comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pulsa. Quomͦ gͦ errabat uixta puteũ iuraci¬
onis : anfactum iam fuisse intelligendũ ẽ.
& ꝑ recapitulationem postea cõmemoratũ.
quod egit abrahã cũ abimelech: Nisifor¬
te qui longe postea librum scripsit: ex noĩe
putei iurationis appellauit regionẽ. in qua
cũ filio mater errabat: tanquam diceret.
Errabat in illa regione ubi puteus uirationis
factꝰ est. quãus puteus postea sit factus.
sed longe ante ȩtatem scriptoris. Sic autem
appellabatur puteus cum liber scriberetut.
nom̃ tenens antiquum: quod imposuerat¬
abraham. Si autem ipse est puteus quem
apertis occłis uidit agar: nichil restat ut
perrecapitulationem questio dissoluat᷑.
Nec mouere debet quo modo puteũ quẽ fo¬
derat abraham nesciebat agar. si ante il¬
le fossus erat: quam illa expulsa.Ualde
enim fieri potuit. ut pecorum suoꝵ causa
longe adomo inqua cũ siuis habitabat. pu¬
teum foderet. quem illa nesciret. Duplex aũ

Expanded text:
pulsa. quomodo ergo errabat iuxta puteum iuratipulsa. quomodo ergo errabat iuxta puteum iurationis? an factum iam fuisse intellegendum est et per recapitulationem postea commemoratum quod egit Abraham cum Abimelech ? nisi forte qui longe postea librum scripsit ex nomine putei iurationis appellauit regionem, in qua cum filio mater errabat, tamquam diceret: errabat in illa regione, ubi puteus iurationis factus est, quamuis puteus postea sit factus, sed longe ante aetatem scriptoris, sic autem appellabatur puteus cum liber scriberetur nomen tenens antiquum, quod Abraham inposuerat. si autem ipse est puteus, quem apertis oculis uidit Agar, nihil restat, nisi ut per recapitulationem quaestio dissoluatur. nec mouere debet quomodo puteum, quem foderat Abraham, nesciebat Agar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. ualde enim fieri longe a domo in qua cum suis habitabat puteum foderet quem illa nesciret. Duplex autem
Abbreviated transcription (Latin):
surge et tolle puerum. quia ingentem
magnã faciam eum: hoc signisicabat.
siue quod copiosus uideorum ppłs esset
regnaturus in scło. siue quia celestis reg¬
ni głam consecuturi essent: qui ex eis cre¬
didissent in xp̃o ÷ Quod autem eundem
angłm qui loquitur ad agar prius angłm
scriptura pronuntiat. de inde filiũ dei
eum fuisse credendum est. qui per legẽ
et propħas semper locutus est. Qui propt̃
obedientiam pater nȩ uoluntatis. angls
& phicol princeps exercitus etꝰ. ad abrahã.
puteo uiram̃ti. Queri potest quando cũ
isto abimelech pactum fecit abraham. &
apellatus est puteus quem fodit. puteus ui¬
rationis: quomͦ congruat ueritati. Agar
enim de abrahȩ domo expulsa cũ filio.
iuxta puteum sicut dictũ est uirationis
errabat. qui ualde postea dicitur factus
ab abraham. Ibi enĩ abimelech et abrabã.
iurauerunt. Quod ñdũ utiq factũ erat:
cũ dedomo abrahȩ agar cũ filio fuisset ex¬

Expanded text:
Surge, tolle puerum, quia in gentem Surge, tolle puerum, quia in gentem magnam faciam eum, hoc significabat, sive quod copiosius Judaeorum populus esset regnaturus in saeculum; sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent qui ex eis credidissent in Christo. Quod autem eumdem angelum qui loquitur ad Agar, prius angelum Scriptura pronuntiat, deinde Deum Filium Dei, eum fuisse credendum est qui per legem et prophetas semper locutus est, qui propter obedientiam paternae voluntatis angelus et Fichol princeps exercitus ejus ad Abraham: tera. quaeri potest, quando cum isto Abimelech pactum fecit Abraham et appellatus est puteus quem fodit puteus iurationis , quomodo congruat ueritati. Agar enim de Abrahae domo expulsa cum filio iuxta puteum, sicut dictum est, iurationis errabat, qui ualde postea dicitur factus ab Abraham; ibi enim Abimelech et Abraham iurauerunt, quod nondum utique factum erat, cum de domo Abrahae Agar cum filio fuisset ex
Abbreviated transcription (Latin):
fitio in toto orbe terrarũ errare. et ui¬
am quȩ xp̃c est pęnitꝰ ignorare: Quod
filius illiꝰ siti deperiit: ostendit popłm
nullũ habentẽ spiritalem purificationẽ:
Q uod uero filium morientẽ siti sub arbo¬
re ꝓiecit. et sic demonstrante angło as¬
picit fontem: significabat quosdam ex
eo populo ad umbram ligni crucis. refu
gium petituros: Quod exclamat puer
plorans. et exaudiuit eum dñs et sic de¬
monstrante angelo aspicit fontem: hoc
pro illis dicit qui ex uideis ad xp̃m con¬
uertuntur. ac fientes retro actꝰ erroris ex¬
audiunt᷑. reseratisq oculis cordis: uident
Ego sum fons aquȩ uiuȩ. qui sitit uenrat
et bibat: Unde ismahel. exauditio int̾¬
precatur: Angelus autẽ iste. similitudo
est helie. ꝑquem populus iste est cre¬
diturus. sicut per malachiam dicit᷑: ẜcce
ego mittam uobis heliam. qui conuer¬
tat corda patrũ infilios uerum quod
statim uocauit angłs dnĩ agar dicens.

Expanded text:
ficio in tote orbe terrarum errare, et vificio in tote orbe terrarum errare, et viam, quae est Christus, penitus ignorare. Quod filius illius siti deperit, ostendit populum nullam habentem spiritualem purificationem. Quod vero filium morientem siti sub arbore projecit, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, significabat quosdam ex egium perituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, hoc pro illis dicitur qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retroactos errores exaudiuntur, reseratisque oculis cordis vident Ego sum fons aquae vivae; qui sitit veniat et bibat. Unde Ismahel exauditio interpretatur. Angelus autem iste similitudo est Eliae, per quem populus iste est crediturus, sicut per Malachiam dicitur: Ecce ego mittam vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios . Verum quod statim vocavit angelus Domini Agar, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Exiens autem agar: errabat insolitudi¬
ue: Et cum morientẽ siti filiũ ꝓiecisset
sub arbore: apparuit ei angelus domini.
& demonstrauit ei fontem aque & potauit
filium suũ. Q uid gͦ significat quod exienᷤ
agar infantem humeros suos imposuit.
nisi quod peccator populus insipiens cer¬
uicẽ matris suȩ sinagoge grauauit dum
dicit. sanguis hutꝰ suꝑ nos & super filios noᷤ¬
tros: Panes autem hoc indicabant: quod
uetus sacerdotiũ panes propositionis si¬
cut scriptumest portaret secum. & uesce¬
ret᷑. Ut̃ uero aquȩ qui defecit: uidaica
purificatio significabatur defectura. N iue
doctrina eorum carnalis. inpelle mor¬
tua clausa. id est incarne ueteris homi¬
nis preuaricationis sententia dãpnata.
quȩ nec refrigerium prestat: nec satiat
sitim sed estu tepida. uomitũ facit: Q d̾
uero errat agar insolitudine cũ filio suo:
significat sinagogam cũ ppło suo expul¬
sam de terra sia. sine sacerdotio & sacri¬

