comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui terrã cordiũ carnaliũ uomere euanglico
scindit: ut fructus uirtutũ germinare possit.
Inoue simplicẽ auditorẽ: qui cantũ sua simpli¬
citate contẽptus ẽ. Quanto eñi maiorẽ utilitaᷤᷤ
inqualibet re: tanto maius dãpnũ inciꝰ ꝑdia¬
one. Et quanto minoi cõmoditas inaliqua pos¬
sessione: cando minorẽ. dolor in eiꝰ amissione.
Qd̾ significat maior numerus in bouis resti¬
tutione: & minor in ouis. Qui eñĩ quẽ libet
doctorẽ aplebe dm̃ca ꝑ fraudẽ euellit. mul¬
ti nocci a&e prohoc necelse ẽ. ut oinssensus cor¬
cone sui penitentie stuchio subigas qualec don

Expanded text:
qui terram cordium carnalium vomere evangelico qui terram cordium carnalium vomere evangelico scindit, ut fructus virtutum germinare possit. In ovem, simplicem auditorem, qui tantum sua simplicitate contentus est. Quanto enim major est utilitas in qualibet re, tanto magis damnum in ejus perditione. Et quanto minor commoditas in possessione aliqua, tanto minor est dolor in ipsius amissione: quod significat major numerus in bovis restitutione, et minor in ovis. Qui enim quemlibet doctorem a plebe Dominica per fraudem evellit, multis nocet; et pro hoc necesse est ut omnes sensus corporis sui poenitentiae studio subigat, quon
Abbreviated transcription (Latin):
magricultura dñica similit̾ laborantẽ aliquo
peccati uulnere letalit̃ sauciauerit. unde ipse
manima moriat᷑ custos illiꝰ uendet bouẽ uuũ.
hoc est redigat sub penitentia facinorosum:
scđm illud apłi tradẽ huiꝰmodi hominem
sachane ininc̾itũ carnis. ut sp̃c eiꝰ saluus fit
indie dñi. Et diuident p̃ciũ custodes utriusq
pecorif. hoc ẽ satissibi faciant inpenitentia delin¬
quentis. Cadauer aut̃ mortuũ int̾ se similiter
disꝑtiant: cũ ꝓscelere facto ut̃q penienti condo
Qui aut̃ iniuriosũ discipłm sciebat. & eũ quan¬
cum potuit cõpescere ñ curauit: cõmissũ scel
iquis furatus fuerit ouẽ aut bouẽ. & occi¬
derit uel uendiderit: quinq boues restitu¬
gꝰ oue & cet̾a. Que iustificatio ẽ ut proinitulo uno
quinq reddant᷑. prooue aut̃ quatuor. nisi ali¬
quid significare intelligat᷑ : Possumꝰ hanc
distantiam int̾ bouẽ & ouẽ facere: ut inboue
accipiamꝰ bene laborantẽ doctorẽ inagro añico

Expanded text:
agri cultura Dominica similiter laborantem, aliquo peccati vulnere lethaliter sauciaverit, unde et ipse in anima moriatur, custos illius vendat bovem vivum, hoc est redigat sub poenitentiam facinorosum: secundum illud Apostoli, tradere hujusmodi hominem Satanae in interitum carnis, ut spiritus ejus salvus sit in die Domini. Et divident pretium custodes utriusque pecoris, hoc est satis sibi faciant in poenitentia delinquentis. Cadaver autem mortuum, inter se similiter dispertiant, cum pro scelere facto, uterque poenitenti condolQui autem injuriosum discipulum sciebat, et eum quantum potuit compescere non curavit, commissum scelus Si quis furatus fuerit bouem aut ouem et occiderit uel uendiderit, quinque bou ove, etc. . Quae justificatio est, ut pro vitulo uno quinque reddantur, pro ove autem quatuor, nisi aliquid significare intelligatur? Possumus hanc distantiam inter bovem et ovem facere, ut in bove accipiamus bene laborantem doctorem in agro Dominico:
Abbreviated transcription (Latin):
ntaliter gaudentes do condiomeroerbi¬
bemus: samn pasiena celebramꝰ mense nouors
cũ ꝑsanguinẽ agni immaculati abegotia
seruitute libeiati. ꝑspiritales aquas aeue¬
cerenomine in nouiũ transimus ambr aa¬
ces non inuetustace uttere.ẜ innorutate
sp̃s: quo interram repromissioni ꝑap

Expanded text:
aliter, gaudentes Deo conditori nostro exhibemus. Nam Pascha celebramus mense novorum, cum per sanguinem agni immaculati ab Aegyptia servitute liberati, per spirituales aquas de vetere homine in novum transimus: ambulantes non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus; quo in terram repromissionis, p
Abbreviated transcription (Latin):
omnis sermo fidelis proiure iurando sit. Sicut
eñi falsum loqui non pocest qui ñ loquit᷑. sicꝑ
iurare ñ pot̾ qui non iurat. Negͦ iuramenti
ulus ad idola colenda prouocaret: ueterib qͣst
paruulis sublege ꝑ nom̃ ext̃norũ deorũ iurarede¬
nunciat᷑: magisq indi nomine siuellent uirare
ꝑmittit᷑. cui cultũ debitũ ꝑ omnia impendere
precipit᷑. sicuc uictimarũ carnaliũ oblatio con¬
cessa est. isdem intemplo dñi uni dõ offerri. ne¬
id idolis exhiberent. cuiꝰ usum penitꝰ deserere
noluissent.

Expanded text:
ramentum: cum omnis sermo fidelis, pro jurejurando sit. Sicut enim falsum loqui non potest, qui non loquitur; sic perjurare non potest qui non jurat. Ne ergo juramenti usus ad idola colenda provocaret, veteribus quasi parvulis sub lege per nomen externorum deorum jurare, denuntiatur, magisque in Dei nomine si vellent, jurare, permittitur: cui cultum debitum per omnia impendere praecipitur, sicut victimarum carnalium oblatio concessa est iisdem in templo Domini uni Deo offerri, ne idolis exhiberent, cujus usum penitus deserere noluissent.
Abbreviated transcription (Latin):
am popło paupi dͥar ẽ: ⁊egis scientiam gen¬
an poplo impende qui pauꝑ spũ est. Quẽ
cam urgẽre uel usuris hoc ẽ suꝑ abundã¬
da aliqua opprimere uetat: quiapost ꝑ¬
oberuandas recorqueri non uult: quia fini
legis ẽ xp̃c adiusticiam omni credenti. tẽ
ttopologice predicatores euangłii admonet
ut suꝑfsuitatẽ rerũ impresenti ñ appetant. s
habentes uictum & uestitũ his contenti
sint. Magieq recordent̃ illius anice sententie
qua dicit. gratis accepistis. gratis dace: &e erit
merees ia mulia incelo. Ioem scãm allego¬
riam hoc loc oqͥd pignons nomine. mili
peccati confesio dacur incelligi: fracer
&e er̃ nr̃ debitor nobis efficit̾. cu quiuet
irnos pioximus deliquisse monstratur.
cotiane oratione precam̃. Dimicce nob
aebita nr̃a sicut & nos dimittimꝰ debito¬
tibnrĩs. Aaebitore aũ ño pignꝰ accipimꝰ.¬

