comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nutrit. et seruat humilitatem: s mansu¬
etudinem. s patientiam. s longanimi¬
tatem. Quẽ non delectet tam inclita ꝓlesͤ
Alterius uero misera soboles est: ꝑtinatia.
immoderata tristicia. rancor. horror. con¬
temptus. et desꝑatio. Non hoc ergo qui
desꝑationem. s illo qui generat sp̃e time¬
ns ne non timeres.uel parũ timeres:
tuam tibi culpam sic rememorandã ẽ
putaui. Est etiam quod magis adhuc¬
timeo tibi. ne forte sicut de quib dam
seriptum est. quod letantur cum male¬
fecerint. et exultant in reb pessimis. tu
quoq de ceptus. non solum hoc putes cul¬
pam non eẽ. s in suꝑ quod absit incorde
tuoglorieris. te magnum aliquid. et quod
a paucis solet fieri. fecisse. dum qui eman¬
cipatus etiam aliis p̃eras: conteninens p̃¬
lationem.rurstis subdi p̃lato malueris:
Falsa humilitas: ueram inducens su¬
ꝑbiam incortalia cogitantis. Quid
namq suꝑbius. quam spontanee et

Expanded text:
nutrit, et servat humilitatem, sed mansunutrit, et servat humilitatem, sed mansuetudinem, sed patientiam, sed longanimitatem. Quem non delectet tam inclyta proles? Alterius vero misera soboles est pertinacia, immoderata tristitia, rancor, horror, contemptus et desperatio. Non hoc ergo qui desperationem, sed illo qui generat spem, timens ne non timeres, vel parum timeres, tuam tibi culpam sic rememorandam esse putavi. 5. Est etiam adhuc, quod magis timeo tibi, ne forte, sicut de quibusdam scriptum est, quod laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis ; tu quoque deceptus, non solum hoc putes culpam non esse, sed insuper quod absit in corde tuo glorieris, te magnum aliquid, et quod a paucis solet fieri, fecisse: dum qui emancipatus etiam aliis praeeras, contemnens praelationem rursus subdi praelato malueris. Falsa humilitas, veram inducens superbiam in cor talia cogitantis. Quid namque superbius, quam spontaneae et
Abbreviated transcription (Latin):
diuidis: peccasti. dut ergo oportuit te gre¬
gem dominicũ minime seruandũ suscipe
aut susceptum nequaquã relinquere. Itx¬
ta illud. Alligatus es uxori. noli querere
solutionem. S ad quid nicor his ratioci¬
nationib : Numquid suadeo tibi redire
adonus regiminis. cum iam non pateat
locus recuꝑationis: Aut desꝑare de in¬
tendo. quasi quite tali ligauieris culpa
qua iam soluere non possis: Absit: Sec
tantum nolo te illud tanquam nullum
uel partum malum negligere:immo
semꝑ timere. semꝑ penitere. semꝑ secu¬
rũ non eẽ. Sicut scriptum est. Beatus
homo qui semꝑ est pauidus. Uides cort
quem timorẽ tibi incutere nitor. nonqͥ
tibi sit laqueus desꝑationis: s qui spon
acquirat beatitudinis: Est siquidem
timor inutilis. tristis. erudelis: qui tieniã
quia non querit. non consequitur. Est et
timor pius. humilis. fructuosus: quicui¬
libet. quantumlibet peccatori. facile mi¬
scdiam ꝓmeretur. Talis timor generat.

Expanded text:
dividis, peccasti . Aut ergo oportuit te gredividis, peccasti . Aut ergo oportuit te gregem dominicum minime servandum suscipere, aut susceptum nequaquam relinquere, juxta illud: Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem . 4. Sed ad quid nitor his ratiocinationibus? Nunquid suadeo tibi redire ad onus regiminis, cum jam non pateat locus recuperationis? aut desperare te intendo, quasi qui te tali ligaveris culpa, quam jam solvere non possis? Absit! sed tantum nolo te illud, tanquam nullum vel parvum malum, negligere; imo semper timere, semper poenitere, semper securum non esse, sicut scriptum est: Beatus homo qui semper est pavidus . Vides certe quem timorem tibi incutere nitor, non qui tibi sit laqueus desperationis, sed qui spem acquirat beatitudinis. Est siquidem timor inutilis, tristis, crudelis, qui veniam, quia non quaerit, non consequitur. Est et timor pius, humilis, fructuosus, qui cuilibet, quantumlibet peccatori, facile misericordiam promeretur. Talis timor generat,
Abbreviated transcription (Latin):
s extorsisti. Extorta autẽ seu coacta licentia
licentia non est. s uiolentia. Quodgͦ tua
inportunitate uictus ep̃c. fecit inuitus:
non fuit absoluere. s abrumꝑe. Congra¬
tulor quidem tibi quod sis exoneratus: s
tiereor ne deus ate quantum inte est. ex ho¬
noratus sit. Qtuus ꝓculdubio ordinationi
resistis: dum ꝓmotus ab illo. tute deicis.
Quod si te excusans pauꝑtatis p̃tendis ne¬
cessitatem: necessitas parit coronam Si
dificultatem. si in possibilitatem: omĩa
possibilia sunt credenti. S responde qđ
uerius est. qtia scilicet placuit tibi magis
qui es tua: quam utilitas aliena. Nec mi¬
rum. Placet fateor et michi. quod hȩc qui¬
es placeat tibi: si tamen non nimis. Quod¬
cũq autem bonum ita placet. ut si recte
fieri non possit. placeat tamen fieri eo etiã
modo quo fas non est: nimis est. Ae ꝑhoc
iam quia bene non fit: bonũ non est. Seͥp¬
cum est enim. Si recte offers. et non recte

Expanded text:
sed extorsisti. Extorta autem seu coacta licentia, sed extorsisti. Extorta autem seu coacta licentia, licentia non est, sed violentia. Quod ergo tua importunitate victus 91 episcopus fecit invitus, non fuit absolvere, sed abrumpere. 3. Congratulor quidem tibi, quod sis exoneratus: sed vereor ne Deus a te, quantum in te est, exhonoratus sit; cujus procul dubio ordinationi resistis, dum promotus ab illo tu te dejicis. Quod si excusans paupertatis praetendis necessitatem; necessitas parit coronam: si difficultatem, si impossibilitatem; omnia possibilia sunt credenti. Sed responde quod verius est, quia scilicet placuit tibi magis quies tua, quam utilitas aliena. Nec mirum: placet fateor et mihi, quod haec quies placeat tibi, si tamen non nimis. Quodcunque autem bonum ita placet, ut si recte fieri non possit, placeat tamen fieri eo etiam modo quo fas non est, nimis est: ac per hoc jam quia bene non fit, non est bonum. Scriptum est enim: Si recte offers, et non recte
Abbreviated transcription (Latin):
nere non licebat. De quare: ipse micbi sic̃
postulas satiffacio ꝓte. Agnoscens siqui¬
dem sapientie mec siccitatem.immo in¬
sipientie meȩ semꝑ suspectã habens te¬
meritatẽ. cum non fit quod fieri laudo.
nec atideo. nec debeo indignari: desiderans
quemq consultrus agere. quam ame acce¬
ꝑit. Quotiens uero mea sententia eligitur
ac tenetur: graui fateor onere me p̾mi sen¬
tio: rei finem semꝑpauidus.et nunquam
securus exspectans. Uideris tutamen:si con¬
suilte incũ de hac re consilium mutaueris.
Uiderint hii quorum saniori. si quorũ tam̃
suꝑ hoc fretus es consilio: an rationabiliter
egeris. Uiderint inquam siliceat .xp̃iano
iniunctam sibi dimittere obedientiam
ante mortem: cum xp̃s factus sit obediens
patriusq ad mortem. Etiam inquis per
licentiam. Nam quesiui eam ab ep̃o: et ac¬
cepi.Benc. Licentiã quidem quesisti:s quo¬
modo non licebat. Ne ꝑhoc non accepisti.

Expanded text:
nere non licebat: de qua re ipse mihi, sicut nere non licebat: de qua re ipse mihi, sicut postulas, satisfacio pro te. Agnoscens siquidem sapientiae meae siccitatem, imo insipientiae meae semper suspectam habens temeritatem; cum non fit quod fieri laudo, nec audeo, nec debeo indignari, desiderans quemque consultius agere, quam a me acceperit. Quoties vero mea sententia eligitur ac tenetur, gravi, fateor, onere me premi sentio, rei finem semper pavidus et nunquam securus exspectans. Videris tu tamen, si consulte meum de hac re consilium mutaveris. Viderint hi quorum saniori, si quorum tamen, super hoc fretus es consilio, an rationabiliter egeris. Viderint, inquam, si liceat Christiano injunctam sibi dimittere obedientiam ante mortem, cum Christus factus sit obediens Patri usque ad mortem. Etiam, inquis, per licentiam: nam quaesivi eam ab episcopo, et accepi. Bene, licentiam quidem quaesisti, sed quomodo non licebat; ac per hoc non accepisti,
Abbreviated transcription (Latin):
nescio: uel tunc incipiet sciri qm nichil
scio. Itane lanam querit ouis acapra.
aquam molendinum a furnoruerbum
sapiens a stulto: Preterea ꝑ totam seriẽ
licterarum attollens me supͣme. multũ deme
laudabilia intermisces. quorũ quia ipse
michi conscius non sũ: et tue hec beniuo¬
lentiȩ asscribo et ignosco ignorantiȩ. Tu
enim uides in facie: detis autẽ incorde. Sub
cuius tremendo aspectusi sollicite me cir¬
cum spicio. certum est quod eo ipse michi
notior sum quam tibi: quo ꝓpinquior. Ide¬
oq magis credo michi de me. uidenti me:
quam tibi opinanti de me. quod nonuides
inme. Quod siquid forte ame audisti quod
posset ꝓdẽe tibi. deo gratias age: in cuius
manu sunt. et nos et sermones nostri. Sa
tis facis ȩtiam michi: ꝓeo quod meũ consi
lium non tenueris confortantis te et mo¬
nentis. animo non frangi. pusillanimita¬
te non uinci:s portare patienter onus
imposicum. quod semel susceptum depo¬

Expanded text:
nescio, vel tunc incipiet sciri quam nihil nescio, vel tunc incipiet sciri quam nihil scio. Itane lanam quaerit ovis a capra, aquam molendinum a furno, verbum sapiens a stulto? Praeterea per totam seriem litterarum attollens me supra me, multum de me laudabilia intermisces: quorum quia ipse mihi conscius non sum; et tuae haec benevolentiae adscribo, et ignosco ignorantiae. Tu enim vides in facie, Deus autem in corde: sub cujus tremendo aspectu si sollicite me circumspicio, certum est quod eo ipse mihi notior sum quam tibi, quo propinquior. Ideoque magis credo mihi de me videnti me, quam tibi opinanti de me quod non vides in me. Quod si quid forte a me audisti quod posset prodesse tibi, gratias Deo age, in cujus manu sumus nos et sermones nostri. 2. Satisfacis etiam mihi pro eo, quod consilium meum non tenueris, confortantis te et monentis animo non frangi, pusillanimitate non vinci, sed portare patienter onus impositum, quod semel susceptum depo
Abbreviated transcription (Latin):
otis tuscerib caritatis amplectendo
fr̃iogerio canonico. frater sernardus
ꝯmonachus s peccator: digne deo con¬
uersaritsq infinem. Si tibiad tuas litteras
tardius uideor rescripsisse: noueris potius
oportuntatẽ nuncii defuisse. Quas enĩ nẽ
pͥmũ legis: iam dudum crede dictatas. S
ut dixiꝓpter latoris mopiam tardauimit¬
tere:quod scribere nontardaui. Legi itaq
intuis litteris. te illam quã grauiter fere¬
bas cure pastoralis sarcinam deposuisse:li¬
centia siquidem ab ep̃o uix impetrata.
immo extorta. tua importuntate. Et
hoc non aliter nͥut in eius episcopatu
quocumq alibi manens: ab eius suibiecti¬
one non recederes. Tu uero cum tibi hoc
non placeret. archiep̃m adiens.et ab
ipso tanquam suꝑiori auctoritate securi¬
tatem accipiens: ad pͥorem locum. et ad
tuum abbatem reuersus es. Ubi qualiter
post hec uiuere debeas. ame docers fla¬
gitas. egregio utiq doctore: et magistro
incomꝑabili. Qui cum cepero docere qđ

Expanded text:
otis visceribus charitatis amplectendo fratri OGERIO canonico, frater BERNARDUS monachus, sed peccator, digne Deo conversari usque in finem. 1. Si tibi ad tuas litteras tardius videor rescripsisse, noveris potius opportunitatem nuntii defuisse. Quas enim nunc primum legis, jamdudum crede dictatas: sed, ut dixi, propter latoris inopiam tardavi mittere, quod scribere non tardavi. Legi itaque in tuis litteris, te illam, quam graviter ferebas, curae pastoralis sarcinam deposuisse, licentia siquidem ab episcopo vix impetrata, imo extorta tua importunitate: et hoc non aliter, nisi ut in ejus episcopatu, quocunque alibi manens, ab ejus subjectione non recederes. Tu vero cum tibi hoc non placeret, archiepiscopum adiens, et ab ipso tanquam superiori auctoritate securitatem accipiens, ad priorem locum, et ad tuum abbatem reversus es. Ubi qualiter post haec vivere debeas, a me doceri flagitas, egregio utique doctore et magistro incomparabili, qui cum coepero docere quod
Abbreviated transcription (Latin):
sire admelius. Rarissima auis in
cerris est.qui de gradu quẽ forte in
religione semel attigerit. uel parum
ascendat. Uestrũ ꝓinde dilectissimi tã
insigne quam salubre factum. non so¬
lum nos qui serui ur̃e sanctatis ẽẽ. ꝑcu¬
pimus. s et uniuersam merito letificat
ciuitatẽ dei: quippe quo rarius. eo et cla¬
rius. Erat autẽ et necessariũ ad cautelã.
ꝓximam defectui mediocritatẽ trans¬
cendere: et declinare teporem qui deo uo¬
mitum ꝓuocat. S et sic opordebat ꝓpt̃
conscientiam. Professis siquidẽ scãm re¬
gulam.ancitra eius puritatẽ sistere gra¬
dum tutũ sit: ipsi sensistis. Dolens doleo
quod urgente diei malicia. et nuncio festi¬
nante. plenum affectum exilicogor de¬
signare stilo: et breui cartula latam com¬
prehendere caritatem. Si quid deẽ: fr̃ .G.

Expanded text:
sire ad melius. Rarissima avis in sire ad melius. Rarissima avis in terris est, qui de gradu, quem forte in religione semel attigerit, vel parum ascendat. Vestrum proinde, dilectissimi, tam insigne, quam salubre factum non solum nos, qui servi vestrae sanctitatis esse percupimus, sed et universam merito laetificat civitatem Dei: quippe quo rarius, eo et clarius. Erat autem et necessarium ad cautelam, proximam defectui mediocritatem transcendere, et declinare teporem, qui Deo vomitum provocat; sed et sic oportebat propter conscientiam. Professis siquidem sanctam Regulam, an citra ejus puritatem sistere gradum tutum sit, ipsi sensistis. Dolens doleo, quod urgente diei malitia, et nuntio festinante, plenum affectum exili cogor designare stilo, et brevi chartula latam comprehendere charitatem. Si quid deest, fr
Abbreviated transcription (Latin):
ne peccemus:simus gr̃e coadiutores.
ut et participes ficri mereamur. Sane
utrumq ita in uobis ad miramur. ut
utrumq datum uob̃ desuꝑ fateamur:
quatinus diuinis laudib et̃naliter
misceatur. quicquid ex uobis tẽpora¬
liter necessitatib nr̃is impenditur.
merito reuerende. et om̃i amoris sin¬
ceritate colende atq amplectende pa
audiuimus et cognouimus
ea. et fr̃s nr̃i uterq Gaufridus.
annunciauerunt nob̃. quẽad modũ
nouiter recaluistis igne dei contialu¬
istis de infirmitate: refloruistis in
nouitate scã. Digitus dei est iste. sub¬
tiliter oꝑans.suauiter renouans.
salubriter mutans: non quidẽ de ma¬
lis bonos. s de bonis faciens meliores
Quis dabit michi ut transeam. et ui¬
deam uisionem hanc magnã: Nec
enim minus mira. minus ue iocun¬
da ista ꝓmotio est. quam illa muta¬
tio: nisi quod multo facilius reꝑias.
multos sectilares conuertz ad bonũ.
quam unũ quẽpiã de religiosis tran¬

Expanded text:
ne peccemus: simus gratiae coadjutores, ne peccemus: simus gratiae coadjutores, ut et participes fieri mereamur. Sane utrumque ita in vobis admiramur, ut utrumque datum vobis desuper fateamur: quatenus divinis laudibus aeternaliter misceatur, quidquid ex vobis temporaliter necessitatibus nostris impenditur, merito reverende et omni amoris sinceritate colende atque amplectende pataudivimus et cognovimus ea, et fratres nostri uterque Gaufridus annuntiaverunt nobis, quemadmodum noviter recaluistis igne Dei, convaluistis de infirmitate, refloruistis in novitate sancta. Digitus Dei est iste, subtiliter operans, suaviter renovans, salubriter mutans, non quidem de malis bonos, sed de bonis faciens meliores. Quis dabit mihi ut transeam, et videam visionem hanc magnam? Nec enim minus mira minusve jucunda ista promotio est, quam illa mutatio: nisi quod multo facilius reperias multos saeculares converti ad bonum, quam unum quempiam de religiosis tran
Abbreviated transcription (Latin):
enarrabat omĩs eccłia scorum. S hoc uob̃
cõmune cum plurib. quippe quod et a
cunctis substantiam huitis mundi ha¬
bentib exigitur. Uerum hoc opus episco¬
pale. hoc pat̾ne pietatis tam egregium
specim̃. hicuere diuinus feruor. quoꝓ
tuendis suis pauꝑib ille ꝓculdubio zelũ
ur̃m accendit. et accinrit: qui facit ange¬
los suos sp̃c. et ministros suos ignem
urentem. hoc dotum inquam speciale ac¬
cessit ur̃e dignitatis decus. insigne offi¬
cii. ornamentum corone. Aliud ẽ reficere
uentrem esurientis: et aliud scãm zelare
pauꝑtatem. Ibi enim seruitur nature :
hic gr̃e. Uisitabis inquit speciem tuã:
et non peccabis. Ergo qui alienã car¬
nem fouet. facit ne peccet: qui autem
alienam scĩtatem honorat. fructificat
sibi. Ideo ait. Desudet elemosina in ma
des. Quo fructu: Qm̃ qui recipit iustũ
innomine iusti: mercedem iusti aceipi¬
et. Soluamus ꝓinde nature debitum.

Expanded text:
enarrabat omnis Ecclesia sanctorum: sed hoc vobis enarrabat omnis Ecclesia sanctorum: sed hoc vobis commune cum pluribus, quippe quod et a cunctis substantiam hujus mundi habentibus exigitur. Verum hoc opus episcopale, hoc paternae pietatis tam egregium specimen, hic vere divinus fervor, quo pro tuendis suis pauperibus ille procul dubio zelum vestrum accendit et accinxit, qui facit Angelos suos spiritus, et ministros suos ignem urentem; hoc totum, inquam, speciale accessit, vestrae dignitatis decus, insigne officii, ornamentum coronae. Aliud est relicere ventrem esurientis, et aliud sanctam zelare paupertatem. Ibi enim servitur naturae, hic gratiae. Visitabis, inquit, speciem tuam, et non peccabis . Ergo qui alienam carnem fovet, facit ne peccet: qui autem alienam sanctitatem honorat, fructificat sibi. Ideo ait: Desudet eleemosyna in mades. Quo fructu? Quoniam qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet Solvamus proinde naturae debitum,
Abbreviated transcription (Latin):
artiꝰ siue remissius sit. quod uidelicet re¬
liquerunt. an ad quod redierunt: ego qͥdẽ
hautl temere diffinierim. ipsiuiderint.
Et hoc illis gregorius. Tibi uero pater
reuerende tam tuta certitudine. quã nuda
ueritate ego dixerim: omĩo non expedire
spin uelle extinguere. Noli inquit ꝓhib̾e
eum qui pot bene facere. s si podes. et ipse
bene fac. Gloriari autẽ mag̃ oportet in ꝑ¬
fectib filiorum: qm̃ filius sapiens. głaẽ.
patris. De cetero nemo mͥ molestus sit qđ
itsticiam dei non abscondi incorde meo:
nisi quodminus fortasse obuitandum
scandalum quam debui dixi. Ad ardnep̃m¬
oꝑis. et opinionis odor. bene ut
Opinionem opus ꝓbat. nec falsam fuisse
nec uacuam: cum quod ante sparserat
ubiq fama uolans. res ipsa faciat mani¬
festum. Quomͦ nunc uł maxime claruit
zelus iusticie eminuit et inualuit sacer¬
dotalis uigor. in defensione uidelicet pau¬
ꝑum: et pauꝑum quib nonerat adiutor.

Expanded text:
arctius sive remissius sit, quod videlicet rearctius sive remissius sit, quod videlicet reliquerunt, an ad quod redierunt; ego quidem haud temere definierim, ipsi viderint. Et hoc illis Gregorius. Tibi vero, pater reverende, tam tuta certitudine, quam nuda veritate ego dixerim, omnino non expedire spiritum velle exstinguere. Noli, inquit, prohibere eum qui potest bene facere; sed, si vales, et ipse bene fac . Gloriari autem magis oportet in profectibus filiorum, quoniam filius sapiens gloria est patris . De caetero nemo mihi molestus sit, quod justitiam Dei non abscondi in corde meo: nisi quod minus fortasse, ob vitandum scandalum, quam debui, dixi. EPris, et opinionis odor bene, ut Opinionem opus probat nec falsam fuisse, nec vacuam, cum quod ante sparserat ubique fama volans, res ipsa faciat manifestum. Quomodo nunc vel maxime claruit zelus justitiae, eminuit et invaluit sacerdotalis vigor in defensione videlicet pauperum, et pauperum quibus non erat adjutor!
Abbreviated transcription (Latin):
trum. et respiciens retro: aptus est regno
celorum. Et infert. Quigͥ fortiori studio
ĩtenderat. retro respire conuincit᷑: si relictis
bonis ampliorib ad minima retorquet᷑.
Item ipse in omelia tercia suꝑ iezechielem
Sunt non nulli qui bona quidem que tio¬
uerunt oꝑantur atq hec oꝑantes meliora
deliberant: s retractantes. meliora que
deliberauerant immutant. Et quidem
bona agunt quȩ ceꝑant: s amelioribus
que deliberauerant sticcumbunt. Hini¬
mirum ante humana iudicia stare ui¬
dentur inoꝑe. s ante om̃ipotentis dei
oculos ceciderunt in deliberatione. En
speculum In hoc non uultum natiuica¬
tis. s factum reuersionis sue considerent.
hic se discutiant. hic se diiudicent. cogita¬
tionib suis accusantib sitie defendentib.
et quidem apud spiritalẽ qui omĩa diiudi¬
cat. et ipse a nemine iudicatur. Quid nam
uero maiꝰ aut minus. suiꝑius an infertus.

Expanded text:
trum, et respiciens retro, aptus est regno trum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum , et infert: « Qui igitur fortiori studio intenderat, retro respicere convincitur, si relictis bonis amplioribus ad minima retorquetur . » Item ipse in Homilia tertia super Ezechielem: « Sunt nonnulli, qui bona quidem quae noverunt, operantur, atque haec operantes meliora deliberant; sed retractantes, meliora quae deliberaverant, immutant. Et quidem bona agunt quae coeperant, sed a melioribus quae deliberaverant, succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opere; sed ante omnipotentis Dei oculos occiderunt in deliberatione. » 2. En speculum. In hoc non vultum nativitatis, 100 sed factum reversionis suae considerent: hic se discutiant, hic se dijudicent, cogitationibus suis accusantibus sive defendentibus, et quidem apud spiritualem qui omnia dijudicat, et ipse a nemine judicatur. Quidnam vero majus aut minus, superius aut inferius,
Abbreviated transcription (Latin):
nitas comtẽptum quodãmodo sonare uide¬
bitur. Respondere audem sine ꝑiculo me
posse nonuideo.cum quicquid respondõ ne¬
cesse sit aut scandalum cuipiam generare:
aut reddere securum quenquã plusquam
oportet. aut certe in quo non oportet. Quod
Credimus autẽ ex deo fuisse: quod nec tantis
potuit dissolui conatib. Credimus hoc idẽ
et ipsos sentire fr̃s. qui nr̃m tandope de se
ipsis consilium flagitant. credo remordente
eos conscientia. quod retro abierint. Auo¬
in eo quod ꝓbant. Cct̃m quid faciam ut in¬
terrogatus nec silendo. nec respondendo
molestus simeuiquam: Ita fortassis expe¬
diar si misero eos qui me interrogant ad
doctiorem: et cuius reuerentior sanctior¬
q auctoritas sit. Sc̃s paꝑa gregorius in
libro pastorali. quis quis bonum maius
subire inquit ꝓposuit: bonũ minus quod
potuit sibi illicitum fecit. Ad quod ꝓban¬
dum: subiungit testimoniũ de eũgłio di¬
cens. Nemo mictens manum suã adara¬

Expanded text:
nitas contemptum quodammodo sonare videnitas contemptum quodammodo sonare videbitur. Respondere autem sine periculo me posse non video, cum quidquid respondero, necesse sit aut scandalum cuipiam generare, aut reddere securum quemquam plus quam oportet, aut certe in quo non oportet. Quod Credimus autem ex Deo fuisse, quod nec tantis potuit dissolvi conatibus. Credimus hoc idem et ipsos sentire fratres, qui nostrum tantopere de se ipsis consilium flagitant, credo remordente eos conscientia quod retro abierint. Alioin eo quod probant . Caeterum quid faciam, ut interrogatus nec silendo, nec respondendo molestus sim cuiquam? Ita fortassis expediar, si misero eos qui me interrogant, ad doctiorem, et cujus reverentior sanctiorque auctoritas sit. Sanctus papa Gregorius in libro Pastorali: « Quisquis bonum majus subire, » inquit, « proposuit, bonum minus, quod potuit, sibi illicitum fecit. » Ad quod probandum subjicit testimonium de Evangelio, dicens: Nemo mittens manum suam ad ara
Abbreviated transcription (Latin):
henrico dei gratia uiuntonensi
ep̃o. Bernardus. abbas dictus
de clara ualle. in dño salutẽ Multorum
iam relatione letabundus accepi. locum
gr̃e non infimum. humilitatem nrãm
aptid urãm celsitudinem obtinere. Non
sum meritus:. s eo non ingratus. Itaq re¬
fero grãm ꝓgrã. et si non condignã. certe
quam posstm. Nec uereor quantula sit.
oblatam uł potius relatam a uob̃ sꝑni.
quam et amanter ꝓmereri: et dignant̃
p̃uenire curastis. Uerũ plura m sc̾bere
suꝑ sedi donec ur̃o si dignum iudicatis
agnoscam rescͥpto: hec pauca qualiter acci¬
piatis. Que autẽ rescͥbere tił imungere
uerbo placuerit: abbati oggerio cõmitte¬
re bene potestis.ꝑquẽ et hec nr̃a recipitis.
Pro quo etiam urãm excellentiam cõpella¬
mus. quatinus et notum ex hoc habeat et
rat pͥorẽ aliqͣntis fr̃ib. XC uI.
onsilium expetitis ame litteris
transmarinis: quod utinã ab alio
potius quesissetis. Coartor siqui¬
dem e duob. Si enim non respondeo: tacitur¬

Expanded text:
intoniensi episcopo, BERNARDUS abbas dictus de Clara-Valle, in Domino salutem. Multorum jam relatione laetabundus accepi, locum gratiae non infimum humilitatem nostram apud vestram Celsitudinem obtinere. Non sum meritus, sed eo non ingratus. Itaque refero gratiam pro gratia, etsi non condignam, certe quam possum. Nec vereor, quantula sit, oblatam, vel potius relatam a vobis sperni, quam et amanter promereri, et dignanter praevenire curastis. Verum modo plura scribere supersedi, donec vestro, si dignum judicatis, agnoscam rescripto, haec pauca qualiter accipiatis. Quae autem rescribere vel injungere verbo placuerit, abbati Ogerio committere bene potestis, per quem et haec nostra recepistis. Pro quo etiam vestram Excellentiam compellamus, quatenus eum et notum ex hoc habeatis, et RAT PRIOR CUM ALIQUANTIS FRATRIBUS . 1. Consilium expetitis a me litteris transmarinis, quod utinam ab alio potius quaesissetis. Coarctor siquidem e duobus. Si enim non respondero, tacitur
Abbreviated transcription (Latin):
et tecum amplius accipiamus. unde
largius diligamus. Quid ergo tu nite¬
ris nos app̃hendere. et quereris ñ posse
quos iam app̃hendisti si attendisti. et
adhuc facere poteris cum uolueris. qͦ¬
les quidem sumus. non quales sꝑabasͤ
Nescio quippe quid aliud intueris in
nob̃ quod habemus: et sequeris ꝓ nob̾
quod non sumus. Ideoq non conseque¬
ris.quia non sufficimus: et ut deniq
inepistola tua iuste catiseris. ds̃ tibi in
nobis. ñ nos deficimus. Nunc uerosi
talia placent qualia modo nugatus
sum. mandato. et adiciam: ut cum obe¬
diero. presũptionis non timeã notam.
Prefatiuncłam quam tibi mitti iussisti.
non habui modo ad manum. Neq eñi
adhuc dictaueram: quia nec necessariã
eẽ putabam. Quicquid uel tibi. uł ami¬
cis tuis recte uis: qui dedit uelle. det et
ꝑficere ꝓbona uoluntate. om̃i michi a¬
micicie ture colende. pie ac reuerentissi

Expanded text:
et tecum amplius accipiamus, unde et tecum amplius accipiamus, unde largius diligamus. Quid ergo tu niteris nos apprehendere, et 89 quereris non posse? quos apprehendisti, si attendisti; et adhuc facere poteris, cum volueris, quales quidem sumus, non quales sperabas. Nescio quippe quid aliud intueris in nobis, quod non habemus; et sequeris pro nobis, quod non sumus. Ideoque non consequeris, quia non sufficimus: et ut denique in epistola tua juste causaris, Deus tibi in nobis, non nos deficimus. Nunc vero si talia placent, qualia modo nugatus sum, mandato, et adjiciam: ut cum obediero, praesumptionis non timeam notam. Praefatiunculam quam tibi mitti jussisti, non habui modo ad manum: neque enim adhuc dictaveram, quia nec necessariam esse putabam. Quidquid vel tibi, vel amicis tuis recte vis; qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate, omni mihi amicitiae jure colende, pie ac r
Abbreviated transcription (Latin):
illumina ipsas qͦq tenebras meas. ut ui¬
deã. et gaudeã ordinatã in me caritatẽ. sci¬
ens et diligens que diligenda sc̃: et qͣntũctad
qđ diligenda st̃ me qͦq nolens diligi nisi in
te: et quantũ diligendus sum. Ue et em̃
michi. si quod ualde uercor aut ego plꝰ
ab illo quam merui. aut ille ame minꝰ
quã dignus sit: diligatur. Uerũptam̃
si meliores magis diligendi sunt. sunt
autem meliores qui magis diligunt:
quid aliud dixerim quam illũ plus
me diligere. quẽ meliorem ẽẽ non du¬
bito meuero minus illũ quã debeo. qͥa
minus ualeo: S qͣnͣto in te tibi pater
dico. maior est. caritas. tanto minus
contempnenda est ate nr̃a possibilitas
quia et si plus diligis.qm̃ plus uales:
ñ tam̃ plꝰ diligis qua uales. Nos aut̃ ⁊ siminꝰ
diligimꝰ ꝗͣ debemꝰ diligimꝰ tam̃ qͣntũ ualemꝰ.
Tantũ autẽ ualemꝰ: quantũ accepimus.
Trahe nos post te. ut te app̃hendamus.

Expanded text:
illumina ipsas quoque tenebras meas, ut viillumina ipsas quoque tenebras meas, ut videam et gaudeam ordinatam in me charitatem, sciens et diligens quae diligenda sunt; et quantum, et ad quid diligenda sunt; me quoque nolens diligi nisi in te, et quantum diligendus sum. Vae etenim mihi, si quod valde vereor aut ego plus ab illo quam merui, aut ille a me minus quam dignus sit, diligatur. Verumtamen si meliores magis diligendi sunt sunt autem meliores, qui magis diligunt: quid aliud dixerim, quam illum plus me diligere, quem meliorem esse non dubito; me vero minus illum quam debeo, quia minus valeo? 4. Sed quanto in te tibi, pater, dico major est charitas, tanto minus contemnenda est a te nostra possibilitas, quia, etsi plus diligis, quoniam plus vales; non tamen plus diligis quam vales. Nos autem, etsi minus diligimus quam debemus, diligimus tamen quantum valemus: tantum autem valemus, quantum accepimus. Trahe nos post te, ut te apprehendamus
Abbreviated transcription (Latin):
scio: Tu inquam dñe qui dedisti. scis quan¬
tum dedisti: uel illi me. uel michi illum
dixisti. audet dicere plus amans minus
diligor misi forte qui iam in lumine tuo
uideat lumen suũ idẽ. in lumine tue ue¬
ritatis agnoscat. quanto ardeat igne ca¬
ritatis: Ego autẽ dñẽ interĩ contentus
uidere inlumine tuo tenebras meas. quo¬
adusq tisites sedentẽs in tenebris et um¬
bra mortis. et ꝑte reuelentur cogitationes
cordium. et manifesta fiant abscondita
tenebrarũ. fugatisq tenebris iã non tu¬
deatur in lumine tuo lumen.sentio qui¬
dem de munere tuo quod eum diligam:
s necdum uideo in lumine tuo. siut sa¬
tis diligam. Neq enĩ scio si iam ꝑuenerĩ
ad illam qua nemo maiorem habet di¬
lecꝰtionem: ut animam suã ponat. quis
ꝓamicis suis. Nam quis głabitur castũ
se habere cor. necdum ꝑfectum: Odnẽ
qui illuminas lucernam meã qua iam
uideo. et horreo tenebras meas. ds̃ m̃s

Expanded text:
scio. Tu, inquam, Domine, qui dedisti, scis quanscio. Tu, inquam, Domine, qui dedisti, scis quantum dedisti vel illi me, vel mihi illum dixisti, audet dicere, « Plus amans, minus diligor: » nisi forte qui jam in lumine tuo videat lumen suum, id est, in lumine tuae veritatis agnoscat quanto ardeat igne charitatis? 3. Ego autem, Domine, interim contentus videre in lumine tuo tenebras meas, quoadusque visites sedentem in tenebris et umbra mortis, et per te revelentur cogitationes cordium, et manifesta fiant abscondita tenebrarum, fugatisque tenebris jam non videatur in lumine tuo nisi lumen: sentio quidem de munere tuo quod eum diligam; sed necdum video in lumine tuo, si vel satis diligam. Neque enim scio si jam pervenerim ad illam, qua nemo majorem habet, dilectionem, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Nam quis gloriabitur castum se habere cor, nedum perfectum? O Domine, qui illuminas lucernam meam, qua jam video et horreo tenebras meas; Deus meus,
Abbreviated transcription (Latin):
scis. unde scis: Unde inquam ꝓbasti ma¬
gis nos a te diligi quam te anobis: Anex
hoc quod intuis licteris subiunxisti. quia
uidelicet qui uadunt et ueniunt ꝑte de
nrĩs. nullum tibi a nobis deferunt mo-¬
ni mentũ grẽ uł amoris: Quod uero
monimentũ quod amoris. lexꝑimentũ
a nobis requiris : Numquid forte scrupu¬
lum mouet tibi. quod ad plura iam tua ad
nos scripta. necdum uel semel rescripsi:
S quando ego maturitatem sapientie
cue delectanposse putarem. scriptitatio¬
nib imꝑitie mee : Sciebam enim quidix̃.
Filioli. non diligamus u̾boneq lingua: s
oꝑe et ueritate. Quando uero unquam oꝑe
meo opꝰ tibi fuit. et defuit : O scrutans re¬
nes et corda deus. qui unus sol iusticie diu̾¬
sa feruorũ tuorũ corda. diuersis gratiis ue¬
lut radiis illustras. quod diligam illum ex
dono tuo et suo merito. tuscis: et ego senti¬
o. Quatenus autẽ diligam: tu scis ego ne¬

Expanded text:
scis, unde scis? unde, inquam, probasti mascis, unde scis? unde, inquam, probasti magis nos a te diligi, quam te a nobis? An ex hoc quod in tuis litteris subjunxisti, quia videlicet qui vadunt et veniunt per te de nostris, nullum tibi a nobis deferunt monimentum gratiae vel amoris? Quod vero monimentum, quod amoris experimentum a nobis requiris Nunquid forte scrupulum movet tibi, quod ad plura jam tua ad nos scripta, necdum vel semel rescripsi? Sed quando ego maturitatem sapientiae tuae delectari posse putarem scriptitationibus imperitiae meae? Sciebam enim qui dixit: Filioli, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate Quando vero unquam opere meo opus tibi fuit, et defuit? O scrutans renes et corda Deus! qui unus sol justitiae diversa servorum tuorum corda diversis gratiis, velut radiis, illustras; quod diligam illum ex dono tuo, et suo merito, tu scis, et ego sentio: quatenus autem diligam, tu scis, ego ne
Abbreviated transcription (Latin):
num. aut uerũ falsũ. et e conu̾so: s etiã
certa recipere ꝓdubus. dubia ꝓcertis.
Forte uerum est. quod dicis. minus scili¬
cet ame amarite. quam ine diligis: s
certe certus sum. certum non eẽ tibi. Quo¬
modo ergo ꝓcerto affirmas. de quocer¬
tũ est quia certus minime sis: Mirum:
Paulus se suo iudicio non credit: s neq
inquiens me ipsũ iudico. Petrus luget
suam qua se fefellerat p̃sũptionẽ. cum
de suo loqueretur dicens. et sioportuerit
me mori tecum: non te negabo. Discipłi
de proditione dñi nec in suis fidentes
conscientiis: singuli respondebant. Nũ¬
quid egosum dnẽ: Dauid suam de se
ignorantiam facetur. orans et clamans:
et ignorantias meas ne memineris. Tu
uero nescio qua fiducia. non solum de tuo.
s et de meo corde tam aꝑte declamas. ut
plus amans inquiens. minus diligar.
Hec quippe sunt u̾ba tua quȩ nollẽ fuisse
tua: quia nescio si sunt uera. S et tu si

Expanded text:
num, aut verum falsum, et e converso: sed etiam num, aut verum falsum, et e converso: sed etiam certa recipere pro dubiis, dubia pro certis. Forte verum est quod dicis, minus scilicet a me amari 88 te, quam me diligis: sed certe certus sum, certum non esse tibi. Quomodo ergo pro certo affirmas, de quo certum est quia certus minime sis? Mirum! Paulus se suo judicio non credit, sed neque, inquiens, me ipsum judico . Petrus luget suam qua se fefellerat praesumptionem, cum de suo loqueretur, dicens: Etsi oportuerit me mori tecum, non te negabo . Discipuli de proditione Domini, nec in suis fidentes conscientiis, singuli respondebant: Nunquid ego sum, Domine? David suam de se ignorantiam fatetur orans et clamans: Et ignorantias meas ne memineris Tu vero nescio qua fiducia, non solum de tuo, sed et de meo corde tam aperte declamas: « Ut plus amans, » inquiens, « minus diligar. » 2. Haec quippe sunt verba tua, quae nollem fuisse tua, quia nescio si sunt vera. Sed et tu, si
Abbreviated transcription (Latin):
scandalo facere queam non tudeo nisi
forte et ordinem quidẽ laudabilẽ. et or¬
dinis reprehensores reprehensibiles do¬
ceam: et nichilominus tamen ipsius
suꝑflua reprehendam.Si hoc modo
uis. aut forte aliter magis expedire uides
manda aꝑtius: et ut ualeam quoduis
co modo quod us. ora instantius. Seito
tam̃ non inodico me inhuiusmodi
scriptitati: omb feriri detrimento: quiã
multum hinc michi deuotionis subtra¬
hittr. dum studium orationis int̾mit¬
titur: p̃sertim cum nec tiscis suppetat
i nemo scit que sunt in¬
homine nisi sp̃c hominis qui¬
in ipso est. si sola in facie uidet
homo. quia solus deus intuetur cor. mi¬
ror. nec satis mirari possum. quomodo.
qtia ratione. sic tuam atq meã ad iui¬
cem dilectionem pensare et distingue¬
re potuisti: quatinus non solũ de ꝓprio.
s et de alieno sentenciã corde ꝓ ferres.
Error est quidẽ humane mentis. non
modo bonũ putare malũ. et malũ bo¬

Expanded text:
scandalo facere queam, non video. Nisi scandalo facere queam, non video. Nisi forte, et Ordinem quidem laudabilem, et Ordinis reprehensores reprehensibiles dicam  al. doceam, et nihilominus tamen ipsius superflua reprenendam. Si hoc modo vis, aut forte aliter magis expedire vides, manda apertius; et ut valeam quod vis, eo modo quo vis, ora instantius. Scito tamen non modico me hujusmodi scriptitationibus feriri detrimento: quia multum hinc mihi devotionis subtrahitur, dum studium orationis intermittitur, praesertim cum nec usus suppetat i nemo scit quae sunt inhomine, nisi spiritus hominis qui ipso est ; si sola in facie videt homo, quia solus Deus intuetur cor , miror, nec satis mirari possum, quomodo, quave ratione sic tuam atque meam ad invicem dilectionem pensare et distinguere potuisti, quatenus non solum de proprio, sed et de alieno sententiam corde proferres. Error siquidem est humanae mentis, non modo bonum putare malum, et malum bo
Abbreviated transcription (Latin):
re desiderant. aut condescendere in¬
becilliorib ex caritate quantũ si ne
peccato possunt suadendum est: atit
ibidem denere quod ctipitnt ꝑmitten¬
dum. si absq utrarũq partium scan¬
dalo fieri potest:aut certe de congre¬
gatione liberos dimitti. fr̃ibq aliis
sod̾m eorũ ꝓpositã uitientib sociario¬
uod me huiusmodi oꝑioꝑam xxui¬
dare iubes ꝑ quod tollendum
sit scandalum de regno dei.
libenter accipio: s quomͦ id tielis fie¬
ri. nec dũ satis elticet michi. Nã illã
bat. intellexi quidem te uelle ut illis
qui de nob̃ tanquam detractoribus
cluniacensis ordinis conqueruntur.
satisfaciam: quatinꝰ uidelicet sciatur
non ẽẽ uerum. quod male huc usq
de nob̃ putarunt. uel putari uoluerut.
At si post hanc satisfactionem. rursus
uictus eorum ac uestitus suꝑfluitatẽ.
et cet̾a que sub iungis quẽ ad modum
miungis carpere uoluero. et michi ui¬
debor contradicere. et quomodo fine

Expanded text:
re desiderant, aut condescendere imre desiderant, aut condescendere imbecillioribus ex charitate, quantum sine peccato possunt, suadendum est, aut ibidem tenere quod cupiunt permittendum, si absque utrarumque partium scandalo fieri potest; aut certe de congregatione liberos dimitti, fratribusque aliis secundum eorum propositum viventibus sociari ouod me hujusmodi operam dare jubes, per quod tollendum sit scandalum de regno Dei, libenter accipio: sed quomodo id velis fieri, necdum satis elucet mihi. Nam illam bat intellexi quidem te velle, ut illis qui de nobis tanquam detractoribus Cluniacensis Ordinis, conqueruntur, satisfaciam: quatenus videlicet sciatur non esse verum, quod male hucusque de nobis putarunt, vel putari voluerunt. At si post hanc satisfactionem rursus victus eorum ac vestitus superfluitatem, et caetera quae subjungis, quemadmodum injungis, carpere voluero; et mihi videbor contradicere, et quomodo sine
Abbreviated transcription (Latin):
nem patiuntur. ita ut cum eis nũquã
impiorum est piis bonorum ꝓpositis
assidue reluctari: sic contra p̾ietatem
non est ꝓpter multitudinem aduer¬
santium. quãuis iusta et sca deside¬
ria pauicorum plerũq non ꝑfici. Sic
aaron sceleratis tumultuantis po¬
płi contra uoluntatem suam clamo¬
rib cessit: sic samuhel eidẽ populo
mordinate regem petenti inuitus
satilem inunxit. sic dauid etim uellet
construere templum. ꝓpter infestan¬
tium tam̃ bella inimicorũ. quia uir
bellicosus erat. ꝓhibitus est facere.
quod sc̃ẽ ꝓposuit. Simili forma tibi
pater uencrande consulimus. ut tam̃
sapientiorum consilio non p̃ itdice¬
mus: quatinus ad dempus ꝓpositi
tui tibiq consentientium rigorẽ sic
temꝑes: tit infirmorũ salutẽ non ne¬
gligas. Intitandi quippe sunt ad ar¬
tiorem uitã non cogendi: quib utiq
semel inordine illo eltimacensi p̃eẽ
consensisti. Illis autẽ qui altius uiue¬

Expanded text:
nem patiuntur : ita ut cum eis nunquam nem patiuntur : ita ut cum eis nunquam impiorum est piis bonorum propositis assidue reluctari, sic contra pietatem non est, propter multitudinem adversantium, quamvis justa et sancta desideria paucorum plerumque non perfici. Sic Aaron sceleratis tumultuantis populi contra voluntatem suam clamoribus cessit . Sic Samuel eidem populo, inordinate regem petenti, invitus Saulem inunxit . Sic David cum vellet construere templum, propter infestantium tamen bella inimicorum, quia vir bellicosus erat, prohibitus est facere 87 quod sancte proposuit . Simili forma tibi, pater venerande, consulimus, ut tamen sapientiorum consilio non praejudicemus, quatenus ad tempus propositi tui tibique consentientium rigorem sic temperes, ut infirmorum salutem non negligas. Invitandi quippe sunt ad arctiorem vitam, non cogendi, quibus utique semel in Ordine illo Cluniacensi praeesse consensisti. Illis autem qui arctius vive
Abbreviated transcription (Latin):
ersccutionem quam ꝓpter iu¬
sticiam pateris. ꝑlitteras tuas
non sine compassione cognoscen¬
tes. licet xp̃i consolatio de ꝓmissione
regni tibi sufficiat: camen nos qđ nr̃m
est et consolationem quã possumus. et
consilium quod intelligimus. sanum
fideliter exhibemus. Quis enĩ sine an¬
xietate uideat petrum de medus flucti¬
b brachia tendentẽ. sine dolore audiat
columbam xp̃i. non cantantẽ s gem̃te.
tanquam que dicat: quomodo cantabi¬
mus canticum dñi in terra aliena : Qͥs
inquam sine lacrimis lacrimas ipsius
xp̃i. de limo ꝓfundi etiam nine leuan¬
tis oculos suos in montes. unde ueniat
auxilium sibi respiciat : Ucrumptam̃
nos ad quos ꝓ humilitate tua respicere
te dicis. montes non sumus. s et ipsi de
conualle lacrimarũ laboriosis conatib
enitentes aduersus retinentis immici
insidias ac mundialis malicie tuolentiã
tecum clamamius. auxilium nr̃m a dño
qui fecit cclum et terram. Om̃s quippe
qui pie uolunt uiuere in xp̃o ꝑsequutio¬

Expanded text:
ersecutionem quam propter justitiam pateris, per litteras tuas non sine compassione cognoscentes, licet Christi consolatio de promissione regni tibi sufficiat; tamen nos quod nostrum est, et consolationem quam possumus, et consilium quod intelligimus sanum, fideliter exhibemus. Quis enim sine anxietate videat Petrum de mediis fluctibus brachia tendentem? sine dolore audiat columbam Christi non cantantem, sed gementem, tanquam quae dicat: Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena? Quis, inquam, sine lacrymis lacrymas ipsius Christi, de limo profundi etiam nunc levantis oculos suos in montes, unde veniat auxilium sibi, respiciat? Verumtamen nos, ad quos pro humilitate tua respicere te dicis, montes non sumus; sed et ipsi de convalle lacrymarum laboriosis conatibus enitentes adversus renitentis inimici insidias, ac mundialis malitiae violentiam, tecum clamamus: Auxilium nostrum a Domino, qui fecit coelum et terram . 2. Omnes quippe, qui pie velunt vivere in Christo, persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
debui. Oportet autem et ate etm similit̃
asꝑe increpari. et adhumilẽ ꝓuocari satis¬
factionem: deinde cuis confortari licte¬
ris ad abbatẽ ꝓeo directis. De infirmita¬
te nr̃a nichil certius modo sciseitanti tibi
indicare possum. nisi quod infirmus et
fuiet sum: nec minus solito. nec multum
plus. Quod tero non misi quẽ missurus
erã causa est. plus me animarũ scandalũ.
quam unius corporis ꝑiculũ timuisse. Iã
ne quid horum de quib mandasti omino
p̃ter mittam: uenio etiã adte. Uelle de
audire scripsisti. quid te ego canquam
quiomĩa tua norim. facere uelim. S hoc
nisi fallor si modo dicerem. nec tu posses: nec
ego consulerem. Uolo enim et ipse: quod te
uelle de ce. iam olim non latet me. Ceterum
mea atq tua equȩ ut equum est uoluntate
post posica: magis quod uelle dm̃ de te puto.
et michi ut tibi suadeã tutũ duco. et tibi si ꝑ¬
suadeam non incõmodum.Tene itaq meo
consilio quod tenes.mane inquo es. et stude

Expanded text:
et a te eum similiter aspere increpari, et ad humilem provocari satisfactionem; deinde tuis confortari litteris, ad abbatem pro eo directis. 2. De infirmitate nostra nihil certius modo sciscitanti tibi indicare possum, nisi quod infirmus et fui, et sum; nec minus solito, nec multum plus. Quod vero non misi quem missurus eram, causa est, plus me animarum scandalum, quam unius corporis periculum timuisse. Jam ne quid horum, de quibus mandasti, omnino praetermittam, venio etiam ad te. Velle te audire scripsisti, quid te ego tanquam qui omnia tua norim facere velim. Sed hoc, nisi fallor, si modo dicerem, nec tu posses, nec ego consulerem. Volo enim et ipse quod te velle de te jam olim non latet me. Caeterum mea atque tua aeque, ut aequum est, voluntate postposita, magis quod velle Deum de te puto, et mihi ut tibi suadeam, tutum duco; et tibi si persuadeam, non incommodum. Tene itaque meo consilio, quod tenes, mane in quo es, et stude
Abbreviated transcription (Latin):
Rater bernardus de claraualle.
stio illi: quod suo. Hanc michi
tu salutionis formulam tradidisti: seri¬
bendo suus ille quod suus.Accipe quod
cuum est et agnosce ustirpationem una¬
nimitatis ẽẽ indicium. et cum est michi
commune u̾bum: animum non distare:
Iam adtuas litteras breuiter ꝓtempore
respondendum est. Que cum michi in
manus uenerunt natalis dñe nr̃e dies
festus illuxerat: cuitis me totum iure
sibi deuotio uendicans. nichil aliud cogi¬
tare sinebat. S et nuncius repedare fe

Expanded text:
rater BERNARDUS de Clara-Valle, suo illi quod suo. 1. Hanc mihi tu salutationis formulam tradidisti, scribendo, « Suus ille quod suus. » Accipe quod tuum est, et agnosce usurpationem unanimitatis esse indicium, et cum quo est mihi commune verbum, animum non distare. Jam ad tuas litteras breviter pro tempore respondendum est: quae cum mihi in manus venerunt, Natalis Dominae nostrae dies festus illuxerat, cujus me totum jure sibi devotio vindicans, nihil aliud cogitar
Abbreviated transcription (Latin):
que dixi locorum mittere ad habitandũ
aut de uolente iste forsitan non consen¬
tit. aut cum utriq complaceat. forte
non inueniatur qui cum reciꝑe uelit:
tunc oportet ut aut urgente necessita¬
tis causa. quocumq ad saluandã animã
suam ire uoluerit. cum litteris dimittat᷑
aut dispensante pietatis grã. in suoloco
retineatur: si tam̃ ꝑsentiri potuerit qͦ¬
modo ibidẽ omĩs ei occasio ittrandi aut
seminandi hanc turpitudinẽ. penitus
subtrabatur. Et de isto. ista sufficitnt:
Ost aliud apud uos de quo ea p̃scĩptione
qua soleo: non cunctabor dicere qđd sentio
De molendino illo dico: quod conu̾si eti¬
stodientes. feminarũ pati coguntur fre¬
quentiam. Si michi ereditur: untime
trib fiet. Aut tu delicet feminarũ acces¬
sus om̃imodis a molendino ꝓhibebitur
aut molendinũ euicũq extraneo. et non
cont̾isis custodiendum cõmitetur: aut
idem omnino molendinum relinquetus¬

Expanded text:
quae dixi locorum mittere ad habitandum, quae dixi locorum mittere ad habitandum, aut te volente iste forsitan non consentit, aut cum utrique complaceat, forte non inveniatur qui eum recipere velit; tunc oportet ut aut urgente necessitatis causa, quocunque ad salvandam animam suam ire voluerit, cum litteris dimittatur; aut dispensante pietatis gratia, in suo loco retineatur: si tamen persentiri potuerit, quomodo ibidem 84 omnis ei occasio iterandi aut seminandi hanc turpitudinem penitus subtrahatur. Et de isto ista sufficiant. 3. Est aliud apud vos de quo ea praesumptione, qua soleo, non cunctabor dicere quod sentio. De molendino illo dico, quod Conversi custodientes, feminarum pati coguntur frequentiam. Si mihi creditur, unum e tribus fiet: aut videlicet feminarum accessus omnimodis a molendino prohibebitur; aut molendinum cuicunque extraneo, et non Conversis custodiendum committetur; aut idem omnino molendinum relinquetu
Abbreviated transcription (Latin):
cius si fieri potest curationi oꝑam dari
necesse est: s aliter: Fortassis eñĩ non ex¬
pedit. ut ulterius aptid uos remorari
sinatur: ne forte quod te non inmerito
quidem timere scͥpsisti. pusillus et nouel¬
lus grex. huiusmodi tabe contaminctur.
Nec tamen filio quantum libet peccatori.
pat̾na omnino clatidenda sunt uiscera
Arbitror autẽ. et patri pium. et filio datũ
c̃ẽ consilium: si queras ci quomodo inaliqͣ
ẽ remotiorib dñi nolberti domib recipi¬
atur. ubi sub districtiori disciplina. mu¬
tato loco non ꝓposito.penitentiã agat:
donec quandoq cũ tibi uisũ fuierit. ad lo¬
cum ꝓprium reuocetur. Nam ad nr̃m
ordinem ut transeat: ur̃o fortassis non
expedit. Et quidem quod scripsisti. illũ
sepe dixisse nr̃a se ꝓmissione tenere. quia
eum si cum licentia ueniret susciꝑemus:
hoc in nrã p̃sentia etiam ipse negauit
Sane si tibi non placet usquã eũ illorũ

Expanded text:
ejus, si fieri potest, curationi operam dare ejus, si fieri potest, curationi operam dare necesse est, sed aliter. Fortassis enim non expedit ut ulterius apud vos remorari sinatur ne forte, quod te non immerito quidem timere scripsisti, pusillus et novellus grex hujusmodi tabe contaminetur. Nec tamen filio, quantumlibet peccatori, paterna omnino claudenda sunt viscera. Arbitror autem et patri pium et filio tutum esse consilium, si quaeras ei quomodo in aliqua e remotioribus domini Norberti domibus recipiatur, ubi sub districtiori disciplina, mutato loco, non proposito, poenitentiam agat, donec quandoque, cum tibi visum fuerit, ad locum proprium revocetur. Nam ad nostrum Ordinem ut transeat, vestro fortassis non expedit. Et quidem quod scripsisti illum saepe dixisse nostra se promissione tenere quia eum, si cum licentia veniret, susciperemus; hoc in nostra praesentia etiam ipse negavit. Sane si tibi non placet usquam eum illorum