comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ro ꝑueriluminis aduentũ qͣlis fuerit ap¬
parebit. Porro thadal quisciens iugum
siue explorato đr. & rex ẽ gentiũ: apte
adsignificationẽ auaricie potest transfer
ri. que sagax atq uersuta multos suo
subiugat imꝑio. Tales gͦ reges uineunt
primu̾ bara qui maliciã sonat  siue
creaturã. Et rex est sodomoꝵ hoc ẽ cecita¬
tis siue pecudis silentis. cũ eos qui in mali¬
cia uetusta ꝑseuerant. ut more pecudũ
cecitatẽ libidins sequant᷑ ꝑsuadet. U in¬
cunt & barsa hoc ẽ inangustia consti¬
tutũ. regẽ scilicet gomorre idẽ popłiti¬
mentis. ac sediciosi. cũ eos qui presentiũ¬
rerũ curis angustiant᷑. ac nefas rapinȩ fa¬
cere ñ formidant. obruunt acprosternunt.
idẽ teriene cũ eos qui terrena tantũ sapi¬
unt. &e decelestib ñ cogitant. ut inluxu
damus &e bibamꝰ cras eñi moriem. Uin¬
cunt et semeber. qui int̾pretat᷑ ib ꝑditio.¬
& est rex seboym idẽ cingulus meroris.

Expanded text:
m veri luminis qualis fuerit apparebit. Porro Thadal, qui sciens jugum, sive explorator dicitur, et rex est gentium, apte ad significationem avaritiae transferri potest, quae sagax atque versuta, multos suo subjugat imperio. Tales ergo reges primum vincunt Bara, qui malitiam sonat, sive creaturam, et rex est Sodomorum, hoc est caecitatis, sive pecudis silentis, cum eos qui in malitia vetusta perseverant, quatenus more pecudum caecitatem libidinis sequantur, persuadet. Vincunt et Bersa, hoc est, in angustia constitutum regem scilicet Gomorrhae, id est populi tumentis ac seditiosi, cum eos, qui praesentium curis angustantur rerum, ac nefas rapinae agere non formidant, obruunt ac prosternunt. st terrae, cum eos qui carnalia tantum sapiunt, et de coelestibus non cogitant, ut in luxudamus et bibamus, cras enim moriemur . Vincunt et Semeber, qui interpretatur ibi perditio, et rex est Seboin, id est, cinguli moeroris,
Abbreviated transcription (Latin):
qui haut procul ase distant muũ riuu¬
lũ fecieratis. iordans deinceps appellat᷑.
Iuod cũ audisset abram captũ indeli¬
cet soch frem̃ suũ numerauit expeditoᷤᷤ
uernaculos suos trecentos decẽ ce octo
dicit iuuenes adbellũ promptos ce qui
ñ fuerant uxorati de quib insequentib di¬
cit. exceptis his que comederunt iuueneᷤᷤ.
Reduxitq omnẽ substantiam. & loch
frẽm suũ. cũ substantia illiꝰ mulieres
quoq: ac popłm. Mistice aũt̃ quatuor
reges qui qumq reges suꝑauerunt pos¬
sunt contrarias potestates significare.
redigunt. Nam amrafel qui in t̾pretatur
dixit ut caderet. & rex ẽ sennaar qui exeus¬
sio dentiũ uel fetor eors int̃pretat᷑: pot̃
heresim significare. que ad certũ casũ
tendens. uerbis dolosis sensũ fȩtidũ euo¬
mit. Aroch aut̃ qui int̾pretatur ebrius
uel ebrietas. tipice designat gentiũ stul¬
ticiam. qui iniquita te debriati ceco corde
creaturã procreatore uenerant᷑. & scłi ille¬

Expanded text:
qui haud procul a se distant, in unum rivulum foederatis, Jordanis deinceps appellatur. Quod cum audisset Abram, captum videlicet Lot fratrem suum, numeravit expeditos vernaculos suos trecentos decem et octodixit juvenes ad bellum promptos, et qui non fuerunt uxorati, de quibus in sequentibus dicit: Exceptis his quae comederunt juvenes .mnem substantiam, et Lot fratrem suum cum substantia illius, mulieres quoque et populum. Mystice igitur quatuor reges qui quinque reges superaverant, possunt contrarias potestates significare, redigunt. Nam Amraphel, qui interpretatur dixit ut caderet, et rex est Sennaar, qui excussio dentium, vel fetor eorum interpretatur, potest haeresim significare, quae ad certum casum tendens, verbis dolosis sensum fetidum evomit. Arioth autem, qui interpretatur ebrius, vel ebrietas, typice designat gentilium stultitiam, qui iniquitate ebrii, caeco corde creaturam pro Creatore venerantur, et saeculi ille
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ mereant᷑.
eperitq agar abrabe filium. qui uoca¬
uit nom̃ eius ismael. Ad nom̃ alludit ismi¬
el eñi interpretat᷑ auditio di. sicut angłs
supra adagar dixit. Uocabis nom̃ eiul
ismael. eoqd audierit dñs afflictionẽ tuã.
bula corã me ce esto ꝑfectus. ponamꝙ fecꝰ
meũ interme et te. et multiplicabo te ue¬
hement̃ nimis. Cecidit abrahã pronus
infaciem: dixitq e dñs. Ego sũ &e paccũ
meũ tecũ. erisq pat̾ multarũ gentium
Nec ultra uocabitur nom̃ tuũ abrã. sed
uocaberis abrahã. quia patrẽ multarũ
gentiũ constituite. Notandũ qd̾ ubicũꝙ

Expanded text:
esse mereantur. Peperitque Agar Abrae filium, qui vocavit nomen ejus Ismael. Ad nomen allusit; Ismael enim interpretatur auditio Dei, sicut angelus supra ad Agar dixit: Vocabis nomen ejus Ismael, eo quod audierit Dominus afflictionem meam.bula coram me, et esto perfectus; ponamque foedus meum inter me et te, et multiplicabo te vehementer nimis. Cecidit Abram pronus in faciem. Dixitque ei Deus: Ego sum, et ponam pactum meum tecum, erisque pater multarum gentium; nec ultra vocabitur nomen tuum Abram, sed appellaberis Abraham, quia patrem multarum gentium constitui te. Notandum quod ubicunque
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͤuat. s ut ꝑ austrũ qͥ aqͥloni cont᷑riꝰ ẽ ueniret
ad domũ cłi uͭ fuerat cab̾naculũ eiꝰ ĩ medio bethel
thel. domꝰ dĩ. Ay uͦ: oculꝰ ł fons. Et bene
abram tabernacłm suũ inmonte qui erat
cipe &e scł uoluptatib recesserint. abluti
rate ducentes hostiã laudis & bonoꝵ oꝑũ
inaltare recte fidi deo exhibendo. ad do¬
tus abram discordiam pastoꝵs suoꝵ
abinuicẽ eligens nos ãmonet. ut nichil
caritati & concordiȩ preponamꝰ: s semꝑ
parati simus siue ꝑ prosꝑa qd dextera
lignificat. siue ꝑ aduersa quȩ ꝑsinistrã
exprimunt᷑. inpace ce dilectione ꝑseue

