comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sua. qđ ds̃ neminẽ tẽptet. nisi qr locutionũ
scripturarũ solet dici tẽptat. ꝓeo qđ est ꝓbat.
Tep̃tatio uero illa dequa ia cob dicit. ñ intelli¬
git᷑. nisi quia quisq. peccato implicatur.
U nde apłs dicit. Meforte tẽptauerit uos. his
qui tẽptat. Nã & alibi scriptũ ẽ. Tẽptat
uos dñs ds̃ ur̃t. ut sciat sidiligitis eũ. Etiam
hoc ergo genere locutionis ut sciat dictũ ẽ.
acsi diceretꝰ ut scire uos faciat. Am̃ uires
dilectionis suae hominẽ latent. nisi experi¬
m̃to etiã eidem in notes cant.

Expanded text:
quod deus neminem temtet, nisi quia locutione scripturarum solet dici "temtat" pro eo quod est "probat". temtatio uero illa, de qua Iacobus dicit, non intellegitur nisi qua quisque peccato implicatur. unde apostolus dicit: ne forte temtauerit uos is qui temtat. nam et ab illo scriptum est: temtat uos dominus deus uester, ut sciat si diligitis eum. etiam hoc ergo genere locutionis ut sciat dictum est, ac si diceretur: "ut scire uos faciat", quoniam uires dilectionis suae hominem latent, nisi experimento etiam eidem innotescant.
Abbreviated transcription (Latin):
inisto ñ remitat᷑ remita e futuro scło.
idẽ ne futuri scłi at̃ no supplicio puniant᷑.
lẽ supra diximus. Rarissimi sunt autẽ.
qui nullas in hac uita. sed tantũ postea
penas luunt. Euisse tam̃ aliquos quiusq
ad decrepitã senec tutẽ ne leuissimam
quidẽ febriculã senserint. quietãq. duxe¬
rint uitã & ipsi nouimus & audiuimus.

Expanded text:
in isto non remittitur, remitti in futuro saeculo, in isto non remittitur, remitti in futuro saeculo, id est, ne futuri saeculi aeterno supplicio puniantur, iam suprqui nullas in hac uita, sed tantum postea poenas luunt. fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne leuissimam quidem febriculam senserint quietamque duxerint uitam, et ipsi nouimus et audiuimus.
Abbreviated transcription (Latin):
melior. uel potius inde fit peior. sid illis sunt
purgatoriae. qui eis coherciti corriguntur.
Ceterȩ om̃s penae siue tẽporales siue sempi¬
t̃nae sicut unusquisq diuina ꝑ uidentia
tractandus ẽ. inferunt᷑ uel ꝓpeccatis. siue
p̃teritis. siue in quib. adhuc ille uiuit qui
plectit᷑. uel ꝓ exercendis de clarandisq
uistutib ꝑ homines & angłos seubonos seu
malos. Nã & siquisq maliquid alterius
imꝑbitate uel errore patiat᷑. petcat quidẽ
homo qui uel ignorantia uel in iusticia
cuiquã mali aliquid fecit. sed ñ peccat dĩ
qui iusto quã uis occulto iudiciofierisinit.
Sed tẽporales penas alii in hac uita tantũ.
Alii post mortẽ. alii & nunc & tutic.
Uerũ tam̃ ante iudiciũ illud seuerissimũ
nouissimũq patiunt᷑. Non autẽ om̃s
ueniunt in sempit̃ nas penas. quae post
illud iudiciũ sunt futurae. qui post mortẽ
sustinent tẽporales. Nã quibdã quod

Expanded text:
melior, uel potius inde fit peior; sed illis sunt melior, uel potius inde fit peior; sed illis sunt purgatoriae, qui eis coherciti corriguntur. Ceterae omnes poenae, siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidentia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. Nam etsi quisque mali aliquid alterius inprobitate uel errore patiatur, peccat quidem homo, qui uel ignorantia uel iniustitia cuiquam mali aliquid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac uita tantum, alii post mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. Non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iudicium sunt futurae, qui post mortem sustinent temporales. Nam quibusdam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
& su premo cũ lumine uita reliquit.
idẽ cũ die nouissimo reliquit ea sista uita.
Nontam̃ inquit om̃e malũ miseris. nec fun¬
ditus om̃s corpore excedunt pestes penitusq
necesse ẽ. multa diu concreta modis inoles¬
cere miris. Ergo exercent᷑ penis ueterũq
malorũ supplicio expendunt. Aliaȩ pandunt᷑
in anes suspensȩ aduentos aliis subgurgite
uasto infectũ eluit᷑ scelus. aut exuritur
igni. Qui hoc opinant᷑ nullas penas nisi
purgatorias uolunt eẽ. post mortem.
ut qm̃ t̃ris superiora sunt elementa.
Aqua : aer. ignis ex aliquo istorũ mundet᷑
ꝑ expiatorias penas. qđ t̃rena contagione
contractũ ẽ. Aer quippe accipit᷑ in eo
qđ ait. suspense aduentos. Aqua in eo
qđ ait sub gurgite uasto. Ignis autẽ suo
nomine ex pressus ẽ. cũ dixit aut ex urit᷑
igni. Nos uero etiã in hac quidẽ mortali
tate . eẽ quasdã penas purgatorias c̃ fitem̃
ñ quib affligunt᷑ quorũ uita uel ñ inde sit

Expanded text:
et supremo cum lumine uita reliquit et supremo cum lumine uita reliquit id est cum die nouissimo reliquit eas ista uita, Non tamen inquit omne malum miseris, nec funditus omnes Corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est Multa diu concreta modis inolescere miris. Ergo exercentur poenis ueterumque malorum Supplicia expendunt; aliae panduntur inanes Suspensae ad uentos, aliis sub gurgite uasto Infectum eluitur scelus aut exuritur igni. Qui hoc opinantur, nullas poenas nisi purgatorias uolunt esse post mortem, ut, quoniam terris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas, quod terrena contagione contractum est. Aer quippe accipitur in eo quod ait: \'Suspensae ad uentos\'; aqua in eo quod ait: cSub gurgite uasto; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit: \'Aut exuritur igni.\' Nos uero etiam in hac quidem mortali uita esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus adfliguntur, quorum uita uel non inde fit
Abbreviated transcription (Latin):
in lucẽ. in nullo appareret ueritas
ultionis: Inqua ꝓpt̃ ea multo plures
quã in illa sunt. ut sic ostendat᷑ quid
om̃ib deberet᷑. Qđ si om̃ib redderetur
iusticiã uindicantis iuste nemo repre¬
henderet. Quia uero tã mult ex inde
liberant᷑. est unde agant᷑ maximȩ gr̃ae.
gratuito munere liberantis.
CONTRA OPINIONẼ EORŨ QUIPUTAN
craminis Syeruciũ Posimontẽ
CAUSA PURCATIONISADHIBERI.¬
latonici quidem quã uis impunita nulla
uelinteẽ . peccata . tam̃ om̃s penas em̃dati¬
oni adhiberi putant. uel humanis inflicta
legib uel diuinis. siue in hac uita siue post
mortẽ. Si autẽ parcat᷑ hic cuiq a ut ita
plectat᷑ ut hic ñ corrigat᷑. Hinc ẽ. indroriis
illa sententia. Ubi cũ dixisset de t̾renis
corporib moribundisq menbris. qđ animȩ
hinc metuunt cupiuntq dolent gaudentq
nec aure suscipiunt clausȩ tenebris &e car¬
cere caeco. secutus ad iunxcit atq aituin

Expanded text:
in lucem, in nullo appareret ueritas in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. in qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur quid omnibus deberetur. quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis iuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exinde liberantur, est unde agantur maximae gratiae gratuito muneri liberantis.  qui putant criminosis supplicia post mortem causa purgationis adhiberi.latonici quidem, quamuis inpunita nulla uelint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant, uel humanis inflictas legibus uel diuinis, siue in hac uita siue post mortem, si aut parcatur hic cuique aut ita plectatur ut hic non corrigatur. Hinc est Maronis illa sententia, ubi, cum dixisset de terrenis corporibus moiibundisque membris, quod animae Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, nec auras Suspiciunt, clausae tenebris et carcere caeco, secutus adiunxit adque ait: Quin
Abbreviated transcription (Latin):
ed pena xt̃na ideo dura & in iusta sensib
uidet᷑ humanis qr in hac infirmitate
moribundorũ sensuũ. de ẽ. ille sensus
Altissimȩ purissimeq sapientiae. quo
sentiri possit. quantũ nefas in illa prima
p̃uaricatione cõmissũ sit. Quanto enĩ
magis fruebat᷑ dõ. tanto maiore impie¬
tate dereliquid dm̃. & factus ẽ. malo dignꝰ
Aet̃no. qui hoc inse ꝑ emit bonũ. qđ eẽ
possit aet̃nũ. Hinc est uniuersa generis
humani massadã: nata. qm̃ qui hoc primꝰ
amisit. cũ ea quae in illo fuerat radicata
sua stirpe punitus ẽ. ut nullus ab hoc
iusto debitoq supplicio. nisi misericor di
& indebita grã liberet᷑. atq ita disꝑtiat᷑
genus humanũ. ut in quibusdã demons¬
tret᷑ quid ualeat misericors gratia. iN
cȩteris quid iusta uindicta. Neq enĩ
utrũq demonstrat᷑ in om̃ib quia si om̃s
rema nerent in penis iustae dãpnationis.
in nullo appareret misericors gratia.
Rursus si om̃s a tenebris transferrentur

Expanded text:
ed poena aeterna ideo dura et iniusta sensibus uidetur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praeuaricatione commissum est. quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto maiore impietate dereliquit deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternus. hinc est uniuersi generis humani massa damnata, quoniam qui hoc primus admisit cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordia et indebita gratia liberetur atque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur
Abbreviated transcription (Latin):
et̃nitate mansuro impensũ eius modi officiũ.
sit etiã quodã modo eiusdẽ fidei testimoniũ
Qđ uero quisq apud memorias martr rũ sepe¬
lic̃. hoc tantũ mihi uidet᷑ ꝑdeẽ. defuncto. ut
cõm̃ danseũ etiã mastrrũ patrocinio affedi
ꝓillo supplicationis augeat᷑. cccuIIII.
MUUEREM AD CORCUPISCIROṼ EX¬

Expanded text:
aeternitate mansuro, impensum ejusmodi officium aeternitate mansuro, impensum ejusmodi officium sit etiam quodammodo ejusdem fidei testimonium? Quod vero quisque apud memorias martyrum sepelitur, hoc tantum mihi videtur prodesse defuncto, ut commendans eum etiam martyrum patrocinio affectus pro ille supplicationis augeatur. CAPUT CCCX. mulierem ad concupisc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quib curã gerimus ꝑuenire nisiqd pes¬
siue altaris. siue orationũ siue elemosi narũ
sacrificiis solep̃nit̃ supplicamus. quã uis ñ
ꝓquib fiunt om̃ib ꝓsint. sed eis tantũ ꝓquib
dũ uiuunt cõparat᷑ ut ꝓsint. Sed quia ñ discer¬
nimus qui sint. o portet ea ꝓ generatis om̃ibus
facere. ut nullus eorũ p̃termittat᷑ ad quos hec
beneficia possint & debeant ꝑuenire. Melius
enĩ suꝑ erunt ista. eis quib nec obsunt nec ꝓsun
sariis suis. qđ pillo fiat. similit̃ a sius. Corpori
Autẽ humando quicquid impendit᷑ ñ ẽ p̃sidu
salutis. sed humanitatis officiũ. scđm affectũ
quo nemo umquã carnẽ suã odio habet. Unde
oportet ut quã potest ꝓcarne ꝓximi curã
gerat cũ ille inde recesserit qui gerebat.
Et si haec faciunt qui carnis resurrectionẽ cre¬
dunt: quanto magis debent facere qui credus
ut corpori mortuo sed tam̃ resurrecturo & in

Expanded text:
pro quibus curam gerimus, peruenire nisi pro quibus curam gerimus, peruenire nisi siue altaris, siue orationum, siue eleemosynarum sacrificiis solemniter supplicamus. Quamuis non pro quibus fiunt omnibus prosint: sed eis tantum, a quibus dum viuunt, comparantur vt prosint. Sed quia non discernimus qui sint, oportet ea pro regeneratis omnifacere, ut nullus eorum praetermittatur ad quos haec beneficia possint et debeant pervenire. Melius enim supererunt ista eis quibus nec obsunt nec prosusariis suis, quo pro illo fiant similiter a suis. Corpori autem humando quidquid impenditur, non est praesidium salutis, sed humanitatis officium, secundum affectum quo nemo unquam carnem suam odio habet. Unde oportet ut quam potest pro carne proximi curam gerat, cum ille inde recesserit qui regebat. Et si haec faciunt qui carnis resurrectionem non credunt, quanto magis debent facere qui credunt ut corpori mortuo, sed tamen resurrecturo et in
Abbreviated transcription (Latin):
quib utiq ñ p̃sentamͦ. nec ubisint uel quid
c̃eretus nobis. nec remotus a nobis. ex audies
mastrrũ p̃ces ꝑ angłica mrsteria usquequaq
diffusa p̃beat hominib ista solatia. quib u
huius uite miseria iudicat eẽ. p̃benda. &
suorũ merita martrrũ ubi uult. quando
uult quomodo uult. maximeq ꝑ eorũ memorias.
qm̃ hoc nouit ex pedire nobis ad edificandã
fidẽ xp̃i. ꝓcuius illi c̃ fessione sunt passi.
mirabili atq ineffabili potestate acbonitate
ualeat ꝑ scrutari. Et ideo quid horũ duorum
annuere fortassis uerũq sit ut aliquando
ista fiant ꝑ ipsi p̃sentiã martrrũ. aliquan¬
do ꝑ angłos suscipientes ꝑsonã martr̃rũ.
definire ñ audeo. Mallẽ ascientib ista per¬
qui rere. Neque enĩ nemo ẽ. qui haec sciat
ñ qui sibi scire uideat᷑. & nesciat. Dona enĩ
dĩ sunt his alia. & illis alia largientis.
uȩcũ ita sint. ñ existimemus ad mortuos