Expanded text:
am populo pauperi dare, est legis scientiam gentili populo impendere, qui pauper spiritu est. Quem tamen urgere, vel usuris, hoc est, superabundantia aliqua opprimere vetat: quia post pobservandas retorqueri non vult; quia finis legis est Christus ad justitiam omni credenti. Item tropologice praedicatores Evangelii admonet, ut superfluitatem rerum in praesenti non appetant; sed habentes victum et vestitum, his contenti sint, magisque recordentur illius Dominicae sententiae, qua dicit: Gratis accepistis, gratis date: et erit merces vestra multa in coelo . Item secundum allegoriam hoc loco quid pignoris nomine, nisi peccati confessio datur intelligi? Frater etenim noster debitor nobis efficitur, cum quilibet in nos proximus deliquisse monstratur. quotidie oratione precamur: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . A debitore autem nostro pignus accipim
Abbreviated transcription (Latin):
narun animas quia & ipsi ꝑegrini fu¬
istis incerta egupti. Ex sua concicione imus¬
quisq quomͦ aliis misereti conueniat. ꝓpen¬
dere debet unde e añs in euanguo dicit.i¬
mittite &e dimitcet᷑ uobis date & aabit᷑ uiobis.
Mensura quamensi fueritis remetietur uob.

Expanded text:
narum animas, quia et ipsi peregrini funarum animas, quia et ipsi peregrini fuistis in terra Aegypti . Ex sua conditione unusquisque quomodo aliis misereri conveniat, perpendere debet. Unde et Dominus in Evangelio dicit: Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis . Mensura qua mensi fueriti
Abbreviated transcription (Latin):
am putaret iiscaiam prohibere: qd scquit̃ opor¬
tunissime sequitur.
dronuĩt obunauieris horu nimici tui auc lub¬
Quuigali eius errantib reducens reodesei.itt
cias nonce prohibitũ ẽẽ miscdiam facere. Fac eti¬
am erga immicos cuos cũ potestas ẽ diudicands
libera. Non eni eũ reducis errantẽ bouem iumi¬
cicui &e reddis int̾ aliquos udex resiaes. Menda¬
ciumfugies: in sontẽ &e iustũ nonocciacs: quia au̾¬
sor impium. Ueritatẽ et iudiciũ dñs amat. & ad
heesequenda popłm suũ ꝑlegem. ꝑpph̾as atq
tuangiũ erhortat᷑ qui non ẽ ꝑsonarũ acceptor
s singłis reddit scđm oꝑa sua.¬
N on accipies munera que excecant etiãpru¬
aentes. ce subuertunt uerba iustorũ. Hinc¬
etuam ꝑ sapientiam dr̃. Auaro niechil ẽ scelestius.
Nichil ẽ miniqueꝰ quã amare pecuniam. Hic
eni animam suã uenalem habet. qm̃ in uica sua
ꝓiecit intima sua.
eregrino molestus ñeris. Scitis eñi adue¬

Expanded text:
Deum putaret misericordiam prohibere, quod sequitur, opporDeum putaret misericordiam prohibere, quod sequitur, opportunissime sequitur. Si autem obviaveris bovi inimici tui aut subjugali ejus errantibus, reducens reddes ei. Ut scias non te prohibitum facere misericordiam, fac etiam erga inimicos tuos, cum potestas est a judicando libera. Non enim cum reducis errantem bovem inimici tui et reddis, inter aliquos judex resides. Mendacium fugies. Insontem et justum non occides, quia aversor impium. Veritatem et judicium Dominus amat; et ad haec sequenda, populum suum per legem, prophetas atque Evangelium, exhortatur: quia non est personarum acceptor, sed singulis reddit sNon accipies munera, quę etiam excęcant prudentes, et subuertunt uerba iustorum. Iper Sapientiam dicitur: Avaro nihil est scelestius; nihil est iniquius quam amare pecuniam. Hic enim animam suam venalem habet, quoniam in vita sua projecit intima sua. Peregrino molestus non eris: scitis enim adve
Abbreviated transcription (Latin):
esco &e mnpolluto potest.
Ponsis cipies uoce mendaen. nee nangis
manĩ tuam ut pro impio dicas falsum
cstimonum. ¶ine itẽ scriptumẽ. Plonere
aonm uerbo. & atibi. Testis fallus mor
aql impunitus. Non sequeris turbam aosa¬
cendum malũ: nec in iudicio plur moru.
uoquiesces sententie ut auero aeiues. &x ił¬
Hecis dicta sunt: ne se inde quisqua ee¬
maas quia cũ plimib fecit: aut iopucet
nonce peccatum. Sequit᷑. Et pauꝑis non
miereberis in iudicio. Hisi addidiset inui¬
acio magna eẽc questio: s incelligendũ eero¬
nnxumultitudme. cũ plurib ut declines
nuidieium: ac ꝑhoc &e pauꝑis ñ misereberis.
aquestio ẽ. hoc eẽ preceptũ ne forte cũ iudica¬
musuidcamus iusticiam ẽẽ produnte conra
pauperem. & nobis recte facere inacam̃. si con¬
a iusticiam pauꝑi faueamꝰ causa miscdie.
ciũ. Iudicii sane illud appellat scriptura qd̃
ustũ est. Nequis aut̃ propt̃ istam sententiã.

Expanded text:
sancto et impolluto potest. sancto et impolluto potest. Non suscipies vocem mendacii; nec junges manum tuam, ut pro impio dicas falsum testimonium . Hinc item scriptum est: Non credas omni verbo. Et alibi: Testis falsus non erit impunitus. Non sequeris turbam ad faciendum malum; nec in judicio, plurimorum acquiescens sententiae ut a vero devies itia. ne se inde quisquam defendat, quia cum pluribus fecit, aut ideo putet non esse peccatum. Et pauperis non misereberis in iudicio. nisi addidisset "i n iudicio, " magna esset quaestio. sed intellegendum ecum multitudine cum pluribus, ut declines judicium, ac per hoc et pauperis non misereberis, a quaestio est hoc esse praeceptum, ne forte, cum iudicamus. uideamus iustitiam esse pro diuite contra pauperem et nobis recte facere uideamur, si contra iustitiam pauperi faueamus causa misericordiae. cium. Judicium sane illud appellat Scriptura, quod justum est. Ne quis autem propter istam sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
qui pane celesti reficiunt᷑. iuxta illud apłi. ñ po¬
testis inquit mense dñi participarroe mense de¬
moniorũ. Inhis eñĩ st̃ uere morticina: et abestis
capta. Quia eñi simul sc̃s. simul aut̃ & nutriio
substantie nr̃e intelligibilis predictus pamsẽ
nec pollutos eũ ꝑciꝑe precipit: uere rursus
mundatos prohiber ñuult. Utrũq em̃ pla¬
ne & paulus precipit. Quicunq eñi ĩqͥt come¬
det panẽ & bibet calicẽ adñi indigne: reusent
corporis et sanguinis dñi. Cece iste ẽ pollutus
& ĩmundus. Hunc eñi intelligis omnimodo
indigne comedentẽ ascõrum prohibitũ par¬
ticipatione. Quid aut̃ his addidit: ꝓbci aũ
se ipsum homo: & sic de pane illo edat &e deca¬
lice bibat. Qui aut̃ semec ipsum probat. si pecca¬
tisibi conscus ẽ. & pollutionẽ anime se habe¬
⁊ sensis. penitet si ne dubio: e post peniden¬
aan de pane comede etbibere rursus de cali

Expanded text:
qui pane coelesti reficiuntur, juxta illud Apostoli: Non poqui pane coelesti reficiuntur, juxta illud Apostoli: Non potestis, inquit, mensae Domini participari, et mensae daemoniorum . In his enim sunt vere morticina, et a bestiis capta: quia enim simul sanctus, simul autem et nutritor substantiae nostrae, intelligibilis praedictus panis est, nec pollutos enim percipere praecipit, vere rursus mundatos prohiberi non vult; utrumque enim plane et Paulus praecipit: Quicunque enim, inquit, comedit panem, et bibit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini . Ecce iste est pollutus et immundus. Hunc enim intelligis omni modo indigne comedentem, a sanctorum prohibitum participatione. Quid autem his addidit: Probet autem seipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat. Qui autem semetipsum probat, si peccati sibi conscius est, et pollutionem animae se habere sentit, poenitet sine dubio: et post poenitentiam de pane comedere et bibere rursus de calice
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria corporis prout gessit siue bonũ siue mali
Fir scĩ eritis michi. Carnẽ que abestus fue¬
rit pregustata ñ comedetis: s ꝓicietis camb
licet fas nonsit scđm historiam carnẽ pollutam
bestiali dente ac dilaceratã. homini diume legi
subdito contra legem comedẽ. s quasi immundã
reputare: tam̃ allegorico sensu camẽ conuetsati¬
onẽ humanam seu animalẽ doctrinã intellige
possumus. bestiam uͦ hereticũ siue diabolũ. Can
uero hoc ẽ conuersatio que abhereticorum
ore uenenato lamanur uel diaboliea sugget¬
one decipit᷑. nonẽ licitum homini xp̃iano imi¬
tarĩ. s quasu immundã ꝓicere canib hoc est
malignis spiritib siue paganis aptã atq consi¬
milem deputare: scđm illam uericatis uocem
qua iubet eum qui eccłiam ñ audierit proech¬
nico & publicanohaberi. Et apłs mandat pec
captorũ carnium prohibicionẽ. possumꝰ aduertẽ
non cõmunicandũ esse mense de moniorũ his

Expanded text:
e malum. Viri sancti eritis mihi. Carnem quae a bestiis fuerit praegustata, non comedetis, sed projicietis canibus . Licet fas non sit secundum historiam, carnem pollutam bestiali dente dilaceratam, homini divinae legi subdito, contra legem comedere, sed quasi immundam reputare, tamen allegorico sensu carnem, conversationem humanam, seu animalem doctrinam intelligere possumus. Bestiam vero, haereticum sive diabolum. Carnem vero, hoc est conversationem, quae ab haereticorum opere venenato laniatur, vel diabolica suggestione decipitur, non est licitum homini Christiano imitari; sed quasi immundam projicere canibus, hoc est malignis spiritibus sive paganis aptam, atque consimilem deputare, secundum illam Veritatis vocem, qua jubet eum qui Ecclesiam non audierit, pro ethnico et publicano haberi . Et Apostolus mandat, peccaptarum carnium prohibitionem, possumus advertere, non communicandum esse mensae daemoniorum his,
Abbreviated transcription (Latin):
mino iubent᷑: mistice significat inpresen¬
ti tempore qd̾ ꝑseptenanũ numerũ desig¬
nat᷑ eoqd̃ septem dierum numero discut¬
nt̾. necessario unũquenq bonorũ oꝑum pri¬
mogenita ineccłie unitate debere seruare.
& infide catholica quicquid boni possit ela¬
borare donec octaua dies ueniat. idẽ resurrre¬
donis tempus:quando ante tribunal iudiciˢ
xp̃i present atus bonorũ oꝑum remunerati¬
onem abipso accipiat. Unde dicit apłs. No¬
lite ande cempꝰ iudicare quo adusq ueniat
dñs qui illummabit abscondita tenebrarũ.

Expanded text:
mino, mystice signat, in praesenmino, mystice signat, in praesenti tempore quod per septenarium numerum designatur, eo quod septem dierum numero discurrit, necessario unumquemque, bonorum operum primogenita, in Ecclesiae unitate debere servare, et in fide catholica quidquid boni possit, elaborare, donec octava dies veniat, id est, resurrectionis tempus, quando ante tribunal judicis Christi praesentatus, bonorum operum remunerationem ab ipso accipiet. Unde dicit Apostolus: Nolite ante tempus judicare quoadusque veniat Dominus, qui et illuminabit abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
quidicunt᷑ dii etiam siqui sunt ubi merito
dicunt᷑ ꝓhibiti funt non iussi sunt male¬
dici: nec tam̃ sacrificus uel ullis latrie ob¬
sequiis honorari.
ccimas tuas & primitias ñ cardabis of¬
ferre. Primogenitũ filiorũ tuorũ dab̾
michi. debob quoq & ouib similit̃ facies
pło decimas frugum cunctarũq primiti¬
as rerum offerre do. Spiritalit̃ quippe primi¬
die frugum uel primogenitorũ. principia
oꝑumbonorum ostendunt: uel ipsã bonã
uoluntatẽ que prim ẽ oꝑe: quã pelagiani¬
bi anobis iubet offerri: indicat ad ipsius
grãm ꝑtinere. Indecimis itaq deo offerendĩ
denarius numerus ꝑfectionẽ significat: qr usq
adipsum numerus crescit. Id̾oq sicut in pͥ¬
mituis principia uoluntatũ:. ita indecimis
cõsũmadiones nr̃orum oꝑum ad d̾m referte Is.
ta animandium septẽ dieb cũ matre sua¬
iubent᷑ manere. & indie octaua reddi do¬

Expanded text:
dicuntur dii, etiam si qui sunt, ubi merito dicuntur dii, etiam si qui sunt, ubi merito dicuntur, prohibiti sunt, non jussi sunt maledici; nec tamen sacrificiis vel ullis latriae obsequiis, honorari. Decimas tuas et primitias non tardabis offerre. Primogenitum filiorum tuorum dabis mihi. De bubus quoque et de ovibus similiter facieso, decimas frugum cunctarumque primitias rerum offerre Deo. Spiritualiter quippe primitiae frugum vel primogenitorum, principia operum bonorum ostendunt; vel ipsam bonam voluntatem, quae prior est opere, quam pelagianibi a nobis jubet offerre, indicat ad ipsius gratiam pertinere. In decimis itaque Domino offerendis denarius numerus perfectionem significat, quia usque ad ipsum numerus crescit; ideoque sicut in primitiis principia voluntatum, ita decimis consummationem nostrorum ta animantium septem diebus cum matre sua manere, et in die octava reddi Do
Abbreviated transcription (Latin):
peccati eius iam confessionẽ tenemus.
ꝑ qua relaxare peccatum qd in nobis pp¬
diatumẽ postulam᷑. Qui eni peccatum
ꝗd comisit fatet᷑. & ueniam petit. iam
quasi pro debito pignus dedit. qd rumi¬
rum pignus ance solis occasum reddari
uet᷑: quia priusquã in nobis ꝑ dolorem
cordis sol iusticie occidat. debemꝰ ce con¬
stesor ueniam reddere. aquo confessionẽ
accepimꝰ culpe: ut qui se deliquisse innos
cipes qui iudicant popłm sicut dictum
est moysi qd̾ datus fuerat ds ꝑharaont.
ut ꝓerposicionẽ sit dictum qd sequicur
uelut ostendendo quos dixerit dos ubi
ait & principẽ popłi cui ñ maledices.
qd grteus habet non dices male: anscđm
&e li sunt qui dicunt᷑ dn siue incelo siue
iterta sicuti st̃ dii multi & dñi muldi.
Dedendo eñi sicuti sunt du multi: dos
incelligi uoluit qui digne etiam dicun¬
tur. Ira sane ut latria que d̃r grece. et inĩ¬
preias latine seruitꝰ. s ea que ad religio¬
dem ꝑtinere incelligit̃. ñ debeat᷑. mli umn¬

