comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dane: ac deinde intulit. et agebat᷑ aspũ
in desertũ. ne qͥd contra eũ ualuisse sp̃c
putaretur inmundus. qͥ plenus spũ
sc̃õ qͦ uolebat gradiendo. queq uolebat
agebat. Nam et infra ubi manifeste a
diabolo assumptus. siue statutus asseri¬
tur. non eius inbeculitas. sedinimici suꝑ¬
bia qͥ uoluntatẽ saluatoris necessitatem
puratarguitur. Non gͦ uirtute sp̃c ma¬
li. iħs agitur indesertum: sed uolunta¬
te sui sp̃c boni locum certaminis quo
aduersariũ sternat. deuictoria certus.
ingreditur: Ubi nob̃ pariter ordinem
recte conuersandi p̃monstrat: ut post
acceptam uidelicet inbaptismo remis¬
manna deserti sola eterne uite gau¬
dia discamus esurire Et nichil man¬
ducauit in illis dieb. et consummatis i
esuriit. Quadragesima. ieiunioꝵ ha¬
bet auctoritatẽ. et inueterib libris ex
ieiunio moysi et heliȩ. et ereuuangłio.
qͥa totidẽ dieb dñs icunauit. demon¬
strans euuangłium ñ dissentire alege

Expanded text:
dane, ac deinde intulit: Et agebatur in Spiritu dane, ac deinde intulit: Et agebatur in Spiritu in desertum, ne quid contra eum valuisse spiritus putaretur immundus, qui plenus Spiritu sancto, quo volebat gradiendo, quaeque volebat agebat. Nam et infra ubi manifeste a diabolo assumptus sive statutus asseritur, non ejus imbecillitas, sed inimici superbia qui voluntatem Salvatoris necessitatem putat, arguitur. Non ergo virtute spiritus mali Jesus agitur in desertum, sed voluntate sui spiritus boni locum certaminis quo adversarium sternat, de victoria certus ingreditur. Ubi nobis pariter ordinem recte conversandi praemonstrat, ut post acceptam videlicet in baptismo remismanna deserti sola aeternae vitae gaudia discamus esurire. Et nihil manducavit in illis diebus: et consummatis illis, esuriit. Quadragesima jejuniorum habet auctoritatem, et in veteribus libris ex jejunio Moysi et Eliae , et ex Evangelio, quia totidem diebus Dominus jejunavit, demonstrans Evangelium non dissentire a lege
Abbreviated transcription (Latin):
ximus innuitur totã eccł̃iȩ ꝑfectionem
inxp̃i fide et gr̃a consistere quȩ apatriar¬
chis pͥmo agnita: apostoloꝵ ẽ latius uo¬
ce diffamata. Hecesse nom̃ aliud subcȩlo
inquo oporteat nos saluos fieri. quomͦ in
quadraginta duob nulla ẽ particula.
quȩ non equalib tricennarii numeri
contineatur inpartib: Tricenarius ergo
numerus suis partib qͣdragesimũ com¬
plet. et scđ̃m. qͥa dñs ȩccłiam sui baptis¬
matis sacramentis. et nunc laborantem
temporalit̃ munit et finitis laboribꝰ ad
cusq designabant. quoꝵ unus descrip¬
to eiꝰ baptismate. mox ita subuunxit.
Tc̃ iħc ductus ẽ indesertum aspũ. ut tẽp¬
taretur adiabolo. Alter ita: & statim sp̃c
expulit eum indeserto: et erat ibi . xl. dicbꝰ¬
Ncrum necan conueniret indubiũ a quo
eũ spũ ductum. siue expulsum dicerent
indesertum: Consulte lucas pͥmo posuit.
qͥa ihe plenus sp̃u scõ regressus ẽ abior¬

Expanded text:
ximus innuitur totam Ecclesiae perfectionem ximus innuitur totam Ecclesiae perfectionem in Christi fide et gratia consistere, quae a patriarchis primo agnita, apostolorum est latius voce diffamata. Nec esse nomen aliud sub coelo in quo oporteat nos salvos fieri , quomodo in quadraginta duobus nulla est particula quae non aequalibus tricenarii numeri contineatur in partibus. Tricenarius ergo numerus suis partibus quadragesimum complet et secundum, quia Dominus Ecclesiam sui baptismatis sacramentis, et nunc laborantem temporaliter munit, et finitis laboribus adcusque designant. Quorum unus, descripto ejus baptismate, mox ita subjunxit: Tunc Jesus ductus est in desertum a Spiritu ut tentaretur a diabolo . Alter ita: Et statim Spiritus expulit eum in desertum, et erat ibi quadVerum ne cui veniret in dubium a quo eum spiritu ductum sive expulsum dicerent in desertum, consulte Lucas primo posuit: quia Jesus plenus Spiritu sancto regressus est a Jor
Abbreviated transcription (Latin):
Quorum ultimo dũ iħm ducẽ susce̾pit.
inox aꝑto iordane ꝓmissas olim sedes
dus cecitatis priscȩ tenebras abraham
credente discussit: adueniens incarne.
baptismi nob lauacro cęli ianuas pan¬
dit. & ipsi ꝑfecto uirtutũ cursu. in quo
qͦd ñ uidemus sꝑantes ꝑpatientiã ex¬
pic̾tamus. subeius dẽ ut dictũ ẽ nume¬
ri sacramento: post siccatum xp̃o du¬
ce leti fluuium. ꝓmissa patriȩ cęlestis
pueniemus adregna. Qui qm̃ ipso qͦd
tricennarius inchoauit baptismo tociꝰ
sit eccłiȩ sordes expiaturus: eorumdẽ
ꝙͦ numeroꝵ mystica cognatio declarat.
qQuia udelicet triginta equalib suis
partib computata. paruint amplius
duodetim qͥ ẽ patriarcharũ. et apłoꝵ
partes. tricesimam: unum. quintã deci¬
mam: duodecimã: tria sextã: quinq.
quintam: sex terciã: decc̃ dimidiã: qͥn¬
decim. quȩ simul uncta: quadraginta
duo consummant. Ubi mysticȩ ut di¬

Expanded text:
Quorum ultimo dum Jesum ducem suscipit, Quorum ultimo dum Jesum ducem suscipit, mox aperto Jordane promissas olim sedes,ne, ex quo mundus caecitatis priscae tenebras Abraham credente discussit, adveniens in carne baptismi nobis lavacro coeli januas pandit. Et ipsi perfecto virtutum cursu, in quo quod non videmus sperantes, per patientiam exspectamus sub ejusdem ut dictum est numeri sacramento, post siccatum Christo duce laeti fluvium promissa patriae coelestis perveniemus ad regna. Qui quoniam ipso quod tricenarius inchoavit baptismo, totius sit Ecclesiae sordes expiaturus, eorumdem quoque numerorum mystica cognatio declarat. Quia videlicet triginta aequalibus suis partibus computata pariunt amplius duodecim, qui est patriarcharum et apostolorum bent enim partes, tricesimam, unum; quintam decimam, duo; decimam, tria; sextam, quinque; quintam, sex; tertiam, decem; dimidiam, quindecim. Quae simul juncta, quadraginta duo consummant. Ubi mystice ut di
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicato. ad numerũ septuage¬
simum & septimũ cunc̾ta peccata
ꝑueniunt. Inqͦ numero etiã fit plena
remissio peccatoꝵ. expiante nos car¬
ne sacerdotis nr̃i aquo nc iste nume¬
rus incipit: & reconciliante nos deo.
baptismo ubi numerus iste comme¬
moratur. apparuit. Uerũ p̃misse su¬
ꝑuis expositioni si qͥs resultare uolu¬
erit. dicendo matheum ñ quadragin¬
ta unam. sed quadraginta duos ge¬
nerationes posuisse: quia uixta fidẽ
paralipomenon iechonias ꝓduabus
ꝑsonis. patre scilicet & filio debeat.
computari. intelligat eundẽ nichilo¬
minus numerũ p̃sens ȩccłiȩ tempus
q domino cooꝑante inspẽ futuri sabbi
laborat intimare. Septies enim seni: qͣ¬
draginta duo faciunt: & sex quidẽ ad
opera: septem uͦ adrequiem significan¬
dum ꝑtinere rarus qui dubitet. Vnde
qͥa subspe intrandi in requiẽ. sedulus
ixercetur: septies sena. idẽ quadragin¬
ta duo uiȩ artissime castra metatur.

Expanded text:
multiplicato, ad numerum septuagemultiplicato, ad numerum septuagesimum et septimum cuncta peccata perveniunt. In quo numero etiam fit plena remissio peccatorum, expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et reconciliante nos Deo, baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. Verum praemissae superius expositioni, si quis resultare voluerit, dicendo Matthaeum non quadraginta unam, sed quadraginta duas generationes posuisse, quia, juxta fidem Paralipomenon, Jechonias pro duabus personis, patre scilicet et filio, debeat computari, intelligat eumdem nihil ominus numerum praesens Ecclesiae tempus quo Domino cooperante in spem futuri Sabbati laborat, intimare. Septies enim seni quadraginta duo faciunt. Et sex quidem ad opera, septem vero ad requiem significandam pertinere, rarus est qui dubitet. Unde quia sub spe intrandi in requiem sedulus exercetur, septies sena, id est quadraginta duo viae arctissimae castrametatur.
Abbreviated transcription (Latin):
catum significat. ꝑsuꝑbiam plus aliqͥd
habere cupientis: & integritatem ꝑfectio¬
nemq amitentis: Hoc autẽ septies ꝓp¬
terta ducit᷑: ut motu hominis facta sig¬
nificetur illa transgressio: Ternario enim
numero: incorporea pars hominis signi¬
ficatur. Unde ẽ qͦd extoto corde. ẽxtota
anima: extota mente diligere iubemur
deum: Quaternario uero corpus: Mul¬
tis enĩ modis qua driꝑtita inuenit᷑
natura corporis. Exhis gͦ coniune¬
tis homo constans. ñ absurde. septe¬
nario numero significat᷑. Motus
autem innumeris ñ exprimitur cũ
dicimus. unũ. duo.tria. quatuor. &¬
cetera: sed cum dicimus. semel. bis. t̃
quat. Qua ꝓpt̃ ut diri. ñ septẽ et un¬
decim. sed septies undecim. signifi¬
catur transgressio: Quȩ motu fac¬
taẽ hominis peccantis: hoc ẽ ꝑfec¬
tionis suę stabilitatẽ transgredien¬
tis. cupiditate amplius aliqͥd haben¬
di. Conuenient̃ gͥ undenario septies

Expanded text:
catum significat, per superbam plus aliquid catum significat, per superbam plus aliquid habere cupientis, et integritatem perfectionemque amittentis. Hoc autem septies propterea ducitur, ut motu hominis facta significetur illa transgressio. Ternario enim numero incorporea pars hominis significatur. Unde est quod ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere jubemur Deum . Quaternario vero corpus; multis enim modis quadripartita invenitur natura corporis. Ex his ergo conjunctis homo constans, non absurde septenario numero significatur. Motus autem in numeris non exprimitur, cum dicimus unum, duo, tria, quatuor, etc., sed cum dicimus, semel, bis, ter, quater. Quapropter ut dixi non septem et undecim, sed septies undecim significatur transgressio, quae motu facta est hominis peccantis, hoc est perfectionis suae stabilitatem transgredientis cupiditate amplius aliquid habendi. Convenienter igitur undenario septies
Abbreviated transcription (Latin):
& huius numeri mentionẽ dñs fecit. cũ
eum petrus de dimittendis peccatis frĩs
interrogasset: dit eram. Hon solum sep¬
ties. sed septuagies septies. ẽẽ dimitten¬
dum. Unde recte credit᷑ commemorati-¬
one huius numeri. omnia peccata uis¬
sisse dimitti. Nec temere dñs et frustra
septuagesima et septima generatione
uenit. aboliturus omnia peccata: nͥ qͥa
millo numero aliquid latet. qͦd adsigni¬
ficationem ꝑtineat omnium peccatoꝵ.
hoc autẽ inundenario numero. & septe¬
nario considerandum ẽ Qui numeri mul¬
tiplicati. ad tantũ ꝑueniunt: Nam un¬
decies septem. uel septies unden.lxxuii.
fiunt Vndecim autem: transgressionẽ
denarii significant. At si indenario ꝑfec¬
tio beatitudinis significatur. Unde ẽ etiã
illud. quod om̃s conducti ad iuneã. dena¬
rio remumerãtur: ꝗͦd fit cum septenaria
creatura trinitati creatoris adiungituꝵ:
manifestum ẽ qͦd transgressio denarii pec¬

Expanded text:
et hujus numeri mentionem Dominus fecit, cum et hujus numeri mentionem Dominus fecit, cum eum Petrus de dimittendis peccatis fratris interrogasset. Ait enim: non solum septies, sed septuagies septies esse dimittendum . Unde recte creditur commemoratione hujus numeri omnia peccata jussisse dimitti. Nec temere Dominus et frustra septuagesima et septima generatione venit aboliturus omnia peccata, nisi quia in illo numero aliquid latet, quod ad significationem pertineat omnium peccatorum. Hoc autem in undenario numero et septenario considerandum est. Qui numeri per se multiplicati ad tantum perveniunt. Nam undecies septem, vel septies undeni, LXXVII fiunt. Undecim autem transgressionem denarii significant. At si in denario perfectio beatitudinis significatur, unde est etiam illud, quod omnes conducti ad vineam denario remunerantur , quod fit cum septenaria creatura trinitati Creatoris adjungitur, manifestum est quod transgressio denarii pec
Abbreviated transcription (Latin):
absolutionem corporis ȩternã suscipi¬
endos inrequiẽ Septuagenarius quippe
numerus ꝓpt septimam sabbati adreqͥẽ
eoꝵ significandã: qui iuiuante. xp̃i grãm
decalogum legis impleuerint aptissime
congruit: & intempore resurrectionis in¬
de mutabili dĩ sapientiȩ contemplandȩ
ꝑscła monstret ẽẽ iungendos.
Qui fuit seth. qui fuit addã. qͥ fuit dĩ
Quia xp̃i aliqua iniquitas qui nullam habut.
ñẽ utiq coniuncta iniquitatib hominũ
qͣs insua carne suscepit: ideo numerus pe¬
nes matheum excepto. xp̃o. ẽ quadrage¬
narius. Quia uero iusticie suȩ patrisq
nos expiatos abomni peccato purgatoᷤᷤ q.¬
conungit ut fiat. qͦd ait apostolus. qͥ
autem adheret dño. unus sp̃c ẽ: ideo
inco numero qui ẽ penes lucã. & ipse
xp̃c aquo incipit enumeratio. et ds ad
quem ꝑuenit. connumerant᷑. et fit nume¬
rus. Lxxuii. qͦ signi i ficat᷑ omnium
ꝓrsus remissio & abolitio peccatoꝵ. Nam

Expanded text:
absolutionem corporis, aeternam suscipiabsolutionem corporis, aeternam suscipiendos in requiem septuagenarius quippe numerus propter septimam Sabbati, ad requiem eorum significandam qui, juvante Christi gratia, decalogum legis impleverint, aptissime congruit et in tempore resurrectionis, indemutabili Dei sapientiae contemplandae per saecula monstret esse jungendos. Qui fuit Seth, qui fuit Adam, qui fuit Dei. Quia Christi aliqua iniquitas, qui nullam habuit, non est utique conjuncta iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit; ideo numerus penes Matthaeum, excepto Christo, est quadragenarius. Quia vero justitiae suae Patrisque nos expiatos ab omni peccato et purgatos conjungit, ut fiat quod ait Apostolus: Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est , ideo in eo numero qui est penes Lucam, et ipse Christus a quo incipit enumeratio, et Deus ad quem pervenit, connumerantur, et fit numerus LXXVIII, quo significatur omnium prorsus remissio et abolitio peccatorum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ber: Scito gͦ beatũ lucam hanc genera¬
tionem de lxx interpretum edicione sũp¬
uerum esse possit. d̾s nouerit. Nos sim¬
pliciter ammonemus lectorem. tantam
inter utroq codices inseriȩ temporum
ẽẽ discrepantiã: ut adiluuio usq ad na¬
duutatem abrahȩ inhebraica ueritate
ami cc xcui. inseptuaginta interp̃tũ
translatione. õ. septuaginta.uͭii. repperi¬
antur ẽẽ comp̃hensi. & qͦd quidã chrono¬
graphi medii  horum incedentes
ablata tantum cainan generatione nec
ceteris annis adhebreum exemplar em̃¬
datis. nongentos quadraginta duos an¬
nos cuisdem describant etatis.
Qui fuit mathusale. qui fuit enoch.
Dulchrȩ generationũ ordo abaptihato d̃i
filio. usq addm̃ patrẽ ascendens. septua¬
gesimo gradu enoch habet qͥ dilata mor¬
te translatus ẽ inparadisũ. ut significet
cos qui ingrãm ad optionis filioꝵ exaqͣ
et sp̃u scõ regenerantur. interim post

Expanded text:
ber . Scito ergo beatum Lucam, hanc generaber . Scito ergo beatum Lucam, hanc generationem de Septuaginta interpretum editione sumpverum esse possit, Deus noverit. Nos simpliciter admonemus lectorem tantam inter utrosque codices in serie temporum esse discrepantiam, ut a diluvio usque ad nativitatem Abrahae in Hebraica veritate anni CCXCII in setranslatione M septuaginta septem reperiantur esse comprehensi. Et quod quidam chronographi medii horum incedentes, ablata tantum Cainan generatione, nec caeteris annis ad Hebraeum exemplar emendatis, nongentos quadraginta duos annos ejusdem describant aetatis. Qui fuit Mathusalae, qui fuit Enoch. Pulchre generationum ordo a baptizato Dei Filio usque ad Deum Patrem ascendens, septuagesimo gradu Enoch habet, qui dilata morte translatus est paradisum, ut significet eos qui in gratiam adoptionis filiorum ex aqua et Spiritu sancto regenerantur, interim, post
Abbreviated transcription (Latin):
illius expiauit. Qui fuit inquit na¬
than. qui fuit dauid. qui fuit ies se
Iste qͦ numerus quẽ lucas. m̃ m̃ ex se¬
quitur certissime. ꝓrsus obolitionẽ
indicat peccatoꝵ de quo suo loco iudebi.
hec mireris si lucas adauid usq ad
xp̃m plures successiones. matħs pau¬
posuit: cum ꝑalias ꝑsonas generationẽ
fatearis ẽẽ decursam. Potest enĩ fieri.
ut alii longeuam transegerint uitam.
alterus uͦ generationis uiri inͣmatura¬
ȩtate decesserint. cum uideamus com¬
plures senes cum suis nepotib uiuere
alios uero uiros statim filiis obire sus
ui fuit sela. qui fuit ca̾nan. ceptis.¬
qui fuit arfaxat. Nomen et generatio
cainan: iuxta hebraicam ueritatem. neq
ingenesi. neq inuerbis dierũ inuenit᷑
s arfaxat. sela. uel sale filium. nullo int̃¬
posito genuisse ꝑhibetur. Sic enĩ habes.
Porro arfaxat uixit .xxx. annos. et genuit
sale. Itemq inparalipomenon: Arfaxat
aut̃ genuit sala: qui et ipse genuit he¬

Expanded text:
illius expiavit. Qui fuit inquit Mathan, qui fuit David, qui fuit Jesse. Iste quoque numerus quem Lucas exsequitur, certissime prorsus abolitionem indicat peccatorum, de quo suo loco videbis. Nec mireris, si Lucas a David usque ad Christum plures successiones, Matthaeus pauposuit, cum per alias personas generationem fatearis esse decursam. Potest enim fieri ut alii longaevam transegerint vitam, alterius vero generationis viri immatura aetate decesserint, cum videamus complures senes cum suis nepotibus vivere, alios vero viros statim filiis obire susceptis. Qui fuit Sela, qui fuit Cainan, qui fuit Arphaxat. Nomen et generatio Cainan juxta Hebraicam veritatem, neque in Genesi, neque in Verbis Dierum invenitur; sed Arphaxat Sela, vel Sale filium, nullo interposito genuisse perhibetur; sic enim habes: Porro Arphaxat vixit triginta annos, et genuit Sale . Itemque et Paralipomenon: Arphaxat autem genuit Sala, qui et ipse genuit He
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ insapientia nullatenus ꝓficert.
si naturalẽ intelligentiã quȩ homini¬
bus rationis causa concessa ẽ. ñ habet
Non quia hoc susceptor d̃s eguit. p̃¬
sertim cum supra plenus sapientia
puer fuisse describit᷑ s qͥa hoc ꝓre
medio nr̃e salutis effectus pie sus¬
ceptionis elegit. ut dum caro et a¬
nima rationalis adõ suscipitur. u¬
traq pariter saluaretur.

Expanded text:
tamen in sapientia nullatenus proficeret, tamen in sapientia nullatenus proficeret, si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est, non haberet. Non quia hoc susceptor Deus eguit, praesertim cum supra plenus sapientia puer fuisse describatur, sed quia hoc pro remedio nostrae salutis effectus piae susceptionis elegit, ut dum caro et anima rationalis a Deo suscipitur, utraque pariter salvaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
debeamus qͥ tanta ꝓnobis patiebant᷑
agnoscamus Solent autẽ dicere ar¬
riani. inꝑfectum esse filium. quia di¬
xerit. pater maior me ẽ: sed qͥd mirũ.
si exhumana susceptione minorẽ se
patre asserit incęlo. ex qua subditus
erat etiam parentib interra:
Et matir eius conseruabat omnia
uerba hȩc incorde suo. Siue quȩ intel¬
lexit seu quȩ nec dũ intelligere uerba
euuangelii potuit omnia suo pariter
incorde qͣs ruminanda: & diligentiꝰ
scrutanda recondebat: Discamus g
sc̃e uirginis in omnib castitatem. quȩ
non minus ore pudica. qͣm corpore.
argumenta fidei conseruabat incorde
& si illa ante p̃cepta apłica tacet. cur
cere qͣm discere: Et iħs ꝓficiebat sa¬
piencia: etate. et gr̃a. apud dm ethomi
Hic locus manicheiͦs pariter. & Ines.
apolinaristas expugnat: dñm osten¬
dens uerã carnem. ueram habere. &
animã. Nam sic̃ carnis ẽ ętate. sic ẽ
animȩ. sapientia ꝓficere et gr̃a. Quȩ

Expanded text:
debeamus, qui tanta pro nobis patiantur, debeamus, qui tanta pro nobis patiantur, agnoscamus. Solent autem dicere Ariani imperfectum esse filium, quia dixerit, Pater major me est . Sed quid mirum si ex humana susceptione minorem se Patre asserit in coelo, ex qua subditus erat etiam parentibus in terra Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. Sive quae intellexit, seu quae necdum intelligere verba Evangelii potuit, omnia suo pariter in corde quasi ruminanda, et diligentius scrutanda recondebat. Discamus ergo sanctae virginis in omnibus castitatem, quae non minus ore pudica quam corpore, argumenta fidei conservabat in corde. Et si illa ante praecepta apostolica tacet, cur cere quam discere? Et Jesus proficiebat sapientia, et aetate, et gratia apud Deum et homines. Hic locus Manichaeos pariter et Apollinaristas expugnat, ostendens Dominum veram carnem, veram habere et ana. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
et docti mirentur. respondit. Quasi dĩ
filius intemplo dĩ commoratur. et qͣsi
filius hominis cũ parentib q̃uibẽt regͥd t̃.
Et ipsi ñ intellexerunt uerbũ. quod
locutus ẽ ad illos. Ꝙ descendit cũ illis.
et uenit natareth. et erat subditus illis.
Quantũ pietatis simul cum dño ethu¬
militatis exemplũ. parentes eius non ĩ¬
delligunt uerbũ. quod de sua diunitate
loquitur adillos. et tamen ipse huma¬
nȩ illoꝵ erga eũ sedulitatis ñ ingratus. qͦ
p̃cipiunt descendit & subdit illis. Eͥd
enĩ m agister uirtutis nisi officium pi¬
etatis impleret: qͥd inter nos aliud qͣm
qd anobis agi uellet. ageret: Deferebat
homini deferebat ancille ipsaenĩ dic̃
ecce ancilla dñi Deferebat simulato pa¬
tri: deferebat do uero patri. Eutiq ma¬
trem natus uirginẽ conseruarẽt &¬
castam. utiq apatre. ñ uoluntate. ñoꝑe.
ñ tempore distabat: ut eius uidelicet
exemplis ammoniti. qͥd parentibus

Expanded text:
et docti mirentur, respondet. Quasi Dei et docti mirentur, respondet. Quasi Dei Filius in templo Dei commoratur, et quasi filius hominis cum parentibus quo jubent regreditur. Et ipsi non intellexerunt verbum, quod locutus est ad illos. Et descendit cum illis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Quantum pietatis simul in Domino et humilitatis exemplum? Parentes ejus non intelligunt verbum quod de sua divinitate loquitur ad illos, et tamen ipse humanae illorum erga eum sedulitatis non ingratus, quo praecipiunt descendit, et subditur illis. Quid enim magister virtutis, nisi officium pietatis impleret? Quid inter nos aliud, quam quod a nobis agi vellet, ageret? Deferebat homini, deferebat ancillae. Ipsa enim dicit: Ecce ancilla Domini . Deferebat simulato patri, deferebat Deo vero patri. Et utique matrem natus virginem conservarat et castam, utique a patre non voluntate, non opere, non tempore distabat. Ut ejus videlicet exemplis admoniti, quid parentibus
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ nob̾. ut crescendo et ꝑficiendo
inter paruulos. paulatim eos ad capes¬
senda suȩ uirtutis ac magnitudinis
archana ꝓueheret. Et dirit mat̾ eius
adillum. fili qͥd fecisti nobis sic: ecce pa¬
ter tuus et ego dolentes querebamꝰ te.
& ait adillos. qͥd ẽ quod me querebatis:
nesciebatis. qͥa inhis quȩ patris mei s̃¬
S oportet me esse Non ioseph. qui nicħ
in eius generatione prẽt ministerium
prestitit. & affectum. Unde et ꝓfideli
ministerio & ab euuangłista & abipsa
maria pat̾ appellatur. uel ipse. xp̃c su¬
um negat esse parentẽ. sed simpliciter
& aꝑte qͦ sit uerus sibi pat nobis pari¬
ter & illis insinuat. Non qͦd eũ qͣsi fili¬
um querunt uituperat. s qͥd ei pocuis
cui ȩternus ẽ filius debeat. cogr ocłos
mentis attollere. Quia enĩ ds̃ et homo
ẽ nc̃ excelsa deitatis. nũc infirma p̃feit
humane fragilitatis. Quasi homo seni¬
ores interrogat. quasi d̃s̃ quȩ seniores

Expanded text:
natus est nobis, ut crescendo et proficiendo natus est nobis, ut crescendo et proficiendo inter parvulos, paulatim eos ad capessenda suae virtutis ac magnitudinis arcana proveheret. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus eEt ait ad illos: Quid est quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Non Joseph qui nihil in ejus generatione praeter ministerium praestitit et affectum, unde et pro fideli ministerio et ab evangelista et ab ipsa Maria pater appellatur; vel ipse Christus suum negat esse parentem, sed simpliciter et aperte qui sit verus sibi pater, nobis pariter et illis insinuat. Non quod eum quasi filium quaerunt, vituperat, sed quid ei potius cui aeternus est filius debeat, cogit oculos mentis attollere. Quia enim Deus et homo est, nunc excelsa deitatis, nunc infima praefert humanae fragilitatis. Quasi homo seniores interrogat, quasi Deus quae seniores
Abbreviated transcription (Latin):
intuere: Stupebant qui eum audie¬
bant et uidentes admirati sunt. et eo
amplius stupebant suꝑ prudentia
responsionũ: quo paucitatẽ uidentes
contempnebant annoꝵ. Duunam
lingua sapienciam ꝓdebant: sed in¬
firmitatẽ ȩtas p̃tendebant humanã.
Herum hec doctores iudeoꝵ qͣsi noua
stupeant: interq alta quȩ audiũt.
et infirma quȩ uident. dubia admi¬
ratione turbentur Nos autẽ sciente ᷤ
hunc esse de quo olim ꝓpħa gratu¬
labundus exultabat. Paruuilus na¬
tus ẽ nob̃. filius datus ẽ nobis. et uo¬
sabitur nomen eius ad mirabilis. cõ¬
liarius. d̃s. fortis. Nequa qͣm mirem᷑
eum qui sic pariuilus factus ẽ homo.
ut nichil ominus quod erat semꝑ ds̃
ac fortis ꝑmanecet: Modo diuinitatis
suȩ. mͦ humanitatis his qͦs erudire
cupiebat indicia dedisse. sed digna fi-¬
de.spe. et caritate agamus illi gr̃as. qͥa
qui magnus erat et laudabilis nimis.
sed nos ñ cognoscebamus: paruulus

Expanded text:
intuere. Stupebant qui eum audieintuere. Stupebant qui eum audiebant, et videntes admirati sunt. Et eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitatem videntes contemnebant annorum. Divinam lingua sapientiam prodebat, sed infirmitatem aetas praetendebat humanam. Verum haec doctores Judaeorum quasi nova stupeant, interque alta quae audiunt, et infirma quae vident, dubia admiratione turbentur: nos autem scientes hunc esse de quo olim Propheta gratulabundus exsultabat: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus, admirabilis, consiliarius, Deus fortis ; nequaquam miremur eum qui sic parvulus factus est homo, ut nihilominus quod erat semper Deus ac fortis permaneret, modo divinitatis suae, modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia dedisse, sed digna fide, spe et charitate agamus illi gratias, quia qui magnus erat et laudabilis nimis, sed nos non cognoscebamus. Parvulus
Abbreviated transcription (Latin):
ri cum quolibet parente indifferenter
ire potuerint. Ideoq beatã mariam
uel ioseph uicissim putasse. puerũ iħm
quẽ se comitari ñcernebant: cum alte¬
Sro parente reuersum. Et factum est.
Sposttriduum inuenerunt illũ intem¬
S plo sedentem inmedio doctoꝵ: audiẽ¬
S tem illos. & interrogantẽs eos. Quali
fons sapientiȩ doctoꝵ meduis sedet
sed qͣsi exemplar humilitatis audire
prius et interrogare doctores qͣm in¬
struere querit indoctos De et enim par¬
uuili a seniorib erubescant discere. &
ipse obetatis humanȩ congruentiam
hominib auscultare ñerubescit đs.
ne infirmus docere quis audeat: &¬
ille puer doceri interrogando uoluit.
qͥꝑdiuinitatis potenciã uerbũ scien¬
tiȩ ipsis suis doctoribꝰ ministrauit.
t upebant autem omnes qui eum
audiebant. suꝑ prudentia & respon¬
sis eius: et uidentes admirati sunt.
Nota distinctionem uerboꝵ. et tuȩ
saluationis ac fidei mysteria sedulꝰ

Expanded text:
ri, cum quolibet parente indifferenter ri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerunt. Ideoque beatam Mariam vel Joseph, vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illos, et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitatis, audire prius et interrogare doctores, quam instruere quaerit indoctos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ipse ob aetatis humanae congruentiam, hominibus auscultare non erubescit Deus. Ne infirmus docere quis audeat, et ille puer doceri interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam, verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Stupebant autem omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus, et videntes admirati sunt. Nota distinctionem verborum, et tuae salvationis ac fidei mysteria sedulus
Abbreviated transcription (Latin):
designetur. atq ideo qͦ omĩa loca uel
tempora deceat occupari: recte aduo¬
decimo numero iubar sumat exordi¬
um. Non gͥ ociose suoꝵ ꝑhibet᷑ im¬
memor exstitisse parentũ. sed ut nos
instruat: qui ñ solum ante quã parẽ¬
ces ipsi: uerũ etiã ante qͣm abraham
fieret. ipse ẽ inciuitate potius actem¬
plo di. qͣsi paterno uire residere delectat.
Et non cognouerunt parentes eius
Se xistimantes autẽ illũ esse incomi¬
Statu. uenerunt iter dier et require
S bant eum inter cognatos. et notos.
S & non inuenientes regressi sunt in
Sierusalem. requirentes eum. Querit
aliquis. quomͦ dĩ filius tanta parentũ
cura nutritus: his abeuntib potuerit
obliuiscendo relinqui. Cui responder¬
dum. quia filiis isrł moris fuerit ut
temporib festis uel ierosolimã conflu¬
entes. uel ad propria redeuntes: seorsũ
uiri: seorsum autẽ femine choru̾s du¬
centes incederent: infantesq uel pue¬

Expanded text:
designetur. Atque ideo quo omnia loca vel designetur. Atque ideo quo omnia loca vel tempora deceat occupari, recte a duodecimo numero jubar sumat exordium. Non igitur otiose suorum perhibetur immemor exstitisse parentum, sed ut nos instruat, quia non solum antequam parentes ipsi, verum etiam antequam Abraham fieret ipse est, in civitate potius ac templo Dei, quasi paterno jure residere delectatur. Et non cognoverunt parentes ejus. Existimantes autem illum esse in comitatu, venerunt ibant eum inter cognatos et notos, et non invenientes, reversi sunt in Hierusalem requirentes eum. Quaerit aliquis quomodo Dei Filius tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Hierosolymam confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae, choros ducentes incederent. Infantesque vel pue
Abbreviated transcription (Latin):
los in euuangłii sui or fine concludit.
Et cum factus fuisset annoꝵ.xii.
Sascendentibꝰ illis inierosolimam.
Ssecundũ consuetudinẽ diei festi¬
I consummatisq dieb cum redi¬
rent.remansit puer iħs inierusa¬
lem. Qui anatiuitate immo acon¬
ceptione humana manifestis mi¬
raculorum quia ds sit ẽ ad ꝓbatꝰ
indiciis: Ipse etiam mox ubi tẽ¬
pus ętatis congruebat. utrãq
suam reuerenter pandere cȩpit
atq aperire substanciam. et qͥd
uidelicet patri uixta u̾itatem diui¬
nȩ maiestatis. et quid uixta ad¬
sumptionis humanę fragilita¬
tem debeat matri Nec absq
puidentia duodenis prima sue
fidei rudimenta reuelabat. q̃
duodecim apostoloꝵ myniste¬
rio cunctum erant reuelanda
& elucidanda ꝑ orbẽ Possumus
et hoc dicere. quia sicut septena¬
rio. sic et duodenario numero qͥ
multiplicatis inter se inuicem sep¬
tenarii partibꝰ constat: uel rerum
uł tempoꝵ uniuersitas ac ꝑfectio

Expanded text:
los in Evangelii sui fine concludit. los in Evangelii sui fine concludit. Et cum factus fuisset annorum duodecim, ascendentibus illis in Hierosolyma secundum consuetudinem diei festi, consummatisque diebus cum redirent, remansit puer Jesus in Jerusalem. Qui a nativitate, imo a conceptione humana manifestis miraculorum quia Deus sit, est approbatus indiciis, ipse etiam mox ubi tempus aetatis congruebat, utramque suam reverenter pandere coepit atque aperire substantiam, et quid videlicet Patri juxta veritatem divinae majestatis, et quid juxta assumptionis humanae fragilitatem debeat matri. Nec absque providentia duodenis prima suae fidei rudimenta revelabat, quae duodecim apostolorum ministerio cunctum erat revelanda et elucidanda per orbem. Possumus et hoc dicere, quia sicut septenario, sic et duodenario numero, qui multiplicatis inter se invicem septenarii partibus constat, vel rerum vel temporum universitas ac perfectio
Abbreviated transcription (Latin):
Cui simile ẽ. quod iohannes scribit eũ
plenum gr̃a et ueritate: Eandẽ ipse di¬
uinitatis excellentiã. ueritatis quã
lucas sapientiȩ nomine commendãs.
Et ibant parentes eius ꝑomnes an¬
nos inierusalem. indie sollẽpni pas¬
che. Uidens hunc locum euuange¬
listã inter animalia quatuor ñ frus¬
tra uitulo comparatũ. qui qͣs hostus
deputatum animal. cura templum
marime et ierosolimã narrationis
suę diuersat᷑ incessu Si quidem
inprincipus sacerdotẽ collocat ad
aram. orantem populi multitudi¬
nem templi sistit inatriis. mariã
mox dño concepto ierosolimã mit¬
tit domũ pontificis intromittit.
Ibi et baptistã natũ refert et dñm
post natiuitatan continuo cum
hostia transfert Fundẽ illos sin¬
gulis annis cum parentibꝰ ducit.
et duodẽnẽ intemplo doctoꝵ choris in¬
terserit Ubi int alia sapientibꝰ stupẽ¬
da dicit. quia inhis quȩ patris mei st̃
oportet me esse. & post cetera talia.
laudantes deum intemplo discipu¬

Expanded text:
oannes scribit, eum plenum gratia et veritate, eamdem ipse divinitatis excellentiam veritatis, quam Lucas sapientiae nomine commendans. Et ibant parentes ejus per omnes annos in Jerusalem, in die solemni Paschae. Vides hunc evangelistam inter animalia quatuor non frustra vitulo comparatum, qui, quasi hostiis deputatum animal, circa templum maxime et Jerosolyma narrationis suae diversatur incessu. Siquidem in principiis sacerdotem collocat ad aram orantem, populi multitudinem templi sistit in atriis, Mariam mox Domino concepto Jerosolyma mittit, domum Pontificis intromittit. Ibi et Baptistam natum refert, et Dominum post nativitatem continuo cum hostia transfert. Eumdem illo singulis annis cum parentibus ducit, et duodenem in templo doctorum choris inserit. Ubi inter alia sapientibus stupenda dicit: Quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse . Et post caetera talia, laudantes Deum in templo discipu
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus: in eius dem diffinitione.
ieuiniũ tm̃ elemosinã. atq oratio¬
nem subiunxit Triplici scilicet ho¬
stis telo totidẽ arma defensionens
opponens: ut ieiunio cupicentia carniᷤ.
elemosinis: auaricia. p̃cib iactantia
pellatur meritoꝵ. Hec de principus
euuangłistȩ dispensationis uno li¬
bello dixisse sufficiat. uerũ quȩ se¬
cuntur gesta. uł dict̾a saluatoris. ñ
solum nr̃e quieti. sed etlegentiũ cõmo¬
doconsulentes. ab alio magis intuea¬
mur ex ordio. Nescio q enĩ mͦ ut au¬
gustinus ait ita libri termino reficit᷑
lec̾toris intentio: sic̃ labor uiatoris.

Expanded text:
faciamus, in ejusdem definitione faciamus, in ejusdem definitione jejunium tantum, eleemosynam atque orationem subjunxit, triplici, scilicet, hostis telo totidem arma defensionis opponens, ut jejunio concupiscentia carnis, eleemosynis avaritia, precibus jactantia pellatur meritorum. Haec de principiis evangelicae dispensationis uno libello dixisse sufficiat, verum quae sequuntur gesta vel dicta Salvatoris, non solum nostrae quieti, sed et legentium commodo consulentes, ab alio magis intueamur exordio. Nescio quo enim modo, ut Augustinus ait, ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris
Abbreviated transcription (Latin):
adeo ut ꝓ oblatis munerib diabolũ
adorare ñmetuant. Quoꝵubi pluri¬
mi continentiã laudant: maiores
etiam ꝑsonȩ honorant: dona tribu¬
unt. fit ut uoluptatum uictores. phi
exercentur et arguant. sed et flexa cer¬
uice adorant et suscipiant. Unde dic̃
apłs: Auariciã simulacroꝵ eẽ serui¬
tutẽ. Qui si ethanc saluatoris exem¬
plum triumphar int. dñm uidelicet
deum suum adorando. et ꝓȩternis
gaudiis illi soli seruiendo: Aderit &
tercia uane głe pestis. quȩ uicioꝵ pre¬
cedentium uictores de suis uirib ex¬
tollat. ut qͣsi inuirtutum culmine
positos. ulterius se iã cadere ñ posse p̃¬
sumant. E hoc plane curiosis ocłis
deũ temptare ẽ de suis q̃mpram me¬
ritis gloriari: Contra hoc qͦd ipse fidẽ
discipulis augens ait. Cum ꝑfeceri¬
tis omnia quȩ p̃cepta sunt uob̃. dicite:
serui inutiles sumus. quȩ debiuimꝰ
facere fecimus. Qui cum alibi p̃ciꝑet.
ne iusticiam nr̃am coram hominibꝰ

Expanded text:
adeo ut pro oblatis muneribus diabolum adeo ut pro oblatis muneribus diabolum adorare non metuant. Quorum ubi plurimi continentiam laudant, majores etiam personae honorant, dona tribuunt, fit ut voluptatum victores philaexsecrentur et arguant, sed et flexa cervice adorent et suscipiant. Unde dicit Apostolus avaritiam, simulacrorum esse servitutem. Qui si et hanc Salvatoris exemplo triumpharint, Dominum, videlicet, Deum suum adorando, et pro aeternis gaudiis illi soli serviendo, aderit et tertia vanae gloriae pestis, quae vitiorum praecedentium victores de suis viribus extollat, ut quasi in virtutum culmine positos ulterius se jam cadere non posse praesumant. Et hoc plane curiosis oculis Deum tentare est, de suis quempiam meritis gloriari. Contra hoc quod ipse fidem discipulis augens ait: Cum perfeceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus, quae debuimus facere fecimus . Qui cum alibi praeciperet ne justitiam nostram coram hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
dere illam. & alter dixit: Iuga boum
emi quinq et eo ꝓbare illa. Qa
lius dixit. llxo Orem duri. et id̃o
ñ possum uenire. Uxoris quippe ap¬
petitus sic̃ et gula: ad concupiscentiam
carnis ꝑtinẽt. Uillȩ emptio que aua¬
ad concupiscentiã tefert᷑ occulorum.
Nam ꝑ ocłos maxime curisitas p̃ua¬
let & his quidẽ dñs qͣsi fortior facie
ad faciem temptatur. nos uͦ cũ et ipsi
p̃cepto baptismate grã sp̃c heremũ
uirtutũ adimus. cum ieuiniũ qͣdra¬
gesimale suscipimus. id÷ ab illecebrs
secularib toto uitȩ nr̃ȩ tempore con¬
tinere disponimus. uel tacitis appeti¬
mur insidiis. uel aliquando etiã ꝓri¬
mi ore pulsamur. quicum blandiens
dic Homo fortis es manduca etbibe.
et similis mane. Uidendum ẽ. ne no¬
bis serpentis antiqui nescius uene¬
na ꝓpinet. dicendumq: Non insolo
pane uiuit homo. sed inonũ uerbo
đi uerum multi concupiscentia
carnis deuicta: mox auaricia pulsa¬
ntur. et aliquotiens etiã suꝑantur.

Expanded text:
ter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare illa. Et alius dixit: Uxorem duxi, ideo non possum venire. Uxoris quippe appetitus, sicut et gula, ad concupiscentiam carnis pertinet. Villae emptio, quae avaad concupiscentiam refertur oculorum. Nam per oculos maxime curiositas praevalet, et his quidem Dominus quasi fortior facie ad faciem tentatur. Nos vero cum ipsi, percepto baptismate gratia spiritus, eremum virtutum adimus, cum jejunium quadragesimale suscipimus, id est, ab illecebris saecularibus toto vitae nostrae tempore continere disponimus, vel tacitis appetimur insidiis, vel aliquando etiam proximiore pulsamur. Qui cum blandiens dicit: Homo fortis es, manduca et bibe, et similis mane, videndum est, ne nobis serpentis antiqui nescius venena propinet. Dicendumque: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. Verum multi, concupiscentia carnis devicta, mox avaritia pulsantur, et aliquoties etiam superantur,
Abbreviated transcription (Latin):
sed ieiuniis precib atq elamosinis ẽ in¬
sistendum. quia et si peccata omnia st̃
inbaptism o laxata: non adhuc tamen
ẽ carnis fragilitas solidata. Nam qͣsi tͣn¬
sito mari rubro necatos quidẽ gratu¬
lamur egyptios: sedindeserto munda¬
nȩ conuersationis hostes occurrunt alii.
re uincantur. donec ꝓmissam uite ȩter¬
nȩ ꝑueniamus ad patriam.
innatura diuinitatis amortalib uideri
pore subdito peccatis & qͥ ad exemplũ
sẏmonis infelle amaritudinis. et iniqͥ¬
tatis obligatione ꝑdurant. sortẽ in eo
parteq: nullatenus possunt. Unde cum
mundi crimina qͦndã infigurã baptis¬
mi diluiuio purgarentur: ñ corui. s colũ¬
be ore delatus oliue ramus. pacẽ seculo
redditam nunciauit. Mysticȩ docens
solis eis qͥ incordis simplicrtate baptiha¬
diuitie nature ꝑtempora gessisse ꝓfec¬
tum. sed nouerit potius apͥmo concep¬
tus humam tempore. quẽ uerũ homi¬

Expanded text:
sed jejuniis, precibus atque eleemosynis est insed jejuniis, precibus atque eleemosynis est insistendum. Quia etsi peccata sunt omnia in baptismo laxata, non adhuc tamen est carnis fragilitas solidata. Nam quasi transito mari Rubro necatos quidem gratulamur Aegyptios, sed in deserto mundanae conversationis hostes occurrunt alii ro sudore vincantur, donec promissam vitae aeternae perveniamus ad patriam. in natura divinitatis a mortalibus videri pore subdito peccatis. Et quia ad exemplum Simonis in felle amaritudinis, et iniquitatis obligatione perdurant, sortem in eo partemque habere nullatenus possunt. Unde cum mundi crimina quondam in figuram baptismi diluvio purgarentur, non corvi, sed columbae ore delatus olivae ramus pacem saeculo redditam nuntiavit. Mystice docens solis eis qui in cordis simplicitate baptizadivinae naturae per tempora gessisse profectum, sed noverit potius a primo conceptus humani tempore quem verum homi
Abbreviated transcription (Latin):
q nesciam baptismi ius induerent:¬
& quod tam innumera sublege baptis¬
mata non poterant: contra preuarica¬
tionis malum. iuim regeneratiuȩ scifi¬
cationis conciperent. Unde bene cum
baptizatum diceret omnem populum.
nichil magni addidit Iħu autẽ bap¬
titato & orante aꝑtumẽ in quit cȩlum.
Quia dum corporis humilitate dnis
undas iordanis subiit: duunitatis suȩ
potentia cęli nob̃ ianuas pandit dũq
caro innoxia frigentib tinguitur aqͥs:
opposita qͦndam noxiis rumphea re-¬
stinguitur ignea Quid enim: numqͥd
ei tunc cȩlum aꝑtum ẽ. cuius ocul
celorũ ĩtenora cernebãt: s uͥtꝰ ibi baptis¬
matis ostenditur: Dequo quisq cum egre¬
dexetur regni celestis ei ianua declaratur.
Sicut et illud qͦd iħc cuius omnia quȩ
patris sunt baptitatus orasse memorat᷑.
adnos informandos actũ non dubitatur
Quib post lauacrum baptismatis ut
aula cęli pandatur: non occiose uiuendr̃.

Expanded text:
que nesciam baptismi, jus induerent, etque nesciam baptismi, jus induerent, et quod tam innumera sub lege baptismata non poterant contra praevaricationis malum, vim regenerativae sanctificationis conciperent. Unde bene cum baptizatum diceret omnem populum, nihil magni addidit. Jesu autem baptizato et orante, apertum est, inquit, coelum. Quia dum corporis humilitate Dominus undas Jordanis subiit, divinitatis suae potentia coeli nobis januas pandit. Dumque caro innoxia frigentibus tingitur aquis, opposita quondam noxiis romphaea restinguitur ignea. Quid enim, nunquid ei tunc coelum apertum est, cujus oculi coelorum interiora cernebant? Sed virtus ibi baptismatis ostenditur, de quo quisque cum egreditur, regni coelestis ei janua declaratur. Sicut et illud, quod Jesus cujus omnia quae Patris sunt, baptizatus orasse memoratur, ad nos informandos actum non dubitatur, quibus post lavacrum baptismatis, ut aula coeli pandatur, non otiose vivendum,
Abbreviated transcription (Latin):
bendi. Baptista uͦ iohannes legis uett¬
ris: quȩ p̃cursor ẽ gr̃e typum tenet:
pulchre iohannes euuangłista p̃dican¬
te adhuc et baptizante dñi p̃cursore.
ipsũ dñm plures discipulos facere &
baptihare testatur: mysticȩ docens eũ
prius qͣm incarne nasceretur eternͫ ꝑ
sccula dñi. et fidelium ꝑlegẽ doctorem
fuisse populorum. Pulchre et euuange¬
listȩ post traditũ alii carceri iohannem
dominicȩ p̃dicationis exordium sumt̃.
quorum officii erat post corruptã aiui¬
deis legẽ. et qͣsi tenebris carceris ignorã¬
tia ceca seuaq traditione fedatã dni
incarne apparentis. ac ꝑcarnẽ operan¬
tis qͣsi aduenientis ingalilea cȩlestem
pandere docꝰtrinã. Eactum ẽ autem
cũ baptitaretur omnis populus. &
ihu baptizato & orante. aꝑtũ ẽ cȩlum.
Baptiratus ẽ dñs non ipse aquis mun¬
dari .sedipsas mundare cupiens aqͣs:
Quȩ ablutȩ ꝑcarnem eius peccati uti¬

Expanded text:
bendi, Baptista vero Joannes legis vetebendi, Baptista vero Joannes legis veteris quae praecursor est gratiae typum tenet, pulchre Joanne evangelista praedicante adhuc, et baptizante Domini praecursore, ipsum Dominum plures discipulos facere et baptizare testatur. Mystice docens eum prius quam in carne nasceretur, aeternum per saecula Deum, et fidelium per legem doctorem fuisse populorum. Pulchre et evangelistae alii post traditum carceri Joannem dominicae praedicationis exordium sumunt, quorum officii erat, post corruptam a Judaeis legem et quasi tenebris carceris ignorantia caeca, saevaque traditione foedatam, Domini in carne apparentis ac per carnem operantis, quasi advenientis in Galilaea coelestem pandere doctrinam. Factum est autem cum baptizaretur omnis populus, et Jesu baptizato et orante, apertum est coelum. Baptizatus est Dominus, non ipse aquis mundari, sed ipsas mundare cupiens aquas, quae ablutae per carnem ejus peccati uti
Abbreviated transcription (Latin):
Introiboindomum tuã inholocaustis.
idẽ. deuictis pressurarum angorib: in
gratiarum actione regni tui cȩlestis a¬
tria penetrabo. Herodes autem tetrar
cha cum corriperetur abillo deherodia¬
de urore frĩs sui. & de omnib malis q̃
fecit herodes: adiecit et hoc supra om¬
nia. et inclusit iohannem incarcere.
& marcho: Iohannem uidelicet hero¬
diadis insidiis nonmͦ uinculatũ: sed
etiã capite cesum: Quod non his dieb
sediuita euuangłium iohannis post
aliquid ad nõ signa patrata. eiusq iam
baptisma diffamatum sciendũ ẽ ẽẽ ge¬
tionem ioħis imperitum uulgus con¬
flueret milites crederent: publicani pe¬
niterent. totus incommune populus
baptisma susciperet: ipse econtrario il¬
lũ ñ solum contempnere. sed & oceid̾e
non dubitarit. Altioris aũ ratione my¬
sterii: quia iohannes euuangłista de
diuinitate. xp̃i. tres autẽ alii deeuis
humanitate mynisterium susciꝑe sci¬

Expanded text:
Introibo in domum tuam in holocaustis , Introibo in domum tuam in holocaustis , id est devictis pressurarum angoribus, in gratiarum actione regni tui coelestis atria penetrabo. Herocha cum corriperetur ab illo de Herodiade uxore fratris sui et de omnibus malis quae fecit Herodes adiecit et hoc supra omnia et inclusit Iohannem in carcere et Marco, Joannem videlicet Herodiadis insidiis non modo vinculatum, sed etiam capite caesum. Quod non his diebus, sed juxta Evangelium Joannis post aliquot a Domino signa patrata, ejusque jam baptisma diffamatum sciendum est esse getionem Joannis imperitum vulgus conflueret, milites crederent, publicani poeniterent, totus in commune populus baptisma susciperet, ipse e contrario illum non solum contemnere, sed occidere non dubitarit. Altioris autem ratione mysterii, quia Joannes evangelista, de divinitate Christi, tres autem alii de ejus humanitate ministerium suscepere scri
Abbreviated transcription (Latin):
ta: aut spinis suffocata: aut certe inpa¬
leas uersa depereunt: Solum aut̃ deter¬
ra bona creatum expatientia digna ꝓba¬
tum triticum electoꝵ cęlestis uite recon¬
detur inhorreum: Quomͦ uirta aliam
parabolã. ñ solũ pisces qui apłicȩ fidei
recia declinant. imis peccatoꝵ obscuri
resident inundis: uerum multi adlitꝰ
usq discretionis extreme inter bonos
adtracti. tunc obsuȩ nequiciȩ noxã exte¬
riores mitti merentur intenebaras Ig¬
nem autẽ gehenne bifaria ratione in¬
extingiubilem uocat. Idẽ quia neq il¬
le ꝑpetuo possit extingui: neq eos quos
cruciat umqͣm extincturus. sed unmor¬
tali ut ita dixerim sit morte plecturus:
Ad distinc̾tionẽ uidelicet illiꝰ sacratissi¬
mȩ ignis. qͦ electos xp̃i baptihandos ẽẽ
p̃miserat De quo & psalmista. Igne noᷤ
examinasti ait. sicut igne examinat᷑
argentũ: Ee paulo post. Non hesimus
etaqͣm: et induxisti nos inrefrigerium.

Expanded text:
ta, aut spinis suffocata, aut certe in pata, aut spinis suffocata, aut certe in paleas versa depereunt. Solum autem de terra bona creatum et patientia digna probatum triticum electorum coelestis vitae recondetur in horreum. Quomodo juxta aliam parabolam, non solum pisces qui Apostolicae fidei retia declinant, imis peccatorum obscuri resident in undis, verum multi ad littus, usque discretionis extremae inter bonos attracti, tunc ob suae nequitiae noxam exteriores mitti merentur in tenebras. Ignem autem gehennae bifaria ratione inexstinguibilem vocat, id est quia neque ille perpetuo possit exstingui, neque eos quos cruciat unquam exstincturus, sed immortali ut ita dixerim sit morte plexurus. Ad distinctionem videlicet illius sacratissimi ignis, quo electos Christi baptizandos esse praemiserat. De quo et Psalmista: Igne nos examinasti, ait, sicut igne examinatur argentum . Et paulo post: Non haesimus  ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium.