comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deo non peccat. Et candem questionẽ dif¬
nullus sit qui immunis sit apeccato. cũ ipse
ioħs dicat. si dicimus quia ñ peceauimus.
mendacem facimꝰ illũ :⁊ si autẽ ex dõ nati ñ
peccant. et de his intelligimꝰ qui in mundo
sunt: innumeros necesse ẽ estimemꝰ. qui ꝑ
lauacri regenerationẽ dei gr̃am consecuti
sunt. S tamen cũ dicat ꝓpħa. omnia ate
expectant ut desillis cibum intempore.
dante te hiscolligent sibi. aꝑiente de ma¬
nũ tuam uniuersa implebunt᷑ bonitate.
auertente autẽ te faciẽ turbabunt᷑ auferes
spm̃ eoꝵ et deficient. et inpuluerẽ suũ con¬
uertent᷑. emictes sp̃m tuum et creabunt᷑
et ereabunt᷑. et innouabis faciem t̃re: pos¬
sunt ñ de quocunq tempore uideri dicta.
sed de futuro quoerit nouat̃ra. et nouũ celũ.
Turbabuntur gͦ ut principium sumantꝰ at¬
q aꝑiente te manum tuam impleant᷑ uniuer¬
sa bonitate: que non facile huius scłi ẽ.Nã

Expanded text:
Deo, non peccat . Et eamdem quaestionem difDeo, non peccat . Et eamdem quaestionem difnquit, « nullus sit qui immunis sit a peccato, cum ipse Joannes dicat, Si dicimus quia non peccavimus, mendacem facimus illum . Si autem ex Deo nati non peccant, et de his intelligimus qui in hoc mundo sunt innumeros, necesse est aestimemus, qui per lavacri regenerationem Dei gratiam consecuti sunt. Sed tamen cum dicat propheta, Omnia a te exspectant, ut des illis cibum in tempore: dante te iis, colligent sibi; aperiente te manum tuam, universa implebuntur bonitate; avertente autem te faciem tuam, turbabuntur: auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suuuertentur. emittes spiritum tuum et creabuntur et innouabisfaciemterrae\', possuntnon de quocumque tempore uideri dicta, sed de futuro, quo erit noua terra et nouum caelum. turbabuntur ergo, ut principium sumant, atque \'aperiente te manum tuam inplebuntur uniuersa bonitate\', quae non facile huius saeculi est. nam
Abbreviated transcription (Latin):
re. Item alio loco in eodem libro. lex inquit
factum damnat: non aufert maliciã. Uide¬
ant fidelem et catholicum uirũ apło con¬
sentire dicenti. Scimꝰ autẽ quia quȩcunq
lex dicit. hisqui in lege sunt loquit᷑. ut
omne osobstruat᷑. et reusfiat omnismun¬
dus deo: quia non iustificabit᷑ ex lege oĩs
caro coram illo. Ex hoc enĩ apłieo sensu il¬
la sumpsit. et scripsit ambrosius. Iam uͦ
qm̃ pelagiam dicunt. iustos in hac uita
uł esse uł fuisse qui sine ullo peccato uixe¬
rint. intantũ ut uita futura quȩ in p̃mio
speranda ẽ. ꝓuectior et ꝑfectior eẽ non pos¬
sit: etiam hic eis respondeat. eosq refutet
ambrosius. Nam exponens ysaiamꝓphe¬
tam ꝓpt̃ id quod scriptum ẽ. filios genui et
exaltaui. ipsi autem me spreuertnt. suscepit
de generationib quȩ ex dõ sunt disputa¬
re:atq in ipsa disputatione cõmemorauit
testimoniũ iohannisubi ait quinatꝰ ẽ ex

Expanded text:
re. item alio loco in eodem libro: 1 e x, inquit, re. item alio loco in eodem libro: 1 e x, inquit, factum damnat, non aufert malitiam. uideant fidelem et catholicum uirum apostolo consentire dicenti: scimus autem quoniam quaecumque lex dicit his qui in lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur et reus fiat omnis mundus deo, quia non iustificabitur ex lege omnis caro coram illo. ex hoc enim apostolico sensu illa sumpsit et scripsit Ambrosius. Iam uero quoniam Pelagiani dicunt ivel esse vel fuisse, qui sine ullo peccato vixerint, in tantum ut vita futura, quae in praemio speranda est, provectior et perfectior esse non possit: etiam hic eis respondeat eosque refutet Ambrosius. Nam exponens Isaiam prophetam, propter id quod scriptum est, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt , suscepit de generationibus quae ex Deo sunt disputare; atque in ipsa disputatione commemoravit testimonium Joannis, ubi ait, Qui natus est ex
Abbreviated transcription (Latin):
corde cius. Quid aꝑtius et sufficientiꝰ dici
potest: S ne pelagiam forte responde¬
ant. eo ipso quod diuinũ auxilium poscit
p̃cedere hominis meritum. id ipsũ meri¬
tum ẽẽ dicentes. quia orindo fit dignus
cui grã diuina subueniat: attendant qͥd
et exponens ȩuangłm scd̃m lucam. uides¬
utiq inquit quia ubiq domini uirtus stu¬
diis cooperat᷑ humanis: ut nemo possit
edificare sine dno: nemo custodire sine
dei sicut filiopmissionis congruit grata
pietate commendat. ideo destruit liberũ
arbitrium. aut eam uult intelligi gr̃am
quã diuersis locutionib pelagiam nolunt
nisi legem uideri: ut uidelicet non ad faci¬
endum qͦd cognouerimꝰ. s agnoscendũ
quid faciamꝰ. nos ds̃ adiuuare credat᷑: Si
hoc istum hominẽ dei saꝑe existimant:
quid de ipsa lege dixerit audiant. in libro
de fuga scłi. Lex inquit õs omniũ potuit
obstruere: non potuit mentẽ conuerte¬

Expanded text:
corde eius\'. quid apertius et sufficientius dici corde eius\'. quid apertius et sufficientius dici potest? sed ne Pelagiani forte respondeant eo ipso quod diuinum auxilium poscitur praecedere hominis meritum, id ipsum meritum esse dicentes, quia orando fit dignus, cui gratia diuina subueniat, adtendant quidet exponens euangelium secundum Lucam: uidesutique, inquit, quiaubique domini uirtus studiis cooperatur humanis, ut nemo possit aedificare sine domino, nemo custodire sine dei, sicut filio promissionis congruit, grata pietate commendat, ideo destruit liberum arbitrium? aut eam uult intellegi gratiam, quam diuersis locutionibus Pelagiani nolunt nisi legem uideri, ut uidelicet non ad faciendum quod cognouerimus, sed ad cognoscendum quid faciamus nos deus adiuuare credatur? si hoc istum hominem dei sapere existimant, quid de ipsa lege dixerit audiant. in libro De fuga saeculi: lex, inquit, os omnium potuit obstruere, non potuit mentem conuerte
Abbreviated transcription (Latin):
Frequens nobis inquit de effugiendo se¬
culo isto sermo: atq utinam quam facilis
sermo. tam cautus et sollicitus affectus.
S quod peius est. frequent̃ irrepit trena¬
rum illecebra cupiditatum. et uanitatũ
effusio mentẽ occupat: ut qͦd studeas uita
re: hoc cogites. animoq uoluas. Quod ca¬
uere difficile ẽ homini: exuere autem in¬
possibile. Deniq uotimagiseam eẽ rem ꝗͣ
effectus testatur ꝓpħa. dicendõ. Declina cor¬
meũ in testimonia tua: et non in auariciã.
ꝓposueris: ad secularia reuocant: munda¬
na inscrunt: uoluptaria ingerunt. illece¬
brosa intexunt:. Ipsoq intempore quo ele¬
uare mentem paramus: insertisinanibus
cogitationib. ad t̾rena plerunq deicim᷑.
Quis autẽ tam beatus: qui incorde suosẽ¬
per ascendat: S hoc sine auxilio diui
no qui fieri potest: Nullo ꝓfectomͦ. Demq
supra eadem scriptura dicit. Beatus uir
cuiꝰ ẽ auxilium eiꝰ abste dñe: ascensus in

Expanded text:
frequens nobis, inquit, de effugiendo saefrequens nobis, inquit, de effugiendo saeculo isto sermo atque utinam quam facilis sermo tam cautus et sollicitus affectus! sed quod peius est, frequenter inrepit terrenarum inlecebra cupiditatum et uanitatum offusio mentem re hoc cogites animoque uoluas. quod cauere difficile est homini, exuere autem inpossibile. denique uoti magis eam esse rem quam effectus testatur propheta dicendo: declinacormeumin testimonia tua et non in auaritiam. proposueris, ad saecularia reuocant, mundana inserunt, uoluptaria ingerunt, inlecebrosa intexunt, ipsoque in tempore quo eleuare mentem paramus insertis inanibus cogitationibus ad terrena plerumque deicimur. quis autem tam beatus, qui in corde suo semper ascendat ? sed hoc sine auxino qui fieri potest? nullo profecto modo. denique supra eadem scriptura dicit: \'beatus uir cuius est auxilium eius abs te, domine, ascensus in
Abbreviated transcription (Latin):
erraret. nisi eẽt natus ex uirgine: qui gene¬
rationis obnoxie priuilegio minime teneret᷑.
Ecce inquit ininiquitatib conceptus sũ: et
indelictis peperit me mater mea. Dicit is:
qui iustus p̃ceteris putabatur. Quem gͥ
iam iustum dixerim: nisi horum liberũ
uinculoꝵ. quẽ naturȩ communis uincula¬
non teneant: Ecce uir sc̃s. pelagii quoq
testimonio in fide catholica ꝓbatissimus.
pelagianos negantes originale peccatũ.
tanta manifestatione redarguit: nec tam̃
cũ manicheis uł dm̃ nascentiũ conditorẽ ne¬
gat: uł nuptias quas ds̃ instituit et bene¬
dixit accusat. Pelagiani dicunt abhoĩe
inciꝑe meritũ ꝑ liberum arbitriũ: cui ds̃
subsequens gr̃ẽ retribuat adiumentum.
Etiam hic eos refellat uenerandꝰ ambrosi.
dicens in expositione ysaiȩ ꝓpħe. Quia
humana cura sine diuma ope imbecilla ẽ:
ad medendũ dm̃ auxiliatorem requirit
Item in libro qui inscribitur de fuga scłi.

Expanded text:
erraret, nisi natus ex uirgine, qui geneerraret, nisi natus ex uirgine, qui generationis obnoxiae priuilegio minime teneretur. \'ecce\', inquit, \'in iniquitatibus conceptus sum et in delictis peperit me mater mea\', dicit is qui iustus prae ceteris putabatur. quem igitur iam iustum dixerim nisi horum liberum uinculorum, quem naturae communis uincul anon teneant? ecce uir sanctus, Pelagii quoque testimonio in fide catholica probatissimus, Pelagianos negantes originale peccatum tanta manifestatione redarguit nec tamen cum Manicheis uel deum nascentium conditorem negat uel nuptias, quas deus instituit et benedixit, accusat. Pelagiani dicunt ab homine incipere meritum per liberum arbitrium, cui deus subsequens gratiae retribuat adiumentum. etiam hic cos refellat uenerandus Ambrosius dicens in Expositione Esaiae prophetae: quia humana cura sine diuina ope inbecilla est ad medendum, deum auxiliatorem requirit. item in libro qui inscribitur De fuga saeculi:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ exꝑsẽ delicti: exꝑs etiam huiꝰmo¬
di conceptionis. Item contra nouatianos
scribens: om̃s homines inquit sub pecca¬
to nascimur. Quoꝵ ipse ortus inuicio est:
sicut habes lectum dicente dauid. Ecce¬
enĩ in iniquitatib conceptus sum: et inpec¬
catis peperit me mater mea. Item in apologia
ꝓphetȩ dauid. Antequam nascam᷑ inquit
maculam᷑ contagio: et ante mensurã lucis
originis ipsius excipimus iniuriam: et in
iniquitate concipimur. Item de dño loqͤns.
dignum et enim fuit inquit ut qui ñ erat ha¬
biturus corpore peccatum ꝓlapsionis: nul¬
lum sentiret generationis naturale contagi¬
um. Merito ergo dauid flebilit̃ inse deplo¬
rauit ipsa inquinamenta naturȩ: et qͦd
prius inciperet in homine macula quã
uita. Item de archa noe. ꝑunum gͥ inqͥt
dñm iħ m salus uentura nationib declarat᷑.
qui solus potuit iustus eẽ. cũ generatio oĩs

Expanded text:
qui autem expers delicti, expers etiam huiusmoqui autem expers delicti, expers etiam huiusmodi conceptionis. item contra Nouatianos scribens: omnes homines, inquit, sub peccato nascimur. quorum ipseortusin uitio est, sicut habes lectum dicente Dauid: \'ecce in iniquitatibus conceptus sum et in delictis peperit me mater m e a\'. item in Apologia prophetae Dauid: antequam nascam u r, inquit, maculamur contagio et ante usuram lucis originis ipsius excipimus iniuriam, in iniquitate concipimur. item de domino loquens: dignum et et enim fuit, inquit, ut qui non erat habiturus corporeae peccatum prolapsionis nullum sentiret generationis naturale contagium. merito ergo Dauid flebiliter in se deplorauit ipsa inquinamenta naturae et quod prius inciperetin homine macula quam uita. item De arcaNoe: per unum, inquit, dominum Iesum salus uentura nationibus declaratur, qui solus potuit iustus esse, cum generatio omnis
Abbreviated transcription (Latin):
red arguendos beatissimũ addamꝰ ambi¬
sium: qm̃ et ipsum pelagius ita laudauit
ut ne ab inimicis quidem in eiꝰ libris qͦd
rep̃henderet᷑ diceret inueniri. Qm̃ gͦ pe¬
lagiani dicunt non cẽ originale peccatũ
cũ quo nascuntur infantes. et catholicis
qui eis ꝓ antiquissima et firmissima eccl̃e
fide resistunt. heresis manicheȩ crimen
obiciunt: respondeat eis de hac re homo
dei catholicus. et ab ipso pelagio in ueri¬
maculatus: quia nec ipsa quidem nas¬
cendi solita conditione maculatus ẽ. Et alio
loco eodem oꝑe loquens de apło petro. ipse
se inquit optulit. quod ante putabat ẽẽpec¬
catum. lauari sibi non solum pedes s et
caput poscens: quod ilico intellexisset la¬
uacro pedum. qui in pͥmo lapsi sunt homi¬
ne. sordem obnoxiȩ successionis aboleri.
Item in eodẽ oꝑe. seruatum ẽ gͥ inquit ut ex
uiro et muliere id est ꝑillam corporum com¬
mixtionẽ nemo uideatur exꝑs eẽ delicti.

