comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catholice disciplinȩ. quȩ aliud dicit bonum
qd summe ac ꝑse bonũ ẽ. non participatiõe
alicuiꝰ boni. s ꝓpria natura & ẽentia: aliud
quod participando bonũ est & habendo.
habet autẽ de illo sumo bono ut bonũ sit:
in se tamen manente illo. nichilq amitten.¬
te. hoc autẽ bonũ qđ postea diximꝰ creatu¬
rã uocat. cui noceri ꝑ defectum potest. Cui
defectus auctor ds̃ non ẽ: quia existendi. &
ut ita dicam eendi auctor ẽ. Ita et malum
ostenditur quomͦ dicatur: non enĩ scđ̾m
essentiã. s scđm priuationẽ uerissime dici¬
tur: & natura cui noceri possit apparet.
Non enĩ ipsa ẽ summũ malũ. cui bonum
adimitur dũ nocetur: neq summũ bonũ.
quȩ ꝓpterea deficere abono potest. quia ñ
existendo bonũ. s bonũ habendo dicitur
bona: neq naturalit bona resẽ. quȩ cum
facta dicitur. utiq ut bona eẽt accepit.
Ita ⁊ds sũmũbonũ ẽ. & ea quȩ fecit bona sunt

Expanded text:
catholicae disciplinae, quae aliud dicit bonum catholicae disciplinae, quae aliud dicit bonum quod summe ac per se bonum est, et non participatione alicujus boni, sed propria natura et essentia; aliud quod participando bonum et habendo; habet autem de illo summo bono ut bonum sit, in se tamen manente illo, nihilque amittente. Hoc autem bonum quod postea diximus, creaturam vocat, cui noceri per defectum potest: cujus defectus Deus auctor non est, quia existendi, et ut ita dicam essendi, auctor est. Ita et malum ostenditur quomodo dicatur; non enim secundum essentiam, sed secundum privationem verissime dicitur: et natura cui noceri possit apparet. Non enim ipsa est summum malum, cui bonum adimitur cum nocetur; neque summum bonum, quae propterea deficere a bono potest, quia non existendo bonum, sed bonum habendo dicitur bona. Neque naturaliter bona res est, quae cum facta dicitur, utique ut bona esset accepit. Ita et Deus summum bonum est, et ea quae fecit, bona sunt
Abbreviated transcription (Latin):
summũ malũ ẽẽ suspicamim. noceri cuiqͣmrei
non potest: ubi nichil ẽ boni. Quod siduȩ na¬
tiurx sc̃ ut affirmatis. regnũ lucis & regnum te¬
nebrarũ: qm̃ regnũ lucis dm̃ ẽẽ fatemini. cui
simplicem quanda naturã conceditis. ita ut
ibi non sit aliud alio deterius: confiteami¬
ni necesse ẽ quod uehement̃ quidẽ adu̾sum
uos est. s tamen necesse confiteamini istam
naturã. quã summũ bonũ non mͦ non nega¬
tis. s etiam uehementer ꝑsuadere conamni.
ẽẽ incõmutabilẽ. & impenetrabilẽ. & incor¬
ruptibiłe. & inuiolabilẽ. Non enĩ aliter e¬
rit summũ bonũ: id ẽ enĩ quo nichil sit
melius. Tali autẽ naturȩ: noceri nullo pa¬
cto potest. At si nocere bono priuare ẽ. sic̃t
ostendi: noceri non potest regno tenebrarũ.
quia nichil ibi boni ẽ: noceri non potest reg¬
no lucis. quia inuiolabile ẽ. Cui nocebit g¬
nequeatis: uidete quã expedita sit sententia

Expanded text:
summum malum esse suspicamini, noceri cuiquam rei summum malum esse suspicamini, noceri cuiquam rei non potest, ubi nihil est boni. Quod si duae naturae sunt, ut affirmatis, regnum lucis, et regnum tenebrarum; quoniam regnum lucis, Deum esse fatemini, cui simplicem quamdam naturam conceditis, ita ut ibi non sit aliud alio deterius: confiteamini necesse est, quod vehementer quidem est adversum vos, sed tamen necesse est confiteamini, istam naturam, quam summum bonum non modo non negatis, sed etiam vehementer persuadere conamini, esse incommutabilem, et impenetrabilem, et incorruptibilem, et inviolabilem: non enim erit aliter summum bonum; id est enim quo nihil est meiius: tali autem naturae noceri nullo pacto potest. At si nocere, bono privare est, sicut ostendi; noceri non potest regno tenebrarum, quia nihil ibi boni est; noceri non potest regno lucis, quia inviolabile est: cui igitur nocebit qnequeatis, videte quam expedita sit sententia
Abbreviated transcription (Latin):
qua ipsũ quoq ingeniũ sunt amissuri ꝑ¬
tinacit᷑ agant: & querant potius qͥd adu̾¬
sus ista dicant. qđ tardis & imbecillis facile
ꝑsuadetur: quã uera ẽẽ consentiant. N me
tam̃ scripsisse penitebit. quod aut quisquã
in uob tande non iniquo iudicio consideret.
urĩnfrelinquat errorẽ: aut quod ingeniosi
&e deo subditi atq adhuc ab studio ur̃o in¬
tegri. cum legerint. ñ possint urĩs sermoni¬
tor uos item quid sit malũ. Si dixeritis id
quod nocet: neq hic mentiemini. S queso
animaduertite: queso uigilate: queso depo¬
nite studia partiũ: & uerum ñ uincendi. s
inuemendi gr̃a querite. Quicqͥd enĩ nocet:
bono aliquo priuat eamrẽ cin nocet. Nam si
nullũ bonũ adimit: nichil ꝓrsus nocet: qͥd
hocaꝑtius obsecro uos. quid planiꝰ quid tã
expositũ cuiuis mediocri intellectori.m̃ ñ
ꝑtinaci: Hoc autẽ posito: uidetur iam ut
opinor quid sequatur. In illa quippe gente qͣm

Expanded text:
qua ipsum quoque ingenium sunt amissuri, pqua ipsum quoque ingenium sunt amissuri, pertinaciter agant, et quaerant potius quid adversus ista dicant, quod tardis et imbecillis facile persuadeatur, quam vera esse consentiant. Non me tamen scripsisse poenitebit quod aut quis quam in vobis tandem non iniquo judicio consideret, vestrumque relinquat errorem; aut quod ingeniosi et Deo subditi, atque adhuc ab studio vestro integri cum legerint, non possint vestris sermonitor vos iterum quid sit malum? Si dixeritis, Id quod nocet; neque hic mentiemini. Sed, quaeso, animadvertite; quaeso, vigilate; quaeso, deponite studia partium, et verum, non vincendi, sed inveniendi gratia quaerite. Quidquid enim nocet, bono aliquo privat eam rem cui nocet: nam si nullum bonum adimit, nihil prorsus nocet. Quid hoc apertius, obsecro vos? quid planius? quid tam expositum cuivis mediocri intellectori, modo non pertinaci? Hoc autem posito, videtur jam, ut opinor, quid sequatur. In illa quippe gente quam
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: simul intelligitur ab eis qui hȩc posst̃
intelligere. non eẽ dm̃ auctorem mali. Q
enĩ. Potest ille qui omĩum quȩ sunt causa
ẽ ut sint. causa eẽ rursus ut non sint. id ẽ.
ut ab essentia deficiant. & non eẽ tendant:
quod malũ generale eẽ clamant uerissima
ratio: at uero illa ur̃a gens mali quã uultiᷤ
eẽ summũ malũ. quomͦ erit contra natu¬
rã. id ẽ contra substantiã: cum eã naturã
atiꝑ substantiã ẽẽ dicatis: Si enĩ contra se
facit: ipsum eẽ sibi adimit. Quod si ꝑfece¬
rit: tunc demũ ꝑueniet ad sũmũ malum.
Non autẽ ꝑficiet: quia eam ñ mͦ eẽ. uerum
etiã sempiternã ẽẽ uultis. Non potest gͥ
eẽ sũmũ malũ: qđ ꝑhibetur ẽẽ substantia.
S quid faciã: scio plures eẽ in uobis: qui
hec intelligere omĩno nequeant. Scio rur¬
sus eẽ quoscła. qui quãquã bono ingenio ut¬
cumq ista uideant: mala tam̃ uoluntate

Expanded text:
Deum, simul intelligitur ab eis qui hoc possunt Deum, simul intelligitur ab eis qui hoc possunt intelligere, non esse Deum auctorem mali. Quomodo enim potest ille, qui omnium quae sunt, causa est ut sint, causa esse rursus ut non sint, id est, ut ab essentia deficiant et ad non esse tendant? quod malum generale esse clamat verissima ratio. At vero illa vestra gens mali, quam vultis esse summum malum, quomodo erit contra naturam, id est contra substantiam, cum eam naturam atque substantiam esse dicatis? Si enim contra se facit, ipsum esse sibi adimit: quod si perfecerit, tunc demum perveniet ad summum malum. Non autem perficiet, quia eam non modo esse, verum etiam sempiternam esse vultis. Non potest igitur esse summum malum, quod perhibetur esse substantia. 4. Sed quid faciam? Scio plures esse in vobis, qu haec intelligere omnino nequeant. Scio rursus esse quosdam, qui quanquam bono ingenio utcumque ista videant, mala tamen voluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
cus. qui non uideat id cuiq generi malum
eẽ. quod contra eius naturã est: s boc consti¬
tuto: euertitur heresis ur̃a. Nulla enĩ na-¬
tura malũ. si quod contra naturã ẽ iderit
malũ. Uos autẽ asseritis quandã naturam
atq substantiã. malum eẽ. Accedit etiã illd̾.
ꝗ cont̾nat᷑am quicqͥd ẽ. utiq nature aduersa¬
tur: & eam ꝑimere nititur: Tendit gͦ id qđ
ẽfacere ut nonsit. Nam et ipsa natura nich
ẽ aliud: qm id qđ intelligitur in suo genere
aliquid ẽẽ. Itaq ut nos iam nouo nomĩe ab¬
eo qđ est eẽ uocamꝰ ẽntiam: quã plerũ q etã
substantiam nominamꝰ: ita ueteres quihec
nomina non habebant. ꝓessentia & substan¬
ta natuã uocabant. capłmm Io ipsiumgͦ
malũ ẽ. si preter ꝑtinaciã uelitis attendere.
deficere ab essentia: & ad id tendere ut non
sit. Quo cuea cũ in catholica dicitur om̃ĩũ
naturarũ atq substantiarũ eẽ auctorem

Expanded text:
cus, qui non videat id cuique generi malum cus, qui non videat id cuique generi malum esse, quod contra ejus naturam est? Sed hoc constituto, evertitur haeresis vestra: nulla enim natura malum, si quod contra naturam est, id erit malum. Vos autem asseritis quamdam naturam atque substantiam malum esse. Accedit etiam illud, quod contra naturam quidquid est, utique naturae adversatur, et eam perimere nititur. Tendit ergo id quod est, facere ut non sit. Nam et ipsa natura nihil est aliud, quam id quod intelligitur in suo genere aliquid esse. Itaqeo quod est esse vocamus essentiam, quam plerumque etiam substantiam nominamus, ita veteres, qui haec nomina non habebant, pro essentia naturatia naturam vocabant. Idipsum ergo malum est, si praeter pertinaciam velitis attendere, deficere ab essentia et ad id tendere ut non sit. 3. Quocirca cum in Catholica dicitur, omnium naturarum atque substantiarum esse auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
natura contraria. S q̃m ad hȩc contẽplanda
sauciam & hebetẽ nugatoriis opinionib &
prauitate uoluntatis aciẽ mentis afferimꝰ:
conemur quantũ possumꝰ ad qualẽcunq
tante rei noticiã ꝑuenire. pedetentĩ atq cau¬
te: nonut uidentes. s ut palpantes solent
querere. Sepe atq adeo pene semꝑ manichei
abhis quib heresen ur̃am ꝑsuadere molimi¬
ni: requiritis unde sit malũ. Putate me
nunc primitꝰ inuos incidisse: impetrem
aliquid auob̾ si placet: ut etiam uos deposi¬
ta paulisꝑ opimone qua uos ista scire opi¬
namini. rem tantã mecũ tanqͣm rudes. in¬
dagare temptetis. Pcunctamini me unde
sit malũ. At ego uicissim ꝑcunctor uos qͥd
sit malũ. Cuius ẽ iustior inquisitio: eoꝵ¬
ne qui quert̃ unde sit quod qͥd sit ignorañ:
an eius qui prius putat eẽ querendum qͥd
sit. ut non ignote rei quod absurdũ ẽ origo¬
uerissime dicitis. Quis enĩ est ita mente ce-¬

Expanded text:
natura contraria. Sed quoniam ad haec contemplanda natura contraria. Sed quoniam ad haec contemplanda sauciam et hebetem nugatoriis opinionibus et pravitate voluntatis aciem mentis afferimus; conemur, quantum possumus, ad qualemcumque tantae rei notitiam pervenire pedetentim atque caute, non ut videntes, sed ut palpantes solent quaerere. CAPUT ab iis quibus haeresim vestram persuadere molimini, requiritis unde sit malum. Putate me nunc primitus in vos incidisse; impetrem aliquid a vobis, si placet, ut etiam vos deposita paulisper opinione, qua vos ista scir opinamini, rem tantam mecum tanquam rudes indagare tentetis. Percunctamini me unde sit malum; at ego vicissim percunctor vos quid sit malum. Cujus est justior inquisitio? eorumne qui quaerunt unde sit, quod quid sit ignorant; an ejus qui prius putat esse quaerendum quid sit, ut non ignotae rei quod absurdissimuVerissime dicitis. Quis enim ita est mente cae
Abbreviated transcription (Latin):
ulli esse arbitror dubium cũ de bonis
& malis queritur. hoc genus questio¬
qua isto sermone uersamur. Quã¬
obrem̃ uellẽ quidẽ ut tam serenam mentisa.¬
ciem homines adhec inuestiganda deferreñ.
ut possent uidere illud summũ bonũ quo
ñ est quicqͣm melius ee supius. cui rational
anima pura &e ꝑfecta subiungitur. Hoc enĩ
intellecto atq ꝑspecto: simul uiderent id eẽ. qđ
summe ac primitus ẽẽ rectissime dicitur. hoc
enĩ maxime ẽẽ dicendũ ẽ. quod semꝑ eodem
mͦ sese habet: quod om̃imͦ sui simile ẽ: quod
nulla ex parte corrumpi ac mutari potest:
Quod non subiacet tempori: quod alit̾ nc̃
se habere qua habebat antea non potest. Id
enĩ est quod uerissime dicitur. Subẽ enĩ hu¬
ic uerbomanentis inse atq incõmutabilit
sese habentis. nature significatio. Hanc nicħ
aliud qͣm dm̃ possumus dicere. Cui sicon¬
trariũ recte queras: nicbil omĩno ẽ. Esse enĩ
contrariũ non babet: nisi ñ eẽ. Nulla ẽ gͦ deo

Expanded text:
ulli esse dubium arbitror, cum de bonis et malis quaeritur, hoc genus quaestioqua isto sermone versamur. Quamobrem vellem quidem, ut tam serenam mentis aciem homines ad haec investiganda deferrent, ut possent videre illud summum bonum, quo non est quidquam melius aut superius, cui rationalis anima pura et perfecta subjungitur. Hoc enim intellecto atque perfecto, simul viderent id esse quod summe ac primitus esse rectissime dicitur. Hoc enim maxime esse dicendum est, quod semper eodem modo sese habet, quod omnimodo sui simile est, quod nulla ex parte corrumpi ac mutari potest, quod non subjacet tempori, quod aliter nunc se habere quam habebat antea, non potest. Id enim est quod esse verissime dicitur. Subest enim huic verbo manentis in se atque incommutabiliter sese habentis naturae significatio. Hanc nihil aliud quam Deum possumus dicere, cui si contrarium recte quaeras, nihil omnino est. Esse enim contrarium non habet, nisi non esse. Nulla est ergo Deo
Abbreviated transcription (Latin):
stauratur. que si absit. nicbil ad depellen¬
das miserias salus illa corporis ualet. dif¬
ficillima omĩno resest: utq incorpore di-¬
cebamꝰ. aliud eẽ morbos & uulnera curare.
quod pauci hoĩes benefacere possunt:ali¬
ud autẽ famẽ sitimq sopire. & cętera in qͥ¬
b subuenire hoĩem homini uulgo passi¬
q conceditur: sic in animo sunt quȩdã in qͥ¬
b excellentia illa. & rara magistiria non
ad modũ desiderantur: ut cum bortamur
&e̾ monemꝰ ut hec ipsa indigentib exhibe-¬
antur. quȩ corꝑi exhibenda ẽẽ diximꝰ. Cũ
eiũ hec facimꝰ oꝑe corpori: cum autẽ doce¬
mus ut fiant: disciplina aĩo subuenimus.
Sunt uͦ alia. quib multimodi uariiq mor¬
bi animoꝵ magna quadã &e prorsus inef

Expanded text:
stauratur, quae si absit, nihil ad depellenstauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res est. Atque ut in corpore dicebamus aliud esse morbos et vulnera curare, quod pauci homines bene facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi variique morbi animorum, magna quadam et prorsus inef
Abbreviated transcription (Latin):
sum liberat: cum deniq humanitatẽ suam
usq ad sepulturã porrigit mortuoꝵ: etiã¬
si id faciat mente tranquilla. nullis aculeis
doloris instinctus. s adductus officio bonita¬
tis. misericors tam̃ uocandus ẽ. huic enĩ ni¬
chil obest nom̃: cum absit miseria. Stulti
uͦ cum miscdiam quasi uiciũ deuitant. qr
officio satis moueri nequeunt. sinec ꝑtur:¬
batione cõmouentur: congelascunt potiu
rigore inhumanitatis. quã rationis tran-¬
quillitate serenantur. Itaq multo pruden
tius etiã ipse ds̃ misericors dicitur: qui quẽ¬
admodũ dicatur. restat intelligere. his qui
sese idoneos religione studioq p̾restiterint:
ne cum uerbis doctoꝵ inepte utimur. in do¬
ctorũ animas prius durascere uitandomi¬
scdiam. quã benignitatẽ appetendo. mites.¬
cere faciamꝰ. Atq ut miscd̃ia iubet ista nos
ab homine pellere incõmoda: sic innocen¬
tia ꝓhibet inferre. capłm Quod autẽ at¬

Expanded text:
sum liberat, cum denique humanitatem suam sum liberat, cum denique humanitatem suam usque ad sepulturam porrigit mortuorum? Etiamsi id faciat mente tranquilla, nullis aculeis doloris instinctus, sed adductus officio bonitatis, misericors tamen vocandus est. Huic enim nihil obest nomen, cum absit miseria. 54. Stulti vero cum misericordiam quasi vitium devitant, quia officio satis moveri nequeunt, si nec perturbatione commoventur, congelascunt potius rigore inhumanitatis, quam rationis tranquillitate serenantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse misericors dicitur: qui quemadmodum dicatur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint; ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum animas prius durescere vitando misericordiam, quam benignitatem appetendo mitescere faciamus. Atque ut misericordia jubet, ista nos ab homine pellere incommoda, sic innocentia prohibet inferre. CAPUT XX
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hanc itaq ꝑtinet. ñ ea tantũ quȩ ars eoꝵ
ex hibet. qui ꝓprie medici nominantur: s
etiam cib & potus. tegmen & tectum. defensi
oq omĩs atq munitio: qua nrm corpus ad¬
uersus etiam externos ictus. casusq serua¬
tur. Nam fames et sitis. & frigus. &e estus. et
quicqͥdertͥnsecus ẽ qͦ grauit᷑ infligimur: salu¬
tem de qua nc̃ agitur. Manere nonsinunt.
Quare illa omĩa quib huiuscemodi malis
incõmodisue resistitur. qui officiose atq hu-¬
militer p̃bent. miscđes uocantur. etiã si sa-¬
pientes usq adeo sint. ut iam nullo animi
dolore turbentur.Nam quis ignoret ex eo
appellatã eẽ miscdiam: quod miserũ con
ficiat᷑ condolescentis alieno malo: & quisñ
concedat ab om̃i miseria liberũ eẽ debere sa¬
pientẽ cum subuenit in opi. cum esurienti
cibos prestat. potumq sitienti cum uestit
nudum. cũ ꝑegrinũ tecto recipit. cũ oppres¬

Expanded text:
Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie medici nominantur; sed etiam cibus et porus, tegmen et tectum, defensio denique omnis atque munitio, qua nostrum corpus adversus etiam externos ictus casusque servatur: nam et fames, et sitis, et frigus, et aestus, et quidquid extrinsecus graviter infligitur, salutem, de qua nunc agitur, manere non sinunt. 53. Quare illa omnia, quibus hujuscemodi malis incommodisve resistitur, qui officiose atque humaniter praebent, misericordes vocantur, etiamsi sapientes usque adeo sint, ut jam nullo animi dolore turbentur. Nam quis ignoret ex eo appellatam esse misericordiam, quod miserum cor faciat condolentis alieno malo? et quis non concedat ab omni miseria liberum esse debere sapientem, cum subvenit inopi, cum esurienti cibum praestat potumque sitienti, cum vestit nudum, cum peregrinum tecto recipit, cum oppres
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ autẽ sese res habeat. illud maxime te¬
nendũ est: ne se quisquã credat contempto
ꝑrimo. adbeatitudinem & ad dm̃ quẽ dili¬
git. ẽe uenturũ. Atq ittinã ut facile ẽ bene
instituto &e benigno diligere ꝓrximũ: ita faci¬
le eẽt. uel consulere. uel nichil nocere. Non it
ad hec satis est uoluntas bona: s opus ẽmag.¬
na quadã ratione atq prudentia: qua nẽ¬
mo uti potest. nisi ds̃ ille fons omĩum bono¬
rũ id tribuerit. De quare quantũ arbitror
difficillima. temptabimus dicere ꝓ suscep¬
to oꝑe pauca queda: spem totam constitu¬
entes in eo. cunis solius ista dona funt. Homo
mortali atq terreno utens corpore. Partim
gͦ corpori. partim uͦ aĩe hominis benefacit.
qui ꝓximũ diligit. Ad corpus quod ꝑtinit
medicina nominata ẽ: ad aĩam autẽ discipli¬
na. S medicinã nunc uoco: quicqͥd omino
corporis. uł intuetur uł instaurat salutẽ.

Expanded text:
quo modo autem res se habeat, illud maxime tequo modo autem res se habeat, illud maxime tenendum est, ne se quisquam credat, contempto proximo, ad beatitudinem et ad Deum quem diligit esse venturum. Atque utinam, ut facile est bene instituto et benigno diligere proximum, ita facile esset vel consulere, vel nihil nocere. Non enim ad haec satis est voluntas bona, sed opus est magna quadam ratione atque prudentia, qua nemo uti potest, nisi Deus ille fons omnium bonorum id tribuerit. De qua re, quantum arbitror, difficillima, tentabimus dicere pro suscepto opere pauca quaedam, spem totam constituentes in eo cujus solius ista dona sunt. CAPUTmortali atque terreno utens corpore. Partim ergo corpori, partim vero animae hominis benefacit qui proximum diligit. Ad corpus quod pertinet, medicina nominata est; ad animam autem, disciplina. Sed medicinam nunc voco, quidquid omnino corporis vel tuetur vel instaurat salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
rat qua multa e quanti ponderis uerba in¬
illis libris de caritate ꝓximi usq quaq diffusa
sint: S cum duob modis peccetur in hominẽ.
uno si ledatur. alio sicũ potest ñ adiuuetur.
ea que ipsa sint quib mali homines cẽ dicant᷑.
quoꝵ neutrũ qui diligit facit: satis opinon
quod uolumꝰ demonstrat ista sententia. dilec¬
tio ꝓximi malũ ñ oꝑatur. & si adbona per¬
uenire non possumus nisi mala oꝑari de¬
stiterimꝰ: ista sunt qͣsi cunabula caritatis
dĩ quib diligimꝰ ꝓximũ: ut qͣm dilectio
ꝓximi malũ non oꝑatur. binc ad illud ascẽ¬
damus quod dictum ẽ. Scimus qͣ̃m diligen¬
tib dm̃: omĩa ꝓcedunt in bonũ. S nescio
quomͦ aut pariter ista in plenitudinẽ ꝑ¬
fectionẽq consurgunt: aut inchoatur prĩ
amor dĩ. & prius ꝑficitur ꝓximi. Adinci¬
piendũ enĩcitius nos fortasse in se caritaᷤ di¬
uina rapit: s facilius minora ꝑficimꝰ. Quo.¬

Expanded text:
rat quam multa, et quanti ponderis, verba inrat quam multa, et quanti ponderis, verba inillis Libris de charitate proximi usquequaque diffusa sint? Sed cum duobus modis peccetur in homine, uno si laedatur, alio si cum potest non adjuvetur; eaque ipsa sint quibus mali homines esse dicantur, quorum neutrum, qui diligit, facit: satis, opinor, quod volumus demonstrat ista sententia, Dilectio proximi malum non operatur. Et si ad bona pervenire non possumus, nisi mala operari destiterimus, ista sunt quasi cunabula charitatis Dei, quibus diligimus proximum; ut quoniam dilectio proximi malum non operatur, hinc ad illud ascendamus quod dictum est, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum . 51. Sed nescio quomodo aut pariter ista in plenitudinem perfectionemque consurgunt, aut inchoatur prius Dei amor, et prius perficitur proximi. Ad incipiendum enim citius nos fortasse in se divina charitas rapit, sed facilius minora perficimus. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
terrogatus. Nonenĩ contentus fuit uno qui
sciret aliud dm̃ eẽ. aliud hõem: atq intereẽ
tantũ quantũ inter eum qui creauit. & id
qđ ad creatoris similitudinẽ creatum ẽ. Dic̃
te ipsum: Te autẽ ipsum salubriter diligis
si plusqͣm te diligis dm̃. Quod igitur agis tecũ
idagendum cũ ꝓximo ẽ. Hoc ẽ etiam ut ipse
ꝑfecto amore dm̃ diligat. Non enĩ eum diligi
tanqm te ipsum: si non ad id bonũ ad quod
quod omib tecum tendentib non fitangu¬
stum. Ex quo hoc p̃cepto nascuntur officia so¬
cietatis humane: inquib non errare difficile
ẽ. Agendum autẽ in pͥmis ẽ ut beniuoli simꝰ
idẽ ut nulla malicia. nullo malo dolo. adũ¬
sus hoĩem utam᷑. Quid enĩ homini. homĩe
ꝓpinquius: Accipe etiam quid paulus dicat.
Dilectio in quit ꝓximi: malũ non oꝑatur. Bie¬
uissimis utor testimoniis: s inisi fallor idone¬
is. & quib susceptȩ rei satis fiat. Nam quisigno¬

Expanded text:
terrogatus: non enim contentus fuit uno, qui terrogatus: non enim contentus fuit uno, qui sciret aliud Deum esse, aliud hominem; atque interesse tantum, quantum inter eum qui creavit, et id quod ad Creatoris similitudinem creatum est. Diciteipsum . Te autem ipsum salubriter diligis, si plus quam te diligis Deum. Quod ergo agis tecum, id agendum cum proximo est; hoc est, ut ipse etiam perfecto amore diligat Deum. Non enim eum diligis tanquam teipsum, si non ad id bonum ad quod quod omnibus tecum tendentibus non fit angustum. Ex hoc praecepto nascuntur officia societatis humanae, in quibus non errare difficile est. Agendum autem in primis est, ut benevoli simus, id est, ut nulla malitia, nullo dolo malo adversus hominem utamur. Quid enim homini homine propinquius? 50. Accipe etiam quid Paulus dicat: Dilectio, inquit, proximi, malum non operatur . Brevissimis utor testimoniis, sed, nisi fallor, idoneis, et quibus susceptae rei satis fiat: nam quis igno
Abbreviated transcription (Latin):
qui sese arbitrantur dĩ cognitionẽ tradere.
ut ꝑfectisimꝰ: cum ꝑfectoꝵ ipsa sit p̃mium.
crpum.Quid gͦ agendumẽ: Q uidq̾so:
nisi ut eũ ipsum quẽ cognoscere uolumus.
prius plena caritate diligamꝰ: unde illud
exoritur quod ab initio sategimꝰ: nichil in
eccła catholica salubrius fieri: quã ut ratio¬
nẽ precedat auctoritas. S: cętera uideamus.
udet᷑enĩ de hominc ip̃o. id: de amatore ip̃o nehactũ. s
parũ dilucide qui hoc arbitratur intelligit.
Non enĩ fieri potest. ut se ipsum non diligat.
qui dm̃ diligit. Imino uͦ solus se nouit dili¬
gere: qui dm̃ diligit. Si quid̾e ille se satis dili¬
git: qui sedulo agit. ut summo & uͦ ꝑfruat᷑
bono. Quod si nichil ẽ aliud quã ds. ut eaq̃
dicta sunt docuerunt: quis cunctari potest
quinsese amet. qui amator ẽ di: Quid inter
ipsos homines: nullũ ne eẽ amoris uinculum
debet: Inmo uͦ ita debet. ut nullus certior gͣ¬
dus ad amorẽ dĩ fieri posse credatur. qͣm ho¬

Expanded text:
i cognitionem tradere, ut perfecti simus, cum perfectorum ipsa sit praemium. Quid ergo agendum est, quid quaeso, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus, prius plena charitate diligamus? Unde illud exoritur, quod ab initio satagimus, nihil in Ecclesia catholica salubrius fieri, quam ut rationem praecedat auctoritas. CAPUT XXVI.videtur enim de homine ipso, id est, de amatore ipso nihil actum; sed parum dilucide qui hoc arbitratur intelligit. Non enim fieri potest ut seipsum, qui Deum diligit, non diligat: imo vero solus se novit diligere, qui Deum diligit. Siquidem ille se satis diligit, qui sedulo agit, ut summo et vero perfruatur bono: quod si nihil est aliud quam Deus, sicut ea quae dicta sunt docuerunt, quis cunctari potest, quin sese amet, qui amator est Dei? Quid inter ipsos homines nullumne esse amoris vinculum debet? Imo vero ita debet, ut nullus certior gradus ad amorem Dei fieri posse credatur, quam ho
Abbreviated transcription (Latin):
una queq uirũ suum habeat. Uxori uir
debitũ reddat: similit autẽ & uxor uiro.
Mulier sui corporis potestatẽ ñ habet: sed
uir.Similiter autẽ & uir suicorporis po¬
testatẽ non habet: s mulier. Nolite frauda¬
re inuicẽ. uisi forte ex consensu ad tempꝰ ut

Expanded text:
unaquaeque suum uirum habeat. uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. mulier sui corporis potestatem non habet, sed uir. similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolite fraudare inuicem, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
modestia ñ amantis affectu. hȩc dicta sunt
de tempantia ꝓ rerũ magnitudine breuiter.
ꝑ instituto tam̃ oꝑe fortasse copiosius quã
dicenda s. Amor nãꝙ ille de quo loquim᷑.
quẽ tota scĩtate inflamatũ eẽ oportet in
dm̃. in ñ ap petendis istis temꝑans: in amit.

Expanded text:
modestia, non amantis affectu. Haec dicta sint modestia, non amantis affectu. Haec dicta sint de temperantia, pro rerum magnitudine breviter; pro instituto tamen opere fortasse copiosius quam dicenda sunt. Amor namque ille de quo loquimur, quem tota sanctitate inflammatum esse oportet in Deum, in non app
Abbreviated transcription (Latin):
se laborat subsole: hec uerba omĩa si atten¬
dantur. si ꝑpendantur. si discutiantur mul¬
tuĩ inueniuntur ꝑ necessaria. his qui hunc
mundũ fugere. & refugere indm̃ deside¬
rant. S longum ẽ &e ad alia festinat oratio.
lali tamen principio constituto. exequitur
omña uanitantes ẽẽ eos qui reb huius mun¬
di falluntur. id ipsum autẽ quo fallunt᷑ ua¬
nitatẽ uocans: ñ quod ds̃ ista non creauerit.
s. quia subicere se homies uolt̾ hisreb ꝑ pecca¬
ta que illis ꝑ recte facta diuina lege subiecta
sunt. Quidẽ enĩ aliud falsis bonis illudi at¬
ꝙ decipi: quã te ipso inferiora. miranda et
appetenda arbitrari: cap H abet gͥ uir
tempans in huiꝰ cemodi reb mortalib et
fuentib uite regulã utroq testam̃to firma¬
tam: ut eoꝵ nichil diligat. nichil ꝑ se ap petẽ¬
dum putet: s ad uitę huius atq officiorũ
necessitatẽ. quantũ sat ẽ. usurpet utentis

Expanded text:
se laborat sub sole? Haec verba omnia si attense laborat sub sole? Haec verba omnia si attendantur, si perpendantur, si discutiantur, multa inveniuntur pernecessaria iis qui hunc mundum fugere, et refugere in Deum desiderant: sed longum est, et alio festinat oratio. Tali tamen principio constituto, exsequitur omnia, vanitantes esse eos qui rebus hujusmodi falluntur; idipsum autem quo falluntur vanitatem vocans, non quod Deus ista non creaverit, sed quia subjicere se homines volunt iis rebus per peccata, quae illis per recte facta divina lege subjectae sunt. Quid est enim aliud, falsis bonis illudi atque decipi, quam teipso inferiora, miranda et appetenda arbitrari? Habet igitur vir temperans in hujuscemodi rebus mortalibus et fluentibus, vitae regulam utroque Testamento firmatam; ut eorum nihil diligat, nihil per se appetendum putet, sed ad vitae hujus atque officiorum necessitatem quantum sat est, usurpet, utentis
Abbreviated transcription (Latin):
uare disposuit. Tali enĩ amore plerũq deci.¬
pitur. ut aut nichil putet eẽ nisi corpꝰ aut
etiam si auctoritate cõmota fateatur. aliqͥd
et ancorporeũ: de ulo tam̃ nisi ꝑ imnagines
corporeas cogitare non possit: & tale aliqͥd
ee credere quale fallax corꝑis sensus infligit
&e ahoc etiam ualet quod precipitur ẽẽ caũe¬
dum asimulachris. capłm H uic gͦ auctori¬
tati noui testam̃ti qua iubemur nicħ mũ¬
di huius ailigere. illa maxime sententia qua
dictum ẽ. nolite conformari huic mundo:
simuleni demonstrandũ ẽ ei rei quẽq con¬
formari quã liligit: huic gͦ auctoritati si
Qe uetere testam̃to querã quid comparem.
plura quide inuenio. S unus salomonis
uber eccłastes qui dicit᷑ copiosissime insũmũ
conteptum omia ista ꝑducit. Incipit enĩ sic
oanitas uanitantiũ dicit ecclastes: uanitaᷤ
uanitantiũ. & omĩa uanitas. Quȩ abun¬
dantia homini in om̃i labore suo. quẽ ip¬

Expanded text:
vare disposuit. Tali enim amore plerumque decivare disposuit. Tali enim amore plerumque decipitur, ut aut nihil putet esse, nisi corpus; aut etiamsi auctoritate commota, fateatur aliquid esse incorporeum, de illo tamen nisi per imagines corporeas cogitare non possit, et tale aliquid esse credere, quale fallax corporis sensus infligit. Ad hoc etiam valet quod praecipitur cavendum esse a simulacris. 39. Huic ergo auctoritati Novi Testamenti, qua jubemur nihil mundi hujus diligere , illa maxime sententia qua dictum est, Nolite conformari huic mundo : simul enim demonstrandum est ei rei quemque conformari quam diligit: huic ergo auctoritati, si de Veteri Testamento quaeram quid comparem, plura quidem invenio: sed unus Salomonis liber, Ecclesiastes qui dicitur, copiosissime in summum contemptum omnia ista perducit. Incipit enim sic: Vanitas vanitantium, dixit Ecclesiastes, vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quem ip
Abbreviated transcription (Latin):
quasdã concipit anima: & id uocat rerũ sci¬
entiam. Quã obrem recte etiam curiosi eẽ
ꝓhibemur: quod magnũ temꝑantiȩ munꝰ
ẽ. hinc ulud ẽ. Cauete. ne quis uos seducat
ꝑ philosophiam. & quia ipsũ nom̃ philo¬
sophie si consideretur.rem magnã totoq a¬
nimo a ꝑpetendam significat : si quidẽ phi¬
losophia ẽ amor studiumq sapientie: cau¬
tissime apłs ne ab amore sapientie deterre¬
re uideretur: subiecit. et elem̃ta huiꝰ mun¬
di.St em̃ qui desertis uirtutib. & nescien¬
tes quid sit ds̃. & quanta maiestas semꝑ
eodem mͦ manentis nature: magnũ aliqͥd
se agere putant. si uniuersam istã corporiᷤᷤ
molẽ quã mundũ nuncupamꝰ. curiosissime
intentissimeq ꝑquirant. Unde tanta etiam
suꝑbia gignitur: ut in ipso cȩlo de quo se¬
pe dispũtant.sibimet habitare uideantur.
Reprimat gͥ se anima abhuuis modi uage
cogitationis cupiditate: si se castam dõ ser¬

Expanded text:
quasdam concipit anima, et eam vocat rerum sciquasdam concipit anima, et eam vocat rerum scientiam. Quamobrem recte etiam curiosi esse prohibemur, quod magnum temperantiae munus est. Hinc illud est: Cavete ne quis vos seducat per philosophiam. Et quia ipsum nomen philosophiae si consideretur, rem magnam totoque animo appetendam significat, siquidem philosophia est amor studiumque sapientiae, cautissime Apostolus, ne ab amore sapientiae deterrere videretur, subjecit, et elementa hujus mundi . Sunt enim qui desertis virtutibus, et nescientes quid sit Deus, et quanta majestas semper eodem modo manentis naturae, magnum aliquid se agere putant, si universam istam corporis molem, quam mundum nuncupamus, curiosissime intentissimeque perquirant. Unde tanta etiam superbia gignitur, ut in ipso coelo, de quo saepe disputant, sibimet habitare videantur. Reprimat igitur se anima ab hujusmodi vanae cognitionis cupiditate, si se castam Deo ser
Abbreviated transcription (Latin):
rũ amore ꝓhibemur. Non respicientesin¬
quit quȩ uidentur: s quȩ non uidentur.
Quȩ enĩ uidentur temꝑalia sunt: q̃ autẽ
ñ uidentur.eterna. Ex quo intelligi po¬
test quã xp̃iami non sint: qui solem &
luna non modo diligendos. s etiã colendoᷤᷤ
putant. Quid enĩ uidemus. si solem & lu¬
ad ea quȩ uidentur. Non sunt gͥ etiã ista
diligenda. ei qui amorẽ illum incorruptũ
deo cogitat exhibere. S erit mͥalius locus
quo de istis diligentius requiretur: ñ enim
nunc de fide.s de uita dicere institui: per
qua meremur scire quod credimꝰ. N
Amandus qͥ solus deus ẽ: omĩs uͦ iste mun¬
duis. id ẽ omĩa sensibilia contempnenda: u¬
tendum autẽ his adhuiꝰ uite necessitatem.
Gloria uͦ popłaris: sic in nouo testam̃to ab¬
icitur atq contempnitur. Si homib inqͥt
placere uellem: xp̃i seruus ñ eẽm. Est item
aliud quod de corporeis ꝑ imaginationes

Expanded text:
rum amore prohibemur: Non respicientes, inrum amore prohibemur: Non respicientes, inquit, quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna . Ex quo intelligi potest, quam christiani non sint qui solem et lunam non modo diligendos, sed etiam colendos putant. Quid enim videmus, si solem et luad ea quae videntur. Non sunt igitur etiam ista diligenda ei qui amorem illum incorruptum Deo cogitat exhibere. Sed erit mihi alius locus quo de istis diligentius requiretur. Non enim nunc de fide, sed de vita dicere institui, per quam meremur scire quod credimus. Amandus igitur solus Deus est: omnis vero iste mundus, id est, omnia sensibilia contemnenda; utendum autem his ad hujus vitae necessitatem.Gloria vero popularis sic in Novo Testamento abjicitur atque contemnitur: Si hominibus, inquit, placere vellem, Christi servus non essem . Est item aliud quod de corporibus per imaginationes
Abbreviated transcription (Latin):
uũ. Om̃s gͥ officium tempantiȩ ẽ. exuere ue¬
terẽ hominẽ. & in deo renouari: id est con¬
tempnere om̃s corporeas illecebras laudẽq
popłarem: totumq amorẽ ad inuisibilia
& diuina conferre. Unde &e illud sequitur.
quod mirifice dictumẽ. Si exterior homo
ñr corrumpitur: s interior renouatur
de die indiem. Audi et ꝓpham canentem.
Cor mundũ crea in me ds: & sp̃m rectum ĩ¬
noua inuiscerib meis. Quid contra istam
conuemientiã dici nisi a cecis lat̾toribꝰpoteue¬
cebix autẽ corporis site sunt in his omĩb q̃
corporeus sensus attingit. que a non nullis
etiã sensibilia nominant᷑.in quib maxime
lux ista uulgaris excellit: quia et ipsiꝰ sen¬
sib nr̃is quib anima ꝑ corpus utitur. ni¬
chil ẽ oculis preferendum: & ideo in scͥptis
sanctis uisibiliũ noĩe sensibilia cuncta no¬
minant᷑. Itaq in nouo testam̃to sic ab isto¬

Expanded text:
vum. Omne igitur officium temperantiae, est exuere vevum. Omne igitur officium temperantiae, est exuere veterem hominem, et in Deo renovari; id est, contemnere omnes corporeas illecebras, laudemque popularem, totumque amorem ad invisibilia et divina conferre. Unde illud sequitur quod mirifice dictum est, Si et exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Audi et prophetam canentem, Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis . Quid contra istam convenientiam dici, nisi a caecis latratoribus potecebrae autem corporis sitae sunt in his omnibus quae corporeus sensus attingit, quae a nonnullis etiam sensibilia nominantur: in quibus maxime lux ista vulgaris excellit, quia et in ipsis sens, quibus anima per corpus utitur, nihil est oculis praeferendum; et ideo in Scripturis sanctis, visibilium nomine sensibilia cuncta significantur. Itaque in Novo Testamento sic ab isto
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentib. impsius hominis qui erat inpa¬
radiso p̾uaricatione signatur. In adam quippe
om̃s morimur ut ait ide. & in xp̃o om̃s resur¬
giius. Oalta misteria. S repͥmã me. Non ⁊t
modo suscepi docere uos recta: s dedocere pra¬
ua si potero: id ẽ si ds̃ annuerit ꝓposito in
uos meo. Dicit eñ paulus radicem om̃iũ ma¬
lorũ eẽ cupiditatẽ: ꝑ quã etiã lex uetus pri¬
mũ hominẽ lapsum significat. Monet pau¬
lus ut exuamus nos ueterem hoĩem:. & in¬
duamus nouũ. Uult aut̃ intelligi adam
qui peccauit ueterem hoĩem: illũ autẽ quẽ
suscepit insacram̃to dĩ filius. ad nos liberan¬
dos. nouũ dicit. Namq inalio loco dicit. Pri¬
mus homo de t̾ra terrenus: scs homo de cȩ¬
lo celestis. Qualis terrenꝰ: tales terrem. Qua
lis celestis: tales ce celestes. Sic̃ portauimꝰ ima¬
ginem t̾rem: portemus & imaginẽ celestis.
Hoc ẽ exuite ueterem hoĩem: & indute no.¬

Expanded text:
intelligentibus, in ipsius hominis qui erat in paintelligentibus, in ipsius hominis qui erat in paradiso, praevaricatione signatur. In Adam quippe omnes morimur, ut ait idem, et in Christo omnes resurgemus . O alta mysteria! Sed reprimam me: non enim modo suscepi docere vos recta, sed dedocere prava, si potero, id est, si Deus annuerit proposito in vos meo. 36. Dicit ergo Paulus radicem omnium malorum esse cupiditatem, per quam etiam Lex vetus primum hominem lapsum esse significat. Monet Paulus ut exuamus nos veterem hominem, et induamus novum . Vult autem intelligi, Adam qui peccavit, veterem hominem; illum autem quem suscepit in sacramento Dei Filius ad nos liberandos, novum. Dicit namque alio loco, Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qlis coelestis, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis : hoc est, exuite veterem, et induite no
Abbreviated transcription (Latin):
inter sit int̾ uanitatẽ ueritatẽq cernetiᷤ.
Sed tempus ẽ ad illas uirtuteᷤ qua¬
tuor reuerti: & exhis singulis eruere ac du¬
cere uiuendi modũ. Itaq prius tempe¬
rantiã uideamꝰ: quȩ nob amoris illius qͦ
in nectimur deo integritatẽ quandã & incor¬
ruptionẽ pollicetur. Munꝰ enĩ eius ẽ incho¬
herrendis sedandisq cuꝑiditatib: quib in¬
hiamꝰinea quȩ nos auertunt a legib dĩ. & ã
fructubonitatis eiꝰ: quod ẽ ut brem expli¬
cem beata uita. Ibi enĩ est fides ueri. cuiꝰ contẽ¬
platione ꝑfruentes. eiq penitus adherentes.
ꝑcul dubio beati sumꝰ: inde autẽ decidentes.
magnis errorib dolorib q implicamur. Nãq
ut ait apłs. radix omĩum maloꝵ ẽ cupiditas:
quã quicła sequentes naufragauerunt afide:
& inseruert̃ se dolorib multis. Quod pecca¬
tum aĩe: & inuetere testam̃to satisaꝑte bene

Expanded text:
intersit inter veritatem vanitatemque cernetis.intersit inter veritatem vanitatemque cernetis.Sed tempus est ad illas virtutes quatuor reverti, et ex his singulis eruere ac ducere vivendi modum. Itaque prius temperantiam videamus, quae nobis amoris illius quo innectimur Deo, integritatem quamdam et incorruptionem pollicetur. Munus enim ejus est in coercendis sedandisque cupiditatibus, quibus inhiamus in ea quae nos avertunt a legibus Dei et a fructu bonitatis ejus: quod est, ut brevi explicem, beata vita. Ibi enim est sedes veritatis, cujus contemplatione perfruentes, eique penitus adhaerentes, procul dubio beati sumus: inde autem decidentes, magnis erroribus doloribusque implicantur. Namque, ut ait Apostolus, radix omnium malorum cupiditas, quam quidam sequentes, naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis . Quod peccatum animae in Veteri Testamento satis aperte, bene
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscere etiã suꝑeminentẽ scientie caritatẽ
opi ut impleamini in om̃i plenitudinedi:
Botest ne quicqͣm dici manifesti: R. Obsec
ingilate paululũ. iudete testam̃ti utriusq
concordiã: qui sit inmorib uitę mod̾: & quo
suns referenda om̃iasatis apientẽ ⁊ docentẽ. Amorẽ dĩ
concitant cũgła. cũ dicitur. petite. querite. pul¬
sate. Concitat paulus. dicendo. ut incaritate
radicati & fundati. possitis comp̾hendere.
Concitat etiam ꝓpħa: cum dicit. facile sapi¬
entiã ab his qui eam diligunt. querunt. con¬
cupiscunt. uigilant. cogitant. curant: posse
cognosci. Salus animi &e uiabeatitudinis. u¬
trarũq scripturarũ pace monstratur: & uo
iatrare potius aduersus hȩc. quã his obtem¬
perare diligitis: Breui dicam quod sentio.
audite doctos eccłȩ catholicȩ uiros. tanta pace
animi & eo uoto. quo uos ego audiui. Nicħ
opuserit nouẽ annis: quib meludificastiᷤᷤ.
longe omĩno longe breuiore tempore qͥd

Expanded text:
cere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei? Potestne quidquam dici manifestius? 34. Obsecro, vigilate paululum, videte Testamenti utriusque concordiam, qui sit in moribus vitae modus, et quo sint referenda omnia, satis aperientem et docentem. Amorem Dei concitant Evangelia, cum dicitur, Petite, quaerite, pulsate : concitat Paulus, dicendo, Ut in charitate radicati et fundati possitis comprehendere : concitat etiam propheta, cum dicit, facile sapientiam ab iis qui eam diligunt, quaerunt, concupiscunt, vigilant, cogitant, curant, posse cognosci. Salus animi et via beatitudinis utrarumque Scripturarum pace monstratur, et vos latrare potius adversus haec, quam his obtemperare diligitis. Brevi dicam quod sentio: audite doctos Ecclesiae catholicae viros tanta pace animi, et eo voto quo vos ego audivi; nihil opus erit novem annis quibus me ludificastis. Longe omnino, longe breviore tempore, quid
Abbreviated transcription (Latin):
dificationem. Q enĩ xp̃c. non sibi placuit.
Satis ne apparet aplm eis precepisse.ut car.¬
nes non manducarent. neq uinũ biberent
quicunq firmiores eẽnt. quia offende¬
ciebant ut putarent eos qui fide omĩa mun¬
da iudicabant. in obsequiũ ydoloꝵ a talib
epulis & potu nolle abstinere: Hoc significa
& ad corinthios hoc modo scribens. De escis
autẽ sacrificioꝵ quȩ idolis ĩmolantur. scimꝰ
quia nichil ẽ ydolum in mundo: & quod nul¬
lus ds. nisiunus. Nam et si sunt qui dicant᷑¬

Expanded text:
dificationem. Etenim Christus non sibi placuit . 33. Satisne apparet Apostolum eis praecepisse ut carnes non manducarent, neque vinum biberent quicumque firmiores essent, quia infirmociebant ut putarent eos qui fide omnia munda judicabant, in obsequium idolorum a talibus epulis et potu nolle abstinere? Hoc significat et ad Corinthios hoc modo scribens: De escis autem sacrificiorum quae idolis immolantur, scimus quia nihil est idolum in mundo, et quod nullus D
Abbreviated transcription (Latin):
& gaudium in sp̃u scõ. Qui enĩ in hoc seruit
xp̃o: placet deo. & ꝓbatus ẽ hominib Ita¬
q quȩ pacis sunt sectemur: & que edifica¬
struere opusdĩ. Omĩa quide munda sunt:
s malũ est homini. qui ꝑ offensionem mandu¬
cat.Bonum ẽ non maducare carnẽ. & non
bibere uinũ: neq in quo frater tuus offen¬
ditur. aut scandaliratur. aut infirmat᷑. Tu
fidem habes penes temet ipsum: habe cor̃a
deo. Beatus qͥ ñ iudicat semet ipsũ. in eo qđ
ꝓbat. Qui autẽ discernit. si manducaue¬
rit dampnatus ẽ quia ñ ex fide. Om̃e aut̃

Expanded text:
hoc servit Christo, placet Deo, et probatus est hominibus. Itaque quae pacis sunt, sectemur: et quae aedificastruere opus Dei. Omnia quidem sunt munda: sed malum est homini, qui per offendiculum manducat. Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum, neque in quo frater tuus offenditur, aut scandalizatur, aut infirmatur. Tu fidem habes? penes temetipsum habe coram Deo: Beatus, qui non judicat semetipsum in eo quod probat. Qui autem discernit, si manducaverit, dam
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsit. In quis es qunudices alienũ ser¬
uũ: suo dño stat. aut cadit. Stabit aut̃. Po¬
tens enĩ ds̃ statuere illum. Nam alius iudi¬
cat diem inter diem: alius iudicat omnem
diem. Unus quisq in suo sensu abundet.
Qui sapit diem: dño sapit. & qui mandu.¬
cat: Año manducat. Grãs enĩ agit deo. & qͥñ
manducat dño non manducat: grãs agit

Expanded text:
 quia es qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut cadit: stabit autem, potens est enim deus statuere illum. nam alius iudicat diem inter diem, alius iudicat omnem diem. unusquisque in suo sensu abundet. qui sapit diem, domino sapit : et qui manducat, domino manducat: gratias enim agit deo. et qui non manducat, d
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ elucet quo fine apłs hȩc p̃cipiebat. Planius
hoc indicant suꝑiora & sequentia. quȩ com¬
memorare longũ est quidẽ: s ꝓpter eos qui ad
diuinas scripturas legendas & ꝑtractandas pi.¬
gri sunt. totum istum locum retexere cogimur.
Infirmnũ autẽ in fide assumite inquit: non
in disceptationib cogitationũ. Alius eni cre¬
dit manducare sȩ omĩa. Qui autẽ infirmꝰ ẽ:
olus manducet. Is qui manducat. ñ man

Expanded text:
enim elucet quo fine Apostolus haec praecipiebat. 32. Planius enim elucet quo fine Apostolus haec praecipiebat. 32. Planius hoc indicant superiora et sequentia, quae commemorare longum est quidem, sed propter eos, qui ad divinas Scripturas legendas et pertractandas pigri sunt, totum istum locum retexere cogimur. Infirmum autem in fide assumite, inquit, non in disceptationibus cogitationum. Alius enim credit manducare omnia: qui autem infirmus est, olus mand
Abbreviated transcription (Latin):
co enĩ tempore quo hȩc scribebat apłs. multa
imolaticia caro in macello uendebatur. Et qͥa
uinũ etiam libatur diis gentiũ: multi fratreᷤᷤ
infirmiores qui etiam reb his uenalib ute¬
bantur. penitus se a carnib & a uino cohibere
maluerut: quã uel nescientes incidere in
eam quã putabant cum ydolis cõmunicatio¬
nem. d ꝑter hos autẽ etiam hi qui firmiores
erant &e hec maiore fide contempnenda iu¬
malam conscientiã. tenentesq illam dñi sen¬
tentiã. ñ qđ intrat in os urm uos coinquinat.
s quod exit: Tam̃ ꝓpter hos infirmiores ne of¬
fencdentur. ab his reb abstinere debebant. Neq
hoc suspicione colligitur s in ipsis apłi epłis mani¬
feste inuenitur. Uos enĩ hoc solum nobis di-¬
cere soletis. Bonum ẽ fr̃s non manducare car¬
nem neq bibere uinũ: non autẽ subiungere
ulud qd sequitur: neq in quo fr̃ tuus offendi¬
tur. aut scandaliratur. aut infirmatur. hinc

Expanded text:
Eo enim tempore, quo haec scribebat Apostolus, multa Eo enim tempore, quo haec scribebat Apostolus, multa immolatitia caro in macello vendebatur. Et quia vino etiam libabatur diis Gentium, multi fratres infirmiores, qui etiam rebus his venalibus utebantur, penitus a carnibus se et vino cohibere maluerunt, quam vel nescientes incidere in eam quam putabant cum idolis communicationem. Propter hos autem etiam ii qui firmiores erant, et haec majori fide contemnenda jumalam conscientiam, tenentesque illam Domini sententiam, Non quod intrat in os vestrum, vos coinquinat, sed quod exit ; tamen propter hos infirmiores, ne offenderentur, ab his rebus abstinere debebant. Neque hoc suspicione colligitur, sed in ipsis Apostoli Epistolis manifeste invenitur. Vos enim hoc solum nobis dicere soletis, Bonum est, fratres, non manducare carnem, neque bibere vinum; non autem subjungere illud quod sequitur, neque in quo frater tuus offenditur, aut scandalizatur, aut infirmatur. Hinc