comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de noui testamenti libris suffragari si¬
bi arbitratur aduersus ꝓphicas litteras:
tanquam eas apłi xp̃i sua sententia condem¬
nauerunt. Quod gͦ prophanas et amiles fa¬
bulas et genealogias infinitas appellasse
apłm ȩxistimat diuina eloquia legis et
ꝓpħarum. quia dixit ꝓphanas et aniles
fabulas deuita. et alioloco. ne intendas
fabulis iudaicis et genealogiis infinitis
quȩ questiones prestant magisquã edifi¬
cationem: quisita nisi heretieus multum
cecus erraret: Cur enim hoc apłs ipse ñ
fecit: si has esse aniles fabulasiudicauit:
Cur dicit adgalathas. dicite michi suble¬
ge uolentes esse. legem non audistis: Scͥp¬
tum ẽ enim quod abraham duos filios
habuit: unum de ancilla. et alium de
libera. Quȩ sunt in allegoria. Hȩc enim
sunt duo testamenta. Et ad corinchios.
Nolo enim uos ignorare fr̃s: quia patres
nr̃i om̃s sub nube fuerunt: et om̃s ꝑma
re transierunt: et om̃s ꝑ moy sen bapti

Expanded text:
de Novi Testamenti libris suffragari side Novi Testamenti libris suffragari sibi arbitratur adversus propheticas Litteras, tanquam eas Apostoli Christi sua sententia condemnaverint. Quod ergo profanas et aniles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetarum, quia dixit, Profanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non fecit, si has esse aniles fabulas judicavit? Cur dicit ad Galatas, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera: quae sunt in allegoria; haec enim sunt duo Testamenta : et ad Corinthios, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per mare transierunt et omnes in Moysen baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uideret horrorem: Quis autem istorum
spiritalem nouit horrere animȩ feditatẽ:
cum uelut sua quadam fame atq egesta¬
te compellitur comedere.quȩ de suis car¬
nalib cogitationibus tanquam defe¬
morib exeunt: Nam illius maledicti
quod iste uelut turpe rep̃hendit: rarus ef¬
fec̾tus ẽ. Uix enim aliquando tam magnũ
est flagellum famis: ut nefanda illa cõ¬
pellat. Ista uero fame qua miserorũ ani¬
me in opes ueritatis ea ꝓueritate comedunt.
que carnalib sensib pariunt. usquequa¬
q plena sunt omnia: tanto infelicius.
quanto nocet amplius. et horretur mi¬
nus.S puto me uni libro illius quẽ
misistis. nr̃o non uno ne nimis ꝓlixus sit
respondere debere. Proinde hic faciamꝰ
huius finem: ut ex hisquȩ discutienda
restant. alius inchoetur. Nescio quo enĩ
mͦ. ita libri termino reficitur lectoris
nitentio: sicut labor uiatoris hospicio.
amnunc ea discutienda sunt. quȩ iste

Expanded text:
praevideret horrorem? Quis autem istorum praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat: ista vero fame, qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, tanto infelicius, quanto nocet amplius, et horretur minus. 53. Sed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere: proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitio. am nunc ea discutienda sunt, quae iste
Abbreviated transcription (Latin):
de sacramento corporis et sanguinis sui. di¬
xerunt. Durusẽ hic sermo. Quispotest eũ
audire: Nisi quod mnexcusabiliores sunt:
qui uerba diuina que non intelligebant
non inmaledictione s in benedictione hor¬
ribilia non ferebant. Mirum enĩ non est.
si maledictum quando auditur horretur:
nec exigendum ẽ. ut uerbis non horrendis
dicatur. quod ad hoc dicitur. ut ab exhor¬
rente timeatur. Dñs autem talia dicebat:
quȩ amari p̃ciperet non timeri. Et tamen
quȩ infidelitas sufferat: caro mea uere cib
est et sanguis m̃s uere potus ẽ. et nisi man¬
ducaueritis carnem meam et beberitis
sangumnẽ meum. non habebitis uitam in
uobis: Si gͦ dei sapientia uerbis sacram̃¬
to congruis pascens animam credentẽ. ñ
curauit insipientiam nauseantem: quan¬
tomagis eadem ipsa sapientia ubi locus
et tempus timoris fuerat non amoris. salu¬
brem uolens importaret terrorem. ñ cura¬
uit insipientis errorem: quamuis eius

Expanded text:
de Sacramento corporis et sanguinis sui dide Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt, qui verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur, ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere potus est; et, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo Dei Sapientia, verbis sacramento congruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
obcenitatem esse uitandam: nolo inquit
dici morte affricani castratam eẽ rem publi¬
cam.S si hoc uerbum ipse quod uitari uo¬
lebat. ut uitandum ostenderet non uita¬
uit. et quod dici noluit coactus ẽ dicere:
quantomagis res que uerbo eodem recte
significatur. ut ab audiente possit intel¬
ligi. suo uerbo enunciatur:Atq ut ad il¬
lud redeamus quod iste indeuteronomio
rep̃hendit: si cicero uir eloquentissimus
et uerboꝵ uigilantissimus appensor et
mensor. quod dicinoluit dixit ne diceret᷑.
quanto melius ds̃ magis morũ qũa uerbo¬
rum pulchritudinẽ quȩrensatq mundiciã.
turpe aliquid non turpiter s minaciter di¬
xit: ut hoc horreretur ne aliud committe¬
retur: propt̾ quod ad illa quȩ audire hor¬
roris ẽ ueniretur: Et tamen cum legit᷑. in
fidelitas claudit auremꝰ auertit faciem: ex¬
asperat uultum: linguam uibrat: blasphe¬
mias iaculatur. Uidete si non sunt isti ex
illo genere hominum: quiloquente xp̃o