Expanded text:
quibus utique non praesentamur nec ubi sint uel quid quibus utique non praesentamur nec ubi sint uel quid praesens nec concretus nobis nec remotus a nobis. exaudiens martyrum preces, per angelica ministeria usquequaque diffusa praebeat hominibus ista solacia, quibus in huius uitae miseria iudicat esse praebenda, et suorum martyrum merita ubi uult, quando uult, quomodo uult, maximeque per eorum memorias, quoniam hoc nouit expedire nobis ad aedificandam fidem Christi, pro cuius illi confessione sunt passi, mirabili atque ineffabili potestate ac bonitateualeat perscrutari. et ideo quid horum duorum sit, an uero fortassis utrumque sit, ut aliquando ista fiant per ipsam praesentiam martyrum, aliquando per angelos suscipientes personam martyrum, definire non audeo. mallem ab scientibus ista perquirere. neque enim nemo est, qui haec sciatn qui sibi scire uideatur et nesciat. dona enim dei sunt his alia et illis alia largientis Quae cum ita sint, non existimemus ad mortuos,
Abbreviated transcription (Latin):
auigilante dormiens excitat᷑. Alii sunt
humanarũ limites rerũ. alia diuinarum
signa uirtutũ. Alia sunt quae naturaliter.
alia quae mirabilit̃ fiunt. Quã uis & nature ds̃
Ad sit ut sit. & mira culis natura ñ desit. Non
igit᷑ ideo putandũ ẽ. uiuorũ quos lib& int̃ eẽ.
posse defunctos qm̃ quibus dã sanandis uel ad¬
qm̃ defuncti ꝑ naturã ꝓpriã uiuorũ reb int̃¬
eẽ. ñ possunt. Quã quã ista quęstio uiresintel
ligentiae meae uincit. quẽ ad modũ opitulent᷑
mas trres his quos ꝑ eoscertũ ẽ. ad iuuari. utrũ
ipsi ꝑse ipsos ad sint. uno tẽpore tã diuersis locis.
& tanta int̃sẽ longinqui tate discretis. siue ubi
sunt eorũ memoriae. siue p̃tersuas memorias
ubicũ q ad et̃. sentiunt᷑. an ipsis in loco suis me¬
ritis c̃gruo ab omĩ mortaliũ c̃uersatiore
semotis. & tam̃ generalit̃ orationib ꝓ indigen¬
tia supplicantũ. sicut nos oramus ꝓmortus.

Expanded text:
a uigilante dormiens excitatur. alii sunt a uigilante dormiens excitatur. alii sunt humanarum limites rerum, alia diuinarum signa uirtutum; alia sunt, quae naturaliter, alia, quae mirabiliter fiunt, quamuis et naturae deus adsit, ut sit, et miraculis natura non desit. non igitur ideo putandum est uiuorum rebus quoslibet interesse posse defunctos, quoniam quibusdam sanandis uel adquoniam defuncti per naturam propriam uiuorum rebus interesse non possunt. Quamquam ista qlegentiae meae uicerit, quemadmodum opitulentur martyres his quos per eos certum est adiuuari, utrum ipsi per se ipsos adsint uno tempore tam diuersis locis et tanta inter se longinquitate discretis, siue ubi sunt eorum memoriae, siue praeter suas memorias, ubicumque adesse sentiuntur, an ipsis in loco suis meritis congruo ab omni mortalium conuersatione remotis et tamen generaliter orantibus pro indigentia supplicantum — sicut nos oramus pro mortuis,
Abbreviated transcription (Latin):
e c̃trario paulus exuiuis in para dỹsum
raptus ẽ. diuina scriptura testat᷑. Hinc¬
& illa soluit᷑ quȩstio. quonã modo marty res
ipsi beneficiis quȩdant᷑ orantib. indican
se int̾ eẽ. rebus humanis. si nesciunt mor¬
tui quid agant uiui. Nonenĩ solis benefici¬
orũ effectibus. uerũ ipsis etiã hominũ asper¬
tibus confessorẽ apparuisse felicẽ cuius in¬
quilinatũ pie diligis cũ ab arbaris nola op¬
pugnaret᷑ audiuimus ñ incertis rumorib
sed testib certis. Uerũ ista diuinitus exhibent᷑.
longe alit̃ quã sese habet usitatus ordo singu¬
lis creaturarũ generib. at tributus. Nonenim
qr inuinũ aqua cũ uoluit dñs repente coꝵ¬
uersa ẽ. ideo nĩ debemus quid aqua ualeat
in elem̃torũ ordine ꝓprio ab istius diuini
operis raritate. uel potius singularitate
discernere. Nec qm̃ mortuus resurrexit
ideo mortuus om̃is quando uult surget.
aut eo modo exanimis auiuente. quomodo

Expanded text:
e contrario Paulus ex uiuis in paradisum e contrario Paulus ex uiuis in paradisum raptus est, diuina scriptura testatur. net illa soluitur quaestio, quonam modo martyres ipsi beneficiis, quae dantur orationibus, indicant se interesse rebus humanis, si nesciunt mortui quid agant uiui. non enim solis beneficiorum effectibus uerum ipsis etiam hominum aspectibus confessorem apparuisse Felicem, cuius inquilinatum pie diligis, cum a barbaris Nola oppugnaretur, audiuimus, non incertis rumoribus, sed testibus certis. uerum ista diuinitus exhibentur longe aliter, quam sese habet usitatus ordo singulis creaturarum generibus adtributus. non enim quia in uinum aqua, cum uoluit dominus, repente conuersa est, ideo non debemus, quid aqua ualeat in elementorum ordine proprio, ab istius diuini operis raritate uel potius singularitate discernere; nec quoniam Lazarus resurrexit, ideo mortuus omnis, quando uult, surgit aut eo modo exanimis a uiuente quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Roinde fatendũ ẽ. nescire quidẽ mortuos quid
hic agat᷑. seddũ hnc agat᷑. postea uero audire
ab eis qui hinc ad eos moriendo ꝑgunt ñ qui¬
dem om̃ia. sedquae sinunt᷑ indicare quisinunt᷑
etiã ista meminisse. & quae illos quib. haec in¬
dicant oportet audire. Possunt & ab angłis
qui reb quae agunt᷑ hic p̃sto sunt audire
aliquid mortui. qđ unũ quẽq illorũ audire
debere iudicat cui cuncta subiecta sunt.
isi enĩ essent Angł̃i qui possunt int̾ eẽ. & ui¬
uorũ & mortuorũ locis. ñ dixisset dñs iħs.
ontigit autẽ mori in opẽ illũ. & auferri ab
angłis insinu abrahȩ. Nuncergo hic nunc
ibi eẽ. potuerunt. qui hinc illũ quẽ ds̃uoluit
abstulerunt. Possunt etiã sp̃s mortuorũ.
etiã futura spũ dĩ reuelante: cognoscere.
icut ñ om̃s homines. sed ꝓpħae dũ hic ui¬
uerent cognoscebant. Nec illi omiã. sed quȩ
illis eẽ. reuelanda dĩ ꝓuidentia iudicabat.
itti quoq ad uiuos aliquos ex mortuis. sic̃

