comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mensos subulertit & his qͥ colũbas uendebant dixit. Au¬
ferte istahinc. & nolite facere domũ patris mei domũ
negotiationis. Quid audiuimꝰ fr̃sa ecce tẽplũ illud
qui ad nundinas uenerant. Etquȩ ibi uendebant illic quȩ
opꝰhabebant homines in sacrificiis illius tẽporis. Nouit enĩ
caritas ur̃a qđ sacrificia illi popło ꝓeiꝰ carnalitate. & corde
adhuc lapideo talia data sunt. qͥb tener&ur ne inidola de¬
fluer& &iminolabant ibi sacrificia. bouesoues. & colũbas.
Nostis qclegistis. Nonergo magnũ peccatũ. si hoc uende¬
bant intẽplo qđe mebatur ut̃ offerr&ur intẽplo. & tameie¬
cit inde illos. Quid si ibi hebriosos inuenirae : quȩ facer&
dñse siuendentes eaquȩlicitast̃ & c̃tra uistitiã ñ sunta
quȩ enĩ honeste emunt᷑ ñinlicite uendunt᷑. Expulit ta-¬
men. & ñ ẽ passus domũ orationis fieridomũ negotiatio¬
nis. Sine gotiationis domus. ndeb& fieri domus dĩ pota¬
tionis qebet fieri nos aũ quando ista dicimus strident

Expanded text:
is qui columbas vendebant, dixit, Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. » Quid audivimus, fratres? Ecce templum illud qui ad nundinas venerant. Et quae ibi vendebant illi? Quae opus habebant homines in sacrificiis illius temporis. Novit enim Charitas vestra quod sacrificia illi populo pro ejus carnalitate et corde adhuc lapideo talia data sunt, quibus teneretur ne in idola deflueret; et immolabant ibi sacrificia, boves, oves et columbas: nostis, quia legistis. Non ergo magnum peccatum, si hoc vendebant in templo, quod emebatur ut offerretur in templo; et tamen ejecit inde illos. Quid, si ibi ebriosos inveniret, quid faceret Dominus; si vendentes ea quae licita sunt, et contra justitiam non sunt quae enim honeste emuntur, non illicite venduntur, expulit tamen, et non est passus domum orationis fieri domum negotiationis? Si negotiationis domus non debet fieri domus Dei, potationis debet fieri? Nos autem quando ista dicimus, stridunt
Abbreviated transcription (Latin):
Tenebre fuer & lum̃st . Iã credit se illis iħs & ñ noc te ueni¬
unt ad iħm sic nichodemꝰ. ñ intenebris quert̃ diẽ Tales
enĩ iã ceĩa ꝓfitentur. Accessit ad illꝰs iħs facit in illis
salutẽ. Quia ipse dixit. Nisi quis manduca uerit carnẽ
meam. & biberit sanguinẽ meũ ñ habebit inseuitã. &
qđ signũ crucis habent in fronte catecumini iã dedomo
magna st̃. sed fiant exserus filii. Nenĩ nihil st̃ qciã ad
domũ magnã ꝑtinent. Quando aũ manducauit manna po¬

Expanded text:
llis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem manna
Abbreviated transcription (Latin):
significatos. Figurata ẽ. enĩ ꝓphoeia ꝑtingens usq
adom̃s gentes. Hã in eo qđ ꝑtingit dictaẽ. metreta.
sic̃ dicĩt apłs. Accepimus m̃surã ptingendiusq ad
uos. Erentib enĩ euangeli tans hocait m̃surã ꝑtingen.¬
di usq aduos.

Expanded text:
significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos.
Abbreviated transcription (Latin):
ne nichodem uenit a deũ nocte &ait. Rabbi. scimus qua dõ
uenisti magist᷑. &iste ergo crȩdiderat in nomipeetuis. Fn
upse unde crediderat: sequit᷑. Nemo enĩ potest hȩc sigoul
faccre quetufacis: nisifuerit ds cũeo. siergonichode m̃ de illis
multis erat qͥcrediderant in nomine eiꝰ. Iã inisto nichodemo
adtendamꝰ quare iħs ñ secredebat eis. Respondit iħs&di x̃ei.
regnũ dĩ. Ipsis ergo secredit iħs qͥnati fuerint denuo. Ecce
dis inxpm̃. Respondit credo. Et signat se iã crucẽ xp̃i por¬
tans u ftronte & nerubescit deruce dni sui. ł cce credidit
in nomine eiꝰ. Int̃rogemꝰ eũ. manducas carnẽ filu hominis &
uenit. Adlucẽuenit & in tenebris uenit. Renatiaũ exaqua & sp̃ũ
iud audiunt abapło: fiustis enĩ aliquando tenebite. nunc
aũ luxin dño. sic̃ filiilucis ambulate. &iterũ Nos aũqͣđ di¬

Expanded text:
 hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixest videre regnum Dei. Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce dis in Christum? respondet, Credo, et signat se: jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos au
Abbreviated transcription (Latin):
titatist̃ inube & in mari. Siergo figura maris tantũ tia¬
luit species baptismi. quantũ ualebit si qđ eestũ est it figii¬
rat raiec t ũ populũ ad manna ꝑduoeit : quid e gchibebia ocps
inueritate baptismisui. tratec ropeũ populo suoꝑbapos¬
musuu Tt a uecit credentes occisis om̃ib peccatis tãquã hosta¬
b c̃sequentib sic̃ in illo mari om̃s egyptu perier. Quotra¬
iecit fr̃s mei qͥtra ieite ꝓbaptis mũ ibs cuꝰ figra tune
ierebat moy ses qͥ ꝑmare trareiebat. Quotraicit: adman¬
na Quis ẽ. manna Egosũ inquit panis uuus qͥdecelo
descendi. Manna accipiunt fideles. Iãtraiec tuipima re
rubtũ. Quare rubrũ mare. Iãmare quare & rubiruc isb
ꝑducit eredentes & bapti tatos admanna. Fecedicoman¬
na¶lotũ ẽ. qđ acceperint iudei popłs ille usrl. Ilotũ ẽ.
quideis pluissce dsdecelo: & nesciunt caticumini. quiea nc¬
cipiunt xepiani. Erubescant ergo qc nesciunt granseant