Expanded text:
Exiens autem Agar, errabat in solitudiExiens autem Agar, errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat, quod exiens Agar, infantem in humeros suos imposuit, nisi quod peccator populus et insipiens cervicem matris suae synagogae gravavit cum dicit: Sanguis ejus su per nos, et super filios nostros . Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum est, portaret secum ut vesceretur. Uter vero aquae, qui defecit, Judaica purificatio significatur defectura, sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepida vomitum facit. Quod vero errat Agar in solitudine cum filio suo, significat synagogam cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio et sacri
Abbreviated transcription (Latin):
puerum. ñ ut eũ de terra uelut iacentem
tolleret dictũ est. sed ut ei conungeretur. et
eũ manu teneret deinceps cõmitẽ: sicut
erat. Q uod plerumq faciunt simul ambu¬
lantes cuiuslibet etatis. lgitur queren¬
dum est cur antea sara uoluit maritum
de ancilla suscipere filium. aut cur nunc
cum matre iubet expelli domo quod non
relo fecit accensa.: sed mystĩo ꝓphetie cõ¬
inseruitutem genuit carnalem ppłm: sara
uero libera genuit populũ. quiscđ̃m car¬
nẽ nonest: sed inlibertate uocatus est.
terio figurabatur pͥorẽ populum inserui¬
tute peccatorũ generatum: indomo sare
id est eccłe non manere inet̃num. neq eẽ
heredem uł consortem cultorib xp̃i. nec cũ
filio nobili id est fideli populo: regnum ce¬
iestis gle possessurum: Cũ eiceret gͥ abra-¬
ham agar de domo: accepit panes & utrẽ
aque & dedit agar. & inposuit super
humeros eius infantem: & dimisit eam:

Expanded text:
puerum, non ut eum de terra, velut jacentem puerum, non ut eum de terra, velut jacentem tolleret, dictum est, sed ut ei conjungeretur, et eum manu teneret deinceps comitem sicut erat, quod plerumque faciunt simul ambulantes cujuslibet aetatis. Igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium; aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod non zelo fecit accensa, sed pro mysterio prophetiae comin servitutem genuit carnalem populum; Sara vero libera genuit populum qui secundum carnem non est, sed in libertate vocatus est, terio figurabatur, priorem populum in servitute pectorum generatum, in domo Sarae, id est Ecclesiae, non manere in aeternum, neque esse haeredem vel consortem cultoribus Christi, nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Cum ejiceret igitur Abraham Agar de domo sua, accepit panes et utrem aquae et dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam.
Abbreviated transcription (Latin):
er esset annorũ ampliꝰ qͥndecim ꝓ iecerit.
eũ sub arbore. et ierit longe quantũ ar¬
cus mittit: ne uideret eum morientem:
Quasi enĩ quem portabat ꝓiecerit: ita ui¬
detur sonare quod dicitur: Sed incelli¬
gendũ ꝓ iectum esse nõ aportante¬
: sed ut fit. ab animo tanquã mo¬
riturũ. Neq enĩ quod scriptũ est ꝓiec̃¬
tus sum afaciȩ occłorũ tuoꝵ: portabatur
qui hoc dixit: Et est incoridiano loquen¬
di usu. cum ꝓicitur aliquis ab aliquos cũ
quo erat. ne ab illo uideatur. aut cũ illo
maneat: Intelligendũ ẽ autẽ quod scͥpt᷑a
tacuit ita discessisse matrẽ afilio: ut puer
ignoraret quo mat̾ abierit. et eam insil¬
uestrib stirpib latuisse. ne filium siti defi¬
cientem uderet: Ille autẽ etiam illa eta¬
te quid mirum si matre dutius ñ uisa.
et tanquam ꝑdita eo loco ubi solus remanse.¬
rat fleuit : quod autẽ postea dicitur. accipe

Expanded text:
er esset annorum amplius quindecim, projecerit er esset annorum amplius quindecim, projecerit eum sub arbore et ierit longe quantum arcus mittit, ne videret eum morientem. Quasi enim portabat projecerit, ita videtur sonare quod dicitur. Sed intelligendum projectum esse non apportante, sed ut fit ab animo, tanquam moriturum; neque enim quod scriptum est: Projectus sum a facie oculorum tuorum , portabatur qui hoc dixit; et est in quotidiano loquendi usu, cum projicitur aliquis ab aliquo cum quo erat, ne ab illo videatur, aut cum illo maneat. Intelligendum est ergo, quod Scriptura tacuit, ita discessisse matrem a filio, ut puer ignoraret quo mater abierit, et eam in silvestribus stirpibus latuisse, ne filium siti deficientem videret. Ille autem in illa etiam aetate, quid mirum si matre diutius non visa et tanquam perdita, eo loco ubi solus remanserat, flevit? Quod ergo postea dicitur, accipe
Abbreviated transcription (Latin):
nam illud esset. et per saram nescientem
hoc ꝓphetioȩ dictum esse: cũ illa mota ess.
sem̃ abrahe. propt̃ illud quod sic accipien¬
dum docet apostolus. quod dictum est.
in isaac uocabitur tibi sem̃. nonfilii car¬
nis: sed filiꝰ ꝑmissionis de putantur in se¬
mine. Ut hoc ꝓpͥe pertineat adisaac. qui
non filius carnis: sedfiliꝰ promissionis fuit.
ubi promissio de omĩb gentib. Surrex̃
itaq abraham mane tollens panẽ. et
pueri. In hebreo enimpost hoc scriptum ẽ.
non uidebo mortem pueri mei: ita legit᷑
quod ipsa agar. sederit contͣ puerũ. et le¬
uauerit uoc̃e suam & fleuerit. et exaudie¬
rit deus uocem par uuli flente᷑ enĩ matre.
et mortẽ filii miserabilit̾ prestolante: ds
exaudiuit puerum. de quo pollicitꝰ fue¬
rat abrabe dicens: Sed et filium ancille
et ipsa mat̃. non suam mortem: sed filii
deplorar. Pepercit igitur ei d̃s: ꝓ quo
fuerat & fletus: Solet queri quomͦ cũ pu¬

Expanded text:
nam illud esset, et per Saram nescientem nam illud esset, et per Saram nescientem hoc prophetice dictum esse, cum illa mota esset semen Abrahae, propter illud quod sic accipiendum docet AposIn Isaac vocabitur tibi semen, non filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine, ut hoc proprie pertineat ad Isaac, qui non filius carnis, sed filius promissionis fuit, ubi promissio fit de omnibus gentibus. Surrexit itaque Abraham mane, tollens panem et ua. In Hebraeo enim, post hoc quod scriptum est: Non videbo mortem pueri mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum et levaverit vocem suam et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum, de quo pollicitus fuerat Abrahae dicens: Sed et filium ancillae et ipsa mater, non suam mortem, sed filii deplorat. Pepercit igitur Deus ei pro quo fuerat et fletus. Solet quaeri quomodo cum pat
Abbreviated transcription (Latin):
lium agar egiptie ludentem cũ isaac.
dixit ad abraham. Eice ancillam hanc et
ponitur. siue quod idola ludo fecerit uix¬
ta illud quod alibi scriptum est. sedit po¬
pulus comedere et bibere. et surrexerunt
ludere. siue qͦd ad uersum isaac quasi ma¬
ioris ȩtatis. ioco sibi et ludo pͥmogenita uin¬
dicauerit. Quod quidẽ sara audiens. non
tulit. Et hoc ex ipsiꝰ ad probat᷑ sermone
dicentis. dure accepit hoc abrahã ꝑfilio suo.
Cui dixit ds̃. non tͥ uideatur asperũ super
uocẽ eius. Queritur sara dicente. eice¬
ancillam et filium eiꝰ. non enum heres erit
fuius ancille: cum filio meo isaac. quare
contristatus sit abraham. cũ ista fuerit ꝓ¬
phetia.: quam utiq magis debuit nosse ꝙ̃
sara: sed intelligendum est uel ex reuelaci¬
one hoc dixisse saram quia prius illi fue¬
rit reuelatum. Illum uͦ quem de hac post¬
ea dñs instruit: paterno affectu ꝓfilio fuis¬
se cõmotum. uel ambos prius nescisse qͥd¬

Expanded text:
lium Agar Aegyptiae ludentem cum Isaac, lium Agar Aegyptiae ludentem cum Isaac, dixit ad Abraham: Ejice ancillam hanc et ponitur, sive quod idola ludo fecerit, juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere , sive quod adversum Isaac quasi majoris aetatis, joco sibi et ludo primogenita vindicaret. Quod quidem Sara audiens non tulit et hoc ex ipsius approbatur sermone dicentis: Dure hoc accepit Abraham pro filio suo. Cui dixit Deus: Non tibi videatur asperum super  10. Quaeritur Sara dicente, Ejiceancillam et filium ejus, non enim erit haeres filius ancillae cum filio meo Isaac, quare contristatus sit Abraham, cum ista fuerit prophetia, quam utique magis debuit nosse ipse quam Sara. Sed intelligendum est, vel ex revelatione hoc dixisse Saram, quia prius illi fuerat revelatum; illum vero quem de hac postea Dominus instruit, paterno affectu pro filio fuisse commotum; vel ambos prius nescisse quid
Abbreviated transcription (Latin):
ma sabbati resurrexit. et ipsi post sex
huius scłi ȩtates. et septimã sabbati ani¬
marum: que nunc interim malia uita
geritur. quasi octauo tempore resurge¬
mus. tunc purissimi. hoc est ab omũb
carnalis concupiscentiȩ uitiis et corrup¬
tionib. in quib maxime luxuria regnat.
expoliati. Creuit gͥ puer. et ablactatus ẽ.
Fecitq abraham grande conuiuiũ indie ab¬
lactationis eius. Merito queritur cur a¬
braham nec die quo natus est ei filius
nec die quo circisus est: sed die quo ablac¬
tatꝰ s ẽ. epulum fecerit. Quod nisi adaliꝙ̃
spiritalẽ. significationem referatur. nulla
solutio questionis est. Tc̃ scilicet esse de¬
bere magnum gaudium spiritalis ȩtate
quando fuerit factus homo nouus spirita¬
lis. id est non talis qualib dicit apostolus.
Lac potũ dedi uobis non escam. nõdũ enĩ
poteratis. sed nec ad huc potestis. Estis eñi
ad huc carnales. Cumq uidisset sara fi¬

Expanded text:
mam sabbati resurrexit, et ipsi post sex mam sabbati resurrexit, et ipsi post sex hujus saeculi aetates et septimam sabbati animarum, quae nunc interim in alia vita geritur, quasi octavo tempore surgemus: tunc purissimi, hoc est omnibus carnalis concupiscentiae vitiis et corruptionibus, in quibus maxime luxuria regnat, exspoliati. Crevit igitur puer et ablactatus est: fecitque Abraham grande convivium in die ablactationis ejus. Merito quaeritur cur Abraham nec die quo natus est ei filius, nec die quo circumcisus est, sed die quo ablactatus est, epulum fecerit. Quod nisi ad aliquam spiritualem significationem referatur, nulla solutio quaestionis est, tunc scilicet esse debere magnum gaudium spiritualis aetatis, quando fuerit factus homo novus spiritualis, id est, non talis qualibus dicit Apostolus: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc potestis; estis enim adhuc carnales . Cumque vidisset Sara fi
Abbreviated transcription (Latin):
nullus illorum ẽ. quod aut̃ abimelech sa-¬
rȩ dixit. ecce mille argenteos dedi fr̃i tuo.
hoc erit tibi inuelamentum ocłoꝵ ad õs
qui tecum sunt. & quocũq perrexeris:
mementoq te deprehensam: quasi iocando
loquitur eo quod ipsa dixerit frẽm suum¬
eum esse simulando. qui fuit maritus. hor¬
taturq ut hoc inposterum meminerit.
ne deinceps simulatione. idem ob ꝓbriũ
deprehensa incurreret.
die. Circumcisionis trpus ac figura multi
eos qui ad hoc scm̃ hancq fidẽ ꝑtinerent:
ab omĩ inquinamento carnis et sp̃s. et
ꝓphetia nascituri de boc semine salua¬
toris. qui nos et inpresenti perbaptismũ
ab omĩ mortifere actionis pollutione mun¬
daret: et infuturo ꝑ resurrectionẽ ab uniũ¬
sa mortis ipsius corruptione. inꝑpetuũ libe¬
raret. Octauum autẽ numerũ resurrectio¬
nis głȩ conuenire pȩne omnib claret.
tlam & dominus octauo die. hoc est septi¬

