comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et crit quasi phytonis de terrauor
tua &e de humo elogitium tuũ mu¬
sicabit. Et erit sicut puluiꝰ tenuis
multitudo uentilantium de: &e sic̃
fauilla ꝑtͣnsiens multitudo eorum
qͥ contra te p̃ualuerunt. Eritq re¬
pente confestim a dño crercittum
uisitabit᷑ in tonitruo & in comino¬
tione terre. & uoce magna turbinis

Expanded text:
et erit quasi pythonis de terra vox et erit quasi pythonis de terra vox tua et de humo eloquium tuum mussitabit et erit sicut pulvis tenuis multitudo ventilantium te et sicut favilla pertransiens multitudo eorum qui contra te praevaluerunt eritque repente confestim a Domino exercituum visitabitur in tonitru et commotione terrae et voce magn
Abbreviated transcription (Latin):
rota plaustri. nec ungłis suis comm¬
nuet eum:.lxx. ñ tuxta uerbum s tux¬
ta sciisum interp̃tati sunt. Neq enim
tnsemptt̾num egotrascar uob. nec
uox amaritudinis mec conculcabit
uos: ostendentes fut᷑a peccatoribus
post dorm̃ta refrigeria. & hec quasi
portenta atq mirabilia egressa ẽc̃ a
dño. Ande p̃cipitur peccatoribus
qͥ postea pumendisunt ut in eant
consilim &e exaltoit consolationẽ
suam. nequaqͣm uanam.ut in. lu
additum est. s absolute consolatioñ.
Nunquam enm ds p̃ciꝑet ut exalta¬
tent uanam consolationem suam:
que eis non erat profutura. Ue ar¬
clariel. qiuitas quam expugnauit
dauid. Nachitꝰ est annus ad annũ.
sollemnitades cuolute sunt. Et cr¬
cumuallabo ariel. & erit t̾stis et
merens. & erit michi quasi ariel.
Et circum dabo qͣsi sꝑam incirctu¬
tu tuo & iaciam contra de aggerem:
& munimenta ponam in obsidionẽ
tuam. Humiltabis de terta loqris.
& de humo audietur eloqutum tuũ

Expanded text:
rota plaustri, nec ungulis suis commirota plaustri, nec ungulis suis comminuet eum, LXX non juxta 387 verbum, sed juxta sensum interpretati sunt: Neque enim ego in sempiternum irascar vobis, nec vox amaritudinis meae conculcabit vos: ostendentes futura peccatoribus, post tormenta, refrigeria, et haec quasi portenta atque mirabilia egressa esse a Domino. Unde praecipitur peccatoribus qui postea puniendi sunt, ut ineant consilium, et exaltent consolationem suam, nequaquam vanam, ut a LXX additum est, sed absolute consolationem. Numquam enim Deus praeciperet, ut exaltarent vanam consolationem suam, quae eis non erat profutura. CaAriel civitas, quam expugnavit David: Additus est annus ad annum: solemnitates evolutae sunt. Et circumvallabo Ariel, et erit tristis et moerens, et erit mihi quasi Ariel. Et circumdabo quasi sphaeram in circuitu tuo, et jaciam contra te aggerem, et munimenta ponam in obsidionem tuam. Humiliaberis, de terra loqueris, et de humo audietur eloquium tuum:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Potentes potent̃ dorm̃ta patientur.
Ueruntam̃ ñ eos tinquebit in ꝑpe¬
duum. Aliud est enim ẽẽ imꝑium
aliud peccatorem. qͦd nos de genti¬
bus & tudeis int̾pretat sumus. fllu
exponunt suꝑ popło &e sacerclotib
quod uulgꝰ indoctum in die tudi¬
cĩ quasi gith &e ciminum corripiat̃.
uirga ce bacło: sacerdotes autẽ qͥ
habuerunt clauim scientie magniᷤ
suppliciis torqueant᷑: & hoc dñi fiat
iudicio. Qui ostendit in cunctis mi¬
rabile consilium fuum & iusticie
u̾itatem. ut qui plus acceꝑint. plꝰ
exigatur ab eis P eo quod nos in¬
terp̃tati sumꝰ in uirga excuciet᷑ gith&e
ciminum in bacdo: nescio quid uo¬
lentes.lxx. tͣnstulerunt ciminum
autem cum pane comedetur. Deniq
& ueteres grecie interp̃tes hebraicũ
disserentes. de hoc sermone dacuert
quia forsitan quid dic̾ent ñ habebãt
Illud autem in qͦ nos iurta hebraicũ
posuimus uerum ñ in ꝑpetuum tͥtu¬
rans tturabit illum neq uexabit illũ

Expanded text:
Potentes potenter tormenta patientur . Verumtamen non eos torquebit in perpetuum. Aliud enim est esse impium, aliud peccatorem. Quod nos de gentibus et Judaeis interpretati sumus, alii exponunt super populo et Sacerdotibus, quod vulgus indoctum in die judicii quasi gith et cyminum corripiatur virga et baculo; sacerdotes autem qui habuerunt clavem scientiae, magnis suppliciis torqueantur: et hoc Domini fiat judicio, qui ostendit in cunctis mirabile consilium suum et justitiae veritatem, ut qui plus acceperunt, plus exigatur ab eis. Pro eo quod nos interpretati sumus: in virga excutietur gith, et cyminum in baculo, nescio quid volentes LXX transtulerunt: cyminum autem cum pane comeditur. Denique et veteres Graeciae interpretes Hebraicum disserentes, de hoc sermone tacuerunt, quia forsitan quid dicerent non habebant. Illud autem in quo nos juxta Hebraicum posuimus: Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, neque vexabit illum
Abbreviated transcription (Latin):
dem ce scribas ce phariseos quribi
dñm cõphenderunt. De quib ĩ
psalmoscͥptum ẽ. tauri pingues
obsederunt me. Hec uallis pingui¬
um.i. gechsemanim: in hoc capło
scdo appellat᷑. Et miror qͦmͦ.lix. pͥ¬
mum eam dixerint montem pin¬
guem. &e pꝰea montem excelsum
Ebrius autem fuit ꝓditor ñ umo
s auaricia ce furore aspidum insa¬
nabili. & diaboli cib qui post bu¬
cellam intrauit in eum. & penitꝰ
deuoratus ẽ. quia oratio enis u̾sa
est in pecc̃m. &e ne penitentia qͥdẽ
fructum salutis habuit. Merbum
hebraicum secchore ambiguum
est: & uel ebrius uł mercennartus
sonat. Unde ce ysachar interptatꝰ
cennarios transtulerunt. In die il¬
la erit dñs exercituum corona glę
& sertum erultationis residuo po¬
pul sui &e fp̃e iudicii sedentis suꝑ
iudicium &e fortitudo reũtentib

Expanded text:
 et Scribas et Pharisaeos qui ibi Dominum comprehenderunt: de quibus in psalmo scriptum est: Tauri pingues obsederunt me . Haec vallis pinguium, id est, Gessemanim, in hoc capitulo secundo appellatur; et miror quomodo LXX primum eam dixerint montem pinguem, et postea montem excelsum. Ebrius autem fuit proditor non vino, sed avaritia et furore aspidum insanabili, et diaboli cibo, qui post buccellam intravit in eum , et penitus devoratus est, quia oratio ejus versa est in peccatum, et ne poenitentia quidem ejus fructum salutis habuit. Verbum Hebraicum SACCHORE   ambiguum est, et vel ebrios, vel mercenarios sonat. Unde et Issachar interpretatcenarios transtulerunt. In die illa erit Dominus exercituum, corona gloriae, et sertum exsultationis residuo populi sui, et spiritus judicii sedenti super judicium, et fortitudo re
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Gͦ inista nouacła acitissima. &e ĩ his
qͥ inhabitant tͣnͣs flum̃ cufraten in rege
uidelicet assyrio. om̃s capillos & pilos
totiꝰ corporis a capite usq ad pedes. de¬
coremq barbe. qͦd urrilitatis indictum
est. radec dñs de iudea: ut nichil in ea
forte nicħ pulchrum resideat: s effemi
natis hominib inmo ignominiosis
mulierib comparet᷑. Et erit in die
illa nutriet homo uaccam boum et
duas oties. & p̃ubtate lact̾is comedet
butrum. Biturum enim &e mel man¬
ducabit: omnis qͥ relictus fuerit ĩ me¬
dio terre. Et erit. in die illa omins lo¬
cusuͥ fcierint mille utes. mille argen

Expanded text:
suo. Ergo in ista novacula acutissima, et in his, suo. Ergo in ista novacula acutissima, et in his, qui habitant trans flumen Euphratem, in rege videlicet Assyrio, omnes capillos et pilos totius corporis a capite usque ad pedes decoremque barbae, quod virilitatis indicium est, radet Dominus de Judaea, ut nihil in illa forte, nihil pulchrum resideat, sed efnatis hominibus, imo ignominiosis mulieribus comparentur. « Et erit in die illa, nutriet homo vaccam boum et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum. Butyrum enim et mel manducabit omnis, qui relictus fuerit in medio terrae. Et erit in die illa, omnis locus ubi fuerint mille vites, mil
Abbreviated transcription (Latin):
sticueret. Et post ñ multum temporis
ueiit nabuchodonosor cuminnume¬
rabili multidudine bellatoꝵ captaq ie¬
rusalem & cet̃is iudee urbib dirutis
incendit templum. & habitatores as¬
syrios posuit in tudea. In chie illa radet
dñs in nouacła conduet̾am his qui tͣns
flum̃ funt in rege assyriorum caput &
pilos pectum: & barbam untuersam.
Hec quidam ꝓtitant de assyrus ꝓphari.
possederunt : qͦd amectis ꝑsisq cuncen¬
disint. & eors imꝑtum destruendum.
Auiuͦ arbitrant᷑ quod trans flum en eu¬
fraten cesi fint egyptii. Nos autem no¬
uaculam mercede conuctam ipsum
arbitram᷑ assyrtum: quem in iherentia.
ob ultionem popłi peccatoris etiam co¬
lumbam fuam uocat. Deniq &e intris:¬
one tyri qͥam extruendis muntqonib
&e aggere comportando nabucho dono¬
sor plurimum laborauierat. & illis claᷤ¬
se fugientib. fuerat mercede priuatꝰ:
data est ei egyptꝰ pro mercede & labore

Expanded text:
stitueret. Et post non multum temporis, stitueret. Et post non multum temporis, venit Nabuchodonosor cum innumerabili multitudine bellatorum, captaque Jerusalem, et caeteris Judaeae urbibus dirutis, incendit Templum, et habitatores Assyrios posuit in Judaea . In die illa radet Dominus in novacula conducta, in his qui trans flumen sunt, in rege Assyriorum, caput, et pilos pedum, et barbam universam. Haec quidam putant de Assyriis prophetari, possederunt, quod a Medis Persisque vincendi sint, et eorum imperium destruendum. Alii vero arbitrantur, quod trans flumen Euphratem caesi sint Aegyptii. Nos autem novaculam mercede conductam, ipsum arbitramur Assyrium, quem in Jeremia ob ultionem populi peccatoris, etiam columbam suam vocat . Denique et in visione Tyri , quia in exstruendis munitionibus, et aggere comportando Nabuchodonosor plurimum laboraverat, et illis classe fugientibus, fuerat mercede privatus, data est ei Aegyptus pro mercede et labore
Abbreviated transcription (Latin):
serta damasc̃ꝰ & samaria. quam tu ñc
detestaris & metitis. tune adducet dñs
o domͦ tudasuꝑ te & suꝑ popłm duum
miustos torres. & ignem penitus non
habentes. Scrre enim debes qͥd sibilo
suo ans muscas egẏpti &e fluminum eius
girificet uocaturꝰ sit. & apem quȩ est ĩ
terra assur. Muscas autem egyptiosuo¬
cat. ꝓpt̃ sordes idolatͥe &e imbellem po¬
pulum: & apem assyrios. qͥa illo tp̃re
potrittisfimumrregnum erat. & ad bel¬
la ꝓmptissimum. uel obid quiia omĩs
ape assyrioꝵ &e ꝑfidis regio usum hãt
uallrũ & incau̾nis petͣrum &e in omni¬
buis fra tectis & foraminib. lignisq ne¬
morosis. Hec autem ꝑ metaphoram di¬
cunt᷑. ut qͥa semel apes &e museas nomi¬
naticrat: tͣnslationem seruaret in reli¬
quis. Legamꝰ regum & paralipomenon
libros. & trucinemꝰ ab egyptus cesum
sc̃m regem iofiam &e popłm isrł potestat
cgyptic fubiugatum. ita ut regem illi cõ¬

Expanded text:
serta, Damascus et Samaria, quam tu nunc serta, Damascus et Samaria, quam tu nunc detestaris et metuis: tunc adducet Dominus, o domus Juda, super te et populum tuum miustos torres, et ignem penitus non habentes: scire enim debes, quod sibilo suo Dominus muscas Aegypti, et fluminum ejus, significet, vocaturus sit: et apem, quae est in terra Assur. Muscas autem Aegyptios vocat propter sordes idololatriae, et imbellem populum: et apem Assyrios, quorum illo tempore potentissimum regnum erat, et ad bella promptissimum: vel ob id, quia omnis prope Assyriorum et Persidis regio usum habebvallium, et cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et foraminibus, lignisque nemorosis. Haec autem per metaphoram dicuntur, ut quia semel muscas, et apes nominaverat, translationem servaret in reliquis. Legamus Regum et Paralipomenon libros, 114 et inveniemus ab Aegyptiis caesum sanctum regem Josiam, et populum Israel potestati Aegyptiae subjugatum : ita ut regem illis con
Abbreviated transcription (Latin):
hc̃ locum tta uerterunt. Adducet dñs
ex qua die abstulit efftai a iuda regẽ
assyriorum. Quod quem sensum hãt
scire non possumꝰ. nisi forte hoc dicen¬
dum est. quod peccatorum suorũ mag
initudine effraii .i. samaria. pͥmum a
se assyrioꝵ impetum fecerit declinare
Auit̃. Interim nc̃ duoreges rasin &e fa¬
cee qui te obsident ce uastare festinant.
breui tempore fubu̾tent᷑. Eue autemtia¬
stationis temyꝰ illud adueniet. q̃n qͦd
numquam sꝑaueras. immo nuquã
metcieras assyrtus tienerit: ꝑ que do¬
cet domui dd non syriam ce samariã
s assyrios ẽẽ metuendos. Presenti gͦ
formidine lib̾at: & de futuro tempo¬
re comminatur. Et erit in die illa
sibilabit hnĩs musce que est in extre¬
mo fluminum egypti. & api que ẽ
in terra assur. & uemient &e requi
escent om̃s in torrentib uallium ⁊
incauernis petrarum. &e in omnib
fruetectis. & inumusis foraminibus.
Cum fuerit duors regum derra de¬

Expanded text:
hunc locum ita verterunt: Adducet Dominhunc locum ita verterunt: Adducet Dominex qua die abstulit Ephraim a Juda regem Assyriorum. Quod quem sensum habeat, scire non possumus, nisi forte hoc dicendnitudine Ephraim, id est, Samaria primum ad se Assyriorum fecerit impetum declinare. Aliter: Interim nunc duo reges Rasin et Phacee, qui te obsident, et vastare festinant, brevi tempore subvertentur: tuae autem vastationis tempus illud adveniet, quando, quod numquam speraveras, immo numquam metueras, Assyrius venerit. Per quae docet, domui David, non Syriam et Samariam, sed Assyrios esse metuendos. Praesenti ergo formidine liberat, et de futuro tempore comminatur. . Et erit in die illa, sibilabit Dominus muscae, quae est in extremo fluminum Aegypti, et api quae est in terra Asescent omnes in torrentibus vallium, et in cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et in universis foraminibus. Cum fuerit duorum regum terra de
Abbreviated transcription (Latin):
ad mnistertum & inuocationem nomi¬
nis eiꝰ terra sytie & samarie assyriosu¬
ꝑante uastetur: & domꝰ dauid lib̾etur.
a duob regib qͦs metuit. ras inuide¬
licet & facee. Adducet dñs suꝑ te &
suꝑ popłm tuum ce sicꝑ domum pa¬
tris tui dies: qͥ non uenerunt a die¬
bus separagonis effraim a gida cum
rege assyriorum. Locus iste ꝑ hyꝑ¬
badon legenchus est. Deniq ce nos se¬
cuti hebraicamueritatem: ita cumint¬
pretat fumꝰ. O domts datud atiscul¬
ta q̃ dico. Ut derelinquatur terra sy¬
rie &e samarie a facie regum duorum.
qͦs tu uehementissime formidas. addu¬
cet dñs dies suꝑ te & suꝑ domum patris
tui dauid quos mnquami habuisti ex
eo tempore quo decem tͥb a duabus
tͥbub separate sunt. &e regnum in sama¬
tia habere ceꝑunt. Adducet autdem
tpsos dies .i. tempora cum rege assytio¬
rum. ut illis suꝑatis atq subuersis:
tu emmanuelis p̃sentia liberis Lxx.

Expanded text:
ad mysterium et invocationem nomiad mysterium et invocationem nominis ejus terra Syriae, et Samariae, Assyrio superante, vastetur: et domus David liberetur a duobus regibus quos metuit, Rasin videlicet, et Phacee. Adducet Dominus super te, et super populum tuum, et super domum patris tui dies qui non venerunt a diebus separationis Ephraim a Juda, cum rege Assyriorum. Locus iste per hyperbaton legendus est. Denique et nos secuti Hebraicam veritatem, ita eum interpretati sumus: O domus David, ausculta quae dico, ut derelinquatur terra Syriae et Samariae a facie regum duorum, quos tu vehementissime reformidas: adducet Dominus dies super te, et super domum patris tui David, quos numquam habuisti ex eo tempore quo decem tribus a duabus tribubus separatae sunt, et regnum in Samaria habere coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, tempora cum rege Assyriorum, ut illis superatis atque subversis, tu Emmanuelis praesentia libereris. LXX
Abbreviated transcription (Latin):
uerba noscamus infantiam humani cor¬
poris. Atume non p̃tudicasse sapientie.
Demq iacentem in p̃seꝑe angłi pastor¬
bus nnciant. magi adorant de orien¬
ti uenientes: quos utiq electos ẽẽ creden¬
dum est. Et econtrario herodes scͥbe
ac pharis ei reprobantur: qui ꝓ uno
infante multa paruuloꝵ milia truei¬
darunt. Prius enim quam sciat pu¬
er reprobare malum ce eligere bony:
derelinquetur terra qͣm tu detesta¬
ris a facie duorum regum suorum.
exto iinꝑii anno ezechie est ab assyriis
uirgine uit nos ꝓbamꝰ. uel de adolescen¬
tulatit iudei uolunt. butirum ce mel co¬
medet. & tam paruulus erit ut malum
a bono discernere ñ queat. & ante quã
ille tempus egrecdiatur infantie terra¬
& uno annis infantulus p̃dicet᷑. & tam
rudis etatis ait mel & bittirum comedẽs
turtamnunticos pueros. nec simstrã
nouerit. Relatum autem ad emina¬
nuel quodinterptat᷑ nobcum deus:
facilem habebit intelligentiam quod

Expanded text:
verba noscamus, infantiam humani corverba noscamus, infantiam humani corporis divinae non praejudicasse sapientiae. Denique jacentem in praesepio Angeli pastoribus nuntiant: Magi adorant de Oriente venientes, quos utique electos esse credendum est. Et e contrario Herodes, Scribae ac Pharisaei reprobantur , quia pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. Prius enim quam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, derelinquetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum regum suorum. Sexto imperii anno Ezechiae est ab Assyriis Virgine, ut nos probamus, vel de adolescentula, ut Judaei volunt, butyrum et mel comedet, et tam parvulus erit, ut malum a bono discernere nequeat, et antequam ille tempus egreet uno annis infantulus praedicrudis aetatis, ut mel, et butyrum comedens, juxta Niniviticos pueros, nec sinistramec bonum noverit. Relatum autem ad Emmanuel, quod interpretatur, nobiscum Deus, facilem habebit intelligentiam. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
cum ds. gentrum uocationem. postqͣ
uerbum carofactum est & habitauit in
nobis. Buctrum &e mel comedet: ut
sciat reprobare malum & eligere bo¬
num.  quo .lxx. tͣnstulerunt antequã
sciat. Quodq sequitur assumere ma¬
lum: inhebraico ñ habet᷑. Et ẽ senstis.
O dom̃ datid cui dei sermone p̃ciptt
nomen emmanuelis.i. nobiscum di.
ñ mtreris ad rei nouitatem siuirgo
deum pariat: qui tantam habeat po¬
testatem. ut multo post tempore nasci¬
turus. te mine lib̾et inuocatus. Ipse ẽ
enim quiuifus ẽ abrahe. & locutus ẽ
cum moyse.Dicam ce altud mirabiliꝰ.
Ne eumputes inphantas mate nas ci
turum cibis utetur infantie: butirum
& lac comedet. Et licet de eo multa p̾
& homines. &e hoc dicatur. ut ueritas
humani corporis approbetͣ: tam̃ pan¬
nis adhuc inuolutus. & butrro pastus.
ae melle. habebte boni maliq iudiciũ
ut reprobans mala eligat bona. ñ qͥ hoc
fecerit aut reyrobauerit uel elegerit. s
quoscierit reprobare & eligere. ut ꝑ hec

Expanded text:
iscum Deus, gentium vocationem, postquam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Pro quo LXX transtulerunt, antequam sciat: quodque sequitur, assumere malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: O Domus David, cui Dei sermone praecipinomen Emmanuelis, id est, nobiscum Dei; non mireris ad rei novitatem, si Virgo Deum pariat, qui tantam habeat potestatem, ut multo post tempore nasciturus, te nunc liberet invocatus; ipse est enim qui visus est Abraham, et locutus est cum Mose. Dicam et aliud mirabilius, ne eum putes in pharum credatis, cibis utetur infantiae, butyrum et mel comedet. Et licet de eo multa post et homines : et hoc dicatur, ut veritas humani corporis approbetur: tamen adhuc pannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium, ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit; sed quod scierit reprobare et eligere, ut per haec
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnstulerunt magnꝰ pͥncipatꝰ eius: sci¬
re debemus qͦd uerbum hebraicum
mesra. &e hic ⁊ supͣ .lxx. archen. id est
pͥncipatum int̃pretati funt. pro qͦ noᷤ
scipra pͥncipatum. hic imꝑtum u̾timꝰ.
Aquila autem uerbi ambiguitate decep¬
tus: Metroii id e m̃suram interpretatꝰ e
que & hebraice & latine eodem appellat᷑
nomine. Iec dubitare poterunt de mul¬
aplici saluatoris imꝑio & pace eius que
non habcat finem qui in psalmil legent
Postula a me & dabo tͥ gs hereditatem
tuam: & possessionem tuia terminos t̃re

Expanded text:
transtulerunt: Magnus principatus ejus: scitranstulerunt: Magnus principatus ejus: scire debemus quod verbum Hebraicum MESRA   et hic et supra LXX ἀρχὴν id est, principatum interpretati sunt. Pro quo nos supra principatum, hic imperium vertimus. Aquila autem verbi ambiguitate deceptus μέτρον, id est, mensuram interpretatus est, quae et Hebraice et Latine eodem appellatur nomine. Nec dubitare poterit de multiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos te
Abbreviated transcription (Latin):
Onde ce in eoloco ubi idem ꝓpha cõme¬
morat erunt confidentes siꝗꝑ deosanct̾o
isrł inueritate: & quod residium est
iacob suꝑ deoforti ꝓ deoforti in hebreo
scͥptum habet̾ hel gybbor. Patrem aũ
futuri scłi & resurrectionis qͦd i nr̃a
uocatione complet᷑. & principem paciᷤ
qu locutꝰ est ad aplos pacem meam
douob. pacem relin quo uob ñ dubi¬
tabit qͥ pacem nr̃am iuxta apłm pau¬
lum legerit saluatorem.Qua nomi¬
num maiestate ꝑterritos.lxx. reor ñ eẽ
ausos de ptiero dicere quod aꝑte deus
appellandus sit. & cȩt̃a: s ꝓhis ser no¬
minib posuisse quod in hebraico non
habet᷑. magni consilii angłm: & ad¬
ducam pacem suꝑ pͥnctpes & sanitatẽ
eiꝰ. Quod hc̃ mͥ hab̃e sensum uidetur.
Magni consilii angłs est qui nunci¬
cauit nobis abiciendum ꝓ tempore
isrł: & gentes ẽe saluandas. Deditq
credentib dereliquit. Quod autem
sequitur multiplicabitur eius imꝑi¬
um. & pacis ñ erit finis. pro quo .lxx.

Expanded text:
Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidentes super Deo sancto Israel in veritate: et quod residuum est Jacob super Deo forti , pro Deo forti in Hebraico scriptum habet EL GIBBOR. Patrem autem futuri saeculi et resurrectionis, quod in nostra vocatione completur; et principem pacis, qui locutus est ad Apostolos: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis : non dubitabit, qui pacem nostram juxta Paulum apostolum legerit Salvatorem. Qua nominum majestate perterritos LXX reor non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et caetera: sed pro his sex nominibus posuisse, quod in Hebraico non habetur, magni consilii Angelum, et adducam pacem super principes, et sanitatem ejus. Quod hunc mihi sensum habere videtur: Magni consilii Angelus est, qui nuntiavit nobis abjiciendum pro tempore Israel, et gentes esse salvandas: deditque credentibus dereliquit. Quod autem sequitur: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis: pro quo LXX
Abbreviated transcription (Latin):
manti. sic̃ qͦndam sub gedeone poptilo
ifrli de madianitis uictoriam p̃btisti.
guine igne comburttͣ. ut macłe cum
uestimto fedi crtioris intereant: sic dia¬
boli uiolenta p̃datio. & tumultꝰ ac dor¬
be quib humanum sͥ subiccerat genꝰ.
gehenne ignib deputate sunt .Lxx. ñ
om̃s s partem quandam poytili credi¬
cdisse sigcant. licet ꝓ eo quod illi dnert
dedisti in lȩticia: alii int̃pretati sint mag¬
nificasti. Et cum in reliqͥs eundem sen¬
sum deneant. stolam congregatam dolo.
&e tiestim̃tum cõmutatum cum aditiũt
redditurum .i. diabolum: quoscilicet
om̃s animas qͣs dei auxilio nudauat
eum ornam̃tis pͥstinis redditurꝰ sit:
ñ solumtpse s & satellides etus demoneᷤ
quib si oꝑtio detͣ magis eligant ꝑire
flammis quam predam redde. Par¬
uulus enim natꝰ est nobis filius dat᷑ ẽ
nob̃. & factꝰ est pͥncipatus suꝑ hume-¬

Expanded text:
manu: sicut quondam sub Gedeone populo Imanu: sicut quondam sub Gedeone populo Israel de Madianitis victoriam praebuistiguine, igne comburitur, ut maculae cum vestimento foedi cruoris intereant: sic diaboli violenta praedatio et tumultus ac turbae, quibus humanum sibi subjecerat genus, gehennae ignibus deputatae sunt. LXX non omnes, sed partem quamdam populi credidisse significant: licet pro eo quod illi dixerunt, deduxisti in laetitia, alii interpretati sint magnificasti. Et cum in reliquis eumdem sensum teneant, stolam congregatam dolo, et vestimentum commutatum, eum adjiciunt redditurum, id est, diabolum: quod scilicet omnes animas, 132 quas Dei auxilio nudaverat, cum ornamentis pristinis redditurus sit: non solum ipse, sed et satellites ejus daemones: quibus si optio detur, magis eligant perire flammis, quam praedam perdere. Parvulus enim natus est nobis, filius datus est nobis: et factus est principatus su
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝑpetuum. ꝓfr̃ib suis qͥ sunt ifrłite.
Et ionas contͥstatur quod ita saluati
sint ninuitȩ ut cucurbita siue cyce¬
sine intitu tudeorum credat gengum
multitudo: passionem recuso. Sin aũ
illi excecandi funt ut om̃s gs̃ uideant:
fiat pat uoluntas tua. Cum gͦ xp̃c ad
gentib fuerit congregata. tc̃ letabunt᷑
apli sic̃ messores letantur in messe. De
quib dñs loquitur. Messis qͥdem mul¬
ta. oꝑarii audem patici. Et sic̃ exultañ
uictores. qui captam diuidunt pdam
Cum enim fortis captꝰ fuerit & ligatus:
omnis domus eiꝰ diripitur &e diuidunt᷑
gum oneris eiꝰ hoc ẽ diaboli qͥ prius
exultabat in mundo. qͥ cunctis genti¬
btis imꝑabat. qͥ gͣuissimo seruitutis iti¬
go colla omniũ depͥmebat. & uirgam
qua ꝑcutiebat unũsos. & peccata sibi
quasi qͦddam tͥbutum reddere cõpelle¬
bat detraristi de humeris eorum. et tͥli
beratos serutre fecisti absq ullo ecercitu.
absq effusione sanguinis in abscondita

Expanded text:
erpetuum pro fratribus suis qui sunt Israelitae . Et Jonas contristatur, quod ita salvati sint Ninivitae , ut cucurbita, sive CICEsine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, omnes gentes videant, fiat, Pater, voluntas tua. Cum ergo Christgentibus fuerit congregata: tunc laetabuntur Apostoli, sicut messores laetantur in messe, de quibus Dominus loquebatur: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Et sicut exsultant victores, qui captam dividunt praedam. Cum enim fortis captus fuerit et ligatus, omnis domus ejus diripitur, et dividuntur gum oneris ejus, hoc est diaboli, qui prius exsultabat in mundo, qui cunctis gentibus imperabat, qui gravissimo servitutis jugo colla omnium deprimebat; et virgam qua percutieabat universos, et peccata sibi quasi quoddam tributum reddere compellebat, detraxisti de humeris eorum: et tibi liberatos servire fecisti absque ullo exercitu et absque effusione sanguinis in abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
erit suꝑ solium & regirum dd. quod pꝰ
captiuitatem babyloniã fuierat disfipa¬
tum. ut confirmet ullud & corroboret.
& doceat ee ꝑpetuum. ne cassa di ꝓmiᷤ
hoc: quia ipsi eum ad eimulationem pro¬
uocauerunt in his qui non erant dii: &
ille cos ꝓuocauit ad emulandum ingen¬
de q̃ ñ erat gens. Cepta emmanuelis et
nascentis pueri de uirgine ꝓpħia et eo
quo infertur. Telus dñi erercituum faci¬
et hoc. Nunc ad reliqua trans eamus.¬
o ꝓ dru̾citate tusiontm ac sensuũ aliꝰ
contrahitur: aliꝰ extendit᷑. Itaq finito .iii.
uolimmine. transimꝰ ad quartum qͥ t̾cia
mensura uersuum pͥoreminor ẽ: pre¬
scrum cum.uͦ. quem huic libro subie¬
cimus hystorice erplanadionis sit ce pe¬
ne duplicem habeat numerum. Dum
enm nolumꝰ conitineta diuidere. ce olĩ
int̃pretata transire. quasi int̃ duas ina¬

Expanded text:
erit super solium et regnum David, quod post captivitatem Babyloniam fuerat dissipatum, ut confirmet illud et corroboret, et doceat esse perpetuum ne cassa Dei promhoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gente, quae non erat gens . Coepta Emmanuelis et nascentis pueri de Virgine prophetia, equo infertur: Zelus Domini exercituum faciet hoc . Nunc ad reliqua transeamus.et pro diversitate visionum ac sensuum, alius contrahitur, alius extenditur. Itaque finito tertio volumine, transimus ad quartum, qui tertia mensura versuum priore minor est, praesertim cum quintus, quem huic libro subjecimus, historicae explanationis sit, et pene duplicem numerum habeat. Dum enim nolumus conjuncta dividere, et olim interpretata transire, quasi inter duas ma
Abbreviated transcription (Latin):
cisut dñm audiant: & ipsum solum t¬
meant. Si enm in pso confisi fuerĩ
habebunt eum in scĩficationem : & ñ
impingent qͣsi in lapidem scandali. ⁊
quasi in petram ruine. De hoc loco &
apłs sumit testimontum. quod xp̃c iu
deis factꝰ sit inscandalum. gentib autẽ
ĩ stulticiam: ce rursꝰ isrł sectando legem ii¬
sticie. in legem iusticie ñ ꝑuenit. Quare:

Expanded text:
eis ut Dominum audiant, et ipsum solum teis ut Dominum audiant, et ipsum solum timeant. Si enim in ipso confisi fuerint, habebunt eum in sanctificationem, et non impingent quasi in lapidem scandali, et quasi in petram ruinae. De hoc loco et Apostolus sumit testimonium, quod Christus Judaeis factus sit in scandalum: gentibus autem in stultitiam . Et rursum: Israel sectando legem justitiae, in legem justitiae non pe
Abbreviated transcription (Latin):
autem in laqueum &e in ritiniam habi¬
cadent &e conterent᷑. peccatoꝵq. fuorũ
uincłis irretiti ducent᷑ in captiuitatem.
duas familias int̃pretant᷑ s̃ammaĩ oe
ella: ex quib ortisunt scͥbe &e pharise.
Quorum suscepit scolam achibãs. quẽ
magistrum aqͥle ꝓseliti autumant. &¬
post eum mechir. cui successit iohan¬
na filiꝰ ⁊achei. ce post eum eliezer. ce ꝑ
ordinem thelphon. &e rursum ioseph
galileꝰ. & usq ad captiuitatem irłm
iosue. Sammay gͥ &e ellel ñ multo pͥꝰ¬
quam dñs nasceretur ortifunt ĩiudea.
Quorum pͥor int̃pretat᷑ dissipator. seq̃ns
sitas legis p̃cepta dissiparint atq macdarir
& has eẽ duas domos q̃ saluatorem ũre¬
ceꝑint. qͥ factus sit ei ͤ inrumam & ĩscan¬
dalum. Iurca .lxx. manu forti res istit
popłs dñi uoluntati. & dicit omĩa du¬
ta ẽẽ que dñs precepit: scđm illud qͦd¬
legim in cugłio. Durus est hic sermo
Qͥs poterit eum audire: Unde p̃cipit᷑

Expanded text:
autem in laqueum et in ruinam habiautem in laqueum et in ruinam habicadent, et conterentur, peccatorumque suorum vinculis irretiti, ducentur in captivitatem. duas familias interpretantur, Sammai et Hellel, ex quibus orti sunt Scribae et Pharisaei, quorum suscepit scholam Akibas, quem magistrum Aquilae 123 proselyti autumat, et post eum Meir, cui successit Joannan filius Zachai, et post eum Eliezier, et per ordinem Telphon, et rursum Joseph Galilaeus, et usque ad captivitatem Jerusalem Josue. Sammai igitur et Hellel non multo priusquam Dominus nasquorum prior interpretatur dissipator, sequens suas Legis praecepta dissipaverit atque maculaverit. Et has esse duas domus, quae Salvatorem non receperint, qui factus sit eis in ruinam et scandalum. Juxta LXX, manu forti restitit populus Dei voluntati, et dicit omnia dura esse quae Dominus praecepit, secundum illud qlegimus: Durus est hic sermo, quis poterit audire eum ? Unde praecipitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquabunt & capient᷑. Quodq seqͥ¬
tur hominis intuitione. obelo p̃notan¬
dum est. Qͥa multum int̾ se hebraicũ
distat & utulgata editio: ideo utrumq
pofuimꝰ. Et pͥmum de hebraico dis pu¬
tandum ẽ. Hec ad me locutus est chis.
sua erudiuit me ce instiuit ne ambu¬
larem in uia popli huiꝰ. & ne pari tenerer
errore: uł certe fecit me recedere atua po¬
ptil huiꝰ pessima. & dixic mͥ. Noli duors
regum timere coniurationem s hoc ma¬
gis consida quod omne quod loquatuꝵ
hic popłs aduersum me coniuratiosit:
& scđm syminachum qͥ interpretatus ẽ
amiarsini. in me erciterit ꝑduellis. Cu
autem ꝓpħa & hi qͥ decum funt ne time¬
atis insidias poꝑli: s dñm timete &e ip¬
se sit timor ur. Principium enmsapĩe
timor dm̃i. qui erit credentib inscifica¬
tionem. incredulis autem in lapidem
offensionis & in petram scandali. dua¬
bus scilicet domib iude &e ifrł. p̃cipue

Expanded text:
propinquabunt, et capientur. Quodque sequpropinquabunt, et capientur. Quodque sequitur, homines in tuitione, obelo praenotandum est. Quia multum inter se Hebraicum distat et Vulgata Editio: ideo utrumque posuimus. Et primum de Hebraico disputandum est. Haec ad me locutus est Dominusua erudivit me et instituit, ne ambularem in via populi hujus, et pari tenerer errore: vel certe fecit me recedere a via populi hujus pessima, et dixit mihi: noli duorum regum timere conjurationem; sed hoc magis considera, quod omne quod loquitur hic populus adversum me, conjuratio sit; et secundum Symmachum, qui interpretatus est, ἄνταρσιν, in me exstiterit perduellis. Tu autem Propheta, et hi qui tecum sunt, ne timeatis insidias populi, sed Dominum timete, et ipse sit timor vester. Principium enim sapientiae, timor Domini . Qui erit credentibus in sanctificationem, incredulis autem in lapidem offensionis, et in petram scandali, duabus scilicet domibus Judae et Israel. Praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
conturatio. Omnia enim q̃ loquidur
popłs iste. conturatio ẽ. Et timorẽ
ciꝰ ne timeatis neq paueatis. Dnm̃ ex¬
ercituum ipstm scĩficate. iꝑse pauor
cationem in lapidem autem offensi¬
onis ce in pet̾ scandal duab domib
isrł in laqueum & in ruinam habitan¬
tib irłm & offendent ex eis plurum &
cadent. & conterent᷑ & irretientitr &
int̃precati sunt. Hec dicit dnĩs. forti ma¬
nu recesserunt abitinere uie popli huiꝰ
loquentes: ne forte dicant durum est.
Omma enĩ que loqutt᷑ popls iste dura
sunt. Timorem autẽ eius ne tuueritis
neq conturbemin. Dũm uircutum ip¬
sum scĩficate: & ipse erit timorũr. Et
si impso confis fueris. erit tͥ inscĩficatio¬
nem. & non ut lapidi offensionis occur¬
rctis. neq ut petre ruine. Domꝰ autem
iacob in laqueo &e inconualle erit se¬
dentib in irłm. Ideo infirmi erunt im p¬
sis plurimi. & ruent &e conterent᷑. & ap¬

Expanded text:
coniuratio omnia enim quae loquitur coniuratio omnia enim quae loquitur populus iste coniuratio est et timorem eius ne timeatis neque paveatis Dominum exercituum ipsum sanctificate ipse pavor cationem in lapidem autem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israhel in laqueum et in ruinam habitantibus Hierusalem et offendent ex eis plurimi et cadent et conterentur et inretientur et interpretati sunt: Haec dicit Dominus: forti manu recesserunt ab itinere viae populi hujus loquentes: ne forte dicant, Durum est. Omnia enim quae loquitur populus iste, dura sunt; timorem autem ejus ne timueritis, neque conturbemini. Dominum virtutum ipsum sanctificate, et ipse erit timor tuus, et si in ipso confisus fueris, erit tibi in sanctificationem, et non ut lapidi offensionis 122 occurretis, neque ut petrae ruinae. Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem: ideo infirmi erunt in ipsis plurimi, et ruent et conterentur, et ap
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta procul terra cognoscat. Quã¬
uis enim exereitum congregetis & ac
cingatis uos ad p̃lium. & maior sit
itumerus obsidentrum quam obses¬
sorum: tam̃ non semel s tc̃m dicam
ieritis consilium dissipabitr. Et licet¬
fupra dixerits. ascendamꝰ ad iudam
&e fuscitemꝰ eum qͥescentem. & ponamꝰ
reem suꝑ eum filium tabeel.loqui
monio & contra gentes abuti in ꝑse¬
cutionis tempore quod quamuis
fortes uideantur & nos fuꝑare in his
qͥ lapsi funt. tamenuncant᷑ in his
quipro xp̃o fuderunt sanguinem.
&e quod post bella ꝑax reddatur
eccłuis. & untũsa corum contͣ emmanu¬
elem consilia dissipent᷑. qͥa nobis cum
sit ds. C ontradicentes qͦ ueritati uti¬
uter audient. ut tandem ratione suꝑ¬
entur. & nequaquam uelint inm̃da¬
cio uincere. qͥa quodcunq dixerint.
nunqͣm ꝑũsitas possit suꝑare quod
rectum e. Hec entm ait dñs ad me.
Sic̃ inforti manu eridiuit me ne irẽ
inuia popłi huius dicens. Non dicatis

Expanded text:
cuncta procul terra cognoscat. Quamcuncta procul terra cognoscat. Quamvis enim exercitum ccingatis vos ad praelium, et major sit numerus obsidentium quam obsessorum: tamen non semel, sed iterum dicam ieritis consilium, dissipabitur. supra dixeritis : Ascendamus ad Judam, et suscitemus eum quiescentem, 121 et ponamus regem super eum filium Tabeel: loquimonio et contra gentes abuti in persecutionis tempore, quod quamvis fortes esse videantur, et nos superare in his qui lapsi sunt, tamen vincantur in his qui pro Christo fuderunt sanguinem, et quod post bella pax reddatur Ecclesiis: et universa eorum contra Emmanuelem consilia dissipentur, quia nobiscum sit Deus. Contradicentes quoque veritati utiliter audient, ut tandem ratione superentur, et nequaquam velint in mendacio vincere, quia quodcumque dixerint, numquam perversitas possit superare quod rectum est. Haec enim ait Dominus ad me: sicut in forti manu erudivit me ne irem in via populi huius dicens non dicatis
Abbreviated transcription (Latin):
trina aquarum xp̃i. q̃ absq strepitu et
elamore uerborum lentt̃ fluit. tenebͤ
pͥoris fugent᷑ erroris. Hoc quodin .lxx.¬
legit᷑ & ambulabit suꝑ omnem intirũ
urm. & auferet detudea hominem qͥ
possit caput leuare. aut forte qͥd facẽ.
in hebraico non habet᷑. & in grecis co¬
dicib ueru rugulante confoffum est.
Congregamini ꝑopłi & uincimni:
& audite unu̾se ꝓculterre. Confor¬
tamini & uincimini: accingite uos
& uineimin. Inite consilium. & dis¬
siꝑabitur. Loqͥmini uerbum & non
fiet. quia nobis cum as. ꝓ congrega¬
nuim siue inftrinamiini & confringimi¬
ni ut incerp̃cati sunt alii .lxx. posuert̃
scitote. Uerbum enim hebraicum rho
hũ. ꝓpt res. littere & delech. similita¬
dinem intellexerunt dou. O gͥ populi
samarie &e syrie. infirmosuos ce debiles
ẽẽ cognoscite: ce emmanuele p̃sente
nicħ posse contra irsi urbem dei. Et
hoc non solum uos quruicini estis: s

Expanded text:
trina aquarum Christi, quae absque strepitu et trina aquarum Christi, quae absque strepitu et clamore verborum leniter fluit, tenebrae prioris fugentur erroris. Hoc quod in legitur: Et ambulabit super omnem murum vestrum, et auferet de Judaea hominem, qui possit caput levare, aut forte aliquid facere: in Hebraico non habetur, et in Graecis codicibus ÷ veru jugulante confossum est. Congregamini populi et vincimini, et audite universae procul terrae: confortamini et vincimini. Accingite vos, et vincimini: inite consilium, et dissipabitur: loquimini verbum, et non fiet, quia nobiscum Deus. Pro congregamini, sive infirmamini, et confringimini, ut interpretati sunt alii, LXX posuerunt, scitote. Verbum enim Hebraicum, ROU , propter RES litterae, et DALETH similitudinem, intellexerunt DOU . O igitur populi Samariae et Syriae, infirmos et debiles esse cognoscite, et Emmanuele praesente, nihil posse contra Jerusalem urbem Dei: et hoc non solum vos, qui vicini estis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
derelinquens aqͣs fontis syloe. qͥ int̃pre¬
tatur missus. & qͥ salit mitam eternam:
tiadet᷑ assyriorũ pͥncipi. Quem sensum
magnum in posteriorib lecturi fumus:
cuius tͣditus podestati. in ꝓfundum ue¬
niet peccatorum. Tante est enim arrogan¬
tie ut ausꝰ sit ostendẽ saluatori untuersa
regna t̃re ce dicere. Hec omma mͥ tͣdita
sunt. Conabit᷑ qͦ iudam hoc ẽ domum
confessionis intrare. & crebro ꝑ eos quim
eccłia negligentes sunt tisq ad collum
ueniet. credentes in xp̃o cupiens suffoca¬
re. ce extendere alassuas implens uniuer¬
sam regionem emmanuelis: s ñ pot̾it
obtinere. qͥa habet iudas p̃sentem dm̃¬
a natuntate cuius ocłos luto ex saliua
fua facto dñs illimerat: misit ad aqͣs
syloc. Quib cum cecꝰ lauisset lutum
cecitate det̃sa clarum ocłorum lamen
accepit. Quod post signi magnitudi¬
nem indicat ñ aliter cęcitatem iudoꝵ
& omnis increduli posse sanari: nͥ doc¬

Expanded text:
derelinquens aquas Siloe fontis qui interprederelinquens aquas Siloe fontis qui interpretatur missus, et qui salit in vitam aeternam , tradetur Assyriorum principi. Quem sensum magis in posterioribus lecturi sumus, cujus traditus potestati, in profundum veniet peccatorum. Tantae est enim arrogantiae, ut ausus sit ostendere Salvatori universa regna terrae, et dicere: Haec omnia mihi tradita sunt . Conabitur quoque Judam, id est, domum confessionis intrare, et crebro per eos qui in Ecclesia negligentes sunt, usque ad collum veniet, credentes in Christo cupiens suffocare, et extendet alas suas, implens universam regionem Emmanuelis; sed non poterit obtinere, qa nativitate, cujus oculos, luto ex saliva sua facto Dominus linierat, miserit ad aquas Siloe, quibus cum caecus lavisset lutum, caecitate detersa, clarum oculorum lumen accepit: quod post signi magnitudinem, indicat, non aliter caecitatem Judaeorum et omnis increduli posse sanari, nisi doc
Abbreviated transcription (Latin):
rabilis eiꝰ exercitus quam sub fluminis
mundatione descͥpserat. ñc ꝑ allam
ostendit tͣnsiationem. qͦd alis suis .i.
ducibi. & infinita mulaitudine oꝑue¬
rit t̃ram emmanuelis. hoc ẽ defenden¬
tis eam dei: s tñ ñ possedit. Quanquã
emmanuel a .lix. sequenti capitulo co¬
aptet᷑. non ꝓpͥo nomine ut apuid hebreo ᷤᷤ
uocatͥ. s interp̃tato id ẽ nobcum dcus.
Syloam aute fontem eẽ ad radices mon
tum & antra saxi durissimi. cum mag¬
no sonituueniat. dubitare ñ possumꝰ
nos p̃sertim qͥ in hac habitamꝰ ꝓtuncia.
Est audem sensꝰ. Qͥa popłs decem tͥbuum
magis uotuit rasin & filio romelie .i. da
stirpi dauid. q̃ meo cepit regnare ttidicio
tentia occuipantis tiam samarie. intinda¬
tiomi fluminis comparat᷑. Et fit apostropha.¬
pulchre ademmanuel. hoc ẽ ad p̾sentem
dm̃. quod in tantum se erexerit assyriꝰ.
qͥ uinxerit auxilio suo sapientiam scłarẽ.

Expanded text:
rabilis ejus exercitus, quam sub fluminis rabilis ejus exercitus, quam sub fluminis inundatione descripserat, nunc per aliam ostendit translationem, quod alis suis, id est, ducibus, et infinita multitudine operuerit terram Emmanuelis, hoc est, defendentis eam Dei; sed tamen non possederit, quamquam Emmanuel a LXX sequenti capitulo coaptetur, non proprio nomine, ut apud Hebraeos vocatur, sed interpretato, id est, nobiscum Deus. Siloe autem fontem esse ad radices montum concava et antra saxi durissimi cum magno sonitu veniat, dubitare non possumus, nos praesertim qui in hac habitamus provincia. Est autem sensus, quia populus decem tribuum magis voluit Rasin et filio Romeliae, id stirpi David quae in eo coepit regnare judicio,tentia quia occupavit terram Samariae, inundationi fluminis comparatur. Et fit apostropha ad Emmanuel, hoc est, ad praesentem Deum, quod in tantum se erexerit Assyrius qui junxerit auxilio suo sapientiam saeculare
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eos aquas fluminis fortes ⁊ mul¬
tas. regem assyrioꝵ & omnem głam
fluet suꝑ umuersas ripas eiꝰ. & ibit ꝑ
iudam inundans &e tͣnsiens usq ad
collum ueniet. Et erit extens io ala¬
rum eiꝰ implens latitudinem terre
tuȩ o emmanuel. Dixerat supra au¬
ferendam fortitudinem damasci et
spolia samariȩ in conspectu regis as¬
syriorum &e duos reges assyrio pug¬
nante capiendos: nẽ deus loguit᷑ ad
ꝓpħam caractere solito scͥpturarum ꝑ
tͣnslationem syloe fontis irłm & assy¬
rii fiuminis uiolentissimi. qͦd omnẽ
terram isrł suis mundet aqͥs & egre¬
diatur ripas aluei. tantoq feratur ĩ¬
petu. ut postqͣm .xͣ. tribuum occupa¬
uertc terram adiudam ꝑueniat. &e
tͣnsiens ad collum usq ꝑtingat. ꝑ q̃
uicinam sig̃cat captiuitatem. Nemm
tc̃ captꝰ est sudas. s cunctis duarum tͥ¬
birum urbib subiugatis. sola reman¬
sit irłm. q̃ incredibili dei miscdia liba¬
ta est. Potentiam gͦ assytii & innume¬

Expanded text:
fortes et multas, regem Assyriorum et omnem gloriam fluet super universas ripas ejus. Et ibit per Judam inundans, et transiens usque ad collum veniet, et erit extensio alarum ejus implens latitudinem terrae tuae, 119 o Emmanuel. Dixerat supra auferendam Damasci fortitudinem, et spolia Samariae in conspectu regis Assyriorum, et duos reges, Assyrio pugnante, capiendos: nunc Deus loquitur ad Prophetam charactere solito Scripturarum, per translationem Siloe fontis Jerusalem, et Assyrii fluminis violentissimi, quod omnem terram Israel suis inundet aquis, et egrediatur ripas alvei, tantoque feratur impetu, ut postquam decem tribuum occupaverit terram, ad Judam perveniat, et transiens ad collum usque pertingat: per quae vicinam significat captivitatem. Non enim tunc captus est Judas, sed cunctis duarum tribuum urbibus subjugatis, sola remansit Jerusalem, quae incredibili Dei misericordia liberata est. Potentiam ergo Assyrii et innume
Abbreviated transcription (Latin):
um dm̃ etii reuelatum est: Uocabit᷑
g post duo nomina sex abris nominib:
ammirabilis. consiliariꝰ. ds. fortis. pat
futuri scł. pͥnceps pacis. Non enim ut
pleriq putant bina tungenda sunt
nomina. ut legamꝰ ammirabilis con¬
siliarius: & tursum ds fortis. s ammi¬
rabilis legendum est seꝑaratim quod
hebraice dicit̾ phele: & consiliartus
seorsum. qui lingua eorum appellador
loes. & deus separatim qui hebraice

Expanded text:
um Domini cui revelatum est ? Vocabitur um Domini cui revelatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex aliis nominibus: Admirabilis, Consiliarius, Deus, 133 Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, bina jungenda sunt nomina, ut legamus, Admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabilis legendum est separatim, quod Hebraice dicitur PHELE  : et Consiliarius seorsum, qui lingua eorum appellatur IDES  : et Deus separatim, qui Hebraice
Abbreviated transcription (Latin):
sabaoth faciet hec. Ideodiabolus ⁊ oĩs
uiolenta p̃datio eiꝰ. qua humanum op¬
p̃sserat genꝰ. ce sanguinem sanguini
miscuerat. erit in cõmbustionem & c¬
bus ignis et̃ni: qͥa natus est nob̃ de uir¬
gine puer. de qͦ supra scͥptum ẽ. anteqͣ
sciat puer reprobare malum & eligere
bonum. Et postea ingeneratione pro¬
phetissȩ. Anteqm sciat puer uocare ꝑa¬
trem scutm &e matrem sciam. Iste gͥpu
er qui natꝰ de uirgme appellatur em
est de sc̃o generatꝰ sp̃ti nuncupatus ẽ
accelera spolia detrahere. festina p̃da¬
ri. nc̃ multis nominib appellat᷑. Et licet
ex eo qͦd suipra dixerat emmnanuel. id :
nobiscum deus. dm̃ illum ẽẽ monstra¬
uerit: tam̃ nẽ dicit factum illiꝰ pͥuei¬
pacum suꝑ humeros eiꝰ. uel qͦd crucem
ipse portau̾it: tiel ꝑhumerum osten¬
dens brachii fortitudinem. eodem ysaia
dicente. Reuelauit dñs ds brachtum
sc̃m suum omnib gentib. Et rursum¬
Dñe qͥs credidit auditut nro. & brachi¬

Expanded text:
sabaoth faciet haec. Ideo diabolus, et omnis ejus violenta praedatio, qua humanum oppresserat genus, et sanguinem sanguini miscuerat, erit in combustionem et cibus ignis aeterni: quia natus est nobis de Virgine puer, de quo supra dictum est: Antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum : et postea in generatione Prophetissae: Antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam . Iste igitur puer, qui natus est de Virgine, appellatur Emmest, de Sancto generatus Spiritu, nuncupatus est, accelera, spolia detrahe festina praedari: nunc multis nominibus appellatur. Et licet ex eo quod supra dixerat, Emmanuel, id est, nobiscum Deus, Deum illum esse monstraverit: tamen nunc dicit factum illius principatum super humerum ejus, vel quod crucem suam ipse portaverit: vel per humerum ostendens brachii fortitudinem, eodem Isaia dicente: Revelavit Dominus Deus brachium sanctum suum omnibus gentibusDomine, quis credidit auditui nostro: et brachi
Abbreviated transcription (Latin):
mampartem popłi deduxisti in letici¬
atua. & letabunt᷑ in in conspect̾utuo
siẽ letarisolent in messe ce sic hi qui di¬
uidunt spolia: qͥa ablatum ẽ iugum
quod supͣ ipsos erat positum. & unga
de collo eorum. Uirga enim eractorũ
dissipabit᷑. sic in dic madian: quta
omnem stolam congregatam dolo ⁊
uestim̃tum cominutationis restitu¬
ent. & cupient igne ẽẽ combustum.
In obscuris locis utramq editionem
ponimꝰ ut quantum a cet̃is editionib
& ab hebraica u̾itate distet uulgata
tͣnslatio: diligens lect̾or agnoscat.
Ad lucem ipsam q̃ apparuit populo
ĩ tenebs constitto: id ẽ ad dñm sal¬
uatorem fit apostropha &e dr ad eum.
Multiplicasti gentem hoc ẽ om̃s genteᷤᷤ

Expanded text:
mam partem populi deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et virga de collo eorum. Virga enim exactorum dissipabitur, sicut in die Madian. Quia omnem stolam congregatam dolo, et vestimentum commutationis restituent: et cupient igne esse combusti. In obscuris locis utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: Multiplicasti gentem, hoc est,