comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est inxp̃o ihũ: quia hoc con¬
stitutum est adeo: ut qui credit
in xp̃m. saltius sit sine oꝑ ĩ
Sola fide gratis accipit remis¬
sionem peccatorum.Et quam
quam om̃ib inȩccła scribat:
s tam̃ ita significat cũ aliqͣndo
corripit. aliquando laudat:
ut unus quisq cum epłã le
git. Intelligat. quid ꝓse. quid
aduersum se dicatur. Inuna
eiim plebe. duob populis
scribit. ut cum arguit. quia
male u̾sabantur. sciant sibi
hec scripta: similiter et cum
laudat: sciat qui in regula
manet. adse hec dici. Quia¬
in om̃ib diuites facti estis in
illo. i nom̃i uerbo. et inom̃i
scientia. Hoc significat. quia
inaccepta gratia et inuerbo
ueritatis docꝰtrine: scientiã
spiritalem a ssecuti ꝑ manse¬
runt: Ideo gratias agit in his
deo. Sicut testimoniũ ip̃i con¬
firmatũ ẽ in uob̾. Testimonium
xp̃i confirmatũ ẽm his: quia
roborati infide. nicħ de hõibus
sꝑabant: s omĩs spesilloꝵ in .xͦ.
erat: nullis uoluptatũ illeceb̾s

Expanded text:
est in Christo Jesu; quia hoc constitutum est a Deo, ut qui credit in Christum, salvus sit sine opere: sola fide gratis accipit remissionem peccatorum. Quia quam omnibus in Ecclesia scribat, sed ita significat, cum aliquando corripit, aliquando laudat, ut unusquisque cum epistola legitur, intelligat quid pro se, quid adversum se dicatur. In una enim plebe duobus populis scribit, ut cum arguit, qui male versantur, sciant sibi haec scripta: similiter et cum laudat, sciat qui in regula manet, ad se haec dici. Iin omnibus ditati estis in ipso, in omni verbo, et in omni scientia. Hoc significat, quia in accepta gratia, et in verbo veritatis doctrinae scientiam spiritalem assecuti permanserunt; ideoque gratias agit in his Deo. 113 Sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis. Testimonium Christi confirmatum est in his; quia roborati in fide, nihil de hominibus sperabant: sed omnis spes illorum in Christo erat, nullis voluptatis illecebris
Abbreviated transcription (Latin):
est dignatꝰ intẽpore: ut ꝑhoc
quod ortum suum inter mni¬
tium finemq coneluderet.
humane mentis oculis.ortũ.
qu siec mnitio suimit̾ nec fine
⁊ sidei signa petunt. et greci
hpentiam querunt. Iudei
sgia petunt: quia non diffi¬
auit potuisse fieri: sed anfac¬
tum sit quert̃. Scientes uirgã
aaron aridamgerminasse. et
huctum attulisse: et ionam
acetu glutitũ. inuentre eius
trib dieb et crib noctib fu¬
isse: et uiuum eiectum ẽẽ. Il¬
de dicunt. nosscimus quia
moysi locutus est deus: cũ
maius sit. mortuum lazarũ
fitidum quartodie de monti¬
mento uiuum exisse: Greci
uero sapientiam quęrunt:
quia nolunt audire preter¬
quam quȩ mundi ratione
possibilia suint. Uirtutẽ hoc¬

Expanded text:
 dignatus est in tempore, ut per hoc,  dignatus est in tempore, ut per hoc, quod ortum suum inter initium finemque concluderet, humanae mentis oculis, ortum, qui nec initio sumitur, nec fine Judaei signa petunt, et Graeci sapientiam quaerunt. Judaei signa petunt; quia non diffidunt potuisse fieri, sed an factum sit, quaerunt; scientes virgam Aaron aridam germinasse, et fructum tulisse : et Jonam a ceto glutitum, in ventre ejus tribus diebus et tribus noctibus fuisse, et vivum ejectum esse . Ilde dicunt: Nos scimus quod Moysi locutus est Deus ; cum majus sit, mortuum Lazarum fetidum quarto die vivum de monumento exisse . Graeci vero sapientiam quaerunt; quia nolunt audire, praeterquam quae mundi ratione possibilia sunt. Nos autem
Abbreviated transcription (Latin):
pectamus: in quo uide pressi
exaltabuntur: et uilenti hu¬
miliabuntur. quia non est ꝑ¬
sonarum acceptio apud dm̃
Nam qm̃ insapientia dei non
cognouit mundus ꝑsapi¬
tiam dm̃: placuit deo ꝑstu¬
titiam predicationis saluo
facere credentes. Noncogns¬
uit mundus. idẽ hominese
in sapientia eiꝰ: quia uicam
maiestatẽ illius figmentis &¬
derunt. uł elementis: dissimi¬
lantes de co ꝑ sapientiam ca¬
nis: putantes hec debere coli
quȩ uidentur. ꝓpterea placu¬
it deo predicationẽ ordinar
quȩ illis stalta uideretur. it
credentes que illi diffidun
salui fierent. illis dampnats
llicissitudo ergo hec est. per
quam dei consiuo. falsum a
ꝑsapientiam suam mundꝰ
inueniret: placuit ut dm̃
hominem factum ꝑhumani¬
tatis stulta cognosceret: qua¬
tnus eius sapientia ad nam
stultitiam descenderet: et lucẽ
suꝑne prudentiȩ. luto suȩ
carnis illuminata nr̃a cȩci¬
tas uideret: Nat̾ igit᷑ ex patre
sine dempore.ex matre nasci¬

Expanded text:
spectamus, in quo vi depressi spectamus, in quo vi depressi exaltabuntur, et violenti humiliabuntur; quia non est personarum acceptio apud Deum . Nam quoniam in sapientia Dei non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Non cognovit mundus, id est, homines, Deum in sapientia ejus; quia unicam majestatem ejus figmentis dederunt vel elementis, dissimulantes de eo, per sapientiam carnis putantes haec debere coli, quae videntur. Propterea placuit Deo praedicationem ordinare, quae illis stultitia videretur; ut credentes quae illi diffidunt, salvi fierent, illis damnatis. Vicissitudo ergo haec est, per quam Dei consilio falsum a per sapientiam suam mundus inveniret, placuit ut Deum hominem factum per humanitatis stulta cognosceret, quatenus ejus sapientia ad nostra stulta descenderet, et lucem supernae prudentiae luto suae carnis illuminata nostra caecitas videret. Natus igitur ex Patre sine tempore, ex matre nasci
Abbreviated transcription (Latin):
ta dei cognoscere: s ista sapien¬
tia ammalis est. et diabolica
De talib sapientib dicit dominꝰ
qui abscondisti bec asapientib
fecit deus sapientiam huius
mundi: Stulta facta est sa¬
pientia huiꝰ mundi: putans
enim se sapere. inuenta est im¬
prudens. Quod eni ĩpossibi¬
le iudicabat. possibile declara¬
tum est: Deum incuriosum
estimans. est aliquid hac asseue¬
ratione stultius: ut fecisse di¬
catur mundum et curam eiꝰ
non agere : ut quid fecit. si ñ
ad illum ꝑtinet quod fecit:
S quia uident quaosdam fe¬
liciter mundo frui.quos¬
dam de primi: et beneagentes
defpici. maliuolos gloriari.
Idcirco incuriosum deum eẽ
crediderunt: qui incuriosũ
dm̃ dicit: non negat maliuo¬
lum aut iniustum: Aut em̃i
iudicaturus est mundum:
aut in iustus est. dissimulans
de bonis et paciens fierimala
siigitur anĩadu̾tant seposito
odio diuinȩ legis: possunt in¬
dere causam istam a nob̃ ter¬
minari. qui deuiudicium ex¬