Expanded text:
nullus illorum est. Quod autem Abimelech Sanullus illorum est. Quod autem Abimelech Sarae dixit: Ecce mille argenteos dedi fratri tuo, hoc erit tibi in velamentum oculorum, ad omnes qui tecum sunt, et quocunque perrexeris, memento te deprehensam, quasi jocando loquitur, eo quod ipsa dixerit fratrem suum esse simulando, qui fuit maritus, hortaturque ut hoc in posterum meminerit, ne deinceps simulatione, id est, opprobrium deprehensa incurreret. tem circumcisionis typus ac figura multifeos qui ad hoc semen hancque fidem pertinerent, ab omni inquinamento carnis et spiritus, et prophetiam nascituri de hoc semine Salvatab omni mortiferae actionis pollutione mundaret, et in futuro per resurrectionem ab universa mortis ipsius corruptione in perpetuum liberaret. Octavum autem numerum, resurrectionis gloriae convenire, pene omnibus claret. Nam et Dominus octavo, hoc est post septi
Abbreviated transcription (Latin):
hanc de sinagoga matre xp̃i scđm carnẽ.
sed de dõ patre percepimus. Hanc uero
cognationem terrenam uocans in aliã ui-¬
tam. ubi nullus moritur. negare nos xͤ
docuit non fateri cũ discipulis ait. Ne uo¬
bis dicatis patrẽ interra. Unus est enĩ pa¬
ter uester qui incelis est. quod uero eccłã
cuius uxor sit occultatur. alienigenis. cuiꝰ
aũ soror non tacetur. hec interim causa fa¬
cile occurrit: quia occultum est et diffici
le ad intelligendum quo mͦ anima huma¬
na uerbo dei copuletur siue misceatur.
Siue quid meluis et aptius dici potest cũ
sit ille ds̃ ista creatura. scdm hoc enĩ spon¬
sus et sponsa uel uir et uror xp̃c et eccła
dicuntur. Quia uero cognatione sint fr̃s
xp̃c iħc et om̃s sci grã diuina: non consan¬
giunitate terrena. hoc est depatre ñ de¬
matre. et affabilius dicit᷑. et aptius au¬
ditur. Nam int̾ se om̃s scĩ. ꝑ eadem gr̃am
fr̃s sunt: sponsus autem ceterorũ societate.

Expanded text:
hanc de synagoga matre Christi secundum carnem, hanc de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo Patre percepimus. Hanc vero cognationem terrenam, vocans in aliam vitam, ubi nullus moritur, negare nos Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne vobis dicatis Patrem in terra, unus est enim Pater vester qui in coelis est . Quod vero Ecclesia cujus uxor sit, occultatur alienigenis, cujus autem soror non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum est et difle ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uel uir et uxor Christus et ecclesia dicuntur. qua uero cognatione sint fratres Christus et omnes sancti gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patrematre, et affabilius dicitur, et capacius auditur. Nam inter se omnes sancti per eamdem gratiam fratres sunt, sponsus autem caeterorum societate
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit. Est enim et scã eccła dño
atq in abscondito. hoc est secreto spiritalia¬
nima humana inheret uerbodĩ. ut sint¬
duo incarne una. Quod magni coniugii
figuram gerebant reges qui sarã pollue¬
re permissi ñ st̃. non est expertum. nec in¬
uenit ecclam coniugẽ xp̃i. nisi cũ uiolare
tẽptauit. Duuno enim testimonio perfi¬
dem martrrum cessit correctũq in pos¬
teriorib regib honorauit munere. quam
corruptionis sue subdere inpriorib non
ualuit. Nam quod tc̃ in eodem rege pͥus
et posterius figuratumest. hoc inisto reg.¬
no priorib et posteriorib regib ad imple¬
tum est. Cum autem dicitur depatre es¬
se sororxp̃i eccła non de matre. non ter¬
rene generationis quȩ euacuabitur. sed
gr̃ȩ cȩlestis quȩ inet̃nũ manebit: cog¬
natio cõm̃datur. Sed̃m quam grãm genꝰ
mortale non erimꝰ accepta potestate ut
filii dei uocemur et simus. Neq enĩ gr̃am

Expanded text:
non potuit. est enim et sancta ecclesia non potuit. est enim et sancta ecclesia atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerboduo in carne una. Quod magni conjugii figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non est expertum; nec invenit Ecclesiam conjugem Christi, nisi cum violare tentavit. Divino autem testimonio per fidem martyrum cessit, correctumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. Nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adimpletum est. Cum autem dicitur de patre esse soror Christi Ecclesia non de matre, non terrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. Secundum quam gratiam genus mortale non erimus, accepta potestate ut filii Dei vocemur et simus. Neque enim gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
illo tempore tales nupnas lege ꝓhibitaᷤ.
de hinc his torta de abimelech quando
abrabã tacuit. saram uxorem suam dixit
sororem. nese occiso ab alienis captiua poᷤ.¬
sideretur certus de deo. quod eam uiola¬
ri nonpermitteret: sicut nec pͥmum apha¬
raone. Unde et abimelech somnio cõmo¬
nitus. non com maculauit eam concubitu.
sed intactam restaurauit marito. Uerũ¬
tamen quis tunc in illo figurabatur uiro
scire uolo. et cuiꝰ sit uxor. quȩ in hac pere¬
grinatione atq: aͣlienigenas pollui macula¬
riq non sinitur. ut sit uiro suo sine macula
& ruga. Ingła quippe xp̃i recte uiuit eccła.
ut pulchritudo eius. honorsit uiro eius: si¬
cut abrabam propt̃ sare pulchritudinem
int̃ alienigenas honorabatur. Eiq cum
dicitur in canticis canticorum. O pulchra
inter mulieres. ipsius pulchritudin. me¬
rito reges offerunt munera. sic̃ sare obtu¬
lit rex abimalech. plus inea mirans for¬
me decus quod amari potuit. et iuolari

Expanded text:
illo tempore tales nuptias lege prohibitas. illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Dehinc historia de AbimelAbraham tacuit Saram uxorem suam esse, et dixit sororem, ne, se occiso, ab alienigenis captiva possideretur; certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelech, somno commonitus, non commaculavit eam concubitu, sed intactam restituit marito. 2. Verumtamen quis tunc in illo figurabatur viro, scire volo; et cujus sit uxor quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique net ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit et uiolare
Abbreviated transcription (Latin):
Dixitq ad eum dñs. Et ego scio quod sim¬
plici corde feceris. ideo custodiui te. ne
ad abimalech propt̾ saram. & peper-¬
ci tibi ne peccares inme. quando eũ ãmo¬
nuit uxorem abraham esse quã putabat
sororem. aduertendũ est. et notandum
in deum peccari. quando talia cõmittun¬
tur: que putant homines leuit̃ habenda
tanquam incarne peccati. Iuod autem
dixit ei ecce tu morieris. etiam hoc notan¬
dũ est quo mͦ dicat d̾s. tanquam predi¬
cens. sine dubio futurũ quod ãmonendo
Uocauit autẽ abimelech etiam abrahã.
et dixit ei. Quid fecisti nobis: usq filia¬
patris mei. et ñ filia matris mee. & du¬
xi eam uxorem. Et enĩ uere soror mea
est depatre. sed non de matre. id est fra¬
tris est aran filia. non sororis. Sed quia
in hebreo habetur uere soror mea est
filia patris mei. sed nonfilia matris me¬
e.&. magis sonat: quod soror abrahe fue¬
rit. in excusatione eiꝰ dicimus. nec dũ

