comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dentes in mari: mare rubrum. Codex qͣm
intuebar: sic habebat. Et his quidem duobꝰ
uerbis ultimis qͦd dictũ ẽ mare rubrum.
stella fuerat p̃notata: qua significantur
quȩ in hebreo sunt. & in int̃p̃tatione sep¬
tuaginta ñ st̃. Plures aut̃ codices quos
inspicere potui. & greci. & latini. sic ha¬
bent. & irritauerunt. uł qͦd exp̃ssius de
grȩco ẽ. & amaricauerunt. ascendentes
in mari rubro. Qui illam legit hystoriam.
quando exierunt de egypto. & ꝑ mare ru¬
brum transiert. dol& eoꝵ infidelitatẽ. in
quanta trepidatione & desꝑatione fuerint
pꝰ recentia tot & tanta miracula in egypto.
cuiꝰ multitudinis miscđiȩ dei. ñ eos fuisse
dicatur in egyptũ de t̾ra chanaan: &
in eam illinc ascensio. Notandũ ẽ sane qͣm¬
ad modũ seript᷑a culpare uoluerit non
intelligere qͦd intelligendũ ẽ. & non me¬
minisse qͦd memoria retinendũ ẽ. qͦd ho¬
mines suę culpȩ deputari nolunt: ad nichil

Expanded text:
dentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem dentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autem codices, quos inspicere potui, et graeci et latini sic habent: «Et irritaverunt,» vel, quod expressius de graeco est, «Et amaricaverunt, ascendentes in Rubro mari.» Qui illam legit historiam, quando exierunt de Aegypto, et per mare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post recentia tot et tanta miracula in Aegypto; cujus multitudinis misericordiae Dei non eos fuisse dicatur in Aegyptum de terra Chanaan, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmodum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intelligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum est: quod homines suae culpae deputari nolunt, ad nihil
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ llo se aliqͥs fecisse dicat. queni
in simili facto etiam pꝰ multum tẽporis
fuerit imitatus. Quid ẽ gͦ patres nr̃i non
intellexerunt mirabilia tua: nisi ñ cog¬
nouerunt quid ꝑ illa mirabilia eis p̾̃stare
uolueris : Quid utiq nͥ uitam ęt̾nam. &
nͣ temporale sed incommutabile bonum:
qͦd ꝑ patientiam expectat᷑: Ideo impati¬
ent᷑ murmurauerunt. & amarica uerͣt:
& bonis p̃sentibꝰ fallacibꝰ atq fugacibꝰ.
beatos eẽ se fieri quesier̃. Non fuerͣ memo
ctum redarguit & memoriam. Intelle¬
ctu quippe opus erat: ut cogitarent ad
quors bonors ȩt̾nitatem eos ꝑ illa tẽpora¬
lia uocar & ds. Memoria uͦ. ut saltim
quȩ tẽporalit̾ mirabilia facta st̃ ñ obli
uiscerent᷑ : fidelit̃q p̃sumerent. qͦd ca¬
dem potestate quã fuerant exꝑti. ds̃ illos
ab inimicors ꝑsecutione liberar&. Obliti
sunt aut̃ : qͥd in eis in egypto ad inimi¬
cos eorum conterendos ꝑ tanta ꝓdigia
pͣstitiss&. Et irritauerunt eum ascen¬

Expanded text:
um illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum temporis fuerit imitatus. 7. Quid est ergo, «Patres nostri non intellexerunt mirabilia tua;» nisi, non cognoverunt quid per illa mirabilia eis praestare volueris? Quid utique nisi vitam aeternam, et non temporale sed incommutabile bonum, quod per patientiam exspectatur? Ideo impatienter murmuraverunt, et amaricaverunt, et bonis praesentibus fallacibus atque fugacibus beatos se fieri ctum redarguit, et memoriam. Intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad quorum bonorum aeternitatem per illa temporalia vocaret Deus: memoria vero, ut saltem quae temporaliter mirviscerentur, fideliterque praesumerent quod eadem potestate quam fuerant jam experti, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascen
Abbreviated transcription (Latin):
efuderunt sangiunem in nocentem: san¬
quem filiorumꝰ suorum & filiarũ suaꝵ qͦs
paorficauerunt sculptilibꝰ chanaan. lin¬
noelasse filios suos. & filias suas demoniis
gidolis: non eos illa narrat hẏstoria. Sed
neq istt psalmꝰ mentiri potest neq ꝓpħȩ:
qui hoc dicunt multis increpationũ sua¬
rum locis. Habuisse uͦ istam consuetudi¬
nem gentes: nec eorum littere tacuerunt.
Ded quid ẽ qͣo sequitur. Et intͣfecta est
terra in sanguinibus. Putaremꝰ enĩ scͥp¬
toris errorem ẽẽ. eumq diceremꝰ ꝓ eo qͦd
est infecta fecisse interfecta: nisi habe¬
in multis linguis ẽẽ uoluit: atq ita esse
scriptum int̾fecta ẽ terra in sanguinibꝰ.
a homines qui habitabant in terra tro¬
pea lacutione. qua significatur ꝑ id qͦd
ontin& id qͦd continetur: sicut dicimꝰ
malam domum in qua mali habitant.
Sbnam in qua boni: Ipsi namq int̃¬
sidebant animas suas. im molando fili
AU s effundendo sanguinem paruu

Expanded text:
nocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid est quod sequitur? «Et interfecta est terra in sanguinibus.» Putaremus enim scriptoris errorem, eumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse «interfecta,» nisi habein multis linguis esse voluit, atque ita esse scriptum, interfecta est terra in sanguinibus, ad homines qui habitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum
Abbreviated transcription (Latin):
miscđiam: ne illos quos uiste poss&. deler&.
ta stecit in confractione. in conspectu eiꝰ.
Yt auerters iram eiꝰ. ne disꝑder& eos: & ꝓ¬
nichilo habuerunt terram desiderabilem.
Sed numquid uiderunt eam : Quomͦ gͦ ꝓni
chilo quã ñ uiderant habuer̃: nisi quomͦ
sequitur. nec crediderunt uerbis eius:
Profecto nisi terra illa significar& aliquid
magnum. quȩ terra dicebatur fluens lac
& mel. ꝑ qͦd uisibile sacramentũ ad inuisibilẽ
gram regnumq cęloꝵ ducer& eos. qͥ mirabilia
eiꝰ intelligebant: nullomͦ isti culparent᷑ qͥa
ꝓ nichilo habuer̾ illam terram. cuiꝰ tẽporale
regnum etiam nos ꝓ nichilo habere debemus:
ut ierłm liberam matrem nr̃am quȩ in cęlis
ẽ. uere desiderabilem diligamꝰ. Sed potius
hic infidelitas eorum merito redarguitur.
quia in eo qͦd terram desiderabilemꝰ ꝓ nichi¬
io habuer̃ uerbis dei ñ credider̃. ꝑ quedã
parua ducentis ad magna: & festinantes

Expanded text:
misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. Ita stetit «in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne disperderet eos.» nihilo habuerunt terram desiderabilem.» Sed numquid viderant eam? Quodmodo ergo pro nihilo, quam non viderant, habuerunt, nisi quomodo sequitur: «Nec crediderunt in verbis ejus?» Profecto nisi terra illa significaret aliquid magnum, quae terra dicebatur fluens lac et mel , per quod visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnumque coelorum duceret eos qui mirabilia ejus intelligebant; nullo modo isti culparentur, quia pro nihilo habuerunt illam terram, cujus temporale regnum etiam nos pro nihilo habere debemus, ut Jerusalem liberam matrem nostram, quae in coelis est , vere desiderabilem diligamus. Sed potius hic infidelitas merito redarguitur, quia in eo quod terram desiderabilem pro nihilo habuerunt, verbis Dei non crediderunt, per quaedam parva ducentis ad magna, et festinantes
Abbreviated transcription (Latin):
llim iat gła corum si eiꝰ sustinerent
liliuii qs non festinarent: cui dr̃ gła
ltur anꝰ somedunt᷑ qui sapiunt scdm¬
ribilia: Nulla quippe admiratio ẽ. sine qͣ¬
dam formidine: quanuis ista etiam hinc ter¬
ribilia dici potuerunt. qͦd adu̾sarios afflixer̃:
qui saluauit eos faciens magnalia. & fecert
& adorauerunt sculptile : hoc utiq tam in¬
mani scelere & incredibili impietate digni
fuerant qui ꝑirent. Dixit gͦ ut disꝑder&
eos: si non moyses electus eiꝰ stetiss& in confra¬
etione in conspectu eius. Non ita dixit ste¬
tissꝙ in confractione quasi ut franger& irã
dei: sed in confractione. id ẽ in plaga qua
erant illi feriendi: id ẽ obieciss& se ipsum
ꝓcis dicens. Si dimittis illis pęccatũ dimtte:
sin aut̃ dele me de libro tuo. Ybi demonstra¬
tum ẽ: int̾cessio scõrum quantũ ꝓ aliisua¬
leat apud dm̃. Securus enim moyses de iusti¬
cia dĩ. qua eum delere non pois&. impetrauit

Expanded text:
im erat gloria eorum, si ejus sustinerent consilium, et non festinarent; cui dicitur,derentur, a quo comeduntur qui sapiunt secribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, qui salvos fecit eos, faciens magnalia, et fecerunt et adoraverunt sculptile, hoc utique tam immani scelere et incredibili impietate, digni fuerant qui perirent. «Dixit» ergo «ut disperderet eos; si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus.» Non ita dixit stetisse «in confractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi feriendi: id est, nisi objecisset seipsum pro eis, dicens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ ut in eissimus in quibꝰ beneplacitũ ẽ tͥ.
quia non in om̃ibꝰ illis beneplacitũ ẽ dõ. Uisi¬
ta nos in salutari tuo. Ipse ẽ enim saluator
in qͦ peccata dimituntur. & animę sanant᷑:
ut possint custodire uidicium & facere ui¬
sticiam. Qs cũ beatos eẽ intelligerent qͥ hȩc
loquuntur: hoc sibi consequent᷑ orando pe¬
tunt. De isto salutari alibi dr̃: ut cognos¬
camꝰ ui terra uiam tuam. Et quasi quere¬
remꝰ in qua terra: secutũ ẽ in om̃ibꝰ gentibꝰ.
Rursum quasi querereniꝰ quam uiam: se¬
cutum ẽ salutare tuum. De illo quippe di¬
xit sẏ meon senex. qm̃ uiderunt oculi mei
salutare tuum: qui de seipso dixit. ego sũ
ri tuo: hoc ẽ in xp̃o tuo. Ad uidendũ in bo¬
nitate elector tuors: ad letandum in lȩti¬
cia gentis tuȩ : id ẽ ad hoc nos uistta in salu

Expanded text:
id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, «In omnibus gentibus;» rursum, quasi quaereremus quam viam, secutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit Simeon senex, «Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» ; qui de seipso dixit, «Ego sum ri tuo,» hoc est, in Christo tuo. «Ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae:» i
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur. Et fortas se ꝓpt̾ uicinitatẽ sig¬
nificationis. etiã alterũ ꝓ alt̾o poni potest.:
uel uidicium ꝓ iusticia. uł iusticia ꝓ uidi¬
cio. Tamen si ꝓprie dicatur. aliqͥd int̾eẽ.
ñ dubito. ut udiciũ custodire dicat᷑ qͥ
recte udicat: iusticiã uͦ facere qͥ recte
agit. Nec absur de existimo intelligi. scđ̃m
illud qͦd dictum ẽ. quousq iusticia conũtat᷑
in iudicium: etiam hic eos dictos beatos qui
iudiciũ custodiunt in fide. iusticiam faciun
in oꝑe.U enis enim tempꝰ ut iudiciũ qͦd mͦ
custoditur. in fide. etiam exerceat᷑ in oꝑe. cum
iusticia conuersa fuerit in udiciũ : id ẽ cum
acceꝑint iusti potestatem udicandi eos recte.
a quibꝰ mͦ non recte iudicant᷑. U nde alibi ip¬
cum acceꝑo tempꝰ iusticiam faciam. qm̃ om̃i
eos ab iniquitatibꝰ suis: sequit᷑ oratio. Me¬
mento nr̃i domine in beneplacito pͦpłi tui:

Expanded text:
videatur. Et fortasse propter vicinitatem sigvideatur. Et fortasse propter vicinitatem significationis etiam alterum pro altero poni potest, vel judicium pro justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo custoditur in fide, etiam exerceatur in opere, cum justitia conversa fuerit in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte, a quibus modo non recte judicantur. Unde alibi ipCum accepero tempus, justitiam faciam; quia omnieos ab iniquitatibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:»
Abbreviated transcription (Latin):
dicere om̃ia mandata eiꝰ. uel om̃ia oꝑa
mandatorum eiꝰ: maluit dicere laudes
ciꝰ. quia ut dictum ẽ. in quantũ fiunt.
ipse laudandus ẽ. Quis tam̃ laudes. qͥs nam
& uiuunt in tempore. Qui enim ꝑsęueraue¬
rit usq in finem: hic saluus erit. Potest
aut̃ uideri eiꝰdem sententię repeticio. ut
hoc sit facere iusticiam qͦd ẽ custodire u¬
dicium: ut etiam in suꝑiori uersu subau¬
diatur in om̃i tp̃re. sicut in posteriore sub¬
auditur. beati. Et redditis que subaudi¬
untur: ita dicantur. Beati qui custodi¬
unt uidicium in om̃i tempore: beati qui
faciunt iusticiã in om̃i tẽpore. Sed nͥ aliqͥd
int̾eẽt int̾ udiciũ & usticiam: ñ in alio
psalmo diceretur. qͦusq iusticia conu̾̃tat᷑
in iudicium. Amat qͥdem scriptura ista
duo simul ponere. sic̃ ẽ iusticiã & iudiciũ
directio sedis eiꝰ. & illud. & educ& sic̃ lum̃
iusticiam tuam. & uidiciũ tuũ sic̃ meri¬
diem: cũ & illic eiꝰdem sententię repeticio

Expanded text:
mandata ejus, vel, omnia opera mandatorum ejus; maluit dicere, «laudes ejus:» quia, ut dictum est, in quantum fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, quisnam et vivunt in tempore. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superiore versu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in omni tempore, beati qui «faciunt justitiam in omni tempore.» Sed nisi aliquid interesset inter judicium et justitiam, non in alio psalmo diceretur, «Quousque justitia convertatur in judicium» . Amat quidem Scriptura, ista duo simul ponere: sicuti est, «Justitia et judicium directio sedis ejus» ; et illud, «Et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem» ; cum et illic ejusdem sententiae repetitio
Abbreviated transcription (Latin):
aqua de petra ꝓfluer.ẜ. Dubitante e
petram uirga ꝑcussit: & idõ miraculia
distuxit acęteris miraculis. in quibꝰ ia
dubitauerat. Hinc offendit: hinc aulis
meruit ut moreret᷑: ne intrar& in tornĩ
ꝓmissionis. Perturbatus enĩ murmuri
populi infidelis: non tenuit fiduciã quł
debuit. Cui tam̃ ds tanqͣm electo siua
pꝰ mortem eiꝰ bonum ꝑhib& testimons
ut intelligamus illam fidei eiꝰ gabe¬
nem. hac sola pena fuisse correptan.q
in eam t̾ram qua ppłm ipse deducdis
ñ ẽ ꝑmissus intrare. Absit aut̃ ut ñl
damus alienatum a regno gr̃ȩ do s

Expanded text:
aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc sine difficultate haberemꝰ: largitorẽ
huĩ boni non agnosceremus. Si enĩ pͥmitus
cum uell& poss&. & non sentires̃ adies
obuitentes cupiditates. nec uinculis hs
miserationes eiꝰ. Post has duas tenptor.
pͥmam erroris atq inopiȩ ueritatis. l
difficultatis bene oꝑandi: tercia tent
excipit hominem. Ei loquor. qui iant̾ise
has duas. Nam iste duȩ fateor: miltse
sunt. Quis enim nescit se ab ignorane
nisse ad ueritatem: ab errore ad uan:i
sapientię ad u̾bum fidei : Demae ma
luctantur cum difficultatibꝰ uiciontise
& adhuc consuetudine colligati. grr
qͣm in clausura & compedibꝰ. Agnhxis
istam temptationem: quamuis um be
sic non sit. quomͦ noluit fur eẽ sic nonse
& cȩtera illa om̃ia quȩ uolunt hominb
ones eiꝰ: quisquis gͦ talis ẽ. & uinet il
difficultates. & ꝓbabiliter iam conila

Expanded text:
si hoc sine difficultate haberemus, largitorem si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, sic non sit; quomodo noluit esse fur, sic non sit; et caetera illa omnia, quae volunt homines ationes ejus: quisquis ergo talis est, et vicit illas difficultates, et probabiliter jam conversatur
Abbreviated transcription (Latin):
pedes ambulare. Inclusum se sentit difficul¬
tate uiciorum: & tamquam muro impossibi¬
litatis erecto. portisq clausis. qua euadat ut
recte uiuat non inuenit. Iam scit quomͦ ui¬
uere debeat: priꝰ enim in errore erat. & famẽ
ueritatis patiebatur. Accepit aut̃ iam cybũ
ueritatis. & positus ẽ in uia: audit. uiue be¬
ne. scđm qͦd nosti. Ante enim non noueras
quem admodum uiueres : mͦ accepisti & nosti.
Conatur : non potest: ligatum se sentit: ex
cultatis in bene oꝑando: sicut in illa prima
erroris & famis. Exclama & in hac ad dnm:
liberat dñs de necessitatibꝰ. Rumpit uincu¬
la difficultatis: constituit in oꝑationẽ eqͥ¬
tatis. Incipit iam facile eẽ qͦd difficile fri¬
erat. abstinere a malis: non adulterare:
non furtum facere : non homicidium: non
sacrilegium: ñ alienum concupiscere: fac¬
ta ẽ facultas quę ante fuerat difficultas.
Potuit dñs hoc sine difficultate p̃stare. Sed

Expanded text:
pedes ambulare: inclusum se sentit difficulpedes ambulare: inclusum se sentit difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere debeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exc difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed
Abbreviated transcription (Latin):
feris delectationibꝰ consopitum: ut excitet᷑
iste ad querendam gram dei ut fiat sollicitꝰ.
& tamqͣm de somno euigil&. Nonne manꝰ dĩ
excitat eum: Sed tamen a qͦ sit excitatꝰ. igno¬
rat. Incipit autem ẽẽ iam dĩ. cum cognoue¬
rit ueritatis fidem: sed anteqͣm cognoscat do¬
l&̃ errorem suum. Inuenit enim se in erro¬
re: uult cognoscere ueritatem. Pulsat ubi potest.
temptat qͦd potest: uagatur qua potest. Famem
etiam patitur. ipsiꝰ ueritatis. Prima gͦ tempta¬
tio ẽ: erroris & famis. Ubi in hac temptatio¬
ne fatigatur : dum exclamauerit ad dm̃. per¬
ducitur ad uiam fidei. unde incipiat ꝑgere
ad ciuitatem quietis. Perducitur gͦ ad xpͣm:
ens quid obseruare debeat : non ñqͣm multum
sibi tribuendo. & quasi de sius uiribꝰ p̃sum̃do.
incipit confligere uelle contͣ peccata. &. ꝓpt̃
suꝑbiam suꝑari. Inuenit gͦ sligatum difficul¬
tatibꝰ cupiditatum: & non posse uiam ꝓpt̾ com¬

Expanded text:
feris delectationibus consopitum: ut excitetur feris delectationibus consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem. Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Invenit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pulsat ubi potest, tentat quod potest, vagatur qua potest, famem etiam patitur ipsius veritatis. Prima ergo tentatio est erroris et famis. Ubi in hac tentatione fatigatus exclamaverit ad Deum, perducitur ad viam fidei, unde incipiat pergere ad civitatem quietis. Perducitur ergo ad Chriens quid observare debeat, nonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumendo, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter com
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs ex singulis hominibꝰ constat: Quicquid
gͦ cum loquor. agnoueris tͣe. quisquis exꝑtꝰ
es. noli cogitando quasi remanere in te:
& putare qͦd in solo te contigit: sed crede
ista contingere aut in om̃ibꝰ. aut ꝓpe in
om̃ibꝰ. qͥ ueniunt ad hunc ppłm: & de manu
uumicors p̃cioso sanguine redimuntur.
Repetiturus ẽ enim assidue. qͦd cantauimꝰ¬
miscđiȩ eiꝰ: & mirabilia ciꝰ filiis hominũ.
stos uersus quantũ animadu̾tere potui.
qͦd potestis & uos: quat᷑ repetiti st̃. In quo
numero qͣntum dño adiuuante scrutari
ualiumꝰ. significat nob̃ quatuor quasdam
tẽptationes: ex quibꝰ nos lib̾at. cui confiten¬
tur suȩ miserationes. Fac enim hominẽ pͥmo
nichil quęrentem: scđm uitã ueterẽ seduc¬
toria securitate uiuentem: nichil putantẽ
aliud eẽ pꝰ hanc uitam qͣndoq finiendam:
negligentẽ quendam & socordem: obrutũ
cor habentem: illecebris mundi. & morti¬

Expanded text:
populus ex singulis hominibus constat. Quidquid populus ex singulis hominibus constat. Quidquid ergo, cum loquor, agnoveris in te, quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere in te, et putare quod in solo te contingit; sed crede ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus qui veniunt ad hunc populum, et de manu inimicorum pretioso sanguine redimuntur. 4. Repetiturus est enim assidue quod cantavimiserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria securitate viventem, nihil putantem aliud esse post hanc vitam quandoque finiendam; negligentem quemdam et socordem, obrutum cor habentem illecebris mundi, et morti
Abbreviated transcription (Latin):
d nillus qͥ te pͥmebat relinquit᷑¬
Das. lsti gͦ dicant hec. Et audiamꝰ
hic agatur in congregatione om̃ium gen¬
tium redempta ꝑ xp̃m: non quasi simul
contingant hȩc quȩ cantantur. in om̃ibꝰ gen¬
tibꝰ. sed in singulis quibꝰq credentibꝰ. In p̾pło
autem illo. aliter. Totus enim populus. tota
illa gens ex semine abrahȩ scđm carnem: to¬
ta multitudo domꝰ isrł. semel educta ẽ ex
egipto : semel ꝑ mare rubrum ducta : se¬
mel ad terram ꝓmissionis ꝑducta. Simul
enim om̃s erant: in quibꝰ hȩc contingebant.
Hȩc aut̃ in figura contingebarit illis: scͥpta
st̃ aũ ad correptionẽ nr̃am. in qͦs finis scłoꝵ
obuenit. Nos uͦ non simul om̃s. sed paula¬
tim singillatimq credentes congregamur.
in unam quandam ciuitatẽ & in unũ p̃płm
dei: sed in uno quoq nrm etiam singula con¬
tingunt. Hȩc quȩ scripta sunt. contingunt
in populo. Hic enim ppłs de singulis. ñ singłi
de ppło. Numquid enĩ unꝰ homo ex pͦpłis: sed

Expanded text:
, nullus qui te premebat, remanet inimicus. Isti ergo dicant haec; et audiamushic agatur in congregatione omnium gentium redempta per Christum: non quasi simul contingant haec quae cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, tota illa gens ex semine Abrahae secundum carnem, tota multitudo domus Israel semel educta est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, semel ad terram promissionis perducta; simul enim omnes erant in quibus haec contingebant: «Haec autem omnia in figura contingebant in illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Nos vero non simul omnes, sed paulatim singillatimque credentes congregamur in unam quamdam civitatem, et in unum populum Dei; sed in unoquoque nostrum etiam singulo contingunt haec quae scripta sunt, contingunt in populo. Etenim populus de singulis, non singuli de populo: numquid enim unus homo ex populis? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tari. Proinde si illa miscđia hic utels¬
tur qua nemo sine dõ beatus eẽ poceh
miseria. uł ab illa etiam liberent᷑: nd¬
gila dampnatione liberentur. sed ut eis
iliquatenꝰ mitigetur: atq ita ȩt̾nam posse
nteligi dei miscđiam suꝑ illoꝵ ętͣnam mi¬
strim. Sed tolerabiliorem quosdam excep¬
tiros dampnationẽ: in quorũdam compa¬
titione legimꝰ. Ulicui uͦ mitigari eam cui
ẽ tradditus penam. uł quibdam intͣu allis
habere aliquam pausam. quis audact̃ dixe¬
rit: quandõquidem unam stillam diues ille
non meruit: Sed de hac tanta re diligen¬
tius ex ocio disserendum ẽ: nunc qͦd ad
loquetur potentias dñi. auditas faci& om̃s
luas ei: Subaudiendum ẽ qͦd supͣdic¬
tum est. Ut etiam ista sententia ita sit
plena. quis auditas faci& om̃s laudes eius:
d ẽ quisnam sufficiat auditas facere om̃s
ludes ius. Auditas faci& dicit. id ẽ fa¬
ut it audiantur: ostendens ita loqͦndas
pitttias domini & laudes eiꝰ. ut p̃dicen¬

Expanded text:
nterpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potesmiseria, vel ab illa etiam liberentex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad «loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicen
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ꝓ gente. id ẽ ꝓ ouibꝰ quȩ ꝑierant
dom̃ isrł: sed ut filios dei qui erant disp¬
si congregar& in unum. Habebat enim
alias oues: quȩ non erant de illo ouili.
stas uniu̾sas oues. & de isrłitis. & de gen¬
tibus . diabolus q angłi ciꝰ captiuauerant
Expulso itaq ab eis diaboli dominatu in
conspectu maloꝵ spũum qui eos captiua¬
uerant : ut saluentur & ꝑficiantur in eter¬
num. uox earum est in ꝓphetia: saluos fac
nos domine ds̃ nr̃. & congrega nos de gentibꝰ.
lon sicut ꝑ anti xp̃m compleri existimant
in nomine patris sui. diem ex die salutare
eiꝰ. de qͦ hic dictum est. uisita nos in saluta¬
ri tuo. E dic& om̃is ppłs. Iste populꝰ p̃desti¬
natorum de circumcisione & preputio: gens
scã. populus in adoptionem. fiat fiat.¬
ꝓbata ĩ nobis : & ideo exꝑtis ẽ dulcior.
Et mirum si poterit suauis ẽẽ cuilib&:
nisi illi qui qͦd in isto psalmo audit. in se
dicit. Non tamen uni alicui uł duobꝰ. sed

Expanded text:
antum pro gente,» id est, pro ovibus quae perierant domus Israel, «sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur in aeternum, vox earum est in prophetia: «Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de Gentibus.» Non sicut per antichristum compleri existimant in nomine Patris sui, «diem ex die, salutare ejus;» de quo et hic dictum est, «Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus:» iste populus praedestinatorum de circumcisione et praeputio, gens sancta, populus in adoptionem: «Fiat, fiat.probatas in nobis, et ideo expertis est dulcior. Et mirum si potuerit suavis esse cuilibet, nisi illi qui id quod in isto psalmo audit, in se didicit. Non tamen uni alicui vel duobus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uecumq gͥ alia bona dat ds re¬
nl sunt ad gratuctũ cultũ eiꝰ: ipse
ailtis eiꝰ non ẽ referendus ad alre
si in seruum uenundatus ioseph. ꝙ hu¬
miliatꝰ & exaltatꝰ locum fecit ad tempora¬
lia bona populo dei. ut firmaret᷑ suꝑ inimi¬
cos eiꝰ: quantomagis iħc uenundatꝰ ꝙ hu¬
ppło dĩ triumphanti de diabolo & angłis
eiꝰ : Audi gͦ semen abrahȩ: non de carne
glorians. sed imitans fidem. Audite ser¬
ui dĩ & electi dĩ: ꝓmissionem habentes ui¬
te presentis & future. Si temptationes
durȩ sunt in hoc scło: ioseph in carcere.
iħm in cruce cogitate. Si temporaliũ re¬
rum ꝓsꝑitas adiacꝙ̃ non ꝓpt᷑ ipsam deo.
sed ipsa utimini ꝓpt̃ dm̃. Nec eum exi¬

Expanded text:
ue igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia si in servum venundatus Joseph, et humiliatus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et hupopulo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians, sed imitans fidem; audite, servi Dei, et electi Dei, promissionem habentes vitae praesentis et futurae . Si tentationes durae sunt in hoc saeculo, Joseph in carcere, Jesum in cruce cogitate. Si rerum temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed ipsa utimini propter Deum: nec eum exi
Abbreviated transcription (Latin):
temin: qm̃ suauis est. Si gustastiᷤ.
confitemini. Non potest aut̃ con¬
ftai qui gustare noluit. Unde enim dictu¬
nset suaue eqͦd nescit: Uos autem sigu¬
tisis quam suauis est dominus: confite¬
mini dño qm suauis est. Si gustastis auidi¬
tate: confessione eructate. In scłm enim
id tempꝰ et ꝙ non in ȩternum: cum ideo
s penulus isrł de tra egypti: de manu ser¬
ututis. ex laboribꝰ infructuosis: ex oꝑibus
litus. Uideamꝰ tam̃ utrum ipsi suit qͥ hȩc
diuit: qui ab egipto liberati sunt a dño.
ui sa c̃. Sed qui sunt isti quos redemit
di uiu uumicorum: Adhuc potest qͥsq
qilos atipe redemptos de manu inimicoꝵ¬
Is maui uuimicorum. hoc ẽ egiptiorum.
lepus expmantur: qui sunt ꝓptͣ quos
de uuit psalmꝰ iste cantari. De regioni
uigutuut eos. Possunt ẽẽ adhuȩ regi
in raddui ab aquilone & mari. Istos gͦ
aruemptos intelligimꝰ: in toto orbe
buto lopulꝰ hic dei de magna ꝙ la

Expanded text:
temini, quoniam suavis est: si gustastis, confitemini. Non potest autem confiteri qui gustare noluit: unde enim dicturus est suave esse quod nescit? Vos autem si gustastis quam suavis est Dominus , «Confitemini Domino, quoniam suavis est:» si gustastis aviditate, confessione eructate. «In saeculum»ad tempus est, et non in aeternum; cum ideo et populus Israel de terra Aegypti, de manu servitutis, ex laboribus infructuosis, ex operibus luteis: videamus tamen utrum ipsi sint qui haec dicunt, qui ab Aegypto liberati sunt a Domino. Non ita est. Sed qui sunt isti? «Quos redemit de manu inimicorum.» Adhuc potest quisque et illos accipere redemptos de manu inimico manu inimicorum, hoc est, Aegyptiorum. Proprie exprimantur qui sint propter quos haec vult psalmus iste cantari. «De regionibus congregavit eos.» Possunt esse adhuc regiones et occasu, ab aquilone et mari.» Istos ergo jam redemptos intelligimus in toto orbe terrarum. Populus hic Dei de magna et lata
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare tanta erga se oꝑa di ñ au
citatem. quȩ ꝑ patientiã sustinendae
festinauerunt beati fieri temporalibͥn
tatem. quia ñ extingunt insatiabile a¬
misit saturitate̾ in animam eoꝵ
beatos fecit: quia non erat illa sa¬
loco animam non scđm id qͦd ratienoꝰ
ẽ dixit: sed scđm id qͦd animaris coi
Eaon uiditi: defraudaiumꝰ animas nr̃as. ẜ ne
sobi: Et irritauerunt mor sen in castris:
uron scm̃ domini. Quam dicat irritationẽ.
ua scit expressius alii int̃pͣtati sunt. ama¬
ncinem: consequentia satis indican. Lꝑ¬

Expanded text:
cogitare tanta erga se opera Dei noncitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus citatem, quia non exstinguunt insatiabilem cmisit saturitatem in animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saloco animam non secundum id quod rationalis est, dixit, sed secundum id quod animans corpus et non vidisti; defraudavimus animas nostras, et ne Et irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini.» Quam dicat irritationem, vel, sicut expressius alii interpretati sunt, amaricationem, consequentia satis indicant.
Abbreviated transcription (Latin):
& misericors ẽ. uel aliquid huimodi. m
tamen illud dicer& nisi hoc crederi: qi
cũ spe orauit. quȩ sine illa fide ñ posst
Potest gͦ eẽ laus dĩ. uera & pia: ubi ñ fi
confessio peccator. Quȩ laus: multo crior
in scripturis confessio uocatur. Nulla a
peccatoꝵ confessio pia & utilis. ubi ñ lil¬
datur ds̃: siue corde. siue etiam ert al
sermone. Eͦd aut̃ habent aliqͥ codies qd̾¬

Expanded text:
 misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent alii codices, «Q
Abbreviated transcription (Latin):
unde nos magis docere debeat uidiciũ ue¬
ritatis. qͣm p̃iuidiciũ consuetudinis. Nunc
tamen anteqͣm hoc ꝑdiscamꝰ : ubicũq post
numerũ psalmi. siue semel. siue bis conse̾¬
ptum inuenimus alleluia. scđm celeberri¬
mam ȩccłȩ consuetudinẽ ei psalmo tribuimꝰ.
qui eodem numero p̃notat᷑: confitentes nos
simum quartũ. & centesimũ qͥntum ita
intͣ se coniunctos. ut in uno eoꝵ qͥ pͣcẽ¬
dit comm̃det᷑ ppłs dĩ in electis eiꝰ. de qͥbꝰ
nulla querela fit: quos ego arbitror ibi
fuisse in quibꝰ beneplacitũ ẽ dõ: in isto aũ
qui sequitur eos cominemoratos qͥ in eodẽ
ipło amaricauer̃. nec tam̃ etiã ipsis dĩ mi¬
scdiam defuisse. Dicunt᷑ aut̃ ista ex eorum¬
ꝑsona. qͥ ueniam conu̾si p̃cant᷑: & exempla
commemorant᷑ illoꝵ. in qͦs etiam
res diues apparuit miscdia di. Pnept¬
gͦ etiam iste psalmus sicut ille
onfiteminri domino. Sed ibi sg
& iniuocate nom̃ eiꝰ: hic ait̃ s¬

Expanded text:
unde nos magis docere debeat judicium veunde nos magis docere debeat judicium veritatis, quam praejudicium consuetudinis. Nunc tamen antequam hoc perdiscamus, ubicumque post numerum psalmi, sive semel, sive bis conscriptum invenimus Alleluia, secundum celeberrimam Ecclesiae consuetudinem, ei psalmo tribuimus, qui eodem numero praenotatur; confitentes nos simum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autpersona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores dives apparuit misericordia Dei. Incipit ergo iste psalmus, sicut ille, Confitemini Domino; sed ibi sequitur, et invocate nomen ejus: hic aut
Abbreviated transcription (Latin):
enim potuit ut aliqua ratione laudatio¬
nis dĩ. totus psalmors liber. qui libris quinq
stare ꝑhibetur. nam ubi scriptũ ẽ fiat. fiat.
ibi fines libroꝵs ẽẽ dicunt. pꝰ omia quȩ can¬
tata sunt ultimo alleluia clauderet᷑: nec
ꝓptͣ finem centesimi & quinquagesimi psal¬
mi necesse eẽ uideo. ut om̃s alleliuatici
psalmi. in finem habeant alleluia. Cum
enuim in capite psalmi geminat᷑ alleluia:
cur dñs aliquando semel. aliquando bis
dicat amen. & quomͦ non possit aliqͣndo
semel. aliquando bis alleluia dici nescio:
pͣsertim quia pꝰ numeri notam qua psal¬
mꝰ inscribitur quotus sit. uelut iste cente¬
simꝰ quintꝰ. utrumq alleliia positum ẽ.
Debuit autem unum poni ante ipsum nu¬
merum. si ad finem ꝑtin& suꝑioris: & post
numerũ psalmi seribi alterum allelua. qͦd
ad psalmum ipsius numeri ꝑtin&. Sed for¬
tasse & in hoc imꝑita pͣualuit consuetudo.
& aliquid afferri potest qͦd adhuc ignoramꝰ:

Expanded text:
enim potuit ut aliqua ratione laudatioenim potuit ut aliqua ratione laudationis Dei totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt, post omnia quae cantata sunt, ultimo Alleluia clauderetur: nec propter finem centesimi et quinquagesimi psalmi necesse esse video, ut omnes Alleluiatici psalmi in fine habeant Alleluia. Cum vero in capite psalmi geminatur Alleluia, cur Dominus aliquando semel, aliquando bis dicit «Amen,» et eo modo non possit aliquando semel, aliquando bis «Alleluia» dici, nescio: praesertim quia post numeri notam, quo psalmus inscribitur quotus sit, veluti iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem pertinet superioris; et post numerum Psalmi scribi alterum Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri pertinet. Sed fortasse et in hoc imperita praevaluit consuetudo, et aliquid afferri potest, quod adhuc ignoramus,
Abbreviated transcription (Latin):
salmus centesimus quintus etiam
ipse pͣnotatur alleluia: ꝙ hoc du¬
pliciter. Sed quidam dicunt uraĩ
alleluia. ꝑtinere ad finem psalmi supio¬
ris: alterum ad huiꝰ pͥncipium. Et hoc asse¬
runt qͦd om̃s alleliatici psalmi habeant
in finem alleluia: non om̃s in capite. Un¬
de quicumq psalmꝰ non hab& in finem
alleluia. nec in capite eum uolunt habere:
qͦd autͣ in eius capite uidetur eẽ. ad finẽ
suꝑioris ꝑtinere. Sed nos quousq nobis
aliquibꝰ certis docum̃tis iã uerũ ẽẽ ꝑsua¬
deant. multorum consuetudine̾ sequem:
qͥ ubicũq legunt alleluia eidem psalmo
attribuunt. in cuiꝰ hoc capite inueniunt.
Paucissimi enĩ codices sunt. Qͦa quidem
in nullo grecoꝵ repperi qͦs inspicere potui.
qͥ habeant alleluia in finem. pret̾ cente¬
simi & quinquagesimi psalmi: post quẽ
iam nullus ẽ qͥ ad eundem canonẽ ꝑtin&.
Sed neq hoc poss& p̃sebere consuetudini:
etiam si om̃s codices id haberent. Fieri

Expanded text:
salmus centesimus quintus etiam ipse praenotatur, «Alleluia:» et hoc dupliciter. Sed quidam dicunt unum Alleluia pertinere ad finem psalmi superioris, alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod omnes Alleluiatici psalmi habeant in fine Alleluia, non omnes in capite: unde quicumque psalmus non habet in fine Alleluia, nec in capite volunt eum habere; quod autem in ejus capite videtur esse, ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque nobis aliquibus certis documentis id verum esse persuadeant, multorum consuetudinem sequimur, qui ubicumque legunt Alleluia, eidem psalmo attribuunt, in cujus hoc capite inveniunt. Paucissimi enim codices sunt quod quidem in nullo graecorum reperi, quos inspicere potui, qui habeant Alleluia in fine centesimi et quinquagesimi psalmi; post quem jam nullus est qui ad eumdem canonem pertinet. Sed neque hoc posset praescribere consuetudini, etiamsi omnes codices id haberent. Fieri
Abbreviated transcription (Latin):
& confortamini. Querite inquit faciem eius sẽꝑ
Quȩ ẽ facies dnĩ: nͥ p̃sentia dr̃: Sicut facies
uenti: & facies ignis. Dictum ẽ enim. sic̃ sti¬
pula ante faciẽ uenti: & sic̃ fluit cera a facie
ignis. Et multa talia ponit scͥptura: nichil
aliud qͣm earũ rerũ p̾sentiã uolens intelligi.
quarũ nominat faciẽ. Sed qͥd ẽ querite fa¬
ciem eiꝰ semꝑ: Scio qͥdem. qͥa mͥ adhetere dõ
bonũ ẽ. sed si semꝑ querit᷑: qͣndo inuenitur:

Expanded text:
amini. Quaerite,» inquit, «faciem ejus semper.» Quae est facies Domini, nisi praesentia Dei? Sicut facies venti, et facies ignis: dictum est enim, «Sicut stipulam ante faciem venti» ; et, «Sicut fluit cera a facie ignis» . Et multa talia ponit Scriptura, nihil aliud quam earum rerum praesentiam volens intelligi, quarum nominat faciem. Sed quid est, «Quaerite faciem ejus semper?» Scio quidem quia mihi adhaerere Deo bonum es
Abbreviated transcription (Latin):
Dean hominibꝰ. ut iuideant bonas
facta ur̃a: & glorificent patrem ur̃m qui
in cęlis ẽ. Hic gͦ ipsa dĩ pͣcepta considerans.
quorum p̃ceptorum oꝑa. laudes sunt eius.
auditas faci& om̃s laudes eiꝰ : id ẽ quis cũ
audierit faci& om̃s laudes eiꝰ. quȩ sunt
oꝑa pͣceptorum eiꝰ : Quia in quantum fiunt.
& si non omĩa quȩ audita sunt fiunt. ille

Expanded text:
ideant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est» . Hic ergo ipsa Dei praecepta considerans, quorum praeceptorum opera laudes sunt ejus «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est quis cum audierit, facit omnes laudes ejus? quae sunt opera praeceptorum ejus. Quia in quantum fiunt, etsi non omnia quae audit
Abbreviated transcription (Latin):
npenetrabilibꝰ regum ipsor. Dixit &
uent cenomia ꝙ scinifes: in om̃ibꝰ finibꝰ
oꝵ Iosuit pluuias eors grandinem: ig¬
nem comburentẽ in tͣra ipsoꝵ. Et ꝑcussit
umeas eorum & ficulneas eorum: & contri
uit lignum finium eorum. Dixit ꝙ ue¬
nit locusta: & brucus. cuiꝰ non erat nu

Expanded text:
 regum ipsorum. Dixit, et venit cinomia, et scinifes  in omnibus finibus eorum. Posuit plubias eorum in grandinem  ignem comburentem in terra ipsorum. Et percussit vineas eorum, et ficulneas eorum  et contribit omne lignum finium eorum. Dixit, et venit lucusta, et brucus  cui non erat nu
Abbreviated transcription (Latin):
eosin argento & auro: & non erat in
tribubꝰ eorum infirmꝰ. Lȩtata ẽ egyptꝰ
in ꝓfectione eorum : quia incubuit ti¬
mor eorum suꝑ eos. Ecce quomͦ populũ
sium firmauit suꝑ inimicos eiꝰ. Cum
aut᷑ iimicis eorum ista mala. iusticia
einflirerit: quȩ ipsis largita sint etiã
aanporalia. miscđia eiꝰ. accipite. Ex pan¬
at iubem in ꝓtectione eorum: & igne
ut lucers eis ꝑ noctem. Petierunt carnẽ
iuent eoturnix: & pane cęli saturauit
N Dirupit petram & fluxerunt aquȩ.
dirant in sicco flumina. Qm̃ memor

Expanded text:
rat in tribubus eorum infirmus. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Ecce quomodo populum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Disrupit petram, et fluxerunt aquae; abierunt in
Abbreviated transcription (Latin):
Et uidit cũ tribularent᷑. cum audir& ora¬
tionẽ eorum : & memor fuit testam̃ti sui. U
tiq testam̃ti ętͣi. qͦd disposuit ad abraham.
non ueteris qͦd aboletur: sed noui qͦd etiã
in ueteri absconditur. Et pęnituit eum
scđm multitudinẽ miscđiȩ suȩ. Hoc fecit
qͦd disposuerat: sed contribulatis & oran¬
tibꝰ se id concessurũ eẽ pͣsciuerat: quia
& ipsa oratio eors cum adhuc nͣ eẽt. sed
futura eẽt. dm̃ ꝓculdubio ñ latebat. Et¬
dedit eos in miscđias : ut ẽẽnt ñ uasa irę.
sed uasa miscđiȩ.Ido aut̃ puto pluralit᷑
miscdias dictas. in quas eos dedit: quia
uꝰquisq ꝓpͥum donum hab& a dõ: alius
sic. salius aut̃ sic. Dedit gͦ eos in nisedus.¬

Expanded text:
«Et vidit cum tribularentur, cum audiret ora«Et vidit cum tribularentur, cum audiret oratitique testamenti aeterni «quod disposuit ad Abraham,» non veteris quod aboletur, sed novi quod etiam in vetere absconditur. «Et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, Deum procul dubio non latebat. dedit eos in misericordias.» Ut essent non vasa irae, sed vasa misericordiae . Ideo autem puto pluraliter misericordias dictas, in quas eos dedit, quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . «Dedit» ergo «eos in mise
Abbreviated transcription (Latin):
uid &. non festin& fieri de his quȩ uident᷑
beatus. atq illud ętͣnum qͦd non uidet᷑ pa¬
tienter expectans. eiꝰ in ꝓmissionibꝰ sequat᷑
consilium. cuiꝰ in temptationibꝰ p̾catur au¬
xilium. Ita erit & humilis in confessionibꝰ
tauit qͦd eos ꝑditurus uidebatur. Et apud
dm̃ qͥdem disposita ꝙ fixa sunt om̃ia: nec
aliud facit quasi consilio repentino. qͦd non
ex ȩt̃nitate facturum se eẽ pͣsciuit: sed in
creatura temporalibꝰ motibꝰ quam gub̃nat
mirabilit᷑. ipse ñ tẽporalit̾ motꝰ. quasi repen¬
tina uoluitate facere dr̃. qͦd ordinatis re¬
rum causis consilii sui secretissimi immu¬
tabilitate disposuit. qua suis queq tẽporibꝰ
agnita & p̃sentia facit. & futura iam fecit.
E ad hȩc quis idoneus: Audiamꝰ itaq scrip¬
turam humilit᷑ & excelsa dicentem: ecũ &
paruulis nutriendis sum̃da porrigit. &
maioribꝰ exercendis ꝑscrutanda ꝓponit.

Expanded text:
videt, non festinet de his quae videntur fieri videt, non festinet de his quae videntur fieri beatus, atque illud aeternum quod non videtur patienter exspectans, ejus in promissionibus sequatur consilium, cujus in tentationibus precatur auxilium. Ita erit et humilis in confessionibus tavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit.
Abbreviated transcription (Latin):
nifestum ẽ qͦd non ad ꝑditionẽ sed ad dis¬
in manꝰ iumicoꝵ. Deniq sequit᷑. Sepe li¬
berauit eos. Ipsi aut̃ exacerbauier̃ cum in
consilio suo. Hoc ẽ qͦd suꝑiꝰ ait: non sustinu¬
erunt consilium eiꝰ. Perniciosũ autͣ ẽ consi¬
lium hominis. ipsi homini: quo ea querit
que sua sunt. nͣ que sunt dĩ. In cuiꝰ here¬
ditate qͦd ipse nobis ẽ cum ad fruendum
se pͣbere dignabitur: nullas patiem᷑ cũ
scĩs societatis angustias: dilectione rei nr̃e
quasi priuata. Gloriosissima quippe illa
ciuitas adepta ꝓmissam hereditatem in qͣ
nullus morictur. nullus orietur. nͣ habe¬
bit ciues qͥ singuli gaudeant suis rebus:
quia ds erit omia in om̃ibꝰ. Cuiꝰ societa¬
tem qͥs qͥs in hac ꝑegrinatione fidelit᷑ &
flagrant᷑ desiderauerit. assuescat pͥuatis
conferre cõmunia. ñ sua querendo sed qͣ
iħu xp̃i: ne sibi sapiens & sibi consulens ex¬
acerb& dm̃ consilio suo: sed sꝑans qͦd non

Expanded text:
t, non ad perditionem, sed ad dist, non ad perditionem, sed ad disin manus inimicorum. Denique sequitur: «Saepe liberavit eos.» 34. «Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo.» Hoc est quod superius ait, «Non sustinuerunt consilium ejus.» Perniciosum autem est consilium hominis ipsi homini, quo ea quaerit quae sua sunt, non quae Dei sunt . In cujus haereditate, quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter desideraverit, assuescit privatis praeferre communia, non sua quaerendo, sed quae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio suo; sed sperans quod non