comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruars potuerint. quia neq contra illud
p̃ceptum fit. quo dñs dimitti coniugem
uetat. Non enim dimitat. qͥ cũ ea ñ carna.¬
lit̾ sed spiritaliter uiuit: et illud seruatur.
homo hic xp̃m demonstrat qui accepit uxo¬
rem. cum adsociare sibi uoluit sinagogam.
quã etiam dudũ desponsabat. quando ei legẽ
dedit iniustitia et iuditio et miscdia. sicut
inosee scriptũ ẽ. Sed illa ñ inuenit gr̃am
ante occłos eiꝰ ꝓpt̾ incredulitatem suã. et
feditatem idolatrie. Unde ei scripsit libellũ
repudii. condendo uidelicet euangłium.
Ubi manifesteissime declaratur. quod ipsa in¬
digna fuit spiritalis huius consortii. cũ xp̃o
ꝑsequendo tradidit ad crucem. Et magis e¬
segit sibi dari baraban latronem.quã dnm̃
saluatorẽ. Datus est libellus repudu in manuᷤˢ
illius. cum potestas illi dataẽ redemptorẽ cru¬
cifigͥe. unde iuste meruit abici. Et dimissa
demcenturionis. ait. Multi uenient aborien¬

Expanded text:
servare potuerunt: quia neque contra illud servare potuerunt: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat. Non enim dimittit qui cum ea non carnaliter, sed spiritaliter vivit, et illud servatur, homo hic Christum demonstrat, qui accepit uxorem, cum associare sibi voluit synagogam, quam etiam dudum desponsabat, quando ei legem dedit in justitia, et judicio, et misericordia, sicut in Moyse scriptum est. Sed illa non invenit gratiam ante oculos ejus propter increduiitatem suam et foeditatem idololatriae. Unde ei scripsit libellum repudii, condendo videlicet Evangelium, ubi manifestissime declaratur, quod ipsa indigna fuit spiritalis hujus consortii, cum Christum persequendo, tradidit ad crucem, et magis elegit sibi dari Barabban latronem, quam Dominum Salvatorem. Datus est libellus repudii in manus illius, cum potestas illi data est Redemptorem crucifigi: unde juste meruit abjici, et dimissa dem centurionis, ait: « Multi venient ab orien
Abbreviated transcription (Latin):
quia tamdui obseruandum dic̃. quam diu
uir eiis uiuit. Illo autem mortuo. dat nuben¬
di licentiam: hanc etiã regnlam ipse tenuit.
⁊ ĩ ea ñsuũ consilium. sicut᷑ et in ñnullis mo¬
nitis. sed preceptũ dnĩ iubentis ostendit cũ
ait. E is autẽ que nupte st̃ precipio non ego
sed dñs. mulierem aĩuro non discedere. Qd
si discesserit. manere innuptam. aut uiro suo
reconciliari. Et uir uxorem ne dimittat. Cre¬
dosimili forma. ut sidimiserit nõ ducat aliã.
aut reconcilietur uxori. fieri enim pot̾. ut
dimittat uxorem causa fornicationis. quã
dñs exceptam eẽ uoluit iam uero sinec illi
nubere conceditur uiuo iuro a quo reces¬
serit. neq huic alterã ducere uiua uxore
quam dimisit. multo minus fas ẽ inlicita
cum quib libet stupra cõmittere beatiora¬
sane conuigia uidicanda sunt. que siue filus
procreandis. siue etiam ista terrena prole con¬
tempta continentiam int̾ se pari consensu¬

Expanded text:
Quia tandiu observandum dicit quandiu Quia tandiu observandum dicit quandiu vir ejus vivit. Illo autem mortuo dat nubendi licentiam. Hanc etiam regulam ipse tenuit, et in ea non suum consilium, sicut et in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem quae nuptae sunt praecipio non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere, quod si discesserit, manreconciliari. Et vir uxorem ne dimittat. » Credo simili forma, ut si dimiserit, non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimitteret uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jam vero si nec illi jubere concederetur, vivo viro a quo recesserit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra cosane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam int
Abbreviated transcription (Latin):
eam de domo sua: cumq egressa alterũ ma-¬
ritum duxerit. et ille quoq oderit eã. de¬
deritq ei libellum repudui. et dimiserit
dedomo sua. uel certe mortuus fuerit. non
poterit prior maritus recipere eam in irtbo
rem. quia polluta ẽ. et ab hominis facta est
corã dnõ. et cetera. Istum locum pleniꝰ saluator
exponit. quod moyses libellum repudii da
ri usserit. propt̾ duritiam cordis maritoꝵ.
non discidium concedens. sed auferens ho¬
micidium. Multo enimmelius ẽ. licet lugubrẽ¬
euenire discordiam. quam ꝑ odium sangui.¬
nem fundi. Multe erant inlege uetericausȩ.
uxores dimittendi. dominus autem ĩ euan¬
głio solam causam fornicationis excepit. ce¬
teras uero uniuersas molestias. si que forte
extiterint. iubet ꝓ fide coniugali et pro
castitate fortiter sustinere. et mechũ dicit
etiam uirũ qui eam duxerit que soluta est
ãuiro. Cuiꝰ reiapłs paulus t̾minum ostendit.

Expanded text:
eam de domo sua. cumque egressa alterum maeam de domo sua. cumque egressa alterum maritum duxerit et ille quoque oderit eam dederitque libellum repudii et dimiserit de domo sua uel certe mortuus fuerit, non potest maritus rerem, quia polluta est et abominabilis facta est coram Domino, etc. » Istum locum plenius Salvator exponit, quod Moyses libellum ri jusserit propter duritiam cordis maritorum, non discidium concedens, sed auferens homicidium. Multo enim melius eevenire discordiam quam per odium sanguinem fundi. Multuxores dimittendi. Dominus autem in Evangelio solam causam fornicationis excepit. Caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pro castitate fortiter sustineri. Et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
licebit. quia ĩ una domo carnes agni edi ui¬
bentur. Si intraueris segetem amici tui. fran¬
ge̾ spicas et manu conteres. falce autẽ ñ me-¬
tes. Quid enim segetem amici intrare. nisi
legem xͥ qui uerus amicus nr̃ ẽ pie medita¬
ri: ubi frangere spicas et manu conterere
hoc ẽ literam legis in oportuns locis ad spi¬
ritalem sensum redigere nobis conceditur.
falce autẽ metere. hoc ẽ om̃s scripturas in ali¬
um sensum uertere penitꝰ interd̾r. Sunt gͦ
quȩdam loca intestam̃tis diuinis que histori¬
alit̾ fidem inbuunt. quedam uero que mora¬
lit̾ ad scãm conuersationẽ instituunt. que¬
dam etiã que ñ scd̾m historiam. sed scdm al¬
legoriam ueneranda misterra ostendunt.
ac ideo ubiq diligenti lectori sũma discretio¬
ne opus est. ut ita in predicta segete dñi per
cautelam pastum sibi salubrẽ sumat. ne ta¬
repudii. et dabit in manu illiꝰ. et dimittet

