comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idem est et ꝓphetarum: priorum illis tem¬
pore. sed fide sociorum. Ipsẽ deus in utroq
testamento iusti actus et piarum orationũ:
ipse est et inutroq auctor religiosorũ sacri¬
ficiorum. Uidete sane unde probare uo¬
luerit humanorum corporum uicia non
ad deum auctorem sed potius ad diabolũ
ꝑtinere: Quia dñs ait ineuangłio de mu¬
liere quam sanam fecit. quod eam sathanas
alligauerat decem et octo annos:propter
quod incurua erat. nec se erigere poterat:
Quasi sathanas cum habeat semꝑ cupidi¬
tatem noscendi. nocere cuiquam possit.
nisi ab omnipocente acceperit potestatẽ.
Nam quid aliud non solum in libro iob.
quem profecto iste non accipit. sed etiã¬
magis inipso ȩuangłio declaratum est.
ubi sp̃s immundi nec in porcos irent. nisi
hoc illis benignus ipse saluator petentib
quos certe in abyssum posset relegare con¬
cederetꝰ rem necessariam discere nos uolens:
ut scilicet nouerimus multominus eos

Expanded text:
idem ipse et Prophetarum, priorum illis temidem ipse et Prophetarum, priorum illis tempore, sed fide sociorum; ipse est Deus in utroque Testamento justi actus et piarum orationum, ipse est in utroque auctor religiosorum sacrificiorum. 39. Videte sane unde probare voluerit humanorum corporum vitia, non ad Deum auctorem, sed potius ad diabolum pertinere: quia Dominus ait in Evangelio, de muliere quam sanam fecit, quod eam satanas alligaverat decem et octo annos; propter quod erat incurva, nec se erigere poterat : quasi satanas, cum habeat semper cupiditatem nocendi, nocere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente acceperit potestatem. Nam quid aliud, non solum in libro Job, quem profecto iste non accipit, sed magis in ipso Evangelio declaratum est, ubi spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet : rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus multo minus eos
Abbreviated transcription (Latin):
malum. eo quod iste in uirga aaron ari¬
dum lignum et nulla radice subnixum.
florem ferre fecit et fructum: xpistus autẽ
arborem maledicto arefecit. quia nichil
in ea pomorum quorum nondum erat tẽ
pus inuenit. Dicens autem alium esse pa¬
cis et caritatis patrem. alium belli et fu¬
roris auctorem. illum uolens intelligi
xp̃m. hunc autem legis et ꝓphetarũ
LESIS ET PROPHETARUO
deum: potest uanius dicere. ipsũ xp̃m sibi
esse contrarium: aut duos fuisse ñ unum.
inter se scilicet repugnantes: Alium qͥ dix̃
pacem do uobis: et alium qui dixit. non
ueni pacem mittere in terra. sed gladiũ:
Marime quia displicet eires aliquas bonas.
malarũ rerum nominib figurari. Quod
uero alium dicit esse. incestus et adulteri¬
orum conscium. alium uero. pudice casti¬
tatis et sanctimoniȩ dm̃: illum diabolũ
intelligat: prophetarum autem dm̃ no¬
uerit non minus castitatis et sc̃imoniȩ
deum esse quam xp̃m: Quia ds̃ apostoloꝵ

Expanded text:
malum; eo quod iste in virga Aaron arimalum; eo quod iste in virga Aaron aridum lignum, et nulla radice subnixum, florem ferre fecit et fructum; Christus autem arborem maledicto arefecit, quia nihil in ea pomorum, quorum nondum erat tempus, invenit. CAPUT XII. 38. Dicens autem alium esse pacis et charitatis patrem, alium belli et furoris auctorem; illum volens intelligi Christum, hunc autem Legis et Prophetarum Legis et Prophetarum Deum: potest vanus dicere ipsum Christum sibi esse contrarium, aut duos fuisse, non unum, inter se scilicet repugnantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium : maxime quia displicet ei res aliquas bonas malarum nominibus figurari. Quod vero alium dicit esse incestus et adulteriorum conscium, alium vero pudicae castitatis et sanctimoniae dominum: illum diabolum intelligat; Prophetarum autem Deum noverit non minus castitatis et sanctimoniae dominum esse quam Christum: quia Deus Apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
enim et propħarum ds̃. qui iusto uidi¬
cio quos uult obdurat: sicut in ęuangłio
uenit iniudicium: non solum ut qui ñ
uident uideant: sed etiam quiuident.
ceci fiant. Qui mandata uite ꝑpetuȩ no¬
bis dedit. Ipse est enim et ꝓphetarum
ds̃ qui mandata scã et iusta et bona. suꝑ¬
bis tamen non de ipsius gratia sed de sua
uirtute fidentibus non quib uiuerent.
sed quibus morerentur ut conuincerent᷑
dedit. Sicut apostoli dicente uno ipso¬
rum.bonus odor xp̃i erant. et in his
qui salui fiebant: et in hisqui peribant.
Alis quidem odor uite inuitam: aliis
odor mortis in mortem. Qui uiciatoꝵ
salus apparuit. dans incessum claudis:
linguam mutis:. auditum surdis: lum̃
cecis. Ipse est enim et prophetarũ ds̃. qui
eadem uicia non solum misericordissime
sanat: uerum etiam iustissime importat.
Neq enim debet eum quisquam non mi¬
nus impia uanitate xp̃o putare contrari¬
um. et istum bonum dicere. xp̃m autem

