comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in arcͥa. quȩ possunt inaquis uiuere. non
solum meria sicut pisces: uerum etiam
supernatanita sce multȩ alites: de inde
cum dicitur masculus et femina erunt: ꝓ¬
fecto intelligitur. ad reparandum genus
dici. Ac pet hoc nec illa necesse fuerat ibi
esse quȩ possunt sine concubitu dequibus¬
q rebus uel rerum corruptionib nasci: ut
si fuerunt. sicut indomib consuerunt esse:
sine ullo numero definito esse potuisse.
Aut si mysterium sacratissimum quod age¬
batur et tantȩ rei figura etiam ueritate fac¬
ti aliter nonposset impleri. nisi ut omnia
ibi certo illo numero essent: quȩ uiuere in
aquis illis natura pro hibente non possent.
non fuit ista cura illius hominis uel illorũ
hominum: sed duuna: Non enĩ ea noe ca¬
piens intro mittebati: sed uenientia et
intrantia ꝑmittebat : Ad hoc enim ualet
quod dictum est. intrabunt ad te. nonscili¬
cet hominis actu: seddei nutu. Sicut et
dei nutus. Tolles igitur tecum ex omnibꝰ

Expanded text:
in arca, quae possunt in aquis uiuere, non in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad rdici, ac per hoc; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus vel rerum corruptionibus nasci; vel si fuerunt sicut in domibus consueverunt esse, sine ullo numero definito esse potuisse. Aut si mysterium sacratissimum quod agebatur, et tantae rei figura etiam veritate facti aliter non posset impleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae vivere in aquis, illius natura prohibente, non pnon fuit ista cura illius hominis, vel illorum hominum, sed divina. Non enim ea Noe capiens intromittebat, sed venientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim valet quod dictum est, Intrabant ad te, non scilicet hominis actu, sed Dei nutu. Tolles e tolles igitur tecum ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
munda quam in munda. ꝓpt̃ futurum
tur. hominib ut plura essent quȩ ꝓdessent:
rełq. Queritur utrũ tanta capacitate ar¬
cha describatur: quod animalia cuncta. et
tot. cum mansr unculis conuenientiũ sibi.
legamus: nulla questio ẽ tante capacitatis
eani fuisse ut posset illa omnia continere:
ltem queritur utrum arca tam magna cen-¬
num fabros alios adhibere quamuis ope¬
rissui mercede accepta. non curauerint. u¬
trum eam noe sapienter: anuõ inaniter
fabricaret. Et ideo non in eam intrauerint.
quia non crediderunt quod ille crediderat:¬
ltem quęri solet deminutissimis bestiis non
solum quales sunt mures. et steliones. ue-¬
rum etiam quales sunt locustȩ scaraber. muᷤ¬
ce. deniq et pulices. utrum non amplioris
numeri in arca illa fuerint quam qui est dif¬
finitus: cum hoc imperaret deus. Prius am̃¬
monendisunt quos hec mouet sic accipien¬
dum esse quod dictum est. quȩ reptant suꝑ
terram: ut necesse nonfuerit conseruari

Expanded text:
munda quam immunda, propter futurum tur hominibus, ut plura essent quae prodessent , utrum in tanta capacitate arca describitur esse, ut animalia tanta et tot, cum mansiunculis convenientibus sibi ligamus, nulla quaestio est tantae capacitatis arcam fuisse, ut posset illa omnia continere. Item quaeritur utrum arca tam magna cennum fabros alios adhibere, quamvis operis sui mercede accepta non curaverint utrum eam Noe sapienter, an vero inaniter fabricaverit; et ideo non in eam intraverint, quia non crediderunt quod ille crediderate quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt, quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae repunt super terram, ut necesse non fuerit conseruari
Abbreviated transcription (Latin):
dio ei dies uitȩ & tempus reputetur ȩtatĩ.
ex quo confessus est dñm spretis idolis chal¬
deorum Potest autem fieri ut quia scͥp¬
tura reliquit. incertum. ante paucos annoᷤᷤ
thara de chaldea profectus uenerit inharan:
quam morte obiret. uel certe statim post .r.¬
ꝑsecutionẽ ĩ carrã uen̾it. etibi diutiꝰ sit moratꝰ¬

Expanded text:
tempore dies vitae et tempus reputetur aetatis, ex quo confessus est Dominum spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus venerit in Charran quam mortem obiret: vel certe statim post persecutionem in Charram venerit, et ibi diutius sit morat
Abbreviated transcription (Latin):
mauerit. quod duob modis intelligendum:.
aut tacuisse nunc unde uolatilia cȩli forma
uerit: quia et tacitum posset occurrere ut
se. aut terram uniuersalit̃. sic apellatam
nia de terra laudant dominũ. scd̃m uni
de toto mundo dicitur ds qui fecit cȩlum
duxit ea inquit ad adam ut uideret quid

Expanded text:
eat duobus modis esse intelligendum: aut tacuisse nunc unde formaverit volatilia coeli, quia et tacitum posset occurrere, ut  aut terram universaliter sic appellatamn de terra laudant Dominum. Ibi etide toto mundo dicitur: Deus qui fecit coelum duxit ea, inquit, ad Adam ut videret quid
Abbreviated transcription (Latin):
tem qui etiam latitudo interpretatur.: in¬
genti enim multitudine dilatatus est
populus ex gentibus. qui cum propħis et
legis atq prophetarum constat eccłam po¬
tus iustificari : Minorem quidem tempoꝵ¬
euo. sed gratia. lege. maiorem. Chã autem
qui interpretatur callidus: p̃t quod di
ximus hereticorum significat callidum ge
nus. non spũ sapientiȩ sed inpacientiȩ. qͦ
solent hereticorum feruere primordia: &
pacem per turbare scõꝵ : Sed &s omnes qui
xpĩano uocabulo gloriantur & perdite ui¬
fitendo. & male agendo exhonorant: ip¬
ergo dictum est: Exfructib eorum cog¬
noscetis eos: Ideo & cham infilio suo ca¬
naan qui int̾pretat᷑ motus eoꝵ: tanquã
cham peccante posteritas eius dampnatur:
rum sententiam dampnationis excipiunt:¬
dicendo. Sangus eius super nos. et super
filios nrõs. Et factisunt omnes dies noe
um est centum uinguiti annos genera¬

Expanded text:
ter, qui etiam latitudo interpretatur. Cum ingenti enim multitudine dilatatus est populus ex gentibus, qui cum prophetis et legis et prophetarum Ecclesiam potius justificari, minorem quidem tempore, sed gratiae lege majorem. 11. Cham porro, qui interpretatur calidus, medius fiam haereticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere primordia, et pacem perturbare sanctorum, sed et omnes qui Christiano vocabulo gloriantur, et perdite vifitendo, et male agendo exhonorantergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo Cham in filio suo naan, qui interpretatur motus eorum. Quod Cham peccante posteritas ejus damnatur, srum sententiam damnationis Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Et facti sunt omnes dies Noe um est centum viginti annos genera
Abbreviated transcription (Latin):
ponit. ut humana saltem formidine peccare
metuant: qui diuina iuditia non formidant
Non autem prepositi ex hoc quesito timore
superbiunt: inquo non suam głam. sed sub¬
ditorum iusticiam querunt. Quasi enim
quia uidelicet ex qua parte bestiales sunt
subditis ex ea debent etiam formidine iacere
substrati. Manu ergo humillime conside¬
rationis. deprimendus est tumor elationis.
Sienim apud semet ipsam mens descendit
deuertice culminis: citius planitiẽ inue¬
niet naturalis equitatis. ut non pre esse¬

Expanded text:
nt, ut humana saltem formidine peccare metuant, qui divina judicia non formidant. Nequaquam ergo praepositi ex hoc quaesito timore superbiunt, in quo non suam gloriam, sed subditorum justitiam quaerunt. In eo enim quia videlicet 21 ex qua parte bestiales sunt subditi, ex ea debent etiam formidini jacere s fallit. Manu ergo humillimae considerationis deprimendus est tumor elatioSi enim apud semetipsam mens descendit de vertice culminis, citius planitiem inveniet naturalis aequalitatis. Nam ut pr
Abbreviated transcription (Latin):
perturbatio animi eius est: sed iudicium. qͦ
i rogatur pęna peccato. Cogitatio uera eius.
et recogitatio: mutandarũ rerum est. immu¬
fectus : perfecti hic aliqui dicuntur: non sic̃
ꝑficiendi sunt scĩ in illa in mortalitate: qua¬
equabuntur angelis dei. sea sicut esse posst̃
in ac p̃regrinatione ꝑfecti. Unde signanter
ciam consummatam: sed uixta generationis
illius uestigra sequebatur: & genuit tres fili¬
os. sem ch̃a. & iafech Sem interpretatur. no¬

Expanded text:
perturbatio animi eius est, sed iudicium, quo perturbatio animi eius est, sed iudicium, quo irrogatur poena peccato. cogitatio uero eius et recogitatio mutandarum rerum est immuperfectus esse potest? Perfecti hic aliqui dicuntur, non sicut perficiendi sunt sancti in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis Dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti. Unde signanter  justitiam consummatam, sed juxta generationis illius vestigia sequebatur. Et genuit tres filios, Sem, Cham et Japheth. Sem interpretatur no
Abbreviated transcription (Latin):
et iratus deus loquitur ad quosdam: Non
iusitabo filias eorum cumfuerint fornicate:
et sponsas emum. cum ad ultauerint. Et in a¬
lio loco. Uisitabo ĩuͥga ĩiquitates eoꝵ etinuer¬
berib peccata eorum: Porro ne uideretur
in eo esse crudelis quod peccantib locum pe¬
nitentiȩ non dedisset: adiecit Sederunt
dies eorum centum uinginti anni: Nongͥ¬
humana uita ut multi errant incentum ui¬
ginti annos contͣcta ẽ s gn̾ationi illi centũ. u
anni adpenitñciã dati s̃. Siqͥdẽ ĩuenimꝰ pꝰ di¬
serant: noluit deus tempus ex pectare decre¬
tũ. sed uiginti annorum spatus amputatis:
ĩdur̃. diliiuiũ. anno centesimo agendȩ pę¬
nitencie destinato. Uidens autem ds quod
multa malitia hominũ esset in terra. usq
est de omnib reb omĩno tamfixa senten¬
cura sc̃a usitata nob̃ uerbis in telligentib¬
ut coaptet se nr̃ȩ paruitati. quatenus ex cogni¬
tis: in cognita cognoscamus. Nam ira dei. ñ¬

Expanded text:
et iratus Deus loquitur ad quosdam: Non et iratus Deus loquitur ad quosdam: Non visitabo filias eorum cum fuerint fornicatae, et sponsas eorum cum adulteraverint . Et in alio loco: Visitabo in virga iniquitates eorum, et in fleram ab eis . Porro ne videretur in eo esse crudelis, quod peccantibus locum poenitentiae non dedisset, adjecit: Sed erunt dies eorum centum viginti anni. hohumana vita, ut multi errant, in centum viginti annos contenta est, sed generationi illi centum viginti anni ad poenitentiam dati sunt, siquidem invenimus post diserant, noluit Deus exspectare tempus decretum, sed viginti annorum spatiis amputatis, induxit diluvium anno centesimo agendae poenitentiae destinato Videns autem Deus quod multa malitia hominum esset in terra, et est de omnibus rebus omnino tam fixa sententura sacra usitatis nobis verbis intelligentibut coaptet se nostrae parvitati, quatenus ex cognitis incognita cognoscamus. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa quieuerint perdiluuum. Et per om̃s ac¬
ame. quia mitis sum et umilis corde: dolus
iustus noe inuenitur: cui propt̾ iusticrã
suam. septem homines donantur. solus uis
ter septem plicem spiritum in luminan¬
tem in unam eccłam condonantur Cumq¬
cepissent homines multiplicari super terrã.
nis est numeri. Et deus quippe et du similit̃
apellantur. ꝑpter quod aquila plurali nume¬
ro filios deorum ausus est dicere. deos intel¬
lgens. scõs siue angelos. Unde simachus isti¬
us modi sensum sequens ait. uidentes filii
potentum filias hominum. Restat gͦ pro¬
re: uiribus superbos: morib in conditos:. quoᷤᷤ¬
est incredibile ab hominib non ab angelis.
uelquib dam demonib quist̃ mulieri
bus inprobi.eius modi homines pracreatos.
quia et post diluuium quedam corpora non.
credibilem modum ingentra extiterunt.¬
caro sunt. hoc est quia fragilis est inhomi¬
ne conditio: non eos adeternos reseruabo
cruciatus. sed hic illis restituam quod me

