comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uti cordib maloꝵ. ad laudem atq ad ium̃¬
tum bonoꝵ. Sic usus ẽ iuda tradente xp̃m:
sic usus ẽ iudcis crucifigentib xp̃m. Et
quanta inde bona p̃stitit populis creditu¬
ris qui et ipso diabolo utitur pessimo. sed
optime. ad exercendam et probandã fidẽ
et pietatem bonoꝵ. non sibi qui omnia scit
antequam fiant: s nobis quib erat ne¬
cessarium. ut eo modo ageret᷑ nob̃cũ. Nun¬
quid non sua uoluntate absalon elegit
consilium quod sibi oberat: Et tam̃ idõ
fecit: quia ex audierat dñs eius patrem
orantem ut hoc fieret. Propter quod ait
scriptura. Et dominus mandauit dissipa¬
re consilium achidofel bonum: ut inducat
añs suꝑ absalon mala omnia. Bonũ con¬
silium dixit. quod ad tempus proderat
cause: quia pro ipso erat contra patrẽ eius.
contra quem rebellauerat ut eum posset
oppͥmere. nisi dñs consilium dissipasset
quod dederat achicofel. agendo in corde

Expanded text:
uti cordibus et malorum ad laudem atque adjumeuti cordibus et malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum; sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium ut eo modo ageretur nobiscum. Nunquid non sua voluntate Absalom elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem ut hoc fieret. Propter quod ait Scriptura: « Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Absalom mala omnia . » « Bonum consilium » dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, contra quem rebellaverat, ut eum posset opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde
Abbreviated transcription (Latin):
dicet ei quare fecisti sic: Demnde diuina sc̃p¬
tura plenam sententiam regis uelut ab alio
mnitio repetendo commendans: & dixit in qͥt
dauid ad abisai. et ad omnes pucros eius.
Ecce filius ms̃ qui exiit de utero meo que¬
rit animã meã: et adhuc modo filiꝰ temi¬
am. et retribuat michi bona ꝓ maledicti¬
one eius in die isto. Quomodo dixerit do¬
minus huic homini maledicere dauid.
quis sapiens et intelliget hȩc: Non enim
iubendo dixit: ubi obedientia laudaret᷑.
malam. in hoc peccatum iudicio suo iusto
et occulto inelinauit: idõ dictum ẽ dixit
ei dñs. Nam suubenti obtemperasset deo.
laudandus potius quam puniendus eẽt:
nitum. Nec causa tacita est. cur ei dñs isto
modo dixerit maledicere dauid: id est cor
eius malum in hoc peccatũ miscrit uł dimi¬
serit. Ut uideat inquit dñs humilitatem
meam: &. retribuat mͥ bona ꝓmaledictio¬
ne eius in die isto. Ecce quomͦ ꝓbatur ds̃

Expanded text:
dicet ei: Quare fecisti sic? » Deinde Scriptura ddicet ei: Quare fecisti sic? » Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: « Et dixit, inquit, David ad Abizai et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus qui exiit de utero meo; quaerit animam meam, et adhuc modo filius Gemiam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . » Quomodo dixerit Dominus homini huic maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit Deus, ubi obedientia laudaretur; malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, « dixit ei Dominus. » Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, nitum. Nec causa tacita est cur ei Dominus isto modo dixerit maledicere David; hoc est cor ejus malum in hoc peccatum miserit vel dimiserit: « ut videat, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. » Ecce quomodo probatur Deum
Abbreviated transcription (Latin):
caretur peccatum. eo modo quo fuerat
uindicandum. Unde dicit dñs ad iħm na¬
ue. Nonpoterunt filii isrł subsistere ante
faciem inimicorum suoꝵ. Quid est ñ po¬
terunt subsistere: Quare non subsistebant
ꝑ liberum arbitrium. s ꝑ timorem turbata
uoluntate fugiebant ⁊ nisi quia ds̃ dñat᷑
et uoluntatib hominũ. et quos uult infor¬
midinẽ conuertit iratus: Nunquid ñ ho¬
stes isrłitarum aduersus popłm dei quẽ du¬
cebat iħs nauc sua uoluntate pugnarunt:
Et tamen dicit scriptura quia ꝑ dñm factũ
est confortari cor eorum: ut obuiam irent
ad bellum aduersum israhelem. ut exter¬
minarent᷑. Nunqͥd non sua uoluntate
homo improbus.filius iemini. maledice¬
bat regi dauid: & tamen quidait dauid
plenus uera et alta. et pia sapientia: qͥd
ait illi qui maledicentem ꝑcutere uolu¬
it: Quid michi et uobis filii saruie: Di¬
mittite eum ut maledicat: quia dñs di¬
xit ili ut malediceret dauid. Et quis

