comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nter hec uenit ad nos walo ep̃c parisiacen¬
si uir bñ religiosꝰ. et eccłiasticarum consue¬
tudinum institutionib ab meunte etate
imbutus. Hic rome notus. et apłicȩ legati¬
onis ministio functus: familiaritate patͥs
anselmi potiebatur. Iste gͥ aroma ad nos
ueniens. quorumdam scorum reliqͥas sec̃
ferebat: qͣs ut certo comꝑimus. sͥ rome da¬
tas habebat. Itaq cum anselmo me p̃¬
sente loquens: innotuit ei quid reliquia¬
rum secum a roma detulerit. Ad quod
cum ille deo grãs agẽt: ep̃c os unũ quod
de capite beatȩ margris dei pͥscȩ ẽẽ asserebat.
e pixide ꝓtulit: et id qualiter fuent asse
oratorium nominate mr̃is in qͦ beatissi¬
mus apłorum pͥnceps petrꝰ altare sacra¬
uit. uetustate consumptum. dirutũ ẽ: et
corpꝰmr̃is in noua recondendum eccłia.
me astante leuatum. Igitur cum loci il
quod uidetis de sacro corꝑe sumptum:

Expanded text:
64. Inter haec venit ad nos Walo episcopus Parisiacen64. Inter haec venit ad nos Walo episcopus Parisiacensis, vir bene religiosus, et ecclesiasticarum consuetudinum institutionibus ab ineunte aetate imbutus. Hic Romae notus, et apostolicae legationis ministerio functus, familiaritate Patris Anselmi potiebatur. Igitur iste a Roma ad nos veniens quorumdam sanctorum reliquias secum ferebat, quas, ut certo comperimus, sibi Romae datas habebat. Itaque cum Anselmo me praesente loquens, innotuit ei quid reliquiarum a Roma secum detulerit. Ad quod cum ille Deo gratias ageret, episcopus unum os, quod de capite sanctae martyris Dei Priscae esse asserebat, e pyxide protulit, et id qualiter adeptus fue et oratorium nominatae martyris, in quo beatissimus apostolorum princeps Petrus altare sacravit, vetustate consumptum, dirutum est, et corpus martyris in nova recondendum ecclesia, me astante, levatum est. Igitur cum loci ipsquod videtis de sacro corpore sumptum
Abbreviated transcription (Latin):
quidam uenit huc conquerens se in ocu¬
lis gratter affligi: p̾caturq ꝑ uos ei sig¬
num sc̃ȩ crucis imponi. At ip̃e pio tiultu
impingens: orauit sic. Uirtus crucis
xͥ illuminet oculos istos. & ab eis omnem
infirmitatem depellat: integreq sanica¬
ti restituat. Et asꝑgens eos aqua sc̃ifica¬
ta: hominem p̃cep̾ abire. Alexander uͣ
mox illum reducens. monuit ut si factũ
mane rediret: pollicens qd̾ hoc ip̃m illi
repetita uice fieri impetraret. Ad quȩ
ille. Ego equidem bone domine hac
decausa ñ redibo: quia gr̃a dei et fidelis fa
muli eius omni cecitate fugata. clarissime
uideo. Hȩc ita scͥpsi: sicut abore eius alexan¬
dri. qui p̃sentem se fuisse testatur. accepi.
ex autem henricus
ut comꝑit papam in sua sententia
stare: mox archiep̃atum in suum domi¬
nium redegit: & anselmum suis omnib
spoliauit. Acta sunt hinc inter eos mul¬
ta: et anno uno ac semis. indignatio regis
ñ ẽ sopita.

Expanded text:
quidam venit conquerens se in ocuquidam venit conquerens se in oculis affligi, precaturque per vos ei signum sanctae crucis imponi. At ille ipse pio vupingens, oravit sic: Virtus crucis Christi illuminet oculos istos, et ab eis omnem infirmitatem depellat, integraeque sanitati restituat. Et aspergens eos aqua sanctificata, hominem praecepit abire. Alexander vero mox illum reducens, monuit ut si factum  profuit, mane rediret, pollicens quod hoc ipsum illi repetita vice fieri impetraret. Ad quae ille: Ego quidem, bone domine, hac de causa non redibo, quia gratia Dei et fidelis ejus famuli, omni caecitate fugata, clarissime video. Haec ita scripsi, sicut ab ore ipsius Alexandri, qui praesentem se fuisse testatur, accepi. 63. Rex autem Henricus ut comperit papam in sua sententia stare, mox archiepiscopatum in suum dominium redegit, et Anselmum suis omnibus spoliavit. Acta sunt hinc inter eos multa, et anno uno ac semis indignatio regis non est sopita.
Abbreviated transcription (Latin):
quiete: ꝓpͥam p̾fati reuerendi hugonis
eiusdem urbis archiep̃i domum inhab¬
tans: et ne ad horam quidem ab his q̃ d̃i
sunt. u̾bo se uel actu elongans. Accidit
autem una dierum dum ip̃e pat̾ celebrato
sollemni missȩ officio solus ꝓut constietu¬
dinis erat ei in oratorio ꝑfletum deo sese
mactaret: ut quidam hõ pedes suos ba¬
culo regente adueniret: oratorium ip̃m
irrumꝑe gestiens. Quem fr̃ et sotius ñr
alexander monachus scilicet eccłiȩ cantua¬
riensis qui ꝓ forib egressũ patris forte p̃ sto¬
labatur intuens eccłiam subire uolentem
detinuit: sciscitans quidnam uellet. At
ille clamosa uoce se oculorum lumen a¬
misisse respondit:. ac uelle ut seruus dei
manums imponẽt.sciens quod sc̃a menta
eiꝰ sͥ subuenirent. Pater gͥ clamorem audi¬
ens. s u̾ba minime discernens: innuit p̃¬
sato fr̃i uenire ad se.& causam clamoris in
timare. Tc̃ ille. domine pater ait. pauꝑ

Expanded text:
quiete propriam praefati reverendi Hugonis quiete propriam praefati reverendi Hugonis ejusdem urbis archiepiscopi domum inhabitans, et ne ad horam quidem ab his quae Dei sunt, verbo se vel actu elongans. 62. Accidit autem una dierum dum ipse Pater celebrato solemni missae officio, solus, prout ei consuetudinis erat, in oratorio per fletum Deo sese mactaret, ut quidam homo pedes suos baculo regente adveniret oratorium ipsum rumpere gestiens. Quem frater et socius noster Alexander monachus Ecclesiae scilicet Cantuariensis, qui pro foribus egressum Patris forte praestolabatur, intuens Ecclesiam subire volentem detinuit, suscitans quidnam vellet. At ille clamosa voce se oculorum lumen amisisse respondit, ac velle ut servus Dei sibi manum imponeret, sciens quod sancta merita ejus sibi subvenirent. Pater igitur clamorem audiens, sed verba minime discernens, innuit praefato fratri venire ad se, et causam clamoris ipsius intimare. Tunc ille: Domine Pater, ait, pauper
Abbreviated transcription (Latin):
lit. ep̃m ciuitatis suꝑ negotio consultũ
celerius adit: eiq ordinem rei in p̾sentia
multorum exponit. Ep̃c autem iam¬
dudum unri sanctitatẽ fama discurren¬
te edoctus. ac nuꝑrime ex collocutiõe
ip̃ius ñ nichil eam exꝑtus. hominis au¬
datiam durius increpauit: et quia stulte
ac insipientium more egent. qd lecto u
tantus uir quieuerat cubare p̃sumpsit.
asscueraiit. E undem itaq lectum reue¬
rentes deinceps seruatumm p̃cepit: &¬
ne aliquis in eo ult̾ius iacere p̾sumẽt iussit.
Qd usq hodie uti acepimus. seruatum est.
nselmus autem
cum emenso itinẽ lugduno appro
deserere uolens. int̃dix̃ e ex parte dñi sui
regis redire in angliam: nͥ omnes patͥs et
fr̃s ipsius consuetudines postposita sedis
apostolicȩ subiectiõe et obedientia se ez
seruaturum certo ꝓmittẽt. Qd ille audi¬
angliam exisse. Pueniens uͦ lugdunum
resedit ibi ex more antiqtio in pace et

Expanded text:
lit, episcopumg civitatis super negotio consulturus lit, episcopumg civitatis super negotio consulturus celerius adit, eique ordinem rei in praesentia multorum exponit. Episcopus autem jamdudum viri sanctitatem fama discurrente edoctus, ac nuperrime ex collocutione illius eam nonnihil expertus, hominis audaciam durius increpavit, et quia stulte et insipientium more egerit, quod lecto ubi vir tantus quieverat, cubare praesumpsisset, asseveravit. Eumdem itaque lectum reverenter deinceps servatum iri praecepit, ne aliquis in eo ulterius jacere praesumeret, jussit. Quod usque hodie, uti accepimus, servatum est. 61. Anselmus autem, cum emenso itinere Lugduno appropdeserere volens, interdixit ei ex parte domini sui regis redire in Angliam, nisi ipse omnes patris et fratris illius consuetudines postposita sedis apostolicae subjectione et obedientia, se ei servaturum certo promitteret. Quod ille audiAngliam exstitisse. Perveniens vero Lugdunum resedit ibi ex more antiquo in pace et
Abbreviated transcription (Latin):
iter reu̾sus ciuitatem florentiam usq ꝑue¬
nit: et nocte una mea qunicuit. Lecto gͥ
in quo sopori antistes indulserat: dñs do¬
mus eo discedente ꝓmore decuibuit. Cui
obdormienti asticit quidam ignoti uult᷑.
hõ: monens ut lecto otior descederet. N ec
enim inquit decet ce tua p̾sentia lecdo pre¬
nꝑe: quod exp̃sentia tanti uiri meruit
obtinere. Qͥ mane consurgens. & uisum
mente reuoluens. fantasmati deputat:
et nocte sequenti in eodem lecto nil hesi¬
tans collocat. D ormit: et ecce qui uene¬
rat. secundo iam paululum uultu mina¬
ci astitit: repetens u̾ba quȩ pͥmo ꝓtulerat.
se tradit. Eui obdormienti idem qui se¬
cundo apparuerat. t̃tio apparint: irati uul¬
tum.mentem.acuocem p̃tendens.Qua¬
re ait facis. quod iam semel tͥ et iterum
ne facẽs dixi: Nunc gͥ uel t̃cio ammonitꝰ
surge: et te alecto pontificis amͦ cohibe.
Tunc ille uiehementer externit᷑. lecto desi¬

Expanded text:
iter reversus civitatem Florentiam usque perveiter reversus civitatem Florentiam usque pervenit, et nocte una in ea quievit. Lecto igitur in quo sopori antistes indulserat, dominus domus eo discedente pro more decubuit. Cui obdormienti astitit quidam ignoti vultus homo, monens ut lecto ocior decederet. Nec enim decet, inquit, te tua praesentia loco praeripere, quod ex praesentia tanti viri meruit obtinere. Qui mane consurgens, et visum mente revolvens phantasmati deputat, ac nocte sequenti in eodem se lecto nihil haesitans collocat. Dormit, et ecce qui venerat, secundo jam vultu paululum minaci assistit, repetens dicta quae primo protulerat. se tradit. Cui obdormienti, idem qui secundo apparuerat, tertio apparuit irati mentem vultu ac voce praetendens. Quare, ait, facis quod jam semel tibi et iterum ne faceres dixi? Nunc igitur vel tertio admonitus surge, et te a lecto pontificis amodo cohibe. Tunc ille vehementer exterritus lecto desi
Abbreviated transcription (Latin):
pes acquiescerent. & eum ꝓtanta re quin
tret nullatenus ꝑsuaden deb̾e conclama¬
rent: se quidem iturum respondit: s nil
qd uel eccłiarum lib̾tati. uel sue posset ob¬
uiare honestat. suo uel rogatu uel consilio
unquam papam acturum uiua uoce spo
no papa paschali qui urbano successerat.
totaq urbis nobilitate. honorifice suscept᷑ ẽ.
Die dehinc constituto uuillelmus ille cuius
supͣ meminimus a rege directus: causam
regis in medium tulit: ac inter alia quod
rex ip̃e nec ꝓ regni amissione inuestituras
eccłiarũ pateretur amittere. minacib u̾b̃
asseruit. Ad quȩ papa. Siquemadmodũ
dicis rex tuus nec ꝓ regni amissione pati¬
etur eccłiarum donationes amittere: scias
coram deo dico. qr nec ꝓ sui capitis redẽptio¬
ne eas illi aliqñ paschalis paꝑa impune
Spmittet habere
N his negotium regis ita finem t̾c temꝑis
sumpsit: et anselmus aliis atq aliis cum

Expanded text:
pes acquiescerent, et eum pro tanta re, quin pes acquiescerent, et eum pro tanta re, quin iret nullatenus supersedere debere conclamarent; se quidem iturum respondit, sed nihil quod vel Ecclesiarum libertati, vel suae posset obviare honestati, suo vel rogatu vel consilio unquam papam acturum viva voce spopno papa Paschali qui Urbano successerat, totaque urbis nobilitate honorifice susceptus est. Die dehinc constituto, Willelmus ille, cujus supra meminimus, a rege directus, causam regis in medium tulit, ac inter alia, quod rex ipse nec pro regni amissione investituras Ecclesiarum pateretur amittere, minacibus verbis asseruit. Ad quae papa: Si, quemadmodum dicis, rex tuus nec pro regni amissione patietur Ecclesiarum donationes amittere; scias, ecce coram Deo dico, quia nec pro sui capitis redemptione eas illi aliquando Paschalis papa impune permittet habere. 60. In his negotium regis ita finem tunc temporis sumpsit, et Anselmus aliis atque aliis cum
Abbreviated transcription (Latin):
noui regis henrici. qui fri successerat. nͨne
ex parte pͥncipum regni deferunt sum¬
moꝑe postulantes eum festinato gressu
redire: et asserentes totam t̃ram in ad¬
uentu eius attonitam: omniaq negotia
regni ad nutum illius pendere dilata. Ue
inuestituris in romano concilio acceꝑit. pla¬
no sermone innotuit: turbatus ẽ rex. ac ue¬
hement̃ indoluit. nec nutum eius in aliqͦ
sicut nuntii dixerant expectare uoluit.
negotio acta sint. et quot quantasue mi¬
nas ac tͥbulationes anselmus passus sit.
uel qͦmͦ nuntii semel et iterum romam pro
mutatiõe ipsorum decretorum missi sint.
quidq effecerint qui nosse uoluit: opus il¬
lud cuius inꝓlogo huius opusculi menti¬
onem fecimus legat: & ibi singula plane
ut puto digesta reꝑiet.
ostq omnia rogauit anselium rex
quatinus ip̃emet romam iret: et cũ
nuntio quem eo direturus ẽẽt. cause quȩ e¬
merserat ꝓ suo honore opem ferret. In quo

Expanded text:
novi regis Henrici, qui fratri successerat, nec non novi regis Henrici, qui fratri successerat, nec non ex parte principum regni, deferunt summopere postulantes eum festinato gressu redire, et asserentes totam terram in adventum illius attonitam, omniaque negotia regni ad nutum ejus pendere dilata. HisEcclesiarum investituris in Romano concilio acceperit, plano sermone innotuit; turbatus est rex, ac vehementer indoluit, nec nutum ejus in aliquo, sicut nuntii dixerant, exspectare voluit. negotio acta sint, et quot quantasve minas ac tribulationes Anselmus passus sit, vel quomodo nuntii semel ac iterum Romam pro mutatione ipsorum decretorum missi sint, quidque effecerint, qui nosse voluerit, opus illud, cujus in prologo hujus opusculi mentionem fecimus, legat, et ibi singula plene  al., plane, ut puto, digesta reperiet. Post quae omnia rogavit Anselmum rex, quatenus ipsemet Romam iret, et cum nuntio quem eo directurus erat, causae quae emerserat, pro suo honore opem ferret. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdam etlib quȩ onta erant: nil lesio¬
nis intulit feno monachorum. qui ansel¬
mum hospitem habebant: qͦ scilicet feno
domus ferme plena erat. suꝑ quam fulgur
ad anselmum uenerunt: nunciantes ꝗ de¬
iquidem secundo die mensis au¬
gust. qui pꝰpͥmam uisionem qũa
lugdunum factam nouiter retuli scds. &
pꝰ secundam pͥmus illuxit: idem rex ma¬
ne in siluam uenatum itut: ibiq illum
sagitta in corde ꝑcussit: & nulla int̾ueni¬
ente mora extinxit. Qe anselmus uehe¬
menti stupore ꝑcussus: mox ẽ in aceri¬
mum fletum concussus. Qduidentes:
admirati admodum sumus. At ille sin¬
gultu u̾ba eius intrumpente. asseruit:
qr si hoc efficere posset. multomagis elige¬
ret. se ip̃m corꝑe. quam illum sicut
erat mortuum ẽẽ. Nob̃ pꝰ ħ lugdunum
reu̾sis ecce nuntii unus pꝰ unum ansel¬
mo occurrunt. litteras ei cum p̾cibus
ex parte matͥs eccłie anglorum. ex parte

Expanded text:
quibusdam aedibus, quae circa erant, nihil laesioquibusdam aedibus, quae circa erant, nihil laesionis intulit feno monachorum qui Anselmum hospitem habebant, quo scilicet feno domus ferme plena erat, super quam fulgur ad Anselmum venerunt, nuntiantes ei dedie mensis Augusti, qui post primam visionem, quam Lugduni factam noviter retuli secundus, et post secundam primus illuxit, idem rex mane in silvam venatum ivit, ibique illum sagitta in corde percussit, et nulla interveniente mora exstinxit. Quo Anselmus vehementi stupore percussus, mox est in acerbissimum fletum concussus. Quod videntes, admirati admodum sumus. At ille singultu verba ejus interrumpente, asseruit quod si hoc efficere posset, multo magis eligeret se ipsum corpore, quam illum sicut erat mortuum esse. Nobis post haec Lugdunum reversis, ecce nuntii unus post unum Anselmo occurrunt, litteras ei cum precibus ex parte matris Ecclesiae Anglorum, ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
tempestas illa et multiplicata ñ modicũ:
fulmen suꝑ domum.qua fenum mona¬
stii seruabatur p̃cipitat. Ande ꝓtinus
horridus ignis accensus: tetemmum atq
fetentem ex se fumum ꝑaera sparsit. Qi¬
cunq gͥ cum anselmo in hospitio erant:
timore concussi dissiliunt. Remansi itaq
solus cum solo. At ille lecto decumbe uo¬
lens: interrogauit me utrũ nam ignis qui
eruiꝑat. sopitus eẽt. Cui cum responde¬
rem audtum ẽe potius quam sopitum.
erexit se: et uultu placido atq modesto dr̃e.
Melius ẽ ut nob̃ ꝓuideamus: qr. tunc tua
res agitur. paries cum ꝓocimus ardet. Qo
dito ad ignem concitus uenit: eoq inso. ul
li mox sc̃ȩ crucis signum. leuata dextera ob¬
iecit. Uideres euestigio flammam ita se
demittentem:ac si ꝓ suscipienda benedi¬
ctiõe illius conquinisce̾t. Ignis gͦ statim
in semet ip̃o rediens totus elanguit: nec
aliquid absumptunis usquam ꝓcessit.
Qd̃q fortassis ñ mints stupeas. uoratis

Expanded text:
tempestas illa, et multiplicata non modicum tempestas illa, et multiplicata non modicum fulminis super domum, qua fenum monasterii servabatur, praecipitat. Unde protinus horridus ignis accensus teterrimum atque fetentem ex se fumum per aera spargit. Quicunque igitur cum Anselmo in hospitio erant, timore concussi dissiliunt. Remansi itaque solus cum solo. At ille lecto volens decumbere, interrogavit me utrumnam ignis, qui eruperat, sopitus esset. Cui cum responderem auctum potius quam sopitum esse, erexit se, ac vultu placido atque modesto dixit: Melius est ut nobis provideamus, quia tua tunc res agitur, paries cum proximus ardet. Quo dicto ad ignem concitus venit; eoque viso, mox illi sanctae crucis signum levata dextera objecit. Videres evestigio flammam se ita demittentem, ac pro suscipienda benedictione illius conquiesceret. Ignis ergo statim in semet rediens totus elanguit, nec aliquid absumpturus usquam processit. Quodque fortassis non minus stupeas, voratis
Abbreviated transcription (Latin):
Adam inquit dormis: Cui cum ille res¬
ponderet. ñ: dĩx̃ illi.Uis audire noua:
Et libens inquit. Uolo. At ille. ꝓ cerco
ait noui̾s. quia totum discidium quod :
lelmum: determinatũ ẽ. atq sedatum.
Ad qd ille alacͥor effectus. ilico caput le¬
uaint: & aꝑtis oculis arcum spectans.
nemmem tridit. Sequenti autẽ nocte
inter matutinas unus nr̃m clausis ocłis
stabat: et psallebat. Et ecce quidam illi
cartulam admodum paruam legendam
exhibuit. Aspexit: et in ea obiit rex ulłs
scͥptum inuenit. C onfestim aꝑuit ocło ᷤ:
et nullum uidit p̃t̃ sotios.
ost tͥduum autem ab hinc ad ab¬
batiam q̃ uocatur casa di: multis
p̃cib inuitatus anselmus ꝑrex̃. Y cum ho¬
nori fice susceptus. et hospitatus fuisset:
una dierum fr̃ib loci ipsits pꝰ mensam
m lectis sins pausantib subito fragore ce¬
lum intonuit: & uibrantib chortiscationi¬
bꝰ crebraꝑ montẽ fulmina uolitant. C resat

Expanded text:
Adam, inquit, dormis? Cui dum ille resAdam, inquit, dormis? Cui dum ille responderet: Non. Dixit ei: Vis audire nova? Et libens, inquit. At ille: Pro certo, ait, noveris quia totum dissidium quod esem, determinatum est atque sedatum. Ad quod ille alacrior factus illico caput levavit, et apertis oculis circumspectans neminem vidit. Sequenti autem nocte inter matutinas unus nostrum clausis oculis stabat et psallebat. Et ecce illi quidam chartulam admodum parvam legendam exhibuit. Aspexit, et in ea, Obiit rex Willelmus, scriptum invenit. Confestim aperuit oculos, et nullum vidit praeter socios. 57. Post triduum abhinc ad abbatiam quae vocatur Casa Dei, multis precibus invitatus Anselmus perrexit. Ubi cum honorifice susceptus et hospitatus fuisset, una dierum fratribus loci illius post mensam in lectis suis pausantibus, subito fragore coelum intonuit, et vibrantibus coruscis crebra per montem fulgura volitant. Crescit
Abbreviated transcription (Latin):
mus erat. scs. itit anselmts marcimacũ.
loqui domno abb̃ hugoni cduniacensi:
et sc̃ĩmonialib yͥ cum ante ip̃m abbem
consedissemtis. & de his quȩ inter anselmũ
et regem eo usq u̾sabant᷑. uba tit fit ñnulla
hinc inde ꝓferrentur: intulit idem uenera¬
bilis abbas sub testimonio uitatis ꝓxcime
p̃t̾ita nocte. eundem regem ante chronum
dei accusatum. tudicatum: sententiamq
dampnationis in eum ꝓmulgatã. Ex qͥb
uerb ammirati ñ modice sumus: s ꝑpen¬
dentes eminentiam sc̃itatis acreuentiȩ eiꝰ.
fidem his quȩ dicebat. nullatenus habere
nequiuimus.
ostera die cum inde digressi lugdu¬
num uenissemtis: et in instant
festo beati pet̾ qd colitur kł arigasti dicdiꝰ
matutinis. nos qui grra anselmum eramus
quieti indulgere cuꝑemus: ecce qͥdam iu¬
uenis ornatu et uultu ñ uilis. cderico nr̃o
quiꝓpe ostium camere iacebat: & necdũ
dormiens. oculos tñ ad somnum clausos
tenebat astidid: uocans cum nomine suo.

Expanded text:
it Anselmus Marciniacum loqui domino abbati Cluniacensi Hugoni et sanctimonialibus. Ubi cum ante ipsum abbatem consedissemus, et de his quae inter Anselmum et regem eo usque versabantur, verba ut fit nonnulla hinc inde proferrentur, intulit idem venerabilis abbas sub testimonio veritatis proxime praeterita nocte eumdem regem ante thronum Dei accusatum, judicatum, sententiamque damnationis in eum promulgatam. Ex quibus verbis admirati non modice sumus, sed perpendentes eminentiam sanctitatis ac reverentiae ejus, fidem his quae dicebat, nullatenus non habere nequivimus. 56. Postera die cum inde digressi Lugdunum venissemus, et instanti festo beati Petri, quod colitur Kalendis Augusti, dictis matutinis, nos qui circa Anselmum assidue eramus, quieti indulgere cuperemus, ecce quidam juvenis ornatu ac vultu non vilis clerico nostro qui prope ostium camerae jacebat, et necdum dormiens, oculos tamen ad somnum clausos tenebat, astitit vocans eum nomine suo:
Abbreviated transcription (Latin):
ceptu uirginali et de peccato originali:
et aliud quoddam opusculum. multis
gͣtum. et delectabile: cui titulum indidit
meditatio redemptionis humanȩ. Inter
te decessit: et ad indutias quas decausa
anselini regi dederat ñ ꝑuenit.
uo tp̃r multa etiam de regis interitu
a multis p̃dicebant᷑: et tam ex signiᷤ
que noua et intisitata ꝑ angliã monstrabã¬
tur. qͣm ex uisionibꝰ q̃ płib religiosis ꝑsonis
reuelabantur. qr tiltio diuma eũ p̃ssura ẽẽt.¬

Expanded text:
ceptu virginali et De peccato originali, ceptu virginali et De peccato originali, et aliud quoddam opusculum multis gratum et delectabile, cui titulum indidit: Meditatio redemptionis humanae. CAPUT tae decedit; et ad inducias quas de causa Anselmi regi dederat, non pervenit. Quo tempore multa etiam de regis interitu a multis praedicebantur, et tam ex signis quae nova et inusitata per Angliam monstrabantur, quam ex visionibus quae pluribus religiosis personis re
Abbreviated transcription (Latin):
et int̃ sermonem quem ad ppłm habuit.
ut omnes dominum ꝓ siccitate qua in
immensum t̾ra aruerat. communttes
p̾carentur: ammonuit. Dicunt. se id
iam sepius fecisse. sed nil effecisse: & ea re
ut p̃ces eorum ip̃e p̃ce sua coram deo effica¬
es efficiat. magnoꝑe orant. et obsecrant.
Quid dicam: Necdum pransi eramus:
et ecce subito stupentib cunctis serenitas
celi in nubilum uertitur: ip̃aq die pͥusꝗͣ
quitatem eg̃deremur. pluuia dulcis. &
copiosa terris illabitur. Plebs gͥ uiso hoc
facto. benedixit dominum: et eits pꝰ deum
actorem. magnis laudib p̃dicat anselmũ.
taq in habitaculum nr̃m lugdunum re¬
u̾si: quietam uitam ab omni tumultu ne¬
gotii secularis agebamꝰ. Anselmus uͦ ui¬
tam uer serui di in scis meditationib. in
omni sexu etatis et ordinis hominum ad
se uenientium edificationib: ac in ceteraꝵ
uirtutum exhibitionib exercebat. ꝑ id
etiam temꝑis scͥpsit librum unum de con¬

Expanded text:
et inter sermonem, quem ad populum habuit, et inter sermonem, quem ad populum habuit, ut omnes Dominum pro siccitate qua in immensum terra aruerat, communiter precarentur, admonuit. Dicunt se jam id saepius fecisse, sed nihil effecisse; et ea re, ut preces eorum ipse sua prece coram Deo efficaces efficiat, magnopere orant et obsecrant. Quid dicam? Necdum pransi eramus, et ecce subito stupentibus cunctis serenitas coeli in nubilum vertitur, ipsaque die priusquam civitate egrederemur, pluvia dulcis et copiosa terris illabitur. Plebs igitur viso hoc facto benedixit Dominum, et ejus post Deum auctorem magnis laudibus praedicant Anselmum. Itaque, in habitaculum nostrum Lugdunum reversi, quietam vitam ab omni tumultu negotii saecularis agebamus. Anselmus vero vitam veri servi Dei in sanctis meditationibus, in omnis sexus, aetatis et ordinis hominum ad se venientium aedificationibus, ac in caeterarum virtutum exhibitionibus exercebat. Per id etiam temporis scripsit librum unum De con
Abbreviated transcription (Latin):
si manum imponat. orat. obsecrat. Obsistit
ille: dicens quod postulant nequaquam
sapĩȩ ẽẽ. Obiciunt illi uulgi more. quȩ oc¬
currebant: saltem imꝓbitate uincere ge¬
stientes. Tunc uir aliter se ñ posse euade
sentiens. hoc solo eis morem gessit: uide¬
licet quod nulli negare solebat: signo eam
sc̃e crcicis leuata dextera signauit. Quo
facto laxatis habenis otior abit: imposi¬
toq cucullȩ suȩ capitio. capiti: remotis so¬
ciis singularis uadit. infelicis feminȩ erũp¬
me deflens.Hac nos contͥcione afflicti clu¬
macum: illa uulgi manib acta domum
tetendit. N ecdum pes eius liien suȩ domꝰ
attͥuit: et integenime sanitat donata. in
laudem uiri linguas omnium soluit.
Quam rẽ sic factam dum certa relatione
cluniaci accepissemts. gauisisumus: et ꝓ
uenimus: retisi lugdunum. it̃ ꝑ ci¬
uitatem matisconensem ampuimus u an¬
selmus rogatu ep̃i & canonicorum missã
publice apud sc̃m uincentium celebrauit:

Expanded text:
ri manum imponat, orat, obsecrat. Obsistit ri manum imponat, orat, obsecrat. Obsistit ille dicens quod postulant nequaquam esse sapientiae. Objiciunt illi vulgi more quae occurrebant, saltem improbitate vincere gestientes. Tunc vir aliter se non posse evadere sentiens, hoc solo eis morem gessit, videlicet quod nulli negare solebat, signo eam sanctae crucis levata dextra signavit. Quo facto, laxatis habenis ocior abit, impositoque cucullae suae capitio capiti, remotis sociis, singularis vadit, infelicis feminae aerumme deflens. Hac nos contritione afflicti Cluniacum, illa vulgi manibus acta domum tetendit. Necdum pes ejus limen suae domus attrivit, et integerrimae sanitati donata in laudem viri linguas omnium solvit. Quam rem sic factam dum certa relatione Cluniaci accepissemus, gavisi sumus, ac pvenimus, reversuri Lugdunum iter per civitatem Matisconensem arripuimus. Ubi Anselmus rogatu episcopi et canonicorum missam publice apud Sanctum Vincentium celebravit;
Abbreviated transcription (Latin):
ccioni uitȩ ut pͦmultorum testimonio cõ¬
ꝑtinus reddidit.
is fere temꝑib clumacum euntib
nob̾. occurnit quidam sacͥ ordinis hõ.
lacrmosis p̃cib urrum dep̃cans. quatinus
et se misericordiȩ oculo:et sororem suam
nuꝑ amentẽ effectam. dext̾a sue benedictio¬
nis dignaretur respicere. Et subdens. Ecce
ait in uia q̃ transituri estis int̾ multos tenet᷑:
sꝑantes. quia si tu ei dommemanum im¬
posuĩs. continuo fauente gr̃a di. suȩ menti
restituetur. Ad hec ille muta uoce. et quasi
surda ꝑtransiit aure. P resbiterum autem
eo magis instantem ac p̃ces multiplicantẽ
reppulit a se: omnimodis asserens. tam ex¬
traneum factum. nulla sͥ rõne demptan¬
dum. Hec inter ꝓcedimus: & illam in me¬
dio adunate multitudinis in medio co¬
minus teneri conspicimus: furbundos
motus. & in humanos nutus. uultu. ore.
uirum aduenientem circundat: recentis
habenis p̃ces ingeminat: ut miserȩ mulie¬

Expanded text:
ctiori vitae ut post multorum testimonio comctiori vitae ut post multorum testimonio comperimus, reddidit. 53. His fere temporibus, Cluniacum euntibus nobis occurrit quidam sacri ordinis homo, lacrymosis precibus virum deprecans quatenus et se oculo misericordiae et sororem suam nuper amentem effectam dextera suae benedictionis dignaretur respicere. Et subdens: Ecce, ait, in via qua transituri estis inter multos tenetur, sperantes quia si tu, domine, ei manum imposueris, continuo favente gratia Dei, suae menti restitueretur. Ad haec ille muta voce et quasi surda pertransiit aure. Presbyterum autem eo magis instantem ac preces multiplicantem repulit a se, omnibus modis asserens tam extraneum factum nulla sibi ratione tentandum. Inter haec procedimus et illam in medio adunatae multitudinis cominus teneri conspicimus, furibundos motus, et inhumanos nutus, vultu, ore, virum advenientem circumdat, retentis habenis preces ingeminat, ut miserae mulie
Abbreviated transcription (Latin):
iquidem unus e pͥncipib terre illiꝰ
diu eadem qua ipsi langoris mo¬
lestia uexatus suerat. Hic agnito anselmũ
in eccłia beati stephani missam ex more
celebraturum. festinauit illo: arbitrans
S ad recupandam sanitatẽ utile fore:si
missa tanti uiri ac benedictiõe merisset
potiri. Fateor uidimus hominem scior
manib innixum eccłiam intͦeuntẽ. mortuo
quam uiuenti similiorem. Sedit: et sini¬
ta missa egressus ẽ: nob̃ uͦ nec quis uel unde
uel cur. aduenerit scientib. aut curantibus.
idem in reuolutis paucis dieb. ad patrem
uenit: flexis genib ei ꝓ adepta sanitate
gr̃as agens. Ad quod cum ille obstuipescet.
indicauit ei ordinem gestȩ rei: confirmanᷤ
omni doloris uexatioẽ depulsa. sanitati
restitutus sit. At ille nichil hoc ad se ꝑtinẽ.
sed ipsitis fidei ac meritis beati martyris
ad quem diu̾tit ascͥbendum asserens: his
quȩ saluti animȩ illius competerent. etm
instruxit: et familiarem sͥ effectum corre¬

Expanded text:
iquidem unus e principibus terrae illius diu eadem qua ipsi languoris molestia vexatus fuerat. Hic agnito Anselmum in ecclesia Beati Stephani missam ex more celebraturum, festinavit illo arbitrans sibi ad recuperandam sanitatem utile fore, si missa tanti viri ac benedictione meruisset potiri. Fateor, vidimus hominem suorum manibus innixum ecclesiam introeuntem, mortuo quam viventi similiorem. Sedit, et finita missa egressus est. Nobis vero, nec quis, vel unde aut cur advenerit scientibus aut curantibus, idem vir, evolutis paucis diebus, ad Patrem venit, flexis genibus ei pro adepta sanitate gratias agens. Ad quod cum ille obstupesceret, indicavit ei ordinem gestae rei, confirmans omni doloris vexatione depulsa, sanitati restitutus sit. At ille nihil ad se hoc pertinere, sed ipsius fidei ac meritis beati martyris, ad quem divertit, ascribendum asserens, his quae saluti animae illius competerent, eum instruxit, et familiarem sibi effectum corre
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apłicã b̾ndictionẽ. Contigit olim dũ eẽmꝰ
de canonizando sc̃e recordationis b̾nardo.
qͦndã clareualł abbe facerent m̃tionẽ: optan¬
tes utiq ⁊pus nob̾ p̃cib suggerentes. ut in
concilio qd de ꝓximo turonis erat celebran¬
dum: digno huic ⁊ laudabili uoto. celebrẽ
daremꝰ effectũ. Cũq nos eidem negotio. fa¬
uorali satis intenderemꝰ affectũ. suꝑuenit
multitudo ⁊ freq̃ntia petitoꝵ: qͥ in diu̾sis ꝓ¬

Expanded text:
icam benedictionem. Contigit olim, dum essemus de canonizando sanctae recordationis Bernardo quondam Clarae-Vallensi abbate facerent mentionem, optantes utique et piis nobis precibus suggerentes, ut in concilio, quod de proximo erat Turonis celebrandum, digno huic et laudabili voto celerem daremus effectum. Cumque nos eidem negotio favorabili satis intenderemus affectu, supervenit multitudo et frequentia petitorum, qui in diversis
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ: ad sp̃itał uite reccitudinẽ reuocarit.
Specialit̾ aut̃ sac̾scãm romanã eccłiam. cui
auctore dõ p̃sidemꝰ. ĩta qͦndã sub gͣuis ꝑsecu¬
tionis tͣbine laborantẽ. tam uitȩ merito. qͣm
datȩ sibi celitꝰ sapĩȩ studio sustentauit. ut
digne qͥdẽ ⁊ nob̃.⁊ om̃ib eiꝰdẽ eccl̃iȩ filiis in
memoria habendꝰ sit: et deuotione ꝑpetua
uen̾andꝰ. In affuctione corꝑis sui. usq ad̃o sͥ
mundũ. seq mundo reddidit crucifixũ: ut
confidamꝰ mr̃m qͦq eũ m̃ita obtinere scõrũ
qͣm confessiõis ordine:⁊ parsimonia uitȩ. tã
longũ ꝯstat duxisse mrium. Qͥb õib p̃ia cõ¬
o̾atiẽe pensatis. ⁊ in consilio fr̃m nr̃oꝵ expositᷤ.
ꝯfisi de mĩa di. cui ꝑseuerant̾ ⁊ fidelit᷑ militaũ.¬

Expanded text:
dentem, ad spiritualis vitae rectitudinem revocarit. Specialiter autem sacrosanctam Romanam Ecclesiam, cui auctore Deo praesidemus, ita quondam sub gravis persecutionis turbine laborantem, tam vitae merito, quam datae sibi coelitus sapientiae studio sustentavit, ut digne quidem et nobis, et omnibus ejusdem Ecclesiae filiis in memoria habendus sit, et devotione perpetua venerandus. In afflictione vero corporis sui usque adeo sibi mundum, seque mundo reddidit crucifixum, ut confidamus martyrum quoque eum merita obtinere sanctorum, quem confessionis ordine, et parcimonia vitae, tam longum constat duxisse martyrium. Quibus omnibus pia consideratione pensatis, et in concilio fratrum nostrorum expositis, confisi de miseri
Abbreviated transcription (Latin):
panes et casei frust a circumferens. insinu misera¬
bilium ꝑsonarum dum occurerent abscondebat:
quod in ep̃atu magis exercuit: sociis suis onera pia
cõmunicans. Si prandendum foret it᷑ agenti. ut¬
lem publicum residens: ut mensa eiꝰ etiam tunc

Expanded text:
Jam tunc Petrus panis et casei frusta circumferens, in sinu pauperum occurrentium abscondebat. Quod etiam in episcopatu magis exercuit, sociis etiam suis onera pia communicans. Si prandendum esset iter agentlem publicum residebat: ut mensa ejus tunc
Abbreviated transcription (Latin):
am suum: dignis extułe p̃conus. Sic insc̃oꝵ ac¬
tib lectitandis. auetoꝵ scitas et facundia apud
hoĩes addit płimũ gr̃e et fauoris: quaꝵ inne¬
utra suppetit ip̃i scitis. Angiriam pͣassus auo¬
bis: necẽe habeo de uirtute obedientie. p̃ser¬
tim de beati uiri cuiꝰ uitã scribere iusius No¬
rior opitulatione p̃sumere. Nam et sua ip̃iũ
dignatio. quã indignomͥ płib annis ex̾i¬
buit sp̃alem: erigit᷑ ut redibeam si non
dignam tantis meritis eloquentiam: uel
simplicem et uulgarem qualemcunq loque¬
lã. Hec sine ea conditione scrabrosam uobis
cõmitt̾e alteri pigat. quod cõmis. sse penitebit

Expanded text:
am suum dignis extulere præconiis: sic in sanctorum acam suum dignis extulere præconiis: sic in sanctorum actibus lectitandis, auctorum sanctitas et facundia apud homines addit plurimum gratiæ et favoris; quorum mihi neutrum supputare ipsi scitis. Angariam tamen passus a vobis; necesse habeo de virtute obedientiæ, præsertim de beati viri, cujus vitam scribere jussus adorior, opitulatione præsumere. Nam et sua ipsius dignatio, quam indigno mihi pluribus annis exhiberit, specialem exigit ut redhibeam, si non dignam tantis meritis eloquentiam, vel simplicem et vulgarem qualemcumque loquelam. Nec sine eâ conditione scabrosam vobis committere alteri pigeat quod commisisse pœnitebit
Abbreviated transcription (Latin):
dulis annotasse noscunt᷑: ex his que p̃ felicissi¬
mum cius obitũ mirabilit ꝑcum gesta certis
indicus ꝓbauere. Quia uero dccet et expecłit
ut apłicis ac romanc eccłe obcutib cribenda.
ad normã et formã congruam redigant᷑: degi¬
mus adhoc opꝰ comendabilem sollii tudi¬
nem uram: rogantes attentius et benigne ina¬
ndantes. quatinus manum sedulam adhiber
curetis: sicut cõmodius adhonorem dei.
multoꝵ edificationem noueritis expedire.
patrib. dñõ petro ex cist̾ciensi abbate. eccłe attre¬
datensis clecto. et dono petro scẽ matris nnr̃t cla¬
reualł abbati: fr̃ Gaufridus dẽ altacumba.
minimũ id qd ẽ. Utinam cordib urĩs arbit
inspirass intnus: ualidiorib humeris onuis
graue. et reuerendũ opus imponere digniori.
Scissum patris nr̃i benedicti uitam: beati pa¬
pe gregorii merita simul et eloquia satis illu¬
strant. Magnum illum martinum seuerus sul

Expanded text:
dulis annotasse noscuntur, ex his quæ post felicissidulis annotasse noscuntur, ex his quæ post felicissimum ejus transitum mirabiliter per eum gesta certis indiciis probaverunt. Quia vero decet et expedit ut Apostolicis ac Romanæ Ecclesiæ oculis exhibenda, ad normam et formam congruam redigantur, elegimus ad hoc opus commendabilem sollicitudinem vestram: rogantes attentiùs et benignè mandantes, quatenùs manum sedulam adhibere curetis, sicut commodiùs ad honorem Dei et multorum ædificationem noveritis expedire.Patribus Domino Petro, ex Cisterciensi abbate Ecclesiæ Atrebatensis electo, et Domino Petro sacræ matris nostræ Claræ-Vallis abbati, Frater Gaufridus de Altâ-Cumbâ, minimus id quod est. Utinam cordibus vestris arbiter aspirasset internus, validioribus humeris onus grave, et reverendum opus imponere digniori! Sanctissimi patris nostri Benedicti vitam beati papæ Gregorii merita simul et eloquia satis illustrant: Magnum illum Martinum severus Sulp
Abbreviated transcription (Latin):
enerabili amico suo Gaufrido altecũbe
abhati: Petrus humił attrebatensis
electꝰ. Et Detrus clareualł abbas. Sałt. et
uberem sincere dilectionis affectum. dicut
ex litceris apłice maiestatis licet agnoscere:
uersatione felicis memorie dm̃i petri tharen¬
tasiensis archicp̃i. diligent̃ inquiri. et ea
inscriptis redigi faciamus. quod manda¬
tum tantomagis duximꝰ amplectendum.
quanto certius de codem patre scõ. ore et sp̃u
ꝓfitemur: quod eccła quoq fidelium ꝓrestatur.
dilecium deo et hominib uirum. dum adur
ueret mitis parit et miracuł ctulsise. Cuius
untutum signis: nec inte finis finem imposu¬
isse certissime ꝑhibetur. Inuenimus etiam sẽ¬
ptũ auenabili quodã abbate de enis ita et
actib compositũ et collectum. Conuersat
enim cum eo idem abbas multis dieb et obse¬
quiis cius fidelit̾ seruiens: quod uidit et au¬
diuit. te memorie. p̾modum litteris c̃omen¬
dauit. Nonnulla quoq belleuallenses fis ins.¬

Expanded text:
enerabili Amico suo Gaufrido, Altæ-Cumbæ abbati, Petrus humilis Atrebatensis electus; et Petrus Claræ-Vallensis abbas, salutem et uberem sinceræ dilectionis affectum. Sicut ex litteris Apostolicæ Majestatis licet agnoscere, versatione felicis memoriæ Domini Petri, Tarentasiensis Archiepiscopi, diligenter inquiri, et ea in scriptis redigi faciamus. Quod mandatum tanto magis duximus amplectendum, quanto certius de eodem Patre sancto ore et spiritu profitemur, quod Ecclesia quoque fidelium protestatur, dilectum Deo et hominibus virum, dum adhuc viveret, meritis pariter et miraculis effulsisse; cujus virtutum signis nec vitæ finis finem imposuisse certissimè perhibetur. Invenimus etiam scriptum, à venerabili quodam abbate de ejus vitâ et actibus compositum et collectum: conversatus enim cum eo idem abbas multis diebus, et obsequiis ejus fideliter serviens, quod vidit et audivit tunc memoriæ, postmodum litteris commendavit. Nonnulla quoque Bellæ-Vallenses Fratres in sche
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Hoc uiso miracłõ. om̃s pariter se
ad pedes scõꝵ ꝓuoluentes. rogabant
ut eis uiam salutis ostendere non differ¬
rent: sed quid eis pro eoꝵ recuꝑatione a¬
gendum. quid ue uitandum esset. eitius

Expanded text:
. Hoc viso miraculo, omnes pariter se ad pedes sanctorum provolventes, rogabant ut eis viam salutis ostendere non differrent, sed quid illis pro eorum recuperatione agendum, quidve vitandum esset citius
Abbreviated transcription (Latin):
lerunt: et multi ex paganis baptismi
gr̃am consequentes. unitati fidei se con¬
multorum fierit ad uitam resurrectio. In
ꝙͦ locopꝰea xp̃iani eccłiam construxer̃t:
ciq ex eo quod acciderat. nom̃ resurre¬
ctionis imposuert. Illi uero postquã¬
ibidem multos ad fidem imbuerant: et
iam ad alia loca tempꝰ migrandi ad esse¬
inderant: ualedicentes fratrib. ꝑ galliam

Expanded text:
lerunt, et multi paganorum baptismi gratiam indepti unitati fidei se conmultorum fuit ad vitam resurrectio. In quo loco postea christiani aecclesiam construxerunt, eique ex eo quod ibi acciderat nomen Resurrectionis imposuerunt . Illi vero postquam multos ad fidem Christi imbuerunt, et jam ad alia loca tempus transmigrandi videntes, valedicentes fratribus per Galliam
Abbreviated transcription (Latin):
quid condicio sortis humanȩ habeat in
se. omnes qui ꝑtranseunt.sui exemplo mo¬
net attendere. Sane iobitu et pꝰ obitum
eitis multa a multis uisa narrantur:quȩ
głȩ eius quam ꝓ mitis suis eum recepisse
a deo ñ dubitamus. attestantur. Quib
tñ scribendis. laborem intrare noluimus:
magis uidelicet eligentes silentio nr̃o. om̃s
qui dormiendo ea uuiderunt pares facere:
qũa ista scribendo. illa ñ scͥbendo. unum alii
qͣdi potiora anteferre uidit. Ut enim cuncta
talium nudi. ꝓ posse digessimus: puto sus¬
ficere ad noticiam recͥbutionis uitȩ. et conu̾¬

Expanded text:
quid conditio sortis humanae habeat, in quid conditio sortis humanae habeat, in se omnes qui pertranseunt, sui exemplo monet attendere. Sane in obitu et post obitum ejus, multa a multis visa narrantur, quae gloriam ejus, quam pro meritis suis eum recepisse a Deo non dubitamus, attestantur. Quibus tamen scribendis laborem intrare noluimus, magis videlicet eligentes silentio nostro omnes qui dormiendo ea viderunt pares facere, quam ista scribendo, illa non scribendo, unum alii quasi potiora viderit anteferre. Ut enim cuncta talium nudi pro posse digessimus, puto sufficere ad notitiam retributionis et conve
Abbreviated transcription (Latin):
caput et manus. s brachia et pectus. pe¬
des qͦ et totum corpus eius ñ una uice. s¬
sepius repedita uice: omnium ex parte in¬
ungeremus. Dehinc rome summi pon¬
tificis uestib ẽ sacris indutus.
sarcofagum quod illi fuerat pluribus
retroactis dieb p̃ꝑatum. longitudine qui¬
dem et latitudine aptum: s ꝓfunditate.
magna ex parte minus hñs inuentum est.
Qđ considerantes animo deficiebamus.
de pressus sua integritate aliquatenus pͥ
uaretur. Cum itaq in hoc plurimi fluctua¬
rent. et alii sic. alii uͦ sic rem posse compo¬
ni diccitarent: quidam ex conserta multi¬
tudine frm̃. acceptum baculum ep̃i rofen¬
sis qui funis officium p̃sens agebat. ꝑ trans¬
u̾sum sarrofagi suꝑ corpꝰ pat̾s ducere cep̃.
et iam illud ex omni parte corꝑis iacentis
p̃minere. magna nob̃ exinde admiratione
ꝑmotis iuenit. Ita gͦ uenerabile corpus
pͥmatis totius angliȩ sepulc̾ro indusum:

Expanded text:
caput et manus, sed brachia, pectus, pecaput et manus, sed brachia, pectus, pedes quoque et totum corpus ejus non una sed saepius repetita vice omni ex parte inungeremus. Dehinc more summi pontificis vestibus est sacris indutus, sarcophagum quod illi fuerat pluribus retroactis diebus praeparatum, longitudine quidem et latitudine aptum, sed profunditate magna ex parte minus habens inventum est. Quod considerantes animo deficiebamus, de pressus, sua integritate aliquatenus laesus privaretur. Cum itaque in hoc plurimi fluctuarent, et alii sic, alii vero sic rem posse componi dictitarent; quidam ex conferta multitudine fratrum, acceptum baculum episcopi Rofensis, qui funeris officium praesens agebat, per transversum sarcophagi super corpus Patris ducere coepit, et jam illud omni ex parte corpori jacentis praeeminere magna nobis exinde admiratione permotis invenit. Ita ergo venerabile corpus primatis totius Britanniae sepulcro inclusum,
Abbreviated transcription (Latin):
um industriam amplectentes. Tas gͥ ip̃io
liquoris in manum ep̃c sumpsit: et uncturꝰ
uultum defunchi. digitum fundo uasis im¬
mersit. Quem ilico extrahens. s uix sum¬
mieatẽ sui madefactam reꝑiens: ratus ẽ
balsamum ip̃m ungendȩ faciei haut qͣquã
posse sufficere. Quappt̾ rogat balsamũ
quod conficiendo crismat in maiori eccłia
seruabatur afferni: copiens uidelicet. una
cum capite dexteram eius ꝑ quam mul¬
ta bona atq diuina dixerat. et scͥpserat.
tali unctura honoran.In his cum ep̃o erã:
et eum inministĩo ip̃o iuuabam. Impressi
pꝰ eum in uas balsami digitũm meum:
et eque.aut cerce minus.digito eius ma¬
gutea deflueret. acquieuit: et ilico stupen¬
tib cunctis l: quor desiliens copia sui
manum meam compleuit: et suꝑesflux̃
Hoc ipsum scd̃o et tertio. ac sepius fa¬
ctum ẽ. Et quid dicam: Tantam abum¬
dantiam balsami uas ferme uacuum
ministrauit: ut intacto uase eccłiȩ ñ solũ

Expanded text:
viri industriam amplectentes. Vas ergo ipsius viri industriam amplectentes. Vas ergo ipsius liquoris in manum episcopus sumpsit, et uncturus vultum defuncti, digitum fundo vasis immersit. Quem illico extrahens, sed vix summitatem sui digiti madefactam reperiens, ratus est balsamum ipsum ungendae faciei haudquaquam posse sufficere. Quapropter rogat, balsamum quod conficiendo chrismati in majori ecclesia servabatur, afferri, cupiens videlicet una cum capite dexteram ejus, per quae multa bona atque divina dixerat et scripserat, tali unctura honorari. In his cum episcopo eram, et eum in ministerio illo juvabam. Impressi post eum in vas balsami digitum meum, et aeque, aut certe minus digito ejus magutta deflueret; acquievit, et illico stupentibus cunctis liquor desiliens, copia sui manum meam complevit et supereffluxit? Hoc ipsum secundo et tertio ac saepius factum est. Et quid dicam? Tantam abundantiam balsami vas ferme vacuum ministravit, ut intacto vase ecclesiae non solum
Abbreviated transcription (Latin):
et ego dispono uob̃ sicut disposuit mͥ pat̃
m̃s regnum. ut edatis et bibatis suꝑ men¬
sam meam in regno meo: lentius solito
sp̃m trahere cep̃. Sensimus gͥ eum iam iam
obiturum: et de lecto suꝑ cilicium. & cine¬
rem positus ẽ. Adunatoq circa eũ uniu̾¬
so filiorũ suorũ agmine: ultimum sp̃m
in manus creatoris emittens. dormiuit ĩ
pace. Transiuit autẽ illucescente mane
quartȩ feriȩ p̾cedentis cenam domini. q̃
erat .xͦi. kł mai: anno uidelicet domini¬
o incarnationis millesimo centesimo. uxͦ.
qui fuit annus pontificatus eius tercius
oto gͥ ex more corꝑe eius. petiit supͣ
sepe memoratus rerum anselmni ꝓ¬
uisoꝵ ac dispensator baldumus. quatinus
facies patͥs balsamo quod admodum pa¬
rum in paruulouase sͥ maiori eius ꝑdita
parte remanserat. inungeretur: sperans
atq p̃optans eo mͦ illam uel modice ampliꝰ
seruatum tri ne. corrumꝑetur. Acquieuimꝰ:

Expanded text:
et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo , lentius solito spiritum trahere coepit. Sensimus igitur eum jamjam obiturum, et de lecto super cilicium et cineres positus est. Adunatoque circa eum universo filiorum suorum agmine, ultimum spiritum in manus Creatoris emittens dormivit in pace. Transiit autem illucescente aurora quartae feriae praecedentis Coenam Domini, quae erat XI Kalendas Maii, anno videlicet Dominicae Incarnationis millesimo centesimo nono, qui fuit annus pontificatus ejus decimusLoto igitur ex more corpore ejus, petiit supra saepe memoratus rerum Anselmi provisor ac dispensator Balduinus, quatenus facies Patris balsamo, quod admodum parum in parvulo vase sibi majori ejus parte perdita remanserat, inungeretur, sperans atque peroptans eo modo illam vel modice amplius servatum iri ne corrumperetur. Acquievimus,
Abbreviated transcription (Latin):
uos saltem tamdiu manere.donec que¬
stionẽ quam de animȩ origine mente
reuoluo absoluere possem. gratiosꝰ accipe¬
rem: eo qd nescio utrum aliquis me desun¬
cto. eam sit absoluturꝰ. Sgo quippe si co¬
medere possem:sꝑo conualescerem.Nam
cum ip̃e u̾ba quȩ intelligi possent
edere iãm nulla ualeret: rogatus a radul¬
fo rofensi ep̃o. ut nob̃ qui aderamus. & a¬
liis filiis suis. regi qͦ atq regme cum li¬
beris eorum. ac ppło terrȩ. qui in eius o¬
bedientia se sub deo tentierat. suam abso¬
lutionẽ et benedictionem largiretur. dex¬
teram quasi nil mali pateretur erexit :
et signo sc̃e crucis edito. demisso capite se¬
dit. Iam fr̃m conuentus in maiori ecclia ma¬
tutmas laudes decantabat:et untis nr̃m
qui circa eum sedebant. sumpto textu euã¬
gliorum legit passionem coram eo. quȩ
ip̃a die ad missam legi debebat. uͥ autẽ
uenit ad u̾ba domini. uos estis qui per¬
mansistis mecum in temptationib meis.

Expanded text:
vos saltem tam diu manere, donec quaevos saltem tam diu manere, donec quaestionem, quam de animae origine mente revolvo, absolvere possem, gratiosus acciperem; eo quod nescio utrum aliquis eam me defuncto sit absoluturus. Ego quippe, si comedere possem, spero convalescerem. Nam cum ipse verba, quae intelligi possent, edere jam nulla valeret, rogatus a Radulpho Rofensi episcopo, ut nobis qui aderamus, et aliis filiis suis, regi quoque et reginae cum liberis eorum, ac populo terrae, qui in ejus obedientia se sub Deo tenuerat, suam absolutionem ac benedictionem largiretur, dexteram quasi nihil mali pateretur erexit, et signo sanctae crucis edito, demisso capite sedit. Jam fratrum conventus in majori ecclesia matutinas laudes decantabat, et unus eorum qui circa Patrem excubabant, sumpto textu Evangeliorum legit Passionem coram eo, quae ipsa die ad missam legi debebat. Ubi autem venit ad verba Domini: Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis,