comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
agentem: quam innonaginta nouẽ iustis.
qui non indigent penitentia. Nam qui
non indigent penitentia qui sunt. nisi u¬
tiq ille cęlestes uirtutes: quib nichil ẽ cũ
humana natura commune: Consideranda
ẽ uirtus unigenit. dei: et in ipso ad miran¬
da ẽ magnitudo omnipotentis deipatris:
qui tantũ ac talem genuit filium: tampo¬
tentẽ. tam sapientem. sic plenum: qui tan¬
tas ac tales cȩlestes uirtutes fecit. Et ne uer¬
bosi inueniamur: sicuti iam et denotare
nos dignatus es quod quidem atq utinã
contingat: ut et nos possimus dicere. nos
mundi huiꝰ facti sumus: et siquid aliud tua
religio de nobis uoluerit iudicare. Scimus
illum qui dixit. Qm̃ propter te inpꝑiũ susti¬
nui totadie. Ad exemplum nosꝓuocans pau¬
lus: dicebat. Imitatores mei estote: sicut et ego
uestigia eiꝰ. Scdm diuinitatis suȩ substanti¬
am. non solum abhominib non uidet᷑ filiꝰ.

Expanded text:
agente, quam in nonaginta novem justis agente, quam in nonaginta novem justis qui non indigent poenitentia . Nam qui non indigent poenitentia qui sunt, nisi utique illae coelestes virtutes, quibus nihil est cum humana natura commune? Consideranda est virtus Unigeniti Dei, et in ipso admiranda est magnitudo omnipotentiae Dei Patris, qui tantum ac talem genuit Filium, tam potentem, tam sapientem, sic plenum, qui tantas ac tales coelestes virtutes fecit. Et ne verbosi inveniamur, sicuti jam et denotare nos dignatus es: quod quidem atque utinam contingat, ut et nos possimus dicere, Nos mundi hujus facti sumus , et si quid aliud tua Religio de nobis voluerit judicare. Scimus illum qui dixit: Quoniam propter te improperium sustinui tota die . Ad quod exemplum nos provocans Paulus, dicebat: Imitatores mei estote, sicut et ego vestigia ejus . Secundum divinitatis suae substantiam, non solum ab hominibus non videtur Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
mũ uice templi accepit. Nam et ipse de¬
disti rationẽ scđm quid sit uisibilis: scđ̾m
quid inuisibilis. Ut puconon recens hȩc
auditio ꝑuenit ad aures tuȩ religionis.
Nam et in ꝓsecutione quam ꝓsecutus es. cõ¬
parationem accipiens animȩ. ostendisti
piam et iustam rationem eẽ:ut eredamꝰ
et cognoscamus.quia si amma humana
in corpore posita. oculis corporalib uideri
non potest: quantomagis creator animȩ
corporalib oculis uideri non potest: Nam
si angłi scđm nature suȩ substantiam in¬
uisibiles habentur: quantomagis creator
angłoꝵ: qui tanta ac talia fecit. angłos.
archangłos. sedes. dominationes. pͥncipa¬
tus. potestates. cherubin. seraphim: ad quo¬
rũ multitudinẽ ut legimus in ęuangłio.
omne genus humanũ adunam compara¬
uit ouem dicens. Relictis nonaginta no¬
uem in montib: uenit querere unam er¬
rantẽ. Nam deniq sic erit gaudiũ ait in
celo. suꝑunum peccatorem penitentiam

Expanded text:
mum vice templi accepit. 9. Nam et ipse demum vice templi accepit. 9. Nam et ipse dedisti rationem, secundum quid sit visibilis, secundum quid invisibilis: ut puto non recens haec auditio pervenit ad aures tuae Religionis. Nam et in prosecutione quam prosecutus es, comparationem accipiens animae, ostendisti piam et justam rationem esse ut credamus et cognoscamus, quia si anima humana in corpore posita, oculis corporalibus videri non potest; quanto magis Creator animae corporalibus oculis videri non potest? Nam si Angeli secundum naturae suae substantiam invisibiles habentur; quanto magis Creator Angelorum, qui tanta ac talia fecit, Angelos, Archangelos, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates, Cherubim, Seraphim? Ad quorum multitudinem, ut legimus in Evangelio, omne genus humanum ad unam comparavit ovem, dicens: Relictis nonaginta novem in montibus, venit quaerere unam errantem. Nam denique, Sic erit gaudium, ait, in coelo super uno peccatore poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ artis non feci. si quod uicium fecissem in
sermone: ad sensum respicere debiuisses: et
non uicium sermonis intendens. incrimen
nos induccres. Absit. absit. Unigenitus ds̃.
ds̃ ẽ uniuerse creaturȩ. mundus. incoinqͥ¬
natus. sc̃s. securus: nullam insehabens im¬
mundiciam. Nam qui non honorificat fili¬
um: non honorificat patrem qui eũ misit.
Qđ enim uerbum caro factum ẽ et habitauit uiii.¬
in nobis: euanglista testat᷑. Et uidimꝰ ait
głam eius. głam tanquam unigeniti a patre:
plenum grẽ et ueritatis. De hoc ipso et ante
iam uetꝰ testamentum p̃cinerat dicens. La¬
uauit inuinosto lam suam: et insan¬
guine uuȩ oꝑtorium suũ. Quod lego
credo: qm̃ uerbum caro factum ẽ. et inha¬
bitauit in nobis. Iterum lego beatũ paulũ
dixisse. qͥ tͣnsfigit rauit corpꝰ humilitatis nr̃ẽ.
conforme fieriimagims corꝑis głe suȩ.Credo¬
scd̃m qͦd legimꝰ Sapĩa ip̃a sͥ edificaũ domũ: ꝙͣ do¬

Expanded text:
cae artis non feci, si quod vitium fecissem in cae artis non feci, si quod vitium fecissem in sermone, ad sensum respicere debuisses, et non vitium sermonis intendens, in crimen nos inducere. Absit, absit: Unigenitus Deus, Deus est universae creaturae, mundus, incoinquinatus, sanctus, securus, nullam in se habens immunditiam. Nam qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum . Quod enim Verbum caro factum est, et habitas, evangelista testatur: Et vidimus, ait, gloriam ejus, gloriam tanquam unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . De hoc ipso et ante jam Vetus Testamentum praecinuerat, dicens, Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae opertorium suum . Quod lego, credo: quoniam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Iterum lego beatum Paulum dixisse: Qui transfigurabit corpus humilitatis nostrae, conforme fieri imagini corporis gloriae suaesecundum quod legimus, Sapientia ipsa sibi aedificavit domum : quam do
Abbreviated transcription (Latin):
inuidus. s ut fons bonitatis cantũ bonũ ge¬
nuit: cuius bonitatis testis ẽ omnis creatu¬
ra. scđm tuam ipsius ꝓsecutionẽ quã ualde
laudo: ubi de diuinis scripturis ꝓtulisti di¬
cendo: inuisibilia enĩ eius a creatura mundi¬
ꝑ ea quȩ facta quȩ facta sunt intellecta con¬
spiciuntur. sempiterna quoq uirtꝰ eius ac di¬
uinitas. Adhuc tamen adicio. ñ contraria
his quȩ bene sunt dicta dicens. s consensũ
accõmodans: qm̃ ex magnitudine pulchri¬
tudinis condigne creator eoꝵ cognoscit᷑ atq:
colitur. Ut puto dedimus ad ista responsum:
Qm̃ hoc et beatus paulus iterum ꝓsequitur.
Qm̃ cyrographum quod erat contrariũ no¬
bis. ipsum tulit xp̃c de medio. affigens illud
cruci: exuensse carnem. potestates et pͥncipa¬
tus transduxit fiducialiter: triumphans cos
insemet ipso. Attamen et si ut homo qui exer¬
citationẽ liberalium licterarum uł rethori¬

Expanded text:
invidus, sed ut fons bonitatis tantum bonum geinvidus, sed ut fons bonitatis tantum bonum genuit: cujus bonitatis testis est omnis creatura, secundum tuam ipsius prosecutionem, quam valde laudo, ubi de divinis Scripturis protulisti, dicendo: Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas . 8. Adhuc autem adjicio, non contraria his quae bene sunt dicta dicens, sed consensum accommodans: quoniam ex magnitudine pulchritudinis condigne Creator eorum cognoscitur atque colitur. Ut puto dedimus ad ista responsum; quoniam hoc et beatus Paulus iterum prosequitur: Quoniam chirographum quod erat contrarium nobis, ipsum tulit Christus de medio, affigens illud cruci; et exuens se carnem, potestates et principatus transduxit fiducialiter, triumphans eos in semetipso . Attamen et sicut homo qui exercitationem liberalium litterarum vel rhetori
Abbreviated transcription (Latin):
obhoc uenit xp̃c ut nos potius a peccatis et
ab iniquitatib mundaret: non tam̃ ut ipse
contam inaretur: sicut et ipse ꝓsecutus es.
Certum ẽ enim qđ scđm diuinitatis suȩ sub¬
stantiam. illam beatam. quam ante mundi
constitutionẽ. ante secula. ante tempora. an¬
te dies. ante m̃ses. ante annos. antequã qͥc¬
quam eẽt. ante aliquam ex cogitationẽ. in il¬
labeata natura ds̃. natus a patre ẽ. In deo
enim: comparatio digna uti debet. Hoc sa¬
ne michi displicet: et ualde animo dolui
in tua ꝓsecutione. Et enim diceres quod
homohominẽ generat. et canis canẽ: tam
feda comparatio in illam tantam immen¬
UII. sitatem produci non debuit. Quis autẽ
ignorat. qđ as dm̃ genuit. qͦd dñs dñm
genuit. quod rex regem genuit. qđ ereator
creatorem genuit. quod bonus bonũ genuit.
qͦd sapiens sapientem genuit. qđ elemens ele¬
mentem genuit: potens potentẽ: Nicħ sub¬
traxit pater ingenerando filium: nec enim

Expanded text:
ob hoc venit Christus, ut nos potius a peccatis et ob hoc venit Christus, ut nos potius a peccatis et ab iniquitatibus mundaret; non tamen ut ipse contaminaretur, sicut et ipse prosecutus es. Certum est enim, quod secundum divinitatis suae substantiam illam beatam, quam habuit ante mundi constitutionem, ante saecula, ante tempora, ante dies, ante menses, ante annos, antequam quidquam esset, ante aliquam excogitationem, in illa beata natura Deus natus a Patre est. 6. In Deo enim comparatione digna uti decet. Hoc sane mihi displicet, et valde animo dolui in tua prosecutione: ut enim diceres quod homo hominem generat, et canis canem; tam foeda comparatio in illam tantam immensitatem produci non debuit. 7. Quis autem ignorat quod Deus Deum genuit, quod Dominus Dominum genuit, quod Rex Regem genuit, quod Creator Creatorem genuit, quod bonus bonum genuit, quod sapiens sapientem genuit, quod clemens clementem genuit, potens potentem? Nihil subtraxit Pater in generando Filium. Nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
cator. ꝓ nobis peccatum fecit. ut nos effice¬
remur iusticia dei in ipso. Nec hoc sane ad
te forte ꝑuenit quod dixerit scriptura.Ma¬
ledictus omnis qui pendet in ligno. Quod
interp̃tans beatus apłs paulus:dicit. Factꝰ
pro nobis maledictum: ut benedictio in
gentib adimpleret᷑. Nec hoc sane ꝑuenit
adte: quod ait ipse paulus. Primus ho¬
mo adam de tra t̾renus: scđs homo dñs de
cȩlo cȩlestis aduenit. Ergo et xp̃c suscepit
hominẽ ut ipse exposuisti:et eadem causa
diximus qͦd ad t̾rena contagia descendit.
Non enĩ ignoramꝰ illum. scđm qđ legimus:
ipsius. Qui cum malediceret᷑. non remale¬
dicebat: cũ pateret᷑. non minabat᷑. Cõmen¬
dabat autem se iudicanti iiuste. Nec hoc
ignoramus: qđ ait baptista ioħs. Ecce agnꝰ
dei: ecce qui tollit peccata mundi. Constat
ut et ipse ꝓsecutus es. nec enĩ ad omnia ob¬
stinati eẽ debemꝰ. ut non quȩ bene dicis lau¬
demus: ualde enim iusta ẽ ꝓsecutio tua: qͥa

Expanded text:
cator, pro nobis peccatum fecit, ut nos efficeremur justitia Dei in ipso . Nec hoc sane ad te forte pervenit, quod dixerit Scriptura, Maledictus omnis qui pendet in ligno: quod interpretans beatus apostolus Paulus dicit, Factus pro nobis maledictum, ut benedictio in gentibus adimpleretur . Nec hoc sane pervenit ad te, quod ait ipse Paulus: Primus homo Adam de terra terrenus, secundus homo Dominus de coelo coelestis advenit . Ergo et Christus suscepit hominem, ut ipse exposuisti. Et ea de causa diximus quod ad terrena contagia descendit. Non enim ignoramus illum secundum quod legimus, ipsius: qui cum malediceretur, non remaledicebat; cum pateretur, non comminabatur: commendabat autem se judicanti juste , Nec hoc ignoramus quod ait Baptista Joannes: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Constat, ut et ipse prosecutus es. Nec enim ad omnia obstinati esse debemus, ut non quae bene dicis laudemus. Valde enim justa est prosecutio tua, quia
Abbreviated transcription (Latin):
erit et crediderit huic euangłio: et ex fide
cis erat. Neq enim dictum ẽ suꝑ quẽ re¬
quieuerit pax ur̃a. fiet filius pacis: sed
ubi fuerit filius inquit pacis. requies¬
cet suꝑ illam domũ pax urã. Iamgͦ et
antequam illi annunciaret᷑ hȩc pax. fi¬
lius pacis ibi erat: sicut eum nouerat atq
p̃scierat non euangłista. sed ds̃. Ad nos
gͦ quinescimus quisnam sit filius pa¬
cis aut non sit. ꝑtinet nullũ exceptum
facere. nullumq discernere: sed uelle
om̃s saluos fieri. quibus p̃dicamꝰ hanc
pacem.Neq enim metuendum ẽ. ne ꝑ¬
damus eam. si ille cui p̃dicamus non ẽ
filius pacis: ignorantib nobis. Ad nos
enim reuertet᷑: id est nobis ꝓderit ista p̃¬
dicatio: non et illi. Si autem suꝑ eũ pax
p̃dicata requieuerit: et nobis et illi. Qͥa
gͦ nos qui salui futuri sint nescientes. õs
quib p̃dicamus hanc pacem saluos fie¬
ri uelle ds̃ iubet. et ipse hoc in nob̾ oꝑat᷑¬

Expanded text:
erit et crediderit huic Evangelio, et ex fide erit et crediderit huic Evangelio, et ex fide cis erat. Neque enim dictum est, Super quem requieverit pax vestra, fiet filius pacis: sed, Si ibi fuerit, inquit, filius pacis, requiescet super illam domum pax vestra. Jam ergo et antequam illi annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui salvi futuri sint nescientes, omnes quibus praedicamus hanc pacem salvos fieri velle Deus jubet, et ipse in nob
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃destinatorum numerũ. quis ñ ꝑtine¬
at : sic affici debemus caritatis affectu.
ut om̃s uelimus saluos ficri. Hoc quippe
fit. cum singulos quosq ut occurrerint
cum quib id agere ualeamus ad hoc eo¬
namur adducere. ut iustificati ex fide pa¬
cem habeant ad dm̃: quam p̃dicabat a¬
postolus etiam cum dicebat. Pro xp̃o gͦ le¬
gatione fungimur: tanquã dõ exhortan
te ꝑnos. Obsecramus proxp̃o: reconcilia¬
ri dõ. Quid ẽ enim ei reconciliari ⁊ nisi pa¬
cem ad illum habere: pter quam pacẽ
etiam ipse dñs iħs dixit discipulis suis.
Inquãcunq domũ intraueritis: pͥmũ di¬
cite Par huic domui. Et suibi fuerit sliꝰ
pacis: requieseet suꝑ eam pax urã. Sin au¬
tem: ad uos reuertet᷑. Cum hanc euangłi¬
zant pacem de quib p̃dictum ẽ. quã spe¬
ciosi pedeseoꝵ qui annunciant pacem.
qui annunciant bona: nobis quidẽ tc̃
incipit eẽ quisq filius pacis. cum obedi¬

Expanded text:
ad praedestinatorum numerum, qui non pertinead praedestinatorum numerum, qui non pertineat, sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque ut occurrerint, cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur inflectere, ut justificati ex fide pacem habeant ad Deum, quam praedicabat Apostolus etiam cum dicebat: Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos: obsecramus pro Christo, reconciliari Deo . Quid est enim ei reconciliari, nisi pacem ad illum habere? Propter quam pacem etiam ipse Dominus Jesus dixit discipulis suis: In quamcumque domum intraveritis, primum dicite, Pax huipacis, requiescet super illum pax vestra; sin autem, ad vos revertetur . Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedi
Abbreviated transcription (Latin):
alitis facit ut salubrissit correptio. et fiat
incorrepti corde correctio. ut cȩlesti consti¬
sitis suis subditi fr̃s. correptionib de cari¬
tate uenientibus ꝓculparũ diuersitate di¬
uersis. uł minoribus uł ampliorib: quia
et ipsa quȩ damnatio nominat᷑. quam facit
episcopale iudicium. qua pęna mȩccłia
nulla maior. ẽ. potest si ds̃ uoluerit incor¬
reptionẽ saluberrimã cedere atq ꝓficere.
Neq enim scimus quid contingat sequen¬
ti die: aut ante finẽ uitȩ huiꝰ de aliquo
desperandum ẽ: aut contra dici dõ pot̃.
ne recipiat et det pęnitentiam. et accepto
sacrificio sp̃s contribulati. cordisq con¬
triti. a reatu quamuis iustȩ damnationis
absoluat. damnatumq: ipse non damnec.
Pastoralis tamen necessitas habet. ne ꝑ
plures serpant dira contagia.separare ab
ouibus sanis morbidam: ab illo cui nichil
est impossibile ipsa forsitan separatione
sanandam.Nescientes enim quis ꝑtineat

Expanded text:
alius facit ut salubris sit correptio, et fiat alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constiur itaque a praepositis suis subditi fratres correptionibus de charitate venientibus, pro culparum diversitate diversis, vel minoribus, vel amplioribus. Quia et ipsa quae damnatio nominatur, quam facit episcopale judicium, qua poena in Ecclesia nulla major est, potest, si Deus voluerit, in correptionem saluberrimam cedere atque proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die; aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescien
Abbreviated transcription (Latin):
ceret et faceret: Item paulopost ait eadem
scriptura. Om̃s hiuiri bellatores dirigentes
aciem corde pacifico uenerunt in chebron:
ut constituerent dauid suꝑ omnẽ isrł. Sua
uoluntate utiq isti constituerunt regem
dauid. Quis non uideat: Quis hoc neget:
Non enim hoc non ex animo. aut ñ ex bo
na uoluntate fecerunt: corde pacifico. Et
tamen hoc ineis egit: qui incordib homi¬
num quod uoluerit oꝑat᷑. ꝓpt̃ qͦd p̃misit
scriptura: et ambulabat dauid ꝓficiens.
et magnificabatur: et dñs omnipotens erat
cum illo. Ac ꝑhoc dñs omnipotens qͥ erat
cum illo. adduxit istos: ut eum regẽ con¬
stituerent. Et quomodo adduxit: Nun¬
quid corporalib ullis uinculis alligauit:
Intus egit. corda tenuit. corda mouit: eos¬
q uoluntatib eoꝵ quasipse millis oꝑatus
est traxit. Sigͦ cum uoluerit reges interra
ds̃ cõnstituere. magis habet inpocestate tio¬
luntates hominũ quam ipsi suas: quis

Expanded text:
ceret, et faceret? Item paulo post ait eadem ceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non ex animo, aut non ex bona voluntate fecerunt, quod fecerunt corde pacifico: et tamen hoc in eis egit, qui in cordibus hominum quod voluerit operatur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus omnipotens erat cum illo. Ac per hoc Dominus omnipotens qui erat cum illo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis
Abbreviated transcription (Latin):
q in locũ suũ. Et saul abiit indomũ suã in
gabaa: et abierunt potentes quoꝵ tetigit
dñs corda cũ saule. Et filii pestilentes dixe¬
runt. Num saluabit nos is: Et in honora.¬
uerunt eum: et non obtulerunt ei munera.
Nunquid aliquis dicturus ẽ. non iturũ fu¬
isse cum saule quenquã eoꝵ quoꝵ tetigit
corda dominus ut irent cũ illo: aut isse ali¬
quem pestilentium. quoꝵ ut hoc facerent
corda nontetigit: Item de dauid. quẽ dñs
in regnũ successu ꝓsperiore constituit: ita le¬
gitur. Et ambulabat dauid proficiens. et
magnificabatur: & dñs erat cum illo. Hoc
cum p̃missum fuisset: paulopost dictum ẽ.
Et sp̃s induit samai. pͥncipem xxx: et dix̃.
Tui sumus dauid: et tecum futuri fili iesse.
Pax pax tibi. et pax adiutorib tuis:quia
auxiliatus ẽ tibi ds̃. Nunquid iste posset
aduersari uoluntati dei: et non potius eiꝰ
ꝑspm̃ suum quo indutus ẽ ut hoc uellet. di¬

Expanded text:
que in locum suum; et Saül abiit in domum suam in que in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuisset, paulo post dictum est: Et Spiritus induit Amasai principem friginta, et dixit: Tui sumus, o David, et tecum futuri, fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejuss est per Spiritum suum quo indutus est, ut hoc vellet, di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutorib suis: S placebat omni generi
hominũ. quos in xp̃i congregabat ȩccłiã:
siue iam intus positis. siue introducendis
in eam.Non est itaq dubitandum uolunta¬
ti dei qui incȩlo et int̾ra omnia quȩcunq
uoluit fecit. et qui etiam illa quȩ futu¬
ra sunt fecit. humanas uoluntates non
posse resistere. quo minus faciat ipse qͦd
uult: quando quidem etiam de ipsis ho¬
minũ uoluntatib qđ uult. cum uult fa¬
cit:⁊ nisi forte ex multis aliqua cõmemo¬
rem.quando ds uoluit sauli regnũ dare.
sic erat inpotestate isrłitarum subdere
se memorato uiro.siue non subdere. qͦd
utiq in eoꝵ erat positum uoluntate. ut
etiam dõ ualerent resistere: quitam̃ hoc
non fecit nisi ꝑ ipsorum hominũ uolun¬
tates: sine dubio habens humanoꝵ cor¬
dium quo placeret inclinandoꝵ. omnipoten¬
tissimam potestatẽ. Sic enim scriptum est.
Et dimisit samuhel popłm: et abiit unusqͥs¬

Expanded text:
persecutoribus suis? Sed placebat omni generi persecutoribus suis? Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , et qui etiam illa quae futura sunt fecit , humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua commemorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquis
Abbreviated transcription (Latin):
arbusculis oꝑante. dat incrementum ds̃: eui
uolenti facere saluum. nullũ hominũ resi¬
stit arbitrium: Sic enimuelle seunolle in
uolentis aut nolentis ẽ potestate: ut diuinã
uoluntatem nonimpediat. nec superet po¬
testatem. De his etiam enĩ qui faciunt quȩ
non uult: facit ipse quȩ uult. Et qͦd scͥptũ
est quod om̃s hominesuult saluos fieri. nec
tamen om̃s salui fiunt. multis quidemmo¬
dis intelligi potest: ex quib in aliis opus¬
culis nrĩs aliquos cõmemorauimus. s hic
unũ dicam. Ita dic̃tum ẽ. om̃s homines uult
saluos fieri. ut intelligantur om̃s pdestinad.
quia omne genus hominũ in eis ẽ: sicut di¬
ctum est phariseis. decimatisomne Holus.
Ubi non est intelligendum: nisi omne qͦd
habebant. Neq enim omne holus qđ erat
intoto orbe terrarum decimabant. Scðm
istum locutionis modũ dictum ẽ: sicut et
ego omnib ꝑ omnia placeo. Nunqͥd enim
quihoc dixit: placebat etiam tam multis

Expanded text:
arbustulis operante dat incrementum Deus; cui arbustulis operante dat incrementum Deus; cui volenti salvum facere nullum hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, facit ipse quae vult. 44. Et quod scriptum est, quod vult omnes homines salvos fieri , nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes praedestinati; quia omne genus hominum in eis est. Sicut dictum est Pharisaeis, Decimatis omne olus : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis
Abbreviated transcription (Latin):
mali. et proipsa diuersitate diuersis sup¬
pliciis iudicandi: aut grãm dei suscipi¬
unt. s temporales sunt: nec ꝑseuerant. s¬
deserunt et deseruntur. Dimissi enĩ st̃ li
nec de ipsa correptione argumententur¬
contra grãm. nec de grã contra correpti¬
onem: quia et peccatis iusta pena debet᷑:
et ad ipsam ꝑtinet iusta correptio. quȩ me¬
dicinaliter adhibetur. etiam si salus egro¬
tantis incerta ẽ: ut si is qui corripit᷑ ad p̃¬
destinatoꝵ numerũ ꝑtinet. sit ei correptio
salubre medicamentum: si autẽ non ꝑti¬
net: sit ei correptio penale tormentũ. Sub
isto gͦ incerto ex caritate adhibenda est.
cuiꝰ exitus ignorat᷑: & ꝓillo eui adhibet᷑.
orandum ẽ ut sanetur. Cum autẽ homi¬
nes ꝑcorreptionem inuiam iusticiȩ seu
ueniunt seureuertuntur: quis operat᷑
in cordib eoꝵ salutem. nisi ille qui quolibet
plantãte et rigante. et quolibet inagrisur

Expanded text:
mali, et pro ipsa diversitate diversis supmali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt linec de ipsa correptione contra gratiam argumententur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum salutem, nisi ille qui quolibet plantante atque rigante, et quolibet in agris vel
Abbreviated transcription (Latin):
non oꝑibus reddatur. sed gratis detur: si¬
ne ulla dubitatione confitendum ẽ. ideo
grãm uitam eternam uocari: quia his meritis
redditur: quȩ grã contulit homini. Recte qͥp¬
uero qui non ꝑtinent adhunc p̃destinatoꝵ
numerũ. quos dei gr̃a siue nondum haben¬
tes ullum liberũ suȩ uoluntatis arbitrium.
siue cum arbitrio uoluntatis. idõ uero libe¬
ro. quia ꝑ ipsam grãm liberato ꝑducit ad
regnum: higͦ qui non ꝑtinent adistum cer¬
tissimum et felicissimũ numerũ. ꝓmeritis iu¬
stissime iudicant᷑. Aut enimiacent sub pecca¬
to quod originaliter generatione traxerunt.
et cum illohereditario debitohinc exeunt.
quod non est regeneratione dimissum:
aut ꝑ liberũ arbitrium alia insuꝑ addide¬
runt. arbitrium in quam liberũ. sed ñ li¬
beratum: liberum iusticiȩ. peccati autem
seruum. quo uoluunt᷑ ꝑdiuersas noxias
cupiditates. alii magis. alii minus. s om̃s

Expanded text:
non operibus reddatur, sed gratis detur; sinon operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Recte quipvero qui non pertinent ad hunc praedestinatorum numerum, quos Dei gratia sive nondum habentes ullum liberum suae voluntatis arbitrium, sive cum arbitrio voluntatis, ideo vere libero, quia per ipsam gratiam liberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum numerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per liberum arbitrium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes
Abbreviated transcription (Latin):
esse apeccato: Ac ꝑhoc etiam ibi dei mise¬
ricordia necessaria ẽ.qua fiat beatus.cui
non imputabit dñs peccatum: s tunc pro
bonoꝵ operũ meritis. iusto iudicio etiam
ipsa miscđia tribuetur. Cum enim dicitur.
iudicium sine miscđia illi qui non fecit
misericordiã. manifestatur inhis inquib
inueniuntur bona oꝑa miscđię. iudiciũ
cum miscđia fieri: ac ꝑhoc etiã ipsam mi¬
sericordiam meritis bonorum oꝑuin reddi.
Nonsic ẽ nunc: quando non solumnullis
bonis. s etiam multis malisoꝑibus p̃ceden¬
tib miscłia eius p̃uenit hominẽ. ut libe¬
ret᷑ amalis. et quȩ fecit et que facturus fue¬
rat nisi dei grã regeret᷑: et quȩ passurus fue¬
rat in ȩcernum. nisi erueretur apotestate
tenebrarum: et tranfferret᷑ in regnũfilii ca¬
ritatis dei. Ueruntamen quia et ipsa uita
eterna quamcertum ẽ bonis oꝑibus debi¬
tam reddi. a tanto apło grã dei dicit᷑. cũ grã

Expanded text:
esse a peccato ? Ac per hoc etiam ibi Dei miseesse a peccato ? Ac per hoc etiam ibi Dei misericordia necessaria est, qua fit beatus, cui non imputavit Dominus peccatum . Sed tunc pro bonorum operum meritis justo judicio etiam ipsa misericordia tribuetur. Cum enim dicitur, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam; manifestatur in his in quibus inveniuntur bona opera misericordiae, judicium cum misericordia fieri; ac per hoc etiam ipsam misericordiam meritis bonorum operum reddi. Non sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis operibus praecedentibus, misericordia ejus praevenit hominem, ut liberetur a malis, et quae fecit, et quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi erueretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei . Verumtamen quia et ipsa vita aeterna, quam certum est bonis operibus debitam reddi, a tanto Apostolo gratia Dei dicitur , cum gratia
Abbreviated transcription (Latin):
grãm dei regno p̃destinatus. donata sibi
etiam usq infinem ꝑseuerantia. illuc inte¬
ger ꝑducetur. et illi.c integerrimus iambea
miscdia saluatoris sui: siue cũ conuertun¬
tur. siue cũ p̃liantur. sine cũ coronantur.
Nam et tunc eẽ illis dei miscdiam necessariã
scã scriptura testatur: ubi sc̃s de dño dõ di¬
cit animȩ suȩ: qui coronat te inmiseratio¬
ne et misericordia. Dicit etiam iacob apłs.
Iudicium sine misericordia: illi qui ñ fecit
miscđiam. Ubi ostendit etiam millo iudi¬
cio. in quo iusti coronantur. iniustiq dam¬
nantur: alios cum miscia. aliossine mise¬
ricordia iudicandos. Propter quod etiam
mater machabeorum filio suo dicit: ut
in illa miseratione cum fr̃ib te recipiam.
Cum enĩ rex iustus sicut scriptum ẽ sede¬
rit inthrons. et non aduersabit᷑ ante eũ
omne malũ: quis gloriabitur castũse ha¬
bere cor. aut quis gloriabitur mundũ se

Expanded text:
per Dei gratiam Dei regno praedestinatus, donata sibi per Dei gratiam Dei regno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverantia, illuc inteperducetur, et illic integerrimus jam sinmisericordia Salvatoris sui, sive cum convertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur. 41. Nam et tunc esse illis Dei misericordiam necessariam sancta Scriptura testatur, ubi sanctus de Domino Deo suo dicit animae suae, Qui coronat te in miseratione et misericordia . Dicit etiam Jacobus apostolus, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam : ubi ostendit etiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum. Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se
Abbreviated transcription (Latin):
secreti. ne forte quisextollatur. sed om̃s etiã
quibene currunt timeant. dum occultũ ẽ
quiꝑueniant: ꝓpter huiꝰ gͦ utilitatẽ secreti.
credendum ẽ quosdam de filiis ꝑditionis.
non accepto dono ꝑseuerandi usq infinẽ.
infide quȩ ꝑdilectionem oꝑat᷑ inciꝑe uiue¬
re. et aliqͣndiu fidelit̃ aciuste uiuere:⁊ postea
cadere: neq: dehac uita priusquã hoc eis con¬
tinguat auferri. Quoꝵ sinemini contingisset:
tam diuhaberent homines istũ saluberrimũ
timorẽ. quo uitiũ elatioĩs oppͥmit᷑. donec ad xͥ
grãm qua pie uiuitur ꝑuenirent: deinceps
iam securi. nunquam se ab illo esse casuros.
Quȩ p̾sumptio inisto temptationum loco
non expedit: ubi tanta ẽ infirmitas: ut su
ꝑbiam possit generare securitas. Deniq eti¬
am hoc erit: sedtunc quod iam ẽ in angłis
etiam in hominib erit quando ulla suꝑbia
esse non poterit. Numerus gͦ scõꝵ ꝑ dei

Expanded text:
secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, dum occultum est qui perueniant — propter huius ergo utilitatem secreti credendum\' est quosdam de filiis perditionis non accepto dono perseuerandi. usque in finem in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fideliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie uiuitur, peruenirent, deinceps iam securi numquam se ab illo esse casuros. quae praesumtio in isto temtationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut subiam possit generare securitas. Denique etiam hoc erit; sed tunc, quod jam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia esse non poterit. Numerus ergo sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
abraham. potens est enim ds̃ de lapidib
istis suscitare filios abrahȩ. ut ostendat sic
esse istos amputandos si non fecerint fru¬
ctum. ut non desit numerus qui ꝓmissus est
abrahȩ: tanĩ aꝑtius in apocalipsi dicit᷑ tene
quod habes: ne alius accipiat coronam tuã.
Sienim alius non est accepturus nisi iste
ꝑdiderit: certus est numerus. Quod autẽ
eos ꝑseueraturos habeatur incertũ: ñ ali¬
ter hȩc audire debent. quib expedit ñ al¬
tum sapere. s timere. Quis enim ex multi¬
tudine fidelium quã diu in hac mortali¬
tate uiuitur. innumero p̃destinatorũ se eẽ
p̃sumat: Quia id occultari opus ẽ in hoc
loco: ubi sic cauenda ẽ elatio: ut etiam ꝑ
manseritis in me.dicente illo qui eos utiq
sciebat eẽ mansuros: et ꝑ propħam. si uolu¬
eritis et obaudieritis me: cũ sciret ipse in
quibus oꝑaretur et uelle. Et similia mul¬
ta dicuntur. Nam ꝓpt̃ huius utilitatẽ

Expanded text:
Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae , ut ostendat sic esse istos amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae; tamen apertius in Apocalypsi dicitur: Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est numerus electorum. Qeos perseveraturos habeatur incertum, non aliter haec audire debent quibus expedit non altum sapere sed timere. Quis enim ex multitudine fidelium, quandiu in hac mortalitate vivitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per manseritis in me, dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros; et per prophetam: si uolueritis et obaudieritis me, cum sciret. ipse in quibus operaretur et uelle; et similia multa dicuntur. propter huius utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uellet. Fortissimo quippe dimisit atq ꝑmi¬
sit facere quod uellet: infirmis seruauit.
ut ipso donante inuictissime qđ bonum
est uellent: ut hoc deserere inuictissime nol¬
lent. Dicente gͦ xp̃orogaui prote ne defi¬
ciat fides tua: intelligamus ei dictũ qui
edificatur suꝑpetram: atq ita homo dei ñso¬
lum quia miscđiam consecutus ẽ ut fidelis
esset. uerum etiam quia fides ipsa non defi¬
dehis loquor. qui p̃destinati sunt in re¬
gnum dei. quorum ita certus est numerꝰ.
ut nec addatur eis quisquã nec minuat᷑ er
eis: non dehis qui cum annunciass et et
locutus esset. multiplicati sunt suꝑ nume¬
rum. Ipsi enim uocati dicipossunt: non
autem electi: quia non scd̃m ꝓpositũ uoca¬
ti. Certum uero ẽẽ numerũ clectoꝵ. neq
augendum neq minuendũ. quamuis et
ioħs baptista significet ubi dicit. facite gͦ
fructum dignum penitentiȩ. & nolite di
cere apud uosmet ipsos. patrem habemꝰ

Expanded text:
vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permivellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non defide his loquor, qui praedestinati sunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certum vero esse numerum electorum, neque augendum neque minuendum, quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit, Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolcere apud vosmetipsos: Patrem habemus
Abbreviated transcription (Latin):
luntas sua. ut madiutorio dei sine quo ꝑ¬
seuerare non possent manerent siuellent.
nec ds̃ in eis operaret᷑ ut uellent.:⁊ inter
tot et tantas temptationes in firmitate
sua uoluntas ipsa succtimberet: et idõ ꝑseue¬
rare non possent. quia deficientes infirmita¬
te. nec uellent: aut non ita uellent infirmi¬
tate uoluntatis ut possent. Subuentum est
gͥ infirmitati uoluntatis humanȩ. ut diui¬
na grã indeclinabiliter et insuꝑabiliter a¬
geretur: et idõ quamuis infirma. ñ tam̃ de¬
ficeret. neq aduersitate aliqua uinceret᷑.
Ita factum ẽ. ut uoluntas hominis inuali¬
da et imbecilla. in bono adhuc paruo ꝑse¬
ueraret ꝑuirtutem dei : cum uoluntas pͥ¬
mihominis fortis et sana. in bono ampliore
non ꝑseuerauerit.habens uirtutem liberi
arbitrii: quamuis non de futuro adiutorio
dei. sine quo nonposset ꝑscuerare siuellet:
nontamen tali quo i illo ds̃ oꝑaret᷑ ut

Expanded text:
luntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo pluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut
Abbreviated transcription (Latin):
et iusticia et sc̃ificatio. & redemptio: ut
quemadmodum scriptum ẽ. qui gloria¬
tur in domino glorietur. Hinc est qđ in
hoc loco miseriarum. ubi temptatio ẽ uita
humana suꝑ terram: uirtus in infirmitate
ꝑficitur. Quȩ uirtus: nisi ut qui gloriat᷑.
ꝑseuerantia bom uoluit ds̃ scõssuos in ui¬
ribus suis. s in ipso gloriari: qui eis ñ solũ
dat adiutorium quale pͥmo homimi dedit
sine quonon possunt ꝑseuerare siuelint.
sed in eis etiam oꝑatur et uelle: ut qm̃ ñ
ꝑseuerabunt nisi et possint et uelint: ꝑseue¬
randi eis et possibilitas et uoluntas diuinȩ
grẽ largitate donetur. Tantum quippe spũ
scõ accenditur uoluntas eoꝵ: ut idõ possint
quia sic uolunt: idõ sic uelint: quia ds̃ o¬
peratur ut uelint. Nlam suntanta infir¬
mitate uitȩ huiꝰ. in qua tamen infirmita¬
te ꝓpter elationem reprimendam ꝑfici
uirtutem oportebat. ipsis relinqueret᷑ uo¬

Expanded text:
et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Hinc est quod in hoc loco miseriarum, ubi tentatio est vita humana super terram , virtus in infirmitate perficitur : quae virtus, nisi ut qui gloriatur,perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam, operatur et velle: ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur vo
Abbreviated transcription (Latin):
tingueret: ut non gloriet᷑ omnis caro co¬
ram ipso. id est omnis homo. Unde autẽ
non glorietur caro coram ipso: nisi de me¬
ritis suis: Quȩ quidem potuit habe¬
re.sed ꝑdidit: et ꝑ qͦd habere potuit.ꝑ
hoc ꝑdidit. hoc ẽ ꝑ liberum arbitrium. ꝓpt̃
quod non restat liberandis: nisi gr̃a liberan¬
tis. Ita gͦ non gloriatur omius caro coram
ipso. Non enim gloriant᷑ in iusti: quia ñ
habent unde. Nec iusti. quia ex ipso ha¬
bent unde:nec habent głam suam nisi ip¬
sum cui dicunt: gła mea et exaltans caput
meũ. Ac ꝑhoc ad omnẽ hominẽ ꝑtinet.
qđ scriptum ẽ: ut non glorietur om̃is ca¬
ro coram ipso. Ad iustos autẽ illud: qui
gloriatur. in domino gloriet᷑. Hoc enĩ apłs
aꝑtissime ostendit. Quicum dixisset ut
non glorietur omnis caro coram ipso: ne
putarent sc̃i sine gloria se remansisse: mox
addidit. Ex ipso autem uos estis in xp̃o
iħu. qui factus est nobis sapientia a deo.

Expanded text:
stingueret, ut non glorietur omnis caro costingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
bi arrogarent: potest enim ds̃ inquit sta¬
tuere eum. Ipse itaq dat ꝑseuerantiã. qui
statuere potens est eos quistant. ut ꝑ seue¬
rantissime stent: uł restituere qui cecide¬
runt. Dñs enim erigit elisos. Ut gͦ non ac¬
ciperet hoc donum dei. id est in bono ꝑ¬
scuerantiam pͥmus homo. sed ꝑseuerare uł ñ ꝑseuare
in eius relinqueret᷑ arbitrio: tales uires
habebat eius uoluntas. quȩ sine ullo fuerat
instituta peccato. et nichil illt exseipso
concupiscentialiter resistebat. ut digne
tante bonitati. et bene uiuendi facilita¬
ti. ꝑ seuerandi cõmitteret᷑ arbitriũ: deo
quidem p̃sciente quid esset facturus in¬
iuste:p̃sciente tamen non ad hoc cogen¬
te. sed simul sciente quid de illo ipse face¬
ret iuste. Nunc uero postea quam ẽ illa
magna peccati merito amissa libertas:
etiam maiorib donis adiuuanda reman¬
sit infirmitas. Elacuit enim dõ. quoma¬
xime humane suꝑbiam p̃sumptionis ex¬

Expanded text:
bi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, stabi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis ex
Abbreviated transcription (Latin):
plenissime credens sicut scriptum ẽ. quia
quȩ promisit. potens ẽ et facere. Ipse er¬
go illos bonos facit: ut bona faciant.Ne¬
q enĩ eos propterea ꝓmisit abrahe: quia
p̃sciuit ase ipsis bonos futuros. Namsiita
est: non suum sed eoꝵ ẽ quod promisit. Non
autẽ sic credidit abraham. Sed non est infir¬
matus infide. dans głam dõ: et plenissime
credens. quia quȩ ꝓmisit. potens ẽ et facere.
Non ait quȩ p̃sciuit. potens ẽ ꝓmittere.
aut quȩ p̃dixit potens est ostendere ⁊ aut q̃
pinisit pocens ẽ p̃scire: s quȩ ꝓmisit pocens
ẽ et facere. Ipse gͥeos facit ꝑseuerare in bono: qͥ
facit bonos. Qͥ autẽ cadunt et ꝑeunt: in p̃desti¬
natoꝵ numcro non fuerunt. Quauis gͦ de
omnib regeneratis et pic uiuentib loque¬
retur apłs dicens.tu quis es qui iudicas
alienum seruum. suo domino stat aut ca¬
dit: continuo tamen respexit ad p̃desti¬
natos. & ait. Stabit autem. Et ne hoc si¬

Expanded text:
plenissime credens, sicut scriptum est, quia plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, potens est et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc si