comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
muncdũ . Iuĩ uo̾ seuiãt. qͥ nesciũt qͥbꝰ suspirus ce
gemitib fiat. ut ex qnͣtulac̃q parte possit ĩtelligi
deus. Postremo ill iuos seuiant.¬
uiant. qtii nunquam tali errore decepti sunt. qͣli
uos deceptos uident. Ego aut̃ qui diu multumq
iact̾atus. uix tandem respicere potui. quid sit
illa sinceritas. que sine uanis fabule narratio¬
ne ꝑcipit᷑. qui uanas imagines animimei ua¬
riis opinionib errorib q collect̾as. uix miser
merui dño opitulante conuincere: quime ad
detergendam caliginem mentis. tam tarde cle¬
mentissimo medico uocant. blandientiq sub¬
ieq. qu diu fleui. ut incommutabilis ce imma¬
culabilis substantia concinentib diuinis lib̾s
se se michi ꝑsuadere intͥnsecus dignaret᷑. qui de¬
niq omnia illa figmenta quȩ uos duturna
consuetudine implicatos. &e constrictos teneñ.
ce quesuii curiose. & attente audiui. & teme¬
re credich. & instanter quib potui ꝑsuasi. &

Expanded text:
i in uos saeuiant, qui nesciunt, quibus suspiriis et gemitibus fiat. ut ex quantulacumque parte possit intellegi deus; postremo illi in uos sauiant, qui numquam tali errore decepti sunt, quali uos deceptos uident. Ego autem. qui diu multumque iactatus tandem respicere potui, quid sit illa sinceritas, quae sine inanis fabulae narratione percipitur; qui uanas imaginationes animi mei uariis opinionibus erroribusque conlectas uix miser merui domino opitulante conuincere: qui me ad detergendam caliginem mentis tam tarde clementissimo medico uocanti blandientique subieci; qui diu fleui, ut incommutabilis et inmaculabilis substantia concinentibus diuinis libris sese mihi persuadere intrinsecus dignaretur; qui denique omnia illa figmenta, quae uos diuturna consuetudine inplicatos et constrictos tenent, et quaesiui curiose et adtente audiui et temere credidi et instanter, quibus potui, persuasi et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cum odiolacerarent. s cum honore differreñ.
Qui aut̃ nondum credit ex nichilo ẽẽ corrup¬
tionem ꝓponat sibi hec duo ẽẽ & non eẽ. qͣsi
ex diu̾sis partib. intelligend gr̃a. ut cum tar¬
dis tardius ambulemꝰ: Deinde uelut in me¬
dio constituat aliquid. ut puta corpꝰ amman.¬
tis. st querat secum dum format᷑ illud corpus

Expanded text:
non cum odio lacerarent, sed cum honore differrent. Si non cum odio lacerarent, sed cum honore differrent. Si quis autem nondum credit ex nihilo esse corruptionem, proponat sibi haec duo "esse" et "non esse" quasi ex diuersis partibus intellegendi gratia, ut, cum tardis tardius ambulemus, deinde uelut in medio constituat aliquid, ut puta corpus animantis, et quaerat hoc secum, dum formatur illud corpus
Abbreviated transcription (Latin):
habet potestatem animam mittere in gehen¬
nam̃. Uoluntarie aut̃ corruptioni addi iudi¬
ucio diuino penalem corruptionem. manifes¬
tissime apłs paulus attestat᷑. cum dicit. Templũ
enim dei sc̃m̃ est quod estisuos. Qͥ sqͥs templũ
dei corruꝑit. corrumpet illum ds̃. Quod sun
uet̾i lege dictum ẽet quib inuectionib istim
petum facerent. accusantes quasi corruptorẽ
dm̃. Quod u̾bum metuentes mult latini
nem uocabul deuitarunt. Quanquam isti
non minꝰ inueherent᷑ in ꝑditorem dm̃. si hoc
in lege uet̾e ac ꝓpħis inuenirent. Sed grecis
exemplarib conuincunt᷑. in quib aꝑtissime
scͥptum ẽ. quisquis templum dei corru ꝑit.
corrumpet illum ds̃. Quod siquis ab eis
querat quomͦ dictum sit. ne corruptor putet᷑
ds. exponunt statim corrumpet clictum esse
corruptioni tradet. uel siquo alio mͦ possunt.
Qͥ animo si ẽẽnt in uet̾em legei. & multa ib
miranda intelligerent. & nondum intellecta

Expanded text:
habet potestatem animam mittere in gehenhabet potestatem animam mittere in gehennam . Voluntariae autem corruptioni addi judicio divino poenalem corruptionem, manifestissime apostolus Paulus attestatur, cum dicit: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos: quisquis templum dei corruperit, corrumpet illum deus. quod si in uetere lege dictum esset, quibus inuectionibus isti inpetum facerent accusantes quasi corruptorem deum! quod uerbum metuentes multi latini nem uocabuli deuitarunt. quamquam isti non minus inueherentur in perditorem deum, si hoc in lege uetere aut prophetis inuenirent. sed graecis exemplaribus conuincuntur, in quibus apertissime scriptum est: quisquis templum dei corruperit. corrumpet illum deus. quod si quis ab eis quaerat quomodo dictum sit, ne corruptor putetur deus, exponunt statim "corrumpet" dictum esse: corruptioni tradet, uel si quo alio modo possunt. quo animo si essent in ueterem legem, et multa ibi miranda intellegerent et nondum intellecta
Abbreviated transcription (Latin):
noli timere nondum intellecta damnare. sup¬
plexꝙ illi qui lumen ẽ mentis attende ut in¬
telligas. Cum d̾r enim nat᷑a corruptibilis. ñ
unums duo nomina audimꝰ. Redde gͦillis
singłis illa fingła. ut cum audis nat̾am ad
dm̃ ꝑtineat. cum audis corruptibilem: ad
nichilum. tta tam̃ tit ipse corruptiones qͣmui
ñ sint ex dei arte. in eiꝰ tamen potestate sint.
disponende ꝓrerum ordine & meritis ani¬
marum. Ideo recte dicimꝰ ab illo ẽẽ p̾mium
atq supplicium. Ita enim ñ fecit corruptionẽ.
ut possit corruptioni cũ dare. qui corrumpi
meruit. id est qui se ipse cepit peccando cor¬
rumpere. ut cruciantem sentiat corruptionẽ
inuitꝰ. qui blandientem commisit uolens. N
enim in uetere testamento tantum scͥptum ẽ.
egosacio bona ce condo mala. ẜ euidentius¬
in nouo. ubi dñs dicit. nolite timere eos qͥ cor¬
pus occidunt. & amplius non habent quid fa¬
ciant: s eum timete qui cum corpꝰ occiderit.

Expanded text:
noli temere nondum intellecta damnare subnoli temere nondum intellecta damnare subplexque illi, qui lumen est mentis, adtende, ut intellegas. cum enim dicitur "natura corruptibilis," non unum, singulis illa singula, ut cum audis naturam, ad deum pertineat, cum audis corruptibilem, ad nihilum, ita tamen, ut ipsae corruptiones, quamuis non sint ex dei arte, in eius tamen potestate sint disponendae pro rerum ordine et meritis animarum. ideo recte dicimus ab illo esse praemium atque subplicium. ita enim non fecit corruptionem, ut possit corruptioni eum dare, qui corrumpi meruerit, id est qui se ipse coeperit peccando corrumpere, ut cruciantem sentiat corruptionem inuitus, qui blandientem commisit uolens. Non enim in uetere testamento tantum scriptum est: ego facio bona et condo mala, sed euidentiusin nouo, ubi dominus dicit: nolite timere eos, qui corpus occidunt et amplius non habent, quid faciant, sed eum
Abbreviated transcription (Latin):
tata ordine bonoꝵ. ce refugeres in eum exer¬
citata exꝑimentis malorum. Ita in quantum
t terrena seruiunt. docent te cẽ dñam suam.
In quantum aut̃ molesta sunt. docent ut ser¬
uias dño tuo. Quapropt̃ quamius sit malũ
corruptio. & quamuis ñ ista a conditore nat᷑a¬
rum. s ex eosit quod de nichilo facte sunt. tam̃
etiam ipsa illo regente & gubuante omnia quȩ
fecit. sic ordinata est. ut ñ noceat nisi uatuiris
infimis. ad supplicium damnatoꝵ & exercita¬
tionem adionitionemq redeuntium ut in¬
hereant deo incorruptibili. maneant incorrup.¬
t. Quodunum ẽ bonum nr̃m. sic̃ ꝑ ꝓpħam¬
dr: Mͥ autem inherere deobonum ẽ. Neq
illud dixeris. ñ faceret d̾s nat᷑as corruptibiles.
Inquantum enim naturȩ sunt fecit ds̃. in qͣnͣ¬
tum aut̃ corruptibiles. ñ ds fecit. Non ẽ enim
ab illo corruptio. qͥ solus est incorruptibilis.
Si hec capis. gr̃as age deo. Si ñ capis. quiesce. &

Expanded text:
tata ordine bonorum, et refugeres in eum exertata ordine bonorum, et refugeres in eum exercitata experimentis malorum. ita in quantum tibi terrena seruiunt, docent te esse dominam suam; in quantum autem molesta sunt, docent, ut seruias domino tuo. Quapropter quamuis sit malum corruptio et quamuis non sit a conditore naturarum, sed ex eo sit, quod de nihilo factae sunt, tamen etiam ipsa illo regente et gubernante omnia, quae fecit, sic ordinata est, ut non noceat nisi naturis infimis ad subplicium damnatorum et exercitationem admonitionemque redeuntium, ut inhaereant deo incorruptibili maneantque incorrupti, quod unum est bonum nostrum, sicut pr: mihi autem inhaerere deo bonum est. neque illud dixeris: non faceret deus naturas corruptibiles. in quantum enim naturae sunt, deus fecit; in quantum autem corruptibiles, non deus fecit; non est enim ab illo corruptio, qui solus est incorruptibilis. si haec capis, gratias age deo; si non capis, quiesce et
Abbreviated transcription (Latin):
nollem ut post me aliquid boni fieret. Non
enim quod bonum ẽ post dm̃. iam debuit eẽ
nouissimum. Et hinc maxime apparet qͣntã
tͥ tribuerit dignitatem. qd ds qui solus tͥ nat̾a¬
maiorem habet potestatem in ea que tibi ser¬
uiunt quam tu ipse. tanquam in seruosser¬
uoꝵ suoꝵ. Qͥ d gͦ mirum. si tͥ peccanti id ẽ
non obtemꝑanti dño tuo. pęnalia quibus
dñabaris effecta sunt: Quid enim tam u¬
stum: ce quid iustius deo: Hoc nãq huma¬
na nat᷑a in adam meruit. de qͦ nunc non ẽ
disputandi locꝰ. S tamen dominator iustꝰ
ce iustis p̃miis. & iustis supplicuis apꝓbat᷑.
beatitudine recte uiuentium. penaq peccan¬
tium. Nce tam̃ sinc miscdia derelicta es. q̃
certis rerum temporumq mensuris uocaris
ut redeas. Ita recto mocdamine altissimi con¬
ditoris usq ad bona t̾̃rena ꝑuentum ẽ que
corrumpunt᷑ & reformantur ut habes sup-¬
plicio mixta solatia. ut & laudar e̾ dm̃ delec¬

Expanded text:
nollem, ut post me aliquid boni fieret. non nollem, ut post me aliquid boni fieret. non enim quod bonum est post deum, iam debuit esse nouissimum. et hinc maxime adparet, quantam tibi tribuerit dignitatem, quod deus, qui solus tibi naturamaiorem habet potestatem in ea, quae tibi seruiunt, quam tu ipsa, tamquam in seruos seruorum suorum. quid ergo mirum, si tibi peccanti, id est non obtemperanti domino tuo poenalia, quibus dominabaris, effecta sunt? quid enim tam iustum et quid iustius deo? hoc namque humana natura in Adam meruit, de quo nunc non est disputandi locus; sed tamen dominator iustus et iustis praemiis et iustis subpliciis adprobatur beatitate recte uiuentium poenaque peccantium. nec tamen sine misericordia derelicta es, quae certis rerum temporumque mensuris uocaris, ut redeas. ita recto moderamine altissimi conditoris usque ad bona terrena peruentum est, quae corrumpuntur et reformantur, ut haberes subplicio mixta solatia, ut et laudares deum delec
Abbreviated transcription (Latin):
ipse unꝰ est. Quaꝓpt̃ de unico quidem filio
ꝑ quem facta sunt a patre omnia bona de ni¬
chilo. imꝑite atq impie fũs querunt᷑. nisi ex
eo quod in homine apparere dignatꝰ est. Nam
ideo & unigenttꝰ inscripturis. & pͥmogenitus
multis fr̃ib. Quod si dixerimꝰ non etiam ẽẽnt
ista que de nichilofacta sunt. s tantummͦ di
nat᷑a esset. inuidemꝰ tantis bonis. & uox impia
ẽ. iniuriam putare ñ hoc ẽẽ quod ds. & ideo
nolle eẽ aliquod bonum. qm̃ ei p̾ponit̾ deus
Queso patere nat᷑ã anime rationalis. aliqnͣ
cere illi. ne te adhuc repellat in infima. ubi
ꝑ angustias penales etiam atq etiam bonum
quos uilescat tͥ. Suꝑba es indm̃. si indigna¬
ris quod te antecedit. & nimis contumeliose
de illosentis. si non ineffabilit̾ gratularis. tã
magnum bonum ẽẽ te. ut solus sit ille p̾stan¬
tior. Quo constituto atq firmato. illud ne
dixeris. me solam nat᷑am deus facere debuit.

Expanded text:
ipse unus est. quapropter unico quidem filio, ipse unus est. quapropter unico quidem filio, per quem facta sunt a patre omnia bona de nihilo, inperite atque inpie fratres quaeruntur, nisi ex eo, quod in homine adparere dignatus est. nam ideo et unigenitus in scripturis et primogenitus multis fratribus. Quodsi dixerimus "non iam essent ista bona, quae de nihilo facta sunt, sed tantummodo dei natura esset", inuidebimus tantis bonis et uox inpia est, iniuriam putare non hoc esse, quod deus est, et ideo nolle esse aliquod bonum, quoniam ei praeponitur deus. quaeso, patere, natura animae rationalis, aliquance illi, ne te adhuc repellat in infima, ubi per angustias poenales etiam atque etiam bonum, quod es, uilescat tibi. superba es in deum, si indignaris, quod te antecedit, et nimis contumeliose de illo sentis, si non ineffabiliter gratularis tam magnum bonum esse te, ut solus sit ille praestantior. quo constituto atque firmato illud ne dixeris: me solam naturam deus facere debuit;
Abbreviated transcription (Latin):
đr. ex eo quod hȩ nat᷑e quȩ corrumpi possunt.
ñ de deo genitȩ: s abillode nichilo facte sunt.
Quas q̃m̃ bonas suꝑior ratio demonstrauit
nemo potest recte dicere. ñ fecisset ds bona.
Si autem dixerit. summe bona ea fecisset.
oportet intelligat summum bonum ipsum
cẽ qui facit hec bona. Quid mali inquit fie¬
ret. si ce ista fierent summe bona᷑: Et tamen
siquis ex nob̃ quereret. accepto & credito deo
patre summe bono. si cẽt aliud summe bo.¬
num. unde c̃ẽ nobis pie uidet᷑. nullo mͦ recte
responderemꝰ. nis de dco patre qui summe bo¬
nus ẽ. Quod gͦ de illo est meminerimꝰ natum
de illo cẽ. non ab eofactum de nichilo: ce ideo
hoc summe id est incorruptibilit̃ bonum ẽẽ.
Uideamꝰq iniuste flagitari. ut tam summe bo¬
na sint que fecit de nichilo. quam sum me bo¬
nus ẽ. quem de se genuit. Quem nisi unum
gemusset. non eo quod ipse ẽ genuisset. quia

Expanded text:
dicitur, Ex eo quod hae naturae quae corrumpi possunt, dicitur, Ex eo quod hae naturae quae corrumpi possunt, non de Deo genitae, sed ab eo de nihilo factae sunt: quas quoniam bonas ratio superior demonstravit, nemo potest recte dicere, Non fecisset Dsi autem dixerit "summe bona ea fecisset" oportet intellegat summum bonum ipsum esse, qui fecit haec bona. Quid mali, inquis, fieret, si et ista fierent summe bona? et tamen si quis ex nobis quaereret accepto et credito deo patre summo bono, si esset aliud summe bonum, unde esse nobis pie uideretur, nullo modo recte responderemus nisi de deo patre, qui summe bonus est. quod ergo de illo est, meminerimus natum de illo esse, non ab eo factum de nihilo, et ideo et hoc summe, id est incorruptibiliter bonum esse, uidemusque iniuste flagitari, ut tam summe bona sint, quae fecit de nihilo, quam summe bonus est, quem de se genuit: quem nisi unum genuisset, non id, quod ipse est, genuisset, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo nullo mͦ potuerunt querenti occurrere
nisi uana fantasmata. quib difficile ammꝰ
carnalib sensib multum pastꝰ exuit᷑. Dicet gͦ
aliquis. ñ iam certare s ñ errare desiderans.
Unde est ista corruptio. quod quasi generale
malum rerum bonarum s tam̃ corruptibi¬
lium ẽẽ comꝑimꝰ: Qui talis querit. citoin¬
ueniet. magno arcdore uerum petens. & constan¬
ti ꝑscuerantia pulsans pie. ł homines enim cõ¬
memoratio aliqͣ signis u̾boꝵ fieri potest. docet
aut̃ unus uerꝰ magister. ipsa incorruptibilis
ueritas. sol magister int̾ior. qui etiam ext̃ior
factus est. ut nos ab extiorib ad int̾iora uocaret.
Et formam serui accipiens. ut surgentib eius
sublimitas innotesceret: iacentibꝰ humilis ap¬
parere dignatꝰ est. In eiꝰ nomine supplices simꝰ.
&e ꝑ eum misericordem patrem implorantes.
ita queramꝰ. Primo enim breuissime respon¬
deri potest querentib unde corruptio ẽ. cum

Expanded text:
ideo nullo modo potuerunt quaerenti occurrere ideo nullo modo potuerunt quaerenti occurrere nisi uana phantasmata, quibus difficile animus carnalibus sensibus multum pastus exuitur. dicet ergo aliquis non iam certare, sed non errare desiderans: unde est ista corruptio, quod quasi generale malum rerum bonarum, sed tamen corruptibilium esse conperimus? qui talis quaerit, cito inuenit magno ardore uerum petens et constanti perseuerantia pulsans pie. per homines enim commemoratio aliqua signis uerborum fieri potest; docet autem unus uerus magister, ipsa incorruptibilis ueritas, solus magister interior: qui etiam exterior factus est, ut nos ab exterioribus ad interiora reuocaret, et formam serui accipiens, ut surgentibus eius sublimitas innotesceret, iacentibus humilis adparere dignatus est. in eius nomine set per eum misericordiam Patris implorantes ista quaeramus. Primo enim brevissime responderi potest quaerentibus unde corruptio est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Et quandui in eis augeri corruptio potest. tan¬
dui habent bonum quo minuant᷑. Quaꝓpt̃
nat᷑e ille qͣs in t̾ra tenebrarum fuisse confingit.
aut pot̾ant corrumpi aut non pot̾ant. Si non
pot̾ant. incorruptibiles erant. quo bono suꝑiꝰ
nicħ est. Si pot̾ant. aut corrum pebant᷑ aut ñ
corrumpebant᷑. Si non corrumpebantur. in¬
corrtiptȩ erant. qͦd uidemꝰ dici sine magna lau¬
de ñ posse. Si aut̃ corrumpebant᷑. minuebant᷑
illo tam magnobono. Si minuebant᷑ bono.
habebant bonum qͦ minuerent᷑. Quodsi ha¬
bebant bonum. ñ erant nat᷑e illȩ summũ ma¬
lum. & omnis manichei fabula falsa est. Sẽo
qm̃ quesiuimꝰ quid sit malum. neq hoc nat᷑ã.
s contͣ naturam ẽẽ cognouimꝰ: consequenter
querendum ẽ unde sit. Q ille sifeciset. mni¬
nus fortasse in has tanti erroris angustias la¬
beretur. Preppe quippe ac p̃postere quesuut
unde eẽt. quod pͥmo non quesierat quid eẽt.

Expanded text:
et quamdiu in eis augeri corruptio potest, tamet quamdiu in eis augeri corruptio potest, tamdiu habent bonum, quo minuantur. quapropter naturae illae, quas in terra tenebrarum fuisse confingit. aut poterant corrumpi aut non poterant. si non poterant, incorruptibiles erant, quo bono superius nihil est. si poterant, aut corrumpebantur, aut non corrumpebantur; si non corrumpebantur, incorruptae erant, quod uidemus dici sine magna laude non posse; si autem corrumpebantur, minuebantur illo tam magno bono; si minuebantur quo bono, habebant bonum, quo minuerentur. quodsi habebant bonum, non erant naturae illae summum malum et omnis Manichaei fabula falsa est. Sed quoniam quaesiuimus, quid esset malum, neque hoc naturam, sed contra naturam esse cognouimus, consequenter quaerendum est, unde sit: quod ille si fecisset, minus fortasse in has tanti erroris angustias laberetur. praepropere quippe ac praepostere quaesiuit, unde esset, quod primo non quaesierat, quid esset; et
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑ in reb malum nͥ corruptio. & corrup¬
tioñ est natura. nulla utiq nat᷑a malum ẽ. S
si hoc forte intelligere ñ ualetis. illud attendite.
qͦd omne quod corrũpit᷑. bono aliqͦ minuit᷑.
qͥa si ñ corrumꝑet᷑ incorruptum ẽẽt. Si uero
etiam ñ posset omnino corrumpi. incorrupti¬
bile ec̃t. Necesse ẽ aut̃ ut siue incorruptiosiue
incorruptibilitas bonum sit. simalum ẽ cor¬
ruptio. S nunc de incorruptibili nat᷑a nulla
est questio. De his agit᷑ que possunt corrumpi.
Quȩ dum ñ corrumpuntur. incorrupta dici
possunt: incorruptibilia ñ possunt. Illud enĩ
solum incorruptibile ꝓpͥe dr. quod ñ tantum
ñ corrumpit᷑. s etiam nulla ex parte corrumpi
potest. Incorrupta gͦ quecunq sunt. & tam̃ cor¬
rumpi possc̃. cum corrumpi ceꝑint. eo ipso bo¬
no minuunt᷑ quo incorrupta erant. Et magno
quidem bono. qͥa magnum malũ est corruptio.

Expanded text:
inuenitur in rebus malum nisi corruptio et corrupinuenitur in rebus malum nisi corruptio et corruptio non est natura, nulla utique natura malum est. Sed si hoc forte intellegere non ualetis, illud adtendite, quod omne, quod corrumpitur, bono aliquo minuitur, quia si non corrumperetur, incorruptum esset; si uero etiam non posset omnino corrumpi, incorruptibile esset. necesse est autem, ut siue incorruptio siue incorruptibilitas bonum sit, si malum est corruptio. sed nunc de incorruptibili natura nulla quaesito est; de his agitur, quae possunt corrumpi quae dum non corrumpuntur, incorrupta dici possunt, incor- . ruptibilia non possunt. illud enim solum incorruptibile proprie dicitur, quod non tantum non corrumpitur, sed etiam nulla ex parte corrumpi potest. incorrupta ergo quaecumque sunt et tamen corrumpi possunt, cum corrumpi coeperint, eo ipso bono minuuntur, quo incorrupta erant, et magno quidem bono, quia magnum malum est corruptio;
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. Corruptio prudentis imprudentia.
corruptio iusticiȩ iniusticia. corruptio forti¬
tudinis ignauia. corruptio quietis atq tran¬
quillitatis cupiditas uł metꝰ. uł tristicia uł
iactantia. Demnde in corpore animato cor-¬
ruptio sanitatis dolor & morbꝰ. corruptio ui¬
rium lassitudo. corruptio quietis labor. De
inde in ipso corpore corruptio pulchritudi¬
nis fecditas. corruptio rectitudinis prauitas.
corruptio ordinis ꝑu̾sitas. Corruptio integri¬
tatis discissio. aut fractura aut diminutio.
Longum est ce difficile. &e harum rerum qͣs
commemoraui &e aliarum innumerabiliũ¬
omnes corruptiones nominatim enunciare.
cum etiam multe q̃ dicunt᷑ in corpore possint¬
& in anima dici. & innumerabilia sint in qͥb
ꝓpͥa uocabula corruptio teneat. Ueruntamen
uidere iam facile ẽ. nicħ nocere corruptionẽ.
nͥ quod labefacit nat᷑alem statum. &e ideo eam
ñ ẽẽ naturam. s contͣ naturam. Quod si non

Expanded text:
vocatur, corruptio prudentis imprudentia, vocatur, corruptio prudentis imprudentia, corruptio justitiae injustitia, corruptio fortitudinis ignavia, corruptio quietis atque tranquillitatis cupiditas, vel metus, vel tristitia, vel jactantia. Deinde in corpore animato corruptio sanitatis dolor et morbus; corruptio virium lassitudo; corruptinde in ipso solo corpore corruptio pulchritudinis foeditas; corruptio rectitudinis prauitas; corruptio ordinis peruersitas; corruptio integritatis discissio aut fractura aut diminutio. longum est et difficile et harum rerum, quas commemoraui, et aliarum innumerabiliuomnes corruptiones nominatim enuntiare, cum etiam multae, quae dicuntur in corpore, possint et in anima dici et innumerabilia sint, in quibus propria uocabula corruptio teneat. uerumtamen uidere iam facile est nihil nocere corruptionem, nisi quod labefacit naturalem statum, et ideo eam non esse naturam, sed contra naturam. quodsi non
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃ natura offendat ex aliquo. & in totam
nascat᷑ odium. cum manifestum sit multo
meliorem ẽẽ speciem uere ac uiuȩ bestiȩ cũ
t̾ret in siluis. quam imitate atq simulate c̃
in pariete picta laudat᷑. Hoc gͦ errore ille nos ñ
decipiat. nec cecos faciat ad considerandas na¬
turarum species. cum quedam in eis uste rep̃¬
hendit. ut omni ex parte cogat displicere. qͦd
omni ex parte rep̃hendere non potest. Atꝙ
hoc mͦ animum ad equum iudictum com¬
ponentes. queramꝰ iam unde sint cum illis
bonis mala quȩ me quoq imꝓbare dicebã.
Quod faciliꝰ uidebimus si in unum nomen
potuerimus cuncta conferre. Qͥs enim du¬
bitet totum illud qͦd łr malum. nicħ eẽ ali¬
ud qͣm corruptionem: Possunt quidem aliis
atq aliis uocabulis aua atq alia mala no¬
minari.s quod omnium rerum sit. malum.
in quib mali aliqͥd animadũti potest. cor¬
ruptio ẽ. S corruptio ꝑitȩ animȩ. imꝑitia

Expanded text:
aliqua natura offendat ex aliquo et in totam aliqua natura offendat ex aliquo et in totam nascatur odium, cum manifestum sit multo meliorem esse speciem uerae ac uiuae bestiae, etiam cum terret in siluis, quam imitatae atque simulatae, cum in pariete picta laudatur. hoc ergo errore ille nos non decipiat nec caecos faciat ad considerandas naturarum species, cum quaedam in eis ita reprehendit, ut omni ex parte cogat displicere, quod omni ex parte reprehendere non potest. atque hoc modo animum ad aequum iudicium conponentes quaeramus iam, unde sint cum illis bonis mala, quae me quoque inprobare dicebam. quod facilius uidebimus, si in unum nomen potuerimus cuncta conferre. Quis enim dubitet totum illud quod dicitur malum nihil esse aliud quam corruptionem ? possunt quidem aliis atque aliis uocabulis alia atque alia mala nominari, sed quod omnium rerum malum sit, in quibus mali aliquid animaduerti potest, corruptio est. sed corruptio peritae animae i
Abbreviated transcription (Latin):
piget ata in t̾ra commenticia tenebrarum eẽ
arbitratꝰ est. ut ab illo deo quem bonorum
omnium fatet᷑ auctorem alienare conaret᷑.
N enim ea bona uidit. dum hoc solum at.¬
tendit quod displiceret. Tanquam si qͥspiã
leonis fremitu ect̾ritꝰ. &e eum intuens trahen¬
tem ac dilaniantem pecoꝵ aut hominum
corpora quecunq app̃hendisset. pueril qͣ¬
dam infirmitate animi timore ꝑcellerct᷑.
ut solam feritatem leonis intuens atq seui¬
ciam. cȩt̾a eius negligens omnino atq p̾ti¬
ens. nat̾am illius animantis. non tantum
malum.s magnum malum eẽ clamaret.
tanto scilicet exaggeratius quanto timidius.
At si edomita feritate duci leonem mansue¬
tum uideret. p̃sertim si nunquam ante fiuis¬
set de illa bestia t̾ritꝰ. tunc uacaret securo atq
intrepido leonis pulchritudinem consid̾are
atꝙ laudare. De qua ego nichil dicam. nisi
quod ad rem maxime ꝑtinet. ficri posse. ut

Expanded text:
piget, ita in terra conmenticia tenebrarum esse piget, ita in terra conmenticia tenebrarum esse arbitratus est, ut ab illo deo, quem bonorum omnium fatetur auctorem, alienare conaretur. non enim ea bona uidit, dum hoc solum adtendit, quod displiceret, tamquam si quispiam leonis fremitu exterritus et eum intuens trahentem ac dilaniantem pecorum aut hominum corpora, quaecumque adprehendisset, puerili quadam infirmitate animi tanto timore percelleretur, ut solam feritatem leonis intuens atque saeuitiam, cetera eius neglegens omnino atque praeteriens naturam illius animantis non tantum malum, sed magnum malum esse clamaret, tanto scilicet exaggeratius, quanto timidius; at si edomita feritate duci leonem mansuetum uideret, praesertim si numquam antea fuisset de illa bestia territus, tunc uacaret securo atque intrepido leonis pulchritudinem considerare atque laudare. de quo ego nihil dicam, nisi quod ad rem maxime pertinet, fieri posse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ sine isto bono ẽẽ potuerunt. qͦbono fie¬
bat ut aliqua nat᷑a corporea posset ẽẽ. Nam
quod dicitis quod illa mala de nat᷑is talib
la que auferri non posse arbitramini. mala
nat᷑alia uocare uultis. ꝓpt̾ bona uero que au.¬
ferri non posse coniuncimini. bona nat᷑alia¬
uocare ñ uultis: Restat ut queratis. nã ipsa
solet cẽ uox ultima. unde sint illa mala que
michi qͦq displicere dicebam. Respondebo for¬
tasse. si uos priꝰ dixeritis unde sint illa bona
que uos qͦꝙ laudare cogimini. si absurdissi¬
ini cordis ẽẽ ñ uuitis. S quid ego istud quȩ¬
ram. cum ut̾q fattam᷑ omnia quecunq & qͣnta¬
cunq bona sunt. ab uno deo ẽẽ qui sumie
bonus ẽ: Resistitis gͦ uos ipsi manicheo. qui
tot &e tanta bona que commemorauimus
iusteq laudauimus. pacem. concordiamq
partium in unaquaq nat᷑a. salutem ualenti¬
amq animantium. ce cȩt̃a quȩ repetere iam

Expanded text:
nosae sine isto bono esse potuerunt, quo bono fienosae sine isto bono esse potuerunt, quo bono fiebat ut aliqua natura corporea posset esse. Nam quod dicitis, quod illa mala de naturis talibula quae auferri non posse arbitramini, mala naturalia vocare vultis; propter ea bona vero quae auferri non posse convincimini, bona natuocare non uultis? Restat, ut quaeratis — nam ipsa solet esse uox ultima — unde sint illa mala, quae mihi quoque displicere dicebam. respondebo fortasse. si uos prius dixeritis, unde sint illa bona, quae uos quoque laudare cogimini, si absurdissimi cordis esse non uultis. sed quid ego istud quaeram, cum utrique fateamur omnia, quaecumque et quantacumque bona sunt, ab uno esse deo, qui summe bonus est ? resistite ergo uos ipsi Manichaeo, qui tot et tanta bona, quae commemorauimus iusteque laudauimus, pacem concordiamque partium in unaquaque natura, salutem ualentiamque animantium et cetera, quae repetere iam
Abbreviated transcription (Latin):
Cui si auferatur immanitas. attendite qͣnta
laudabilia remanebunt. Compago corporiᷤᷤ.
membrorum hinc atq inde congruentia. for¬
me unitas & pax contextarum int̾ se partiũ.
anime regentis ce uegetantis. famulantisq
ce uegetati corporis ordo & dispositio. Que oĩa¬
bona si auferant᷑. & siqͣ forte minꝰ enumeratii.
nulla ꝓrs natura subsistit. S fortasse dicatis
illa mala de talib natis ñ posse auferri. &
ideo nat᷑alia debere accipi. Non nunc que¬
rtair quid possit uel ñ possit auferri. s certe
ñ paruum lumen est. ad intelligendum õs
nat᷑as in qͣntum nat᷑e sunt bonas ẽẽ. quod si¬
ne illis malis cogitari bona illa possint. sine
bonis autem illis. nulla nat᷑a cogitari potest.
Namsine turbatione ceni possum aqͣs cogita¬
re. sine pace aut̃ continuatarum partium. nul¬
ia species corporis animo occurrit. aut ullo
modo sentiri potest. Ae ꝑhoc ne ille cȩnos e¬

Expanded text:
cui si auferatur inmanitas, adtendite quanta cui si auferatur inmanitas, adtendite quanta laudabilia remanebunt: conpago corporis, membrorum hinc atque inde. congruentia, formae unitas et pax contextarum inter se partium, animae regentis et uegetantis famulantisque et uegetati corporis ordo et dispositio. quae omnia si auferantur, et si qua forte minus enumeraui, nulla prorsus natura subsistet. Sed fortasse dicatis illa mala de talibus naturis non posse auferri et ideo naturalia debere accipi. non nunc quaeritur, quid possit uel non possit auferri, sed certe non paruum lumen est ad intellegendum omnes naturas, in quantum naturae sunt. bonas esse, quod sine illis malis cogitari bona illa possunt, sine bonis autem illis nulla natura cogitari potest. nam sine turbatione caeni possum aquas cogitare, sine pace autem continuatarum partium nulla species corporis animo ocmodo sentiri potest; ac per hoc nec illae aquae coe
Abbreviated transcription (Latin):
tranquillȩ. Tolle de aqͥs partium concordiã.
ñ erunt aque. Si gͦ malo illo adempto manet
nat᷑a purgatior. bono autem detracto non ma¬
net ulla natura. hoc ibi facit nat᷑a quod bo.¬
num habet. Quod aut̃ mala. ñ natura s
contͣ naturam ẽ. Tolle deuentis horrorem
ce nimium impetum qͥ t̾ displicet. potes co.¬
gitare uentos lenes atq modatos. Tolle de
uentis partium similitudinem qua eorum
corpꝰ in unitatem continuat᷑ &e sibi paccatur
ut corpꝰ sit. nulla suberit nat᷑a qͣm cogites. lon¬
gum ẽ ꝑsequi cet̾a. ẜ manifestum eis qͥ nullo
studio partium iudicant. cum iste nature
commemorant᷑. adiungi eis quedam quib
displiceant. Quȩ cum detrahimꝰ nature me¬
liores manent. Unde intelligit᷑ eas in quantũ
naturȩ sunt bonas ẽẽ. qͥa cum eis uicissim õe
quod bonum habent detraxeris. nat᷑e nulle
erunt. Ammaduertite etiam qui recte uul¬
tis iudicare. illum qͦq pͥncipem immanem

Expanded text:
tranquillae; tolle de aquis partium concordiam, tranquillae; tolle de aquis partium concordiam, non erunt aquae. si ergo malo illo adempto manet natura purgatior, bono autem detracto non manet ulla natura, hoc ibi facit naturam, quod bonum habet; quod autem malum, non natura, sed contra naturam est. tolle de uentis horrorem et nimium inpetum, qui tibi displicet, potes cogitare uentos lenes atque moderatos; tolle de uentis partium similitudinem, qua eorum corpus in unitatem continuatur et sibi pacatur, ut corpus sit, nulla suberit natura, quam cogites. longum est persequi cetera; sed manifestum est eis, qui nullo studio partium iudicant, cum istae naturae commemorantur, adiungi eis quaedam, quibus displiceant; quae cum detrahimus, naturae meliores manent. unde intellegitur eas, in quantum naturae sunt, bonas esse, quia cum eis uicissim omne, quod bonum habent, detraxeris. naturae nullae erunt. animaduertite etiam, qui recte uultis iudicare, illum quoque principem inmanem;
Abbreviated transcription (Latin):
parilitates. uitalia spiramenta & nutrimenta.
temꝑamentum salutis. regimen & moderam̃
anime. famulatꝰ ꝙ corpoꝵ. similitudinem con¬
cordiam q partiũ in singłis nat᷑is que habitãt
uel que habitant᷑. & cęt̾a huiꝰmocdi. Sic enĩ in¬
telligant. si tam̃ sine ꝑtinacia uelint attendere.
iam ce bona & mala se miscere cum loquunt᷑
de illa t̃ra. ubi solum & summum maium
fuisse crediderunt. Itaq si tollant᷑ illa q̃ mala
enumerata sunt. bona illa quȩ lauclata sunt
sine ulla uituꝑatione remanere.Si aut̃ bona
ipsa tollant᷑. nullam remanere nat᷑am. Ex quo
uidet qui potest uidere. omnem nat᷑am in qn¬
tum nat᷑a est bonum ẽẽ. quia ex una eademq
re in qͣ ego quod laudarem & ille quod uituꝑa¬
ret inuenit. si tollant᷑ ea quȩ bona sunt. nat᷑a
nulla erit. Siaut̃ tollant᷑ ea quȩ displicent.
incorrupta nat᷑a remanebit. Tolle aqͥs ut sint

Expanded text:
parilitates, uitalia spiramenta et nutrimenta, parilitates, uitalia spiramenta et nutrimenta, temperamentum salutis, regimen et moderamen animae famulatusque corporum, similitudinem concordiamque partium in singulis naturis uel quae habitabant uel quae habitabantur et cetera huiusmodi. sic enim intellegunt, si tamen sine pertinacia uelint adtendere, iam et bona et mala se miscere, cum loquuntur de illa terra, ubi solum et summum malum fuisse crediderunt, itaque, si tollantur illa, quae mala enumerata sunt, bona illa, quae laudata sunt, sine ulla uituperatione remanere; si autem bona ipsa tollantur, nullam remanere naturam. ex quo iam uidet, qui potest uidere, omnem naturam, in quantum natura est, bonum esse, quia ex una eademque re, in qua et ego, quod laudarem, et ille, quod uituperaret, inuenit, si tollantur ea, quae bona sunt, natura nulla erit; si autem tollantur ea, quae displicent, incorrupta natura remanebit. tolle de aquis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ibi gignebat ignis quadrupedem. &e
nutriebat &e continebat innoxie. uł etiam cõmo¬
dissime. Similit̃ &e fumus bipedes suos clem̃¬
tissimo sinu editos. ñ solum sine molestia. S
uitalit̃ atq indulgent usq in illum pͥncipatũ
educauerat ce continebat. Ita ostendunt᷑ ista m̃¬
dacia ammadũsione rerum quȩ uidentur
inmundo. s minꝰ diligendi minꝰq sollerti car¬
nali sensu concepta & parturita &e temeritate
edita atq conscͥpta. hereticoꝵ numerum auxis.¬
se. S illo genere magis urgencdi sunt. ut intel¬
ligant si posst̃. quam uere in catholica dicat᷑
omnium nat᷑arũ esse dm̃ auctorem. qͦ genere
supiꝰ agebam cum dicerem. uituꝑo dec̃ pestem.
cecitatem. cęnositatem turbidam. horribilem
uehem̃tiam. corruptibilitatem immargum pͥn¬
cipum. & his fimilia. lauda tu mecum speciem.
distinctionem. ordinationem. pacem forma¬
rum. membroꝵs congruentias. & numeros ac

Expanded text:
quidem ibi gignebat ignis quadrupedem et quidem ibi gignebat ignis quadrupedem et nutriebat et continebat innoxie uel etiam commodissime. similiter et fumus bipedes suos clementissimo sinu editos non solum sine molestia, sed uitaliter atque indulgenterusque in illum principatum educauerat et continebat. ita ostenduntur ista mendacia animaduersione rerum, quae uidentur in mundo, sed minus diligenti minusque sollerti ca.rnali sensu concepta et phantasmatis parturita et temeritate edita atque conscripta haereticorum numerum auxisse. Sed illo genere magis urgendi sunt, ut intellegant, si possunt, quam uere in catholica dicatur omnium naturarum esse auctorem deum. quo de genere superius agebam, cum dicerem: uitupero tecum pestem, caecitatem, caenositatem turbidam, horribilem uehementiam, corruptibilitatem, inmanitatem principum et his similia; lauda tu mecum speciem, distinctionem, ordinationem, pacem, unitatem formarum, mem- \'brorum congruentias et numerosas
Abbreviated transcription (Latin):
dandam de suꝑbis hominib. siue allegoriã.
uł formandam uł intelligendam. ñ tamen
ut ideo bipedes animantes in fumo. & de fu¬
monati ẽẽ credant᷑. Nam ce in puluere nasci
debuerunt. qͥa sepe ñ minore ambitu a ela¬
tione surgit in celum & in nebtilas. Que ple¬
rumq de t̾ra ita exalant᷑. ut longe intuentib
incertum etiã faciant fumus ne an nebulȩ il¬
le sint. Postremo cur in aqͥs ae uentis de habi¬
tandi patientia. ad habitatores ductum est
argumentum. qͥa uidemꝰ &e natantia in aqͥs
& uolantia inuentis uiuere. ignis uͦ & fumus
ñ det̾ruit hominem mentientem. ut pudẽt
eum tales habitatores ib constituere. quibus
nichil constitueret᷑ absurdius: nam quadru¬
pedem ignis incendit atq corrumpit. & bipe¬
des fumus offocat & necat. Uel hic certe cogit᷑
fat̃ se meliores dicere ingente tenebrarum istaᷤᷤ
fuisse nat᷑as. ubi uult omnia peiora credi. Si¬

Expanded text:
dandam de superbis hominibus, siue allegoriam dandam de superbis hominibus, siue allegoriam uel formandam uel intellegendam; non tamen, ut ideo bipedes animantes in fumo et de fumo nati esse credantur. nam et\' in puluere nasci debuerunt, quia saepe non minore ambitu etione surgit in caelum; et in nebulis, quia plerumque de terra ita exhalantur, ut longe intuentibus incertum etiam faciant, fumusne an nebulae sint. postremo cur in aquis et uentis de habitandi patientia ad habitatores ductum est argumentum ? quia uidemus et natantia in aquis et uolantia in uentis uiuere. ignis uero et fumus non deterruit hominem mentientem, ut puderet eum tales ibi habitatores constituere, quibus nihil constitueretur absurdius? nam quadrupedem ignis incendit atque corrumpit et bipedes fumus offocat et necat. uel hinc certe cogitur fateri se meliores dicere in gente tenebrarum istas fuisse naturas, ubi uult omnia peiora credi. si
Abbreviated transcription (Latin):
ant quemlibet qͣdrupedem. qui certe bipe-¬
dessunt. quos ñ ignis s fumi fiuos eẽ dicit. An¬
serib uͦ non facile quicquam edaciꝰ inuenitur.
Qͥs siue in fumo ponat quia bipedes sunt. si¬
ue in aqͥs quia natare amant. siue inuentis
quia pennata sunt & int̾dum uolant. ad ig¬
uem certe scđm eiꝰ distinctionem ñ ꝑtinent.
Quod aut̃ atqnet ad feruorem concubitus.
credo eum animaduertisse hinnientes equos
& sepe morsis frenis raptos infeminas. Quod
animaduersum dum uult cito scͥbere. non at¬
tendit passerem parietinum. in cuiꝰ compara¬
tione quiuis admissariꝰ frigidissimꝰ inucnit᷑.
Bipedes uͦ infumo cum ab eis querit᷑ quare
orcdinaũit. respondent elatum &e suꝑbum ẽẽ
bipedum genꝰ. Hinc enim homines trahere
originem dicunt. & qm̃ fumus globosus &
quas tumidꝰ in auras erigit᷑. suꝑbis cẽ simi¬
lem ñ absurde attende. Quȩ anmadũsio
fufficere debuit ad aliquam similitudinem

Expanded text:
ant quemlibet quadrupedem, qui certe bipeant quemlibet quadrupedem, qui certe bipedes sunt, quos non ignis, sed fumi esse filios dicit. anseribus uero non facile quicquam edacius inuenitur; quos siue in fumo ponat, quia bipedes sunt, siue in aquis, quia natare amant, siue in uentis, quia pennati sunt, et interdum uolant: ad ignem certe secundum eius distinctionem non pertinent. quod autem adtinet ad feruorem concubitus, credo eum animaduertisse hinnientes equos et saepe morsis frenis raptos in feminas: quod animaduersum dum uult cito scribere, non adtendit passerem parietinum, in cuius conparatione quiuis admissarius frigidissimus inuenitur. bipedes uero in fumo cum ab eis quaeritur quare ordinauerit, respondent elatum et superbum esse bipedum genus; hinc enim homines trahere originem dicunt; et quoniam fumus globosus et quasi tumidus in auras erigitur, superbis esse similem non absurde adtenderunt. quae animaduersio sufficere debuit ad aliquam similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
isse ut cum tͥ diceret᷑ non eẽ aliquam nat᷑am
silentium. responderes. s non tale filentium¬
erat quale hic nosti. ut omnino quod uelles
diceres. cis quos semel ut tͥ crederent dece¬
pisses. Quanquam id quod eum induxit
ut in tenebris serpentia nata ẽẽ confingeret.
in ipsis quidem pͥmordiis nascentium potu¬
it bene animadũti. S sunt serpentes qͥ tam
acute uident. & sic p̃sentia lucis exultant. ut
grauissimũ testimoniũ contra cum dicere
uideant᷑. Deinde in aqͥs natantia facile fuit
hic discere. & ad illa transferre fantasmata.
Sic & inuentis uolantia. qm̃ huiꝰ crassioris ae¬
ris impulsꝰ in quo aues uolant uentꝰ dicitur.
In igne uͦ quadrupedia. unde ill fingere in
mentem uenerit nescio. Et tam̃ non frustra hoc
dixit. s parum atcendit & errauit nimis. Hãc
enim solent rationem reddere quod quadru¬
pedes ecdaces sint. & in concubitu multũ fer-¬
ueant. S multi homines edacitate sua suꝑ¬

Expanded text:
isse, ut, cum tibi diceretur non esse aliquam naturam isse, ut, cum tibi diceretur non esse aliquam naturam silentium, responderes "sed non tale silentium, quale hic nosti," ut omnino quod uelles, diceres eis, quos semel, ut tibi crederent, decepisses. quamquam id, quod eum induxit, ut in tenebris serpentia nata esse confingeret, in ipsis quidem primordiis nascentium potuit bene animaduerti. sed sunt serpentes, qui tam acute uident et sic praesentia lucis exultant, ut grauissimum testimonium contra eum dicere uideantur. deinde in aquis natantia facile fuit hic discernere et ad illa transferre phantasmata; sic et in uentis uolantia, quoniam huius crassioris aeris inpulsus, in quo aues uolitant, uentus dicitur; in igni uero quadrupedia unde illi fingere in mentem uenerit, nescio. et tamen non frustra hoc dixit, sed parum adtendit et errauit nimis. hanc enim solent rationem reddere, quod quadrupedes edaces sint et in concubitum multum ferueant. sed multi homines edacitate sua super
Abbreviated transcription (Latin):
lux ñ ẽ sic̃ non qͥa silentiũ ẽ aliqͥd: s qͥa sonꝰ ñ ẽ.
tumcunq laudabilis ⁊ bona ẽ nemoprudẽs
abalienat ab auctore õiũ bonoꝵ do. Ilã ille manicheꝰ
sicut uoluit nat᷑as quas hic dicit ordinare in
fantasmatib suis. uelut in gente tenebrarum.
omnino falsꝰ ẽẽ conuincit᷑. Primo. qͥa tenebrȩ
nicħ possunt gignere. ut dictum ẽ. S ñ inqͥt
tales erant illȩ tenebre. quales hic nosti. Unde
gͦ me de illis doces: Anforte tam u̾bosus do¬
ctrine pollicitator cogis ut credam: Sed fac
me crede. Illud tam̃ scio quot si ñ habebant
aliquam speciem sic̃ iste non habent. nichil ge¬
nerare potuerunt. Si aut̃ habebant. meliores
crant. Tu aut̃ cum dicis ñ fuisse tales. quas:
peiores aliqͣs credi cupis. posses dicere etiam
silentium. qͦd sic est aurib ut tenebrȩ ocłis.
aliqua ibi surda uł muta animalia genu¬

Expanded text:
lux non est — sicut non quia silentium est aliquid, sed quia sonus non lux non est — sicut non quia silentium est aliquid, sed quia sonus non tumcumque est, laudabilis et bona est, nemo prudens abalienat ab auctore omnium bonorum deo. Nam ille Manichaeus, sicut uoluit naturas, quas hic didicit, ordinare in phantasmatibus suis uelut in gente tenebrarum, omnino falsus esse conuincitur. primo quia tenebrae nihil possunt gignere, ut dictum est. sed non, inquit, tales erant illae tenebrae, quales hic nosti. unde ergo me de illis doces? an forte tam uerbosus doctrinae pollicitator cogis, ut credam? sed fac me credere. illud tamen scio, quod si non habebant aliquam speciem, sicut istae non habent, nihil generare potuerunt; si autem habebant, meliores erant. tu autem cum dicis non fuisse tales, quasi peiores aliquas credi cupis. posses dicere etiam silentium, quod sic est auribus ut tenebrae oculis, aliqua ibi surda uel muta animalia genu
Abbreviated transcription (Latin):
loquis non summis ce infabricatis. sicuti ẽ ds
una trinitas. neq de his fabricatis q̃ sublimit̃
ordinata sunt. sicuti sunt angłi sancti&e beatis¬
simȩ potestates. sed ce de infimis & ꝓsui generis
modulo in unorerum ordinatis bonis. Qe
dum comparant᷑ suꝑiorib uituꝑanda abim¬
peritis existimant᷑. & dum considerant᷑ quan¬
tum his desit boni quod illis adest. eiꝰdem bo¬
ni absentia mali nom̃ tenet. Et ego quidem
ꝓpt̾ea sic de istis nat᷑is disputo. qm̃ ea noĩant᷑
que in hoc mundonota nob̃ sunt. Nouimus
enim tenebras. aquas. uentos. ignem. fumũ.
Nouimꝰ etiam animalia serpentia. natantia.
uolantia. quadrupedia. bipedia. In qͥb
omnib exceptis tenebris quȩ ut dixi nicħ
sunt aluid quam lucis absentia. quȩ ocłis
non uidendo discernunt᷑. sic̃ silentium aurib
ñ audiendo. non qͥa tenebre sunt aliquid. S qͥa

Expanded text:
loqui, sed non summis et infabricatis, sicuti est deus loqui, sed non summis et infabricatis, sicuti est deus una trinitas, neque de his fabricatis, quae sublimiter ordinata sunt, sicuti sunt angeli sancti et beatissimae potestates, sed de infimis et pro sui generis modulo in imo rerum ordinatis bonis: quae dum conparantur superioribus, uituperandae ab inperitis existimantur, et dum consideratur, quantum his desit boni, quod illis adest, eiusdem boni absentia mali nomen tenet. et ego quidem propterea sic de istis naturis disputo, quoniam ea nominantur, quae in hoc mundo nota nobis sunt. nouimus enim tenebras, aquas, uentos, ignem, fumum; nouimus etiam animalia serpentia, natantia, uolantia, quadrupedia, bipedia: in quibus. omnibus exceptis tenebris, quae, ut dixi, nihil sunt aliud quam lucis absentia, quae oculis non uidendo discernuntur — sicut silentium auribus non audiendo — non quia tenebrae sunt aliquid, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
bitatores pͥncipes tͥbuis. ut quod hic nunquã
uidimꝰ ibi fumꝰ fȩcundus sit. & salubrem suis
babitatorib p̃beat mansionem: Q uod etiam
in ipso fumi pͥncipe immanitatem solam adu̾¬
tisti quam uituꝑares. ñne debuisti attendere
enim animam &e corpꝰ. illam uiuificantẽ hoc
uita inspiratum. cum illa regeret hoc obtem¬
paret. illa p̾iret hoc subsequeret᷑. illa conti¬
neret: hoc ñ difflueret.illa mo ueret
innumeros. hoc numerosa membrorum cõ¬
pagine constabiliret᷑. Nonne te ad laudem
mouet in hoc uno pͥncipe uł pax ordinata.
uł ordo paccatꝰ: Qͦd autem de uno dictum ẽ
hoc de cet̾is intelligilicet. S enim erat in alioᷤ
seuerꝰ & immans. Non hoc laudo. s tanta illa
quȩ non uis attendere. Quȩ si uel admonitꝰ
intuet᷑ atq considerat. quisqͥs manicheo teme¬
re credidit. sine dubitatione cognoscit cum
de istis natis loquit᷑ de bonis quibus dam se

Expanded text:
bitatores principes tribuis, ut quod hic numquam bitatores principes tribuis, ut quod hic numquam uidimus, ibi fumus fecundus sit et salubrem suis habitatoribus praebeat mansionem. Quod etiam in ipso fumi principe inmanitatem solam aduertisti, quam uituperares, nonne debuisti adtendere enim animam et corpus, illam uiuificantem, hoc uita inspiratum, cum illa regeret, hoc obtemperaret; illa praeiret, hoc subsequeretur; illa contineret, hoc non difflueret; illa moueret in numeros, hoc numerosa membrorum conpagine constabiliretur. nonne te ad laudem mouet in hoc uno principe uel pax ordinata uel ordo pacatus? quod autem de uno dictum est, hoc de  ceteris intellegi licet. sed enim erat in alios ferus et inmanis. non hoc laudo, sed tanta illa, quae non uis adtendere. quae si uel admonitus intuetur atque considerat, quisquis Manichaeo temere credidit, sine dubitatione cognoscit, cum de istis naturis loquitur, de bonis quibusdam se
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. tum ꝓpͥe impigros & faciles unde uelint
&e quouelint tͣnsitꝰ. & alarum inuolatu con¬
cordem nisum. & ñ imparem motum. Uituꝑo
ibi tecum corruptionem ignis. lauda ibi mecũ
genitabilem ignem. & uigentem oportunãq
eiꝰ temꝑationem nascentib. ut coalescerent. &¬
ut suis numeris liniam̃tisq ꝑficerent᷑. & ut ui¬
uere atq habitare ibi possent. Quȩ omnia ñ
solum in ignis habitatione. s in ipsis quoq
habitantib mirancda &e laudanda ẽẽ cognos¬
cis. Uituꝑo ibi tecum obscuritatẽ fumi & imma¬
nitatem pͥncipis qͥ in eosic̃ dicis morabatur.
lauda ibi mecum qͦd uł in ipso fumo nullam
partem inuenis dissimilem cȩt̾is. Ex qͦ in gñe
suo partium int̃ se suarum congruentiam
modumq custodit. ut qͣdamunitate sit qͦd ẽ.
Quȩ nemosobrie considerat. & ñ mirabiliter
laudat. Qd quod etiam fumo addis uim
potentiamq generandi. qndo eidem qͦq inha¬

Expanded text:
sunt, tum proprie inpigros et faciles unde uelint sunt, tum proprie inpigros et faciles unde uelint et quo uelint transitus et alarum in uolatu concordem nisum et non inparem motum. uitupero ibi tecum corruptionem ignis, lauda ibi mecum genitabilem ignem et uigentem oportunamque eius temperationem nascentibus, et ut coalescerent et ut suis numeris liniamentisque perficerentur et ut uiuere atque habitare ibi possent: quae omnia non solum in ignis habitatione, sed in ipsis quoque habitantibus miranda et laudanda esse cognoscis. uitupero ibi tecum obscuritatem fumi et inmanitatem principis, qui in eo, sicut dicis, morabatur, lauda ibi mecum, quod uel in ipso fumo nullam partem inuenis dissimilem ceteris, ex quo in genere suo partium inter se suarum congruentiam modumque custodit. ut quadam unitate sit quod est: quae nemo sobrie considerat et non mirabiliter laudat. quid? quod etiam fumo addis uim potentiamque generandi, quando eidem quoque inha