comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prie nuncupat᷑ uocabulo caritatis. cum sit & pat̾ & filiꝰ
uniu̾salit̾ caritas. S d̾i u̾bum. idest unigenitꝰ dĩ filius.
aꝑte dictum ẽ di sapientia ore apłico. ubi ait. xp̃m d̾i
uirtutem & dĩ sapientiam. Sp̃c autem sc̾s ubi sit dict᷑
caritas: inuenimus sidiligent̾ iohannis apłi scrutem
eloquium. Qͥ cum dixissae dilectissimi diligamꝰ inuicen.
qr dilectio ex dõ ẽ: secutus adiunxit. & omis qui diligũ

Expanded text:
prie nuncupatur vocabulo charitatis, cum sit et Pater et Filius prie nuncupatur vocabulo charitatis, cum sit et Pater et Filius universaliter charitas. Sed Dei Verbum, id est unigenitus Dei Filius aperte dictus est Dei sapientia ore apostolico, ubi ait: Christum Dei virtutem et Dei sapientiam; Spiritus autem sanctus, ubi sit dictus charitas, invenimus si diligenter Joannis apostoli scrutemur eloquium. Qui cum dixisset: Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex
Abbreviated transcription (Latin):
lex penda & propħȩ. Hic utiq propͥe lex appellata ẽ
de monte syna. P ropħarum autem nomine. &̃ psalmi
significati sunt. & tamen alio loco ipse saluator. opor¬
tebat inquit impleri omnia quȩ scripta sunt in lege
& propħis & psalmis de me. Hic rursum ꝓpħarũ nom
exceptis psalmis intelligi uoluit. Dicit᷑ gͦ lex umu̾sal¬
ter cum propħis &e psalmis: dicitur & proprie que ꝑ
moysen data ẽ. Item dicuntur communit̾ prophe
simul cum psalmis: dicuntur & proprie pret̾ psal¬
mos. Et multis aliis exemplis doceri pot̾. multare¬
rum uocabula & uniu̾salit̾ poni. & propͥe quib dã
reb ad hiberi. nisi in reaꝑta uitanda sit longitudo
sermonis. Hoc idõ dixi. ne quisꝗͣ propterea nos in conue¬
nient̾ existim & caritatem appellare sp̃m sc̃m. quia &
d̾s pat̾. c& ds filius pot̾ caritas nuncupari. Sicut gͦ uni
cum d̃i u̾bum proprie uocamus nomine sapientiȩ. cũ

Expanded text:
lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dicitur proprie quae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconuenienter existimet caritatem appellare spiritum sanctum, quia et deus pater et deus filius potest caritcum Dei Verbum proprie vocamus nomine Sapientiae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
iam existenti. & ñdum habenti: s quicqͥd unigenito
u̾bo dedit. gignendo dedit. Si gͦ eum genuit. ut cẽ de
inseparabilis trinitatis ista distinctio. Hinc enĩ fac¬
tum ẽ ut ꝓprie di uerbum. &̃ dĩ sapientia diceret᷑. cũ
trium caritas nuncupat᷑ ẽ. quid aptiꝰ ꝗͣ ut hoc sit sp̃e¬
sit aliud substantia & aliud caritas. s ipsa caritas sit sub¬
ue in filio. siue in sp̃i sc̃o Ec camen proprie sp̃c sc̃s
caritas nuncupetur. sic̃ legis nomine aliquando simul
omĩa ueteris instrumti sc̃arum scripturar᷑ significat᷑
eloquia. Nam ex ꝓpħa isaia testimoniũ ponens apłs
uͥait. in aliis linguis. & in aliis labiis loquor popło
huic: p̾misit tamen in lege scriptum ẽ. Et ipse añs
in lege inquit scriptum ẽ: quia oderunt me gratis.
cum hoc legatur in psalmo. Aliqͣn autẽ ꝓprie uocat᷑
lex quȩ data ẽ ꝑ moysen. scđ̾m quod dictum ẽ. lex ae
propħe usq ad iohannem. & in his duob p̾ceptis tota

Expanded text:
am existenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de inseparabilis ista Trinitatis distinctio. Hinc enim factum est, ut proprie Dei Verbum etiam Dei sapientia diceretur, cum trium caritas nuncupanda est, quid aptius, quam ut hoc sit spsit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit carue in patre siuecharitas nuncupetur. 30. Sicut Legis nomine aliquando simul omnia veteris Instrumenti sanctarum scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen, secundum quod dictum est, Lex et prophetae usque ad-Iohannem, et: in his duobus praeceptis tota
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illi omne quod loquit᷑: cum ipsum pat̾ unice loquit᷑.
Et magna illius u̾bi potentia ẽ. non posse m̃tiri: quia ẽ¬
non potest illic. est & non. S est est: & non non. Ait
enim. Hec u̾bum dicendum ẽ: quod uerum ñ ẽ. Si ita
libens assentior. quid cum uerũ ẽ u̾bum ur̃m. & idõ
recte u̾bum uocaturꝰ Numquid sic̃ dici pot̾. uel
uisio de uisione. uł scientia de scientia: ita dici pot̾¬

Expanded text:
illi est omne quod loquitur, cum ipsum Pater unice loquitur: illi est omne quod loquitur, cum ipsum Pater unice loquitur: et magna illius Verbi potentia est, non posse mentiri; quia non potest esse illic Est et non , sed Est, est; Non, non. At enim nec verbum dicendum est, quod verum non est. Si ita, libens assentior. Quid, cum verum est verbum nostrum, et ideo recte verbum vocatur, numquid sicut dici potest vel visio de visione,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in ipsis reb de quib loquimur: non in u̾bo nis
uera sunt. quia u̾bum uerum non ẽ. nisi qͦd de re quȩ
scitur gignitur. falsum ẽgͦ isto mͦ u̾bum nr̃m: non
cum m̃timur. s cum fallimur. Cum autẽ dubitamꝰ.
nondum ẽ u̾bum dere dequa dubitamꝰ: s de ipsa du¬
bitatione u̾bum ẽ. Quamuis enim ñ nouerimꝰ anue¬
Erum sit unde dubitamus: tam̃ dubitare nos nouimꝰ.
Ac ꝑ hoc cum hoc dicimus uerũ uerbum ẽ: qm quod
nouimus dicimꝰ. Quicqͥd &̃ mentiri possumꝰ. quod
cũ facimꝰ utiq uolentes & scientes. falsum u̾bum ha¬
bemꝰ ubi uerum u̾bũ ẽ mentiri nos: hoc enĩ scimus.
Et cum m̃titos nos ẽẽ confitemur: uerũ dicimꝰ: quod
scimꝰ enim dicimus. Scimꝰ namq nos ẽẽ iñtitos. Uer¬
bum autem illud quod ẽ ds. & potentius ẽ nob̾: hoc
non potest. Non enim pot̾ facere quicꝗͣ: nisi quod
uiderit patrẽ facientẽ. Et non a se ipso loquit᷑. s apatre

Expanded text:
ipsis rebus de quibus loquimur, non in verbo nostro vera sunt; quia verbum verum non est, nisi quod de re quae scitur, gignitur. Falsum est ergo isto modo verbum nostrum, non cum mentimur, sed cum fallimur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per hoc cum hoc dicimus, verum verbum est; quoniam quod novimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confitemur, verum dicimus: quod scimus enim dicimus; scimus namque nos esse mentitos. Verbum autem illud quod est Deus et potentius est nobis, hoc non potest. Non enim potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: et non a se ipso loquitur, sed a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
s aqua ꝗͣ dabo ei fiet in eo fons aquȩ salientis in uitam
ȩt̾nã. Qͥagͦ hec aqua uiua sic̃ euangłista exposuit. sp̃c
donũ dĩ ⁊⁊ quis ẽ qͥ dic̃ tͥ damͥ bib̾e: tu forsitan petisses ab
eo. & dedissa tͥ aquã uiuã. Hã qͦd ibi ait. flumina de
uentre eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ: hoc isto loco fi&e inqͥt in¬
eo fons aquȩ salientis in uitam ȩt̾nã. Paulꝰ qͦ apłs

Expanded text:
sed aqua, quam dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua uiua, sicut euangelista exposuit, spiridonum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam uiuaventre ejus fluent aquae vivae; hoc isto loco, Fiet in eo, inquit, fons aquae salientis in vitam aeternam. 34. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
maximeq dicendum ẽ: Quid itaq quia non hoc ẽ
nob eẽ quod nosse : Multa quippe nouimus. quȩ ꝑ
memoriam quodam mͦ uiuunt: ita & obliuione qͦdam
mͦ moriuntur. Atq idõ cum illa iam non sint in noti¬
cia nr̃a: nos tamen sumus. Et cum scientia nr̃a animo
lapsa ꝑierit a nob̾: nos tamen uiuimus. Illa tam̃ &̃¬
quȩ ita sciuntur. ut nunꝗͣ excidere possint. qm̾ p̾scntia
sunt. & ad ipsius animi naturam ꝑtinent. ut est illud
quod nos uiuere scimus. Mance enim hoc ꝗͣdu animꝰ
mance. & quia semꝑ manet animꝰ. & hoc semꝑ manat
Idgͦ & siqua reꝑiuntur similia. in quib imago dĩ po

Expanded text:
maximeque dicendum est? Quid ita? quia non hoc est nobis esse, quod est nosse. Multa quippe novimus quae per memoriam quodam modo vivunt, ita et oblivione quodam modo moriuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia nostra animo lapsa perierit a nobis, nos tamen vivimus. 25. Illa etiam quae ita sciuntur, ut nunquam excidere possint, quoniam praesentia sunt, et ad ipsius animi naturam pertinent, ut est illud quod nos vivere scimus manet enim hoc quamdiu animus manet, et quia semper manet animus, et hoc semper manet: id ergo et si qua reperiuntur si
Abbreviated transcription (Latin):
se. Proinde tamꝗͣ seipsum dicens pat̾: genuit u̾bum
sibi ȩquale ꝑomnia. Non enim seipsum integre ꝑfec¬
teq dixiss&: si aliquid minus aut ampliꝰ eẽt in eiꝰ u̾bo.
ꝗͣ in ipso. ubi sumine illud agnoscit᷑. est est. non non
Et ido u̾bum hoc uere u̾itas ẽ: qm̃ quicqͥd ẽ in ea
scientia de qua ẽ genitum. & in ipso ẽ. quod autẽ in ea

Expanded text:
se. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum se. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in ipso. Ibi summe illud agnoscitur, Est, est; Non, non . Et ideo Verbum hoc vere veritas est: quoniam quidquid est in ea scientia de qua genitum est, et in ipso est; quod a
Abbreviated transcription (Latin):
saꝑe. aliud eẽ s qͦd ẽ saꝑe. hoc ẽ & eẽ. sic̃ insuꝑiorib li¬
bris sepe iam diximus. Nr̃a uͦ saientia in reb plurib
propt̾ea & amissibilis ẽ &e receptibilis: quia non hoc est
nra scientia illi scientiȩ d̾i. sic & nr̃m u̾bum qͦd nascit᷑
de nr̃a scientia dissimile ẽ illi u̾bo dĩ qͦd natum ẽ de pa¬
stris essentia. Cale ẽ autem acsi dicerem depatris
scientia. ꝯ sicur de patris sapientia. uł qͦd ẽ expressiꝰ
de patre scientia. depatre sapientia. De similicudine &¬
exbũ gͦ di patris substantialis & coet̾ni .xiii.¬
Cunigenitus filius. ꝑ omĩa patri sunilis & cqͣlis.
ds̃ de dõ. lumen delumine. sapientia de sapientia. essen¬
tia de essentia. ẽ hoc omnino quod pat̾. non tamen pa¬
ter. quia iste filiꝰ ille pat̾. Ac ꝑ hoc nouit omĩa quȩ no¬
uit pater: s ei nosse de patre ẽ. sic̃ eẽ. Nosse enim & ẽẽ:
ibi unum ẽ. Et idõ patri sicuti eẽ ñ ẽ afilio: ita nec nos¬

Expanded text:
libris saepe jam diximus. Nostra vero scientia in rebus plurimis propterea et amissibilis est et receptibilis, quia non hoc est nostra scientia illi scientiae Dei, sic et nostrum verbum quod nascitur de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem, De Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, De Patre scientia, de Patre sapientia. CAPUT XIV. 23. VVerbum ergo Dei Patris utri similis et aequalis, Deus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nos
Abbreviated transcription (Latin):
quem potꝰiꝰ eoꝵ hic debeamus acciꝑe dictum ẽẽ dilecti¬
onem dm̃: merito queritur. Pater enim solus ita d̾s ẽ.
ut non sit exdõ. Ac ꝑ hoc dilectio. quȩ ita ds ẽ ut ex
s qua ipse dilexit nos. & misit filium suum lib̾atorẽ
pro peccatis nr̃is. & hinc exhortatus eẽt. ut & nos inui¬
cem diligamus. atq ita d̃s in nob̃ maneat. quia utiq
dilectionem dm dixerat. statim uolens de hac re aꝑtius
aliquio eloqui. in hoc inquit cognoscimus quia in ipso
enim itaq sp̾c de quo dedit nobis: facit nos in do ma¬
nere. & ipsum in nob̃. Hoc autẽ facit dilectio: Ipse ẽ
gͥ dilectio. Deniq paulopost. cum hoc ipsum repetis¬
set atq dixiss&. d̾s dilectio ẽ: continuo subiecit. &
qui manae in dilectione. in dõ manae. & ds meo. Unde
supra dixerat. In hoc cognoscimus. quia in ipso ma-¬
nemus. & ipse in nobis: quia de spiritu suo dedit no
bis. Ipse gͦ significatur. d̾s dilectio ẽ. D̾s gͥ spirit᷑

Expanded text:
quem potius eorum hic debeamus accipere dictum esse dilectionem Deum, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus est, ut non sit ex Deo: ac per hoc dilectio quae ita Deus est, ut ex sed qua Ipse dilexit nos, et misit Filium suum litatorem pro peccatis nostris; et hinc exhortatus esset ut et nos invicem diligamus, atque ita Deus in nobis maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat, statim volens de hac re apertius aliquid eloqui, In hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso piritus, de quo dedit nobis, facit nos in deo manere et ipsum in nobis; hoc autem facit dilectio. ipse est igitur deus dilectio. denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset: deus dilectio est, continuo subiecit: et qui manet in dilectione, in deo manet et deus ui, in hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobi legitur, Deus dilectio est. Deus igitur Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
tebat. & quando oportebat. illa mansit ut erat. Ita &
s̃criptum ẽ in libro eccłastico. Anteꝗͣ crearentur: omĩa
nota sunt illi. Sic a postꝗͣ consumiata sunt: sic in¬
quit non alit̾. Et anteꝗͣ crearentur. & postꝗͣ c̃sum¬
mata sunt: sic ei nota sunt. Longe ẽ gͥ huic scientiȩ
scientia nr̃a dissimilis. Quȩ autẽ scientia dĩ ẽ: ipsa &
sapientia:  quȩ sapientia: ipsa eẽntia siue substantia.¬

Expanded text:
tebat, et quando oportebat, illa mansit ut erat. Ita et tebat, et quando oportebat, illa mansit ut erat. Ita et scriptum est in libro Ecclesiastico: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt . Sic, inquit, non aliter, et antequam crearentur, et postquam consummata sunt, sic ei nota sunt. Longe est ergo huic scientiae scientia nostra dissimilis. Quae autem scientia Dei est, ipsa et sapientia;
Abbreviated transcription (Latin):
lo ꝑ illum u̾bum eiꝰ audientes. idest in eiꝰ ueritate inue¬
nientes quid sibi faciendũ. quid. quib. quando nunti¬
andum sit. Nã & nos oramus eum: nec tam̃ necessitates
nrãs docemus eum. Nouit enim ait u̾bum qͦ pat̾ ur̃.
quid uob̃ necessarium sit: priusꝗͣ petatis ab eo. Hec
ista ex aliquo tempore cognouit ut noss&. s futuro
omĩa temporalia. atq in eis &ẽ quid & quando ab illo
petituri fueramus. & quos & de quib reb uelle exaudi¬
turus. uł ñ exauditurus eẽt sine initio ante p̾sciuit
Uniu̾sas autẽ creaturas suas. & spiritales & corpo¬
rales. non quia sunt ido̾ nouit. s id̾õ sunt qutia no¬
uit. Non enim nesciit: quȩ fuerat creaturus. Qa
gͦ sciuit creauit: non quia creauit. sciuit. Nec alit̾
ea sciuit creata: ꝗͣ creanda. Non enim eius sapien¬
tiȩ aliquid accessit ex eis: s illis existentib sicut opor¬

Expanded text:
lo per illud Verbum ejus audientes; id est, in ejus veritate invelo per illud Verbum ejus audientes; id est, in ejus veritate invenientes quid sibi faciendum, quid, quibus, et quando nuntiandum sit: Nam et nos oramus eum, nec tamen necessitates nostras docemus eum. Novit enim, ait Verbum ejus, Pater vester quid vobis necessarium sit, priusquam petatis ab eo . Nec ista ex aliquo tempore cognovit, ut nosset: sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut opor
Abbreviated transcription (Latin):
nunqͥd gͦ ds pat̾ in ea sapientia qͦd ẽ ipse sͥ.
alia didic̃ ꝑsensum corporiᷤᷤ sui. alia ꝑ seip¬
sum: Qs hoc dicat qui ñ animal dissim rationale
s suꝑ animũ rationalẽ dm cogitat: Quantũ ab eis
cogitari pot̾. qͥ eũ omnib animalib. & omib ani¬
mis p̾ferunt. quãuis ꝑ speculum in enigiate conici¬
endo uideant. nondũ facie ad faciẽ sicuti ẽ: Hũqͥd
scit. aliunde ab aliquo didicit. aut nuntiis ut testib.
ut ea sciret indiguit: Non utiq. Ad omnia qͥppe sci¬
enda quȩ scit: sufficit sͥ illa ꝑfectio. ht̾ quidẽ nuntios
idest angłos: non tam̃ qui ei quȩ nescit annuntient.
Non enim sunt ulla quȩ nesciat: s bonum eoꝵ ẽ de
oꝑib suis qus consulere u̾itatem. & hoc ẽ qͦd ei dicunt᷑
ñnulla nuntiare. non ut ipsa ab eis discat. s ut ab il¬
lo ipsi ꝑ u̾bum eius sine corporali sono. Nuntiant &̃
qͦd uoluerit. ab eo missi ad quos uoluerit: totum ab il¬

Expanded text:
 Deus Pater in illa sapientia quod est ipse sibi, alia didicit per sensum corporis sui, alia per se ipsum? Quis hoc dicat, qui non animal rationale, sed supra animam rationalem Deum cogitat; quantum ab eis cogitari potest, qui eum omnibus animalibus et omnibus animis praeferunt, quamvis per speculum et in aenigmate conjicienscit, aliunde ab aliquo didicit, aut nuntiis vel testibus, ut ea sciret, indiguit? Non utique: ad omnia quippe scienda quae scit, sufficit sibi illa perfectio. Habet quidem nuntios, id est Angelos, non tamen qui ei quae nescit annuntient; non enim sunt ulla quae nesciat: sed bonum eorum est de operibus suis ejus consulere veritatem; et hoc est quod ei dicuntur nonnulla nuntiare, non ut ipse ab eis discat, sed ut ab illo ipsi per Verbum ejus sine corporali sono. Nuntiant etiam quod voluerit, ab eo missi ad quos voluerit, totum ab il
Abbreviated transcription (Latin):
quo ẽ. Non enim potest filius a se facere quicquam:
nisi quod uiderit patrem facientem. Potent̾ hoc non
pot̾: nec ẽ infirmitas ista s firmitas. quia falsa eẽ non
pot̾ ueritas. Nouit itaq om̃ia ds pat̾ inseipso. nouit in
filio: s in seipso camꝗͣ seipsum. infilio tanꝗͣ u̾bum suũ
quod ẽ dehis omnib quȩ sunt inseipso. omĩa similiter
nouit & filius. in se scilicet. tamꝗͣ ea quȩ nata sunt de
his quȩ pat̾ nouit in seipso: in patre autem tamquã
ea dequib nata sunt. quȩ ipse filius nouit in se ipso.
Sciunt gͦ inuicem pat̾ & filius. s ille gignendo. ille na¬
scendo. & omnia quȩ sunt in eoꝵ scientia. in eorum sa¬
pientia. in eorum eẽntia: unusquisq eoꝵ simul uid&.
Non particulatim aut singillatim. uelut alt̾nante
conspectu hinc illuc. & inde huc. & rursum inde uel
inde. in aliud atq aliud. ut aliqua uidere non possit.
nisi non uidens alia: s ut dixi simul omĩa uid&. quo¬

Expanded text:
quo est. Non enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Potenter hoc non potest, nec est infirmitas ista, sed firmitas, qua falsa esse non potest veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se ipso: in Patre autem, tanquam ea de quibus nata sunt, quae ipse Filius novit in se ipso. Sciunt ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt. Nlam cum in die iudici peccata sint. quȩ puniunt᷑
nichil ẽ quod timere possint heretici de iudicio xp̃i si sunt

Expanded text:
ueniunt. nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere possint haeretici de iudicio Christi, si sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ferre. alicui pot̾.
uic totidem ubis ita respondetur. Qui maliuoloᷤ
&̃ inuidos potestatem baptizandi habere dicit:
dicat prius. quis maliuolentiã inuidiamq condidit. Si
eñ maliuolentia & inuidia adõ ẽ habere indulgentiam
diuinam pot̃. Si uͦ non ẽ quomodo gr̃am dei. aut habere¬
aut conferre alicui pot̾: S sicut ista eodem modo dicta. ma¬
nifestissime falsa sunt: sic etiam illa quȩ conuincerentur ħ
dicta sunt. Baptirant enĩ maliuoli & inuidi sicut concedit
ipse cypͥanus. quia eos etiam intus ẽẽ testatur. Sic gͦ posst̃
non hinc eficit. ut si habent sacramentũ xp̃i: etiam ipsum
numeret᷑. int̾ oꝑa diaboli.

Expanded text:
ferre alicui potest % Huic totidem uerbis ita respondetur: \'Qui maliuolos et inuidos potestatem baptizandi habere dicit, dicat prius quis maliuolentiam inuidiamque condiderit. si enim maliuolentia et inuidia a deo est, habere et indulgentiam diuinam potaut conferre alicui potest? Sed sicut ista eodem modo dicta manifestissime falsa sunt, sic etiam illa quae ut convincerentur haec dicta sunt. Baptizant enim malevoli et invidi, sicut concedit ipse Cyprianus, quia eos etiam intus esse testatur. Sic ergo possunt non hinc efficit ut si habeat Sacramentum Christi, etiam ipsum numeretur inter opera diaboli.
Abbreviated transcription (Latin):
uie rependetut: sionẽ baptismis hereticoꝵ quen
in hereticis ꝓbamus. sicuit non ẽ baptismus auarorũ inui
iustus ẽ xp̃c cuus inse sacramentũ quod ad ipsum atti¬
net sua iniquitate non uiolant. Alioquin: posset alius
dicere. Qui iniquoꝵ baptismũ ꝓbant. quid aliud quam
iniquis communicant: Quod ipse catholicȩ si quis obi¬
ceret responderetur ei quod hinic quomodo responsũ ẽ.
ortensianus alaribus. dixit.

Expanded text:
uic respondetur: Non est baptismus haereticorum quem in haereticis probamus, sicut non est baptismus auarorum insidiustus est Christus, cuius in se sacramentum, quod ad ipsum adtinet, sua iniquitate non uiolant. alioquin posset alius dicere: \'qui iniquorum baptismum probant quid aliud quam iniquis communicant?\' quod ipsi catholicae si quis obiceret, responderetur ei quod huic modo responsum est. Hortensianus a Laribus dixit
Abbreviated transcription (Latin):
tes quantum in ipsis erat. sic̃ in illo nobilissimo iudicio salomo¬
nis. infantile corpus a falsa matre nutriti potiꝰ quam concidi.
Hoc autẽ e illi faciebant. qui de baptismi sacramento ueriꝰ
sentiehant. & isti quibꝰ ꝓ merito tante caritatis ds erat
reuelaturꝰ si quid alit̾ sapiebant: xIX.¬

Expanded text:
tes quantum in ipsis erat, sicut in illo nobilissimo iudicio Salomotes quantum in ipsis erat, sicut in illo nobilissimo iudicio Salomonis, infantile corpus a falsa matre nutriri potius quam concidi. hoc autem et illi faciebant, qui de baptismi sacramento uerius sentiebant, et isti quibus pro merito tantae caritatis deus erat reuelaturus, si quid aliter sapiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
mus non omnẽ baptismũ nam in multis idoloꝵ sacrilegis
sacris bapticari homines ꝑhibent᷑: s baptismum xp̃i. id est
ũbis euũgłicis consecratum ubiq eundem ẽ. nec homiũ
quoꝵ libet. & qualibet ꝑu̾sitate uiolari. Sane mista quoq
sententia non negligent᷑ omittendus est. quod hic int̾posuit¬
& ait. Quare omnib pacificis quidem uiris itendum ẽ ne
quis heretico errore infectus & cet̾a. Respexit enĩ u̾ba illa
beati ꝙy pani dicentis. Neminem iudicantes aut iure commu
nionis aliquẽ si diu̾sum senserit amouentes. Ecce quantum
ualeat in bonis ȩcdȩ filiis amor unitatis & pacis ut quos di¬
cebant facrilegos & prophanos. sine baptismo ut arbitrabant᷑
ad missos. si eos quantum putabãt cortigere non ualebant.
eligerent potius colerare quam ꝓpt̃ eos scĩn illud uinculũ
rumꝑe ne ꝓpt̃ cirania eradicaretur simul & triticum ꝑmutẽ¬

Expanded text:
mus non omnem baptismum ■— nam in multis idolorum sacrilegis mus non omnem baptismum ■— nam in multis idolorum sacrilegis sacris baptizari homines perhibentur —, sed baptismum Christi, id est uerbis euangelicis consecratum, ubique eundem esse nec hominum quorumlibet et qualibet peruersitate uiolari. Sane in ista quoque sententia non neglegenter omittendum est quod hic interposuit et ait: quare omnibus pacificis quidem uiribus nitendum est, ne quis haeretico errore infectus et cetera. respexit enim uerba illa beati Cypriani dicentinicationis aliquem si diuersum senserit ualeat in bonis ecclesiae filiis amor unitatis et pacis, ut, quos dicebant sacrilegos et profanos sine baptismo ut arbitrabantur admissos, si eos quantum putabant corrigere non ualerent, eligerent potius tolerare quam propter eos sanctum illud uinculum rumpere, ne propter zizania eradicaretur simul et triticum, permitten
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso homine bonȩ spei & ꝓbabilis fidei s tn homi¬
ne. si quid aliter sapit. non inde euaeuantur quȩ recte
sapit: donec ei ds̃ reuelet & quod alit̃ sapit. Si autem
malus ẽ ipse atq ꝑu̾sus si p̃cen integram dicat. et
nulla ex parte fidei catholice adu̾sam. non idõ rectus
ẽ ipse. quia illa recta ẽ. Et si in aliquibus ꝑu̾sam p̃cẽ
afferat d̾s adest u̾bis euũgł̃itis suis. sine quibꝰ baptismꝰ
xp̃i consecrati non potest. & ipse sanctificat sacramen¬
tum suum. ut homini. siue antequam baptiretur.
siue cum bapticatur. siue postea quandoq ueracit᷑
ad se conu̾so. id ipsum ualeat ad salutem. quod ad ꝑ¬
ntiem nisi conũteret᷑ ualeret. Ceterum qͥo nesciat ñ
tẽ baptismum xp̃i. s u̾ba euũglica quibus simbolum con-¬
stat illic defuerint: S facilius inueniunt᷑ beretici. qͥ om̃o
non bapticent: quam qui non illis u̾bis baptirent. Id̃oq dici¬

Expanded text:
in ipso homine bonae spei et probabilis fidei, sed tamen homiin ipso homine bonae spei et probabilis fidei, sed tamen homine, si quid aliter sapit, non inde euacuantur quae recte sapit, donec ei deus reuelet et quod aliter sapit. si autem malus est ipse adque peruersus, si precem integram dicat et nulla ex parte fidei catholicae aduersam, non ideo ipse rectus est quia illa recta est, et si in aliquibus peruersam precem adferat, deus adest euangelicis uerbis suis, sine quibus baptismus Christi consecrari non potest, et ipse sanctificat sacramentum suum, ut homini siue antequam baptizetur siue cum baptizatur sine postea quandoque ueraciter ad se conuerso id ipsum ualeat ad salutem, quod ad perniciem nisi conuerteretur ualeret. ceterum quis nesciat non esse baptismum Christi, si uerba euangelica quibus symbolum constat illic defuerint? sed facilius inueniuntur haeretici qui omnino non baptizent quam qui non illis uerbis baptizent. ideoque dici
Abbreviated transcription (Latin):
denuo hapticari: Quid ita: quia plerumq p̾cis uicium
suꝑat p̃cantis affectus. Et quia certa illa u̾ba euũglica
sine quibꝰ non pot̾ baptismus consecrari tantũ ualent.
ut ꝑ ea sic euacuentur quecumq in p̃ce uitiosa contra
regulam fidei dicuntur: quemadmodum demonium
xp̃i nomine excluditur. Nlam utiq hereticꝰ si afferat
p̃ce uitiosim. nec bonum habeat caritatis affectum.
quo possit illa imꝑitia suꝑari: idõ similis ẽ ei quicũq
in ipsa catholica. inuidus e maliuol. quales illic argu¬
it cypanus afferat etiam. ut fieri solet aliquam p̃cem
in qua loquat᷑ contra regulã fidei. Multi quippe in¬
ruunt in p̃ces non solum ab imꝑitis loquacibꝰ. s etiam
ab hereticis compositas: & ꝑ ignorantiȩ simplicitatẽ
non eas ualentes discernere. utuntur eis ab̾itrantes.
quod bonȩ sint. nec tñ quod in eis ꝑu̾sum est euacuat.
illa que ibi recta sunt si ab eis potius euacuantur: sic̃

Expanded text:
denuo baptizari? Quid ita? Quia plerumque precis vitium denuo baptizari? Quid ita? Quia plerumque precis vitium superat precantis affectus: et quia certa illa evangelica verba, sine quibus non potest Baptismus consecrari, tantum valent, ut per illa sic evacuentur quaecumque in prece vitiosa contra regulam fidei dicuntur, quemadmodum daemonium Christi nomine excluditur. Nam utique haereticus si afferat precem vitiosam, nec bonum habet charitatis affectum, quo pin ipsa datholica inuidus et maliuolus, quales illic arguit Cyprianus, adferat etiam, ut fieri solet, aliquam precem in qua loquatur contra regulam fidei. multi quippe inruunt in preces non solum ab inperitis loquacibus, sed etiam ab haereticis conpositas, et per ignorantiae simplicitatem non eas ualentes discernere utuntur eis arbitrantes quod bonae sunt; nec tamen quod in eis peruersum est euacuat illa quae ibi recta sunt, sed ab eis potius euacuatur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ s foris erant. quia nulla petra ꝑ quam significat᷑
edatus. aturborbo: dixit. In quantum aqua sacer
dotis p̃ce in ȩccła sc̃ificata abluit delicta in can¬
tum heretico sermone uelut cancere infectat cumulat pec¬
cata. Quare omnibus pacificis quidem uiris intendum ẽ.
ne quis heretico sermone e errore infectus & tinctus. sin¬
gulitem & uerum baptismũ rectractet acciꝑe. quo qͥs qͥs
non fuerit bapticatus regno celoꝵ fiet alienus. Aus̃.
huic tespondetur quia si non sanctificat᷑ aqua cũ aliqͣ
iroris u̾ba ꝑ imꝑitiam peccator effundit: multi non so¬
lum mali s etiam boni fr̃s in ipsa eccła non sanctificãt
iqua. Multoꝵ enĩ p̃ces em̃dantur cotidie si doctorib
fuerint recitate: & multa in eis repꝑiunt᷑ contra catho¬
licam fidem. Nlunquid si manifestetur aliquos baptica¬
tos eẽ cum ille p̾ces dicte suꝑ aquam fuissent uidebunt᷑

Expanded text:
ur, sed foris erant, quia in illa petra per quam significatur ur, sed foris erant, quia in illa petra per quam significatur edatus adotis prece in Ecclesia sanctificata abluit delicta, in tantum haeretico sermone velut cancere infecta cumulat peccata. Quare omnibus pacificis quidem viribus nitendum est, ne quis haeretico errore infectus et tinctus, singulare et verum Baptisma detrectet accipere, quo quisquis non fuerit baptizatus regno coelorum fiet alienus. 47. Huic respondetur, quia si non sanctificatur aqua, cum aliqua erroris verba per imperitiam precator effundit, multi non solum mali, sed etiam boni fratres in ipsa Ecclesia non sanctificant aquam. Multorum enim preces emendantur quotidie, si doctioribus fuerint recitatae, et multa in eis reperiuntur contra catholicam fidem. Numquid si manifestetur aliquos baptizatos, cum illae preces dictae super aquam fuissent, jubebuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ci potest. Quis enĩ facit omnia u̾ba dñi qui in ipso euũgło
sermone conscͥpta sunt. quem concludens ait edificare suꝑ
petrã. qui eadem u̾ba audirent & facerent suꝑ harenã
autẽ qui audirent & non faci̾ent. quia & si a quibustã
non implentur omnia in eodem tñ sermone posuit
medicinam dicens. Dimittite & dimittet᷑ uob̃. Et post
orationẽ dominicam in eodem sermone commemoratã
atq conscͥptam. dico enĩ nob̃ inquit. si dimiseritis pecca¬
ta hominibus. dimittet uob. & pat̾ ur̃ peccata ur̃a. Si
autẽ non dimiseritis hominibus: neq pat̾ ur̃ dimittet
uob. Hinc & ioħs ait. quia caritas cooꝑit multitudinẽ
peccatoꝵ. Quam utiq non habebant illi ac ꝑ hoc suꝑ
arenam edificabant. de quibus idẽ cypͥanus dicit. quod
intus in maliuola inuidia etiam temporibꝰ apł̃is sine
caritate conu̾sabantur. Et ideo intus quidem uidebãt᷑¬

Expanded text:
ci potest: \'quis enim facit omnia uerba domini quae in ipso euangelico ci potest: \'quis enim facit omnia uerba domini quae in ipso euangelico sermone conscripta sunt, quem concludens ait aedificare super petram qui eadem uerba audirent et facerent, super harenam autem qui audirent et non facerent?\' quia, etsi a quibusdam non implentur omnia, in eodem tamen sermone posuit medicinam dicens: dimittite et dimittetur uobis. et post orationem dominicam in eodem ipso sermone commemoratam adque conscriptam: dico enim uobis, inquit: si dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis et pater uester peccata uestra; si autem n ö n dimiseritis hominibus, neque pater uester dimittet uobis. hinc et Iohannes ait: quia caritas cooperit multitudinem peccatorum, quam utique non habebant illi ac per hoc super harenam aedificabant, de quibus idem Cyprianus dicit quod intus in maliuola inuidia etiam temporibus apostolicis sine caritate conuersabantur. et ideo intus quidem esse uidebant
Abbreviated transcription (Latin):
mus utrum suꝑ petram edificium suum constituant: qui
audiunt xp̃i u̾ba. & non faciunt. Contradicit eis ipse dñs
dicens. Qui audit u̾ba mea hȩc & facit ea: similabo eum
uro prudenti qui edificat domum suam suꝑ petram
Et paulopꝰ. Qui audit u̾ba mea hec & facit ea: similabo
cum uiro stulto. qui edificat domum suam suꝑ harenã.
Si gͦ in petra ẽ ȩccła. illi qui suꝑ harenam sunt. qui extra pe¬
tram sunt. ꝓfecto extra eccłam sunt. Recor demur itaq
quam multos commemoret. cypͥanꝰ ueluti intus positos.
qui edificauit suꝑ harenam idẽ audiunt u̾ba xp̃i & non
faciunt. & idõ qui in harena sunt extra petram ẽẽ con¬
uincuntur. quod ẽ extra eccłam. Tamen & quam diu ita
sunt. & ñdum uel numquam in melius mirantur. bap¬
ticant & bapticant᷑. Et baptismus quem habent illis ad
dampnationẽ destinatis. integer manet. Neq hoc loco di¬

Expanded text:
mus, utrum super petram aedificium suum constituant qui mus, utrum super petram aedificium suum constituant qui audiunt Christi uerba et non faciunt. contradicit eis ipse dominus dicens: qui audit uerba mea haec et facit ea, similabo illum uiro prudenti, qui aedificat domum suam super petram, et paulo post: qui audit uerba mea haec et non facit ea, similabo eum uiro stulto, qui aedificat domum suam super harenam. si ergo in petra est ecclesia, illi qui super harenam sunt, quia extra petram sunt, profecto extra ecclesiam sunt. recordemur itaque quam multos commemoret Cyprianus ueluti intus positos qui aedificant super harenam, id est audiunt uerba Christi et non faciunt, et ideo quia in harena sunt extra petram esse conuincuntur, quod est extra ecclesiam: tamen et quamdiu ita sunt et nondum uel numquam in melius commutantur, baptizant et baptizantur et baptismus quem habent illis ad damnationem destinatis integer manet. Neque hoc loco di
Abbreviated transcription (Latin):
positos cypͥanus arguebat. S idõ inquit addidit foris.
Cur gͦ isti foris baptitari non possunt. An quia peiores st̃
eo ipso quo foris st S niehil int̾ẽ at integͥtatẽibuptimi¬
quanto peior id tradat. Nleq enĩ cantũ intẽ int̃ malũ
& peiorem. quantum int̾ẽ int̾ bonũ &e malum. & tñ
cum baptirat malus non aliud dat quam bonꝰ. Ergo &
cũ baptirat peior & non aliud dat quam ille qui minꝰ
ẽ malus. An forte non ad hominis meritum s ad ipsuᷤ
baptismi sacramentũ ꝑtinet ut foris dari non possit: Si
hoc ita eẽt. nec haberi foris possit. Et totiens necesse bap¬
tiuari: quotiens recedens quisq ab ȩccła rursum ad ȩccłã
remeasset. Iam si diligentius. queramus quid sit foris. ma¬
xime quia ipse commnemorationẽ fecit. petri suꝑ quem
edificauit ęccłam. nonne illi st̃ in eccła qui sunt in petra.
qui autẽ in petra non sunt nec in ȩccła sunt. Iamgͦ uidea¬

Expanded text:
positos Cyprianus arguebat. \'sed ideo,\' inquit, \'addidit "foris positos Cyprianus arguebat. \'sed ideo,\' inquit, \'addidit "foris cur ergo foris isti baptizare non possunt? an quia peiores sunt eo ipso quo foris sunt? sed nihil interest ad integritatem baptquanto peior id tradat. neque enim tantum interest inter malum et peiorem quantum interest inter bonum et malum, et tamen cum baptizat malus non aliud dat quam bonus; ergo et cum baptizat peior non aliud dat quam ille qui minus est malus. an forte non ad hominis meritum, sed ad ipsius baptismi sacramentum pertinet ut foris dari non possit? si hoc ita esset, nec haberi foris posset et totiens necesse esset baptizari, quotiens recedens quisque ab ecclesia rursus ad ecclesiam remeasset. Iam uero si diligentius quaeramus quid sit \'foris\', maxime quia ipse commemorationem fecit Petri super quem aedificatur ecclesia, nonne illi sunt in ecclesia qui sunt in petra, qui autem in petra non sunt nec in ecclesia sunt? iam ergo uidea
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ dei patͥs & creatoris filius: suꝑ petram edifi¬
cauit eccłam. non suꝑ heresim. Et potestatẽ bapticandi
ep̃is dedit non hereticis. Quare: Quia extra eccłam sunt.
& contra conti stantes. oues eiꝰ & gregem spargunt. bap¬
¶ ticare foris non possunt. Ad hoc addicit foris ut breuiter
respondi non possit.
am &e huic totidem pene u̾bis ita responderet᷑.¬
Iħc xp̃c dñs nr̃ dei pat̾s & creatoris filius suꝑ
petrum fundauit ecdam. non suꝑ iniquitatẽ. Et pote¬
statem bapticandi ep̃is dedit. non iniquis. Quare: Honqr
ꝑtinet ad petram suꝑ quam non edificauit qui libũ dĩ
audiunt & non faciunt: s contra xp̃m uiuentes au¬
diendo u̾ba eius & non faciendo. ac ꝑ hoc suꝑ arenam
edificando. Oues eius & gregem ꝑditoꝵ moꝵ exemplo
corrumpunt baptuare non possunt. Numquid ñ possa
hoc ueri similiter dici: & tñ falsum esset. Papticant qͥppe
inique. qm iniqui st̃ illi raptores. quos in unitate secum

Expanded text:
r, Dei Patris et creatoris Filius, super petram aedificavit Ecclesiam, non super haeresim: et potestatem baptizandi episcopis dedit, non haereticis. Quare qui extra Ecclesiam sunt, et contra Christum stantes, oves ejus et gregem spargunt, baptizare foris non possunt. 43. Ad hoc addidit, foris, ut ei jam breviter responderi non possit. am et huic totidem pene verbis ita responderet deus noster dei patris et creatoris filius super Petrum fundauit ecclesiam, non super iniquitatem, et potestatem baptizandi episcopis dedit, non iniquis. quare qui non pertinent ad petram, super quam aedificant qui uerba dei audiunt et faciunt, sed contra Christum uiuentes audiendo uerba eius et non faciendo ac per hoc super harenam aedificando oues eius et gregem perditorum morum exemplo corrumpunt, baptizare non possunt.\' numquid non posset hoc uerisimiliter dici? et tamen falsum est. baptizant quippe iniqui, quoniam iniqui sunt illi raptores quos in unitate secum
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum qͥd ẽ uittus e sapĩa s illa telatiue dicunt᷑. hec autẽ
ad se ñ ad aluid: incipit ñ ea sapientia quã genunit sapiens ẽ.
pat̾. quia ñ pot̾ ipse ad eam relatiue dici. & illa ad eum relatiue
ñ dici. Onm̃a enim que itlatiue dicunt᷑: adiuicẽ dicunt᷑. Re¬
stat itaq ut ã essentia filius relatiue dicatur ad patrẽ: ex quo
conficitur inopinatisimus sensus: ut ipsa essentia ñ sit ẽẽntia
Uł icite cum dr eẽntia. ñ ẽntia s relatiuum indicat᷑: quom̃¬

Expanded text:
untur, haec autem ad se, non ad aliud; incipit non ea sapientia quam genuit, sapiens esse Pater, quia non potest ipse ad eam relative dici, et illa ad eum relative non dici. Omnia enim quae relative dicuntur, ad invicem dicuntur. Restat itaque ut etiam essentia Filius relative dicatur ad Patrem. Ex quo conficitur inopinatissimus sensus, ut ipsa essentia non sit essentia; vel certe cum dicitur essentia, non essentia, sed relativum indicetur. Quom
Abbreviated transcription (Latin):
genuit. ut sic sit filius d̾itas patris. sicut sapientia & uirtus
patris. & sicuti ẽ u̾bum & imago patris. Et qi ñ aliud illi est
ẽẽ. aliud dm̃ ẽẽ : ita sit &ẽ essentia patris filius. sicuti ẽ u̾bũ &¬

Expanded text:
genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est Verbum et imago Patris. Et quia non aliud illi est esse, aliud Deum esse, ita sit etiam essentia Patris Filius, sicuti est Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ: sic̃ nec filius. nec imago. Dicens autẽ. exceptis illis tẽ¬
poralib uocib dĩ. quȩ in creatura fiunt. nam sonant &
transeunt: dicens gͦ illo ȩt̾no u̾bo. ñ singulus intelligitur: s
cum ipso u̾bo. sine qͦ non ẽ utiq dicens. Itane ẽ sapiens sic̃
dicens ut ita sit sapientia sic̃ u̾bum. & hoc sit u̾bum ẽẽ. qͦd
ẽ esse sapientiã hoc &̃ eẽ uirtutem. ut uirtꝰ e sapientia⁊
u̾bum idem sit. & relatiue dicat᷑ sic̃ filiꝰ &e imago. atq ille ñ singu¬
lus potens uł sapiens. s cum ipsa uirtute atq sapĩa quã genuit.
sic̃ ñ singulus dicens. s eo u̾bo & cũ eo u̾bo qͦo genuit. atq ita mag¬
nus ea & cum ea magnitudine quã genuitꝰ Et siñ alio magnꝰ
alio d̾s. s eo magnꝰ qͦ ds. qi ñ alud illi ẽ magnũ eẽ. aliud dm̃
ẽẽ: consequens ẽ. ut nec d̾s singulus. s ea & cũ ea ditate quã

Expanded text:
verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temverbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam
Abbreviated transcription (Latin):
tutem & dĩ sapientiã: utrũ ita sit pat̾ sapientiȩ atq uirtutis
suȩ. ut hac sapientia sapiens sit quã genuit. & hac uirtute
tutem & sapientiã. Dixeramus enĩ si ita ẽ. cur ũ & magnitu¬
dinis suȩ pat̾ sit. qua magnꝰ ẽ. & bonitatis qua bonꝰ. & iusticiȩ
qua uistus. & alia siqua st̃: Aut si hec omĩa plurib uocabu¬
lis. in eadem sapientia & uirtute intelligunt᷑ ut ea sit mag¬
nitudo quȩ uirtus. & ea bonitas quȩ sapientia. & ea rursus
sapientia que uirtus sic̃ iam tͣctauimus: meminerimꝰ cũ aliqͥd
hoꝵ nomino sic accipiendũ ẽẽ: acsi omĩa cõmemorẽ. Querit᷑
gͦ an pat̾ cẽ singulus sit sapiens. atq ipsa sibi ipse sapientia.
San ita sit sapiens quomͦ dicens. Uerbo enĩ qͦd genuit dicens ẽ.
ñ u̾bo qͦd ꝓfertur & sonat & transit: s u̾bo qͦd erat apud dm.
& d̾s erat u̾bum. & omĩa ꝑ ipsum facta sunt. uerbo ȩquali
sibi: quo semꝑ atq incõmutabilit̾ dic̃ seipsum. N̾ ẽ enĩ ipse

Expanded text:
tiam. Ubi quaeritur utrum ita sit Pater Sapientiae et Virtutis suae, ut hac Sapientia sapiens sit quam genuit, et hac Virtute tutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam singulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomodo dicens. Verbo enim quod genuit dicens est; non verbo quod profertur, et sonat, et transit; sed Verbo quod erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse
Abbreviated transcription (Latin):
& nulla ex parte dissimilis. s ad identidem respondens ei cuiꝰ
imago ẽ. ubi ẽ pͥma & summa uita. cui ñ ẽ alud inuere &
aliud ẽẽ: s idem & eẽ & uiuere. & pͥmꝰ ac summꝰ intellectꝰ. cui¬

Expanded text:
et nulla parte dissimilis, sed identidem respondens ei cujus et nulla parte dissimilis, sed identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere, et aliud esse, sed idem et esse et vivere
Abbreviated transcription (Latin):
demq substantia. quantũ breuit̾ potuimus demonstrata est.
ut quomͦ se habeat ista questio quã discutiendã acriori inten¬
tione distulimus. nic impediat. quo minꝰ fateam᷑ summã
uidam cũ uell& breuissime singlarum intrinitate
ꝑsonarum insinuare propria. ȩt̾nitas inquit in
patre. species in imagine. usus in num̾o. Et ꝙi ñ mediocris
auccoritatis intractatione scriptura rum & assertione fidĩ uir
extitit. hilariꝰ enim hoc in libris suis posuit hoꝵ u̾boꝵ idest
tam scrutat᷑ intelligentiam: quantũ ualeo ñ eum secutũ ar¬
bitror in ę̾nitatis uocabulo. nͥ qͦd pat̾ ñ ht̃ patrẽ unde sit. filiꝰ
autẽ de patre ẽ ut sit: atq ut illi coxt̾nus sit. Imago enĩ si ꝑfes
te implet illud cuiꝰ imago ẽ: ipsa coequatur ei. ñ illud imagi¬
ni suȩ. In qua imagine speciẽ nominauit credo ꝓpt̾ pulchri
tudinem: uͥ iam ẽ tanta congruentia & pͥma ȩqualitas. &
pͥma similitudo nulla in re dissidens. & nullo mͦ mnequalis.

Expanded text:
demque substantia, quantum breviter potuimus, demonsut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam Quidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in Imagine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; horum verborumtam scrutatus intelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre te impleat illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei non illud imagini sutudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita sit: quia uere ibi ẽ summe simplex eẽntia. Hoc gͦ ibi
ẽ esse qͦd saꝑe qͥ si hoc ẽ ibi ẽt̃ qͥd saꝑe: ñ pillam sapientiã
quam genuit sapiens ẽ pat̾. Alioquin ñ ipse illam .s illa

Expanded text:
ut ita sit; quia vere ibi est summe simplex essentia: hoc ergo est ut ita sit; quia vere ibi est summe simplex essentia: hoc ergo est ibi esse quod sapere. Quod si hoc est ibi esse quod sapere, non per illam sapientiam quam gen
Abbreviated transcription (Latin):
essentia ẽ. & illa eius qualitas. Unde & ab ea dr candidum cor¬
pus: cui ñ hoc ẽ esse. qͦd caudidum cẽ. Aliud enim ibi forma.
& aliud color: & utrumq ñ in seipso.s in aliqua mole. Quȩ
moles nec forma. nec color ẽ: s formata atq colorata. Sapĩa
uͦ & sapiens ẽ: & seipsa sapieni ẽ. Et qm̃ quecumq anima
participatione sapientiȩ fit sapiens. si rursus desipiat. ma¬
net tam̃ in se sapientia. nec cum fuerit anima in stultitiam
cominutata. illa mutat᷑: ñ ita fit in eo qui ex ea fit sapiens:
quẽadmodum candor in corpore: qͦd ex illo candidũ ẽ. Cum
enim corpꝰ in alium colorẽ fuerit cominutatum: ñ manebit
candor ille. atq omnino eẽ desin&. Ud si ce pat̾ qui genuit
sapientiã ex ea fit sapiens. neq hoc ẽ illi ẽẽ qͦd saꝑe: qualitas
eiꝰ ẽ filiꝰ. ñ ꝓles ei. & ñ ibi erit iam summa simplicitas. S absit

Expanded text:
essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum coressentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum corpus, cui non hoc est esse quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color; et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vera et sapiens est, et se ipsa sapiens est. Et quoniam quaecumque anima participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum, non manebit candor ille, sed omnino esse desinet. Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus, et non ibi erit jam summa simplicitas. Sed absit