comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiãuolendi: aliqñ actum ipstus uis
significari. Uis autem ipsa naturalit̃
amme insita. nunquam pecc̃m est:
sic̃ nͨ uis memorandi ł intelligendi. s
actꝰ huiꝰ uis qui ce uoluntas đr. tc̃ pec¬
catum est: qñ inordinatus est. Q
quare naturalis potentie act̾us. pec¬
catum sit: si allarum potentiarum
actꝰ peccã non sunt .s. potentie me¬
morandi: cuiꝰ actꝰ ẽ memorare: &
potentie intelligendi: cuiꝰ actꝰ est
intelligere. Ad ꝙ ⁊ ipsi dicunt. qr¬

Expanded text:
tiam volendi, aliquando actum ipsius vis tiam volendi, aliquando actum ipsius vis significari. Vis autem ipsa naturaliter animae insita, nunquam peccatum est, sicut nec vis memorandi vel intelligendi, sed actus hujus vis qui voluntas dicitur, tunc peccatuhujus naturalis potentiae actus peccatum sit, si aliarum potentiarum actus peccata non sunt, scilicet, potentiae memorandi, cujus actus est memorare, et potentiae intelligendi, cujus actus est intelligere. Ad quod et ipsi dicunt q
Abbreviated transcription (Latin):
fecit penitꝰ consume. Ut ubi gr̃a. Intel¬
lectꝰ ł ratio ł ingenium ac memoria. ⁊¬
siuitis &e peccatis obnubilent᷑. ⁊ corrũ¬
qua facti sumus. euident̃ ostendit in
sti que creaturam in reb creatis ex¬
ullentissima. cum a deo iustificat᷑:
ideformi forma. in formosam muta¬
mellectꝰ. Cum gͦ uoluntas de nat᷑a¬
lbus sit. qr̃ ipsa ñ semꝑ bonum ẽ.
isialiqñ uitus subiaceat : Ad hoc fa¬
lle respondẽt. qui dñt omnia que
lnt. in qͣntum sunt bona ẽẽ: quia
samuoluntatem in quãtum ẽ ł
lqͣntum uoluntas est. ut supra po¬
lmꝰ bonum ẽẽ asserunt. s in qͣnt̃
luidinata est mala ẽ ⁊ pecẽm. Uͥs
potest rationabilit̾ ab eis queri. Si
uoluntas in quantum inordinata
sunt. peccata non st̃. In ordinata uͭ suis
sic̃ uoluntas. cum adrectum finem ñ
tendt̃. eorũq actꝰ . p̃uaricationes existe.
ddꝙ. illi dñt. Uoluntatis nomine a¬
liquando uim.s. naturalem poten¬

Expanded text:
fecit, penitus consumere; ut, verbi gratia, intelfecit, penitus consumere; ut, verbi gratia, intellectus, vel ratio, et ingenium, ac memoria, etsi vitiis ac peccatis obnubilentur et corrumqua facti sumus, evidenter ostendit, in praesunt; quae creatura in rebus creatis excellentissima, cum a Deo justificatur, a deformi forma in formosam mutaintellectus. Cum ergo voluntas de naturalibus sit, quare ipsa non semper bonum est, etsi aliquando vitiis subjaceat? Ad hoc facile respondent qui dicunt omnia quae sunt, in quantum sunt, bona esse; quia et ipsam voluntatem, in quantum est, vel in quantum voluntas est, ut supra posuimus, bonum esse asserunt; sed in quantum inordinata est, mala est et peccatum. Ubi potest ab eis rationabiliter quaeri si voluntas, in quantum inordinata sunt, peccata non sunt? Inordinata vero sunt, sicut voluntas, cum ad rectum finem non tendunt, eorumque actus praevaricationes existunt. Ad quod illi dicunt voluntatis nomine aliquando vim, scilicet, naturalem poten
Abbreviated transcription (Latin):
qua uolohabe uitam: & alia tas an¬
qua ꝑauꝑi subuenire uolo. S illa sit.¬
ista ad illam refert᷑. Nlam ⁊ si aug̃ sic de¬
hoc ita placet. ut in eo cum aliqͣ tͥnit.
delectatione uoluntas acquiescat ñ¬
dum tam̃ ẽ illd quo tendit᷑. s hoc ad
illud refert᷑. ut illud deputet᷑ tanqͣm
patͥa cruis: istud uͦ tanquam refectiol
tes affectꝰ. siue motꝰ m̃tis. qͥb quasi gͥ¬
sib ł passib tendit᷑ ad patͥam. Si fal
tera est uoluntas uidendi fenestras.
ut supͣ docente aug̾no didicimus. al¬
alia ẽẽ uidet᷑ uoluntas elemosinas
cdandi pauꝑs: alia uoluntas habend
penset᷑ autrum recta sit an praua. pecca¬
tum angr̃a: & qͣnomine intentionis.
aliqñ finis. aliqñ uoluntas intelligat᷑.¬
latis necessaria: ex suꝑiorib pecc̃m sit.
causam trahens. Dictum est enim
supͣ uoluntatem inẽẽ nat᷑ałr homini.
sic̃ intellectỹ ⁊ memoria. Que autẽ
homini naturalia st̃. quantum cũq
ñualet uitium bonitatem in qͣds eã

Expanded text:
qua volo habere vitam, et alia qua pauperi subvenire volo. Sed ista ad illam refertur. Nam etsi hoc ita placeat, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat, nondum est tamen illud quo tenditur, sed hoc ad illud refertur, ut illud deputetur tanquam patria civis, istud vero tanquam refectio vtes affectus sive motus mentis, quibus quasi gressibus vel passibus tenditur ad patriam. Sicut ergo altera est voluntas videndi fenestras, ut supra docente August. didicimus, alalia videtur esse voluntas eleemosynas dandi pauperi, alia voluntas habendipensetur utrum recta sit an prava, peccatum an gratia; et quin nomine intentionis aliquando finis, aliquando voluntas intelligatsatis necessaria, ex superioribus causam trahens. Dictum est enim supra, voluntatem inesse naturaliter homini, sicut intellectus et memoria. Quae autem homini naturalia sunt, quantumcumque non valet vitium bonitatem in qua Deus eam
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑ xͥ aduentum exhibet᷑ atq ꝑficit᷑
humane redemptionis sponsio. fact̾a
ab antiqͦ. filii gͦ missio: est ipsa incar¬
natio. Eo enim miss est: ꝙ in forma ho¬
minis mundo uisibilis apparuit. de qͦ
sitpͣ sufficienter dictum est. Quare fi¬
lius carnem assumpsit: non pat̾. uł¬

Expanded text:
 adventum exhibetur atque perficitur humanae redemptionis sponsio facta ab antiquo. Filii ergo missio est ipsa Incarnatio. Eo enim missus est, quod in forma hominis mundo visibilis apparuit, de quo supra sufficienter dictum est. 2. Quare Filius carnem assumpsit, non Pat
Abbreviated transcription (Latin):
haec̾ti &e reatu. aActu ẽ in aliquo: onis¬
loluntas. in peccante est. Reatu mina
leum ꝓ eo siue transierit. siue tiua.¬
idlit. mens hommnis polluta ẽ. ⁊ cor¬
rupta. totꝰ ꝙ homo suppliciis obligat᷑
ꝑpetuis. Nec unqͣm in aliqͦ est pecẽm
actu p̾t̾ originale qͥnsit etiam reatu:
s est reatu int̾dum. postquam tnsiit

