comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ost ciuitatem uel urbẽ sequit᷑ orbis t̃rȩ. in qͦ
tercium gradum ponunt societatis huma¬
ne. incipientes adomo. atq inde ad urbem.
deinde ad orbem t̾re ꝓgrediendo uenientes. qͥ
utiq sicut aquarum congeries. quanto maior
ẽ. tanto ꝑicłis plenior. In quo pͥmũ linguarũ
diũsitas hominem alienat ab homine. Namsi
duo sibimet inuicem fiant obuiam. neq p̃teri¬
re s simul eẽ aliqua necessitate cogant᷑. quoꝵ
neuter linguam nouit alteriꝰ: faciliꝰ sibi muta
animalia etiam hu̾si generis. quam illi cũ
sint homines ambo sociant᷑. Quando enimq̃
sentiuntint̃ se cõmunicare ñ possunt ꝓpt̃ so¬
lam diuersitatem linguarum: ncħ ꝓdest ad con¬
sotiandos hominestanta similitudo nature. ita
ut libentius homo sit cumcane suo quam cum
homine alieno. At enim oꝑa data est. ut imꝑio¬
sa ciuitas ñ solum iugumuerũ etiam linguã
suã domitis gentib ꝑ pacem societatis impon̾e̾t:
ꝑquam non deesset. immo et abundaret etiã

Expanded text:
ost ciuitatem uel urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa ciuitas non solum iugum, uerum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis inponeret, per quam non deesset, immo et abundaret etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod post instaurationẽ templi ꝓpħas iu¬
dei hab̾e destiter̃t. et exinde usq ad natiuita-¬
tem xͥ continuis tͥbulationib sint afflicti. ut
ꝓbaret᷑ alt̾ius templi edificationẽ ꝑpħicis uocib¬
u̾bũ caro factũ ẽ. et disꝑsione iudeoꝵ ꝑ om̃s
gentes sicut fuerat ꝓpħatũ. Itinerent.
cum genus qͥ ad celestis ciuitatis consortium ꝑ¬

Expanded text:
Quod post instaurationem templi prophetas Judaei habere destiterint, et exinde usque ad nativitatem Christi continuis adversitatibus sint afflicti, ut probaretur alterius templi aedificationem propheticis vociberbum caro factum est, et de dispersione Iudaeorum per omnes gentes, sicut fuerat prophetatum. Regnante cum genus, qui ad caelestis ciuitatis consortium
Abbreviated transcription (Latin):
Quod eo tp̃r roma sit condita. quo regnũ
assyrioꝵ int̾cidit. quo ezechias regnauit in
Quod regnante romulo septem sapientes claru¬
erint. quo tẽpore decẽ trib que isrł dicebantur
in captiuitatẽ a chaldeis duct̾e sunt. idemq
romulus mortuus diuino honore donatus ẽ.¬
Qui philosophi enituerunt regnante apud
romanos tarqͥno pͥsco. apud hebreos sedechia
cum ihrłm capta est templũq subu̾sum.
De temporib ꝓpħarũ quoꝵ oracula habent᷑
in libris. quiq tunc de uocatione gentiũ multa
ceciner̃t. q̃n romanũ regnũ cepit. assyriorũq¬

Expanded text:
Quod eo tempore Roma sit condita, quo regnum Assyriorum intercidit et quo Ezechias regnabat inQuod regnante Romulo septem sapientes claruerint, quo tempore decem tribus, quae Israel dicebantur, in captiuitatem a Chaldaeis ductae sunt, idemque Romulus mortuus diuino honore donatus eQui philosophi enituerint regnante aput Romanos Tarquinio Prisco, aput Hebraeos Sedechia, cum Hierusalem capta est templumque subuersum. prophetarum, quorum oracula habentur in libris quique tunc de uocatione gentium multa cecinerunt, quando Romanorum regnum coepit Assyriorumq
Abbreviated transcription (Latin):
Ani om̃e bestiarũ genꝰ etiã remotissime a t̾ris in su¬
le ex eo numero acceꝑint qui in archa diluuii in¬
undatione seruatus est. I monstip̾sa ꝓdierint.
An inferiorẽ partẽ t̃re que nr̃e habitationi cont᷑
De gñatione sem. in cuius ꝓgenie tendens ad
abraham ciuitatis dei ordo dirigit᷑.  do contexit᷑.¬
Quod ea pͥmitus lingua in usu hõiũ fu̾it. que x
post ea hebrea ab heber nuncupata ẽ. et in curꝰ
familia remansit cũ diu̾sitas ẽẽt facta linguarũ.
Que ratio fecise uideat᷑ ut intͣnsmigͣtione tha .xi.¬
re qua chadeos deserens in mesopotamiã tͣnsiuit
nulla fit filii euis nachor fact᷑a mentio. suit.¬

Expanded text:
An omne bestiarum genus etiam remotissimae a terris insulae ex eo numero acceperint, qui in arca a diluuii inundatione seruatus est. Sed quaestio est on De generatione Sem, in cuius progenie tendens ad Abraham ciuitatis Dei ordo dirigitur. TeneQuod ea primitus lingua in usu hominum fuerit, quae postea Hebraea ab Heber nomine nuncupata est, et in cuius familia remansit, cum diuersitas esset facta linguarum.Quae ratio fecisse uideatur, ut in transmigratione Tharae, qua Chaldaeos deserens in Mesopotamiam transiit. nulla filii eius Nachor facta sit mentio. Dein
Abbreviated transcription (Latin):
De occasu regni argiuoꝵ quo tp̃r apud lau¬
rentes picus saturmi filiꝰ regnũ pat̾s pͥmus opti¬
De diomede post troie excidiũ in deos relato
cinus socii traditi sunt in uolucres ẽe conu̾si.
Se incredibilib hominũ cõmutationib quid

Expanded text:
De occasu regni Argiuorum, quo tempore aput Laurentes Picus Saturni filius regnum patris primus De Diomede post excidium Troiae in deos relato, cuius socii crediti sunt in uolucres esse conuerDe Diomede post excidium Troiae in deos relato, cuius socii crediti sunt in uolucres esse conuersi.
Abbreviated transcription (Latin):
De eo qd̾ cam successio i oct̾o ab adam gñationes
eludit᷑. et in posteris et ab eodem patre adam noe de
Qua ratione cõmemorato enoch sc̃imus inuenit᷑.¬
qͥ fuit filius cam totius gñationis eiꝰ usq ad diluiuiũ
sit continuata narratio. cõmemorato autẽ enos qui
fuic filiꝰ seth ad ꝯditionis humane pͥncipiũ sit reditã.

Expanded text:
De eo, quod Cain successio in octo ab Adam generationes clauditur, et in posteris ab eodem patre Adam Noe deQua ratione commemorato Enoch, qui fuit filius Cain, totius generationis ejus usque ad diluvium sit continuata narratio; commemorato autem Enos, qui fuit filius Seth, ad conditionis humanae principium sit reditum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ie t̾rene ciuitatis regib atq tp̃rib quib ab
exortu abrahe sc̃oꝵ tp̃ra supputata conueniunt.
Quib regnantib apud assirios atq sicenios
abrahe centenario ysaac de ꝓmissione sit natus. uł
ipsi ysaac sexagenario esau et iacob gemini de
De api rege argiuoꝵ quẽ egiptii serapin noĩa¬
tũ diuino honore coluerunt. Fhĩsdẽ tp̃rib sit or¬

Expanded text:
e terrenae ciuitatis regibus adque temporibus, quibus ab exortu Abrahae sanctorum tempora subputata conueniunt.Quibus regnantibus apud Assyrios atque Sicyonios Abrahae centenario Isaac de promissione sit natus, vel ipsi Isaac sexagenario Esau et Jacob gemini deDe Api rege Argiuorum, quem Aegyptii Serapim nominatum diuino honore coluerunt. His temporibus r
Abbreviated transcription (Latin):
De t̾ra quã uarro deam ẽẽ confirmat.: eoquod
ille animus mundi quẽ opinatur deum. etiam hanc
corporis sui infimam parte permeet. eiq uĩ diuinã
XXIIII De telluris cognominibus eoꝵq significationib:
que etiam si erant multarũ rerũ indices. ñ debuert̃
multoꝵ deoꝵ firmare opiniones. I doctͥna repperit.¬

Expanded text:
De Terra, quam Varro deam esse confirmat, eo quod ille animus mundi, quem opinatur deum, etiam hanc corporis sui infimam partem permeet eique uim diuinam XXIIII. De Telluris cognominibus eorumque significationibus, quae etiamsi erant multarum rerum indices, non debuerunt multorum deorum firmare opiniones. Debuit er
Abbreviated transcription (Latin):
An demonib nuntiis et int̃p̃tib dii utantur.
falsiq se ab eis. aut ignorent aut uelint.¬
Quid hermes tͥmegistrus de ydolat̾a senserit.xxii
et unde scire potuerit suꝑsticiones egyptias:¬
Quomͦ hmes parentũ suoꝵ sit confessus horro .x.xi.
rem doluerit destituendum. ẜẽẽ cõmunia.¬

Expanded text:
An daemonibus nuntiis et interpretibus di utantur fallique se ab eis aut ignorent aut uelint.Quid Hermes Trismegistus de idololatria senserit, et unde scire potuerit superstitiones Aegyptiaso Hermes parentum suorum sit confessus errorem, quem tamen doluerit destruendum. Post multa
Abbreviated transcription (Latin):
Que qualisue intelligenda sit dei requies. quia
post oꝑa sex dierũ requieuit in septimo. Idũ sit.
De simplici et incõmutabili tͥnitate deipatͥs et
filii et sp̃c sc̃ĩ uniꝰ dei: eui non ẽ aliud qualitas.
An eius beatitudinis quã sci angeli ab inicio su
semꝑ habuerunt. etiam illos sp̃e qͥ in ueritate ñ stece¬
runt. participes fuisse credendum sit.

Expanded text:
Quae qualisque intellegenda sit Dei requies, qua post opera sex dierum requieuit in septimo. Cum uero De simplici et incommutabili Trinitate, Patris et Filii et Spiritus sancti, unius Dei: cui non est aliud qualitas, An eius beatitudinis, quam sancti angeli ab initio sui semper habuerunt, etiam illos spiritus, qui in ueritate non steterunt, participes fuisse credendum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
De cõparatione gothice irrup crudelitatis.¬
tionis cũ eis cladib quas romani uł a gallis uł
abelloꝵ cuuilium auctoribus excepeuint
De conexione belloꝵ que aduentin xͥ plurima
et grauissima precesserunt. colebart᷑ extit̾int.¬

Expanded text:
De comparatione Gothicae irruptionis cum eis cladibus quas Romani vel a Gallis, vel a bellorum civilium auctoribus exceperuntDe conexione bellorum, quae aduentum Christi plurima et grauissima praecesserunt. Qua igit
Abbreviated transcription (Latin):
De regno ac m̾ito clauid et de filio ipsiꝰ salo
in eis libs que scͥptis suis copulant᷑. uel in eis quoᷤᷤ¬
De iheroboã qui impietate idolat̾e subdicũ
sibi ppłm ꝓphanauit. in quo tam̃ ñ destitit deus
et ꝓpħas inspirare ec multos sub idolat̾e cͥmi¬
orũ statu donec ambs popril in captiuitate
diu̾so tempore ducentur. reuocato postea iuda
in regnosuo. qđ nouissime in romanoꝵ tͣnsut pote
De ꝓpħis qͥuł apud iudeos postremi fue sstatẽ. xxiii
runt. uł quos eirca tp̃s natiuitatis xͥ eugłica ꝓdit

Expanded text:
De regno ac merito Dauid et de filio ipsius Salomin eis libris, qui scriptis ipsius copulantur, uel in eis, quoDe Hieroboam, qui inpietate idolatriae subditum sibi populum profanauit, in quo tamen non destitit Deus et prophetas inspirare et multos ab idolatriae corum statu, donec ambo populi in captiuitatem diuerso tempore ducerentur, reuocato postea Iuda in regnum suum, quod nouissime in Romanorum transiit pstatu, donec ambo populi in captiuitatem diuerso tempore ducerentur, reuocato postea Iuda in regnum suum, quod nouissime in Romanorum transiit pote
Abbreviated transcription (Latin):
De his qui hunc quidẽ mundũ ñ sẽpitnũ putant:
s aut innum̾abiles. aut eundẽ unũ certa conclusiõe
scłoꝵ semꝑ nasci. et resolui opinant᷑. Flũntate.
De reuolutione scłoꝵ: qͥb certo fine conclusis uniũsa
semꝑ in eundem ordinẽ eandemq spẽm redit᷑a qͥdã:¬
dicat᷑ semꝑ creatũ qđ dici non potest coeternum.

Expanded text:
De his, qui hunc quidem mundum non sempiternum putant, sed aut innumerabiles aut eundem unum certa conclusione saeculorum semper nasci et resolui opinantur. Alii uero, De revolutione saeculorum, quibus certo fine conclusis, universa semper in eumdem ordinem eamdemque speciem redidicatur semper creatum, quod dici non potest coaeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
De inimicis dei ñ ꝑ naturã. s ꝑ cont᷑riã uolun¬
tatem. que cũ ipsis nocet. bone utiq nature no¬
cet. quia uicium si nocet ñ ẽ. E non discrepat.
De natura irrationabiliũ. aut uita carentium.
que in suo gñe atq ordine ab uniu̾sitatis decore

Expanded text:
De inimicis Dei, non per naturam, sed per contrariam voluntatem, quae cum ipsis nocet, bonae utique naturae nocet: quia vitium si non nocet, non est. De naturis inrationalium aut uita carentium, quae in suo genere adque ordine ab uniuersitatis decore
Abbreviated transcription (Latin):
locũ in bene morata urbe non cledit. qͣm hos deoᷤ
qͥ se ludis scenicis uoluerint honorari :s ĩstitu̾int.
Quod si diis ulla cura iusticie: ab eis roman acei¬
ꝑe debu̾int p̃cepta uiuendi potiꝰꝗͣ. leges ab aliis ho
De ratu sabinarũ aliisq iniqͥ Iminib mutuari.
tatib que inciuitate romana etiã laudatis uigueͤ¬

Expanded text:
locum in bene morata urbe non dederit, quam hos deos, qui se ludis scenicis voluerint honorari. 1. Deinde Quod si diis ulla esset cura justitiae, ab eis Romani accipere debuerint praecepta vivendi potius, quam leges ab aliis hoDe raptu Sabinarum aliisque iniquitatibus, quae in ciuitate Romana etiam laudatis uigue
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ꝓpt̃ quos lib̾andos mediator effectꝰ ẽ. inꝑpe¬
I tua uel carnis morte temanerent. Proinde mediat¬
rem int̃ nos & dm̃ ⁊ mortalitatẽ hab̾e oportuit tͣn¬
scuntẽ. ⁊ beatitudinem ꝑmanentẽ: ut ꝑid qd tͣnsit
congrueret morituris. et adid qd̾ manet transferret ex
mortius. Boni gͥ angłi inter miseros mortales ⁊ beates
immortales medii eẽ non possunt: quia ipsi quoq ẽ
beati ⁊ immortales sunt. Possunt aucẽ medii eẽ angi
mali: q immortales sunt cum illis. miseri cũ istis.
His contrariꝰ ẽ mediator bonꝰ. qui adũsꝰ eoꝵ immor¬
talitatẽ ⁊ miseriam: ⁊ mortalis eẽ ad tempꝰ uolurt. Et
beatꝰ ineternitate ꝑsistere pocuit. Ac sic eos ⁊ ĩmorta¬
les suꝑbos ⁊ miseros noxios. ne immortalitatis iactan¬
tia scducerent ad miseriam. et suȩ mortis humilitate
⁊ sue beatitudinis benignitate destrux̃ in eis qͦꝵ corda

Expanded text:
ipsi propter quos liberandos mediator effectus est in peipsi propter quos liberandos mediator effectus est in perpetua uel carnis morte remanerent. proinde mediatorem inter nos et deum et mortalitatem habere oportuit transeuntem et beatitudinem permanentem, ut per id congrueret morituris, et ad id quod permanet transferret ex mortuis. Boni igitur angeli inter miseros mortales et beatos immortales medii esse non possunt, quia ipsi quoque et beati et immortales sunt; possunt autem medii esse angeli mali, quia immortales sunt cum illis, miseri cum istis. His contrarius est mediator bonus, qui adversus eorum immortalitatem et miseriam et mortalis esse ad tempus uoluit et beatus in aeternitate persistere potuit; ac sic eos et immortales superbos et miseros noxios, ne immortalitatis iactantia seducerent ad miseriam, et suae mortis humilitate et suae beatitudinis benignitate destruxit in eis quorum corda
Abbreviated transcription (Latin):
oConfitendum ẽ gͥ cum debita laude creatoris
ñ ad solos scõs homines ꝑtinere. uerum etiã
de scĩs angłis posse dici. quod caritas dei diffu
hominum. s pͥmitꝰ p̃cipueq angłoꝵ bonoꝵ
esse quod scriptum ẽ. michi autem adherere
deo bonum ẽ. Hoc bonum quib commune
ẽ. habent et cum illo cui adherent. et int̾ se
scãm societatem: et sunt una quitas dei. ca¬
demq uiuum sacrificium eiꝰ. uiuumq tem¬
plum eiꝰ. Cuiꝰ pars que comungenda immor¬
talib angłis ex mortalib hominib cong̾gu.
⁊ nunc mortalit̃ ꝑegrinat᷑ interris. uel in
eis qui morte obierunt. secretis anmarũ
receptaculis sedibq requiescit: eodem deo
creante quemadmodum exorta sit. sicut de
angłis dictum ẽ. iam uideo ẽẽ dicendum.
Ex uno quippe homine quem pͥmũ ds con¬
didit. genus humanum sumpsit exordium.
scđm scẽ scripture fidem: quȩ mirabilẽ aucdo¬
ritatem non immericoht̃ in orbe trarum atq

Expanded text:
. Confitendum est igitur cum debita laude Creatoris, . Confitendum est igitur cum debita laude Creatoris, non ad solos sanctos homines pertinere, verum etiam de sanctis Angelis posse dici, quod charitas Dei diffushominum, sed primitus praecipueque Angelorum bonum esse, quod scriptum est, Mihi autem adhaerere Deo, bonum est . Hoc bonum quibus commune est, habent et cum illo cui adhaerent et inter se societatem sanctam, et sunt una civitas Dei, eademque vivum sacrificium ejus vivumque templum ejus. Cujus pars quae conjungenda immortalibus Angelis ex mortalibus hominibus congregatur, et nunc mortaliter peregrinatur in terris, vel in eis qui morte obierunt, secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit, eodem Deo creante, quemadmodum exorta sit, sicut de Angelis dictum est, jam video esse dicendum. Ex uno quippe homine, quem primum Deus condidit, genus humanum sumpsit exordium, secundum sanctae Scripturae fidem, quae mirabilem auctoritatem non immerito habet in orbe terrarum, atque
Abbreviated transcription (Latin):
nulla utiq nec fecerunt. Si aliqua utrũ
mala an bona: si mala: quom̃ potuit esse¬
mala uoluntas bona uoluntatis effectrixesi
bona: iam gͦ habebant. Et istam quis fecerat
nisi ille qui cos cum bona uoluntate id ẽ cũ
amore casto quo illi adherent creauit simul eis
et condens naturam et largiens grãm: Unde
sine bona uoluntate hoc ẽ dei amore. nun¬
quam scõs angłos fuisse credendum ẽ. Isti aĩt
qui cumboni creati c̃ẽnt. tam̃ mali sunt mala
ꝓpria uoluntate. quam bona natura non fecit.
nisi cum abono sponte defecit. ut mali causa
non sit bonum s defectꝰ a bono: aut mino¬
rem acceꝑunt amoris duini grãm. quam
illi qui in eadem ꝑstiterunt: aut si utriq bo¬
ni equalit̃ creati sunt. istis mala uoluntate
cadentib. illi amplius adiuti. ad cambeati¬
tudinis plenitudinem unde se numqͣm ca¬
suros certissimi fierent ꝑuenerunt: sicut ia
etiam in libro quem sequitur iste tractauimꝰ

Expanded text:
nulla, utique nec fecerunt. Si aliqua, utrum nulla, utique nec fecerunt. Si aliqua, utrum mala, an bona. Si mala, quomodo esse potuit mala voluntas bonae voluntatis effectrix? Si bona, jam ergo habebant. Et istam quis fecerat, nisi ille qui eos cum bona voluntate, id est cum amore casto, quo illi adhaererent, creavit, simul eis et condens naturam, et largiens gratiam? Unde sine bona voluntate, hoc est Dei amore, nunquam sanctos Angelos fuisse, credendum est. Isti autem, qui cum boni creati essent, tamen mali sunt, mala propria voluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut minorem acceperunt amoris divini gratiam, quam illi qui in eadem perstiterunt; aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala voluntate cadentibus, illi amplius adjuti, ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se nunquam casuros certissimi fierent, pervenerunt: sicut jam etiam in libro, quem sequitur iste, tractavimus
Abbreviated transcription (Latin):
merat neq enim ab ea quam nundũ ceꝑant ha¬
bere defecerant: certe ñdum tales ñdum tam
boni. quam eẽ cum bona uoluntate ceꝑunt.
Aut si non potuerunt scipsos facere meliores qͣm
eos ille fecerat. quo nemo meliꝰ quicquam fac̃:
ꝓfecto et bonam uoluntatẽ qua meliores eẽnt
nisi oꝑante adiutorio creatoris habere ñ possent.
Et cum id egit eoꝵ uoluntas bona ut ñ adse ip¬
sos quiminus erant. s ad illum qui summe ẽ
conuerterent᷑. eiq adherentes magis eẽnt eiꝰq
participatione sapienter beateq uiuerent:
quid aliud ostendit᷑ nisi uoluntatẽ qualibet
bonam in opem fuisse insolo desiderio reman¬
suram. nisi ille qui bonam nat᷑am ex nichilo
sui capacem fecerat. ex se ipso faceret implen¬
do meliorem. pͥus faciens excitando auidiorẽ:
Nam et hoc discutiendum ẽ. si boni angłi ipsi
inse fecerunt uoluntatem bonam: utrum ali¬
qua eam. annulla uoluntate fecerunt. Si

Expanded text:
inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant hainerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quibonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem, prius faciens excitando avidiorem? Nam et hoc discutiendum est, si boni Angeli ipsi in se fecerunt voluntatem bonam, utrum aliqua eam, an nulla voluntate fecerunt. Si
Abbreviated transcription (Latin):
dixerimus nullam ẽẽ efficientẽ causam etiã
uoluntatis bonȩ: cauendũ ẽ ne uoluntas
bona bonoꝵ angłoꝵ non facta s deo coet̃na
eẽ credat᷑. Cum gͦ ipsi facti sint. quomͦ illa
non eẽ facta dicetur: Porro quia facta ẽ u¬
trum cum ipsis fact̾a ẽ ansine illa fuert̃ prius:
S si cumipsis: non dubium quod ab illo facta
sit aquo et ipsi. Simulq ut facti sunt. ei aqͦ
facti sunt amore cum quo facti sunt adhesert̃.
Eoq sunt isti ab illoꝵ societate discreti. qđ isti
in cadem bona uoluntate manserunt. illi ab ea
deficiendo mutati sunt. malascilicet uoluntate.
hoc ipso qđ abona defecerunt. Nquã non defe¬
eissent: si utiq noluissent. Si autem boni an¬
głi fuerunt pniꝰ. sine bona uoluntate cãq in
se ipsi deo non oꝑante fecerunt: ergo meliores
a se ipsis quam ab illo facti sunt. Absit. Qͥd
enim erant sine bona uoluntate. nisi mali:
Aut si ꝑpterea ñ mali. quia nec mala uoluntas eis

Expanded text:
dixerimus nullam esse efficientem causam etiam dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est, ne uoluntas bona bonorum angelorum non facta, sed Deo coaeterna esse credatur. Cum ergo ipsi facti sint, quo modo illa non esse facta dicetur? Porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est, an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit, a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei. a quo facti sunt, amore. cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet uoluntate hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. si utique noluissent. Si autem boni angeli fuerunt prius sine bona uoluntate eamque in se ipsi Deo non operante fecerunt, ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis
Abbreviated transcription (Latin):
porum: s animȩ ꝑuersȩ amantis corporeas
uoluptates. neglecta temꝑantia. quareb sp̃ua¬
liter pulchriorib et incorruptibilit̃ suauiorib
co aptamur. Nec iactantia uicium ẽ laudis
humanȩ: s animi ꝑuersȩ amantis laudari
ab hominib spreco testimonio conscientiȩ.
Nec suꝑbia uicium ẽ dantis potestatem. uel ip¬
sius etiam potestatis: s animȩ ꝑuersę amantis
potestatem suam. potentioris iustiore contẽpta.
Ac ꝑhoc qui ꝑuersȩ amat. cuiꝰlibet naturȩ bo¬
num. etiamsi adipiscat᷑: ipse fit in bono malꝰ.
et miser: meliore priuatus. Cum gͦ male uo¬
luntatis efficiens naturalis. uel si dici potest
essentialis nulla sit causa. ab ipsa quippe
incipit spuum mutabilium malũ. quo mi¬
nuit᷑ atq deprauat᷑ naturȩ bonum: nec talẽ
uoluntatẽ facit. nisi defectio. qua deserit᷑ ds̃.
cuiꝰ defectionis etiam causa utiq deficit. Si

Expanded text:
porum, sed animae peruerse amantis corporeas porum, sed animae peruerse amantis corporeas uoluptates neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si
Abbreviated transcription (Latin):
spicit: s ubi deficiunt nesciendo condiscit
Delicta enim quis intelligit: Uu¬
oc scio naturam dei nunqͣm nusquam nul¬
la ex parte posse deficere: et ea posse deficẽ
quȩ ex nichilo facta sunt. Quȩ tam̃ quanto
magis sunt et bona faciunt tunc enim ali¬
quid faciunt: causas hñt efficientes. Inqͣn¬
tum autem deficiunt et ex hoc mala faqunt.
quid enim tunc faciunt nisi uanacausas
habent deficientes. Itemq scio in quo fit
mala uoluntas. id in eo fieri quod si nollet
non fieret: et ideo non necessarios s uolun¬
tarios defectꝰ. iusta pena consequit᷑. Deficit᷑¬
enim ñ ad mala s malȩ: id ẽ non ad malas na¬
turas sed ideo male: quia contra ordinem natu¬
rarum. ab eo quod summȩ ẽ ad id quod minꝰ ẽ.
Neq enim auri uicium ẽ auaritia. s hominis
ꝑuersȩ amantis aurum. iusticia derelicta: quȩ
incomparabiliter auro debiit anteponi. Nec
lururia uicium est pulchroꝵ suauiumq cor¬

Expanded text:
spicit; sed ubi deficiunt, nesciendo condiscit. spicit; sed ubi deficiunt, nesciendo condiscit. Delicta enim quis intellegit? Hoc scio, naturam dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt — tunc enim aliquid faciunt — causas habent efficientes; in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt — quid enim tunc faciunt nisi uana? — causas habent deficientes. itemque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. deficitnon ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchritudinis suauium cor
Abbreviated transcription (Latin):
nanq ab eoquod summe ẽ. ad id quod minꝰ ẽ:
hoc est inciꝑe habere uoluntatẽ malam. Cau¬
sas porro defectionum istarum cum efficientes
non sint ut dixi. s deficientes uelle inuenire: ta¬
le ẽ ac si quisquam uelit uidere tenebras. uel
audire silentium. Quod tamen nob̾ utrumq
ꝑaures. nonsane inspecie. s inspeciei pͥuatio¬
ne. Nemo gͦ ex me scire querat. qd me nes¬
cir scio: nisi forte ut nescire discat quod
sciri non posse sciendum ẽ. Ea quippe quȩ non
inspecie s in eiꝰ priuatione sciunt᷑: si dici aut
intelligi potest. quodammͦ nesciendo sciunt᷑.
ut sciendo nesciant᷑. Cum enim acies etiam ocłi
corporalis currit ꝑspecies corporales: nusquã
tenebras uidet. nisi ubi ceꝑit non uidere. Ita
etiam ñ aliquẽ alium sensum. s ad solas
aures ꝑtinec sentire silentium : quod tam̃ nul
lomͦ nisi non audiendo sentit᷑. Sic speties incel¬
ligibiles mens quidem nra intelligendo con¬

Expanded text:
namque ab eo, quod summe est, ad id, quod minus est, namque ab eo, quod summe est, ad id, quod minus est, hoc est incipere habere uoluntatem malam. Causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobioc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. Nemo ergo ex me scire quaerat, quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. Sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo con
Abbreviated transcription (Latin):
cit eum qui consensit temptanti atq suadenti.
cui non consensit aliꝰ ad illicite utendum pul¬
chro corpore. quod uidendum ambob parit̃
affuit. cum ante illam uisionem ac tempta¬
tionem similes ambo animo et corpore fuerint.
ipsum sibi fecisse uoluntatem malã. quia utiq
bonus ante uoluntatem malam fuerit: querat
cur eamfecerit. utrum quia natura ẽ. an qͥa
ex nichilo facta ẽ. et inueniet uoluntatẽ malã
non ex eo esse inciꝑe quod natura ẽ. s ex eo qd
de nichilo facta natura ẽ. Nam si natura causa
ẽ uoluntatis malę. quid aliud cogimur dice̾
nisi abono fieri malum. et bonum c̃ẽ causam
mali: Siquidẽ anatura bona. fit uoluntas
mala. Quod unde fieri potest ut natura bona
quamuis mutabilis ante quam habeat uo¬
luntatem malam faciat aliquid mali. hoc ẽ
Iemo gͥ querat efficientem causam uolunta¬
Itis male. non enim ẽ efficiens s deficiens:
quia nec illa effectio s defectio ẽ. Deficere

Expanded text:
cit eum, qui consensit tentanti adque suadenti, cit eum, qui consensit tentanti adque suadenti, cui non consensit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendum ambobus pariter adfuit, cum ante illam uisionem ac tentationem similes ambo animo et corpore fueipsum sibi fecisse voluntatem malam, qui utique bonus ante voluntatem malam fuerit, quaerat cur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est et inveniet voluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. CAest voluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? siquidem a natura bona fit voluntas mala. Quod unde fieri potest, ut natura bona, quamvis mutabilis, antequam habeat voluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est, igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis; non enim est efficiens sed deficiens, quia nec illa effectio sed defectio. Deficere
Abbreviated transcription (Latin):
suggestiomi. et qualicũq suasioni ꝓpͥa uo¬
luntate consenserit: Hanc gͥ consensionẽ. hall
malam quam male suadenti adhibun uo¬
luntatẽ quȩ meo res fecerit querimus. Nã
ut hoc quoq impedimentũ ab ista questi¬
one collat᷑. si cadem temptatione ambo
temptens. et unus ei cedat atq consentiat. alt̃¬
uͦ idẽ qui fuerat ꝑscueret. quid aliud apparet
nisi unum noluisse. alterum uoluisse a casti¬
tate deficere: Unde nͥ ꝓpͥa uoluntate ubi eadẽ
fuerat. inutroq corporis et animi affectio.
Amboꝵ oculis pariter uisa ẽ. eadem pulchri¬
tudo: ambob pariter insticit. occulta temp¬
tatio: Propͥam gͥ inuno eoꝵ uoluntatẽ malã
quȩ res fecerit scire uolentib: si bene intue¬
antur nichil occurrii. Si enim dixerimus
qd ipse eam fecerii. quid erat ipse ante uolun¬
tatem malam. nisi natura bona. cuiꝰ auctor
ds̃ qui ẽ incommutabile bonum: Quigͦ di¬

Expanded text:
suggestioni et qualicumque suasioni propria uosuggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit uoluntatem, quae in eo res fecerit, quaerimus. Nam ut hoc quoque inpedimentum ab ista quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat adque consentiat, alter idem qui fuerat perseueret: quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum uoluisse a castitate deficere? Unde, nisi propria uoluntate. ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio? Amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. Si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor Deus, qui est inmutabile bonum? Qui ergo di
Abbreviated transcription (Latin):
tit: efficit᷑ mala. Non quia malum ẽ quo
se conũtit: s quia ꝑuersa ẽ ipsa conu̾sio.
Iccirco non res inferior uoluntatẽ malã fec̃.
s rem inferiorem prauȩ atq mordinate ipsa qͥa
facta ẽ appetiuit. Si enim aliqui duo equalicer
affecti animo et corpore uideant unius corpo¬
ris pulchritudinem. qua uisa unus eoꝵ ad ill¬
cite fruendum moueat᷑. alter in uoluntate pu¬
dica stabilis ꝑseueret: quid putamꝰ eẽ catisȩ
ut in illo fiat. in illo non fiat uoluntas mala:
Quȩ illam res fecit in quo facta ẽ: Neq enim
pulchritudo illa corporis. Nam eam ñ fectt
in ambob quandoquidẽ amboꝵ non dispa¬
riliter occurrit aspectib. An caro intuentis
in causa ẽ: Cur non et illius: Anuͦ animus:
Cur non utriusq: Ambos enim ⁊ animo ⁊ cor¬
pore equalit̾ affectos fuisse p̃dirimus An
dicendum ẽ alterum eoꝵ occulta maligni sp̃s
suggestione temptatum⁊ Quasi non eidẽ

Expanded text:
rtit, efficitur mala, non quia malum est, quo rtit, efficitur mala, non quia malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio. Idcirco non res inferior uoluntatem malam fecit, sed rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae, ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cesserat: quod mala uoluntas nocendo posse
adimere. Si gͦ non erat sempiterna: quis eamfe¬
cerit quero. Restat ut dicat᷑. quod ea res fecent¬
malam uoluntatẽ: in qua nulla uoluntas fur
Hȩc utrum suꝑior sit requiro: an inferior. an
equalis. S si suꝑior: utiq melior. Quomͦ gͦ nul¬
liꝰ ac non bonȩ potius uoluntatis: Hoc idẽ
ꝓfecto et ȩqualis. Duȩ quippe quandu sc̃
parit̃ uoluntatis bonȩ: non facit alt̃ inalto
uoluntatẽ malam. Relinquit᷑ ut inferior res
cui nulla uoluntas ẽ: fecerit angłicȩ naturȩ
quȩ pͥma peccauit uoluntatẽ malam. S co¬
am res ipsa quȩcunq ẽ inferior usq ad in¬
fimam t̾ram. qm̃ natura et essentia ẽ. ꝓcul
dubio bona ẽ: habens modum et speciem
suã in genere atq ordine suo. Quomͦ gͦ res
bona efficiens ẽ uoluntatis male: Quomͦ
inquambonum ẽ causa mali: Cum enĩ se
uoluntas relicto suꝑiore ad inferiora conũ¬

Expanded text:
aecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset aecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. Restat ut dicatmalam voluntatem, in qua nulla voluntas fuit. Haec utrum superior sit, requiro; an inferior, an aequalis. Sed si superior, utique melior: quomodo ergo nullius, ac non potius bonae voluntatis? Hoc idem profecto et aequalis. Duo quippe quandiu sunt pariter voluntatis bonae, non facit alter in altero voluntatem malam. Relinquitur ut inferior res, cui nulla voluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccavit, voluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecumque est inferior usqfimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est, habens modum et speciem suam in genere adque ordine suo. Quo modo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? Quo modo, inquam, bonum est causa mali? Cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferiora conue
Abbreviated transcription (Latin):
quoq habet uoluntatem malam: etiã eam q̃
fecerit res. consequent̾ interrogo. atq ut sit ali¬
quis inquirendi modꝰ. causam pͥme malȩ uo¬
luntatis inquiro. Non ẽ enim pͥma uolun¬
tas mala quamfecit uoluntas mala: s illa pͥ¬
ma ẽ. quam nulla fecit. Namsi p̃cessit aqua fie¬
ret: illa pͥor ẽ. quȩ altã fecit. Si respondeat᷑ qd̵
eam nulla res fecerit. et ideo semꝑ fuerit: que¬
ro utrum inaliqua natura fuerit. Si enim in
nulla fuit: om̃ino non fuit. Si autẽ in aliqua:
uitiabat eam et corrumpebat. eratq illi noxia.
ac ꝑhoc bono pͥuabat. Et idco in mala natura
uoluntas mala ẽẽ non poterat. s in bona: mu¬
tabili tamen cui hoc uitium posset nocere. Si
enim non nocuit. non utiq uitiũ fuit: ac ꝑ
hoc nec uoluntas mala fuisse dicenda ẽ. Porro
si nocuit: bonum auferendo ł minuendo u¬
tiq nocuit. Nongͥ esse potuit sempit̾na uo¬
luntas mala inea re inqua bonum naturale¬

Expanded text:
quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo, adque ita, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. Non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala; sed illa prima est, quam nulla fecit. Nam si praecessit a qua fieret, illa prior est, quae alteram fecit. Si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit: quaero utrum in aliqua natura fuerit. Si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat. Et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc posset nocere. Si enim non nocuit, non utique uitium fuit, ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. Porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale
Abbreviated transcription (Latin):
adhererent: se illi p̃ferendo id qđ minus ẽ p̃tu¬
lerunt. Hic pͥmus defectus et pͥma inopia pͥmũq
uitium eius naturȩ quȩ ita creata ẽ. ut nec sũme
eẽt: ectamen ad beatitudinem habendam eo qͥ sũ¬
me ẽ frui posset. aquo auersa. non quidẽ nulla.
s tam̃ minus ẽẽt. atq ob hoc misera fieret: huius
porro male uoluntatis causa efficiens si querat᷑:
nichil inuenit᷑. Quidẽ gͦ quod facit uoluntatẽ
malam: cum ipsa faciat opu smalum: Ac ꝑ hoc
mala uoluntas efficiens ẽ oꝑis mali: male autẽ
uoluntatis efficiens nichil ẽ. Qm̃ si res aliqua
ẽ: aut habet autemnon habet aliquã uolun¬
tatem. Si habet: aut bonam ꝓfecto habet aut
malam. Si bonam: quis ita desipiat ut dicat qd̵
bona uoluntas faciat uoluntatem malã: Erit
enim si ita ẽ bona uoluntas causa peccati: quo
absurdius putari nichil potest. Si autem res ista
quȩ putat᷑ facere uoluntatem malam ipsa

Expanded text:
adhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetuadhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetulerunt. hic primus defectus et prima inopia primumque uitium eius naturae, quae ita creata est, ut nec summe esset et tamen ad beatitudinem habendam eo qui summe est frui posset, a quo auersa non quidem nulla, sed tamen minus esset atque ob hoc misera fieret. huius porro malae uoluntatis causa efnihil inuenitur. Quid est enim quod facit uoluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum? Ac per hoc mala uoluntas efficiens est operis mali, malae autem uoluntatis efficiens nihil est. Quoniam si res aliqua est, aut habet aut non habet aliquam uoluntatem; si habet, aut bonam profecto habet aut malam; si bonam, quis ita desipiat, ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? Erit enim, si ita est, bona uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest. Si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia tendentes ex itum. quem ratio gu¬
bernandȩ uniuersitatis includit. ita ut nec
tanta corruptio quanta usq ad interitum na¬
turas mutabiles. mortalesq ꝑducit. sic faciat
non ec̃ quod erat: ut non inde fiat conseqͤnt̃
quod ẽẽ debebat. Quȩ cum ita sint ds̃ qui sũme
ẽ. atq obhoc ab illo facta ẽ omnis essentia q̃
non summe ẽ. quia neq illi equalis ẽẽ deb̃et
quȩ de nichilo facta eẽt. neq ullomͦ eẽ posset.¬
si ab illo facta non eẽt: nec ulloꝵ uicioꝵ of¬
fensione uituꝑandꝰ. et omĩum naturarũ con¬
sideratione laudandꝰ est. Ui¬
roinde causa beatitudinis angłoꝵ bonoꝵ
ca uerissima repitur: quod ei ad herent
qui summe ẽ au̾si. adseipsos conuersi sunt. qͥ
non summe sunt. Et hoc uitium quid aliud qͣm
suꝑbia nuncupat᷑: Initium quippe om̃is peccati.
suꝑbia. Noluerunt gͦ ad illum custodire fortitu¬
dinem suam. Et qui magis eẽnt. si ei qui sũme ẽ

Expanded text:
prouidentia tendentes exitum, quem ratio guprouidentia tendentes exitum, quem ratio gubernandae uniuersitatis includit; ita ut nec tanta corruptio, quanta usque ad interitum naturas mutabiles mortalesque perducit, sic faciat non esse quod erat, ut non inde fiat consequenter quod esse debebat. Quae cum ita sint, Deus, qui summe est adque ob hoc ab illo facta est omnis essentia, quae non summe est quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta esset, neque ullo si ab illo facta non esset — nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione laudandus est. Proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea uerissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupatur? initium quippe omnis peccati superbia. noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam et qui magis essent, si ei qui summe est
Abbreviated transcription (Latin):
lestius: Idẽ gͥ ipse alit̃ appositus ꝑnitiosus:
qui conuenient̃ adhibitus cõmodissimus in¬
uenit᷑. Nam eius mnuniuerso mundo utilitates
uerbis xxplicare quissufficit: Nec audiendi st̃
qͥlaudat in igne lucẽ. ardorẽ autẽ uituꝑant: uidelicet
ñ ex suinatura. s ex suocõmodo. ł incõmodoã lidẽ enĩ
uolunt. ardere nolunt. S parum attendunt eam
ipsam lucem quȩ certe et illis placet. ocuł infirmis
ꝑ inconuẽnientiam nocere: ͣ illo ardore qͥ eis displi¬
cet ñnulla aĩalia ꝑconuenientiã salubrit̃ uiuere N a¬
ture gͥ om̃s qm̃ sunt. et ideo hñt modum suũ.
speciem suam. et quandam secum pacẽ suam:
ꝓfecto bonȩ sunt. Et cum ibi sunt ubi eẽ ꝑnatͣe
ordinem debent: quantum acceꝑunt suum ẽẽ
custodiunt. Et quȩ semꝑ cẽ non acceꝑunt. ꝓ usu
motuq ierum. quib creatoris lege sub¬
dunt᷑. in meliꝰ deteriusue mutant᷑ in eum diuina

Expanded text:
lestius. Idem igitur ipse aliter appositus perniciosus, lestius. Idem igitur ipse aliter appositus perniciosus, qui convenienter adhibitus commodissimus invenitur. Nam ejus in universo mundo utilitates verbis explicare quis sufficit? Nec audiendi sunt, qui laudant in igne lucem, ardorem autem vituperant: videlicet non ex sui natura, sed ex suo commodo vel incommodo. Videre enim volunt, ardere nolunt. Sed parum attendunt eam ipsam lucem, quae certe et illis placet, oculis infirmis per inconvenientiam nocere; et in illo ardore, qui eis displicet, nonnulla animalia per convenientiam salubriter vivere. uoniam sunt et ideo habent modum suum, speciem suam et quandam secum pacem suam, profecto bonae sunt; et cum ibi sunt, ubi esse per naturae ordinem debent, quantum acceperunt, suum esse custodiunt; et quae semper esse non acceperunt, pro usu motuque rerum, quibus Creatoris lege subduntur, in melius deteriusue mutantur, in eum diuina
Abbreviated transcription (Latin):
taria neq penalia. naturas ipsas. quarum
nulla omino ẽ cuiꝰ nonsit auctor et conditor
Ds̃. si prudenter attendamus. eadem ratione
commendant: quia et in eis hoc nob̾ ꝑuitiũ
tolli displicet. quod innatura placet: nisi
quia hominib etiam ipse natenȩ plerũq
displicent cum eis fiunt noxiȩ. ñ eas conside¬
rantib s utilitatẽ suam. sic̃ illa animalia
quoꝵ abundantia egiptioꝵ suꝑbia uapulauit.
S istomͦ possunt et solem uituꝑare : qm̃ qͥdã
peccantes. uel debita non reddentes. poni aui¬
dicib iubent᷑ ad solẽ. Non itaq ex cõmodo uel
incõmodo nr̃o. s ꝑse ipsam considerata natura.
dat artifici suo głamꝰ sic ẽ et natura ignis et̃ni.
sine ulla dubitatione laudabilis: quamiuis
dampnatis impiis futura penalis. Quid. ẽ.
enim igne flammante. uigente. atq lucente.
pulchrius: Quid calefaciente. curante. coq̃n¬
te utilius: quamuis eo nichil sit urente mo¬

Expanded text:
taria neque poenalia naturas ipsas, quarum taria neque poenalia naturas ipsas, quarum nulla omnino est, cuius non sit auctor et conditor Deus, si prudenter adtendamus, eadem ratione commendant, quia et in eis hoc nobis per uitium tolli displicet, quod in natura placet; nisi quia hominibus etiam ipsae naturae plerumque displicent, cum eis fiunt noxiae. non eas considerantibus, sed utilitatem suam, sicut illa animalia, quorum abundantia Aegyptiorum superbia uapulauit. Sed isto modo possunt et solem uituperare, quoniam quidam peccantes uel debita non reddentes poni a iudicibus iubentur ad solem. Non itaque ex commodo uel incommodo nostro, sed per se ipsam considerata natura dat artifici suo gloriam. Sic est et natura ignis aeterni sine ulla dubitatione laudabilis, quamuis damnatis inpiis futura poenalis. Quid enim est igne flammante uigente pulchrius? quid calefaciente, curante, coquente utilius? quamvis eo nihil sit urente mo
Abbreviated transcription (Latin):
dendo ac succedendo ꝑagant infimam pul¬
chritudinem tempoꝵ ingenere suo. istius mun¬
di partib congruentem. Neq enim celestibꝰ fu¬
erant terrena cocquanda: aut ideo uniu̾sita¬
t deesse ista debuerunt. qm̃ sunt illa melio¬
ra. Cum gͦ inhis locis ubi eẽ talia competebat.
aliis alia deficientib oriunt᷑. et succumbunt
minora maiorib atq inqualitates suꝑantiũ
suꝑata uertunt᷑: rerum ẽ ordo transcuntiũ.
Cuiꝰ ordinis decus nos ꝓpterea non delectat: qm̃
parti eiꝰ ꝓconditione nr̃e mortalitatis in¬
terti. uniuersum cui parcicule quȩ nos
offendunt. satis apte decenterq conueniunt.
sentire non possumus. Unde nob̃ in quibꝰ eã
contemplari minꝰ idonei sumus. rectissime
credenda precipit᷑ prouidentia conditoris.
ne tanti artificis opus in aliquo rep̃hendere ua¬
nitate humanȩ temeritatis audeamus: quan¬
quam et uitia rerum terrenarum. non uolun¬

Expanded text:
dendo ac succedendo peragant infimam puldendo ac succedendo peragant infimam pulchritudinem temporum in genere suo istius mundi partibus congruentem. Neque enim caelestibus fuerant terrena coaequanda, aut ideo uniuersitati deesse ista debuerunt, quoniam sunt illa meliora. Cum ergo in his locis, ubi esse talia conpetebat, aliis alia deficientibus oriuntur et succumbunt minora maioribus adque in qualitates superantium superata uertuntur, rerum est ordo transeuntium. Cuius ordinis decus nos propterea non delectat, quoniam parti eius pro condicione nostrae mortalitatis intexti uniuersum, cui particulae, quae nos offendunt, satis apte decenterque conueniunt, sentire non possumus. Unde nobis, in quibus eam contemplari minus idonei sumus, rectissime credenda praecipitur prouidentia Conditoris, ne tanti artificis opus in aliquo reprehendere uanitate humanae temeritatis audeamus. Quamquam et uitia rerum terrenarum non uolun
Abbreviated transcription (Latin):
Sola g bona alicubi ec̃ possunt sola mili
nusquam: qm̃ naturȩ etiam ille quȩ ex malȩ uolun¬
tatis initio uiciatȩ sunt. in quantum uiciose fc̃ malȩ
sunt: in quantum autẽ naturȩ sunt bonȩ st̃. Et cũ
inpenis natura ẽ uiciosa. excepto eo qd natura ẽ: etiã
hoc ibi bonum ẽ. quod impunita non ẽ. Hoc enĩ
iustum ẽ. Et omne iustum: ꝓculdubio bonum.
Non cnim qͥsquam de uiciis naturalib. s de uo¬
luntariis: penas luit. Nam etiam qđ uicium
consuetudine nimioq ꝓgressu roboratum ue¬
lut naturalit̃ moleuit: auoluntate sumpsit
exordium. De uiciis quippe nẽ loquimͣ eius
naturȩ. cui mens in est capax intelligibił lu¬
cis: qua discernitur iustum ab iniusto. uiii¬
rerum mutabilium atq mortalium uel in¬
cellectu. uel sensu. uel uita. omĩno carentiũ. qͥb:
coꝵ dissolubił natura corrumpit᷑. dampna¬
bilia putare ridiculum ẽ: cum istę creaturę
cum modum nutu creatoris acceꝑint. ut ce¬

Expanded text:
Sola ergo bona alicubi esse possunt, sola mala Sola ergo bona alicubi esse possunt, sola mala nusquam; quoniam naturae etiam illae, quae ex malae uoluntatis initio uitiatae sunt, in quantum uitiosae sunt, malae sunt, in quantum autem naturae sunt, bonae sunt. Et cum in poenis est natura uitiosa, excepto eo, quod natura est, etiam hoc ibi bonum est, quod inpunita non est. Hoc enim est iustum et omne iustum procul dubio bonum. Non enim quisquam de uitiis naturalibus, sed de uoluntariis poenas luit. Nam etiam quod uitium consuetudine nimioue progressu roboratum uelut naturaliter inoleuit, a uoluntate sumsit exordium. De uitiis quippe nunc loquimur eius naturae, cui mens inest capax intellegibilis lucis, qua discernitur iustum ab iniusto. rerum mutabilium adque mortalium uel intellectu uel sensu uel uita omnino carentium, quibus eorum dissolubilis natura corrumpitur, damnabilia putare ridiculum est, cum istae creaturae eum modum nutu Creatoris acceperint, ut ce