Expanded text:
roinde fatendum est nescire quidem mortuos quid hic agatur, sed dum hic agitur, postea uero audire ab eis. qui hinc ad eos moriendo pergunt, non quidem omnia, sed quae sinuntur indicare, qui sinuntur etiam ista meminisse, et quae illos, quibus haec indicant, oportet audire.. possunt et ab , angelis, qui rebus, quae aguntur hic, praesto sunt, audire aliqdebere iudicat cui cuncta subiecta sunt. nisi essent angeli, qui possunt interesse et uiuorum et mortuorum locis, non dixisset dominus Iesus: contigit autem mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae. nunc ergo hic, nunc ibi esse potuerunt, qui hinc illuc quem deus uoluit abstulerunt. possunt etiam spiritus mortuorum etiam futura spiritu dei reuelante cognoscere, sicut non omnes homines, sed prophetae, dum hic uiuerent, cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse reuelanda dei prouidentia iudicabat. mitti quoque ad uiuos aliquos ex mortuis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ pora. Aet̃na autẽ maluit dicere . quã omĩa.
fortasse ideo qr tẽpus ñ cepit exx tẽpore. are
xt̃na tẽpora euũ significauit. int̃ quod & tẽpus
hoc distat. qđ illud stabile ẽ. tẽpus autẽ muta¬
bile .CCCXXXUI. DEHOMINE FACIOAD
ũ ex teriorẽ & interiorẽ hominẽ diuina

Expanded text:
tempora. aeterna autem maluit dicere quam omnia tempora. aeterna autem maluit dicere quam omnia fortasse ideo, quia tempus non coepit ex tempore. an aeterna tempora aeuum significauit, inter quod et tempus hoc distat, quod illud stabile est, tempus autem mutabile? CCCXXVIII. DE HOMINE FACTO AD um exteriorem et interiorem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
enarius numerus potest significare uni¬
uersitatis scientiã quae si ad interiora &¬
ad intelligibilia referat᷑ quae senarionum ero
significant᷑. fit quasi decies sexcies. qđ est
secaginta. Si ad t̃rena & corruptibilia quȩ
octogenario numero significari possunt.
fiunt decies octies qđ ẽ. octoginta. Reginȩ
ergo sunt animȩ regnantes in intelligibilib.
& spiritalib concubinȩ quae mercedẽ acci¬
piunt t̃renorũ. dequibus dictũ ẽ. acceper̃
mercedẽ suã. Ad olescentule quarũ non ẽ.
numerus quarũ ñ ẽ detrim̃ta scientia.
& diuersis dogmatib periclitari possunt .
ut numerus qđ dictũ ẽ significaret certã
& indubitatã confirmationẽ scientiae.
DETEMPORIBUSATTERNIS. EXUDROSS.
Iueri potest quomodo ab apło paulo dictũ
sit ante tẽpora intelligi uoluit. Quia sidixisse.¬
Ante tẽpora. neq ad didisset at̃na: posset accipi
Ante quȩdã tõpora. quae ante se haberent alia

Expanded text:
enarius numerus potest significare unienarius numerus potest significare universitatis scientiam. Quae si ad interiora et intelligibilia referatur, quae senario numero significantur, fit quasi decies sexies, quod est sexaginta: si ad terrena et corruptibilia, quae octonario numero significari possunt, fiunt decies octies, quod est octoginta. Reginae ergo, sunt animae regnantes in intelligibilibus et spiritualibus. Concubinae, quae mercedem accipiunt terrenorum, de quibus dictum est: acceperunt mercedem suam. adulescentulae, quarum non est numerus, quarum non est determinata scientia et diuersis dogmatibus periclitari possunt, ut numerus quod dictum est significet certam et indubitatam confirmationem scientiae. DE TEMPORIBVS AETERNIS.. Quaeri potest, quomodo ab apostolo Paulo dictum sit: ante tempora aeterna. ante tempora, neque addidisset: aeterna, posset accipi ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia
Abbreviated transcription (Latin):
omia cus todienda & gubernanda ꝑtendit.
& aures dĩ uel oculus dĩ uĩ qua omĩa ꝑspicit
atque intelligit. Et faciem dĩ. uim quast
manifestat atque dinoscit᷑. & cȩtera in hunc
modũ. Propt̃ ea scilicet quia nos ad quos sermo
sit & manib solemus operari. & pedib in ce¬
dere & quo fert animus ꝑuenire. & auribus
atq: oculis. cȩterisq sensibus corporis. corpora¬
lia ꝑcipere. & facie innotescere. & siquid
aliud ad hanc tã quã regulã ꝑtinet. Hoc modo
igit᷑ qm̃ mutare cȩptũ aliquid & in aliud trans
ferre. ñ ferre solemus nisi pȩnitendo quã quã
diuina ꝓuidentia serena mente intuentibus
appareat cuncta certissimo ordine adminis
humanã intelligentiã ea quae incipi unt eẽ.
neq ꝑseuerant quantũ ꝑseueratura s̃perata
sunt. quasi ꝑ pęnitentiã dĩ dicunt᷑ ablata.
IX SUNTRIGINI ET LXcer COREU¬
BINE. ET ADOUESCINTUIE QUARŨNON
ESTNUMERUS EXUBRO SUPRASCRBT¬

Expanded text:
omnia custodienda et guomnia custodienda et guet aures Dei vel oculos Dei vim qua omnia percipit atque intelligit; et faciem Dei vim qua se manifestat atque dignoscitur, et caetera. In hunc modum, propterea scilicet quia nos, ad quos sermo fit, et manibus solemus operari 95 et pedibus incedere, et quo fert animus pervenire, et auribus atque oculis caeterisque sensibus corporis corporalia percipere et facie innotescere; et si quid aliud ad hanc tanquam regulam pertinet. Hoc modo igitur quoniam mutare ceptum aliquod, et in aliud transferre, non ferre facile solemus, nisi poenitendo, quanquam divina providentia serena mente intuentibus appareat cuncta certissimo ordine administhumanam intellegentiam ea quae incipiant esse neque perseuerant, quantum perseueratura sperata sunt, quasi per paenitentiam dei dicuntur ablata. LX SVNT REGINAE ET LXXX CONCVBINAE ET ADVLESCENTVLAE, QVARVM NON EST NVMERVS
Abbreviated transcription (Latin):
& quid in euangłio. & uita erat lux hominũ.
iuina scripturae a t̃reno & humano sensu ad
diuinũ & caelestẽ nos erigentes: usq ad ea¬
uerba descenderunt. quib int̾se stultissimorũ
etiã utitꝰ consuetudo. Itaque etiã earũ affectio
nũ nuquas animus nr̃ patit᷑. quas longissi me
adõ eẽ seiunctas iã qui melius sapit intelligit:
Nondubitauerunt illi uiri ꝑ quos locutus ẽi sp̃s
sc̃s. oportunissime in libris ponere. ut uerbi
causa qm̃ difficillimũ ẽ. ut homo aliquid
uindicet sine ira . uindictã dĩ quae om̃inosine
ista ꝑ turbatione fit. lrã tam̃ uocandã iu¬
dicauerunt. Itẽ qr c̃iugii castitatẽ zelando
uiri custodire c̃suerunt. illã dĩ ꝓuidentiã
ꝑ quã p̃cipit᷑ atq agit᷑ ne anima corrũ pat᷑.
& deos alios atque alios sequens. quodã modo
meretricet᷑. zelũ dĩ appellauerunt. Sic
manũ dĩ uĩ qua operat᷑. & pedes dĩ uimqua

