comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
x in ꝓsundũ p̃cipitantia : nisi dũ scripturae bonȩ intelligunt᷑ ñbene. Et qđ
ualde caute hac audire debemus adquȩ capienda paruuli sumus: & corde pio
& cũ tremore. sicut scriptũ ẽ. hanc tenentes regulã sanitatis: ut qđ scđm
fide qua inbuti sumus intelligere ualuerimus. taquã decibo gaudeamus.
Qđ aut scđm sanã sidei regulã intelligere ñ potuerimus. dubitationẽ aufe¬
ramus intelligentiã differamus. Hoc ẽ ut etiã siquid sit nescimus bonũ
tamĩ & uerũ eẽ minime dubitemus. Et ego frs̃ qui suscepi uobis loqui co¬
gitandus sũ auobis qui susceperi: & quae susceperi. Suscepi eni tractanda di¬
uina hamo : spiritalia carnalis : etna mortalis : etiã ame carissimꝰ longe
sit uana psũptio: siuolo sanus indomo di conuersari quȩ ẽ eccła dĩ uiuii. co¬
lupna & sirmam̃tũ ueritatis : Promodulo meo capio qđ uobis appono

Expanded text:
et in profundum praecipitantia, nisi dum Scripturae bonae intelliguntur non bene; et et in profundum praecipitantia, nisi dum Scripturae bonae intelliguntur non bene; et , charissimi, valde caute haec audire debemus, ad quae capienda parvuli sumus; et corde pio et cum tremore, sicut scriptum est, hanc tenentes regulam sanitatis, ut quod secundum fidem qua imbuti sumus, intelligere valuerimus, tanquam de cibo gaudeamus: quod autem secundum sanam fidei regulam intelligere nondum potuerimus, dubitationem auferamus, intelligentiam differamus; hoc est, ut etiam si quid sit nescimus, bonum tamen et verum esse minime dubitemus. Et ego, fratres, qui suscepi loqui vobis, cogitandus sum a vobis qui susceperim, et quae susceperim: suscepi enim tractanda divina homo, spiritualia carnalis, aeterna mortalis. Etiam a me, charissimi, longe sit vana praesumptio, si volo sanus in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis : pro modulo meo capio quod vobis appono;
Abbreviated transcription (Latin):
die lecłũ ẽ. qđ ꝓpt̾ea uol ebant łim iudei int̾̃ficere. quia non solũ solue¬
bat abbatũ sela patre suũ dicebat dñi. apudle se faciens do ꝗgͥ uides
disflicebat. hoc ipsi patri placebat. hoc sine dubro placet etia cis. qui honori¬
ficant siliũ. sicut honorisicant patre. quia si non placeat illis. displicebunt.
Non enĩ dr̃ erit maior quia placet tibi : sed tuminor si displicet tibi. Aduer¬
sus hanc aut̃ corũ calupniã. ueniente uel deignorantia uel demalitia loqͥt᷑
dñs: non om̃ino qđ capiant. sed unde agitent᷑ & conturbent᷑: Et fortasse¬
conuersi uel cont̾bati. mo̾dicũ quęrant. Dicebat aut̃ quȩ scriberent᷑ ut etiã
nobis postea legerent᷑. Viderimus ergo quid iniudaeorũ cordib: factũsit:
cũ haec audirent. Quid in nobis faciat cũ haec audimus. ãplius cogitemus.
Neq: eni natesunt hereses & quȩdã dogmata ꝑuersitatis. laqueantia animas

Expanded text:
 quia non solum solvebat sabbatum, sed etiam patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo . Quod Judaeis displicebat, hoc ipsi Patri placebat. Hoc sine dubio placet etiam eis qui honorificant Filium, sicut honorificant Patrem; quia si eis non placeat, displicebunt. Non enim Deus erit major, quia placet tibi; sed tu minor, si displicet tibi. Adversus hanc autem eorum calumniam, venientem vel de ignorantia, vel de malitia, loquitur Dominus non omnino quod capiant, sed unde agitentur et conturbentur, et fortasse vel conturbati medicum quaerant. Dicebat autem quae scriberentur, ut etiam a nobis postea legerentur. Viderimus ergo quid in Judaeorum cordibus factum sit, cum haec audirent: quid in nobis fiat cum haec audimus, amplius cogitemus. Neque enim natae sunt haereses, et quaedam dogmata perversitatis illaqueantia animas
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid euidentius dñs: de illa aqua uiua. Dixerat enĩ mulier Nũ¬
quid tu maior es tu patre nro iacob. quidedit nobis puteũ. & ipse
ereo bibit & filu erus. & peccora euis. Be hac aqua inua. dare mihi
n potes quiahauritoriũ non habes. forte aliũ fontȩ ꝓmnittis. Patre nr̃o melior eẽ
potes. qui hunc puteũ sodit .x ipse cũ suis usus ẽ eo. Pñs ergo dicat. quid dixerit aquã
uiuã. Respondit iħs & dix ei. Oniis qui biberit exaqua hac: siciet iterũ.
Qui autẽ biberit ex aqua quã ego dabo ei. non siciet iat̾ñ. sed aqua quã

Expanded text:
aliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numaliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex
Abbreviated transcription (Latin):
uulgo illa quȩ defonte exit. Illa enĩ quȩ colligit᷑ pluuia in lacimnas. aut
incisternas : a qua uiua non dicitur. Et si defonte manauerit. & in loco
aliquo collecta steterit: nec adse illuc unde manabat ad miserit sedin¬
t̃rupto meatu tãquã a fontis tramite separata fuerit : ñ dr̃ aqua uiua
Sed illa uiua aqua dicitur. quȩ manans excipitur. Ialis aqua erat
in illo fonte. quid ergo ꝓmittebat qđ petebat. tam̃ mulier suspensa
ait. Onẽ neq in quo haurias habes: & puteus altus ẽ. Uidete quo modo
intellexerit a quã uiuã: Aquã scilicet quȩ erat in illo fonte. Tumih
uis dare aquã uiuã. & ego fero unde hauriã: & tu n fers A qua uiua
huc ẽ. Q uomodo mihi daturus es. aliud intelligens & carnalit̃ sapi¬
ens: quodã modo pulsat: ut aꝑiat magister qđ dausũ ẽ. Pulsabat
ignorantia non studio. Adhuc miseranda ñdũ instruenda. Dicit

Expanded text:
vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
illa samaritana. q uomodo tu iudeus cusis bibere ame poscis quȩ sũ mulier sama¬
ritana : non enĩ coutunt᷑ iudei samaritanis. Videtis alienigenã : omnino
uasculis eorũ. ñ utebant᷑. Et quia ferebat secũ mulier uasculũ unde a¬
quã auriret : Eo mirata ẽ. quia iudȩxis petebat abea bibere. qđ ñ solebant
facere iudex. Ille autẽ quibibere quȩrebat: fidẽ ipsius mulieris sitiebat
Deniq audi: quis petat petebat bibere. Respondit ihs& dixit ei. Si scires
donũ dei. & quis ẽ qui tibi dicit damihi bibere : tu forsitan petisses abeo
X dedisset tibi aquã uiuã. Petit bibere. & ꝓ mittit bibere. Egec quasi
accepturus & affluit quasi satiaturus. Si scires inquit donũ dĩ. Bonũ
dĩ. ẽ sps̃ sc̃s. Sed adhuc mulieri tecte loquit᷑ & paulatĩ intrat in cor
fortassis iã doocet. ꝗuid enĩ ista hortatione sua suauius & benignius
Si scires daũ dĩ. & si scires quis ẽ qui dicit tibi damihi bibere. tupete

Expanded text:
Quomodo tu Judaeus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. » Videtis alienigenas: omnino vasculis eorum Judaei non utebantur. Et quia ferebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata est, quia Judaeus petebat ab ea bibere, quod non solebant facere Judaei. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. 12. Denique audi quis petat bibere. Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit, donum Dei. Donum Dei est Spiritus sanctus. Sed adhuc mulieri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, et s
Abbreviated transcription (Latin):
homini. unde faceret feminã: & magis uideret᷑ quasi con¬
gruere potuisse. fiebat enĩ sexus infirmior. & magis decar¬
ne insirmitas fieri debuit. quã de osse. Ossa enĩ incarne. fir¬
miora sunt. Non detraxit carnẽ unde faceret mulierẽ. sed
detrax̃ os. Et detracto osse. formata ẽ mulier: & in locũ ossis
caro ad impleta ẽ. Poterat ꝓ osse. os facere. Poterat ad facien¬
dã mulierẽ. ñ costã sed carnẽ de trahere. Quid igitur signi¬
ficauit: facta ẽ mulier in costa. tãquã fortis: Factus ẽ adam
tudo. Quare ergo hora sexta : quia atate scłi sexta. Cõputa in euãge¬
lio tãquã unã horã: unã &etatẽ abadã usq ad noe:. Secundã anoe.

Expanded text:
homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi conhomini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam tra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
caro adsupta pronobis. quomodo enĩ it̃ habet. qui ubiq ẽ qui
nusquã deẽ: quo it unde it. nisi quia non ad nos ueniret. nisi
formã uisibilẽ assumeret: q uia ergo uenire adnos eomodo
dignatus ẽ. ut in forma serui assũꝑta carne appereret: ipsa car¬
nis assũptio. it̃ ipsius ẽ. Idõ fatigatus ex itinere quidẽ aliud:
quã fatigatus a carne : Insirmus carne iħs. sed nolitu infirma¬
ri. In illius in sirmitate tu fortis esto : quia qđ infirmũ ẽ dĩ.
fortius ẽ hominib: Subac rerũ imagine adã quierat for¬
ma futuri. p̃buit nobis magnũinditiũ sacram̃ti: immods̃ in
illo p̃buit. Nã & dormiens meruit acciꝑe itxorẽ & de costa
eccła de latere eius. Delatere scilicet dormientis. quia & delate¬
Sed quare hoc dicere uolui frs: quia infirmitas apĩ nos facit
fortes: Magna ibi imago p̃cessit. Potuit ds̃ carnẽ detrahere.

Expanded text:
caro pro nobis assumpta. Quomodo enim iter habet qui ubique est, qui caro pro nobis assumpta. Quomodo enim iter habet qui ubique est, qui nusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxorem, et de cosEcclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de lateerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere
Abbreviated transcription (Latin):
auit: infirmitas ⁊pĩ te redemit. Fortitudo xp̃i fecit. ut qđ non erat
eẽt : insirmitas xp̃i fecit: ut qđ erat non periret. Condidit nos
fortitudine sua : quȩ siuit nos infirmitate sua. Nutrit ergo ipse
infirmus infirmos. tãquã gallina. pullos suos. Huic enĩ se similẽ
fecit. Quotiens uolui inquit ad hierusalẽ. congregare silios tuos.
dmodũ gallina infirmet᷑ cũ pullis suis. Nulla alia auis: ÷ qđ sit
mat̃ agoscit᷑. Uidemus nidificare passeres quos libet: ante occu¬
los nros: hyrundines. ciconias. colũbas cotidie uidemus nidificare :
q uos nisi quando innidis uidemus. parentes eẽ nom cognoscimus
G allina uero sic insirmat᷑ inpullis suis. ut etiã sipsi pulli nse
quantur silios ñ uideas matrẽ tam̃ agnoscas. Ita sit alis dimis¬
sis. plumis hispida. uoce rauca. omĩb: m̃bris dimissa & abiecta :
ut quẽ ad modũ dixi. & si filios ñ uideas  matrẽ tam̃ intelligas
Sic ergo infirmus iłis fatigatus abitinere. Iter ipsius ẽ

