comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ostera die hostes legatos
de pate miserunt: sua om¬
ma seq dedentes. Unde quis
dubrtet hanc uere beati uiri fu¬
isse uictoriam: cui prestitum sit
ne inermis ad prelium mittere¬
tur. Et qͣmuis pius dñs serua¬
re militem suum licet int̾ hosti¬
um gladios ⁊ tela potuisset: tam̃
ne uel aliorum morte sc̃i uiola¬
rentur obtutus. exemit pugne
necessitatẽ. Neq enim aliam
ꝓ milite suo xp̃c debuit prestare
uictoriam. qͣm subactis sine san¬
guine hostib nemo moreretur.
Ax inde relicta militia sc̃m hy¬
larium ꝑictanie ep̃m ciui¬
tatis. cuius tunc in dĩ rebꝰ spec¬
tata ⁊ cognita fides habebatur.
epetiuit. ⁊ aliquandui apud
cum cõmoratus ẽ. Temptanit
aut idem hylanus imposito dy¬
aconii officio sibi eum artius
implicare ⁊ ministerio uinciri
diimo. Sed cum sepissime resti¬
tisset. indignum se esse uociferans:
intellexit uix d̃ĩ altioris ingenii hoc
eum modo posse constringi. si quid
ei officii imponeret. in quo quidã

Expanded text:
ostero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sangV. Exinde relicta militia, sanctum Hilarium Pictavae episcopum civitatis, cujus tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetivit; et aliquamdiu apud eum commoratus est. Tentavit autem idem Hilarius imposito diaconii officio sibi eum arctius implicare, et ministerio vincere divino. Sed cum saepissime restitisset, indignum se esse vociferans; intellexit vir altioris ingenii, hoc eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam
Abbreviated transcription (Latin):
frugalitatem
est necesse: que
usus est: ut en¬
am illo tempo¬
p In miles sed mo¬
nachꝰ putare¬
ita sibi omnes Inlitones¬
deuinxerat.
Necdum ta¬
men regenerz
re miseris: alere egentes.uestire
nudos: nichil sibi ex militie stipẽ¬
diis. preter cotidianum uictum
reseruabat. Iam tunc euuange¬
liĩ non surdus auditor: de crasti¬
no ñ cogitabat.

Expanded text:
frugalitatem est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putareita sibi omnes commdeuinxerat, necdum tamen regeneratus re miseris, alere egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat.
Abbreviated transcription (Latin):
militaturus acciperet: actenus
inquit ad cesarem militaui tͥ.
patere ut nunc militem do. Do¬
accipiat: xp̃i ego miles sum. prg¬
nare michi ñ licet. Tunt uero ad¬
u̾sus hanc uocem tyrannus infre¬
muit: dicens eum mnetu pugne
que postera die erat futura. non
religionis gra detrattare mili¬
tiam. At martinis inteepidus
unmo illato sibi terrore constan¬
tior. si hec inquit ignauie asscri¬
bitur ñ fidei. crastina die ante
aciem uermis astabo. ⁊ unaie
dñi iħu xp̃i. signo crucis ñ clipeo
protectus aut galea. hostium cu¬
neos penetrabo securus. Retrudi
ergo in custodiam ubetur: fac¬
turus fidem dictis. ut mermis
barbaris obiceretur.

Expanded text:
militaturus acciperet —, hactenus, militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: doaccipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ere memor dñs dictorum
suorum que ante predixe¬
rat. quam dui fecistis hec uni ex
minimis istis michi fecistis: se
natus ostendere. Quo uso uir
beatissimus non in glam est elatꝰ
humanam: sed bonitatem d̃i in
suo opere cognoscens. cum esset
annoꝵ duodeuiginti. ad baptis¬
mum conuolauit: nec statim mi¬
litie renuntiauit. tribuni sui
precib euictus. cui contuberniũ
familiare prestabat. Etenim tnͣs¬
acto tribunatus sui tempore: re¬
nuntiaturum se seculo pollicebat᷑.
Qua martinus expectatione sus¬
pensus: ꝑ biennium fere postea¬
qͣm est baꝑtisma consecutus. solo
scilicer nomine militauit. Inte¬
rea irruentibꝰ intra gallias bar¬
baris: iulianus cesar coacto in
unum exercitu. apud uangio¬
num qitatem. donatiium ce¬
pit erogare militib. ut est con¬
suetudinis. Singuli citabant᷑:
donec ad martinum uentũ est.
Tunc uero oportunum tempus
existimans quo peteret missio¬
nem. neq enuim integrum sibi fo¬
re arbitrabat᷑. si donatiuum nõ

Expanded text:
ere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se natus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non
Abbreviated transcription (Latin):
neri inconstantia. regie clientele
sacerdotalis dignitas subdidis¬
set: in solo martino apłica aue¬
toritas ꝑmanebat. Nam ⁊ si sup
imperauit potius qͣm rogauit.
Et a comuiio eiꝰ frequent̃ roga¬
tus abstinuit. dicens se mense ei
participem ñ esse: qui imperato¬
res unum regno alterm uita.
expulisset. Postremo cum maxi

Expanded text:
nere inconstantia regiae clientelae nere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si proimperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊per confragos scale gradus deci¬
deus multis uulnerib esset affectuᷤ:
cum exanimis tam iaceret in cellu¬
la. ⁊ immoditis doloribus cruciaret᷑.
nocte ei angelus uisus est eluere uul¬
nera. ⁊ salubri unguine contusi cor¬
poris mnenbra contingere. Atq ita¬
postero die restitutus est sanitati.
ut nichilumqͣm pertulisse incõmo¬
di putaretur. Sed quia longum
est ire ⁊er singula. sufficiant hec
uel pauca de plurimis. satisq sit
nos ⁊ in excellentilꝰ non subtrahe¬
re ueritater. ⁊ in multis uitare
fastidium. Atq ut iminora hiis
inferam qͣmius ut est nr̃orum etaᷤᷤ
temporum. quibus iam deprauata
omnia atq corrupta sunt. ut pe¬
ne precipuum sit adulationi re¬
gie sacerdotalem ñ cessisse constã
um apud impe¬
ratorem maximum ferocis
ingenii uirum. ⁊ bellorum ciuili¬
um uictoria elatum plures ex di
u̾sis partibus ep̃i conuenissent:
⁊ feda circa principem omnium
adulatio notaretur. seq dege¬

Expanded text:
et per confragosos scalae gradus deciet per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affectus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atqpostero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. Sed quia longum est ire per singula, sufficiant haec vel pauca de pnos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque dege
Abbreviated transcription (Latin):
mantes egere uirtutes. Nam cum
aut digitis illigate aut collo illite¬
sunt: persepe ab egrotantibus
morbos effugauenint.
filia eius grauissime qiuartans
felrib ureretur: epistolam marti¬
ni que casu ad eum delata fuerat
rectori puelle in ipso accensu ardo¬
ris inseruit: statimq febris fuga¬
ta est. Que res apd̾ arborium in tã¬
tum ualuit. ut saatim puellam
dõ nouit: ⁊ perpetne uirginitati
dicaret. Profectusq ad martinũ
puellam ei presentans ob uixtu¬
tum eiꝰ testimonium que per ab¬
sentem licet curata esset obtulit:
neq ab alio eam qͣm a martino
habitu uirginitatis imposito.
passus est consecrari.
Aulinus uero uir magni pꝰtꝰ¬
modum futurus exempli. tũ
oculum grauiter dolere cepisset:¬
⁊ etiam pupillam eiꝰ crassior nu¬
bes superducta texisset. oculrn
ei martinꝰ peniculo contigit. pristi¬
namq ei sanitatẽ sublato omni do¬
lore restituit. Ipse autẽ cum casu
quodam esset de cenaculo deuolutus:

Expanded text:
mantibus egere virtutes: nam mantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt.filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus,
Abbreviated transcription (Latin):
fugere de obsesso corpore penis ⁊cru¬
ciatibus cogeretur: nec tñ exire ei
per os liceret:feda relinquens ue¬
stigia fluxu uentris egressus est.
INterea cum de metu atq barbaroꝵ
subita ciuitatem fama turbasset:
demoniacum ad se exhiberi iuibet. im¬
perat ut an uerus esset nuntius fa¬
teretur. Tunc confessus se unum¬
de decem demoniis fuisse. qui rumo¬
rem hunc ꝑppłm disseminassent. ut
hoc saltem metu ex illo martinꝰ oppi¬
do fugaretur. barbaros nichilomi¬
nus qͣm urruptionem cogitare. Ita
senti ciuitas liberata est.
pud parisius uero dum portã
ciuitatis illius magnis secũ
turbis euntibus introiret: leprosũ
miserabili facie. horrentib cunctiꝰ
osculatus est: atq benedixit. S ta¬
tinq omni malo emundatus. po¬
stero die ad eccłam ueniens. nitenti
cute gratias pro sanitare quam re¬
ceperat agebat.
ed ne hoc pretereundum est
qd̃ fimbrie uestimenti enus
cilitiiq detracte: crebras super infir¬

