros cum domo sua: quia unusquisque fidelium, in illam societatem per praedicationem Evangelii, convocatur. «
Abbreviated transcription (Latin):
uł non posse animam cum exlux
uita migrauerit magicis carmi¬
nib euocari & uiuorum appate̾
aspectib etiam corporis liniam̃t
gestantem: ut non solum uidĩ
ualeat s agnosci. E si potest uttõ
q auima iusti non quidem cog
tur magicis sacris s dignetur
ostendi occultiorib mistiis sum
legi obtemperans: ut si fierii
posse claruerit ut non uterq
sensus in huius scripture crn¬
tatione almutatur: s illo eyclo¬
so. imaginaria similitudo sams¬
helis diabolico ritu fact᷑nintelle¬
tut. S qm̃ siue illud fieri posie
siue non possit: tamen fallatia
sathane atq imaginum simul¬
darum callida oꝑatio decipien¬
dis sensib I manis multiforms
ne inquisitionib diligentiorib p¬
scribamus s potius existimerꝰ
tale aliquod factum in maligno
sp̃u. phitonissȩ illius ministio. qd¬
dui nob̃ aliquod amplius excogd¬
re acq ex plicare non datur:
hec sunc que de phitonissa et s¬

Expanded text:
vel non posse animam, cum ex hac vel non posse animam, cum ex hac vita migraverit, magicis carminibus evocari, et vivorum apparere aspectibus, etiam corporis lineamenta gestantem, ut non solum videri valeat, sed et agnosci. Et si potest, utrum etiam anima justi, non quidem cogtur magicis sacris, sed dignetur ostendi, occultioribus mysteriis summae legis obtemperans: ut si fieri non posse claruerit, ut non uterque sensus hujus Scripturae tractatione admittatur, sed illo excluso, imaginaria similitudo Samuelis, diabolico ritu facta intelligatur. Sed quoniam sive illud fieri possit, sive non possit, tamen fallacia Satanae atque imaginum simulandarum callida operatio, decipiendis sensibus humanis multiformis ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed potius existimemus tale aliquid factum in maligno spiritu, pythonissae illius ministerio, quandiu nobis aliquid amplius excogitare atque explicare non datur. » Haec sunt quae tunc de pythonissa et S
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sp̃s phitonis in actib apłorum
attestatur paulo apło &e euangłista
eẽ conatur. Miscent tamen isti falla¬
tias. et quod uerum nosse potuerũt.
non docendi magis quam decipiendi
fine ꝓnuntiant. Et forte hoc est.
quod cum illa imago samuhelis sau¬
lem p̃diceret moriturum : dixit etiã
secum futurum: quod utiq falsũ ẽ.
Magno quippe interuallo separari
tem qui iam aput apud inferos tor.¬
menta pateretur & illum qui ad eiꝰ
ianuam ulcerosus iacebat. iam in re¬
quie constitutum. magnum chaos
interiectum eẽ testatur. Aut si ꝓpte¬
rea samuhel ei dixit mecum eris.
ut non ad equalicatem felicitatis
s ad parem conditionem mortis re¬
feratur quod uterque fuerit homo
& uterq mori potuerit: iamq mor.¬
tuus. mortem uiuo p̾nũttiabat.
Scđ̾m utrumq igitur intellectũ.
hab̾e exitum hanc lectionem. ꝙr
non sĩt contra fidem: manifestũ ẽ.
Nisi forte ꝓfundiori inquisitione
inueniatur ad liquidum posse

Expanded text:
etiam spiritus pythonis in Actibus apostolorum etiam spiritus pythonis in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo, et evangelista esse conatur . Miscent isti tamen fallacias, et verum, quod nosse potuerunt, non docendi mafine praenuntiant. Et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saülem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum: quod utique falsum est. Magno quippe intervallo post mortem separari tem, cum jam apud inferos tormeianuam ulcerosus iacebat, iam in requie constitutum magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit: mecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis referat uterque mori potuerit, jamque mortuus mortem vivo praenuntiabat; secundum utrumque igitur intellectum, habere exitum hanc lectionem, qui non sit contra fidem manifestum est: nisi forte profundiori inquisitione inveniatur ad liquidum, vel posse
Abbreviated transcription (Latin):
uidi. Et pharao spicas se dixit
uidisse in sõnis et boues: non spica¬
rum aut boum imagines. Si gͥ cons
tat liquido nominib earum rerum
quarum unagines sunt easdem una¬
gines appellari:. non mirum. ẽ. qͦd
scriptura dicit samuhelem uisum
etiam si forte imago samuhelis ap¬
paruit ꝑ ficta machinamta eius
qui transfigura se in angłm lucis
& ministros suos subornat uelut
ministros iusticie. Iam uero si illud
inquit mouet quomͦ a maligno
spĩ sauli predicta fint potest et
illud uidĩ mirum quomͦ demones
agnoscebant. Cum enim ads etiam
mortalitatem ꝑtinentia.÷ facile
est et non cͥongruum ut omĩpo¬
tens et ustus ad eorum penam
quib ista p̾dicuntur ut malum qͦd
eis ĩminet antequam ueniat p̾¬
noscendo patiantur.: occulto mis¬
spitib talib aliqui d diuinationis
in ꝑtiat & quod audiunt ab angłis pͣ¬
nuntient hominib. Tantum autem
audiunt: quantum omium dñs atq
moderator. uł iubet uel sinit. Unde

