comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nimietatem et potentiam subiec¬
Stionis significans. non dixit subi¬
ciantur: s ponantur subpedibꝰ
eius. Non gͥ efficiamur exnumero
inimicoꝵ. Hon enĩ soli inimici qͥ
infideles sunt: s etiam qui uita
inmunda pleni sunt. Prudentia
aũ carnis inimica ẽ in dm̃. Legi
autem dĩ non subicitur: neq p̾o¬
test Quid gͦ inquit᷑ num hoc cri¬
qͥdem crimen ẽ. Malus enim usq¬

Expanded text:
nimietatem, et potentiam subjectionis significans, non dixit, subjiciantur, sed, « ut ponantur sub pedibus ejus. » Non igitur efficiamur ex numero inimicorum. Non enim illi soli inimici, qui infideles sunt, sed etiam qui vita immunda pleni sunt. « Prudentia autem carnis inimica est in Deum, legi autem Dei non subjicitur, neque potest. « Quid ergo, inquit, non hoc quidem crimen est. Malus enim usqu
Abbreviated transcription (Latin):
uisum ẽ: quod si mare bonum
atq laudabile ÷ apud dm̃: quo¬
mͦ noncetus eccłie catholicȩ pul¬
chrior iudicetur. in qua ȩtatum
om̃ium sexuumq diuersitas uo¬
cib glorificatorus ad dm̃ fusis
similem marinis fluctib sonum
reddit. q̃ firmit̾ inpacis statione
fundata. nullius quassationem
turbinis sustentat heretici:᷑ Qͣm¬
obrem ꝑficite uos dignos remu¬
neratione cȩlesti. decus huiꝰ or¬
dinis conseruantes. inxp̃o iħu:¬

Expanded text:
visum est? Quod si mare bonum visum est? Quod si mare bonum atque laudabile est apud Deum, quomodo non coetus Ecclesiae catholicae pulchrior judicetur, in qua aetatum omnium sexuumque diversitas, vocibus glorificatoriis ad Deum fusis similem marinis fluctibus sonum reddit, quae firmiter in pacis statione fundata, nullius quassationem turbinis sustentat haeretici? Quamobrem perficite vos dignos remuneratione coelesti, decus hujus ordinis conservantes in
Abbreviated transcription (Latin):
brantur: rores generant atq un¬
bres. Et huic rei nullus erit in¬
credulus: si ad cacabos spuman¬
tes feruore respexerit. Qui cum
repleti aqua fuerint: igne suppo¬
sito. uacui sepe redduntur. Licet
ipsa qͦ maris aqua soli decoqui
radiis. ut nautici referunt affir¬
metur. Nam uapores exhalan¬
tes de pelago suscipiunt peni¬
cillis: atq ita sitis consolantur
ardorem. Bonum nichilominꝰ¬
dño udetur mare quia constͥn¬
git insulas: non minus eis mi¬
nitionem p̃bens. quam ornatũ. &
quia classibꝰ inuetabilem p̾stat
accessum. diuitiarũq causas mer¬
catorib sumministrat: & qͥa plu¬
rima terrarum incolis ignota na¬
ugantium relatione discunt᷑ it¬
tumq penitus uite hominũ com¬
moditatis ex mari tribuitur. Nã
ea que nobis exuberant. in aliasꝓ
iuncias regionesq transuehunꝰ
& inde rursus que minus hic
suppeditant apportant᷑. S uñ
mͥ possibile erit maris pulcͥtudo¬
nem designare. ita ut conditori

Expanded text:
brantur, rores generant atque imbrantur, rores generant atque imbres. Et huic rei nullus erit incredulus, si ad cacabos spumantes fervore respexerit, qui cum repleti aqua fuerint, igne supposito vacui saepe redduntur; licet ipsa quoque maris aqua, solis decoqui radiis, ut nautici referunt, affirmetur. Nam vapores exhalantes de pelago suscipiunt penicillis, atque ita sitis consolantur ardorem. Bonum nihilominus eo videtur mare, quia constringit insulas, non minus eis munitionem perhibens quam ornatum, et quia classibus invectabilem praestat accessum, divitiarumque causas mercatoribus subministrat; et quia plurima terrarum incolis ignota, navigantium relatione discuntur, multumque penitus vitae hominum commoditatis ex mari tribuitur. Nam ea quae nobis exuberant, in alias provincias regionesque transvehimus, et inde rursus quae minus hic suppeditant apportantur. Sed unde mihi possibile erit maris pulchritudinem designare, ita ut Conditori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit adlucem:. potabilis iam
effecta. ꝑ defecationem amaritu¬
dine deposita naturali. Itẽq fer¬
uidam qualitatem recipit. cum
ꝑcepta quędam metalla tͣnscur¬
rit: et fit nonsolum calida. s et
ardens. Qͦd etiam in insulis plu¬
rimis. et indiuersis litorib mari¬
nis inuenimꝰ Siqͥdem & in me¬
diterraneis ita fieri regionib constat.
Cur autem hoc dixerim: Ut assere¬
rem quia tellus om̃is ꝑ abditas in¬
uisibilis uenas aqͥs ẽ repleta manã¬
tibus. quȩ trahunt ex mari pͥncipi¬
um. Bonum etiam mare dõ uisum
ẽ. et ꝓpter decursum quẽ ꝑagit in
ꝓfundo terrarum receptaculum
fluuioꝵ. cunct̾arumq aquarũ ꝙ̃
in se undiq deuoluunt᷑: manens
utra terminos suos. Bonum qͦ
obhoc quod apis aeris fons qͥdã
et origo ÷ quȩcumq fuerit fota
calore solano: deponit humorẽ
subtiliorem ꝑ tenues uapores. qͥ
tracti in altiorem locum frigidiq
ꝑfecti. ut pote qui nubib obum¬

Expanded text:
procedit ad lucem, potabilis jam procedit ad lucem, potabilis jam effecta, per defecationem, amaritudine deposita naturali; itemque fervidam qualitatem recipit, cum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quod etiam in insulis plurimis et in diversis littoribus maritimis invenimus, siquidem et in mediterraneis ita fieri regionibus constat. Cur autem hoc dixerimus? ut assererem quia tellus omnis per abditas invisibilesque venas, aquis est repleta manantibus quae trahunt ex mari principium. 7. Bonum etiam mare Deo visum est, et propter decursum quem peragit in profundo terrarum, et receptaculum est fluviorum cunctarumque aquarum quae in se undique devolvuntur, manens intra terminos suos. Bonum quoque ob hoc, quod aquis aeriis fons quidam et origo est. Quae cum fuerit fota calore solano, deponit humorem subtiliorem per tenues vapores, qui tracti in altiorem locum, frigidique perfecti, ut pote qui nubibus obum
Abbreviated transcription (Latin):
cipalis causas sue notitionis assũp¬
sit. E uidit ds̃ quia bona÷ aqua.
Non om̃imodis speciositate ea que
exuultu maris emicuit. bonã dõ
fuisse uisam sermo significat pule̾¬
tudinem creature: s ineffabili sa¬
pientia que facta ÷ intuetur. Nob
.ii. reuera uoluptuosum ẽ mare. cũ
stabili ceꝑit tranquillitate candes¬
cere. aut cum lenib aspiratum fla¬
bris purpureum colorem cernen¬
tibus ostentat. et qñ non uiolentiᷤᷤ
tellurem uerberat fluctibꝰ s ue¬
lut pacificis eam complexib os¬
culatur. Uerumptñ nonita deo
uideri bonum mare scͥpturam di¬
xisse putandum ẽ. Ibi .ti. bonũ
non aspectu. s futura ratione cen¬
setur p̾mo quia fons qͥdam totiꝰ
humoris qui terram rigat ẽ ma¬
re. quod in occultis diffusum ue¬
nis. sic̃ apꝓbant scrupea defossaq
loca: ꝑ que commeans aqua ma¬
rina cum aliquibꝰ montuosis ob¬
stacłis retardata fuerit. impul¬
sa. sp̃u urgetur ꝑruptis obicib

