comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de se loquit᷑. & annania quod cũ reꝵ
finis aduenerit. tunc ꝓpħaꝵ ueritas
stret᷑. Et hoc animad uertendũ. qd̾ ñ
minacit᷑. ñ truculent̃. s fiducia ueri¬
tatis increpet m̃tientẽ: & differat in
futuruĩ. ut qͥ audiunt. rerũ exitũ p̃s¬
tolent᷑ Et tulit annanias ꝓpħa cate¬
nã uel furcã q̃ hebraice dicit᷑ mutõth.
de collo hieremie ꝓph̃e: & confregit eã:
Et ait annanias ꝓpħa. in conspectu oĩs
populi dicens Nec dicit dñs: Sic con¬
fringam iugum nabugodonosor re¬
gis babilonis post duos annos dierũ
de collo omniũ gentiuĩ Et abiit hie¬
remias in uiãsuam: Duos annos ñ
annaniam. ne scilicet ꝓpħã uideren¬
tur dicere qui ꝓpħa nͣ erat: qͣsi ñ mul¬
ta in scͥpturis scĩs dicant᷑. iuxta opini¬
onẽ illius temporis quo gestare ferun¬
tur. & nͣ iuxta quod rei ueritas conti-¬
neat: Deniq & iosepħ in euanglĩo pa¬

Expanded text:
de se loquitur, et Anania, quod cum rerum de se loquitur, et Anania, quod cum rerum finis advenerit, tunc prophetarum veritas stretur. Et hoc animadvertendum quod non minaciter, non truculenter, sed fiducia veritatis increpet mentientem, et differat in futurum, ut qui audiunt rerum exitum praestolentur. « Et tulit Ananias propheta catenam  vel furcam, quae Hebraice dicitur et confregit eam. et ait Ananias in conspectu omnis populi dicens: haec dicit dominus: sic confringam iugum Nabuchodonosor; regis Babylonis, duobus annis dierum de collo .\',:_ omnium gentium. et abiit Hieremias in uiam suam. \'Duos annos\' non n dixere Ananiam, ne scilicet prophetam uiderentur dicere, qui propheta non erat, quasi non multa in scripturis sanctis dicantur iuxta opinionem illius temporis, quo gesta referuntur. et non iuxta quod rei ueritas continebat; denique et Ioseph in euangelio pa
Abbreviated transcription (Latin):
pseudo ꝓpħe comꝓbare uaticiniũ sub
alioꝵ exemplo absq inuria m̃tientis
asserit ueritatẽ Uerumtam̃ audiuer¬
bum hoc quod ego loquor in auribus
tuis. & in aurib uniuersi populi:
ꝓpħe qui fuerunt ante me & te. ab
initio. & ꝓphãuerunt suꝑ tras mul¬
tas. & suꝑ regna magna de pͣlio et
de afflictione. & de fame. ꝓpħa qui
uaticinatꝰ ẽ pacem cum uenerit uer¬
bum eius sciet᷑ ꝓph̾a quẽ miserit do¬
minꝰ in ueritate Poterat hieremias
annaniȩ dicere falsum loqueris.
decipis populum ñ esꝓpħa. s pseu¬
do ꝓpħa Quod si dixisset: poterat &
pseudo ꝓpħa in hieremiã eadem retor¬
quere Ergo ñ facit iniuriã: & qͣsi ad
ꝓpħam loquitur: Non solum inqͥt
ego sũꝓpha. & tu. s fuerunt ante me
& te multi alii: quoꝵ fuit isaias. osee.
contͣ t̾ras multas. & regna ñ parua.s
magna. bellum illis. & aduersa. & re¬
rũ omniũ penuriã nuntiantes Et

Expanded text:
pseudoprophetae conprobare uaticinium, sub pseudoprophetae conprobare uaticinium, sub aliorum exemplo absque iniuria mentientis adicit ueritatem: Uerumtamen audi uerbum htuis, et in auribus universi populi. Prophetae qui fuerunt ante me et ante te ab initio, et prophetaverunt super terras multas, et super regna magna, de praelio, et de afflictione, et de fame. Propheta, qui uaticinatus est pa ce m, cum uenerit uerbum eius, scietur propheta, quem miserit dominus in ueritate. Poterat Hieremias Ananiae dicere: \'falsum loqueris, decipis populum, non es propheta. sed pseudopropheta\'. quod si dpseudopropheta in Jeremiam eadem retorquere. Ergo non facit injuriam, et quasi ad prophetam loquitur. Non solum, inquit, ego sum propheta, et tu, sed fuere ante meIsaias, Osse, contra terras multas, et regna non parva, sed magna, bellum illis, et adversa, et rerum omnium penuriam nuntiantes, et
Abbreviated transcription (Latin):
debat᷑. ñ solum uasa s & rege̾ iechoni¬
am reducendum eẽ hierłm. & iugũ
regis babilonis conterendũ. hoc est
destruendũ eius imꝑiũ. & hoc necdũ
completo. futurũ biennio: ut gaudii
magnitudinẽ. uicinũ tempus reꝓ¬
missionis augeret Et dix̃ hieremiaᷤ.
ꝓpħa ad annaniam ꝓpħam inocłis
sacerdotum. &. in ocłis omnis populi
qui stabant in domo dnĩ: & ait hiere¬
remias ꝓpha, Amen: Sic faciat dñs
Suscitet dñs uerba tua que ꝓpħasti
ut referantur uasa de domo dñi. et
omĩs tnͣsmigratio babilonis ad locũ
uob̾ & cupit ꝓ rerum ꝓsꝑitate magis
illũ quã se uera dicere. Unde & alius
uere ꝓpha testatur dicens Utinã ñ
essem uir habens spm̃. & m̃datium
pocius loquerer Etontͣrio ionas con¬
tristatur qͣre m̃tit᷑ sit: & arguit᷑ ad nõ
utilius ꝓpħȩ eẽ m̃datiũ quã tante ru¬
inam multitudinis Ac ne uideret᷑

Expanded text:
debatur — non solum uasa, sed et regem Iechonidebatur — non solum uasa, sed et regem Iechoniam reducendum esse Hierusalem et iugum regis Babylonii conterendum, hoc est destruendum eius imperium. et hoc necdum conpleto futurum biennio, ut gaudii magnitudinem uicinum tempus repromissionis augeret. Et dixit Hieremias propheta ad Ananiam prophetam in oculis sacerdotum et in oculis omnis populi, qui stabat in domo domini, et ait Hieremias propheta: amen, sic faciat dominus; suscitet dominus uerba tua, quae prophetasti, ut referantur uasa de domo dom ini et omnis transmigratio Babylonis ad locum uobis —, et cupit pro rerum prosperitate magis illum quam se uera dicere. unde et alius propheta testatur dicens: utinam non essem uir habens spiritum et mendacium potius loquerer! e contrario Ionas contristatur, quare mentitus sit, et arguitur a domino utilius prophetae esse mendacium quam tantae ruinam multitudinis. ac ne uideretur
Abbreviated transcription (Latin):
uaticinante in babilone ad eos qui
cum iheconia fuerant tnͣsmigͣti. Ha¬
bet q fiduciam annanias in tẽplo dnĩ
pollicetur. & libenter audiunt᷑ m̃da¬
tia: p̃sertim quȩ leta ꝓmittunt. hie¬
remias dixerat eciam cetera uasa uł
templi uel domꝰ regre & uniu̾si popłi
que nabugodonosor dimiserat. tnͣs¬
ferenda in babilonẽ: hic autẽ econt᷑¬
rio &̃ ea que tnͣslata fuerant referen¬
da ꝓmittit Que tulit nabugodono¬
sor rex babilonis de locoisto. & tnstu¬
lit ea in babilonem: Et iechoniam
filium ioachim regẽ uidȩ & omnem
tnͣsmigationẽ ude qui ingressi sunt
babilonẽ ego conuertã in locũ istum
ait dñs Conteram enim iugũ regis
babilonis Pro quib .lxx. tnͣstulert̃
iechoniam & tnͣsmigationẽ uidȩ qͥa
conteram iugum regis babilonis: bre¬
uit᷑ hebraice ueritatis sensũ magis
quã uerba ponenentes Pollicet᷑ autẽ
annanias ꝓphetes ut tunc populoui¬