Expanded text:
dere. Et Pharao spicas se dixit dere. Et Pharao spicas se dixit in somnis vidisse, et boves, non spicarum aut boum imagines. Si tat liquido nominibus earum rerum quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est quod Scriptura dicit Samuelem visum, etiamsi forte imago Samuelis apparuit per ficta machinamenta ejus qui transfigurat se in angelum lucis, et ministros suos subornat velut ministros justitiae . Jam vero si illud, inquit, movet, quomodo a maligno spiritu Sauli vera praedicta sint, potest et illud videri mirum, quomodagnoscebant. Cum enim vult Deus,mortalitatem pertinentia, facile est, et non incongruum, ut omnipotens et justus ad eorum poenam quibus ista praedicantur ut malum quod eis imminet antequam veniat praenoscendo patiantur, occulto appspiritibus talibus aliquid divinationis impertiat, et quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. 9. Tantum autem audiunt, quantum omnium Dominus atque moderator vel jubet, vel sinit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
illusionem diaboli machinationib
fictam qua m ꝓpħa scripturus nomi¬
ne samuhelis appellat quia solent
imagines earum ierum nominib
upellari: quarum imagines sunt
seut omĩa que pĩgunt᷑ illi aq fin¬
guntur earum rerum qͣ⁊ imagines
sunt nõib appellant᷑. sic hõis pict᷑a
cũpingit᷑ propriũ quodq nomen
incontanter adhibetur & dicitur
Iie cicero.ẽ. ille salustius. ille achil¬
les. iste ector. hoc flumen si mois
illa. cum aliud nichil sint quam
picte imagines. Unde cherubin
cum sint celestes uirtutes facti tñ
ex metallo quo impe rauit ds̃ suꝑ
ardam cestam̃ti magne rei fignifi¬
cande gra: non alud quam cherubin
illa quoq figm̃ta uocitabantur.
amq dum quisq uidet sõnium
uon dicit uidi imaginem augustini
Saugustinum: cum eo tempore qͦ
aliquid tale aliquis uidet ignoraret
hoc augustinus. usq ad eo manifestũ
.ẽ. non ipsos homines s imagines eoꝵ¬

Expanded text:
illusionem diaboli machinationibus illusionem diaboli machinationibus factam. Quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellat, quia solent imagines earum rerum nominibus appellari quarum imagines sunt. Sic et omnia quae pinguntur atque finguntur, earum rerum quarum imagines sunt, nominibus appellantur. Sic hominis pictura cum fingitur, proprium quodque nomen incunctanter adhibetur, et dicitur: Ille Cicero est, ille Sallustius, ille Achilles, ille Hector: hoc flumen Simois, illa Roma, cum aliud nihil sint quam pictae imagines. Unde et Cherubin cum sint coelestes virtutes, ficti tamen ex metallo, quo imperavit Deus super arcam testamenti, magnae rei et significandae gratia: non aliud quam Cherubin, illa quoque figmenta vocabantur. Item dum quisque videt somnium, non dicit, Vidi imaginem Augustini: sed vidi Augustinum: cum eo tempore quo aliquid tale aliquis vidit, ignoraret hoc Augustinus. Usque adeo manifestum est, non ipsos homines, sed eorum imagines vi
Abbreviated transcription (Latin):
quis dixerit faciliorem diabolo su¬
se licentiam ad dnm̃ uuum unde
uoluit assumendum. Mubi ulit
consticuendum. quam ad samul
de functi sp̃m ex suis sedib exeta¬
dum. Qud si illud in euangłio noi
ideo non conturbat quia dñs uolus
atq ꝑmisit. nullat diminutionẽ
sue potestatis &e duliputatis id fieni
sicut ab ipsis udeis: quã quam pet
atq inmundis. & facta diaboli facia¬
tib & teneri se & uinciri & illudia
crucifigi atq interfici passus est.
non est absurdum crede ex alipꝰ
dispensatione uoluntatis diuins¬
ꝑmissum fuisse ut non inuitus
nec dominante magica potentil
s uolens atq obtemperans oculli
dispensationi dĩ que phitonissam illam
atnderet aspectib regis diuna eum
sountia ꝑcussurus. Quamquam in
ha facto potest adeẽ alius facilior. in¬
cllaitus ut non uere sp̃m samuhelis
cutatum a requie sua credamus s
iuquod fantasma et imaginariam

Expanded text:
quis dixerit, faciliorem diaboli fuquis dixerit, faciliorem diaboli fuisse licentiam ad Dominum vivum, unde voluit assumendum, et ubi voluit constituendum, quam ad Samuelis defuncti spiritum e suis sedibus excitandum. Quod si illud in Evangelio nos ideo non conturbat, quia Dominus voluit atque permisit, nulla diminutione suae potestatis et divinitatis id fieri, sicut ab ipsis Judaeis quanquam perversis atque immundis, et facta diaboli facientibus, et teneri se, et vinciri, et illudi, et crucifigi atque interfici passus est, non est absurdum credere ex aliqua dispensatione divinae voluntatis permissum fuisse ut non invitus nec dominante magica potentia, sed volens atque obtemperans occultae dispensationi Dei, quae Pythonissam illam ti se ostenderet aspectibus regis, divina eum sententia percussurus. Quanquam in hoc facto potest esse alius facilior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma, et imaginariam
Abbreviated transcription (Latin):
ra erant. Quod in hoc loco minune fe
cisse saul legitur. Edoctrinam ꝑ ephoch
scilicet. quod sacerdos inpectore portabat.
dicuntur fuisse discipłi samuhelis. qͥb
ꝓphetantib iunxit se saul et ꝓpħauit.¬
Que suit.q saul phitonissam quȩ
suscitaret illi samuhelem. Statiq
suscitatus. ait ad eum. Quare inquietas¬
ti me ut suscitaret & cet̾a. Queritur
scđm historiam. utrum phitonissa:
ipsum ꝓpħam deiferno euocauerit
an aliam aliquam imaginariam il¬
lusionem fallatia demonum factam
De hac questione beate memorie augus¬
tinus ep̃c simpliciano mediolanen¬
si epͥo scripsit. Inquiris inquam u¬
trum potuerit malignus sp̃s exa¬
tare animam uisti & tanquam de
ebditis mortuorum repagulis
euocare ut uidetur et loqueretur
cum saul: Nonne magis iniran¬
dum sit. quia sathanas ipsum dmi
assumpsit & constituit suꝑ pini
templi: Quolibet enim modo fe¬
cerit factum e̾: ita ut samuheles¬
citaretur. similiter latet: nisi fo

Expanded text:
ra erant: quod in hoc loco minime Saul ra erant: quod in hoc loco minime Saul fecisse legitur. Per doctrinam, per ephod scilicet, quod sacerdos in pectore portabat. dicuntur fuisse discipuli Samuelis, quibus prophetantibus junxit se Saul et proQuaesivitque Saul pythonissam, quae suscitaret illi Samuelem. Statimque suscitatus, ait ad eum: « Quare inquietasti me, ut suscitarer? » etc. Quaeritur, secundum historiam, utrum pythonissa ipsum prophetam de inferno evocaverit, an aliam aliquam imaginariam illusionem fallacia daemonum factam? De hac quaestione beatae memoriae Augustinus episcopus Simpliciano Mediolanensi episcopo ita scripsit: « Inquiris, inquam, utrum potuerit malignus spiritus excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum repagulis evocare, ut videretur et loquecum Saul. Nonne magis mirandum sit quod Satanas ipsum Dominum assumpsit, et constituit supra pinnam templi? Quolibet enim modo fecerit, factum est: ita ut et Samuel suscitaretur, similiter latet. Nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
uictor. dd̾ nr̃ de castris eorum egressus
transcendit in altitudinem montis celoꝵ
lechitis. hi enim pagi habitabantur in
terra antiquitus. hi pagi non erant
sub potestate achis. Habitati in terra
antiquitus dicuntur. quia quieti et
securi habitati fuerant. & nullius hos¬
tis de p̃dationem ꝑpessi. Samuhel autẽ
mortuus. est. fleuitq eum omis isrł
et sepelierunt eum in rama urbe sua.
gupra namq dũ sepultus fuisse uido¬
mo sua in rama: in domo sua: in familia
uidelicet. et cognatione sua. Queritur
nanq cum suꝑuis iam mortuiis legat᷑.
cur hic repetatur mortuus. Sorcufis
hic ut ebrei uolunt. resuscitationis suȩ¬
causa repetitur. & ut dampnatio saulis
qui peccatis mortuus erat & relicto dõ
contra legem phiconem consulebat:
autem samuhelis congregati sunt phi¬
listum contra isrł. Consuluitq saul¬
dnm: et non respondit ei neq ꝑ sõnia
neq ꝑ sac̾dotes. Ebreus habet: neq
oraculum sibi fieri diuinum: Etds
illis ꝑ somnia reuelabat ea que futu¬

Expanded text:
ictor David noster, in castris eorum. Et regressus transcendit in altitudinem montis coelorlechitis. Hi enim pagi habitabantur in terra ansub potestate Achis. Habitati in terra antiquitus dicuntur, quia quieti et securi habitati fuerant, et nullius hostis depraedationes perpessi. Samuel autem mortuus est, flevitque eum omnis Israel. Et sepelierunt eum in Rama urbe sua. Supra namque dicitur sepultus fuisse in domo sua in Rama. In domo sua, in familia videlicet et cognatione sua. Quaeritur namque, cum superius jam mortuus legatur, cur hic repetatur mortuus. Mortuus hic, ut Hebraei causa repetitur, ut et damnatio Saulis, qui peccatis mortuus erat, et relicto Deo contra legem pythonem consulebat, autem Samuelis, congregati Philistim contra Israel, consuluntque Dominum et non respondit ei, neque per somnia, neque per sacerdotes. » Hebraeus habet, neque oraculum sibi fieri divinum, et Deus illis per somnia revelabat ea quae futu
Abbreviated transcription (Latin):
significant infirmitatem s que
stultum di fortius ẽ. hominib
nota quia saliue offendant. sd
tende quia suꝑ barbam decussẽ
Quomodo enim in saliuis infis¬
mitas: sic in barba uirtus
ostent᷑itur. Cexit gͦ uirtutemb
am corpore infirmitatis suȩ. E
quia form secus infirmabatus
canquam insaluia apparebat

Expanded text:
significant infirmitatem. Sed quia stultum Dei fortius est hominibus: nota quia salivae ostendant, sed attende, quia super barbam decurrunt. Quomodo enim in salivis infirmitas, sic in barba virtus ostenditur. Texit ergo virtutem suam corpore infirmitatis suae: et quia forinsecus infirmabatur, tanquam in saliva apparebat;
Abbreviated transcription (Latin):
quod in eo dierum numero mun¬
dus sit factus. luce clarius est. E
cria ꝑsex multiplicantur:. cum
iustus ex fide uiuit: cognitionẽq
pie credulitatis execucione bonȩ as¬
tionis accumulat. Columna q
ante fores cempli.x & .uiii. eubitis
alta. ẽ: cum p̃dicator. quisq egregiꝰ
palam cunctis infinuat. non nisi
ꝑfidem & oꝑa iusticie. nos ad suꝑ¬
na gaudia uite posse ꝑuenire.

Expanded text:
quod in eo dierum numero munquod in eo dierum numero mundus sit factus, luce clarius est . Et tria per sex multiplicantur, cum justus et fide vivit , cognationemque piae credulitatis exsecutione bonae actionis accumulat. Columnaque ante fores templi decem et octo cubitis alta est, cum praedicator quisque egregius palam cunctis insinuat, non, nisi per fidem et opera justitiae, nos ad superna gaudia vitae posse pervenire.
Abbreviated transcription (Latin):
q latere coram positȩ curuinstant.
cum ministri sermonis utriq popło
introitum regni cȩlestis ostendut:
ut siue aluce scientie legalis quisq
seu exrigore gentilitatis ad fidem¬
enẽ euangłii uonerit: habeat paratos
eos qui sibi iter salutis et uerbo
demonstrent. & exemplo. uel c̾te qr
de eisdem columnis in libro para
q columnas posuit uiuesti bulo
templi. unam adextris. et altem̃
a sinistris. Ideo sunt duȩ fact̾e. co¬
lumne atq ita dispositȩ: ut nob̃&
in prosꝑis & inaduersis ingressum
patrie celestis ante oculos mentis ha¬
bendum eẽ. doceant. Notandum sa¬
ne inhac sententia paralipomenon¬
quam posui. quod ea porticus templi
& iam uestibulum templi uocabatur.
& quod inꝓpħis legimus. quia uiter
uestibulum & altare orabant sacer¬
dotes: inter porticum & altare de¬
bere intelligi. Bene autem utraq
tudinis habere memoratur. Cer
Tria uero ad fidem ꝑcinere ꝓpter
scãm trinitatem: sex ad operationẽ

