comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uł putaret non prestitisse uł nosset: adula¬
tio uł irrisio uerius quam gr̃ãrũ actio di¬
ceretur. Non erremus: ds̃ non irridetur.
Donum est enim eius etiam incipiens fides:
ne apłi falsa. uł fallax grãrum actio merito
iudicetur. Quid illud: Nonne initium fi¬
dei apparet thessalonicensium: de quo ta¬
men idem apłs dõ grãs agit. dicens. Prop¬
terea et nos grãs agimus deo sine intermis
sione: qm̃ cum ꝑcepissetis a nobis uerbũ
auditus dei. excepistis illud non ut uerbũ
hominum. sed sicut ẽ uere uerbum dei qđ
oꝑatur in uobis qui credidistis. Quid ẽ qͦd
hinc dõ grãs agit: Nempe uanum ẽ atq
inane si cui grãs agit. hoc ipse ñ fecit. S
quia hoc uanum et inane non ẽ: ꝓfecto
ds̃ cui de hoc oꝑe grãs agit ipse fecit. ut
cum ꝑcepissẽt ab apło uerbum auditus dĩ.
exciperent illud non ut uerbum hominũ.
sed sicut est uere uerbum dei. Ds̃ gͥ oꝑatur

Expanded text:
vel putaret non praestitisse vel nosset, adulavel putaret non praestitisse vel nosset, adulatio vel irrisio verius quam gratiarum actio diceretur. Nolite errare; Deus non irridetur : donum enim ejus est etiam incipiens fides, ne Apostoli falsa vel fallax gratiarum actio merito judicetur. Quid illud? nonne initium fidei apparet Thessalonicensium, de quo tamen idem apostolus Deo gratias agit, dicens, Propterea et nos gratiasione, quoniam cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed, sicut est vere, verbum Dei, qui operatur in vobis, cui credidistis ? Quid est quod hinc Deo gratias agit? Nempe vanum est atque inane, si cui gratias agit, hoc ipse non fecit. Sed quia hoc vanum et inane non est, profecto Deus cui de hoc opere gratias agit, ipse fecit, ut cum percepissent ab Apostolo verbum auditus Dei, exciperent illud non ut verbum hominum, sed sicut est vere, verbum Dei. Deus igitur operatur
Abbreviated transcription (Latin):
quod absit: non uos me elegistis s ego uos
elegi. Ncc quia credidimus. sed ut credamꝰ
uocamur: atq: illa uocatione quȩ sine pe¬
nitentia ẽ. id prorsus agitur et ꝑagitur.
ut credamus. Nec omnia replicanda sunt
de hac re. tam multa quȩ diximus. Deni¬
q et in huius testimonii consequentibus
deo grãs agit apłs prohis qui credidert̃:
non utiq qm̃ eis annunciatum ẽ euange¬
lium. s qm̃ crediderunt. Ait enim. Inquo
et uos audientes uerbum ueritatis. euan¬
gelium salutis ur̃ȩ in quo credentes signati
estis spũ ꝓmissionis scõ. qui est pignus he
reditatis nr̃ȩ in redemptionem ad quisi¬
tionis: in laudem gloriȩ ipsius. cP pter hoc
et ego audita fide urã in xp̃o iħu. et in om̃s
scõs: non cesso grãs agere ꝓuobis. Noua erat
et recens eoꝵ fides: p̃dicato sibi ȩuangłio.
Qua fide audita: grãs deo pro eis agit apłs.
Si homini grãs ageret. pro eo quod illũ

Expanded text:
quod absit, Non vos me elegistis, sed ego vos quod absit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Nec quia credidimus, sed ut credamus vocamur: atque illa vocatione, quae sine poenitentia est, id prorsus agitur et peragitur, ut credamus. Nec omnia replicanda sunt de hac re tam multa quae diximus. 39. Denique et in hujus testimonii consequentibus, Deo gratias agit Apostolus pro his qui crediderunt, non utique quoniam eis annuntiatum est Evangelium, sed quoniam crediderunt. Ait enim: In quo et vos audientes verbum veritatis Evangelium salutis vestrae, in quo credentes signati estireditatis nostrae, in redemptionem acquisitionis, in laudem gloriae ipsius: propter hoc et ego audita fide vestra in Christo Jesu et in omnes sanctos, non cesso gratias agere pro vobis . Nova erat et recens eorum fides praedicato sibi Evangelio, qua fide audita, gratias Deo pro eis agit Apostolus. Si homini gratias ageret pro eo quod illum
Abbreviated transcription (Latin):
scõs et immaculatos facit. Unde hoc recte
testimonio pelagianus error arguitur. Nos
autem dicimus inquiunt nr̃am dm̃i non
p̃scisse nisi fidem qua credere incipimus: et
ideo nos elegisse ante mundi constitutionẽ
ac p̃destinasse. ut etiam sc̃i et immaculati
grã atq opere eius eẽmus. S audiant et
ipsi in hoc testimonio ubi dicit. Sortem con¬
secuti sumus: p̃destinati scd̃m ꝓpositum
qui uniuersa oꝑat᷑. Ipse gͦ ut credere incipi¬
amus operatur: qui uniuersa oꝑatur. Uo¬
cationem quippe illam de qua dictum est.
sine pęnitentia enim sunt dona et uocatio
dei. et de qua dictum est. non ex oꝑibus
sed ex uocante. cum posset dicere sed̾ ex cre¬
dente: electionem quam significauit dñs
dicens. non uos me elegistis. s ego uos ele¬
gi. nec fides ipsa precedit. Non enĩ quia cre¬
didimus. sed ut credamus elegit nos: ne
priores eum elegisse dicamur. falsumq sit

Expanded text:
sanctos et immaculatos facit. Unde recte hoc sanctos et immaculatos facit. Unde recte hoc testimonio Pelagianus error arguitur. « Nos autem dicimus, » inquiunt, « nostram Deum non praescisse nisi fidem, qua credere incipimus, et ideo nos elegisse ante mundi constitutionem, ac praedestinasse, ut etiam sancti et immaculati gratia atque opere ejus essemus. » Sed audiant et ipsi in hoc testimonio, ubi dicit, Sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, qui universa operatur. Ipse ergo ut credere incipiamus operatur, qui universa operatur. Vocationem quippe illam de qua dictum est, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei ; et de qua dictum est, Non ex operibus, sed ex vocante ; cum posset dicere, Sed ex credente: et electionem quam significavit Dominus, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi ; nec fides ipsa praecedit. Non enim quia credidimus, sed ut credamus elegit nos: ne priores eum elegisse dicamur, falsumque sit,
Abbreviated transcription (Latin):
sed qui gloriatur. in domino gloriet᷑: ut si¬
mus in laudem gloriȩ eius. Ipse quippe o¬
perat᷑ scđm ꝓpositum suum. ut simus in lau¬
dem glorie eius utiq sc̃i et immaculati: ꝓpt̃
quod nos uocauit. p̃destinans ante constitu¬
tionem mundi. Ex hoc ꝓposito cius ẽ illa
electorum ꝓpria uocatio. quibus omnia coo¬
perantur inbonum: quia scdm propositũ
hoc apłico testimonio refutari: ubi dicit idõ
nos electos inxp̃o et p̃destinatos ante consti¬
tutionem mundi. ut eẽmus sc̃i et immacu¬
lati in conspectu eius. incaritate. Ipsi enim
putant acceptis preceptis.iam ꝑ nos ipsos
fieri libere uoluntatis arbitrio scõs et im¬
ante constitutionem mundi elegit. et p̃desti¬
nauit in xp̃o: cum dicat apłs. non quia fu¬
turos tales nos eẽ p̃sciuit. sed ut essemus ta¬
les ꝑ ipsam electionem grẽ suȩ. qua gratifi¬
cauit nos in dilecto filio suo.Cum gͦ nos
p̃destinauit opus suum p̃sciuit: quo nos

Expanded text:
sed qui gloriatur, in Domino glorietur , ut sised qui gloriatur, in Domino glorietur , ut simus in laudem gloriae ejus. Ipse quippe operatur secundum propositum suum, ut simus in laudem gloriae ejus, utique sancti et immaculati, propter quod nos vocavit, praedestinans ante mundi constitutionem. Ex hoc proposito ejus est illa electorum propria vocatio, quibus omnia cooperatur in bonum: quia secundum propositum hoc apostolico testimonio refutari, ubi dicit ideo nos electos in Christo et praedestinatos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Ipsi enim putant, « acceptis praeceptis jam per nos ipsos fieri liberae voluntatis arbitrio sanctos et imante mundi constitutionem elegit et praedestinavit in Christo. » Cum dicat Apostolus, Non quia futuros tales nos esse praescivit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. Cum ergo nos praedestinavit, opus suum praescivit, quo nos
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersa oꝑatur scđm consiliũ uoluntatis
suȩ: ut simus inlaudem gloriȩ eiꝰ. Nimis lon¬
gum ẽ. de singulis disputare. Cernitis autẽ.
ꝓcul dubio cernitis. quanta manifestatione
apłici eloquii defendat᷑ hȩc grã. contra quã
merita extollũtur humana: tanquam homo
aliquid det prior ut retribuat᷑ ei. Elegit gͦ
nos ds̃ in xp̃o ante mundi constitutionẽ.
p̃destinans nos in adoptionem filioꝵ:non
quia ꝑ nos scĩ et immaculati futuri eramus:
sed elegit. p̃destinauitq ut eẽmus. fecit aut̃
hoc scđm placitũ uoluntatissuȩ: ut nemode sua
sed de illius erga se uoluntate gloriet᷑. fecit
lio suo: in quo sortem consecuti sumus. p̃desti¬
nati scđm ꝓpositum. ñ nr̃m. sed eius. qui uni¬
uersa oꝑatur. usq adeo. ut ipse in nobis ope
retur et uelle. Oꝑatur autem scđm consiliũ
uoluntatis suȩ: ut simus in laudem gloriȩ
eius. Hinc est quod clamamus. ut nemo
glorietur inhomine. ac ꝑhoc nec inse ipso.

Expanded text:
ersa operatur secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus. 37. Nimis longum est de singulis disputare. Cernitis autem procul dubio, cernitis quanta manifestatione apostolici eloquii defendatur haec gratia, contra quam merita extolluntur humana, tanquam homo aliquid prior det, ut retribuatur ei. Elegit ergo nos Deus in Christo ante mundi constitutionem, praedestinans nos in adoptionem filiorum: non quia per nos sancti et immaculati futuri eramus, sed elegit praedestinavitque ut essemus. Fecit autem hoc secundum placitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius erga se voluntate glorietur: fecitlio suo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, non nostrum, sed ejus, qui universa operatur, usque aretur et velle . Operatur autem secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus. Hinc est quod clamamus, ut nemo glorietur in homine , ac per hoc nec in se ipso;
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ falluntur.ut ueniant contra dĩ
manifestissimam grãm que maxime appa¬
ret inparuulis. Quorum cum alii bapti¬
tati. alii nonbaptizati uite huius terminũ
sumunt: satis indicant miscđiam et iudi¬
cium. Miscdiam quidem gratuitam: iu¬
dicium debitum. Si enim iudicarent᷑ ho¬
mines ꝓ meritis suȩ uitȩ quȩ non habu¬
erunt morte p̃uenti. s habituri ẽẽnt si