Expanded text:
firmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad Jerusalem, congregare filios tuos sadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. Iter ipsius est
Abbreviated transcription (Latin):
odierna euangelica lectio. hesterni diei sequit᷑ lectionẽ quȩ
nobis ad disputandũ ꝓponit᷑. In qua quidẽ sensus ñ sunt in¬
uestigatione difficiles: sed digni p̃dicatione. digni ãmiratione &
laudatione. Proinde locũ istũ euangelii cõm̃datione cõmemoremus:
potius quã dificultate tractemus Abut enĩ ibs postbiduũ qđ fecerat
insamaria ingalileã : ubi nutritus erat. Secutus autẽ euangelista ait
Ipse enĩ iħs testimoniũ ꝑhibuit : quia propheta in patriaꝰ sua honorẽ
maria ñ habebat. Non enĩ samaria patria ipsius erat : sed galilea Cũ ergo
istos deseruis et tãcito & ad galileã uenisset. ubi nutritus erat : quomo¬
do attestat᷑ quia propheta in patria sua honorẽ ñ halet: Magis uidetur
attestari potuisse. quia propheta in patria sua honorẽ ñ haberet : si contep¬
neret ꝑgere ingalileã. & insamaria remansisset. Intendat ergo caritas
urã insinuatũ nobis nõ modicũ sacram̃tũ. suggerente dño & donante

Expanded text:
odierna evangelica lectio, hesterni diei sequitur lectionem, quae nobis ad disputandum proponitur. In qua quidem sensus non sunt investigatione difficiles, sed digni praedicatione, digni admiratione et laudatione. Proinde locum istum Evangelii cum commendatione commemoremus potius, quam cum difficultate tractemus. Abiit enim Jesus post biduum quod fecerat in Samaria in Galilaeam ubi nutritus erat. Secutus autem Evangelista ait: Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quia propheta in patria sua honorem  Samaria non habebat: non enim Samaria patria ipsius erat, sed Galilaea. Cum ergo istam deseruisset tam cito, et ad Galilaeam venisset ubi nutritus erat; quomodo attestatur quia propheta in patria sua honorem non habet? Magis videtur attestari potuisse quod propheta in patria sua honorem non haberet, si contemneret pergere in Galilaeam, et in Samaria remansisset. 2. Intendat ergo Charitas vestra insinuatum nobis non modicum sacramentum, suggerente Domino et donant
Abbreviated transcription (Latin):
Uos quatuor menses cõputatis ad messẽ: ego uobis alia messẽ albã
& paratã ostendo. Ecce dico uobis. leuate occulos uros & iude¬
te: quia iã albȩ sunt regiones. ad messẽ. Ergo. messores missurus ẽ. In
hoc enĩ ẽ uerbũ uerũ: quia alius ẽ qui metit. alius qui seminat: Ut et
qui seminat simul gaudeat. & qui metit. Ego misiuos metere: qđ uos ñ
laborastis. Alii laborauer x uos in labores eorũ introistis. ꝗuid ergo : messo¬

Expanded text:
Vos quatuor menses computatis usque ad messem; ego vobis aliam messem albam Vos quatuor menses computatis usque ad messem; ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis, levate oculos vestros, et videte quia jam albae sunt regiones ad messem. Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius qui seminat: ut et qui seminat simul gaudeat et qui metit. Ego misi vos metere quod vos non laborastis: alii laboraveru
Abbreviated transcription (Latin):
ad eũ. Et rogabant eũ discipuli dicentes. Ralbi manduca. lerant enĩ
emere cibos & uenerant: Ille autẽ dix. Ego cibũ habeo manducare. quẽ
uos ñscitis. Dicebant ergo discipuli ad iincẽ. Nũquid aliquis attulit er
manducare: quid mirũ si mulier illa ñ intelligebat a quã. ecce
discipuli ñ intelligunt ȩscã Audiuit autẽ cogitationes eorũ. xiã in¬
seruit ut magister . ñ ꝑ circuitũ sicut illã. cuius ad huc uirũ requi¬
rebat. sed iã aꝑte. Meus cibus ẽ inquit: ut faciã uoluntatẽ eius qui
misit me. Ergo & potus pse erat in illa muliere: ut faceret uoluntatẽ
eius qui eũ miserat. Idõ dicebat sitio. damihi bibere: scilicet ut fidẽ in
ea oparet᷑ ix sidẽ eius biberet. & eã in corpus suũ trahiceret Corpus
eni euise. ȩccđa. Ergo ipsee inquit cib meus : ut faciã uolantate eius
quimisit me. Nonne uos dicitis qđ adhuc qratuor menses sunt
& messisuenit: In opus feruebat : & oꝑarios mittere disponebat

Expanded text:
erea rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ierant enim emere cibos et venerant. Ille autem dixit: Ego habeo cibum manducare quem vos non scitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Numquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes illorum, et jam instruit ut magister; non per circuitum, sicut illam cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte: Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me. Ergo et potus ipse erat in illa muliere, ut faceret voluntatem ejus, qui miserat eum. Ideo dicebat, Sitio, da mihi bibere; scilicet ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret: corpus enim ejusqui me misit. 32. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s scĩ qui om̃a sua uendiderunt: & p̃tia rerũ suarũ ad pedes
a płorũ posuer. Non reppulit enĩ ds̃ plebe suã : quã p̃sciuit. Au¬
Et quid respondit. uidete. Dicit ei mulier. Scio quia messias ue¬
nit : qui dicitur xp̃s. Cũ ergo uenerit: ille nobis om̃a de monstra
bit. Quid ẽ hoc. Modo ergo decẽplo contendunt iudai: & nos de
monte contendimus. Cũ ille uenerit. & montẽ sꝑnet &x tẽplũ
cuertet. Docebit nos iste om̃a: ut inspũ & ueritate nouerimus
adorare. Sciebat quis eã posset docere: sediã docentẽ ñdũ ag¬
noscebat. Iã ergo digna erat : cui manifestaret᷑. Messias autẽ unctuse
Unctus autẽ grece .xp̃s ẽ. Hebraue messias ẽ. Unde & punice mes¬
se dicit᷑ ungue. Cogni᷑tȩ quippe sunt linguae iste & uicinȩ: hebra¬
ica.punica & sira. Ergo dicit e mulier: Scio quia messias
uenit : qui dicitur xp̃s. Cũ ergo uenerit: ille nobis adnciabit

Expanded text:
tia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. AuEt quid respondit, videte: Dicit ei mulier: Scio, quia Messias veniet, qui dicitur Christus; cum ergo venerit, ille nobis omnia demonsbit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte contendimus: cum ille venerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice Messias est: unde et punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus: cum ergo venerit ille, n
Abbreviated transcription (Latin):
rere. Ascensiones inquit : incorde eius. Hoc psalmus dicit. in cõual¬
le plorationis. Conuallis : humilitatẽ habet. Ergo. intus age totũ.
teplom dei: quia ille in tẽplo suo exaudit orantẽ
Venitn ergo hora & nunc ẽ.: quando ueri adoratores adorabunt pa¬
trẽ in spũ & ueritate. Nos adoramus qđ scimus: uos ad oratis qđ nes¬
citis. quia salus exiudeis ẽ. Multũ dedit iudȩis. sed noli istos reꝑ¬
bos acciꝑe. Parietẽ illũ accipe. cui adiunctus ẽ alius: ut pacati
daeis: unus exgentib Longe ase isti parietes: sed donec in angulo
coniungant᷑. Alienigenȩ autẽ hospites erant & peregini atesta¬
m̃tis dĩ. Scđm hoc ergo dictũ ẽ. Nos ad oramus qđ scimus. Exꝑsona
quidẽ iudaxeorũ dictũ ẽ. sed ñ om̃iũ iudȩorũ. ñ reꝑborũ iudxorũ.

Expanded text:
rere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalrere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalle plorationis . Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. templum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe cui adjunctus est alius, ut pacati daeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites erant, et peregrini a testamentis Dei . Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum es
Abbreviated transcription (Latin):
hora quando ueri adoratores adorabunt patrẽ in spũ & ueritate.
on in monte isto. non inteplo: sed in spũ & ueritate. Nã & pater tales
quęrit : qui adorent eũ. ꝗuare pater tales quȩrit qͥ adorenteũ. non
inmante. ñ in tẽplo: sed imspũ & ueritate : Sp̃s ẽ ds̃. Si corpus eẽt̃
ds̃ : oportebat eũ adorari inmonte. quia corporeus mons. O porte¬
altũ & solariũ. Credo enĩ quia in alto ẽ : magisme exaudit exalto
quia in monte es. ꝓpinqu̾dm̃ teputas. & aitotẽ exaudiri: quasi dȩꝓ¬
ximo clamante. In excelsis habitat: sed humilia respicit. Propeẽ
dñs : Quib:: forte altis: his qui obtriuer̃ cor. Mira resẽ. Et in al¬
tis habitat : & humilib propinquat. Humilia respicit: excelsa
autẽ a longe cognoscit. Suꝑbos. a longe uidet. Eo illis minus
ꝓpinquat: quo sibi uident᷑ altiores. quȩ rebas ergo mantẽ : des¬
cende ut adtinguas. Sed ascendere uis: ascende. noli moͦntẽ quȩ¬

Expanded text:
hora? Quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non in templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportealtum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quae
Abbreviated transcription (Latin):
uł ternas. Ad om̃s inquã gentes ꝑtin& ꝓphetia: modo
cõmemorauimꝰ demostratũ in adã: qui ẽ forma futuri
Quis aut̃ nesciat qđ deillo exortȩsint gentes om̃s. ut in euis
uocabulo quatuor orbis t̾rarũ partes. ꝑ grecas appellationeᷤᷤ
demonstrant᷑. Sienim grece dicantur oriens. occidens.
aquilo: meridies. sicut eas plerisq locis sancta
scriptura commemorage in capitibus uerborum inue¬
nis adã. Dicunturifemorat ÷ quatuor mundi partes.

Expanded text:
vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per graecas appellationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens, Occidens, Aquilo, Meridies, sicut eas plerisque locis sancta Scriptura commemorat; in capitibus verborum invenis Adam: dicuntur enim graece quatuo
Abbreviated transcription (Latin):
habebat uestẽ ad sponsi głam. Quienĩ suã głam quęrit
ñ xp̃i: ñ hab& uestẽ nuptialẽ. Non enĩ uolunt consonare
uoci illius. qui amicꝰ erat sponsi & ait. hicẽ qui baptizat.
Nec inmerito illi qui ñ habebat uestẽ nuptiale. Hoc ꝑ in¬
crepationẽ obiectumẽ quod ñ erat. Amice: quid huc ue¬
nisti: Et sicut ille obinutuit. sic & isti. Quid enim ꝓ dest
strepitus oris muto corde : Nouerunt quippe intus a pud
sem& ipsos ñ se habere quod dicant intus omutuer̃. foris
ꝑ strepunt: audiunt uelint nolint etiam apud secantari.
Surge ds̃ iudica t̾rã. qm̃ tuhereditabis in om̃ib gentibus.
Non comiunicando om̃ib gentib quid a liu̾d quam
ex heredatos se ẽẽ cognoscunt: Quid ergo dicebam fr̃s quia
ad om̃s gentes ꝑ tin& ꝓphetia: Uolo enim alium sensũ
ostendere in eo quod dictum ẽ capientes metretas binas

Expanded text:
habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ lignum liberaretur figura orbis tęrrarũ. Quia in lig̃¬
no figenda erat figura orbis terrarũ : iamintertia ydria
ipsi abrahȩ quod iam commemoraui dictũ ẽ. In semine tuo
benedicentur om̃s gentes. Et quis ñ uideat cuius habeat figu¬
ram unicꝰ eius: qui sibi ad sacrifitium quo ipse immolandus
ducebatur ugnaportabat: Portauit enĩ dñs crucẽ suã sicut
euangłm loquit᷑. ho detertia ydria cõme morasse suffecerit:
dedauid aut̃ qiđ dicã. qđ ad om̃s gentes ꝑtinebat ꝓphetia eius.
quando modo audiuimꝰ psalmũ.: & difficile est ut dicatur
psalmus. ubi hoc ñ son&. Sed certe ut dixi modo hoc can¬
tauimus. Surge ds̃ uidica trrrã: qm̃ tuhereditabis in om̃i¬
bus gentib. Et ideo donatistę tamquam ꝓiecti denup¬
tus. sicut ille homo quiñ habebat uestẽ nuptialẽ inuita¬
tus & uenit. sed ꝓiectus ẽ denumero uocatoꝵ: quia non

Expanded text:
ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
poterat ds̃iugilanti costam educere: feminãq formare :
ne doler& latus quando costa de tractaẽ
Propter hoc oportebat ut ille dormir&: Quisẽ quisic dormi¬
at: ut ei ossa ñ euigilanti euellantur : Anquia ds̃ euellebat.
ꝓpterea homo nonsentiebat: poterat ergo & uigilanti sine
dolore euellere: qui potuit dormienti. Sed ꝓculdubio ydria
prima implebatur ꝓphetia illus tẽporis. defuturo isto tem¬
pore dispensabatur. xpc̃ etiam figurat᷑ ẽ in noe & in illa arca
orbis terrarũ. Quare enĩ in arca in clausasunt om̃a anima¬
ua: nisi ut significarentur om̃s gentes: Nonenĩ deerat dõ rur¬
sus creare genus animaliũ. Quando enĩ om̃a ñ erant: nonne
dixit ꝓducat t̾ra. & ꝓdurit t̾ra: Unde ergo tuncfecit: inde
reficer&: Uerbo fecit. uerbo reficer&: nisi quia misteriũ cõm̃¬
dabat & scđamy driam ꝓpheticę dispensationis implebat.

Expanded text:
poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore dispensabatur. 11. Christus etiam figuratus est in Noe, et in illa arca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ fe ȩqualis dõ sed sem& ipsum ex inaniuit formã scrui accipi¬
ens. Hocẽ enim relinquit patrẽ: ñ quia deseruit & recessit
apatre.sed quia n eͥa forma apparuit hominib in qua ȩ qua¬
lis c̃ patri. Quomodo relinquit matrẽ: Relinquendo sina¬
gogam uidȩorum. dequa scđm carnẽ natus c̃. & inherendo
eccłe quam ex om̃ibus gentibus congregauit. Ergo & prima
dicabantur inpopulis. Ad huc aqua erat: inuinũ mutata
nobis quidibi quȩreremus in ipsa una sententia: Crunt duo
incarne una. Sacramentũ magnũ in xp̃o & in ȩcła. Iãlic&
Dormit adamut fiat eua. Moritur xp̃c. ut fiat ȩccła. Dormi¬
enti ade: fit eua de latere. Mortuo xp̃o. lancea ꝑcutitur lat᷑.
ut ꝓfluant sacramenta. quib formetur ȩccła. Cui ñ appare¬
atꝰ. quia in illis tunc factis. futura figuratasunt. Quando qui¬
dẽ dicit apłs. idipsũ adam formã futuri eẽ: quiẽ inquit for¬
ma futuri p̾figura bantur oma mistice. Neq enim uere ñ

Expanded text:
 se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Hoc est enim, reliquit patrem, non quia deseruit, et recessit a Patre, sed quia non in ea forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo Synagogam Judaeorum de qua secundum carnem natus est, et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima aedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata , ut ostenderet nobis quid ibi quaereremus in ipsa una sententia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et in Ecclesia; jam licet Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non
Abbreviated transcription (Latin):
sapiebat ñ uinũ. Quomodo aut̃ fecit deaqua uinũ: Cũ aperuit
eissensũ. & exposuit cisscripturas incipiensa moyse ꝑ om̃s ꝓphetas
Unde in ebriati dicebant. Nonne cor nr̃m erat ardens inuia
cum aperir& nobisscripturas: Intellexerunt enĩ xpm̃ in his u¬
bris inquib eũ ñ nouerant. Mutauit ergo aquã in uinũ dñs
bat. Sienim iussiss& inde a quam effundi. & sic ipse mitter&
saturauit tot milia: Nonenim quinq panes habebant
quinq milia hominũ saturitatẽ. aut saltẽ duodecim cophi¬
nosplenos. sed omĩpotentia dñi quasi fonspanis erat. sĩ poss&
& effusa aqua uinum effundere. Quod si feciss& uideretur
scripturas ueteres: imꝓbasse. Cũ aut̃ ipsã aquã conuertit in
uinũ: ostendit nobis quod & scriptura uetus ab ipso ẽ. Nam
iussu ipsius impletȩ sunt ydriȩ. Ad nõ quidẽ & illa scriptura
ipse ait: quȩ scripta sunt inlege & ꝓphetis & psalmis deme

Expanded text:
sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturas ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum non noverant. Mutavit ergo aquam in vinum Dominbat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteretsaturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos , sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino quidem et illa Scriptura;ipse ait, Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me.
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝓphetis: inter p̃tans illis in om̃ib scripturis quȩ deeoerant.
Item alio loco cũ etiam in manib discipłoꝵ palpari se uo¬
luuit. ut crederent quod incorpore resurrexerat. Hisunt
inquit sermones quo s locutussũ ad uoscum ad huc essem uob̾cũ.
quia oporter& eĩt impleri om̃a quę scripta sunt in lege
moysi & ꝓphetis & psalmis deme. Tunc aperiut illis sensũ
ut intellegerent scripturas. Et dixit illis. Quia sicoportuit
nomine eius pęnitentiã & remissionẽ peccatoꝵ in omnes
festa sunt intellectis. patebunt illa om̃a misteria quȩ in isto
miraculo dnĩ latent. Uidete quid ait. quia oportebat un¬
pleri in xp̃o que deillo scripta sunt. Ubiscripta sunt: In lege inqͥt
& ꝓphetis & psalmis: nichil scripturarũ ueterũ p̃t̾misit. Iualerat
aqua. Et ideo dicti sunt illi adnõ insensati: quia cis adhuc aqͣ

Expanded text:
bus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant. bus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant. » Item alio loco, cum etiam palpari se manibus discipulorum voluit, ut crederent quia in corpore resurrexerat: « Hi sunt, inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt in Lege Mosi et prophetis et in psalmis de mei tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas: et dixit illis: Quoniam sic scripnomine eius poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes festa sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysteria quae in isto miraculo Domini latent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo quae de illo scripta sunt. Ubi scripta sunt? In Lege, inquit, et Prophetis, et Psalmis. Nihil Scripturarum veterum praetermisit. Illa erat aqua; et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua
Abbreviated transcription (Latin):
rabatur in adam dexp̃o. a d om̃s utiq gentes ꝑtinebat: quib
ue intellexisse. quando intellectũ ñ meũ sed apłi ꝓfero. Ilud
ergo unum. quantum misteriũ dexp̃o contin&. qđ comme¬
mo rat apłsdicens. Et erunt duo incarne una: Sacramentũ hoc
magnũ ẽ. Et ne quis istam magnitudinẽ sacramenti in singu¬
lis quibq hominib uxores habentib intelleger&. Ego aut̃
neseos loqueretur. unde uentum ẽ. ꝑ ropterea relinqu& homo
patrẽ & matrem. & adherebit uxori suȩ & erunt duo in car¬
ne un&. Siergo xp̃e adhesit ȩccłȩ ut essent duo in carne una

Expanded text:
rabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibusrabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibusve intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum est ? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, Ego autem, neseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una . Si ergo Christus adhaesit E
Abbreviated transcription (Latin):
urã. ꝑ rophetia quȩ ab antiquis tẽporib dispensatur. ad salu¬
tẽ om̃iũ gentiũ ꝑtin&. Ad solũ quidẽ popłm isrł missus est
moyses. & ei soli popło ꝑ eum lex dataẽ. & ipsi ꝓphetȩ exillo
popło fuerunt : & ipsa distributio tempoꝵ scđm eundẽ po¬
pulũ distinctaẽ. Unde & ydriȩ dicuntur. scđm purificatio¬
nẽ udeoꝵ. Sed tamen quod illa ꝓphetia ętiam cȩteris gen¬
tibus annuntiabat manifestum: quando quide xp̃c in ea
occultus erat. in quobenedicuntur om̃s gentes. sicut ꝓ missũ
ẽ a brahȩ dicente dño: In semine tuo benedicentur om̃s
gentes. Nondũ aut̃ intellegebatur. quia nondum conuer
a aqua erat inuinũ. Ergo om̃ib gentib dispensabatur
tam quam desingulis ydriis: protempore quȩdam comine¬
moremus. Inipso exordio adam & eua parentes omnium¬
gentium erant. non tantumodo iudȩoꝵ. Et quic queo figu¬

Expanded text:
vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad saluvestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omniumgentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figu
Abbreviated transcription (Latin):
saẽ incordib nr̃is ꝑ spm̃ scm̃ qui datus ẽ nobis Quis ergo nomi¬
n& patrẽ & filium. & non ibi intellegat caritatẽ patris & filii
quã cũ habere coeperit sp̃m scm̃ habebit: qua siñ habuerit.
sine spũ scõ erit: Et quomodo corpus tuũ sine spũ quod est
anima tua fifuerit mortuum᷑. sic anima tua. sine spu sc̃o.
idẽ sine caritate si fuerit mortua deputabitur. Ergo metre
tas binas capiebant ydriȩ. Quia in om̃iũ tempoꝵ ꝓphetia.
sps sc̃s: ubi audiuimꝰ ego & pat̾ unũ sumꝰ. Tam̃ quia patrem
nominauit & filiũ: capiebant hẏdriȩ̨ binas metretas: Sed
intellegitur. In eo uero qđ dicuntur uł ternȩ: etiã ex primi¬
tur trinitas. Sedẽ & alius intellectus ñ p̃t̾mittendus & ipsũ
dicam. Eligat quisque qđ placo. nos qđ suggeritur non sub¬
trahimus. Mensa enum dñiẽ: & ñ oport& ministrũ frauda¬
re conuiuas. p̾sertim sic esurientes. ut appar& auiditas

Expanded text:
er Spiritum sanctum qui datus est nobis . Quis ergo nominet Patrem et Filium, et non ibi intelligat charitatem Patris et Filii? Quam cum habere coeperit, Spiritum sanctum habebit: quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomidem si fuerit, mortuum est: sic anima tua sine Spiritu sancto, id est sine charitate si fuetas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed intelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas
Abbreviated transcription (Latin):
sum Et si distribuero oma mea pauperib. & tradidero cor¬
pus meũ ut ardeam. caritatẽ aut̃ ñ habea̾ nichil mihi ꝓdest:
Quanta ẽ ergo caritas. quȩsi desit frustra habent᷑ cetera:
si ad sit habentur om̃a : Tamen caritatẽ laudans apłs paulus
copiosissime atq uberrime minus de illa dixit. quam quod

Expanded text:
ibuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest » . Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. in carnat᷑. Nã sabelliani dictis quidã heretici. qui uocant᷑
& patri passiani : qui dicurt ipsũ patrẽ fuisse passũ. Noli tucatholice:
si eñ fueris patri passianus : ñ erissanus. Ergo intellige missionẽ
patrẽ recessisse ñ credas. Ille carnẽ portabat : ille cũ filio erat.
Si in cęlo pater. int̾ra filius. quomodo pat̾ cũ filioerat: nisi quia pat̃
& filius ubiq: erant : N enĩ incȩlo sic ẽ ds̃ ut nonsit int̃ra. Audi
illũ qui uolebat fugere iudiciũ dĩ: & ñ inueniebat qua. Quoibo
Det̾ra erat quȩstio. Audi qđ sequit᷑. Sicdescendero in infernũ ades:
enĩ di .ẽ. apud ꝓpha am cȩlũ & trã ego impleo Vbiq: ergo ẽ qui nullo claudit᷑

Expanded text:
non est incarnatus. 8. Nam Sabelliani dicti sunt quidam haeretici, qui vocantur non est incarnatus. 8. Nam Sabelliani dicti sunt quidam haeretici, qui vocantur et Patripassiani, qui dicunt ipsum Patrem passum fuisse. Noli tu, catholice: si enim fueris patripassianus, non eris sanus. Ergo intellige missionem Patrem recessisse non credas Ille carnem portabat, ille cum Filio erat. Si in coelo Pater, in terra Filius; quomodo Pater cum Filio erat? Quia et Pater et Filius ubique erant: non enim in coelo sic est Deus, ut non sit in terra. Audi illum qui volebat fugere judicium Dei, et non inveniebat qua: Quo abiDe terra erat quaestio; audi quid sequitur: Si descendero ad infernum, ades .enim Dei est apud prophetam, Coelum et terram ego impleo . Ubique ergo est, qui nu
Abbreviated transcription (Latin):
pater. Sitecũ .ẽ. quomodo temisit: & misit te. & tecũ .e. ltane & mis¬
sus ñ recessisti: Itane & ad nos uenisti & ibi mansisti Quo modo istud
credit̃ : quomodo capitꝰ: Ad hȩc duo respondeo : quomodo capitur
recte dicis : quomodo credit᷑ ñ recte dicis: Immo ideo bene credit᷑:
quia ñ cito capit᷑. Nã sicito caperet᷑ : ñ opus erat ut crederet᷑ quia
uideret᷑. Ideo credis quia ñ capis: sed credendo fis idoneus & capies
Iã si ñ credis ñ quã capies quia minus idoneus remanebis : fidesergo
mund& te : ut intellectꝰ impleat te. Uerũ . ẽ inquit iudiciũ meũ
missio tua : incarnaciotua .ẽ. Sic uideo : sic intelligo : postremo
sic credo: ne arrogantiȩ sit dicere. sic intelligo prorsus & hic.ẽ.
diuinitatẽ : & cũ patre erat : & a patre ñ recesserat : Qđ ergo
dr̃ missus uenisse adnos. incarnacio ipsius cõm̃dat᷑ quia pater

Expanded text:
me Pater. Si tecum est, quomodo te misit? Et te misit, et tecum est? Itane et misme Pater. Si tecum est, quomodo te misit? Et te misit, et tecum est? Itane et missus non recessisti? itane et ad nos venisti, et ibi mansisti? Quomodo istud creditur? quomodo capitur? Ad haec duo respondeo: Quomodo capitur, recte dicis; quomodo creditur, non recte dicis. Imo ideo bene creditur, quia non cito capitur: nam si cito caperetur, non opus erat ut crederetur; quia videretur. Ideo credis, quia non capis; sed credendo fis idoneus ut capias. Nam si non credis, numquam capies; quia minus idoneus remanebis. Fides ergo mundet te, ut intellectus impleat te. Verum est, inquit, judicium meum; missio tua incarnatio tua est. Sic video, sic intelligo: postremo sic credo, ne arrogantiae sit dicere. Sic intelligo. Prorsus et hic est divinitatem: et cum Patre erat, et a Patre non recesserat. Quod ergo dicitur missus venisse ad nos, incarnatio ipsius commendatur, quia Pater
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. aut itadñ ut insua diuinitate mutabilẽ : aut ita dm̃.
tis ne inqui &udine sua naues secũ positas frangerent. Quȩ
res cogit᷑ & iã nosminimi & quantũ ad nos ꝑtin& pͥr sus indign
quantũ aut̃ ad illiꝰ miscđam in aliquo dispensatorũ eiꝰ numero
constituti. nuob taceamꝰ qđ aut intelligatis. mecũq gaudea¬
tis: aut si intelligere ñ ualetis. credendo securi inportum
maneatis. Dicã ergo. Capiat qui potest: credat qui ñ potest
Tam̃ dicã qđ ait d̃s. Vos scđm carnẽ iudicatis : ego ñ iudico
quẽ quã. Rut modo : aut scđm carne. Sed & siego iudico. iudi¬
ciũ meũ uerũ. ẽ. Quare iudiciũ tuũ uerũ. ẽ: quia solus ñsũ
inquit: sed ego & quime misit pat̃: Quid ergo dñẽ ⁊ hũ sibol
esses falsũ ea&̃ iudiciũ tuũ : & ideo uerũ iudicas quia solus ñ es sed tu
& qui temisit pat̃. Quid responsurus sũ : ipse respondeat : Verũ ÷

Expanded text:
em, aut ita Deum ut in sua divinitate mutabilem, aut ita Deum rojecti sunt, ne inquietudine sua naves secum positas frangerent. Quae res coegit ut etiam nos minimi, et quantum ad nos pertinet prorsus indigni, quantum autem ad illius misericordiam in aliquo dispensatorum ejus numero constituti, non vobis taceamus quod aut intelligatis, mecumque gaudeatis; aut si intelligere nondum valetis, credendo securi in portu maneatis. 7. Dicam ergo; capiat qui potest, credat qui non potest: tamen dicam quod ait Dominus, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemquam, aut modo, aut secundum carnem. Sed et si ego judico, judicium meum verum est. Quare judicium tuum verum est? Quia solus non sum, inquit, sed ego et qui misit me Pater. Quid ergo, Domine Jesu? Si solus esses, falsum esset judicium tuum; et ideo verum judicas, quia solus non es, sed tu et qui te misit Pater? Quid responsurus sum? Ipse respondeat: Verum est
Abbreviated transcription (Latin):
atq int̃cetera audistis iã quẽ ad modũ ei dixerint: Tudete
testimoniũ ꝑhibes: testimoniã tuũ ñ .ẽ.uerũ Audistis etam
quid ille responderit. cũ hes tno die lectũ eã : & pnr̃ĩs uirib

Expanded text:
atque inter caetera audistis jam quemadmodum ei dixerint, Tu de te atque inter caetera audistis jam quemadmodum ei dixerint, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum . Audistis etiam quid ille responderit, cum hesterno die lectum esset, et pro nostris
Abbreviated transcription (Latin):
ad formiã serui. Quia sistã regilã tenueritis qui capere po
testis sed om̃s credere debetis S iergo hanc regulã tenueritis.
securi pugnabitis. Non enĩ defuer̃ quisola euuangelica tisti¬
qui aduersus eatestimonia quȩ dediuinitate eiꝰ. locita suNt
surd fuer̃ Ideo surdi : ut miale uerbosi. Itẽ quidem illa
qđ tenet & p̃dicans qđ credit & dñm xp̃m intellexit :¬
& hominẽ credidit VUtrũq enĩ scriptũ ẽ : & igrũq uerũ ẽ:
Sidm̃ tantũ dixeris xpm: medicinã negas. qua sanatꝰ es. Si hominẽ
tantũ clixeris xp̃m: potenciã negas qua creatus es. Vtrũq
igit᷑ tene anima fidelis. & cor catholicũ: utrũq tene utrũq
crede
xp̃s ȩqualis patri unũ cũ patre : Qũalis homo xp̃s deurginenatꝰ
trahens de homine mortalitatẽ : ñ trahens iniquitatẽ Stiergo
iudei uidebant hominẽ: nec intelligebant. nec credebant dñ

Expanded text:
ad formam servi. Quia si istam regulam tenueritis qui capere potad formam servi. Quia si istam regulam tenueritis qui capere potestis; non autem omnes capere potestis, sed omnes credere debetis: si ergo hanc regulam tenueritis, securi pugnabitis. Non enim defuerunt qui sola evangelica testiita sunt, qui adversus ea testimonia quae divinitatem ejus locuta sunt, surdi fuerunt: ideo surdi, ut male verbosi. Item quidam illa quod tenet, et praedicans quod credit, et Deum Christum intellexit, et hominem credidit: utrumque enim scriptum est, et utrumque verum est. Si Deum tantum dixeris Christum, medicinam negas qua sanatus es: si hominem tantum dixeris Christum, potentiam negas qua creatus es. Utrumque igitur tene, anima fidelis et cor catholicum, utrumque tene, utrumque crede, equalis Patri, unum cum Patre. Qualis homo Christus? De virgine natus, trahens de homine mortalitatem, non trahens iniquitatem. 3. Isti ergo Judaei videbant hominem, nec intelligebant nec credebant Deum: