comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo erubescere debeant ad mittãt. osten¬
dit helizabech: q̃ de dono dĩ eitibescit. et
ueteciudatur cõcepisse manili etate. ne
inseuecnte libidini uacasse uideatur.
q̃ eciã in uiuentute nullatenꝰ ex ercenda
est. nͥ causa soboł. ił uitande foruicaniõis
¶Allegonce ꝑ zachariã sac̃̾dociũ iudõꝵ.
ꝑ elizabet lex signatur q̃ sac̾dotũ doctrurs
exercitata. quał uirili auxilio spũales si
et bona fuit lex. et bonũ sacerloctũ tp̃r
suo. Ambo ꝓcesserunt indiebꝰ suis. quia
legat deuotio tp̃r moysi quasi mnadoles¬
cencia cñ sac̾dotio floruit. s adueniente.xͦ¬
et lex . sac̾doctũ in senerta fuer̃ Cũ ⁊ sacer¬
docii ordo ꝑ ambitiones ⁊ cõtẽptiões ponti¬
ficũ ꝯfusus. ⁊ lex ꝑ phariseoos traditiones
ꝑ̃uaricata fuit. Dacharias ing̃dit᷑ tẽplũ. qr
sacerdotũ est intelligre dĩ scũariũ. et in¬
trare in illud ꝑ intellectũ. Fotis orat mul¬
titudo. qr dum mistica penetrare nequit. ne¬

Expanded text:
eant, admittant, ostendit Elisabeth, quae de dono Dei erubescit, et verecundatur concepisse in anili aetate, ne in senectute libidini vacasse videatur, quae etiam in juventute nullatenus exercenda est, nisi causa sobolis vel vitandae fornicationisAllegorice per Zachariam, sacerdotium Judaeorum; per Elisabeth, lex signatur, quae sacerdotum doctrinis exercitata, quasi virili auxilio, spirituales Deo et bona fuit lex, et bonum sacerdotium tempore suo. Ambo processerant in diebus suis, quia legalis devotio tempore Moysi, quasi in adolescentia cum sacerdotio floruit; sed, adveniente Christo, lex et sacerdotium in senecta fuerunt, cum et sacerdotii ordo per ambitiones et contentiones pontificum confusus, et lex per Pharisaeorum traditiones praevaricata fuit. Zacharias ingreditur templum; quia sacerdotum est intelligere Dei sanctuarium, et intrare in illud per intellectum. Foris orat multitudo; quia, dum mystica penetrare nequit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
III. annis lacuit ininfirmitate. et multa
cũ uidĩs ciꝰ occasione disputauit.
milia hominũ saturauit. et p̃cepit apłis
cauere aferm̃to phariseoꝵ. Capitł .iii.l
Ubi ũc int̾rogat apłos. quẽ mẽ dicunt hõ¬
mines ẽc̃. et q̃ sequuntut. et dicit petroscan¬
dalũ michi es.
Ubi uãc dicit st̃ quidam dehic stantibꝰ qui ñ
gustabunt mortem. et in monte trauffi
rodes nult te occidere. et curauit lunaticũ
et capharnaũ ꝓse et petro. didragina exauc¬
toritatibꝰ reddit.
Ubi i iħs int̾rogatꝰ discipulis suis quis ma¬
ior erit in regno celoꝵ. instruit eos his exẽ¬
plis ut humilient se sic̃ paruulus.
Non debere ꝓhibeti eos qui faciunt signa
in nomine iÑu. ¶dragma¬

Expanded text:
octo annis jacuit in infirmitate, et multa cum Judaeis ejus occasione disputavit. millia hominum saturavit, et praecepit apostolis cavere a fermento pharisaeorum. CAPITULUbi Jesus interrogat apostolos, Quem me dicunt homines esse, et quae sequuntur, et dicit Petro: Scandalum mihi es. Ubi Jesus dicit: Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem, et in monte transfigrodes vult te occidere, et curavit lunaticum.et Capharnaum pro se et Petro didrachma exacto ribus reddit. XCIV. Ubi Jesus interrogatus a discipulis suis, quis major erit in regno coelorum instruit eos his exemplis, ut humilient se sicut parvulus. XCV. Non debere prohiberi eos, qui faciunt signa in nomine Jesu. jung
Abbreviated transcription (Latin):
piencie dici solet. Et lux intenebris lu¬
cet. hoc est ubi ⁊̃ ipsa non uidetur nec ad¬
uertit᷑ abhis qui quasi ceci sub sole manent.
Quis enĩ nouit sensũ dñi: hoc est exse ꝑci¬
ꝑe sufficit. rationes quas deus habet in oĩ¬
bꝰ c̃dendis seu disponendis:ñ et subdit᷑
Et tenebre eam ñ cõꝑhendetunt. Illi¬

Expanded text:
pientiae dici solet. Et lux in tenebris lucet. Hoc est, ubi etiam ipsa non videtur nec advertitur ab his, qui quasi caeci sub sole manent. Quis enim novit sensum Domini? hoc est, ex se percipere sufficit rationes, quas Deus habet in omnibus condendis seu disponendis? Unde et subditur: Et tenebrae eam non comprehenderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ta. q̃ uere uita. dicenda est. cognitio sa¬
cta s cͣdita et disposita. tanto beatio¬
rẽ quẽq efficiet. quanto ampliꝰ ciriq in¬
notuerit. et participatione sui: mag̃ illu¬
minauent eũ. Ham sapore quodam sp̃u¬
ał gustris id tc̃ exꝑiendo cognoscetur in¬

Expanded text:
ta, quae vere vita dicenda est, cognitio sacta sunt condita et disposita, tanto beatiorem quemque efficiet, quanto amplius cuique et innotuerit, et participatione sui magis illuminaverit eum. Nam sapore quodam spiritualis gustus id tunc experiendo cognoscetur in
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ de nupcũs uolentẽ nubere uocauit.
pꝰ om̃is eugłiũ scͥpsit inasia. pꝰ qũa scͥpserat
apocalipsĩ inꝑathinos insula. Cuiꝰ uirgi¬
nitatis duplex testimoniũ ineugłio dat᷑.
Deniq manifestans in eugłio qd̾ erat ipse opus
in corruptibi u̾bi solus inchoans. uerbũ car.¬
nẽ factũ eẽ. nec lum̃ atenebris conp̃henfũ
fuisse testatur. pͥmũ signũ ponens qd innup
cũs fecit deus ut uet̾eribꝰ inmutatis noua
om̃ia que axp̃o iustituunt᷑ appareant. Ita¬
q cui inpͥncipio canionis in corruptibile pͥn¬
de fossũ sepulture sue locũ factaꝰ ratione
et positus est ad patres suos. lx u. inͣ a passiõe

Expanded text:
s volentem nubere vocavit, post omnes Evangelium scripsit in Asia, postquam scripserat Apolycapsin in Pathmos insula . Cujus virginitatis duplex testimonium in Evangelio daDenique manifestans in Evangelio quod erat ipse, opus incorruptibilis Verbi solus inchoans, Verbum carnem factum esse, nec lumen a tenebris comprehensum fuisse testtiis fecit Deus, ut veteribus immutatis, nova omnia quae a Christo instituuntur, appareant. Itaque cui in principio canonis incorruptibile prindefossum sepulturae suae locum, facta oratione, et positus est ad patres suos, sexagesimo octavo
Abbreviated transcription (Latin):
ce difpositiõis exposcit ea maxinne neressi¬
tas laboris fuit. ut pͥmũ gͣcis fi delibꝰ ne
tridaicis attenti fabit in solo legis deside¬
rio tenerent᷑. ne uł hereticis fabut seducti
exciderent a u̾itate elaboraret: De. inde
ut inpͥncipio eugłi uatuitate iobis p̃sũp¬
ta eui scͥ̾beret indicaret. ꝯtestans use cõ¬
pleta ẽĩ que ẽẽnt aplerisq p̃sũptuose in