Expanded text:
fessionem tenemus; per quam relaxare peccatum, quod in nobis perpetrandum est, postulamur. Qui enim peccatum quod commisit fatetur et veniam petit, jam quasi pro debito pignus dedit. Quod nimirum pignus ante solis occasum reddi jubetur: quia priusquam in nobis per dolorem cordis sol justitiae occidat, debemus et confessori veniam reddere, a quo confessionem accepimus culpae: ut qui se deliquisse in nos ncipes qui judicant populum, sicut dictum est Moysi, quod datus fuerat deus Pharaoni, ut per expositionem sit dictum quod sequitur, velut ostendendo quos dixerit deos ubi ait: Et principem populi non maledices, quod Graecus habet: Non dices male. An secundum o siue in terra, sicuti sunt di multi et domini multi? addendo enim "sicuti sunt" eos intellegi uoluit, qui digne etiam dicuntur: ita sane. ut λατρεία quae dicitur graece et interpretatur latine seruitus, sed ea, quae ad religionem pertinere intellegitur, non debeatur nisi un
Abbreviated transcription (Latin):
uiuas metunt ancequã exeis uescantur. añ
udicantes iustum c̃e. primitus honorar epao
mna bas tbertate cõpleti. offerunt isto mͦn siccan¬
aldcoquendũ hordea facientes. are aci assariũ
oferunt. ce unam dragniã ex eo inicentes reli¬
qui sacerdotũ usui acrelinquunt. d&e curie iã

Expanded text:
etunt, antequam ex eis vescantur, Deum judicantes justum esse primitiis honorari, quo sint hac ubertate completi, offerunt isto modo: Siccanad coquendum hordea facientes, arae Dei assarium offerunt: et unam drachmam ex eo mittentes, reliquum sacerdotum usui derelinqu
Abbreviated transcription (Latin):
Aduenam ñ contristabis. neq affliges cũ. Ad¬
uene enim & ipsifuistis in t̾rra egypti: uidue
& pupillo ñ nocebitis. Sileseritis eos uocife¬
rabunt᷑ adme &r ego audiam clamorẽ eoũ.
or indignabit᷑ furq ins̃ ꝑcutiamq uos gladis
et erunt urores ur̃e uidue & filii ur̃i pupilli
Dilectionẽ proximi ꝑmiscdie cõpassionem
cõmendat: neforte furore iracundie ꝑ mosi.
aut auaticie stimulo meicati. natare iusser¬
ate negligant: si semo iliꝰ sentendie iciica¬

Expanded text:
Advenam non contristabis, neque affliges eum. AdAdvenam non contristabis, neque affliges eum. Advenae enim et ipsi fuistis in terra Aegypti. Viduae et pupillo non nocebis. Si laeseris eos, vociferabuntur ad me, et ego audiam clamorem eorum, et indignabitur furor meus, percutiamque vos gladio, et erunt uxores vestrae viduae, et filii vestri pupilli. Dilectionem proximi per misericordiae compassionem commendat, ne forte furore iracundiae permoti, aut avaritiae stimulo incitati, naturae jus servare negligant; sed semper illius sententiae veri
Abbreviated transcription (Latin):
quoslex diuina interimi iubet: id ẽ aconso¬
do fidelium qui do uita uera uiuunt ana¬
themate penitus sequestrari. donec male¬
ficͥũ id ẽ error extinguat᷑. quinoxie ineisui¬
uere uidebat᷑: neeorũ cõmunio simpliciũ
frm̃ fiat contaminatio.
uicoierit cũ iumento morte monetur
Conta naturalem usum brutis amima¬
ub ꝑfornicationis instinctũ uetat misceri:
nec ñ & stultorũ hominũ prohibet consor¬
tium: quorum societas infornicationẽ pessi¬
mam hominẽ facit incidẽ: id ẽ animã ꝑero¬
rẽ separari ado. & iungi ꝑflagitium diabolo.
Unde scriptura dicit. Amicus stultorũ efficiẽ¬
ui immolat diis occidet᷑. pret̃ Esimilis.¬
dño soli: idẽ qui diuinũ honorẽ solicõ¬
petentẽ deo alicui creature impenderit. ne¬
ce spiritali manima multat᷑. intartarũ uaq
gehenne ignis sinc ullo remedio ꝓpt̃ impieta¬
tem ineternum puniendus precipitabitur.

Expanded text:
quos lex Domini interimi jubet, id est, a consoquos lex Domini interimi jubet, id est, a consortio fidelium, qui Deo vita vera vivunt, anathemate penitus sequestrari, donec maleficium, id est, error exstinguatur, qui noxie in eis vivere videbatur, ne eorum communio simplicium fratrum fiat contaminatio. Qui coierit cum jumento, morte moriatur. Contra naturalem usum, brutis animalibus per fornicationis instinctum vetat misceri: necnon et stultorum hominum prohibet consortium, quorum societas in fornicationem pessimam hominem facit incidere, id est, animam per errorem separari a Deo, et jungi per flagitium diabolo. Unde Scriptura dicit: Amicus stultorum efficieui immolat diis, occidetur: praeterquam Domino soli , id est, qui divinum honorem soli competentem Deo, alicui creaturae impenderit, nece spirituali in anima multatur: in Tartarum utique gehennae ignis, sine ullo remedio propter impietatem, in aeternum puniendus praecipitabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sum patrũ exproprio exponere. s̃ dotẽ dare
illi debet. & sichabere uxorẽ. quia nͥ ꝑfidẽ
catholicam eam ad quisierit: eiꝰ copula frui
nonlicebit. Sequitur.
i pat̾ uirginis eam dare noluerit: red
hoc ẽ sententie. sensus est hystonie:dequa nã¬
citur oratio. Sigͦ historicus sensus in qualib
sententia inuenit᷑. qui caritatis regnũ ido¬
nee edificet. & regnũ cupiditatis sufficien¬
ter destruat: non uidet᷑ necesse allegorica
interpretatione illũ exponi. Quã tamen
lector dote recte fid̃i honoiare debet. & sic
intactã sua expositione relinquere. Males¬
cos non patieris uiuere. Maleficos appellac
eos qui prestigiis magice artis acdiabolicis
figmentis causas agunt: & ab unodo quiue¬
rus est auctor omniũ bonorũ auertere sata¬
gunt: quos ultra ualere adhominũ ꝑniciẽ
lex ñpatit᷑. s magis extinguere iubet. Tipic
sectas adhominũ deceptionẽ introducunt

Expanded text:
sum Patrum, ex proprio exponere. Sed dotem dare sum Patrum, ex proprio exponere. Sed dotem dare illi debet, et sic habere uxorem: quia nisi per fidem catholicam eam acquisierit, ejus copula frui non licebit. Sequitur: Si pater virginis eam dare noluerit, reddhoc est sententiae, sensus est historicus, de qua nascitur oratio. Si ergo historicus sensus in qualibet sententia invenitur, qui charitatis regnum idonee aedificet, et regnum cupiditatis sufficienter destruat, non videtur necesse allegorica interpretatione illum exponi. Quam tamen lector dote rectae fidei honorare debet, et sic intactam sua expositione relinquere. Maleficos non patiaris vivere. Maleficos appellat illos qui praestigiis magicae artis ac diabolicis figmentis causas agunt, et ab uno Deo, qui verus est auctor omnium bonorum, avertere satagunt: quos ultra valere ad hominum perniciem lex non patitur, sed magis exstinguere jubet. Typice sectas ad hominum deceptionem introducunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ded̾o inquit: quasi corã dõ inxp̃o loquim᷑.
Inceritꝰ gͦ debilitati aut mortui pecoris pasto¬
ri non repucat᷑ si eiꝰ curam strenue gessit: & qͣsi
deo presente redditurus rationem studiosissi¬
me laborauit. Siaut̃ dño non presente dãp¬
ni quicquã factum fuerit reodere cõpelletur:
quia qui negligens est.incura pastorali. & scdin
illam sententiam seruinequã dixerit incorde
suo moram facit dñs m̃s uenire. & ceꝑit ꝑcurere
seruos & ancillas & ede et bibere et mebriari: ue
niet dñs serui illiꝰ indie qua ñsperat. & hora qͣ
nescit a diuidet eum:. partẽq eiꝰ cũ infide¬
lib ponet: & incarcerẽ missus ñ exiet inde
donec reddat nouissimũ quadrantẽ.
ifeduxerit quis uirginẽ nec dũ despon¬
satam & dormierit cũ ea: dotabit eam
et̾ habebit eam uxorẽ. Uirginẽ quippe necdũ
desponsatam seducere ẽquãlibet sententiam
canonicã nec dũ abalio  expositam iuxtasen¬

Expanded text:
de Deo inquit: Quasi coram Deo in Christo loquimur. de Deo inquit: Quasi coram Deo in Christo loquimur. Interitus ergo debilitati aut mortui pecoris pastori non reputatur si ejus curam strenue gessit: et quasi Deo praesente, redditurus rationem studiosissime laboravit. Si autem domino non praesente damni quidquam factum fuerit, reddere compelletur, quia qui negligens est in cura pastorali, et secundum illam sententiam servi nequam, dixerit in corde suo: Moram facit dominus meus venire, et coeperit percutere pueros et ancillas, et edere et bibere et inebriari, at, et hora qua nescit, et dividet eum, partemque ejus cum infidelibus ponet, et in carcerem missus, non exibit inde, donec reddat novissimum quadrantem. Si seduxerit quis virginem necdum desponsatam, et dormierit cum ea, dotabit eam, et habebit eam uxorem. Virginem quippe necdum desponsatam seducere, est quamlibet sententiam canonicam necdum ab alio expositam juxta sen
Abbreviated transcription (Latin):
iIs cũuertat ñ fuerit conuersus auia sua iple
inmqͥtate sua moniet᷑: porro tu cuam animã
lberasti. S emꝑ quidẽ coutus eẽ debet pastor
cepuigilincustodia sua. & si aliquẽ suorũ
ꝑbestiam diabolicã laniatũ conspereric sta¬
timpro eo dño precesfundat eumqiadmor¬
neat ce curare festinet. ne ciꝰ incitꝰ insue amime
ꝑniciem ꝑueniat.
renaprorcuno suo quicquã horũ mutuũ
ciuifuerit. dño non presenteredd̃e eopelle¬
turais s in presentiaru fuerit añl. ñ restiteet
maxime si conductũ uencrat promorcede
cũ pro etna remuneratione curã gregsdĩ¬
ci suscipimꝰ. ditimorẽ dei semꝑ anceocłos eo¬
dis n pomimus. &e ad uentũ eiꝰ quasi eigeintẽ
oecunom nobil comillam ponnidam. quuast
inpresentia eiꝰ semꝑsumus. Unde & iacob ad
laban ait. Nisi d̾s patris mei abraham. & timor
ysaac affuisset michi: forsitan mͦ nudũ me di¬
misisses. Et apłs dicit. Scientes timorẽ dñiho
minib suademꝰ: dõ aut̃ manifesti sumꝰ. Etitẽ

Expanded text:
conversus a via sua, ipse in iniquitate sua morietur: porro tu liberasti animam tuam . Semper quidem cautus esse debet pastor, et pervigil in custodia sua; et si aliquem suorum per bestiam diabolicam laniatam conspexerit, statim pro eo Domino preces fundat, eumque admoneat et curare festinet, ne ejus interitus in suae animae perniciem perveniat. Qui a proximo suo quidquafuerit domino non praesente, reddere compelletur. Quod si in praesentiarum fuerit dominus, non restituet; maxime si conductum venerat pro mercedecum pro aeterna remuneratione, curam gregis Dominici suscipimus. Sed si timorem Dei semper ante oculos cordis nostri ponimus, et adventum ejus quasi exigentem pecuniam nobis commissam formidamus, esentia ipsius semper sumus. Unde et Jacob ad Laban ait: Nisi Deus patris mei Abraham, et timor Isaac affuisset mihi, forsitan modo nudum me dimisisses . Et Apostolus dicit: Scientes, timorem Domini hominibus suademus, Deo autem manifesti sumus . Et item
Abbreviated transcription (Latin):
e a iqs ũ pfr audlem aut nequitiam propriã
amñ pcnebat ipsa doctrina macial ausetie.
aut subuerderit a quib icatũ sibi consenuei
Dicq uicio scõnum sacerdotum proximo
luo duplũ resticuat. cũ predicaton siro so¬
umi ar confessionẽ catholica plenĩ exloi¬
londee qui prius minus incelligens abetta¬
ueiat plemt̃ instructus ueraciter fidelem
s̃ ꝑ omnia ostendat̃.
ꝓ druis co mendauerit primo suo aliuum
Iouem. bouẽ. & om̃e iumentũ ad custodiã
e motuũ fuerit aut debilitatum uel captum
aphostib. nullusq hoc uid̾it: iusiurandur
etit ui medio qd ñ extendit manũ adrem primi
iui duscipietq añs iuramentũ: & iue reddere

Expanded text:
er fraudem aut nequitiam propriam Domini pertinebat, ipsa doctrina maculaverit aut subverterit: a quibus reatum sibi consciverit. Sicque judicio sanctorum sacerdotum psuo duplum restituat, cum praedicatori suo fidem et confessionem catholicam pleniter exsolvat; ut qui prius minus intelligens aberraverat, pleniter instructus, veraciter fidelem se per omnia ostendat.  quis commendauerit proximo suo asinum, bouem et ouem et omne iumentum ad custodiam et mortuum fuerit aut debilitatum uel captum ab hostibus nullusque hoc uiderit, iusiurandum erit in medio, quod non extenderit manum ad rem proximi sui: susc
Abbreviated transcription (Latin):
inmortẽ: aliis quidẽ odor inte inuita ae al.
Si atut̃ dormicat pat̃ familias. & furẽ uentu¬
rum ñ obseruauerit. et ꝑ desidiam its nor
quiddã perierit. dãpnũ dño suo restituet:
quip negligentiam suam añicum pecus
ait. Sime dicente ad impium morte morie¬
nis. non fueris locutꝰ ut se custodiat impul
aula sua: ipse impiꝰ ininiquitate sua mone

Expanded text:
. Si autem dormitat paterfamilias, et furem venturum non observaverit et per desidiam illius horum quiddam perierit, damnum domino suo restituet: quia per negligentiam suam Dominicum pecus rophetam ait: Si me dicente ad impium, Morte morieris, non fueris locutus, ut se custodiat impius a via sua, ipse impius in iniq
Abbreviated transcription (Latin):
s untacuanis uobis homines hec eadiẽ faci¬
cẽ illi &e ut alibi scriptum ẽ qd̾ sibi quiq
qua noceat: si scãm uires faueat. Ard̃m¬
maua ceclia: & in pupillo. xp̃ianus pools
acipi pot̃ quam prohibet concricanpꝵ
siinsectatio ad ꝑniciem eorũ spiricałe ꝑue¬
nat: qui cos frustra odiis & contimeleis
meo pauꝑi qui habitat cecũ. nurgebis
tum quasi exactor nec usuris opprimto. i
pigius a pleximo tuo accepens uestimdum.
aate solis occasum redde ei ipsum ẽ em̃i solũ
quo oꝑist indumentũ carnis eiꝰᷤ nec habet
aus inquo dormiat. Oore suo añs prouo¬
cat admiscdĩam & beneficientiam corda
uudientium: qd cũ indigentib proximis ex
rerum abundantia opitulant. allectiois
ura conseruent: qił eterna incelis pari

Expanded text:
s ut faciant vobis homines, haec eadem et facite illis . Et ut alibi scriptum est: Quod sibi quis quam noceat, sed secundum vires foveat. Aua Ecclesia; et in pupillo Christianus populus accipi potest: quam prohibet contristari lis insectatio, ad perniciem eorum spiritualem perveniat, qui eos frustra odiis et contumeliismeo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec usuris opprimes. Si pignus a proximo tuo acceperis vestimentum, ante solis occasum redde ei. Ipsum enim est solum, quo operitur indumentum carnis ejus: nec habet aliud in quo dormiat. More suo Dominus provocat ad misericordiam, et beneficentiam corda audientium: quod indigentibus proximis ex rerum abundantia opitulantur, dilectionis jam conservent, quae aeternam illis pari
Abbreviated transcription (Latin):
nr alinum suum. ouẽ. bouem. aut omne ui¬
mentum incustodiam cõmittit: cũ cuilibet
predicaton animalia sua hoc ẽ homines alioᷤ
ingeno ualentes. alios simplices & innocen¬
ces. alios brutos & ebeces adregendũ cõmitĩ.
digͦhis animalib custos gregis am̃ omnem
sollicicudinẽ impendit. et ꝑuigi custodia
curã illorum habebit: nonei nocebit si horũ
quiddam amalignis spiritib seductũ aucꝓ
pno uicio mortui fuerit. sufficiet paston
conscientia pura & fides ñ ficta que pailes¬
cionẽ opans prosaluce illiꝰ deuoce laborabat.
Ruscipiet gͣ añs bonam deuotionẽ alt̃oestu¬
diumbonui redundare faciet iliimiicane
et̃nam. Unde dicit apłs. Deo aut̃ grãs quisẽp
criumphat nos inxp̃o shu. & odorẽ noticie
sue manifestat ꝑnos inom̃iloco: quia xp̃i

Expanded text:
noster, asinum, ovem, bovem, aut omne jumentum in custodia committit, cum cuilibet praedicatori animalia sua, hoc est homines, alios ingenio valentes, alios simplices et innocentes, alios brutos et hebetes, ad regendum committit. Si ergo his animalibus custos gregis Domini omnem sollicitudinem impendit, et pervigili custodia curam illorum habuit, non ei nocebit, si horum quiddam a malignis spiritibus seductum, aut proprio vitio mortuum fuerit. Sufficiet pastori conscientia pura et fides non ficta, quae per dilectionem operans, pro salute illius devote laborabat. Suscipiet ergo Dominus bonam devotionem illius, et studium bonum redundare faciet illi in vitam aeternam. Unde dicit Apostolus: Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem notitiae suae, manifestat per n
Abbreviated transcription (Latin):
inasio. & oue & uestimento: & quicqͥd dãp¬
num inferre poc̃. Ad deos utriusq causa ꝑue¬
niet. & si illi iudicauerint duplũ restituet
preximosuo. Amico pecunia. aut uas incus¬
todiam cõmendat᷑: cũ ꝑ quẽlibet predicato¬
rẽ thesaurus uerbi dei. & uasa scripture sacre
simplici auditori. ad custodiendũ inrectafi¬
de & oꝑibbonis cõmendant᷑.d sipecunia
cõmendata. idẽ fides recta ꝑquẽlibet ꝑuer¬
sum doctorem & hereticũ confuso intellectu
ablatafuerit: ille qui ꝑ maliciã doli dãpnũ
fecit incustode pecume dm̃ice si apparebu
redigat᷑ sub penicentia: ut cã corde quã etiã
corpore contribulatꝰ dignas cõmissisceleris pe¬
nasluat. Sinaut̃ lacet auctor erroris: dñsdo¬
mus applicabit᷑ ad deos. Ipse utiq qui ad cus¬
codiendam fidelit̃ pecuniam añi suscepii:

Expanded text:
in asino et ove, et vestimento; et quidquid damin asino et ove, et vestimento; et quidquid damnum inferre potest, ad deos utriusque causa perveniet, et si illi judicaverint, duplum restituet proximo suo. Amico pecunia aut vas in custodiam commendatur, cum per quemlibet praedicatorem, thesaurus verbi Dei, et vasa Scripturae sacrae simplici auditori ad custodiendum, in recta fide et operibus bonis commendantur. Sed si pecunia commendata, id est, fides recta per quemlibet perversum doctorem et haereticum, confuso intellectu ablata fuerit, ille qui per malitiam doli damnum fecit, in custode pecuniae Dominicae, si apparebit, redigatur sub poenitentiam: ut tam corde quam etiam corpore contribulatus, dignas commissi sceleris poenas luat. Sin autem latet auctor erroris, Dominus domus applicabitur ad deos. Ipse utique, qui ad custodiendam fideliter pecuniam Domini suscepit,
Abbreviated transcription (Latin):
henderit aceruos frugũ. siue stantessegt¬
des magris: reddet dãpnum qui ignẽ succendr
Nimia cautela scriptura sacra quicquidag̃¬
dum ẽ facere nos docet. Nam ignẽ succenam
cũ correptionẽ subditis nr̃is preparamꝰ utsi¬
nas uitiorum in eis consumamus. d proui¬
dendũ est. ne cũ uitia ꝑsequimͣ uirtucesle¬
damus: & eos qui fructus inse bonorũ oꝑum
proferre ceperant. antequã illos admatunta¬
cem ꝑducant. ꝑ incuriam noceamꝰ. Ergoqͥ
tale dampnũ implebe dei cõmiserit. neces¬
scẽ ut dignã penitentiam ꝓhoc gerat: & qd
prius ꝑ mertiam lesit: ꝑ studiũ bonũ restau¬
rare conet᷑.
iquis cõmendauerit amicopecuniam.
aut uas incustodiam. & ab eo qui susce¬
perat furto ablata suerit: simuenit᷑ fur duplu
reddat. Si lacetdñs domꝰ. applicabit᷑ ad deos.
& iurabit qd̾ ñ extenderic manũ inrẽ ꝓximi
sui adꝑpetrandam fraudem tam inboue qua

