comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dentes excutiunt᷑⁊ fauces ꝑforant᷑. uene in¬
flant᷑: ⁊ nerui eius soluunt᷑. Nontñ hec oꝑa¬
tur omnis liquor ꝓfluens ex oculisis humi¬
tas ꝓcedens ad publicum. nauigio lacͥmaꝵ. Ola¬
crima humilisitua ẽ. potentia tuum est regnũ.
T̃ribunal iudicis ñ uererisꝰ amicoꝵ tuoꝵ accusa¬
toril silentium imponis: q̃nꝙ sententiam rapis.
etiam ab ore iudicis. Audesu timet angls. Non ẽ.
quite ꝑturbet ab ingressu secretoꝵ. ab int̾pella¬
tione ꝓ culpis reoꝵ. non ẽ. qui accedere uetet.
Sola si intrau̾is: nunꝗͣ. tam̃ sola uel uacua redi-¬
bis. Reatuum indulgentiam refers. innocenti¬
am disꝑditam reparas. Exules reuocas. innocen¬
tes coronas. aqua hec. paradisum irrigat. ec łi¬
am ut sit sine macula lauat: Aut facit aut in¬
uenit paradisum. Cum enim ꝓfusione lacͥ maꝵ
tota irrigatur conscientia. ligna ꝓducunt᷑. fru¬
ctum uite facientia. Nunqͣm uirtutes. aut ue¬

Expanded text:
Dentes excutiuntur, fauces perforantur, venae inDentes excutiuntur, fauces perforantur, venae inflantur, et nervi ejus solvuntur; non tamen haec operatur omnis liquor profluens ex oculis, sed humilitas procedens ad publicum, navigio lacrymarum. O lacryma humilis: Tua est potentia, tuum est regnum. Tribunal judicis non vereris, amicorum tuorum accusatoribus silentium imponis, quandoque sententiam rapis, etiam ab ore judicis! Audes ubi timet angelus. Non est qui te perturbet ab ingressu secretorum, ab interpellatione pro culpis reorum, non est qui accedere vetet. Sola si intraveris, nunquam tamen sola vel vacua redibis. Reatuum indulgentiam refers, innocentiam deperditam reparas, exsules revocas, innocentes coronas. Aqua haec paradisum irrigat, Ecclesiam ut sit sine macula lavat. Aut facit, aut invenit paradisum. Cum enim profusione lacrymarum tota irrigatur conscientia, ligna producuntur, fructum vitae facientia. Nunquam virtutes aut ve
Abbreviated transcription (Latin):
naufragatoꝵ. filium dei adnos inclinat. et
ad ueram tͥnitatem int̾ueniente sp̃u nos ele¬
uat. Hc̃ panem lacͥmaꝵ adam comedit in ex¬
lioꝰ noe in diluuio. ppłs in deserto: ezechias.
in lecto. iob in sterquilino. dauid in adult̾io:
atq homicidio. peteus in negatione. maria
magdalena in corporis sui ꝓstitutione. latro.
in crucis suspensione. Quare: Ut anmare¬
nouet᷑. ic insequens hostis demergatur. Sathan
enim tołabilius sustinet flaminã suam. qͣm
lacͥmam nr̃am: acͥusꝙ contͥti cordis lacͥma:
qͣm flãma infernalis incendii torquetur. Dũ
fundit peccator lacͥmam: recludit adu̾sariũ
inflãmam. WUrit certe adu̾sarium: refrig̾iũ
nr̃m. Corm̃tis si quidem nr̃is delectatur. do¬
lorib refrigeratur. effusio nr̃i sangͥnis est ex
poculum mellis. Flumina omnia absorbet. s
hãc tñ aquam ñ sorbet. Rumpunt᷑ namq
uentͥs eius int̾i̾ora: si consꝑsa fiui̾nt hac aqua.

Expanded text:
naufragatorum. Filium Dei ad nos inclinat et naufragatorum. Filium Dei ad nos inclinat et ad veram Trinitatem, interveniente Spiritu nos elevat. Hunc panem lacrymarum Adam comedit in exsilio; Noe in diluvio; populus in deserto; Ezechias in lecto; Job in sterquilinio; David in adulterio sive homicidio; Petrus in negatione; Maria Magdalena in corporis sui prostitutione; latro in crucis suspensione. Quare? Ut anima renovetur, ut insequens hostis demergatur. Satan enim tolerabilius sustinet flammam suam quam lacrymam nostram, acriusque contriti cordis lacryma, quam flamma infernalis incendii torquetur. Dum fundit peccator lacrymam, recludit adversarium in flammam; urit certe adversarium refrigerium nostrum. Tormentis siquidem nostris delectatur, doloribus refrigeratur, effusio nostri sanguinis est ei poculum mellis. Flumina omnia absorbet, sed hanc tamen aquam non sorbet; rumpuntur namque ventris ejus interiora, si conspersa fuerint hac aqua.
Abbreviated transcription (Latin):
manducau̾itt. De fonte gͥ peccatoꝵ: uenaexi¬
luit omium lacͥmaꝵ. Mirum tñ in hoc ar¬
tificis deiingenium: ut lacͥma de ueniserũ¬
pens peccõꝵ ꝓfusa humilit̾. absorberet omne
pecc̃m. Plane sic de peccato damnat᷑ pecc̃m:
sic aqua compunctionis. extinguit ignẽ illici¬
ce delectationis. Demergit lacͥma ppłm cri¬
minum: rupiumꝙ nr̃i pectoris soluit duri¬
ciam. Iudicis emollit iram. iam intemptate
ire humili ausu flectit minas. Uibratas retiagi¬
nat acies: erecta iam resupinat supplicia. Ex¬
undantes irrorat flammas. ꝓfundit de silice
aquas. Remollit asꝑa. rigida recuruat᷑. hume¬
ctat arida: sterilia fecundat. Sordida lauãt:
decorat feda. suscitat emortua: reserat clausa:
ꝓhibita accełat. intemꝑata temꝑat. Portas re¬
fringit infern: carbones extinguit ferreȩ for¬
nacis. Quid plura: Uincit inuicibilemꝰ. ligat
omnipotentemꝰ. naufragium ẽ. uicioꝵ: portꝰqꝙ

Expanded text:
manducavit. De fonte igitur, peccatorum vena exsimanducavit. De fonte igitur, peccatorum vena exsilivit omnium lacrymarum. Mirum tamen in hoc artificis Dei ingenium, ut lacryma de venis erumpens peccatorum, profusa humiliter, absorberet omne peccatum. Plane sic de peccato damnatur peccatum, sic aqua compunctionis exstinguit ignem illicitae delectationis. Demergit lacryma populum criminum, rupiumque nostri pectoris solvit duritiam, judicis emollit iram, jam intentatae irae, humili ausu flectit minas, vibratas revaginat acies, erecta jam resupinat supplicia, exundantes irrorat flammas, profundit de silice aquas. Remollit aspera, rigida recurvat, humectat arida, sterilia fecundat, sordida lavat, decorat foeda, suscitat emortua, reserat clausa, prohibita accelerat, intemperata temperat: portas refringit inferni, carbones exstinguit ferreae fornacis. Quid plura? Vincit invincibilem, ligat omnipotentem, naufragium est vitiorum, portusque
Abbreviated transcription (Latin):
dat moriendo in t̾ra moab forte ꝓpt̾ pecc̾m ad
aquam contea dictionis cõmissum. panem orde¬
aceum. Ecce quinꝙ panes ordeaceos tetigimꝰ ⁊
un m̃sa posuimꝰ. sed uberiores reliquias adhuc
intactas relinquimꝰ. Semꝑ enim. quo freq̃n¬
tius tanguntur expouendo. tanqͣm frangen¬
do: eo abundantius succrescunt. fideliter
intelligendo. De pane lugentiũ.
ost panem or deaceum: et loco et
m̃ito. sequitur panis lugentiũ. Nam
moyse mortuo. quisñ dolebit. quis
non lugebit: Beati uͦ. qͥ mortẽ moysi .i. defec¬
se.gram accipiendo ꝓlege. Panis itaꝙ iugen¬
tium: abundantialacrimaꝵ. Sic̃ enim panis
esurientem: sic lacrima reficit aiãm dolen¬
tem. Deficit esuriens sine pane: lac̾ata lan¬
guet anima. sine lacͥmarum effusione. Panis
mitigat famem. lacͥma lenit dolorem. Non
iste lacrimarum. Nam angłs qui ñ qͣm pecca¬
uit̾. i adam. pͥusqͣm peccau̾it: panem istumñ

Expanded text:
dat, moriendo in terra Moab forte propter peccatum, ad dat, moriendo in terra Moab forte propter peccatum, ad aquam contradictionis commissum, panem hordeaceum. Ecce quinque panes hordeaceos tetigimus, et in mensa posuimus, sed uberiores reliquias adhuc intactas reliquimus, semper enim, quo frequentius tanguntur exponendo, tanquam frangendo, eo abundantius succrescunt, fideliter intelligendo. CAPUT XII. De pane lugentium. Post panem hordeaceum, et loco et merito sequitur panis lugentium; nam Moyse mortuo, quis non dolebit, quis non lugebit? Beati vero qui mortem Moysi id est defecse, gratiam accipiendo pro lege. Panis itaque lugentium, abundantia est lacrymarum; sicut enim panis esurientem, sic lacryma reficit animam dolentem: deficit esuriens sine pane, lacerata languet anima sine lacrymarum effusione. Panis mitigat famem, lacryma lenit dolorem. Non iste lacrymarum. Nam angelus qui nunquam peccavit. et Adam priusquam peccaverit, panem istum non
Abbreviated transcription (Latin):
ferent̾ opposuit immicis. et exposuit ꝑiculis:
Dunquid ñ scriptum ẽ. quia ñ surrex̃ ꝓpha ult᷑
in isrł. quem nosset dñs facie ad faciem. iom¬
nib signis atq portentis. que ꝑ eummisit ut
facet in terra egipti pharaoni et omnib ser¬
uis eius. uniu̾seq t̾re illius ⁊ et cunctam manũ
um enim uicia ñ palpas. s em̃das. ⁊ aculeus
tui timoris impunita ñ transit. etiam errata
diligentis. O moyseᷤ amicꝰ ẽ. qui minat᷑. ideo
Ds qui decernit. ideo iustus arbitrandus. Ami¬
cꝰ legem amicicie ñ p̃tergredit᷑: ut in finem
ab amico recedat. Omp̃o gͦ ⁊ misericors forte
iccirco t̾ram morientium negat: qr ad celũ.
moysi animam subleuat. Ds hocin p̃senti ad
purum ex quoqͥt. quod ad et̾nitatẽ ueniendi.
impedim̃to eẽ animadu̾tit. Uideat gͦ moy¬
ses t̾ram ꝓ qua uirauit dñs patͥb suis tanqͣm
panem tͥti ceumꝰ:⁊ ñ comedat ñ intͣndo. s come¬

Expanded text:
ferenter opposuit inimicis, et exposuit periculis? ferenter opposuit inimicis, et exposuit periculis? Nunquid non scriptum est: Quia non surrexit propheta ultra in Israel, quem nosset Dominus facie ad faciem in omnibus signis, atque portentis quae per eum misit ut faceret in terra Aegypti, Pharaoni et omnibus servis ejus, universaeque terrae illius, et cunctam manum um enim vitia non palpas sed emendas, et aculeus tui timoris, impunita non transit, etiam errata diligentis. O Moyses, amicus est qui minatur, ideo  qui decernit, ideo justus arbitrandus; amicus legem amicitiae non praetergreditur, ut in finem ab amico recedat. Omnipotens ergo et misericors, forte idcirco terram morientium negat, quia ad coelum Moysi animam sublevat. Deus hoc in praesenti ad purum excoquit, quod ad aeternitatem veniendi impedimento esse animadvertit. Videat ergo Moyses terram pro qua juravit Dominus patribus suis, tanquam panem triticeum et non comedat, non intrando; sed come
Abbreviated transcription (Latin):
aitꝙ dñs. Hec ẽ t̾ra. ꝓ quauiraui abraham y¬
saac ⁊ iacob: dicensᷤ semini tuo dabo eam. Ui¬
disti eam ocłis tuisrinon tnͣsibis ad illam. Mor¬
tuus ꝙ ẽ. moyses ibi seruus dñi. in t̾ra moab. iu¬
bente dno ⁊ sepelierunt eum in ualle moab.
contͣ phogor:i ñ cognouit homo sepulchrum
eiꝰ. Qͥd est dñe: Hec ẽ illa p̃dicabilis ⁊ p̃dicata u¬
biꝙ gentium. amicicia tua ͥ ad amicum tuũ
moysen. Calit̾ nͭ finiunt᷑ ꝓmissiones tue: Ita¬
ne remun̾ant᷑ qui in castris tuis usq ad mortẽ
militantes merentur.Si moy sen fraudasti a
desid̾io suoͥ cuiꝰ spes ñ pendeat in dubio: Sed
esto. Nolebas illum introducere ad t̾ram illam
desid̾abilem. ⁊ quare ostendebas quod ñ dabas:
Quasi enim puero porrigis pomũ: ⁊ retrahis
manum. Forte ñ tam fortit̾ doleret. si ñ uideret.
uberius concepta spes gaudet desꝑata. acrius do¬
let. Cui es parciturussi moysi ñ parcis: Quis
tius sic obediuit mandatis: quis ꝓ te sic se in dif¬

Expanded text:
ravi Abraham, Isaac et Jacob, dicens: Semini tuo dabo eam. Vidisti eam oculis tuis, et non transibis ad illam; mortuusque est Moyses, servus Domini in terra Moab, jubente Domino, et sepelierunt eum in valle Moab contra Phogor, et non cognovit homo sepulcrum. Quid est, Domine? Haec est illa praedicabilis et praedicata ubique gentium amicitia tua, ad amicum tuum Moysen? Taliterne finiuntur promissiones tuae? Itane remunerantur qui in castris tuis, usque ad mortem militantes merentur? Si Moyses fraudatus est a desiderio suo; cujus spes non pendeat in dubio? Sed esto, nolebas illum introducere ad terram illam desiderabilem, et quare ostendebas quod non dabas? quasi enim puero porrigis pomum, et retrahis manum. Forte non tam fortiter doleret, si non videret, uberius concepta spes gaudet, desperata acrius dolet. Cui es parciturus, si Moysi non parcis? Quis tuis sic obedivit mandatis, quis pro te sic se indif
Abbreviated transcription (Latin):
finem libri huiꝰ: ⁊ stipendium quale sit intel¬
lige. Ascendit inqͥt moyses de campestrib mo¬
ab suꝑ u̾ticem nebo. in u̾ticem fasga. contͣ i̾eri¬
cõ: ostendit ꝙ ei dñs omnem t̾ramgala ad usq
dan. ⁊ uniu̾sum neptalim. t̾ramꝙ ephraun et

Expanded text:
finem libri hujus, et stipendium quale sit intelfinem libri hujus, et stipendium quale sit intellige: Ascendit, inquit, Moyses de campestribus Moab super verticem Nebo, in verticem Fasga contra Jericho, ostenditque ei Dominus omnem terram Galaad usque Dan, et universam Nephtalim, terramque Ephraim
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. Recordandum tam̃ pͥus ẽ. in suꝑiorib ligna¬
rium. uel archicectum. cũ aliisofficialib nũatum.
ẽ. Qͥs autem sit architectꝰ uel qͥb ligna defa̾t. si¬
ue ad focum siue ad focũ: dilig̃nter ẽ inqͥrendũ.
In significatione gͥ huiꝰ misterii. in deut̾onomio.
tanqꝗͣ. de infinita beneficioꝵ dnĩ silua. moyses re¬
colligens ligna: enunĩat omnia oꝑa dnĩ: ⁊ sua.
⁊ ppłi isrł. Quasi gͦ bonus architectꝰ memorie il¬
loꝵ reuocando. que ꝓ eis immo que ipsis dñs
bona fecãt᷑. ligna scdo quasi redolat: ⁊ que sͥ
queq ad aptanda in edificio domꝰ dei sunt. fu¬
nib ⁊ lineis remetiendo p̃monstrat. Ad minꝰ
enim. cͣ.ł.u. distinctionib capituloꝵ. in deut̾o¬
nomio. uelut tignis ⁊ laquearib omnia acta
p̃cedentia ppłi ab exitu egipti recapitulat: et
unũ librum tanqͣm domum unam ꝯponit̃. uł
ĩ panem ꝓtali oꝑe moyses reposcit. Attende

Expanded text:
dum est. Recordandum tamen prius est, in superioribus lignadum est. Recordandum tamen prius est, in superioribus lignarium vel architectum cum aliis officialibus numeratum esse. Quis autem sit architectus vel quibus ligna deferat, sive ad focum sive ad domum, diligenter est inquirendum. In significatione igitur hujus mysterii, in Deuteronomio, tanquam de infinita beneficiorum Domini silva, Moyses recolligens ligna, enumerat omnia opera Domini et sua et populi Israel. Quasi ergo bonus architectus, in memoriam illorum revocando quae pro eis imo, quae ipsis Dominus bona fecerat; ligna, secundo quasi redoleat, et quae sibi quaeque adaptanda in aedificio domus Dei sint, funibus et lineis remittendo praemonstrat. Ad minus enim CLV distinctionibus capitulorum, in Deuteronomio, velut tignis et laquearibus omnia acta praecedentia populi, ab exitu Aegypti recapitulat, et unum librum tanquam domum unam componit, vel etiam panem pro tali opera Moyses reposcit. Attende
Abbreviated transcription (Latin):
ros. cepas. ⁊ allia. cibos ad libidinem cõmotiuos.
rebellis & ingͣtus ppłs. ñ multum in conuenien¬
ter esurit. Amplius enim placet desidia qͣm la¬
bor: luxuria eos magis delectat. ꝗͣ. continen¬
tia. Concedunt᷑ tam̃: potius ex indignatione ꝗͣ.
ex miseratione carnes: quia pꝰ impetrationem
desicłioꝵ carnaliũ. castroꝵ ꝑimunt᷑ extremita¬
tes. Ad huc inqͥt psalmista escȩ erant inore ip¬
soꝵ ⁊ ira dei ascendit suꝑ eos. Ecce quomͦ in co¬
qͥna hebreoꝵ moyses desudat. nec tñ panes tri¬
ticeos s ordacios ꝓ officio recipit. Neminẽ enĩ
ad ꝑfectum adduxit lex. Hec de quarto pane or¬
deaceo sufficiant. Suꝑ est ut qͥntum ꝙͦ: a puero.
qͥ habet qͥnꝙ panes ordeacebs. ⁊ duos pisces. mutu¬
emꝰ: i turbe nrẽ. cum manuũ xp̃i benedictione
apponamꝰ. Primo itaq iuxta rõnem p̃cedentiũ.
cui ⁊ ꝓ quo oꝑe rependendꝰ sit panis iste indagan¬

Expanded text:
ros, caepas et allia, cibos ad libidinem commotivos, ros, caepas et allia, cibos ad libidinem commotivos, rebellis et ingratus populus, non multum inconvenienter esurit. Amplius enim placet desidia quam labor, luxuria eos magis delectat quam continentia. Conceduntur tamen, potius ex indignatione quam ex miseratione carnes, quia post impetrationem desideriorum carnalium, castrorum perimuntur extremitates. Adhuc, inquit Psalmista, escae erant in ore ipsorum, et ira Dei ascendit supra eos . Ecce quomodo in coquina Hebraeorum, Moyses desudat, nec tamen panes triticeos sed hordeaceos pro officio recipit: Neminem enim ad perfectum adduxit lex . Haec de quarto pane hordeaceo sufficiant. Superest ut quintum quoque a puero qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces , mutuemur, et turbae nostrae cum manuum Christi benedictione apponamus. Primo itaque, juxta rationem praecedentium, et pro quo opere rependendus sit panis iste, indagan
Abbreviated transcription (Latin):
facit᷑. sharaonem cum ppło insequentem illos. de¬
mergitꝰ. de petraa quam ꝓducitꝰ aquarũ ama¬
ritudinem in dulcorem uertit: manna de celis
pluit. Multa p̃terea beneficia impendit. ⁊ ad¬
huc earnes cum murmure querit: Hec ds̃ ppło:
hec ppłs deo. Moyses uͦ ut eos eduicat ⁊⁊ de manu
pharaonis cripiat. omnil ꝑicłis se exponitꝰ. ut le¬
gem accipiat.ꝑ duas quadragenarias abstinuit:
montem conscendit. ac subinde cum instanti sol¬
licitudine. ne castra illoꝵ ab indignatione dñi.
ꝓpt̾ uitulum ꝯflatilem ꝑeant. descendithꝰ mporta¬
bili onere cotidianarum q̃stionum. pene suc¬
cumbit. Quid uͦ ppłs adhec: In d̾m murmurat:
moysi manꝰ inicere parat᷑: manna fastidit: carnes.
cum desidio petit egiptios suspirat cibos: ⁊ con¬
querit᷑ sibi melius fuisse in egipto. quã nc̃ sit
in deserto. Cucum̃es ꝙͦ. ⁊ pepones in sipidos. por¬

Expanded text:
facit ; Pharaonem cum populo insequentem illos defacit ; Pharaonem cum populo insequentem illos demergit, de petra aquam producit, aquarum amaritudinem in dulcorem vertit ; manna de coelis pluit , multa praeterea beneficia impendit, et adhuc carnes cum murmure quaerit! Haec Deus populo, haec populus Deo. Moyses vero ut eos educat et de manu Pharaonis eripiat, omnibus periculis se exponit, ut legem accipiat per duas quadragenarias abstinuit, montem ascendit, ac subinde cum instanti sollicitudine, ne castra illorum ab indignatione Domini propter vitulum conflatilem pereant, descendit, et importabili oneri quotidianarum quaestionum, pene succumbit. Quid vero populus ad haec? In Deum murmurat, Moysi manus injicere parat, manna fastidit, carnes cum desiderio petit, Aegyptios suspirat cibos, et conqueritur sibi melius fuisse in Aegypto, quam nunc sit in deserto. Cucumeres quoque et pepones insipidos, por
Abbreviated transcription (Latin):
ascend̾at de egipto cum filiis isrł. carnium
egiptiarum. flagrasse desid̾ĩo: et dixisse. Qͥs
dabit nobis ad uescendum carnes: Recordam᷑
piscium. quos comedebamꝰ in egipto gͣtis. In
m̃tem nob cucum̾es ueniutt. ⁊ pepones. por
ri.cepe ⁊ alia. Anima nr̃a arida ẽ: nichil res-¬
piciunt ocłi nri. nisi man. Ecce habes qui pe¬
tant᷑. ⁊ quid. ⁊ a quo. filii irempe isrł. a moyse pe¬
tunt carnes. Unde ⁊ ipse moyses. tanꝗͣ. bonꝰ coquꝰ
querit quomͦ ⁊ unde satis faciat importunitati
eoꝵ: et ait ad d̾nm. Uñ michi carnes ut dem
tante multituomi: Fent coram me. dicentes. Da
nobis carnes ut comedamꝰ. Pensandi sunt labo¬
res moysi: quib die et nocte urit᷑. ne ppłs suus
famempatiatur. Nichilominꝰ ȩquȩ miranda.
exosa ppłi ingͣtitudo: cuinec dei nec hominis suf¬
ficit sollicitudo. Plangis namꝙ decem in ultione
illoꝵ. egiptios ꝑcutit: in mari rubro. uiam eis

Expanded text:
ascenderat de Aegypto cum filiis Israel, carnium ascenderat de Aegypto cum filiis Israel, carnium Aegyptiarum flagrasse desiderio et dixisse: Quis dabit nobis ad vescendum carnes? recordamur piscium quos comedebamus in Aegypto gratis, in mentem nobis cucumeres veniunt et pepones, porri et caepae et allia, anima nostra arida est, nihil respiciunt oculi nostri nisi Man . Ecce habes qui petant, et quid, et a quo, filii nempe Israel, a Moyse petunt carnes. Unde et ipse Moyses, tanquam bonus coquus, quaerit quomodo et unde satisfaciat importunitati eorum, et ait ad Dominum: Unde mihi carnes ut dem tantae multitudini? flent coram me dicentes: Da nobis carnes ut comedamus . Pensandi sunt labores Moysi, quibus die et nocte utitur, ne populus suus famem patiatur: nihilominus aeque exosa populi ingratitudo, cui nec Dei nec hominis sufficit sollicitudo. Plagis namque decem, in ultione illorum Aegyptios percutit , in mari Rubro viam eis
Abbreviated transcription (Latin):
deaceũ: dũ composuit focum. Nos ꝓinde
accenso eugłii igne. post resurrectionem
dñi. sine labore. sine sudore. sine dolore pa¬
nem głe comedamꝰ. lucem intueam᷑. igni
assistamꝰ. Nam dolores. ⁊ sudores. atq labores
nr̃os ipse portauit: et ne isdem rursum af¬
ficerem. cruci affixit: nec ult̾ius soluendos
edixit. Quasi dicẽt. hucusꝙ aaron. panem su¬
um ordeaceum. offe̾ndo sacrificia ⁊ mun̾a.
scd̾m legem moysi comedit: iam nc̃ qr consũ¬
matum ẽ trado uobis ñ litt̾am. s sp̃m meum:
ut ñ sed̾m carnem deinceps. sed scd̾m sp̃m ui
iam coquus. dignꝰ cibo suo. panem suũ p̃stola¬
tur: ⁊ ꝑ multa coquinȩ uexatione. saltem pa¬
nem ordeaceum p̃catur. Qͥs uͦ sit coquus iste.
uel quoꝵ gulȩ ⁊ uentri satisfacere debeat:
querendũ ẽ. si quomͦ lex diuina hoc oftendat.
forte si diligentius librum num̾oꝵ reuolũi¬
mus: inueniemꝰ. Ineo enim legitur. uulgꝰ qd̾

Expanded text:
deaceum, dum composuit focum. Nos proinde, deaceum, dum composuit focum. Nos proinde, accenso Evangelii igne post resurrectionem Domini, sine labore, sine sudore, sine dolore panem gloriae comedamus, lucem intueamur, igni assistamus. Nam dolores et sudores atque labores nostros ipse portavit, et ne iisdem rursus afficeremur, cruci affixit, nec ulterius solvendos edixit. Quasi diceret: Hucusque Aaron panem suum hordeaceum, offerendo sacrificia et munera secundum legem Moysi comederit, jam nunc, quia consummatum est, trado vobis non litteram sed spiritum meum, ut non secundum carnem deinceps, sed secundum Spirijam coquus dignus cibo suo panem suum praestolatur, et pro multa coquinae vexatione, saltem panem hordeaceum precatur Quis vero sit coquus iste vel quorum gulae et ventri satisfacere debeat, quaerendum est, si quo modo lex divina id ostendat. Forte si diligentius librum Numerorum revolverimus, inveniemus. In eo enim legitur, vulgus quod
Abbreviated transcription (Latin):
assat: Panis tam̃ ordeaceus ẽ. illa succin¬
ctio in dethendis pellib. in aꝑiendis inte¬
stinis: in lauandis: in diuidendis fingulis
artub. in coquendis. ⁊ ministͣnͣdis. in effu¬
sione quoꝙ sangͥnis: in comburendis uel
extra castra effe̾ndis. Grossiora multa̾ st̃
ista sacram̃toꝵ uelamina. qͣm nr̃a.labo¬
riosa: ⁊ uliora. Orã quidem pauciora.
s digniora. tardiora. sed utiliora. fuert̃
siqͥdem illa exem plaria ce lestium: nr̃a
uͦsunt ipsa celestia. Translatũ ẽ deinde sac̾¬
dotium uetꝰꝰ desiit ritus sacͥficioꝵ: cessauit
unctio. Nouũ deniq scd̾m ordinem melchi¬
sedech successit: i u̾itas corporis: ⁊ sangͥnis
xp̃i. figuras p̃cedentes consũmauit. ẜ ostꝗͣ.¬
filii gͥ uenerunt. qͥb parabat᷑ focꝰ. successit
qͥ parau̾at᷑: nec ultra habuit locũ: postꝗͣ.
clare cepit ardere focus. Comedit itaq
aaron cum post̾itate sua. t̾cium panem or-¬

Expanded text:
assat? Panis tamen hordeacus est, illa succinassat? Panis tamen hordeacus est, illa succinctio in detrehendis pellibus, in aperiendis intestinis, in lavandis, in dividendis singulis artubus, in coquendis et ministrandis, in effusione quoque sanguinis, in comburendis vel extra castra efferendis. Grossiora multa sunt ista sacramentorum velamina quam nostra, laboriosa et viliora; nostra quidem pauciora, sed digniora; tardiora, sed utiliora. Fuerunt siquidem illa exemplaria coelestium, nostra vero sunt ipsa coelestia. Translatum deinde sacerdotium vetus, desiit ritus sacrificiorum, cessavit unctio. Novum denique secundum ordinem Melchisedech successit, et veritas corporis et sanguinis Christi figuras praecedentes consummavit. Postfilii venerunt quibus parabatur focus, secessit qui paraverat, nec ultra habuit locum postquam clare coepit ardere focus. Comedit itaque Aaron cum posteritate sua tertium panem hor
Abbreviated transcription (Latin):
es ẽ. natiuitatis. Scd̾a : tempꝰ ad olescentie:
cum iures suas exercere ceꝑit in intelli¬
gentia rõnis. Tercia: cum defec̾it uirtꝰ
corporalis. in dissolutione amme ⁊ corporis.
Primam diemparat regen̾atio baptisms:
scd̃am mortificatio carnis: que statim ut
senserix motum. extollentem se adu̾sus
castitatem m̃tis: subigit ⁊⁊ extinguit. rõe
animi. Terciam nichilomin᷑ parat medita.¬
tio mortis: que. uelut nouacula acuta ra¬
dit renascentia cotidie suꝑflua desid̾ia car¬
nis. In leuitico sacerdotes iubent᷑ struem
lignoꝵ in altari subicere:. ut ꝑpetuus sit
iguis dño. ⁊ nunqͣm deficiat. Quiditaq
a aron pͥnceps sac̾dotum. ad hoc designatꝰ
officium nͥ in domo dei seruus p̃parans
focum: Totꝰ quoq leuiticꝰ quid nisi ignẽ
parat: cineres replicat. carbones in flam¬
mat: lingcia subministrat uitulos im¬
molatꝰ arietes iugulat: agnos agniculos

Expanded text:
es est nativitatis; secunda, tempus adolescentiae, es est nativitatis; secunda, tempus adolescentiae, cum vires suas exercere coeperit in intelligentia rationis; tertia, cum defecerit virtus corporalis in dissolutione animae et corporis. Primam diem parat regeneratio baptismi; secundam, mortificatio carnis, quae statim ut senserit motum extollentem se adversus castitatem mentis, eam subigit et exstinguit ratio animi; tertia nihilominus parat meditatio mortis, quae velut novacula acuta, radit renascentia quotidie superflua desideria carnis. In Levitico , sacerdotes jubentur struem lignorum in altaria subjicere, ut perpetuus sit ignis Domino, et nunquam deficiat. Quid itaque Aaron princeps sacerdotum, ad hoc designatus officium, nisi in domo Dei servus praeparans focum? Totus quoque Leviticus, nisi ignem parat, cineres replicat, carbones inflammat, ligna subministrat, vitulos immolat, arietes jugulat, agnos anniculos
Abbreviated transcription (Latin):
Si fiu̾nt peccata nr̃a uxta ysaiam ut cocci¬
num immanitate ꝑꝑetrati scełis fuscataur¬
tute baptisiatis purgata. quasi nix dealba¬
bunt᷑.: ut anuna illa cantet ⁊ dicat. tanqͣm
tonsa. ⁊ lota ascendẽs de lauacro. Asꝑgesme
quasi u̾bnicłs: que quasi uiluerunt cotidia¬
na assiduitate: uelut lana albaerunt. in
uera confessione. Omnia eccłie sacram̃ta
q̃ sunt tanqͣm piscine in esebon: quodcũꝙ
animã macłau̾it peccatum. siue paruũ.
siue magnũ. siue uetꝰ siue nouũ: delere
sufficiunt. Beneficio gͦ ⁊ officio illoꝵ aĩa
dealbata: uenire de libano. uoce sponsi mo¬
netur. Ueni inquiens de libano ueni. E cce.
quare t̾cio infans baptizandꝰ in fonte mer¬
gitur: et t̾cio eleuatur. Moyses descendit.
ut scĩficet ppłm: qñ ex condescensione sua
p̃latus quilibet ad lam̃ta ꝓuocat subiectũ.
Cumq uestim̃ta sua fletib lau̾it: ut in di¬
em t̾cium paratꝰ sit. p̃cipit. Prima dies: di¬

Expanded text:
fuerint peccata nostra, juxta Isaiam, ut coccinum, immanitate perpetrati sceleris, fuscata, virtute baptismatis purgata, quasi nix dealbabuntur , ut anima illa cantet et dicat tanquam tonsa et lota ascendens de lavacro , aspergequasi vermiculus, quae quasi viluerunt quotidiana assiduitate, velut lana, alba erunt in vera confessione. Omnia Ecclesiae sacramenta quae sunt tanquam piscinae in Hesebon , quodcunque animam maculaverit peccatum, sive parvum, sive magnum, sive vetus, sive novum, delere sufficiunt. Beneficio ergo et officio illorum, anima dealbata venire de Libano voce Sponsi monetur: Veni, inquit, de Libano, veni . Ecce quare tertio infans baptizandus in fonte mergitur, et tertio elevatur. Moyses descendit ut sanctificet populum, quando ex condescensione sua praelatus quilibet ad lamenta provocat subjectum; cumque vestimenta sua fletibus laverit, ut in diem tertium paratus sit praecipit. Prima dies, di
Abbreviated transcription (Latin):
lecta ⁊ beata. Dum uͦ non solum tabernacula.
s etiam tentoria sunt: pulcra quidem eatenꝰ
sunt ut spectacłm suit mundo. ⁊ angłis ⁊ hoĩb
s ñ dum dilecta: quia supͣ modum. supͣ urca-¬
tem grauant᷑. ita ut tedeat eos uiuere. Taber¬
nacula itaꝙ sunt ꝓpt̾ ꝑegͥnationem. ⁊pulcͣ.
ꝓpt̾ dilectionem.: centoria ꝓpt̾ mortificationis
extensionem. Ut ualles nemorose: ꝓpt̾ sui ab

Expanded text:
lecta et beata. Dum vero non solum tabernacula, lecta et beata. Dum vero non solum tabernacula, sed etiam tentoria sunt, pulchra quidem eatenus sunt, ut spectaculum sint mundo et angelis et hominibus, sed nondum dilecta, quia supra modum et supra virtutem gravantur, ita ut taedeat eos vivere. Tabernacula itaque sunt propter peregrinationem; pulchra, propter dilectionem; tentoria, propter mortificationis extensionem. U
Abbreviated transcription (Latin):
iactantia. calcaria impacientia: galeam suꝑbia.
hec sunt tabernacła siue castra philistinoꝵ. dece¬
stabilia. sic̃ ta bernacula cedar. Habet econu̾so ia¬
cob tabernacula sua contecta pellib arietum
rubricatis. seu pellib iacinctinis: totum se morti¬
ficans: ⁊ ad celum toto corde conuolans. habet sa¬
ga cilicia humiliati sp̃c. habet cortinas decẽ
mandatoꝵ. ht̃ in ansulis concordiam:. in circłis
aureis ꝑpetuam claritatem. ht̃ tabulas stan-¬
tes. ꝑ ampliatũ cordis desidium: animas tenden-¬
purpura. coccoq bistincto ⁊ bisso retorta. oꝑe
plumario. ⁊ pulcra uarietate contextũ ⁊ quod
ẽ celum: intra quod. recipi desid̾at omnis ec¬
clesia scõꝵ. O iacob. ecce qͣm pulcra taber nacła
tua.utinam et dilecta. Quare et enim ñ ẽẽnt
beata. si pulcra atq dilecta: S forte. ideo ñ dũ
dilecta: quia płimum adhuc laboriosa. Cum
emm fuerint quieta et pulera: tunc erunt di¬

Expanded text:
jactantia, calcaria impatientia, galeam superbia. jactantia, calcaria impatientia, galeam superbia. Haec sunt tabernacula sive castra Philisthinorum, detestabilia sicut tabernacula Cedar. Habet e converso Jacob tabernacula sua, contecta pellibus arietum rubricatis, seu pellibus hyacinthinis, totum se mortificans, et ad coelum toto corde convolans; habet saga cilicina, humilitatis spiritus; habet cortinas, decem mandatorum; habet in ansulis, concordiam; in circulis aureis, perpetuam claritatem. Habet tabulas stantes, per ampliatum cordis desiderium, animas tendenpurpura, coccoque bis tincto et bysso retorta, opere plumario et pulchra varietate contextum, quod est coelum intra quod recipi desiderat omnis Ecclesia sanctorum. O Jacob, ecce quam pulchra tabernacula tua, utinam et dilecta! Quare etenim non essent beata, si pulchra atque dilecta? Sed forte ideo nondum dilecta, quia plurimum adhuc laboriosa; cum enim fuerint quieta et pulchra, tunc erunt di
Abbreviated transcription (Latin):
nificentiam. fortis congrediens cum angło:
humilis succumbens deo. inimicis formida¬
bilis: amicis amabilis. plenꝰ in bñdictionib:
parcus in maledictionib. hic ẽ. iacob mat̾nis
machinacionib. pat̾nam p̃ripiens benedie¬
tionem: ⁊ frat̾num euadens furorem. fugieis
quoꝙ ad laban auuncłinsuũ in ipso itinere.
ad caput lapide supposito. uidit scalam ad
celum erectam. uidit dñm innixum scale: uidit
angłos ascendentes:⁊ descendentes:⁊ surgens de
somno ait Were dñs est in loco isto: ⁊ c̃. Que aũ
sunt tabernacula iacob. nͥ exercitia luctantis ⁊
pugnantis animi contra uicia carnis: i suggesti¬
onesimmici: Tamdiu enim habitat iacob in tab̃¬
naculis: quousq soluantur uincula carnis. Ha¬
bitans deniq anima in corpore: hostium circũ-¬
uallatur multitudine. Agg̃ditur siquidem eam.
concupiscentiã. scutum arripit ira. lanceam luxi.¬
ria. gladium inuidia. clipeum tem̾itas: equum.

Expanded text:
nificentiam, fortis congrediens cum angelo, nificentiam, fortis congrediens cum angelo, humilis succumbens Deo, inimicis formidabilis, amicis amabilis, plenus in benedictionibus, parcus in maledictionibus. Hic est Jacob, maternis machinationibus paternam praeripiens benedictionem, et fraternum evadens furorem . Fugiens quoque ad Laban avunculum suum, in ipso itinere, ad caput, lapide supposito, vidit scalam ad coelum erectam; vidit Dominum innixum scalae, vidit angelos ascendentes et descendentes; et surgens de somno, ait: Vere Dominus est in loco isto, etc. Quae autem sunt tabernacula Jacob, nisi exercitia animi luctantis et pugnantis contra vilia carnis et suggestiones inimici? tandiu enim habitat Jacob in tabernaculis, quousque solvantur vincula carnis. Habitans denique anima in corpore, hostium circumvallatur multitudine. Aggreditur siquidem eam concupiscentia, scutum arripit ira, lanceam luxuria, gladium invidia, clypeum temeritas, equum
Abbreviated transcription (Latin):
luminationẽ. Serpens nanq ocłos aꝑit ad
concupiscendum: xp̃c ad cognoscendũ. et glo¬
rificandum dm̃. Serpens aꝑit ut rapiat:
xp̃c ut eripiat. ꝓcidens itaq ad uestigia uir¬
tutum: lum̃ recipit ocłoꝵ. humiliatꝰ audit
sermones dei: illuminatꝰ. uidet uisiones dei.
Dicit uisionem. Qͣmpulera tabernacła tua
ia cob.t̾entoria tusrł: ut ualles nemorose. ut
orti iuxtiꝰ fluios irrigui. Nescit iacob tab̾¬
nacula uicioꝵ. Semꝑ. aut domi habitat:
aut in tabernacħs dñi uirtum militat:
hic ẽ. uͦ animꝰ. simplex in innocentia. purꝰ
mundicia. ñ hispidꝰ uersucia: ñ pilosꝰ neqͥ¬
cia. Gratus in obsequio. fidelis in commisso:
ꝓuidꝰ in officio᷑ constans in incepto. patiens
ad contumelias. sapiens ad placandas iras.
cautꝰ ad effugiendas in sidias. discretus in re¬
gendis gregib. deuotꝰ in muñib offerendis:
rectꝰ insermonib ordinandis. ꝓnꝰ ad obedi¬
entiam:. ꝓmptꝰ ad reu̾entiam:. largꝰ ad mu¬

Expanded text:
Serpens namque oculos aperit ad concupiscendum ; Christus ad cognoscendum et glorificandum Deum. Serpens aperit ut rapiat, Christus ut eripiat. Procidens itaque ad vestigia virtutum, lumen recipit oculorum . Humiliatus audit sermones Dei; illuminatus videt visiones Dei, et dicit visionem: Quam pulchra tabernacula tua, Jacob; tentoria, Israel, ut valles nemorosae, ut horti juxta fluvios irrigui. Nescit Jacob tabernacula vitiorum; semper aut domi habitat, aut in tabernaculis Domini virtutum militat. Hic est vero animus simplex in innocentia, purus munditia, non hispidus versutia, non pilosus nequitia; gratus in obsequio, fidelis in commisso, providus in officio, constans in incoepto, patiens ad contumelias, sapiens ad placandas iras, cautus ad effugiendas insidias, discretus in regendis gregibus, devotus in muneribus offerendis, rectus in sermonibus ordinandis, pronus ad obedientiam, promptus ad reverentiam, largus ad mu
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt audiri tonitrua. ⁊ micare fulgura:
i nubes densissima oꝑire montem:clangor¬
ꝙ buicinȩ uehem̃tiꝰ ꝑstrepebat. Et post pauca.
Descendit dñs suꝑ montemsynai. in ipso mõ¬
tis uertice. ⁊ uocauit moysenan cacum̃ eiꝰ.
Animad u̾tendũ. quod pͥmo. scdo ⁊ t̾cio. ab¬
luunt᷑ uestim̃ta filioꝵ isrł: ui delicet in ma¬
ri rubro: in sanguine agni: in acceptione
legis. Mundat enim nos baptismꝰ xp̃ĩ. mun¬
dat corpꝰx: mundat lex dei. Ancille u̾ st̃ sacͣ¬
m̃ta. que conscientiaꝵ pannos sic de albant:
ut ad angłoꝵ puritatem. iam aliqͣtenꝰ con¬
scendere faciant. Non ueniet aitem ad nos
dñs: nisi ancillȩ istȩ. nr̃a pͥus mundau̾int ue¬

Expanded text:
coeperunt audiri tonitrua, et micare fulgura, coeperunt audiri tonitrua, et micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinae vehementius perstrepebat , et post pauca: Descendit Dominus super montem Sinai, in ipso montis vertice, et vocavit Moysen in cacumen ejus . Animadvertendum quod primo, secundo, tertio, abluuntur vestimenta filiorum Israel, videlicet in mari Rubro, in sanguine agni, in acceptione legis. Mundat enim nos baptismus Christi, mundat corpus Christi, mundat lex Dei. Ancillae vero sunt sacramenta, quae conscientiarum pannos sic dealbant, ut angelorum puritatem jam aliquatenus conscendere faciant. Non veniet autem ad nos Dominus, nisi ancillae istae nostra prius mundaverint ve
Abbreviated transcription (Latin):
darum suꝑfluitatũ edebat: Ecce noe qͣsi clo¬
pane plane uixit ordeaceo: qr dura fuit tem¬
poris illuis tͥbulatio. Hc̃ moyses panem in ge¬
nesi reconditum portauit᷑. s iuĩc ad ioħ̃em ue¬
niens. sacram̃tu baptismi suscipiendo aꝑiens.
⁊ expiationem salutarem ex hibens: esurienti
turbe in deserto eccłie feegit. hic unꝰ ⁊ pͥmꝰ panis
ẽ. de qͥnq panib ordeaceis. In exodo scd̃s pa¬
nis ꝯficitur.: qñ filii isrł de egipto ꝑ mare ru¬
brum in deserto traducti. quasi pannos animaꝵ
suaꝵ. egiptioꝵ cohabitatione infectos reꝑaue-¬
runt: ⁊ nouũ pascha celebrantes. sanguine
agni renouauert̃. Sic enim scͥptum ẽ. in exo¬
do. Descendit moyseᷤ. de monte ad ppłm: et
scĩficauit eum. Cumq lauissent uestum̃ta
sua: dixit ad eos. Estote parati in diem t̾ciũ.
⁊ ne appropinquetis uxorib urĩs.Iam adue¬
n̾at dies t̾ciusri mane inclaruerat:⁊ ecce

Expanded text:
darum superfluitatum edebat? Ecce Noe quasi clodarum superfluitatum edebat? Ecce Noe quasi clovixit pane plane hordeaco, quia dura fuit temporis illius tribulatio. Moyses hunc panem in Genesi reconditum portavit; sed Jesus ad Joannem veniens sacramentumque baptismi suscipiendo aperiens, et expiationem salutarem exhibens, esurienti turbae in deserto Ecclesiae fregit. Hic unus et primus panis est de quinque panibus hordeaceis. In Exodo secundus panis conficitur, quando filii Israel de Aegypto per mare Rubrum in deserto traducti, quasi pannos animarum suarum, Aegyptiorum cohabitatione infectos, reparaverunt, et novum pascha celebrantes, sanguine Agni renovaverunt. Sic enim scriptum est in Exodo: Descendit Moyses de monte ad populum, et sanctificavit eum, cumque lavissent vestimenta sua, dixit ad eos: Estote parati in diem tertium, et non appropinquetis uxoribus vestris; jam advenerat dies tertius et mane inclaruerat, et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
uentͥs absconderes: Terte si uocem dñi au¬
diens. ꝓectus tonderes: ⁊ te accusando ꝓpͥam
ꝯscientiam pungeres. humili ꝓcuł dubio
satisfactione ⁊ confessione. fecorem ꝑpetͣte
iniquitatis ab ocłis dei repͥmendo. sonitũ
suꝑbiȩ occultares. S te sic ignominiosȩ
nudantem ⁊ unmo celantem. p̃confusione
post̾ioratua ł ⁊ obscenos m̃dacii sonos emit¬
tentem: huiꝰmodi obscenitate noluit ds̃
paradisum diutius contaminari. s conual¬
sem istam tanqͣm cloacam parauit.⁊ ad ꝓ¬
pͥos fetores sorbendos. iniserum inclusit in
mundo: exclusit de paradiso. Creuit malicia:
impleta ẽ cloaca. Uenit diluuiũ ut deleret eul¬
pam: et emundaret cloacam. Fabricauit noe.
iubente dño pͥus archam: in qua cũ post̾i̾tate
saluaret animã suã. Dum gͦ in archa laborabat:
dum intͣ archam conclusus finem diluuii ex¬
pectabat: quid nͥ panem ordeaceũ in diluuio
aquaꝵ multaꝵ. tanꝗͣ. in emundatione ĩmun¬

Expanded text:
ventris absconderes? Certe si vocem Domini auventris absconderes? Certe si vocem Domini audiens pectus tunderes, et te accusando propriam conscientiam pungeres, humili procul dubio satisfactione et confessione, fetorem perpetratae iniquitatis, ab oculis Dei, reprimendo sonitum superbiae occultares. Sed te sic ignominiose nudantem, imo celantem prae confusione posteriora tua, et obscenos mendacii sonos emittentem, hujusmodi obscenitate, noluit Deus paradisum diutius contaminari, sed convallem istam, tanquam cloacam paravit, et ad proprios fetores sorbendos miserum inclusit in mundo, exclusit de paradiso. Crevit malitia, impleta est cloaca. Venit diluvium, ut deleret culpam et emundaret cloacam. Fabricavit Noe, jubente Domino, prius arcam, in qua cum posteritate salvaret animam suam. Dum ergo in arca laborabat, dum intra arcam conclusus finem diluvii exspectabat; quid nisi panem hordeaceum, in diluvio aquarum multarum , tanquam in emundatione immun
Abbreviated transcription (Latin):
Exponendũ gͥ tam innum̾o qͣm in ordine. qͥd
figuratiue ista significent: ⁊ ex scͥpture aue¬
tortate si dñs dedit. demonstrandum. qͥd
sit cloaca. uelstercorariꝰ incloacał q̃ sint an¬
cille uel lauendarie. uel panni qui ab eis
plenis peccõꝵ fetorib receptibilis ẽ. omniũ
maloꝵ: tanqͣm uniu̾saꝵ spurciciaꝵ. In hoc.
adam pͥor purgauit uentrem: ñ id̃o ut purga¬
ret ł ut releuaret: s ut omnes posteros op¬
primens contaminaret. Cum enimpeccatum
excusauit: quasi uentrem purgauit. S heu
miser᷑ ubi aut in quemstercus pͥmũ ꝓlecit:
Certe iuxta d̾m qͥ illum creauit in anima
sua. ⁊ post̾itate sobolis sue Se namq excusan¬
do quasi d̾m accusans: dicit. Mulier quam
de disti mͥ sociam dedit mͥ de ligno et comedi.
Quare iuxta legis p̃ceptum. paxillum sub
balteo ñ habebas: ut egrediens extra castͣ.
ad requisita nature. reiecta humo. furfurẽ

Expanded text:
Exponendum igitur tam in numero quam in ordine quid Exponendum igitur tam in numero quam in ordine quid figurative ista significent, et ex Scripturae auctoritate si Dominus dederit demonstrandum quid sit cloaca vel stercorarius in cloaca; quae sint ancillae vel lavandariae, vel panni qui ab eis plenus peccatorum fetoribus, receptilis est omnium malorum, tanquam universarum spurcitiarum. In hoc Adam prior purgavit ventrem, non ideo ut purgaret vel revelaret; sed ut omnes posteros opprimens contaminaret, cum enim peccatum excusavit, quasi ventrem purgavit. Sed heu miser! ubi aut in quem stercus primum projecit? Certe juxta Deum qui illum creavit, et in animam suam et posteritatem sobolis suae. Se namque excusando, quasi Deum accusans, dicit: Mulier quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno, et comedi . Quare, Adam, juxta legis praeceptum paxillum sub balteo non habeas, ut egrediens extra castra ad requisita naturae rejecta humo , furfurem
Abbreviated transcription (Latin):
focum haberet: Coctis ⁊̃. cacabi et ollaꝵ
contrectatione ⁊ multũ sudosa ferculoꝵ
p̃paratione int̾fedatus: ñ pͥor neq meli¬
or recumbit. aut forte nec postĩor. in ꝯ¬
uiuio. S quis cenaretͥ nisi cibos ipse co¬
queret: Ecce apparet in officiis uerum
eẽ: quod qͣmuis sint uilia. tam̃ ualde sunt
necessaria. Forte sic ẽ. de pane ordeaceo. act
quo ẽ uiliorꝰ eo sit ad pascendam familiam. uti¬
lior. Ut quid enĩ familiam suam in deserto pa¬
nil ordeaceis dñs omniũ pauit᷑ nͥ ut signifi¬
cationem daret tim̃tib se utilem omnino ⁊
abundantem eẽ cibum panem ordeaceũ : Ani¬
maduttite uͦ. memim̾asse suꝑius qͥnq officiales:
⁊ nẽ repꝑisse in apotecha dni. qͥnq panos or¬
deaceos. Concurrit autem s. ñ solum numerꝰ:
s et genꝰ officii atꝙ panis. Attende itaꝙ ster¬
corarium panem comedentem ordeaceium:
lignarium similit̾: fo cariũ: coquũ: ⁊ ancillam.

Expanded text:
focum haberet? Coquus etiam cacabi et ollarum focum haberet? Coquus etiam cacabi et ollarum contrectatione, et multum sudosa ferculorum praeparatione interfoedatus, non prior neque melior recumbit, aut forte nec posterior in convivio; sed quis coenaret, nisi cibos ipse coqueret? Ecce apparet in officiis verum esse, quod quamvis sint vilia, tamen valde sunt necessaria. Forte sic est de pane hordeaceo, ut quo est vilior, eo sit ad pascendam familiam utilior. Utquid enim familiam suam in deserto panibus hordeaceis Dominus omnium pavit , nisi ut significationem daret timentibus se, utilem omnino et abundantem esse cibum, panem hordeaceum? Animadverte vero me numerasse superius quinque officiales, et nunc reperisse in apotheca Domini quinque panes hordeaceos. Concurrit autem sibi non solum numerus, sed et genus officii atque panis, Attende itaque stercorarium panem comedentem hordeaceum; lignarium similiter, focarium, coquum et ancillam.
Abbreviated transcription (Latin):
tium dentib. Tamen in domo magna. et¬
si non magnis. ⁊ hic necessarius ẽ cib: non
qͥdem delicatior. s tam̃ utilior: qr uiriũ
seruilium magis est confortatiuus. Sic
quoq uliora. s necessaria sunt utentiũ
pane ordaces: officia. Uilissimum qͥdem
officium stercorarii en domo duitis. s tñ
mundat quod ẽ.fetore pessimũ. Ancilla¬
rum quoq conditio. plurimũ extrema:
s in ablutione pannoꝵ utillima. Qͦ mͦ
enim dñs ad publicum ꝓcedẽt᷑. nisi uestẽ
sordidam ancilla lauaret: Lignariꝰ quoꝙ.
aut agitator aselli: nullius sunt dignita¬
tis. s non ȩque nulliꝰ utilitatis. Uñ namqꝙ
filiꝰ se calefaceret. nisi de silua ligna seriius
deferret: Focarius siue carbonarius tota
facie ꝓpt̾ c̃arbonũ ⁊ cinerũ assiduam re¬
uolutionem denigͣtus. uxta cin̾es. uix re¬
sidere suꝑuemente turba. p̃ualet. S nisi
focum ⁊ carbones p̃parasset: quis locũ ad

Expanded text:
tium dentibus. Tamen in domo magna, ettium dentibus. Tamen in domo magna, etsi non magnis hic necessarius est cibus, non quidem delicatior, sed tamen utilior, quia virium servilium magis esset confortativus. Sic quoque viliora, sed necessaria sunt, utentium pane hordeaceo officia. Vilissimum quidem officium stercorarii, in domo divitis, sed tamen mundat quod est fetore pessimum. Ancillarum quoque conditio, plurimum extrema, sed in ablutione pannorum utilissima, quomodo enim dominus ad publicum procederet, nisi vestem sordidam ancilla lavaret? Lignarius quoque aut agitator aselli, nullius sunt dignitatis, sed non aeque nullius utilitatis, unde namque filius se calefaceret, nisi de silva ligna servus deferret? Focarius sive carbonarius, tota facie, propter carbonum et cinerum assiduam revolutionem denigratus, juxta cineres vix residere, superveniente turba, praevalet; sed nisi focum et carbones praeparasset, quis locum ad
Abbreviated transcription (Latin):
benigne legat. Istĩ ut componat adutilita¬
temiillus ut legat ad edificationem. Istiͣ.
ut erꝯget: illius ut roget. Istius ut differat
illius ut refãt. Istius ut largꝰ sit: illiꝰ ut
gratꝰ sit in accipiendo. Neuter tam̃ decipiat.
aut decipiat᷑. fraudet aut fraudet᷑. Decer¬
nat scribens. utrum sic scͥbere debeat. discer¬
nat legens.utrum scͥpta reciꝑe. Nullam enĩ¬
patior iniuriam: si meam uolens statuere
sententiam: uͥ bene assensum: ubi male.
repulsam legentis sensero.
saluo sensu fidei. rusticiorem sermo¬
nem ñ sum respuiturꝰ. Humili nãꝙ
stilo. ꝓpt̾ conditionem seruilem. eo utenti¬
um scrbendum ẽ: de pane ordeaceo. Panis
itaꝙ ordeaciꝰ ñ ꝓ deliciis apponit᷑. s tantum
ut seruilis fames releuet᷑. fauces enim
deliciosoꝵ excoriat. uentrem on̾at:⁊ ar¬
terias exasꝑat. Ouro namq contegit᷑ cor¬
tice: ⁊ spiculata suꝑficie occurrit comeden¬

Expanded text:
benigne legat; istius ut componat ad utilitabenigne legat; istius ut componat ad utilitatem, illius ut legat ad aedificationem; istius ut eroget, illius ut roget; istius ut deserat, illius ut referat; istius ut largus sit, illius ut gratus sit in accipiendo. Neuter tamen decipiat aut decipiatur, fraudet aut fraudetur. Decernat scribens, utrum sic scribere debeat; discernat legens, utrum scripta recipere. Nullam patior injuriam, si meam volens statuere sententiam, ubi bene, assensum; ubi male, repulsam legentis sensero. salvo sensu fidei rusticiorem sermonem non sum respuiturus, humili namque stylo, propter conditionem servilem eo utentium, scribendum est de pane hordeaceo. Panis itaque hordeaceus non pro deliciis apponitur, sed tantum ut servilis fames relevetur, fauces enim deliciosorum excoriat, ventrem onerat, et arterias exasperat; duro namque contegitur cortice, et spiculata superficie occurrit comeden
Abbreviated transcription (Latin):
lam: quia in comp̃hensibilem ñ comp̃hendes
nat᷑am. Imple tam̃ pugillum: ut de posse
tuo glorifices d̾m. Non facias deo deseipso
rapinam: ut quã pugillo m̃itoꝵ ñ elaborasti.
ab eo usurpes grãm. Hoc ipsum quoꝙ quod
pugillo app̃henderis: deo ñ tͥ immolandũ
memin̾is. Nicħ enim habes. quod ñ accepist.
Si aut̃ accepisti. quid gloriaris quasi ñ acce¬
ꝑis: Nunꝙͣ. sine oleo ẽ simila: qr ds ñqͣm
sua pͥuat᷑ clementia. Tu quoꝙ ñqͣm accedas
ad m̃sam sine oleo ad similam: quia durus
ad pium. ad miscdem crudelis. ingͣtus ad be¬
nignissimũ. comparabilit̾ ñ accedit. Transi a
panes sunt. ñ corpoꝵ quos p̃manib habemꝰ.
Quasi cõmuni utilitate seruata. ꝓculsit et¬
ambiciosa uendentis auaricia. ⁊ em̃tis absi¬
stat ignauia. Par enim sc̃bentis et legentis.
scd̾m officioꝵ distributionem: debet esse
sedulitas. Istuis ut d gne scribat. illius ut

Expanded text:
lam, quia incomprehensibilem non comprehendes lam, quia incomprehensibilem non comprehendes naturam; imple tantum pugillum, ut de posse tuo glorifices Deum. Non facias Deo de se ipso rapinam, ut quam pugillo tuorum meritorum non elaborasti, ab eo usurpes gratiam. Hoc ipsum quoque pugillo apprehenderis; Deo non tibi immolandum memineris: Nihil enim habes quod non accepisti; si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Nunquam sine oleo est simila, quia Deus nunquam sua privatur clementia. Tu quoque nunquam accedas ad mensam, sine oleo ad similam, quia durus ad pium, ad misericordem crudelis, ingratus ad benignissimum comparabiliter non accedit. Transi a panes sunt non corporum, quos prae manibus habemus. Quare communi utilitate servata, procul sit ambitiosa vendentis avaritia, et ementis absistat ignavia. Par enim scribentis et legentis, secundum officiorum distributionem, debet esse sedulitas; istius ut digne scribat, illius ut