comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insignũ fidĩ prioris accepit. Quia eñi
ex semine eius erat. xp̃c oruindus in qͦ
uniuersarũ gentiũ fuerat benedictio
reꝓmissa. et ab abraham usq ad xp̃m
multa erant secula transitura: ꝓui¬
dens ds̃ ne sobolł dilecti abrahȩ cȩteris
nationibus miscerentur. et paulatim
familideius fieret incerta. gregem
isrłiticum quodã circumcisionis cau¬
terio donauit. ut uiuentes int̃ egip¬
tios. int̾ assyrios. babylonios atq
chaldeos. hoc signaculo distingue¬
rentur. Beniq ꝑ quadraginta annos
in heremo nullus ẽ circumcisus soliqͥp¬
pe sine gentis alterius ammixtione
iuuebant: statim ut iordanis ripam
transgressus ẽ populus. et inpalesti¬
nam t̃ram uideũ se examen infudit:
Circumcisio necessaria futuro ex com¬
mixtione gentiũ ꝓuidit᷑ errori. Q̃
aũt ab iħu duce. scdo seribitur popu¬
lus circumcisus. significat i ĩ heremo ces¬
sasse circumcisionem que in egipto ra

Expanded text:
in signum fidei prioris accepit. Quia enim in signum fidei prioris accepit. Quia enim ex semine ejus erat Christus oriundus in quo universarum Gentium fuerat benedictio repromissa, et ab Abraham usque ad Christum multa erant saecula transitura, providens Deus, ne soboles dilecti Abrahae caeteris nationibus miscerentur, et paulatim familia ejus 424 fieret incerta, gregem Israeliticum quodam circumcisionis cauterio denotavit, ut viventes inter Aegyptios, inter Assyrios, Babylonios atque Chaldeos, hoc signaculo distinguerentur. Denique per quadraginta annos in eremo nullus est circumcisus: soli quippe sine Gentis alterius admixtione vivebant: statim ut Jordanis ripam transgressus est populus, et in Palaestinae terram Judaeum se examen infudit, circumcisio necessaria futuro ex commixtione Gentium providit errori. Quod autem a Jesu duce, secundo scribitur populus circumcisus , significat et in eremo cessasse circumcisionem, quae in Aegypto rat
Abbreviated transcription (Latin):
incircumcisiis credidit abrabam deo.
qui ex ultauit ut iuderet diem dñi.
et uidit et letatus ẽ. Unde et ad infi¬
deles uideos dicitur. Si filii abraham
alia illo temꝑe cum hȩc dicebantur ab
eis oꝑa dñs expetebat. nisi credulita¬
tem infiliũ dĩ quẽ pat̃ miserat loquẽ¬
tem. Qui credit inme non credit in
me. sed in eum qui me misit. Unde &
in alio loco de generis sibi antiquita¬
te et nobilitate plaudentib respon¬
detur. Et ne dixeritis quia patrem
habemus habraham. Potens ẽ autem
d̃s de lapidibus istis suscitare filios
abrahȩ. Lapidem sibi nemo ambigit du¬
ra significare corda gentilium: quȩ
mollita sunt postea et fidei receꝑe sig¬
naculum uirtutes abraham in quibus
ante circumeisionem dõ placuit. Dili¬
gent̾ lector enumera. et quoscumq
insimili oꝑe repꝑeris. dicito filios esse
abraham iustificati in p̃putio: qui cir¬
cumcisionem nõ obmeritũ oꝑum. sed

Expanded text:
incircumcisus credidit Abraham, incircumcisus credidit Abraham, qui exsultavit ut videret diem Domini, et vidit, et laetatus est . Unde et ad infideles Judaeos dicitur: Si filii essetis alia illo in tempore cum haec dicebantur ab eis opera Dominus expetebat, nisi credulitatem in Filium Dei, quem Pater miserat loquentem: Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui me misit ? Unde et in alio loco de generis sibi antiquitate, et nobilitate plaudentibus respondetur: Et ne dixeritis, quia patrem habemus Abraham. Potest enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Lapides ibi nemo ambigit dura significari corda Gentilium, quae mollita sunt postea, et fidei recepere signaculum. Virtutes Abraham in quibus ante circumcisionem Deo placuit, diligens lector enumera, et quoscumque in simili opere repereris, dicito filios esse Abraham, justificati in praeputio, qui circumcisionem non ob meritum operum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
discedite ame qui oꝑamini iniquita¬
tem. Sicut abraham credidit deo et
reputatum ẽ illi adiusticiam. Abhoc
loco usq ad eum ubi scribitur. qui
ex fide sunt benedicent᷑ cũ fideli
abrabam. marcion de suo apło erasit.
sed quid ꝓfuit hoc tulisse: cũ ceteri
que reliquit insanie eius aduersa
sint. Credidit aũt abraham dõ exi¬
ens de patria sua in terrã quam nes¬
ciebat. saram nonagenariam et steri¬
lem confidens eẽ pariturã: et audita
rȩꝓmissione dĩ quod in ysaac uocaret᷑
semen eus. ipsũ ysaac conferens uic¬
timam. et tam̃ de dñi reꝓmissione ñ
dubitans. recte talis reputatur fides
adiusticiã. qui legis oꝑa suꝑgressus.
Cognoscitis ergo quia qui ex fide sunt
hi sunt filii abrahȩ. Plenuis de hoc in
epła adromanos disputat quod fides de-¬
putata sit abrahȩ adiusticiam non incir¬
cumcisione sed in p̃putio. et diligenter
obseruans docet eosfilios eẽ abrabȩ.
quicumq hac mente crediderint qua

Expanded text:
discedite a me qui operamini iniquitadiscedite a me qui operamini iniquitatem . Sicut Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Ab hoc loco usque ad eum ubi scribitur: Qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham, Marcion de suo Apostolo erasit. 423 Sed quid profuit hoc tulisse, cum caetera quae reliquit, insaniae ejus adversa sint? Credidit autem Abraham Deo, exiens de patria sua in terram quam nesciebat : Sara nonagenariam, et sterilem confidens esse parituram; et audita repromissione Dei, quod in Isaac vocaretur semen ejus, ipsum Isaac offerens victimam, et tamen de Domini repromissione non dubitans. Recte tali reputatur fides ad justitiam, qui Legis opera supergressus, Cognoscitis ergo, quia qui ex fide sunt, hi filii sunt Abraham. Plenius de hoc in epistola ad Romanos disputat, quod fides reputata sit Abrahae ad justitiam, non in circumcisione, sed in praeputio . Et diligenter observans, docet eos filios esse Abrahae, quicumque hac mente crediderunt, qua
Abbreviated transcription (Latin):
illa sententia non fidelem uiuere ex
iusticia sed iustum ex fide: simul os¬
tenditur galathas accepto post fidẽ
scõspu dona habuisse uirtutum idẽ
os indonissp̃italibus enumerantur: et tam̃
post tanta quia gr̃am forsitan discernen¬
dorum sp̃ituum non habebant afalsis
doctoribus irretiti sunt. Obseruandũ
etiã quod oꝑari uirtutes dicantur
in his qui non tenent euangłii uerita¬
tem: sicut in illis qui dñm non sequen¬
tes in nomine eus signa fatiebant io¬
hanne uł maxime conquerente. Pre¬
ceptor uidimus quendam innomine
tuo eicientem demonia: et ꝓhibui¬
mus eũ quia non sequitur nobiscũ.
hoc aduersum hereticos qui ꝓba¬
tionem fidei sue. ex eo si signum ali¬
quod fecerint arbitrantur. Quicũ
manducauerint et biberint innomi¬
ne dñi. habent quippe et ipsi altare sa¬
crilegum. et signa multa inuocato sal¬
uatore fecisse se iactent. indie iudieis
merebuntur audire.Non noui uos.

