comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fac. in hebreo legimꝰ anna ad onai osianna. qͣd
manifestiꝰ int̾pretatꝰ siminachuꝰ dicens. obsecro
dñe saluum me fac. obsecis. Nemo g putet ex
duobꝰ uerbis. greco uidelicet ⁊ hebreo sermonẽ
c̃ẽ cõpositũ s totum hebraicũ ẽ. ⁊ significare
qͦd aduentus xp̃i. salus mundi sit. Unde ⁊ seqͥ¬
tur. benedictus qͥuen turꝰ ẽ in nomine dnĩ.
saluatore quoq id ipsum in euuangłio cõpro¬
bante. Ego ueni in nomine patris mei. ⁊ ñ me
recepiztis. alius ueniet in nomine suo. et re¬
cipietis eum. Nec ñ quod iungit᷑ osanna. i ẽ
salus in excelsis. ꝑspicue ostendit᷑ qđ aduent᷑¬

Expanded text:
OSIANNA  , quod manifestius interpretatus est Symmachus dicens: Obsecro, Domine, salvum, fac, obsecro. Nemo ergo putet ex duobus verbis, Graeco videlicet, et Hebraeo, sermonem esse compositum, sed totum Hebraicum: et significare quod adventus Christi salus mundi sit. Unde et sequitur: Benedictus qui venit in nomine Domini. Salvatore quoque id ipsum in Evangelio comprobante: Ego veni in nomine Patris mei, et non me recepistis. Alius veniet in nomine suo, et recipietis eum . Necnon quod jungitur, Osanna, id est, salus in excelsis, perspicue ostenditur, quod advent
Abbreviated transcription (Latin):
tu saluatoris scriptus ẽ. inter cetera hoc qͦq legimꝰ.
Lapidẽ quẽ reprobauer̃ edificantes. hic factus ẽ
incaput anguli. Adño fac̾tum ẽ istud. hoc est
mirabilȩ in occulis nr̃is. hec ẽ dies quã fecit añs
exultemꝰ ⁊ letemur in ea Statimq ungit᷑ õ dñc
saluumme fac odñe bene ꝓsꝑare. benedictꝰ qui

Expanded text:
egimus: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factum est istud Al. et hoc est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exsultemus, et laetemur in ea. Statimque jungitur: O Domine, salvum me fac: O domine, bene prosperare. Benedictus qui
Abbreviated transcription (Latin):
exornatũ. & sedentẽ suꝑ eum dnũm iħm. sub¬
posuerunt uestimenta sua. ⁊ ftraueruntꝰ uiã
ramis arboꝵ. Cumq oꝑe cunc̾ta fecissent.
uocis quoq tribuunt testimoniũ. ⁊ p̾ceden¬
tes ac sequentes. ñbreui et silenti confessio¬
ne. s clamore plenissuo resonant os anna
filio dauid benedictꝰ qͥuenturꝰ ẽ in nomine
dñi. Id aut̃ dicit turbȩ que p̃cedebant ⁊
qͣ sequeluntur utrumq ostendit populũ.

Expanded text:
 sedentem super eum Dominum Jesum, supposuerunt vestimenta sua, et straverunt viam ramis arborum. Cumque opere cuncta fecissent, vocis quoque tribuunt testimonium: et praecedentes atque sequentes non brevi atque silenti confessione, sed clamore plenissimo resonant: Osanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini. Quod autem dicit: Turbae quae praecedebant et quae seque
Abbreviated transcription (Latin):
peter&. Nec mirũ si sta arguat᷑ imperitie
cũ de petro dicat᷑. quandotria uult facere
tabnacula nesciens qͥd dicer&. Respondens
aut̃ iħc. dixit eis. Nescitis quid petatis. Mat̃
postulat. s dñs discipulis loquitur. intelligenꝰ
p̃ces eiꝰ ex filioꝵ descende uoluntate. P otestis

Expanded text:
peteret. Nec mirum si ista arguatur imperitiae; peteret. Nec mirum si ista arguatur imperitiae; cum de Petro dicatur, quando tria vult facere tabernacula, nesciens quid diceret . Respondens autem Jesus, dixit: Nescitis quid petatis. Mater postulat, et Dominus discipulis loquitur, intelligens preces ejus ex filiorum descendere voluntate. Pote
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotũ etscribis et condẽpnabunt eũ
morte & tͣent cum gentibꝰ ad illudendũ. et
Nagellandũ. ⁊ crucifigendũ. ⁊ ignominiã pas¬
sionis timentib discipulis nuntiauerit. illa głam¬
postulat triumphantis: Hac ut reoꝵ ex causa
quia pꝰ omĩa dixeratdñs. ⁊ tertia die resurget.
putauit eum muliq pꝰ resurrectionẽ ilico reg¬
naturũ. & hoc qͦd inscdo aduentu ꝓmittit᷑.
primo ẽẽ coplendũ. ⁊ auiditate feminea p̃¬
sentia cupit. in memor futuroꝵ. Id autẽ int̾¬
rogat dñs. ⁊ illa petente respondit qͥdus. ñ
uenit de ignorantia. s exes ꝑsona dicitur.
qͥ flagellandus et crucifigendꝰ erat. qͦ modo
inemorosa muliere. qͥs me tetigit. ⁊ dela¬
taro ubi posustis eum. inueteri quoq testam̃¬
to adã ubi es. et descendens uidebo. si uixta cla¬
morẽ suũ qͥuenit adie ꝑfitiunt. sin autem
ñ ẽ ut sciam. P ostulat aut̃ mat̾ filior. zebedei.
errore muliebri ⁊ pietatis affectu. nesciens quid

Expanded text:
bunt eum morte, et tradent gentibus ad illudendum, et flagellandum, et crucifigendum; et ignominiam 155 passionis timentibus discipulis annuntiaret, illa postulet gloriam triumphantis? hac, ut reor, ex causa, quia post omnia dixerat Dominus: et tertia die resurget, putavit eum mulier post resurrectionem illico regnaturum; et hoc quod in secundo adventu promittitur, in primo esse complendum, et aviditate feminea praesentia cupit, immemor futurorum. Quod autem interrogat Dominus, et, illa petente, respondit: Quid vis? non venit de ignorantia: sed ex ejus persona dicitur, qui flagellandus et crucifigendus erat: quomodo et in Hemorrhousa: Quis me tetigit ? Et de Lazaro: Ubi posuistis eum ? In veteri quoque Testamento: Adam, ubi es ? Et: Descendens videbo si juxta clamorem, qui venit ad me, perficiant: sin autem non est, ut sciam . Postulat autem mater filiorum Zebedaei errore muliebri et pietatis affectu, nesciens quid
Abbreviated transcription (Latin):
testis. Hoc implerisq codicib ñ habet᷑. Sensusq
manifestꝰ ẽ. quod exelementor ordine atq
constantia possint et se sen et pliuui dies
p̃nosci. Scribe aut̃ et pharisei qui uideban¬
tur legis ẽẽ doctores. ex ꝓpħarũ uaticinio ñ
potuer̾ intelligere saluatoris aduentũ. Et
relic̾tis illis abiit. Et cũ uenissent discipłi