Expanded text:
redarguendos beatissimum addamus Ambrredarguendos beatissimum addamus Ambrosium. quoniam et ipsum Pelagius; ita laudauit, ut ne ab inimicis quidem in eius libris quod reprehenderetur diceret inueniri. quoniam ergo Pelagiani dicunt non esse originale peccatum, cum quo nascantur infantes, et catholicis, qui eis pro antiquissima et firmissima ecclesiae fide resistunt, heresis Manicheae crimen obiciunt, respondeat eis de hac re homo dei catholicus et ab ipsoPel.ogio in uerimaculatus, quia nec ipsa quidem nascendi solita condicione maculatus est. et alio loco in eodem opere loquens de apostolo Petro: ipse sc, inquit, obtulit. quod ante putabat esse peccatum, lauari sibi non solum pedes, sed et caputposcens, quod ilico intellexisset lauacro pedum, qui in primo lapsi sunt homine, sordem obnoxiae successionis aboleri. item in eodem opere: seruatum est igitur, inquit, ut ex uiro et muliere, id est per illam corporum commixtionem, nemo uideatur expers esse delicti;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitur iusticia: cum dicitur facite iusticiã.
Precipitur pax: cum dicit᷑. pacem habete
inter uos. Precipitur gaudium: cũ dicitur.
gaudete semꝑ in domino. Negent gͦ pela¬
gian hec futura in regno dei ubi sine fine
tiuemus: aut usq adeo siuidetur insani¬
ant: ut iusticiam. pacem gaudium. qua¬
lia sunt hic iustis. talia et illic futura ẽẽ
contendant. Quod et sierunt. et ñ talia
erunt: ꝓfecto eoꝵ hic inp̃cepto curanda ẽ
actio. illic in p̃mio speranda ꝑfectio: ubi
secularib ullis laqueis non erunt reten¬
ti. nullisq peccatis et uicus carnis ob no
accepit ciprianus. mori lucrũ sibi eẽ dice¬
bat. ꝑfecte diligemus dm̃: cuiꝰ crit facie ad
faciem contemplatio. ꝑfecte diligemꝰ et
ꝓximũ: cum manifestatiꝰ eogitationibꝰ cor¬
dis. nulla ullum de ullo mali illiꝰ possit
sollicitare suspicio. S etiam głosissimo
martyri cypriano ad istos cumulatius

Expanded text:
praecipitur iustitia cum dicitur: facite iustitiam, praecipitur iustitia cum dicitur: facite iustitiam, praecipitur pax cum dicitur: pacem habete inter uos, praecipitur gaudium cum dicitur: gaudete in domino semper. negent ergo Pelagiani haec futura in regno dei, ubi sine fine uiuemus, aut usque adeo, si uidetur, insaniant, ut iustitiam. pecem, gaudium, qualia hic sunt iustis, talia et illic futura esse contendant. quodsi et erunt et non talia erunt, profecto eorum hic in praecepto curanda est actio, illic in praemio speranda perfectio, ubi saecularibus ullis laqueis non retenti nullisque peccatis et uitiis carnis obnoxiaccepit Cyprianus, mori lucrum sibi esse dicebat — perfecte diligamus deum, cuius erit facie ad faciem contemplatio. perfecte diligamus et proximum, cum manifestatis cogitationibus cordis nulla ullum de ullo mali ullius possit sollicitare suspicio. Sed iam gloriosissimo martyri Cypriano ad istos cumulatius
Abbreviated transcription (Latin):
asseritq dixisse. michi uiuere xp̃c ẽ et mo¬
ri lucrũ: nisi quia lucrum maximũ com¬
putabat. iam post hanc uitam scłarib la¬
queis non teneri: iam nullis peccatis et
uiciis carnis obnoxium fieri. Sensit gͦ
beatissimꝰ cyprianus atq in diuinarũ
seripturarũ ueritate ꝓspexit. etiam ip
q uitam nonnullos nęxus scłariũ laqͦͤ¬
orum fuisse ꝑpessam: ñnullis peccatis
et uiciis carnis obnoxiam: et ideo cos
mortẽ desiderasse ut hismalis carerent:
et ut ad illam quȩ istam non pateretur.
nec iam inmandato facienda s in p̃mio
ꝑcipienda esset ꝑfectam iusticiam ꝑuenirent.
Neq enĩ cum uenerit qͦd oramꝰ dicentes. ad¬
ueniat regnũ tuũ. nonerit in illo dei regno
ulla iusticia. cum dicat apłs. non ẽ enĩ reg¬
num dei esca et potus: sed iusticia et pax et¬
gaudium inspũ scõ.Nempe ista tria inter
cetera p̃cepta diuina precipiunt᷑. Hic nob

Expanded text:
asseritque dixisse: mihi uiuere Christus est et moasseritque dixisse: mihi uiuere Christus est et mori lucrum, nisi quia lucrum maximum conputabat iam post hanc uitam saecularibus laqueis non teneri, iam nullis peccatis et uitiis carnis obnoxium fieri. sensit ergo beatissimus Cyprianus atque in diuinarum scripturarum ueritate perspexit etiam ipsom iustamque uitam nonnullos nexus saecularium laqueorum fuisse perpessam, nonnullis peccatis et uitiis carnis obnoxiam et ideo eos mortem desiderasse, ut his malis carerent et ut ad illam, quae ista non pateretur nec iam in mandato facienda, sed in praemio percipienda esset, perfectam iustitiam peruenirent. neque enim cum uenerit quod oramus dicentes: adueniat regnum tuum, non erit in illo dei regno ulla iustitia, cum dicat apostolus: n on est enim regnum dei esca et potus, sed iustitia et paxetgaudium in spiritu sancto. nempe ista tria inter cetera praecepta diuina praecipiuntur. hic nobis
Abbreviated transcription (Latin):
tet adhibendam esse uulnerib: Puto qͦd
concedant nouiheretiei huic homini ca¬
antiquis temporib adiuuisse: immo etiã
qͦd ipsi nolunt. nec mentes bonas eos nisi
mino quocunq tempore placuerunt. ñ
in comparatione sceleratoꝵ. sicut nos isti
dicere calumniant᷑. s regula uirtutũ si¬
cut se dicere gloriantur. iustos fuisse no¬
uerat cyprianus: qui tamen dicit. nemo
esse sine peccato potest: et quisq se incul¬
patum dixerit: aut suꝑbus aut stultꝰ ẽ.
Nec ꝓpter aliud intelligit scriptum. qͥs
gloriabit᷑ castum se habere cor: aut quis
gloriabitur mundum se ẽẽ apeccatis.
Puto quod non abistis docendus fuerat.
cyprianus. quod optime sciebat in fu¬
turo tempore mercedem eẽ bonoꝵ ope¬
rum: maloꝵ autẽ suppliciũ. Ceterũ ne¬
minẽ posse quȩ hic contempserit manda¬
ta ꝑficere: et tamen etiam ipsum apłm
paulum mandadoꝵ diuinoꝵ non utiq
contemptorem. non ad aliud intelligit

Expanded text:
tet adhibendam esse uulneribus? puto quod tet adhibendam esse uulneribus? puto quod concedant noui heretici huic homini caantiquis temporibus adiuuisse\', immo etiam quod ipsi nolunt nec mentes bonas eos nisi mino quocumque tempore placuerunt, non in conparatione sceleratorum\', sicut nos isti dicere calumniantur, \'sed regula uirtutum\', sicut se dicere gloriantur, \'iustos fuisse\' nouerat Cyprianus, qui tamen dicit: nemo esse sine peccato potest et quisque se inculpatum dixerit, aut superbus aut stultus est. nec propter aliud intellegit scriptum: quis gloriabitur castum se haberecor aut quis gloriabitur mundum se esse a peccatis? puto quod non ab istis docendus fuerat Cyprianus, quod optime sciebat, \'in futuro tempore mercedem esse bonorum operum, malorum autem supplicium; ceterum neminem posse, quae hic contempserit, illic mandata perficere\' et tamen etiam ipsum apostolum Paulum, mandatorum diuinorum non utique contemptorem, non ob aliud intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
non habemꝰ: et cetera ciusdem sententiȩ.
quȩ ab omnib catholicis non tacent᷑. ad¬
uersus istos quise ipsos decipiunt. et in
cis ueritas non ẽ. Dicant si audent pela¬
giani. hunc hominẽ dei manicheoꝵ erro¬
re ꝑuersum: quia ita laudat scõs. ut tam̃¬
confiteatur neminẽ inhac uita ad tantã
ꝑfectionẽ ꝑuenire iusticie. ut nullũ ha¬
beat omnino peccatũ: sententiam suam
testimonioꝵ canonicoꝵ ꝑspicua ueritate
et diuina auctoritate confirmans. Nun¬
quid enim negat inbaptismo uniuer¬
sa peccata dimitti: quia fatet᷑ manere
fragilitatẽ atq infirmitatẽ unde nos di¬
cit peccare post baptismũ. et usq in huiꝰ
uitȩ finem cũ carnalib uiciis indesinen¬
ter habere conflictum: Aut idõ ñ memi¬
nerat quid de immaculata ȩccłia dixisset
apłs. quia p̾cepit neminẽ sic sibi de pu¬
ro atq immaculato pectore debere blandiri:
ut innocentia sua fretus. medicinã non pu¬

Expanded text:
non habemus et cetera eiusdem sententiae, non habemus et cetera eiusdem sententiae, quae ab omnibus catholicis non tacentur aduersus istos, qui se ipsos decipiunt et in eis ueritas non est. Dicant, si audent, Pelagiani hunc hominem dei Manicheorum errore peruersum, quia ita laudat sanctos, ut tamen fateatur neminem hac uita ad tantam perfectionem peruenire iustitiae, ut nullum habeat omnino peccatum, sententiam suam testimoniorum canonicorum perspicua ueritate et diuina auctoritate confirmans. numquid enim negat \'in baptismo uniuersa peccata dimitti\', quia fatetur manere fragilitatem atque infirmitatem, unde nos dicit peccare post baptismum et usque in huius uitae finem cum carnalibus uitiis indesinentem habere conflictum ? aut ideo non meminerat, quid \'de inmaculata ecclesia\' dixisset apostolus, quia praecepit neminem sic sibi de puro atque inmaculato pectore debere blandiri, ut innocentia sua fretus medicinam non pu
Abbreviated transcription (Latin):
Si dixerimus quia peccatũ ñ habemꝰ: nos
ipsos decipimusẽt ueritas in nobis non est.
Si autẽ confessi fuerimꝰ peccata nr̃a: fidelis
et iustus ẽ qui nob̾ peccata dimittat. Meri¬
to et adquirinũ de hac re absolutissimã
sententiã suam ꝓposuit. eui testimonia
diuma subiungeret neminẽ sine sorde
et sine peccato eẽ. Ubi etiam illa testimo¬
nia posuit. quib confirmat᷑ originale
peccatum : quȩ conant᷑ isti innescio qͦs
alios nouos sensus prauosq prattofq con¬
uertere: siue quod ait sc̃siob. neminẽ esse
sine sorde. nec cuiꝰ sit uita diei unius suꝑ
t̾ram: siue quod inpsalmo legit᷑. in faci¬
nore conceptus sum: et in peccatis mater
mea inutero me aluit. Quib testimoniis
ꝓpter eos etiam quiiam inetate maiori
sunt scĩ. quia nec ipsi sunt sine sorde atq
peccato. adiunxit etiam illud beatissi¬
mi iohannis. qđ multis et aliis locis sepe
cõmemorat. si dixerimus quia peccatũ

Expanded text:
\'si dixerimus quia peccatum non habemus, nos \'si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis et iustus est qui nobis peccata dimittat\'. merito et ad Quirinum de hac re absolutissimam sententiam suam proposuit, cui testimonia diuina subiungeret \'neminem sine sorde et sine peccato esse\'. ubi etiam illa testimonia posuit, quibus confirmatur originale peccatum, quae conantur isti in nescio quos alios nouos sensus prauosque conuertere, siue quod ait sanctus Iob neminem esse sine sorde nec cuius sit uita diei unius super terram, siue quod in psalmo legitur: in facinore conceptus sum et in peccatis me mater mea in utero aluit. quibus testimoniis propter eos etiam qui iam in aetate maiore sunt sancti, quia nec ipsi sunt sine sorde atque peccato, adiunxit etiam illud beatissimi Iohannis, quod multis et aliis locis saepe commemorat: sidixerimus quia peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
pectus urgetur: et delectat hinc inter dia¬
boli gladios diustare: cum magisconcupi¬
scendum sit et optandum. ad xp̃m subue¬
niente uelocius morte ꝓperare: Item in
ipsa beatus inquit apls paulus in epła sua
oratione dominica. exponens qͦd petimus
dicentes sc̃ificetur nom̃ tuũ: ait int̾ cȩtera.
Opus ẽ enim nobis cotidiana scĩficatione.
ut quia cotidie delinquimꝰ. delicta nr̃a scĩ¬
ficatione assidua repurgemꝰ. Rursus in
eadem cum exponeret qd dicimꝰ. dimitte
nob̾ debita nr̃a: quam necessarie autem
inquit. quam ꝓuidenter et salubrit ad¬
monemur. quod peccatores simus.qui ꝓ
peccatis rogare compellimur: ut dũ indul¬
gentia de dõ pecitur: conscientie suȩ ani¬
mus recordetur. Et nequis sibi quasi in¬
nocens placeat. et se extollendo pluspe¬
reat: instruitur et docetur peccare st co¬
tidie. dum cotidie ꝓ peccatis iuset᷑ orare.
Sic deniq et ioħs in epła sua monet dicens.

Expanded text:
pectus urgetur : et delectat hic inter diapectus urgetur : et delectat hic inter diaboli gladios diu stare, cum magis concupiscendum sit et optandum ad Christum subueniente uelocius morte properare? item in ipsa: beatus, inquit, apostolus Paulus in epistula sua oratione dominica exponens quod petimus dicentes: sanctificetur nomen tuum, ait inter cetera: opus est enim nobis cotidiana sanctificatione, ut qui cotidie delinquimus, delicta nostra sanctificatione adsidua repurgemus. rursus in eadem, cum exponeret quod dicimus: dimitte nobis debita nostra: quam necessarie autem, inquit, quam prouidenter et salubriter ammonemur, quod peccatores sumus, qui pro peccatis rogare conpellimur r, ut, dumindulgentiade de opetitur, conscientiae suae animus recordetur! ne quis sibi quasi innocens placeat et se extollendo plus pereat, instruitur et docetur peccare se cotidie, dum cotidie pro peccatis iubetur orare. sic denique et Iohannes in epistula sua monet dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
aut stultus ẽ. cum sciat non de esse sana¬
tis quȩdam postmodum uulnera: dedit
curandis denuo sanandisq uulnerib re¬
media salutaria. Rursus in eadem et
qm̃ cotidie inquit de eẽ non potest qͥd
peccetur in conspectudei: sacrificia cotidiana
non deerunt. quib possint peccata tergi.
Item in epła de mortalitate. cũ auaricia. in¬
quit nob̾ cũ impudicicia. cum ira. cũ am¬
bitione congressio ẽ: cum carnalib uiciis.
cum illecebris secularib assidua et mole¬
sta luctatio ẽ. Obsessamens hominis et
undiq diaboli infestatione uallata: uix
occurrit singulis. uix resistit. Si auaricia
ꝓstrata ẽ: surgit libido. Si libido comp̃ssa
est: succedit ambitio. Si ambitio condempta
est: ira exaspexerat. inflat suꝑbia:. uinolen¬
tia inuitat: inuidia concordiam rumpit:
amiciciam zelus abscindit ⁊ cogeris ma¬
ledicere. quod diuina lex prohibet: com¬
pelleris iurare quod non licet. Tot ꝑsecuti¬
ones animus cotidie patitur. tot ꝑiculis

Expanded text:
a, quae cum sciat non deesse sanatis quaedam postmodum uulnera, dedit curandis denuo sanandispue uulneribus remedia salutaria ! rursus in eadem : c t quoniam cotidie, inquit, deesse non potest quod peccetur in conspectu dei, sacrificia cotidiana non deerant, quibus possent peccata tergi. item in epistula De mortalitate: cum auaritia, inquit, nobis, cum inpudicitia, cum i ra, cum ambitione congressio est, cum carnalibus uitiis, cum inlecebris saecularibus assidua et molesta luctatio est ; obsessa mens hominis et undique diaboli infestatione uallata uix accurrit singulis, uix resistit. si auaritia prostrata est, exsurgit libido ; si libido conpressa est, succedit ambitio; si ambitio contempta est, ira exasperat, inflat superbia, uinolentia inuitat, inuidia concordiam rumpit, amicitiam zelus abscidit ; cogeris maledicere, quod diuina lex prohibet, conpelleris iurare. quod non licet. tot persecutiones cotidie animus patitur, tot periculis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit figmentũ ei qui se finxit: quare me sic
fecisti: Ipsa est questio: quȩ ad illam ꝑtinet
altitudinem . quam ꝑspicere uolens idem apłs
quodammͦ expauit. et exclamauit. Daltitu¬
do diuitiarũ sapientiȩ et scientiȩ dei: quã
inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ et inuestiga

Expanded text:
dicit figmentum ei qui se finxit: quare sic me dicit figmentum ei qui se finxit: quare sic me fecisti? ipsa est quaestio, quae ad illam pertinet altitudinem, quam perspicere uolens idem apostolus quodam modo expauit et exclamauit: o altitudu diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et
Abbreviated transcription (Latin):
uib hominib implet sicuti ẽ pollicitus
ciuitates: utrum quasinuenit. an quas fa¬
cit: psalmum inderrogemꝰ. Ecce respondet:
audiamus. Uenite ad oremus et ꝓcidamꝰ
ei. et ploremus ante dñm qui fecit nos.
quia ipse ẽ ds̃ nr̃: Et nos popłs pascue eiꝰ.
et oues manus ciꝰ. Ipse gͥ facit oues: quib
desolatas impleat ciuitates. Quid mirũ:
Quandoqͥdem illi unice oui dicit᷑ hoc ẽ
eccłiȩ. cuiꝰ membra sunt om̃s oues hoĩes
qm̃ ego sum dñs qui faciote :. Quid michi
obtendis lib̃m arbitrium. qͦd ad facien¬
dam iusticiam lib̃m non erit. nisi ouis
fueris: Qui facit igitur oues homines:
ipse ad obedientiam pietatis humanas
liberat uoluntates. S quare istos hoĩẽs
ouesfacit et istos non facit: apud quẽ non est
acceptio ꝑsonarũ: Ipsa est questio: quãbeatꝰ
apłs curiosius quam capacius ꝓponentib ait
Ohomotu quis es ut respondeas dõ: Nunqͥd

Expanded text:
uibus hominibus inplet, sicuti est pollicitus, uibus hominibus inplet, sicuti est pollicitus, ciuitates, utrum quas inuenit an quas facit ? psalmum interrogemus. ecce respondet, audiamus: uenite, adoremus et procidamus ei, et ploremus ante dominum qui fecitnos, quia ipse est deus noster et nos populus pascuae eius et oues manus eius. ipse igitur facit oues, quibus desolatas inpleat ciuitates. quid mirum ? quando quidem illi unicae oui dicitur, hoc est ecclesiae, cuius membra sunt omnes oues homines: quoniam ego sum dominus qui facio te. quid mihi obtendis liberum arbitrium, quod ad faciendam iustitiam liberum non erit, nisi ouis fueris? qui facit igitur oues homines, ipse ad oboedientiam pietatis humanas liberat uoluntates. Sed quare istos homines oues facit et istos non facit, apud quem non est acceptio personarum ? ipsa est quaestio, quam beatus apostolus curiosius quam capacius proponentibus ait: o homo t u quis es qui respondeas deo? num quid
Abbreviated transcription (Latin):
nos faciens nos. Hȩc ẽ miscd̃ia eius: p̃ueni¬
ens nos. Quid merent᷑ deserta et extermi¬
nata. et effossa: quȩ tamen edificabunt᷑.
et operabuntur. et munientur: Nunqͥd
hȩc promeritis desertionis. ext̃minatio¬
nis. effossionis suȩ: Absit. Ista enĩ me¬
rita: mala sunt. Hec munera: bona.
Reddunt᷑ itaq malis: bona. Gratuita gͦ.
non debita: Et idõ grã. Ego inquit dñs.
ego dñs. Nonne te ista uox comprimit o
humana suꝑbia: quȩ dicis. ego facio ut
merear a domino edificari atq plantari:
Nonne audis. non ꝓpter uos ego facio:
ego dñs ȩdificaui destructas. plantaui ex¬
terminatas: ego dñs locutus sum. et feci:
non tamen ꝓpt uos. s propt̃ nom̃ meũ
scm: Quis multiplicat sicut oues homi¬
nes. si cut oues scãs. sicut oues ierłm: Quis
facit ut ciuitates ille desolate. plene sint
ouium hominũ nisi ille qui sequit᷑ et di¬
cit: et scient quia ego dñs: Sed quibꝰ o¬

Expanded text:
nos faciens nos, haec est misericordia eius praeueninos faciens nos, haec est misericordia eius praeueniens nos. quid merentur deserta et exterminata et effossa? quae tamen aedificabuntur et operabuntur et munientur. numquid haec pro meritis desertionis, exterminationis, effossionis suae ? absit. ista enim merita mala sunt, haec munera bona. redduntur itaque malis bona; gratuita ergo, non debita et ideo gratia. e g o, inquit dominus, ego dominus. nonne te ista uox conprimit, o humana superbia, quae dicis: \'ego facio, ut merear a domino aedificari atque plantari\' ? nonne audis non propter uos ego facio; ego dominus aedificaui destructas, plantaui exterminatas; ego dominus locutus sum et feci, non tamen propteruos, sed propter nomen meum sane tum ? quis multiplicat sicut oues homines, sicut oues sanctas, sicut oues Hierusalem? quis facit, ut ciuitates illae desolatae plenae sint ouium hominum, nisi ille qui sequitur et dicit: et scient quia ego dominus? sed quibus o
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptrr nomenincũ scm. Quid enĩ potestis
facere boni. decorde non bono: Ut autẽ
habeatis corbonum: dabo inquit uobis
cor nouũ: et spm̃ meũ dabouobis. Nun¬
quid potestis dicere pͥus ambulauimus
iniustificationib eius. et iudiciũ eiꝰ ob¬
seruauimꝰ: et fecimus ut digni essemus.
quib grãm suam daret: Quid enĩ boni
facerctis homines mali: Et quomͦ istabo¬
na faceretis: nisi boni essetis: Ut autẽ
homines sint boni quisfacit. nisi ille qͥ
dixit et uisitabo eosut eos bonos faciam:
Et qui dixit. et spm̃ meũ dabo inuobis et
faciam ut in iustificationib meis ambu¬
letis. et iudicia mea obseruetis et facia¬
tis. Itane nondum euigilatis: Non au¬
ditis. faciam ut ambuletis. faciam ut
obseruetis: postremo faciam ut faciatis:
Quid adhuc uos inflatis: Nos quidem am¬
bulamus. uerum ẽ: nos obseruamꝰ. nos fa¬
cimus: s ille facit ut ambulemꝰ: ut obser¬
uemus. ut faciamus. Hec est grã deibo¬

Expanded text:
propter nomen meum sanctum. quid enim potestis propter nomen meum sanctum. quid enim potestis facere boni de corde non bono? ut autem habeatis cor bonum: dabo, inquit, uobis cor nouum et spiritum nouum dabo uobis. numquid potestis dicere: prius ambulauimus in iustificationibus eius et iudicium eius obseruauimus et fecimus ut digni essemus, quibus gratiam suam daret? quid enim boni faceretis homines mali et quomodo ista bona faceretis, nisi boni essetis? ut autem sint homines boni, quis facit nisi ille qui dixit: et uisitabo eos, ut eos bonos faciam. et qui dixit: et spiritum meum dabo i n nobis et faciam ut in iustificationibus meis ambuletis et indicia mea obseruetis et faciatis? itane nondum euigilatis? nondum auditis: faciam ut ambuletis, faciam ut obseruetis, postremo: faciam ut faciatis? quid adhuc uos inflatis? nos quidem ambulamus, uerum est, nos obseruamus, nos facimus; sed ille facit, ut ambulemus, ut obscruemus, ut faciamus. haec est gratia dei bo
Abbreviated transcription (Latin):
ciam eis. Multiplicabo eossicut oues
homines: sicut oues scãs. sicut oues ierłm:
indieb festis eius. Sic erunt ciuitates ille
desolate plene ouiũ hoiũ: et scient quia
ego dñs. Quid remansit pelli morticine.
unde possit inflari. et non dignet᷑ qͣn¬
do głatur. in dño głari. Quid ei reman¬
sit: quando quicquid dixerit se fecisse.
ut eo p̃cedente hominis merito ab homi¬
ne exorto ds̃ subsequent̃ faciat qͦd dignꝰ
ẽ homo respondetur. reclamat᷑. contradi¬
cit᷑ ego facio. s propter nomen meũ sc̃m.
non ꝓpter uosego facio dicit dñs ds̃: Ni¬
chil sic euertit pelagianos: dicentes gr̃ãm
dei scđm merita nr̃a dari. Quod quidem
ipse pelagius et sinon corrigendo.tamen
orientales iudices timendo damnauit su
chil sic euertit hanc p̃sumptionẽ dicen¬
tium: nos facimus ut nos meream᷑ cũ qͥb
faciat ds̃. Respondet uobis non pelagiꝰ.
s ipse dñs: ego facio. et non ꝓpt̃ uos sed

Expanded text:
ciam eis, multiplicabo eos sicut oues ciam eis, multiplicabo eos sicut oues homines, sicut oues sanctas, sicut oues Hierusalem in diebus festis eius; sic erunt ciuitates illae desolatae plenae ouium hominum, et scient quia ego dominus. Quid remansit pelli morticinae, unde possit inflari et dedignetur, quando gloriatur, in domino gloriari? quid ei remansit, quando quidquid dixerit se fecisse, ut eo praecedente hominis merito ab homine exorto deus subsequenter faciat quo dignus est homo, respondebitur, reclamabitur, contradicetur: ego facio, sed propter nomen meum sanctum, non propter uos egofacio, dicit dominus deus? nihil siceuertit Pelagianos dicentes \'gratiam dei secundum merita nostra dari\' — quod quidem ipse Pelagius etsi non se corrigendo, tamen orientales iudices timendo damnauit—, nihil sic euertit hanc praesumptionem dicentium : \'nos facimus, ut mereamur cum quibus faciat dominus\'. respondet uobis non Pelagius, sed ipse dominus: ego facio et non propter uos, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cor lapideum de carne urã: et dabo uobis
cor carneũ. et spm meũ dabo uobis: et faciã
ut in iustificationib meis ambuletis. et iu¬
dicia mea obseruetis et faciatis. Et post ali¬
quanta ꝑeundem ipsum ꝓpħam. non ꝓpt̃
uos inquit ego faciodicit dñs ds̃. Notum
erit uobis: confundimini et erubescite de
uiis urĩs domus isrł. Hec dicit dñs ds̃. In die
quo mundabo uos ex omnib iniquitatib
urĩs. constituam ciuitates. et edificabunt᷑
deserta. et terra exterminata oꝑabit᷑. ꝓ eo
qͦd exterminata ẽ ante oculos omnis p̃te¬
reuntis. Et dicent. Terra illa exterminata
facta ẽ sicut ortus uoluptatis: et ciuitates
deserte et exterminate et effosse. munite
sederunt. Et scient gentes quecunq reli¬
cte fuerint incircuitu ur̃o. quia ego dñs ȩdi¬
ficaui destructas: plantaui exterminatas.
Ego dñs locutus sum: et feci. Hȩc dic̃ dñs.
Adhuc hoc inquiram domui isrł: ut fa¬

Expanded text:
cor lapideum de carne uestra, et dabo uobis cor lapideum de carne uestra, et dabo uobis cor carneum. et spiritum meum dabo in uobis et faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia meaobseruetisetfaciatis. et post aliquanta per eundem ipsum prophetam: non propter ubs, inquit, ego facio, dicit dominus deus, notum erit uobis. confundimini et erubescite de uiis uestris, domus Israhel. haec dicit dominus deus: in die quo mundabo uos ex omnibus iniquitatibus uestris, et constituam ciuitates et aedificabuntur deserta et terra exterminata operabitur, pro eo quod exterminata est ante oculos omnis praetereuntis, et dicent: terra illa exterminata facta est sicut hortus uoluptatis, et ciuitates desertae et exterminatae et effossae munitae sed erunt, et scientgentes quaecumquerelictae fuerint in circuitu ucstro, quia ego dominus aedificaui destructas, plantaui exterminatas; ego locutus sum et feci. haec dicit dominus: adhuc hoc inquirar domui Israhel ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
nedictus ẽ dñs patrũ nr̃oꝵ. quihȩc dedit in
cor regis. clarificare domũ suam quȩ ẽ in
et timorem meũ dabo in cor eoꝵ.ut ame non
recedant: et uisitabo eos ut bonos eos faciã: ma¬
ximeq illud ꝑ ercchielem ꝓpħam. ubi prorsus
ds̃ ostendit nullis se hominũ bonis meritis
ꝓuocari. ut eos bonos faciat. id est obedientes
mandatis suis: s podius hȩc eis retribuere
bona ꝓmalis: ꝓpt̃ seipsum hoc faciendo. ñ
ficabo nomen meũ magnũ. qd ꝓphanatũ ẽ
ingentib: et ꝓphanastis in medio eoꝵ: et sci¬
ent gentes quia ego sum dñs. Dicit adonai
dñs. cum scĩficatꝰ fuero in uob ante ocłos eoꝵ.
et accipiam uos de gentib et congregabo uos
ex omnib terris. et inducam uos int̾iam ue¬
stram. et asꝑgam suꝑ uos aquã mundã. et
mundabimini ab omnib inquinamentis
ur̃is: et mundabo uos. et dabo uobis cor no¬
uũ. et sp̃m nouũ dabo inuobis: et auferet᷑

Expanded text:
nedictus est dominus patrum nostrorum, qui haec deditin nedictus est dominus patrum nostrorum, qui haec deditin cor regis, clarificare domum suam, quae est in et timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant, et uisitabo eos, ut bonos eos facia m, maximeque illud per Ezechiel prophetam, ubi prorsus deus ostendit nullis se hominum bonis meritis prouocari, ut eos bonos faciat, id est oboedientes mandatis suis, sed potius haec eis se retribuere bona pro malis propter se ipsum hoc faciendo, nonficabo nomen meum magnum, quod profanatum est ingentibus et profanastisin medio eorum, et scient gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et aspergam super uos aquam mundam et mundabimini ab omnibus inmunditiis uestris, et mundabo uos et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uobis; et auferetur
Abbreviated transcription (Latin):
aditus diuinȩ uocationis ipsa dei grã peu¬
rat᷑: ac deinde in illo iam ñ reluctante. sp̃s
uirtutis accenditur. Ueruntamen in om̃i
catholici. s pelagian uolunt. Multum
enĩ delectat impietatem suꝑbam᷑: ut etiã
hiͦc quod cogitur confideri a dño datum.
non sibi donatum uideat᷑ esse s redditũ:
ut scilicet filii ꝑditionis non ꝓmissionis. ipsi
credantur se bonos fecisse: et ds̃ iam bonis
a se ipsis effectis. proisto eorum oꝑe debitũ
p̃mium reddidisse. Ita nanq illis tumor ip¬
se aures cordis obstrusit. ut non audiant.
quid enĩ habes quod non accepistiꝰ. non au¬
diant. sine me nichil potestis facere: non
audiant. caritas ex deo ẽ: non audiant. ds̃
partitus ẽ mensuram fidei: ñ audiant. sp̃s
ubi uult spirat. et qui spũ dei agunt᷑ hi fi¬
lii dei sunt: non audiant. nemo potest ue¬
nire ad me.nisi fuerit ei datum a patre¬
meo: non audiant. qͦd esdras scribit. be¬

Expanded text:
auditus diuinae uocationis ipsa dei gratia procuauditus diuinae uocationis ipsa dei gratia procuratur ac deinde in illo iam non reluctante studium uirtutis accenditur. uerum tamen in omnicatholici, sed Pelagiani uolunt. multum enim delectat impietatem superbam, ut etiam id quod cogitur confiteri a domino datum non sibi donatum uideatur esse, sed redditum, ut scilicet filii perditionis, non promissionis ipsi credantur se bonos fecisse et deus iam bonis a se ipsis effectis pro isto eorum opere debitum praemium reddidisse. Ita namque illis tumor ipse aures? cordis obstruxit, ut non audiant: quid enim habes quod non accepisti? non audiant: sine me nihil potestis facere, non audiant: caritas ex deo est, non audiant: deus partitus est mensuram fidei, non audiant: spiritus ubi uult spirat et: qui spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei, non audiant: nemo potest uenire ad me, nisi fueritei datum apatremeo, non audiant quod Hesdras scribit: be
Abbreviated transcription (Latin):
fiterent᷑ de quo scriptum est p̃parat᷑ uolun¬
tas a domino:tanquam catholici uterent᷑
hoc testimonio: et non solũ heresim uete¬
rem manicheoꝵ uincerent: s nouam pela¬
gianoꝵ contererent. Quid eisꝓdest: qͦd in
laude ipsius liberi arbitrii gram dicunt ad¬
iuuare uniuscuiꝰq bonũ ꝓpositum: Hoc si¬
ne scrupulo acciperet᷑ catholice dictũ: si ñ
in bono ꝓposito meritũ ponerent. cui me¬
rito iã mercesscđm meritũ non scðm gram
redderet᷑ S intelligerent et confiterent᷑
etiam ipsum bonum ꝓpositũ qͦd conseqns
adiuuat grã. non esse potuisse in homine.
si non p̃cederet grã. Quomodo enĩ ẽ ho¬
minis bonũ ꝓpositum. sine miserante pͥ¬
us dño.cum ipsa sit bona uoluntas quȩ
p̃paratur a domino: Quod autẽ cũ dixis
reluctanti studiũ uirtutis inmittere. pos¬
set bene intelligi: si non abistis quoꝵ sen¬
sus notus est diceret᷑. Reluctanti enĩ pͥus

Expanded text:
fiterentur, de quo scriptum est: praeparatur uolunfiterentur, de quo scriptum est: praeparatur uoluntasad domino, tamquam catholici uterentur hoc testimonio et non solum heresim ueterem Manicheorum uincerent, sed nouam Pelagianorum non conderent. Quid eis prodest, quod in laude ipsius liberi arbitrii \'gratiam\' dicunt \'adiuuare uniuscuiusque bonum propositum' ? hoc sine scrupulo acciperetur catholicE dictum, si non in bono proposito meritum ponerent, cui merito iam merces secundum debitum, non secundum gratiam redderetur, sed intellegerent et confiterentur etiam ipsum bonum propositum, quod consequens adiuuat gratia, non esse potuisse in homine, si non praecederet gratia. quomodo enim est hominis bonum propositum sine miserante prius domino, cum ipsa sit bona uoluntas, quae praeparatur a domino? quod autem cum dixissreluctanti studium uirtutis inmittere\', posset bene intellegi, si non ab istis, quorum sensus notus est, diceretur. reluctanti enim prius
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ data eẽt lex quȩ posset uiuificares omĩ¬
no ex lege eẽt iusticia. Miscdiam uͦ tanꝗͣ.
in ipso heliseo: qui figuram xp̃i gerens.
mortuo uiuificando magnisacramenti
uelut noui testamenti significatione con¬
iunctus ẽ. Item qͦd aduersus manicheos
laudant liberũ arbitrium. adhibentes ꝓ¬
pheticũ testimoniũ. si uolueritis et audie¬
ritis me. quȩ bona sunt tre comedetis. si
nolueritis autẽ. et non audieritisme. gla¬
dius uos consumet. quid eis hoc ꝓdest:
quandoqͥdem nontam contra manicheos
defendunt. quã contra catholicos extol¬
lunt liberum arbitrium: Sic enĩ uo¬
lunt intelligi qͦd dictum ẽ. si uolueritis et
audieritis me: tanquam in ipsa p̃cedente
uoluntate sit consequentis meritũ gr̃ẽ:
ac sic grã iam non sit grã: quȩ non ẽ gra¬
tuita. cum redditur debita. Si autẽ sic intel¬
ligerent qͦd dictum ẽ si uolueritis. ut etiã
ipsam bonam uoluntatẽ illũ preparare con¬

Expanded text:
enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnienim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia —,misericordiam uero tamquam in ipso Heliseo, qui figuram Christi gerens mortuo uiuificando magni sacramenti uelut noui testamenti significatione coniunctus est. Item quod aduersus Manicheos laudant liberum arbitrium adhibentes propheticum testimonium: si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae edetis; si autem nolueritis et non audieritis me, gladius uos consumet, quid eis hoc prodest? quando quidem non tam contra Manicheos defendunt quam contra catholicos extollunt liberum arbitrium. sic enim nolunt intellegi quod dictum est: s i uolueritis et audieritis me, tamquam in ipsa praecedente uoluntate sit consequentis meritum gratiae ac sic gratia iam non sit gratia, quae non est gratuita, cum redditur debita. si autem sic intellegerent quod dictum est: si uolueritis, ut etiam ipsam bonam uoluntatem illum praeparare con
Abbreviated transcription (Latin):
enda sunt nouerimꝰ: non inspirationem
dilectionis. ut cognita scõ amore faciamꝰ:
quȩ propriȩ grã ẽ. Nam scientia legis si¬
inflat. caritasuͦ ȩdificat. Quȩ sententia
similis ẽ ei qua dictũ ẽ. littera occidit:
sp̃s autẽ uiuificat. Quale ẽ enĩ inflat
scientia: tale ẽ littera occidit. Et quale ẽ ca¬
ritas edificat: tale ẽ sp̃s uiuificat: quia cari
bum p̃uaricatorem: ꝑdonũ autem caritatis
delectat legis esse factorem. Non gͦ euacuamꝰ¬
legem ꝑfidem: s legem statiuimꝰ. quȩ tren¬
do ducit ad fidem. Ideo quippe lex iram
oꝑatur: ut territo atq conuerso ad iustici¬
am legis implendam deimiscdiam gr̃ãlar¬
sapientia: de qua scriptum ẽ. Legem et
miscđiam in lingua portat. Legem qua
treat: miscđiam qua subueniat᷑. Legem ꝑ
seruũ: miscdiam ꝑse ipsum. Legem tan¬
quam inbaculo quẽ misit heliseus ad fi¬
liũ uidue suscitandum: et ñ surrexit. Si

Expanded text:
enda sunt nouerimus, non inspirationem enda sunt nouerimus, non inspirationem dilectionis, ut cognita sancto amore faciamus, quae proprie gratia est. nam scientia legis siinflat, caritas uero aedificat. quae sententia similis est ei, qua dictum est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. quale est enim scientia inflat, tale est littera occidit et quale est caritas aedificat, tale est spiritus uiuificat, quia cariterbum praeuaricatorem, per donum autem caritatis delectat legis esse factorem. non ergo legem euacuamus per fidem, sed legem statuimus, quae terrendo ducit ad fidem. ideo quippe lex iram operatur, ut territo atque conuerso ad iustitiam legis inplendam dei misericordia gratiasapientia, de quascriptum est: lege met misericor diam in lingua portat, legem, qua terreat, misericordiam, qua subueniat, legem per seruum, misericordiam per se ipsum, legem tamquam in baculo, quem mi!\'it Heliseus ad filium uiduae suscitandum et non resurrexit � si
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim non a se ipsis habent. s accipiunt
homines sp̃m uirtutis et caritatis. et con¬
tinentie. unde dicit idem ipse doctor gen¬
tium. ñ enĩ accepimꝰ sp̃m timoris.s uirtu¬
tis et caritatis et continentiȩ: ꝓfecto acci¬
pitur etiam sp̃s fidei de quo dicit. haben¬
tes autẽ eundem sp̃m fidei. Uerum gͦ dic̃
lex: qui fecerit ca uiuet millis. Sed ut faci¬
at ea et uiuat in eis: non lex quȩ hoc impe¬
rat: s fides ẽ necessaria quȩ hoc impetrat.
Quȩ tamen fides ut hȩc acciꝑe mereat᷑: ipsa
gratis datur. Nusquam autẽ isti inimici
gr̃e ad candem grãm uehementius oppu¬
gnandam. occultiores moliunt᷑ insidias:
quam ubi legem laudant: quȩ sine dubita¬
tione laudanda ẽ. Legẽ quippe diuersis
locutionũ modis. et uarietate uerboꝵ. in
omnib disputationib suis uolunt intel¬
ligi grãm: ut scilicet adño dõ adiutoriũ
cogintionis habeamus. quo ea quȩ faci¬

Expanded text:
si enim non a se ipsis habent, sed accipiunt si enim non a se ipsis habent, sed accipiunt homines spiritum uirtutis et caritatis et continentiae — unde dicit idem ipse doctor gentium: non enim accepimus spiritum timoris, sed uirtutis et caritatis et continentiae —,profecto accipitur etiam spiritus fidei, de quo dicit: habentes autem eundem spiritum fidei. uerum ergo dicit lex: quifeceritea, uiuet in cis. sed ut faciat ea et uiuat in eis, non lex quae hoc imperat, sed fides est necessaria, quae hoc impetrat. quae tamen fides, ut haec accipere mereatur, ipsa gratis datur. Nusquam autem isti inimici gratiae ad eandem gratiam uehementius obpugnandam occultiores moliuntur insidias, quam ubi legem laudant, quae sine dubitatione laudanda est. legem quippe diuersis locutionum modis et uarietate uerborum in omnibus disputationibus suis uolunt intellegi gratiam, ut scilicet a domino deo adiutorium cognitionis habeamus, quo ea quae faci