Expanded text:
enim et Prophetarum Deus, qui justo judienim et Prophetarum Deus, qui justo judicio quos vult obdurat: sicut in Evangelio, Venit in judicium, non solum ut qui non vident, videant; sed etiam ut qui vident, caeci fiant . Qui mandata vitae perpetuae nobis dedit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui mandata sancta et justa et bona, superbis tamen, non de ipsius gratia, sed de sua virtute fidentibus, non quibus viverent, sed quibus morerentur, ut convincerentur dedit. Sicut Apostoli, dicente uno ipsorum, bonus odor Christi erant, et in his qui salvi fiebant, et in his qui peribant; aliis quidem odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem . Qui vitiatorum salus apparuit, dans incessum claudis, linguam mutis, auditum surdis, lumen caecis. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui eadem vitia non solum misericordissime sanat, verum etiam justissime importat. Neque enim debet eum quisquam non minus impia vanitate Christo putare contrarium, et istum bonum dicere, Christum autem
Abbreviated transcription (Latin):
est enim operarius mercede sua:ut qui
euangelium adnunciarent ex ęuangłio
uiuerent. deo tamen munera offerenda
esse monstrauit. quinullius indiget:
et munera sumendo plus confert. Ipse
est enim et prophetarum ds̃. qui et mu¬
nera suos accipere uetat quibus excecan¬
tur oculi iudicantium. et munera ipse
quamuis non egeat accipit. ut pietate
faciat opulentas animas offerentium:
qui sabbatis hominẽ curauit: osten¬
dens iam esse tempus. ut secundum
propħiam cantici canticoꝵ. aspiraret
dies. et remouerentur umbrȩ. Ipse est
enim et ꝓpħarum ds̃. qui hominẽ li¬
gna sabbatis colligentem. quia non duoꝵ
testamentorum tempora distinguebat.
sed legem dei contumaci et impia mente
contempserat: lapidandum esse manda¬
uit: eiusq corporali morte quam post
paululum omni homini quis dubitet
affuturam. sanxit timore obedientiam
ceteris ꝓfuturam. Qui propter saluan¬
dos homines se uenisse dixit. Ipse est

Expanded text:
est enim operarius mercede sua ; ut qui est enim operarius mercede sua ; ut qui Evangelium annuntiabant, ex Evangelio viverent : Deo tamen munera offerenda esse monstravit, qui nullius indiget, et munera sumendo plus confert. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui et munera suos accipere vetat, quibus excaecantur oculi judicantium; et munera ipse, quamvis non egeat, accipit, ut pietate faciat opulentas animas offerentium. Qui sabbatis hominem curavit, ostendens jam esse tempus, ut secundum prophetiam Cantici canticorum aspiraret dies, et removerentur umbrae . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui hominem ligna sabbatis colligentem, quia nondum duorum Testamentorum tempora distinguebat, sed Legem Dei contumaci et impia mente contempserat, lapidandum esse mandavit; ejusque corporali morte quam post paululum omni homini quis dubitet adfuturam? sanxit timore obedientiam caeteris profuturam. Qui propter salvandos homines se venisse dixit. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
bus uiuentes aut emendauit aut terruit:
Qui nos equo animo iniurias sustinere et
donare precepit. Ipse est enim et ꝓpheta¬
rum deus. qui oculo prooculo. dente pro
dente. modum posuit pene: ne quisqũã
sibi amplius putaret deberi uindicte.
quam ꝑtulisset iniuriȩ. Et hoc ideo: quia
de sapientiaᷤ dictum est. quod legem et
misericordiam in lingua portet: nec per
misericordiam debita debitorib nostris
scienter dimitteremus: nisi ꝑ legem ipsa
debita disceremus qui in tanta potestate
se humilians: ad confortandos nos factꝰ
homo cum hominibus est locutus. Ipse
est enim et deus ꝓphetarum: qui cũ pri¬
mis patribus est locutus: ideo preter
se dicens non esse alium dm̃: quia etiã
summa trinitas manente ꝑsonarũ pro¬
prietate unus ẽ ds. Qui apostolis sius
ut gratis darent quȩ gratis acceperant
iussit: ad sustentationem tamen suam
nec aliam tunicam secum ferre ideo con¬
stituit: quia secutus adiunxit dignus

