comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frigerate subarbore et sumam panem ⁊
manducate. Querit᷑ si angłos intellige¬
bat quomͦ potuerit adhanc humanita
tem inuitare. Quȩ refectioni mortalis car¬
nis necessaria ẽ ñ immortalitati angłoꝵ
braham autem et sarra seniores .xxxui.¬
ꝓgressi indieb defecerunt autem sarrȩ
fieri muliebria. Seniorum ȩtas minor ẽ
qͣm senum. qͣmuis et senes appellentur
seniores. unde siuera sunt.quȩ añnullis
medicis asseruntur. qm̃ senior uir cum
muliere seniore filios facere non potest et¬
am si adhuc feminȩ muliebna ueniant
ic̃m hoc ammiratum abrabã deꝓmis¬
sione filii. et miraculum posuisse apłm
corpus ñita intelligendũ est. ac si omni¬
no nullam uim generandi habere possz
si mulier uiuenilis ȩtatis esset s secun¬
dum hoc emortuum ut etiam deꝓuec¬
tioris ȩtatis muliere ñposset nã id eo
decethura potuit. quia iuuenilẽ illam
inuenit ȩtate. Sicenim medici tradunt

Expanded text:
frigerate sub arbore, et sumam panem, et frigerate sub arbore, et sumam panem, et manducate. Quaeritur si angelos intelligebat, quomodo potuerit ad hanc humanitatem inuitare, quae refectioni mortalis carnis necessaria est, non inmortalitati angelorum. Abraham autem et Sarra seniores progressi in diebus; defecerunt autem Sarrae fieri muliebria. seniorum aetas minor est quam senum, quamuis et senes appellentur seniores. unde, si uera sunt quae a nonnullis medicis adseruntur, quoniam senior uir cum muliere seniore filios facere non potest, etiamsi adhuc feminae muliebria ueniant, secundum hoc admiratum Abraham de promissione filii et miraculum posuisse apostolum corpus non ita intellegendum est, ac si omnino nullam uim generandi habere posset, si mulier iuuenalis aetatis esset, sed secundum hoc emortuum, ut iam de prouectioris aetatis muliere non posset. nam ideo de Cettura potuit, quia iuuenalem illam inuenit aetate. sic enim medici tradunt,
Abbreviated transcription (Latin):
na eẽ non potest. Quod testimonium
ñ adhiberẽ nisi locutionis auctor eẽt. Uer¬
borum. quippe illi sunt nobis aucto¬
res. non rerum uel sententiarum.Si au
tem defenduntur scripturȩ scđm lo¬
cutiones ꝓprias quȩ ydiomata uocan¬
tur. qͣntomagis secundum eas quȩ cũ
aliis linguis communes habent: xxxii.
lio euis. etreges gentium exillo erunt.
utrum quia non ꝓuenit scdm regna t̃¬
rena. scłm ęccłiam accipi debeat. an ꝓpt̃
esau etiam adlitteram contigit.xxxiii.
tabernaculi sui. et ad orauit suꝑ terrã
& dixit. domine si inueni grãm ante
te ne pretereas seruũ tuũ. Queritur cũ
tres uiri essent qui ei apparuerant qͦ¬
mͦ singłariter dnm appellet dicens.
Domine sunuem grãm ante te. an intel¬
ligebat unum exeis dñm. ⁊ alios anglos
an pocus inangłis dnm̃ sentiens dño
pocius qͣm angłis loqui elegit. qͥa uno
extrib cũ ipso abraham postea remanẽ¬
te duo mittuntur insodomam. et illis

Expanded text:
na esse non potest. quod testimonium na esse non potest. quod testimonium non adhiberem, nisi locutionis esset; uerborum quippe illi sunt nobis auctores, non rerum uel sentetem defenduntur Scripturae secundum locutiones proprias, quae idiomata vocantur, quanto magis secundum eas quas cum aliis linguis communes habent? XXXII. lio ejus, Et reges gentium ex illo erunt: utrum quia non provenit secundum regna terrena, secundum Ecclesiam accipi debeat; an propter Esau etiam ad litteram contigit. XXXIII.tabernaculi sui, et adoravit super terram, et dixit: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praetereas servum tuum. Quaeritur cum tres viri essent qui ei apparuerant, quomodo singulariter Dominum appellet, dicens, Domine, si inveni gratiam ante te: an intelligebat unum ex eis Dominum, et alios angelos: an potius in angelis Dominum sentiens, Domino potius quam angelis loqui elegit: quia uno ex tribus cum ipso Abraham postea remanente, duo mittuntur in Sodomam, et illis
Abbreviated transcription (Latin):
eis diffiniri cum ratio talib motib
cederet. Cum autem ñ cederet non dicen¬
dam ꝑturbationem. S considerandum
ẽ quemadmodum hoc dicat agellius.
et diligenter inserendum. Pabo .xxxi.¬
tͥ et semini tuo post te terrã inqͣhabitaᷤ
mnẽ terram cultã inpossessionem et̃¬
nam. questio ẽ qͦmꝰ dixerit ȩdernam cũ
isrłitis temporaliter data sit utrum se¬
cundum hoc scł̃m dicta sit ȩterna uł
abeo quod ⁊ aẽnioñ. grecȩ quod scłm sig¬
nificat. Dictum sit ennion. tamqͣm si la¬
tinȩ dici posset scłare an exhoc aliquid
tum sit. quia hĩc ȩternum aliquid sig¬
nificatur. an potiuis locutionis ẽ scrip¬
turarũ. ut ȩternum appellent. cuiꝰ rei
finis ñconstituitur: aut non ita fit: ut
deinceps nonsit faciendum. qͣntũ ꝑtinet
adcuram uel potestatem facientis. sicut
ait oratius seruiet ȩternum qui paruo
nesciet uti. Non enim potest inȩternũ
seruire. cuuis ipsa uita qua seruit ȩter¬

Expanded text:
eis definiri, cum ratio talibus motibus eis definiri, cum ratio talibus motibus cederet; cum autem non cederet, non dicendam perturbationem. sed considerandum est quemadmodum hoc dicat A. Gellius et diligenter inserendum. <Et>dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua habitas, omnem terram cultam inrnam. quaestio est quomodo dixerit aeternam, cum Israhelitis temporaliter data sit: utrum secundum hoc saeculum dicta sit aeterna, ut ab eo quod est atwv graece, quod et saeculum significat, dictum sit alwJfwJf, tamquam si latine dici posset saeculare; an ex hoc aliquidtum sit, quia hinc aeternum aliquid significatur. an potius locutionis est scripturarum, ut aeternum appellent cuius rei finis non constituitur aut non ita fit, ut deinceps non sit faciendum, quantum pertinet ad curam uel potestatem facientis; sicut ait Horatius: seruiet aeternum qui paruo nesciet uti. non enim potest in aeternum seruire, cuius ipsa uita, qua seruit, aeter
Abbreviated transcription (Latin):
qui sunt transflumen. Deeo quod .xxx.¬
scriptum ẽ. Circa solis autẽ occasum pa¬
uor irruit suꝑ abraham. et ecce timor
magnus incidit ei tractanda ẽ ista que¬
stio ꝓpter eos qͥ contendunt ꝑturbationes
istas non cadere inanimum sapientis. u¬
trum tale aliquid sit quale agellius com¬
memorat inlibris noctium atticarum.
quendã philosophum inmagna maris
tempestate turbatum. cũ esset in naui¬
& anima dũsum a quodã luxurioso ad¬
olescente. qͥ cum ei post trans actum pe¬
riculum insultaret qͦd philosophusci
ꝑturbatum quia nequissimȩ animȩ
suȩ nicħ timere deberet: quod nec digna
eẽt ꝓqua aliquid timeretur. Ceteris au¬
tem studiosis qui innaui fuerant expec¬
tantib ꝓtulit librum quendã epitecti
stoici ubi legebat᷑ ñ ita placuisse stoicis
nullam talẽ ꝑturbationem cadere ina¬
nimum s apientis. qͣsi nichil tale ineoꝵ
appareret affectib. s ꝑturbationẽ ab

Expanded text:
qui sunt trans flumen? De eo quod qui sunt trans flumen? De eo quod scriptum est: circa solis autem occasum pauor inruit super Abram, et ecce timor magnus incidit ei . tractanda est ista quaestio propter eos, qui contendunt perturbationes istas non cadere in animum sapientis: utrum tale aliquid sit, quale A. Gellius commemorat in libris Noctium Atticarum, quendam philosophum in magna maris tempestate turbatum, cum esset in naue, animaduersum a quodam luxurioso adulescente. qui cum ei post transactum periculum insultaret, quod philosophus ciperturbatum, quia nequissimae animae suae nihil timere deberet, quod nec digna esset pro qua aliquid timeretur. ceteris autem studiosis, qui in naui fuerant, expectantibus protulit librum quendam Epicteti Stoici, ubi legebatur non ita placuisse Stoicis nullam talem perturbationem cadere in animum sapientis, quasi nihil tale in eorum adpareret adfectibus, sed perturbationem ab
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. qm̃ ne putaret etiam et ipse
abraham hoc solum ꝓmittit terrȩ qͦd
aspicere uel circumspicere posset. sur
ge et ꝑambula terram in longitudine
euis. et in latitudine quia tͥ dabo eam
ut ꝑambulando ꝑueniret adeam qͥ ꝗͣ
ocłis inuno loco stans uidere non pos¬
set. Significatur autem ea terra qͣm
prius populus accepit isrł semen a¬
brahȩ scdm carnẽ non illud latiꝰ sem̃
scdm fidem. qͦd ne taceretur: dictũ ẽ ei fu¬
turum sic̃ arenã maris. scđm hyꝑbolen
qͥdem. s tamen tantum qͦd numerare
nullus posset. Et nunciauit abrahe tͣnᷤ¬
fluuiali. Transfluuialẽ abrabã appel¬
latum etiam greca exemplaria satis
indicant. s cur tta appellatus sit hec
iudetur causa. qͦd exmesopotamia ue¬
niens transito flumine eufrate sedes
constituit interra chanaan. ⁊trans¬
eluuialis appellatus ẽ exea regione
unde uenerat. unde iħs naue dic̃ isrłitis
quid uultis seruire diis patrum ur̃oꝵ

Expanded text:
sequitur, quoniam, ne putaret etiam ipse sequitur, quoniam, ne putaret etiam ipse Abram hoc solum promitti terrae quod aspicere uel circumspicere posset, surge, inquit, et perambula terram in longitudine eius et latitudine, quia tibi dabo eam, ut perambulando perueniret ad eam, quam oculis uno loco stans uidere non posset. significatur autem ea terra, quam primus populus accepit Israhel semen Abrae secundum carnem, non illud latius semen secundum fidem, quod ne taceretur dictum est ei futurum sicut arenam maris secundum hyperbolen quidem, sed tamen tantum quod numerare nullus posset. Nuntiauit Abram transfluuiali. transfluuialem Abram appellatum etiam graeca exemplaria satis indicant; sed cur ita appellatus sit, haec uidetur causa, quod ex Mesopotamia ueniens transito flumine Euphrate sedes constituit in terra Chanaan et transfluuialis appellatus est ex ea regione unde uenerat. unde Iesus Naue dicit Israhelitis: quid? uultis seruire diis patrum uestrorum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ alius intelligatur paradisus dĩ ñ
uideo. & utiq si arbores fructifere inpa¬
radiso uirtutes animi accipiende es¬
sent sic̃ nonnulli existimant nullo cor¬
porali interra paradiso ueris lignorũ
generib instituto ñ diceretur de ista t̾ra
ad aquilonẽ et affricũ et orientẽ ⁊ mare¬
quia omnem terram qͣm tu uides tͥdabo
eam ⁊ semini tuo usq inseculum. Que¬
ritur hic qͦm intelligat᷑ tantũ terrȩ pro¬
missum eẽ. abrahe et semini eius qͣntũ
poterat ocłis circumspicere ꝑ quatuor
cardines mundi. qͣntũ ẽ enim qͦd adter¬
ram conspiciendam acies corporalis ui¬
sus poss it attingere. s nulla ẽ questio
si aduertamus non hoc solum eẽ ꝓmis¬
sum. Non enĩ dictum ẽ tantũ t̾rȩ dabo
tͥ qͣntum uides. s tͥ dabo terrã qͣm ui¬
des. Cum enim et ulterior undiq daba¬
tur ꝓfecto hȩc precipuȩ quȩ uidebatur
dabatur. deinde attendendum ẽ quod

Expanded text:
enim alius intelligatur paradisus Dei, non enim alius intelligatur paradisus Dei, non video. Et utique si arbores fructiferae in paradiso virtutes animi accipiendae essent, sicut nonnulli existimant, nullo corporali in terra paradiso veris lignorum generibus instituto, non diceretur de ista terra,ad Aquilonem et Africum et Orientem et marequia omnem terram quam tu vides, tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum. Quaeritur hic quomodo intellegatur tantum terrae promissum esse Abrae et semini eius, quantum poterat oculis circumspicere per quattuor cardines mundi. quantum est enim, quod ad terram conspiciendam acies corporalis uisus possit adtingere? sed nulla est quaestio, si aduertamus non hoc solum esse promissum; non enim dictum est: tantum terrae tibi dabo quantum uides, sed: tibi dabo terram quam uides. cum enim et ulterior undique dabatur, profecto haec praecipue quae uidebatur dabatur. deinde adtendendum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
dehac re disputaui. et diligentiꝰ apb̃ro
leronimo expositũ ẽ. quare non sit con¬
sequens ut cum aliquot dies apud regẽ
egypti sarra fecerit etiam eius concubitu
creditur esse polluta qm̃ mos erat regiꝰ
uicib adse amittere mulieres suas.⁊ nͥ
lomentis lunguentis dui prius accura¬
ta corꝑe nulla intrabat adregem quȩ
dum ficrent afflictus ẽ pharao manu dĩ
ut uiro redderet intact̾am. qͣm ipsi dõ ma¬
ritus cõmiserat. tatens qͦd uror eẽt. sed
ñmentiens qͦd soror eẽt ut caueret qͦd po¬
terat quantũ hõ poterat & ido cõmendaret
qd̾ cauere ñ potãt ne si et illa que cauere potãt
dõ tantum dimitteret ñ indm credere
sed deum temptare pocius inueniretur.
te qͣm deleretur comparatur paradiso
dĩ eo qͦderat irrigua et terrȩ egypti qͣm
nilus irrigat. satis ut opinor ostendit᷑
qͦmͦ debeat intelligi ille paradisꝰ quẽ
plantauit ds̃ ubi constituit adam. Qͥs

