comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luit. qͦd nec iniustus homo eos qͥillũ
assidius p̃cib tundunt. uel ꝓpt̃ te¬
dium deuitandũ potest eontẽpnere.
Nam hoc ẽ qͦd ait ne ueniens suggil¬
let me: Ipsa uͦ iudua potest habere¬
similitudinẽ ȩccłiȩ. quod desolata
uidetur. donec ueniat dñs. qͥ tam̃
insecreto etiã nunc curã eiꝰ gerit.
Ait autem dñs. Audite qͥd udex in¬
iquitatis dic̃. Ds̃ autẽ ñfaciet uin¬
dictam electoꝵ suoꝵ. clamantium
adse die ac nocte. et patientiã ha¬
bebit millis: Dico uob̃. quia cito fa¬
ciet uindictam illoꝵ. Si quẽ mouet
cur electi dĩ se uindicari dep̃centur.
qͦd etiam inapocalipsi ioħis demar¬
tẏrib dicitur. cũ aꝑtissimȩ mone¬
amur. ut ꝓomnib inimicis et ꝑse¬
cutorib oremus. intelligendum ẽ.
eam uindictã ẽẽ iustoꝵ ut omnes
mali pereant Percunt autẽ duob
modis. aut conu̾satione adiusticiã.
aut amissa ꝑsuppliciũ potestate.

Expanded text:
luit, quod nec injustus homo eos, qui illum luit, quod nec injustus homo eos, qui illum assiduis precibus tundunt, vel propter taedium devitandum potest contemnere. Nam hoc est quod ait: Ne veniens suggillet me. Ipsa similitudinem Ecclesiae, quod desolata videtur donec veniat Dominus, qui tamen in secreto etiam nunc curam ejus gerit. Ait autem Dominus: Audite quid judex iniquitatis dicit. Deus autem non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se die ac nocte? et patientiam habebit in illis? Dico vobis, quia cito faciet vindictam illorum? Si quem movet cur electi Dei se vindicari deprecentur, quod etiam in Apocalypsi Joannis de martyribus dicitur, cum apertissime moneamur ut pro nostris inimicis et persecutoribus oremus, intelligendum est eam vindictam esse justorum, ut omnes mali pereant. Pereunt autem duobus modis, aut conversatione ad justitiam, aut amissa per supplicium potestate,
Abbreviated transcription (Latin):
non timeo. nec hominẽ reuereor.
tam̃ quia molesta ẽ mͥ hȩc udua:
uindicabo illam. ne in nouissimo
ueniens suggillet me. Parabola ᷤᷤ dñs aui
scd̃m similitudinẽ aliquã ponit
sicut dehomine qͥ habebat duos
filios. maiorẽ inagro sibi ꝓpin¬
quantem. Minorẽ autẽ in longin¬
quo luxuriantem: aut exipsa dis¬
similitudine aliquid ꝓbat. uelu¬
tiẽ illud. Qͦd si fenum agri quod
hodie ẽ et cras inclibanum mit¬
ctur ds̃ sic uestit quanto magis
uos modice fidei. Itaq illud suꝑ¬
ius genus his uerbis aduingi po¬
test: sicut illud. ita et istud. Hoc
autem posterius his uerbis:. Si il¬
lud. quantomagis illud: aut si il¬
lud̃ quantominus illud:. S ali¬
cubi obscure. alicubi aꝑte ista
ponunt᷑. hic gͦ iniquuis iudex. ñ exsi¬
militudine: sed ex dissimilitudine ad¬
hibitus ẽ. Non enĩ illomͦ ille inuistꝰ
uidex ꝑsonã dĩ allegorice sustinet. s
tam̃ qͣntũ ds̃ qͥbonus et iustus ẽ cur¬
ret dep̃eantes se hinc conici dñs uo¬

Expanded text:
nec hominem revereor, tamen quia molesta est mihi haec vidua, vindicabo illam, ne in novissimo veniens, suggillet me. Parabolas Dominus aut secundum similitudinem aliquam ponit, sicut de homine, qui habebat duos filios, majorem in agro sibi propinquantem, minorem autem in longinquo luxuriantem, aut ex ipsa dissimilitudine aliquid probat, veluti est illud: Quod si fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mihitur, Deus sic vestit, quanto magis vos modicae fidei . Itaque illud superius genus, his verbis adjungi potest: Sicut illud, ita et illud. Hoc autem posterius, his verbis: Si illud, quanto magis illud? Aut, si illud, quanto minus illud? Sed alicubi obscure, alicubi aperte ista ponuntur. Hic ergo iniquus judex non ex similitudine, sed ex dissimilitudine adhibitus est. Non enim ullo modo ille injustus judex personam Dei allegorice sustinet, sed tamen quantum Deus, qui bonus et justus est, curet deprecantes se, hinc conjici Dominus vo
Abbreviated transcription (Latin):
gaudete. sine int̾missione orate. Qs
autem potest ita semꝑ orare. et sine
defec̾tu uel intermissione precibus
insistere: ut nec alimentum sum̃¬
di aut dormiendi tempus habeat:
Aut gͦ dicendum ẽ. eum semꝑ ora¬
re et non deficere: qui canonicis ho¬
ris cottidie iuxta ritum eccłiasti¬
cȩ tradicionis psalmodiis p̃cibꝰq
consuetis dñm laudare et rogare
non desistit. et hoc ẽẽ quod psalmi¬
sta dicebat. Benedicam dnm̃ in
omni tempore. semꝑ laus eius
inore meo: Aut certe omnia que
iustus scđm dm̃ gerit. et dicit.
adorationẽ eẽ reputanda. Quia
enim ustus sine int̾missione que
iusta sunt. agit: ꝑhoc sine int̃mis¬
sione iustus orabit. nec umquã
aborationȩ cessabit. nͥ uistus ẽẽ

Expanded text:
gaudete et sine intermissione orate . Quis autem potest ita semper orare, et sine defectu vel intermissione precibus insistere, ut nec alimentum sumendi, aut dormiendi tempus habeat? Aut ergo dicendum est eum semper orare et non deficere, qui canonicis horis quotidie juxta ritum ecclesiasticae traditionis psalmodiis, precibusque consuetis Deum laudare et rogare non desistit; et hoc esse quod Psalmista dicebat: Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo . Aut certe omnia, quae justus secundum Deum gerit et dicit, adorationem esse reputanda. Quia enim justus sine intermissione quae justa sunt agit, ac per hoc sine intermissione justus orabit, nec unquam ab oratione cessabit, nisi justus esse
Abbreviated transcription (Latin):
colore apparentia. significant leprã.
tamquã ueris falsisq coloꝵ locis
humana corpora uariantẽ. atq ina¬
culantem: hi autem tã uitandi sunt
eccłiȩ. ut si fieri potest longiꝰ remoti:
magno clamore. xpm̃ intpellent. un¬
de et apte subiungitur Dyi steterũt
saluentur ihm p̃ceptorẽ nominant:
qͥa enĩ ineius u̾bis se errasse significãt.
hunc saluandi humilit p̃ceptorẽ uo
cant. Cumq ad cognitionẽ p̃ceptoris
redeunt. mox adformã salutis recur¬
runt. Nam sequitur. Qyos ut uidit.
dirit. Ite ostendite uos sacdotib. & fa¬
ctum ẽ dũ irent. mundati sunt. Nul¬
lũ dñs eoꝵ qͥb hec corꝑalia beneficia
p̃stitit inuenitur misisse sac̾dotes:
figura erat futuri sacerdocii regalis.
qͦd ẽ ineccłia. qͦ consecrant᷑ om̃s ꝑti¬
nentes adcorpꝰ xp̃i. sũmi et ueri pͥn¬
cipis sacerdotum. & qͥs qͥs uel hereti
ca p̃uitate. uł suꝑsticione gentili. uł
uidaica ꝑfidia. uel etiã scismate fra¬