Expanded text:
uaticinante in Babylone ad eos, qui uaticinante in Babylone ad eos, qui cum Iechonia fuerant transmigrati — habetque fiduciam in templo domini lpollicetur et libenter audiuntur mendacia, praesertim quae laeta promittunt. Hieremias dixerat etiam cetera uasa uel templi uel domus regiae et uniuersi populi, quae Nabuchodonosor dimiserat, transferenda Babylonem; hic autem e contrario etiam ea, quae translata fuerant, referenda promittit. Quae tulit Nabuchodonosor. rex Babylonis, de loco isto et transtulit ea. in Babylonem. Iechoniam ia m, filium Ioiacim, regem Iudae, et omnem transmigrationem Iudae, qui ingressi sunt Babylonem, ego conteram in locum istum, ait dominus; conteram enim iugum regis Babylonis is. Pro quibus LXX transtulerunt: Iechoniam et transmigrationem Iudae, quia conteram iugum regis Babylonis breuiter Hebraicae ueritatis sensum magis quam uerba ponentes. pollicetur autem Ananias \'prophetes\' — ut tunc populo ui
Abbreviated transcription (Latin):
monstrent. & tunc ueritate uaticiniũ
comꝑbabitur Colũpnas autẽ & ma¬
re & bases & reliqua uasoꝵ in malachĩ.
& in extremo huius ꝓphe uolumine
legimus: & enumerantur que uasa
tnͣslata sint in babilonẽ quando cap¬
tus ẽ sedechias. & incensa ciuitas. tẽplũ¬
q subuersum Et factum ẽ in anno
illo in pͥncipio regni sedechiȩ regis u¬
dȩ in anno quarto in mͣsequinto. dixͣ
ad me annanias filius azur ꝓph̾a. de
gabaonindomodnĩ coram sacerdotib
& omni populo dicens Hec dicit dñs
exercituũ deus isrł Contͥui iugũ re¬
gis babilonis: adhuc duo anni dieꝵ
& ego referri faciam ad locum iftum
omnia uasadnĩ: Quos hebraicum
ꝓpħas. hoc ẽ nebeum̃. septuaginta.
ꝑseudo ꝓphas int̃p̃tati sunt: ut ma¬
nifestiorẽ facerent intelligentiam:
Deniq & in p̃senti loco ꝓpħa dicitur
autẽ sermo dnĩ suꝑ regem sedechiã
in quarto anno regni eius. & in m̃se
quinto. necdum ꝓpħa hiezechiele

Expanded text:
monstrent: et tunc veritate vaticinium monstrent: et tunc veritate vaticinium comprobabitur. Columnas autem, et mare, et bases, et reliqua vasorum, in Malachim et in extremo hujus prophetae volumine legimus . Et enumerantur vasa quae translata sint in Babylonem, quando captus est Sedecias, et incensa civitas, templumque subversum. Et factum est in anno illo, in principio regni Sedeciae regis Juda, in anno quarto, in mense quinto, dixit ad me Ananias filius Azur, propheta de Gabaon in domo Domini, coram sacerdotibus et omni populo, dicens: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Contrivi jugum regis Babylonis, adhuc duo anni dierum, et ego refomnia vasa domus Domini. » Quos Hebraicum prophetas, hoc est, , Septuaginta pseudoprophetas interpretati sunt, ut manifestiorem facerent intelligentiam. Denique et in praesenti loco propheta dicitur, autem sermo domini sub rege Sedecia, in quarto anno regni eius et in mense quinto — necdum propheta Hiexechiel
Abbreviated transcription (Latin):
iugo regis babilonis. & seruite ei. et
poplõ eius & uiuetis: Quare moriemi¬
ni tu & populus tuus gladio. fame. et
peste. sicut locutꝰ ẽ dñs ad gentem que
seruire noluerit regibabilonis: Noli¬
te audire uerba ꝓpħarũ dicentiũ uo¬

Expanded text:
jugo regis Babylonis, et servite ei, et jugo regis Babylonis, et servite ei, et populo ejus, et vivetis. Quare moriemini tu, populus tuus, gladio, fame, et peste, sicut locutus est Dominus ad gentem, quae servire noluerit regi Babylonis? Nolite audire verba prophetarum dicentium vo
Abbreviated transcription (Latin):
Dicitq supplicari eos qui dei p̃cep¬
ta contẽpserint. humanis corporib
pͣgͣuari. futuros demonas & inmun¬
dos spc̃. & sedem pͥstinã nequaquam
recepturos: Nos autẽ simpliciter ex
mulent se diuino spũ uentura pͣdi¬
cere & diuinos de quibꝰ & uulgare
ꝓuerbiũ ẽ. aiunt diuinare sapien¬
tes & sõmiatores qui imitant᷑ ioseph
& danihel. & augures qui uolatu
auiũ & oscinũ uocib faciendũ quid
uel ñ faciendũ denuntiant: & ma-¬
leficosquos uel ueneficos possumus
appellare. uel demonũ phantasma¬
tib seruientes qui hebraice dicunt᷑
chassane: Omnes isti decipiunt inqͥt
uos atq supplantant. ne seruiatis re-¬
gibabilonis: Multo enim melius est
seruitutẽ sponte suscipere. & amicũ
habere cui seruias: & genitalem tͣram
colere. quã ui & necessitate seruire
captiuum: Et ad sedechiam regẽ iuda
locutus sum: secundũ omnia uerba
hec. dicens: Subicite colla ur̃ã sub

Expanded text:
Dicitque se suspicari eos, qui Dei praecepDicitque se suspicari eos, qui Dei praecepta contempserint, humanis corporibus praegravari, futuros daemones et immundos spiritus, et sedem pristinam nequaquam recepturos. Nos autem simpliciter expmulent se divino spiritu ventura praedicere, et divinos, de quibus et vulgare proverbium est: Aiunt divinare sapientes, et somniatores, qui imitantur Joseph et Daniel, et augures, qui volatu avium et oscinum vocibus faciendum quid vel non faciendum denuntiant, et maleficos, quos vel veneficos possumus appellare uel daemonum fasmatibus seruientes, qui Hebraice dicuntur ‛chassane’. omnes isti decipiunt\', inquit, cuos atque supplantant, ne seruiatis regi Babylonis’. multo enim melius est seruitutem sponte suscipere et amicum habere, cui seruias, et genitalem terram coiere quam ui et necessitate seruire captiuos. Et ad Sedeciam, regem Ilocutus sum secundum omnia verba haec, dicens: Subjicite colla vestra sub
Abbreviated transcription (Latin):
endũ monet: ñ solum ꝓpt̃ iram: sed &
ꝓpt̃̾ concientiam: ne condẽpnem᷑ ab eiˢ.
Uos ergo nolite audire ꝓpħas ur̃os. &
diuinos & sõniatores. & augures. & ma¬
leficos. qui dicunt uob̃ ñ seruietis re-¬
gi babilonis: quia m̃daciũ ꝓpħant uo¬
bis. ut longe faciant uos de t̾ra urã. &
eiciant uos & ꝑeatis. Gens autẽ qͣ sub¬
iecerit ceruicẽ suã sub iuge regis ba¬
bilonis & seruierit ei. dimittã eã in tͣra
suadicit dñs: & colet eam & habitabit
m ea Delirat & in hoc loco allegoricuᷤ¬
int̾pres. & hortatur in celesti positos
hierusalem. ne audiant ꝓpħalsuos
atq diuinos sompniatores & augu¬
res. & maleficos. sea ut pociui scrui¬
ant nabugodonosor & corpus humi¬
litatis assumant. infaciam uagitꝰ
& incunabula paruulorum: Si emͣ
hoc fecerint expleto famulatu & con-¬
dicione mortalitatis humanȩ. reuer¬
suroseos ad tͣram suã & habitaturos
in ea & oꝑaturos que pͥus oꝑatisunt:

Expanded text:
endum monet non solum propter iram, sed et endum monet non solum propter iram, sed et propter conscientiam, ne condemnemur ab eis. Uos ergo nolite audire prophetas uestros et diuinos et somniatores et augures et maleficos, qui dicunt uobis: non seruietis regi Babylonis, quia mendacium prophetant uobis, ut longe faciant uos de terra uestra et eiciant uos et pereatis. gens autem, quae subiecerit ceruicem suam sub iugo regis Babylonis et ser uierit ei, dimittam eam in terra sua, dicit dominus, et colet eam et habitabit in ea. Delirat et iu hoc loco allegoricuinterpres, et hortatur in coelesti positos Hierusalem, ne audiant prophetas suos, atque divinos, somniatores, et augures, et maleficos: sed ut potius serviant Nabuchodonosor, et corpus humilitatis assumant, infantium vagitus, et incunabula parvulorum. Si enim hoc fecerint expleto famulatu et conditione mortalitatis humanae, reversuros eos ad terram suam, et habitaturos in ea, et operaturos, quae prius operati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
chum ñ legatur. seruient ei gentes mul¬
te & reges magni. s subicient eũ serui¬
tuti gentes multe & roges magniut ipse
quoq seruiat medis & ꝑsis: cui mul¬
te gentes ante seruierant: Hoc quod
ex hebraico posuimꝰ. dedi ei ut seruiani
illi. & seruient ei om̃s gentes. & filio eiꝰ
& filio filũ eius. donec ueniat tẽpus
t̃re enis. & ipsius. & seruituti eñ subi¬
cient gentes multe & reges magni. in
septuaginta ut iam diximus ediciõe
legitur Gens autẽ & regnũ quod ñ ser¬
uierit regi nabugodonosor babilonis
& quicũq ñ curuauerit collũ suũ sub
iugo regis babilonis. in gladio & fame
& peste uisitabo suꝑ gentẽ illã ait dñs.
donec consumã eos in manu eius: Non
solumdñs peccatͥces gentes subicit na¬
loquitur. quos tͣlidi sathane ut discan
ñ blasfemare. & in alio loco. tͣdidi huiꝰ¬
cemodi sathane in int̾itũ camis. ut spc̃
saluus fiat: Potestatibus quoq obedi-¬

Expanded text:
chum non legatur: seruient ei gentes mulchum non legatur: seruient ei gentes multae et regesmagni, sed: subicienteun; seruituti gentes multae et reges magni, ut ipse quoque seruiat Medis et Persis, cui omnes gentes ante seruierant. hoc, quod exHebraico posuimus: dedi ei, ut seruiant illi, et seruient ei omnes gentes et filio eius et filio filii eius. donec ueniat tempus terrae eius et ipsius et seruituti eum subiciant gentes multae e t reges magni, in LXX, ut iam diximus, editione non legitur.,:.., Gens autem et regnum, quod non seruierit Nabuchodonosor, regi Babylonis, et quicumque non curuauerit collum suum sub iugo regis Babylonis, in gladio et fame et peste uisitabo super gentem illam, ait dominus, donec consumam eos in manu eius. Non solum dominus peccatrices gentes subicit Naae, ut discant non blasphemare; et in alio loco: tradidi huiuscemodi satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus fiat. potestatibus quoque oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
& sui eum ñ receperunt: Recte itaq con¬
ditor creaturam suam tradit cui uolue¬
rit: Deniq & diabolus in cuius typum
pͣcessit nabugodonosor confitetur Hec
omnia mͥ tͣdita sunt: Quod autẽ intulit
insuꝑ & bestias agri dedi ei: ut seruiant
illi: uel simpliciter omne genus anima¬
lium intelligere debemus. cum homine
enim & ea tͣduntur que ei subdita sunt:
aut certe bestias feras gentes accipiam¬
mus. quod etiam ille seruiant. qͥ prius
seruire ñ nouerant: filium autẽ eius
& filium filii uxta hebraicũ balthasar.
uocat. & eiuilm erodach de quibꝰ scͥbit da¬
niel Donec ueniat dempus tͣrȩ euis&
ipsius Pulchre ne ꝑpetuũ nabugodo¬
nosor putaretur imꝑium. & ipsũ dic̃
a medis ꝑsisq capiendũ: Hocẽ enim qd̾
significat donec ueniat tempus t̾re eiꝰ
& ipsius Sed nec hoc habetur in .lxx.Et
seruient ei gentes multe & reges mag¬
debetur imꝑio. Quãquã iuxta simma¬

Expanded text:
etsui eum non receperunt. recte itaque conetsui eum non receperunt. recte itaque conditor creaturam suam tradit, cui uoluerit. denique et diabolus, in cuius typum praecessit Nabuchodonosor, confitetur: haec omnia mihi tradita sunt. quod autem intulit: insuper et bestias agri dedi ei, ut seruiant illi, uel simpliciter omne genus animantium intellegere debemus — cum homine enim et ea traduntur, quae ei subdita sunt — aut certe ‛bestias’ feras gentes accipiamus, quod etiam illae seruiant. quae prius seruire non nouerant. ‛filium’ autem eius et ‛filium filii’ — iuxta Hebraicum — Baltasar uocat et Euilmarodach, de quibus scribit Danihel. Donec ueniat tempus terrae eius et ipsius. Pulchre, ne perpetuum Nabuchodonosor putaretur imperium, et ipsum dicit a Medis Persisque capiendum: hoc est enim quod significat: donec ueniat tempus terrae eius et ipsius. sed nec hoc habetur in LXX. Et seruient ei gentes multae et reges magdebetur imperio —, quamquam iuxta Symma
Abbreviated transcription (Latin):
cui reuelatũẽs Scribit ioħs euange¬
lista: Omnia ꝑ ipsum facta sunt: & si¬
ne ipso factum ẽ nichil Dauid quoq in
suo carmine loquitur Uerbo dni celi
firmati sunt. & spũ oris eius omnis uirtꝰ
eorum: Quod autẽ ait. dedi eam ei qui
placuit in ocuł meis: hoc significat qd̃
omiã humano generi ꝑ dei grãm sint
tributa: Ego inquit feci tͣram & homi¬
nẽ & ium̃ta: Ordo contͣrius: In genesi
enim pͥma fiunt animantia. & extremꝰ
homo: s hic pͥus hominẽ nominat et
postea que subiecta sunt homini: Et nunc
itaq ego dediomnes tͣras istas in manuna¬
bugodonosor regis babilonis serui mei in¬
suꝑ & bestias agri dedi ei ut seruiant illi:
& seruient eiomnes gentes & filio eius et
filio filii eius Cuius infelicitatis ẽ israhel
quando comꝑatione euis. nabugodono¬
sor seruus dei appellatur: Scriptum ẽ
in eugłio Mundus ꝑ ipsum factus ẽ:&
munduseum ñ cognouit In ꝓpͥa uenit