Expanded text:
hominum falluntur, ut veniant contra Dei hominum falluntur, ut veniant contra Dei manifestissimam gratiam: quae maxime apparet in parvulis; quorum cum alii baptizati, alii non baptizati vitae hujus terminum sumunt, satis indicant misericordiam et judicium; misericordiam quidem gratuitam, judicium debitum. Si enim judicarentur homines pro meritis suae vitae, quae non habuerunt morte praeventi, sed habitu
Abbreviated transcription (Latin):
iam de sua incolumitate secura. et adhuc
de nr̃a salute sollicita. His atq huiꝰmodi
doctor ille sententiis. in catholice fidei luce
clarissima. satis aꝑteq testatur. usq ad huius
corporis depositionem peccandi ꝑicula tẽp¬
tationesq metuendas: deinceps nullata¬
lia quenquam eẽ passurum. Quod et si
non testaretur: quando de hac re. xp̃ianꝰ
qualiscunq dubitaret: Quomͦ igitur ho¬
mini lapso. et in eodem lapsu istam uitam
misere finiẽti atq inpenas eunti talibus de¬
bitas: quomͦ in quam huic non plurimũ
summeq ꝓdesset. si ex hoc temptationũ
loco. priusquam laberet᷑ morte raperet᷑:
Ac ꝑhoc si absit nimis inconsiderata con¬
tĩtio: tota questio ista finita est de illo qui
raptus est. ne malicia mutaret intellectũ
eius. Nec ideo liber sapientiȩ qui tanta
numerositate annorũ legi meruit in eccle¬
sia xp̃i. inquo et hoc legitur. pati debet
iniuriam: qm̃ resistit eis qui ꝓ meritis

Expanded text:
jam de sua incolumitate secura, adhuc jam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sollicita. His atque hujusmodi doctor ille sententiis in catholicae fidei luce clarissima, satis aperteque testatur, usque ad hujus corporis depositionem peccandi pericula tentationesque metuendas; deinceps nulla talia quemquam esse passurum. Quod etsi non testaretur, quando de hac re christianus qualiscumque dubitaret? Quomodo igitur homini lapso, et in eodem lapsu istam vitam misere finienti, atque in poenas eunti talibus debitas; quomodo, inquam, huic non plurimum summeque prodesset, si ex hoc tentationum loco priusquam laberetur, morte raperetur. 29. Ac per hoc, si absit nimis inconsiderata contentio, tota quaestio ista finita est de illo qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Nec ideo liber Sapientiae, qui tanta numerositate annorum legi meruit in Ecclesia Christi, in quo et hoc legitur, pati debet injuriam, quoniam resistit eis qui pro meritis
Abbreviated transcription (Latin):
legitur. raptus est ne malicia mutaret intel¬
lectum eius. omnib tractatoribus antepo¬
nant: qm̃ sibi eum ante posuerunt. etiã
temporib proximis apłoꝵ egregii tracta¬
tores: qui eum testem adhibentes. nichil se
adhibere. nisi diuinum testimonium cre¬
diderunt. Et certe beatissimũ eyprianũ
disputasse constat ut celerioris mortis be¬
neficium commendaret. apeccatoꝵ ꝑicu¬
lis eripi eos qui hanc uitam finiunt: in
qua peccari potest. In eodem libro: ait
inter cetera. Cur non cum xp̃o futurus.
et de domini pollicitatione securus qͦd
ad xp̃m uoceris amplecteris⁊ et qͦd diabo¬
lo careas. gratularis: Et alioloco. Pueri in¬
quit ꝑiculum lubrice ȩtatis euadunt. Itẽq
alio. Quia non inquit ꝓperamꝰ et currimꝰ.
ut patriam nr̃am uidere. ut parantes salu¬
tare possimus: Magnus illic nos carorũ
numerus expectat.:⁊ parentum. fratrũ. fili¬
oꝵ. frequens nos et copiosa turba desiderat:

Expanded text:
legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellegitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, omnibus tractatoribus anteponant: quoniam sibi eum anteposuerunt etiam temporibus proximi Apostolorum egregii tractatores, qui eum testem adhibentes, nihil se adhibere nisi divinum testimonium crediderunt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficium commendaret, a peccatorum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caetera: Cur non cum Christo futurus, et de Domini pollicitatione securus, quod ad Christum voceris, amplecteris; et quod diabolo-careas, gratularis? Et alio loco: Pueri, inquit, periculum lubricae aetatis evadunt. Itemque alio Quid non, inquit, properamus et currimus, ut patriam nostram videre, ut parentes salutare possimus? Magnus illic nos charorum numerus exspectat parentum, fratrum, filiorum; frequens nos et copiosa turba desiderat,
Abbreviated transcription (Latin):
fecto hi fr̃s ꝓquibus nunc agimus adquies¬
cerent. Hoc enim significastis litteris ur̃is.
Quid igitur opus est ut eorũ scrutem᷑ opus¬
cula: qui priusquam ista heresis oriretur.
non habuerunt necessitatẽ in hac difficili
ad soluendum questione uersari: Quod
ꝓculdubio facerent: si respondere talibus
cogerentur. Unde factum ẽ. ut de gr̃a dei
quid sentirent. breuiter quibusdam scrip¬
torum suoꝵ locis. et transeunt̃ attingerent:
immorarent᷑ uero in eis. quȩ aduersus inimi¬
cos ȩccłiȩ disputabant. et in exhortationib
ad quasq uirtutes. quibus deo uiuo et uero
pro adipiscenda uita ȩterna et uera felicita¬
te seruitur: Frequentationib autem oratio¬
num simpliciter apparebat dei gr̃a quid
ualeret. Non enim poscerentur de deo que
p̃cepit fieri: nisi ab illo donaret᷑ ut fierent.
S qui sententiis tractatorum instrui uo¬
lunt: oportet ut istum librum sapiendiȩ ubi

Expanded text:
rofecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiesrofecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiescerent: hoc enim significastis litteris vestris. Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui priusquam ista haeresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili ad solvendum quaestione versari? quod procul dubio facerent, si respondere talibus cogerentur. Unde factum est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter quibusdam scriptorum suorum locis et transeunter attingerent: immorarentur vero in eis quae adversus inimicos Ecclesiae disputabant, et in exhortationibus ad quasque virtutes, quibus Deo vivo et vero pro adipiscenda vita aeterna et vera felicitate servitur. Frequentationibus autem orationum simpliciter apparebat Dei gratia quid valeret: non enim poscerentur de Deo quae praecipit fieri, nisi ab illo donaretur ut fierent. 28. Sed qui sententiis tractatorum instrui volunt, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
posset auferre: iustissima omnino. s inseru¬
tabilia sunt iudicia eius. Quȩ cum ita sint:
non debuit repudiari sententia libri sapien¬
eccłiȩ xp̃i. tam longa annositate recitari: et
ab omnib xp̃ianis. ab episcopis usq ad ex¬
tremos laicos fideles. penitentes. cathecumi¬
nos. cum ueneratione diuinȩ auctoritatis au¬
diri. Certe enim si de diuinarũ scripturarũ
tractatoribus qui fuerunt ante nos ꝓferrem
defensionem huiuscȩ sententiȩ. quam nunc
solito diligentius atq copiosius contra no¬
uum pelagianoꝵ defendere urgem᷑ errorẽ.
hoc est grãm dei non scd̾m merita nr̃a dari.
et gratis dari cui datur. quia neq uolentis
neq currentis s miserentis ẽ dei. iusto autẽ
iudicio non dari eui nondatur. quia non ẽ
iniquitas apud dm̃÷ si huius gͦ sententiȩ de¬
fensionem. et diuinoꝵ eloquioꝵ nos p̃ceden¬
tibus catholicis tractatoribus promerem: ꝓ¬

Expanded text:
posset auferre, justissima omnino, sed inscruposset auferre, justissima omnino, sed inscrutabilia sunt judicia ejus. 27. Quae cum ita sint, non debuit repudiari sententia libri Sapienorum Ecclesiae Christi tam longa annositate recitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum veneratione divinae auctoritatis audiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce sententiae, quam nunc solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defendere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari cui non datur, quia non est iniquitas apud Deum : si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus promerem; p
Abbreviated transcription (Latin):
non erat. id est quod ei mortem ĩmaturã
fuerat largiturus. ut temptationũ sub¬
traheret᷑ incerto: non quod peccaturus eẽt. qui
mansurus intemptatione non eẽt. De hac qͥppe
uita legit᷑ in libro iob. Hunquid ñ temptatio
ẽ uita humana suꝑ terram: S quare aliis
concedatur. ut ex huiꝰ uitȩ ꝑiculis dum iusti
sunt auferantur. alii uero iusti. donec aiusti¬
cia cadant. in eisdem periculis uita producti¬
ori teneantur: quis cognouit sensum dñi:
Et tamen hinc intelligi datur. etiam illis
iustis. qui bonos piosq mores. usq ad sene¬
ctutis maturitatem. et diem uitȩ huiꝰ ulti¬
mum seruant. non in suis meritis. sed in do¬
mino eẽ gloriandum: qm̃ qui uitȩ breuita¬
te rapuit iustum ne malicia mutaret intel¬
lectum eius: ipse in quantacunq uitȩ lon¬
gitudine custodit iustum ne malicia mu¬
tet intellectũ eius. Cur autem hic tenuerit
casurũ iustum. quẽ priusquam caderet hinc

Expanded text:
non erat: id est, quod ei mortem immaturam non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto; non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Sed quare aliis concedatur, ut ex hujus vitae periculis dum justi sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis vita productiore teneantur; quis cognovit sensum Domini ? Et tamen hinc intelligi datur, etiam illis justis qui bonos piosque mores usque ad senectutis maturitatem et diem vitae hujus ultimum servant, non in suis meritis, sed in Domino esse gloriandum: quoniam qui vitae brevitate rapuit justum, ne malitia mutaret intellectum ejus, ipse in quantacumque vitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus. Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam caderet hinc
Abbreviated transcription (Latin):
ame quoq positum. fr̃s istos ita respuisse
dixistis. tanquam non de libro canonico
adhibitum: quasi et excepta huius libri
a testatione. resipsa non clara sit.quã uolu¬
mus hinc doceri. Quis enim audeat nega¬
re xp̃ianus. iustum si morte p̃occupatꝰ fue¬
rit. in refrigerio futurum: Quilibet hoc
dixerit: quis homo sane fidei resistendum
putabit: Item si dixerit iustum si a sua u¬
sticia recesserit in qua diu uixit. et in ea fu¬
erit impietate defunctus inqua non di¬
co unum annum. sed unum diem uixerit.
inpenas iniquis debitas hinc iturũ. nicħ
sibi sua preterita ꝓfutura iusticide: huic ꝑ¬
spicue ueritati quis fidelium contradicit:
Porro si queratur a nobis utrũ si tunc esset
mortuus quando erat iustus penas eẽt inuen¬
turus. an requiem:⁊ nunquid requiem re¬
spondere dubitabimus: Hȩc est tota cau¬
sa: cur dictum est aquocunq sit dictum.
uit quod futurum erat. non qͦd futurum

Expanded text:
a me quoque positum, fratres istos ita respuisse a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, sit, quam voluimus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum diem vixerit, in poenas iniquis debitas hinc iturum, nihil sibi sua praeterita justitia profutura : huic perspicuae veritati quis fidelium contradicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, vit quod futurum erat, non quod futurum
Abbreviated transcription (Latin):
nulla sunt merita. et hoc uidere facillimũ
est: idõ nec pelagiani hoc dicere potuerunt:
et multomagis nec isti dicere debuerunt.
Dici enim non potest quam moleste feram:
quod uiderunt pelagiani eẽ falsissimũ et ab¬
surdissimũ. hoc non uidisse istos qui nobiscũ
errorem illoꝵ hereticorum. catholica auctori
litate cyprianus. multis ac pene omnib
qui eccłiasticas litteras amant laudabili¬
ter notum: in quo propterea dicit non solũ
non eẽ fidelibus in utilem mortem. uerũ etiã
utilem reꝑiri: qm̃ apeccandi ꝑiculis homi¬
nem subtrahit. et in non peccandi securi¬
tatem constituit. S quid prodest̾. si etiã
futura quȩ commissa non sunt peccata pu¬
niuntur: Agit tamen ille copiosissime. at¬
q obtime. peccandi ꝑicula nec de eẽ in ista
uita: nec suꝑesse post istam. Ubi et illud testi¬
moniũ ponit. de libro sapientiȩ. Raptus est.
ne malicia mutaret intellectum eius. Quod

Expanded text:
nulla sunt merita, et hoc videre facillimum nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auctoritlitate Cyprianus, multis ac pene omnibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tatis locum: maxime quando conuincun¬
tur non eos habere posse uitam ȩternam:
quia non manducauerunt carnem. nec
biberunt sanguinem xp̃i. Et quia in eis
qui nullum habent omnino peccatum.
falsum ẽ baptismum. qui in remissionẽ
traditur peccatorũ dicerent enĩ ꝓrsus
nullum eẽ originale peccatum. sed ꝓ suis
futuris siuiuerent meritis. uł baptirari
uł non baptizari eos qui de corpore soluun¬
tur infantes. et pro suis futuris meritis eos
uł acciꝑe uł non accipere corpus et san¬
guinem xp̃i. sine quo uitam prorsus ha¬
bere non possunt. et inuera remissione
peccatoꝵ baptizari. quamuis nullũ ex
adam traherent. qm̃ remittuntur eis pec¬
cata de quib illos ds̃ pęnitentiam p̾sci¬
uit acturos: ita facillime agerent atꝙ
obtinerent causam suam qua negant eẽ origi¬
nale peccatum. & grãm dei non dari nisi secun¬
dum merita nr̃a contendunt. S quia homi¬
num futura quȩ non sunt futura ꝓculdubio

Expanded text:
citatis locum: maxime quando convincuncitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi ; et quia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
faciat grẽq eius iniuriam: quasi futu¬
rum peccatum p̃nosci possit: nec possit ignos¬
ci. Quod si absurdum est: magis gͦ futu¬
ris si diu uiuerent peccatorib cum in par¬
ua ȩtate moriunt᷑. lauacro quo peccata di¬
istos non baptizari paruula ȩtate morien
non acturi. eos autem qui baptizantur. et
paruuli de corporib exeunt dm̃ p̃scisse actu¬
ros fuisse penitentiam si uiuerent: atten¬
dant et uideant. si ita ẽ. non iam in par¬
uulis sine baptismate morientib peccata
originalia uindicari. sed sua cuiusq futura
si uiueret. Itemq baptiratis. non origina¬
lia dilui s sua futura siuiuerent. qm̃ non
posset nisi in maiori ȩtate peccare. s alios
acturos pęnitentiam. alios non acturos
fuisse p̃uisos: ideo alios baptizatos. alios
sine baptismo exisse dehac uita. Hoc si au¬
dirent pelagiani: non iam laborarent ne¬
gando originale peccatum.querere par¬
uulis extra regnum dei nescio cuiꝰ suȩ feli¬

Expanded text:
faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futufaciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenosci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diistos non baptizari in parvula aetate moriente, non acturi; eos autem qui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent: attendant et videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originalia dilui, sed sua futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae feli
Abbreviated transcription (Latin):
infantes. aut merito regenerationis transe¬
unt ex malis adbona: aut merito originis tͣn¬
seunt exmalis admala. Hoccatholica fides no¬
uit. In hoc etiã nonnulli heretici. sine ulla con¬
tradictione consentiunt. Iudicari autẽ quen¬
quam non scđm meritaquȩ habuit quam¬
diu fuit incorpore: s scdm merita quefuerat ha¬
biturꝰ. si diutius uixisset incorpore. Unde opmari
potuerint homines quoꝵ ingenia non eẽ
contemptibilia ur̃ȩ indicant litterȩ. mirans
et stupens reperire non possum:nec crede¬
re auderem.nisi uobis non credere non au¬
derem. S spero affuturum dm̃: ut cõmo¬
niti cito uideant ea quȩ dicunt᷑ futura fu¬
isse peccata. si ꝑ dei iudicium in non bapti¬
zatis possunt iuire puniri etiam dei gr̃a
baptizatis posse dimitti. Quicunq enĩ
dicit puniri tantum posse dõ iudicante
futura peccata. dimitti autẽ dõ miserante
non posse: cogitare debet. quantam dõ

Expanded text:
infantes, aut merito regenerationis transeinfantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo
Abbreviated transcription (Latin):
merita paruuloꝵ. Cur autem dictum ẽ. se¬
cundum ea quȩ ꝑ corpus gessit hominem
iudicandum. cum gerantur multa solo a¬
nimo. non ꝑcorpus. nec ꝑ ullum corporis
membrũ. et plerunq tam magna. ut talib
cogitationib pena iustissima debeat᷑: si¬
cuti ẽ ut alia taceam. quod dixit insipiens
sit eo tempore. quo in corpore fuit : ut
ꝑ corpus intelligamus. ꝑ corporis tempus:
Post corpus autem nemo erit incorpore. ni
si resurrectione nouissima:non ad ulla me¬
rita comparanda. sed ad recipienda ꝓbo
nis meritis p̃mia: ꝓ malis luenda suppli-¬
cia. Hoc autem medio tempore. inter depo¬
sitionem. et receptionem corporis: scđm ea
quȩ gesserunt ꝑcorporis tempus. siue cru¬
ciantur animȩ. siue requiescunt. Ad qͦd
tempus corporis.ꝑtinet etiam quod pela¬
giani negant. sed xp̃i ȩccłia confitetur: ori¬
ginale peccatum quosiue soluto ꝑ dei gr̃ãm.
siue ꝑ dei iudicium non soluto. cũ moriunt᷑

Expanded text:
merita paruulorum. cur autem dictum est semerita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens sit eo tempore, quo in corpore fuit, ut per corpus intellegamus per corporis tempus? post corpus autem nemo erit in cosi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur
Abbreviated transcription (Latin):
norum assertio meritoꝵ: quia nec illi ullis
bonis p̃cedentib meritis discernunt᷑ a cęte¬
ris. ut ꝑtineant ad liberatorem hominum:
nec ille ullis humanis p̃cedentib meritis.
cum et ipse sit homo. liberator factus est
hominũ. Quis enim audiat. qͦd dicunt᷑
paruuli ꝓsuis futuris meritis in ipsa in¬
fantili ȩtate baptizati exire de hac uita: et idõ
alii non baptizati in eadem ȩtate mori. qͥa
et ipsorum p̾scita sunt merita futura. sed
mala. non eoꝵ uitambonam uł malam dõ
remunerante uł damnante:S non nullũ
apłs quidem limitem fixit: quem transg¬
di non debeat hominis ut mitius loquar
incauta suspicio. Ait enim. Om̃s adstabi¬
mus ante tribunal xp̃i: ut referat unusquis
q scđm ea quȩ ꝑcorpus gessit. siue bonũ
siue malum.Gessit inquit: non adiunxit
uł gesturus fuit. S unde hoc talibus ui¬
ris inmentem uenerit nescio: ut futura que
non sunt futura puniantur. aut honorent᷑

Expanded text:
norum assertio meritorum, quia nec illi ullis norum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisquae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus: sieut ꝑ ꝓpħam ezechielem aꝑ¬
tissime dicit. Quid enim aꝑtius quam u¬
bi dicit. ego faciam ut faciatis: Locum
ipsum seripture attendite: et uidebitis illa
dm̃ ꝓmittere facturum se ut faciant quȩ iubet
ut fiant. Non sane ibitacet merita eorũ: s ma¬
la quib se ostendit reddere pro malis bona.
hoc ipso quo eos facit habere deinceps opera
bona. cum ipse facit ut faciant diuina manda¬
ta. S omnis hec ratio. qua defendimus gra
tiam. id est non scdm merita nr̃a dari. quam¬
uis euidentissime diumorũ eloquioꝵ testi¬
moniis asseratur: tamen apud eos qui nisi
aliquid sibi assignent quod priores dent.
ut retribuatur eis. ab omni studio pietatis
reprimi seputant. laborat aliquando in etate
malorum iam utentium uoluntatis arbitrio.
S ubi uenitur ad paruulos. et ad ipsũ me¬
diatorem dei et hominum hominem iħm xp̃m
omnis deficit p̃cedentium grãm dei huma¬

Expanded text:
faciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apfaciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apertissime dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendimus grattiam, id est non secundum merita nostra dari, quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei huma
Abbreviated transcription (Latin):
esse dicamus. neq id donum dei eẽ fateamͣ:
qm̃ exigi audimus a nobis. p̃mio uite si
hoc fecerimus oblato: Absit hoc : ut pla¬
ceat participibus. et defensoribus gr̃ẽ. Pela¬
gianorum ẽ error iste damnabilis. Quoꝵ
mox apłs ora obstruxit. adiungens. Quot¬
quot enĩ spũ dei aguntur: hii filii sunt dei
Ne facta mortificare nos carnis. non ꝑ dei.
etiam ibi loquebatur: ubi ait. Omnia aũ
hȩc operat᷑ unus atq idem spc: diuidens
ꝓpria unicuiq ꝓut uult. Inder quȩ omnia
sicut scitis nominauit et fidem. Si cut gͦ
quamuis donum dei sit. facta carnis mor¬
tificare. exigitur tamen a nobis ꝓposito
p̃mio uitȩ: ita donum dei est et fides: quã¬
uis et ipsa cum dicitur. si credideris saluus
eris. ꝓposito p̃mio salutis exigatur a nobis
Ideo enim hȩc et nobis p̃cipiuntur: et do¬
na dei esse monstrant᷑: ut intelligatur.
quod et nos ea facimus. & ds̃ facit. ut illa

Expanded text:
esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne facta mortificare nos carnis non per dei,etiam ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio salutis exigatur a nobis. ideo haec et nobis praecipiuntur et dona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod et nos ea facimus et deus facit, ut illa
Abbreviated transcription (Latin):
quit de me ipso uoluntas dei. Quid gͦ
Tua ne tibi uoluntas de te ipso certa est.
nec times qui uidetur stare. timeat ne ca¬
dat: Cum igitur utraq incerta sit. cur
non homo firmiori quam infirmiori fidẽ
exigit᷑ alterũ offert᷑. Qd̃ exigit᷑ in hominiᷤ. qͥd
offert᷑ indi ẽ potestate. Cur ñ utrunq indĩ.⁊ qͦd
iubet ⁊ qͦdoffert᷑. Rogat᷑ enĩut det quod iubet.
Rogant credentesut sibi augeatur fides: ro¬
gant pronon credentib. ut eis donetur fi¬
des. Et in suis igitur incrementes. et in suis
initiis. dei donum ẽ fid es. Sic autem dici¬
tur. si credideris saluus eris: quẽ admodũ
dicitur: si spũ facta carnis mortificaueritis:
uiuetis. Nam et hic ex his duobus unum exi¬
gitur: alterum offertur. Sispũ inquit facta
carnis mortificaueritis: uiuetis. Ut ergo
spũ facta carnis mortificemus exigit᷑: ut au¬
tem uiuamus offertur. Num igitur placet.
ut facta carnis mortificare non donum dei

Expanded text:
quit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? quit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est nec times: qui uidetur stare, ne cadat, timeat? cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitur: si credideris, saluus eris, quemadmo-is dum dicitur: si spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei
Abbreviated transcription (Latin):
S si oꝑa gentium promisit. non fidem. ꝓ¬
fecto qm̃ non sunt bona oꝑa nisi ex fide.
iustus enim ex fide uiuit. et omne qͦd ñ ẽ
ex fide peccatum ẽ. et sine fide. inpossibi¬
le ẽ dõ placere: nichilominus ut impleat
quod ꝓmisit ds̃. in hominum est potestate.
Nisi enim homo faciat quod dõ non donan¬
te ad hominem ꝑtinet. non facit ipse qͦd¬
donet: hoc est nisihabeat homo exsemet¬
ipso. non implet ds̃ quod ꝓmisit. ut oꝑa
iusticiȩ dentur ex deo. Ac ꝑhoc ut ꝓmissa
sua ds̃ possit implere: non est in dei sed
in hominis potestate. Quod si hoc ueri¬
tas. et pietas. nos credere uetat: credamꝰ
cum abraham. qm̃ quȩ promisit ds̃ potens
est et facere. Promisit autem filios abrahȩ.
quod ẽẽ non possunt. si non habeant fidẽ.
dicat. id eo ex fide. ut scd̃m grãm firma
sit ꝓmissio: miror hommnes infirmitati
suȩ se malle committere. quã firmitati
ꝓmissioms dei.S incerta est michi in¬

Expanded text:
sed si opera gentium promisit, non fidem, psed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex fide — iustus enim ex fide uiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihilominus, ut impleat quod promisit deus, in hominum est potestate. nisi enim homo faciat quod deo non donante ad hominem donet: hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex Deo. Ac per hoc, ut promissa sua Deus possit implere, non est in Dei, sed in hominis potestate. Quod si veritas et pietas non credere vetat; credamus cum Abraham, quoniam quae promisit, potens est et facere. Promisit autem filios Abrahae; quod esse non possunt, si non habeant fidem: dicat, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio; miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. « Sed incerta est mi
Abbreviated transcription (Latin):
rus fuerat: non quod homines: Quia et si
faciunt homines bona quȩ ꝑtinent ad co¬
lendum dm̃: ipse facit ut illi faciant quę
p̃cepitꝰ: non illi faciunt ut ipse faciat qͦd
ꝑmisit. Alioquin ut dei ꝓmissa comple¬
antur: non indei s in hominũ est pote¬
state. Et quod a domino ꝓmissum est:
ab ipsis redditur abrahȩ. Non autẽ sic
credidit abraham: s eredidit dans glo
re: non ait p̃dicere. non ait prescire: Nã
et aliena facta potest predicere atq pres¬
cire: sed ait. potens ẽ et facere. Ac ꝑhoc fa¬
cta non aliena: s sua. An forte oꝑabona
gentium. ds̃ ꝓmisit abrahȩ insemine ip¬
sius. ut hoc ꝓmitteret quod ipse facit:
non autem ꝓmisit fidem gentium. quã
sibi homines faciunt. s ut ꝓmitteret qͦd
ipse facit. illam p̃sciuit homines esse factu¬
ros: non quidem sic apłs loquitur.filios
quippe ds̃ ꝓmisit abrahȩ. qui fidei eius
uestigia sectarentur. Quod aꝑtissime dic̃.

Expanded text:
rus fuerat, non quod homines. Quia etsi rus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans glorre : non ait, Praedicere; non ait, Praescire; nam et aliena facta potest praedicere atque praescire: sed ait, potens est et facere; ac per hoc facta, non aliena, sed sua. 20. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faciunt; sed ut promitteret quod ipse facit, illam pros? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
lemus: p̃destinatio est: quȩ sine p̃scientia
non potest ẽẽ. Potest autem esse sine p̃de¬
stinatione p̃scientia. Predestinatione qͥp¬
pe ds̃ ea p̃sciuit. quȩ fuerat ipse facturus.
Unde dictum ẽ: fecit quȩ futura sunt. Pre¬
scire autem potens est etiam quȩ ipse non fa¬
cit. sicut quecunq peccata: quia et si sunt
quedam.quȩ ita peccata sunt ut pene
sint etiam peccatoꝵ. unde dictum ẽ. tra¬
didit illos ds̃ in reprobam mentẽ ut fa¬
ciant quȩ non conueniunt: non ibi pecca¬
tum dei est. s iudicium. Quo circa p̃desti¬
natio dei quȩ inbono ẽ: grẽ est ut dixi
p̃paratio est. Grͣa uero est ipsius p̃destina¬
tionis effectus. Quando gͦ ꝓmisit ds̃ abra¬
he insemine eius fidem gentium. dicens.
patrem multarum gentium posuite. unde
dicit apłs. ideo ex fide. ut scđ̾m grãm firma
sit ꝓmissio omni semini: non de nr̃e uo¬
luntatis potestate. sed de sua p̃destinatio¬
ne ꝓmisit. Promisit enim quod ipse factu

Expanded text:
erum. Praedestinatio est quae sine praescientia non potest esse, potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus, unde dictum est: Fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata, quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio; gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Quando ergo promisit Deus Abrahae in semine ejus fidem gentium, dicens: Patrem multarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini; non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit: promisit enim quod ipse factu
Abbreviated transcription (Latin):
tionem filioꝵ. ꝑ iħm xp̃m in ipsum scđm pla¬
citum uoluntatis suȩ. in laudem głȩ gr̃ȩ suȩ.
inqua gratificauit eos indilecto filio suo.
in quo habent redemptionem ꝑsanguinẽ
ipsius. remissionem peccatoꝵ scđm diuitias
grẽ eius quȩ abundauit in eos. in omnisa¬
pientia et prudentia: ut ostenderet eis
mysterium uoluntatis suȩ. scđm bonam uo¬
luntatem suam. quam ꝓposuit in illo. in
dispositionem plenitudinis temporũ. in

Expanded text:
lacitum voluntatis suae in laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit eos in dilecto Filio suo, in quo habent redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae ejus, quae abundavit in eos in omni sapientia et prudentia; ut ostenderet eis mysterium voluntatis suae secundum bonam voluntatem suam, quam proposuit in illo, in dispensatione plenitudi
Abbreviated transcription (Latin):
rat nobis et non orantib dari: sed oratione
nr̃a nos uoluit ammoneri. aquo accipiamꝰ
hȩc beneficia. Aquo enim nisi ab illo acci¬
pimus: a quo iussum ẽ ut petamus :.ꝓrsus
in hac re.non operosas disputationes expe¬
ctet ȩccłia: s attendat cotidianas orationes
suas. Orat ut increduli credant: ds̃ gͦ cont̾i¬
tit ad fidem. Orat ut credentes ꝑseuerent: ds̃
gͦ donat ꝑseuerantiam usq infinẽ. Hec ds̃
facturum se esse p̃sciuit. Ipsa ẽ predestinatio
scõꝵ quos elegit inxp̃o ante constitutionẽ
mundi. ut eẽnt scĩ et immaculati in conspe¬

Expanded text:
rat nobis et non orantibus dari: sed oratione rat nobis et non orantibus dari: sed oratione nostra nos voluit admoneri, a quo accipiamus haec beneficia. A quo enim, nisi ab illo accipimus, a quo jussum est ut petamus? Prorsus in hac re non operosas disputationes exspectet Ecclesia: sed attendat quotidianas orationes suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo convertit ad fidem. Orat, ut credentes perseverent: Deus ergo donat perseverantiam usque in finem. Haec Deus facturum se esse praescivit: Ipsa est praedestinatio sanctorum, quos elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent s
Abbreviated transcription (Latin):
ter quod ei ꝑ ꝓpħam dictum ẽ. Fiat manus
tua suꝑ uirum dextere tuȩ. et suꝑ filium ho¬
minis quem confirmastitibi: et non discedi¬
mus ate. Iste certe non est adam pͥmus in qͦ
discessimus ab eo: sed adam nouissimus.su¬
ꝑ quem fit manus eiꝰ. ut non discedamꝰ ab
eo. Xp̃c enim totus cum membris suis ẽ ꝓpt̃
ȩccłiam. quȩ est corpus eius: plenitudo eiꝰ.
Cum gͦ fit suꝑ eum manus dĩ ut ñ discedamꝰ
a deo: adnosutiq ꝑuenit opus dei. Hoc est
enim manus dei.Quo oꝑe dei fit ut simus
in xp̃o ꝑmanentes cum deo: non sicut in adã
discedentes a deo. In xp̃o enim sortem conse¬
cuti sumus: p̃destinati scđm ꝓpositum eius.
qui uniuersa operatur.Manus igit᷑ dei est
ista. non nrã: ut non discedamus a dõ. Manꝰ
in quam eius ista ẽ: qui dixit. Timorem me¬
um dabo incor eorũ: ut ame non recedant.
Propter quod et posci ase uoluit. ne inferam
intemptationem: Quia et si non inferim᷑ :
nulla abeo ratione discedimus. Quod pote¬

Expanded text:
est, Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi; et non discedimus a te . Iste certe non est Adam primus, in quo discessimus ab eo: sed Adam novissimus, super quem fit manus ejus, ut non discedamus ab eo. Christus enim totus cum membris suis est, propter Ecclesiam, quae est corpus ejus, plenitudo ejus. Cum ergo fit super eum manus Dei, ut non discedamus a Deo, ad nos utique pervenit opus Dei hoc est enim manus Dei: quo opere Dei fit ut simus in Christo permanentes cum Deo; non sicut in Adam, discedentes a Deo. In Christo enim sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. Manus igitur Dei est ista, non nostra, ut non discedamus a Deo. Manus, inquam, ejus est ista, qui dixit, Timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant . 15. Propter quod et posci a se voluit, ne inferamur in tentationem: quia et si non inferimur, nulla ab eo ratione discedimus. Quod pote