Expanded text:
apparentia, significant lepram, tanquam veris falsisque colorum locis humana corpora variantem atque maculantem. Hi autem tam vitandi sunt Ecclesiae, ut si fieri potest, longius remoti, magno clamore Christum interpellent, unde et apte subjungitur: Qui steterunt salventur, Jesum praeceptorem nominant, quia enim in ejus verba se errasse significant, hunc salvandi humilcant: cumque ad cognitionem praeceptoris redeunt, mox ad formam salutis recurrunt. Nam sequitur: Quos ut vidit, dixit: Ite, ostendite vos sacerdotibus. Et factum est dum irent, mundati sunt. Nullum Dominus eorum quibus haec corporalia beneficia praestitit invenitur misisse ad sacerdotes figura erat futuri sacerdotii regalis, quod est in Ecclesia, quo consecrantur omnes pertinentes ad corpus Christi summi et veri principis sacerdotum. ca pravitate vel superstitione gentili, vel Judaica perfidia, vel etiam schismate fra
Abbreviated transcription (Latin):
delligi possunt. qui scientiã uere ficdi
ĩhabentes uarias doctrinas ꝓfitent᷑
arroris. Non enĩ uel abscondunt im¬
hericiam suã. s ꝓsumma peritia ꝓfe¬
iunt in lucẽ et ia. ctantiã sermonis
ostentant. Nulla porro falsa doc̾tri¬
na ẽ: quȩ nonaliqua uera int̃misceat.
Uera gͦ falsis inordinatȩ ꝑmixta. in

Expanded text:
telligi possunt, qui scientiam verae fidei non habentes varias doctrinas profitentur erroris. Non enim vel abscondunt imperitiam suam, sed pro summa peritia proferunt in lucem, et jactantiam sermonis ostentant. Nulla porro falsa doctrina est, quae non aliqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inordinate permista in
Abbreviated transcription (Latin):
dala sepissime nonuenire. s ue illi:
qͥ qͦd impossibile ẽñuenire: suo uicio
fac̃ ut ꝑse ueniret. Ubi qͣmuis gene¬
rali sententia uel aliqͥs fr̃ falsus. uel
ipse uidas qͥ ꝑdicioni animũ p̃para¬
bat intelligi queat: tam̃ uixta conse¬
quentiã sermonis hic locus adsuꝑiora
respicit. ubi dñs deelemosina danda
locutus aphariseis irridetur. Qͥ enĩ
recta ioquentẽ uituperat: scandalĩ
ctipsecũ phariseis legis uideat hr̃e
scientiam. quẽ increpans apls ait
& peribit infirmus intua scientia

Expanded text:
e non venire, sed vae illi, qui quod impossibile est non venire suo vitio facit, ut per se veniat ubi quamvis generali sententia vel aliquis falsus frater, vel ipse Judas qui proditioni animum praeparabat intelligi queat, tamen juxta consequentiam sermonis hic locus ad superiora respicit, ubi Dominus de eleemosyna danda locutus a Pharisaeis irridetur. Qui enim recta loquentem vituperat, scandalum et ipse cum Pharisaeis legis videatur habere scientiam. Quem increpans Apostolus ait, et peribit infirmus in tua scientia
Abbreviated transcription (Latin):
diuitẽ obsequentib cuneis fulciri.
et se ininfirmitate & inopia anullo
uisitari. Nam quia nemo ei aduisitã¬
dum aderat. testant᷑ eanes qͥlicenter
uulnera lingebant. exuna gͦ re om̃i¬
potens ds̃ duo iudicia exhibuit. dũ
latarum pauꝑem ante ianuã diui¬
tis iacere ꝑmisit. Ut et diues impiꝰ
dampnationis sͥ augerẽ ultionẽ:
&e temptatus pauꝑ cresceret adre¬
munerationẽ. Lactũ ẽ autẽ ut
moreret᷑ mendicꝰ & portaret᷑ aban¬
głis insinii abrahȩ. Mortuus est
aut̃ &e diues et sepultus ẽ minfer
no: Sinus abrahȩ. requies ẽ bea¬
qͣ post hanc uitã recipiunt᷑. Sepul¬
tura inferni: pęnarũ ꝓfunditas. qͦ
suꝑbos & inmiserieordes post hanc
uitã uorat. Eleuans autẽ ocłos su¬
os cũ eẽt uitormentis: uidit abrahã
alonge etlazarũ insinu eius ⁊ipse

Expanded text:
divitem obsequentibus cuneis fulciri, divitem obsequentibus cuneis fulciri, et se in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes qui libenter vulnera lingebant. Ex una ergo re omnipotens Deus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Factum est autem ut moreretur mendicus, et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus est a Sinus Abraham requies est beaquo post hanc vitam recipiuntur, sepultura inferni poenarum profunditas quae superbos immisericordes post hanc vitam devorat. Elevans autem oculos suos cum esset in tormentis, vidit Abraham a longe et Lazarum in si
Abbreviated transcription (Latin):
adeos lazarus mittatur: cui qͥa mo¬
ysen et ꝓpħas habeant. dicitur: s ait
quia ñ credunt. nͥ qͥs exmortiuis resur¬
rexerit. Cin ꝓtinus respondetur: Si ma¬
ẏsen et ꝓphas ñ audiunt: nec siqͥs ãmor¬
tiuis surrexerit. credent: Certe demo¬
ẏse ueritas dicit Si crederitis moy¬
si: crederetis utiq et mͥ. deine enĩ ille
scripsit. Impletur gͦ qͦd ꝑabrahȩ re¬
sponsionem dicitur. Exmortuis enĩ
dñs resurrexit sediudaicus ppłs qͥa
moysi credẽ noluit: ei etiam qͥ resurẽc
amortius credẽ contempsit. Cũꝙ mo¬
ysi uerba spiritalit̃ intellig̾e rennuit.
adeum dequo moyses loquutus fuerat.

Expanded text:
ad eos Lazarus mittatur, cui quod Moad eos Lazarus mittatur, cui quod Moysen et prophetas habeant dicitur. Sed ait quod non credunt, nisi quis ex mortuis resurrexerit. Cui protinus respondetur: Si Moysen et prophetas non audiunt, neque si quis a mortuis resurrexerit, credent ei. Certe de Moyse veritas dicit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi. De me enim ille scripsit . Impletur ergo quod per Abrahae responsionem dicitur. Ex mortuis enim Dominus resurrexit, sed Judaicus populus quia Moysi credere noluit, ei etiam qui resurrexit ex mortuis credere contempsit; cumque Moysi verba spiritaliter intelligere renuit, ad eum de quo Moyses locutus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
omne suum gaudium. felicitatem dͣn¬
sitoriam putauit. habere hic et enim
possunt et iusti bona. nec tam̃ hec in
recompensatione recipere: Quia dum
meliora idẽ et̃na appetunt. eoꝵ iudi¬
cio quȩlibet bona adfuerint. cum scĩs
desideruis estuant.bona minime iuden¬
tur. Inter hec uͦ notandũ ẽ qͦdei dicitur.
Memento fili. Ecce enĩ abraham filiũ
uocat: quẽ tam̃ atormento ñliberat.
qm̃ huius infidelis populi p̃cedentes
patres fideles. quia multos asua fide
deuiasse considerant: eos nulla com¬
passione atormentis eripiunt: qͦs tam̃
ꝑcarnẽ filios recognoscunt. Intorm̃tis
autẽ diues positus .u. fr̃s habere se ꝑ¬
hibet. qͥa suꝑbus idẽ udaicꝰ ppłs. qui
exmagna iam parte dampnatus est:
sequaces suos qͦs suꝑ derrã reliquitu.
sensib corꝑis deditos nouit. Quinario
gͦ numero fr̃s qͦs reliquerat expͥmit: qͥa
eos ad sp̃alem intelligentiã ñ adsurgẽ
ininferno positus gemit. Petit ut

Expanded text:
omne suum gaudium felicitatem tranomne suum gaudium felicitatem transitoriam putavit. Habere hic etenim possunt et justi bona, nec tamen haec in recompensatione recipere, quia dum meliora, id est, aeterna appetunt, eorum judicio quaelibet bona adfuerint, cum sanctis desideriis aestuant, bona minime videntur. Inter haec vero notandum est quod ei dicitur: Memento, fili. Ecce enim Abraham filium vocat, quem tamen a tormento non liberat, quoniam hujus infidelis populi praecedentes patres fideles, quia multos a sua fide deviasse considerant, eos nulla compassione a tormentis eripiunt, quos tamen per carnem filios recognoscunt. In tormentis autem dives positus, quinque fratres habere se perhibet, quia superbus idem Judaicus populus, qui ex magna jam parte damnatus est, sequaces suos quos super terram reliquit, quinque sensibus corporis deditos novit. Quinario ergo numero fratres quos reliquerat exprimit, quia eos ad spiritalem intelligentiam non assurgere, in inferno positus gemit. Petit ut
Abbreviated transcription (Latin):
& recumbent cum abraham. etysaac
& iacob. inregno celoꝵ. Filii autẽ reg¬
ni huius eicientur intenebras ext̾iores.
Qui enim purpura indutus dic recte
filius regni uocatur. Qui delonginqͦ
adiudendũ lazarum ocłos leuat: qͥa
dum ꝑdampnationis sue supplicia
infideles inimo sunt. fideles quosq an¬
te diem extremi uidicii suꝑ se inreqͥẽ
adtendunt. quoꝵ postgaudia contẽ¬
plari nullatenus possunt. Longe uͦ est
qͦd conspiciunt: qͥa illuc ꝑmeritum
non attingunt. In lingua autẽ ampłiꝰ
ardere ostenditur: cum dicit. Mitte
lazarum ut intinguat extremum di¬
giti sui iiaquam. et refrigeret unguã
meã. quia crucior inhac flamma: In¬
fidelis populus uerba legis more te¬
nuit. que opere seruare contempsit Ibi
gͦ amplius ardebit ubi se ostendit sci¬
re qͦd fac̾e noluit. Abertremo digiti se
tangi desiderat: quia ater enis sup¬
pliciis datus optat operatione iustoꝵ
uel ultima participari. Cui responde¬
tur. qͦd inhac uita bona receperit: qͥa

Expanded text:
bent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum. Filii autem regni hujus ejicientur in tenebras exteriores . Qui enim purpura indutus dicitur, recte filius regni vocatur. Qui de longinquo ad videndum Lazarum oculos levat, quia dum per damnationis suae supplicia infideles in imo sunt, fideles quosque ante diem extremi judicii, super se in requie attendunt, quorum post gaudia contemplari nullatenus possunt. Longe vero est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attingunt. In lingua autem amplius ardere ostenditur, cum dicit: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. Infidelis populus verba legis in ore tenuit, quae opere servare contempsit. Ibi ergo amplius ardebit, ubi se ostendit scire quod facere noluit. Ab extremo digiti se tangi desiderat, quia aeternis suppliciis datus optat operatione justorum vel ultima participari. Cui respondetur, quod in hac vita bona receperit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ꝑpeti sieeñt neglecti potuer̃. qͥa qͥ
creatoris sui claritatẽ uident. nicħ
increatura agitur qͦd uid̃e ñ possint
t ait illi habraã. habent moysen
& ꝓpħas. audiant illos. S qui uerba¬
di despererat. hec audire ñposse suos
sequaces ẽstimabat unde & respondit
sedsi qͥs exmortuis ierit adẽos penitũ¬
tiam agent. Cui mox ueraci sentencia
dicitur Si moysen et ꝓphas ñaudiunt.
neq si qͥs exmortuis surrexerint c̾dẽt
Quia nimirum qui ũba legis despi

Expanded text:
ipsi perpeti si essent neglecti potuerunt, quia qui ipsi perpeti si essent neglecti potuerunt, quia qui creatoris sui claritatem vident, nihil in creatura agitur quod videre non possint. Et ait illi Abraham: Habent Moysen et Prophetas, audiant illos. Sed qui verba despexerat, haec audire non posse suos sequaces aestimabat. Unde et respondit sed si quis ex mortuis ierit ad eos, poenitentiam agent. Cui mox veraci sententia dicitur: Si Mosen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis surrexerit, credent. Quia nimirum qui
Abbreviated transcription (Latin):
inre notandũ est ardñti diuiti ꝗͣta ad
suppliciũ cumulant᷑ adpęnã nãq suã er i co¬
gnitioseruat᷑ a memoria. Cognoscit
enĩ latarũ quem despexit. frałum qͦ
suoꝵ meminit. qͦs reliqͥt. ꝑfecta qͥp¬
pe ei ultio depauꝑe nesset. si hunc
inretbutione ñ cognosceret & ꝑfecta
pena inigne ñ eẽt: si ñ hoc qͦd ipse pan¬
tur etiã suis tim̾et. Ut gͦ peccatores
amplius in supplicio puniantur.
eteoꝵ uident glam. qͦs contempse¬
runt. et deilloꝵ etiã pena torquen¬
tur. qͦs inutilit amauerunt:. Credẽ¬
dendum uͦ ẽ. qͦd ante retͥbutionem
extremi iudicii iniusti inrequiem
quosdã iustos conspiciunt: ut eos
uidentes ingaudio. ñ solum de suo
supplicio. sed etiam de illoꝵ bono.
crucientur lusti uͦ intorm̃tis seꝑ̃ in¬
tuent᷑ iniustos ut hinc eoꝵ gaudiũ
crescat. qͥa malũ conspiciunt qͦd mi¬
scdit euaserunt tantoq maioreᷤᷤ erep¬
tori suo grãs referat qͣnto uidẽt ĩ alii qͦd

Expanded text:
in re notandum est, ardenti diviti quanta ad supplicium cumulantur. Ad poenam namque suam ei et cognitio servatur et memoria. Cognoscit enim Lazarum quem despexit, fratrum quoque suorum meminit quos reliquit. Perfecta quippe ei ultio de paupere non esset, si hunc in retributione non cognosceret; et perfecta poena in igne non esset, si non hoc quod ipse patitur etiam suis timeret. Ut ergo peccatores amplius in supplicio puniantur, et eorum vident gloriam quos contempserunt, et de illorum etiam poena torquentur, quos inutiliter amaverunt. Credendum vero est quod ante retributionem extquosdam justos conspiciunt, ut eos videntes in gaudio, non solum de suo supplicio, sed etiam de illorum bono crucientur. Justi vero in tormentis semper intuentur injustos, ut hinc eorum gaudium crescat, quia malum conspiciunt quod misericorditer evaserunt. Tantoque majores ereptori suo gratias referant quanto vident in aliis quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quia enĩ hii qui uiinferno sunt: ad
beatoꝵ sortem tͣnsire cupunt. dubiũ
ñẽ. Qui uͦ iam inbeatitudinis sorte su¬
cepti sunt: quo pacto dicitur. qͥa tͣnsi¬
re adeos qui ininferno cruciantur uo¬
lunt: s sicut tͣnsire reꝓbi ad electos
cupuint. id÷ asupplicioꝵ suoꝵ af¬
flictione migrare: ita ad afflictos atq
intormentis positos. tͣnsire iustoꝵ ẽ: m̃¬

Expanded text:
quia enim hi, qui in inferno sunt, ad quia enim hi, qui in inferno sunt, ad beatorum sortem transire cupiunt, dubium non est, qui vero jam in beatitudinis sorte suscepti sunt quo pacto dicitur quia transire ad eos, qui in inferno cruciantur, volunt? Sed sicut transire reprobi ad electos cupiunt, id est, a suppliciorum suorum afflictione migrare, ita ad afflictos atque in tormentis positos transire justorum
Abbreviated transcription (Latin):
habundare inconuuiiis ioquacitas so¬
let is qui hic male conuiuatus dicit᷑
apud inferos grauius inlingua ardẽ
ꝑhibetur. S cũ graui ualde ꝑauore pẽ¬
sandũẽ. hoc qͦd sequitur. Et dĩx̃ illi
abraham. fili recordare. qͥa recepisti
bona iniuta tua. et lararus similiter
mala. Nunc aut hic consolat᷑. tu uero
cruciaris. Ecce enim᷑ dicitur. recepisti
bona inuita tua:. indicatur et diues
iste boni aliqͥd habuisse. exqͣ inhac ui¬
ta bona recepisset. Rursũq dũ dela¬
⁊aro dicitur. quia recepit mala. ꝓfec¬
to monstratur: etlazarũ habuisse ma¬
lum aliqͦd. qͦd purgaretur: s mala la¬
⁊ari purgauit ignis inopie: et bonadi¬
uitis remunerauit felicitas transeun¬
tis uite. Et inhis omnib int̃nos &
uos chaos magnũ firmatũ ẽ. Ut hii
quolunt hinc transire aduos ñ pos¬
snt. neq indehuc transmeare.Qua¬
uire ualde querendũ ẽ. qͦmͦ dicatur hii
qͥuolunt aduos transire ñpossi nt.

Expanded text:
abundare in conviviis loquacitas soabundare in conviviis loquacitas solet, is qui hic male convivatus dicitur, apud inferos gravius in lingua ardere perhibetur. Sed cum gravi valde pavore pensandum est, quod sequitur. Et dixit illi Abraham: Fili, rbona in vita tua, et Lazarus similiter mala, nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Ecce enim cum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste, et boni aliquid habuisse, ex quo in hac vita bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur, quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarum habuisse malum aliquod quod purgaretur, sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona divitis remuneravit felicitas transeuntis vitae. Et in his omnibus inter vos et nos chaos magnum firmatum est, ut hi qui volunt hinc transire ad vos, non possint, neqin re valde quaerendum est quomodo dicatur, ut hi, qui volunt ad vos transire non possint,
Abbreviated transcription (Latin):
mei. & mitte lazarum. ut intinguat
extremum digiti sui in aqͣm ut re¬
fugeret linguã meã. qͥa crucior in
hac flamma. Oquanta ẽ subtilitas
iudicioꝵs dĩ. Oquã districtȩ agitur
bonoꝵ actuũ maloꝵq retributio.
Certe suꝑiꝰ dictũ ẽ. qͥa inhac uita la¬
rarus cadentes micas demensa di¬
uitis querebat. et nemo illi dabat. Nc̃
desupplicio diuitis dicitur. qͥa de ex¬
tremo digito lazari distillari aq̃m
inore suo concupiscit. qui ergo mẽ¬
sȩ suȩ uel minima dare noluit: in
inferno positus usq adminima
querenda ꝑuenit. S notandũ ual¬
de ẽ qͥd sit. qͦd diues inigne positus
linguã suã refrigerari petit. Mos qͥp¬
pe ẽ sacri eloquii. ut aliquando ali¬
ud dicat sed exeodẽ dicto aliud in¬
nuat. Suꝑtus autẽ hunc suꝑbii di¬
uitẽ dñs ñloquacitati uacantẽ dixe¬
rat. sed suꝑfluȩ conuiuantẽ. Neq hc̃
deloquacitate narrauit s cũ elatione
ettenacia deedacitate peccasse: Sed qͥa

Expanded text:
mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. O quanta est sublimitas judiciorum Dei! o quam districte agitur bonorum actuum malorumque retributio! Certe superius dictum est, quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat. Nunc de supplicio divitis dicitur, quia de extremo digito Lazari distillari aquam in ore suo concupiscit. Qui ergo mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus, usque ad minima quaerenda pervenit. Sed notandum valde est, quid sit quod dives in igne positus, linguam suam refrigerari petit. Mos quippe est sacri eloquii, ut aliquando aliud dicat, sed ex eodem dicto aliud innuat. Superius autem hunc superbum divitem Dominus non loquacitate vacantem, dixerat, sed superflue convivantem. Neque hunc de loquacitate narravit, sed cum elatione et tenacia de edacitate peccasse. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ardenti diuiti de se spes tollit᷑: eiꝰ
animꝰ adꝓpinqͦs qͦs reliquerat rec̃rit:
qͥa reꝓboꝵ m̃tẽ pena sua qñq inutilit
erudit adcaritatẽ. ut iã tc̃ etiã suo ᷤ sp̃ã¬
lit̃ diligat̃. qͥ hͥ dũ pecc̃a dilig̾ent nec se

Expanded text:
m ardenti diviti de se spes tollitur, ejus animus ad propinquos quos reliquerat recurrit, quia reproborum mentem poena sua quandoque inutiliter erudit ad charitatem, ut jam tunc etiam suos spirit
Abbreviated transcription (Latin):
completur:. Quod autem decentũ
aliud ualere arbitror. nͥ ut ea quȩ
similit̃ insacerdotes atq in leuitas
cłia. habundet iusticia eius suꝑ scri¬
barum et phariseorum. ut cũ illi de¬
cimas darent. isti dimidias dent. sic̃
nondefructib. sed deipsis bonis suis
fecit zacheus: Aut certe duplicet de¬
cimas. ut duas decimaᷤ dando suꝑet ĩ¬
pendia uidoꝵ nͥ forte qͥs simplicit̃ acci¬
piendum putet. qd̾ omnis qui in di¬
gentiã cuiuslibet pauꝑis scõꝵ uel
exdimidia. uel certe exquinta parte
de donandus. Etlaudauit dñs uis¬
licum iniquitatis. quia prudent̃
fecisset. Quia filii huius scłi. pru¬
dentiores filiis lucis ingeneratione
sua sunt: Audiant sapientes huiꝰ
scłi. ut stultam sapientiã deserere.
& sapientem dĩ stulticiam discere
queant. qͣnti eoꝵ sapientiã diui¬
na ȩquitas estimauerit. qͦs ñ uere
prudentes. s uigeneratione sua pry¬

Expanded text:
completur. Quod autem de centumaliud valere arbitror nisi ut ea quae similiter inter sacerdotesia abundet justitia ejus, super Scribarum et Pharisaeorum, ut cum illi decimas darent, isti dimidias, dent sicut non de fructibus, sed de ipsis bonis suis fecit Zachaeus : aut certe duplicet decimas ut duas decimas dando superet impendia Judaeorum. Nisi forte quis simpliciter accipiendum putet, quod omnis qui indigentiam cujuslibet pauperis sanctorum, vel ex dimidia, vel certe ex quinta parte,de donandus. Et laudavit Dominus villicum iniquitatis, quia prudenter fecisset. Quia filii hujus saeculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt. Audiant sapientes hujus saeculi, ut stultam sapientiam deserere, et sapientem Dei stultitiam discere queant, quanti eorum sapientiam divina aequitas aestimaverit, quos non vere prudentes, sed in generatione sua pr
Abbreviated transcription (Latin):
dus est. Uillici sane uocabulo. dicimꝰ
eos qui pecunias habent non iam do¬
minos sue sedalienȩ potiuis rei dispẽ¬
satores esse putandos: Qui si iuxta
huiuis serui exemplum sedulo fini¬
endõ uillicationis. acrationis red¬
dende tẽpo p̃uiderint facile t̾renoꝵ
omnium delectatione simul ce dile¬
ctione nudati: plus sibi deamicis
conquirendis infuturo: qͣm diuitĩ
inpresenti colligendis ꝓspicere cu¬
rabunt: qui multa secum anxius
ꝑtrac̾tando. qͥd faciã inquit foder
non ualeo. mendicare erubesco: Abla¬
ta quippe uillicatione fodere noN
ualemus. quia finita hac uita in¬
qua tantũ licet operari. nequaqͣm
ultra bonȩ conũsationis fructum
ligone deuotȩ compunctionis li¬
nis ẽ. illo scilicet pessimo genere mẽ¬
dicandi. quo uirgines ille fatuȩ mẽ¬
dicasse referuntur. que ingruente
tempore nuptiarum. oleo uirtutũ
deficiente. sapientib dixerunt. Da¬
te nobis deoleo ur̃o. quia lampadeᷤᷤ

Expanded text:
dus est. Villici sane vocabulo dicimus dus est. Villici sane vocabulo dicimus eos qui pecunias habent, non jam dominos suae, sed alienae potius rei dispensatores esse putandos. Qui si juxta hujus servi exemplum sedulo finiendae villicationis ac rationis reddendae tempus praeviderint, facile terrenorum omnium delectatione simul et dilectione nudati, plus sibi de amicis conquirendis in futuro quam divitiis in praesenti colligendis prospicere curabunt. Qui multa secum anxius pertractando, quid faciam? inquit: Fodere non valeo, mendicare erubesco. Ablata quippe villicatione, fodere non valemus, quia, finita hac qua tantum licet operari, nequaquam ultra bonae conversationis fructum ligone devotae compunctionis linis est, illo scilicet pessimo genere mendicandi, quo virgines illae fatuae mendicasse referuntur, quae ingruente tempore nuptiarum, oleo virtutum deficiente, sapientibus dixerunt: Date nobis de oleo vestro quia lampades
Abbreviated transcription (Latin):
lico hoc quem dñs eiciebat de uil¬
licatu. & laudauit eum qͦd infutu¬
rum sibi ꝓspexerit: nonomnia de¬
bemus adimitandum sumere: Ñ
enim aut dño nͣon facienda ẽ iniali¬
quo fraus. ut de ipsa fraude ele¬
mosinas faciamus. aut eos aquib
recipi uolumus intab̃nacła ȩterna.
tamquã debitores dĩ & dñi nr̃i fas
ẽ intelligi. cum iusti et sc̃i significen¬
tur hoc loco qͥeos introducant inta¬
bernacula ȩterna. qui necessitatib
sius derrena bona communicauĩt
dequib etiã dic̃. qͦd si qͥs alicui eoꝵ
calicẽ aque frigidȩ dedĩt tm̃ innoĩe
discipuli. non ꝑdet mercedẽ suã. sed
etiam econtrario dicuntur istȩ si¬
militudines. ut intelligamꝰ si lau¬
dari potuit ille adño. cui fraudẽ fa¬
ciebat. qͣnto amplius placent dñodo.
qui scđm eius preceptum illa opera
faciunt: sic̃ etiam deiudice iniquita¬
tis qui interpellabatur auidua com¬
parationem dix adiudicẽ dm̃ cui mi¬
la exparte uidex iniquus conferen¬

Expanded text:
lico hoc, quem dominus ejiciebat de villicatu, et laudavit eum, quod in futurum sibi prospexerit, non omnia debemus ad imitandum sumere. Non enim aut domino nostro facienda est in aliquo fraus, ut de ipsa fraude eleemosynas faciamus, aut eos, a quibus recipi uolumus in tabernacula aeterna tamquam debitores dei et domini nostri fas est intellegi, cum iusti et sancti significentur hoc loco, qui eos introducant in tabernacula aeterna, qui necessitatibus suis terrena bona communicauerint; de quibus etiam dicit: quod si quis alicui eorum calicem aquae frigidae dederit tantum in nomine discipulietiam e contrario dicuntur istae similitudines, ut intelligamus si laudari potuit ille a Domino cui fraudem faciebat, quanto amplius placeant Domino Deo, qui secundum ejus praeceptum illa opera faciunt. Sicut etiam de judice iniquitatis qui interpellabatur a vidua comparationem duxit ad judicem Deum, cui nulla ex parte judex iniquus conferen
Abbreviated transcription (Latin):
eternȩ uite filios lucis appellando:
Non aliud eos qui sapientes sunt ut
faciant mala. bene autem facere ne¬
scierunt. quã filios arguit esse tene¬
brarum: filii autẽ lucis. & filii huiꝰ
scłi uocantur q̃m̾ filii regni. et filii
ꝑditionis. Cuius enim quisq agit o¬
pera eius cognominat᷑ & filius.
tego uob̃ dico. Facite uobis amicoᷤᷤ
demammona iniquitatis. ut cum
defeceritis. recipiant uos inȩterna