Expanded text:
fugere de obsesso corpore poenis et crufugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil minus quam de irruptione cogitare. ita senti ciuitas liberata est. pud Parisios uero, dum portam ciuitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est adque benedixit, statimque omni malo emundatus. poscute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infir
Abbreviated transcription (Latin):
orans ut ad domum in qua demo¬
gͦ si se de puero demon fuisset exac¬
tus. xp̃ianum fore. Ita martinus
imposita manu puero. immundũ
ab eo sp̃m eiecit. Quo iuso tetradiꝰ
dnm nr̃m iħm xp̃m credidit: statĩ¬
q cathecuminꝰ factus. nec multo ptꝰ
baptiratus est. semꝑq martinum
sue salutis auctorem. miro coluit
in eodem oppido ingressus pa¬
tris familias cuiusdam domum in
limine ipsorestitit: dicens horribi¬
le in atrio domus demonium se ui¬
dere. Cui cum ut discedere iuberet.
quendam e familia qui in interio¬
ri parte urbium morabatur arri¬
puit. Seuire dentib miser cepit.¬
⁊ obuios quoscumq laniare.Com¬
mota ẽ domꝰ familta turbatur.
ppls in fugam u̾sus: martinus se
furenti obiecit. ac primum stare
el imperat. Sed cum dentibi freme¬
ret ⁊hianti ore morsum minaret᷑:
digitos ei martnus in os intulit.
Si habes inquit aliquid potesta¬
tis: hos deuora. Tunc uero ac si
ti uiri uitabat attingere. Et cum

Expanded text:
orans ut ad domum, in qua daemoorans ut ad domum, in qua daemoergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si ti uiri uitabat attingere: et cum
Abbreviated transcription (Latin):
obstupuit: ⁊ refugit dicens: hoc
non esse se dignum ꝑ quem dominꝰ
signum uirtutis ostenderet. Persta¬
re uehementius flens pater cepit:¬
⁊ exorare ut exanimem nisuarit.
Postremo a circumstantib epĩs
ire compulsus: descendit ad domũ
puelle. Ingens turba pro foribus
expectans: quid nam dĩ seruus esset
acturus. Ac primũ que erant illuiᷤᷤ
familiaria in istiusinodi rebus ar¬
ma. solostratus orauit:deinde e¬
gram intuens dari sibi oleum po¬
stulat. Qd̃ cum benedixisset: mos
ꝑpuelle uim scĩ liquoris fudit. statĩq
uox reddita est. Tunc paulatim sin¬
gula contactu eius uiuescere. Donec
cuiusdam proconsu laris iuri
serꝰ demone correptus dolendo exi¬
tu cruciabatur. Rogatus gͦ mar¬
tunis ut ei manũ imponeret: delu¬
cieum ad se iubet. Sedneqͣm sp̃c̃ nul¬
lo proferri modo ex cella in qua erat
potuit: ita in aduenientes rapidis
dentib seuiebat. Tetradius uero¬
ad genua beati iuri aduoluiturꝵ:

Expanded text:
obstipuit et refugit dicens, hoc obstipuit et refugit dicens, hoc non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis ostensa. ipsi sua templa de¬
struerent.
urationum tam potens in mr
eum egrotus accesserit. qui non cõ¬
tinuo receperit sanitatem. qd̃ excon¬
sequenti liquebit exemplo.
Reueris puella quedam dou¬
dira paralisis egritudine te¬
nebãtur: ita ut iam ꝑmultum tẽpꝰ
nullo ad humanos usus corporis
officio fungeretur: omni ex parte
premortua. uix tenui spu palpita
bat. Tristes ad solam fumeris exp̾e¬
ctationem assistebant ꝓpinqui: cñ
subito mintiatur ad ciuitatẽ illã
uenisse martinum. Qd̃ ubi pat̃
puelle comperit: currit exanimis
pro filia rogaturus: ⁊ forte martinꝰ
iam eccl̃am fuerat ingressus. Ibi in
sentibꝰ eiulans senex: genua eius
amplectitur dicens. Filia mea mori¬
tur misero genere languoris: ⁊ qd̃
ipsa est morte crudeluis. solo spũ ui¬
uit:iam carne pre mortua. Rogo it¬
ad eam uenias: atq benedicas:
Confido enim: qd̾ per te reddenda
sit sanitati. Qua ille uoce confusꝰ

Expanded text:
ritatis ostensa ipsi sua templa suritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spbat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi insibus episcopis, eiulans senex genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus
Abbreviated transcription (Latin):
ret. rediret gͦ ⁊ opꝰ ceptum deuotus
impleret. Ita regressus ad uicũ
inspectantibꝰ gentilium turbis
⁊ quiescentib. dum prophanã
edem usq ad fundamenta dirue¬
ret: aras omnes atq simulacra
redegit in puluerem. Quo uiso
rustici cum se initelligerent diumo
nutu obstupefactos ⁊ attonitos.
ne episcopo repuguarent: om̃s fere
in dñm iħm crediderunt. clamanteᷤᷤ
sit gestum referam. Ubi dũ
templum itidem eu̾teret: furens
rusticorum gentilium in eũ irruit
multitudo. Cumq unus audati¬
or ceteris stricto eum gladio pete¬
ret: reiecto pallio nudam ceruicem
perrussori prebuit. Nec cunctatus
ferire gentilis: sed cum dexteram
huic fuit illud. dum eum
ỹdola destruentẽ cultro quidã fe¬
rire uoluisset: in ipso ittu ferrũ de
manib excussum ñ comparuit.
Olerumq aut̃ contradicentib si¬
birusticis. ne eorum fana destrue¬
ret. ita predicatione sc̃a gentiliũ
animos mitigabat. ut luce eis ue¬

Expanded text:
ret: rediret ergo et opus coeptum deuotus ret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes pgestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram mile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ue
Abbreviated transcription (Latin):
quodã fano antiquissimo ⁊ cele¬
berrimo ignem immisisset: in ꝓ¬
ximam ĩmo adherentẽ domũ agẽ¬
te uento flãmarum globi fereban¬
tur. Qd̾ ubi martinus adu̾tit:
rabido cursu tectum domus scan¬
mis inferens. Tum tero mirũ
in modum cerneres contͣ ium uẽ¬
tiignẽ retorqueri: ut compugnã¬
tium int̾ se elementoꝵ quidam cõ¬
flictus uideretur. Ita uirtute mrͣ¬
tim ibi tantũ ignis est operatus:
Nuico aut cui leprosum nomen
euertere: restitit ei multitudo gẽ¬
tilium. adeo ut ñ absq iniuria sit
repulsus. Itaq secessit ad proxi¬
ma loca. ibiq per triluum cilitio
tectus ⁊ cinere ieiunans semper
atq orans. precabat᷑ ad dñm. ut
quia illud templum eu̾tere huma¬
na manꝰ ñ potuisset. uirtus illud
diuina dirueret. Tum subito ei
duo angłi hastati atq scutati in¬
star militie celestis se oblulerunt.
dicentes missos se a dño ut rusticã
multitudinem fugarent: ne qui ᷤ

Expanded text:
quodam fano antiquissimo et celequodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scanmis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, In uico autem, cui Leprosum nomen euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidium
Abbreviated transcription (Latin):
expectantes. At ille confisus in dño.
intrepidus stans.cum iam fragorẽ
cadenti iam cadenti. iam super se
ruenti. eleuata manu signum sa¬
lutis opponit. Tum uero turbinis
modo retroactam putares cum diu̾¬
sam in partem ruit: adeo ut rusti¬
cos qui tuto in loco steterant. pene
prostrauent. Tum uͦ in celum cla¬
more sublato. gentiles obstupere
miraculo:monachi flere pre gau
die salutem illi euenisse regioni.
Nam nemo fere ex illa multitudi¬
ne gentium fuit: qui ñ impositio¬
ne manꝰ desiderata. dñm iħm re¬
licto impietatis errore crediderit.
Et uere ante martinum. pauci ad¬
modum mimo pene nulli in illis re¬
gionib xp̃i nom̃ acceperant: qd̾
a deo uirtutib illuis exemploq con¬
ualuit. ut iam ibi nullus locꝰ sit.
qui ñ aut ecclesiis frequentissimũs
aut monasteriis sit repletus. Nã
ubi fana destruxerat: statim ibi
aut eccl̾as aut monasteria constͥ
fere tempꝰ eodem in opere uir¬
tutem edidit. Nam cum inuico

Expanded text:
expectantes. at ille confisus in Domino expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem disset , iam cadenti, iam ruenti elevata obviam manu signum salutis opponit: tum vero turbinis modo retroactam putares diversam in partem ruit: adeo ut rusticos, qui toto in loco steterant, pene prostraverit. Tum vero in coelum clamore sublato, gentiles stupere miraculo; monachi flere prae gaudie salutem illi venisse regioni: nam nemo fere ex immani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata, Dominum Jesum, relicto impietatet uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico
Abbreviated transcription (Latin):
onis in stypite: deum potꝰ cui seri¬
ret ipse sequerent᷑. arborem illam
lere fiduciam: nosmetipsi succidemꝰ
hanc arborem. tu ruentem excipe. Et
si tecum est tuus ut dicis dominus
euades. Cum ille intrepide confisus
in dño: facturum se pollicetur. Hic
uero ad istiusmodi conditionẽ omĩs
illa gentihum turba consentit:fa¬
cilemq arboris sue habere iacturam
siinimicum sacrorum suorum. sasu
illius obruissent. Itaq cum unam
in ꝑtem ꝑmus esset acclinis ut non
esset dubium quam in partẽ succi¬
sa corrueret: eo loco uinctus statui¬
tur arbitrio rusticoꝵ. quo arborem¬
illam esse casuram nemo dubitabat.
Succidere igitur ipsi suam pinũ
cum ingenti gaudio leticiat cepe¬
runt. Aderat eminus turba mirã¬
tium. Iamq paulatim nutare pi¬
nus uidebatur ⁊ ruinam suam ca¬
sura minitari: ꝑallebant eminus
monachi ⁊ periculo iam propiore
ꝑterriti sꝑem omnem fidemq per¬
diderant. solam martini mortem

Expanded text:
onis in stipite, in Deo pocius, cui servionis in stipite, in Deo pocius, cui serviret ipse , confiderent, arborem illam lere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem
Abbreviated transcription (Latin):
cuicis. imperat illiᷤᷤ se ñ moueri
loco. onusq deponere. Hic uero¬
mirum in modum uideres miseros
primũ uelud saxariguisse. Deinde
cum primo mouere se sũmo cona¬
mine niterentur.: ultra accedere ñ
ualentes. ridiculum inuicem habẽ¬
tes rixabant᷑. donec uicti corporis onꝰ¬
deponunt attoniti. ⁊ semet ipsos in¬
uicem aspectantes quid nam sibi
accidisset taciti cogitabant. Sed cũ
beatus uir comperisset illam exeqͥ¬
arum esse frequentiam ñ sacroꝵ:
eleuata rursus manu dat abeundi
⁊ tollendi corporis potestatem. It a
eos ⁊ cum uoluit stare compulit:¬
⁊ cum libuit abire ꝑmisit.
Tem dum in uico quodam templũ
antiquissimũ diruisset: ⁊ arborẽ
pinum que fano erat proxima es¬
set aggressus excidere: antistes loci
gentilium turba cepit obsistere. Et
cum idem illic templum euerteret᷑
imperante dño. ⁊ quieuissent: sui¬
cidi arborem ñ patiebant᷑. Ille eos
sedulo cõmonere. nichil esse religi¬

Expanded text:
crucis imperat turbae non moueri crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uerom in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo co
Abbreviated transcription (Latin):
lera percussum. uulgi errore cele¬
beatum. sibi nichilcum marty¬
ribus esse cõmune. cum illos gła se
pena retineret. ¶uum in modũ
uocem loquentis qui aderant au¬
diebant: personam tam̃ ñ uide¬
bant. Tum martinꝰ quid uidiss
fuerat altare submoueri. atc ita
ppłm suꝑstitionis illius soluit er
quenti tempore. dum iter
ageret: ut gentilis cuiusdam cor¬
pus. qd̾ ad sepulcrum supersticio¬
so funere deferrbatur: obni un
haberet. Conspicatusq eminus
uementem turbam: quid nam
id esset ignarus paululum stetit.
Nam cum fere quingentorum
passuum sꝑacium ẽẽt. ut difficile
fuerit dimoscere quid uideret. ta¬
men quia rusticam manũ cerne¬
ret. ⁊ agitante uento linteamina
corpori suꝑtecta uolitarent. ꝓpha¬
nos sacrificiorum ritus agi credi¬
dit. quia hec erat gall rusticis
consuetudo. symulatra demonũ
candido tecta uelamine misera
per agros suos cirrumferre demen¬
tia. Eleuato gͦ in adu̾so signo