Expanded text:
que latere eorum positae circumstant, que latere eorum positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendunt, ut sive a luce scientiae legalis quisque, seu ex rigore gentilitatis ad fidem Evangelii venerit, habeat paratos eos, qui sibi iter salutis et verbo demonstrent et exemplo: vel certe, quod de eisdem columnis in historia prquoque columnas posuit in vestibulo templi, unam a dextris, et alteram a sinistris: ideo sunt duae factae columnae, atque ita dispositae, ut nobis et in prosperis et adversis ingressum patriae coelestis ante oculos mentis habendum esse doceant. Notandum sane in hac sententia Paralipomenon, quod ea porticus templi etiam vestibulum templi vocabatur; et quod in prophetis legimus, quod inter vestibulum et altare orabant sacerdotes, inter porticum et altare debere intelligi. Bene autem utraque tudinis habere memoratur. Ter Tria vero ad fidem pertinere propter sanctam Trinitatem; sex ad operationem,
Abbreviated transcription (Latin):
cando lacius diffamare queq ipsi
didicerint recte satagant: eris nãq
metallum ualde. eẽ. durabile cons¬
tat: atq omĩmͦ sonorum:
It finxit duas columnas ereas:
x & .uiii. cubitorum altitudinis
derunt mnichi & barnabe socie¬
tatis: ut nos ingentib alli autẽ
incircumcisionem. Quibus u̾b̾
quasi exponere uidetur mistium
columnarum materialium: & quid
uidelicet figurauer̃t. & quare due
sint fact̾e. Apłos namq & doctores
cunc̾tos sp̃ales significant. fortes
uimirum fide atq oꝑe & cõcempla¬
tione. ad suꝑna erectos. Due sunt
autem: ut et gentes et circumcisi¬
onem p̾dicando ad eccłiam intro¬
ducant. Stabant inporticu ante
fores templi: et ingressum illius suo
decore ac pulchritudine exutraq
parte mirabiliter ornabãt Ostuun
autem templi dũs. ẽ: quia nemo ue¬
nit ad patrem nisi ꝑ ipsum: et sic̃
alibi dicit. Ego sum ostium: ꝑ me
siquis introierit. saluabitur. Quod
uidelicet ostium columne abutro¬

Expanded text:
cando latius diffamare quae ipsi cando latius diffamare quae ipsi didicerint recta satagant. Aeris namque metallum valde esse durabile constat, atque omnimodo sonorum. t finxit duas columnas aereas, decem et octo cubitorum altitudinis derunt mihi et Barnabae societatis: ut nos in gentibus, illi autem in circumcisione . Quibus verbis quasi exponere videtur mysterium columnarum materialium, et quid videlicet figuraverint, et quare duae sint factae. Apostolos namque et doctores cunctos spiritales significant, fortes nimirum fide atque opere, et contemplatione ad superna erectos. Duae enim sunt, ut et gentes, et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant. Stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine ex utraque parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est: quia nemo venit ad Patrem, nisi per ipsum . Et sicut alibi dicit: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur . Quod videlicet ostium columnae ab utro
Abbreviated transcription (Latin):
cata resurrexit atq in celos ascen¬
dens eam interim peregrinantẽ
a se reliquit interris: non autem
loborandum in explanando. qͦmͦ
huius uiduȩ filii scĩ fint p̾di¬
catores: cum om̃s elecci uiri se
filios eẽ fateantur eccłiȩ. eum & iam
de eisdem p̃dicatorib noui cestam̃ti
specialiter ei ꝓmutatur dicente ꝓpħa.
Pro patrib tuis natisunt tibi filii. cons¬
titues eos pͥncipes suꝑ omẽm terram.
fecit autem hiram omẽ opus salomo¬
nis. quia nimirum doctores sc̃ĩ dum¬
.xxiii. ministerio uerbi fideliter insistunt:
opus utiq di oꝑantur: qm illis lo¬
quendo foris uiam ueritatis aꝑuĩt:
quos intus illustrando ipse ad uitã
p̃ ordinauit et̾nam. Ego inquit plan¬
taui: appollo rigauit: ds̃ autem in¬
crem̃tum dedit. fecit hoc opus ex
ere: quia illis cõmittere uerbum
querit doctor. strenuus. qui hoc pie
suscipere ac ꝑseueranter custodire
desiderent: quiq etiam aliis p̾di¬

Expanded text:
tata, resurrexit, atque in coelos ascentata, resurrexit, atque in coelos ascendens eam interim peregrinantem a se reliquit in terris. Non autem laborandum in explanando, quomodo hujus viduae filii sancti sint praedicatores, cum omnes electi viritim se filios esse fateantur Ecclesiae; cum etiam de eisdem praedicatoribus Novi Testamenti specialiter ei promittatur, dicente Propheta: « Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram . » Fecit autem Hiram omne opus Salomonis, quia nimirum doctores sancti dum ministerio verbi fideliter insistunt, opus utique Dei operantur, quoniam loquendo foris viam veritatis aperiunt, quos intus illustrando ipse ad vitam praeordinavit aeternam. « Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit: Deus autem incrementum dedit . » Fecit hoc opus ex aere, quia illis committere verbum quaerit doctor strenuus, qui hoc pie suscipere ac perseveranter custodire desiderent, quique etiam aliis praedi
Abbreviated transcription (Latin):
nam aduenuente mense octauo
ꝑfecta inuenta sit domus dñi. &
dedicatione pͥus cõpleta nͥ force
putandum. ẽ. pꝰ dedicatum templi̾
aliquid ad huc utensiluuit in mi¬
iusteria eius ad ditum fuisse usq
ad ugressum octaui m̃sis acele
aecelerante rege: ut omĩno mense
septimo qui erat cotus sollempnis.
templum dedicaretur: atq ita uerũ
reppetiatur utrumq & templum
uidelicet octauo mense in omi oꝑe
suo atq utensilib ꝑfectum. & ip¬
sum septimomense dedicatum:
eris iudue. & tribu neptalim patre
yra artificem erarium. & plenum
sapientia. et incellectui. et doctrina.
ad faciendum om̃e opus exere. Q
cum uenisset ad regem salomonem:
ad utorem salomon sui assũpsit
oꝑis: electos de gentib uerbi minis¬
ttos significat. Qui uidelicet ar¬
tifex pulchre dicitur. quia filius erat
mulieris uidue de isrł. Inqua ꝑ¬
sona solet nt̃ nunquam p̾sentis
temporis eccłia figurari: ꝓqua
uir suus uidelicet. xp̾e morte gus¬

Expanded text:
nam, adveniente mense octavo, nam, adveniente mense octavo, perfecta inventa sit domus Domini, dedicatione prius completa. Nisi forte putandum est post dedicatum templum aliquid adhuc utensiliorum in ministeria ejus additum fuisse, usque ad ingressum octavi mensis, accelerante rege, ut omnino mense septimo, qui totus erat solemnis, templum dedicaretur; atque ita verum reperiatur utrumque, et templum videlicet octavo mense in omni opere suo atque utensilibus perfectum, et ipsum septimo mense dedicatum feris viduae, de tribu Nephthalim patre Tyrio, artificem aerarium, et plenum sapientia, et intelligentia, et doctrina, ad faciendum omne opus ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, adjutorem Salomon sui assumpsit operis, electos de gentibus verbi ministros significat. Qui videlicet artifex pulchre dicitur, « quia filius erat mulieris viduae de Israel; » in qua persona solet nonnunquam praesentis temporis Ecclesia figurari: pro qua vir suus, videlicet Christus, morte gus
Abbreviated transcription (Latin):
ad futurum scłm. diemq udicii ꝑ¬
tinet: qnͣ ad tantã iã ꝑfectionem
scã eccła ꝑueniet ut qͥd ei ãpliꝰ addi
possit inueniri non possit. habebit
enĩ tune qd̾ prus ille desiderator
dicens. Dñe ostende nob̃ patrem: et
sufficit nob̃. S non comtẽpnenda nas¬
citur questio. quomodo dicatur do¬
mus dnĩ in mense octauo ꝑfecta in
om̃i oꝑe suo. & inuniuersis utensi¬
lib cum insequentib legatur iñse
septimo dedicationem euis eẽ cõple¬
tam. Neq autem credibile est. quod
.uiI. quidem anuis templum edi¬
ficans salomon. octauo mense octaui
auni ꝑfecerit: s usq ad septimum
anni noni mensem dedicati¬
onem ꝑfecti distulerit: unde potiꝰ
ueri simile uidetur domum . uii.
anus ac septem mensib edifica¬
tam: ita ut eodem mense septimo
dedicationis sit celebrata sollẽpni¬
tas: ac die uicesimo tercio ip̃suis
mensis ut uerba dierum narrãt.
popłos salo mon ad tabnacula sua
dimiserit: sicq pꝰ unam septima¬

Expanded text:
ulum, diemque judicii pertinet, quando ad tantam jam perfectionem sancta Ecclesia perveniet, ut quid ei amplius addi possit inveniri non possit. Habebit enim tunc quod pius ille desiderator dicens: « Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . » Sed non contemnenda nascitur quaestio, quomodo dicatur domus Domini in mense octavo perfecta in omni opere suo, et in universis utensilibus, cum in sequentibus legatur, mense septimo dedicationem ejus esse completam. Neque autem credibile est quia septem quidem annis templum aedificans Sanni perfecerit, sed usque septimum annum novi mensis dedicationem perfecte distulerit. Unde potius verisimile videtur domum septem annis ac septem mensibus aedificatam, ita ut eodem mense septimo dedicationis sit celebrata solemnitas, ac die vicesimo tertio ipsius mensis ut Verba dierum narrant populos Salomon ad tabdimiserit, sicque post unam septima
Abbreviated transcription (Latin):
Enno quarto fundata est:
Idomus dñi in mense zio. & in anno
undecimo mense bul ipse ẽ mensis
octauus. ꝑfecta. ẽ. domus in om̃i
oꝑe suo & inuniuersis utensilib:
edificauitq eam annis .uii. Patet
allegorie sensus quare domus dni
edificata sit annis .uii: quia nimirũ
sca eccłia toto huius scłi tempore qͦd
sex dierum cutuitu ꝑ agitur. exelec¬
tis construitur animab: & cum
fine scłi suum quoq crementum
ad finem ipsa ꝑducit. Uel certe .uii.
annis edificatur. ob significationẽ
sit. eccłia ꝑcipit. Septem quippe
dona sunt sp̃s scĩ. enumerat ysaias
ꝓpħa. sine quibus nemo uł fidelis
effict. uel fidem seruare. uel merito
fidĩ ad coronam potest ꝑuenire us¬
ticie. Quod autem in octatio anno
et in occauo eius mense ꝑfecta ẽ. domꝰ¬