Expanded text:
aeternae vitae filios lucis appellando, non aliud eos qui sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nescierunt, quam filios arguit esse tenebrarum. Filii autem lucis et filii hujus saeculi vocantur , quomodo filii regni et filii perditionis. Cujus enim quisque agit opera, ejus cognominatur et filius. Et ego vobis dico, Facite vobis amicos de mammona iniquitatis: ut, cum defe
Abbreviated transcription (Latin):
uertit aurẽ suã ne audiat pauꝑem:
oratio eius erit excrabilis. Unde & io¬
hannes baptista cum turbis suadet.
ne merito suȩ sterilitatis inignẽ mit¬
terentur dignos penitentiȩ fructus
esse faciendos. mor consiliũ salutis
habet duas tunicas. det non habenti.
sicut penitentib ueniam. sic et egen¬
tib pecuniam dare negabat. Uerũ
ille qui uult om̃s homines saluos
fieri. et adagnitionem ueritatis ueni¬
re. Nunc adeos. nunc eis audientibus
addiscipulos suos uerba facienda. cõ¬
suetȩ pietatis dona benignus impen¬
dere non cessat: sedueniamꝰ adtextũ.

Expanded text:
vertit aurem suam ne audiat pauperem, vertit aurem suam ne audiat pauperem, oratio ejus erit exsecrabilis. Unde et Joannes Baptista cum turbis suaderet, ne merito suae sterilitatis in ignem mitterentur, dignos poenitentiae fructus esse faciendos, mox consilium salutis habet duas tunicas, det non habenti, sicut poenitentibus veniam, sic et egentibus pecuniam dare negabant. Verum ille qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire , nunc ad eos, nunc eis audientibus ad discipulos suos verba faciendo consuetae pietatis dona benignus impendere non cessat. Sed veniamus ad textum.
Abbreviated transcription (Latin):
ostquam murmurantes de pecca¬
torum uel potius penitentium
receptione eos qui sibi iuist uidebã¬
tur. Trib continuis parabolis deqͥb
supra disputatum ẽ saluator redargu¬
it. Docen salutem resipiscentium. dõ
quidẽ & angłi s gratissimã. s inuidis
hominib esse grauissimã. quartam
mor quintamq de elemosina dan¬
da. & parsimonia sequenda subiungẽs.
pia iustaq discretione manifestat. eos
qui bona terrena disꝑserint dederitq
pauꝑib. abhis inȩterna tabernacła
recipiendos. Ilos autem qui inhis so¬
li luxuriari desiderent. in inferno sepe¬
liendos. & nec stillam aquȩ permodi¬
cam qua ꝑhennes dormentoꝵ ardo¬
res uel admomentum refrigerare quȩ¬
ant. esse nacturos. Quia uidelicet &
ordo predicandi aptissimus ẽ. ut pr
penitenciã elemosina idẽ opus mise¬
ricordie suggeratur. Ille enĩ iusteadõ
penitens ut sui miseratur impetrat:
qui ꝓrimi indigentis qͣntum dõ ua¬
let ipse misereri non tardat. At qui a¬

Expanded text:
ostquam murmurantes de peccatorum, vel potius poenitentium receptione, eos qui sibi justi videbantur tribus continuis parabolis, de quibus supra disputatum est, Salvator redarguit, docens salutem resipiscentium Deo quidem et angelis gratissimam, sed invidis hominibus esse gravissimam, quartam mox quintamque de eleemosyna danda et parcimonia sequenda subjungens, pia justaque discretione manifestat eos qui bona terrena disperserint dederintque pauperibus, ab illis in aeterna tabernacula recipiendos. Illos autem qui in his soli luxuriari desiderant, in inferno sepeliendos, et nec stillam aquae permodicam, quae perennes tormentorum ardores vel ad momentum refrigerare queant, esse nacturos. Quia videlicet et ordo praedicandi aptissimus est, ut post poenitentiam eleemosyna, id est, opus misericordiae suggeratur. Ille enim juste a Deo poenitens ut sui misereatur impetrat, qui proximi indigentis quantum valet ipse misereri non tardat. At qui a
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s thesauri sapientie et scientiȩ
absconditi. regem indecore suo mũ¬
do corde comtempleris. Intiman¬
dum sane tuȩ sc̃itati credidi: qͦd
mouet quosdã. quare in expositio¬
ne apocalipsis ubi ad quatuor a¬
nimalia uentum ẽ: noua int̃pre¬
tacione. matheum inleone. marcũ
in homine designatum dixeris. cũ
non nulli contra. matheum homi¬
ni quia quasi de homine seribere
incipiat. marcum leoni in quo uox
indeserto rugientis audiatur. as¬
signent. Rogo itaq in hoc oꝑe
płenius quid tibi dehis uerius
uideatur insinues. Memorem nostri

Expanded text:
omnes thesauri sapientiae et scientiae omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, regem in decore suo, mundo corde contempleris. Intimandum sane tuae sanctitati credidi, quod movet quosdam quare in expositione Apocalypsis ubi ad quatuor animalia ventum est, nova interpretatione Matthaeum in leone, Marcum in homine designatum dixeris. Cum nonnulli contra Matthaeum homini, quia quasi de Domino scribere incipiat, Marcum leoni, in quo vox in deserto rugientis audiatur, assignent. Rogoque in hoc opere plenius, quid tibi de his verius videatur insinues. Memorem nostri
Abbreviated transcription (Latin):
ritudinem ingenii sublimia. uel
difficilia intellectu capere neque.¬
unt. hec simpliciori stilo exposita
facilius apprehendant. Ergo age
dilectissime: memorato operi sedulꝰ
insiste beatum lucam luculento
sermone expone. E quia sc̃s ambro¬
sius quedam indiscussa preteriit.
quȩ illi quasi summȩ eruditionis
iuro plana. nec quesitu digna ude¬
bantur: hec quoq ꝑspectis aliorũ
patrum opusculis diligentius
uel tuis uel eorum dictis explanare
curato. Credo etiam tuo uigilantis
simo qui inlege di meditanda dies
noctesq ducis ꝑuigiles: non nullis
in locis quȩ abeis intermissa sunt
quid sentiri debeat: auctor lucis
aperiet. Iustum namq satis ẽ. et su¬
ꝑne pietatis atq ȩquitatis modera¬
mini conueniens: ut qui neglectis
adintegrum mundi negociis. eter¬
num uerumq sapientie lumen in¬
defess a mente ꝑsequeris: & hic fruc¬
tum intelligentie purioris assequa¬
ris: & infuturo ipsum in quo sunt