Expanded text:
actu et reatu. Actu est in aliquo, voluntas, in peccante est; reatu vero, cum pro eo, sive transierit sive adsit, mens hominis polluta est et corrupta, totusque homo suppliciis obligatur perpetuis. Nec unquam est in aliquo peccatum actu, praeter originale, quin sit etiam reatu; sed est reatu intelligendum, postquam transiit
Abbreviated transcription (Latin):
transilienda silentio dict̾um ẽ entmn
supra. ꝙ potestas peccandi ⁊ nocendi
bolo sit potestas mali. di ordinationi.
eiꝰpotestatinon ẽe resistendum uidet᷑.
S sciendum ẽ. apłm ibi loqͥ de scł̃ar

Expanded text:
transilienda silentio. Dictum est supra quod potestas peccandi vel nocendi bolo sit potestas mali Dei ordinatione, ejus potestati non esse resistendum videtur. Sed sciendum est Apostolum ibi loqui de seculari
Abbreviated transcription (Latin):
ut ait aus: cupiditatẽ nocendi ꝑse
ht̃. P otestatem aut̃. sulle non dat:. ñ
ħt. Id eoꝙ diabol autequam aliqͥd
tollet iob dicebat dño. Mitte manũ
tuam.i.da potestatem: qr etiam
nocentium potestas non ẽ nisi a
re ypocritam ꝓpt̾ ꝑu̾sitatem ppłi.
& de ppło isrł dicit dñs. dedi eis
regem in ira mea. Nocendi enim¬
uoluntas pot̾ ẽẽ ab hominis animo:
potestas autem non ẽ nͥ a deo.⁊ hoc ab
dita aptaq iusticia. Nam ꝑpotestatẽ
diabolo datam. iustos ds facit suos.
De hoc cẽ õs. inmoralib ait. Tuoioris
elatio. ñ potestatis ordo. in crimine
est. Potentiam łs tͥbuit: elationemu̾

Expanded text:
, cupiditatem nocendi per se habet; potestatem si ille non dat, non habet. Ideoque diabolus antequam aliquid tolleret Job, dicebat Domino: Mitte manum tuam , id est da potestatem, quia etiam nocentium potestas, non est nisi re hypocritam propter perversitatem populi . Et de populo Israel dicit Deus: Dedi eis regem in ira mea . Nocendi voluntas potest esse ab hominis animo; potestas autem non est nisi a Deo; dita aptaque justitia; nam per potestatem diabolo datam justos Deus facit suos. De hoc etiam Gregor. in Mor. ait: Tumoris elatio, non potestatis ordo in crimine est. Potentiam Deus tribuit, elationem vero
Abbreviated transcription (Latin):
catum ẽ. pͥma causa peccandi. nec ẽ
cui recte imputet᷑ pecc̃m. nͥ pec can¬
uoluntati. Hoc autem: de peccato ac¬
tuali & mortali intelligendum ẽ.
Neq his ub aliud uoluit ostendere
aug̃. ut iose ait in retractationib:
hoĩe. ⁊ circa eandẽ rem sint unũ pec
solet. utrum in eodem homine. &
cͥca eandem rem. hec duo unum sint¬
peccm̃ ł diusa: ut siqͥs uoluntate furat᷑.
uoluntatem hũit malam. q̃ pecc̃m est:
⁊ accum malum. qͥ item peccm̃ est. Hec

Expanded text:
catum est prima causa peccandi, nec est cui recte imputetur peccatum, nisi peccanvoluntati. Hoc autem de peccato actuali et mortali intelligendum est. Neque his verbis aliud voluit ostendere August., ut ipse ait in Retract., nisi HOMINE ET CIRCA EAMDEM REM SINT UNUM PECC solet, utrum in eodem homine et circa eamdem rem haec duo unum sipeccatum, vel diversa: ut si quis voluntate furatur, voluntatem habeat malam, quae peccatum est, et actum malum qui item peccatum est. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
considatione dignum occurrit: deo.¬
utrum potentia peccandi sit nobis
a deo ł a nob̃. Putant qͥoam. potentiã
recte agendi nob ẽẽ a deo. potentiamuͦ
peccandi. ñ a deo s anob. ł a diabolo ẽẽ:
sic̃ mala uoluntas ñ a deo nob ẽ. s a
nob. ⁊ a diabolo. Bona aut̃ a deo tm̃
nob est. Bone nanq uoluntatis ⁊ co¬
gitationis initium. non homini ex
se ipso nasci. s diuinit᷑ parari ⁊ tͥbui
in eods euident̾ ostendit: qͥa nec dia¬
bolus. nͨ aliqͥs angłoꝵ eiꝰ ex qͦ inhanc ca¬
liginem sunt detrusi. bonam potuit
ł pot̾it resumere uoluntatem: quiasi
possibile foret. ut humana nat᷑a pꝰqmͣ
a deo au̾sa bonitatem ꝑdidit uolunta¬
tis. ex se ipsa rursꝰ eam habe potuisset:
multo possibiliꝰ hoc nat᷑a hrẽt angli¬
ca: q̃ qͣnto minꝰ grauat᷑ treni corporis
pondẽ: tanto mag̃ ẽẽt hac p̃dieta fa¬
tatem bonam habe pͭ: s malam.Simi¬
liter & de potentia inquiunt ꝑsimi¬
litudinem uoluntatis: de potentia

Expanded text:
consideratione dignum occurrit utrum peccandi potentia sit nobis a Deo, vel a nobis. Putant quidam potentiam recte agendi nobis esse a Deo; potentiam vero peccandi non a Deo, sed a nobis vel a diabolo esse; sicut mala voluntas non a Deo nobis est, sed a nobis et a diabolo, bona autem a Deo tantum nobis est. Bonae namque voluntatis et cogitationis initium non homini ex seipso nasci, sed divinitus parari et tribui in eo Deus evidenter ostendit, quia nec diabolus, nec aliquis angelorum ejus, ex quo in hanc caliginem sunt detrusi, bonam potuit vel poterit resumere voluntatem; quia si possibile foret, ut humana natura postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex seipsa rursus eam habere potuisset, multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae quanto minus gravatur terreni corporis pondere, tanto magis hac tatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de potentia inquiunt, per similitudinem voluntatis de potentia
Abbreviated transcription (Latin):
anima .s. ipsa eade scdm inferiorẽ
partem. ⁊ aĩa mag̃ qͣm corpꝰ: ⁊ ĩo ñ
mam assumpserit: anpꝰ animam ꝙ̃¬
carnem.ł carnem quam animam:
utrum caro illa. pꝰ fu̾it in ut̾o uͥgims
concepta.⁊ postea assumpta: ũissime
sumpsit: simulq sͥumuuit animam
& carnem: nec caro pͥꝰ fuit concepta:
postinodum assumpta. s in concep¬
tione assumpta.⁊ in assumptione¬
ascepta. ⁊ concepta. Uñ aus in l. de
fide ad petrum.firmissime tene. a
nullatenus dubites. non carnem ͥ
sine diuimitate conceptam in utero
uirginis. pͥquam susciꝑet᷑ a uerbo:
s ip̃m u̾bum dm̃ sue carnis accep¬
tione conceptum: ipsamq carnem
ubi incarnatione conceptam. Idem
mediator. nͥ ẽẽt idem ds. idem bomo.
in utroq unꝰ ⁊ uerꝰ: quam seruilem
formam a solofilio susceptam. tca
t̾ͥnitas cuiꝰ una est uoluntas & opa¬
tio.fecit. Non autem in ut̾o uͥginis
pͥꝰcaro suscepta est. ⁊ postmodum al¬
uinitas uenit in carnem. s morit

Expanded text:
icet ipsa eadem secundum inferiorem partem; et anima magis quam corpus, et ideo non mam assumpserit? Et an prius animam qucarnem, vel carnem quam animam; et utrum caro illa prius fuerit in utero Virginis concepta, et postea assumpta; verissimesumpsit, simulque sibi univit animam et carnem, nec caro prius fuit concepta, et postmodum assumpta; sed in conceptione assumpta, et in assumptione concepta. Unde Aug. in lib. de Fidnullatenus dubites, non carnem Christi sine divinitate conceptam in utero Virginis, priusquam susciperetur a Verbo; sed ipsum Verbum Deum suae carnis acceptione conceptum, ipsamque carnem Verbi incarnatione conceptam. » Idemediator, nisi esset idem Deus, idem homo, in utroque unus et verus: quam servilem formam a solo Filio susceptam tota Trinitas, cujus est una voluntas et operatio, fecit. » Non ante in utero Virginis prius caro suscepta est, et postmodum divinitas venit in carnem; sed mox
Abbreviated transcription (Latin):
data custodit. qui caritate tate ñ custo¬
lum mandatoꝵ custodit᷑. mandata.¬
Custoditionem legis dic̃ apl̃s. non
ad bonos mores ꝑtinentia: que nis
caritate ⁊ fide impleri non possunt.
lumq bonum opꝰ fac̃: qui fidem &¬
caritatem ñ ht̃. Impossibile ẽ enim
ut ait apl̃s. sine fide aliqͥd placere
deo. Que gͦ sine fide ftunt. bona ñ
sunt: quia omne bonum placet dͥo.

