comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ admodum anima patris: ita et
anima filii. Om̃s ammȩ mee sunt.
Anima quȩ peccat: ipsa morietur. Ho¬
mno aũt qui fuerit iustus. qui faci& iu¬
dicium et iusticiam. in montib non
manducabit. & oculos suos non extol¬
let ad desidia domꝰ isrł. & uxorem pro¬
ximi sui ñ contaminabit. et ad iniui¬
erem m̃struatam ñ accedet. et hominẽ
non deprimet. & pignus debitori red¬
det. & rapinã non rapuerit. panem
suũ esurienti dabit. & nudum oꝑiet.
uestimento. & pecuniam suã inusurã
nondabit. & suꝑ abundantiã ñ acci¬
piet. et ab iniusticia au̾tet manũ suã.
& iudiciũ iustũ faciet int̃ uitum et
primumeiꝰ. & in p̃ceptis meis ambu¬
lauit. & iustificationes meas custodi¬
uit ut faceret eas: iustus ẽ iste: uita ui¬
uet dicit adonay dñs. Et si genuerit
filium pestilentem. effundentem sangui-¬
nẽ. et facientẽ peccata. in uia patris sui
iusti non ambulauit. s qui in montib
manducauit. & uxorem pximisuiñ

Expanded text:
ita et anima filii, omnes animae meae sunt. Anima quae peccat, ipsa morietur. Homo autem qui fuerit justus, qui faciet judicium et justitiam, in montibus non manducabit, et oculos suos non extollet ad desideria domus Israel, et uxorem proximi sui non contaminabit, et ad mulierem menstruatam non accedet, et hominem non deprimet, et pignus debitori reddet, et rapinam non rapuerit, panem suum esurienti dabit, et nudum operiet vestimento, et pecuniam suam in usuram non dabit, et superabundantiam non accipiet, et et judicium justum faciet inter virum et proximum ejus; et in praeceptis meis ambulavit, et justificationes meas custodivit, ut faceret eas: justus est iste, vita vivet, dicit Adonai Dominus. Et si genuerit filium pestilentem, effundentem sanguinem, et facientem peccata, in via patris sui justi non ambulavit, sed qui in montibus manducavit, et uxorem proximi sui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ unũ hominẽ peccatum intrauit in
mundũ. & ꝑpeccatũ mors. & ita in õs
homines ꝑtransiit. ad generationem
ꝑtinere quam regeneratio sanat: ñ ad
imitationẽ. quã uos potiꝰ hac tempe¬
state peꝑistis. Unde uos tempestas no¬
uicii dogmatis ur̃i. a facie catholicȩ¬

Expanded text:
per unum hominem peccatum intravit in per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit , ad generationem pertinere, quam regeneratio sanat; non ad imitationem, quam vos potius hac tempestate peperistis. Unde vos tempestas novitii dogmatis vestri a facie proje
Abbreviated transcription (Latin):
re eiꝰ. quã abhumana ratione fuisse:
ac ꝑhoc. ñ pelagiano sicut dicis erro¬
re decipimut: s lege di dirigimur. ut
asseramꝰ iniquũ eẽ. parentum crimmi¬
na filiis imputari. auõ. Non semel
s sepius dixit ds̃: peccata patrum se
reddere in filios. Ubiutiq non dixit.
in patres se reddere peccata filiorum
aut infr̃s fr̃m. aut in amicos amicoꝵ.
aut in ciues ciuium. aut aliqͥd eiꝰmo¬
di: ut sciremꝰ. qͣndo illud dicit᷑. gene¬
rationem redargui ñ tmitationẽ: qd
& tu posses indiuinis eloquiis intel¬
ligere: si ñ pelagiano impedireris errore.
Iuł. Qd tradux peccati. manicheoꝵ
filia. ur̃a mat̾. hac tempestate ꝓdigia¬
liter peꝑisse defletur. Auõ. N on ra¬
tiocinaris. s coniciaris. & calumpni¬
aris. Relege antiquos diumi eloquii
tractatores: & uides ñ hac tempestate.
s longe ante nos in u̾bis apłi hoc intel¬
lectum eẽ. qđ aꝑtissime dicit. idest qd

Expanded text:
re ejus, quam ab humana ratione fugisse. re ejus, quam ab humana ratione fugisse. Ac per hoc, non Pelagiano, sicut dicis, errore decipimur: sed lege Dei dirigimur, ut asseramus iniquum esse, parentum crimina filiis imputari. AUG. Non semel, sed saepius dixit Deus, peccata patrum se reddere in filios. Ubi utique non dixit, in patres se reddere peccata filiorum, aut in fratres fratrum, aut in amicos amicorum, aut in cives civium, aut aliquid ejusmodi; ut sciremus, quando illud dicitur, generationem redargui, non imitationem: quod et tu posses in divinis eloquiis intelligere, si non Pelagiano impedireris errore. XXIX. JUL. Quod tradux peccati, Manichaeorum filia, vestra mater, hac tempestate prodigialiter peperisse defletur. AUG. Non ratiocinaris, sed conviciaris et calumniaris. Relege antiquos divini eloquii tractatores; et vide non hac tempestate, sed longe ante nos in verbis Apostoli hoc intellectum esse, quod apertissime dixit, id est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
punit qđ quidẽ facit prudent̃: s etiã
remuneratur famulos. p̃ceptis suis li¬
cet inuisticiam docentib obsecutos:
Et qͥd ei ꝓfuit inuidere. si ce inuistas
res faciendo eo ꝑuenerunt mortales.
quo etiam iusticiam seruando uenis¬
scut: Cũq illis ꝗtios circumuenit. de
felicitate nichil pereat. hictam̃ beni¬
gnicatis ac iusticie conscientia simul
& honore pruatur. Quanto crat co¬
lerabilius ã reͥgionis ꝑfessione colla
sub ducere: quã ꝑ tam p̃rupta tã exi¬
tialia orbitatis ducere: auoꝰ. Seqͥris
te: nichil dicens: abhumana instici¬
a discerne diuinã. & udebis iuste
dm̃ peccata patrũ red dẽ infilios.
qđ tam̃ in iudicio suo si homo sibi usur¬
pet iniustusc̃. Ne tu exorbites ama iꝰ¬
ta: ut cum audis peccata patrũ infilios
uindicari. aut dm̃ nolis id facere: aut
hominẽ uelis. uel testimoniis uł man-¬
datis resistendo diuinis. Iuł̃. Igitur
ds̃ sinit. quale tua ab ipso asseris ꝑpe¬
trari:. manifestum ẽ: nonminus abhono¬

Expanded text:
punit quod quidem facit prudenter, sed etiam remuneratur famulos, praeceptis suis licet injustitiam docentibus obsecutos? Et quid ei profuit invidere, si et injustas res faciendo eo pervenerunt mortales, quo etiam justitiam servando venissent? Cumque illis, quos circumvenit, de felicitate nihil pereat, hic tamen benignitatis ac justitiae conscientia simul et honore privatur. Quanto erat tolerabilius a religionis professione colla subducere, quam per tam praerupta, tam exitialia orbitas ducere? AUG. Sequeris te, nihil dicens. Ab humana justitia discerne divinam; et videbis juste Deum peccata patrum reddere in filios; quod tamen in judicio suo si homo sibi usurpet, injustus est. Ne tu exorbites a via justa, ut cum audis peccata patrum in filios vindicari, aut Deum nolis id facere, aut hominem velis, vel testimoniis vel mandatis resistendo divinis. XXVIII. JUL. ale committi Deus sinit, quale tu ab ipso asseris perpetrari; manifestum est, te non minus ab hono
Abbreviated transcription (Latin):
tiunt. & ab ea quocũq illexerit uicti per¬
trauntur. maiore impetu qui aquam lege
phibent᷑. si grã nonuiuant᷑: In eis autẽ
quidõ donante faciunt qđ p̃ceptumest.
idest cõmotȩ atq instanti non obȩdiunt.
nec ei arma exhibent menbra: in est quide.
s ñ regnat. Pbat̾ aũt eẽ dum concupiscũ¬
tur mala: & ꝓbat̾ non regnare. dumiusti¬
ciȩ delectatione uincente non fiunt: qͦmͦ
eñi precipim᷑ ei non obȩdire nͥ iubenti siue
suadenti: quomͦ aũt facere hoc potest. si ñ¬

Expanded text:
tiunt; et ab ea quocumque illexerit, victi pertiunt; et ab ea quocumque illexerit, victi pertrahuntur majore impetu, quia lege prohibentur, si gratia non juvantur: in eis autem, qui Deo donante faciunt quod praeceptum est, id est, commotae atque instanti non obediunt, nec ei arma exhibent membra, inest quidem, sed non regnat. Probatur autem inesse, dum concupiscuntur mala: et probatur non regnare, dum justitiae delectatione vincente non fiunt. Quomodo enim praecipimur ei non obedire, nisi jubenti, sive suadenti? Quomodo autem facere hoc potest, si n
Abbreviated transcription (Latin):
nescientes. Ueruntam̃ illam pulchram
susceptam tuam quȩ deformis est om̃ib
debellatorib suis.concupiscentiã carnis
dico. ꝑ quam nascitur. & cũ qua nascit᷑
homo: hanc gͦ concupiscentiã carnis
cohiberi apłs p̃cipit. nec regnare ꝑmit¬
tit: eãq peccati nomine appellat: qͥ a
&e de primo peccato originalẽ ducit:
&e quisquis euis motib ad illicita consen-¬
serit. peccat. Quȩ tunc nulla erit innob̃.
quando immortale corpus habebimus.
dõq cum posset dicere. ñ regnet peccatũ
in ur̃o corpore. Cur addidit ũbũ. et ait
in ur̃o mortali corpore: nisiut tunc spera¬
remus istam quã peccatum uocat con¬
cupiscentiã non futuram. quando morta¬
le non habcbimꝰ corpꝰ Namtu dicis
nobis.cur non ait. non sit peccatum in
ur̃o mortali corpore. s ait non regnet.:⁊
nisi quia ista concupiscentia que ñ potest
nisi ec̃ in carne mortali. in eis regnat qui
desideriiscius ad malẽ ꝑpetranda consen¬

Expanded text:
nescientes. Verumtamen illam pulchram nescientes. Verumtamen illam pulchram susceptam tuam, quae deformis est omnibus debellatoribus suis, concupiscentiam carnis dico, per quam nascitur, et cum qua nascitur homo: hanc ergo concupiscentiam carnis, cohiberi Apostolus praecipit, nec regnare permittit, eamque peccati nomine appellat; quia et de primo peccato originem ducit, et quisquis ejus motibus ad illicita consenserit, peccat: quae tunc nulla erit in nobis, quando immortale corpus habebimus: ideoque cum posset dicere, Non regnet peccatum in vestro corpore, cur addidit verbum, et ait, in vestro mortali corpore, nisi ut tunc speraremus istam, quam peccatum vocat, concupiscentiam non futuram, quando mortale non habebimus corpus? Nam tu dic nobis, cur non ait, Non sit peccatum in vestro mortali corpore; sed ait, Non regnet: nisi quia ista concupiscentia, quae non potest nisi esse in carne mortali, in eis regnat, qui desideriis ejus ad mala perpetranda consen
Abbreviated transcription (Latin):
quam tu intellexisse credat᷑. Non gͦ regnet
in quit peccatum in ur̃o mortalicorꝑe:
adobediendum ei. Possem iam hic dice.
exhortationis testimonio ꝓbatum eẽ.
de peccatis eum agere uoluntatis: qͥa
mala si eeñt naturalia. ꝑ iusticiam de
defleri. Nullo aut̃ pacto: admonerent̃
cauenda. quouis eñĩ naturali malo si
ullum cẽ posset. hoc malum erat maiꝰ
insaniȩ. quatenebat᷑ qua tenebatur
quicũq deuotionẽ in cauendis rebus
naturalib exigebat: apłs aũt nichil
sanxit: qđ possit iure rep̃hendi peccatũ
itaq uoluntatis ostendit: qđ inculcat
debere uitari. auoꝰ. Quis ignorat non
loqui apłm paruulis. s eis qui possunt
intelligere ũba dicentis: & ad iuuante
di gr̃a obedire p̃ceptis: S utiq agũt
etiam cum filuis suis. ut quẽ ad modũ
in eis crescit rationis usus. ita exeratur
obȩdientiȩ fructus: ne inuacuũ grãm
dĩ susceperint. quan do regenerati sunt

Expanded text:
quam tu intellexisse credatur. Non ergo regnet, quam tu intellexisse credatur. Non ergo regnet, inquit, peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum ei . Possem jam hic dicere, exhortationis testimonio probatum esse, de peccatis eum agere voluntatis: quia mala si essent naturalia, per justitiam defdefleri; nullo autem pacto admonerentur cavenda. Quovis enim naturali malo, si ullum esse posset, hoc malum erat majus insaniae, qua tenebatur, quicumque devotionem in cavendis rebus naturalibus exigebat. Apostolus autem nihil sanxit quod possit jure reprehendi. Peccatum itaque voluntatis ostendit, quod inculcat debere vitari. AUG. Quis ignorat non loqui Apostolum parvulis, sed eis qui possunt intelligere verba dicentis, et adjuvante Dei gratia obedire praeceptis? Sed utique agunt etiam cum filiis suis, ut quemadmodum crescit in eis rationis usus, ita exseratur obedientiae fructus; ne in vacuum gratiam Dei susceperint , quando regenerati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ conueniat᷑ uoluntas. ut abdicet
occulta dedecoris. & inmeliorẽ uitam
actuũ correctiõe ꝑficiat. S iam accipiat
expositio nr̃a cõpendiũ. nec int̃p̃ta. rim
his locis dicta apti ꝑseueret: ipsum de suis
disscrentẽ sensib audiamꝰ. Infine disputa¬
tionis eiꝰ: apparebit cuiꝰ dogmati fidciq
consentiat. Nos nẽpe dicimꝰ de peccato
apłm uoluntatis humane. que in uno qͦ
peccante est. locutum fuisse: tuuͦ de eo
qd fausto credis. generatione transmis¬
sum eta cunctis sine uoluntate susceptũ.
Concertationes itaq nĩt si placet facessãt:
&e ut medioerit᷑ agam. dissimulemꝰ apłi
dignitatem. qua p̃scribi posset. etiam si
uob̃ ꝑomĩa eiꝰ u̾̃ba concinerent. tamei
illum ꝑofficii sui splendore nichil tam
deforme sensisse: ambiguitatẽ eẽ elo¬
cutionũ. ñ sensuum prauitatẽ. Hoc so¬
lum ei in p̃senti negocio concedatur: ut
iir non ꝑt̾bate m̃tis. magis scͥpta sua

Expanded text:
Gentium conveniatur voluntas, ut abdicet Gentium conveniatur voluntas, ut abdicet occulta dedecoris , et in meliorem vitam actuum correctione proficiat. Sed jam accipiat expositio nostra compendium, nec interpretari in his locis dicta Apostoli perseveret; ipsum de suis disserentem sensibus audiamus. In fine disputationis ejus apparebit, cujus dogmati fideique consentiat. Nos nempe dicimus, de peccato Apostolum voluntatis humanae, quae in unoquoque peccante est, locutum fuisse: tu vero, de eo quod Fausto credis, generatione transmissum, et a cunctis sine voluntate susceptum. Concertationes itaque nostrae, si placet, facessant; et ut mediocriter agam, dissimulemus Apostoli dignitatem, qua praescribi posset, etiamsi vobis per omnia ejus verba concinerent, tamen illum pro officii sui splendore nihil tam deforme sensisse; ambiguitatem esse elocutionum, non sensuum pravitatem; hoc solum ei in praesenti negotio concedatur, ut vir non perturbatae mentis, magis scripta sua
Abbreviated transcription (Latin):
gerebat inearne mortali. Ac sic mysteri¬
um nrẽ salutis impleuit. ut nos peccato
morerem̃. cuiꝰ ille similitudinẽ gessit. idõ
in morte ipsius baptiramͣ: quia sicut in
illo uera mors facta est. itam nobis uera
fit remissio peceators s hic sunt & paruu¬
li: quicũq enim baptizati sumꝰ in xp̃o
iħu: in mortẽ ipsius baptizati sumꝰ. Non
enim sic homines baptirant᷑ in xp̃o. ut
aliqui inmorte iꝑsius. aliqui ñ in morte
ipsius baptirentut. S sicut ait in quo
loquebatur ipse xp̃c. Quicũq baptrran¬
tur in xp̃o ihũ. in morte ipsius baptizan
utiq & paruuli s cui peccato paruuli
moriunt᷑:ĩam tandem queso confiteat᷑
generatio. Ne m̃tiat᷑ regeneratio: confi¬
teat᷑ in paruulis caro peccati. ut non
negetur &iam ꝑparuulis mortua simi
accus atur nat᷑a: Ubi humane substantiȩ
culpantur exordia: Ubi motus generan¬
tis arguit᷑: luce clariꝰ ẽ. qđ sola ãmagistro

Expanded text:
gerebat in carne mortali; ac sic mysterigerebat in carne mortali; ac sic mysterium nostrae salutis implevit, ut nos peccato moreremur, cujus ille similitudinem gessit: ideo in morte ipsius baptizamur; quia sicut in illo vera mors facta est, ita in nobis vera fit remissio peccatorum. Sed hic sunt et parvuli: Quicumque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Non enim sic homines baptizantur in Christo, ut aliqui in morte ipsius, aliqui non in morte ipsius baptizentur; sed sicut ait, in quo loquebatur ipse Christus, Quicumque baptizantur in Christo Jesu, in morte ipsius baptizanutique et parvuli: sed cui peccato parvuli moriuntur? Jam tandem quaeso confiteatur generatio, ne mentiatur regeneratio; confiteatur in parvulis caro peccati, ut non negetur etiam pro parvulis mortua simil hic ergo accusatur natura? ubi humanae substantiae culpantur exordia? ubi motus generantis arguitur? Luce clarius est, quod sola a Magistro
Abbreviated transcription (Latin):
tuus ẽ semel. ⁊idest ꝓpt̃ peccata nr̃a mor¬
tuus ẽ semel. ultra ñ morit᷑ .s. uiuit in
gładĩ.IIta & uos deputate uos peccato
mortuos. solis uiuere & seruire uirtutib.
auoꝰ. Omira expositio apłs dicit xꝑ̃m
peccata nr̃a. Ergo qđ dicit ille. sic & uos
extimate uos mortuos eẽ peccato. Hoc
putandus ẽ dicere. existi mate uos mortu¬
og ẽẽ ꝓpt̃ peccata ur̃a. Non utiq hoc
dicit istoloco: nec tusic intelligis: S pec¬
cato mortuos ne peccato inuerent. confi¬
teris. Ostende gͦ & xꝑ̃m mortuũ fuisse
peccato: ne inconuement̃ apłs dixerit. sic
& uos: ꝓpt̃ auferenda enim nr̃a peccata:
s tam̃ peccato mortuus ẽ. & hoc quomͦ.
qui nullum habuit omnino peccatum.
nec originale nec ꝓpriũ: nisi quia simi¬
litudo. cuiꝰ rei similitudo erat nom̃ accepit.
Nouimꝰ eñ xp̃m in similitudine uenisse
carnis peccati. q̃m inuera carne uenit:
s non sieut alii homines incarne peccati.
Mortuus ẽ gͦ ille similitudini peccati. quã

Expanded text:
tuus est semel, id est, propter peccata nostra mortuus est semel, ultra non moritur, sed vivit in gloria Dei: ita et vos, deputate vos peccato mortuos, solis vivere et servire virtutibus. AUG. O mira expositio! Apostolus dicit peccata nostra. Ergo quod dicit ille, Sic et vos existimate vos mortuos esse peccato: hoc putandus est dicere, Existimate vos mortuos esse propter peccata vestra? Non utique hoc dicit isto loco; nec tu sic intelligis, sed peccato mortuos, ne peccato viverent, confiteris. Ostende ergo et Christum mortuum fuisse peccato, ne inconvenienter Apostolus dixerit, sic et vos. Propter auferenda enim nostra peccata, sed tamen peccato mortuus est: et hoc quomodo, qui nullum habuit omnino peccatum, nec originale, nec proprium, nisi quia similitudo, cujus rei similitudo erat, nomen accepit? Novimus enim Christum in similitudine venisse carnis peccati ; quoniam in vera carne venit, sed non sicut alii homines in carne peccati: mortuus est ergo ille similitudini peccati, quam
Abbreviated transcription (Latin):
b maioꝵ hec cogita. & noli iudicẽ dm̃
iudicib hominib comparare: quem
nondubitandũ est cẽ iustum. etiam
iniustum. Iuł. An illud quidem
iustum ẽ qđ ipse facitadẽ. aliena
peccata aliis imputando & nob̃ p̃cipit
qđ iniustum ẽ. ut unũquẽq ꝑuolun¬
tatissue delictis reum pronuntiemus :
& disce si potes. quẽ admodũ peccata
originalia & aliena intelligant᷑ et nr̃a:
Non eadem causa alicna: qua nr̃a. Alie¬
na cium. quia ñ ea in sua uita quisq
cõmisit. Ira uͦ quia fuit adam. et in
illo fiumus om̃s. Iuł. Et unde ei.
aut tanta inuidia. aut tanta maligni¬
tas: Inuidia ẽ enim. si adhoc decepit
p̃cipiendo creaturam suam. ne uircutes
ciꝰ in quantum poterat conaret imita¬
ri. Malignitas aũt. immo crudelitas.
si puniat ꝓpt̃ iniusta oꝑa mortales.
quȩcum legieiꝰ obediunt ꝑpecrart̃.
auoꝰ Tam fupiꝰ demonstrani quȩdam
dm̃ uiste facere: que si homo faciat. in¬