Expanded text:
illa sententia, « Non fidelem vivere ex illa sententia, « Non fidelem vivere ex justitia, sed justum ex fide. » Simul ostenditur Galatas, accepto post fidem sancto Spiritu, dona habuisse virtutum, id eos in donis spiritualibus enumerantur . Et tamen post tanta quia forsitan gratiam discernendorum spirituum non habebant a falsis doctoribus irretiti sunt. Observandum etiam, quod operari virtutes dicantur in his, qui non tenent Evangelii veritatem: sicut in illis qui Dominum non sequentes, in nomine ejus signa faciebant, Joanne vel maxime conquerente: Praeceptor, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientem daemonia, et prohibuimus eum quia non sequitur nobiscum . Hoc adversum haereticos, qui probationem fidei suae ex eo si signum aliquod fecerint, arbitrantur. Qui cum manducaverint et biberint in nomine Domini habent quippe et ipsi altare sacrilegum, et signa multa, invocato Salvatore, fecisse se jactent, in die judicii merebuntur audire: Non novi vos,
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. Considerate pristinã gr̃ȩ lib̾tatẽ
et p̃sentis onera obseruationis in lege.
et uidebitis quam multa casso studio
feceritis. licet non penitus fructus erro¬
ris istius desꝑandus ẽ: dum zelo dĩ ad
hoc ipsum estis acdducti. Ignorintibus
eñi concedi uenia potest si admeliora
conuersi. scientiam in uobis doceantis
fluctuasse non studiũ. Quigͦ tribuit
uobis sp̃m et oꝑatur uirtutes in uobis:
ex oꝑibus legis an ex auditu fidei. tri¬
buit. hoc ẽ anminstrat. Presentis tem¬
poris ẽ legendumꝰ ut ostendatur ꝑsin¬
gulas horas atq mom̃ta semꝑ dignis
sc̃m sp̃m ministrari: et quanto quis in
dĩ oꝑe et amore ꝑfecerit. tanto magis
scĩ sp̃s in se babere uirtutes quas au¬
ditus fidĩ et non legis oꝑa consum¬
ment. Non quod legis oꝑa contemp¬
nenda sint. et absq eis simplex fides
appetenda: sed quo ipsa oꝑa fide. xp̃i
ad ornentur. Scita ẽ eñi sapientis uiri

Expanded text:
gunt: Considerate pristinam gratiae libertatem gunt: Considerate pristinam gratiae libertatem et praesentis onera observationis in Lege, et videbitis quam multa casso studio feceritis: licet non penitus fructus erroris istius desperandus sit, dum zelo Dei ad hoc ipsum estis adducti. Ignorantibus enim concedi venia potest, si ad meliora conversi, scientiam in vobis doceatis fluctuasse, non studium. Qui ergo tribuit vobis spiritum, et operatur virtutes in vobis, ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Tribuit, hoc est, administrat, praesentis temporis est legendum; ut ostendatur per singulas horas atque momenta semper dignis sanctum Spiritum ministrari; et quanto quis in Dei opere et amore profecerit, tanto magis sancti Spiritus in se habere virtutes, quas auditus fidei, et non Legis opera consummant. Non quo Legis opera contemnenda sint, et absque eis simplex fides appetenda; sed quo ipsa opera fide Christi adornentur. Scita est enim sapientis viri
Abbreviated transcription (Latin):
quas frustra arguuntur fuisse ꝑpessi
si a gr̃a xp̃i recedant ꝓpt̃ quã tanta
passi sunt. Simul et ħ aspiciendũ qd̃ qͥ¬
cumq ob xp̃i fidẽ laboruerit. et post¬
ea lapsus fuerit in peccatũ sicut prio¬
ra sine causa dicitur passus fuisse dũ
peccat. Sic rursum non ꝑdat ea si ad
pristinã fidem et ad antiquũ studiũ
reuertatur. Alit̃. si circumeisionem
inquit putatis sequendam ẽẽ post gra¬
tiam: gͦ usq ad presens tempuis sine
circumcisione uiuentes. om̃ia que
passi estis mirritum sunt deducta:
Quȩ quidẽ michi uidemini non frus¬
tra sustinuisse qͥ sciolegẽ post ȩuan¬
głm nonualere: uł certe sic non leue
erat dampnum si circumcisionem se¬
quentes tantũ pristinum fidei ꝑdidisse¬
tis laborem:Nunc uͦ ad hoc detrimentũ
etiã p̃uaricationis pena sociatur: ut et
pret̾ita sine causa ꝑpessi sitis. et in futuro
cruciemini. Quidã coactuis ita intelli¬

Expanded text:
Quas frustra arguuntur fuisse perpessi, Quas frustra arguuntur fuisse perpessi, si a gratia Christi recedant, propter quam tanta perpessi sunt. Simul et illa spes, quod quicumque ob Christi fidem laboraverit, et postea lapsus fuerit in peccatum, sicut priora sine causa dicitur passus fuisse dum peccat, sic rursum non perdat ea, si ad pristinam fidem et ad antiquum studium revertatur. Aliter: Si circumcisionem, inquit, putatis sequendam esse post gratiam: ergo usque ad praesens tempus sine circumcisione viventes, omnia quae passi estis, in irritum sunt deducta. Quae quidem mihi videmini non frustra sustinuisse, qui scio Legem post Evangelium non valere. Vel certe sic: Non leve erat damnum, si circumcisionem sequentes, tantum pristinum fidei perdidissetis laborem: nunc vero ad hoc detrimentum etiam praevaricationis poena sociatur, ut et praeterita sine causa perpessi sitis, et in 422 futuro cruciemini. Quidam coactius ita intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ibi scripta sunt de sabbato. de ari¬
mis. de circumcisione. de uictiis
digne dõ intelligat. et deinceps
post euangłii lectionem auideo ali¬
quo aut uideorũ socio ꝑsuaderi. ut
umbras. et allegoriȩ nubila derelin¬
quens. sic scͥpturas int̾pretẽt᷑ ut scrip¬
te sunt. de hoc potestis dicere. sic stul
summaris. Tanta passi estis sine cau¬
sa. si tam̃ sine causa. Consideremus
infelices uideos quanta suꝑsticione
et obseruationis labore uiuant int̾
cȩteras nationes dicentes. Ne tetige¬
ritis ne gustaueritis. ne attrectaue¬
ritis. et ꝓbabimus uerũ ẽẽ quod dicit᷑.
tanta passi estis sine causa. Sed¬
ad eos statim sententia temꝑatur et
dubia fit. si tam̃ sine causa quia de
his dicitur qui possunt post legem ad
euangłin reuerti. Melius aũt sic in¬
telligi potest. quod primũ credentes
galathe in crucifixum auideis et
gentib obꝓbria multa ꝑpessi sint &¬
ꝑ secutiones non minimas sustinuerĩt:

