comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rificati. ultro misert̃. societatem. ⁊ amicitiã
statuere cũ romanis. potentib atq famo¬
sis. Quãuis suꝑ hac re ñ culpet eos scͥptura.
res gestas ꝯtinens ipsoꝵ:. nichilominꝰ tñ ani¬
madũtẽ ꝓmptũ e̾. ñ fuissetutũ coram deo.
neq lege ꝯcessum uideis. ut expeterent
amicitias gentiũ. Ueruntñ sieut Oinui¬
ta sua fuerunt. ita ⁊ pꝰ mortẽ głosi sunt:
quia siquid pulu̾is. aut pulueres uam¬
tatis talit̾ admisert᷑. omĩno deletũ e̾. cita
subsequente morde singłoꝵ. Deniq iudas
pͥmus miserat romã ꝯsticuere cũ illis ami¬
citiã ⁊ societatẽ. ⁊ inte̾a demetriꝰ rex. pꝰ ca¬
sum nichanoris ⁊ exercitꝰ eiꝰ. apposuit ba¬
chidem ⁊ alchimũ rursus mitte̾̃ in iudcã:¬
i in illo p̃lio cecidit ille potens. qui saluũ
faciebat ppłm isrł. Deinde ionathas ro¬
mã miserat statuere. ⁊ renouare cũ eis

Expanded text:
rificati ultro miserunt societatem et amicitiam rificati ultro miserunt societatem et amicitiam statuere cum Romanis potentibus atque famosis. Quamvis super hac re non culpet eos scriptura res gestas continens ipsorum, nihilominus tamen animadvertere promptum est non fuisse tutum coram deo neque lege concessum Iudeis, ut expeterent amicitias gentium. Verumtamen sicut in vita sua fuerunt, ita et post mortem gloriosi sunt, quia si quid pulveris aut pulvereę vanitatis taliter admiserunt, omnino deletum est cita subsequente morte singulorum. Denique Iudas primus miserat Romam constituere cum illis amicitiam et societatem, et interea Demetrius rex post casum Nicanoris et exercitus eius apposuit Bachidem et in illo praelio cecidit ille potens qui salvum faciebat populum Israel . Deinde Jonathas Romam miserat, statuere et renovare cum illis
Abbreviated transcription (Latin):
tos om̃s in hoc mundo ꝑegrinos eẽ uł exu¬
auxilii. quatinꝰ int̾ gentes gens unica et
locus unicus ꝯseruaret᷑. donec ex ea d̾i ue¬
ritas. ide. u̾bũ ꝓmissionis. adimpleretur.
Uitra cautelam uł ꝓuidentiã hanc gen¬
tem exulem. filios ꝑegͥnoꝵ. abrahe. ysaae.
⁊ iacob. cur exaltaret. causam ñ habuit
rex humiliũ ds̃. Gentib siue nationib.
reges ant imꝑatores habentib
satis fuit genti illi. loco illi. ꝓuide reges
aut pͥncipes. ut fuit dauid. ut fuerunt
isti machabesͥ qualiũ p̃liis atq uictoriis.
ñ quereretur. ut ulla fieret p̃ssura mun¬
di. s ut defenderet᷑ gens. unde eẽt uentura
salus mundi. Regnũ aũ ⁊ imꝑium gen
apud damelem antiquus dierũ: qͥ uenturo
de illa gente filio hominis. iam porrigebat
popłi tͥb ⁊ linguȩ seruiant illi met̾num.
In medio suş claritatis accidit: udȩ.io¬
nathȩ. atq symoni: qͦd uideł. uictoriis cla¬

Expanded text:
tos omnes in hoc mundo peregrinos esse vel exsutos omnes in hoc mundo peregrinos esse vel exsuauxilii, quatenus inter gentes gens unica et locus unicus conservaretur, donec ex ea dei veritas, id est verbum promissionis adimpleretur. Ultra cautelam vel providentiam hanc gentem exsulem, filios peregrinorum Abrahę, Ysaac et Iacob, cur exaltaret, causam non habuit rex humilium deus. Gentibus sive nationibus reges aut regum imperatores habentibus satis fuit genti illi, loco illi, providere reges aut principes, ut fuit David, ut fuerunt isti Machabei, qualium preliis atque victoriis non quęreretur, ut nulla fieret pressura mundi, sed ut defenderetur gens, unde esset ventura salus mundi. Regnum autem et imperium gentapud Danihelem antiquus dierum, qui venturo de illa gente filio hominis iam porrigebat populi, tribus et linguę serviant illi in ęternum.n medio suę claritatis accidit Iude, Ionathę atque Symoni, quod videlicet victoriis cla
Abbreviated transcription (Latin):
on potat hic ds t̾ribilis qui tam cito
abstulit spm̃ pͥncipũ. ⁊ auxilio tam
paruulo subleuauit gentẽ.⁊ locum. ñ
potãt facẽ hoc u̾bum d̾i. u̾bum d̾s ut
gens sua locus suus. regnis omĩb dña¬
retur. quomͦ grecorũ regnũ paulo ante
ab alexandro macedone dnãbatur: Non
potãt istud efficẽ. ut regnoꝵ mundi caput
sherosolimis haberetur. seu machabeis ui¬
centibi. seu anteriꝰ regnante dauid. quein
electione sua. ⁊ scd̾m cor suum. regem po¬
suerat ds: Doterat plane: si uoluisset de
hiuĩ modi eurare. plus quam exigebat ꝓpo¬
sitũ ipsius. At uͦ ꝓpositũ eiꝰ ñ erat: ut be¬
ati uiri. suȩ ben̾edictionis heredesin
ista ualle lacͥmarũ. in isto loco qͥ positꝰ
c̃eis ad fiendũ ⁊ esuriendũ. ⁊ ad sc̃ȩ̃ pau¬
ꝑtatis studuĩ. iam subsilirent inequis et
currib.⁊ ingentib. more regũ gentium.
potestatem haberent. aut dnãrent᷑. S qͥd
erat in pposito eius: Nimirũ scõs eius. ⁊ elec¬

Expanded text:
on poterat hic deus terribilis, qui tam cito abstulit spiritum principum et auxilio tam parvulo sublevavit gentem et locum, non poterat facere hoc verbum dei, verbum deus, ut gens sua, locus suus, regnis omnibus dominaretur, quomodo regnum Grecorum paulo ante ab Alexandro Macedone dominabatur? Non poterat istud efficere, ut regnorum mundi caput Iherosolimis haberetur seu Machabeis vincentibus seu anterius regnante David, quem electione sua et secundum cor suum regem posuerat deus? Poterat plane, si voluisset de huiusmodi curare plus, quam exigebat psitum ipsius. At vero propositum eius non erat, ut beati viri suę benedictionis heredes in ista valle lacrimarum, in isto loco, qui positus est eis ad flendum et esuriendum et ad sanctę paupertatis studium, iam subsilirent in equis et curribus et in gentibus more regum gentium potestatem haberent aut dominarentur. Sed quid erat in proposito eius? Nimirum sanctos eius et elec
Abbreviated transcription (Latin):
erat pͥnceps. qui ꝑ assyrium designatus
ẽ.Suꝑ illũ draconem antiquũ. hoc pu¬
tauit. ⁊ hoc m̃te tractauit de electis su¬
is dñs. ut auferretur ab eis iugum eius.
⁊ onus illius ab humero eoꝵ tolleretur.:
quȩ. p̃sens opuscłm texitur. quoꝵ sextũ.
quod fuit romanũ imꝑiũ. iam nunc
agredim᷑. inuicem morderent᷑:⁊ ab inui¬
cem ꝯsumerentur. tandemq tota simul
cũ capitib sius bestia nequã. ad ꝯbu¬
rendũ igni traderet᷑.ii.

Expanded text:
us est. Super illum draconem antiquum hoc putavit et hoc mente tractavit de electis suis dominus, ut auferretur ab eis iugum eius et onus illius ab humero eorum tolleretur,quę presens opusculum texitur, quorum sextum, quod fuit Romanum imperium, iam nunc aggredimur – invicem morderent et ab invicem consumerentur tandemque tota simul cum capitibus suis bestia nequam ad comburendum igni traderetur.
Abbreviated transcription (Latin):
criptũ ẽ. in ysaia. Iurauit dñs dicẽs.
Si ñ ut putaui. itaerit: ⁊ quomͦ
inte tractaui. sic ueniet. Ae deinceps.
Dñs enĩ exercituum decreuit: ⁊ quis po¬
tĩt infirmare: Et manus eius extenta᷑
i quis au̾tet eã: Quid queso putauit:
i qͥd m̃te tractauit dñs: Quid decreuit:
⁊ ad qͥd manus eiꝰ extenta: Numqͥd hoc
solũ putauit. n hoc solũ m̃te tractauit.
aut decreuitꝰ ut ꝯtereret assyriũ illum
carneũ int̾ra sua. ⁊ in montib suis ꝯcul¬
caret eum: Inmo hoc ꝯsilium in quit
qͦd cogitauit suꝑ omnẽ t̾ram: ⁊ manus¬

Expanded text:
nus dicens: Si non ut putavi ita erit, et quomodo mente tractavi, sic eveniet, ac deinceps: Dominus enim exercituum decremt, et quis poterit infirmare? Et manus eius extenta, et quis avertet eam? Quid, quęso, putavit et quid mente tractavit dominus? Quid decrevit et ad quid manus eius extenta? Numquid hoc solum putavit et hoc solum mente tractavit aut decrevit, ut contereret Assyrium illum carneum in terra sua et in montibus suis conculcaret eum? Immo hoc consilium, inquit, quod cogitavit super omnem t
Abbreviated transcription (Latin):
cło. OQuod auint dixit moyses. eoqͦd
ñ sit mundatum qͦd erat ꝓ peccato. ⁊ con¬
sũptũ ẽ. idem ẽ. ac si dicant. Sacͥficium
quod erat ꝓpeccato. curñ oomedebatur.
s ꝯburebatur: uideł quia ñ erat munda¬
tum. cũ eẽt ꝓpeccato: quia sicut munda¬
tũ e. peccatum: ita qͦderat ꝑ peocato sacͥfici¬
um ñ ꝑtinebat ad esum. sicut hostiȩ pa¬
cificoꝵ ꝯgruumq erat totũ illud crema¬
ri sicut opus habemꝰ. peocatũ nr̃m. scĩ
otiosȩ scd̾m sepedictam intentionem siã
memorant: ut uideł̾. ꝯstet. templũ sc̃m
eẽ in qͦ peccatũ ꝯsumitur. teste igne dato
diuinitus: sacrificiũ ꝓ peccato ꝯsum̃te:
fims tandem nob̾ iã sit huiꝰcetnodi trac¬
tatus in littera ꝓemii. quod mͥ explanan¬
uum imposuist: quodsi utcũq utiliter
factũ ẽ. ti quoq grãm benedictionis reciꝑs
debes ab om̃ib quib hoc utile uisũ fu̾it:

Expanded text:
culo. Quod aiunt: Dixit Moyses: Eo quod culo. Quod aiunt: Dixit Moyses: Eo quod non sit mundatum, quod erat pro peccato, et consumptum est, idem est acsi dicant: sacrificium, quod erat pro peccato, cur non comedebatur, sed comburebatur? Videlicet quia non erat mundatum, cum esset pro peccato; quia sicut immundum est peccatum, ita quod erat pro peccato sacrificium, non pertinebat ad esum sicut hostię pacificorum, congruumque erat totum illud cremari, sicut opus habemus peccatum nostrum sanotiose secundum sepedictam intentionem suam memorant, ut videlicet constet templum sanctum esse, in quo peccatum consumitur teste igne dato divinitus et sacrificium pro peccato. Finis tandem nobis iam sit huiusce tractatus in littera proemii, quod mini explanandum imposuisti, quod si utcumque utiliter factum est, tu quoque gratiam benedictionis recipere debes ab omnibus, quibus hoc utile Visum f
Abbreviated transcription (Latin):
ptum. habentib templum ñ legitimũ.
scͥpsert̃ ad suimet ꝯpetentẽ ꝯsolationem:
qͦd uideł. loci uł templi dignitas ñ iecirco
minor uideri deb̾et: qͦd eo tempore. tab̾na¬
cłm:⁊ archã :⁊ altare incensi. ñ hab̾ent. xxiii.
orabat ad dr̃. ⁊ descendit ignis de ce
lo. i ꝯsũpsit holocaustũ. dixit moyses eo
qͦd ñ sit mundatũ quod erat ꝓ peccatoͬ ⁊
ꝯsũptũ ẽ: ad idem respicit. scił. ad testimo¬
Imũ scĩtatis. uł scĩficationis: qͦd templũ
illud. iure sc̃m habendum fucrit in quo.
ꝯstabat peccã ꝯsumi. igne qui diuinitus
datus ẽ. sicut. qñ oiabat moyses. Neqiem
minus miracłi fuit in eo qͦd de aqua suꝑ
sacrificium asꝑsa magnus accensiis ẽig¬
nis: quã in eo quod moyse orante a dño
egressus ẽ. ignis. ⁊ holocaustũ ꝯsũpsit. Ce¬
lesti auctoritate defensum eẽ uoluntn¬
chil mimis sc̃itatis uł dignitatis illitem¬
plo quã moysi a sc̃bendum fuisse tab̾na¬

Expanded text:
ptum, habentibus templum non legitimum, ptum, habentibus templum non legitimum, scripserunt ad suimet competentem consolationem, quod videlicet loci vel templi dignitas non idcirco minor videri deberet, quod eo tempore tabernaculum et arcam et altare incensi non haberent. 23. De orabaonsumpsit holocaustum, dixit Moyses: Eo quod non sit mundatum, quod erat pro peccato et consumptum est, ad idem respicit, scilicet ad testimonium sanctitatis vel sanctificationis, quod templum illud iure sanctum habendum fuerit, in quo constabat peccata oonsumi igne, qui divinitus datus est, sicut et quando orabat Moyses. Neque enim minus miraculi fuit in eo, quod de aqua super sacrificium aspersa magnus accensus est ignis, quam in eo, quod Moyse orante a domino egressus est ignis et holocaustum consumpsit. Cęlesti auctoritate defensum esse volunt nihil minus sanctitatis vel dignitatis illi templo quam Moysi ascribendum fuisse taberna
Abbreviated transcription (Latin):
patruosq udã atq ionathan. locum et
gentẽ ds̃ reseruauerat: ⁊ tã multi reges
adu̾sariorũ successim decesserant᷑ infra an¬
noꝵ. paulo plusꝙͣ quadraginta spatum.
Demq pꝰ radicem peccatricẽ. scł antiochũ
epiphanẽ qͥ sine manu ꝯtritus ẽ . filiꝰ eius.
anthiocus eupator decesserat. pꝰ eupatorẽ
patrueł eius demetriꝰ filiꝰ seleuqi: pꝰ deme¬
triũ alexander.filiꝰ antiochiͥ pꝰ alexandrũ.
demetriꝰ. filiꝰ demetrii. deinde trifon ty¬
rannꝰ regni: qui ionatha ⁊ antiocho ad¬
olescente filio alexandri. ꝑ dolũ int̾fectis
oiadema sibi imposuit: deinde anthio¬
chus filius demetrii qui intemplo na¬
nee cecidit. Septẽ fuerant iamq ñ erant:
nimirũ cito deleti. in una ut iã dictũ ẽ.
generatioẽ machabeoꝵ: i benedicebat᷑ d̾ s
atq laudabat᷑. scd̾m psalmistã dicentẽ.

Expanded text:
patruosque Iudam atque Ionatham locum et patruosque Iudam atque Ionatham locum et gentem deus reservaverat, et tam multi reges adversariorum successim decesserant infra annorum paulo plus quam quadraginta spatium. Denique post radicem peccatricem, scilicet Antiochum Epiphanem, qui sine manu contritus est, filius eius Antiochus Eupator decesserat, post Eupatorem patruelis eius Demetrius filius Seleuci, post Demetrium Alexander filius Antiochi, post Alexandrum Demetrius filius Demetrii, deinde Triphon tyrannus regni, qui Ionatha et Antiocho adolescente filio Alexandri per dolum interfectis diadema sibi imposuit; deinde Antiochus filius Demetrii, qui in templo Naneę cecidit. Septem fuerant iamque non erant, nimirum cito deleti in una ut iam dictum est generatione Machabeorum, et benedicebatur deus atque laudabatur secundum psalmistam dicent
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to ds̃ uerax suꝑ illos thesaurizauit: sta¬
bat em̃ locus ⁊ gens. unde oportebat illud
adimpleri. Generatio p̃tibat. ⁊ generatio
Sduemebat: ip̃e aũ cui ueracit᷑ dicitur
tu aũ idem ip̃e es anni tui ñ deficient:¬
in ꝓposito suo ꝑmanebat. Anno illo qͦd ut
iam dictum ẽ. fr̃s qui erant in iherosolimiᷤ.
⁊ in regione iudea se̾pserunt frĩb qui erãt
ꝑegyptum: anno inquã centesimo octo¬
gessmo octauo. iohes cognom̃to hircanus.
locum ⁊ gentem regebat:⁊ ile annus. pͥn¬
cipatus eius undecimꝰ erat. Ubi tunc erãt:
qui locum ⁊ gentẽ illam tantis odiis ꝑse¬
quentes ext̾minare uoluerant: Helocit᷑.
sieut umbra transierant᷑ alius pͥalium.
Duisis eladib morientes: quoꝵ int̾i̾tus uelo¬
citatem si ꝯsides: rectȩ dicas quia ingena̾tiõe
una nom̃ eoꝵ deletumẽ. Una quipegenã¬
tio machabeoꝵ uix exacta fuerat: pͥncipa¬
tum agente. suiq pͥncipatꝰ annũ habente.
undecimũ hircano. ciiꝰ ꝑpatrem sẏmonẽ.

Expanded text:
mento deus verax super illos thesaurizavit. Stabat enim locus et gens, unde oportebat illud adimpleri. Generatio preteribat et generatio adveniebat, ipse autem, cui veraciter dicitur: Tu autem idem ipse es et anni tui nut iam dictum est fratres, qui erant in Iherosolimis et in regione Iudea, scripserunt fratribus, qui erant per Ęgyptum, anno inquam centesimo octogesimo octavo, Iohannes cognomento Hircanus locum et gentem regebat, et ille annus principatus eius undecimus erat. Ubi tunc erant, qui locum et gentem illam tantis odiis persequentes exterminare voluerant? Velociter sicut umbra transierant, alius post alium diversis cladibus morientes, quorum interitus velocitatem, si consideres, recte dicas, quia in generatione una nomen eorum deletum est. Una quippe generatio Machabeorum vix exacta fuerat principatum agente suique principatus annum habente undecimum Hircano, cuius per patrem Symonem
Abbreviated transcription (Latin):
mis uł p̃cipius. iheremias unus existit:
magna qͥdem in littã gła sonat illiꝰ tẽpli.
animał iudeus ciꝰ circumcisio ñ in spũ.
s in sola carne ꝯ sistit: hoc putat i herenia¬
dixisse. qͦd iudeoꝵ q̃ in om̃s gentes capti¬
ui ducti sunt. ꝯgregatio debeat fieri. nes¬
cio quo tempore:templũq illud cum ei¬
uitate destrir: cũ tali nube apparente.
qualis erat. ubi moyses legẽ accepit: ⁊ qua¬
lis ubi salomon edificatũ templum mag¬
no do̾ dedicauit. Nos aũ. pꝰ illud tempꝰ. qͦ
ħ scͥpta sunt. pꝰ uictoriosa p̃lia machabeoꝵ.
nullã soimꝰ ppłi cli ꝯgregationẽ. p̃ter illam
quã idem sp̃c qui loquebat᷑ in ꝓpħis. nob̃
in euangłista iohanne deꝓmit.quia iħe

Expanded text:
mis vel precipuis Iheremias unus exstitit, magna quidem in littera gloria sonat illius templi animalis Iudeus, cuius circumcisio non in spiritu, sed in sola carne consistit, hoc putat Iheremiadixisse, quod Iudeorum, qui in omnes gentes captivi ducti sunt, congregatio debeat fieri nescio quo tempore templumque illud cum civitate restitui, cum tali nube apparente, qualis erat, ubi Moyses legem accepit, et qualis, ubi Salomon ędificatum templum magno deo dedicavit. Nos autem post illud tempus, quo hęc scripta sunt, post victoriosa prelia Machabeorum nullam scimus populi dei congregationem preter illam, quam idem spiritus, qui loquebatur in prophetis, nobis in
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi. ⁊ ꝓpitiꝰ fiat :⁊ tuno dñs ostendet hec:
⁊i apparebit maiestas dni. i mibes erit.
sicut ⁊ moysi manifestabat᷑. ⁊ sicut eum
salomon petiit ut locus scĩficaret᷑ magno
do. manifestabat hec:⁊ ut sapĩam habens.
obtulit sacͥficium dedicationis ⁊ ꝯsũmati¬
onis templi̾siẽ ⁊ moyses orabat ad dnm̃:
n descendit ignis de celo. ⁊ ꝯsũpsit holoca
onsolatio hec oportunaxxiG ustum.¬
tune extrat: magnã ꝓ legitimo dei
templo qͦd erat in iherosolimis. suꝑ exal¬
tans coronã spei.ne. uł ꝓpt̾ hoc. quia ñ
habebat tab̾nacłm.⁊ archam. ⁊ altare in¬
censi. uidetur egyptio templo ñ p̃ferri:¬

Expanded text:
ominus ostendet hęc et apparebit maiestas domini et nubes erit, sicut et Moysi manifestabatur, et sicut cum Salomon petiit, ut locus sanctificaretur magno deo, manifestabat hęc. Et ut sapientiam habens obtulit sacrificium dedicationis et consummationis templi, sicut et Moyses orabat ad dominum, et descendit ignis donsolatio hęc opportuna tunc exstitit magnam pro legitimo dei templo, quod erat in Iherosolimis, superexaltans coronam spei, ne vel propter hoc, quia non habebat tabernaculum et archam et altare incensi, videretur Ęgyptio templo non p
Abbreviated transcription (Latin):
locũ electũ. templũ scm̃ atq legiti¬
mũ decertantes: ñ potuisse illos habere
int̾ra egypti.s haberi in iherosolimis:
ñ nichił sibi deeẽ sentiebant. quia uidł¬
tab̾nacłm. ⁊ arcam  altare incensi qͦd
ecit moyses ñ habebant. Profecto emu
to templũ. hoc uidebatur. qͦd gła magna
translata fuisset a iherosolimis. tanquã
ratio muilla eet uł ec̃ posset alia. sufficiens
ad ꝯm̃dandã uł pferendã dignitatem tẽ¬
pli iherosolimitani: qm̃ ñ hab̾ent illa
insignia. tab̾nacłm :⁊ archam. ⁊ altare in¬
censi. Suꝑ isto quasi głs det̾m̃to ꝯsolantur
semetipsos: sic inferendo. Inuenit᷑ aũ in
descͥptionib iheremie ꝓpħe. qͦd uissit ac¬
ciꝑe ignẽ eos qͥ transmnigrabant᷑. ut signi

Expanded text:
locum electum, templum sanctum atque legitimum decertantes non potuisse illos habere in terra Ęgypti, sed haberi in Iherosolimis, nonnihil sibi deesse sentiebant, quia vidtabernaculum et arcam et altare incensi, quod fecit Moyses, non habebant. Profecto emulto templum hoc videbatur, quod gloria magna translata fuisset a Iherosolimis, tamquam ratio nulla esset vel esse posset alia sufficiens ad commendandam vel preferendam dignitatem templi iherosolimitani, quoniam non haberent illa insignia tabernaculum et arcam et altare incensi. Super isto quasi glorię detrimento consolantur semetipsos sic inferendo: Invenitur autem in descriptionibus Iheremię prophetę, quod iussit accipere ignem eos, qui transmigraban
Abbreviated transcription (Latin):
iust ad iniquitatẽ manus suas: Igit᷑
compleuit illud inquit. idẽ. p̃fixus
transactus ẽ ãnoꝵ siue dierum nũs:
⁊ecce sicut alia scriptura dicit cõpu¬
trescet uigum a facie olei:. id ẽ. cessabit

Expanded text:
iusti ad iniquitatem, manus suas. Igitur complevi illud, inquit, id est prefixus transactus est annorum sive dierum numerus, et ecce sicut alia scriptura dicit: Computrescet iugum a facie olei, id est cessabit
Abbreviated transcription (Latin):
um omĩa ligna regionis. s emubata st̃
eũ omĩa ligna uoluptatis. Emisit quide riuos
suos ad omnia ligna regionis. ẜ ȩmulata s̃ eũ
tãtũm᷑ oĩa ligna uoluptatis: ꝗa cunctos quidem
atigłos ꝑ suã sapiãm deciꝑe. ⁊ ad suũ fauorẽ deduce
tabat seruire creature potiꝰ qͣm creatori.
Ita ẽẽ uł maxime liquet: exeo quod tan¬
dem dicit᷑ ei. E cce deductus es cũ lingnis
uoluptatis ad t̾ram ultimã: in medio in¬
cͥcumcisoꝵ dormmies: cũ his qui int̾fecti

Expanded text:
um omnia ligna regionis, sed: Emulata sunt um omnia ligna regionis, sed: Emulata sunt eum omnia ligna voluptatis, et: Misit quidem rivos suos ad omnia ligna regionis, sed Emulata sunt eum tantummodo omnia ligna voluptatis, quia cunctos quidem angelos per suam sapientiam decipere et ad suum favorem deducere tabat servire creaturę potius quam creatori. Ita esse vel maxime liquet ex eo, quod tandem dicitur ei: Ecce deductus es cum lignis voluptatis ad terram ultimam, in medio incircumcisorum dormies cum his, qui int
Abbreviated transcription (Latin):
in domũ regni: in robore fortituduuis meẽ. & in
gła decoris mei ͨ. Cui uł contͣ qͥd. respondisse d̾r:
nisi contͣ id qd̾ audicrat. hec ẽ. int̾precatio altis¬
ab hoĩb ce cũ feris erit habitatio tua. & fenũ
ut bos comedes: C laret itaq maxima in illo
culpa sitꝑbie. qͥa considando magnitudinẽ ba¬
bylonie roburq fortitudinis suȩ. ce amplitudi¬
nẽ ut putabat głȩ. impossibile iudicauit. quod
audierat ex diuina auccoritate. faciliꝰq posse
infectũ p̾̃terire u̾bũ dñi scd̾m int̾pretationẽ

Expanded text:
in domum regni, in robore fortituin domum regni, in robore fortitugloria decoris mei? » Cui vel contra quid respondisse dicitur, nisi contra id quod audierat: « Haec est interpretatio Altisab hominibus et cum feris erit habitatio tua et fęnum ut bos comedes? Claret itaque maxima in illo culpa superbię quia considerando magnitudinem Babylonię roburque fortitudinis suę et amplitudinem, ut putabat, glorię impossibile iudicavit, quod audierat ex divina auctoritate faciliusque posse infectum preterire
Abbreviated transcription (Latin):
a m semel ce scd̃o cõmonitꝰ fuerat nabuchodo¬
nosor rex ut aititudine sua detumesc̾et.: ac de
semecip̃o mortalis homo humilia sentiret: ce
pͥor quidẽ ammnonicio t̾ribił. sequens autẽ t̾ri¬
bilior atq seuerior extitit. Nam in pͥma tmmͦ¬
de suis accepit. qͥa uiros illos fortissimos de exer¬
citu suo qͥ ad eius imperiũ seruos d̾i excelsi mi¬
serant infornacẽ int̾fecit flamma ignis. Iufta
gͦ suꝑ ip̃m pꝰ hec ꝑuenit sententiã p̃ eunte uisi¬
one. cuiꝰ int̾pretatio sententiã ip̃am p̃nuncia¬
bat. nichilominꝰ ꝑ seuerante cordis eiꝰ indoma¬
bili suꝑbia. Nam ut sciamꝰ qͣnta in corde eius
arrogantia: qͣnta in ocłis eiꝰ fuerit excollentia:
signant᷑ ita dictũ ẽ. P ost finẽ mensiũ duodecĩ.
sub audit᷑ ex quo de arbore succidenda somni¬
ũ uiderat. & int̾pretationẽ eiꝰ audierat. in aula
babẏlonis deambulabat. responditq rex cait.
Nonne hec ẽ. babylon magna qͣm ego edificau

Expanded text:
am semel et secundo commonitus fuerat Nabuchodonosor rex, ut ab altitudine sua detumesceret ac de semetipso mortalis homo humilia sentiret; et prior quidem admonitio terribilis, sequens autem terribilior atque severior exstitit. Nam in prima tande suis accepit; quia viros illos fortissimos de exercitu suo, qui ad eius imperium servos dei excelsi miserant in fornacem, interfecit flamma ignis. Iusta ergo super ipsum post hęc pervenit sententia preeunte visione, cuius interpretatio sententiam ipsam prenuntiabat nihilominus perseverante cordis eius indomabili superbia. Nam ut sciamus, quanta in corde eius arrogantia, quanta in oculis eius fuerit extollentia, signanter ita dictum est: Post fines mensium duodecim – subauditur ex quo de arbore succidenda somnium viderat et interpretationem eius audierat – in aula Babylonis deambulabat responditque rex et ait: Nonne hęc est Babylon magna, quam ego ędificavi
Abbreviated transcription (Latin):
locus reqͥe tionis mee : N onne manꝰ mea fec̃ hec
omĩa: Dignȩ gͥ se fecit. qd̾ templũ uł aurũ tẽpli
marui facti ꝓ tempore ce re. multũ neglexit. nom̃
autẽ suũ ce ꝓmissionis u̾bũ in quo uita ẽ głifica¬
re & dilatare nunqͣm dehuit.

Expanded text:
ecit haec omnia? » Digne igitur se fecit, quod templum vel aurum templi manufacti, pro tempore et re multum neglexit, nomen autem suum et promissionis Verbum, in quo vita est, glorificare et dilatare nunquam desiit.
Abbreviated transcription (Latin):
b suꝑ positꝰ ẽ ꝓ fide filii dei. nunqͥd qͥa assatus
fuit. & suꝑ eraticulã &e ignẽ sp̃m emisit. iccͥco di¬
cas. qͥa fuit absens & ab ignib eius longe absti¬
ce ignitã eraticulã eiꝰ. quasi uenturn roris flan¬
tem fecisset. T ransiuit ꝑ ignẽ. ce flãma illi ñ no¬
cuit.: e odor ignis in eo ñ fuit: qͥa fides lesa ñ est.
ĩmo sic̃ aurũ ꝑ ignẽ ꝓbata ẽ. s ic aĩaditimꝰ in
illa fornacr babylonia. sp̃em qͣrti sumuẽ filio d̾i
qͥa sic̃ ꝑ sp̃em que illic apparuit custoditi fuert
illesi tres pueriꝰ. sic ꝑ inuisibilẽ p̃sentiã filii dei.
illesa ꝑmansit in scĩs martyrib fides etͥne tͥni¬
tatis. & romanũ imperiũ sonoriꝰ atꝙ duicius

Expanded text:
bus suppositus est pro fide filii dei, numquid quia assatus bus suppositus est pro fide filii dei, numquid quia assatus fuit et super craticulam et ignem spiritum emisit, idcirco dicas, quia fuit absens et ab ignibus eius longe abstiet ignitam craticulam eius quasi ventum roris flantem fecisset. Transivit per ignem et flamma illi non nocuit, et odor ignis in eo non fuit, quia fides lęsa non est, immo sicut aurum per ignem probata est. Sic animadvertimus in illa fornace babylonia speciem quarti similem filio dei, quia sicut per speciem, quę illic apparuit custoditi fuerunt illęsi tres pueri, sic per invisibilem presentiam filii dei illesa permansit in sanctis martyribus fides ęternę trinitatis et Romanum imperium sonorius atque dulcius
Abbreviated transcription (Latin):
ile stupidꝰ. &e sp̃es qͣrti simitis ẽ. filio der᷑ nos qui
nc̃ sumꝰ &e in reb temꝑalit̾ gestis. et̾ni regni mys¬
teria ꝯtẽplari studemꝰ. scient̾ & u̾o sensu dicere
possemꝰ ce nc̃ dicimꝰ. qͥa sp̃es qͣrti simił futt filio
dei.idẽ. qͥ qͣrtus apparuit in camino ignis. & ser¬
uos dei excelsi mirabuit̾ custodiuit. signũ fuit:
ce in semet ip̃o signauit qd̾ facturꝰ erat. iãq fa¬
cere ceꝑat filĩ dei. uerbũ dei. Quando enĩ defuit
agonitantib ꝓpt̾ se seruis suis u̾bũ dei. Hoc
maximȩ futurũ erat. tẽporib euagłii sur̾ ut pub¬
licis legib. edictis. &e ꝓscͥptionib fidẽ sc̃e tͥnitatis
impugnaret rex magne babylonis diabolus. ae
ta factũ ẽ. paganis romani imꝑii regib diabo¬
io famulantib. Nonne cũ piis martyrib fllius
dei. & inflãmis ce incet̾is agonib semꝑ p̃sens fu¬
it : u̾bi grã. Ubi marcir in signis laurentiꝰ igni¬

Expanded text:
le stupidus: « Et species quarti similis est Filio Dei , » nos qui nunc sumus, et in rebus temporaliter gestis, aeterni regni mysteria contemplari studemus, scienter et vero sensu dicere possemus et nunc dicimus, quia species quarti similis » fuit « Filio Dei, » id est, qui quartus apparuit in camino ignis, et servos Dei excelsi mirabiliter custodivit, signum fuit, et in semetipso significavit quod facturus erat iamque facere cęperat filius dei, verbum dei. Quando enim defuit agonizantibus propter se servis suis verbum dei? Hoc maxime futurum erat temporibus evangelii sui, ut publicis legibus, edictis et proscriptionibus fidem sanctę trinitatis impugnaret rex magnę Babylonis diabolus, et ita factum est paganis Romani imperii regibus diabolo famulantibus. Nonne cum piis martyribus filius dei et in flammis et in ceteris agonibus semper presens fuit? Verbi gratia ubi martyr insignis Laurentius igni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uiũ &e ꝑ illos. siue corã illis ds̃ mirabilia fecit:
ut puta int̾ra egypti. Igit᷑ sic̃ de rege oĩum fili¬
oꝵ suꝑbie ds̃ excelsus dicit. ñ parcã ei u̾ͥbis potẽ¬
tib & ad dep̃candũ compositis. ĩta de isto suꝑbis
filio recte dicas. qͥa ũ peꝑcit aut parc̾e debuit illi
ds̃ ide ꝓ laude clamosa ce magnificentia sublum.¬

Expanded text:
 et per illos, sive coram illis Deus mirabilia fecit, utpote in terra Aegypti. Sicut igitur de rege omnium filiorum superbiae Deus excelsus dicit: « Non parcam ei verbis potentibus, et ad deprecandum compositis , » ita de isto superbiae filio recte dicas, quia non pepercit, aut parcere debuit illi Deus, id est pro laude clamosa et magnificentia sublim
Abbreviated transcription (Latin):
ac magis merito declamationes ulas reꝓbari:
ꝑpende qͥa ñ fuit speciosa laus inore iliꝰ pecca¬
toris. T̃ ota nãq resꝑsa ẽ ferm̃to tumidȩ uancta¬
tis. Quomꝰ enĩ laudauit: Nabugodonosor rex.
om̃b ppłis gentib ce linguis. quȩ habitant
inuniu̾sa t̾ra: pax inqͥt uobis multiplicet᷑. Sig¬
na ce mirabilia fecit apd̃ me ds̃ excelsus. P lacu

Expanded text:
ac magis merito dedamationes illas reprobari, perpendes, quia non fuit speciosa laus in ore illius peccatoris. Tota namque respersa est fermento tumidę vanitatis. Quomodo enim laudavit? Nabuchodonosor rex omnibus populis, gentibus et linguis, quę habitant in universa terra: pax, inquit, vobis multiplicetur. Signa
Abbreviated transcription (Latin):
cuit mͥͥ nͥ ob grãm mei fec̃. & felicit̾ contigit uli
d̾o quia placuit mͥ U ere sicut ñ dignat᷑ ds̃ ex¬
celsus laudẽ nisi ex humili sp̃u. ita ustũ ce dig¬
nũ se fuit. ut reꝓbaret extoilentiã sublimnium
oculoꝵ illiꝰ. qͥa laudando laudabilẽ in ipsa lau¬
de menciebat᷑. Non n. apd̃ eũ signa fecerat ds̃
excelsus.: qͥa sĩ erat amicus. s fec̾at contͣ eũ. qm̃
erat inimicꝰ d̾i excelsi &e seruorũ eiꝰ. & qͥs unqͣm
iustorũ regũ siue patͥarcharũ qͥ magnalia dei

Expanded text:
cuit mihi', nisi ob gratiam mei fecit et feliciter contigit illi deo, quia placuit mihi? Vere sicut non dignatur deus excelsus laudem nisi ex humili spiritu, ita iustum et dignum se fuit, ut reprobaret extollentiam sublimium oculorum illius, quia laudando laudabilem in ipsa laude mentiebatur. Non enim apud eum signa fecerat deus excelsus, quia non erat amicus, sed fecerat contra eum, quoniam erat inimicus dei excelsi et servorum eius. Et quis umquam iustorum regum sive patriarcharum, qui magnalia dei
Abbreviated transcription (Latin):
te tc̃ etiã dormiuit & somnniauit: qñ nom̃ istud
qñ illã de qua iã supͣ dictũ ẽ magnã statuam
somuiauit. somniũq ꝑdidit: ignorans qͥd uide¬
uit. Immo tota uita eius sominꝰ fuit. quicqͥd
boni de dõ ꝓnunciauit. qͥ cquid benedixit. &
laudauit. somniũ frist. qͥa sic̃ illud de statua
somniũ ꝑ didit: ita qͥcqͥd laudis d̾o declamauit:
totũ de corde eiꝰ uelocit euanuit. D eniq qͥ post
seruos eiusdẽ dei misit infornacẽ ignis. E t quis
ẽ ds̃ inqͥt qͥ uos eripiat de manu mea: Itẽ qui
dixit. benedictꝰ ds̃ eorũ sydiac uidese. misae. ce
ab denago. &e cet̾a. ip̃e pꝰmodũ contͣ dei decretum
qd̃ iuderat ł audierat suꝑbe respondens. nine in¬
quit hec e̾. babylon magna qͣm ego edificaui.
in domũ regni. ĩ robore fortitudinis mee. & in gła

Expanded text:
te tunc etiam dormivit et somniavit, quando nomen istud te tunc etiam dormivit et somniavit, quando nomen istud quando illam, de qua jam supra dictum est, magnam statuam somniavit, somniumque perdidit, ignorans quid viderit. Imo tota vita ejus somnus fuit, quidquid boni de Deo pronuntiavit; quidquid benedixit et laudavit, somnium fuit. Quia sicut illud de statua somnium perdidit, ita quidquid laudis Deo declamavit, totum de corde ejus velociter evanuit. Denique qui postservos ejusdem Dei misit in fornacem 578 ignis. « Et quis est, inquit, Deus, qui eripiat vos de manu mea? » Item, qui dixit: « Benedictus Deus eorum, Sidrach, videlicet, Misach et Abdenago , » etc., ipse postmodum contra Dei decretum, quod viderat vel audierat, superbe respondens: « Nonne, inquit, haec est Babylon magna, quam ego aedificavi in
Abbreviated transcription (Latin):
us ꝙͣ iudeus. &s enĩ saltẽ ex omĩb ꝓpħis tam
aꝑte nom̃ istud exp̃ssit. filiũ dei: Habemꝰ passs̃
in scͥpturis ꝓpħicis u̾bum dei. &ħ u̾bum est filiꝰ
dei. s mundꝰ eũ ñ cognouit. ita ut nec apud iude¬
os quib creditũ e̾ uerbũ dĩ. tutũ eẽt p̃dicare hoc
nom̃ qd̾ ẽ fuliꝰ dei. In mundo erat ce mundꝰ ꝑ ip¬
sũ factꝰ ẽ. &e mundꝰ eũ ñ cognouit. Nec solũ eum
ñ cognouit. uerũ etiã annuntiationẽ de eo nec
saltem iudeus ferre potuit. unde ce oportebat
ꝓpħas claud̾e. ligare & signare testunonia eius
in scͥpturis: qͥa sicut iã dictũ e. ñ possent portare
saltẽ cultores di. ñ paterent᷑ audire ullã ẽẽ gene¬
rationẽ dei. ullũ ẽẽ filiũ dei .ꝑ hunc sũmũ ex
pͥncipib suis qͤm udeus aut gentił arguere ñ
posset euiꝰ oppͥm̾e os ñ auderet. mundꝰ. ħ nomen
pͥmitꝰ audiuit filiũ dei. At ip̃e tantꝰ p̃dicator for¬

Expanded text:
is tam aperte nomen istud expressit: filium dei? Habemus passim in scripturis propheticis verbum dei et hoc verbum est filius dei, sed mundus eum non cognovit, ita ut nec apud Iudeos, quibus creditum est verbum dei, tutum esset predicare hoc nomen, quod est filius dei. In mundo erat et mundus per ipsum factus est et mundus eum non cognovit. Nec solum eum non cognovit, verum etiam annuntiationem de eo nec saltem Iudeus ferre potuit, unde et oportebat prophetas claudere, ligare et signare testimonia eius in scripturis, quia sicut iam dictum est non possent portare saltem cultores dei, non paterentur audire ullam esse generationem dei, ullum esse filium dei. Per hunc summum ex principibus suis, quem Iudeus aut gentilis arguere non posset, cuius opprimere os non auderet, mundus hoc nomen primitus audivit: 'filium dei'. At ipse tantus predicator for
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uiderat filiũ dei.ut sp̃em eiꝰ recognosc̃̾e pos¬
set in ulo qͥ descend̾at cũ aaria ce sociis eiꝰ in for¬
nacẽ uł in mediũ ignis: Nunqͣm uiderat filiũ
dĩ. s nec unqͣm legendo uł audiendo didicerat.
qͥs uł quał eẽt fuiꝰ dei. N onne gͦ mente ñ sua lo¬
cutus ẽ: Nonne in magno excessu talit̾ effatus
e̾Uere in magno excessu in magno stupore.
Non leuis scupor extitit. quẽ qͣi ñ leuit̾ scͥptura
stupuit. & suriexit ꝓpere.

Expanded text:
ubi viderat Filium Dei, ut speciem ejus recognoscere posubi viderat Filium Dei, ut speciem ejus recognoscere posset in ilFilium Dei, sed nec unquam legendo vel audiendo didicerat quis, vel qualis esset Filius Dei. Nonne ergo mente non sua locutus est? Nonne in magno excessu taliter effatus est? Vere in magno excessu, in magno stupore. Non levis stupor exstitit, quem quasi leviter Scriptura stupuit, et surrexit propere
Abbreviated transcription (Latin):
ũne inqͥt tres uiros misimꝰ in mediũ ignis cõ¬
dicentib. u̾e rex. ecce inqͥt ego uideo qͣtuor so¬
lutos & ambulantes in medio ignis. & nichil
in eis corruptionis ẽ. ce sp̃es qͣrti simił ẽ. filio
dei. hoc magnȩ inclamationis dictũ totus or¬
bis audiuit de ore hoĩs regis getił e impii.
Et qͥs dignȩ sufficit ad mirari: Nbi nã uiderat
ille filiũ deĩ. ut similitudinẽ eiꝰ recognosc̾e pos¬
set urmedio ignis: Dixit enĩ. E sp̃es qͣrti:si¬
mił e filio dei. S ic loqͥ solent: qͥ qͣmlibet spe¬
ciem aliqñ uisam. alicubi consid̾atã. ce m̃te
recentã. memoria signatã. alio temꝑe. siue lo¬
co alio inꝑsona qualibet recognoscunt.Iste
inqͥunt summilis ẽ. illi quẽ uidi.istud simile ẽ¬
illi qd̾ ibi uł ibi consid̾aui. Quã similis ẽ. iuue¬
nis iste consobriuo meo: ait qͥdã intuens uni¬
orem tobiam. U iderat enĩ patrẽ: ce in filio simi¬
lẽ ut accidere assoiet aĩadu̾tebat sp̃em. Iste aut̃.

Expanded text:
 tres viros misimus in medium ignis comVere, rex. Ecce, inquit, ego video vivos quatuor solutos, et ambulantes in medio ignis, et nihil in eis corruptionis, et species quarti similis Dei » Hoc magnae inclamationis dictum, totus orbis audivit de ore hominis regis gentilis et impii. Et quis digne sufficit admirari, ubinam viderat ille Filium Dei, ut similitudinem ejus recognoscere posset in medio ignis? Dixit enim: « Et species quarti similis est Filio Dei. » Sic loqui solent, qui quamlibet speciem aliquando visam, alicubi consideratam, et mente retentam memoria signatam, alio tempore, sive loco alio, in persona qualibet recognoscunt. Iste, inquiunt, similis est illi, quem vidi, istud est simile illi, quod ibi vel ibi consideravi. « Quam similis est juvenis iste consobrino meo, » ait quidam, intuens juniorem Tobiam! . Viderat enim patrem, et in filio similem, ut accidere assolet, animadvertebat speciem. Iste autem,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ intentio opusculi. lapis erat tc̃ añ qͣm caro fie¬
ret: & nẽ ẽ. postqͣm caro factũ ẽ. e ꝑ ip̃m & cũ ip̃o.
&e in ipso singła regna suis temporib. ꝑ cussa at¬
q contrita sunt: & in nouissimo ita cõminuenda
st̃. ut qͣsi in fauillã redigant᷑. &e quasi fauillȩ que
uento arrepta ẽ. nullus eoꝵ locus inueniat᷑. xuii.
I s e t gͥ intueri: qͥa sicut regnũ babylo¬
nicũ. siue nabuchodonosor rex auro suo
lapidẽ ulũ ꝓuocauit. scił u̾bũ dei filtũ dei.ͥ quẽ &
confessũ illũ eẽ recte miram᷑ dicentẽ. & sp̃es qͣrti.
tra se concitauit. Dixit enĩ regi assuero. Si tͥ pla¬
cet: decerne ut ꝑeat gens iudeoꝵ. &e decẽ milia ta¬
lentorũ appendã archariis gare tuȩ. dixitꝙ ad
esi rex. Argentũ. qd̾ polliceris. tuũ sit. de ppło age
qd̃ tͥ placet. Numirũ ñ paruȩ ꝯsid̾ationis ẽ. aut
iudaice gentis uniu̾sale ext̾miniũ cont᷑ ꝓpositũ

Expanded text:
est intentio opusculi, et lapis erat tunc, antequam caro fieest intentio opusculi, et lapis erat tunc, antequam caro fieret, et nunc est, postquam caro factum est, et per ipsum et cum ipso et in ipso singula regna suis temporibus percussa atque contrita sunt, et in novissimo ita comminuenda sunt, ut quasi in favillam redigantur et quasi favillę, que. vento arrepta est, nullus eorum locus inveniatur. igitur intueri, quia sicut regnum babylonicum sive Nabuchodonosor rex auro suo lapidem illum provocavit scilicet verbum dei, filium dei, quem et confessum illum esse recte miramur dicentem: Et species quarti tra se concitavit. Dixit enim regi Assuero: Si tibi placet, decerne, ut pereat gens Iudeorum et decem milia talentorum appendam archariis gazę tuę, dixitque ad eum rex: Argentum quod polliceris, tuum sit, de populo age, quod tibi placet. Nimirum non parve, considerationis est aut Judaicae gentis universale exterminium, contra propositum
Abbreviated transcription (Latin):
la. Itẽ ad illũ qͥ suꝑaturꝰ erat .i. ad gaiũ cesarem:
ita dictũ refert. S ellantẽ geminis tenuit te gal¬
lia lustris. Pars quota t̾rarũ : fãcili si p̃sia pauea
gesseris euentu.⁊ roma sub eg̾it orbem. & ita fac¬
tũ ẽ. Sũma hoꝵ q̃ dicta st̃. ista ẽ. ꝑ discrepanti¬
am teste &e ferri q̃rti .i. romani regni. ciuiles
discordias recte posse intelligi. Nunc ad ordinẽ¬
erat nabuchodonosor contͣ statuã aurtã quã

Expanded text:
la. Item ad illum, qui superaturus erat, id est ad Gaium Cesarem la. Item ad illum, qui superaturus erat, id est ad Gaium Cesarem ita dictum refert: Bellantem geminis tenuit te Gallia lustris Pars quota terrarum? Facili si prelia pauca Gesseris eventu, tibi Roma subegerit orbem, et ita factum est. Summa horum, quę dicta sunt, ista est per discrepantiam testę et ferri quarti id est Romani regni civiles discordias recte posse intelligi. Nunc ad ordineNabuchodonosor
Abbreviated transcription (Latin):
to aurũ suꝑ argentũ. nunqͥd idẽ ip̃m regnĩ ꝑ¬
sarũ &e medoꝵ tanto copiosus fuit regno greco¬
rũ &e regno romanoꝵ qͣnto. ere ce ferro p̃ciosius
e argentũ. I taq quã ꝓpt̾ causam nabuchodo¬
nosor siue regnũ eiꝰ. ꝑ aurut: ꝓpt̾ eandẽ regnũ me¬
doꝵ & ꝑsarum recte intelligit᷑ ꝑ argentũ: qͥa ui¬
delicet hic auro. illic argento armatus. nitebat᷑
diabolus p̃pedire. ne ad impleret᷑ ꝓmissionis
ꝑ eris metallũ in eadẽ statua recte acci¬
pimꝰ significatũ ẽẽ regnũ grecoꝵ. Quid enĩ regñ
illud egit: Q uid fec̃ ilic diaco diabosꝰ. de diaboli
satelles anthiochus: Sarthaginib suis &e ollis
eneis crudelit̾ usus ẽ. Septẽ nanq fr̃ib cũ ma¬
tre app̃hensis. iuissit sartagines &e ollas eneas suc
ocendi. cesingulos eor. cute capitis cũ capillis
abstracta. man᷑ũ ac pedũ sũmitatib p̃cisis. ad¬
huc spirantes in sartagine torreri. T̃alit̾ ille ĩ¬

Expanded text:
to aurum super argentum, numquid idem ipsum regnum Persarum et Medorum tanto copiosius fuit regno Grecorum et regno Romanorum, quanto ęre et ferro pretiosius est argentum? Itaque quam propter causam Nabuchodonosor sive regnum eius per aurum, propter eandem regnum Medorum et Persarum recte intelligitur per argentum. Quia videlicet hic auro, illic argento armatus nitebatur diabolus prepedire, ne adimpleretur promissioniseris metallum in eadem statua recte accipimus significatum esse regnum Grecorum. Quid enim regnum illud egit? Quid fecit illic draco diabolus et diaboli satelles Antiochus? Sartaginibus suis et ollis ęneis crudeliter usus est. Septem namque fratribus cum matre apprehensis iussitcendi, et singulis eorum cute capitis cum capillis abstracta, manuum ac pedum summitatibus praecisis, adhuc spirantes in sartagine torreri . Taliter im
Abbreviated transcription (Latin):
hõ. iħe xp̃c. respiciamꝰ. qualit̾ tẽ se habuerit
regnũ romansi. qd̾̃ sinc dubio significatũ ẽ per
ferrũ. Nam qd̾ dicit. in dieb autẽ regnoꝵ illor:
id̾e ẽ ac si dicat. cũ regna hec sͥ ordine suecesse¬
rint. suscitabit ds celi regnũ qd̾ stabit inetͥnũ.
G IT U A in pedib statue. ꝑ insociabilia .xx.¬
signa rerũ. serri & testȩ. licet arbitrari significatũ
fuisse id qͦd acciderat romanis. qͣndo xp̃c na¬
tus ẽ de uͥgine. Quid enĩ accũ fuerat: Hoc numi¬
rũ qͦd ꝑ maximas quiles discordias romana
potentia in regnũ &e monomarehĩa deuencut.
Quis alas ñ audunt discordias. Qs ignorat illa
ciuuilia bella: D efatigat᷑ ẽ mund̾. & adhue fati¬
gatur scolasticis lectitantib. historiogͣphis de¬
narrantib. puerisqͦ retractantib. romanoꝵ fe¬
re omiũ maximeq magni pompeii. ce gaii ce¬
saris discordias inmitesi discordias inͣ pacabileᷤ :
itemq antonii ce octouiani augusti pugnas

Expanded text:
hristus. Respiciamus, qualiter tunc se habuerit regnum Romanum, quod sine dubio significatum est per ferrum. Nam quod dicit: In diebus autem regnorum illorum, idem est ac si dicat: Cum regna hęc sibi ordine successerint, suscitabit deus celi regnum, quod stabit in ęternum.Igitur in pedibus statuae per insociabilia signa rerum ferri et testae, licet arbitrari significatum fuisse id quod acciderat Romanis, quando Christus natus est de Virgine. Quid enim acciderat? Hoc nimirum quod per maximas civiles discordias Romana potentia in regnum et monarchiam devenerat. Quis illas non audivit discordias? quis ignorat illa civilia bella? Defatigatus est mundus, et adhuc defatigatur, scholasticis lectitantibus, historiographis denarrantibus, puetis quoque retractantibus, Romanorum fere omnium, maximeque Pompeii, et C. Caesaris discordias immites, discordias impacabiles. Itemque Antonii et Octaviani Augusti pugnas
Abbreviated transcription (Latin):
e R e G II o romanoꝵ cur ꝑ tybias ferre¬
as ce pedes partim ferreos partĩ fictiles.
significatũ fuerit. causa manifesta reddit᷑. dicẽ¬
do. Quomͦ ferrũ cõminuit & domat oĩa. sic reg¬
nũ qͣrtũ cõminust. ce cont̾et oĩa. N eruntam̃ qd̾
pedũ quedã pars ferrea q̃dã fictilis uisa eͥ q̃sti¬
one adhuc indiget ut planiꝰ fiat. qͣmuis in ter¬
pres idẽ fere exponat dicendo sic. P orro qͥa ui¬
disti pedũ ce digitoꝵ partem testeam. & partẽ
ferreã. regnũ diuisũ erit. qd̾ explantario ferri
oriet᷑. Sed̾m qd̾ iuidisti ferrũ mixtũ testȩ. ex
luto. &e digitos pedum ex parte ferreos & expar¬
te fictiles: ex parte regnũ erit solidũ. & ex parte
ꝯtritũ. Quia autẽ iudisti ferrũ mixtũ deste ex

Expanded text:
e regno Romanorum, cur per tibias ferreas et pedes partim ferreos partim fictiles significatum fuerit, causa manifesta redditur dicendo: Quomodo ferrum comminuit et edomat omnia, sic regnum quartum comminuet et conteret omnia. Verumtamen quod pedum quędam pars ferrea, quędam fictilis visa est, quęstione adhuc indiget, ut planius fiat, quamvis interpres idem fere exponat dicendo sic: Porro quia vidisti pedum et digitorum partem testeam et partem ferream, regnum divisum erit, quod ex plantario ferri orietur. Secundum quod vidisti ferrum mixtum ex luto et digitos pedum ex parte ferreos et ex parte fictiles, ex parte regnum erit solidum et ex parte contritum. Quia autem vidisti f
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ somnii sur. malus seruus dm̃. s cce cau¬
sa ꝓꝓt̾ qͣm in sõmio designatꝰ fuerat ꝑ auresi
caput statuȩ. dicente int̾precȩ. N uiꝰ statuȩ ca¬
put ex auro optimo erat. &tu rex caput aure¬
ũ es. Grande caput idolatͥȩ reuera factus ẽ. na¬
buchodosor talẽ statuã faciendo & multitudi¬

Expanded text:
tionem somnii sui malus servus Domini, ecce causam propter quam in somnio designatus fuerat per aureum caput statuae, dicente interprete: « Hujus statuae caput ex auro optimo erat, et tu, rex, caput aureum es . » Grande caput idololatriae revera factus est Nabuchodonosor, talem statuam faciendo, et multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
O n poterat hic ds̃ excelsus templũ
suũ qd̾ erat in iherosolimis. illesũ custo¬
dire a flãmis incendii babylonii: qͥ tres pueroᷤ
talit̾ custodiuit in camino ignis. ut nicħ poteᷤ¬
tatis haberet in corporib eoꝵ. ce capilli capitis
eoꝵ ñ eẽnt adusti. ce saraballa eoꝵ s̃i eẽnt ĩmu¬
tata. ce odor ignis ñ tͣnͣsiret ꝑ eos: Planȩ pot̾at:
s erudiend̾ erat mundꝰ. ut sciret qd̾ ds̃ excelsus.
ñ pulchris lapidib aureis ue pariecib tẽpli
manu facti delectat᷑. s fidei claritate &mundis
cordib: ce ille ẽ. eius optabilis locus. Nam qͥ a
e tab̾naculũ moyses cũ auctoritate dei. d tẽplũ
salomon tantopere auro aegeminis extruxtt
atop ꝑornauit: existimare poterant hoĩes cupi¬
di. de d̾o male sentientes. qd̾ eẽt eorũ sumilis. ce
de religione iusticiȩ nicħ curantes. putarent
se satis honorare dm̃ munerib aureis. suãꝙ eu¬
piditatẽ corroborarent qͣsi exemplo d̾i. Hanc

Expanded text:
on poterat hic Deus excelsus templum suum, quod erat Hierosolymis, illaesum custodire a flammis incendii Babylonici, qui tres pueros taliter custodivit in camino ignis, ut nihil potestatis haberet in corporibus eorum, et capilli capitis eorum non essent adusti, et saraballa eorum non essent immutata, et odor ignis non transiret per eos? Plane poterat, sed erudiendus erat mundus, ut sciret quod Deus excelsus non pulchris lapidibus, aureisve parietibus templi manufacti delectatur, sed fidei claritate et mundis cordibus, et ille est ei optabilis locus. Nam quia et tabernaculum Moyses cum auctoritate Dei, et templum Salomon tanto opere, auro et gemmis exstruxit, atque perornavit, existimare poterant homines cupidi de Deo male sentientes, quod esset eorum similis, et de religione justitiae nihil curantes, putarent se satis honorare Deum muneribus aureis, suamque cupiditatem corroborarent quasi exemplo Dei. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
amorib quesiuit nupta fulgorẽ. Mansit illã
educandoꝵ pignoꝵ seruitꝰ libera. dũ talem
se p̃buit. que et desid̾ari m̾uit: ⁊ uirũ ñ quã
putaret absentẽ. Illa sexũ mentis firmitate
ourauerat. dũ mea muliebris imbecilla ꝯsi¬
lii. de uirili ceꝑunt auetoritate subam. lã
lapsib ordinis sui doctrina mecdicante re¬
pugnabat. ⁊ translata inuisus altos femi¬
narum ridebat excessus. In sũma talis
piit.quales solent a maritis lac̾mas impetre
circeo ut auint pocło a se transiata ẽ:⁊ inuotũ
migrauit adulti. S qͥd agamꝰ int̾ anxia et
incerta dep̾hensi. Recipiat nos ꝓ remẽdiis gro¬
sa nauigatio. ⁊ lassate manus rudentib
stupea rursus uincła meditent᷑ hereat ela¬
uis dext̃. aut frenate pupis ꝑgub̃nacłm ura
mod̾etur. depictus sydib axis reddat᷑ aspectiu
dispositiõis nr̃e itinera noctiũ diriganturin¬
oitus. Sit solatiũ luminib meis si ꝓphanati

Expanded text:
a moribus quaesivit nupta fulgorem. Mansit illa a moribus quaesivit nupta fulgorem. Mansit illa educandorum pignorum servitus libera, dum talem se praebuit, quae et desiderari meruerit, et virum nunquam putaret absentem. Illa sexum mentis firmitate durauerat, dum in ea muliebris inbecilla consilii de uirili ceperant auctoritate substantiam. iam lapsi. bus ordinis sui doctrina medicante repugnabat et translata in usus alteros feminarum ridebat excessus. in summa, talis periit, quales solent a maritis lacrimas inpetrare. Circaeo, ut aiunt, poculo a se translata est et in uotum migrauit adulteri. sed quid agamus inter anxia et incerta deprehensi? recipiat nos pro remediis exosa nanigatio et lassatae rudentibus manus stuppea rursus uinola meditentur: haereat clauis dextera, ut frenatae puppis per gubernaculum iura moderetur: depictus sideribus axis reddatur aspectui: dispositionis nostrae itinera noctium dirigantur indiciis. sit solacium luminibus meis, si profanati