Expanded text:
nno quarto fundata est domus Domini, in mense Zio, et in anno undecimo mense Bul, ipse est mensis octavus perfecta est domus in omni opere suo et in universis utensilibus. Aedificavitque eam annis septem. » Patet allegoriae sensus, quare domus Domini aedificata sit annis septem: quia nimirum sancta Ecclesia toto hujus saeculi tempore, qui sex dierum circuitu peragitur, ex electis construitur animabus, et cum fine saeculi suum quoque crementum ad finem ipsa perducit. Vel certe septem annis aedificatur, ob significationem sit Ecclesia, percipit. Septem quippe dona sancti Spiritus enumerat Esaias , sine quibus nemo vel fidelis effici, vel fidem servare, vel merito fidei ad coronam potest pervenire justitiae. Quod autem in septimo anno, et in octavo ejus mense perfecta est dom
Abbreviated transcription (Latin):
beatus petrus regeneratos nos
a oño inspem uiuam. in heredi¬
tatem incorruptibilem. et incõta¬
minatam. et in marcescibilem. con¬
seruatam incelis. Et bene lili
flores aurei incan delabro sunt
facti domus der : quia scriptu¬
ra diuina sp̃tis tẽporalib gaudiis ad
appetenda nos bona patrie celestis
prouocare consueuit: Et quomodo
erectum in altitudine candelabrũ
lilii flores & lucernas habet aure¬
as in capite: ita electi om̃s qui in
eadem scriptura sacra continent᷑.
erecto ad suꝑna sensu celestia bo¬
na adomino quesisse. et ꝑcepisse
probantur. xxx¬

Expanded text:
beatus Petrus regeneratos nos beatus Petrus regeneratos nos a Domino in spem vivam, in haereditatem incorruptibilem et incontaminatam, et immarcessibilem, conservatam in coelis . Et bene lilii flores aurei in candelabro sunt facti domus Dei, quia Scriptura divina, spretis temporalibus gaudiis, ad appetenda nos bona patriae coelestis provocare consuevit. Et quomodo erectum in altitudine candelabrum lilii flores et lucernas habet aureas in capite, ita electi omnes qui in eadem Scriptura sacra continentur, erecto ad superna sensu, coelestia bona a Domino quaesisse et percepisse probantur.
Abbreviated transcription (Latin):
abscultare ꝓmissis: quasi candela¬
brum domus di aureum. aureas eiꝰ
gestat lucernas: quia casta corporis
sui menbra. castas mentis cogitati¬
ones ad facienda que ds iubet sub¬
ponere contendit. Et hoc cam fixa
intentione quam candelabruui
necesse ẽẽ firmiter ad suꝑna elẽc¬
cum impositas sibi lucernas
non solum absq ruina. s etiam abs¬
q ulla status sui motione seruare.
Quod uero cum dixisset et candela¬
bra aurea. quinq ad dexteram. et.u.
ad sinistram contra oraculum ex
auro primo: addidit et quasi lilii
Iores. et lucernas de super aure¬
as iudetur uixta literam quia
sup̃ pͥars candelabrorum in modũ
sit lilii repandi deformata: quomͦ
in candelabro cab̾naculi factũ
ẽẽ legimus: cuius et stipes me¬
dius. et calami ex ipso procedentes
cum ciphis et sperulis scribunt᷑ huisse
ꝑ plurima. Flores aucem lilii
ut sepe iam diccum ẽ amenita¬
tem semꝑ uirentis terre uiuen¬
tium de signant: de qua dicit

