comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lectionis ꝑ eurramus. potiusquam tractemus. Exiens: iudit hominem
cȩcum. Nonut cunq caecum: sedanatiutate. Et interrogauerunt eũ:
discipulieiꝰ. Rabi. Scitis rabi: quia magister ẽ. Magistrum appellabant
quia discere desiderabant. Q uaestionem quippe dño proposuerunt:
Si nullus homo sine peccato. nunquid parentes huius caeci sine peccato
erant a Nunquid ipse uel sine perato originali natuserat. ueluiuendo
nichil addiderat. a Anquia oculos dausos habebat. concupiscentiae
minime uigilabant.a. Quanta mala cȩci committunt. A quo malo abstinoȩ
mens mala. etiam oculis clausis. a Non pocerat uidere sed nouerat cogi-¬
tare: & forte concupiscere aliquid quod caetꝰ non posset implere. sed
corde uidicari: a cordis perscrutatore. Sigͦ & parentes eius habuert
peccatum: & iste habuit peccatum. quare diis dixit. neq hic pearauit.

Expanded text:
lectionis percurramus potius quam tractemus. Exiens vidit hominem lectionis percurramus potius quam tractemus. Exiens vidit hominem caecum: non utcumque caecum, sed, a nativitate. Et interrogaverunt eum discipuli ejus: Rabbi. Scitis Rabbi quia magister est. Magistrum appellabant, quia discere desiderabant: quaestionem quippe Domino proposuerunt ceretur. Quid est quod dixit? Si nullus homo sine peccato, numquid parentes hujus caeci sine peccato erant? Numquid ipse vel sine originali peccato natus erat, vel vivendo nihil addiderat? An quia oculos clausos habebat, concupiscentiae minime vigilabant? Quanta mala committunt caeci! A quo malo abstinet mens mala, etiam clausis oculis? Non poterat videre, sed noverat cogitare, et forte concupiscere aliquid quod caecus non posset implere, sed in corde judicari a cordis perscrutatore. Si ergo et parentes ejus habuerunt peccatum, et iste habuit peccatum; quare Dominus dixit, Neque hic peccavit,
Abbreviated transcription (Latin):
baptizatus e. in xp̃o. Si gͦ quando eum inseipso quodammodo baptiza-¬
uit tunc illuminauit: quando inunxit. fortas se catecuminum fecit.
profunditas. Sed hoc sufficiat caritatiurãe. audistis grande mysteri¬
um. Iuterroga hominem. Xpĩanus es. o Respondet tͥ. non sum: si
paganus est aut iuidaeus. Si autem dixerit sum: adhuc quȩris abeo
Catecuminus aut fidelis. a Siresponderit catecuminus: inunctus ẽ.
nondum lotus. Sed unde inunctus quaere: & respondet. Quaere
abillo.: in quem credat. Coipso quo catecuminus ẽ: dicit in xp̃m. Coce
modo loquor & fidelibus: & catecuminis. Quid dixi desputo & luto. o¬
Qui a uerbum caro factumẽ. hoc & catecumini audiunt. Sed non eis sufficit.
Ad quod inuncti sunt: festinent adlauachrum. silumen inquirunt. Iam
gͦ propter quasdaminhac lectione quȩstiones: uerba dñi & ipsius uniũsȩ

Expanded text:
baptizatus est in Christo. Si ergo quando eum in seipso quodammodo baptizabaptizatus est in Christo. Si ergo quando eum in seipso quodammodo baptizavit, tunc illuminavit; quando inunxit, fortasse catechumenum fecit. pertractari: sed hoc sufficiat Charitati vestrae; audistis grande mysterium. Interroga hominem, Christianus es? Respondet tibi, Non sum, si Paganus est aut Judaeus. Si autem dixerit, Sum; adhuc quaeris ab eo, Catechumenus, an fidelis? Si responderit, Catechumenus; inunctus est, nondum lotus. Sed unde inunctus? Quaere, et respondet; quaere ab illo in quem credat: eo ipso quo catechumenus est, dicit, In Christum. Ecce modo loquor et fidelibus et catechumenis. Quid dixi de sputo et luto? Quia Verbum caro factum est. Hoc et catechumeni audiunt: sed non eis sufficit ad quod inuncti sunt; festinent ad lavacrum, si lumen inquirunt. 3. Jam ergo propter quasdam in hac ipsa lectione quaestiones, verba Domini et ipsius universae
Abbreviated transcription (Latin):
sicut o cacteri.a sĩ filiurae: filiuiundictae. filii pęnę: filũ gehennae.
Quomodo natura. nisi quia peccante primo homine. uitiũ ꝓnatura.
moleuit. a. Siuitium pronatura moleuit: scdm mentem omnis homo cȩcus
natus . ẽ. Sienim uidet: nonopus habet ductore & illuminatore. Si opus
habet ductore & illuminatore: cȩcus ẽ. gͦ anatiuitate. Uenit dñs. Quid
fecit. & magnum inysterium commendauit. Spiut interrã. desaliua
sua lutum fecit. quia u̾bum caro factum ẽ: & inunxit oculos cȩcinati.¬
nunctus erat : & nondum uidebat. Mittit illum adpiscinam: quae
uocatur siloe. Pertinuit autem ad euangelistam: commendare nobis
nomen huius piscinae. & ait. Quod interprȩtatꝰ missus. Iam qui sit
missus: agnoscitis. Nisi enimille fuiss& missus: nemo nr̃m eẽt. abini-¬
quitate dimissus. Lauit gͦ oculos in eapiscina quae interprȩtabatur missꝰ.

Expanded text:
sicut et caeteri . Si filii irae, filii vindictae, filii poenae, filii gehennae. sicut et caeteri . Si filii irae, filii vindictae, filii poenae, filii gehennae. Quomodo natura, nisi quia peccante primo homine, vitium pro natura inolevit? Si vitium pro natura inolevit, secundum mentem omnis homo caecus natus est. Si enim videt, non opus habet ductore; si opus habet ductore et illuminatore, caecus est ergo a nativitate. 2. Venit Dominus: quid fecit? Magnum mysterium commendavit. Exspuit in terram, de saliva sua lutum fecit: quia Verbum caro factum est . Et inunxit oculos caeci. Inunctus erat, et nondum videbat. Misit illum ad piscinam quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad Evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae; et ait, Quod interpretatur Missus. Jam quis sit missus agnoscitis: nisi enim ille fuisset missus, nemo nostrum esset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina quae interpretatur Missus,
Abbreviated transcription (Latin):
E HOAUNC Q UEM VNS IHS IL IUMINAUIT: quicaecus natꝰ
fuit: prolixalectio recitata ẽ. Quamsi uniu̾sam ꝑtractare
conemur: prosui clignitate si cut ualemus singula consi-¬
derantes. non sufficit dies. Proinde peto & admoneo carita-
temuram : ut in his quaeaꝑta st̃ sermonẽ nr̃i nonrequratis. Ham
nimis longum erit: insingulis immorari. breuiter gͦ: caeci huius
illuminati commendo mysterium. Ca quippe quae fecit dñsũr iħs
aps stupenda atq miranda: & ũba & oꝑa sunt. Opera quia faeta sunt
uerba quia signa st. Siergo quid sigiufico hoc quod faccum ẽ. cogitemꝰ:
enus humanum e. iste cecus. Hȩcenim cecitas contigit inprimo homine
perpeccatum : dequo omnes originem duximus. nonsolum mortis
sedetiam iniquitatis. Sienim çcitas infidelitas. & illuminatio fides:
quem fidelem quando uenit xp̃s inuenit. quando quidem apłs natud
igente propħarum dicit: fumꝰ & nos aliquando natura filii irae.