Expanded text:
ta Dei cognoscere: sed ista sapienta Dei cognoscere: sed ista sapientia animalis et diabolica est. De talibus sapientibus dicit Deus, Quia abscondifecit Deus sapientiam hujus mundi? Stulta est facta sapientia hujus mundi; putans enim se sapere, inventa est imprudens. Quod enim impossibile judicabat possibile declaratum est, Deum incuriosum existimans. Est aliquid hac asseveratione stultius, ut fecisse dicatur mundum, et curam ejus non agere? Ut quid fecit, si non ad illum pertinet, quod fecit? Sed quia vident quosdam feliciter mundo frui, quosdam deprimi, et bene agentes despici, malevolos gloriari; idcirco incuriosum Deum esse crediderunt. Qui incuriosum Deum dicit, non negat malevolum aut injustum; aut enim judicaturus est mundum, et injustus est, dissimulans de bonis, et patiens fieri mala. Si igitur animadvertant seposito odio divinae legis, possunt videre causam istam a nobis terminari, qui Dei judicium ex
Abbreviated transcription (Latin):
repperit᷑: tibi est litteratus:
ubi legis u̾ba ponderans:
ubi doctor paruulorũ: his¬
dictis. tã in uideos ꝙͣ ingen¬
ales inuehitur: quia et iu¬
deorum seribe. et legis docto¬
res. dm̃ filium habere. stul¬
tum putant credi: similimͦ.
et gentes istudri sui de ptitant:
Sed iudei. quia hoc nontam
aꝑte in lege significatum est.
diffidunt: gentiles uero. quia
mundi ratio non istud reci¬
pit: nichil enim dicit posse
ficri sine commixtione. stul¬
tum iudicãt. Conquisitor
tamen scli. hic est: qui constel¬
lationib agimundum. et
duodecim signis ortus et occa¬
sus ficri decernit calculis:n¬
chil om̃inosine horum mu¬
pientia sua conquirit cum ce¬
teris. de occultis: tił de abditis
reb ac naturis singulorum
Unde est hec sapientia. quam
repbat ds: cum omis sapientia
adño deosit: S ista sapientia
talis. et secularis. non est de¬
sursum descendens:s mun¬
dana. Ideo ut stulta adño re¬
futatur: quia se putat aliquid
ẽẽ: et ꝑsuam sapientiam occul¬

Expanded text:
rem; ubi est litteratus, ubi legis uerba ponderans, ubi est doctor paruulorum? dictis tam in Judaeos quam in gentiles invehitur; quia et Judaeorum scribae et Legis doctores Deum Filium habere stultum putant credi. Simili modo et gentes istud risui deputant. Sed Judaei, quia hoc non tam aperte in Lege significatum est, diffidunt: gentiles vero, quia mundi ratio non istud recipit; nihil enim dicit posse fieri sine commixtione, et stultum judicant. Conquisitor tamen saeculi hic est, qui constellationibus agimundum, et duodecim signis ortus et occasus fieri decernit calculis, nihil omnino sine horum mopientia sua conquirit cum caeteris de occultis, ut de abditis rebus ac naturis singulorum. Unde est haec sapientia quam reprobat Deus, cum omnis sapientia a Domino Deo sit; sed ista sapientia talis, et saecularis, non est desursum descendens, sed mundana; ideo ut stulta a Domino refutatur, quia se putat aliquid esse, et per suam sapientiam occul
Abbreviated transcription (Latin):
nbi. Propterea eccłe scribit:
q adhue singulis ecclesus
itores nonerant consticuti.
ccum inmultis arguat eos.
p̃osanctificati sunt: Post aut̃
eperant male conuiersariut
istenderet omnẽ ecclam scĩfi¬
atam fuisse inxp̃o:s quos¬
dam illorum praua doctrina
pseudo apłorum euersos atra¬
dicione ueritatis. Uocatis
sc̃s. Hoc est. uocatiestis. ut
sancti sitis: quod est. ut non re¬
cidatis aregula sanctificatioĩs.
Iocatis autem scĩs. non ita in¬
illegendum est: tanquam ideo
uocati sint. quia scĩ erant. sed
ideo sci effect: quia uocatist̃.¬
Quamquã enim sibi quis
ribuat. quod uocãti ob tẽ¬
perat: nemo potest sibi tri¬
buere quoduocatus est. Cũ¬

Expanded text:
. Propterea Ecclesiae scribit, quia adhuc singulis Ecclesiis rectores non erant constituti. Et cum in multis arguat eos, Christo sanctificati sunt: post autem coeperant male conversari; ut ostenderet omnem Ecclesiam sanctificatam fuisse in Christo, sed quosdam illorum prava doctrina pseudoapostolorum aversos a traditione veritatis. Vocatis sanctis. Hoc est, vocati estis, ut sancti sitis: quod est, ut non recedatis a regula sanctificationis.Vocatis autem sanctis, non ita intelligendum est, tanquam ideo vocati sint, quia sancti erant; sed ideo sancti effecti, quia vocatiQuanquam enim sibi quis tribuat quod vocanti obtemperat, nemo potest sibi tribuere quod vocatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
umueris iudeis iungit et
goses: quia salus ex udeis ẽ
ht in om̃i loco ubi gentes. quȩ
inuocant nomen dñi nr̃i¬
memorati sunt similiter.sint
om̃s unum. Gratia uobis¬

Expanded text:
m Judaeis jungit et gentes, quia salus ex Judaeis est , « ut in omni loco, et ubi gentes quae invocant nomen Dominiei sunt similiter sint omnes unum. Vel ita poti
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinã eẽ. quam nos didicimꝰ
Et̃ ideo alienus a nobis sit. nec
om̃ino recipiatur inter nos qui
contentionis exercet. Qui enim
tales sunt xp̃o domino qui est

Expanded text:
doctrinam esse quam didicimus. Et ideo alienus a nobis sit, nec omnino recipiatur inter nos, quicontentionis exercet. Qui enim tales sunt, Christo Domino, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
tm. Sed quid eause sit. quod
iuigia in ecclesiis suscitantur et
lices: diuino spũ instinctus aꝑit.¬
dicens Uentris inquit gratia:
hoc est questus et cupiditatio
Inde ẽ. quod non nulli circũt eunt¬
domos.loquentes ad gratiã: eum
ut inu̾bo dei edificent animas
ad iurtutem: s ut ꝑ adolationes
dulces ꝙ sermones ꝓmanere.
uel etiam ꝓficere hortentur
nem locum ditulgata est S
et facilem romanorum obedi
rursum si phoc aꝑtius castigi¬
ret .i nobedientes efficeret. ⁊c do¬

Expanded text:
Sed et quid causae sit quia jurgia in Ecclesiis suscitantur et lites, divino spiritu instinctus aperit, ventris, inquit, gratia, hoc est, quaestus et cupiditatis. Inde est unde nonnulli circudomos, loquentes ad gratiam cum ut verbo Dei aedificent animas ad virtutes, sed ut per adulationes dulcesque sermones perimant, ut etiam proficere hortentur nem locum divulgata est: get facilem Romanorum obedierursum, si pro hoc apertius castigaret, inobedientes efficeret,
Abbreviated transcription (Latin):
crucis. ꝑeuntib quidem
stultitia est. Predicatio¬
dulis et non intellegentib
uirtutem dei. stultitia uide¬
tur. dei filium dicere crucifir¬
um: fideles autem incelligut̃
dei eẽ turtutem:cum et cdia¬
manifestum est enĩ. quia qͥb
crux xp̃i stultitia est. inper¬
ditione sunt: Inferne enim
morti non sunt erepti. His
autẽ qui salui fiunt. idẽ nob̾.
enim ñin firmitatẽ cẽ cruc̃e
xp̃i s iurtutẽ: Intellegentes

Expanded text:
crucifixi. Pereuntibus quidem stultitia est. Idulis et non intelligentibus virtutem Dei stultitia videtur Dei Filium dicere crucifixum; fideles autem intelligunt Dei esse virtutem, cum et diaManifestum est, quia quibus crux Christi stultitia est, in perditione sunt, inferni enim morte non sunt erepti. His autem qui salvi fiunt, virtus Dei enim non infirmitatem esse crucem Christi, sed virtutem, intelligentes
Abbreviated transcription (Latin):
sciplinȩ abhominib inuente:
inquib non ratio. non uirtus
s uerborũ queritur compositio
Ae ꝑ hoc gloriam suam querit.
qui fidem xp̃i uerbis ex ornare
tiult. Obscurat enim illam
splendore uerborum: ut non
illa s ipse laudetur. Sicut
et pseudo apłinestulti uideren¬
tur prudentib mundi: In sa¬
pientia hominũ xp̃m p̃dica¬
bant. Duplici genere. ut eloqͣn¬
tia studerent: et ea quȩ mun¬
dus in nobis stulta iudicat.
euitarent: Ut neq incarn¬
tamdei filium et de uigi
natum docerent. neq can
futuram resurtectioncm:
quia mundi istud sapieni
ratio. stultum udicat. de
ꝑ hoc apls. non se insapien¬
tia hominum dicit xp̃mp
dicare. ne cuacuetur inquit
crux xp̃i. quia qui insapi¬
entia hominis xp̃m adiun

Expanded text:
sciplinae ab hominibus inventae, sciplinae ab hominibus inventae, in quibus non ratio, non virtus, sed verborum quaeritur compositio: ac per hoc gloriam suam quaerit, qui fidem Christi verbis exornare vult. Obscurat enim illam splendore verborum, ut non illa, sed ipse laudetur; sicut et pseudoapostoli, ne stulti viderentur prudentibus mundi, in sapientia hominum Christum praedicabant duplici genere; ut eloquentiae studerent, et ea quae mundus in nobis stulta judicat, evitarent: ut neque incarnatum Dei Filium, et de Virgine natum docerent, neque carnis futuram resurrectionem; quia mundi istud sapientia et ratio stultum judicat: ac per hoc Apostolus non se in sapientia hominum dicit Christum praedicare; ne evacuetur, inquit, crux Christi; quia qui in sapientia hominis Christum
Abbreviated transcription (Latin):
quod abillis fuerant baptira¬
ti:. ut ex eoscirent. non magnũ
c̃ẽ baptizare: quia non omis
qui baptizat. idoneus est et
euangelizare. Uerba eni sollẽ¬
nia sunt que dicuntur inbap¬
tismate. Deniq apłs petrus
eredentem cornelium: cũ suis
iussit baptizari. Nec dignatꝰ
est ministris ad stantib hoc
opus facere. si enĩde fuissent.
ipse hocegerat necessitate con¬
pulsus. quanto ergo melior
his sit quos illi uenerabantur.
Oftendit: et non tamen hoc no¬
mini suo de cerni ꝑmisit. sci¬
ens ꝑiculosum eẽ gloriã dei no¬
mini hominis uindicare. Est
enim quasi idolatria. Non in
sapientia uerbi: ut non euacue¬
tur erur xp̃i Quia p̃dicatio
xp̃iana. non indiget pompa
et eultu sermonis. Ideoq pis¬
catores homines imperitielec¬
ti sunt qui euangelizarent. ut
doctrine ueritas ipsa se cõmen¬
daret. teste uirtute: Ne homi¬
num uersutia et callidicate hu¬
mane sapientiȩ acccptabilis tu¬
deretur. non ueritate: Sicut di¬

Expanded text:
quod ab illis fuerant baptizaquod ab illis fuerant baptizati ; ut ex eo scirent non magnum esse baptizare, quia non omnis qui baptizat, idoneus est et evangelizare. Verba enim solemnia sunt, quae dicuntur in baptismate. Denique apostolus Petrus credentem Cornelium cum suis jussit baptizari, nec dignatus est, ministris astantibus, hoc opus facere; si enim defuissent, ipse hoc egisset, necessitate compulsus. Quanto ergo melior his sit, quos illi venerabantur, ostendit: et non tamen hoc nomini suo decerni permisit, sciens periculosum esse gloriam Dei nomini hominis vindicare; est enim quasi idololatria. Non in sapientia Verbi, ut non evacuetur crux Christi. Quia praedicatio christiana non indiget pompa et cultu sermonis, ideoque piscatores homines imperiti electi sunt, qui evangelizarent; ut doctrinae veritas ipsa se commendaret, teste virtute; ne hominum versutia et calliditate humanae sapientiae acceptabilis videretur, non veritate, sicut di
Abbreviated transcription (Latin):
gratiã hominib deputabãt:
ilis dissimulantib glorie
causa: Sic enim erant. sicut¬
olim fuert nouatiani. et do¬
natistȩ: qui baptismum sibi
trcatos rebaptiabant: et
baptizati abillis gloriabant᷑
iꝑsonis illorum.Deniq
axp̃i nomine abdicati. noua¬
tianos et donatistas uocari
segloriant᷑. Erispus ergo
et gaius corinthii st̃: quos ad
testimonium nominat: quia
sic baptizati sunt ab apło ut
nullam illigloriam ex hac
causa dandam a ssererent:
Stephane autem domus. primi¬
tiȩ sunt achaie.sicut in postre¬
ma parte epłe significat: quib
testimonium dat qͥa inmi¬
nisterium scĩs se constituerant.
Non enim misit me xp̃s bapti¬
zare s euangelirare. Qm̃ma
ius est euangelizare quambap¬
tizare. Ideo non se missum bap¬
tizare dicit. s euangelizare: qͥa
inep̃o om̃ium ordinum digni¬
tas est. Caput est eni om̃ium
ceterorum menbrorum. ꝑ qd
ctiam illos humiliat. quib
illi multum dabant ꝓpterea

Expanded text:
gratiam hominibus deputabant, gratiam hominibus deputabant, illis dissimulantibus gloriae causa Sic enim erant, sicut nunc Novatiani et Donatiani, qui baptismum sibi tizatos reprobantes: et baptizati ab his gloriantur in personis eorum. Denique Christi nomine abdicato Novatianos et Donatianos vocari se gloriantur. Crispus ergo et Caius Corinthii sunt, quos ad testimonium nominat; quia sic baptizati sunt ab Apostolo, ut nullam illi gloriam ex hac causa dandam assererent. Stephanae autem domus primitiae sunt Achaiae, sicut in postrema parte epistolae significat, quibus testimonium dat, quo in ministerium sanctis se constituerant. Non enim misit me Christus baptizare, sed evangelizare. Quoniam majus est evangelizare, quam baptizare; ideo non se missum baptizare dicit, sed evangelizare: quia in episcopo omnium ordinationum dignitas est; caput est enim caeterorum membrorum. Per quod etiam illos humiliat, quibus illi multum dabant, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
sorum eẽt quod dñierat:
tot essent baptisini. qđ essc̃
serui:. ut quomodo dictus
est baptismus iohannis. sic
diceretur baptimus petri
Baptismꝰ pauli. baptismus
iacobi. baptismus thome.
sent seruiqui baptirabant.
accepta potestate adño: Sibi
dedit. Dicit se seruus bapti¬
zare: recte dicit: sicut apłs
dicit. baptizaui autẽ stepba¬
ne domum: s tanquã mini¬
ster. Ideo si sit et malus et
consigat illi habere mun¬
strium. et si eum homines
rmorunt. et ds̃ eum nouit:
u sibi tenuit potestatem:¬
Gntias ago deo meo quod
neminẽ urm baptizaui. nisi
erispum et gaium: nequis
dicat quod innomine meo
haptrrati estis baptiz aui aut̃
etstephane donum: ceterum
nesciosi quem alium ur̃m bap
cisrauerim. Gratias agidõ.
quia non multos exhis bap¬
trratut. ne quia error sub hac
receperat. ex nomine cius er¬
ror eẽt inplurimis: ꝑhoc ar¬
guens et baptiszantes et
baptizatos: qui ad iniuriã
saluatoris baptismatis cius

Expanded text:
sorum esset quod Domini erat, sorum esset quod Domini erat, tot essent baptismi quot essent servi; ut quomodo dictum est baptisma Joannis, sic diceretur baptisma Petri, sic baptisma Pauli, sic baptisma Jacobi, baptisma Thomae, est. Seaccepta potestate a Domino; sibi dedit. Dicit se servus baptizare; recte dicit, sicut Apostolus dicit, Baptizavi autem et Stephanae domum : sed tanquam minister. Ideo si sit et malus, et contingat illi habere ministerium, et si eum homines non norunt, et Deus cum novit: qui sibi tenuit potestatemgratias ago Deo quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Gaium ne quis dicat quod in nomine meo baptizati sitis baptizavi autem et Stephanae domum ceterum netizaverim. Gratias agit Deo, quia non multos ex illis baptizavit; ne quia error sub hac re coeperat, ex nomine ejus error esset in plurimis, per hoc arguendos et baptizantes et baptizatos, qui ad injuriam Salvatoris baptismatis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
aut arrianos. aut cata fri¬
gas. aut nouatianos. aut do¬
natianos.aut manicheos uo¬
cari non horrent. Ita et cor¬
inthii. diu̾sos hereticorum
nominib subiciceperant:
ut uiderent᷑ loco xp̃i homi¬
nes uenerari: quidum diu̾¬
sa de xp̃o accipiunt: diui¬
dunt xp̃m: Inus eñi homi¬
nem tantum accipit xp̃m:
re fatetur: Alius dicit ꝓpro
locutos. Cum gͦ xp̃s untis sit
ds̃ et homo: isti sibi dum aliꝰ
aliud tundicant. ditudunt
xp̃m et qͣsi sub nomine
suo. ȩccłas faciunt multas
ne forte putaretur aliorum
ideo refutare ꝑsonas. ut suã
cõmendaret: Si eñ xp̃s pro
nobis inquit mortuus eh
⁊uomodo grãm cius et bo¬
ficium hominib ĩpatas
ad eius initiriam: Nut in
nomine pauli baptirati
estis: Baptirauit patilus
tanquam minister. nonci¬
quam ipsa potestas. Bap¬
tieauit atitẽ dñs. tanquam
potestas. Intendite et potu¬
it hanc potestatẽ seruoddaro.
Noluit: Si enim daret hanc
potestatem seruis: idẽ ut ip¬

Expanded text:
aut Arianos, aut Cataphryaut Arianos, aut Cataphrygas, aut Novatianos, aut Donatianos, aut Manichaeos vocari non horrent; 114 ita et Corinthii diversorum haereticorum nominibus subjici coeperant, ut viderentur loco Christi homines venerari: qui dum diversa de Christo accipiunt, dividunt Christum. Unus enim hominem tantum accipit Christum, re fatetur, alius dicit per plocutos. Cum ergo Christus unus sit Deus et homo, isti sibi alius aliud ejus vindicantes, dividunt Christum; et quia sub nomine suo Ecclesias faciunt multas,ne forte putaretur aliorum ideo refutare personas, ut suam commendaret. Si enim Christus pro nobis, inquit, mortuus est, quomodo gratiam ejus et beneficium hominibus imputamus ad ejus injuriam? Aut in nomine Pauli estis ? Baptizavit ergo Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas: baptizavit autem Dominus tanquam potestas. Intendite. Et potuit hanc potestatem servis dare, et noluit. Si enim daret hanc potestatem servis, id est, ut ip
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑid non dissentirent ab a
qui sunt cloes: aliquib uiden¬
tur homines esse manentes
et fructificantes infide dei:
aliquib uidetur locus ẽẽ ut
puta sidicat᷑ abhis qui sunt
essent intereos. contentiones
inter eos ẽẽ dixerunt: ut osten¬
derent diuersitatem mentis
illorum de disciplina domi¬
nica: et que eẽt. subiecit dicens:
Hoc autem dico.quod unus¬
quisq ur̃mdicit. Ego quidẽ
sum pauli. ego autem apollo
ego uero cephe: ego autẽ xp̃i
Erroremostendit: s auctorũ
nomina non ꝓdidit. Nec enĩ
in locostabant: s circũ ibant
adeuersionem simplicũ. Nã
hos quos nominat. sine dubio
bonierant doctores: s horũ
specie. falsos apłos tangit:
Sienim inhis gloriandumue¬
tat: quanto magis inmalis
doctorib quorum doctrinã
pratiam insubiectis signifi¬
cat: Incer eos tamen hos ꝑ¬
seuerantes de signat. qui di¬
cebant se xp̃i eẽ. non homi¬
nis: quos suꝑius laudat:
nes sibi partiti sunt. sicuit here¬
dici: qui se aut focinianos.

Expanded text:
per id non dissentirent ab hiqui sunt Chloes; aliquibus videntur homines esse manentes et fructificantes in fide Dei: aliquibus videntur locus esse, ut puta si dicatur: Ab iis qui sunt essent inter eos. Contentiones inter eos esse dixit, ut ostenderet diversitatem mentis illorum de disciplina Dominica. Et quae esset, subjecit, dicens: . Hoc autem dico, quod unusquisque vestrum dicit: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ego autem Christi. Errorem ostendit, sed auctorum nomina non prodidit; nec enim in loco stabant, sed circumibant ad eversionem simplicium. Nam hos quos nominat, sine dubio boni erant doctores; sed sub eorum specie falsos apostolos tangit. Si enim in his gloriandum negat, quanto magis in malis doctoribus, quorum doctrinam pravam in subjectis significat! Inter eos tamen hos perseverantes designat, qui dicebant se Christi esse, non hominis, quos superius laudat. nes sibi partiti sunt. Sicut haeretici, qui se aut Photinianos,
Abbreviated transcription (Latin):
quidam eorum apseudo¬
apłis: quidam etiam amũ¬
danȩ eloquentiȩ sectatorib¬
fuerunt: Nonnulli uero
iudaicis traditionib de¬

Expanded text:
quidam eorum a pseudoapostolis, quidam etiam a mundanae eloquentiae sectatoribus, nonnulli vero judaicis traditionibus de
Abbreviated transcription (Latin):
tas. multo est facilior nob huiꝰ
solutio questionis. ut sic intel¬
legamus solum deum sapientẽ.
sicut intelleximus solum poten¬
tem: idẽ. patrem et filium et
sp̃m sc̃m. qui est unus et solus
deus: cui soli seruire iussi sumꝰ:
ne male intellegentes. uł potiꝰ
non intellegentes.contra hoc

Expanded text:
tas: multo est facilior nobis hujus tas: multo est facilior nobis hujus solutio quaestionis; ut sic intelligamus solum Deum sapientem, sicut intelleximus solum potentem, id est, Patrem et Filium et Spiritum sanctum, qui est unus et solus Deus, cui soli servire jussi sumus: ne male intelligentes, vel potius non intelligentes, contra ho
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m fiertut sit sapiens ds̃
pater: etim scđm scibstantiã
sum non dubitandum sit
amcẽ sapientem: potiusq
s libstantia filii.ꝑgignen¬
n patrem. quam substantia
ris. ꝑ genitum filium:
Pistat ergo ut soli sapienti
it alia taceam: ipse p̃cepit
baptizare gentes innomine
patris. et filii et sp̃s scĩ. Ubi
p̃cipua cõmendata est. huiꝰ
indiuidue gloria trinitatis
Dcus itaq quod est ipsa trini¬
tas: propterea solus sapiens
ticte dicitur: quia solus scđm
substantiam suam sapiens ẽ:
non scđm accidentem uel acce¬
dentem participationẽ sapi¬
entiȩ: sicut sapiens est ratio¬
nalis quecumq creatura: qd̃
uero addicum est. cui. ut dice¬
retur. cui gloria cum fuffice¬
ret si dictũ eẽt. Ei aut̃ẽ gła.
musitatã nr̃e linguȩ indicat
locutionem: non sensum quẽ
requiramus. uel de quo ambi¬
gamus insinuat: Quid em̃
aler usitatus est ordo uboꝵ.¬
Item aliter. Cum uero non sit
dictum soli sapienti patri. s so¬
deo: et deus unus sit ipsa crini¬

Expanded text:
m fieri, ut sit sapiens Deus Pater; cum secundum substantiam suam non dubitandum sit esse sapientem, potiusque sit substantia Filii per gignentem Patrem quam substantia Patris per genitum Filium? Restat ergo ut soli sapienti t alia taceam, ipse praecepit baptizari gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti ; ubi praecipue commendata est hujus individuae gloria Trinitatis. Deus itaque, quod est ipsa Trinitas, propterea solus sapiens recte dicitur, quia solus secundum substantiam suam sapiens est: non secundum accidentem vel accedentem participationem sapientiae, sicut sapiens est rationalis quaecumque creatura. Quod vero additum est, cui, ut diceretur, cui gloria; cum sufficeret si dictum esset, Ei autem gloria: inusitatam nostrae linguae indicat locutionem; non sensum quem requiramus, vel de quo ambigamus, insinuat. Quid enim alter usitatus est ordo iles sunt. Cum vero non sit dictum, Soli sapienti PatriDeo; et Deus unus sit ipsa Trini
Abbreviated transcription (Latin):
trem adorabis: et illi plus ser¬
uies: ut seruire pret̾ mictere¬
mus et filio: Plus camenpa¬
tri.tanquam maiori. minus
autem filio. tanquam minori
deo: s dictum est. dñm dm̃ cuũ
adorabis. et illi soli seruies: soli
scilicet omnipotenti. soli sapi¬
porum de signare. Amen autẽ.
quasi ad confirmationẽ om̃iũ
que suꝑius scripta sunt. infi¬
nem posuit: ꝑ quod tinaculo
hebreorum sermone uera et fi¬
delia eẽ que sunt seripta signa¬

Expanded text:
trem adorabis, et illi plus servies; ut servire permitteremur et Filio, plus tamen Patri tanquam majori, minus autem Filio tanquam minori Deo: sed dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies ; soli scilicet omnipotenti, soli sapiporum designare. Amen. Aut quasi ad confirmationem omnium quae superius scripta sunt in fine posuit, per quod vernaculo Hebraeorum sermone vera et fidelia esse, quae sunt scripta signa
Abbreviated transcription (Latin):
sodm reuelationem myste¬
rii tẽporib et̃nitatis tacit.
quod nunc pate fastum esti
ꝑscripturas ꝓphetarum. se¬
cundũ p̃ceptum et̾̃ni dei as
obedionem fidei incunctis
gentib: Cognito soli sapi¬
enti deo.ꝑ iħm xp̃m: cui ho¬
amen. Hoc est ei qui poters
est confirmare. soli sapienti
ut scilicet solus deus sapiens.
s sigignendo sapientiam.

Expanded text:
m revelationem mysterii temporibus aeternis taciti, quod nunc patefactum est per Scripturas prophetarum, secundum praeceptum aeterni Dei, ad obeditionem fidei in cunctis gentibus cogniti, soli sapienti Deo. Per Amen. » Hoc est: Ei qui potens est vos confirmare, soli sapienti ut scilicet solus Deus Pater sapsed gignendo sapientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
di. Sciendum sane est. quod
omia quȩ habent homines:
uinitatis dei gratia est: Ni¬
chil enim ex debito habent:
quia nullus prior dedit
illiet retribuetur ei Gratia
ugo est quicquid habet is.
qui non fuit et est. accipiens
ibeo qui semꝑ fuit et est. et
int inet̾num. S alutat uos
timotheus adiuidor meus. et
lucius. et iason. et sosi pater
cognati mei. Deniq chimo¬
cheum ad iutorem suum dic̃¬
etquidem de chimotheo ple¬
nissime fertur. in actib apłoꝵ.
fabulis et genealogus infini
dsseclucium. quidã ipsum
ꝑhibent ẽe lucam. qui euan¬
gelium scripsit: ꝓ eo quod sol¬
eant nomina inter dum scđm
patriam declinationem. inter¬
dum etiam scđin grecã roma¬
namq ꝓferri: Iasonuero ille

Expanded text:
. Sciendum sane est quod omne quod habent homines a Deo, gratia est, nihil ex debito habent: Quis enim prior dedit illi et retribuetur ei ? Gratia ergo est, quidquid habet is, qui non fuit et est, accipiens ab eo qui semper fuit, et est, et erit in aeternum. Salutat vos Timotheus adjutor meus Lucius, et Jason, et Sosipater, cognati mei. Timotheum adjutorem suum diciEt quidem de Timotheo plenissime refertur in Actibus apostolorum, fabulis, et genealogiis infiniSed et Lucium quidam ipsum perhibent esse Lucam, qui Evangelium scripsit, pro eo quod soleant nomina interdum secundum patriam declinationem, interdum etiam secundum Graecam, Romanamque proferri. Jason vero ille
Abbreviated transcription (Latin):
Simile est hoc illi dicto: quiod
ad corinthios seribit dicens:
sapite faciendo: malum igno¬
rate. uitando: Et ita inuobis
implebitur: quod suibsegtitur
sarius interp̃tatur: Quicquid
rium est: hoc ei sacanas ẽẽ no¬
minatur: Ideo deniq p̃misti
dicens: Detis pacis. hoc est ds̃
ctu pax placet:conterat eum
qui contrarius est paci. et dis¬
saiones oꝑatur. G ratia

Expanded text:
Simile est hoc illi dicto, quod ad Corinthios scribit, dicens: sapite faciendo, malum ignorate vitando, et ita in vobis implebitur quod subditur: sarius interpretatur. Quidquid rium est, hoc ei Satanas esse nominatur. Ideo denique praemisit, dicens: Deus pacis, hoc est, Deus cui pax placet, conterat eum qui contrarius est paci, et dissensiones operatur. Saluta
Abbreviated transcription (Latin):
fcierunt in xp̃o nominatur
Inde intellegendum ẽ ȩtiam
in his quos cognatos suos ay
pellat apłs: multã eẽ diffe¬
rentiam: scđm illam ut ego
arbitor rationem. quã suꝑiꝰ
aperire tẽp tauimus. Salu¬
tate eos qui sunt ex narcissi
quidem plures fuisse ex domo
uł familia nacissi: s nomine
solo eos in dño fuisse. Et ido
addit eos salutandos eẽ qui
sunt in dño: Salutate in¬
rant indño. Bonum de eis
dat destimonium: quarũ labo¬
rem. non hutꝰ mundi. neq cõ¬
munis uite: s in dño eẽ testat᷑
Multi enim laborant: s non
om̃ium laborem constat eẽ
in dño Salutate ꝑsidam ca¬
carissimam que multũ labo¬

Expanded text:
fuerunt in Christo, nominatur. fuerunt in Christo, nominatur. Unde intelligendum est etiam in his quos cognatos suos Paulus appellat, esse multam differentiam secundum illam, ut ego arbitror, rationem, quam superius aperire tentavimus. Salutate eos qui sunt ex Narcissi quidem plures fuisse ex domo, vel familia Narcissi, sed non omnes in Domino fuisse, et ideo addidit, eos salutandos esse qui sunt in Domino. Salutate Rurant in Domino. Bonum de his dat testimonium, quarum laborem non hujus mundi neque communis vitae, sed in Domino esse testatur; multi enim laborant, sed non omnium laborem constat esse in Domino. Salutate Persidem charissimam, quae multum labo
Abbreviated transcription (Latin):
postolici operis particeps:
Salutate appellen: ꝓbũ in xp̃o.
Puto hunc appellen ꝑ multas
tribulationes transisfe pacien¬
ter: et fortiter sustentatas. Et
ideo ꝓnuntiatum ab apło ꝓ
dixit. Quia tribulatio pacien¬
tiam oꝑatur: pacientia uero
ꝓbationem: ꝓbatio uero spem.
Uidendum sane est. ne forte
ipse sit hic. qui inactib apłoꝵ
apollo nominatur alexandri¬
nus. in seripturis diuinis eru¬
ditus. Saltitate eos qui sunt
exaristoboli domo. Quia em̃
nichil otiose inlitteris apłi. uł
additur. uł minuitur. Istiqui
stint de domo tił de familia
aristoboli. non frustra. neq
dilecti neq ꝓbi neq adiutores
inxp̃o nominantur: s forte
quia nichil tale habebant
inmentis: ic circo eos solo
titulo salutationis honorar¬
Salutate berodionem. cogs¬
tum meum. Et hic similit
ut andronieus et itilia. cogni¬
tus pauli dicitur. S neq con¬
captiuuis ut illi: neq nobilio
inapłis. in bis qui ante patilu

Expanded text:
postolici operis particeps. postolici operis particeps. Salutate Apellem probum in Christo. Puto hunc Apellem per multas tribulationes transisse patienter, et fortiter sustinuisse, et ideo pronuntiatum ab Apostole in aliis dixit : quia tribulatio patientiam operatur, patientia vero probationem, probatio vero spem. Videndum sane est, ne forte ipse sit hic qui in Actibus apostolorum Apollo nominatur, Alexandrinus, in Scripturis eruditus. Salutate eos qui sunt ex Aristobuli domo. Quoniam nihil otiose in litteris Apostoli, vel additur, vel minuitur, istos qui sunt vel de domo, vel de familia Aristobuli, non frustra neque dilectos, neque probos, neque adjutores in Christo nominat, sed forte quia nihil tale habebant in meritis, idcirco eos solo titulo salutationis honoraSalutate Herodionem cognatum meum. Et hic, similiter ut Andronicus et Junia, cognatus Pauli dicitur: sed neque concaptivus uti illi, neque nobilis in apostolis, in his qui ante Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
norum. s et gr̃a ac fide con¬
sticuit ministerio famuloꝵ:
e cirdo omnes qui ministe¬
rium istud cum ipsis fidelit̃
adimplebant. domesticam¬
anrum nominauit ȩccłam:
Salutate epheni cũ dilectum
michi. qui est primitiuus a
exasia credidisse: unde et in¬
tium eum asie appellauit:¬
tum laborauit inuobis. Do¬
cet et in hoc debere etiam femi¬
nas laborare ꝓ ecclesus dei:
cognatos. & concaptiuos meos¬
nem isti cognati fuerint apłi¬
pauli: et ante ipsum credide
possibile est et illud intelligi
Et ideo nobiles eos in apłis di
quãtis nichil egregium pre
ceteris inlaude uideatur as¬
seribere:. tamen hoc ipsum qđ
dilectꝰ est pauli. laudabilis.
et salutatione dignus efficit᷑
Saltitate urbanum adiutore
nr̃m in xp̃o: et stachyn dilectũ
meum Et istos insalutatiõe
coniungit: s urbanum inlau¬
dib p̃tulit: Illum enim adiu
tum tantum modo sibi. sicut
ampliatum nominauit: Ad¬
aliud intellegatur. quam a¬

Expanded text:
norum, sed et grato et fideli connorum, sed et grato et fideli constitit ministerio famulorum, idcirco omnes qui ministerium istud cum istis fideliter adimplebant, domesticam nominavit Ecclesiam. Salutate Ephenetum dilectum mihi, qui est primitivus Asm prius ex Asia credidisse. Unde et initium eum Ecclesiae appellavittum laboravit in vobis. Docet et in hoc debere etiam feminas laborare pro Ecclesiis Dei. Cognatos meosnem isti cognati fuerint Pauli, et ante ipsum crediderpossibile est et illud intelligi,et ideo nobiles suorum et iquamvis nihil egregium prae caeteris in laude videatur ascribere, tamen hoc ipso quod dilectus est Paulo, laudabilis et salutatione dignus efficitur. Salutate Urbanum, adjutorem meum in Christo, et Stachyn dilectum meum. Et istos in salutatione conjungit, sed Urbanum in laudibus praetulit: illum enim adjuttum tantummodo sibi, sicut Ampliatum nominavit; adaliud intelligitur quam a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quod p̃ceperat clauduiꝰ
discedere iudȩos om̃s aroma.
adhesit ad eos: et quia erat
consimilis artificii mansit
apud eos. et oꝑabantur simul
Erant enim artifices tab̾nacu¬
lorum: hoc est sutores. Hec mi¬
scripta ẽ. ceteris concorclanti¬
lis Potest autem fieri ut
qssi salutant᷑ ab apło. quos
anen apparet iudeorũ insidi¬
i paulo ꝑiclitante. semet ipsos
obiecisse. ut ille liber abscederet:
hocenim et iason quidam
fircisse inact̾ib apłorum refert᷑.
ehanc corum laudem apls ñ
silet s om̃ib eã eccle ad miran¬
ãam tradidit : Et ideo dicit.
Quib non solus ego gratias
igo.s et unit̾isa eccl̃a gentiũ:
Indie apparet eos officiosos
e hospitales extitisse. Erga
omnes fr̃s fideles:non solum
qui ex iudeis. s etiam qui ex
gentib credidissent: Magna
enim gr̃a hospitalitatis offi¬
cio. Non solum apud deum.
sapud homines inuenitur
Quȩ tamen res.qm̃ non solũ
inuoluntate aepositu domi¬

Expanded text:
propter quod praeceperat Claudius propter quod praeceperat Claudius discedere Judaeos omnes a Roma, accessit ad eos, et quia erant consimilis artificii mansit apud eos, et operabantur simul, erant enim artifices tabernaculorum , hoc est, sutores. scripta est caeteris concordantibus. Potest autem fieri, ut gressi salutentur a Paulo; quos tamen apparet Judaeorum insidiis Paulo periclitante semetipsos objecisse, ut ille liber abscederet. Hoc autem et Jason quidam fecisse in Actibus apostolorum refertur , et hanc eorum laudem apostolus non silet, sed omnibus eam Ecclesiis admirandam tradit, et ideo dicit: Quibus non solus ego gratias ago, sed et universae Ecclesiae gentium. Unde apparet eos officiosos et hospitales exstitisse erga omnes fratres fideles, non solum qui ex Judaeis, sed etiam qui ex gentibus credidissent: magna enim gratia in hospitalitatis officio, non solum apud Deum, sed apud homines invenitur. Quae tamen res quoniam non solum in voluntate et proposito domi
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit hec epła. Hic locus aplica
auetoritate docet etiã feminas
inministerio eccłe constitur.
inꝗtio officio positam phoebẽ
apuid eccłam quȩ est cheneris
apłs magna cum laude et cõ¬
mendatione ꝓsequtur: Enu¬
merans etiam gesta ipsius p̃¬
clara et dicens quia intantũ
om̃ib a sstitit. et innecessita¬
tib p̃sto fuit: ut etiã m̃ ipsi in ne¬
cessittib meis apłicis tota de¬
uotione mentis asfliterit.
bonioꝑis inecclesiis dant
necessarium fucrit sitie sp̃i¬
talib siue etiam carnalibus
Salutate priscam et aquilam.
ad iutores meos inxp̃o Mhesti
qui panima mea suas ceru¬
ces sub postierunt: quib non
solus ego gratias ago: s et cun¬
cea eccła gentium et domesi¬
ca eorum ȩcła. U identur
michi ipsieẽ. de quib in acto
apłorum ita scriptum est.
Post hec autem discedens pau¬
lus ab athenis: uenit corin¬
thum. Et inuento ibi quodã
iudeo. nomine aquila pon¬
ticum genere. qui nuꝑ uenertt
deitalia. et priscilla uror aꝰ

Expanded text:
t mihi ipsi. Hic locus apostolica auctoritate docet etiam feminas in ministerio Ecclesiae constitui. In quo officio positam Phoeben apud Ecclesiam quae est Cenchris, Paulus magna cum laude et commendatione prosequitur, enumerans etiam gesta ipsius pclara, et dicens quia intantum omnibus astitit, et in necessitatibus praesto fuit, ut etiam mihi ipsi in necessitatibus meis apostolicis devotione mentis astiterit. bono operi in ecclesiis dant necesse fuerit, sive spiritalibus, sive etiam carnalibus Salutate Priscam et Aquilam, adjutores meos in Christo Jesu, qui pro anima mea suas cervices supposuerunt, quibus non solum ego gratias ago, sed et cunctae Ecclesiae gentium, et domesticam eorum Ecclesiam. Videntur mihi ipsi esse, de quibus in Actibus apostolorum ita scriptum est: Post haec autem discedens Paulus ab Athenis venit Corinthum, et invento ibi quodam Judaeo nomine Aquila, Pontico genere, qui nuper venerat de Italia, et Priscilla uxore ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
Adromanos
aliter cȩpit:
dei uoluntate: qui dixit adeumn
uade. ego longe ad gentes mit¬
Ã te. hinc uocatus est apło
hoc est dei uoluntate missus
illos quos neq xp̃s miserat:
neq uerum erat quod dicetũt
Deum enim et xp̃m ideo fireqiti¬
ter nominat: tt xp̃m deum
Non ipsum patrem ostendat.
trem. non unionẽ:cumosten¬
ditur filium dici. Multeem̃
sectȩ emerserant: que euum
a sserebant: ex quib ramiari¬
di extant Nunc usq quarũ
a ssertores. eccłas euertebant.
hinc apłs omĩa que heresib
contraria sunt. ponit: Aese
uerum p̃dicatorem ꝑ id quod
axp̃o dei uoluntate missus ẽ
a sseuerat. Et sostenes frat.

Expanded text:
Ad Romanos aliter coepit; Dei egit voluntate, qui dixit ad eum: Vade, ego longe ad gentes mittam te . Hinc vocatus est Apostolus, hoc est, Dei voluntate missus illos, quos neque Christus miserat, neque verum erat, quod dicebant. Deum enim et Christum ideo frequenter nominat, ut Christum Deum non ipsum Patrem ostendat, trem, non unionem; cum ostenditur Filium dici. Multae enim sectae emerserant, quae Evanasserebant, ex quibus rami aridi exstant nunc usque, quarum assertores Ecclesias evertebant. Hinc Apostolus omnia, quae haeresibus contraria sunt, ponit: ac se verum praedicatorem per id quod a Christo Dei voluntate missus est, asseverat. Et Sosthenes frater.
Abbreviated transcription (Latin):
ticoram discedentes abinuicem:
hominib deuoti: pauliani. et
periani. et apolloniaci.dici uo¬
lelant. non xp̃iani: quod ualde
r ꝓb̾at apłs. erant tamen inter
as qui abhis dissentirent: xp̃o soli
eloquentia delectari ceperant. et ter¬
renam philosophiam: ut stib nomi
lexp̃i. his inbuerentur que contraria

Expanded text:
ticorum dissentientes ab invicem, hominibus devoti, Paulini, et Petriani, et Apolloniaci dici volebant, non christiani: quod valde exprobrat Apostolus. Erant tamen inter eos, qui ab his dissentirent, Christo soli eloquentia delectari coeperant et terrena philosophia; ut sub nomine Christi, iis imbuerentur, quae contraria
Abbreviated transcription (Latin):
retinebat. Ex hoc sermone atq
aliis non nullis similib mos
ecclesie tiaditus est: ut post ora¬
tiones. osculo se inuicem stiscipi¬
ant fr̃s. Hoc autem osculum. scm̃
appellat apls: quo nomine illud
docet primum. ut casta sint oscci¬
la que ineccłiis dantur. et simula¬
eccłe xp̃i. Ideo enim deecclesia
pax annuntiatur: ut ostendat
secum om̃ib pacificum eẽ. Ho¬

Expanded text:
ia. Ex hoc sermone et aliis nonnullis similibus mos Ecclesiis traditus est, ut post orationes osculo se invicem suscipiant fratres. Hoc autem osculum sanctum appellat Apostolus, quo nomine illud dicit, primo, ut casta sint oscula, quae in ecclesiis dantur: deinde, ut simulaem. Ideo enim de Ecclesia primo pax annuntiatur, ut ostendat se cum omnibus pacificum e
Abbreviated transcription (Latin):
na enĩ fiducia. et caritatis
affectu agit cum eis: aliqͥn¬
do commonens: aliquando
inguens: aliquando blandi¬
sit filiis. Namq malte.
ds sunt ꝓpter quas scribit

Expanded text:
na cum fiducia et charitatis affectu agit cum eis, aliquando commonens, aliquando arguens, aliquando blandiens, ut filios. Nam multae causae sunt, propter quas scribit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est nullum sibi suꝑ eẽ
dendi eos qui rome sunt. de¬
beat ad implere: quod concep¬
tum ex multis annis gerebat.
dilatum audem fuerat et dis¬
simtlatum. donecomnẽ locũ
in quo xp̃s non fuerat p̃dica¬
ius: agnitione euangłii eius
repleret. quod autẽ dixit cũ
mhis paniã ꝓfisciscar. spero
ỹter grediens uideamuos:
nonita accipiendũ est quasi
iamparuo amore paulus
erga romanos deneretur. ut
are: et ꝑhoc quod ã modo
amorem ipsorum ergase in¬
uitat et nutrit: ut ipse in sa¬
ciabiliter erga affectum tene¬
atur apls. sciant etiam ipsũ
id habere ꝓpositi. non prius
abeis discedere neq alio ꝓfi¬
cisci. quam caritatis ipsorũ
gratia ꝑfruatur: Quã tamen
caritatem tantã ꝑsensit fu¬
turã cui nec posset ex
integro satis fieri.s ex parte
inquit: p̃monet enĩquod
inom̃ib euangelizandi ne¬
cessitas p̃ferenda sit. Bene
autem hi s. quos nondum
scđdin carnem uiderat. et ad
quos nondum incorpore ad¬

Expanded text:
hoc est, locum nullum sibi superesshoc est, locum nullum sibi superessdendi eos qui Romae sunt, debeat adimplere: quod conceptum ex multis annis gerebat, dilatum autem fuerat, et dissimulatum, donec omnem locum, in quo Christus non fuerat praedicatus, agnitione Evangelii ejus repleret. Quoin Hispaniam proficiscar, spero praetergrediens videam vos, non ita accipiendum est, quasi tam parvo amore Paulus erga Romanos teneretur, ut ari, et per hoc quodammodo amorem ipsorum erga se invitat et nutrit, ut si ipsi insatiabiliter erga affectum teneantur Apostoli, sciant etiam ipsum id habere propositi, non prius ab eis discedere, neque ad alios proficisci, quam charitatis ipsorum gratia perfruatur; quam tamen charitatem tantam praesentit futuram, cui non possit ex integra satisfieri, sed ex parte inquit. Praemonet enim quod in omnibus evangelizandi necessitas praeferenda sit. Bene autem secundum carnem viderat, et ad quos nondum in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
intellegent. quia nullo ant
didicissent: et ista ut opinor
causa fuuit: quȩ eum frequen¬
ter ꝓponentẽ romam ꝑger
ꝓhibebat: sicut dicit. ꝑ rop¬
ter quod et inpediebar pla¬
rimũ uenire aduos. Non
ut in aliis dicit. impeditꝰ asa¬
thana: s fundandi ecclesias
occupatione detentus: et in
his locis fundandi. ubi ntil¬
lum fidei p̃cesserat fcindam̃¬
tum: Nunc tero ulterius
loctm non habens inhis re¬
gionib: cupiditatẽ aũ ħns
tieniendi ad uos exmultisĩa
p̃cedentib annis: cuminhis¬
paniã ꝓficisci cepero: spero
quod prederiens cudeamet
uos: et auob̃ deducar illuc:
Uidetur hȩc inachaia post
dicere apud corinchum: sicib
et in pͥmis epłẽ partib iam
ꝓuirib de monstrauimus.
queutiq achaia. uicina et
coherens ẽ macedoniȩ. Inqͥb
locis degens.cũ singlai queq
ante non fuerat p̃dicatus.
ragnitione dei repless uni¬
usadicens ulterius se locũ
non habere inhis regionib.

Expanded text:
intelligerent, quod a nullo ante intelligerent, quod a nullo ante didicissent. Et ista, ut opinor, causa fuit quae eum frequenter proponentem Romam pergere prohibebat, sicut dicit: Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos; non, ut in aliis dicit, impeditus a Satana , sed fundandi Ecclesias occupatione detentus, et in his locis fundandi, ubi nullum fidei praecesserat fundamuc. Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus: cupiditatem autem habens veniendi ad vos ex multis jam precedentibus annis: cum in Hispaniam proficisci cepero: spero quod preteriens videam vos: et a vobis deducar illuc:idetur hoc in Achaia positus dicere apud Corinthum, sicut et in primis Epistolae partibus jam pro viribus demonstravimus, quae utique Achaia vicina, et cohaerens est Macedoniae. In quibus locis degens cum singula quaeque ante non fuerat praedicatus, et agnitione Dei replesset universa, dicit ulterius se locum non habere in his regionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem signorum et pro¬
digiorum interracham: ut
filios isrł castigata ȩgypto
liberarent. s illi uix rarum¬
quemq potuerunt exegy¬
ptiorum gente conu̾tere:
paulus accepta potestate
signorum et ꝓdigiorum:
non unamgentem neq
duos aut tres populos: s om̃s
ab iherłm incircuitu usq ad
Aliricum nationes ac popłos:
p̃dicatione uerbi et opum
turtutumq potentia ad xp̃i
sacram̃ta conuertit Sic aũ¬
hoc p̃dicaui euangłm non
ubi nominatus est xp̃s. Ne
suꝑalienum fundamentũ
edificarem Sic aut̃ẽ hoc¬
p̃dicauit euangłm: ut non
malienis laborib. neq ali¬
ena p̃dicatione. additam̃tũ
sui sermonis insereret.Ne
abalio positis fidei fundam̃¬
tis.ipse ȩdificium ꝓpriȩ p̃¬
dicationis inponeret:neali¬
eni oꝑis subripere gloriam
tum est. quib non est adnun¬
tiatum de eotudebunt. et qui
nonaudierunt. intellego
Ousertiauit ergo diligem
quium illis nunciaret xp̃
quib anullo fuerat ntntis¬
nuntiatus: et ut illide eo

Expanded text:
erba signorum, et prodigiorum in terra Chanaan , ut filios Israel castigata Aegypto liberarent, sed illi vix rarumque potuerunt ex Aegyptiorum gente convertere; Paulus accepta potestate signorum et prodigiorum non unam gentem neque duos aut tres populos, sed omnes ab Jerusalem in circuitu usque ad Illyricum nationes ac populos praedicatione verbi, et operum virtutumque potentia ad Christi sacramenta convertit. Sic auHOC PRAEDICAVI EVANGELIUM, NON UBI NOMINATUS EST CHRISTUS, NE SUPER ALIENUM FUNDAMENTUM AEDIFICAREM: SIC AUTEM, scaedicavit hoc Evangelium, ut non alienis laboribus, neque alienae praedicationi additamentum sui sermonis insereret, ne ab alio fidei positis fundamentis ipse aedificium propriae praedicationis imponeret, et alieni operis subripere gloriam tum: Quibus non est annuntiatum de eo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent. Observavit ergo diligentquium illis nuntiaret Christum, quibus a nullo fueranuntiatus, et ut illi de eo