Expanded text:
caretur peccatum et modo, quo fuerat caretur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia Dxit illi maledicere David; et quis
Abbreviated transcription (Latin):
locuta sit. euidentissimis testimoniis et ue¬
ris. Quȩ scriptura diuina si diligenter inspi¬
ciatur: ostendit non solas bonas hominũ
uoluntates quas ipse facit ex malis. et a se
factas bonas inactus bonos et in ȩternam
dirigit uitam: uerũ etiam illas quȩ conser¬
uant seculi creaturam. ita eẽ in dei potesta¬
te. ut eas quo uoluerit quando uoluerit.
faciat inclinari. uł ad beneficia quibusdã
p̃standa. uł ad penas quibusdam inge¬
rendas. sicut ipse iudicat occultissimo qͥ¬
demiudicio. s sine ulla dubitatione iustis¬
simo. Nam inuenimus aliqua peccata eti¬
am pęnas eẽ alioꝵ peccatoꝵ. sicut sunt
uasa ire quȩ ꝑfecta dicit apłs inꝑditionẽ:
sicut ẽ induratio pharaonis. cuiꝰ et causadi¬
citur:. ad ostendendam in illo uirtutẽ dei:
sicut ẽ fuga isrłitarum a facie hostium de
ciuitate ai. In animo enim factus ẽ timor
ut fugerent. Et hoc ꝑ actum ẽ: ut uindi¬

Expanded text:
obiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis ves: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est ut vindi
Abbreviated transcription (Latin):
tas ȩdificat. Quid ẽ ineptius. immo uero
quid ẽ amentius. et ab ipsa scĩtate carita¬
tis alienius. quam confideri ex dõ esse sci¬
entiam q̃ sine caritate inflat: et ex nob̃ ẽẽ carita¬
tẽ. q̃ fac̃ut scientia inflare ñpossit: Itẽ cũ dicat
apłs suꝑeminentẽ scientie caritatẽ xp̃i: qͥd ẽ
insaniꝰ quã putare ex dõ ẽẽ scientiã quȩ sub¬
denda ẽ caritati. et exhõib caritatẽ q̃ suꝑemi¬
net scientiȩ: fides aũt uera et doctrina sana.
ambasdicit exdõ ẽẽ: qͥa scͥptum ẽ. Afacie erꝰ
scientia et intellectꝰ ꝓcedit. Et scͥptũ ẽ. Caritas.
ex dõ ẽ. Et legimꝰ spm̃ scientiȩ ⁊ pietatis: ilegimꝰ
sp̃m̃uirtutis⁊ caritatis et continentiȩ. S maiꝰ
ẽ donũ caritas qͣm scientia. Nam scientia qñ
gr̃am di uehement̾ oppugnant. qua uolun¬
tas humana ñtollit᷑. sed ex mala mutat᷑ in
bonã. et cũ bona c̃ adiuuat᷑: et sic disputasse.

Expanded text:
tas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero tas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitaentiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa caritate fit. quam donum dei ẽẽ ma¬
nifestat: ut tribulatio non auferat. s po¬
tius oꝑetur patientiam. Ad ephesios etiã:
pax inquit fr̃ib. et caritas cum fide.
Magnabona: sed dicat unde. Adeo inqͥt
si lux lucet intenebris: et tenebrȩ eam ñ cõ¬
p̃hendunt. In iohanne lux dicit. Ecce qua¬
lem dilectionem dedit nobis pater: ut filii
dĩ uocemur et simus. Et inpelagianis te¬
nebrȩ dicunt. Dilectio nob ex nobis ẽ. Quã
si ueram idest xp̃ianam dilectionẽ habe¬
rent:scirent et unde haberent. sicut scie¬
bat apłs qui dicebat. Nos autem non huiꝰ¬
mundi spm̃ accepimus. sed spm̃ qui ex dõ
ẽ: ut sciamus quȩ adõ donata sunt no¬
bis. Ioħs dicit. Ds̃ dilectio ẽ. Et pelagia¬
ni etiam ipsum dm̃ &e caritatem non ex dõ
sed ex semet ipsis habere se dicunt :⁊ et cũ
scientiam legis nobis ex deo ẽẽ fateantur.
caritatem ex nobis ipsisuolunt. nec audi¬
unt apłm dicentem: scientia inflat. cari¬