Expanded text:
obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, morte Africani castratam esse rempublicam . Sed si hoc verbum ipse quod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne illud committeretur, propter quod ad illa quae audire horroris est, veniretur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo
Abbreviated transcription (Latin):
esse quibusdam rebus curpibus nomi¬
natis. cauendam ostendere turpitudinẽ.
misericors indicat ueritas: et uecors um¬
citur uanitas. Nam de turpi maledicto
potest auerbosis impiis reprehendi et
apostolus paulus: ubi ait. Utinam et ab¬
scidantur qui uos conturbant. Quod et¬
si bene intelligentib benedictio magis
apparet. ut fiant spadones propter re¬
gium cȩloꝵ: potest tamen garrula cecitas eti¬
am hoc in apło reprehendere: contendens qͦd
non debuerit remhonestam turpi uerbo e¬
nunciare. Possunt et ipsum dñm: qui eius¬
dem continentiȩ donũ commendans ait.
Sunt qui se ipsos castrauerunt ꝓpt̃ regnũ
cȩloꝵ. Legunt quippe isti litteriones. sic e¬
nim potius quam litterati appellandi ft̃.
qui legendo litteratos nichil saꝑe didice¬
runt: legunt gͦ apud ciceronem tale ali¬
quid. unde sibi uideantur docte xp̃i uer¬
ba culpare: ꝑditipotius quam periti. Ille
nanq cum doceret intranslatione uerboꝵ

Expanded text:
esse, quibusdam rebus turpibus nomiesse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut fiant spadones propter regnum coelorum; potest tamen garrula caecitas etiam in Apostolo hoc reprehendere, contendens quod non debuerit rem honestam turpi verbo enuntiare. Possunt et ipsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquid, unde sibi videantur docte Christi verba culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in translatione verborum
Abbreviated transcription (Latin):
turpiter libet: et eius cui talia iudicia dis¬
plicent uerba insana contemnit: quia in
ipso penam pharaonis.hoc est indurati
cordis agnoscit. Si enim quosdam qui ñ
ꝓbauerunt dm̃ habere innoticia. tradidit
ds̃ in reprobam mentem. ut faciant quȩ
non conueniunt: quid mirũ si et istũ qui
diuina blasphemat eloquia. tradidit ds̃
in reprobam mentem. ut dicat ea quȩ
non conueniunt: Sic enim oportet et he¬
reses esse: ut probati in quit apłs manife¬
sti fiant inuobis. Sic uasa ire locis congru¬
is et temporib ordinantur: ut etiam de
ipsis notas faciat ds̃ diuitias glorie suȩ in
uasa misericordiȩ. quȩ de massa eiusdem
damnationis fiunt in honorem. grã illiꝰ
non meritis suis. Ille quippe donat pro¬
desse nobis non solum quod docet ueritas.
uerũ etiam quod obstrepit uanitas: ut cũ
respondetur inquietissime uanitati: au¬
scultetur sincerissimȩ ueritati. De turpi
maledicto arguit uanitas. sed turpe non

Expanded text:
turpiter libet; et ejus cui talia judicia disturpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui divina blasphemat eloquia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut dicat quae non conveniunt? Sic enim oportet haereses esse, ut probati, inquit Apostolus, manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe non
Abbreviated transcription (Latin):
ex his uerbis talia dicere. qualia dicit ex
libroꝵ ueterum quibdam locisiste blas¬
phemus: nonne haberet amplam mate¬
riam inqua loquaciter insaniret: et qͣn¬
to sibi uiderẽt᷑ disertiora dicta. tanto de¬
testabiliora maledicta iactaret: maxime
quia dictum ẽ. mercedem mutuam quã
oportuit erroris sui insemet ipsis recipien¬
tes: Oportuisse quippe non est ueritus di¬
cere apłs. ut qui creaturȩ potiusquã crea¬
tori seruuierunt.erroris sui mercedẽ. non¬
inuiti hȩc turpia patiendo s libent̃ facien¬
do reciperent: Iudicio scilicet non alicuius
hominis immundissimi quẽ talia delecta¬
rent. sed iustissimi dei qui tradidit eos in
passiones ignominiȩ. ut crimina crimini¬
b uindicentur: et supplicia peccantium
non sint tormenta. sed incrementa uicioꝵ.
Sapiens autem cum hȩc audit: ipsam ma¬
gis in hac uita iram dei timet. qua homo
non patitur quod acriter dolet. s facit qͦd

Expanded text:
ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, noninviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod
Abbreviated transcription (Latin):
rere meritorũ: et merita non cauere pena¬
rũ: Dicat plane sp̃s sc̃s intaminatus et in¬
taminabilis. quod audire anima recusat
immunda: et esse non recusat immunda.
Inmundiciã quippe auersatur carnis. of¬
fensis sensib carnis: et immundiciam di¬
ligit suam. extinctis sensibus cordis. Dicat
hec sp̃s dei: et ꝑhorrorem talia pacienda.
os non ẽ uerccundatus offendere. dũ pios
uellet instruere: libi commemorata impieta¬
tate quorundam. qua coluerunt et seruie¬
runt creature potius quam creatori: sub¬
iunxit atq ait Propter hoc tradidit illos
ds̃ in passiones ignominiȩ. Nam femine
eorum immutauerunt naturalẽ usum: in
eum usum qui est contra naturam. Simi.¬
liter autẽ et masculi relinquentes naturalẽ
usum feminȩ. exarserunt in appetitũ suũ
inuicem: masculi in masculos deformita¬
tem operantes: et mercedem mutuam quã
oportuit erroris sui insemet ipsis recipi¬
entes. Si quisquam inimicus apłi uellet

