comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sis Crudeł utiq es. ñ uis ⁊ ꝓdesse potes.
ad bonos ꝓpas. qui te minime egent ma¬
los derelinquis qui te cum ꝑiculo carent.
Nimirũ testolide habes aut insolent̃. si
aut peccõres nimiũ iustus ab ominaris.
aut cum bñ tehabes de uicinia maloꝵ
inquinati te credis. Qd̃ si idte ꝯtͥstat qd̃
int̾ culpabiles culpa ñ cares. discute uiã
tuam.⁊ in quire utrum int̾ cotidiana
sint illa unde quereris. an int̾ dampna¬
bilia. Si cotidiana sunt. ubi t̾rarũ eui¬
tari possunt: Huiꝰmõi qm̃ assidua sunt:
tuno pulucrem trahis. Qracqͥd .i. ex oꝑib
cariatis fragilitate humana inuincibiłr¬
ꝯtͣhitur. qm̃ uniu̾sa delicta oꝑit caritas :
fructui oꝑm eus excusatur. Ergo ꝓpter
macłam pulu̾s itin̾is bona uitab̾ ꝓpt̾
parua ⁊ uenialia mala. magna ⁊ celestia
bona: Gͣ nicħ boni ÷ qd̾ aggredi ualeas.
qm̃ semꝑ bonum mala sequunt᷑ que ex¬

Expanded text:
non sis? Crudelis utique es; non vis, et prodesse potes. non sis? Crudelis utique es; non vis, et prodesse potes. Ad bonos properas qui te minime egent; malos derelinquis, qui tecum periculo carent. Nimirum te stolide habes aut insolenter, si aut peccatores nimium justus abominaris, aut cum bene te habes de vicinia malorum inquinari te credis. Quod si id te contristat quod inter culpabiles culpa non cares, discute vitam tuam, et inquire utrum inter quotidiana sint illa unde quereris, an inter damnabilia. Si quotidiana sunt, ubi terrarum evitari possunt? Hujusmodi quoniam assidua sunt, tune pulverem trahis. Quidquid enim ex operibus charitatis fragilitate humana invincibihitur; quoniam universa delicta operit charitas ; fructu operum ejus excusatur. Ergo propter maculam pulveris, itineris bona vitabis? propter parva, et venialia mala, magna et coelestia bona? Ergo nihil boni est quod aggredi valeas, quoniam semper bonum mala sequuntur quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
nere ex modia. Si cui tũ gula infesta ÷: copiã
fugere securius ÷: dñs nuptus int̾fuit. ꝯui¬
uas ñ abhorruit. in sinuans cupiditatem ñ
obsonium tuñdum esse. nullum hominum
genus cohabitanti ⁊ scẽ se hñti nocere. ꝙ mi¬
nime murmurantiũ dccͣctio pensabat: dũ
dñm qd̾ potum cibũq indifferent̾ sumebat.
qd̵ medicus egros uisitabat. uim accusa¬
bat potatorẽ: publicanoꝵ quoq ⁊ merectũ
ꝯmessatorem. S qͣnto melius ÷. cum dño
uesci fauo ⁊ pisce. qͣm simul cum esau ruf¬
falente: Exemplũ dñi seqͣmur. neq inter
malos ꝯu̾sari tanꝙͣ ab ipsis inquinandi
indignemur. Nam si int̾ malos legitime
te habes: ⁊ uerbo ⁊ ecemplo attendentibus
tͥ uilles: ñ te ferm̃tum maloꝵ in suam u̾tit
acredinem. uerũ tu illam ab illis paulatĩ
ettͣhis. Quid gͦ ꝯsortia maloꝵ fugis. cum
exte ip̃i. meliores fiant. tu ex ip̃is det̾ior

Expanded text:
nere ex inedia. Si cui tamen gula infesta est, copiam nere ex inedia. Si cui tamen gula infesta est, copiam fugere securius est. Dominus nuptiis interfuit, convivas non abhorruit; insinuans cupiditatem, non obsonium timendum esse, nullum hominum genus cohabitanti, et sancte se habenti nocere. Quod minime murmurantium detractio pensabat, dum Dominum quod potum cibumque indifferenter sumebat; quod medicus aegros visitabat, vini accusabat potatorem, publicanorum quoque et meretricum commessatorem . Sed quando melius est cum Domino vesci favo et pisce , quam simul cum Esau rufa lente? Exemplum Domini sequamur, neque inter malos conversari, tanquam ab ipsis inquinandi indignemur. Nam, si inter malos legitime te habes, et verbo et exemplo attendentibus tibi vales; non te fermentum malorum in suam vertit acredinem, verum tu illam ab illis paulatim extrahis. Qui ergo consortia malorum fugis cum ex te ipsi meliores fiant, tu ex ipsis deterior
Abbreviated transcription (Latin):
pentecostes. Sacerdotes tñ freq̃ntius celesti
pane opus ÷ ꝯfortari. laicos aũ ter saltem.
familiares regis ad m̃sam sedent. ⁊ hi cre¬
brius: quia ꝓpius. Uerum quisq more fi¬
delium quos int̾ ꝯu̾satur. siue sepius si¬
ue rarius. id obnixe uideat. qͣtinus digne
ꝯu̾sari malebat. humane ꝯu̾satiõis
cibos minime renuebat. id apud se agẽs
qd̃ a suis actum iri de creuerat. qui nixta
magistri sui mandatũ. si cubi hospitabã¬
tur: edebant ⁊ bibebant. que apud illos
erant.Nam qui inuno ⁊ pͥuato cõmorant᷑
loco. hi solitariam. et ut libet ꝓ rõne tam̃
austeram: ioħis baptiste. ⁊ heremi sectato¬
res abstinentie uitam agant. Qui autem
de loco in locum ꝓficiscunt᷑. aut int̾ mul¬
tos ꝯu̾santur. apsice hylaritatis ⁊ modes¬
tie mensam emulentur si nec scandalizari
nec scandalidare uolunt. scientes qm̃ esca
ubidinem frenare inhabundantia qͣm absti¬

Expanded text:
Pentecostes . Sacerdotes tamen frequentius opus Pentecostes . Sacerdotes tamen frequentius opus est confortari; laicos autem ter saltem. Familiares regis ad mensam sedent, et ii crebrius, quia propius. Verum quisque more fidelium quos inter conversatur, sive saepius sive rarius id obnixe videat, quatenus digne sari malebat, humanae conversationis cibos minime renuebat, id apud se agens quod a suis actum iri decreverat: qui juxta Magistri sui mandatum sicubi hospitabantur, edebant, et bibebant quae apud illos erant . Nam qui in uno et privato commorantur loco, ii solitariam, et, ut libet pro ratione tamen austeram, Joannis Baptistae, et eremi sectatores, abstinentiae 260 vitam agant. Qui autem de loco in locum proficiscuntur, aut inter multos conversantur, apostolicae hilaritatis et modestiae mensam aemulentur, si nec scandalizari, nec scandalizare volunt, scientes quoniam esca libidinem frenare in abundantia, quam absti
Abbreviated transcription (Latin):
gati. scł̃o celebrare possimus. Qui autem
flagitiosus qͣntumlibet ÷. s occultus. occul¬
te p̾moneatur. ne qd̾ debet esse saluti. p̾¬
sumat ꝑditioni. si tñ sr̃ hoc instat. sibi¬
q fieri qd̃ fidelib fit expostulat. necesse
t dare cõmunionẽ. ne negando ꝓdas in¬
iquitatẽ. aut ne uidearis illum odisse. aui
uitalem cibum nolis ꝯferre. Itaq ne aut
illum detegas in dignum aut te reddas
suspectum. mortẽ suam certissime isli dab̾.
negares. utiq gͣuit᷑ offenderes. dum das. n¬
chil oĩo peccas. Iuditium .n. sibi manducat
ibibit. Utiq sibi ñ ⁊̃ tibi. Sit tibi solatium
qͣn simul cum bonis distribuis et malis.ꝙ
enim hec radio solis purior. sordida ꝑcͣrit.
nec ꝑ currendo sordes ꝯtͣhit. decora illustrat.
feda ꝓpalat. Quippe uir bonus pꝰ cenamsit
melior: malus aũ acena redit de formior
UII. Quotiens adminꝰ sit cõmunicand̾ ĩ aro¬
liis sepius alus rariuis mos ÷ cõmuni¬

Expanded text:
gati, secundo celebrare possimus. Qui autem gati, secundo celebrare possimus. Qui autem flagitiosus quantumlibet, sed occultus, occulte praemoneatur, ne quod debet esse saluti, praesumat perditioni. Si tamen super hoc instat, sibique fieri quod fidelibus fit, expostulat; necesse est dare communionem, ne negando prodas iniquitatem, aut ne videaris illum odisse, cui vitalem cibum nolis conferre. Itaque, ne aut illum detegas indignum, aut te reddas suspectum; mortem suam certissime illi dabis,negares, utique graviter offenderes; dum das, nihil omnino peccas: Judicium enim sibi manducat et bibit , utique sibi, non etiam tibi: si tibi solatium quando simul cum bonis distribuis et malis, qenim haec radio solis purior, sordida percurrit, nec percurrendo sordes contrahit; decora illustrat, foeda propalat; quippe vir bonus post coenam fit melior, malus autem a coena redit deformior. CAPUT VII. Quoties ad minus communicandum. Aliis saepius, aliis rarius mos est communi
Abbreviated transcription (Latin):
on ab alus qͣm sacerdotib noq ab ipsis
ꝯtͣ statutũ eccłie accedentib. altaris sa¬
cram̃ta ꝯfitiuntur. Possunt eꝙ indigni
uita ꝯficere s necẽe ÷ ritum eccłiasticum ser¬
uare. In digni namq licet dampno suo:
ciplinam emulent᷑ iquid̃ ita mͥ uidetur:
Sacerdotũ autẽ ÷ curare. quib eucharis¬
tia debeat dari. quib uero negari. Om̃ib
publice iniqͣm ⁊ fedam uitam agentib:
negandᷤ ÷ sicum pace fieri pot̾. ꝓsua re¬
uerentia tantũ sacͣmentũ. ne si talib
tribuatur : tanqͣm de indigne dato in¬
firmi scand alixent᷑: ip̃i quoq scełati
tanqͣm celesti pane honorati falsa spe
delud antur sacerdos aũ sicut de in¬
ꝓuidentia dispensationis reus habe¬
atur. ⁊ quomͦ in qͣm reus : sicut qui
scm̃ dat canib ĩmo sc̃m scõꝵ. Unde
apud uideos. scd̃m pascha erat iustitu
purificati celebrabant. Sic quoq nos
si ꝑꝑ pecc̃a cum aliis nr̃m pascha celebͣre
ñ possumus: opꝰ ⁊ dilatione. qͦusq pur¬

Expanded text:
on ab aliis quam sacerdotibus, neque ab ipsis contra statutum Ecclesiae accedentibus, altaris sacramenta conficiuntur. Possunt equidem indigni vita conficere; sed necesse est ritum ecclesiasticum servare. Indigni namque, licet damno suo, ciplinam aemulentur. Et quidem ita mihi videtur. Sacerdotum autem est curare quibus eucharistia debeat dari, quibus vero negari. Omnibus publice iniquam et foedam vitam agentibus negandum est si cum pace fieri potest pro sua reverentia tantum sacramentum, ne si talibus tribuatur, tanquam de indigne dato infirmi scandalizentur. ipsi quoque scelerati tanquam coelesti pane honorati falsa spe deludantur; sacerdos autem sicut de improvidentia dispensationis reus habeatur. Et quomodo, inquam reus? sicut qui sanctum dat canibus, imo Sanctum sanctorum. Unde apud Judaeos secundum pascha erat institutpurificati celebrabant; sic quoque nos si propter peccata cum aliis nostrum pascha celebrare non possumus, opus est dilatione, quousque pur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c docuit. ñ ita apłs instruxit. quorũ
ut̾q mortẽ ut̃q suscepit ꝑ secutionem :¬
ut lex uetus cessaret. noua aũ iugeret. Id
gͦ nui audes inusum ducere. ꝑꝑ qd̾ finiend̾
uitam finire dñs ñ dubitauit incruce . Si
⁊ ecce facta sunt omnia noua. Ubi omĩa
fada sunt noua: nichil uetustatis rema

Expanded text:
Christus docuit, non ita Apostolus instruxit, quorum Christus docuit, non ita Apostolus instruxit, quorum uterque mortem, uterque suscepit persecutionem ut lex vetus cessaret, nova autem vigeret. Id ergo tu audes in usum ducere, propter quod finiendum, vitam finire Dominus non dubitavit in cruce? Si et ecce facta sunt omnia nova . Ubi omnia facta sunt no
Abbreviated transcription (Latin):
puto. S qd̾ carnem ñ cõmedis. usum se¬
queris. qd dñicam celebras cenam areatu
solun te defendit ut putas ieiuni: dñs
qui ultimam ⁊ nouam oene sue partem
tenendam mandauit. ip̃e pͥmam i antiꝙͣ
ca ꝓhibuit institutio. omnib cum legali¬
b. Qd̃ ergo iadño finitum. ⁊ a seruo er
dñi parte ÷ ꝓhibitum. quomͦ tu reducis :
Qd̾ aũ ꝑ iniuriam ÷ reductum. quomͦ are¬
atu de soluti absoluit ieiumi: Dupliciter
itaq p̾uaricatorẽ te ꝯstitius. dum nec p̃cipri¬
um ieiunui genus obseruas. ⁊ dñi imitator
inuirius: iudartas. S intali manes eccłia
ubi futurꝰ es scandalo. nisi more pauli ꝯ¬
sentis udaismo. Adhoram ut ꝑicłm ꝓpul¬
setur. logale quid susciꝑe. rõ uidetur: uerũ
id sine int̾missione quot annis repecete.
ñne potius ÷. errorem in ducere. ꝙͣ. scanda¬
lum sedare: Num ꝓ scandalo insipien¬
tium sine fine ÷ iudaizand̃: Non ita nos

Expanded text:
puto. Sed quod carnem non comedis, usum seputo. Sed quod carnem non comedis, usum sequeris; quod Dominicam celebras coenam, a reatu soluti te defendit, ut putas, jejunit. Dominus qui ultimam et novam coenae partem tenendam mandavit, ipse primam et antiquam apostolica prohibuit institutio omnibus cum legalibus. Quod ergo et a Domino finitum, et a servo ex Domini parte prohibitum, quomodo tu reducis? quod autem per injuriam est reductum, quomodo a reatu te soluti absolvit jejunii? Dupliciter itaque praevaricatorem te constituis, dum nec praecipuum jejunii genus observas, Domini imitator injurius judaizas. Sed in tali manes Ecclesia ubi futurus es scandalo, nisi more Pauli consentis Judaismo? Ad horam, ut periculum propulsetur, legale quid suscipere ratio videtur, verum id sine intermissione quotannis repetere, nonne potius est errorem inducere, quam scandalum sedare? Num pro scandalo insipientium sine fine est judaizandum? Non ita nos
Abbreviated transcription (Latin):
gesimale qͣdraginta refectionib ꝓ nr̃a fra¬
gilitate tͣnsigend̾. eo p̃sertim tp̃r quo ui¬
uatius erat abstinend̃ infringere. Moren
eccłie seruandum respondes. hic aũ mos.
laicoꝵ aut nulloꝵ ÷ apud nos: aut pau¬
coꝵ. Elericoꝵ pars maxima morẽ hunc
ñ seruant. ꝯuentusq religiosissimi eui¬
tant. Qr̃ necessitudo ꝯ suetudinis nulla
uidetur. ꝑꝑ qͣm mos iste seruetur. nͥ forte
cenam dñi hꝰmodi celebratione rep̾sen¬
tari oporteat. Cur enim hanc ceuam
dñi appellant. nisi si ea dnĩcam cenam
rep̃sentant: S cena dñi ut p̃dictum ÷:
partim uetus extitit partim aũ noua.
S nouitatẽ quis ałr rep̃sentare aude¬
bit. nisi quomͦ dñs ipse ꝯtͣdidit. inqͥtns.
hoc facite in meã cõmemorationem. Si
ergo uetustas repetitur. cur ñ ꝑfecte. ut
⁊ agnus azimis atq uino societur : Sed
esum carnium inieuiniis sumi horres:
⁊i ego ieuinat᷑us. bis in die edere. rõnem ñ

Expanded text:
gesimale quadraginta refectionibus pro nostra fragesimale quadraginta refectionibus pro nostra fragilitate transigendum, eo praesertim tempore quo vivacius erat abstinendum, infringere? Morem Ecclesiae servandum respondes, hic autem mos laicorum aut nullorum est apud nos, aut paucorum; clericorum pars maxima morem hunc non servant, conventusque religiosissimi evitant. Quare necessitudo consuetudinis nulla videtur propter quam mos iste servetur, nisi forte coenam Domini hujusmodi celebratione repraesentari oporteat. Cur enim hanc coenam Domini appellant, nisi ea Dominicam coenam repraesentant? Sed coena Domini, ut praedictum est, partim vetus exstitit, partim autem nova; sed novitatem quis aliter repraesentare audebit nisi quomodo Dominus ipse contradidit, inquiens: Hoc facite in meam commemorationem? Si ergo vetustas repetitur, cur non perfecte, ut et agnus azymis atque vino societur? Sed esum carnium in jejuniis sumi horres? Et ego jejunaturus, bis in die edere rationem non
Abbreviated transcription (Latin):
Iudeus amultis cibis iudaizando abstinet.
salutem: ⁊ bñ facit. Iudeus dum sabbato
feriatur. uidarat xp̃ianus eodem die ñ¬
numꝙͣ quiescit: s sollempnitatẽ suam
sabbo uenientem seruat. ixp̃iano more
se ht̃. Sic multa cum uideis agimus. uer̃
ñ ut eoꝵ legem seruenus. Ita apłs dũ lega¬
lib assensum p̾buit. nullam legalib
reu̾entiam echibuit. s utens dispensatiõe
ꝯtͣ scandalum inuenit remedium. In huiꝰ¬
ulla spes habetur nec usus assiduitate
error uidaisini inducitur. s id fit: qd̾ fieri r̃o
poscit. Nisi enim necessitas nimia cogat
nicħ cum uideis agendum ⁊. tale aut tam¬
diu. ut de nr̃a qͣi iudartatione głari q̃ant.
Caueamus itaq neut aiunt cenam dñi
usq adeo imitemur: ut iudaiemus. Que
gͦ rõ exigit. ut more qͣdragesima insolito.
si facultas datur simul cum uino insu¬
mamꝰ: Que necessitas compellit :.nam
absq necessitate id nefas ÷. ieiunium qͣdra¬

Expanded text:
Judaeus a multis cibis judaizando abstinet, Judaeus a multis cibis judaizando abstinet, salutem, et bene facit: Judaeus, dum Sabbato feriatur, judaizat: Christianus eodem die nonnunquam quiescit, sed solemnitatem suam Sabbato venientem servat, et Christiano more se habet: sic multa cum Judaeis agimus, verum non ut eorum legem servemus; ita Apostolus, dum legalibus assensum praebuit, nullam legalibus reverentiam exhibuit sed, utens dispensatione, contra scandalum invenit remedium. In hujusulla spes habetur, nec usus assiduitate error Judaismi inducitur: sed id fit quod fieri ratio poscit. Nisi enim necessitas nimia cogat, nihil cum Judaeis agendum est tale aut tandiu, ut de nostra quasi Judaizatione gloriari queant. Caveamus ergo ne, ut aiunt, coenam Domini usque adeo imitemur, ut judaizemus. Quae ergo ratio exigit ut more, Quadragesima insolito dsi facultas datur, simul cum vino insumamus. Quae necessitas compellit nam absque necessitate id nefas est jejunium quadra
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ. qd̃ actu rei nouimus pt̾itum. S
quid acultu falsoꝵ distat. deoꝵ falsa coleie
sacͣmenta. ĩmo insacͣmentis nescio quem
nasciturũ uenerari xp̃mͤ. S paulus hu¬
miliat se legi cͥcumcisio timotheo ut dolus
⁊ scandalum uideoꝵ cessaret. qui parati
erant cõmouere cumultum ⁊ sedicionem.
si illum filium uidee. incͥcumcisum susciꝑ
nutͥuit ut nazarei: incẽtris ex lege cap̃ toton¬
dit: pꝰ multa etiam in ierłm ꝯsilio iacobi
⁊ psb̾roꝵ purificatꝰ scd̃m legem intͣuit in
templum ⁊hostiam optulit. legem xp̃c fi¬
nis legã immo upsa lex cessare instituit.
⁊ paulus fimendam ꝑdocuit int̾ cet̾a. in¬
quiens: ego enim ꝑ legem legi mortiis sũ:
ut deo uiuuã qͣi diceret: auctoritate legis
legem dimitto intantum: ut ad eam ac¬
simortuus ẽẽm minime accedam. Qr. ut
deo uiuuam. Quippe sol. um mortuus le
idaitaret. legemq introduceret: Absit.

Expanded text:
futurum, quod actu rei novimus praeteritum. Sed futurum, quod actu rei novimus praeteritum. Sed quid a cultu falsorum distat deorum falsa colere sacramenta, imo in sacramentis nescio quem nasciturum venerari Christum? Sed Paulus humiliat se legi circumciso Timotheo, ut dolus et scandalum Judaeorum cessaret, qui parati erant commovere tumultum et seditionem, si illum filium Judeae incircumcisum suscipem ex voto nutrivit, ut Nazarei, in Cenchris ex lege caput totondit . Post multa etiam in Jerusalem consilio Jacobi et presbyterorum purificatus, secundum legem intravit in templum, et hostiam obtulit . Legem, Christus finis legis, imo et ipsa lex, cessare instituit, et Paulus firmandam perdocuit, inter caetera inquiens: Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivam ; quasi diceret: auctoritate legis legem dimitto in tantum ut ad eam, sicut mortuus essem, minime accedam. Quare? ut Deo vivam. Quippe solum mortuus legnum suum judaizaret, legemque introduceret? absit!
Abbreviated transcription (Latin):
lucri faciam. Non dicit aliqͣ s om̃ia detͥmento
esse. ⁊ arbitͣnda ut stercora. qm̃ omĩa si qͣ in ho¬
mine bona inueniunt᷑: ilico deerunt: ⁊ ad ni¬
chilando corrumpunt. ⁊ꝯtretantem fetore
ciat q̃r. nisi qd̾ in hꝰmodi ñ ÷ salusͤ Atq ideo
uir zelo domus dei ardens tociens ꝯtͣ legem
disputat. qͣtinus que nocuia sunt radicitus
euellat. insinuans acultu idolatͥe culnum
legis parum distare. Unde galachis ait.
Nolite it̾m iugo seruitutis ꝯtineri. cum ga¬
lathe nũqͣm antea sub lege fuerint eam enĩ
iugum seruitutis appellat quomͦ inquit
nolite it̾m uigo seruitutis ꝯtineri. s prius
sub iugo seruitutis extitert̃. dum sub on̾e
depͥmerent᷑ idolatͥe. ad qd̃ quodam mͦ recur¬
runt. dum legi que iam ei cõparatur. se sub
adhuc fut᷑am ꝓmictunt. falsitati iam de¬
seruiunt. Umbra namq futuroꝵ lex si
ad huc tenetur: illud mentiens ꝓmittit

Expanded text:
lucrifaciam . Non dicit aliqua, sed omnia detrimento lucrifaciam . Non dicit aliqua, sed omnia detrimento esse, et arbitranda ut stercora; quoniam omnia si qua in homine bona inveniuntur, illico deerunt et annnihilando corrumpunt, et contrectantem fetore ciat. Quare? Nisi quod in ejusmodi non est salus? Atque ideo vir zelo domus Dei ardens, toties contra legem disputat, quatenus quae nociva sunt radicitus evellat, insinuens a cultu idololatriae cultum legis parum distare. Unde Galatis ait: Nolite iterum jugo servitutis contineri . Cum Galatae nunquam antea sub lege fuerint eam enim jugum servitutis appellat, quomodo inquit: Nolite iterum jugo servitutis contineri? Sed prius sub jugo servitutis exstiterunt dum sub onere deprimerentur idololatriae; ad quod quodammodo recurrunt dum legi quae jam ei comparatur, se subdadhuc futuram promittunt, falsitati jam deserviunt. Umbra namque futurorum lex , si adhuc tenetur, illud mentiens promittit
Abbreviated transcription (Latin):
filius hom̃is ĩ sabb̾i. Nimir̃ qui dñs ÷ sic̃
alioꝵ ita quoq ⁊ cerimoniar̃: m̾ito cum
uult stare cum uult facit cessare. Si insti¬
tutio xp̃i tͥ ñ sufficit: nimiũ ustus es. si
lege. Uñ seq̃r. qd̃ qui sub loge ÷: duce spũ
caret. Sub lege aũ ÷: qui in legalib ꝯfidit.
Paulus colosenses redarguit qd̾ more iu¬
deoꝵ ita se cõmonerent. Necetig̃itis noq gus¬
tau̾itis que sunt omnia inint̾itu ip̃o usu.
displicet enim apło more uideoꝵ tactum.
ut cadaũis uitare: gustum ut porci ab hor
ualent ad int̾itum. si quis ab his abstineat.
illis utatur credens inde iustificari. Idem in
In una ⁊ iñt magnas p̃cipua obseruantia
cͥcumcisio.N.⁊ pascha int̾ figuralia pͥmatum
obtinent manifestans illum nichil utilita¬
tis acciꝑe ex redemptione: quisqͥs spem ponit
in legis obseruatione. Apłs item xp̃m ꝯmen¬
dans. ⁊ legalia uituꝑans. dicit ꝑꝑ quẽ omĩa
detͥmentũ feci: ⁊arbitror ut stercora: ut xp̃m

Expanded text:
Filius hominis etiam Sabbati . Nimirum qui Dominus est sicut aliorum, ita quoque et caeremoniarum; merito cum vult stare, cum vult facit cessare. Si institutio Christi tibi non sufficit, nimium justus es; si lege . Unde sequitur, quod qui sub lege est, duce Apostolo caret. Sub lege autem est qui in legalibus confidit. Paulus Colossenses redarguit quod, more Judaeorum, ita se commonerent: Ne tetigeritis, ne gustaveritis, quae sunt omnia in interitu ipso usu . Displicet enim Apostolo more Judaeorum tactum ut cadaveris vitare, gustum ut porci abhorrenia hujusmodi valent ad interitum, si quis ab his abstineat, illis utatur; credens inde justificari. Idem, inIn una et inter magnas praecipua observantia. Circumcisio enim et pascha inter figuralia primatum obtinent, manifestans illum nihil utilitatis accipere ex redemptione, quisquis spem ponit in legis observatione. Apostolus itedans, et legalia vituperans dicit: Propter quem omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs a cena ⁊ lauit pedes discipłoꝵ. ⁊ cum
retubuisset itͣm dixit eis. Si ego laui pedes
lauare pedes. Exemplum enĩ dedi uob̾. ut quẽ¬
ad mod̾ feci uob̾: ita ⁊ uos faciatis. manu
uidł pedes lauando. ł corde alt̾ alt̾i peccata
dimittendo. ⁊ ꝓ inuicem orando. Nullus er¬
ror esse pot̾ intelligenti. quid fugiamut
quid ue seqͣmur. dñs edocet. siguras enim
legis. paulatum ĩminuit. Uñ ⁊ lepsos tan¬
git sabb̾a infringit. Lex enim  ꝓpħe usq
minat. quid sibi displiceat quid uero pla¬
ceat pulsa ambiguitate declarans. dum
hinc ait. ex hoc ñ manducabo illud nec bi¬
bam de gen̾atione uitis inde addit. hoc faci¬
te inmeam cõmemorationẽ exemplũ dedi
uob̾. Phariseis apłos accusantib qd̾ sabb̃is
spicas uulserant. ⁊ ad manducand̾ ꝯfricaue

Expanded text:
Dominus a coena et lavit pedes discipulorum, et cum Dominus a coena et lavit pedes discipulorum, et cum recubuisset iterum, dixit eis: Si ego lavi pedes lavare pedes; exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum feci vobis ita et vos faciatis . Manu videlicet pedes lavando, vel corde alter alteri peccata dimittendo, et pro invicem orando, nullus error esse potest intelligenti. Quid fugiamus, quidve sequamur, Dominus edocet: figura enim legis paulatim imminuit. Unde et leprosos tangit, Sabbata infringit: Lex enim et prophetaminat, quid sibi displiceat, quid vero placeat pulsa ambiguitate declarans, dum hinc ait: Ex hoc non manducabo illud; non bibam de generatione vitis; inde addit: Hoc facite in meam commemorationem; exemplum dedi vobis. Pharisaeis apostolos accusantibus quod Sabbatis spicas vu
Abbreviated transcription (Latin):
de gen̾atione uitis: donec regnum dei
ueniat. Sicut typicum esum agni pa
rectionis gła. regnum dei .i. fides mundi
nem sacͣmentoꝵ que p̾cipua iudicantur:
cet̾a legis sacͣmenta adspũalem obseruã¬
tiam doceat tͣnsferenda. Antiqui gͦ pas¬
che tam cibo meta ponitur qͣm potui. in
cena dñi. Cenam gͦ dñi. neq in uino. ne¬
q inarmis sicut neq in esu agni qm
quin iudartat. Extrema pars cene que
ita nouo debetur homini quẽad modũ
pͥma uet̾i. qͣ dñs sius sacͣmenta corꝑis et
sanguinis distribuit: ip̃a sepuis ÷ repe¬
tenda auctore dño qui pꝰ noue cene no¬
uiq pasche distributionẽ. ait apłis ⁊ ꝑ
eos aliis. hoc facite in meam cõmemora¬
tionẽ. dñs ergo finitis uet̾is pasche sol¬
iempniis: tnsit ad nouum qd̃ in sue re¬
demptionis memoria eccł̃iam freq̃ntare
desid̾at. ut ꝓ carne. ⁊ sanguine agni. sue
carnis ⁊ sanguinis sacmentũ in panis
⁊ uii figura substituat. Surg̃ quoq

Expanded text:
de generatione vitis donec regnum Dei veniat , Sicut ergo typicum esum agni, parectionis gloria, regnum Dei, id est fides mundi nem sacramentorum, quae praecipua judicantur caeteris, legis sacramenta ad spiritualem observantiam doceat transferenda. Antiqui ergo paschae, tam cibo meta ponitur quam potui, in coena Domini. Coenam ergo Domini, neque in vino neque in azymis, sicut neque in esu agni, ququin judaizat. Extrema pars coenae quae ita novo debetur homini quemadmodum prima veteri, qua Dominus suis sacramenta corporis et sanguinis distribuit, ipsa saepius est repetenda, auctore Domino qui post novae coenae, novique paschae distributionem ait apostolis, et per eos aliis: Hoc facite in meam commemorationem . Dominus ergo finitis veteris paschae solemniis transit ad novum, quod in suae redemptionis memoriam Ecclesiam frequentare desiderat, ut pro carne et sanguine Agni, suae carnis et sanguinis sacramentum in panis et vini figura substituat. Surgit quoque
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluntatẽ. Sumino exꝑtum ꝑ icło.
sumniã fore uecordiam. niti fcm ad¬
u̾sus factorem. Liquido iamꝑpenden¬
tem. impende tendenti ad ip̃m: uitã.
ab ip̃o mortẽ. Lapsus gͦ. ñ tam fõs ẽ
infirmior: qmͣinhis que ad dm̃ cer¬
tior. in his q̃ ad hostem eauuor. Nam
infirmitas iisolentie medicinalit̾
opposita. fouet humilitatẽ. Gr̃a medi¬
cantis fulciendo nutantẽ: ⁊ fortat de¬
bilitatẽ. Ut neq leuet᷑ iactantia cir¬
cundatus infirmitate: neq succum¬
bat inpugna. dñi fult᷑ benignitate
Infirmitas gͦ dum tumorem sedat dũ
caritatẽ in flamimat. qͥppe torpori in¬
dignans qͣĩ stimulata in surgie nõ
nature langor. ĩmo cõmodũ reputa¬
ridebet. Qͥdenim si quidam libidinũ
illecebras ꝓsecuti. morbo paulatim
ingrauato. ꝑnitiosissimis inuoluti fla¬
gitus. ex torpidis paralitici. immo
ex egͥs fiunt mortui: Nonne summe
equitatis uidex. & tales. aut piissi mꝰ

Expanded text:
re voluntatem, summo expertum periculo, re voluntatem, summo expertum periculo, summam fore vecordiam, niti factum adversus factorem liquido jam perpendentem, impendere tendenti ad ipsum vitam, ab ipso mortem? lapsus ergo non tam factus est infirmior, quam in his quae ad Deum certior, in his quae ab hoste cautior. Nam infirmitas insolentiae medicinaliter opposita fovet humilitatem, gratia medicantis fulciendo nutantem, confortat debilitatem, ut neque 87 levetur jactantia circumdatus infirmitate, neque succumbat in pugna Domini fultus benignitate. Infirmitas ergo dum morem sedat, dum charitatem inflammat quippe torpori indignans quasi stimulata insurgit non naturae languor, imo commodum reputari debet. Quid enim si quidam libidinum illecebras prosecuti, morbo paulatim ingravato, perniciosissimis involuti flagitiis, ex torpidis paralytici, imo ex aegris fiunt mortui; nonne summae aequitatis judex, et tales aut piissimus
Abbreviated transcription (Latin):
dem sicuc & nunc futurũ sꝑamus ge¬
neralit̾ paraclisum celo mutarent.
xxiiii. Deus iuste precipit. licet
malum inde sequatur
ed p̃scius om̃ium ds. uire ne p̃cipit
sd̃ p̃ceptum malo cedit: Dñs ser¬
uo eur ñ precipiat. qd̾ iure fieri debe¬
at tamor si nou̾it alege aurem exne¬
quitia aũsurum: Dñs gͦ. sicut dnm
decet decent̾ p̃cipit. seruus aũt neqͣm
licut ꝯtumacem decet. impudentiam
luit. Quid hic fit inuisti: Iuste ẽ qd̾ p̃¬
cipit᷑. iuste qd̃ punit᷑. Anqd̃ in se erat
iustum. respectu fut᷑i fiebat inuistũ
Ergo neqͦd dñi erat obsequium seruo¬
ñmandaret. qm̃ sciebat qr seriuis qd̾
seruierat. ̃no suo ñ seruret: Nonne
satius ẽ utds̃ qd̃ suum ẽ p̃cipiat. pre¬
cepti ꝯtemptor. qd̾ suum ẽ luat. Pos¬
tremo offm̃ cur ñ impon̾et recusaturo.
quoꝑnitiose erectũ salubrit̾ humili¬
aret. exumpius ꝑmotũ: uesanũ dam¬
pnare consilium. diuine: ꝓpͥam subde¬

Expanded text:
dem, sicut et nunc futurum speramus, gedem, sicut et nunc futurum speramus, generaliter paradisum coelo mutarent. CAPUT XXIV. Deus juste praecipit, licet malum inde sequatur. Sed praescius omnium Deus jurene praecipit, quod praeceptum malo cedit? Dominus servo cur non praecipiat, quod jure fieri debeat, tametsi noverit, a lege autem ex nequitia aversurum. Dominus ergo, sicut Dominum decet, decenter praecipit, servus autem nequam sicut contumacem decet, impudentiam luit. Quid hic fit injusti? Juste est quod praecipitur, juste quod punitur. An quod in se erat justum, respectu futuri fiebat injustum? ergone quod Domini erat obsequium servo non mandaret, quoniam sciebat quia servus qui servierat Domino suo non serviret? Nonne satius est ut Deus quod suum est praecipiat, praecepti contemptor quod suum est luat? postremo officium cur non imponeret recusaturo, quo perniciose erectum salubriter humiliaret aerumnis permotum, vesanum damnare consilium divinae propriam subde
Abbreviated transcription (Latin):
mancipandos. Nisi forte pia aucto¬
ris humilitas. q̃ nr̃e riune uniu̾sita¬
tem ꝑsecuta. cauens ne fundit᷑ tam
digna deꝑiret creatura. quos & qͦt
oportuit inpatͥam reportauit. sc̃oꝵ
quoq paucitatem ꝓpͥis q̃ poterat ex¬
pleri increm̃tis. exꝓfugoꝵ reductu.
diffusa beniuolentie largitate.
suminare malu̾̾it. Sitñ dunũ pe¬
nes examen illa p̃ponderat sententia.
qͣ pͥmoꝵ hominum innocentia post̾is
refundenda astruit᷑. sicut & ip̃oꝵ fla¬
gitio postĩtati traducto. sub noxa om̃s
tenentur. haut absurde fieri potursse
dicemꝰ. parentes pͥmos. hoste debellato.
iuito obedientie. quo ad ãs ꝑuiderit
ꝓ moto. securitatẽ in post̾um᷑ sue suoꝵ¬
q ꝑseuerantie optenturos. ñ necessi¬
tate bene agendi data: uerũ in bono
uoluntate firmata. Nisi qr ñnulli ue¬
ri similius autumant ꝓgressum pa¬
rentum: eadem uia filus tͥbuendũ.
Qui aut obsequio completo. more nr̃i

Expanded text:
mancipandos, nisi forte pia auctomancipandos, nisi forte pia auctoris humilitas, quae nostrae ruinae universitatem prosecuta, cavens ne funditus tam digna deperiret creatura, quos et quot oportuit in patriam reportavit, sanctos quoque, paucitatem propriis quae poterat expleri incrementis, ex profugorum reductu diffusa benevolentiae largitate consummare maluerit. Si tamen divinum penes examen illa praeponderat sententia, qua primorum hominum innocentia posteris refundenda astruitur, sicut et ipsorum flagitio posteritati traducto sub noxa omnes tenentur. Haud absurde fieri potuisse dicemus, parentes primos, hoste debellato, merito obedientiae quoad Deus providerit promoto, securitatem in posterum suae suorumque perseverantiae obtenturos, non necessitate bene agendi data, verum in bono voluntate firmata. Nisi quia nonnulli verisimilius autumant, progressum parentum eadem via filiis tribuendum: qui aut obsequio completo more nostri
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntaria parentũ uitia. uitiis fi¬
lios ex necessitate obnoxios reddidert.
ita illi sponte ꝑseuerantes. istis neces¬
Isariam facturi erant ꝑseu̾antiam
Aut si erant: ñ nͥ ꝯͥ lex abstinentie direc¬
ta ẽ. S eipiam fortasse absurclum
hoc uideat᷑. Conuenientiꝰ fortasse dieat᷑.
ñ plus iurium natos accepisse qmͣi cre¬
atos eque suldendos legi genitos a
ingenitos. eui om̃s obsecutos: om̃s qͦ
mun̾andos. tunc uixta auctoꝵ tra¬
ditionem. his ut diximꝰ solis nascen¬
tib quos nunc adoptat xͥana salus.
iurtute cłi faciente ut qͥ boni reꝓbis
parentib nascunt᷑. ñ abipis qui tẽ
non fie̾nt. s ab ip̃orum parentib bo¬
nis. & ut magis uidet᷑ ñ remotiorib
immo ꝓximis. nascerent᷑. Sin autẽ
pars legi. pars pareret libidini: bo¬
nos num̃o fiuise uidet᷑ augendos. qͦ
ad sumina dõ ꝓuisa plena absolutio¬
ne constaret: Seclitiosos aut̃ ñ am¬
plius reuocandos: inferni exilio

Expanded text:
voluntaria parentum vitia, vitiis fivoluntaria parentum vitia, vitiis filios ex necessitate obnoxios reddiderunt, ita illi sponte perseverantes istis necessariam facturi erant perseverantiam; aut si erant nonnisi sibi lex abstinentiae directa est. Sed cuipiam fortasse absurdum hoc videatur. Convenientius fortasse dicatur, non plus virium natos accepisse quam creatos, aeque subdendos legi, genitos et ingenitos, cui omnes obsecutos, omnes quoque munerandos: tunc, juxta auctorum traditionem, his, ut diximus, solis nascentibus, quos nunc adoptat Christiana salus, virtute Dei faciente, ut qui boni reprobis parentibus nascuntur non ab ipsis, qui tunc non fierent, sed ab ipsorum parentibus bonis, et ut magis videtur non remotioribus, imo proximis nascerentur. Sin autem pars legi, pars pareret libidini, bonos numero fuisse videtur augendos, quo ad summa a Deo provisa plena absolutione constaret. Seditiosos autem non amplius revocandos, inferni exsilio
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nitate. tam aboñĩ corruptela ex¬
traneus: qm̃ ab esu corruptifõ alie¬
nus. S adhuc u̾ba p̃ceptoris discu¬
tiamus. G dum diei meminit: tp̃s
ñ euum declarauit. Suꝑuacanea
enim ꝓhibitio fieret: qñ ꝓhibitũ pla¬
cere ñ poss. Dum aut̃ signum uniũ¬
sitatis p̃milit. diem nullum excep̃.
Dum gͦ uniu̾sitati diem adiecit: di¬
cens. inquocunq die comed̾is. & c̃.
p̃monet auditorem. tamdiui parc̾e
esui. qmͣdui penes se reditꝰ ẽ diei. Qm̃¬
obrem tam parentes qmͣ om̃s si inpa¬
radiso nascerent᷑ filii. qm̃ dui in ibi
habitarent. p̃ceptum hoc scđm qd̾ ui¬
det᷑ custodire debent. ꝯsecut᷑i p̃mium:
Licet adam ꝑseuerass. necessitatẽ
ꝑseuerandi ñ intulisset.
Iam si gr̃a. auctoris tm̃ rigorem li¬
bero arbito ꝯtuliss ut inflecti ad
illicita facultatẽ ñ ħret: &e frustra
mandaret᷑ abstinentia. & abstinenti
merces foret indebita. Quare. ñ sĩc

Expanded text:
aeternitate, tam ab omni corruptela exaeternitate, tam ab omni corruptela extraneus, quam ab esu corruptifero alienus. Sed adhuc verba praeceptoris discutiamus. Igitur, dum diei meminit, tempus, non aevum declaravit: supervacanea enim prohibitio fieret, quando prohibitum placere non posset. Dum autem signum universitatis praemisit, diem nullum excepit, dum ergo universitati diem adjecit, dicens: In quocunque die comederis, etc. Praemonet auditorem tandiu parcere esui, quandiu penes se reditus est diei. Quamobrem tam parentes, quam omnes si in paradiso nascerentur filii, quandiu inibi habitarent, praeceptum hoc secundum quod videtur custodire deberent, consecuturi praemium, Licet Adam perseverasset, necessitatem perseverandi non intulisset. Nam si gratia auctoris tantum vigorem libero arbitrio contulisset, ut inflecti ad illicita facultatem non haberet, et frustra mandaretur abstinentia, et abstinenti merces foret indebita. Quare non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
enim idõ medium paradisi lignum
p̃uaricationis sicut &e uite legit᷑ op¬
tinusse. ut indigene adu̾tant usũ
tam illius s cõmunit̾ illicitũ: qm̃ is¬
tius concessum. Igͥ ħ obedientie abs¬
tinentia. usq qͦ erat mandata: Dñs
metam ñ posuit. Nam neq incelo ul¬
lus om̃ino cib erat sum̃dus: neq unqͣ
iste inparadiso sumi ẽ ꝑmissus. Unde
añs eodem de cybo homini ait. In quo¬
cunq die comederis ex eo morte mori¬
eris .i. de mortali moriturus efficieris.
Qmobrem qm̃ edenti mortẽ substituit.
patet qd̾ dum mori pot̃ homo. esum in¬
t̾dicit. Qm̃ aut̃ in quocunq die ait. tẽ¬
pus nullum quo mori queat homo:
exeludit. Mori aut int̾im uidet᷑ possibi Q¬
le: donec obecdientia ꝑacta de paradi¬
so migraret incelum. de loco m̃iti: in
locum p̃mii. statum exuens morta¬
lem. militanti neceslarium induens
immortalem tͥumphanti idoneum.
tempore iam transacto mun̾andus

Expanded text:
enim ideo medium paradisi lignum enim ideo medium paradisi lignum praevaricationis sicut et vitae legitur obtinuisse, ut indigenae advertant usum tam illius sibi communiter illicitum, quam istius concessum. Igitur haec obedientiae abstinentia usquequo erat mandata, Dominus metam non posuit: nam neque in coelo cibus omnino ullus erat sumendus, neque unquam iste in paradiso sumi est promissus, unde Dominus eodem de cibo homini ait: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris ; id est de mortali moriturus efficieris. Quamobrem quoniam edenti mortem substituit, patet quod dum mori potest homo, esum interdicit: quoniam autem in quocunque die, ait, tempus nullum quo mori queat homo, excludit. Mori autem interim videtur possibile, donec obedientia peracta de paradiso migraret in coelum, de loco meriti in locum praemii, statum exuens mortalem militanti necessarium, induens immortalem triumphanti idoneum, tempore jam transacto munerandus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpond̾e facinoꝵ. leto fuisse mulctã¬
dam. Ergo ne. nͥ p̃cessissent. sola ꝓ cõ¬
mestione. reo mors erat minime. in¬
fligenda: S u̾ba dominice cõminati¬
onis sic esum uident᷑ inluxisse inbi¬
bitum: tanqmͣ solus suffecerit adle¬
ue. si uerba ꝯsulimꝰ solum adu
rum. si sequentia attendimꝰ &
ad mulierem iudebit᷑ ꝑtinuisse. Nãq
ip̃a serpenti plurałr respondens: et
sͥ qͦd uiro mandatum in notuit. Nisi
enim uiro suo cõmunicass in p̃cepto:
haut rea criminis. apena mansis un
miuus. Auctor gͦ loquens mari: in ma¬
re loquebat᷑ & femine. An coti qͦq fami¬
lie: Ut doctrinra capiti infusa. inide qͦq
diffunderet᷑ ꝑ menbra: utiq sic uidet᷑
Nam sicut obedientia. & augm̃to m̾i¬
ti necessaria erat parentib & insignũ
subiectionis: ita quoq &e filiis. Nam qr
mobeclientia punit᷑ & infiliis: obedi¬
entia qͦq uidet᷑ ꝓposita & ip̃is forsitã

Expanded text:
pro pondere facinorum letho fuisse multanpro pondere facinorum letho fuisse multandam: ergone, nisi praecessissent, sola pro comestione reo mors erat minime infligenda? sed verba Dominicae comminationis sic esum videntur induxisse inhibitum tanquam solus suffecerit ad leQuae si verba consulimus, solum ad virum, si sequentia attendimus, ad mulierem videbitur pertinuisse: namque ipsa serpenti pluraliter respondens et sibi quod viro mandatum innotuit. Nisi enim viro suo communicasset in praecepto, haud rea criminis a poena mansisset immunis. Auctor ergo loquens mari, in mare loquebatur et feminae; an toti quoque familiae, ut doctrina capiti infusa, inde quoque diffunderetur per membra? utique sic videtur. Nam, sicut obedientia ei augmento meriti necessaria erat parentibus et in signum subjectionis, ita quoque et filiis: nam quia et inobedientia punitur et in filiis, obedientia quoque videtur proposita et ipsis; forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
are ds. illam demum gͣtissunam sͥ
abstinentiam. q̃ ñ solum mala fugit.
uerum &elicita. alia cum mͦ sumit: a¬
lia ꝯtemplando dm̃ om̃ino dimitrie.
Aut amalo ꝓhibitus ñ ẽ homo neq
timor incutiat᷑. post ꝓhibitionẽ cybi.
fit comminatio leti. Fõrte ut rõi in
ne feriendum: multominꝰ qd̃ natu¬
ralit̾ erat malum nichominꝰ mecdia
rõne uetitum. si fieret: impune erat
ferendum. s aut maiori aut pari pe¬
na plectendum. Uñ forsan culpe uniꝰ
timeatur. S p̃dicta pena p̃uarican¬
tis: ex opposito p̃mium notat obedi¬
entis. Diuina enim locutio ꝯ sueuit
parte dicta. cet̾a relinquere subaudi¬
enda. Unde mortẽ minata: molestias
que antecedunt inuum̾as p̃t̃misit.
qd̾ subsequebat᷑ exilium inferni: sub¬
ticuit. Similit̾q fieri pot̃. ut mortẽ
qm uni culpe ascͥpsit. & cet̾is ascͥben¬
dam uolu̾it: nͥ quis respond̾it. sepiꝰ
dictam cõmestionẽ. ñ nisi p̃cedentiũ

Expanded text:
are Deus, illam demum gratissimam sibi are Deus, illam demum gratissimam sibi abstinentiam, quae non solum mala fugit, verum et licita alia cum modo sumit, alia contemplando Deum omnino dimittit. Aut a malo prohibitus non est homo, ne, quia timor incutiatur, post prohibitionem cibi fit comminatio lethi, forte ut rationi ne feriendum; multo minus quod naturaliter erat malum, nihilominus media ratione vetitum, si fieret, impune erat ferendum; sed aut majori aut pari poena plectendum. Unde forsan culpae uniutimeatur. Sed praedicta poena praevaricantis, ex opposito praemium notat obedientis: divina locutio enim consuevit parte dicta, caetera relinquere subaudienda: unde mortem minata, molestias quae antecedunt innumeras praetermisit, quod subsequebatur exsilium inferni subticuit. Similiterque fieri potest, ut mortem quam uni culpae ascripsit, et caeteris ascribendam voluerit. Nisi quis responderit saepius dictam comestionem, nonnisi praecedentium
Abbreviated transcription (Latin):
desipuit: siut dixi libidine mala se in
maiestatem armauit. S longe rabi¬
dius euainsaniit. cum m̃dacium at¬
q inuidentiam. q̃ sua iunt di aboli:
detorsit ambitiosa auctori. cuiꝰ &e be¬
niuolentiam creando iam ingrata.
qm̃ maiestatis emula. añ exꝑta erat.
& u̾itatem ratio inclita. s falsitate iã
delusa. uerum pͥꝰ natiuo fulgore irradi¬
ata p̃cendebat. Uñ alia de aliis con¬
iectanti ꝓmos homines extͥnsecam
ante offensam plane liquet. & multi¬
formit deliquisse. & multiformiꝰ potu¬
isse. Ad quid gͦ esus ille solus debuit
interdici: Nunquid ñ erant cet̾a ex¬
ꝑiendo nocitura qr ñ ueta bant᷑: An¬
nõ om̃ia simul uetuit. qui liciti oe il¬
liciti sequestra hominem rõne illust᷑¬
uit: Ergo ne ñ cad̾et homo agens cẽ
conscientiam. & cecidit angłs ambi¬
tionis incusans consciam: Qm̃ gͦ q̃
inse licebat futurum ꝓhibendo illici¬
tum: int̾dixit. forte nõb̃ uolens insinu¬

Expanded text:
desipuit, si, ut dixi, libidine mala se in desipuit, si, ut dixi, libidine mala se in majestatem armavit; sed longe rabidius Eva insaniit, cum mendacium atque invidentiam, quae sunt diaboli, detorsit ambitiosa auctori, cujus et benevolentiam creando jam ingrata, quoniam majestatis aemula, ante experta erat; et veritatem ratio indita, sed falsitate jam delusa verum prius nativo fulgore irradiata praetendebat. Unde alia de aliis conjectanti, primos homines extrinsecam ante offensam plane liquet et multiformiter deliquisse, et multiformius potuisse. Ad quid ergo esus ille solus debuit interdici? nunquid non erant caetera experiendo nocitura, quia non vetabantur? Annon omnia simul vetuit, qui liciti et illiciti sequestra hominem ratione illustravit? Ergone non caderet homo agens contra conscientiam, et cecidit angelus ambitionis incusans conscientiam? Quoniain se licebat futurum prohibendo, illicitum interdixit: forte nobis volens insinu
Abbreviated transcription (Latin):
płm eua sola. ñ &e eo mͦ adam ẽ seduc¬
tus. tanqm̃ ꝑspicatior ereatus. Mari
gͥ. aut indolorem mulieris ẽ insultatũ.
aut qr infi̾oris sexus tem̾̃itatẽ ñ rep̃ssit.
aut demum qͦd potissimum uidet᷑. qͥ a
qd̾ impossibile nouerat: in ꝯsiderate ap¬
pecebat. Et qr añ ruinam exaltat᷑ cor:
aut pollicitatione serpentina qm̃qmͣ
uanam nou̾it. tumide ut dixi delectatꝰ.
aut femineo tractus impetu haut in¬
scient ec auctorem uir ꝑualde uxoriꝰ pꝰ
se insolentia macłauit latent̾ mani¬
mo: ut pꝰmodum riunam mereret᷑. cͥ¬
mine iam manifestato. Ut̾q gͦ grauit᷑.
at femina grauiꝰ: anteqͣm ruerent of¬
fendit. Ambo enim nequit̾ ꝯtaminã¬
tur. corrupti int̾ius. S otaminatio ag¬
gerat᷑: erupta ext̾ius. Si tñ sccđm se sce
cula dec̾ior uidet᷑. Fructus nanq inse qͥ¬
dem bonus. tr̃n quia ꝓhibet᷑ nociuus.
impudent sumptus: gen̾at utiq offen¬
sam. dum mandantis ꝯtempnit sen¬
tentiam. S adam dampnosius antea

Expanded text:
m Eva sola, non etiam eo modo Adam est seductus tanquam perspicacior creatus. Mari igitur aut in dolorem mulieris est insultatum, aut quia inferioris sexus temeritatem non repressit, aut demum, quod potissimum videtur, quia quod impossibile noverat, inconsiderate appetebat: et quia Ante ruinam exaltatur cor , aut pollicitatione serpentina, quanquam vanam noverit tumide, ut dixi, delectatus, aut femineo tractus impetu, haud inscienter contra auctorem vir praevalde uxorius, prius se insolentia maculavit latenter in animo, ut postmodum ruinam mereretur, crimine jam manifestato. Uterque ergo graviter; at femina gravius, antequam ruerent, offendit; ambo enim nequiter contaminantur corrupti interius, sed contaminatio aggeratur erupta exterius. Si tamen secundum se scelcula deterior videtur; fructus namque in se quidem bonus, tantum quia prohibetur nocivus; impudenter sumptus generat utique offensam, dum mandantis contemnit sententiam. Sed Adam damnosius antea
Abbreviated transcription (Latin):
disi comede licuit. de ligno auĩt scĩe bo¬
ni &e mali ne comedat: uetuit. Et si dif¬
ficultas mandaret᷑ utiq recusari haut
decebat. Qnͣtomagis ꝑfide seruitutis
incurrit nequitiam. qui ce cłni p̃cepta
suscipit. & suscepta absq necessitate pꝰ¬
ponit. Primus gͦ homo. qnͣto nat᷑a fir¬
mior. loco suꝑior: tanto decasu fedior.
It nob̃ de hoste głosus debet᷑ tͥumphus.
qui &e fomite adruendum ꝓni. & int̾
babylonios. eius regnũ exilio religati.
astutam t̾giuersantis iurulentiam.
ad nichilum dõ auctore deducimꝰ. rup¬
tisq captiuitatis iuncłis. alacres re¬
ꝑatriamus .xxi. Sotuit uarie abu¬
fructum usurpauit potuit ne ab¬
rti & alit lib̾tate: Mortiferum añ
esum mulier abhominant̾ seducta.
serpenti credidit. esus ꝓhibitionẽ
malo dolo fcãm. mortis cõminatio¬
nem ñ solum falsam: uerum õr inui¬
dam. ne comedentes diuinam expme¬
rent similitudinẽ. Unde patͣto scelẽ

Expanded text:
disi comedere licuit ; de ligno autem scientiae bodisi comedere licuit ; de ligno autem scientiae boni et mali ne comedat, vetuit . Et si difficultas mandaretur, utique recusari haud decebat; quanto magis perfide servitutis incurrit nequitiam, qui et Domini praecepta suscipit, et suscepta absque necessitate postponit: primus ergo homo quanto natura firmior, loco superior; tanto de casu foedior. At nobis de hoste gloriosus debetur triumphus, qui et fomite ad ruendum proni, et inter Babylonios ejus regnum, exsilio relegati astutam tergiversantis virulentiam ad nihilum Deo auctore deducimus, ruptisque captivitatis vinculis alacres repatriamus. CAPUT XXI. Potuit varie abufructum usurpavit, potuitne abuti et aliter libertate? Mortiferum ante esum mulier abominanter seducta serpenti credidit esus prohibitionem malo dolo factam, mortis comminationem non solum falsam, verum etiam invidam, ne comedentes divinam exprimerent similitudinem. Unde patrato scelere
Abbreviated transcription (Latin):
Pectare. &e pecc̃i ex sors ꝑmanere. Nimux
fomite aut qͣqͣm incitabat᷑ ad culpã. nec
aculpa ius queliboe detinebat. Utrĩq
liber. neutra inparte difficultatẽ pati¬
ebat᷑. sufficiens sͥ ad illicita: opitulati¬
oned̃i alsistente sͥ ad honesta. S tͥnsg̃s¬
sio transgressioni ꝓnum. auxilio dĩ in¬
dignum effecit. ut malum cordi sedeat.
bonum displiceat. S mors futura erat
Aut cumpec̃co. si uite careret fructu aut
&e sine pec̃o. si abstineret ab esu. Nam
sicut iam norius. ñ mori pot̾at uitalis
cibi curatꝰ remedio: ita añ roxam ñ in
uita duraret. si se uite ab alim̃to sub¬
moueret. Quid ẽ qd̾ añ noxam dico:
Quasi innoxius eẽ possit qͥ ut moriat᷑
ñ comedit: Plane gͦ animalis erat. qͥ
absq aluñto durare nequibat. Fẽs &e e¬
nim ẽ antinał. futurus obediendo sp̃n
endo bitudinẽ. quodammͦ sui m̾ito de¬
plena gr̃a mandantis nͥ difficilis: con¬
cessis reliquis. Lx om̃i enun ligno para¬

Expanded text:
et peccati exsors permanere: nimirum fomite haudquam incitabatur ad culpam, nec a culpa vis quaelibet detinebat, utrinque liber, neutra in parte difficultatem patiebatur; sufficiens sibi ad illicita, opitulatione Dei assistente sibi ad honesta. Sed transgressio, transgressioni pronum, auxilio Dei indignum effecit, ut malum cordi sedeat, bonum displiceat. Sed mors futura erat, aut cum peccato si vitae careret fructu, aut et sine peccato si abstineret ab esu. Nam, sicut jam noxius non mori poterat vitali cibi curatus remedio, ita ante noxam non in vita duraret, si se vitae ab alimento submoveret. Quid est quod ante noxam, dico quasi innoxius esse possit, qui ut moriatur non comedit? plane ergo animal erat qui absque alimento durare nequibat! factus sum etenim animalis, futurus obediendo spiriendo beatitudinem quodammodo sui merito deplena gratia mandantis, nec difficilis, concessis reliquis: ex omni enim ligno para
Abbreviated transcription (Latin):
maligni sp̃c singłi suis in ordinibus
cipiunt. Ali u̾tutes dum miraculis de¬
ludunt. harum p̾sidio magi contͣ pha¬
raonem miraculis miracła obitientes:
uidentur concertasse. Antixp̃c quoq uir¬
tutib depͣuatis obnoxius. signis incautos
uidetur delusurus. Quid potesta
otestas fortasse sp̃c minus in malo

Expanded text:
maligni spiritus singuli suis in ordinibus cipiunt; alii virtutes dum miracula deludunt. Harum praesidio magi contra Pharaonem miraculis miracula objicientes, videntur concertasse. Antichristus quoque virtutibus depravatis obnoxius, signis incautos videtur delusurus. Quid potestates? Potestates fortasse spiritus minus in malo