comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nulli neq hi contẽptibiles diuni ęloquii tractatores nullo huiꝰ¬
cemodiuictueo̾indiguisse potius opinent᷑ ut ea sola inparadyso. uo¬
iuptas uł alimonia existimet᷑ fuisse qua delectant᷑ et aluntur
corda sapientium. Sed egocum eis sentio qui sicut illud quod dictum ẽ
masculum et feminã fecit illos. et benedixit illos dicens. crescite et
multiplicamini et implete terrrã terrã. scđm sexum corporalem atq
conspicuum intelligunt diccũ. ita etiam quod paulo post sequit᷑. et
dixit ds. ecce dedi uobis omne fenũ satiuũ seminans semen quod ẽ.
suꝑ omnẽ terrã. et omne lignũ quod habet inse fructum seminis sa¬
tiui uobis erit inescam et omibꝰ bestiis terrȩ. et omibus uolatilibꝰ
cęli. et omni serpenti reppenti suꝑ terrã. quod habet inse animam
uitȩ. et omne fęnũ uiride in escam: Non alit̾ accipiunt. nisi quia il¬

Expanded text:
nonnulli, neque hi contemptibiles, divini eloquii tractatores, nullo hujunonnulli, neque hi contemptibiles, divini eloquii tractatores, nullo hujuscemodi victu eos indiguisse potius opinentur, ut ea sola in paradiso voluptas vel alimonia existimetur fuisse, qua delectantur et aluntur corda sapientium. Sed ego cum eis sentio, qui sicut illud quod dictum est, Masculum et feminam fecit eos, et benedixit illos Deus, dicens, Crescite et multiplicamini, et implete terram, secundum sexum corporalem atque conspicuum intelligunt dictum: ita etiam quod paulo post sequitur, Et dixit Deus, Ecce dedi vobis omne fenum sativum seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum quod habet in se fructum seminis sativi; vobis erit in escam, et omnibus bestiis terrae, et omnibus volatilibus coeli, et omni serpenti repenti super terram, quod habet in se animam vitae; et omne fenum viride in escam ; non aliter accipiunt, nisi quia il
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. quib uelut follib alt̾nante motuuitaleᷤᷤ flatꝰ haurimꝰ & reddimꝰ. Eto
ec̃t filiciꝰ sispaciosis qͥdẽ ĩt̃ ualł sic̃ etiã nc̃ uł qͥntũcq spaciosiorib sine ulla sa¬
poris illecebrosa suauctate cibũ ꝑciꝑemus. et potũ. quo tantũ mo¬
lestiam uł ꝑiitiem pelleremus. Nam si inpͣsenti uita temꝑanter
alimenta sumentes continentes uocant᷑ et sobrii. meritoq laude
dignihñt᷑. nec de st̃ huiꝰmiqͥ quantũ natura petat. aut minus refec¬
tionis assumant. malentes simͦ necessitatis congruo fallunt᷑ minꝰ
id sumpsisse quã ampliꝰ. quantomagis in illa dignitate honestũ mo¬
dũ fuisse credendũ. et sunendoꝵ alimentoꝵ. quo et animali corpo¬
ri necessaria pͥberent᷑. et modus naturalis nullatenus ex cederetur
sicut inparadyso primos homines uixisse credendũ ẽ: quã uis

Expanded text:
cium, quibus velut follibus alternante motu vitales flatus haurimus et reddimus. Quanto cium, quibus velut follibus alternante motu vitales flatus haurimus et reddimus. Quanto esset felicius, si spatiosis quidem intervallis, sicut etiam nunc, vel quantumcumque spatiosioribus, sine ulla saporis illecebrosa suavitate cibum perciperemus et potum, quo tantam molestiam vel perniciem pelleremus? Nam si in praesenti vita temperanter alimenta sumentes, continentes vocantur et sobrii, meritoque laudi habentur, nec desunt hujusmodi, qui quantum natura petat, aut minus refectionis assumant, malentes, si modo necessitati congruo falluntur, minus id sumpsisse quam amplius: quanto magis in illa dignitate honestum modum fuisse credendum est sumendorum alimentorum, quo et animali corpori necessaria praeberentur, et modus naturalis nullatenus excederetur; sicut in paradiso primos homines vixisse credendum est? 69. Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
quid libido edacitatis exposcat. quorũ negotiũ ẽ. contra concupiscen¬
tẽ carnẽ spu concupiscere. et condelectari legi dei scđm interiorem
hominẽ. eiꝰq delectationis serenitatẽ. millis libidinis delectationibꝰ
nubilare: Nam istȩ amor edendi. nͣ edendo. s continendo ẽ. cõprim̾¬
dus. Quis aut̃ mente sobrius nͨ mallet si fieri posset sine ulla mor¬
cdaci uoluptate carnali. uł arida suinere alimenta. uł humida sicut
sumimus hȩc aerea q̃ de circunfusis auris respirando. et spirando
sorbemus et fundimus: Quod alim̾tũ cũ ore ac naribus sine cessatio¬
ne sumamus. nec sapit nec olet quicquã. nec tam̃ sine illo. uł tantil¬
lo spatio tẽporis sic̃ tã ꝓlixe sine cibo & potu possumꝰ uiuẽ. nec eiꝰ in¬
digentia sentit᷑. nͥ molestia si ora naresq claudant᷑. uel nutu uolun¬
tatis quantũ sinit ipsa molestia paulisꝑ pulmonũ inhibeamꝰ offi¬

Expanded text:
quid libido edacitatis exposcat, quorum negotium est contra concupiscenquid libido edacitatis exposcat, quorum negotium est contra concupiscentem carnem spiritu concupiscere, et condelectari legi Dei secundum interiorem hominem, ejusque delectationis serenitatem nullis libidinosis delectationibus nubilare? Nam iste amor edendi non edendo, sed continendo est comprimendus. 68. Quis autem mente sobrius non mallet, si fieri posset, sine ulla mordaci voluptate carnali, vel arida sumere alimenta, vel humida, sicut sumimus haec aeria, quae de circumfusis auris respirando et spirando sorbemus et fundimus? Quod alimentum, cum ore ac naribus sine cessatione sumamus, nec sapit, nec olet quidquam: nec tamen sine illo vel tantillo spatio temporis, sicut tam prolixe sine cibo et potu, possumus vivere: nec ejus indigentia sentitur, nisi molestia, si ora naresque claudantur, vel nutu voluntatis, quantum sinit ipsa molestia, paulisper pulmonum inhibeamus offi
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ ꝓpt̾ tuendam salutẽ. Cum ergo natura quodammͦ poscit sup¬
plementa quȩ desunt. nͥ uocat᷑ libido. s fames aut sitis. Cũ uer
suppleta necessitate amor edendi animum sollicitat. iam libido ẽ.
iam malũ ẽ. cui cedendum ñ ẽ. s resistendũ. Hȩc duo id ẽ. fam᷑ et
edendi amorem etiã poeta discreuit. qui post maris iactationẽ
sotiis eneȩ naufragis et ꝑegrinis satis ẽẽ iudicans tantũ sume¬
re alimentorũ. qu̾antũ refectionis indigentia postularet ait.¬
Post quam exempta faines epulis menseq remote. Cum uero eneas ip¬
se ab euandro rege susceptus ẽ hospes. decentius arbitratus ampliores
exhiberi epulas regias quã necessitas posceret. nͨ satis fuit ut diceret
post quam exempta fames. s addidit. et amor compressus edendi. Quan¬
tomagis nos discernere ac nosse debemus quid necessitas refectionis.