Expanded text:
bus viventes aut emendavit aut terruit? bus viventes aut emendavit aut terruit? Qui nos aequo animo injurias sustinere et donare praecepit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui oculum pro oculo, dentem pro dente, modum posuit poenae, ne quisquam sibi amplius putaret deberi vindictae, quam pertulisset injuriae. Et hoc ideo, quia de sapientia Dei dictum est, quod Legem et misericordiam in lingua portet. Nec per misericordiam debita debitoribus nostris scienter dimitteremus, nisi per Legem ipsa debita discerneremus. Qui in tanta potestate se humilians ad convertendos nos factus homo, cum hominibus est locutus. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui cum primis patribus est locutus: ideo praeter se dicens non esse alium Deum, quia etiam summa Trinitas, manente personarum discretione unus est Deus. Qui Apostolis suis ut gratis darent quae gratis acceperant, jussit: ad sustentationem tamen suam nec aliam tunicam secum ferre ideo constituit, quia secutus adjunxit, Dignus
Abbreviated transcription (Latin):
crificia quibus non indiguit ad signifi¬
candũ uerũ sacrificiũ inumbris fuc᷑oꝵ prece¬
dere uoluit: et disciplinȩ seueritate mortibꝰ
corporum longe mitioribus quam sunt
eterna supplicia gehennarum: ꝑpetrata
sacrilegia uindicauit. Qui terrenas diui¬
tias non sicut iste dicit damnari uissit:
sed spiritales celestesq preposuit. Ipse ẽ
enim et prophetarum deus. qui facit et
diuites benignissime largiendo. et pau¬
peres iustissime uel non dando uł aufe¬
rendo: qui nos pro immicis orare iussit.
Ipse est enim et ꝓphetarum deus: qͥ fili¬
os parentum manibus immolari sibiut
iste criminatur. non solum nunquam
uoluit: uerũ etiam ne id fieret in lege
consticuit. Qui sine acceptione ꝑsona¬
rum benefaciendum omnibus intima¬
uit. Ipse est enim et ꝓphecarum deus:
qui quando sine discretione etatis aut
sexus occidi bͥmnes iussit: unde scit iste uł
quisquam quid eis post mortem bone
compensationis attribuit. quorum morti¬

Expanded text:
crificia quibus non indiguit, ad significrificia quibus non indiguit, ad significandum verum sacrificium, in umbris futurorum praecedere voluit; et disciplinae severitate mortibus corporum, longe mitioribus quam sunt aeterna supplicia gehennarum, perpetrata sacrilegia vindicavit. Qui terrenas divitias, non sicut iste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesque praeposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui facit et divites benignissime largiendo, et pauperes justissime vel non dando, vel auferendo. Qui nos pro inimicis orare jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui filios parentum manibus immolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui sine acceptione personarum benefaciendum omnibus intimavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui quando sine discretione aetatis aut sexus occidi homines jussit, unde scit iste vel quisquam quid eis post mortem bonae compensationis attribuit, quorum morti
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauit. Uxores autem fratrum sed si¬
ne filiis defunctorum. ad excitandam
defuncti posteritatem. non libidinis sed pie¬
tatis affectu in matrimonium sibi copula¬
re precepit: patres uero filiorum comugiis
misceri omnino prohibuit. Quinos super
omne genus serpentum calcare spiritalit̃
iussit. Ipse est enim et prophetarum deus.
qui populo infideli ad significanda pecca¬
ta quorum ueneno inuisibiliter morieban¬
tur. uisibiles serpentes quibus ammone¬
rentur inmisit: et plaga emendatoria
mortes animarũ mortibus corporũ figu¬
rauit. Qui dixit date elemosinas: et ecce
omnia munda sunt uobis. Ipse est enm
et prophetarum ds̃: qui talia etiam pro¬
phetarum uoce mandauit: nec sibi uolu¬
it primogenitos hominum filios immo¬
lari. sed consecrari: significans primogeni¬
tum amortuis. in quo oportebat omnes a
morte ꝑpetua liberari. Qui corruptibili¬
bus cibis: incorruptibiles ante posuit.
Ipse est enim et prophetarum ds̃: qui sa¬

Expanded text:
monstravit. Uxores autem fratrum, sed simonstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunctorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in matrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino prohibuit. Qui nos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qui dixit, Date eleemosynam; et ecce omnia munda sunt vobis . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui talia etiam Prophetarum voce mandavit. Nec sibi voluit primogenitos hominum filios immolari, sed consecrari: significans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis incorruptibiles anteposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sa
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupauit. Qui alterum ab altero non
ut cumq ledi sed inutria ledi noluit. Ipse ẽ
enim et prophetarum deus. qui siue ꝑ ho¬
mines siue ꝑ angłos sanctos. etiam tempo¬
ralibus corporum mortibus quos uoluit
utiliter aut multauit aut terruit: qui do¬
cuit ad concupiscendum non uidendam
esse mulierem. Ipse est qui et in lege dixit
non concupisces: nec sicut iste criminat᷑.
indixit septenas singulis nuptias: sed ꝓ¬
pagandi causa conubia casta ꝑmisit. Pa¬
tres autem filiarum maritos. non solũ ipse
non fecit: uerum etiam ne fieret sicut alia
incesta prohibuit. Quinos secundũ inte¬
riorem renouationem in spũ mentis. nec
masculos inse nec feminas esse docuit:
sed sicut angelos inȩternum secũ futuros
esse promisit. Ipse est enim et prophetarũ
deus: qui masculum et feminam ꝓpagan¬
di generis causa nuptiali castitate con¬
iunxit: et secundas nuptias quȩ in nouo
quoq testamento ꝑmittuntur. licitas esse