Expanded text:
et quid in Evangelio, Et vita erat lux hominum.et quid in Evangelio, Et vita erat lux hominum.Divinae Scripturae a terreno et humano sensu ad divinum et coelestem nos erigentes, usquerba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. itaque etiam earum affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a deo esse seiunctas iam qui melius sapit intellegit, non dubitauerunt illi uiri, per quos locutus est spiritus sanctus, opportunissime in libris ponere. ut uerbi causa, quoniam difficillimum est, ut homo aliquid uindicet sine ira, uindictam dei, quae omnino sine ista perturbatione fit, iram tamen uocandam iudicauerunt. item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire consueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos atque alios sequens quodam modo meretricetur, zelum dei appellauerunt. sic et manum dei uim, qua operatur, et pedes dei uim, qua
Abbreviated transcription (Latin):
habe mus. Quo nomine oportet intelligi ñ
mutatũ eẽ. uerbũ susceptione hominis. sicut
nec menbra ueste induta mutant᷑. quã quã
illa susceptio in effabilit̃ susceptũ suscipienti
copula uerit. Sed quantũ uerba humaNia
rebus in effabilib coaptari possunt. ne mu-¬
tatus intelligat᷑ ds̃ humane fragilitatis
assup̃tor: electũ ẽ. ut grece ẽxNΜΑ &
latine habitus diceret᷑ illa susceptio.
uidẽ. qđ accipit eã rem quã cõ mutat i ũt¬
animal cr̃bũ. quidẽ. qđ accipit᷑ & cõmu¬
tatꝰ ut idẽ crbus. quid ẽ. qđ accipit᷑ & ñ cõ¬
mutatꝰ ut oculis lux. sonus auribus. Sed
haec ꝑ corpus accipit anima. uid ẽ. autẽ
qđ ꝑ se ipsã accipit. & cõmutat inse ut aliã
animã quã recipiendo in amicitiã. sui¬
similẽ facit: Et quid ẽ. qđ ꝑse ipsi accipit. &e ñ
cõmutat ut ueritatẽ. Quare ergo cognoscendũ
ẽ. & quid sit petro dictũ macta & manduca.

Expanded text:
habemus. quo nomine oportet intellegi non habemus. quo nomine oportet intellegi non mutatum esse uerbum susceptione hominis, sicuti nec membra ueste induta mutantur, quam quam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulauerit; sed, quantum uerba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt, ne mutatus intellegatur deus humanae fragilitatis assumtor, electum est, ut graece oxfjict et latine habitus diceretur illa susceptio. quod accipit eam rem, quam commutatanimal cibum? quid est quod accipitur et commutatur, ut idem cibus? quid est quod accipitur et non commutatur, ut oculis lux, et sonus auribus? Sed haec per corpus accipit anima. Quid est autem quod per seipsam accipit et commutat in se ut aliam animam, quam recipiendo in amicitiam suisimilem facit? et quid est quod per seipsam accipit, et non commutat, ut veritatem? Quare cognoscendum est, et quid sit Petro dictum, Macta et manduca,
Abbreviated transcription (Latin):
Neque ea scđo. Non enĩ immutauit homo
dm̃ & mutatus ab illo ẽ. Neque ex quarto:
Non enĩ sic assuptus ẽ. homo ut neque ipse
mutaret dm̃ net ab illo mutaret᷑. sed potius
ex tercio. Siceñ assũptus ẽ. ut cõmutaretꝰ
ineffabilit̃ & excellentius atq coniunctius
quã uestis ab homine cũ induit᷑. Hoc ergo
nomine halitus satis significauit apłs quẽ im¬
ad modũ dixerit. in similitudine hominũ factus.
qr̃ ñ trans figuratione in homine. sed habitu
factus ẽ. cũ indutus ẽ. homine. quẽ sibi ueni¬
ens quodã modo atq. conformans. immorta¬
litati aet̃nitatiq sociaret. Sed illũ habitũ
quẽ in ꝑceptione sapientiae & disciplinȩ greci
Ntm. uocant. Hunc autẽ scđm quẽ dicimꝰ
uestitũ uel armatũ ex̃tiaxa potius appel¬
lant. Ex quo intelligit᷑ deisto genere habitꝰ
locutũ apłm. quando quidẽ in grecis excẽpla¬
rib Extiauia scriptũ ẽ. qđ nos in latinis habitũ.

Expanded text:
neque ex secundo; non enim immutauit homo neque ex secundo; non enim immutauit homo deum, ut mutatus ab illo est. neque ex quarto; non enim sic assumtus est homo, ut neque ipse mutaret deum nec ab illo mutaretur. sed potius ex tertio; sic enim assumtus est, ut commutaretur ineffabiliter et excellentius atque coniunctius quam uestis ab homine, cum induitur. hoc ergo nomine habitus satis significauit apostolus, quemadmodum dixerit: in similitudinem hominum factus, quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est homine, quem sibi unions quodam modo atque conformans immortalitati aeternitatique sociaret sed illum habitum, qui est in perceptione sapientiae et disciplinae, Graeci f;tJl uocant, hunc autem, secundum quem dicimus uestitum uel armatum, axwa potius appellant. ex quo intellegitur de isto genere habitus locutum apostolum, quando quidem in graecis exemplaribus a%rjfia scriptum est, quod nos in latinis habitum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatẽ eius scđm id qđ uerisi me ds̃ ẽ. ae qualẽ¬
et̃ diocit patri qđ ñ ei fuit tãquã rapina. idẽ.
quasi alienũ appetere. si semꝑ manens in ea
aequalitate nollet homine indui. & hominib
ut homo apparere. sed semet ipsũ exxinaniuit
ñ formã suã mutans. sed formã serui accipiens
Neque conuersus aut trans mutatus in hominẽ
Amissa in cõmutabili stabilitate. sed quã quã
uerũ hominẽ suscipiendo. ipse susceptor in
similitadine hominũ factus ñ sibi sed eis quib
in homine apparuit. & habitu inuentus ut
homo idẽ habendo hominẽ inuentus ut homo
ẽ. Non erĩ poterat in ueniri ut homo ab
hĩs quicor immundũ habebant. & uerbũ
apud patrẽ uidere ñ poterant. nisi hoc
suscipiendo qđ possent uidere. & ꝑ quod ad
illud lum̃ in terius ducerent᷑. Iste autẽ
habitus ñ ẽ ex primo genere. ñ enĩ manens
inse natura hominis. naturã dĩ cõmutauit.

