comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
set as̃ celum et terrã tãquã domũ
unã: ipsa que excorporib mũdi
reddita ẽ umbxa hisque intrĩsecꝰ
olausa fuerãt tenebras ex sededit.
S cũ uoluntas introdipxisset lu¬
cem: tenebre ille que exũbra cor¬
porũ facte fuerant: continuo de¬
uorate sunt. Tunc deinde lux
indiem: tenebre deputant᷑ in
noctẽ. Iã uero aqua quȩ erat in
mundo inmedio pͥmi illius celi
terreq spacio quasi gelu concre¬
ta ce enistallo solidata distẽdit᷑.
et huiusmodi firmamento ue¬
lut int̾cludunt᷑ media celi ac
terre spacia. Idq firmam̃tum
celum conditor appellauit: an¬
tiquioris illius uocabulo nun¬
cupatũ. Et ita tocius mundi
machinã cum una ddomus
eẽt. induas diuisit regiones.
Diui d sionis aut̃ hec fuit cau¬
sa ut suꝑna regio angłis
habitaculum: inferior uero p̃¬

Expanded text:
set Deus coelum et terram, tanquam domum unam, ipsaque ex corporibus mundi reddita est umbra his quae intrinsecus clausa erant, tenebras ex se dedit. Sed cum voluntas Dei introduxisset lucem, tenebrae illae quae ex umbra corporum factae fuerant continuo devoratae sunt; tum deinde lux in diem, tenebrae deputantur in noctem. Jam vero aqua quae erat intra mundum in medio primi illius coeli terraeque spatio, quasi gelu concreta, et cristallo solidata, distenditur, et hujusmodi firmamento velut intercluduntur media coeli ac terrae spatia, idque firmamentum coelum conditor appellavit, antiquioris illius vocabulo nuncupatum, et ita totius mundi machinam, cum una domus esset, in duas divisit regiones. Divisionis autem haec fuit causa, ut superna regio angelis habitaculum; inferior vero pr
Abbreviated transcription (Latin):
ut hec uolentib indicaret. Qui¬
bus ego auditis cum reliqua
multitudine sequi eum cepi:
et audire quȩ diceret. Intelle¬
gebam sane quod nichil diale¬
quȩ audisset a filio di uel ui

Expanded text:
ut haec volentibus indicaret. Quibus ergo auditis, cum reliqua multitudine sequi eum coepi, et audire quae diceret: intelligebam sane quod simpliquae audisset a
Abbreviated transcription (Latin):
ti factum .ẽ. princeps ppłi fuit:
et tamquã rex pͥmitias et tri¬
butum ꝑcapita accepit appło:
et uidicandi plebẽ sorte suscep¬
ta. de mundis in mundisq ii¬
dicabat. S et siquis alius ex ip¬
so unguento ꝑunctus ẽ: tãꝗͣ¬
iurcute in de concepta. iã ipse
rex aut ꝓpħa fiebat aut ponti
.fex. Quod si temporalis grã ab
hominib cõposita tantũ po¬
tuit: intellige iam tu quantũ
sit illud unguentũ qd ado de
uirgulto uite ꝓlatum ẽ. cũ hoc
qd̃ ab hominibꝰ factum ẽ. tam
eximias int̾ homines conferat
dignitates. Quid enim in p̃sen
tifice clarius. rege sublimuis:¬

Expanded text:
ctus, princeps populi fuit, et tanquam rex primitias et tributum per capita accepit a populo, et judicandi populos sorte suscepta de mundis immundisque judicabat. Sed si alius ex ipso unguento perunctus est, virtute inde concepta, etiam ipse rex, aut propheta aut pontifex fiebat. Quod si temporalis gratia ab hominibus composita tantum potuit, intelligite jam quantum sit illud unguentum quod a Domino de virgulto vitae prolatum est, cum hoc quod ab hominibus factum est tam eximias inter homines conferat dignitates. Quid enim in praesetifice clarius, rege sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
errantib ipse cum arte eẽt astro¬
logus exratione et ordine stella
rum agnoscere potuit condito¬
rem: eiusq prudentia intellexit
cuncta moderari. ynde et angłs
de his quȩ sentire cepit edocuit:

Expanded text:
errantibus, Abraham cum arte esset astrologus, ex racione et ordine stellarum potuit cognoscere conditorem eius, et providencia intellexit cuncta moderari, unde et angelude hiis, que sentire cepit, edocuit
Abbreviated transcription (Latin):
go ñ obediat anima: tupost
hec tanquã nichil eẽ pritans
post mortem desperabilius ui¬
ues. quippe qui et illicita temp¬
taueris. Si uero et aliquid ibi
uidere tibi usus fuerit᷑: qua¬
et ibi religio. aut quȩ pietas
ex illicitis tradet᷑ et impiis. Ex¬
uersari deum his qui animas

Expanded text:
non obediat anima, tu post hec tamquam nichil esse putans post mortem desperabilius uiues, quippe qui et illicita temptaueris; si uero et aliquid tibi uidere uisus fueris, que tibi religio uel que pietas ex illicitis tradetur et impiis? Deuersatur hiis qui anim
Abbreviated transcription (Latin):
ratione: cum his gͦ eogitationis
meȩ ȩstib agitarer: fama q̃dã
sensi in inimperio tyberii cesa¬
ris iuitio exorientis partibus
sũpto ꝑuenit ad nos et ꝑsingu¬
la conualescens uelud adõ qui¬
dam bonus nuntius missus uni¬
u̾sum orbem replebat: nec pa¬
tiebat᷑ diuinam maiestatem
silentio tegi. Diffundebatur
gnum đi euuangelitaret uidcis.
idq ꝑcepturos diceret eos qui
mandatorum suorum et doctri¬
ne instituta seruassent. yt aut̃
sermo eius fide dignus ae diui¬
nitatis plenus ẽẽ crederẽt᷑: uir¬
tutes multas et signa ac ꝓdigia¬

Expanded text:
duxit. Cum his ego cogitationis meae aestibus agitarer, fama quidem sensim in imperio Tyberii Caesaris initio ex Orientis partibus sumpto pervenit ad nos; et per singula convalescens, velut a Deo bonus quidam nuntius missus universum replebat orbem, nec patiebatur divinam voluntatem silentio tegere. Diffundebatur gnum Dei evangelizaret Judaeis: idque percepturos diceret eos qui mandatorum suorum et doctrinae instituta servassent, ut autem sermo ejus fide dignus ac divinitatis plenus esse crederetur, virtutes multas et signa
Abbreviated transcription (Latin):
tisq exoptatũ: ut que ignorat
discat quȩ didicerit doceat. Cer¬
tissimum nãq ẽ. quod neq amiti¬
tia neq ꝓpinquitas generis. neq
regninobilitas homini debet. eẽ

Expanded text:
tisque exoptatum, aut quae ignorat discat, et quae didicerit doceat? Certissimum namque est quod neque amicitia, neque propinquitas generis, neque regni sublimitas, homini debet esse
Abbreviated transcription (Latin):
currentes: ut ipso duce usi. nullii
uie huius patiamur errorẽ. Siens
ipsum sequentes ingredi merue¬
rimus illã quo ꝑuenire cupimus
ciuitatem: omia iã dequibus
querit᷑ ocłis uidebimus. tamquã
heredes omĩum facti. Incelligite
de quo dicimus. Erbẽ. regnũ eẽ
inquo residet omĩps pat̾: que
solum uidere possunt. hii qui
mundo sunt corde. Non gͦ uobis
difficilis uideat᷑ huius itineris
labor: quia infide eus requies erit
Nã et ipse uerus ꝓph̃a ab initio
mundi ꝑscłm currens: festinat
ad requiem. Ad ẽ enim nob omĩbꝰ
debꝰ Et si quando necesse ẽ appa¬
ret. et corrigit nos. ut obtemꝑantes
sibi ad uitam ꝑducat eteruam.

Expanded text:
velocitate currentes, ut ipso duce usi, nullum viae hujus patiamur errorem. Si enim ipsum sequentes ingredi meruerimus, illam quo pervenire cupimus civitatem, omnia jam de quibus quaeritur oculis videbimus tanquam haeredes omnium facti. Intelligite de quo dicimus, urbem regnum esse in quo residet omnipotens Pater, quem soli videre possunt hi qui mundo sunt corde. Non ergo nobis difficilis videatur hujus itineris labor, quia in fine ejus requies erit. Nam et ipse verus Propheta ab initio mundi per saeculum currens, festinat ad requiem. Adest enim nobis omnibus diebus, et si quando necesse est apparet, et corrigit nos, ut obtemperantes sibi ad vitam perducat aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ impediamur. ordinẽ locorum
actemporũ ꝑmutantes: pͥmo
quȩ sit dĩ uistitia requiramus:
ut tamquã iceracturi habũdã¬
tiiuatico bonis operibus imple¬
amur: quo possimus ad regnũ
di tamquã ad urbẽ maximã ꝑ¬
uenire. Deus enim his qui recte
sentiunt ꝑ ipsa oꝑa mundi quȩ
fecit manifestus ẽ: ipsius create̾
suȩ usus testimonio. Et ideo cũ de
dõ disputatio eẽ ñdebeat de so¬
la nunc eius iustitia requiramus.

Expanded text:
ergo impediamur, ordinem locorum ergo impediamur, ordinem locorum ac temporum permutantes, primo quae sit Dei justitia requiramus, et tanquam iter acturi abundanti viatico bonis operibus repleamur, quo possimus ad regnum Domini tanquam ad urbem maximam pervenire. Deus enim his qui recte sentiunt per ipsa opera mundi quae facit manifestus est, ipsius creaturae suae utens testimonio, et ideo cum de Deo dubitatio esse non debeat, de sola nunc ejus justitia requiramus
Abbreviated transcription (Latin):
inquirere. Iustitiã quidẽ: ut
recte agere doceamur: regnũ
uero: ut quȩ sit merces posita
laboris et patientiȩ. nouerimꝰ
Inqua ẽ bonis quidẽ eternorũ
bonorũ remuneratio. his autẽ
qui contra uoluntatẽ euis ege¬
rint. ꝓunius euiusq gestis pe¬
narum digna restitutio. hic
gͦ. hoc ẽ. inp̃senti uita positos
oportet nos agnoscere uolunta¬
tem di: ubi et agendi locus ẽ. Nã¬
siquis uelit ante quã actus suos
emendet de his requirere quȩ ñ¬
ñ pot̃ inuenire: stulta et inefsi¬
cax erit huiusscemodi inquisitio.
Tempus enim breue ẽ. et iuditiũ
đi gestorũ causa aget᷑. ñ questio¬
num. Ideo ante omĩa hec quera¬
mus qͥd nos aut qualit agere oporteat
ut et̾nã uitã consequi mereamur.
Nã si exiguum hoc breue tempꝰ
ꝑinanes occupemus et initiles
questiones. ina nes sine dubio
et uacui aboperibus bonis ꝑ¬
dixi operum nr̃orũ fiet. Una q̃q¬
et enim res suũ tempus habet:
et locũ operum. hic locus. hic

Expanded text:
rare. Justitiam quidem, ut recte agere doceamus; Regnum vero, ut quae sit merces posita laboris et patientiae noverimus, in quo est bonis quidem aeternorum bonorum remuneratio, his autem qui contra voluntatem ejus egerunt: pro uniuscujusque gestis poenarum digna restitutio, hic ergo, hoc est, in praesenti vita positos, oportet nos agnoscere voluntatem Dei, ubi et agendi et sasi quis velit antequam actus suos emendet, de his requirere quae non potest invenire, stulta et inefficax erit homini inquisitio. Tempus enim breve est, et judicium Dei gestorum causa agitur non questionum. Ideoque ante hoc omnia quaeramus, quod nos aut qualiter agere oporteat, ut aeternam vitam consequi mereamur. Nam si exiguum hoc tempus vitae per inanes occupemus et inutiles quaestiones, inanes sine dubio et vacui ab operibus bonis pcium operum nostrorum fiet, unaquaeque enim res suum tempus habet et locum. Operum hic locus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tem uel domum introierimus:
dicamus pax huic domui. Et
siquidẽ fuerit inquit ibi filius
pacis: ueniat. suꝑ eam pax ura.
Siuͦ ñ fuerit: pax ura aduos re¬
uertet᷑. Exeumtes aut̃ dedomo
uel ciuitate illa: etiã puluerem
quiadheserit pedibus nr̃is ex¬
euciamus suꝑ eos. Tolerabilius¬
autem erit terre sodomorũ et go¬
morreorũ indie uiditii: quã illi
ciuitati uel domui. Quod utiq
ita demũ fieri p̃cepit. si prius
inciuitate uel domo ueritatis
sermo p̃dicet᷑. ex quo uel recipi¬
entes ueritatis fidem. filii pacis
et filiidei fiant: uel ñ recipientes
arguant᷑ quasi inimici patris
et di. Ita gͦ et nos magistri nr̃i in¬
stituta sectantes. pacẽ pͥmo pro¬
ponimus auditoribus: ut absq
ulla ꝑturbatione possit uia sa¬
lutis agnosci. Quod siquis pacis
u̾ba ñsuscipit neq ad quieseit
ueritati: scimus ad u̾sus eum pu¬
gnam u̾bis mouere. et arguere
acrius. confutando ignorãtiam.
et redarguendo peccata. Necessa¬

Expanded text:
tem aut domum introierimus, dicamus: « Pax huic domui. Et si quidem, inquit, fuerit tibi filius pacis, veniet super eum pax vestra. Si vero non fuerit, pax vestra ad vos revertetur. Exeuntes autem de domo vel de civitate illa, etiam pulverem quae adhaeserit pedibus vestris excutiatis super eos Tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum in die judicii, quam illi civitati vel domui . » Quod utique ita demum fieri praecepit, si prius in civitate vel domo veritatis sermo praedicetur, ex quo recipientes veritatis fidem filii pacis et filii Domini fiant, vel non recipientes arguant quasi inimici pacis et Domini. Ita ergo et nos magistri instituta sectantes pacem proponamus auditoribus, ut absque ulla perturbatione possit via salutis agnosci. Quod si quis pacis verba non suscipit, nequae acquiescit veritati, scimus adversus eum pugnam verbi movere, et arguere acrius confutando ignorantiam, et redarguendo peccata. Necessa
Abbreviated transcription (Latin):
mestissimus. pat̾ mittit alios
cũpecuniis qui quarto anno
regressi nuntiant neq matrẽ
neq frẽs uidisse. s neq athenas
eos omĩno ꝑuenisse: nequm ꝗͣ¬
alicuius saltẽ qui cũ ipsis fue
stupefactꝰ. nesciens quo tende
aliquis eorũ uidisset aut audis¬
set aliquando ante quattuor
annos corpus mulieris cũ duobꝰ
paruulis eiectũ. Cũ multi multa

Expanded text:
tristis pater misit alios cum pecuniis; qui quarto anno regressi nuntiant neque matrem neque fratres se uidisse, sed neque Athenas eos omnino uenisse nec alicuius eorum qui cum ipsis fuerant stupefactus nesciens quo tenderaliquis uidisset uel audisset aliquando ante quatuor annos corpus mulieris cum duobus paruulis eiectum. Sed cum nichil
Abbreviated transcription (Latin):
osi homines exhis quȩ legunt
ueri similitudines capiunt:
inscripturis diuinis quȩ possũt
trahi ad eum sensum quẽ sibi
unusquisq exsponte p̃supsit
qͦd fieri ñoportet. Non enim
sensum quẽ extrinsecus ad tu¬
lerit alienum ⁊ extraneum de
pere ueritatis :⁊ ido oportet
abeo intelligentiam discere
scripturarum. qui eam amaio¬
ribꝰ scđm ueritatẽ sibi traditã
seruat: ut ⁊ ipse possit ea quȩ
recte suscepit conpetent̾ assere¬
re. Cum enim ex diuinis scrip¬
turis integrã quis susceperit
⁊ firmam regulã ueritatis: ab
ex eruditione cõmuni aclibera¬
libꝰ studiis. quȩ forte inpueri¬
tia attigit assertionẽ ueri dog¬
matis conferat: ita tamen ut
ubiuera didicit falsa ⁊ simu¬

Expanded text:
osi homines ex iis quae legunt, verisimilitudines capiunt. in scripturis divinis, quae possunt trahi ad eum sensum quem sibi unusquisque sponte praesumsit; sed fieri non oportet. Non enim sensum quem extrinsecus adulteretis, alienum et extraneum debpere veritatis. Et ideo oportet ab eo intelligentiam discere scripturarum, qui eam a majoribus secundum veritatem sibi traditam servavit, ut ipse possit ea quae recte suscepit, competenter asserere. Quum enim ex divinis scripturis integram quis et fi firmam regulam veritatis suscex eruditione communi, ac liberalibus studiis, quae forte in pueritia attigit, assertionem veri dogmatis conferat: ita tamen, ut ubi vera didicit, falsa et simu
Abbreviated transcription (Latin):
gatos paraliticos qͦq ⁊ diu̾sa ꝑicu¬
la pacientes: ⁊ erat infinita multitu¬
do simul languẽtiũ. Quos uidens
ma le sensissent ꝑsimonẽ. uerũ etiã¬
⁊ tã integrã fidẽ exibere dõ. ut etiã¬
om̃s diu̾sas egritudines patientes
omẽ ubũ ⁊ ꝓmissionẽ filii cui ad¬
implere dignaris: ut cognoscat
omĩs creatura quia tu solus deus
incelo ⁊ interra. hec ⁊ his similia
dicens. ascendit ineminentiori lo¬
uoce alloquit᷑. Similẽ uobis ho¬
mine ne eẽ uidentes nolite putare.
qͦd ame possitis recuꝑare salutẽ:
s ꝑeum qui decelo descendens.
ipso posse saluari. Cũq omĩs mul¬
titudo infirmantium una uoce
clamaret: hunc uerum dm̃ quem
petrus adnuntiat. subito inmen¬
sum lumen grẽ di inmedio ꝑlebis
apparuit. ⁊ ceperunt ꝑaliticieur¬
rere ad pedes petrisani: oeci recep¬
to uisu clamare: claudi restaurato
gressu grãs agere: languentes re¬
cepta sanitate gaudere. Nõ nulli
etiam solo flatu uiuentes. iã sine

Expanded text:
 paralyticos quoque et diversa pericula patientes, et erat infinita multitudo simul languentium. Quos videns male sensissent per Simonem, verum etiam tam integram fidem exhibere Deo, ut omnes diversas aegritudines patientes,omne verbum et promissum Filii tui adimplere dignaris, ut agnoscat omnis creatura quia tu solus es Deus in coelo et in terra. Haec et his similia dicens, ascendit in eminentiorem lo hac voce alloquitur: Similem vobis hominem me esse videntes, nolite putare od a me possitis recuperare salutem, sed per eum qui de coelo descendens, ipso posse salvari. Cumque omnis multitudo infirmantium una voce clamaret hunc verum Deum quem Petrus annuntiat, subito immensum lumen gratiae Dei in medio plebis apparuit, et coeperunt paralytici currere ad pedes Petri sani, caeci recepto visu clamare, claudi restaurato gressu gratias agere, languentes recepta sanitate gaudere, nonnulli etiam solo flatu viventes, jam sine
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit: ut om̃s aminimo usq
ad maximũ una uoce cõfiterẽt᷑ dm.¬
plꝰ quã decẽ milia hominum cre¬
dentes do baptitati sunt ⁊ scĩfica¬
tione diuina cõsecrati: ita ut omĩ
auiditatis desiderio theo filus
niens credebat sane doctrine. ꝗͣ

Expanded text:
usque ad maximum una voce confiterentur Dplusquam X millia hominum credentes Deo, baptizati sunt, et sanctificatione consecrati, ita ut omni aviditatis desiderio Theophilus,c conveniens, credebat sanae doctrinae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pta induas partes intelligentie
diuidunt᷑. idẽ scđm litterã ⁊ scd̾m
allegoriam. Et adea quidẽ quȩ
scđm litterã sunt: ignobilis
uulgi turba confluxit. Ea uͦ q̃
sedm allegoriã constant omĩs
philosophorum ⁊ eruditorum

Expanded text:
pta in duas partes intelligentie diuiduntur, id est secundum literam et secundum allegoriam. Et ad ea quidem, que secundum literam sunt, ignobilis uulgi turba confluxit. Ea uero, que secundum allegoriam constant, philosophorum et eruditorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uno ex his qui sequebant᷑ eum
ordinato eis epõ. aliis etiam p̃s¬
biteris: baptitatis quoq pluri¬
mis. ⁊ omĩb qui erant uexati lan¬
redditis: demoratus ibi aliud
triduum. cunctis rite cõpositis

Expanded text:
 uno ex his qui eum sequebantur ordinato episcopo, aliis etiam presbyteris, baptizatis quoque plurimis, et omnibus qui erant vexati daeredditis, demoratus est ibi aliud triduum, cunctisque rite compositis
Abbreviated transcription (Latin):
dicat anime suȩ habes multa
bona reposita inannos multos.
epulare ⁊ letare. Nam dicet᷑ ei.
Stulte hac in nocte aufferet᷑
abste anima tua: quȩ p̃ꝑasti curꝰ
erunt: Itaq festinet ad penitẽ¬
tiam omĩs etas. omĩs sexus. omĩsq
conditio: ut uitã consequat᷑
eternã. Iuuenes quidẽ ineo gͣti
sunt: qͦd inpso impetu desiderioꝵ
ceruices suas iugo subitiunt
discipline. Senes ⁊ ipsi laudabi¬
les. quia multitemporis consue¬
tudinẽ inqua male p̃uenti sũt
ꝓdĩ timore cõmutant. Nemo gͦ
differat: nemo cunctet᷑. Quȩ enĩ
causa cunctandi ẽ ad bene agẽ¬

Expanded text:
dicat animae suae. « Habes multa dicat animae suae. « Habes multa bona reposita in annos multos, epulare et laetare. Nam dicetur ei. Stulte, hac nocte auferetur abs te anima tua, et quae parasti, cujus erunt? » Itaque festinet ad poenitetiam omnis aetas, omnis sexus, omnisque conditio, ut vitam consequatur aeternam, juvenes quidem in eo grati sint, quod in ipso impetu desideriorum, cervices suas jugo subjiciunt disciplinae. Senes et ipsi laudabiles multi temporis consuetudinem in qua male praeventi sunt pro Dei amore commutent. Nemo ergo differat, nemo cunctetur. Quae enim causa cunctandi est ad bene agen
Abbreviated transcription (Latin):
ut adferat fructus dignos pe¬
nitentiȩ. Nec putet quia intẽ¬
poris longitudine docuntũ
conusionis ostendit᷑. ⁊ ñ indeuo¬
tionis ac ꝓpositi firmitate. Dõ
enim manifeste sunt mentes:
qui ñ tẽporum rationẽnẽ colli¬
git. s animorum. Ipse enim ꝓbat
siquis agnita ueritatis p̃dica¬
tione ñ distulit. neq tempus
negligendo consũpsit: s statim
⁊ si dici potest eodẽ momento
p̃terita ꝑ horrescens. futurorum
desiderium cepit. ⁊amorem re¬
gni celestis exarsit. ꝓpt qͦd nemo
urm ultra disimulet. ⁊ nec retro
respiciat: s ad eiuiãglłiũ regni di
ligent̾ accedat. Non dicat pauꝑ
quia cũ diues fuero: tũc conu̾tar.
Non reqiurit ate ds pecuniã: s a¬
nimum misericordẽ ⁊ piã mentẽ.
Neq diues conu̾sionẽ suam diffe¬
rat ꝓsollicitudine scłari: dũ co¬
gitat. quomodo dispenset ha¬
bundantiã frugũ: neq dicat
intra semetipsum quid faciam
uͥ recondã fructus meos: neq

Expanded text:
ut afferat fructus dignos poeut afferat fructus dignos poenitentiae. Nec putet quia in temporis longitudine documentum conversionis ostenditur, et non in devotionis ac propositi firmitate, Deo enim manifeste sunt mentes, quia non temporum rationem colligit, sed animorum, ipse enim probat si quis agnita veritatis praedicatione non distulit, neque tempus negligendo consumpsit, sed statim et, si dici potest, eodem momento praeterita perhorrescens futurorum desiderium cepit, et in amorem regni coelestis exarsit. Propter quod nemo vestrum ultra dissimulet, nec retro respiciat, sed ad Evangelium regni Dei libenter accedat. Non dicat pauper quia, cum dives factus fuero, tunc convertar. Non requirit a te Deus pecuniam, sed animam misericordem et piam mentem. Neque dives conversionem suam differat, pro sollicitudine saeculari, dum cogitat quomodo dispenset abundantiam frugum. Neque dicat intra semetipsum, Quid faciam? ubi recondam fructus meos? Neque
Abbreviated transcription (Latin):
certum ẽ enim etiã uiuenibꝰ uite
tempus: senibꝰ aut̃ iã nec in¬
certum ẽ. Non enim dubitat᷑
quod quantum cumq ẽ qͦd pu¬
tatur suꝑ eẽ. breue sit. Et ideo
tã iuiuenes quã senes oportẽt
de conu̾sione ⁊ penitentia ual¬
de eẽ sollicitas. ⁊ satis agere de¬
ornamentis dignissimis. id.¬
candore pietatis: aliisq omĩbꝰ
quibꝰ com ptã decet eẽ rationa¬
bilem mentẽ. Tum p̃terea decli¬
nare a consortiis in honestis ⁊ in¬
fidelibꝰ: ⁊ societatis habere fide¬
lium atq illos frequentare con¬
uentus: inquibus depudititia.
tere que decet ado posci: ipsi
grãs agere. ueram penitentiam
gerere p̃teritorum gestorũ: ali¬
uenia dabit᷑ ⁊ indulginti citi
indulgebit᷑. Quod si ꝓuectioris
etatis sit is qͥ adpenitentiam
uenit: i eo magis grãs agere de¬
bet do: qͦd postquã fractus ẽ
omĩs impetus concupiscentiȩ
carnalis. scientia ueritatis ac¬
cepta: nulla ei imminet pena.
mam repͥmat corporis uolup¬

Expanded text:
certum est enim etiam juvenibus vitae tempus, senibus autem jam nec incertum est, non enim dubitatur quin quantumcunque est quod putatur superesse breve sit. Et ideo tam juvenes quam senes oportet de conversione et poenitentia valde esse sollicitos, et satis agere ornamentis dignissimis, candore pietatis, aliisque omnibus, quibus comptam decet esse rationabilem mentem. Tum praeterea declinare a consortiis inhonestis, et infidelibus, et societatem habere fidelium, atque illos frequentare conventus, in quibus de pudicitia, tere quae decet, ipsi gratias agere, veram poenitudinem gerere praeteritorum gestorum, alivenia dabitur, et indulgenti citius indulgebitur. Quod si provectioris aetatis sit is qui ad poenitentiam venit, eo magis gratias agere debet Deo. Quod postquam finis est, omnis impetus concupiscentiae carnalis, scientia veritatis accepta, nulla ei imminet pugna mam reprimat corporis volun
Abbreviated transcription (Latin):
reponẽs me in horreo dnĩco. facias
me mẽse diuinitatis participẽ. Tũ
petrꝰ cũ omĩ alacritate ad p̃hẽdens
manũ eiꝰ tradidit eũ mͥ clem̃ti ⁊ fra¬
tribꝰ meis dicẽs Sic̃ tͥ patͥ filios re¬
stituit ds̃: ita ⁊ te patrẽ. filii restituũt
do. Indix̃ aũ ieiuniũ oĩ plebi ⁊ ueni¬
ente die dnĩca baptiraũ eũ. atq in

Expanded text:
co, faciens me mensae divinae participem. Tunc Petrus cum omni alacritate apprehendens manum ejus, tradidit eum Clementi et fratribus suis, dicens: Sicut patri filios restituit Deus, ita te Patrem filii restituunt Deo. Indixit autem jejunium omni plebi, et veniente die Dominica baptizavit eum, atque in
Abbreviated transcription (Latin):
res. et animalia. et flores et aues.
fontesq ac fluios: et ne u̾bositas¬
ex singulis memorabo. Andro¬
medã cefei: instellã dicunt eẽ cõ¬
Prognẽ.⁊ filomenã cũ tereo. ina¬
ues. Thisbem apud cilitiam in
fontẽ. ⁊ ꝑ amum ibi influuium
floresq et animalia uel aues
aliquando homines fuisse con¬

Expanded text:
res et animalia et flores et aues fontesque ac fluuios et oex singulis ostendamus. Andromedam Cefei in stellam dicunt esse conPrognem et Filomenam cum Thereo in aues, Thisbem apud Cilitiam in fontem et Pyramum inibi in fluuium floresque et animalia uel aues aliquando homines fuisse af
Abbreviated transcription (Latin):
uetꝰ. Exipso enim sunt horȩ.
exipso dies cũ ascenderit: ex ip¬
so etiam nox cum occiderit:
ex ipso menses et anninumerãt᷑.:
ex ipso uicissitudines temporũ
funt: dũ ad suꝑiora consequẽs
uer tẽperat. Ubiaut̃ ad sũmum
celi uenerit: estiuos accendit ca
diderit circulum: et glatiali cõ¬
page celi rigorem nobis hiber¬
ni frigoris derelinquit s de
Nunc interim cum sit iste mini¬
ster bonus ad uicissitudines
temporum moderandas: tamen
ubi scđm uoluntatẽ đi correp¬
tio mortalibꝰ dat᷑. incandescit
acrius et urit mundum uehe¬

Expanded text:
. Ex ipso enim sunt horae, ex ipso dies, cum ascenderit; ex ipso etiam nox, cum occiderit; ex ipso menses et anni numerantur, et ex ipso vicissitudines temporum Nam dum ad superiora conscenderit, ver temperat: ubi autem ad summum coelum venerit, aestivos accendit caldierit circulum, ex glaciali compage coeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit. 4. Erum fiunt, et cum sit iste minister bonus, genitus ad vicissitudines temporum moderandas, tamen ubi secundum voluntatem Dei correptio mortalibus datur, incandescit acrius, et urit mundum vehe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ceperint ferre ñ posse abituĩt
qͦd susceꝑant: et quasi ꝓ excusati¬
one infirmitatis sue ineipiunt
uiam religionis blasphemare:
et male loqui de his. quos nequa¬
quã sequi aut immitari potue¬

Expanded text:
cum coeperint ferre non posse, abiciunt quod susceperunt, sed quasi pro excusatione infirmitatis suae incipiunt viam religionis blasphemare, et male loqui de his, quos nequaquam sequi aut imitari potue
Abbreviated transcription (Latin):
nis enim usus omĩũ quȩ sunt
in hoc mundo omĩbꝰ eẽ homini¬
bꝯ debuit: s ꝑiniquitatẽ aliꝰ
et sic int̾ mortales facta diuisio ẽ.
hec ita sciens eẽ: ait cõmunia de¬
dor solis: ita nec reliqua quȩ
cõmunit̾ in hoc mundo omĩbꝰ
data sunt adabendum diidi
debere. s habenda eẽ comunia.

Expanded text:
sunt in hoc mundo omnibus esse hominibus debuit, sed per iniquitatem alius et sic inter mortales facta divisio est.ntissimus, haec ita sciens esse, ait communia dedor solis; ita nec reliqua, quae communiter in mundo hoc omnibus data sunt ad habendum dividi debere, sed habenda esse communia.
Abbreviated transcription (Latin):
Yident᷑ mͥ hi qui loquuntur
u̾bum ueritatis. et qui illumi¬
nãt animas hominũ similes
eẽ radiis solis: qui ut ꝓcesserĩt
& apparuennt mundo. ce lari
ultra aut occultan nullatenꝰ
possunt: dũ ñ tã uident᷑ ab
omĩb quã uidere omĩb p̃stãt.
Uñ et bene a quodã dictũ ẽ ad¬

Expanded text:
identur mihi qui loquuntur verba veritatis, et qui illuminant animas hominum similes esse radiis solis. Qui ut processerint et apparuerint mundo, celari ultra, aut occultari nullatenus possunt, dum non tam videntur ab hominibus quam videre omnibus praestant. Unde et bene
Abbreviated transcription (Latin):
montes excelsi ceitis quibꝰq ha¬
bent᷑ in locisͥ. ut ex his uelut
cõp̃ssus et coangustatꝰ: aer
ardor tẽperiem sumat. cũ plia¬
des ignite solis ardoribꝰ incãdu¬

Expanded text:
montes excelsi certis quibusdam habentur in locis, et ex his velut compressus, et coangustatus 50 aer ardor temperiem sumat, cum Pleiades ignitae solis ardoribus incandu
Abbreviated transcription (Latin):
et ad omĩa similit̾ respicientẽ.
atq acentro terre equis spatiis
destinatã: ipsãq sui equalitate
ita stabilẽ. ut eã innullã partẽ
declinare undiq equalitas col¬
lecta ꝑmittat: et ita nullo
fulcimento subuecta sustentat᷑¬

Expanded text:
et omnia similiter respiciens, atque a centro terrae aequis spatiis distincta; ipsaque sui aequalitate ita stabilis, ut eam in nullam partem declinare undique aequalitas collecta permittat, ac nullo fulcimento subvecta sustentet
Abbreviated transcription (Latin):
ret inmortalitatis cupido. Yt¬
enim post rerum exitꝰ docuit. &
grã omĩpotentis di ostendit: hec
me animi intentio ad inquisitio¬
nem ueritatis. et agnitionem
uere lucis ad duxit. Ex quo fac¬

Expanded text:
 immortalitatis cupido, ut post rerum exitus docuit, et gratia Dei omnipotentis ostendit, haec me animi intentio ad inquisitionem veritatis, et ad agnitionem verae lucis adduxit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd do placuit implet᷑. Sedo. qͥa
regeneratio exaquis et do. rena¬
to. fragilitas pͥoris natiuitatis
quȩ tibi ꝑ hominẽ facta ẽ. ampu¬
tat᷑. Et ita demũ ꝑuenire poteris
ad salutẽ: alitͥ uͦ imposibile ẽ.
Sic enim nob̾eũ sacramento
uerus ꝓpħa testatus ẽ: dicens.
amen dico uobis. nͥquis denuo
renatus fuerit ex aqua: ñ intra¬
bit in regnum cȩlorum. Et iđo
accelerate. E enim in aquis istis
miscđiȩ uis quedã. quȩ ex initio
ferebat᷑ suꝑ eas. ẽt agnoscit eos
qui baptitant᷑ sub appellatione
triplicis sacramenti: et eripit eos
de suppliciis futuris quasi do¬
num quod dã offerens đo ani¬
mas ꝑbaptismũ consecratas.
Confugite gͦ adaquas istas. Sole
sunt enim: quȩ possunt ui fu¬
turi ignis extinguere. Ad quas
qui morat᷑ accedere. constat ĩ eo
infidelitatis ad huc dolũ mane¬
re: et abipso ꝓhiberi ad aquas
baptismus tibi ꝑomĩa necessariꝰ
ẽ. Iusto quidẽ: ut ad impleat᷑ͦ

Expanded text:
quod Domino placuit impletur. Secundo, quia quod Domino placuit impletur. Secundo, quia regenerato ex aquis et Deo renato fragilitas prioris nativitatis quae vobis per hominem facta est amputatur, et ita demum pervenire poteritis ad salutem. Aliter impossibile est. Sic enim nobis cum sacramento verus Propheta testatus est, dicens: « Amen, amen dico vobis, nisi quis denuo renatus fuerit ex aqua viva, non introibit in regnum coelorum . » Et ideo accelerate. Est enim in aquis istis misericordia ejus quaedam quae ex initio ferebatur super eas, et agnoscit eos qui baptizantur sub appellatione triplicis sacramenti, et eripit eos de suppliciis, futuris, quasi donum quoddam offerens Deo animas per baptismum consecratas. Confugite ergo ad aquas istas, solae sunt enim quae possunt vim futuri ignis exstinguere. Ad quas qui moratur accedere, constat in eo adhuc infidelitatis idolum permanere, et ab ipso prohiberi ad aquas baptismus per omnia necessarius est, justo quidem ut adimpleatur
Abbreviated transcription (Latin):
diximus ꝑuenit᷑ ad patrẽ. Cũ
aut̃ ueneris. agnosces hanc eẽ
uoluntatẽ eius: ut ꝑaquas q̃
pͥme ereate sunt. denuo renasca¬
ris. Qui enim regełatꝰ fuerit ꝑ
heres efficiet᷑ euis: a quo in incor¬
ruptione generatus ẽ. ꝓpt̾ qͦd
paratis animis. accedite quasi
filii ad patrem. ut peccata urã
diluant᷑ et causa eorũ sola igno¬
rantia fuisse ꝓbet᷑ apud dm̃
Nã si post agnitionẽ horũ ꝑma¬
netis inincredulitate : uob̾ iam
ꝑ ditionis urẽ causa et ñ ignorã¬
diȩ reputabit᷑. Nec putes quod
etiã si omnẽ pietatẽ colas omnẽq
iustitiã. baptismũ uͦ ñaccipias:
spem possis habere apud dm̃.
ex bonis gestis: s si ita geratur.
sicut ds uibet. Ds̃ aut̃ iussit
omnẽ colentem se baptismo
consignari. Quod si tu retineris.
et tue uoluntati magis quã
di obtẽperas: contrarius sine
dubio. et inimicus uoluntati
eius existis. S dices fortasse.
Quid confert aque baptismꝰ
ad di cultũ: Pmo quidẽ. quia

Expanded text:
mus, pervenitur ad Patrem. Cum autem perveneritis, agnoscite hanc esse voluntatem ejus, ut per aquas, quae primae creatae sunt, denuo renascamini. Qui enim regeneratus fuerit per haeres efficitur ejus a quo in incorruptione regeneratus est. Propter quod, paratis animis accedite, quasi filii ad patrem, ut peccata vestra diluantur et causa eorum sola ignorantia fuisse probetur apud Dominum. Nam si post agnitionem horum permanetis in incredulitate, vobis jam perditionis vestrae causa, et non ignorantiae, reputabitur; nec putetis etiam quod si omnem pietatem colatis omnemque justitiam, baptismum vero non accipiatis, spem possitis habere apud Dominex bonis gestis, sed si ita gerantur sicut Deus jubet: Deus autem jussit omnem colentem se baptismo consignari. Quod si vos renueritis, ut vestrae voluntati magis quam Dei obtemperetis, contrarii sine dubio et inimici estis voluntati ejus. Sed dicetis fortasse: Quid confert aquae baptismus ad Dei cultum? Primo quidem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ac deteriores examinatio futu¬
ra reperiat: Audite gͦ. quomͦ
de his nos ipse uerus ꝓpħa do¬
cuerit. Ad eos enim qui negli¬
gunt audire u̾ba sapientie:
ita ait. Regina austri. surget
inuiditio cũ generatione hac.
et condẽpnabit eã: quia uenit
a finibꝰ terrȩ. audire sapientiã
salomonis. Et ecce plusquã
sa lo mon hic : et ñaudiunt.
ad eos uͦ qui demalis actibus

Expanded text:
ac deteriores examinatio futuac deteriores examinatio futura reperiat? Audite ergo quomodo de his nos ipse verus Propheta docuerit. Ad eos autem qui negligunt audire verba sapientiae ita ait: « Regina austri surget in judicio cum generatione hac, et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Et ecce plusquam Salomon hic et non audiunt . » Ad eos vero qui de malis actibus
Abbreviated transcription (Latin):
pimus. ut siuideamꝰ eum qui
idola colit eẽ sobrium nos qͥ
dm̃ colimus sobrii eẽ recusemꝰ:¬
sit nob̾ studium. ut si illi qui
eͬrant homicidiũ ñ faciunt:
nos ne irascam᷑ quidẽ. Et si illi
ad ulteriũ ñ admittunt: nos ne
concupiscamꝰ quidẽ alienã mu¬
lierem. Si illi amant ꝓximos
suos: nos diligamꝰ etiã immicos
nrõs. Si illi mutuo dant his qͥ
habent unde reddant: nos etiã
his debemꝰ. a quibꝰ reciꝑe ñspera¬
mus. Et ꝑomia nos qui et̃niscłi
hereditatẽ speramꝰ: debemꝰ p̃cel¬
lere eos qui p̃sens tantũ scłm no¬
runt. scientes quia si oꝑa illorũ
nrĩs oꝑibꝰ coillata indie uditii
similia inueniant᷑ ac paria:
confusio nob erit qͦd equales
ignorãtiam condẽpnãt᷑. et nul¬
lã spemfuturi scłi habuerũt.
et uere digna confusio ẽ ubi
nichil amplius gessimꝰ ab his
quib amplius intelleximus.
Quod si confusio nob ent equa¬
les eis inuenin inoꝑib bonis:
quid erit nob. simferiores nos

Expanded text:
piamus ut videamus eum qui idola colit esse sobrium, nos qui Deum colimus sobrii esse recusemus studium, ut si illi qui errant homicidium non faciunt, nos ne irascamur quidem. Et si illi adulterium non committunt, nos nec concupiscamus quidem alienam mulierem. Si illi amant proximos suos, nos diligamus etiam inimicos nostros. Si illi mutuo dant his qui habent unde reddant, nos etiam his demus a quibus recipere non speramus. Et per omnia nos qui aeterni saeculi haereditatem speramus, debemus praecedere eos qui praesens tamen saeculum noverunt, scientes quia si opera illorum nostris operibus collata, in die judicii similia inveniantur ac paria, confusio nobis erit quod aequales ignorantiam condemnantur, et nullam spem futuri saeculi habuerunt. Et vere digna confusio est, ubi nihil amplius gessimus ab his quibus amplius intelleximus. Quod si confusio nobis erit, aequales his inveniri in operibus bonis, quid erit nobis si inferiores nos
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ẽ: ut indagantes ignorã¬
tiȩ p̃sũptiones scientie ratione
resecemus: inhis p̃cipue qui ina¬
liquibꝰ minus rectis opinonibꝰ
p̃uenti sunt. ꝑ quas quasi subspe¬
cie alicuius scientie ignorantia
ineis uehementius radicata ẽ.
Nichil enim grauiꝰ quã si id qͦdi
gnorat quisscire se credat: et de¬
fendat uerũ ẽẽ qͦd falsumẽ. Quod
tale ẽ. quasi siquis ebrius sobrtꝰ
se putet et agat cuncta ut ebriꝰ.
sobrium se tamen et ipse putet
et dici aceteris uelit. Ita sunt gͦ
et hii qui ignorantes qͦd uerũ ẽ.
speciem tamen alicuius scientie
tenent: et mala quasi bona gert̃.
atq ad ꝑnitiem. quasi ad salutẽ
festinant. ꝓpt̾ qͦd ante omĩa ꝓ¬
perandũ ẽ ad agnitionẽ ueritatis.
ut possimus quasi lumine nob̾
inde succenso. errorũ tenebras
depellere. Grande enim malũ ẽ
ut diximus. ignorantia. S quia
substantiã ñ habet: facile ab his
qui studiosi sunt. effugat᷑. Non

Expanded text:
nobis est, ut indignantes ignoranobis est, ut indignantes ignoraraesumptiones scientiae ratione resecemus in his praecipue qui in aliquibus minus rectis opinionibus praeventi sunt, per quas quasi sub specie alicujus scientiae ignorantia in his vehementius radicata est. Nihil enim est gravius quam si id quod ignorat quis, scire se credat et defendat verum esse quod falsum est, quod tale est, quale si quis ebrius sobrium se putet, et agat quidam cuncta ut ebrius, sobrium se tamen et ipse putet, et dici a caeteris velit: ita sunt ergo et hi ignorantes quod verum est, speciem tamen alicujus scientiae tenent et mala quasi bona gerunt atque ad perniciem quasi ad salutem festinant, propter quod ante omnia properandum est ad agnitionem veritatis, ut possimus quasi lumine nobis inde accenso errorum tenebras depellere. Grande enim malum est, ut diximus, ignorantia, sed quia substantiam non habet facile ab his qui studiosi sunt effugatur. Non
Abbreviated transcription (Latin):
bus uobis demones cũ passio¬
nibꝰ quas hominibꝰ inuexerant
transierunt et fugati sunt. Quia
gͦ alii quidẽ homines patiunt᷑
alii patientes sanant causa sine
dubio uel patiendi uel curandi
noscenda ẽ: quã ñ aliam eẽ. quã
patientib quidẽ infidelitatis:
curantib uero fidei monstrat᷑
Infidelitas enim dum ñ credit
futurũ di uiditium: peccãdi li¬
centiam p̃bet. Peccatũ uero. ho¬
minem passionibꝰ obnoxium
facit. fides aut̃ futurũ eẽ đi¬
uiditium eredens: continet ho¬
mines apeccato. Non peccantes
uero ñ solũ liberi sunt ademo¬
nib et passionibꝰ: uerũ et alioꝵ
demones et passiones fugare
possunt. Ex his gͦ omĩb colligit᷑
qͦd origo totius mali abignoran¬
tia deseendat: et ipsa sit maloꝵ
omĩũ mat̾. Que incuria quidẽ
et ignauia gignit: negligentia
uero alit̾ et auget᷑ atq insensibꝰ
forte doceat effugandã: uelut
antiquis et ereditariis sedibus
moleste et indignant auellit᷑.
Et ideo paululum laborandu

Expanded text:
is daemones cum passionibus quas hominibus invexerant transierunt, et fugati sunt. Quia ergo alii quidem homines patiuntur, alii patientes sanant, causa sine dubio vel patiendi vel curandi noscenda est. Quae non alia esse quam patientibus quidem infidelitatis, curantibus vero fidei demonstratur; infidelitas enim, dum non credit futurum Domini judicium, peccandi licentiam praebet, peccatum vero hominem passionibus obnoxium facit. Fides autem futurum Dei judicium esse credens, continet homines a peccato. Non peccantes vero non solum liberi sunt a daemonibus et passionibus, verum et aliorum daemones et passiones fugare possunt. Ex his ergo omnibus colligitur quod origo totius mali ab ignorantia descendat, et ipsa sit omnium malorum mater, quae incuria quaedam et ignavia gignitur. Negligentia vero alitur et augetur atque in sensibus forte doceat effugandam, velut antiquis et haereditariis sedibus moleste et indignanter avellitur. Et ideo paululum laborandum
Abbreviated transcription (Latin):
Uides gͦ quomͦ eos quierudiebãt᷑
ex lege ad ductis ad exẽplũ illis
qui exgentili ignorantia uenie¬
bant et ostendens eos nec illis
equales eẽ qui inerrore positi
uidebant᷑: ex ipsa tantũ cõꝑa¬
tione condẽpnat. Ex quibꝰ oĩbꝰ¬
et castimonia que aliqua tenꝰ
etiã abhis qui inerrore sunt
positi eustodit᷑: multo purius
et adtentius et ꝑsingulas quasq
sicut supͣ ostendimus species
a nob̃ quiueritatẽ sequimur
teneat᷑: eo magis quo apud nos
obseruantiȩ eius p̃mia et̾na

Expanded text:
ergo quomodo eos qui erudiebantur ex lege, adductis ad exemplum illis qui ex gentili ignorantia veniebant, et ostendens eos nec aequales illis esse qui in errore positi videbantur, ex ipsa tamen comparatione condemnatos. Ex quibut testimonia quae aliquatenus etiam ab his qui in errore sunt positi custoditur, multo purius et attentius per singulas quisque, sicut supra ostendimus, species a nobis qui veritatem sequimur teneatur, eo magis quod apud nos observantiae ejus praemia aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓduxit: ut suꝑiora quidẽ ha¬
bitaculũ faceret angłis: infe¬
riora uero hominibꝰ. ꝓpt̾ te gͦ
di uissu aqua que erat suꝑ terre
fatiem secessit: ut terra tibi ꝓdu¬
ceret fructus. Cui etiã humoꝵ
uenas latent̾ inseruit : ut tibi
exea ꝓfluerent fontes et flumi
mantia: et omĩa quȩ tuo usui
uoluntatiq seruirent. Aut ñ
ꝓpt̾ te uenti spirant. ut exipsis
conspiciens fructꝰ tibi terra par
et tẽpora uicissitudines mutant:
ñ ꝓpt̾ te sol orit᷑ et occidit. et mu¬
tationes luna ꝑpetit᷑ ñ ꝓpt̾ te ma¬
re exhibet famulatũ suum. ut
tibi ingrato cunct᷑a subiaceant:
Nonne ꝓhis omĩb uista erit ul¬
tionis pena quia horum omĩũ
largitorẽ. quẽ ante omiã et ue¬
nerari et agnoscere debuistis.
solum p̃ceteris ignorastis: Sed
et nunc eisdẽ uos ad hanc in
telligentiã uiis duco. Uidetis et¬
enim qͦd omĩa gignunt᷑ exaquis
aqua uͦ ꝑ unigenitũ ex initio fac

Expanded text:
produxit, ut superiora quidem haproduxit, ut superiora quidem habitaculum faceret angelis, inferiora vero hominibus. Propter vos jussu Dei aqua quae erat super faciem terrae secessit, ut terra vobis produceret fructus. Cui etiam humorum venas latenter inseruit ut vobis ex ea profluerent fontes et fluminmantia et omnia quae nostro usui voluntatique servirent. An non propter vos venti spirant? ut ex ipsis concipiens fructus vobis terra partet tempora vicissitudines mutant? Num propter vos sol oritur, et occidit, et mutationes luna perpetitur? propter vos mare exhibet famulatum suum, ut vobis ingratis cuncta subjaceant? Nonne pro his omnibus justa erit ultionis poena, quia horum omnium largitorem quem ante omnia et agnoscere et venerari debuistis, solum 12 prae caeteris ignoratis? Sed et nunc per idem vos adhuc in intelligentiam ejus duco. Videtis etenim quod omnia gignuntur ex aquis, aqua
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscere ñpotuimꝰ: istos autẽ
et nouimus. et inaffectu habemꝰ.
esto cũ ñ potueris agnoscere qͥd
sit ds: quid tamen ñsit ds ꝑfaci¬
le serre potiusti. Nã quo modo la¬
tere potuit hominẽ. qͦd lignum
aut lapis. aut es uelalia huiꝰ¬
modi materia ds ñ sit Quod si
in his que facile dep̃hendere
potiustis animũ ad discutiendũ
noluistis intendere: certum ẽ
quia et inagnitione di inpedit
estis: ñ inpossibilitatis. s igna¬
uie uitio. Nã si uoluisetis. ex his
ipsis inutilibꝰ simulacris ꝓfecto
accepisetis intelligentiȩ uiam.
Certum ẽ enim: quia ꝑferrum
facta sunt simulacra. ferrũ uͦ:
ꝑ ignẽ confectũ ẽ. Qui ignis. aqͣ
extinguit᷑. aqua aut̃. ꝑ sp̃m mo¬
uetur. Sp̃s aut̃ ađo initium
habet. Sic enim dicit moyses
ꝓpħa. Inpͥncipio. fecit d̾s celũ
et terrã. Terra aut̃ erat in uisibi¬
lis et incõposita: et tenebre erãt
inuisibile celũ. istud uisibile

Expanded text:
gnoscere non potuimus, istos autem gnoscere non potuimus, istos autem et novimus, et in affectu habemus. Esto, non potuistis cognoscere quis sit Deus, quid tamen non sit Deus perfacile scire potuistis. Nam quomodo latere potuit hominem, quod lignum aut lapis aut aes vel hujusmodi materia Deus non sit? Quod si in his quae facile deprehendere potuistis animum ad discutiendum voluistis intendere, certum est quia et in agnitione Dei impediti estis, non impossibilitatis sed ignaviae vitio, nam si voluissetis ex his ipsis inutilibus simulacris profecto accepissetis intelligentiae viam. Certum est, quia per ferrum facta sunt simulacra, ferrum vero per ignem confectum est. Qui ignis aqua exstinguitur, aqua autem per spiritum movetur. Spiritus autem a Deo mitium habet. Sic enim dixit Moysesprincipio fecit Deus coelum et terram. Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erantinvisibile coelum istud visibile
Abbreviated transcription (Latin):
etiã cũ his qui oderunt eos. et
ꝑsecunt᷑. Sciunt enim quia pec¬
cati ipsorũ causa: ignorãtia ẽ.
ꝑpt̾ ea deniq ipse magister
cũ ab his quiignorabãt eũ duce¬
ret᷑ ad crucẽ: orabat patrem ꝓ
interfectorib suis et dicebat.
Pat̾. remitte eis peccatũ: nesciũt¬
enim quid faciunt. Imitantes
qͦ discipłi magistrum. etiã ipsi
cũ paterent᷑ similit̾ ꝓ int̾fectoribꝰ
suis orabãt. Quod si disciplina ẽ
nob̾ orare etiã ꝓ int̾fectoribꝰ et
parentũ et ꝓpinquorũ ꝑ secuti¬
ones ferre et ꝓconu̾sione eorũ
orare debemꝰ: tũ deinde etiã¬
illud diligentius consideremꝰ:
quȩ sit nob̾ causa parentes dili¬
habent᷑ auctores. Auctores qͥdẽ
uitȩ nrẽ parentes ñ sunt: s mini¬
stri. Nõ enim uitã p̃bent: s in¬
grediendi nob̃ ad hanc uitam
exͥibent ministerium. auctor
aut̃ uitȩ: unus et solus ẽ deus.
Si gͦ auctorẽ uitȩ diligere uolu

Expanded text:
Etiam cum his qui oderunt eos, et Etiam cum his qui oderunt eos, et persequuntur. Sciunt enim quia peccatum ipsorum causa ignorantiae est. Propterea denique ipse Magister cum ab his qui ignorabant eum duceretur ad crucem, orabat Patrem pro interfectoribus suis, et dicebat: « Pater, dimitte eis peccatum, quia nesciunt quid faciunt . » Imitantes quoque discipuli magistrum, etiam ipsi cum paterentur, similiter pro interfectoribus suis orabant. Quod si disciplina nobis est orare etiam pro interfectoribus et parentum et propinquorum persecutiones ferre, et pro conversione eorum, orare credimur? Tum deinde etiam diligentius consideremus quae sit nobis causa parentes dilividentur auctores. Auctores quidem vitae nostrae, parentes non sunt, sed ministri. Non enim vitam praebent, sed ingrediendi nobis ad hanc vitam exhibent ministerium, auctor autem vitae unus et solus est Deus. Si autem auctorem vitae diligere volum
Abbreviated transcription (Latin):
et consanguineos credentes atq
ineredulos. scientie et ignorãtiȩ
ueritatisq et erroris pugna
consurgit. Et ob hoc iterũ inqͥt
qui nos misit ñ ueni pacẽ mit¬
tere in terra: s gladiũ. Quod si
dicit aliquis. quo modo iustũ
uidet᷑ separari filios aparentibꝰ:
audi quomͦ. Quia si cũ ipsis iner¬
rore ꝑmaneant neq illis ꝓderũt:
et ipsi cũ illis parit̾ interibunt.¬
Iustũ gͥ et ualde ustum ẽ sepa¬
rari eum qui saluari uult: ab eo
qui ñ uult. S et illud ad u̾te
quia ñ exillis qui rectius intel¬
ligunt: uenit ista separatio.
Illi enim uolunt eẽ parit̾. et ꝓd¬
ẽẽ eis. et docere meliora. S ẽ istud
ꝓpͥe ignorantie uitium: ut cõ¬
futantes ueritatis lucẽ ñ ferat.
habere deꝓximo. Et ideo ex illis:
ista nascit᷑ seꝑatio. Nã qui scien¬
tiam ueritatis accipiunt quia
bonitatis plena ẽ. tanquã abo¬
no d̾o datã cupiunt eã sifieri
pot̾ cũ omib habere cõ munẽ:

Expanded text:
atque consanguineos credentes, atque atque consanguineos credentes, atque incredulos, scientiae atque ignorantiae veritatisque et erroris pugna consistit. Et ob hoc iterum dicebat qui nos misit: « Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . » Quod si dicit aliquis: Et quomodo justum videtur separari filios a parentibus ? Audi quomodo: quia cum ipsis si in errore permaneant, neque illis proderunt, et ipsi cum illis paritur et valde justum est separari eum qui salvari vult ab eo qui non vult. Sed et illud adverte, quia non ex illis qui rectius intelligunt, venit ista separatio, illi enim volunt esse pariter et prodesse his et docere meliora. Sed proprium est ignorantiae vitium, ut confutantem se, veritatis lucem non ferat habere de proximo. Et ideo ex illis ista nascitur separatio. Nam qui scientiam veritatis accipiunt, quia bonitatis plena est, tanquam a bono Deo datam, cupiunt eam si fieri potest cum omnibus habere communem.
Abbreviated transcription (Latin):
le cõcupiscentiȩ pullula uit
Unde et ipse qui misit nos cũ
uenisset et omẽ malũ uidisset
ad malitiã declinasse. ñ continu
o pacem inerroribꝰ posito dedit
ne eum confirmaret in malis.
s ignoratie eius riunis scientiã
ueritatis opposuit ut siqui for¬
de resipiscerẽt. et lumen uerita¬
tis aspicerent. deceptos se et i
p̃cipitia erroris abstractos me¬
rito dolerent: et iracundie sa¬
lutaris ignẽ ad u̾sus deceptricẽ
sui conciperet ignorantiã. Ob
hoc itaq dicebat. Ignẽ ueni
mittere interrã: et quã uolo
que gerenda nob̃ ẽ in hac uita.
Sermo enim ueritatis et scien¬
tiȩ: necessario seꝑat homines
aberrore et ignorantia: sicut
se parari. Tale gͦ aliquid ẽ: qͦd
agit ueritatis agnitio. Neces¬
se ẽ enim ut salutis causa filiꝰ
uerbi grã qui sermonẽ recepe¬
rit ueritatis aparentibꝰ sepa¬
ret᷑ incredulis. aut rursũ pat̾¬
pat̾ separet᷑ afilio. aut filia ama¬
tre: et hoc modo int̾ ꝓpinquos

Expanded text:
lae concupiscentiae pullulavit? lae concupiscentiae pullulavit? Unde et ipse qui misit nos cum venisset, et omnem mundum vidisset ad malitiam declinasse, non continuo ei pacem, in erroribus posito, dedit, ne eum confirmaret in malis, sed ignorantiae ejus ruinis scientiam veritatis opposuit, ut, si qui forte resipiscerent, et lumen veritatis aspicerent, deceptos se, et in praecipitia erroris abstractos merito dolerent, et iracundiae salutaris ignem adversum deceptricem suam conciperent ignorantiam. Ob hoc itaque dicebat: « Ignem veni mittere in terram, quem volo  quaedam quae gerenda nobis est in hac vita. Sermo enim veritatis et scientiae necessario separat homines ab errore et ignorantia, sicut separari. Tale ergo aliquid est quod agit veritatis agnitio. Necesse est enim, ut salutis causa filius verbi gratia qui sermonem receperit veri tatis a parentibus separetur incredulis, aut rursum, pater separetur a filio, aut filia a matre. Et hoc modo inter propinquos