Expanded text:
nuncupavit. Qui alterum ab altero non nuncupavit. Qui alterum ab altero non utcumque laedi, sed injuria laedi noluit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sive per homines, sive per Angelos sanctos, etiam temporalibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terruit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est enim qui et in Lege dixit, Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum secum futuros esse promisit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui masculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse
Abbreviated transcription (Latin):
rando firmauit. Sicut autem homo iu¬
rans adhibet testem deum: ita se ipsum ds̃.
qui nos infide uerbi ueri stare iussit. Ipse
ẽ enĩ ñ aliꝰ sicut hic putat. non qui uolun¬
tatem suam mutat sicut iste blasphe¬
mat: sed qui res quas uoluit non mutata uo¬
luntate mutauit: qui nos uiam uiam uertta¬
tis docuit. Ipse est enim et deus ꝓphetarũ.
qui nunquam sicut iste calumniat᷑ falsis
promissionibus suos decipit: qui nos irre¬
prehensibiles esse mandauit. Ipse est enim
et deus prophetarum. qui nunquã sicut
iste criminatur se ipse rep̾hendit. nec eum
sicut hominem quicquam penituit: sed re¬
rum futurarum mutationem quas se mu¬
taturum sine ulla sui mutatione ab ȩterni¬
tate p̾sciuit. uelut humana hominib lo¬
cutione predixit. Qui nobis iram dei metu¬
endam et in ȩuangelio commendauit. Ip̃¬
se est enim et prophetarum ds̃: qui ñ sui
animi ꝑturbationem. sed iustam seueramq
umdictam. ire uel indignationis nomine

Expanded text:
rando firmavit. Sicut autem homo jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ipsum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntatem suam, sicut iste blasphemat, sed qui res quas voluit, non mutata voluntate mutavit. Qui nos viam veritatis docuit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste calumniatur, falsis promissionibus suos decipit. Qui nos irreprehensibiles esse mandavit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste criminatur, se ipse reprehendit, nec eum sicut hominem quidquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui non sui animi perturbationem, sed justam severamque vindictam, irae vel indignationis nomine
Abbreviated transcription (Latin):
non omnium sicut iste ait. sed eorũ quos
ante presciuit et predestinauit. delicta di¬
mitcit. Ipse est autem non alius sicut hic
putat. qui delicta quorundam ad penalẽ
animi dolorem terroremq maiorem. etiã
illorum qui ea non amiscrant. non spirita¬
libus sed corporalibus mortibus uindica¬
uit: ut conditio mortalium qua fuerant
post paululum morituri. etiam isto mo¬
do seriuiret dei prouidentiȩ. et in usum
cederet discipline. Quinos ñ intotũ irasci
prohibuit: quandoquidem et ipse iratus
est ubi oportuit: sed irasci et non peccare
precepit. Ipse est autem non alius: ñ qui
uindicandi causas sicut iste affirmat inqͥ¬
rit: sed uindicandas causas quando ipse
nouit aduertit. Qui nos nequando iurare¬
mus monuit: ut quoniam falli possumꝰ.
longe fieremus aꝑiurio. non iurando. Ip
se autem non alius ut hic putat. quisue
sententie ueritatem. ad incredulos mnere¬
pandos ubi opus esse iudicauit: etiam iu¬

Expanded text:
non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos ante praescivit et praedestinavit, delicta dimittit. Ipse est autem, non alius, sicut hic putat, qui delicta quorumdam, ad poenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea non admiserant, non spiritualibus, sed corporalibus mortibus vindicavit, ut conditio mortalium qua fuerant post paululum morituri, etiam isto modo serviret Dei providentiae, et in usum cederet disciplinae. Qui nos non in totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed irasci et non peccare praecepit. Ipse est autem, non alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inquirit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio non jurando. Ipse est autem, non alius, ut hic putat, qui suae sententiae veritatem ad incredulos increpandos, ubi opus esse judicavit, etiam ju
Abbreviated transcription (Latin):
te felicitatem secreuit. et terreno labore
puniuit. Qui nos non sicut iste dicit.
nichil ignorare. sed utilia scire p̾cepit:
nec sicut iste sentit. atq aueritate dissen¬
tit. scientiam damnauit innobis. quȩ
fit sapiendo iusticiam: sed quȩ fit expe¬
riendo peccatum. Qui nos quod erro.¬
re moriebamur miseratus ẽ. Ipse est¬
enim non alius sicut hic putat: qui nos mor¬
ti non ex quo sapere cepimus quod iste ait.
sed ex quo deliquimus. destinauit. Quinos
proprias facultates hortatur sꝑnere. immo
uero loco tutiore recondere: cum ipse sit
non alius ut hic putat: qui se non tantũ
cȩlestium uerum etiam derrenorum dñm
ostendens. ea quȩ impii possidebant. ex¬
poliatione plectendi. suos quib hoc pro
tempore congruebat. auferre atq habe¬
re siue iussit siue ꝑmisit. Qui donat deli¬
cta atq conuersis: cum ipse sit non alius
ut hic putat: qui in terciam et quartam
progeniem retribuit digna ꝑuersis. Qui

Expanded text:
tae felicitate secrevit, et terreno labore tae felicitate secrevit, et terreno labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit: nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae fit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur miseratus est. Ipse estenim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, verum etiam terrenorum Dominum ostendens, ea quae impii possidebant, exspoliatione plectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui in tertiam et quartam progeniem retribuit digna perversis. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
bere ꝑmisit. Atq hoc modo cȩtera mul¬
ta contexuit. Cui loco libri eius ita res¬
pondendum putaui: ut etiam ego uos
exhortarer. Intendamus xp̃m uerũ et
summũ deum. ueri et summi dei unicum
filium: non huius seculi malignum pͥnci¬
pem.sed tamen mundi. hoc est cęli t̃rȩq
factorem: qui nos tanquam peregrinos
uitam temporalem in hac agere morta¬
litate precepit. Intendamus inquã illũ
misericordem acmitem: qui nos fr̃s suos
fecit grã non natura. Ipse est enim non
alius sicut hic putat: qui secundũ scrip¬
duras terrenum nobis corpus. animam
uero flatu dedit: utrunq faciens: ñ eoꝵ
aliquid gignens. Qui nos uigilare ac diui¬
na sapere iussit: et fecit. Ipse est enim non
alius sicut hic putat: qui dinoscentiam
boni et mali ne peccando experiremur
ammonuit: qui nos ad immortalitatem
uocans cȩlestia nobis regna promisit.
Ipse est enim non alius sicut hic putat:
qui nos post peccatum reos. ab ȩternȩ ui¬

Expanded text:
bere permisit. Atque hoc modo caetera mulbere permisit. Atque hoc modo caetera multa contexuit. 37. Cui loco libri ejus ita respondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christum verum et summum Deum, veri et summi Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tamen mundi, hoc est, coeli terraeque factorem, qui nos tanquam peregrinos vitam temporalem in hac agere mortalitate praecepit. Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumque faciens, non eorum aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et fecit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui dignoscentiam boni ac mali ne peccando experiremur, admonuit. Qui nos ad immortalitatem vocans, coelestia nobis regna promisit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos post peccatum reos, ab aeternae vi
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uerum non fuisse. de uarictate ꝑso¬
narum in quibus putat apostolum lo¬
cutum esse fallaciter. que omnia ñ hoc
ordine ꝓsecutus sum qui est in libro eiꝰ.
sed sicut nostre disputationis sibimet co¬
omnia: titulum posuit ita se habentẽ.
Discretio spirituum. malignitatis et bo¬
nitatis. Et cepit contrariis inter se bre¬
uibus crebrisq sententiis laudare xp̃m.
et accusare legis dm̃i: hoc modo uelut
cum ad quem scribebat exhortans. Qua¬
re igitur frater inquit. recedentes ab ini¬
quitate preteriti erroris: intendamus
xpistum uerum ac summũ dm̃. non huiꝰ
seculi principem et mundi factorem: in qͦ
nos peregrinari sepissime declaratum ẽ.
Intendamus inquam illum pium ac mi¬
tem. qui nos suę cognationis ostendens.
mundi lumen uocauit: non illum qui se¬
cundum scripturas iudaicas terrenũ no¬
bis initium assignans. in terra nob̃ finẽ
qui neo dinoscentiȩ quidem sensum ha¬

Expanded text:
Deum verum non fuisse; de varietate persoDeum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet conomnia titulum posuit, ita se habentem: Discretio spirituum malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus crebrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scribebat exhortans: Quare igitur, frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, intendamus Christum verum ac summum Deum, non hujus saeculi principem et mundi factorem, in quo nos peregrinari saepissime declaratum est. Intendamus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum scripturas Judaicas terrenum nobis initium assignans, in terra nobis finemqui nec dignoscentiae quidem sensum ha
Abbreviated transcription (Latin):
arborem. de penitentia dei. de diluuio. de
arcu innubibus. de induratione cordis
pharaonis. de spiritu mendaci secundũ
micheam propħam. de testimonio ysaie
prophetȩ. propter quod ait filios genui
et exaltaui. quibus rursus dicit filii scele¬
sti. semen pessimum. et quod item apud
eum scriptum esse dixit. ego sum ds̃ faci¬
ens bona et creans mala. de ꝑditione po¬
puli mandato moysi. de maledicto qͦd
turpe existimat. de dei quam putat con¬
fessa crudelitate. de studio quod putat
maliciȩ iuxta dauid regem. dc eo qͦd scͥp¬
tum est penitet me qͦd constituerim saul
in regem. de spiritu moysi cuius scriptu¬
ras putat dixisse apostolum fabulas ani¬
les. de qualitate figurarum.de abraham.
de filiis heli sacerdotis. de sacrificiis quȩ
putat non nisi demonibus exhiberi. de
prophetis dei quos putat ante aduentũ
domini non fuisse. de eo quod in lege
positum est sanguinem esse animam.
de deo cui moyses seruiuit quem putat

Expanded text:
arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arcu in nubibus; de induratione cordis Pharaonis; de spiritu mendacii secundum Michaeam prophetam; de testimonio Isaiae prophetae, propter quod ait: Filios genui et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat
Abbreviated transcription (Latin):
tis ponit. quam uenerabiliter scripturas
illas accipiat. ꝑ cpistolas eius apparet. Nec
cogitat tam ꝑuerso sensu posse defendi
etiam illa quȩ in ueteribus dei libris im¬
mundus atq impius. quasi pius et mun¬
dus horrescit. Nam si ei quispiam dicat
similis eius. ea quȩ te offendunt in lege
ac prophetis falsa sunt. sed propter infir¬
mos et imꝑfectos sic ea sp̃s sc̃s poni uo¬
luit: quid pari suo uano contra hoc re¬
spondeat. non habebit. Conuincitur e¬
nim regula falsa: sed sua. Nec sapientis ac
docti. sed stulti sicut ipse est atq in erudi¬
ti manu. suo tamen gladio iugulatur.
Post hȩc sane sacrilegi et uani hominis sa¬
crilega uamiloquia. quibus me respondis¬
se sufficienter existimo. hoc est de initio
geneseos. de lucis fabrica. de die uel sole.
de causa constituendi hominem. de pecca¬
to ade. de fabrica hominis. de ꝑsuasu ser¬
pentis. de maledicto inhominẽ et de uitȩ