Expanded text:
henderit acervos frugum, sive stantes segehenderit acervos frugum, sive stantes segetes in agris, reddet damnum qui ignem succendit. Nimia cautela Scriptura sacra quidquid agendum est facere nos docet. Nam ignem succendimus, cum correptionem subditis nostris praeparamus, ut spinas vitiorum in eis consumamus. Sed providendum est ne dum vitia persequimur, virtutes laedamus; et eos qui fructus in se bonorum operum proferre coeperant, antequam illos ad maturitatem perducant, per injuriam noceamus. Ergo qui tale damnum in plebe Dei commiserit, necesse est ut dignam poenitentiam pro hoc gerat; et quod prius per inertiam laesit, per studium bonum restaurare conetur. Si quis commendaverit amico pecuniam aut vas in custodiam, et ab eo qui susceperat furto ablata fuerint, si invenitur fur, duplum reddatur; si latet, dominus domus applicabitur ad deos, et jurabit quod non extenderit manum in rem proximi sui, ad perpetrandam fraudem: tam in bove quam
Abbreviated transcription (Latin):
Qui audit me non confundedur: & qui
oꝑant᷑ in me non peccabt̃: qui elucidant
me: uicã eternamhabebunt. Et in euan¬
głio ipse dñs dicit. qui sitit ueniat ad me
&e bibat: et deuentre eius fluent aque uiue.
i leserit quis piam agrũ uel uineam
proximi sui. & dimiserit iumentũ
suum ut de pascat᷑ inumea aliena: quic¬
qͥd optimũ habuerit inagro suo uel in¬
unea. prodãpni estimacione resticuat.
hac sententia cupiditas humana cons¬
tringit᷑. & maxime contra epõs ac sacer¬
doces ualet:qui alienas parro chiam in¬
uadere querunt. Igitur qui dimiserit
appetitum carnalem quẽ significat
irrationale animal.ut plebe adse non
ꝑtinentẽ auaricie causa sollicicet᷑. ut eiꝰ
obsequia uel redibitiones inquestũ pro¬
priũ conueitant᷑: prodãpni estimatione
agrum corponis sui uel uineam cordis cas¬
tigare cogat᷑: ut qui ꝑ uoluptatẽ abusus
est alienis: ꝑ iciuniũ & elemosinas discat
expendere propria.
i egressus ignis inuenerit spicas. & copre¬

Expanded text:
qui operantur in me non peccabunt. Qui elucidant me, vitam aeternam habent . Et in Evangelio Dominus ipse dicit: Qui sitit, veniat ad me et bibat: et de ventre ejus fluent aquae vivae. Si laeserit quispiam agrum vel vineam proximi sui, et dimiserit jumentum suum, ut depascatur aliena, quidquid optimum habuerit in agro suo vel vinea, pro damni aestimatione restituat . Hac sententia cupiditas humana constringitur, et maxime contra episcopos ac sacerdotes valet, qui alienas parochias invadere quaerunt. Igitur qui dimiserit appetitum carnalem, quem significat irrationabile jumentum, ut plebem ad se non pertinentem avaritiae causa sollicitet, ut ejus obsequia vel redhibitiones, in quaestum proprium convertat, pro damni aestimatione, agrum corporis sui, vel vineam cordis castigare cogatur: ut qui per voluptatem abusus est alienis, per jejunium et eleemosynas discat expendere propria. Si egressus ignis inveniat spinas, et compre
Abbreviated transcription (Latin):
eaustium deo. Et sollemnitate messis prumtiuo¬
rum opis tur quecunꝙ seminaueris inag o
Hinc idem iose phus. Septima inquit septima¬
nattansacta. post hoc sacrificium quorui sepẽe
ebdomadarũ dięssunt quadraginta &e nouem
pentechostes celebrat᷑: quã hebrei al arha uo¬
cant qd significat pente chostenidẽ quinquage¬
simam. Inqua offerunt deo panes de alfita lic¬
cata factos cĩi fermento assariorũ auorũ. & ad
gels tuas de agro. Ostendit quoq hil uerbis qd̃
uam exmaturis frugib hec oblado offertur.
eũ tunc assic cempus messis. Exitum anm ap¬
pellat finem estatis. quando iam fruetus cotꝰ
anni collecti sunt. & hecẽ eademfestiuitas ine
itoc momense. quie hebrei cheseri macecione
iuorincipio nidei solteminitatẽ agentel am¬
Uii tiba canebant: & plura offerebant sas¬
ficia qua ꝑlingłos mensetinquo diesex pia¬
cionũerant. & dies tenophegie eode mense
seiuieet tabernaculorit in quo plurima &e di

Expanded text:
caustum Domino. Et solemnitatem mensis primitivorum operis tui, quaecunque severis in agro. Hinc idem Josephus: Septima vero, inquit, septimana transacta post hoc sacrificium, quarum septem hebdomadarum dies sunt quadraginta et novem, Pentecoste celebratur: quam Hebraei Asartha vocant, quod significat Pentecosten, id est, quinquagesimam; in qua offerunt Deo panes de alphita siccata factos, cum fermento assariorum duorum: et ad nes fruges tuas de agro. Ostendit quoque his verbis, quod jam ex maturis frugibus haec oblatio offertur, cum tunc adsit tempus messis. Exitum anni appellat tinem aestatis, quando jam fructus totius anni collecti sunt. Et haec eadem festivitas in septimo mense, quem Hebraei Theseri, Macedones ujus principio, Judaei solemnitatem agentes, amplius tuba canebant, et plura offerebant sacrificia, quam per singulos menses. In quo dies expiationum erant, et dies Scenopegiae eodem mense, scilicet tab
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes popłi seu bestie agri comedẽ iuben¬
tur que de labore nr̃o preterito inseptimo
anno accrescunt: significat qd ꝑelemosina¬
rum & caritatis obsequia. merces nobis in
futuro parabit̃.Deniq idemtidẽ uinea &
oꝑa. futura bona preparantia. Sigͦ non tantũ
amicis nr̃is indigentib. uerũ etiam inimicis
quibestiarũ nomine notatist̃ benefici existi¬
mus:sine dubio iuita futura ubi iam nõẽ t
tempꝰ oꝑandi. debenefactis premia et̃na
consequem̃. Unde & saluator ineuanglio
nos ad monet dicens. facite uobis amicos de
mammona iniquitatis: ut cũ defeceritis re¬
cipiant uos mnederna tabernacła. Hine co

Expanded text:
pauperes populi seu bestiae agri comedere jubenpauperes populi seu bestiae agri comedere jubentur, quae de labore nostro praeterito in septimo anno accrescunt, significat, quod per eleemosynarum et charitatis obsequia, merces nobis in futuro parabitur. Denique eadem vinea et ericordiae opera futura bona praeparantia. Si ergo non tantum amicis nostris indigentibus, verum etiam inimicis qui hostiarum nomine notati sunt, benefici existimus, sine dubio in vita futura, ubi jam non est tempus operandi, de benefactis praemia aeterna consequemur. Unde et Salvator in Evangelio nos admonet dicens: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis: ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
re hominẽ quomͦ boui suo consulat: quan¬
tominus ei cura ẽ. deferis bestiis precipere.
quomͦ illis abhominib consulat᷑: cũ eas
ipse pascat diuitis nature usq quaq fruc¬
cifere qui cas etiam ꝑ alios sex annos pascit
cũ colliguntur que seminantur: Siquis aũ
quesierit quid scđm allegoriam presens p̃¬
ceptum deseptimi anni frugib dimicten¬
dis pauꝑib popłi & bestus cerre significet:
sciat quia senariꝰ numerus oꝑum ꝑfectio¬
nem significat. Inseptenario quoq requi¬
es anmarũ exprimit᷑. Et bene insexannis
seminare derram nr̃ãm. & congregare fru¬
ges eiꝰ precipim̃: quia inpresenti uica que sex
etatib constac. terram carnis nr̃e exercere
& untutum semina incã serere debemus:
quatinus augmentũ bonorũ oꝑum & mer¬
cedis abundantia inde nobis excrescensin
futuro requiẽ animarũ nr̃arum sine ullo
labore iam actionis nos ꝑciꝑe faciat. Qd aũ

Expanded text:
re hominem, quomodo bovi suo consulat. Quanre hominem, quomodo bovi suo consulat. Quanto minus ei cura est de feris bestiis praecipere, quomodo illis ab hominibus consulatur, cum eas ipse pascat divitiis naturae usquequaque fructiferae, qui eas etiam per alios sex annos pascit, cum colliguntur quae seminantur? Si quis autem quaesierit, quid secundum allegoriam praesens praeceptum de septimi anni frugibus dimittendis pauperibus populi, et bestiis terrae significet, sciat quia senarius numerus operum perfectionem significat. In septenario quoque, requies animarum exprimitur. Et bene in sex annis seminare terram nostram, et con gregare fruges ejus praecipimur, quia in praesenti vita, quae sex aetatibus constat, terram carnis nostrae exercere, et virtutum semina in eam serere debemus: quatenus augmentum bonorum operum, et mercedis abundantia, inde nobis excrescens, in futuro requiem animarum nostrarum, sine ullo labore jam actionis nos percipere faciat. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
neam ꝑtinet qd dictum ẽ edent pauꝑes gen
cutruc.quia de cerra ñ scminata nichil poslt̃
sumere ubi scgtes nasci ñ possunt. Deuinca
em & oliucto postea dicit similit eẽ facien¬
dum. Aeꝑhoc illud dearuis intelugit̃ que
frumentis seruiunt. Ansic ẽ accipiendum
sex annis seminabis cerrã tuam &e colligeᷤ
truetum eius. hoc ẽ sex annis seminabis ce
colliges septimo uͭ ñ colligetut incelugat
seminabis etiam si dictum ñ est. ut ad sex
annos semmare ce colligere ꝑcineat: ad sep¬
cirisu aimutere qd̾ fuerit seminatum. Nã
quis inde h abebunt pauꝑes quosũ reliduũ
aum fens bestuis dedit eis uidelicet quiũ
ftugib uesei possint sicut sunt apri e ceru
nisi alicuius significationis gr̃a. Namsiquod
atcinet ad precepta.que hominib datasunt:
debob cura non est dõ. Qd nonsic intelligi¬
tur tanquã non ipse pascat ea que nec semi¬
nant nec metunt neq congregant in horre¬
um:s quia cius cure nonẽ precepto mone¬

Expanded text:
m quod dictum est: edent pauperes gentis tuae — quia de terra non seminata nihil possunt sumere, ubi segetes nasci non possunt. de uinea autem et oliueto postea dicit similiter esse faciendum; ac per hoc illud de aruis intellegitur, quae frumentis seruiunt. an sic accipiendum: sex annis seminabis terram tuam et colliges fructum eius, hoc est: sex annis seminabis et colliges; septimo uero non colliges, ut intellegatur "seminabis," etiamsi dictum non est, ut ad sex annos seminare et colligere pertineat, ad septimum uero dimittere quod fuerit seminatum? nam quid inde habebunt pauperes, quorum residuum etiam feris bestiis dedit, eis uidelicet quae illis frugibus uesci possint, sicut sunt apri et cerui nificatiattinet ad praecepta quae hominibus data sunt, de bobtur, tanquam ipse non pascat ea quae nec seminant, nec metunt, neque congregant in horreum: sed quia ei curae non est, praecepto mone
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. & ille mortuus fuerit:uendent
bouẽ uiuũ ec diuident p̃cium: cadauer
aut̃ mortuũ inc̃se disꝑtient ce nł. Nun¬
quid insolo tauro hec iustificatio seruandas̃
&e non de om̃i pecore tali casu: ꝓinde aparte to
tũ intelligendũ est. S hoc de carnib occisi pe¬
cons fieri ñ pot̃: que ñ uescunt᷑. Tipice aũt sub¬

Expanded text:
ortuus fuerit, vendent bovem vivum, et divident pretium: cadaver autem mortuum inter se dispertient, etc. Nunquid in solo tauro haec justificatio servanda est, et non de omnium pecorum tali casu? Proinde a parte totum hoc intelligendum est. Sed hoc de carnibus occisi pecoris fieri non potest, quae non vescuntur. Typice aut
Abbreviated transcription (Latin):
ce & mecet. Quiseminat inbenedictionib: de
benedictionib & metet uicã ccernã. Qd aucem
sequit᷑ sex dieb oꝑaberis. septimodie cessabis
ut requiescat bos &e asimis cuus. et refrigeret fiui
ancille cue & ad uena. adeundẽ incellectum
ꝑcinet: ut scilicet in presenti tẽpore bene la¬
borando unusquisq studeat tam discipli¬
natus quã ebes. tamseruus quãliber: tamdi¬
uesquam pauꝑ: quatenus eterne requiei expa
nonfiat: quinpotius merito recte fider ac bono¬
rũ oꝑum gaudii eterni particeps existat.¶ Om̃a
que dixi uobis custodite: & ꝑnom̃ extnorũ deo
ñ iurabitis. neq audiet᷑ exore ur̃o. Hic apparet
quãtũ precellat umbre ueteris legis: ueritas
euangłii. Ibigͦ iurare ꝑ nom̃ ẽternorũ deorum

Expanded text:
t in benedictionibus, de benedictionibus metet vitam aeternam. Quod autem sequitur, Sex diebus operaberis, septimo die cessabis, ut requiescat bos et asinus tuus, et refrigeretur filius ancillae tuae et advena. Ad eumdem intellectum pertinet, ut scilicet in praesenti tempore, bene laborando unusquisque studeat, tam disciplinatus quam hebes, tam servus quam liber, tam dives quam pauper, quatenus aeternae requiei exspers non fiat, quin potius merito rectae fidei ac bonorum operum, gaudii aeterni particeps existat. Omnia quae dixi vobis, custodite: et per nomen externorum deorum non jurabitis, neque audietur ex ore vestro. Hic apparet quantum praecellat umbrae Veteris Legis veritas Evangelii. Ibi ergo jurare per nomen externorum deorum