Expanded text:
rere meritorum, et merita non cavere poenarere meritorum, et merita non cavere poenarum? Dicat plane Spiritus sanctus intaminatus et intaminabilis, quod audire anima recusat immunda, et esse non recusat immunda. Immunditiam quippe aversatur carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit suam exstinctis sensibus cordis. Dicat haec Spiritus Dei, et per horrorem talia mala patiendi, os non est verecundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam: similiter autem et masculi, relinquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vellet
Abbreviated transcription (Latin):
ipse illa de scipso tanquam radicitus ge¬
nerat. Nongͦ de isto dõ dñs ait. arbor ma¬
la malos fructus facit: qm̃ creat mala iste.
ronomio uelut impura erhorrescens im¬
purius exagitat: quasi ds̃ uerecundari
debuerit. pudenda impiis irrogare uł
prenunciare tormenta: nec eo cõmina¬
rimodo ut diceret. Quȩ mollis in uob
et tenera nimis fuerit. cuius exꝑimen¬
tum non accepit pes eius ambulare su¬
ꝑ terram pre teneritudine et molliciȩ.
zelabit oculo suo uirũ suũ: et filiũ et fi¬
liam suam. et secundas suas. et qͦd exie¬
rit ꝑfemora eius comedet. Immo uero qͣn¬
to est horribilius: tanto terribilius: neqꝑ
a propħa monendo dictum ẽ. sed minando.
Non ut hec homines facerent. s ne illa fa¬
cerent quȩ sensus ꝑuersus exercet: et adhȩc
ꝑuenirent quȩ sensus humanus exhorret.
Quis autẽ digne eloqui possit. quam sit
mentis ex secrabilior feditas. penas exhor¬

Expanded text:
ipse illa de seipso tanquam radicitus geipse illa de seipso tanquam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam creat mala iste, ronomio, velut impura exhorrescens, impurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit pes ejus ambulare super terram prae teneritudine et mollitie, et zelabit oculo suo virum suum, et filium suum, et filiam suam, et secundas suas, et quod exierit per femora ejus comedet . Imo vero quanto est horribilius, tanto est terribilius. Neque enim a Propheta monendo dictum est, sed minando: non ut haec homines facerent; sed ne illa facerent quae sensus perversus exercet, et ad haec pervenirent quae sensus humanus exhorret. Quis autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior foeditas, poenas exhor
Abbreviated transcription (Latin):
bor bonabonos fructus facit: et arbor ma¬
ia malos fructus facit. Cur gͦ non scđm istũ
creat dixit. non facit: si uera eius differen¬
tdia. qua facientem a creante distinguit.
dicens quod fit alienum eẽ a faciente. qm̃
deforis accedit: quod autem nascit᷑ ꝓpri¬
um eius esse qui generat: Hinc enĩ exi¬
stimat dm̃ generatorem maloꝵ. quia
dictum est creans mala: putans qͦd et ar¬
riani putauert̃ inscripturis iłł nicħ int̾¬
esseutrum generari dicatur aliqͥd an
creari. S certe in eo quod dñs arborem.
fructus bonambonos. malam malos ñ
dñẽ creare s facere : uideat iste suã regulã
fractam. et comprimat linguã. Quid enĩ
stultius quam dicere dm̃ ꝓpħarum esse
arborem malam: et id uelle intelligim
co quod dñs ait. arbor mala fructus ma¬
los facit: et rursus dicere. non facit mala
sed creat.quia si faceret aliena ab illo eẽnt.
eiq formsecus acciderent: cum uͦ creat.

Expanded text:
bor bona bonos fructus facit, et arbor mabor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secundum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo quod Dominus arborem bonam fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ut eius regula fallaxatq distorta. et eo¬
dem propħico et ȩuangłico testimonio qͦd
ipse posuit ꝑcussa frangatur: sic ds̃ loqui¬
tur ꝑ propham. Ego creans lucem et faci¬
ens tenebras:faciens pacem et creans mala.
Quod ipse nec totum nec sic ut illic legitur
posuit. Atq illud qͥdẽ facile dissimulandũ ẽ
quod pacem posuit bonan:qm̃ pax bona
est. S illud p̃tereundum non est: quia hu¬
ius sententiȩ partem suꝑiorem dolo potu¬
it preterire. ne diceret creanslucem Quia
cum sit lux etiam confitente ipso utiq bo¬
na: ab eo creatam noluit confideri. quẽ non
uult nisi mala. Magis gͦ indifferent̃ id po¬
situm debemus acciꝑe creare et facere. Di¬
stinctionis tamen quam sibi iste fecit re¬
bo quod non intelligit culpat. ibi legit᷑
creator bonorum quod negat. Itemq ex
euangło. nempe nob tanquã plurimũ suis
partibus faueret opposuit qͦd dñs ait. Ar¬