Expanded text:
hetae. Hoc in plerisque codicibus non habetur: sensusque manifestus est, quod ex elementorum ordine atque constantia, possint et sereni, et pluviae dies praenosci. Scribae autem et Pharisaei, qui videbantur legis esse doctores, ex prophetarum vaticinio non potuerunt intelligere Salvatoris adventum. Et relictis illis
Abbreviated transcription (Latin):
lã intuũ pectus iecerit. inbreui. ingens flã¬
ma succrescit. & totã hominis possessionẽ
adse trahit. Deniq sequit᷑. Tunc intellexe¬
runt. quia ñdixisset cauendũ aferm̃to
panũ. sed ad oc̾trina phariseoꝵ et sadu¬

Expanded text:
lam in tuum pectus jecerit, in brevi ingens flamlam in tuum pectus jecerit, in brevi ingens flamma succrescit, et totam hominis possessionem ad se trahit. Denique sequitur: Tunc intellexerunt, quia non dixisset cavendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeo
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. et qͦt cophinos sumpsistis: & Rł. Per occa¬
sionẽ p̃cepti. qͦd saluator uisserit dicens.
cauete afermento phariseor: et saduceoꝵ. do¬
cet eos quid significent quinq panes.⁊ uii.
quinq milia hominũ. et quatuor milia. quȩ
pasta st̃ inheremo. Quod licet signoꝵ mag¬
nitudo ꝑspicua sit. tam̃ aliud spiritali¬
intelligentia demonstratur.Sienĩ ferm̃¬
tũ phariseor et saduceor. ñ corporalẽ pane̾.
s. traditiones ꝑuersas et heretica significat
qui statĩ impletis septẽ sportis. ascenderun
nauiculã. et uener̃ infines magedan. ibiq
audiunt nauigintes. quod cauere debean
afermento phariseoꝵ et saduceoꝵ S scrip¬
turi testat᷑. quod obliti sunt eos secũ tolle
stius modi ferm̃tũ. qͦd omui ratione ui¬
tandũ ẽ. habuit marcion. et ualentinꝰ.
et om̃s heretici. Fermentũ hanc iuim ha¬
bet. ut si farine mixtũ fuerit. qđ paruũ
uidebat᷑ crescat inmaiꝰ. et ad saporẽ suũ
doctrina heretica. si uel modicã senitil¬

Expanded text:
Per occasionem praecepti, quod Salvator jusserat, dicens: Cavete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, docet eos quid significent quinque panes, et septem: quinque millia hominum, et quatuor millia, quae pasta sunt in eremo; quod licet signorum magnitudo intelligentia demonstratur. Si enim fermentum Pharisaeorum et Sadducaeorum non corporalem panem, sed traditiones perversas, et haeretica significat qui statim impletis septem sportis, ascenderunt in naviculam, et venerunt in fines Magedan: ibique audiunt navigantes, quod cavere debeant a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum? Sed Scriptura testatur quod obliti sint eos secum tollerrrumpit . Istiusmodi fermentum, quod omni ratione vitandum est, habuit Marcion, et Valentinus, et omnes haeretici. Fermentum hanc vim habet, ut si farinae mixtum fuerit, quod parvum videbatur, crescat in majus, et ad saporem suum doctrina haeretica, si vel modicam scintil
Abbreviated transcription (Latin):
tes. claudos ambulantes. cecos uidentes. et
magnificabnt dm̃ isrł. Decyllis tacuit qͥa
qͥd econt̾rio diceret ñ habebat. Hoc deuno ũbo.
Intueam᷑ aut̃. qͦmͦ sanata chananee filia. reũtatur
adiudeã et admare galileȩ. et ascendat inmon¬
tẽ. & quasi auis teneros fetus ꝓuocet aduolan¬
dũ. ibiq sed eat. ⁊ turbe concurr̾ adeum. dedu¬
centes. sue portantes secũ uarus opp̃ssos infir¬
mitatibꝰ. quos post quã curauit dedit eis e bos
et hoc oꝑe completo. ascendit innauiculã. et
uenit infines magedan. et ascendens in montẽ
sedebat ibi. Et accesser̾ ad eum turbe multe. Ob¬
serua qͦd multi claudi et ceti ducunt᷑ ad mon¬
tẽ ut ibi curent᷑ adn̾o. Iħe aut̃ conuocatis disci¬
pulis suis. ait. Misereor turbȩ. quia triduo ĩa ꝑse¬
uerat mecũ. et ñhabent quod manducent. et

Expanded text:
tes, claudos ambulantes, caecos videntes: et magnificabant Deum Israel. De κυλλοῖς tacuit, quia quid econtrario diceret, non habebat. Hoc de uno verbo. Intueamur autem quod sanata Chananaeae filia revertatur ad Judaeam, et ad mare Galilaeae, et ascendat in montem: et quasi avis teneros fetus provocet ad volandum; ibique sedeat, et turbae concurrant ad eum, deducentes sive portantes secum variis oppressos infirmitatibus: quos postquam curavit, dedit eis cibos; et hoc opere completo, ascendit in naviculam, et venit in fines Magedan. Et ascendens in montem, sedebat ibi: et accesserunt ad eum turbae. Observa quod muti, claudi, et caeci ducuntur ad montem, ut ibi curentur a Domino. Jesus autem convocatis discipulis suis, dixit: Misereor turbae, quia triduo jam perseverant mec
Abbreviated transcription (Latin):
et rł. hic discipulis conuocatis. ipse dñs loqͥt᷑.
misereor turbe. quia triduo iã ꝑseuerant mecũ.
lbi quinq panes erint et duo pisces. hic septẽ
panes. et pauci pisciculi. Ibi supri fenũ discũbt̃.
hic supra t̾ram. Ibi qui comedunt quinq milia
sunt. uixta panũ numerũ qͦs comedunt. hic
quatuor milia. Ibi duodecĩ cophini replent᷑
de reliquiis frigmentoꝵ. hic septẽ sportę. Insu¬
periori gͦ signo quia proquinqͥ erat et uicim
quinq sensuũ. ñ ipse dominꝰ eoꝵ recordat᷑. sed
discipuli. Et recordant᷑ uesꝑe uicina noc̾te et
inclinante ũ sole. hic autẽ ipse dñs recordat᷑.
et misereri se dicit. et causas miserationis exponit.
mer̃. semꝑ in laude ponit᷑. Et quadrangulus
lapis. non fluctuat. ñ est instabilis. Et obhanc
causã. etiã euuangłia in eo numero conseeri¬

Expanded text:
. Hic discipulis convocatis, ipse Dominus loquitur: Misereor turbae, quia triduo jam perseverant mecum. Ibi quinque panes erant et duo pisces: hic septem panes et pauci pisciculi. Ibi super fenum discumbunt: hic super terram. Ibi qui comedunt quinque millia sunt, juxta panum numerum quos comedunt: hic quatuor millia. Ibi duodecim cophini replentur de reliquiis fragmentorum: hic septem sportae. In superiori ergo signo, quia propinqui erant et vicini quinque sensuum, non ipse Dominus eorum recordatur, sed discipuli: et recordantur vespere vicina nocte, et inclinante 119 jam sole. Hic autem ipse Dominus recordatur, et misereri se dicit, et causam miserationis exponit: merus semper in laude ponitur, et quadrangulus lapis non fluctuat, et non est instabilis; et ob hanc causam etiam Evangelia in eo numero consecra
Abbreviated transcription (Latin):
cbananitidis. ꝑ seuerant᷑ pͥmũ filiũ dauid.
deinde dñm uoc&: et ad extremũ ador&
ut dm̃. At illa dixit. Etiã dnẽ. Nã et ca
sadñoꝵ suoꝵ. Scio inquit me filioꝵ pa¬
se. nec sedere ad mensam cũ patre s con¬
tenta sũ reliquiis catuloꝵ ut ꝑhumilitatẽ
micarũ. ad panis integri ueniã magnitu¬
dinẽ. O mira rerũ conuersio. Isrł quondã
filius. nos canes. Pro diuersitate fidei. ordo
nominũ cõmutat᷑. Deillis postea dicit᷑. entũ¬
dederunt me canes multi. et uidete canes. ui¬
dete malos oꝑarios. ui dete concisionẽ. nos
audiuimꝰ cũ sy rophenissa et muliere qͤ sangui¬
ne flurerat magna ẽ fides tua. et fiat t sic̃
ius. et filia. fides tua te saluã fecit. Cumq
transsisset inde ihc. uenut secꝰ mare galileȩ.
et ascendens inmontẽ sedebat ibi. Et acces