Expanded text:
cipalis, causas suae notionis assumpcipalis, causas suae notionis assumpsit. 6. Et vidit Deus quia bona est aqua. Non omnimodis speciositatem eam quae ex vultu maris emicuit, bonam Domino fuisse visam, sermo significat pulchritudine creaturae; sed ineffabili sapientia, quae sunt facta intuetur. Nobis enim revera voluptuosum est mare, cum stabili coeperit tranquillitate candescere, aut cum lenibus asperatum flabris, purpureum colorem cernentibus ostentat; et quando non violentis tellurem verberat fluctibus, sed velut pacificis eam complexibus osculatur. Verumtamen non ita Deo videri bonum mare Scripturam dixisse putandum est; ibi enim bonum, non aspectu, sed facturae ratione censetur. Primo quia fons quidam totius humoris qui terram rigat est mare: quod in occultis diffusum venis, sicut approbant scrupea defossaque loca, per quae commeans aqua marina cum aliquibus montuosis obstaculis retardata fuerit, impulsa spiritu quo urgetur perruptis obicibus
Abbreviated transcription (Latin):
da conect̾itur aqͥs ꝑ cogrationẽ fri¬
giditatis: aeri autem ꝑ aquã copu¬
latur. Et .ii. media horum aqua
posita. tanq̃m duarum porrectio¬
ne manuum gemina illis qualita¬
te coniungitur: id÷ ꝑfrigiditatem
terre ꝑhumiditatem aeri. Rursq
aer intercessione sua conciliator
nature repugnantis efficitur. idz
rem: aque uͦ ꝑ humorem. Ignis aũ
qm feruidus aridusq natura ẽ.
aeri caloris interuentu coheret: ꝑ
siccitatem uͦ terre cominunicat. &
hoc mͦ qͣsi circulus qͥdam & chorꝰ
compaginatus. alterutrum smet
conuenientib elementis uidetur
eẽ ꝑfectus. Fec iõ disserui: ut ordo
claresceret. ꝓpt̃ quem aridam dñs
terram nominauit: et non potius
tellurem uocauit aridam. Siccitaᷤ
.ii. non post modum secita ẽ .s erat
anterior. quippe que sit consũma¬
toria substantie eius: atq io iure
uocabuli huius pͥuilegiis honora¬
tur. Uñ etiam tellus. ut pote pͥn¬

Expanded text:
da, connectitur aquis per cognationem frida, connectitur aquis per cognationem frigiditatis; aeri autem per aquam sociatur. Etenim media horum aqua posita, tanquam duarum porrectione manuum, gemina illis qualitate conjungitur, id est, per frigiditatem terrae, per humiditatem aeri. Rursusque aer intercessione sua conciliator naturae repugnantis efficitur, id erem, aquae vero per humorem. Ignis autem quoniam fervidus aridusque natura est, aeri quidem caloris interventu cohaeret, per siccitatem vero terrae communicat; et hoc modo quasi circulus quidam et chorus compaginatus, alterutrum sibimet convenientibus elementis videtur esse perfectus. Haec ideo disserui, ut ordo claresceret, propter quem aridam Dominus terram nominavit; et non potius tellurem vocitavit aridam. Siccitas enim non postmodum secuta est, sed erat anterior; quippe quae sit consummatoria substantiae ejus, atque ideo jure vocabuli hujus privilegiis honoratur. Unde etiam tellus, ut pote prin
Abbreviated transcription (Latin):
litas ÷ decreta. ꝑ qͣm acȩteris sin¬
gła discernunt᷑: et quale sit ip¬
sum manifeste dinoscitur. id:
aqua suam retinens qualitatẽ:
ꝑ quam frigida demonstratur: der
ht̃ humiditatem: ignis ardorem.
S ea: iit pote pͥncipalia compositaꝵ
rerum elementa. S rationẽ que
dicta ÷ mente sola possłmꝰ contẽ¬
plari: ea uͦ que incorꝑibꝰ illapsas̃.
et uisui subiciunt᷑. coniunctassͥ¬
met possident qualitates. nullũq
eoꝵ absolunim potest ẽẽ. aut
simplex: qͥppe que oculis comp̃¬
henduntur et sensu. Nam tellꝰ
: arida et frigida. aqua humida.
et frigida: aer humidus & cali¬
dus: ignis calidus. et aridus. atq
ita ꝑ hec nature potentia ꝓuoca¬
ta. fecit ut temꝑamentis ꝑmixti¬
onis alterne sͥmet om̃ia copulen¬
tur: uicinoq elemento ꝑ sociam
qualitatem unumqͦdq cohere¬
at: et ꝓpt̃ insitam singłis com¬
munitatem. contrariꝰ misce¬
antur. Sicut terra q̃ arida ẽ & frigi¬

Expanded text:
litas est decreta, per quam a caeteris sinlitas est decreta, per quam a caeteris singula discernuntur, et quale sit ipsum manifeste dignoscitur, id est, aqua suam retinens qualitatem, per quam frigida demonstratur, aer habet humiditatem, ignis ardorem. Sed ea quidem ut pote principalia compositarum rerum elementa, secundum rationem quae dicta est, mente sola possumus contemplari. Ea vero quae in corporibus illapsa sunt, et visui subjiciuntur, conjunctas sibimet possident qualitates, nullumque eorum absolutum potest esse vel simplex, quippe quae oculis comprehenduntur, et sensu. Nam tellus est arida et frigida, aqua humida et frigida, aer calidus et humidus, ignis calidus et aridus; atque ita per haec naturae potentia provocata facit, ut temperamentis permixtionis alternae sibimet omnia copulentur, vicinoque elemento per sociam qualitatem unumquodque cohaereat, et propter insitam singulis communitatem, contrariis misceantur, sicut terra quae arida est et frigi
Abbreviated transcription (Latin):
rat subter celo incongregationeᷤ
suas. E appareat arida. Quod
certe nec reliquoꝵ commentarioꝵ
ita ẽẽ manifestat editio: nec usus
expͥmit hebreoꝵ. Nam reuera suꝑ¬
flua uideretur post testimoniũ:
quo asseritur quia fact̾um ÷. Sic
rursus de eisdem repetita narra¬
tio. Et uocauit ds̃ aridam terrã.
et stationes aquarum. uocauit
maria. Cur & inprecedentibus
dictum. cong̾gentur aque incon¬
g̾gationem unam.⁊ appareat
arida. cum magis dici debuiss¬
& appareat terra. ⁊ iterum:⁊ ap¬
paruit arida. i uocauit ds̃ ari¬
dam terram: Cm̃ arida uideli¬
cet pͥetates species designans il¬
lud quod nature subiectum est:
terra uͦ nuda cause nuncupatio
ita terre ꝓpͥa p̃cipuaq ariditas
habetur. Pigo elementum qđ
pͥe sortitum ÷ siccitatẽ. terra non
in merito nominatur: sicut am
pellatur. Non solum autẽ hoc
de tellure notandum ÷: s etiam
in aliis elementis ꝓͥa cuiq qua¬