Expanded text:
tis ponit, quam venerabiliter Scripturas tis ponit, quam venerabiliter Scripturas illas accipiat per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso sensu posse defendi etiam illa quae in veteribus Dei Libris immundus atque impius quasi pius et mundus horrescit. Nam si ei quispiam dicat similis ejus, Ea quae te offendunt in Lege ac Prophetis falsa sunt, sed propter infirmos et imperfectos sic ea Spiritus sanctus poni voluit: quid pari suo vano contra hoc respondeat non habebit. Convincitur enim regula falsa, sed sua; nec sapientis ac docti, sed stulti, sicut ipse est, atque ineruditi manu, suo tamen gladio jugulatur. CAPUT X. 35. Post haec sane sacrilegi et vani hominis sacrilega vaniloquia, quibus me respondisse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendi hominem; de peccato Adae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicto in homine, et de vitae
Abbreviated transcription (Latin):
fideli corde atq ore suscipimus: quamiuis
horribilius uideatur humanam carnem
mandere quam perimere: et humanum
sanguinem potare quam fundere: atq in
omnibus scĩs scripturis. cum secundũ sa¬
ne fidci regulam figurate factum uel di¬
ctum quid exponitur. de quibus libet reb
et uerbis quȩ sacris paginis continentur
expositio illa ducatur. non asꝑnanter.sed
sapienter audiamus: et relinquamus
istum inania garrientem. et nesciendo qͥd
loquatur. quadam si dici potest imperita
peritia. de figurarum qualitate tractantẽ.
Qui cum dicit rebus congruis non contra¬
riis aliquid esse significandum:. potest
uanius dicere. semꝑ deum lucido auro.
nunquam nigro atramento scribi opor¬
tere: quoniam ds̃ lux est:et tenebre in
co non sunt ullȩ. Homo est enim. qui pu¬
tat apostolum ut congrueret infirmis et
inꝑfectis. multa falsa et improbanda dixis¬
se: quia testimonis que de lege ac prophe¬

Expanded text:
fideli corde atque ore suscipimus; quamvis fideli corde atque ore suscipimus; quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere: atque in omnibus sanctis Scripturis, secundum sanae fidei regulam figurate dictum vel factum si quid exponitur, de quibuslibet rebus et verbis quae sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernanter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractantem. Qui cum dicit rebus congruis non contrariis aliquid esse significandum, potest vanus dicere, semper Deum lucido auro, nunquam nigro atramento scribi oportere: quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae . Homo est enim, qui putat Apostolum, ut congrueret infirmis et imperfectis, multa falsa et improbanda dixisse, quia testimoniis quae de Lege ac Prophe
Abbreviated transcription (Latin):
cat. et crispato uultu hanc parabolam ex¬
horreat doctor pestilentium: et multo
amplius et asꝑnabilius: quando audiat
eundem gentium doctorem quod scͥp¬
tum est de masculo et femina. erunt duo
in carne una.addere ac diccre. Sacramen¬
tum hoc magnum est. Ego autem dico in
xpisto et in ecclesia. Itane uero ubi essent
cognoscenda tante rei sacramenta. id est
sacra signa et mnre pudenda. atq in eisu̾¬
bis quibus u̾ccundia debetur cognosci
non debuisse nec dici homo iste sciebat:
et beatus apostolus nesciebat: Eat pla¬
ne iste retro cum sui similib sociis: qui di¬
xerunt. Durus est hic sermo. Quis eũ po¬
test audire: Nos autem audiamus. et
intelligamus duo testamenta in duob
filiis abrahȩ. duabusq mulieribus eius
commixtione fetatis: sicut duos in car¬
ne una xpistum et ȩcclesiam istis nolen¬
tibus sine ulla obscenitate cognoscimus:
sicut mediatorem dei et hominum. homi
candam. bibendumq sanguinẽ dantem.

Expanded text:
cat, et crispato vultu hanc parabolam excat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Itane vero ubi essent cognoscenda tantae rei sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Apostolus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos autem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in duobus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetatis: sicut duos in carne una, Christum et Ecclesiam, istis nolentibus, sine ulla obscoenitate cognoscimus: sicut mediatorem Dei et hominum hominecandam bibendumque sanguinem dantem,
Abbreviated transcription (Latin):
inquibus infirmi quiescebant. sic ꝓturba¬
bat ut diceret. ecce ego paulus dico uobis.
quia si circumcidamini. xpistus uobis ni¬
chil proderit: Si autem in illa ꝑsona¬
quinta ꝑfectis sapientiam loquebat᷑. qua¬
les solos iste dignos putat. quos non fallat
apostolus: quare a contrario uult esse ipse
ꝑfectus ut blasphemãt abraham. quẽ sic
ꝑfectis laudat apostolus. maxime in illis
duob filiis eius. uno de ancilla. alio de
libera: Si displicet illis cum ismahele te¬
stamentum uetus: cum ysaac placeat te¬
stamentũ nouum. An et contra apostolũ
propositurus est cathedram pestilentie
et disputaturus de qualitate figurarum
atq dicturus. non eum debuisse figuras
rerum honestarum. de rebus turpibus
ducere: Res enim curpis huic uidetur.
etiam cum ipsa sara concubitus comu¬
galis. quãliberam matrem nr̃am ȩternam iheru¬
salem significare testatur doctor gentiũ:
quamuis narium rugas et frontis obdu¬