Expanded text:
opera quieverint per diluvium, requies aa me quia mitis sum et humilis corde. » Solus justus invenitur, cui propter justitiam suam septem homines donantur. Justus quoter septemplicem spiritum illuminantem in unam Ecclesiam condonantur.ter septemplicem spiritum illuminancoepissent homines multiplicari super terram enis est numeri, et Deus quippe et dii similiter appellantur. Propter quod Aquila plurali numero filios deorum ausus est dicere, deos intelligens sanctos, sive angelos. Deususmodi sensum sequens ait: Videntes filii potentum filias hominum, et rribus, superbos viribus, inconditos moriest incredibile ab hominibus, non ab angelis, vel quibusdam daemonibus qui mulieribus sunt improbi, ejusmodi homines esse procreatos, qcredibilem modum ingentia, nostrpiternum, quia caro sunt: hoc est, quia fragilis est in homine conditio, non eos ad aeternos servabo cruciatus; sed hic illis restituam quod mer
Abbreviated transcription (Latin):
phares. phares genuit esrom. esrom genuit
aram. aram genuit aminadab. Aminadab
gen. naason. Naason genuit salmon. Phares
cum patre suo uida. ingressus est egyp¬
tum. Naason princeps tribus uida inde¬
serto describitur. cuius filius salmon in¬
terra repromissionis introiit. Computa
a phares usq ad naason. et inuenies gene¬
rationes quinq: tam et si non nulli ut in
tribu leui ostendimus. in esrom. initiũ
faciant: et ad salmon usq perueniant.
egyptum et palestinam. ubi est ciuitas
eam. At illa concepisse se uidens: des-¬
pexit dominam suam: quo modo non¬
gitima uxore conunctus est ancille sue.
nisi quia nec dum pro mulgata est uniꝰ
uroris euangłica lex : habebat quoq pro¬
missionẽ adeo multiplicandi seminis sui.
sed nec dum sciebat exqua uxore: quia p̾t¬
ea dictum est ei desara habere filium.
Nam propter ea sic propagandi sem̃ uo¬
luntas pia fuit: quia concumbendi uo-
iuntas libidinosa non fuit. etiam et sara

Expanded text:
Phares, Phares genuit Esron; Esron genuit Phares, Phares genuit Esron; Esron genuit Aram; Aram genuit Aminadab; Aminadab genuit Naasson; Naasson genuit Salmon. Phares cum patre suo Juda ingressus est Aegyptum. Naasson princeps tribus Juda in deserto describitur, cujus filius Salmon terram repromissionis introivit. Computa a Phares usque ad Naasson, et invenies generationes quinque, tametsi nonnulli, ut in tribu Levi ostendimus, in Esron initium faciant, et ad Salmon usque perveniant.Aegyptum et Palaestinam, ubi est civitas eam; at illa concepisse se videns, despexit dominam suam, etc. De gitima uxore sua conjunctus est ancillae suae ?-- Resp. Nondum promulgata erat unius uxoris lex evangelica. Habebat quoque promissionem a Deo multiplicandi seminis sui, sed necdum sciebat, ex qua uxore, quia postea dictum est ei, de Sarra habere filium. Nam propterea sic propagandi voluntas pia fuit, quia concumbendi voluntas  Al., voluptas libidinosa non fuit. Etiam et Sarra, cum
Abbreviated transcription (Latin):
que hoc rapete. uel maculare ualeant: quod in
nobis deo placens immolamus: sed nos ad exẽ
et peruerse cogitationes rapiant: quod mens
nr̃a offerre se deo utiliter sperat. Quod ue¬
qui erat inegypto seruiturus. apertissime
prophetatum est. Non quod sub egyptiis
quadrigentis annis seruierint: sed quoniã
iste numerus in eadem afflictione cõpletus
est: qui computatur ab illo tempore quo
gressi sunt gͦ quarta generatione filui is¬
rael de terra egipri. Replica genealo giã
leui. Leui genuit caath. caath autemꝰ. ge¬
nuit amrã. amirã. genuit aaron: aaron
genuit eleatar. Elea zar genuit finees.
Caath cum patre suo leui. ingressus est
egyptũ. Rursũ eleatar c̃ patre suo aaron
eq̃siꝰ ab egypto. Acath usq adeleatar cõputãt᷑
gn̾atioẽs . iiiiͬ. licet qͥdã uelint ab amrã inciꝑe
et adfinees ut nos in: eleazar fecinꝰ ꝑuenire.
Si uero uolueris dispari numero os¬
tendere. quo mͦ scdm exodum quinta gene

Expanded text:
quae hoc rapere vel maculare valeant, quod in quae hoc rapere vel maculare valeant, quod in nobis Deo placentes immolamus. Sed nos ad exempet perversae cogitationes rapiant, quod mens nostra offerre se Deo utiliter sperat. Quod vequi erat in Aegypto serviturus, apertiprophetatum est: non quod sub Aegyptiis quadringentis annis servierint, sed quod iste numerus in eadem afflictione completus est, qui computatur ab illo tempore quo gressi sunt quarta generatione filii Israhel de terra Aegypti. replica genealogiam Leui: Leui genuit Caath, Caath genuit Ambram, Ambram genuit Aaron, Aaron genuit Eleazar, Eleazar genuit Finees. Caath cum patre suo Leui ingressus est Aegyptum. rursum Eleazar cum patre suo Aaron egressus est Aegyptum. a Caath usque ad Eleazar conputantur generationes quattuor, licet quidam uelint ab Ambram incipere et usque ad Finees, ut nos in Eleazar fecimus, peruenire. si uero uolueris disparem numerum ostendere, quomodo secundum Exodum quinta gener
Abbreviated transcription (Latin):
Uolucres autem descendentes supra corpo¬
ra que diusa erant: sp̃s inmundos sig¬
nificant. pastum quendam suum. de
carnalium diuisione querentes. Quod
autem illis considens abram abigebat
eas: significat multos carnales. merito
scõrum infine mundi. ab angustiis li¬
berandos: quod autem circa solis occa¬
sum pauor ir ruit in abrã et horror magnus
et tenebrosus: significat circa huius scłi fi
uem magnam perturbationem. ab antixͦ
in sanctis futuram. dequa dominꝰ ine¬
uangłio dicit. Erit enĩ tẽ tribulatio mag¬
na: qualis non fuit ab initio quod uero ad¬
ungitur cum occubuisset sol. facta est cali
go tenebrosa. et apparuit clibanus fumans
et lampas ignis transiens intermedia illa
que diuisa erant: significat post finem scłi
futurum diem uidicii. quando ꝑ ignem se¬
gregabuntur scõrũ populi. & iniquorum.
Tropologice autem sepe inipso orationis nr̃ȩ
sacrificͥo inportunȩ se cogitationes ingerunt.

Expanded text:
Volucres autem descendentes supra corpoVolucres autem descendentes supra corpora quae divisa erant, spiritus immundi significantur, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod autem illis considens Abram, abigebat eas, significabat multos carnales merito sanctorum in fine mundi ab angustiis liberandos; quod autem circa solis occasum pavor irruit in Abram, et horror magnus et tenebrosus signinem magnam perturbationem ab Antichristo in sanctis futuram. De qua Dominus in Evangelio dicit: Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio, etc. . Quod vero adjungitur, cum occubuisset go tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et lampas ignis transiens inter media illa quae divisa erant, significat post finem saeculi, futurum diem judicii, quando per ignem segregabuntur sanctorum populi et iniquorum. Tropologice autem, ssacrificio, importunae se cogitationes ingerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sub iugo legis. per capram eadem pecca
natura: Que animalia. ideo trma dicun¬
tur: quia per articulos temporum ab adã
usq ad noe. & inde usq ad abraham. &
inde usq ad dauid: tanquam terciam
etatem gerens ille populus ad oleuit. Per
turturem et columbam. spiritales popłi
figuratisunt: indiuidui. filii promissio¬
nis. et heredes regnifuturi. Quorum
etas temporalis ideo tacetur: quia et̃¬
na mecditantes. transgressi sunt deside¬
rio temporalia: sed quid est quod ani¬
malia illa tria. diuiduntur aduersus se
in uicem partibus constitutis: nisi quod
carnales et inpopulo ueteri: & nunc in¬
ter se diuiduntur: Porro aues id¬
circo non diuiduntur: qr ꝯ ex n spirita¬
les indiuiduisunt. scisma ragũ non co¬
gitant: nec seducuntur ab hereticis: seo
par est semꝑ in ipsis. siue aturbis se a¬
moueant: ut turtur. siue inter illas con¬
uersentur: ut columba. utraq tamen auis
est habens simplicitatem & in nocentrã.

Expanded text:
sub jugo legis. Per capram triennem, easub jugo legis. Per capram triennem, eanatura: quae animalia ideo trina dicuntusque Noe, et inde usque ad Abram, et inde usque ad David, tanquam tertiam aetatem gerens ille populus adolevit. Per turturem et columbam, spirituales populi figurati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni futuri: quorum aetas temporis ideo tacetur, quia aeterna meditantes, transgressi sunt desideria temporalia. Sed quid est, quod animalia illa tria dividuntur, adversus se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri, et nunc inter se dividuntur? Porro aves idcirco non dividuntur, quia spirituales individui sunt: schisma non cogitant, nec seducuntur ab haereticis; sed pax est semper in ipsis, sive a turbis moveant sese, ut turtur, sive inter illas conversentur sicut columba, utraque tamen avis est habens simplicitatem et innocentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq unus sacerdos & rex. quiadredemp.¬
tionem omnium hostiam deo patrise ip¬
sum obtulit. Et uerus rex inpresenti scło
populum suum regit. et infuturo iudica¬
bit. his ita trans actis. factus est sermo domi
dicit hoc est. Ego sine liberis morior. et
filius pro curatoris mei. uel uillici qui
uniuersa dispensat: et distribuit exba
iutor abhoc aiunt damascum. et con¬
ditam & nuncupatam. Statimq sermo
domini factus est ad eum dicens: usq
ad iusticiam: duplex figura ꝑmissi semi
tem. cuius tu pater infide subsistis. sic
semen tuum÷ hoc est. erit quidem copi¬
osa gens iudeorum sed sterilis et fecun¬
da sicut harena ÷ Post hec cum repromit¬
teret ei deus quod esset possessor repromissi¬
onis futurus. signum petut perquod agnos¬
ceret: Non quasi dubitans anfieret: sed qͦ¬
modo futurum esset exquirens: Cui domi¬
nus hanc similitudinem proposuit: Su¬
me inquit michi uaccam triennem. et
capram trimam. et arietem annorum tri-¬
um turturem quoq & columbam et rełq.¬

Expanded text:
quoque unus sacerdos, et rex, quia ad redemptionem omnium hostiam Deo Patri se ipsum obtulit, et ut verus rex in praesenti saeculo populum suum regit, et in futuro judicabi Quod autem dicit, hoc est: Ego sine liberis moriar, et filius procuratoris mei vel villici, qui universa dispensat, et distribuit cibarjutor. Ab hoc aiunt Damascum et conditam et nuncupatam. Statimque sermo Domini factus est ad eum, dicens: Non  fuit illi duplex figura promissi semintem, cujus tu pater in fide subsistis, sic in multitudine semen tuum, hoc est, erit quidem copiosa gens Judaeorum, sed sterilis et infecunt, sicut arena. 3. Post haec cum repromitteret ei Deus quod esset possessor repromissionis terrae futurus, signum petiit, per quod agnosceret, 300 non quasi dubitans an fieret, sed quomodo futurum esset exquirens. 4. Cui Dominus hanc similitudinem proposuit: Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum trium, turturem quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nificat finem scłi quando erit scõrum requi¬
es non ad huc insacramento spei: quo in hac
tempore eccła consociatur. quamdiu bibi¬
tur id quod de xp̃i latere manauit. sediam
in ipsa per fectione salutis nr̃e cũ tradet᷑
regnum deo et patri: ut in illa perspicua
contemplatione incõmutabilis ueritatis: nul¬
lis mysteriis corporalib egeamus. Sex cen¬
tesimo et primo anno uitȩ noe. id est per¬
actis sexcentis annis. aperitur arce tectum.
quia finita sexta ȩtate scłireuelabitur abscon¬
ditum sacram̃tum atq promissum: Cur ui¬
cesimo & septiiuo die scłi mensis dicitur sic ca¬
te terra tanquam finita esset baptirandi
necessitas. nisi quia innumero dierum qͥn¬
quagesimo & septimo. ipse est enĩ scd̃i m̃
sis xx septimus. resurrectionis tempus expͥ¬
mitur: quo sacramentum baptismatis com¬
plebitur. Quinumerus ex illa comune¬
tione sp̃c et corporis septies octonos hab.

Expanded text:
nificat finem saeculi, quando erit sanctorum requinificat finem saeculi, quando erit sanctorum requies non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore Ecclesia consociatur, quandiu bibitur id quod de latere Christi manavit, sed jam in ipsa perfectione salutis nostrae, cum tradetur regnum Deo et Patri, ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis veritatis, nullis ministeriis corporalibus egeamus. Quod sexcentesimo et uno anno vitae Noe, id est, peractis sexcentis annis, aperitur arcae tectum, significat quod finita sexta aetate saeculi, revelabitur absconditum sacramentum atque promissum. Cur vicesimo et septimo die secundi mensis dicitur siccasse terra, tanquam finita esset jam baptizandi necessitas, nisi quia in numero dierum quinquagesimo et septimo ipse est enim dies secundi mensis vicesimus septimus resurrectionis tempus exprimitur, quo sacramentum baptismatis comptimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et corporis septies octonos habet
Abbreviated transcription (Latin):
ne: adtenendam quietis et resurrectionis
fidem: Iuod post dies quadraguita emis¬
sus coruus. non est reuersus. aut aquis uti¬
q interceptus. aut aliquo super natante
cadauere inlectus. significat homines inin¬
munditia cupiditatis te terrimos. et ob
hoc adea que foris sunt in hoc mundo
nimis intetitos aut rebaptizari. aut ab his
quos pret̾ arcam. id est pret̃ eccłam bap¬
tismus occidit: seduci et teneri quod colũba
emissa non inuenta requie reuersa est:
ostendit per nouum testam̃tũ requiem scĩs
in hoc mundo non esse ꝓmissam. Post qua¬
draginta enum dies emissa est: qui nume¬
rus uitam que in hoc mundo agitur. sig¬
nificat. Deande pꝰt  septem dies dimissa.
ꝓtͥ illam septenariam operationem spirita¬
lem: oliuȩ fructuosum surculum retulit.
Quo significaret non nullos etiam extra
eccłam baptiratos si eis pinguedo non defue
lumbe tanquam in osculo pacis. ad unita¬
tis societatem posse perduci quod post sep¬

Expanded text:
ne ad tenendam quietis et resurrectionis ne ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quos praeter arcam. id est praeter ecclesiam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerlumbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post ali
Abbreviated transcription (Latin):
cipit scõs: sed potius totum hominem non ad¬
huc spe. sed rãre ipsa omni exparte sp̃s et corpo¬
ris perfectũ et in mortali salutereno¬
uatum: in ȩt̃ne uitȩ munus assumit: Quia
gͦ septima requies cum octaua resurrectio¬
ne conungitur: hoc insacram̃to regenera¬
tionis nr̃e. id ẽ inbaptismo. altum profun¬
dumq misterium est: Quod quindecun
cubitis super creuit aqua excedens altitu¬
dinem montium: Octo et septem
quindecim faciunt: sed octo. signant resur¬
rectionẽ. septem quietem Hoc gͥ sacram̃tũ
resurrectionis et quietis transcendit omnẽ
sapientiam superborum. ita ut nullatenꝰ
possĩt indagare scientiȩ suȩ altitudine: resur¬
rectionis quietẽ Et quia septuaginta asep¬
tem. et octoginta ab octo dinumerantur:
c̃iuncto utroq numero. centum quinqua¬
ginta dieb exaltata est aqua. eandemq
cõmendans nob̃ atq confirmans altitudi¬
nem baptismi. inconsecrando nouo homi¬

Expanded text:
cipit sanctos, sed potius totum hominem, non adcipit sanctos, sed potius totum hominem, non adhuc spe, sed jam re ipsa omni ex parte spiritus et corporis perfecta et immortali salute renovatum aeternae vitae munus assumit. Quia ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est, in baptismo, altum profundumque mysterium est, quod quindecim cubitis supercrevit aqua, excedens altitudinem montium. Octo itaque et septem quindecim faciunt. Sed octo significant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiam superborum, ita ut nullatenus possit indagare scientiae suae altitudinem resurrectionis quietem; et quia septuaginta a septem, et octuaginta ab octo dinumerantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homi
Abbreviated transcription (Latin):
ca construitur. Inqua quisibi ad uitam
consulit: sit uelut quadratum lignũ. paratꝰ
adomine opꝰ bonum. et intrat infabricam
scãm ÷ tlam et scłs mensis anni sexcente¬
simi. quo intrauit noe in arcam. eandem
senariam etatem signficat : Duo enĩ m̃ses.
seragenario numero concluduntur: a se
et sexcenties. et quicquid de inceps iuma¬
iorib sũmis. per eundem articulum nu¬
meri per infinita increm̃ta consurgit:
Uicesimus et septiius dies mensis ad eius
qua nos quodammͦ c̃quadratos trinitas ꝑ¬
ficit. in memoria qua deum recolimus: in
intelligentia. qua cognoscimus. inuolun¬
tate. qua diligimꝰ Tria enim ter. & hocter.
illam septimam requiẽ significatio re-¬
currit. qua perfecti requiescunt: ibi quo.¬
q illius quadrature numerus iteratur.
cum arca requieuit. Quod enim promit¬
titur inspe. hoc exi̾bebitur inre. Porro
ipsa septima requies. cũ octaua resurrec¬
tione iungitur. Neq enim suscitato corpo¬
re finitur requies. que post banc uitam ex¬

Expanded text:
 construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senet sexcenties, et quidquid deinceps in majoribus summis per eumdem articulum numeri per infinita incrementa consurgit. Et quod vicesimus et septimus dies mensis commemor quodammodo quadratos Trinitas perficit, in memoria qua Deum recolimus, in intelligentia qua cognoscimus, in voluntate qua diligimus; tria enim ter, et hoc ter, illam septimam requiem significatio recurrit, qua perfecti requiescunt. Ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. cum arca requievit. Quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. Porro quia ipsa septima requies cum octava resurrectione conjungitur. Neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc vitam ex
Abbreviated transcription (Latin):
quid infigura scłi significent subiciendum ẽ.
sex dieb consum mauit ds omnia opera sua.
& inseptimo requieuit. Sex etatib huma
num genus in hoc scło per successiones tem¬
porum procedens: dei opera insinuat. Qua¬
rum pͥma est abadam usq ad noȩ. inqua¬
afiliis hominum quãsi atenebris. huiꝰ dies¬
huiꝰ uespera: fuit confusio linguarum. Ter
tum scripturarum. huiꝰ uesꝑa fuit pecca¬
tum et malitia pessimi regis saul. Quar
regum: quib gens illa meruit captiuari in
ex cecatisunt: ut etiam dnm iħm xͦpm non

Expanded text:
quid in figura saeculi significent subjiciendum est. Sex diebus consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. num 266 genus in hoc saeculo per successiones temporum Dei opera insigniunt. Quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secufiliis hominum, quasi a tenebris, fitqueHac vespera fit confusio linguarum. Terttarum Scripturarum. Hujus vespera fuit peccatum, et malitia pessimi regis Saul. 6. Inregum, quibus gens illa meruit captivari. excaecati sunt, ut etiam Dominum Jesum non
Abbreviated transcription (Latin):
tricameratȩ dicuntur: ad habitaculum pͥ¬
mo bestiis uel anĩnalb immitiorib uel
serpentib de putatas esse. Ab his uero con¬
grua insuperiorib loca. mitiorib animan¬
tibus stabula fuisse. Suꝑ omnia uero in ex¬
celso hominib sedẽ locatam: ut pote sicut
honore. et sapientia ante cedit. ita et loco
cuncta precelleret animalia. Et sic quin¬
q mansiones inea eẽ intelli guntur: pri¬
ma stercorina:. secunda apotecaria: tercia.
feris animantib: quarta: mansuetis: quin
tur eo locifuisset: ubiinferiora quȩ dixit
bica merata infrase haberet. Et que dirit
tricamerata. suꝑiora a loco ostii. haberent᷑.¬
Ut inde ingressa uniuersa ammalia ꝑ sua
queq loca scdm quod supra diximus con-¬
grua discretione dirẽta sint. Auegorice noe
cũ suis ꝑ aquam et lignum liberatus. fa
miliam xp̃i perbaptismum. et crucis pas¬
de lignis non putrescentib et quadratis.

Expanded text:
tricameratae dicuntur, ad habitaculum prtricameratae dicuntur, ad habitaculum primo bestiis vel animalibus immitioribus, vel serpentibus deputatas esse. Ab his vero congrua in superioribus loca mitioribus animantibus, stabulaque fuisse: supra omnia vero in excelso hominibus sedem locatam; ut pote sicut honore et sapientia antecedit, ita et loco cuncta praecelleret animalia. Et sic quinque mansiones in ea esse intelliguntur; prima, stercorina; secunda, apothecaria; tertia, feris animantibus; quarta, mansuetis; quintt, eo loci fuisse, ut inferiora, quae dixit bicamerata infra se haberet; et quae dixit tricamerata, suet inde ingressa universa animalia, per sua quaeque loca secundum quod supra diximus, congrua discretione dirempta sunt. Quod vero Noe per aquam et lignum liberatur, amilia Christi per baptismum et crucis pasde lignis non putrescentibus:
Abbreviated transcription (Latin):
tens. Ut nec inpulsii uentorũ. nec impe¬
tu fluctuum. nec inquietudine animali¬
um que intrinsecus erant. aut inclinari
possit aut mergi. Fenestra ergo ideo in
summitate arcȩ iubetur fieri: ut haberet
noe unde emutere potusset aues. ad ex¬
plorandam terrȩ siccitatem. Uofnum aũ
arcȩ pones ex latere deorsum:cenacula
et tristega facies in ea. Quomͦ ergo bica¬
merata et tricamerata fuerit arca: quidã
doctorum ita asserunt. bicameratam in in¬
feriorib. tricameratam uero insuperiori.
bus. ita ut quinq habitationum distinc̃¬
tiones inea esse aduertamus. Inferiora eius
loca. stercorib & spurcitiis esse deputata.
ne animalia ⁊ precipue homĩnes fimifeto¬
re uerarentur. huic autẽ superior et conti¬
gua camera. conseruandis pabulis anima¬
lium deputaretur. lahõs gͦ usus inferio¬
res partes quȩ bicanerate dicuntur: tradt̃
suisse distinctas supẽriores uero partes q̃

Expanded text:
teret, nec impulsu ventorum nec impeteret, nec impulsu ventorum nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium quae intrinsecus erant aut inclinari posset aut mergi. Fenestra ergo ideo in summitate arcae jubetur fieri, ut haberet Noe unde emittere posset aves, ad explorandam terrae siccitatem. Ostium autem arcae pones ex latere deorsum, cae nacula et tristega facies in ea. Quomodo ergo bicamerata et tricamerata fuerit arca, quidam doctorum ita asserunt, ut bicameratam in inferioribus, tricameratam vero in superiorbus, ita ut quinque habitationum distinctiones in ea esse advertamus; inferiora 313 ejus loca stercoribus et spurcitiis esse deputata, ne animalia et praecipue homines fimi fetore vexarentur. Huic autem superior et contigua camera conservandis pabulis animalium deputaretur. In hos ergo usus inferiores partes, quae bicameratae dicuntur, tradunt fuisse distinctas: superiores vero partes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Lucernam accensam fepunt suꝑ natare: ex¬
tincto de mergi lumine. Surtlibabilonis
regione putei bituminis. quo ꝑcem̃to in
turris constructione filii adam usi sunt:
quodd contra naturam. aque firmissimũ ẽ.
Trecentorum cubitorumerit longitudo ar¬
eiꝰ. Queri solet quȩ figura uel forma fue¬
rit arcȩ. Uidetur enim illa ex hac narratio
ne quattuor angulis eximo ad surgere: et
eisdem paulatim usq ad summũ inangus¬
tum atractis. inspatium unius cubiti fu¬
isse collecta. Qura sic refertur quod in
fundamentis trecenti cubiti in longitudine.
& in lacitudine quinquaginta sint. et in al¬
titudine triginta. sed collecta in cacum̃ an¬
gustum ita ut cubituf sit longitudinis.
et latitudinis eius. Et uere nuila potuit
tam conueniens. et congrita arcͥȩ speties
dari. quam ut sũmo uelut etecto. quodã
angusto culmi diffunderet imbrium ruinaᷤ.
et uma inaquis quadrata stabilitate consis¬

Expanded text:
Lucernam accensam ferunt supernatare exsLucernam accensam ferunt supernatare exstincto demergi lumine. Sunt et in Babylonis regionibus putei bituminis, quo pro caemento in turris constructione filii Adam usi sunt, quia contra naturam aquae firmissimum est. Trecentorum cubitorum erit longitudo arejus. Quaeri solet quae figura vel forma fuerit arcae. Videtur enim ex hac narratione, illa quatuor angulis ex imo assurgere, et eisdem paulatim usque ad summum in angustum attractis, in spatium unius cubiti fuisse collecta, quia sic refertur, quod in fundamentis trecenti cubiti in longitudine, et in latitudine quinquaginta sint, et in altitudine triginta, sed collecta in cacumen angustum, ita ut cubitum sit longitudinis et latitudinis ejus. Et vere nulla potuit tam conveniens, et congrua arcae species dari, quam ut summo velut e tecto quodam angusto culmen diffunderet imbrium ruinas, et ima in aquis quadrata stabilitate consis
Abbreviated transcription (Latin):
fortib et insolubilibus. & bene coartatis. Que
alia traus latio dicit quadrata. ut archa nec
uentorum ii: nec aquarum inundatione
solueretur: hec utiq mansi unculis intus
mantium Et bitum̃ linies intrinsecus et
rełq. Situm̃ ẽ feruentiditũ. et uolentis¬
simum. gluten. Cuius hec uirtus est. ut
ligna hoclita. nec uerm̃ib ex edi. nec solis
possint inundatione. dissolui de hoc bitu¬
mine plinius historicus ita refert: bitumi¬
nis plures lacus inueniri dicunt᷑. ut est
in urbe comagene samosata stagnum e¬
mittens limũ. qͦd malthã uocãt. flagrantẽ cũ
quo defendere muros solent quod tactu
ad herens: retra̾it fugientes Et inpentapo¬
li ubi mare mortuum. uel lacus salinarũ
illisa. confestĩ excutiunt᷑. sed neq uentis mo¬
uet᷑. resistente tͣbinib bitumine. qͦ aqͣ oĩs stag¬
nat᷑ neq nauigatiõi. patiens ẽ qͥa om̃ĩa uita
carentia inꝑfundũeigunt᷑ nec mat̾iam ui¬
lam sustinet nisi qtie Situmine illustratur

Expanded text:
fortia et insolubilia et bene coaptata? De quibus alia translatio dicit, quadrata, ut arca nec ventorum vi, nec aquarum inundatione solveretur. Haec utique arca mansiunculis intus enera animalium. Et bitumine linies intrinsecus eteam. Bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten, cujus est haec virtus, ut ligna hoc oblita, nec vermibus exedi, nec solis possint inundatione dissolvi. De hoc bitumine Plinius historicus ita refert : Bituminis plures lacus inveniri dicuntur, ut est in Comagene, urbe Samosata stagnum emittentes limum quod maltham vocant flagrantem, cum quo defendere muros solent, quia tactu adhaerens retrahit fugientes. Est et in Pentapoli, ubi mare Mortuum vel lacus Salinarum inlisa confestim excutiuntur; sed neque ventis movetur resistente turbinibus bitumine, quo aqua omnis stagnatur, neque ncarentia in profundum merguntur nec materiam ullam sustinet, nisi quae bitumine illustratur.
Abbreviated transcription (Latin):
bus figuris testimonium daret. Aut̃. dor¬
quis ad interiora intelligenda rapitur. are¬
b uisibilib mentis occulos claudit. et tc̃
inse ipso uł que pre esse uirilit debeant
uel que sub esse possuit infirma distinguit.¬

Expanded text:
bus figuris testimonium daret. Et adduquis ad interiora intelligenda rapitur, a rebus visibilibus mentis oculos claudit: et tunc in se ipso vel quae praeesse viriliter debeant vel quae subesse possint, infirma distinguit
Abbreviated transcription (Latin):
psalmistam. ne occideris cos. nequando ob¬
cain signum ut non incerficeret᷑. Id est qđ¬
uagus et profugus semper uiueret. nec
auderet usquam orbis terrarum. sedes ha¬
bere quitas. Et forte id circo ciuitatem con¬
sub iugate sunt inritum sacrorum illorum
ganis regibus siue xp̃ianis non amiserit sig¬
Quod lxx naud transtulerunt. in hebreo nod
tuans. et sedis in certe. Non est igitur terra¬
naud ut uulgus nr̃orũm putat. sed explet.
sententiã dei. quod huc atq illuc uagus et
ꝓfugus oberrat. Iudei et omnes quidiuer-¬
sis errorib contumaces sunt: resistendo ueri
tati exeunt a faciȩ domini. id est amisccłia
dilectionis eius. uel participationi lucis eiꝰ.

Expanded text:
ptura: Non occides eos, ne quando obCain signum, ut non eum interficeret omnis qagus et profugus semper viveret; nec audere eum uspiam orbis terrarum sedes habere quietas. Et forte idcirco civitatem consubiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum ganis regibus siue sub christianis non amiserit sigQuod LXX Naid transtulerunt, in Hebraeo nod tuans, et sedis incertae. Non est igitur Naid terra, ut vulgus nostrorum putat, sed expletur sententia Dei, quod huc atque illuc vagus et unc vero Judaei et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati; venundati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a participatione lucis ejus:
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia ex illo originẽ carnis ducimꝰ: eius
cursum nascendo sortimur. ut eo ipso coti¬
diano momento quo uiuimtꝰ incessanter
a uita transeamus. et iuuendi spacium un¬
de crescere creditur: uide de crescit. Et uo¬
cauit nomen uxoris sue eua. eo quod mat̾
sit cunctorum uiuentium. Et hoc nomen
adam diuino instinctu constat uxori suȩ
ĩposuisse: quod aptissime congruit eccłȩ
ca dicitur uitȩ cunctis ianua paret. fecit
quoq dominus deus adȩ et urori eius tu¬
nicas pelliceas. et induit eos. Et hoc factũ¬
tur. Ita cum contra preceptum non imitati¬
one legituna. sed illicita suꝑbia d̃s esse ap¬
petit homo: usq ad beluarum mortalita¬
tem de iectus est. Et ipsi quidem fecerunt

Expanded text:
 quia ex illo originem ducimus, ejus cursum nascendo sortimur, ut eo ipso quotidiano momento quo vivimus incessanter a vita transeamus, et vivendi nobis spatium unde crescere creditur, inde decrescat. Qucavit nomen uxoris suae Heva, eo quod mater sit cunctorum viventium. Et hoc nomen Adam divino instinctu constat uxori suae posuisse, quod aptissime congruit Ecclesica vocatur, vitae cunctis janua patet. Fecit quoque Dominus Deus Adae, et uxori ejus tunicas pelliceas, et induit eos. Et hoc t. Ita cum contra praeceptum non imitatione legitima, sed illicita superbia Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejectus est. Et quidem ipsi sibi fecerant
Abbreviated transcription (Latin):
tuam castigata ꝑueniat. Multiplicantur
et conceptus: cum spiritalem deo sobolẽ
predicando. aut recte uiuendo gignere
filioli mei quos iterum paturio: donec for¬
metur xp̃s inuobis. Parit in dolore fili
intimore: et exultat ei. non insecuritate: s
cum tremore. Cui si numquam peccasset:
solo dilectionis copularetur amplexu. Et
ipse dominabitur eius: carnales eiꝰ cohibenᷤ
motus. eamq ad receptionem celestis uite¬
continuo super ne institutionis exertitio ꝓ.¬
uehens. Aqua si numquam recessisset: socia
cumillo semper libertate regnaret. Mora¬
lũptas carnalis quȩ aliquam consuetudi¬
nem malam uult uincere. patitur in exor¬
dio dolores. atq ita permeliorem consuetu-¬
dinem parit bonum opus. quasi filios. Ad¬

Expanded text:
tuam castigata perveniat. Multiplicantur et conceptus. cum spiritualem Deo sobolem praedicando ac recte vivendo, gignere Filioli mei, quos iterum parturio donec formetur Christus in vobis . Parit in dolore filioin timore et exsultat ei non in securitate, sed cum tremore: cui, si nunquam peccasset, solo securae dilectionis copularetur amplexu. Et ipse dominabitur ejus, carnales ejus cohibens motus, eamque ad perceptionem vitae coelestis continuo supernae institutionis exercitio provehens, a qua si nunquam recessisset, socia cum illo semper libertate regnaret. Adaluptas carnalis, cum aliquam consuetudinem malam vult vincere, patitur in exordio dolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bonum opus quasi filios.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc nunc os ex ossib meis. et caro de carne
mea. quia ⁊ cetera quȩ os et carnem habentia
uiderat nominatumq distinxerat: non de
sua substantia. sed et̾ra uel aqua facta no¬
uerat: nullumq in his sibi simile inuene¬
rat. merito nunc ubi ad uitorium simile
sui factum et adse ductum uidit: cognouit
et ex clamauit dicens. Hoc nunc os ex ossi¬
bus meis et caro decarne mea. & quia ce
teris nomina imposuit: restabat ut ei quã
sibi similem ac de suo corpore creatam cog¬
nouit. nomen inponeret. Hȩc inquit uoca¬
bitur uirago. qm̃ de iuro suo sumpta est.

Expanded text:
Os autem de ossibus meis et caro de carne mea, quia caetera quae os et carnem habentia viderat nominatimque distinxerat, non ex sua substantia, sed ex terra vel aquis esse facta nounctis nullum in his sibi simile invenerat, merito nunc ubi adjutorium simile sui factum atque ad se adductum vidit, agnovit, et exclamavit dicens: Hoc nunc os ex ossibus meis. Nunc videtis posuerat, sic restabat ut ei quam sibi similem, ac de suo corpore creatam cognovit, nomen inderet. Haec, inquit, vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est.
Abbreviated transcription (Latin):
dignam ac mirandam de clarauit. & diuisit
lucem ac tenebras. Non solum qualitatis. sed
et locorum distantia. Lucem insuꝑiore orb̃
satio futura: inferiora eius priscis in tenebris
& sic distinxit et ordinauit: ut discerni possent.
intellectus est: sine strepitu et diuersitate lin.¬
guarum. factumq ẽ uespere. id ẽ expleto
usitato solis circuitu agisolet. fãctum est et ma¬
ne. redeunte eadem paulatim super terras at.¬
q alium diem initiante. Et huc usq expletus
diei sequentis sed potius inuespers pͥmi unũ¬

Expanded text:
dignam ac mirandam esse declaravit. Verum namque eas non solum qualitatis, sed et locorum distantia, lucem videlicet in susatio futura, inferiora vero ejus priscis in tenebris quia sic distinxit omnia, et ordinavit, ut et discerni possent, intellectus est, sine strepitu et diversitate linguarum. Factumque est vespere et usitato solis circuitu noctibus agi solet; factum et mane redeunte eadem paulatim supra terras, atque alium diem initiante; et huc usque dies expdiei sequentis, sed potius in vespera primi, unu
Abbreviated transcription (Latin):
in linguis. siue inspiritalis intelligentiȩ
gradib ut dominent᷑ rationis intellectu car¬
nalium ꝑturbationum: quasi insensibiliũ
animantium. Omnis autem berbasemina¬
lis. & omne lignum fructuosum qđ homi
pera est ipsa perfectio singłorum oꝑum:
& mane inchoatio sequentium. Post hȩc
itaq istorum quasi sex dierum oꝑa bonra
ualde: sperat homo quietem mentis constitu
pientiȩ diuisus inquattuor partibus uirtu¬
tum. ubi edat lignum uitȩ. gr̃a & uirtutũ¬

Expanded text:
in linguis, sive in spiritalibus intelligentiae gradibus, ut dominentur per rationis intellectum omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod dapera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. 17. Post istorum itaque quasi sex dierum opera bona valde sperat homo quietem mentis, constitupientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, u
Abbreviated transcription (Latin):
de amathystus. Amathẏstus purpureus est.
ꝑ mystus. iuolatio colore. et quasi rose nitore.
quasdamq lenu̾m flamulas. fundens. Sedet
quiddam inpurpura illius ñ ex toto igneum.
sed quasi uinum rubens apparet. Inquarto¬
quasi aurum fulget. scintillas habens arden¬
tes. huius lapidis genus. quoddam cerulei
amarini coloris similitudine. tharsis appel¬
coloris. cingulos uidelicet habens albis cin¬
iis. Berillus est. quasi consideres aquã solis
fulgore ꝑcussam. rubicundum. ac decorem red¬
dere colorem. S non fulget. nisi insex angu¬
lam formã poliendo figuretur. Re ꝑcussuenĩ
anguloꝵ. splendor illius acuitur. Quitenen¬

Expanded text:
 amethistus. Amethistus purpureus est permisto violaceo colore, et quasi rosae nitore, quasdamque leniter flammulas fundens, sed et quiddam in purpura illius non ex toto igneum, sed quasi vinum rubens, apparet. Purquasi aurum fulget, scintillas habens ardentes. Cujus a marini coloris similitudine tharsis appelcoloris, singulos videlicet habens albis cinlus. Berillus est quasi consideres aquam solis fulgore percussam, rubicundum ac decorum reddere colorem. Sed non fulget, nisi in sexangulam formam poliendo figuretur. Repercussus enim angulorum splendor illius acuitur. Sign
Abbreviated transcription (Latin):
ante libanũ inconualle modica. uxta lacũ curꝰ
palustria estate siccantur. tricenis abeo stadiis
calamꝰ et uincus odorati gignunt᷑. Cassia nascit᷑¬
mnarabia uirga robusti corticis et purpureis foli¬
is. ut piperis. Est autẽ uirtutis curamonii si mi¬
lis. sed potentia inferior. unde ꝓcinamomii uice:

Expanded text:
Antilibanum  in convalle modica iuxta lacum, cuius Antilibanum  in convalle modica iuxta lacum, cuius palustria aestate siccantur , tricenis ab eo stadiis calamus et iuncus odorati gignuntur . saneeniin Arabia, virga robusti corticis, et purpureis foliis ut piperis. Est autem virtutis cinnamomi similis, sed potentia inferior; unde et pro cinnamom