Expanded text:
divinitatem ejus, secundum id qdivinitatem ejus, secundum id qesse dixit patri, quod non ei fuit tamquam rapina, id est quasi alienum appetere, si semper manens in ea aequalitate nollet homine indui et hominibus ut homo apparere; sed semet ipsum exinaniuit, non formam suam mutans, sed formam serui accipiens, neque conuersus aut transmutatus in hominem amissa incommutabili stabilitate, sed tamquam uerum hominem suscipiendo ipse susceptor in similitudine hominum factus, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit, et habitu inuentus est ut homo, id est habendo hominem inuentus ut homo est. non enim poterat inueniri ut homo ab his qui cor immundum habebant, et uerbum apud patrem uidere non poterant nisi hoc suscipiendo quod possent uidere et per quod ad illud lumen interius ducerentur. iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis naturam dei commutauit.
Abbreviated transcription (Latin):
Q uedã uero sic accidunt ut & mutent & mutent᷑.
sicuti cỹbus. & ipse amittens speciem suam
in corpus nr̃m uertitꝰ. & nos refecti cr̃bo ab
exilitate atque languore in robur at que
ualentiã cõmutamꝰ. Terciũ genus ẽ. cum
ipsa quae accidunt & mutant᷑ ut habitum
faciant. & quodã modo formant᷑ ab eis quib
habitũ faci ant. sicuti ẽ. uestis. Nã ꝑiecta
uel reposita. ñ habet eã formã quã sumit cũ
induit᷑. atq inducit᷑ menbris . Induta ergo
accipit formã quã ñ habebat exuta. cũ ipsa
menbra & cũ induunt᷑ & cũ exuunt᷑ in suo
statu maneant. Potest cẽ etiã quartũ genus.
cũ ea quae accidunt ad faciendũ habitũ. nec mutanł
a nulus digito siñ nimis subtilit̃ attendat᷑.
Uerũ tam̃ hoc genius aut nullũ ẽ. sidiligenter discu¬
tias. aut omnino rarissimũ. Cũ igit᷑ apł̃s de
unigenito dĩ filio loqueret᷑. quantũ ꝑtinet ad

Expanded text:
Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: sicuti cibus, et ipse amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur, et nos refecti cibo, ab exilitate atque languore in robur atque valentiam commutamur. Tertium vero genus est, cum ipsa quae accidunt mutantur, ut habitum faciant, et quodammodo formantur ab eis quibus habitum faciunt, sicuti est vestis: nam cum projecta vel reposita est, non habet eam formam quam sumit cum induitur atque inducitur membris. Induta ergo accipit formam quam non habebat exuta, cum ipsa membra, et cum induuntur, et cum exuuntur, in suo statu maneant. Potest esse etiam quartum genus, cum ea quae accidunt ad faciendum habitum, nec ea mutaannulus digito, si non nimis subtiliter attendatur; verumtamen hoc genus, aut nullum est, si diligenter discutias, aut omnino rarissimum. Cum igitur Apostolus de unigenito Dei filio loqueretur, quantum pertinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
ultis modis habitũ dicimus. uel
habitũ animi sicuti ẽ. cuius cũque
disciplinȩ ꝑceptioiusu roborata atq firmata.¬
uel habitũ corporis scđm quẽ dicimus alũ
alio eẽ suculentiorẽ & ualidiorẽ. quae magis
ꝓprie habitudo dici solet. uel habitus eorũ
quae m̃bris nr̃is ac comodant᷑ ex trinsecus.
scđm quẽ dicimus uestitũ calciatũ. armatũ
& quid eius modi ẽ. In quibus om̃ib generibus.
si quidẽ nomen hoc dictũ ẽ. ab illo uerbo qđ est
habert: manifestũ ẽ in eare dicihabitũ quaȩ
accidit alicui. ita ut eã possit etiã ñ habere.
atque languidũ corpus sine suco uiscerũ &
robore & nudus sine ueste. & in ermis sine
armis & pede nudo sine calciam̃tis eẽ. homo
potest. Habitus ergo in eare dicit᷑. quae nobis
faciant. ñ mutant᷑ a nobis sed ipsa nos mutant.
inseipsa integra & in concussa manentia. sicuti
sapientia cũ accidit homini ñ ipsa muta t᷑
sed homi nẽ mutat. quẽ destulto sapientẽ facit.

Expanded text:
ultis modis habitum dicimus: vel habitum animi, sicut est cujuscumque disciplinae perceptio, usu roborata atquel habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse suculentiorem et ualidiorem, quae magis proprie habitudo dici solet; uel habitus eorum quae membris nostris commodantur extrinsecus, secundum quem dicimus uestitum, calciatum, armatum et si quid eius modi est. in quibus omnibus generibus — si quidem nomen hoc dictum est ab illo uerbo, quod est habere — manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit atque languidum corpus, sine succo viscerum et robore, et nudus sine veste, et inermis sine armis, et pede nudo sine calceamentis esse homo potest. Habitus ergo in ea re dicitur quae nobis faciant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant, in seipsa integra et inconcussa manentia, sicuti sapientia, cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
qr xp̃s sponsus filius sinagoge. Unde enĩnatꝰ
filius dĩ scđm carnẽ exilla sinagoga. ille qui
dimisit patrẽ & matrẽ & ad hesit uoxori suae
ut essent duo incarne una. ñ coniectura nr̃a
sed attestante apło & dicente. sacram̃tũ hoc
magnũ est. ego autẽ dico map̃o & in ȩcdesia
Dimi sit enĩ patrẽ quodã modo. ñ omnino dimi¬
sit. ueluti ad separationẽ. sed ad susceptionem
humanȩ carnis. Quo modo dimisit : Quia cũ
etẽ in forma dĩ ñ rapinã arbitratus ẽ eẽ se
axe qualẽ dõ. sed semet ipsũ ex in anuit for mã
serui accipiens. Quomodo dimisit & matrẽ:
gentẽ iudeorũ si nagogã illã herentẽ ueterib
sacram̃tis. Ad ipsã figurã ꝑtinet qđ ait Quae
mihi mat̃. aut qui fr̃s: Ille enĩ intus docebat.
illi foris stabant. Udete si non modo ita sunt
lud ei. Docet xp̃s inȩcła. illi foris stant. Soerus
ergo quae ẽ mat̃ sponsi. Mater sponsi dñi iłu