Expanded text:
ibi scripta sunt, de sabbato, de azyibi scripta sunt, de sabbato, de azymis, de circumcisione, de victimis, digne Deo intelligat, et deinceps post Evangelii lectionem a Judaeo aliquo, aut Judaeorum socio persuaderi, ut umbras et allegoriae nubila derelinquens, sic Scripturas interpretetur, ut scriptae sunt: de hoc potestis dicere: Sic stulte consummeris? Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Consideremus infelices Judaeos, quanta superstitione et observationis labore vivant inter caeteras nationes, dicentes, ne tetigeris, ne gustaveris, ne attrectaveris, et probabimus verum esse quod dicitur: Tanta passi estis sine causa; sed non statim ad eos sententia temperatur, et dubia fit, si tamen sine causa: quia de his dicitur, qui possunt post Legem ad Evangelium reverti. Melius autem sic intelligi potest, quod primum credentes Galatae in Crucifixum, et a Judaeis, et a gentibus opprobria multa perpessi sint, persecutiones non minimas sustinuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ acceꝑant galathe. quomͦ stulti
erant: Nerũ statim soluitur. Cepisse
quidẽ eossp̃u. sed cũ carne consum¬
marentur. sp̃m ab eis fuisse sublatũ.
unde sine causa passi sunt tanta
quȩ passi sunt. Quod ne sibi post
peccatũ eueniret: dauid p̃catur
dicens sp̃m sc̃m tuũ ne auferas a
me. Diligent̃ attendite quod qui
scͥpturas uixta litterã sequitur. con¬
summari carne dicatur. Quam obrem
illud quod ad chorintios scriptũ est.
incarne iuuentes. non iuixta carnem
militamus. melius sic intelligi potest
u himilitare dicantur in carne qui ue¬
tus testam̃tũ humilit̃ edisserunt:
Qui uͦ secuntur intelligentiam sp̃ita¬
lem sint quidẽ in carne qui eandẽ
habeant luteram quã udȩi. sed nõ
uixta carnẽ militant a carne ad sp̃m
transcendentes: quando uideritis eũ
qui primo credit exgentibus et ad
xp̃i aratrum mittit manũ p̃uo ali¬
quo doctore prudente. sic ꝑlegis iter
ad euangłin ꝑgere. ut om̃ia illa quȩ

Expanded text:
m acceperant Galatae, quomodo stulti erant? Verum statim solvitur, coepisse quidem cos Spiritum, sed cum carne consummarentur, Spiritum ab eis fuisse sublatum. Unde sine causa passi sunt tanta quae passi sunt. Quod ne sibi post peccatum eveniret, David precatur, dicens: Spiritum sanctum tuum ne auferas a me . Diligenter attendite quod qui Scripturas juxta litteram sequitur, consummari carne dicatur. Quamobrem illud quod ad Corinthios scriptum est: In carne viventes, non juxta carnem militamus , melius sic intelligi potest, ut hi militare dicantur in carne, qui vetus Testamentum humiliter edisserunt. Qui vero sequuntur intelligentiam splem, sint quidem in carne, quia eamdem habent litteram quam Judaei, sed non juxta carnem militent, a carne ad spiritum transcendentes. Quando videritis eum qui primum credit ex Gentibus, et ad Christi aratrum mittit manum, praevio aliquo doctore prudente, sic per Legis iter ad Evangelium pergere, ut omnia illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
tur ille qui sine lege ẽ. et nullo iuire cõ¬
stus. Inde &e ⁊ ipse apłs in alio loco: cũ
non essem ait sine lege dĩ sed in lege. xp̃i
essem: et certe in hoc quoq testimonio¬
I NAIos. ingreco scriptũ ẽ: et qui hic
bene interp̃tatus ẽ. potuit idem uerbũ
et ibi similit interp̃tari. nisi eũ ambi¬
guitas fefellisset. Alius uͦ ipsũ uerbũ

Expanded text:
tur ille, qui sine lege est, et nullo 450 jure contur ille, qui sine lege est, et nullo 450 jure constus. Unde et ipse Apostolus in alio loco: cum non essem, ait, sine Lege Dei; sed in Lege essem Christi : et certe in hoc quoque testimonio ἄνομος in Graeco scriptum est; et qui hic bene interpretatus est, potuit idem verbum et ibi similiter interpretari: nisi eum ambiguitas fefellisset. Alius vero ipsum verbu
Abbreviated transcription (Latin):
cet om̃em iusticiã. neqͥ obhominũ sa-¬
luitẽ uenerat aliquid de conuersatione
hominũ preteriret. Querat quispiã et
dicat. Si idõ sublege factus ẽ ut eos qͥ
sublege erant redimeret. quod uideli¬
cet impossibile fuerit redimi eos quierãt
sublege nisi factus fuisset ipse sublege.
Aut sine lege factus ẽ ut redimeret eos
qui sublege non erant. aut si non ẽ fac¬
tus ipse sine lege. non redsinit eos qui sub
lege non fuerant:. quod si possibile erat eos
qui sine lege erant redimi. ita ut sine le¬
ge ipse non fieret: ergo suꝑflue sublege
factus ẽ ut redimeret eos qui sublege erãt:
breuit soluet hanc questionẽ. si quis illo
utatur exemplo. et cum his qui sine lege
erant reputatus ẽ. Nam licet in latinis
codicib ꝓpt̾ simplicitatẽ int̾̃pretantum
male editum sit. et cum iniquis reputa¬
tus ẽ. Tam̃ sciendum aliud apud grecos
significare. iIUon. quod hic scriptũ
ẽ. aliud. Cu AT RON. quod in latinis uo¬
luminib habetur: c̃no uon. eñi dici¬