Expanded text:
de hac re disputavi ; et diligentius a presbytero de hac re disputavi ; et diligentius a presbytero Hieronymo expositum est, quare non sit consequens ut cum aliquot dies apud regem Aegypti Sara fuerit, etiam ejus concubitu credatur esse polluta ; quoniam mos erat regius, vicibus ad se admittere mulieres suas, et nisi lomentis et unguentis diu prius accurato corpore, nulla intrabat ad regem. Quae dum fierent, afflictus est Pharao manu Dei, ut viro redhiberet intactam, quam ipsi Deo maritus commiserat, tacens quod uxor esset, sed non mentiens quod soror esset: ut caveret quod poterat, quantum homo poterat, et Deo commendaret quod cavere non poterat; ne si et illa quae cavere poterat, Deo tantum dimitteret, non in Deum credere, sed Deum tentare potius inveniretur. tequam deleretur, comparatur paradiso Dei, eo quod erat irrigua, et terrae Aegypti quam Nilus irrigat; satis, ut opinor, ostenditur quomodo intelligi debeat ille paradisus quem plantavit Deus, ubi constituit Adam. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
nata. Nam exipso abrabam natus est
ismahel deagar nati ⁊ alii excethura.
adqͦs illius terrȩ non ꝑtineret hereditaᷤ
et exysaac natus ẽ esau qui similiter
abilla hereditate alienatus ẽ. Ex iacob
autem filio ẏsaac quot qͦt filii natis
id÷ uniuersũ semen eius adillam here¬
ditatẽ ꝑtinuit. Sic gͦ eollocatus. ⁊ con¬
stitus ẽ in illa terra abraham qm̃ ui
xit usq adnatiuitatẽ iacob si recte
intellig tur: soluta questio ẽ scđm re¬
capitulationem. qͣmuis ⁊ alie solutio
quia uror illius hec. factum ẽ autem
statim ut intrauit abraham inegyp¬
tum uidentes egypti mulierẽ qͥa spe¬
ciosa erat ualde. qͦmͦ accipiatur qͦd
abraham ueniens in egyptum celare
uoluit urorẽ suam eẽ sarram scđ̃m
omĩa quȩ dehac re scripta sunt utrum
hoc conuenerit tam scõ uiro. an sub defec¬
tio fidei eius intelligatur. sic̃ non nulli
arbitrati sunt iam quidẽ ⁊ contͣ faustũ

Expanded text:
nata. Nam ex ipso Abraham natus est nata. Nam ex ipso Abraham natus est Ismael de Agar, nati et alii ex Cethura, ad quos illius terrae non pertineret haereditas. Et ex Isaac natus est Esau, qui similiter ab illa haereditate alienatus est. Ex Jacob autem filio Isaac, quotquot filii nati sunt, id est universum semen ejus, ad illam haereditatem pertinuit. Sic ergo collocatus et constitutus in illa terra Abraham, quoniam vixit usque ad nativitatem Jacob, si recte intelligitur; soluta quaestio est secundum recapitulationem; quamvis et aliae solutionquia uxor illius haec. Factum est autem statim ut intravit Abraham in Aegyptum, videntes Aegyptii mulierem quia speciosa erat valde. Quomodo accipiatur, quod Abraham veniens in Aegyptum celare voluit uxorem suam esse Saram, secundum omnia quae de hac re scripta sunt, utrum hoc convenerit tam sancto viro, an subdefectio fidei ejus intelligatur, sicut nonnulli arbitrati sunt; jam quidem et contra Faustum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit stephanus ⁊ simul dice unde egreᷤ¬
sus ubi habitauerit cum ait. ⁊ c̃ abrabã
egressꝰ ẽ deterra chaldeorum ethabitaũ
incarra inmedio autẽ id ÷ interegressũ
det̾ra chaldeorum & habitacionẽ incar¬
ram ei locutus ẽ ds̃. Postea uͦ qͦd adun¬
git stephanuis. unde posttrͣm mortuus
ẽ pat̃ eius collocauit illum interra hac
intuendum ẽ quia ñdixit ⁊ postqͣm mor¬
tuus ẽ pater eiꝰ egressꝰ ẽ de carra. s inde
collocauit eum ds interra hac. ut post
habitacionem incarram collocaretur
interra canaan non post mortẽ patris
egressus. sed post mortem patͥs collocat᷑
interra canaan. Utordo uerboꝵ sit ha¬
bitauit incarram. unde collocauit il¬
lum interra hac postqͣm mortuus est
pater eius. ut tẽ intelligamus colloca¬
tũ uel constitutum abrahaam int̾ra
chanaan. qͣndo illic nepotem suscepit.
cuius uniuersum semen illic fuerat re
gnaturum exꝓmisso di hereditate do¬

Expanded text:
uoluit Stephanus et simul dicere, unde egresuoluit Stephanus et simul dicere, unde egressus ubi habitauerit, cum ait: tunc Abram egressus est de terra Chaldaeorum et habitauit in Charran. in medio autem, id est inter egressum de terra Chaldaeorum et habitationem in Charran, ei locutus est deus. postea uero quod adiungit Stephanus: et inde postquam mortuus est patereius, conlocauit illum in terra hac, intuendum est, quia non dixit: et postquam mortuus est pater eius, egressus est de Charran, sed: inde conlocauit eum deus in terra hac, ut post habitationem in Charran conlocaretur in terra Chanaan, non post mortem patris egressus, sed post mortem patris conlocatus in terra Chanaan, ut ordo uerborum sit: "habitauit in Charran; et inde conlocauit illum in terra hac, postquam mortuus est pater eius", ut tunc intellegamus conlocatum uel constitutum Abram in terra Chanaan, quando illic eum nepotem suscepit, cuius uniuersum semen illic fuerat regnaturum, ex promisso Dei haereditate do
Abbreviated transcription (Latin):
locutus ds̃. s quod stephanus postea sic
narrat. Tunc egressꝰ abrahã det̾ra chal¬
deorum habitauit incarra. etinde postqͣ
mortuus ẽpater eius collocauit eũ int̃ra
hat. non paruas affert angustias huic
expositioni quȩ fit ꝑrecapitulationem.
idetur enim habuisse imperium dñi.
qͦd ei fuerat locutus initinere mesopota¬
mie egresso deterra chaldeoꝵ et eunt in
carram. ethoc imperium post mortem
patͥs sui obedienter implesse. cum dicit᷑
ethabitauit incarra. et inde postquam
mortuus ẽ pat̃ eius collocauit illũ in
annorum sic euudent̃ scriptura genescos
loquitur fuit quando egressꝰ ẽ decarra
qͦm᷑ eẽ possit hoc uerum nisi forte qͦdait
stephanus. Tunc abraham egressꝰ deter
ra chaldeoꝵ et habitauit incarra ñsic ac¬
cipiat᷑. ut cuno egressussit pꝰea quã locutꝰ
ẽ ei dñs. Iam enim erat inmesopotamia
sic̃ supͣdictum ẽ qñ illud audiuit adño
s ipsa regła recapitulationis conterere

Expanded text:
locutus deus. sed quod Stephanus postea sic locutus deus. sed quod Stephanus postea sic narrat: tunc Abram egressus de terra Chaldaeorum habitauit in Charran. et inde postquam mortuus est pater eius chac ; non parvas affert angustias huic expositioni, quae fit per recapitulationem. Videtur enim habuisse imperium Domini, quo ei fuerat locutus in itinere Mesopotamiae, egresso de terra Chaldaeorum, et eunti in Charran, et hoc imperium post mortem patris sui obedienter implesse, cum dicitur, Et habitavit in Charran; et inde, postquam mortuus est pater ejus, collocavit illum in ginta quinque annorum sicut evidenter Scriptura Geneseos loquitur fuit, quando egressus est de Charran, quomodo esse possit hoc verum, nisi forte quod ait Stra Chaldaeorum, et habitavit in Carra : non qucipiatur: tunc egressus est, posteaquam ei locutus est dominus — iam enim erat in Mesopotamia. sicut supra dictum est, quando illud audiuit a domino — sed ipsa regula recapitulationis contexere
Abbreviated transcription (Latin):
mo ȩtatis suȩ omnes tres genuit. s exqͦ
anno generare cepit eum annũ cum
commemorauit scriptura. fieri autem
potest ut posterior sit generatus abra¬
ham. s merito excellentie qua inscrip¬
turis ualde comendatur prior fuerit
nominatus sic̃ ꝓpħa priorem nomina¬
uit minorem. iacob dilexi esau autem
odio habui. & inparalipomenon cũ sit
quartus nastendi ordine iudas. prior
ẽ nominatus a quo uidaice genti nom̃
ẽ ꝓpter tribum regiam. Cõmodiꝰ aut̃
plures exitus inuenuintur quib que¬
stiones difficiles dissoluantur. Conside¬
randa ẽ sane narratio stephani dehac
re. cui magis harum expositione non
repugnet ullud quidẽ cogit ut ñ sicut
narrari uidecur ingenesi post mortẽ
thare locutus sit ds abrahȩ ut exiret de
cognatione sua et de domo patris sui. sed
cum esset unnesopotamia prius qͣm habi¬
taret incarra. lam utiq egressꝰ deterra chal¬
deorum ut inillo itinere intelligatur ei

Expanded text:
mo aetatis suae omnes tres genuit, sed ex quo mo aetatis suae omnes tres genuit, sed ex quo anno generare coepit, eum annum commemorauit scriptura. fieri autem potest, ut posterior sit generatus Abram, sed merito excellentiae, qua in scripturis ualde commendatur, prior fuerit nominatus, sicut propheta priorem nominauit minorem: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, et in Paralipomenon cum sit quartus nascendi ordine ludas, prior est commemoratus, a quo Iudaicae genti nomen est, propter tribum regiam. commodius autem plures exitus inueniuntur, quibus quaestiones difficiles dissoluantur. Consideranda est sane narratio Stephani de hac re, cui magis harum expositionum non repugnet. et illud quidem cogit, ut non, sicut narrari uidetur in Genesi, post mortem Tharrae locutus sit deus Abrae, ut exiret de cognatione sua et de domo patris sui; sed cum esset in Mesopotamia priusquam habitaret in Charran iam utique egressus de terra Chaldaeorum, ut in illo itinere intellegatur ei
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ patris sui anni ducenti .u. fue
rint ut ideo scriptum sit. fuerunt an
compleuit omnes annos tociꝰ uite
sue: soluitur ergo questio ꝑrecapitula¬
tionem que indissolubilis remaneret.
si post mortẽ thare acciperemus locu¬
tum ẽẽ dominum adabraham ut exi¬
ret decarra quia ñpoterat ẽẽ adhuc an
suȩ anno genuerat ut abraham post
mortem patris sui annorum ess et
scripturis multas questiones soluit quȩ
indissolubiles possunt uideri. secundum
etiã suꝑiorum questionũ expositionem
ꝑeandem recapitulationem factam qͣm¬
qͣm talit̾ usta questio a quibusdam sol¬
uatur exillo computari annos etatis a¬
biahe exquo liberatus ẽ deigne chaldeoꝵ
inquem missus utarderet quia eundem
ignem suꝑstitione chaldeorum colere no¬
luit liberatus inde et sunscripturis non
legit᷑ iuidaica tamen narratione tradit᷑
otest et sic solui qm̃ scriptura quȩ dixit
ligi uoluit. quia eodẽ anno septuagesi¬

Expanded text:
vitae patris sui anni ducenti quinque vitae patris sui anni ducenti quinque fuerunt: ut ideo scriptum sit, Fuerunt anncomplevit omnes annos totius vitae suae. Solvitur ergo quaestio per recapitulationem, quae indissolubilis remaneret, si post mortem Tharrae acciperemus locutum esse Dominum ad Abraham ut exiret de Charran, quia non poterat esse adhuc annsuae anno genuerat; ut Abraham post mortem patris sui annorum esset cScripturis, multas quaestiones solvit, quae indissolubiles possuetiam superiorum quaestionum expositionem per eandem recapitulationem factam. Quamquam et aliter ista quaestio a quibusdam soluatur: ex illo conputari annos aetatis Abrae, ex quo liberatus est de igne Chaldaeorum, in quem missus ut arderet, quia eundem ignem superstitione Chaldaeorum colere noluit, liberatus inde etsi in scripturis non legitur, iudaica tamen narratione traditur. potest et sic solui, quoniam scriptura, quae dixit: legi uoluit, quia eodem anno septuagesi
Abbreviated transcription (Latin):
uixisse amplius quadringentis annis.
nisi quia intelligitur. ante .xx. annos
quam inciperet archa fieri. quȩ .C.
annis facta reperitur. hoc dm dixisse
adnoe cum iam prenuntiaret factu¬
rum ẽẽ diluuium. nec uite humanȩ
dcinceps futurȩ inhis qͥ post diluuium
nascerentur spacium predirisse. s ui
tȩ hominim qͦs fuerat diluiuo deleturus.
ueritur quare scriptum sit sem .xxiii.¬
erat pater omnium filiorũ heber cumin¬
ueniatur heber quintus asem filio noe
utrum quia exillo hebrei diciuitur ap¬
pellati. Pulum enim generatio tͣnsut
adabraham. Quid ergo ꝓbabiluis sit ab
abraheos merito queritur. Quomo .xxiiii.¬
do accipiendum sit. quod cum esset tha¬
sit incarra. ⁊uxit annos.ccy. incarra¬
imortuus ẽ. ⁊dixit dominus adabrahã.
ut exiret decarrã. & exiit inde cũ e̾et
ꝑrecapitulationem ostenditur iuuo
thara locutum ẽẽ dñm. labraham
uiuo patre suo secundũ preceptum
quinto anno uitȩ patris sui si dies

Expanded text:
uixisse amplius quadringentis annis? uixisse amplius quadringentis annis? nisi quia intellegitur ante uiginti annos quam inciperet arca fieri, quae centum annis facta reperitur, hoc deum dixisse ad Noe, cum iam praenuntiaret facturum se esse diluuium, nec uitae humanae deinceps futurae in his qui post diluuium nascerentur spatium praedixisse sed tae hominum quos fuerat diluuio deleturus. Quaeritur, quare scriptum est: Sem erat pater omnium filiorum Heber, cum inueniatur Heber quintus a Sem filio Noe . utrum quia ex illo Hebraei dicuntur appellati? per illum enim generatio transit ad Abraham. quid ergo probabilius sit ab Abrahaeos merito quaeritur. Quomodo accipiendum sit, quod, cum esset Tharsit in Charran et uixit annos ducmortuus est: et dixit Dominus ad Abraham ut exiret de Charran, et exiit inde, cum esseper recapitulationem ostenditur, vivo Tharra locutum esse Dominum; et Abraham vivo patre suo secundum praeceptum quinto anno vitae patris sui, si dies
Abbreviated transcription (Latin):
et scd̃m gentes. et scd̃m linguas suas nͥ
quia ꝑrecapitulationẽ postea comine¬
morat quod prius erat s obscuritatem
fac̃ qͦd eo genere locutionis ista conte
cuius caput erit usq incȩlum. si hoc
se posse crediderunt nimium stulta auda¬
tia et impietas deprehenditur et quia
obhoc di uindicta secuta ẽ ut eorum linguȩ
diuiderentur ñ absurde hoc cogitasse cre
unusquisq uocem ꝓximi. utrum adan¬
głos dominus hoc dixisse intelligitur
an secundum illud accipiendũ ẽ qͦd in
exordio libri legitur:. faciamꝰ hominem
adimaginẽ et similitudinem nr̃am. nã
et quod postea dicitur singulari nume¬
ro quia confudit ibi dñs labia terre.
sic et illic cum dictum esset faciamꝰ ho
minem adimaginem nr̃am. inconse¬
quentib tamen non dictum ẽ fecerunt
etuixit arfaxat postquã genuit cai
at qͣndo dixit hoc ds̃. nec fuit inar¬
cha cum parentib siis. quomͦ ergo in¬
telliguntur deinceps anni utte huma

Expanded text:
et secundum gentes et secundum linguas suas, nisi et secundum gentes et secundum linguas suas, nisi quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat? sed obscuritatem facit, quod eo genere locujus caput erit usque in coelum. Si hoc se posse crediderunt, nimium stulta audacia et impietas deprehenditur. Et quia ob hoc Dei vindicta secuta est, ut eorum linguae dividerentur, non absurde hoc cogitasse credunusquisque vocem proximi: utrum ad Angelos Dominus hoc dixisse intelligitur? an secundum illud accipiendum est, quod in exordio libri legitur, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ? Nam et quomodo postea dicitur singulari numero, quia ibi confudit Dominus labia terrae: sic et illic cum dictum esset, Faciamus ad imaginem nostram; in consequentibus tamen non dictum est, Fecerunt, et uixit Arphaxat postquam genuit Cainat, quando dixit hoc deus, nec fuit in arca cum parentibus suis. quomodo ergo intelleguntur deinceps anni uitae huma
Abbreviated transcription (Latin):
onem exuno ductam. Queritur qͣre .xui.¬
peccans cham inpatris offensa non inse
ipso. sedinfilio suo chanaan maledicit᷑
nͥ quia ꝓpħatum ẽ quodãmꝰ terrã chana¬
an eiectis chananeis inde et debellatis ac¬
cepturos fuisse filios isrł qui uenirent de
semine sem. Queritur qͦmͦ dictum .xuii.¬
estd enẽbroth hic cȩpit eẽ gigans suꝑterrã
um gigantes & antea natos scͥptura
commeinorat anforte quia post diluui¬
um nouitas generis humani reꝑandi
denouo commemoratur inqua nouita¬
te hic cepit ẽẽ gigans super terrã. xuiii.
Queritur quid sit et heber nati sunt filui
duo nomen unius falec quia indiebus
eius diuisiost terra. nisi forte indiebus
eius linguarum illa diuersitas exstite¬
rit. ꝑ quam factum ẽ ut gentes diuidẽnt᷑
terat omnis terra labium unum .xix.
qͦdãmodo hoc potest intelligi qͣndo su¬
perius dictum ẽ qͦd filii noe uel filioꝵ
eius distributi essent ꝑterram scđm tͥb

Expanded text:
onem ex uno ductam? Quaeritur quare onem ex uno ductam? Quaeritur quare peccans Cham in patris offensa non in se ipso sed in filio suo Chanaan maledicitur. nisi quia prophetatum est quodam modo terram Chanaan eiectis inde Chananaeis et debellatis accepturos fuisse filios Israhel, qui uenirent de semine Sem. Quaeritur, quomodo dictum sit de Nebroth: hic coepit esse gigas super terram, cum gigantes et antea natos scriptura commemoret. an forte quia post diluuium nouitas generis humani reparandi denuo commemoratur, in qua nouitate hic coepit esse gigas super terram? \'5 Quaeritur quid sit: et Heber nati sunt filii duo; nomen unius Phalec, quia in diebus eius diuisa est terra, nisi forte in diebus eius linguarum illa diuersitas extiterit, per quam factum est, ut gentes diuiderentur. Et erat omnis terra labium unum. quomodo hoc potest intellegi, quando superius dictum est, quod filii Noe uel filiorum eius distributi essent per terram secundum tribus
Abbreviated transcription (Latin):
Item questio ẽ qͦmͦ columba non xiii.¬
inueniret ubi resideret si iamsicut nar¬
rationis ordo conteritur nudata fuerant
cacumina montiũ que uidet᷑ questio.
aut ꝑrecapitulationem posse dissolui.
ut ea posterus narrata intelligantur
que prius facta sunt aut potius quia
nondum siccata Quid sibi uult qͦd xiiii.¬
dñs dicit nonadiciam adhuc maledic̃e
suꝑ terram ꝓpter opera hominum qͥa
adposita ẽ mens hominis admaliciam
abuuientute. non adiciam ergo adhuc
ꝑcutere omnẽ carnẽ uiuã quẽ ad modũ
feci. et deinde adiungit que scđ̃m lar¬
gitatem bonitatis suȩ donat hominib
indignis utrum hic testamenti noui
indulgentia sigurata sit & pretercta
ultio aduentus ptineat testamentum
hoc ẽ illud adlegis seueritatem. hoc ẽ ad .x.¬
gr̃e bonitatem. Quid ẽ et de manu homi¬
nis frĩs exquiram animam hominis. an
omnem hominem frẽm omnis homi¬
nis intelligi uoluit secundum cognati¬

Expanded text:
Item quaestio est quomodo columba non Item quaestio est quomodo columba non inuenerit ubi resideret, si iam, sicut narrationis ordo contexitur, nudata fuerant cacumina montium. quae uidetur quaestio aut per recapitulationem posse dissolui, ut ea posterius narrata intellegantur quae prius facta sunt, aut potius, quia nondum siccata fuerant. Quid sibi uult quod dominus dicit: non adiciam adhuc maledicere super terram propter opera hominum, quia adposita est mens hominis ad maligna a iuuentute. non adiciam ergo adhuc percutere omnem carnem uiuam, quemadmodum feci, et deinde adiungit quae secundum largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis? utrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et praeterita ultio ad uetus pertineat testamentum, hoc est illud ad legis seueritatem, hoc ad gratiae bonitatem. Quid est: et de manu hominis fratris exquiram animam hominis? an omnem hominem fratrem omnis hominis intellegi uoluit secundum cognati
Abbreviated transcription (Latin):
dixit optinuit symmachus preualuer̃t
id÷ aquȩ. Quod scriptum ẽ post. cl .xi.¬
dies adductum ẽẽ spm̃ suꝑ terram &
defisse aquam & conclusos fontes abys¬
sõs & catharactas cęli et detentam pluui¬
am decelo. Queritur utrum post. ol. dieᷤ¬
hec facti sunt. an ꝑrecapitulationẽ om¬
nia cominemorata sunt quȩ post qua¬
draginta dies pluiuiȩ fieri cȩperunt.
bus abyssi cessante iam pluuia. aut que
mansit in altitudine sua dũ nullo spũ
ta sunt omnia que exfine quadraginta
dierum fieri cȩperunt. Quod scͥp .xii.¬
tum ẽ. dimissum ẽẽ coruum nec redis¬
se et dimissam post eum columbam⁊
ipsam redisse qͦd ñ inuenisset requiem
pedib suis questio solet oboriri utrũ
coruus mortuus sit analiquomͦ uiu̾e
potuerit qui utiq si fuit terra ubi re¬
quiesceret etiam columba requiẽ potuit
inuenire pedib suis: unde conicitur a
multis quod cadaueri potuit insidere
quod columba naturaliter refugit.

Expanded text:
dixit "ob tinuit", Symmachus ,"praeualuerunt", dixit "ob tinuit", Symmachus ,"praeualuerunt", id est aquae. Quod scriptum est post cdies adductum esse spiritum super terram et desisse aquam et conclusos fontes abyssi et cataractas caeli et detentam pluuiam de caelo, quaeritur utrum post cehaec facta sint an per recapitulationem omnia commemorata sunt, quae post quadraginta dies pluuiae fieri coeperunt, bus abyssi cessante iam pluuia aut quia mansit in altitudine sua, dum nullo spiritu ta sunt omnia, quae ex fine quadraginta dierum fieri coeperunt. Quod scriptum est dimissum esse coruum nec redisse et dimissam post eum columbam et ipsam redisse, quod non inuenisset requiem pedibus suis, quaestio solet oboriri, utrum coruus mortuus sit an aliquo modo uiuere potuerit. quia, utique, si fuit terra ubi requiesceret, etiam columba requiem potuit inuenire pedibus suis. unde conicitur a multis, quod cadaueri potuit coruus insidere, quod columba naturaliter refugit.
Abbreviated transcription (Latin):
mundis. et adiungitur duo & duo intra¬
uerunt ad noe inarcham mascłina. ⁊
feminina. Quentur quomͦ suꝑius distin¬
xerit duoꝰ duo abinmundis nunc autem
siue ainundis. siue abinmundis duoduo
dicat intrasse sed hoc refert᷑ nonadnume¬
rum mundoꝵ ⁊inmundoꝵ animalium
secdadmasculũ et feminã quȩ inomnib
siue mundiis suie inmundis duo sunt ma¬
quidam de spũ scõ uolunt intelligere uͥ
scͥptum ẽ. et infufflauit ds̃ infaciẽ eius
sp̃m uite qͦd meliuis quidã codices habent
flatum uitȩ. Demontium altitudine qͣ
omnem scͥptum ẽ transcendisse aquam cu¬
bitis quindecim. ꝓpter olimpi montis hi¬
storiam. si enim terra inuadere potuit spa¬
cium tranquilli illius aeris ubi dicitur
nec nubes uideri nec uentus sentiri curñ
& aqua crescendo. Quod scriptum ẽ .x.
an ꝑtot dies in altitudine quȩ creuerat
manserit qm̃ alii in altitudine terp̃tes
planius uidentur hec dicere. Nam aqͥla

Expanded text:
mundis" — et adiungitur: duo duo intramundis" — et adiungitur: duo duo intrauerunt ad Noe in arcam, masculus et femina, quaeritur quomodo superius distinxerit duo duo ab inmundis, nunc autem siue a mundis siue ab inmundis duo duo dicat intrasse. sed hoc refertur non ad numerum mundorum uel inmundorum animalium sed ad masculum et feminam, quia in omnibus siue mundis siue inmundis duo sunt, maquidam de spiritu sancto uolunt intellegere, ubi scriptum est: et insufflauit deus in faciem eius spiritum uitae, quod melius quidam codices habent: flatum uitae. De montium altitudine, quam omnem scriptum est transcendisse aquam cubitis quindecim propter Olympi montis historiam. si enim terra inuadere potuit spatium tranquilli illius aeris, ubi dicitur nec nubes uideri nec uentos sentiri, cur non et aqua crescendo? Quod scriptum est: etan per tot dies in altitudine qua creuerat manserit, quoniam alii interpretes planius uidentur hoc dicere. nam Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
sed inhac distinc̾tione totam instructu¬
ram eiꝰ intelligi uoluit ut haberet infe¬
riora haberet et suꝑiora inferiorum quȩ
habitacione id÷ in inferiorib semel ca¬
merata erat archa. insecunda uͦ habita¬
dione supra inferiorem iam bicamerata
erat ac ꝑhoc intercia supra secundam
sine dubio bicamerata erat.ii.
Qũo non solum uiuere sedetiã pasci in
archa animalia ds dixit et ussit ut
noe abomnib escis sumeret sͥ et ulis qͦ
adillum fuerant ingres sura. Queritur
quomͦ ibi leones uel aquile que consue¬
runt carnib uiuere pasci potuerint u¬
trum & animalia preter illum nume¬
rum ꝓpt̃ aliorum escam fuerint intro¬
missa. an aliqua preter carnes qͦd mag̃
credendum ẽ aitiro sapiente. uel dõ de¬
monstrante ꝓuisa sint quȩ talium qͦ
animantium escis conuenirent. uiIiIi.
dis. et auolatilib immundis ⁊ a pecorib
omnib serpentib unterra qͦd deinde ñ
ad ditur. s subauditur mundis et it¬

Expanded text:
sed in hac distinctione totam structused in hac distinctione totam structuram eius intellegi uoluit, ut haberet inferiora, haberet et superiora inferiorum, quae habitatione, id est in inferioribus semel camerata erat arca; in secunda uero habitatione supra inferiorem iam bicamerata erat ac per hoc in tertia supra secundam sine dubio tricamerata erat. Quoniam non solum uiuere sed etiam pasci in arca animalia deus dixit et iussit, ut Noe ab omnibus escis sumeret sibi et illis, quae ad illum fuerant ingressura, quaeritur quomodo ibi leones uel aquilae, quae consuerunt carnibus uiuere, pasci potuerint: utrum et animalia praeter illum numerum propter aliorum escam fuerint intromissa an aliqua praeter carnes — quod magis credendum est — a uiro sapiente uel deo demonstrante prouisa sint. quae talium quoque animantium escis conuenirent. Quod scrdis et a pecoribus mundis et a pecoribus us serpentibus in terra — quod deinde non additur, subauditur "mundis et in
Abbreviated transcription (Latin):
ingressa dicuntur & escas eoꝵ ferre
potuerit qͣm questionẽ cubito geome¬
trico soluit origenes asserens non fru¬
stra scripturam dixisse qͦd moyses om¬
ni sapientia egyptiorum fuerit erudit᷑
qui geometricam dilexerunt cubitum
geometricum dicit tantum ualere qͣn
ia nr̃a cubita sex ualent. Si ergo tam
magna cubita intelligamꝰ nulla quea¬
tioẽ tante capacitatis archam fuisse
ut posset illa omnia continere..
tem queritur utrum archa tã magna
centum annis potuerit fabricari aqͦ¬
tuor hominib id÷ noe et trib filiis
euis s si non potuit nonerat magnũ
fabros alios adhibere qͣmius oꝑis sui
mercede accepta non curauerint uttuĩ
eam noe sapienter anuero inaniter fa¬
bricaret et ideo nonineam intra uerint qͥ
non crediderunt quodille crediderat .ui.
Quid ait cum dearchȩ fabricatione lo¬
queretur inferiora bicamerata. et trica¬
merata facies eam. non enim inferiora
futura erant bicamerata et tricamerata

Expanded text:
ingressa dicuntur, et escas eorum ferre ingressa dicuntur, et escas eorum ferre potuerit. quam quaestionem cubito geometrico soluit Origenes asserens non frustra scripturam dixisse qni sapientia Aegyptiorum fuerit eruditus, qui geometricam dilexerunt. cubitum autem geometricum dicit tantum ualere quantum nostra cubita sex ualent. si ergo tam magna cubita intellegamus, nulla quaestio est tantae capacitatis arcam fuisse, ut posset illa omnia continere. Item quaeritur utrum arca tam magna centum annis potuerit fabricari a quattuor hominibus, id est Noe et tribus filiis eius. sed si non potuit, non erat magnum fabros alios adhibere, quamuis operis sui mercede accepta non curauerint utrum eam Noe sapienter an uero inaniter fabricaretur et ideo non in eam intrauerint, quia non crediderunt quod ille crediderat. Quid ait, cum de arcae fabricatione loqueretur: inferiora bicamerata et tricamerata facies eam? non enim inferiora futura erant bicamerata et tricamerata.
Abbreviated transcription (Latin):
meum ante faciẽ meã qui p̃parauit
uiam tuam. s hoc mouet quomͦ uel
exhominum concubitu nati sunt gi¬
gantes uel feminis miscere potuert̃
si non homines. sed angłi fuerunt s de
gigantib id÷ nimium grandib atq
fortibus puto ñ ẽẽ mirandum qͦd exho¬
minib nasci potuerunt. quia et post di¬
luuium quidam tales fuisse repperuin¬
tur ⁊ quedam corpora hominum inin¬
credibilem modum ingentia. Nrĩs qͦ tẽ¬
poribus exstiterint non solum uiroꝵ ue¬
rum etiam feminarum unde credibilꝰ
ẽ homines iustos appellatos uł angłos
uel filios dĩ concupiscentia lapsos peccasse
cũ feminis quã angłos carnẽ ñ habentes
usq ad illud peccatũ descende potuille
quãuis dequib dã demonib qͥ st̃ imꝓbi
mulierib amultis tã multa dicant᷑ ut ñ
facie sit dehac re diffinienda sententia.
Be archa noe queri solet utrũ tanta capacin¬
.ꝓti. tate quanta descͥbit᷑ aĩalia oĩa q̃ inea

Expanded text:
meum ante faciem tuam, qui praeparabit meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam. sed hoc mouet, quomodo uel ex hominum concubitu nati sint gigantes uel feminis miscere se potuerint, si non homines sed angeli fuerunt. sed de gigantibus, id est nimium grandibus atque fortibus, puto non esse mirandum, quod ex hominibus nasci potuerunt, quia et post diluuium quidam tales fuisse reperiuntur et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia nostris quoque temporibus extiterunt non solum uirorum uerum etiam feminarum. unde credibilius est homines iustos appellatos uel angelos uel filios dei concupiscentia lapsos peccasse cum feminis quam angelos carnem non habentes usque ad illud peccatum descendere potuisse; quamuis de quibusdam daemonibus, qui sint inprobi mulieribus, a multis tam multa dicantur, ut non facile sit de hac re definienda sententia. De arca Noe quaeri solet, utrum tanta capaciitate quanta describitur animalia omnia, quae in eam
Abbreviated transcription (Latin):
egẏpto fuerunt. qͥs nonuideat qͣm mul¬
ti homines nasci potuerunt unde illa
ciuitas impleretur. si hebrei multo mino¬
re tempore ita multiplicari potuerun.
Queri solet quomͦ mathusalem scđm .ii.
annorum computacionem uiuere post
diluuium potuerit cum om̃s preter
eos qui mnarcham ingressi sunt perisse
dicantur s hanc questionẽ pluriũ co¬
dicũ mendositas peperit ñ solũ qͥppe
inhebreis alit̃ inuenitur uerum etiam
codicib pauciorib. sedueratiorib. Uban¬
nos ante diluuiũ reperitur fuisse de¬
functus. Item queritur quemadino .iii.¬
dum potuerint angłi cũ filiab hominũ
concumbere unde gigantes nati esse
ꝑhibentur qͣmuis nonnulli & latini ⁊
greci codices non angłos habeant sed
filios dĩ qͦs quidam adsoluendã istam
questionẽ iustos homines fuisse credi-¬
derunt. qͥ potuerunt etiam angłoꝵ no¬
mine nuncupari. nam dehomine io¬
hanne scriptum ẽ Ecce mitto angłm

Expanded text:
Aegypto fuerunt, quis non uideat quam mulAegypto fuerunt, quis non uideat quam multi homines nasci potuerunt, unde illa ciuitas inpleretur, si Hebraei multo minore tempore ita multiplicari potuerunt ? Quaeri solet quomodo Mathusalam secundum annorum conputationem uiuere post diluuium potuerit, cum omnes praeter eos qui in arcam ingressi sunt perisse dicantur. sed hanc quaestionem plurium codicum mendositas peperit. non solum quippe in hebraeis aliter inuenitur uerum etiam codicibus paucioribus sed ueracioribus sex annos ante diluuium reperitur fuisse defunctus. Item quaeritur quemadmodum potuerint angeli cum filiabus hominum concumbere, unde gigantes nati esse perhibentur; quamuis nonnulli et latini et graeci codices non angelos habeant sed filios dei. quos quidam ad soluendam istam quaestionem iustos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. nam de homine Iohanne scriptum est: ecce mitto angelum
Abbreviated transcription (Latin):
tuletͣ ñ enim disputacio ueritate. s ue¬
ritas disputatione requiritur. Exceptis
ergo his quȩ aprincipio ubi ds̃ cȩlum
& terram fecisse narratur usq ademis¬
sionem duorum prioꝵ hominum de
paradiso tractari multipliciter possũt
dequib alias qͣntum potiumus disse¬
riumus. hȩc sunt quȩ legentib nob̃ oc¬
tem cum ciuitas alicui utiq constitua¬
tur hominum multitudini. Illi autẽ
duo parentes. et duo filii fuisse referan¬
tur quorum filiorũ ab altero alt̃ occisꝰ
ẽ. incuius occisi locum. alius natus eẽ
putant solos tunc fuisse homines qͦs
diuina scriptura commemorat nec¬
aduertunt eos qui piuis suit conditi duos
uel eos etiam qͦs genuerunt tãdui uirisse
ut multos gignerent. Non enĩ ⁊ adã ipse
eos solos genuit quoꝵ nomina leguntur
cũ deillo scriptura loquens ita concludat.
qͦd genuerit filios et filias. ꝓinde cũ multo
plurib illi uireruit annis qͣm isrłite in

Expanded text:
tuletur; non enim disputatio ueritate sed uetuletur; non enim disputatio ueritate sed ueritas disputatione requiritur. exceptis ergo his quae a prin- cipio, ubi deus caelum et terram fecisse narratur, usque ad dimissionem duorum primorum hominum de paradiso tractari multipliciter possunt, de quibus alias, quantum potuimus, disseruimus, haec sunt quae legentibus nobis octem, cum ciuitas alicui utique constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus est, in cuius occisi locum alius natus esse putant solos tunc fuisse homines quos diuina scriptura commemorat necaduertunt eos qui prius sunt conditi duos uel eos etiam quos genuerunt tam diu uixisse, ut multos gignerent? non enim et Adam ipse eos solos genuit, quorum nomina leguntur, cum de illo scriptura loquens ita concludat, quod genuerit filios et filias. proinde cum multo pluribus illi uixerint annis quam Israhelitae in
Abbreviated transcription (Latin):
ẜm scripturas scãs quȩ appellant᷑
canonicȩ legendo & cum aliis codi¬
cib secundum septuaginta iiter pretacio¬
nem conferendo ꝑcurreremꝰ placuit eas
questiones quȩ inmente uenirent siue
breuit̃ commemortindo uel etiã ꝑtrac-¬
tando tantũm ꝓponerentur. siue etiã qͣli¬
tercumq tanqͣmafestinantib soluerentur
stilo alligare ne de memoria fugerent ñ
ut eas satis explicaremus. sed ut cum opꝰ
eẽt possemus inspicere siue ut ammoni¬
remur quid adhuc esset requirendum. si¬
ue utȩceo qͦd iam uidebatur inuentum
ut poteramus essemꝰ & adcogitandum
instructi. et adrespondendum parati.
iquis gͥ hȩc legere ꝓpr̃ incultũ in nr̃a
festinatione sermonẽ non fastidierit qͣs
questiones ꝓpositas inuenerit nec solu¬
tas non ideo sͥ nichil collatum putet. Non¬
nulla enim pars inuentionis ẽ nosse qͥd
queras. quarum solutio aũt placuerit ñ
ibi uile contempnat eloquium. s deali¬
qua participatione doctrinȩ pocius gra¬

Expanded text:
Cum scripturas sanctas quae appellantur canonicae legendo et cum aliis codicibus secundum Septuaginta interpretationes conferendo percurreremus, placuit eas quaestiones, quae in mentem uenirent, siue breuiter commemorando uel etiam pertractando tantummodo proponerentur siue etiam qualitercumque tamquam a festinantibus soluerentur, stilo alligare. ne de memoria fugerent: non ut eas satis explicaremus, sed ut, cum opus esset, possemus inspicere, siue ut admoneremur quid adhuc esset requirendum, siue ut ex eo quod iam uidebatur inuentum, ut poteramus, essemus et ad cogitandum instructi et ad respondendum parati. si quis igitur haec legere propter incultum in nostra festinatione sermonem non fastidierit, quas quaestiones propositas inuenerit nec solutas, non ideo sibi nihil conlatum putet; nonnulla enim pars inuentionis est nosse quid quaeras. quarum autem solutio placuerit, non ibi uile contemnat eloquium, sed de aliqua participatione doctrinae potius gra
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta significat qͦd in logio id:
rationali inpectore sacerdotis posito
iudicia constituit. In lammina uero
sc̃ĩficõnem et oblationẽ peccatorũ tanꝗͣ ra¬
tionale sit inpectore simile arche inqua
ler erat. Llaminina illa infronte simile
ꝓpiciatorio qͦd suꝑ archam erat. & ut
utrobiq seruaret᷑ qͦd scriptum ẽ suꝑ ex¬
altat miscdia iudicio. Quidest cxix¬
qͦd purificatum. et scĩficatum altare sep
quidẽ dic̃ scm̃ scõrum sic̃ ẽ illud quod
uelo separatur ubi ẽ archa destimonii.
Uerumtamen et hoc altare extra uelũ
Et addit. omnis qͥ tetigerit altare cxx¬
scĩficabitur. cum deanulis loqueret᷑
altaris incensi qͦd altare non inerari. s
inaurari uissit. & duos anulos aureos
puros facies inquit subtortili corona.
eiꝰ induo lat̾a facies in duob laderib qm̃¬

Expanded text:
sacramenta significat? quod in λογίῳ, id est sacramenta significat? quod in λογίῳ, id est rationali in pectore sacerdotis posito iudicia constituit, in lamina uero sanctificationem et oblationem peccatorum, tamquam rationale sit in pectore simile areae, in qua lex erat, et lamina illa in fronte simile propitiatorio, quod super aream erat, et ut utrobique seruaretur quod scriptum est: superexultat misericordia iudicio. Quid est quod purificatum et sanctificatum altare septquidem dicit sanctum sanctorum, sicut est illud quod uelo separatur, ubi est arca testimonii; uerum tamen et hoc altare extra uelum et addit: omnis qui tetigerit altare sanctificabitur. Cum de anulis loqueretur altaris incensi, quod altare non inaerari, sed inaurari iussit, et duos anulos aureos puros facies, inquit, sub tortili corona eius, in duo latera facies in duobus laterib