Expanded text:
cae dispositionis exposcit, ea maxime necessitas laboris fuit, ut primum Graecis fidelibus, ne Judaicis attenti fabulis, in solo legis desiderio tenerentur, ne vel haereticis fabulis seducti, exciderent a veritate, elaboraret: deinde, ut in principio Evangelii nativitate Joannis praesumpta, cui scriberet, indicaret, contestans in se completa esse, qu
Abbreviated transcription (Latin):
bi uĩc eic̃ de templo em̃tes. er uend entes.
et dat responsũ phariseis.
et publicano. contra eos qui se extollunt.
De nichodemo qui uenit adrãm nocte.
cxx
Parabola de patre familias. qui uiueã sua¬
Sinile est regnũ celoꝵ homini regi qui fec̃¬
xxxu.
Ubi pharisei mittunt ad rãm dolo int̃to gan
Ubi iãc docet. ego sum lux mũdi.
oculos ceci nati. curauit eum.
ta cũ iudeis.
cipes consiliũ faciunt ut int̃ficerent iĩm
cxxxu
bi ñ receptꝰ tãc inciuitate samaritana io¬
haunes et lacobus dicunt adeũ si uis di¬
cimꝰ ut ignis descendat de celo. co¬

Expanded text:
bi Jesus ejicit de templo ementes et vendentes, et dat responsum Pharisaeis.et publicano, et contra eos qui se extollunt. CXIX. De Nicodemo, qui venit ad Jesum nocte. CXX. CXXIV. Parabola de patrefamilias, qui vineam suaimile est regnum coeloXXVI. Ubi pharisaei mittunt ad Jesum dolo interrogantUbi Jesus docet: Ego sum lux mundi. oculos caeci nati, curavit eum. ta cum Judaeis. CCXXXVI. Ubi non receptus Jesus in civitate Samaritana, Joannes et Jacobus dicunt ad eum: Si vis, dicimus ut ignis descendat de coelo. C
Abbreviated transcription (Latin):
greco habentur ex p̃ssi Ses cũ legeris. a¬
militudines eugłistaꝵ. et singłaritares
sit canone requirendus. Cũ gͥ aꝑto codi¬
ce capitulũ scire uolueris cuꝰ canonis
sit. ex subiecto nũo docebis: et recurrens
ad uolumina singłoꝵꝵ. reꝑies in quibꝰ uł
eadem uł uiciaͣ dixerunt. huc usq ⁊ero

Expanded text:
Graeco habentur expressimus. Quos cum legeris, sGraeco habentur expressimus. Quos cum legeris, similitudines evangelistarum et singularitates sit canone requirendus. Cum igitur aperto codice capitulum scire volueris, cujus canonis sit, ex subjecto numero doceberis; et recurrens ad volumina singulorum, reperies in quibus vel eadem, vel vicina dixerunt. Hucusque Hiero
Abbreviated transcription (Latin):
ficat ꝙ de p̃dictis seu aliis expositionibꝰ
particulatim colligit᷑. uł cuiꝰ libet ma¬
gistri sentenciam. Cñ enĩ scͥptũ sit sp̃m
uolite extinguere. ꝓpħias nolite sꝑnere:
sp̃c u̾ba studui apponere. Clara itaq
sentenciaꝵ positio in cõpositionẽ uerboꝵ
merito excusabit. Ed enĩ ꝓdest ut bea¬
tus ait aS̃s. cdauẽ ẽẽ auteam.si aꝑire
ñ ualeat: et qͥd obest eam cẽ ligneam si
bene aꝑiat. Int̃p̃tationes quidem pan¬
cas int̃serimꝰ. quia infine oꝑis ordine al¬
phabeti locabimꝰ om̃s ad eugłiũ ꝑtiuen¬
tes. ut inde lector ꝓut oportunitas da¬
bit argum̃ta eliciat. Ait enĩ arator. A
nomine sepe uidemꝰ argum̃ta trahi. do¬
cum̃taq maxima gigni. hic quoq notan¬
dũ censiumꝰ ꝙ ait ieronimꝰ inp̃fatione
ad paꝑã cdamasum. Canones quos eusebiꝰ
cesariensis ep̃s alexandrinũ secutus ãmo¬
niũ. in decem nũos ordinauit. sicut in

Expanded text:
ficat, quod de praedictis seu aliis expositionibus ficat, quod de praedictis seu aliis expositionibus particulatim colligitur, vel cujuslibet magistri sententiam. Cum enim scriptum sit: Spiritum nolite exstinguere, prophetias nolite spernere : itus sancti verba, studui apponere. Clara itaque sententiarum positio, incompositionem verborum merito excusabit. Quid enim prodest, ut beatus ait Augustinus, clavem esse auream, si aperire non valeat? et quid obest eam esse ligneam, si bene aperiat? Interpretationes quidem paucas interserimus, quia in fine operis ordine alphabeti locabimus omnes ad Evangelium pertinentes, ut inde lector, prout opportunitas dabit, argumenta eliciat. Ait enim Arator: A nomine saepe videmus Argumenta trahi documentaque maxima gigni. Hic quoque notandum censuimus quod ait Hieronymus in praefatione ad papam Damasum: « Canones quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi uĩc t̃ dixit petro. diligis me.
Ibi discipuli euntes in galileam. iiderũt
et adorauerunt et assumptus ẽ incelis
coram eis.
otũ facimꝰ lectori. qd expositionis lucẽ
sũpsimꝰ aieronimo. hilario. Rabano.
abaugustino: et eiꝰ abreuiatore albino. In¬
suꝑ eciam opꝰ illuminant aug̃. de concor¬
gͦ sentenciaꝵ iticisiones aliquantulũ ꝓlixe
sunt. expositoꝵ nomina it pͥmas fillabas
siie litteras aff ixunꝰ ĩmargine: aut suꝑ
sentenciaꝵ pͥncipia. ut it sic disceruat᷑
q̃ cuiꝰ auctoris sit sentencia. hoc quidem
rabanꝰ hoc et beda fecere. potiora scõs
dicta suaui doquio colligentes. uelut a¬
pes ad mellificandũ ducissimos flores. It.¬
.I. littera lectori desiguet ieroniniũ suꝑ
math̃m . A. littera angustinũ suꝑ ioħm
et suꝑ sermonẽ dñi in monte habitũ .u̾.¬
uͦ bedam suꝑ lucam. in quo ambrosii exp̃o
claro sermone explicatut. Hos siquidem
maxime secuti fumꝰ. M. uͦ littera sigui¬

Expanded text:
Ubi Jesus ter dicit Petro: Diligis me? CLXXXI. Ubi discipuli euntes in Galilaeam, viderunt et adoraverunt Dominum, et assumptus est in coelis coram eis. Notum facimus lectori quod expositionis lucem sumpsimus ab Hieronymo, Hilario, Rabano, ab Augustino et ejus abbreviatore Albino. Insuper etiam opus illuminant Augustinus De concorergo sententiarum incisiones aliquantulum prolixae sunt, expositorum nomina vel primas syllabas sive litteras affiximus in margine, aut super sententiarum principia, ut vel sic discernatur quae cujus auctoris sit sententia. Hoc equidem Rabanus, hoc et Beda fecere, potiora sanctorum dicta suavi eloquio colligentes, velut apes ad mellificandum dulcissimos flores. Igitur H littera, lectori designet Hieronymum super Matthaeum, A littera, Augustinum, super Joannem, et super sermonem Domini in monte habitum, B vero, Bedam super Lucam, in quo Ambrosii expositio claro sermone explicatur. Hos siquidem maxime secuti sumus. M vero littera signi
Abbreviated transcription (Latin):
ret ^ eugłi inse dicta disponere: et discrpli¬
nã legis agnoscere: et dininã incarne aña
naturã intelligere. Ibiq octauo ueronis an¬
no mortiuis et sepultus est
ucas aut̃ sytꝰ antiocensis. arte medicus

Expanded text:
ret et Evangelii in se dicta disponere, et disciplinam legis agnoscere, et divinam in carne Domini naturam intelligere. Ibique octavo Neronis anno mortuus et sepultus est. Lucas autem Syrus Antiochensis, arte medicus,
Abbreviated transcription (Latin):
głiũ datostudio cõposuit ãmoniꝰ alexan¬
dtinꝰ. qui canonũ quoq cu głi fertur innen¬
tor. Hoc cusebiꝰ cesariensis in epła p̃scͥpta edi¬
tioni quoe memoratos eugłii canones edidit p̃¬
fati uiri nutant᷑ studiũ: carpiano sctipsit.
acianꝰ dẽ uir eruditissimꝰ et eloͦnganti e¬
loquencia p̃ditus. cuiꝰ cõm̃dationẽ beatꝰ

Expanded text:
studio composuit Ammonius Alexandrinus, qui canonum quoque Evangelii fertur inventor. Hoc Eusebius Caesariensis in epistola praescripta editioni, qua memoratos Evangelii canones edidit, praefati viri imitatus studium, Carpiano scripsit. Tatianus etiam vir eruditissimus et eleganti eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m hõiẽ. moralit̃ edidit nobis p̃cepta uiuen¬
di. Marcus rõnabilit̃ mox in pͥncipio locan¬
dũ putanit. ecce mitto angłm meñ. et uox
cla mãtis in deseito: ut ãmirationẽ mou̾et.
et docȩtet hũilitatẽ in ioħe baptista qͣdõ

Expanded text:
ndum hominem, moraliter edidit nobis praecepta vivendi. Marcus rationabiliter mox in principio locandum putavit: Ecce mitto angelum meum , et, vox clamantis in deserto , ut admirationem moveret et, docere
Abbreviated transcription (Latin):
erat u̾bum. et u̾bũ erat
omĩa. erat inpͥncipro rerũ sci¬
licet candarum. añ ꝗͣ aliquid
fieret. In hoc rud̾elicet et̾nalit̃
go ⁊ causa futurorum. quod. qͥ¬
dẽ ipsũ de semetipso ait. Egopͥn¬
cipiũ qui et loquor uobis. Ac s
dicat. Ego sum illa sapĩa suꝑna. in
cuiꝰ cdispositione omĩa priꝰ ꝯduntur

Expanded text:
erat Verbum. Hoc erat omnia, erat in principio, rerum scilicet creandarum, antequam aliquid fieret. In hoc videlicet aeternaliter go et causa futurorum; quod quidem ipsum de semetipso ait: Ego principium, qui et loquor vobis . Ac si dicat: Ego sum illa superna sapientia, in cujus dispositione omnia
Abbreviated transcription (Latin):
naꝵ ꝓp̾ctatibꝰ. uixta magistroꝵ existimati¬
ones et scõꝵ assertiones. ¶Epilogus breuĩ.
Est sũmi natura boni suꝑ omĩa simplex.
H ec eadem pat̃ ẽ genitus. bonttas utriꝰq
Iux et origo pat̃ ñ nata potũcia sũma
Splendor imago pats t̾ibũ sap̃ia nata.
Est pat̾s ⁊ nati donũ bonitas utriusq
Est tantꝰ ꝑat̃ atit natus domĩ ue auoꝵ
Quantꝰ cũ patre filiꝰ est et sp̃c hoꝵ

Expanded text:
tatibus juxta magistrorum existimationem et sanctorum assertiones. EPILOGUS BREVIS. Est summi natura boni super omnia simplex. Haec eadem Pater est, genitus, bonitas utriusque. Lux et origo Pater, non nata potentia summa. Splendor, imago Patris, Verbum, Sapientia nata. Est Patris et nati donum bonitas utriusque. Est tantus Pater aut natus donumve duorum. Quantum cum Patre Filius e
Abbreviated transcription (Latin):
c̃aturã uͦ pat̃ et filiꝰ et sp̃e sc̃s uniũ pͥnci¬
piũ. sic̃ unꝰ c̃ator. Sciendñ gͥ si nũmꝰ sine
sui uiutatione incipit eẽ p̃ciũ illiꝰ tri que
emitur. multo mag̃ deus sine sui nutati¬
oue cep̃ ẽẽ cͣator cũ pͥmo fierent c̃ature. ce¬

Expanded text:
creaturam vero, Pater et Filius et Spiritus sanctus unum principium sicut unus Creator. Sciendum igitur, si nummus sine sui mutatione incipit esse pretium illius rei quae emitur, multo magis Deus sine sui mutatione coepit esse Creator, cum primo fierent, creaturae; c
Abbreviated transcription (Latin):
mõe. ut uulla sacietas eis nͣ fi
Uñ marcũ cdiscipulũ eiꝰ exorauerunt. ut
que ille p̃dicabat ip̃e scͥptute tradenͥt. quo
domi forisq inhtuꝰ cemodi t̾bi meditatiõi¬
bꝰ ꝑmanerent. Ed multũ placuit petro. Cle¬
mens in ui. dispositionibꝰ libro hec ita gesta
desc̾bit. Beda mlucã. Significat ĩpemio
lucas eam sibi maxime causã eugłii fuisse
scribendi. ne pseudo engłistis facultas ẽẽt
p̃dicandi falsa. qui subuoĩe apłoꝵs conati
sunt inducere sectas ꝑfidie. Deniq ñ nulli
chome. alii bartholomei. qͥdã mathie. aliꝗ¬

Expanded text:
ietas eis inde fieret. Unde Marcum discipulum ejus exoraverunt, ut quae ille praedicabat, ipse Scripturae traderet, quo domi forisque in hujuscemodi verbi meditationibus permanerent. Quod multum placuit Petro. » Clemens in Libro IV dispositionum haec ita gesta describit. Beda in Lucam: « Significat in prooemio Lucas, eam sibi maxime causam Evangelii fuisse scribendi, ne pseudoevangelistis facultas esset praedicandi falsa, qui sub nomine apostolorum conati sunt inducere sectas perfidiae. Denique nonnulli Thomae, alii Bartholomaei, quidam Matthiae, ali
Abbreviated transcription (Latin):
potñcia ut pater. cũ sit potũcia diuina in
eo ꝙ ẽ potñcia disc̾uendi et gub̾uandi um¬
u̾sa. Nemireris dm̃ una potũcia posse oĩa
uno icͣtuitu m̃tis uidere et ordinare omĩa
uno affectu benignitatis amplecii omĩa.
cũ aẽ tu uideas uno ictu oculi suuã. stellas.

Expanded text:
potentia ut Pater, cum sit potentia divina in eo quod est potentia discernendi et gubernandi universa. Ne mireris Deum una potentia posse omnia, uno intuitu mentis videre et ordinare omnia, uno affectu benignitatis amplecti omnia, cum etiam tu videas uno ictu oculi lunam et stellas,
Abbreviated transcription (Latin):
ses c̃uolauit. Sane huiꝰ heresiarche si suꝑ¬
reus fortafsis ex plicuit in eo añi iñ u̾ha
diligent̃ ãplecti. seture legere. ouibꝰ eiꝰ uocẽ
cognoscentibꝰ nil ꝓhiberet. Nã sic̃ sa cram̃ta
sine sui corruptione participant᷑ et amat
sic u̾itatis u̾ba siue dicta siue scriptuta ab
hereticis suo ꝓpͥo tenore minime puari p¬
sũt. Quo fit qd̾ origenis erroꝵ ꝑu̾sitas. cuis
studiũ inqua parte cdarint. nequaqũa acco¬
lorauit. Uite quoq salomonis enorinitas
eiꝰ inmo dĩ meo sap̃iã nullatenꝰ obnubita¬
uit. Exeraplis quidem qũa plurums ñ
repudiatũ iri uera ꝓfalsis ꝓbatio mani¬
festa ẽ.
I d hec pat̃ ieronimꝰ in omelia deuillico
Liniquitatis introducens theophili ex¬
pofitiones: hanc eiꝰ laudem adieẽ. T̃ heophi I. ꝙ̃.¬
ius antiocene eccłe septimꝰ pꝰ petrũ apłm ep̃c¬

Expanded text:
convolavit. Sane hujus haeresiarchae si suprens fortassis explicuit, in eo Domini Jesu verba diligenter amplecti, secure legere, ovibus ejus vocem cognoscentibus nil prohiberet. Nam sicut sacramenta sine sui corruptione participantur et a malis, sic veritatis verba sive dicta, sive scripta, ab haereticis suo proprio tenore minime privari possunt. Quo fit quod Origenis errorum perversitas, ejus studium in qua parte claruit, nequaquam decoloravit. Vitae quoque Salomonis enormitas, ejus imo Dei in eo sapientiam nullatenus obnubilavit. Exemplis quidem quamplurimis, non repudiatum iri vero pro falsis, probatio manifesta est. Ad haec pater Hieronymus in homilia de villico iniquitatis introducens Theophili expositiones, hanc ejus laudem abjecit: « Theophilus Antiochenae Ecclesiae septimus post Petrum ap
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ inuna cademq eẽncia tͥa ꝓpͥetate diu̾sa
qr aliudͤ ẽẽ hoc es. aliud eẽ hanc unaginẽ.
et aliud ẽẽ hoc sigillabile. Sciencia qͦ siuc
sapĩa cũ fit ꝑ otñcia disc̾nendi. necessario
exigit adẽẽ suũ potniciã. s potñcia ñ exig̃
sapĩam. qd̾ similitudine mat̾ie admati¬
atũ facile pot̃. Et enĩ qr statua ꝯstat ẽx̃¬

Expanded text:
una eademque essentia tria proprietate diversa; quia aliud est esse hoc aes; aliud, esse hanc imaginem, et aliud, esse hoc sigillabile. Scientia quoque sive sapientia cum sit potentia discernendi, neccessario exigit ad esse suum potentiam; sed potentia non exigit sapientiam, quod similitudine materiae ad materiatum, facile
Abbreviated transcription (Latin):
set dici statuã exete genitam scu ꝓcreatam
ẽẽ. et om̃e mat̾iatũ ex mat̃ia. Apotũcia uͦ
it sapĩa ꝓcedit bone uoluntatis affectus.
qr his exigentibꝰ ꝯseqnt̃ facere uolumꝰ nͥ ui¬
ciũ p̃pediat. que possimꝰ et scimꝰ facere. si cog¬
uoscamꝰ ea ficti oport̾e. S quo spectant ꝓpo¬
site similitudines: ħ qͥd p̃sumãt assignare
quisquã gũationẽ filii apatre. ꝓcessionẽ spc̃¬

Expanded text:
eatam esse, et omne materiatum ex materia. A potentia vero et sapientia procedit bonae voluntatis affectus; quia his exigentibus consequenter facere volumus, nisi vitium praepediat, quae possumus et scimus facere, si cognoscamus ea fieri oportere. Sed quo spectant propositae similitudines? Nunquid praesumet assignare quisquam generationem. Filii a Patre, processionem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
Quiꝰ aut̃ tͥnitatis. nec ñ genitd̾re filii apa¬
uestigia ꝓponit doctoꝵ uigilancia. AxG.
Libro .xi. de ciuitate dĩ. Innua quaq crea¬
tura. hec ta requirunt᷑. quis eam fecerit. ꝑ
qͥd fecerit. quare fecent. Iat̃ itaq ẽ qͥ omĩa
fecit ꝑ filiũ. ꝓpt̃ bonitatẽ suã. Que bõitas
qr sp̃e sc̃s intelligitur. tͥuitas uobis intuna¬
tur. In c̾ando appt ĩm̃sitatẽ rerũ potũcia ma¬
xime declaratur. sapĩa quoq ingub̾uando
c̃ata. et in eadem ad optimũ euentũ dedu¬
cendo. benignitas ex ipsis cͤatutis inauifesta¬
tur. Item. Ex iñte nr̃a uascit᷑ sapĩa. q̃ est in
ipsa. x aiñte et sapia ꝓcedit amor. qͦ ipsa

Expanded text:
Hujus autem trinitatis nec non geniturae Filii a Pavestigia proponit doctorum vigilantia. Augustinus libro XI de civitate Dei: « In unaquaque creatura haec tria requiruntur: quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit. Pater itaque est, qui omnia fecit per Filium, propter bonitatem suam. Quae bonitas sanctus intelligitur, Trinitas nobis intimatur. In creando quippe immensitatem rerum, potentia maxime declaratur; Sapientia quoque, in gubernando creata; et in eadem ad optimum eventum deducendo, benignitas ex ipsis creaturis manifestatur. » Item: « Ex mente nostra nascitur sapientia, quae est in ipsa, et a mente et sapientia procedit amor, quo ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tas. una eadẽ qr oꝑatio. q̃ tñ ad potenciã assig¬
spectant filio. q̃ ad bonitatẽ ꝑtinent sp̃iu
scõ: ut ab subiectis dedarat᷑ exemplis. ait
filiꝰ. Que pat̃ posuit insua potestate. Et alibi.¬
li. Sic̃ disposuit mͥ pat̃. Quocienscũq ipsahu¬
manitas filiĩ oꝑem unite sibi diuinitatis
inplorat. aut aliquas p̃ces ei fũdit. solo
patͥs utitur uocabulo: ipsã qͣmemorndo¬

Expanded text:
tas, una eademque operatio: quae tamen ad potentiam assigspectant, Filio; quae ad bonitatem pertinent, Spiritui sancto ut a subjectis declaratur exemplis. Ait Filius: Quae Pater posuit in sua potestate . Et alibi: Sicut disposuit mihi Pater Quoties autem ipsa humanitas Filii, opem unitae sibi divinitatis implorat, aut aliquas preces ei fundit, solo Pat
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ suscitasse ĩm amortuis.uł uiuifica.¬
misisse. uł ei filiũ obedisse.cũ inqũa tali¬
a dix̾it. quasi ꝓͥe et specialit ꝓpͥetati patͥs
ascribit. q̃ ad potñciã attinete iudentut.
Sic quoq ꝑsone filii q̃ ad tonẽ uł saꝑienciam
ꝑtinent specialit̃ assignant᷑. uxta illud.
at̃ om̃e uidiciũ dedit filio. Potencia siqͥ¬
dem sapĩe indisc̾tione uidicii cedit. uͥ eqͥ¬
tas mag̃ẽ examinanda. quãuis et potñ¬
cia exercendꝙ. Xd autẽ. supponit᷑. qr filꝰ hõis
est. mn maxime pendere uidictũ dedarat.