Expanded text:
tizati sunt in nube, et in mari. Si ergo figura maris tantum valuit, species baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib gentib. lã uero in quinta accate tãquã & inquinta
hydria. qani hel uidit lapidẽ prȩcisũ demonte sine mani-¬
b & fregisse om̃a regna t̾rarũ. & creuisse illũ lapidẽ & fac-¬
tũ eẽ.montẽ magnũ. ita ut impler& uniuersã faciẽ t̾rȩ
uid aꝑtius fr̃s meie lapis demonte p̃ciditur. Ipse est
lapis quẽ reꝓbauer ȩdificantes. & factus ẽ in caput an¬
guli. De quo monte p̃cidit᷑: nisideregno iudeorum. Un
nib sine opere humano. Quia sine ãplexu maritalide uir¬
gine exortus ẽ. Mons ille imele p̃cisus ẽ. ñ impleuerat uni¬
uersã faciem t̾rȩ. ñ enĩ tenuerat regnũ iudȩorũ om̃s gentes.
At uero regiiũ xp̃i uniuersũ orbẽ t̃rarũ cernimꝰ occũpare.
ã ad sextã a&atẽ ꝑtin& iohannes baptista. qͦnemo exsur

Expanded text:
in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi de regno Judaeorum, undnibus, sine opere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sex
Abbreviated transcription (Latin):
tia ab abraham usq: ad đđ. Quarta adđđ usq adtrans¬
migrationẽ in babyloniam Quinta. atrans migratione
inbabiloniã usq adiohannẽ baptistã. Sexta inde usq adͥ
finẽ scłi. Propterea & sexta die fecit qͥs hominẽ adimaginẽ
suã: qr sexcta ista ȩtate manifestat᷑ ꝑ euan geliũ reforma¬
tio m̃tis nr̃ȩ. scđm imaginẽ eius qͥcreauit nõs. & c̃uertit᷑¬
a qͣ inuinũ. ut iã manifestatũ xp̃m in lege &ꝓph&is sapiamꝰ
dõ erant ibi seoc hydriȩ. quasiuissit impleri aqua. Sex ergo
illȩ hydriȩiseoca &ãtes significant. quib ñdefuit ꝓph&ͥa. Illa
aũ tẽpora sex quasi articulis distributa atq distincta : qua¬
si uasa essent in ania. nisi a xp̃o implerent᷑. Quid dixit tẽpora
quȩ in anit̃ currerent. nisi meis dñs iħs prȩdicar&ur. Implocȩ

Expanded text:
tia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad transtia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad transmigrationem in Babyloniam: quinta a transmigratione in Babyloniam usque ad Joannem Baptistam : sexta inde usque ad finem saeculi. Propterea suam, quia sexta ista aetate manifestatur per Evangelium reformatio mentis nostrae, secundum imaginem ejus qui creavit nos. Sex haqua in vinum, ut jam manifestatum Christum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo erant ibi sex hydriae, quas jussit impleri aqua. Sex ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi articulis distributa atque distincta, quasi vasa essent inania, nisi a Christo implerentur. Quid dixi, tempora quae inaniter currerent, nisi in eis Dominus Jesus praedicaretur? I
Abbreviated transcription (Latin):
habebant. quinq miliũ hominũ saturitatẽ aut saltim .xii.
copbinos plenos. sed omni potentia dñi quasi fons panis erat :
sic poss& &effusa aqua. unũ infundere. Quodsi feciss&
uider&ur scripturas ueteses in ꝓbasse. Cũ aũ ipsã aquã c̃¬
uertit inunũ: ostendit nob̵ qđ & scriptura uetus ab ipso
ẽ. Nã uissu ipsius impl&ȩ sunt hydriȩ. Adño qde & illa
scriptura : sed nil sapit. sin ibi xp̃s intellegat᷑. Intendite aũ
qđ ipse ait. quȩ scripta sunt in lege. &pph&is & psalmis
deme. Nouimus aũ legẽ ex ꝗͥb tẽporib narr& : idẽ
abeocor dio it mundi In principio fecit ds̃ cȩlũ & t̾rã.
nde usq: adhoc tẽpus qđ nunc agimꝰ sexta actas ẽ ut
sepe audistis. & nostis. Nã primã etas c̃putatur ab adã
usq ad noȩ : scđa a&as a noe usq: ad abraham. Et sic̃ma¬
theus euan gelista ꝑ ordinẽ sequitur. & distinguit. Ter¬

Expanded text:
habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos , sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino quidem et illa Scriptura; sed nihil sapit, si non ibi Christus intelligatur. 6. Intendite autem quod ipse ait, Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me. Novimus autem Legem ex quibus temporibus narret, id est, ab exordio mundi: In principio fecit Deus coelum et terram . Inde usque ad hoc tempus quod nunc agimus, sexta aetas est, ut saepe audistis et nostis. Nam prima aetas computatur ab Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Abraham: et sicut Matthaeus Evangelista per ordinem sequitur et distinguit, ter
Abbreviated transcription (Latin):
cĩa die. & p̃dicari innomine eius pȩnitentiã . & remissionẽ
peccatorũ in om̃s gentes incipiens ab hierusalẽ. Hisea
tuan gelio quȩ certe manifesta sunt intellectis: pate.¬
bum illa omnia mysteria quȩ insto dñi miraculola
tent. Uidae quidait q opor tebat implerinaepo
quȩ de illo scripta sunt. Ubi scripta sunce inlege & ꝓ
phais &psalmis. Nichil scripturarũ ueteror ptes ni¬
su Illa erat aqua. & idõ dictisunt illi adño msensatte
qceis adhuc aqua sapiebat. non iunũ. Quomoasĩse
cit deaqua iunũ cũ aperuit eissensum. & eoc posuit
eis scripturas. incipiens amoyse ꝑom̃s ꝓph&as. Unde
iã inebriati dicebant. Nonne cor nrm̃ erat ardens
inuia cũ aperir& nob scripturas & Intellexer̃ enĩxp̃m
in his libris. inꝗͥb: eũ ñ nouerant. Mutauit ergo aquam
qđ ñ inebriabat. Si enĩ iussis s& inde aquã efundi &sic
ipse mit ter& iunũ exoccultis creaturȩ sinib unde fecit
& panẽ. quando sacurauit totmilia : non enĩ quiq: panes

