comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lno nro degrã ce libero arbitrio
licta sufficiant: immogrãs do
qui quantum uoluit donando
quod uoluit fari ꝑmisit. & ubi
uoluit tacendum lingue termi¬
num posuit AN

Expanded text:
nostro, de gratia et libero arbitrio dicta sufficiant. Imo gratias Deo, qui quantum voluit donando, quod voluit fari permisit; et ubi voluit tacendum, linguae terminum posuit.
Abbreviated transcription (Latin):
euel exposita sunt: s tunc a nob̃
limes fidei sanȩ defenditur quan¬
do termini quosposuerunt scĩ
patres ñtranfferunt᷑: immo ob¬
seruantur & defensantur. Ecce
quemadmodũ curatur hominis
liberum arbitriũ uulneratum.
adie gͦ aduentus sui dñs quo ue¬
nit sanare uulneratum iacentẽ
usq addiem redditussui quo
iudicaturus ẽ mundũ. stabula¬
rio curam habere iubet sibi tra¬
diti sautiati: significans quod
adie qua datur homini ado ꝑ
ut sanetur. usq ad diem assũp¬
tionis eius subcura nisi grẽ fue¬
rit ad ꝑfectum ꝑuenire ñposse.
sicut stabularius eius paulus
docet scribens adphilipenses.
Confidens hoc ipsum. quia qui
cepit in uob̾ opus bonũ ꝑficere:
ꝑficiet usq indiem iħuxpĩ. Itẽ

Expanded text:
vel exposita sunt: sed tunc a nobis limes fidei sanae defenditur, quando termini quos posuerunt sancti patres, non transferuntur, imo observantur et defensantur a nobis. Ecce quemadmodum curatur hominis liberum arbitrium vulneratum. A die ergo adventus sui Dominus, quo venit sanare vulneratum jacentem, usque ad diem reditus sui, quo judicaturus est mundum, stabulario curam habere jubet sibi traditi sauciati: significans quod a die qua datur homini a Deo ut sanetur, usque ad diem assumptionis ejus, nisi sub cura gratiae fuerit, ad perfectum pervenire non posse. Sicut stabularius ejus Paulus docet, scribens ad Philippenses: Confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum perficere, perficiet usque in diem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ dñs. Quid enim eiudentiꝰ
de grẽ oꝑib dici potuit uel ꝓ¬
bari: quã quod dictũẽ hieremiȩ
ꝓphe:Aut si nomen eius ineodẽ
loco tacuit nunquid ñ grãsua
gratuita hoc oꝑatiis ẽ deus in
illo cumei dicit. priusquã
te formarem inutero nouite.
& priusquã exires de uulua scĩ¬
ficauite. & ꝓpħam ingentib
posuite. Plane manifeste grẽ
donum: & ñ exoꝑib. Que enm
eius erant oꝑa necdũ formati
inutero: nec dũ uati exutero:
dictũ ẽ ei. Priusquã de formarẽ
inutero nouite: & priusquã exi¬
ingentibus posuite. Ecce uere
ñuolentis neq currentis: s
miserentis đi. Idem in ieremia
Et det ait dñs iurtutem nobis.
& illuminet ocłos nrõs. & uiua¬
mus subumbra nabuchodono¬
sor regis babilonis. & sub ũbra
baltasar filii euis: ce seruiamꝰ
eis multis dieb & inueniamꝰ¬

Expanded text:
 26. Quid enim evidentius de gratia et operibus dici potuit, vel probari, quam quod dictum est Jeremiae prophetae? Aut si nomen ejus in eodem loco tacuit, numquid non gratia sua gratuita hoc operatus est Deus in illo, cum ei dicit: Priusquam te formarem in utero, novi te; et priusquam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te ? Plane manifestat gratiae donum, et non ex operibus. Quae enim ejus erant opera necdum formati in utero, necdum nati ex utero? dictum est ei, Priusquam te formarem in utero novi te: et priusquam exiin gentibus posui te. Ecce vere non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Item in Jeremia: Et det, ait, Dominus virtutem nobis, et illuminet oculos nostros, et vivamus sub umbra Nabuchodonosor regis Babylonis, et sub umbra Balthasar filii ejus, et serviamus eis multis diebus, et inveniam
Abbreviated transcription (Latin):
sem ego: s cumplacuit ei qui me
segregauit deutero matris meȩ.
et uocauit ñ ꝑmeritum meum:
s ꝑgrãm suã. Unde & iterum di¬
cutussum: ut eem fidelis. Item ad
ꝑeuuangłium ait ciuusfactus sũ
minister scđm donum grẽ di quȩ
data ẽ michi. Audi et crede pe¬

Expanded text:
t ei qui me segregavit de utero matris meae; et vocavit, non per meritum meum, sed per gratiam suam: unde et iterum diam consecutus sum, ut essem fidelis . Item ad Per Evangelium, ait, cujus factus sum minister secundum donum gratiae Dei, quae data est mihi . Audi et crede, Pe
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑanrã. s scđm ꝓpositũ suum
& gram que data ẽ nobis inxpõ
ihũ ante tempora scłaria. audis
ante tempora scłaria quando in
no eius oꝑa uoluntaria. cecus.
ueritati resistens: Querens emm
tuã iustitiã statuere. iustitie di
subiectus eẽ ñ potes. Item adtitũ:
Cum aut̃ benignitas inquit &e hu¬
manitas apparuit saluatoris nrĩ
đi: ñ exoꝑib iustitidiȩ quȩ fecunꝰ¬

Expanded text:
ostra, sed secundum propositum suum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia . Audis, ante tempora saecularia, quando in no ejus opera voluntaria, caecus veritati resistens? Quaerens enim tuam justitiam statuere, justitiae Dei subjectus esse non potes . Item ad Titum: Cum autem benignitas, inquit, et humanitas apparuit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae qu
Abbreviated transcription (Latin):
omẽ donum ꝑfectũ desursũc
descendens apatre luminũ apus
quẽ nẽ cõmutatio. nec momẽs
obumbratio. Oportet qͦ eaorare
penitenteam quȩ adeuis mũda¬
tionem expediunt. Quod ut fã¬
ciat unde sit audi. Similit̾ aut
mitatẽ nrãm. Nã quod oremus
sicut oportet nescimus. s ipse
sp̃s postulat ꝓ nob̾ idẽ postula¬
Quod quisq ee negauerit catho¬
licus ñẽ: & quisq sic eẽ dixerit
quod sine do bonum opusid
quod ad eius scm ꝓpositum ꝑti¬
net. neo incipere: nec ꝑficere pos¬
sit: cacholicus ẽ. Quib enim di

Expanded text:
omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Oportet ergo ea orare poenitentem, quae ad ejus mundationem expediunt. Quod ut faciat, unde sit audi. Similiter autem, mitatem nostram. Nam quid oremus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis, id est, postulaquod quisquis esse negaverit, catholicus non est: et quisquis sic esse dixerit, quod sine Deo bonum opus, id est, quod ad ejus sanctum propositum pertinet, nec incipere, nec perficere possit, catholicus est. Quibus enim d
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃. quã ueniret fides. sublege
custodiebam᷑ conclusi in eam
fidẽ quȩ reuelanda erat. In ea udq
quȩ semꝑ temporib tacitis erat̃
indei seruis ꝑdi uerbũ & reuelã¬
da erat ingentib ꝑ incarnatum
idẽ uerbum. Quia utait
& dabitur credentibus. Que fides
donũ ẽ sicut & grã. ñ merces. Quia
cum fide. In quo enim nr̃m fides
priusquã ueniret erat: que ut
dixit apłs reuelanda erat: Nemo
penitus głetur fidem se expprio
sensu genuisse inse ꝑquã credere
posset dõ: s agnoscat tã ante le¬
gem quã sub lege & post legem.
saluator ostendit. ubi dicit disci¬
pulis suis. Quẽ me eẽ dicunt ho¬
mines filium hominis: & cetera
bos aut̃ inquit quẽ me eẽ dicitis:
Respondens petrus ait. Tuesxp̃s
filius di uiui & dñs. Beatus es
simon bariona. quia caro ce san¬
gus ñ reuelauit tibi: s pater ms̃¬

Expanded text:
ait, quam veniret fides, sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem quae revelanda erat . In eam utique, quae semper temporibus tacitis erat in Dei servis per Dei Verbum, et revelanda erat in gentibus per incarnatum idem Verbum: quia, ut aiti data est, datur, dabitur credentibus. Quae fides donum est, sicut et gratia, non merces: quia,cum fide. In quo enim nostrum fides, priusquam veniret, erat, quae, sicut dixit Apostolus, revelanda erat? Nemo penitus glorietur, fidem se ex proprio sensu genuisse in se, per quam credere posset Deo; sed agnoscat, tam ante legem quam sub lege et post legem, Salvator ostendit, ubi dicit discipulis suis, Quem me esse dicunt homines Filium hominis? et caetera. Vos autem, inquit, quem me esse dicitis? Respondens Petrus ait: Tu es Christus filius Dei vivi. Et Dominus: Beatus es, Simon Bar-Jona, quia non caro et sanguis revelavit tibi, s
Abbreviated transcription (Latin):
sit. netimeas ñmorieris: id ut
uideres angłm grẽ meȩ fuit. qua¬
ꝓpter inpace uiue. s faciesque
tibi annuntiauit. Item in regnoꝵ
libro scđo. Et dixit rex dauid
ad sadoc sacerdotẽ. Circũage
archã dnĩ inciuitate. Simuene¬
ro grãm ante dnm reducet me:
ce uidebo eã ce decorẽ eius. Idem
Non enim confido inuirtute mea
liberarime:s in grãdiquã do¬
nare ineiuisẽ potestate. Ideo &
ait sunuenero grãm ante dñm:
quod confirmat inpsalmis ip

Expanded text:
sit, ne timeas, non morieris : id est, ut sit, ne timeas, non morieris : id est, ut videres angelum, gratiae meae fuit; quapropter in pace vives, et facies quae tibi annuntiavit. Item in Regnorum libro secundo, Et dixit rex David ad Sadoch sacerdotem: Circumage arcam Domini in civitatem; si invenero gratiam ante Dominum, reducet me, et videbo eam et decorem ejus : id est, Non enim confido in virtute mea liberari me, sed in gratia Dei, quam donare in ejus est potestate. Ideo et ait, Si invenero gratiam ante Dominum: quod confirmat i
Abbreviated transcription (Latin):
Item dñs admoysen. Et hocuer¬
bum quod dixisti faciã. Inue¬
nisti enim grãm in conspectu
meo: & scio de p̃omĩb. S ideo
faciam. quia miserante me in¬
uenisti grãm meã: Non exadã
peccante natus habuistituã.
sicut eram cum moyse. sicero
& tecum & ñdelinquã de. neq
despitiam de: quod aliuddicit
nisiut ait morsi inuenistigr̃a
inconspectu meo & sciote p̃omĩbꝰ:
Non enim mossi locũ accepisset:
nisi ut ille ante dm̃ grãm inue¬
nisset. Item in libro iudicũ. Et di¬
xit angłs dñi adgedeon. Qm̃
dñs erit tecum: & ꝑcuties iadiã
tamquã uirũ unum. Et dixit ad
eum gedeon.Sunueni grãm an¬
de ocłos duos ut faciasscđm ea
quȩ ꝓmittis. & uidisse teñfuit
meritorũ meorũ. nisi eẽt donum
di. Ido & ait. Simuenigrãm ãte
ocłos tuos.Dono enim di eum
uidisse angłm uox diuina con¬
firmat:cum pauentẽ & tremen¬
tem consolatur dicens Paxtibi

Expanded text:
Item Dominus ad Moysen: Et hoc verItem Dominus ad Moysen: Et hoc verbum tibi quod dixisti faciam: invenisti enim gratiam in conspectu meo, et scio te prae omnibus . Sed ideo faciam, quia miserante me invenisti gratiam meam, non ex Adam peccante natus habuisti tuam.Sicut eram cum Moyse, sic ero et tecum; et non derelinquam te, neque despiciam te : quid aliud dicit, nisi ut ait Moysi, Invenisti gratiam in conspectu meo, et scio te prae omnibus? Non enim Moysi locum accepisset, nisi ut ille ante Deum gratiam invenisset. 25. Item in libro Judicum: Et dixit angelus Domini ad Gedeon: Quoniam Dominus erit tecum, et percuties Madian tanquam virum unum. Et dixit ad eum Gedeon: Si inveni gratiam ante oculos tuos, et facies secundum ea quae promittis, et vidisse te, non fuit meritorum meorum, nisi esset donum Dei. Ideo et ait, Si inveni gratiam ante oculos tuos. Dono enim Dei eum vidisse angelum, vox divina confirmat, cum paventem et trementem consolatur dicens, Pax tibi
Abbreviated transcription (Latin):
strastimͥ. quẽ simul mittas me
Nunc gͦ sunueni grãm incon¬
spectu tuo ostende michi te¬
ipsum manifeste ut uideã te:
ut siminueniens grãm ande de.
ut siam quia ppłs tuus ce gens
hec habeat grãm apud dm̃̃: sed
exdo ñ exse. Deniq cum dicit
suinueni grãm inconspectu
tuo: inuenisse n habiusse glat.¬
se. Et cum dicit ostende michi
temet ipsum manifeste utuideã
te.ut sim inueniens gram ande
te: quud aliud indicat. nisiit
dum te uidero manifeste.cogno¬
scam ñ mei fuisse meriti. sed do¬
no grẽ tuȩ: Ideo & ait: ut sim
inueniens grãm ante te. Item
post pusillum ait addnm. Ni¬
si ipse ereas nobiscum:. ne me
educas hinc. Et quomodo sciet᷑
uere quia iniueni grãm apud
te ego & ppłs tuus: nisitupari¬
ter nobiscum fueris. & głabun᷑
ego & ppłs tuus p̃omĩb gentib
que sunt suꝑ terrã Głabimur
quomodo: ñ iunobis s inte:
aquo accepimus gram głandi.

Expanded text:
strasti mihi quem simul dimittas mecstrasti mihi quem simul dimittas mecNunc ergo si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum manifeste ut videam te, ut sim inveniens gratiam ante te, ut sciam quia populus tuus et gens haec habeat gratiam apud Deum. Sed ex Deo, non ex se. Denique cum dicit, Si inveni gratiam in conspectu tuo, invenisse se, non habuisse gloriatur. Et cum dicit, Ostende mihi temetipsum manifeste ut videam te, ut sim inveniens gratiam ante te: quid aliud indicat, nisi, Ut dum te videro manifeste, cognoscam non mei fuisse meriti, sed dono gratiae tuae? Ideo et ait, ut sim inveniens gratiam ante te. Item post pusillum ait ad Dominum: Nisi ipse exeas nobiscum, ne me educas hinc: et quomodo scietur vere quia inveni gratiam apud te ego et populus tuus, nisi tu pariter nobiscum fueris, et gloriabimur ego et populus tuus prae omnibus gentibus quae sunt super terram? Gloriabimur, quomodo? Non in nobis, sed in te, a quo accepimus gratiam gloriandi.
Abbreviated transcription (Latin):
far spadoni. Uidit aut̃ dñs
eius inquit quod eẽt dũs cũeo.
& quia quecumq faciebat dñs
ꝓsperabat inmanibus eius.:
& inuenit ioseph grãm ante
d nm̃ suum. Non exse habuit
s inuenit dnõ utiq donan¬
te quierat cum eo &e ꝓsperabat
oꝑa eius: & somniorum inter¬
p̃tationem ei dominauerat.
Item cũ missus eẽt incarcerẽ.
Et erat ait dñs cum ioseph:
& ꝑfudit cum miscdia: & dedit
ei grãm ante principem carce¬
ris. De qua grã ñ inse głabatur
s indnõ. cuius donum eẽ scie¬
bat. cum dicit pharaoni dein¬
terp̃tando somno eius.Sine
do ñ respondebitur salutare
pharaoni. Item inexodo. Dñs
aut̃ ait dedit grãm ppło corã
egrptiis: & accõmoda uerunt
illis & p̃datisunt egiptios.
Quomodo enim eis dedissent
quos odio habebãt uasa sua
aurea & argentea uel uestem:
nisidonum gr̃e fuisset. Idem in
eodem libro mosses addñm.
Ecce tumͥ dieis in quit deduc
ppłm tuum hũc: tuaut̃ ñ demõ¬

Expanded text:
phar spadoni: Vidit autem dominus ejus, inquit, quod esset Dominus cum eo, et quia quaecumque faciebat, dominus prosperabat in manibus ejus; et invenit Joseph gratiam ante dominum suum. Non ex se habuit, sed invenit, Domino utique donante, qui erat cum eo, et prosperabat opera ejus, et somniorum interpretationem ei donaverat. Item cum missus esset in carcerem: Et erat, ait, Dominus cum Joseph, perfudit eum misericordia, et dedit ei gratiam ante principem carceris . De qua gratia non in se gloriabatur, sed in Domino, cujus donum esse sciebat, cum dicit Pharaoni de interpretando somnio ejus: Sine Deo non respondebitur salutare Pharaoni . Item in Exodo: Dominus autem, ait, dedit gratiam populo coram Aegyptiis, et accommodaverunt illis, et praedati sunt Aegyptios . Quomodo enim eis dedissent, quos odio habebant, vasa sua aurea et argentea, vel vestem, nisi donum gratiae fuisset? 24. Item in eodem libro Moyses ad Dominum: Ecce tu mihi dicis, inquit, Deduc populum hunc, tu autem non demon
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aut̃ placint ait ei qui me se¬
gregauit deutero matris mee. &
uocauit ꝑgrãm suam ut reuela¬
ret filiumsuum inme. ut eiuiangłi¬
tarem eum ingentib Cognouerat
quippe ineuuanglio quid petro
responderit dominus seconfitenti.
Ido ce dixit. Cum aut̃ placuit ei
qui me segregauit deutero matris

Expanded text:
segregavit de utero matris meae, et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizarem eum in gentibus . Cognoverat quippe in Evangelio quid Petro responderit Dominus se confitenti: ideo et dixit, Cum autem placuit ei qui me segregavit de utero matris
Abbreviated transcription (Latin):
merito p̃cedenti ñ om̃s puniũt᷑:
aut cur inde ñ om̃s saluant᷑:
Ego seruiens dñõ intimore. &
exultanscum tremore. miscdĩã
ei & uiditiũ canto: quia uididu
facit p̃cedente causa. salutem
uero donat miscdia p̃ueniendo
malam causã. Res gͥ cuis sums
Ocłs cuus utquid heretice neqiua
ẽ habet potestatẽ pater famul¬
as iustus ce misericors de resira
facere quod uult: idẽ de reo
mortis uidicis ẽ quã uult ferre
sententiã. Audi tamen ad huc
calcatius utad ꝓpositũ suꝑions
disputationis reuertam̃: quia
homo uulneratus libero arbi
sponte ad ꝑadisum reu̾ti scõrũ
numero sociandꝰ: nec eum grãm
meritis ullis accipere . s. totum

Expanded text:
merito praecedenti, non omnes puniuntur, merito praecedenti, non omnes puniuntur, aut cur inde non omnes salvantur, ego serviens Domino in timore et exsultans cum tremore, misericordiam ei et judicium canto: quia judicium facit praecedente causa, salutem vero donat misericordia praeveniendo malam causam. Res igitur ejus sumus. Oculus tuus, utquid, haeretice, nequam est? Habet potestatem paterfamilias justus et misericors de re sua facere quod vult: id est, de reo mortis judicis est quam vult ferre sententiam. CAPUT VIII. 11. Audi tamen adhuc calcatius, ut ad propositum superioris disputationis revertamur quia homo vulneratus libero arbitsponte ad paradisum reverti, sanctorum numero sociandus; nec eum gratiam meritis ullis accipere, sed totum
Abbreviated transcription (Latin):
secreto. Quia hecẽ fides catholi¬
ca. quã sisequi uelis ñ eris deui¬
diciis di incõp̃hensibilib curio¬
sus ce contentiosus. s eris cũca¬
tholicis humilis & mansuetus:
Nonut dicas dõ interrogando
quȩ ẽ uoluntas tua: s tremẽdo.
Modo enim quia iuditia dei
inoꝑib eius ab homine narrari
ñ possunt. ido inustus ẽ deus:
Immo iustus ẽ & incõp̃hensibił
iuditio iustitiȩ suȩ: & irrep̃hensibi¬
lis oꝑatione uoluntatis suȩ. Taceat
rep̃hensibilis mendax & iniuistus
homo. ut faciat irrep̃hensibił ue
rax ⁊ iustus q̃cũq uoluerit ds̃. Si
tam̃en attendas peccatũ primoꝵ
hominũ quo massa humanigene¬
ns dãpnan meruit: qui a
scđm testimonium pauli apłi
exquo uno om̃s incondepna¬
tionem poteris agnoscere ui¬
ditia di eẽ uistissima. Inde ẽ
enim malum meritũ in homi¬
nib tã in paruulis quã inma¬
ioribus p̃cedens iuditia dexut
iusto eius iuditio puniatur
Quare aut̃ in hoc ut dixi malo

Expanded text:
est fides catholica, quam si sequi velis, non eris de judiciis Dei incomprehensibilibus curiosus et contentiosus, sed eris cum catholicis humilis et mansuetus. Non ut dicas Deo, interrogando, Quae est voluntas tua? sed tremendo, Modo enim quia judicia Dei in operibus ejus ab homine narrari non possunt, ideo injustus est Deus? Imo justus est et incomprehensibilis judicio justitiae suae, et irreprehensibilis operatione voluntatis suae. Taceat reprehensibilis, mendax, et injustus homo, ut faciat irreprehensibilis, verax, et justus quaecumque voluerit Deus. Si tantum attendas peccatum primorum hominum, quo massa humani generis damnari meruit, quia secundum testimonium Pauli apostoli, Ex uno omnes in condemnationem , poteris agnoscere judicia Dei esse justissima. Inde est enim malum meritum in hominibus, tam in parvulis quam in majoribus praecedens judicia Dei, ut justo ejus judicio puniantur. Quare autem in hoc, ut dixi, malo
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ad hȩc ad huc heretice re¬
spondebis: Quid inimice grẽ
ad huc contra grãm tanto magi¬
stro gentium teste. quod millis
hominum meritis detur excogi¬
tabis opponere: Rogo quid cona¬
mini resistere uera p̃dicanti tã
excellenti doctor. quiñdese in
głium p̃dicans loquitur. ide in
simplicitate & sinceritate di &
ñ insapientia carnali: Nam qͦd
uera annuntiet. audite eũ atte¬
stantem: & nolite eẽ increduli
s fidelis. Deus ait oe pater diĩ¬

Expanded text:
Quid ad haec adhuc, haeretice, respondebis? quid, inimice gratiae, adhuc contra gratiam tanto magistro Gentium teste, quod nullis hominum meritis detur, excogitabis opponere? rogo, quid conamini resistere vera praedicanti, tam excellenti doctori, qui non de se in gelium praedicans loquitur, id est, in simplicitate et sinceritate Dei, et non in sapientia carnali? Nam quod vera annuntiet, audite eum attestantem, et nolite esse increduli, sed fideles. Deus, ait, et Pater D
Abbreviated transcription (Latin):
tes tuas: qui redimit deinteri¬
tu uitam tuam: qui coronat ce
inmiseratione & miscđia. Audis
pelagiane inmiseratione & mise¬
ricordia. & cecus extolleris ꝓme
ntis solarũ iuiriũ tuarũ te coronã¬
dum te: Intellige miseratione
& miscłia di. ñinflatione meri
uel ñ memoraui. quiaduentum
fuere incarnationis dñi ihũxpĩ:
facti fiunt. Quia cũ diceret apłs
mus aptata eẽ scła uerbo dĩ. ut
ex inuisibilib uisibilia fierent
fide plurimã hostiã abel quam
caun obtulit do. ꝑquã destimoni¬
um consecutus ẽ ẽẽ uistus. destimo¬
nium ꝑhibente muneribus eius
đo. & ꝑillam defunctus ad huc
loquitur: fide enoch translatus
ẽ neuideret mortẽ. & ñ inuenie¬
batur quia transtulit eũd̃s. an¬
te translationẽ eni. testimoniũ
habebat placiuisse do: sine fide
aut̃ ait impossibile ẽ placere.
Sic et deceteris quos lectionis
ordo cõmemorat: s ñsola fide
nec grã sine fide. dicente apło
ad timotbeum. Suꝑ abũdauit

Expanded text:
res tuos, qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in miseratione et misericordia . Audis, Pelagiane, in miseratione et misericordia; et caecus extolleris pro meritis solarum virium tuarum te coronandum? Intellige miseratione et misericordia Dei, non inflatione meritvel non memoravi, qui ante adventum fuere incarnationis Domini nostri J facti sunt. Quia cum diceret Apostmus aptata esse saecula verbo Dei ut ex invisibilibus visibilia fierent fide plurimam hostiam Abel quam Cain obtulit Deo per quam testimonium consecutus est esse iustus testimonium perhibente muneribus eius Deo et per illam defunctus adhuc loquitur fide Enoch translatus est ne videret mortem et non inveniebatur quia transtulit illum Deus ante translationem ehabebat placuisse Deo. Sine fide autem, ait, impossibile est placere Deo. . Sic et de caeteris, quos lectionis ordo commemorat. Sed non sola fide,nec gratia sine fide; dicente Apostolo ad Timotheum, Superabundavit
Abbreviated transcription (Latin):
iumentum factussum apudte.
grãm uero sessori:Quia sicut
iumentum anmal unuacissi¬
mum ut domet᷑ adopus homi¬
ni necessarium dearmento uagũ
app̃henditur. & incipit ꝑcurã
domantis se ad euis ꝑficere uo¬
luntatem:: ita ce liberum arbitri¬
um quod uulneratum inuit
in homine. grã di apphenditur
de armento ce luxuria scłi: inquo
pastore diabolo uagatur ꝑin
congruas uoluntates. Pastorẽ
diabolum dixi: scđm ⁊achariã
ꝓpħam deeo dicentẽ. O pastor
&e idolum. App̃ henditur gͦ grã
ut dixi domandum. liberum
arbitrium: ut & male conu̾sa¬
tionis deposita feritate humi¬
lietur:& ut adobediendũ inopꝰ
dno necessarium corrigatur. &
ita ꝑ euis semꝑ curam incipit
ris manu regit᷑. ut iter rectum
siue leuiter seucursu. ide scđm
sedentis in se uoluntatẽ possit
incetdere. quoadusq ad locũ ꝑue¬
niat destinatũ: ita ce liberum
arbitrium dũ inuia idẽ xpo qͥa¬

Expanded text:
jumentum factus sum apud te : jumentum factus sum apud te : gratiam vero sessori. Quia sicut jumentum animal vivacissimum, ut dometur ad opus homini necessarium, de armento vagum apprehenditur, et incipit per curam domantis se ad ejus proficere voluntatem: ita et liberum arbitrium, quod vulneratum vivit in homine, gratia Dei apprehenditur de armento et luxuriae saeculi, in quo pastore diabolo vagabatur per incongruas voluptates. Pastorem diabolum dixi secundum Zachariam prophetam, de eo dicentem: O pastor et idolum ! Apprehenditur ergo gratia, ut dixi, domandum liberum arbitrium, ut et malae conversationis deposita feritate humilietur, et ut ad obediendum in opus Domino necessarium corrigatur: et ita per ejus semper curam incipit ris manu regitur, ut iter rectum sive leniter seu cursim, secundum sedentis in se voluntatem possit incedere, quoadusque ad locum perveniat destinatum: ita et liberum arbitrium, dum in via, id est Chr
Abbreviated transcription (Latin):
toris nñ ihuxpĩ. Nemo sit segnis
ce remissus ad seruim endum
do: nec sic de grã confidat tãquã
ds liberi arbitrii euis quod ꝑ
mortem filii sui reparauit &
sibi p̃parauit. oꝑa ñrequirat:
immo declinet amalo & faciat
bonum. Yigilet: petat. querat:
pulset. contendat iuncere scłm:
do placere sic. ut dũ ꝑmundi pe¬
lagus currit quead modũ sepe¬
ro cursu ne extollatur.seuintẽ¬
pestate tẽptationũ ne mergat᷑.
euis gubernacło quoadusq ad
portum ꝑadisi ꝑueniat poterit
ꝑmanere securus. Ut cũ imple¬
uerit cursum. fidenter dicat
cum apło paulo.Bonum certa¬
men certaui. cursum consũmaui.
fidem seruaui. Hec enim ille cũ
dnõ glorietur. Quomodo enim
potuit bonũ certam̃ certare cursũ
consũmare fidẽ seruare. añiã dixe¬
rat. Non ego aut̃ . s gra di mecum.
Amputauit aut̃ omnẽ huma¬
nã głam. & dedit soli do głam:
cũiterum dicit. Ut ñsimus fi¬
dentes inobis: s indo qui susci¬
uimento. unde & dictũ ẽ. uelut

Expanded text:
tri Jesu Christi . Nemo sit segnis et remissus ad serviendum Deo, nec sic de gratia confidat, tanquam Deus liberi arbitrii ejus, quod per mortem Filii sui reparavit et sibi praeparavit, opera non requirat: imo declinet amalo, et faciat bonum. Vigilet, quaerat, petat, pulset, contendat vincere saeculum, Deo placere, sic ut dum per mundi pelagus currit, quemadmodum saepero cursu ne extollatur, sive in tempestate tentationum ne mergatur, ejus gubernaculo, quoadusque ad portum paradisi perveniat, poterit permanere securus: ut cum impleverit cursum, fidenter dicat cum apostolo Paulo, Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi . Haec enim ille cum Domino glorietur . Quomodo enim potuit bonum certamen certare, cursum consummare, fidem servare, ante jam dixerat: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Amputavit autem omnem humanam gloriam, et dedit soli Deo gloriam, cum iterum dicit, Ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo qui suscijumento, unde et dictum est, Velut
Abbreviated transcription (Latin):
qui uimentum facere fecit: tam̃
utrisq labor itineris inputat᷑.
ita & grã ce liberum arbitrium
ꝑagit sine dubio iter fidei dũ
ut supra dixi sinegrã dirigẽte
uelgubernante. Ppt̾ quod dicit
inpsalmis. dirige inconspectu
tuo uiam meam: & adomino
gressus hominis dirigentur.
Itaq nec grã sinelibero arbitrio
agit hominem habere beatã
uitam: nec liberum arbitrium
sine grã: Et tamen paruulos sine
usu liberi arbitrii facit grã
habere beatã uitã. Eos autẽ
quiiam rationis capacessunt.
p̃uenit atq docet: ut bonum
uelint & possint. Scriptum ẽ
enim inactib apłorũ. Et aperu¬
it ds corlidie purpurarie: ut
audiret ea que dicebantur
apaulo. Item ineuuangłio post
resurrectionem: deduob eun¬
ruit illis sensum: ut intelligerẽt
scripturas. Et inpsalmis. Bea¬
tus homo quem tuerudieris
dnẽ: & delege tua docueris eũ.
Et inꝓph̃a ezechiele dñs. Et fa¬
cio ait ut faciatis uoluntatem

Expanded text:
qui jumentum facere fecit; et tamen qui jumentum facere fecit; et tamen utrisque labor itineris imputatur: ita et gratia et liberum arbitrium, peragit sine dubio iter fidei libeut supra dixi, sine gratia dirigente vel gubernante: propter quod dicit in Psalmis, Dirige in conspectu tuo viam meam ; et, A Domino gressus hominis diriguntur . Itaque nec gratia sine libero arbitrio facit hominem habere beatam vitam, nec liberum arbitrium sine gratia. Et tamen parvulos sine usu liberi arbitrii facit gratia habere beatam vitam. Eos autem qui jam rationis capaces sunt praevenit atque docet, ut bonum velint et possint. Scriptum est enim in Actibus Apostolorum: Et aperuit Deus cor Lydiae purpurariae, ut audiret ea quae dicebantur a Paulo . Item in Evangelio post resurrectionem de duobus eunquit, aperuit sensum, ut intelligerent Scripturas . Et in Psalmis: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Et in propheta Ezechiele Dominus: Et faciam, ait, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s qui ꝑgrãm dundit singulis
ꝓut uult. possit ambulare. qͦ¬
adusq ad ꝓpositũ regnum celoꝵ
ꝑueniat. Id̾o hec inspalmis ait.
Sp̃scuus bonus deducet me in
terrã rectã. Et ut ille cũ aliquo¬
ciens sub sessore pastus largioribꝰ
cibariis incunbens freno cursu
extollit᷑ sessoris flagello cedit᷑.
ut scđm eius ambulet uolun¬
tatem: similiter & liberũ arbi¬
memor inꝓsperis efficitur. &
tamquã de suipossibilitate gła¬
tus oxtollitur: eius flagello cor¬
ripitur.:tum inuariis tribulati¬
onib ce ad flictionib paululũ
subiungatur:. ut humiliatus
homo insua humilitate ad grẽ
recurrat aixilium. Sicut gͦ ħo
sedens inuimento cum ꝑegerit
iter quod incessit.dicit. fecihodie
puta triginta milla . cũ illo se¬
dente uimentum cucurrerit
triginta milia: s nea cururrisset
nisi abascẽsore tãdirectũ inuia
quã gub̾natũ fuisset: recte gͦ ses¬
sor quẽ grẽ figuraui dicit feci
triginta milia ipse enim fecit

Expanded text:
s, qui per gratiam dividit singulis prout vult , possit ambulare quoadusque ad promissum regnum coelorum perveniat. Ideo et in Psalmis ait: Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam . Et ut illud, cum aliquoties sub sessore pastum largioribus cibariis incumbens freno, cursu extollitur, sessoris flagello caeditur, ut secundum ejus ambulet voluntatem: similiter et liberum arbimemor in prosperis efficitur, et tanquam de sui possibilitate gloriatus extollitur, ejus flagello corripitur, cum in variis tribulationibus et afflictionibus paululum subjugatur; ut humiliatus homo in sua infirmitate ad gratiae recurrat auxilium. Sicut ergo homo sedens in jumento, cum peregerit iter quod incessit, dicit, Feci hodie, ut puta, triginta milliaria: cum illo sedente, jumentum cucurrerit triginta milliaria, sed non ea cucurrisset, nisi a sessore tam directum in via, quam gubernatum fuisset. Recte ergo sessor quem gratiae figuravi, dicit, Feci triginta milliaria. Ipse enim fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
qui fuerunt ante legem uel
sub lege.tam electos quã gub¬
natos fuisse. ex multis destimoni¬
is accipe pauca in libro gene¬
sis. Noe aũt ait inuenit grãm
ante dñm dm̃. Statĩq sequitur.
Noe homo iustus & consumma¬
tus erat ingenere suo: & placuit
đo. Nota gͥ post inuentã grãm
de donante uistum et cõsum ma
sortio iniquorum. quib uiste
iratus inducturus erat diluui¬
um ds: ñactu meritorum: cũ
inade p̃uaricatione natussit
reus. Aqua enim diliuui bap¬
tismum illi fuit: & archa eccła.
Nonsolum aũt illi. s ce uxori
eius &e filiis ce nurib:. secum in

Expanded text:
qui fuerunt ante legem, vel sub lege, tam electos quam gubernatos fuisse, ex multis testimoniis accipe pauca. In libro Genesis: Noe autem, ait, invenit gratiam ante Dominum Deum. Statimque sequitur: Noe homo justus et consummatus erat in genere suo, et placuit Deo . Nota igitur, post inventam gratiam, Deo donante, justum et consummatsortio iniquorum, quibus juste iratus inducturus erat diluvium Deus; non actu meritorum, cum in Adae praevaricatione natus sit reus. Aqua enim diluvii baptismus illi fuit, et arca Ecclesia. Non solum autem illi, sed et uxori ejus et filiis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ spes. Nãquod uidet quis. qͥd
sperat. Siaut̃ quod ñuidemus
speramus ꝑpatientiã expectamꝰ.
Qua ꝓpter demeritis xpĩanus
extolli in hoo scło ñdebet: quia
nemo inhac uita positus głabit᷑
purum sehabere corriquisquã
dicit seeẽ sine peccato. Inp̃senti
Non quod iãinquit acceperim
aut iã ꝑfectus sim: sequor autẽ
si comp̃hendã inquo & cõp̃hensus

Expanded text:
 spes: nam quod videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Quapropter de meritis christianus extolli in hoc saeculo non debet, quia nemo in hac vita positus, gloriabitur purum se habere cor, nec quisquam dicit se esse sine peccato. In praesenti Non quod jam, inquit, acceperim; aut jam perfectus sim; sequor autem si comprehendam, in quo et comprehensus
Abbreviated transcription (Latin):
abundare debet inoꝑib bonis:
quia labor euis nerit inanis in
domino.Sie tamen ut ñ uise s
semꝑ indomino glorietur. tuius
ut dixi grã eruditur ab negare
impietatẽ &e scłaria desideria ut
sobrie pie ce iuste uiuere possit
in hoc scło. sicut dicit apłs scribẽs
adtitum. Apparuit enim grã dĩ

Expanded text:
 bonis; quia labor ejus non erit inanis in Domino: sic tamen ut non in se, sed semper in Domino glorietur; cujus, ut dixi, gratia eruditur abnegare impietatem et saecularia desideria, ut sobrie, juste et pie vivere possit in hoc saeculo, sicut dicit Apostolus scribens ad Titum: Apparuit enim gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
paratum. Cum enm deliquerit
iã redẽptus ꝑgrãm baptismi
ꝓpͥa uoluntate. ce inpeccatis
sius ꝑmanẽs ex hoc iigrauerit
mundo: efficit᷑ uas ligneum
quod facile deuoret᷑ abigne ge¬
henne: aut certe fictile quod
cõminui possit uirga recta. uir¬
ga regni xp̃i. idẽ iuditio equi¬
tatis eius. quẽ sicut dicit apts
benignitas di saluandũ ad pe¬
nitentiam adduxerit: scdm
quod iterũ adtimotheum di¬
cit. ne forte det illis ds peniten¬
tiam adcognoscendã ueritatẽ
& resipiscãt adiaboli laqueis
a quo captiui tenentur adipsiꝰ
uoluntatẽ. & cibauerit eũ pane
lacrimarum potumq dederit
ei inlacrimis inmensura emun¬
dat se abhuiuismodi uasis. qͥa
cum dei miscd̃ia se p̃ueniente
agit ce ipse satis ꝑliberum ar¬
bitrium ut mundet᷑. Sola aut̃
uoluntate sua sip̃sumat mũ¬
dar nõ potest immo nec excor¬
de peniteri cõpellitur: quia pe¬
trum nisi dñs respexisset. nũꝗͣ
penicentia motus amare fle¬
uisset. Penitentia gͦ res ẽ op¬

Expanded text:
m deliquerit jam redemptus per gratiam Baptismi propria voluntate, et in peccatis suis permanens ex hoc migraverit mundo, efficitur vas ligneum, quod facile devoretur ab igne gehennae; aut certe fictile, quod comminui possit virga recta, virga regni Christi, id est, judicio aequitatis ejus; quem, sicut dicit Apostolus, benignitas Dei salvandum ad poenitentiam adduxerit : secundum quod iterum ad Timotheum dicit, Ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem : et cibaverit eum pane lacrymarum, potumque dederit ei in lacrymis et mensura . Mundat se ab hujusmodi vasis: quia cum Dei misericordia se praeveniente agit et ipse satis per liberum arbitrium ut mundetur. Sola autem voluntate sua si praesumat, mundari non potest: imo nec ex corde poenitere compellitur: quia Petrum nisi Dominus respexisset, nunquam poenitentia motus amare flevisset . Poenitentia ergo res est op
Abbreviated transcription (Latin):
tus: donũẽ ñ meritũ. Cũ aut̃
corruptibile hoo induerit
incorruptelã. & mortale hoc in¬
duerit inmortalicatẽ: ubi iã
nulla erit malorũ cupiditas.
s. ꝑfecta iustitia. ut sit ds̃ omĩa in
omĩb tunc meritũ reddetur iustis scd̃m
oꝑa suã. quorũ ꝑtotam scłi uitam
meritũ omẽ fuit grã. ut gaudentes
iã merito dicant ammȩ suȩ. Bene¬
dic anima mea dnm: & omĩa in¬
teriora mea nomensc̃m euis. Be¬
ne dic anuma mea dñm. & noli

Expanded text:
Cum autem corruptibile hoc induerit incorruptelam, et mortale hoc induerit immortalitatem , ubi jam nulla erit malorum cupiditas, sed perfecta justitia, ut sit Deus omnia in omnibus; tunc meritum reddetur justis secundum opera sua, quorum per totam saeculi vitam meritum omne fuit gratia, ut gaudentes jam, merito dicant animae suae? Benedic, anima mea, Dominum; et omnia interiora mea, nomen sanctum ejus. Benedic, anima mea, Dom
Abbreviated transcription (Latin):
touelamine: idẽ nebula pecca¬
ti decorde eius conuerti possit
tas ad dnĩca pescͥenda p̃cepta:
quia ubi sp̃s dñi ibilibertas.
habet autẽ thesaurum istum
inuase fictili incorpore uidelicet
suo terreno: ut sublimitas sit
uirtutis di & ñ exipso. Ido ñ uolẽ¬
tis neq currentiss miserentis ẽ¬
ẽ di. fit hoc etiã multifarie mul¬
luerunt neq cucurrerunt. Iã
uero credentis idẽ illum mati
atq reꝑati inlibero arbitrio
ꝑgratuitã grãm saluatoris:
uoxẽ: & exuoluntate mea cõ¬
ficebor illi. S ut possit eidẽ
cormeũ & ad uitussum. ce refloru¬
it caro mea. ꝓpt̾ea sequit᷑. Et exuo¬
luntate mea confitebor illi. Sua
ẽ utiq omĩs fidelis uoluntas bo
delapsu ẽ reꝑata. Qua ꝓpter qͥc¬
quid uult bonum. quioquid po¬
test adnõ ẽ: quia sine meait do¬
minus ineuuãgłio discipulis
suis nichil potestis facere. Idem
ineodem cuuangłio idẽ scđm ioħem.
Non potest homo ase facere ali¬

Expanded text:
to velamine, id est, nebula peccato velamine, id est, nebula peccati de corde ejus, converti possit rtas ad Domini capessenda praecepta: quia ubi Spiritus Domini, ibi libertas . Habet autem thesaurum istum in vase fictili, in corpore videlicet suo terreno; ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex ipso. Ideo non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Fit hoc etiam multifarie mulluerunt, neque cucurrerunt. 16. Jam vero credentis, id est, illuminati atque reparati in libero arbitrio per gratuitam gratiam Salvatoris vox est, Et ex voluntate mea confitebor illi. Sed ut possit eidem cor meum, et adjutus sum, et refloruit caro mea: propterea sequitur, Et ex voluntate mea confitebor illi . Sua est utique omnis fidelis voluntas bonde lapsu est reparata. Quapropter quidquid vult bonum, quidquid potest, a Domino est. Quia sine me, ait Dominus in Evangelio discipulis suis, nihil potestis facere . Item in eodemNon potest homo a se facere ali
Abbreviated transcription (Latin):
curientis. s miserentis ẽ dei.
S ais michi. Siñuolentis neq
currentis ẽ inuenire dm. quomͦ
scriptum ẽ inpsalmis. & ex uo¬
luntate mea confitebor illi &e
iterum in apło. cum infigura
uasorum depeccatorib dicit.
Siquis gͦ emundauerit se ab
istis. erit uas erit inhonore scĩ¬
ficatum & utilednõ adomne
opus bonum semꝑꝑatum: Ac¬
cipe fidei rationẽ. Alia causa
ẽ ad huc ñ credentis indo. alia
iam credentis. De ñ credente
idẽ ad huc dm̃ ignorante. ut
cognoscat & credat inquo oꝑa
bona nulla sunt. dictumẽ. nõ
uolentis neq currentis s: mise¬
rentis ẽ di: Quia inuanitate
sensus tenebris obscuratũ ha¬
bens intellectũ liber arbicrii:
lumenuerũ qͦd illuminat om¬
nẽ hominẽ uenientẽ inhune
mundũ uidere ñ potest.nisi
dłs ꝓpter suam miscłia m qui di¬
xit detenebris lumen splende¬
scere illuxerit incorde eius: ad
illuminationẽ scientiȩ clarita¬
tis di infaciem xpĩ iħu: ut abla¬

Expanded text:
currentis, sed miserentis est Dei . 15. currentis, sed miserentis est Dei . 15. Sed ais mihi: Si non volentis, neque currentis est invenire Deum, quomodo scriptum est in Psalmis, Et ex voluntate mea confitebor illi : et iterum in Apostolo, cum in figura vasorum de peccatoribus dicit, Si quis ergo mundaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne opus bonum semper paratum ? Accipe fidei rationem. Alia causa est adhuc non credentis, alia jam credentis. De non credente, id est, adhuc Deum ignorante, ut cognoscat et credat, in quo opera bona nulla sunt, dictum est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei: quia in vanitate sensus tenebris obscuratum habens intellectum, liberi arbitrii lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, videre non potest, nisi Deus propter suam misericordiam, qui dixit de tenebris lumen splendescere, illuxerit in corde ejus, ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie Christi Jesu; ut abla
Abbreviated transcription (Latin):
amen. Quid etiam aliud ostẽ¬
ditur &e inoue illa ꝑdita excẽ¬
tum ouib nisi liberum arbitri¬
um possibilitatis bono. uitio
pͥmi hominis ꝑdito auistorũ
ẽẽ consortio. nec ꝑse ad curtem
id ẽ adparadisum dequo exint
fidelium numero resocian dũ
posse reuerti. nisiindebita grã
posuit dedeserto errantem.
hoc ẽ de istomundo. inquo ho¬
mo diuini p̃cepti desertor exu¬
latus ẽ. & errat libero arbitrio
inoꝑib diaboli. humeris suis
suꝑ impositum inaduitoriũ
scilicet fidei & caritatissuȩ
reuocauerit. Hoc enum ut dixi
ipsedñs ꝓbat. cũ inꝑabola
uolens hominẽ intelligi. ouẽ
dicit errasse. quȩ ñsponte re¬
diert s a pastore requisita.
ad cubile ꝓpͥum eius sit hume¬
ris reportata: uelcũ uulneratũ
alatronibus ñ ppͥo gressu s ui¬
mento suꝑ impositum adstabu¬
lum dicit eẽ delatũ. Quid ma¬
gister illegentiũ grã fide illu¬
minante uidens. de se p̃sumen¬
tib dicit: Igit᷑ ñ uolentis neq

Expanded text:
. Quid etiam aliud ostenditur et in ove illa perdita ex centum ovibus, nisi liberum arbitrium, possibilitatis bono vitio primi hominis perdito, a justorum errasse consortio, nec per se ad cortem, id est, ad paradisum de quo exivit, fidelium numero resociandum posse reverti, nisi indebita gratia, mam suam posuit, de deserto errantem, hoc est, de isto mundo in quo homo divini praecepti desertor exsulatus est, et errat libero arbitrio in operibus diaboli, humeris suis superimpositum, in adjutorium scilicet fidei et charitatis suae, revocaverit ? Hoc enim, ut dixi, ipse Dominus probat, cum in parabola volens hominem intelligi, ovem dicit errasse, quae non sponte redierit, sed a pastore requisita ad ovile proprium ejus sit humeris reportata. Vel cum vulneratum a latronibus, non proprio gressu, sed jumento superimpositum ad stabulum dicit esse delatum. Quod magister ille Gentium gratia fidei illuminante videns, de se praesumentibus dicit: Igitur non volentis, neque
Abbreviated transcription (Latin):
mad utorium uidelicet grẽ
incarnationis suȩ: quia sicut
scriptum ẽ. hic peccata nra porta.¬
uit. de ꝓnob doluit. Et duxit
instabulũ. scilicet donans ei
fidem adcredendum in se in eccłã
patet ad succedendũ. Et altera
die quasitempore alio.post re¬
surrectionẽ utiq & ascensionẽ
suam: ꝓtudit duos denarios ui¬
delicet uetus &e nouum testamẽ¬
tum in quib unum nũmisma
đi regis ẽ. Et dedit stabulario.
paulo apło.qui ẽ uas electionis.
cui sollicitudo ẽ omĩũ eccłatũ:
& ait. Curam illius habe⁊ dẽ
quȩ ad fidẽ meam ꝑtinẽt. qͦ modo
eum oporteat ad plenã sanitatẽ
ꝑuenire doce illum. Et quodcũq
suꝑ errogaueris: dum rediero
reddam tibi. Siquid gͦ suꝑeu
uangłiũ tamquã mniscdiã conse¬
cutus ut esses fidelis ad eius utili¬
tatem sapueris. dũ rediero uidi¬
caturus mundũ & unicuiq red¬
diturus scđm oꝑa sua. reddã
tibi. Quid ẽ aut̃ quod suꝑ legem
& euuangłiũ plus pauluserro

Expanded text:
rium videlicet gratiae incarnationis suae; quia, sicut scriptum est, Hic peccata nostra portavit, et pro nobis doluit . Et duxit in stabulum: scilicet donans ei fidem ad credendum in se, duxit in patet ad succedendum. Et altera die: quasi tempore alio, post resurrectionem utique et ascensionem suam; protulit duos denarios, videlicet Vetus et Novum Testamentum, in quibus unum numisma Dei regis est. Et dedit stabulario, Paulo apostolo, qui est vas electionis, cui sollicitudo est omnium Ecclesiarum . Et ait, Curam illius habe: id est, quae ad fidem meam pertinent, quomodo eum oporteat ad plenam sanitatem pervenire, doce illum. Et quodcumque supererogaveris, dum rediero reddam tibi: si quid ergo super Evangelium, tanquam misericordiam consecutus ut esses fidelis, ad ejus utilitatem sapueris, dum rediero judicaturus mundum, et unicuique redditurus secundum opera sua, reddam tibi. Quid est autem quod super legem et Evangelium plus
Abbreviated transcription (Latin):
grãm qua iustificat impium sal¬
uare. quã etiam cum se auertit
iuiditio iusto traditum ĩ reꝓbũ
sensum futuro gehenne suplitio
di bona inse oꝑãt ñresistit. s co¬
oꝑator existit. & ommẽ spem suã
habet iillam. cũ aurẽ suam ce
cordo loquenti intus hoc ẽ in
intenore homine p̃bet. & ñ foris
in malo scło ꝑstrepenti. Quod me¬
ritum ñ habet ꝓpt̾ p̃sentẽ utã
tamquam inp̃senti scło receptu¬
rus. s. ꝓpt̃ futurã uerã uitam quȩ
erit inscła scłorum. Quia sim hac

Expanded text:
gratiam qua justificat impium, salgratiam qua justificat impium, salvare, quam etiam cum se avertit, judicio justo traditum in reprobum sensum, futuro gehennae suppliciDei bona in se operanti non resistit, sed cooperator existit, et omnem spem suam habet in illam; cum aurem suam et cor Deo loquenti intus, hoc est, in interiore homine praebet, et non foris in malo saeculo perstrepenti, quod meritum non habet propter praesentem vitam, tanquam in praesenti saeculo recepturus; sed propter futuram veram vitam, quae e
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Sicut p̃diximus ce nunc
iterum dico. siquis uobis euuã¬
głirauerit p̃ter id quod accepi¬
stis. anathema sit. Ille inspũdĩ
dĩ dicit extollentib se de sequis
prior dedit illi ce retribuetur ei:¬
dedido: & retribuet mͥ. Quid de¬
inde restat ut audias nisi ana¬
thema: S clamas iterum &e di¬
cis. Sinullum ẽ meritum oꝑã¬
tis: quomodo scriptumẽ & tu
reddes singulis scđm oꝑa sua:
absculta et intellige. sitamen au¬
res habeas audiendi. & cor ñ sit
induratum intelligendi. ꝓpter
liberum arbitrium quobona ce
mala oꝑantur homines: dictũẽ
unicuiq reddes scdm oꝑa sua.
habet enim homo malum meri¬
tum: cum uitio suo iã baptiratus
declinat abono & facit malum:
idẽ cũ relinquit dm & diligit
scłm: sicut fecisse deman &e ermo¬
genem testatur apłs. uelcum
etiam intoto spem habens inua¬
nis simulachris. dm̃ uerum co¬
gnoscere ñuult. Quem in hoc
scło habet potestatẽ. siuelit
summnus ds tam ꝑindebitam

Expanded text:
t. Sicut praediximus, et nunc iterum dico: Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit . Ille in Spiritu Dei dicit extollentibus se de se: Quis prior dedit illi, et retribuetur illdedi Deo, et retribuit mihi. Quid deinde restat ut audias, nisi anathema? 30. Sed clamas iterum, et dicis: « Si nullum est meritum operantis, quomodo scriptum est, Et tu reddes singulis secundum opera sua » ? Ausculta, et intellige; si tamen aures habeas audiendi, et cor non sit induratum intelligendi. Propter liberum arbitrium quo bona et mala operantur homines, dictum est, unicuique reddi secundum opera sua. Habet enim homo malum meritum, cum vitio suo jam baptizatus declinat a bono et facit malum: id est, cum relinquit Deum, et diligit saeculum, sicut fecisse Demam et Hermogenem testatur Apostolus : vel cum etiam quis in toto spem habens in vanis simulacris, Deum verum cognoscere non vult; quem in hoc saeculo habet potestatem, si velit, summus Deus, tam per indebitam
Abbreviated transcription (Latin):
manũ genus sanari ñ potuit
quia regnauit morsabadã usq ad
moysen etiã ineos qui ñ pecca¬
uerunt insimilitudine p̃uaricio¬
nis ade. qui ẽ forma futuri. Idẽ
etiam inomĩb scĩs ce inparuulis.
qui p̃uaricati ñsunt sicut adã:
ce tamen ꝓpter peccatum p̃uari¬
cationis quod nascentes exeo
traxerunt tamquã errographo
paterno constricti. stipendiũ
peccati moriendo soluerunt.
Sstipendium enim peccati mors
Et quia ꝑlegẽ cognitio peccati
ñ abolitio. lex enim iubet ut co¬
gnoscat se homo peccatorẽ eẽ.
qͦd ignorabat: ñpeccatum tollit
Iđo ce apłs. Nam concupiscentiã
inquit nesciebã. nisilex diceret.
ñ concupisces. Lexitaq nichil
ad ꝑfectum adduxit. Quia si ex
lege iustitia: gͦ xp̃s gratis mortu
usẽ. Si enim data eẽt lex que
posset uiuificare: uere ex lege

Expanded text:
manum genus sanari non potuit: manum genus sanari non potuit: quia regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudine praevaricationis Adae, qui est forma futuri : id est, etiam in omnibus sanctis et in parvulis, qui praevaricati non sunt sicut Adam; et tamen propter peccatum praevaricationis, quod nascentes ex eo traxerunt, tanquam chirographo paterno constricti, stipendium peccati moriendo solverunt. Stipendium enim peccati, mors . Et quia per legem cognitio peccati , non abolitio. Lex enim jubet ut cognoscat se homo peccatorem esse, quod ignorabat, non peccatum tollit. Ideo et Apostolus: Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces . Lex itaque nihil ad perfectum adduxit . Quia si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Si enim data esset lex, quae posset vivificare, vere
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum quod nascentes trahi¬
mus suꝑ addimus multa pecca¬
ta. Quid ẽ aut̃ relicto eo semiuiuo
abierunt:Recte dictũe semiui¬
uus. habebat enim iutalẽ motũ
idẽ liberũ arbitriũ uulneratũ:
quod ei solum adeternã uitam
quã ꝑdiderat redire ñsufficie¬
bat. Ideo ce semuuuus dicitur.
Iacebat gͦ humanũ genus uuul¬
neratum inmundũ. S cur iace.¬
bat dicite: siꝑse surgere pote.¬
rat uel sanari. nulliꝰ indigẽs
ad uitorio.S iacebat uulnera¬
tus: quia uireseipͥe ad surgẽ¬
dum. quo sanandũ se medicũ
idẽ dmñ requireret ñsufficiebãt
Descendens sacerdos eadẽ uia
cum uideret illũ p̃teriuit: simi¬
liter & leuita cum uideret eũ
ꝑtransiit. Inhis duob idẽ sacer¬
dote & leuita duo tempora
intelligunt᷑. legis scilicet & ꝓph̃a¬
rũ. Insa cerdote lex ꝑ quã sacer¬
dotiũ & sacrificia insticuta s̃.
inleuita uaticinium ꝓpħarum.
Quorum temporibus omẽ hu¬

Expanded text:
peccatum, quod nascentes trahipeccatum, quod nascentes trahimus, superaddimus multa peccata. Quid est autem, Relicto eo semivivo abierunt? Recte dictus est semivivus: habebat enim vitalem motum, id est, liberum arbitrium vulneratum, quod ei solum ad aeternam vitam, quam perdiderat, redire non sufficiebat; ideo et semivivus dicitur. Jacebat ergo humanum genus vulneratum in mundo. Sed cur jacebat, dicite, si per se surgere poterat vel sanari, nullius indigens adjutorio? Sed jacebat vulneratus, quia vires ei propriae ad surgendum, quo sanandum se, medicum, id est Deum, requireret, non sufficiebant. Descendens sacerdos eadem via, cum videret illum, praeterivit. Similiter et Levita cum videret eum, pertransiit. In his duobus, id est, sacerdote et Levita, duo tempora intelliguntur, Legis scilicet et Prophetarum. In sacerdote lex, per quam sacerdotium et sacrificia instituta sunt. In Levita vaticinium Prophetarum, quorum temporibus omne hu