comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exit. ⁊ ad quẽ postea reũtens cũ eũ uacantẽ inue¬
mat. cũ alus nequiorib spiritib eũ subintrans.
deterius eũ uexat quã prius. hõ ille cui cõꝑatur
udaieus popłs. ẽ quilibet ad fidẽ conũsus a quo
eiectus ẽ diabołꝰ ꝑ baptismũ. Qeiectus inde uenit
ad alios fideles. ⁊ ñ inueniens ibi locũ: redit ad
eũ un̾ exierat. ⁊ udet uagantẽ .i. negligentẽ. ꝑ
quod ħt spẽ iterũ possidendi. s tñ mundatũ a u¬

Expanded text:
exiit, et ad quem postea revertens, cum etiam vacantem inveniat, cum aliis nequioribus spiritibus eum subintrans, deterius eum quam prius vexat. Homo ille, cui comparatur Judaicus populus, est quilibet ad fidem conversus, a quo ejectus est diabolus per baptismum. Qui ejectus inde, ad alios fideles vadit, et non inveniens ibi locum, redit ad eum unde exierat, et videt vacantem, id est negligentem, per quod habet spem iterum possidendi, s
Abbreviated transcription (Latin):
aiglio. honorabat eũ etiã labiis. dũ dicebat. Magis¬
Uł ctiã commendando exteriorẽ mundiciã illũ honora¬
bat .s. dũi interiori quȩ uera ẽ carebat: cor eoꝵ longe
erat. ⁊ ille talis honor inutilis ẽ eis. Uñ sequitur.
Sine causa autẽ colunt me. Quia ñ babebunt m̃ecdẽ

Expanded text:
iam labiis eum, dum dicebat: Magisel etiam commendando exteriorem munditiam, illum honorabat; sed dum interiori quae vera est carebat, cor eorum longe erat, et ille talis honor inutilis est eis. Unde sequitur: Sine causa enim colunt me, quia non habebunt mercedem
Abbreviated transcription (Latin):
lucã ab hominib conculcatũ ẽ. quia praua ꝑsua¬
sionc impioꝵ sublatũ ẽ. Alia cecidert in petrosa
Cetra significat duritiã ꝓterue mentis. Terra: le¬
nitatẽ anime obedientis. Sol: feruorẽ ꝑsecutioĩs.
Cecidit gͦ u̾bũ dei suꝑ petrã. quando induris m̃¬
tib receptũ ẽ ad horã. in quib ẽ parũ t̾rȩ. q̃ndo ad
horã emolliunt᷑ ad desideriũ celestis uitȩ. S isti

Expanded text:
illud conculcatum est, quia prava persuasione impiorum sublatum est . Aliud cecidit in petrosa, etc. Petra significat duritiam protervae mentis; terra, lenitatem obedientis animae; sol, fervorem persecutionis. Cecidit ergo verbum Dei super petrosa, quando in duris mentibus receptum est, ad horam, in quibus est parum terrae, quoniam ad horam emolliuntur ad desiderium coele
Abbreviated transcription (Latin):
anima fuit. nob utraq resurrectio. hoc ẽ aĩe in
baptismate.⁊ corporis in cõmuni resurrectione
dabitur. Cũ gͦ in computatione sup̃dicta sit unꝰ
dies .i. sabbatum. ⁊ due noctes. nox uidelicet sab¬
bati ⁊ dñicȩ diei accipit᷑. ꝑdiem mors xp̃i simpla

Expanded text:
 hoc est, animae in baptismate, et corporis in resurrectione communi dabitur. Cum ergo in computatione praedicta sit unus dies, id est sabbatum, et duae noctes, nox videlicet sabbati et dominicae diei, accipitur per diem, mors simpla
Abbreviated transcription (Latin):
nautt dicania inmedio tritiei. ⁊ abiit. cauttelã
habendã intimare uoluit. Quando autẽ audito
u̾bo de crescentib Azamis. ñ exarsit in irã. s qͣsi
patient̾ ferens ait. Inimicꝰ hõ hoc fecit: patien¬
tiam nob cõmendauit. S uͦ seruis uolentib colli¬
gere ea ad cõbustionẽ. ait. non. Neforte colligen¬
sinite utraq crescere usq ad messẽ: cõmendare
uoluit longammitatẽ. Adultimũ uͦ rusticiã
notauit cũ dixit. In tempore messis dicam mes¬
sorib. Colligite ⁊ iama.⁊ alligate fasciculos ad cõ¬
burendũ. Allegoria tał ẽ. Cũ aũt dormirent¬

Expanded text:
navit zizania in medio tritici et abiit, cautelam habendam intimare voluit. Quando autem audito verbo decrescentibus zizaniis, non exarsit in iram, sed quasi patienter ferens ait: Inimicus homo hoc fecit, patientiam nobis commendavit. Ubi etiam servis volentibus colligere ad conbustionem, ait: non, ne forte colligenSinite utraque crescere usque ad messem, commendare voluit longanimitatem. Ad ultimum vero justitiam commendavit, cum dixit: In tempore messis dicam messoribus: Colligite zizania, et colligate fasciculos ad comburendum. ALLEGORIA a
Abbreviated transcription (Latin):
duũ ñ totũ fuisse plenũ. septura testis ẽ. S pͥmus
dies. a parte extrema totꝰ annumeratꝰ. ẽ. Dies uͦ ter¬
cius. a parte pͥma ⁊ ipse totus. Mediꝰ autẽ inter eos
⁊ die. noctẽ dominicã cũ eodẽ die illucessente ꝓ toto
triduũ in scͥpturis reꝑtũ ẽ significare mortẽ dñi sum¬
plam ⁊ resurrectionẽ sumplam. Mors enĩ dñi ib̾u ñ
fuit manima. s in carne sola. Mors uero nr̃a ñ solu
in carne. s etiã in anima ẽ. In anima ꝓpt̾ peccatũ.
in carne propt̾ penam peccati. Ille uͦ quia pecẽm
rectio. Non enĩ resurrex̃ aĩa. s carne tm̃. Tn¬

Expanded text:
duum non totum fuisse plenum, Scriptura testis est. Sed primus dies a parte extrema totus annumeratus est. Dies vero tertius a parte prima, et ipse totus. Medius autem inter eos, et die, noctem dominicam cum eadem die illucescente pro toto triduum in Scripturis repertum est signare mortem Domini simplam, et resurrectionem simplam. Mors enim Domini Jesus non fuit in anima, sed in carne sola. Mors vero nostra non solum in carne, sed etiam in anima est. In anima propter peccatum, in carne propter poenam peccati. Ille vero qui peccatum urrectio. Non enim resurrexit anima, sed tantum
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. quia seminatũ diu̾sis modis accipit᷑. Dicit᷑
semine intelligendũ ẽ. S autẽ sequit᷑. secus uiã
seminatus ẽ. ñ de semine s deloco seminis intelli¬
gendũ ẽ .i. de homine quiẽ quasi ager. semine di¬
exposita st̃. ¶ Alterã parabolã. Sciendũ ẽ aũtq¬
tẽ iterũ exposita suꝑiori parabola apłis. adtͣbas
se conũtit: quod insequenti notatur. hȩc om̃ia
locutus ẽ iħc in parabolis ad turbas. Litt̾a uero
plana ẽ. Moralitas uͦ talis. ꝑ hanc parabolã nob̾
suadetur. si diligentiã ad hibeamꝰ. ut bonã uo

Expanded text:
dum est, quia seminatus diversis modis accipitur. Dicitur semine intelligendum est. Ubi autem sequitur, secus viam seminatus est, non de semine, sed de loco seminis intelligendum est, id est de homine, qui est quasi ager semine diexposita sunt. Alteram parabolam tunc iterum, exposita superiori parabola apostolis, ad turbas se convertit, quod in sequenti notatur. Haec omnia locutus est Jesus in parabolis ad turbas, littera plana est. MORALITAS vero talis: Per hanc enim parabolam nobis suadetur, si diligentiam adhibeamu
Abbreviated transcription (Latin):
illa ad cõtẽplatiuos ꝑtinere uidetur. Unde meni¬
to hic .u. milia hominũ fuisse legunt᷑: dat᷑ eis
ex concessione exteriorib teb licite frui. quȩ .u.
sensib subiacent. s tñ bene ⁊ ꝑfecte scsarib utunt̃
tia possidendi scłaria conceditur. idcoꝑ .u. libros
moysi quasi ꝑ legalia precepta hi manducantes in¬
stituuntur. Sed̾m quẽ intellectũ merito infeno dis¬
cumbere legunt᷑. ut ꝑfenũ diuitiȩ intelligantur
quib quasi subse positis possidendo dominentur.
Quatuor uero milia hominũ .uii. panib refecti st̃.
quia quasi euanglicis preceptis imbuti uendere
omnia que habẽt ⁊ dari pauꝑib ⁊ temporalia ne¬
gligere student. Septẽ panib euangelica doctrina
netur. Ibi fenũ eẽ non legit᷑. quia reb sełarib
omnino renuntiatiert̃. quȩ omnia ibi melius dis¬

Expanded text:
illa ad contemplativos pertinere videtur: unde meriilla ad contemplativos pertinere videtur: unde merito hic quinque millia hominum fuisse leguntur. Datur enim eis ex concessione rebus exterioribus licite uti, quae quinque sensibus subjacent, si tamen bene et perfecte saecularibus utuntia possidendi saecularia conceditur, ideo per quinque libros Moysi, quasi per legalia praecepta hi manducantes instituuntur. Secundum quem intellectum merito in feno discumbere leguntur, ut per fenum divitiae intelligantur, quibus quasi sub se positis, possidendo dominentur. Quatuor vero millia hominum, septem panibus refecti sunt, quia quasi evangelicis praeceptis imbuti, vendere omnia quae habent, et dare pauperibus, et temporalia negligere student. Septem panibus evangelica doctrina netur. Ibi fenum esse non legitur, quia rebus saecularibus omnino renuntiaverunt, quae omnia ibi melius dis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fragmenta illa. nͥ quȩ populus ñ potuit
manducare: Intelligunt᷑ enĩ quedã secretiora
intelligentiȩ. quȩ populus ñ potest capere. Qͥd
gͦ restat nͥ ut illa sccretiora intelligentiȩ que
multitudo ñ potest caꝑe illis credant᷑ ⁊ cõmit¬
nario numero solet ꝑfectionis euuslibet summa sig¬
nari. Recte ꝑ.xii. cophinos fragmentor plenos om̃is
doctor spũaliũ chorꝰ expͥmitur. quia obscura seͥptu
meditando colligere. ⁊ meditata ⁊ mandata litt̃is.
suo ⁊ turbarũ usui conseruare. foris quidẽ despec¬
ti. s intꝰ salutan cibo ad alenda humiliũ corda eu¬
mulati. qr dicunt᷑ cophini pleui fragm̃tis. Constat
fragmentis impleuit. qui infirma mundi elegit. ut
confunderet queq fortia. Mandu eantiũ autẽ nu¬
merus fuit .u. milia. Notandũ ẽ. quia duç in
qua quatuor milia septẽ panib satiari asserunt᷑.
Sunt enim duo genera hominũ in eccłia. actiui
uidelicet. ⁊ conteplatiui. Hȩc uͦ pastio ad actiuos.

Expanded text:
 fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut illa secretiora intelligentiae, quae populus non potest capere, illis credantur et commitnario numero solet perfectionis cujuslibet summa signari. Recte per duodecim cophinos fragmentorum plenos omnis doctorum spiritualium chorus exprimitur, quia obscura Scriptumeditando colligere, et meditata ac mandata litteris suo et turbarum usui consvervare. Foris quidem despecti, sed intus salutari cibo ad alenda humilium corda cumulati. Quare dicuntur cophini pleni fragmentis? constatfragmentis replevit, qui infirma mundi elegit, ut confunderet fortia. Manducantium autem numerus fuit quinque millia. Notandum est quod duae in qua quatuor millia septem panibus satiari asseruntur. Sunt enim duo genera hominum in Ecclesia, activi videlicet et contemplativi. Haec vero pastio ad activos,
Abbreviated transcription (Latin):
dierunt. Grauiter audiunt illi qui ea q̃ audiũt
contẽnunt. ⁊ ideo sũt eis molesta que enunti
clauserunt ne aliquando oculis uideant. Singła
singulis refer. udeo grauit̃ audiert̃ ne aliquando
aunb audiant. ⁊ quid sit oculis uidere. auribus
audire. postea exponit cũ dicat. & corde intelligãt
Aure audit qui abalio discit. oculo uidet qui ꝑse
intelligit. ⁊ utrũq sub intellectu cordis cõp̃¬
hendit᷑. E ne conũtant᷑ ad penitentiã. & ita sa¬
eugłista dicat. dñs excecauit ocłos eoꝵ anita
hoc hu¬
miliati peniterent. ⁊ dm̃ que terent¬
y dubiuẽ an dñs preuideret eos
ita eẽ excecatos. ut ñ quã amplius pemi¬
catis suis sic meruisse. ut n ex propͥa uirtute pos¬
sent intelligere. ⁊ uidere. ⁊penitere. s tam̃ hoc ipsũ
miscd̃ia dei factũe. ut sua pecẽa cognosscerẽt. ⁊ ue¬

Expanded text:
dierunt. Graviter audiunt illi, qui ea quae audiunt contemnunt, et ideo sunt eis molesta quae enuntiaclauserunt, ne aliquando oculis videant. Singula singulis refert, et ideo graviter audierunt, ne aliquando auribus audiant, et quid sit oculis videre, et auribus audire, postea exponit cum dicit: Et corde intelligant. Aure audit, qui ab alio discit, oculo videt, qui per se intelligit, et utrumque sub intellectu cordis comprehenditur, et ne convertantur ad pevangelista dicat: Dominus excaecavit oculos eorum , an ita, oc humiliati poeniteant, et Deum quaerantd dubium est, an Dominus provideret eos ita esse excaecatos, ut nunquam amplius poenicatis suis meruisse, ut non ex propria virtute possint intelligere et poenitere? sed tamen hoc ipsum misericordia Dei factum est, ut sua peccata cognoscerent, et ve
Abbreviated transcription (Latin):
dñm xp̃m. ⁊ moyses te̾as ẽ. qui futurã eiꝰ incar¬
ipsum audietis. Non solum autẽ ipse qui caput.
res prophe. inpatria sua quã inextens ciutatib: ha¬
biti sunt. qr prope modũ naturale ẽ. ciues semper
los condemnaret. P otest aut ⁊ altẽ intelligi. Ed
dñs despicitur in domo. ⁊ in patria sua. hoc ẽ inpo¬
pulo iudeoꝵ. & ideo ibi pauca signa fccerii. nepe¬
nitus in exeusabiles fierent. ⁊ quod aliqua fecis¬
sec ibi miracula habemꝰ ex mareo qui dicit. ⁊ n po¬
terat ibi uirtutẽ ullã facete. n paueos infirmos cu

Expanded text:
 et Moyses testis est, qui futuram ejus incaranquam me, ipsum audietis. Non solum autem ipse qui caput et ris honoris in patria sua, quam in externis civitatibus habiti sunt, quia propemodum naturale est, cives semper magis condemnaret. BEDA. Potest et aliter intelligi. Quod Dominus despicitur in domo, et in patria sua, hoc est, in populo Judaeorum, et ideo ibi pauca signa fecit, ne penitus inexcusabiles fierent. Et quod aliqua fecisset ibi miracula, hoc habemus ex Marco, qui dicit: Et non poterat ibi virtutem ullam facere, nisi paucos i
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ meã. ñ audiunt .i. ñ concipiunt in interiori
intellectu. Quod exponit csi subdit: neq intelli¬
gunt. Quod auctoritate ysaie confirmat᷑. qui de
eis conuenient̃ ꝓphauetat dicens. Auditu ext̾iori
audietis p̾dicationẽ xp̃i. ⁊ñ intelligetis. ⁊ uiden¬
tes miracula eiꝰ. uidebrus uisu ext̾iori. ⁊ñ uidebi¬

Expanded text:
non audiunt, hoc est, non concipiunt interiori intellectu, quod exponit, cum subdit: Neque intelligunt quod auctoritate Isaiae confirmatur, qui de eis convenienter prophetavit, dicens: Auditu exteriori audientes praedicationem Christi, non intelligetis, et videntes miracula ejus, videbitis ext
Abbreviated transcription (Latin):
labitur regnũ eiꝰ. qr omne regnũ dutisũ contra se
desolabitur. ⁊ uere omne regnũ. quia omnis ciuitas.
aminori. ⁊ uere om̃is eiuitas quia om̃is domus. iterũ
desolatio regni eiꝰ sequeret᷑: iam sathanas desolationẽ
sui regni quereret. si aliꝰ alii repugnaret. Eugant
gͦ pharisci quod uoluerint. Si sathanas satha¬
nam ñ potest eicere. nicħ cont̃ dñm quod dica¬
rent intienire poterunt. Si autẽ potest: multo

Expanded text:
labitur regnum ejus; quia omne regnum divisum contra se desolabitur, et vere omne regnum, quia omnis civitas: et vere omnis civitas, quia omnis domus, iterum desolatio regni ejus sequeretur; tunc Satanas desolationem sui regni quaereret, si alius alii repugnaret. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum, quod dicerent, invenire potuerunt; si autem pot
Abbreviated transcription (Latin):
eũ hominib conu̾̃set᷑ inuenit dilectionẽ ꝑximi
in quo uno diẽ apłs om̃ia contineri. Single
margaritȩ st̃ ñ mechad̾is. ñ furaberis. ⁊ cȩła ta¬
lia quȩ in hoc sermone continent᷑. diliges ꝓximũ
tuu siẽ teipsũ. Sel alit̾. hos intellectus querit
qui bonas margaritas querit. s unã preciosã
inuenit. quã inuentã om̃ia uendens emit. Q
qui celestis urte dulcedinẽ in quantũ podest ꝑfee¬
te cognouit ea quȩ int̾ris amauerat libent̃ reliqͥt.¬

Expanded text:
e conversetur, invenit dilectionem proximi, in quo uno dicit Apostolus omnia contineri. Singulae margaritae sunt: Non moechaberis, non furaberis, et caetera talia, quae in hoc sermone continentur. Diliges proximum tuum sicut teipsum. Vel aliter: Hos intellectus quaeritqui bonas margaritas quaerit, sed unam pretiosam invenit, quam inventam omnia vendens emit, quia qui coelestis vitae dulcedinem, in quantum potest, perfecte cognoverit, ea quae in terris amaverat, libent
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ significant. quȩ suꝑiꝰ ꝑ centesimũ.
sexagesimum. tricesimũ fructũ expͥmuntur.
Uł om̃s fideles ex trib partib mundi collec¬
tos. asia. affrica. europa. ł extrib filus noe
natos significant. M ulier uero ẽ sapientia
dei. quȩ abscondit in nob̾ ferm̃tũ .i. feruorem
caritatis gr̃a sua in nob̾ reponit. qͦ corda nr̃a

Expanded text:
hominum significant, quae superius per centesimum, sexagesimum, et tricesimum fructum exprimuntur. Vel omnes fideles ex tribus partibus mundi collectos, Asia, Africa, et Europa. Vel ex tribus filiis Noe natos significant. Mulier vero est sapientia Dei, quae abscondit in nobis formentum, id est fervorem charitatis, et gratiam suam in nobis reponit, quo corda nostra
Abbreviated transcription (Latin):
rent ignẽ de celo ⁊ destruerent. ⁊ dñs ait. Nescitis
cuiꝰ sp̃c estis. ⁊si quidã iã uidicati ⁊ conuicti ⁊ subũsi.¬
ci bom remanent. ⁊ hoc ẽ tp̃s mutationis. ⁊ qui hodie
st̃ mali. cras ert̃ bom. Queri etia potest. cur dix̾it in¬
trum dictũ ẽ hoc. Quaꝓpt̾ alligatio fasciculoꝵ in
fine futura ẽ. ut ñ simul. s promodo sue ꝑ u̾sitatis
puniatur quisq. Quod autẽ sequit᷑. triticũ con¬
gregate in horreũ. sic ẽ intelligendũ. ut punitis illis
qui diũsitates ⁊ scismata secuti sunt. in celeste horre¬
um recipiantur ⁊ seruentur. qui caritatis unitatẽ
seruauert. ¶ Aliã parabolã. Parabola ẽ cõparatio
ex dissimilib .i. cõparatiua similitudo. co qd̾ inpsa¬
sub comparatiua similitudine. figuras ũboꝵ ⁊ imagi

Expanded text:
rent ignem de coelo, et destruerent! Et Dominus dixit: Nescitis rent ignem de coelo, et destruerent! Et Dominus dixit: Nescitis cujus spiritus estis . Et si quidam jam judicati et convicti et subci boni remanerent, et hoc est tempus immutationis, et qui hodie sunt mali, cras tium dictum est hoc, quapropter alligatio fasciculorum in fine futura est, ut non confuse, sed pro modo suae perversitatis puniatur quisque. Quod autem sequitur: Triticum congregate in horreum, sic est intelligendum, ut punitis illis, qui diversitates et schismata secuti sunt, in coeleste horreum recipiantur et serventur, qui charitatis unitatem amaverunt. Aliam parabolam, etc. Parabola est comparatio ex dissimilibus, id est comparativa similitudo, eo quod in ipsa comparativa similitudine figuras verborum et imagi
Abbreviated transcription (Latin):
pondet: ñ. Neforte colligẽtes ⁊. e. s. ⁊triticũ. In qͦ
docet ñ ita ẽẽ constitutũ ẽẽ in hac uita hominem.
ut certus ec̃ possit qualis quisq postea futurussit.
cuiꝰ errorẽ in presenti cernit. Uł qͥdͭ error eiꝰ conferat
ad prouenti bonor. Dic̃ gͦ ñ adhuc tales eẽ auferen¬
dos de hac uita. ne eũ malos interficere conarent᷑
bonos interficerent. qui forte futuri sunt boni. Aut
bonis obsint. quib etiã inuiti forte utiles sunt. S. tẽ
oportune fieri. cũ iam ñ infine restat ł tempus ẽ mu¬
tandi uite. ł proficiendi ad uirtutẽ ex aliem erroris
occasione. Queritur gͦ. cur quidã heretici ex cõmum
ribus potestatib interficiunt᷑. b: ñ agit᷑ hic de excom¬
municatiõe. q illa data ẽ ad correpti onem hominĩ. s
de cõmuni separatione ab agro .i. amundo. qi ñ debẽt
epĩ inter ficere ⁊ separare a mundo. sic̃ petrus ⁊ alii apli
ñ recepti inuna ciuitate. quesiert̃ a dño an postula¬

Expanded text:
et triticum. In quo docet, non ita hominem constitutum in hac vita, ut certus esse possit, qualis quisque postea futurus sit, cujus errorem in praesenti cernit, vel quid etiam error ejus conferat ad proventum bonorum. Dicit ergo, non adhuc tales auferendos de hac vita, ne dum malos interficere conarentur, bonos interficerent, qui forte futuri sunt, aut bonis obsint, quibus etiam inviti forte utiles sunt; sed tunc opportune fieri, cum jam in fine non restat, vel tempus mundanae vitae, vel proficiendi ad virtutem ex alieni erroris occaribus interficiuntur? Sed non agitur hic de excommunicatione, quia illa data est ad correctionem hominum, sed de communi separatione ab agro, id est a mundo, quia non debent episcopi interficere, id est separare a mundo, sicut Petrus, et alii apostoli non recepti in quadam civitate, quaesierunt a Domino, an postula
Abbreviated transcription (Latin):
i ꝑ ea inhabitat intus. Nequiores dicunt᷑. q guiora
sunt pecca pꝰ baptismũ. quã ante: hõi hus modi ẽ
uidaicus populus ꝑsingula ad aptandꝰ. Ait enĩ
infine parabole. Sic erit ⁊ generatiom huie pessime
Añ legẽ regnabat diabolꝰ in popło udaico: dũ legis
naturalis transgressores etant. Ad euiꝰ transgͥssioes
tis. inimundus sp̃e ab illo popło recessit. ñ habens
in eo tantã nocendi potestatẽ. quantã ⁊ ante legẽ.
Tñ sciendũ ẽ. quia ñ ab hominib recessit. s hie de ui¬
daico popło indiserete agitur. Quidam em̃ inter eos.
summe boni semꝑ inuenti sunt. Exiens itaq diabol
ad gentes transuut. apud quas usq adꝑdicationẽ apo¬
stolor demoratus ẽ. Qui cũ pͥus eẽnt humidi ⁊ in car¬
nalib uoluptatib fluitantes. facti sunt aridi .i. firmi
fortia corda gentilisi tircuiens. ⁊ñ inueniens ibi re¬
quiẽ. ad antiquũ populũ iudaicũ reũtit᷑. ⁊ pꝰ aduen¬

Expanded text:
r eam inhabitat intus. Nequiores dicuntur, quia graviora sunt peccata post baptismum quam ante. Homini hujusmodi est Judaicus populus per singula adaptandus. Ait enim in fine parabolae: Sic erit et generationi huic pessimae. Ante legem regnabat diabolus in populo Judaico, dum legis naturalis transgressores erant, ad cujus transgressiontis, immundus spiritus ab illo populo recessit, non habens in eo tantam nocendi potestatem, quantam et ante legem; tamen sciendum est, quia non ab omnibus recessit, sed hic de Judaico populo indiscrete agitur, quidam enim inter eos summe boni semper inventi sunt. Exiens itaque diabolus, ad gentes transivit, apud quas usque ad praedicationem apostolorum demoratus est. Qui cum prius essent humidi, et in carnalibus voluptatibus fluitantes, facti sunt aridi, id est firmi, a arida, id est fortia corda gentilium circuiens, et non inveniens sibi requiem, ad antiquum populum Judaicum revertitur, et post adven
Abbreviated transcription (Latin):
lunt credere.¶Regina austri. Legr in paralipome¬
non ⁊ libro regũ. quod regina saba ꝑ multas diffi¬
cultates telicto suo imꝑio uenit in iudeã atioire
sapientiã salomonis. ⁊ ei multa munera defercis.
ab eo pła recepit. Cont̾o. Non solum nimuitȩ con¬
demnabt̃ eã comꝑatione. s etiã regina austri. qr
ab ultimis t̾rȩ finib uenit audire sap̃iã salomõis.
sine lege. sine propħis. Iudaica uͦ
uidet oꝑa. ⁊ tam̃ sapientiã eius ñ uult audire¬

Expanded text:
lunt credere. Regina austri, etc. Legitur in Paralipomenon, et libro Regum quod regina Saba per multas difficultates, relicto suo imperio, venit in Judaeam audire sapientiam Salomonis, et ei multa munera deferens, ab eo plura recepit . Continuatio. Non solum Ninivitae condemnabunt eam comparatione, sed etiam regina austri, quia ab ultimis terrae finibus venit audire sapientiam Salomonis sine lege, sine prophetis. Judaica vero videt opera, et tamen sapientiam ejus non vul
Abbreviated transcription (Latin):
unde achoͣmte dicuntur. Nã beel qͥdẽ ipse ẽbaal
ebub autẽ muscha uoeatur. Beel ⁊ebub gͦ. baal
spurcissimo ritu ł noĩe. pͥncipem demonior eognomi¬
nant. Sciens iħs cogitationes eoꝵ. Non ad dicta s
ad eogitationes respondet. ut uel sic cõpellerent᷑
credere potentiã eiꝰ: hȩc argum̃tatio plus dicta ẽ ad
edificationẽ fideliũ ⁊ scͥpta. quã ad eoactionẽ pha¬
riseor ħ argumentatio ꝑ directã ratiocinationẽ facta. par¬
tẽ adũsarii ad falsũ ducit. Cum enĩ eũ dicerent in potes¬
tate beeldebub demonia eicere. hanc sententiã ad hoc
inconueniens ducit. quod si ꝑdemonem demones eice¬
ret. tẽ demones destructionẽ sui regni quererent. quȩ
argumentatio sic ordinatur. Si ego eicio demonia
inbeelzebub: tunc sathanas sathanan eicit: cosi
sathanas sathanan eieit: tunc sathanas sathane
contrars ẽ. ⁊ ita a se diuisus. hanc consequentiam

Expanded text:
pse est Baal; Zebub autem musca vocatur. Beelzebub ergo Baal spurcissimo ritu, vel nomine principem daemoniorum nominabant. Sciens Jesus cogitationes eorum, etc. Non ad dicta, sed ad cogitata respondet, ut vel sic compellerentur credere potentiam ejus. Vel: Haec argumentatio plus dicta est ad aedificationem fidelium, et scripta, quam ad correctionem Pharisaeorum. Haec argumentatio per discretam ratiocinationem facta, partem adversarii ad falsum ducit. Cum enim eum dicerent in potestate Beelzebub daemonia ejicere, hanc sententiam ad hoc inconveniens ducit, quod si per daemones ejiceret, tunc daemones destructionem sui regni quaererent, quae argumentatio sic ordinatur. Si ego ejicio daemonia in Beelzebub, tunc Satanas Satanam ejicit, et si Satanas Satanam ejicit, tunc Satanas Satanae contrarius est, et ita a se
Abbreviated transcription (Latin):
mniuitas ⁊ ꝑ reginã. totus gentił popłs ad fidẽ
conũsus designat᷑. Numurtȩ enĩ. significant eos
qui peccare desistunt. Regina uͦ. eos qͥ peccare
nesciunt. Penitentia enĩ peccatũ ab oletas ap̃ia
cauet. Hec ideo d̾r quod regina ñ peccauisset. s qͥa
de peccatis eius scͥptura nicħ didiẽ. immo eã sapĩe
studuisse asserit.Cũ immundus sp̃e Gentiles cõ¬

Expanded text:
Ninivitas et reginam, totus gentilis populus ad fidem conversus significatur. Ninivitae enim significant eos qui peccare desistunt. Regina vero eos qui peccare nesciunt. Poenitentia enim peccatum abolet, sapientia cavet. Nec ideo dicitur, quod regina non peccavisset, quia de peccatis ejus Scriptura nihil dicit, imo eam sapientiae studuisse asserit. Cum immundus spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c querebat iudeoꝵ querebat salutẽ. ñ eoꝵ destruc¬
tionem. ⁊ideo eis insultantib ñ redamauri. s
om̃ia equanimit̾ ꝑtulit. usq ad diẽ resurrectiois.
M ulta aũt in hac auctoritate ponunt᷑. que ad rei
p̃sentis confirmationẽ ñ ꝑtinent. s. totꝰ locꝰ illiꝰ
septure. grã partis induertur uerba auctoritatis
ens minor me factus ẽ quẽ elegi ad opꝰ cui ñ erat
alius idoneus. dilectus m̃s sp̃ałr. in quobene

Expanded text:
 quaerebat Judaeorum salutem, non eorum destructionem, et ideo eis insultantibus non reclamavit, sed omnia aequanimiter pertulit, usque ad diem resurrectionis. Multa autem in hac auctoritate ponuntur, quae ad rei praesentis confirmationem non pertinent, sed totus locus illius Scripturae gratia Patris inducitur. Verba auctoritatis ens, minor me factus est, quem elegi, ad opus cui non erat alius idoneus, dilectus meus specialiter, in quo bene
Abbreviated transcription (Latin):
passionib accidisse. Namqui calũniant᷑ illa q̃ oclis
uident. manu tenent. utilitate sentiunt. quid acturi
sunt de his que decelo ueniunt: utiq respondebt.
⁊ magos megypto multa signa fecisse decelo. Res¬

Expanded text:
us accidisse. Nam qui calumniantur illa quae oculis us accidisse. Nam qui calumniantur illa quae oculis vident, manu tenent, utilitate sentiunt, quid acturi sunt de his, quae de coelo veniunt? Utique respondebunt et magos, in Aegypto multa signa fecisse de coelo. Res
Abbreviated transcription (Latin):
reddituri estis rationẽ calũnie ur̃e: Ociosũ qͥd̃
uerbũ ẽ. quod sine utilitate audientis ł loquen¬
tis ꝓfertur. Ad quod probandũ. subiungit. Et
ubis enĩ tius iustificabis ⁊ ex ũbis tuis condẽ¬
nabis. Ex precedentib adhuc pendet sententia. ubi
ait. Ex abundantia cordis os loquit᷑. Hon enĩ e dubi¬
ii. quin dãnetur homo ex u̾bis que protulerit si mala
sunt. eum etiã nullo mͦ poterunt iustificari ex bonis
ubis. nͥ ca ex intimo cordis bona intentione ꝓtulerit.
sic̃ nec caiphas ꝓphando iustificatꝰ ẽ. Tune respondert
quert̃ adbuc illũ in oꝑib temptare. ⁊ quasi n fuerint
signa quȩ uiderant: signa postulant. Respondent gͦ
Magister uolum ate signũ uidere. s. in alio eugłista
quid petant plenius explicatur de terminat eni qr
querebant signũ decelo abco. ł in morẽ heliȩ. signũ
de sublum uenire cupiebant. Tin similitudine samu¬
eł tẽpore estiuo contͣ naturã loci mugire tonitrua.

Expanded text:
reddituri estis rationem calumniae vestrae? Otiosum quidem verbum est, quod sine utilitate loquentis vel audientis profertur; ad quod probandum subjungit: Ex verbis enim tuis justificaberis: et ex verbis tuis condemnaberis. Et ex praecedentibus adhuc pendet sententia, ubi ait: Ex abundantia cordis os loquitur. Non est enim dubium, quin damnetur homo ex verbis quae protulerit, si mala sunt, cum etiam nullo modo poterit justificari ex bonis verbis, nisi ea ex intima cordis bona intentione protulerit, sicut nec Caiphas prophetando justificatus est. Tunc responderunt quaerunt adhuc illum in operibus tentare, et quasi non fuerint signa, quae viderant, signa postulant. Respondent ergMagister, volumus a te signum videre. Sed in alio evangelista quid petant plenius explicatur. Determinat enim, quia quaerebant signum de coelo. Vel in morem Heliae, signum de sublimi venire cupiebant. Vel in similitudinem Samuelis, tempore aestivo contra naturam loci mugire tonitrua,
Abbreviated transcription (Latin):
uentes catbolici. Posst̃ ⁊̃ dici filumali rĩ heretici.
quia st̃ exeodẽ eugłii semine. ⁊ xp̃i nomine ꝓ¬
creati. sẽpͣuis oppimonib ad falsa dogmata
conũtuntur. S ꝑhoc quod dic̃ eos inmedio tri¬
tici seminatos. tudentur illi significari. qͥuirius
eccłiam s mundũ interp̃tatus ẽ. bene intelligunt᷑
heretici. quiñ exsocietate uniꝰ ȩeclie ł unsꝰ fidei .s.
societate solius nominis xpĩan in boc mundo ꝑmis¬
centur bonis. Atilli qui in eadẽ fide mali sunt.
paleis potius quã ditamis deputent᷑. quia palee
ĩ fundamentũ ipsũ d̾r. cũ frumento radiecq cõ¬
mune. In illaquippe sagena qua concludtintui
boni ⁊ mali pisces: ñ absurde mali catholici intelli¬
guntur. Aluid enĩ ẽ mare quodmagis mundũ
istũ significat: Aliud sagena. quȩ uniꝰ fidei ł unsꝰ
eccłiȩ cominunionẽ uidetur ostendere. Int̾ hereticos
uͦ ⁊malos catolicos hoc inter ẽ quod heretici falsa

Expanded text:
filii mali etiam haeretici, quia ex eodem Evangelii semine et Christi nomine procreati, pravis opinionibus ad falsa dogmata convertuntur. Sed quod dicit eos in medio tritici seminatos, quasi videntur illi significari qui unius um interpretatus est, bene intelliguntur haeretici, quia non societate unius Ecclesiae vel unius fidei, sed societate solius nominis christiani in hoc mundo permiscentur bonis: ut illi qui in eadem fide mali sunt, palea potius quam zizania deputentur; quia palea etiam fundamentum ipsum habet cum frumento, radicemque communem. In illa plane sagena, qua concluduntur et mali et boni pisces , non absurde mali catholici intelliguntur. Aliud est enim mare, quod magis mundum istum signifiEcclesiae communionem videtur ostendere. Inter haereticos et male catholicos hoc interest, quod haeretici falsa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in beelzebub eicere demonia. qͥb ante responsũẽ.
& alii temptantes. signũ de cȩlo querebant. Quib
amodo respondet. dicens se ñ decelo signũ dare. qd
indigni erant uidere. s de profundo inferni. qͣle ẽ.
ce lib̾atus. hoc tale signsi accipit. ⁊ ꝑ hoc dedit eis.
signũ incarnationis. ñ diuinitatis. passionis. ñ glori

Expanded text:
eelzebub ejecisse daemonia, quibus ante responsum est. Et alii tentantes, signum de coelo quaerebant, quibus amodo respondet, dicens se non de coelo signum dare, quod indigni erant videre, sed de profundo inferni, quale estce liberatus: Hoc tale siguum accipient, et per hoc dedit illis signum incarnationis, non dignitatis, passio
Abbreviated transcription (Latin):
solũ pater dedit michi illos. qui ꝑme babent accessũ ad
ipsũ. s etiã quod notificatũ ẽ nom meũ. hocẽ ꝑ patit
patris ascͥbitur &intellige ħ filiũ in carnatũ: ⁊econũso
Demo nouit ꝑatre n filius. Incarnatio eñ dei ubi pa¬
tris ⁊ diuine maiestatis notificatio fuit: ut ostendatur
uelare. Ostenditur ⁊̃ quedã identitas notitie int̾patrẽ ⁊
filiũ. ⁊ familiaritas filii ad patrẽ. Non enĩ dixit ⁊ eiu uo¬
luerit pat̾ reuelare. s drnit. ⁊ cui uoluentfi. li reuela¬
sic̃ submonuit iohs. Ad hoc enĩ tendebat cõmenda
uenirent. A hoc ẽ. Uenite. Passib fidei qui labora¬
tis in lege.i. in uigo legis. quod neq uos neq pa¬
tres ur̃i portare potiustis. ⁊ honerati estis ponde
exemplo eẽ mites. ut ñ murmuretis. ⁊ humiles. ut ad¬
ũsa patient̃ toleretis. ⁊ hoc mͦ quietẽ mentis haben¬
do. inuenietis tandẽ requiẽ sempiternã aĩãb ur̃is.
re a scelere. bona uelle. malu nolle. Amare om̃s

Expanded text:
solum Pater dedit mihi illos, qui per me habent accessum ad illum, sed et quod notificatum est nomen meum, hoc est per ic incarnatum. Et e converso, nemo novit Patrem nisi Filius, incarnatio enim verbi Dei Patris, et divinae majestatis notificatio fuit, ut ostendatur t Filius revelare. Ostenditur enim quaedam identitas notitiae, inter Patrem et Filium, et familiaritas Filii ad Patrem: non enim dixit, cui voluerit Pater revelare, sed dixit, cui voluerit Filius revelasicut submonuit Joannes. Ad hoc enim tendebat commendatvenirent. Et hoc est: Venite passibus fidei, qui laboratis in lege, id est in jugo legis, quod neque vos, neque patres vestri portare potuistis, et onerati estis, pondeexemplo meo, esse mites, ut non murmuretis, et humiles, ut adversa patienter tolleretis. Et hoc modo quietem mentis habendo, invenietis tandem requiem sempiternam animabus vestris. re a scelere, bonum velle, malum nolle, amare omnes
Abbreviated transcription (Latin):
uisus ẽ. Isaias qͦ umicheas. ⁊ multi alii prophe uide¬
runt głam dei. qui etiã propt̾ea uidentes st̃ appel¬
lati. S. alonge aspicientes ⁊ quasi salutantes. per
speculũ ⁊ in enigmate uidert̃. Apłi uero in presen¬
tia habentes dnm̃. conuescentes q ei. ⁊ quȩc̃q uo¬
luisset int̾rogando discentes. nequaꝗͣ ꝑ angelos
aut uarias species uisionũ opꝰ habebant doceri.
di: uos intelligite parabolã. quib commitunt᷑
om̃is qui audit u̾bũ regni .i. p̃dicationẽ meã quȩ
ad regnii celoꝵ adipiscendũ ualet. ⁊ ñ intelligit.

Expanded text:
lii prophetae, viderunt gloriam Domini, qui etiam propterea videntes sunt appellati. Sed a longe aspicientes, et quasi salutantes per speculum, et in aenigmate viderunt. Apostoli vero in praesentia habentes Dominum, convescentesque ei, et quaecunque voluissent interrogando discentes, nequaquam per angelos aut varias species visionum opus habebant doceri. Dei, vos intelligite parabolam, quibus committuntOmnis qui audit verbum regni, id est, praedicationem meam, quae ad regnum coelorum adipiscendum valet,
Abbreviated transcription (Latin):
eccimmꝰ inforo.i. in ierłm uͥ om̃s conueniebant .i.
gaudiũ ũrȩ tedemptionis p̃dicauimꝰ. ⁊ uos qͥ eratis
nob̾ eoe quales quia de eadẽ gente ⁊ promissiõe.
noltustis saltare .i. mente ⁊ corpore de redenptiõe
uta congaudere. Ioħs ⁊ alii ꝓpħe lam̃tauerunt.¬

Expanded text:
in Jerusalem, ubi omnes conveniebant, id est gaudium vestrae redemptionis praedicavimus, et vos, qui eratis nobis coaequales, quia de eadem gente et promissione, noluistis saltare, id est mente et corpore, de redemptione vestra congaudere. Joannes et alii prophetae lament
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃absꝙ ratiõe placet tibi hoc. quic quid enĩ
ret se tumorẽ danmnare. Quod u̾ subdit. ita pater qm sic
placitu ẽ nbi blandientis affectu loquit᷑ ad patrẽ. ut cep¬
tum in apłis beneficiũ compleatur hoc enĩ plaeitũ ẽ¬
illi. ut humił redeat. qui suꝑbiendo recessit ab illo.
Unde seq̃r. Oĩa sunt michi traditi apatre meo ꝗ d.¬

Expanded text:
tamen sine oratione placet tibi hoc, quidquid enim tamen sine oratione placet tibi hoc, quidquid enim ret se tumorem damnare. Quod vero subdit, ita Pater, quoniam sic placitum est tibi, blandientis affectu loquitur ad Patrem, ut coeptum in apostolis beneficium compleatur. Hoc enim placet illi, ut humilis redeat, qui superbiendo recessit ab illo, unde sequitur: Omnia sunt mihi tradita a Patre meo,
Abbreviated transcription (Latin):
que neq predicatione neq miraculis credere uo¬
luistie Ca si in sodomis. Sodomite peccatores
fecit ineis huiꝰ modi uirtutes. q ñdũ tempus
erat predicationis.nec aduentꝰ xp̃i. Quare aũt¬
grãm noluit offerre eis qui consensuri erãt.
ipse nouit. qui omnnia nouit. Seiendũ ẽ. qr
capharnaũ uilla pulcherrima interptatur. q̃
miractilis dm̃i choruschauit. s hocs in contͣria
Nilł tp̃r. Quia sciebat multos de hae questio e
dubitaturos. respondet cogitatioib eoꝵ dicens.
.i. qui potes reuelare cui uis occulta consilia tua.
⁊ eadẽ potes alus occultare. ut iã celũ ñ dican¬
fuit. ⁊ cȩt̾a huiꝰ modi a sapientib u prudentib
sapientes in diuinis. ⁊ prudentes.i. astuti.
in humanis. ⁊ ea quȩ aliis sunt occulta re¬
uelasti partiulis .i. humilib. Reuelasti dico
in parte ⁊ si ñ extoto: mne aliquis iterai instet.
⁊ querat cur hoc sit. subiungit. Ita sit pater
qm̃ sic ẽ placitsĩ ante te .i. in conspectu tuo. nec

Expanded text:
e praedicationi meae, neque miraculis credere voluisti? Quia si in Sidone, etc. Sodomitae peccatores fecit in eis hujusmodi virtutes, quia nondum tempus erat praedicationis, nec adventus Christi. Quare autem noluit gratiam offerre eis qui consensuri erant, ipse novit qui omnia novit. Sciendum est, quia Capharnaum pulcherrima villa interpretatur, quae mietc. Quia sciebat multos de hac quaestione dubitaturos, respondit cogitationibus eorum dicens:  qui potes revelare cuivis occulta consilia tua, et eadem potes aliis occultare, ut jam coelum non dicanfuit, et caetera hujusmodi a sapientibus et prudentibus, id sapientes in divinis et prudentes, id est astuti in humanis, et ea quae aliis sunt occulta, revelasti parvulis, id est humilibus. Revelasti dico in parte, et si non ex toto, et ne aliquis iterum instet, et quaerat cur hoc sit, subjungit: Ita fit, Pater, quoniam placitum est ante te, id est in conspectu tuo, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tracta gra sua noluit eũ uisitare s. ꝓmisit ex
eecari om̃ino. & in obstnationẽ cadere. hõ uͥ conditus
ẽ in minori intelligentia ⁊ infirmiori suba. qr ñ ha¬
buit tantã capacrtatẽ intelligentię. nec tantã facul¬
tate exequendi. P otuit gͦ falli alio suadente. ⁊ cũ
peccauit adam putauit dm̃n facile posse reconeilian
s iideo noluit utorẽ suam scandalitare. Qm̃ gͦ ex
gra dei humiliauit se hõ. ⁊penitint. Similit eũ
alii peceant. in adulterio. gula. ⁊ similib ex infir¬
mitate carnis. ⁊ humiliaut se. recognoscentes in¬
uisitat eos ⁊ ad penitentiã inuitat. ⁊ saluat. Itẽ

Expanded text:
noluit eum visitare, sed permisit eum aecari omnino, et in obstinatione eadem cadere. Homo vero conditus est in minori intelligentia, et infirmiori substantia, quia non habuit tantam capacitatem intelligentiae, nec tantam facultatem exsequendi. Potuit ergo falli alio suadente, et cum peccavit Adam, putavit facile Deum posse reconciliare sibi, et ideo noluit uxorem suam scandalizare. Quoniam eratia Dei humiliavit se homo et poenituit. Similiter alii, cum peccant in adulterio, gula, et similibus ex infirmitate carnis, et humiliant se, recognoscentes invisitat eos, et ad poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiauit. ⁊ remissionẽ peceatoꝵ p̃dicauit. regnũ
ita lex. mala interptatione iudcoꝵ constringit᷑.
ne annuntiare xp̃m uideatur. tn lex discipulos
suos mitait ad intuenda oꝑa xp̃i. ut considerent
uitatẽ remouet dicens. Quid existis in desertũ
.i. leue qui om̃i uento ł prosperitatis ł adu̾sita¬
tis. huc ⁊ illuc flectit᷑: S tam̃ quio existis ui¬
dere: Ne iterũ cõmotũ ẽẽ eũ aliqͣ cupiditate uane
głe crederent ut uidelicet xp̃msiellet facere. ł
aliquid huimodi. ideo uanã głam ab eo remo

Expanded text:
nuntiavit, remissionem peccatorum praedicavit, regnum ita lex mala interpretatione Judaeorum constringitur, ne annuntiare Christum videatur, tamen lex discipulos suos mittit ad intuenda opera Christi, ut considerent vitatem removet, dicens: Quid existis in desertum est levem, qui omni vento vel prosperitatis vel adversitatis, huc et illuc flectatur? Sed iterum, quid existis videre? Ne iterum commotum eum aliqua cupiditate vanae gloriae credant, ut videlicet Christum se velle facere, vel aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ denario conficit᷑. ⁊ feruentis etatis numerus est
comugatis deputat᷑. qui adhuc in feruore pug¬
ne sunt. dũ ardorẽ libidinis omnino refrenare ñ
posst̃. ⁊tam̃ infide st̃ quod ꝑternariũ intelligitur.
⁊ precepta legis obseruant. quod ꝑdenariũ notat᷑.
Sexagenarius autẽ continentib actiuis congruit.
qui ex senatio ⁊ denario conficitur. ⁊ numerus ma¬
ture ⁊ frigescentis ętatis ẽ. Senats ꝑfectionẽ expͥ¬
mit. quia in sex dieb dñs omnia compleuit. ⁊ sena¬
rius ex suis diuidentib conficitur. Benariꝰ uͦ ut dic¬
tum ẽ decalogũ significat. Merito gͦ continentib
datur qui iam carnẽ edomuert̃. ⁊ a tẽptationib

Expanded text:
 denario conficitur, et ferventis aetatis numerus est,  denario conficitur, et ferventis aetatis numerus est, conjugatis deputatur. Qui adhuc in fervore pugnae sunt, dum fervorem libidinis omnino refrenare non possunt, et tamen in fide sunt, quod per ternarium intelligitur, et praecepta legis observant, quod per denarium denotatur. Sexagenarius autem continentibus activis congruit, qui ex senario et denario conficitur, et numerus maturae et frigescentis aetatis est. Senarius perfectionem exprimit, quia in sex diebus Dominus omnia conplevit, et senarius ex suis dividentibus conficitur: denarius vero, ut dictum est, decalogum significat. Merito igitur continentibus d
Abbreviated transcription (Latin):
nulł temptationũ doctrinis sustentati. nec caritate
spinas. Spinȩ sc̃ diuitie. quę multis sollicitudinib
m̃tes hominum pungunt. que nunia cupiditate ho¬
mines a bono oꝑe retrahunt. Alia cecideit in terrã bo¬
nam. Terra bona fidelis electoꝵ conscientiae. que cõ¬
mendatũ sem̃ ubi dei libenter excipit. ⁊ ad fructũ ꝑ¬
uita. ⁊ contẽplatiui. Debet autẽ pͥncipalis ẽe diuifio.
fructus. actiuis datur. Centenariꝰ uero contẽplatiuis.
Quia ut beda reffeit in sinistra tisq ad centenaruui nume¬
rũ antiqui solent computare. Centenarius uͦ. in dex¬
terã transferebatur. Uñ ⁊̃ uiuenalis. Iam dextra cõ¬
putat
annos. Cũ gͦ sinstra tẽporalia
limplexabitur me:. Merito actis licite temporalib uten¬
tib. num̃i sinistre deputant᷑. Contẽplatiuis uͦ solis
celestib titentib. numerus dexttre addiscitur. Cente¬
natius enĩ quia ꝑfectus ẽ ⁊ celestia significat: con¬
templatiuis conuenit. Tricenars uͦ qui externario¬

Expanded text:
n charitate spinas, etc. Spinae sunt divitiae, quae multis sollicitudinibus mentes hominum pungunt, quae nimia cupiditate a bono opere retrahunt. Aliud vero cecidit in terram bonam. Terra bona fidelis electorum conscientia est, quae commendatum semen verbi libenter excipit, et ad fructum pvita et contemplativa. Debet autem esse principalis divisio fructus activis datur, centenarius vero contemplativis, quia, ut Beda refert, in sinistra usque ad centenarium numerum antiqui solebant computare. Centenarius vero in dexteram transferebatur, unde Juvenalis:. . . . Jam dextera computat annos. Cum ergo sinistra bona temporalia extera illius amplexabitur me . Merito activis licite temporalibus utentibus, numerus sinistrae deputatur. Contemplativis vero solis coelestibus vacantibus, numerus dexterae addicitur. Centenarius enim, quia perfectus est et coelestia significat, contemplativo convenit. Tricenarius vero, qui ex ternario
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uocari apłi. de quib certũ erat quod nulliꝰ
eiciunt. multomagis hoc de magistro eor creden¬
dũ ẽ. Ideo iꝑsi: hoc siue de exoreistis siue de aplis
potest legi.q.o. Quia exorcistȩ ur̃i ꝑ inuocationẽ
dei demoma eiciebant. ert̃ causa dãnatiõis iude¬
oꝵ. cũ iudei uideant puros homines ⁊ mioris me¬
riti posse diuma uirtute demonia eicere. ⁊ tñ ħ
defilio dei presumunt dubitare. Erunt gͥ uidices.
sub discipulatu meo miracula facientes. mee uir¬
tutis sunt testes. ⁊ uestrã nequitiã dãnantes:

Expanded text:
sunt vocari apostoli, de quibus certum erat, quod nulliuanctum daemonia ejiciunt, multo magis hoc de magistro eorum credendum est. Ideo ipsi, etc. Hoc de exorcistis, vel discipulis potest legi. Quia exorcistae per invocationem Dei daemonia ejiciebant, erunt causa damnationis Judaeorum, cum Judaei videant puros homines, et minoris meriti, posse divina virtute daemones ejicere, et tamen hoc de filio Dei praesumunt dubitare. Erunt ergo judicestoli, qui sub discipulatu meo miracula facientes, meae virtutis sunt testes, et vestram nequitiam damnantes,
Abbreviated transcription (Latin):
potũ dedit aque frigide uni exminimis iftio: tẽ.
Quia aliquis poterat dicere ⁊ causari. pauꝑtate pro¬
inbeor. itenuitas me retinet. hospitał ẽẽ ñ possũ.
huiꝰ uulm̃ medicatus ẽ ihe leui precepto dicens ut
calieẽ aquȩ frigide bono animo porrigamꝰ. frigi¬
de inquit aquȩ. ñ calide. ne etiã incalida pauꝑta¬
tis pemria. ⁊ lignoꝵ occasio querẽtur.s & factũ est.
Postquã discipulos suos dñs mittens ad predieati¬
onẽ Uuiꝰmodi ũbis instituit. & ipse etiã quod do¬
cuerat ũbis factis impleuit. offerens pͥmã predi¬
eationẽ uideis.

Expanded text:
potum dederit aquae frigidae uni ex minimis istis, etc. Quia aliquis poterat dicere et causari, paupertate prohibeor, et tenuitas me retinet, hospitalis esse non possum, hujus vulneri medicatus est Jesus levi praecepto, dicens: Ut calicem aquae frigidae bono animo porrigamus. Frigidae, inquit, aquae, non calidae, ne etiam in calida paupertatis penuria, et lignorum occasio quaereretur. Et factum est, etc. Postquam discipulos suos Dominus mittens ad praedicationem, hujusmodi verbis instituit, ipse etiam quod docuerat verbis, factis implevit, offerens primam praedicationem Judaeis.
Abbreviated transcription (Latin):
i tumulus mortuoꝵ. fitura gͦ supplicia ⁊ pene
ꝑpetue quib cruciandi it peccatores. hꝰ. loeiuo¬
uos qui adimaginẽ ipsi facti estis. abhis ꝗui cor¬
Num quid debob cura ẽ deo Cũ utiq bos ꝓreci¬
osior sit passere. S aliud ẽ eura. alus uero ser¬
entia. Non solũ quidẽ d̃s̃ uos ñ obliuiscadur.
s nec etia numetũ capilloꝵ ur̃oꝵ ⁊i hocẽ. Si
aute capilli capitis om̃s numerati sic res. Non
in acti compitationis. s infacultate cogna¬
tionis. Quȩ seruare uolumꝰ bene numeramꝰ qd
meliores .i. maiores meriti ⁊ dignitatis. eune¬
tio lolatilib cełi. Om̃is gͦ qui confitebit ne.¬

Expanded text:
 tumulus mortuorum. Futura ergo supplicia, et poenae perpetuae, quibus cruciandi sunt peccatores, hujus loci voobliviscitur, vos, qui ad imaginem Dei facti estis, ab his, qui occiat apostolus: Numquid de bobus cura est Deo? Cum utique bos preciosior sit passere. Sed aliud cura, aliud scientia. Non solum dico, quod Deus vos non obliviscitur, sed nec etiam nt capilli capitis numerati sunt omnes , non in actu computationis, sed in facultate cognitionis. Quae servare volumus, bene numeramus, qmeliores , id est majoris meriti et dignitatis cunctis volatibus coeli. Omnis ergo, qui confitebit
Abbreviated transcription (Latin):
uidit. ⁊ tam̃ credere noluit: ideo nimuite qui gen¬
tiles st̃ surgent in iudicio eũ generatiõe ista. ñ
ut cos iudicent potestate: s comparatione. Nini¬
uite enĩ. sine signis ad penitentiã st̃ conũsi.
Iudei uero. nec ꝑ signa uoluert̃ conũti. Quã cõpa

Expanded text:
vidit, et tamen credere noluit, ideo Ninivitae, qui gentiles sunt, surgent in judicio cum generatione ista, non ut eos judicent potestate, sed comparatione. Ninivitae enim sine signis ad poenitentiam conversi sunt, Judaei vero nec
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sic legi illud quod d̾r. sic erit filiꝰ hominis in
corde terre. ⁊ hoc ẽ incordeterrenoꝵ.i. inpotestate
eoꝵ. ut suꝑ eũ cor suũ expleant. trib dieb ⁊ttͥb
noctib. Anocte enĩ qua traditus est usq ad dilu¬
culũ resurtectionis. fuit in potestate eoꝵ. Sic gͦ mue¬
ꝑ grãm noui testamenti ⁊ participationẽ resurrec¬
tionis xp̃i audiremꝰ. fiustis aliquando tenebre
ñc aũt lux in dño. insinuat nob̃ quodam mͦ. qd̃
a nocte dies sumat initiũ. Sic̃ enĩ pͥmꝰ dies ꝓpt̾
lapsũ hõĩs futurũ aluce innoctẽ. ita isti propt̃
hominis reparationẽ a tenebris in lucẽ cõputant᷑.¬

Expanded text:
erit Filius hominis in corde terrae; hoc est in corde terrenorum; id est in potestate eorum, ut super eum cor suum expleant tribus diebus et tribus noctibus. A nocte enim qua traditus est usque ad diluculum resurrectionis, fuit in potestate eorum. Sic ergo inveper gratiam Novi Testamenti et participationem resurrectionis Christi audiremus, Fuistis enim aliquando tenebrae nunc autem lux in Domino ; insinuat nobis quodam modo quod a nocte dies sumat initium. Sicut enim primi dies propter futurum hominis lapsum a luce in noctem ; ita isti propter hominis reparationem a tenebris ad lucem computant