Expanded text:
lera percussum, uulgi errore celelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. quenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo
Abbreviated transcription (Latin):
quas in episcopatu egit aggre¬
diar: erat ñ longe ab oppido. proxi¬
mus monasterii locus. quem falsa
hominum opinio uelut consepł¬
tis ibi martyrib sacrauerat. Sed¬
martinus ñ temere adhibens incer¬
tis fidem: ab hiis qui maiores na¬
tu erant presbiteris uel clericis fla¬
gitabat nomen sibi martyris. ⁊¬
tempora passionis ostendi. Et ce¬
pit grandi scrupulo permoueri:
qd̾ nichil certi constans maiorũ
memoria tradidisset. Cum aliqͣm¬
diu ergo a loco illo se abstinuisset.
nec derogans religioni qua incer¬
tus erat. nec auctoritatem suam
uulgo accomodans. ne suꝑsticio
conualesceret. quodam die paucis
secum adhibitis fratrib ad locum
pergit. deinde suꝑ sepultrum illd̾
astans orauit ad dnm. ut quis
esset uel cuius meriti sepultus
ostenderet. Tunc conu̾sus ad le¬
uam uidit ꝓpe assistere umbrã
sordidam. trucem. imperatq ut
nomen meritumq loqueretur.
Nomen edicit. de crimine confi¬
tetur: latronem se fuisse ob sce¬

Expanded text:
quas in episcopatu egit, adgrequas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob sce
Abbreviated transcription (Latin):
lignis contextam cellulam habe¬
bat. Mulciquid̾e ex fratribus
in eundem modum. plerice saxo
superiecti montis cauato. recep¬
tacula sibi fecerant. Duscipuli uͦ
octoginta erant. qui ad exemplũ
beati magistri instituebantur.
Nemo ibi quiqͣm ꝓprium habe¬
bat: omnia in medio confereban¬
tur. Non emere aut uendere ut
Ars ibi exceptis scriptoribus nul¬
la habebatur. Cui tamen open
minor etas deputabatur: maio¬
res oratiom uacabant. Rarus
cuiqͣm extra cellulam egressus: ni¬
si cum ad locum orationis conue-¬
niebant. Cibum unum: simulom¬
nes post horam ieuinii accipiebãt.
Uinum nemo nouerat: nisi quẽ
uifirmitas coegisset. Pleriq came¬
lorum setis uestiebantur: mollior
ibi habitꝰ pro crimine erat. Qd¬
ut co magis sit mirum necesse ẽ¬
les habebantur. qui longe alit̾
eclucati ad hanc se humilitatem
.Patientiam exegerant. pluresq
ex hiis poste a episcopos uichimus.
¶ue enim eso. quitas aut eccla.
ed ut reliquas uirtutes eius.

Expanded text:
lignis contextam cellulam habelignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, utars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse esles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesied ut reliquas uirtutes eius,
Abbreviated transcription (Latin):
ret. quia ex ore infantium atcꝑ
lactentium in martino dñi laude
perfecta. ⁊ ostensus parit̾ ⁊ destruc¬
tus est municus. Iam uero sumꝑ¬
to episcopatu qualem se quantũq
prestiterit: non est nr̃e facultatis
euoluere. Idem constantissime per¬
seuerabat qui peus fuerat: eadẽ
in corde eus humilitas. eadem in
uestitu eius uilitas erat.
plenus auctoritatis ⁊ grẽ¬
ita implebat episcopi dignitatẽ:
ut ñ tamen propositum monachi
uirtutemq desereret. Aliquando¬
uero adherenti ad eccl̃am cellula
usus est. Dem̃ cum inquietudinẽ
frequentantium ferre ñ posset: Du¬
obus fere extra ciitatem milib
monasterium sibi statuit. Qui loc
tam secretus ⁊ remotus erat: ut he¬
remi solitudinem non desideraret
Et uno enmi latere precisa montiᷤ
excelsa rupe ambiebatur: reliqͣm
planitiem liger fluuius. reducto
paululum sinu clauserat. Una
tantum eademꝙ arta admodum
uie adr̃ poterat hose quoꝙ tr¬

Expanded text:
ret, qui ex ore infantium adque ret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex
Abbreviated transcription (Latin):
personam. indignum esse episcopa¬
tu hominem. uultu despicabilem.
ueste sordidum. crine deformem.
Ita appło sententia saniori hec illoꝵ
irrisa dementia est: qui illustrem
uixum dum uituperare cupiunt
predicabant. Nec uero aliud hus
facere licuit: qm qd ppłs dño uolẽ¬
te cogebat. Int̾ epõs tamen qui af¬
fuerant: precipue defensor quidã
nomine dicit᷑ restitisse. Unde ani¬
madu̾sum ẽ grauit̾ illum lectio¬
ne ꝓphetica tunc notatum. Nã
cum fortuitu lector cui legendi eo
die officium erat. interclusus appło
defuisset: turbatis ministris dum
expectatur qui ñ aderat. unus ex
circum stantib sumpto psalterio
quem primũ u̾sum iuentt arri¬
puit. Osalmus aũt hic erat. Ex
ore infantium ⁊ lactentium perfe¬
cisti laudem proꝑter inimicos tu¬
os: ut destruas mimitum ⁊ defen¬
sorem. Quo lecto clamor ppłi tolli¬
ita habitum est diuino nutu psal¬
mum hunc lectum fuisse. ut testi¬
monnim operis sui defensor audi¬

Expanded text:
personam, indignum esse episcopapersonam, indignum esse episcopatu, hominem vultu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ita a populo sententiae sanioris haec illorum irrisa dementia est, qui illustrem virum dum vituperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tolliita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuiscente nultu marcescentibus ocu¬
lis in ora illius defunctus erigitur.
lentoq conamine enisus assurgere.
apprehensa beati niri dextera in pe¬
des constitit. atq ita cum eo usq
ad uestibulum domꝰ turba omni in¬
spectante. processit.
ub eodem fere tempore: ad e¬
piscopatum turonice eccle pe¬
tebatur. Sed cum erui monaste¬
rio suo ñ facile posset: ruricius qui
lato. ad genua illius prouolutus
nt egrederetur obtinuit. Ita difpo¬
sitis iam in ltinere qiuium turbis.
sub quadam custodia ad ciuitatẽ
usq deducitur. Mirum in modũ
incredilis multitudo. non solum
ex islo oppido sed etiam ex uitinis
urbibꝰ suffragia ferenda conuene¬
rant: una omnium uoluntas.
eisdem uota. eadem sententia. maz¬
tinum episcopati dignissimum:
felicem fore talem eccle sacerdotem.
Pauci tam̃ ⁊ nonnulli ex epĩs qui
ad constituendum antistitem fue¬
rant uocati: impie repugnabant
licentes. silicet contemptibilem ẽẽ

Expanded text:
viviscente vultu, marcescentibus ocuviviscente vultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur; lentoque conamine enisus assurgere, apprehensa beati viri dextera, in pedes constitit; atque ita cum eo usque ad vestibulum domus, turba omni inspectante, processit. IX. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae Ecclesiae petebatur; sed cum erui a monasterio suo non facile posset, Ruricius quidlato, ad genua illius provolutus, ut egrederetur obtinuit. Ita dispositis jam in itinere civium turbis, sub quadam custodia ad civitatem usque deducitur. Mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex vicinis urbibus ad suffragia ferenda convenerat. Una omnium voluntas, eadem vota, eademque sententia, Martinum episcopatu esse dignissimum: felicem fore tali Ecclesiam sacerdote. Pauci tamen, et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant evocati, impie repugnabant, dicentes scilicet: contemptibilem esse
Abbreviated transcription (Latin):
tum. uel materia uł testimoniũ fu¬
it. Idem tamen referre erat solitus
se corpore exutum ad tribunal uidi¬
cis ductum. deputatumq obscunis
locis. ⁊ uulgarib turbis: tristem exce¬
pisse sententiam. Tum ꝑ duos angłos
iudici fuisse suggestum: hunc esse ꝓ
quo martinus oraret. Ita per ipsos
angłos se uisum reduci. ⁊ martino
redditum: uite q pristine restitutũ.
Ab hoc primo tempore beati uir nom̃
enituit: ut qui sc̃s iam ab omnibus
habebatur: potens etiam ⁊ ut apłicꝰ
Haberetur. Nec multo post dum
agrum lupicini cuiusdam honora¬
ti sccl̃m seculum uir preteriret. cla¬
more ⁊ luctu turbe plangentis ex¬
cipitur. Ad quã cum sollicitus asti¬
tisset. ⁊ quis esset hic fletus inqui¬
reret: indicatur unum e familia
seruulum laqueo sibi uitam extorsiᷤ¬
se. Quo cognito cellulam in qua
corpus iacebat ingrecditur: exclu-¬
sisq omnib turbis. superstratus
corpori. aliquantisper orauit. Mox

Expanded text:
tum uel materia uel testimonium futum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsise. Quo cognito cellulam, in qua corpus jacebat, ingreditur; exclusisque omnibus turbis, superstratus corpori aliquantisper oravit. Mox
Abbreviated transcription (Latin):
nis reb excederet. Corpus in medio
positum tristi merentium fratrum
frequentabatur officio: cum marti¬
nus flens ⁊ henilans eũcurrit. ¶ũ
uero tota sp̃m sc̃m mente concipiẽs.
egredi cellulam in qua corpus iace¬
bat ceteros iubet: ac foribus obsera¬
tis. suꝑ exanimata defuncti corpo¬
ns menbra prosternitur. Et cum
aliqͣmdiu orationi incubuisset. sen
sisserꝙ per spm dñi adesse uirtutem:
erectꝰ paululum ⁊ in defuncti ora
q duarum fere horarum spaciim
int̾cesserat: uidit defunctum paula¬
tun menbris omnibus cõmoueri:
⁊ laxatis in usum uidendi palpitare
luminibus. Tum uero magna ad
deum uoce conu̾sus: grãs agens cel¬
lulam clamore compleuerat.l
uo audito qui ꝑro foribꝰ astite¬
rant: statim uruunt. Mirũ
spectaculum: qd̾ uidebant iuuere
quem mortuum reliquissent. Ita
redditus uite statim baptisia con¬
secutus: plures postea uixit ꝑ annoᷤ.
Orimũq apud nos martini uirtu¬

Expanded text:
nis rebus excederet. corpus in medio nis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora que duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
tempori arbitratꝰ ad insulam
cui gallinaria nomen est secessit.
comite quodam p̃sbitero magnaꝵ
urtutum uixo. Hic aliquandiu
radicib herbarum uxit. Quo tẽ¬
pore: elleborum uenenatum ut fer
uim ueneni in se grassantis incina
iam morte sensisset. imminens pe¬
riculum mratiane romilit: statĩtu¬
multo post cum scõ hylario compe¬
risset regis penitentia potestatem
indultam esse redeundi: rome temp¬
tauit occurrere. profectusq est ad
urbem. Sedcum iam hylarius pre¬
terisset: ita eum est uestigus prose¬
cutus. Cumq ab eo gratissime fuiᷤᷤ¬
set susceptus: haut longe sibi ab op¬
pido monasterium collocauit. Quo
tempore se ei quidam cathecummus
iunxit: cupiens scĩssimi uixi instrui
disciplinis. Paucissimis quippe int̾¬
positis dieb: languore correptus
ui febrium laborabat. Et tum mar¬
tinus forte discesserat. Et cum per
tridiuim defuisset: regressus exani¬
me corpꝰ inuenit. Ita subita mors
fuerat: ut absq baptismate. huma¬

Expanded text:
tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut feruim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statnec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate huma
Abbreviated transcription (Latin):
ulta illiꝰ cura commilitone
benignitas. mira caritas.
ꝑatientia uero atq humilitas.
ultra humanum modum. Nã
frugalitatem in eo laudan non
est necesse: qua ita usus est: ut en¬
am illo tempore non miles sed mo¬
nachꝰ putaretur. Quib rebus
ita sibi omnes cõmilitones suos
deuinxerat: ut eum miro affes¬
tu uenerarentur. Necdum ta¬
men regeneratus in xp̃o. age¬
bat quendam bonis operibus
baptismatis candidatum: assi

Expanded text:
ulta illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assi
Abbreviated transcription (Latin):
felicib eius actib inuidebat. cũ
esset annorum quindecim. raptus
⁊ cathenatus. sacramentis mili¬
taribꝰ implicatus est: uno tantũ
seruo comite contentus. Cui tn
uersa uice dñs seruiebat. adeo
ut plerumq ei ⁊ caltiamenta ip¬
se detraheret.⁊ipse detergeret.
cibum una caperent. Hic sepius
mmistraret. Triennium enim
fere ante baptismum in armis
fuit: integer tamen ab hiis ui¬
tiis. quib illud hominum genꝰ
implicar solet.

Expanded text:
felicibus eius actibus inuidebat, cum felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet.
Abbreviated transcription (Latin):
pannoniorum oꝑꝑido oriundus
fuit: sec intra italiam ticini
alitus est parentibus scđ̃m
seculi dignitatem non infimis:
gentilib tamen. Pater eius
miles primum. post tribunus
militum fuit. Ipse armatam
militiam in adolescentia secu¬
tus: int̾ scolares alas sub rege
constantio. deinde subiuliano
cesare militaiit. Non tamen
sponte: qm̃ aprimis fere annis
oiuina potius seruitute. sacra
il lustris puen spirauit infan¬
tia. Nam cum esset annorum
decem. inuitis parentib ad ec¬
clam confugit: seq cathecumi¬
num fieri postulauit. Iu aut d̾¬
ox mirum in modum
torus in li opere conu̾sus:
cum esset annorum duodecim
herimum concupiuit. Fecisset¬
q uotis satis: sietatis infirmitaᷤᷤ
non obstitisset. Animo tamen
aut circa monasteria aut cirra
eccłam semper intentus: medi¬
tabatur adhuc in etate ꝑueri¬
li qd̾ postea deuotus impleuit.
Sed cum edictum esset a regibꝰ.
ut ueteranorum filii ad militiã
scriberentur: prodente patre qui

Expanded text:
Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui