comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ricia. Iuste enum totum amitait. quis¬
quis extra suminum bonum uolens
in aliquo delectati. partem a toto qn¬
tum in se est precidit. cum quodlibet
bonum minus in se. quam in suo toto
sit. Per superbiamigitur homo bom̃
suum quod factus est deserens. per
luxuriam serpsum rebellem. et con¬
trarium xeͣperitur. per auariciam ce¬
tera uel fugientia cum labore inseqͥt.
uel in secuta cum timore et anxietate
tuetur. Per suꝑbiam deo. ꝑ lixuriã
sibi. per auariciam: proximo aduer¬
satur. Hec sunt fundamenta ciuita¬
tis terrene. que in ipso paradiso in
protho plaustis. et serpente uelut in
quibdam terrens montib iactare¬
periuntur. In serpente notatur su¬
perbia. uibi ad amorem proprie ex¬
cellentie mulierem prouocat dicen.
eritis sicut dii. scientes bonumet
malum. In muliere: uoluptas car¬
nalis concupiscentie deprehendit᷑
ubi legitur. Uidens quod pulchrũ
esset lignum uisu et aduescendũ
suaue. tulit de fruetu eius et come¬
dit. Auaricia sp̾aliter in adam de¬

Expanded text:
ritia. Juste enim totum amittit, quisquis extra suum bonum volens in aliquo delectari, partem a toto quantum in se est, praecidit, cum quodlibet bonum minus in se, quam in suo toto sit. Per superbiam igitur homo bonum suum quod factus est deserens, per luxuriam seipsum rebellem et contrarium experitur, per avaritiam caetera vel fugientia cum labor insequitur, vel insecuta cum timore et anxietate tuetur. Per superbiam Deo, per luxuriam sibi, per avaritiam proximo adversatur. Haec sunt fundamenta civitatis terrenae, quae in ipso paradiso, in protoplastis et serpente velut in quibusdam terrenis montibus jacta reperiuntur. In serpente notatur superbia, ubi ad amorem propriae excellentiae provocat dicens: Eritis sicut Dii, scientes bonum et malum . In muliere voluptas carnalis concupiscentiae deprehenditur, ubi legitur: Videns quod pulchrum esset lignum visu, et ad vescendum suave, tulit de fructu ejus, et comedit . Avaritia specialiter in Adam de
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quidã eoꝵ arbit᷑ti sũt me hoc ñfecis¬
se. nͥ quia adeo õem abiecerã u̾ecumdi¬
am qđ & dm̃ &e legem otẽpseram. alii
uͦ ꝓꝓterea me fecisse dicebant. qd̾ ñ ut
decuerat ꝓpħarũ & legis u̾ba ĩtellexissẽ.
alii aũ uane głe ĩputabant &e me hoc fe¬
cisse calũpniabant᷑ ob honorẽ scłi. eo qd̃¬
noscant intentionẽ ⁊ audiant orationẽ.
ĩ qͦ om̃ium aliarũ gentiũ credulitatis
destructionẽ ꝓposui: post hecxꝑianã legẽ
om̃ib p̾stantiorẽ ẽẽ conclusi. ad ultimũ
etiam om̃s cuuisliba xp̃iane legis ad¬
ũsarĩ obiectiones posui. positasq: pro
meo saꝑe cũ ratione ce auctoritate des¬
truxi. Librũ autẽ totũ distinxi ꝑ dialo¬
gũ. ut lectoris animꝰ pnitior fiat ad in¬
delligendũ. In tutandis etiã xꝑianoꝵ
rationibus. nomen qđ mͦ tͥanus habeo
posui: inrationib uͦ adu̾sarii ꝯfutan¬
dis. nom̃ qd ante baptismũ habuerã.
idest moysen. Librum etiam ĩ titulos

Expanded text:
eorum arbitrati sunt me hoc non fecisse, nisi quia adeo omnem abjeceram verecundiam, quod et Deum et legem contempseram. Alii vero propterea me fecisse dicebant, quod non ut decuerat prophetarum et legis verba intellexissem Alii autem vanae gloriae imputabant, et me hoc fecisse calumniabantur ob honorem saeculi, eo qnes et meam cognoscant intentionem, et audiant rationem, in quo omnium aliarum gentium credulitatis destructionem praeposui, post haec Christianam legem omnibus praestantiorem esse conclusi. Ad ultimum etiam omnes cujuslibet Christianae legis adversarii objectiones posui, positasque pro meo sapere cum ratione et auctoritate destruxi. Librum autem totum distinxi per dialogum, ut lectoris animus promptior fiat ad intelligendum. In tutandis etiam Christianorum rationibus, nomen quod modo Christianus habeo, posui: in rationibus vero adversarii confutandis, nomen quod ante baptismum habueram, id est Moysen. Librum etiam in titulos
Abbreviated transcription (Latin):
tre. uenturꝰ in die iudicii iudicare uiuos
ce mortuos. sicut ꝓpħe locuti sunt: &e fũ¬
tͤm p̃dixerunt.
um itaq diuine miserationis in¬
stinctu. ad tam excelsum huiꝰ fidez
gradũ ꝑuenissem: exiu palliũ falsita¬
tis. & nudatus sum tunica iniquita¬
tis: & baptizatus sum in sede oscensis
cuitatis. in noĩe prĩs & filii & spiritus
scĩ. pur ificatꝰ manib stepħi gloriosi ⁊ le¬
gitimi eiꝰd ciitatis ep̃i. Hora etiã baptis¬
matis pret̾ ea que p̃missa sunt. credidi

Expanded text:
re vivos et mortuos, sicut prophetae locuti sunt, et futurum praedixerunt. Cum itaque divinae miserationis instinctu ad tam excelsum hujus fidei gradum pervenissem, exui pallium falsitatis, et nudatus sum tunica iniquitatis, et baptizatus in sede Oscensis civitatis, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, purificatus manibus Stephani gloriosi et legitimi ejusdem civitatis episcopi. Hora etiam baptismatis, praeter ea quae praemissa sunt, credidi
Abbreviated transcription (Latin):
rulio: die natalis apłoꝵ petrice pauli.
Uñ m ob uenerationem &e memoriã eiꝰdẽ
diei et apli. nomen qđ est petrus mͥ ĩ po¬
sui. fuit autẽ pater meus spiritalis
alfunsus głiosus hyspanie imꝑator.
qui me de sacro fonte suscepit. qua re
nomen eius prefato nomini meo appo¬
nens. petrus alfunsi mͥ nom̃ imposui.
Cũq notũ ẽet iudeis qui me antea no¬
uerant. &e ꝓbau̾ant ꝑitũ in libͥs ꝓpħaꝵ¬

Expanded text:
 Petri et Pauli. Unde mihi ob venerationem et memoriam ejusdem apostoli, nomen quod est Petrus, imposui. Fuit autem pater meus spiritualis ALFUNSUS, gloriosus Hispaniae imperator, qui me de sacro fonte suscepit, quare nomen ejus praefato nomini meo apponens, Petrus Alfunsi mihi nomen imposui. Cumque notum esset Judaeis qui me antea noverant, et probaverant peritum in libris p
Abbreviated transcription (Latin):
firum archana reuelata sunt. cead¬
nouimus animũ ad ꝑcipiendũ uerũ
arum intellectum. moratiq sumꝰ su
ipsum explanandum. Unde perpen¬
imꝰ et quod intelligendum. & qd in
e ẽcrẽcendum. iudelicet qđ unꝰ sit
eus in ꝑsonarum trinitate. que nͦ
illo se precedunt temp̃i. nec aliqua
A se segrcegant᷑ diuisione. qͦs xꝑiani
patrem et filium & spiritum sc̃m no¬
minant. & qđ beata Maria de sp̃u sc̃o
concipiens. sine uiri cõmixtione xp̃m
peperit. corpus generans animatũ qđ
runt sua dispositione &e uoluntate. itte si¬
cut erat creator fieret &e redemptor totius
sc̃e eccłẽ: fidelium scł precedentiũ ce se¬
quentium. mortuisq est corꝑe ce sepul¬

Expanded text:
earum arcana revelata sunt, et admovimus animum ad percipiendum verum earum intellectum, moratique sumus super ipsum explanandum. Unde perpendimus, et quod in eis intelligendum, et quod inde est credendum, videlicet quod unus sit Deus, in personarum Trinitate, quae nec ullo se praecedunt tempore, nec aliqua a se segregantur divisione, quas Christiani atrem, et Filium, et Spiritum sanctum nominant, et quod beata Maria de Spiritu sancto concipiens, sine virili commistione Christum peperit, corpus generans animatum, qurunt, sua dispositione et voluntate, ut sicut erat creator, fieret et redemptor totius sanctae Ecclesiae, fidelium scilicet praecedentium et sequentium, mortuusque cor
Abbreviated transcription (Latin):
potenti rerum
omnium creato¬
ri.omnia scien¬
ti. omĩa que uu¬
lt facienti. qui
hominem ratione &e sapientia p̃ditũ.
onũ p̃posuit animali. quib duabus
uirtutib. & que uista sunt intelligẽs
appeteret. ⁊ que saluti contraria sunt
effugeret. honor ⁊ głã: sitq mirabile
nomen euis bñdictum in scła scłoꝵ¬

Expanded text:
potenti, rerum omnium Creatori, omnia scienti, omnia quae vult facienti, qui hominem ratione et sapientia praeditum, omni praeposuit animali, quibus duabus virtutibus et quae justa sunt intelligens appeteret, et quae saluti contraria sunt effugeret, honor et gloria, sitque mirabile nomen ejus benedictum in saec
Abbreviated transcription (Latin):
pericilis latronum. ꝑiculis ex gen̾e.¬
te affligurt. que ab apostolo designat᷑
uͥ ait. In labore et erumpna. in ieiu¬
niis multis. et quia non solum inte¬
rius crucem portant per carnis affli¬
ctionem. sed etiam interius ꝑ mentis
compassionem: subuungit. preter¬
ea que extrinsecus sunt inflartia
mea cotidiana sollicitulo omniũ
ecclesiatum. Qnis infirmatur. et
ego non infirmor: Quis scanlali¬
zatur et ego non uror: Quarta qͣm
ingerit infrrmitas natirre. que sig¬
nariter ostenaitur in fame et siti. in
frigore. et nuditate. et infrequenti
morte. Unde et ait. Que infirmita¬
tis mẽẽ sunt gloriabor. Quintam ex¬
hibet probatio castigationis dirine.
que precipue ꝑ falsos fratres exer¬
cerisolet. siue ꝑ iniquos prelatos.
quos ad corrigendum et proband̃
populum fuum ꝑinicut dominus
aliquando regnare.Qui ꝑdamas¬
ci prepositum signanter expramun¬
tur. u̾bi ciuitatem. ut innocentem
Paulum comprehenderet: custo¬
disse narratur. Sextatandera est

Expanded text:
periculis latronum, periculis ex generti affligunt, quae ab Apostolo designatur, ubi ait: In laboribus et aerumnis, in jejuniis multis . Et quia non solum exterius crucem portant, per carnis afflictionem; sed etiam interius per mentis compassionem, subjungit: Praeterea quae extrinsecus sunt, instantia mea quotidiana, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Quarta, quam ingerit infirmitas naturae: quae signanter ostenditur in fame et siti, in frigore et nuditate, et in frequenti morte. Unde et ait: Quae infirmitatis meae sunt, gloriabor . Quintam exhibet probatio castigationis divinae, quae praecipue per falsos fratres exerceri solet, sive per iniquos praelatos, quos ad corrigendum et probandum populum suum permittit Dominus aliquando regnare. Qui per Damasci praepositum signanter exprimuntur: ubi civitatem, ut innocentem Paulum comprehenderet, custodisse narratur. Sexta tandem est,
Abbreviated transcription (Latin):
ad intrandum nobiscum cogimi
dicentes. et sepius inculcantes.
Mane nobiscum domine qm̃ ad
uesperascit. O quam multos quin¬
quagesimam deuote celebrare. in¬
bra sua frequenter mortificare.
corpus castigare. et in seruitutem
redigere. senfris circumeidere. et
umuersos exterioris hominis mo¬
tus componere nouimus. qui usq
hodie interioris hominis sui facͥ¬
am negligentes sunt quasi miri¬
ce in deserto. et si quando forte cor
suum intrauert nt non nisisiecita¬
tem et terram salsugiis inuenien¬
tes statim ad consueta relabuntur.

Expanded text:
ad intrandum nobiscum cogimus, dicentes et saepius inculcantes: Mane nobiscum, Domine, quoniam advesperascit . O quam multos Quinquagesimam devote celebrare, membra sua frequenter mortificare, corpus castigare, et in servitutem redigere , sensus circumcidere, et universos exterioris hominis motus componere novimus; qui usque hodie interioris hominis sui faciem negligentes, sunt quasi myricae in deserto; et si quando forte cor suum intraverint, nonnisi siccitatem et terram salsuginis invenientes, statim ad consueta relabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
carnas est inumica deo. Paudentia uero sp̃e
que de sacre sccipture. uelat duum ce¬
menti compagiie genesatur inta et pax.
Ot̾ quia cementum de diueesis rerum
generib conficitt. uoluit deus singłis
predictis etatib singula coadunatẽ. gre
ad hucus cemrenti confectionem necces¬
sacia racdebantur. Qne antem finit illa
cemenitum quod manipontifitis sit
in consecratione altacis manifeste decla¬
rat. Illisd autem ex aqua et uino et calce

Expanded text:
carnis inimica est Deo. Prudentia vero spiritus, carnis inimica est Deo. Prudentia vero spiritus, quae de sacrae Scripturae velut divini caementi compagine generatur, vita et pax, Et quia caementum de diversis rerum generibus conficitur, voluit Deus singulis praedictis aetatibus singula coadunare, quae ad hujus caementi confectionem necessaria videbantur. Quae autem sint illa, caementum quod manu pontificis sit in consecratione altaris, manifeste declarat. Illud autem ex aqua, et vino, et calce,
Abbreviated transcription (Latin):
cenuis a noe usq ad xp̃m quattnor preces¬
sisse. Que autemin his qͣtuor etatib facta
fuerit a domino sue preparatio cauita¬
tis. plenius in sequentib exponemus.
cum ceperit libri mat̾ia plenior apparere.
Inũm ipsam matetiam tantummodo.
prelibare sufficiat. ut nec nr̃o operi qua¬
liscumq desit preparatio. gra lectoris¬
animus excitatus ad intelligenda que
sequuntur et tenenda memoriter prepa¬
retur. De ommbus igitur que quatauor
paedictis etatib preparata noscuntur.
imum ad presens excerpimis. quod ad
ttauli prosecutionem sufficiet explicasse.
Illis siquidem etatib sacra a deo scriptura
noscitur preparata que in tonius curitatis
construccione cementiusum obureat. ad.
inequabiura coequationem. et dissidentium
congbatineitionem. Non enim in ciuitate
donm bitumen loeum habet. quo baby¬
lonii in suo opere usi funt procemento. Si¬
tumen qmppe quod naturaliter de terra
oritarr: astittia est naturalis. que prudentia

Expanded text:
cemus a Noe usque ad Christum quatuor praecescemus a Noe usque ad Christum quatuor praecessisse. Quae autem in his aetatibus quatuor facta fuerit Domino suae praeparatio civitatis, plenius in sequentibus exponemus, cum coeperit libri materia plenior apparere. Interim ipsam materiam tantummodo praelibare sufficiat, ut nec nostro operi qualiscunque desit praeparatio, qua lectorisanimus excitatus ad intelligenda quae sequuntur, et tenenda memoriter, praeparetur. De omnibus igitur quae quatuor praedictis aetatibus praeparata noscuntur, unum ad praesens excerpimus, quod ad tituli prosecutionem sufficiet explicasse. Illis siquidem aetatibus sacra a Deo Scriptura noscitur praeparata, quae in totius civitatis constructione caementi locum obtineat, ad inaequalium coaequationem et dissidentium conglutinationem. Non enim in civitate Domini bitumen locum habet, quo Babylonii in suo opere usi sunt pro caemento. Bitumen quippe quod naturaliter de terra oritur, astutia est naturalis, quae prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
ce agructuum. ut postea ecdifices domum
tuam. Hoc quoq in ecclesia que ipsa cuus¬
tas est singulis annis et mistice figuraer ⁊
actu ipso cernimus representari. Ipsa siqͥ¬
densne fundationis in xp̃i natutate ce¬
lebratura misteria ipsius domince natii¬
tatis uenerandam memoriam predicta o¬
sideratione. quattuor consueuit drĩcalib
offiche preuenire. Huiꝰrei simisterrum di¬
ligenter atendimus inuenimus quattuor
etatib preparatum et prenuntiatum. mł¬
tipharie multisq modis dñicum fuisse
aduentumm. Abra ham scslicet usq ad mo¬
ysen. a moẏse usq ad dauid. a dauid
usq ad transimgrationem babylonis.
a transingrationem babylonis usq ad
iohaomnem. Nam due que precesserãt
etates uelut infantia mundi et pueritia.
minus apte minusq habiles: ad uerita¬
tis cognationem muente sunt. Uelsi bib̃et
ab abraham usq ad dauid. secundum
eumangłm. unam compritare etatem. di¬

Expanded text:
ce agrum tuum, ut postea aedifices domum ce agrum tuum, ut postea aedifices domum tuam . Hoc quoque in Ecclesia, quae ipsa civitas est, singulis annis et mystice figurari, et actu ipso cernimus repraesentari. Ipsa siquidem suae fundationis in Christi Nativitate celebratura mysteria, ipsius Dominicae Nativitatis venerandam memoriam praedicta consideratione quatuor consuevit Dominicalibus officiis praevenire. Hujus rei si mysterium diligenter attendimus, invenimus quatuor aetatibus praeparatum et praenuntiatum multifarie multisque modis Dominicum fuisse adventum: ab Abraham scilicet usque ad Moysen, a Moyse usque ad David, a David usque ad transmigrationem Babylonis, a transmigratione Babylonis usque ad Joannem. Nam duae quae praecesserunt aetates, velut infantia mundi et pueritia, minus aptae, minusque habiles ad veritatis cognitionem inventae sunt. Vel, si libet ab Abraham usque ad David secundum Evangelium unam computare aetatem , di
Abbreviated transcription (Latin):
psalm ecitulo aliquid dicendum ẽẽiudetur.
Titulus hicest. Psalmus cantici filiis chore.
Quid est autem aliud psalmun cantici fi¬
liis chore conuenire. nisi ut oꝑe impleant.
quod uoce decantant. qui filii esse chore
illius scilicet calui. hoc est chore. sonat. qui
incaluarie loco suspensus est. non solum sa¬
cramento. sedet rescicmti. non solum ad¬
optione. s etiam unitatõne se ipsos
de caluando. ⁊ superslua queq rese¬
cando contenduntꝰ Tales planefilios cho¬
re mundos scilicet et rectos ade. feruentesq
opere decet collaudatio: ut nec uita auoce.
nee uox a cordis discrepet puritate. Alioqͥn
non erit speciosa lansin ore peceatoris. Ali¬
ud etiam ex hoc est titulo attendendum. qd̾
sicut titulus psalmum precedit. sic funda¬
tionem cuntatis. que in principio psalmi
deseribitur. quedam preꝑatoria precesse¬
runt. ut impleretur illud salomonis. Pre¬
para foris opus tuum. et diligenter exer¬

Expanded text:
psalmi titulo aliquid dicendum esse videtur. psalmi titulo aliquid dicendum esse videtur. Titulus hic est psalmus cantici filiis Chore . Quid est autem illud, psalmum cantici filiis Chore convenire, nisi ut opere impleant, quod voce decantant, qui filii esse Chore, illius scilicet calvi hoc enim Chore sonat, qui in Calvariae loco suspensus est, non solum sacramento, sed et re sacramenti; non solum adoptione, sed etiam imitatione, seipsos decalvando, et superflua quaeque resecando, contendunt? Tales plane filios Chore, mundos scilicet et rectos corde, ferventesque opere decet collaudatio, ut nec vita a voce, nec vox a cordis discrepet puritate; alioqui non erit speciosa laus in ore peccatoris . Aliud etiam ex hoc titulo attendendum quod, sicut titulus psalmum praecedit, sic fundationem civitatis, quae in principio psalmi describitur, quaedam praeparatoria praecesserunt, ut impleretur illud Salomonis: Praepara foris opus tuum, et diligenter exer
Abbreviated transcription (Latin):
nem muri ae tots emtatis ab hes¬
dra et neemia factam legimus in bunc modũ.
Saterdotes et leuite et cantatores eum musicis
instrumentis psallentes incedebant ꝑmurũ.
hes dras uero precedebat. Necinias et obti¬
mates cum eo suꝑ alteram partem muri ince¬
oebant psallentes. Beliqua muttitudo seque¬
batur eos suꝑ terram. dicentes choros. Hec
de historia ueteris testamenti ponenda duxci¬
mus. ut solido funlamento secure superedi¬
ficemus. Phiͣc igitur septiformi sancti sp̃s
oꝑatione᷑. ecclesia septies laudera domino.
dieitmn die. Ot sicut in edificatione domuᷤ
sue. sapientia columpnas septem legitur ex¬
cidisse. sic certis et distinctis ann temporibus.
ecilesia septem predicta sollempniter comm̃¬
uando deum noscitur collaudare. ut hus
duuine laudis p̾coniis. uelut septem suffulta
inueniatur columpnis. Hec autem pleniꝰ
explicando singula singulis prepositi psal¬
mi uersib reseruamus. S priusquam
ad psalmi principium accedamꝰ. de ipsius

Expanded text:
nem muri ac totius civitatis ab Esdra et Nehemia factam legimus in hunc modum: sacerdotes, et levitae, cantores cum musicis instrumentis, et psallentes incedebant per murum . Esdras vero praecedebat, Nehemias, et optimates cum eo super alteram partem muri incedebant psallentes. Reliqua vero multitudo sequebatur eos super terram, et ducebant choros. Hde historia Veteris Testamenti ponenda duximus, ut solide fundamento secure superaedificemus. Pro hac igitur septiformi sancti Spiritus operatione Ecclesia septies laudem Domino dicit in die . Et sicut in aedificatione domus suae sapientia columnas septem legitur excidisse, sic certis et distinctis anni temporibus Ecclesia septem praedicta solemniter commendando Deum noscitur collaudare, ut his divinae laudis praeconiis, velut septem suffulta inveniatur columnis. Haec autem plenius explicanda singula singulis propositi psalmi versibus reservamus. Sed priusquam ad psalmi principium accedamus, de ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
nicationes immnundicie. luxur ie et cet̾a
Qͥtalia agunt. regnũ dĩ ñ ꝯsequent᷑. Qd̃
sumnaliquo supͣdictorum. actu siue uolũ¬
cate te inuenis. ne usurpes dm̃ appellare
patrem. Iure incdignabitur ad u̾sus fili¬
um diaboli. qui se mentiet᷑ dm ħre patr̃ȩ
Et quis ẽ qui actu uł uoluntate. ñ fece¬
uit oꝑa diaboli: Om̃s quidem peccaue¬

Expanded text:
nicationes, immunditiae, luxuriae, etc., nicationes, immunditiae, luxuriae, etc., qui talia agunt regnum Dei non consequuntur. Quod si in aliquo supradictorum actu vel voluntate te invenis, ne usurpes Deum appellare Patrem. Jure indignabitur adversus filium diaboli, qui se mentitur Deum habere Patrem. Et quis est qui actu vel voluntate non fecerit opera diaboli? Om
Abbreviated transcription (Latin):
nendum ueniamus. Pat̃ ñr quies incelts
Oratorum scłarium mos ẽ. ut cũ gͣnde
aliquid iudici ꝑsuadere intendtunt: utant᷑
exordio ad captandam ip̃ius p̃cipue beni¬
uolentiam. Iuxta bunc morem. spũalisis¬
te postulator. docet᷑ acreatore suo. a redẽp¬
nuolentiam captare. aqͥ impetrarede¬
siderat. Et dicit. Pat̃. Ac si dic̾et. Grande
quidẽ ẽ qd̾ postulare uolo s apatre postu
lo ñ ab alieno. Natura eram filiusire. gra
dans cor. filium adoptionis ẽe uoliusti
sti ut sis ei ꝑacer. Sub uet̾i testam̃to qͥs
p̃sumebat dm̃ appellare patrem: Dñs
nom̃ illi. Et ego dñs. Timore sepuiebant
ut serui. ce ñ amore ut firii. Sipẽus uͦ ad¬
quisitionis. ñ tam tunore qm amore sub¬
iectus ẽ ei uideat tñ qui dicit pat̾ ad
dm̃ oraus nem̃tiatur. Sienim d̾sẽ ei
ꝑat̃: et ip̃e eifilius. S dicit eungłm. Ciuꝰ
oꝑa facis. eius filuis es. Si oꝑa carnis facis
filius diaboli es. Que manifesta sunt. for¬

Expanded text:
er. III. Pater noster, qui es in coelis. Oratorum saecularium mos est, ut cum grande aliquid judici persuadere intendunt, utantur exordio ad captandam ipsius praecipue benevolentiam. Juxta hunc morem spiritualis iste postulator docetur a Creatore suo, a redempnevolentiam captare, a quo impetrare desiderat, et dicit Pater noster, ac si diceret: Grande quidem est quod postulare volo, sed a Patre postulo, non ab alieno. Natura eram filius irae, grdans cor, filium adoptionis esse voluisti, sti, ut sis eis Pater? Sub Veteri Testamento quis praesumebat Deum appellare Patrem? Dominus nomen illi. Et ego Dominus . Timore serviebant, ut servi, et non amore ut filii. Populus vero acquisitionis, non tam timore quam amore subjectus est ei. Videat tamen qui dicit Pater ad Deum orans, ne mentiatur. Si enim Deus est ei pater, et ipse est ei filius. Sed dicit Evangelium: Cujus opera facis, ejus filius es. Si opera carnis facis, filius diaboli es, quae manifesta sunt, for
Abbreviated transcription (Latin):
quorumlibet impunitas delictorum. ob
quam causam asilum romuleum legitur
institutum: s pro quo pro delictis uniu̾si
satiffacientes impii. a suis inquitatibus
mundarentiu secundum illud prophete.
U̾te impium et non erit. De populatõe
in hesdra sic legitur. Postquam edificatꝰ
est murus. et posui ualuas. quia ciitas¬
meo. et congregaui obtimates et magis¬
tratus. et uulgum et recensui eos. De in¬
formatione in neemie historia ita legitur.
aꝑuit hesdras librum coram omni popło.
super uninersum enim populum emine¬
suo. et legecunt in libro dei distinete. et
aper te ad intelligendum
lexerunt cum legeretur. Et inse¬
quentib uicesima qͣrta. die mensis
conuenerunt filii israbel in ienimo:⁊
saccis et humus super eos. Et separatum
est semen filiorum israhel ab omni aliem¬
gena. et steterunt. et confitebantur pec
et quater confitebantur. ⁊ adorabant
dominum. De confirmatione eiusdem
in sequentib libri sic legitur. Super oĩb¬

Expanded text:
quorumlibet impunitas delictorum, ob quorumlibet impunitas delictorum, ob quam causam asylum Romuleum legitur institutum; sed in quo pro delictis universi satisfacientes impii a suis iniquitatibus mundarentur, juxta illud prophetae, Verte impium, et non erit . De populatione in Esdra sic legitur: Postquam aedificatus est murus, et posui valvas , etmeo et congregavi otratus, et vulgus, ut recenserem eos . De informatione in Nehemiae historia ita legitur: Aperuit Esdras librum coram omni populo; super universum quippe populum eminesuo. Et legerunt in libro legis Dei distincte et aperte ad intelligendum, et intellexerunt cum legeretur . Et in sequentibus: Vicesima quarta die mensis convenerunt filii Israel in jejunio et saccis; et humus super eos. Et separatum est semen filiorum Israel ab omni filio alienigena; et steterunt, et confitebantur peccet quater confitebantur, et adorabant Dominum Deum suum . De confirmatione ejusdem in sequentibus libris sic legitur: Super omni
Abbreviated transcription (Latin):
in nostri operis ponimus fundamen¬
to. ne a prophetice et catholice regule
rectitudine in aliquo deuiemus. Hic
igitur psalmus septem distinguitir
rersib. quib septiformis exprum¬
tre nrẽ crntatis profectus. In pͥmo
et secrndo uersn agitur. decinitatis ipfe¬
fundatione. et gloriosa portarum seu muroꝵ
consummatione. In tercio de comiitnis asi
limmedio cinitatis collocatione. In quarto
de ciuitatis populatione. In quinto de eiꝰ
informatione. In ui. de confꝑrmatione.
In septimo de consummate ciuitatis leta¬
bunda dedicatione. et hec ommia in edi¬
ficatione. siue reedificatione ihecusalem
in ueteri testamento re pecruntur distĩ¬
cta. In edificatione sub dauid. in reedifi¬
catione sub hesdra et nehenna fundam̃ta
posita. muri edificati. porte cum secis et
uectib statute leguntur. Asilum uero c̃õ¬
mune preter ciuitates refugii. templum
ierosolimitanum omnib creditur exti¬
tisse.non ad quod congregaret impios

Expanded text:
in nostri operis ponimus fundamenin nostri operis ponimus fundamento, ne a propheticae et catholicae regulae rectitudine in aliquo deviemus. Hic igitur psalmus septem distinguitur versibus, quibus septiformis exprimitur nostrae civitatis profectus. In primo et secundo versu agitur de civitatis ipfundatione, et gloriosa portarum seu murorum consummatione. In tertio de communis asyli in medio civitatis collocatione. In quarto de civitatis populatione; in quinto de ejus informatione; in sexto de confirmatione; in septimo de consummatae civitatis laetabunda dedicatione: et haec omnia in aedificatione sine reaedificatione Jerusalem in Veteri Testamento reperiuntur distincta. In aedificatione sub David, in reaedificatione sub Esdra et Nehemia, fundamenta posita, muri aedificati, portae cum seris et vectibus statutae leguntur. Asylum vero commune praeter civitates refugii, templum Jerosolymitanum omnibus creditur exstitisse; non ad quod congregaret impios
Abbreviated transcription (Latin):
si qua feci. me semper preueniri. ⁊ in eis
promoueri innumeris exꝑimmentis pro¬
baui. Ad te igitur nunc pater luminũ.
solito more confugio. te inuoco deus
meus. deus ueritas. in quo ⁊ aquo et
per quem uera sunt que uera sunt oĩa.
Deus sapientia in quo et aquo ⁊ per
quem sapuit. que digne saprunt oĩa.
deuis uera et sumina inta inquo ⁊ aquo.
et per quem uiuunt. que uere summe¬
quo exite est mori. in quem redree reninis¬
cere in quo habitare est uiuere. Manen¬
do inte uiuam exte ⁊ di uita maneas
inme. ut fructum qui maneat afferã
ex te. non ex me. Exte funtquod ꝓpħe
tuo dauuid de tua reuelatum est curitate.
quodq michi de eadem ꝑ enm reuelatur.
quod si et abas reuelatum fuerit perme.
nonerit ex me sed ex te.Iam ergo quid
intꝰ manens ate audierit. quid apud te
uid̾it dauid. quid foris ad nos exiens eru¬
ẽtuanerit audiamus. Fundamenta enis
inquit in montib sanctis. Huinc psalmt̃

Expanded text:
si qua feci, me semper praeveniri, et in eis si qua feci, me semper praeveniri, et in eis promoveri innumeris experimentis probavi. Ad te igitur nunc, Pater luminum, solito more confugio; te invoco, Deus meus, Deus veritas, in quo, et a quo, et per quem vera sunt, quae vera sunt omnia; Deus sapiequem sapiunt quae sapiunt omnia. Deus vera et summa vita, in quo, et a quo, et per quem vivunt, quae vere summequo exire, est mori; in quem redire, reviviscere; in quo habitare, est vivere. Manendo in te, vivam ex te, et tu vita maneas in me; ut fructum, qui maneat, afferam ex te, non ex me. Ex te fuit, quod prophetae tuo David de tua revelatum est civitate, quodque mihi de eadem per eum revelatur. Quod si et aliis revelatum fuerit per me, non erit ex me, sed ex te. Jam ergo quid intus manens a te audierit, quid apud te viderit David, quid foris ad nos exiens eructaverit, audiamus. Fundamenta ejus, inquit, in montibus sanctis . Hunc psalmum
Abbreviated transcription (Latin):
rum aut lapides preciosos non suffici¬
am exhib̃e. si saltem pilos caprarum
obtulerim. non nichil in opus domini
ad iuemar contulisse. Et quia laborã¬
tem agricolam oportet primum de fru¬
ctib suis percipere. expedire michi uisũ
est primo in cruitatis ipsius consid̾atõe
diutius immorari. ut tali commoratõe.
eius tandem ciuis per dei misericordiã
merear inuerari. De hinc ipsius statum
studiosius describerdo. etiam alios ad
habitationem eius instanter prouocabe.
ut non nullo ᷤ eieres si dorinus con¬
cesserit inuemar collegisse. S ad hec qͥs
idoneus msi quem tu domine digna
effec̾is per tuam gratiam. quia nullus
est dignus inuentus. qui non abea indi¬
gnais fuit preuentus. fateor domine fa¬
teor me in dignum. scio meinsefficientẽ
nec aliunde quam de tua confisus gratia
opus istud aggredior. De ipsa me ꝯfid̾e
docet sola illa pietatis trae in effabilis af¬
fluentia. qua preter merita mea ad bona

Expanded text:
rum aut lapides pretiosos non sufficirum aut lapides pretiosos non sufficiam exhibere, si saltem pilos caprarum obtulerim , nonnihil in opus Domini inveniar contulisse. Et quia laboborantem agricolam oportet primum de fructibus suis percipere , expedire mihi visum est, primo in civitatis ipsius consideratione, diutius immorari, ut tali commoratione ejus tandem civis per Dei misericordiam merear inveniri. Dehinc ipsius statum studiosus describendo etiam alios ad habitationem ejus instanter provocare, ut nonnullos ei cives, si Dominus concesserit, inveniat collegisse. Sed ad haec quis idoneus, nisi quem tu, Domine, dignum effeceris per tuam gratiam? Quia nullus est dignus inventus, qui non ab ea indignus fuerit praeventus. Fateor, Domine, fateor me indignum; scio me insufficientem; nec aliunde quidem quam de tua confisus gratia opus istud aggredior. De ipsa me confidere docet sola illa pietatis tuae ineffabilis affluentia, qua praeter merita mea, ad bona
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod ipsum estĩ marcessibile est. Dessla
ergo parte cuntatis dei. que iam in celis coro¬
nata triumphat. ꝑitõribus et spiritualib
qui omnia iudicant. disserendum relinqͦ.
Ggo quim ꝑfectum meum non ignoro
et scire semper uolo. quid nescram. nt si qͥd
ignoro. ignorantia mea mecũ sit. demili¬
tante in terris ciuitate dei tractare instras
si quid in eodem tractatii acceptione dig¬
num sit. lectoris iudicio decelinquens.
Quer si repudiandum totum iudieau̾it.
rogo ut prius legat. postea despiciat. ne
quar. uideatur minus recte antequam
legerit ignorata dampnare. Incipit tracta¬
toto desid̾io uerbo domini cunitar¬
parere dicentis. operamini nõ dei.¬
cibum qui perit. sed qui permanet in
uitam eternam. nichil ad hoc in presẽ¬
tiarum commodius oceurcit. quam ut
ciitati domini urrtutum. cuius pars
peregrinatur in terris. pars coronata
teuimphat in celis. aliquid obsequii
mei studeam impertiri. Nam et si au¬

Expanded text:
eo quod ipsum est, immarcessibile est. De illa eo quod ipsum est, immarcessibile est. De illa ergo parte civitatis Dei, quae jam in coelis coronata triumphat, peritioribus et spiritualibus, qui omnia judicant disserendum relinquo. Ego qui imperfectum meum non ignoro; et scire semper volo quod nesciam; ut si quid ignoro, ignorantia mea meum sit; de militante in terris civitate Dei tractare instituo, si quid in eodem tractatu acceptione dignum sit lectoris judicio derelinquens. Quem si repudiandum totum judicaverit, rogo ut prius legat, postea despiciat ne sinus loquar, videatur minus recte, antequam legerit, ignorata damnare. DE PEREGRINAtoto desiderio verbo Domini parere dicentis: Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam , nihil ad hoc inpraesentiarum commodius occurrit, quam ut civitati Domini virtutum, cujus pars peregrinatur in terris, pars coronata triumphat in coelis, aliquid obsequii mei studeam impertiri. Nam etsi au
Abbreviated transcription (Latin):
colorem quem in me cernebatis obtinet ac¬
tus meus. Placcat soliistitie qui non
tam urere quam ungere consuenit mͥitis
et oratonib uestris. et uerbis saporem.⁊
operi pristinum reparare colorem. Tracta¬
uit beatus angustinus mixti in de utraq
ciuitate.⁊ peregrinante in terris et reg¬
nante in celis sitamen due dicende si nt.
cum non sint nisi una. in quam se propħa
gratulabatur iturum cum diceret. Le¬
tatus sum m his. que dicta funt michi
in domum donim ibims. Stantes erãt
pedes nostri in atriis tuis ihecusalem. Ihe¬
rusalem que edificatur ut eiuitas: cuius
participatio enus in id ipsum. Ecce et edifi¬
caRi propheta dixit eam in terris. et
id ipsum participare in celis. In terris ht
initium ⁊ profectum. ubi est fuisse esse et fo¬
re. ubi heri hodie et cras. In celis habet
consummationem. ubi erit et fuit. uicissi¬
tudins obumbrationem non fatiurt sed
est semperidem est. et quicquid ibi est in

Expanded text:
colorem, quem in me cernebatis, obtinet accolorem, quem in me cernebatis, obtinet actus meus. Placeat soli justitiae, qui non tam urere quam ungere consuevit, meritis et orationibus vestris, et verbis saporem, et operi pristinum reparare colorem. Tractavit beatus Augustinus mistim de utraque civitate, et peregrinante in terris, et regnante in coelis; si tamen duae dicendae sint, cum non sint nisi una in quam se Propheta gratulabatur iturum, cum diceret: Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in domum Domini ibimus. Stantes erant pedes nostri in atriis tuis, Jerusalem. Jerusalem, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum . Ecce et aedificari Propheta dixit eam in terris, et id ipsum participare in coelis. In terris habet initium et profectum, ubi est fuisse, esse et fore: ubi heri, hodie et cras . In coelis habet consummationem, ubi erit, et fuit vicissitudinis obumbrationem non faciunt; sed est semper idem est; et quidquid ibi est, in
Abbreviated transcription (Latin):
patris nuditatem ridendam. s compatiendo
pallio illo. qd̃ utcumq sufficere operire ue¬
landam confido pariter et ornandam. Sed
nec nudtim sio eos uidicatirum sermonẽ
minus ornatum. qui fecrindum approbant
potius. quam facundum. ꝑsuasum quidem
eis est ab apło uirtutem magis quam sermonẽ
eorum qui inflati sunt attendendum. et reg¬
iram dein uirtute comistere sensirirm non
in lepore uerbornm. Rogo ergo uos fratres
mei dilectissum. ut cum in paternos labores
intraueritis. non abienos eos sed proprios
indicantes. fruges uobis dedicatas pia con-¬
sid̾atione pensetis. et fitanta ubertas non
fu̾it. ut falce digna uideatur. saltem spica ᷤᷤ
que occurrerint colligere et manu fricare
non contempnatis. Excuset sterititatem
agelli mei apud uos solis ardor et ut salomo¬
rs uerbis utar. nolite me confid̾are quod
fiisca sim. quia decolorauit me solInde:
uos habuit. retinet sermo meuis. nec ilbam

Expanded text:
patris nuditatem ridendam, sed compatiendo, patris nuditatem ridendam, sed compatiendo, pallio illo quod utrumque sufficeret operire, velandam confido pariter et ornandam. Sed nec nudum scio eos judicaturos sermonem minus ornatum, qui fecundum approbant potius quam facundum. Persuasum quidem eis esse ab Apostolo, virtutem magis quam sermonem eorum qui inflati sunt attendendam; et regnum Dei in virtute consistere sensuum, non in lepore verborum. Rogo ergo vos, fratres mei dilectissimi, ut cum in paternos labores intraveritis, non alienos eos, sed proprios judicantes, fruges vobis dicatas pia consideratione pensetis, et si tanta ubertas non fuerit, ut falce digna videatur, saltem spicas quae occurrerint colligere et manufricare non contemnatis. Excuset sterilitatem agelli mei apud vos solis ardor, et ut Salomonis verbis utar: Nolite me considerare, quod fuscus sim, quia decoloravit me sol . Indvos habuit, retinet sermo meus, nec illum
Abbreviated transcription (Latin):
statum illiuis ciuitatis. quam iezechielqui
et ipse prius aucdierat. ecce data sunt super te
uincula. ũgentem uidit ad auici steum. quam
iohannes descendentem uidit decelo quam
propħa dauid in montib sanctis edificandã
aspexit. In hac fratres meos et fillios clareual¬
lenses. quorum absentiam deplorabam. p̾¬
sentes repperi. in hac omnes bonos in hoc
munto peregrinantes ascriptos. cuies in¬
ueni. Quit igitur restare aliud iam uidet᷑.
nisiut post multos et uarios fluctus. supe¬
rius descriptos. cruitate tandem habitatio¬
nis inuenta seminare agros plantare uineas.
et fructum natiuitatis facere studeamus :
Hoc ame melius fieri posse non credidi. qͣm
si ea que de ciuitate predieta a domino acce¬
pilitteras commendanido agros studiorum
meorum specialib ac dilectissimis filiis mei ᷤ
clareuallensiuꝰ dem ttendos duntitam. uel
sisarculo opus esse cognouerint: a suꝑflius
purgandos committam. Non uerior abeis

Expanded text:
statum illius civitatis, quam Ezechiel, qui statum illius civitatis, quam Ezechiel, qui et ipse prius audierat: Ecce data sunt super te vehicula , vergentem vidit ad austrum; quam Joannes descendentem vidit de coelo ; quam propheta David in montibus sanctis aedificandam aspexit . In hac fratres meos et filios Claraevallenses, quorum absentiam deplorabam, praesentes reperi; in hac omnes bonos in hoc mundo peregrinantes ascriptos cives inveni. Quid igitur restare aliud jam videtur, nisi ut post multos et varios fluctus superius descriptos, civitate tandem habitationis inventa, seminare agros, plantare vineas, et fructum nativitatis facere studeamus? Hoc a me melius fieri posse non credidi; quam si ea, quae de civitate praedicta a Domino accepi, litteris commendando, agros studiorum meorum specialibus ac dilectissimis filiis meis Claraevallensibus demetendos dimittam, vel si sarculo opus esse cognoverint, a superfluis purgandis committam. Non vereor ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
prolongatus est. habitani cum habitanti¬
b cedar. elongatus abeis sine quib uruͥe
mori michi est. cum quib mori. uiuere
michi est. Quis michi det eorum frui et
recreari presentia quorum me confortent
merita trepidartem. exempla prouocent
dormitati tem. quorum humilitas repri¬
mat presumentem. raxtus roboret uaccillan¬
tem. hesitantem confirment confilia. triffẽ
spicitales letificent consolationest Hec apid
mefrequentius uersans. aures domini mei
ih esu laccimis pulsare non cesso. illud pro¬
pheticum mecum sepuis iterans. Sicut
oeuli antille in manib domine sue ita.
oculi mei ad dominum deum meum do¬
nec misereatur mei. et cum patriarcha
iacob constanter affirmans nor dumitam
te nisi benedix̾is michi. Ad hec ipse qui
numquam oblitsettur misereri. tandem
me serirumsuum audire dignatus est cla¬
mantem. slentem respicere. pulsanti uoluit
aperire. reuelans occulos cordis mel. ac
gratie sue luce ꝑfundens. ac cognoscendũ

Expanded text:
prolongatus est, habitavi cum habitantiprolongatus est, habitavi cum habitantibus Cedar , elongatus ab eis, sine quibus vivere mori mihi est, cum quibus mori vivere mihi est? Quis mihi det eorum frui et recreari; praesentia, quorum me confortent merita trepidantem, exempla provocent dormitantem; eorum humilitas reprimat praesumentem, virtus roboret vacillantem, haesitantem confirment consilia, tristem spirituales laetificent consolationes? Haec apud me frequentius versans, aures Domini mei Jesu lacrymis pulsare non cesso, illud propheticum mecum saepius iterans: Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita oculi mei ad Dominum Deum meum, donec misereatur mei ; et cum patriarcha Jacob constanter affirmans: Non dimittam te, nisi benedixeris mihi . Ad haec ipse, qui nunquam obliviscitur misereri, tandem me servum suum audire dignatus est clamantem, flentem respicere, pulsanti voluit aperire, revelans oculos cordis mei, ac gratiae suae luce perfundens, ad cognoscendum
Abbreviated transcription (Latin):
sententie nexib. grauiter me constrictum
tandem confusus agnoui. et qui uelut ona-¬
grum liberum me prius putabam. certo cer
rigantirr. Quis enim restinit ei et pacem ha¬
buit s Ipse quasi peceatum ariolandi rudicat
non obedire.⁊ quasi scelus ydolatrie nolle
acquiescere. Hec et alia multa attendens ⁊
mente diligent̾ ꝑ tractans. cum talib cogi¬
tationib ꝑtircbarer. nec usqͣm iam extus ap¬
paceret. totum tandem ad dominim mes
uerti ⁊ exintimis cordis medullis exclamanᷤ
ad eũ aio. Numquid mare sum ego
cuit cerus quia cucum dedistime carceres A¬
bẏssus uallauitme et pelagus cooperuit
ineum caput. Putas uidebo templum sanc¬
tum tuum: Dutas ad illamueam immo tu¬
am claram uallem ab ep̃ał sarcine uinculis
absolutus aliquando redibo: Sutas filiis
meis dilectissimis immo tuis rebditus. cum
eis tibi letabundus cartabo. Dirupisti do¬
mine uincula mea tibi sacrificabo bostiã
laudis: Heu michi quia in colaius meus

Expanded text:
sententiae nexibus graviter me constrictum sententiae nexibus graviter me constrictum tandem confusus agnovi; et qui velut onagrum liberum me prius putabam Job XXXIXriguntur . Quis enim restitit ei, et pacem habuit? Ipse quasi peccatum ariolandi indicat non obedire, et quasi scelus idololatriae non acquiescere . Haec et alia multa attendens, et mente diligenter pertractans, cum talibus cogitationibus perturbarer, nec usquam jam exitus appareret; totum tandem ad Dominum me converti, et ex intimis cordis medullis exclamans ad eum aio: Nunquid mare sum ego, aut cetus, quia circumdedisti me carcere? Abyssus vallavit me et pelagus cooperuit caput meum. Putas videbo templum sanctum tuum? Putas ad illam meam, imo tuam Claramvallem, ab episcopalis sarcinae vinculis absolutus aliquando redibo? Putas filiis meis dilectissimis, imo tuis redditus, cum eis tibi laetabundus cantabo: Dirupisti, Domine, vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis? Heu mihi, quia incolatus meus
Abbreviated transcription (Latin):
manere. cepit extrapositus inter labentia
ftuctuare. Di eigo multumq in omnibus
querendo requiem fatigatus. ipsisq uexa¬
tionib eruditus. tamdemq in me reuetsus
talia mecum aio. Reraertar in domum meã
unde exiuii. Quid michi et mundaras: Qd
michi et transitoriis : suos ista detineant a¬
matores. suos occupent seccatores. Ego qͥ
mea me tunica expoliaui. quomodontm̃ in¬
duarillam: Qui laui pedes meos. quomo¬
do inquinabo illos ꝯ Si spũ ducor. utiq ñ
sum sub legẽ. Ubi enim sp̃c domini. ibi lib̃¬
tas. Non sum liber: Non sum monachus
Siliberum est aliquib a deo reced̾e. mic hi
ad eum liberum non erit redire:. Dum ta¬
lia tagͥtus in corde uoluerem. ⁊ ad hec fortius
aninium obfirmarem. nocem sub itodicen¬
tis audio. Cum esses iunior cingebas te. et
ambulabas ubi uolebas. cum autem senue¬
ris. alius de cinget. et ducet quo non ius.
Ad hanc uocem totus contremui. ⁊ diuine

Expanded text:
manere, coepit extra positus inter labentia manere, coepit extra positus inter labentia fluctuare. Diu ergo multumque in omnibus quaerendo requiem fatigatus ipsisque vexationibus eruditus, tandemque in me reversus, talia mecum aio: Revertar in domum meam, unde exivi . Quid mihi et mundanis? Quid mihi et transitoriis? Suos ista detineant amatores, suos occupent sectatores. Ego qui mea me tunica exspoliavi, quomodo iterum induam illam? Qui lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? Si spiritu ducor, utique non sum sub lege. Ubi enim, spiritus Domini, ibi libertas. Non sum liber? Non sum monachus? Si liberum est aliquibus a Deo recedere, mihi ad eum liberum non erit redire? Dum talia tacitus in corde volverem, et ad haec fortius animum obfirmarem, vocem subito dicertis audio: Cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas. Cum autem senueris, alius te cinget, et ducet quo non vis . Ad hanc vocem totus contremui, et divinae
Abbreviated transcription (Latin):
mĩs ac spretualib filiis suis in clara¬
Qualle dommo seruientib. henricus
ꝑeccator monachus. superesfluentem para¬
cliti consolationam. Ex ea qua me sentio uo¬
bis caritate deuinctum. uestera quem erga
me geritis metiri acpensare libel affeccum.
Inde est quod sicut de exterioris hominis¬
sollictindine angor. sic filiali assectu uos
paternis anxietatib condo ⁊ lese.⁊ pro
meo statu uersa uice solbeitus non dubito
cogitationib estuare. Uidens igitur ad
presens non posse satiffieri uotis. ut presen¬
tes uos habeam. et omnia que cura uos
sunt plenius presens agnoscam. urĩs saltemn
desideriis satisfacere boet absens cupio et
que circa me acta sunt ex quo a uobis exi¬
ii.uel agantur hodie. uolo uobis prout
possum meliuis aperure. Postquam igicur
sumini noe dispõne de archa sum discipli¬
ne regłaris emisfus. ⁊ mbrim uentoruĩq
procellis expositus. nullam ut uerum fatear
requiem. pes meus potrut inuerare. ⁊ qui
intra archam consueuerat stabilis per¬

Expanded text:
mis ac spiritualibus filiis suis in Claravalle Domino servientibus, Henricus peccator monachus, supereffluentem Paracleti consolationem. Ex ea qua me sentio vobis charitate devinctum, vestrum quem erga me geritis, metiri ac pensare libet affectum. Inde est quod sicut de exteriori sollicitudine angor, sic filiali affectu vos paternis anxietatibus condolere, et pro meo statu versa vice sollicitis non dubito cogitationibus aestuare. Videns igitur ad praesens non posse satisfieri votis, ut praesentes vos habeam, et omnia quae circa vos sunt, plenius praesens agroscam, vestris saltem desideriis satisfacere, licet absens, cupio: et quae circa me acta sunt, ex quo a vobis exivi, vel agantur hodie, volo vobis, prout possum melius, aperire. Postquam igitur summi Noe dispositione de arca sum disciplinae regularis emissus, et imbrium ventorumque procellis expositus, nullam, ut verum fatear, requiem pes meus potuit invenire: et qui intra arcam consueverat stabilis per
Abbreviated transcription (Latin):
et poedicari in nomine eius perttentiam.
et remissionem peccatorum in omnes gs̃.
incipientib ab iherosolum ⁊. Ecce hie
manifeste totam scripturam ueterem. in le¬
gem et prophetaᷤᷤ. et psalmorum nomine.
agyographa distinguendo concludit. Ha¬
bemus igitur uinum in legecalcem in pro¬
phetis. cmeres in agiographis. et singutis
horum hystorie aquam permixtam. immo
per aquam hystorie singula hec sibiminoem
permy ta et conglutinata unum cemen¬
tum efficere comprobantur. Et hec for¬
sitan est illa rota. quam uidit ihezechiel
quattuor habentem facies ⁊ ꝑ.ii. partes nre.
De rota quatuor habente facies ⁊ ꝑ quatuor

Expanded text:
ejus poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes, incipientibus ab Jerosolyma . Ecce hic manifeste totam Scripturam veterem in legem et prophetas, et psalmorum nomine agiographa distinguendo concludit. Habemus igitur vinum in lege, calcem in prophetis, cineres in agiographis, et singulis horum historiae aquam permistam; imo per aquam historiae singula haec sibi invicem permista et conglutinata unum caementum efficere comprobantur. Et haec forsitan est illa rota, quam vidit Ezechiel, quatuor habentem facies per quatuor partes ire. De rota quatuor habente facies, et per quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
siccetis forsit̾a⁊ mͥ de me enim ille. scͥpsit. ⁊ ilłd̃.
Situitamim scripturas. ille enim testooni:¬
um perhibẽt de me. Et quia longum esset
iecexere omnia. que in euuangelio de ueteri
testamento assumuntur. siue q̃ m eo deip¬
sis. Natiuitate circumcisione. apparitione.
ypapanti. baptismate. predicatione. morte.
sepultirra. et resurrectione prenurtiata re¬
petmntur. Illut ad presens ponere suffici¬
at. ubi prelicta quattuor nominatim legit᷑
expressisse qdicens. Dec sunt uerba que lo¬
quutus sum ad uos. cum ad huc essem uo¬
biscum quoniã necesse est impleci omnia:

Expanded text:
si, crederetis forsitan et mihi: de me enim ille scripsit. Et illud: si, crederetis forsitan et mihi: de me enim ille scripsit. Et illud: Scrutamini Scripturas; illae enim testimonium perhibent de me . Et quia longum esset retexere omnia, quae in Evangelio de Veteri Testamento assumuntur, sive quae in eo de ipsius nativitate, circumcisione, apparitione, hypapante, baptismate, praedicatione, morte, sepultura et resurrectione praenuntiata reperiuntur, illud ad praesens ponere sufficiat, ubi praedicta quatuor nominatim legitur expressisse, dicens: Haec sunt verba quae locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum; quoniam