Expanded text:
quia Christus sponsus filius synagogae. unde enim natus quia Christus sponsus filius synagogae. unde enim natus filius dei secundum carnem? ex illa synagoga ille qui dimisit patrem et matrem et adhaesit uxori suae, ut essent duo in carne una, non coniectura nostra, sed attestante apostolo dicente: sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et ecclesia. dimisit enim patrem quodam modo, non omnino dimisit ueluti ad separationem, sed ad susceptionem humanae carnis. quomodo dimisit? quia, cum esset in forma dei, no.n rapinam arbitratus est esse se aequalem deo, sed semet ipsum exinaniuit  matrem, gentem Iudaeorum, synagogam illam haerentem ueteribus sacramentis ? ad ipsam figuram pertinet quod ait: quae mihi mater, aut qui fratres? ille enim intus docebat, illi foris stabant. uidete, si non modo ita sunt Iudaei: docet Christus in ecclesia, illi foris stant. socrus ergo quae est ? mater sponsi. mater sponsi domini Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
recipit᷑ iste gladius. rebaptizationẽ noti
timemus. Potuit diuidi fili a aduersũ
matrẽ suã & ñ potest nurus aduersus socrũ
suã : Factũ ẽ. hoc generalit̃ ingenere humano.
diuisus ẽ filius ad uersus patrẽ. Fuimus eni ali¬
quando filii diaboli. Adhuc in fidelib dictũ ẽ.
uos ex patre diabolo estis. Et om̃is infidelitas
nr̃a unde. nisi a patre diabolo. ñ ille creando.
sed nos imitando. Iã modo uidetis filiũ diuisũ
ad uersũ patrẽ. Uenit gladius ille. renunciat
diabolo. inuenit aliũ patrẽ. in ueniẽt aliam
matrẽ. Ille ad imitationẽ se p̃bens generat
in exitũ. Parentes duo quos inuenimus. inuitã
t̃renã generant. Diuisus ẽ. filius ad uersus
patrẽ. diuisa ẽ. filia ad uersus matrẽ suami
Plebs illa quae de iudeis credidit. diuisa ẽ. ad uer¬
sus smnagogã. Diuisa ẽ & nurus aduersus soerũ
suã. Plebs degentib ueniens nurus dicitur.

Expanded text:
recipitur iste gladius, rebaptizationem non recipitur iste gladius, rebaptizationem non timemus. potuit diuidi filia aduersus matrem suam, et non potest nurus aduersus socrum suam? 4 Factum est hoc generaliter etiam in genere humano: diuisus est filius aduersus patrem. fuimus enim aliquando filii diaboli. adhuc infidelibus dictum est: uos a patre diabolo estis. et omnis infidelitas nostra unde, nisi a patre diabolo, non ille creando, sed nos imitando? iam modo uidetis filium diuisum aduersus patrem: uenit gladius ille, re renuntiat diabolo, inuenit alium patrem, inuenit aliam matrem. ille ad imitationem se praebens generat in exitium: parentes duo, quos inuenimus, in uitam terrenam generant. diuisus est filius aduersus patrem, diuisa est filia aduersus matrem suam: plebs illa, quae de Iudaeis credidit, diuisa est aduersus synagogam. diuisa est et nurus aduersus socrum suam: plebs de gentibus ueniens nurus dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio Nonueni pacẽ mitere sed gladium.
Eterunt in una domo quinque ad uersũse. & duo
ad uersũ tres & tres ad uersũ duo erunt diuisi.
Idẽ. filius ad uersũ patrẽ . filia ad uersũ matrẽ.
nurus ad uersus socrũ suã. Haec diuisio qđ glaꝰ¬
dio facta ẽ xp̃s attulit. Et reuera frs etiã coti¬
dianis exẽplis uidemus. Hac placet iuuenxi
Alicui seruire dõ. displicet patri. diuisi sunt
Aduersũ sẽ. Ille ꝓmittit t̃renã hereditatẽ:
ille amat celestẽ. Aliud iste pollicet᷑. aliud
ille clegit. Nonsibi putet pat̃ factã in iuriã.¬
ds̃ solus illi p̃fert᷑. & tam̃ litigat cũ filio uolen¬
te seruire dõ. Sed fortior ẽ. ille gladius spiri¬
talis separans. quã copulans natura carnalis
Fit hoc & de filia ad uersus matrẽ suã. multo
matus & denuru aduersus socrũ suã Nã
Aliquando in una domo nurus & socrus in¬
ueni unt᷑ heretica & catholica. Et ubi fortit̃

Expanded text:
euangelio: non ueni pacem mittere, sed gladium, euangelio: non ueni pacem mittere, sed gladium, et: erunt in una domo quinque aduersum se, et duo aduersum tres et tres ad uersum duo erunt diuisi, id est filius aduersus patrem, filia aduersus matrem suam, nurus aduersus socrum suam. haec diuisio quo gladio facta est, Christus attulit. et re uera, fratres, etiam cotidianis exemplis uidemus haec. placet iuueni alicui seruire deo, displicet patri: diuisi sunt aduersum se. ille promittit terrenam hereditatem, ille amat caelestem: aliud iste pollicetur, aliud ille Deus solus illi praefertur; et tamen litigat cum filio volente servire Deo: sed fortior est ille gladius spiritalis separans, quam fit hoc de filia aduersus matrem suam, multo magis et de nuru aduersus socrum suam. nam aliquando in una domo nurus et socrus inueniuntur haeretica et catholica, et ubi fortiter
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. Ergo iste sp̃s ad imaginẽ dĩ nullo dubi
tante factus accipit᷑. in quo ẽ. intelligentia
ueritatis. Heret enĩ ueritati. nulla int̃posita
creatura cȩtera hominis adsimilitudinẽ facta.
uideri uolunt qr om̃is quidẽ imago similis est.
ñ autẽ om̃e qđ simile ẽ. etiã imago ꝓprie. sed
forte abusiue dici potest. Sed cauendũ in ta¬
libus. nequid nimis asseuerandũ putet᷑. illa re
sane salubrit̃ custodita. neqm̃ corpus qđ libet
ꝑ localia spacia porrectũ ẽ. aliquid tale credit᷑
eẽ. substantia dĩ. Nã res quae in parte minor
ẽ. quã in toto. nec dignitati animȩ c̃uenit.
Quantominus maiestati dĩ: cccxxxuiii.
DE EO QUODAT HAIUANCILIO ERUXTDUO
ccingere gladiũ tuũ circa femꝰ potentissime.
Gladiũ tuũ quid nisi uerbũ tuũ : Illo gladio¬
strauit inimicos. Illo gladio diuisit filiũ apatre
filiã amatre. nurũ & socrũ. Legimus haec iN

