comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit quibuidam pecoribus imfectum
huc. Apud grecos autẽ inuentorẽ
uitis liberum appellari uolunt. Uñ¬
et eum gentiles post mortem dm̃
esse uoluerunt. uitis dicta quod m̃
habeat ciciꝰ radicandi. Aln ꝑutat
uites dictas ꝙ miutem se uitis in¬
nectant. uitimsq arboribus reptã¬
doreligentur. Est enĩ earũ natura
flexibilis. que si brachiis quibus¬
dam quicquid ꝯprehendint strm¬
gant. labrusca est uitis agrestis
que in terre margnbus nascit᷑.
Unde et labrusca dicta. a labris et
extremitatibus terre. Codex dutꝰ
quasi caudex. Sic enĩ ueteres ⁊
dodum pro claudo dicebant. Sar¬
mentum a serendo id est quasi ser¬
umentum. Malleolus est nouel¬
lus palines innatꝰ prioris amini
flagello. cognominatus que ob
simulitudinem rei quod in ea ꝑte
qua decidit᷑ ex ueteri sarmento
prominens ut̾nq mallei spetiẽ
prebet. Spadones sunt surculi¬
qr fruge carentes ex ipã appella¬
tione quod sit inhabiles fructu ⁊
sterilitate affecti. Sagittam

Expanded text:
sit quibusdam pecoribus infestum,culo. Apud Graecos autem inventorem vitis Liberum appellant. Unet eum gentiles post mortem Deum esse voluerunt. Vitis dicta, quod vim habeat citius radicandi. Alii putant vites dictas, quod invicem se vittis innectant, vicinisque arboribus reptando religentur: est enim earum flexibilis, quae quasi brachiis quibusdam quidquid conprehenderint stringunt. Labrusca est vitis agrestis quae in terrae marginibus nascitur: unde et labrusca dicta, a labris et extremitatibus terrae. Codex dictus quasi caudex. Sic enim veteres et clodum pro claudo dicebant. Sarmentum a serendo id est quasi serimentum. Malleolus est novellus palmes innatus prioris anni flagello, cognominatusque ob similitudinem rei, quod in ea parte qua deciditur ex veteri sarmento prominens utrimque mallei speciem praebet. Spadones sunt surculi fruge carentes, ex ipsa appellatione, quod sint inhabiles fructu et sterilitate affecti. Sagittam
Abbreviated transcription (Latin):
are est aquarũ generalis
collectio. Om̃is enĩ cõgre¬
gatio aquarũ sme salse
sint suiedultes. abusiue maria¬
nũcupant᷑. iuxta illud. Et con¬
gregationes a quarum uocauit
maria. Proprie aut̃ mare appel¬
Equor aũt uocatũ qr equaliter
sursum est. Et ꝙͣuis a que fluctu¬
antes uelut montes eriganti
sedatis tempestatib rut̾sus ade¬
quantur. Altitudo enĩ diu̾sa est
indiscreta tñ dorsi eiꝰ equalitas
deo autem mare iutrementum
non capere cũ omĩa flumina et
omnes fontes recipiat. hec causa
est. Partĩ qd̾ influentes uudas
ipã eiꝰ magnitudo non sentiat.
denide quod amara aqua dulce
bes multũ aquatũ ad se trabant
qd̾ illas partĩ auferant uenuus¬
ꝑtim sol ex siccet. Postremũ quo
per occulta quedam terre foramina
ꝑcolate. et ad caput amniũ fontes¬
ꝑ reuolute recurrant. Mlaris autẽ
certum non esse colorem. sed pro
qualitate uentorũ mtari. Nlam
atrum: cap̃. xu. de Octea no¬

Expanded text:
 aquarum generalis collectio: omnis enim gatio, sive salse sint sive dulces, abusive dicitur mare, iuxta illud ‘et congregationes aquarum vocavit maria’; sed proprie mare di2. Aequor autem vocatum, quia aequaliter sursum est, et quamvis aquae fluctuantes velut montes erigantur, sedatis rursus tempestatibus adaequantur. Altitudo enim maris diversa est, indiscreta tamen dorsi ejus aequalitas. 3. Ideo autem mare incrementum non capere, cum omnia flumina, et omnes fontes recipiat, haec causa est: partim, quod influentes undas ipsa magnitudo ejus non sentiat; deinde quod amara aqua dulce bes multum aquarum ad se attrahantd illam partim venit auferant, partim sol exsiccet, postremum, quod per occulta quaedam terrae foramina percolatur, et ad caput amnium, fontesque revolutum recurrat. 4. Maris autem certum non esse colorem, sed pro qualitate ventorum mutari; 124 atrum. CAPUT XV. De oceano
Abbreviated transcription (Latin):
funalia autẽ greci scolaces dñt.
quod sint scolie hoc est mortis. hos
romam funes et funalia noiãbant.
funalia candelabra apud ueteres
extantes stimulos habuerunt ad¬
uncos. quibus funculi cera uel hu¬
iuscemodi alim̃to lũis obliti figebã¬
funalia dicebant᷑. lampas flamina
est in uertice lucens. dicta quod lã
diminutiuũ facula. lat̾na inde
uocata.quod lucẽ interiꝰ habeat
clausam. Fit enĩ ex uitro. recluso
intus lumine. ut uenti flatꝰ adi¬
re non possit. et ad p̃bendũ lumẽ
facile ubiq circũferat᷑. lucubrum
uocatum. quod luceat in umbra.
Est enĩ modicus ignis qui solet ex
tenui stupa cera q formari. Pira
est que in modum are. ex lignis
ostrui solet ut ardeat. Puon em̃
ignis dicit᷑. sed pira est ipã lignoꝵ
ꝯgeries. cũ nũdũ ardet. Rogus
est cũ ardere ceperit. bustum uͦ iã
exustũ uotat᷑. Farũ tu̾ris est ma¬
xima. quã greci ac latim in cõmũe.

Expanded text:
Funalia autem Graeci scolaces dicunt, Funalia autem Graeci scolaces dicunt, quod sint scoliae, hoc est intorti. Hos Romani funes et funalia nominabant. Funalia candelabra apud veteres extantes stimulos habuerunt obuncos, quibus funiculi cera vel huiuscemodi alimento luminis obliti figebafunalia dicebantur. Lampas flamma est in vertice lucens, dicta quod lambdiminutivum facula. Lanterna inde vocatur quod lucem interius habeat clausam. Fit enim ex vitro, recluso intus lumine ut venti flatus adire non possit, et ad praebendum lumen facile ubique circumferatur. Lucubrum vocatum quod luceat in umbra; est enim modicus ignis qui solet ex tenui stuppa ceraque formari. Pyra est quae in modum arae ex lignis construi solet ut ardeat; πῦρ enim ignis dicitur. Sed pyra est ipsa lignorum congeries quum nondum ardet; rogus est, quum ardere coeperit; bustum vero iam exustum vocatur. Farum turris est maxima, quam Graeci ac Latini in commune
Abbreviated transcription (Latin):
et ligno. antiqui appellaue¬
runt focum. Fos enĩ grece latine ig¬
nis est. Unde et iuxta philosophos qͣs¬
dam cuncta procreant᷑᷑. et reuera sũ
calore nichil nascit᷑. adeo ut de septẽ¬
trione dicatur. Sterili non quicqu
frigore gignit. Uarro autẽ focos ait
dictos. quod foueant ignes. Nlam ig¬
nis ip̃a flamina est. quicquid autẽ
ignẽ fouet focus uocatur. seu ara¬
sit siue quid alud in quo ignis fo¬
uetur. lucerna a licimo dicta est. Uñ
et breuis est. lu. et ꝑsiis. Dispoĩte
pinguẽ nebulã uomu̾e luc̾ne. Si
em̃ a luce diceret᷑ non staret u̾sus.
lucerne. Candelabrũ. a cãdelis dic¬
tum. qͣi candela forum. quod cande¬
lam ferat. Eerens ꝑ dĩuationem
a cera nomen babet. ex qua for̃tur.
bo cereus ignes. Subducta lute alt᷑a
lux t̾ sum. laciaria pendetia lu
mina. qͣi lucunaria. id est inaere lu¬
cencia. funalia dnr. que int̾ cerã
sunt. dicta a fumbus quos ante
usum papiri cera circundatos ha¬
buere maiores. bñ et funera dñr.

Expanded text:
. Focum antiqui appellarunt ignem; fos enim Graece, Latine ignis est, unde et juxta philosophos quosdam cuncta procreantur, et revera sine calore nihil nascitur: adeo ut de septentrione a poeta dicatur: Sterili non quidquam frigore gignant. Varro autem focos ait dictos, quod foveant ignes. Nam ignis ipsa flamma est. Quidquid autem ignem fovet, focus vocatur, sive ara, sive aliud, in quo ignis fovetur. Lucerna a lychno dicta est. Unde et brevis est lu, ut Persius: Dispositae pinguem nebulam vomuere lucernae. Si enim a luce diceretur, non staret versus. lucernae. Candelabrum a candelis dictum, quasi candelaforum, quod candelam ferat. Cereus per derivationem a cera nomen habet ex qua formatur. bo cereus ignis: nam subducta luce altera lux tibi sum. Lacunaria pendentia sunt lumina, quasi lucanaria, id est in aere lucentia. Funalia dicuntur quae intra ceram sunt, dicta a funibus quos ante usum papyri cera circumdatos habuere maiores; unde et funera dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Rieti nomen speciel ete¬
dedit. eo quod cum impetu
piger murũ. in modum
arietum pugnantium. ualide em̃
ac nodose arboris caput. ferro uesti¬
tur. ea qr suspensa fumb multorũ
manu ad murum impellitut. dem̃
retrorsum ducta. maiori impetu
destinatur. Sic q crebris utibus
concussum muri latus cedit. caua
dium est sacus paleis plenus. et
in eũ locum demissus quo aries
ꝑcutit. laxo em̃ sactorum sinu it¬
tus arietis illiuis mollitur. Duri¬
ora enĩ mollioribus facilius cedũt.¬
Plutei sunt crates corio crudo in¬
texte. que in oꝑe faciendo hosti obi¬
ciuntur. Musculus eumculo simi¬
lis fit. quo murus ꝑ fodit᷑. ex quo
et appellatur quasi murusculus:

Expanded text:
Arieti nomen species dedit, eo quod cum impetu impingit murum in modum arietum pugnantium. Validae enim ac nodosae arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus multorum manu ad murum impellitur; deinde retrorsum ducta majore impetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit, cavatdium est sain eum locum demissus quo aries percutit: laxo enim saccorum sinu, ictus arietis illisus mollitur; duriora enim mollioribus facilius ceduPlutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur; ex quo et appellatus, quasi murusculus
Abbreviated transcription (Latin):
non quas probitas morũ cõmendat.
Ideo aũt femine subi uiri potestate
cnsistunt. qr leuitate animi plerũq
decipiunt᷑. unde et equũ erat eas iri
auctoritate repͥmi. Proinde ueteres
uoluerunt feminas in nuptas quãuis
ꝑfecte etatis essent ꝓpt̾ ipã animi leui

Expanded text:
tiae aut formae non quas probitas morum commendat. tiae aut formae non quas probitas morum commendat. Ideo autem feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levi
Abbreviated transcription (Latin):
uias in diu̾sa tendentes: friuolum
est. cũ eo aiõ seꝑant᷑. ut rursum ad
stabilis. Prop̾e aũt fribola fictilia¬
de qua legit᷑ in genesi. et bñdixit eos¬
deus dicens. crescite et multiplitamĩ
Sedã caula adiutorii de qua ibi in
genesi dicit᷑. nõ est bonũ esse solum
hominem. faciamꝰ ei adiutoriũ simile
sibi: Tertia causa incontinẽcie. uñ
dicit apłs. ut qui se non cõtinet nubat.
In eligendo marito .iiii ͦ ͬ expectari solent
uirtus. genus. pulc̾tudo.sapiencia.
Ex hiis sapiencia potentior est. ad amo¬
ris effectum. Refert hec quatuor uir¬
gilius de enea. quod hiis dido ĩpulsa ẽ
in amorem eiꝰ. Pulc̾tudine quã lele
ore ferens. Uirtute quã forti pectore
et armis. Oratione. heu quib ille
bat. Genere credo equidẽ nec uana
fides genꝰ esse deorum. Item in eligẽ
da uxore .iiiiͦ ͬ res impellunt hominẽ
ad amorem. pulc̾tudo. genꝰ. diuicie.
mores: meliꝰ tamẽ si in ea mores

Expanded text:
viae in diversa tendentes. Frivolum viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad stabilis. Proprie autem frivola vocade qua legitur in Genesi: Et benedixit eis, dicens: Crescite, et multiplicamini ; secunda causa adjutorii, de qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile ; tertia causa incontinentiae; unde dicit Apostolus ut qui se non continet, nubat. 28. In eligendo marito quatuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore ferens Virtute: Quam forti pectore, et armis. Oratione: . . . . . Heu! bat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus eda uxore quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. Melius tamen si in ea mores
Abbreviated transcription (Latin):
Duoꝵ nit̾ se frm̃ uxores ianenices uoc̃ĩ
qͣi eandẽ ianuã terentes. uel ꝑ eandẽ
ianuam iter habentel. uiri soror galꝰ
appellat᷑. Sororis uir speciale nomẽ
ñ habet nec uxoris frater. Mat̾moniũ
est uixta nobiliũ cõuentio et conditio.
Comugiũ est legitimarũ ꝑsonarum
nit̾ se coeundi et̾ copulandi nuptie.
Conugiũ dictũ ꝙ cõĩcti sunt. ne a
iugo quo in nuptiis copulant᷑. ne resolu
aut seꝑari possunt. Conubiũ aũt
non est. fila patrem non lequunt᷑.
Imeneus dicit᷑. a quodã uneneo. qͥ
p̾mꝰ prosꝑe usus est nuptiis. uel
ginitatis est claustrum: Contuber¬
mũ ẽ. ad tempꝰ coeundi cõuentio.
Unde et thabernatulum. quod mͦ huc.
mͦ illuc p̾figit᷑. Repudium est quod
sub testimonio testium. uel presenti
uel absenti mictit᷑. Diuortiũ est
quotiens dissoluto mat̾monio alt̾
eorũ alteras nuptias sequit᷑. Diuor¬
tiũ aut̃ dictũ a flexu uiarũ. hoc est

Expanded text:
Duorum inter se fratrum uxores ianetrices vocantur, Duorum inter se fratrum uxores ianetrices vocantur, quasi eandem ianuam terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dictum quia coniuncti sunt, vel a iugo quo in nuptiis copulantur, ne resolvi aut separari possint. Conubium autnon est, filii patrem non sequuntur. Hymenaeus dicitur a quodam Hymenaeo, qui primus prospere usus est nuptiis, vel ginitatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Cuiꝰ contraria est iniuiba. hoc
est innupta. que adhuc uultũ suũ
non uelat. Uxores uocate. quasi
iuixiores: Illoris enĩ erat antiquitꝰ.
ut nubentes puelle simul uenirent
ad limen mariti. et postes anteꝙͣ
ingrederent᷑ ornarent la neis uitis.
et oleo ungerent. et inde uxores dicte.
quali unxiores. Que iõ uetabantur
limina calcare. quod illic ianue et cocãt
et separentur. Matrona est que iam
nuplit et dicta matrona. quali mat̾
aut̃ int̾ matronam et matrẽ. et ma
erunt. Matres familias qr iã ꝑ quãdã
iuris solempnitatẽ in familiam mariti
transierunt. Monogamꝰ dictꝰ qr uni
tiũ npsit. Mono enĩ apud grecos. unũ
mus et t̾gamꝰ a numero uxoꝵ uocatꝰ
quasi duabus uel t̾bus maritus.
tem cõiugis pͥmi adheserit. Nã que
alteri post mortem p̾oris uiri nupserĩt
sit. nec cirta consortium uiri cõiuga¬
lia iura custodiat. Frĩs uxor frat̾ssa
uocatur. Mariti frater leuir dicit᷑.

Expanded text:
est. Cuius contraria innuba, hoc est. Cuius contraria innuba, hoc est innupta, quae adhuc vultum suum non velat. Uxores vocatae, quasi unxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam ingrederentur, ornarent laneis vittis et oleo unguerent. Et inde uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic ianuae et coeant et separentur. Matrona est quae iam nupsit, et dicta matrona, quasi materautem inter matronam et matrem, et materunt: matresfamilias, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam mariti transierunt. Monogamus dictus, quia uni tantum nupsit. Μόνον enim apud Graecos unum autem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasi duabus, vel tribus maritus. tem coniugis primi adhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint,sit, nec circa consortium viri coniugalia iura custodiat. Fratris uxor fratrissa vocatur. Mariti frater levir dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
causa fornicationis et adulterii malũ
est. idcirco arrabo non est: Dicta aũt
arra. are pro qua datur. Est autẽ
arza non solum sponsio cõuigalis.
sed etiã et pro qualibet promissa re
petitores. a p̃cando. et petendo dicti᷑.
Pnuba dicta. eo qd̾ nubentib preest.
queq nnptam uro cõuĩgit. Ipã est
et param̃pha. Nam mnpha sponsa
in tupciis. et nmpha pro lauationil
officio. quod et ad nomen nubentis
alludit: Coniuges appellati propt̾
iugũ quod imponit᷑ mat̾monio cõiun¬
gendis. Iugo em̃ nubentes subici
solent propt̾ futurã concordiam. ne
separent᷑. Coningel aũt ueriꝰ appel¬
lantur. a pͥma dispensationis fide.
ꝙ̃uis adhuc int̾ eos ignoret᷑ cõiugalis
concubitꝰ. sicut maria ioseph
Comunx uocat᷑ int̾ quos nec fuerat
nec futurat erat carnis ulla cõmix
quibus tetigit᷑ celum : Uude et nup¬
tie dñr. quod ibi pͥmũ nubencium
capita uelent᷑. Obnube̾ enĩ cooꝑire

Expanded text:
causa fornicationis aut adulterii, malum causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arra non solum sponsio coniugalis, sed etiam pro qualibet promissa re,petitores, a procando et petendo dicti. Pronuba dicta, eo quod nubentibus praeest, quaeque nubentem viro coniungit. Ipsa est et paranympha. Nam nympha sponsa in nuptiis; et nympha pro lavationis officio, quod et ad nomen nubentis adluditur. Coniuges appellati propter iugum, quod inponitur matrimonio coniungendis. Iugo enim nubentes subici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Coniuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretconcubitus, sicut Maria Joseph njux vocatur, inter quos nec fuerat, nec futura erat carnis ulla commistquibus tegitur coelum. Unde, et nuptiae dicuntur, quod ibi primum nubentium capita velantur. Obnubere enim cooperire
Abbreviated transcription (Latin):
tas dũ se paulatim propaginũ
Eordinib dirimens usq ad u̾lti¬
mum gradũ subtrax̾i̾t et ꝓpinquitas
esse deserit eam rursus lex mat̾monii
iuĩculo repetit. et quodãmͦ reuocat
fugientem: Ideo autẽ usq ad sextum
gin̾s gradũ conlang̃tas constituta
est. ut sicut sex etatibus mũdi. gene¬
ratio homĩs et sta tꝰ funt᷑. ita ꝓpinqui¬
tas generis tot gradibus terminetur:
idiet̾is iir eiꝰ. Maritꝰ uero
etiã sine adiectione cõuigem sonat.
et amare maritꝰ qͣi mas Est enĩ no¬
men p̾me positionis. quod facit in di¬
minutionem masculus. in diriuatoẽ
maritꝰ: Sponlus a spondendo uocatꝰ.
Nam ante ulum tabularũ. mat̾monii
tationes sibi inuicẽ emittebant in qͥb
uirũ. a spondendo. et sponsam similit
Ceterũ ꝓp̾e sponde̾ uelle est. gͦ sponsꝰ
nõ qr promittit sed qr spondet. et
sponsores dat. Arrabo dicta. qͣiarra
bona. Quod em̃ dat᷑ pro ꝯingio bñ
datur. qr cõnigiũ bonũ est: Quod uͦ

Expanded text:
tas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse desierit, eam rursus lex matrimonii vinculo repetit, et quodam modo revocat fugientem. Ideo autem usque ad sextum generis gradum consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi generatio et hominis status finitur, ita propinquitas generis tot gradibus terminaretur. ieceris vir eius. Maritus vero etiam sine adiectione coniugem sonat; et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione mmaritus. 3. Sponsus a spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus virum, a spondendo, et sponsam similiter. Caeterum proprie SPONDERE velle est. Ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. 5. Arrabo dicta, quasi arrha bona. Quod enim datur pro conjugio, bene datur, quia coniugium bonum est. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
Atris mee fr̃ m̾ auũculus est.
ego illi sororis filiꝰ aut filia
Anũtuli mei pat̾. m̾ auũculꝰ
magnꝰ est. ego illi filii sororis filiꝰ aut
filia. Anũculinũ auus m̾ proauũculꝰ
est. ego illi filii nepos aut neptis. Auũ¬
culi mĩ proauus mͥ ab auũculꝰ est. illt
li neptis filiꝰ aut filia:
aes mee soror de mat̾teris¬

Expanded text:
 avunculus est, ego illi sororis filius, aut filia. Avunculi mei pater mihi avunculus magnus est, ego illi filii sororis filius, aut filia. Avunculi mei avus mihi proavunculus est, ego illi filii nepos, aut neptis. Avunculi mei proavus mihi abavunculus est, ego illi neptis filius, aut filia. . Matris meae soror
Abbreviated transcription (Latin):
in aquił feruentibus sentit᷑. lleq
alia res facilius accendit᷑. Nas¬
citur in insulis eoliis int̾ siciliã
et it aliam quas ardere dñt. In¬
uenitur et in aliis locis effossum.
hiuius genera quatuor. unũ quod
foditur. translucetq et uret. qͦ
solo ex omĩbus gm̾bus medici utũ¬
tur. Alterũ quod appellant glebã
usibus tantum fullonũ. familia.¬
re. Tercium liquor est usus eius
ad lanas suffiuidendas. qm̃ cando¬
rem molliciemq prestat. Quar¬
tum ad licima marime conficien¬
da aptum. Sulphuris tanta uis
est ut morbos cõmiciales depre¬
bendat. indore suo impositus igni¬
bus ardens. in calice uim. pruna¬
q subdita tircũ ferrens ex ardes¬
centibus reꝑcusso pallorem dirũ

Expanded text:
in aquis ferventibus sentitur, neque in aquis ferventibus sentitur, neque alia res facilius accenditur. Nascitur in insulis Aeoliis inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in aliis locis effossum. Huius genera quattuor. Vivum, quod foditur, translucetque et viret, quem solum ex omnibus generibus medici utuntur. Alterum, quod appellant glebam, usibus tantum fullonum familiare. Tertium liquor est; usus eius ad lanas suffiendas, quoniam candorem mollitiemque praestat. Quartum ad lychnia maxime conficienda aptum. Sulphuris tanta vis est ut morbos comitiales deprehendat nidore suo inpositus ignibus ardescens. In calice vini prunaque subdita circumferens exardescentis repercussu pallorem diru
Abbreviated transcription (Latin):
uocatum quidã ꝑ antifrasim
pritant. quod non sit mũdum.
Na omne locum mundũ est. uo¬
lut abria appellata quod ibi apri
uolucentur. uligo sordes limi uł
aque lunt. Sabulum leuissimũ
terre genus. Argilla ab argis uo¬
cata. apud quos p̾mũ erea uasa
fiebant. Creta ab insula crete¬
ubi melior est. Ereta cimolia cã¬
dida est a cimea it alie insula
dicta. quarum altera uestiuentoꝵ
preciosos colores emollit ⁊ ꝯfrica¬
tus sulphure quodam nitore exi
ipã candida appellata eo quod in¬
torem argento reddat. Terra sa¬
mia a samo insula dicta. gluti¬
nosa et candida. et lingue lens.
medicamentis et uastalis neces¬
saria. Pulius puteolanus in pa¬
teolauis it alie colligitꝰ᷑ collibus
opponitur q ad sustiuenda ma¬
eia fluctus q frangẽdos. Nam
mersus aquis protinꝰ lapis fit.
undisq cotidie fortior effectus.
in saxum uiutat᷑. sicut argilla
igne in lapidem uertitur. Sul¬
phut uocatum qr igne accendit᷑.
ur enĩ ignis est. Nam uis eius et

Expanded text:
catum quidam per antiphrasin putant, quod non sit mundum; nam omne lotum mundum est. Volutabra appellata quod ibi apri volutentur. Uligo sordes limi vel aquae sunt. Sabulum levissimum terrae genus. Argilla ab Argis vocata, apud quos primum ex ea vasa confecta sunt. Creta ab insula Cretubi melior est, nomen traxit. Creta Cimolia candida est: a Cimaea Italiae insula dicta, quarum altera vestimentorum pretiosos colores emolliens, contristatos sulphure, quodam nitore exhiipsa candida, appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia a Samo insula dicta, glutinosa et candida et linguae lenis, medicamentis et vasculis necessaria. Pulvis Puteolanus in Puteolanis Italiae colligitur collibus, opponiturque ad sustinenda maria fluctusque frangendos. Nam mersus aquis protinus lapis fit, undisque quotidieo fortior effectus in saxum mutatur; sicut argilla igne in lapidem vertitur. Sulpuro vocatum quia igne accenditur; πῦρ enim ignis est. Nam vis eius et
Abbreviated transcription (Latin):
la missum frangebant. et hoc erat
genus molendi. Adoreum tritia
genus quod idem uulgo semen dr̃.
Edor quondã appellatũ ab edendo
ꝗ eo p̾mo usi sunt homines. Siuie
qr in sacrificio ipĩus generis paĩs
ad aras offereba tur. Unde et ado¬
rea sacrificia dicuntur. Siligo
genꝰ t̾tici. a selecio dictum. Nam¬
in pane species ei p̃cipua est. Tri¬
mense triticum ideo nũcupa tum
quia sacũ post tres menses colli¬
gitur. Ilan ubi propter aquam
aliam ne causam matura satio
omissa est presidium ab hoc peti¬
tur. Aliqua grecum nomen est.
Alicasteum simile est. alice pon¬
dere et bonitate precipua. Ordeũ¬

Expanded text:
la missum frangebant; et hoc erat la missum frangebant; et hoc erat genus molendi. Adoreum tritici genus, quod idem vulgo semen dicitur. Ador quondam appellatum ab edendo, quia eo primo usi sunt homines, sive quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras offerebatur. Unde et adorea sacrificia dicuntur. Siligo genus tritici a selecin pane species ejus praecipua est. 8. Trimestre triticum ideo nuncupatum, quia satum post tres menses colligitur; nam ubi propter aquam, aliamve causam, matura satio omissa est, praesidium ab hoc petitur. 9. Alica, Graecum nomen est. Alicastrum simile est alicae, pondere et bonitate praecipuu
Abbreviated transcription (Latin):
aratio p̾ma cum ad huc durus ag̾
est. Satio dicta quasi seminacio
quali satorum actio. Serere autem
uocatum qr hoc sereno celo faciendũ
est non ꝑ mibres. hinc est et illud
dus. messis a metendo. id est a res¬
tidendo dicta. Seges autẽ de se¬
mine dicta quod iacimꝰ. siue a¬
uti frugibus in grocia¬
et habere segetes. translatis aliunde
seminibus. huiꝰ menuint ouidius
dicens. Prima ceres unco glebam
dimouit aratro. Primia dedit fru¬
ges alimẽta q uitia terris. frumẽ¬
ta sunt proprie que aristas babent
fruges autem reliqua. frumenta
aut̾ẽ uel fruges a frumendo hoc ẽ
auescendo dcẽ. Nam frum̃ dicit᷑ sũ¬
ma pars gule. Primicie proprie
sunt que frugibus precerpuntur.
Taticã uel ax̾tura dictũ quo puris¬
simum horreo condiatur. uel quia
granũ eius. cõmolit᷑ et teritur. far
dicit᷑ eo quod ab mitio frangeret᷑
apud antiquos enim molaꝵ usus
nũdum erat. sed frumentũ in ꝑi¬

Expanded text:
aratio prima, cum adhuc durus ager aratio prima, cum adhuc durus ager est. Satio dicta quasi seminis actio, quasi satorum actio. Serere autem vocatum, quia hoc sereno caelo faciendum est, non per imbres. Hinc est et illud dus. Messis a metendo, id est a recidendo, dicta. Seges autem de semine dicta quod iacimus, sioepit uti frugibus in Graeciaet habere segetes, translatis aliunde seminibus. Hujus meminit Ovidius dicens: Prima Ceres unco glebam dimovit aratro; Prima dedit fruges, alimentaque mitia terris. 2. Frumenta sunt proprie quae aristas habent; Fruges autem reliqua. Frumenta autem, vel fruges, a frumendo, hoc est, 312 a vescendo, dictae. Nam frumen dicitur summa pars gulae. 3. Primitiae proprie sunt quTriticum vel a tritura dictum, quo purissimum horreo condeatur, vel quia granum eius conmolitur et teritur. Far dicitur eo quod initio frangeretur; apud antiquos enim molarum usus nondum erat, sed frumentum in pi
Abbreviated transcription (Latin):
arare. Cultura agri .cins. aracio
int̾missio. incensi̾o. stipulatum.
stercoratio. octatio. ⁊uticatio. Ciuiᷤ
est incendium ꝑ quod ager in utilẽ
humorem exudat. Aradtio dicta q
de ere prius terre culturã exerçebãt
anteꝙͣ ferri fuisset usus reptus.
Duplex est autem aratio u̾nalis.
et autũnalis. Int̾missio est quia
alt̾is amnis uacuus ager utes
recipit. Stercoratio est̾ letaminis
asplio. Stercus autẽ uotatum uł
quia steritur in ag̾s uel quia ext̾¬
Ei oporteat quicquid sordidum
i ciuitate redundat. Siue quod
men uocat᷑ eo quod suo nutruiento
cum rustici satione facta bubis.
dmmissis grandes glebas cedunt
ac ligombus frangunt. Et dicta
occatio quasi obcecatio quod operi¬
at semina. Octare igit᷑ est operire
terna semina iutes et achores. Riũ¬
catio esta terra herbas uellere. Nã
rus terra est. Sulcus a sole uoca¬
tus quod proscissus solem tapiat.
beractum dictũ qua si uere actum
id est u̾no aratum. Proscissio est

Expanded text:
arare. Cultura agri cinis, aratio, arare. Cultura agri cinis, aratio, intermissio, incensio stipularum, stercoratio, occatio, runcatio. Cinis est incendium per quod ager inutilem humorem exudat. Aratio dicta quia de aere prius terrae culturam exercebant, antequam ferri fuisset usus repertus. Duplex est autem aratio: vernalis et autumnalis. Intermissio est, qua alternis annis vacuus ager vires recipit. Stercoratio est laetaminis adsparsio. Stercus autem vocatum vel quia sternitur in agris, vel quia extergi oporteat quod sordidum in civitate redundat sive, quod men vocatur, eo quod suo nutrimento cum rustici satione facta bubus dimissis grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt: et dicta occatio quasi obcaecatio, quod operiat semina. Occare igitur est operire terra semina, vites vel arbores. Runcatio est a terra herbas evellere; nam rus terra est. Sulcus a sole vocatus quod proscissus solem capiat. Vervactum dictum quasi vere actum, id est verno aratum. Proscissio est
Abbreviated transcription (Latin):
rũ scribẽ¬
di soler¬
ciam apd̾
grecos p¬
mus hesi¬
odus bo¬
etius hu¬
mais
studiis contulit. deinde democritꝰ
Magisus quoq cartagimẽsis in
ugnnti octo uolumimbus studium
agricolations conscripsit. Apud
terencius expolunt. mor uigiluis
laude carminũ ertulit nec minus
studium babuerunt post modum.
Cornelius celsus et uilis actitꝰ. e¬
milianꝰ siue colomella in signis
orator. qui totum corpus discipli
ne eiuldem complerus est. Pri¬
mũ ad aratrum boues iunxisse
ferunt quẽdam p̾uatũ hominẽ. et
fuliminatũ nomine homogyrum
Et hic questio est quo mͦ prima
ceres ferro in grecia u̾tere terrã
instituit. sed ferro qualicũq non
specialiter uomere aut aratro.
firmauit. eundem quidã saturnũ
putauerunt. ut maiorẽ illi no.¬
bilitatem faterent hoc nomine
quo splendide sonaret et dignita¬
tem tituli compararet.
uel uina magnolabore q̃¬
runtꝰ. ab incolendo uoca¬
ta. Diuicie enim antiquoꝵ in hns
duobus erant. bene pascere et bñ

Expanded text:
rum scribendi sollertiam apud Graecos primus Hesiodus Boeotius humanis studiis contulit; deinde Democritus. Mago quoque Carthaginiensis in viginti octo voluminibus studium agricolationis conscripsit. Apud Terentius expolivit, mox Virgilius laude carminum extulit. Nec minus studium habuerunt postmodum Cornelius Celsus, et Julius Atticus, Aemilianus, sive 309 Columella insignis orator, qui totum corpus ejusdem disciplinae complexus est. 2. Primum ferunt quendam privatum hominem et fulminatum, nomine Homogirum;Et hic quaestio est quomodo prima Ceres ferro in Graecia vertere terram instituit, sed ferro qualicumque, non specialiter vomere aut aratro. firmavit. Eundem quidam Saturnum putaverunt ut maiorem illi nobilitatem facerent hoc nomine, quo splendide sonaret et dignitatem tituli conpararet. vel vina magno labore quaeruntur, ab incolendo vocata. Divitiae enim antiquorum in his duobus erant, bene pascere et bene
Abbreviated transcription (Latin):
spicasius fructibus exuatur. aut¬
a uestigiis proceratur. Stipule st̃
folia seu uagine quibus culmus am¬
bitur atq fultit᷑. Ne pondere fru¬
gis curuetur que ambiunt culmẽ.
Et dicta stipula quasi usta et qͣsi
ustipula. Scipula dicta ab usto.
collecta enĩ messe uritur propter
culturam agri. Item stipula uel
quia pars enis urit᷑. pars interdũ
ꝑro palea preciditur.palea a qui¬
busdam uocari dicit᷑ quod palea
uentiletur. ut frumenta purgẽt᷑.
Gentiles autẽ paleam a quadã
pale frugum inuent̾te nomina¬
uerunt quã cererem esse uolunt.
tanto est frigida ut obrutas n¬
ues fluere non sinat. adeo cali¬
Da ut maturescere poma cõpellat.

Expanded text:
spica suis fructibus exuatur autspica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteratur. Stipulae sunt foliae seu vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum: et dicta stipula quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula vel quia pars eius uritur, pars interdum pro palea praeciditur. Palea a quibusdam vocari dicitur quod pala ventiletur ut frumenta purgentur. Gentiles autem paleam a quadam Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse volunt. tantum est frigida ut obrutas nives fluere non sinat, adeo calida ut maturescere poma conpellat.
Abbreviated transcription (Latin):
no seminat᷑ et celerit᷑ colligit᷑.
Scindula a diuisione uocata.
Duplor est em̃ scindit᷑ q id est
dundit᷑. Tentenũ appellatũ eo
quod in pleris q locis iactus seĩs¬
eius intrementum frugis centesimũ
renascatur. Hinc et milium a mul¬
titudine fructus uocatum. Paniciũ
dictum quod multis in regionibus
ex eo panis uice homines sustentent᷑.
quali pane uiciũ. Pistum a pastu.
Si samũ grecũ nomen. fairago a
farre dicta. est enĩ herba hordeacea
ad but uiridis nec dumgranis ad
maturitatem turgentibus. Spicã
de maturis frugibus abusie diciꝰ.
Nam proprie spica est dũ ꝑ culmmi
folliculum id est extremum tumorẽ.
auiste adhuc tenues in modum spi¬
culi eminent. Arista appellata qd̾
prius ipã arescat. Culmꝰ est ipse
calamus. spice quia radicibus nas¬
citur et dictus culmꝰ qͣi calamus.
Folliculus est teca frumenti in qua
granum seruatur interiꝰ. Hec suꝑ
Ipicam uallo in structa nnumimen
p̃tendit. ne auiũ minorũ morsib

Expanded text:
ligitur. Scandula a divisione vocata; duplex est enim scanditurque, id est dividitur. Centenum appellatum eo quod in plerisque locis iactus seminieius in incrementum frugis centesimum renascatur. Hinc et milium a multitudine fructus vocatum. Panicium dictum quod multis in regionibus ex eo panis vice homines sustententur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de maturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est extremum tumorem, aristae adhuc tenues in modum spiculi eminent. Arista appellata quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae qui a radicibus nascitur: et dictus culmus quasi calamus. Folliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus
Abbreviated transcription (Latin):
spica euis ser ordines habet qd̾
quidã canterinũ appellant. quĩ
animalia melius ꝙ̃ triticũ pas¬
cit. Et homnes salubrius quã
quod duos ordines babeat. hc̃ ple¬

Expanded text:
spica ejus sex ordines habeat, quod quidam cantherinum appellant, quoniam animalia melius quam triticum pascit, et homines salubrius quam quod duos ordines habet hoc ple
Abbreviated transcription (Latin):
cum solis obicit᷑ radus. Est aũt
mobilis et incerta et ex solis ciraiu¬
tu. et ex motu uentorũ. Nauiqz
quociens mouet᷑ ni sole nobis cũ
moneri uidet᷑. qr ubi quoq loco ra¬
anferimus. Sic et ingredi umbra¬
nobiscum. et gestus mõs uidetu
ĩmitari. lur ipã substancia lum̃e

Expanded text:
cum solis obicimur radiis. Est autem cum solis obicimur radiis. Est autem mobilis et incerta, et ex solis circuitu et ex motu ventorum. Namque quotiens movetur in sole, nobiscum movere videtur; quia ubi quoque loco a raauferimus. Sic et ingredi nobiscum umbra et gestus nostros videtur imitari. Lux, ipsa substantia; lumen,
Abbreviated transcription (Latin):
urit. Pir enĩ ignis. urere en̾im
et ad frigus et ad solem ꝑtinet.
llam uno sermone duo diuersa
significantur. pro eo quod unum
effectum hñt. Similis enĩ uis est
et caloris et frigoris. Unde et
utraq saxa rũpunt. Ilam calor
Item frigus urit. ut est. aut bo
Ros grecum est. quod illi drosor
dñt. Alni putant rorem dictum
qr rarus est. et non spissus ut
pluuia. Nebula inde dicta unde
et nubila. ab obnubendo scilicet
Inde nubilum inde mues. Nebule
autem ima petunt cũ lerenitas
est. summa cum nubilũ. Caligo
umbra est. de pissitudine acrit
effecta. Et dicta caligo quod ma¬
xime aeris calore gignatur. Te¬
nebre dñr. quod teneant umibras.
Nichil autẽ sunt tenebre sed ipã
lucis ab sencia tenebre dñr. Sicut
silenciũ non aliqua res est. sed u̾
sonus no est silentiũ dicit᷑. Sic et¬
te nebre non aliquid sunt. sed ubi
lux non est tenebre dñr. Umbra est.
aer carens sole. Dicta aũt qd̾ fiat

Expanded text:
urit; πῦρ enim ignis. Urere enim urit; πῦρ enim ignis. Urere enim et ad frigus et ad solem pertinet; nam uno sermone duo diversa significantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est et caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpunt. Nam calor Item frigus urit, ut est Virg. GRos Graecum est, quod illi δρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt cum serenitas est; summa, cum nubilum. Caligo umbra est de spissitudine aeris effecta. Et dicta caligo quod maxime aeris calore gignatur. Tenebrae dicuntur quod teneant umbras. Nihil autem sunt tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; sic tenebrae non aliquid sunt, sed ubi lux non est, tenebrae dicuntur. Umbra est aer carens solem. Dicta autem quod fiat
Abbreviated transcription (Latin):
lla scuntur em̃ de terre et maris
anbelitu. Que cum alciꝰ eleuate
fuerint aut solis calore resolute
aut in uencoꝵ comp̃sse stillantur.
in terris. Nuubus est densitis nu¬
bis in tempesta et obscura. et ñ
m̃bus a nube. Sunt autẽ nimbi
repentine et p̃cipites pluuie. Ilã
pluuias uotamꝰ lentas et inges.
quasi fluentes uel quasi fluuias.
Imbres autẽ et ad nubes et ad plu¬
nias ꝑtinent. dicti greco uocabulo
quod terzam inhobtiant ad germi¬
atq anima nascunt᷑ et m̾bri. Est
enĩ nomen gretun. Grando appel¬
lata. quod forma eiꝰ granorũ hẽat¬
similitudinem. Hec autẽ uentoꝵ
rigore duratut in nube. ac solida¬
tur in mueni. ⁊upto q aere soluit᷑.
lix a nube unde uenit. Et glacies
a gelu et aqua. quasi gelaqͥuies
quod stringat᷑ tellus. Ge. quippe
terra dicitur. Tunc aũt maiori
gelu stringitur terra cũ fuerit
nor serena. Priina est matuti¬
ni temporis frigus. quod inde pru¬
ma nomen accẽpit. qr sicut ignis

Expanded text:
Nascuntur enim de terrae et maris Nascuntur enim de terrae et maris anhelitu, quae cum altius elevatae fuerint, aut solis calore resolutae, aut vie ventorum compressae stillantur in terris. 3. Nimbus est densitas nubis intempesta, et obscura, et inde nimbus a nube. Sunt autem nimbi repentinae et praecipites pluviae; nam pluvias vocamus lentas, et juges, quasi fluvias, vel quasi fluentes. 4. Imbres autem, et ad nubes, et ad pluvias pertinent, dicti a Graeco vocabulo, quod terram inebrient ad germiatque anima nascuntur et imbri. Est autem nomen Graecum. Grando appellata quod forma eius granorum similitudinem habeat. Haec autem ventorum rigore durantur in nube, ac solidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. Nix a nube, unde venit; et glacies a gelu et aqua, quasi gelaquies, quod eo stringatur tellus. Ge quippe terra digelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. 8. Pruina, est matutini temporis frigus; quod inde pruina nomen accepit quia sicut ignis
Abbreviated transcription (Latin):
fulmen. ittus celestis i acłi
Ia feriendo dicti. Fulgere c
ferie est. atq ꝑcutere.fulmina
autem collisa nubila faciunt. Nã
omĩum reꝵ collisio ignẽ creat. ut
in lapidibus ceruinius. uel in ac̾ctu
rotarũ. uel in siluis arborũ. Simi¬
li mõ ni nubibus ignis. Unde et
prius nubila sunt᷑. Deinde ignis.
Ex uento autem et igne fulmina
in nubibus fieri et mͦ pulsu uẽto¬
rũ emitti. Ideo aũt fulmuns ignẽ
uim habere maiorem ad penetran¬
dum. quia subtiliorib elementis
est. Tria sunt aũt eiꝰ nomina.
fulgut. fulgor. et fulmen. fulgur
qr tangit. fulgor qr incendit et u¬
rit. fulmen qr findit. Ideo et cum
carnati arcus. Iris huit
quasi a eris .i. quod ꝑ aera ad t̾ras
descendat. Hic autẽ a sole resplẽ¬
det dñ caue nubes ex adu̾ so radiũ
solis accipiunt. et arcus speciem
fingunt cui uatios calores illa dat
res qr aqua tenuis. aer lucidus.
et nubes caliginantes irradiata.
ista uarios dant colores. Pluuie
dicte. eo ꝙ fluant. quasi fluuie.

Expanded text:
fulmen, ictus coelestis jaculi, a feriendo dicti; fulgere enim ferire est, ac percutere. Fulmina autem collisa nubila faciunt; nam omnium rerum collisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, vel in silvis arborum. Simili modo in nubibus ignis; unde et prius nubila sunt, deinde ignes. 2. Ex vento autem et igne fulmina certum est in nubibus fieri, et impulsu ventorum emitti; ideo autem fulminis ignem vim habere majorem ad penetrandum, quia subtilioribus elementisest. Tria sunt autem ejus nomina, fulgur, fulgor, et fulmen. Fulgur, quia tangit; fulgor, quia incendit et urit; fulmen, quia findit; ideo et cum curvati arcus. Iris huic quasi aeris, id est, quod per aerem ad terras descendit. 115 Hic autem a sole resplendet, dum cavae nubes ex adverso radium solis accipiunt, et arcus speciem fingunt, cui varios colores illa dat res, quia aqua tenuis, aer lucidus, et nubes caligans irradiata, ista varios creant colores. 2. Pluviae dictae, quod fluant, quasi fluviae.
Abbreviated transcription (Latin):
quĩtus de auctorib¬
gentis hebraice p̾mus
omium diuinas leges
¶sacris literis expliciunt
Phoeonous rex gretis p̾mꝰ leges iudicia q
ꝯstituit: Mercurius t̾mesgistꝰ p̾mꝰ leges
demonis uira ex apollinis auctoritate
confĩeit: Numa p̃cipiliꝰ q̃ romulo suctessit
in regno p̾mꝰ leges romanis edidit: Deñ
cũ populus seditiosos magistratꝰ ferre
non posset. decẽ uiros legibus scribendis
creauit. qui leges ex libris solonis in latinũ
sermonum translatas .xii. tabułis expo¬
suerunt: fuerunt aut̃ hii: Apius. clau¬
dius. gemiciꝰ. ueterius. Iulius. manilis.
sulpitius. sextius. euracius. romelius Posti¬
miꝰ hni .x. uiri legum consc̾bendarum
electi sunt: leges aut̃ redige̾ in libris
p̾mus ꝯsul põpeuis instituere uoluit: sed
non ꝑseuera uit obtrecta tor ũ metu

Expanded text:
uratur. De auctoribgentis Hebraeaeo primus omnium divinas leges sacris litteris explicavit. Phoroneus rex Graecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primus leges demoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, primus leges Romanis edidit. Deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, decem viros legibus scribendis decrevit, qui leges ex libris Solonis in latinum sermonem translatas, de XII tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi, Apius Claudius, Genutius, Veterius, Iulius, Manilius, Sulpitius, Sextius, Curatius, Romelius, Postumius. Hi decem viri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris, primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum me
Abbreviated transcription (Latin):
qr resurrexit: Aquila propt̾ quod post
resurrectionem ad astua remeauit:
Nec mitum si uilib significationib
figuret᷑ qui usq ad nrãt passionini
sen carnis ꝯtumelias descendisse cos¬
noscitur: Qui dum sit dei patris coet̾nꝰ
ante scła filius. postꝙͣ uenit plenitudo
temporis propt᷑ salutem uram̃ formaii
sermt actepit. et factus est filius dei filiꝰ
homims. Inde quedam de illo m scptu¬
retentut  a cõm em̃ formã dei de ipõ
dixit. ego et pat̾ unũ sumus. scdm̃ for¬
maui secui. qm̃ pater miior me est.
Homines aũt minꝰ intelligentes quid
proptͥ quid dicat. ea que propt᷑ formã
socni dicta sunt uolunt tͥnsferre ad

Expanded text:
quia resurrexit; Aquila, propter quod post quia resurrexit; Aquila, propter quod post resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam venit plenitudo temporis, propter salutem nostram formam servi accepit, et factus est Filius Dei hominis filius. Unde et quaedam de illo in Scriptureferantur. Secundum formam Dei de se ipso dixit, Ego et Pater unum sumus; secundum formam servi, Pater major me est. Homines autem minus intelligentes quid pro quid dicatur, ea quae propter formam servi dicta sunt, volunt t
Abbreviated transcription (Latin):
est. propha.q futura reuelauit: Sacer¬
dos ꝙr pro nobis se hostiam obstulit
Pastor qr custos. Magister qr ostẽsor.
Si quidem et de alus inferioribe rebus
nominum spẽs ad se trahit xpc̃. ut faci¬
lius intelligatur : Dicit᷑ eñ panis qr
caro. uitis qr sanguine ipĩꝰ redempti
sumus. flos qr electus. uia qr ꝑ ipm̃ ad
diniir: Mlons qr fortis. Petra quia
firmitas est credentium ⁊ lapis angu¬
cisione et p̾putio uenientes. ni unam
fabritam eccłie iũgit. uel quod paceni
in se angelis et homĩb facit. Lapis offẽ¬
sionis. qr ueniens humilis offenderunt
in eum increduli homines. et factus est
est. uel qr suꝑcum catholita eccłia
ꝯstructa est Nam et xp̃c agnus pro
innocencia. et ouis propter pacienciam.
et aries propt̾ principatum. et hedus
proptᷤ similitudinem carins peccati. et
uitulus pro eo quod nobis ĩmolatꝰ est
et leo pro fortitudine et regno. et serpẽ
pro morte et sapiençia: Idem et u̾mis

Expanded text:
eta, quod futura revelavit; sacerdos, quod pro nobis hostiam se obtulit; pastor, quia custos est; magister, quia ostensor; Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intelligatur. Dicitur autem panis, quia caro; vitis, quia ex sanguine ipsius redempti sumus; flos, quia electus; via, quia per ipsum ad redimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. Lapis angucisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus est est, vel quia super eum catholica Ecclesia constructa est. Nam et Christus Agnus pro innocentia; et Ovis propter patientiam; et Aries propter principatum; et Haedus propter similitudinem carnis peccati; et Vitulus pro eo quod pro nobis est immolatus; et Leo pro regno et fortitudine; et Serpens pro morte et sapientia; idem et Vermis,
Abbreviated transcription (Latin):
onnã condidit siue iussit. ueritas quia
non fallit sed t̾buit quod promisit ⁊ uita
litudinem patris: Ifigura est qr susti¬
piens formam serui. operum uirtutũ¬
q similitudine patris inse imagnnẽ
atq ĩmensam magnitudinẽ designauit:
manus dei est. qr onniã ꝑ ipm̃ facta sũt:
hincet dextera propter effectum operis
totius creature que ꝑ ipm̃ formata est:
Drachium qr ab ipõ onnã ꝯtinentit᷑:
uirtus pio eo quod omnem ptãtem prĩs
nisemet ipõ habeat. et omnẽ celi terre¬
q creaturã gubernat. ꝯtieat atq
regat: Sapiencia pro eo ꝙ ipẽ reuelet
nusteria scientie et archana sapientie:
Sed tamẽ cum sit pr̃ et spc̃ sauctus
sapiencia. et uirtus et lumen et lux
proprie .t.amen hiis nomĩbe filius nũcu¬
patur. Splendor autem appellatur.
propt̾ quod manifestat: lumen qz illu¬
minat. lux qr ad ueritatem cõtẽplandã.
cordis oculos reserat. Sol qr illuminat
Oriens qr luminis fons et illustrator

Expanded text:
omnia Pater condidit sive jussit; veritas, quia omnia Pater condidit sive jussit; veritas, quia non fallit, sed tribuit quod promisit; vita, luce procedit. Figura est quia, suscipiens formam serui, operum uirtutumque similitudinem Patris in se imaginem atque inmManus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Brachium, quia ab ipso omnia continentur. Virtus, pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat, et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. Sed tamen cum sit Pater et Spiritus sanctus sapientia et virtus et lumen et lux, proprie tamen his nominibus Filius nuncupatur. Splendor autem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia inluminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordis oculos reserat. Sol, quia inluminator. Oriens, quia luminis fons et inlustrator
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ scd̾m susceptionẽ honiłis.
in qua ꝑ adoptionem grẽ frẽs hrẽ
homousyon patri ab unitate substan¬
ne. appellatur: Substantia enm
uel essencia. grece usya dicitur. homo¬
bnũ. utrumq igit ᷑ ꝯuinctum sonat
in scĩs literis non inueniat᷑. in asser¬
tione tamen totius t̾mtatis defendit
qr datur ratio unde recte dici ostendat᷑
sicut et pater in illis libris nusꝙͣ inge¬
intus legitꝰ᷑ sed tamen dicendus esse
acq cred̾endus ñ dubit atur : homo¬
usꝑon similis subst antie. qr qualis
deus. talis est et imago eiꝰ. Inuisibi¬
Principium eo quod ab ipõ sut omĩa
et qr ante eũ nichil. Et mis qr dignatꝰ
ipẽ susciꝑe. uel quia quicquid agimus
ultra quod queramꝰ non habenus Os
dei est. qr uerbum dei est. Nam situt
ꝓ uerb̾ q̃ ꝑ linguam fiint sepe dicimus
illa et ila liugna. ita et prodei ũbo
os pomit᷑. quia mos est ut ore u̾ba formẽt᷑:
Uerbũ autem ideo dicit᷑. qr pater ꝑ eum

Expanded text:
genitus, per susceptionem hominis, genitus, per susceptionem hominis, in qua per adoptionem gratiae habere fogenitus. Homousion Patri ab unitate substantiae appellatur, substantia enim vel essentia Graece usia dicitur. Omoynum, utrumque enim conjunctum sonat in sanctis litteris non inveniatur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. Homoeusion, similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago eius. InvisibiPrincipium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante ei; vel quia quidquid agimus, venerimus, ultra, quod quaeramus, non habemus. Os Dei est, quia verbum est ejus. Nam sicut pro verbis quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa vel illa lingua: ita pro Dei verbo ponitur os, quia mos est ut ore verba formentur. Verbum autem ideo dicitur, quia per eum