Expanded text:
rat subter coelo in congregationes rat subter coelo in congregationes suas, et apparuit arida; quod certe nec reliquorum commentariorum ita esse manifestat editio, nec usus exprimit Hebraeorum. Nam revera superflua videretur post testimonium quo asseritur, quia factum est sic, rursus de iisdem repetita narratio. Et vocavit Deus aridam terram, et stationes aquarum vocavit maria. Cur et in praecedentibus dictum est, congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida, cum magis dici debuisset, appareat terra; et iterum: apparuit arida, et vocavit Deus aridam terram? Quoniam arida videlicet proprietatis est species, designans illud quod naturae subjectum est; terra vero nuda causae nuncupatio ita terrae propria praecipuaque ariditas habetur. Ergo elementum quod proprie sortitum est siccitatem, terra non immerito nominatur; sicut ani equus appellatur. Non solum autem hoc de tellure notandum est, sed etiam in aliis elementis propria cuique qua
Abbreviated transcription (Latin):
nomina sunt: euxinum. ellespon
num:⁊ alia plurima. quorum
om̃ium singłatim uocabula ꝑ¬
currere longum nimis et opero¬
sermonis adduxit: ad illud uͦ
quod dudum cepimꝰ reu̾tam̃.
Et dixit ds̃. Cong̾gentur aque
incong̾gationem unam: et appa¬
reat arida. Non dixit appareat
terra. ne iterum eam incomposi¬
tam demonstraret: utpote limo¬
sam. et adhuc exaquarum mun¬
datione deformem atq inuali¬
dam. Simulq ne soli qͥspiam
causam terrenȩ siccationis assẽ¬
beret: merito natiuitate solis
anteriorem telluris ariditatẽ
creator instituit. Aduerte nãq
sensu diligentius: qͥa ñ solum
aqua quę suꝑ fuerat terre. sed
etiam illa quȩ in ꝑfundioribus
partib latitabat famulata p̃¬
cepto dominantis effluxit. Et fac¬
tum ÷ sic. Sufficit gͥ adiectio ista.
declarans uocem conditoris effec¬
tui mancipatam. Licet relatum
sit in multis cosmographiȩ codi¬
cib: quia collecta ÷ aqua q̃ fue¬

Expanded text:
nomina sunt, Euxinum, Hellesponnomina sunt, Euxinum, Hellesponnum, et alia plurima, quorum omnium singillatim vocabula percurrere longum nimis et operosermonis adduxit: ad illud vero quod dudum coepimus revertamur. 5. Et dixit Deus: Congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida. Non dixit appareat terra, ne iterum eam incompositam demonstraret, ut pote limosam et adhuc ex aquarum inundatione deformem, atque invalidam; simulque ne soli quispiam causam terrenae siccationis ascriberet, merito nativitate solis anteriorem telluris ariditatem Creator instituit. Adverte namque sensu diligentius, quia non solum aqua, quae superfuerat terrae, sed etiam illa quae in profundioribus partibus latitabat, famulata praecepto dominantis effluxit. Et factum est sic. Sufficit igitur adjectio ista, declarans vocem Conditoris effectui mancipatam; licet relatum sit in multis cosmographiae codicibus: quia collecta est aqua, quae fue
Abbreviated transcription (Latin):
inter egiptum palestinamꝙ ia¬
cens. deserta contingit arabie. Os̃
hȩ quod paludes sunt: unũ tam̃
habetur mare sicut asserunt qͥ
ꝑagendo terras om̃s obierunt.
S hyrtanium caspiumq lacum.
qͥdam insemet ipsos circ in scͥp¬
tos eẽ ꝓnunciant. E sane qͥnã
oportet nos historicorum cosmo¬
graphiam diligentius intueri. qͥd
achis relatum sit. audiamꝰ fẽrt̃
itaq memoratos lacus occultis
qͥb dam ꝑforatos cauernis. in ma¬
re maximum suos meatus euol¬
uere. Unde etiam rubrum pela¬
gus affirmatur in mare quod
ultra gathros habetur: effluere.
Quom̃ gͦ inquiunt si ds diuersaᷤ
aquarum stationes maria uoci¬
tauit. quomͦ inunum concepta¬
culum conuenerunt: et rursus
congregationes om̃s. id÷. sinus
qͦs ꝓ scemate suo terre circum¬
datio comp̃hendit. maria nichil¬
ominus appellantur. id mare
arct̾oum. mare australe. mare
ionium. mare occiduum: E ite¬
rum. uniꝰ cuiusq pelagi ꝓpria

Expanded text:
inter Aegyptum Palaestinamque jainter Aegyptum Palaestinamque jacens, deserta contingit Arabiae. Omnes hae quidem paludes sunt, unum tamen habetur mare, sicut asserunt qui peragrando terras omnes obierunt. Sed Hyrcanium, Caspiumque lacum quidam in semetipsos circumscriptos esse pronuntiant. Et sane quoniam oportet nos historicorum cosmographiam diligentius intueri, quid de his relatum sit audiamus. Ferunt itaque memoratos lacus occultis quibusdam perforatos cavernis, in mare maximum suos meatus evolvere; unde etiam Rubrum pelagus affirmatur in mare quod ultra Gaddiros habetur effluere. Quomodo ergo, inquiunt, si Deus diversas aquarum stationes, maria vocavit, quoniam in unum conceptaculum convenerunt, et rursus congregationes omnes, id est sinus, quos pro schemate suo terrae circumdatio comprehendit, maria nihilominus appellantur, id est, mare Arctoum, mare Australe, mare Eoum, mare Occiduum, et iterum uniuscujusque pelagi propria
Abbreviated transcription (Latin):
stant: s illa maxima excellensq
susceptio. inqua totum elem̃tũ
repente collatum ÷. Nam sicut
ignis in pariuisis ac diuersis
qͥb q: materiis ẽ disꝑsus. p̃bens
om̃ib usum necessarium. totus
tam̃ in ethere continetur: simili¬
terq aer licet singłis corporibus
sit illapsus. unuiersum tamen
orbem terre complectitur: sic &
aquarum natura qͣmuis uariis
commissa stationibus teneatur::
una tam̃ ÷ maxima congregatio.
que omne illud elementum dis¬
cernit aceteris. Lacus enim qui
circa regiones habentur arctoas.
uel inellesponte seu in macedo¬
na. uel bithinia: congregationẽ
sine dubio nominantur. S mͦ
nobis mentio ẽ. de illa que reli
iminoribus qͦ cong̾gationibus
aquarum in eẽ multitudinẽ nulbꝰ
obsistat: non tam̃ illas qͥs rite ma¬
na nuncupauit. q̃muis certe pa¬
indes salsugine maris infecte sint.
Sic illa que uocitatur affaltitis in
partib uidee uel serbonitis. que

Expanded text:
stant, sed illa maxima excellensque stant, sed illa maxima excellensque susceptio; in quem totum elementum repente collatum est. Nam sicut ignis in parvulis ac diversis quibusque materiis est dispersus, perhibens omnibus usum necessarium, totus tamen in aethere continetur, similiterque aer, licet singulis corporibus sit illapsus, universum tamen orbem terrae complectitur; sic et aquarum natura quamvis variis commissa stationibus teneatur, una tamen est maxima congregatio, quae omne illud elementum discernit a caeteris. Lacus enim qui circa regiones habentur arctoas, vel in Hellesponto, seu in Macedonia, vel in Bithynia congregationes sine dubio nominantur; sed modo nobis mentio est de illa, quae relin minoribus quoque congregationibus aquarum inesse multitudinem nullus obsistat, non tamen illas quis rite maria nuncupabit: quamvis certae paludes salsugine maris infectae sint, sicut illa quae vocitatur Asfaltitis in partibus Judaeae, vel Serbonitis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe mare quod extra gadicos
est. nec maximum illud & solis
audacib nauigale pelagus: qͦd
brittãnicam insulam et hebreos
occiduos alluit habebatur. S pt¬
modum iussu dĩ capacitas suffi¬
ciens p̃parata ÷ ut aque ibidẽ inf¬
titudo conflueret. De qua reqm̃
repugnare uidetur nr̃e mundi¬
ficationis sermo. dicentib philo¬
sophis. eo quod minime inunã
cong̾gationem sicut exꝑti sumꝰ
a qua collecta ÷: dicere qͥ multa:⁊
om̃ib nota possemꝰ S ne con¬
tendere talib ridiculum ude¬
atur: quamqͣm etiam obicere
nobis deberent paludes & sta¬
gna. nec non eas aq̃s q̃ colligun¬
tur ex imbrib. ut ꝑhec assertionẽ
nr̃i sermonis infringerent: sciant
tam̃ quia maximam ꝑfectamꝙ
aquarum om̃ium concursionẽ
ds uocauit cong̾gationem. Ham
et puteus aque collect̾io ẽ manu¬
facta: in ꝑfundi cauationem li¬
quore delapso. Nongͦ quelibe
aquarum conceptacła cong̾gati¬
onis illius uocabulum manife¬

Expanded text:
tempore mare quod extra Gaddiros tempore mare quod extra Gaddiros est, nec maximum illud, et solis audacibus navigabile pelagus, quod Britannicam insulam, et Hiberos occiduos alluit, habebatur, sed postmodum jussu Dei capacitas sufficiens praeparata est, ut aquarum ibidem multitudo conflueret. De qua re quoniam repugnare videtur nostrae mundificationis sermo, dicentibus philosophis, eo quod minime in unam congregationem, sicut experti sumus, aqua collecta est, dicere quidem multa et omnibus nota possemus: sed ne contendere cum talibus ridiculum videatur, quanquam etiam objicere nobis deberent paludes et stagna, nec non eas aquas quae colliguntur ex imbribus, ut per haec assertionem nostri sermonis infringerent, sciant tamen quia maximam, perfectamque aquarum omnium concursionem, Deus vocavit congregationem. Nam et puteus aquae collectio est manufacta, in profundam cavationem liquore delapso. Non ergo quaelibet aquarum conceptacula congregationis illius vocabulum manife
Abbreviated transcription (Latin):
dixi ut diuine sanctionis potentiã
noscerem: Cong̾gentur aque inꝰ
ggationem unam. Idr altera non
ꝓcebat exilla: s in pͥmo conceptaclõ
que collecta ẽ teneatur. Dem̃ cum
diceret. conggentur inunam eong̃¬
gationem: docuit quia multe erãt
aque. uarus diuisa modis. Loca
.N. conuallia ꝓfundiorib natura¬
liter cauata spaciis. habebant aqͣm
collectam. Nec non etiam campi
pleni erant. similitudinem pelagi
referentes. alieq eius modi regio¬
ones: de quibꝰ om̃ib inunam cong̾¬
gationem confluere sunt p̃cepte.
Et nullus dicat. quia si totam ter¬
ram tẽ aquarum texerat multitu¬
do: nichilominus ea qͦ loca in q̃
postea iusse sunt aque concurrere.
repleta tẽ erant. Ubi gͦ deberet
aqua colligi. que om̃s terrarum
partes inuaserat: Ad hoc respon¬
demus. quia quando p̃ceptio da¬
ta ẽ. ut inunam congregationem
coirent: tc̃ & susceptionis earum
causa ꝓcessit. Neq .ii. erat illo

Expanded text:
dixi, ut divinae sanctionis potentiam dixi, ut divinae sanctionis potentiam nosceremus. Congregentur aquae in congregationem unam, id est, altera non procedat ex illa, sed in primo conceptaculo, quae collecta est teneatur. 4. Deinde cum diceret: Congregentur in unam congregationem, docuit quia multae erant aquae variis divisae modis. Loca enim convallia, profundioribus naturaliter cavata spatiis, habebant aquam collectam, nec non etiam campi pleni erant, similitudinem pelagi referentes, aliaeque ejusmodi regiones, de quibus omnibus in unam congregationem confluere sunt praeceptae. Et nullus dicat, quia si totam terram, tunc aquarum texerat multitudo, nihilominus ea quoque loca, in quae postea jussae sunt aquae concurrere, repleta tunc erant. Ubi ergo deberet aqua colligi, quae omnes terrarum partes invaserat? Ad hoc respondemus, quia quando praeceptio data est ut in unam congregationem coirent, tunc et susceptionis earum causa processit. Neque enim erat illo
Abbreviated transcription (Latin):
inumam cong̾gationẽ. Nt ñ scilicet
ula que influit expletis concepta¬
culis suꝑflua cunctos simul terraꝵ
terminos mundaret: idcireo uissa
fluit in unam se congregationem
recdigẽ. ꝓpterea pelagus uentis se¬
pe turbatum aefluctib estuans.
maltumꝙ consugens. ubi litora¬
uicina tetigerit. feruoris impetu
spumando resoluens. mox frangut
atq subicitur. Aut me non timeb
dic̃ dñs. qui arenam terminũ pono
mari: Et .ii. mirum⁊ quom res
omnium que in terris habentur
infirmior arena: uissu di uiolenti¬
am maris frenat. Quod si secus es¬
set: que ratio uetare poterat rubrũ
mare. ut nonegiptum totam. que
utiq deuexior habetur inuaderet.
ꝓximoq pelago misceretur nisi
p̃cepto conditons inhibitum: Nã
quia humilior ÷ egyptus rubro marꝵ
certissime docemur abhis qͥ egiptiũ
et indicum mare coniungere uolue¬
runt. Quoꝵ pͥmus ẽ sosostres egip¬
tius secundus dariꝰ medus. hẽc eo

Expanded text:
in unam congregationem: ut non scilicet in unam congregationem: ut non scilicet illa quae influit, expletis conceptaculis superfusa, cunctos similiter terrarum terminos inundaret; idcirco jussa fuit in unam se congregationem redigere. Propterea pelagus ventis saepe turbatum, ac fluctibus aestuans, in altumque consurgens, ubi littoraicina tetigerit, fervoris impetum spumando resolvens, mox frangitur atque subducicitur. Aut me non timebitis, dicit Dominus, qui arenam terminum pono mari ? Etenim mirum est quomodo res omnium quae in terris habentur infirmior arena, jussu Dei violentiam maris frenat. Quod si secus esset, quae ratio vetare poterat Rubrum mare, ut non Aegyptum totam, quae utique devexior habetur, invaderet, proximoque pelago misceretur, nisi praecepto Conditoris esset inhibitum? Nam quia humilior est Aegyptus Rubro mari, certissime docemur ab his qui Aegyptium et Indicum mare conjungere voluerunt, quorum primus est Sesostres Aegyptius, secundus Darius Medus. Haec eo
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ nunc defluentib sermo ẽ. Con¬
gͥgentur aque in congregationẽ
imam. Si qñ te stante iuxta ri¬
ium subit cogitatio repitantem¬
enus impulsu de tellurib aquaꝓ
redditur: uel que sint horrea de qͥb
tam largiter effunditur. aut qui
locus ad quem cogitur ꝑuenire. uł
quom nec illa deficit que sequitur.
ne ea quȩ p̃cessit exuberat: ꝓfecto
rpperies omnia hec exuoce pͥma te¬
neri. unde etiam meatus suppetit¬
ili sempiternus. Quamobrem in
omni semꝑ historia memento pͥme
p̃ceptionis: quȩ dic̃. Congregentur
aque. C .ii. oportebat eas decurre
ꝓperanter: ut deuenirent. ad ꝓp̃am
regionem. Et postq̃m uentũ esset
starent inconceptaculis deputatis.
atq uitra non tendere. ꝓpterea s
eccłias te dictum. in mare fluuu de¬
labuntur: s mare ñ suꝑ impletur.
Quia et quod aquarum cursus ui¬
getur. et quod mare certis cireum¬
scͥptum finib retinetur:. pͥme p̃cep¬
tionis uirtus ẽ. Cong̾gentur aque

Expanded text:
mihi nunc de fluentibus sermo est. Conmihi nunc de fluentibus sermo est. Congregentur aquae in congregationem unam. Si quando te stantem juxta rivum subit cogitatio, reputans cujus impulsu de telluribus aqua progreditur, vel quae sunt horrea de quibus tam largiter effunditur, aut qui locus ad quem cogitur pervenire, vel quomodo nec illa deficit quae sequitur, nec ea quae praecessit exuberat; profecto reperies omnia haec ex voce prima teneri, unde etiam meatus illi suppetit sempiternus. Quamobrem in omni semper historia memento primae praeceptionis, quae dicit: Congregentur aquae. Etenim oportebat eas decurrere properanter, ut devenirent ad propriam regionem: et postquam ventum esset, stare in conceptaculis deputatis, atque ultra non tendere. Propterea est ab Ecclesiaste dictum: In mare fluvii delabuntur, sed mare non superimpletur . Quia et quod aquarum cursus urgetur, et quod mare certis circumscriptum finibus retinetur, primae praeceptionis virtus est: Congregentur aquae
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum situs. Dem̃ inquiunt qͦ mͥ
inunam congregationem iussa est
conuenire. cum maria ẽẽ diu̾sa scia¬
mus: q̃ certe multum ase distare
quidem post editionẽ p̃cepti diui¬
ni humoris motum cognouistĩ⁊
quia circum fluus habetur semꝑq
decurrens. Nam pͥusquã meatũ
caperet ex auct̾oritate celesti: nec tu
eum uidisti. nec alio qui uderat
didicisti. Uñ debebis aduertere.
quia uox dĩ nature formatrix ẽ: & p̃¬
ceptio que tẽ data ẽ creature. dispo¬
sitionem cunctis que forent gignẽ¬
da p̃bebat. Nam et dies & nox se¬
mel fact̾e sunt: et ex illo usq nũc
sͥmet uicibꝰ succedendo. curriculo¬
rum suoꝵ tempora certis portio¬
nib diuisa custodiunt. Congre¬
gentur aque. Iussum ÷ aquarum
naturam diffluere: et non quam
defecit obsequendo mandatis. hoc
autem dico: respiciens ad liquidã
aquarum sortẽ. Aquarum alie
semꝑ manant. ut fontes & fluuii:
alie congregate ut sistentes. Sed

Expanded text:
aquarum situs. Deinde, inquiunt, quomodo aquarum situs. Deinde, inquiunt, quomodo in unam congregationem jussa est convenire, cum maria esse diversa sciamus, quae certe multum a se distare quidem post editionem praecepti divini humoris motum cognovisti, et quia circumfluus habetur semperque decurrens. Nam priusquam meatum caperet ex auctoritate coelesti, nec tu eum vidisti, nec ab alio qui viderat didicisti: unde debebis advertere quia vox Dei, naturae formatrix est, et praeceptio quae tunc data est creaturae, dispositionem cunctis quae forent gignenda praebebat. Nam et dies et nox semel factae sunt, et ex illo usque nunc, sibimet vicibus succedendo, curriculorum suorum tempora certis portionibus divisa custodiunt. 3. Congregentur aquae. Jussum est aquarum naturam diffluere, et nunquam deficit obsequendo mandatis. Hoc autem dico respiciens ad liquidam aquarum sortem, quarum aliae semper manant ut fontes et fluvii, aliae congregatae sunt et sistentes. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
onem: que tẽ omnes terras operuis¬
sent. Nc̃ uͦ ausculta scͥpturam: qͣmͦ
se ipsa declarat. Cong̾gent᷑ inquit
aque. et appareat arida. Uelam̃tũ
sub ducit᷑: ut conspicua fieret. que
interim non uidebatur. Illud etiã
forsitan qͥs requirit. cur id quod
p̃ceptionem creatoris sermo conu̾¬
tit. Donec .it. inplanicie fuerit aq̃
recondita. stabilis ÷: non inuenien᷑
qͦ declinet. Ubi uͦ descensus occur¬
rerit: irrumpente ꝓtinus parte pͥo¬
re reliqua multitudo consequitur:
ꝓperant̃ effugiens quȩ p̃cedit: ur¬
gente uenientis impulsu. Iantoq
uelocior meatus aspicitur: quanto
maioris ponderis fuerit aqua q̃ ꝯfluit
locus q deuexior. Sigͦ talis na¬
tura liquoris differet utiq p̾cepti¬
onem: qua uisserat aqͣs in unum
conceptacłm cong̾gari. Poterat. tu
sine dubio ꝓpt̾ naturalem impetũ
in regiones concauas sponte decur¬
rere: pͥusq̃m terga compleret. Nuliꝰ
u terrarũ locus sic ȩqualis ẽ. ut

Expanded text:
onem, quae tunc omnes terras operuisonem, quae tunc omnes terras operuissent. Nunc vero ausculta Scripturam, quomodo seipsam declarat: Congregentur, inquit, aquae, et appareat arida. Velamentum subducitur, ut conspicua fieret, quae interim non videbatur. Illud etiam forsitan quis requiret, cur id quod praeceptionem Creatoris sermo convertit. Donec enim in planitie fuerit aqua recondita, stabilis est, non inveniens quo declinet, ubi vero descensus occurrerit, irrumpente protinus parte priore, reliqua multitudo consequitur properanter effugiens, quae praecedit urgente venientis impulsu: tantoque velocior meatus aspicitur, quanto majoris ponderis fuerit aqua quae confluit, locusque devexior. Si ergo talis natura liquoris est, differret utique praeceptionem qua jusserat aquas in unum conceptaculum congregari. Poterat enim sine dubio, propter naturalem impetum in regiones concavas sponte decurrere, priusquam terga compleret: nullus enim terrarum locus sic aequalis est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
metipsam constare fundatã. Aerẽ
diffusum liquidumq natura. con¬
gruam et incessabilit̃ spirantibus
alimoniam ministrantẽ: scinden¬
temq se mouentib om̃ib lentt̃q
cedentẽ mollitudinis intercessu. aꝗͣ
uͦ altricem corꝑum et humano ge¬
neri niis utilem constitutam: ac
moderate indeputatis s concepta¬
culis ꝑmanentẽ. Qs̃ res ita se ha¬
bere: de his que recens lecta sunt
apꝓbatis. E dixit ds̃. Congregen¬
tur aque que subter celos sunt.
incongregationib suis: et appare¬
at arida. Et uocauit ds̃ aridam.
terram:⁊ congregationes aquaꝵ
uocauit maria. Qnͣtas mͥ calũp¬
nias in his q̃ sequunt᷑ obieceris: ex¬
igens quemadmodũ terra possit
inuisibilis haberi colore p̃sente.
Si qͥdem color omnis. sensu comp̃¬
henditur uisionis. Et fortasse
tibi non uidetur eẽ sufficiens quod
diximꝰ. quia non adnaturam. s ad
nos. inuisibilis fuisse terra relata
ẽ propt̃ aquarum udelicet iniecti¬

Expanded text:
ere in semetipsam constare fundatam, aeremque ere in semetipsam constare fundatam, aeremque diffusum liquidumque natura; congruam et incessabilem spirantibus alimoniam ministrantem, scindentemque se moventibus omnibus, leniterque cedentem mollitudinis intercessu; aquam vero altricem corporum, et humano generi nimis utilem constitutam, ac moderate in deputatis sibi conceptaculis permanentem. Quas res, ita se habere, de his quae recenter lecta sunt approbabis. 2. Et dixit Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in congregationibus suis, et appareat arida. Et vocavit Deus aridam terram, et congregationes aquarum vocavit maria. Quantas mihi calumnias in his quae sequuntur objeceris, exigens quemadmodum terra possit invisibilis haberi, colore praesente, siquidem color omnis sensu comprehenditur visionis, et fortasse tibi non videtur esse sufficiens quod diximus; quia non ad naturam, sed ad nos invisibilis fuisse terra relata est, propter aquarum videlicet injecti
Abbreviated transcription (Latin):
saltatio spectationib apꝓbata tur¬
pissimis. publicum et cominune
ꝑficit magisterium uicioꝵ. Hyri¬
ca etiam carmina. cantiisq tibi¬
cinum.⁊ meretricie cantiones cordi¬
bus audientium sullapse: qͥd aliud
qͣm infamiã spectatorib inolesct̃
emulantib histriones: Non nul¬
li aũ cucensium furiali ardore de¬
tenti. noctib somniantes. ꝓ eqͦrũ
uelocitate contendunt: mͦ curruᷤ
notantes. mͦ aurigas in partẽ aliã
transferentes: omnemq prorsus diu¬
turnam cogitationem tempore sopo¬
ris reuoluere nondesistunt. Nos aũ¬
autem qͦs dñs qui opifex rerum ma¬
ximus et ualde mirificus habet᷑.
ad demonstrationem suoꝵ operũ¬
conuocauit. deficere non debemus
erga eoꝵ spectacła. nec desides fieri
mnauscultandis sp̃s scĩ sermonibus:
s curcumdantes p̃claram hanc di¬
uini oꝑis stationẽ. tͣnsact᷑aq temꝑa
cogitationib reputantes: contẽple¬
mur celum qͥdem leuatum ut came

Expanded text:
saltatio spectationibus approbata tursaltatio spectationibus approbata turpissimis, publicum et commune perficit magisterium vitiorum. Lyrica etiam carmina, cantusque tibicinum, et meretriciae cantiones, cordibus audientium lapsae, quid aliud quam infamiam spectatoribus inolescunt aemulantibus histriones? Nonnulli autem circensium furiali ardore detenti, noctibus somniantes pro equorum velocitate contendunt, modo currus rotantes, modo aurigas in partem aliam transferentes, omnemque prorsus diurnam cogitationem tempore soporis revolvere non desistunt. Nos autem quos Dominus, qui opifex rerum maximus et valde mirificus habetur, ad demonstrationem suorum operuconvocavit, deficere non debemus erga eorum spectacula, nec desides fieri in auscultandis Spiritus sancti sermonibus; sed circumdantes praeclaram hanc divini operis stationem, transactaque tempora cogitationibus reputantes, contemplemur coelum quidem levatum ut camer
Abbreviated transcription (Latin):
bilibꝰ. inuisibilem reputetis. ut x
magnitudine ac pulchritudine
creaturȩ decentem głam condito¬
ris mens ur̃a ꝑcipiat: ut & int̾ra.
et in aere. ⁊ incelo. et inaqͥs.⁊ indie
et in nocte. et in om̃ib q̃ cernunt᷑
benefactoris monimenta certissi¬
ma capiatis. Neq .ii. aut peccatiᷤ
tempꝰ dabitur. aut inimico locus
suggerendi contraria relinquet᷑:
domino ur̃is sensibus adherente.
Cui głã. & ueneratio. nunc. et semꝑ:
spectacłis mirabilib a ma¬
tutino temꝑe usq ad uesꝑum ꝓpͥos
ocłos pascendo reficiunt. Cantus
etiam blandos. modulationesq lã¬
ciuas luxum nimium generantes:
sensibꝰ suis iniciunt. Quorum au¬
scultatione duitius oblect̾ati. nul¬
latenus satiant᷑. Et tam̃ eos hoĩes
multi beatos appellare consuert̃:
qͥa necessaria negotia deserentes
ꝑdesic̾iam et uoluptatem statutũ
÷ tempus uite ꝑagentes. inanib ac¬
tib occupantur: ignorantes quia

Expanded text:
bilibus invisibilem reputetis, et ex bilibus invisibilem reputetis, et ex magnitudine ac pulchritudine creaturae, decentem gloriam Conditoris meus vestra percipiat, ut et in terra, et in aere, et in coelo, et in aquis, et inter diem et noctem, et in omnibus quae cernuntur benefactoris monumenta certissima capiatis. Neque enim aut peccatis tempus dabitur, aut inimico locus suggerendi contraria relinquetur, Domino vestris sensibus adhaerente; cui gloria et veneratio, nunc et semper, spectaculis mirabilibus a matutino tempore usque ad vesperum, proprios oculos pascendo reficiunt: cantus etiam blandos, modulationesque lascivas, luxum nimium generantes, sensibus suis injiciunt, quorum auscultatione diutius oblectati, nullatenus satiantur. Et tamen eos homines multi beatos appellare consueverunt, quia necessaria negotia deserentes,per desidiam et voluptatem statutum sibi tempus vitae peragentes, inanibus actibus occupantur, ignorantes quia
Abbreviated transcription (Latin):
turum exitum dirigit forman¬
dorum. lalis gͦ nunc ꝙͦ artifex
singłarum partiũ ds̃ assertor &
p̃dicator. S paulo post om̃i pa¬
rit̃ mundo competentẽ laudẽ
cum fuerit consummatus. imꝑti¬
et. S hic iam narratio matiti¬
na secunde diei terminum sorti-¬
atur: ut auditorib studiosis in¬
dutias p̃beamus: quo inter se con¬
ferre que dict̾a sunt. memorieq
beneficio inintimis cordib ad
utilitatem ꝓͥam retinere cunc̾ta
ꝓcurent: et usu meditationis as¬
siduo doct̾rinȩ cibum ruminan¬
tes: post digestionem salubrem re¬
sidui flagitent alimenta sermo¬
nis. his uͦ qͥ uiuendi causas ma¬
nib exercent. in dulgentiam mo¬
dico temꝑe tribuamꝰ ut completi
operib animum curarum nexu
solutum rursum dapib exhibe¬
ant uesꝑtinis. Interea dñs qͥ ma¬
gnifica fecit ex nichilo. et anobis
hec parua uerborum ꝓferri liba¬
mina dispensauit. det nobis in¬
tellectum sue ueritatis. ut exuisi¬

Expanded text:
turum exitum dirigit formaturum exitum dirigit formatorum. Talis ergo nunc quoque artifex singularum partium Deus, assertor et praedicator; sed paulo post omni pariter mundo, competentem laudem, cum fuerit consummatus, impertiet. Sed hic jam narratio matutina secundae diei terminum sortiatur: ut auditoribus studiosis inducias praebeamus, quo inter se conferre quae dicta sunt, memoriaeque beneficio, in intimis cordibus ad utilitatem propriam retinere cuncta procurent, et usu meditationis assiduae, doctrinae cibum ruminantes, post digestionem salubrem, residui flagitent alimenta sermonis. His vero qui vivendi causas manibus exercent indulgentiam medio tempore tribuamus; ut completis operibus animum curarum nexu solutum, rursus dapibus exhibeant vespertinis. Interea, Dominus, qui magnifica fecit ex nihilo, et a nobis haec parva verborum proferri libamina dispensavit, det vobis intellectum suae veritatis; ut ex visi
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista: cum et ipsa scđm̃ suam
qualitatem hẏmnos potentie con¬
ditoris emittit. Et uidit ds̃. quia
bonum ẽ firmamentum. Non oco¬
lorum ꝓbatione dixit bonum. Neq
.ii. corꝑeam delectationem p̃stant
nobis quȩ constituunt᷑ a dõ. nec
ea illoꝵ ꝑcipienda uoluptas ẽ. q̃
uidentur iocunda mortalib. sed
bonum dixit opus quod artis
sue ratione pensatur. et ad finẽ
future commoditatis intendit:
Merito ergo quod ẽ inratione gigantiũ
manifestum eẽ ꝓposuit. illa quȩ sub¬
inde ꝑ partes effecta sunt opifico suo
Nam manus & oculus. cȩteraq menbͣ
simulachri enei sparsim ꝓiecta: nul¬
li uidentur bona. Cum autem in
suum ordinem composita redigan¬
tur. speciemq congruȩ formatioĩs
acceꝑint: aquolibet imperito faci¬
le discernunt᷑. At uͦ elementorũ
creator & ante singłorum compo¬
sitionem nouerat cuiusq operis
bonum: singłaq collaudans.
cogitationem sue mentis ad fu¬

Expanded text:
Psalmista: cum et ipsa secundum suam Psalmista: cum et ipsa secundum suam qualitatem hymnos potentiae Conditoris emittit. 10. Et vidit Deus quia bonum est firmamentum. Non oculorum probatione dixit bonum. Neque enim corpoream delectationem praestant nobis quae constituuntur a Deo, nec ea illorum percipienda voluptas est quae videntur jocunda mortalibus; sed bonum dixit opus quod artis suae ratione pensatur, et ad finem futurae commoditatis intendit. Merito ergo quidem in rationem gignentium manifestam esse proposuit; illa quae subinde per partes effecta sunt, opifico suaNam manus et oculus, caeteraque membra simulacri aenei sparsim projecta nulli videntur esse bona; cum autem in suum ordinem composita redigantur, speciemque congruae formationis acceperint, a quolibet imperito facile discernuntur. At vero elementorum Creator, et ante singulorum compositionem, noverat cujusque operis bonum: singulaque collaudans, cogitationem suae mentis ad fu
Abbreviated transcription (Latin):
ec firmamentum sensibile animal
putandum ÷ ẽẽ: quia enunciat fa¬
cturam manuum suarum. Quod
& si dixerit qͥspiam celos quidẽ¬
non contemplabiles ẽẽ iurtutes.
firmamentum aũ factricem dei
potentiam: sermonem qͥdem huiꝰ
cemodi q̃muis sit commentitiꝰ tam̃
non asꝑnanter admittimꝰ s uerũ
hunc ẽẽ nullatenus patiemur. Nam
nec ros. aut bruma. uel frigus. aut
estus qm̃ laudare om̃ium creatorẽ
ubentur adaniele. sensibiles esse
uel insensibiles intelligendȩ natu¬
re sunt: s consideratio eoꝵ pruden¬
ter assensum habentib contem¬
plata. glorificationem ꝑficit creato¬
ris. Non solum. i aqua que suꝑ
cȩlos tanq̃m cȩteris honore p̃cellenꝰ
propt̃ insitam smet uenustatem.
laudem dependit dõ: s idem facẽ
etiam que interra sunt inuitantur.
id÷ dracones & omnes abyssi. Ita
nec abyssus quam inpeiorẽ partẽ
conantur abicere fabricatores allego¬
riarum. refutabilis estimatur a

Expanded text:
nec firmamentum sensibile animal esse nec firmamentum sensibile animal esse putandum est, quia enuntiat facturam manuum suarum. Quod etsi dixerit quispiam, coelos quidem contemplabiles esse virtutes, firmamentum autem factricem Dei potentiam, sermonem quidem nos usmodi, quamvis sit commentitius, tamen non aspernanter admittimus, sed verum hunc esse nullatenus patiemur. Nam nec ros, aut bruma, vel frigus, aut aestus, quoniam laudare omnium creatorem jubentur, ut ait Daniel , sensibilis esse vel invisibilis intelligenda natura sunt; sed consideratio eorum prudenter a sensum habentibus contemplata, glorificationem perficit Creatoris. Non solum enim aqua quae super coelos est, tanquam caeteris honore praecellens propter insitam sibimet venustatem, laudem dependit Domino; sed idem facere etiam quae in terra sunt invitantur, id est, dracones, et omnes abyssi . Ita nec abyssus, quam in pejorem partem conantur abjicere fabricatores allegoriarum, refutabilis aestimatur a
Abbreviated transcription (Latin):
rgnores: in humilioribꝰ aũ diuersoriis
itpote crassiorib et cȩnosis noxias con¬
stisse. Propterea dicunt eas aquas q̃
suꝑ celos sunt laudare dñm. id÷ opti¬
mas uirtutes: quȩ digne sunt obsue
meritum puritatis decentib celebra¬
re laudib conditorem. Fas uero q̃
continent᷑ inferiꝰ. sp̃c eẽ prauitatis
iffirmant. exaltitudine naturali
iꝑfundum maliciȩ deuolutos. qͦs
ut turbidos ac desidiosos. et uicioꝵ
tumultib fluctuantes mare ꝓpter
uarietatem sui ꝓpositi quod imu¬
tatur assidue nuncupatos. S nos
huiuscemodi sermones ut somnioꝵ
coniecturas. et aniles fabulas omit¬
tentes. aquam intelligamus. aquã eẽ
ueram: separationemq firmamenti
ita ut scͥptura tradit accipiamus.
Et si q̃n laudem cominum omniũ
dõ aque dicantur offerre. non ob
hoc estimande sunt rationabiles ẽẽ
naturȩ. Neq .ii. quia cȩli narrant
głam di: modis om̃ib animati s̃.

Expanded text:
digniores, in humilioribus autem diversoriis digniores, in humilioribus autem diversoriis ut pote crassioribus et coenosis, noxias constitisse. Propterea dicunt eas aquas quae super coelos sunt, laudare Dominum, id est, optimas virtutes quae dignae sunt, ob suae meritum puritatis, decentibus celebrare laudibus Conditorem. Eas vero quae continentur inferius, spiritus esse pravitatis affirmant ex altitudine naturali in profundum malitiae devolutos, quos ut turbidos, ac seditiosos, et vitiorum tumultibus fluctuantes, mare propter varietatem sui propositi, quod mutatur assidue, nuncupatos. Sed nos hujusmodi sermones, ut somniorum conjecturas et aniles fabulas omittentes, aquam intelligamus, aquam esse veram, separationemque firmamenti, ita ut Scriptura tradit, accipiamus. Et si quando laudem communi omnium Domino aquae dicantur offerre, non ob hoc aestimandae sunt rationabilis esse naturae. Neque enim quia coeli enarrant gloriam Dei , modis omnibus animati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
soliti sunt afferre: nos aũ nudam
fallendi ꝓferimꝰ ueritatẽ. S quid
opus ÷ nobis commouere certam̃.
illorum mendatia repellentes: cum
possimus scͥpturas suas sͥmet confe¬
rentes. sine nr̃o labore illorum expe¬
etare conflictum: qui nec eloq̃ntia
defferentes. nec numero pauciores.
nec dignitate deteriores suis adu̾sa¬
riis repugnantes: cum ignẽ om̃ia
torrere penitus ac deuorare confir¬
ment: Rursus de reciduis semini¬
bus que ignis conflagratio dereli¬
quit: causas regenerationis indu¬
tione suffecerit: mundos innume¬
rabiles introducunt. S illi utͥusq
ꝓfessionis ueritate pͥuati. hinc inde
ꝑinopiam subsidia sui erroris ex¬
quirunt. Si qͥdem et de his aqͥs
qͣs firmamenti interiectio separa¬
uit. occasione allegoriarum:⁊ sensꝰ
altioris qͣs dam nobis figuras obi¬
ciunt dicentes. spirituales incor¬
poreasq uirtutes mutabilit̃ in¬
telligi debere ꝓaquis:⁊ sursum
q̃dem suꝑ firmamento remansisle

Expanded text:
soliti sunt afferre; nos autem nudam soliti sunt afferre; nos autem nudam fallendi proferimus veritatem. Sed quid opus est nos commovere certamen, illorum mendacia repellentes, cum possimus scripturas suas sibimet conferentes, sine nostro labore illorum exspectare conflictum? Qui nec eloquentia differentes, nec numero pauciores, nec dignitate deteriores, suis adversariis repugnantes, cum ignem omnia torrere penitus ac devorare confirment, rursus de recidivis seminibus, quae ignis conflagratio derelinquit, causas regenerationis indut. Unde etiam mundos innumerabiles introducunt. 9. Sed illi utriusque professionis veritate privati, hinc inde per inopiam subsidia sui erroris exquirunt. Siquidem et de his aquis quas firmamenti interjectio separavit, occasione allegoriarum et sensus altioris, quasdam nobis figuras objiciunt, dicentes spirituales incorporeasque virtutes, mutabiliter intelligi debere pro aquis, et sursum quidem super firmamentum remansisse
Abbreviated transcription (Latin):
uiam aquas intellige. que suꝑiorẽ
tenere uisse sunt regionem. Con¬
glomeratis .u. uaporibꝰ in altum.⁊
aere uentoꝵ flatib condensato:
exhalationes he que subtilit nubi¬
bus inferunt᷑. ꝑmutuas ascensio¬
nes gutte ꝑficiuntur. suoq pon¬
dere collise. deorsum pellunt᷑. Hec
⁊ imbrium generatio. Cum uero
fuerit despumatus humor flabro¬
rum iuolentia reꝑcussus. q̃ fri¬
gore uehementiꝰ indurescit:con¬
cretis nebulis. nix gelata defert᷑
ad terram. Et omnino scdm eius¬
moderationem licebit tibi om̃iũ
aquarum expect̾are naturam: qͦmͦ
circum aerem qui suꝑ nos est con¬
gregantur: Nullus tamen argu¬
mentationi eoꝵ qui de cȩlo dispu¬
tauit: simplicitatem spiritualiũ
uelit conferre sermonum. Qnͣtũ
enim caste uiuentium mulierũ
pulchritudo meretriciȩ formosita¬
ti p̃ponitur: tantum nr̃ sermo se¬
culari noscitur p̃latus ẽẽ doctnȩ.
Iili . coact̾am uerbis suasionem

Expanded text:
viam, aquas intellige, quae superiorem viam, aquas intellige, quae superiorem tenere jussae sunt regionem. Conglomeratis enim vaporibus in altum, et aere ventorum flatibus condensato, exhalationes hae quae subtiliter nubibus inseruntur, per mutuas accessiones guttae perficiuntur, suoque pondere collisae deorsum pelluntur. Haec est imbrium generatio; cum vero fuerit despumatus humor, flabrorum violentia repercussus, cum frigore vehementius indurescit, concretis nebulis, nix gelata defertur ad terram. Et omnino secundum ejusmodi rationem, licet tibi omnem aquarum exspectare naturam, quomodo circum aerem qui super nos est congregantur. Nullus tamen argumentationi eorum qui de coelo disputant, simplicitatem spiritualium velit conferre sermonum. Quantum enim recte viventium mulierum pulchritudo meretriciae formositati praeponitur, tantum noster sermo saeculari noscitur praelatus esse doctrinae. Illi enim coactam verbis suasionem