Expanded text:
poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes, incipiens ab Jerusalem. » 5. His ex Evangelio, quae certe manifesta sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysteria quae in isto miraculo Domini latent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo quae de illo scripta s Psalmis. Nihil Scripturarum veterum praetermisit. Illa erat aqua; et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturas ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum non noverant. Mutavit ergo aquam quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes
Abbreviated transcription (Latin):
entes maeretas binas uł t̃nas: ad om̃s inquã gentesꝑtin&
ꝓph&ia. Modo cõmemorauimͦ demonstratũ in adã qui ẽ.
forma futuri. Quis aũ nesciat qđ de illo. exortȩ sint om̃s
gentes. &in ei uocabulo quat tuor litteris quat tuoꝵ or¬
bis t̃rarũ partes ꝑ gretas appellationes de monstrat᷑. Si
enĩ grece dicantur. oriens. occidens aqͥlo meridies & sicut
eas plerisq locis scã scriptura cõmemorat. incapitib uer¬
borũ inuenis ada. Dicunt᷑ enĩ grece memoratȩ quat tuor
mundi partes : anathole : dysis. arctos. mesembria. Ista
quat tuor nomina sitã quã uersus quattuor sub iniucem
scribas. in eorũ capitib: adã legit᷑. Hoc innoe ꝓpt̃ arcã fi¬
guratũ ẽ. in qua erant omĩa ani umalia que significa

Expanded text:
nas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per graecas appellationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens,  plerisque locis sancta eos Scriptura commemorat, in capitibus verborum invenies Adam. Dicuntur enim Graece memoratae quatuor mundi partes; Anatole, disis, arctos, mezembria. Ista quatuor nomina si tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae sig
Abbreviated transcription (Latin):
iquaiingnitatẽ dõ uouent : quã quã. ampliorẽ gradũ
honoris & scĩtatis in ȩccła teneant. sine nuꝑtus suint
aqͥnuptias ut c̃iugalis castitas firmareeur. dosten¬
ꝗeraesr sacrañ tũ nuptiar̃ : quia &illar̃ nupitiarũ
sponsus ꝑsonã dñi figurabat. ciudictũ ẽ. serruas tubo¬

Expanded text:
quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt:tus venit ad nuptias, ut conjugalis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Sic a quã inuinũ c̃uersã quis ñ mir&eur e cũ hoc
culis. sed &iam adȩdificanda in doctrina fidei : scru¬
tari nos oport&. Quid sibi uelint illa omĩa. idest. quid
significent. horũ enĩ omniũ signficationes sic̃ recor¬
damini inhodernũ distulimꝰ. Quod dñs inuitatus ue¬
nit aduptias. exiã excepta mystica significatione. ẽ
& qđ diabolus eas feciss&e: Cũ idẽ dñs dicat ineuangello in¬
trogatus utrũliceat homini dimittere ucorẽ suã cre
qualiba causa: nilicere. excepto causa fornicationis
nqua responsione simeministis hocait qđ ds c̃iunxit
homon separ&. Etquibene eruditisunt in fide catholica
nouerunt. qđ qͥs fecerit nuptias & sec̃ cuinctioadõ
uta diuortiũ adiabolosit. Sed ꝓpt̃ ea in causa fornican¬
tionis. lic& uxorẽ dimittere. qcipsa esso iuxor piior
noluit. quȩ fidẽ c̃iugalẽ marito ñ seruauus MLec illu

Expanded text:
tur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc tur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc culis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione, conet quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fid
Abbreviated transcription (Latin):
O sit dñs nr̃ ut don& nobis seddere quod ꝑmisimus.
Hester no enĩ die simeminit scĩtas ur̃a. cũ tẽporis ex¬
Acluderemur angustia. ne sermonẽ in choatũ imple¬
remus: in hodiernũ distulimus. ut ea quȩ in hoc facto
euangelicȩ lectionis mystice in sacramentis posita es¬
sent: ipso adiuuante aperirentur. Nonitaq opus ẽ.
iã in mosari diutius in cõm̃dando mira culo dĩ¬
pse est enĩ ds̃. qͥꝑ uniuersã fiꝰacreaturam cotidia¬
nã miracula facit : quȩ homi nib ñ facilitate.
sedassi duitate uiluer . Rara aũ quȩ
facta sunt ab eodẽ dño. idẽ. a uerbo ꝓpt̃
nos incarnato : maiorẽ stuporẽ hominib: ad tu¬
lerunt : Non qe maiora erant quã sunt ea quȩ
quã naturali cursuꝑaguntur. Illa uͦ efficatiã poten¬
tiȩ. Tã quã prȩsentis exhibiuisse uident᷑ oculis hominũ.
iocimꝰ sicut meministis. resurrea it unus mortuus. obstu¬
puerunt homines. cũ cotidie nasci qͥñerant. nemõ mire¬

