comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conciliatꝰ ẽ. homo⁊ uerũ etiã pax int᷑
homines et angłos reformata est. Dis¬
cordia igitur ante aduentũ xꝑi ho
teri testamento. ab hominib angłi.
despitiunt uel se salutari ab eis: uel¬
resalutare eos. Quod in nouo testam̃to
a iohanne factũ. ñ solũ reuerent᷑ angłs
suscipit: uerũ etiam ne faciat int̃clicit.
Ob hoc hõ inueteri testam̃to despicitur:
nec resalutatur ab angło: eo qđ homo
nondũ transisset in dõ. Suscipitur hõ
aut̃ a dõ: et reuerent᷑ salutatur ab angło.
Nam et mariam angłs gabriel legitur
salutasse: et iohanni angłm salutanti.
ab eodem angło dicitur. Nide ne feceris
conseruus enim tuus sum. et fr̃m tuors.
Per qđ agnoscitur ꝑ incarnationẽ dñicam:
pacem hominib fuisse. & angłis redditam.
sub cȩlo ꝓpt̾ hominẽ facta sunt:
homo aut̃ ꝓpt̾ seipsum. Inde
et omĩa ꝑ figurã: ad eiꝰ similitudinem
referuntur. Communia homini natura

Expanded text:
conciliatus est homo, verum etiam pax inter conciliatus est homo, verum etiam pax inter angelos et homines reformata est. Discordia igitur ante adventum Christiteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se salutari resalutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum, non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat interdicit . Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo nondum transisset in Deum. 29. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. 140 Nam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse, et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum. Per quod agnoscitur 141 per incarnationem dominicam pacem hominibus fuisse et angelis redditam. sub coelo propter hominem facta sunt, homo autem propter se ipsum; inde et omnia per figuram ad ejus similitudinem referuntur. Communia homini omnia
Abbreviated transcription (Latin):
habere ueniam nisi ꝑ eccłiam
catholicã: sic̃ & amici iob non
ꝑ se placare dm̃ sibi potuerunt: nisi
ꝓ eis iob sacrificium obtulisset. Oꝑa
bona quȩ heretici faciunt. et iusti¬
adnuntiabo ego iniusticiam tuam.
et oꝑa tua non proderunt tibi. He¬
retici quãuis legeni et ꝓpħiam ad¬
impleant: ex eo tamen quod catho¬
lici non sunt. non ẽ. ds in corũ con¬
uentib ipso dnõ testante. Si steterit
moyses et samuel corã me: non est a¬
nima mea ad popłm istum. eieci eos
a facie mea ut egrediantur. E moysen
quippe et samuel legẽ accipe et ꝓpħas.
tu cłi ꝓiciuntur: & a iustorũ cętib se¬
parantur. Paganꝰ & hereticus. ille qͥa
ad dĩaboli ꝑtinent corpus. Ciiꝰ doc¬

Expanded text:
habere veniam, nisi per Ecclesiam catholicam: sicut et amici Job non per se placare Deum sibi potuerunt, nisi pro eis Job sacrificium obtulisset . Opera bona, quae haeretici faciunt, et justiannuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi . » Haeretici, quamvis legem aut prophetas adimpleant, ex eo tamen quod catholici non sunt, non est Deus in eorum conventibus, ipso Domino testante: « Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice eos a facie mea, et egrediantur . » Per Moysen quippe et Samuel legem accipe et prophetas. tu Dei projiciuntur, et a justorum coetibus separantur. 14. Paganus et haereticus: ille qui ad diaboli pertinent corpus. 15.
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑc ad dexteram patris. non quod
dexteram corpoream habet pater: s
dextera patris beatitudo ẽ. sicut sinistra
et uerbum: testante propha.
tentis uiuificauit me. X ꝑc ñ tantũ
me et audite. non a principio in as¬
condito locutꝰ sum: ex temꝑe antequ̾a
fieret ibieram: et nunc dñs misit me

Expanded text:
 ad dexteram Patris, non ut dexteram corpoream habeat Pater; sed dextera Patris beatitudo est, sicut sinistra et Verbum, testante prophetatentis vivificavit me. 2. Spiritus me, et audite hoc: Non a principio in abscondito locutus sum: ex tempore, antequam fieret, ibi eram; et nunc Dominus misit me,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ semet ipsam adesset: utiq ñ oblius¬
ceremur. cõmunẽ hominis animaliũ¬
q ẽẽ. memoriam. Nullũ aut̃ anima¬
lib irrationabilib intellectum messe:
nisi homini tantum predito ratione.
Ceteris eiũ in ipsa qualitate considati¬
esse nec desiit: nec preterita sit
si desiit et ne imꝑfecta si adhuc sit: s¬
sit ȩterua. sit et ꝑfecta: quatinꝰ in ea
natiuitate ęt̾nitas et ꝑfectio habeatur.

Expanded text:
 per seipsam adesset, utique non oblivis per seipsam adesset, utique non oblivisceremur. 148 9. Communem hominis animaliumque esse memoriam, nullum autem animalibus irrationabilibus intellectum inesse, nisi homini tantum praedito ratione. Caeteris enim in ipsa qualitate consideratiesse, nec desiit, ne praeterita sit, si desiit, et ne imsit aeterna, sit perfecta, quatenus in ea nativitate aeternitas et perfectio habeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
non possumus. Iunoxios esse infantes
oꝑe. ñ eẽ. in noxios cogitatione: qͥa mo¬
tũ quẽ gerunt mente. nondũ possunt
explere in oꝑe: ac ꝑ hoc in illis est etas
imberisia non antmus. Ad nutũ enĩ
uoluntatis. non dũ obtemꝑat illis fra¬
gilitas corꝑis: uec adeo oꝑe nocere pos¬
sunt. sicut cogitatione mouentar. Ex
causa: uocabulũ sortita ẽ. cogitatio.
Cogendo enĩ animũ reminisci qđ me¬
moriȩ cõmendatũ ẽ: dr᷑ cogitatio. Re¬
rũ omĩũ thesaurus: memoria est.
psa enĩ est custos reb inuentis: ipsa
cogitatis. De qua ad. liquidum
difficile ẽ aliquẽ disputare: qͥa grandis¬
est eius ꝑplexitas: et animꝰ ipsa ẽ. Ima¬
go a sensib corꝑis remota. suȩ speciei
similitudine relinquit in memoria.
Similitudinẽ aut̃ non ꝑ unaginem sic̃
cetera: s sic̃ gaudiũ sine unagine re¬
miniscimur. Dum obliuionem memo¬
ramus: non ꝑ se ipsam adest. Quod si¬