Expanded text:
Chananitis perseveranter primum filium David, Chananitis perseveranter primum filium David, deinde Dominum vocet, et ad extremum adoret ut Dla hora. Scio me, inquit, filiorum paos; nec sedere ad mensam cum patre; sed contenta sum reliquiis catulorum; ut per humilitatem micarum, ad panis integri veniam magnitudinem. O mira rerum conversio! Israel quondam filius, nos canes. Pro diversitate fidei, ordo nominum commutatur. De illis postea dicitur: Circumdederunt me canes multi . Et: Videte canes, videte 117 malos operarios, videte concisionem . Nos audivimus cum Syrophoenissa, et muliere quae sanguine fluxerat: Magna est fides tua, fiat tibi sicut vis. Et: Filia, fides tua te salvam fecit. Et cum transisset inde Jesus, venit secus mare Galilaeae: et ascendens in monte
Abbreviated transcription (Latin):
q salutẽ gentiũ passionis et resurrectionis
tempori reseruabat. Et accedentes discipu¬
li euis. rogabant eũ dicentes. Dimiite eã qͥa
clamat post nos. Discipuli illo ad huc tem¬
pore. misteria drũ nescientes. uel miscđia cõ¬
euũ glĩsta sẏ rophenissam appellat. uelim¬
portunitate eus carere cupientes. qͥa ñ ut
clementẽ sed ut durũ medicũ crebrius in¬
migratio. Et si gnificant᷑ dixit ad ouesꝑdi¬
tas domꝰ isrł. ut ex hoc loco unã erroneam
ouẽ. de alia parabola intelligamꝰ. At illa
uenit. et ad orauit eũ dicens Mira sub ꝑso
na mulieris cananitidis. ecelẽ fides. patien¬
tia. humilitas. demonstrat᷑. Fides. qua cre¬
dit saluari posse filiã suã. Patientia: qua
totiens contẽpta. in p̃cib ꝑseuerat. Hunu¬
littis. qua se ñ canib sed catulis cõparat.
Canes autẽ ethnici ꝓpt idolatriã dicunt᷑.
qui esui sanguinis dediti. et cad auerib
mortuoꝵ. ferunt᷑ in rabiem. Nota qͦd ista

Expanded text:
que salutem gentium, passionis et resurrectionis tempori reservabat. Et accedentes discipuli ejus rogabant eum, dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. Discipuli illo adhuc tempore mysteria Domini nescientes, vel misericordia comquam alter Evangelista Syrophoenissam appellat , vel importunitate ejus carere cupientes; quia non ut clementem, sed ut durum medicum crebrius inmigratio. Et significanter dixit, ad oves perditas domus Israel; ut ex hoc loco etiam unam erroneam ovem de alia parabola intelligamus. At illa venit et adoravit eum, dicens: Dona mulieris Chananitidis Ecclesiae fides, patientia et humilitas praedicatur. Fides, qua credidit sanari posse filiam suam. Patientia, qua toties contempta, in precibus perseverat. Humilitas, qua se non canibus, sed catulis comparat. Canes autem ethnici propter idololatriam dicuntur, qui esui sanguinis dediti, et cadaveribus mortuorum, feruntur in rabiem. Nota quod ista
Abbreviated transcription (Latin):
Uult pascere quos curauit. Prius aufert debilita¬
tes. postea sanis offert eybos. Conuocat quoq dis¬
cipulos suos. et quod fac̾turꝰ ẽ loquit᷑. ⁊ ut uel ma¬
gistris exemplũ tribuat cũ minoribꝰ atq dis¬
cipulis cõmunicanda consilia. uł exconfabula¬
tione intelligant signi magnitudinẽ. responden¬
tes se panes inheremo ñhabere. Disereor inquit
turbȩ. quia triduo iã ꝑseuerant mecũ. Misere¬
tur turbȩ. quia intriũ dierũ numero. patri et
filio spirituiq sc̃o credebant. Et ñ habent quod
manducent. T urba semꝑ esurit. et cibis indi¬
get. nͥ saturet᷑ adño. Et dimittere eos ieuinos
nolo nedefitiant inuia. ̾suriebant post mag¬
nas debilitates. et ꝑpatientiã futuros ex pec¬
tabant cybos Non uult eos ihe dimittere ieiu¬
nos. nedeficiant inuia. Periditat᷑ gͦ. qͥsine cȩ¬
lesti pane. ad optitã mansionẽ ꝑuerare festi¬
nat. Unde ⁊ angłs loquit᷑ adheliã. Surge
et manduca. qͥa grindẽ uiã iturꝰ es. Et dicui

Expanded text:
ult pascere quos curavit. Prius aufert debilitates, et postea offert sanis cibos. Convocat quoque discipulos, et quod facturus est loquitur, ut vel magistris exemplum tribuat cum minoribus atque discipulis communicandi consilia, vel ex fabulatione intelligant signi magnitudinem, respondentes se panes in eremo non habere. Misereor, inquit, turbae, quod triduo jam perseverant mecum. Miseretur turbae, quia in triduo dierum numero Patri, Filio, Spirituique sancto credebant. Et non habent quod manducent. Turba semget, nisi saturetur a Domino. Et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via. Esuriebant post magnas debilitates, et per patientiam futuros exspectabant cibos. Non vult eos Jesus dimittere jejunos, ne deficiant in via. Periclitatur ergo, qui sine coelesti pane ad optatam mansionem pervenire festinat. Unde et angelus loquitur ad Eliam: Surge, et manduca, quia grandem viam ambulaturus es . Et dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
atorib derelictis. transgreditur in par
tes tyri et sidonis. ut tirios sidoniosq cura¬
ret. Mulier autẽ cananea egredit᷑ definib
pristinis. ut clamans filie impetret sanitatẽ.
Obserua.: qͦd inquinto decimo locofilia cana¬
nee sanetur. Miserere mei dñe fili dauid:
de finib suis. et errorẽ tirioꝵ acsidonioꝵ lo
ci fidei cõmutatione dimiserat. filia mea ma¬
le a demonio uexatur. Ego filiã ecclẽ. puto a¬
nimas credentiũ eẽ. que male a demonio
uexabant᷑. ignorantes creatorẽ. et ad orantẽ
lapidẽ. Qui ñ respondit ei uerbũ. Non de su¬
ꝑbia pharisaica. necde scribarũ suꝑcilio: sed
ne ipse sententie sue uideret᷑ contrariꝰ ꝑ quã