Expanded text:
ritudinem ingenii sublimia, vel ritudinem ingenii sublimia, vel difficilia intellectu capere nequeant, haec simpliciori stylo exposita facilius apprehendant. Ergo age, dilectissime, memorato operi sedulus insiste, beatum Lucam luculento sermone expone. Et quia sanctus Ambrosius quaedam indiscussa praeteriit, quae illi quasi summae eruditionis viro plana nec quaesitu digna videbantur, haec quoque perspectis aliorum Patrum opusculis diligentius, vel tuis vel eorum dictis explanare curato. Credo etiam tuo vigilantissimo studio, qui in lege Dei meditanda dies noctesque ducis pervigiles, nonnullis in locis quae ab eis intermissa sunt, quid sentiri debeat, auctor lucis aperiet. Justum namque satis est et supernae pietatis atque aequitatis moderamini conveniens, ut qui, neglectis ad integrum mundi negotiis, aeternum verumque sapientiae lumen indefessa mente persequeris, et hic fructum intelligentiae purioris assequaris, et in futuro ipsum, in quo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
solum intelligi queant: Arudib
uero fastidiosis ue lectorib quales
inp̃senti euo plures inuenies. pre
difficultate uel assequendi quȩ
diserta sunt. uel capiendi quȩ alta.
ne querenda quidem qͣsi se celsiora.
nec quasi se fortiora putentur esse
scrutanda. Nec parum dedit in di¬
cii doctissimus pater augustinus.
qui adpaulinam di famulam de
uidendo dõ seribens. non aliis ma¬
gis quam ex hoc opusculo sumptis
beati ambrosii destimoniis uten¬
dum putauit: & ea parit̃ ñ solum
ponenda simpliciter sedetiam ex¬
ponenda iudicauit: adeo ut expau¬
cissimis memorati tractatoris sen¬
dentiolis non paruum uolum en
retractando confecerit. Iuod ideo
commemorandum putaui: ut &
tua fr̃nitas. et legentes simul agno¬
scerent. uolo enim completo atẽ ꝑ
dĩ auxilium opere quod postulo.
hanc simul epłam incapite p̃po¬
ni.te non obaliam quam condes¬
censionis fraternȩ gr̃am inlucam
scribere rogatum: ut qui obtene¬

Expanded text:
solum intelligi queant, a rudibus solum intelligi queant, a rudibus vero fastidiosisve lectoribus quales in praesenti aevo plures invenies prae difficultate vel assequendi quae diserta sunt, vel capiendi quae alta, ne quaerenda quidem quasi se celsiora, nec quasi se fortiora putentur esse scrutanda. Nec parum dedit judicii doctissimus pater Augustinus, qui ad Paulinam Dei famulam de videndo Deo scribens, non aliis magis quam ex hoc opusculo sumptis beati Ambrosii testimoniis utendum putavit, et ea pariter non solum ponenda simpliciter, sed etiam exponenda judicavit, adeo ut ex paucissimis memorati tractatoris sententiolis non parvum volumen retractando confecerit. Quod ideo commemorandum putavi, ut et tua sancta fraternitas, et legentes simul agnoscerent. Volo enim completo a te per Dei auxilium opere quod postulo, hanc simul epistolam in capite praeponi, te non ob aliam quam condescensionis fraternae gratiam, in Lucam scribere rogatum, ut qui ob tene
Abbreviated transcription (Latin):
tum prius: & quia earitas omnia
sustinet̾ nec scĩs umquã moris fue¬
fit inuicem inuidere. inuicem pro¬
uocare: sedunumquemq inornan¬
da domo domini ꝓuirib suis ob¬
tulisse quod potuerit. Neq enim uł
beatus papa gregorius timuit ne
offenderet patres. aquib tot expo¬
sitas euuangelii lec̾tiones patrum¬
insuis ipse retractauit omeliis: uel
augustinus. aut quilibet alius pa¬
trum antecedentium tractatoꝵ
intuitu. ne aut psalmos. aut alia
quȩ rogabatur exponeret: aut queq
sibi uidebantur scriberet manum
metuendo retraxit: eum etiam ut
idem augustinus ait ideo necesse
est plures libros aplurib fieri di
uerio stilo. sed non diuersa fide eti¬
am dequestionibus eisdẽ: ut ad plu¬
rimos res ipsa ꝑueniat: adalios sic
adalios autẽ sic. Sunt autẽ que¬
dam in expositione beati ambro¬
sii inlucam tam diserta sumul et
excelsa. qͦd tuã quoq sc̃itatẽ uidis¬
se non ambigo: ut ad octorib solũ

Expanded text:
tum prius: et quod charitas omnia tum prius: et quod charitas omnia sustinet, nec sanctis unquam moris fuerit invicem invidere, invicem provocare, sed unumquemque in ornanda domo Domini pro viribus suis obtulisse quod potuerit. Neque enim, vel beatus papa Gregorius timuit ne offenderet Patres a quibus tot expositas Evangelii lectiones in suis ipse retractavit homiliis; vel Augustinus, aut quilibet alius Patrum antecedentium tractatorum intuitu, ne aut psalmos aut alia quae rogabatur, exponeret, aut quaecunque sibi videbatur, scriberet, manum metuendo retraxit. Quin etiam ut idem Augustinus ait ideo necesse est plures a pluribus fieri libros diverso stylo, sed non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Sunt autem quaedam in expositione beati Ambrosii in Lucam, tam diserta simul et excelsa quod tuam quoque sanctitatem vidisse non ambigo, ut a doctoribus
Abbreviated transcription (Latin):
quendo suggessi. ut post expositionẽ
actuum apostoloꝵ. in euuangłiũ
qͦ lucȩ scribere dignareris: quod ip¬
se haccenus uerecundia excusatio¬
ne differre qͣm facere maliusti: at¬
testancio te duas maximȩ obeau¬
sas atemptando hoc oꝑe deterritũ.
quia uidelicet et ipsum opus ardu¬
um: & asanctissimo ac doctissimo
antistite ambrosio sit p̃occupatum:
nec te negocium uires tuas excedẽs
susciꝑe ausum: immo nec opꝰ fore
abullo repeti. qͦd asummo ingenio
constaret completum: et esse labo¬
ris suꝑflui. post fortissima danti
uiri dicta. uel eadem alit̃ qͣsi com¬
pilatorem dicere. uł quasi minus
doctum infirmiora uelle subicere:
teq multum timere. ne inrep̃hen¬
sionem studii ueterũ noua condere
puteris: dicaturq tibi illud anti¬
qui ꝓuerbii. Inmare quid pisces.
quid aquas influmina mittas :
Larga sed indigius munera funde
locis. Sed huic obiectiom tuȩ bre¬
uiter respondeo. quia iuxta cõmi¬
cum. nichil sit dictum qͦd ñ sit dic¬

Expanded text:
ens suggessi, ut post expositionem Actuum apostolorum, in Evangelium quoque Lucae scribere digneris. Quod ipse hactenus verecunda excusatione differre, quam facere maluisti, attestando te duas maxime ob causas a tentando hoc opere deterritum: quia videlicet et ipsum opus arduum, et a sanctissimo ac doctissimo antistite Ambrosio sit praeoccupatum. Nec te negotium vires tuas excedens suscipere ausum, imo nec opus fore ab ullo repeti, quod a summo ingenio constaret optime completum, et esse laboris superflui post fortissima tanti viri dicta, vel eadem aliter quasi compilatorem dicere, vel quasi minus doctum infirmiora velle subjicere. Teque multum timere, ne in reprehensionem studii veterum nova condere puteris, dicaturque tibi illud antiqui proverbii: In mare quid pisces, quid aquas in flumina mittas? Larga sed indiguis munera funde locis. Sed hujus objectioni tuae breviter respondeo quia, juxta comicum: Nihil sit dictum, quod non sit dic
Abbreviated transcription (Latin):
sus audiuit. nisi forte putandus ẽ
tacharias ꝓpter eos pocius qui ad¬
erant instruendos. futura sui filii
munera quȩ dudum ꝑangłm di¬
dicerat mox loqui potuit p̃dicare
uoluisse Audiant sane arriani. &
erubescant. Audiant mansueti &
Iuxta qͦd et psalmista. dm̃ hominẽq
ꝑfectum inuna ꝑsona cenlaudans
ait. Mater syon dicet homo. et ho¬
mo factus ẽ inea. et ipse fundauit
eam altissimus. Cum factũ qui fũ¬
dauit: eundem hominem quẽ altis

Expanded text:
sus audivit? nisi forte putandus est sus audivit? nisi forte putandus est Zacharias propter eos potius, qui aderant, instruendos futura sui filii munera, quae dudum per angelum didicerat, mox, ut loqui potuit, praedicare voluisse. Audiant sane Ariani et erubescant, audiant mansueti etjuxta quod Psalmista Deum hominemque perfectum in una persona collaudans ait: « Mater Sion dicet: homo et homo factus in ea, et ipse fundavit eam Altissimus , » eum factum qui fundavit eumdem hominem quem al
Abbreviated transcription (Latin):
ero ei inpatrẽ. et ipse erit mͥ infiliũ.
n sanctitate et iusticia coram ipso.
omnibus dieb nr̃is. Aperte & bre¬
uit quomodo sit domino seruien¬
dum designat: llidelicet et inscĩ¬
tate ac iusticia et coram ipso. et om¬
nib dieb. Nam qui uel ante mor¬
dem abeius seruicio discedit uel
inmundicia qualibet siue iniusticia.¬
fidei sue sinceritatẽ comiaculat:
uel corã hominib tantũ. et ñ etiam
iustus. nec dum ꝑfecte de manu
spiritalium inimicoꝵ liberatus
domino seruit sed exemplo uete¬
rum samaritanoꝵ duis gentiũ.
parit̃ & domino seruire conatur¬
S Et tu puer ꝓpħa altissimi uoca¬
S beris. p̃ibis enim ante faciẽ dñi:
S parare uias eius. Pulchrȩ cũ de do¬
mino loqueretur adppħam repen¬
de sua uerba conuertit ut hoc qͦ be
neficium esse dñi designaret. Nerũ
queritur qͦmͦ octo dierũ alloquat᷑
infantem: sed qua ratione uocem
patris non audierit natus. qui salu¬
tacionem mariȩ adhuc utero clau¬

Expanded text:
pse erit mihi in filium . » « In sanctitate et justitia coram ipso omnibus diebus nostris. » Aperte et breviter quomodo sit Domino serviendum designat, videlicet et in sanctitate ac justitia, et coram ipso, et omnibus diebus. Nam qui vel ante mortem ab ejus servitio discedit, immunditia qualibet, sive injustifidei suae sinceritatem commaculat, vel coram hominibus tantum et non etiam cjustus, necdum perfecte de manu spiritalium inimicorum liberatus Domino servit, sed, exemplo veterum Samaritanorum, diis gentium pariter, et Domino servire conatur. Et tu, puer, propheta altissimi vocaberis. Praeibisi, parare vias ejus. » Pulchre cum de Domino loqueretur ad Prophetam repente sua verba convertit, ut hoc quoque beneficium esse Domini designaretur. Verum quaeritur quomodo octo dierum alloquatur infantem? sed qua ratione vocem patris non audierit natus, qui salutationem Mariae adhuc utero clau
Abbreviated transcription (Latin):
Dixerat dñm uirta eloquia ꝓ silli.¬
pħarum indomo dauid nasciturũ.
dicit eundem ad explendum testa¬
mentum qͦd abrahe disposuit nos
esse liberaturum. Quia udelicet
his p̃cipue patriarchis. de suo semi¬
ne. uel congregatio gentiũ. uł xp̃i ẽ
incarnatio ꝓmissa. Quod matheus
qͦ breuit intimare uoluit. qui e¬
uuangelii sui principiũ hoc mͦ
cepit Hiber generationis iħu xp̃i¬
filii dauid. filii habraham. llbi
notandũ qͦd apud utrumq euuan¬
głistam dauid p̃fertur abrahe. Quia
& si temporis ordine posterior: ꝓmis¬
sionis tamen ẽ munere maior. Abra¬
he namq qui adhuc inp̃putio posi¬
tus ꝓpria dereliquit. dm cognouit.
fidei testimoniũ meruit fides tan¬
tum gentium. et sacro sc̃e eccłiȩ
cȩtus ẽ ꝓmissus. dicente adeũ dño.
Atq inte benedicentur uniuerse
cognationes terre: Dauid autem
audiuit: Cumq impleueris inqͥt
dies tuos ut uadas ad patres tuos:
suscitabo semen duũ poste. qd erit

Expanded text:
Dixerat Dominum juxta eloquia prophetarum in domo David nasciturum, dicit eumdem, ad explendum testamentum quod Abrahae disposuit, nos esse liberaturum. Quia videlicet iis praecipue patriarchis de suo semine, vel congregatio gentium, vel Christi est incarnatio promissa. Quod Matthaeus quoque breviter intimare voluit, qui Evangelii sui principium hoc modo coepit: Liber generationis Jesu Chrifilii David, filii Abraham. Ubi notandum qgelistam David praefertur Abrahae, quia et si temporis ordine posterior, promissionis tamen est munere major. Abrahae namque qui adhuc in praeputio positus propria dereliquit, Deum cognovit, fidei testimonium meruit, fides tantum gentium et sacrosanctus Ecclesiae coetus est promissus, dicente ad eum Domino, « atque in te benedicentur universae cognationes terrae; » David autem audivit: « Cumque impleveris, inquit, dies tuos, ut vadas ad patres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃misisset. et erexit cornu salutis no¬
bis: continuo qͣsi aꝑtuis qͥd dixe¬
rit explanans: Salutẽ inquit exin¬
imicis nr̃is. et demanu omnium
qui oderunt nos. Omnes autẽ
qui oderunt nos: uel homines per¬
uersos. uel inmundos sp̃c significat:
dequoꝵ manu et interim spe sal¬
ui facti sumus. et infuturo re ipsa
saluandi. Ad faciendam mis ccłiã
Scum patrib nr̃is. et memorari testa¬
m̃ti sui sc̃i. Iusuirandũ qͦd iurauit

Expanded text:
praemisisset: Et erexit cornu salutis nopraemisisset: Et erexit cornu salutis nobis, continuo quasi apertius quid dixerit explanans: Salutem inquit ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Omnes autem qui oderunt nos, vel homines perversos, vel immundos Spiritus significat. De quorum manu et interim spe salvi facti sumus, et in futuro re ipsa salvandi. Ad faciendam misericordiam cum patribus nostris, et memorari testamenti sui. Jusjurandum quod juravit,