Expanded text:
non possumus. 6. Innoxios esse infantes non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondum obtemperat illis fragilitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo enim animum reminisci quod memoriae commendatum est, dicitur cogitatio. Rerum omnium thesaurus memoria est. Ipsa est enim custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas est, et animus ipsa est. 8. Imago a sensibus corporis remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, non per seipsam adest. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
gius enĩ uidemus. quã audimus. An
mus autẽ et loco et merito: his uniuer¬
sis sensib suꝑfertur. In arce enĩ capitis
constitutus. qđ illi corporaliter non at¬
tingunt: iste intellectu aliter contuet᷑.
Nmplius eecellit oculorũ sensus cȩceris
sensib: quando qͥdẽ quȩ acd alios ꝑtinent
sensus. uide dicamꝰ: ueluti cũ dicimus qͥm
sonat ude quomͦ sapit: sic et cȩtera. Queadino¬
dũ oculus. ita et animꝰ cetera uidet: sese
non uituetur. Aliarũ enĩ rerũ origi¬
nes species et magnitudines perspicit:
de se aut̃ tanta ueri ignorantia uificit᷑
ut uihis omĩb nichil certus contem¬
pletur. O homo qͥd miraris syderũ al¬
titudinẽ: et maris ꝓfunditatẽ: Animi
tui abyssum intra: & mirare si potes.
Multa cogitantes. sine sensu carnis. & sine
imaginib uiuis: animo tantũ cernen¬
tes intuenur: memoriaq mente sibi
eas fingente tenemus. Multa qͦq in¬
telligimus sensu: quȩ lingua explere

Expanded text:
gius enim videmus quam audimus. 3. gius enim videmus quam audimus. 3. Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad alios pertinent sensus inde dicamus, veluti cum dicisonat, vide quomodo sapit, etc. 4. Quemadmodum oculus, ita et animus caetera videt, sese non intuetur. Aliarum enim rerum origines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere
Abbreviated transcription (Latin):
Dm̃s cogitationes regni uenient ab aqui
lone: et ponent unusquisq solium su¬
um in introitu portarum ierłm. Reg¬
na aquilonis uicia sunt. quȩ sedes suas
in portis ponunt: quia ꝑsensus carnis
labem animȩ ingerunt: idoq in ipsis
portis. id est in ipsis sensib regnant.
Neq enim aliunde peccamus: nisi ui¬
dendo. audiendo. attrectando. gustan¬
do. atq tangendo Unde et alibi dicitur.
Iutrauit mors ꝑfenestras ur̃as. Et alibi.
Extranei ingrediebantur ꝑ portas cius:
et suꝑ ierłm muttebant sortem: extrane
Don sensu non uirtute corporis: sedratio¬
ne mentis excellimus animalib cȩteris.
ꝓ reb corporeis utendis sufficit sensus car
homines usu corporearũ rerum: nichil
sensu conspiciunt. Sicut p̃cellunt sibi cor¬
porei sensus diuersitate locorum: ita si¬
bimet et uirtute sentiendi preceslunt.
sitione loci. et sentiendi longinquitate.
Sic aures odoratui. Longius enĩ audimꝰ.
quã odoramus. Sic et oculi aurib. Lon¬

Expanded text:
Omnes cognationes terrae ab Aquilone venient, et ponet unusquisque solium suum in introitu portarum Jerusalem . Regna Aquilonis vitia sunt, quae sedes suas in portis ponunt, quando per sensus carnis labem animae ingerunt; ideoque in ipsis portis, id est, in ipsis sensibus regnant. 2. Neque enim aliunde peccamus, nisi videndo, audiendo, attrectando, gustando, atque tangendo. Unde et alias dicitur: Intravit mors per fenestras nostras. Et alibi: Extranei ingrediebantur per portas ejus, et super Jerusalem mittebant sortem. Extraneoon sensu corporis, sed ratione mentis excellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnhomines usu corporearum rerum nihil sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt;re, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: lon
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ copulatione confũsus: nec natu¬
rarũ distinctione geminatus. Ideo deus
in hominẽ uenit: quia ꝑ se ipsum ab
hominib cognosci non potuit. Sed i¬
de nobis consuluit. inde despectionẽ
ꝑtulit: quia infirmitatem quã ꝓnobis
siuscepit. homo suꝑb despexit. Oi hoc¬
ergo infirma et stulta mundi elegit: ut
fortiora et sapienticora ꝑ que non cognos¬
cebatur confunderet. Sicut cibum forte
inualidus infans caꝑe non potest. nͥ a
matre pͥus editũ. uel esum in lactis su¬
cum uertatur. ut qđ in cibo non potu¬
it uti suggendo potetur in lacte per
carnem: ita et nos dũ eẽmus infirmi
ad conscipiendam u̾bi ȩt̃nitatẽ. factum
ẽ ipsum uerbũ caro: ut enutriti ꝑ car¬
nem. fortioresq effecti. cibum solidũ
ide̾. uerũ dm̃. cum patre sempit̃num.
contemplando ut angłi saciemur. Con¬

Expanded text:
rarum copulatione confusus, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, cibum solidum, id est, verbum Domini cum Patre sempiternum contemplando, ut angeli satiemur.
Abbreviated transcription (Latin):
A ꝑc informa serui ꝓpt̾ conceptionis ex¬
cellentiam dñs est hominum: quia
et si suscepit carnẽ: non tamen ex carnis
libidinosa contagione uenientem. Mledi¬
quaquã alter in humanitate. alt̃ in
ditate ẽ. sed in utraq natura idem
unus est ds̃. Nec purus homo concep¬
tus est: nec purus homo editꝰ ẽ: nec
postea meritũ ut d̾s esset accep̾it⁊ sed
ds̃ uerbũ manente incõmutabili essen¬
tia quȩ illi cum patre et spũ scõ est.
coeterna: assumpsit hominẽ ꝓ salute
humana. in qua et impassibilis pati.
et nmortalis mori: et ȩternus ante scła
temporalis posset ostendi. Mediator
aliud sit ex patre. aliud ex uirgine: ñ
tamen alius ex patre alius ex uirgine:
sed ipse ȩt̾̃nus ex patre. ipse temꝑalis
ex matre. Ip̃se qui fecit: ipse qui fac¬
tus ẽ. ipse de patre sine matre: ipse
de matre sine patre. Ipse conditoris
templũ: ipse conditor templi. Ipse auc¬
tor oꝑis: ipse opus auctoris: manens unꝰ
de utroq et in utraq natura: nec natu¬

Expanded text:
stus in forma servi, propter conceptionis excellentiam, Dominus est omnium, quia etsi suscepit carnem, non tamen ex carnis libidinosa contagione. 4. Mediquaquam alter in humanitate, alter in deitate est, sed in utraque natura 149 idem unus est. Nec purus homo conceptus est, nec purus homo editus est, nec postea meritum ut Deus esset, accepit; sed Deus Verbum, manente incommutabili essentia, quae illi cum Patre, et Spiritu sancto, est coaeterna, assumpsit carnem pro salute humana, in qua et impassibilis pati, immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset ostendi. 5. Mediataliud sit ex Patre, aliud ex Virgine; non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec natu
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras:⁊ s quia angłica natura quȩ
ñ ẽ. p̃uaricata lux dr̃. illa aut̃ que pre¬
uaricata ẽ. tenebrarũ nomine nuncu¬
patur: unde et in pͥncipio lux a tene¬
bris diuiditur: s quia et hos et illos
ds creauit. inde dr̃. ⁊ formans lucem
et creans tenebras: ueru̾tam̃ bonos an¬
gelos ñ tantũ creans s etiã formans.
malos uͦ creans. tantiun ñ formans.
Hoc et de hominib bonis: malisq ac¬
cipiendũ ẽ. Post ad numerata celi t̾rȩ¬
q creaturã. idõ nominat᷑ in genesi
sp̃s sc̃s. ⁊ ut quia suꝑferri eum dici
oportebat. antea illa omĩa nomina
ri diceretur. Quod et apłs indicat:
dũsuꝑ eminentẽ uiã caritatis demon¬
reqͥescimꝰ: atq ꝓtegendo nos. suꝑfert᷑
nobis. Unaqueq natura suo pondere
nititur: ignis aũt et oleũ merito su¬
ꝑiora semꝑ appetunt quia ꝑ ipsorum

Expanded text:
tenebras ; sed quia angelica natura, quae tenebras ; sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos Deus creavit, inde dicitur: Formans lucem et creans tenebras. Veruntamen bonos angelos non tantum creanmalos vero creans tantum, et non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante illa nominarri diceretur. Quod et Apostolus indicat , dum supereminentem viam charitatis demonrequiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appetunt, quia per ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
illi uelle. qđ ipse ẽ. Et qđ ipse ẽ. utiq
ȩt̾nus et incõmutabilis ẽ. hoc ẽ. ergo
uoluntas eiꝰ. Matheries ex qua forma¬
tus ẽ. mundus. origine ñ temꝑe res
a se factas p̾cessit: sicut sonꝰ cantum.
Prior enĩ ẽ. sonꝰ cantu: qͥa suauitas can¬
tilenȩ ad sonũ uocis. ñ sonꝰ ꝑtinet acd
suauitatẽ : ac ꝑ hoc utrũq simulst̃:
sed ille ad quẽ ꝑtinet cantus pͥor ẽ.
idẽ sonꝰ. Matheria ex qua cęlũ t̃raq
formata ẽ. idõ informis uocata ẽ qͥa
ñ dũ ex ea formata erant. que forma¬
ri restabant. Uerũtam̃ ipsa mathe¬
ria ex nichilo facta erat. Aliud ẽ enĩ
aliquid fieri posse: aliud fieri necesse
esse. Fieri necesse ẽ. quod ds naturis
inseruit. fieri aut posse ẽ. qđ extra
cursũ inclitũ naturarũ creator ut
faceret quandoq ut uoluit reserua¬
uit. Non ex hoc habere substantiam
credende st̃ tenebrȩ. qͥa dicit dñs per
ꝓpħam. ego dñs formans lucẽ. et creans

Expanded text:
elle quod ipse est et quod ipse est, utique aeternum et incommutabile est. Haec est ergo voluntas ejus. 6. Materies ex qua formatus est mundus , origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem; ac per hoc utrumque simul sunt, sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ea formata erant quae formari restabant, verum ipsa materia ex nihilo facta erat. 8. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substantiam babere credendae sunt tenebrae, quia dicit Dprophetam: Ego Dominus formans lucem, et creans
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mundi constructio nec tempus an¬
te pͥncipiũ. s et̾nitas fuerit: tempus uͦ
ab institutione creaturȩ. ñ creatura cȩ¬
pit a temꝑe. Quidã aiunt. Quid facie¬
bat ds̃. antequã celũ faceret: Cur noua
uoluntas in dm̃: ut mundrum conde̾t
orta ẽ Sed noua uoluntas in dm̃ exorta
ñ ẽ: qͥa et si mre mundus ĩa ñ erat.⁊
in ęt̾na tam̃ ratione et consilio semꝑ
erat. Dicunt quidam. Quid subito
uoluit ds̃ facere mundũ. qđ ante non
fecit: Uoluntatẽ dei immutari ar¬
bitrantes:⁊ qͥa aliquando uoluit. qđ
aliquando ñ uoluit. Quib respon¬
dendũ ẽ. Uoluntas dĩ ds̃ ẽ: qͥa ñ ipse¬

Expanded text:
hujus mundi constructio; nec tempus anhujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est: Voluntas Dei De
Abbreviated transcription (Latin):
tempus ẽ. nec dies nec hora: quia dũ hȩc
omĩa particulis accedunt suis. et discedunt
quomodo unũ dicendũ ẽ. quod ñ simul
est: Utrum sit precitũ futurũ ue tempus.
sicut presens: & si ẽ. sciri oportet ubi est. Sed
aduerte quod cuncta et futura. et pre¬
terita et presentia in animo sunt potius
requirenda. Tria ista pret̾ita presen¬
tia. et futura. constat in animo tantum
inueniri: p̾terita reminiscendo. p̾sentia
contuendo. futura expectando. Sꝑamꝰ
gͥ aduenientia: intuemur p̾sentia: reco¬
limꝰ transeuntia. Hȩc omĩa ñ ita indeo
sunt: cui simul omĩa adsunt. De mun
in homine. Nã sicͤ ꝑ dimensiones ȩtatũ
ad finem homo uergitur⁊ ita et mundꝰ
ꝑ hoc qđ distenditur temꝑe deficit: qͥa
unde homo et mundus crescere uidetur.
inde uterq minuitur. Frustra dicitur
ꝑ tanta retro temꝑa deo uacanti. noua
ꝓ mundo faciendo orta fiusse cogitatio:
quando in suo ȩt̃no maneret consilio

Expanded text:
tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, praeterita, praesentia et futura in animo tantum inveniri constat, praeterita reminiscendo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui simul omnia adsunt. 128 CAPst homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno maneret consilio
Abbreviated transcription (Latin):
tenet dr̃. S nec ipsorũ angelorũ decessio
accessio ue est temꝑr̾m. Nam duas esse
in creaturis res. quarũ uicissit udo tem
quod incõmutabili inherent cratori: si¬
ue mnatheriȩ illi inforii. pͥusquã ex
omĩa ista quȩ temꝑalit᷑ ĩa uoluuntur
formarentur: nec ipsũ utiq uoluebat᷑
tempus. Tempus igitur nͨ ad eas crea¬
turas que supra cęlos st̃ ꝑtinere. sed ad
cedunt temꝑa uel succedunt: sed nobis
qui sub celo uersamur in hoc infimo mundo.
tempꝰ creatura. in principio
tam̃ mundi factum eẽ. credendũ est. Idõ gͦ¬
igitur principiũ dr̃: qđ ex ipso cepit rerũ
uniuersarũ exordium. Null ũ spacium
corꝑalit̾ habere tẽꝑa credimꝰ: quia ante ab¬
scedunt pene quã ueniant. Ideoq in reb
nullus statꝰ ẽ. tẽpr̃m: quia celeri motu mu¬
tantur. Nec centũ anni unũ tempꝰ ẽ: nec
unꝰ annꝰ unũ tempꝰ ẽ: nec unꝰ mensis unũ

Expanded text:
tenet dicitur. 3. Sed nec ipsis angelis decessio tenet dicitur. 3. Sed nec ipsis angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse in creaturis res, quibus vicissitudo tempo quod incommutabili inhaerent Creatori; sive materiae illi informi, priusquam ex ea omnia ista quae temporaliter jam volvuntur formarentur, nec ipsi utique valebat tempus. Tempus igitur non ad eas creaturas, quae supra coelos sunt, sed ad cedunt tempora, vel succedunt, sed nobis, qui sub coelo versamur in hoc infimo mundo. tempus creatura, in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum
Abbreviated transcription (Latin):
Et si uolueris genere locutionis illo de¬
monstrare. quo is qͥ efficit. ꝑ id qͦd effi¬
citur nominatur: bene os ꝓ uerbopo¬
nis: sicut lingua ꝓu̾bis. ⁊ sicut manũ
ad faciem qͥbq electis presentabitur:
ut ipsara speciem contemplentur. cuiꝰ
nc̃ uestigia comprehendere conantur.⁊
Successio ascribatur.ui.
Mra temꝑa precedit diuma
eternitas: nec in deo preteri¬
tum. presens. futurum ue aliquidere.¬
ditur.⁊ sed omĩa presentia in eo dicun¬
tur: qͥa ȩt̾nitate sua omĩa complectit᷑
Auoquin mutabilis esset credendus: si
ei successionss temꝑm ascribantur. Si
semꝑ aliqua essent cũ dõ temꝑa. ñ esset
tempus sed esset ȩternitas. nec mutaren¬
tur temꝑa sed starent. Presens. preteri¬
tum. et futurum. nr̃m est habere non
dei. Uerbi causa. dicimꝰ ꝓ presenti teneo
codicem: ꝓ pret̾ito teniũ. ꝓ fut̾o. tenebo
Uniu̾sitatẽ uͦ ds̃ tenet: et ꝓtenuit. et tenebit.

Expanded text:
Et si volueris genere locutionis illo deEt si volueris genere locutionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam pro verbis, sicut manum ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur; esuccessio ascribatur. 1. Omnia tempora praecedit divina aeternitas, nec in Deo praeteritum, praesens, futurumve aliquod creditur, sed omnia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo tempora, non esset tempus, sed aeternitas; nec mutarentur tempora, sed starent. 2. Praesens, praeteritum et futurum nostrum est habere, non Dei. Verbi causa, dicimus pro praesenti, teneo Codicem; pro praeterito, tenui; pro futuro, tenebo. Universitatem vero Deus tenet; et pro tenuit, et tenebit,
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Non scłm essentiam sed scd̾m
similitudinẽ species. ducuntur ad
dm̃: neq ꝓ substantiȩ ꝓpͥetate. sed pro¬
efficientiis causarum. Unde et credit᷑
ruisse: nisi ꝑ assumptã creaturarum
speciem. Fallunt᷑ qͥdã stultorũ dũ leguis
ad unaginẽ dĩ factũ hominẽ esse. ar¬
bitrantes dm̃ esse corꝑeũ: dũ nͣ caro
qđ est corpꝰ. sed anima qdđ ẽ. sp̃s dei ima¬
ginẽ habeat. Non ergo esse corꝑis for
similitudinẽ suã creauit. Cogita gͥ
quale corpꝰ habeat ueritas: et dũ non
inueneris. hoc est ds̃. Facies dei inscrip¬
turis sacris non caro. sed diuina cogni¬
tio intelligitur: eadem ratione quia
ꝑ faciem conspectam quisq cognoscit᷑.
Hoc enĩ in orationẽ deo dr̃: ostende
nobis faciem tuam. Ac sicdicatur. Da
nobis cognitionem tuam. Os dei:
Uiugenitꝰ eiꝰ ẽ. Nã sicut ꝓ uerbis quȩ ꝑ
linguã fiunt. sepe dicimꝰ illa et illa lin¬
gua: ita et ꝓ dei uerbo os ponitur:
quia mos est ut u̾ba ore formentur.

Expanded text:
ecundum essentiam, sed secundum similitudinem species ducuntur ad Deum; neque pro substantiae proprietate sed efficientiis causarum. Unde et creditur ruisse nisi per assumptam creaturarum speciem. Falluntur quidam stulti, qui, dum legunt ad imaginem Dei factum esse hominem, arbitrantes Deum esse corporeum, dum non caro, 125 quod est corpus, sed anima, quod est spiritus, Dei imaginem habeat. Non ergo esse corporis fosimilitudinem suam creavit. Cogita igitur quale corpus habeat veritas, et dum non inveneris, hoc est Deus. 8. Facies Dei in Scripturis sacris, non caro, sed divina cognitio intelligitur, ea quidem ratione, qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione Deo dicitur: Ostende nobis faciem tuam, ac si dicatur: Da nobis cognitionem tuam. 9. Os Dei Unigenitus ejus est. Nam sicut pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa et illa lingua, ita pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut verba ore formentur.
Abbreviated transcription (Latin):
tionib figuretur. qͥ usq ad xrpͥm¬
nr̃arum passionum. seu carnat:
contumelias descendisse cognoseitur.
centia: et leo ꝓ fortitudine. ñ ꝓnatura :¬
& serpens ꝓ morte. & sapientia ñ ꝓna
tura scribitur. Nã & in ꝓpħa: plaustri¬

Expanded text:
tionibus figuretur, qui usque ad nosttionibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. centia; et leo, pro fortitudine, non pro natura; et serpens, pro morte et sapientia, non pro natura scribitur. Nam et in p
Abbreviated transcription (Latin):
consurgeremus ei. Multis modis ds̃
ad significandũ se hominib de infẽ¬
riorib reb species ad se trahit: quẽ
reuera iuxta ꝓpͥam substantiã inui¬
sibilem eẽ. et incorꝑeum constat.
Plerũq de corꝑib ad dm̃ sumunt᷑
qualitatum species. quȩ tam̃ in dõ
non sunt: qͥa in ꝓpͥa natura incorꝑeuꝰ
est et incircumscriptus: sed ꝓ effi¬
II cientiis causarũ rerũ in ipso
sp̃ecies scribuntur: ut qͥa omĩa ui¬
det dicatur oculus: et ꝓpt᷑ quod¬
audit omĩa. dicat᷑ auris. ⁊ ꝓ eo autẽ
qđ auertit᷑ ambulat. ꝓ eo qđ expec¬
tat stat. Sic et in ceteris horũ similib
ab humauis mentib trahit᷑ similitu¬
do ad dm̃. sicut ẽ. obluuscens. et me¬
morans. Hinc ẽ qđ et ꝓpħa dicit.
Iurauit dñs exercituum ꝑ animã suã:
ñ qđ ds̃ anini̾a habeat. sed hos nr̃o
narrat affectu. E t alibi sunili figu¬
ra: et uermis. et scarabeus intelligi¬
tur. Nec mirum si iulib significa¬

Expanded text:
consurgeremus ei. 4. Multis modis Deus consurgeremus ei. 4. Multis modis Deus ad significandum se hominibus de inferioribus rebus species ad se trahit; quem re vera juxta propriam substantiam invisibilem esse et incorporeum constat. Plerumque de corporibus ad Deum sumuntur qualitatum species, quae tamen in Deo non sunt, quia in propria natura incorporeus est, et incircumscriptus, sed pro efficientiis causarum in ipso species rerum scribuntur, ut quia omnia videt, dicatur oculus; et paudit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. 36. Sic, et in caeteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut et obliviscens, et memorans. Hinc est quod et propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam; non quod Deus animam habeat, sed hoc nnarrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbatio nulla ẽ: apud quẽ tranquil¬
utas sunma ẽ. Non ita ẽ. precipotati¬
da mentis señtentia. ut credamꝰ posse
deo furoris. uł mutationis accidere ꝑtur¬
bationẽ.: sed ipsam eqͥtatẽ iustitiȩ qua
reos punit. iracundiam sacra lectio no¬
minauit: qm̃ qđ iudicantis equũ est
furor ẽ. et indignatio patientis. Ita gͦ
intelligere opus ẽ: et alias passiones
quas de affectione humana ducit scrip¬
tura ad dm̃: ut et iuxta se incõmutabi¬
lis sit credendus. ⁊ et tam̃ ꝓ causarum
effectib ut facilius intelligatur. nr̃e
locutionis et mutabilitatis genere ap¬
pellatur. Tam clem̃ter ds humanȩ con¬
sulit infirmitati: ut qͥa eũ sicut est ñ
pessumus agnoscere: nr̃ȩ locutionis
more se ipsũ nobis insmuet. Uude et
menbroꝵ nr̃oꝵ qualitatẽ habere des¬
cribitur: & passionũ indigna dici
de se uoluit: quatenꝰ ad sua ꝑ nr̃a nos
traheret.⁊ et dũ condescenderet nobis.

Expanded text:
perturbatio nulla est, apud quem tranquilperturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Non ita est praecipitanda mentis sententia, ut credamus posse Deo furoris vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem justitiae, qua reos punit, iram sacra lectio nominavit, quoniam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio patientis. 2. Ita ergo intelligere opus est et alias passiones, quas de affectione humana ducit Scriptura ad Deum, ut et juxta se incommutabilis sit credendus, et tamen pro causarum effectibus, ut facilius intelligatur, nostrae locutionis et mutabilitatis genere appelletur. 3. Tam clementer Deus humanae consulit infirmitati? Ut quia eum sicut est non possumus agnoscere, nostrae locutionis more se ipsum nobis insinuet. Unde et membrorum nostrorum qualitatem habere describitur, et passionum indigna dici de se voluit, 123 quatenus ad sua, per nostra nos traheret, et dum condescendit nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ suã quȩ circu̾scribi nequit facit
ds intelligi: ut ipsis uestigiis reu̾tat᷑
homo ad dm̃. quib au̾sus est: ut qͥa
ꝑ amorem pulcͥtudinis creturȩ a creato¬
ris forma se abstulit. ⁊rursũ ꝑ creaturȩ
decore ad creatoris pulcͥtudin̾e reu̾tat᷑.
Quibdã gradib urtelligentiȩ ꝑ crea-¬
turam ꝓgreditur homo ad intelligen¬
dũ dm̃ creatorẽ: idest ab insensibilib¬
surgens ad sensibilia: a sensibilibus
surgens ad rationabilia: a rationabilib
surgens ad creatorem. Intelligibilia
ꝑse collaudant dm̃: et irrationabilia et
isensibilia. ñ ꝑ se. sed ꝑ nos: dũ ea con¬
siderantes dm̃ laudamus. Sed idõ dicum¬
tur laudare ipsa: quia eandem laudẽ
earũ parturit causa. Dixerunt antiqͥ
quod nichil tã hebes sit: qđ non sen¬
sum habeat in dm̃. Hinc est illud
quod ex silice duro scintilla excutitur.
Et si ignis insaxo: utiq ibi sensus sen¬
horu̾ enĩ motuũ apud deum

Expanded text:
dinem suam, quae circumscribi nequit, facit dinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum quibus aversus est. Ut quia per amorem pulchritudinis creaturae a Creatoris forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris pulchritudinem revertatur. Quibusdam gradibus intelligentiae per creaturam progreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibsurgens ad sensibilia; a sensibilibus surgens ad rationabilia; a rationabilibus surgens ad Creatorem. Intelligibilia per se collaudant Deum, irrationabilia et insensibilia non per se, sed per nos, dum ea considerantes Deum laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipsa, quia eadem laudem eorum parturit causa. 4. Dixerunt antiqui, quod nihil tam hebes sit, quod non sensum habeat in Deum. Hinc est illud quod ex silice duro scintilla excutitur. Et si ignis in saxo, utique ibi sentitur senHorum enim motuum apud Deum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã angłorum. Soli enĩ tͥnitas ÷ͥ integre
nota ẽ. et humanitati axꝑo susceptȩ: quȩ
t̾cia ẽ. in tͥnitate ꝑsona. Intelligibiliter
qͦdã miro mͦ dĩ essentia sciri potest dũ
Dei secreta uidicia ñ posse sensu penetrari
occulta s iusta st̃ tantundem uenerari
ea opꝰ ẽ. et timere. ñ discutere. aut
pulchritudine agnoscatur creator
Sꝑs ad incorꝑeã creatoris mag¬
nitudinẽ creaturarũ corꝑea mag¬
nitudo cõponitur: ut magna consi¬
derentur ex paruis. ÷ et ex uisibilib
inuisibilia estimentur: atq ex pulcͥ¬
tudine factorũ. effector oꝑm agnoscat᷑:
ñ tam̃ parilitate consimili: secd ex qua¬
dam subdita et creata specie boni. Si¬
cut ars in artifice retorquet laudem:
ita rerũ creator ꝑ creaturã suã laudat᷑.
et quanto sit excellentior ex ipsa oꝑis
conditione monstrat᷑. Ex pulcͥtudi¬
ne enĩ circũscriptȩ creaturȩ. pulcͥtu¬

Expanded text:
etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta, quae tertia est in Trinitate persona: 2. Intelligibiliter quodam miro modo Dei essentia sciri potest, dumDei secreta judicia non posse sensu penetrari,occulta, sed justa sunt, tantumdem venerari ea opus est, et timere, non discutere, aut pulchritudine agnoscatur creator. 1. Saepe ad incorpoream Creatoris magnitudinem creaturarum corporea magnitudo componitur, ut magna considerentur ex parvis, et ex visibilibus invisibilia aestimentur, atque ex pulchritudine 121 factorum effector operum agnoscatur, non tamen parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. 2. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum Creator per creaturam suam laudatur; et quanto sit excellentior, ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritu
Abbreviated transcription (Latin):
nec scdm sitũ. nec scdm habitũ. aut mo¬
tũ aliqͥd digne dicat᷑: in est tam̃ ei qͦ¬
dãmͦ latitudo caritatis: qua nos et ab
errore colligit. et continet in ueritate. ln est
ei et longitudo qua nos longanimit᷑ ma¬
los portat: donec em̃datos patͥȩ fut᷑e resti¬
tuat. Inest ei et altitudo ꝑ qͣm omnem
sensum suȩ scientiȩ unmensitate exsuꝑat.
nest ei et ꝓfundũ: quo dampnandos
um de deo loquens scriptura
plerũq dicat ecce ds̃. ñ quasi uisi¬
bile ostendit: sed ubiq eẽ. p̾sentẽ signi¬
ficat. ꝑ id qđ dicit ecce dñs: uel quod
magnitudinẽ diuinitatis eiꝰ nulliis pos¬
sit sensus attingere etiã nec anglicꝰ quã¬
uis usq ad parilitate angłicã humana
post resurrectionẽ nat᷑a ꝓficiat: et ad
contemplandũ dm̃ indefessa consurgat.
uidere tam̃ eiꝰ essentiam plene ñ ualet.⁊
quã nec ipsa ꝑfectio angłica in totũ at¬
tingit scire: scđm apłm qui ait. Pax dei
quȩ exsuꝑat omnẽ sensũ: ut subaudias

Expanded text:
nec secundum situm, nec secundum habitum aut motum aliquid digne dicatur, inest tamen ei quodammodo latitudo charitatis, qua nos et ab errore colligit, et continet in veritate. Inest ei et longitudo, qua nos longanimiter portat, donec emendatos patriae futurae restituat. Inest ei et altitudo, per quam omnem sensum suae scientiae immensitate exsuperat. Inest ei et profundum, quo damnandos 1. Dum de Deo loquens Scriptura plerumque dicit: Ecce Deus, non quasi visibilem ostendit, sed ubique esse praesentem significat. 120 Per id quod dicit: Ecce Dominus, vel quod magnitudinem divinitatis ejus nullus possit sensus attingere, etiam nec angelicus, quamvis usque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essentiam plene non valet, quam nec ipsa perfectio angelica in totum attingit scire, secundum Apostolum, qui ait: Pax Dei, quae exsuperat omnem sensum , ut subaudias,
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ. bona et mala putantur: s uicia
natura non sunt: et dũ uere a diabolo
suit. ñ tñ creata sunt. Non quia ali
cubi aut aliq̾n erat malũ unde fieret
diabolus malus. s qͥa uicium est. Dũ
esset angłs bonus. suꝑbiendo factꝰ ẽ na¬
lus: & idõ recte dr̃. ab eo inuentũ eẽ.

Expanded text:
turae, bona et mala, putantur. Sed vitia turae, bona et mala, putantur. Sed vitia natura non sunt, et dum vere a diabolo sint, non tamen creata suncubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inven
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib constans: aptũ uͦ ẽ. ut uestimen¬
tũ et uictus. Idõq hominẽ dici pulcrũ
ad se: quia ñ uestimento et iuictui est
homo necessarus: sed ista homini. Idõ
aut alla apta quia ñ sibi sicut homopul¬
chra. aut ad se sed ad aliud: idest ad
hominem. accõmodata ñ sibimet neces¬
saria. Hoc et cle cȩteris elem̃torũ natu¬
ris dicendũ est. Cuncta quȩ sunt. et
facta sunt. mira ualde sunt. sed consu¬
etudine uiluerunt. Ideoq sic diuina
scrutare oꝑa: ut semꝑ ea cogites imm̃sa.
Fecit ds̃ omĩa ualde bona. Nichil ergo¬
in natura malũ⁊ quando et ipsa quȩ
in creaturis uident᷑ esse penalia. si bene
utantur. et bona et ꝓsꝑa sunt. si male
utantur nociua. Ideo gͦ ꝑpendanda ẽ cre¬
atura ex nr̃o usu ñ bono. sedex suanatu¬
al um ergo a diabolo ñ ẽ crea
nichil. Os aut malũ ñ fecit. Creditur
ab hereticis ment̾ẽ a dõ. uitia a diabo¬
lo fuise creata. Unde et ab ipsis duena¬

Expanded text:
omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimenomnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. 19. Cuncta quae sunt, et facta sunt, mira valde sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scrutare opera, ut semper ea cogites immensa.Fecit Deus omnia valde bona. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona, et prospera sunt, si male utantur, nocent. Ita ergo perpendenda est creatura ex nostro usu non bona, nam ex sua natutur a diabolo non est creatnihil, Deus autem malum non fecit. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata, unde et ab his duae na
Abbreviated transcription (Latin):
transitoriȩ dictũ ẽ. a dõ fiat: erat utiq
creatura aliqua. unde iã talis fieret
uox. S qͥa antequã diceret fiat. nulla
extitit creatura: ipsum qđ dictũ est¬
fiat: in ęt̾̃nitate uerbi. ñ in uocis sono
ẽnuntiatũ est. Non septies uisa a deo
septiesq laudata est creatura: quȩ
antequam fieret ꝑfecta ab illo iusa est:
sed dũ
nos singula uidentes
mꝰ. tãquã ipse uideat
laudetq ꝑ nos: sicut est illud. Non e
ꝑ nos loquitur: ita uidet et laudat per
nos. Sed ꝑse ꝑhennit᷑ ac sempit̾iiȩ uidet
creaturã in pricipio ualde bonã uoca¬
ri: singularit᷑ uͦ tantũ bonã: qͥa et men¬
bra corꝑis cũ sint singula bona. maius ta¬
men bonũ faciunt dũ singula om̃ĩa ual¬
de bonũ corpꝰ esficiunt. Decor elem̃toꝵ
omiũ in pulchro et apto consistit: sed
pulchrũ est qđ ꝑ se ipsum est pul¬
crũ. ut homo ex anima et menbris

Expanded text:
transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes fit tanquam ipse videat, laudetque per nos, sicut est illud: Non esper nos loquitur, ita videt et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiterne videtcreaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmꝰ. s cues unꝰ ẽ dictus.:⁊ et idcirco ipse
repetitur in executione naturȩ. Qui
dics hoc ẽ. natura angłorũ. quando
creaturã ipsã contem¬
plabatur.
U autem
ꝑmanendo in eiꝰ contuitu. sed laudem
eius ad dnm referens. eamq melius in
diuina ratiõne conspiciens: continuo
mane fiebat. Si uͦ ꝑmaneret neglecto
creatore in creaturȩ aspectii. iam non
uesꝑa. s nox utiq fieret. Dũ se creatura
melius in deo quã in se ipsa nouerat.⁊
ipsa sui cognitio quȩ maior in deo est:
dies et lux dr̃. Cognitio uͦ sui inse ipsa
ẽ. indo̾. qͥa longe inferior ẽ: uesꝑa no¬
minatur. Idõq post uesꝑam mane fie¬
bat: qͥa dũ suami in se cognitionem
sibi satisfacere ñ agnosceret: ut se
pleniꝰ nosse potiusset. ad dm̃ sese refere¬
bat creatura: in quo se diem agnoscendo
melius fieret. Non sic queadmodũ nos
transitoriȩ dicimus fiat aliquid sic dix̃
d̃s. fiat cȩlũ in principio. Illud enim
sempit̾nȩ in uerbo unico dictũ est. Si

Expanded text:
ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabatur, n autem permanendo in ejus contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens; eamque melius in divinam rationem conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret neglecto Creatore, in creaturae aspectu, jam non vespera, sed nox utique fieret. » Dum se creatura melius in Deum, quam in seipsam noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsam e in Deo est, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat; quia, dum suam in se cognitisibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 131 15. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si
Abbreviated transcription (Latin):
quis aditũ inuenire poterit: qͥa ille om̃ia
circũquaq constringit. Cuncta enum
intra diuini iudicii omĩpotentiã coar¬
tantur. siue quȩ continenda st̃ ut salua.
siue quȩ amputanda st̃ ut ꝑeant. Nul¬
latenꝰ ergo posse effugere dm̃ quẽpiã.
Qui enĩ ñ habet placatũ: nequaquã¬
uitudinis ista est: ut intelligamꝰeũ
intra omĩa. sed ñ inclusũ: extra
omĩa sed ñ exclusum. Et ideo
int̾ior ẽ. ut omĩa contineat:
ideo ext̾ior ẽ. ut incircũscriptȩ mag¬
nitudinis suȩ unmensitate omĩa conclu¬
dat. ẜ id ergo qđ ext̾ior ẽ. ostendit᷑ eẽ.
sine dõ essent. ds̃ intͣ omĩa ẽ. Uerũ ne
extra dm̃ essent. ds̃ ext̾ior ẽ: ut om̃ia con¬
cludantur ab eo. De consũmatione ali

Expanded text:
quisquam aditum invenire poterit, quia ille omnia quisquam aditum invenire poterit, quia ille omnia circumquaque constringit. Cuncta enim intra dictantur; sive quae continenda sunt ut salva sive quae amputanda sunt ut pereant; nullatenus ergo dicimus effugere posse Deum quempiam. Qui enim non habet placatum, nequaquanitudinis tuae ista est, ut intelligamus te intra omnia, sed non inclusum; extra omnia, sed non exclusum. Et ideo interior es, ut omnia contineas; ideo exterior es, ut incircumscriptae magnitudinis tuae immensitate omnia concludas. Per id ergo quod exterior es, ostenderis esse sine Deo essent, Deus intra omnia est. Verum ne extra Deum essent, Deus exterior est, ut omnia concludantur ab eo. 4. Consummatio alicuj
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. qͥa desistente pulchritudine homo
manet. ⁊ ac ꝑ hoc qui ita intellegit dm̃
corꝑcũ esse credit: dũ pulchritudo. et
magnitudo dei ipse deus sit. ldeo d̾s dr̃
simplex. siue ñ amitendo qͦd habet:
seu quia ñ aliud ẽ. ipse. et aliud
qͦd in ipso ẽ. In ordinate dici seu
ittpote simplicitas quȩ aliquando dr pro
stulticia et non est. Apud dm̃ uͦ: suma
simplicitas est. Iuxta hanc regulam: et
ON ideo celũ et terrã implet ds̃
ut contineant eũ: sed ut ipsa po¬
tius contineant᷑ ab eo. Nec par¬
ticulatĩ ds implet omĩa: sed cum sit idem
unꝰ. ubiq tam̃ ẽ. totus. Non tta putandꝰ
est ẽẽ. in omib ds̃: ut unaqueq res pro
magnitudine portionis suȩ. capiat eum:
idẽ maxina maius. & minima mitus.
dum sit potius ipse totꝰ in om̃b siue
omia in ipso. Omĩpotentia cdiuinena¬
iestatis. cuncta potestatis suȩ immenstra¬
te concludit: nec euadendi potentiam eꝰ

Expanded text:
; quia, desistente pulchritudine, homo ; quia, desistente pulchritudine, homo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei ipse Deus sit. 6. Ideo Deus dicitur simplex, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dici seu eo patet utpote simplicitas, quae aliquando dicitur pro stultitia, et non est. Apud Deum vero summa simplicitas est. Juxta hanc regulam, et Non ideo coelum et terram implet Deus, ut contineant eum; sed ut ipsa potius contineantur ab eo. Nec particulatim Deus 118 implet omnia, sed cum sit idem unus, ubique tamen est totus. Non ita putandus est esse in omnibus Deus, ut unaquaeque res pro magnitudine portionis suae capiat eum, id est, maxima majus, et minima minus, dum sit potius ipse totus in omnibus, sive omnia in ipso 2. Omnipotentiae divinae majestas cuncta potestatis suae immensitate concludit nec evadendi potentiam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
pi omnino non potest. Crea¬
tura uͦ bonũ est. sed non sũ
inũ ẽ: quia mutabilis est.
Et dũ sit quidem bonũ: ñ tamen potest¬
ẽẽ. et sũmũ. Quid est dĩ immortalitas.
nisi eiꝰ incõmutabilitas: Ña et angłi &
aminȩ umortales st̃: sed incõmutabi¬
les ñ sunt. Ideoq solus ds̃ dicitur im¬
mortalis: quia solus incõmutabilis. Ñã
anima moritur. dũ deserente dõ dehono
inmalũ mutatur. Sic et angłs cleseren¬
te deo ẽ lapsus. Quod matheriam ha¬
bet unde existat. mutabile ẽ. quia de in¬
formi ad formã transit. Quod uͦ ñ ha¬
bet mat̾iam inmutabile ẽ: sicut ds̃ utiq
est. Bene ac substantialit᷑ st̃ ista in deo:
idẽ. incorruptio. immortalitas. incõnu¬
tabilitas. Inde et merito cuncte prepo
imcommutabilis. atq et̾nus. qͥd cuiq
congruũ eẽt temꝑi. ab ipsa etͣnitate in
eius mansit dispositione consilii. Non u¬
su nr̃o aliud dm̃ putari. aliud puchritu¬
dine eus: atq aliud magnitudine ipul.

Expanded text:
pi omnino non potest. Creatura vero bonum, sed non summum est 116, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum non tamen esse potest et summum. 2. Quid est Dei immortalitas, nisi ejus incommutabilitas? Nam et angeli et animae immortales sunt, sed immutabiles non sunt; ideoque solus Deus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis est. Nam anima moritur, dum, deserente Deo, de bono in malum mutatur, sic et angelus, dum, deserente Deo, est lapsus. 3. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, quia de informi ad formam transit. Quod vero non habet materiam, immutabile est, sicut Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. Unde et merito cunctae praepincommutabilis, et aeternus, quid cuique congruum esset tempori, ab ipsa tamen aeternitate in ejus mansit dispositione consilii. 5. Non usu nostro aliud Deum putare, aliud pulchritudinem ejus, atque aliud magnitudinem ipsiu