Expanded text:
auscultare promissis quasi candelaauscultare promissis quasi candelabrum domus Dei aureum aureas ejus gestat lucernas: quia casta corporis sui membra, castas mentis cogitationes, ad facienda quae Deus jubet supponere contendit, et hoc tam fixa intentione quam candelabrum. Necesse est enim firmiter ad superna erectum impositas sibi lucernas, non solum absque ruina, sed etiam absque ulla status sui motione servare. Quod vero cum dixisset « et candelabra aurea quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram oraculum ex auro puro, » addidit « et quasi lilii flores et lucernas desuper aureas, » videtur juxta litteram, quia suprema pars candelabrorum, in modum sit lilii repandi deformata, quomodo in candelabro tabernaculi factum esse legimus, cujus est stipes medius, et calami ex ipso procedentes, cum scyphis et sperulis lilia scribuntur habuisse perplurima. Flores autem lilii, ut saepe dictum est, amoenitatem semper virentis terrae viventium designant: de qua dicit
Abbreviated transcription (Latin):
sumus recte intelligere lucernas
et. uiros scõs: qui oleo sp̃e sci infu¬
si et ipsi igne dilectionis ardent
incorde: et proximis lucem scientiȩ¬
ferunt in lingua candelabra autẽ
quȩ has lucernas in sublime tollũt.
ut longe lateq uideri possint in
cccłia: scripturam eẽ sacram quȩ
scoꝵ nobis uirtutes et doctrinam
sua lectione demonstrat. Cui uide¬
licet inderp̃tationi annuit uerbũ
dñi: quod dicit de iohanne. Ille
erat lucerna: ardens. et lucens. Pos¬
sumus etiam et apptissime dicere.:
quia lucerne diuina sunt eloquia
iuxta illud psalmiste: quod et supͣ
posiumus. Lucerna pedib meis
uerbum tuum domine: et lumen
semitis meis. Candelabra autem
harum lucernarum sc̃i sunt om̃s:
qui sua et corda et corpora ferendis
dñi mandatis. humili semꝑ inten¬
done supponunt. Quisquis enim
in nulla propriam sequi curat
uoluntatem: uerum in omĩb q̃
scripta sc̃ã dicat actendit: eiusq
se subicere mandatis: eius satagit

Expanded text:
ssesse viros sanctos, qui oleo Spiritus sancti infusi, et ipsi igne dilectionis ardent in corde, et proximis lucem scientiae praeferunt in lingua. Candelabra autem quae has lucernas in sublime tollunt ut longe lateque videri possint in Ecclesia Scripturam esse sacram, quae sanctorum nobis virtutes et doctrinam sua lectione demonstrant. Cui videlicet interpretationi annuit sermo Domini, quo dicitur de Joanne: « Ille erat lucerna ardens et lucens . » Possumus etiam ita aptissime dicere, quia lucernae divina sunt eloquia, juxta illud Psalmistae, quod et supra posuimus: « Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis. » Candelabra autem harum lucernarum sancti sunt omnes, qui sua et corda et corpora ferendis Domini mandatis, humili semper intentione supponunt. Quisquis enim in nullo propriam sequi curat voluntatem, verum in omnibus quae Scriptura sancta dicat attendit, ejusque se subjicere mandatis, ejus satagit
Abbreviated transcription (Latin):
pedib meis. uerbum cuum dnẽ.:
et lumen semitis meis. hinc eslam
salomon ait. Quia mandam̃ luc̃¬
na ẽ: et lex lux. Quare autem qͥnq
adextris et quinq a sinistris sit̃
posita candelabia: ex his quȩ
de mensis tractauimus. fac illi me
patet. Cum uero dixisset quinq
a dextris. & quinq a sinistris. con¬
uenienter addidit con tra oracu¬
lum. Uraculum namq erat ar¬
cha ut sepe dictum ẽ: adi¬
tum designat patrie celestis. ubi
xp̃c ẽ indexteram dĩ sedets pat̾¬
norum utiq conscius archanoꝵ:
Et candelabra templi aurea ꝯtͣ
oraculum sunt posita: quia
diuina eloquia semꝑ ad habi¬
tationem suꝑne ciuitatis aspet¬
tant. ut huiꝰ agnitionem ae de¬
siderium nr̃is cordib infundãt.
et eosqui originem carnis etra
habent ad appetendam ꝓme¬
rendamq incȩlestib sedem ꝑpe¬
cuȩ mansionis accendãt. Si autẽ
queris quid inter candelabra et
incernas eorum. tẏpice distͥat: pos¬

Expanded text:
pedibus meis verbum tuum, Domine, pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis . » Hinc etiam Salomon ait: « Quia mandatum lucerna est, et lex lux . » Quare autem quinque a dextris, et quinque a sinistris sint posita candelabra, ex his quae de mensis tractavimus facillime patet. Cum vero dixisset, « quinque a dextris et quinque a sinistris, » convenienter addidit, « contra oraculum. » Oraculum namque ubi erat arca, ut saepe dictum est, aditum designat patriae coelestis, ubi Christus in dextera Dei sedens, paternorum utique conscius arcanorum. Et candelabra templi aurea, contra oraculum sunt posita, quia divina eloquia semper ad habitationem supernae civitatis aspectant, ut hujus agnitionem ac desiderium nostris cordibus infundant, ut eos qui originem carnis e terra habent, ad appetendam promerendamque in coelestibus sedem perpetuae mansionis accendant. Si autem quaeris quid inter candelabra et lucernas eorum typice distet, pos