comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiore cafu ex ꝑsonai scrui duo nõ¬
tenentur. sicut inscruo cõidiamiis.
ubi alt̾tro conuento. altc̃r qd libia¬
tur. At is qui confitetur se ocidisse
uel uulncrasse. suo nõie tenetẽt
Nec debet inpimnitum cẽ delictum
enis quifecit. ꝓpt̃ cum qiure sponoñ
ñsi quisitefẽnsor ciuisqui ad misit.
uel hr̃dis litem subut hoc q̃enere.
Tunc eniminfactum exceptione de¬
da submouendus est actor quia ille
dĩt. uł cum eũ alia defent̾ẽ ucllet᷑.¬
Iniure introritus anfundum possi¬
deat. quero anre spondere cogentus
sit. ⁊ cõta exparte fundum possiteat res¬
pondi. Iabolemis scribit possessorẽ funti
cogi tełe respondere. quota exparte funtoũ
possiteat. ut summnore ex prte possitere

Expanded text:
u ex persona serui duo tenentur, sicut in seruo communi dicimus, ubi altero conuento alter quoque liberatur: at is qui confitetur se occidisse uel uulnerasse suo nomine tenetur, nec debet impunitum esse delictum eius qui fecit propter eum qui respondit: nisi quasi defensor eius qui admisit uel heredis litem subiit hoc genere: tunc enim in factum exceptione data summouendus est actor, quia ille dit uel cum eum alias defendere uellet.In iure interrogatus, an fundum possideat, quaero an respondere cogendus sit et quota ex parte fundum possideat. respondi: Iauolenus scribit possessorem fundi cogi debere respondere, quota ex parte fundum possideat, ut si minore ex parte possidere
Abbreviated transcription (Latin):
tenebitur. Namita respontendo
aũt filius quise abstimut. p̃tor¬
intmpitus tacuenit. succurtendnͣ
est ei qui abunc qui abstinuit. p̃toi
nonut hr̃dis lõco. ¶ Exceptionib
querrstitutis inutotio coraranos
ictionib opponumtur. etiã is utipe¬
test quũex sua respotisione comueni¬
tur uelim pacticonucam. reidi
dem ẜ. ¶Onfessionib filsis
respontentes ita obligantur. si cius
nomine dequo quuis iiterrogatus sit
cum aliquosit actio. Quia que cũ
auo actio ẽet sidns eẽt in nos met
alio ⁊fessione. iũa conferemꝰ. ¶Et
sicum quunpotestate patriseẽt.
rescondissem filiũ meũẽe. itame
obligrifsetas eispnetenur. ut fi¬
liusmieẽ possit. ꝗuiafalse confes¬
sionessi itutalib conuenire debent
propt quẽ fiet ut parris fmmplias
nõie tespondendo obligari. ¶ eñ
quiprarẽ finili as suum ẽẽ responoi̾t
seruum. nontenen nox aliactione.
acnecsibona fice lib bõ michi seruiai
me cirmorali uidiuo agipotest.

Expanded text:
tenebitur: nam ita respondendo utem filius, qui se abstinuit, interrogatus tacuerit, succurrendum est ei: quia hunc qui abstinuit praetor non habet heredis loco.Exceptionibus, quae institutis in iudicio contra reos actionibus opponuntur, etiam is uti potest, qui ex sua responsione conuenitur, ueluti pacti conuenti, rei im.Confessionibus falsis respondentes ita obligantur, si eius nomine, de quo quis interrogatus sit, cum aliquo sit actio, quia quae cum alio actio esset, si dominus esset, in nosmet confessione nostra confer‹i›mus. et si eum, qui in potestate patris esset, respondissem filium meum esse, ita me obligari, si aetas eius pateretur, ut filius meus esse possit, quia falsae confessiones naturalibus conuenire debe rent. propter quae fiat, ut patris familias nomine respondendo non obliger.Eum, qui patrem familias suum esse responderit seruum, non teneri noxali actione: ac ne, si bona fide liber homo mihi seruiat, mecum noxali iudicio agi potest
Abbreviated transcription (Latin):
qroi q locis quis nainigat ł it̃ faci¬
ens del ms ẽ. tor locis se deferda¬
s atsiquo ꝯstitit ñdico iuredomieili¬
mariũ. officmã ꝯdireit. ibiꝙ distra¬
xit egit efende̾ se eolocidebebit.¬
ap̃ labeonẽ queritiar. si homo ꝓunieu
łẜuũ institorẽ ueradendar. merciũ

Expanded text:
quotquot locis quis nauigans uel iter faciens delatus est, tot locis se defendi. at si quo constitit, non dico iure domicilimarium officinam conduxit ibique distraxit egit: defendere se eo loci debebit.Apud Labeonem quaeritur, si homo prouincialis seruum institorem uendendarum mercium
Abbreviated transcription (Latin):
tariã ł ꝗdaluid im̃ obligatio oritur certiᷤ
locis ammistenut isi ibi domicil uĩũ
habuit. ib sedebuit deffend̾e. ⁊ siñdefen¬
tur ꝓin ⁊ simerces uendidͤ it certoloeo:
udefendet ꝯuenit ibĩ sedefende m¬

Expanded text:
aliud, unde obligatio oritur, certo loci administrauit: etsi ibi domicilium non habuit, ibi se debebit defendere et, si non defentur.Proinde et si merces uendidit certo loci ut defenderet conuenit, ibidem se defende
Abbreviated transcription (Latin):
po. i. I unuidetur inuidrce ꝯsersisse. qe¬
disibigenus ap̃eundẽ indrcẽ desidnͣt
aboł .ł. Si isquirome iudicui acceꝑait
decessit: ħrs eus quãuis domicilum
trsmare hã. ronae tñdefendi deb: qr

Expanded text:
on videtur in iudicem consensisse, qui edi sibi genus apud eundem iudicem desiderat Cassio Si is qui Romae iudicium acceperat decessit, heres eius quamvis domicilium trans mare habet, Romae tamen defendi debet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃rlegatioĩs adier̃t ⁊ restituerit. dat᷑
in fidi ꝯmissariũ accõ. nec erceptiotre.¬
belliani obstat. ex ꝑsona legiti. ꝙr hoc
legati ꝑsonalebenesitiũ est ¶ ex quib
aũt cãis non coget᷑ legatus iudiciũ. aoci¬
pe. nec iurare cogende se dare ñ oportẽ.
qr ħ u̾urandũ in locũlitis ꝯtestate succe¬
dit. ediunoielegitus aĩpn infectips¬

Expanded text:
ore legationis adierit et restituerit, datur in fideicommissarium actio, nec exceptio Trebelliani obstat ex persona legati, quia hoc legati personale beneficium est.Ex quibus autem causis non cogitur legatus iudicium accipere, nec iurare cogendus est se dare non oportere, quia hoc iusiurandum in locum litis contestatae succedit.Aedium nomine legatus damni infe
Abbreviated transcription (Latin):
oritellectu careat. nͥ sipbẽ ulla suspiro
matr̃e abeo: simulatioẽ d̾mẽtie occisã.
pores d̾modo eius pene disi mulare.cũ
sitis furore ip̃orspouatur. ⁊ m̃diligẽ¬
tiꝰ custodrendus erit. ac siputab̾i um¬

Expanded text:
tellectu careat, nec subest ulla suspicio matrem ab eo simulatione dementiae occisam: potes de modo poenae eius dissimulare, cum satis furore ipso puniatur. et tamen diligentius custodiendus erit ac, si putabi
Abbreviated transcription (Latin):
uũe dictionẽsuã mãdatihiuiꝰ reifortis¬
simũ argum̃tũ . ꝙ lege ulia d̾uino.¬
minaũciuet᷑ ut iscui otigit erercitio
possit eã siꝑficicatur mandare non
ałr uaꝙ mandare potit qlꝰabee cepit¬

Expanded text:
iurisdictionem suam mandant. huius rei fortissimum argumentum, quod lege Iulia de vi nominatim cavetur, ut is, cui optigerit exercitio, possit eam si proficiscatur mandare: non aliter itaque mandare poterit, quam si
Abbreviated transcription (Latin):
piliuan. binos questores habuisse. qͦs
ip̃i ñsua uoces. ppłi suffragio crear:
refert ẜ sicutidubinẽ ina rõmulo
i numa regn̾atib ꝗ̃ õ fuit ita atubo
oulio rege qst ores suise c̾tuet lauo crebr.

Expanded text:
pilium binos quaestores habuisse, quos ipsi non sua voce, sed populi suffragio crearent, refert. sed sicuti dubium est, an Romulo et Numa regnantibus quaestor fuerit, ita Tullo Hostilio rege quaestores fuisse certum est:
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. ꝯstitueris. Nãcustos furiofisñ
adhoc solũ adhibet᷑. neq̃ ꝑnitiosins ip̃i
inse moliantur. S⁊ nec aliisqͦ erm¬
osit̃ ꝙ si ꝯmitatur. nõ inmiͣto eulpe
eoꝵ ad se̾bendũe. ꝙ negligntiores in
hisꝗ ꝓuintiã regentes. comites au

Expanded text:
bitur, constitueris. nam custodes furiosis non ad hoc solum adhibentur, ne quid perniciosius ipsi in se moliantur, sed ne aliis si committatur, non immerito culpae eorum adscribendum est, qui neglegentiores in incias regentes, comites aut
Abbreviated transcription (Latin):
rib quidã solebãt ꝓrũtias sortiri. ee
senatus ꝯsulto: ꝙfactũe decimodru.¬
so.⁊ portina ꝯsulib Satie nonõs qrae¬
stores ꝓuitias sortiebãtur. ienerce¬
hĩ sic̃ diximꝰ quidãs̃ ꝗc andidat pͥnci¬

Expanded text:
ribus quidam solebant provincias sortiri ex senatus consulto, quod factum est Decimo Druso et Porcina consulibus. sane non omnes quaestores provincias sortiebantur, verum ehis, sicut dicimus, quidam sunt qui candidati princi
Abbreviated transcription (Latin):
karitare̾ ꝓuitzales admitiãt. nãex
ꝑ oũsatione eq̃ li ꝯtẽptio dignitaus
nascitur. S rincognosdendo. naper
tandesc̃e adus. eos qͦs malos putat. ne¬
ꝙ p̾eido calamitosoꝵ illac̾marropor¬
t ⁊. idenĩ nonẽ ꝯstantis irectiudit¬
Iis: cuiꝰ animimotũ uult̾ de tegit. ⁊

Expanded text:
aritatem provinciales admittant: nam ex conversatione aequali contemptio dignitatis nascitur. Sed et in cognoscendo neque excandescere adversus eos, quos malos putat, neque precibus calamitosorum inlacrimari oportet: id enim non est constantis et recti iudicis, cuius animi motum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ oꝑm diligentes solẽ pnter ꝓpo¬
nere: ministeriaq militaria si
opꝰ funit ad curatores ad uiuandos
dare cũplenis sumã aũ uiris dicer¬
onẽ ꝓ ꝯsulhãt. eũ om̃niũ partes
qiuirome ułqi magistratus. ł ex

Expanded text:
que operum diligentes sollemniter praeponere, ministeria quoque militaria, si opus fuerit, ad curatores adiuvandos dare. Cum plenissimam autem iurisdictionem proconsul habeat, omnium partes, qui Romae vel quasi magistratus vel
Abbreviated transcription (Latin):
recte aũ ⁊ ordin faciet. siedictu decesso.¬
risuomisn. signisie⁊ q qͣdie fineosit
mgͣssuruᷤᷤ. pler q eni incerta hoc ⁊ mo¬
pinataturbãt ꝓu̾itiales ⁊ actus impe¬
duit̃ ing̃ss ⁊̃ hoc eũ obẜuare oportet

Expanded text:
Recte autem et ordine faciet, si edictum decessori suo miserit significetque, qua die fines sit ingressurus: plerumque enim incerta haec et inopinata turbant provinciales et actus impediunt. Ingressum etiam hoc eum observare oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
bentia fesli is u dignitate cł¬
arissimã marii tbuũt. Cpurentes
erit q̃ diu seãtori nuptaẽ i qł ꝓ rs᷑¬
simo. aut seꝑata abeo alxi inferi¬
ors dignitatis ñnupsit. E¬

Expanded text:
bentur: feminis enim dignitatem clarissimam mariti tribuunt, parentes erit, quamdiu senatori nupta est vel clarissimo aut separata ab eo alii inferioris dignitatis non nupsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃ses ꝓiuntie simulcrã q̃ irrogauit
exp̾sentib facultatib eori quib eã in¬
diceit. redigi nonposse dep̃hend̾it: ne¬
cẽsitate solutionis moderetur. ¶rep̃tẽ¬
b exiginondebi.¬

Expanded text:
eses prouinciae si multam quam irrogauit ex praesentibus facultatibus eorum, quibus eam dixit, redigi non posse deprehenderit: necessitate solutionis moderetur repraehbus exigi non deb
Abbreviated transcription (Latin):
iubeat. cõmirari ⁊ ⁊ terrere filiũ
a patre oblatũ. quiñ uto portet ꝯu̾¬
fustium castigatt obs uare itaꝙ̃
eũ oportet. ut si ordo aliquis postu
ł inꝓb itatrceditur. oredioeres dsi¬
femius. uł pupillis. ul.ił debili¬
lib ł his qui suementis nonẽ: Siqͦ¬
ereis petat. uł sinemositapetat:
ultroeis dare debebit Srsiqł ꝓpotñ¬
tiã ad u̾sarii non inuerur se aduo¬
catũdi car eque oportebit eiad¬

Expanded text:
iubeat: comminari etiam et terrere filium a patre oblatum, qui non ut oportet converfustium castigatione. Observare itaque eum oportet, ut sit ordo aliquis postulvel improbitati ceditur, mediocres desifeminis vel pupillis vel alias debilibus vel his, qui sue mentis non sunt, si quis eos petat; vel si nemo sit qui petat, ultro eis dare debebit. Si quis per potentiam adversarii non invenire se advocatum dicat, eque oportebit ei ad
Abbreviated transcription (Latin):
ip.ł. Nladrogator decesẜit un¬
pube telae̾to filio adoptĩuorioxi
quarra prtem. ¶ Sranmpu¬
b̾i arrogaror sub stituere p̾¬
sit qr̃ ⁊ puto non ãmti substi¬
timionẽ. nͥ forre ad qrtã solã qũa
ceboisens consequt̃. ⁊ ictenus i ei
usꝙ in pub̾tatẽ substituat. Cete
li fid̾i ꝯmissũ. qꝑ hoc non iudi

Expanded text:
i adrogator decesserit impubere relicto filio adoptivo et moxquartam partem. Sed an impuberi adrogator substituere psubstitutionem, nisi forte ad quartam solam quam ex bonis eius consequitur, et hactenus ut ei usque ad pubertatem substituat. ceterti fideicommissum, quia hoc non iudi
Abbreviated transcription (Latin):
adoptionẽ accepit. q̃ diu infami¬
filiꝰ ditus eiqui i nferioris diot¬
tis ẽ: qrͣ senatoris filiꝰ iudetur.
qr ñõ admitatur senatoriadio̾¬
zas adoptione inferioris digñi¬
tatis nõmag̾ q̃ ut ꝯsularis de si¬

Expanded text:
adoptionem accepit, quamdiu tamen in famifilius datus ei qui inferioris dignitatis est, quasi senatoris filius videtur, quia non amittitur senatoria dignitas adoptione inferioris dignitatis, non magis quam ut consularis desi
Abbreviated transcription (Latin):
docẽ noctoannis cum preced̾e deb¬
ss pado arrogando suum h̾rdem sibi¬
illi ẽ inpotestate. emancipuiũt ⁊
p̾eaeum adoptauĩt mortuo eo.
nepos ur patris non reu̾titurpo¬
stea cũ adoptamͣt mortuo eone
potestate. Q auus re tinn fi
uodato in adoptione q̃ denuõre¬
adoptaun¬

Expanded text:
et octo annis eum praecedere debet. Spado adrogando suum heredem sibilli est in potestate, emancipaverit et postea eum adoptaverit: mortuo eo nepos in patris non revertitur postea eum adoptauerit: mortuo eo nepotestatem, quem auus retinuerit filio dato in adoptionem, quem denuo redadoptau
Abbreviated transcription (Latin):
roꝗp̃fect igilũ appellatur. ¶ co¬
gnoscit p̃fectuaugilũ d̾mendrari¬
is effractoi̾b. furib raptord. recepta¬
torib. nisisiqͣ tã atroratq samosi ꝑsona
incendia culpasiũt inhabitãtiũ autfu¬
stib castigat eos ⁊i negligñtiue ignẽ¬

Expanded text:
raefectus vigilum appellatur. Cognoscit praefectus vigilum de incendiariis effractoribus furibus raptoribus receptatoribus, nisi si qua tam atrox tamque famosa persona incendia culpa fiunt inhabitantium, aut fustibus castigat eos qui neglegentius igne
Abbreviated transcription (Latin):
płes lib̾os. adoptare alium ne
aut illor. quos er iustis nuptiis
nnus quisꝙ libor obsequio pa¬
ris aut qui adopratus fuit mi¬
nus ꝑcipiat quã dignũ erit
eum ꝯsequi¶int̃ dum ⁊ din¬
ore ꝑmttitur adoptare pau¬
periori: siuite eius sobrietas
clarasit. ł affecero honestanee
incognita satis datio aut inhi
tatie uis qui ad rogare pupillũ
erbonis. nus ꝯsecutus fu̾it. ilł
ad quos res ꝑuentã eẽt. si arro¬
gatus ꝑmansissi insuo statu.

Expanded text:
es liberos, adoptare alium, ne aut illorum, quos iustis nuptiis unusquisque liberorum obsequio pai, aut qui adoptatus fuit minus percipiat quam dignum erit eum consequi. Interdum et ditiorem permittetur adoptare pauperiori, si uitae eius sobrietas clara sit uel affectio honesta nec incognita. Satisdatio autem in hitati eius, qui adrogare pupillum ex bonis eius consecutus fuerit, illis, ad quos res perventura esset, si adrogatus permansisset in
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ non possit. alio tñ mo. quam
ẜmone manifestũ face̾ p̾sit uel¬
lese filium inadoptionẽ dare
ꝑiñ ꝯfirmatur adoptio ac si ui-¬
re factaeẽt.¬

Expanded text:
dem non possit, alio tamen modo quam sermone manifestum facere possit uelle se filium suum in adoptionem dare: perinde confi‹rm›atur adoptio, ac si iure facta e
Abbreviated transcription (Latin):
d .i. Siqua pena pat̃ funͣ affect᷑.
ut ł cuntate amittat. uł s uus
pene efficiat᷑. sine dubro nepos
filii loco succedit.
mus in patris sui potestates qd̾¬

Expanded text:
 Si qua poena pater fuerit affectus, ut vel civitatem amittat vel servus poenae efficiatur, sine dubio nepos filii loco succedit. inus in patris sui potestate
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ł u. reg̃. Lilios familias ño:
solũ natura. lier. ⁊̃ ad optiones
facĩt. ꝙ adoptiors nomenẽ qd̾
gn̾ale. induas aũt species diuudi¬
tur quaꝵ. altͣa adoptio simłr di¬
citim at̃ra ad rogatio. ad opt̃atur
filii. f. ad rogãt᷑ quisinuiris sunt.

Expanded text:
ularum Filios familias non solum natura, verum et adoptiones faciunt. Quod adoptionis nomen est quidem generale, in duas autem species dividitur, quarum altera adoptio similiter dicitur, altera adrogatio. adoptantur filii familias, adrogantur qui sui iuris sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aueritate adoptamus eos quisu
stare parentas sunt. siũ pͥmũ gra¬
dũ liboꝵ. optineant. qualis ẽ fi
lꝰ filia siue inferiorẽ. quał ẽ ue¬
pos neptis ꝓrepos ꝓueptis. llud¬

Expanded text:
ritate adoptamus eos, qui sstate parentium sunt, siue primum gradum liberorum optineant, qualis est filius et filia, siue inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptis. Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
destate. Quare non solũ eos lib̃oᷤᷤ
inpotestate habebit. qͦs añt fu¬
rorẽ genuit. uen ⁊ si qui añ su¬
rorẽ ꝯcepti infurore editisunt.
si isi insurore agente eouxor
ꝯcipiat iuidendum ẽ an in pote¬
state eius nascatur filiꝰ. nam fu.¬
riosus lierurorẽ ducere nonpos.¬
sit. rerin̾e tñ matrimoniũ põt.
od̾cũ itase ht̃ in porestarefiliũ
habebit. ꝓũrisi furiosa sit uxor
exea ant̾e ꝯceptus inpotestate
nascitur: s⁊ ⁊ si furore eĩus ꝯcept᷑
abeo qui non fureliat. sinedubio
i t̃e concipiat. partus inpotesta
quiis infuriosis manentib. nam
cum ⁊ sistu matͥmoniũ alto furẽ¬

Expanded text:
are non solum eos liberos in potestate habebit, quos ante furorem genuit, verum et si qui ante furorem concepti in furore editi sunt. sed et si in furore agente eo uxor concipiat, videndum an in potestate eius nascatur filius: nam furiosus licet uxorem ducere non possit, retinere tamen matrimonium potest: quod cum ita se habeat, in potestate filium habebit. proinde et si furiosa sit uxor, ex ea ante conceptus in potestate nascetur: sed et in furore eius conceptus ab eo qui non furebat sine dubioet tunc concipiat, partus in potestaquiis in furiosis manentibus: nam cum consistat matrimonium altero furen
Abbreviated transcription (Latin):
intollerabilẽ iniuriam denege¬
tur hisqui iuste d̾ p̃cantur. Iõ¬
ep cognosce d̾ q̃ rtł cor qui exfa¬
milia uilii sabim adstatuã cõ¬
fuger᷑. ui suł duriꝰ hubitos quã equũ
est. ł infami iniuria affectos cogn.¬
oiĩs. uenirtiube itaut in pote¬
state dñi nonreutant᷑ ꝗsunee ꝯ¬

Expanded text:
intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem domini non revertantur.
Abbreviated transcription (Latin):
cd̾ .ł. Quod ͥ nec cnratioĩs aucrori¬
tas intordẽt in adrogationẽ an
tenueãt. subdiuoclaudio rectem
utatum est.
natũ quẽ in potestate habzcon¬
senꝑente filio adoptam̃t. nõagg¬
nascitur auosnus ħres. Qmppe
cumpost mort̾e auiq̃i ĩ patrs sui

Expanded text:
. Quod ne curatoris auctoritas intercederet in adrogatione ante tenuerat, sub diuo Claudio recte mutatum est. natum quem in potestate habet consentiente filio adoptauerit, non adgnascitur auo suus heres, quippe cum post mortem aui quasi in patris sui
Abbreviated transcription (Latin):
qui aroganur. neforte eũ iõ ad¬
rogr.nerationẽ reddat. ⁊t̃ in¬
qrurendũẽ neforte turpis cã ad¬
rogandi subsir. ¶ eoꝵ. dũtar¬
at pupillor ad rogatio ꝑmitmñ¬
da ẽ his. qui uł naturali cognani¬
one uł scissua affectione dix¬
ti adoptar̃. ceteroꝵ ꝓhibendae.
ne ẽc̃t in potestate tuor ⁊ fi¬
nire tutelã. ⁊ substĩtutionem
aparente factã extinguere. ⁊
pͥmũqd̃ ex cutiendum erit
q̃ facultates pupilli sũ. ⁊ que
eius ꝗ adoptare eum uelit. u̾
lubris adoptio possit pupillo ĩ¬
uelit pupillũ redigere infami
exalrena familia quẽquã redi¬
gere imporestate suas pretẽa
uidendũ ẽ an non debeat ꝑmir¬
E ei qui uł unu habebit ..

Expanded text:
qui adrogatur, ne forte eum ideo adroget, ne rationes reddat. item inquirendum est, ne forte turpis causa adrogandi subsit. Eorum dumtaxat pupillorum adrogatio permittenda est his, qui vel naturali cognatione uel sanctissima affectione ducti adoptarent, ceterorum prohibenda, ne esset in potestate tutorum et finire tutelam et substitutionem a parente factam extinguere. Et primum quidem excutiendum erit, quae facultates pupilli sint et quae eius, qui adoptare eum uelit, ut lubris adoptio possit pupillo inuelit pupillum redigere in famiex aliena familia quemquam redigere in potestatem suam. Praeterea uidendum est, an non debeat permitti ei, qui uel unum habebit
Abbreviated transcription (Latin):
uĩt. ⁊ sic adoptaiͣt q̃i exaltͣo natũ.
facit a hoc qi quilibi ⁊ nonq̃r a
uus quaratioe qi exquolibi na.¬
ta annis sit. ꝗarrogat qr mas
liboꝵ ꝑcretioni stidere debrn
si forte mor br aut ualitudoi
cãsit aut alia nesta causa adrogã
diułti si ꝯu̾ictã sibi ꝑsonã uelit ad¬
optare. Item non debn quis ples
ad rogare ñ ex iustacã Si nec li¬
b̾tum alienu nec maiore m
miior u¬

Expanded text:
it quasi ex altero natum. facit enim hoc quasi quilibet, non quasi avus, et qua ratione quasi ex quolibet nata annis sit qui adrogat, quia magis liberorum creationi studere debeat: nisi forte morbus aut valetudo in causa sit aut alia iusta causa adrogandi, veluti si coniunctam sibi personam velit adoptare. Item non debet quis plures adrogare nisi ex iusta causa, sed nec libertum alienum, nec maiorem minor. I
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Iex nature ħest utqui nase¬
cũtur sine legitimo matrimoni¬
o: matr̃e sequãtur. nͥ lex spitalic
aliud inducat
uł.ł. Qui inuto sũt. intoto pẽne
i ure cuuli intelligunt᷑ inrerum
tates his restituunt ꝗ sip̃gnans

Expanded text:
 Lex nature hec est ut qui nascitur sine legitimo matrimonio, matrem sequitur, nisi lex specialis aliud inducat Item, qui in utero sunt, in toto pene jure civili intelliguntur in tates his restituuntur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
tus uł alia ꝓbata ata iustaricione non
tenebitur. ¶ Siaiusdolomalo ꝑsuascrit
quid seruo quem libum putabat mibi
iutetur tenerieũ oꝑoitẽt. Oragisenim
aduersus facentẽ induplue quãuis aqua
inficantẽ oũcixat colentit. ¶ Siseris ẜua¬
ue fecisse dicetur. iuditiũ cũnoxe dedinoe red¬
ut manumis sus. nichilominꝰ iocũ babebit b̾.¬
tio. n&r extingit᷑ minumisfiõe semel nata. atioi¬

Expanded text:
tus uel a‹lia› probata atque iusta ratione, non tenebitur. Si quis dolo malo persuaserit quid seruo quem liberum putabat, mihi uidetur teneri eum oportere: maius enim aduersus fatentem in duplum est, quamuis Aquilia infitiantem dumtaxat coerceat. Si seruus seruaue fecisse dicetur, iudicium cum noxae deditione reduel manumissus, nihilo minus locum habebit actio, nec extinguitur manumissione semel nata actio
Abbreviated transcription (Latin):
iui. p̃to e̾ uit̾uenire oiortere tueriq
puus modi futũ siquid inpediat nionu¬
nisett s̃ uendite triditut. ¶Sicolo¬
uinut iuquiluuũ sit is quimortiuis est uor
ũt unde funetetur iex inuetta ulitñ
quid ñptiuum eci. Ett. b pte. ita pa¬

Expanded text:
tur, praetorem interuenire oportere tuerique huiusmodi factum si quid impediat quo minus ei res uenditae tradantur.Si colonus uel inquilinus sit is qui mortuus est nec sit unde funeretur, ex inuectis illatis quid
Abbreviated transcription (Latin):
oporct̃. ¶ Conpent aũt ħ actio eicuus
ntͣsuit. filsum motũ renũt atũ nõ oeͣ.
hoc ẽ uł emiori ut uenditori. canti̾m¬
atio offuit Ponponius tam̃scribit. siem
ter cẽ cumpossit condicere infisoluento
uenditor nũfuit. Lunc eñi insor tenebũ
S⁊ si uendirori uioiemmodũ tradidi᷑r ẜ
taudatus amensore. consequẽter. dicit põ¬
ponius nõ eẽ acuonẽ ad uersus insorẽ ꝗa

Expanded text:
 actio ei, cuius interfuit falsum modum renuntiatum non esse, hoc est uel emptori uel uenditori, cui renuntiatio offuit. Pomponius tamen scribit, si emteresse, cum possit condicere: nisi soluendo uenditor non fuit: tunc enim mensor tenebitur. Sed si uenditor maiorem modum tradiderit fraudatus a mensore, consequenter dicit Pomponius non esse actionem aduersus mensorem,
Abbreviated transcription (Latin):
too sibĩr fogit potestatẽ dm̃cuttate po¬
terit lam duius ꝑus rescripsit om̃mos
muiore maleficio ad fugientti in quisi¬
trone rt untitia anim aduersiones or
oltet. stoꝯ l  iguns eñ ꝓpũt que male¬

Expanded text:
statem domini euitare poterit: nam diuus Pius rescripsit omnimodo eos liquo maiore maleficio ad fugiendam inquisitionem uel iustitiam animaduersionis in ortet.
Abbreviated transcription (Latin):
fenerator incuułr eustodiendo athl¬
etã: icertaminib ꝓhibendo. cauere
ꝯpulit ultraqntuae̾ dbitepeciaue
hes ꝓliais ꝯpet̾̃us udex rẽsue equi¬
tan restitri decernat. ¶Siꝗs ꝙ adu
aparitione p̃sidis int̃ ueniente sine
notione iudicis coactus ẽ dare: iuder
ineuułr extõtarestitui ab eoquirei
dãpnũ p̃stit̾it. iubeit.  sidebitis sa¬
tis fecit: simplici iꝰsione indncogni¬
tione habita: q̃uis nõ ertrordine

Expanded text:
faenerator inciuiliter custodiendo athletam et a certaminibus prohibendo cauere compulerit ultra quantitatem debitae pecuniae, his probatis competens iudex rem suae aequitati restitui decernat. Si quis, quoapparitione praesidis interveniente, sine notione iudicis, coactus est dare, iudex inciviliter extorta restitui ab eo, qui rei damnum praestiterit, iubeat. quod si debitis satisfecit simplici iussione et non cognitione habita, quamvis non extra ordine
Abbreviated transcription (Latin):
aibitur iputaliłt. ł lib̾tis adu̾s
parẽtes pttnos ue. cuslt famosa
s fihumili adu̾s eũ ꝗd ignitate erce¬
lidebrdari: putaplebero adu̾sus ꝯsu̾¬
lare p̃cepte auctoritatis. ł luxurio¬
so. atq ꝓdigo aut aliasuili adu̾sus ho¬
mirẽ uite emedatioris. ⁊ italab̾o: ꝗergi
est. inłoꝵ ꝑ sona: dicendũẽ infrtũuer

Expanded text:
 libertis aduersus parentes patronosue, cum sit famosa. sed nec humili aduersus eum qui dignitate excellet debe‹t› dari: puta plebeio aduersus consularem receptae auctoritatis, uel luxurioso atque prodigo aut alias uili aduersus hominem uitae emendatioris. et ita Labeo. quid ergo est? in horum persona dicendum est in factum uer
Abbreviated transcription (Latin):
uenenũei didit. ⁊ sic eũtradidit. ł fũ¬
dũ ⁊ dũtrdidu imposiuteis uitut̃e.
ł ediffitiadirut. arbores excedit. nł
ersti rpauit: ait labosiue camcdedolo.
c̃ ueriꝰ. siꝗ d dedolocautũ ẽ. cessare acri¬

Expanded text:
ic eum tradidit: uel fundum, et dum tradit, imposuit ei seruitutem uel aedificia diruit, arbores excidit: uel extirpauit: ait Labeo, siue cauit de dolo est uerius, si quidem de dolo cautum est, cessare acti
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sie mͥmͥ restitrrapossit. ñ debe eihãe
.turo eoꝗ⁊ ge̾ suꝑsedit.sñ in hoc qͦ. do¬
luomalius dmissus sit. uͥt t̃ps ex¬
honoririã. instipłatũ deductã acce¬
ptilatioẽ ł aliomo sitͦstiłit. dedolo¬

Expanded text:
possit, non debere ei hanc turo eo qui agere supersedit: nisi in hoc quoque dolus malus admissus sit ut tempus exhonorariam, in stipulatum deductam acceptilatio
Abbreviated transcription (Latin):
idagi utsi ꝗ ccũ ueniatur: p̃se ismedo¬
lomalo aliudagi.aliud simnlari: ficuti
ant. ⁊ tuent᷑ ẜ suał aliena. Itaq ip̃e sic
diffant dolũmalũ ẽẽ eẽm calliditatẽ
fallĩtiã. machinationẽ: adcͥcũ uenien

Expanded text:
id agi, ut quis circumveniatur: posse et sine dolo malo aliud agi, aliud simulari, sicuti ant et tuentur vel sua vel aliena: itaque ipse sic definiit dolum malum esse omnem calliditatem fallaciam machinationem ad circumvenien
Abbreviated transcription (Latin):
sit. non prro nasciobligatione ꝙ ẽ
uerissimũnꝰ talẽ ꝓmissionẽ dotis ullãẽe.
simetuccctus sim ab ẽptione locatiõ
qua obligatioremaneat. anhoe simile
sit accẽptilanoni qu anł łaerbona fid̾
obligatione p̃sumus uti. eũsutasit.: dũ
ad mittitur. ⁊ magẽ ut simał sp̃ẽs accep.

Expanded text:
sit, non puto nasci obligationem, quia est verissimum nec talem promissionem dotis ullam esse. Si metu coactus sim ab emptione locatione qua obligatio remaneat, an hoc simile sit acceptilationi, quia nulla ex bonae fidei obligatione possimus niti, cum finita sit dum amittitur: et magis es
Abbreviated transcription (Latin):
ro cominumi duudundos Eadẽ q̃¬
stio ẽ. ⁊ s̃somisquicomienetat ut
alt̾̃nis annis stueretur petus ãmifit.
et fecit ut futuri anni fructus quo
seciũ ꝑciꝑe oportuit corrũꝑet̾᷑ ⁊ pͥu¬
tomagis cõmuni dundunto iu¬
titiũ quã ccconductolecũ babe
Que cm̃locno est. cũmerce nõ

Expanded text:
i dividundo. eadem quaestio est et si socius, qui convenerat, ut alternis annis frueretur, pecus immisit et effecit, ut futuri anni fructus, quos socium percipere oportuit, corrumperentur. et puto magis communi dividundo iudicium quam ex conducto locum habere quae enim locatio est, cum merces non
Abbreviated transcription (Latin):
conondẽ alt̾ius debuoris licedo suꝑ ut
et debitor eius cuires fu̾it adiudicata
uelitq pariẽ suãp̃dũ recuꝑire solito
eo. quod ipse debuit. elegant᷑ br̃ non
eẽ audientũ nisi ⁊ eã putẽ ꝑatͥ sit re¬
cupare. quã creditot ꝑ adiudicatio¬
nẽ euut llã ⁊ fipartẽ uendis rerͥi
priusquã trateres cp̃tori. cõi diuidñ¬
do. iuditio ꝓuocatus fun̾is. alt̾amq
pars tib adiudicata fuĩt consequent᷑
dr ex ep̃to agi nonposse. iusitotamiẽ
susciꝑe fu̾i̾t ꝑatus. quia bͥ pars bene¬
fitio at̃rius uendutiri accesfit m̃nmo
etiã egnendito posse conueturi ep̃to¬
rem. ut recipi ar totũ. Solũ illut
fpectandã cit. nũferte sraus aliqua
uentuotis int̾uenit. Si ⁊ si difir

Expanded text:
ditore alterius debitoris licendo superavit et debitor eius cui res fuit adiudicata velit partem suam praedii reciperare soluto eo quod ipse debuit: eleganter dicitur non esse audiendum, nisi et eam partem paratus sit reciperare, quam creditor per adiudicationem emitri, communi diuidundo iudicio prouocatus fueris aliaque pars tibi adiudicata sit, consequenter dicitur ex empto agi non posse, nisi totam rem suscipere fuerit paratus, quia haec pars beneficio alterius uenditori accessit: quin immo etiam ex uendito posse conueniri emptorem, ut recipiat totum: solum illud spectandum erit, num forte fraus aliqua uenditoris interuenit. sed et si distr
Abbreviated transcription (Latin):
aut separatũ afuñtodiuisum sam̃
aut msura aut teporib diuidi s ⁊
possunt uiranũtũ ⁊ separata afundo
c̃ẽ. ⁊ nec mensuranet temporib diisa.
ucluncũis cuius fuerunt plures hr̃des
reliquit. quod cũ actidit. consenta¬
neũest. et ea in arbitriofamilie her¬
ciscuͣde uenire. nec iud̾ẽ inquit pom¬

Expanded text:
aut separatum a fundo, divisum tamen aut mensura aut temporibus. sed possunt iura interdum et separata a fundo esse et nec mensura nec temporibus divisa, veluti cum is cuius fuerunt plures heredes reliquit: quod cum accidit, consentaneum est et ea in arbitrio familiae erciscundae venire, nec videre inquit Pom
Abbreviated transcription (Latin):
ut apud singulos muruauice certo tp̃t
sit usus fructus. Neq colonis neq cais.
penr. quamus nat᷑alit possideant. ¶ Nt
cosquipignor acceperũt. talis diuisio
ficndebr ut nonnisi uõp̃tio estimetur
pars. si nitantũ dũtatat. quãtũ ꝓ capar

Expanded text:
ut apud singulos mutua uice certo tempore sit usus fructus. Neque colonis neque eis petit, quamuis naturaliter possideant. Inter eos, qui pignori acceperunt, talis diuisio fieri debet, ut non uero pretio aestimetur pars, sed in tantum dumtaxat, quantum pr
Abbreviated transcription (Latin):
tentionẽ habeo. qina neminẽ mo
obligate uolui. At cũputo rem
muẽ sũalio. quã ẽ. id ago ut a¬
lium michiobligem et sicut nẽgo¬
tioꝵ. gestoꝵ. accio datur aduerfus¬

Expanded text:
tentionem habeo, quia neminem mihi obligare uolui. at cum puto rem mmunem cum alio quam est, id ago, ut alium mihi obligem, et sicut negotiorum gestorum actio datur aduers
Abbreviated transcription (Latin):
partẽmieam nouerit uñretincit pos¬
sim. Sisqui ame cincrit aonreime
tur abeo pars. inpendiorũ noie que
ego fetissem. ita ut ego. pot̃at reten
etiam inpendiorum nomine utile
uiditiũ dari deb̾e mͥ iꝑsociũ etiã in¬
manente rei cõioẽ Quersum est.

Expanded text:
meam, non erit unde retinere possim. sed is, qui a me emerit, an retinere tur ab eo pars, impendiorum nomine, quae ego fecissem, ita ut ego poterat retentetiam impendiorum nomine utile iudicium dari debere mihi in socium etiam manente rei co
Abbreviated transcription (Latin):
binegonorum gestoꝵ. actionẽ.
eaqi tenetur. ¶ Si quid post acteꝑ
etiã boc uenire. S⁊ eͥt partu uemre
sabmus ⁊ atilitinus responderunt
Sĩ accessionem ⁊ decessionẽ ħ iudi¬
tium ꝯctipẽ itẽ cxstim auerunt.
¶ Si quis incomimẽ lotum mortu¬
crũ cõmune unicuiq insoltoũcõpe¬
tit locũ. aũt prirũ ałt nonp̃t religi¬
putant non ẽẽ locũ reliosũ factũ. tñ
pritant infactũ agendũ. ¶ Sidaͣp
infecti. insolidũ pedib car̃is labeo. an
cõi diuidundo uoitũ tibin ẽt. cum
iuspignoris creditori. i auebit. ⁊̃ si

Expanded text:
negotiorum gestorum actionem eaque tenetur. Si quid post acceptetiam hoc uenire. Sed et partum uenire Sabinus et Atilicinus responderunt. Sed et accessionem et decessionem hoc iudicium accip Si quis in communem locum mortuchrum unicuique in solidum competit, locum autem purum alter non poteputant non esse locum religiosum factum, tamen putant in factum agendum. Si damni infecti in solidum pro aedibus caueris, Labeo ait communi diuidundo iudicium tibi non esse, cum i
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. uł sũptũ fecerit. cũ eẽt cũ
alio comunas. igipont utili com¬
muni diuidundo uid mo qrͣ ⁊
sifundum tuius alienauit. licet
hic communi diuidundo iuditio
locus nousit. quia acomunione di¬
scessum est. utilitñ locusfutus est.
quaod datur dep̃staoib quonens
communis ẽẽ desut ¶ Siue aũt
locando fundundum communẽ fui¬
ecolẽto defũndo coͣr. quid socuiscõ¬
secutus sit. cominum diuidundo.
iuditio tenebitur. ⁊ siquidẽ cõinõe
iofecit. neq lucrũneq dãp nũsen¬

Expanded text:
umptum fecerit, cum esset cum alio communis, agi poterit utili communi diuidundo iudicio. Quare et si fundum Titius alienauerit, licet hic communi diuidundo iudicio locus non sit, quia a communione discessum est, utili tamen locum futurum, quod datur de praestationibus, quotiens communis esse desiit. Siue autlocando fundum communem sive colendo de fundo communi quid socius consecutus sit, communi dividundo iudicio tenebitur, et si quidem communi nomine id fecit, neque lucrum neque damnum sen
Abbreviated transcription (Latin):
seru suscepit. om̃e qd bon ałite p̃stint
seruaturũ quamuis petculiũ postea mͥ¬
t̃cid̾it. Hec itasine utrius cułpa int̃¬
uenerit. ẽt eñi dñm cum quo te pec¬
culio agitur siparatus sit reb pecuili¬
arib petuoricełe. ex causa audien¬
dum putauit. scilicet fisine dolo ma¬
lo isruftranone tofaciat

Expanded text:
serui suscepit, omne quod bona fide praestiterit seruaturum, quamuis peculium postea interciderit. haec ita, si neutrius culpa interuenerit: etenim dominum, cum quo de peculio agitur, si paratus sit rebus peculiaribus petitori cedere, ex causa audiendum putauit, scilicet si sine dolo malo et frustratione id faciat
Abbreviated transcription (Latin):
missifut in posselłione legatorũ ẽcm̃
iuxta ca possitẽlicustodic gr̃a gr̃go
et siduouentres. it̃c enͣ dicentu qd
issus. iusfit possitc᷑. nouei̾t buic utili
possit. ¶ Cumdensufructu cõi diuidũ

Expanded text:
missi sint in possessionem legatorum: est enim iusta causa possidendi custodiae gratia. ergo et si duo uentres, idem erit dicendum: quod issus iussus sit possidere, non erit huic utili possit. Cum de usu fructu c
Abbreviated transcription (Latin):
dedit acnolegis aquilie cũ coͥ est qui
sinon habait. cũco agendũ est quiłe¬
set abalio occisa est. ⁊ cũeolege aqlia x
agnut. estimatio ñ adimpus quadru¬
pedis sed ad causa cius in quote puuen

Expanded text:
legis Aquiliae cum eo est qui si non habuit, cum eo agendum est qui feset, ab alio occisa est et cum eo lege Aquilia agitur, aestimatio non ad corpus quadrupedis, sed ad causam eius in quo
Abbreviated transcription (Latin):
seruus sicctisus sit cebiton actiocom¬
pent. Sedd an ⁊ creditori tantusit ut¬
lis quia potest int̾cẽ cius qd̾ debitor
ditori eũ teni nisi siquis putauĩt nul¬
lã incã rẽditorem inuriã passum. cũ
ꝓsit ci ad debin quamitatẽ. et qͥ si ãplĩ
consecuturus fit ab eo. uł abinio in

Expanded text:
itori actio competit. sed an et creditori danda sit utilis, quia potest interesse eius, quod debitor ditori eum teneri. nisi si quis putaverit nullam in ea re debitorem iniuriam passurum, cum prosit ei ad debiti quantitatem et quod sit amplius c
Abbreviated transcription (Latin):
cũ decioat nccille ꝓclamauit ut casus eius
Culpã aũt ct̃ qd̃ cum adiligente ꝓud̃oi
pot̃it. noncẽt ꝓuisum aut tunctenũ¬
ciatũẽe. cũꝑiculum cuit ariñ possit.¶ Se¬
cũdũ quãrationẽ nonmnultũ refert ĩꝑp¬

Expanded text:
cum decidat nec ille proclamauit, ut casus eius culpam autem esse, quod cum a diligente prouideri poterit, non esset prouisum aut tum denuntiatum esset, cum periculum euitari non possit. secundu
Abbreviated transcription (Latin):
bit meuius cumititio legis aquilie acͥ¬
tionẽ. scilicet scilicet scd̾m sabinio
prinont̃ qiũpit̾abat ad br̃ dẽ actionem.
non transmiti. q̃ tefuncra conretere
non potuit. Nã sane ab surdũ accidet.
ut hr̃s p̃tũquasi occisi consetuatiꝵ
eiuscuis hm̃ extint. Qũod siexħarit

Expanded text:
bit Maeuius› cum Titio legis Aquiliae actionem, scilicet secundum Sabini opinionem, qui putabat ad heredem actionem non transmitti, quae defuncto competere non potuit: nam sane absurdum accidet, ut heres pretium quasi occisi consequatur eius, cuius heres exstitit. quod si ex part
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sisimẽ quis quoreligata n auiserat p̾¬
dũ. ¶Hacuone ex ħlegis capite deoĩ¬
b animaub lesis que petudes non sunt
de aꝑ ileone cet̾isq feris. ⁊ auib iõ erit᷑
dicendum. ¶ Magistratus mucipalos
sidampnũ iniuria detłit᷑. posse aquilia
teneri. Nã ⁊ cũpetudes alquis pignorif.
cepisset. ⁊ fime cas necauisfi. dũnõpati¬
tur tecis cibaria asferre. infactũ actiod
dandaẽ. ¶ Itẽ sidũputat seexlege.
caꝑe pignus non exlege ceꝑit: ĩ restri¬
tas corruptasq reddat. re dr̃ legima¬
quiliam letum habe / Eo dicendũ est et si
cũpignoriseruũ cepissi ⁊ lle se suspen¬
dĩt. nullataturactio. ¶ ħuerba q̃n¬

Expanded text:
Si funem quis, quo religata nauis erat, prSi funem quis, quo religata nauis erat, prdum. Hac actione ex hoc legis capite de omnibus animalibus laesis, quae pecudes non sunt, de apro et leone ceterisque feris et auibus idem erit dicendum. Magistratus municipales, si damnum iniuria dederint, posse Aquilia teneri. nam et cum pecudes aliquis pignori cepisset et fame eas necauisset, dum non patitur te eis cibaria adferre, in factum actio danda est. item si dum putat se ex lege capere pignus, non ex lege ceperit et res tritas corruptasque reddat, dicitur legem Aquiliam locum habere: quod dicendum est et si cum pignori seruum cepisset et ille se suspenderit, nulla datur actio. Haec uerba
Abbreviated transcription (Latin):
tento aut seruaculũ adnauenducen¬
to. an tua manu dãpnũ tecłis. Qui a õi¬
sisunerupto aut c̃ anulo regeretu
nauis incurrisset cũ dño agentoumm̃ s
ec̃. ¶ Itẽ leleo scribit. Sicũ uutnto
nauis mpulsacit infimos anthorarũ
altius inaute funes p̃cidissent. simui
llo aliomoto nisi p̃cisis funio ex spli¬
re sepotuit. Nillã actiouẽ dandum.
Itenq lateo ⁊ꝑtulus ⁊ crta retia pisca¬
dꝵ inque nauis piscatoꝵ. in cid̾at.
estimauerunt: Plane siculran ni¬
tarum id factũest. lege aquilia agen¬
dum. Siubi dãpn in iuria agitur ob
retia nonpisciũ quid̃o capti nonsunt fie¬
riestimanonẽ. cũ incertũ fũit ancaꝑẽtir.
scobruisset. auł ingub̾natorẽ aut
in gucatorẽ actionẽ cõpet̃e tãpnuurie.
alfcͥnins ait Sisicanta uis naui factasit
que tenperari non potiũt. nullã in dnĩt
dandam actionẽ.  Sin aũt culpanau¬
tarumid factũsit. puto aqͣuilie sufficẽ.

Expanded text:
tendo aut serraculum ad nauem ducentendo aut serraculum ad nauem ducendo an tua manu damnum dederis, quia omnisi fune rupto aut cum a nullo regeretur nauis incur‹r›isset, cum domino agendum non esse. Item Labeo scribit, si, cum ui uentorum nauis impulsa esset in funes anchorarum altllo alio modo nisi praecisis funibus explicare se potuit, nullam actionem dandam. idemque Labeo et Proculus et circa retia piscatorum, in quae navis piscatorum inciderat, aestimarunt. plane si culpa nautarum id factum esset, lege Aquilia agendum. sed ubi damni iniuria agitur ob retia, non piscium, qui ideo capti non sunt, fieri aestimationem, cum incertum fuerit, an caperentur. entem obruisset, aut in gubernatorem aut in ducatorem actionem competere damni iniuriae Alfenus ait: sed si tanta uis naui facta sit, quae temperari non potuit, nullam in dominum dandam actionem: sin autem culpa ‹n›autarum id factum sit, puto Aquiliae sufficere.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus lib̾.⁊ adsabmũ. Quifouem
ursorũ ceruoꝵ q capientorũ caisifi¬
tiunt. si inimerib feceriat. eoci a¬
liquid decidĩt. factũq det̾uus est. lege
acuilia obligansĩt. At sunalus lo¬
cisubifieri solent fecãnt. nicbil tenẽ¬
tur. ħ tam acuo ex cainsa dantaẽ .i.¬
duntur ꝗb sũmouetur retor sicui¬
ius ponẽdi ñ bałes. ⁊ pecus uicini iod̾
laqueos incidisset. ¶ Si ꝓtectũ m eũ
qd̾ supradomũtu ã nullouire habcbã
recidisses. posse metũtetũ dãpmniurta
agere ꝓculus scribit. Debuisti eñi me
cisis ate meistignis. aliud ẽ dicendũ¬
domũ t̾ietus aqͣueductus ct̃ seruitutr̃
restripit. uite suo posse eũ im̃ti̾t. et
merito Intest enim qd̾ ħic insuo pte¬
tit. ille malieno fecit. ¶ Sinauisi
tua ĩpacta minã scaphã dampnũ m de
d̾it. quenitũ est quesitu actiom̃ cõpe¬
teret. et ait ꝓtulus. simpotestate nautã
factũ srꝰ lege aquilia cũ narntis agen¬
dũ quia paruirefeit anmauẽ inimit¬

Expanded text:
 ad Sabinum. Qui foueas ursorum ceruorumque capiendorum causa faciunt, si in itineribus fecerunt eoque aliquid decidit factumque deterius est, lege Aquilia obligati sunt: at si in aliis locis, ubi fieri solent, fecerunt, nihil tenentur. Haec tamen actio ex causa danda eduntur, quibus summovetur petitor, si eviius ponendi non haberes, et pecus vicini in eos laqueos incidisset. Si protectum meum, quod supra domum tuam nullo iure habebam, reccidisses, posse me tecum damni iniuria agere Proculus scribit: debuisti enim meccisis a te meis tignis. aliud est dicendudomum traiectus erat aquae ductus citra seruitutem, rescripsit iure suo posse eum intercidere, et merito: interest enim, quod hic in suo protexit, ille in alieno fecit. Si nauis tua inpacta in meam scapham damnum mihi dedit, quaesitum est, quae actio mihi competeretfactum sit, lege Aquilia cum nautis agendum, quia parui refert nauem immit
Abbreviated transcription (Latin):
noglegemniã to accidit. Nasidic uentoso
iofeat. culpe reui est. Nã ⁊ quicctasionẽ
p̃stat. ipsedãpnũ fecisseidetur. Incõo
crimi  ne est et qui non obseruiuit.
neignis longnis ꝓcecle̾ret: At siom̃a quc
oporiuit obseruauit. uł subitauis uepti
bonguis ignẽ ꝓduxit caret culi ¶S
uulneritus fu̾it. scruus non mortisere.
neglegentia aut̃ penent. deuuilnaerito

Expanded text:
die uentoso id fecit, culpae reus est nam et qui occasionem praestat, damnum fecisse uidetur: in eodem crimine est et qui non obseruauit, ne ignis longius procederet. At si omnia quae oportuit obseruauit uel subita uis uenti longius ignem produxit, caret culpa. Si uulneratus fuerit seruus non mortifere, neglegentia autem perierit, de uulnerato
Abbreviated transcription (Latin):
tedĩt ꝓmliuere strpulatusest du asꝑt¬
testotis readi. terciã apud maritũre¬
manere pactussit equiquid maritus
in funus conferret. annfimni raria marit᷑
teneatur. ⁊ ait siq utẽ ipsestipulato
mulierẽ fireriuit. locũ ẽe pacio ⁊ in¬
utilẽ ei funerari.ã forc. Siuo alutsfu

Expanded text:
t pro muliere, stipulatus est duas partes dotis reddi, tertiam apud maritum remanere, pactus sit, ne quid maritus in funus conferret, an funeraria maritus teneatur. et ait, si quidem ipse stipulator mulierem funerauit, locum esse pacto et inutilem ei funerar
Abbreviated transcription (Latin):
omponus ł.. Contri quo ⁊ quod
rat᷑ infuis fimiie inpendit: aut alio
agente secũ suncrariꝰ p̃srit ipse acio¬
ne dedore. maritoreciprt sed sicmã¬
eretie bonoꝵ. uepossessore ⁊ ptrẽꝓpor
et lũt castrense petuliũ puto successor
eus amr teneri. sic deinte adpatremue¬
nire. quiseruũ alienũ uł ancillã sẽ¬
pellunt. hat aduersusonin functiria ac

Expanded text:
num. Contra quoque quod pater in funus ‹fi›liae inpendit aut alio agente secum funeraticia praestitit, ipse actione de dote a marito recipit. Sed si emanheredes bonorumue possessores et patrem pro eat castrense peculium, puto successores eius ante teneri, sic deinde ad patrem uenire. Qui seruum alienum uel ancillam sepeliuit, habet aduersus dominum funerariam ac
Abbreviated transcription (Latin):
noꝙ pat̾ soluento sit. mintũ inqũ tumt
ficerepotist ꝓbaccõueniti. ncitiutria ci
iudrtur quentũ ucort̾ ei usitscpultam
relinqui
alii nupti tecesserit. nonputait falam¬
us. ipriore u ino licet luci totẽficat

Expanded text:
o sit, maritum in quantum facere potest pro hoc conueniri, ne iniuria eius uideretur quondam uxorem eius insepultam relinqui.alii nupta decesserit, non putat Fulcinius priorem maritum, licet lucri dotem faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
mortuaeẽt. aut quomodo suato ma¬
trino mo nũquid hic infuauis ñ conse¬
nĩt. pot̾ dici conferetũ. ¶ simaruinilu¬
cratur dotem tonuenitur funcraria.
rat̃ aut ñ ¶S inbunc casũ pato sicos
quia ꝑmodica fuit infunus ñ fuficit.
isuꝑflũu inpitit᷑ cesẽ accionẽ dari.
cumat᷑ familias cecedit nec ẽ euisso¬
luento lereditas funarun eãex tore̾
tãtuoportet. ⁊ uacelsus scridif

Expanded text:
mortua esset, aut quoquo modo soluto matrimonio? numquid hic in funus non conferit, potest dici conferre eum. Si maritus lucratur dotem, convenietur funeraria, pater autem non. sed in hunc casum puto, si dos, quia permodica fuit, in funus non sufficit, in superfluum in patrem debere actionem dari. Cum mater familias decedit nec est eius solvendo hereditas, funerari eam ex dote tantum oportet: et ita Celsus scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
i uenena ueniunt quid inboc usdi¬
tami S uudex̾ om̃mno intponeit se
ibisnoidebi. bonieñi unnocentis
iuri offiuo eum fungi oportet. Tan¬
tundem debebit facere et inlibis un¬
ꝓbate lectionis inaguisforte uł bi

Expanded text:
eniunt quidem in iudicium, sed iudex omnino interponere se in his non debet: boni enim et innocentis viri officio eum fungi oportet: tantundem debebit facere et in libris improbatae lectionis, magicis forte vel hi
Abbreviated transcription (Latin):
ptione flumnis sines agriconfutit in¬
iantano idõq usurpandi quib dã loca
inquib iusnon habẽt ꝯtasionem p̃stat.
p̃ses ꝓuintie alieno cos abstinereᷤ ⁊ oñoi
tisꝑinet m̃sores mutere et ꝑeosdiri¬
mere ipsamsinum questionẽ ur equ¬
umest. siͥa resexigit: oculiꝰq fuis subiec¬

Expanded text:
ptione fluminis fines agri confudit inundatio ideoque usurpandi quibusdam loca, in quibus ius non habent, occasionem praestat, praeses prouinciae alieno eos abstinere et domino tinet mensores mittere et per eos dirimere ipsam finium quaestionem ut aequum est, si ita res exigit, oculisque suis subiec
Abbreviated transcription (Latin):
singulis prose.lido. alus alia a¬
Itribuat᷑. quiasepx  et solimio⁊ exactĩ¬
opartium᷑: nonmninima incomnno
debeat. uł totum alicui solidebeat᷑.
Srut sue agendũsit. partimsuo.
parum procurntotio nõĩe agatur.
Siuecũ eo agatur. partinisuo. partĩ
nera acuonis offiuo uiduis transla

Expanded text:
singulis pro solido aliis alia adtribuat, quia saepe et solutio et exactio partium non minima incommodadebeat vel totum alicui soli debeatur, sed ut, sive agendum sit, partim suo partim procuratorio nomine agat, sive cum eo agatur, partim suo partim pnera actionis officio iudicis transla
Abbreviated transcription (Latin):
ones br̃ditaric. easiuidex curare de¬
br. ut apud eum mancant. quima
ut cumres ex egerit ipse exbibrant̃
Siom̃s istẽ ex partib hr̃des fut. nec
int̃eos conueniat. apud quẽ potius
cẽ debeant sortiricosoportet. aut ex
consensuuel sufrigio eligeldus est

Expanded text:
ones hereditariae, eas iudex curare debet ut apud eum maneant, qui maut, cum res exegerit, ipsae exhibeantur. si omnes isdem ex partibus heredes sint nec inter eos conueniat, apud quem potius esse debeant, sortiri eos oportet: aut ex consensu uel suffragio eligendus est
Abbreviated transcription (Latin):
to siue exlege .xii. tabularusiue exa¬
liqualeᷤ deseratur hr̃ditas uel exsanꝗ¬
tus consulto. nelenã exconstautione ⁊
tas potest. quoꝵ. potest cẽ hr̃litas.¬
Siquarta adaliquẽ exconstimtione
diupii adrogatum teferitur. qui abic
neq br̃s noq bonorum possessor sir.
utile erit familie erciscunte iuditiũ
necessanium Item fifilu fimilias ral¬
tis peculiũ si fortius defendi potest hr̃¬
ditatem effectam ꝑconstitutiones:⁊¬

Expanded text:
to, siue ex lege duodecim tabularum siue ex aliqua lege deferatur hereditas uel ex senatus consulto uel etiam constitutione: et tas potest, quorum pealiquem ex constitutione diui Pii adrogatum deferatur, quia hic neque heres neque bonorum possessor fit, utile erit familiae erciscundae iudicium necessarium: Item si filii familias militis peculium sit. fort‹i›us defendi potest hereditatem effectam per constitutiones