Expanded text:
atoribus derelictis, transgratoribus derelictis, transgrtes Tyri et Sidonis, ut Tyrios, Sidoniosque curaret. Mulier autem Chananaea egreditur de finibus pristinis, ut clamans filiae impetret sanitatem. Observa quod in quinto decimo loco filia Chanae sanetur. Miserere mei, Domine, fili David. de finibus suis, et errorem Tyriorum ac Sidoniorum loci ac fidei commutatione dimiserat. Filia mea male a daemonio vexatur. Ego filiam Chananaeae, puto animas esse credentium, quae male a daemonio vexabantur, ignorantes Creatorem, et adorantes lapidem. Qui non respondit ei verbum. Non de superbia Pharisaica, nec de Scribarum supercilio; sed ne ipse sententiae suae videretur esse contrarius,
Abbreviated transcription (Latin):
homuiẽ ñ negabunt. Dideis gͦ uentũ uali¬
dũ uenientẽ: timuit. Et cũ cepisset mergi.
clamauit dicens. Dñe saluũ me fac. Arde¬
bat animi fides. sed humana in ꝓfundũ in
firmitas trahebat. Paululũ gͦ relinqͥt᷑ tẽpta¬
tioni. ut augeat᷑ fides. et intelligat se ñ facul¬
tate postulationis. s potentia dnĩ conserua¬
tũ. Et continuo ihc̃ extendit manũ ad pre
hendit eũ. et ait illi. Modice fidei quare du¬
bitasti: Si aplõ petro de cuiꝰ fide et ardore men¬
tis supradiximꝰ. qui confident̃ saluatorẽ ro¬
modice fidei quare dubitasti. qͥd nobis dicen
dũ. qͥ huiꝰ modice fidei. ne minimã quidem
habemꝰ partiunculã: Qui in nauicula erant.
uenerunt et adorauerunt eũ dicentes.
Uere dei filius es. Ad unũ signũ tranquilli¬
tate mari reddita. que pꝰ nimias ꝓcellas in¬
terdũ et casu fieri solet. naute atq uecꝰto¬
res uere dei filiũ confitent᷑ et arrius in ecclã
p̃dicat creaturã. Et cũ tranffretassent. uene¬

Expanded text:
t. Videns vero ventum validum, timuit. Et cum coepisset mergi, clamavit, dicens: Domine, salvum me fac. Ardebat animi fides, sed humana fragilitas in profundum trahebat: paululum ergo relinquitur tentationi, ut augeatur fides, et intelligat se non facilitate postulationis, sed potentia Domini conservatum. Et continuo Jesus extendens mano. Et ait illi: Modicae fidei, quare dubitasti? Si apostolo Petro, de cujus fide et ardore mentis supra diximus, qui confidenter rogaverit SaModicae fidei, quare dubitasti? quid nobis dicendum est, qui hujus modicae fidei, nec minimam quidem habemus portiunculam? Qui autem in navicula erant, venerunt et adoraverunt eum, dicentes: Vere Filius Dei es. Ad unum signum tranquillitate maris reddita, quae post nimias procellas interdum et casu fieri solet, nautae atque vectores vere Filium Dei confitentur, et Arius in Ecclesia praedicat creaturam. Et cum transfretasset, vene
Abbreviated transcription (Latin):
ambulans suꝑ mare. Stationes et uigilie mi¬
litares: in terna horarũ spatia diuidiit᷑. Qumn¬
do gͦdicit. quarta autẽ uigilia nocꝰtis uenisse
ad eos dñm. ostendit tota nocꝰte ꝑiclitatos. &
extremo noctis atq in consũ matione mundi
eis auxiliũ prebitũ. Et uidentes eũ suꝑ mare
ambulantẽ. turbati sunt dicentes. qͥa fantas¬
ma ẽ. Si iuxta marcionẽ. et manicheũ. dñs

Expanded text:
ambulans supra mare. Stationes et vigiliae miambulans supra mare. Stationes et vigiliae militares in terna horarum spatia dividuntur. Quando ergo dicit, quarta vigilia noctis venisse ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos, et extrema parte noctis, atque in consummatione mundi eis auxilium praebiturum. Et videntes eum supra mare ambulantem, turbati sunt, dicentes: quia phantasma est. Si jux
Abbreviated transcription (Latin):
tur. in uitos eos ad ño recessisse dũ amore p̾cep¬
toris ne puncto quidẽ temporis ab eo uolunt
separari. Et dimissa turba: ascendit in mon¬
tẽ solus orare. Si fuissent cũ eo discipuli pe
trus et iacob et iohẽs. qui uiderant glam tns¬
formati: forsitan ascendissent in montẽ cũ eo.
Sed turba ad sublinua sequi ñ potest. nisi docu¬
erit eã iuxta mare in littore. et aluerit in deser¬
to. Qͦd autẽ ascendit solus orare. ñ ad eũ refe¬
ras. qui de quinq panib qͥnq milia saturauit.
inter deũ hominẽq diuisa sut. Nauicula¬
te quasi inuiti. et retractantes apłi. adño re¬
cesserant. ne illo absente naufragia susti¬
nerent. Deniq dño in montis caciumine cõ¬
morante.statĩ uentus contrarius oritur. et tur¬
bat in are. et ꝑiclitant᷑ apłi. et tã diu ĩmincis
naufragiũ ꝑseuerat. quãdiu ihẽ ueniat.
Quarta autem uigilia noctis. uenit ad eos.

Expanded text:
tur invitos eos a Domino recessisse: dum amore praeceptur invitos eos a Domino recessisse: dum amore praeceptoris ne punctum quidem temporis ab eo volunt separari. Et dimissa turba, ascendit in montem sotrus, et Jacobus, et Joannes, qui viderant gloriam transformati, forsitan ascendissent in montem cum eo; sed turba ad sublimia sequi non poterat, nisi docuisset eam juxta mare in littore, et aleret in deserto. Quod autem ascendit solus orare, non ad eum referas qui, de quinque panibus quinque millia satiavit inter Deum hominemque divisa sunt. Ubite quasi inviti, et retractantes apostoli a Domino recesserant, ne illo absente, naufragia sustinerent. Denique Domino in montis cacumine commorante, statim ventus contrarius oritur, et turbat mare, et periclitantur apostoli, et tamdiu imminens naufragium perseverat, quamdiu Jesus veniat. Quarta autem vigilia noctis venit ad eos
Abbreviated transcription (Latin):
quiuq uulia uiroꝵ exceptis mulierib et par
uulis. Iurta numerũ quinq panũ. et co¬
medentiũ uiroꝵ. qͥnq miliũ multitudo ẽ.
Nec dũ enĩ scdm̃ alterius loci narrationẽ.
ad septenariũ numerũ uenerat. quẽ qui
comedunt. quatuor. milia sunt. uicino euũ¬
głiohumero. Comedunt autẽ quinq mi¬
lia uiroꝵ qͥ in ꝑfectũ uirũ creuerant. & se¬
quebant᷑ eũ. de quo dicit zacharias. ecce uir
oriens nomen eus. Mulieres autẽ et paruu¬
li sexuᷤ fragilis. et etas minor numero indig¬
ni sunt. Onde et in numeroꝵ libro quotiꝰ¬
ens sacerdotes atq leuite et exercitꝰ uel tur¬
ba pugnantiũ describiunt᷑ serui et mulie¬
res et paruuli. et uulgus ignobile. absq
los suos ascendere in nauiculã. et p̃cedere eũ
tranffretũ: donec dimuteret turbas. Dis¬
cipulis p̾cipit tranffretare. et cõpellit ut
ascendunt .n. uuculã. quosermone ostendi¬

Expanded text:
quinque millia virorum, exceptis mulieribus et parquinque millia virorum, exceptis mulieribus et paruxta numerum quinque panum, et comedentium virorum quinque millium multitudo est. Necdum enim secundum alterius loci narrationem ad septenarium numerum venerat, quem qui comedunt, quatuor millia sunt, vicina Evangeliorum numero. Comedunt autem quinque millia virorum qui in perfectum virum creverant, et sequebantur eum, de quo dicit Zacharias: Ecce vir, Oriens nomen ejus. Mulieres autem, et parvuli, sexus fragilis et aetas minor, numero indigni sunt. Unde et in Numeroes sacerdotes, et Levitae, et exercitus vel turba pugnantium describuntur, servi, et mulieres, et parvuli, et vulgus ignobile absque los suos ascendere in naviculam, et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas. Discipulis praecepit transfretare, et compulit ut ascenderent naviculam: quo sermone ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
tegri. et ñ infrusta discerpti. nec diuisi in mul¬
tiplicẽ segetẽ: turbas et pueros et feminas. et
tantã multitudinẽ alere ñ poterant. fran¬
git᷑ gͦ lex cũ ꝓphĩs. et infrusta concepitur.
et eius in mediũ misteria ꝓferunt᷑. ut qͦd
integrũ ꝑmanens in statu pͥstino ñ alebat
diuisũ in partes. alat gentiũ multitud ine̾.
Et dedit discipulis panes. discipuli autẽ tur¬
bis. Turbe adño. ꝑ aplõs alimenta suscipiuñ.
Et tulerunt reliqui̾s duo decĩ cophinos. frag¬
inentoꝵ. plenos. Unusqͥsq apłõꝵ de reliqui is
saluatoris implet cophinũsuũ. ut uelhabe¬
at unde postea egentib cibos p̾beat. uel
ex reliquiis doceat fuisse ueros panes. qui
postea multiplicati sunt. Et simul quere
quomͦ in heremo et in tam uasta multitu¬
dine panes ñ inueniant᷑ nͥ quinq tantũ et
duo pisciculi: et tã facile duodecĩ cophini
repꝑiantͥ M anducantiũ autẽ fuit numerꝰ.

Expanded text:
tegri, et non in frusta discerpti, nec divisi in multegri, et non in frusta discerpti, nec divisi in multiplicem segetem, turbas et pueros, et feminas, et tantam multitudinem alere non possent. Frangitur ergo lex cum prophetis, et in frusta discerpitur, et ejus in medium mysteria proferuntur, ut quod integrum, et permanens in statu pristino non alebat, divisum in partes alat gentium multitudinem. Et dedit discipulis panes, discipuli autem turino per apostolos alimenta suscipiunt. Et tulerunt reliquias duodecim cophinos fragmentorum plenos. Unusquisque apostolorum de reliquiis Salvatoris implet cophinum suum, ut vel habeat unde postea gentibus cibum praebeat, vel ex reliquiis doceat veros fuisse panes, qui postea multiplicati sunt. Et simul quaere, quomodo in eremo et in tam vasta solitudine panes non inveniantur, nisi quinque tantum, et duo pisciculi, 106 et tam facile duodecim cophini reperiantur. Manducantium autem fuit numerus
Abbreviated transcription (Latin):
pisciculos. qͥ insalsis aquis et amaris fluctib
uersabantur. Qui ait cis. Afferte mͥ illos
huc. Audi marcion. audi manichee. quin¬
q panes et duos pisciculos ad ferri ad se
iub& ihẽ. ut eos scific& atq multiplic&.¬
luxta litterã manifestus ẽ. sensus. spiritalis
interp̾tationis sacramenta pandamꝰ. Dis¬
cũbere iubent᷑ suꝑ fenũ. et scdm̃ aliũ euũ¬
głistã supͣ terrã. ꝑ quinquagenos aut cen¬
tenos. ut postquã calcauerint carnẽ suã.
et om̃s flores illius. et seculi uoluptates. qua¬
si arens fenũ sibi subiecerint. tune ꝑ quin¬
quagenarii penitentiã. ad ꝑfectũ centesi¬
mi numeri culmen ascendant. Acceptis qͥnq
panib et duob piscib aspiciens in celũ. bene¬
dixit et fregit. et dedit discipulis panes. Aspi¬
Quinq panes et duos pisciculos sup̃sit in ma¬
nus. et fregit eos. traditq discipulis. Frangen¬
te dño. seminariꝰ fit ciboꝵ. Si enĩ fuissent in

Expanded text:
pisciculos, qui in salsis aquis et in maris fluctibus pisciculos, qui in salsis aquis et in maris fluctibus versabantur. Qui ait eis: Afferte mihi illos huc. Audi, Marcion; audi, Manichaee, quinque panes et duos pisciculos afferri ad se jubet Dominus, ut eos sanctificet atque multiplicJuxta litteram manifestus est sensus: spiritualis interpretationis sacramenta pandamus. Discumbere jubentur supra fenum, et secundum alium Evangelistam , supra terram, per quinquagenos aut centenos, ut postquam calcaverint carnem suam, et omnes flores illius, et saeculi voluptates quasi arens fenum sibi subjecerint, tunc per quinquagenarii numeri poenitentiam ad perfectum centesimi numeri culmen ascendant. Acceptis quinque panibus et duobus piscibus, aspiciens in coelum, benedixit et fregit, et dedit discipulis panes. AspiQuinque panes et duos pisciculos sumpsit in manus, et fregit eos, tradiditque discipulis. Frangente D
Abbreviated transcription (Latin):
nit in desertũ locũ. secunt᷑ eũ turbe multe.
relictis ciuitatib suis. egredit᷑ ad eos ihc̃ mise¬
ret᷑ turbe. curat languidos eor. et hoc facit
ñ mane. ñ crescente die ñ meridie. s uespere.
quando sol iusticie occubuit. Ihs̃ autẽ dixit¬
eis. Non habent necesse ire. date uos illis man¬
ducare. Non habent necesse ire. diuersos cibos
querere. me derelinquere. et emere sibi ignotoᷤ
panes. cũ secũ habeant celestẽ panẽ. Date eis
uos manducare. Prouocat aplõs ad fractionẽ
panis. ut illis se ñ habere testantib magnitu¬
do signi notior. fiat. Responderunt ei. NHon ha¬
bemꝰ hic: nisi qͥnq panes. et duos pisces. In alio
euuanglĩsta legunꝰ. Est hic qͥdã puer. qͥ hab&
quinq panes. Qui mͥ quidẽ uident᷑ significa¬
q intelligimꝰ testamentũ. uelqr par numerꝰ
refertur ad legẽ et ꝓphãs. Igitur apłi ante pas¬
sionẽ saluatoris et choruscationẽ euuangłii
fulgurantis. ñ habebant nͥ qͥnq panes et duos

Expanded text:
sertum locum; sequuntur eum turbae, relictis civitatibus suis; egreditur ad eos Jesus, miseretur turbae, curat languidos eorum: et hoc facit non mane, non crescente die, non meridie, sed vespere, quando sol justitiae occubuit, et finieis: Non habent necesse ire. Non habent necesse diversos cibos quaerere, et emere sibi ignotos panes, cum secum habeant coelestem panem. Date illis vos manducare. Provocat apostolos ad fractionem panis, ut illis se non habere testantibus, magnitudo signi notior fiat. Responderunt ei: Non habemus hic nisi quinque panes et duos pisces. In alio evangelista legimus: Est hic quidam puer, qui habet quinque panes ; qui mihi videtur significaque intelligimus Testamentum, vel quia par numerus refertur ad Legem. Igitur apostoli ante passionem Salvatoris et coruscationem Evangelii fulgurantis, non habebant nisi quinque panes et duos
Abbreviated transcription (Latin):
accinctus eriet ͥ. ¶r. te suo. statĩ precipitat᷑
in fluctib Fodẽ igitur fidei ardore quo sẽꝑ.
nunc quoq ceteris tacentib credit se posse
facere ꝑ uoluntatẽ magistri. qͦd ille poterat
ꝑ naturã. lube me uenire suꝑ aquas adte.Tu
precipe. et i licosolidabunt᷑ undȩ. Leue fiet
corpus. qͦd ꝑ se graue est. Et descendens petrus
de nauicula: ambulabat suꝑ aquas. Qui pu¬

Expanded text:
accinctus ependyte suo, statim praecipitatur accinctus ependyte suo, statim praecipitatur in fluctus. Eodem igitur fidei ardore quo semper, nunc quoque, caeteris tacentibus, credit se posse facere per voluntatem magistri, quod ille poterat per naturam. Jube me venire ad te super aquas. Tu praecipe, et illico solidabuntur undae: et leve fiet corpus quod per se grave est. Et descendens Petrus de navicula, ambulabat super aquam, u
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ in causa occurrit. et timentib p̾cipit di¬
cens. habete fidutiã nolite timere. & quid
sequit᷑ Egosũ. Nec subiungit qͥ ssit. uel ex
uoce sibi nota poterunt eũ intelligere. qͥ ꝑ
obscuras noctis tenebras loquebatur. uel ip̃¬
sũ eẽ repetebant. quẽ locutũ ad mor. sen no¬
uerant. Hec dices filus isrł. qͥ ẽ misit me aduos.¬
petrus ardentissime fidei inuenit᷑. Interro¬
gatis discipulis. quẽ hominesdicerent ihm̃.
dei filiũ confitetur. Colente ad passionẽ ꝑ¬
gere. licet erret in re.tam̃ ñ errat in affectu.¬
nolens eũ mori. quẽ filiũ dei fuerat. paulo
ante confessus. In monte cũ saluatore int̃
pͥmos pͥmꝰ ascendit: et in passione solus se¬
quit᷑. Peccatũ negationis qͦd ex repentino
timore descenderat. statĩ amaris abluit
lacrimis. Post passionẽ cũ essent in lacu gene¬
sareth et piscarent᷑. et dñs staret in litore.
aliis paulatĩ nauigantib ille ñ patit᷑. sed

Expanded text:
cipit, dicens: Habete fiduciam, nolite timere. Et quod sequitur, Ego sum, nec subjungit quis sit, vel ex voce sibi nota poterant eum intelligere, qui per obscurae noctis tenebras loquebatur, vel ipsum esse repetebant, quem locutum ad Moysen noverant: Haec dices filiis Israes ardentissimae fidei invenitur Petrus. Interrogatis discipulis, quem homines dicerent Jesum, Dei filium confitetur. Volente ad passionem pergere, licet erret in re, tamnolens eum mori, quem Filium Dei fuerat paulo ante confessus. In montem cum Salvatore inter primos primus ascendit, et in passione solus sequitur, 108 peccatum negationis quod ex repentino timore descenderat, amaris statim abluit lacrymis. Post passionem cum essent in lacu Genesareth, et piscarentur, et Dominus staret in littore, aliis paulatim navigantibus, ille non patitur moras, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Uare discipuli tui. transgrediunt᷑ tradi¬
tionẽ senioꝵ: Mira phariseoꝵ scribarũ¬
q stulticia. Dei filiũ arguunt. quare ho¬
minũ traditionẽ et p̾cepta ñseruet. Non enĩ
lauant manus suas. cũ panẽ manducant.
Manus. id est. oꝑa. ñ corꝑis utiq manus. s ani¬
me lauande sunt. ut fiat in illis uerbũ dei.
Ipse autẽ respondens: ait illis. Quare et uos
trans gredimini mandatũ dei. ꝓpt̃ tradit¬
onẽ urãm: Falsam calũpniã. uera responsi¬
one confutat. Cũ inquit uosꝓpt̃ traditionẽ
hominũ. p̾cepta dei neglegatis. quare disci¬
pulos meos arguendos creditis. qͦd senioꝵ uissa
paruipendant. ut dei scita custodiant: Nam
ds̃ dixit. Honora patrẽ et matrẽ. et qͥ maledixe¬
rit patͥ uel matͥ. morte morriat uos autẽ dicitiᷤᷤ

Expanded text:
uare discipuli tui transgrediuntur traditiones seniorum? Mira Pharisaeorum Scribarumque stultitia, Dei Filium arguunt, quare hominum traditiones et praecepta non servet? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant. Manus, id est, opera, non corporis utique, sed animae lavandae sunt, ut fiat in illis verbum Dei. Ipse autem respondens, ait illis: Quare et vos transgredimini mandatum Dei, propter traditionem vestram? Falsam calumniam vera responsione confutat. Cum, inquit, vos propter traditionem hominum praecepta Domini negligatis, quare discipulos meos arguendos putatis, quod seniorum jussa parvipendant, ut Dei scita custodiant? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem, et qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur. Vos autem dici
Abbreviated transcription (Latin):
maior ẽ in regno celor: Qua uid̾ant ꝓpetro
⁊ dño. idem tributũ redditũ. erequalitate
qui in redditione tributi domino fuerat cõꝑatꝰ.
ideo int̾rogant qͥs maior sit in regno cȩloꝵ. U
densq iħc cogitationẽ eoꝵ. ⁊ causa eroris intel¬
ligens. uult desidiũ głe. humilitutis contenti¬
onc sanare. Et aduocans ihc pariuilũ. statuit eũ¬

Expanded text:
major est in regno coelorum? Quia viderant pro Petro et Domino idem tributum redditum, ex aequalitate qui in redditione tributi Domino fuerat comparatus, ideo interrogant, quis major sit in regno coelorum? Vidensque Jesus cogitationes eorum, et causas erroris intelligens, vult desiderium gloriae, humilitatis contentione sanare. Et advocans Jesus parvulum, statuit eu
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝑdam industriã. me aliud iubente.⁊ ic aliud
ꝑpetrinte : Intantỹ aut̃ ñ erat iratꝰ homini. s
uitio.Iꝑ unũ hominẽ iudeos arguit infidelita¬
tis. ut statim intulerit. ad ferte eũ huc ad me.
pari. Siue increpauit puerũ. ⁊ exiuit abeo demo¬
niũ. quia ꝓpt̾ peccata sua ademone fuerat opp̃ss
Et dixer̃. Quare nos ñpotiuinꝰ eicere illud: q̃uidi
xit illis. Propt̃ incredulitatt̃ urãm. Hoc ẽ qͥd in
alio loco dicit. Iuecumq in nomine meo petie¬
ritis credentes accipietis. Ergo quotiens ñacce¬

Expanded text:
ud jubente, et te aliud perpetrante? Intantum autem non est iratus homini, sed vitio; et per unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: Afferte eum huc ad me. pari. Sive increpavit puerum, et exivit ab eo daemon: quia propter peccata sua a daemone fuerat oppressus. Et dixerunt: quare nos non potuimus ejicere illum? Dicixit illis: propter incredulitatem vestram. Hoc est quod alibi dicit: Quaecunque in nomine meo petieritis credentes, accipietis . Et ideo quotiesc
Abbreviated transcription (Latin):
Nonita sentiendũ ẽ. S moyses cũ uidet propter
desidium secundarũ coniigũ. quȩ uel ditiores.
uel iuniores. uł pulchriores essent. primas uxo¬
res int̾fici. aut malã uitã ducere. maluit indul¬
Simulq considera qͦd ñ dix̃ ꝓpt̃ duritiã cordis
urĩ ꝑmisit uob̾ ds̃. s moẏses ut uixta apłm con¬

Expanded text:
Non ita sentiendum est. Sed Moyses cum videret propter Non ita sentiendum est. Sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum, quae vel ditiores vel juniores vel pulchriores essent, primas uxores interfici, aut malam vitam ducere, maluit indulSimulque considera quod non dixit, propter duritiam cordis vestri permisit vobis Deus, sed Moyses; ut juxta Apo
Abbreviated transcription (Latin):
gia. Nonenĩ ait masculũ et feminas qͦd expͥoꝵ
repudio qͣrebat᷑. s masculũ ⁊ fenunã. ut uniꝰ
conuigis consortia nec terent᷑. P ropt hoc dimit¬
duo in carne una. Premiũ nuptiarũ ex duob
unã carnẽ ficri. Castitas uincta spiritui. unꝰ
Hanc homo ñ potest seꝑare. nͥ forsitan solꝰ deus.
Homo seꝑat. quando ꝓpt̃ desiđium secundę u¬
xoris primã dimitit. Ds seꝑat qui & coniunre¬
rat. quando exconsensu ꝓpter seruitutẽ dei. eo
qͦd tempꝰ inarto sit. sic habemꝰ uxores. quasi ñ¬
xxi.habentes. Dicunt illi. Iuid gͦ moyses mandauit
dari libellũ repudii et dimittere : Apperiunt ca¬
lumniã. ꝗͣ parauerant. Et certe dñs non propriã
sententiã ꝓtulerat. s uettris lystoriȩ ⁊ mandator
fuerat recordatꝰ dĩ. ait illis. Qm̃ moyses adduriti
Numqͥd potest ds̃ sibi eẽ cont̾riꝰ. ut aliud ante
iusserit. ⁊ sententiã suã nouo frangat imꝑio:

Expanded text:
gia. Non enim ait, masculum et feminas, quod ex priorum gia. Non enim ait, masculum et feminas, quod ex priorum repudio quaerebatur: sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortia necterentur. Et dixiduo in carne una. Praemium nuptiarum, e duabus unam carnem fieri. Castitas juncta spiritui, unushanc homo non potest separare, nisi forsitan solus Deus. Homo separat, quando propter desiderium secundae uxoris, primam dimittit. Deus separat, qui et conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei eo quod tempus in arcto sit sic habemus uxores, quasi non habentes . Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii, et dimittere? Aperiunt calumniam quam paraverant. Et certe Dominus non propriam sententiam protulerat, sed veteris historiae et mandatorum Dei fuerat recordatus. Ait Nunquid potest Deus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio?
Abbreviated transcription (Latin):
q̃cumq decausa : Degalilea uenerat ad iudeã. id¬
cireo phariseoꝵ scribarumq factio int̾rogat eum.
utrũ liceat homitu dimittere uxorẽ qualibet¬
ex causa. ut quasi cornuto cum teneant sillogis¬
mo. ⁊ quod cũq responderit. captioni pateat.
Sidixerit dimittendã ẽẽ uxoie. qualiba ercau¬
sa. ⁊ ducendas alias. pudicitiȩ p̾dicator. sibi uidebit᷑
docere cont̾ria. Sin aut̃ respondit. ñ omnẽ obcau¬
sã debere dimitti. qͣsi sacrilegii reus tenebit᷑. et
aduersũ doctruiã moẏsi. ac ꝑmoysen dei facere.
at. Scripturã scãm adducens intestimoniũ. et
naturalẽ legẽ primãq dei sententiã secundȩ
opponens. quȩ ñuoluntate dĩ. s. peccantiũ ne
.x. cessitate concessa ẽ. Non legittis quia qui fecit
abinttio masculũ ⁊ feminã fecit eos: Hoc inexor¬
dio genescos scriptum ẽ. Dicendo autẽ masculũ
⁊ feminã. ostendit secunda uitanda e̾ẽ coniu¬

Expanded text:
quacumque ex causa? De Galilaea venerat ad Judaeam: idquacumque ex causa? De Galilaea venerat ad Judaeam: idcirco Pharisaeorum Scribarumque factio interrogat eum: utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet causa, ut quasi cornuto teneant eum syllogismo: et quodcumque responderit, captioni pateat. Si dixerit, dimittendas esse uxores qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi videbitur docere contraria. Si autem responderit, non omnem ob causam debere dimitti, quasi sacrilegii reus tenebitur; et adversus doctrinam Moysi ac per Moysen Dei, facere at, Scripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem, primamque Dei sententiam secundae opponens; quae non voluntate Dei, sed pe. Qui respondens ait eis: Non legistis, quia qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos? Hoc in exordio Geneseos scriptum est. Dicendo autem, masculum 145 et feminam, ostendit secunda vitanda conju
Abbreviated transcription (Latin):
Scio quosdã istũ quidebebat decẽ milia ta¬
lentoꝵ. diabolũ int̾pretari. cuiꝰ uxorẽ et
filios uenundatos ꝑseuerante illo inmalitia.
insipientiã ⁊ malas cogitationes intelligi
uolunt. Sicut enĩ iusti uxor dicit᷑ sapien¬
tia. sic ⁊ uxoreꝰ iniusti et peccatoris appella¬
ri stultitiã. S qͦmͦ ei dimittat dñs decẽ milia ta¬
lenta. et ille nob̾ conscruis suis centũ denarios ñ
dimiscrit. nec ecđiasticȩ int̾p̃tationis ẽ. nec a
tia dei flec̾tit᷑ atq mutatur. Si parua fr̃ib ñ di¬
mittimus. magna nob̾ adeo ñ dimittantur.
Et quia potest urius qͥsq dicere. nichil habeo con¬
tra illũ. ipse nouit. habet dm̃ uidicẽ ñ mͥ curę
ẽ qͥd ulit agere. ego ignoui ei. confirmat senten¬
tiã suã. ⁊ omnẽ simulationẽ fict& pacis euertit
dicens. si ñ reruseritis unus quisq frĩ suo decor
uIIII. dib ur̃is. Et accesser̃ ad eum pharisei. temptantes
eũ dicentes. si lic& homini dimittere uxorẽ suã

Expanded text:
istum qui debebat decem millia talenta, diabolum interpretari, cujus uxorem et filios venundandos perseverante illo in malitia, insipientiam et malas cogitationes intelligi volunt. Sicut enim justi uxor, dicitur sapientia: sic uxorem 144 injusti et peccatoris, appellari stultitiam. Sed quomodo ei dimittat dominus decem millia talenta; et ille nobis conservis suis centum denarios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpretationis est, nec a tia Dei flectitur atque mutatur. Si parva fratribus non dimittimus, magna nobis a Deo non dimittentur. Et quia potest unusquisque dicere: nihil habeo contra eum, ipse novit: habet Deum judicem, non mihi curae est, quid velit agere, ego ignovi ei; confirmat sententiam suam, et omnem simulationem fictae pacis evertit, dicens: Si non remiseritis unusquisaccesserunt ad eum Pharisaei tentantes eum, et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam
Abbreviated transcription (Latin):
semel fuerat ad ultera. obprobriũ ñtimebat.
puli. Si ita ẽ causa hominis cũ uxore. n̾expedit
nubere. Graue pondus uxoꝵ ẽ. si excepta causa
fornicationis eas duntitere ñlicet. Iuid enĩ
sitemulenta fuerit. si racunda. simalis moribꝰ.
si luxuriosa. si gulosa. si uaga. si uirgatrix. ⁊ ma¬
ledica. tenenda erit istiꝰ modi: uelinius. nolimꝰ.
sustiuuenda. Cũ ciũ e̾e̾mus liberi. uoluntate nos
subicinus seruititi. Sidenteᷤᷤ gͦ apłi graue u¬

Expanded text:
semel fuerit adultera ob proprium non timebatsemel fuerit adultera ob proprium non timebatpuli: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere. Grave pondus est fornicationis, eas dimittere non licet. Quid enim si temulenta fuerit, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, si gulosa, si vaga, si jurgatrix et maledica, tenenda erit istiusmodi? volumus, nolumus, sustinenda est. Cum enim essemus liberi, voluntate nos subjecimus servituti
Abbreviated transcription (Latin):
qr quicumq dimiserit uxorẽ suã. obcausã for¬
nicationis. ⁊ aliã duxerit. męchat᷑. ⁊ quidimis¬
sã duxerit. mȩchatur. Sola fornicatioẽ. quȩ
uxoris uincat affectũ. linmo cũ illa unã carnẽ
inaliã diuiserit. et se fornicatione seꝑauerit
amarito. ñ deb& teneri. ne uirũ qͦq sub maledic¬
to faciat dicente scriptura. qͥtenet id ulterã. stul¬
tionis suspicio. libe uxor dimrititur. Et qͥa po¬
terat acciđe. ut aliquis calũniã faceret in nocen¬
ti. ⁊ obsecundã copulã nuptiarũ. ueteri. crunen
inpingeret. sic priorẽ iubetur dimittere uxorẽ.
ut secundã. prima iuuente ñhabeat. Qͦd enĩ di¬
cit. taleẽ. Siñ propt᷑ libidinẽ .s. nenꝓpter iniuri
ã dimittis uxorẽ. quare exꝑtus infelicis prioris
nuptias. nouarũ te unmittis ꝑiculo: Nec ñ qͥt
poterat euenire. ut uixta eandẽ legẽ uror qͦq
marito daret repudiũ. eadẽ cautela p̾cipitur
ne secundũ accipiat uirũ. Et qr meretrir ⁊ qͣ

Expanded text:
dimiserit uxorem suam nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, maechatur, et qui dimissam duxerit, maechatur. Sola fornicatio est quae uxoris vincat affectum. Imo cum illa unam carnem in alteram dimiserit, et se fornicatione separaverit a marito, non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram taut fornicationis suspicio, libere uxor dimittitur, et quia poterat accidere ut aliquis calumniam faceret innocenti, et ob secundam copulam nuptiarum veteri copulae crimen impingeret, sic priorem dimittere uxorem jubet, ut secundam prima vivente non habeat. Quod enim dicit tale est: Si non prs nuptias novarum intromittas periculo. Nec non quia poterat evenire ut juxta eamdem legem uxor quoque marito daret repudium, eadem cautela praecipitur, ne secundum accipiat virum. Et quia meretrix et quae
Abbreviated transcription (Latin):
re Quod ut manifestiꝰ fiat. dicamꝰ subexẽ¬
plo. Siqͥs nr̃m comiserit adulteriũ. homici¬
diũ. sacrilegiũ. maiora crimina. decẽ ituiliũ
talentoꝵ rogantib diittuntur. si iͥ ep̃a
dimittant minora peccantib Si aut̃ ob fac¬
tã contumeliã simus implacabiles. ⁊ ꝓpter
amariꝰ uerbũ ꝑpetes hubeamꝰ discordias. ñ¬
ne nob uidemurꝰ recte redigendi in carcerẽ.
⁊ subexemplo oꝑis nr̃i hoc agere. ut maioꝵ no¬
bis delictoꝵ uenia ñ relaxetur: Oblatꝰ est

Expanded text:
festius fiat dicamus sub exemplo: Si quis nostrum commiserit adulterium, homicidium, sacrilegium, majora crimina decem millia talentorum rogantibus dimittuntur, si et ipsi dimittant minora peccantibus. Sin autem ob factam contumeliam simus implacabiles, et propter amarum verbum perpetes habeamus discordias, nonne nobis videmur recte redigendi in carcerem, et sub exemplo operis nostri hoc agere, ut majorum nobis delictorum venia non relaxetur? Si aut
Abbreviated transcription (Latin):
trata fuerat inmonte. Nongͦ uult hoc in pͦpulis
scandalum facera. Et int̾rogauer̃ cum discipłi¬
eiꝰ dicentes. Iuid gͦ scribe dicunt. quod hellam
oporteat uenire primũ : Nisi causas nouerimꝰ
quare int̾rogauerint discipłi suꝑ heliȩ nomine.
stulta uidetur ⁊ extra ordinaria. eoꝵ interroga¬
tio. Iuid enĩ ꝑtinet adea quȩ supra scripta st̃.
de heliȩ aduentu querere: Traditio phariseoꝵ.
qͦd helias ueniat antt aduentũ saluatoris. ⁊ redu
cat corda patrũ ad filios.⁊ filioꝵ adpatres. et res¬
tituat om̃ia inantiquũ statũ. Estimant gͦ disci¬
mͦ p̃cursor tuus ñ apparet: Maxime. qr heliam
uiderant recessisse. Quando aut̃ aditiunt scribȩi
⁊ dicunt. quod heliam oporteret primũ uenire
pͥmũ dicendo ostendunt. nͥ helias uenerit ñ sit
denis ait eis. helias quidẽ uenturꝰ e. ⁊ restituet õa

Expanded text:
trata fuerat in monte. Non vult ergo hoc in populos trata fuerat in monte. Non vult ergo hoc in populos scandalum faceret. Et interrogaverunt, etcli dicentes: Quid ergo scribae dicunt, quod Eliam oportet primum venire. Nisi causas noverimus quare interrogaverint discipuli super Eliae nomine, stulta videtur et extraordinaria eorum interrogatio. Quid enim pertinet ad ea quae supra dicta sunt, de Elia et adventu ejus quaerere? Traditio Pharisaeorum quod Elias veniat ante adventum Scet corda patrum ad filios et filiorum ad patres, et restituet omnia in antiquum statum. Aestimant ergo apostomodo praecursor tuus non apparet, maxime quia et Eliam viderant recessiset dicunt: quia Eliam oporteat primum venire, primum dicendo ostendunt, quod nisi Elias venerit, non sit dens ait illis: Eli