comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
em̃i future ciuitatis sulco designabatur. idẽ aratro. Cato. qui ĩquit urbẽ nouã
cond&. tauro et uacca aret. ubi arau̾it murũ faciat. Ubi portã uult eẽ. ararrũ
sustollat. et porret. et portã uocet. Ideo aũt urbs ararro circũdabat᷑ a dispari
sexui iuuencoꝵ. pp̃ cõmix̾ionẽ familiarũ. & imaginẽ serentis. fructũq red¬
dentis. Urbs aũt aratro ꝯdit᷑. aratro uertit᷑. Unde oratius. Inprimereq mu¬
ris hostile aratrũ. Oppidũ quidã ob oppositione muroꝵ dixer̃. Alii ab oppib
reodendis. eoqd sir munitũ. Alii qđ sic ĩ eo ꝯuentꝰ hĩtantiũ. & opẽ det mutuã
receptacula frigoris et caloris. nͨ ip̃i int̾ se homiires ab hominib satis erant tuti.
Tandẽ naturali sollercia speluncis siluestribq tegum̃tis tuguria sͥ et casas
uirgultis arundinibq ꝯtexuer̃. quo eẽt tutior uita. nelis qui noc̃e possẽt¬

Expanded text:
enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris augusti ꝯdidit. quã ex eius nomine cesariã nominauit. sic̃ herodes aliã
cesariã ĩ palestina que nũc urbs ẽ clarissima. Ichosiũ cesariensis mauritame
opidũ. hercule illuc transeunte uigo sita comitat eiꝰ deseendẽtes ꝯftruxer̃.
Hanc ne quis imposito ase noĩe priuatĩ głaret᷑ de ꝯdentiũ numero: urbiicho¬
sio nom̃datũ. Cirene regina fuit libie. que ex suo nomine ciuitatẽ cirenen
condidit. ex qua &e libiã cirenensẽ uocauit. de edieficiis publides.ii.
iuitas ẽ concors hominũ multitudo societaris uincło ad unata. dicta a ciui¬
hĩtatores uocant᷑. Tres sunt aũt societates filiarũ urbiũ gentiũ. Urbs uocata
ab orbe. qd antique ciuitates ĩ orbe fiebant. uł aburbo par aratri. quo muri
designabant᷑. Unde ẽ illud. Optauitq locũ regno & ꝯludere sulco. Locus

Expanded text:
Caesaris Augusti condidit, quam ex eius nomine Caesaream appellavit; sicut Herodes aliam Caesaris Augusti condidit, quam ex eius nomine Caesaream appellavit; sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. Icosium Caesariensis Mauretaniae oppidum, Hercule illuc transeunte, viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo nomine civitatem Cyrenen condidit, ex qua et Libyam Cyrenensem vocavit. § 2 De aedificiCivitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civihabitatores vocantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ uet̾ani. solutiq amilicia. Olisiphona ab ulixe ꝯditaẽ & mincupata
quo loco sic̃ historiograᷤᷤ dicunt. Celũ a t̾ra. et maria distingunt᷑ a t̾ris. Spa¬
lim cesar iulius ꝯdidit. quã ex suo & rome urbis uocabulo uiliã romulã
nuncupauit. Spala aũt asitu cognominata ẽ. eo qđ in solo plaustri sb̾fixa ꝓ
fundo palis locata ẽ. ne lubricꝰ atq ĩstabili fundam̃to cadent. Gades oppidũ
a penis ꝯditũ. qui &̾ et cartaginensẽ spartariã odider̃. Septẽ oppidũ: a mõtibꝰ
uii. qr ĩsimlitudinẽ fr̃s uocati gaditano ĩminent frero. Tingis ciuitatis et̃
liranteus auctor ẽ. quẽ hercules fert᷑ lucte certamine suꝑatũ int̾fecisse. lix
aũt alixo flumine mauritanie mincupata: Ibi aũt ante regia fuit et sala. qđ
ĩmineat sale flumini. Cesareã mauritame oppidũ iuba rer mauroꝵ in honorẽ

Expanded text:
cuntur veterani solutique militiae. Olisipona ab Ulixe est condita et nuncupata; cuntur veterani solutique militiae. Olisipona ab Ulixe est condita et nuncupata; quo loco, sicut historiographi dicunt, caelum a terra et maria distinguuntur a terris. Hispalim Caesar Iulius condidit, quam ex suo et Romae urbis vocabulo Iuliam Romulam nuncupavit. Hispalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubrico atque instabili fundamento cederet. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam et Carthaginem Spartariam condiderunt. Septe oppidum a montibus septem, qui a similitudine Fratres vocati Gaditano inminent fretu. Tingis civitatis et Lix Antaeus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Mauretaniae oppidum Iuba rex Maurorum in honorem
Abbreviated transcription (Latin):
atq ĩ ultimos gallie sinus nauib ꝓfecti. arimsq se adu̾sꝯ gallicã seuerita¬
tẽ tuentes massiliã gdider̃. et ex nomine ducis nuncupauer. Hos uarro
trilingues ẽẽ ait. qd ex grece loqͣntur & latine et gallice. Marbonã. &. are
latũ. & pictaum colo ꝓprii ꝯdider̃. Gurdigallim appellatã fer̃. đ burdogal¬
los primũ colonos habuerit. quib antea cultorib adimpleta ẽ. Tirrac honã
ĩ hyspania scipiones ꝯstruxer̃. ideo cap̃ ẽ terraconẽsis ꝓuncie. astri sub
subuersa atq indesolationẽ relacta ẽ. Saginitũ greci ex insula iacineto
ꝓfecti ^ hispaniã condider̃. quã affri postea bello. inpetitã deleuer. E meri¬
tã cesar augustꝰ edidit post quã hisiranã & quasdã oceani ĩsulas cepit.
dans ei nom̃ ab eoqd ibi milites ueteranos ꝯstituissent. Nam emeriti di¬

Expanded text:
Atque ita in ultimos Galliae sinus navibus provecti, armisque se adversus Gallicam feritaAtque ita in ultimos Galliae sinus navibus provecti, armisque se adversus Gallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt et ex nomine ducis nuncupaverunt; ADRV hos Varro trilingues esse ait, eo quod et Graece loquantur et Latine et Gallice. PRIMIS A SElatum, et Pictavium coloni proprii condiderunt. Burdegalim appellatam ferunt, quod Burgos Gallos primum colonos habuerit, quibus antea cultoribus adimpleta est. 65. Tarraconam in Hispania Scipiones construxerunt; ideo caput est Tarraconensis provinciae. 66. subversa atque in desolationem redacta est. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispania condiderunt; quam Afri postea bello inpetitam deleverunt. Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti di
Abbreviated transcription (Latin):
ris condidit. Que et ꝑegrinas merces acciꝑ& et hostẽ moraret᷑. quã ab ip̃o
situ hostiã appellauit. Galli quidã intestina discordia & assidius dissensionib̾
ꝯdidisse. Est aũt inuenecia que gallicis alpina dr̃ et dicta mantua qͥ manes
tuetꝰ. Parthenopea: a parthenope quadã uirgine illic sepulta. pathe nopea
appellata. Qđ postea oppidũ augustus neapolim maluit eẽ. ad ꝓmũtoriũ
leucatos ĩ quo actũ apollinis tẽplũ fut. bellũ aug̾tus ꝯrra antoniũ gessit
quo uicto nr̃bẽ inattico situ ꝯdidit. quã a uictoria neapolĩ appellauit. Palan¬
i parthenioꝵ dux parthemos constituri. Taras neptuni fuit. a quo taren
ret: et focenses ab eo expugnati omib angustiis prement᷑: iurauer̃ ut
ꝓfugerẽt quã longissime ab imꝑio ꝑsarũ. ubi ne nom̃ quidẽ eoꝵ audirẽt.

Expanded text:
ris condidit quae et peregrinas merces exciperet et hostem moraretur, quam ab ipso ris condidit quae et peregrinas merces exciperet et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. Galli quidam intestina discordia et assiduis dissensionibus Mantuam condidisse. Est autem in Venetia, quae Gatlia Cisalpina dtuetur. Parthenope a Parthenope quadam virgine illic sepulta Parthenope appellata; quod oppidum postea Augustus Neapolim esse maluit. Ad promuntorium Leucaten, in qutiaco sinu condidit, quam a victoria Nicopolim appellavit. 62. Phalantus Partheniorum dux Parthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentret, et Phocenses ab eo expugnati omnibus angprofugerent quam longissime ab imperio Persarum, ubi ne nomen quidem eorum audirent.
Abbreviated transcription (Latin):
lauiie nouerse sue regno. albam longã edificaunt. Alba aũt uocata pp̃ colorẽ sui.
Longa: qr longũ ẽ oppidũ urta ꝓliritatẽ collis ĩ quo sita ẽ. Ex hac oẽ urbe reges
albanoꝵ appellari ceper̃. Capiã capis siluius rex abbanoꝵ ꝯstruxit. appellata
nomine conclitoris. lic& sint qͥ dicũt acapacitate eã capuã dictã qd ẽius t̾ra om¬
nẽ uite fr̾uctũ cipiat. alii al alocis cimpestrib in quib sita ẽ. Est aũt capur
urbiũ campanie. it̾ tres maximas. romani cartaginẽq mimerata. aqua &.
ꝓieincias iralie cãpania dicta ẽ. Romulus cũ int̾fecto apud albã amulio. Ainum
nimitorẽ in regnũ restituiss&. in eũ locũ ubi mũc roma ẽ deuenit. ibiq
sedes posuit. moenia ꝯstruxit. urbẽq suo nomine romã uocauit. Hane aũt
arcis. Ancus marchus ex filia mime pampiliꝯ natꝯ. hic urbẽ meritu tibe¬

Expanded text:
Laviniae novercae suae regno, Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis; Laviniae novercae suae regno, Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis; Longa, quia longum oppidum est juxta prolixitatem collis in quo sita est. Ex hac etiam urbe reges Albanorum appellari coeperunt. 54. Capuam Capus Sylvius rex Albanorum construxit, appellatam nomine conditoris, licet et sint qui dicant a capacitate eam Capuam dictam, quod ejus terra omnem vitae fructum capiat; alii a locis campestribus in quibus sita est. Est autem caput urbium Campaniae, inter tres maximas Romam, Carthaginemque numerata, ex qua et provincia Italiae Campania dicta est. 55. Romulus cum interfecto apud Albam Amulio, avum Numitorem in regnum restituisset, in eum locum, ubi nunc Roma est, devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit. Hanc autem arcis. Ancus Marcius ex filia Numae Pompilii natus: hic urbem in exitu Tibe
Abbreviated transcription (Latin):
moniã cuutatẽ. atq inde lacedemonios spartha nos dicit. Achaia ab acheo ꝯs¬
tructa. Pelops qui apud argos regnauit. peloponensẽ urbẽ ꝯdidit. Sieros insula.
Rodus rodũ edificauit. Carpathus choum. Costifono filiꝰ paũ. Angeus ligurci
filiꝰ samnũ. Dardanꝯ aũt ꝯdidit dardaniã. Thessalonicã thessalꝯ grecifiliꝰ hedifi¬
cauit. in qua & et regnauit. Grundusiũ ꝯstruxer̃ greci. Brundusiũ aũt dictũ
ẽ grece. qd brunda cerui capud dicat᷑. Sic ẽ em̃ ut et cornua uideant᷑. et capirt
et lingua. in posicione ip̃iꝯ ciuitatis. In italia añt ab iano ianiculũ. asatͦno
sat᷑ma atq latiũ ꝯditũ. eo qđ ibi fugiens latuiss&e cognominatũ. Ab hercule ĩ
campania põpeiã qui uictor ex hispania pompã boũ duxerat. Eneam aũt pꝰ ex̾idiũ
troie meadẽ italiã ueniens ab uxoris nomine lauiniã ꝯdidit. Ascamus uͦ relicto

Expanded text:
moniam civitatem, atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. 48. Achaia ab Achaeo consmoniam civitatem, atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. 48. Achaia ab Achaeo constructa. Pelops, qui apud Argos regnavit, Peloponnensem urbem condidit. Cecrops in insula Rhodo RHODUM aedificavit. Carpathus Coum. Aeos Typhonis filius Paphum. Angaeus Lycurgi filius Samum. Dardanus autem condidit Dardaniam. Thessalonicam Thessalus. Graeci filius, aedificavit, in qua etiam regnavit. 49. Brundisium construxerunt Grest Graece quod brunda caput cervi dicatur: sic est enim ut et cornua videantur et caput et lingua in positione ipsius civitatis. In Italia autem a Iano Ianiculum, a Saturno Saturnia atque Latium conditum, eo quod ibi fugiens latuisset cognominatum. Ab Hercule in Campania Pompeia, qui victor ex Hispania pompam boum duxerat. Aeneas autem post excidium Troiae in eadem Italia veniens, ab uxoris nomine Lavinium condidit. Ascanius vero relicto
Abbreviated transcription (Latin):
nice que primũ mirandina uocabat᷑. Cõstantinopoli urbẽ tracie ꝯstantinuser
nomine suo instituit. solã rome meritis et potentia adequatã. Hanc ꝯditam
culũ. t̾re maris q copus. Unde oẽ cõstantino aptissimã condere udicauit. ut et re¬
ceptaculũ sibi t̾ra mariq fieret. Ulnde et nũc romã imꝑii sedes. et tociꝰ caput ẽ oriẽ¬
tis. sic̃ et roma occidentis. Eͥpirũ ciuitas tracie ꝯdita e̾ a puro & cognominata.
Athenas inelladã cicrops ꝯdidir. et ex suo nomine cieropiã nominauit. Hanc
ueluti templũ habuer̃ athenas. Chorintũ in achaia condidit corithis orestis
filius. hoc greci coritheam uocant hoc ẽ ad ministrationẽ rei publice. Thebas
boetie cathinus ueniens a fenicib condidit thebis egiptus prius ab eo ꝯstruc
tho filio foronei uocata. qui fint filiꝰ machi. Ip̃am aũt eẽ sparthã quã & lacede

Expanded text:
nice, quae primum Mariandyna vocabatur. Constantinopolim urbem Thraciae Constantinus ex nice, quae primum Mariandyna vocabatur. Constantinopolim urbem Thraciae Constantinus ex nomine suo instituit, solam Romae meritis et potentia adaequatam. Hanc conditam culum terrae marisque copiis. Unde et eam Constantinus aptissimam condere iudicavit, ut et receptaculum sibi terra marique fieret. Unde et nunc Romani imperii sedes et totius caput est orientis, sicut et Roma occidentis. Epirum civitas Thraciae condita est a Pyrrho et cognominata. Athenas in Hellade Cecrops condidit, et ex suo nomine Cecropiam nominavit. Hanc veluti templum Athenas habuerunt. Corinthum in Achaia condidit Corinthus Orestis filius. Hanc Graeci Corintheam vocant, hoc est administrationem reipublicae. Thebas Boeotiae Cadmus veniens a Phoenicibus condidit, Thebis Aegyptiis prius ab eo construto filio Phoronei vocata, qui fuit filius Inachi. Ipsam au
Abbreviated transcription (Latin):
inporruosa. hec ẽ urbs egipti postea uersa in alerandriã. Thebas egiptias ꝯ di¬
dit cithimis. que int̾ egiptias urbes uumero portirũ nobiliores lnñtur. Ad quas¬
ad cõmercia arabes undiq sbeunt. hinc regio egipti thebaida dicta ẽ. T̃hebe ãt̾¬
añt et boenie sũt ẽgiptie. uno tam̃ auerore ꝯdite. P tholomas et beronice ⁊
tanais ꝓles ꝑse edificauit. de qua euutate fuit. Paulꝯ apłs. Natus inquit ĩ
tarso cilicie. Quidã &ẽ locus indie tarsꝰ uocat᷑. Seleuciã cesarie condidit selei¬
cus. quiet antiochiã. Hilus aũt appolłonis filiꝰ in frigia hiliũ condidit. Ama¬
zones effesũ in asia construxer. Theseus uͦ snurnã construxit q̃ homero po¬
ete patria extitit. et uocata sinirna qđ eius campos herms fluuiꝯ secat. Dios¬
corã colchorũ urbẽ amphit & cireius aurige castoris et pollucis grece discori
appellant᷑. Nicomedia a niconiedo rege bitie edificata ẽ. Bithima odita a fe¬

Expanded text:
osa. Haec est urbs Aegypti Noo, postea versa in Alexandriam. 35. Thebas Aegyptias condidit Cadmus, quae inter Aegyptias urbes numero portarum nobiliores habentur, ad quas commercia Arabes undique subvehunt. Hinc regio Aegypti Thebais dicta est. Thebae autem et Boeotiae sunt et Aegyptiae, uno tamen aDanaes proles Perseus aedificavit. De qua civitate fuit Paulus apostolus: Natus, inquit, Tharso Ciliciae. Quidam etiam locus Indiae Tharsis vocatur. 38. Seleuciam Isauriae condidit Seleucus, qui et Antiochiam. Ilus autem Apollinis filius in Phrygia Ilium condidit. Amazones Ephesum in Asia construxerunt. 39. Theseus vero Smyrnam construxit, quae Homero poetae patria exstitit, et Smyrna vocata, quod ejus campos Hermus fluvius secat. 40. Dioscoriam Colchorum urbem Amphytus et Tilchius aurigae Castoris et Pollucis fabriBithynia condita a Phoe
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista positꝰ. ĩ publico cõspici a ppło possit. quo lib̾ius audiat᷑. Tribunal. eo
qͣ inde a sac̃dote tribuant᷑ precepta uiuendi. Est eñi loco ĩsbluni ꝯsticum uñ

Expanded text:
psalmista positus in publico conspici a populo possit, quo liberius audiatur. 16. Tribunal, eo psalmista positus in publico conspici a populo possit, quo liberius audiatur. 16. Tribunal, eo quod inde a sacerdote tribuantur praecepta vivendi. Est enim locus in sublimi constitutus,
Abbreviated transcription (Latin):
regen̾ati purificant᷑. & bene quodã presagio delubra sunt appellata. Sũt em̃i
insp̃s scĩ mist̾io formant᷑. tres in ascensii. et tres in descensu. Septimus uͦ hicẽ qui
& quarit. id ẽ similis filio hominis. extinguens fõrnacẽ ignis. stabilim̃tũ pedũ
bant᷑ regũ hĩtacula. unde et nom̃ hũt. Nam basileus rex. et basalice regie hĩ¬
tatõnes. Nunc aũt diuina tẽpla basilice nominantꝰ: qr ibi regi omniũ dõ cultꝰ
et sacrificia offẽruntꝰ. Martiriũ locꝰ martiris greca diriua ̾ne. eoqđ ĩ memoria
martiris sit ꝯstructũ. uł d sepulcra scoꝵ ibi sint martirũ. Aram quidã uocatã
dixer̃ q ibi incense uictime ardeãt. Alii aras dicũt a precãnib quas greci aras
Altare aũt̾ ab altitucline ꝯstar ẽẽ nominatũ. q̃i alta ara. Pulpitũ qd in eo lector ut

Expanded text:
regenerati purificantur, et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim regenerati purificantur, et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim in Spiritus sancti mysterio formantur, tres in descensu, et et quartus, id est similis Filio hominis, extinguens fornacem ignis, stabilimentum pedum, bantur regum habitacula, unde et nomen habent. Nam basileus rex, et basilicae regiae habitationes. Nunc autem ideo divina templa basilicae nominantur, quia ibi regi omnium Deo cultus et sacrificia offeruntur. Martyrium locus martyrii Graeca derivatione eo quod in memoriam martyris sit constructum, vel quod sepulcra sanctorum ibi sint martyrum. 13. Aram quidam vocatam dixerunt, quod ibi incensae victimae ardeant. Alii aras dicunt a precationibus, id est, quasAltare autem ab altitudine constat esse nominatum, quasi alta ara. 15. Pulpitum, quod in eo lector, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Oratoriũ orationi tantũ ẽ ꝯsecratũ. in quo nemo aliquid agere deb& nisi
id q factum ẽ. Unde & nom̃ accepit. Monasteriũ unius monachi hĩtatõ
et latino uidetur eẽ compositũ. Est eni hĩtatio ẽ plurioꝵ ĩ cõmune
bcũq magnis antiqͥ templi dicebãt᷑. et tẽpla dicta qͣi tecta ampla. S& et locꝰ
designatt adorientẽ a ꝯtemplatione tẽplũ dicebat᷑. Cuius partes qͣtuor erãt.
Antiqua ad ortũ. postici ad occasũ. sinistra ad soptẽtrionẽ. dextra ad meridiẽ
exspectans. Unde et qno templũ ꝯstruebãt. orientẽ expectabant eqͥnoctialẽ.
ita ut linee ab ortii ad occidentẽ misse fierent. partes celi dext̾a sinistra eq̃les.
ut qui ꝯsuler& ac de precaretꝰ. rectum aspicerer orientẽ. Fana dicta a fauins qͥb
bra ueteres dicebant tẽpla hñtia fõntes. quib ante ingressũ diluebant᷑. et
appellari dehibra a deluendo. Ip̾e s̃ nunc edes c̃ sacris fontib. in quib fideles

Expanded text:
Oratorium orationi tantum est consecratum, in quo nemo aliquid agere debet nisi ad quod est factum; unde et nomen accepit. Monasterium unius monachi habitatio um in commune ibuscunque magnis antiqui templa dicebant. Et templa dicta, quasi tecta ampla. Sed et locus designatus ad Orientem a contemplatione templum dicebatur. Cuantica ad ortum, postica ad occasum, sinistra ad septentrionem, dextra ad meridiem spectans. Unde et quando templum construebant, orientem spectabant aequinoctialem, ita ut lineae ab ortu ad occidentem missae fierent partes caeli dextra sinistra aequales; ut qui consuleret atque precaretur rectum aspiceret orientem. Fana dicta a Faunis, quibbra veteres dicebant templa fontes habentia, quibus ante ingressum diluebantur; et appellantur delubra a diluendo. Ipsa nunc sunt aedes cum sacris fontibus, in quibus fideles
Abbreviated transcription (Latin):
sepulcroꝵ q̃dratũ. et fastigiatũ ultra omnẽ excelsitatẽ que fieri manu possũt.
Unde et m̃sura una umbͣꝵ egresse. nuillã hr̃e umbrim dicunt᷑. Tali aũt edifi¬
nio surgũt ut alato incipiant. & mangusto finiant᷑ sic̃ ignis. Pir em̃ dr̃ ignis.
hos egiptus hr̃. ap̃ maiores eñĩ potentes. aut ĩ montib aut sub montib sepelie¬

Expanded text:
sepulchrorum quadratum et fastigiatum ultra omnem excelsitatem quae fieri manu possit, sepulchrorum quadratum et fastigiatum ultra omnem excelsitatem quae fieri manu possit, unde et mensuram umbrarum egressae nullam habere umbram dicuntur. Tali autem aedificio surgunt ut a lato incipiant et in angusto finiantur sicut ignis; πῦρ enim dicitur ignis. Hos Aegyptus habet. Apud maiores enim potentes aut sub montibus
Abbreviated transcription (Latin):
ximns interire coguntur. De sepuleris umu¬
EPUI CRriM a sepulto dictũ. Prius aũt quisq ĩ domo sua sepeliebat᷑.
postea uetitũ ẽ legib. ne fẽtore ip̃o corpora uiuentiũ ꝯtecta inficerent᷑. Alomi¬
m̃tũ ideo mncupat᷑. eoqd mentẽ moneat. ad defuncti memoriã. Cum eñi nõ
đis: monet mentẽ & ad memoriã te reducit ut mortuum recordłis. Monu¬
m̃ta itaq et memorie ꝓ mentis ammonitõne dicte. Tumulus dicto quasi
tumens tella. Sarcofagũ srecũ ẽ. nom̃. eođ ibi corpr̃a absinnant᷑. Sarcia eñi
grece caro. fagus comede dr̃. Mauselea sinit sepulera seu monim̃ta regũ. Amau¬
solio rege egiprio dicta. Nam eo defuncro. uxor eius mire magnituduns et¬
magnitudims et pulcritudinis extruxir sepulerũ. in tantã ur usq hodie oĩa
moniuñta preciosa ex nomine eius mausolea nuncupent᷑. Piramides genus

Expanded text:
roxime interire coguntur. De sepulchris . Sroxime interire coguntur. De sepulchris . Sepulchrum a sepulto dictum. Prius autem quisque in domo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne foetore ipso corpora viventium contacta inficerentur. Monumentum ideo nuncupatur eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum enim non deris, monet mentem, et ad memoriam te reducit, ut mortuum recorderis. Monumenta itaque et memoriae pro mentis admonitione dictae. 2. Tumulus dictus, quasi tumens tellus. SarcoGraece caro, φάγεῖν comedere dicitur. Mausolea sunt sepulchra seu monumenta regum, a Mausoleo rege Aegyptiorum dicta. Nam eo defuncto uxor eius mirae magnitudinis et pulchritudinis extruxit sepulchrum in tantum ut usque hodie omnia monumenta pretiosa ex nomine eius Mausolea nuncupentur. Pyramides genus
Abbreviated transcription (Latin):
& muros ae munim̃ta om̃ia aggeres dicimꝰ. Macerie s̃ parieres longi quib uinee
alique claudunt᷑. Longũ eñ grece ⁊ ac sor dr̃ formatũ siue formatiũ ĩaffrica
lis utrumq ĩsereiunt᷑. ueriusq instrum̃tis enis durant ĩ corrupti uentis ignib
uĩq cemento forniores. Sepes munim̃ta satorũ sunt. unde et appellate. Caule
anlas uocant animaliuĩ receptacula. De tentoriis.
⁊ seRnaculi tentoria sunt militũ. quib mnitinere solis ardores tẽpesta
tesq imbriũ. frigoris q ĩ uirias uetant. Dicta aũt tab̃̾nacła qd cortine diftente
funib tabulisq ĩ t̾ra stantib appenderent᷑ que tentoria sustinerẽ: Tentoriũ
nocatũ eeqͣ tendat᷑ fu̾nib aiq palis. Unde & oclia p̾tendẽ dicunt᷑. Papilioneᷤ
uocant᷑ a similitudine pariuili animalis uolantis. qui maxime gignunt᷑ floren¬
tib malius. Hec s̃ auicule que lumine accenso ꝯuenuĩt. et cͥca uolitãteᷤ ab igne ꝓ¬

Expanded text:
 vineae aliquae clauduntur; longum enim Graeci μακρὸν dicunt. Formatum, sive formacium, in Africa que tabulis inferciuntur verius quam instruuntur. Aevis durant incorrupti ventis, ignibus omnique caemento fortiores. Sepes munimenta satorum sunt; unde et appellatae. Caulas αὐλὰς vocant animalium receptacula. De tentoriis . Tabernacula tentoria sunt militum, quibus in ittesque imbrium, frigorisque iniurias vitant. Dicta autem tabernacula, quod cottive distente funibus tabulis interstantibus appenderentur, que tentoria sustinerent. Tentorium vocatum eo quod tendatur fa similitudine parvuli animalis volantis, quae maxime abundant florentibus malvis. Haec sunt aviculae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne p
Abbreviated transcription (Latin):
mina romani quibrdã siderib sacrauer̃. Primũ enĩ diẽ a sole appellauer. qͥ pͥu¬
ceps ẽ omniũ siderũ. sicut e dies capud ẽ cunctoꝵ dieꝵ. Sełm a luua
astella martis que nesꝑ uocatꝰ. Quartũ ab stella mercuris. quã quidã candidũ
quã luciferũ asser̃. que uit̾ om̃ia sidera plus lucis hr̃. Septunũ astella sat᷑m. q̃
a uenere uoluptatẽ. A marte sangninẽ. a ioue temꝑanciã. a satͦuo humorẽ.
Talis quippe ertitir gentiliũ stulticia. que sͥ finxer̃ tani rudiculosa fĩgñita.A
pud hebreos aũt dies pͥma una sabbati dr̃. qui ap̃ nos dies añicꝰ ẽ. quẽ genti¬
les soli dedicauer̃. Scda sabbi scđa fr̃a. quã fed scłares diẽ lune uocant. Quarta¬
salb̾i qͣrta fr̃a. qui mercuru dies dr̃ apaganis. Quinti sabbat quinta fri ẽ. id ẽ
quinto a die diu̾co. quia apud gentiles iouis uocat᷑. Serta sabbati serta feriadr̃.

Expanded text:
mina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui primina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Lunat lumen. Tertium ab stella Martis, quae vesper vocatur. Quartum a stella Mercurii, quam quidam candidum quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimum vero a stella Saturni, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Jove temperantiam, a Saturno humorem; talis quippe exstitit gentilium stultitia, qui sibi finxepud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quesabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sa
Abbreviated transcription (Latin):
Ronici grece dr̃ que latine tp̃im series appellat᷑. qualẽ apud grecos euse¬
bius cesariensis ep̃s edidit. et iberonimus p̾sb in latinã linguã ou̾ti..
Eronos enĩ grece. latine tp̃s int̾pretat᷑. Dempora auit momitis. horis.
om̃ c minimũ atq augustissimũ tp̃s amotu siderũ dictũ. Est eñi extrenitas
horẽ in brenib int̾uallis. cũ aliquid sͥ cedit̃. atq succedit. Hora grecũ nom̃ẽ. et ta¬
men latinũ sonat. Hora em̃ finis ẽ tp̃ris. sic̃ et ora s̃ fines maris. et fluuioꝵ et ue̾
xxiiii. horarũ ẽ. usq dum dies et nox spacia sui cursus ab oriente usq ad alium
Unde et in usu ẽ. ur sine cõmemoratõne noctis mrnerũ dicamꝰ dierũsic̾ et in
lege diuina scͥptum ẽ. Factum ẽ uesꝑe ex mane dies unus. Dies scđm egiptios
inchoar ab occasu solis. Scđm ꝑsas ab ortu solis. Sedm athenienses asertaho¬
ra diei. Scdm romanos a media nocte. Unde et runc gallicimũ ẽ. quoꝵ uor

Expanded text:
ronica Grece dicitur, que Latine temporum series appellatur. Qualem aput Grecos Eusebius Cesariensis edidit, et Ieronimus presbyter in Latinam linguam convertit; cronos enim Grece, Latine tempus interpretatur. Tempora aest minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunt fines maris, fluviorum et vestiXXIV horarum est, usque dum dies et nox spatio sui cursus ab oriente usque ad aliumunde et in usu est, ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ssilmorũ liber grece psalteriũ. hebraice nabla latine organũ dr̃. Docat᷑ au̾t̃ psal¬
moꝵ liber. qd̾ uno ꝓpħa cmente ad psalt̾ium choꝰ ꝯsonando rũdẽ.. Titulus aũt ĩ
moꝵ qui ponunt᷑ in titulis moises scilicer et cdauid. et salomon. asaph. E than. et
iditin. et fili chore. E man ierrie litae. et reliquoꝵ qd eslras uno uoluaie ap̾¬
hendit. Om̃s añt psalmi ap̃ hebreos metrico carmine cõstint eẽ cõpositi. Nam
ĩ inore romam flicci et greci pindari. nunc alii iambo currũt. nũc alcaico ꝑsonãt̾
nũs saphico nitent trimetro. uł tetra metro pede incedẽtes. Salomon filiꝰ dauid
regis isrt urxta mimeruĩ uocabuloꝵ suoꝵ tria uolumina edidit. Horũ primus ẽ¬
similitũdine figuras uerboꝵ et imagines ĩntatis oñdit. ip̃am au̾t̾ u̾itatẽ ad intel¬

Expanded text:
Psalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur: vocatus autem psalPsalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur: vocatus autem psalmorum liber, quod uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in res autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet, et David et Salomon, Asaph, Ethan, et Idithun, et filii Chore, Eman Ezrahelita, et reliqui quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse compositi. Nam in morem Romani Flacci et Graeci Pindari nunc iambico currunt, nunc alcaico personant, nunc safico tonant, trimetro vel tetrametro pede incedentes. Salomon filius David , iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit; horum primus esimilitudine figuras verborum et ymaginem veritatis ostendit mores
Abbreviated transcription (Latin):
digerat tp̃m. Malach emi hebre̾ice latine regnũ int̾pretat᷑. Hunc librũ iheremi¬
as pͥmus in unũ uolum̃ coegit. Nã antea sparsꝰ erat ꝑsingłarũ rerũ istorias.
Paralipomenon grece dr̃. q nos pret̾iissoꝵ uł reliquoꝵ dicere possumꝰ. qr ea que
in lege. uł regũ libris. uł omissa. uł nõ plene relatas̃. in isto sũmatĩ ac breui¬
t̃ explicant᷑. L ibrũ iob quidam moisen scripsisse arbitrantꝰ. Alii unũ ex ꝓpħis.
Non nulli uͦ eundẽ iob pꝰ plagã sue passionis scriptorẽ fuisse existimant̾. arbi¬
trantes ut qͥ certamina spiritalis pugne sustinut. ip̃e narrarez qͣs uictorias ex¬
pediuit. Pdrincipia aũt et fines libri iob ap̃ hebreos ꝓsa oratione ꝯterta sunt̃.
Media an̾t ipsius ab eo loco in quo art pereat dies in qͣ nam sũ usq ad eũ locũ.
Iocireo ip̃e me reprebendo. et ago penitenciã: om̃ia heroico metro discurrunt.

Expanded text:
digerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremidigerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in lege, vel regum libris omissa, ter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait3, 3: 'pereat dies in qua natus sum,' usque ad eum locum42, 6: idcirco me reprehendo et ago penitentiam; omnia heroico metro discurrunt.
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ repeticio. et euͣngłice legis piefiguratio. q̃ sic ea hr que prior̾ funt: ut tam̃ no¬
hystoriã ꝯtinet. Scriptorẽ uero einidẽ iosue hebrei asser. in cuius textu pꝰ iorclanis
transitũ regna hostiũ sb̾uertunt᷑ terra ppło diuidit᷑. et ꝑsingłas urbes. uiculos.
nominat᷑ a pͥncipib ppłi qͥ prefuer̃ in isrł pꝰ moisen. et iosue. aute ꝙͣ dd et ceteri
reges existerent. Hunc librũ edidisse credit᷑ Samuel. Liber samuhel eusdẽ
samuhelis naniuitatẽ. et sacerdociũ ez gesta describit. Iocuro et ab eo nomen
accepit. et quãuis hic liber Saul ez dd hystoriã ꝯtinear. urriq tam̃ ad samuel
referunt᷑ . qr ip̾e unxit Saul in regnii. ip̃e dauid in rege̾ futurũ. Cuius libri pri¬
mã partẽ ꝯscripsit. idẽ samuel. seq̃ncia uͦ eius usq ad calcẽ scripsit dauid. Malach¬
im lib̃ ꝓinde appellatur eo qd̾ reges uide. et isrłitice gentis. gestaq eoꝵ ꝑ ordinẽ

Expanded text:
io, et evangelicae legis praefiguratio, qui sic ea habet, quae priora sunt, ut tamen nohistoriam continet: scriptorem vero ejus eumdem Josue Hebrei asserunt, in ctransitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, nominatur a principibus populi, qui prefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent, hunc librum et Ruth edidisse creditur Samuel. Liber Samuel, eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit, idcirco et ab eo nomen accepit et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit ipse Samuel; sequentia vero eius usque ad calcem, scripsit ipse David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum per ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
euugłistas greci sinonis cruditissimꝰ. quippe ut medicꝰ in grecia engłm scripsit.
euugłii hostiã fiisse eftectũ pro salute mundi. Ip̃e ẽ eñi sacerdos de quo dictũ ẽ. in
dociũ udeoꝵ obiutuit. Lex et̃ ꝓpħa cessauit. Quartꝰ iob̾es scripsit eungłin ultimus
in asia. incipiens a uerbo ur onderet eundẽ saluatorẽ qui ꝓ nb̾ dignat᷑ ẽ nasciet pati.
ip̃m aute scła dei uerbũ ẽẽ ip̃m e celo uenisse et pꝰ mortẽ ad celũ remeasse. hi st̃ .iii.¬

Expanded text:
evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi. Ipse est sacerdos de quo dictum est in rdotium Iudaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Iohannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eundem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi s
Abbreviated transcription (Latin):
firach iherosolimiti nepos iħu sacerdotis magni cõposiut̾. de quo mneminit et racha¬
rias. Qui liber ap̃ latinos ꝓpt̾ oł eloquii similitudinẽ Salomonis titulo prenotatꝰ.
Dictꝰ aũt eccłasticꝰ eo qͣ de tocius eccłe disciplina religiose ꝯu̾sationis magna cura et
ratione sit editꝰ. hic et ap̃ hebrcos reꝑitꝰ. sos int̾ apocriphos habetꝰ. Iudith uͦ er tho¬

Expanded text:
Syrach Ierosolomita, nepos Ihesu sacerdotis magni, composuit, de quo meminit et ZachaSyrach Ierosolomita, nepos Ihesu sacerdotis magni, composuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis tytulo prenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus, eo quod de tocius ecclesie disciplina et religiose conversacionis magna cura et racione sit editus. Hic aput Hebreos reperitur, sed inter apochriphos habetur. Esdras et
Abbreviated transcription (Latin):
minores qr smnones eoꝵ breues s̃. Unde et ꝯneri sibime inuicẽ in uno uolumi¬
ne otinent᷑. quoꝵ nominas̃. Osec. Ioel. Amos. abdias. Ionas. Micheas. Haumi
abeuch. Sophonias.aggeus. ⁊acharias. et malachias. Hesare liber auctoris
sui titulo prenotat᷑. in cuiꝰ ꝯtertu euidẽ hesdre. Neenneq sinones paritꝰ otnent.
Iec quẽquã monert qͣ unus hescdre dr̃ lib̾. qr secłs. terciꝰ et quartꝰ. ñ bñturard
gͥredros ᷤᷤ. s& int̾ i pocriphos cõputantꝰ. Hester librũ esdras creditꝰ ꝯscripsisse. i quo
eadẽ regina sub figura eccłẽ. dĩ ppłm a suitute et morte eripuisse scribitꝰ. atq inc¬
fecto.lman qui int̾preratꝰ iniqͥtas diei celebritis in posteros mittitꝰ. Liber sapientie
lonis eẽ affirmant. qͥ proinde sapientie nominat᷑. qr in eo xp̃i aduentꝰ qui ẽ sapiẽtia
patris. et passio eius euident᷑ expͥmit᷑. Librũ aũt eccłisticũ certissime iħs filius

Expanded text:
ones eorum breves sunt. 27. Unde et connexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias et Malachias. 28. Esdrae liber auctoris sui titulo praenotatur, in cujus textu ejusdem Esdrae, Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam eos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientialonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius
Abbreviated transcription (Latin):
sapientib sempti eẽ ꝑhibent᷑. quoꝵ e ⁊ echiel pͥncipia et̃ fines multis ht̃ obscurtati¬
b inuoluta. Danhel uͦ claro smnone regna orbis ꝓminciat et tp̃s aduentꝰ xp̃i

Expanded text:
sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatisapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronuntiat et tempus adventus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
tenda. Terciũ librũ firasirin prenotauit. qͥ in latinã linguã uertit᷑ cantici canticoꝵ
ubi ꝑ epitalamiũ carm̃ ꝯunctionẽ xp̃i ex eccłe mistice canit̾. Dictũ au̾t einticũ canti¬
coꝵ. eo qd̃ omnib canticis preferitꝰ. que inscriptis sactis habentꝰ sic̃ quedã in lege
tametris uersib apud suos cõposita ꝑhibentꝰ. ut iosephus iheronimꝰq scribimt.
E saias eungłista potius quã ꝓpħa ecdidit librũ suũ cuiꝰ om̃e tertũ eloq̃ntie prosa in¬
cedit. Cinticum ũ erametro et pentametro u̾sii discurrit. Iheremi is similit̾ edidit
t᷑ in quib quadriplicẽ diuerso metro ꝯstitiut alphabetũ. quorũ duo prima qͣi saphi¬
ꝯeludũt. Terciũ al phabetũ trimetro scriptũ ẽ. et at̾nis litt̾is idem t̾ni uersus ĩcipiũr.
ꝯuartũ alphabetũ simile primo et sedo hẽtur. ẜ ⁊ echiel. et daniel a uiris quibdã

Expanded text:
 qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum, ubi per epithalamium carmen coniunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege tametris versibus apud suos conposita perhibentur, ut Iosippus Hieronymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit tur; in quibus quadruplicem diverso metro conposuit alphabetum, quorum duo prima quasi Sapphiconcludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
uictimarũ erequitꝰ. tomq in eo ordo leuiticꝰ adnotat᷑. Numeroꝵ lib̾ uocatꝰ eo qd̾ ĩ
eo egresse de egipto trib dimim̾ant᷑. & xlii. ꝑheremũ mansionũ in eo descriptio

Expanded text:
victimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in victimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, e
Abbreviated transcription (Latin):
et trifirie distinguit᷑. ide̾ in ystoria. in morib. in allegoria. Rurso ista tria
multifarie diuidunt᷑. idẽ quid adco. quid ab angłis. uł ab hominib gestum
dictũq sit. quid a ꝓpħis nuciatũ. et preminciatũ de xp̃o et corpore ens. quid
de diabło et mẽnbus ip̃iꝯ. qͥd de uet̾i et nouo ppło. qͥd de p̾senti seculo ex futu¬
E teris testamenti scđm hebreoꝵ traditionẽ hi ꝑibentꝰ auctores. Primus
moises diuine hystorie cosinographiam ĩ qͥnq uoluminib edidit. qd penta¬
tenchũ nominatꝰ. Pentateuchus aũt a qͥnq uoluminib dr̃. Penta eñi grece: qͥnq
teuchus uolum̃ uocat᷑. Genesis liber inde appellat᷑. eo qd ex ordiũ mundiet guro¬
scłi meo ꝯtineat᷑. Erodus uͦ exitũ ab exitu ab egipto uł egressũ ppłi isrł digerit.
et ex ea ciusa nom̃ accepit. Leinticꝰ appellatꝰ eoq leuitarũ mministĩa et diu̾sitatẽ

Expanded text:
 trifarie distinguitur, id est, in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid ab angelis, vel hominibus gestum dictumque sit, quid a prophetis praenuntiatum de Christo et corpore ejus; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo, et futuVeteris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque voluminibus dicitur; πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et gcontineatur. Exodus vero exitum ab Aegypto, vel egressum populi Israelis digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatus eo quod Levitarum ministeria et diversitatem
Abbreviated transcription (Latin):
minifestatõ coꝵ que obscuri et abscondita erant. iuxta q̃ et ip̃e ioħs dic. Apocalip¬
sm iłu xp̃i quã dedit illi cło palã facere siis suis. hi s̃ scriptores sacroꝵ libroꝵ. qͥ
ꝑ sp̃m sc̃m loquentes ad eruditionẽ nt̃am et precepta iuendi et credendi regulã
oscripser᷑. Pret̃ hec alia nolumina apocripha nuncupant᷑. Apocripha aũt dita. idẽ
secreti. qi in dubiũ ueniant. E st enĩ eoꝵ occuliai origo. nec pater patrib. e quib
usꝙ ad nos nictontas uericiũ scriptutarũ certissima et notissima successione ꝑue¬
n᷑ In his apocriphis ee si muenit᷑. aiq̃ ueritas. tim̃ ꝓpt̾ multa falsa nulla ẽ. meiᷤ
canonica auctontas. qi recte a prudentib udicint᷑ nꝰ eẽ eoꝵ credenda quib ascribũ¬
tur. Nam multa et sb̾ nominib ꝓpħarũ et recentiora sb̾ nominib apłoꝵ ab hereti¬
cis ꝓfe̾runt᷑ que om̃a sb̾ nomine apocriphoꝵ auctoritate canonica diligenti exami¬
natõne remota sunt.
De bibliothecis.¬

Expanded text:
uxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Hi sunt scriptores sacrorum librorum qui per Spiritum sanctum loquentes, ad eruditionem nostram praecepta vivendi et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim eorum occulta origo; nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veritatis Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur non esse eorum credenda quibus ascribuntur. Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt. De bibliothecis
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ. quoꝵ primꝰ iob. Scds psalteriũ. Terciꝰ masloth. qł ꝓͥuerbia s̃ salomonis. Aitꝰ
coelth. quod ẽ eccłastes. Q̾ntus sirasimm. qđ ẽ cantica canticoꝵ. Sextꝰ cdaniel. Sep¬
tunꝰ dlabreiamin. qd ẽ uerba dierũ. hoc ẽ paralipomenon. Octauus esdras. plo
nus hester. qui simul om̃s.u. et uiii. et uiiii. fiunt .xx. ez duo. sic̃ suꝑiꝰ com¬
prehensi s̃. Quidã au̾t̾ ruth. et cinorh. qd̾ latine drͣ lam̃tatõ ieremie agiographis
ante ꝯspectum dei assistunt. Quartꝰ apud nos ordo ueteris testam̃ti eoꝵ libroꝵ
to duo s̃ ordines. Primꝰ euugłicꝰ in quo s̃. marħs. Alatħs. Marchꝰ. Luchas. et

Expanded text:
od est Psalterium, tertius Masloth, quod est Proverbia Salomonis, quartus Cohelet, quod est Ecclesiastes, quintus Sirasirin, quod est Cantica canticorum, sextus Daniel, septimus Dabreiamin, quod est Verba dierum, hoc est Paralnus Hester; qui simul omnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, Hagiographis niores qui ante conspectum Dei adsistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum nto duo sunt ordines. Primus evangelicus, in quo sunt Matthaeus, Marcus, Lucas et
Abbreviated transcription (Latin):
celoꝵ. Hebrei aũz uetus testamentũ hescdra auctore iuxta numerũ litt̾aꝵ suarũ
ĩ .xxii. libros accipiunt. diuidentes eos intres ordines. legis scilicae ꝓpħarũ. et
agiographoꝵ. Primꝰ ordo legis in .u. libris accipit᷑. quorũ primꝰ bresith qd̾ ẽ
genesis. Scds elesmoth. qd̾ ẽ exodꝰ. Terciꝰ uegecra. qd̾ẽ leuiticꝰ. Quartꝰ uageda¬
ber. ꝙ ẽ numerꝰ. Quintꝰ alleaddabarim quod ẽ de numero nomiũ. hi sunt .u. libri
moysi quos hebrei torath. latini legẽ appellant. ꝓprie aũt lex appellatur que ꝑ mo¬
isen data ẽ. Scd̾s ordo ẽ ꝓpħarũ in qͦ otinent᷑ libri occo. quoꝵ primꝰ iosue beinun.¬

Expanded text:
od Hebraei Vetus Testamentum, Esdra auctore juxta numerum litterarum suarum in XXII libros accipiunt, dividentes eos in tres ordines, legis scilicet, prophetarum et hagiographorum. Primus ordo legis in quinque libris accipitur, quorum primus est Bresith, qui est Genesis. Secundus Ellesmot, qui est Exodus. Tertiuber, quod est Numerus; quintus Elleaddabarim, quod est Deuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Torath, Latini Legem appellant; proprie autem Lex appellatur quae per Moysem data est. Secundus ordo Prophetarum, quo continent
Abbreviated transcription (Latin):
braham. Tercia ab abraam uisq ad dd. Quarta a dauid. usq ad transinigrationẽ in
babiloniã. Quinta deinde usq ad aduentũ saluatoris in carne. Sexta que numc
omine odidit angłos. Scd̾o infirmañiti appellatõne celos .xii. de discretone tp̃orũ.
Tercio in discretõnis uocabło speciẽ aquarũ et t̾re. Quarto luminaria celi. Quinto
aminantia exaquis. Serto animantia ex tra. et hominẽ quẽ appellauit᷑. Adam.

Expanded text:
braham: tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad migrationem Juda in Babyloniam: quinta deinde usque ad adventum Salvatoris in carne: sexta, quae nunc nomine condidit angelos. Secundo in firmamenti appellatione creavit caelos. Tercio in discretionis vocabulo speciem aquarum et terrae. Quarto luminaria caeli. Quinto animantia ex aqua. Sexto animantia ex terra et primum hominem Adam. Adam
Abbreviated transcription (Latin):
Suł ꝓpt̃ officia magistraruũ. In his eñi dieb ꝯueniebat᷑ inurbib quidã an̾t leł
putauer. qd̾ hi dies apud ueteres epularũ ẽent. None anundinis uecate. Nun¬
dine eñi funt publice conuentõnes. siue mercimonia. De solticiis. et eqͥnociis
Iolsticiũ dictũ quasi solis statio q̃ cunc sole stante. erescant̃ dies uł noctes. equi¬
notcirm appellatum. qd̾ tunc dies et nor horrii spacio equali ꝯsistit uo
sunt añr solsticia unni estum̃. uiii. heł uilu de quo tpre reuieare solad inferioreᷤ¬
incipit circiulos. Aliud hỹemale . uiii. fł ianuarii. quo tp̃ie sol altiores mapit
chaitip ias. nocant: Sunt aũt hec equinoetia die octauo hlirũ apieliũ. et
uiii. Rełarũ ctobriũ. qi annus olim in duuas tantũ partes liundebat᷑. hoc est
an estii er hyemale solsticiĩ. et̃ in duo emisꝑia.uii. de tp̃rib aprou

Expanded text:
l propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas l propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas putant, quod hi dies apud veteres epularum essent. Nonae a nundinis vocatae. Nundinae enim sunt publicae conventiones sive mercimonia. De solstitiis et aequinoctiis . Solstitium dictum quasi solis statio, quod tunc sole stante crescant dies vel noctes. Aequinoctium appellatum quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. Duo sunt autem solstitia: unum aestivum, VIII Kal. Iul., deo quo tempore reincipit circulos, aliud hiemale, octavo Kal. Januar., quo tempore sol altiores incipit ἰσημερίας vocant. Sunt autem haec aequinoctia die octava Kalend. April. et octavo Kalend. Octob., quia annus olim in duas partes tantum dividebatur, hoc est, in aestivum et in hiemale solstitium, et in duo hemisphaeria.