comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pore quodam. dnũco officio nondum
ordinato. et heresi pullulante:ne di¬
uinum officium deꝑiret. pͥma frͣ can¬
tabant de tͥnicate. In scda: de caricate.
erat. E dnico offitio ordinato statutũ
ẽ ut pͥma feria. suum hr̃ec officium.
scilicet de tͥnicate. Scdã fr᷑: de angłis.
q tunc pͥmo creati sunt in bonis gra¬
tuitis. Tunc enim fuit lux diuisa
a teneb̾s .i. boni angłi amał. qr tunc
cetidere mali. boni uero confirmati
sunt. Prima autem frͣ creati fuere¬
angłi in bonis naturalib. Cantatur
etiam alia de causa. ut scił defumẽtis

Expanded text:
pore quodam, Dominico officio nondum ordinato, haeresi pullulante, ne officium divinum deperiret, prima feria cantabant de Trinitate, in secunda de charitate, in erat, et Dominico officio ordinato, statutum est, ut prima feria suum haberet officium, scilicet de Trinitate, secunda de angelis, quia tunc primo creati sunt in bonis gratuitis; tunc enim divisa fuit lux a tenebris, id est boni angeli a malis; quia tunc cecidere mali, boni vero confirmati sunt. Prima autem feria creati fuerunt in bonis naturalibus; cantatur etiam alia de causa, ut scilicet defunctis
Abbreviated transcription (Latin):
nos ds in benedictionibꝰ suis.
ut cognoscamus ⁊ nos ii fractõne
panis. frac̾io conuenit distributi¬
omi. fregit ut multis daret. ut gͣ¬
tiam suam multis cominunica¬
ret. Diuisiones enim gr̃arum sũt.
⁊ unusquisq ꝓpͥum donum habet.
alius sic. alius u̾o ñ sic. alius pł.
alius iinꝰ. aliꝰ sedet ad magnam
m̃sam. alii sicut catelli edunt de
d̾s ut nos disꝑderet si ñ unicus e¬
lectus euis stetiss in cõfractione
i ꝯspectu eius. ut au̾teret iram eiꝰ.
Stent quidem ⁊ placauit. ꝑ insuꝑa¬
bilem ꝯstantiam in confractione
stetit. infractꝰ. uerumtam̃ ip̃e freg̃
dum spontaneus carnem suã pas¬
sionib quasi frangendam hoc est
atterendam exposuit. Ibi ꝯfregit po¬
tentias areuum. ibi ꝯfregit capita
draconis ibi confregit om̃s uumui¬
cos riros. in ira sua. sbi consteg̃ sedl
quendam modum tabulas pͥoris
testam̃ti. ne sums sub lege. ibi

Expanded text:
nos Deus in benedictionibus suis, ut cognoscamus et nos eum in fractione panis. Fractio convenit distributioni. Fregit, ut multis daret, ut gratiam suam multis communicaret. Divisiones enim gratiarum sunt, et unusquisque proprium donum habet; alius sic, alius vero sic; alius plus, alius minus ; alius sedet ad magnam mensam, alii sicut catelli edunt de Deus, ut nos disperderet, « si non unicus electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus . » Stetit quidem et placavit per insuperabilem constantiam; in fractione stetit infractus. Verumtamen ipse fregit, dum spontaneus carnem suam passionibus quasi frangendam, hoc est, atterendam exposuit. Ibi confregit potentias arcuum: ibi confregit capita draconis, ibi confregit omnes inimicos nostros in ira sua. Ibi confregit secundum quemdam modum tabulas prioris testamenti ne simus sub lege. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nio auxilium scĩ michaelis im
it eis sanctus michael quasi au
xilium p̃stans.Tunc hostes uer¬
si sunt in fugam. Qa gͦ ꝑ bea¬
tum michaelem iuc̃toriam obti¬
nuerunt: ideo statutum ẽ. ut
ea die festum illiꝰ celebraretur.
De uarietate huius temporrs.
sid̾ande sunt quedam huiꝰ
tempores uarietates. Sunt enum
hic tres septimane. quasi ꝓpͥis
uocabulis nuncupate. Prima

Expanded text:
ano auxilium S. Michaelis impit eis sanctus Michael, quasi illis auxilium praestans: tum hostes versi sunt in fugam. Quia ergo per beatum Michaelem victoriam obtinuerunt, ideo statutum est ut eo die semper festum ejus celebraretur.De varietatibus hujus temporis. siderandae sunt quaedam hujus temporis varietates. Sunt enim hae tres septimanae quasi propriis vocabulis nuncupatae. Prima
Abbreviated transcription (Latin):
mana in albis incipit a sabbo in
albis et finitur in alio sabbo. &
sic durat. ꝑ .uiii. dies. Oc̃taue ascẽ¬
sionis cum deberent t̾minari m¬
qͥnta feria ante pentec̃: ꝓtendũt᷑

Expanded text:
mana in Albis incipit a Sabbato in Albis, et finitur in altero Sabbato, et sic durat octo diebus. Octavae Ascensionis cum deberent terminari V, Feria ante Pentecosten.
Abbreviated transcription (Latin):
unpie dubitatõis occasio am¬
putatur dum u̾itas fidei ip̃ius
quis putet ꝑ significatõem a xp̃o
de aliq dici hic est sanguis ieus
manifeste ab ip̃o ostenditur qͥd
dix̾it. quid intellex̾it. qͥd a nobis
creli uoluetit. Neo licet nob̾ qͣsi
ꝑ simplicitatem iguorare quid
intellex̾it cum necesse nobis sit
⁊ id cred̾e̾ qd̾ in bis u̾bis intellex̃.
⁊ id ꝯfit̾i qd̾ clixit. In hoc enm ꝯ¬
iunis fidei atticło ⁊ publice cõ¬
fessionis testimonio ũ sufficit
sunpliciter credere uerũ ẽẽ quod
xp̃c his uerbis dixit. quicqͥd in
his intellex̾it. ñ intellecto scilic
quid cdixerit. s intelligentia ⁊ fi¬
des u̾boꝵ tanto exactius auobis
requiritur. qͣnto calcatius ⁊ ex¬
pressius qd̾ credi oportet axp̃o dr̃.
u̾itate est ita panditur et
iuculcatur ut ignorantia õi¬
no ũ hãt ecusationem ⁊ ĩpie¬
tas uix inueniat ertoris oocasi¬
onem. Dicit enm. Hic ẽ sãguis¬
qd̃ uobis do ad bibendum sub
sp̃e uini: scdm naturã uinũ

Expanded text:
piae dubitationis occasio amputatur, dum veritas fidei ipsius quis putet per significationem a Christo de aliquo dici: « Hic est sanguis meus, » manifeste ab ipso ostenditur, quid dixerit, quid intellexerit, quid a nobis credi voluerit. Nec licet nobis quasi per simplicitatem ignorare quid intellexerit, cum necesse nobis sit, et id credere quod in his verbis intellexit, et id confiteri quod dixit. In hoc enim communis fidei articulo et publicae confessionis testimonio non sufficit simpliciter credere, verum esse, quod Christus his verbis dixit, quidquid in his intellexerit, non intellecto scilicet quid dixerit; sed intelligentia et fides verborum tanto exactius a nobis requiritur, quanto clarius et expressius, quod credi oportet, a Christo veritate est, ita panditur et inculcatur, ut ignorantia omnino non habeat excusationem, et impietas vix inveniat erroris occasionem. Dixit enim: « Hic est saquod vobis do ad bibendum sub specie vini, secundum naturam vinum
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiuant ⁊ ũ esutiãt neq siciãt.
Hoc ueracit̃ ñ p̃stat nͥ iste cib ⁊ potͦ
qrui ecs a quib sumitur ĩmortales
⁊uicorrapribiles facit. hic gͦ uere ẽ
cib qui uere p̃stat qd̾ in cibo appenit᷑
Uñ carni ⁊ anime uitam ⁊ om̃em
sufficientiam p̃stare pot̾. ut nulliꝰ
ult᷑ indigeant. hinc ꝑ utriusq u

Expanded text:
sitiant, hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos, a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit. Hic ergo vere est cibus, qui vere praestat, quod in cibo appetitur; unde carni et animae vitam et omnem sufficientiam praestare potest, ut nullius ultra indigeat. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ itm̃ scriptum ẽ. Nisi sunt ocłis
iisipientium mori: illi aũ sunt
in pace. Ex his ĩibis pot̾a̾nt illico¬
gitate ñ eẽ illum moriturum cor¬
porali morte. qui hanc a carĩe ña¬
ducarer. hiuc cogitationi occurrit
dicẽs. ⁊ ego resuscitabo eum. Quasi
diceret. Nlon nego eum corporali mo¬
rte morit᷑um qui carñe miẽa man¬
ducat. Morietur quid scłm carñe.
s resuscitabo eum. ut uec caro uita
et̾tia fraudetur. s ħ erit in nouissimo
die. Mor ut osteridat hunc cibum
sufficientẽ eẽ. om̃em indigentiam
tolłe ⁊ uit̾ã ⁊ oẽm sufficientiam
p̃stare adiung̃. Caro eium mea u̾e
est eib. ⁊ sanguis ñs uere ẽ potꝰ.¬

Expanded text:
m scriptum est: « Usi sunt oculis insipientium mori, illi autem sunt in pace . » Ex his verbis poterant illi cogitare, non esse illum moriturum corporali morte, qui hanc carnem manducaret. Huic cogitationi occurrit, dicens: « Et ego resuscitabo eum. » Quasi diceret: Non nego eum corporali morte moriturum, qui carnem meam manducat. Morietur quidem secundum carnem, sed resuscitabo eum, ut nec caro vita aeterna fraudetur; sed hoc erit in novissimo die. Mox ut ostendat, hunc cibum sufficientem esse omnem indigentiam tollere, et vitam, et omnem sufficientiam praestare, adjungit: « Caro enim mea vere est cibus, et sanguis meus vere e
Abbreviated transcription (Latin):
tunc susceꝑunt legem. Ꝙ sceno¬
phegiam in septembri. qd̵ sonat
fixio tabernaculoꝵ. In hyeme uͦ
celebrant enchenia .i. dedicat̾onẽ
nos ideo pascha celebramus: qͥa
tunc ꝑ xp̃m redempti sumus.
Illi celebrant pentecosten. qr tc̃ legẽ¬

Expanded text:
tunc acceperunt legem, et Scenopegiam in Septembri, quae interpretatur fixio tabernaculorum. In hieme denique celebrant Encaenia, id est dedicationem nos ideo Pascha celebramus, quia tunc per Christum redempti sumus. Illi celebrant Pentecosten, quod tum lege
Abbreviated transcription (Latin):
¶Iud quoq consid̾andum est: quod ĩ
trium nocturnarum officiis tͥa tẽpora
representamus. tempꝰ scił ante legem.
tempꝰ sub lege. tempꝰ gr̃e. quorum quod
poris ante legẽ pͥma fuit distinctio ab

Expanded text:
Illud quoque notandum est quod in his trium nocturnarum officiis, tria tempora repraesentamus, tempus scilicet ante legem, tempus sub lege, et tempus gratiae, quorum quodlmporis ante legem prima fuit distinctio ab
Abbreviated transcription (Latin):
ature nr̃e subceptio ñ ꝯgrue
intelligitur qͣsi q̃dam panis
acceptio. Accepit xp̃c uñi nos pas¬
ceret. cum ꝑ incarnationis mist̾iũ
honunẽ s tuuret. nr̃e carnis fenũ
u̾tens in frum̃tum. ut no ciba¬
ret ex aclipe frum̃ti. ⁊ saciaret de

Expanded text:
aturae nostrae susceptio non incongrue intelligitur quasi quaedam panis acceptio. Accepit Christus, unde nos pasceret, cum per Incarnationis mysterium hominem sibi uniret, nostrae carnis fenum vertens in frumentum, ut nos cibaret ex adipe frumenti, et satiaret de
Abbreviated transcription (Latin):
Licut ueritas nunc propalata
dudum latebat sub figurarum
Uuesamine: sic caligo figurarum ra¬
diante ueritate nunc manifestatur
sicut in lumine. scdm quod scrip.¬
tum est. Nox sicut dies illumina¬
bitur. Omne quod manifestatur
lumen est. Ueritas manifestata figu¬
ram sic illuminat. ut ex figure cõ¬
paratione ipsa pulcrius elucescat.
Collatio quippe figure et ueritatis
mirabili quadam congruentia mu¬
tue similitudinis misticam figure
significationem elucidat. et indu¬
bie ueritatis fidem confirmat.
figura ueritati sic concordat ut ꝓfi¬
ciat adueritatis testimonium q̃
posita est in signum. ueritas figu¬
re sic respondet. ut inde ualeat
confirmari unde eam oportuit
p̾figurari. Attendamꝰ gͥ quomodo
nouum sacrificium ueteri conue¬
mat. et quam mirabilit̾ ei sit con¬
figuratum a quo dudum extitit
mirabiliter p̾figuratum. Mensis
iste uob̃ principium mensium:
primus erit in mensib anni
rimus mensis scđm he

Expanded text:
Sicut veritas nunc propalata dudum latebat sub figurarum velamine, sic caligo figurarum radiante veritate nunc manifestatur sicut in lumine, secundum quod scriptum est: « Nox sicut dies illuminabitur . » Omne quod manifestatur, lumen est. Veritas manifestata figuram sic illuminat, ut ex figurae comparatione ipsa pulchrius elucescat. Collatio quippe figurae et veritatis mirabili quadam congruentia mutuae similitudinis mysticam figurae significationem elucidat, et indubiae veritatis fidem confirmat. Figura veritati sic concordat, ut proficiat ad veritatis testimonium, quod positum est in signum. Veritas figurae sic respondet, ut inde valeat confirmari, unde eam oportuit praefigurari. Attendamus igitur quomodo novum sacrificium veteri conveniat; et quam mirabiliter ei sit configuratum, a quo dudum exstitit praefiguratum. Mensis iste, vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni . Primus mensis, se
Abbreviated transcription (Latin):
Tacramentum altaris. pͥncipa¬
liter p̾figuratum est inpane ⁊
uino oblatis a mel chisedech. et in ag¬
no paschali et manna. S qm̃ de pa¬
ne et uno insuꝑiorib sicut res exi¬
gebat. et ordo temporis uel ipsoꝵ sa¬
crificioꝵ poscebat dcm̃ est: adici¬
endum est de agno et mãna. et pri-¬
mo de agno de quo in exodo ita scͥp¬
tum est. Dixit dñs ad moysens ⁊ aaron
int̾ra egipti. Mensis iste uob̃ pͥncipiũ

Expanded text:
acramentum altaris principaliter praefiguratum est in pane et vino oblatis a Melchisedech, et in agno paschali, et manna. Sed quoniam de pane et vino in superioribus, sicut res exigebat, et ordo temporis vel ipsorum sacrificiorum poscebat, dictum: adjiciendum est de agno et manna; et primo de agno, de quo in Exodo ita scriptum est: Dixit Dominus ad Moysen et Aaron in terra Aegypti: Mensis iste vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
firmamur ille iugit̾ in nob̃ oꝑat᷑
ut maneamꝰ ⁊ confirmemur in illo.
q̃ni consirmata ẽ suꝑ nos mĩa eiꝰ ⁊¬
diligentes me diligo. in his qui ꝑseue¬
rant diligere mausionem facit. dans
ut maneant manens ip̃e in manen¬
uos diligamur a pr̃e. ł qͣm ad uoz ue¬
niat ⁊ mansione faciat. filius una
cum patre. c̃ ioħs dicat. In hoc ẽ cari¬
tas ũ quasi nos dilexerimꝰ dm̃ sed
qm̃i ip̃e prior dilexit uos. Facił autẽ
occurrit responsio consid̃antib qd̃ d̾̃s

Expanded text:
firmavit, ille jugiter in nobis operatur, ut maneamus et confirmemur in illo; « quoniam confirmata est super nos miserdiligentes me diligo ; » in his qui perseverant diligere, mansionem facit Deus, ut maneant, manens ipse in manennos diligamur a Patre, vel quam ad nos veniat, et mansionem faciat Filius una cum Patre, cum Joannes dicat: « In hoc est charitas, non quasi nos dilexerimus Deum; sed quia ipse prior dilexit nos? » Facilis autem occurrit res
Abbreviated transcription (Latin):
manet ⁊ ego in illo.
uꝑuis ostend̃ quantam con¬
ferat utilitatẽ caro xͥ si man¬
ducetur ⁊ sanguis rius sibibat᷑.
Nunc aũ ostend̃ qͣntam famili¬
aritans ⁊ bonoris conferat grãm
cat. Magna est hec ⁊ mnestinabi¬
Sicut credendo manducamus sic
tione ñ recedit. s in om̃ib fortiter
agit. uuicendi fiducia. ⁊ ꝑseu̾an¬
di constantia. huic ẽ fructꝰ u̾ticie
qui mauet. quein afferunt iusti.
quia in xp̃o manent sicut pali¬
tes in uite. qui nõ possunt fruc¬
tum facere tusi m̾aseruit inuite.
Est autem dilectio qͣ adeo diligim᷑
⁊ ẽ dilectio qͣ dm̃ diligimus. In
utraq manemus si xp̃m dilig̾e
ꝑseuerainus. Custod̃ enim dũs
diligentes se.Est enu quedam

Expanded text:
MANET, ET EGO IN ILLO. Superius ostendit quantam conferat utilitatem caro Christi, si manducetur, et sanguis ejus, si bibatur; nunc autem ostendit quantam familiaritatis et honoris conferat gratiam. cat. Magna est haec et inaestimabiSicut credendo manducamus, sictione non recedit, sed in omnibus fortiter agit, vincendi fiducia, et perseverandi constantia. Hinc est fructus justitiae qui manet, quem afferunt justi, quia in Christo manent, sicut palmites in vite, qui non possunt fructum facere, nisi manserint in vite. Est autem dilectio, qua a Deo diligimur, et est dilectio, qua Deum diligimus. In utraque manemus, si Christum diligere perseveramus. Custodit enim Dominus diligentes se. Est enim quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ profectum iusticie ad ꝑfectũ du¬
cendo. ⁊ in dilectione sua ꝯfirmãdo.
Sicut eium ꝓfectu malicie mali ob¬
duraut᷑. ⁊ consuetudine peccãdi ob¬
stinati recddunt᷑. sic bomi quodam
ordiue gr̃e uicipientis ⁊ ꝑficientis
a deo p̃ueniente ⁊ ueruente. ⁊ manẽ¬
te. ad ꝑseuerantiam confirmantur.
hoc aũ ordine ad uitã et̾riam ꝑue
qui diligit diligetur a pr̃e dilectio¬
nis exhibinone. ⁊ habundantioris
gt̃e collatione. Potest auteni ⁊ alio
mnͦ intelligi qd̃ dcĩm ẽ. Pat̃ meus
diliget eũ. Siquis inquit dilig̃ me
ser .m. s.i. ꝑseuera bit seruare. par̃
ẽ enim si seruat si ñ ⁊ seruabit. lauᷤ
enim ũ fingenus ñ sibi blãdiẽns.
ũ tepide aut leiuiter amanus sola ẽ
am: ñ mͥ siue te sufficio s tu es forti¬
dilige. ñ qd dilectio dei leuis sit et
rant̃ diligit: quoᷤin sua dilectione
inansuios custod̾. ⁊ grãm suã ei sub¬
trahit: qui se gre ip̃ius indignum

Expanded text:
per profectum justitiae ad perfectum ducendo, et in dilectione sua confirmando. Sicut enim profectu malitiae mali obdurantur, et consuetudine peccandi obstinati redduntur, sic boni quodam ordine gratiae incipientis et proficientis a Deo praeveniente, et veniente, et manente, ad perseverantiam confirmantur. Hoc autem ordine ad vitam aeternam pequi diligit, diligetur a Patre dilectionis exhibitione, et abundantioris gratiae collatione. Potest autem et alio modo intelligi, quod dictum est: « Pater meus diliget eum. » « Si qubit servare. Parum est enim si servat, si non et servabit. Laus enim non fingentis, non sibi blandientis, non tepide aut leviter amantis, sola est am, non mihi sine te sufficio, sed tu es « fortidiligere. Non quod dilectio Dei levis sit et ranter diligit, quos in sua dilectione mansuros custodit; et gratiam suam ei subtrahit, qui se gratiae ipsius indignum
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe xͥ ñ sunt. nec mbra eius sunt.
nec in ip̃o mauent. At qui seruant
unitatẽ sp̃u in iuncło pacis. qui ius
fr̃uitatis ⁊ sp̃ualis societatis iuuola¬
biliter seruant. qui ab eccłiastica u¬
uitate uec ꝑ hereses. nec per scismata
uere xp̃m parricipant ⁊ participãdo
manducant. Propt̃ qd̵ dicit. Qui

Expanded text:
corpore ejus non sunt, nec membra ejus sunt, nec in Christo manent. At qui servant unitatem spiritus in vinculo pacis; qui jus fraternitatis et spiritualis societatis inviolabiliter servant; qui ab ecclesiastica unitate nec per haereses, nec per schismatavere Christum participant, et participando manducant. Propter quod dicit: « Qui
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ patris qd̃ nob̾ mandauit
audiendum. suscipiend̃. diligend̾.
In illo enim mandauit bũdictõem ⁊
uitã. Hine ip̃e ait. Qui misit me p̃r
ipse michi mandatum dedit. qͥd dicã
om̃is gr̃ã uite ⁊ u̾tatis ⁊ om̃is spes
uite ⁊ uirtutis. Ds̃ enim no sibigͣ¬
tificauit in dilecto filio suo. om̃isq
grã in sacram̃tis abscondita ab ip̃o re¬
uelatur ⁊ ab ip̃o datur qui uirtus ẽ
sacram̃toꝵ ⁊ sc̃ĩficatio eoꝵ Lex enimꝑ
moysen data est. gr̃a ⁊ u̾itas ꝑ iħm xͦͫ.
tata est. sccłm statum hominis ꝑ grã
demutati. De mutatione legis.

Expanded text:
mandatum Patris, quod nobis mandavit audiendum, suscipiendum, diligendum. In illo enim mandavit benedictionem et vitam. Hinc ipse ait: « Qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit, quid dicam, omnis gratia viae et veritatis, et omnis spes vitae et virtutis. Deus enim nos gratificavit in dilecto Filio suo, omnisque gratia in sacramentis abscondita ab ipso revelatur, et ab ipso datur, qui virtus est sacramentorum, et sanctificatio eorum. Lex enim per Moysen data estata est, secundum statum hominis per gratiam demutati. De mutatione legis
Abbreviated transcription (Latin):
clausã ꝯtinebant. Cerimonialia aũ
q̃ umbre futuroꝵ se̾iuebant a suosta¬
tu tͣnslata sũt. ut aclm ñ cognoscamꝰ
lut̾aturam. s introeamꝰ in potentias
dñi. ⁊ moriẽte lut̾a ne occidat. spũ¬
iuiuentes: spũ ⁊ ambulemꝰ. Nec iã in
carnalib ⁊ figuralib obseruantiis
te.Tales enum q̃rit qui adorẽt eum
ris sc̃ificationis sc̃ificatõem. sig̾cante

Expanded text:
clausam continebant. Caeremonialia autem, clausam continebant. Caeremonialia autem, quae umbrae futurorum serviebant, a suo statu translata sunt ut a modo non cognoscamus litteraturam, sed introeamus in potentias Domini; et moriente littera ne occidat, spiritu viventes spiritu et ambulemus: nec jam in carnalibus et figuralibus observantiis te. Tales enim quaerit, qui adorent eum ris sanctificationis significationem, significante
Abbreviated transcription (Latin):
sunt suꝑ omĩa iudicia penaꝵ q̃ ĩ pͥori
testam̃to intentatitur. De muratione
preceptorum. uł suꝑ addinone.
Utaus ꝓmissionib in meliꝰ ꝰtum
fuit obeclientiam augeri. uͥ auc¬
ta m̾cede duini cultꝰ pẽsum qͦ diui¬
ne suitutis augeret᷑. Obedientia aũ¬
in p̃cepts ẽ ⁊ honor diuini cultus in
obseruantia mandatoꝵ di cõsistit.
Erant aũ in lege moysi q̃dam p̃cep¬
ta moralia. ut honora prẽm tuum et
matrẽ tuam. ñ occides. ñ furtũ facieᷤ.
ñ falsum testimonium dices. ⁊c̾. hi.
tatis p̾scribunt. ħ in nouo test̾. mu¬
tata ñ sunt s auera. Non nulla enim
q̃ ꝑfectioni deerant st̃ suꝑacldita. Lex
enim neminẽ acdluxit ad ꝑfectum.
Alia uͦ erant mistica ad ritus sacͥficioꝵ
⁊ sollempnitatem cerimoniaꝵ ꝑtinẽ¬
tia q̃ celestiũ saeram̃toꝵ misti̾a suo tꝑ̃r
ꝓpalanda tẏpis figuraꝵ. adumbrabãt.
⁊ ꝑ misticã significatõem spũał intel¬
ligentie grãm int̾ius absconditam ⁊

Expanded text:
ori Testamento intentantur. De mutatione praeceptorum vel superadditione. Mutatis promissionibus in melius, justum fuit obedientiam augeri, ut aucta mercede divini cultus, pensum quoque divinae servitutis augeretur. Obedientia auin praeceptis est, et honor divini cultus in observantia mandatorum Dei consistit. Erant autem in lege Moysi quaedam praecepta moralia, ut: « Honora patrem tuum, et matrem tuam: Non occides. Non facies furtum. Non falsum testimonium dices ; » tatis praescribunt. Haec in Novo Testamento mutata non sunt, sed aucta. Nonnulla enim quae perfectioni deerant sunt superaddita. Lex enim neminem adduxit ad perfectum. Alia vero erant mystica ad ritus sacrificiorum et solemnitatem caeremoniarum pertinentia, quae coelestium sacramentorum mysteria suo tempore propalanda tmysticam significationem spiritualis intelligentiae gratiam interius absconditam et
Abbreviated transcription (Latin):
carnis.usq ad tempꝰ correpnionis un¬
positis. Scĩficatõem sic continebãt ut
ꝑfectio ei deesset. Mistic̾ã scificatoẽm
sic habebant: ut plena u̾itas ñdum
adesset. Oporruit gͦ talia sacram̃ta in¬
stitui. q̃ plene ⁊ ꝑfecte scificarent. et
signisẽĩficationis uitatem p̾sentem in se ha¬
berent. ue scĩficationi decẽt plenitudo
gr̃e. ł significationi exhibitio u̾itatis.
Mutatis gͥ ꝑmissis. ⁊ iudicus ⁊ p̾ceptis.
⁊ sacram̃tis. oportuit legem mutari. no
uidicus timor incutitur. in p̃ceptis
obeclientia requuxͥtur. in sacͣm̃tis gr̃a
occultat᷑. ⁊ in his om̃ib xp̃c siguratur.

Expanded text:
carnis usque ad tempus correctionis impositis, sanctificationem sic continebant, ut perfectio eis deesset. Mysticam significationem sic habebant, ut plena veritas nondum adesset. Oportuit ergo talia sacramenta institui, quae plene et perfecte sanctificarent, et significationis veritatem praesentem in se haberent; ne sanctificationi deesset plenitudo gratiae, vel significationi exhibitio veritatis. Mutatis igitur promissis, et judiciis, et praeceptis, et sacramentis, oportuit legem mutari novujudiciis timor incutitur, in praeceptis obedientia requiritur, in sacramentis gratia occultatur, et in his omnibus Christus figuratur.
Abbreviated transcription (Latin):
sexta etate uenit xͨ. qui se ip̃m ob¬
tulit dõ. hostiam deo placentem
sepeliri debet. nec tamen omnis.
Nullus enim in maleficiosuo
interfect᷑ sepeliri debet in cummi¬
terio. ut latro si int̾ficiat᷑ in latro
si sit mortale pecẽm: nec int̾fe¬

Expanded text:
aetate venit Christus, qui seipsum obtulit Deo hostiam placentem liri debet, nec tamen omnis. Nullus enim in suo maleficio interfectus, sepeliri debet in coemeterio, ut latro, si in latrocsi sit mortale peccatum, ut interfe
Abbreviated transcription (Latin):
postea sepeliat᷑ in cimitio. s pu¬
er extrahat᷑ deuentre eius. sepeli¬
ebent autem mortuiliendi.
adorientẽ. Clerici uͦ si sint ordina¬
ti illis indumentis cum quib
& tondeantur. ce radantur. Om̃iũ

Expanded text:
postea sepeliatur in coemeterio, sed puer excidatur e ventre ejus, ac sepelibent autem mortui ad hunc modum ro clerici, si sint ordinati, illis indumentis sepeliantu tondeantur ac radantur. Omnium
Abbreviated transcription (Latin):
panari uel de alio loco uͥ formica¬
tus sit. et in nia occidat᷑. uł aliqͦ
casu in ꝯficens moriat᷑. si leguti¬
mis testib potest ꝓbari eum fu¬
isse fornicatum. nec p̾ea confes
in quo suspendit᷑ sepeliri debet.¬
si pͥus satis fecerit: in cimit̾io se¬

Expanded text:
vel ex alio loco ubi fornicatus sit, et in via occidatur, aut alio casu non confessus moriatur, si legitimis testibus potest probari eum fuisse fornicatum, nec postea confessin quo suspenditur sepeliatur, nisi prius satisfecerit, si autem s
Abbreviated transcription (Latin):
qd nullum corp᷑ in eccłia debet sepe
meritis suis totam patͥam defen
peliri. Dicunt .N. quidam quod
bant homines in suis dorib sepe¬
liri. s ꝓpt̾ fetorẽ cadauerũ statue¬
runt ut extͣ cuitatẽ sepelirent᷑.

Expanded text:
 nullum corpus in ecclesia debet sepelmeritis suis totam patriam defenpeliri. Dicunt enim quidam, quod bant nomines in suis aedibus sepeliri. Sed propter fetorem cadaverum statuerunt, ut extra civitatem sepelirentur,
Abbreviated transcription (Latin):
est cultꝰ dei. fecit enim noe archã.
et inclusit ei multa animalia ad
et eua pͥris. Ad hoc enim enut: ut
Sͥ et suis sepultura eẽt. Duplex spe¬
lunca ideo dicebatur: qm̃ ibi duo
sepeliebant᷑ contigue .ẜ maritus
ibi. et in una sepeliebant᷑ uiri. in
in modum cathedre. Sepeliebant᷑
enim qͣi sedences. & pars spelunce
dicebatur una spelunca. pars uͦ
que capiebat pedes crura & femora.
dicebatur alia spelunca. In quarta

Expanded text:
tum. Fecit enim Noe arcam, atque illi inclusit multa animalia ad et Eva. Ad hoc enim emit, ut sibi et suis sepultura esset . Duplex spelunca ideo dicebatur, quoniam ibi duo sepeliebantur contigue maritus cae, et in una sepeliebantur viri in in modum cathedrae. Sepeliebantur enim quasi sedentes, et pars speluncaedicebatur una spelunca: pars vero quae continebat pedes, crura et femora, dicebatur spelunca alia
Abbreviated transcription (Latin):
um. ł ocło fidei ꝓ parte fideliũ qͥtc erant
uł antea fuerant inppło illo deinceps aũ
post subtractã p̾sentiam suam se ab ilł
ñ uidendum donec auferat᷑ uelamen
de cordib eoꝵ: ⁊ uenisse agnoscant bñ¬
dicentes eum qui uenit innomine
dñi. Nisi morosum eẽt ñ eẽt difficile
pła exempla inmedium adduc̾e. s qr
res ꝑspicua multitudine exemploꝵ ñ
indiget mag̃ nob̾ q̃rend̾ ÷ de qͦ genimĩe
uitis ħ dicat an de calice ꝑtinente ad ue
tꝰ test̾m de quo dicit ap̃ lucam. accipite.
fuisse incalice ꝑtinente ad uetus
sacͥficium. ande ip̃o sanguine quẽ
pꝰꝙͣ cenauit sub specie iuni qͣr de
genimine uitis ꝓpinauit incalice

Expanded text:
um, vel oculo fidei, pro parte fidelium, qui tunc erant, um, vel oculo fidei, pro parte fidelium, qui tunc erant, vel antea fuerant in populo illo, deinceps autem post substractam praesentiam suam se illis non videndum, donec auferatur velamen de cordibus eorum, et venisse eum agnoscant: benedicentes eum, qui venit in nomine Domini. Nisi morosum esset, non esset difficile, plura exempla in medium adducere; sed quia res perspicua multitudine exemplorum non indiget, magis nobis quaerendum est, de quo genimine vitis hoc dicat; an de calice pertinente ad Vetus Testamentum, de quo dicit apud Lucam: « Accipite fuisse in calice pertinente ad vetus sacrificium; an, de ipso sanguine, quem postquam coenavit, sub specie vini, quasi de genimine vitis propinavit in calice
Abbreviated transcription (Latin):
tat. dico aũ uobis. Hec enim p̾mittẽs
attentioẽm uidecur reqͥrere ut atten¬
que ⁊ dicit et que se dr̃e dicit. Cum põ¬
dere aũt cogitandum est. dico autem
uob̾. ut pensetur. ⁊ u̾boꝵ pondus et
dicentis auctoritas. Non bibam inqͥt
nimine usq ad tempus. ⁊ qd̃ illd̃ tunc
bibiturꝰ est in regno pr̃is. ⁊ añ ħ. duo
qd̾ de hoc genimine uł tc̃ uł ancea bibe¬
rit. Amͦ enim innuere uidet᷑ mutatio¬
nem uicissitudinis. tanꝙͣ. antea fu̾it qd
amͦ ñ futur ẽẽ ostenditur. uł tanꝙͣ. ali¬
quo tempore non fu̾it. qd̾ amͦ futurũ
ẽẽ monstrat᷑. Quis enim dicit amͦ ñ faci¬
am hoc. nͥ qͥ fecit uł facit deinceps non
facturꝰ ÷ Quis item dic̃ amͦ faciam. nisi
qͥ aliquo tp̃r ñ fecite Ratio enim huiꝰ
incelligntie ñ solum ex cõmun usu
loq̃ndi colligitur. s ex consuetudine ip¬
sius sacre scͥpture testimoniũ hr̃e uide¬
indisse ł soł ocłis carnis ꝓ parte infideli¬

Expanded text:
tat. « Dico autem vobis. » Haec enim praemittens, tat. « Dico autem vobis. » Haec enim praemittens, attentionem videtur requirere, ut attenet dicit, et dicere se dicit. Cum pondere autem cogitandum est. « Dico autem vobis, » ut pensetur verborum pondus, et dicentis auctoritas. « Non bibam, inquinimine usque ad tempus, et quod illud tunc bibiturus est in regno Patris: et ante haec duo, quod de hoc genimine vel tunc, vel antea biberit. Amodo enim innuere videtur mutationem vicissitudinis, tanquam antea fuerit, quod amodo non futurum esse ostenditur vel tanquam aliquo tempore non fuerit, quod amodo futurum esse monstratur. Quis enim dicit, amodo non faciam hoc, nisi qui fecit, vel facit, deinceps non facturus? Quis item dicit, amodo faciam, nisi qui aliquo tempore non fecit? Ratio enim hujus intelligentiae non solum ex communi usu loquendi colligitur; sed ex consuetudine ipsius sacrae Scriturae testimonium habere videvidisse, vel solis oculis carnis, pro parte infideli
Abbreviated transcription (Latin):
sisse. Et qͣm u̾ba xp̃i de ñ bibendo. po¬
nunt s alio loco ꝙͣ. lucas. alt̾utrum
eduob conici pot̾ uł dñm utroq lo¬
co u̾ba de ñ bibendo dixisse. ⁊ ubi solus
lucas ponit scilicet ante nouũ pascha
celebratum. ⁊ ubi matħs ⁊ martus
ordinem narrationis mutasse. Ordo
aũt narratioĩs p̃posterus : u̾itati rei
geste ñ p̾iudicat. Non ẽ autẽ impiũ
dubitare quis ordinem mutau̾it. si
tñ mutatus est.uł dubitare an xp̃c se¬
cundo. ⁊ it̾m u̾ba de ñ bibendo dixerit.
In huiꝰmodi dubitationib ñ ꝑiclitat᷑
pietas fidei. nec uacillat fides eimgłii.
dum mͦ indubitant᷑ credamus que
facta uł dicta narrant᷑. Euͣngłice enĩ
narratoni necessarie fides. debetur: ñ
ordini uł tempori. nisi cum hec inser¬
ta sunt narrationi. Dico autem uob̾.
on sunt ꝑfunctorie cogitanda nec
negligent̃ audienda uerba que
hõc loco xp̃edicit. maxime cum p̾mis¬

Expanded text:
sisse. Et quoniam verba ejus de non bibendo posisse. Et quoniam verba ejus de non bibendo ponunt, sed alio loco quam Lucas, alterutrum e duobus conjici potest, vel Dominum utroque loco verba de non bibendo dixisse; et ubi solus Lucas ponit, scilicet ante novum pascha celebratum: et ubi Matthaeus et Marcus ordinem narrationis mutasse. Ordo autem narrationis praeposterus veritati rei gestae non praejudicat. Non est autem impium dubitare, quis ordinem mutaverit, si tamen mutatus est; vel dubitare, an christus secundo et iterum verba de non bibendo dixerit. In hujusmodi dubitationibus non periclitatur pietas fidei, nec vacillat fides Evangelii: dummodo indubitanter credamus quae facta vel dicta narrantur. Evangelicae enim narrationi necessario fides debetur, non ordini vel tempori: nisi cum haec inserta sunt narrationi. DICO AUTEM VOBIS. Non sunt perfunctorie cogitanda, nec negligenter audienda verba, quae hoc loco Christus dicit: maxime cum praemit
Abbreviated transcription (Latin):
niat. Hec lucas. U notandum qd̾ post
tipicum pascha. uel in fine eius.⁊ añ
ũm pascha dñs duo uidetur dixisse.
alt̾m de ñ manducando ubi dicit. ex
hoc ñ manducabo illud. alt̾m de ñbi¬
bendo uͥ dicit. ñ bibam de gen̾atione
uitis. Que duo dñm dixisse qͣi añ uer̃
pascha celebratum solus lucas com¬
memorat. Et de his q̃ ad u̾m pascha
ꝑtinent. ħ ũba subiungit. Et accep¬
to pane gr̃as egit ⁊ fregit. ⁊ dedit eis di¬
cens. Hoc est corpus meũ qd̃ ꝓuobis
datur hoc facite inmeam cõmemora
tur. Huc usq lucas qui solus de ñ mã¬
ducando xp̃m q̃dam u̾ba dixisse com¬
memorat. ⁊ illa qͣi ante ũm pascha.
ut p̾dictum est. u̾ba autem xp̃i de ñ
bibendo qͣmus ñ solus ponat in hoc
ab aliis uariat qd̃ ea ponit añ uerũ
pascha qͣi ad tipicum pascha ꝑtinẽ¬
de ñ bibendo alio loco uidelicet post
u̾m pascha ponunit. His diligenter
consid̾atis ꝯstat matħm ⁊ marcũ u̾ba
xp̃i de ñ manducando omnino p̾t̾mi¬

Expanded text:
aec Lucas. Ubi notandum, quod post typicum pascha, vel in fine ejus, et ante verum pascha, Dominus duo videtur dixisse: alterum de non manducando, ubi dicit: « Ex hoc non manducabo illud; » alterum de non bibendo, ubi dicit. « Non bibam de generatione vitis: » quae duo Dominum dixisse quasi ante verum pascha celebratum, solus Lucas commemorat; et de his quae ad verum pascha pertinent, haec verba subjungit, « Et accepto pane, gratias egit, et fregit, et dedit eis, dicens: Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur: hoc facittur . » Huc usque Lucas, qui solus de non manducando Christum quaedam dixisse commemorat; et illa quasi ante verum pascha, ut praedictum est. Verba autem Christi de non bibendo, quamvis non solus ponat: in hoc ab aliis variat, quod ea ponit ante verum pascha, quasi ad typicum pascha pertinende non bibendo, in alio loco, videlicet post verum pascha ponunt. His diligenter consideratis, constat, Matthaeum et Marcum verba Christi de non manducando, omnino praetermi
Abbreviated transcription (Latin):
iligent̃ hoc loco considandum
re uidetur. Qd̃ ut manifestus appa¬
ret᷑ ex euͣngłio luce ip̃a ũba xp̃i suo
ordine ponamus. Desid̾io desid̾aui
hoc pascha manducare uob̾cum
ãnꝗͣ patiar. Dico enim uob̾ qr ex ħ
ñ manducabo ilid̃ donec impleatur¬

Expanded text:
iligenter hoc loco considerandure videtur. Quod ut manifestius appareat, ex Evangelio Lucae ipsa verba Christo suo ordine ponamus: « Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum; antequam patiar. Dico enim vobis, quia ex hoc non manducabo il
Abbreviated transcription (Latin):
ones ꝑ legem aut ꝑ eccłiasticũ doctorẽ
popło notificandas. Qd̃ dicit scietis qd̾
nix singularem nũm ponit ꝓplurali sic̃
ibi. Dixit ⁊ uenit locusta ⁊ brucꝰ. cꝰ.ñ. e. nliͦ.¬

Expanded text:
ones, per legem aut ecclesiasticum doctorem ones, per legem aut ecclesiasticum doctorem populo notificandas. Quod dicit, « Scietis, nix, » singularem numerum ponit pro plurali, sicut ibi: « Dixit, et venit locusta, et bruchus, cujus n
Abbreviated transcription (Latin):
mane dedit eis manna. quinto decimo
uidelicet die sccł̃i mensis qñ scd̾m pascha
celebratur iuxta legem. Que dies dnĩ¬
ca fuisse ꝓbatur. qr sex continius dieb
collectum est manna. ⁊ septima que ẽ
sabb̃m cessatum ẽ. Qd̃ dñs loquitur ad
moysendicens. audiui murmuratio¬
nes filioꝵ isrł: hoc indicat qd̾ moysi
hoc ẽ eccłiastico doctori manifestat ds
ut ꝑ eum aliis manifestetur ad suã no¬
ticiam ꝑuenire. ⁊ ad suum iudicium
ꝑtin̾e nonsolum oꝑa q̃ inmanifesto
fiu̾t. s murmurationes cordis ⁊ oris
quas ipse audit ut puniat. sic̃ ediu̾so
audit orationes iustoꝵ ut parcat. Au¬
diuit qͥdem. s distulit ⁊ ñ continuo pu¬
niuit. s bñficia p̾rogauit. Postea uero
in loco qui dr̃ sepulera concupiscen¬
tie ꝓmurmuratione plaga magna
nimis ꝑcussi sunt. Uel audiuit mur¬
quere ad eos. Uesꝑe commedetis ⁊ c̾. insi¬
nuat ꝓmissiones dei sicut ⁊ comminati¬

Expanded text:
mane dedit eis manna, quinto decimo mane dedit eis manna, quinto decimo scilicet die secundi mensis, quando pascha celebratur juxta legem. Quae dies Dominica fuisse probatur; quia sex diebus continuis collectum est manna, et septima, quae est Sabbatum, cessatum est. Quod Dominus loquitur ad Moysen, dicens: « Audivi murmurationem filiorum Israel, » hoc indicat quod Moysi, hoc est ecclesiastico doctori manifestat Deus, ut per eum aliis manifestetur, ad suam notitiam pervenire, et ad suum judicium pertinere, non solum opera, quae in manifesto fiunt, sed murmurationes cordis et oris, quas ipse audit, ut puniat. Sic e diverso audit orationes justorum, ut parcat. Audivit quidem, sed distulit; et non continuo punivit, sed beneficia praerogavit: postea vero in loco, qui dicitur « sepulcra concupiscentiae, » pro murmuratione plaga magna nimis percussi sunt. Vel audivit murquere ad eos: Vespere comedetis, » etc., insinuat, promissiones Dei, sicut et comminati
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi ouis ad occisionẽ ductus ẽ. ⁊ sic̃
agnus coram tondente se obiutuit
⁊ non aꝑuit os suũ. Manna de celo de¬
scendit. Et xp̃c de se dicit. Exiui a patre
que sit distinctio argenti. id ẽ eruditio
sacri eloquii nunc dicendum est.
Audiui murmationes filioꝵ isrł . Lo¬
quere ad eos. Uesꝑe commedetis car¬
nes.⁊ mane saturabimini panib.
Scietisq quod ego sum dominꝰ ds̃ ur̃.
factumq est uespere et ascendens
coturnix operuit castrra.¬
opłs ingratus beneficus di desi¬
derio carniũ murmurauit contͣ
moysen ⁊ aaron. Et qͥdem greges ouium
habebant ⁊ armenta boum de quib co¬
medere pot̾ant. s desiderio auium qͥbs ha¬
bundabat egyptꝰ a qͥbdam murmurasse
putantur. Dñs autem uolens murmu¬
rationes eoꝵ compescere. ⁊ p̾sentib
eoꝵ desideriis satisfacere.⁊ q̃ circa eos qñ¬
q erant futura figurare: ad uesꝑam
dedit eis carnes. coturnices scilicet. ⁊¬

Expanded text:
Quasi ovis ad occisionem ductus est; et sicut Quasi ovis ad occisionem ductus est; et sicut agnus coram tondente se obmutuit, et non aperuit os suum . » Manna de coelo descendit; et Christus de se dicit: « Exivi a Patre, quae sit distinctio argenti, id est eruditio sacri eloquii, nunc dicendum est. urmurationes filiorum Israel. Loquere ad eos: Vespere comedetis carnes, et mane saturabimini panibus, scietisque quod ego sum Dominus Deus vester. Factum est ergo vespere, et conscendens coturnix operuit castraPopulus ingratus beneficiis Dei, desiderio carnis murmuravit contra Moysen et Aaron. Et quidem greges ovium habebant, et armenta boum, de quibus comedere poterant; sed desiderio avium, quibus abundabat Aegyptus, a quibusdam murmurasse putantur. Dominus autem volens murmurationem eorum compescere, et praesentibus eorum desideriis satisfacere, et quae circa eos quandoque erant futura figurare, ad vesperam dedit eis carnes, coturnices scilicet, et
Abbreviated transcription (Latin):
nem ⁊ iram.alie ostendunt qd amabi¬
lis est. alie qd̾ t̾ribił ẽ. om̃s qd̾ mirabił
ẽ. In his autem misticis similitudinib
sapientia dei mirabilit̾ se abscondit.
⁊ mirabilit̾ se ꝑdit. ⁊ in his inp̾senti in¬
uestigatur. in his contemplatio scoꝵ
u̾satur qͦs delectat quo quomͦ uidere
insimilitudine: quẽ toto desid̾io deside¬
rat uidere in sui ꝓpͥetate. Hee similitudi.¬
nes in diuino eloquio distinguntur.
cum desectat scõs ꝑ notas sͥ similitudi¬
nes dm̃ magnificare. laudare. legen¬
tes uel auditores edificare. hic ẽ eoꝵ
meditatio ⁊ contemplatio. hic eoꝵ
sermo. doctrina ⁊ p̾dicatio. De his aũ
ri faciemus tͥ cum distinctionib ar¬
genti. Tres aũ supͣdicte similitudines
ab inuicem distingunt᷑. Panis enim de
t̾ra nascitur seđm illud. Ut educat pa¬
nem de t̾ra. Et u̾itas de t̾ra orta ẽ. Ag¬
nus immolatur. Et de xp̃o scͥptum ẽ.

Expanded text:
nem et iram; aliae ostendunt, quod amabinem et iram; aliae ostendunt, quod amabilis est; aliae, quod terribilis est; omnes, quod mirabilis est. In his autem mysticis similitudinibus sapientia Dei mirabiliter se abscondit, et mirabiliter se prodit: et in his in praesenti investigatur; in his contemplatio sanctorum versatur, quos delectat quoquo modo videre in similitudine, quem toto desiderio desiderant videre in sui proprietate. Hae similitudines in divino eloquio distinguuntur, cum delectat sanctos per notas sibi similitudines Deum magnificare, laudare, legentes vel auditores aedificare. Haec est eorum meditatio et contemplatio, hic eorum sermo, doctrina, et praedicatio. De his auteri faciemus tibi, cum distinctionibus argenti . » Tres autem supradictae similitudines ab invicem distinguuntur. Panis enim de terra nascitur, secundum illud: « Ut educat panem de terra . » Et: « Veritas de terra orta est . » Agnus immolatur; et de Christo scriptum est: «
Abbreviated transcription (Latin):
patris ⁊ ymago dei inuisibił dum adhuc
uidetur ꝑspecłm ⁊ in enigmate. scł̃m ali¬
quid tres ht̃ pͥncipalit̾ figuraꝵ ymagi
s dissimił ẽ nec in equał. s dissimiliter
aut in equalit̾ in ymagine alia ⁊ alia
figuratur ⁊ rep̾sentatur. nec totum ꝙ
est inꝓpͥetate ueritatis: resultat in u¬
na similitudine ymaginis. Et qͣm¬
ins singule habeant ꝓpriam signifi¬
cationis exp̾ssionem que ex ꝑte sup¬
płent. qd̾ cetere non habent: om̃s tñ
figurarum ymagines ⁊ umbraꝵ
similitudines adplenam u̾itatis ma¬
nifestationẽ non ꝑueniunt. ⁊ ipsius
ueritatis inseipsa reuelande contem¬
plationem eqͣre non possunt. Sunt
autem omniũ ertaturarũ istarum
quedam mistice similitudines. in qͥb
inuisibilia dei conspiciunt᷑. ⁊ qd̾ notũ ẽ
dei manifestum ẽ innob̃. ⁊ alie qͥdem ex
aliqua ꝑte notam faciunt potentrã cdĩ.
alie sapientiam. alie bonitatem. uł mi¬
scdiam. uł iusticiam. alie indignatio¬

Expanded text:
Patris, et imago Dei invisibilis, dum adhuc videtur per speculum, et in aenigmate, secundum aliquid tres habet principaliter figurarum imaginsibi dissimilis est, nec inaequalis; sed dissimiliter aut inaequaliter in imagine alia et alia figuratur et repraesentatur, nec totum quod est in proprietate veritatis, resultat in una similitudine imaginis. Et quamvis singulae habeant propriam significationis expressionem, quae ex parte supplet, quod caeterae non habent; omnes tamen figurarum imagines, et umbrarum similitudines, ad plenam veritatis manifestationem non perveniunt, et ipsius veritatis in seipsa revelandae contemplationem aequare non possunt. Sunt autem omnium creaturarum istarum quaedam mysticae similitudines, in quibus invisibilia Dei conspiciuntur; et quod notum est Dei, manifestum est in nobis: et aliae quidem ex aliqua parte notam faciunt potentiam Dei, aliae sapientiam, aliae bonitatem, vel misericordiam, vel justitiam; aliae indignatio
Abbreviated transcription (Latin):
rdo ꝓpositi nos ammonet ut de
manna subiungamꝰ scđm ea q̃
in exodo scripta sunt. ubi sic segitur.
Locutus ẽ dñs ad moysen dicens. Audiui
murmurationes filioꝵ isrł. Loq̃re ad eos.¬

Expanded text:
ropositi nos admonet, ut de manna subjungamus, secundum ea quae in Exodo scripta sunt, ubi sic legitur: Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Audivi murmurationes filiorum Israel, etc, us
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ salute anime. qͣlta sunt dona dei in
u̾bo uite. in sacͣmentis ⁊ cet̾is carisma¬
tib gr̃arum. q̃ scd̾m inicium gracie
mane dantur. Hec ꝑpanes. illa ꝑ car¬
nes designant᷑. Carnalib aũ bonis
mali abutunt᷑ ꝑ multimodas uite cor¬
ruptiones. ⁊ dei misediam conu̾tunt sͥ
in iram comedentes ⁊ bibentes.⁊ in bo¬
nis dies suos ducentes. donec ueniat
De qualib psalmista dicit. Mandu¬

Expanded text:
pro salute animae, qualia sunt dona Dei in pro salute animae, qualia sunt dona Dei in verbo vitae, in sacramentis et caeteris charismatibus gratiarum, quae secundum initium gratiae mane dantur. Haec per panes, illa per carnes designantur. Carnalibus autem bonis mali abutuntur, per multimodas vitae corruptiones; et Dei misericordiam convertunt sibi in iram, comedentes et bibentes, et in bonis dies suos ducentes, donec veniat De qualibus Psalmista dicit: « Mandu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ carnes significari possunt carnales in¬
telligentie uideoꝵ de ꝓmissis sacͣmentis.
⁊ p̾ceptis de xp̃o ⁊ aduentu eiꝰ. His carnibꝰ
pascuntur nunc uidei in his qui ñ cre¬
dunt. ⁊ ad uesꝑam. qr nunc uesꝑa ẽ eis
⁊ finis diei. id est defectus fidei. que in
antiquis iustis p̾cessit. S mane tunc
erit quo panib uite ⁊ intellectus sa¬
turabuntur. cum plenitudo gentium
intrau̾it ⁊ omnis isrł saluus fiet. In fi¬
ne it mundi reliqͥe conu̾tentur. De qͣ
conu̾sione pc̃a dicit. Conu̾tentur ad
uesꝑam. Uesꝑam autem hic dicit fi¬
nem mundi. in quo uideis conu̾siᷤ erit
mane ꝑ illuminationẽ incipientis gr̃e.
Item ꝑcarnes ⁊panes intelligi possũt
duo gen̾a beneficioꝵ dei q̃ sepe murmu¬
rantib confert ⁊ indignis. Sunt i q̃¬
dam carnalia bona quib om̃s indige¬
mus ꝑ infirmitate carnis ⁊ defectu
uite. qui ꝑ uesꝑam pot̃ significari. St̃
q̃dam spũalia bona quib indigemus

Expanded text:
rnales intelligentiae Judaeorum de promissis sacramentis et praeceptis, de Christo et adventu ejus. His carnibus pascuntur nunc Judaei, in his qui non credunt; et ad vesperam, quia nunc vespera est eis, et finis diei, id est defectus fidei, quae in antiquis justis praecessit. Sed mane tunc erit, quo panibus vitae et intellectus saturabuntur, cum plenitudo gentium intraverit, et omnis Israel salvus fiet . In fine enim mundi reliquiae convertentur. De qua conversione Psalmista dicit: « Convertentur ad vesperam . » Vesperam autem hic dicit finem mundi, in quo Judaeis conversis erit mane per illuminationem incipientis gratiae. Item per carnes et panes intelligi possunt duo genera beneficiorum Dei, quae saepe murmurantibus confert et indignis. Sunt enim quaedam carnalia bona, quibus omnes indigemus pro infirmitate carnis, et defectu vitae, qui per vesperam potest significari. Sunt quaedam spiritualia bona, quibus indigemus
Abbreviated transcription (Latin):
misteria ⁊ ꝑfectioris uite instituta ca-¬
ꝑe ⁊ app̾hendere non posst̾. s paruula fi¬
de ⁊ minimis p̾ceptis contenu simpli¬
cit̾ credunt. ⁊ innocent̾ uiuunt. Talib
pluit d̾s carnes siue uolatilia penna¬
ta. qr de nubib idẽ de p̾dicatorib mini¬
strantur eis signa uocum carne edita
⁊ ꝑ aerem transcurrentia sicut uolati.¬
lia. ut u̾bis p̾dicationis carnalibus
congruentib ⁊ paruula fide ⁊ innocen¬
tia uite qͣi carnib pascantur. Hinc
paulus dicit. humanum dico ꝓpter
infirmitatem carnis ur̃e. Et it̾um.

Expanded text:
mysteria, et perfectioris vitae instituta capmysteria, et perfectioris vitae instituta capere et apprehendere non possunt, sed parvula fide minimis praeceptis contenti simpliciter credunt, et innocenter vivunt. Talibus pluit Deus carnes, sive volatilia pennata; quia ex nubibus, id est de praedicatoribus ministrantur eis signa vocum carce edita, et per aerem transcurrentia, sicut volatilia, de verbis praedicationis carnalibus congruentibus, et parvula fide, et innocentia vitae, quasi carnibus pascuntur. Hinc Paulus dicit: « Humanum dico, propter infirmitatem carnis vestrae . » Et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
tetur iniquitas hec uob̾ donec mo¬
riamini dicit dñs. Hoꝵ bona tͣnsi¬
toria ⁊ leuia ⁊ illicita desid̾ia ꝑ cotur¬
nices siue uolatilia pennata qi uolatica
sunt ⁊ cito ꝑtͣnseunt: significari posst̃.
Hee sunt carnes qͣs pluit dñs. Non so¬
lum autem bona carnalia que ip̃e dat
pluit suꝑ bonos ⁊ malos. s pluit suꝑ pec¬
catores laq̃os.⁊ dimittit eos in desideria
cordis eoꝵ. Hee autem carnes recte apd̃
psalmistam pulu̾i ⁊ arene comparant᷑
tum ꝓmultitudine diuiciaꝵ quib ha¬
bundant sic̃ scͥptum ẽ. Ecce ip̃i peccatores
ne contagionis fedantur qͥ hec t̃ꝑalia
male hñt ⁊ qͣnto dampnabiliꝰ tanto ste¬
rilius ⁊ infructuosius possident. Spũ¬
alib qͦ bonis sepe abutuntur mali qͥ sig¬
nificati sunt ꝑ malos qͥ manna mandu¬
cau̾unt. de quib dñs dicit in euͣngelio.
Prẽs ur̃i manducau̾unt manna in de¬
serto ⁊ mortui sunt. Item. Carnes posst̾
infirmi.⁊ qͣi carnales. qui ꝓfunda fidei

Expanded text:
niquitas haec vobis, donec moriamini, dicit Dominus . » Horum bona transitoria, et levia, et illicita desideria, per coturnices, sive volatilia pennata, quia volatica sunt, et cito pertranseunt, significari possunt. Hae sunt carnes, quas pluit Dominus; non solum bona carnalia, quae ipse dat, et pluit super bonos et malos: sed pluit super peccatores laqueos, et dimittit eos in desideria cordis eorum. Hae autem carnes recte apud Psalmistam pulveri et arenae comparantur, tum pro multitudine divitiarum, quibus abundant, sicut scriptum est: « Ecce ipsi peccatoresnae cogitationis foedantur, qui haec temporalia male habent; et quanto damnabilius, tanto sterilius et infructuosius possident. Spiritualibus quoque bonis saepe abutuntur mali; qui significati sunt per malos, qui manna manducaverunt, de quibus Dominus dicit in Evangelio: « Patres vestri manducaverunt manna, in deserto, et mortui sunt . » Item carnes possunt infirmi, et quasi carnales, qui profunda fidei
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. Carnes ⁊ manna utraq diu̾sis
mis accipiuntur. Possunt enim ꝑ carnes
significari earnalia sacrificia. ⁊ cet̾e car¬
nales legis obseruantie usq ad tp̃s correc¬
tionis imposite. hiis nutriti fuerũt filii
isrł. Has carnes comed̾unt. s uesꝑe. ut sig¬
nificaretur defectus ⁊ finis carnalium
obseruantiaꝵ que qñq erant cessature.
Ediu̾so ꝑ panes intelligi possunt noui tes¬
tamenti instituta quib saturati st̃ filii
isrł in apłis aliisq de eodem ppło ad gr̃ãm

Expanded text:
tc. Carnes et manna utraque diversis modis accipiuntur. Possunt enim per carnes significari carnalia sacrificia, et caeterae carnales legis observantiae usque ad tempus correctionis impositae. His nutriti fuerunt filii Israel, has carnes comederunt, sed vespere, ut significaretur defectus et finis carnalium observantiarum, quae quandoque erant cessaturae. E diverso per panes intelligi possunt Novi Testamenti instituta, quibus saturati sunt filii Israel in apostolis, aliisque de eodem populo ad gratiam