comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd gͥ nobis hõib ꝑhec signa scͥptu¬
ra sig̾cat: Nonsolum ut ꝑ om̃ia
nr̃i creatoris quanta sit erga noᷤ
indulgentia contemplem᷑: s etiã
ꝯsideremus. qͥa cum nimia futu¬
rorum ꝓuidentia inmutis peco¬
rib habeat᷑. nec utiq nos debeoꝰ
p̃sentis uitȩ uoluptatib ꝯtami¬
nari: s intentionẽ nr̃am aduen¬
turum specłm destinare. Tu ergo
hõ ñ laborabis in hoc mundo. ut
possis tͥ subsidia qͥetis future
repon̾e: cum uides formicã hie¬
mis memorẽ uictum sͥ studiose
tẽꝑe estatis attͣhere.. Que ñ ideo
minus diligens: qͥa nondũ ꝑi¬
cula exꝑitur hiberni: qͥn potiꝰ
om̃i nisu curaq ꝑuigili labo¬
rat et oꝑatilr. cunct᷑aq discur¬
rendo ꝑtemptat. q̃ possit suffi¬
cientia sibimet alimenta reconde:
mirabiliq prudentia ꝓspicit. ne
species q̃ collecte .s̃. corrũpant᷑. Se¬
cat.N. dentib granũ: ne incipien̾
germinare. pastum gͥpreberet in¬

Expanded text:
Quid igitur nobis hominibus per haec signa ScriptuQuid igitur nobis hominibus per haec signa Scriptura significat? non solum ut per omnia nostri Creatoris quanta sit erga nos indulgentia contemplemur, sed etiam consideremus, quia cum nimia futurorum providentia in mutis pecoribus habeatur, nec utique nos debemus praesentis vitae voluptatibus contaminare, sed intentionem nostram ad venturum saeculum destinare. Tu ne ergo homo non laborabis in hoc mundo, ut possis tibi subsidia quietis futurae reponere, cum videas formicam hiemis memorem, victum sibi studiose tempore aetatis attrahere? Quae non ideo minus diligens est, quia nondum pericula experitur hiberni, quin potius omni nisu curaque pervigili laborat et operatur, cunctaque discurrendo pertentat, quo possit sufficientia sibimet alimenta recondere: mirabilique prudentia prospicit, ne species quae collectae sunt corrumpantur. Secat enim dentibus granum, ne incipiens germinare pastum sibi praeberet in
Abbreviated transcription (Latin):
tulisse. Testudo aũ cum iuꝑinis
uisceribꝰ ingluuiẽ uentris exple¬
uerit: origani medicamine ꝙ ẽ
serpentib contrarium. pestem
uenenosi cibi fertur effugere.
Coluber uͦ dolores grauissimos
ocłoꝵ fenicłm depastꝰ extinguit.
Nam p̃scientia pecudũ de futuris
celi mutationib. qm̃ ñ rationa¬
bilem prudentiam credit᷑ supe¬
rare. Itaq ouis impendente hy¬
eme herbam capit. auidiꝰ. tãq̃
reficere se largius indicans: ad
tolerandam ex futura tempes¬
tate penuriã. Boues autẽ cum
dutius inclusi fuerint hib̃no tẽpe.¬
ꝑ turbationẽ aeris naturali p̃sen¬
tientes intellectu. de stabulo foriᷤ
simul om̃s aspiciunt: mutantes
uultum. Multi sane hoĩes echi¬
num terrestrẽ duplices cauernas¬
captauerunt in suis fecisse cubi¬
lib ut cum flatibꝰ aqͥlonis urge¬
tur. ad australem se conferat par¬
tem: iterumq cum nothus spi¬
rauerit: boreale foram̃ aperiat.

Expanded text:
tulisse. Testudo autem cum viperinis tulisse. Testudo autem cum viperinis visceribus ingluviem ventris expleverit, organi medicamine quod est serventibus contrarium, pestem venenosi cibi fertur effugere. Coluber vero dolores gravissimos oculorum, feniculum depastus exstinguit. Nam praescientia pecudum de futuris coeli mutationibus, quam non rationabilem prudentiam creditur superare? Itaque ovis, impendente hieme, herbam carpit avidius, tanquam reficere se largius indicans ad tolerandam ex futura tempestate penuriam. Boves autem cum diutius inclusi tempore fuerint hiberno, perturbationem aeris naturali praesentientes intellectu, de stabulo foris simul omnes aspiciunt mutantes vultum. Multi sane homines echinum terrestrem captaverunt duplices cavernas in suis fecisse cubilibus, ut cum flatibus aquilonis urgetur, ad australem se conferat partem; iterumque cum notus spiraverit, boreale foramen aperiat.
Abbreviated transcription (Latin):
uicio suꝑbie naturalis elatꝰ. refu¬
git alioꝵ consotiationẽ. Nec cotti¬
diano cibo pascitur: qͣmuis reliqͥ¬
as suȩ captionis adierit. huic ni¬
mirum grande uocis ministeriũ
natura ꝑhibuit: adeo ut certe qͣ¬
druipedes cum sint cursu ueloci¬
ores: rugitu eiꝰ patefacte. defici¬
ant. Toruus ẽ pardus. & acutus in
impetu: conueniensq animi sui
motib habet corpꝰ Ursoꝵ seg¬
nior natura ÷. mens asꝑa. subdo¬
la: et nonminus setis qͣm simulta¬
te contecta. Qd̾ si sermonem latiꝰ
extendentes uoluerimus asserẽ.
ditione suppeditat. Q fortasse
qͥdẽ incitabimur erga studium
nr̃e monitionis. S uereor ne ine¬
mulandis qͦ bestiis. minores esse
credamur. Ursus letali uulnere
sepe tñsfixus. om̃ib utitur ma¬
chinamentis ut se curare p̃uale¬
at: herba p̃cipue quadã natura
sict̾iore. plagas ꝓͥas oppilando.
Uulpis etiã frequentiꝰ dep̃hensa t
suco pineo: sͥmet remedium con¬

Expanded text:
vitio superbiae naturalis elatus refuvitio superbiae naturalis elatus refugit aliorum consociationem, nec quotidiano cibo pascitur, quamvis reliquias suae captionis adierit. Huic nimium grande vocis ministerium natura perhibuit, adeo ut certae quadrupedes cum sint cursu velociores, rugitu ejus pavefactae deficiant. Torvus est pardus, et acutus in impetu conveniensque animi sui motibus habet corpus. Ursorum segnior natura est, mens aspera, subdola, et non minus setis, quam simultate contecta. Quod si sermonem latius extendentes, voluerimus asserere quditione suppeditet, fortasse quidem incitabimur erga studium nostrae munitionis: sed vereor ne in aemulandis quoque bestiis minores esse credamur. Ursus lethali vulnere saepe transfixus, omnibus utitur machinamentis, ut se curare praevaleat, herba praecipue quadam natura sicciore plagas proprias oppilando. Vulpes etiam frequentius deprehensa est, succo pineo sibimet remedium con
Abbreviated transcription (Latin):
rib eius partibꝰ: comꝑatus es ui¬
mentis insipientib. et similis ilł
factus es. At uͦ tͥ alia sollicitudo
nimisq decora ẽ q̃rendi subli¬
mia: ubi habet᷑. xp̃c. Conuenit
.u. te altius ferri t̾restrib: ut
quomͦ natus es. ita ꝓͥam dispo¬
nas uitam. Conu̾satio tua. sit in
asscͥptos incelo. Eiciat terra aĩam
uuiam. Igitur quadruipedũ aĩa
nonolim sub t̾ra reposita. subito
tẽ eiecta ꝓsilũt. s simul creata
cum p̃ceptio iina ẽ illis anima. &
decor omnis infigura locatus. ꝓͥe¬
tatibꝰq uariis singłȩ discernun¬
tur. Boues graues sunt: & constan¬
tes. Asini. hebetes. Calidi eqͥ. desi¬
derio feminarum. Lupus. in do¬
mitus. Hulpis. dolosa. Ceruus:
timidꝰ. Laboriosa. formica. Grati¬
ficus cams: et memor amicitie.
Singłarumq natiuitatibꝰ moꝵ
etiã qualitates aptatȩ s̃. siẽ irac̃¬
dia congn̾ata ẽ leoni:⁊ solitudo
conũsationis. similiumq uitatio.
Nam uelut tirannus qͥdam bestiaꝵ

Expanded text:
ribus ejus partibus, comparatus es jumentis insensibilibus, et similis illis factus . At vero tibi alia sollicitudo nimisque decora est quaerendi sublimia, ubi habetur Christus . Convenit enim altius te ferri terrestribus, ut quomodo natus es, ita propriam disponas vitam. Conversatio tua sit in cascriptos in coelo . 3. Ejiciat terra animam vivam. Igitur quadrupedum anima, non olim sub terra reposita, subito tunc ejecta prosiluit, sed simul creata est cum praecepto. Una est illis anima, et decor omnis in figura locatus: proprietatibus variis singulae discernuntur. Boves graves sunt, et constantes, asini hebetes, calidi equi desiderio feminarum. Lupus indomitus, vulpes dolosa, cervus timidus, laboriosa formica, gratificus canis, et memor amicitiae, singularumque nativitatibus morum etiam qualitates aptatae sunt, sicut iracundia congenerata leoni est, et solitudo conversationis, similiumque vitatio. Nam velut tyrannus quidam bestiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
respectũ nutuq int̾ se uicissim¬
facto. ad memoriam nos eoꝵ que
int̾misimꝰ reduxerunt. cur tñ
partem creaturȩ non uilissimã
pene p̾t̾iuimus indiscussam: fi¬
ciant aque reptilia animarum
tilia uolantia sub firmamento
cȩli. Dixeramꝰ suꝑius de natan¬
tib q̃ntum tempꝰ ꝑmiserat
uesꝑtinum. Hodie transimꝰ ad
examinationem terrestriũ. Sed
interra nos innarratione media
uolucres effugerunt. Quappt̃
uiatores: qͥ cum aliquid inman¬
sione reliquerint p̃ciosum. q̃ muiᷤᷤ
maximã partẽ uiȩ ꝓ gredi endo
confecint reu̾tunt᷑: dignum la¬
borem sue negligentie ꝑferenteᷤᷤ
Sic & nobis ꝑ eum quẽ uenimꝰ
callem redeundum ÷: neq enim
contemptibile ꝙ omisimꝰ ut po

Expanded text:
respectu nutuque inter se vicissimrespectu nutuque inter se vicissim, ad memoriam nos eorum, quae intermisimus reduxerunt. Certam enim partem creaturae non vilissimam pene praeterivimus indiscussam. Ejiciant aquae reptilia animarum tilia volantia sub firmamento coeli. Dixeramus superius de natantibus, quantum tempus permiserat vespertinum; hodie transimus ad examinationem terrestrium. Sed interea nos in narratione media volucres effugerunt. Quapropter viatores, qui cum aliquid in mansione reliquerint pretiosum, quamvis maximam partem viae progrediendo confecerint, revertuntur: dignum laborem suae negligentiae perferentes: sic et nobis per eumdem quem venimus callem redeundum est. Neque enim contempti
Abbreviated transcription (Latin):
latus conuerti solet incarnem:
caro aũ corrupta redit interrã. Me¬
rito gͦ tabida ẽ anima uimentoꝵ.
Eiciat terra animã uiuam. Uide
consequentiã animi ad sanguinẽ:
sangunis ad carnem: carnis ad
terram. Iterumq resoluens hec.
redi repedando ꝑ eadem id÷ det̾¬
ra ad carnẽ. a carne insanguinẽ.
asanguine in animã:⁊ inuenies
quia peccoꝵ animus t̾ra ẽ: nec
cum corꝑe dissoluat᷑. Fuge garru¬
litates auxias philosophoꝵ: qͥ as¬
serere non erubescunt. suas canũq
animas similem tenere speciẽ.
Si qͥdẽ ꝓfitentur etiam mulieres
se quondam pisces & frutices fuis¬
se. Ego aũ si fu̾int aliqñ pisces
ꝙ non credam: tam̃ dum ista scͥ¬
berent. irracionabiliores piscibus
habebant᷑. Eiciat terra animã
iuuam. Quare gͥ passim curren¬
te sermone subito nonbreui tẽꝑe
conticuerim credo mirari non¬
nullos astantium. q̃mqͣm studi¬
osissimos auditores non arbitrer
causas ignorare silentii. qͥppe qͥ

Expanded text:
latus converti solet in carnem, latus converti solet in carnem, caro autem corrupta redit in terram. Merito ergo tabida est anima jumentorum. Ejiciat terra animam vivam. Vide consequentiam animae ad sanguinem, sanguinis ad carnem, carnis ad terram. Iterumque resolvens haec, redi repedando per eadem, id est de terra ad carnem, a carne in sanguinem, a sanguine in animam, et invenies quia pecorum animus terra est. Nec cum corpore dissolvatur. Fuge garrulitates anxias philosophorum, qui asserere non erubescunt suas canumque animas similem tenere speciem. Siquidem profitentur etiam mulieres se quondam, pisces, fruticesque fuisse. Ego autem si fuerunt aliquando pisces, quod non credam; tamen dum ista scriberent, irrationabiliores piscibus habebantur. Ejiciat terra animam vivam. Quare igitur passim currente sermone, subito non brevi tempore conticuerim, credo mirari nonnullos astantium, quanquam studiosissimos auditores non arbitror causas ignorare silentii; quippe qui
Abbreviated transcription (Latin):
restrib comꝑari. Camelus habet
semꝑ tenacem memoriam maloꝵ:
et ad iracundiam grauis et ꝑseue¬
rans ÷. Deniq si fuerit ꝑcussus.
diu dissimulato dolore. cum rep¬
ꝑerit oportunum tempꝰ illatam
ꝓtinus reponit iniuriam. S hunc
nulla de marinis belius imitat᷑.
Audite gͥ iracundi hõĩes qͥ recordati¬
onem dudum lesionis accepte ꝓ
uirtute maxima affectatis. cui be¬
lue similes habemini. qñ ꝓpͥam¬
uicem: uilem tanqͣm aliquã scin¬
tillam cinere sopitam usq eo re¬
tinetis incordib quousq nacti
occasionem. stimulos doloris ue¬
lut igniculum paruum fomite
nutritam suscitetis inflammã.
Ficiat terra animã uiuam. Cur
terra ꝓducit animam uiuam:
Ut differentiam discas anue pec¬
coris hominisq. Et paulo qͥdẽ
inferuis cognoscis: quomͦ sit aĩa
hominis constituta. Hc̃ uͦ audi
de anima mutoꝵ: qͥa scd̾m sc̃p¬
turam cunctoꝵ animalium aĩa
sanguis ÷ ꝓͥus. Sanguis autẽ ge¬

Expanded text:
rrestribus comparari. Camelus habet rrestribus comparari. Camelus habet semper tenacem memoriam malorum; et ad iracundiam gravis, et perseverans est. Denique si fuerit percussus, diu dissimulato dolore, cum reperit opportunum tempus, illatam protinus reponit injuriam. Sed hunc nulla de marinis belluis imitatur. Audite igitur, iracundi homines, qui recordationem dudum laesionis acceptae pro virtute maxima affectatis, cui belluae similes habemini, quando proprium bilem, tanquam aliquam scintillam cinere sopitam, usque eo retinetis in cordibus, quousque nacti occasionem, stimulos doloris, velut igniculum parvum, fomite nutritum suscitetis in flammam. 2. Ejiciat terra animam vivam. Cur terra producit animam vivam? ut differentiam discas animae pecoris hominisque. Et paulo quidem inferius cognosces quomodo anima sit hominis constituta: nunc vero audi de anima mutorum, quia secundum Scripturam, cunctorum animalium anima sanguis est proprius. Sanguis autem ge
Abbreviated transcription (Latin):
dum÷: quia piscium qͥdem corꝑa
animata ꝓduxit aqua. Reptilia
i animarũ uiuaꝵ ꝓduxit: ut
sptura sig̾cat. Interrestribꝰ autẽ
anuma corpꝰ regens. regenerari pre¬
cepta ÷: iitpote que plus uuificȩ
uirtutis assumpserint. Qm̃quã
ipsa qͦ terrestria sint irrationa¬
bilia: tam̃ unum quodq eoꝵ inł¬
ta ꝑnaturalem uocem suꝑ animi
passione significant. Nam & lȩtici¬
am et merorem et mnediam & separa¬
tionem suoꝵ uariasq molestias
uoce declarant: cum aquaria non
solum muta s etiã immitia sunit
& indocta: et ad omnem uite soci¬
etatem prorsꝰ hominib intractabi¬
lia. Recognouit possessorem suũ:
et asinus p̃sepe dñi sui. Piscis uero
nunqͣm pot̃ dinoscere nutrim̃ta
p̃stantẽ. Intelligit asinus & hõis
consuetam uocem:. nouit iter qͦd
sepius ambulauit: interdumq
dux fit agitatori suo dũ erraue¬
rit. Ad audiendum ita uehement
accutus: ut nullum ei possit det̾¬

Expanded text:
dum est quod piscium quidem corpora dum est quod piscium quidem corpora animata produxit aqua: reptilia enim animarum vivarum produxit, ut Scriptura significat, in terrestribus autem anima corpus regens, generari praecepta est, ut pote quae plus vivificae virtutis assumpserint, quanquam ipsa quoque terrestria sint irrationabilia, tamen unumquodque eorum multa per naturalem vocem super animi passione significat. Nam et laetitiam et moerorem, et inediam, et separationem suorum, variasque molestias voce declarant, cum aquaria non solum muta, sed etiam immitia sint t indocta, et ad omnem vitae societatem prorsus hominibus intractabilia. Recognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui , piscis vero nunquam potuit cognoscere nutrimenta praestantem. Intelligit asinus et hominis consuetam vocem, novit iter quod saepius ambulavit, interdumque dux fit agitatori suo, cum erraverit, ad audiendum ita vehementer acutus, ut nullum ei possit de te
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝑmandatum. Deiñ incontra¬
rium manicheis: sermo uertend̾
ẽ. Si .i. animam quã habebat
tellus eduxit. ex animis ipsa fac
ta÷: s eoꝵ qͥdem detestabilitas
nota subiñ ÷. Illud sane uideamꝰ
cur aquȩ iusse sint reptilia ani¬
marum uiuaꝵ ꝓducere: tellus
aũ animam uiuam. Arbitram̃
gͥ eo ꝙ natura natantium. in ꝑ¬
fectam quodamm̾ putat᷑ habe
ntam: ob hoc quia erassiores sunt
ique. Nam deniq tardior auditꝰ
sanimantibꝰ in aqua degentibus.
cuisus hebetior. iit pote ꝑ aquam
umnendo: nec ulla apud eos memo¬
na. uel opinatio. uel agnitior ꝓri¬
noꝵ. Declarat gͦ sermo diuinus.
ia uita carnalis aquarioꝵ mode¬
aitur animi motionib. Nam int̾¬
ngenis bestus quȩ uitam ꝑfectio¬
um sortitȩ sunt: animus corꝑis ob.¬
tinet pͥncipatum. Et .it. sensꝰ earũ
uegetior:. Manifestaq animalia
cum p̃sentium maximã curam ge¬
tant: tẽ diligent̃ memoriam cus¬
todiunt tñsactoꝵ. Uñ consideran¬

Expanded text:
est per mandatum. Deinde in contraest per mandatum. Deinde in contrarium Manichaeis sermo vertendus est. Si enim animam quam habebat tellus eduxit, exanimis ipsa facta est. Sed eorum quidem detestabilitas nota subinde est. Illud sane videamus, cur aquae jussae sunt reptilia vivarum animarum producere, tellus autem animam vivam. Arbitramur igitur eo quod natura natantium imperfectam quodammodo putatur habere vitam: ob hoc quia crassiores sunt aquae. Nam denique tardior auditus est animantibus in aqua degentibus, et visus hebetior, ut pote per aquam cernendo, nec ulla apud eos memoria, vel opinatio, vel agnitio est proximorum. Declarat ergo sermo divinus, quia vita carnalis aquariorum moderatur animi motionibus. Nam in terrigenis bestiis, quae vitam perfectiorem sortitae sunt, animus corporis obtinet principatum. Etenim sensus earum vegetior est, manifestaque animalia cum praesentium maximam curam gerant, tunc diligenter memoriam custodiunt transactorum. Unde consideran
Abbreviated transcription (Latin):
t dixit ds̃. Ficiat terra am¬
mam secundum genus. qͣ¬
drupedes:⁊ serpentes: et
bestia̾ scdm gñs. E factum ÷. Sic ue¬
nit p̃ceptio passim gradiens:⁊
iussit aquas eicere reptilia ani¬
marum uiuarum: hic eiciat t̾¬
ra animam uiuam. Putasne gͦ
anima ẽ tellus. & locus prebebitur
uaniloquis manicheis animam
terre dandi: Non om̃imodis. Qa
dixit eiciat: ꝙ in ipsa erat edurtt.
S: ds̃ qui p̃ceptionem dedit: etiam
terre uirtutem tribuit educendi.
Neq .it. cum audisset ut herbam
germinaret feni. et lignum fru¬
ctuosum. latens intra se. uidelicet
herbam feni tantum ꝓtulit: nec
palmas aut escłos aut cupressoᷤ
in suis abstrusaᷤ scilicib ad suꝑ¬
na ꝓdurit: s sermo diuinus naᷤ¬
centium ꝓfecto creator ÷. Germi¬
net t̾ra. Non ut quod habebat e¬
ducet. sed ut quod non haberet
assumeret: dõ seł operationis ei
p̃bente iurtutẽ. Sic & mͦ. Ficiat
animã non eam que reconditae¬
rat in terra: s que illi ado collata

Expanded text:
t dixit Deus: Ejiciat terra animam secundum genus: quadrupedes, et serpentes, et bestias secundum genus. Et factum est sic. Venit praeceptio passim gradiens, e. Ibi jussit aquas ejicere reptilia animarum vivarum: hic, Ejiciat terra animam vivam. Putasne ergo est animata tellus et locus praebebitur vaniloquis Manichaeis, animam terrae dandi? Non omnimodis, quia dixit, Ejiciat, quod in ipsa erat, eduxit, sed Deus qui praeceptionem dedit, etiam virtutem terrae tribuit educendi. Neque enim cum audisset, ut herbam germinaret feni, et lignum fructuosum, latens intra se videlicet, herbam feni tantum protulit, nec palmas, aut esculos, aut cypressos, in suis abstrusa sinibus, ad superna produxit; sed sermo divinus nascentium profecto creator est. Germinet terra, non ut quod habebat, educeret; sed ut quod non haberet assumeret, Deo scilicet operationis ei praebente virtutem. Sic et modo: Ejiciat animam: non eam quae recondita erat in terra, sed quae illi a Deo collata
Abbreviated transcription (Latin):
gñs qͣm uigilans habetur &
puidum: ⁊ cito sentiens q̃ temp¬
tantur occulte. hu quondam
urbem romam anocturnis ho¬
stium liberasse dicunt᷑. insiduˢ.
Qͦs ꝑ obscuros aditus latent̃ ing̾¬
di molientes. arcemq ꝑuadẽre
festinantes: ꝓdidere clamando.
In qͦ autem gñe pͥa miracła non
usq quaq natura demonstrat.
Qͥs uulturib futuram nunciaut
hominum mortemͦ Qs contra
se bella gesturos. mox caterue
uulturum ꝓsequuntur: armoꝵq
instructione uel apparatu. quã¬
lis sit exitus hndus intelligunt.¬

Expanded text:
genus, quam vigilans habetur et genus, quam vigilans habetur et providum, et cito sentiens quae tentantur occulte! Ii quondam urbem Romam nocturnis hostium liberasse dicuntur insidiis: quos per occultos aditus latenter ingredi molientes arcemque pervadere, festinanter prodidere clamando. In quo autem genere propria miracula non usquequaque natura demonstrat? Quis vulturibus futuram nuntiat hominum mortem, quos contra se bella gesturos, mox catervae vulturum prosequuntur, armorumque instructione vel apparatu, qualis sit exitus habendus intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
tiam creatoris impellere. qͦmodo
lucinia uigilat oius incubans
om̃i temꝑe noctis cantilenã tia¬
hendo: quomͦ etiam uesꝑtilioneᷤ
nonminus quadrupedes st̃. qͣm
pennate. Qs̃ etiam solas ex auibꝰ
om̃ib dentes hr̃e constat: & ca¬
tulos ꝓcreare. Ferunt᷑ aũ inaere
non plumis. s quadã menbrana
ternis herent nexibꝰ ꝙ in om̃ib
utiq uidemꝰ non facile ꝓuenire:
quoꝵ ñ nulli seꝑati ab aliorũ
conu̾sationib singłaritate et so¬
litudine delectantur. Quom etiã
noctuarum ocłis similes ħent᷑
scłaris sapientie ꝓfessores: Nã
& illarum aspectus noctib qͥdẽ
acrior ÷: exorto aũ sole cecatur.
sic̃ istoꝵ cum sit acutissimus
ad contemplandam uanitatẽ
sens erga inqͥsitionẽ uere lucis
hebescit. Int̾ diu aũ facile tibiz
attrahere: quem ad modũ gal¬
lus domesticus homines ad la¬
bores compellit et oꝑa: claraq
uoce ꝓclamans. solem ꝓcul ad¬
uenire significat. Anserum qͦ

Expanded text:
tiam Creatoris impellere, quomodo tiam Creatoris impellere, quomodo luscinia vigilat ovis incubans omni tempore noctis cantilenam trahendo, quomodo etiam vespertiliones non minus quadrupedes sunt quam pennatae, quas etiam solas ex avibus omnibus dentes habere constat; et catulos procreare feruntur; aut in aere non plumis, sed quadam membrana ternis haerent nexibus: quod in hominibus utique videmus non facile provenire, quorum nonnulli separati ab aliorum conversationibus singularitate et solitudine delectantur. Quomodo etiam noctuarum oculis similes habentur saecularis sapientiae professores. Nam et illarum aspectus noctibus quidem acrior est, exorto autem sole caecatur, sicut istorum cum sit acutissimus ad contemplandam vanitatem sensus, erga inquisitionem verae lucis hebescit. Interdiu autem facile tibi est attrahere; quemadmodum gallus domesticus homines ad labores compellit et opera, claraque voce proclamans, solem procul advenire significat. Anserum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus om̃ib eterra suppeditat.
Sub firmamento autem celi dix̃.
ꝓpter illa que supra disseriumꝰ.
Celum autem hic intellig̾e debe¬
mus acernendo dictum. Grece au¬
Nam comꝑatione corꝑis etherei aer
iste qui suꝑ nos ÷ ex uaporib t̾re
concretus et crassus efficit᷑. Habe̾
itaq polum decoratum: terram
formosissimam: mare coͬpulentiᷤᷤ¬
simum: aerẽ repletum auibꝰ Que
oĩa ex nichilo ad hanc uitam dĩ
preceptione ꝓducta sunt. & alia mtͭ¬
ta que nc̃ consulto sermo p̃terit
ne inhisdem duitius cominoratꝰ
modum disputandi uideret᷑ exce¬
dere. Tu aũ cuncta hec tecũ ipse
reputans. et intente sapientiã di
q̃ in om̃ib hubetur inqͥrens. ñꝗͣ
deficias ammirando: nec condi¬
torem glorificando desistas. Ha¬
bes etiam uolatilia nocturnã di¬
urna. Uesꝑtiliones .N. et noctue
luci fuge sunt. Eigo si qñ te mi¬
nime sopor opp̃sserit. sufficiet
te conu̾sationis eoꝵ examinatio
uiteq ꝓͥetas ad p̃dicandã sapiẽ¬

Expanded text:
ictus omnibus e terra suppeditat. Sub firmamento autem coeli dixit, propter illa quae supra disseruimus. Coelum autem hic intelligere debemus, a cernendo dictum: Graece eNam comparatione corporis aetherei, aer iste, qui super nos est, ex vaporibus terrae concretus et crassus efficitur. Habes igitur polum decoratum, terram formosissimam, mare opulentissimum, aerem repletum avibus: quae omnia ex nihilo ad hanc vitam Dei praeceptione producta sunt. Et alia multa quae nunc consulto sermo praeteriit, ne in hisdem diutius commoratus, modum disputandi videretur excedere. Tu autem cuncta haec tecum ipse reputans, et intente sapientiam Dei, quae in omnibus habetur, inquirens, nunquam deficias admirando, nec Conditorem glorificando desistas. Habes etiam volatilia nocturna et diurna. Vespertiliones enim et noctuae lucifugae sunt. Ergo si quando te minime sopor oppresserit, sufficiet te conversationis eorum examinatio, vitaeque proprietas ad praedicandam sapien
Abbreviated transcription (Latin):
mites latius euagatur. multiti¬
dine relatoꝵ sensum non ꝑcipit.
S quamqͣm sit cupidus audien¬
di cȩtus astantium. iocundissimaq
cordib eoꝵ uideat᷑ dominicorũ
narratio mirabilium: tam̃ hic fi¬
nem facimꝰ disserendi sequenti
diei residua fȩnoris soluturi. Nc̃
uͦ simul omnes gr̃as suꝑ his que
dicta sunt referamꝰ: et supplem̃¬
tum eoꝵ quȩ minus expliciumꝰ
postulemꝰ atq uos int̾ ipsas epu¬
las reminisci. que uel mane uel
ad uesꝑam nr̃ affatus exprõpsit.
eorumq memoria coherere uob
etiam cum somno quiescitis. ut
suauitatem qua inter du ꝑce¬
pistis. noctis qͦ temꝑe rumina
re: ut ita liceat uobis dicere. ego
dormio et cor meum uigilat. me¬
ditando die noctuq legem dñi:
cui gła et honor. nunc & semꝑ
et inscła seculorum ameN.

Expanded text:
mites latius evagatur, multitumites latius evagatur, multitudinem relatorum sensu non percipit. Sed quanquam sit cupidus audiendi coetus astantium, jucundissimaque cordibus eorum videatur dominicorum narratio mirabilium; tamen hic finem facimus disserendi, sequenti die residua fenoris soluturi. Nunc vero simul omnes gratias super his quae dicta sunt referamus: et supplementum eorum quae minus explicuimus, postulemus, faciatque nos inter ipsas epulas reminisci, quae vel mane, vel ad vesperam noster affatus exprompsit, eorumque memoriam cohaerere vobis, etiam cum somno quiescitis, et suavitatem quam interdiu percepistis, noctis quoque ruminare tempore; ut ita liceat vobis dicere, Ego dormio et cor meum vigilat , meditando die noctuque legem Domini, cui gloria et honor, nunc et semper, et in saecula saeculorum Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
stinatie aculeus. et certe defunctȩ.
lepusq marinus pari timore ca¬
uentur. indeclinabilem celerẽq
portando ꝑniciẽ. Que cum ita
sint: maluit te ꝓuidentia condi¬
toris semꝑ ẽẽ ꝑuigilem: quatinꝰ
in eum fidens: cunctas subinde
noxias pestes effugias. S iam de
gurgite pelagi remeantes. reu̾ta¬
mur ad terrã. Nam alia nobis
exaliis occurrentia creaturȩ mi¬
racula uelut qͥdam fluctus cre¬
bris alternisq iactationib no¬
strum summersere sermonem.
Esane mirabor si non sensus nost̾
causis ingentioribꝰ occupatus. in
terram denuo. sic̃ ionas inmare
refugiat. Qmobrem uidet᷑ mͥ dis¬
putationis nr̃e series multis in¬
plexa miracłoꝵ milibꝰ ac sue
mediocritatis oblita similis ẽẽ
nauigantib in alto: qui ad cer¬
tum locum cursum minime di¬
rigentes: ignorant quantũ spa¬
cu uelificandi ꝑ egerint. Quod
utiq nr̃o sermoni ꝓuenisse ꝓba¬
uimus. Qui dum ꝑ creature tra¬

Expanded text:
stinacae aculeus, et certe defunctae, stinacae aculeus, et certe defunctae, lepusque marinus, pari timore caventur; indeclinabilem celeremque portando perniciem. Quae cum ita sint, maluit te providentia Conditoris semper esse pervigilem: quatenus in eum fidens, cunctas subinde noxias pestes effugias. Sed jam de gurgite pelagi remeantes revertamur ad terram. Nam alia nobis ex aliis occurrentia creaturae miracula, velut quidam fluctus crebris alternisque jactationibus nostrum submersere sermonem. Et sane mirabor, si non sensus noster causis ingentioribus occupatus in terram denuo, sicut Jonas in mare refugiat. Quamobrem videtur mihi disputationis series nostrae, multis implexa miraculorum millibus, ac suae mediocritatis oblita, similis esse navigantibus in alto, qui ad certum locum cursum minime dirigentes, ignorant quantum spatii velificando peregerint. Quod utique nostro sermoni provenisse probavimus, qui dum per creaturae tra
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝓficit: alia s̃ͥ contemplatio
mirabilis uendicat creaturȩ. Non¬
nulla terribilia: que nr̃am seĩł
desidiam cohercerent. Fecit d̃s
cetos magnos: non qͥa uarus am
baris alusq piscib exiguis ma¬
us ẽ. Id circo magnum dicitur
qͥa inmanitate menbroꝵ mon¬
tib coequat᷑ excelsis. qͦd etiam
sepe putatur ẽẽ insula. cum se
ad summas undas leui natatu
sustulerit: hoc tñ non ilitoribꝰ
usitatis. aut in locis habitabili¬
b diu̾satur. s antiquũ pontũ
fertur incolere. Iales gͥ ad incu¬
ciendum nobis timorẽ atq t̾ro¬
rem belue sunt formate. Cum uͦ
audieris qͥa naues ingentes sinu
uolitantes inpelago. piscis tenu¬
issimus ita retardat ac retinet
ut dutius efficiant᷑ immobilẽ
uelit quibꝰ dam fundate radi¬
cibꝰ in ꝑfundo. nonne &e ꝑ hoc
minimum animal diuine uir¬
tutis accipies documentũ: Neq
.i. solus canis aut xifiuis aut¬
balena. formidolosa ẽ. s etiã pa¬

Expanded text:
num proficit, alia sibi contemplatio num proficit, alia sibi contemplatio mirabilis vindicat creaturae. Nonnulla terribilia, quae nostram scilicet desidiam coercerent. Fecit Deus cetos magnos, non vero quia ab aliis piscibus exiguis majus est, idcirco magnum dicitur, sed quia immanitate membrorum, montibus coaequatur excelsis, quod etiam saepe putatur esse insula, cum se ad summas undas leni natatu sustulerit. Hoc tamen non in littoribus usitatis, aut in locis habitabilibus diversatur, sed antiquum pontum fertur incolere. Tales igitur ad incutiendum nobis timorem atque terrorem belluae sunt formatae. Cum vero audieris, quia naves ingentes, sinu prospero volitantes in pelago piscis tenuissimus ita retardat ac retinet ut diutius efficiantur immobiles, velut quibusdam fundatae radicibus in profundo: nonne et per hoc minimum animal divinae virtutis accipies documentum? Neque enim solus canis aut xifius, autbalaena formidolosa est; sed etiam pa
Abbreviated transcription (Latin):
monem statuere: tam uesꝑtinũ
tempꝰ qͣm corꝑis cogit infirm¬
tas. Nam plura forent q̃ tracta¬
tui deberemꝰ adicerẽ. precipue
cum studiosi sint auditores: &
suꝑ his que in mari nascunt᷑ am¬
mirationem dignissimis. uel de
ipso mari quomodo aqua eius
gelatur in sale. uel quomͦ lapis
ille p̾ciosus qui corallius nomi¬
natur. herba ÷ dum habetur in
pelago: postqͣm uͦ inaerẽ fuerit
educta. mox mutatur in lapidẽ.:
uł uñ uilissimis animantium
ostreis margaritam p̃cio grauẽ
natura subiecit. ut eam qm̃ re¬
ges magnoꝑe desid̾ant: ꝑ litus
& asꝑas cautes testa inelusam
concȩ. pauꝑ piscator inueniat.
Cñ aurosam lanã maritunȩ nu¬
triunt pinnȩ. uł uñ purpuram
conchilia ministrant imꝑatori¬
bus: que florum om̃ium pulcͥ¬
tudinem uenustate ꝓͥi coloris
ixsuꝑant. Ficiant aquȩ. Qͥd non
neces sarium factum ÷ aut quid
non opimum uite nr̃e collatum
.Quoꝵ pars ministerus homi¬

Expanded text:
monem statuere, tam vespertinum monem statuere, tam vespertinum tempus, quam corporis cogit infirmitas. Nam plura forent quae tractatui deberemus adjicere, praesertim cum studiosi sint auditores, et super his quae in mari nascuntur, admiratione dignissimis, vel de ipso mari, quomodo aqua ejus gelatur in salem, vel quomodo lapis ille pretiosus, qui corallius nominatur, herba est dum habetur in pelago, postquam vero in aerem fuerit inde educta, mox mutatur in lapidem. Vel unde vilissimis animantium ostreis, margaritam pretio gravem natura subjicit, ut eam quam reges magnopere desiderant, per littus et asperas cautes testa inclusam conchae, pauper piscator inveniat. Unde aurosam lanam maritimae nutriunt pinnae; vel unde purpuram conchilia ministrant imperatoribus, quae florum omnium pulchritudinem, venustate proprii coloris exsuperat. Ejiciant aquae. Quid non necessarium factum est? aut quid non optimum, vitae nostrae collatum est? quorum pars ministeriis homi
Abbreviated transcription (Latin):
tiale ꝓced̾e. Que mox ob edien ᷤ.
copulatur ei Quid gͦ iste sermo
desiderat: Quia licet asper sit
iur. & morib habeatur unmi¬
tis. hunc tam̃ uxor ferre neces sa¬
tio debet: nullis occasionib con¬
tractam semel dirimens affecti¬
onem. At uͦ dicis illum iracun¬
dum ẽẽ uel crudelem. S maritꝰ
ẽ. Uinolentum. S coniunctus
tibi ẽ ꝑ naturum. Durum et
implacabilem. S corꝑis tui parͤ
habetur p̃ciosior. Audiat et
maritus congruam sͥ monitio¬
nem. Uiꝑa pestiferum uirus
euomit nupcialis causa reue¬
rentiȩ: tu feritatem animi &
amaritudinem non deponis
coactus pudore coniuigii. Forsan
autem iuꝑe nobis exemplum
alias etiam repꝑiemus ẽẽ con¬
ueniens: quia magis adulteri¬
um nature facit coitio uiꝑȩ
cummurena. Recognoscant
gͥ qͥ alienis matrimoniis insidias
possit eccłia fabricari. Et obhoc
hortor. ut cessent libidines flagi¬
ciosoꝵ. marinis exemplis ce ter¬
restrib castigande. Hic me ser¬

Expanded text:
tiale procedere, quae mox obediens tiale procedere, quae mox obediens copulatur ei. Quid igitur iste sermo desiderat? quia licet et asper sit vir et moribus habeatur immitis, hunc tamen uxor ferre necessario debet, nullis occasionibus contractam semel dirimens affectionem. At vero dicis illum iracundum esse vel crudelem, sed maritus est; vinolentum, sed conjunctus tibi est per naturam; durum et implacabilem, sed corporis tui pars habetur pretiosior. 6. Audiat et maritus congruam sibi admonitionem. Vipera pestiferum virus evomit nuptialis causa reverentiae; tu feritatem animi, et amaritudinem non deponis, coactus pudore conjugii? Forte autem viperae nobis exemplum alias etiam reperiemus esse conveniens, quia magis adulterium naturae facit coitio viperae cum muraena. Recognoscant igitur, qui alienis matrimoniis insidias possit Ecclesia fabricari: et ob hoc hortor, ut cessent libidines flagitiosorum marinis exemplis et terrestribus castigandae. Hic me ser
Abbreviated transcription (Latin):
se tantis depͥmi pondere suꝑpo¬
sito: dum mͦ noniactetur a fluc¬
tib Hoc cum uiderint signum
nautici: sciunt mox uentoꝵ fre¬
mitum concitandum. E certe
nullus astrologus. aut chaldeus
ortu syderum colligens aeris qua¬
litatem docuit echinum: s ma¬
ris tempestatumq dñs huic qͦ
animali exiguo magnifice sa¬
signauit: ita nichil imꝓuisum
nicħ p̃termissum ÷ apud dm̃.
Cuncta .it. speculatur oculꝰ ille
insopitus: et om̃ib p̃sto ẽ reme¬
dia salutis apportans. Qui si
echinum sue uisitationis non
relinquit exortem: te tuaq
ohomo non respiciet: Uiri. di¬
ligite ur̃as conuges. Quod & si
t̾rarum int̾iecta ꝓlixitas disun¬
gͥe uos ad tempꝰ forte uidebit᷑.
nature tam̃ fedus. et benedictioniᷤ
uigum. sit uobis indiscreta con¬
iunctio. Uiꝑa cum sit seuissima
serpentium: ꝑgit ad conubiũ
murene. Sibilisq significans
se uenisse: ꝓuocat eam de ꝓfim¬
do maris ad consortium nup¬

Expanded text:
se tantisper deprimi pondere superpose tantisper deprimi pondere superposito, dummodo non jactetur a fluctibus. Hoc cum viderint signum nautici, sciunt mox ventorum fremitum concitandum. Et certe nullus astrologus, aut Chaldaeus ortu siderum colligens aeris qualitatem, docuit echinum: sed maris tempestatumque Dominus huic quoque animali exiguo, magnificae sasignavit. Ita nihil improvidum, nihil praetermissum est apud Deum: cuncta enim speculatur oculus ille insopitus, et omnibus praesto est, remedia salutis portans. Qui si echinum suae visitationis non reliquit exsortem: te, tuaque o homo non respiciet? Viri diligite vestras conjuges . Quod etsi terrarum interjecta prolixitas disjungere vos ad tempus forte videbitur, naturae tamen foedus, et benedictionis jugum sit vobis indiscreta conjunctio. Vipera cum sit saevissima serpentium, pergit ad connubium muraenae, sibilisque significans se venisse, provocat eam de profundo maris, ad consortium nup
Abbreviated transcription (Latin):
mus honestati. ꝓmissionibꝰ inui¬
tati. sp̃ualiter eruditi. piscib ir¬
rationabiliꝰ nr̃a negotia dispo¬
nentes. licet illis studium sit sci¬
entiȩ futuroꝵ. Nos aũ infidelita¬
te uenturi scłi deprauati: nr̃am
uitam ꝑ actus fedissimos & illici¬
tas uoluntates expendimꝰ. Pisceᷤ
ꝙͥ tot maris interualla tͣnscur¬
runt: ut possint inuenire quod
utile ẽ. Qͥd tandem tu dicturuᷤ
es. hñs coherentem tibi desidiã
que nequicie pͥnceps÷: Nullꝰ .ti
de ignoratione causetur. Natura¬
lis .ii. nobis insita ẽ ratio: uel in ap¬
petendam bonoꝵ familiaritatẽ.
uel indeclinando noxioꝵ lesionẽ.
Itaq non recedam ab exemplis a¬
tatorib referentem. qͥa maritimꝰ
echinus. cum sit uilissimus ac spre¬
bisis: sit index sepe nauigantibus
serenitatis aut hiemis. Nam cũ
p̃senserit flatus imminere uen¬
toꝵ. sub lapide se collocat: q̃ uelut
anchore dente subnixus quassa¬
tionem tempestatis euitet. Patit᷑q

Expanded text:
mus honestati, promissionibus invimus honestati, promissionibus invitati, spiritaliter eruditi, piscibus irrationabilius nostra negotia disponentes? Licet illis etiam studium sit scientiae futurorum. Nos autem infidelitate futuri saeculi depravati, nostram vitam per actus foedissimos, et illicitas voluptates expendimus. Pisces igitur tot maris intervalla transcurrunt, ut possint invenire quod utile est. Quid tandem tu dicturus es, habens cohaerentem tibi desidiam, quae nequitiae princeps est? Nullus igitur de ignoratione causetur: naturalis enim nobis insita est ratio, vel in appetendam bonorum familiaritatem, vel in declinandam noxiorum laesionem Itaque non recedam ab exemplis atatoribus referentem quia maritimus echinus, cum sit vilissimus ac sprebilis, fit index saepe navigantibus futurae serenitatis aut hiemis. Nam cum praesenserit flatus imminere ventorum, sub lapide se collocat, quo velut anchorae dente subnixus, quassationem tempestatis evitet. Patiturque
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm sinus alios: qͥa magis oportu¬
nus ÷ eis ad edendam fouendamq
ꝓgeniem. Qui cum sufficienter
destinata ꝑ egerint: cateruatum
cuncti simul reu̾tunt᷑ ad ꝓpria
Que autem ratio sit a tacitis audi¬
amus. qͥa humile uidł ÷ arcthoũ
pelagus & deuexum.⁊ obhoc ex¬
positum uiolentie commotioniq
uentoꝵ. quod tempestatib exm¬
tis. ab imo fundo concutit᷑. ad eo
ut arena inferior. non nunquã
summis fluctib misceat᷑. S &
frigidum nimis ÷ hiemali tẽꝑe
ut pote multis ac maximis am¬
nib repletum. Quo cum fuerint es¬
tius potiti mensib. rursus asꝑita¬
a succedentis hẏberni detriti. in
altiora maris loca quȩ sunt tran¬
quilliora se conferunt. Spectaui
hecego. E ammiratus sum dĩ sa¬
pientiam. quia irraticionabiles
animantes ꝓuide custodesq salu¬
tis h̾ntur ꝓpͥe: et intelligunt qͥd
ꝯsit conueniens. quid aduersũ.
Ios gͥ quid dicemꝰ. qui ratione su¬

Expanded text:
quam sinus alios, quia magis opportuquam sinus alios, quia magis opportunus est eis ad edendam fovendamque progeniem. Qui cum sufficienter destinata peregerint, catervatim cuncti simul revertuntur ad propria. Quae autem ratio sit, a tacitis audiamus. Quia humile videlicet est Arctoum pelagus et devexum, et ob hoc expositum violentiae commotionique ventorum: quod tempestatibus exortis, ab imo fundo concutitur, adeo ut arena inferior nonnunquam summis fluctibus misceatur. Sed et frigidum nimis est hiemali tempore, ut pote multis ac maximis amnibus repletum. Quo cum fuerint aestivis potiti mensibus, rursus asperitate succedentis hiberni deterriti, in altiora maris loca, quae sunt tranquilliora, se conferunt. 5. Spectavi haec ego et admiratus sum Dei sapientiam, quia irrationabiles animantes, providae custodesque salutis habentur propriae, et intelligunt quid sibi sit conveniens, quid adversum. Nos igitur quid dicemus, qui ratione su
Abbreviated transcription (Latin):
parua diffusam:. Pisces gͥ di legi¬
bus non repugnant: & homines
doctrinam minime recipiunt sa¬
lutarem. Honspernas pisces. qͥa
muti sunt & irrationabiles: sed
uerere potius. ne et illis irraciona¬
bilior estimeris. pͣceptionib crea¬
toris obsistens: ausculta pisces. qͥ
tantum qͥdem uocem ñemittunt
N am certis significationib fateri
uident᷑ quia ꝓpt̃ e ł immortalita¬
tem gñis desiderabilem ꝑegrina¬
tionem subire cogunt᷑. hũ non u¬
tuntur suis sermonib: s habent
legem nature fortit᷑ illis herentẽ.
& que sunt agenda monstrantẽ.
ꝑgamꝰ inquiunt adborinum pela¬
gus. Dulcior .ti. ceteris equoribis
ẽ eius aqua: qm̃ breui tempore
sol ibidem commoratꝰ. non totas
penitus radiis potabiles ex haurit
undas. Nam dulciorib aqͥs etiam
marina animalia delectantur. Uñ
ꝓcul apelago uenientes pisces. ꝑflu¬
iuos sepe cernunt᷑ ascendere. Prop¬
terea pontum libentius expetunt

Expanded text:
parva diffusam? Pisces igitur Dei legiparva diffusam? Pisces igitur Dei legibus non repugnant, et homines minime doctrinam recipiunt salutarem. Non spernas pisces, quia muti sunt et irrationabiles, sed verere potius ne et illis irrationabilior aestimeris, praeceptionibus Creatoris obsistens. Ausculta pisces, qui tantum quod vocem non emittunt, nam certis significationibus fari videntur, quia propter immortalitatem generis desiderabilem peregrinationem subire coguntur. Hi non utuntur suis sermonibus, sed habent legem naturae fortiter illis haerentem, et quae sunt agenda demonstrantem. Pergamus, inquiunt, ad Borinum pelagus, dulcior enim caeteris aequoribus est ejus aqua, quoniam brevi tempore sol ibidem commoratus, non totas penitus radiis potabiles exhaurit aquas. Nam dulcioribus aquis etiam marina animalia delectantur; unde procul a pelago venientes pisces per fluvios saepe cernuntur ascendere. Propterea pontum libentius expetunt
Abbreviated transcription (Latin):
mis partib pelagi situm ẽ: ꝙ
penitus habetur. Nam nec q̃le
sit historia referente comꝑtum
ẽ. ut pote nemine iñ confidente
transire. In hoc gͥ loco memorate
beluȩ quȩ sunt instar montiũ.
commorant᷑. neq urbib aliqͥb
neq insulis infestantes: ita sin
uelut in regionibꝰ derrarum larem
pͥum incolere cogunt᷑. Certi sane piꝰ¬
ces qͣsi communi qͦdam decreto cibũ
adexteriora directi laborem peregͥ¬
nationis arripiunt: simulq om̃s
tanqͣm signo dato ad longinqua
discedunt. Nam cum fetandi ceꝑit
tempꝰ uigere: alii exaliis exnatu¬
re legib excitati ꝓfectionem mox
ad partes pelagi borealis intendt̃.
Qs in reu̾tendo cum uideris densis¬
sima glomeratione confertos. tor¬
rentem iuolentissimum putabas ef¬
fluere ꝑ ꝓpontide litus admare
commeantes euxinum. Qͥs gͥ eos
ant. Qui sunt duces eoꝵ: Nonne
uides ordinationem diuinã cun¬
cta complentem: et ꝑhec etiam

Expanded text:
mis pelagi situm est pamis pelagi situm est papenitus habetur. Nam nec quale sit, vel historia referente compertum est, ut pote nemine inde confidente transire. In hoc igitur loco memoratae belluae quae sunt instar montium commorantur, neque urbibus aliquibus, neque insulis infestantes. Ita sing natura, velut in regionibus terrarum larem proprium incolere coguntur. Certi sane pisces, quasi communi quodam decreto civium, ad exteriora directi, laborem peregrinationis arripiunt, simulque omnes tanquam signo dato ad longinqua discedunt. Nam cum fetandi coeperit tempus vigere, alii ex alio sinu, naturae legibus excitati, profectionem mox ad partes pelagi Borealis intendunt. Quos in revertendo cum videris densissima glomeratione consertos, torrentem violentissimum putabis effluere, per Propontidis littus, ad mare commeantes Euxinum. Quis igitur eos ant? qui sunt duces eorum? Nonne vides ordinationem divinam cuncta complentem et per haec etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uide quomͦ singła gña regioneᷤᷤ
sͥ detinent deputatas: nullusq
alterius fines occupat. sed suis
qͥsq sedibꝰ ẽ contentus. Q certe
nemo illis agrimensor habita¬
cula defendenda distribuit. nec
muroꝵ circum scͥptione signa¬
uit: nec terminos posuit obseruã¬
dos: s om̃ib utilitas in cõmune
collata ẽ. hic et .N. sinus certum
piscium gñs nutrit: alt̃ aliud.
Et qui in hoc habundant loco: mi¬
nus litorib hñtur maliis: non qͦ
aliquib montium iugis aspri¬
mis seꝑentur. aut fluuioꝵ int̾¬
positis obicib arceantur atrans¬
itu: s lex nature singłis equa¬
bilit̃ ꝓut usus cuiꝰ q postulat.
q neces sarium ⁊ impendendo cun¬
ctos obseruatione sue sanctionis
citer excedimꝰ & saltus transg̃¬
dimur uicinoꝵ: et domibꝰ do¬
mos. ⁊ agris agros adiungimꝰ.
& aliena ura mutilamꝰ Scuit̃
marini cetus concessum sibi
anatura diu̾sorium. ꝙ in extre¬

Expanded text:
vide quomodo singula genera regiones vide quomodo singula genera regiones sibi detinent deputatas; nullusque alterius fines occupat, sed suis quisque sedibus est contentus. Et certe nullus eis agri mensor habitacula defendenda distribuit, nec murorum circumscriptione signait, nec terminos posuit observandos: sed omnibus utilitas in commune collata est. Hic etenim sinus certum piscium genus nutrit, alter aliud. Et qui in hoc abundant loco, minus littoribus habentur in aliis: non quod aliquibus montium jugis asperrimis separentur, aut fluviorum interpositis obicibus arceantur a transitu; sed lex naturae singulis aequabiliter prout usus cujusque postulat, quod necessarium est impendendo, cunctos observatione suae sanctionis cter excedimus, et saltus transgredimur vicinorum, et domos domibus, et agros agris adjungimus, et aliena jura mutilamus . Sciunt marini cetus concessum sibi a natura diversorium, quod in extre
Abbreviated transcription (Latin):
mentis uarietate mutant᷑ nec
inuno ꝓposito ꝑdurantes. alioᷤᷤ
atq alios se demonstrant. pu¬
dicitiam cũ. Ccastis. luxuriam
cum libidinosis exercentes: om̃ino
ut cuiꝰ q mens fuerit. ita ꝓpͥos ap¬
tantes mores. Qͦs etiam uitare
diffitile ÷ ꝓpt̃ nequiciam quȩ in
simulatione latet officii huiuis¬
modi homines lupos raptores do¬
minus appellauit: uestitu se summ¬
plices oues ẽẽ fingentes. Fuge gͥ
euismodi moꝵ uarietatem̃:⁊ sec¬
tare potius ueritatein. sincerita¬
tem. innocentiam: qm̃ et upera
uaria ÷. propterꝙ eam dñs uen¬
tre serꝑe condempnauit. Iustus
nichil ht̃ fictum: sic̃ iob. ꝓptẽa
dñs in habitare faciet uniꝰ moris
indomo. hoc mare magnum et
spaciosumꝰ. illic serpentes quoꝵ
non÷ numerus: animalia pusil¬
la & magna. S tam̃ ẽ inhis. sa¬
piens quedum et moderata dis¬
positio. Non gͦ totos pisces de¬
bemꝰ arguere: s etiam certos
qͦsq laudare atq imitari. Nam

Expanded text:
mentis varietate mutantur; nec mentis varietate mutantur; nec in uno proposito perdurantes, alios atque alios se demonstrant, pudicitiam cum castis, luxuriam cum libidinosis exercentes, et omnino ut cujusque mens fuerit, ita proprios aptantes mores. Quos etiam vitare difficile est, propter nequitiam quae in simulatione latet officii. Hujusmodi homines lupos raptores Dominus appellavit, vestitu se simplices oves esse fingentes . Fuge igitur ejusmodi morum varietatem, et sectare potius veritatem, sinceritatem, innocentiam, quoniam et vipera varia est; propter quod eam Dominus ventre serpere condemnavit. Justus nihil habet fictum sicut Job: propterea Dominus inhabitare faciet unius moris in domo . Hoc mare magnum et spatiosum: illic serpentes quorum non est numerus, animalia pusilla et magna . Sed tamen est in his sapiens quaedam et moderata dispositio. Non ergo totos pisces debemus arguere, sed etiam certos quosque laudare atque imitari. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
se libenter sub sole pandentẽ. mi¬
nutum tenens calculum ei laten¬
ter apponit. cuius obtentu neq̃¬
at sua degumenta conclude. atq
ita quod efficẽ̾ uirtute non ualu¬
erat: astu potuit impetrare. hec
gͥ ẽ malicia eoꝵ: quibꝰ nec ratio nec
uox ulla suppeditat. S ego te
cupio lucratiua machinamenta
cercini contemplatum: abstine
subdolo animo ꝑgit ad fratrẽ.
uel ꝓpinquoꝵ bona deuastat:
uel qui alienis calamitatib ob¬
lectatur. Quaꝓpt̃ desine uitu¬
peratos emulari. Pauꝑtas cum
ueritate: maximis opibꝰ asapi¬
ente p̃fert᷑. Itaq non preteribo
calliditatẽ. fraudulenti furaci̾q
polipodis. Qui cum aliquod sa¬
ocum porrectis crinib amplexa¬
tur. illius assumit colorẽ: mul¬
tiq pisces illuc imprudenter
allapsi. uelut ad petram simpli¬
citer se trahentes decipiuntur:
facilem s̃ captionẽ maligno ꝓti¬
nus expͣlicantes. Tales sunt qͥ
summatibꝰ obsequentes. assidue

Expanded text:
se libenter sub sole pandentem, mise libenter sub sole pandentem, minutum tenens calculum ei latenter apponit, cujus objectu nequeat sua tegimenta concludere, atque ita quod efficere virtute non valuerat, astu potuit impetrare. Haec igitur est malitia eorum quibus nec ratio, nec vox ulla suppeditat. Sed ego te cupio lucrativa machinamenta cercini contemplatum, abstinere subdolo animo pergit ad fratrem: vel propinquorum bona devastat, vel qui alienis calamitatibus oblectatur. Quapropter desine vituperatos aemulari, paupertas enim cum veritate maximis opibus a sapiente praefertur. Itaque non praeteribo calliditatem fraudulenti furacisque polypodis, qui cum aliquod saxum porrectis crinibus amplexatur, illius assumit colorem, multique pisces illuc imprudentes allapsi, velut ad petram simpliciter se trahentes decipiuntur, facilem sui captionem maligno protinus exhibentes. Tales sunt qui summatibus obsequentes assidue,