Expanded text:
in quibus infirmi quiescebant, sic proturbain quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit ? Si autem in illaquinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testamentum Novum. 34. An et contra Apostolum propositurus est cathedram pestilentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere? Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalis, quam liberam matrem nostram aeternam Jerusalem significare testatur Doctor Gentium , quamvis narium rugas et frontis obdu
Abbreviated transcription (Latin):
larum quinq gerebat apostolus: cum sic
predicaret abraham. Si enim eis qui sine
lege fuerant. factus erat quasi esset et ip¬
se sine lege: illi abraham non nouerant.
Ergo aliquem principem siue romanoꝵ.
siue grecorum. siue aliquem philosophoꝵ
debuit inuenire. quem talibus predica¬
ret: ut eis sicut huic placet talemse qua¬
les ipsi erant fingendo congrueret: non
abraham nescio quem aliengenam pa¬
trem gentis hebreȩ.longe ab eoꝵ mori¬
bus. longe ab eorum ritibus. longe ab eoꝵ
cognationibus alienum. Si autem uide¬
is tanquam iudeus factus erat. aut eis qͥ
sub lege tanquam esset et ipse sublege:
ut quid dicebat non ẽẽ heredes ex lege. ut¬
quid dicebat. lex iramoꝑatur. ut qͥd dicebat
lex p̃uaricationis gr̃ã ꝓposita est. qͦd equo
aĩo ferre ñpossent. qͥ głabant᷑ in lege : Oͦd siut in¬
firmꝰloquebat᷑ infirmis. ⁊ sic eosut fallacibꝰ placet
fallendo lactabat. cur cos ab umbrisueterib

Expanded text:
larum quinque gerebat Apostolus, cum sic larum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid dicebat non esse haeredes ex Lege? utquid dicebat, Lex iram operatur? utquid dicebat, Lex praevaricationis gratia posita est? quod aequo animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus,
Abbreviated transcription (Latin):
tam senectutem fornicationis obicit cri¬
men: profecto quia et post mortem sare al¬
teram duxit. Ubi et si nullum intellige¬
retur rei abdite sacramentum: propt hoc
solum id facere debuit abraham: ne pu¬
tarent heretici aduersus apostolum. quibus
etiam tertullianus astipulator assistit. post
uxoris mortem crimen esse ducere uxorem.
Sed sicut iste sibi uidetur inuenire in apłi¬
cis litteris. quȩ dicat contra legem ꝑ moy¬
sen datam. uel contra testamentũ uetus: in¬
ueniat tale aliquid aduersus abraham.
quod ex ȩuangłicis litteris sonare uideat᷑.
Omnino non inuenit. Ubicunq ille no¬
minatur in libris testamenti noui cũ ho¬
nore debito nominatur: ita ut iudeis dice¬
ret ipse dominus. Si filii abrahȩ estis. fa¬
cta abrahȩ facite. Ac ꝑhoc iste quod blas¬
phemat abraham: xp̃m ꝑfecto blasphe¬
mat. qui tale testimonium ꝑhibet abra¬
hȩ. Sed dicat si potest. quam ꝑsonam il¬

Expanded text:
tam senectutem, fornicationis objicit critam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam il
Abbreviated transcription (Latin):
dum hoc udetur: quod ex promissionib
quȩ abrahȩ facte sunt opponit apostolus.
Si ergo legemoderunt: abraham diligant.
tium adquem promissiones factas nunc
in omnib gentibus uidemus impleri: cri¬
men fornicationis obiciunt. Iste quippe
proculdubio cui respondemus. ex illis se
esse manifestat de quib p̃dictum est. apo¬
stolo dicente. Spiritus autem manifeste
dicit quia innouissimis temporib rece¬
dent quidam a fide. attendentes spiritib
seductoribus et doctrinis demoniorum.
inhypocrisi mendaciloquorum: cauteria¬
tam habentes conscientiam suam. prohi¬
bentes nubere. Non enim reperitur abra¬
ham aliquo se contaminasse ad ulterio:
qm̃ non lubrico libidinis amauit ancil¬
lam. sed ab uxore accepit: quando uxor
cius fecit de suo iure quod uoluit: uoleis
habere filios de marito suo.quamuis ex
utero alieno. Ubi nulla omnino lasciui¬
endi: sed sola cogitata est causa generandi.
Iste autem abrahȩ. etiam usq ad decrepi¬

Expanded text:
dum hoc videtur, quod ex promissionibus dum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem oderunt, Abraham diligant. tium, ad quem promissiones factas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepi
Abbreviated transcription (Latin):
ham ꝓmissionem conuincat: quod ñ sint
heredes ex lege. quicunq sunt heredes dei.
sed expromissione. Itemq ad galathas. frẽs
inquit scđm hominem dico. Tamen ho¬
minis confirmatum testamentum. nemo
irritum facit: aut suꝑ ordinat. Abrahȩ
dicte sunt promissiones: et semini eius.
Non dicit et seminib tanquã in multis:
sed tanquam in uno. et semini tuo qͦd est
xpistus. Hoc autem dico. cestamentum
confirmatum a dõ. quȩ post quadringen¬
tos et triginta annos facta est lex. non in¬
firmat: ad euacuandam promissionem.
Si enim ex lege hereditas: iam non expro¬
missione. Abrahȩ autem ꝑ promissionẽ
donauit ds̃. Quid ergo: Lex transgressi¬
onis grã ꝓposita est: donec ueniret semen
cui promissum ẽ. Nescio utrum isti. qui
legem non intelligentes criminant᷑. in¬
ueniant aliquid ex ȩuangłio uł exapł̃i¬
cis litteris. quod ita uideat᷑ eidem legi ad¬
uersum esse ac contrarium quemadmo¬