Expanded text:
e omnem justitiam, ne qui ob hominum salutem venerat, aliquid de conversatione hominum praeteriret. Quaerat quispiam, et dicat: Si ideo sub Lege factus est, ut eos qui sub Lege erant, redimeret: quod videlicet impossibile fuerit redimi eos qui erant sub Lege, nisi factus fuisset ipse sub Lege: aut sine Lege factus est, ut redimeret eos, qui sub Lege non erant: aut si non est factus ipse sine Lege, non redimit eos qui sub Lege non fuerant. Quod si possibile erat eos qui sine Lege erant, redimi; ita ut sine Lege ipse non fieret: ergo superflue sub Lege factus est; ut redimeret eos qui sub Lege erant. Breviter solvet hanc quaestionem, si quis illo utatur exemplo: et cum his qui sine Lege erant, reputatus est. Nam licet in Latinis codicibus propter simplicitatem interpretum male editum sit: Et cum iniquis reputatus est ; tamen sciendum aliud apud Graecos significare ἄνομον, quod hic scriptum est; aliud ἄδικον, quod in Latinis voluminibus habetur. Ἄνομος enim dici
Abbreviated transcription (Latin):
nent. uł errorũ: romanȩ plebis lauda¬
tur fides. uibi alibi tanto studio et fre¬
quentia ad ȩccłias. et ad marty rum
sepulchra concurritur: ubi sic ad si¬
militudinẽ cȩlestis tonitrui amen
reboat. et uacua idolorũ
templa quatiuntur: Non quo aliam roma¬
ni fidem habeant. nisi hanc quam om̃s
ior. et simplicitas ad credendũ. Rursiĩ
facilitatis et suꝑbiȩ arguuntur. Facili¬
tatis ut ibi. Rogo uos fr̃s ut obserue¬
tis eum qui dissensionis et offendicu¬
la pret̃ doctrinã quamuos didicistis
fatiunt: et declinate ab illis. Huiusmo
uentri. et ꝑsuos dulces sermones et
benedictiones: seducunt corda in no¬
centiũ. Nrã eñĩ obedientia in om̃em

Expanded text:
nent, vel errorum. Romanae plebis laudanent, vel errorum. Romanae plebis laudatur fides . Ubi alibi tanto studio et frequentia, ad Ecclesias et ad Martyrum sepulcra concurritur? ubi sic ad similitudinem coelestis tonitrui Amen reboat, et vacua idolorum templa quatiuntur? Non quod aliam habeant Romani fidem, nisi hanc quam omnessit, et simplicitas ad credendum. Rursum facilitatis et superbiae arguuntur. Facilitatis, ut ibi: Rogo vos, fratres, ut observetis eos qui discessiones et offendicula praeter doctrinam, quam uos didicistis, faciunt: et declinate ab eis. huiusmodi uentri, et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium. uestra enim oboedientia in o
Abbreviated transcription (Latin):
quondã grecia uocabatur: certe qd̃
negari potest romani de ȩneasiani ho¬
minis stirpe generati sunt. Ex quo eue¬
nit ut et in occidente greci sepe acu¬
minis reꝑiantur ingenia. et in orien¬
te stoliditatem barbarã redoleant.
Nec hoc dicimus. quod non eregione
utrobiq diuersa nascuntur: sed quod
ex magna parte: etiã cȩtera que nonst̃
similia nuncupentur. Itaq nonmirũ
stultos et intelligentia tardiores ga¬
lathas appellatos cũ et hylarius latinȩ
eloquentiȩ th̾odanus gallus ipse ẽt pic¬
tauis genitus. in hẏmnorũ carmine
gallos indociles uocet: et quod nunc
oratorum fertiles sunt. non tam ad re¬
ricum clamorẽ ꝑtinet: maxime cum
aquitanica greca se iactet origine.
et galathȩ non de illa parte trarum
sed de ferociorib gallis sint ꝓfecti.
Uultisscire õ paula et eustochiũ quo¬
modo apłs unam quamq ꝓuntiam
suis ꝓprietatibus denotarit: usq ho¬
die ea dẽ uł uirtutum uestigia ꝑma¬

Expanded text:
quondam Graecia vocabatur. Certe quod quondam Graecia vocabatur. Certe quod negari non potest, Romani de Aeneae Asiani hominis stirpe generati sunt. Ex quo evenit, ut et in Occidente Graeci saepe acuminis reperiantur ingenia, et in Oriente stoliditatem barbaram redoleant. Nec hoc dicimus, quod non e regione utrobique diversa nascantur: sed quod ex magna parte etiam caetera quae non sunt similia, nuncupentur. Itaque non mirum est stultos, et ad intelligentiam tardiores Galatas appellatos; cum et Hilarius Latinae eloquentiae Rhodanus, Gallus ipse et Pictavis genitus, in Hymnorum Carmine Gallos indociles vocet. Et quod nunc oratorum fertiles sunt, non tam ad rericum clamorem pertinet: maxime cum Aquitania  Al. Aquitanica Graeca se jactet origine: et Galatae non de illa parte terrarum, sed de ferocioribus Gallis sint profecti. Vultis scire, o Paula et Eustochium, quomodo Apostolus unamquamque provinciam suis proprietatibus denotarit? Usque hodie eadem vel virtutum vestigia perma
Abbreviated transcription (Latin):
termissis. inorientis plaga consedisse
memorarit. Cum constet orientis con¬
tra et greciȩ examina ad occidentis
ultima ꝑuenisse: massiliam focȩi con¬
diderunt. quos ait uarro trilinguͤs
ẽẽ quod et grece loquantur et latine
et gallice: oppidũ hroda coloni hrodi¬
oꝵ locauerunt unde ãnis rodanꝰ nom̃ac¬
cepit. Pret̾muto carthagin s condito¬
res thyrios. et agenoris urbem prete
reo thebas liberi. quas in affrica con¬
didit quȩ ciuitas ne thebestis dicit᷑.
Relinquo eam partẽ libie quȩ grecis
urbibus plena ẽ: Adhispanias trans¬
gredior. Non esanguntum greci ex
insula zachintho ꝓfecti condiderunt:
et oppidũ tartesson quod nunc uo¬
catur carceiessonis greci homines lo¬
casse referuntur: Montes quoq his¬
paniarũ carphedria phyreneitẽ in¬
sulȩ afrodisiades et gymnasiȩ que
uocatur bailsares: Non ne greci ser-¬
monis indicia demonstrant. Ipsa ita¬
lia agrecis populis occupata maior

Expanded text:
termissis, in Orientis plaga consedisse termissis, in Orientis plaga consedisse memorarit: cum constet Orientis contra et Graeciae examina, ad Occidentis ultima pervenisse. Massiliam Phocaei condiderunt: quos ait Varro trilingues esse, quod et Graece loquantur, et Latine, et Gallice. Oppidum Rhoda, coloni Rhodiorum locaverunt: unde amnis Rhodanus nomen accepit. Praetermitto Carthaginis conditores Tyrios, et Agenoris urbem; praetereo 427-428 Thebas Liberi, quas in Africa condidit: quae civitas nunc Thebestis dicitur. Relinquo eam partem Libyae, quae Graecis urbibus plena est. Ad Hispanias transgredior: nonne Saguntum Graecis ex insula Zacintho profecti condiderunt: et oppidum Tartesson, quod nunc vocatur Carteia, lones Graeci homines locasse referuntur? Montes quoque Hispaniarum, Calpe, Idrus, Pyrene: item insulae Aphrodisiades, et Gymnesiae, quae vocantur Baleares, nonne Graeci sermonis indicia demonstrant? Ipsa Italia a Graecis populis occupata, Major
Abbreviated transcription (Latin):
susceꝑit: et utrum lingua conubio
ꝑdiderint an & nouã didicerint. et
non amiserint suam marcus uarro
cunctarũ antiquitatũ diligentissi¬
mꝰ ꝑ scrutator. et cȩteri qui eũ imi¬
tati sunt. multa suꝑ hac gente et
dignã memoria tradiderunt. Sed
quia nobis ꝓpositum ẽ incircumci¬
sos homines non introducere intem¬
plum dĩ. et ut simplicit fatear mul¬
ti iam anni sunt quod hȩc legere
desuumus. lactãtii nr̃i quȩ int̾cio
ad ꝓbum uolumine de hac gente
opinatus sit uerba ponamus Galli
inquit antiquitus acandore corꝑis
galathȩ nuncupabantur: et sibilla
sic eos appellat quod significare uo¬
luit poeta cum ait. Tum lactea col¬
cere candida hinc utiq galathia
ꝓiuntia in quã galli aliquando
uenientes cum grecisse miscuerunt. In¬
de primũ ea regi d gallogrecia post gala¬
thia nominata ẽ. Nec mirũ sihoc ille de
galathis dixerit. et occidentales po¬
pulos tantis in medio t̾rarũ spaciis pre¬