Expanded text:
s noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie nasci qui non erant, nemo mire
Abbreviated transcription (Latin):
pit̃de is iulẽ eẽ. caritatẽ : quo modo autẽ iulis ẽ.: quandoquȩ
siergo quȩ ñs̃ iulia. cara sunt. quidẽ carius ipsa caritatea
sic ãut̃ comindat᷑ caritas ab apło. ut dicat. Suꝑ eminentio-¬
rẽ uiã uob demonstro. Silingius hominũ loquar & ange-¬
lorũ caritatẽ aũ ñhabea  factus sunt ȩram̃tũ sonañs

Expanded text:
 charitatem. Quomodo autem vilis est, quando omnia quae Si ergo quae non sunt vilia, chara sunt; quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur charitas ab Apostolo, ut dicat: « Supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non hab
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ille latro laudatus. ipso die meruit eẽ. in parads so
qr incruce ficus tunc c̃fessus ẽ xp̃m. Quando de illo
discipuli dubitauer Ergo inuenit eos nutantes & quo¬
dã modo arguentes se ipsos qđ in illo redemptionẽ spe¬
rauerane. dolebant tam̃ eũ sine culpa occisũ qe noue¬
rant in nocentẽ. &hoc ipsi post resurrectionẽ qrere
cũ quosdã eor tristes inuenis see inuia : Tusolus pore¬

Expanded text:
Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus pere
Abbreviated transcription (Latin):
tellegebatur aqua erat. Inqua enĩ uinũ quodart¬
modo latae. Qdicit apłs. quid in tellegamusinis te
aqqua: Usq in hodiernũ inquit diẽ quam diu legit᷑¬
rosi uelam̃. Uelam̃ dicit adoꝑtionẽ ꝓph&iȩ ut ñ in¬
teis: netur. Tollit᷑ uelam cũ transierus addnm̃. sic tolli¬
tun insapientia cũ transieris aqͥ dnm & qđ aqua erat
uiũ tibisit . Lege libros om̃s ꝓph&icos. Nlon in tellecto
Xpo. quidtã ussipidũ & fatuum inuenies : intellege ibi
xpmi. ñ solũ sapit qđ leges sed aiã inebriat : mutans m̃tẽ
acorpore ut p̃terita õbliuscens in ea quȩ ante sunt ex¬
sindaris. Ergo pph&ia ab antiquis tẽporib: ea quo pror¬
sus currit ordo nascentiũ in genere humano de xp̃o non
racuit. Sed occultũ ibi erat. adhuc eni aqua erat
Cũ eni resurꝰ recisset amortuis. inuenit discipulos dubi¬
tantes de ipso. quẽ secuti erant. Uider̃ eñi eũ mortuũ
eñsperauerunt resurrecturũ & tota spes eorũ c̃cidit

Expanded text:
telligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitretur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aquaCum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit.
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ erant. non tantũ modo iudeorũ. Et quic quid figuraba¬
ł in adã dedepo: aqdͥom̃s utiq gentes ꝑtin&e bat : qͥb: salus in¬
xp̃o. Quid ergodicã potissimũ deaqrua primȩ hydriȩ nisi qđ
apłs ait . deadã & eua  nemo enĩ medic& praue intellexisse
quando intellectũ ñ meũ sedapłi ꝓfero. Iulud ergo unũ quantũ
mysteriũ dexp̃o c̃tinet. qđ cõmemorat apłs dicens. & er̃ duo
in carne una. sacram̃tũ hoc magnũ ẽ. Et nequis istã mag

Expanded text:
tium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibus salus  potissimum dicam de aqua primae hydriae, nisi quod Apostolus ait de Adam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
mit᷑ trinitas. Sed ẽ. xalius intellectus ñ p̃t̾ mit tendus.
& ipsem dicã. Fligat qͥsq qđ plac& : nos qđ sugerit᷑ ñ subtra-¬
ihm. Mensa enimdnĩ ẽ. & ñ oportae ministrũ fraudare
c̃uiuas. p̃sertim sicesurientes ut a pare auiditas ur̃a:
sophaia quȩ antiqͥs tẽporib dispensat᷑. ad salutẽ om̃iũ gen-¬
tiũ ꝑtinae. Adsolũ quid ẽ. populũ isrł missus ẽ myses &
eisoli populo ꝑeũ lex data ẽ. & ipsi ꝓphaẽ. ex illo populo fue¬
r̃. & ipsa dis tributio tẽporũ scđm eundẽ populũ distine¬
ta ẽ. Unde & ydriȩ dicunt᷑. scđm purificationẽ iudeoꝵ
Sedtam̃ ꝗđ illa ꝓph&cia . &iã c&eris gentib ad tuntrabat
manifestũ. quando quidẽ xp̃s inea occultus erat. in quo
bene dicunt᷑ om̃sgentes. sic̃ ꝑ missũ ẽ. abrahȩ. dicente dño
in semine tuo benedicent᷑ om̃s gentes. Nondũ aũ intellige¬
memoremꝰ. In ipso exordio : ada &euã. parentes omniũgen¬

Expanded text:
ellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligememoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gen
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝓph&a. Quomodo & ipse ostendit. gc om̃ib gentib
missus ẽ. xp̃s : quando uidei uener̃ adeũ ut bapti taren¬
t. & ne suꝑbirent denomine abrahã. generatio inquit ui¬
perarũ. quiostendit uob̾ fugere abira uentura  Faci¬
te ergo inquit fructũ dignũ pęnitentiȩ. Idẽ humiles esto¬
te. sũꝑbis enĩ loquebat᷑. Unde aũ erant suꝑbi: degenere car¬
nis n defructu imitationis patris abrahã. Quid eis ait
nolite dicere patrẽ habemꝰ abrahã. Potens ẽ. enĩ ds̃ delapilli¬
b: istis. suscitare filios abrahȩ. Iapides dicens om̃s gentes :
ñppt̃ firmitatẽ. sic̃ lapis dictus est quẽ reꝓbauerunt ȩdi¬
ficantes. sed pp̃t̃ stoliditatẽ & duritiã stultitiȩ qc eis quos
ad orabantꝰ similes factierant. Adorabant em̃ insen¬
satit simulacra parit̃ insensati. Unde in psalmodic̃t᷑¬

Expanded text:
e ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Unde insensat
Abbreviated transcription (Latin):
tur t̃nas anforas. uel siquid eiꝰ modi. nom̃ m̃surȩ ẽ. ma&ereta
& am̃ sura accepit nom̃ ista m̃sura. M& ron enĩ m̃surã dicunt
greci. inde appellatȩ maeraete. Capiebant ergo maeretas bi-¬
na. uł t̃nas. Quid dicimꝰ fr̃s ⁊ sit̃nas tantũ dicer& . ñcurre¬
r& aumꝰ nt̃ . nisi admysteriũ trinitatis. Sed forte nec sicde¬
bemꝰ indecito iã sensum auertere. qc dixit binas uł t̃nas
modo sp̃s. sed patris. & filii sp̃s. Scriptũ ẽ. enĩ. Siquis di¬
lexcerit mundũ. ñẽ. sp̃s patris in illo. Itẽ scriptũ ẽ. Quis
filii. Nominato itaq patre & filio: incelligitur aspssc̃s¬

Expanded text:
modi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit nomen ista mensura. Μέτρον enim mensuram dicunt Graeci: inde appellatae metretae. Capiebant ergo metretas binas vel ternas. Quid dicimus, fratres? Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Trinitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: modo Spiritus; sed Patris et Filii Spiritus: scriptum est enim: Si quis dilexerit mundum, non est spiritus Patris in illo. Item scriptum est: ejus. Nominato itaque Patre et Filio, intelligitur Sp
Abbreviated transcription (Latin):
muto cordee nouer̃ quippe intꝰ apud sẽmet ipsos. ñ se ha¬
bere qđ dicant. Intus obmutuer. foris ꝑstrepunt. Au¬
diunt uelint nolint &iã apud secantari. surge ds̃ iudica
do om̃ib gentib: qͥd aliud quã exheredatos seessẽ cognos¬
cunt: Quod ergo dicebart fr̃s qad om̃s gentes ꝑtin& ꝓph¬

Expanded text:
muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se hamuto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judido omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia
Abbreviated transcription (Latin):
plignũ liberar&ur fugura orbt̃rarũ q in ligno figenda
moraui dictũ ẽ. in semine tuo benedicent᷑ om̃s gentes. & quis
ñuideat ciuꝰ habeat figurã unicꝰ eiꝰ. qͥsibi ad sacrificiũ qͦipse
immolandũ ducebat᷑ ligna portabat& Portauit enĩ dñs crucẽ
suã sic̃ euangeliũ loquit᷑. Hoc dͥet̃cia hẏdria cõmemoransse suf¬
ficerit. Dẽdauidͥ aũ quid dicã qđ adom̃s gentes ꝑtinebat ꝓph.¬
idẽo donat iste tãquã ꝑ iecti denuptis. sicut illẽ homo qͥ ñ habe¬
bat uestẽ nuptialẽ inuitatus ẽ. &uenit. sed ꝑiectus ẽ denumero
riã querit. ñ api : ñ habet uestẽ nuptialẽ. Non enĩuolunt
c̃sonare uociillius. qͥamicꝰ erat sponsi. & ait. Hic ẽ qͥbapti¬
tat. Nec inmerito illi qͥ ñ habebat uestẽ nuptialẽ. hoc ꝑ
increpationẽ obiectũ ẽ. qđ ñ erat. Amice quidhuc uenisti
& sic̃ ille obmutuit. ita & isti. Quid enĩ ꝓdẽ. strepitꝰ oris

Expanded text:
per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda moravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat propheideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero riam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris,
Abbreviated transcription (Latin):
in quid forma futuri. Prȩfigurabant᷑ omĩa mystice. Neq
eñĩ uere ñ poterat ds̃ iugilanti costam educere. feminãq:
formare. Anforte nedolerae latꝰ. quando costa d&erata ẽ. ꝓpt̃
hoc oportebat ut ille dormir&e: Qiuis ẽ. qͥsic dormiati ut ei ossã ñ eiu¬
gilanti euellant᷑ : Anꝗͣ ds̃ euellebat. ꝓp̃t ea homoñsentiebat
p̃oterat ergo &iugilanti sine dolore euellere qͥ potuit dormienti
Sedꝓculdũbio heͣdria prima implebat᷑ : ꝓph&ia illius tẽporis. de
noe. & in illa arca orbisterrarũ. Quare enĩ in archa inclusas̃
omĩa animalia nisi ut significarent᷑ om̃s gentes  non enĩdeerat
dõ rursus creare genꝰ animaliũ. Quando enĩ om̃a pͥonerat ñ¬
ne qdicit ꝓducat terra & ꝑduã t̃ra : Unde ergotunc fecit in¬
de reficeret. Uerbo fecit. uerboreficerae nisiqe mysteriũ cõ¬
m̃dabat. & scđm hy̧ driã ꝓph&iȩ dispensationis implebat. Ut

Expanded text:
inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de us est in Noe, et in illa arca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
&eua. scriptura genẽseos loquer&ũr : unde uentũ ẽ. adhȩc
uerba. ꝓp̃tea relinqu& homo patrẽ & matrẽ. & adherebit
ux orisue. &er̃ duo in carne una. Siergo xp̃s adhesit eccłȩ.
ut essent duo incarneuna. quomodo reliquid patrẽ. qͦ modore¬
accipiens. hoc ẽ. enĩ reluuut patrẽ. ñqr deseruit & recessit
a patre . sed qxñ inea forma apparuit hominib: inqua e qua-¬
lisẽ. patri. Quomodo relinquit matrẽ  felinquendo si¬
nagogã iudeorũ. dequa scdm carnẽ natꝰ ẽ. & inherendo ecełȩ¬
quã exomnib: gentib c̃gregauit. Ergo & prima hydria habe¬
bat ꝓphaĩãdẽcep̃o. Sed quando ista queloquor ñ p̃dicabant᷑
i populis : adhuc aquaerat : inuinũ mutata ñdũ erat. Et
ut fiat eccła. Dormienti adȩ. fit eua delatere. mortuox po
lançea ꝑcutit᷑ latꝰ ut ꝓfluant sacram̃ta. qͥb formet᷑ eccła.
Cui ñ appareat. qein illis tunc factus futura figurata sunta
quando qͥdẽ dicit apłs ipsũ adã formã futuri esse. Qui est

Expanded text:
ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una . Si ergo Christus adhaesit Ecclesiae, ut essent duo in carne una, quomodo reliquit Patrem? quomodoaccipiens . Hoc est enim reliquit Patrem, quia non deseruit et recessit a Patre, sed quia non in ea forma apparuit hominibus, in qua aequalis est Patri, quomodo reliquit matrem relinquendo Synagogam Judaeorum, de qua secundum carnem natus est, et inhaerendo Ecclequam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quando ista quae loquor non praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. Et ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est,
Abbreviated transcription (Latin):
pedes & uindo ñ erã recto corde. pene cõmotisunt pedes
paulo minꝰ effusi sunt gressus mei. Quarenqdtimtalatu
felices dabisp licutt michids: hoc enĩ uolebant ut non
ꝑmitteret ds̃ malos. eẽ. felices Intellegat homo nũquã hoc
ꝑmittit ds. sed ideo malus felix putat᷑ quia qđ sit felicitas igno¬

Expanded text:
ando non eram recto corde, pene commoti sunt pedes, ando non eram recto corde, pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei. Quare? Quia zelavifelices, et displicuit mihi Deus; hoc enim volebam, ut non permitteret Deus malos esse felices. Intelligat homo: nunquam hoc permittit Deus; sed ideo malus felix putatur, quia quid sit felicitas igno
Abbreviated transcription (Latin):
Nuqa sẽꝑ tacebo: chodo aut̃ quid necessariũ ẽ eis qͣhabent
iuisticia: Qđ millo ipso psalmo legit᷑ qͥ adusq iusticia c̃irer¬
tatur iniudiciũ: & qui habent eam om̃s recti corde. que a¬
ritis fortasse qͥ sunt recti corde: Illos inuenimꝰ inscraptura
frs rarauis ẽ ista quã loquor. nescio quo eñi modo quando
euenit homini aliquid mali dm̃ currit accusare. qui deba
se⁊ quando boni aliqͥd agis te laudas quando mali aliqͥd
puteris dm̃ accusas hoc est gͦ cortuũ & ñ rectu abiste di¬
storcione & prauitate si corrigaris c̃uertit᷑ in c̃trarium
qđ facuebas ante eñi quid faciebas: Laudabaste inbours
di accusabas dm̃ inmaculis tius: Conuerso corde de direc¬
to laudabis đm̃ inbonis suis accusabs te inmobis tuosi
Istisunt recti corde: Nemiq ille ñdũ recto corde. eui
displicebat. felicitas maloꝵ & labor bonoꝵait correctꝰ
Qua bonꝰ isrł ds̃ rectis corde. mei autẽ pene motisune¬

Expanded text:
uid semper tacebo ? 7. Modo autem quid necessarium est eis qui habent justitiam? Quod in illo ipso psalmo legitur, Quoadusque justitia convertatur in judicium; et qui habent eam, omnes recti corde. Quaeritis fortasse qui sunt recti corde? Illos invenimus in Scriptura fratres; rara avis est ista quam loquor. Nescio quo enim modo quando evenit homini aliquid mali, Deum currit accusare, qui deberet se. Quando boni aliquid agis, te laudas: quando mali aliquid pateris, Deum accusas. Hoc est ergo cor tortum, non rectum. Ab ista distortione et pravitate si corrigaris, convertetur in contrarium quod faciebas. Antea enim quid faciebas? Laudabas te in bonis Dei, accusabas Deum in malis tuis: converso corde et directo, laudabis Deum in bonis suis, accusabis te in malis tuis. Isti sunt recti corde. Denique ille nondum recto corde, cui displicebat felicitas malorum et labor bonorum, ait correctus: Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
nes. seducit turbas. Dripso toto corpore xp̃i. hoc dr̃: Cogita
corpus xp̃i adhuc inmundo cogita corpus xp̃iadhue in
area uide quẽ ad modũ blasphemet᷑ apalea Simulqͥ¬
dẽ triturant᷑. sed paleȩ conteruntur. frum̃ta purgant:
Quia dictũ. ẽ. gͦ de dño ual& ad c̃solationẽ nram Deq cũq
hoc dictũ fuerit cristiano. nemo tam̃ palã loquebatur de

Expanded text:
nes, Seducit turbas. De ipso, de toto corpore Christi hoc dicitur. Cogita nes, Seducit turbas. De ipso, de toto corpore Christi hoc dicitur. Cogita corpus Christi adhuc in mundo, cogita corpus Christi adhuc in area; vide quemadmodum blasphemetur a palea. Simul quidem triturantur; sed paleae conteruntur, frumenta purgantur. Quod dictum est ergo de Domino, valet ad consolationem, de quocumque hoc dictum fuerit chri
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcũq eminuerit maliqua gr̃a. aliidicunt bonꝰ ẽ. alii
non: sed seducit turbas Vnde hoc: Quia uita nr̃a abscon¬
mortua est ista arbor: Verbi grã. arbor fici arbor pyri. & huiꝰ¬
modi pomoꝵ. similis ẽ. aridȩ & quã diu hyempi est ñ appa¬
ret estas: Probat iudiciũ ꝓbat estas. nr̃a reuelatio xp̃i.ẽ:
us mani festus ueniet. ds nr̃ & ñsilebit: Ignis ante eũ pibit:
Iste ignis in flammauit inimicos eiꝰ aridas arbores ignus
cõp̃hend&e: Tunc eni aridȩ apparebunt. quando illis dr̃:
hoc ẽ. indextra apparebit. fecunditas fructuũ dignitasq filioꝵ
Hiriditas et̃nitas erit illis: Ergo tanquã aridis dicet᷑ ite inignẽ
etnu: Ecce eni inquit securis adradicẽ arboꝵ posita ẽ omis
g arbor quaȩ ñ facit fructũ honũ. excidet᷑ & inignẽ mittetum
dicant gdete. si ꝓficis inxp̃o. Dicant homines: Seducet homi¬

Expanded text:
Quicunque eminet in aliqua gratia, alii dicunt, Bonus est; alii, Quicunque eminet in aliqua gratia, alii dicunt, Bonus est; alii, Non, sed seducit turbas. Unde hoc? quia vita nostra absconmortua est ista arbor, verbi gratia arbor fici, arbor pyri et hujusmodi pomorum, similis est aridae; et quandiu hiems est non apparet: aestas probat, judicium us noster et non silebit ; ignis ante eum praeibit: iste ignis inflammabit inimicos ejus ; aridas arbores ignis comprehendet. Tunc enim aridae apparebunt, quando eis diceturhoc est in dextera, apparebit fecunditas fructuum, dignitasque foliorum; viriditas, aeternitas erit. Illis ergo tanquam aridis dicetur, Ite in ignem aeternum . Ecce enim, inquit, securis ad radicem arborum posita est. Omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Dicant ergo de te, si proficis in Christo, dicant homi
Abbreviated transcription (Latin):
nifesturit in nob & ñuacat qđ dedño dictũ est Ascendit
addiem festũ ñ manifeste: sed tanquã i n occulto Pigura eni
erati psũ i nocculto qͥa in ipso die festo xp̃s latebat. quia ipse
dius festus xp̃i mẽbra ꝑegrinatura significabat: Iudei g quȩ¬
rebant eũ indiȩ festõ. antequã ascender&e: Priores eñ fr̃s
ascender̃. & ñ tẽ ascendit ille quando illi putabant &̧ uo¬
lebant. ut eciã hoc impleret᷑ qđ ait ñ ad hunc id ẽ adquẽ
uos uultis pͥmũ uł scđm diem Ascendit aũt pꝰea ut eiun¬
glium loqͥtur. mediato die festo. id .ẽ. cũ iã illius dieifesti
tot dies pterissent. qđ remansissent: Ipsã eñi festiuitatẽ
quantũ intellegendũ ẽ. diebꝰ plurib celebrabant Dice¬
bant ergo: Vbi est ille : & murmur multũ deeo erat in
turba Unde murmur : Dec̃tione: Quȩ fuit c̃tentio :
Quidã enĩ dicebant qͥabonus ẽ: alii aut̃ ñ. sed seducit
turbas. De om̃ib seruis eiꝰ intelligendũ hoc dic̃: Modo

Expanded text:
nobis. Et non vacat quod de Domino dictum est, Ascendit ad diem festum, non manifeste, sed tanquam in occulto. Figuratum enim erat ipsum in occulto, quia in ipso die festo Christus latebat; quia ipse dies festus, Christi membra peregrinatura significabat. 10. Judaei ergo quaerebant eum in die festo: antequam ascenderet. Priores enim fratres ascenderunt, et non tunc ascendit ille, quando illi putabant et volebant: ut etiam hoc impleretur quod ait, Non ad hunc, id est, ad quem vos vultis, primum vel secundum diem. Ascendit autem postea, ut Evangelium loquitur, mediato die festo; id est, cum jam illius diei festi tot dies pquantum intelligendum est, diebus plurimis celebrabant. Dicebant ergo: Ubi est ille? et murmur multus de eo erat in turba. Unde murmur? De contentione. Quae fuit contentio? Quidam enim dicebant: Quia bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas. De omnibus ejus servis hoc dicitur modo.
Abbreviated transcription (Latin):
loquebat᷑ carocarni. sed caro sine dõ. carni cũ dño. Lo¬
quebat᷑ eñi prudentia carnis uerbo. qđ caro factũ. ẽ.
& habitauit in nob̵ Quid adhaec dñs : Sicit gͦ iħs Temp

Expanded text:
Loquebatur caro carni: sed caro sine Deo, carni cum Deo. LoLoquebatur caro carni: sed caro sine Deo, carni cum Deo. Loquebatur enim prudentia carnis Verbo quod caro factum est et habitavit in no
Abbreviated transcription (Latin):
guinitatẽ. ñ i terũ parientis ullã ꝓpaginẽ : Sicut enĩ in sepul¬
chro ubi positũ:ẽ. corpis dñi. necantea nec postea mor¬
tuus iacuit. sic uterus marie. nec antea nec postea quicquã
mortale c̃cepit: Diximꝰ fr̃s qͥ fuerint. audiamꝰ qͥd dixerint:
Transi hinc & uade iniudȩã. ut & discipłi tui uideant oꝑa
tua quȩ tu facis. oꝑa dñi discipłos ñ latebant sed istos latebant:
.ẽ. in ȩuangłio ñ eñi hoc nos audemꝰ opinari modo audistis.
addunt & monent: Nemo enĩ in occulto qͥd faciat. & querit
ipse inpalã. ẽẽ Si haec facis manifesta te ipsũ mundo
& continuo Neq eni fr̃s eiꝰ. credebant ineũ Quare in eũ
ñcredebant: Quia humanã głam reqͥrebant: Nã & qđ eũ
uident᷑ monere fr̃s głae ipsius c̃sulunt: Facis mirabilia
in notesce idest appare om̃ib ut laudari possis ab qm̃ib

Expanded text:
guinitatem, non iterum parientis ullam propaginem. Sicut enim in sepulguinitatem, non iterum parientis ullam propaginem. Sicut enim in sepulcro ubi positum est corpus Domini, nec antea nec postea mortuus jacuit; sic uterus Mariae nec antea nec postea quidquam mortale concepit. 4. Diximus fratres qui fuerint; audiamus quid dixerint. Transi hinc, et vade in Judaeam, ut et discipuli tui videant opera tua, quae tu facis. Opera Domini discipulos est in Evangelio: non enim hoc nos audemus opinari, modo audistis. Addunt, et monent: Nemo enim in occulto quid facit, et quaerit ipse in palam esse: si haec facis, manifesta teipsum mundo. Et continuo: Neque enim fratres ejus credebant in eum. Quare in eum non credebant? Quia humanam gloriam requirebant. Nam et quod eum videntur monere fratres, gloriae ipsius consulunt: Facis mirabilia, innotesce; id est, appare omnibus, ut laudari possis ab omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥb habitauer̃ cũ exegipto ȩducti ꝑegrinarent᷑ inhere¬
mo Iste erat dies festus magna sollẽpnitas celebrabant
hoc iudȩi uelut reminiscentes beneficia dñiqͥ occisuri er
dñm. hoc gͦ die festo qͥa plures erant dies festi. Siç eñi ap¬
pellabat᷑ apud iudȩos dies festus ut ñ. eẽt. dies unꝰ sed plures
stis ñ eni nouũ .ẽ. qđ auditis. c̃sanguinei uirginis mariȩ fr̃s
dñi dicebant᷑ Erat em̃ ẽsuetudinis scripturarũ appellare
fr̃s quos lib& c̃sanguineos & cogitationis ꝓpinquos. & extra
usũ nr̃m . ñ quo more nos loqͥmur: Nãquis dicat fr̃s auun-¬
culũ & filiũ sororis : Scriptura tam̃. eciã huiꝰ modi cognatio¬
ne fr̃s appellat Nã abrahã & loth fr̃s sunt dicti cũ eẽt abra hã
patris loth & laban & iacob fr̃s sunt dicti. cũ esset laban
auunculus iacob Cũ gͦ auditis fr̃s dñi mariȩ cogitate ẽsan¬

Expanded text:
in quibus habitaverant cum ex Aegypto educti peregrinarentur in erein quibus habitaverant cum ex Aegypto educti peregrinarentur in eremo. Iste erat dies festus, magna solemnitas. Celebrabant hoc Judaei, velut reminiscentes beneficia Domini, qui occisuri erant Dominum. Hoc ergo die festo quia plures erant dies festi; sic enim appellabatur apud Judaeos dies festus, ut non esset dies unus, sed plures stis: non enim novum est quod auditis. Consanguinei virginis Mariae, fratres Domini dicebantur. Erat enim consuetudinis Scripturarum, appellare fratres quoslibet consanguineos et cognationis propinquos, et extra usum nostrum, non quo more nos loquimur. Nam quis dicat fratres avunculum et filium sororis? Scriptura tamen etiam hujusmodi cognationes fratres appellat. Nam Abraham et Lot fratres sunt dicti, cum esset Abraham patruus Lot : et Laban et Jacob fratres sunt dicti, cum esset Laban avunculus Jacob . Cum ergo auditis fratres Domini, Mariae cogitate consan
Abbreviated transcription (Latin):
nolebat ambulare iniudȩã. qͥaquȩrebant eũ iudȩi occidere :
quasi ñ possit xp̃s & ambulare int̾ iudȩos & ñ occidi aui¬
dȩis. Hanc enĩ potentiã quando uoluit demonstrauit: Nãcũ
eũ iã passurũ tenere uellent ait illis. quẽ quer̾itis: Respon¬
der iħm Et ille egosũ. ñ se occultans sed manifestans. ad eã
tam̃ manifestationẽ illi ñ subsister̃ sed redeuntes retroce¬
cider̃. & tam̃ qͥa pati uenerat. surrexer̃ & tenuer. adiudicẽ
adduxer̃. & occider̃. Sedqͥ fecer̃ qđ ait quȩdã scriptura. tra
tradita .ẽ. in manꝰ impii. carodata. ẽ. in potestatẽ iudȩis.
& hoc ꝓpt̾ea ut quasi sacculus c̃scinderecur. unde nostrũ
p̃ciũ maineret Erat aut̃ inꝓximo. dies festus iudȩoꝵ sceno¬
phegia Quid scit sceno phegia: scripturas qͥ leger nouer̃:
Faciebant die festo tab nacula adsimilitudine tab naculoꝵ.

Expanded text:
Nolebat ambulare in Judaeam, quia quaerebant eum Judaei occidere: Nolebat ambulare in Judaeam, quia quaerebant eum Judaei occidere: quasi non posset Christus et ambulare inter Judaeos, et non occidi a Judaeis. Hanc enim potentiam, quando voluit, demonstravit: nam cum eum jam passurum tenere vellent, ait illis, Quem quaeritis? Responderunt: Jesum. Et ille: Ego sum; non se occultans, sed manifestans. Ad eam tamen manifestationem illi non substiterunt, sed redeuntes retro ceciderunt . Et tamen quia pati venerat, surrexerunt, tenuerunt, ad judicem adduxerunt, et occiderunt. Sed quid fecerunt? Quod ait quaedam Scriptura, Terra tradita est in manus impii : caro data est in potestatem Judaeis. Et hoc propterea, ut quasi sacculus conscinderetur, unde nostrum pretium manaret. 3. Erat autem in proximo dies festus Judaeorum Scenopegia. Quid sit Scenopegia, Scripturas qui legerunt, noverunt. Faciebant die festo tabernacula, ad similitudinem tabernaculorum