Expanded text:
sum a mortuis, vel vivificamisisse, vel ei Filium obedisse; cum, inquam, talia dicit, quasi proprie et specialiter proprietati Patris ascribit, quae ad potestatem attinere videntur. Sic quoque personae Filii quae ad rationem vel sapientiam pertinent, specialiter assignantur, juxta illud: Pater omne judicium dedit Filio . Potentia siquidem Sapientiae in discretione judicii cedit, ubi aequitas magis est examinanda, quam vis et potentia exercenda. Quod autem supponitur, quia Filius e
Abbreviated transcription (Latin):
lectio fuit. Sic ꝙ quat̃ ulenario nl̃o tͥfor¬
mit̃ posito: pͥncipiũ ac̃dendi side melecti¬
onis tempꝰ porrigens. et exelectione usq urtͣns¬
migͣcionis diem dirigeus. atq atnsingͣtioĩs
die nsqr ui xp̃m defiuiens. decursam aduẽ¬
tus dñi ostendit generationẽ.
e iñ marchuis eugłista dĩ. petri inbap¬
tifmate filiꝰ. et indiuino ẜmone. disci¬
płs. gñe leuiticris. cugłiũ gͥco sermone in
italia scͥpsit. ostñdens in eo qͥd et gñi suo de¬

Expanded text:
lectio fuit. Sicque quaterdenario numero triformiter posito, principium a credendi fide in electionis tempus porrigens, et ex electione usque in transmigrationis diem dirigens, atque a transmigrationis die in Christum usque definiens, decursam adventus Domini ostendit generationem. Deinde Marcus, evangelista Dei, Petri in baptismate filius, et in divino sermone discipulus, genere leviticus, Evangelium Graeco sermone in Italia scrispsit, ostendens in eo quid et generi suo de
Abbreviated transcription (Latin):
eis ñ fuissem. peccatũ ñ haberent. Nc̃ autem
excusationẽ ñ hñt de pecc̃o. Ad hoc illa ãt ĩ¬
scͥptio psalmi ꝑtinet que agit ꝓoccultis fi
liĩ .i. uidiciis de quibꝰ dictũ est. iudicia tua
abyssus multa. Quia sicut dictũ est sapĩe ẽ

Expanded text:
s non fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato . Ad hoc etiam illa inscriptio Psalmi pertinet, quae ait, pro occultis Filii , id est, judiciis de quibus dictum est: Judicia tua abyssus multa . Quia sicut dictum est, sapientiae est
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝗcqͥd potñcia gerit᷑. idẽ sap̃ia moderatur.
et bonitate ꝯditut. Uñ bene uihis que fa¬
cimꝰ isł dñi facete exoramꝰ. ꝯmemorationẽ tͥ¬
et eaꝵ inseꝑabił sit inuocatio. Hinc ẽ qd
moxses cũ pͥus dixisset inpͥncipio ẽauit ds̃
celũ et t̃tam: adiecit. et sp̃c dm̃i fecebatur su¬
ꝑ aquas. In dõ quidẽ c̾atore pattẽ insinuansdi

Expanded text:
quid potentia geritur, idem sapientia moderatur et bonitate conditur. Unde bene in his quae facimus, vel Deum facere exoramus, commemorationem Tret earum inseparabilis sit invocatio. Hinc est quod Moyses, cum prius dixisset: In principio creavit Deus coelum et terram , adjecit: Et Spiritus Domini ferebatur super aquas . In Deo quidem creator
Abbreviated transcription (Latin):
et bonitas est. Filii nͦ sen u̾bi uocabulo sen¬
ciunt significari sapĩa dĩ. qͣ sic cũcta dis¬
cernere ualet. ut innullo penitus decipi q̃¬
at. Appellatiõe aut̃ sp̃c scĩ. ipsa dĩ caritas
uł benignitas intelligit᷑. q̃ sctł omĩa nult
qptime ficri ac disponi. Est itaq desctip¬
tio sũmi boni. cuiꝰ plenitudimi nichil de¬
est: om̃ipotñcie. sũme sapĩe. sũine q bonita¬
tis discretio. Nam uihis tribꝰ. contiuentur
omĩa que de dõ dicunt᷑. & enĩ dicit᷑ inua¬
riabił. ĩmutabilis. in deficiens. et̃ nꝰ. poten¬
cie est. Posse si quidẽ uariari. posse deficẽ.
inpotñcie est. Qd̾ rursus ꝓudeus ẽ. p̃scius.
modestuis. sapĩe ẽ: nã ñ cognoscere tes ipsas
nͥ ex enꝑ euentibꝰ seu effectibꝰ. insipiencie est
humane. Beniguꝰ uͦ misericors et miserator
cũ dicatur. ad bonitatẽ spectat: quãius mi¬
dicatur. Sic de cet̾is. Hec utiq tͥnitatis distiẽ¬
tio. adduum cultus teligionem pluirunũ ꝓ¬

Expanded text:
et bonitas est. Filii vero seu verbi vocabulo sentiunt significari sapientiam Dei, qua sic cuncta discernere valet, ut in nullo penitus decipi queat. Appellatione autem Spiritus sancti ipsa Dei charitas vel benignitas intelligitur, qua scilicet omnia vult optime fieri ac disponi. Est itaque descriptio summi boni, cujus plenitudini nihil deest; omnipotentiae, summae sapientiae, summaeque bonitatis discretio. Nam in his tribus continentur omnia quae de Deo dicuntur. Quod enim dicitur inenarrabilis, immutabilis, indeficiens, aeternus, potentiae est. Posse siquidem variari, posse deficere, impotentiae est. Quod rursus providus est, praescius, modestus, sapientiae est: nam non cognoscere res ipsas, nisi ex earum eventibus seu effectibus, insipientiae est humanae. Benignus vero misericors et miserator cum dicatur, ad bonitatem spectat, quamvis mi ex bonitate dicatur. Sic de caeteris. Haec utique Trinitatis distinctio ad divini cultus religionem plurimum pro
Abbreviated transcription (Latin):
habeq̾mꝰ. potisfimũ diligamꝰ. Exquo c̃ẽ ad̾ami¬
madu̾ti pot̃ eũ ulcissi inpietatẽ uelle. qr
qͦ plus placet ei eͥtas. eo mag̃ displicet iniqui¬
tasauxta illud. Dilexisti iꝰticiã. et odisti ini¬
qͥtatẽ Rursum hec tͥnitatis distructio ad

Expanded text:
habemus, potissimum diligamus. Ex quo etiam animadverti potest, eum ulcisci impietatem velle; quia quo plus placet ei aequitas, eo magis displicet iniquitas, juxta illud: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem Rursum, haec Trinitatis distinctio ad
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. S tu u̾bũ gignis extp̃re. ds genuit fi¬
liũ sine tp̃r. In origenus ut dr̃ omelia. que
sic incrꝑit. Wox aqͥle pulsat aures eccłie.
fatre loqñte u̾bũ suũ .i. patre gignẽte sa¬
cisti. Proͤcedit pat̃ u̾bũ ñ uatura .s causa. di

Expanded text:
um gignis ex tempore, Deus genuit Filium sine tempore. » In Origenis, ut dicitur, homilia quae sic incipit: Vox aquilae pulsat aures Ecclesiae: Patre loquente verbum suum, hoc est, Patre gignente sacisti . Praecedit Pater Verbum non natura, s
Abbreviated transcription (Latin):
eugłica. et quetdã alia ꝑ q̃ ad regnũ ꝑuenit᷑.
Sic cẽta.
Donit᷑ quoq nom̃ cause ꝓeffecti: ut ibi
qd̃ factũ est. in ipso uita erat. idẽ p̃ordina¬
tũ auita. que mens uinax. ⁊ pͥmeua rerũ
ratio. cet̾nitas est. Itẽ. eiecit de maria dũs

Expanded text:
 ad regnum pervenitur. Sic caetera. Ponitur quoque nomen causae pro effectu, ut ubi: Quod factum est, in ipso vita erat , id est, praeordinatum a vita, quae mens vivax, et primaeva rerum ratio, aeternitas est. Item: Ejecit de Maria Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Lxxxiii. q̃stionũ. cap̃.xxiii. Cũ sapiens
fiusse aliq̃n uł eẽ posse uesas ẽ c̃dere. non par¬
ticipatione sapiẽ sapiens dicit᷑. sic̃ aĩa quex
ȩẽ et ñ cẽ sapiens pot̃. s qd̾ ipse genuerit eã
qua sapiens dicit᷑ sapienciã. Idẽ ineodem. ca

Expanded text:
Cum sapiens fuisse aliquando vel esse posse nefas est credere, non participatione sapientiae sapiens dicitur, sicut anima quae et esse et non esse sapiens potest, sed quod ipse genuerit eam, qua sapiens dicitur, sapientiam. » Idem in eodem, ca
Abbreviated transcription (Latin):
sẽt. T̾riuitas itaq ad ꝑsonas patͥs et filii et
ip̃e sc̃ĩ refertur: uuitas adnaturã et̃ne dĩtatis
subsistencus siue ꝑsonis. unã dĩtatẽ siue natu¬
rã. et subam et nͥtutẽ adoramꝰ. ꝓpͥecates qͥdẽ
ut subtiliꝰ cdicamꝰ ipsa tͥa ẽ dĩtas. Itẽ. oportet
tiuũ dm̃. unã naturã suie substanciã et for¬
tres ꝑsonas. et nnã qũãq cñ sua ꝓpͥetate. Itẽ.
Hemo unꝗͣ ausuis est dicẽ in catholica tecłia
dicere. ꝙ sic̃ tres subsistencie sic et tres natu¬
re suit sc̃ẽ trinitatis. Iẽa in expositiõe sĩboli
ad papã laurenciũ. Ignis celestis gnãt ex se¬
ipso splendorẽ lricis. et ꝓducit uaporẽ. et cũ
sint tͥa irebꝰ unũ sũt ĩ O sub̃a: ita tͥuitas¬

Expanded text:
s. Trinitas itaque ad personas Patris et Filii et Spiritus sancti refertur, unitas ad naturam aeternae Deitatis subsistentiis sive personis unam Deitatem sive naturam, et substantiam et virtutem adoramus, proprietates quidem ut subtilius dicamus, ipsa tria est Deitas. Item oportet unum Deum, unam naturam sive substantiam et for sua proprietate. Item: Nemo unquam ausus est in catholica Ecclesia dicere quod sicut tres subsistentiae, sic et tres naturae sint sanctae Trinitatis. » Hieronymus in Expositione Symboli ad papam Laurentium: « Ignis coelestis generat ex seipso splendorem lucis, et producit vaporem, et cum sint tria in rebus, unum sunt in substantia, ita Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
utunt᷑ naz arei. ñ int̃ apocͥsas set int̃ ecła¬
sticas numeraudũ hẏstorias. nã  ipsi sacͤ
scͥptire int̃p̃ti ieronimo uisũ est exeo plera¬
q testimonia sumere. et ipsũ inlatinũ g̃cũ¬
q sermonẽ tranfferte. Falsa nͦ eugłia. h¬
cas insua p̃fatione refellit. Huc usq beda
nazarei recipiat eccła. ñ ab sonũ uidetur
eugłiũ ꝯpendiose nos recipere inuuo oꝑe
theophili ep̃i uł taciam. sci ãmonii alexan¬
drim. aut aliꝰ cuiꝰ libet cõgruo ordine ꝯꝑo
nentis unã ex iiuͬ. narrationem.
d eugłii theologiam sane c̃cde dam tũ extes¬
timoniis soo. tñ exsentenciis magistroꝵ bre¬
uẽ p̃ponamꝰ accessum. Alcuinꝰ libro .ii. detͥm
nitũ. Et sũt hec tͥa ec̃nalit̃ tria. R iugenitũ
tre et filio ꝓcedere. Et hec tͥa tͥnitas est. uere.
ꝯsubstanciat et odet̾na. Uͥa gͥ aliud est genu¬
issẽ ꝗͣ natũ ẽẽ. aliud est ꝓcedere ꝗͣ geniusse uł¬

Expanded text:
utuntur Nazaraei, non inter apocryphas, sed inter ecclesiasticas numerandum historias: nam ipsi sacrae Scripturae interpreti Hieronymo visum est ex eo et pleraque testimonia sumere, et ipsum in Latinum Graecumque sermonem transferre. Falsa vero Evangelia Lucas in sua praefatione refellit. » Hucusque BedaNazaraei, recipiat Ecclesia, non absonum videtur, Evangelium compendiose, nos recipere in uno opere Theophili episcopi, vel Taciani, seu Ammonii Alexandrini, aut alius cujuslibet, congruo componentis ordine unam ex quatuor narrationem. Ad Evangelii theologiam sane credendam tum ex testimoniis sanctorum, tum sententiis magistrorum brevem praeponamus accessum. Alcuinus libro II De Trininitum. Et sunt haec tria, aeternaliter tria. Quod ingenitum tre et Filio procedere. Et haec tria Trinitas est vera, consubstantialis et coaeterna. Quia igitur aliud est genuisse, quam natum esse; aliud est procedere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ qd̾ alt̃a. Alia est eiĩ ꝓpͥctas pot̃cie. alia
ꝓp̾etas sap̃ĩe. alia ꝓpͥctas bonitatis. & ita alia
est ꝑsona patͥs. alia. filii. alia et spo scĩ. Nota
dicit᷑ : ꝙ neq natus est. neq ꝓcedens. Uñ gͥ
falsũ est patrẽ eẽ filiũ ux filiũ eẽ patrẽ. iñ

Expanded text:
lia proprietas sapientiae, alia proprietas bonitatis; et ita est alia persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Nota dicitur, quod neque natus est, neque procedens. Unde ergo falsum est, Patrem esse Filium, vel Filium esse Patrem; in
Abbreviated transcription (Latin):
no uero dõ atq optimo et uat᷑am nob̾ et̃ qua
facti ad eiꝰ imaginẽ fuimꝰ. et docituiã qua eñ
nosq nou̾imꝰ. et gr̃am qua illi cohetendo beati
sumꝰ. Siue gͦ platonici siue ꝗcũq alii dõcognito
et lux ꝑcipiende u̾itatis. et fons uiuide felicita¬
tis: cũ de dõ ista senciunt. Nͥob̾cũ sencint. am¬
brosiꝰ in epłam ad cot. Iõ ñ legunꝰ quaadruuuũ¬

Expanded text:
no vero Deo atque optimo, et naturam nobis esse, qua facti ad imaginem ejus sumus; et doctrinam, qua eum nosque noverimus; et gratiam, qua illi cohaerendo beati sumus. Sive ergo Platonici, sive quicunque alii, Deo cognito,et lux percipiendae veritatis, et fons vividae felicitatis, cum de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Ambrosius in Epistolam ad Colo
Abbreviated transcription (Latin):
Q ue aut̃ cause extiteruit ut eugl̾m scribe¬
retur. uideamꝰ. Iẽr in argum̃to añ eugłia.
Ob eoꝵ maxime causam qͥm ñm ctediderant
ex uideis. et nequa ꝗͣ legis umbrã seruabant
didit. Sic enĩ pͥusquã transiret cũ aliis
narent errores. Idem in
sia. et hereticors semina
pullularent hebionis et oẽtoꝵ coactus est
abasie ep̃is de diuinitate saluatoris scri¬
bere. hinc eccłastica narrat hẏstoria. cũ a
fr̃ibꝰ cogeret᷑ ut seberet ita facturũ se res¬
pondisse: si indicto iciuuo in ꝯmune om̃s
lm̃ p̾clicarentur. E explcto. eruetuauit in
pͥncipio erat u̾bñ. et cet̾a. Beda in marcũ.

Expanded text:
e autem causae exstiterint ut Evangelium scriberetur, videamus. Hieronymus in Argumento ante Evangelia: « Ob eorum maxime causam, qui in Jesum crediderant ex Judaeis, et nequaquam legis umbram servabant,didit. Sic enim priusquam transiret cum aliis narent errores. » Idem in sia, et haereticorum semina pullularent Ebionis et caeterorum, coactus est ab Asiae episcopis de divinitate Salvatoris scribere. Hunc ecclesiastica narrat historia, cum a fratribus cogeretur ut scriberet, ita facturum se respondisse, si, indicto jejunio, in commune omnes Deum precarentur. Quo expleto, eructavit: In principio erat Verbum, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
tou̾biał uͦ sp̃ẽs figuiata locutio. que unũ di¬
cere uidet᷑. s aluid intelligit᷑: et de p̃senti tp̃r
cõmoriet. In hac enĩ allegorice sumit᷑ intellec¬
Quatuor autẽ mõis in eugłio cognoscimꝰ alle¬
uerbialem modũ. Translatio aut̃ ẽ cũ aĩe mo¬
tus siue humana m̃bra. adinsinuandas cau¬
sas tranffetunt᷑ addm̃. Ubi cũqr enĩ sacta scͥꝑ¬
tura indõ descͥbit cap̃. oculos. palpebras antes
os. labia. linguã.cor. imaginẽ. utũ. manꝰ. dex¬
t̃am. sinistra. digitos. suie digitũ. brachiũ.
alas. scapulas. posteriora. pedes. itẽ motus
aĩe.irã. furorẽ obliuuonẽ. recordationẽ: peni¬
tenciã. Et alia his similia. ñ carnalit̃ iueta
hystoriã arecte intelligẽntibꝰ sencienda sũt.¬
sapientibꝰ. qͥdm̃ corporeũ atq localẽ opinã¬
tur. s spiritalit̃ omĩa de eo intelligenda et cõ¬
fitenda sunt: ueluti de illo qui siplex na¬
tuta est et in mutabilis. neq aliud ẽ ipse: et

Expanded text:
 est figurata locutio, quae unum dicere videtur, sed aliud intelligitur, et de praesenti tempore commonet. In hac enim allegorice sumitur intellecQuatuor autem modis in Evangelio cognoscimus alleerbialem modum. Translatio autem est, cum animae motus sive humana membra ad insinuandas causas transferuntur ad Deum. Ubicunque enim sacra Scriptura in Deo describit caput, oculos, palpebras, aures, os, labia, linguam, cor, imaginem, uterum, manus, dextram, sinistram, digitos sive digitum, brachium, alas, scapulas, posteriora, pedes, item motus animae, iram, furorem, oblivionem, recordationem, poenitentiam, et alia his similia: non carnaliter juxta historiam a recte intelligentibus sentienda suntsapientibus, qui Deum corporeum atque localem opinantur, sed spiritualiter omnia de eo intelligenda et confitenda sunt veluti de illo qui simplex natura est et immutabilis, neque aliud est ipse, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ rõnẽ diuinitatis colende. et uite regen¬
de. huinanis pectoribꝰ infundit. hee ani¬
mbrosii et boecii duusiones de phylo.¬
sophya. uicissim se includunt. Moralis .n.
phylopͤhya ꝯtinet tres sp̃es practices: rõna¬
lis .a. inspectua intellectibilẽ et intelligi

Expanded text:
onem divinitatis colendae et vitae regendae humanis pectoribus infundit. mbrosii et Boetii divisiones de philosophia, vicissim se includunt. Moralis enim philosophia continet tres species practices, rationalem, id est inspectivam, intellectibilem et i
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itate. ⁊̃ sonũ ediderunt. S iẽ enĩ no u̾sris
caudẽ ꝓrsus hñtes matiam. ꝓdiu̾sitate me
continent engłiñ. qr unã doctͥ̾nã faciunt
de ficde catholica. de. cõmunione sacram̃to¬
rũ: ac dep̃mio uͥtutũ. Iuxta hec ãtic̃ ꝙ̃lẽr¬

Expanded text:
itate consonum ediderunt. Sicut enim duo versus eamdem prorsus habentes materiam, pro diversitate metcontinent Evangelium; quia unam doctrinam faciunt de fide catholica, de communione sacramentorum ac de praemio virtutum. » Juxta hoc dicit e
Abbreviated transcription (Latin):
natiõis extitisse reserauit. Uñ et dd̾ docẽs
sap̃iã nat᷑alẽ. ait. Emitte sp̃m tuũ et creabũ¬
tur. docet moralia inbeatitudinibꝰ: et in
illo ẜmone dñi ostendit inunicũ dẽ tẽ di¬
ligendũ. Docet tõnabilia cũ dic̃. Qui fidelis
pĩa spũał possidet omc̃m pͥncipatũ. que
falso sͥ uendicat humana prudencia p̃ser¬
tim cũ ipsũ mustĩũ tͥnitatis sine hoc pͥncipa¬
tu ñ sit. Nat̾alit̾ enĩ pat̃ gñit filiũ. mora¬
lit̃ filiꝰ factus ẽ obediens patri usq ad mor¬

Expanded text:
nationis exstitisse reseravit . Unde et David docens sapientiam naturalem, ait: Emitte spiritum tuum, ut creabuntur . Docet moralia in beatitudinibus, et in illo sermone Domini ostendit inimicum etiam esse diligendum . Docet rationabilia, cum dicit: Qupiritualis possidet omnem principatum, quem falso sibi vindicat humana prudentia, praesertim cum ipsum mysterium Trinitatis sine hoc principatu non sit. Naturaliter enim Pater genuit Filium, moraliter Filius factus est obediens Patri usq
Abbreviated transcription (Latin):
Imbrosius suglucã . T̾tia sunt q̃ phyloͣohy
Amũdi istiꝰ p̃cellentissima putauer̃. tͥplicẽ
scilicet ẽȩ sapienciam. ꝙ aut rõnał est. aut
naturalis. aut moralis. Hec tria inuet̾i testa¬
m̃to p̾sumꝰ adn̾te. Qd enĩ aliud significant:
tres illi putei. qͦꝵ unꝰ ẽ uisronis. aliꝰ uiram̃¬
ti. t̃ciꝰ habundancie. nͥ tͥplicẽ istara inpatar¬
chis fuisse uͥtitẽ: Puteus uisionis ẽ iatio¬
nabilis. eo qd ratio uisũ m̃tis. et animi pur¬
gat obtutũ. Iuteu̾iuram̃ti ẽ sapiencia ua¬
turalis. q̃ ea q̃ nature sunt ꝯp̃hendit.⁊ af¬
firinat quasi iurando. cũ añs nature a ds̃

Expanded text:
Ambrosius super Lucam: « Tria sunt quae philosophi mundi istius praecellentissima putaverunt, triplicem scilicet esse sapientiam, quod aut rationalis est, aut naturalis, aut moralis. Haec tria in Veteri Testamento possumus advertere. Quid enim aliud significant tres illi putei, quorum unus est visionis, alius juramenti, tertius abundantiae, nisi triplicem istam in patriarchis fuisse virtutem? Puteus visionis est rationabilis, eo quod ratio visum mentis acuit, et animi purgat obtutum. Puteus juramenti est sapientia naturalis, quae ea quae naturae sunt, comprehendit et affirmat quasi juran
Abbreviated transcription (Latin):
catnatio nos iisitauit. diuine autem gr̃e
oꝑatio. & om̃ia q̃ ad diuine caritatis bonita¬
tem manifestiꝰ spectant. spui sc̃o asc̾bunt᷑: sic
ẽ remissio pecẽoꝵ. Distribitio quoꝵ cũq bo¬
noꝵ. ex sua bonitate ñ exmeritis nr̃is ꝓue¬
mens. hĩc ẽ qd̾ a qua et sp̃u. ñ aqua et patte
uł filio regñari dicim̃: cũ tñ tociꝰ tͥuitatis
diuine maiestatis. sp̃c scĩ uocabulo expͥmi
Spũ uãq oris nr̃i .i. anelitu affectus aĩ ma¬
xme patefuuit: cũ scilicet ant p̃amore sus¬
piramꝰ. aut p̃doloris uł dõboris. angustia
gemimꝰ. Uñ hoc loco sp̃e. ꝓ bono affectu
ponit᷑. uixta illud sapĩc. Benignꝰ est sp̃c¬

Expanded text:
natio nos visitavit. Divinae autem gratiae operatio et omnia quae ad divinae charitatis bonitatem manifestius spectant, Spiritui sancto ascribuntur; sicut est remissio peccatorum, distributio quorumcunque bonorum ex sua bonitate, non ex meritis nostris proveniens. Hinc est quod aqua et Spiritu , non aqua et Patre vel Filio regenerari dicimur, cum tamen totius Trinitatis divinae bonitatis, Spiritus sancti vocabulo exprimi. Spiritu namque oris nos, id est anhelitu, affectus animi maxime patefiunt: cum scilicet aut prae amore suspiramus, aut prae doloris vel laboris angustia gemimus, unde hoc loco spiritus pro bono affectu ponitur, juxta illud Sapientiae: Benignus est sp
Abbreviated transcription (Latin):
gia dicta. Merito intelligibił mecdia col¬
locat᷑. qd̃ habebat et corpoꝵ aĩationẽ: et in¬
nichil inuuta ainittens qͦ ñ gudeat: uichil
faciens penitũdũ. Sccła est. q̃ rei publice eu¬
rãns suscipiens. cunctoꝵ saluti sire ꝓuiden¬
ciae sollercia. et iusticie libra. et foititudinis
stabilitate. ⁊ t̃ꝑancie paciencia medet᷑. Tcia
est. q̃ familiaris rei officiũ. medioc̾ ꝯponens
dispositione. distribuit. St̃ haꝵ et alie sub¬
diuisi ones: quas nc̃ ꝑsequi suꝑsedendũ ẽ. Huc¬
usq boetiꝰ. Hos uͦ pͥmã spẽm practices possumꝰ
app ellare solitariam. scdam publicã: t̃ciam
familiarem. Ad solitariam practicã respicit.
qd̾ it̃c solitariam uitã dux̃ in deserto xl. di¬

Expanded text:
gia dicta. Merito intelligibiles media colgia dicta. Merito intelligibiles media collocatur, quod habeat et corporum animationem, et innibil in vita admittens quo non gaudeat, nihil faciens poenitendum. Secunda est, quae, reipublicae curam suscipiens, cunctorum saluti suae providentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate, et temperantiae patientia medetur. Tertia est, quae familiaris rei officium mediocri componens dispositione distribuit. Sunt harum et aliae subdivisiones, quas nunc persequi supersedendum est. Hucusque Boetius. Nos vero primam speciem practices possumus appellare solitariam, secundam publicam tertiam familiarem. Ad solitariam practicam respicit, quod Jesus solitariam vitam duxit in deserto quad
Abbreviated transcription (Latin):
aĩ illuminatio. et adseipsam retracͣtio. Phy¬
losophye dne sunt sp̃es. theorica et practi
ca .i. speculatiua et actiua. Gheorices .i. cõtẽ¬
platue uł speculatiue tres sp̃es st̃. una de
intellectibilibꝰ. alia de intelligibilibꝰ: ałia de
naturalibꝰ. Intellectibile est. ꝙ unũ atqidẽ¬
ꝑse inꝓpͥa semꝑ diuinitate ꝯsistens: millis ũ¬
qũa sensibꝰ. s sola tm̃m̃te intellectuq capitur.
Que res ad speculationẽ dĩ atq ad aĩ in corpo¬
ralitatẽ ꝑtinet. Hac̃ partẽ g̃ci theologiam
noĩant. Sed̾a pars est intelligibił: q̃ intel¬
ligibilẽ intelligencia cõphendit. Hec ꝑtuy
ad̾ oẽs aĩas rõnales. que tactu corpoꝵ celes¬
tiũ et t̾restũ ab intellectibilibꝰ adintelligibi¬
lia de gn̾auerunt: et beatiores sunt qͦciens
se ab intellectibilibꝰ applicant. Tercia sp̃es est.
q̃ cͥca corꝑi cognitionẽ u̾satur: physiolo¬

Expanded text:
animi illuminatio, et ad seipsam retractio. Phianimi illuminatio, et ad seipsam retractio. Philsophiae duae sunt species, theorica et practica, id est, speculativa et activa. Theorices id est, contemplativa vel speculativae tres species sunt: una de intellectibilibus, alia de intelligibilibus, alia de naturalibus. Intellectibile est, quod unum atquese in propria semper divinitate consistens, nullis unquam sensibus, sed sola tantum mente intellectuque capitur. Quae res ad speculationem Dei atque ad animi incorporalitatem pertinet. Hanc partem Graeci theologiam nominant. Secunda pars est intelligibilis, quae intellectibilem intelligentiam comprehendit. Haec pertinet ad omnes animas rationales, quae tactu corporum coelestium et terrestrium ab intellectibilibus ad intelligibilia degeneraverunt, ut beatiores sunt, quoties se intellectibilibus applicant. Tertia species est, quae circa corporum cognitionem versatur, physiolo
Abbreviated transcription (Latin):
niꝰ cuiꝰq sermonis distinguitur. et inq̃ p̃cipu¬
e eructiti ꝯueñ pueros: quia qui uihis eructi¬
tur necessario rõnabilit̃ ꝑ ea que didicit se¬
ipsũ gub̃nat. et uarias dicendi spẽs induuũ
eloꝗus cognosẽ tropos uidelicet et figuratas
locittiones. Hec tͥplex phylosophiȩ forma p̃sigta
uit uitͥbꝰ patͥarchis. in habham morał ꝑ hobedien¬
ciam quã habuit. inysaac naturał fodiendo
puteos. et rimando ꝓfunda rerũ: inia cõb ins¬
pectiua. idendo scalam at̃ris incelũ por¬
reptam. et angłoꝵ uias: uñ ⁊ istł noĩatus est.
hec orgenes
oecius uͦ in ꝯm̃to ad fabiũ suꝑ porfiliũ. tta dif¬
finit phẏlosophyam: et cdiuidit. Ihylosophy¬
a est amor et studiũ sapiencie. ñ huiꝰ q̃ui.
artibꝰ quibͦdam et infabtili sciencia u̾satur:
s illiꝰ que nulliꝰ indigens. uiuax mens ⁊ so¬
ła rerũ pͥmena rõ est. Est aut̃ intelligentis

Expanded text:
niuscujusque sermonis distinguitur, et in qua principuniuscujusque sermonis distinguitur, et in qua principue erudiri convenit pueros, quia, qui in his eruditur, necessario rationabiliter per ea quae didicit, seipsum gubernat, et varias dicendi species in divinis eloquiis cognoscit, tropos videlicet et figuratas locutiones. Haec triplex philosophiae forma, praesignata fuit in tribus patriarchis: In Abraham moralis, per obedientiam quam habuit ; in Isaac naturalis, fodiendo puteos et rimando profunda rerum ; in Jacob inspectiva, videndo scalam a terris in coelum porrectam et angelorum vias : unde et Israel nominatus est. Haec Origenes. Boetius vero in Commento ad Fabium super Porphyrium, ita diffinit philosophiam et dividit: « Philosophia est amor et studium sapientiae, non hujus quae in artibus quibusdam et in subtili scientia versatur, sed illius quae nullius indigens, vivax mens et sola rerum primaeva ratio est. Est autem intelligentis