Expanded text:
cui reuelatum est? scribit et Iohannes euangecui reuelatum est? scribit et Iohannes euangelista: omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. Dauid quoque in suo carmine loquitur: uerbo domini caeli firmati sunt et spi- ritu oris eius omnis uirtus eorum. quod autem ait: dedi eam ei, qui placuit in oculis meis, hoc significat, quod omnia humano generi per dei gratiam sint tributa. ego, inquit, feci terram et hominem et iumenta. ordo contrarius; in Genesi enim primitus fiunt animantia et extremus homo, sed hic prius hominem nominat et postea, quae subiecta sunt homini. Nunc itaque ego dedi omnes terras istas in manu Nabuchodonosor, regis Babylonis, serui mei: insuper et bestias agri dedi ei, ut seruiant illi. et seruient ei omnes gentes et filio eius et filio filii eius. Cuius infelicitatis est Israhel, quando conparatione eius Nabuchodonosor ‛seruus dei’ appellatur! scriptum est in euangelio: mundus per ipsum factus est et mundus eum non cognouit; in propria uenit
Abbreviated transcription (Latin):
unc locum allegoricus semꝑ
intͣpes. & hystoriȩ fugiens uerita¬
tem int̾p̃tatur de celesti hierusalem
quod debeant habitatores eius spon¬
te assumere corpora & descendere in
babilonem. id ẽ confusionẽ mundi
istius qui in maligno positus ẽ. & ser¬
iuire regibabilonio. haut dubiũ qͥn
diabolo quod si hoc facere noluerint
nequaquã eos gͣuia corpora portatu¬
ros. s ꝑituros gladio. & famȩ. & peste.
& nequaꝗͣ homines futuros. s demo¬
nes Hoc ille dixerit: ne defensores eiꝰ
nobiscalũpniã faciant: Ceterũ nos
simplicem & ueram seqͣmͣ historiam
ne quibꝰdam nubib atq p̃stigiis inuol¬
uamur: Ego feciterram & hominẽ et
ium̃ta que sunt suꝑ faciem terrȩ. in
fortitudine mea magna & in brachio
meo extento: & dedieam ei qui placu¬
hec scriptura loquat᷑. quomodo nos
homines loqui possumꝰ & intelligere
tamen fortitudo dei & brachium eius
ille ẽ de quo & apłs loquitur. xp̃c dei¬
credidit auditui nr̃o: & brachiũ dñi

Expanded text:
unc locum allegoricus semper interpres et historiae fugiens ueritatem interpretatur de caelesti Hierusalem, quod debeant habitatores eius sponte assumere corpora et descendere in ‛Babylonem’, id est \'confusionem\' mundi istius, qui in maligno positus est, et seruire regi Babylonio, hau dubium quin diabolo. quodsi  hoc facere noluerint, nequaquam eos grauia corpora portaturos. sed perituros gladio et fame et peste et nequaquam homines futuros, sed daemones. hoc ille dixerit, ne defensores eius nobis calumniam faciant. ceterum nos simplicem et ueram sequamur historiam, ne quibusdam nubibus atque praestigiis inuoluamur. Ego feci terram et hominem et iumenta, quae sunt super faciem terrae, in fortitudine meamagna et in bracchio meo extento et dedi eam ei, qui placuhaec scriptura loquatur. quomodo nos homines loqui possumus et intellegere, tamen \'fortitudo\' dei et \'bracchium\' eius ille est. de quo et apostolus loquitur: \'Chcredidit auditui nostro et bracchium domini
Abbreviated transcription (Latin):
tuus gladio. fame. & peste. sicut locu-¬
tus ẽ dñs ad gentẽ que seruire nolu¬
erit regibabilonis. nolite audire uer¬
ba ꝓpħarum dicentium uobis. in .lxx.
nͣ habetur: Et idcirco ammoneo. ut
prudens lector intelligat quantũ
desit ꝑ singula gͣcis codicib & lati¬
nis: Et ad sacerdotes & ad populũ istũ

Expanded text:
locutus est dominus ad gentem, quae seruire noluerit regi Babylonis? nolite audire uerba prophetarum dicentium uobis, in LXX non habetur: et idcirco ammoneo, ut prudens lector intellegat, quantum desit per singula Graecis codicibus et Latinis. Et ad sacerdotes et ad populum
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ reuertentur de babilone nunc
habetur. & illud quod sequit᷑. nolite
audire eos. s seruite regi babilonisut
uiuatis Quare datur hec ciuitas in
solitudinẽ: Post gentes autẽ & regẽ
sacerdotib loquitur & populo: qͥ iam
ꝓpħis supͣ int̾itum nunciauerat diceis
Ut eiciam uos & ꝑeatis. tam uos quã
ꝓpħe qui uaticinantur uob loquit᷑
autẽ eadem que locutꝰ fuerat regi et
gentib ne audiant uerba ꝓpħarum
suoꝵ & dicant uasa tẽpli d̃ni reportan¬
da. iam nunc que cum iechonia pͥnci-¬
pibusq & matre eius fuerant asporta-¬
ta: monetq ut deseruiant regibabi¬
lonis & uiuant. & ciuitas sponte sub¬
iecta nequaquã tͣdatur incendio: Et
in hoc ẽ clem̃tia dnĩ leuiori eos penȩ
tͣdere: ne sustineant gͣuiorem. Et si
ꝓpħe sunt et ẽ uerbum dnĩ in eis oc¬
currant: Quodq sequitur. & subdi¬
turi sumus usq ad finem huius capi¬
tuli: in .lxx. ñ habetur: Domino exer¬
cituũ ut ñ ueniant uasa que derelic¬

Expanded text:
ni reuertentur de Babylone nunc habetur et illud, quod sequitur: — nolite audire eos, sed seruite regi Babylonis, ut uiuatis! quare datur haec ciuitas in solitudine? Post gentes autem et regem sacerdotibus loquitur et populo, quia iam prophetis supra interitum nuntiauerat dicens: ut eiciam uos et pereatis tam uos quam prophetae, qui uaticinantur uobis. loquitur autem eadem, quae locutus fuerat regi et gentibus, ne audiant uerba prophetarum suorum et dicant uasa templo domini reportanda iam nunc, quae cum Iechonia principibusque et matre eius fuerant asportata, monetque, ut deseruiant regi Babylonis et uiuant et ciuitas sponte subiecta nequaquam tradatur incendio. et in hoc clementia domini leniori poenae tradere, ne sustineant grauiorem. Et si prophetae sunt et est uerbum domini in eis, occurrant — quodque sequitur et subdituri sumus usque ad finem huius capituli, in LXX non habetur — domino exercituum, ut non ueniant uasa, quae derelic
Abbreviated transcription (Latin):
turis eruditissimus fuit. Ꝙ nod quicłe¬
&e mulia eits sparsim ostendunt opus¬
cula: sed p̃cipue liber. quẽ composint de
uacca rusa in deuteronomio. & delicho
ucius felix romȩ insignis. Uiii¬
causidicꝰ. scripsit altercationis dia¬
logum xp̃iani et ȩchnici disputantis. qͥ¬
ocĩauus inscribit: d et alius stib noĩe
eius fertur de fato. uel contra mathemati¬
cos: Qui cum sit &e ipse diserti bominis. ñ
mͥ uidetur cum suꝑioris libri stilo conue¬
nire. Meminit huiꝰ mucii. & lactantius

Expanded text:
turis eruditissimus fuit. Quod quimulta ejus sparsim ostendunt opuscula, sed praecipue liber, quem composuit de Vacca rufa in Deututius Felix, Romae insignis causidicus, scripsit altercationis Dialogum, Christiani et Octavius inscribitur. Sed et alius sub nomine ejus fertur de Fato, vel contra mathematicos, qui cum sit et ipse diserti hominis, non mihi videtur cum superioris libri stylo convenire. Meminit hujus Minucii et Lactantius
Abbreviated transcription (Latin):
inapłm cõmentarios composuit.xluii.
sam questionẽ in signi uolumine
uentilauit: unde malũ & quod materia
Aex ameron pulcherrimos tractatiꝰ edidit.
Appion sub seuero pͥncipe. similit̾. el ix
in exameron tractatus fecit.
Sextus sub imꝑatore seuero librumde
resurrectione scripsit.
¶ rabianus sub codem pͥncipe edidit
queoam opuscula. ad xp̃ianũ dogina ꝑ¬
apud danielem ebdomadib plenissimȩ
disputauit. & chronographian suꝑiorũ
temporũ usq ad decimũ seueri ꝑtinaciᷤ¬
ꝑdurit annũ. in qua erroris arguitur.
quod ad tientum antxp̃i circa sua tẽpo

Expanded text:
m commentarios composuit . CAP. sam quaestionem insigni volumine ventilavit: Unde malum, et quod materia Hexaemeron pulcherrimos tractatus edidit . Apio sub Severo principe similiter in Hexameron tractatus fecit. Sixtus sub imperatore Severo librum de Resurrectione scripsit. Arabianus sub eodem principe edidit quaedam opuscula ad Christianum dogma apud Danielem hebdomadibus plenissime disputavit, et chronographiam superiorum temporum usque ad decimum Severi produxit annum. In qua erroris arguitur, quod adventum Antichristi circa sua tempo
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt gͦ significat. qđ sacerdotes ma¬
ne ĩmolent bostias. & aduesꝑum diuidãt
ea quȩ sibi apopło & exlege collata sunt.
lupũ sanguinariũ. lupũ uoracẽ suꝑ al¬
taris intp̃tatione ponentes. & spoliorũ
diuisionẽ suꝑ sacerdotib qui seruiente ᷤᷤ

Expanded text:
inquiunt, ergo significat quod sacerdotes mane immolent hostias, et ad vesperam dividant ea quae sibi a populo ex lege collata sunt: lupum sanguinarium, lupum voracem super altaris interpretationem ponentes, et spoliorum divisionem super sace
Abbreviated transcription (Latin):
inter suos idẽ donatianos siue montenseͤ.
scripsit librũ de naturis rerũ exordia¬
lium. in quo ostendit unũ ẽẽ pͥncipium
nec quiequã coeuũ dõ. nec mali condito¬
rem dm̃. s ita bonoꝵ omniũ creatorem.
ut materia quȩ ad malũ u̾sa ẽ. post in¬
uentã maliciã. adeo fit facta. nec quicꝗͣ
materialiũ absq dõ credatur condicum.
aut fuisse aliũ rerum creatorẽ p̃der dm̃.
qui prescientia sua cum p̃uideret inui

Expanded text:
inter suos, id est, Donatianos sive Montenses, scripsit librum de Naturis rerum exordialium, in quo ostendit unum esse principium, nec quidquam coaevum Deo; nec mali conditorem Deum, sed ita bonorum omnium creatorem, ut materia quae ad malum versa est post inventam malitiam, a Deo sit facta, nec quidquam materialium absque Deo credatur conditum, aut fuisse alium rerum creatorem praeter Deum, qui praescientia sua cum praevideret
Abbreviated transcription (Latin):
et libellos quos greca appellatione p̃¬
cõpugnantia animi. de origine pecca¬
torum. fẽcit et in laude martyrum
librũ unũ. et ymnoꝵ alterũ. & spe¬
ciali tamen intentione adu̾sum sy m¬
machũ idolatriã defendentẽ. ex quoꝵ
lectione agnoseitur palatinus miles

Expanded text:
et libellos, quos Graece praecompugnantia animi, De origine peccatorum. Fecit et in laudem martyrum librum unum, et hymnorum alterum: speciali tamen intentione adversus Symmachum idololatriam defendentem: ex quorum lectione agnoscitur Palatinus miles
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt terciã. degestis sinodi. quartã ad
eundem fabium ualde ꝓlixã & nouati¬
anȩ hereseos causas & a nathema conti
um coronato successit luciꝰ.lxuii.
Wypͥanus affer. pͥmum głosȩ rethoricã
docuit. Ex inde suadente prb̃ro.
cecilio. a quo & cognomentũ sortitus ẽ.
xp̃ianus factus. omnẽ substantiã suã
pauꝑib erogauit. ac post ñ multum
temporis electus in p̃sbiteriũ etiam ep̃s
cartaginis constitut̾ est. Huius ingenĩ
clariora sint eius oꝑa: Passus ẽ sub uale¬
riano. & galieno. pͥncipib. ꝑsequutione
octaua. eo diȩ quo rome cornelius. seo ñ

Expanded text:
si sunt, tertiam de gestis synodi, quartam ad si sunt, tertiam de gestis synodi, quartam ad eumdem Fabium valde prolixam, et Novatianae haereseos causas et anathema contino coronato successit Lucius.Cyprianus Afer, primum gloriose rhetoricam docuit; exinde suadente presbytero Caecilio, a quo et cognomentum sortitus est, Christianus factus, omnem substantiam suam pauperibus erogavit, ac post non multum temporis electus in presbyterum, etiam episcopus Carthaginiensis constitutus est. Hujus ingenii clariora sint ejus opera. Passus est sub Valeriano et Galieno principibus, persecutione octava, eodem die quo Romae Cornelius, sed n
Abbreviated transcription (Latin):
eminus antiochenȩ eccłȩ prb̃r.
pauca ingenii sui monim̃ta com¬
posuit. florens sub alexandro pͥncipe.
& ep̃o urbis suȩ zebenneo. eo nel maxi¬
me tempore quo heraclas alerandrinȩ
eccłe pontifex ordinatus est: lxu.
heodorus qui postea gregoriꝰ appel¬
latus ẽ neocesareȩ ponti ep̃s ad mo¬
dium ad olescens. obstudia grecaꝵ & la¬
tinaꝵ litteraꝵ de capadocia uerithum.
& inde cȩsareã palestinȩ transiit:uinc¬
to sibi fr̃ẽ theodoro. Quoꝵ cum egregiam
indolẽ iudisset origenes. cohortatꝰ ẽ eos
ad pbilosophiã. In qua paulatĩ xp̃i fioc̃
sub introducens: sui quoq sectatores
reddidit: Quinquennio itaq eruiditi ab
origeni. Et conuocata grandi frequentia.
ipso quoq origene p̾sente recitauit: q̃
usq hodie extat: scͥpsit metafrasim in
ȩccłastem breuẽ quide s ualde utilem.¬
E aliȩ huius uulgo ferunt᷑ epłȩ. s pre¬
epm̃ de si nodo romana: italica. affrica¬
na Et aliam de nouatiano. & de his qͥ lap¬

Expanded text:
eminus Antiochenae ecclesiae presbyter pauca ingenii sui monumenta composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopus urbis suae Sebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae ecclesiae pontifex ordinatus est. heodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque hodie exstat. Scripsit et μετάφρασιν in Ecclesiasten brevem quideEt aliae ejus vulgo feruntur epistolae. Sed praeum, de synodo Romana, Italica, Africana: et aliam de Novatiano, et de his qui lap
Abbreviated transcription (Latin):
do competent᷑ erudiat. et aliquid subli¬
mius defectus animꝰ optare contragat.
habetis montes castelli secreta suauia. uͥ
uelut anachorete p̃stante dño felicit᷑ ẽẽ
possitis. Sunt enim temota et eminen¬
tia heccmi. loca: qnͣdo muris pͥstinis ã¬
bientib ꝓbantur inclusa. Qua ꝓpt̃ ap¬
tum uob̃ erit eligere ẽxercitatis. iã atq
ꝓbatis illud habitacłm. si priꝰ incorde
ur̃o fuerit p̾paratꝰ ascensts. Legendo
enim cognoscitis unũ de duob. quid aut
desiderare. aut tolerare possitis. Tantui
est ut conu̾sationis ꝓbitate seruata qui
non ualet sermonib alios docere:. moꝵ
et cominemoratione orthographie.xxx.

Expanded text:
do competenter erudiat, et aliquid sublido competenter erudiat, et aliquid sublimius defecatos animos optare contingat, habetis montis Castelli secreta suauia, ubi uelut anachoritae praestante Domino feliciter esse possitis. Sunt enim remota et emitantia heremi loca, quando muris pristinis ambientibus probantur inclusa. Quapropter aptum uobis erit elegere exercitatis iam atque probatissimis illud habitaculum, si prius in corde uestro fuerit praeparatus ascensus. Legendo enim cognoscitis unum de duobus, quid aut desiderare aut tolerare pest, ut conversationis probitate servata, qui non valet alios sermonibus docere, morum et commemoratione orthographiae.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Cassianũ prb̃m qui conscͥpsit de in¬
stitutione fideliũ monachoꝵ sedule legi¬
te. et libent᷑ audite. qui int̾ ipsa initia
sci. ꝓpositi. octo pͥncipalia uicia dicit esse
fugienda. Hic noxios motus animoꝵ. ita
competent insinuat. ut ercessus suos ho¬
minem pene uidere faciat. et utare com¬
pellat quosantea confusione caliginis
ignorabat: Qui tamen de libero arbitrio.
abeato ꝓsꝑo iure culpatus ẽ. Unde mo¬
nemus ut inrebus talibus excedentem.
sub cautela legere debeatis. Ctꝰ dicta uic¬
tor mactaritanꝰ ep̃c afer. ita dño iuuan¬
te purgauit. et quȩ minꝰ erant addidit:
ut ei rerũ istarum palma merito confe¬
ratur: quẽ int̾ alios de affrice partibus
cito nobis credimus eẽ dirigendũ Cȩt̾a
tes eligite: quas salubriter cognoscitur
ille laudasse. Nam si uos in monasterio
uiuariensi sicut credere dignũ ẽ diui¬
na gr̃a suffragante cenobioꝵ consuetu¬

Expanded text:
Christo. Cassianum presbyterum, qui conscripsit de inChristo. Cassianum presbyterum, qui conscripsit de institutione fidelium monachorum, sedule legite et libenter audite, qui inter ipsa initia sancti propositi octo principalia uitia dicit esse fugienda. Hic noxios motus animorum ita competenter insinuat, ut excessus suos hominem paene uidere faciat et uitare compellat, quos antea confusione caliginis ignorabat. Qui tamen de libero arbitrio a beato Prospero iure culpatus est, unde monemus ut in rebus talibus excedentem sub cautela legere debeatis. Cuius dicta Victor Mattaritanus, episcopus Afer, ita Domino iuuante purgauit, et quae minus erant addidit, ut ei rerum istarum palma merito conferatur; quem inter alios de Africae partibus cito nobis credimus esse dirigendum. Cetera tes elegite, quas salubriter cognoscitur ille laudasse. Nam si uos in monasterio Viuariensi, sicut credere dignum est, diuina gratia suffragante coenobiorum consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
cum querit᷑. Naria quoq ita uob̃ subia¬
cent ut piscationib uariis pateant: et
captiuos pisces cum libuerit. tuuariis
possit includi: fecimus eñi illic iuuan¬
te dño grata receptacła. ubi sub claustro
fideli uaget᷑ pisciũ multitudo. ita con¬
sentaneũ montiũ speluncis. ut nulla¬
tenus se sentiat captũ. cui lib̃tas ẽ & es¬
cas sumere. et ꝑsolitas se cau̾nas abcͤon¬
dere. Balnea quoq congruent egris
p̃parata corporibꝰ iussimus ȩdificari. uͥ
fontium ꝑspicuitas decenter illabit᷑.
quȩ et potui gratissima cognoscitur
et lauachris. Ita fit ut monasterium
urͣm potius querat᷑ abaliis: quam uos
extranea loca iuste desicdare possitis.
Uerum hȩc ut scitis oblectam̃ta sunt
p̃sentiũ rerũ: non spes fucura fideliũ:
Istud transicoriũ. illud ẽ sine fine mansu¬
tũ. S hic positi. ad illa potius desideria
transferamur: quȩ nos faciant regnare cũ

Expanded text:
cum quaeritur. Maria quoque uobis ita subiacum quaeritur. Maria quoque uobis ita subiacent, ut piscationibus uariis pateant et captus piscis cum libuerit uiuariis possit includi. Fecimus enim illic iuuante Domino grata receptacula, ubi sub claustro fideli uagetur piscium multitudo, ita consentaneum montium speluncis ut nullatenus se sentiat captum, cui libertas est et escas sumere et per solitas se cauernas abscondere. Balnea quoque congruenter aegris praeparata corporibus iussimus aedificari, ubi fontium perspicuitas decenter illabitur, quae et potui gratissima cognoscitur et lauacris. Ita fit ut monasterium uestrum potius quaeratur ab aliis, quam uos extranea loca iuste desiderare possitis. Verum haec, ut scitis, oblectamenta sunt praesentium rerum, non spes futura fidelium; istud transiturum, illud est sine fine mansurum. Sed illic positi, ad illa potius desideria transferamur, quae nos faciant regnare cum
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑ egͥnis atq egrotantibus p̃parantur.
fiunt celestia: quamuis uideant᷑ ẽẽ derre¬
na: Quale ẽ enum languentes aut dulcibꝰ
pomis. reficere. aut columbaꝵ fetibꝰ enu¬
trire. aut piscib alere. aut mellis suaui¬
iade mulcere: Nam cũ uel aquã frigidã
ferti. quanto gratius erit diu̾sis egentib
escas suauissimas dare ꝓquib m illo iu¬
dicio fructum multiplicata possitis mer¬
cede ꝑciꝑe: Non debet negligi. undecũq
potest bomini ꝓbabilit̾ subueniri:¬
locus uiuariensis monasterii ad multa
ꝑegͥnis et egentib p̃paranda. qͣndo habe¬
tis ortos irriguos. et piscosi amnis pelle¬
ne fluenta uicina qui nec magnitudine
lis. Influit uob̾ arte mod̾atur ubicũq
necessariꝰ itidicatur. et ortis ur̃is suffici¬
ens et molinis. Adest enim cũ desiderat᷑.
et cum uota compleuerit remotꝰ ab scedit.
Sic quodam deuotus ministerio existens.
nec hoeret importunus. nec potest deeẽ

Expanded text:
cum peregrinis atque aegrotantibus praeparantur, cum peregrinis atque aegrotantibus praeparantur, fiunt coelestia, quamvis videantur esse terrena. Quale est enim languentes aut dulcibus pomis reficere, aut columbarum fetibus enutrire, aut piscibus alere, aut mellis suavitate mulcere? Nam cum vel aquam frigidam ferri , quanto gratius erit diversis egentibus escas suavissimas dare, pro quibus in judicio fructum multiplicata possitis mercede percipere! Non debet negligi undecunque potest homini probabiliter subvenirilocus Viuariensis monasterii ad multa peregrinis et egentibus praeparanda, quando habetis hortos irriguos et piscosi amnis Pellenae fluenta uicina, qui nec magnitudine lis. Influit uobis arte moderatus, ubicumque necessarius iudicatur, et hortis uestris sufficiens et molinis. Adest enim cum desideratur, et cum uota compleuerit remotus abscedit; sic quodam ministerio deuotus existens, nec horret importunus nec potest deesse
Abbreviated transcription (Latin):
borss fructuũ tuorũ manducabis. bea¬
tus es et bene tibi erit. Qd̃ si huiꝰ stu¬
dii requirant᷑ auctores. de ortis scripsit
pulcherrime gargilius marcialis. qui
et nutrim̃ta holerum. et uirtutes eorũ
diligenter exposuit. ut ex illius cõm̃ta¬
rii lectione. p̃stante dño unusquisq et
saturari ualeat. et sanari. quem uobis
int̾ alios codices reliqui. Parietiam mo¬
do inagris colendis. in apib. incolũbis.
nec ñ et piscib alendis. int̾ ceteros colu¬
mella. et emilianus.auctores ꝓbabiles
extiterunt. S columella .xui. libris per
diu̾sas agriculture species eloquens. ac
facundus illabitur. diserti s potius qͣm
imꝑitis accõmodus. ut oꝑis eiꝰ studiosi ñ
solum cõmuni fructa. s etiam gratissimiᷤ
epulis expleantur Emilianus autẽ facun¬
dissimus explanator .xii. libros decetis
tione disseruit: quem uobis int̾ alios lec¬
titandũ dño p̃stante reliqui. Hȩc tamen

Expanded text:
bores fructuum tuorum manducabis; beabores fructuum tuorum manducabis; beatus es et bene tibi erit. Quod si huius studii requirantur auctores, de hortis scripsit pulcherrime Gargilius Martialis, qui et nutrimenta holerum et uirtutes eorum diligenter exposuit, ut ex illius commentarii lectione praestante Domino unusquisque et saturari ualeat et sanari; quem uobis inter alios codices reliqui. Pari etiam modo in agris colendis, in apibus, in columbis necnon et piscibus alendis inter ceteros Columella et Emilianus auctores probabiles extiterunt. Sed Columella sedecim libris per diuersas agriculturae species eloquens ac facundus illabitur, disertis potius quam imperitis accommodus, ut operis eius studiosi non solum communi fructu, sed etiam gratissimis epulis expleantur. Emilianus autem facundistione disseruit; quem vobis inter alios lectitandum Domino praestante dereliqui. Haec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ueramq sapientiã dm̃ posse concedere:
sicut ait liber sapientia. Sapientia a
dño deo est. et cum ipso fuit semꝑ et
ꝑmanet in ȩt̾nũ. Quappt̃ toto nisuto¬
to labore. totis desiduis exquiramꝰ. ut
adtale tantũq muntis dño largien¬
te ꝑuenire meream᷑: Hoc enim nobis
ẽ salutare. ꝓficuũ. głosum. ꝑpetuum.
quod nulla mors. nulla mobilitas. nul¬
la separare possit obliuio: seb in illa
suauitate patriȩ cum dño faciet ȩter¬
na exultatione gaudere. Quod si ali¬
cui fr̾m ut meninit uirgiliꝰ frigiduᷤᷤ
obstiterit circump̃ cordia sanguis: ut
nec humanis. nec diuinis literis ꝑfec¬
te possit erudiri. aliqua tamen scientiȩ
mediocritate suffultus. eligat certe quod
sequitur. rura mͥ et rigui placeant in
uallib amnes. quia nec iꝑsum ẽ amo¬
nachis alienũ ortos colere. agros exer¬
cere. et pomoꝵ fecunditate gratulari.
Legitur enim in psalmo. c.xx.uii. La¬

Expanded text:
ueramque sapientiam Dominum posse concedere, ueramque sapientiam Dominum posse concedere, sicut ait liber Sapientiae: Sapientia a Domino Deo est et cum ipso fuit semper et permanet in aeternum. Quapropter toto nisu, toto labore, totis desideriis exquiramus, ut ad tale tantumque munus Domino largiente peruenire mereamur. Hoc enim nobis est salutare, proficuum, gloriosum, perpetuum, quod nulla mors, nulla mobilitas, nulla separare possit obliuio, sed in illa suauitate patriae cum Domino faciet aeterna exultatione gaudere. Quod si alicui fratrum, ut meminit Vergilius, ‘Frigidus obstiterit circum praecordia sanguis,’ ut nec humanis nec diuinis litteris perfecte possit erudiri, aliqua tamen scientiae mediocritate suffultus eligat certe quod sequitur: ‘Rura mihi et rigui placeant in uallibus amnes,’ quia nec ipsum est a monachis alienum hortos colere, agros exercere et pomorum fecunditate gratulari. Legitur enim in psalmo CXXVII: La
Abbreviated transcription (Latin):
gari. quod non ꝑuã suam queritur.
Multi iterũ patres nr̃i. talib luteris
eruditi. & in lege dnĩ ꝑmanentes adue¬
ram sapientiã ꝑuenerunt: sicut beatu
augustinus inlibro de doctrina xp̃ia¬
na meminit dicens. Nonne aspicimuᷤ
quanto auro & argento & ueste suffar¬
cinaius sxierũ de egipĩo. & pͥanus tõ
doctor suauissimus. et martyt beatissi¬
mus: quãnto lactantiꝰ. quanto iuctoꝵ¬
nus. optatus. hylatiͦ. Nos addimꝰ am¬
brosiũ. ipsumq augustinum. itẽq ihe¬
ronimũ. multosq alios in numerabiles
grecos. Hoc etiam ipse fidelis dĩ famulꝰ
moyses fecit. de quo scͥptum ẽ qd̾ erud¬
tus fuerit omni sapientia egiptiorum:
quos nos unitantes cautissimȩ quid̃e.
s in cunctantes utraq doctͥnas si possi¬
mus legere festinemꝰ. Quis enĩ audeat
habere dubiũ. ubi uiroꝵ taliũ multi¬
plex precedit eremplũ: Scientes pla¬
ne sicut iam sepe dictum ẽ rectam

Expanded text:
gari, quod non per uiam suam quaeritur. gari, quod non per uiam suam quaeritur. Multi iterum Patres nostri talibus litteris eruditi et in lege Domini permanentes ad ueram sapientiam peruenerunt, sicut beatus Augustinus in libro de Doctrina Christiana meminit, dicens: 'Nonne aspicimus quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? Quanto Lactantius, quanto Victorinus, Optatus, Hilarius?' Nos addimus Ambrosium ipsumque Augustinum atque Hieronymum multosque alios 'innumerabiles Graecos'. Hoc etiam 'ipse fidelissimus Dei famulus Moyses fecit, de quo scriptum est quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum'. Quos nos imitantes cautissime quidem sed incunctanter utrasque doctrinas, si possumus, legere festinemus – quis enim audeat habere dubium, ubi uirorum talium multiplex praecedit exemplum? – scientes plane, sicut saepe iam dictum est, rectam
Abbreviated transcription (Latin):
docueris eum:. Quaꝓpter actib bonis.
et orationib assidius expetenclũ ẽ ut
ad ueram fide̾ oꝑaq scĩssima. ubiẽ ui¬
ta nr̃a ꝑpetua dño comitante ueniamꝰ.
Legitur enim. Nisi dñs edificauerit do¬
mũ: inuanum laborauerunt qui edi¬
ficant eam: Ueruntam̃ nec illud patres
scĩssum decreuerunt ut scłariũ literaꝵ
studia respuant᷑. quia ñ ex inde mini¬
mũ ad sacras scͥpturas intelligendas
sensus nrͣ instruttur si tam̃ diuina
gr̃a suffragante noticia ipsaꝵ rerum
sobriȩ ac rationabilit᷑ inquirat᷑ non
tit in ipsis habeamus spem ꝓ tiectꝰ ntͣi :
s ꝑipsa transeuntes desidemus nobis
a patre luminũ ꝓficuam salutarẽq
sapientiam deuere concedi. Quant enĩ
philosophi hec solummꝰ leccitantes. ad
fondem sapientiȩ non uenerunt. & uͦ
lumine priuati ignorantiȩ cecitate
dimersi sunt qmͣ sicut a quodã dictũ
est. nunquã potest plenissimȩ inuesti¬

Expanded text:
docueris eum. Quapropter actibus bonis docueris eum. Quapropter actibus bonis et orationibus assiduis expetendum est, ut ad ueram fidem operasque sanctissimas, ubi est uita nostra perpetua, Domino comitante ueniamus. Legitur enim: Nisi Dominus aedificauerit domum, in uano laborant qui aedificant eam. Verumtamen nec illud Patres sanctissimi decreuerunt, ut saecularium litterarum studia respuantur, quia non exinde minimum ad sacras Scripturas intellegendas sensus noster instruitur; si tamen, diuina gratia suffragante, notitia ipsarum rerum sobrie ac rationabiliter inquiratur, non ut in ipsis habeamus spem prouectus nostri, sed per ipsa transeuntes desideremus nobis a Patre luminum proficuam salutaremque sapientiam debere concedi. Quanti enim philosophi haec solummodo lectitantes ad fontem sapientiae non uenerunt, et uero lumine priuati ignorantiae caecitate demersi sunt! Quoniam, sicut a quodam dictum est, numquam potest plenissime inuesti
Abbreviated transcription (Latin):
ne rapiantur: ꝑdiu̾sos enĩ scĩssimos pa¬
tres inuenient tunde desiłiũ suũ ple¬
nissima possint ub̃tate saciare. tantũ
sit legendi sincerus affectus. et intelli¬
gendi sobriũ uotum: Tunc salutaris
assiduitas eruditos efficiet. quos in pͥ¬
ma fronte ꝓfunditas lectionis exter¬
riut: quia ñ tantum litterati. s etiã
qui litteras nesciunt. accipiunt adõ sapi¬
entiam. Sciamtis tamen non in solis lit¬
teris positam ẽẽ prudentiã s ꝑfectam
sapientiã dare cdm̃ unicuiq prout uult.
Nam sitantum ee̾t inlitteris scientia re¬
rum bonarũ: qui litteras nesciunt uti
q rectam sapientiã non haberent Sed
cum multi a grãmatica aduerũ intellec¬
tum ꝑueniant. rectamq fidẽ ꝑcipiant
celitus aspiratam dubiũ non ẽ puris ac
deciotis sensib dm̃ concedere quod eis
iudicat expedire: Scriptum ẽ em̃i. Beatꝰ
homo quẽ tu erudieris dñe &e delege tua

Expanded text:
ne rapiantur. Per diversos enim sanctissimos Pane rapiantur. Per diversos enim sanctissimos Patres invenient, unde desiderium suum plenissima possint ubertate satiare. Tantum sit legendi sincerus affectus, et intelligendi sobrium votum. Tunc salutaris assiduitas eruditos efficiet, quos in prima fronte profunditas lectionis exterruit: 554 quia non tantum litterati, sed etiam qui litteras nesciunt, accipiunt a Deo sapientiam. Sciamus tamen non in solis litteris positam esse prudentiam, sed perfectam sapientiam dare Deum unicuique prout vult. Nam si tantum in litteris esset scientia rerum bonarum, qui litteras nesciunt, uti rectam sapientiam non haberent. Sed cum multi agrammati ad uerum intellectum perueniant rectamque fidem percipiant caelitus aspiratam, dubium non est puris ac deuotis sensibus Deum concedere, quod eis iudicat expedire. Scriptum est enim: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua
Abbreviated transcription (Latin):
ntͣm. ut quȩ illi latiꝰ plurimis codicib
ediderunt. nos breuissimȩ sicut iamdictuͣ
est scdõ uolumine collecta pandamꝰ. et qͥd̾
illi ad ertrcendas u̾sutias diriuauerunt:
nos adueritatis obsequia laudabili deuo¬
tione reuocemꝰ. quatenus quȩ inde fur¬
tiue sublata sunt in obsequiũ recte intell¬
gentiȩ honesta conditione reddant᷑. Opꝰ
quidem ut arbitror necessariũ. s consi¬
derata difficultate ꝑ arduũ induobus
libris comp̾hendere uelle diuinatum et
humanaꝵ fontes copiosissimos licterarum.
ubi sedulii uersus illi dicendi sunt: Gran¬
dia posco quidem. s tu dare grandia nosti.¬
Quem magis offendit quisqͥs separando
non potuerit quȩ sunt inseqͦnti
libro defsorata cognoscere. quia pene bre¬
uitas om̃is obsctira ẽ. sufficiat eis sum¬
matim̃ earũ rerũ diuisiones utilitates
iurctitesq ꝑpendere: ut ad agnoscendã
legem diuinã feruida mentis intentio¬

Expanded text:
nostrum, ut, quae illi latius plurimis codicibus nostrum, ut, quae illi latius plurimis codicibus ediderunt, nos breuissime, sicut iam dictum est, secundo uolumine collecta pandamus, et quod illi ad exercendas uersutias diriuauerunt, nos ad ueritatis obsequia laudabili deuotione reuocemus; quatenus quae inde furtiue sublata sunt, in obsequium rectae intellegentiae honesta conditione reddantur. Opus quidem, ut arbitror, necessarium, sed considerata difficultate perarduum, in duobus libris comprehendere uelle diuinarum et humanarum fontes copiosissimos litterarum, ubi Sedulii uersus illi dicendi sunt: ‘Grandia posco quidem, sQuem magis offendit, quisquis sperando non potuerit quae sunt in sequenti libro deflorata cognoscere, quia pene brevitas omnis obscura est, sufficiat eis summatim rerum divisiones, utilitates, virtutesque perpendere, ut ad cognoscendam legem divinam fervida mentis intentio