Expanded text:
omomtante factus accipitur, in quo est intelligentia veritatis; haeret enim veritati, nulla interposita creatura. Caetera hominis ad similitudinem facta videri volunt, quia omnis quidem imago similis est, non autem omne quod simile est, etiam imago proprie, sed forte abusive dici potest. Sed cavendum in talibus ne quid nimis asseverandum putetur: illa re sane salubriter custodita, ne quoniam corpus quodlibet per localia spatia porrectum est, aliquid tale credatur esse substantia Dei: nam res quae in parte minor est quam in toto, nec dignitati animae convenit; quanto minus majestati Dei! CAPUT CCCXXXIX. De eo quod ait in Evangelio: Erunt XLIV. Accingere gladium tuum circa femur, potentissime. Gladium tuustrauit inimicos, illo gladio diuisit filium a patre, filiam a matre, nurum a socru. legimus haec in
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑. ñ corpus solũ homo exterior. neque
sola uita quae insensu ẽ. corporis. sed utrũ que
simul rectius fortasse intelligat᷑. Neque
inscite distinguit᷑. qđ aliud sit imago & simi¬
litudo dĩ. qui etiã filius dicit᷑. aliud ad imagi¬
nẽ & similitudinẽ dĩ. sicut hominẽ accipimus.
Sunt etiã qui ñ frustra intelligant duo dieta
eẽ ad imaginẽ & similitudinẽ. cũ si unares
eaẽ unũ nomen sufficere ñ potuisse asserunt.
sed imaginẽ m̃tẽ factã uolunt. quae nulla in t̃¬
posita substantia ab ipsa ueritate format᷑. qui
etiã sp̃s dicit᷑. ñ ille sp̃s sc̃s qui ẽ. eiusdẽ substan¬
tiae cuius pat̃ & filius sed sp̃s hominis. Nãita¬
hos discernit apłs. Nã nemoscit quid agat᷑ in
factus ẽ. adõ. sicut & cȩtera creatura. Scriptũ ẽ.
enĩ in ꝓuerbis hoc modo. Scito qm̃ dñs corda
om̃iũ nouit. Et qui finoxit spm̃ om̃ib ipse scit

Expanded text:
appellatur, non corpus solum homo exterior neque appellatur, non corpus solum homo exterior neque sola uita, quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rectius fortasse intellegatur. Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, qui etiam filius dicitur, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut hominem factum accipimus. sunt etiam qui non frustra intellegant duo dicta esse, ad imaginem et similitudinem, cum, si una res esset, unum nomen sufficere potuisse asserunt. sed ad imaginem mentem factam uolunt, quae nulla interposita substantia ab ipsa ueritate formatur; qui etiam spiritus dicitur, non ille spiritus sanctus, qui est eiusdem substantiae, cuius pathos discernit Apostolus: Nemo scit quid agatur in factus est a Deo, sicut et caetera creatura. Scriptum est enim in Proverbiis hoc modo: Scito quoniam Dominus corda hominum novit; et qui finxit spiritum omnibus, ipse scit
Abbreviated transcription (Latin):
sentimus. quinq notissimis sensibus. quos cũ
pe corib habemus cõmunes. nã & ipsa moles¬
tus sensibilib quae ꝑsecutionib ingerunt᷑ cor¬
rũpi potest ñ immerito & iste homo paraceps
dicit᷑ similitudinis dĩ. ñ solũ qr uiuit qđ etiã
in bestiis apparet : sed amplius qđ ad mentẽ
conuertit᷑ se regentẽ . quã illustrat sapientia.
qđ inbestiis ñ potest ratione carentibus.
orpus quoque hominis qr solũ in t̃ animaliũ
t̃renorũ corpora ñ ꝑnũ in aluu ꝓstratũ est
cũ sit uisibile & ad intuendũ caelũ erectum.
qđ ẽ. principiũ uisibiliũ quã quã non sua
sed animȩ p̃sentia uiuere cognoscatꝰ. tamen
ñ modo quia ẽ. & inquantũ ẽ. utiq bonũ eił
sed etiã quia taleẽ. ut ad conteplandũ caelũ
sit aptius. magis hoc ad imaginẽ & similitu¬
dinẽ dĩ quã cętera corpora animaliũ facturȩ
uideri potest. Tam̃ qr homosine uita ñ recte

Expanded text:
sentimus quinque notissimis sensibus, quos cum sentimus quinque notissimis sensibus, quos cum pecoribus habemus communes — nam et ipsa molestiis sensibilibus, quae persecutionibus ingeruntur, corrumpi potest — non immerito et iste homo particeps dicitur similitudinis dei, non solum quia uiuit, quod etiam in bestiis apparet, sed amplius quod ad mentem conuertitur se regentem, quam inlustrat sapientia, quod in bestiis non potest ratione carentibus. corpus quoque hominis quia solum inter animalium terrenorum corpora non pronum in aluum prostratum est, cum sit uisibile et ad intuendum caelum erectum, quod est/ principium uisibilium, quamquam non sua, sed animae praesentia uiuere cognoscatur, tamen non modo quia est et in quantum est, utique bonum est, sed etiam quia tale est, ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis hoc ad imaginem et similitudinem- dei quam cetera corpora animalium facta iure uideri potest. tamen quia homo sine uita non recte
Abbreviated transcription (Latin):
Alie inquantũ sunt. qr ille sũme ac primitꝰ
est. Et ideo quae tantũ modo sunt nec tam̃
uiuunt aut sapiunt. ñ ꝑ fectȩ sed exiguȩ sunł
adimaginẽ eius qr & ipsa bona sunt in ordine
suo cũ ille supra omĩa bonus a quo bona sunt.
mĩa uero quȩ uiuunt & ñ sãpiunt. paulo ãpliꝰ
participant similitudinẽ. Qđ enĩ uiuit etiã
ẽ. ñ autẽ quicquid t̃. etiã uiuit. Iã uero
quae sapiunt. ita illi similitudini sunt ꝓocima
ut increaturis nihil sit ꝓpinquius Qđ enĩ
participat sapientiae. & uiuit &ẽ. Qđ autẽ
uiuit necesse ẽ. ut sit. ñ necesse ẽ. ut sapiat.
Q ua exre cũ honio possit particeps eẽ sẽ pientia.
scđm interiorẽ hominẽ : scđm ipsũ ita ẽ. ad
imaginẽ . ut nulla natura int̃posita formet᷑.
& ideo nihil sit dõ con iunetius. Et sapit enĩ
& ui uit. & est. Qua creatura. nihil ẽ. melius.
Qđ si ex terior homo uita illa accipit᷑ qua ꝑ corpus

Expanded text:
aliae in quantum sunt, quia ille summe ac primitus aliae in quantum sunt, quia ille summe ac primitus est. et ideo quae tantummodo sunt nec tamen uiuunt aut sapiunt, non perfectae, sed exiguae sunt ad similitudinem eius, quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille supra omnia bonus, a quo bona sunt. omnia uero, quae uiuunt et non sapiunt, paulo amplius participant similitudinem. quod enim uiuit, etiam est; non autem quid quid est, etiam uiuit. iam porro quae sapiunt, ita illi similitudini sunt proxima, ut in creaturis nihil sit propinquius. quod enim participat sapientiae, et uiuit et est; quod autem uiuit, necesse est ut sit, non necesse est ut sapiat. quare cum homo possit particeps esse sapientiae secundum interiorem hominem, secundum ipsum ita est ad imaginem, ut nulla natura interposita formetur et ideo nihil sit deo coniunctius. et sapit enim et uiuit et est: qua creatura nihil est melius. Quod si exterior homo uita illa accipitur, qua per corpus