Expanded text:
reliquerat, sed ut per Austrum qui Aquiloni contrarius est, veniret ad domum Dei, ubi tabernaculum ejus in medio Bethel thel domus Dei, Hai vero oculus, vel fons. Et bene Abram tabernaculum suum in monte qui erat cipe et saeculi voluptatibus recesserint, abluti rate ducentes, hostiam laudis ac bonorum operum in altari rectae fidei Deo exhibendo, ad dotus Abram discordiam pastorum suorabinvicem eligens, nos admonet ut nihil charitati et concordiae praeponamus, sed semper parati simus, sive per prospera, quod dextra significat, sive per adversa, quae per sinistram exprimuntur, in pace et dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
Beniq de ismael qui tipũ tenet iudos
popłi benedictũ est qd̾ augeret᷑ & multi¬
plicaretur ualde. & duodecim duces
generaret. cũ multitudo carnaliũ iude¬
orum exduodecim patriarchis genita.
induodecim tribub disꝑtita sit. Pactũ
piternũ. quia et̾ne uitȩ possessio illi soli
promittitur. qui cũ capite suo xp̃o celo¬
rũ regnũ possidebit. Annus gͦ alter quo
genuit sara isaac. significat tempora
regenerationis inquib xp̃i sanguis fusꝰ.
& humanũ genus restauratum est.Cũq¬

Expanded text:
ui typum tenet populi orum, bene dictum est, quod augeretur et multiplicaretur valde, duodecimque duces generaret, cum multitudo carnalium Judaeorum, ex duodecim patriarchis genita, in duodecim tribus dispertita sit. Pactum piternum, quia aeternae vitae possessio illi soli promittitur, qui cum capite suo Christo coelorum semper possidebit regnum. Annus ergo alter, quo genuit Sara Isaac, significat tempora regenerationis, in quibus Christi sanguis fusus, et humanum genus ad vitam restauratum est.
Abbreviated transcription (Latin):
omnis qui affectat diligere đm ex toto
corde & extota anima. &e extota mente.
ad quã contẽplandam etiã ꝓximũ dilig̃a
riora gͦ dñi incarnationẽ eius quã infine
tẽporũ sũpsit ex uirgine possumus inta¬
ligere. quã nunc ꝑfidẽ & dilectionem
inpresenti desid̾ando contẽplam᷑. Infutu¬
ꝑ aũt uita contẽplatione ꝑfruem᷑ et̾na.
Ynopterea apellauit puteũ illũ. pute

Expanded text:
omnis qui affectat diligere Deum ex toto omnis qui affectat diligere Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, ad quam contemplandam, etiam proximum, teriora vero Domini incarnationem ejus, quam in fine temporum sumpsit ex Virgine, possumus intelligere, quam nunc per fidem et dilectionem in praesenti desiderando contemplamur, in futura autem vita contemplatione perfruemur aeterna. Propterea appellavit puteum ill
Abbreviated transcription (Latin):
me. Recte gͦ dictum est. qd̾ nom̃ dñi uoca¬
uerit. tuds qui uidisti me: quia gratuito
munere consulit miseris. & consolat᷑ humi¬
les intribulatione sua. Hinc psalmista ait.
Tudñe laborẽ uides. & dolorẽ consideras.
tib eñi derelictus est pauꝑ. ophano tu
eris ad iutor. Et illud qdsequit᷑. Profec¬
to hic uidi posteriora uidentis me: Be¬
ne congruit illi dictioni qd̾ dñs ad moy¬
sen locutus est. cũ marestatẽ suã sibi osten¬
di rogauerit. ñ poteris inquit uidere faci¬
em meam et uiuere. Non eñi uidebit homo
transiet maiestas mea. & ponã te inspecu¬
la petrȩ. &e tegã manu mea suꝑ te donec
transeam. et auferã manũ meam. ce tunc
uidebis post̾ĩora mea. nã facies mea ñ ap¬
parebit cibi. Non g̾ ĩmerito nemo pocest
faciem meã. idest ipsam manifestatio¬
nẽ sapientiȩ dei. uidere & uiuere. Ip̃sa
est eñi species cui contẽplandȩ suspirat

Expanded text:
me. Recte ergo dictum est quod nomen Domini vocame. Recte ergo dictum est quod nomen Domini vocaverit, Tu Deus, qui vidisti me, quia gratuito munere consulit miseris, et consolatur humiles in tribulatione sua. Hinc Psalmista ait: Tu, Domine, laborem vides, et dolorem consideras. Tibi enim derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor . Et illud, quod subsequitur, Profecto hic vidi posteriora videntis me, bene congruit illi dictioni quae Dominus ad Moysen locutus est, cum majestatem suam sibi ostendi rogaverat: Non poteris, inquit, videre faciem meam et uiuere; non enim uidebit homo transiet mea maiestas, et ponam te in specula petrae et tegam manu mea super te, donetranseam, et auferam manum meam, et tunc videbis posteriora mea. Nam facies mea non apparebit tibi. Non ergo immerito nemo potest faciem, id est, ipsam manifestationem sapientiae Dei videre et vivere. Ipsa est enim species cui contemplandae suspirat
Abbreviated transcription (Latin):
nã plebem doto orbe inuidia stimulan¬
te ꝑsequitur. Et longe lateq disꝑsus:
circunuagando atq negotiando incer¬
tis sedib semꝑ extans. omnib oneri est.
Legi tam̃ in quodã tractatu ꝑsarai uxo¬
rẽ abrahã. eccłiam primitiuã int̾pretatã.
Incilłã aut̃ egyptiam: eccłiã exgentib.
Quȩ postquam conceꝑit uerbũ fidi: des¬
pexerit soliditatẽ sinagoge. Qd̃ aũt angłs
ad monuerit agar redire addo minã suã
sarã. & humiliari sub manu eiꝰ: significa¬
re doctrinam apłicam admonuisse gen¬
tes ne suꝑbirent contra iudaicã plebem.
Unde dicit apłs. noli głari ad uersus ra¬
mos. Qd̾ si tugłaris: ñ turadicẽ portas.
s radix te & cetera. Qui ferus in q̾e recte¬
dici potest qd̾ contra demones & hereti¬
cos pugnet & uitiis resistat. s hȩc lecto¬
ris iudicio relinquamus.
Uocauit aut agar nom̃ dñi qui loque¬
bat᷑ ad eam: tu ds̃ qui uidisti me. Dixit
eñi: profecto hic uidi post̾iora uidentis