Expanded text:
ham promissione convincat, quod non sint ham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo, quae post quadringentos et triginta annos facta est Lex, non infirmat ad evacuandam promissionem. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Quid ergo Lex? Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur, inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
figuras: ad nouum tamen testamentum.
ꝑtinebant: ad quod ꝑtinebat abraham.
hinc quippe isti. si remoto uelamine lege¬
rent: intelligerent ita non esse inimicum
euangelium legi quȩ data est ꝑmoysen: si¬
cut inter se iimici non sunt abraham et
ipse moyses. Quosutiq et isti eundẽ colu¬
isse confitentur dm̃: quamuis eum sic blas¬
phement: ut esse deum negent. Et tamen
apostolus. ꝓmissiones que facte sunt abra¬
hȩ. quia nouum testamentum significa¬
bant. sic opponit legi ꝑmoysendate: ut
hec duo inter se inimica indeantur. Quid
enim aliud ad romanos dicit: Non enim
ꝑ legem promissio abrahȩ aut semini cius¬
facta est ut heres esset mundr. sed ꝑ iusticiã
fidei. Si enim qui ꝑlegem heredes sunt:
exinanita est fides. et euacuata est ꝓmissio.
Lex enim iram operatur. Ubi enim lex ñ
est: nec preuaricatio. Attendant qũ cad¬
modum sic disputat. ueluti contra legẽ
ut ea priorem illam quȩ facta est ad abra¬

Expanded text:
figuris, ad Novum tamen Testamentum, figuris, ad Novum tamen Testamentum,  Dei pertinebant, ad quod pertinebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent, intelligerent ita non esse inimicum Evangelium Legi quae data est per Moysen, sicut inter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abra
Abbreviated transcription (Latin):
mentes excecet aliquorum. Non enĩ atten¬
dunt saluatoris uerba dicentis. In iudiciũ
ego in hunc mundum ueniꝰ ut qui non ui¬
dent uideant: et qui uident cecifiant. Ille
igitur qui secundum apłicam sententiã
cuius uult miseretur et quem uult obdu¬
rat: ꝓculdubio quem uult illuminat. et
quem uult excecat. Sed non est iniqui¬
tas apud dm̃: cui dicit ecclesia. Misericor¬
diam et iudicium cantabo tibi domine.
Illuminat gͦ misericordia. excecat iudicio.
utique equissimo. et si occultissimo. In¬
scrutabilia sunt iudicia cius: cui tamen
dicitur: sedisti suꝑ thronum qui iudicas
equitatem. Huic deo seruiuit moyses ceteri¬
q ꝓphetȩ: quos iustos sine dubio dominus
ipse testatur. Horum quippe iudei sepul¬
chra construebant. et monumenta orna¬
bant: quibus dicit. Edificatis sepulchra
propħarum: et ornatis monumenta iusto¬
rum. S illi omnes et si pro temporis dis¬
pensatione ueteris testamenti ministrabat̃

Expanded text:
mentes excaecet aliquorum. Non enim attenmentes excaecet aliquorum. Non enim attendunt Salvatoris verba dicentis: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et quivident, caeci fiant . Ille igitur qui secundum apostolicam sententiam, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, procul dubio quem vult illuminat, et quem vult excaecat. Sed non est iniquitas apud Deum , cui dicit Ecclesia: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem . 31. Huic Deo servivit Moyses, caeterique Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi sinecesse esset indelligi dm̃ seculi huiꝰ
dm̃ impiorum. hoc est diabolum. qm̃ om
nes dii gentium demonia: et utiq multo
marime princeps demonioꝵ: non mirũ
esset quandoquidem quorundam ds̃ eti¬
am uenter est dictus. Ait enim apostolus.
quorum ds̃ uenter est. Nec ideo ds̃ uent̃
est. Ita si potest dicids̃ huius seculi dia¬
bolus. non ideo diabolus ds̃ est:. Quia
nec demonia sunt .dii. quamuis dii gen¬
tium sint demonia. Potest quippe secu¬
lum in malo intelligi: unde dicit apłs
petrus. Eripite uos de p̾senti seculo mali¬
gno. Sed cum alter pateat intellectus: qͥd
necesse est hic diabolum putare significa¬
tum. ac non potius deum uerũ. iustũ et
bonum. quicecauit mentes infidelium
seculi huius. ut non sic distinguat᷑ in qͥ¬
bus deus seculi huius. ac deinde infera¬
tur. ex cecauit mentes infidelium: s ita
potius. in quib ds̃. ac deinde sub inferat᷑.
seculi huius excecauit mentes infidelium:

Expanded text:
Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daemoniorum: non mirum esset, quandoquidem quorumdam deus etiam venter est dictus: ait enim Apostolus, quorum deus venter est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium,