comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑti. donec primo mane ablatis
ueteribus suꝑ m̃sam ꝓpositionis
ponerentur calidi. Non autẽ
hȩ mensȩ .x. a figura unius mense
ꝓpositionis discrepant. Namsi c̃
una mensa .xii. panib onusta. una¬
nimẽ totius scripturȩ concordiã
auctoritate apłica munitã desig¬
nat. ita noninmerito .x. mensȩ au¬
reȩ diuina legis & ꝓpħaꝵ eloquia
figurate denuntiant. quȩ uel re¬
fectionem nob̃ uerbi dei quasi pa¬
nes ꝓpositionis offerunt. uel no¬
bis erempla fidelium quasi positoꝵ
inse uasoꝵ domini claritatem &
miracula ꝓponunt. Recte autẽ¬
bisquinȩ sunt mensȩ. ñ solum qr
legis lator .U. uolumina scͥpsit: ue¬
rum etiam quia tota testamenti ue¬
terisseries .U. ȩtates seculi complec¬
titur. Geminatur uero numerus
cum post incarnationem dominicã
eadem scriptura. siue utriq dei
populo. iudeo scilicet & gentili cõ¬
mit titur: siue ȩuangelicis plena
figuris ostenditur. quȩ quondam

Expanded text:
operti, donec primo mane, oblatis operti, donec primo mane, oblatis veteribus super mensam propositionis ponerentur calidi. Non autem hae mensae decem a figura unius mensae propositionis discrepant. Nam sicut una mensa duodecim panibus onusta unanimem totius Scripturae concordiam auctoritate apostolica munitam designat, ita non immerito decem mensae aureae divinae legis Prophetarum eloquia figuratae denuntiant; quae vel refectionem nobis verbi Dei, quasi panes propositionis, offerunt vel nobis exempla fidelium, quasi positorum in se vasorum Domini claritatem et miracula proponunt. Recte autebis quinae sunt mensae, non solum quia legislator quinque volumina scripsit, verum etiam quia tota testamenti series quinque aetates saeculi complectitur. Geminatur vero numerus cum post Incarnationem Dominicam eadem Scriptura sive utrique Dei populo Judaeo scilicet et gentili, committitur, sive evangelicis plena figuris ostenditur, quae quondam
Abbreviated transcription (Latin):
quod fecit salomonmensas .x. posuit¬
q eas intemplo. quinq a dextris
ꝙ quinq a simstris. fialas quoq
aureas centum: bas mensas ñ tam
ad panes ꝓpositionis quamaduasa
domini portanda factas. eẽ. cre¬
dibile ẽ: fialas uidelicet qͣs parit̃
factis scriptura refert thumamate¬
ria & thuribula & cȩtera quȩ in
sequentib leguntur. Nam quod
paulo post in eodem uerborum uo¬
lumine subinfertur. fecitq salo¬
mon omnia uasa domus dei. ꝙ al¬
tare ȩneum & mensas. & suꝑeas pa¬
nes ꝓpositionis: uel pluralem nume
scripturis usitatissimo ut in iħu
naue. Filii autem isrł preuaricati
sunt mandatum. & usur pauert̃
de anathemate : cumachar solus.
& non plures filii isrł hoc fecerunt.
Uel certe quia panes ꝓpositionis
solebant ante sabbatum coqui.
ut insabbato mox poni possent
immensam ꝓpositionis. potuit
fieri ut panes noui nouiter cocti.
mox illismensi simponerentur.
ibidemq nocte illa seruarentur

Expanded text:
quia fecit Salomon mensas decem, et posuitquia fecit Salomon mensas decem, et posuit eas in templo, quinque a dextris, et quinque a sinistris, phialas quoque aureas centum: non has mensas tam ad panes propositionis quam ad vasa Domini portanda factas esse credibile est, phialas videlicet quas pariter factas Scriptura refert, thymiamateria, thuribula, et caetera quae in sequentibus leguntur. Nam quod paulo post in eodem verborum volumine subinfertur: Fecitque omnia vasa domus Domini, et altare aeneum, et mensas, et super eas panes propositionis, vel pluralem posuit Scripturis usitatissimo; ut in Jesu Nave: Filii autem Israel praevaricati sunt mandatum, et usurpaverunt de anathemate , cum Achan solus, et non plures filii Israel hoc fecerint, vel certe quia panes propositsolebant ante sabbatum coqui, ut in sabbato mox poni possent in mensam propositionis, potuit fieri ut panes novi, noviter cocti, mox illis mensis imponerentur, ibidemque nocte illa servarentur
Abbreviated transcription (Latin):
t mensam suꝑ quam poneren¬
tur panes ꝓpositionis aureã.
Mensa autem aurea: scͥp¬
tura est sacra spiritalis intelligen¬
tiȩ claritate fȩcunda. De qua psal¬
mista domino. parasti inquit incons¬
pectu meo mensam aduersus eos qui
tribulant me. ¶Le enim nos aduer¬
sarii tribulantes ad errorem inflec¬
tant: mensam nob̾ conditor nr̃ sci¬
entiȩ celestis ꝑquam infide uerita¬
tis conformemur parauit. Panesnã¬
q. ꝓpositionis. sancti sunt doctores:
exemplum uitȩ ꝓposita. semꝑ ui
diuinis paginis quisqͥs bene quȩrit
inuenit. Unde apte idem panes
inȩxodo .xii. fieri prȩcepti sunt:
stamenti condita ẽ. & iustrum̃tiue¬
terisdonante domino reuelata mỹ¬
steria. Quo nimirum num̾o ñ tan¬
tum idemapłi s om̃s sunt designa¬
ti. qui u̾bum p̃dicando. pabulum
uitȩ fidelib ministrant: quia om̃s
utiq ipsam doctrinȩ formam ꝙͣ. a
domino apłi accepere sequuntur.
Quod uero inuerbis dierum legimꝰ

Expanded text:
Et mensam, super quam ponerenEt mensam, super quam ponerentur panes propositionis, auream, etc. » Mensa autem aurea Scriptura est sacra spiritalis intelligentiae claritate fecunda. De qua Psalmista Domino: « Parasti, inquit, in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . » Ne enim nos adversarii tribulantes ad errorem inflectant, mensam nobis conditor noster scientiae coelestis, per quam in fide veritatis confortemur, paravit. Panes namque propositionis sancti sunt doctores, exemplum vitae proposita, semper in divinis paginis quisquis bene quaerit invenit. Unde et apte iidem panes in Exodo duodecim fieri praecepti sunt, Testamenti condita est, et instrumenti Veteris, donante Domino, revelata mysteria. Quorum nimirum numero, non tantum iidem apostoli, sed omnes sunt designati, qui verbum praedicando, pabulum vitae fidelibus ministrant: quia omnes utique ipsam doctrinae formam, quam a Domino apostoli accepere sequuntur. Quod vero in Verbis dierum legimus ,
Abbreviated transcription (Latin):
buitur. Quat̃ enim quini: uncena¬
rium numerum complent. Qͥnq
autẽ libri moysaicȩ legis: quatuor
sunt euangelicȩ lib̾tatis. Q cũ ad
intelligentiam atq custodiam le¬
gis spiritalem illustrante euange¬
lii grã ꝑuenimus: uicenarium ꝓ¬
fecto numerum ꝑficimꝰ. Fitq idẽ
numerus in longitudine ꝙ latitu¬
dine altaris: cum corda electorum
docente utroq testamento & ad¬
iuuante ipso uno utͥusq testa¬
menti auctore. & ꝑseuerantiam
boni oꝑis etiam in ꝑsequutione
seruant. & hylaritatem dilecdio¬
nis etiam ineos qͥ ꝑsequuntur
exhibent. Denario autem nu¬
mero spes cęlestium prȩmiorum
solet designari. dnõ ad firmante:
cumeos qui inuinea magnipatͥs¬
familias laborant. denario re-¬
munerandos ẽẽ. testatur. Et idõ
altare quod infigura factum ẽ.
electorum. obsignificandã eoꝵ
uitam ꝑpetuam : x. erat cubitis
altum. Cum uͦ dictum ẽ. qr fecit
salomon altare aureum: addttĩẽ

Expanded text:
buitur. Quater enim quini vicenabuitur. Quater enim quini vicenarium numerum complent. Quinque autem libri Mosaicae legis quatuor sunt evangelicae libertatis. Et cum ad intelligentiam atque custodiam legis spiritalem, illustrante Evangelii gratia, pervenimus, vicenarium profecto numero hoc perficimus. Fitque idem numerus in longitudine et latitudine altaris, cum corda electorum, docente utroque Testamento, et adjuvante ipso uno utriusque Testamenti auctore, et perseverantiam boni operis etiam in persecutionibus servant, et hilaritatem dilectionis etiam in eos qui persequuntur exhibent. Denario autem numero spes coelestium praemiorum solet designari, Domino affirmante, cum eos qui in vinea magni patrisfamilias laborant denario remunerandos esse testatur . Et idem altare, quod in figura factum est electorum, ob significandam eorum vitam perpetuam, decem erat cubitis altum. Cum vero dictum est quia fecit Salomon altare aureum, additum est
Abbreviated transcription (Latin):
siuis aduitam ingredi serua man¬
data: quam quos audire delectet.
si uis ꝑfectus ẽẽ. uade uende que
habes & da pauꝑib. Nec tamen
huius mensura altaris: mystica
ratione caret & numero. Habet
enim iuguiti cubitos longitudiniᷤ.
& totidem cubitos latitudinis. ⁊ dec̃ẽ
cubitos altitudinis: de quoqͥdem
numero supra inex positione tem¬
pli & uestibuli eius diximus. S
& nunc dicendum breuit̃: quia
si altare holo causti illorum inec¬
cłia typum tenet. qui suũ corpꝰ
& animam domino consecrare ꝑ
ignem amoris illius quęrunt: ꝑse¬
uerantia horum inbona oꝑatio
ne ꝑlongitudinem altaris. amplitu¬
dom caritate dei & ꝓrimi ꝑlatitu¬
dinem. spes in expectatione diuine
uisionis ꝑ altitudinem figuratur.
Quod autem longitudo & latitudo
abtaris uicenorum erat cubitorum
magnam utiq ꝑfectionem designat
eiusdem indefesse longamimitatis.
ac sincerȩ dilectionis quȩ ꝑuteiꝰq
testamenti nob̾ obseruantiam tri¬

Expanded text:
Si vis ad vitam ingredi, serva manSi vis ad vitam ingredi, serva mandata: » quam quos audire delectet, « Si vis perfectus esse, vade, vende quae habes et da pauperibus. » Nec tamen hujus mensura altaris mystica ratione caret et numero. Habet enim viginti cubitos longitudinis, et totidem cubitos latitudinis, et decem cubitos altitudinis. De quo quidem numero supra in expositione templi et vestibuli ejus diximus. Sed et nunc dicendum breviter: Quia si altare holocausti illorum in Ecclesia typum tenet, qui suum corpus et animam Domino consecrare per ignem amoris illius quaerunt, perseverantia horum in bona operatione per longitudinem altaris, amplitudo in charitate Dei et proximi per latitudinem, spes in spectatione divinae visionis per altitudinem figuratur. Quod autem longitudo et latitudo altaris vicenorum erat cubitorum, magnam utique perfectionem designat ejusdem indefessae longanimitatis, ac sincerae dilectionis, quae per utriusque Testamenti nobis observantiam tri
Abbreviated transcription (Latin):
& sanguinis. quȩ mara sui cordis
unmolantes domino mactent:
s solummꝰ lacrimarum & oratio¬
nis ei uota ꝓdesiderio regni cȩ¬
lestis offerunt. Fecit qͦ altare
ȩneum .xx.cubitorum longitudi¬
nis. ⁊.xx. cubitorum latitudinis.
o.x. cubitoꝵ altitudinis. Et qͥdẽ
altare thimiamatis moyses fecit in
heremo: habens cubitum longitu¬
dinis. & alterum latitudinis. & du¬
os cubitos in altitudine. Quante aũ
altare salomonfecerit. scriptura ñ
dicit: sed tantum quod altare au¬
reum fecerit dicit. Constat autẽ
quia tantum facere ñ potuit quan¬
tum fecit holocausti: quia si .xx.
cubitorum in longitudine & lati¬
tudine factum. ee̾t. totam templi
latitudinem impleret. Quanto
gͥ exterius erat positum altare ho¬
locausti quam incensi. quantũq
genere oblationis ac ulitate me¬
talli ignobilius fuit : tantum qͥn¬
titate mensure & hostiarum fre¬
quentia prestabat. Quia nimirũ
plures sunt multo quib dicat᷑.

Expanded text:
et sanguinis, quae in ara sui cordis et sanguinis, quae in ara sui cordis immolantes Domino mactent, sed solummodo lacrymarum et orationis ei vota pro desiderio regni coelestis offerunt. Fecit quoque altare aeneum XX cubitorum longitudinis, et XX cubitorum latitudinis, et X cubitorum altitudinis . Et quidem altare thymiamatis Moyses fecit in eremo, habens cubitum longitudinis, et alterum latitudinis, et duos cubitos in altitudine. Quantae autem alomon fecit, Scriptura non dicit, sed tantum quod altare aureum fecerit dicitur. Constat autem quia tantum facere non potuit, quantum fecit holcubitorum in longitudine et latitudine factum esset, totam templi latitudinem impleret. Quanto igitur exterius erat positum altare holocausti quam incensi, quantumque genere oblationis, ac vilitate metalli ignobilius fuit, tantum quantitate mensurae et hostiarum frequentia praestabat. Quia nimirum plures sunt multo quibus dicatur : «
Abbreviated transcription (Latin):
ficat corda ꝑfectoꝵ iustoꝵ. irt̾ne ca¬
ritatis & castitatis luce chorusca.
Lliois sublimitati signisicandȩ
etiam locus conuent eiꝰdem altaris.
Stabat enim ante ostium scĩ scõꝵs.
ut infactura tab̃naculi manifeste
legimus: in qͦ uidelicet altari ñ osti¬
arum sanguis neq libamina. sed
thiiamata tantum incende ban¬
tur. quorum fumus adsuꝑiora as¬
cendens operiebat archam atq
oraculum odore suauitatis imple¬
bat. In quo figura expͥmebatur
scõrum. qui dum neglectis tempo¬
ralium rerum cupiditatib totam
tentione cȩlestia quęrunt: uelut
intus inuicinio oraculi st̾ positi.
nec longe sunt remotia uelo quo
templum & sc̃a scõrs dirimunt᷑.
quia corpore tantum t̃ram in co¬
lunt cȩcerum secundum interio¬
rem hominem. totamhabent con¬
uersationẽ incelis. Ascenditq
ab huius modi altari fumus incen¬
sorum intra scã scõꝵ ubi archa ẽ.
altari sanguinis hostiarum sed
thuniamata tantum incendit᷑:
qr tales uiri ñ habent oꝑa carnis

Expanded text:
ficat perfectorum justorum, internae charitatis et castitatis luce corusca, quorum sublimitati significandae etiam locus convenit ejusdem altaris. Stabat enim ante ostium sancti sanctorum, ut in factura tabernaculi manifeste legimus. In quo videlicet altari non hostiarum sanguis, neque libamina, sed thymiamata tantum incendebantur: quorum fumus ad superiora ascendens operiebat arcam, atque oraculum odore suavitatis implevit; in quo figura exprimebatur sanctorum, qui dum, neglectis temporalium rerum cupiditatibus, tota intentione coelestia quaerunt, velut intus in vicino oraculi sunt positi. Nec longe sunt remoti a velo, quo templum et sancta sanctorum dirimuntur, quia corpora tantum terram incolunt, caeterum secundum interiorem hominem totam habent conversationem in coelis. Ascenditque ab hujusmodi altari fumus incensorum intra sancta sanctorum, ubi arca est altari sanguis hostiarum, sed thymiama tantum incenditur, quia tales viri non habent opera carnis
Abbreviated transcription (Latin):
cipere ac ꝑseueranter custodire
desiderent: quiq etiam aliis pre¬
dicando latius diffamare. queq
ipsi didicerint recta satagant.
Eris namq metallum ualde ẽẽ.
durabile constat: atq omĩmodo
sonorum. Et fĩrit duas colump¬

Expanded text:
cipere ac perseveranter custodire cipere ac perseveranter custodire desiderent, quique etiam aliis praedicando latius diffamare quae ipsi didicerint recta satagant. Aeris namque metallum valde esse durabile constat, atque omnimodo sonorum. « Et finxit duas colum
Abbreviated transcription (Latin):
chrȩ dr̃ quia filius erat mulieris ui¬
duȩ de isrł. Inqua ꝑsona solet
ñ numquam presentis temporis eocle¬
sia figurari. ꝓ qua uir suus uideli¬
cet xp̃c morte gustata resurrexit:
atq incęlos ascendens eam interum
peregrinantem a se reliquit inter¬
ris. Non autem laborandum inex-¬
planando. quomͦ huus uidue filii uo¬
scĩ sint prȩdicatores: cum omnes
electi uiritim se filios eẽ. fateant᷑
eccłiȩ. cumetiam de eis dẽ p̃dicato¬
rib noui testamenti specialit̃.
fecit autem hẏram ome opꝰ salomo¬
nis. quia minirum doctores scĩ dũ
mynisterio uerbi fideliter insistunt.
opus utiq dei operantur: qm̃ illis
loquendo foris. uiam ueritatis ape¬
riunt. quos intꝰ illustrando. ipse
aduitam prȩordinauit et̃nam.
Ego inquit plantaui. apollo riga¬
uit: deus autem incrementum
dedit. fecit hoc opus exere: quia
illis cominittere uerbum querit
doctor strenuus. qui hoc pie sus¬

Expanded text:
chre dicitur, « quia filius erat mulieris vichre dicitur, « quia filius erat mulieris viduae de Israel; » in qua persona solet nonnunquam praesentis temporis Ecclesia figurari: pro qua vir suus, videlicet Christus, morte gustata, resurrexit, atque in coelos ascendens eam interim peregrinantem a se reliquit in terris. Non autem laborandum in explanando, quomodo hujus viduae filii sancti sint praedicatores, cum omnes electi viritim se filios esse fateantur Ecclesiae; cum etiam de eisdem praedicatoribus Novi Testamenti specialiter » Fecit autem Hiram omne opus Salomonis, quia nimirum doctores sancti dum ministerio verbi fideliter insistunt, opus utique Dei operantur, quoniam loquendo foris viam veritatis aperiunt, quos intus illustrando ipse ad vitam praeordinavit aeternam. « Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit: Deus autem incrementum dedit . » Fecit hoc opus ex aere, quia illis committere verbum quaerit doctor strenuus, qui hoc pie sus
Abbreviated transcription (Latin):
septimanam adueniente mense
octauo. ꝑfecta inuenta sit domus
domini. & oꝑib uidelicet eius
uniuersis & ipsa dedicatione priꝰ
completa : nisi forte putandumẽ
post dedicatum templum p̃dicdo¬
templo aliquid ad huc utensilium
inministeria eius additum fuisse
usq ad ingressum octaui mensis
accelerante rege ut omnino m̃se
plum dedica retur. atq ita uerum
reperiatur utrumq. & templum ui¬
delicet octauo menise in omni oꝑe
suo atq utensilib ꝑfectum: & inmip¬
so septimo mense dedicatum.
rex salomon & tulit hiram de
tẏro filium mulieris uiduȩ
extribi neptalim. patre tyrioarti¬
ficem erarium. & plenum sapientia
ꝙ intelligentia & doctrina ad faci¬
endum omne opus ex ȩxe. Qui cum
uenisset ad regem salomonem: fec̃
om̃e opus eiꝰ. Et hoc mysterii grã
factũ ẽ. Artifex quippe tyrius quem
adutorem salomon assum psit oꝑis:
electos de gentib uerbi ministrossig¬
nificat. Qui uidelicet artifex. pul¬

Expanded text:
septimanam adveniente mense septimanam adveniente mense octavo, perfecta inventa sit domus Domini, et operibus videlicet ejus universis, et ipsa dedicatione prius completa. Nisi forte putandum est post dedicatum templum aliquid adhuc utensilium in ministeria ejus additum fuisse usque ad iaccelerante rege, ut omnino mense plum dedicaretur; atque ita verum reperiatur utrumque, et templum videlicet octavo mense in omni opere suo atque utensilibus perfectum, et ipsum septimo mense dedicatum fuisse. rex Salomon, et tulit Hiram de Tyro filium mulieris viduae, de tribu Nephthalim patre Tyrio, artificem aerarium, et plenum sapientia, et intelligentia et doctrina, ad faciendum omne opus ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit omne opus ejus . Et hoc mysterii gratia factum est. Artifex quippe Tyrius, quem adelectos de gentibus verbi ministros significat. Qui videlicet artifex pul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionem scã ȩccłia ꝑueniet. ut¬
N quid eiamplitis addi possit. inueniti
ñ possit. Habebit enim tẽ. quodys
ille desiderator supplȩx a diõ quece¬
bat dicens. Dnẽ ostende nob̾ pattẽ
& sufficit nob̾. S ñ contempnendi
nascitur quȩstio. qͦmͦ dicatur domus
domini umense octauo ꝑ fecta in
omni oꝑe suo & inuniu̾sis utensili¬
bus: cum insequentib legat᷑ m̃se
septimo dedicationem eiꝰ. eẽ. com¬
pletam. Neq autẽ credibile ẽ. qd̾
.UII. quidem annis templum ȩ difi¬
cans salomon octauo mense octa¬
ui anni ꝑfecerit: s usq ad septimnũ
anni noni mensem dedicationem ꝑ¬
fecte distulerit. Unde potiꝰ ueri si¬
mile uidetur. domum.uii. annis
ac .UII. m̃sib edificatam: ita ut cos¬
dem mense. Uii. dedicationis sit ꝙ¬
lebrata sollempnitas. ac die uicesimo
tercio ipsius mensis ut u̾ba dierum
narrant. popłos salomon ad tab̾na¬
cula sua dimiserit. sicq post unam

Expanded text:
perfectionem sancta Ecclesia perveniet, utperfectionem sancta Ecclesia perveniet, ut quid ei amplius addi possit inveniri non possit. Habebit enim tunc quod pius ille desiderator supplex a Domino quaerebat, dicens: « Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . » Sed non contemnenda nascitur quaestio, quomodo dicatur domus Domini in mense octavo perfecta in omni opere suo, et in universis utensilibus, cum in sequentibus legatur mense septimo dedicationem ejus esse completam? Neque autem credibile est quod septem quidem annis templum aedificans Salomon, octavo mense octavi anni perfecerit, sed usque ad septimum anni noni mensem dedicationem perfecti distulerit. Unde potius verisimile videtur, domum septem annis ac septem mensibus aedificatam, ita ut eodem mense septimo dedicationis sit celebrata solemnitas, ac die vicesimo tertio ipsius mensis, ut Verba Dierum narrant , populos Salomon ad tabernacula sua dimiserit; sicque post unam
Abbreviated transcription (Latin):
conscendunt electi: qui fide. spe. di¬
lectione. atq oꝑe deo placere appe¬
tunt. Hoc alta meritorum grã
transcendunt ꝑfecti: cum intanto
uirtutum culmine ꝓficiunt. ut
discere suis auditorib possint.
qm̃ angłos iudicabunus. quanto
magis secularia:
nno quarto fundata ẽ.
domus domini in mense tio:
& in anno .xͦi. mense buil.
ipse est mensis octauus. ꝑfecta ẽ.
septem. Patet allegoricȩ sensus.
quare domusdomini edificata ẽ
annis. Uii: quia nimirum scã ec¬
ex electis construitur animabus.
& cum fine scłi suum quoq crem̃¬
tum ad finem ipsa ꝑduc̃. Uel cer¬
Septem quippe dona spc̃ scĩ. enu¬
merat y saias: sine quib nemo¬
¶ uel fidelis effici. uel fidem seruare.
uel meruto fidei ad coronam porest
ꝑuenire iusticiȩ. Quodaũ inoctauis
anno & moctauo eiꝰ mense ꝑfecta
ẽ. domus monĩ oꝑe suo & in unia¬
si sutensilib ad futurum scł̃m diẽs
uidicii ptinet: quando ad tantaniũ

Expanded text:
conscendunt electi, qui fide, spe, diconscendunt electi, qui fide, spe, dilectione atque opere Deo placere appetunt: hoc alta meritorum gratia transcendunt perfecti, cum in tanto virtutum culmine proficiunt, ut dicere suis auditoribus possint: « quoniam angelos judicabimus, quanto magis saecularia? » « Anno quarto fundata est domus Domini, in mense tertio, et in anno undecimo mense Bul, ipse est mensis octavus, perfecta esseptem. » Patet allegoriae sensus, quare domus Domini aedificata sit annis septem: quia nimirum sancta Ecex electis construitur animabus, et cum fine saeculi suum quoque crementum ad finem ipsa perducit. Vel recSeptem quippe dona Spiritus sancti enumerat Isaias , sine quibus nemo vel fidelis effici, vel fidem servare, vel merito fidei ad coronam potest pervenire justitiae. Quod autem in octavo anno et in octavo ejus mense perfecta est domus in omni opere suo et in universis utensilibus, ad futurum saeculum, diemque judicii pertinet, quando ad tantam jam
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotib ꝑ eos domino cõmendan¬
das: cum scĩs quibq egentib ne-¬
cessaria mundi huiuis qͥb ipsi ha¬
dicente. facite uobis amicos de
mammona iniquitatis: ut cum de¬
feceritis recipiant uos in ȩterna
tab̾nacula. Beneatͥum sacerdo¬
tum tͥbus ordinib lapidum poli¬
torum & uno ordine lignorum cȩ¬
dri ȩdificatum eẽ. memorat᷑. Tres
quippe ordines sunt lapidum poli¬
torum. fides. spes. caritas. Ꝙ recte
politorum: quia certa necesse ẽ.
discendi sollertia quisq quomͦ cre¬
dere. quid sꝑare. siue diligere debe¬
at dinoscat. Unus aũ ordo lignoꝵ
cȩdri. ipsa ẽ. bona oꝑatio sinc cor¬
ruptione simulationis exhibita: si¬
ne cuius suꝑ adiectione. fides. spes.
caritas. uera ee̾. non ualet. Dictũ
namq ẽ. sepius. quod ligna oedri
ꝓpter odoris grãm & imputribilẽ
suę naturȩ potentiam. ꝑ seueran¬
tiam famamq piȩ designant acti¬
onis. Ad hoc atͥum usq uniuersi

Expanded text:
sacerdotibus per eos Domino commendansacerdotibus per eos Domino commendandos, cum sanctis quibusque egentibus necessaria mundi hujus, quibus ipsi adicente: « Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . » Bene atrium sacerdotum tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri aedificatum esse memoratur. Tres quippe ordines sunt lapides politorum, fides, spes, charitas. Et recte politorum, quia certa necessaria est dicendi solertia qua quisque quomodo credere, quid sperare sive diligere debeat dignoscat, unus autem ordo lignorum cedri ipsa est bona operatio, ac sine corruptione simulationis exhibita, sine cujus superadjectione, fides, spes, charitas, vera esse non valet. Dictum namque est saepius, quod ligna cedri propter odoris gratiam et imputribilem suae naturae potentiam, perseverantiam famamque pie designant actionis. At hoc atrium usque universi
Abbreviated transcription (Latin):
uulgus usq ad atͥum sacerdotum.
hosfias suasusq ad huius ianuam
deferebat. susceptasa sacerdotib
atq inaltario oblatas ocłis ꝓseque¬
batur. in ipsum etiam templũ cum
aperiebatur intuitum suum a lon¬
ge dirigebat: nec tam̃ atͥum sac̾do¬
tum intrandi facultatem habe¬
lat. uerum de inferiorib clama¬
lataddñm. quia nec carnalium
mȩccłia simplicitas a dnõ despici¬
tur. quando fideliter ea quȩ ualent
illi uota pietatis offerunt. Dirigt̃
enim uisus alonge intemplum dĩ:
qui uitam sublimium discere & admi¬
rari sedulo gaudent. Q qͦs uirtutis
umnitatione sequi nequeunt: piȩ ue¬
nerationis complectuntur affectu.
Uident hostias sacerdotum in altari
runt & suas hostias ad atrium sa¬
cerdotum offerendas dno ꝑ illos:
dumbona quȩ prȩualent operan¬
tes. maiorum ac doctorum & con¬
firmantur ex hortatione. & inter-¬
cessione domino cõmendantuR.
Offerunt etiam tunc hostias suas

Expanded text:
vulgus usque ad atrium sacerdotum, vulgus usque ad atrium sacerdotum, hostias suas ad usque hujus januam deferebat, susceptas a sacerdotibus, atque in altari oblatas, oculis prosequebatur. In ipsum etiam templum cum aperiebatur intuitum suum a longe dirigebat, nec tamen atrium sacerdotum intrandi facultatem habebat. Verum de inferioribus clamabat ad Dominum, quia nec carnalium in Ecclesia simplicitas a Domino despicitur, quando fideliter ea quae valent illi voto pietatis offerunt. Dirigunt enim visus a longe in templo Dei, cum vitam sublimium discere, et admirari sedulo gaudent: et quos virtutis imitatione sequi nequeunt, piae venerationis complectuntur affectu. Vident hostias sacerdotum in altari runt et suas hostias ad atrium sacerdotum offerendas Domino pro illis, dum bona quae praevalent operantes, majorum ac doctorum, et confirmantur exhortatione et intercessione Domino commendantur. Offerunt etiam tunc hostias suas
Abbreviated transcription (Latin):
quasispiritualib. s quasi carnalib.
Tamquam paruulis inxpõ lac uob̾
potum dedi ñ ȩscam. Qui bene ꝑba
silicam grandem designant᷑: quia abs¬
q ulla dubietate multo maior est in
sã eccłia talium quam ꝑfectorum
numerus. S ed quantum numero
usestant: tantum succumbunt me¬
rito. Unde apte basilica hȩc gran¬
dis& si plurimos capit. ñ eos tam̃
inuiteriora templi de aurati. non
adaltaris officium. non inipsum
saltem atrium sacerdotum intro¬
mittit: quia carnales quiq atq in¬
firmi adhuc ineccłia. & si obmeri¬
tum castȩ fidei ac pietatis dnõ de¬
uotȩ adelectorum sortem ꝑtinent:
longe tam̃ ab ẽ. ut illis ȩquent᷑. qui
cum fidutia ꝓloquuntur. Non enĩ
audeo aliquid loqui eorum quȩ per
me ñ efficit xp̃c in obedientiam gen¬
tium uerbo & factis. Q it̾m. Bonũ
ertamen certaui. cursum consũma¬
ui. fidem seruaui: de cet̾o reposita ẽ.
mͥ corona iusticiȩ. Accedebat qͥdem

Expanded text:
quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Christo, lac vobis pbasilicam grandem designantur, quia absque ulla dubietate multo major est in sancta Ecclesia talium quam perfectorum numerus. Sed quantum numero praestant, tantum succumbunt merito. Unde apte basilica haec grandis etsi plurimos capit, non eos tamen in interiora templi deaurati, non ad altaris officium, non in ipsum saltem atrium sacerdotum intromittit: quia carnales quique atque infirmi adhuc in Ecclesia, etsi ob meritum castae fidei ac pietatis Domino devotae ad electorum sortem pertinent, longe tamen abest ut illis aequentur, qui cum fiducia proloquuntur. Non enim audeo aliquid loqui eorum quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis . Et iterum: « Bonum certamen certa fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae . » Accedebat quidem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s utiq censent᷑: qui altitudine
recte conuersationis ac doctrinȩ
salutaris eminent. nec sibimet ipsis
tantummodo sed & plurib ꝓsunt.
Qui dum corpora sua õstiam uiuen¬
tem. scãm. deo placentem exhibent.
sacerdotale ꝓfecto ministerium spũ¬
aliter exercent. Neq enim epĩs so¬
lum & prȩsbiteris. uerum omni
dei eccłie loquebatur apłs petrꝰ:
cumait. Uos autem genus electum.
regale sacerdotium. gens scã. popłs
adquisitionis. Cuius honore dig¬
nitatis etiam antiquus dei popłs
erat insignitus: dicente ipso admo¬
ysen. Hȩc dices domui iacob: &
annuntiabis filiis isrł. Ꝙ paulo
post. Et uoseritis mͥ regnum sa¬
cerdotale. gens scã. B asilica uͦ
grandis que erat extra atrium sacͥ
dotum. inqua omĩs popłi multitu¬
do adorare siue aduerbum audien¬
dum confiuere solebat: carnaliũ
inscã eccłia uitam moresq figua¬
liter insinuat. qualib dicit ap
Et ego fratres non potui uobis loqui

Expanded text:
omnes utique censentur, qui altitudine omnes utique censentur, qui altitudine rectae conversationis ac doctrinae salutaris eminent. Nec sibimetipsis tantummodo, sed et pluribus, qui dum corpora sua, « hostiam viventem, sanctam, Deo placentem » exhibent , sacerdotale profecto ministerium spiritaliter exercent. Neque enim episcopis solum et presbyteris, verum omni Dei Ecclesiae loquebatur apostolus Petrus, cum ait: « Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis . Cujus honore dignitatis etiam antiquus Dei populus erat insignitus, dicente ipso ad Moysen: Haec dices domui Jacob. et annuntiabis filiis Israel ; et paulo post: Et vos eritis mihi regnum sacerdotale, et gens sancta. Basilica vero grandis, qudotum, in qua omnis populi multitudo adorare sive ad verbum audiendum confluere solebat, carnalium in sancta Ecclesia vitam moresque figuraliter insinuat, qualibus dicit Apostolus: Et ego, fratres, non potui vobis loqui
Abbreviated transcription (Latin):
quia locus in quo templum erat
situm multum sublimior erat. ꝗͣ
ubi fundate porticus fuere. Nã
sicut iosephus scͣibit extreme atͥ¬
orum fabricȩ cum inquadrĩgen¬
t s cubitis e̾e̾nt erectȩ. tantum
templum ȩdificatum ẽ. ꝑuenert̃.
Hec quidem destructura templi
studioso lectori credidimus inti¬
manda: uerum in eis quȩcumq
scriptura sacra referre cõmodum
duxit. figuras my steriorum que¬
ramus dum cet̾is ꝓ hẏstoriȩ cogni¬
tione simpliciter utamur
Edificiumgͦ templi intͣ atriũ sacer¬
dotum. ꝑfectorum in scã eccłia &
sublimium uitam exprimit uto¬
rum: eorum uidelicet qͥ & excellen¬
tia uircutum dnõ ad ꝓpinquare
& aliis uerbo atq oꝑe ducatum so¬
lent ostendere salutis. Sacerdos
namq ab eo latine nom̃ accepit.
qd̾ sacrum p̃bere ducatum mino¬
rib debeat. Quo nomine inscrip¬
turis mysticȩ ñ solum altaris mini¬
stri. epĩ uidelicet & prȩsbit̾i. sed &

Expanded text:
quia locus in quo templum erat quia locus in quo templum erat situm multo sublimior erat quam ubi fundatae porticus fuerant: nam, sicut Josephus scribit, extremae atriorum fabricae, cum in quadringentis cubitis essent erectae, tantum templum aedificatum est, pervenerunt. Haec quidem de structura templi studioso lectori credidimus intimanda. Verum in eis quaecumque Scriptura referre sacra commodum duxit, figuras mysteriorum quaeramus, caeteris pro historiae cognitione simpliciter utamur. Aedificium ergo templi intra atrium sacerdotum, perfectorum in sancta Ecclesia et sublimium vitam exprimit virorum, eorum videlicet qui et excellentia virtutum Domino appropinquare, et aliis verbo atque olent ostendere salutis. Sacerdos namque ab eo Latine nomen accepit, quod sacrum praebere ducatum minoribus debeat: quo nomine in Scripturis mystice non soli altaris ministri, episcopi videlicet et presbyteri, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
repꝑimus breuit̃ ad notare curain¬
mus. rati eum ab antiquis hȩc ui¬
deis didicisse. neq uirum tameru¬
ditum uoluisse inexemplũ legen¬
di ꝓponere quȩ ñ ipse prius uera
ẽẽ. cognouisset. Hȩc sunt loca:
quorum meminit sup̃mus gͣduũ
psalmus: qui ita incipit. Eece nẽ
dicabant. In haum aliqua dñs sede¬
bat docens: quando a temptantib
phariseis mulier illi ad ultera iu¬
dicanda oblata ẽ. Inhis inuenit
uendentes & ementes oues & boues
& columbas: hosq cum suis merci¬
moniis eluminauit extemplo. In
his petrus & iohannes claudum
inuenientes sanauerunt. ac se¬
cum ingredientes interius ad
orandum durerunt. Inhis ora¬
bat omĩs multitudo popłi. qͣnto¬
do incensum ponenti ⁊acharie
angelus adaltare thimiamatis ap¬
paruit: eumq de prȩcursoris
dñi natiuitate ꝑdocuit. Non¬
autem hȩc tͥa cum porticib suis
aspectum templi de longe aspec¬
tantib abscondere potuerunt:

Expanded text:
reperimus, breviter annotare curavireperimus, breviter annotare curavimus, rati eum ab antiquis haec Judaeis didicisse: neque virum tam eruditum voluisse in exemplum legendi proponere quae non ipse prius vera esse cognovisset. Haec sunt loca, quorum meminit supremus graduum psalmus, qui ita incipit: « Ecce nunc  populo praedicabant; in harum aliqua Dominus sedebat docens, quando a tentantibus Pharisaeis mulier illi adultera judicanda oblata est; in his invenit vendentes et ementes oves et boves et columbas, hosque cum suis mercimoniis eliminavit e templo ; in his Petrus et Joannes claudum invenientes sanaverunt, ac secum ingredientes interius ad orandum duxerunt; in his orabat omnis multitudo populi, quamdiu incensum ponenti Zachariae angelus ad altare thymiamatis apparuit, eumque de praecursoris Domini nativitate perdocuit: nam haec atria cum porticibus suis aspectum templi de longe aspectantibus abscondere potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ticuum incircuitu: sicq templũ
triformi ȩdificiorum p̃sidio ab
onĩ erat parte munitum. facto
paiumento subdiuo uiter ȩclificia
singła de marmore & par ietibus
domorum int̾iorib. hoc ẽ. eis qui
adtemplum respiciebant factis in
columpnis exterioriorib uero soli¬
difsicq fiebat: ut om̃is structura
templi. ꝓgraduum ee̾t. uarietate
rationabiliter distincꝰta. Namq
inscã scõrum ingrediebatur pon¬
tifex. in ipsum templum sacer do¬
tes purificati. uatrium sacerdo¬
tum sacerdotes purificati & ñ
purificati una cum leuitis & can
torib: mintimum atͥum basilicȩ
maioris. uiri uidȩi purificati stan¬
tes & orantes sub diuo si serenum
eẽt. si tempestas inporticus ꝓrimaᷤᷤ
se se recipientes. męrt̾us atrium
mulieres uiduȩ purificate. iextre¬
mum atͥum gentiles & iudȩi qui
nuꝑ uenerant ex gentib usq ad
sextum purificationis diem. Hec
ut inpictura cassiodori distincta

Expanded text:
ticum in circuitu; sicque templum ticum in circuitu; sicque templum triformi aedificiorum praesidio ab omni erat parte munitum, facto pavimento sub dio inter aedificia singula de marmore; et parietibus domorum interioribus, hoc est, eis qui ad templum respiciebant, factis in columnis: exterioribus vero solidis; sicque fiebat ut omnis structura templi per gradum esset varietate rationabiliter distincta. Namque in sancta sanctorum ingrediebatur pontifex, in ipsum templum sacerdotes purificati, in atrium sacerdotum sacerdotes purificati et non putoribus; in intimum atrium basilicae majoris, viri Judaei purificati stantes et orantes sub dio, si serenum esset; si tempestas, in porticus proximas sese recipientes. In exterius mulieres Judaeae purificatae; in extremum atrium gentiles et Judaei, qui nuper venerant ex gentibus usque ad sextum purificationis diem. Haec ut in pictura Cassiodori distincta
Abbreviated transcription (Latin):
enda a sacerdotib atq ad altare ꝑ¬
ferenda. De exteriori uͦ atrio. quod
uerba dierum basilicam grandẽ
uocant: ita scribit iosephiis. Ex¬
irinsecus autem huiustempli aliã
itificauit aulam quadranguli sche¬
mate factam. erigens max imas
porticiis atq latas: & portas excel¬
sas &amplas ꝑ quatuor mundi
partes in eo constituens: quarum
singłe ad unum quemiq uentum
quatuor angłis attendebant. ubi
aureas ianuas collocauit. Et paulo
post. In hoc ergosacrarium om̃spo¬
puli quib purgatio & obseruatio le¬
gitimorum inerat introibant. Has
ĩ porticus cassiodorus senator in
pictura templi quam inpandete:
possuit. ut ipse in psaliorum ex-¬
positione cominemorat. triplici or¬
dine distinçxit. pͥmum uidelicet
ndinem ponens extra atrium sa¬
erdotum ex omni parte ꝑ quadrũ.
sidm eodem mͦ extra uitunas porti¬
cus undiq u̾sum ingyro. extremum
similiter ex omni latere pͥorum por¬

Expanded text:
enda a sacerdotibus atque ad altare perenda a sacerdotibus atque ad altare perferenda. De exteriori vero atrio, quod Verba Dierum basilicam grandem vocant, ita scribit Josephus: « Extrinsecus autem hujus templi aliam aedificavit aulam quadrangulo schemate factam, erigens maximas porticus atque latas, et portas excelsas et amplas per quatuor mundi partes in eo constituens, quarum singulae ad unumquemque ventum quatuor angulis attendebant, ubi aureas, anuas collocavit. » Et paulo post: « In hoc sacrarium omnes populi, quibus purgatio et observatio legitimorum inerat, introibant. » Hasvero porticus Cassiodorus senator in pictura templi quam in pariete posuit, ut ipse in psalmorum expositione commemorat, triplici ordine distinxit: primum videlicet ordinem ponens extra atrium sacerdotum ex omni parte quadrum, secundum eodem modo extra intimas porticus, undique vero in gyrum extremum, similiter ex omni latere priorum por
Abbreviated transcription (Latin):
de exteriori ꝓrsus tacere uidetur:
uerum in uerbis dierum utriusq
fit mentio. ubi ita scriptum est.
fecit etiam atrium sacerdotum. &
basilicam grandem. & ostia in basili¬
ca. que texit ere. Atrium ergo ui¬
terius quod uocatur sacerdotum
eo quod sacerdotes & leuitȩ in ed
ministrarent. ex omni parte erat
templo circumdatum: s ab orien¬
te uude eiusdem templi erat in¬
gressus multo longuis a templo ꝙ
a cȩteris trib plagis secretum.
quia nimirum mnea plagã idẽ.
infacie templi fiebant minist̾i
scõrum. Ibi altare ȩneum ad hi¬
sus domino offerendas. ibi deceni
lute res ad lauandas easdem hostias.
ibimanere ȩneum erat positiror
alauandas manus pedesq sacer¬
dotum. cum administrandum in¬
aatent. Habebat autem hoc atͥum
cres cubitos altituamis ut iosephus
tib hoc licere significaret. E ratq
eianua adorientalem plagam:
ad quamusq popłs hostias suas &
sacrificia inferebat. inde suscipi¬

Expanded text:
de exteriori prorsus tacere videtur. de exteriori prorsus tacere videtur. Verum in verbis dierum utriusque fit mentio, ubi ita scriptum est: Fecit etiam atrium sacerdotum et basilicam grandem, et ostia in basilica quae texit aere . Atrium ergo interius, quod vocatur sacerdotum, eo quod sacerdotes et Levitae in eo ministrarent, ex omni parte erat templo circumdatum, sed ab Oriente, unde templi erat ingrea caeteris tribus plagis secretum, quia nimirum in ea plaga, id est, in facie templi fiebant ministeria sanctorum. Ibi altare aeneum ad hostias Domino offerendas; ibi decem luteres ad lavandas easdem hostias; ibi mare aeneum erat positum ad lavandas manus pedesque sacerdotum, cum ad ministrandum intrarent. Habebat autem hoc atrium tres cubitos altitudinis, ut Josephus tibus hoc licere significaret. Eratque ei janua ad Orientalem plagam, ad quam usque populus hostias suas et sacrificia inferebat, inde suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. ẽ. & intus ꝙ foris equale pa¬
rieti ostium pareret. & qm̃ easdẽ
picturas ostium quas & paries
habebat. ueracit̃ unꝰ ꝑ omĩa & conti¬
nuatimextentus paries uideretur.
unum decoris gr̃am prȩtendens: aliuo
mysterii dispensatorẽ p̃figurans. I
uͦ destriptis templi ostiis sequitur.
& sculpsit cherubun & palmas & ꝙ¬
laturas ualde eminentes. oꝑuitq m¬
nia lamminis aureis oꝑe quadro
ad regulam: quia minirum eadem
archana fidei. spei. & caritatis quȩ
sublimes quiq ac ꝑfecꝰti subliniter
capiunt. queq om̃s electi plene diui¬
na uisione ꝑcipiunt. etiam cathe¬
cizandis rudib ꝓsuo cuiq captu
discenda & confitenda traduntur:
quatiniis sacris initiati mysteriis.
quandoq etiam ad capienda ea que
piȩ credidere ꝑueniant.A
t ȩdificauit
ixx salomon atrium interius
trib ordinib lapidum polito¬
rum: & uno ordine lignorum cȩdri.
De interiori atrio breuiter loquit᷑.

Expanded text:
hoc est, et intus et foris aequale pahoc est, et intus et foris aequale parieti ostium pateret. Et quoniam easdem picturas ostium, quas et paries, habebat, veraciter unus per omnia et continuatim extentus paries videretur, unum decoris gratia praetendens, aliud mysterii dispensatione praefigurans. Quod vero, descriptis templi ostiis, sequitur: « Et sculpsit cherubim, et palmas et caelaturas valde eminentes, operuitque omnia laminis aureis, opere quaad regulam: » quia nimirum eadem arcana fidei, spei et charitatis, quae sublimes quique ac perfecti sublimiter capiunt, quaeque omnes electi plene divina visione percipiunt, etiam catechizandis rudibus pro suo cuique captu discenda et confitenda traduntur: quatenus sacris initiati mysteriis, quandoque etiam ad capienda ea quae pie credidere, perveniant. « Et aedificavit rex Salomon atrium interius tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri. » De interiori atrio breviter loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
mus. omĩa manifesta luce uidebimꝰ.
Non labor oꝑm necessarus. ubi mer¬
cede ꝑpetua eorum quȩ hic laboramꝰ
donabimur. Non necessaria pati¬
entia: ubi nemo aduersis aliquid
inrogat. Nonmunificentia benig¬
nitatis. ubi nemo indiget. opus ẽ.
Hec de ostiorum figura ꝓmodulo
nr̃o sequentes patrum uestigia dis¬
seruimus. Uerumiuxta formam ip¬
sius oꝑis decoris grã ꝓuisum ẽ: ut
inuno eodemq templi ingressu duo
ẽe̾nt. ostia. Necesse & enu erat pa¬
nimirum grossituduus extrema
parte ostia erant affixa. ita ut ȩqͣle
parieti. eẽt. ostium utrumq. &
siue intus siue foris templum qͥsq
positus ostium inspiceret. imus ei
ꝑomĩa paries eẽ. uideret᷑. Similit̃¬
& cedrinus paries cum uioenoꝵ in
longitudine & latitudine. ẽẽt. cu¬
bitorum: non paruam & ipse de¬
buit hab̃e grossitudinẽ. Quaꝓpt̃
& in huius ingressu duo facta sunt
ostia: ut uidelicet abutroq latere

Expanded text:
mus, omnia manifesta luce videbimus. mus, omnia manifesta luce videbimus. Non labor operum necessarius, ubi mercede perpetua eorum quae hic laboramus donabimur. Non necessaria patientia, ubi nemo adversi aliquid irrogat. Non munificentia benignitatis, ubi nemo indiget, opus est. Haec de ostiorum figura pro modulo nostro, sequentes Patrum vestigia, disseruimus. Verum juxta formam ipsius operis decoris gratia provisum est ut in uno eodemque templi ingressu duo essent ostia. Necesse etenim erat panimirum crassitudinis extrema parte ostia erant affixa, ita ut aequale parieti esset ostium utrumque, ut sive intus, sive foris templum quisque positus ostium inspiceret, unus ei per omnia paries esse videretur. Similiter et cedrinus paries cum vicenorum in longitudine et altitudine esset cubitorum, non parvam et ipse debuit habere crassitudinem. Quapropter et in hujus ingressu duo facta sunt ostia, ut videlicet ab utroque latere,
Abbreviated transcription (Latin):
diuina: quia illa prior ẽ. tẽpore.
hȩc diuinitate sublimior. & ꝑ il¬
lam ad hanc intrat᷑. quia inamo¬
re ꝓrimi discitur. qualiter amari
conditor debeat. Notandum sa¬
ne. quo mningressu oraculi. duoqͥ¬
dem fuisse ostia dicuntur. s hȩc
duplicia fuisse non dicunt᷑. in
templiuero id.ẽ. domus prioris
introitu. ita erant duo ostia ut
duplex ẽẽt. utrumq: quia nimi¬
rum inprȩsentieccłia talem nos
ingredi ac ducere uitam necesse
ẽ. in qua dilectionem dei & ꝓxi¬
mi ꝑfidem & oꝑationem. ꝑpati¬
eritiam & benignitatem seruemꝰ.
infutura autem uita ubi dm̃ & ꝓ
ximos inluce int̃nebeatitudims ui¬
debimus. eadem utiq dilectione
gemina absq ullo ꝓrsus labor e.
immo inmagna multitudine di¬
uinȩ dulcedinis fruemur. Unde
apte introitus interioris domus duo
quidem ostia : sed hȩc simplicia habe¬
bat. Non enim ibi fides necessaria
ẽ : ubi ea quȩ nunc credimꝰ ac spera-¬

Expanded text:
divina, quia illa prior tempore, divina, quia illa prior tempore, haec divinitate sublimior. Et per illam ad hanc intratur, quia in amore proximi dicitur, qualiter amari Conditor debeat. Notandum sane quod in ingressu oraculi, duo quidem fuisse ostia dicuntur; sed haec duplicia fuisse non dicuntur. In templi vero, id est domus prioris introitu, ita erant duo ostia, ut duplex esset utrumque. Quia nimirum in praesenti Ecclesia, talem nos ingredi ac ducere vitam necesse est, in qua dilectionem Dei et proximi per fidem et operationem, per patientiam et benignitatem servemus; in futura autem vita, ubi Deum et proximos in luce internae beatitudinis videbimus, eadem utique dilectione gemina absque ullo prorsus labore, imo in magna multitudine divinae dulcedinis fruemur. Unde apte introitus interioris domus duo quidem ostia, sed haec simplicia habebat. Non enim ibi fides necessaria est, ubi ea quae nunc credimus ac spera
Abbreviated transcription (Latin):
ntudo: ꝑquam ea quȩ agenda di¬
dicimus implemus. Quas uno uer¬
siculo uirtutes ꝓpħa breuit̃ com¬
pletitur dicens. Dominus illumi¬
natio mea & salus mea. Illum inatio
indelicet: ut quȩ agere debeamus
doceat. salus uͦ. ut ad hec nos ꝑagen¬
da confirmet. Temperantia ẽ: qua
discernuus ne plus aut minus ui
hprudentiȩ siue fortiti idini oꝑã
die inueniamur. & quia quisqͥs
pnudentia ac fortitudine tempe¬
nter utitur. absq ulla contra¬
parta. post prudentiã. fortitu¬
dinem tͦemperantiã. iusticia seqͥt᷑.
Duo ostia quȩ in hoc ingressu facta
sunt: dilectio dei ẽ. & ꝓximi. Qͤ
bene altrinsecus facta eẽ. dicunt᷑
quia adinuicem respiciunt. ad eo
ut una sine altera nequaꝗͣ. possit
habi. Omĩs enim qui credit qm̃ iħc
qui non diligit frẽm suum quem
uidet. deum quem non uidet quo¬
modo potest diligereꝰ nde rec¬
te ostium exterus dilectio frat̃na.
interuis ẽ dilectio intelligenda

Expanded text:
titudo, per quam ea quae agenda dititudo, per quam ea quae agenda didicimus, implemus. Quas uno versiculo virtutes Propheta breviter complectitur, dicens: « Dominus illuminatio mea et salus mea . » Illuminatio videlicet, ut quae agere debeamus, doceat; salus vero, ut ad haec nos peragenda confirmet. Temperantia est qua discernimus, ne plus aut minus justo, prudentiae sive fortitudini operam dare inveniamur; et quia quisquis prudentia ac fortitudine temperanter utitur, absque ulla contraquarta post prudentiam, fortitudinem, et temperantiam, justitia sequitur. Duo ostia quae in hoc ingressu facta sunt, dilectio est Dei et proximi. Quae bene altrinsecus facta esse dicitur, quia ad invicem respiciunt, adeo ut una sine altera nequaquam possit haberi. « Omnis enim qui credit quoniam Qui non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere? » Unde recte ostium exterius dilectio fraterna, interius est dilectio intelligenda
Abbreviated transcription (Latin):
lignis oliuarum quadrangulatos.
& duo ostia de lignis ab iegnis altri¬
secus: ꝙ utrumq ostium duplex
erat. & se inuicem tenens aperie¬
batur. S icut ingressus orac ul
quoadarcham domini cherubimq:
puemnebatur. introitum significat
regui cȩlestis. quo adiusionem ni ĩ
conditoris suꝑnoriumq eiuium nos
introchuci speramus ac desideramꝰ.
ta introitus irtemplum pͥmor dia
quando inp̃sentem eccłiam iugredi¬
mus. ti pice demonstrat. Iste ingres¬
simnrm̃ ad fidem: ille de signat ad
speriem. Unde apte postes huius ui¬
tioitus. quadrangulati sunt facti:
siue ꝓpter quatuor scĩ euangelii li¬
bros quorum doctrina in fide ueri¬
tatis erudimur. seu ꝓpter totidẽ
urtutes principales. prudentiã.
fetitudinem. temperantiam. iusti¬
ciam: quarum ueluti fundamine
quodam fortissimo omnis bonorum
actuum structura innitit᷑. Pruden¬
tia namq ẽ: qua discimus quid noᷤ
agere. qualiter uiuere deceat. For¬

Expanded text:
lignis olivarum quadrangulatos; lignis olivarum quadrangulatos; et duo ostia de lignis abiegnis altrinsecus; et utrumque ostium duplex erat, et se invicem tenens aperiebatur, » etc. Sicut ingressus oraculi, quo ad arcam Domini cherubimque perveniebatur, introitum significat regni coelestis, quo ad visionem nostri conditoris supernorumque civium nos introduci speramus ac desideramus, ita introitus in templum primordia quando in praesentem Ecclesiam ingredimur, typice demonstrat. Iste ingressum nostrum ad fidem, ille designat ad speciem. Unde apte postes hujus introitus quadrangulati sunt facti, sive propter quatuor sancti Evangelii libros, quorum doctrina in fide veritatis erudimur, seu propter totidem virtutes principales, prudentiam, fortitudinem, temperantiam, justitiam, quarum veluti fundamine quodam firmissimo, omnis bonorum actuum structura innititur. Prudentia est namque qua discimus quid nos agere, qualiter vivere deceat. For