Expanded text:
susceperit: et utrum linguam connubio susceperit: et utrum linguam connubio perdiderint, an et novam didicerint, et non amiserint suam. Marcus Varro, cunctarum antiquitatum diligentissimus perscrutator, et caeteri qui eum imitati sunt, multa super hac gente, et digna memoria tradiderunt. Sed quia nobis propositum est, incircumcisos homines non introducere in templum Dei et ut simpliciter fatear, multi jam anni sunt quod haec legere desivimus, Lactantii nostri quae in tertio ad Probum volumine de hac gente opinatus sit, verba ponemus: « Galli, inquit, antiquitus a candore corporis Galatae nuncupabantur; et Sibylla sic eos appellat. Quod significare voluit poeta, cum ait: Tum lactea colcere, candida. Hinc utique Galatia provincia, in quam Galli aliquando venientes, cum Graecis se miscuerunt. Unde primum ea regio Gallograecia, post Galatia nominata est. » Nec mirum si hoc ille de Galatis dixerit, et Occidentales populos tantis in medio terrarum spatiis prae
Abbreviated transcription (Latin):
geneseos loco ex emplum seminis
usurpasse ubi scribitur. Eduxit
aũt foras haut dubium quin abraã
ds̃ et dixit ei. Aspice incȩlum et
numera stellas si poceris dinumerare
eas et ait illi. Sic erit semen tuum.
Et credidit abrabam dõ: et reputa¬
tum ẽ ei adiusticiam. Quicumq
gͥ credunt benedicentur cũ fideli
abraham: qͥob egregiam indm̃ fidem
primus in eumcredidisse narratur.
sicut et enos obprincipalem in dm̃n
spem et int̃ cȩteros eminentem spe¬
rasse scribitur inuocare dnm dm̃:
non quo et abel de quo dñs ait. uox
sanguinis fris tui clamat ad me. et
cȩteri deinceps dm̃ non sꝑauerint
inuocare: sed quod ex ea parte unus¬
quisq appelletur quam uł maximi
uod in primo commentari¬
orum ad galathas libro. cũ
de gentiũ ꝓprietatibus
disputarem in tactum reli¬
queram: nunc in scđo red¬
Edendum uidet᷑.
Qui sint galathȩ uł quo unde transie¬
rint. utrum indigenas cos fuderit an
aduenas quam nunc incolunt terra

Expanded text:
Geneseos loco exemplum seminis usurpasse, ubi scribitur: Eduxit autem foras 425 haud dubium quin Abraham Deus, et dixit ei: Aspice in coelum et numera stellas, si poteris dinumerare eas. Et ait illi: Sic erit semen tuum; et credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Quicumque igitur credunt, benedicentur cum fideli Abraham, qui ob egregiam in Deum fidem prius in eum credidisse narratur. 426 Sicut Enos ob principalem in Deum spem, et inter caeteros eminentem, sperasse scribitur in vocare Dominum Deum . Non quo et Abel de quo Dominus ait: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me ; et caeteri deinceps, Deum non speraverint invocare; sed quo ex ea parte unusquisque appelletur, quam vel maxime od in primo Commentariorum ad Galatas libro, cum de Gentium proprietatibus disputarem, intactum reliqueram, nunc in secundo reddendum videtur: qui sint Galatae, vel quo, et unde transierint. Utrum indigenas eos fuderit, an advenas quam nunc incolunt, terra
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsit exordiũ. Paulus apłs non
cui ãmittendo misso nom̃ inpositum
ẽ. Aiunt hebrei int̃ ipsos quoq ꝓpħas
te ad pharaonẽ. et ipse respondeat. ꝓ¬
uide aliũ quẽ mutas: et isaiam cui
loquebatur ds̃. quẽ mittam et quis
ibit ad popłm istum: Esse et apłos et
ꝓpħas unde et nos possumus intelli¬
gere. ioħem quoq baptistam et ꝓphe-¬
tam et apłm appellandũ. Siquidẽ ait
scͥptura. Fuit homo missus adõ cui
nom̃ erat ioħs. Et in ȩpła ad hebreos
ꝓprea paulũ solita consuetudine. nec
nom̃ suũ nec apłi uocabulũ ꝓposuis¬
se. quia de xp̃o erat dicturus. Haben¬
tes ergo pͥncipẽ sacerdotũ. et apłm
confessionis nr̃e iħm: nec fuisse con
ibietiã panlus apłs poneret᷑. Quatu¬
or aũt genera apłorũ sunt. unũ qd̾

Expanded text:
sumpsit exordium: Paulus apostolussumpsit exordium: Paulus apostoluscui a mittendo missi, nomen impositum est. Aiunt Hebraei inter ipsos quoque prophetas, te ad Pharaonem ; et ipse respondeat: Provide alium quem mittas: Et Isaiam, cui loquitur Deus: Quem mittam et quis ibit ad populum istum ? esse et apostolos et prophetas. Unde et nos possumus intelligere Joannem quoque Baptistam et prophetam et apostolum appellandum, siquidem ait Scriptura: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes . Et in Epistola ad Hebraeos propterea Paulum solita consuetudine nec nomen suum, nec apostoli vocabulum praeposuisse, quia de Christo erat dicturus: Habentes ergo principem sacerdotum, et apostolum confessionis nostrae Jesum; nec fuisse congibi etiam Paulus apostolus poneretur. Quatuor autem genera apostolorum sunt. Unum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sed apłi hoc statuerunt. sed p̃cessores
tui aliud decreuerunt. Quod quidẽ
in sequentib nũc quasi occulto sermõe
p̃cludens. manifestius facit dũ ab eis
qͥ uidentur ẽẽ aliquid. nichil in se conla¬
tum refert: et ipsi petro infatiem res¬
titisse se scͥbit. nulla dicñs necessitate
cõpulsum ut hypochrisi cederet uideoꝵ.
Quod si temerariũ quibusdã uidetur
eĩ contra apłos quamuis occulte lo¬
rexerat ut cũ eis conferret euangłm
neforte inuacuũ curreret aut cucur¬
risset. Illõ intelligentiam transfera¬
mus. usq hodie apatriarchis uid̃oꝵ
apłos mitti. aquib etiã tunc reor ga¬
lathas deprauatos. legem obseruare
cepisse: uł certe alios de uideis creden¬
tibus in xp̃o perrexisse in galathiã
qui assererent petrũ quoq apłorũ
pͥncipem. et iacobum frẽm dñi le¬
gis cȩrimonias custodire. Addistinctio¬
nem itaq eorũ qui mutuntur ab ho¬
minib et sui qui sit missus axp̃o. tale

Expanded text:
sed apostoli hoc statuerunt, sed praecessores sed apostoli hoc statuerunt, sed praecessores tui aliud decreverunt. Quod quidem in sequentibus, nunc quasi occulto sermone praeludens, manifestius facit; dum ab eis qui videntur esse aliquid, nihil in se collatum refert, et ipsi Petro in faciem restitisse se scribit, nulla se dicens necessitate compulsum, ut hypocrisi cederet Judaeorum. Quod si temerarium quibusdam videtur, eum contra apostolos, quamvis occulte, lorexerat, ut cum eis conferret Evangelium, ne forte in vacuum curreret, aut cucurrisset, illo intelligentiam transferamus: Usque hodie a patriarchis Judaeorum apostolos mitti, a quibus etiam tunc reor Galatas depravatos Legem observare coepisse, vel certe alios de Judaeis credentibus in Christum perrexisse Galatiam, qui assererent Petrum quoque apostolorum principem, et Jacobum fratrem Domini, Legis caeremonias custodire. Ad distinctionem itaque eorum qui mittuntur ab hominibus, et sui, 374 qui sit missus a Christo, tale
Abbreviated transcription (Latin):
libro. petrũ apaulo obicit ẽẽ rep̃hensum
quod non recto pede incederet ad euange¬
lizandũ: uolens et illi maculam erroris in¬
urere. et huic ꝓcacitatis et in commune
sicti dogmatis accusare mendatiũ. dum
quidẽ et nc̃ orantib uobis leuit quo sen¬
su sint dictatan gimus: et insuis locis
plenius exequemur. S iam tempis ẽ ut
ipsus apłi uerba ponentes: singula queq
ACLYSapłs non ab homi¬
nibus neq ꝑhominẽ. sed ꝑ¬
iħm xp̃m et dm̃ patrẽ qui
suscitauit eũ amortius. Non suꝑ¬
be ut quidã putant. sed necessarie. neq
ut eos qui paulũ extra duodecim apo¬
stolos uentilabant. et nescio unde subi
aũt et oblique inpetrũ et incęt̾os acci¬
pidictum. quod non ab apłis ei sit tra¬
ditum euangłm. sed ab ipso iħu xp̃o:
qui et illos apłos elegerat. Hoc aũt to¬
tum ideo p̃parat᷑ ut nemo sibi contra
legis onera ꝓeuangłii grã disputanti
posset opponere. sed petrus hoc dixit

Expanded text:
libro, Petrum a Paulo objecit esse reprehensum, libro, Petrum a Paulo objecit esse reprehensum, quod non recto pede incederet ad evangelizandum: volens et illi maculam erroris inurere, et huic procacitatis, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum quidem et nunc, orantibus vobis, leviter quo sensu sint dicta, contingimus, et in suis locis plenius exsequemur. Sed jam tempus est, ut ipsius Apostoli verba ponentes, singula quaeque tolus, non ab hominibus, neqistum et Deum Patrem, qui suscitavit eum a mortuis. Non superbe, ut quidam putant, sed necessarie, nequeut eos qui Paulum extra duodecim apostolos ventilabant, et nescio unde subitautem et oblique in Petrum et in caeteros dictum accipi, quod non ab apostolis ei sit traditum Evangelium: sed ab ipso Jesu Christo, qui et illos apostolos elegerat. Hoc autem totum ideo praeparatur, ut nemo sibi contra Legis onera pro Evangelii gratia disputanti, possit opponere: sed Petrus hoc dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
serentiũ. Petrũ quoq et iacobũ et co¬
tas uidee eccłas euanglium xp̃i cũ lege
ueteri misciusse. Ipsum etiã paulũ alt¬
ud iniudea facere. aliud nationib p̃di¬
care: et frustra eos in crucifixum crede¬
re si id negligendum putarent quod
apłorum pͥncipes obseruarent. Quam¬
obrem ita caute int̾ utramq et medius
incedit. ut nec euangłii prodat gr̃am
pressus pondere et auctoritate maioꝵ:
Nec p̃cessorib fatiat inuriam dum as¬
sertor ẽ grẽ. oblique uͦ et quasi ꝑcuni¬
culos latenter incedens. et petrum doceat pro
commissa sibi circumcisionis plebe facere.
ne anͣtiquo repente uiuendi more diseis-¬
cens incrucẽ scandaliz ata non crederet: et
sibi p̃dicatione gentiũ credita. equũ eẽt
ꝓueritate id defendere. quod alius ꝓdis¬
pensatione simularet. Quod nequaquam
intelligens bataneotes et sceleratus ille
porfyrius inpͥmo oꝑis sui aduersum nos

Expanded text:
serentium Petrum quoque et Jacobum, et toserentium Petrum quoque et Jacobum, et totas Judaeae Ecclesias, Evangelium Christi cum lege veteri miscuisse. Ipsum etiam Paulum aliud in Judaea facere, aliud nationibus praedicare: et frustra eos in Crucifixum credere, si id negligendum putarent quod Apostolorum principes observarent. Quamobrem ita caute inter utrumque et medius incedit, ut nec Evangelii prodat gratiam, pressus pondere et auctoritate majorum, nec praecessoribus faciat injuriam, dum assertor est gratiae: oblique vero et quasi per cuniculos latenter incedens: ut  Al. et Petrum doceat pro commissa sibi circumcisionis plebe facere, ne ab antiquo repente vivendi more desciscens, in crucem scandalizata non crederet, et sibi praedicatione gentium credita, aequum esse id pro veritate defendere, quod alius pro dispensatione simularet. Quod nequaquam intelligens Bataneotes et sceleratus ille Porphyrius, in primo operis sui adversum nos
Abbreviated transcription (Latin):
tiascommuni oratione uestiret. ut
et quos ratio suadere non poterat: re¬
uocaret auctoritas. Nullius quidem
non laboret docere antiquȩ legis
onera depposita. et om̃ia illa quȩ in
typis et imaginibus p̃cesserunt id ẽ
otium sabbati. circumcisionis iniuriã.
healendarũ et trium ꝑ annũ sollemnita¬
tum recursus. scrupulositatẽ ciborũ. et ꝑ
dies singulos lauachra iterũ sordidanda.
non sangius uictimarũ sed fides anime
credentis impleret: uerũ alibi ꝓparte
et ut se aliud agenti hec questio obtule¬
rat et latere disputatũ ẽ. et pͥene ꝑstric¬
tum. Inhis aũt duab ut dixi epłis spe¬
tialit antique legis cessatio et nouȩ intro¬
ductio continetur. Sed ad galathas hoc
ꝓpriũ habet qd̾ non seribit ad eos qui ex
iudeis in xp̃o crediderant. et pat̾nas pu¬
tabant cerimonias obseruandas: sed ad
eos qui exgentib fidem euangłii rece¬
perant. et rursum retro lapsi quorun¬
dam fuerant auctoritate deterriti as¬

Expanded text:
tias, communi oratione vestiret, tias, communi oratione vestiret, et quos ratio suadere non poterat, revocaret auctoritas. Nullus quidem Anon laboret docere antiquae Legis onera deposita, et omnia illa quae in typis et imaginibus praecesserunt, id est, otium sabbati, circumcisionis injuriam, Kalendarum et trium per annum solemnitatum recursus, scrupulositatem ciborum, et per dies singulos lavacra iterum sordidanda, non sanguis victimarum, sed fides animae credentis impleret. Verum alibi pro parte, et ut se aliud agenti haec quaestio obtulerat, ex latere disputatum est, et pene perstrictum. In his autem duabus, ut dixi, Epistolis, specialiter antiquae legis cessatio, et novae introductio continetur. Sed ad Galatas hoc proprium habet, quod non scribit ad eos qui ex Judaeis in Christum crediderant, et paternas putabant caeremonias observandas: sed ad eos qui ex gentibus fidem Evangelii receperant, et rursum retro lapsi, quorumdam fuerant auctoritate deterriti, as
Abbreviated transcription (Latin):
inito didimũ uidentẽ meũ. et laodi
xandrum ueterẽ hereticũ. eusebiũ
quoq emisenũ et theodorũ heracleo¬
ten: qui et ipsi non nullos suꝑ hac re
pauca decerperem. fieret aliquid quod
non penitus contempneret᷑. Itaq ut sim¬
plicit fatear legi hec om̃ia: et inmentẽ
meã plurima coaceruans. accito nr ta¬
rio uł mea uł aliena dictaui: nec ordi¬
nis nec uerboꝵ int̃dum nec sensuum
non placeant inter extraneos que
placent inter suos. Argumentũ itaq
tione commoneo. ut sciatis eẽ eandẽ
matheriã epłȩ pauli ad galathas et
quȩ adromanos scripta ẽ. s hoc refer¬
re inter utramq quod in illa altiori
sensu et ꝓfundiorib usus ẽ argumen¬
tis: hic quasi ad eos scribens de quib
inconsequentib ait. O insensati ga¬
lathe. et sic insipientes estis. tali se ser¬
mone moderatus ẽ. quo increparet
potius quam doceret. et quẽ possĩt
stulti intelligere. ut commune sentẽ¬

Expanded text:
rmitto Didymum, videntem meum, et Laodicrmitto Didymum, videntem meum, et Laodicxandrum veterem haereticum, Eusebium quoque Emesenum, et Theodorum Heracleoten, qui et ipsi nonnullos super hac re pauca decerperem, fieret aliquid quod non penitus contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum interdum, nec sensuum non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. Argumentum itaque tione commoneo, ut sciatis eamdem esse materiam et Epistolae Pauli ad Galatas, et quae ad Romanos scripta est. Sed hoc differre inter utramque, quod in illa altiori sensu et profundioribus usus est argumentis, hic quasi ad eos scribens, de quibus in consequentibus ait: O insensati Galatae: Et: Sic insipientes estis, tali se sermone moderatus est, quod increparet potius, quam doceret: et quem possent stulti intelligere, ut communes senten
Abbreviated transcription (Latin):
cimente uniũsa pensabat: ut me sentirẽ
non tam dise ipulã habere quam uidicẽ.
Itaq quod et illi absenti ꝑgratũ fore. et
uobis que in p̃sentiarũ estis utile existi¬
mo. aggrediar opus intemptatũ ante.
me linguę nr̃e scͥptoribus.: et agrecis
quoq ipsis uix paucis ut rei poscebat
mentarios in apłm: sed quod occupatꝰ
ille eruditione secłarium litterarum
scͥpturas om̃ino ignorauerit. et nemo
possit quamuis eloquens de eobene
disputare quod nesciat. Quid gͥ ego
stultus aut temerarius. quid pollicear
quod ille non potuit: minime: quin
potiꝰ in eomichi uideor cautior atq
timidior. qͦd inbecillitatẽ iuriũ mea¬
rũ sentiens origenis commentariossũ
secutus scripsit enĩ ille uir ini epłam
pauli adgalathas quinq ꝓprie uolu¬
mina. et decimũ stromatum suorũ li¬
brum commatico suꝑ explanatione
eus sermone compleuit. Tractatus
quoq uarios et excerpta que uel so

Expanded text:
ci mente universa pensabat, ut me sentirem ci mente universa pensabat, ut me sentirem non tam discipulam habere, quam judicem. Itaque quod et illi absenti pergratum fore, et vobis quae in praesentiarum estis, utile existimo, aggrediar opus intentatum ante me linguae nostrae scriptoribus, et a Graecis quoque ipsis vix paucis, ut rei poscebat mentarios in Apostolum; sed quod occupatus ille eruditione saecularium litterarum, Scripturas omnino sanctas ignoraverit: et nemo possit, quamvis eloquens, de eo bene disputare, quod nesciat. Quid igitur, ego stultus aut temerarius, qui id pollicear quod ille non potuit? Minime. Quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Commentarios sum secutus. Scripsit enim ille vir in epistolam Pauli ad Galatas quinque proprie volumina, et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione ejus sermone complevit: Tractatus quoque varios, et Excerpta, quae vel sol
Abbreviated transcription (Latin):
ACCI AD MOBU
dies sunt quod ȩpłam pau¬
li adphilemonẽ interp̃ta¬
tus adgalathas transcende¬
rammultis retrorsum in medio preter¬
missis: et ecce subito littere michi de
urbe allatȩ sunt nuntiantes et albinã
uenerabilem anum p̃sentie dñi reddi¬
tam: et scãm marcellam matris contu¬
bernio destitutam. magis ñc̃ õpaula
Et quia hoc interim fieri non potest ꝓpt̃
grandia maris in medio spatia. atq ter¬
rarũ. repente uulmis in pressum saltun
scͥpturarũ uellẽ curare medicamine. Scio
equidẽ ardorẽ eius: scio fidem quã flam¬
mam semꝑ habeat inpectore suꝑare se¬
xum obliuisci homines: et diuinorũ uo¬
luminũ tympano concrepante rubrũ
huiꝰ scłi pelagus transfretare: Certe cũ
romȩ essem nunquã tam festina me ui¬
dit ut non de scͥpturis aliquid interro-¬
garet. Neq uere more pythagorieo qͥe¬
quid responderam rectum putabat. nec
sine ratione p̃iudicata apud eam ualebat
auctoritas: sed examinabat om̃ia. et saga¬

Expanded text:
auci admodum dies sunt, ex quo epistolam Pauli ad Philemonem interpretatus, ad Galatas transcenderam, multis retrorsum in medio praetermissis; et ecce subito litterae mihi de Urbe allatae sunt, nuntiantes et Albinam venerabilem anum praesentiae Domini redditam, et sanctam Marcellam matris contubernio destitutam, magis nunc vestrum,Et quia hoc interim fieri non potest, propter grandia maris in medio spatia atque terrarum, repente vulnus impressum saltem Scripturarum vellem curare medicamine. Scio equidem ardorem ejus, scio fidem, quam flammam semper habeat in pectore, superare sexum, oblivisci hominis, et divinorum voluminum tympano concrepante, rubrum hujus saeculi pelagus transfretare. Certe cum Romae essem, numquam tam festina me vidit, ut non de Scripturis aliquid interrogaret. Neque vero more Pythagorico quidquid responderam, rectum putabat: nec sine ratione praejudicata apud eam valebat auctoritas; sed examinabat omnia, et saga
Abbreviated transcription (Latin):
aut malũ. Quappt̃ ualentini deliram̃ta
et fabulȩ contempnende st̃. qui triginta
eonas suoᷤᷤ ex eo qđ in scͥpturis seculale¬
gantur affixit dicens. eos eẽ animalia et
ꝑ quadrigas et ogdoadas. decadas quoq
et duodecadas. tot edidisse numeros secu¬
lorum quot eneia fȩtus scrofa generauit.
Querendũ quoq quid sit int̃ scłm et scłm se¬
poris spatio ubi ꝓ et̃nitate ponatur. quia
in hebreo seculũ. id ẽ. ołam. ubi. uau lit¬
teram positã habuerit et̃nitatẽ significat.
ubi uͦ sine uãu scribitur annũ qͥnquagesi¬
mũ quẽ illi iubileum uocant. Obhanc cau¬
sam et ille hebreus qui ꝓpt̃ uxorẽ et lib̃os
amans dñm suũ aure ꝑtusa seruicio sub¬
uigatur seruire. iubetur in scłm. hoc ẽ usq

Expanded text:
aut malum. Quapropter Valentini deliramenta aut malum. Quapropter Valentini deliramenta et fabulae contemnendae sunt, qui triginta αἰῶνας suos, ex eo quod in Scripturis saecula legantur, affinxit, dicens eos esse animalia, et per quadradas et ogdoadas, decadas quoque et duodecadas, tot edidisse numeros saeculorum, quot Aeneia fetus scropha generavit. Quaerendum quoque quid sit inter saei temporis spatio, ubi pro aeternitate ponatur, quia in Hebraeo saeculum, id est OLAM, ubi vau litteram positam habuerit, aeternitatem significat. Ubi vero sine vau scribitur, annum quinquagesimum, quem jubileum sam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum aure pertusa servitio subiugatus, servire iubetur in saeculum, hoc est usque
Abbreviated transcription (Latin):
et multis conflictabatur angustiis. esau in
requiem erat: atq ita idem temꝑis spati¬
um alii bonũ alii malũ fuit. Nec scͥptum
eẽt in eccłaste. ne dixeris quia dies mei prio¬
res erant bonisuꝑ istos. nisi ad distinctionẽ
malorũ. Unde ioħs ait. Mundus om̃is in
maligno positus ẽ. Non quo mundus ip¬
se sit malus. sed quo mala inmundo fiant
ab hominibꝰ. Manducemus et bibamus
redimentes inquit tempus quia dies mali
sunt. Infamantur et saltus cũ latrociniis
pleni st̃. non quod t̾ra peccet et silue. sed
quo infamiã homicidii. loca qͦ contraxe¬
rint. Detestamur et gladiũ quo humanus
effusus ẽ cruor. et calicẽ inquo uenenum
temꝑatũ ẽ. non gladii calicisq peccato:
sed quo odiũ mereant᷑ illi qui his male usi
sunt. Ita et scłm quod ẽ spatiũ temporũ
non ꝑ semet ipsũ aut bonũ aut malũ ẽ:
sed ꝑ eos qui in illo st̃ aut bonũ appellatur

Expanded text:
et multis conflictabatur angustiis , Esau in et multis conflictabatur angustiis , Esau in requie erat, atque ita idem temporis spatium, alii bonum, alii malum fuit; nec scriptum esset in Ecclesiaste: Ne dixeris quia dies mei priores Al. pejores erant boni super istos , nisi ad discrimen malorum. Unde Joannes ait: Mundus omnis in maligno positus est . Non quod mundus ipse sit malus, sed quod mala in mundo fiant ab hominibus, Manducemus et bibamus, tolus: 378 Redimentes, inquit, tempus: quia dies mali sunt . Infamantur et saltus, cum latrociniis pleni sunt, non quo terra peccet et silvae, sed quo infamiam homicidii loca quoque traxerint. Detestamur et gladium, quo humanus effusus est cruor, et calicem in quo venenum temperatum est, non gladii, calicisque peccato; sed quod odium mereantur illi qui his male usi sunt. Ita et saeculum, quod est spatium temporum, non per semetipsum, aut bonum, aut malum est, sed per eos qui in illo sunt, aut bonum appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam quȩ erat innobis. iusticia ipse
subuerteret. Tradidit se sapientia.
ut insipientiã expugnaret. et scĩtas
et fortitudo se obtulit ut spurciciam
infirmitatẽq deleret: atq ita non so¬
lum infuturo scło uxta ꝓmissa spesq
quas credimꝰ. sed etiam hic de p̃senti
transfiguramur innouitate sensus et
non sumus de hoc mundo aquo merito
nec amamur. Queritur quomͦ presens
scłm maledictum sit: solent quippe he¬
retici hinc caꝑe occasiones. ut alium
lucis et futuri scłi. aliũ tenebrarum
et p̃sentis asserant conditorẽ. Nos
aut dicimꝰ nontam scłm ipsum quod die
et nocte annis cueurrit et m̃sib appel¬
quȩ inscło fiant. quo modo sufficere di¬
citur diei malitia sua. et dies iacobmo¬
dici scribuntur et pessimi: non quo
spatium tempis in quo uixit iacob ma¬
lum fuerit. sed quod ea que sustinuit ꝑua¬
ria eum exercuerunt temptam̃ta. Deniq
eo temꝑe quo ille ꝓconuigib seruiebat.

Expanded text:
justitiam quae erat in nobis, justitia ipse justitiam quae erat in nobis, justitia ipse subverteret. 377 Tradidit se sapientia, ut insipientiam expugnaret. Sanctitas et fortitudo se obtulit, ut spurcitiam, infirmitatemque deleret. Atque ita non solum in futuro saeculo juxta promissam spem qua credimus, sed etiam hic de praesenti transfiguramur in novitatem sensus, et non sumus de hoc mundo, a quo merito nec amamur. Quaeritur quomodo praesens saeculum malum dictum sit. Solent quippe haeretici hinc capere occasiones, ut alium lucis et futuri saeculi, alium tenebrarum et praesentis asserant conditorem. Nos autem dicimus, non tam saeculum ipsum, quod die ac nocte, annis currit et mensibus, appelquae in saeculo fiant: quomodo sufficere dicitur diei malitia sua : et dies Jacob modici esse scribuntur et pessimi . Non quo spatium temporis, in quo vixit Jacob, malum fuerit, sed quo ea quae sustinuit, per varia eum exercuerint tentamenta. Denique eo tempore quo ille pro conjugibus serviebat,