Expanded text:
e homine quem Dominus Jesus illuminavit, qui caecus natus fuit, prolixa lectio recitata est: quam si universam pertractare conemur, pro sui dignitate, sicut valemus, singula considerantes, non sufficit dies. Proinde peto et admoneo Charitatem vestram, ut in iis quae aperta sunt, sermonem nostrum non requiratis: nam nimis longum erit in singulis immorari. Breviter ergo caeci hujus illuminati commendo mysterium. Ea quippe quae fecit Dominus noster Jesus Christus stupenda atque miranda, et opera et verba sunt: opera, quia facta sunt; verba, quia signa sunt. Si ergo quid significet hoc quod factum est cogitemus, genus humanum est iste caecus: haec enim caecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Si enim caecitas est infidelitas, et illuminatio fides; quem fidelem quando venit Christus invenit? Quandoquidem Apostolus natus in gente Prophetarum dicit: Fuimus et nos aliquando natura filii irae,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: namcum illi lapides tulerunt ut mitterent in eum. quid magnum
rat ut eos continuo deiscens terra sorberet. & prolapidibus inferos in¬
uenirent. a Nonerat magnum dõ: sed magis erat commendanda pati-¬
entia. quam exerenda potentia. abscondit se gͦ abeis: ne lapidaretur.
Tanquam homo alapidibus fugit: sedue illis aquorum lapideis cordib
ETPRETERIENS UIDIT IOMINECEŨ ANATIITATEUSQVENUNC¬

Expanded text:
Deum. Nam cum illi lapides tulerunt ut mitterent in eum, quid magnum Deum. Nam cum illi lapides tulerunt ut mitterent in eum, quid magnum erat ut eos continuo dehiscens terra sorberet, et pro lapidibus inferos invenirent? Non erat magnum Deo: sed magis erat commendanda patientia, quam exserenda potentia. Abscondit se ergo ab eis, ne lapidaretur. Tanquam homo a lapidibus fugit: sed vae illis a quorum lapideis cordibus Et praeteriens vidit hominem
Abbreviated transcription (Latin):
Non dixit antequam abraham eẽt. ego eram : sed antequam abraham fieret.
unisiper me nonfieret : egosum. Neq hoc dixit. antequam abrahamfi
egofactus eram. Inprincipio enim fecit ds caelum & terram. Nam inpͥnci¬
pio erat uerbum. Antequam abraham fieret : egosum. Agnoscite creato-¬
rem: discernite creaturam. Qui loquebatꝰ: semen abrahae factus erat. Et
it abraham fieret: ante abraham ipse erat. Hinciam uelut abrahae aper¬
tissimo conuitio: commoti sunt acrius. Blasphemasse quippe illis uisus
.e. diis xp̃s: ꝯm̃dixit. ante quam abraham fieret egosum. Tulerunt gͦ lapi-¬
des: ut iacerent in eum. Tanta duricia quo curreret nisi adsimiles. a Iħs
tanquam homo: tanquam in formaserui. tanquam humilis : tanqi
passurus. tanquam moriturus: tanquam nos suo sanguine redempturꝰ:
non tanquam ille quiẽ. non tanquam in principio uerbum. & ubum apud

Expanded text:
Non dixit, Antequam Abraham esset, ego eram; sed, Antequam Abraham fieret, Non dixit, Antequam Abraham esset, ego eram; sed, Antequam Abraham fieret, qui nisi per me non fieret, ego sum. Neque hoc dixit, Antequam Abraham fieret, ego factus sum, In principio enim fecit Deus coelum et terram : nam in principio erat Verbum . Antequam fieret Abraham, ego sum. Agnoscite Creatorem, discernite creaturam. Qui loquebatur, semen Abrahae factus erat; et ut Abraham fieret, ante Abraham ipse erat. 18. Hinc jam velut Abrahae apertissimo convicio commoti sunt acrius. Blasphemasse quippe illis visus est Dominus Christus, quoniam dixit, Antequam Abraham fieret, ego sum. Tulerunt ergo lapides ut jacerent in eum. Tanta duritia quo curreret, nisi ad similes? Jesus autem, tanquam homo, tanquam in forma servi, tanquam humilis, tanquam passurus, tanquam mori turus, tanquam nos suo sanguine redempturus: non tanquam ille qui est, non tanquam in principio Verbum, et Verbum apud
Abbreviated transcription (Latin):
usi quia significabatur de genere abrahae uenturum in carne dm̃e
Sculti reprȩhendunt abraham: quia dixit mitte manũ subfemore meo.
Quireprȩhendunt carnem xp̃i: reprehendunt factum abrahae: Nos
autem fr̃ssi agnoscimus carnem xp̃i uenerandã: illud femur non con-¬
temnamꝰ. sed inprophetia dictum accipiamꝰ. Et enim propħaerat abrahã.
uus propħa. a Seminis sui: & dñi sui. Semensuũ significauit: dic
mitte manum subfemore meo. Dñm suum significauit : addendo &
iura ꝑdmcaeli. Irati uida ei: responderunt. Quinquaginta annos non¬¬
dum habes. & ab raham uidistis. Et dñs. Amen amendico uobis.
abraham antequam fieret ego sum. Appende u̾ba: & oognosce inys¬
rium. Antequa ab raham fieret. Intellige fieret adhumana facturam.
sum uero: addiuinam ꝑtinere substantiam. fieret: quia creatura ẽ. abraham.

Expanded text:
nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? Stulti reprehendunt Abraham, quia dixit, Mitte manum sub femore meo. Qui reprehendunt carnem Christi, reprehendunt factum Abrahae. Nos autem, fratres, si agnoscimus carnem Christi venerandam, illud femur non contemnamus, sed in prophetia dictum accipiamus. Etenim propheta erat Abraham. Cujus propheta? Seminis sui et Domini sui. Semen suum significavit dicendo, Mitte manum sub femore meo: Dominum suum significavit addendo, et jura per Deum coeli. 17. Irati Judaei responderunt: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti! Et Dominus: Amen, amen dico vobis; antequam Abraham fieret, ego sum. Appende verba, et cognosce mysterium. Antequam Abraham fieret. Intellige, fieret ad humanam facturam, sum vero ad divinam pertinere substantiam. Fieret, quia creatura est Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
difficile e. quomodo manifestum sit quod abraham exultauit ut uideret
diem xp̃i : & uidit & gauisus ẽ. Et sinos noninuenimus. nunquid m̃tiri
ueritas posso. a Credamus ueritati : & deabrahae meritis minime dubi-¬
temus. Tamen audite unum locum : qui inichi interim occurrit. Pat
abraham quando misit seruum suum ut peter& uxorem filio suo isa ac:
hoceum sacramento obstrinxit. ut fidelit quod iubebatur impleret: & sciroe
etiam ipse quid faceret. Magna enimres agebatur: quando abrahae semini
conuigium quaerebatur. Sed ut cognosceret seruus quod nouerat abra-¬
am quia nepotes noncarnaliter desiderabat: nec degenere suo aliqu
carnale sapiebat. ait seruo suo quem mittebat. Pone manum subfemore
meo: & adiura per dm̃ caeli. Quid uult ddꝰ caeli adfemur abrahat. a¬
lam intelligitis sacram̃tum. Per femur. genꝰ. Ergo quae fuit illa uiratio.

Expanded text:
difficile est, quomodo manifestum sit quod Abraham exsultavit ut videret difficile est, quomodo manifestum sit quod Abraham exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est. Et si nos non invenimus, numquid mentiri veritas posset? Credamus veritati, et de Abrahae meritis minime dubitemus. Tamen audite unum locum, qui mihi interim occurrit. Pater Abraham quando misit servum suum, ut peteret uxorem filio suo Isaac, hoc eum sacramento obstrinxit, ut fideliter quod jubebatur impleret, et sciret etiam ipse quid faceret. Magna enim res agebatur, quando Abrahae semini conjugium quaerebatur. Sed ut hoc cognosceret servus quod noverat Abraham, quia nepotes non carnaliter desiderabat, nec de genere suo aliquid carnale sapiebat; ait servo suo quem mittebat: Pone manum sub femore meo, et jura per Deum coeli . Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae? Jam intelligitis sacramentum: per femur, genus. Ergo quae fuit illa juratio,
Abbreviated transcription (Latin):
Abraham exultauit.: inquit: ut uideret diem icum. Nontimuit: sed exultauit
ut uideret. Erat enim inillo caritas: quae foras mittit timorem. Non ait
exultauit quia uidit: sedexultauit ut uideret. Credens utiq exultauit sꝑando
ut uideret intelligendo: & uidit. Et quid potuit plus dicere: uel quid debuit
plus dicere dñs iesus xp̃s. a Et uidit inquit: & gauisus ẽ. Quis explicat hoc
iudium fratres mei. & Sigauisi sunt illi quibus dñs oculos carnis. aperuit
quale gaudium fuit in uidentis cordis lucem in effabilem. u̾bum manens.
splendorem pus mentibus refulgentem: sapientiam indeficientẽ. apud pa-¬
tremmanentem dm̃ & aliquando in carne uenturum: nec depatris gremio
xessurum. a Totum hoc uidit abraham. Nam quod ait diem meum: it¬
certum ẽẽ. potest unde dixerit. utrum diem dñi temporalem quoerat uenturꝰ
incarne : andiem dñi quinescit ortum. nescit occasum. Sedego non dubito
patrem abraham totum scisse. Et ubi inueniam. a Ansufficere nobis debet

Expanded text:
m exsultavit, inquit, ut videret diem meum. Non timuit, sed exsultavit ut videret. Erat enim in illo charitas quae foras mittit timorem . Non ait, Exsultavit, quia vidit; sed, exsultavit ut videret. Credens utique exsultavit sperando, ut videret intelligendo. Et vidit, Et quid potuit plus dicere, vel quid debuit plus dicere Dominus Jesus Christus? Et vidit, inquit, et gavisus est. Quis explicat hoc gaudium, fratres mei? Si gavisi sunt illi quibus Dominus oculos carnis aperuit, quale gaudium fuit videntis cordis oculis lucem ineffabilem, Verbum manens, splendorem piis mentibus refulgentem, sapientiam indeficientem, apud Patrem manentem Deum, et aliquando in carne venturum, nec de Patris gremio recessurum? Totum hoc vidit Abraham. Nam quod ait, diem meum, incertum potest esse unde dixerit; utrum diem Domini temporalem quo erat venturus in carne, an diem Domini qui nescit ortum, nescit occasum. Sed ego non dubito patrem Abraham totum scisse. Et ubi inveniam? An sufficere nobis debet
Abbreviated transcription (Latin):
Manichei sunt qui ista diciit: marcionitae sunt quustadicunt. Sunt & alii
fortasse heretici. quos comniemorare ueluonopꝰ ẽ: uel ame omnes recolim
praesentia nom possunt. Nondefuerunt tamen: qui hoc dicerent. Itaq attendite.
ut habeatis quiddicatis & contraipsos. Cum dicit patrem suum dñs xp̃s.
quem illi dicebant dmñ suum: & non cognouert᷑. Sienim ipsum cognoius.¬
sent.: eius filium recepissent. Ego autem inquit nouieũ. Sedm carnem
idicantibus potuit & huic arrogans uideri: quiadixit. ego nouieum.
Seduidete: quid sequatur. Si dixero quianonnouieum: crosimilis uobis
mendax. Ergo arrogantia nonita caueatur.: ut ueritas relinquatꝰ. S ed
scio eum: & sermonẽ eius seruo. Sermonem patris tanquam filius
loquebatꝰ : & ipse erat uerbum patris. quod hominibus loquebatur.
Abraham pater ur: exultauit ut uideret diemmeum. & uidit : & gauis
est. Magnum testimonium ꝑhibet abrahae semen: abrahae ereator.

Expanded text:
Manichaei sunt qui ista dicunt, Marcionitae sunt qui ista dicunt. Sunt et alii Manichaei sunt qui ista dicunt, Marcionitae sunt qui ista dicunt. Sunt et alii fortasse haeretici, quos commemorare vel non opus est, vel a me omnes recoli in praesentia non possunt: non defuerunt tamen qui hoc dicerent. Itaque attendite, ut habeatis quid dicatis et contra ipsos. Eum dicit Patrem suum Dominus Christus, quem illi dicebant Deum suum, et non cognoverunt: si enim ipsum cognovissent, ejus Filium recepissent. Ego autem, inquit, novi eum. Secundum carnem judicantibus potuit et hinc arrogans videri, quia dixit, Ego novi eum. Sed videte quid sequatur: Si dixero quia non novi eum, ero similis vobis mendax. Ergo arrogantia non ita caveatur, ut veritas relinquatur. Sed scio eum, et sermonem ejus servo. Sermonem Patris tanquam Filius loquebatur; et ipse erat Verbum Patris, quod hominibus loquebatur. 16. Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est. Magnum
Abbreviated transcription (Latin):
nem meum: cumscias abraham mortuum & propħas. a Respondit iesus.¬
Siego glorifico meipsum: gloria mea nichlẽ. Est pater meus qui glorificat
me. hocait : propter illud quod dixerunt. Quente ipsum facis. a Refert
enim głam suam ad patrem: dequo ẽ. quodds̃. e. Aliquando arriani &
deisto u̾bo calumniantur fidei nr̃ae: & dicunt. Ecce maior ẽ. pater: quia
utiq glorificat filium. Heretiee non legisti & ipsum filium dicentem. qd̾
lorificet patrem filium. & Siet ille filium glorificat. & filius patrem
glorificat: pone perniciem. agnosce dequalitatem: corrige peruersi¬
tatem. Est ergo inquit pater meus qui glorificat me: quemuos dicitis
quia ds̃ nr ẽ: & non cognouistis eum. Uidete fratres mei quemadmodum
rea dico: quiarursus quidam heretici dicunt dm̃ annunciatum inueteri
testamento nonẽe. patrem xp̃i. sednescio quem principẽ malorum angeloꝵ.

Expanded text:
nem meum, cum scias et Abraham mortuum, et prophetas mortuos? nem meum, cum scias et Abraham mortuum, et prophetas mortuos? Si ego glorifico meipsum, gloria mea nihil est: est Pater meus qui glorificat me. Hoc ait propter illud quod dixerunt, Quem teipsum facis? Refert enim gloriam suam ad Patrem, de quo est quod Deus est. Aliquando Ariani et de isto verbo calumniantur fidei nostrae, et dicunt: Ecce major est Pater, quia utique glorificat Filium. Haeretice, non legisti et ipsum Filium dicentem quod glorificet Patrem suum ? Si et ille Filium glorificat, et Filius Patrem glorificat: pone pervicaciam, agnosce aequalitatem, corrige perversitatem. 15. Est ergo, inquit, Pater meus qui glorificat me, quem vos dicitis, Quia Deus noster est, et non cognovistis eum. Videte, fratres mei, quemadmodum rea dico, quia rursus quidam haeretici dicunt Deum annuntiatum in Veteri Testamento, non esse Patrem Christi; sed nescio quem principem malorum angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
quid faciant. Nonsentienti enim nichil faciunt. Sed eum timete : qui habet
potestatem & corpus & anunam occidere ingehenna ignis. Ecae de qua morte
speciem: cum acceperunus plenissimam libertatem. Isti autem indignantes
mortui : & morti sempiternae praedestinati. respondebant conuitiosȩ &
dicebant. Modo cognouimus: quia daemonium habes. abraham mortuus
est: & propħae. Sedista morte quam dñs uult intelligi: nec abraham mor-¬
tuus ẽ. nec prophetae. Iilienim mortusunt & uiuunt: isti uidebant & mor-¬
tuerant. Namrespondens quodam loco saduccis mouentibus questionem
leresurrectione : hoc ait ipse diis. De resurrectione autem mortuorũ noN
legistis quomodo ait dñs derubo admoysen. ego sum ds̃ abraham & ds isaac
&̧ ds̃ iacob.a Nonẽ. ds̃ mortuorum sediuiuorum. Si gͦ illi uiuunt: laboremꝰ
inquiunt. ut dicas mortem non uidebit in acternum qui seruauerit sermo.¬

Expanded text:
quid faciant: non sentienti enim nihil faciunt. Sed eum timete qui habet quid faciant: non sentienti enim nihil faciunt. Sed eum timete qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehenna ignis . Ecce de qua mortespeciem, cum acceperimus plenissimam libertatem. 13. Isti autem indignantes mortui, et morti sempiternae praedestinati, respondebant conviciose, et dicebant: Modo cognovimus quia daemonium habes. Abraham mortuus est et Prophetae. Sed ista morte quam Dominus vult intelligi, nec Abraham mortuus est, nec Prophetae. Illi enim mortui sunt, et vivunt: isti vivebant, et mortui erant. Nam respondens quodam loco Sadducaeis moventibus quaestionem de resurrectione, hoc ait ipse Dominus: De resurrectione autem mortuorum non legistis, quomodo ait Dominus de rubo ad Moysen, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Non est Deus mortuorum, sed vivorum . Si ergo illi vivunt, laboreinquiunt: ut dicas, mortem non videbit in aeternum, qui servaverit sermo
Abbreviated transcription (Latin):
Sedut paulo serius moriatur. Non accepit debiti securitatẽ: sed postulat
dilationemn. Quantum lib& diu differatꝰ: ueniet quod differtur. Illa
mortem timeamꝰ quam timuerunt tres uiri : quando dixerunt regi.
Cotens ẽ. ds̃: &iam de ista flamma lib̾are nos. Sed& sinon. Ibi fuit timor
illius mortis quomodo dũs comminat᷑ : quando dixerunt. sed & si non.¬
t sinoluerit aꝑte lib̾are : potens ẽ. inocculto coronare. Unde & ipse di
faccurus martyres & caput martyrum futurꝰ : ait. Nolite tunere eos
qui occidunt corpus: & postea non habent quod faciant. Q uomodonon
habent quod faciant.a Quidsinon eum occideruit. corpus bestiis lace-¬
randum & diripiendum alitibus proiciant. a Uidetur adhuc seuitia
habere quod faciat. Sed cui facit. a Qui inigrauit.a Est corpꝰ. sed nu
mẽ. senfus. Habitatio iacet: habitator abscessit. Ergo postea non habent

Expanded text:
Sed ut paulo serius moriatur. Non accipit debiti securitatem, sed postulat Sed ut paulo serius moriatur. Non accipit debiti securitatem, sed postulat dilationem. Quantumlibet diu differatur, veniet quod differtur. Illam mortem timeamus quam timuerunt tres viri, quando dixerunt regi, Potens est Deus etiam de ista flamma liberare nos; sed et si non . Ibi fuit timor illius mortis, quam modo Dominus comminatur, quando dixerunt, Sed et si noluerit aperte liberare, potest in occulto coronare. Unde et ipse Dominus facturus martyres, et caput martyrum futurus ait: Nolite timere eos qui occidant corpus, et postea non habent quid faciant. Quomodo non habent quid faciant? Quid si cum occiderint, corpus bestiis lacerandum et diripiendum alitibus projiciant? videtur adhuc saevitia habere quod faciat. Sed cui facit? Qui migravit. Inest corpus, sed nullus est sensus: habitatio jacet, habitator abscessit. Ergo postea non habent
Abbreviated transcription (Latin):
nationis cum diabolo & angelis eiꝰ. & Ipsa e. ueramors. Nam ista migra-¬
tio ẽ. Quid ẽ. ista mors. a Relictio corporis: depositio sarcinae graius.¬
interficiemini. Aut quem ad modum ille nabuchodonosor dixit : si nor
feceritis. mittemini in caminum ignis ardentis. Multi timuerunt:
& adorauerunt. Nolentes mori : mortui sunt. Timendo mortem quae
non euaditur: uciderunt in mortem quam euadere felicit possent. si
istam quae noneuaditꝰ infeliciter non timerent. Natus es homo: mori¬
turus es. Quaibis. ut nonmoriaris. a Quid facies ut non moriaris.a
Ut dñs ds̃ tuus necessitate moriturum consolaretꝰ: uoluntate mori
dignatus ẽ. Q uando uides xp̃m mortuum. dedignaris mori.
Ergo morituriis es. Quaeuadas: hoc non habes. Hodie. sit. cras dit: futurum
e. debitum ẽ. reddendum. Q uid gͦ agit homo timens. fugiens. occultans
se neinueniatur abinmico. a nunquid agit ut non moriatur. & Non.¬

Expanded text:
nationis cum diabolo et angelis ejus? Ipsa est vera mors: nam ista migranationis cum diabolo et angelis ejus? Ipsa est vera mors: nam ista migratio est. Quid est ista mors? Relictio corporis, depositio sarcinae granterficiemini: aut quemadmodum ille Nabuchodonosor dixit, Si non feceritis, mittemini in caminum ignis ardentis. Multi timuerunt et adoraverunt; nolentes mori mortui sunt: timendo mortem quae non evaditur, inciderunt in mortem quam evadere feliciter possent, si istam quae non evaditur, infeliciter non timerent. Natus es homo, moriturus es. Qua ibis, ut non moriaris? quid facies ut non moriaris? Ut Dominus tuus necessitate moriturum consolaretur, voluntate mori dignatus est. Quando vides Christum mortuum, dedignaris mori? Ergo moriturus es: qua evadas hoc, non habes. Hodie sit, cras sit; futurum est, debitum est reddendum. Quid ergo agit homo timens, fugiens, occultans se ne inveniatur ab inimico? Numquid agit ut non moriatur?
Abbreviated transcription (Latin):
Uidete locutionẽ scripturarum. Mortem non uidebit : idẽ. gustabit. Mortẽ
debit: mortem gustabit. Quis uid&.a aius gustat. a Quos oculos
habet homo ut uideat quando moritur. quando ueniendo morsipsos oculos
claudit nealiquid uideant.a. Quomodo dicitur mortem non uidebit.
Item quo palato & quibus faucibus mors gustatur. ut quid sapiat dinoscat᷑ a
Quando totum sensum tollit. quid inpalato remanebit.  Seduidebit dictum
est o gustabit: proeo quodẽ. experietur. Haec diis parum ẽ. sidicam
morituris : loquebatꝰ moriturus. quia & dñi exitus mortis: sicut &¬
loquitur psalmus. Cum gͦ & morituris loqueretur & moriturꝰ loqueret᷑
quid sibiuult quodait: qui sermonem meum seruauerit. mortem non uide-¬
it in eternum : nisi quia dñs uidebat aliam mortem dequanos lib̾are uene
mortem scdam : inortem aeternam. mortem gehennarum: mortem dam-¬

Expanded text:
Videte locutionem Scripturarum: Mortem non videbit, id est, gustabit. Mortem Videte locutionem Scripturarum: Mortem non videbit, id est, gustabit. Mortem videbit, mortem gustabit. Quis videt? quis gustat? Quos oculos habet homo, ut videat quando moritur? Quando veniendo mors ipsos oculos claudit ne aliquid videant; quomodo dicitur, non videbit mortem? Item quo palato, quibus faucibus mors gustatur, ut quid sapiat dignoscatur? Quando totum sensum tollit, quid in palato remanebit? Sed videbit dictum est et gustabit, pro eo quod est, experietur. 11. Haec Dominus, parum est si dicam, morituris, loquebatur moriturus: quia et Domini exitus mortis , sicut loquitur Psalmus. Cum ergo et morituris loqueretur, et moriturus loqueretur, quid sibi vult quod ait, Qui sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum; nisi quia videbat Dominus aliam mortem, de qua nos liberare venerat, mortem secundam, mortem aeternam, mortem gehennarum, mortem dam
Abbreviated transcription (Latin):
& abscessit. In ipso sepulchro quam diu uoluit iacuit: quando uoluit tan-¬
quam delecto surrexit. Ergo fr̃s scđ̾m ipsam formam serui. nam illud qͥs
digne loquitur : in principio erat uerbum. & uerbum erat apuddin. &
quamdo quod demonium haberet audiebat. Ego non quaero głam meã.
est qui quęrat & audicet. T uautem detẽ dñe quid dicis. & A men amendico
bis: siquis sermone meũ. seruauerit: mortem non uidebit in aeternui¬
U os inquit dicitis. dęmoniũ habes: egouos adutam uoco. Seruate sermo-¬
nẽ meum : & non moriemini. Illi audiebant. mortẽ non uidebit in aet̾nũ.
qui sermonẽ meum seruauerit: & irascebantur quia iam mortiuerant.
illa morte quaeuitanda erat. Dixerunt ergo uidaei. Nunccognoiuimus
quia daemonium habes. Abraham mortuus est & prophae: & tudicis
siquis sermonem meum seruauerit. non gustabit mortem in acternum

Expanded text:
et abscessit: in ipso sepulcro quamdiu voluit, jacuit; quando voluit, tanet abscessit: in ipso sepulcro quamdiu voluit, jacuit; quando voluit, tanquam de lecto surrexit. Ergo, fratres, secundum ipsam formam servi, nam illud quis digne loquitur, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et quando quod daemonium haberet audiebat, Ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. 10. Tu autem de te, Domine, quid dicis? Amen, amen dico vobis; si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Vos, inquit, dicitis, Daemonium habes; ego vos ad vitam voco: servate sermonem meum, et non moriemini. Illi audiebant, Mortem non videbit in aeternum, qui sermonem meum servaverit; et irascebantur, quia jam mortui erant illa morte quae vitanda erat. Dixerunt ergo Judaei: Nunc cognovimus quia daemonium habes. Abraham mortuus est et Prophetae, et tu dicis, Si quis sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
qui patridico. Pater glorificame ea gła quam habui apudte antequam mundꝰ
et. Quidẽ. ea gloria.o. abhumanainflatione discreta. Scđm hoc udici
pater. Quidẽ. iudicat. a Discernit. Quid discernit. a Głam filii sui: agła
hominum. Quia ideo diccum ẽ: unxitte ds̃ ds tuus oleo exultationis prae
participibus tius. Nonquia enim: homo factꝰ. e: iam comparandus ẽ
nobis. Nos homines cum peccato: ille sine peccato. Nos homines trahente:
deadam & mortem & delictum: ille deuirgine carnẽ mortalem. nullamq
iniquitatẽ. Deniq nos nec quia uoluimus nati sumꝰ : necquam diuuolumꝰ
uiuimus. nec quomodo uolumꝰ morimur. Ille ante quamnasceretur.
egit dequa nasceretꝰ : natus fecit ut amagis ad oraretur Creuit infans.
& miraculis sedm̃ ostendebatur: & infirmitate hominẽ praeferebat. Lo-¬
stremo elegit & genus mortis. hocẽ. ut ineruce penderet: & ipsamcrucem

Expanded text:
qui Patri dico, Pater, glorifica me ea gloria quam habui apud te, antequam mundus qui Patri dico, Pater, glorifica me ea gloria quam habui apud te, antequam mundus esset . Quid est, ea gloria? Ab humana inflatione discreta. Secundum hoc judicat Pater. Quid est, judicat? Discernit. Quid discernit? Gloriam Filii sui a gloria hominum; quia ideo dictum est, Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis . Non enim quia homo factus est, jam comparandus est nobis. Nos homines cum peccato, ille sine peccato: nos homines trahentes de Adam et mortem et delictum; ille de Virgine carnem mortalem, nullam iniquitatem. Denique nos nec quia volumus nati sumus, nec quamdiu volumus vivimus, nec quomodo volumus morimur: ille antequam nasceretur elegit de qua nasceretur, natus fecit ut a Magis adoraretur, crevit infans, et miraculis se Deum ostendebat, et infirmitate hominem praeferebat. Postremo elegit et genus mortis, hoc est, ut in cruce penderet, et ipsam crucem
Abbreviated transcription (Latin):
uidiciũ. ego inquit non quaero głam meam: ẽ. qui quaerat & udic&.
Et deipso uerbo: quaestio ista soluatur. habes in euangelio commemo¬
ratum poenale uidicium. Quinon credit : iam uidicatus ẽ. Et alio
loco. Ueni & hora: quando ii qui inmonueis sunt audient uocem eiꝰ.
&e procedent quibene fecerunt in resurrectionemutȩ: quibmale egert
inresurrectionem iudicũ. Uidete quema dmodum uidicium prodam¬
natione & poena posuit: & tamen si semꝑ iudicium pro damnatione ac-¬
ciperetur: nunquid audiremꝰ inpsalmo. uidicame ds. a Ibi uidicium
scłm affliccione: hic uidicium scđm discretionem positum. e. Q uomꝰ
sedm discretionem.. Q uomodo exponit ipse ait: udica me ds. lege eni.
ꝙ uide quodd sequitꝰ. Quide uidicame ds̾.a Et discerne in quit causar
meai de gente non sc̃a. Quod gͦ dictum ẽ. udica me. ds & discerne

Expanded text:
judicium, Ego, inquit, non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. 9. judicium, Ego, inquit, non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. 9. Et de ipso verbo quaestio ista solvatur. Habes in Evangelio commemoratum poenale judicium: Qui non credit, jam judicatus est ; et alio loco, Veniet hora quando ii qui sunt in monumentis audient vocem ejus, et procedent qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii . Videte quemadmodum judicium pro damnatione et poena posuit. Et tamen si semper judicium pro damnatione acciperetur, numquid audiremus in Psalmo, Judica me, Deus? Ibi judicium secundum afflictionem, hic judicium secundum discretionem positum est. Quomodo secundum discretionem? Quomodo exponit ipse qui ait, Judica me, Deus. Lege enim et vide quid sequitur. Quid est, Judica me, Deus? et disc de gente non sancta . Quod ergo dictum est, Judica me, Deus, et discerne
Abbreviated transcription (Latin):
& conicite exeo quod amatis. Amat aliquis ur̃m pecuniam: puto aliquis¬
urm. puto inuenio aliquem qui non amet. Exhoc tamen ipso quod amat.
intelligat quoddico. limet damnum. Quare timet damnum. & & uia
pecuniam diligit. Quantum amat pecuniam: tantũ timet ne ꝑdat pecu¬
niam. Ergo inuenitur aliquis amator. iusticiae: quiplus in corde damnũ
pertimescat. quiplus timeat expoliari iusticia : quamtupecunia. Ipse
timor castus: ipse ꝑmanet inseculum scłi. Noneũ tollit caritas nec foras
mittit: sedmagis compleccitꝰ & comitem tenet simul & possidet. Uenimꝰ
enim addnm: ut uideamꝰ facie ad faciem. Ibi timor castꝰ nos seruat.
łimor enim ille non ꝑturbat: sed confirmat. Timo mulier adultera.
foras mitat timorem. secundum uero alium timorem: timor dñi
castus ꝑmanet in seculũ scłi. sic& hoc loco : scđ̾m alterũ udicium patꝰ
non uidicat quenquã. sed om̃e uidicium dedit filio : scđm alteruaa

Expanded text:
et conjicite ex eo quod amatis. Amat aliquis vestrum pecuniam. Putaset conjicite ex eo quod amatis. Amat aliquis vestrum pecuniam. Putas, invenio aliquem qui non amet? Ex hoc tamen ipso quod amat, intelligat quod dico. Timet damnum: quare timet damnum? Quia pecuniam diligit. Quantum amat pecuniam, tantum timet ne perdat pecuniam. Ergo invenitur aliquis amator justitiae, qui plus in corde damnum pertimescat, qui plus timeat exspoliari justitia, quam tu pecunia. Ipse est timor castus, ipse permanet in saeculum saeculi: non eum tollit charitas, nec foras mittit, sed magis complectitur, et comitem tenet simul et possidet. Venimus enim ad Dominum, ut videamus facie ad faciem: ibi timor castus nos servat; timor enim ille non perturbat, sed confirmat. Timet mulier adultera foras mittit timorem; secundum vero alium timorem, timor Domini castus permanet in saeculum saeculi: sic et hoc loco, secundum alterum judicium, Pater non judicat quemqua
Abbreviated transcription (Latin):
Desermone nr̃o aliquid dicam. Fossa cȩca dicitꝰ: non quia ipsa oculos per-¬
idit : sed quia latendo non uidentes facit. Aliquid & de illis auctorib¬
aliquid dicam. Tristes lupinos ait quidam: non quia ipsi st̃ tristes.
sedquia gustati confristant: hocẽ. tristes faciunt. Sunt gͦ & inscrip-¬
turis locutiones euismodi. Qui intalibus quaestionib cognoscendis
iborant: insoluendis talibus quęstionibus non laborant. Ergo temp.
eum. lob batebat se: seddm̃ non latebat. Admisit temptatorẽ: & fecit
cum sui cognitorem. Quiddeduobus timoribus.. Est timor seruilis: &
etimor castus. Est timor nepatiaris poenam: ẽ alius timor ne amittas iusti¬
ciam. ł imor ille ne patiaris poenam: seruilis ẽ. Quid magnum ẽ. timere
poenam. a hoc& nequissimus seruus: hocae crudelissimꝰ latro. Honẽ. mag
num timere poenam: sed magnum ẽ. amare iusticiam. fr̃s mei eredite:

Expanded text:
De sermone nostro aliquid dicam. Fossa caeca dicitur, non quia ipsa oculos perdDe sermone nostro aliquid dicam. Fossa caeca dicitur, non quia ipsa oculos perdidit, sed quia latendo non videntes facit. Aliquid et de illis auctoribus dicam. Tristes lupinos ait quidam , hoc est amaros: non quia ipsi sunt tristes, sed quia gustati contristant, hoc est, tristes faciunt. Sunt ergo et in Scripturis locutiones ejusmodi. Qui in talibus quaestionibus cognoscendis laborant, in solvendis talibus quaestionibus non laborant. Ergo tentateum. Job latebat se, sed Deum non latebat; admisit tentatorem, et fecit cum sui cognitorem. 7. Quid de duobus timoribus? Est timor servilis, et est timor castus; est timor ne patiaris poenam, est alius timor ne amittas justitiam. Timor ille ne patiaris poenam, servilis est. Quid magnum est timere poenam? Hoc et nequissimus servus, hoc et crudelissim in poenam, sed ne amittat justitiam. Fratres mei, credite,
Abbreviated transcription (Latin):
qui quęrat & udicet. & Sigͦ iudicat pater: quomodo non uidicat quen¬¬
quam. sed omne uidicium dedit filio. a hanc quęstionem ut soluam
attendite. Simili locutione solui potest. Scriptum habes. Ds neminẽ
temptat. Et iterum scriptum habes. Temptat uos dñs ds̃ ur: ut sciat si
temptat: & quomodo temptat uos dñs ds̃ ur̃. ut sciat si diligitis eum.
Item scriptum ẽ. Limor non ẽ. incaritate : sed ꝑfecta caritas foras mittit
Et ipsa quaestio ẽ. Quomodo enim ꝑfecta caritas mittit timorem. si timor
unam quȩ decipit: alteram quȩ de. probat. Scdm eam quae decipit.
dis̃ neminem temptat. Sodm̃ eam quȩ probat: temptat uos dñs ds̃ ur̃.
ut sciat sidiligitis eum. S iterum & hic alia nascit᷑ quęstio. Q uomodo
temptat ut sciat: quen latere nil potest antequam tempt&ȩ. & Nong
ds nescit: seddictum ẽ. ut sciat: quod ẽ. ut scire uos faciat. lotutiones
tales: & insermonib nr̃is st̃: & in auctoribus eloquentiȩ reperiuntur.

Expanded text:
ater, quomodo non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? 5. Hanc quaestionem ut solvamus, attendite; simili locutione solvi potest. Scriptum habes, Deus neminem tentat ; et iterum scriptum habes, Tentat vos Dominus Deus vester, ut tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum? Item scriptum est, Timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit Et ipsa quaestio est. Quomodo enim, perfecta charitas foras mittit timorem, si timor unam quae decipit, alteram quae probat: secundum eam quae decipit, Deus neminem tentat; secundum eam quae probat, tentat vos ut sciat si diligitis eum. Sed iterum et hic alia nascitur quaestio, quomodo tentat ut sciat, quem latere nihil potest antequam tentet. Non ergo Deus nescit: sed dictum est, ut sciat, quod est, ut scire vos faciat. Locutiones tales et in sermonibus nostris sunt, et in auctoribus eloquentiae reperiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde post tale conuitium: hoc solum dixit degłasua. Sed honorifico
inquit patrem meum : & uos in honoratis me. hocẽ. Ego non me honori¬
fico : neuobis arrogans uidear: habeo quem honorificem. Sed siuos
me agnosceretis : sicut ego honorifico patrem : sic & uos honorificaretis
me. Ego facio quod debeo: uos non facitis quod debetis. Ego autem inquit
non quȩro głam meã. ẽ. quiquerat & uidicet. Quem uult intelligi. nisi

Expanded text:
Deinde post tale convicium, hoc solum dixit de gloria sua: Sed honorifico, Deinde post tale convicium, hoc solum dixit de gloria sua: Sed honorifico, inquit, Patrem meum, et vos inhonorastis me. Hoc est, Ego me non honorifico, ne vobis arrogans videar, habeo quem honorificem; sed si vos me agnosceretis, sicut ego honorifico Patrem, sic et vos honorificaretis me: ego facio quod debeo, vos non facitis quod debetis. 4. Ego autem, inquit, non quaero gloriam meam; est qui quaerat et jud
Abbreviated transcription (Latin):
interpretatur ctos. Nouerat seille nr̃m ẽt᷑. custodem. Nonenim dor-¬
mit neq dormitat: qui custodit isrł. Et nisi dñs custodierit ciuitatem:
muanum uigilabunt qui ctodiunt eam. Est gͦ ille custos nr̃: qui cre-¬
ator nr̃. Non enim ꝑtinuit adeum ut redimeremur : & non ꝑtinet
ut seruaremur. Deniq ut plenus noueritis mysterium. quare sẽ sama-¬¬
ritanum negare non debuit: parabolam illam notissimam attendit
ubi homo quidam descendebat abierłm in iericho: & incidit in latroned.
Quieum grauiter uulnerantes: semi uuũ inuia reliquert̃. Transiit sacerdos.
neglexit eum. Transut leuites : & praeteriit. Transut quidã samaritanꝰ :
ipse ẽ. custos nr̃. Ipse accessit ad saucium : ipse impendit miscđiam. eie
se prȩstitit proxunum : quem non deputauit alienum. Adhoc gͦ solum
quod demonium non hab̾et: non autem se samaritanum non eẽ. respondit.

Expanded text:
interpretatur Custos. Noverat se ille nostrum esse custodem. Non enim dorinterpretatur Custos. Noverat se ille nostrum esse custodem. Non enim dormit neque dormitat qui custodit Israel : et, Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabunt qui custodiunt . Est ergo ille custos noster, qui creator noster. Num enim pertinuit ad eum ut redimeremur, et non pertineret ut servaremur? Denique ut plenius noveritis mysterium quare se Samaritanum negare non debuit, parabolam illam notissimam attendite, ubi homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, qui eum graviter vulnerantes, semivivum in via reliquerunt. Transiit sacerdos, neglexit eum: transiit Levites, et ipse praeteriit: transiit quidam Samaritanus, ipse est custos noster; ipse accessit ad saucium, ipse impendit misericordiam, eique se praestitit proximum, quem non deputavit alienum . Ad hoc ergo solum quod daemonium non haberet, non autem se Samaritanum non esse, respondit. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
Nis⁊a iectione sc̃i euanoelii auae recitata esi.
apotentia discimus pacientiam. Quidenim sumus serui addñm : pecca¬
tores adiustum. creatura adereatorem. & Tamen quomodo siquid mali
sumus: anobis sumꝰ ita quicquid bonisumis: ab illo & per illũ sumus.
potentiam: sed prius cius unitetur patientiã. ut perueniat ad potentiã.
Quis nr̃m patienter audiret. si alicui diceretꝰ. dȩmonium habes: quod di-¬
Decum ẽ. ei qui non solum homines saluabat. sedetiam daemonibus impe¬
rabat. a hoc enim cum dixissent udaei. nonne benedicimꝰ nos quia sa-¬
maritanus es& daemonium habes: horum dium sibi obiectorum.
unum negauit: alterum nonnegauit. Respondit enim & ait. Ego dȩ-¬
monium non habeo. Nondixit: non sum samaritanus. Et utiq duo fu-¬
erant obiecta. Quamius maledictum maledicto non reddiderit: quãuis
conutium conuitio nonrefutauerit. ꝑtinuit tamen ad eum negare unã
rem : alteram nonnegare. Nonfrustra fratres. Samaritanus enim.

Expanded text:
ista lectione sancti Evangelii, quae hodie recitata est, a potentia discimus patientiam. Quid enim sumus servi ad Dominum, peccatores ad justum, creatura ad Creatorem? Tamen quomodo si quid mali sumus, a nobis sumus; ita quidquid boni sumus, ab illo, et per illum sumus. potentiam: sed prius ejus imitetur patientiam, ut perveniat ad potentiam. Quis nostrum patienter audiret si alicui diceretur, Daemonium habes? Quod dictum est ei qui non solum homines salvabat, sed etiam daemonibus imperabat. 2. Hoc enim cum dixissent Judaei, Nonne bene dicimus nos quia Samaritanus es, et daemonium habes? horum duorum sibi objectorum unum negavit, alterum non negavit. Respondit enim, et ait: Ego daemonium non habeo. Non dixit, Samaritanus non sum: et utique duo fuerant objecta. Quamvis maledictum maledicto non reddiderit, quamvis convicium non convicio refutaverit; pertinuit tamen ad eum negare unam rem, alteram non negare. Non frustra, fratres. Samaritanus enim
Abbreviated transcription (Latin):
erarum documenta testantur. Nẽpe
enĩ scĩtas uel sc̃ificatio: ad scm̃ ꝓprie
ꝑtinet sp̃m. Unde cum & pater sp̃s
primum inlege sonuit scĩficatio. nisi
indie septimo: Nonenim scĩficauit
as̃ diem primum in qͦ fecit lucem.
tertium inqͦ discreuit mare at̾ra
& t̾ra herbam lignumq ꝓduxit.
aut quartum in qͦ sidera sunt cre¬
ata aut quintum quo animalia q̃
in aquis uiuunt & in aere uolitant.
aut sertum in qͦ terrestris anima
uiua & ipse homo: s sc̃ificauit dien
septimum. in qͦ requieuit aboꝑib
ias &iam ꝓpħa. requiescet inquid
meo sp̃s dĩ. Fumq de inceps cõmen¬
dans oꝑe uel munere soptenario.
sp̃s inquid sapientiȩ & intellectus
sp̃s consilii & fortitudinis. sp̃s scien¬
tie & pietatis. & implebit illum
Nonne septem sp̃s dicuntur. cum sut
imus atq idem sp̃s diuideus pro¬
pria unicuiq ꝓut uult: S opatio

Expanded text:
crarum documenta testantur. Nempe crarum documenta testantur. Nempe enim sanctitas vel sanctificatio ad sanctum proprie pertinet Spiritum: unde cum et Pater spiritus us. Ubi ergo primum in lege sonuit sanctificatio, nisi in die septimo? Non enim sanctificavit Deus diem primum, in quo fecit lucem, tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit, aut quartum, in quo sidera sunt creata, aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt, et in aere volitant, aut sextum, in quo terrestris anima viva, et ipse homo; sed sanctificavit diem septimum, in quo requievit ab operibus ias etiam propheta, Requiescet, inquit, in eo Spiritus Dei: eumque deinceps commendans opere vel munere septenario, Spiritus, inquit, sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et implnonne septem spiritus Dei dicuntur , cum sit unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult ? Sed operatio
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam illud ibi fiat qđ p̾dictum ẽ.
uͦ non sunt aliqͥ suꝑ numerum . s certꝰ
.c̃ nunerus. centum quinquaginta treᷤ.
cuiꝰ numeri ratio dño adiuuante red¬
denda ẽ. Si enĩ nimerum constituamus
qͥ legẽ significet. qͥd erunt nisi decemi ͤ¬
Decalogum quippe legis. id .ẽ. de com no¬
tissima sola p̃cepta. digito dĩ duab
lapideis tabulis primum fiusse cons¬
cripta: certissunum. ẽ. nob. S lex
quando non adiuuat grã. p̾uarica¬
tores facit: ut tantũ modo inlitte¬
rata ẽ. Propt̾ hoc enim maxime ait
apłs. littera occidit: sp̃s aut̃ uiuifi¬
cat. Accedat gͦ adluteram sp̃s. ne
occidat littera quẽ non iuuificat
sp̃s. s ut oꝑemur p̃cepta legisnon
uirib nr̃is. s munere saluatoris. Cum
aut̃ accedit adlegẽ grã. id ẽ. adlit¬
teram sp̃s: quodaminodo denario nu¬
mero additur septenarius. Iso ͥppe
numero id ẽ septenario. significari
sp̃m sc̃m. aduertenda litterarum sa¬

Expanded text:
tanquam illud ibi fiat quod praedictum tanquam illud ibi fiat quod praedictum vero non sunt aliqui super numerum, sed certus est numerus centum quinquaginta tres; cujus numeri ratio Domino adjuvante reddenda est. 8. Si enim numerum constituamus qui Legem significet, quid erunt nisi decem? Decalogum quippe Legis, id est, decem notissima illa praecepta digito Dei duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta certissimum nobis est . Sed Lex quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta Legis, non viribus nostris, sed munere Salvatoris. Cum autem accedit ad Legem gratia, id est, ad litteram spiritus, quodammodo denario numero additur septenarius. Isto quippe numero, id est septenario, significari Spiritum sanctum, advertenda Litterarum sa
Abbreviated transcription (Latin):
ne pisetum. Quid .ẽ iam nonua¬
lebant illud trahere. nisi quia illi qͥ
ꝑtinent ad resurrectionẽ uite. id ẽ.
addexteram. & intra xp̃iani nominiᷤᷤ
retia de funguntur. non nisi inlitore
id ẽ. infine scłi cum resurrȩrerint
apparebunt : Idõ non ualuerunt sic
trahere retia. ut in nauem resundent
quos ceꝑant pisces: sicut de illis om̃ib
factum.ẽ. quib rete diruptum & na¬
iueule presse sunt: Habet aut̃ istos
dextroꝰ ȩcda post finẽ uite huius. in
sonno pacis uelut in ꝓfundo latentes.
donec adlitus rete ꝑueniat quo cra¬
hebatur quasi acubitis ducentis. Q d
aut̃ illic duab nauiculis ꝓpt̾ circun¬
cisionem & p̾putium: hoc isto loco du¬
centis cubitis existimo figuratum. ꝓpt̾
utriusq generis electos & circuncisionis
a̾ p̃puti i. tanquam centum & centum.
quia insũma centenarii numerus ad dex¬
teram transit. Postremo milla piscati¬
one numerus piscium non exprimit᷑:

Expanded text:
ne piscium. Quid est, jam non vane piscium. Quid est, jam non valebant illud trahere, nisi quia illi qui pertinent ad resurrectionem vitae, id est ad dexteram, et intra christiani nominis retia defunguntur, nonnisi in littore, id est in fine saeculi cum resurrexerint, apparebunt? Ideo non valuerunt sic trahere retia, ut in navem refunderent quos ceperant pisces; sicut de illis omnibus factum est, quibus rete disruptum, et naviculae pressae sunt. Habet autem istos dextros Ecclesia post finem vitae hujus in somne pacis, velut in profundo latentes, donec ad littus rete perveniat quo trahebatur, quasi a cubitis ducentis. Quod autem illic duabus naviculis, propter circumcisionem et praeputium; hoc isto loco ducentis cubitis existimo figuratum, propter utriusque generis electos, et circumcisionis et praeputii, tanquam centum et centum; quia in summa centenarii numerus ad dexteram transit. Postremo in illa piscatione numerus piscium non exprimitur,