comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiduata .ẽ. ꝙ inex inpartu mor¬
tua ẽ ꝓpter eandem conturba¬
tionem. De quo iosephus ita re-¬
fert. Cumuͦ heli etiam archam
audisset abhostib captam: dolore
conturbatus eo quod ei prȩter spẽ
tantum onus accesserat. ruensde
sede desunctus ẽ. dum octo & no
naginta uixisset annos: quorum
sexaginta tenuerat principatum.
Ea siquidem die defuncta est
& coniunx finees eiꝰ filii: dum ꝑ
occasum mariti nequaquam uiue¬
re tolerasset. Cui pregnanti qui¬
dem nuntiatus ẽ luctus uiri. Pe¬
ꝑit autem filium septem m̃sium:
quem obhoc appellauerunt iacha-¬
bod. quod nomen de signat inglori-¬
um: eo quod illo tempore exerci-¬
tui huiusmodi deformitas acces¬
sisset. Habuit autem principa¬
tum huius heli primus ex domo
ythamarqui fuit unus filiorum
aaron. Nam primitus de domo
eleazari sacerdotes erant: ex qͦ
honorem filius a patre ꝑcipiebat:
& eleazar finees filio suo tradidit.
Post quam abiezer eius filius hc̃

Expanded text:
viduata, et mox in partu morviduata, et mox in partu mortua est propter eamdem perturbationem. De quo Josephus ita refert: « Cum vir Heli etiam arcam audisset ab hostibus captam, dolore turbatus, eo quod ei praeter spem tantum onus accesserat, ruens de sede defunctus est, dum VIII et XC vixisset annos, quorum XL tenuerat principatum. Ea siquidem die defuncta est et conjux Phinees ejus filii, dum per occasum mariti nequaquam vivere tolerasset, cui praegnanti quidem nuntiatus est luctus viri, peperit autem filium septem mensium, quem ob hoc appellaverunt Ichabod, quod nomen designat inglorium, eo quod illo tempore exercitui hujusmodi deformitas accessisset. » Habuit autem principatum primus Heli ex domo Thamar, qui fuit unus filiorum Aaron. Nam primitus de domo Eleazari sacerdotes erant: ex quo honorem filius a patre percipiebat, et Eleazar Phinees suo filio tradidit. Post quem Abiezer ejus filius hunc
Abbreviated transcription (Latin):
aser: inqua habitatores pristini ꝑ¬
manserunt. Interprx̧tatur autem
affec furor nouus. siue apprȩhen¬
dens: quod bene conuenit rebus
gestis. Qui enim iram domini me¬
ruerunt: abhostib apprȩhensi st̃:
Tollunt autemisrahelite archam
ad tuitionem suam: capta ẽ abho¬
stib archa. Ipsiq ñ solum uicꝰti
sunt. s infugam u̾si: immo etiam
magna strages facta ẽ. occisorum.
Non nichil tam̃ futurorum sig¬
nificat res hȩc gestȩ ꝓphetice. Ar-¬
chaenim illa abalienigenis cap¬
ta: indicabat testamentum dei
transiturum adgentes. Quan¬
do enimnuntiatum ẽ. heli sacer¬
doti captam fuisse archam dei:
cecidit de sella retrorsum. ꝙ mor¬
tuus ẽ & merito: quia quis qͥs
retrorsum conu̾titur a fide & ue¬
ritate: necesse est ut cadat: & con¬
tinuo moriatur. Mysticȩ autẽ.
trans eunte archa domini ad g̃s:
periit atq interiit sacerdotium
iudȩoꝵ. Duo quoq filii heli cor¬
rueriuit: quorum unius ipxor

Expanded text:
Aser, in qua habitatores pristini pAser, in qua habitatores pristini permanserunt. Interpretatur autem Aphec furor novus, sive apprehendens. Quod bene convenit rebus gestis. Qui enim iram Domini meruerunt, ab hostibus apprehensi sunt. Tollunt autem Israelitae arcam ad tuitionem suam. Capta est ab hostibus arca, ipsique non solum victi sunt et in fugam versi, imo etiam magna strages facta est occisorum. Nonnihil tamen futurorum significat res haec gesta prophetiae. Arca enim illa ab alienigenis capta, indicabat testamentum Dei transiturum ad gentes. Quando enim nuntiatum est Heli sacerdoti captam fuisse arcam Dei, cecidit de sella retrorsum, et mortuus est. Et merito. Quia quisquis retrorsum convertitur a fide et veritate, necesse est ut cadat et continuo moriatur. Mystice autem, transeunte arca Domini ad gentes, periit atque interiit sacerdotium Judaeorum. Duo quoque filii Heli corruerunt, quorum unius uxor
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita suspicionem de animo eiꝰ.
qua scm̃ dauid putans inimicum
suum. uehementer ꝑseque batur
auferret. Ne itaq reus ẽẽt tanti
sacram̃ti insaule iuolati. qr uel
indumentum eiꝰ sic at trecꝰtauit:
extimuit. Ita enim scͥptum est.
Q ꝑcussit cor dauid suꝑ eum: qr
abstulit pinnolam clamidis eius.
Uiris autem qui cum illo erant.
& ut faulẽ inmanus suas traditũ
interimeret suadebant: non
mͥinquit contingat a domino si
fecero hoc u̾bum domino me o
xp̃o domini inferre manum me¬
am suiꝑ eum: quia xpistus domini
ẽ hic. Huic gͦ umbrȩ futuri. ñ
ꝓpter ipsam s ꝓpter illud quod
prȩfigurabatur. tanta uenera¬
tio ex hibebatur. iiii
mutationis ueteris testamenti a ꝓ¬
pħa illo p̃nuntiata sunt ad heli
offendentem dominum isrł. instru¬
xerunt aciem philistȩi. hoc est pa¬
lestini contͣ eos in affec : qui locus ẽ
iu̾sta uicum endor iez rahelis ciui¬
tatis ubi dumicauit saul insorte

Expanded text:
adque ita suspicionem de animo eius, adque ita suspicionem de animo eius, qua sanctum Dauid putans inimicum suum uehementer persequebatur, auferret. Ne itaque reus esset tanti sacramenti in Saule uiolati, quia uel indumentum eius sic adtrectauit, extimuit. Ita enim scriptum est: Et percussit cor Dauid super eum, quia abstulit pinnulam chlamydis eius. Viris autem, qui cum illo erant et, ut Saulem in manus suas traditum interimeret, suadebant: Non mihi, inquit, contingat a Domino, si fecero hoc uerbum domino meo christo Domini, inferre manum meam super eum; quia christus Domini est hic. Huic ergo umbrae futuri non propter ipsam, sed propter illud, quod praefigurabat, tanta ueneratio exhibebatur. Unde mutationis Veteris Testamenti a propheta illo praenuntiata sunt ad Heli offendentem Dominum Israel, instruxerunt aciem Philisthaei, hoc est, Palaestini, contra eos in Aphec, qui locus est juxta vicum Endor Ezechielis civitatis, ubi dimicavit Saul in sorte
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit aut ñ recolit. etiam ipsũ
secundum ordinem aaron sacerdo¬
tium. tanquam umbram futuri
ȩt̃ni sacerdotii constitutum. Ac ꝑ
hoc quando ȩt̃nitas ei ꝓmissa ẽ.
non ipsi umbre ac figure. s ei qd̃
ꝑipsam adumbrabatur figuraba¬
turq ꝓmissum ẽ. Sed ne puta¬
retur ipsa umbra eẽ. mansura: ideo
ctiam mutatio eiꝰ debuit ꝓpħari.
Agnum quoq istomodo etiam sau¬
lis ipsius qui certe reꝓbatꝰ atq re¬
iectus ẽ: futuri regni erat umbra
met̾nitate mansuri. Oleum quip-¬
pe illud quo unctus ẽ. & abeo chriᷤ¬
mate. xp̃c ẽ dictus: mysticȩ accipi¬
endum. & magnum sacram̃tum in¬
telligendum ẽ: quod meo tantum
uenera tus ẽ ipse dauid. ut ꝑcus¬
socorde pauitauerit. quando in
tenebroso occultatus antro. quo eti¬
amsaul urgente intrauerat neces¬
sitate naturȩ. exiguam particłam
uestis eius latenter abscidit: ut
haberet unde monstraret. quomodo
ei peꝑcerit cum posset occidere:

Expanded text:
intellegit aut non recolit etiam ipsum intellegit aut non recolit etiam ipsum secundum ordinem Aaron sacerdotium tamquam umbram futuri aeterni sacerdotii constitutum; ac per hoc, quando aeternitas ei promissa est, non ipsi umbrae ac figurae, sed ei, quod per ipsam adumbrabatur figurabaturque, promissum est. Sed ne putaretur ipsa umbra esse mansura, ideo etiam mutatio eius debuit prophetari. Regnum quoque isto modo etiam Saulis ipsius, qui certe reprobatus adque reiectus est, futuri regni erat umbra in aeternitate mansuri. Oleum quippe illud, quo unctus est et ab eo chrismate christus est dictus, mystice accipiendum et magnum sacramentum intellegendum est; quod in eo tantum ueneratus est ipse Dauid, ut percusso corde pauitauerit, quando in tenebroso occultatus antro, quo etiam Saul urgente intrauerat necessitate naturae, exiguam particulam uestis eius retrorsum latenter abscidit, ut haberet unde monstraret, quo modo ei pepercerit, cum posset occidere,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ obolus argenti. quia & breuis ẽ.
& eloquium dnĩ ẽ. habitantis in
corde credentis. Quia enim dixe¬
rat suꝑuis dedisse se cibos domui
aaron de uictimis ueteris testam̃ti
ubi ait. dedi domui patris tui om¬
nia quȩ sunt ignis filiorum is rahel
inȩscam: hȩc quippe fuerant sacrifi¬
cia uidȩorum : ideo hic dixit man¬
ducare panem: quod ẽ in nouote¬
stamento sacrificium xpĩanorum.
dine pręnuntiata sint. quanta nunc
manifestatione clarescunt: non
potest ac dicere. Quomꝰ confidimꝰ
uenire om̃ia quȩ in libris illis uen¬
tura predicta sunt. si hoc ipsum
quod ibi diuinitꝰ dictum ẽ. domꝰ
tua & domus patris tui transibt̃
coram me inȩt̃num. effectum ha¬
bere non potuit: qm̃ uidemus il¬
lud sacerdotium fuisse mutatum.
& quod illi domui ꝓmissum ẽ. nec
sperari aliquando complendum:
quia illud quod ei reꝓbato mutato¬
q suecedit. hoc potius prȩdicatur
ȩt̃num: Hoc qui dic̃: non dum

Expanded text:
est obolus argenti, quia et breue est est obolus argenti, quia et breue est et eloquium Domini est habitantis in corde credentis. Quia enim dixerat superius, dedisse se cibos domui Aaron de uictimis ueteris testamenti, ubi ait: Dedi domui patris tui omnia, quae sunt ignis filiorum Israel, in escam haec quippe fuerant sacrificia Iudaeorum: ideo hic dixit: Manducare panem, quod est in nouo testamento sacrificium Christianorum. dine praenuntiata sint, tanta nunc manifestatione clarescant, non potest ac dicere: Quo modo confidimus uenire omnia, quae in libris illis uentura praedicta sunt, si hoc ipsum, quod ibi diuinitus dictum est: Domus tua et domus patris tui transibunt coram meinaeternum, effectum habere non potuit? quoniam uidemus illud sacerdotium fuisse mutatum, et quod illi domui promissum est. nec sperari aliquando conplendum, quia illud, quod ei reprobato mutatoque succedit, hoc potius praedicatur aeternum. Hoc qui dicit, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
lus ẽ: iacta me in partem sacer¬
dotii tui. Elegi enim abiectus eẽ
indomo dei: qualecumq & quan¬
tulumcumq membrum ẽẽ cupio
sacerdotii tui. Sacerdotium quip¬
pe hic ipsam plebem dicit: cuius
plebis ille sacerdos ẽ mediator dĩ
plebi dicit apłs petrus. plebs scã.
regale sacerdotium: quamuis non¬
nulli sacrificii tui sint interprȩ¬
tat᷑i. non sacerdotii tui: quod in¬
chilominus eundem significat
popłm xpĩanum. Unde dicit
apłs paulus. Unus panis: unum
corpus multi sumus inxpo. Qđ¬
ergo addidit manducare panem:
etiam ipsum sacrificii genus ele¬
ganter expressit: de quo dicit sa¬
cerdos ipse. Panis quem ego dedo:
caro mea ẽ ꝓseculi uita. Ipsum
ẽ sacrificium. non secundum
ordinem aaron: s secundum ordi¬
nem melchi sedech. Qui legit in¬
telligat. Breuis itaq ista confes¬
sio. & salubriter humilis: qua di¬
citur. Iacła me in partem sacer¬
dotii tui: manducare panem. Ipse

Expanded text:
lus est; iacta me in partem sacerlus est; iacta me in partem sacerdotii tui. Elegi enim abiectus esse in domo Dei; qualecumque et quantulumcumque membrum esse cupio sacerdotii tui. Sacerdotium quippe hic ipsam plebem dicit, cuius plebis ille sacerdos est mediator Dei plebi dicit apostolus Petrus: Plebs sancta, regale sacerdotium. Quamuis nonnulli \'sacrificii tui\' sint interpretati, non sacerdotii tui\'; quod nihilo minus eundem significat populum Christianum. Unde dicit apostolus Paulus: Unus panis, unum corpus multi sumus. Quod ergo addidit: Manducare panem, etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit, de quo dicit sacerdos ipse: Panis, quem eg4 dedero, caro mea est pro saeculi uita. Ipsum est sacrificium; non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedech, qui legit, intellegat. Breuis itaque ista confessio et salubriter humilis, qua dicitur: Iacta me in partem sacerdotii tui manducare panem; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quo dictum ẽ. qui suꝑauerit in
domo tua ꝓfecto credet in xp̃m:
sicut temꝑib apłorum ex ipsa
gente plurimi crediderunt. neq
nunc desunt qui licet rarissimȩ
tamen credant: & impletur in
eis quod hic homo iste dei conti¬
nuo secu tus adiunxit. Ueni¬
et adorare ei obolo argenti.Cui
adorare: nͥ summo illi sacerdoti
qui &deus ẽꝰ Neq enim in il¬
lo sacerdotio secundum ordinẽ
aaron. ad hoc ueniebant homi¬
nes ad templum uel altare dei:
ut sacerdotem adorarent. Qͥ d
ẽ autem quodait obolo argenti.
nͥ breuitate uerbi fidei: de quo
cominemorat apłs dictum. uer¬
bum consummans & breuians
faciet dominus suꝑ tram: Ar¬
gen¬
tum autem ꝓelo qui
ponipsalmus testis est:
ubi canitur. E loquia domini.
elo. quia casta: argentum igne
examinatum. Quid ergo dicit iste
qui uenit ad orare sacerdoti del.
& sacerdoti deoꝰacta me in
partem sacerdotii tui: manduca¬
re panem. Nolo in patrum meo¬
rum collocari honorem. quia nul¬

Expanded text:
quo dictum est: Qui superauerit in quo dictum est: Qui superauerit in domo tua: profecto credit in Christum; sicut temporibus apostolorum ex ipsa gente plurimi crediderunt, neque nunc desunt, qui, licet rarissime, tamen credant; et inpletur in eo quod hic iste homo Dei continuo secutus adiunxit: Veniet adorare ei obolo argenti. Cui adorare, nisi summo illi sacerdoti, qui et Deus est? Neque enim in illo sacerdotio secundum ordinem Aaron ad hoc ueniebant homines ad templum uel altare Dei, ut sacerdotem adorarent. Quid est autem quod ait: Obolo argenti, nisi breuitate uerbi fidei, de quo commemorat apostolus dictum: Verbum consummans et breuians faciet Dominus super terram? Argentum autem pro eloquio poni psalmus testis est, ubi canitur: Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum. Quid ergo dicit iste, qui uenit adorare sacerdoti Dei et sacerdoti Deo? Iacta me in partem sacerdotii tui, manducare panem. Nolo in patrum meorum conlocari honore, qui nul
Abbreviated transcription (Latin):
duntur & al ȩ. quas utiq non ht̃
homo. & dicitur deo. subumbra
alarum tuarum ꝓtege me: ut in¬
telligant homines. de illa ineffa¬
bili natura non ꝓpriis s transla¬
tis rerum uocabulis ista dici. Qd̃
uͦ adiungitur. Serit. qui suꝑaue¬
rit indomo tua. ueniet ad orare
ei: non ꝓpͥȩ de domo dicitur hu¬
ius heli. s illius aaron de qua us¬
q ad aduentum iħu xpĩ homines
remanserunt: de quo genere etiã
nunc usq ñ desunt. Ham de illa
domo huius hȩli iam supra dictũ
erat: & omnis qui suꝑ¬
rit domus tuȩ. decidet
gladio uirorum. Quomͦ gͦ
hic
uere dici potuit. & erit qui suꝑ¬
auerit indomo tua ueniet adora¬
re ei. si illud uerum ẽ quod ab ul¬
tore gladio nemo inde suꝑerit.
nisi quia illos intelligi uoluit qui
ꝑtinent ad stẏrpem s illius totiꝰ
sacerdotii secundum ordinem aa¬
ronꝰ Ergo side illis ẽ. prȩdestina¬
tis reliquiis de quib alius ꝓpha
liquiis bene intelligitur eẽ de

Expanded text:
duntur et alae, quas utique non habet duntur et alae, quas utique non habet homo, et dicitur Deo: Sub umbra alarum tuarum proteges me; ut intellegant homines de illa ineffabili natura, non propriis, sed translatis rerum uocabulis ista dici. Quod uero adiungitur: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, non proprie de domo dicitur huius Heli. sed illius Aaron, de qua usque ad aduentum Iesu Christi homines remanserunt, de quo genere etiam nunc usque- non desunt. Nam de illa domo huius Heli iam supra dictum erat: Et omnis qui suprit domus tuae, decident gladio uirorum. Quo modo ergo hic uere dici potuit: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, si illud est uerum, quod ultore gladio nemo inde superarit? nisi quia illos intellegi uoluit, qui pertinent ad stirpem, sed illius totius sacerdotii secundum ordinem Aaron. Ergo si de illis est praedestinatis reliquiis, de quibus alius propheta liquiis bene intellegitur esse, de
Abbreviated transcription (Latin):
mea facie̾t : & edificabo illi domũ
fidelem. Ipsa ẽ ȩt̃na & suꝑna¬
ierusalem. & transibit inquit co¬
ram xp̃o meo omnib dieb. Tran¬
sibit inquit conuersabit᷑ : sicut
suꝑius dixerat de domo aaron.
Dixi. Domustua & domus patris
tui transibunt coram me inȩternũ.
Quod autem ait coram xpisto meo
transibit: de ipsa domo utiq intel¬
ligendum ẽ: non de illo sacerdote
qui ẽ xpc̃. ipse mediator atq sal¬
uator. Domus ergo eius coram illo
transibit. Iotest transibit intelli¬
gi de morte aduitam: om̃ib dieb
quib ꝑagitur usq infinem seculi
huius ista mortalitas. Q d̃ autem
ait deus. qui omnia quȩ in corde
meo & quȩ manima mea faciat.
non arbitremur hab̃e animam
deũ. cum sit conditor animȩ:
s ita hoc de deo tropicȩ non ꝓpͥȩ
dicitur. sicut manus & pes. & alia
corporis membra. Et ne secundum
hoc credatur homo incarnis effigiȩ
huius factꝰ adiaginem derͤ: ad¬

Expanded text:
mea faciat, et aedificabo ei domum mea faciat, et aedificabo ei domum fidelem. » Ipsa aeterna et suHierusalem. Et transibit, inquit, coram Christo meo omnibus diebus. Transibit dixit \'conuersabitur\'; sicut superius dixerat de domo Aaron: Dixi: Domus tua et domus patris tui transibunt coram me in aeternum. Quod autem ait: Coram Christo meo transibit, de ipsa domo utique intellegendum est, non de illo sacerdote, qui est Christus ipse mediator adque saluator. Domus ergo eius coram illo transibit. Potest et transibit intellegi de morte ad uitam, omnibus diebus, quibus peragitur usque in finem saeculi huius ista mortalitas. Quod autem ait Deus: Qui omnia quae in corde meo et quae in anima mea faciat: non arbitremur habere animam Deum, cum sit conditor animae; sed ita hoc de Deo tropice, non proprie dicitur, sicut manus et pes et alia corporis membra. Et ne secundum hoc credatur homo in carnis huius effigie factus ad imaginem Dei, ad
Abbreviated transcription (Latin):
nullus sacerdos ẽ secundumo¬
dinem aaron. Q quicumq erge
nere eius ẽ homo. cum uidet sa¬
crificium xpĩanorum toto orbe
magnum ẽẽ subtractum. defici¬
unt ocłi eius: & de fluit anima
ad huius domum heli. cui hȩcdi¬
cebantur: quod sequitur ꝑtinet.
&ominis qui suꝑauerit domustu¬
ȩ decidet ingladio uitorum. Et
hoc tͥ signum: quod ueniet super
duos filios tuos hos. ofni & fine¬
es. Die uno ambo morientur. Hoc
gͦ signum factum ẽ mutandisa¬
cerdotii de domo huiuis: quo signo
significandum ẽ mutandum sa¬
cerdotium domus aaron. Mors
quippe filiorum huius significa¬
uit mortem non hominum: s ip¬
suis sacerdotii de filiis aaron. Qd̃
autem sequitur. adillum iam ꝑti¬
net sacerdotem: cuius figuram
gessit huic succedendo samuhel.
Pinde quȩ sequuntur: de xpisto
lesir de noui testamenti uero sacer¬
dote dicuntur. ꝙ suscitabo michi
sacerdotem fidelem: qui omnia
quȩ incorde meo & quȩ inamma

Expanded text:
nullusque sacerdos est secundum onullusque sacerdos est secundum ordinem Aaron. Et quicunqgenere est homo, cum videt sacrificium Christianorum toto orbe magnum esse subtractum, deficiunt oculi ejus. et defluit anima ad hujus domum Heli, cui haec dicebantur, quod sequitur pertinet: « Et omnis qui supererit domui tuae decidet in gladio virorum. Et hoc tibi signum, quod venturum est duobus filiis tuis, Ophni et Phinees die uno morientur ambo. » Hoc ergo signum factum est mutandi sacerdotii de domo hujus: quo signo significatum est mutandum sacerdotium domus Aaron. Mors quippe filiorum significavit mortem, non hominum, sed ipsius sacerdotii de filiis Aaron. Quod autem sequitur ad illum jam pertinet sacerdotem cujus figuram gessit huic succedendo Samuel. Proinde quae sequuntur, de Christo Jesu, Novi Testamenti vero sacerdote, dicuntur: « Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem qui omnia quae in corde meo et quae in anima
Abbreviated transcription (Latin):
tris eius. non eum de ꝓximo pa¬
tre dicere. s de illo aaron qui pri¬
mus sacerdos ẽ institutus. de
cuius ꝓgenie cȩt̾i sequerentur. su¬
ꝑiora demonstrant: ubi ait.
Reuelatus sum ad domum patris
tui cum ee̾nt inderra egẏpti ser¬
ui indomo pharaonis: ꝙ elegi
domum patris ex om̃ib sceptris
isrł michi sacerdotio fungi. Qͥs
patrum fuit huius in illã egyp¬
tia seruitute. unde cum libati
ee̾nt electus ẽ ad sacerdotiũ.
nisi aaron. De huius gͦ strrpe
isto loco dixit futurum fuisse.
ut non eent ulterus sacerdotes:
quod iam uidemus impletum.
Uigilet fides: p̃sto sunt res: cer¬
nuntur. tenentur. ꝙ uidere
nolentium ocłis ingeruntur.
Ecce inquit dies ueniunt. ꝙ
exterminabo semen tuum ꝙ
sem̃ domus patris tui: ꝙ ñerit
tibi senior indomo mea om̃ib
dieb : & uirum ex t̃minabo tibi
abaltari meo. ut deficiant ocłi
eiꝰ. & defluat anima eiꝰ. Ecce dies
qui p̃nuntiati sunt iam uenert᷑.

Expanded text:
tris ejus, non eum de proximo patris ejus, non eum de proximo patre dicere, sed de illo Aaron qui primus sacerdos est institutus, de cujus progenie caeteri sequerentur, superiora demonstrant, ubi ait: « Revelatus sum ad domum patris tui, cum essent in terra Aegypti serui in domo Pharao, et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi. Quis patrum fuit huius in illa Aegyptia seruitute, unde cum liberati essent, electus est ad sacerdotium, nisi Aaron? De huius ergo stirpe isto loco dixit futurum fuisse, ut non essent ulterius sacerdotes; quod iam uidemus inpletum. Vigilet fides, praesto sunt res, cernuntur. tenentur et uidere nolentium oculis ingeruntur. Ecce, inquit. dies ueniunt, et exet semen patris tui, et non erit tibi senior in domo mea omnibus diebus. Et virum exterminabo tibi ab altari meo, ut deficiant oculi ejus, et defluat anima ejus . Ecce dies qui praenuntiati sunt, jam venerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inea quoq te gesta. eadem muta
rat adumbrata ẽ. & aduetus te¬
stamentum ꝓpriȩ. figurate uͦ ꝑ
tinebat ad nouum ꝓphetia facti
to significans. quod uerbo ad he¬
li sacerdotem dictum ẽ ꝑ ꝓphe¬
tam. Nam fuerunt postea sacer¬
dotes exgenere aaron. sicut sa¬
doch &abiathar regnante dauid.
& alii deiceps. antequam tempus
ueniret. quo ista de sacerdotio mu¬
tando tanto ante p̃dicta. sunt ef-
nunc fideli ocło hȩo intuensñ
uideat ẽẽ completa. quando qͥ¬
dem nullum tab̾naculum. nul¬
lum templum. nullum altare. nul¬
lum sacrificium: & ideo nec ullus
sacerdos remansit uidȩis. quibus
ut de semine aaron ordinaretur.
indei fuerat lege mandatum:
Quod & hic cominemoratum ẽ:
illo dicente. ꝓpħa. Hȩc dicit dñs
deus isrł. Diri. Domiis tua & domꝰ
patris tui transibunt coram me us¬
q inȩt̃num. Et nunc dicit dñs.
Ne quaquam: S głificautes me
głificabo. & qui me sꝑnit sꝑnetur.
Quod enim nominat domum pa

Expanded text:
in ea quoque re gesta eadem mutatin ea quoque re gesta eadem mutatrat, adumbrata est, et ad uetus testamentum proprie, figurate uero pertinebat ad nouum prophetia facti to significans, quod uerbo ad Heli sacerdotem dictum est per prophetam. Nam fuerunt postea sacerdotes ex genere Aaron, sicut Sadoc et Abiathar, regnante Dauid, et alii deinceps, antequam tempus ueniret, quo ista, quae de sacerdotio mutando tanto ante praedicta sunt, effinunc fideli oculo haec intuens non uideat esse conpleta? Quando quidem nullum tabernaculum, nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium et ideo nec ullus sacerdos remansit ludaeis, quibus, ut de semine Aaron ordinaretur, in Dei fuerat lege mandatum. Quod et hic commemoratum est illo dicente propheta: Haec dicit Dominus Deus Israel: Dixi: Domus tua patris permanebunt coram me usque in aeternum. Et nunc haec dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo: Qui me spernit, spernetur . Q
Abbreviated transcription (Latin):
patris tui. cum ee̾nt. in terra egy p¬
ti serui indomo pharaonis : &
elegi domum patris tui ex om̃i¬
bus sceptris israhel mͥ sacerdotio
fungi: ut ascenderent ad altare
meum. & incenderent incensum.
& portarent ephod: & dedi domiui
patris tui omnia quȩ sunt ignis
filiorum. srł inȩscam. & ut qͥd
resperisti inincensum meum &
Iin sacrificium meum impudenti
oculo: & glorificasti filios tuos suꝑ
me. benedicere primitias nominiᷤᷤ
sacrificii inisrł inconspectu meo.ꝰ
Hoc ad heli sacerdotem missus lo¬
quitur homo dei: cuius quidem
nom̃ tacetur: s intelligitur officio
ministerioq suo sine dubitatione
ut dicatur ista ꝓphetia. ubi sac̾¬
dotii ueteris tanta manifestatio¬
ne p̃nuntiata mutatio ẽ: in sa¬
muhele fuisse completa. Quam¬
quam enim ñ e̾ẽt de alia tribu
samuhel quam quȩ constituta
fuerat a domino ut seruiret alta¬
ri.  tamen non erat de filiis aaron:
cuius ꝓgenies fuerat de putata
unde fierent sacerdotes. Ac ꝑ hoc

Expanded text:
ra Aegypti servi in domo Pharaonis; et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi, ut ascenderent ad altare meum, et incenderent incensum, et portarent Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae sunt ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexisti in incensum meum, et in sacrificium meum impudenti oculo, et glorificasti filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrificii in Israel in conspectu meo?  Heli sacerdotem missus loquitur homo Dei, cuius quidem nomen tacetur, sed intellegitur officio ministerioque suo sine dubitationet dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii ueteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse conpleta. Quamquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta. fuerat a Domino, ut seruiret altari, tamen non erat de filiis Aaron, cuius progenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes; ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gis. sic̃ moy ses dixit. Ex pec¬
tetur sicut pluuia eloquium
meum: & descendent sicut ros
u̾ba mea. Hanc gͥ pluuiam de¬
dit mundo xp̃c intempore me ᷤᷤ¬
sis. idẽ quando gentes colligi opor¬
tebat: ut sicut frumentum in
horreifsic intra. eccłiȩ sinum
gentes congregarentur.

Expanded text:
oyses dixit: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea . » Hanc igitur pluviam dedit mundo Christus in tempore messis, id est, quando gentes colligi oportebat: ut sicut frumentum in horreis, sic intra Ecclesiae sinum gentes congregarentur.
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes gentium & uniuersis
regnis illorum. nullus ẽ similis
innubib equabitur domino. aut
quis similis erit deo inter filios dĩ
Quod autem saul asinas patrissui
cis ꝑditas quȩsiuit. & in itinere
quo ꝑrexit ad ꝓpħam uenit. qui
eum in regem unxit: significat
quod iudȩi ꝑstulticiam carnalis
sensus sequentes ꝑerroris deuia.
luxum istius mundi ꝑquirebant:¬

Expanded text:
sapientes gentium, et in universis sapientes gentium, et in universis regnis illorum nullus est similis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios Dei? » Quod autem Saul asinas patris sui Cis perditas quaesivit, et in itinere quo perrexit ad prophetam venit, qui eum in regem unxit, significat quod Judaei stultitiam carnalis sensus sequentes, per erroris devia luxum istius mundi perquirebant
Abbreviated transcription (Latin):
Seor. paruulus. siue turbulentꝰ:
becoreth interprȩtatur primoge¬
nitus tuus. Quigͦ fuit primoge¬
nitus dei. secundum id quod in ꝓ
auxilium domini confortatus. ho¬
stib suis prȩualuit: s quia semꝑ
ingratus extitit beneficiorum
dei. & durus ceruice mblasphe¬
miam erupit: de magno par¬
uulus. & de placido turbulentꝰ
effectus ẽ. Quod autem uncꝰtus
ẽ in regem: unaginem xp̃i por¬
tauit. Unde & beatus dauid.
& ipse xp̃c nuncupatꝰ : ait adeũ
qui se finxerat occidisse saul.
Quomͦ non timiusti inicere ma¬
num tuam in xpm̃ dominiꝰ Hinc
ẽ. qd̾ abhumero sursum saul suꝑ¬
& suꝑomne nom̃ quod nominat᷑
exaltatum consedere secum fec̃
incȩlestib. Necnon & hoc qd̾ de
saul dicitur. quod electꝰ & bonꝰ
melior: magis ad xpm̃ ꝑtinet
quam ad ipsum saułde quo ꝓpħa
dicit exꝑsona domini. Ecce pu-¬
er meus elecꝰtus quem elegi: po
ieremiasait. Orexgentium: tu¬
um ẽ. enim decuf. inter cunctos

Expanded text:
Seror, parvulus sive turbulentus. Et Seror, parvulus sive turbulentus. Et Bechorath interpretatur primogenitus tuus. Qui ergo fuit primogenitus Dei, secundum id quod in prauxilium Domini confortatus hostibus suis praevaluit. Sed quia semper ingratus exstitit beneficiorum Dei, et durus cervice in blasphemiam erupit, de magno parvulus, et de placido turbulentus effectus est. Quod autem unctus est in regem, imaginem Christi portavit. Unde et beatus David, et ipse Christus nuncupatus, ait ad eum qui se finxerat Saul occidisse: « Quomodo non timuisti injicere manum tuam in Christum Domini? » Hinc et quod et ab humero sursum Saul superet super omne nomen quod nominatur, exaltatum consedere secum fecit in coelestibus . Nec non et hoc quod de Saul dicitur quod electus et bonus melior, magis ad Christum pertinet quam ad ipsum Saul. De quo propheta dicit ex persona Domini: « Ecce puer meus electus, quem elegi, ponJeremias ita dicit: « O rex gentium, tuum est enim decus inter cunctos
Abbreviated transcription (Latin):
stare eos. & predic eis ius regis. qui
regnaturus ẽ super eos& cȩtera.¬
Saul gͦ. qui offenso deo constitutꝰ
ẽ suꝑ tsrahelitas rex. typum tenet
populi uidȩorum. Ham sicut ipse
inregale culmen subleuatꝰ. iuxta
conuenientes mores eorum qui pe¬
tierunt suꝑ se ẽẽ regem & man¬
suetudinem domini sꝑnebant.
duriis & rigidus ac suꝑb effectus ẽ.
ita ut eos seruili onere magis preme¬
ret. quã libertati donaret: sic & po¬
pulus uidaicus licet unctus insa¬
cerdotib & regib foret: tamenq
filius ancillȩ erat quȩ inseruitutẽ
generabat. numquam lib̾tatem ꝑ¬
fectam post ipsam unctionem con¬
sequi potuit: maximȩ quia illum
ad se uenientem qui uere rex erat.
& mansuetus ad eos uenerat. reci¬
pere noluerunt: ꝑ cuius donatio¬
choreth. filii afra. Et hȩc nomina
bene expͥmunt typum iudȩorum.
Deniamin quidem interprxtatur
filius dextere: cis. durus. uel uomi¬
tatur. Ahiel. pater meusdeus:

Expanded text:
stare eos et praedic eis ius regis qui stare eos et praedic eis ius regis qui regnaturus est super eos Saul ergo, qui, offenso Deo, constitutus est super Israelitas rex, typum tenet populi Judaeorum. Nam sicut ipse in regale culmen sublevatus juxta convenientes mores eorum qui petierunt super se esse regem et mansuetudinem Domini spernebant, durus ac rigidus ac superbus effectus est, ita ut eos servili onere magis premeret, quam libertati donaret: sic et populus Judaicus, licet unctus in sacerdotibus et regibus foret, tamen quia filius ancillae erat, quae in servitutem generabat, nunquam libertatem perfectam per ipsam unctionem consequi potuit: maxime quia illum ad se venientem, qui vere rex erat, et mansuetus ad eos venerat, recipere noluerunt, per cujus dominatiochorath, filii Aphia. » Et haec nomina bene exprimunt typum Judaeorum. Benjamin quidem interpretatur filius dextrae. Cis, durus vel vomir. Abiel, Pater meus Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
terprȩtatur incipiens: uel fuit dĩ.
Abia interpretatur pater domi¬
nus: uel pater fuit. Necte gͦ qui ñ n
inchoata iusticia ꝑmanserunt. &
pat̾nitatem domini seruare neglexe¬
runt. fuit dei uel pater fuit.
nominantur: ut significetur pat̃¬
nitate dei eos ẽẽ. indignos: qui ui¬
sticia relicta in iniquitatem corru¬
erunt. S quia filii samuhel sic̃
post auariciam. & accipiebant mu¬
nera. & tam iniqui iudices extite¬
runt. ut populus nequaquam eoᷤᷤ¬
ferens. regem sibi insumlitudinem
cȩterarum gentium postularet:
his peticionib deus irritatus. ad
dolentem ꝓpħam ita locu tꝰ ẽ.
Audi uocem populi in om̃ib que
loquuntur tͥ. Non enimite ab¬
iecerunt s me. ne regnem fupeo:
iuxta omĩa oꝑa sua quȩ fecerunt a
die qua eduxi eos de egypto. usq ad
diem hanc: sicut dereliquerunt
me ꝙ seruierunt diis alienis: sic
faciunt etiam tͥ. Nunc gͦ audi
uocem eorum. Ueriuntam̃ conte¬

Expanded text:
terpretatur incipiens, vel fuit Dei. terpretatur incipiens, vel fuit Dei. Abia interpretatur pater Dominus, vel pater fuit. Recte ergo qui non in inchoata justitia permanserunt, et paternitatem Domini servare neglexerunt, fuit Dei vel pater fuit, nominantur, ut significetur paternitate Dei eos esse indignos qui, justitia relicta, in iniquitatem corruerunt. Sed quia filii Samuel sicut 698 post avaritiam, et accipiebant munera, et tam iniqui judices exstiterunt, ut populus nequaquam ferens, regem sibi in similitudinem caeterarum gentium postularet, his petitionibus Deus irritatus ad dolentem prophetam ita locutus est: « Audi vocem populi in omnibus quae loquuntur tibi non enim te abiecerunt sed me ne regnem super eos iuxta omnia opera sua quae fecerunt a die qua eduxi eos de Aegypto usque ad diem hanc sicut dereliquerunt me et servierunt diis alienis sic faciunt etiam tibi nunc ergo audi vocem eorum verumtamen conte
Abbreviated transcription (Latin):
boni quidem & moderati ex malis:
& praui ꝓducuntur ex bonis. Hã
& patris sui studium ñ recordan¬
tes. & uiam contrariam ambulan¬
tes: & munerib turpibq lucris
iusticiam comprimebant. & iu¬
dicia non uera. sed secundum prȩ¬
mia ꝓferebant: ad epulas precio¬
saq conuiuia declinantes. Pri¬
mum quidem quȩ erant inimica
deo gerebant: secundo etiam pa¬
tri uidebantur adu̾si: qui multostu¬
dio ac ꝓuidentia gesserat. ut etiami
plebs sciret seruare iusticiam. Po¬
pulus itaq dum contumeliam pri¬
ori conu̾sationi ꝓpħȩ filii fecerunt.
grauiter hoc ferens. ad patrem de¬
nuo remeauit. qui in ramatha cuu¬
tate commorabatur: eiq in iustiei¬
as filiorum omnes exposuit: & quia
cum senex ẽẽt. & tempꝰ iam defectꝰ.
reb prȩ ẽẽ non poterat: supplica¬
bant ei atq rogabant. ut aliquem
eorum regem eligerent: qui ꝙ prin¬
cipatum gentis haberet. & palesti¬
nos affugeret: qui eis exant prioris
iniusticiȩ debitores. NIohel in¬

Expanded text:
boni quidem et moderati ex malis, ita et pravi producuntur ex bonis. Nam et patris sui studium non recordantes, et viam contrariam ambulantes, et muneribus turpibusque lucris justitiam comprimebant, et judicia non vera, sed secundum praemia proferebant, ad epulas et pretiosa convivia declinantes. Primum quidem, quae erant inimica Deo gerebant; secundo etiam patri reddebantur adversi, qui multo studio ac providentia gesserat ut etiam plebs sciret servare justitiam. Populus itaque, dum contumeliam priori conversationi prophetae filii fecerunt, graviter hoc ferens, ad patrem denuo remeavit, qui in Ramatha civitate commorabatur, eique injustitias filiorum omnes exposuit. Et quia cum senex esset, et tempore jam defectus, rebus praeesse non poterat: supplicabant eum atque rogabant, ut aliquem eorum regem eligeret, qui et contra principatum gentis haberet, et Palaestinos affligeret qui eis erant prioris injustitiae debitores. » Joel in
Abbreviated transcription (Latin):
pariter: quia prauoruorum con¬
gregatio cum uerȩ dilectionis co¬
pula & fidei unitate ñ iungitur:
abinuicem ꝑdissensionem separa¬
tur: & incerti & instabiles facꝰti
ꝑdiuini examinis potentiam. sic̃
manimo.ita & incorꝑe se uincti
abin uicem ubiq disꝑgentur.
Hinc ꝓpħa ad deumdixit.
electione regis terrenrcum habe¬
rent ipsum dominum regem ad¬
ditum ẽ. & misit inquit dominꝰ
iherobaal. & bedan. & barac h.
&iepthȩ. & samuhel. Meruit eͥos
de manu inimicorum uestrorum
ꝑcircuitum. & habitastis confiden
ter: ierobaal ipsum nominat.
qui alio nomine in libro iudicum
gedeon nominatus ẽ. & bedam ¶¬
ipse ẽ samson fortissimus: de
quo inprȩdicto libro refertur.
quod israel contra philistiim de¬
fenderet. Et clamauit samu¬
heladdominum. & dedit uoces¬

Expanded text:
pariter, quia pravorum conpariter, quia pravorum congregatio cum verae dilectionis copula et fidei unitate non jungitur, ab invicem per dissensionem separantur, et incerti et instabiles facti, per divini examinis potentiam, sicut in animo ita et in corpore sejuncti, ab invicem ubique dispergentur. Hinc Propheta ad Dominum dixit: electione regis terreni, cum haberent ipsum Dominum regem, additum est: « Et misit, inquit, Dominus Jerobaal, et Bedan, et Barach, et Jephthe, et Samuel, et eruit vos de manu inimicorum vestrorum per circuitum, et habitastis confidenter, » etc. Jerobaal ipsum nominat, qui alio nomine in libro Judicum Gedeon est nominatus, et Bedan ipse est Samson fortissimus; de quo in praedicto libro refertur quod Israel contra Philisthiim defenderet. « Et clamavit Samuel ad Dominum, et dedit Do
Abbreviated transcription (Latin):
suit populum: ꝙinuenit de filis
isrł trecenta milia bellatorum:
uirorum autem iuida triginta
milia. Eg recensuit eos inquit in
bezech. Dezechubrs ẽ regis ad¬
onibezech: hodieq duȩ uillȩ
sunt nominȩ bez ech uicinȩ sibi.
inseptimo lapide a neopoli des¬
cendentib scitopolim. Dez ech in¬
terprȩtatur egestas: & significare
ni fallor potest paucitatem elec¬
torum: unde & ipsa ueritas ait.
Multi autem sunt uocati: pauci
uero electi. Rex quoq nr̃. xpistꝰ.
qui ẽ sacerdos & ꝓpħa: congredi
aduersus hostes suos parans. de
utroq populo milites eligit. trini¬
tatis fide prȩclaros. & bonorum ac¬
tuum ꝑfectione precipuos. Hostes
suos fugat & ꝑcuit ⁊ eos gladio spẽ.
a mane illucescentis fidei usq
dum lum̃ scientiȩ & ardorem ca¬
ritatis ꝑtotum orbem eccłiȩ dif¬
fundat. Unde & bene scriptum
ẽ. quod illi qui residui fuerant
de hac clade disꝑsi sunt. ita ut
non relinquerentur ex eis duo

Expanded text:
suit populum, « et invenit de filiis suit populum, « et invenit de filiis Israel trecenta millia bellatorum, virorum autem Juda triginta millia. » « Et recensuit eos, inquit, in Bezech. » Bezech urbs est regis Adonibezech, hodieque duae villae sunt nomine Bezech, vicinae sibi, in septimo lapide a Neapoli descendentibus Scythopolim. Besech interpretatur egestas, et significare ni fallor potest paucitatem electorum; unde et ipsa Veritas ait: « Multi sunt vocati, pauci vero electi . » Rex quoque noster Christus, qui est sacerdos et propheta, congredi adversus hostes suos parans, de utroque populo milites elegit Trinitatis fide praeclaros, et bonorum actuum perfectione praecipuos; hostes suos fugat, et percutit eos gladio Spiritus, a mane illucescentis fidei usque dum lumen scientiae, et ardorem charitatis per totam urbem Ecclesiae diffundat. Unde et bene scriptum est quod illi qui residui fuerant de hac clade, dispersi sunt, ita ut non relinquerentur ex eis duo
Abbreviated transcription (Latin):
iabes interprȩtatur exsiccata᷑ ga¬
laad aceriuis testimonii. Ergo
naas serpens antiquuis & princepᷤ
ammanitarum. hoc ẽ hȩreticor
qui bene populus meroris dicitur.
qm̃ gaudium sp̃c sc̃i ñ habent:
disponit fedus cum popło eccłiȩ:
ut eruat omnium oculos dextros.
hoc ẽ uisum sane & orthodore fi¬
dei auferat. Sic enim eos uult ha¬
bere fȩderatos: ut sinistrum ocu¬
lum habentes. ea tantum qͤ pra¬
ua sunt sentiant: s exsiccata meis
fidelium abomnib sordib uitioꝵ:ͥ
aceruum testimonii. hoc ẽ senten¬
tias sc̃ãrum scripturarum conge¬
rit: quatinus hosti nefandissimo
earum ꝓtectione muniti uiriliter
resistere ualeant. Mit tuntq in
uniuersos terminos isrł. hoc ẽ
ad docꝰtores eccłiȩ. qui prȩ sunt po¬
pulis: quatinus sibi opem ferant:¬
& scutum fidei contra hostes ex ad¬
uerso opponant. Moxq saul sp̃i
domini instinctus. simul cum sa¬
muhel ꝓpħa & sacerdote recen¬

Expanded text:
Jabes interpretatur exsiccata; GaJabes interpretatur exsiccata; Galaad, acervus testimonii. Ergo Naas serpens antiquus et princeps Ammonitarum, hoc est, haereticorum, qui bene populus moeroris dicitur, quoniam gaudium Spiritus sancti non habent, disponit foedus cum populo Ecclesiae, ut eruat omnium oculos dextros, hoc est, visum sanae et orthodoxae fidei auferat. Sic enim vult eos habere foederatos, ut sinistrum oculum habentes, ea tantum quae prava sunt, sentiant. Sed exsiccata mens fidelium ab omnibus sordibus vitiorum acervum testimonii, hoc est, sententias sanctarum Scripturarum congerit, quatenus hosti nefandissimo earum protectione muniti viriliter resistere valeant. Mittuntque in universos terminos Israel, hoc est, ad doctores Ecclesiae qui praesunt populis, quatenus sibi opem ferant, et scutum fidei contra hostes ex adverso opponant. Moxque Saul, Spiritu Domini instinctus, simul cum Samuele propheta et sacerdote, recen
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes. hoc ẽ admoy sen. in¬
uentas eẽ asinas ab eo audierant.
hoc ẽ. bona t̃rȩ comessuros se ẽẽ
didicerant: a quo eisunctionis ole¬
um infusum & regnigub̾nacula
futura prȩdicta sunt: in quibus
fratressuos adtempus de manib
hostium suorum eriperent. Qd̾
autem samuhel saul inexcelsũ
ducit. & ibi illi refectionem pre¬
parat᷑: significat moysen & om̃s
ꝓpħas aoctrinis suis populum
hȩbreorum semꝑ ad altiora ꝓuo¬
casse: ut scientia spiritali refec¬
ti. inculmine uirtutum consiste¬
rent: nec relaberentur infoueã
uitiorum.
ost hȩc ascendit naasam¬
manites: & pugnare cȩ¬
pit ad uersum iabes ga¬
laad & cȩtera. Quid significat
hoc factum quod naas ammani¬
tes in hoc ferire cum iabes galaao
fȩdus uoluit. ut erueret omnium
oc ulos dextros. quatinus fierent op¬
ꝓbrium inuniuerso iscł. Nisi bel¬
lum hȩreticor contra eccłiam.
Naas quippe interpixtatur ser¬
pens:.ammon compͥmens. uel co¬
angustans. uel populus meroris.

Expanded text:
venientes, hoc est, ad Moysen, inventas esse asinas ab eo audierant, hoc est, bona terrae comesuros esse didicerant, a quo eis unctionis oleum infusum, et regni gubernacula futura praedicta sunt, in quibus fratres suos ad tempus de manibus hostium suorum eriperet. Quod autem Samuel Saul in excelsum ducit, et ibi refectionem praeparat, significat Moysen et omnes prophetas doctrinis suis populum Hebraeorum semper ad altiora provocasse, ut scientia spiritali refecti, in culmine virtutum consisterent, nec relaberentur in foveam vitiorum.ost haec ascendit Naas Ammonites, et pugnare coepit adversum Jabes Galaad, » etc. Quid significat hoc factum quod Naas Ammonites in hoc ferire cum Jabes Galaad voluit foedus, ut erueret omnium oculos dextros, quatenus fierent opprobrium in universo Israel, nisi bellum haereticorum contra Ecclesiam? Naas quippe interpretatur serpens. Ammon, comprimens vel coangustans, vel populus moeroris.
Abbreviated transcription (Latin):
erat subt̃ bethear. Bethcar int̃pre¬
tatur domus agnitionis. uel donius
agni. cum ꝑ prȩdicatores euangelii
dominꝰ suꝑhostes spiritales intonu¬
it: infugam uersi corruerunt coram
isrł. idẽ coram populodei: & ꝑsecu¬
ti sunt eosusq indomum agnitionis.
hoc ẽ quousq omnis exror ex puge¬
tur. & uere deus agnoscatur. ¶unc
assumpsit samuhel lapidem unum.
& statuit illum inter ma̾sephat ꝙ
unrter sen. Uel ut alia editio ht̃ int̃
masephat nouam & ueterem : &
uocauit nomen eius abenneger. qd
ẽ latinȩ lapis adiutorii: & dixit.
pisille adiutorii. mediatio ẽ salua¬
toris : ꝑ quem transeundum ẽ amis¬
sephat uetere ad nouam. idẽ abin¬
tentione qua expectabatur incar¬
nali regno beatitudo falsa carnalis.
adintentionem qua ꝑ nouum testa¬
inentum expectatur in regno celo¬
rum beatitudo uerissima spiritalis.
qua qm̃ nichil ẽ meluis. huc usq¬
inter isrł & amorreum. Amorreꝰ

Expanded text:
erat subter Bethcar. » Bethcar interpreerat subter Bethcar. » Bethcar interpretatur domus agnitionis vel domus agni. Cum per praedicatores Evangelii Dominus super hostes spiritales intonuit, in fugam versi corruerunt coram Israel, id est, coram populo Dei. Et persecuti sunt eos usque in domum agnitionis, hoc est, quousque omnis error expugnetur, et vere Deus agnoscatur. « Tunc assumpsit Samuel lapidem unum, et statuit illum inter Masphat et inter Sen vel, ut alia editio habet, inter Masphat novum et veterem. » « Et vocavit nomen ejus Abenneger, quod est, Latine, lapis adjutorii. Et dixit:pis ille adjutorii medietas est Salvatoris, per quem transeundum est a Masphat vetere ad novam, id est, ab intentione qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per Novum Testamentum exspectatur in regno coelorum beatitudo verissima spiritalis. Qua quoniam nihil est melius, huc usqinter Israel et Amorrhaeum. » Amorrhaeus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ciuitas intribuuida. apud quã
habitauit iepthe. uixta cariathi¬
arim urbem: de qua supra diximꝰ.
Interprȩtaturq masephat specu¬
latio. uel contemplatio. siue in¬
Itentio: uel locus iudicii. Saphat
enun iudicare ẽ. Ꝙ bene conue¬
nit iste locus tam scõ uiro: qui
plebem sibi comiissam iniusticia
& ueritate iudicauit: & summa
prudentia gub̃nauit. Gulit au¬
tem samuhel aguum lactantem
unum & obtulit illum holocau¬
stum domino: & clamauit samu¬
hel ad dominũ ꝓ israel. & exaudi¬
eum: quia oculi domini suꝑ ui¬
stos: ꝙ aures eius inprȩces eorum:
& cum offerret agnum lactantẽ
inholocaustum. Hoc ẽ in nocen¬
tem uitam ꝑcontinentiam salu¬
tarem hostiam domino macꝰtauit.
ac igne caritatis inodorem suau¬
tatis totam concremauit. acceden¬
desalienigene ad pugnam contea
populum domini. intonuit dñs
suꝑ eos ꝙ confusi sunt: ꝙ offendert
coram israhel atq superati sunt.
& ꝑcusserunt eos usq ad locum qͥ

Expanded text:
est civitas in tribu Juda, apud quam habitavit Jephte, juxta Cariathiarim urbem, de qua supra diximus. Interpretaturque Masphat speculatio, vel contemplatio, sive intentio, vel locus judicii. Saphat enim judicare est. Et bene convenit iste locus tam sancto viro, qui plebem sibi commissam in justitia et veritate judicavit et summa prudentia gubernavit. « Tulit autem Samuel agnum lactantem unum, et obtulit illum holocaustum Domino. Et clamavit Samuel ad Dominum eum: « Quia oculi Domini super justos, et aures ejus ad preces eorum . » Et cum offerret agnum lactantem in holocaustum, hoc est, innocentem vitam, per continentiam salutarem hostiam Domino mactavit, ac igne charitatis in odorem suavitatis totam concremavit. « Accedentes alienigenae ad pugnam contra populum Domini, intonuit Dominus super eos, et confusi sunt, et offenderunt contra Israel atque superati sunt, et percusserunt eos usque ad locum qui
Abbreviated transcription (Latin):
lemus.
actum ẽ autem cumsenu¬
isset samuhel. posuit filios
suosuidices isrł. suitq nom̃
filii eius primogeniti iohel. & no¬
men secundi abia: iudicum ber-¬
sabeȩ: & nonambulauerunt filii
illius inuiis eiꝰ. s declinauerunt
res natuisrahel ad samuhelem in
ramatha: dixerunt ei. Ecce tu senu¬
isti: & filii tui ñ ambulant in uiis
tuis: constitue nobis regem qͥ iudi¬
cet nos. De hoc iosephus ita refert.
gitur illo tempore inter israhelitaᷤᷤ
& reliquos cananeos ꝓpħa samu¬
hel ita decreuit: ut deposito po¬
pulo cananeorum. iudeisq reddi-¬
ta ciuitate. in ea eos conuenire
precepit: & diuersis actib ad in¬
uicem disceptare. Ipse uͦ secundo
inanno circuiens ciuitates uidi¬
cabat : & multo tempore subeqͥ¬
tate omnia expleuit. Deinde se¬
nectute grauatus. & agere sollẽp¬
nia prȩpeditus: filiis suis populi¬
tribuit principatũ: quorum se¬
nior quidem dicebatur iohel. iu¬
nior uͦ abia. Pre posuit autem ali¬
um quidem in bethleem. inciui¬

Expanded text:
lemus. lemus. actum est autem cum senuisset Samuhel posuit filios suos iudices Israhel fuitque nomen filii eius primogeniti Iohel et nomen secundi Abia iudicum in Bersabee et non ambulaverunt filii illius in viis eius sed declinaverunt rRamatha, dixeruntque ei: Ecce tu senuisti, et filii tui non ambulant in viis tuis, constitue nobis regem, ut judietc. De hoc Josephus ita refert: « Igitur illo tempore inter Israelitas et reliquos Chananaeos propheta Samuel ita decrevit, ut deposito populo Chananaeorum, Judaeisque reddita civitate, in ea eos convenire praecepit, et diversis artibus ad invicem operam dare. Ipse vero secundo in anno circumiens civitates judicabat, et multo tempore sub aequitate omnia explevit. Deinde senectute gravatus, et agere solemnia praepeditus, filiis suis tribuit principatum, quorum senior quidem dicebatur Joel, junior autem Abia. Praeposuit autem alium quidem in Bethlehem civi
Abbreviated transcription (Latin):
sortem trib uidȩ u ostenditur usq
hodie locus desertus. Insecundo
ihericus miliario abilluis regionis
mortalib. miri cultu habitus: sed
& uixta bethel. quidam aliam gal¬
galam suspicantur. Galgala inter.õ¬
pretatur uoluptatio: siue reuela¬
tio. Aptȩ igitur ꝓpħa dei in bethel.
galgala.  masphat iudicauit isrł:
sicq reu̾tens inramatha ubi erat
domus eiꝰ ibi iuãicauit isrł: edifica¬
uitq ibi altare domino: nobis exẽ-¬
plum tribuens. cum consistit nob̾
faciendum udicium indomo dei:
ñ ꝓterue uel inconsiderate. uel ma¬
liuolamente. s uixta id quod nob
reuelat scã scͥptura. & intentio¬
ne bona. &amore frat̃no uidice¬
mus ꝓximos nrõs. sicq in ramatha
domum nrãm reu̾tamur. Hoc ẽ
ad interna pectoris nr̃i redeamus ÷
ut contemplationi dei uacemus.
& uitam nr̃am in nob̾met ipsis di¬
iudicemus: quatinus in altare fidĩ.
gratas hostias bonorum acꝰtuum
& bone uoluntatis domino immo¬

Expanded text:
sortem tribus Juda, et ostenditur usque sortem tribus Juda, et ostenditur usque hodie locus desertus in secundo a Jericho milliario, ab illius regionis mortalibus miro cultu habitus. Sed et juxta Bethel quidam aliam Galgalam suspicantur. Galgala interpretatur volutatio sive revelatio. Apte igitur propheta Dei in Bethel, Galgala et Masphat judicavit Israel. Sicque revertens in Ramatha, ubi erat domus ejus, ibi judicavit Israel, aedificavitque ibi altare Domino: nobis exemplum tribuens, cum consistit nobis faciendum judicium in domo Dei, non proterve vel inconsiderate, vel malivola mente, sed juxta id quod nobis revelat sacra Scriptura, et intentione bona, et amore fraterno judicemus proximos nostros. Sicque in Ramatha domum nostram revertamur: hoc est, ad interna pectoribus nostris redeamus, ut contemplationi Dei vacemus, et vitam nostram in nobismetipsis dijudicemus, quatenus in altari fidei gratas hostias bonorum actuum et bonae voluntatis Domino immo