Expanded text:
data custodit, qui charitate caret, qulum mandatorum custoditur; unde ACustoditionem legis dicit Apostolus,ad bonos mores pertinentia, quae sine charitate, fide, et spe, impleri non possunt. lum bonum opus facit, qui fidem charitatemque non habet. Impo 11, sine fide aliquid placere Deo. Quae ergo sine fide fiunt, bona non sunt; quia omne bonum placet Deo. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
tione ita mundatam. ut ab omni pec¬
cati contagione immunis uniretur
u̾bo. pena tm ñ necessitate s uolun¬
tate assumentis remanente Mariam
ꝓrs purgauit: ⁊ a fomite peccati cẽ li¬
berauit: ł fomitem ip̃m penitꝰ euacy¬
ando ut qͥb dam placet: ł sic debili¬
tindo ⁊ extenuando: ut ei pꝰmodũ peccãdi

Expanded text:
cti operatione ita mundatam, ut ab omni peccati contagione immunis uniretur Verbo, poena tantum, non necessitate, sed voluntate assumentis, remanente. Mariamprorsus purgavit, et a fomite peccati etiam liberavit, vel fomitem ipsum penitus evacuando ut quibusdam placet, vel sic debilitando
Abbreviated transcription (Latin):
liohs in eyła canoniea. Est pecc̃m ad mor¬
tem: ñ ꝓ eodico ut qͥs oret. Qͥ enim pec¬
cat in patrẽ. remittet᷑ ei. ⁊ qui peccat
infilium. remitcet᷑ ei. Qͥ aut̃ blasphe¬
mauerit in sp̃m scm̃. non remittet᷑ ei.
neq hͥneq in futo. Ed sit illud pecca¬
sc̃m ł ad mortem. Quidam dñt ilłd ẽẽ¬
stinatio ẽ. indurate in malicia mentis
ptinatia. ꝑ qm fit hõ impenitens. Des
pratio est. qͣ qͥs diffidit de dibonitate:
armans suam malieiam diuine boni¬
dis inagnitudinem excede. siẽ cain qͥ¬

Expanded text:
la 1 canonica, est peccatum ad mortem, non pro eo dico ut quis oret. Qui enim peccat in Patrem, remittetur ei; et qui peccat in Filium, remittetur ei: qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, non remittetur ei neque hic, neque in futuro. vel ad mortem? Quidam dicunt illud pertinacia mentis induratae in malitia, per quam fit homo impoenitens. Desperatio est, qua quis penitus diffidit de Dei bonitate, putans suam malitiam divinam bonitatem excedere. Sicut Cain. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ alio tñ reꝰ factꝰ est act̾u peccando.
qmͣ pͥꝰ erat sola uoluntate delinqͥu¬
do. qi ꝓ actu qͥ ẽ. aliud qͣm uiolunstas.
icet non aliud peccatum. alia adu̾sꝰ¬
questioni instant dicentes. iõ hec duo
diũsa ẽẽ peccata: qr diusoꝵ legis man¬
datoꝵs p̃uaricationes sunt. Alio enĩ
hec duo duisa mandata sint. qͥb illa
duo ꝓlnbent᷑: patet illa duo. diuersas
cẽp̃uaricationes: diusa gͥ peccata. Ad
quib illa duo distinctim ꝓhibentuꝵ:¬

Expanded text:
pro alio tamen reus factus est actu peccando, pro alio tamen reus factus est actu peccando, quam prius erat sola voluntate delinquendo, quia pro actu, qui est aliud quam voluntas, licet non aliud peccatum. 3. Alia adquaestioni instant, dicentes haec duo ideo diversa esse peccata, quia diversorum legis mandatorum praevaricationes sunt. Alio enim haec duo diversa mandata sint quibus illa duo prohibentur, patet illa duo diversas esse praevaricationes; diversa igitur peccata. Ad quib
Abbreviated transcription (Latin):
duodiu̾sa ñ peccã. Qͥbꝰ aliĩ respondẽt ħ duo
qr una p̃uaricatio ł ĩobedientia in utsꝙ
admittit᷑. siue qñ uult. siue q̃n agit:
⁊ unꝰ ẽ ibi contemptꝰ. s minor cumin
uoluntate solum pecẽm continetur
Maior uͦ cum uoluntati ⁊̃ oꝑatio ad¬
uoluntas oꝑi mancipat᷑. Alia ecͣ eos¬
S adhuc eisde̾ dem oppositio.
sunt: cum qͥs uoluntate mali priͦ
concepta. deinde opꝰ patrauit: non
ꝓ aliqͦ reꝰ est. nisi ꝓ qͦ aute opꝰ reꝰ erat:
cum adhuc in sola uoluntate pecca¬
tum ꝯsistebat. Nullꝰ enĩ reꝰ ẽ etne mor¬
tis. nͥ ꝓ pecc̃o. s pecẽm aliud ñ ẽ amis¬
sum act̾io ẽ: qm pͥꝰ amissum erat uo¬
luntate. Ngͥ ꝓ aliqͦ alio iste fit dã¬
nabilis actu peccando. quam ante
fuerat. eum sola uoluntate delinqͥ¬
bat. Ad hoc &̃ ⁊ illi respondent. Nespo.¬
dicentes. ꝓpt̾ peccatum qͥdem tantũ
illum furem reũ ꝯstitui. Aqmuis
eiꝰ uoluntas ⁊ act̾iounũ sint pecc̃m:

Expanded text:
spondent haec duo quia una praevaricatio vel inobedientia in utroque admittitur, sive quando vult, sive quando agit: et unus est ibi contemptus, sed minor cum in voluntate solum peccatum continetur, major vero cum voluntati etiam operatio advoluntas operi mancipatur. 2. Alia contra eosdem oppositio. sunt, cum quis voluntate mala prius concepta deinde opus patraverit, non pro aliquo reus est, nisi pro quo ante opus reus erat, cum adhuc in sola voluntate peccatum consistebat; nullus enim reus est aeternae mortis, nisi pro peccato; sed peccatum aliud non est admissum actione, quam prius admissum erat voluntate. Non ergo pro aliquo alio iste fit damnabilis actu peccando, quam ante fuerat, cum sola voluntate delinquebat. Ad hoc etiam et illi respondent, dicentes propter peccatum quidem tantum illum furem reum constitui, et quamvis ejus voluntas et actio unum sint peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s sc̃s. sic̃ inseparabiles sunt. ita
inseyarabilit̾ oꝑent᷑. Hec ⁊ mea fides
est: qm̃hec ẽ catholica fides. Licet gͥ
solus filius carnem assumpserit: ip¬
sam tñ incarnationem cum patre:⁊
accepit: & quid nomine humanitatis uel
himane nature uitelligenbum sit
Et qr in homine tota humana nat᷑a
uitio corrupta erat : totam assumpsit.
i.animam ⁊ carnem: ut totam cura¬
ret ⁊i scĩficaret. Q aut̃ humanȩ nat᷑e
siue humanitatis uocabło. aĩa ⁊ caro
intelligi debeant: aꝑte docet ieron.

Expanded text:
 sanctus, sicut inseparabiles sunt, ita inseparabiliter operentur. Haec et mea fides est, quando haec est cathosolus Filius carnem assumpserit, ipsam tamen incarnationem cum Patre etET QUID NOMINE HUMANITATIS VEL HUMANAE NATURAE INTELLIGENDUM SIT. 1. Et quia in homine tota humana natura vitio corrupta erat, totam assumpsit, id est, animam et carnem, ut totam curaret et sanctificaret. Quod autem humanae naturae sive humanitatis vocabulo anima et caro intelligi debe
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽẽ intelligit᷑: si gn̾a peccõrum¬
omma singłoꝵ. ñ singła generum
utraq locutione includi intelliganut
Nullum qͥppe genꝰ peccĩ est: ꝙ intdum
ex suꝑbia ñ ꝓueniat. Nullum etian
ꝙ ex cupiditate aliqñ ñ descendat. A
enimĩnulli hõiũ. qui ex cupiditate
fiunt suꝑbi: & aliqͥ ex suꝑbia fuint.
cupidi. Est enim ut ait aug. homo qͥ
ñ ẽẽt amator pęcunie. nͥ ꝑ hoc putaret
se excellentiorem eẽ. Ideoq ut excellas.
excelle: nͥ putaret ꝑhoc maiores di¬

Expanded text:
ictum esse intelligitur, si genera peccatorum singulorum, non singula generum utraque locutione includi intelligantur; nullum quippe genus peccati est, quod interdum ex superbia non proveniat; nullum etiam, quod ex cupiditate aliquando non descendat. Sunt enim nonnulli hominum qui ex cupiditate fiunt superbi: et aliqui ex superbia fiunt cupidi. Est enim, ut ait Aug., homo qui non esset amator pecuniae, nisi per hoc putaret se excellentiorem esse; ideoque ut excellat, excellere nisi putaret per hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
ħ capitalia: qr ex eis oriunt᷑ omnia ma¬
la.Nullum enim est: ꝙ ñ ab aliqͦ hor
Ex suꝑbia tamen omnia omnis¬
ait.6s. radix cuncti mali ẽ. suꝑbia: de
qua đdr. inicium oĩs peccĩ est fuꝑbia:
que est amor ꝓpͥe ercellentie. Cuiꝰ .iiii.
deo ẽẽ datum: s tñ ꝓ suis m̃itis. Tcia.
cum se iactat hab̾e .ꝙ. ñ ħt. Quarta:
cum cet̾is despectis. singlarit uult

Expanded text:
 vitia quia ex his oriuntur omnia mala. Nullum enim est vitium, quod non Ex superbia tamen omnia rius, radix cuncti mali est. De  10: Initium omnis peccati est superbia, quae est amor propriae excellentiae. Cujus quatuor Deo esse datum, sed tamen pro suis meritis. Tertia, cum se jactat habere quod non habet. Quarta, cum caeteris despecti
Abbreviated transcription (Latin):
duodiũsa illis ꝓhibeantͣ: sic̃ econuso
duosunt inandata caritatis. qͥbꝰ duop̃¬
quo admissum in eo sit: quousq pe
uoluntas id agendi ⁊ act̾io transierĩt.
udum tam̃ uera habita penitentia:
utrum ilłd pecc̃n. usq qͦ peniteat: sit
meo. Qed non ẽẽ uidet᷑: qr uoluntas

Expanded text:
duo diversa illis prohibeantur. Sicut e converso duo sunt mandata charitatis, quibus duo prquo admissum in eo sit quousque poeeccato voluntas id agendi et actio transierint, nondum tamen vera habita poenitentia, utrum illud peccatum usquequo poeniteat sit in eo? Quod non esse videtur; quia voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
Si uͦ pͥnceps aliqͥs ł diabolꝰ aliquidus¬
serita suaserit cont᷑ dm̃: tẽ resisten¬
dum ẽ. Uñ aus̃. det̾minans qͣn sit ie¬
sistendum potestati. in li. de.ñboni
ait. Si ilłd iubeat potestas. ꝙ ñ debes
facere. Hic sane contemne potestate:
timendo potestatem maiorem. Iplo
humanaꝵs rerum gradꝰ aduerte.
Siqͥd uisserit curator: nunquidsa¬
ciendum ẽ. si cẽ ꝓconsulem uibeat
Rursumsiquid ipse ꝓconsul rubeat.
& aliud tubeat imꝑator. nunquid
dubitat᷑ illo contempto. illi ẽẽ serui¬
endum: gͦ Si aliud imꝑator. aliud
dͥs iubeat. contempto illo. obtemꝑ¬
indumẽ deo. Potestati gͦ diaboli ł hoĩs
ti resistamꝰ. cum aliqͥd cc̃ dm̃ suggerit:
in qͦ dei ordinationi non resistimus:
inmalis nulli potestati obȩdiamus.
intelligendis atq ꝑtract̾andis que ad
ubi incarnati mist̾ium ꝑtinent᷑. inte¬
gramentis considatione intendamꝰ.
ut de ineffabilib ł modic̃ aliquid fa¬
rideo reuelante ualcamꝰ. huiꝰ uolu¬

Expanded text:
Si vero princeps aliquis, vel diabolus, aliquid jusserit vel suaserit contra Deum, tunc resistendum est. Unde August., determinans quando resistendum sit potestati, in lib. de Natura boni ait: Si aliquid jubeat potestas facere, hic sane contemne potestatem timendo majorem potestatem. Ipsos humanarum rerum gradus adverte, si quid jusserit curator, nunquid faciendum est, si contra proconsulem jubeat? Rursum, si quid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator, nunquid dubitatur illo contempto illi esse serviendum? ergo si aliud imperator, aliud Deus jubeat, contempto illo, obtemndum est Deo. Potestati ergo diaboli vel hominis tunc resistamus, cum aliquid contra Deum suggesserit; in quo Dei ordinationi non resistimus in malis nulli potestati obediamus. intelligendis atque pertractandis, quae ad Verbi incarnati mysterium pertinent, integra mentis consideratione intendamus, ut de ineffabilibus vel modicum aliquid fari, Deo revelante, valeamus. L
Abbreviated transcription (Latin):
que testam humane infirmitatis.
lumine suie diuitistatis accendit. ꝑ¬
ditumq hominem reparauit. regis
nomine & imagine insignitum. Io
tius mitti debebat qͥ ẽ ab alio: qm qͥ
est a nullo. filiꝰ aut̃ a patre ẽ pat̾ u̾
a nullo ẽ alio. Ut enim ait aug̾ in li.¬

Expanded text:
e testam humanae infirmitatis lumine suae divinitatis accendit, perditumque hominem reparavit, nomine regis et imagine insignitum. Ideo tius mitti debebat qui est ab alio quam qui a nullo est; Filius autem a Patre est; Pater vero a nullo est. Ut enim ait Aug
Abbreviated transcription (Latin):
bus modis pecc̃m committ .s. cuꝑi¬
sa. His enim duob dic̃ omnia peccata
mortalia includi. ⁊ incensa ea dicit. q̃
ex cupiditate mala incendente or¬
untur: Suffossa uero. que ex seda distincto¬
timore male humiliante ꝓueniunt:
ꝙ est cum qͥs cupit ñ cupienda. uel
timet non tim̃da. alibi uͦ dr fiena¬
pecẽm tͥb mͦis : s. cogitatu. u̾bo. opere.
delicta sunt: qͥbꝰ humanum genꝰ fub
iacet. Aut enim cogitatione aut ser
in quatriduano lataro significatum ẽ.
Dr qͦq homo peccare in dm̃. in se: in ꝓx¬
imum. Indm. cum de deo male sentit.
ut hereticꝰ. ł que dei sunt usurpare p̃¬
sumit. indigne participando lacram̃¬
tis. ł qñ nomen cħ peierando contemp¬
tibile facit. In ꝓximum peccat: cũ eũ
iniuste ledit. In se uͦ: eum sͥ non alii
nocet. Quo differant delictum & pec

Expanded text:
bus modis committi, scilicet cupisa. His enim duobus modis dicit omnia peccata mortalia includi. Et incensa igni ea dicit quae ex cupiditate male incendente oriuntur: suffossa vero, quae ex timore male humiliante proveniunt; quod est quando quis cupit non cupienda, vel timet non timenda. Alibi vero diogitatu, verbo et opere. delicta sunt, quibus humanum subjacet genus. Aut enim cogitatione, aut sermin quatriduano Lazaro significatum est. Dicitur quoque homo peccare in Deum, in se et in proximum. In Deum, cum de Deo male sentit, ut haereticus; vel quae Dei sunt usurpare praesumit indigne, participando sacramentis; vel quando nomen Dei pejerando contemptibile facit. In proximum peccat, cum proximum injuste laedit, in se vero, cum sibi et non alii nocet. 7. Quomodo differant delictum et pec
Abbreviated transcription (Latin):
Ilii uͦ qͥ trifariam distinctio nonha¬
nem act̾uum faciunt: oꝑa cunbent.
cta qͤ ad nat᷑e subsidium fiunt. semꝑ
mala ẽẽ diẽ. si malas habeant p̾dicta¬
ipsa mala sint: s qr peccant auoi¬
& malisunt. qͥ ea malo fine ag̃. Item
⁊ iłłd aliud .s. bonum opꝰ intentio fã:
& intentionem fides dirigit. deter¬
minant:dicentes ibi bonum uoca
licet non ea rone qua ilło sint bõa.
ꝓ remun̾abili. ꝓ signoboni ꝓ specie
hom: ꝓlicito: & aliis forte modis.
Solaq illa intentio remunerabilis est
id uitam. quam fides dirigit: s ñ illa
solabona ẽ. ut aiunt. Nam si quis xanꝰ
fecit: & bona fuit uoluntas qͣ illd fecit.

Expanded text:
lii vero qui trifariam distinctionem actuum faciunt, opera cuncta quae ad naturae subsidium fiunt, semper mala esse dicit, si malas habeant caipsa mala sint, sed quia peccant et mali sunt qui ea malo fine agunt. Item illud aliud, scilicet bonum opus intentio facit, et intentionem fides dirigit, determinant, dicentes ibi bonum vocatlicet non ea ratione qua illud sint bona. pro remunerabili, pro signo boni, pro specie boni, pro licito, et aliis forte modis. Solaque illa intentio remunerabilis est ad vitam, quam fides dirigit; sed non illa sola bona est, ut aiunt. Nam si quis Judaefecit, et bona fuit voluntas qua illud fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃m sem̃ .s. inuidentia gr̃e. frat̾n¬
tatem impenitent̾ obpugnans: que
utiq obstinatio eẽ uidet:. ⁊ omĩs im¬
penitentis obstinatio. atq desꝑatio.
ꝓpͥe obstinati ẽ.⁊ ut qͥdam uolunt ⁊̃¬

Expanded text:
invidentia gratiae fraternitatem impoenitentis oppugnans; quae utique obstinatio esse videtur, et omnis impoenitentis obstinatio atque desperatioproprie obstinati est, et, ut quidam volunt
Abbreviated transcription (Latin):
gat: eiꝰq oꝑa diẽ ẽẽ beel⁊ebub: potesta¬
ti. bonitati. ⁊ gr̃e di. inuide ñ dubitat᷑.
Nitaq distinet̾io illa u̾boꝵ sic acci¬
pienda ẽ: quasi tum ꝑsonaꝵ diuise
situm est. Qui gͦ peccat ꝑ infirmita¬
tem ł ꝑ ignorantiam:. facile ueniam
adipiscit᷑. h ñ ille qͥ peccat in sp̃m sc̃m.
Cum autem un a sit potentia. sapĩa.
bonitas tͥũ qͣre patͥ potentia. filio
suꝑiꝰ dictum est. De potntia peccandi:

Expanded text:
gat, ejusque opera dicit esse Beelzebub, potestati, bonitati et gratiae Dei invidere non dubitatur. Non itaque distinctio illa verborum sic accipienda est, quasi trium personarum divisae situm est. Qui ergo peccat per infirmitatem vel per ignorantiam, facile veniam adipiscitur, sed non ille qui peccat in Spiritum sanctum. Cum autem una sit potentia, sapientia, bonitas trium, quare Patri potentia, Filio s
Abbreviated transcription (Latin):
nalam causani: nec ille tm̃: qi st̃ ñ nulli
actꝰ. qͥ ⁊ sibonam habeant causam. tñ
peccata sunt: ut supͣpositum est. Ex qͦ
conseqͥ uidet᷑. ꝙ ñ semꝑ ex fine iudicat᷑
uoluntas. suie actio mala: sic̃ millis
que ꝑ se peccata sunt. Illa enim cum
quiꝰ gesserit. ꝓ aliqͣ causabona bonũ
uident᷑ hab̾e finem: nͨ ex fine uolun¬
tas est mala. nec ex uoluntate actio fit
mala: h ex act̾ione uoluntas fit pͣua.
In quib aliqͥ ponunt acc̾um Intea qͣ¬
arbitrabant᷑ se obsequi deo̾. st̃: qͥdam

Expanded text:
 causam; nec ille tantum, quia sunt nonnulli actus qui etsi bonam habeant causam, tamen peccata sunt, ut supra positum est. Ex quo consequi videtur quia non semper ex fine judicatur voluntas sive actio mala, sicut in illis quae per se peccata sunt. Illa enim cum quis gesserit pro aliqua bona causa, bonum videtur habere finem; nec ex fine voluntas est mala, nec ex voluntate actio fit mala, sed ex actione voluntas fit prava. In quibus aliqui ponunt actum Judaeoarbitrabantur s
Abbreviated transcription (Latin):
hic posita est: qua ilłd pecc̃m̃ ẽẽ tͣdit᷑
oppugnatio fr̃nitatis pꝰ agnitionẽ dr⁊
inuidentia gr̃e post reconciliationem:
ꝙ sp̃es quedam obstinationis intelli¬
gi potest. Illam tam̃ diffinitionem aũc
quid aDiciendum ibi fore. nec asse¬
rendo se dixisse aꝑit: ita dicens. Qd
qͥdem ñ confirmaui: qm̃ hoc putare
me dixi. S tamen aodendum fuit. si
in hac scelerata mentis ꝑu̾sitate fime¬
rit hanc uitam: qm̃ de quoẽq pessi¬
mo in hac uita constituto. non ẽ des¬
perandum. Nec ꝓ illo imprudenter
orat᷑: de qͦ non desꝑat᷑. His ubis in¬
sinuat᷑ pecẽm p̃missa diffinttione de¬
scriptum. tc̃ solum debe dici admor
ilło ioħis. Non ꝓ eo dicout qͥs oret. sic
accipiendum uidet᷑: ut ꝓ aliqͦ peccan
autem in hac uita ẽ: nec peccatum
illiꝰ iudicare. nec de illo desꝑare. e
ꝓ illo orare debemꝰ. Uñ auõ de uerbis

Expanded text:
hic posita est, qua illud peccatum esse traditur, oppugnatio fraternitatis post agnitionem, et invidentia gratiae post reconciliationem, quod species quaedam obstinationis intelligi potest. Illam tamen definitionem Augusquid adjiciendum ibi fore, nec asserendo se dixisse, aperit, ita dicens: Quod quidem confirmavi, quoniam hoc putare me dixi. Sed tamen addendum fuit si in hac scelerata mentis perversitate finierit hanc vitam, quoniam de quocumque pessimo in hac vita constituto non est desperandum, nec pro illo imprudenter oratur de quo non desperatur. His verbis insinuatur peccatum praemissa definitione descriptum, tunc solum debere dici ad morillud Joan. 5: Non pro eo dico ut quis oret, sic accipiendum videtur, ut pro aliquo peccantautem in hac vita est, nec peccatum illius judicare, nec de illo desperare, sed pro illo orare debemus. Unde Augus
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo qui caritatem ñ htͥ. Q enim
seruilit̾ timet: caritate uacuus est.
de quo tam̃ hoc diẽ. qr bonum facit:
s non bñ. Qui cẽ suꝑ illum locum
psalmi. turtur inuenit nidum uͥ.¬
r.p.s. dic̃ ꝙ iudei & heretici ⁊ pagani
oꝑa bona faciunt: q uestiunt nudoᷤ.
pascunt pauꝑes.⁊ huiꝰmodi. s nonin

Expanded text:
ab illo qui charitatem non habet. Qui enim serviliter timet, charitate vacuus est; de quo tamen hic dicit, quia bonum facit, sed non bene. Qui etiam super illum locum psal. 83: Turtur invenit nidum . 12, dicit quod Judaei, haeretici, et pagani opera bona faciunt, quia vestiunt nudos, et pascunt pauperes, et hujusmodi; sed non in
Abbreviated transcription (Latin):
placet malicia ꝓpt̾ se: sic̃ piis bonitas.
Isti nimia ꝑtinacia ⁊ p̃sumptione pec¬
cant. autumantes dm̃ ñ iustum. Illi
desꝑatione dm̃ ñ bonum estimant᷑. tol¬
lentes in hoc turbulentis simo iniqͥ¬
tatum mari. portum diuine indul¬
gentie. qͦ se recipiant fluct̾uantes: atq
ipsa desꝑatione addunt peccã ꝑeccĩs:
gbstinatio ł desꝑatio. peccatum sit in

Expanded text:
placet malitia propter se, sicut piis bonitas. Isti nimia pertinacia et praesumptione peccant, aestimantes Deum non esse justum. Illi desperatione, Deum non bonum existimant, tollentes in hoc turbulentissimo iniquitatum mari portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione addunt peccata peccatisobstinatio sit peccatum in
Abbreviated transcription (Latin):
bona oꝑa sua:ante fidem. Ita enim mͥ¬
uident᷑ ẽẽ. ut magne uires. ⁊ cursus
bonum opͦ non erat. Bonum enim opꝰ:
intentio facit. Intentionem:. fides dirig̃.
Non ualde attendas. qͥd hõ faciat. s qͥd
cum facit attendat: qͦ lacertos optime
gubnationis dirigat. His testimoniis
insinuari uidet᷑ ex affectu ⁊ fine. oꝑa eẽ

Expanded text:
putet bona opera sua ante fidem. Ita enim videntur mihi esse ut magnae vires, et cursus bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. His testimoniis insinuari videtur ex affectu et fine opera
Abbreviated transcription (Latin):
posuisse . s. di obsequium: & tñ iudeoꝵ
uoluntatem eoꝵ ⁊ actionem ꝑusa fore
assert̾: de bonis aut̃ nulla fit exceptio
inp̃missis ub aug̃. qͥn oĩs uoluntas bo¬
na ex fine sit bona: & ex fine ⁊ uolun
mala uoluntas ex fine mala ẽ: nͨ oĩs
mala actio ex fine ⁊ uoluntate mala
est: & oĩs que habet malam cauisam
lla excipiunt᷑. q̃ ꝑ se mala sunt. Omĩa
shominis oꝑa. scđm intentionem &
ãm iudicant᷑ bona ł malã. exceptis
lis q̃ ꝑse mala sunt .i. que sine praua¬
sllatione fieri nequeunt. Qͥ dam dñt.
ec p̾dicta ñ posse fieri bono fine.
Le tamen quidam contendunt: nun¬
qlam hab̃e bonam causam. Qͥ enim
liena furat᷑ ut paupib t̾buat. non ꝓ
bonout aiunt furat᷑. N enim bonum est
aliena pauꝑib dare. Qui enim de ra-
ritas.idem facit ac sifilium in cõspee¬
tu pats uictimet: ł sacͥficium canis
deo offerat. Abhominabilis nempe d̃o
est impioꝵ oblatio. Ita ⁊̃ & hominem
ꝑ adultium a morte libare. malum

Expanded text:
posuisse, scilicet Dei obsequium; et tamen voluntatem eorum et actionem perversam fore asserunt. De bonis autem nulla fit exceptio in praemissis verbis August. quin omnis voluntas bona ex fine sit bona; et ex fine et voluntis mala voluntas ex fine mala est, nec omnis mala actio ex fine et voluntate mala est; et omnis quae habet malam causam lla quae per se mala sunt. Omnia ergo hominis opera secundum intentionem et causam judicantur bona vel mala, exceptis his quae per se mala sunt, id est, quae sine praevaricatione fieri nequeunt. 4. Quidam dicunt praedicta non posse fieri bono fine. Quae tamen quidam contendunt nunquam habere bonam causam. Qui enim aliena furatur ut pauperibus tribuat, non pro bono, ut aiunt, furatur. Non enim bonum est aliena pauperibus erogare. Qui enim de rapiritas, Eccl. 34, ac si filium in conspectu patris victimet, vel sacrificium carnis Deo offerat. Abominabilis nempe Deo est impiorum oblatio. Ita etiam et hominem per adulterium a morte liberare, malum
Abbreviated transcription (Latin):
supradictum ẽ. bonum opus faciat:
& fides intentionem dirigat: non
inm̾ito queri pͭ. utrum oĩs int̃ntio.
omneq opꝰ illoꝵ malum sit. qui fi¬
dem ñ hũt. Si enim fides intentio¬
nem dirigit: intentio opꝰ bonum fa¬
cit: ubi ñ est fides: nec intentiobõa.
nec bonum opꝰ ẽẽ uidet᷑. Qͦd a qͥbus¬
dam ñ irrationabilit̾ astruit᷑. Qͥdã dñt õs act̾iones

Expanded text:
supra dictum est, bonum opus faciat, et fides intentionem dirigat, non immerito quaeri potest utrum omnis intentio, omneque illorum opus malum sit, qui fidem non habent. Si enim fides intentionem dirigit, et intentio bonum opus facit, ubi non est fides, nec intentio bona, nec opus bonum esse videtur. Quod a quibusdam non irrationabiliter astruitur, qui dicunt omnes action
Abbreviated transcription (Latin):
adiciendum. utrum & ipsi ex fine sieut uo¬
iuntas pensari debeant boni ł mali. Li¬
cer enim scdm qͦsdam om̃s boni sint. in
qͣntũ nat᷑alit̾ st̾: ñ tam̃ absolute om̃s¬
dicendi sunt boni. nec om̃s remunerabi¬

Expanded text:
videtur utrum et ipsi ex fine, sicut voluntas, pensari debeant boni vel mali. Licet enim secundum quosdam omnes boni sint, in quantum naturaliter sunt; non tamen absolute dicendi sunt omnes boni, nec omnes remunerabi
Abbreviated transcription (Latin):
dr enim & peccm̃ ⁊ delictum. A deliẽ¬
bus leuitici. Declinare a bono:. peccm̃ ẽ.
Aliud it
est declinare abono. aliud est facere
malum. Pecc̃m gͦ est. ꝑpetratio mali:
delictum. desertioboni: ꝙ ⁊ ip̃m nom̃
ostendit. Quid enim aliud sonat de¬
lictum: nͥ derelictum: & qͥd delinqͥt
qͥ delinquit: nͥ bonum: Ut delictum
ẽ ꝙ ignorant̾ fit: pecc̃m. qͦd scienter
commitcit᷑. Indifferent̾ tam̃. ⁊ pecẽm
nomine delicti: & delictum nomine
peccati appellatͣ. De uii. uitiis pͥncipali

Expanded text:
r enim peccatum etiam delictum. Et delicst declinare a bono; peccatum est, Aliud est enim declicare a bono, aliud est facere malum. Peccatum ergo est perpetratio mali, delictum desertio boni, quod et ipsum ostendit nomen. Quid enim aliud sonat delictum, nisi derelictum? et qui derelinquit, quid derelinquit nisi bonum? Vel delictum est quod ignoranter fit, peccatum quod scienter committitur. Indifferenter tamen et peccatum nomine delicti, et delictum nomine peccati appellitur. 8. De septem principali
Abbreviated transcription (Latin):
ec affectu. & fine. sint bona ł mala. La.¬
rentes. ut nee boni nec indifferentes.¬
mali ꝑse sint. h ex intentione bonabo¬
bonꝰ. si bona intentione tͥfariam faciunt¬
ꝙ qͥdam actꝰ in se mali sint: ita ut non
possĩt ẽẽ nisi peccata. ⁊̃ si bonam hãnt
causam. & quidam in seboni ita. ut¬
& si malam hãnt causam: non tamen
boni ẽẽ desinunt. Qͦd. testimonio aus̃.
confirmant. qͥ dic̃ bonum aliqͣndo ñ
bn fieri. Quod enm qͥs inuitꝰ uł neces

Expanded text:
ona vel mala. Qurentes, ut nec boni nec mali per se sint, sed ex intentione bona bobonus, si bona intentione geratquidam actus in se mali sint, ita ut non possint esse nisi peccata, etiam si bonam habeant causam; et quidam in se boni, ita ut etsi malam habeant causam, non tamen boni esse desinant. Quod testimonio Augustini confirmant, qui dicit bonum aliquando non bene fieri. Quod enim quis i
Abbreviated transcription (Latin):
libent̾ seruit pecc̃o.si tñdue sint uolũ¬
tates: ꝓposita ẽ questio ꝓfunda: que
uaria a diu̾sis expone determinat᷑.
Alii enim dicunt duos ẽẽ motus:
tus nature humane in pͥma conditione
in qͥ c̾ati sine uitiosum. que ꝓpͥe. nͨ cdr

Expanded text:
duae sunt voluntates? Proposita est quaestio profunda, quae varia a diversis expositione determinatur. Alii enim dicunt duos esse motus: tus naturae humanae in prima conditione, in qua creati sine vitio sumus, quae pr
Abbreviated transcription (Latin):
firmissime tene. pͥmos homines. bonoꝰ
non necessitate. s ꝓpͥa uoluntate pec¬
casse. Recte gͥ drhomo nat᷑alit uelle
conditꝰ est. Suꝑior enim scintilla ratio¬
nis que etiam ut ait ieron in cai ñ po¬
tuit extingui: bonum semꝑ uult:⁊ ma
ẽẽ mentis: qͦ mens relicta suꝑioꝵ legi.
subic̃ se peccatis. eisq oblectat᷑. Iste mo
Ueniente autem gr̃a. ille malus motꝰ
elidit᷑: & alt̾ naturalit̾ bonꝰ libatur.
&e adiuuat᷑: ut efficacit᷑ bonum uell.
bonum: non tamen absolute concd
oportet bonam habe uoluntatem ħ
potiꝰ malam. Alii aut̃ dict̾ cinam ese
bonum: & ex uitio uult ma luntas.

Expanded text:
Firmissime tene primos homines bonos non necessitate, sed propria voluntate peccasse. Recte ergo dicitur homo naturaliter velle conditus est. Superior enim scintilla rationis, quae etiam, ut ait Hieron., in Cain non potuit extingui, bonum semper vult, et esse quo mens relicta superiorum lege subjicit se peccatis, eisque oblectatur. Iste motVeniente autem gratia ille malus motus eliditur, et alter naturaliter bonus liberatur, et adjuvatur ut efficaciter bonum velit. bonum, non tamen absolute concedi oportet bonam habere voluntatem, sed potius malam. Alii autem dicunt unam esse bonu
Abbreviated transcription (Latin):
finis ẽ refectio efuriertis. Intentio u̾
qua sic aduitam ꝑuenire uolo. finis
autem sup̃mꝰ est. ipsa uita. ad quem &
alius finis refert᷑. An illa intentio sit uo
lũtas est qͣuolo reficere pau la intentio¬
perem: ita ⁊ uoluntas est qͣ uoluntas:

Expanded text:
esurientis; intentio vero est, qua sic ad vitam pervenire volo. Finis vero supremus est ipsa vita, ad quam et alius finis refertur. 7. An illa intentio sit volluntas est qua volo reficere pauperem, it
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. annotandum. quod supͣpositis
u̾b aug̾i dicentis. quedam necessitate
fact̾a ẽẽ imꝓbanda. ⁊ mala: uidet̾ ob¬
uiare qd ieron ait in explanatione
ut ꝑfectiꝰ sciat᷑. it̾are non piget. Pre¬
cramus inquit illoꝵ blasphemiam.
qui dicunt ĩpossibile aliquid homi¬
ni a deo ẽẽ p̃ceptum: ⁊ mandata desũ
a singłis: s ab omnib in commune
posse seruari.⁊ paulopost. & tam il
los errare dicimꝰ. qui cum in anicheo
dict̾ hominem pecc̃m uitare ñ posse:
quam illos qui cum iouiniano asser.
hominem ñ posse peccare. Cece hie
ieꝵꝵ dic̃ errorem ẽẽ. siquis dicat hoĩem
peccatum uitare ñ posse. Qui autẽ
dicit. quedam necessitate fieri. qͥdã
aut non eẽ uerum quod ieꝵ ait. De
terminatio. ꝯtrarietatem submoues
descoꝵ medio. Ad quod dici pot̃.¬

Expanded text:
supra positis verbis August. dicentis quaedam necessitate facta esse improbanda et mala, videtur obviare quod Hieron. ait in Explanatione ut perfectius sciatur, iterare non piget. Execramur, inquit, eorum blasphemiam qui dicunt impossibile aliquid homini a Deo esse praeceptum, et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in commune posse servari. Et paulo poslos errare, qui cum Manichaeo dicunt, hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare: uterque dicit errorem esse, si quis dicat hominem vitare peccatum non posse, qui autem dicit quaedam necessitate fieri, quaedaaut non esse verum quod Hieron. ait. 9. Determinatio contrarietatem submovens de sanctorum medio. Ad quod dici pot
Abbreviated transcription (Latin):
fines habentes: ⁊ tñ unum eundem¬
q:̃ quia om̃s referunt᷑ ad unum qͥẽ
finis finium: de qͦ paulo ante dirim.
Ita econu̾so forte ẽ in malis. Quedom
hiue sententie uident᷑ ad uer sars.
eruntamen huic sententie qͣ dictũ
est fidelium quasdam rectas uolun¬
tates diusos fines sortiri. & tñ adunũ
referri. uidet᷑ obuiare. ꝙ alibi augꝰ mo¬

Expanded text:
fines habentes; et tamen unum eumdemfines habentes; et tamen unum eumdemque, quia omnes referuntur ad unum qui est finis finium; de quo paulo ante diximus; ita e converso forte est et in malis. 4. Quaedam huic sententiae videntur adversari. Verumtamen huic sententiae, qua dictum est fidelium quasdam rectas voluntates diversos fines sortiri, et tamen ad unum referri, videtur obviare quod alibi Aug
Abbreviated transcription (Latin):
cie non consumit᷑. s implet᷑. Om̃nis
est: ad quem cũ ꝑuenit currentis in¬
tentio. ñ ht̃ ampliꝰ qͦ possit uenire:¬
s habet id in qͦ debeat ꝑmanere. finis
nontres dii. h unꝰ est ds. Ꝙ om̃s bone
uoluntatis q̃ uolumꝰ beate uiuere:⁊ ad
eam ꝑuenire uitam. qͦͥ ñ referatur ad
aliuo. s amantiꝑ se ipsam sufficiat: ꝙͣ¬
admodum uoluntas uidendi.finẽ ht̃
uisionem: & uoluntas uudendi fenestia.
finem ht fenestre uisionem.Alta ẽ uͦ
uoluntas. ꝑ fenestram uidendi tͣnseni¬
tes: cuiꝰ item finis est. uisio tͣnseuntiũ.
Ad qd̾. ⁊̃ p̃dicte referunt᷑ uoluntates.
Item. rect̾e sunt uoluntates. & õs sͥmet
religate: si bona ẽ illa ad quã cuncti
referunt᷑. Si autem pͣua est: praue st
om̃s. Q ideo rectarum uolunta tum cõ¬
nerio. It qͦddam est ascendentium ad
bitudinem: ꝙ cͥtis uelut passib agit᷑
Prauars autem &e distortaꝵs uoluita¬
tum inplicõ: uincłm ẽ qͦ alligabitur
rectas ẽẽ uoluntates. ꝓpͥos ac diu̾sos

Expanded text:
tiae non consumitur, sed impletur. Omnis est, ad quem cum pervenerit currentis intentio, non habet quo amplius possit venire,ed habet id in quo debeat permanere. Finis non tres dii, sed unus Deus. 3. Quod omnes voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam, quae non referatur ad aliud, sed amanti per seipsam sufficiat, quemadmodum voluntas videndi finem habet visionem, et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem. Altera vero est voluntas per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Ad quod etiam praedictae referuntur voluntates. Item ibidem rectae sunt voluntates, et omnes sibimet religatae, si bona est illa ad quam cunctae referuntur. Si autem prava est, pravae sunt omnes; et ideo rectarum voluntatum connexio iter quoddam est ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur. Pravarum autem et distortarum voluntatum implicatio vinculum est, quo alligabitur rectas esse voluntates proprios ac diversos
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ut omnia q̃ facimꝰ. omniumq
fines. ad eum referamus. De differen¬
tia uoluntatis. intentionis. ⁊ finis.
Solet etiam queri quid distec inter
uoluntatem & intentionem ac
finem. Ad ꝙ dicipͭ. int̾ uolun¬
tatem ⁊ finem. certo atq eu¬
denti mͦ distingui: qr uoluntas ẽ qua
uolumꝰ aliqͥd.finis uͦ uoluntatis est ł¬
tentio uͦ it̾dum ꝓuoluntate. int̾dũ
ꝓfine uoluntatis accipit᷑: q̃ diligens
ac piꝰlector in scͥpt᷑a ubi hec occurren
disẽnere studeat. finis autt̃ uoluntatis
ẽ delectõ bona ł mala: ad qͣmnititur

Expanded text:
sunt, ut omnia quae facimus, omniumque fines, ad eum referamus. 6. De differentia voluntatis, intentionis, et finis. Solet etiam quaeri quid distet inter voluntatem, et intentionem, ac finem. Ad quod dici potest inter voluntatem et finem certo atque evidenti modo distingui, quia voluntas est qua volumus aliquid; finis vero voluntatis esttentio vero interdum pro voluntate, interdum pro fine voluntatis accipitur; quae diligens ac pius lector in Scriptura ubi haec occurrunt, discernere studeat. Finis vero voluntatis est delectatio bona vel mala, ad quam ni
Abbreviated transcription (Latin):
agenda: ñ cum ipso mercedem faciamus.¬
temporalem meditandam: ita intel¬
ligendum est. ut ñ appetendo medite¬
mur cum regno m̃cedem tempora¬
sic̃ ipse docet. Si enim petimꝰ uitam

Expanded text:
agenda, nec cum ipso mercedem temporalem meditandam, ita intelligendum est, ut non appetendo meditemur cum regno mercedem temporasicut ipse docet. Si enim petimus vitam
Abbreviated transcription (Latin):
q.r.d. ⁊ deinde q̃rite ista. quamius
ista querttis. illinc autamini. Aut ne
duos fines constituatis: ut ⁊ regnum
ꝓpt̾ se appetatis. & ista necessaria ꝓpt̾
illuo. Ergo ꝓpt̾ regnum di tm̃ debemꝰ

Expanded text:
 deinde quaerite ista, quamvis illa quaeritis, illinc avertamini. Aut ne duos fines constituatis, ut et regnum propter se appetatur, et ista necessaria propter illud. Ergo propter regn
Abbreviated transcription (Latin):
uate fiunt. peccata eẽ. Addunt quoq
quosdam non tm̃ ẽẽntia. s etiam gn̾r
bonos ẽẽ: ut reficere esurientem. qͥae
qͥ non solum eẽntia. ł genꝰ. s õe causa
a finis cominendat: ut sunt illi qͥ ex
bona uoluntate ꝑueniunt. & bonũ
al. Asserunt enim act̾um malum¬
& uoluntatem malam peccata ẽẽ:
nulla ratione bona. nͨ scdm aliquam
ronem et deo auetore ẽẽ: ꝙ sine deo fi¬
unt. Sine eonanq ut ait eugłista
actio. ł uoluntas mala. que aliquid
est: s qr a uero ẽẽ separat homines. ⁊
ad malum trahit. ⁊ sic ad non ẽẽ de¬
ducit. Qui enim a summi boni par¬
ticipatione recedunt. quod solum
uere ac ꝓpͥe est: m̃ito ñ eẽ dñr. Ideoq¬

Expanded text:
ate fiunt, peccata esse. Addunt quoque quosdam non tantum essentia, sed etiam genere, bonos esse, ut reficere esurientem, qui aquos non solum essentia vel genus, sed etiam causa et finis, commendat: ut sunt illi qui ex bona voluntate proveniunt, et bonum tes: asserunt enim voluntatem malam et actum malum peccata esse, et nulla ratione bona, nec secundum aliquam rationem ex Deo auctore esse, quia sine Deo fiunt. Sine eo namque, ut ait evangelistaactio vel voluntas mala, quae aliquid est, sed quia a vero esse separat homines, et ad malum trahit; et sic ad non esse deducit. Qui enim a summi boni participatione recedunt, quod solum vere ac proprie est, merito non esse dicuntur. Ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
omne p̃ceptum. Qͦd uͦ ita fit ł timore
pene.ł aliq̃ intentione carnali. ut ñ
referat᷑ ad caritatem. que ẽ dilectio
dei ⁊ ꝓximi. nondum fit. quemad.¬
ri uideat᷑. Tunc enim recte fiunt. q̃
mandat ds. ⁊ que: consilio monet:
cum referunt᷑ ad ĩ dilectionem di
⁊ꝓximi. his u̾b aꝑte insinuatur.
quis sit rectꝰ finis uoluntatis siue

Expanded text:
a fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad charitatem quae est dilectio Dei et proximi, nondum fit quemadri videatur. Tunc enim recte fiunt quae mandat Deus, et quae consilio monet, cum referuntur ad dilectionem Dei et proximi. His verbis aperte insinuatur quis sit rectus finis voluntatis sive