Expanded text:
licebit, quia in una domo carnes agni edi julicebit, quia in una domo carnes agni edi jubentur. « Si intraveris segetem amici tui, franges spicas et manu conteres, falce autem non metes. » Quid est enim segetem amici intrare, nisi legem Christi, qui verus amicus noster est, pie meditari? Ubi frangere spicas et manu conterere, hoc est litteram legis in opportunis locis ad spiritalem sensum redigere, nobis conceditur; falce autem metere, hoc est omnes Scripturas in malum sensum vertere, penitus interdicitur. Sunt ergo quaedam loca in Testamentis divinis, quae historialiter fidem imbuunt; quaedam vero quae moraliter ad sanctam conversationem instituunt; quaedam etiam quae non secundum historiam, sed secundum allegoriam veneranda mysteria ostendunt: at ideo ubique diligenti lectori summa discretione opus est, ut in praedicta segete Domini, per cautelam pastum sibi salubrem quaerat, ne tarepudii et dabit in manus eius et dimittet
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. exigere uelle quod te nescias cõmodasse. Hanc
dit pauperib erogandam. Quã nondedit ad
usuram. quando illam indigentib ad infor¬
mandos nospia largitate concessit. Atera ue-¬
ro ẽ. quã adusuram dari euangłio docente
suademur. idẽ predicationes sc̃issimas. et in¬
stituta diuina. ait enĩ. sciebas me hominẽ
durũ et austerũ. nonne oportuerat te cõmit.¬
tere pecuniã meã nũmulariis. et ego ueniens
tate suscipitur. Ingressus uineã ꝑximi tui co¬
mede uuas quantum tibi placuerit. foras au¬
tẽ ne efferas tecũ. Uineam hoc loco uel saeraᷤᷤ¬
scripturas ubi grã spiritalis repperit᷑. uel
eccłam catholicam. quã inparabola euan¬
gelii expressam uinee nomine legi accipe-¬
re possumus. Eximus aut̃ nr̃ cuiꝰ ipsaẽ ui¬
nea. redemptor humani generis. Quisqͥs
hanc uineam ingreditur. uuas ei comede
extra eccłam hanc grãm nullo modo efferre

Expanded text:
est exigere velle quod te nescias commodasse. Hanc est exigere velle quod te nescias commodasse. Hanc dit pauperibus erogandam, quam non dedit ad usuram, quando illam indigentibus ad informandos nos pia largitate concessit. Altera vero est quam ad usuram dari, Evangelio dicente, suademur, id est, praedicationes sanctissimas et instituta divina. Ait enim: « Sciebas me hominem durum et austerum. Nonne oportuerat te committere pecuniam meam nummulariis, et ego veniens alitate suscipitur. « Ingressus vineam proximi tui, comede uvas quantum tibi placuerit; foras autem ne efferas tecum. » Vineam hoc loco vel Scripturas sacras, ubi gratia spiritalis reperitur, vel Ecclesiam catholicam, quam in parabola Evangelii expressam vineae nomine legimus, accipere possumus. Proximus autem noster cujus ipsa vinea est, Redemptor humani generis est. Quisquis hanc vineam ingreditur, uvas ei comederextra Ecclesiam, hanc gratiam nullo modo efferri
Abbreviated transcription (Latin):
adusuram. pecuniam. nec fruges. nec quã¬
libet aliam rem. sed alieno: fr̃ĩ tuo aut̃ absq
ufura id quo. indiget cõmodabis. ut benedi¬
cat tibi dñs ds̃ tuus in omni oꝑe tuo. inter¬
ra adquam ingredieris possidendam. Benig¬
nitatẽ atq ĩustitiam hanc sententia legis la¬
tor docet. quia usuras ꝑ fraudẽ natq auarici¬
am nos colligere prohibet. et indigenti carita¬
tem inpendere iubet. fr̾ autẽ nr̃ unus quisq
catholicus ẽ. cui scd̾m spiritalem sensũ frugẽ
uerbigratis inpendere debemꝰ. quati nus
nobiscum cibo utatur celesti. Alienus aut̃:¬
infidelis quis libet ẽ atq scelestus: cui ad usu¬
ram pecuniam damꝰ. quando pro expenso predioi¬
cionis uerbo penitentiam peccatorum. et in suꝑ
fidem cumoꝑib bonis. ab eo expostulamꝰ. duob
modis insacris scͥpturis pecunia ꝓbatur intel¬
ligi. Una est ista metallica. que ad usuram da¬
ri omĩno prohibetur. qm̃ uitium cupiditatiᷤ

Expanded text:
ad usuram nec pecuniam, nec fruges, nec quamlibet aliam rem, sed alieno. Fratri autem tuo absque usura id quod indiget, commodabis, ut benedicat tibi Dominus Deus tuus in omni tempore, in terra ad quam ingredieris possidendam. » Benignitatem atque justitiam hac sententia legislator docet, quia usuras per fraudem atque avaritiam nos colligere prohibuit, et indigenti charitatem impendere jubet. Frater autem noster unusquisque catholicus est, cui secundum spiritalem sensum, frugem verbi, gratis impendere debemus, quatenus nobiscum utatur cibo coelesti. Alienus infidelis quilibet est atque scelestus, cui ad usuram pecuniam damus, quando pro expenso praedicationis verbo, poenitentiam peccatorum, et insuper fidem cum operibus bonis ab eo postulamus. Duobus modis in Scripturis sacris pecunia probatur intelligi. Una est ista metallica, quae ad usuram dari omnino prohibetur, quoniam vitium cupiditatis
Abbreviated transcription (Latin):
natio ẽ dño pond auplex. et statera dolosa ñ
tibi amalech ĩ uia quando egrediebaris
de egẏpto. quomͦ occurrerit tibi. extremoᷤᷤ
agminis tui quilassiressderant cȩciderit. qͣn¬
do tueras fame et labore confectus. et non
timuerit dm̃. Cum gͦ dñs deus tuus de-¬
derit tibi requiem. ⁊ subiecerit cunctas
ꝑcircuitum nationes in terra quã polli¬
citus ẽ. delebis nom̃ eiꝰ sub celo. caue ne
obliuiscaris. In amalech gͦ noĩe qui lingenᷤ¬
sangiunem interpretatur. spiritalium neqͥtia¬
uirum expͥmitur figura. quȩ nobi ᷤ¬
ꝑ baptisinum egredientib de spiritali egỹ p¬
to aduersantur. et quoscũq uiderint in
itinere uirtutũ lassari. per peccatũ otius
student subuerti: hos ergo populos omĩ
modis cum dñs dederit facultatẽ debemtꝰ
subuertere. et quantũ possibile ẽ de sede a¬
nime nr̃e suggestiones eorum eicereatq
delere. ne forte aliquas reliquias eorum

Expanded text:
natio est Domino pondus duplex; et statera dolosa non enatio est Domino pondus duplex; et statera dolosa non etibi Amalech in via, quando egrediebaris de Aegypto, quomodo occurrerit tibi, et extremos agminis tui, qui lassi resederant, ceciderit, quando tu eras fame et labore cotimuerit Deum cum ergo Dominus Deus tuus dederit tibi requiem et subiecerit cunctas per circuitum nationes in terra quam tibi pollicitus est delebis nomen eius sub caelo cave ne oblisanguinem interpretatur, spiritualium nequitiarum exprimitur figura: quae nobis per baptismum egredientibus, de spiritali Aegypto, aversantur: et quoscunque viderint in itinere virtutum lassari per peccatum, potius student subvertere. Hos ergo populos omnibus modis, cum Dominus dederit facultatem, debemus subvertere; et quantum possibile est, de sede animae nostrae suggestiones eorum ejicere atque delere, ne forte si aliquas reliquias eorum
Abbreviated transcription (Latin):
aduersatur omnẽ in iustitiã: hoc et idem
iegis lator. etiam ĩ leuitico int̃dic̃. salomo¬
ne quoq parem suꝑ boc sententiã ꝓferen¬
te. Pondus magnum et pusillum. et m̃su¬
re duplices. in munda sñt utraq ante
dĩ.⁊ quifac̃ ea. in admuentionib suis cõ¬
pediet᷑. ꝓinde ñ solum illo corporali. s etiã
spiritali mͦ studendumẽ nobis. ut nec diuer¬
sa pondera in cordib nris. nec indomo cons¬
cientie nr̃e mensuras duplices habeamus.
idẽ ne ipsi ea que districtionis regulam mol¬
liunt remissiore indulgentia presum̃tes.
eos quib uerbum dni predicamus. distric̃¬
tiorib preceptis. et grauiorib quã ipsi ꝑfer¬
re possumus ponderibus obruamꝰ. Quod
cũ facimꝰ. quid nisi diuerso pondere atq
ea nobis. alit̾ nr̃is fr̾ĩb dispensemus. recꝰte
increpamur adño. eo quod stateras diuer¬
sas. aut mensuras duplices habeamꝰ. scd̃m
illam sententiã salomonis qua d̃r. Abbmi¬

Expanded text:
adversatur omnem justitiam. » Hoc etenim idem adversatur omnem justitiam. » Hoc etenim idem legislator etiam in Levitico interdicit. Salomone quoque parem desuper sententiam proferente: « Pondus magnum et pusillum, et mensurae duplices, immunda sunt utraque ante Dominum. Et qui facit eam, in adinventionibus suis compedietur » . Proinde non solum illo corporali, sed etiam spiritali modo studendum est nobis, ut nec diversa pondera in cordibus nostris, nec in domo conscientiae nostrae mensuras duplices habeamus, id est, nec ipsi ea quae distinctionis regulam molliunt, remissiore indulgentia praesumentes; eos quibus verbum Domini praedicamus, districtioribus praeceptis et gravioribus, quam ipsi perferre possumus, ponderibus obruamus. Quod cum facimus, quid nisi diverso pondere atqueea nobis, aliter nostris fratribus dispensemus, recte increpamur a Domino, eo quod stateras diversas vel mensuras duplices habeamus secundum illam sententiam Salomonis, qua dicitur: « Abomi
Abbreviated transcription (Latin):
stulto uxta stulticiam suam. ne sibi sapienᷤ¬
ẽẽ uideatur. Unde et paulus głatur. se huiꝰ¬
cemodi hominib. nec ad horã cedere. Uxor
autẽ illa que inpudenti manu defendendo
uirum suum alterius quifortior ẽ ad pre¬
henderit uerenda. nulla nifallor aptius in¬
telligi pot̃. quam subiectoꝵ persona. que
subiugata est hereticis. Hec uero siper
aliquam ignominiam falsam. aut ꝑ ac¬
tionem turpem uoluerit catholici macu¬
iare conuersationẽ. siue diffamare doc¬
trinam. omĩmodo tale machinam̃tũ ab ᷤ¬
scidendum ẽ. nec ullam meretur miscd̃iã.
que tantũ abͥominando spreuit usticiã.
Non habebis insacculo diuersa pondera. ma
ius aut minus. nec erit indomo tua mo¬
dius maior aut minor. Pondus habebis
iustum et uerum. et modius equalis et
uerus erit tibi. ut multo uiuas demꝑe
suꝑ terram quã dñs ds tuus dederit tͥ.
Abõminatur enĩ dñs eum quifec̾it hec. et

Expanded text:
stulto juxta stultitiam suam, ne sibi sapienstulto juxta stultitiam suam, ne sibi sapiens videatur » . Unde et Paulus gloriatur se hujuscemodi hominibus nec ad horam cedere. Uxor autem illa quae impudenti manu defendendo virum suum, alterius qui fortior est apprehenderit verenda, nulla, ni fallor, aptius intelligi potest quam subjectorum persona quae subjugata est haereticis. Haec vero, si per aliquam ignominiam falsam, aut per actionem turpem voluerit catholici maculare conversationem, sive diffamare doctrinam, omni modo tale machinamentum abscindendum est, nec ulla miseretur misericordia, quae tantum abominando sprevit justitiam. « Non habebis in sacculo diversa pius et minus, nec erit in domo tua modius maior et minor; pondus habebis iustum et verum. Et modius equalis et verus erit tibi, ut multo vivas tempore super terram quam Dominus Deus tuus dederit tibi. Abominatur enim Dominus eum qui facit hec et
Abbreviated transcription (Latin):
tollit. ut disculciati domus uocetur. Scriptũ
qͥppe ẽ. Calciati pedes inpreparatione euange¬
lu pacis. Si enim ut nr̃am. sic curam ꝑximige¬
rimus. utrumq pedem ꝑ calciam̃tũ munimꝰ.
Qui uero suã cogitans utilitarẽ ꝓximoꝵ ne¬
gligit. quasi unͥis pedis calciam̃tũ cũ dede-
core amittit. Si habuerint int̾ se iurgium¬
uiri. et unus contra alterũ rixari ceperti uo¬
lensq uxor alteruis eruere uirum suum
demanu fortioris. miserit manũ suã et ad¬
p̃hendic uerenda eius abscides manũ illiꝰ.
nec flecteris suꝑ ea ulla miscd̾ia. Quid ꝑ istos¬
duos uiros rixantes. nisi dissensio int̾ catho¬
licum ⁊ hereticũ expͥmit᷑: ibi enĩ necessaria
ẽ c̃tentio. ubi dispar duorũ fit intentio. Alt̾
enĩ inportunus sectator ẽ erroris. alt̃ studi¬
osus defensor ueritatis. Nec oportet ullomͦ
ueritatem cedere. sed resistere fortiter erro¬
ri. scđm illud sapientie. Responde inquit

Expanded text:
tollitur ut Discalceati domus vocetur. Scriptum tollitur ut Discalceati domus vocetur. Scriptum quippe est « :Calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis » . Si ergo ut nostram, sic curam proximi gerimus, utrumque pedem per calceamentum munimus. Qui vero suam cogitans utilitatem, proximorum negit, quasi unius pedis calceamentum de area mittit. Si habuerint intuiri et unus contra alterum rixari coeperint uolensque uxor alterius eruere uirum suum de manu fortioris miserit manum et adprehenderit uerenda eius, abscides manum illius nec flecteris super eam ulla misericordia. noduos viros rixantes, nisi dissensio inter catholicum et haereticum exprimitur? Ibi enim necessaria est contentio, ubi dispar duorum fit intentio. Alter enim importunus sectator est erroris, alter studiosus defensor veritatis. Nec oportet ullo modo veritatem succedere, sed resistere fortiter errori, secundum illud Sapientiae: « Responde, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
la propinquitas appareret. quia non ma-
iorib sed exfeminis ꝓpinquarent. Uerun
tam̃ siita eẽt. nec dauid aliquando unus
pat̃ occurreret. Aut siquis quam potuise
contendit. ubi ponimus quod consuetudo
scripture non est feminas ingenealogia
ꝓmarib ponere. ficut eas nullas euange¬
lista int̾ posuit. ubi enĩ cõmemorantur
matres. non ponuntur nisi cumpatrib ac
ꝑ hoc aut ꝓpinquior de fuit aduxorẽ de¬
functi sibi copulandam. ut origo cognatio
rum patrẽ. quẽ poss habere ioseph. T̃ ypice
autẽ fr̃ de functus ille ẽ. qui post resurrectio¬
nis apparens głam. dixit. Ite nunciate fr̃i¬
b meis Qui quasi sine filiis obiit. qͥa adhuc
electorũ suorum numerũ ñ impleuit. hu¬
ius scilicet uxorẽ superstes fr̃ sortiri p̃ci¬
cipitur. quia dignum ꝓfecto ẽ. ut cura
sc̃ẽ eccłe ei qui hanc bene regere p̃ualet.
inponat᷑. Cui nolenti infaciem mulier
expuit. qͥa quisquis exmunerib que

Expanded text:
la propinquitas adpareret, quod non ex la propinquitas adpareret, quod non ex maribus sed ex feminis propinquarent. uerum tamen si ita esset, nec Dauid aliquando unus pater occurreret. aut si qucontendit, ubi ponimus quod consuetudo Scripturae non est feminas in genealogia pro maribus ponere, sicut eas nullas nullus evangelista interposuit? Ubi enim commemorantur matres, non ponuntur nisi cum patribus. Ac per hoc aut ita propinquior defuit ad uxorem defuncti sibi copulandam, ut origo cognationrum patrem, quem posset habere Joseph. Typice autem frater defunctus est ille, qui post resurrectionis apparens gloriam, dixit: « Ite, nuntiate fratribus meis » . Qui quasi sine filiis abiit, qui adhuc electorum suorum numerum non implevit. Hujus scilicet uxorem superstes frater sortiri praecipitur, quia dignum est profecto ut cura sanctae Ecclesiae ei, qui hanc bene regere praevalet, imponatur. Cui nolenti in faciem mulier exspuit, quia quisquis ex muneribus quae
Abbreviated transcription (Latin):
et ille habuit. Nam et inde sursũ uersu.
diuersi ft̃. Alium quippe habet zorobabel
auũ apud lucam. qui ẽ neri. alium apud
matheũ. qui ẽ iechonias. Atq inde supe¬
rius nusquã ẽ consonantia. quousq ue
niatur addauid. Apud matheũ ꝑsalo¬
monẽ. apud lucã ꝑ nathan. Difficilimũ
autẽ uidetur non fuisse aliquem ꝓpinqͥ¬
orem. qui duceret uxorẽ frĩs sui. quam eũ
qui ex dauid eẽt comsanguineus tã lon¬
ginoe o gradu. non aliqua infra ꝓpinqͥtate
con iunctus. cũ sit apud lucam pene qua¬
oragesimus aioseph. apud matheũ aut̃
ferme uicesimus septimus. Aut si ꝓpin¬
qui adiixores desunt horũ ducendas. etiã
illi querebant᷑ qui ex feminarũ sanguine
propinquabant. fierispotuit. ut eẽt aliquis
ita propinquans. qui ioseph genuerit deuxo¬
re ꝓpinqui sui qui sine liberis decessit. ac sic
ei eẽt alt̃ ex natura pat̾. alter ex lege. in qͦꝵ
patrib et auis et deinde maiorib ideo nul¬

Expanded text:
et ille habuit. nam et inde sursum uersus et ille habuit. nam et inde sursum uersus diuersi sunt; alium quippe habet Zorobabel auum apud Lucam, qui est Neri, alium apud Matthaeum, qui est lechonias. atque inde superius nusquam est consniatur ad David, apud Matthaeum per Salomonem, apud Lucam per Nathan. Difficillimum autem videtur non fuisse aliquem propinquiorem qui duceret uxorem fratris sui, quam eum qui ex David esset consanguineus tam longinquo gradu, non aliqua infra propinquitate conjunctus; cum sit apud Lucam pene quadragesimus a Ioseph, apud Matthaeum autem ferme uicesimus septimus. aut si propinqui ad uxores defunctorum ducendas etiam illi quaerebantur, qui ex feminarum sanguine propinquabant, fieri potuit, ut esset aliquis ita propinquans, qui Ioseph genuerit de uxore propinqui sui, qui sine liberis decessit. ac sic ei esset alter ex natura pater, alter ex lege. in quorum patribus et auis et deinde maioribus ideo nul
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sursum uersus parentes atq maiores
iste. alios ille habere potuerit. Nam si frm̃
filu fuissent unum habuissent auum. Dq̃
non ita ẽ. Nam scãm matheum mathanẽ
auus ioseph. scđm lucam uero non mathan
sed mathat. Q uod siquisquam putat tantã¬
ẽẽ similitudinem noĩs. ut abscriptorib in
una littera erratum sit. ut fieret tampar-¬
ua et pene nulla diuersitas. quid de istoꝵ
patrib dicturus ẽ: nam scd̃m lucam ma-¬
that filius fuit leui. scd̃m matheum aut̃
mathan exeleatar genitus inuenitur:
atq ita inde sursum uersus. diuersi sunt
patres et aui. et deinde maiores. usq adro¬
robabel. quiferr ẽ uicesimus sursum-
uersus aioseph apud lucam. Apud matbe¬
um uero undecimus: qui proptea idemip.¬
se ẽẽ creditur. quia pat̾ eius apud utrũ¬
q euangłistam salathiel inuenit᷑. quã¬
us fieri potuerit. ut alius fuerit eodem
nomine. habens eiusdem nõis patrẽ. cuiꝰ

Expanded text:
etiam sursum uersus parentes atque maiores etiam sursum uersus parentes atque maiores iste, alios ille habere potuerit. nam si fratrum filii fuissent, unum habuissent auum. quod non ita est; nam secundum Matthaeum Mathan est auus Ioseph, secundum Lucam uero non Mathan, sed Mathath. quodsi quisquam putat esse tantum similitudinem nominis, ut ab scriptoribus in una littera erratum sit, ut fieret tam parua et paene nulla diuersitas, quid de istorum patribus dicturus est? nam secundum Lucam Mathath filius fuit Leui, secundum Matthaeum autem Mathan ex Eleazar genitus inuenitur; atque ita inde sursum uersus diuersi sunt patres et aui et deinde maiores usque ad Zorobabel, qui fere est uicesimus sursum uersus a Ioseph apud Lucam, apud Matthaeum uero undecimus. qui propterea ideo ipse esse creditur, quia pater eius apud utrumque euangelistam Salathiel inuenitur; quamuis fieri potuerit, ut alius fuerit eodem nomine habens eiusdem nominis patrem, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si ipse filium genuiss. nom̃ suũ ei fue¬
rat inpositurꝰ. ut nom̃ eiꝰ non deleretur ex
isrł. s ex hoc utiq nondeletur. quia nõ si¬
ne liberis ex hac uita emigrarit. Et hoc iu¬
betur exeius uxore fr̃ eiꝰ implere. quod ille
ñ potuit. Nam et sifr̃ non fuisset. et ꝓpin¬
quus ducebat uxoremeius quisine filiis
mortuus eẽt adsuscitandum sem̃frĩ suo. sic̃
fec̃ boor ducendo ruth. ut sem̃ excitaret
ꝓpinquosuo cuiꝰ fuerat illa utor. Nec de il¬
lo pepererat. et tam̃ qui de illa natus ẽ ex
nomine quidẽ defuncti constitutꝰ ẽ. quia
filius eius ẽ dictus. atq ita factum ẽ. ut no¬
men defuncti non deleretur ex isrł. nec ta¬
m̃ eius nõie appellatus est. Que cũ ita sint.
habundantius duob modis solui pot̃ euan.¬
głica questio. ut unus eorũ quos diuersos
cõmemorant matħs et lucas ita fuerit ꝓpin¬
quus alteri adducendam uxorem. ut alios

Expanded text:
etiam si ipse filium genuisset, nomen suum ei fueetiam si ipse filium genuisset, nomen suum ei fuerat inpositurus, ut nomen eius non deleretur ex Israhel, sed ex hoc utique non deleretur, quia non sine liberis ex hac uita emigraret. et hoc iubetur ex eius uxore frater eius inplere, quod ille non potuit. nam etsi frater non fuisset, et propinquus ducebat uxorem eius. qui sine filiis mortuus esset, ad suscitandum semen fratri suo; sicut fecit Booz ducendo Ruth, ut semen excitaret propinquo suo, cuius fnerat illa uxor nec de illo pepererat. et tamen qui de illa natus est ex nomine quidem defuncti constitutus est, quia filius eius est dictus — atque ita factum est, ut nomen defuncti non deleretur ex Israhel — nec tamen eius nomine appellatus est., Quae cum ita sint, abundantius duobus modis solui potest euangelica quaestio, ut unus eorum, quos diuersos commemorant Matthaeus et Lucas, ita fuerit propinquus alteri ad ducendam eius uxorem, ut alios
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ex hoc uidetur dictum. ut ille qui nascit᷑
hoc nomine appelletur quo appellabatur
defunctus. cui quodãmͦ ꝓpagatur. Unde no¬
bis uisum ẽ magis scđm adoptionis morẽ
soluere in euangłio questionem deduobus
patrib ioseph. quorũ unũ cõmemorat ma-¬
theus. eum scilicet quigenuit ioseph. alte¬
rum lucas eum cutꝰ filiꝰ erat ioseph. qm̃
nulłus eorum nom̃ ioseph accepit. nisi forte
hoc dictũ ẽ constitułtur ex de functinoĩe.
non ut eius nom̃ accipiat. s ut etꝰ nomine.
idest tanquam filiꝰ. non eiꝰ cuius semine est
genitus. sed illius defuncti cuiꝰ sem̃ suscita¬
tũ ẽ. heres constituatur. Quod enĩ ad ditũ
ẽ. et non delebitur nomen eiꝰ ex isrł. potest
ita intelligi. non quod nom̃ eius puer conse-¬
quent̾ accipiat. sed quod ille non sine poste¬
ritate mortiuis eẽ uidebitur. Et ideo per¬
manet eiꝰ nom̃. hoc est memoria. Neq enĩ

Expanded text:
ti, ex hoc uidetur dictum, ut ille qui nascitur ti, ex hoc uidetur dictum, ut ille qui nascitur hoc nomine appelletur, quo appellabatur defunctus, cui quodam modo propagatur. unde nobis uisum est magis secundum adoptionis morem soluere in euangelio quaestionem de duobus patribus Ioseph, quorum unum commemorat Matthaeus, eum scilicet qui genuit Ioseph, alterum Lucas eum cuius filius erat Ioseph, quoniam nullius eorum Ioseph nomen accepit. nisi forte hoc dictum est "constituetur ex defuncti nomine", non ut eius nomen accipiat, sed ut ex eius nomine, id est tamquam filius non eius, cuius semine est genitus, sed illius defuncti, cui semen suscitatum est, heres constituatur. quod enim additum est: et non delebitur nomen eius ex Israhel, potest ita intellegi, non quod nomen eius puer consequenter accipiat, sed quod ille non sine posteritate mortuus esse uidebitur; et ideo permanet eius nomen, hoc est memoria. neque enim,
Abbreviated transcription (Latin):
cupati indoctrina neces. saria sibi ꝓudere
et unus ex eis absq liberis mortuis fue¬
rit.uxor defunctiñ nubet alteri. sed acci-¬
piet eam fr̃ eius. et suscitabit sem̃frĩs sus
et primogenitum ex ea filium noĩe illius ap¬
pellabit. ut non deleatur nom̃ eiꝰ exifrł.
Sin autẽ noluerit accipere uxorem frĩs sui
que ei lege debetur. ꝑg& mulier ad portam
ciutatis. et interpellabit maiores natu di¬
cetq. Non uult fr̃ iuri mei suscitare sem̃
frĩs sui in isrł. nec me inconiugiũ sume-¬
re. Statimq accesiri eum facient. et int̾ro¬
gabunt. Si responderit nolo eam uxorẽ ac¬
cipere. accedet mulier ad eum corã senio¬
rib. et tollet calciam̃tũ depedib eus.
spuet q in faciem illiꝰ et dicet: sic fiet ho-¬
mini qui ñ edificat domũ frĩs sui. et uo-¬
cabitur nom̃ illius inisrł domus discalcia¬
constituetur ex defuncti nõĩe. et nondele¬
bitur nomen eiꝰ ex ifrł. id est nomen de func¬

Expanded text:
cupantur in doctrina, necessaria sibi providere cupantur in doctrina, necessaria sibi providere et unus ex eis absque liberis mortuus fuerit, uxor defuncti non nubet alteri, sed accipiet eam frater ejus, et suscitabit semen fratris sui, et primogenitum ex ea filium, nomine illius appellabit, ut non deleatur nomen ejus ex Israel. Sin autem noluerit accipere uxorem fratris sui, quae ei lege debetur, perget mulier ad portam civitatis, et interpellabit majores natu, dicetque: Non vult frater viri mei suscitare semen fratris sui in Israel, nec me in conjugem sumere. Statimque accersiri eum facient, et interrogabunt. Si responderit, Nolo eam uxorem accipere, accedet mulier ad eum coram senioribus, et tollet calceamentum de pede ejus, spuetque in faciem ejus et dicet: Sic fiet homini, qui non aedificat domum fratris sui, et vocabitur nomen illius in Israel, Domus discalceaconstituetur ex defuncti nomine et non delebitur nomen eius ex Israhel, id est nomen defunc
Abbreviated transcription (Latin):
uadragenario ergo numero delinquentes
cedimur. s in hoc tempore penitentie uer¬
berib flagellamur. Debet ergo quisq: pec¬
cator temporalib flagellis adteri. quatinꝰ
in iuditio purgatus ualeat inueniri. Beatꝰ¬
enimhomo. qui corripitur adnõ. Nulla e nĩ
in et̃num animaduersio ad fligere potuit.
quos hic penitentie disciplina ꝑcussit. Si
enim ꝓpeccatis cedimur. illic sine peccato
inuenimur. Non ligabis os bouis terrentis in
area fruges tuas. Non alligabis os bouitritu¬
ranti dictumẽ. quod inbouis noĩe uita untꝰ¬
cuiuisq operantis exprimitur: dic̃ quodam
in loco apłs paulus. reprehendens et dolens.
quod nemo illi cõmunicauerit in ratione
dati et accepti. Quod ipse alio in loco aꝑte
exposuit dicens. Si nos uobis spiritalia semi¬
nauimus. magnũ ẽ ut carnalia ur̃a meta¬
mus. Hoc significat. non alligabis os boui
trituranti. Unde et idem apłs alio loco dic̃.
spiritalia consecunt᷑. quia predicatores oc¬

Expanded text:
Quadragenario ergo numero delinquentes Quadragenario ergo numero delinquentes caedimur, si in hoc tempore poenitentiae verberibus flagellamur. Debet ergo quisque peccator temporalibus flagellis atteri, quatenus in judicio purgatus valeat inveniri. Beatus homo qui corripitur a Domino. Nulla enim in aeternum animi adversio affligere potuit, quos hic poenitentiae disciplina percussit. Si enim pro peccatis caedimur, illic sine peccato invenimur. « Non ligabis os bovis terentis in area fruges tuas. » Non alligabis os bovis triturantis, dictum est quod in bovis nomine vita uniuscujusque operantis exprimitur. Dicit quodam in loco apostolus Paulus reprehendens et dolens quod nemo illi communicaverit in ratione dati et accepti, quod ipse alio in loco aperte exposuit, dicens: « Si nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est ut vestra carnalia metamus? Hoc significat, quod non alligabis os bovi trituranti. Unde et idem apostolus dicit alio spiritalia consequuntur. Quia praedicatores oc
Abbreviated transcription (Latin):
est. cũ ea peccata plagis eñdenda precepe-¬
rit. que dignaͬst̾ mortis supplitio uindicari.
et hoc tã paucis plagis. Eum tamen qr cedit᷑
appellauit impium. uł impie agentem ut
nouerimus. non sic̃ plurimi locunt᷑ locutaᷤ
esse scripturas. quas incurio siuis legimus
cum putamꝰ adulterium ñ ẽe impietatẽ.
quia in hominẽ uidetur peccasse qui hoc
fecerit. cũ illud peccatũ morte plecti lex
iubeat. et his peccatis grauigres ẽẽ diximꝰ
impietates. cũ sint earum quedã que fla¬
gelli plagis quadraginta puniuntur. Est
itaq leuis impietas. quȩ uerbere dignã.
et est grauiorquȩ morte dignaẽ. Ita etiã
illa peccata qm̃ non indm̃ sed in hominem
uidentur admtti sñt morte digna. que¬
damst̃ alia correptione seu uerbere. seu ue¬
quadraginta flagellis delinquentes argui
iussit. iam predictum ẽ quod ꝑ quadrage¬
narium numerum figura significetur huiꝰ
temporis. in quo eccła ꝑ quattuor mundi
partes diffusa. subdecalogo legis uiuit

Expanded text:
est. cum ea peccata plagis emendanda praeceperit, quae digna non sunt mortis supplicio uindicari, et hoc tam paucis plagis, eum tamen qui caeditur appellauit inpium uel inpie agentem, ut nouerimus non, sicut plurimi loquuntur, locutas esse scripturas. quas incuriosius legimus, cum putamus adulterium non esse inpietatem, quia in hominem uidetur peccasse qui hoc fecerit, cum illud peccatum morte plecti lex iubeat, et his peccatis grauiores esse dicimus inpietates, cum sint earum quaedam quae flagelli plagis quadraginta puniuntur. est itaque leuis inpietas, quae uerbere digna est: et est grauis quae morte digna est. ita etiam illa peccata, quae non in deum, sed in hominem uidentur admitti, morte digna quaedam sunt, alia correptione seu uerbere seu uequadraginta flagellis delinquentes argui jussit, jam praedictum quod per quadragenarium numerum figura significetur hujus temporis, in quo Ecclesia per quatuor mundi partes diffusa, sub decalogo legis vivit.
Abbreviated transcription (Latin):
secundas excidi amoy se. nichil aliud inue-¬
nitur quam ipsum dm̃ se eas ꝓmisisse scͥp¬
turũ. Nam ita scriptũ ẽ. Et dixit dñs ad
moy sen. Exide tibi duas tabulas lapideas
sicut et priores. et ascende adme in montẽ.
& scribam intabulis uerba que erant in tabu¬
lis priorib quastu contriuistr Excepto itaq
ubro deuteronomio questionẽ istam etiã
solus liber exodi continet. quo mͦ dixerit ds̃.
et scribam intabulis uerba que erant in
tabulis priorib. cum paulo post legatur
scribe tibi uerba hec. Et enim inuerbis hĩ.
posui testam̃tũ tibi et ifrł. Et erat ibi moy¬
ses in conspectu dñi. xł dieb et .xl. noctibus.

Expanded text:
secundas excidi a Moyse, nihil aliud invesecundas excidi a Moyse, nihil aliud invenitur, quam ipsum Deum se easdem promisisse scripturum. Nam ita scriptum est Exodi XXXIV: Moysen: excide tibi duas tabulas lapideas sicut et priores et ascende ad me in montem. et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, quas tu contriuisti. excepto itaque libro Deuteronomii quaestionem istam etiam solus liber Exodi continet, quomodo dixerit deus: et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, cum paulo post legatur: scribe tibi uerba haec; etenim in uerbis his posui tibi testamentum et Israhel. et erat ibi Moyses in con
Abbreviated transcription (Latin):
quoniã cũ uenerit opus legis. caritate fit ñ
timore. Que caritas. grã est testam̃ti noui.
ideo in secundis tabulis homo legitur scrip¬
sisse uerbadei. quia homo pot̃ facere opus le
gis per caritatem iusticie. quod non pot̾ per
timorem pęnȩ. Nẽ ergo cum legitur inde¬
utero nomio desecundis tabulis ita dictũ.
et excidi duas tabulas lapideas sicut priores.
et ascendi in montẽ. et duȩ tabulȩ in duabꝰ¬
manib meis. et scͥpsit intabulis secundo
si. sed scripsit. hoc ẽ deus. sicut paulo ante
dixerat uerba dei sibi dicta. excide tibi duas
tabulas lapideas quẽ ad modum priores. et as¬
cende ad me inmontem. et facies tibi archã
ligneam. et scribam ĩ tabulis uerba que
erant ĩ tabulis priorib : discutienda nas¬
citur questio. quod utrasq tabulas. id est &
priores et secundas deus hic legitur scrip¬
sisse non homo. Sed si in ipso quoq exodo uer¬
ba dei legantur. ubi iubet easdem tabulas

Expanded text:
quoniam cum uere fit opus legis caritate fit, non quoniam cum uere fit opus legis caritate fit, non timore: quae caritas gratia est testamenti noui. ideo in secundis tabulis homo legitur scripsisse uerba dei, quia homo pogis per charitatem justitiae, quod non potest per timorem poenae. Nunc ergo cum legitur in Deuteronomio de secundis tabulis, ita dictum est: « Et excidi duas tabulas lapideas sicut priores, et ascendi in montem, et duae tabulae in manibus meis, et scripsit in tabulis secundumsi, sed scripsit: hoc est, Deus, sicut paulo ante dixerat, verba Dei sibi dicta: Excide tibi duas tabulas quemadmodum priores, et ascende ad me in montem, et facies tibi arcam ligneam, et scribam in tabulis verba quae erant in tabulis prioribus. Discutienda nascitur quaestio, quod utrasque tabulas, id est, priores et secundas, Deus hic legitur scripsisse, non homo. Sed si ipso quoque in Exodo verba Dei legantur, ubi jubet easdem tabulas
Abbreviated transcription (Latin):
peccata cõmemorat. Similes quippe istos pa¬
rentib suis ita euidentius docet ⁊ ista scrip¬
tura de utero nomii. qͥuod consequenter ad iun¬
git. et dicit. Et inchoreb exacerbastis dm̃. Ubi
certe illi ex acerbauert̃. qui propt̾ea de malo
merito suo non sunt interram promissionẽ
inducti. Intempore illo dixit dñs adme. do¬
latibi duas tabulas lapideas sicut priores fue¬
runt. & ascende in montẽ. faciesq archani lig¬
neam. & scribam intabulis uerba que fuert̃
inhis quas ante confregisti. ponesq: eas ̃ ar-¬
lis .x. uerba legis scripsisse narretur. quomͦ
sum fuerit litteris mandaremus. eur prioreᷤᷤ
tabule que contrite st̃ digito dei scripte re¬
suras ipse moyses scripsisse dicatur. ita per
hanc differentiam duo testam̃ta significata
esse diximus. ut inueteri testam̃to lex cõm̃¬
daretur tãquam opus dei. ubi homo nichilfe¬
cerit. eo quod lex timore non posset impleri.

Expanded text:
peccata commemorat. similes quippe istos papeccata commemorat. similes quippe istos parentibus suis ita euidentius docet et ista scriptura Deuteronomii, quod consequenter adiungit ecerte illi exacerbaverunt, qui propterea de malo merito suo non sunt in terram promissionis xtento in tempore illo dixit Dominus ad me dola tibi duas tabulas lapideas sicut priores fuerunt et ascende ad me in montem faciesque arcam ligneam et scribam in tabulis verba quae fuerunt in his quas ante confregisti ponesque eas in arlis decem legis uerba scripsisse narretur, quomodsum fuerit litteris mandaremus, cur priores tabulae, quae contritae sunt, digito dei scriptae resuras ipse Moyses scripsisse dicatur, ita per hanc differentiam duo testamenta significata esse diximus, ut in uetere testamento lex commendaretur tamquam opus dei, ubi homo nihil fecerit, eo quod lex timore non posset inpleri,
Abbreviated transcription (Latin):
cierunt dextram aut sinistram. E cce iamdu¬
ra ceruice appellantur. Unde uidendũ est
illud ĩ sacram̃to esse dictum. nõ quod is¬
torum merita cõm̃data sint. Nam nequis
eristimet subito istos uitupe rabiles factos.
qui merito fuissent ante laudati. paulo post ei ͤ
dicitur. Memor esto. ne obliuiscaris. quando
ex acer basti dñm dm̃ tuũ in deserto. ex qua
die existis de terra egypti donec uenistis in
hunc locum increduli perseuerabatis in hiᷤ¬
que addñm ꝑtinent. Quod si quidam eoꝵ
tales erant. quidam uero fideles ⁊ boni. etiã
sic ñ utiq illis datur terra reꝓmissionis qui
nesciunt dextram aut sinistram. ut hoc
sic intelligamus quasi non offenderint dm̃.
Nl am & patres eorum qui mortuisunt. nec uiean¬
dem terram in trare per mi̾si sunt.Tales enuat¬
inueniuntur fuisse. ut in eis essent quidam
etiam boni. propt̾ quod apostolꝰ non om̃s sed
quos dam eorumdicit offendisse. in quib eoꝵ

Expanded text:
cierunt dextera aut sinistra. ecce iam ducierunt dextera aut sinistra. ecce iam dura ceruice appellantur. unde uidendum est illud in sacramento esse dictum, non quod istorum merita commendata sint. nam ne quis existimet subito istos uituperabiles factos, qui mento fuissent ante laudati, paulo post eis dicitur: memor esto, ne obliuiscaris quanta exacerbasti dominum deum tuum in deserto: ex qua die existis de terra Aegypti, donec uenistis in locum hunc, increduli perseuerabatis quae ad dominum. quodsi quidam eorum tales erant, quidam uero fideles et boni, etiam sic non utique illis datur terra promissionis, qui nesciunt dextra aut sinistra, ut hoc sic intellegamus quasi non offenderint deum. nam et patres eorum, qui mortui sunt nec in eandem terram intrare permissi sunt, tales inueniuntur fuisse, ut in eis essent quidam etiam boni. propter quod apostolus non omnes, sed quosdam eorum dicit offendisse, in quibus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
que inter dicit peccatum. tercia uero legis
factorum. idest sabbata. neomeniȩ. et cir
egẏpti. de domoseruitutis. &. ductor tiuis fu¬
it ĩ solitudine magna atq terribili. inqua
erat serpens flatu adurens.⁊ scorpio. acdyp¬
sa. & nulle omĩno aque et cetera. dypsa. ge¬
nus aspidis ẽ. que latine situla d̾r. quiaquẽ
momordit. sitiperit. huius serpentis tanta
exiguitas eẽ fertur. ut cum calcatur. ñ uidea¬
tur. Cuius uenenum ante extinguit quã
sentiatur. ut eitius preuenta morte nec triˢ¬
tinam inclucat morituro. Significant aut̃
hi uarii serpentes. diuersas scisiaticoꝵ
hereses. que diuerse quidem int̾se st̃. sed
om̃s mortifere. ⁊ quẽ cũq inuadunt extin¬
dñi gunt. Scito igitur qͦd non ꝓpt̃ ius
is. titias tuas dñs deus tuus de derit ti¬
bi terram hanc optimam inpossessionẽ. cũturis¬
sime ceruies sit populus. Certe istisunt qui ꝓp¬
tͥea non meruerunt perire indeserto. qͥni ueᷤᷤ¬

Expanded text:
quae interdicit peccatum. Tertia vero legis quae interdicit peccatum. Tertia vero legis factorum, id est sabbata, neomeniae, etc. Aegypti, de domo servitutis et ductor tuus fuit in solitudine magna atque terribili, in qua erat serpens flatu adurens, et scorpio ac dipsas, et nullae omnino aquae, etc. » Dipsas genus aspidis est, quae Latine situla dicitur, quia quem momorderit, siti perit. Hujus serpentis tanta exiguitas esse fertur, ut cum calcatur, non videatur, cujus venenum ante exstinguit quam sentiatur, ut citius praeventa morte nec tristitiam inducat morituro. Significant autem hi varii serpentes diversas schismaticorum haereses, quae diversae quidem inter se sunt, sed omnes mortiferae, et quemcunque invadunt, exstinguunt. « Scito igitur, quod non propter justitias tuas Dominus Deus tuus dederit tibi terram hanc optimam possessionem, cum durisa ceruice es. certe isti sunt, qui propterea non meruerunt perire in deserto, quia nes
Abbreviated transcription (Latin):
pes non erit subtritus. quando gressus bono¬
rum operum eius seruatur inlesus. quia
scriptura teste nouit dñs uiam iustorum.
Dit᷑ impiorum peribit. Obserua et caue
nequando obliuiscaris dnĩdei tui. et ue¬
gligas mandata eius atq uiditia. ⁊ cerimo¬
nias quas ego precipio tibi õdie. Inter man¬
data ⁊ iuditia atq cerimonias. quidã hanc
ditantiam eẽ uoluerunt. ut mandata no¬
minarentur decem uerba legis que indu¬
ab tabulis lapideis scripta fuerant. Iudi¬
cia uero. que post datam legẽ propt̃ ob¬
seruantiam iusticie dñs ꝑmoysen diuer¬
sis temporib populo udaico loquendo ac
precipiendo constituit. quȩ in libro exodi
iustificationes appellantur. Cer imonie
aut̃. circumcisio. ac uaria festa legis. diuersi¬
q ritus sacrificiorum. Unde pater ambrosi
manos. itadicit. Triplex quidem lex est. ita
ut pͥma pars desacram̃to diuinitatis sit
dei. scda autẽ que congruit leginaturali

Expanded text:
pes non erit subtritus, quando gressus bonopes non erit subtritus, quando gressus bonorum operum servatur illaesus, quia Scriptura teste: « Novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit . » « Observa et cave, ne aliquando obliviscaris Domini Dei tui, et negligas mandata ejus atque judicia, et caeremonias quas ego praecipio tibi hodie, etc. » Inter mandata et judicia atque caeremonias, quidam hanc distantiam esse voluerunt, ut mandata nominentur decem verba legis quae in duabus tabulis lapideis scripta fuerant; judicia vero, quae post datam legem propter observantiam justitiae Dominus per Moysen diversis temporibus populo Judaico, loquendo ac praecipiendo constituit, quae in libro Exodi justificationes appellantur. Caeremoniae autem circumcisio, ac varia festa legis, divinique ritus sacrificiorum. Unde beatus Pater Ambrosiumanos, ita dicit: « Triplex quidem lex est, ita ut prima pars de sacramento divinitatis sit Dei, secunda autem quae congruit legi naturali,
Abbreviated transcription (Latin):
significat carnem xp̃i. Ego sum inquit panis
uite. hic est panis quide celo descendit. et
uerbum caro factum est. & habitauit in
nobis. Quimanducat inquit ipsa ueritas
carnem meam ⁊bibit sanguinem meũ. ha-¬
b& uitam et̾nam hanc ergo non habet.
qui istum panẽ non manducat. nec istũ
sanguinem bibit. Nam temporalem uitã
sine illo ut cumq homines in hoc scło qui
non sunt per fidem incorpore eiꝰ habere
possunt. et̾nam autẽ numquam que scĩs ꝓ¬
mittitur. Aliter Illud quod dicit. non in
solo pane uiuit homo sed inomĩ uerbo quod
procedit de ore dei. significat geminã nr̃e na¬
ture substantiam: homo enim. excorpore et
amma constat. Unde hoc quod ex terra est
terreno alitur cibo. Amma uero non uiuit.
nisi uerbo dei. Sp̃m enim hominis uiuifi¬
cat sp̃s dei qui ineo habitat. si tam̃ ipse
homo ẽ incorpore xp̃i.⁊ infide uiuit filii
dei. Et ideo dicit uestim̃tũ eius uetusta¬
te uon deficere. quia hominis ꝯuersatio
innouitate uite debet ꝑmanere. Ciuus

Expanded text:
sum, inquit, panis vitae, qui de coelo descendit . Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Qui manducat, inquit ipsa Veritas, carnem meam, et bibit sanguinem meum, habet vitam aeternam . » Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit. Nam temporalem vitam sine ulla utcunque homines in hoc saeculo, qui non sunt, per fidem in corpore ejus habere possunt, aeternam autem nunquam, quae sanctis promittitur. Aliter: Illud quod dicit: « Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei , » significat geminam naturae nostrae substantiam. Homo enim ex corpore et anima constat; unde hoc quod ex terra est, terreno alitur cibo: anima non vivit nisi verbo Dei. Spiritum enim hominis vivificat Spiritus Dei qui in eo habitat; si tamen ipse est homo in corpore Christi, et in fide vivit Filii Dei. Et ideo dicit vestimentum vetustate non deficere, quia novi hominis conversatio in novitate vitae debet emanare, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
fidelitate sen apondere peccatoꝵ adpeni¬
tentiã ac fidem xͥ confugerit. numquã dño
pͥori qui eum inhiant̃ repetere uoluerit
tradet. respuendo scilicet atq indesperatio¬
nẽ illum mutendo. sed magis collocet sub
munimine catholice fidei ac sub tutela sc̃ẽ
eccłe. ut ibi ueracit̃ requiescat. nec ultra adseru¬
manifeste probibuit fornicari et uiros &
feminas. etiam cum ñ alienis c̃iugib ꝓec̃c̃m
ẽẽ demonstrans misceri ñ conuigib suis quando
et meretrices ẽẽ & ad meretrices accedere ꝓhibet.
quarũ publice uenalis est tutpitudo. In decalogo
autẽ mechiȩ nomine non uidetur hoc aꝑte ꝓhibu¬
isse. qm̃ mechia ñ nͥ adulterium intelligi solet unde
qͥd nob̾ uideref᷑ ibi tractauimus. Spiritaliter
autẽ in nuit. quod nullo mͦ licet animȩ xͥ¬
ane errorib hereticorum se cõmiscers. nec
eum qͥfiliꝰ adoptiuus ẽ deipatris inpudici-¬
tie atq libidini se tradere. neq cũ diabo.¬

Expanded text:
fidelitate seu a pondere peccatorum ad poenifidelitate seu a pondere peccatorum ad poenitentiam ac fidem Christi confugerit, nunquam Domino priori qui eum inhianter repetere voluerit, tradat respuendo scilicet atque in desperationem illum mittendo, sed magis eum collocet sub munimine fidei catholicae, ac sub tutela sanctae Ecclesiae, ut ibi veraciter requiescat, nec ultra ad servimanifeste prohibuit fornicari et uiros et feminas etiam cum non alienis coniugibus peccatum esse demonstrans misceri non coniugibus suis, quando et meretrices esse et ad meretrices accedere prohibet, quarum publice uenalis est turpitudo. in decalogo autem moechiae nomine non uidetur hoc aperte prohibuisse, quoniam moechia nonnisi adulterium intelquid nobis videretur, ibi tractabamus. Spiritaliter autem innuit, quod nullo modo liceat animae Christianae erroribus haereticorum se commiscere; nec eum qui filius adoptivus est Dei Patris, impudicitiae atque libidini se tradere, neque cum diabo