comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris partis turbau̾at: ꝓ contemptu
uidelicet normannoꝵ. Eboracũ cuii¬
tatem. unicum rebellionũ suffugiũ.
ciuib pene deleuit.fame et ferrone¬
catis. Ibi enĩ rex scotoꝵ malcolmꝰ cũ
sius: ibi edgarꝰ et marcheriꝰ. ⁊ welde¬
ofus cum anglis et danis. nidum ti¬
rannidis. sepe fouebãt. sepe duces il¬
liꝰ trucidabant. Quoꝵ singillatim
exitꝰ. si cõme moraũ õ fortasse suꝑfluuᷤ
ñ ero: licet fastidii discͥm̃ immineat:
dũ relatori si forte scdm dictores suo ᷤᷤ
m̃tiatur. difficilis sit reg̾ssus ad ue

Expanded text:
ris partis turbaverat, pro contemptu ris partis turbaverat, pro contemptu videlicet Normannorum. Eboracum, unicum rebellionum suffugium, civibus pene delevit, fame et ferro necatis: ibi enim rex Scotorum Malcolmus cum suis, ibi Edgarus et Marcherius et Weldeofus cum Angelis et Danis, nidum tyrannidis saepe fovebant; saepe duces illius trucidabant, quorum sigillatim exitus si commemoravero fortasse superfluus non ero, licet fastidii discrimen immineat, dum relatori, si forte secundum dictores suos mentiatur, difficilis sit regressus ad ve
Abbreviated transcription (Latin):
urbanos sollicitau̾ant. ut alt̾m in
regnum subleuarent. Quod frustra
conati. northanimbriã discesserant:
ex suo comiectantes ingenio. ñqͣm il¬
luc eilłmũ eẽ uenturum. Cet̾i ꝓc̾es
edgarum eligẽnt: si epõs assertores
haberent. S ꝓximo urgente ꝑicło.
⁊ domesticȩ litis discidio: nec illud
quidem effectũ. Ita angli qͥ munam
coeuntes sententiã. potuissent patͥȩ
reformare ruinam: dũ nullũ ex
sius uolunt: alienum induxerunt.
ẽ unc ille. haud dubie rexconclamatꝰ:
die natalis. corouatus ẽ. ab aldredo archi¬
ep̃o. Cauebat enim idmunꝰ astigando
hec summa ẽ. Urbem exomã rebellan¬
tem leuit̾ subegit. diuino scł. uitꝰ au¬
xilio: qd̾ pars muralis ultro decideis.
ing̾ssum illi patefecit. Nam et ipse au¬
datius eam assilierat: ꝓtestans hoĩes
irreu̾entes. dei destituendos suffra¬
gio ⁊ quia unꝰ eoꝵ supͣ murũ stans.
nudato inguine. auras sonitu infi̾o¬

Expanded text:
urbanos sollicitaverant ut alterutrum in urbanos sollicitaverant ut alterutrum in regnum sublevarent; quod frustra conati, Northanhimbriam discesserant, ex suo conjectantes ingenio nunquam illuc Willelmum esse venturum. Caeteri proceres Edgarum eligerent si episcopos assertores haberent; sed proximo urgente periculo et domesticae litis dissidio, nec illud quidem effectum: ita Angli, qui, in unam coeuntes sententiam, potuissent patriae reformare ruinam, dum nullum ex suis volunt, alienum induxerunt. Tunc ille, haud dubie rex conclamatus, die Natalis Domini coronatus est ab Aldredo archiepiscopo ; cavebat enim id munus a Stigando haec summa est. Urbem Exoniam rebellantem 422 leviter subegit, divino scilicet jutus auxilio, quod pars muralis ultro decidens, ingressum illi patefecerit: nam et ipse audacius eam assilierat, protestans homines irreverentes Dei destituendos suffragio; quia unus eorum, supra murum stans, nudato inguine auras sonitu inferio
Abbreviated transcription (Latin):
ra magnificentia illustret. S qr de his
satis dictum: W ilłmi gesta ꝓseqͣmur.
Ille. uͥ ꝑfecta uictoria potitꝰ est: suos se¬
peliendos mirificȩ curauit.⁊ hostib
quoq si qui uellent. idem exeq̃ndi
licentiam p̃buit. Corpꝰ heroldi. matͥ
repetenti. sine p̃cio misit: licet illa
multum ꝑ legatos obtulisset. Acceptũ
itaq apud waltham sepeliuit: quã
ipse eccł̃iam ex ꝓͥo constructam. in
honore sc̃e crucis. canonicis impleue¬
rat. Sensim gͦ wilłmꝰ ut tͥum phato¬
rem decebat. cum ex̾citu. non hosti¬
li s regali mͦ ꝓg̾diens: urbem regno
marimam londoniã petit. Moxq
cum gͣtulatione ciues omnes effusi:
obuiam uadunt. Prupit om̃ib por¬
tis tur ba salutantiuml auctorib
magnatib : p̃cipuȩ stigando archiep̃o
cantuariensi: et aldredo eboracensi.
Nam p̃cedentil dieb. eduinꝰ ⁊ mor¬
charius amplȩ spei fr̃s. apud lundo¬
niam audito int̾itꝰ heroldi nuncio:

Expanded text:
ra magnificentia illustret. Sed, quia de his ra magnificentia illustret. Sed, quia de his satis dictum, Willelmi gesta prosequamur.Ille, ubi perfecta victoria potitus est, suos sepeliendos mirifice curavit; hostibus quoque si qui vellent, idem exequendi licentiam praebuit. Corpus Haroldi matri repetenti sine pretio misit, licet illa multum per legatos obtulisset: acceptum itaque apud Waltham sepelivit, quam ipse ecclesiam, ex proprio constructam in honore 421 sanctae Crucis, canonicis impleverat. Sensim ergo Willelmus ut triumphatorem decebat cum exercitu, non hostili sed regali modo progrediens, urbem regni maximam Londoniam petit; moxque cum gratulatione cives omnes effusi obviam vadunt. Prorupit omnibus portis unda salutantium, auctoribus magnatibus, praecipue Stigando archiepiscopo Cantuariensi et Aldredo Eboracensi: nam praecedentibus diebus, Edwinus et Morcardus, amplae spei fratres, apud Londoniam audito interitus Haroldi nuncio,
Abbreviated transcription (Latin):
orro normanni. ut de eis qͦ
dicamꝰ. erant tẽ ⁊⁊ sunt adhuc ue¬
stib ad inuidiam cultis: cibis eitra ul¬
lam nimietatem delicati. Gens militie
assueta: et sine bello. pene uiuere nes¬
cia. In hostem impigre ꝓcurrere: et uͥ¬
iuires ñ successissent ñ minꝰ dolo et pecu¬
nia corrumꝑe. Domi. ingentia ut dixi.
edificia: mod̾atos sumptꝰ moliti. Pari¬
b inuidere: suꝑiores p̃tergͣdi uelle.
Subiectos. ipsi uellicantes: ab alienis
tutari. Dnis fideles: moxꝙ leui offen¬
sa infideles. Cumfato pondare ꝑfidiã
cum num̾o mutare sentiam. Ceterũ.
omniũ gentium benignissimi ⁊ adue¬
nas ȩquali secum honore colunt: ma¬
tͥmonia quoꝙ cum subditis iungunt.
Religionis normam.usꝙ qͣꝙ iangli¬
a emortuam: aduentu suo suscitart̃.
Uideas ubiꝙ in uillis eccłias. in uicis
et urbib monast̾ia. nouo edificandi
gn̾e consurgere: recenti ritu patͥam
florere: ita ut sibi ꝑisse diem quisꝙ
opulentꝰ existimet:: quẽ ñ aliqͣ p̃cla¬

Expanded text:
orro Normanni ut de eis quoque dicamus erant tunc, et sunt adhuc, vestibus ad invidiam culti, cibis citra ullam nimietatem delicati: gens militiae assueta, et sine bello pene vivere nescia; in hostem impigre procurrere, et, ubi vires non successissent, non minus dolo et pecunia corrumpere. Domi ingentia, ut dixi, aedificia moderatos sumptus moliri, paribus invidere, superiores praetergredi velle, subjectos sibi vellicantes 420 ab alienis tutari; dominis fideles, moxque levi offensa infideles. Cum fato ponderare perfidiam, cum nummo mutare sententiam. Caeterum, omnium gentium benignissimi advenas aequali secum honore colunt; matrimonia quoque cum subditis jungunt; religionis normam, usquequaque in Anglia emortuam, adventu suo suscitarunt; videas ubique in villis ecclesias, in vicis et urbibus monasteria novo aedificandi genere consurgere; recenti ritu patriam florere, ita ut sibi perisse diem quisque opulentus existimet quem non aliqua praecla
Abbreviated transcription (Latin):
ater quoq ictu fulmins
examinata seuicie penas soluit.
qd̾ dicebatur.agniina mancipioꝵ in
anglia coempta. danemarchiam so¬
lere mitt̾e. Puellas p̃sertimꝰ qͣs decꝰ
et etas p̃ciosiores facẽnt: ut earũ de¬
formi cõmercio.cu mulos opũ agg̃a¬
ret. Post eius obitum. aliam duxit.
ciuius genꝰ ñ comꝑi. de qua. libos
tulit heroldum. suuanũ. tostinũ.
uulnodũ. girthiam. leofuuinũ. he

Expanded text:
ater quoque, ictu fulminis exanimata, saevitiae poenas solvit; quod dicebatur agmina mancipiorum in Anglia coempta, Danemarchiam solere mittere, puellas praesertim quas decus et aetas pretiosiores facerent, ut earum deformi commercio cumulos opum aggeraret. Post ejus obitum aliam duxit, cujus genus non comperi; de qua liberos tulit, Haroldum, Swanum, Tostinum, Wulnodum, Girtham, Leofwi
Abbreviated transcription (Latin):
terebant orbitas: leti ꝑ urbem anti¬
quis ocłos pascebant miracłis. can¬
titantes. donis factis. repat᷑abant. Qͥ¬
rites int̾ea. rapto iuiuere assueti. san¬
gnariũ illum uocabant: indignũ
eẽ qui deo offerret sacͥficium. tot cedi¬
um conscius. Et ut fieri solet. quod
morb obloquii. ab uno serpat in
om̃s: ipsi ⁊̃ cardinales argum̃ta ppti
ꝓbabant . deo. ut cum beatꝰ ille ua¬
litudine qua defunctꝰ ẽ. decumb̾et:
consilio int̾ se habito. ausu tem̾ario
admon̾ent: ne se. in eccłia scĩ petri.
cum cet̾is apħcis tumulari p̃ciꝑent:
qͥ tot hominũ mortib officium feda ᷤ¬
set. Cunc ille recollecto spũ toruisꝙ
luminib minax. hanc orõnẽ hũit.¬

Expanded text:
terebant orbitas, laeti per urbem antiterebant orbitas, laeti per urbem antiquis oculos pascebant miraculis, cantitantes donis factis repatriabant. Quirites interea, rapto vivere assueti, sanguinarium illum vocabant, indignum esse qui Deo offerret sacrificium tot caedium conscius; et, ut fieri solet quod morbus obloquii ab uno serpat in omnes, ipsi etiam cardinales argumenta populi probabant, adeo ut, cum beatus ille valetudine qua defunctus est decumberet, consilio inter se prius habito, ausu temerario admonerent ne se in ecclesia sancti Petri cum caeteris apostolicis tumulari praeciperet qui tot hominum mortibus officium foedasset. Tum ille, recollecto spiritu, torvisque luminibus minax, hanc orationem habuit
Abbreviated transcription (Latin):
ab eccłiȩ corpore remouit: uel qͥ talia
facẽnt. uł qͥ agentib. conuiuio. ł etiã
colloquio participarent. hec ille ꝓsuo
officio satisagebat: s pene in ꝑniciẽ
u̾sa sedulitas. Nam ut ille dieit. qͥ ar¬
guit derisorem. ipse sibi in uiriam fac̃:
maligni illi. leui ammonitione ꝑstric¬
ti. contra fuere: minis auras t̾ritare:
muros urbis. armis circũsonare: adeo
ut pene papam int̾iment. Itaq ferro
abscisionis utendum iudicans: arma
undecunq et equos conquisiuit: mi¬
lites ⁊ equites adornauit. Ac pͥmũ ba¬
silicam beati petͥ p̃occupans: raptoreᷤ
oblationũ.ł extinxit uel effugauit.
In de fortunã sibi aspirare uidens. lon¬
gius ꝓgditur. Et si qui resistẽnt: oc¬
cisis: p̃dia:⁊ omnia oppida. multis tẽ¬
porib amissa m antiquũ ius reforma¬
uit. Ita pax. ꝑ multoꝵ segniciem ex¬
ulans: ꝑ unũ hominẽ. in patͥam re¬
diit. Securi ꝑegrini. insuetas iuaꝵ

Expanded text:
ab ecclesiae corpore removit, vel qui talia ab ecclesiae corpore removit, vel qui talia facerent, vel qui agentibus convivio vel etiam colloquio participarent. Haec ille pro suo officio satis agebat, sed pene in perniciem versa sedulitas; nam ut ille dicit, « Qui arguit derisorem, ipse sibi injuriam facit, » maligni illi, levi admonitione perstricti, contra furere, minis auras territare, muros urbis armis circumsonare, adeo ut pene papam interimerent. Itaque 346 ferro abscissionis utendum judicans, arma undecunque et equos conquisivit, milites et equites adornavit; ac, primum basilicam beati Petri praeoccupans, raptores oblationum vel extinxit vel effugavit. Inde fortunam sibi aspirare videns longius progreditur; et, si qui resisterent occisis, praedia omnia et oppida, multis temporibus amissa, in antiquum jus reformavit. Ita pax, per multorum segnitiem exulans, per unum hominem in patriam rediit. Securi peregrini insuetas viarum
Abbreviated transcription (Latin):
redempti p̃cio: Alt̾m contͣ d̾i manda¬
taqui p̃ceꝑit. ut qui altario deserui¬
unt. de altario uiuant. Pret̾ea domu
dei decere ẽẽ domũ orõnis: ñ spelun¬
cam latronũ: ñ gladiatoꝵ conuenti¬
cłm. ꝑmitt̾ent. oblationes in usꝰ tͣnsi¬
re sacerdotum: uel in expensas pauꝑũ.
ꝓuisurũ se illis quos egestas ad rapi¬
nas compellẽt: ut aliquo honesto of¬
ficio stipem hr̃ẽnt. Qͦs cupiditas ex a¬
gitabat: ipsi sibi ꝓ dei timore et scłi
honestate. modũ pon̾ent. Inuasores ec¬
clesiastici patͥmonii. mandatis et eplis
inuitauit. ut aut indebita redde̾nt:
aut se iurã illa tenere. in senatu roma¬
no ꝓbarent. Si neutrũ facẽnt: eccłiȩ
m̃bra se ñ ẽẽ cognosce̾nt: qui capiti ec¬
clesiȩ beato petro. et eius uicario. re¬
sultarent. Calia freq̃nt̃ concionatꝰ. ⁊
parũ aut nicħ ꝓficiens. seu̾iorib reme¬
diis. inuet̾ato morbo temptauit occur

Expanded text:
redempti pretio; alterum contra Dei mandaredempti pretio; alterum contra Dei mandata, qui praeceperit ut qui altario deserviunt de altario vivant. Praeterea domum Dei decere esse domum orationis, non speluncam latronum, non gladiatorum conventiculum. Permitterent oblationes in usus transire sacerdotum, vel in expensas pauperum. Provisurum se illis quos egestas ad rapinas compelleret, ut aliquo honesto officio stipem haberent; quos cupiditas exagitabat, ipsi sibi, pro Dei timore et saeculi honestate, modum ponerent. Invasores ecclesiastici patrimonii mandatis et epistolis invitavit, ut aut indebita redderent, aut se jure illa tenere in senatu Romano probarent. Si neutrum facerent, ecclesiae membra se non esse cognoscerent, qui capiti ecclesiae beato Petro, et ejus vicario, resultarent. Talia frequenter concionatus, aut parum aut nihil proficiens, severioribus remediis inveterato mor
Abbreviated transcription (Latin):
nico olim habitacło scĩtatis Ibi medi¬
oforo uagabant᷑ siecarii: genꝰ hominũ
infidum :⁊ u̾sutum. Si quis. semitaꝵ
obseruatores. aliquo tͣnsisset artificio.
cupiens: insicarios incidens. nullo
m᷑sine sub̃e łsalutis damno. domũ re¬
bantur: oblationes accedentiũ iux¬
dũ appositȩ. de manib arripiebant᷑:
abreptȩ. in comessationes. et scot̃toꝵ
abusiones consumebant᷑. Tantoꝵ ma¬
loꝵ turbo: gͣgorii papatũ offendit.
Ille pͥmo. lenit̾: et ut pontificem decet.
mag̃ amore qͣm t̾rore. cũ subiectis agẽ:
delinq̃ntes. plꝰ u̾bis qͣm u̾b̾ib p̾mere:
Urbani. aꝑegͥnoꝵ infestatione. a rapi¬
nasacroꝵ cessarent. Alt̾m ẽẽ contra
nat᷑am. ut ille qui cõmuni uesceret᷑
aere. ñ cõmuni frueret᷑ pace. Xp̃iano
int̾ xp̃ianos. liberȩ qͦ liberet ꝓgredi¬
endũ. dũ om̃s sint ex uno famulicio
om̃s uniꝰ sangͥnis conuncti coagulo.

Expanded text:
nico olim habitaculo sanctitatis? ibi in medinico olim habitaculo sanctitatis? ibi in medio foro vagabantur sicarii, genus hominum infidum et versutum. Si quis semitarum observatores aliquo transisset artificio, esiam videre cupiens, in sicarios incidens, nullo modo sine subbantur. Oblationes accedentium vixdum appositae de manibus abripiebantur, abreptae in comessatabusiones consumebantur. Tantorum malorum turbo Gregorii papatum offendit. Ille primo leniter, et ut pontificem decet, 345 magis amore quam terrore cum subjectis agere; delinquentes plus verbis quam verberibus premere; urbani a peregrinorum infestatione, a rapina sacrorum, cessarent. Alterum esse contra naturam, ut ille qui communi vesceretur aere non communi frueretur pace: Christiano inter Chritianos libere, quo liberet, progrediendum; dum omnes sint ex uno famulitio, omnes unius sanguinis conjuncti coagulo,
Abbreviated transcription (Latin):
didicimꝰ. Erat papa g̾gorius. uiꝰ: añ di¬
etꝰ gͣcianꝰ: magne religionis et seu̾itati.
Isita romani apłatus statum. ꝑ incuri¬
am añcessoꝵ diminutum inuenit: ut
p̃t̾ pauca oppida urbi uicina noblatões
fidelium. pene nichil hr̃ẽt. quo se su¬
stentaret. Ciuitates et possessiones i
longin qͦ posite. q̃ ad ius eccłie ꝑtinebant.
a p̃donib ablate. Tramites publici. et
strata uiaꝵ. ꝑ totamitaliam. a latroni¬
bstipabantur. ut nullꝰ ꝑegͥnꝰ. nͥ cũ ma¬
iori manu impune tͣnsiret. Feruebat
totis semitis insidiatoꝵ ex amina: nec
inueniebat uiator qͦ colludio euad̾et.
Ita inuacuũ. sicut in pecuniosum. fu¬
rebatur: nec supplex hr̃e gr̃am: nec re¬
sistens patipot̾at uiolentiam. Cessatũ
ẽ ab omni ꝓuĩcia. romam it agg̃di:
qd̃ mallet quilibet. ꝑ domesticas eccłi¬
as nũmos suos diuide: ꝙͣ latruncłos.
ꝓpͥis laborib pascere. Quid in urbe. u¬

Expanded text:
didicimus. § 201. Erat papa Gregorius sextus, ante dididicimus. § 201. Erat papa Gregorius sextus, ante dictus Gratianus, magnae religionis et severitatis. Is 344 ita Romani apostolatus statum per incuriam antecessorum diminutum invenit, ut praeter pauca oppida urbi vicina, et oblationes fidelium, pene nihil haberet quod se sustentaret. Civitates et possessiones in longinquo positae, quae ad jus ecclesiae pertinebant, a praedonibus ablatae; tramites publici et strata viarum per totam Italiam a latronibus stipabantur, ut nullus peregrinus nisi cum majori manu impune transiret. Fervebant totis semitis insidiatorum examina, nec inveniebat viator quo colludio evaderet: ita in vacuum sicut in pecuniosum furebatur; nec supplex habere gratiam, nec resistens pati poterat violentiam. Cessatum est ab omni provincia Romam iter aggredi, quod mallet quislibet per domesticas ecclesias nummos suos dividere, quam latrunculos propriis laboribus pascere. Quid in urbe u
Abbreviated transcription (Latin):
obtruncart̃: eqͦs. ⁊ armari supellecti¬
lem omnẽ corrodntes. Rumore ad
regem delato. turbataq patͥa. harol¬
dꝰ iuit obuiam. ut ꝓpulsaret in ui¬
riam. Northanimbri. licet ñ inferi¬
ores nũo eẽnt: tñ qui et consulenteᷤ.
factũ. apud eum excusant. Se hoĩes
libere natos: liberȩ educatos: nłłiꝰ
ducis ferociam pati posse: a maiorib
didicisse. aut libertatem aut mortẽ
ꝓinde si subditos uelit: marherium
filium elfgari eis p̃ficiat. Re exꝑtu¬
rum. qͣm dulcit̾ sciant obedire. si dul¬
citer t᷑ctati fuerint. Hec heroldꝰ au¬
diens: qͥ magis quietem patriȩ. qͣm
fris cõmodũ attendet: reuocauit ex¬
citum. Et adito rege: firmũ ducatũ
marcherio statuit. Tostinꝰ infensus om¬
b. cũ uxore ⁊ lib̾is. flandriam abit.
ibiꝙ usꝙ ad eduardi fuit obitum
Qui nr̃is litt̾is differet᷑ int̾im: dũ dixe¬
io qd̾ eiꝰ tp̃re. rome accidisse. a seniorib

Expanded text:
obtruncarunt; equos et arma, et supeltectiobtruncarunt; equos et arma, et supeltectilem omnem corradentes. Rumore ad regem delato, turbataque patria, Haroldus ivit obviam ut propulsaret injuriam. Northanhimbri licet non inferiores numero essent, tamen quieti consulentes factum apud eum excusant; se homines libere natos, libere educatos, nullius ducis ferociam pati posse, a majoribus didicisse aut libertatem aut mortem. Proinde si subditos velit, Markerium filium Elgari eis praeficiat, re experturum quam dulciter sciant obedire si dulciter tractati fuerint. Haec Haroldus audiens, qui magis quietem patriae quam fratris commodum attenderet, revocavit exercitum; et, adito rege, firmum ducatum Marcherio statuit. Tostinus, infensus omnibus, cum uxore et liberis Flandriam abiit, ibique usque ad Edwardi fuit obitum; qui nostris literis differetur interim, dum dixero quod ejus tempore Romae accidisse a senioribus
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ⁊ a willmo. ap̃ hestingas uictꝰ ⁊
orib amisit. uulnodꝰ. a rege eduar¬
.do. normanniã missꝰ: quod eũ pat̾
obsidem ded̾at. Ibi. toto tpr̃e eduar¬
di. inextͥcabili cãptione irretitus:
regnante wilłmo. in angliam re¬
missus: in uinculis. salisberiȩ conse¬
nuit. Su tianꝰ ꝑu̾si ingenii et infidi
in regem: multociens a patre ⁊ frẽ
heroldo desciuit: ⁊ pirata factꝰ. p̃dis
marinis. uirtutes maioꝵ polluit.
Postremo. ꝓ conscĩa brunonis cogna¬
ti int̾empti. et ut quidam dñt fris
ierosolimã abiit. Indeq rediens: a
saracenis circũuentꝰ. ⁊ ad mortẽ ceso
ẽ. Tostinꝰ. a rege eduardo. pꝰ mortem
siuuardi. northanimbriȩ comitatui
p̃latus: pene. decennio ꝓuinciȩ p̾fuit.
Quo exacto: asꝑitate moꝵ. northa¬
nimbriã. in rebelliorẽ excitauit So¬
litariũ enĩ reꝑtũ. ex regione fugar̃c:
ꝓ contuitu ducatꝰ. occidendũ ñ arbi¬
trati. homines eiꝰ ⁊ anglos. ⁊ danos

Expanded text:
Willelmo apud Hastingas victus, oribus amisit. Wulnodus a rege Edwardo Normanniam, quod eum pater obsidem dederat ibi toto tempore Edwardi inextricabili captione irretitus; regnante Willelmo in Angliam remissus, in vinculis Salesbiriae consenuit. Swanus, perversi ingenii et infidi in regem multotiens a patre et fratre Haroldo descivit; et, pirata factus, praedis marinis virtutes majorum polluit. Postremo pro conscientia Brunonis cognati interempti, et ut 343 quidam dicunt, fratris, Ierosolimam abiit; indeque rediens a Saracenis circumventus, et ad mortem caesus est. Tostinus a rege Edwardo, post mortem Siwardi, Northanhimbriae comitatui praelatus, pene decennio provinciae praefuit: quo exacto, asperitate morum Northanhimbros in rebellionem excitavit. Solitarium enim repertum ex regione fugarunt, pro contuitu ducatus occidendum non arbitrati: homines ejus, et Anglos et Danos
Abbreviated transcription (Latin):
circũuolat ut uides. Maturemꝰ gͦ ꝓ
fugiũ: nͥ cum aliis uelimꝰ subire exiciũ.
his dictis introeuntes in diu̾soriũ: ad
curam corporis assedere. Continuoꝙ da¬
pib appositis: exortus in domo luctus.
aiiditatem esurientiũ rep̃ssit. Siquidẽ
unꝰ ⁊ alt̾. ⁊ mox płes e familia. dubium
qͣ ꝑnicie int̾cepti: animas subito ami¬
sere. Tum eadem peste. ꝑuicinas edes
gͣssante: ascensis mulis. diffigiunt: fes¬
tinationẽ uȩ stimulis timoris accele

Expanded text:
circumvolat, ut vides. Maturemus ergo circumvolat, ut vides. Maturemus ergo profugium, nisi cum aliis velimus subire exitium. » His dictis introeuntes diversorium, ad curam corporis assedere; continuoque dapibus appositis, exortus in domo luctus aviditatem esurientium repressit, siquidem unus et alter, et mox plures e familia, dubium qua pernicie intercepti, animas subito amisere. Tum eadem peste per vicinas aedes grassante, ascensis mulis diffugiunt, festinationem viae stimulis timoris accele
Abbreviated transcription (Latin):
as omnis cogitatio deducta ẽ.
ctis lat̾ib se ꝓstrau̾ant. In multam ho
nꝰ abbem: turbulento ritu infrendeis.
Ille cum dutius oratum eẽt. foras eg̾s¬
sus: causamꝙ cõmotionis ꝑcunctatꝰ.
responsum accepit. Si me amare uis:
caue ne ult̾ius hac me inuria expug¬
nes. Dñs meus uĩc speciosus ille p̃fili¬
is hominũ. postulationib meis uisi¬
bilit̾ adstabat. intendens dictis. et se¬
renis fauens oculis. S tue orõnis ad¬
dictus iuolentia me deseruit: ad te
conu̾sus. Puto quod tu ipse ñ diffite¬
beris eẽ genꝰ iniurie: si amico eripi¬
as auctorem salutis sue. P̃t̾ea. p̃ nou̾is
mortalitatẽ hominũ: ⁊ huic loco mi¬
minere excidiũ. Cuiꝰ comecturȩ sig¬
nũ habeo: qd̃ uidi angłm dñi suꝑ al¬
tare stantem. euaginatũ gladium
stringere:i huc illuc ꝙ rotare. ficcȩ
cladis notabilius habeo inditium: qd̾
iam spissus ⁊ nebulosꝰ aer ꝓuinciã istã

Expanded text:
as omnis illa cogitatio deducta est.as omnis illa cogitatio deducta est.ctis lateribus se prostraverant. In multam hornus abbatem, turbulento rictu infrendens: ille, cum diutius oratum esset, fores egressus, causamque commotionis percunctatus, responsum accepit: « Si me amare vis, cave ne ulterius hac me injuria expungas. Dominus meus Jesus, speciosus ille prae filiis hominum, postulationibus meis visibiliter astabat, intendens dictis, et serenis favens oculis; sed, tuae orationis addictus violentia, me deseruit, ad te conversus: puto quod tu ipse non diffiteberis esse genus injuriae si amico eripias auctorem salutis suae. Praeterea praenoveris mortalitatem hominum, et huic loco imminere excidium; cujus conjecturae signum habeo, quod angelum Domini super altare stantem vidi evaginatum gladium stringere, et huc illucque rotare. Futurae cladis notabilius habeo indicium, quod jam spissus et nebulosus aer provinciam istam
Abbreviated transcription (Latin):
chis suis sensim ꝓgrediebatur. Uisoq
eminꝰ tanto uiri honore. qd̾̃ tot mun¬
danȩ potestates. nutũ illius p̃stolaren¬
tur: huiꝰmͦi sententias uentilabat ani¬
mo:. homitionẽ exilis stature. despica¬
bilis parentele: qͦ dei iudicio. tot di¬
uitum sepiri famulitia Tumere illũ
ꝓcul dubio: ⁊i metiri altiora m̃ito: ꝓ
tot obambulatoꝵ obsequio. Uix hec ut
dixim̃te u̾sarat: cum archidiaconꝰ. re¬
flexo equo. et calcarib incitato a longe
clamans:⁊ alb̃em aduncans: tu tu i¬
qͥt. male cogitasti: falso infamans. huiꝰ¬
ce duntaxat rei innocente. Non emm
mͥ hanc głam. si gła dici potest. que
cito tͣnsit: ł ego imputo. ł ab aliis im¬
putari uolo: s beatis apłis. quoꝵ ex¬
hibetur pͥuilegio. Suffusꝰ ille pudore.
nec quicqͣm inficiari ausꝯ: hoc solum
rctulit. Queso dne. quomͦ nosti cogi¬
tatum meũ: quẽ nulli cõmunicaui: ab
ore ait tuo: quasi ꝑ fistulas. ad aures me¬

Expanded text:
chis suis sensim progrediebatur; visoque chis suis sensim progrediebatur; visoque eminus tanto viri honore, quod tot mundanae potestates nutum illius praestolarentur, hujuscemodi sententias ventilabat animo: Homuncionem exilis staturae, despicabilis parentelae, quo Dei judicio tot divitum sepiri famulitio? tumere illum proculdubio, et metiri altiora merito, pro tot obambulatorum obsequio. Vix haec ut dixi mente versarat, cum archidiaconus, reflexo equo et calcaribus incito, a longe clamans et abbatem obuncans, « Tu, tu, inquit, male cogitasti, falso infamans hujusce duntaxat rei innocentem: non enim mihi hanc gloriam, si gloria dici potest quae cito transit, vel ego imputo vel ab aliis imputari volo, sed beatis apostolis, quorum exhibetur privilegio. » Suffusus ille pudore, nec quicquam inficiari ausus, hoc solum retulit: « Quaeso, domine, quomodo nosti cogitatum meum, quem nulli communicavi? » « Ab ore » ait « tuo, quasi per fistulas, ad aures me
Abbreviated transcription (Latin):
apud uenusam apuliȩ: hoc hñs epitaph
Mic t̾ror mundi guischard̾: hic expuilit urbe.
Que ligures regẽ. nomalemannꝰ hñt.
Parthꝰ. arabs. macetũ ꝙ falanx. ñ tex̃ alexin.
At fuga:sed uenetu: nec fuganec pelagꝰ.
se ingessit: de eo dicam quod ñ friuolo
auditu hausi: s seria relatione illius au¬
ditu. qui se illa ex ore hugonis alb̃is clu¬
niacensis audisse iurasset. Quodideo ad¬
miror et p̃dico: quia cogitationes alioꝵ.
ꝓphico m̃tis intuitu ꝓnunciabat. Ale¬
xander papa. efficax ipsuis studium con¬
spicatꝰ: cancellis apłoꝵ p̃fecerat. Circtu¬
bat gͥ ꝓsui contuitu officii. ꝓuincias: ut
ꝑperam acta corrigent. Accurrebat᷑ ab om¬
niũ ordinum hominib. decisiones diu̾soꝵ
negocioꝵ postulantib. Cuncta ei sub¬
mitcebatur scłaris potentia: tum ꝓ
scĩtatis. tum ꝓ minist̾ii ipsius reu̾en¬
tia. Uñ. die quadam. cum solito maior
tus in extremo agmmne. cum mona¬

Expanded text:
apud Venusam Apuliae, habens epitaphium apud Venusam Apuliae, habens epitaphium : Hic terror mundi Guiscardus; hic expulit urbe Quem Ligures regem, Roma, Lemannus, habent. Parthus, Arabs, Macedumque phalanx non texit Alexin, At fuga; sed Venetum nec fuga nec pelagusse ingessit, de eo dicam quae non frivolo auditu hausi, sed seria relatione ejus audivi qui se illa ex ore Hugonis abbatis Cluniacensis audisse juraret. Quem ideo admiror et praedico, quia cogitationes aliorum prophetico mentis intuitu pronunciabat. Alexander eum papa efficax, ipsius studium conspicatus, 442 cancellis apostolorum praefecerat. Circumibat ergo pro sui contuitu officii provincias, ut perperam acta corrigeret. Accurrebatur ab omnium ordinum hominibus, decisiones diversorum negotiorum postulantibus. Cuncta ei submittebatur secularis potentia, tum pro sanctitatis, tum pro ministerii ipsius reverentia. Unde die quadam, cum solito major tus in extremo agmine cum mona
Abbreviated transcription (Latin):
multo post eadem uolentia qͣ pͥus
amisit. Tunc quoꝙ alexius audies.
rob̾tum ad sua necessario reuocatũ:
suminãq manũ bello impon̾e spe¬
rans: supͣ boamundũ qui partes re¬
lictas tuebatur. irruit. S norman¬
nꝰ. gentilitii roboris tenax. adolescenᷤ:
arietantes grecos: ⁊ cet̾as q̃ conuene¬
rant.gendes. usu militari. qͣmuis
multum num̾o infi̾or. fugȩ tradi¬
dit. E odemq tempore. ueneti. gens
mari assueta. guischardũ ꝓpter q̃
uen̾at sedatis. tͣnsfretare uolentẽ
aggressi : suꝑioꝵ calamitatẽ sensere:
pars. mersi ⁊ cesi̾ pars. fugati. Ille
cepit enauigans uiam: multas ciui¬
tates alexii. suȩ uoluitati applicuit.
Sustulit imꝑator maleficio. quem
uirtute nequibat: uxori ipsius conu¬
bium augustale m̃titus. Cuiꝰ insidiss.
elaboratum uirus hauriens. int̾iit.
meliorem ex itum si d̾s uoluisset eme¬
ritus: inuincibilis hostili ferro: ⁊ do¬
mestico obnoxiꝰ ueneno. Sepultꝰ est

Expanded text:
multo post, eadem violentia qua prius, multo post, eadem violentia qua prius, amisit. Tunc quoque Alexius, audiens Robertum ad sua necessaria revocatum, summamque manum bello imponere sperans, supra Boamundum, qui partes relictas tuebatur, irruit; sed Normannus, gentilitii roboris tenax adolescens, arietantes Graecos, et caeteras quae convenerant gentes, usu militari, quamvis multum numero inferior, fugae tradidit. Eodem quoque tempore Veneti, gens mari assueta, Guiscardum, propter quae venerat sedatis, transfretare volentem aggressi, superiorem calamitatem sensere; pars mersi et caesi, pars fugati. Ille, coeptam enavigans viam, multas civitates Alexii suae voluntati 441 applicuit. Sustulit imperator maleficio quem virtute nequibat, uxori ipsius connubium augustale mentitus: cujus insidiis elaboratum virus hauriens interiit, meliorem exitum, si Deus voluisset, emeritus; invincibilis hostili ferro, et domestico obnoxius veneno. Sepultus est
Abbreviated transcription (Latin):
ditioni associans. Ita gͦ ꝓfecit: ut se
lia filio rogero: cũ alt̾o filio boamr̃¬
do adriaticum pelagus tͣnsiuit. Sta¬
timꝙ dirachis capto. suꝑ alexium
imꝑatorem constantinopolitanũ. ul¬
t̾ius ꝓgrediebatur. Seuientem. retinu¬
it nuncius hildibrandi apłici. Imꝑator
enim alemannoꝵ henricꝰ filius henri¬
ci. de quo supͣ memorauimꝰ. iratꝰ contͣ
papam quod excõmunicõem in eum.
ꝓpt̾ inuestituras eccłiaꝵ ꝓmulgau̾at:
cum ex̾citu ueniens romã obsedit: hil¬
dibrandum expulit: guib̾tum rauen¬
natem intͦduxit. Qͦ ꝑ litt̾as expulsi.
gui̾chardus audito: relicto filio boa¬
mundo cum militib. ut inchoatapa¬
terna ꝑsequeretur: apuliam reduit.
Contractaq uelocit̾ apuloꝵ ⁊ normã¬
noꝵ manu: romã tendebat. Nec sus¬
tinuit nunciũ aduementis henri¬
cꝰ: qͥn cũ falso papa. sola fama t̾ritus.
t̾ga donaret. uacua ab obsessorib
roma. legitimũ p̃sulem accepit: s ñ

Expanded text:
ditioni associans. Ita ergo profecit ut se ditioni associans. Ita ergo profecit ut se lia filio Rogero, cum altero filio Boamundo Adriaticum pelagus transivit; statimque Dirachio 440 capto, super Alexium imperatorem Constantinopolitanum ulterius progrediebatur: saevientem retinuit nuncius Hildebrandi apostolici. Imperator enim Alamannorum Henricus, filius Henrici de quo supra memoravimus iratus contra papam quod excommunicationem in eum propter investituras ecclesiarum promulgaverat, cum exercitu veniens, Romam obsedit, Hildebrandum expulit, Guibertum Ravennantem introduxit. Quo per litteras expulsi Guiscardus audito, relicto filio Boamundo cum militibus ut inchoata paterna persequeretur, Apuliam rediit: contracta velociter Apulorum et Normannorum manu, Romam tendebat. Nec sustinuit nuncium advenientis Henricus, quin cum falso papa, sola fama territus, terga daret. Vacua ab obsessoribus, Roma legitimum praesulem accepit; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
Lex gͥ danoꝵ ut dixi solus erat
obstactm: ne wilłmꝰ ꝯtinua feriare¬
tur leticia. Cuiꝰ respectu tantã mul¬
titudinem stipendiarioꝵ conduce¬
bat militum. ex omni q̃ citra mõ¬
tes est ꝓuincia: ut eoꝵ copia reg¬
num grauaret. S ipse. ꝓ magnani¬
mitate sua. dispendium expensar̃
ñ sentiens: ⁊̃ hugonem magnũ.
regis francoꝵ frẽm. cũ illius cõmi¬
litio. int̾ militares num̃os sͥ seruitu¬
rum redegerat. Animabat et excita
dendum. si illi fortitudine cederec quẽ
nobilitate p̃iret. Si quidẽ rob̾tus. me¬
diocri parentela in normãnia ortus. ⁊¬
quȩ nec humi repꝑet. nec altum qͥd
tumeret: paucis ante aduentũ uoil¬
łini in angliam annis. cũ .xu. militib
adierat apuliam penuriã necessa¬
rioꝵ. gentis illiuis ignauȩ stipendiis
correcturus. Nec multi fluxerunt an¬
ni: qd̾ stupendo dei munere. totam
t̾ram in potestatem accepit. Nam uͥ
uirib destituebatur. ingenio calle¬
bat: oppida pͥmo. mox ciuitates suȩ

Expanded text:
 Danorum ut dixi solus erat obstaculum ne Willelmus continua feriaretur laetitia , cujus respectu tantam multitudinem stipendiariorum 439 conducebat militum ex omni quae citra montes est provincia, ut eorum copia regnum gravaret; sed ipse, pro magnanimitate sua, dispendium expensarum non sentiens, etiam Hugonem Magnum, regis Francorum fratrem, cum illius commilitio, inter militares numeros sibi serviturum redegerat. Animabat et excitabdendum si illi fortitudine cederet quem nobilitate praeiret; siquidem Robertus, mediocri parentela in Normannia ortus, quae nec humi reperet nec altum quid tumeret, paucis ante adventum Willelmi in Angliam annis, cum quindecim militibus abierat Apuliam, penuriam necessariorum gentis illius ignavae stipendiis correcturus Nec multi fluxerunt anni quod, stupendo Dei munere, totam terram in potestatem accepit: nam ubi viribus destituebatur, ingenio callebat; oppida primo, mox civitates, suae
Abbreviated transcription (Latin):
iracundia m̃te concepta: ⁊grossa uoce
in exilem c̃uersa. gestib ꝙ languidu¬
lis inꝯuulsos imꝑatoris animos emol¬
lire temptata. dix̃ ad eum. Dñe mi
rex qͥd puero illi episcopatũ illũ ad
ꝑdendum: S obsetro dñe dulcissime
gła mea ⁊ refugium meum: ut detis
lescens ille quẽ post cortinam uirta
quã consecłat rexstare p̃cepit. ut au¬
diret quomͦ singuli supplicarent: cã
ipsa cortina ipsum circumplectens mn
hos questus irrupit. Dñe mirex tene
fortitudinẽ tuam. ne potestatẽ adeo
tibi collatam. de manib tuis qͥsquãex¬
tor queat. Tunc uocauit eũ in palam
fortissimꝰ u̾itatis amator ⁊ dixit ei.
Habeas ep̃ãtum illum ⁊ ꝓuide dili¬
gent̾. ut maiores expensas ⁊ uiaticũ

Expanded text:
iracundia mente concepta et grossa voce iracundia mente concepta et grossa voce in exilem conversa gestibusque languidulis inconvulsos imperatoris animos emollire temptata, dixit ad eum: 'Domine mi rex, quid puero illi episcopatum illum ad perdendum? Sed obsecro, domine dulcissime, gloria mea et refugium meum, ut detis lescens ille, quem post cortinam iuxta quam consederat rex stare praecepit, ut audiret quomodo singuli supplicarent, cum ipsa cortina ipsum circumplexus in hos questus erupit: 'Domine rex, tene fortitudinem tuam, ne potestatem a Deo tibi collatam de manibus tuis quisquam extorqueat'. Tunc vocavit eum in palam fortissimus veritatis amator et dixit ei: 'Habeas episcopatum illum et provide diligenter, ut maiores expensas et viaticu
Abbreviated transcription (Latin):
illud it̾ dirigere curabis: Ille confestim
hec pendentia u̾ba quasi p̃mat᷑as uuas
inos hiantis decidentes a euorans cec¬
dit ad pedes eius ⁊ dixit. Dñe hoc in ci
nutu ⁊ inpotestate ur̃a situm ẽ. Et dix̃
rex. Sta post cortinam q̃ pendet ad dor¬
sum meũ. ⁊ ausculta qntos adiutores
honoris istius habeas. Audientes itaq
palatini recessum epĩ. semꝑ casib aut
certe mortib alioꝵ insidiantes: ꝑ fami¬
liares imꝑatori ꝑsonas unꝰ qͥso morarũ
impatiens. ⁊ alt̾ alt̾ inuidentes sibimet
acqͥrere satagebat.S ille in consilii su
immobilitate ꝑsistens. denegauit om¬
nib dicens se iuuenculo illi nolle m̃ti¬
ri.Tandem hiltiburna regina mistt
accessit ad regem. ut impetraret epis¬
copiũ illud clerico suo. Cũꝙ ille petiti¬
onem eiꝰ iocundissime susciꝑet diceis
se nichil er uelle aut posse denegare.
nͥ qd̾ clericũ illum fallere dedignare

Expanded text:
illud iter dirigere curabis?' Ille confestim illud iter dirigere curabis?' Ille confestim hęc pendentia verba quasi praematuras uvas in os hiantis decidentes devorans, cecidit ad pedes eius et dixit: 'Domine, hoc in Dei nutu et potestate vestra situm est'. Et dixit rex: 'Sta post cortinam, quę pendet ad dorsum meum, et ausculta, quantos adiutores honoris istius habeas’. Audientes itaque palatini recessum episcopi, semper casibus aut certe mortibus aliorum insidiantes, per familiares imperatori personas, unusquisque morarum impatiens et alter alteri invidentes, sibimet acquirere satagebant. Sed ille in consilii sui immobilitate persistens denegavit omnibus, dicens se iuvenculo illi nolle mentiri. Tandem Hildigarda regina misit accessit ad regem, ut impetraret episcopium illud clerico suo. Cumque ille peticionem eius iocundissime susciperet, dicens se nihil ei velle aut posse denegare, nisi quod clericulum illum fallere dedignaret
Abbreviated transcription (Latin):
igħficationem urãm pꝰponentes: litt̾a¬
rum studiis neglectis luxurie. ludo:⁊
mercie. ł manib ex̾citiis indulsistis:
ihis p̃missis. solitum s uram̃tum. augͦ¬
tum caput ⁊ inuictam dext̾am ad celũ
conũtens fulmin auit: ꝑ regem celoꝵ
ñ ego magni pendo nobilitatem ⁊ pul¬
cͥtudinem urãm. licet uos alii admiren¬
tur: et hoc ꝓcul dubio scitote. nͥ qͥa cito
pͥorem negligentiam uigilanti studio
recuꝑaueritis: apud karolum nichil
unqͣm boni acquiretis.
optimũ dictatorem ⁊ scͥptorem
in capellam suam as sumpsit. Quo
⁊ hostium opp̾ssionem uigit̾ ad bella
portabant. scã sua appellare solebant.
tur. et ille int̾rogaret utrũ de rebł
duas libras de argento. Suspirans gͦ
puer ille ⁊ uaporem m̃tis intra pectꝰ
ñ tenere ualens. audiente rege in hane
uocem inuitus erupit. Paruũ uiaticũ
ad it̾ longinquũ. ⁊ ductͣnum. Cũꝙ mo¬
datissimꝰ hominũ karolꝰ parũ delibãs¬

Expanded text:
et glorificationem vestram postponentes, litteraet glorificationem vestram postponentes, litterarum studiis neglectis, luxurię ludo et inercię vel inanibus exercitiis indulsistis'. Ety his praemissis solitum iuramentum, augustum caput et invictam dexteram ad cęlum convertens, fulminavit: 'Per regem celorum! non ego magni pendo nobilitatem et pulchritudinem vestram, licet alii vos admirentur; et hoc procul dubio scitote, quia, nisi cito priorem neglegentiam vigilanti studio recuperaveritis, apud Karolum nihil unquam boni acquiretis'.optimum dictatorem et scriptorem in capellam suam assumpsit. Quo et hostium oppressionem iugiter ad bella portabant, sancta sua appellare solebant. tur et ille interrogaret, utrum de rebus on amplius quam duas libras de argento', suspirans ergo puer ille et vaporem mentis intra pectus continere non valens audiente rege in hanc vocem invitus erupit: 'Parvum viaticum ad iter longinquum et diuturnum!' Cumque moderatissimus hominum Karolus parum deliberas
Abbreviated transcription (Latin):
unq uictoriosissimꝰ. K. pꝰ longũ
tempꝰ in gallias reu̾teret᷑: p̃ct¬
pit ad se uenire pueros. quos clem̃¬
t cõm̃dau̾at: ⁊ offerre sibi epłas ⁊
carmina sua. Mediocres autem⁊ in¬
fumi. p̃t̾ spem omnib sapĩe condim̃¬
tis dulcoratas obtulert̃. Nobiles uͦ.
omni fatuitate cepentes. p̃sentarun
Tum sapientissimꝰ .R. et̾ni iudicis ui¬
sticiam immitatꝰ. bene oꝑatos ad de¬
xt̾am segg̾atos: his tĩbis allocutꝰ est
Multas grãs habetote filii: qͥa uissi¬
onem meam. ⁊ utilitatem urãm. prx¬
tapossibilitatem exequi fuistis intenti:
nc̃ gͦ ad ꝑfectum attingere studete.:⁊ dabo
uob̾ episcopia. ⁊ monast̾ia ꝑ magnifica.
i semꝑ honorabiles eritis in ocłis meis.
Deinde ad sinistros cum magna aniimad¬
u̾sione uultum contorquens: ⁊ flãmantͤ
lia. tonando potius qͣm loqndo iacłatꝰ
est in illos. Uos nobiles. uos pͥmores filii.
uos delicati ⁊ formosuli. in natales urõs
⁊ possessiones confisi. mandatũ meũ

Expanded text:
ue victoriosissimus Karolus post longum tempus in Galliam reverteretur, praecepit ad se venire pueros, quos Clementi commendaverat, et offerre sibi epistolas et carmina sua. Mediocres igitur et infimi praeter spem omnibus sapientię condimentis dulcoratas obtulerunt. Nobiles vero omni fatuitate tepentes praesentarunt. Tunc sapientissimus Karolus ęterni iudicis iusticiam imitatus, bene operatos ad dexteram segregatos his verbis allocutus est: 'Multas gratias habete, filii, quia iussionem meam et utilitatem vestram iuxta possibilitatem exequi fuistis intenti. Nunc ergo ad perfectum attingere studete, et dabo vobis episcopia et monasteria permagnifica, et semper honorabiles eritis in oculis meis'. Deinde ad sinistros cum magna animadversione vultum contorquens et flammante lia tonando potius quam loquendo iaculatus est in illos: 'Vos nobiles, vos primorum filii, vos delicati et formosuli, in natales vestros et possessionem confisi, mandatum meum
Abbreviated transcription (Latin):
occasio ut necessario fiat memoria glosis¬
bellicosissimi attaui uñ pi pin iunioris.
de quib ꝓpt̾ ignauiam modernoꝵ gͣnde
silentium ẽ. omnia intacta p̾t̾ire necessa¬
rium indicaui. Nam de maiore ꝑi pino
integrum librum. doctissimꝰ beda meccłi¬
astica ꝓducit historia. ita ꝑ excessum cõ¬
eiꝰ conu̾sationẽ reuoluendam reduqm᷑.
Qua ꝓpt̾ que occurrt̃ inp̾̃senti qͣm stric¬
tissime potuero memora bo.

Expanded text:
occasio, ut necessario memoria fiat gloriosisoccasio, ut necessario memoria fiat gloriosisbellicosissimi proatavi vestri Pippini iunioris, de quibus propter ignaviam modernorum grande silentium est, omnia intacta praeterire nefarium iudicavi. Nam de maiore Pippino integrum pene librum doctissimus Beda in ęcclesiastica procudit historia. His ita per excessum comeius conversationem revolvendam reducimur. Quapropter quę concurrunt in praesenti, quam strictissime potuero, memorabo.
Abbreviated transcription (Latin):
bestias ⁊ homines talis extitit. s et¬
am contra sp̃itales neqͥcias in auditum
mis ñdũ edificatis calidi saluberrimiq
fontes ebullirent. iussĩt cam̾ariũ suũ
p̃uidere.si fontes purgati eẽnt. et ne qͥs ignotꝰ
ibi dimitt̾etur. Quod eum factum fuisset.
assumpto rex gladio. inlinea ⁊ subtalarib
ꝓpauit ad balneũ. Cũ repente hostis anti¬
quus eum qi ꝑempturus agg̾dit᷑. Rexau¬
tem crucis signo munitꝰ. nudato gladio
umbram in humana adu̾tens effigie. inui¬
cibilem gladium Itat̾re infixit ut diuti¬
no luctamine uix eũ reuocau̾it. Quȩ tñ
umbra tante crassitudinis erat. ut cunc¬
cos illos fontes tabo ⁊ cruore abhominan¬
daq pinguedine deturparet. S nec his
motꝰ insuꝑabilis pipinꝰ. dix̃ ad cubicula¬
riũ. Nonsit tͥ cura de talib. fac effluere
infectam illam aquã ut in ea q̃ pura ma¬
nau̾it sine mora lauari debeam.
roposueram qͥdem . o imp̃r auguste.
culam retexere. E cum ita se optulerie

Expanded text:
bestias et homines talis exstitit, sed etiam contra spiritales nequitias inauditum mis nondum ędificatis calidi saluberrimique fontes ebullirent, iussit camerarium suum praevidere, si fontes purgati essent et ne quis ignotus ibi dimitteretur. Quod cum factum fuisset, assumpto rex gladio in linea et subtalaribus properavit ad balneum, cum repente hostis antiquus eum quasi perempturus aggreditur. Rex autem crucis signo munitus, nudato gladio umbram in humana advertens effigie invincibilem gladium ita terrę infixit, ut diutino luctamine vix eum revocaverit. Quę tamen umbra, tante crassitudinis erat, ut cunctos illos fontes tabo et cruore abhominandaque pinguetudine deturparet. Sed nec his motus insuperabilis Pippinus dixit ad cubicularium: 'Non sit tibi cura de talibus. Fac effluere infectam illam aquam, ut in ea, quę pura manaverit, sine mora lavari debeam'. 16. Proposueram quidem, o imperator auguste, culam retexere; sed cum ita se optulerit
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ frangendũ. Nam si uisuns¬
dum et uotũ. quod puella in domo
patͥs. nesciis parentil. de suo corpore.
uolens fec̾it. iudicatur irritumꝰ qͣn¬
tomagis quod ille sub regis uirgacon¬
sticutus. nesciente omni anglia de
toto regno. necessitate tp̃ris coactus
impeg̾it. uideat᷑ ñ eẽ ratum : Prete¬
rea iniquũ postulatu.: ut imꝑio de¬
cedat. qd̾ tanto fauore ciuium. regendũ
susceꝑit: hoc nec ꝓuincialib gͣtum:¬
¶ nec militib tutum. Ita reu̾tebant᷑ in¬
anes nuncii: uel ueris uel uerisimi¬
lib argum̃tis p̃stricti. S comes. toto
illo anno. bello necessaria expediebat:
largis sumptib milites suos contine¬
bat: alienos inuitabat. Or dines acies¬
ꝙ ita instituebat: ut milites ꝓceri cor¬
poreip̃cellentes robore ẽẽnt. Duces et
ante signani: p̃ter scĩam rei militari.
etiam consilii et etatis mat᷑itate polle¬
rent. Ut si sin gulos uel macie. ł alibi

Expanded text:
sacramentum frangendum. Nam si jusjurasacramentum frangendum. Nam si jusjurandum vel votum quod puella in domo patris, nesciis parentibus, de suo corpore volens fecerit, judicatur irritum; quanto magis quod ille, sub regis virga constitutus, nesciente omni Anglia. de toto regno, necessitate temporis coactus, impegerit, videatur non esse ratum: praeterea iniquum postulat ut imperio decedat, quod tanto favore civium regendum susceperit; hoc nec provincialibus gratum, nec militibus tutum. Ita revertebantur inanes nuntii, vel veris vel verisimilibus argumentis praestricti. Sed comes toto illo anno bello necessaria expediebat, largis sumptibus milites suos continebat, alienos invitabat: ordines aciesque ita instituebat, ut milites proceri corpore, praecellentes robore essent; duces et antesignani, praeter scientiam rei militaris, etiam consilii et aetatis maturitate pollerent; ut si singulos vel in acie vel alibi
Abbreviated transcription (Latin):
rat.fert᷑ enim uir ille. ñ paucis uie¬
tutib p̃ditꝰ. parum. adu̾sus ꝑfidiam
sibi consuluisse: dum mͦ osset qͥb¬
cunq p̃stigiis. hoĩũ rõci nões suspend̾e
Pret̾ea qui putaret. minas willmi.
nunqͣm ad factum exupturas: qd̾
ille cont̾minoꝵ ducum bellis impli¬
caretur.totũ animũ ocio cũ subie¬
ctis indulserat. Nam ꝓfecto. nisi qd̾
noricoꝵ regem aduentare didicit:
nec militem conuocare. necaciem
dirigere dignatus fuisset. Alt̾ int̾ea.
illum ꝑ nuncios lenit̃ conuenirẽ de
rupto federe expostulare: p̃cib. mi¬
nas insuere.Sciret se ante annum
em̃sum. ferro debitum. uindicatu¬
rum: illuc iturum. quo heroldꝰ tut¬
ores se pedes habere putaret. Contͣ.
ille quȩ dixi de puelle nuptiis refe¬
rens: de regno ad debat. psumptuo¬
sum fuisse: qd̾ absq gn̾ali senatus
⁊ ppłi conuentu et edicto. alienam sibi
hereditatem iurau̾it. ẜin de.stultũ

Expanded text:
rat. Fertur enim vir ille, non paucis virrat. Fertur enim vir ille, non paucis virtutibus praeditus, parum adversus perfidiam sibi consuluisse dummodo posset quibuscunque praestigiis hominum ratiocinationes suspendere: praeterea, qui putaret minas Willelmi nunquam ad factum erupturas, quod ille conterminorum ducum bellis implicaretur, totum animum otio cum subjectis indulserat; nam profecto, nisi quod Noricorum regem adventare didicit, nec militem convocare nec aciem dirigere dignatus fuisset. Alter interea illum per nuntios leniter convenire, de rupto foedere expostulare, precibus minas insuere; sciret se ante annum emensum ferro debitum vindicaturum, illuc iturum quo Haroldus tutiores se pedes habere putaret. Contra, ille, quae dixi 409 de puellae nuptiis referens, de regno addidit, praesumptuosum fuisse quod, absque generali senatus et populi conventu et edicto, alienam illi haereditatem juraverit; proinde stultum
Abbreviated transcription (Latin):
scła. his dictis. loqͣntis aspectꝰ dispa¬
as et egenos distributis. sc̃m melam¬
um adiit: om̃s audientes et uiden¬
isse ñ piguit: nẽ de wilłmo loqͣr.
Nam qr breuit̾. nec ut puto inittilit̾.
resquas dum taxat comes in nor¬
manuia. annis tͥginta accitauit ꝑ¬
curri: mͦ aliud narrandi exordiũ
ordo tempoꝵ flagitat: ut de reg¬
no eius qͣntum nr̃a scicitatio pene¬
trare potuit. m̃dacium arguam:
u̾itatem ꝓnunciem. Rex eduardꝰ
fato functꝰ fueratlanglia. dubio fa¬
uore nutabat: cui se rectori cõmit¬
teret incerta: an heroldo. an Wil¬
łmo.an edgaro.Nam et illum ꝓ
no inclem̃tiam animo. Quare
ut p̃dixi. angli diu̾sis uotis fẽbant᷑:
qͣmuis palam cuncti bona heroldo
imp̃carent᷑. Et ille quidem diadema¬
te fastigat᷑. nichil de pactisint̾ se et
& Ilłmũ cogitabat: libatum se sacra¬
m̾to asserens: quod filia eius. quã de¬
spond̾at citra nubiles annos obie¬

Expanded text:
saecula. His dictis, loquentis aspectus dispasaecula. His dictis, loquentis aspectus dispaas et egenos distributis, sanctum Melaum adiit, omnes audientes et videnisse non piguit; nunc de Willelmo loquar. Nam quia breviter, nec ut puto inutiliter, res ejus, quas duntaxat comes in Normannia annis triginta actitavit, percurri; modo aliud narrandi exordium ordo temporum flagitat, ut de regno ejus, quantum nostra sciscitatio penetrare potuit, mendacium arguam, veritatem pronuntiem. Rex Edwardus fato functus fuerat: Anglia dubio favore nutabat, cui se rectori committeret incerta, an Haroldo, an Willelmo, an Edgaro; nam et illum, pro prono in clementiam animo. Quare, ut praedixi, Angli diversis votis ferebantur, quamvis palam cuncti bono Haroldo imprecarentur: et ille quidem, diademate fastigiatus, nihil de pactis inter se et Willelmum cogitabat; liberatum se sacramento asserens, quod filia ejus quam desponderat citra nubiles annos obie