Expanded text:
bus major. Haec cogita, et noli judicem Deum bus major. Haec cogita, et noli judicem Deum judicibus hominibus comparare, quem non dubitandum est esse justum, etiam injustus. XXV. JUL. An illud quidem justum est, quod ipse facit, id est, aliena peccata aliis imputando; et nobis praecipit quod injustum est, ut unumquemque pro voluntatis suae delictis reum pronuntiemus? A disce, si potes, quemadmodum peccata originalia et aliena intelligantur et nostra; non eadem causa aliena, qua nostra: aliena enim, quia non ea in sua vita quisque commisit; nostra vero, quia fuit Adam, et in illo fuimus omnes . XXVI. JUL. Et unde ei aut tanta invidia, aut tanta malignitas? Invidia est enim, si ad hoc decepit praecipiendo creaturam suam, ne virtutes ejus, in quantum poterat, conaretur imitari: malignitas autem, imo crudelitas, si puniat propter injusta opera mortales, quae cum legi ejus obediunt perpetrarunt. AUG. Jam superius demonstravi, quaedam Deum juste facere, quae si homo faciat, in
Abbreviated transcription (Latin):
quando aliud ds̃ facit ut ds̃: aliudim¬
Calamitas nec imbecillitas. nec libido
ei p̃uaricationis incũbit. qui fieri po¬
test.ut eam iusticie formam quã cõm̃¬
dauit iubendo destruat iudicando:
immoñ in istam iusticiam .s inreueren¬
tiam suam seuiat: Tanta c̃ quippe e¬
qͥ tatis potentia. ut et deuiantes arguat.:¬
& nulla fugientiũ ã se auctoritate mi¬
nuat᷑. Postremo ut ꝗ̃ sunt iusta ã nob̃
ficri uelit. & ipse faciat qđ in iustum ẽ.
iustiores nos quã ipse ẽ. cupit uideri:
immo non iustiores. s nosȩquos. &
se iniquum. auoꝰ.Qͥdest qđdicis:
homo qui multum desipis: Qnto
excelsior.tanto inscrutabilior diuina
quam humana iusticia. tantoq ab hac
iula distantior. Qs cñi homo iustꝰ sunt
ꝑpetrari scelus qđ habet in potestate ñ
sinere. Et tam̃ sunt hec ds̃. incompa¬
rabilit̃ iustis omib iustior. & cuiꝰ po¬
testas ẽ incõparabilit̃ omnib potestati¬

Expanded text:
quando aliud facit Deus ut Deus, aliud imquando aliud facit Deus ut Deus, aliud imcalamitas, nec imbecillitas, nec libido ei praevaricationis incumbit; qui fieri potest, ut eam justitiae formam quam commendavit jubendo, destruat judicando? imo non in istam justitiam, sed in reverentiam suam saeviat? Tanta est quippe aequitatis potentia, ut et deviantes arguat, et nulla fugientium a se auctoritate minuatur. Postremo, si quae sunt justa a nobis fieri velit, et ipse faciat quod injustum est; justiores nos quam ipse est, cupit videri; imo non justiores, sed nos aequos, et se iniquum. AUG. Quid est quod dicis, homo qui multum desipis? Quanto excelsior, tanto inscrutabilior divina quam humana justitia, tantoque ab hac illa distantior. Quis enim homo justus sinit perpetrari scelus, quod habet in potestate non sinere? Et tamen sinit haec Deus, incomparabiliter justis omnibus justior, et cutas est incomparabiliter omnibus potestati
Abbreviated transcription (Latin):
dauit: Nec opus est ut multa cõmemo¬
rem. ne sit longũ. Ecce qd notum est
om̃ib dico. Mandauit homim scͥpt̃a
diuina dicens. ñ te laudet ostuum. Nec
tam̃ ds̃ dicendus ẽ arrogans aut suꝑbꝰ
cum se innumerabilit̾ laudare ñdesi¬
nit. Et unde agit᷑. iam supiꝰ demon¬
straui. quẽ admodũ ds̃ sine ulla iniqͥ¬
tate ꝑpeccatis parentum simul cũ eis
intemit paruulos: quãuis mandaũt
hõi. ne filios ꝓpeccatis patrũ cũ iudicat
dampnet. Hec si adũteres.ista ñdiceres:
uehem̃ter apparrat: tam̃ pace ipsius
diuinitatis cuiꝰ equitatem tucm̃. quale
sit hoc uł lcui discussione uideamus.
Ut ipse itaq fiat legis suc p̃uaricator. re¬
rum necessitate que cum p̃munt ansu¬
a inbecillitate compellicur : Anquia
hor neutrumẽ. sola libidine delinqͣn¬
di. At hoc nec manicheus dicẽ potu¬
ꝑtulisse. auõ. Uerba iactas: cũ rebus
urgearis. Nonest legis sue p̃uaricator.

Expanded text:
davit. Nec opus est ut multa commemodavit. Nec opus est ut multa commemorem, ne sit longum: ecce quod notum est omnibus, dico. Mandavit homini Scriptura divina, dicens, Non te laudet os tuum ; nec tamen Deus dicendus est arrogans aut superbus, cum se innumerabiliter laudare non desinit. Et unde agitur, jam superius demonstravi, quemadmodum Deus sine ulla iniquitate pro peccatis parentum simul cum eis interemerit parvulos: quamvis mandaverit homini, ne filios pro peccatis patrum, cum judicat, damnet. Haec si adverteres, ista non diceres: vehementer appareat, tamen pace ipsius divinitatis, cujus aequitatem tuemur, quale sit hoc vel levi discussione videamus. Ut ipse itaque fiat legis suae praevaricator, rerum necessitate quae eum premunt, an sua imbecillitate compellitur? An, quia horum neutrum est, sola libidine delinquendi? At hoc nec Manichaeus dicere potupertulisse. AUG. Verba jactas, cum rebus urgearis. Non est legis suae praevaricator,
Abbreviated transcription (Latin):
An resistis: si acquiescis: sublata conten
nor. si resistis manicheoꝵ reuelata ꝑfi¬
dia ẽ: dum mͦ constet. opiniomi ur̃e et
legi dĩ neutiquã conuenire. auo. Ego
acquiesco legidĩ: s: tu ñ acquiescis. Ego¬
ñ nego. nec filiũ ꝓpatre. nec patrẽ ꝑfilio.
quaudo suas separatas causas habent
debere dampnari: s tu audire nonuis
inleuitico. disꝑibunt ꝓpt̃ peccata patrũ
suoꝵ: Ꝙ in libro numeroꝵ reddens pec¬
cata patrum infilios usq in terciã et qͣr¬
tam generationẽ: Et apud hieremiam.
redodens peccata patrum in sinu filiorũ
eoꝵ post eos. Hec & alia similia tu non
audis: His ac talib legis testimoniis
tu ñ acquiescis: et tam̃legi loqui. & ma¬
nicheos catholicis obicere ñ quiescis.
Iuł. Nisi forte dieas. dm̃ quidẽ hoc
impasse. s ñ facere qđ p̃cepit: immo
contraria agere his que agenda man¬
dauerit. auoꝰ. Et hoc quã insipienter
cogites. cur ñ attendis. facit enim ds̃
aliquando. contra quam facienda mã¬

Expanded text:
an resistis? Si acquiescis, sublata contentnorum; si resistis, Manichaeorum revelata perfidia est: dummodo constet, opinioni vestrae et legi Dei neutiquam convenire. AUG. Ego acquiesco legi Dei: sed tu non acquiescis. Ego non nego nec filium pro patre, nec patrem pro filio, quando suas separatas causas habent, debere damnari: sed tu audire non vis in Levitico, Disperibunt propter peccata patrum suorum ; et in libro Numerorum, Reddens peccata patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem ; et apud Jeremiam, Reddens peccata patrum in sinu filiorum eorum post eos . Haec et alia similia tu non audis; his ac talibus legis testimoniis tu non acquiescis; et tamen loqui, et Manichaeos Catholicis objicere non quiescis. XXII. JUL. Nisi forte dicas, Deum quidem hoc imperasse, sed non facere quod praecepit, imo contraria agere iis quae agenda mandaverit. AUG. Et hoc quam insipienter cogites, cur non attendis? Facit enim Deus aliquando contra quam facienda man
Abbreviated transcription (Latin):
apłs grãs agit: si hoc ipse ñ fecit. Iuł.
Excorde inquit obedientiȩ facta muta¬
tio. lib̾auit uos ãpeccato: & scĩtatis fec̃
adherere. augͦ. Sed hȩc mutatio: dextẽ
excelsiẽ. Audi hominẽ dĩ. hanc in psal¬
mo grãm confitentem: & disce quis mu¬
tet in meliꝰ hominis uoluntatem. Et
dixi inquit. nunc cȩpi: hȩc ẽ immutatio

Expanded text:
Apostolus gratias agit, si hoc ipse non fecit. CCXXXI. JUL. Apostolus gratias agit, si hoc ipse non fecit. CCXXXI. JUL. Ex corde, inquit, obedientiae facta mutatio, liberavit vos a peccato, et sanctitati fecit adhaerere. AUG. Sed haec mutatio dexterae Excelsi est. Audi hominem Dei hanc in Psalmo gratiam confitentem, et disce quis mutet in melius hominis voluntatem. Et dixi, inquit, Nunc coepi; haec est immutatio
Abbreviated transcription (Latin):
seruos se non dicere peccati. nͥ eos qͦs con-¬
stat ꝓpͥa uoluntate obȩdisse peccato. Cuiꝰ
mutatione. idest uoluntatis. ceperunt
seruire iusticie. Obedientiã gͦ in medio
collocauit: & ei imputauit. qđ ut uicus
prius. uel postea studuerunt parere uir
inquit serui peccati. s obedistis excorde
in. eam formã doctrine. in quã traditi
estis. Lib̃ati autem ã peccato: serui estis
facti iusticię. augꝰ. Surde. audi apłm
grãs agentem dõ. qđ eiꝰ doctrine ex cor¬
de obedierunt: qnͣdoquidẽ ñdixit. grãs
dõ. quia p̃dicata ẽ uobis doctrina eius.
s quia obȩdistis. Non enm om̃s obau¬
diunt euangło. s quib datum ẽ ut ob¬
audiant. sicut nosse mysterium regni
celor uobis datũ ait dñs. illis aũt ñ ẽ
datum. Non gͦ excorde hocẽ ex uolun¬
tate obedissent: si ñ p̃pararetur uolun¬
tas a dño. Alioqͥn m̃dacit̃ ei de hac re

Expanded text:
servos se non dicere peccati, nisi eos quos conservos se non dicere peccati, nisi eos quos constat voluntate propria obedisse peccato, cujus mutatione, id est, voluntatis, coeperunt servire justitiae. Obedientiam ergo in medio collocavit; et ei imputavit quod vel vitiis prius, vel postea studuerunt parere virtinquit, servi peccati; sed obedistis ex corde, in eam formam doctrinae, in quam traditi estis: liberati autem a peccato, servi estis facti justitiae . AUG. Surde, audi Apostolum gratias agentem Deo, quod ejus doctrinae ex corde obedierunt: quandoquidem, non dixit, Gratias Deo, quia praedicata est vobis doctrina ejus; sed, quia obedistis. Non enim omnes obaudiunt Evangelio ; sed quibus datum est, ut obaudiant: sicut, Nosse mysterium regni coelorum vobis datum est, ait Dominus; illis autem non est datum . Non ergo ex corde, hoc est ex voluntate, obedissent, si non praepararetur voluntas a Domino: alioquin mendaciter ei de hac re
Abbreviated transcription (Latin):
& cȩteri: quos uos nouo more.s impu
dentissimo ore int̃p̃tamini exgreco: ut
apłs dixisse uideat᷑. ñ natura. s prsus.
Hocẽ fuimus ꝓrsus filiuire & forte. hoc
em̃dare audebitis in codicib ur̃is non
enum uultis acquiescere: qđ nisi hec qͣn¬
to uerior tantoantiquior fideseẽt.Hoc
om̃s latini codices non haberent nec
idõtam̃ apłs monere non debuit. obȩdi¬
endum ẽẽ iusticiȩ non peccato: quia õs
homines sub peccato nascimur. quoꝵ
ipse ortus inuitio ẽ. Cum enĩ generatioĩs
reatus. regenerationis indulgentia fuerit
obsolutus: obediendum ẽ iusticie sp̃ui.
cui consentire. nͣ obediendum est concu¬
piscentiȩ carnis contra quã certare debe¬
mus: Ita sane. ut ipsam quoq obedienti¬
am piam.donum dĩ ẽẽ meminerimꝰ. qd
promisit ꝑꝓpħam dicens: dabo eis cor
cognoscendi me: & aures audientes. Qd
minib hac dempestate fidem impetrat.

Expanded text:
et caeteri : quod vos novo more, sed impuet caeteri : quod vos novo more, sed impunterpretamini ex graeco, ut Apostolus dixisse videatur, non natura; sed prorsus, hoc est, fuimus prorsus filii irae. Et forte hoc emendare audebitis in codicibus vestris: non enim vultis acquiescere, quod nisi haec, quanto verior, tanto antiquior fides esset, hoc omnes latini codices non haberent. Nec ideo tamen Apostolus monere non debuit, obediendum esse justitiae, non peccato, quia omnes homines sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est . Cum enim generationis reatus regenerationis indulgentia fuerit absolutus, obediendum est justitiae spiritui, cui consentire, nec obediendum est concupiscentiae carnis, contra quam certare debemus: ita sane ut ipsam quoque obedientiam piam donum Dei esse meminerimus, quod promisit per prophetam, dicens, Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audientes : quod minibus hac tempestate fidem impetrat,
Abbreviated transcription (Latin):
cimus:& opitulando ut declinemus a
eiusdem quam supra exposuerat questi¬
onis incurrebat occasio: ut opponeret᷑
uidelicet. lib̃atos ã lege que intendebat
iram securos posse sub arẽ dĩ benignitate
peccare:subdidit ꝑtinꝰ. Qͥd gͦ. ꝓ̃eccabi¬
mus.qm ñ sumꝰ sub lege.s sub grã. Absit
Anignoratis qm̃ cui exhibetis uos seruos
ad obediendum. serui estis eiꝰ cui obedi¬
stis. siue peccati. siue obeditionis uisticie:
Ianine ei credimꝰ. de cuiꝰ disseruit hacte¬
nus conditione peccati: ci inqͥt exhibe¬
tis uos seruos ad obediendum. eiꝰ seruie¬
stis: siue peccati. siue iusticie. Ubi hic ergo
indicat᷑ ab apło peccatũ illud. qđante uo¬
luntatis tempora. ante obedientũ studiũ.
ante scientiȩ & conscientie çtatem. ipsis
fingit᷑ suꝑuolasse seminib: Qđ certem
in manicheoꝵ libris inueniri ñ potest.
auoͣ. Nonsunt manicheoꝵ ⁊ libri uͥlegit᷑.
fuimus enim & nos natura filuire sicut

Expanded text:
cimus, et opitulando ut declinemus a cimus, et opitulando ut declinemus a Verum quia ejusdem, quam supra exposuerat, quaestionis incurrebat occasio; ut opponeretur videlicet, liberatos a lege, quae intentabat iram, securos posse sub gratiae Dei benignitate peccare, subdidit protinus: Quid ergo? peccabimus, quoniam non sumus sub lege, sed sub gratia? Absit: an ignoratis quoniam cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis ejus cui obedistis, sive peccati, sive obeditionis justitiae ? Jamne ei credimus, de cujus disseruerit hactenus conditione peccati? Cui, inquit, exhibetis vos servos ad obediendum, ejus servi estis, sive peccati, sive justitiae. Ubi hic ergo indicatur ab Apostolo peccatum illud, quod ante voluntatis tempora, ante obedientium studium, ante scientiae et conscientiae aetatem, ipsis fingitur supervolasse seminibus? quod certe nisi in Manichaeorum libris, inveniri non potest. AUG. Non sunt Manichaeorum libri, ubi legitur, Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
bra ur̃a arma iusticie dõ peccatum cñĩ
muob̃ non dñabit᷑. Non enim sub lege estĩ.
s sub gr̃a eo inquit debetis seruire deo
fidelius: quoetiam lib̃aliꝰ. peccatũ quippe
dnãbatur uob̃: cum reatum impendebat
ultio postea aut̃ quam grãdĩ beneficia
consecutiestis. & de positis reatuũ pon¬
derib respirastis: ingenuo pudore com¬
moniti. debetis grãm referre medicanti.
auoͦ. Tu nr̃o more quide urõ descendit
errore. non agnoscis grãm nisi indimissi¬
one peccatoꝵ: ut iam de cȩtero ꝑliberum
arbitrium ipse homo scipsum fabricet
iustum: s non hoc dicit eccłia. quȩ cla¬
mat tota qđ dihicit ã magistro bonone
nos inferas intemptationẽ. Non hoc dic̃:
qui dicit. Oramus aut̃ addm̃: nequid fa-¬
ciatis mali. Non hoc dicit: qui dicit. ro¬
gaui ꝑte petre: ne deficiat fides tuaz isto
enim modo grã ut ñ peccemus facit: ñ
que peccaumus dluit. Utroq enim mͦ
adiuuat gr̃ã. & dimittendo que male fe¬

Expanded text:
bra vestra arma justitiae Deo. Peccatum enim in vobis non dominatur: non enim sub lege estis, sed sub gratia . Eo, inquit, debetis servire Deo fidelius, quo etiam liberalius. Peccatum quippe dominabatur vobis, cum reatuum impendebat ultio; postea autem quam gratia Dei beneficia consecuti estis, et depositis reatuum ponderibus respirastis, ingenuo pudore commoniti debetis gratiam referre medicanti. AUG. Tu vestro more, qui de vestro descendit errore, non agnoscis gratiam nisi in dimissione peccatorum; ut jam de caetero per liberum arbitrium ipse homo se ipsum fabricet justum. Sed non hoc dicit Ecclesia, quae clamat tota, quod didicit a Magistro bono: Ne nos inferas in tentationem : non hoc dicit, qui dicit, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali : non hoc dicit qui dicit, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Isto enim modo gratia ut non peccemus facit, non quae peccavimus diluit. Utroque enim modo adjuvat gratia, et dimittendo quae male fe
Abbreviated transcription (Latin):
quęris. ut impleant᷑ uani libri tui. et
non queris. ut corrigant᷑ ꝑu̾si sensus tui:
Uellem tam̃ diceres ꝓpt̃ quid in hoc oꝑe
auxilium dĩ poscas: cũ sit in tuo libero
arbitrio siue facere hoc siue ñ facere. An
ut ea tͥ p̃sto sint quȩ in potestate tua non
sunt. & sine hõc quib effici non potest:
sicut sunt ut alia omittam ipseiuictus
atꝙotium: At hec. pene semꝑ ds̃ ꝑuolũ¬
tates nob subministrat alioꝵ. Hides
gͦ id te poscere ab omĩpotente dõ. cum
ꝓpt̃ implendos tuos libros poscis auxi¬
lium: ut inuoluntatib hominum qđ te
adiuuet. & qđ te non impediat oꝑet᷑.
Namsinolint homines uictum tͥ sub¬
ministrare sumptusq congruentes:si
noluit postremo ate inquietando inpe¬
diendoq cessare: scribere uel dictare ista
non poteris. Speras gͦ auxilio dĩ sic a¬
gihominũ uoluntates int̾ quos uiuis:
ut tͥ necessarium nichil desit. Parat᷑
cnim qđ ñ creditis uoluntas a dño.

Expanded text:
quaeris ut impleantur vani libri tui; et quaeris ut impleantur vani libri tui; et non quaeris, ut corrigantur perversi sensus tui. Vellem tamen diceres, propter quid in hoc opere auxilium Dei poscas, cum sit in tuo libero arbitrio sive facere hoc, sive non facere. An ut ea tibi praesto sint, quae in potestate tua non sunt, et sine quibus hoc effici non potest; sicut sunt, ut alia omittam, ipse victus atque otium? At haec pene semper Deus per voluntates nobis subministrat aliorum. Vides ergo id te poscere ab omnipotente Deo, cum propter implendos tuos libros poscis auxilium, ut in voluntatibus hominum, quod te adjuvet, et quod te non impediat, operetur. Nam si nolint homines tibi victum subministrare sumptusque congruentes, si nolint postremo a te inquietando impediendoque cessare; scribere, vel dictare ista non poteris. Speras ergo auxilio Dei sic agi hominum voluntates inter quos vivis, ut tibi necessarium nihil desit. Paratur enim quod non creditis voluntas a Domino .
Abbreviated transcription (Latin):
ctentib: quos tanquã nichil mali baben¬
tes. crudeli errore laudatis. Adxꝑ̃m li¬
beratorem uenire liberandos paruulos
sinite: Miseram naturam quam uitiauit
homo primꝰ. ut sanet homo scđs. uicti
portuerat quidem apud
humanum genus reue¬
rentiam om̃ium uigere
uirtutum: oportuerat resi¬
sti sapienti semꝑ m̃te criminib & demere¬
ri bonis studiis conditoris fauorem. De¬
gnum erat postremo. ut quia hic continu¬
e deuotionis pͥor & felitior gradus cum
rarus ardius etiam niinis uidet᷑. uel diu
fota uitia respui. & adem̃dationis ac pe¬
nitentiȩ p̃sidium rediri. O portuerat cer¬
te. uel in hoc inuiolabilẽ dei manere re¬
uerentiam: ut ñ nobis eẽt necesse: diuinã
legem tanto uindicare certamine. Uerũ
quia eo usq peccantiũ furore ꝑuentũ
ẽ: ut summis laborib dm̃ iustum esse
doceamꝰ. ipsius iustitiȩ cuiꝰ causa agit᷑
p̃sumentes auxilium. quȩ libro ꝓmisimꝰ
p̃cedente reddamꝰ. auõ. Auxiliũ dĩ

Expanded text:
ctentibus, quos tanquam nihil mali habentes, crudeli errore laudatis: ad Christum liberatorem venire liberandos parvulos sinite; miseram naturam, quam vitiavit homo primus, ut sanet homo secundus, victi Oportuerat quidem apud humanum genus reverentiam omnium vigere virtutum: oportuerat resisti sapienti semper mente criminibus, et demereri bonis studiis Conditoris favorem: dignum erat postremo, ut quia hic continuae devotionis prior et felicior gradus cum rarus, tum arduus etiam nimis videtur, vel diu fota vitia respui, et ad emendationis ac poenitentiae praesidium rediri. Oportuerat certe vel in hoc inviolabilem Dei manere reverentiam, ut non nobis esset necesse divinam legem tanto vindicare certamine: verum quia eo usque peccantium furore perventum est, ut summis laboribus Deum justum esse doceamus, ipsius justitiae, cujus causa agitur praesumentes auxilium, quae libro promisimus praecedente reddamus. AUGUSTINUS. Auxilium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tate consortes: simortis eiꝰ imaginem
tuleritis. moriendo peccatis. Uetus enĩ
homo nr̃ debet cruci eiꝰ affixus doccri.
ut destruat corpꝰ peccati: Fortitudine
uidelicet passionis. Corpus aut̃ pecca¬
ti: consuetudine sua paulus uicia. nor
substantiam carnis appellat sicemm
sequit᷑ ut destruat᷑ corpus peccati: ut
ultra non seruiamꝰ peccato. Qui enim
mortuus ẽ: iustificatus est apeccato.
auoꝰ. Quomͣ libet int̃p̃teris corpꝰ peccati:
non negabis paruulos inxꝑ̃o iħu bapti¬
cato: Ne aꝑtissime neges eos baptizatos
in xp̃o iħu. Quicũq enim baptizati sumꝰ
inxp̃o iħti: in morte ipsius baptriati sumꝰ.
Dicgͦ cui peccato moriantur: cum paruu¬
libaptizantur in xp̃o iħ̃ii. S quid dicas
penitus non habebis. nisi cum tota eccłia
xp̃i intelligas atq respondeas: ꝑunum
hominem peccatũ intrauit in mundũ.
& ꝑ peccatum mors. & ita iom̃s homines
cui peccato moriunt: cum in morte xp̃i

Expanded text:
tate consortes, si mortis ejus imaginem tate consortes, si mortis ejus imaginem tuleritis, moriendo peccatis. Vetus enim homo noster debet cruci ejus affixus doceri, ut destruat corpus peccati, fortitudine videlicet passionis. Corpus autem peccati, consuetudine sua Paulus, vitia, non substantiam carnis appellat. Sic enim sequitur, Ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Qui enim mortuus est, justificatus est a peccato. AUG. Quomodolibet interpreteris corpus peccati, non negabis parvulos in Christo Jesu bapticato, ne apertissime neges eos baptizatos in Christo Jesu. Quicumque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Dic ergo cui peccato moriuntur, cum parvuli baptizantur in Christo Jesu? Sed quid dicas, penitus non habebis, nisi cum tota Ecclesia Christi intelligas, atque respondeas, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines qui peccato moriuntur, cum in morte Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ eius iħm. Iuł. Dicit nos mortu¬
os ẽẽ peceato.eo iam tempore. quo ut
acciperemꝰ indulgentie donũ. renun¬
tiare nos mundo om̃ibq peccatis
ꝑfessi sumus:atq idõ muneris memores
debere sic uiuere. ut xp̃o consepulti ẽe
doceamur. atq resurrectionẽ eiꝰ conspi¬
cua scĩtate gestemꝰ. Et quomͦ ille ptꝰ¬
quam resurrexit amortuis nullas in¬
firmitates corporis. nulla flagella ꝑpe¬
tit᷑: ita etiam & nos eẽ inulilnerabiles
peccatis om̃ib & uiciis adnitamur.
Sienim cõplantati sumꝰ similitudini
mortis eiꝰ: simul & resurrectionis erimꝰ:
Hoc scientes. qm̃ uetus homo ñr simul
confixus ẽ cruci. ut destruat᷑ corpus
peccati: ut ultra ñ seruiamꝰ peccato. Q
enim mortuus est: iustificatus est ã
peccato. Glara fideles ratione constrin¬
git. Siuultis inquit resurrectionis eiꝰ
fieri participes. uirtutẽ quoq mortis
imitamim: ut mortui uiciis. inuirtute
uiuatis. Tunc enim eritis in illa felici¬

Expanded text:
 CCXXIII. JUL. Dicit nos mortuos esse peccato, eo jam tempore, quo ut acciperemus indulgentiae donum, renuntiare nos mundo omnibusque peccatis professi sumus: atque ideo muneris memores debere sic vivere, ut Christo consepulti esse doceamur; atque resurrectionem ejus conspicua sanctitate gestemus: et quomodo ille, postquam resurrexit a mortuis, nullas infirmitates corporis, nulla flagella perpetitur; ita etiam et nos esse invulnerabiles peccatis omnibus et vitiis adnitamur. Si enim complantati sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus; hoc scientes, quoniam vetus hoatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Qui enim mortuus est, justificatus est a peccato . Clara fideles ratione constringit: Si vultis, inquit, resurrectionis ejus fieri participes, virtutem quoque mortis imitamini, ut mortui vitiis in virtute vivatis: tunc enim eritis in illa felici
Abbreviated transcription (Latin):
latorlegis intenderat. s in plurimis eue¬
nfre contraria: eo usq ait ꝓfrcise studia
peccantum. ut ñ ob aliud uidet᷑ data
lex eẽ. quã ut imꝓbi imꝓbiores fierent:
& ad peccatum p̃uaricatio iungeretur
auoꝰ. Iudicis ista. qui consiliumdĩ in
danda lege ñ ipsum sapis qđ apłs paulꝰ
ostendit: & ad eas blasphemias ipse te un¬
pingis. ut dicas opinionẽ diuini consilii
qͥđ data lex fuerat iniuriã ꝑtulisse̾. tã¬
quam aliud factumsit quam ds̃ futu¬
rum fuerat opinatꝰ. neq hoc ꝓuenerit
lata lege. qd lator legis intenderat. Dm̃
gͥ om̃iũ p̃scium futuroꝵ scđm tuam
sapientiam. sua fefellit intentio. Nonne
attendis qđ scͥptum ẽ. Multȩ cogitati¬
ones in corde uiri: consiliũ aut̃ dñi in
nosse. quantum homini fas est. quo con¬
silio dĩ om̃ipotentis. & omĩa p̃scientis.
lex data fuerit: intuere qđ dicit apłs. Si
enim cdata eẽt lex quȩ posset uiuifica¬

Expanded text:
lator legis intenderat, sed in plurimis evelator legis intenderat, sed in plurimis evenere contraria: eo usque ait profecisse studia peccantium, ut non ob aliud videretur data lex esse, quam ut improbi improbiores fierent, et ad peccatum praevaricatio jungeretur. AUG. Tu dicis ista, qui consilium Dei in danda lege non ipsum sapis, quod apostolus Paulus ostendit; et ad eas blasphemias ipse te impingis, ut dicas, « Opinionem divini consilii, quo data lex fuerat, injuriam pertulisse: » tanquam aliud factum sit, quam Deus futurum fuerat opinatus; neque hoc provenerit lata lege, quod lator legis intenderat. Deum igitur omnium praescium futurorum, secundum tuam sapientiam, sua fefellit intentio? Non attendis quod scriptum est, Multae cogitationes in corde viri; consilium autem Domini nosse, quantum homini fas est, quo consilio Dei omnipotentis et omnia praescientis lex data fuerit, intuere quod dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivifica
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ peccatum in sola delinquentis uo¬
luntate constituit: usq ad legẽ dicit
apłs fuisse peccatum: ut post legẽ intel¬
ligatur fuisse p̃uaricatio. ꝓmulgata
uidelicet p̃cepta transgrediens. Atq hoc
genere. abundauit lege subintroeunte
peccatũ. ꝗdniam reatui eiꝰ dẽp̃uaticati¬
one creuit inuidia: & opꝰ malȩ uolunta¬
tis sicut ante legem peccatum erat. ita
post legẽ cȩpit eẽ transgressio: quãuis
ñ eo pposito legem ds̃ tulerit. ut morta¬
les fierent eiꝰ sanctione peiores. Neq eñi
lex peccatũ. aut causa peccati.s manda¬
tum sc̃m & iustũ & bonũ. Uerũ quia de¬
linquentium prauitas. eose ferro qͦ cura¬
ri debuit uulnerauit. obsticitq consilio
dĩ. ut inde ꝑiclitaret᷑. unde debuerat sa¬
nari: dicit apłs. de effecturerum. opini¬
onẽ diuini consilii. quo data lex fuerat.
iniuriam ꝑculisse. Et quia non fuit
is ꝓuentꝰ em̃dationis humanȩ in quẽ

Expanded text:
quae peccatum in sola delinquentis voquae peccatum in sola delinquentis voluntate constituit. Usque ad legem dicit Apostolus fuisse peccatum , ut post legem intelligatur fuisse praevaricatio, promulgata elicet praecepta transgrediens; atque hoc genere abundavit lege subintroeunte peccatum; quoniam reatui ejus de praevaricatione crevit invidia; et opus malae voluntatis, sicut ante legem peccatum erat, ita post legem coepit esse transgressio: quamvis non eo proposito legem Deus tulerit, ut mortales fierent ejus sanctione pejores. Neque enim lex peccatum aut causa peccati; sed mandatum sanctum, et justum, et bonum . Verum quia delinquentium pravitas, eo se ferro, quo curari debuit, vulneravit, obstititque consilio Dei, ut inde periclitaretur unde debuerat sanari; dicit Apostolus, de effectu rerum, opinionem divini consilii, quo data lex fuerat, injuriam pertulisse. Et quia non fuit is proventus emendationis humanae, in quem
Abbreviated transcription (Latin):
carne peccatiz ex hac concupiscentia
suscepta tua. tͥ quidem pulcra nimis.
s feda omib scĩs. generatione trahitur
originalis peccati uinculũ. sola regene¬
ratione soluendum illud factumẽ ꝑ a
lit peccatum mundi. Sic agnoscitadã
Quid gͦ additum pꝰ legẽ ẽ peccato na¬
turali: qđ quidem ñ solum ꝓhibitum.
aut condempnatum. uerũctiam nec le¬
uit̃ intuperatum. aut tenuit ostensũ ꝓ¬
bat᷑ in lege: auoꝰ. Ostendit᷑ & in lege:
s si uob̃ auferatur uelam̃. Quid enim
aliud ostenditur damꝑnatione anime.
ulius qui octauo die ñ circũciditur: Qd
aliud ostendit᷑. quando infante nato sa¬
crificium ꝑpeccato iubet᷑ offerri ͦ Qd
iam supra memoraui. Iuł. Certe ne
tu quidem adeo desipis: ut dicas peccati
traducẽ post circũcisionẽ factam esse
maiorẽ. Quomͦ gͦ abundauit post legẽ:
quȩ nec arguit᷑ in lege nec ꝓdit᷑: athoc
uide. quam sanȩ intelligentie concinat:

Expanded text:
carne peccati. Ex hac concupiscentia, carne peccati. Ex hac concupiscentia, suscepta tua, tibi quidem pulchra nimis, sed foeda omnibus sanctis, generatione trahitur originalis peccati vinculum, sola regeneratione solvendum: illud factum est per Adlit peccatum mundi. Sic agnoscit Adam Quid ergo additum post legem est peccato naturali, quod quidem non solum prohibitum aut condemnatum, verum etiam nec leviter vituperatum aut tenuiter ostensum probatur in lege? AUG. Ostenditur et in lege, sed si vobis auferatur velamen . Quid enim aliud ostenditur damnatione animae illius qui octavo die non circumciditur ? quid aliud ostenditur, quando infante nato sacrificium pro peccato jubetur offerri ? quod jam supra memoravi. CCXX. JUL. Certe ne tu quidem adeo desipis, ut dicas peccati traducem post circumcisionem factam esse majorem: quomodo ergo abundavit post legem, quae nec arguitur in lege, nec proditur? At hoc vide, quam sanae intelligentiae concinat,
Abbreviated transcription (Latin):
iam fuerat: s quia genꝰ aliud peccati
accessit qd sine lege nonerat. idest p̃¬
uaricatio. sicut pauloante monstraui¬
mꝰ. Concupiscentia ẽ aut̃ carnis. et
libido genitaliũ. contra quã scõꝵ casti¬
tas pugnat. Hanc tͥ multũ placentem.
qͣm cum ipsa sua pugna. cui repugnat
etiam pudicitia conuigalis. Non nisi
ad filios ꝓcreandos ea bene utens. ali¬
is aut̃ motib eiꝰ obsistens. Hanc ergo
cum ista sua pugna. quia etiã in para¬
disi pacem conaris admittere uel un-¬
mittere.: ipstin paradisum ñ disponis in-¬
trare. Quantalibet aũt absde defensiõe
muniat᷑. & laudib adornet᷑: aut uiciũ
c̃. aut uiciata ẽ. Nec inmerito militib
xp̃i ã quib debellatur odiosa est: cũ qua
ipse colludis. ut eam expugnare te dicas.
& laudare non erubescas. Phanc hu
ꝑillam nascinoluit ille. qui natus est
in similitudine carnis peccati: Ac per
hoc quamuis incarne uera. ñ tam̃ in

Expanded text:
jam fuerat; sed quia genus aliud peccati jam fuerat; sed quia genus aliud peccati accessit, quod sine lege non erat, id est, praevaricatio, sicut paulo ante monstravimus. Concupiscentia est autem carnis, et libido genitalium, contra quam sanctorum castitas pugnat. Hanc tibi multum placentem, quoniam cum ipsa sua pugna, cui repugnat etiam pudicitia conjugalis, nonnisi ad filios procreandos ea bene utens, aliis autem motibus ejus obsistens; hanc ergo cum ista sua pugna quia etiam in paradisi pacem conaris admittere vel immittere, ipse in paradisum non disponis intrare. Quantalibet autem abs te defensione muniatur, et laudibus adornetur, aut vitium est, aut vitiata est: nec immerito, militibus Christi, a quibus debellatur, odiosa est; cum qua ipse concludis, ut eam et expugnare te dicas, et laudare non erubescas. Per hanc hum quod per illam nasci noluit ille, qui natus est in similitudine carnis peccati ; ac per hoc, quamvis in carne vera, non tamen in