Expanded text:
Sed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eoSed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eodem prophetico et evangelico testimonio, quod ipse posuit, percussa frangatur; sic Deus loquitur per prophetam: Ego creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quod pro pace posuit bona; quoniam pax bona est. Sed illud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, rebo quod non intelligit culpat, ibi legitur creator bonorum, quod negat. Itemque ex Evangelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Ar
Abbreviated transcription (Latin):
legumis: et si aliquando cũ aliqua diffe¬
rentia dicitur. hoc rectius potest inter esse
quod dixi: ut facere sit quod omnino non
erat. creare autẽ. ex eo qͦd iam erat ordinan¬
do aliquid constituere. Ideoq hoc loco di¬
c̾tus ẽ ds̃ creans mala: qm̃ peccantibꝰ ea
conuertit in malum. dispositione seueri¬
tatis sue: quȩ bonitatis eius largitate bo¬
na facta sunt. Unde dicit apłs paulus.
Xp̃i bonusodor sumus in omni loco: et in
his qui salui fiunt et in his qui pereunt. Qui¬
busdam quidem odor uite inuitam: qͥbus¬
dam uͦ odor mortis in mortẽ. S cũ continuo
sequatur et dicat. et adhȩc quis idoneus:
nonne importun quodam mͦ sumus inge¬
rere ista carnalibus. non studiosis sed con¬
tentiosis.nullomodo idoneisea capere: que
utinam saltem desinerent carpere: Quantꝰ
quippe conflictus aduersus arrianos fue¬
rit excitatus. ne unigenitum filium dice¬
rent esse creaturam. idem putantes creatũ
esse quod genitum: iste fortassis ignorat.

Expanded text:
legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitatis ejus largitate bona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ueritas ostendit. sed astutia fallen¬
te sicut iste desipit factus erat: ñ potius
illoꝵ demonum quos colebant romani.
quos demones putat iste mitiores. seruum
se eẽ confuxit. ut fieret tanquam illi: ac
sic eos lucrifaceret: Nonne itemdicit ad
ephesios: Propter quod memores estis: qͥa
uos qui aliquando gentes eratis incarne. qͥ
dicimini preputium. ab ea quȩ dicitur
circumcisio incarne manufacta. qui
eratis illo tempore sine xp̃o alienati
a societate israhel et peregrini testa¬
mentorum. et ꝓmissionis spem non
habentes. et sine deo in hoc mundo. Nc̃¬

Expanded text:
sicut veritas ostendit, sed astutia fallensicut veritas ostendit, sed astutia fallente, sicut iste desipit, factus erat, non potius illorum daemonum quos colebant Romani, quos daemones putat iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic eos lucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propuod vos aliquando gentes in carne. qui dicimini praeputium ab ea, quae dicitur circumcisio in carne manufacta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo
Abbreviated transcription (Latin):
oleastro. et contra naturam insertus es in
bonam oliuam: quantomagis illi qui se¬
cundum naturam sunt. inserentur suȩ oli¬
uȩ: Nolo enimuos ignorare frẽs sa cramen¬
tum hoc: ut non sitis uobis sapientes.
quia cecitas exparte israhel fact̾a est.
donec plenitudo gentium intraret⁊ et
sic omnis isrł saluus ficret: sicut scrip¬
tum ẽ. Ueniec ex syon: qui eripiat et
auertat impietatem ab iacob. Et hoc illis
ame testamentum: cum abstulero pecca¬
ta eorum. Numis longum est cuncta per¬
currere: uł sicut ꝑscripturas apostolicas
ubiq sparsa sunt ea inunam faciẽ congre¬
gare. Quid opus erat hec dicere gentibꝰ:
Cur eis non potius sine lege factus ẽ quẽ¬
admodum erant illi sine lege: Cur non
potius deos eorum laudauit. eoꝵq sacri¬
ficia p̾dicauit. si et ista scriptura quã po¬
pulus ifrahel accepit. et illa sacra gentiũ sic̃
iste dicit. ad demonia ꝑtinebant: Quid
quod deum israhel audet infelix dicere

Expanded text:
oleastro, et contra naturam insertus es in oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae? Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes, quia caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret, sicut scriptum est: Veniet ex Sion qui eripiat et avertat impietatem ab Jacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est eis, quemadmodum erant illi sine Lege? Cur non potius deos eorum laudavit, eorumque sacrificia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit, ad daemonia pertinebant? Quid, quod Deum Israel audet infelix dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ modum. Primum quidem: quia cre¬
dita sunt illis eloquia dĩ. Quid enim si qui¬
dam illoꝵ non crediderunt: Nunqͥd incre¬
dulitas illorum fidem dei euacuauit:
Deinde hic quod commemorare ceꝑam se¬
quitur et dicit. Quod si aliqui ex ramis
fracti sunt. tu autem cum essesoleaster in¬
sertus esmillis. et socius radicis factus es
et pinguedinis oleȩ: noli gloriari aduer¬
sus ramos. Quod si gloriaris: non tu radi¬
cemportas. sed radix tẽ. Dicis gͦ. fr̃acti st̃
rami: ut ego inserar. Bene. Incredulitate
fracti sunt: tu autem fide stas. Noli altũ
sapere: sed time. Nam si deus naturalib
ramis non pepercit: neq tibi parcet.
Uides gͦ bonitatem et seueritatem dei.
In eos quidem quiceciderunt seueritatẽ:
inte autem bonitatem. si ꝑmanseris in
bonitate. Alioqum. et tu excideris. Et
illi si non ꝑmanscrint in incredulitate
inserentur. Potens ẽ enim ds̃ iterum insere¬
re illos. Nam si tu ex naturali ex cisus

Expanded text:
omnem modum. Primum quidem, quia creomnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? numquid incredulitas illorum, fidem Dei evacuabit ? Deinde hic quod commemorare coeperam, sequitur, et dicit: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius radicis factus es et pinguedinis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim Deus iterum inserere illos. Nam, si tu ex naturali incisus es
Abbreviated transcription (Latin):
eos fuisse liberos magis debuit gratula¬
ri: Quid opus erat. ut ad romanos sic
esset exorsus: paulus seruus xp̃i iħ̾u. uoca¬
tus apłs. segregatus inȩuangłium dĩ. quod
ante ꝓmiserat ꝑ ꝓpħas suos inscripturis scĩs
de filio suo. qui factus ei ex semine dauid
secundum carnem: Quare non sibi poti¬
us ꝑsonam imponit illoꝵ: Quare se facit
tanquam sublege. eis qui fuerant sine
lege: Ut quid eis dicit⁊ uobis enĩ dico
gentibus. qũãdiu quidem egosũ gentiũ
apłs. ministerium meum glorifico si quo
modo ad emulationem ꝓuocare potero
carnem meam. ut saluos faciam aliquos
ex illis: Sienim reicc̃tio illoꝵ. reconcilia¬
tio est mundi: quȩ erit assumptio. nisi ui¬
ta ex mortuis: Si autem delibatioscã est:
et consꝑsio. Et si radix scã ẽ: et rami. De
israhelitis quippe ista dicit: de quibꝰ ante
iam dixerat. Quid gͦ amplius ẽ iudeo: aut
quȩ utilitas circuncisionis: Multum per

Expanded text:
eos fuisse liberos magis debuit gratulaeos fuisse liberos magis debuit gratulari? Quid opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quare non sibi potius personam imponit illorum? Quare se facit tanquam sub Lege, eis qui fuerant sine Lege? Utquid eis dicit: Vobis enim dico Gentibus, quamdiu quidem ego sum Gentium apostolus, ministerium meum glorificabo, si quo modo ad aemulationem provocem carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si enim rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex mortuis? Si autem delibatio sancta est, et conspersio; et si radix sancta est, et rami. De Israelitis quippe ista dicit, de quibus ante jam dixerat: Quid ergo amplius est Judaeo, aut quae utilitas circumcisionis? Multum per
Abbreviated transcription (Latin):
uł infirmitate simil laboraret: Hic in
fallaciam detestabilem uertit. Deinde
quero.ad romanos.corinthios. galathas.
ephesios. colosenses. philippenses. thes¬
salonicenses. quomodo loquebatuR
apłs: Inqua illarũquinq: ꝑsonarũ eos eẽ
deputabat: Proculdubio in eorum quisi¬
erant. non incircuncisione isrłitȩ. Adhos
quippe sibi distributum ministerium fu¬
iSSE testatur: ubi dicit quod ei et bar¬
nabe dextras societatis dederint petrus.
et iacobus. &. ioħs. ut ipse quidem cum
barnaba ad gentes. illi autem ad circunci¬
sionem irent. Et alio loco aꝑtissime dicit
Qũa diu ego sum gentium apłs. Et mul¬
tis aliis locis: ꝓprio quodam muneredo¬
ctorem gentium se esse testatur. Cum ergo
essent sine lege tot gentes quib euange¬
lium p̃dicabat.⁊ quid opus erat ut eis
legem et ꝓpħas de xp̃o introduceret de¬
stes. eisq importaret ignaris uinculum
sicut ista pestis arbitratur erroris. aquo

Expanded text:
vel infirmitate simili laboraret, hic in vel infirmitate simili laboraret, hic in fallaciam detestabilem vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, Ephesios, Colossenses, Philippenses, Thessalonicenses, quomodo loquebatur Apostolus? In qua illarum quinque personarum eos esse deputabat? Procul dubio quoerant, non in circumcisione Israelitae. Ad hos quippe sibi distributum ministerium fuisse testatur, ubi dicit quod ei et Barnabae dexteras societatis dederint Petrus et Jacobus et Joannes, ut ipse quidem cum Barnaba ad Gentes, illi autem ad circumcisionem irent . Et alio loco apertissime dicit, Quamdiu ego sum Gentium apostolus: et multis aliis locis proprio quodam munere doctorem Gentium se esse testatur. Cum ergo essent sine Lege tot gentes quibus Evangelium praedicabat, quid opus erat ut eis Legem et Prophetas de Christo introduceret testes, eisque importaret ignaris vinculum, sicut ista pestis arbitratur, erroris, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
pterea molitus ẽ: ut siquando aliquid
de apłica proferret᷑ epła. ubi attestantur
euangłio lex et prophete: hoc dicat apo¬
stolũ ñ sapientib et ꝑfectis s iudeis locutũ
fuisse quasi iudeum: uel eis qui sub lege
essent tanquam eẽt et ipse sub lege:
ac ꝑhoc subdole atq mendacit᷑ simulantẽ
se apud imꝑfectos edificare: quod apud ꝑ¬
fectos nonmentiendo sed ueradicendo de¬
struerethanc ei indelicet erroris machi¬
nationem: nescio qͥs fabricius fabricauit.
quẽ uelut magistrum ueritatis. romȩ se
inuenisse głatur. Quis non hoc monstrũ
non dico sensus xp̃ianus: s qualiscunq
humanus exhorreat: Primo enĩ conside¬
randum ẽ quam se fraudulentissimum
et mendacissimum profiteatur. quimen¬
tientem putat et laudat apłm: et qͦd il¬
le dixit non fallentis astu. sed compatien¬
tis affectu. quia diuersis animarum
morbis tam miscricordi corde subuenit.
quam sibi subueniriuoluisset. si errore

Expanded text:
propterea molitus est, ut si quando aliquid propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio Lex et Prophetae, hoc dicat Apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Judaeis locutum fuisse quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat? 4. Primo enim considerandum est quam se fraudulentissimum et mendacissimum profiteatur, qui mentientem putat et laudat Apostolum: et quod ille dixit, non fallentis astu, sed compatientis affectu, quia diversis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errore
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde quasi uolens probare qͦd dixit: cun¬
dem apłm dicentẽ cominemorat. Cũ lib̃
sim ex omnib. omnib me subieci: ut plures
lucrifacerem. Et factus sum iudeis tan¬
quam iudeus: ut iudeos lucrifaciam.
Et his qui sublege sunt. tanquam qui sub
lege essem. cum ipse non sim sublege: ut
eos qui sublege sunt lucrifaciam. Et his
quisine lege sunt tanquam sine lege
essem.cum sine lege dei nonsim. sed sim
in lege xp̃i: ut lucrifaciam cos qui sine
lege sunt. Factus sum infirmꝰ infirmis:
ut infirmos lucrifaciam. Omnibꝰ omnia
factus sum: ut om̃s lucrifaciam. Has qͣ¬
tuor ꝑsonas uult intelligi. in qͥb apłm
locutũ putat: unamiudeoꝵ⁊ alterã coꝵ
qui sub lege sunt. terciam eoꝵ qui sine
lege sunt: quartam infirmoꝵ. Quintade¬
betur: qm̃ quinq ꝓmiserat. Hanc ut ad¬
deret: alio locomquit suꝑius iam dix̃.Sa
pientiam loquimur inter ꝑfectos: ut ꝑ¬
fectorum uideat᷑ quinta ꝑsona. Hoc ꝓ

Expanded text:
Deinde volens quasi probare quod dixit, eumDeinde volens quasi probare quod dixit, eumdem apostolum dicentem commemorat: Cum liber sim ex omnibus, omnibus me subjeci, ut plures lucrifacerem: et factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrifaciam; et iis qui sub Lege sunt, tanquam qui sub Lege essem, cum ipse non sim sub Lege, ut eos qui sub Lege sunt, lucrifaciam; et iis qui sine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam . Has quatuor personas vult intelligi, in quibus Apostolum locutum putat; unam Judaeorum, alteram eorum qui sub Lege sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quartam infirmorum. Quinta debetur, quoniam quinque promiserat: hanc ut adderet, Alio loco, inquit, superius jam dixit, « Sapientiam loquimur inter perfectos » ; ut perfectorum videatur quinta persona. Hoc totum
Abbreviated transcription (Latin):
hereticus sed catholicus lector intelligit
Porro si uelim testimonia cuncta collige¬
re quib ostendam quemadmodũ et ip¬
se dñs et apłi eius lege usi fuerint et pro¬
phetis. quas iste aniles fabulas putat:
quando sufficio: Aut cui non sufficiant
et surdus est: ut ignoret quẽad modum
a xp̃o et apłis in libris ad nouu testa¬
mentum ꝑtinentib confirmetur legis ac pro¬
phetarum et commendetur auctoritas. Proinde
ex cogitasse se existimat. quo pacto subter¬
fugiat moles testimoniorum in ȩuangłicis
et apostolicis litteris de libris ueterib posito¬
rum: quib cius uelit nolit ceruicata lingua
conterit᷑. Ait quippe apłm ꝓqualitatibus
ingeniorum inquinq ꝑsonis locutum. Insi¬
nuans enimrudi adhuc popło inquit quȩ
dei sunt. non debuit a ꝑfectioribus incipe.
et consuctudinem ab eis uetustatis exclu¬
dens a difficilioribus inchoare: nouos ad¬
huc aafidem ꝑfecta doctrina curbaret.

Expanded text:
haereticus, sed catholicus lector intelligit. haereticus, sed catholicus lector intelligit. Porro si velim testimonia cuncta colligere, quibus ostendam quemadmodum et ipse Dominus et Apostoli ejus Lege usi fuerint et Prophetis, quas iste aniles fabulas putat, quando sufficio? aut cui non sufficiant et surdus est, ut ignoret quemadmodum a Christo et Apostolis, in libris ad Novum Testamentum pertinentibus, confirmetur Legis ac Prophetarum et commendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat, quo pacto subterfugiat moles testimoniorum in evangelicis et apostolicis Litteris de Libris veteribus positorum, quibus ejus, velit nolit, cervicata lingua conteritur. Ait quippe Apostolum pro qualitatibus ingeniorum in quinque personis locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectioribus incipere, et consuetudinem ab eis vetustatis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adhuc ad fidem perfecta doctrina turbaret.
Abbreviated transcription (Latin):
labiis me honorat: cor autem eoꝵ longe
est ame. Inuanum autẽ me colunt. docen¬
tes doctrinas et precepta hominũ. Relin¬
quentes enim mandatum dei.tenetis qa¬
ditiones hominum. Baptismata uixeoꝵ
et calicum. Et alia similia hisfacitis multa.
Ec dicebat illis. Bene irritum facitis p̃cep¬
tum dei: ut traditionem uram seruetis. Mo¬
yses enim dixit. Honora patrem cuũ. et
matrem tuam: et qui maledixerit patri.
aut matri. morte moriatur. Uos autẽ di
citis. Si dixerit homo patri aut matri cor¬
ban quod est donum qͦdcunq ex me tibi
profuerit: et ultra non dimittitis eum qͥc¬
quam facere patri suo aut matri. rescin¬
dentes uerbum dei ꝑtraditionem ur̃am qͣ
tradidistis. Et similia huius modi multa
facitis. Ubi euidenter xp̃c ostendit. et illã
dei esse legem quam profanus iste blasphe¬
mat. et iudeos habere suas traditiones
alibris ꝓpheticis et legitimis alienas.
quas appellasse apłm ꝑfanas fabulas et
aniles et genealogias interminatas. non

Expanded text:
labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. In vanum autem me colunt docentes doctrinas et praecepta hominum. Relinquentes enim mandatum Dei, tenetis traditionem hominum, baptismata urceorum et calicum; et alia similia his facitis multa. Et dicebat illis: Bene irritum facitis praeceptum Dei, ut traditionem vestram servetis. Moyses enim dixit, Honora patrem tuum et matrem tuam; et, Qui maledixerit patri aut matri, morte moriatur. Vos autem dcitis, si dixerit homo Patri vel matri corban quod est donum quodcunque ex me, tibi profuerit. Et ultra non dimittitis eum quidquam facere patri vel matri: rescindentes verbum Dei per traditionem vestram, quam tradidistis; et similia hujusmodi multa facitis . Ubi evidenter Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non
Abbreviated transcription (Latin):
optulit ut populo parceretur. umbra erat
futuri: qua significatum ẽ. quod ꝑue
rum sacrificium cuius illa figura erat sa¬
luti populi spiritaliter parcitur. Ipse est
enim xp̃c iħs. qui traditus ẽ sicut apłs di¬
cit propt̃ delicta nr̃a: et resurrexit ꝓpter
iustificationem nr̃am. Propt̃ qͦd etiam di¬
autem iste probare conatus ẽ euident̃¬
seruisse demonus qui sacrifiens ea ꝓmeruit. uo¬
lens hoc intelligi de scõ dauid: ibi euidentius
quanta fraude imꝑitoꝵ animis insidiet᷑ osten¬
dit. Adhibuit enĩ apłm testem: eo qͦd dixe¬
rit. Widete isrł carnalit̃. Nonne qui edunt
hostias. participes sunt altaris: Quid gͦ di

Expanded text:
obtulit, ut populo parceretur, umbra erat obtulit, ut populo parceretur, umbra erat futuri, qua significatum est, quod per unum sacrificium, cujus illa figura erat, saluti populi spiritualiter parcitur. Ipse est enim Christus Jesus, qui traditus est, sicut Apostolus dicit, propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram : propter quod etiam diautem iste probare conatus est, evidentservisse daemoniis, qui sacrificiis ea promeruit, volens hoc intelligi de sancto David, ibi evidentius quanta fraude imperitorum animis insidietur ostendit. Adhibuit enim Apostolum testem, eo quod dixerit, Videte Israel carnaliter: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? Quid ergo? di
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ ẽ. Si esuriero non dicam tibi: m̃s est
enim orbis terrȩ et plenitudo eius. Nunqͥd
manducabo carnes tauroꝵ: aut sanguinẽ
hyrcorum potabo: Immola dõ sacrificiũ
laudis: et redde altissimo uota tua. Et iterũ
infine psalmi eius. Sacrificium inqͥt lau¬
dis glorificabit me: et ibi uia. quo ostendã
illi salutare dei. Iam de hoc salutare dei qͦd
ipse sit xp̃c: supra cõmemoraui atq mon¬
straui. Quod est autem sacratius laudissa¬
crificium: quam in acdione grãrũ : et un¬
totum fideles in ȩccłiȩ sacrificio sciunt: cuiꝰ
umbiȩ fuerant omnia prioꝵ genera sacri¬
ficioꝵ. Isti autẽ uaniloqui rep̃hensores ue¬
teris testamenti. etiam si cȩtera quȩ cõme¬
moraui de hoc psalmominus intelliguas:
sufficiat eis quantum ad p̃sentem que¬
nes: nec sanguinẽ hircoꝵ potat. Talem
quippe eum nouerant scĩ: qui pleni esꝰ
spũ ista diceł ant. Unde illud qͦd dauid

Expanded text:
mecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est mecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terrae et plenitudo ejus. Numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et iterum in fine psalmi ejusdem: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et ibi via qua ostendam illi salutare Dei . Jam de hoc salutari Dei, quod ipse sit Christus, supra commemoravi atque monstravi . Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum? Et untotum fideles in Ecclesiae sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum. Isti autem vaniloqui reprehensores Veteris Testamenti, etiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intelligunt, sufficiat eis quantum ad praesentem quaenes, nec sanguinem potat hircorum. Talem quippe eum noverant sancti, qui pleni ejus Spiritu ista dicebant. Unde illud quod David
Abbreviated transcription (Latin):
nobis non illi utile est offerre sacrificiũ
deo. Et qm̃ singulari et solo uero sacrificio
pro nobis xp̃i sanguis effusus ẽ: idõ pri¬
mis temporibus ad hoc sacrificium talib
significationib ꝓpħandum immacula¬
toꝵ animalium sacricia ds̃ sibi iussit offer¬
ri: ut quemadmodum illa immacłata erass
a corporum uicis: ita speraret᷑ immolan¬
dus ẽẽ pronob̾. qui solus immaculatus
fuerat a peccatis. Quȩ tempora ꝑ ꝓpħam
uocauit tram. a solis ortu usq ad occasũ:
ex syon species decoris eius. Et paulo pꝰ
in codem psalmo. Audi popłs m̃s et loquar
tibi. isrł et testificabor tibi: qm̃ ds̃ ds̃ tuus ego
sum. Non suꝑ sacrificia tua arguam te: ho¬
locausta autẽ tua inconspectu meosunt
semꝑ. Non accipiam de domo tua uitulos
neq de gregib cuis hyrcos: Qm̃ meȩ sunt¬
bestiȩ siluȩ. pecora inmontib et boues. Co¬
gnoui omnia uolatilia cęli:. et species agri

Expanded text:
nobis, non illi, utile est offerre sacrificium nobis, non illi, utile est offerre sacrificium Deo. Quoniam singulari et solo vero sacrificio pro nobis Christi sanguis effusus est: ideo primis temporibus ad hoc sacrificium talibus significationibus prophetandum, immaculatorum animalium sacrificia Deus sibi jussit offerri; ut quemadmodum illa immaculata erant a corporum vitiis, ita speraretur immolandus esse pro nobis, qui solus immaculatus fuerat a peccatis. Quae tempora per prophetam vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; ex Sion species decoris ejus. Et paulo post in eodem psalmo: Audi, populus meus, et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi: quoniam Deus Deus tuus ego sum. Non super sacrificia tua arguam te; holocausta autem tua in conspectu meo sunt semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibbestiae silvae, pecora in montibus et boves. Cognovi omnia volatilia coeli, et species agri
Abbreviated transcription (Latin):
linguis significari potest: sic unũ uerũ
et singulare sacrificium multis ẽ ante sa¬
crificiorum significatum figuris: de qͥb
singulis hic disputare quam sit longũ
uidetis. Unum tamen sciant insipientes.
tardi ad intelligendum et p̃cipites ad rep̃¬
hendendum: quod demon sibi sacrificiũ
non exigeret:. nisi uero dõ deberisciret. fal¬
sus enim ds̃. sic se uult honorari ab eis qͦs
decipit: quomodo uerus ds̃ honorat᷑ ab
eis. quibus consulit. Et maxime sacrifi¬
cium ẽ: quod p̃cipue debetur deo. obseqͥa
cȩtera que diuinitati exhibentur. ausi sunt
sibi etiam suꝑbiȩ fastu homines arrogare:
rarissime autem commemorant᷑. qui sibi
ut sacrificaretur. cum regia potestate pos¬
sent. ausi fuerint imperare. Quicunq ta¬
men ausisunt: ꝑhoc se deos haberi uolue¬
runt. Sacrificus autem dm̃ non egere. qͥs
nesciat: S nec laudib nris eget. Uerum
sicut nobis non illi utile ẽ laudare dm̃: sic

Expanded text:
linguis significari potest; sic unum verum linguis significari potest; sic unum verum et singulare sacrificium multis est antea sacrificiorum significatum figuris. De quibus singulis hic disputare quam sit longum, videtis. Unum tamen sciant insipientes, tardi ad intelligendum, et praecipites ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, nisi Deo vero deberi sciret. Falsus enim Deus sic se vult honorari ab eis quos decipit, quomodo verus Deus ab eis quibus consulit: et maxime sacrificium est quod praecipue debetur Deo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi sunt sibi etiam superbiae fastu homines arrogare. Rarissimi autem commemorantur, qui sibi ut sacrificaretur, cum regia potestate possent, ausi fuerint imperare. Quicumque tamen ausi sunt, per hoc se deos haberi voluerunt. Sacrificiis autem Deum non egere, quis nescit? Sed nec laudibus nostris eget. Verum sicut nobis, non illi, utile est laudare Deum; sic
Abbreviated transcription (Latin):
quis uos ꝑcusserit inuna maxilla. p̃bete
et alteram. et dimittite iniurias fr̃ĩb ur̃is:
Ecce abhominib non reddentibus malũ ꝓ
malo: alligatur homo amarius et fortius
eccłiȩ clauibi. quam quib libet grauissimis
et durissimis ferreis uł ad amantinis nexibꝰ.
Absit inquit ut hoc dicam: qm̃ xp̃ianꝰ sum
ex auditus nisi oblato sacrificio: ut homi¬
nib qui non peccauerant parceret᷑. Et idõ
non est credendus uerus ds̃: qui sacrifi¬
ciis delectatur. Iam de pena occisoꝵ ho¬
minũ quib quandoq morituris mors
illa non obfuit. et eoꝵ tamen mortib cor
regis sese extollentis merito uapulauit:
suꝑius respondimus. De sacrificio autẽ ual¬
de iste nil sapit. Et idõ fallitur. quia iam
sacrificia talia non offert dei popłs dõ po¬
stea quam uenit unicum sacrificium: cuiꝰ
umbre fuerunt illa omnia: non hoc im¬
probantia. s hoc significantia. Sicut
enĩ res una multis locutionib et multis

Expanded text:
quis vos percusserit in unam maxillam, praebete quis vos percusserit in unam maxillam, praebete et alteram; et, Dimittite injurias fratribus vestris ? Ecce ab hominibus non reddentibus malum pro malo, alligatur homo amarius et infelicius Ecclesiae clavibus, quam quibuslibet gravissimis et durissimis ferreis vel adamantinis nexibus. Absit, inquit, ut hoc dicam, quoniam christia rogavit, et non est exauditus, nisi oblato sacrificio, ut hominibus qui non peccaverant, parceretur : et ideo non est credendus Deus verus, qui sacrificiis delectatur. Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoque morituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis sese extollentis merito vaputavit, superius respondimus. De sacrificio autem valde iste nihil sapit: et ideo fallitur, quia jam sacrificia talia non offert Dei populus Deo, posteaquam venit unicum sacrificium, cujus umbrae fuerunt illa omnia, non hoc improbantia, sed hoc significantia. Sicut enim res una multis locutionibus et multis