Expanded text:
Dixitque ad eum Deus: Et ego scio quod simDixitque ad eum Deus: Et ego scio quod simplici corde feceris, et ideo custodivisse, ne ad Abimelech propter Saram: Peperci tibi, ut non peccares in me, quando eum admonuit uxorem Abraham esse, quam putabat sororem, advertendum est et notandum in Deum peccari, quando talia committuntur, quae putant homines leviter habenda, tanquam in carne peccati. Quod autem dixit ei: Ecce tu morieris, etiam hoc notandum est, quomodo dicat Deus, tanquam praedicens sine dubio futurum, quod admonendo Vocavit autem Abimelech etiam Abraham, et dixit ei: Quid fecistis nobis? quipatris mei, et non filia matris meae, et duxi eam uxorem. Etenim vere soror mea est de patre et non de matre, id est, fratris Aaran filia, non sororis. Sed quia in Hebraeo habet: Vere soror mea est, filia patris mei, sed non filia matris meae, et magis sonat quod soror Abrahae fuerit, in excusatione ejus dicimus, necdum
Abbreviated transcription (Latin):
populi mei: Sic describitur. ut exparte
sensus nominis. exparte ipse sit sermo:
Amon enini aquo dictisunt ammanite.
uocatur populꝰ ms̃. In ipso autẽ loth.
quando filie concubuerunt cũ eo. non
illud quod cũ asodomis liberatꝰ est. sed
aliud figuratum est: Tẽ enim ipse loth
future legis uidebat᷑ gestasse ꝑsonam
quã quidã ex illa procreati. et sub lege po¬
siti male intelligendo: quodã mͦ se inbe.¬
briant. eãq non legitime utendo infide¬
litatis opera pariunt. Bona est enĩ lex in¬
quit apostolꝰ: siquis ea legitime utat᷑.¬
Profectꝰ est inde abraham interram austra¬
iem. habitauit inter cades et sur. & pere.¬
grinatus est ingeraris. usq dicente dño¬
dis mei et munditia manuũ meaꝵ
feci hoc: Queri solet quomodo adhuc in
illa etate ꝓsare pulchritudine abraham¬
periclitari metuebat. Sed magis forme il¬
lius uis miranda est: que ad huc amari po-¬
terat. quam questio difficilis putanda.

Expanded text:
populi mei, sic derivatur, ut ex parte populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, et ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. In ipso autem Lot quando filiae concubuerunt cum eo, non illud quod a Sodomis liberatus est, sed aliud figuratum est. Tunc enim ipse Lot futurae legis videbatur gestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi, male intelligendo, quodammodo se inebriant, eamque non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt. Bona est enim lex, inquit Apostolus, si quis ea legitime utitProfectus inde Abraham in terram australem, habitavit inter Cades et Sur, et peregrinatus est in Geraris. Dixitque de Sardis mei et munditia manuum mearum feci hoc. Quaeri solet quomodo adhuc in illa aetate pro Sara pulchritudine periclitari Abraham metuebat. Sed magis formae illius vis miranda est quae adhuc amari poterat, quam quaestio difficilis putanda.
Abbreviated transcription (Latin):
eritq loth dicens. Sicũ cetere ad huc urbeᷤᷤ
starent. ista sepe subuersa est. quanto ma¬
gis nc̃ in cõnuni riuna non poterit libe¬
rari : & hanc occasionem infidelitatis
etiam in filias coitus dedisse pͥncipium.
qͥ enĩ ceteras uiderat subrui ciuitates &
hanc stare seq dei auxilio erutũ: utiq de
eo quod sibi concessum audierat ambi¬
ex patte nr̃o sem̃. Illud igit᷑ quod ꝓ excu¬
satione dicitur filiarum eo quod putaue¬
rint defecisse humanũ genus. et ideo cũ
patre concubuerunt: non excusat patrẽ.
Deniq hebrei quod sequitur. et nescuut
cũ dormniss cũ eo. et cũ surrexisset abeo.
ad pungunt desuꝑ quasi incredibile. &
corporum natura non capiat Coire quẽ¬
piam nescientem: conceperunt ergo due
Moab interpretatur expatre. et totũ nom̃
Et lmoaotian hab&. Ammon uͦ cuiꝰ
quasi causa nominis redditur filiꝰ ge¬
neris mei. siue ut meli in hebreo filius

Expanded text:
eritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes eritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? Et ob hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subrui civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum audierat, ambiex patre nostro semen. Illud igitur quod pro excusatione dicitur filiarum, eo quod putaverint defecisse humanum genus, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei quod sequitur, Et nescivit et cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat coire quempiam nescientem. Conceperunt ergo duaeMoab interpretatur ex patre, et totum nomen etymologiam habet. Ammon vero, cujus quidem causa nominis redditur, filius generis mei, sive, ut melius est in Hebraeo, filius
Abbreviated transcription (Latin):
idem respiciens remansit et insale conũsa
est: exemplũ prestat ad condim̃tũ fideli¬
um. unde alii saliantur: Nã nec ipsum ta
ut nos tanquam sale condiret. ut non tan¬
quã fatui negligeremus. sed prudentes
caueremꝰ. hoc enĩ et illa ammonuit. cũ
instatua salis conuersa est. Cum enĩ sub¬
tura meritis magis abrahe liberatum
esse loth. ut intelligamus iustũ loch eẽ¬
dictũ. scđm quendã modũ: Alaxime qͦd
unum dm̃ uerũ colebat: et ꝓpter cõpa¬
rationẽ scelerũ sodomorum int̾̃ quos ui¬
uens ad uitam similem ñ potuit inclina¬
ri. Ascenditq loth desegor. &. mansit in in
queritur qͣre cũ pͥmum fuge montis segor
pretulerit. et eam habitaculum suũ uo¬
luerit uberari nunc de segor rursum ad
montem migret. Respondebimus uerã
esse illam hebreorum c̃ iecturam desegor:
quod frequent̾ terre motu obruta. bale
pͥmũ. et postea salisa appellata sit. timu¬

Expanded text:
eadem respiciens remansit, et in salem conversa eadem respiciens remansit, et in salem conversa est, exemplum praestat ad condimentum fidelium, unde alii saliantur. Nam et ipsum non licet, ut nos tanquam sale condiret, ut non tanquam caveremus; hoc enim et illa admonuit, cum in statuam salis conversa est. Cum enim subtura meritis magis Abrahae liberatum esse Lot, ut intellegamus iustum Lot dictum secundum quendam modum, maxime quod unum uerum deum colebat et propter comparationem scelerum Sodomorum, inter quos uiuens ad uitam similem non potuit inclinri. Ascendit autem Lot de Segor et sedebat in Quaeritur quare cum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari, nunc de Segor rursum ad montem migret? Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terrae motu subruta, Bale primum, et postea Salisa appellata sit: timu
Abbreviated transcription (Latin):
phure nisi fetor carnis⁊ et qͥd ꝑ ignem nͥ¬
ardor desiderii carnalis exprinuitur : cũ
gͦ habitantium sodomis uel gomorra car¬
nis scelera punire dñs decreuisset. In ip¬
sa qualitate ultionis. innonuit maculã
criminis. Sulphur quippe fetorem hab&.
ignis ardorem. Quiitaq ad peruersa de¬
sideria ex carnis fetore arserant. dignũ
fuit ut simul sulphure perirent & igne.
quatenus ex iusta pena discerent. ex in¬
iusto desiderio quid fecissent. Respiciens¬
q uxor illius post se uersa est instatuam
salis. Uxor autẽ eius eorum scilicet genus
figurauit. qui per grãm dei uocati. retro reᷤ¬
piciunt: & ad ea quȩ reliquerant redire
contendunt. De quib ipse dñs. Nemo in¬
quit mutens manum suã suꝑ aratrũ &
respiciens retro: aptus est regno deiz yn¬
de et illi prohibent᷑ retro respicere: ꝑ qͦd
ostenderet non esse redeundum ad uete¬
rem uitam. qui per grãm regenerati ulti¬
mum cupiunt euadere iuditiũ. Quod uͦ

Expanded text:
phure, nisi fetor carnis, et quid per ignem nardor desiderii carnalis exprimitur? Cum ergo habitantium Sodomis vel Gomorrhae carnis scelera punire Dominus decrevisset, in ipsa qualitate ultionis innotuit maculam criminis. Sulphur quippe fetorem habet, ignis ardorem. Qui itaque ad perversa desideria ex carnis fetore arserant, dignum fuit ut simul sulphure perirent et igne, quatenus ex justa poena discerent ex injusto desiderio quid fecissent. Respiciensque uxor illius post se, versa est in statuam salis. Uxor autem ejus, eorum scilicet genus figuravit qui, per gratiam vocati Dei, retro respiciunt, et ad ea quae reliquerant redire contendunt, de quibus ipse Dominus, Nemo, inquit, ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei. Unde et illi prohibetur retro respicere, ut per id ostenderet, non esse redeundum ad veterem vitam, qui per gratiam regenerati ultimum cupiunt evadere judicium. 6. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
enos iacob. ut xp̃c intellegatur possessurꝰ
gentes. dus patrum suorum renuncian¬
tes. et credentes in eum. his cõpletis uo-
cauit iacob filios suos. ut benediceret eo ᷤ
Mystios ordine loquens. tanquam futuroꝵ
uere prescus. Dixitq eis. que temporib
nouissimis futura erant. Que tamen
& scdm hystoriam dediuisione terre rep¬
missionis. quomͦ diuidenda fuerit nepoti¬
bus illorum. accipienda st̃. & scdm allego¬
riam: de xp̃o et eccła predicta ⁊ certissi¬
me. ueraci intellectu sentiendum est .S:
prius hẏstorie fundam̃ta ponenda sunt:
ut aptius allegorie culm̃ priori structure
suꝑponatur. Congregamini q audite
filii iacob. audite isrł patrem ur̃m. Sea
sortasse requiras quare filii iacob dicunt᷑

Expanded text:
enos Iacob, ut Christus intellegatur possessurus enos Iacob, ut Christus intellegatur possessurus gentes dis patrum suorum renuntiantes et credecavit Jacob filios suos. ut benediceret eos. Mystico ordine loquens, tanquam futurororum vere praescius, dixit eis quae temporibus novissimis futura erant, quae tamen et secundum historiam de divisione terrae repromissionis, quomodo dividenda fuerit nepotibus illorum, accipienda sunt, et secundum allegoriam de Christo et Ecclesia praedicta certissime veraci intellectu sentiendum est. Sed prius historiae fundamenta ponenda sunt, ut aptius allegoriae culmen priori structurae superponatur. Congregamini et audite, filii Jacob, audite Israel patrem vestrum. Sed fortasse requiras quare filii Jacob dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
actuisit aduom̃ dicens. ꝙ ego dabo tͥ
umerũ unum: queri tam̃ ñ inconueni-¬
ent̾ pot̃ quem ad modũ ualeat ad lite¬
ram conuenire. Emit enun centũ agnis
possessionem illam. non cepit iure uic¬
torie bellice. Anquia salem ciuitatem
sicimorũ filii eius expugnauerunt. et
iure belli potuit eius fieri. ut iustum
bellum cum eis gestum iudeatur: qui
tantam pͥores in uiriam fecerunt. in eiꝰ
filia contaminanda. Cur non ergo illis
illam t̾rã dedit qui hoc ꝑpetrauerunt.
hoc est maiorib filiis suis. deinde si mo-¬
do ex illa uictoria glorians dat eam ter¬
ram filio suo ioseph. cur ei displicuerũt
tc̃ filii qui hoc cõmisert̃ : cur deniq ȩti¬
am nc̃ cũ eos benediceret exꝑbrando id
cõmemorauit infactis eoꝵ. ꝓcul dubio gͦ
aliquod hic latet ꝓpheticum sacranitũ.
quia et ioseph quadam p̃cipua significa¬
tione xp̃m p̃sigurauit. et ei datur illa
terra. ubi disper diderat obruendo deos ali¬

Expanded text:
allusit ad nomen, dicens: Et ego dabo tibi allusit ad nomen, dicens: Et ego dabo tibi humerum unum; pro eri potest quemadmodum ualeat ad litteram conuenire. emit enim centum agnis possessionem illam, non cepit iure uictoriae bellicae. an quia Salem ciuitatem Sicimorum filii eius expugnauerunt et iure belli potuit eius fieri, ut iustum bellum cum eis gestum uideatur, qui tantam priores iniuriam fecerunt in eius filia contaminanda? cur non ergo illis illam terram dedit, qui hoc perpetrauerunt, hoc est maioribus filiis suis? deinde si modo ex illa uictoria glorians dat eam terram filio suo Ioseph, cur ei displicuerunt tunc filii qui hoc commiserunt? cur denique etiam nunc, cum eos benediceret, exprobrando id commemorauit in factis eorum? procul dubio ergo aliquod hic latet propheticum sacramentum, quia et Ioseph quadam praecipua significatione Christum praefigurauit et ei datur illa terra, ubi disperdiderat obruendo deos ali
Abbreviated transcription (Latin):
sichem et emmor: depericulo liberari.
Timuit enim ut supra legimus. ne uici¬
ua oppida atq castella ob euersionem
federate urbis aduersum se consurgerẽt.
et dominus ñ dedit eis. ut nocerent illi.
Uel certe sic intellegendum. dabo tibi sichi¬
mani. quam emi ufortitudine mea. hoc
ẽ inpecunia ꝗͣ multo labore et sudore q̃
dit. absq sorte dedisse eam. tribui ioseph.
Siquidẽ eodem loco sepultus est ioseph.
et mausoleũ eius ibi hodieq certutur. Alia
autem editione ita legitur. Et ego dedi
tibi sichimam p̃cipuam suꝑ fr̃s tuos plus¬
quam fr̃ib tuis. quã accepi demanibus
amorreorũ ingladio meo et saguta. Si¬
chuma iuxta grecam et latinã consue¬
tudinem: declinata est. Aloquim hebra¬
ice sichem dr. ut iob̃s quoq euangłista
testatur. Licet utiose ut sichar legatur:
er ror moleuit. et est nc̃ ne apolis urbs
samaritanoꝵ. Qura gͥ sichem lingua he¬
brea trans fertur in umerum. pulchre

Expanded text:
Sichem et Emor, de periculo liberari. Sichem et Emor, de periculo liberari. Timuit enim ut supra legimus, ne vicina oppida atque castella ob eversionem foederatae urbis, adversum se consurgerent, et Dominus non dedit eis ut nocerent illi. Vel certe sic intelligendum: Dabo tibi Sichimam, quam emi in fortitudine mea, hoc est in pecunia mea, quam multo labore et sudore quaespondit absque sorte dedisse eam tribui Joseph. Si quidem eodem loco sepultus est Joseph, et mausoleum ejus ibi hodie cernitur. Alia autem editione ita legitur: Et ego dedi tibi Sichimam praecipuam super fratres tuos, plusquam fratribus tuis, quam accepi de manibus Amorrhaeorum in gladio meo et sagitta. Sichimam, juxta Graecam et Latinam consuetudinem declinata est, alioquin Hebraice Sichem dicitur, ut Joannes Evangelista testatur. Licet vitiose ut Sichar legatur, error inolevit, et est nunc Neapolis, urbs Samaritanorum. Quia igitur Sichem lingua Hebraea transfertur in humerum, pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
autem ad dexteram aui constituit. At il¬
le cancellatis manib. crucis misteriũ
prefigurans: translata inminorẽ dexte¬
ra. maiori snistram suꝑ posuit. Sicq cru¬
cis similitudo suꝑ capita eorum. de nota¬
ta iudeis scandalum. xpĩanis futurã
głam presignauit. Seniorẽq ꝑ cruciᷤ
mysteriũ. factum de dextro sinistrũ. et
iumorem dextrum desinistro. qr uidis
in nr̃a deserta labentib nos illorũ gra¬
tiam adepti sumus. Taliq sacram̃to. ma¬
iori populo iudeorũ. prepositus est mi¬
nor. Populus gentiũ. Unde et idem pa-¬
triarcha ait. Hic quidem erit inpopu¬
lum. sed hic exaltabitur. s ait ĩoseph ad
filium suũ. En ego morior. et erit ds uo¬
biscum. reducetq uos ad terram patrũ
ur̃orũ. Dabo tibi partem unam extra
frẽs tuos. quam culi de manu amorrei.
ingladio et in arcu meo. Arcum hic et
gladium iusticiam uocat. ꝑ quam me¬
ruit. peregrinus et aduena interfecto

Expanded text:
autem ad dexteram constituit. At ilautem ad dexteram constituit. At ille cancellatis manibus crucis mysterium praefigurans, translata in minore dextera, majori sinistram superposuit, sicque crucis similitudo super capita eorum denotata Judaeis scandalum, Christianis futuram gloriam praesignavit; senioremque per crucis mysterium factum de dextero sinistrum, et juniorem dextrum de sinistro, quia Judaeis in nostra deserta labentibus, nos illorum gratiam adepti sumus: talique sacramento majori populo Judaeorum praepositus est minor populus gentium. Unde et idem patriarcha ait: Hic quidem erit in populum, sed hic exaltabitur. CAPUT XIV. Dfilium suum: En ego morior, et erit Deus vobiscum, reducetque vos ad terram patrum vestrorum. Do tibi partem unam extra fratres tuos, quam tuli de manu Amorrhaei in gladio et in arcu meo. Arcum hic et gladium justitiam vocat, per quam meruit peregrinus et advena, interfecto
Abbreviated transcription (Latin):
corrigere quasi errantẽ atq nescientẽ. ita
respondit. scio fili scio. & hic erit inpopu¬
lum. et hic exaltabitur. sed fr̃ eius uituor
maior illo erit. et semen eius erit inmui¬
titudine gentium. hactenus de xp̃o acci¬
piendum est. quatenus etiam de ipso
iacob. et fr̃e eius dictum est quia maior
seruiet minori. scdm hoc enĩ significa¬
uit aliquid ꝓphetie hoc faciendo isrł. qͦd
ppłs posterior ꝑ xp̃m futurꝰ regeneratio¬
ne spiritali superaturꝰ erat populũ pri
orem. de carnali patrum generatione
gloriantẽ. Nam maior filius ioseph hoc
est manasses qui int̾pretatur obluuo:
typũ gerit iudeoꝵ. qui oblitus est dm̃ su¬
ũ qui fecit eum. Minor autem. xpĩano¬
rum qui fecunditatẽ sonat. quod est
propͥum populi iunioris. qui corpus xp̃i
qui fecundatus est in latitudine mundi. hos
quidem cum benedicere uellet iacob.po¬
suit ioseph effraim ad sinistrã. manassẽ

Expanded text:
corrigere quasi errantem atque nescientem ita corrigere quasi errantem atque nescientem ita respondet: scio, fili, scio; et hic erit in populum, et hic exaltabitur. sed frater eius iunior maior illo erit et semen eius erit in multitudine gentium, hactenus de Christo accipiendum est, quatenus etiam de ipso Iacob et fratre eius dictum est quia maior seruiet minori. secundum hoc enim significauit aliquid prophetice hoc faciendo Israhel, quod populus posterior per Christum futurus generatione spiritali superaturus erat populum porem, de carnali patrum generatione gloriantem. Nam major filius Joseph, hoc est Manasses, qui interpretatur oblivio, typum gerit Judaeorum, qui oblitus est Deum suum qui fecit eum; minor autem Christianorum, qui fecunditatem sonat, quod est proprium populi junioris, qui corpus est Christi, qui fecundatus est in latitudine mundi. Hos quidem cum benedicere vellet Jacob, posuit Joseph Ephraim ad sinistram, Manasse
Abbreviated transcription (Latin):
sunt isti : respondit. filii mei sunt. quos de¬
dit michi ds̃ in hoc loco. Adduc inquit
eos ad me ut benedicam illis. O culi enim
isrł caligauerant p̃ nimia senectute et
clare iuidere non poterãt. Ad plicitosq¬
ad se. de osculatus ium. est.
circũplexus. dixit om̃s dios ad filium
non sum fraudatus aspectutuo. insuꝑ
ostendit michi ds sem̃ tuum. Cũq tu¬
lisset eos ioseph de gremio patris. ad ora¬
uit pronus int̾ram. et posuit effraim ad
dexteram suam. id est ad sinistram isrł
manassen uero insinistra sua. ad dexterã
scilicet patris. Ad plicuitq ambos ad
eum. Qui extendens manum dexterã
posuit super caput effraim uinioris frĩs.
sinistram autẽ super caput manasse. qui
maior natuerat cõmutans manus. bene¬
dixitq filio suo ioseph et reliqͣ. Quodita
benedicit nepotes suos istł. ut dexteram¬
manum minori inponat. maiori aucem
sinistram: et hoc filio suo ioseph uolenti

Expanded text:
sunt isti respondit filii mei sunt quos desunt isti respondit filii mei sunt quos dedit mihi Deus in hoc loco adduc inquit eos ad me ut benedicam illis oculi enim Israhel caligabant prae nimia senectute et clare videre non poterat adplicitosqad se deosculatus et circumplexus dixit ad filium non sum fraudatus aspectu tuo insuper ostendit mihi Deus semen tuum cumque tulisset eos Ioseph de gremio patris adoravit pronus in terram et posuit Ephraim ad dextManassen vero in sinistra sua, ad dexteram scilicet patris, applicuitque ambos ad eum. Qui extendens manum dexteram posuit super caput Ephraim junioris fratris, sinistram autem super caput Manasse, qui major natu erat, commutans manus; benedixitque filio suo Joseph, etc. Quod ita benedicit nepotes suos Ismanum minori inponat. maiori autem sinistram, et hoc filio suo Ioseph uolenti
Abbreviated transcription (Latin):
ħeditabt̃ reꝓmissioniᷤ t̾rã. sic̃ ⁊ filii mei. Reliqͦs
autem ait filios quos post mortem me¬
am genueris ostendens nec dum illo tem¬
pore procreatos. tui er̃. In noĩe frm̃ suo
rum uocabuntur in hereditate sua. Hon
inquit accipient separati terram nec
funiculos habebunt ꝓprios. ut relique
trib sed intribub effraum et manasse
quasi ad pendices populi cõmiscebunt᷑.
Michi aut̃ qndo ueniebam demesopotͬamia
mortua ẽ rachel interra chanaan in ip
so itinere. eratq uernũ tempus & ingredi¬
ebar ephratham & sepeliui eam iuxta iuã
ephrate que alio noĩe appellatur bethleem.
ti uoluit indicare. ubi et quando sepelie¬
rit matrem elꝰ. cũ et ipse simul fuerit cũ
frĩb siuis. sed et sierat tam paruus etate.
ut illud uł curare uel animo retinere ñ pos¬
set: que res compulit modo dici. nisi forte
adrem ꝑtinuit cõmemorare ibi sepultam
matrẽ ioseph. ubi xp̃c fuerat nasciturus:
Uidens autem filios eius dixit adeum. qui

Expanded text:
erram repromissionis sicut et filii mei. Reliquos autem, ait, filios, quos post mortem meam genueris, ostendens necdum illo tempore procreatos, tui erunt, et in nomine fratrum suorum vocabuntur in haereditate sua. Non, inquit, accipient separatim terram, nec funiculos habebunt proprios, ut reliquae tribus, sed in tribubus Ephraim et Manasse, quasi appendices populi commiscebuntur. Mihi autem quando veniebam de Mesopotamia, mortua est Rachel in terra Chso itinere eratque vernum tempus et ingrediebar Ephratam et sepelivi eam iuxta viam Ephratae quae alio nomine appellatur Bethleem ti uoluit indicare, ubi et quando sepelierit matrem eius, cum et ipse simul fuerit cum fratribus suis. sed etsi erat tam paruus aetate, ut illud uel curare uel animo retinere non posset, quae res conpulit modo dici ? nisi forte ad rem pertinuit commemorare ibi sepultam matrem Ioseph, ubi Christus fuerat nasciturus. idens autem filios eius dixit ad eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
degustamꝰ : Ea itaq sum̃da sunt que na-¬
ture necessitas querit. & ñ que hedendi
libido suggerit. ne etiam. si hec modera¬
ta discretio minuscaute ꝑspexerit: illicitȩ¬
se concupiscentie. quis uoragine mergat.

Expanded text:
degustamus? Ea itaque sumenda sunt quae nadegustamus? Ea itaque sumenda sunt quae naturae necessitas quaerit, et non quae edendi libido suggerit, ne etiam si haec moderata discretio minus caute pse concupiscentiae quis voragine mergat.
Abbreviated transcription (Latin):
Quam dũ uenditis etiã pͥmogenitis p̃tulit.
quid in illo appetitu anhelaret indicauit.
Neq eium cbus. sed appetitꝰ inuitio ẽ.
undeꝰ lautiores cybos plerumq sine culpa
sumimꝰ. & abiectiores non sine reatu con¬
scientiȩ degustamꝰ. hic quippe quemdixi¬
mus esau primatum per lenticulam ꝑdi¬
dit. & helias inheremo uirtutem corporis
carnes hedendo: seruauit. Unde & antiquuᷤ
hostis. quia. ñ cibum. sed cybi concupiscen¬
tiam esse causam dapnationis intelligit.
& pͥmũ sibi hominẽ non carne. sed pomo
subdidit: & sccđ̃m non carne. sed pane
tẽptauit. Hinc ẽ qͦd plerunq adã culpa
cõmittit᷑. etiam cum abiecta. et iulia su¬
munt᷑. Neque adam solus ut auerito
se pomo. suspenderet: p̃ceprum ꝓ hibitioniᷤ
accepit. nan cum alim̃ta quedam saluti
nr̃e ds contraria indicat. abhis nos. qͣsi
ꝑsententiã uerat. Et concupiscentes noxia
attingimꝰ. ꝓfecto quid aliud. quã uetita

Expanded text:
Quam cum venditis etiam primogenitis praetulit, Quam cum venditis etiam primogenitis praetulit, quo in illam appetitu anhelaret, indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae degustamus. Hic quippe quem diximus Esau, primatum per lenticulam perdidit, et Elias in eremo virtutem corporis carnes edendo servavit . Unde et antiquus hostis quia non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnationis intelligit, et primum sibi hominem non carne, sed pomo subdidit , et secundum non carne, sed pane tentavit . Hinc est quod plerumque Adam culpa committitur, etiam cum abjecta et vilia sumuntur. se pomo suspenderet, praeceptum prohibitionis accepit. Nam cum alimenta quaedam saluti nostrae Deus contraria indicat, ab his nos quasi per praesentiam vetat; et cum concupiscentes noxia attingimus, profecto quid aliud quam vetita