comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ain litteram scriberet᷑ Nẽ uero eũ
aspiratio duplex in extrema sit syl¬
laba: erroris causa manifesta ẽz hoe
eodem uocabulo & hisdem litteris scͥp¬
tum inuenio patrem abrahã: qui ĩ
supͣdicto apocͥfo geneseos uolumine
ab actis coruis. qui hominũ frum̃ta
uastabant. ab actoris uel depulsoris
sortitus ẽ nom̃ Itaq & nos imitemur
thare: & uolucres cęli que iuxta uiã
satũ triticũ deuorare festinant. solli¬
citi ꝓhibeamus. Nam & abrahã patͥ¬
arches in typo israhelis hostiarũ diui¬
sit menbra. sacͥ ficiaq a uolueribus ñ
sunt deuorariꝰ et contemptorẽ ocu¬
lum effodiunt corui de conuallibrs.
uerusq moyses & helias ducit ethio¬
pissam. & a coruis pascit᷑ Si habueris
pauorem: sollicitꝰ eris: Si sollicitus
fueris: leo in caulas ouiũ tuarũ mͦi¬
re ñ poterit: Qd̃ uel ad p̃positos eccłia¬
rum. uł ad custodiam refert᷑ anime
tuȩ: ad quam diabolus ꝑdiu̾sa uicioꝵ

Expanded text:
ain litteram scriberetur; nunc uero, cum ain litteram scriberetur; nunc uero, cum adspiratio duplex in extrema sit syllaba, erroris causa manifesta est. hoc eodem uocabulo et isdem litteris scriptum inuenio patrem Abraham, qui in supra dicto apocrypho Geneseos uolumine abactis coruis, qui hominum frumenta uastabant, abactoris uel depulsoris sortitus est nomen. itaque et nos imitemur Thare et uolucres caeli, quae iuxta uiam satum triticum deuorare festinant, solliciti prohibeamus. nam et Abraham patriarches in typo Israhelis hostiarum diuisit membra sacrificiaque a uolucribus non sinit deuorari; et contemptorem oculum effodiunt corui de conuallibus; uerusque Moyses et Helias ducit Aethiopissam et a coruis pascitur. si habueris pauorem, sollicitus eris; si sollicitus fueris, leo in caulas ouium tuarum introire non poterit. quod uel ad praepositos ecclesiarum uel ad custodiam refer animae tuae, ad quam diabolus per diuersa uitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
et suꝑ intelligi: sed meliꝰ pauorẽ int̾¬
p̃tabuͣ Uenisti ad eccłiam: ascendis.¬
ti ad montẽ pulcherrimũ: stupore
et miraculo xp̃i magnitudinẽ confi.¬
teris: uides ibi multos uirtutis tue
socios Noli altũ sapere: sed time: Io¬
minus enĩ suꝑbis resistit: humilib
autẽ dat grãm Et qͥ se exaltat: uide¬
at ne cadat: Potentes potenter torm̃¬
ta patiuntur: Timor. uͥtutũ custos.
et securitas. ad lapsũ facilis Uñet in
quodã psalmo. postquã ꝓpħa dixerat.
dñs regit me et nichil mͥ deerit. in lo¬
co pascue ibi me collocauit. iunxit ti¬
morem. qͥ custos ẽ beatitudinis: et in¬
fert: Uga tua & baculus tuus: ipsa
me consolata st̃: Et ẽ sensus Uñ tor¬
m̃ta formiclo: seruaui grãm quam
acceꝑam Et ꝓfecti de thaath: castra
metati st̃ in thare Nicesima quarta
mansio. qm ñ nulli u̾tunt in malici¬
am uł in pasturã: nec errarent. si ꝑ

Expanded text:
et \'subter\' intellegi, sed melius \'pauorem\' inteet \'subter\' intellegi, sed melius \'pauorem\' interpretabimur. uenisti ad ecclesiam, ascendisti ad montem pulcherrimum, stupore et miraculo Christi magnitudinem confiteris, . uides ibi multos uirtutis tuae socios: noli altum sapere, sed time. dominus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam et, qui se exaltat, uideat, ne cadat. potentes potenter tormenta patientur. timor uirtutum custos est, securitas ad lapsum facilis. unde et in quodam psalmo, postquam propheta dixerat: dominus regit me et nihil mihi deerit; in loco pascuae ibi me conlocauit, iungit timorem, qui custos est beatitudinis, et infert: uirga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt. et est sensus: dum tormenta formido, seruaui gratiam, quam acceperam. Et profecti de Thaath castra metati sunt in Thare. Vicesima quarta mansio, quam nonnulli uertunt in \'malitiam\' uel in \'pasturam\', nec errarent, si per
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝓfecti de monte sapher: castra me¬
tati st̃ in arada Uicesima pͥma mã¬
sio. uertit᷑ in miraculũ: Quã pulcher
ordo ꝓfectuũ: quã egregia textura¬
credentium Post opus lateris infre¬
nam᷑: pꝰ frenos in eccłiam intͦducim᷑:
pꝰ habitationem eccłiȩ ad xp̃i montẽ
ascendimus: In qͦ positi stupemꝰ atq
miram᷑. ut nr̃ in laudib eiꝰ sermo
supet᷑. inuenientiũ in eo quȩ nec
oculus uidit nec auris audiuit. nec ĩ
cor hominis ascendert̃: Et ꝓfecti de a¬
rada: rastra metati sunt in maceloth
Uicesima scda mansio: incętus u̾tit᷑ In
hac enim consistit multitudo creden¬
tiumꝰ eccłia pͥmitiuoꝵ: uirtutũ omĩ¬
um consonantia Tunc uere possimꝰ
dicere: E cce qͣm bonũ & qͣm iocundũ.
habitare fr̃s in unũi: et dñs habitare
facit unius moris in domo Et ꝓfecti
de maceloth: castra metati sunt in
thaath Uicesima tercia mansio potest

Expanded text:
Et profecti de monte Sapher castra meEt profecti de monte Sapher castra metati sunt in Arada. Vicesima prima mansio uertitur in \'miraculum\'. quam pulcher ordo profectuum, quacredentium. Post opus lateris infrenamur: post frenos in Ecclesiam introducimur: post habitationem Ecclesiae, ad Christum montem ascendimus, in quo positi stupemus atque miramur: ut noster in laudibus ejus sermo superetur, invenientes in eo, quae nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascenderunt. Et profecti de Arada castra metati sunt in Maceloth. Vicesima secunda mansio in \'coetus\' uertitur. in hac enim consistit multitudo credentium, ecclesia primitiuorum, uirtutum omnium. consonantia. tunc uere possumus dicere: ecce quam bonum et quam iocundum habitare fratres in unum! et: dominus habitare facit unius moris in domo. Et profecti de Maceloth castra metati sunt in Thaath. Vicesima tertia mansio potest
Abbreviated transcription (Latin):
ta: Nonadecima mansio interp̃tat᷑
ȩccłia Uagi currentiũ gressus. fre¬
nis ad eccłiam retrabunt᷑: & fores
quas ante reliquerant. rursũ intͣre
festinant: Et ꝓfecti de chaaltã: castͣ
metati sunt in monte sapher Uice¬
sima mansio interp̃tat᷑ pulchritudo.
et in monte decoris ẽ constituta:
De qua et in . uiiͬ.xͫ psalmi pͥncipio so¬
nat: Dñe qͥs habitabit intabernacu¬
lo tuoꝰ aut quis reqͥescet in monte
scõ tuo: Uide qͥd ꝓsint frena: Aui¬
ciiᷤ nos retrahunt: introducunt ad
uͥtutum choros: & in xp̃o monte
pulcherimo habitare faciunt: Iste
iuxta daniel lapis excisus de monte
sine manib creuit in montẽ mag¬
num: & impleuit omẽm t̾ram: Iste
iuxta ierechiel uulnerauit pͥncipẽ
tyri: ad istũ in ysaia & michea. popłi
confluunt dicentes: Uenite ascen¬
damus ad montẽ dñi. & ad domũ
di iacob: et annuntiabit nobis ui¬
as suas: et ambulabimꝰ insemitis eiꝰ

Expanded text:
tha. Nona decima mansio interpretatur tha. Nona decima mansio interpretatur \'ecclesia\'. uagi currentium gressus frenis ad ecclesiam retrahuntur et fores, quas ante reliquerant, rursum intrare festinant. Et profecti de Caaltha castra metati sunt in monte Sapher.. Vicesima mansio interpretatur \'pulchritudo\' et in monte decoris est constituta, de qua et quarti decimi psalmi principium sonat: domine, quis habitabit in tabernaculo tuo aut quis requiescet in monte sancto tuo? uide, quid prosint frena: a uitiis nos retrahunt, introducunt ad uirtutum choros et in Christo, monte pulcherrimo, habitare faciunt. iste iuxta Danihel lapis excisus de monte sine manibus creuit in montem magnum et inpleuit omnem terram; iste iuxta Ezechiel uulnerauit principem Tyri; ad is turn in Esaia et Michea populi confluunt dicentes: uenite, ascendamus in montem domini et ad domum dei Iacob; et adnuntiabit nobis uias suas et ambulabimus in se-mitis eius.
Abbreviated transcription (Latin):
titur: et laterẽ in ierechiel. in quo
obsessȩ ierłm pictura describitur: Ex
qͥb discimꝰ. in itinere istiꝰ uite & de
alio in aliud transitũ nẽ nos crescere
ñc decrescere: & post ordinem eccłias¬
st̃ in ressa: Octaua decima mansio: ĩ
frenos uertit᷑ Si enim pꝰ ꝓfectũ rur.¬
sũ ad luti oꝑa descendimus. infrenan¬
di sumꝰ: & cursu uagi atq p̾cipites.
scripturarũ retinaculis dirigendi.
Hoc uerbũ quantũ memoria sugge¬
rit. nusqͣm alibi inscripturis scĩs a¬
pud hebreos inuenisse me nour̃abs¬
q libro apocrifo. qui a grecis depte.
idẽ. parua genesis appellat᷑ Ibi in
edificatione turris ꝓstadio ponit᷑.
inquo exercentur pugiles & athlete.
et cursorũ uelocitas comꝓbatur:
Dicit et psalmista In chamo et freno
qui instadio eurrt̃: om̃s quidem
currunt. sed unus accipit brauuium:᷑
Sic currite ut cõp̃hendatis Et ꝓfecti¬
de ressa: castra metati sunt in chaal¬

Expanded text:
titur. Et laterem in Ezechiel : in quo titur. Et laterem in Ezechiel : in quo obsessae Jerusalem pictura describitur. Ex quibus discimus in itinere istius vitae, et de alio in aliud transitu, NUNC NOS CRESCERE, nunc decrescere, 483 et post ordinem Ecclesiassunt in Ressa . Octava decima Mansio in frenos vertitur. Si enim post profectum, rursum ad luti opera descendimus, infrenandi sumus et cursus vagi atque praecipites, Scripturarum retinaculis dirigendi. Hoc verbum, quantum memoria suggerit, nusquam alibi in Scripturis sanctis apud Hebraeos invenisse me novi, absque libro apocrypho, qui a Graecis λεπτὴ, id est parva Genesis, appellatur: ibi in aedificatione turris, pro stadio ponitur, in quo exercentur pugiles et athletae, et cursorum velocitas comprobatDicit et Psalmista: In freno maxillas qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium? Sic currite ut comprehendatis . Et de Ressa castra metati sunt in Caal
Abbreviated transcription (Latin):
luuis reor. tacere. quã pauca dicere Et
ꝓfecti de rethina: castra metati sunł
in rẽmon phares: Sextadecima man
sio. quȩ int̾pretat᷑ gͤco sermone roa
diakone. latine mali pumei diuisio:
qđ alii malũ gͣnatũ uocant: Cuiꝰ ar¬
boris fructꝰ in scͥpturis duplicit̾ acci¬
pitur: aut in eccłie gremio. que om¬
nẽ turbã credentiũ suo cortice tegitꝰ
aut in uarietate consonantiaq uir.¬
tutũ: uixta illud qđ scriptũẽ: Mul¬
titudinis autẽ credentiũ. erat coru
num & anima una: Sicq diuisi sũt
singłi gradus: ut om̃s eadem cõpage
teneantur Et ꝓfecti de rẽmon phares:
castra metati sunt in lebna: Septima
decina mansio. quam in lateres pos¬
sumꝰ uertere: licet quidã lebbona tͣns
ferentes. male candorẽ int̃̾pretatist̃:
Legimꝰ egiptios lateres in exodo: quos
populus faciens ingemuit: legimus
in malachia lateres ꝓqͥb idumea de¬
structis. politos lapides reponere ni¬

Expanded text:
lius reor tacere quam pauca dicere. Et lius reor tacere quam pauca dicere. Et profecti deRethma castra metati sunt in Remmon sio, quae interpretatur Graeco sermone ῥοιᾶς ἀποκοπὴ, Latine mali punici divisio, quod alii malum granatum vocant. Cujus arboris fructus in Scripturis dupliciter accipitur: aut in Ecclesiae gremio, quae omnem turbam credentium suo cortice tegit, aut in varietate consonantiaque virtutum iuxta illud, quod scriptum est:multitudinis autem credentium erat cor et animauna; sicque diuisi sunt singuli gradus, ut omnes eadem conpage teneantur. Et profecti de Remmon Phares castra metati sunt in Lebna. Septima decima mansio, quam in \'lateres\' possumus uerferentes, male candorem interpretati sint. Legimus Aegyptios lateres in Exodo, quos populus faciens ingemuit . Legimus in Malachia lateres, pro quibus Idumaea destructis, politos lapides reponere ni
Abbreviated transcription (Latin):
sione usq ad tricesimã scdđam istius¬
modi continente historia .xͦnͥ. explo¬
ratores mittunt᷑ ad t̾rã scãm botrus¬
refert᷑ in ligno. & xp̃i breuiter pas¬
sio demonstrat᷑: m᷑murat populus
petumꝰ pugnat contra amalech &
cananeũ nolente do. & uincit᷑. intel¬
ligit quȩ debeant in t̾ra sc̃ã exercẽ
sacrificia᷑ dathan & abiron et filii
chore consurgunt contͣ moysen et
aaron. & t̾re uoragine glutiunt᷑:
inter mortuos et iuentes pontifex¬
ces mediꝰ thuribulo armatus ingͣ¬
dit᷑. & currens ira di sacerdotis uo¬
ce ꝓhibetur: uͥga aaron & florẽ ꝓfert
& foliaͥ & in et̾na memoria uirens
siccitas conseciat᷑ Necdũ templũ et
iam editui: necdũ sacerdotes & leuitȩ
optulere sacͥfic ia: & partes eoꝵ mys¬
ticus sermo describit: uitula rufa ĩ
holocausto concremat᷑: et cinis eius
piacularis asꝑsio ẽ: Quoꝵ omium
figure ꝓprios libros flagitant: et me¬

Expanded text:
sione usque ad tricesimam secundam istiussione usque ad tricesimam secundam istiusmodi continentur historiae. Duodecim exploratores mittuntur ad Terram srefertur in ligno, et Christi breviter passio demonstratur. Murmurat populus midans pugnat contra Amalech et Chananaeum nolente Deo, et victus intelligit quae debeat in terra sancta exercere sacrificia. Dathan et Abiron filii Chore consurgunt contra Moysen et Aaron, et terrae voragine glutiuntur. Inter mortuos et viventes pontifex medius thuribulo armatus ingreditur, et currens ira Dei sacerdotis voce prohibetur. Virga Aaron florem profert et folia et in aeternam memoriam uirens siccitas conseruatur; necdum templum et iam aeditui, necdum sacerdotes et leuitae obtulere sacrificia et partes eorum mysticus sermo describit; uitula rufa in holocausto concrematur et cinis eius\' piacularis aspersio est. quorum omnium figurae proprios libros flagitant et me
Abbreviated transcription (Latin):
tandũ qđ reliquȩ mansiones decẽ
et octo. quarũ nc̃ breuit᷑ cathalogꝰ
describit᷑. a rethina usq ad asionga¬
ber. id ẽ. usq ad tricesimã sccłam
mansionẽ. sub pharan solitudinis
nomine contineant᷑: in quib uni¬
uersa quȩ scripta sunt. diu̾ersis tẽ¬
porib gesta sentimꝰ: Quȩ quia ñ ft̃
ꝑmansiones singłas distributa: ã
nobis qͦq in cõmune dicentur. ut pꝰ¬
ea ueniamꝰ ad reliqua. Rechinatͣns¬
fert᷑ sonitus aut iumperꝰ: quã ple¬
riq archeuthon. apud grecos aliud
genꝰ arboris significare contendũt
uniperũ autẽ et pͥmꝰ graduũ psalmꝰ.
uixta ueritatẽ hebraicã sonat: ubi
scriptũ ẽ: Quid detur tͥ aut qͥd ap¬
ponat᷑ tͥ. ad linguã dolosam: Et pro
apud nos legit᷑ desolatoriis fer̃t
autẽ lignũ hoc ignẽ multo tẽpore
conseruare: ut si pruna ex eiꝰ cine
ad lignũ. qđ multo tempore calor̃e
tenet. ut simus feruentes spu: & cla

Expanded text:
tandum quod reliquae Mansiones decem tandum quod reliquae Mansiones decem et octo, quarum nunc breviter catologus describitur, a Rethma usque ad Asiongaber, id est, usque ad tricesimam secundam Mansionem, sub Pharan solitudinis nomine contineantur, in quibus universa quae scripta sunt, diversis temporibus gesta sentimus: quae quia non sunt per Mansiones singulas distributa, a nobis quoque in commune dicentur, ut postea veniamus ad reliqua. RETHMA transfertur, sonitus, aut juniperus, quanquam plerique, ἄρκευθον apud Graecos aliud genus arboris significare contendant. Juniperum autem et primus Graduum Psalmus, juxta Veritatem Hebraicam sonat, ubi scriptum est: Quid detur tibi, aut quid apponatur tibi ad linguam dolosam? , et Prm: pro quo apud nos legitur, desolatoriis. Ferunt autem lignum hoc ignem multo tempore conservare, ita ut si prunae ex ejus cinerad lignum, quod multo tempore calorem tenet, ut simus ferventes spiritu, et
Abbreviated transcription (Latin):
in solitudine pharan: quȩ in atria
u̾tit᷑: In hac aaron & maria ꝓpt̾ ȩthi¬
opissam contͣ moysen mͣmurant: ꝙ
in typũ zeli adu̾sus ȩccłiam de gen¬
tib congͤgatam. popłs iudeoꝵ leprȩ
sorde ꝑfundit᷑: nec redit ad taber
naculũnecpͥstinã recipit scĩtatem.
donec statutũ plenitudinis gentiũ
tempus impleat: Et hoc prudens
lector. attende: qđ pꝰ consũmatam
iacit aliud fundam̃tũ. et atria: id
ẽ. ad uestibula uirtutis ingͣditur.:
ostenclens nobis. et eos qui stant pos¬
se cadere: et qui ceciderint possere¬
surgere. Positꝰ ẽ enĩ ib̾c inruinam.
et in resurrectionẽ multoꝵ. Et ipse
loquitur ꝑ ꝓpħam Nũqͥd qui cadit
ñ resurget: Et ꝓfecti de aseroth. cas
tra metati sunt in rethina: ꝓ quo supͣ
in hoc eodẽ libro legimus Postquam
ꝓfectꝰ ẽ populus de aseroth: castra me¬
tati ft̃ in solitudine pharam hec ẽ
autẽ quintadecima mansio Et no¬

Expanded text:
in solitudine Pharan, quae in \'atria\' in solitudine Pharan, quae in \'atria\' uertitur. in hac Aaron et Maria propter Aethiopissam contra Moysen murmurant et in typum zeli aduersus ecclesiam de gentibus congregatam populus Iudaeorum leprae sornaculum, et pristinam recipit sanitatem, donec statutum plenitudinis gentium tempus impleat al. impleatur . Et hoc prudens lector attende, quod post consummatam jacit aliud fundamentum, et atria, id est, vestibulum virtutis ingreditur, ostendens nobis, et eos qui stant, posse cadere, et qui ceciderunt, posse resurgere. Positus est enim Jesus in ruinam et resurrectionem multorum , et ipse loquitur per Prophetam: Numquid qui cadit, ntra metati sunt in Rethma ; pro quo supra in hoc eodem libro legimus: Postquam profectus est populus de Aseroth, castra metati sunt in solitudine Pharan. 481 Haec est autem quinta decima Mansio. Et no
Abbreviated transcription (Latin):
bitrant᷑ indignos Unde et absentes
ꝓpħant: Saturatoq popło cũ adhuc
esca eẽt in ore ipsoꝵ. ira di ascendit
suꝑ eos: et oceidit pingnes eoꝵ. et elec¬
tos isrł p̃pediuit. ne ad malũ ueloci¬
ter curr̾e̾nt: Unͣ et appellatꝰ ẽ locus
sepulchra concupiscentiȩ: siue ut
Exquib omĩb nos docemur. qui sa¬
scłalem. & egiptias ollas contẽpsimꝰ.
ñ debere murmurare contͣ celestẽ
seripturarũ panẽ: nec uirulentias
egyptioꝵ. qui sunt magnarũ carni¬
um. s simplicẽ manne cybũ quere
re: Alioqͥn si eas rursus uoluerimꝰ
appetere. uorabimꝰ usq ad nausiã:
et statim dñi igne torquebim᷑. desi¬
deriũq nr̃m uertet᷑ in tumulos:
ut simꝰ sepulchra dealbata. que fo¬
ris parent hominib speciosa. intꝰ
autẽ plena ft̃ ossib mortuoꝵ. et om̃i
spurcicia: Et ꝓfecti de sepulchris
concupiscentiȩ: castra metati sunt
in aseroth Quartadecima mansio

Expanded text:
bitrantur indignos, unde et absentes bitrantur indignos, unde et absentes prophetant. saturatoque populo, cum adhuc esca esset in ore ipsorum, ira dei ascendit super eos et occidit pingues eorum et electos Israhel prae pedi uit, ne ad malum uelociter currerent; unde et appellatus est locus \'sepulchra concupiscentiae\' siue, ut -ex quibus omnibus nos docemur, qui sacularem et Aegyptias ollas contempsimus, non debere murmurare contra caelestem scripturarum panem nec iurulentias Aegyptiorum, qui sunt magnarum carnium, sed simplicem mannae cibum quae- . rere; alioquin, si rursus eas uoluerimus appetere, uorabimus usque ad nausiam et statim domini igne torquebimur desideriumque nostrum uertetur in tumulos, ut simus sepulchra dealbata, quae foris parent hominibus speciosa, intus autem plena sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia. Et profecti de sepulchris concupiscentiae castra metati sunt in Aseroth. Quarta decima mansio
Abbreviated transcription (Latin):
decima mansio cuius nom̃ cũ interp̃¬
tatione editũ ẽ: apud hebreos appel¬
latur sabba roti attauua: Est autẽ
sensus ille de ȩugłio: qd iħc baptiratꝰ
statim ab spũ ductꝰ ẽ indesertũ. et tẽꝑ¬
tabat᷑ a diabolo: Itaq isrł post famili¬
arẽ cũ dño sermonẽ. postquã uixta
montẽ synai cõmoratus ẽ anno uno
et dieb . iiiiͬ. mira dispositione castro¬
rum. egͦssus ẽ in solitudine pharan.
que int̾p̃tat᷑ onager aut feritas: ibi¬
q succumbit malę bestię. fastidiens
celestem panẽ. et egyptioꝵ carnes
desid̾ans. qͣndo multos subito uorauit
incendiũ: et int̾cedente moyse. hu¬
mũ uorax flamma consũpsit Tẽ ac¬
cipiunt coturmees: et usq ad nau¬
siam ac uomitũ deuorant: Eligunt᷑
.lxxͣ. presbiteri: uadunt ad ostium
tab̾nacłi: duo remanent. helclath
& medath: ñ iꝑii negli gentes. sed
humilitate sũmissi. dũ se honore ar¬

Expanded text:
decima mansio, cuius nomen cum interprdecima mansio, cuius nomen cum interpretatione editum est, apud Hebraeos appellatur \'cabaroth atthaua\'. est autem sensus ille de euangelio, quod Iesus baptizatus statim ab spiritu ductus est in desertum et temptabatur a diabolo. itaque et Israhel post familiarem cum deo sermonem, postquam iuxta montem Sinai commoratus est anno uno et diebus quattuor, mira dispositione castrorum egressus est in solitudinem Pharan, quae interpretatur \'onager\' aut \'feritas\', ibique succumbit malae bestiae fastidiens caelestem panem et Aegyptiorum carnes desiderans, quando multos subitum uorauit incendium et intercedente Moyse fumum uorax flamma consumpsit. tunc accipiunt coturnices et usque ad nausiam ac uomitum deuorant. eliguntur septuaginta presbyteri, uadunt ad ostium tabernaculi, duo remanent, Heldad et Medad, non imperii neglegentes, sed humilitate submissi, dum se honore ar
Abbreviated transcription (Latin):
descenclerit sp̃e sc̃s ÷ et diuisis lin¬
guis credentiũ. totꝰ ęu̾glica p̃dicat¬
one mundus expletus sit: Longũ
ẽ si replicare uelim qͥd in lege p̃cep¬
tũ sit: qͦmͦ fabricatũ tabernacłm: qͤ
uarietas hostiarũ: que uasorũ diu̾¬
sitas: quȩ indum̃ta pontificis.⁊ quȩ
sacerdotũ ac leuitarũ cerimonie: qͥd
egerint: quomͦ popłs numeratꝰ sit:
Hoc tantum dicã. qđ media pars exo¬
di. & totus leuiticus liber. & nume¬
roꝵ p̃cepta non modica. & ꝑ singłas
cipũ in hac mansione descriptȩ sint:
multoꝵ.q uoluminũ disputatio. huic
loco sufficere uix possit: Interp̃tatur
autẽ synai rubiꝰ ñ unꝰ ut supra in
solitudine sin. s plures: ut ibi pͥnci¬
piũ sit. hic ꝑfectio ibi solitariꝰ nume¬
rus. hic multiplex. Aliud ẽ enĩ unã.
& aliud omnes grãs possidere Et ꝓfec¬
ti de solitudine synai: castra metati
st̃ in sepulchris concupiscentie: Tercia

Expanded text:
descenderit spiritus sanctus et diuisis lindescenderit spiritus sanctus et diuisis linguis credentium totus euangelica praedicatione mundus expletus sit. longum est, si replicare uelim, quid in lege praeceptum sit, quomodo fabricatum tabernaculum, quae uarietas hostiarum, quae uasorum diuersitas, quae indumenta pontificis, quae sacerdotum ac leuitarum caerimoniae, quid egerint, quomodo populus numeratus sit: hoc tantum dicam, quod media pars Exodi et totus Leuiticus liber et Numerorum praecepta non modica et per singulas cipum in hac mansione descriptae sint multo- rumque uoluminum disputatio huic loco sufficere uix possit. interpretatur autem Sinai \'rubi\', non unus, ut supra in solitudine Sin, sed plures, ut ibi principium, hic perfectio, ibi solitarius numerus, hic multiplex. aliud est enim unam et aliud omnes gratias possidere. Et profecti de solitudine Sinai castra metati sunt in sepulchris concupiscentiae. Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
tum synai: et castra metati st̃ in he¬
remo Seditq ibi ifrł e regione mon¬
tis: & moyses ascendit ad dm̃ Uoca¬
uitq eum dñs de monte: et reliqua.
Et rursũ Uade inquit ad popłm. &
scĩfica eos hocdie et cras: & lauent
uestim̃ta sua sintq parati in diẽ
synai Qd̃ & factũẽ laueruntq ues¬
tim̃ta sua: et ab uxoꝵ. coitu separatis.
die tercio descendit dñs in montẽ:
Quo fumante. & fulgure. ꝙ tomtruo.
caligine. uoce tube. mortaliũ corda
terrentib moyses loqͦbat᷑: & dñs res¬
pondebat ei Supputemus numer̃
& inueniemꝰ qͥnquagesimo die egͦs¬
sionis isrł ex ȩgypto. inu̾tice montis
syna legẽ datam. Uñ et pentecostes
gesima die uero iubeleo. & uero anno
remissionis.et ueris quinquaginta
& quingentis denariis.qui debitori¬
b dumittunt᷑ lex data ẽ: ad apłos qͦq
et qui cum ipsis erant incentũ.Xx.
mosaice ȩtatis numero constitutis.

Expanded text:
tum Sinai et castra metati sunt in hetum Sinai et castra metati sunt in heremo seditque ibi Israhel e regione montis. et Moyses ascendit ad. deum uocauitque eum dominus de monte dicens et reliqua. et rursum: uade, inquit, ad populum et sanctifica eos hodie et cras. et lauent uestimenta sua sintque parati in diemtSinai. quod et factum est. laueruntque uestimenta sua et ab uxorum coitu separatis die tertio descendit dominus in montem, quo fumante et fulgore, tonitru, caligine, uoce tubae mortalium corda terrentibus Moyses loquebatur et dominus respondebat ei. supputemus numerum et inueniemus quinquagesimo die egressionis Israhel ex Aegypto in uertice montis Sinai legem datam. unde et pentecostes gesima die, uero iubeleo et uero anno remissionis et ueris quinquaginta et quingentis. denariis, qui debitoribus dimittuntur, lex data est, ad apostolos quoque et, qui cum eis erant, in centum uiginti, Mosaicae aetatis numero, constitutis
Abbreviated transcription (Latin):
lxxͫ. semoꝵ: & in typũ eccłie de gen¬
tib congͤgate. legis ĩminutio eugłio
suggerente complet᷑ Pulchre autẽ
dissolutio ac sanitas fortiũ raphidim
sanatum isrł Si autem remissionẽ
manuũ iuxta syros raphydim sonat:
dicemꝰ ꝓpt̾ offensam ppłrquia contra
dñm murmurant. isto loco cognom̃¬
impositũ: hec tangimꝰ potiꝰ qͣm ex¬
pommꝰ: breuit̃ indicasse contenti.
qd pꝰ ferm̃tũ halus. & massã eccłie.
soleant multiplicia demonĩi aduer¬
sũ nos temptam̃ta consurgere Et
ꝓfecti de raphidim: castra posuert̃
in solitudine synai Nuodeciia man¬
sio ẽ: Statim tibi ueniat inmentẽ
apłoꝵ irumerus: una de pluribus:
sed maior. ab hominib ñ seꝑat᷑ inor¬
dine. & p̃cellit in merito: Ad hane qͣ
dragesima septima die ꝑueniunt:
scͥpt̃a dicente Mense tc̃io egͣssionis
filioꝵ isrł de egypto. indie hac tran¬
siert᷑ in solitudinẽ synai Profectiq
simul de raphidim uenert̃ in deser¬

Expanded text:
 et in typum Ecclesiae de gentibus congregatae, legis imminutio Evangelio suggerente completur. Pulchre autem dissolutio ac sanitas fortium Raphidim sanitatem Israel. Si autem remissionem manuum juxta Syros Raphidim dicitur, dicemus propter offensam populi, quia contra Dominum murmurant, isti loco nomen positum. Haec tangimus potius quam exponimus, breviter indicasse contenti quod post fermentum Alus et Massam ecclesiae, soleant multiplicia daemonum adversum nos temptamenta consurgere. Et profecti de Raphidim castra posuerunt in solitudine Sinai. ,Duodecima mansio est. statim tibi ueniat in mentem apostolorum numerus. una de pluribus, sed maior ab omnibus non separatur in ordine et praecellit in merito. ad hunc locum quadragesima septima die perueniunt scriptura dicente: mense tertio egressionis filiorum Israhel de Aegypto, in die hac transierunt in solitudinem Sinai profectique simul de Raphidim uenerunt in deser
Abbreviated transcription (Latin):
or stringendus es uincłis: ne queru¬
lus sibiles. et te dicas magis argum̃¬
tationib tortuosis. qͣm scripturarũ
ueritate suꝑatũ: Iacob ysaac filius
et rebeccȩ cum frĩs insidias meruẽs
mesopotamiã ꝑrexisset. accessit et de¬
uoluit lapidem de ore putei. et ad¬
aqͣuit oues laban frĩs matris sue:
et osculatꝰ ẽ iacob rachel: et exclamãs
uoce sua plorauit: et indicauit
rachel quia fr̃ ẽ patris eius: et quia
filiꝰ rebeccȩ ẽ Ecce et hic eadẽ lege
qua supra: fr̃ sororis filius appellatur
Et iterũ Dixit autẽ laban ad iacob Im̃¬

Expanded text:
orum stringendus es vinculis, ne queruorum stringendus es vinculis, ne querulus sibiles, et dicas, te magis argumentationibus tortuosis, quam Scripturarum veritate superatum. Jacob, Isaac filius ac Rebeccae, cum fratris insidias metuens, Mesopotamiam perrexisset, accessit et devolvit lapidem ab ore putei, et adaquavit oves Laban fratris matris suae . Et osculatus est Jacob Rachel, et exclamans voce sua, ploravit, et indicavit Rachel, quia frater est patris ejus, et quia filius Rebeccae est . Ecce et hic eadem lege qua supra, frater, sororis filius appellatur. Et iterum: Dixit autem Laban ad Jacob:
Abbreviated transcription (Latin):
tuos: qͥa om̃s fr̃s nos sumus Ibiq.
Et elegit sibi loth regionẽ iordanis⁊ et
eleuauit loth aboriente: et discessert̃
unusquisq a fr̃e suo E certe ñ ẽ loth
fr̃ abrahȩ: sed filiꝰ frĩs eiꝰ aran Tare
quippe genuit abrahã. et nachor. et
aran: & aran genuit loth Et rursũ:
Abrahã autẽ erat annoꝵ septuaginta
quinq cum exiret de carra: et assũp¬
sit abrabam sarã ixorẽ suam et loth fi¬
lium fris sui Qđ si adhaic dubitas fra.¬
trẽ frĩs filiũ nuncupari. accipe exẽ¬
plum Cum audisset abrahã qͥa capti¬
uus ductusẽ loth fr̃ suus: numera¬
ut u̾naculos suos trecentos decem
et octo Et cũ cȩdem nocturni impe¬
tus descripsisset: adiecit Et reduxit
omẽm ȩquitatũ sodomoꝵ: et loth fra-¬
trem suũ reuocauit: Sufficiebant
hȩc ad ea quȩ diximus approbanda.
sed ne in aliquo cauilleris. et te quasi
lubricus anguis euoluas. testimoni¬

Expanded text:
tuos, quia homines fratres nos sumus. Ibique, tuos, quia homines fratres nos sumus. Ibique, et elegit sibi Lot regionem Jordanis, et elevavit Lot ab Oriente, et discesserunt unusquisque a fratre suo . Et certe Lot non est frater Abrahae, sed filius fratris ejus Aram. Thara quippe genuit Abraham et Nachor et Aram: et Aram genuit Lot. Et rursum: Abraham autem erat annorum septuaginta quinque, cum exiret de Charan. Et sumpsit Abraham Saram uxorem suam, et Lot filium fratris sui . Quod si adhuc dubitas fratrem, fratris filium nuncupari, accipe exemplum. Cum autem audisset Abraham, quia captivus ductus est Lot frater suus, numeravit vernaculos suos trecentos decem et octo . Et cum caedem nocturni impetu descripsisset, adjecit: Et reduxit omnem equitatum Sodomorum, et Lot fratrem suum revocavit . Sufficiebant haec ad ea quae diximus approbanda. Sed ne in aliquo cavilleris, et te quasi lubricus anguis evolvas, testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
gente. cognatione. affectui Natã: ut
esau et iacob. & xxii. patͥarche: andre¬
as & petrus: iacob et ioħs Gente:
ut in deuteronomio: Si autẽ emeris
no dimittes eũ liberũ abste Et in eo¬
dem Constituendo constitues suꝑ
te pͥncipem quẽ elegerit dñs ds tiuis
eum qui ex frĩb tuis sit: N enĩ pote¬
ris constituere suꝑ te hominẽ alieni
Ne uiso uttulo frĩs tui uł oue eiꝰ. erran¬
tibus ꝑuiam neglegas ea: reu̾sione
reduces ea fr̃i tuo Qđ̃ si ñ appropin¬
quat tibi fr̃ tuus. neq noueris eumr
collige ea intra domũ tuã⁊ et ert̃ te¬
cum donec querat ea fr̃ tuus: et red¬
meis cognatis scđm carnẽ: qui sunt
isrłite: Porro cognatione fr̃s uocant᷑.
qui sunt de una familia. idẽ natpia.
quas latini pat̾nitates int̃p̃tant᷑: et
cũ ex una radice multa generis tͦba
diffunditur. ut in genesi Dixit aut̃
abrahã ad loth Non sit rixa int̾ me
et te. et int̾ pastores meos & pastores

Expanded text:
 cognatione, affectu. Natura, Esau, Jacob, duodecim Patriarchae, Andreas et Petrus, Jacobus et Joannes. Gente, ut in Deuteno dimittes eum liberum abs te . Et in eodem: Constituendo constitues super te principem, quem elegerit Dominus Deus tuus, eum qui ex fratribus tuis sit. Non enim poteris constituere super te hominem alienigNe viso vitulo fratris tui, vel ove ejus errantibus per viam, negligas ea: Reversione reduces ea fratri tuo. Quod si non appropinquat tibi frater tuus, neque noveris eum, colliges ea intra domum tuam: et erunt tecum donec quaerat ea frater tuus, et redmeis, cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae . Porro cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est, patria: quas Latini 221 paternitates interpretantur; cum ex una radice multa generis turba diffunditur, ut in Genesi. Dixit autem Abraham ad Lot: Non sit rixa inter me et te, et inter pastores meos et pastores
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑. et cũ omĩa eugłistarũ exem¬
pla ꝓponas: soliꝰ tͥ ioħis uerba ñ com
placent: Hicis transitoriȩ ad crucẽ
dñi eam fuisse p̃sentẽ. ne consulto p̃¬
terisse uidearis:et tamen que cũ
illa mulieres fuerint siles: Ignos¬
cerẽ nescienti: nͥ uiderẽ consulto re¬
ticentẽ: Audi itaq: ioħs eugłista
qͥd dicat: Stabant itaq iuxta cru¬

Expanded text:
ia Evangelistarum exempla proponas, solius tibi Joannis verba non placent. Dicis transitorie, ad crucem Domini eam fuisse praesentem, ne consulto praeterisse videaris: et tamen quae cum illa mulieres fuerint, siles. Ignoscerem nescienti, nisi viderem consulto reticentem. Audi, itaque, Joannes quid dicat: Stabant a
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sepe certũ tempus sicut ipse des¬
seruit in eius assũptione significat.
sepe infinitũ: ut ẽ illud quod ds ad
quosdam loquit᷑ ꝑ propham Ego sũ
ego sũ: et donec senescatis egosũ. Nũ¬
quid pꝰqͣm illi senuerint ds eẽ desistete
Et saluator in eugłio ad apłos: Ecce ego

Expanded text:
quae saepe certum tempus ut ipse disquae saepe certum tempus ut ipse disseruit in ejus assumptione significat, saepe infinitum, ut est illud, quod Deus ad quosdam 211 loquitur in Propheta: Ego sum, ego sum, et donec senescatis ego sum . Numquid postquam illi senuerint, Deus esse desistet? Et Salvator in Evangelio ad Apostolos, Ecce ego,
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit eam donec peꝑit filiũ su
si: & uocauit nom̃ eius iħm: In quo
primũ adu̾sariꝰ nrͣ suꝑfluo labore
desudat. cognoscendi uerbũ ad coitũ
magis quã ad scientiam referendũ.
quasi hoc quisqͣm negauerit. et eas
ineptias quas redarguit. aliquando
prudens quispiam potuerit suspica¬
ri: Peinde uult dicere quoq qđ do¬
nec siue usq adu̾bia certũ tempus
significent: quo completo. fiat. id qd̾
usq ad illud temporis qđ scriptũ est
ñ fiebat. uelut in p̃senti: et ñ cognos¬
cebat eam. donec peꝑit filiũ: Appar&
inquit cognitam eẽ pꝰ partũ: cuius
coguitionem. filii tantũ generatio
differebat: Et ad hoc approbandũ
congerit de scͥpturis exempla quam¬
płima: more andebatarũ. gladiũ in
tenebris uentilans. & linguȩ sonum
cebat. ad coitum ẽẽ referendũ ipse
disseruit. nullo dubitante quin ad
scientiam sepe referat᷑ ut ibi: remã¬
sit puer iħc in ierłm: et ñ cognoue¬
rt̃ parentes eiꝰ: Hunc & illud ẽ osten

Expanded text:
cognoscebat eam, donec peperit filium, et vocavit nomen ejus Jesum . In quo primum adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum ad coitum magis, quam ad scientiam referendum: quasi hoc quisquam negaverit, et eas ineptias quas redarguit, aliquando prudens quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere, quod donec, sive usque, adverbium, certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque ad illud temporis quod praescriptum est, non fiebat, velut in praesenti: Et non cognoscebat eam, donec peperit filium. Apparet, inquit, cognitam esse post partum, cujus cognitionem filii tantum differebat generatio. Et ad hoc approbandum congerit de Scripturis exempla quamplurima, more Andabatarum gladium in tenebris ventilans, et linguae sonum cebat, ad coitum esse referendum, ipse disseruit: nullo dubitante, quin ad scientiam saepe referatur, ut ibi: Remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus. Nunc il
Abbreviated transcription (Latin):
nitus: Nonne mͥ ipsi apices loquent᷑.
& me stulticiȩ redarguent: eũ die
ñ qui habeat et fr̃s: Demq int̾rogo
de ioħe que constat eẽ uingenitum
an et pͥmogenitus fuerit: utrũnã
obnoxiꝰ Ambigi ñ potest: Certe de
saluatore scͥptura sic loquit᷑. Cũ ex¬
pleti ee̾nt dies purgationis eoꝵ scđm
offerrent eum dño sicut scriptũ est
in lege dñi. qͥa oẽ masculinũ qđ aꝑit¬
uuluã. scm̃ dño uocabit᷑: & ut darẽt
hostias scdm qđ dictũ ẽ in lege dñi:
par turturũ uł duos pullos colũbar̃:
Si hȩc lex tantũ ad pͥmogenitos ꝑtinet.
pͥmogenitũ autẽ sequentes faciunt.
ñ debuit lege pͥmogeniti teneri. qui
desequentib ignorabat: S quia te¬
uetur lege pͥmogeniti. etiam ille que
fr̃s ceteri ñ secunt᷑: colligit᷑ pͥmoge¬
nitum eũ uocari qui uuluã aꝑiat.
et ante quẽ nullus sit: ñ eum quẽ
fr̃ pꝰ genitꝰ subseqͥtur: Moyses seribit

Expanded text:
nitus. Nonne mihi ipsi apices loquentur, nitus. Nonne mihi ipsi apices loquentur, et me stultitiae redarguent, eum esse non qui habeat et fratres? Denique interrogo de Joanne, quem constat esse unigenitum, an et primogenitus fuerit? Utrumne eobnoxius? Ambigi non potest. Certe de Salvatore Scriptura sic loquitur: Cum expleti essent dies purgationis eorum, secundum lem, ut offerrent eum Domino: sicut scriptum est in Lege Domini: Quia omne masculinum at ut darent hostias secundum quod dictum est in Lege Domini, par turturum, aut duos pullos columbarum . Si haec lex tantum ad primogenitos pertinet, primogenitum autem sequentes faciunt, non debuit lege primogeniti teneri, qui de sequentibus ignorabat. Sed quia tenetur lege primogeniti, etiam ille quem 216 fratres caeteri non sequuntur: colligitur eum primogenitum vocari, qui vulvam aperiat et ante quem nullus sit, non eum quem frater post genitus subsequatur. Moyses scribit
Abbreviated transcription (Latin):
efiniuit sermo di: qͥd sit pͥmogenitũ.
Om̃e inquit qđ aꝑit uuluã Alioquin
si ñ ẽ pͥmogenitꝰ nͥ is tantũ quẽ secũ¬
t᷑ et fr̃s: tamdiu sac̾dotib pͥmogeni¬
ta ñ debent̃. qmdui et alia fuerint
ꝓcreata: ne forte partu pꝰea ñ seqͦn¬
te. unigenitus sit. & ñ pͥmogenitus:
Redẽptio inquit erit eiꝰ ab uno men¬
se. estimatio qͥnq sicloꝵ: & scdm siclũ¬
scm̃ uigiiti oboli sint: Tantumͦ pri¬
mogenita intuloꝵ & pͥmogenita oui¬
um. et pͥmogenita caprarũ ñ redimaᷤ
qͥa scã st̃ Cogit me sermo di. ut õe¬
masculinũ quod aꝑit uuluã si de mũ¬
dis animalib sit. d̾o uoueã: si de in¬
cium sacerdoti Possũ respondere cet
dicere:
Quid me inuniꝰ mensis. stringis arti¬
culo: Quid pͥmogenitũ uocas: qͦm
an fr̃s sequant᷑ ignoro: Expecta do¬
nec sequat᷑ scd̾s: Nichil debeo sacerdo¬
ti. nisi et ille fuerit ꝓcreatꝰ: ꝑ quem
is qͥ ante natus ẽ. incipit eẽ pͥmoge¬

Expanded text:
ogenitum, Omne, inquit, quod aperit vulvam. Alioqui si non est primogenitus, nisi is tantum, quem sequuntur fratres, tamdiu sacerdotibus primogenita non debentur quamdiu et alia fuerint procreata; ne forte partu postea non sequente, unigenitus sit, et non primogenitus. Redemptio, inquit, ejus erit ab uno mense, aestimatio quinque siclorum. Siclu viginti oboli sunt. Tantummodo primogenita vitulorum, et primogenita ovium, et primogenita caprarum non redimes, quia sancta sunt . Cogit me sermo Dei, ut omne quod aperit vulvam, si de mundis animalibus sit, Deo voveam; si de imetium sacerdoti. Possum respondere, et dicere. Quid me in unius mensis stringis articulo? Quid primogenitum vocas, quem an fratres sequantur, ignoro? Exspecta donec nascatur secundus. Nihil debeo sacerdoti, nisi et ille fuerit procreatus, per quem is qui ante natus est, incipiat esse primoge
Abbreviated transcription (Latin):
et ex eo qđ scriptum ẽ ascendit autẽ
ioseph inciuitate dauid. ut ꝓfiteret᷑
cũ maria uxore sua pregnante. fac¬
tumẽ autẽ cũ ibi eẽnt. impleti sunt
dies ut pareret. & peꝑit filiũ suum
pͥmogenitũ. nititur approbare pri¬
mogenitũ ñ posse dici. nisi eum qui
habeat et fr̃sꝰ sicut unigenitus ille
autem ita definimus Omĩs unigeni¬
tus & pͥmogenitꝰ: ñ oĩs pͥmogenitus &
unigenitꝰ: Primogentũ eẽ ñ tantũ
pꝰ quem et alii. s ante quẽ nullus:

Expanded text:
autem Joseph in civitatem David, ut profiteretur cum Maria uxore sua praegnante. Factum est autem cum ibi essent, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit filium suum primogenitum : nititur approbare primogenitum non posse dici, nisi eum qui habeat et fratres: sicut unigenitus ille autem ita definimus: Omnis unigenitus est primogenitus: non omnis primogenitus est unigenitus. Primogenitus est, non tantum post quem e
Abbreviated transcription (Latin):
reuertat᷑ in domũ suam. ne forte mo¬
riatur in bello: et alius accipiat eã:¬
Sicui autẽ scrupulus cõmouet᷑ quare
desponsata & ñ potiꝰ sine sponso. siue
ut scriptura appellat marito. uirgo
conceꝑit: sciat tͥplicẽ fuisse rationẽ:
Primo ut ꝑgenealogiã ioseph. Cuii bea¬
ta maria cognata erat: origo quoq
marie monstraret᷑ Scd̾o: ne iuxta
legem moysi quasi adultera lapidare¬
tur apopulo Tercio: ut adegyptũ
fugiens. habe̾t solatiũ custodis potiꝰ
quã mariti: Quis enim illo tẽpore uir¬

Expanded text:
revertatur in domum suam ne forte morevertatur in domum suam ne forte moriatur in bello, et alius accipiat eaSi cui autem scrupulus commovetur, quare desponsata, et non potius sine sponso, sive ut Scriptura appellat marito, virgo conceperit, sciat triplicem fuisse rationem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Maria cognata erat, origo quoque Mariae monstraretur. 209 Secundo, ne juxta legem Moysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut ad Aegyptum fugiens haberet solatium, custodis potius quam mariti. Quis enim in tempore i
Abbreviated transcription (Latin):
deriũ. uteri conceptione sublatũẽ.
Quod autẽ in sõnis dr̃ ad iosepb. neti¬
meas acciꝑe mariã conugẽ tuam.
et rursũ. surgens ante iosepb a sõno.¬
fecit sic̃ p̃cepit ei angłs dñi. et acce¬
pit uxorẽ suamꝰ nullũ debet moue¬
re. quasi exeo qđ uxor ẽ appellata sp̃o¬
sa eẽ desierit: cum hanc ẽẽ diuinȩ
scripturȩ consuetudinẽ nouerimꝰ.
ut sponsas appellet uxores. sicut se
quentib deuteromii testimoniis
approbat᷑ Siqͥs inqͥt inuenerit uͥ¬
ginem desponsatam uiro in campo.
et uim faciens dormierit cũ ea . mo¬
riat᷑ : quia humiliauit uxorẽ porumi
suiz Et in alio loco Si autẽ fuerit
adolescentula despõsata uiro. ꝙ inue¬
uerit eam homo inciuitate. & dor¬
mierit cũ eaꝰ educetis utrũq ad
portam ciuitatis illiꝰ. et lapidabun¬
tur lapidib. et morient᷑: Adolescẽ¬
alibi: Et quis ille homo cui desponsata
ẽ ixorꝰ et ñ accipit eam: Uadat &

Expanded text:
derium, uteri conceptione sublatum est. derium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursufecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse Scripturae divinae consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte moriatur, quia humiliavit uxorem proximi sui . Et in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsata viro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescenalibi: Et quis ille est uxor et nondum accepit eam? vadat et
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃uentꝰ ẽ. statim aut paulo post
uincula ad hispanias sit eundũ:
aut heluidio penitentia agenda
pꝰ mort̾ẽ: cũ scriptura dicat In in
te p̃positio licet sepe et consequen¬
tia indicet. tamen non nunquam
eatantũ que prius cogitabantur
ostendat. nec necesse sit. ut cogita¬
ta fiant: cum ideo aliud interue¬
uerit. ne ea quȩ cogitata sunt fi¬
erent: Igitur cum euglista dicit.
pͥusquam conuenirent. ꝓximũ nup.¬
tiarũ tempꝰ ostendit: et in eo iamfu
isse rem. ut quȩ pͥꝰ sponsa fuerat. eẽ
uxor inciꝑet: quasi dixerit. anteqͣm
oscula amplexusq miscerent. aute¬
quam rem agerent nuptiarũ: inuen.¬
ta ẽ habens in utero: Inuenta autẽ
a nullo alio nisi a ioseph: qui sponse
uterũ tumentẽ. pene iamlicentia
maritali et curiosis oculis dep̃ben¬
dit: Non tamen seqͥt᷑ ut pͥorib docu¬
iinus exemplis. eum cũ maria conue¬
nisse pꝰ partũ: cuiꝰ conueniendi desi¬

Expanded text:
te praeventus est: statim aut Paulo post te praeventus est: statim aut Paulo post vincula ad Hispanias sit eundum: aut Helvidio poenitentia agenda post mortem; cum Scriptura dicat: In infod, ante, praepositio, licet saepe consequentiam indicet, tamen 208 nonnumquam ea tantum quae prius cogitabantur, ostendat. Unde nec necesse sit ut cogitata fiant, cum aliud ideo intervenerit, ne ea quae cogitata sunt, fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desi
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ ꝑ singła: & impietatẽ bisdẽ
qͥb ingressa ẽ uestigiis ꝑsequentes.
pugnantia inter se dixisse doceamꝰ.
Desponsatam confitet᷑: et statim uxo¬
rem uult eẽ quã confessus ẽ sponsã
Rursũ quam uxorẽ nominat. dicit
ñ ob aliud desponsata: nisi quando¬
q nupturã: Et ne parũ hoc arbit¬
mur: habes inquit desponsatã nõ
cõmendatam: id ẽ nec dum uxorẽ.
nec dũ maritali uinculo copulatã
neo uero qđ ait. neq enim de non
conuenturis eugłista checisset. pͥus¬
quam conuenirent. qͥa nemo de ñ
pransuro dicit antequam prande¬
ret ͥ doleaine. an rideam: Hesci¬
o si impericie arguam. an teme¬
ritatis accosem: quasi si quis dixe¬
rit. antequã in portu pranderẽ.
ad affricam nauigaui. ñ possit sta¬
re sententia. insi ei inportu quã¬
doq prandendũ sit: aut si uelimꝰ
dicere. paulus apłs antequã ad his¬
panias ꝑgeret. rome inumeula
comectꝰ ẽ. aut certe illud. heluidiꝰ
antequam penitentiã ageret mor¬

Expanded text:
per singula, et impietatem iisdem, quibus ingressa est, vestigiis persequentes, pugnantia inter se dixisse doceamus. Desponsatam confitetur: et statim uxorem vult esse quam confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et ne parum hoc arbitremur: « Habes, inquit, desponsatam, et non commendatam, id est, necdum uxorem, necdum maritali vinculo copulatam. In eo vero quod ait, Neque enim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet, doleamne, an rideam, nescio. » Imperitiae arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis dixerit: Antequam in portu pranderem, ad Africam navigavi, non possit stare sententia, nisi ei in portu prandendum quandoque sit. Aut si velimus dicere: Paulus apostolus antequam ad Hispanias pergeret, Romae in vincula conjectus est. Aut certe illud: Helvidius antequam poenitentiam ageret, mor
Abbreviated transcription (Latin):
defendat: In uocandus dñs iħc: ut¬
sacri uentris hospitiũ. cuiꝰ uouem
mensib in habitator fuit. ab omni
concubitus suspicione tueatur Iꝑ¬
se qͦq ds pat̃ ẽ imp̃candus: ut iałm¬
partũ. quȩ fuit mat̾ antequã nup.¬
ta: Non campũ rethorici desid̾amꝰ
eloqͥĩ: ñ dialecticoꝵ tendiculas. et a¬
ristotilis spineta conquirimꝰ. Ipsa scͥp¬
turarũ uerba ponenda sunt: ipsis
quib aduersũ nos usus ẽ testimonus
reuincatur ut intelligat se et legere
potuisse quȩ scripta sunt: & ñ potuis¬
se cognoscere que pietate roborata

Expanded text:
defendat. Indefendat. Insacri ventris hospitium, cujus decem mensibus inhabitator fuit, ab omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater est imprecandus, ut matrpartum, quae fuit mater antequam nupta. Non campum rhetorici desideramus eloquii, non Dialecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta conquirimus: ipsa Scripturarum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis, revincatur, ut intelligat, se et legere potuisse quae scripta sunt, et non potuisse quae pietate roborata
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ rogatus a fr̃ib ut
aduersus libellũ cuiꝰdã
heluicdii responderẽ: fa¬
cere distuli: ñ qđ difficile
fuerit hominẽ rusticanũ et uix pri¬
mis quoq imbutũ literis. suꝑ uerias¬
sertione conuincere÷ s ne respondẽ¬
do dignꝰ fieret qui uinceret᷑ Huc ac¬
cedebat qł homo turbulentꝰ et solus
in uniu̾so mundo sibi et laicus et sa¬
cerdos. qui ut ait ille. loquacitatem
om̃ib bonȩ conscientie signũ arbi¬
tret᷑. accepta materia disputandi. am¬
pliꝰ inciꝑet blasphemare.et quasi de
sublimi loco in totũ orbem ferre sen¬
tentiam: meq qͥa ueritate ñ posset.
dalũ fr̃m qui ad eius rabiem mo¬
uebant᷑ iustiore fine cessarunt: iã
ad radices infructuose arboris eu̾¬
gelii securis ẽ ad mouenda. et cũ in¬
fecunditate folioꝵ tradenda flam¬
mis: ut discat aliquando reticere.
qui nunqͣm didicit loqui. Igitur
ses mͥ inuocandus ẽ sp̃c: ut beate
marie uͥginitatẽ. suo sensu. meo ore

Expanded text:
r rogatus a fratribus, ut adversus libellum cujusdam Helvidii responderem, facere distuli: non quod difficile fuerit, hominem rusticanum, et vix primis quoque imbutum litteris, super veri assertione convincere; sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod homo turbulentus, et solus in universo mundo sibi et laicus et sacerdos qui, ut ait ille, loquacitatem omnibus, bonae conscientiae signum arbitratur accepta materia disputandi, amplius inciperet blasphemare, et quasi de sublimi loco in totum orbem ferre sententiam: meque quia veritate non posset, dalum fratrum, qui ad ejus rabiem movebantur, justiori fine cessarunt, jam ad radices infructuosae arboris Evangelii securis est admovenda , et cum infecunditate foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 reticere, qui numquam didicit loqui. 2. Igitur sanctus mihi invocandus est Spiritus, ut beatae Mariae virginitatem suo sensu, ore meo