Expanded text:
nam plebem toto orbe invidia stimulante persequitur, et longe lateque dispersus circumvagando atque negotiando, incertis sedibus semper existens, omnibus oneri est. Legi tamen in quodam tractatu, per Sarai uxorem Abram, Ecclesiam primitivam interpretatam; ancillam autem Aegyptiam Ecclesiam ex gentibus, quae postquam conceperit verbum fidei, despexerit steri litatem Synagogae; quod autem angelus admonuerat Agar redire ad dominam suam Sarai, et humiliari sub manibus ipsius, significare, apostolicam doctrinam admonuisse gentes ne superbirent contra Judaicam plebem. Unde dicit Apostolus: Noli gloriari adversus ramos. Quod si tu gloriaris, non radicem portas, sed radix te ; etdici possit, quod contra daemones et haereticos pugnet et vitiis resistat. Sed haec lectoris judicio relinquimus. Vocavit autem Agar nomen Domini, qui loquebatur ad eam, Tu Deus, qui vidisti me. Dixit enim: Profecto hic vidi posteriora videntis
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicabo sem̃ tuũ. & non numerabi¬
tur pre multitudine. & de inceps. Ecce cõ
cepisti inquit &e paries filiũ & uocabis
nom̃ eius ismahel eoqd̃ audierit dñs afflic¬
tionẽ tuam. Hic erit ferus homo. manꝰ
eiꝰ contra om̃s. & manus ominũ contraeũ.
& cregione uniuersors frũm suors figet
cabernacła. Alia edicio dicit. Hic erit
rusticus homo. Manus eiꝰ suꝑ om̃s. et
manus omniũ suꝑ eũ. & contra faciem
omniũ frũm suoꝵ habitabit. Pro rustico
tat᷑ onager. Significat aut̃ sem̃ eiꝰ habi¬
taturũ inheremo. idẽ sarracenos uagos
incertisq sedib qui uniuersas gentes qͥb
desertum ex latere iungit᷑ incursandes im¬
pugnant᷑ ab om̃ib. Mistice aut̃ he due
est agar. legẽ ueterẽ quȩ insinagogapo¬
płm uidaicũ seruituti obnoxium nutri¬
ebat. Sara quoq euangłicã gram. quȩ
popłm xp̃ianũ inlibertate fidei genera¬
uit. Multiplicati gͦ sunt. iudei ancillȩ fi¬
lii. & ñ numerabuntur p̃ multitudine.

Expanded text:
umerabitur prae multitudine ac deinceps ecce ait concepisti et paries filium vocabisque nomen eius Ismahel eo quod audierit Dominus adflictionem tuam hic erit ferus homo manus eius contra omnes et manus omnium contra eum et e regione universorum fratrum suorum figetabernacula. Alia editio ita habet: Hic erit rusticus homo: manus ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. Pro rustico terpretatur onager. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisque sedibus, qui universas gentes, quibus desertum ex latere jungitur incursantes, impugnantur ab omnibus. Mystice autem hae duae est Agar legem veterem, quae in Synagoga populum Judaicum servituti obnoxium nutriebat. Sarai quoque evangelicam gratiam, quae populum Christianum in libertatem fidei generavit. Multiplicati sunt ergo Judaei ancillae filii, et non numerabantur prae multitudine:
Abbreviated transcription (Latin):
hac. non paruas affert angustias huic ex¬
positioni: que fit ꝑ recapitulationẽ. Uide¬
cur eñi habuisse imꝑiũ dñi. qd ei fuerat
locutus initinere mesopotamie egresso
ddeterra chaldeorũ. eunti incharrã. ⁊ħ¬

Expanded text:
hac ; non parvas affert angustias huic exhac ; non parvas affert angustias huic expositioni, quae fit per recapitulationem. Videtur enim habuisse imperium Domini, quo ei fuerat locutus in itinere Mesopotamiae, egresso de terra Chaldaeorum, et eunti in Charran,
Abbreviated transcription (Latin):
lxͦx. etatis sue om̃s tres genuerit. s ex
quo anno generate cepit. eũ annum
cõmemorauit scriptura. fieri aut̃ potest
ut post̾ĩo generatus fit abrã. s merito e¬
dileri. esau aũt odiohabui. & inparali¬
pomenon cũ sit quartus nascendi
ordine iudas prior ẽ nominatus. aquo
iudaicȩ gentis nom̃ẽ. propt̃ tribũ re¬
giam. Cõmodiꝰ etiã plures exitus inueniunt᷑:
quib questiones difficilẽ dĩsoluant᷑. Conside¬
randa est sane narratio stephan de hac¬
re.cui magis harũ expositioni ñ repug
rari uidet᷑ ingenesi. post mortẽ thare lo¬
cutꝰ ẽ dñs abrahe ut exiret de cognatiõe
sua ce dedomo patris sui. s cũ ẽẽt in me¬
sopotamia priusquã habitaret inchar¬
ran.Iam utiq egressus de terra chalde¬
orũ. ut illo itinere intelligat᷑ ei locutus
ds: qd stephanus postea sic narrat. Tunc
egressus abrahã de terra chaldeorum.
habitait incharran. & inde postquã
mortuus ẽ pat̃ eiꝰ collocauit eũ in terra

Expanded text:
etatis suae omnes tres genuit, sed ex quo anno generare coepit, eum annum commemorauit scriptura. fieri autem potest, ut posterior sit generatus Abram, sed merito edilexi, Esau autem odio habui, et in Paralipomenon cum sit quartus nascendi ordine ludas, prior est commemoratus, a quo Iudaicae genti nomen est, propter tribum regiam. commodius autem plures exitus inueniuntur, quibus quaestiones difficiles dissoluantur. Consideranda est sane narratio Stephanre , cui magis harum expositionum non repurari videtur in Genesi, post mortem Thare locutus est Deus Abrahae, ut exiret de cognatione sua, et de domo patris sui, sed cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Haran, jam utique egressus de terra Chaldaeorum, ut illo itinere intelligatur ei locutus Deus. Sed quod Stephanus postea sic narrat: Tunc egressus Abram de terra Chaldaeorum, habitavit in Charran; et inde, postquam mortuus est pater ejus, collocavit eum in terra
Abbreviated transcription (Latin):
sodomorũ ce gomorrrȩ antequã deleretur
cõparat᷑ paradiso dei. eoqd̃ erat irrigua ce
terrȩ egypti quã nilus irrigat. sacis ut opi¬
nor ostenditur. quomͦ debeat intelligi ille
paradisus quẽ plantauit ds. ubi constitu¬
it adam. Quis eñi aliꝰ intelligat᷑ paradisꝰ
dei nõ uideo. & utiq si arbores fructifohe
inparadiso uirtutes animi accipiende eẽnt
sicut ĩulli estimant: nullo corporal in
terra paradiso ueris lignor generib in¬
stituto. ñ di cerent de ista terra sicut dei¬
paradisus.¬

Expanded text:
Sodomorum et Gomorrhae, antequam deleretur, comparatur paradiso dei, eo quod erat inrigua, et terrae Aegypti, quam Nilus inrigat, satis, ut opinor, ostenditur quomodo intellegi debeat ille paradisus, quem plantauit deus, ubi constituit Adam. quis enim alius intellegatur paradisus dei, non uideo. et utique si arbores fructiferae in paradiso uirtutes animi accipiendae essent, sicut nonnulli existimant, nullo corporali in terra paradiso ueris lignorum generibus instituto, non diceretur de ista terra: sicut paradisus
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ egressus sit cũ filiis suis thara de
igne chaldeor. ce qd abr̃a babilo¬
nio uallatus incendio. quia illud ad¬
orare nolebat dei auxilio liberatus. &
exillo tempore ei dies uite ce tempus
reputet᷑ etatis. ex quo confessus ẽ dm̃
sꝑnens idola chaldeor. Podest aũ fieri
ut quia scriptura reliquit incertum.
ante paucos annos thara de chaldea
profectus sic. & uenerit incharran
qua morte obierit. uel cerce post ꝑse¬

Expanded text:
quod egressus est Thare cum filiis suis de igne Chaldaeorum, et quod Abraham Babylonio vallatus incendio, quia illud adorare nolebat, Dei sit auxilio liberatus. Et ex illo tempore ei dies vitae reputetur aetatis, ex quo confessus est Dominum spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus venerit in Charran quam mortem obiret: vel certe st
Abbreviated transcription (Latin):
corpus sc̃arum mulierũ ñ uis maculet sed
uoluntas. & excusari possit sarai qđ famis
cẽpore sola regi inperegrims locis marito
comuge resistere nequiuerit: tamen
potest &e alit feda necessitas excusari. qđ
uxta librũ hester quecũq mulierũ pla¬
cuisset regi apud ueteres. sex mensib oleo¬

Expanded text:
corpus sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et excusari posset Sarai quod, famis tempore, sola regi in peregrinis locis, marito connivente, resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas excusari, quod juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi, apud veteres sex mensib
Abbreviated transcription (Latin):
re noluerit quẽ chaldei colunt. & dei
aurilio liberatus. de idolatrie igne pro¬
fugerit. qd insequentib scribit᷑ ẽẽ egres¬
sũ charã cũ sobole sua. de regione chalde
arã ante conspectũ thare patris sui
int̾ra natiuitatis suȩ inigne chalde¬
oꝵ qd̾ uidelicet ignẽ nolens adorare.
igne consumptuiꝰ sit.
oquitur aut̃ preterea ds̃ ad abrã. Ego
sũ qui te eduxi de igne chaldeorũ. Buxe¬
runt aut̃ abrã ce nachor uxores. Nom̃
uroris abrã sarai. &e nom̃ uroris nachor
melcha. filia arã patris melchȩ. ce pa
tris iesche. Pat̾ aut melche. ipse ẽ pat̾
ieschȩ. Aran filiꝰ chare frater abrã ce
nachor duas filias genuit. melchã et sa¬
Nec dum quippe int̾ patruos &e frm̃
filias miptie fuerãt lege ꝑ hibite. que
inprimis hominib etiam inter fratreᷤᷤ
ce sorores mite sunt. Tulit itaq thare
sara nurũ suã uxorẽ abrã filii sui. &e
eduxit de ur chaldeorũ: ut iret int̾rã
chanaan. Ueneruntq usq aran. & ha

Expanded text:
re noluerit quem Chaldaei colunt; et Dei auxilio liberatus, de idololatriae igne profugerit, quod in sequentibus scribitur egressum esse Tharam cum sobole sua de regione ChaldaeAran ante conspectum Thare patris sui, in terra nativitatis suae in igne Chaldaeorum, quod videlicet ignem nolens adorare, igne consumptus sit. Loquitur autem postea Dominus ad Abram: Ego sum qui te eduxi de igne Chaldaeorum. Duxerunt autem Abram et Nachor uxores: nomen uxoris Abram Sarai, et nomen uxoris Nachor Metris Jeschae. Pater autem Melchae ipse est pater Jeschae. Aran filius Thare frater Abram et Nachoris, duas filias genuit, Melcham et Sa Abram; necdum quippe inter patruos et fratrum filias nuptiae fuerant lege prohibitae, quae in primis hominibus etiam inter fratres et sorores initae sunt. Tulit itaque ThareSarai nurum suam uxorem Abram filii sui, et eduxit eos de Ur Chaldaeorum, ut iret in terram Chanaan: veneru
Abbreviated transcription (Latin):
terre. Duȩ aũt iepromissiones abre
dantur. Una ꝑ quã terrã chanaan pos¬
sessurum semen eiꝰ promittitur dum
dicit ds. Uade interrã quã monstra¬
uero tibi. faciamq de ingentẽ magnã.
Aliam uͦ longe prestantiorẽ ñ decar¬

Expanded text:
. Duae autem promissiones Abrahae dantur: una, per quam terram Chanaan possessurum semen ejus promittitur, dum dicit Deus: Vade in terram quam monstravero tibi, faciamque te in gentem magnam. Alia vero longe praestantior
Abbreviated transcription (Latin):
inse ualere ñ sinendo. dei demonstrabat
potestatẽ. idẽ tamen fugiendo &e latendo
hominis instruebat infirmitatẽ: ne d̾m̃
temptare audeat. quando habet qͥd faciat
rũ insporta submissus ẽ: ut inimicoꝵs manꝰ
effugeret. Non gͦ dm̃ ñ credendo sic fugit.
s đm tẽptaret si fugere noluisset cũ sic
tugere potuisset.
ũ itaq ingressus eẽt abram egyptum.
uiderunt egyptii mulierẽ qd̾ eẽt pulchra¬

Expanded text:
in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciarum in sporta submissus est, ut inimieorum manus effugeret . Non ergo in Deum non credendo sic fugit, sed Deum tentasset si fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. Cum itaque ingressus esset Abram Aegyptum, viderunt Aegyptii muliere
Abbreviated transcription (Latin):
uiciorum. quȩ nobis anatiuitate cohe¬
rentia. uelut affinitate quadã &e con¬
sangiinitate comuncta sunt. Siue dedo¬
mo patris nr̃i. id ẽ de omni memoria hu
ius mundi. ut ei renuntiantes. possimus
inpopło dei dilatari.in terrã cęlestis
promissionis cũ tempus aduenerit in¬
troduci. faciamq te ingentẽ magnã
ce benedicã tibi. ce magnificabo nomen
tuũ. erisq benedictus. Benedicã bene

Expanded text:
prioribus, quae nobis a nativitate nostra cohaeprioribus, quae nobis a nativitate nostra cohaerentia, velut affinitate quadam et consanguinitate conjuncta sunt; et de domo patris nostri, id est, de omni memoria mu mundi, ut ei renuntiantes possimus in populo Dei dilatari, et in terram coelestis repromissionis, cum tempus advenerit, introduci. Faciamque te in gentem magnam, et benedicam tibi; et magnificabo nomen tuum, erisque benedictus. Benedicam be
Abbreviated transcription (Latin):
chanaan qñ nuic nepotẽ suscepit. cuius
unuersũ semen illic fuerat regnaturũ. expro¬
misso dei hereditate donata. Nam eripso abra¬
ham natus est. ismabel de agar. Nati &e alii
ercehura ad quos illiꝰ terre ñ ꝑtine̾t hereditã.
Et ex ysaac natus ẽ esau qui similit̃ ab illa
hereditate est alienatus. Ex iacob aut filio
ꝑtimierunt. Sic gͦ collocatus & constitu¬
t ẽ in illa terra abrahã. qm̃ ui xit usq ad
natiuitatẽ iacob si recte intelligit᷑ soluta
est questio scd̾m recapitulationẽ: quãuis
&e aliȩ recapitulationes ñ sint contẽpnende.
Dixit aũt dñs ad abraham. Egredere de t̾ra¬
tua &e de cognatione tua. & de domo pa¬
tris tui. et uem interrã quã monstraue¬
ro tibi. & factam de ingentẽ magnam.
Quis aut alius exiuit in abrahã de terra
&e de cognatione sua. ut apud exteros
locupletaretur. & ẽẽt ingentẽ magnã:
nisi xp̃c qui relicta terra ce cognatione
tib mundi huiꝰ. & opib terrenis &e de

Expanded text:
c eum nepotem suscepit, cuius uniuersum semen illic fuerat regnaturum ex promisso dei hereditate donata. nam ex ipso Abram natus est Ismahel de Agar, nati et alii ex Cettura, ad quos illius terrae non pertineret hereditas. et ex Isaac natus est Esau, qui similiter ab illa hereditate alienatus est. ex Iacob autem filio pertinuit. Sic ergo collocatus et constitutus est in illa terra Abram, quoniam vixit usque ad nativitatem Jacob. Si recte intelligitur, soluta quaestio est secundum recapitulationem, quamvis et aliae solutiones non sint contemnendae. Dixit autem Dominus ad Abram: Egredere de terra et de cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in terram quam monstravero tibi; faciamque te in gentem magnam. Quis autem alius exivit in Abram de terra sua et de cognatione sua, ut apud exteros locupletaretur, et esset in gentem magnam, nisi Christus, qui, relicta terra et cognatione tibus mundi hujus, opibus terrenis, et de
Abbreviated transcription (Latin):
uiro ut celaret sarã uxorẽ suã. &e cur ñ ma¬
gis poneret indo sp̃e suam. ne occideretur
faciat ex rationabili c̃silio. fecit enĩ qd po¬
tuit ꝓuita sua. qđ aũt non potuit illi cõ¬
misit. inquẽ sꝑauit. cui & pudiciciã conu¬
fefellic. Namq pharao ado territus. mul
uxorẽ diuinitꝰ didicit. illesã cũ honore ei¬

Expanded text:
viro, ut celaret Sarai uxorem suam esse, et cur non magis poneret in Deo spem suam ne occideretur faciat ex rationabili tuit pro vita sua; quod autem non potuit, illi commisit in quem speravit, cui etiam pudicitiam conjufefellit; namque Pharao territus monstuxorem diuinitus didicit, inlaesam cura honore
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ eiꝰ iã mortuus ẽẽt. qui eũ septua¬
gesimo etatis sue anno genuerat.
ut abram post mortẽ patris sui an
ista si aduertatur inscripturis. mul¬
tas questiones soluit qͦ indissolubiles
ẽẽ uidentur. scđm etiã suꝑiorũ questi¬
onum expositionẽ ꝑ eandem reca¬
pitulationẽ factã. Quãquã &e aliter
ista questio aquibdã soluatur: exil¬
lo cõputari annos etatis abre ex
quo liberatus est de igne chaldeoꝵ.
inquẽ missus est. ut arderet. qd̾ inscrip
ratione traditur. Pocest &e sic solui qñ
scriptura que dixit cũ e̾ẽt thara an

Expanded text:
pater eius iam mortuus esset, qui eum septuagesimo aetatis suae anno genuerat, ut Abram post mortem patris sui annista, si aduertatur in scripturis, multas quaestiones soluit, quae indissolubiles possunt uideri secundum etiam superiorum quaestionum expositionem per eandem recapitulationem factam. Quamquam et aliter ista quaestio a quibusdam soluatur: ex illo conputari annos aetatis Abrae, ex quo liberatus est de igne Chaldaeorum, in quem missus ut arderet, quia eundem ratione traditur. potest et sic solui, quoniam scriptura, quae dixit: cum esset Tharra an
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. faciamus hominẽ ad imaginẽ
oe similitudinẽ nr̃am. & iterũ. fecit ds¬
hominẽ adimaginẽ &e similitudinẽ
suam. ut trinitas inꝑsonis. unitas in
potentia eẽ credatur. Siquis querit
dibilẽ eẽ. qd̾ infamilia heber ex quo
hebres dicti sunt in ea parte hominũ
inqua dei porcio permansit. inqua ce
xp̃c nasciturus erat. O portuit em̃ ut
inea lingua salus mundo primo predi
cruce saluatoris scriptus. hanc ẽẽ om¬
niũ linguarũ primã. Itẽ siquẽ mouet
hoc qd̾ scriptũ est. insuꝑiorib. requie¬
uit d̾s die septimo ab om̃ib oꝑib suis.
unde subito appareret tanta diuersi¬
tas linguarũ. cognoscat ñ in hac diui¬
sione linguarũ nouũ quid condere
creatorẽ. s di cendi modos &e formas in
diuersis loquelarũ generib diuisit. Un¬
de easdẽ sillabas & eiusdẽ potestatis lit¬
teras alit̾ conumetas indiuersi s inueni¬
mus gentiũ linguis. Sepe etiã eadẽ nomi¬
na uel uerba aliud significantia in alia

Expanded text:
hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et iterum: Fecit Dominus hominem ad similitudinem suam, ut Trinitas in personis, et unitas in potentia esse credatur. Si quis quaerit dibile esse quod in familia Heber, ex quo Hebraei dicti sunt, in ea parte hominum qua Dei portio permansit, in qua et Christus nasciturus erat. Oportuit enim ut in ea lingua salus mundo praedicaretucruce Salvatoris scriptus, hanc esse omnium linguarum primam. Item si quem movet hoc quod scriptum est in superioribus: Requievit Deus die septimo ab omnibus operibus suis , unde subito tanta appareret diversitas linguarum, ut cognoscat non in hac divisione linguarum novum quid condere Creatorem, sed dicendi modos et formas in diversis loquelarum generibus divisit. Unde easdem syllabas, et ejusdem potestatis litteras, aliter conjunctas in diversis invenimus gentium linguis. Saepe etiam et eadem nomina vel verba aliud quidem significantia in alia
Abbreviated transcription (Latin):
randus extiterit: & eandem claritatẽ non ase
nouiter inuentã. s antiqua sibi patrũ aucto¬
ritate traditam c̃ẽ docuerit. Duplici aũt rati¬
one hec inhumeris portat. ut & ipse piecep¬
tis dñicis humilit̃ subditꝰ incedat: & audito¬
tib suis semꝑ celestia siue sua siue patrũ exẽ¬
pla que sequant᷑ proponat. Apteetiam idẽ¬
lapides includi auro atq circundari iuben¬
cur. Auro nanq uel intellectus ut supradic¬
cum est. uel certe caritas insinuatur. quia sicut
aurum metallis. ita caritas uirtutib prestat
ceteris. Includunt᷑ uͦ auro lapides & circun¬
dant᷑ preciosi: cũ oꝑatio untutũ ađdo puro
undiq uersũ intellectu eircunspicit᷑ ut nich
meis uitiorũ latere nil remanere sordidum
ꝑmittat᷑: cũ ipse untutes ita uincło carita¬
tis continent᷑ut nulla rerũ mutabilitate

Expanded text:
randus exstiterit, et eamdem claritatem non a se randus exstiterit, et eamdem claritatem non a se noviter inventam, sed antiqua sibi patrum auctoritate traditam esse docuerit. Duplici autem ratione haec in humeris portat, ut et ipse praeceptis Dominicis humiliter subditus incedat, et auditoribus suis semper coelestia, sive sua, sive patrum exempla, quae sequantlapides includi auro atque circumdari jubentur. Auro namque vel intellectus ut supradictum est, vel certe charitas insinuatur, quia sicut aurum metallis, ita charitas virtutibus praestat caeteris. Includuntur vero auro lapides et circumdantur pretiosi, cum operati virtutem adeo puro undique versum intellectu circumspicitur, ut nil in eis vitiorum latere, nil remanere sordidum permittatur, cum ipsae virtutes ita vinculo charitatis continentur, ut nulla rerum mutabilitate
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ⁊ inpectore portabat: ut iudelicet ip̃e fide uitãq
patarcharũ meminisẽ mitari: ũ duodecĩ tͥbuũ qͦde
hisnate st ĩ oratioĩb ⁊ sacficiis memor existẽt. Ut idem
pps scͥpta mnueste p̾sulis sui pat̾archar̃ noĩa uidñs:
curaret sedulo ne ab illoꝵ m̾itis descñd̾ñs ad enoꝵ ꝯtagi
aeclinaret. Adhoc eñi ualet qd̾ dictum est:
&e pones nutroq latere suꝑ humeralis me¬
moniale filiis ifrł. Nunc quoq pontifex in
suꝑhumerali nomina gestat patriarcharũ.
cũ doctor quisq siue presul eccłie. in omnib
que agit patrum precedentium facta conside¬
rat: atq ad eoum imitationẽ uitam dirigere.
&onus euanglice predicationis ferre satagit.
Queuidelicet nomina patrũ apte in lapidib
preciosis sculpi iussa sunt. Lapides quippe pre¬
ciosr oꝑasunt untutum sp̃alium. Habetq sa¬
cerdos inhumeris lapides preciosos. & ineis
nomina patrũ inscripta: cũ & ipse claritate
bonorũ oꝑum. cunctis admi¬

Expanded text:
pse fidem vitamque patriarcharum meminisset imitari, ut duodecim tribuum, quae de his natae sunt, orationibus et sacrificiis memor existeret; ut idem populus scripta in veste praesulis sui patrum nomina videns, curaret sedulo, ne ab illorum meritis desciscens, ad errorum contagia declinaret. Ad hoc enim valet quod dictum est: Et pones in utroque latere superhumeralis memoriale filiis Israel. Nunc quoque pontifex in superhumerali nomina gesta patriarcharum, cum doctor quisque sive praesul ecclesiae, in omnibus quae agit, patrum praecedentium facta considerat, atque ad eorum imitationem vitam dirigere, et onus evangelicae perfectionis ferre satagit. Quae videlicet nomina patrum apte in lapidibus pretiosis sculpi jussa sunt; lapides quippe pretiosi, opera sunt virtutum spiritualium. Habetque sacerdos in humeris lapides pretiosos, et in eis nomina patrum inscripta, cum et ipse claritate bonorum operum cunctis admi
Abbreviated transcription (Latin):
plaq textura & cuncta oꝑis uanetas erit ex
auro iacintho et purpura. coccoq bistinc¬
Ito. & bysso retorta. Non inuna parte super¬
humeralis aurũ. inaltera iacintus. in alia
rinsum alii atq alii colores fuert s omnes
colores utiq ꝑ omnia cũ auro ipso fuere
contexti.Quia nimirũ inactione sacerdo¬
tali nunquã aliqua magnarũ uirtutum
uel adhoram debet int̃mici. s semꝑ auro
sapientie lucidꝰ. semꝑ iacinto spei insuꝑna
erectus. semꝑ regni celestis purpura adu̾sus
uitiorũ bella magnanimis: semꝑ coccobis
anclo gemine dilectionis flammeus semꝑ re¬
cota bysso castigate carnis sacerdos siue doctor
fidelium debet ẽẽ nitidus. Sumesq duos lapi¬
des on ichinos & sculpes incis nomina filion
isrł. sex nomina in lapide uno. & sex reliqua
ialtero. iuxta ordinẽ natiuitatis eorũ ope
sculptors & celatura geminarii sculpes eos
nominib filiorum isrł inclusos auto atq cir¬
cundatos &x pones inuttoq latere suꝑ hume¬

Expanded text:
psaque textura et cuncta operis varietas, erit ex auro, hyacintho et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta. Non in ima parte superhumeralis aurum, in altera hyacinthus, in alia rursum alii atque alii colores fuerunt, sed omnes colores utique per omnia cum auro ipso fuere contexti, quia nimirum in actione sacerdotali, nunquam aliqua magnarum virtutum, vel ad horam debet intermitti; sed semper auro sapientiae lucidus, semper hyacintho spei in superna erectus, semper regni coelestis purpura, adversus vitiorum bella magnanimus, semper cocco bis tincto geminae dilectionis flammans, semper retorta bysso castigatae carnis sacerdos sive doctor fidelium, debet esse nitidus. Sumesque lapides duos onychinos, et sculpes in eis nomina filiorum Israel. Sex nomina in lapide uno, et sex reliqua in altero iuxta ordinem nativitatis eorum opere sculptoris et celatura gemmarii sculpes eos nominibus filiorum Israhel inclusos auro atque circumdatos et pones in utroque latere superume
Abbreviated transcription (Latin):
te tu obluctantes undas uirga moysad
corib dabunt: mirantibq & attonitis ac
stupore defixis. his qui paulo ante aduer¬
sabant̃ legitimis cu disputationũ lineis¬
rectũ fidei it̃ secabis. Et intantũ doctrine uer¬
bo proficies. ut auditores cui quos inunga legĩ
erudisti. ipsi iam contra egyptios uelut fluctꝰ¬
maris insurgant. Et non solũ impugnent eõ.
s &e suꝑent & extinguant. Extinguit nanq
egyptiũ. qui non agit oꝑa tenebrarũ. Extin¬
guit egyptiũ: qui cogitationes sordidas & im¬
puras uel depellit ex corde. uel omnino non
recipit sicut et apłs dicit. Assumentes scutũ¬
fidei ut possimꝰ omnia maligni iacła ignita
extinguere. Hoc gͦ modo possumꝰ etiam hodie
egyptios uidere mortuos & iacentes adlitus.
submergi quadrigas corũ et equos. Possumꝰ
etiam ipsum pharaonẽ uidere sub mergi. si
tanta fide uiuamꝰ ut ds conterat sachanan

Expanded text:
te tu obluctantes undas virga Moysi, te tu obluctantes undas virga Moysi, toribus, mirantibus et attonitis ac stupore defixis his qui paulo ante adversabantur. Legitimis tu disputationum lineisrectum fidei iter secabis, et in tantum doctrinae verbo proficies, ut auditores tui, quos in virga legis erudisti, ipsi jam contra Aegyptios velut fluctmaris, insurgent, nec solum impugnent, sed et superent et exstinguant. Exstinguit enim Aegyptum, qui non agit opera tenebrarum, quiguit Aegyptium, qui cogitationes sordidas et impuras vel depellit ex corde, vel omnino non recipit: sicut et Apfidei, ut possitis omnia maligni jacula ignita exstinguere . Hoc ergo modo possumus etiam hodie Aegyptios videre mortuos et jacentes ad littus, submergi quadrigas eorum et equos. Possumus etiam ipsum Pharaonem videre submergi, si tanta fide vivamus, ut Deus conterat Satanam
Abbreviated transcription (Latin):
curis diuinis religiosũ credidi ñtacere. Quid
g nos docem̃ ꝑhec que iam suꝑiꝰ diximusqui
sit in hic apłi sensus : baptilmũ hoc nomi¬
nat in moysen consũmatũ innube & inma¬
ni: ut & tu qui baptiaris inxp̃o inaqua et¬
inspũ scõ scias insectari quidẽ pocestate egyp¬
tios. & uelle te reuocare adseruidũ suirrec¬
toes scilicet huiꝰ mundi & sp̃ales nequitiaᷤ
quib ante deseruisti. Que conant̾ quidẽ
insequi: s tu descendis in aquã & euadis
in columis atq ablutis sordib peccatorũ
nomo nouus ascendit: paratꝰ ad cantan¬
dum canticũ nouũ. Egyptii uͦ post te
in sequentel demergentur inabyssũ. etid̃¬
siuident᷑ rogare iħm neeos interĩ mittat
iabyssum. S & aliũ exhis accipe pol¬
sumus intellectũ. Si egyptũ fugias uus
norantie tenebras relinquas. & sequaris
legem dei moysen. obuiet aũt tibi mare
&e contradicentiũ fluctus occurrat. ꝓeu¬

Expanded text:
turis divinis, religiosum credidi non tacere. Quid turis divinis, religiosum credidi non tacere. Quid ergo nos docemur per haec quae jam superius diximus, qui sit in his Apostoli sensus? Baptismum hoc nominat in Moysen consummatum in nube et in mari, ut et tu qui baptizaris inin Spiritu sancto, scias te insectari quidem potestates Aegyptias, et velle te revocare ad servitium suum, rectores scilicet hujus mundi et spiritales nequitias, quibus ante deservisti, quae conantur quidem insequi, sed tu descendis in aquam, et evadis incolumis, atque ablutis sordibus peccatorum, homo novus ascendis, paratus ad cantandum canticum novum. Aegyptii vero post te insequentes demergentur in abyssum, etiamsi videntur rogare Jesum, ne eos interim mittat in abyssum. Sed et alium ex his accipere possumus intellectum. Si Aegyptum fugias, si ignorantiae tenebras relinquas, et sequaris legem Dei Moysen, obviet autem tibi mare, et contradicentium fluctus occurrat, percu
Abbreviated transcription (Latin):
rus & equites cuncti exercitus pharaonis.
qui sequentes ingressi fuerant mare. nec
unusquidẽ suꝑfuit exeis. Cogit᷑ gͦ fluctus
incumulũ: & unda insemet ipsa repressa
curiat᷑. Soliditatẽ recipit liquor: & solũ
maris arescit inpuluerẽ. Bonitatẽ dei
ereatoris intellige. si uoluntati eiꝰ obtẽꝑes.
silegem eiussequaris: ipsa tibi elementa
eciam contra sui naturã seruire cõpellit.
ilii aut̃ isrł perrexert̃ ꝑmediũ sicci
maris: et aque eis erant quasi ꝓmuro
adextris & asinistris. Audiui amaiorib
ciaditu qd iista adigressione maris singli
quib q trib filioum isrł singule aqua¬
rum diussiones facte sint: & propria una¬
cuiq tribui inmari aꝑta sit uia:ͥ ioq osten¬
ait ex eoqd in psalimis scriptũ ẽ: qui diuisit
mare rubrum indiuisiones: ꝑ qd plures di¬
cipes iuda duces eorum. principelzabulon
principes neptalim: nichilominus uni¬
cuiq tribui proptiꝰ enumerari uidecr
ingessus. Hec amaiorib obseruata inscp¬

Expanded text:
rus et equites cuncti exercitus Pharaonis, qui sequentes ingressi fuerunt mare. Ne unus quidem superfuit ex eis. Cogitur enim fluctus in cumulum, et unda in semetipsam repressa curvatur, soliditatem recipit liquor, et solum maris arescit in pulverem. Bonitatem Dei creatoris intellige, si voluntati ejus obtemperes; si legem ejus sequaris, ipsa tibi elementa etiam contra sui naturam servire compellit. Filii autem Israel perrexerunt per medium sicci maris, et aquae eis erant quasi pro muro a dextris et a sinistris. Audivi a majoribus traditum quod in ista digressione maris singulis quibusque tribubus Israel singulae aquarum divisiones factae sint, et propria unicuique tribui in mari aperta sit via, idque ostendi ex eo quod in psalmis scriptum est: Qui divisit mare Rubrum in divisiones , per quod plures dicipes Juda, duces eorum: principes Zabulon, principes Nephthalim , nihilominus unicuique tribui proprius enumerari videtur ingressus. Haec a majoribus observata in Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
cit uirtutẽ. dextera dñi exaltauit me: Que
inimicũ uerũ & antiqũ hostẽ ꝑcrucis misteriũ
interfecit. et ꝑmortẽ destrurit eũ qui habe¬
bat mortis imꝑiũ. idẽ diabolũ: alligans for¬
tem & uasa eius diripiens: atq draconẽ
serpentẽ uidelicet antiquũ qui cauda sua
nũ ignis ardentis. qui paratus est sibi et
angłis eius. Unde et sequitur.
isti ad uersarios meos. Gła utiq re¬
surrectionis dnĩce confusio fuit diaboli:
qui cũ iudeis meditatus ẽ mortẽ. xp̃i.

Expanded text:
cit virtutem, dextera Domini exaltavit me ? Quae cit virtutem, dextera Domini exaltavit me ? Quae inimicum verum et antiquum hostem per crucis mysterium interfecit, et per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum, alligans fortem et vasa ejus diripiens, atque draconem, serpentem videlicet antiquum: qui cauda sua num ignis ardentis, qui paratus est sibi et angelis ejus. Unde sequitur: isti adversarios meos. Gloria utique resurrectionis Dominicae, confusio fuit diaboli, qui cum Judaeis meditatus est mortem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
inpetrosis. Et econtrario terrabona afferre
dicit᷑ triplicem fructum: uel centesimũ uel
sexagesimũ. uel tricesimũ. Isti gͦ ternistrato¬
res st̃ angłi nequã. de exercitu pharaoniᷤ.
demerget dñs inrubrũ mare: & ignitis eoᷤ in
iudicii die fluctib tradet: ac penarũ pelago
quib iniob. ubi deleuiathan narrat᷑ scrip¬
tum est.Estimabit abyssum:quasi senescen¬
tem. Et in euangłio rogabant demones iħm:
ne imꝑaret illis ut inabyssũ irent. Bescende¬
runt inꝓfundũ tanquã lapis. Quare dẽcñ¬
derunt inꝓfundũ tanquã lapis: Quia nõ
erant tales lapides dequib suscitari posset̃
filii abrahã: s tales qui amarent ꝓfundũ
& liquidũ diligerent elementũ: idẽ quiama¬
ram et fluxam presentiũ rerum cuperent
cata ẽ infortitudine: dextera tua dñe
ꝑcussit inimicũ. Que ẽ ista dexterã. nisi illa
dequa inpsalmo scriptũ est. dextera dñi fe¬

Expanded text:
in petrosis, et e coin petrosis, et e codicitur triplicem fructum vel centesimum, vel sexagesimum, vel tricesimum. Isti ergo trini statores sunt angeli nequam de exercitu Pharaonis, demerget Dominus in Rubrum mare, et ignitis eos in judicii die fluctibus tradet ac poenarum pelago quibus in Job, ubi de Leviathan narratur, scriptum est. « Aestimabit abyssum quasi senescentem . » Et in Evangelio rogabant daemones Jesum ne imperaret illis ut in abyssum irent, descenderunt in profundum tanquam lapis: quare ceciderunt in profundum tanquam lapis? quia non erant tales lapides, de quibus suscitari possent filii Abraham, sed tales, qui amarent profundum et liquidum diligerent elementum, id est, qui amaram et fluxam praesentium rerum cuperentcata est in fortitudine: dextera tua, Domine, percussit inimicum. Quae est ista dextera nisi illa de qua in psalmo scriptum est, Dextera Domini fe
Abbreviated transcription (Latin):
retriores. inimpietate flagiciosiores: scias hos deqͣ¬
drigis ẽẽ pharaonis. Ipsis sed&: ipsos currui suo
subiungit: in ipsis fertur et uolitat: & ꝑaꝑtos
scelerum campos effusis eos agit habenis. Sunt
alii electi ascensores. & electisine dubio ad malici¬
am siam deascensorib supradiximus. Nunc
etiam qui sint terni stratores uideamꝰ. Michi uiden¬
tur terni stratores pro eo dici qd triplex ẽ hõibus
peccandi uia. Aut eñi infacto aut indicto. aut
in cogitatione peccatur. Et ido terni stratores ꝑ
singłos quosq dicunt᷑. qui tres istas in nob pec¬
candi obsident uias. & speculẽnt᷑ semꝑ atq in
insidiis agant. ut aut ille exmisero homine
sermonẽ malũ eliciat. aut ille iniquũ opus
extorqueat: aut ille cogitationẽ in anẽ rapiat.
Deniq & semen deiuerbi ubi cadit ⁊ deperit.
triplex describit᷑ locus. Unde secus uiã refert᷑
qui conculcat᷑ abhominib: aliꝰ inspinis. aliꝰ

Expanded text:
tetriores, in impietate flagitiosiores, scito hos de qutetriores, in impietate flagitiosiores, scito hos de quadrigis esse Pharaonis: ipsis sedet, ipsos currui suo subjungit, in ipsis fertur et volitat, et apertos scelerum campos effusis eos agit habenis. Sunt alii electi ascensores, electi sine dubio ad malitiam. Sed jam de ascensoribus supra diximus, nunc etiam qui sint terni statores videamus. Mihi videntur terni statores pro eo dici quod triplex est hominibus peccandi via. Aut enim in facto, aut in dicto, aut in cogitatione peccatur, et ideo terni statores per singulos quosque dicuntur qui tres istas in nobis peccandi obsideant vias; et speculentur semper atque insidiis agant, ut aut ille ex misero homine sermonem malum eliciat, aut ille iniquum opus extorqueat, aut ille cogitationem pessimam rapiat. Denique et semen verbi Dei, ubi cadit et deperit, triplex describitur locus: unus secus viam refertur, qui conculcatur ab hominibus, alius in spinis, alius
Abbreviated transcription (Latin):
cascensorẽ proiecit inmare: & faccus est mͥin
salutẽ. Hic ds m̃s & honorificabo eũ: as patris
inci ae exaltabo eum. Hicgͦ & ms est ds: et ds pa¬
mo mei. Rat̃ noster qui nosfecit et genuit. xp̃c ẽ. Et
mei xp̃c sit ds: exaltabo eum.
Sominus conterens bella: dñs nomenẽ illi.
Nolo putes quia tantum uisibiles pugnaᷤᷤ
conterit dñs: s & illas conteret que nobis st̃ ñ ad¬
ueisũ carnẽ et sanguinẽ: s aduersũ principatꝰ &¬
potestates: & aduersũ mundi rectores tenebrarũ¬
barũ. Dñs eñi nom̃ est illi: & non est ulla cre¬
atura cuius dñs non sit.
uadrigas pharaonis et exercitũ eiꝰ ꝓiecit
inmare: electos ascensores ter isstratores
demersit inrubrũ mare. Pharao uͦ uelut poten¬
tio inmalicia & regnũ nequidie tenens: quadri¬
gas agit. Nonilli satis est uni equo ascendere:
plurimos simul agitat: plurimossimul plagis
toti uerberis cogit. Quoscũq uideris inluxuria
curpiores. in incredulitate seuiores. inauaricia

Expanded text:
orem projecit in mare, et factus est mihi in salutem. Hic Deus meus et honorificabo eum: Deus Patris mei, et exaltabo eum. Hic ergo et meus est Deus, et Patris mei. Pater noster, qui nos fecit et genuit, Christus estmei Christus sit Deus, exaltabo eum. Dominus conterens bella, Dominus nomen est illi. Nolo putes quia tantum visibiles pugnas conterit Dominus, sed et illas conterit quae nobis sunt non adversum carnem et sanguinem, sed adversu rectores tenebrarum. Dominus enim nomen est illi, et non est ulla creatura cujus Dominus non sit. Quadrigas Pharaonis et exercitum ejus projecit in mare: electos ascensores, ternos statores demersit in Rubrum mare. Pharao vero velut potentior in malitia, et regnum nequitiae tenens, quadrigas agit. Non illi satis est uni equo ascendere; plurimos simul agitat, plurimos simul plagis torti verberis cogit. Quoscunque videris in luxuria turpiores, in incredulitate saeviores, in avaritia
Abbreviated transcription (Latin):
ceret glificatus ẽ ita addidit głose glificatis
pro salute nr̃a suscepit: głificatus ẽ quidem
quia uenit querere qd perierat. ñ cam̃ głos
glificatus est. Bicit᷑ cm̃ de ipso quia uidim
eum & ñ habebat speciem neq decorẽ: et
uultus eiꝰ ignobilis suꝑ filios hominũ. Glo¬
rificatus ẽ. & cũ ad crucẽ uenit. et ꝑtulit ma¬
tẽ: s ut ita dicã humilit̾ ñgłose glorificat i

Expanded text:
iceret glorificatus est, ita addidit gloriose glorificiceret glorificatus est, ita addidit gloriose glorificpro salute nostra suscepit, glorificatus est quidem, quia venit quaerere quod perierat, non tamen gloriose glorificatus est. Dicitur enim de ipso: quia vidimus eum, et non habebat speciem neque decorem, et vultus ejus ignobilis super filios hominum . Glorificatus, et cum ad crucem venit, et pertulit mortem; sed, ut ita dicam, humili