Expanded text:
sed propter tuendam salutem. Cum ergo natura quodam modo poscit supsed propter tuendam salutem. Cum ergo natura quodam modo poscit supplementa quae desunt, non vocatur libido, sed fames aut sitis: cum vero suppleta necessitate amor edendi animum sollicitat, jam libido est, jam malum est, cui cedendum non est, sed resistendum. Haec duo, id est, famem et edendi amorem etiam poeta discrevit, qui post maris jactationem, sociis Aeneae naufragis et peregrinis satis esse judicans tantum sumere alimentorum, quantum refectionis indigentia postularet, ait,Postquam exempta fames epulis, mensaeque remotae. Cum vero Aeneas ipse ab Evandro rege susceptus est hospes, decentius arbitratus ampliores exhiberi epulas regias, quam necessitas posceret, non satis fuit ut diceret, Postquam exempta fames; sed addidit, et amor compressus edendi. Quanto magis nos discernere ac nosse debemus, quid necessitas refectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
appetitus: quis enĩ quantũcũq sit carnalis concupiscentię castiga¬
tor si locũ thimiamate intrauerit odoratũ possit efficere. ut ei non
suauit᷑ oleat nisi anres claudat. aut intentione uehementi. alienet᷑
acorporis sensibus: Sed nũquid cũ inde fuerit egressus id domi suȩ
uł quacũq ꝑgit desiderabit : aut si desiderauerit saciare debet is¬
tam libidinem ñ frenare. et contra concupiscentem carnem sp̃u con¬
cupiscere donec ad illam redeat sanitatẽ qua nichil tale desiderẽt:
Minimũ hoc quidem. s qui minima sꝑnit sicut scriptũ ẽ. paulatun
decidit. Alimentorũ sustentaculis in digemus. si suauia nͥ sint quȩ
ore suiniuit᷑ nec sumi possunt. Et naus ando sepe resꝑuunt᷑. et ꝑ¬
niciosa sunt cauenda fastidia. Non solum ergo cibo. s etiã cibi sa-¬
pore indiget infirmitas corporis ur̃i. n ꝓpt̾ saturandam libidinẽ.

Expanded text:
appetitus. Quis enim, quantuscumque sit carnalis concupiscentiae castigaappetitus. Quis enim, quantuscumque sit carnalis concupiscentiae castigator, si locum thymiamate intraverit odoratum, possit efficere ut ei non suaviter oleat, nisi nares claudat, aut intentione vehementi alienetur a corporis sensibus? Sed numquid cum inde fuerit egressus, id domi suae, vel quacumque pergit, desiderabit? aut si desideraverit, satiare debet istam libidinem, non frenare et contra concupiscentem carnem spiritu concupiscere, donec ad illam redeat sanitatem, qua nihil tale desideret? Minimum hoc quidem: sed qui minima spernit, sicut scriptum est, paulatim decidit . 67. Alimentorum sustentaculis indigemus: si suavia non sint quae ore sumuntur, nec sumi possunt, et nauseando saepe respuuntur; et perniciosa sunt cavenda fastidia: non solum ergo cibo, sed etiam cibi sapore indiget infirmitas corporis nostri; non propter exsaturandam libidinem,
Abbreviated transcription (Latin):
lectatur: Cȩteri tres sensus corpulentiores. et quodammͦ grossiores sunt.
nec se foras ꝓiciunt. s interius quod ad eos ꝑtinet agunt. Odor ab ol faci¬
ente discernit᷑. sapor agustante. tactus atangente plurima. nͣ enĩ hoc
ẽ. calidum et frigidũ. quod lene et asꝑm. aut ista hoc sunt. quod
molle ac durũ et abhis omnibꝰ distat qđ dicit᷑ leue seu graue. In
his omnibus quaudo molesta uitant᷑ ut putores. amaritudines.
ȩstus. frigora. et queq asꝑa. et dura. et grauia. cominoditatis ꝓui¬
sio ñ libido ẽ. uoluptatis: ea uero quȩ his contraria cõmode sumimꝰ
si nichil eoꝵ int̾ ẽ. adsalutem. uł ad declinandam doloris laboris. ue
molestiam. etiam sicũ aliqua sumunt᷑ delectatione cũ presto sunt. ta¬
m cũ absunt nulla sunt disideranda libidinsSi aut̃ desiderant᷑ nͨ ẽ.
bomim. inquibus libet eniͣ rebus talis doginandus. et sanandus ẽ.

Expanded text:
lectetur? Caeteri tres sensus corpulentiores, et quodam modo grossiores sunt, lectetur? Caeteri tres sensus corpulentiores, et quodam modo grossiores sunt, nec se foras projiciunt, sed interius quod ad eos pertinet agunt. Odor ab olfaciente discernitur, sapor a gustante, tactus a tangente plurima. Non enim hoc est calidum et frigidum, quod lene et asperum, aut ista hoc sunt quod molle ac durum; et ab his omnibus distat quod dicitur leve seu grave. In his omnibus quando molesta vitantur, ut putores, amaritudines, aestus, frigora, et quaeque aspera, et dura, et gravia, commoditatis provisio, non libido est voluptatis. Ea vero quae his contraria commode sumimus, si nihil eorum interest ad salutem, vel ad declinandam doloris laborisve molestiam, etiamsi cum aliqua sumuntur delectatione cum praesto sunt, tamen cum absunt nulla sunt desideranda libidine. Si autem desiderantur, non est bonum. In quibuslibet enim rebus talis domandus et sanandus est
Abbreviated transcription (Latin):
utilitate. necessitate discernere. uideres quam suꝑfluo tam multa di¬
xisses. Non enĩ ait dñs qui uiderit mulierẽ. s qui uiderit ad concu¬
piscendũ iã mecatꝰ ẽ eã incorde suo. Ecce sensũ uidñdi alibidine sencien
si ꝑuicax non sis breuit᷑ aꝑteq discreuit. Illud ds̃ concuoit instru¬
endo corpus humanũ. illud diabolus seminauit ꝑsuadendo peccatũ.
Laudent ergo celũ et t̾ram. et omnia quȩ ineis sunt homines pii.
et ex his omĩbus dm̃ consideratione pulcritudinis. ñ ardore libi¬
dinis. sicut auri decus alit̾ laudat religiosus. alit̾ auatus. Iste
cum pietate uenerandi creatorem. ille cũ libidine possidendi crea¬
turã. Mouet᷑ certe animus ad pietatis affectũ dnuno cantico au¬
dito. Tam̃ etiã illic si sonũ ñ sensum libido audiendi desideret. im¬
ꝓbat᷑. Quanto magis sicantiunculis in anibus uł etiã turpibus de¬

Expanded text:
utilitate, necessitate discernere, videres quam superfluo tam multa diutilitate, necessitate discernere, videres quam superfluo tam multa dixisses. Non enim ait Dominus, Qui viderit mulierem, sed, qui viderit ad concupiscendum, jam moechatus est eam in corde suo . Ecce sensum videndi a libidine sentiendi, si pervicax non sis, breviter aperteque discrevit. Illud Deus condidit, instruendo corpus humanum: illud diabolus seminavit, persuadendo peccatum. 66. Laudent ergo coelum et terram et omnia quae in eis sunt homines pii, et ex his omnibus Deum consideratione pulchritudinis, non ardore libidinis. Sicut auri decus aliter laudat religiosus, aliter avarus: iste, cum pietate venerandi Creatorem, ille, cum libidine possidendi creaturam. Movetur certe animus ad pietatis affectum, divino cantico audito: tamen etiam illic si sonum, non sensum libido audiendi desideret, improbatur; quanto magis si cantiunculis inanibus vel etiam turpibus de
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuacitas sentiendi ẽ qua magis alius plus. alius minus. in ipsis cor¬
poralibus rebus ꝓ earum modo atq natura quod uerum ẽ. ꝑcipit.
atq id afalso magis minus ue discernit. Utilitas sentiendi ẽ. ꝑ quã
corpori uiteq quã gerimus ad aliquid approbandũ uł imꝓbandũ.
sumendũ. uł reiciendũ. appetendum. uitandũ ue consulimus. Neces¬
sitas sentiendi ẽ. quȩ sensibus ingerit. etiã illa quȩ nolumus. Libido¬
endiẽ. quando sensibus nr̃is etiã quȩ nolumus ingerunt᷑. Libido aũt
sentiendi ẽ. de qua nunc agimus. quȩ nos ad sentiendũ. siue consenti¬
entes mente. siue repugnantes appetitu carnalis uoluptatis impellit.
hȩc ẽ. contraria delectationi sapientie. hec uirtutibus inimica. Hoc ma¬
lo quantum attinet ad eius partẽ quafibsserus utq miscet᷑ be¬
ne utuntur nptiȩ. cũ conuiges ꝓcreant filios ꝑ illam. nichil fa¬
ciunt ꝓpt̾ illam. Hanc si uoluisses uł ualuisses assentiendi uiuacitate.

Expanded text:
ivacitas sentiendi est, qua magis alius, alius minus in ipsis corporalibus rebus pro earum modo atque natura quod verum est percipit, atque id a falso magis minusve discernit. Utilitas sentiendi est, per quam corpori vitaeque quam gerimus, ad aliquid approbandum vel improbandum, sumendum vel rejiciendum, appetendum vitandumve consulimus. Necessitas sentiendi est, quando sensibus nostris etiam quae nolumus iendi est, quando sensibus nostris etiam quae nolumus ingeruntur. Libido autem sentiendi est, de qua nunc agimus, quae nos ad sentiendum, sive consentientes mente, sive repugnantes, appetitu carnalis voluptatis impellit. Haec est contraria dilectioni sapientiae, haec virtutibus inimica. Hoc malo, quantum attinet ad ejus eam partem qua sibi sexus uterque miscetur, bene utuntur nuptiae, cum conjuges procreant filios per illam, nihilque faciunt propter illam. Hanc si voluisses vel valuisses a sentiendi vivacitate,
Abbreviated transcription (Latin):
tati. nemo ꝓuidet remediũ sanitati. Quȩ sunt aut̃ sc̃arũ uͥginũ
sicut appellas głosa certamina. nisi quia non uincunt᷑ amalo.
sed uincunt inbono malum: Quȩ non głosa ego. s głosiora di¬
cere malui. Habet enĩ palmã de huius mali subiectione. quã¬
uis minorem. pudicitia etiam coniugalis. Belligerat enĩ etiã
ipsa contra carnalem concupiscentiam. ne limites thori nup¬
tialis excedat. Belligerat ne definitũ ex consensu coniugũ. o¬
randi tempus irrumpat. et si tantas uires habet ista pudi¬
citia coniugalis. tantũq dei donũ ẽ. ut faciat quod prȩscribt᷑
tabulȩ matrimoniales. in ipso quoq thoro conflictu fortiori
belligerat. ne ultra quam generandis filiis sat ẽ etiã. ipsum
coniugis corpus attreccet. Talis pudicitia nec menstruatis. nec¬
grauidis. utitur feminis. nec eius ȩtatis qua certum ẽ. eas iam con¬

Expanded text:
tati: nemo providet remedium sanitati » . 43. Quae sunt autem sanctarum virginum, tati: nemo providet remedium sanitati » . 43. Quae sunt autem sanctarum virginum, sicut appellas, « gloriosa certamina; » nisi quia non vincuntur a malo, sed vincunt in bono malum? Quae non gloriosa ego, sed gloriosiora dicere malui. Habet enim palmam de hujus mali subjectione, quamvis minorem, pudicitia etiam conjugalis. Belligerat enim etiam ipsa contra carnalem concupiscentiam, ne limites thori nuptialis excedat: belligerat, ne definitum ex consensu conjugum orandi tempus irrumpat. Et si tantas vires habet ista pudicitia conjugalis, tantumque Dei donum est, ut faciat quod praescribunt tabulae matrimoniales, in ipso quoque thoro conjugali conflictu fortiore belligerat, ne ultra quam generandis filiis sat est, etiam ipsum conjugis corpus attrectet. Talis pudicitia nec menstruatis, necgravidis utitur feminis, nec ejus aetatis qua certum est eas jam con
Abbreviated transcription (Latin):
na. Quero quȩ remedia contempserit: respondebis nuptias: quȩ¬
ro ista remedia contra quem morbum sint necessaria. Remedium
quippe amedendo. idẽ. amedicando nom̃ accepit. Simul itaq un¬
demus ambo remedium nuptiarũ: cur laudas tu libidinis mor¬
bum. quo ꝑueniri cernis ad mortẽ. si non ei resistat aut conti¬
nentie retinaculum. aut iugale remedium: Iam et hoc et suꝑius
egi tecum. ubi disertissime puditiciam conuigalem int̾ lascuuen¬
tes et continentes ita posuisti. quȩ uerecundis manibus et con¬
fouet ȩstuantes. et laudat tali remedio non egentes: eadem ita¬
q repeto. iterum audi quod illic tibi brenit̾ dilucideq respon¬
di: quando ego istam concupiscentiã morbum ẽẽ dico. quare
tu negas qui tam̃ ei necessarium remedium confiteris: Si ag¬
noscis remedium. agnosce morbum. si negas morbũ. nega re
medium: rogo cede aliquando etiã ꝑos tuũ tibi loquenti ueri¬

Expanded text:
na. » Quaero quae remedia contempserit. Respondebis, Nuptias. Quaena. » Quaero quae remedia contempserit. Respondebis, Nuptias. Quaero, Ista remedia contra quem morbum sunt necessaria? Remedium quippe a medendo, id est a medicando, nomen accepit. Simul itaque videmus ambo remedium nuptiarum: cur tu laudas libidinis morbum, quo perveniri cernis ad mortem, si non ei resistat aut continentiae retinaculum, aut conjugale remedium? Jam hoc et superius egi tecum, ubi disertissime pudicitiam conjugalem inter lascivientes et continentes ita posuisti, « quae verecundis manibus et confovet aestuantes, et laudat tali remedio non egentes. » Eadem itaque repeto: iterum audi quod illic tibi breviter dilucideque respondi. « Quando ego istam concupiscentiam morbum esse dico, quare tu negas, qui tamen ei necessarium remedium confiteris? Si agnoscis medium. Rogo, cede aliquando, etiam per os tuum tibi loquenti veri
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde si fieri nͣ potest. ut qđ bonũ ẽ. non habeat cõmunẽ cũ eo lau¬
dem sine quo eẽ ñ potest. ꝓfecto et qđ malũ ẽ fieri ñ potest. ut nͣ ha

Expanded text:
Deinde, si « fieri non potest ut quod bonum est non habeat communem cum eo lauDeinde, si « fieri non potest ut quod bonum est non habeat communem cum eo laudem, sine quo esse non potest; » profecto et quod malum est, fi
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ quȩ non uidemus in uobis. nec audimus ex uobis. nolumus e̾e
iudices. Nichil nr̃a int̾ ẽ. quid in occulto agant aꝑti libidinis lauda
um uero aliis uerbis meis ꝓpositiᷤ illã distinc Ntores¬
tionen meam quã de nuptiis et concupiscentia priorũ homi¬
mum posui dicens. qđ enim illi postea ꝓpagatione fecerunt. hoc ẽ.
conubii bonum. Quod uͦ prius confusione texerunt. hoc ẽ. concupis¬
centię malũ. sic refellendum putasti. ut diceres fieri ñ posse. ut qđ
bonũ ẽ. ñ habeat cominunẽ cũ eo laudem. sine quo eẽ nͣ potest. ita
uolens unam eandẽq laudem nuptiis et libidini eẽ cõmunem. Quo¬
mͦ corruat ista tua uelut definitiua sententia. paulis ꝑ attende. Pri¬
mũ qd uniuersitas rerũ quã condidit ds̃. ñ potest eẽ sine malis.
nec ideo tam̃ mala. cominunẽ laudem possunt. habere cum bonis.

Expanded text:
Eorum quae non videmus in vobis nec audimus ex vobis, nolumus esse Eorum quae non videmus in vobis nec audimus ex vobis, nolumus esse judices: nihil nostra interest, quid in occulto agant aperti libidinis laudaum vero aliis verbis meis propositis, illam distinctionem meam, quam de nuptiis et concupiscentia priorum hominum posui, dicens, « Quod enim illi postea propagatione fecerunt, hoc est connubii bonum; quod vero prius confusione texerunt, hoc est concupiscentiae malum » : sic refellendam putasti, ut diceres, « fieri non posse ut quod bonum est non habeat communem cum eo laudem, sine quo esse non potest; » ita volens unam eamdemque laudem nuptiis et libidini esse communem: quomodo corruat ista tua velut definitiva sententia, paulisper attende. Primum, quod universitas rerum quam condidit Deus, non potest esse sine malis, nec ideo tamen mala communem laudem possunt habere cum bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
loquor. Noli ergo facere quod pati non uis. et dicere quod in¬
utemꝰ ad adulteria. furta. quibꝰ apłm recitamꝰ dicentẽ. scio qr
ñ habitat inme. hocẽ incarne mea bonũ. Et si enĩ ñ hic ꝑficiunt
bonũ qđ uolunt ut ñ concupiscant. faciunt tam̃ bonum ut
post concupiscentias suas non eant. Si enĩ uos castitatem uidemini do¬
cere cum dicitis. noli uinci abono. s uince inbono bõnũ. quanto ma¬
gis eam nos doceiis cũ dicimus. noli unci amalo. s uince in bo¬
no malũ : Uide quã sit in iustum. ut nos qđ uituꝑamus ex pug¬
nare non credas. qui te credi ñ uis. eo fri uelle quod laudas. Quo¬
mͦ casti c̾ẽ ñ possunt uumici libidinis. si casti eeͥ possunt eiꝰ et amici:
Quod gͦ negatis originale peccatũ et in uidetis paruulis saluatorem
iħm. legem peccati repugnantem legi mentis introducere uultis.
et inparadysum ante peccatum. Hec in uobis isto oꝑe confutamus

Expanded text:
loquor. Noli ergo facere quod pati non vis, et dicere « quod inloquor. Noli ergo facere quod pati non vis, et dicere « quod invitemus ad dulcia furta, quibus Apostolum recitamus dicentem, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum » . Etsi enim non hic perficiunt bonum quod volunt, ut non concupiscant; faciunt tamen bonum, ut post concupiscentias suas non eant . Si enim vos castitatem vobis videmini docere, cum dicitis, Noli vinci a bono, sed vince in bono bonum; quanto magis eam nos docemus, cum dicimus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum ? Vide quam sit injustum, ut nos quod vituperamus expugnare non credas, qui te credi non vis eo frui velle quod laudas. Quomodo casti esse non possunt inimici libidinis, si casti esse possunt et ejus amici? Quod ergo negantes originale peccatum, et invidentes parvulis salvatorem Jesum, legem peccati repugnantem legi mentis introducere vultis et in paradisum ante peccatum, hoc in vobis isto opere confutamus.
Abbreviated transcription (Latin):
illi sẽꝑꝯsentiendũ ẽẽ det̾nis. ne renisu in probo repugnet᷑ naturali bo¬
no. Ita quippe potest facillime uera eẽ etiã illa ur̃a sententia. qua
dicitis hominem sine peccato eeͥ si uelit. Non ẽ enim quomͦ faciat
quod non licet. quando licet. quicquid libet. quia bonum ẽ quod
naturalit᷑ libet. Si ergo assunt. uoluptatibus ꝑfruat᷑. si aut̃ non
assunt ipsis earum cogitationibus. sicut epicuro uisum ẽ. oblec¬
tet᷑. et erit sine peccato. nec se ullo fraud bit bono. nec cuiꝰcumq
doctrine opinionibus resistat naturalibus motibꝰ. s sicut ait or¬
tensiis. tunc obsequat᷑ naturȩ cũ sine magistro senserint. quid
ẽ aut negandum ẽ. bene aliquod bonũ fiat itaq totũ qđ deside
rat libido boua. ne ipse sit malus qui resistit bono. Non hoc¬
dico in quies. et in ustum ẽ ut aliquid me suspiceris sentire quã

Expanded text:
illi semper consentiendum esse decernis; ne renisu improbo repugnetur naturali boilli semper consentiendum esse decernis; ne renisu improbo repugnetur naturali bono. Ita quippe potest facillime vera esse etiam illa vestra sententia, qua dicitis hominem sine peccato esse si velit. Non est enim quomodo faciat quod non licet, quando licet quidquid libet, quia bonum est quod naturaliter libet. Si ergo adsunt, voluptatibus perfruatur: si autem non adsunt, ipsis earum cogitationibus, sicut Epicuro visum est, oblectetur, et erit sine peccato, nec se ullo fraudabit bono: nec cujuscumque doctrinae opinionibus resistat naturalibus motibus, sed, sicut ait Hortensius, « tunc obsequatur naturae, cum sine magistro senserit quid en rat libido bona, ne ipse sit malus qui resistit bono. dico, inquies, et injustum est ut aliud me suspiceris sentire quam
Abbreviated transcription (Latin):
de euidentissimam pugnã. quȩ fit eius motiomi mente renitente.
Auferte incie turpissinã pacem. quȩ fit eiꝰ dominatiomi mente serui¬
ente: et certe quia non eam talem uidetis qualem ibi constiduere.
si ratione non reuocamini. pudore cogimini. in ea qualis nune ẽ ui¬
tium originale fademini. cui si seruimꝰ ꝑimus. cui repugnamus
ne seruiamus. Eece qd laudas. nec times. ne tͥ potius ammoneas
ẽẽ dicendum. qđ ad flagitia concites hommnes ne resistant con¬
cupiscentiȩ. quã sicut bonum naturalȩ commendas. Quid enim
te adiuuat quod rephendere uideris erus excessum. cuius appro¬
bas motum : tunc enĩ excedit licitũ limitẽ. q̃n eius motib ceditur.
mala ẽ. tñ et qͣndo ñcedit᷑. et qr mala ÷ resistit᷑. ne bonũ castitatis intereat
si huic malo non resistat᷑. Qu̾ãtu cum bonã naturalit̾ dicis. astutę

Expanded text:
de evidentissimam pugnam, quae fit ejus motioni mente renitente: de evidentissimam pugnam, quae fit ejus motioni mente renitente: auferte inde turpissimam pacem, quae fit ejus dominationi mente serviente. Et certe, quia non eam talem videtis, qualem ibi constituere, si ratione non revocamini, pudore cogimini, in ea qualis nunc est vitium originale fatemini; cui si servimus perimus, cui repugnamus ne serviamus. Ecce quod laudas, nec times ne tibi potius admoneas esse dicendum, quod ad flagitia concites homines, ne resistant concupiscentiae, quam sicut bonum naturale commendas. Quid enim te adjuvat, quod reprehendere videris ejus excessum, cujus approbas motum? Tunc enim excedit licitum limitem, quando ejus motibus ceditur. Mala est tamen et quando non ceditur; quia malo resistitur, ne bonum castitatis intereat, si huic malo non resistatur. Quam tu cum bonam naturaliter dicis, astute
Abbreviated transcription (Latin):
cante curaut᷑. prius ut reatu ñ teneant. deinde ut conflictu non
uincant. postremo ut ex omni parte sanata. nulla omĩno rema¬
neant. Proinde cũ mala concupiscere malum sit. et bona concu¬
piscere bonum sit. atq hoc bellum quam diu hic uiuit᷑ nͥ quiescat
quis me liberabit de corpore mortis huius. nisi gr̃a dei ꝑ iħm xp̃m
s uir fortissimus. nocturnorũ et si ñ administratorii certe ex¬
hortator. pͣdicatorq bellorũ. eneruem et mollem eẽ dicis opi¬
nionẽ. qua credit᷑ in paradyso ad nutũ uoluntatis genitalia
potuisse seruire. Tanto enĩ tibi tanquã uiro casto. effeminatior
uidet᷑ eẽ animus. quãto plus habet potestatis in corpore. Sed
ecce ñ uobiscũ delibidinis absentia. presentiaue contendimus
nec dilectionem quam debere uos ei uidemus offendimus. saltem
ipsam subdite uoluntatis imꝑio. in illo felicitatis loco. Auferte in¬

Expanded text:
cante curantur: prius, ut reatu non teneant; deinde, ut conflictu non cante curantur: prius, ut reatu non teneant; deinde, ut conflictu non vincant; postremo, ut omni ex parte sanata nulla omnino remaneant. Proinde cum mala concupiscere malum sit, et bona concupiscere bonum sit, atque hoc bellum quamdiu hic vivitur non quiescat,quis me liberabit de corpore mortis hujus, nisi gratia Dei per Jesumum. 29. Sed vir fortissimus, nocturnorum et si non administrator, certe exhortator praedicatorque bellorum, « enervem et mollem esse » dicis « opinionem, qua creditur in paradiso ad nutum voluntatis genitalia potuisse servire. » Tanto enim tibi, tanquam viro casto, effeminatior videtur esse animus, quanto plus habet potestatis in corpus. Sed ecce non vobiscum de libidinis absentia praesentiave contendimus, nec dilectionem quam debere vos ei videmus, offendimus; saltem ipsam subdite voluntatis imperio in illo felicitatis loco. Auferte in
Abbreviated transcription (Latin):
cum omĩs creatura dei bona sit. et benedicant in hẏmnti trium
puerorũ frigus et ęstus dnm̃: quȩ int̾ se sunt contraria. seruant
tam̃ ꝓ rerum in columitate concordiam: cum uero in nr̃o corpore
discreyant. seseq mincem oppugnant. ualitudo turbat᷑. Et hoc
totum sicut ipsa mors de peccati illius ꝓpagatione descendit.
Neq enim et hȩc quisquam dixerit si nemo peccasset. nos in illa
beatitudine paradysi fuisse passuros: s aliȩ sunt rerũ corporaliũ
qualitates quȩ secum acontrariis temperant᷑ ut bene ualeamus.
et cũ sint indiuerso genere bone. tam̃ cũ discordant malam ualitu¬
dinem faciunt. et aliȩ sunt animȩ cupiditates quȩ ꝓpterea carnis
dicunt᷑. quia scđm carnem anima concupiscit. cum sic concuyis¬
cit. ut ei sp̃c. idẽ. pars eius melior et suꝑior debeat repugnare.
Deniq ista uitia nͨ medicos ullos corporũ querunt. s gr̃a xp̃i medi¬

Expanded text:
cum omnis creatura Dei bona sit, et benedicant in hymno trium cum omnis creatura Dei bona sit, et benedicant in hymno trium puerorum frigus et aestus Dominum ? Quae inter se contraria, servant tamen pro rerum incolumitate concordiam: cum vero in nostro corpore discrepant, seseque invicem oppugnant, valetudo turbatur. Et hoc totum, sicut ipsa mors, de peccati illius propagatione descendit. Neque enim et haec quisquam dixerit, si nemo peccasset, nos in illa beatitudine paradisi fuisse passuros. Sed aliae sunt rerum corporalium qualitates, quae secum a contrariis temperantur ut bene valeamus; et cum sint in diverso genere bonae, tamen cum discordant, malam valetudinem faciunt; et aliae sunt animae cupiditates, quae propterea carnis dicuntur, quia secundum carnem anima concupiscit, cum sic concupiscit, ut ei spiritus, id est pars ejus melior et superior, debeat repugnare. Denique ista vitia non medicos ullos corporum quaerunt, sed gratia Christi medi
Abbreviated transcription (Latin):
stionem. ut site in concupiscentiȩ diabolus aduersitate non in¬
cerit. uincat te inꝑuersitate sententiȩ. Ad huc ñ euigilas ut intel¬
ligas nr̃am naturã ñ ẽe s uitum contra qđ uirtute pugnamus:
Neq enim bono bonum. s bono utiq malũ uincimꝰ: Consia cũ quo
uincat. cũ quo uincat᷑. Qñ enim libido uincit. uincit et diabolus Qñ
libido ũcit᷑ ⁊diabolꝰ uincit᷑. Quẽ uincit gͦ libido. et a quo uincitur.
ꝑi. et cerne quȩ aꝑta sunt. nuilla pugna ẽ sine malo. Quando
emꝰ pugnat᷑. aut bonũ pugnat et m̃alũ. aut malũ et malũ.
aut si duo bona inter se pugnant. ipsa pugna ẽ. magnum malũ
Quod incorpore quando contingit. ut ea quibus constat. id ẽ humi¬
dum et siccum. callidum et frigidum. quam uis sint contraria
int̾ se. pacem secum concordiamq ñ teneant: morbi egrotationes¬
q nascunt᷑. Et quis audeat dicere aliquid eoꝵ non ẽẽ bonum.

Expanded text:
stionem; ut si te in concupiscentiae diabolus adversitate non vistionem; ut si te in concupiscentiae diabolus adversitate non vicerit, vincat te in perversitate sententiae. 28. Adhuc non evigilas, ut intelligas nostram naturam non esse, sed vitium, contra quod virtute pugnamus? Neque enim bono bonum, sed bono utique malum vincimus. Considera cum quo vincat, cum quo vincatur. Quando enim libido vincit, vincit et diabolus: quando libido vincitur, et diabolus vincitur. Quem ergo vincit libido, et a quo vincitur, o te, oculos aperi, et cerne quae aperta sunt. Nulla pugna est sine malo. Quando enim pugnatur, aut bonum pugnat et malum, aut malum et malum, aut si duo bona inter se pugnant, ipsa pugna est magnum malum. Quod in corpore quando contingit, ut ea quibus constat, id est humidum et siccum, calidum et frigidum, quamvis sint inter se contraria, pacem secum concordiamque non teneant, morbi aegrotationesque nascuntur. Et quis audeat dicere, aliquid eorum non esse bonum;
Abbreviated transcription (Latin):
rimus quia peccatum non habemus. nos ipsos seducimus. et ue¬
ritas in nobis non e̾ Frustra igit᷑ inalia tuȩ sententię parte tripu¬
dias. nisi forte sententiam ioħis apłi. sacrilega presumptione re¬
pudi as. Quod aut̃ minc agit᷑ naturalem eẽ libidinẽ. et ego dico.
quia cũ illa nascit᷑ omĩs homo. et tumulto amplius qui dicis. qđ
cum illa sit conditus primus homo: itẽ uincendam eẽ libidinem.
atq ut uincat᷑ ei resistendum eẽ ⁊ repugnandum. et ego dico. et tu
Neame audras quod mͥ ipse dixisti. ꝓficeris te turpitudinis ad uoca¬
tum. si libidinem negaueris ẽẽ uincendam. quȩ utiq non uincit᷑.
si nullum cum ea geritur bellum. Cum igit᷑ libidinem et nat᷑a¬
lẽ eẽ. et uinci posse ambo dicamus. utrũ bonũ uincamus anma¬
iũ. ipsa int̾ nos uertit᷑ quęstio. s uide quã sis absurdus. et sicut
hostem uis ex pugnare libidinem. et de malo eiꝰ ñ uis fieri quȩ¬

Expanded text:
rimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et verimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Frustra igitur in alia tuae sententiae parte tripudias: nisi forte sententiam Joannis apostoli sacrilega praesumptione repudias. Quod autem nunc agitur, naturalem esse libidinem et ego dico, quia cum illa nascitur omnis homo; et tu multo amplius, qui dicis quod cum illa sit conditus primus homo. Item vincendam esse libidinem, atque ut vincatur ei resistendum esse et repugnandum, et ego dico, et tu, ne a me audias quod mihi ipse dixisti, « profiteri te turpitudinis advocatum, si libidinem negaveris esse vincendam: » quae utique non vincitur, si nullum cum ea geritur bellum. Cum igitur libidinem et naturalem esse, et vinci posse, ambo dicamus; utrum bonum vincamus, an malum, ipsa inter nos vertitur quaestio. Sed vide quam sis absurdus, qui et sic hostem vis expugnare libidinem, et de malo ejus non vis finire quae
Abbreviated transcription (Latin):
anmintiauerit p̾ter qđ accepistis. anathena sit. Sed si coniuero si¬
cut dicis inuictum eẽ libidinis malũ ꝓfitebor me ẽẽ turpitu dimis
ad uocatum. Si aũt dixero malum me quidẽ hoc dixisse naturale.
s qđ uinci possit. id ẽ. possit caueri. ꝓtinus tu ex alia sententiȩ tus¬
parte tripudias. Possunt eĩ homines inquis omne uitare pecca¬
tum. cum possunt uincere concupiscentiȩ malum. Si enim libido natu¬
ralȩ malum ẽ. et uincit᷑ amore uirtutis. multomagis dicis illa oĩa
uitia suꝑari. quȩ de sua uoluntate contingunt. Iam multis modis
adista u̾ra: i sepe resp̾osũ est quia dum hic unumus ubi caro concupis
flictu suꝑiores simus. nec menbra nr̃a exhibeamus arma iniqui¬
tatis peccato. obedientes desiđiis eiꝰ. tam̃ ut taceam de corporis sen¬
sibus. et in rebus quibus licite utimur. subrepentis uoluptatis ex¬
cessibus. in ipsis certe nr̃e cogitationis motibus et affectibꝰ. si dixe¬

Expanded text:
erit praeter quod accepistis, anathema sit . 27. Sed « si connivero, » sicut dicis, « invictum esse libidinis malum, profitebor me esse turpitudinis advocatum: si autem dixero, malum me quidem hoc naturale dixisse, sed quod vinci possit, id est, possit caveri; » protinus tu ex alia parte sententiae tuae tripudias. « Possunt enim nomines, » inquis, « omne vitare peccatum, cum possunt vincere concupiscentiae malum. Si enim libido naturale malum est, et vincitur amore virtutis; multo magis » dicis « illa omnia vitia superari, quae de sola voluntate contingunt. » Jam multis modis ad ista vestra, et saepe responsum est. Quia dum hic vivimus, ubi caro concupiscflictu superiores simus, nec membra nostra exhibeamus arma iniquitatis peccato, obedientes desideriis ejus ; tamen ut taceam de corporis sensibus, et in rebus, quibus licite utimur, subrepentis voluptatis excessibus, in ipsis certe nostrae cogitationis motibus et affectibus si dixe
Abbreviated transcription (Latin):
rã oꝑm retributionẽ. ex multa parte liberum arbitriũ formã uoluit
implere udicii. Iustissime enĩ sibi bonus homo inquis malusq
cõmittit᷑ ut et bonus se fruat᷑. et malus se ipse patiat᷑. Quȩ ꝓrsus ex¬
clamatio ⁊ declamaciotua adrẽ ñ ꝑtinet. qͣ te sentis urgeri. nec tuo cla-¬
more pondus quo premeris subleuas. impium dogia ur̃m mor¬
dicus tenens. quo uobis placet. etiam bonũ hominem diuino iudicio
sibi quẽcũq cominitt. ne scilicet ei sit necessaria dei gr̃ã. uelut idoneo
qui semet ipsum agat. Sed absit ut ita sit. Prorsus qui sibi commit¬
tunt᷑. et asemet ip̃sis agunt᷑. ñ sunt boni. quia non sunt filii dei.
Quot quot enim sp̃u dei agunt᷑. hii filii sunt dei. Puto qđ agnoscas
sti ne quamdiudisputaueris. contra lucidissimã que ꝑ apłm deꝓinp

Expanded text:
ram operum retributionem ex multa parte liberum arbitrium formam voluit ram operum retributionem ex multa parte liberum arbitrium formam voluit implere judicii! Justissime enim sibi bonus homo, » inquis, « malusque committitur, ut et bonus se fruatur, et malus se ipse patiatur. » Quae prorsus exclamatio tua ad rem non pertinet, qua te sentis urgeri: nec tuo clamore pondus quo premeris sublevas, impium dogma vestrum mordicus tenens, quo vobis placet etiam bonum hominem divino judicio sibi quemque committi, ne scilicet ei sit necessaria Dei gratia, velut idoneo qui semetipsum agat. Sed absit ut ita sit. Prorsus qui sibi committuntur, et a semetipsis aguntur, non sunt boni, quia non sunt filii Dei. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Puto quod agnoscas stine quamdiu disputaveris contra lucidissimam quae per Ap
Abbreviated transcription (Latin):
ad earum opus ꝑtinet ꝑ agunt miptiȩ. Sed quia ipsȩ fȩtus damp¬
nationȩ nascit᷑ si non renascat᷑. eo usq ꝓtendunt. non oꝑis sui uelut
ambulationis. s: uoluntatis sue fine xp̃iana coniugia ut regenerandos
generent. ꝓpt̾ quod incis uera. hoc ẽ. deo placens ẽ. pudicitia. Si ne
fide enĩ. impossibile ẽ. placere deo. UII.
enis ent̃ deinde ad illud ubi egimus ex apłi destimomo ut sciat u¬
nus quisq suũ uas idẽ. suam coniugem possidere. ñ immorbo
desiderii. sicut gentes quȩ ignorant dm̃. Quod exponens dixi non con¬
ingalem. hoc ẽ licitum honestumq concubitum fuisse ꝓhibitũ. s ut
oꝑis hunis causa sit uoluntas ꝓpaginis. ñ carnis uoluptas. Et qd̃
sine libidine fieri nͣ potest. sic tam̃ fiat ut ñ ꝓpt̾ libidinẽ fiat. Ibi tu
exclamas. o altitudo diuitiaruᷤ sapientiȩ et scientiȩ dei. qui extra futu¬

Expanded text:
ad earum opus pertinet, peragunt nuptiae. Sed quia ipse fetus damad earum opus pertinet, peragunt nuptiae. Sed quia ipse fetus damnationi nascitur, si non renascatur; eo usque pertendunt, non operis sui velut ambulationis, sed voluntatis fine christiana conjugia, ut regenerandos generent: propter quod in eis vera, hoc est, Deo placens est pudicitia. Sine fide enim impossibile est Deo placere . CAPUT IX. 35. Venis deinde ad illud, ubi egimus ex Apostoli testimonio, ut sciat unusquisque suum vas, id est suam conjugem, possidere, non in morbo desiderii, sicut Gentes quae ignorant Deum : quod exponens dixi, « Non conjugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, fuisse prohibitum, sed ut operis hujus causa sit voluntas propaginis, non carnis voluptas; et quod sine libidine fieri non potest, sic tamen fiat, ut non propter libidinem fiat » . Ibi tu exclamas: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei ! qui extra futu
Abbreviated transcription (Latin):
qui post peccatũ continuo ñ occulta. s plane imꝑintu posita men¬
bra texerunt. Quibꝰ quantomagis ñ horrore offendebat᷑. s delecta¬
tione alliciebat᷑ aspectus. et mouebat susceptam tua. tantomagis
ea tẽgere ad pudoris officiũ ꝑtinebat. Quod aut̃ de claudicatione
et ꝑuentione dixi. si fraude non agis. non intellexisti. Non enĩ ꝑuen¬
tionẽ accipi uolui hominẽ. qui nascit᷑ de concubitu conugali. qđ
me sensisse arbitraris. aut fingis. s ꝑuentionẽ dixi qđ bonu̾ ha¬
bent infine officii sui nuptiȩ. etiã si millus inde nascat᷑. Seminare
quippe ad uirũ ꝑtinet. exciꝑe ad feminã. Huc usq conuiges. oꝑe
suo possunt. Ad hoc dixi sine claudicatione ñ posse. hoc ẽ. sine libi¬
dine ꝑuenire. Ut aut̃ concipiat᷑ fȩtus. atq nascat᷑ diumiẽ. oꝑis non
humam. Qua tam̃ intentione ac uoluntate. etiam illud bonũ quod

Expanded text:
qui post peccatum continuo non occulta, sed plane in promptu posita memqui post peccatum continuo non occulta, sed plane in promptu posita membra texerunt. Quibus quanto magis non horrore offendebatur, sed delectatione alliciebatur aspectus, et movebat susceptam tuam; tanto magis ea tegere ad pudoris officium pertinebat. 34. Quod autem « de claudicatione et perventione » dixi , si fraude non agis, non intellexisti. Non enim « perventionem accipi volui hominem qui nascitur de concubitu conjugali, » quod me sensisse arbitraris aut fingis: sed perventionem dixi quod bonum habent in fine officii sui nuptiae, etiamsi nullus inde nascatur. Seminare quippe ad virum pertinet, excipere ad feminam. Huc usque conjuges opere suo possunt. Ad hoc dixi sane sine claudicatione non posse, hoc est, sine libidine, perveniri. Ut autem concipiatur fetus atque nascatur, divini est operis, non humani: qua tamen intentione ac voluntate, etiam illud bonum quod
Abbreviated transcription (Latin):
apło attestante monstrasse. Tu enĩ uerecondiora dicis. quȩ ille dixit
in honesta. Unde iam quantũ satis uisũ ẽ. disputauimus. Tu itaq
frustra refugis rursus ad balbũ. atq ad philosophorũ litteras. qua¬
si balbus te faciat loquentẽ. quando de illa confusione primorũ
hominũ ñ potes inuenire quid dicas. Si aut̃ inquibusdã ueris sen¬
tentiis saltim philosophoꝵ litteris cederes. non surdo corde illud
audires quod uoluptates illecebras atq escas malorũ. et uiciosam
partem animi dixert cẽ libidinem. Nam qđ in nr̃o corpore loca
digestionis balbus remota dixit a sensibus. ideo uerum ẽ. quia
sensus nr̃os ea quȩ digerimꝰ ñ alliciunt s offendunt. Propterea
partes quibꝰ egerunt᷑ naturalit̾. alliis partibꝰ altrinsecus ꝓminenti¬
bꝰ occultant᷑ sicut etiã tunc erant. quando nudi nͨ confundebant᷑.

Expanded text:
Apostolo attestante monstrasse. » Tu enim « verecundiora » dicis, quae ille dicit Apostolo attestante monstrasse. » Tu enim « verecundiora » dicis, quae ille dicit inhonesta: unde jam quantum satis visum est, disputavimus. Tu itaque frustra refugis rursus ad Balbum, atque philosophorum litteras: quasi Balbus te faciat loquentem, quando de illa confusione primorum hominum non potes invenire quid dicas. Si autem in quibusdam veris sententiis saltem philosophorum litteris cederes, non surdo corde illud audires, quod voluptates illecebras atque escas malorum, et vitiosam partem animi dixerunt esse libidinem. Nam quod in nostro corpore loca digestionis Balbus remota dixit a sensibus, ideo verum est, quoniam sensus nostros ea quae digerimus non alliciunt, sed offendunt: propterea pars qua egeruntur, naturaliter aliis partibus altrinsecus prominentibus occultatur, sicut etiam tunc erant quando nudi non confundebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa dei. sicut uituꝑamꝰ mala quȩ sine illis eẽ non possunt. Nullũ
enĩ malũ ẽ. nisi in aliquo oꝑe dei. nec sine illo ẽẽ omnino alicubi
potest. Uituꝑa gͦ ut ñ te longius mittam menbra humana. sicut
intuꝑas ad ulteria. quȩ sine illis menbris ee̾ ñ possunt. Quod si nͣ
facis. ne tͥ quoq ipsi manifestus appareas in sams: potest igit᷑
nuptiarũ bonũ laudem ñ habere communẽ cũ libidine. sine qua
ẽẽ munc ñ pot̃. Sicut quod libet malum pot̾ ñ habere cõmunem
uituꝑationem cum oꝑe dei. sine quo ẽẽ nuimquã potest. Sicut atiͣt is¬
ta definitio tua falsa et manis ẽ. ita omnia quę ex illa tamquã con¬
sequentia nexiusti: inuictam sane numquã ego uoluptadem carnis
sicut solere me insimulas dixi: ambo eam et debere et posse dicimꝰ
uinci. Sed tu tamquã bonũ repugnãte alio bono: ego tamquã malũ
repugnante bono. et tu uiribus ꝓpriis. ego grã saluatoris. ut ñ alia

Expanded text:
a Dei, sicut vituperamus mala quae sine illis esse non possunt. Nullum enim malum est nisi in aliquo opere Dei, nec sine illo esse omnino alicubi potest. Vitupera ergo, ut te non longius mittam, membra humana, sicut vituperas adulteria, quae sine illis membris esse non possunt. Quod si non facis, ne tibi quoque ipsi manifestus insanus appareas: potest igitur nuptiarum bonum non habere laudem communem cum libidine, sine qua esse nunc non potest; sicut quodlibet malum potest non habere communem vituperationem cum opere Dei, sine quo esse nunquam potest. Sicut autem ista definitio tua falsa et inanis est, ita omnia quae ex illa tanquam consequentia nexuisti. 32. « Invictam » sane nunquam ego « voluptatem carnis, » sicut « solere me » insimulas, dixi. Ambo eam et debere et posse dicimus vinci: sed tu tanquam bonum repugnante alio bono, ego tanquam malum repugnante bono; et tu viribus propriis, ego gratia Salvatoris, ut non alia
Abbreviated transcription (Latin):
tuero repperire. uitreas argutias tuas. et fragilia quibus tibi
multum uideris acutus et nitidus argumenta confringam. qđ
ab alio aggrediemur exordio: Hic istius libri ꝓliritate condusa.

Expanded text:
tuero reperire, vitreas argutias tuas, et fragilia, quibus tibi tuero reperire, vitreas argutias tuas, et fragilia, quibus tibi multum videris acutus et nitidus, argumenta confringam. Quod ab alio aggrediemur exordio, hic istius libri prolixitate conclusa.
Abbreviated transcription (Latin):
Ionenim sunt mala. nisi quȩ priuant᷑ bonis. quiã indigentia
boni. radir maliciȩ ẽ. et hinc intelligat ideo ẽẽ arborem malã.
uoluntatem malam. quia defectus ẽ asummo bono. ubi bonũ
creatũ. bono creante priuatur. Ut sit in eo radix mali. nil ali¬
ud quam indigentiaboni. Arbor aut̃ bona ideo ẽ. uoluntas
bona. quia ꝑ ipsam conuertitur homo ad sũmũ atq in com¬
mutabile bonum. et impletur bono. ut faciat fructũ bonum:
ac ꝑ hoc d̾s auctor ẽ. omniũ bonoꝵ. Hoc ẽ. et naturȩ bonȩ. et
uoluntatis bonȩ. quam nisi ds̃ in illo oꝑetur non facit ho¬
mo. quia preparatur uoluntas adño. Sed iam orcinem dispositio¬
nis meȩ uideo postulare. ut faciam deo donante. quod tercio loco
me facturum eẽ ꝓmisi.Hoc ẽ. ut catholicorum qui fuerunt an¬
te nos ep̃oꝵ sendentiis. quas cũq rebus de qͥb agit᷑ ꝯgruentes po¬

Expanded text:
enim sunt mala nisi quae privantur bonis; quia indigentia enim sunt mala nisi quae privantur bonis; quia indigentia boni, radix malitiae est. » Et hinc intelligat ideo esse arborem malam, voluntatem malam; quia defectus est a summo bono, ubi bonum creatum bono creante privatur, ut sit in eo radix mali nihil aliud quam indigentia boni. Arbor autem bona ideo est voluntas bona, quia per ipsam convertitur homo ad summum atque incommutabile bonum, et impletur bono, ut faciat fructum bonum. Ac per hoc Deus auctor est omnium bonorum, hoc est et naturae bonae, et voluntatis bonae, quam nisi Deus in illo operetur, non facit homo: quia praeparatur voluntas a Domino . 46. Sed jam ordinem dispositionis meae video postulare, ut faciam Deo donante, quod tertio loco me facturum esse promisi, hoc est, ut catholicorum, qui fuerunt ante nos, episcoporum sententiis, quascumque rebus de quibus agitur congruentes po
Abbreviated transcription (Latin):
manichei uincant. dicentes. ut alia taceam. si rerum ratio non
sinit. ut de bono malum aliquid ꝓferatur. non eigo ex bonis
sicut ambrosius. s sicut nos dicimus. ex mali natura orta st̃
mala. Eece inquantam uoraginem decidisti. male intelligen
do dñm dicentem Arbor bona fructus malos non facit. cum
hoc non sit dictum de natura. uł nuptiis quas instituit ds. s
de uoluntate hominis bona. a qua non fiunt oꝑa mala: s ne
forte ułtu uł quispiam dicat. quomͦ de arbore quam facit ho¬
mo. id ẽ. uoluntate bona. nonfiunt fructus mali. et denatura
quã fecit deus. ipsa quȩ faciat fructꝰ malos nascitur arbor
mala Quasi aliquid melius faciat homo. unde non possit
malus fructus existere. quam ẽ. illud quod facit ds. unde pos¬
sit mala arbor existere: Nequis ergo sic erret. audiat diligent᷑
ambrosium dicentem. Quid ẽ. malicia. nisi indigentia: boni:

Expanded text:
Manichaei vincant, dicentes, ut alia taceam, « Si rerum ratio non Manichaei vincant, dicentes, ut alia taceam, « Si rerum ratio non sinit ut de bono malum aliquid proferatur; » non ergo ex bonis, sicut dicit Ambrosius, sed, sicut nos dicimus, ex mali natura orta sunt mala. Ecce in quantam voraginem decidisti male intelligendo Dominum dicentem, Arbor bona fructus malos non facit: cum hoc non sit dictum de natura, vel de nuptiis, quas instituit Deus, sed de voluntate hominis bona, a qua non fiunt opera mala. 45. Sed ne forte vel tu, vel quispiam dicat, Quomodo de arbore quam facit homo, id est, voluntate bona non fiunt fructus mali; et de natura quam facit Deus, ipsa quae faciat fructus malos, nascitur arbor mala: quasi aliquid melius faciat homo, unde non possit malus fructus existere; quam est illud quod facit Deus, unde possit mala arbor existere? ne quis ergo sic erret, audiat diligenter Ambrosium dicentem, « Quid est malitia, nisi boni indigentia? Non