Expanded text:
ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? a Deo, inqued non est mirum, si lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, chari
Abbreviated transcription (Latin):
at istã grãm non scđm merita bonȩ uo¬
luntatis dari. dõ dicente atq testante ñ¬
ꝓpter uos ego facio domus isrł. sed ꝓpter
nomen meũ sc̃m: Quare enim dixit ñ ꝓpt̃¬
uos ego facio. sed propter nomen meũ sc̃m:
nisiut illi putarent non propt̃ bona me¬
rita sua fieri: Quod non erubescunt dice¬
re pelagiani.Non solum autẽ bona meri¬
ta eoꝵ nulla. uerum etiam mala merita p̃¬
cessisse demonstrat: dicendo. non ꝓpter¬
uos sed propter nom̃ meũ sc̃m quod ꝓpha¬
nastis ingentibus. Quis non uideat hor¬
rendum malum eẽ nomen sc̃m dei ꝓpha¬
magnum quod ꝓphanatum ẽ in gentibꝰ.
re se dixit nom̃ suum: quod suꝑius dixe¬
rat sc̃m. Hoc est gͦ quod oramus inora¬
tione dominica. dicentes scĩficetur nomen
tuum: ut scĩficetur in hominib. qđ ꝑ seip¬
men in eis quib largit᷑ grãm suam. aufe-¬
rendo ab eis cor lapideum. ꝑ quod nom̃

Expanded text:
at, istam gratiam, non secundum merita bonae voat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum malum esse, nomen sanctum Domini profamagnum, quod profanatum est in gentibus, re se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in hominibus, quod per seipmen in eis quibus largitur gratiam tuam, auferendo ab eis cor lapideum, per quod nomen
Abbreviated transcription (Latin):
cor lapideum. Nam et alio loco ꝑ eundem
ꝓpħam as̃ manifestissime ostendit non
propter eoꝵ aliqua bona merita. sed ꝓpt̃ no¬
mensuum ista facere: ubi ait. Non ꝓpter uos¬
ego facio domus isrł: sedꝓpter nomen sc̃m
meum. quod ꝓphanastis ingentib quo in¬
trastis illuc. Et scĩficabo nomenmeũ magnũ
nastis inmedio eoꝵ. Et scient gentes quia
ego sum dñs. dicit adonay dñs. cum scĩfi¬
catus fuero inuobis ante oculos eoꝵ: et ac¬
cipiam uos de gentibus. et congregabo uos
ex omnib terris. et inducam uos in terrã
ur̃am. Et asꝑgam uos aqua munda. &. mun¬
dabimini ab omnib immundiciis ur̃is: et¬
bo uobis cornouum. et spm̃ nouũ dabo in
uobis: et auferam cor lapideum de carne ue¬
stra. et dabo uobis cor carneum: et spm̃ me¬
um dabo inuobis. Et faciam ut iniustifi¬
cationib meis ambuletis: et iudicia mea
obscruetis. et faciatis. Quis ita sit cecus ut
non uideat: quis ita lapideus ut non senti¬

Expanded text:
cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum nastisin medio eorum, et scient gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congrex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris uestbovobis; et auferetur cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non senti
Abbreviated transcription (Latin):
scripta non atramento. s spũ dei uiui:non
intabulis lapidcis. s in tabulis cordis carna¬
libus. Quod non idõ dictum putemꝰ. ut car¬
naliter uiuant qui spiritaliter uiuere de¬
bent. sed quia lapis sine sensu ẽ. eui com¬
paratum ẽ eor durum:⁊ cui nisi carni sen¬
tienti cor intelligens debuit comparari:
Sic enim dicit᷑ ꝑ ezechiclem ꝓpħam. Et da¬
bo eis inquit cor aliud. et sp̃m nouũ dabo cis
& euellam cor lapideum de carne eoꝵ. et
dabo eis cor carneum: ut inp̃ceptis meis
ambulent. et iustificationes meas obser¬
uent. et faciant eas. Et erunt michi in po¬
pulum: et ego ero eis in dm̃ dicit dñs. Nun¬
quid gͦ possumus nisi absurdissime dicere
bonum meritum bone uoluntatis in hoĩe
p̃cessisse. ut auelleretur ab eo cor lapideũ:
quandoquidem illud cor lapideum non
significat nisi durissimam uoluntatẽ. et
aduersus dm̃ omnimͦ inflexibilem: Ubi
enĩ p̃cedit bona uoluntas: iam non ẽ utiq

Expanded text:
scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Ergo sp̃s grẽ facit ut habeamus
tidem: & ꝑfidem impetremꝰ orando. ut
possimus facere quȩ iubemur. Idõ ipse apłs
assidue legi p̃ponit fidem: qm̃ qđ lex iubet.
facere non ualemus: nisi ꝑfidem rogando im¬
petremus ut facere ualeamus. Nam si fides
liberi ẽ tantũm arbitrii. nec datur adño:
ꝓpter quid ꝓeis qui nolunt credere oramꝰ
ut credant: Quod prorsus faceremꝰ inani¬
ter: nisi rectissime crederemus etiam ꝑuer¬
sas et fidei contrarias uoluntates. omnipo¬
tentem dm̃ aderedendum posse conuertere.
Liberum quidem hominis arbitriũ pulsa¬
tur ubi dicitur: hodie si uocem eius audi¬
eritis. nolite obdurare corda ur̃a.S nisi
posset ds̃ etiam duriciam cordis auferre:
non diceret ꝑꝓpħam. Auferam ab eis cor
lapideum: et dabo eis cor carneũ. Quod
de nouotestamento fuisse p̾dictum. satis
apłs ostendit: ubi ait. Epła nr̃a uos estis.

Expanded text:
runt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus runt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis,
Abbreviated transcription (Latin):
diceret miscdiam consecutus sum quia
fidelis eram: s diceret. miscđiam conse¬
cutus sum. ut fidelis eẽm.Sunt et alia
testimonia. inquibus ẽ quod ait. sapite
ad temꝑantiam. sicut unicuiq ds̃ partitꝰ ẽ
mensuram fidei:&e qđiam cõmemoraui.
grã salui facti estis ꝑfidem. et hoc non ex
uobis. sed dei donum ẽ: et illud qđ scͥp¬
sit ad ephesios. pax fr̃ibus et caritas cũ
fide. a deo patre et domino iħu xp̃o⁊ et
illud ubi ait. quia uobis donatum ẽ pro
xp̃o non solum ut credatis in eum: uerũ
etiam ut patiamini pro eo. Utrunq gͦ
ad dei gr̃am ꝑtinet. et fides credentium.
& tolerantia patientium: quia utrunq
dixit eẽ donatum: et illud maxime ubi
dixit. habentes autem eundẽ sp̃m fidei.
Non enimait scientiam fidei: s spm̃ fidei.
Quod propterea dixit. ut intelligeremꝰ quia
fides et non petita conceditur: ut ei peten¬
ti et alia concedantur. Quomodo enim

Expanded text:
diceret, Misericordiam consecutus sum, quia diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Et quod jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo . Et illud, ubi ait: Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim
Abbreviated transcription (Latin):
la agenda sine diuino adiutorio uolun¬
tas humana sufficeret. S cum fuerint
conuicti non defensores sed inflatores
et p̃cipitatores liberi arbitrii. quia neq
scientia diuinȩ legis. neq natura. neq so¬
la remissio peccatoꝵ ẽ illa gr̃ã quȩ ꝑ iħm¬
xp̃indatur. s ipsa facit ut lex impleatur.
ut natura liberetur. ne peccatum domine¬
tur.⁊ cum gͦ in his conuicti fuerint: ad
hoc se conuertunt. ut quocunq modo
conentur ostendere grãm di scđm meri¬
ta nr̃a dari. Dicunt enĩ. Et si non dat᷑
scđm meritabonoꝵ oꝑum. quia ꝑ ipsã
bene operamur: tamen scđm merita bo¬
ne uoluntatis datur. Quiabona uo¬
luntas inquiunt p̃cedit orantis. quã
p̃cessit uoluntas credentis: ut scd̃m
hȩc merita grã sequatur exaudientis dĩ.
Iam quidem de fide hoc ẽ uoluntate cre¬
dentis suꝑius disputaui: usq ad eo eam
demonstrans ad gr̃am ꝑtinere: ut apłs ñ

Expanded text:
la agenda sine divino adjutorio volunla agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT XIV. 27. Sed cum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est illa gratia, quae datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non
Abbreviated transcription (Latin):
ualere. ut peccata p̾terita dimittant᷑. non
ut futura uitentur. uł repugnantia supe¬
rentur. S si hoc uerum ẽẽt: utiq in ora¬
tione dominica cum dixissemꝰ dimitte
nobis debitanra. sicut et nos dimitaimus
debitorib nrĩs. non adderemus et ne nos
inferas intemptationẽ. Illud enim dicimꝰ ut
peccata dimittantur: hoc autem ut ca¬
ueantur. siue uincantur. Quod a patre
qui incęlis ẽ nulla ratione peteremus:
si untute uoluntatis humane hoc pos¬
semus efficere. Commoneo autẽ carita¬
tem ur̃ãm. & multum exhortor. ut beati
ypriani librum quem scripsit de oratio¬
ne dominica diligenter legatis: et quan¬
tum uos dominus adiuuerit intelligatis.
memoriȩq mandetis. Ibi uidebitis quẽ¬
admodum sic alloquatur liberũ arbitri¬
um eoꝵ quos conscriptione suisermonis
edificat: ut ostendat tamen ea quȩ implen¬
da iubent᷑ in lege. inoratione eẽ poscen¬
da. Quod utiq uanissime. ficret: si ad il¬

Expanded text:
valere, ut peccata praeterita dimittantur, non valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad il
Abbreviated transcription (Latin):
inqua sic creati sumus. ut habeamꝰ mentẽ
rationalem. qua intelligere ualeamꝰ. fac̾ti
ad imaginem dei: ut dominem᷑ piscib ma¬
ris. et uolatilibus cęli. & omnib pecorib
quȩ repunt suꝑ terram. S non hȩc ẽ grã:¬
Hanc enimnaturam. etiam cum infidelib
et impiis certum ẽ nobis eẽ cõmunẽ. Grã
ẽ ipsa fides. Non enim omniũ ẽ fides. Deni¬
q sicut eis qui uolentes in lege iustificari
agra exciderunt. uerissime dicitur. si ex¬
qui grãm quam cõmendat et ꝑcipit fides xͥ
putant eẽ naturam. uerissime dicitur. si ex
natura iusticia. gͦ xp̃c gratis mortuus est.
Iam enim hic erat lex et non iustificabat:
iam hic erat & natura. et non iustificabat.
Idõ xp̃s non gratis mortuus ẽ. ut lex ꝑ il¬
lum impleretur. qui dixit. non ueni legẽ
soluere sed adimplere: et natura ꝑadam
ꝑdita. ꝑ illum reꝑaretur. qui dixit se uenis
se querere et saluare quod ꝑicrat. Inquẽ

Expanded text:
in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec eHanc enim naturam etiam cum impiis us certum est nobis esse communem: gratia est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si exqui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat: jam hic erat et natura, et non justificabat. Ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit: Non veni legem solvere, sed adimplere ; et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit, venisse se quaerere et salvare quod perierat .
Abbreviated transcription (Latin):
xit ipse ex lege iusticiam. cũ diceret ñ ha¬
bens meã iusticiam quȩ ex lege ẽ: iusticie
dei non sunt subiecti. Hoc ẽ grẽ dei ñ sunt
subiecti. Sublege enim erant non sub gr̃ã:
et idõ eis dominabat᷑ peccatum : a quo ñ
fit homo liber lege sed grã. Propter qͦd ali¬
bi dicit. Peccatum enĩ uobis ñ dominabit᷑.
Non enim estis sub lege: s sub gr̃ã: Non
quia lex mala est: sed quia sub illa sunt
quos reos facit iubendo. non adiuuando.
Grã quippe adiuuat ut legis quisq sit
factor: sine qua grã sublege positus tantũ¬
modo erit legis auditor. Talib itaq dicit.
quis ita desipiat. immo insaniat. nesciens
quid loquat᷑ ut audeat dicere legem eẽ gra¬
tiam: cum clamet qui sciebat quid loque¬
retur. qui in lege iustificamini. a grã exci¬
distis: Si autem lex non ẽ grã. quia ut ip¬
salex fiat non potest lex adiuuare s gr̃ã :
nunquid natura erit grã: Nam et hoc pe¬
lagiam ausi sunt dicere. grãm esse naturã:

Expanded text:
habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicitquis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
quam audiuimus ab initio. ut diliga¬
mus inuicem. Itemq alibi. hoc ẽ inquit
mandadum illius. ut credamus nomi¬
ni filii eius iħu xp̃i: et diligamꝰ inuicẽ.
Et iterum. Hoc inquit mandatũ habe¬
mus ab ipso: ut qui diligit dm̃. diligat
et frẽm suũ. Et paulopost. In hoc in qͥt
cognoscimus quia diligimus filios dei:
cũ dm̃ diligimus. et p̃cepta eiꝰ facimus.
Hȩc ẽ enĩ dilectio dei. ut p̃cepta eius serue¬
mus: & p̃cepta illius grauia non sunt.
Et in epła scda scriptum est. Non quasi
p̃ceptum nouũ scribam tibi: sed quod.
habuimus abinitio. ut diligamꝰ inuicẽ.
Dicit etiam ipse dñs iħs in duob p̾ceptis.
dilectionis dei et dilectionis proximi.
totam legem propħasq: pendere.De quibus
duob p̃ceptis. in ęuangłio scdm marcũ scͥp¬
tum ẽ. Et accessit unus de scribis. qui au¬
dierat illos ꝑ quirentes: et uidens qm̃ illis
bene responderit. interrogauit eum qͦd eẽt

Expanded text:
quam audivimus ab initio, ut diligaquam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus nomini Filii ejus Jesu Christi, et diligamus invicem . Et iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et praecepta ejus gravia non sunt . Et in Epistola secunda scriptum est: Non quasi praeceptum novum scribam tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus invicem . 36. Dicit etiam ipse Dominus Jesus, in duobus praeceptis dilectionis Dei et dilectionis proximi totam Legem Prophetasque pendere . De quibus duobus praeceptis in Evangelio secundum Marcum scriptum est: Et accessit unus de scribis qui audierat illos perquirentes, et videns quoniam illis bene responderit, interrogavit eum quod esset
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. Et adiungens qualis caritas: de
corde inquit puro. et conscientia bona. et
fide non ficta. Ad corinthios autẽ cũ dic̃
omnia ur̃a cum caritate fiant: satis osten¬
dit etiam ipsas correptiones quas ama¬
ras et asꝑsas sentiunt qui corripiunt᷑. cũ
caritate ẽẽ faciendas. Unde alibi cũ di¬
xisset corripite inquietos. consolamini
pusillanimes. suscipite infirmos. pati¬
entes estote ad om̃s: mox adiunxit. Uide¬
te. nequismalum ꝓmalo alicui reddat.
Ergo quando corripiunt᷑ inquieti: non
malum ꝓmalo s potius bonũ reddit᷑.
tuam inter uoscaritatem ꝑpetuo haben¬
tes: quia caritas cooꝑit multitudinẽ
peccatorum. Dicit etiam apls lacobus.
Si tamen legem ꝑficitis regalem. scd̃m
scripturas. diliges proximum tuũ tan¬
quam te ipsum: bene facitis. Item ioħs
lumine manet. Et alioloco. Qui non ẽ
iustus non est ex dõ. & qui non diligit
frẽm suum: quia hec est annunciatio

Expanded text:
charitas: et adjungens qualis charitas, de charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur.tuam inter vos charitatem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum . Dicit etiam apostolus Jacobus: Si tamen legem perficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis . Item Joanlumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑibus. et tradidero corpus meũ ita ut arde¬
am: caritatem autem non habeam: nicħ
mͥ ꝓdest. Caritas magnanima est: beni¬
gna ẽ. Caritas non emulatur. non agit ꝑ¬
peram. non inflatur. non dehonestatur.
non querit quȩ sua sunt: non irritatur.
non cogitat malum: non gaudet suꝑ iniqͥ¬
tate: congaudet autem ueritati. Omnia
tolerat. omnia credit. omnia sꝑat: omnia
suffert. Caritas nunquam cadit. Et paulo
post. Manet inquit fides. spes. caritas.
tria hec: maior autem his est caritas. Se¬
ctamini caritatem. Item dicit ad galathas.
Uos enim in libertatem uocati estis fr̃s: tan¬
tum ne libertatẽ in occasionem carnisde¬
tis: sed ꝑcaritatẽ seruite inuicem. Omnis
enĩ lex in uno sermone impletur: in eo qͦd
diliges proximum tuum tanqͣm te ipsũ.
Hoc ẽ qͦd adromanosait. Qui diligit al¬
terum: legem impleuit. Item dicit ad
colosenses. Suꝑ omnia autẽ hec. carita¬
tem habete: quȩ ẽ uinculũ ꝑfectionis.
Et ad timotheum: inquit finis p̃cepti ẽ

Expanded text:
ibus, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Charitas magnanima est, benigna est: charitas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non dehonestatur, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est
Abbreviated transcription (Latin):
S illi qui dicunt gr̃am dei scd̃m merita
nrã dari. ista testimonia sic accipiunt. ut
dicant meritum nr̃m in eo ẽẽ quod stimꝰ
cũdõ: cius autẽ grãm scam hoc meritũdari. ut
sit et ipse nob̃cum. Item meritũ nr̃m in co eẽ
qͦd querimꝰ eũ: et scđm hoc meritũ dari eiꝰ gr̃ãm
ut mnutniamꝰ cũ. Et in libropͥmo paralipome

Expanded text:
Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro
Abbreviated transcription (Latin):
q anathematiratus exisset. Sed fallacit̃
eum anathematirasse posteriores eius
libri indicant: quib omnino nichil ali¬
ud defendit quam grãm dei scdm meri¬
ta nr̃a dari. Talia gͦ de scripturis colligt̃.
quale ẽ hoc unum quod paulo ante di¬
xi. conuertimini adme et conuertar ad uos:
ut scdm meritum conuersionis nrẽ ad dm̃.
detur grã eius. qua et ipse ad nos conuer¬
titur. Nec attendunt qui hoc sentiunt.
quia nisi deidonum eẽt etiam ipsa ad dm̃
nr̃a conuersio: non ei diceret᷑ ds̃ uirtutũ
te nos: et huiusmodi alia que cõmemo¬
rare longum ẽ.Nam et uenire ad xp̃m.
quid est aliud. nisi ad cum credendo con¬
uerti: Et tamen ait. Nemo potest ueni¬
re ad me: nisidatum ei fuerit a patre meo
Item qđ scriptum ẽ in libro scđo paraui¬
pomenon. dñs uobiscũ cum uos estis cũ
co. & si quesierietis eum inuenietis. si autẽ
reliqueritis eum derelinquet uos: ma¬
nifestat quidem uoluntatis arbitrium.

Expanded text:
de anathematus exisset. Sed fallaciter de anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad Deum nostra conversio, non ei diceretur, Deus virtutum, um ; et hujusmodi alia, quae commemorare longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et si quaesieritis eum, invenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium.
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim dixisset saluator nr̃. uigilate ne in¬
tretis intemptationem: ammonuisse tan¬
tummꝰ uideret᷑ hominis uoluntatẽ. Cum
uͦ addidit orate: ostendit dm̃ adiuuare.
ne intretur intemptationem. Dic̾tum ẽ li¬
bero arbitrio. fili noli deficere a disciplina
domini: & dñs dicit. ego rogaui prote pe¬
tre. ne deficiat fides tua. Homo ergo grã ad
esse nr̃e uoluntatis. idest ut conuertam᷑
ad eum:⁊ alterum uero ipsius gratiȩ: idaẽ.
ut etiam ipse conuertatur adnos. Ubi pos¬
sunt putare pelagiani suam obtinere
sententiam: qua dicunt gr̃am dei scdm
merita nr̃a dari. Quod quidem in oriente.
hoc est inꝑuincia palestina. inqua ẽ ciui¬
tas ierłm: cum ipse pelagius ab epĩs au¬
diretur. affirmare non ausus ẽ. Nam in¬
ter cȩtera quȩ illi obiecta sunt: et hoc ob¬
nra dari. Quod sic alienum ẽ a catholica
doctrina. et inimicum gr̃ẽ xp̃i: ut nisi
obiectum sibi anathematizasset: ipse qͦ¬

Expanded text:
Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne inSi enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Homo ergo gratia esse nostrae voluntatis, id est, ut convertamur ad eum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc obdum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicum gratiae Christi, ut nisi hoc objectum sibi anathemasset , ipse in
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiȩ meȩ uincor. Et cum uo¬
luntas eius conuenitur. & dicit᷑ nol uin¬
ci amalo. ⁊ quia ei prodest. nisi grã suc¬
currente fiat quod ipse apłs secutꝰ ad iun¬
xit: Nam cum dixisset uirtus peccatilex:
continuo subiecit. Grãs autem dõ: qui
dat nobis uictoriam ꝑ dñm nr̃m iħm¬
xp̃m. Ergo et uictoria qua peccatum
uincitur. nichil ẽ aliua quam dei donũ:
isto certamine adiuuantis liberũ arbi¬
magister. Uigilate et orate: ne intretis
intemptationẽ. Ergo unusquisq contra
suam concupiscentiã dimicans. oret ne in¬
tret intemptationẽ: id est ne sit ab illa ab¬
stractus et illectus. Non autem intrat in
temptationẽ: si uoluntate bona uincat
concupiscentiam malam. Nec tam̃ suffi¬
cit arbitriũ uoluntatis humane: nisi adõ
uictoria concedatur oranti. ne intret in
temptationẽ. Quid uͦ euidentius quã dei
ostenditur gr̃a.⁊ ubi quod oratur accipit᷑

Expanded text:
concupiscentiae meae vincor. Et cum voconcupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis victoriam per Dominum . . » Ergo et victoria, qua peccatum vincitur, nihil est aliud quam Dei donum, in isto certamine adjuvantis liberum arbimagister: « Vigilate et orate ne intretis nem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur?
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ. qua diuinis p̃ceptis obediret. Et
tamen dei donum ẽ.sine quo seruari ca¬
stitatis p̃cepta non possunt. Unde ait ille
in libro sapientiȩ. Cumscirem quia ne¬
mo potest ẽẽ continens nisi as det: et hoc
ipsum erat sapientie. sctre cuiꝰ eẽt hoc do¬
num. Ut autem istanon seruent᷑ castita¬
tis scã mandata: uinusquisq temptat᷑
a concupiscentia sua abstractus et ille¬
ctus. Ubi si dixerit uolo seruare. s iuncor
a concupiscentia mea: respondet scrip¬
tura eiꝰ libero arbitrio. quod iam supius
dixi. noli uinci a malo. sed uince in bono
malum. Quodtamen ut fiat adiuuat
grã. Que nisi adiuuerit: ñ eritlex nisi
uirtus peccati. Augetur enĩ concupis¬
centia. et maiores uires accipit lege pro¬
hibente: nisi achuuet sp̃s gr̃e. Hoc ẽ
quod dicit ille ipse doctor gentiũ. Acu¬
leus autem mortis peccatũ: uirtus uero
peccatilex. Ecce unde dicit homo uo¬
lolegis seruare mandatum: s uirtute

Expanded text:
luntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et luntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute
Abbreviated transcription (Latin):
quod non ab omnib capitur. et ab aliqͥ¬
b capitur: et dei donum ẽ. et liberũ arbi¬
li apłs ait. Quod uult faciat: non pec¬
dicente scriptura a domino iungit᷑ mu¬
lier uiro. Ideo doctor gentium et pudici¬
ciam coniuigalem ꝑquam non fiunt ad¬
ulteria. & ꝑfectiorem continentiã ꝑ quã
nullus concubitus querit᷑. suo sermone
cõmendans. & hoc et illud donum dei ẽẽ
monstrauit. scribens ad corinthios: et
ammonens coniuges. ne se inuicem frau¬
dent. Quos cum ammonuisset: adiecit.
Uellem autẽ oms homines eẽ sicut me ip¬
sum: Quia utiq ipse ab omni concubitu
continebat. Et continuo subiunxit. S
unusquisq ꝓprium donum habet adeo:
alius sic. alius autẽ sic. Nunquid tam mul¬
ta quȩ p̃cipiunt᷑ in lege dei. ne forncatio¬
nes et ad ulteria cõmittant᷑. indicant aliud
quam liberumarbitrium: Neq enim pre¬
ciperent᷑: nisi homo haberet ꝓpriam uo¬

Expanded text:
quod non ab omnibus capitur, ab aliququod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est liberum arbilus ait, Quod vult faciat, non pecdicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam vo
Abbreviated transcription (Latin):
tatis arbitrium: sic etiam de grã sine qua
nichil boniagere possumus. quȩ sint di¬
uina testimonia uideamus. Ac pͥmũ de
ipsa ur̃ã ꝓfessione aliquid dicam. Neq enĩ
congregaret uos hȩc societas. inqua con¬
tinenter uiuitis: nisi uoluptatẽ coniuga¬
lem contemneretis. Hinc autẽ dnõ loquen¬
ticum dixissent discipuli . sitalis ẽ causa
cum uxore non expedit nubere: respondit
cis. Non om̃s capiunt uerbum hoc: s qͥ¬
b datum ẽ. Nunquid non liberum arbi¬
triũ timothei ẽ exhortatus apłs dicens:
contine de ipsum: Et mnhac re uoluntatis
potestatem ostendit: ubi ait. Non habens
necessitatem: potestatem autem habens
suȩ uoluntatis.ut seruet uirginẽ suam.
Et tamen non om̃s capiunt uerbum hoc:
s quib datum ẽ. Quib enĩ non ẽ datũ:
aut nolunt. aut non implent qđ uolunt.
Quib autẽ datum ẽ: sic uolunt. ut im¬
pleant quod uolunt. Itaq hoc uerbũ¬

Expanded text:
tatis arbitrium; sic etiam de gratia Dei, sine qua tatis arbitrium; sic etiam de gratia Dei, sine qua nihil boni agere possumus, quae sint divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut servet virginem suam. Et tamen, non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbu
Abbreviated transcription (Latin):
suit oꝑandi. In nomine autem carnis: in¬
telligenda ẽ humana fragilitas. Ac ꝑhoc
firmat carnẽ brachii sui: qui potentiam
fragilem atq inualidam id est humanã.
sufficere sibi ad bene oꝑandum putat. nec
adiutorium sperat a domino. Propt̃ hoc¬
enim subiecit: et a dño recedit cor eiꝰ. Talis
est heresis pelagiana: non antiqua. s ande
non multum tempus exorta. Contra quã
heresem cum fuisset diutius disputatũ: eti¬
am ad concilia episcopalia nouissima neces¬
sitate ꝑuentum ẽ: unde uob̃ non quidem
omnia s tamen aliqua legenda direxi. Nos
gͦ ad bene oꝑandum spemnon habeamus
in homine.firmantes carnem brachii nr̃i:
nec adomino recedat cor nr̃mꝰ sed ei dicat.
adiutor ms̃ esto. ne derelinquas me: neq
despicias me ds̃ saluator ms̃. Proinde caris.¬
simi sicut suꝑiorib testimoniis sc̃ãrũ scͥp¬
turarũ ꝓbauimus. adbene uiuendũ et re-¬
cte agendum. esse in homine liberũ uolun¬

Expanded text:
suit operandi. In nomine autem carnis insuit operandi. In nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sibi sufficere ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propterea subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus . 7. Proinde, charissimi, sicut superioribus testimoniis sanctarum Scripturarum probavimus, ad bene vivendum et recte agendum esse in homine liberum volun