comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim hostes uictos. quos ad uitã ser¬
uabant seruos dixerunt. Uerua uer
uel uernula. aut uernaculus: qui
nutritus est domi. Empticius: qui in
propria ꝑsona emptus est. Originarꝰ
s saram. Qui dicunt inutationẽ nõis
sare sic factam: quia cũ prius. ꝑ duo
.r. scriberetur. modo ꝑ unam .r. uele
contrario errant. s cum diceretur.
ra.id÷ princeps absoluce. quasi oĩum
gentium princes futura. et adtende qd
quantum ad nos uidetur .y. littera
subtracta. et nulla addita. S apud
hebreos additur .a. et scribitur ꝑ .e.
Quidam quia sarac hebraice lepram
sonat : errauerunt putantes eam pri¬
mo lepram uocari. Et aic dñs. Ex illa
applaudendo. Putas ne centenario
nascetur filius: et sara nonagenaria
pariet: Et ait dñs. Sara pariet tib
filium: et uocab nomen eius ysaac. qđ
interpretatur risus. a risu scilicet patͥs.
Ecce secundo predicitur nomen nasc¬
turi. Adhuc de duob legitur hoc in
Etiam multiplicationem hẏsmahelis.
promisit eidñs. Et eum finitus esset

Expanded text:
tos hostes, quos ad vitam servabant, servos dixerunt. Verna vero, vel vernaculus, vel vernula, qui nutritus est domi. Emptitius qui in propria persona emptus est. Originariused Saram. Quidam dicunt mutationem nominis Sarae sic factam, quia cum prius per duo rr scriberetur modo per unum, vel e contra, et errant. Sed cum diceretur Sid est princeps absolute, quasi omnium gentium princeps futura. Et attende quod quantum ad nos videtur, i littera subtracta, et nulla addita, sed apud Hebraeos additur a, et scribitur per e. Quidam, quia Sarath Hebraice lepram sonat, erraverunt, putantes eam primo lepram vocari. Et ait Dominus: Ex illa applaudendo: Putasne centenario nascetur filius; et Sara nonagenaria pariet? Et ait Dominus: Sara pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Isaac, quod interpretatur risus a risu, scilicet patris. Ecce secundo a Domino producitur nomen nascituri. Et adhuc de duobus legitur hoc in Etiam multiplicationem Ismaelis promisit ei Dominus. Et cum finitus esset
Abbreviated transcription (Latin):
rendem cornib quem obtulit pro filio.
genus uirgulti. Hic errauit eusebius
dicens. sabeth hẏrcum erectum. ad car¬
pendas frondes. Dixit gͦ ariedem sabech
id ÷ quasi hẏrcum erectũ. Et dicit raba¬
nus non nouiter ereatum. s aliunde
ab angelo allatum. Et uocauit nom̃
loci: dñs uidet. Et usq hodie quasi ꝑ
uerbium dicitur a iudeis in arto posi¬
tis: in monte dñs uidebit. Quasi. sic̃
at nos ii hac angustia. Diem autem
liberationis ysaac. dicunt hebrei. pri¬
mam diem septembris. Unde in ea sol¬
lempnizant. et clangunt cornib: in
semetipsum de semine multiplicando
ex ysaac. et de t̾ra danda. seminieuis.

Expanded text:
t pro filio. irgulti. Hic erravit Eusebius dicens, Sabech hircum erectum ad carpendas frondes. Dixit ergo arietem Sabech, id est quasi hircum erectum. Et dicit eum Rabanus non noviter creatum, sed aliunde ab angelo allatum. Et vocavit nomen loci: Dominus videt. Et usque hodie, quasi in proverbium, dicitur a Judaeis in arcto positis: In monte Dominus videbit, quasi dicereat nos in hac angustia. Diem autem liberationis Isaac, dicunt Hebraei primam diem Septembris. Unde in eo solemnizant, et clangunt cornibus pecseipsum de semine multiplicando ex Isaac, et de terra danda semini ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit ei dñs dicens. Multiplica¬
bo semen tuum. et tu custodies pac¬
nat: nomen ei immutat. Dicebature¬
nim. abram. ex abba. ⁊ram: quasi ab¬
baram .i. pater excelsus. Et aodita et¬
a. littera. et dictus est abraham. qͣs
abaam quod sonat. pater multarun.
dicunt. quod de nomine suo detragͣ¬
maton .e. litteram adoidit. d̾s abra¬
he. que tamen sonat .a. ydioma en¬
e autẽ suꝑaddica est: causa euphoni
et quia tunc tempore cireũcisionis mi¬
tatum est nomen ei: cum eireuncidũ
suum ab aliis discernere: mdixit eises¬
cuncisionem sic. Circunciaetur ex uos
omne masculinum. et cir euncidetis
carnem prepucii uestri. Infans octo die¬
rum circuncidetur. tam uernaculus
quam empticius. Cuius caro circuncisa
non fuerit. anima ilia de populo suo¬
peribit. Quo cutello fieret non est hi¬

Expanded text:
apparuit ei Dominus dicens: Multiplicabo semen tuum, et tu custodies pacnat, nomen ei mutat. Dicebatur enim Abram, ex Abba, et ram, quasi Abbaram, id est excelsus Pater, et addita ea littera, a, dictus est Abraam, quasi Abbaraam, quod sonat, pater multarum, dicunt, quod de nomine suo tetragrammaton, e litteram addidit Deus Abrahae, quae tamen sonat a, idioma enr autem supradicta est causa euphoniae. Et quia tempore circumcisionis mutatum est nomen ei, cum circumciduntsuum ab aliis discernere, induxit eis circumcisionem sic: Circumcidetur ex vobis omne masculinum, et circumcidetis carnem praeputii vestri. Infans octo dierum circumcidetur, tam vernaculus, quam emptitius; cujus caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo. Quo cultello fieret non est
Abbreviated transcription (Latin):
humanum defecisse. et pietas poste¬
ritatis impietatem incestus excusauit.
litas eius: causa fuit incestus. De eodẽ
ait strab. Lothinexcusabilis est primũ
quia angelo non credidit se posse sal¬
uari nisi in segor. Deinde quia in ebri¬
atus est. et fuit peccatum causa pecrati.

Expanded text:
humanum defecisse, et pietas postehumanum defecisse, et pietas posteritatis impietatem incestus excusavit slitas ejus causa fuit incestus. De eodem dicit Strabus: Lot inexcusabilis est: primo, quia angelo non credidit se posse salvari in Segor; deinde. quia inebriatus est, et fuit peccatum causa peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
de segor matisit inmonte in spelunca:
et ou̾e filiȩ eius eum eo. Didicerant aũ¬
filie loth consummationẽ mundi fu¬
turam ꝑ ignem. et suspicate sunt tale
aliquid factum. quale in dieb noe.
scilicet ad reparandum humanũ genꝰ¬
se seruatas esse suꝑstites cum patre.
Id eo consilium coinierunt. et patrisme ᷤ¬
ticiam et rigorem uino mollientes. sin¬
gulis licet uirgines. singule noctib
susceperunt ab ignorante patre con¬
ceptum. nec repecierunt. Hoc tamen
desuper appungunt hebrei. quasi incre¬
dibile. quia natura rerum ñ patitur.
le: in defloratione fieri conceptũ. Ob
hoc antixp̃e dicet se esse filium uirginis.
Peperitq maior filium. et uocauit eũ
moab patrem moabitarum. Minor¬
quoq peperit filium. et uocauit eum
ammon. patrem ammonitarũ. Mo¬
ab int̾precatur ex patre. hoc nomine
mater aꝑte publicauit. patris incestũ.¬
mei. hȩc aliquantulum texit crimen¬
patris. quasi filius. ẽ. cuiusdam de po¬
excusari: quia crediderunt genus

Expanded text:
de Segor, mansit in monte in spelunca, et duae filiae ejus cum eo . Didicerant aufiliae Lot consummationem mundi futuram, per ignem. et suspicatae sunt tale aliquid factum, quale fuit in diebus Noe, scilicet ad reparandum genus humanum, servatas se esse superstites cum patre. Ideoque consilium inierunt, et patris moestitiam et rigorem vino mollientes, singulae, licet virgines, singulis noctibus susceperunt ab ignorante conceptum, nec repetierunt. Hoc tamen desuper appungunt Hebraei quasi incredibile, quia natura rerum non patitur cle in defloratione fieri conceptum. Ob hoc Antichristus dicet se filium virginis. Peperitque major filia filium, et vocavit eum Moab, patrem Moabitarum; minor peperit filium, et vocavit eum Ammon, patrem Ammonitarum. Moab interpretatur ex patre, hoc nomine mater aperte publicavit incestumei. Haec aliquantulum texit, quasi filius cujusdam de poexcusari, quia crediderunt genus
Abbreviated transcription (Latin):
ne. In fine cantiei ꝓpħauit de die iu¬
uisitabit suos. et iudicabit impios.
ut urantur in sempĩtnum. Post hec
ascendit iudith in hierłm cum ppło
et obtulert̃ dño uota et reꝓmissio¬
nes suas. Porro iudich uniu̾sa uasa
bellicosa holofernis. et canopeũ obtu¬
lit in anathema obligonis. et sol¬
lempnizauit omnis ppłs. et diem hãc
in num̾o scoꝵ dierum recepert uo¬
cantes cambisem scd̃m nabuchod ono¬
sor. & rediit iudich filia meray ru¬
benite in bethuliam. Ex matre fuit
de symeon. et fuit in uiduitate õĩb
dieb uite sue. Et completis.c.u. an

Expanded text:
ne. In fine cantici prophetavit de die juie judicii visitabit suos, et vindicabit impios, ut urantur in sempiternis. » Post haec ascendit Judith in Jerusalem cum populo, et obtulerunt Domino vota et repromissiones suas. « Porro Judith universa vasa bellicosa Holofernis, et conopoeum obtulit in anathema oblivionis, et solemnizavit omnis populus. » Et diem hanc in numero sanctorum dierum receperunt, vocantes Cambysem secundum Nabuchodonosor. Et rediit Judith filia Merari, Rubenitae in Bethuliam. Ex matre fuit de tribu Simeon, et fuit in viduitate omnibus diebus vitae suae. Et completis cen
Abbreviated transcription (Latin):
pule eiꝰ ascopam uini et uas olei. &
polentã et lapates .i. cibũ oleribus
ꝯfectũ. et panes ⁊ caseũ. et profecta
est. et ãmirati st̃ sac̃dotes pulchricu¬
dinem eiꝰ. Et orauerunt ꝓ ea. Cumq
descendet de monte tenuert eam
exploratores. et duxert eam ad taber¬
nacłm holofernis. Qui statĩ captus
est in ocuł suis. Sedebat autẽ holofer¬
nes in canopeo purpura et auro et
geminis contexto. hoc. ẽ. sericũ reti¬
crilum muscarũ dictũ sic. a canopo
oppido egipti in quo inuentũ est. Alii
dicunt conopeum qͣm instar coniala¬
to ascendit in altũ acutũ. & dixert
assyrii. As contempnet ppłm hebreoꝵ
qͥ tam pulchras mulieres ħt̃. ut pro
eis merito pugnemꝰ contͣ eos. Cumq
adorasset iudith: dixit ad eã holofer¬
nes. Cur placuit tibi ut ad nos ueni

Expanded text:
ejus ascoperam vini, et vas olei, et polentam, et lapaces, id est cibum oleribus confectum, et panes et caseum, et profecta est. » Et admirati sunt sacerdotes pulchritudinem ejus, et oraverunt pro ea. Cumque descenderet montem, tenuerunt eam exploratores, et duxerunt eam ad tabernacula Holofernis, qui statim captus est in oculis suis. Sedebat autem Holofernes in canopoeo purpura, et auro et gemmis contexto, hoc est sericum reticulum muscarum, dictum sic a Canopo oppido Aegypti in quo inventum est. Alii dicunt conopoeum, quoniam instar coni a lato ascendit in acutum. Et dixerunt Assyrii: « Quis contemnet populum Hebraeorum, qui tam pulchras mulieres habet, ut pro his merito pugnemus contra eos? » Cumque adorasset Judith, dixit ad eam Holofernes: « Cur placuit tibi, ut ad nos veni
Abbreviated transcription (Latin):
semen scm̃ cõmiscuerant semini in¬
circumcisoꝵ. ⁊ opus e̾e̾ ut abic̃ent
uxores. Et.ix. multitudo. Populus
multus est. et dempus pluuie. et ñ
sustinemus stare foris. et opus hoc
non est unius diei uł duoꝵ. elige tͥ
pͥncipes. et transi ꝑ uniũsum isrł. &
apud quoscũq inuen̾is mulieres ali¬
enigenas eice eas incunctant̃. Et in¬
uente sunt in hierłm pͥmo apud fili¬
os ihu filii iosedech et fr̃s eius. et sta¬
tĩ eiecte sunt. Nec eium credendum
ẽ. iħm magnum sac̾dotẽ habuisse¬
ria sordidis uestib indutꝰ ad filios eiꝰ
refetendum ẽ. uł quia cũ pontifex
e̾et ppłm non arguebat. Id ipsum fe¬
cerunt ꝑ uniusum isrł. et offere¬
bat unusquisq apud quem inuen¬
ta erat ħ trans gressio. arietem pro
declinatione peccati.

Expanded text:
semen sanctum commiscuerant semini insemen sanctum commiscuerant semini incircumcisorum, et opus esse ut abjicerent uxores. Et respondit multitudo: « Populus multus est, et tempus pluviae, et non sustinemus stare foras, et opus hoc non est diei unius, vel duorum. Elige tibi principes, et transi per universum Israel, et apud quoscunque inveneris mulieres alienigenas, ejice eas incunctanter. » Et inventae sunt in Jerusalem primo apud filios Jesu filii Josedec, et fratres ejus, et statim ejectae sunt: nec enim credendum est Jesum magnum sacrias sordidis vestibus indutus, ad filios ejus referendum est. Vel quia cum pontifex esset, populum non arguebat. Idipsum fecerunt per universum Israel, et offerebat unusquisque, apud quem inventa erat haec transgressio, arietem pro declinatione peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
gratiarũ actionẽ. Dederuntq e¬
pistolam regis ducib trans flumen
qui honorauert ppłm d̃ĩ ⁊ domũ dĩ.
unc accesserunt ad esdrã
pͥncipes isrł dicentes. Non est
seꝑatus ppłs isrł a ppło t̾rarum. Tu¬
lerunt enĩ de filiab eoꝵ sͥ. et filiis
suis uxores. Manus qͦ sacerdotum
⁊ pͥncipum et sacͥ seruorũ in hac
inuenitur tͣnsgressione. Tunc sei¬
dit esdras ueffimenta sua et flenꝰ
et orans iacuit in tram usq ad sacͥ¬
ficium uesꝑtinum. Tunc accessert̃
ad eum principes dicentes. Surge.
tuum.ẽ. discernere quid agamus.
manus nr̃a erit tecũ. Tunc adiura¬
uit esdras sacerdotes. pͥncipes ⁊ leui¬
tas ut proic̃ent uniuersas uxores a¬
lienigenas. et eos qui de his na¬
ti erant. Et missa ẽ uox ad omnes
filios tnͣs migrationis. et conuenert̃
in hierłm int̾̃cium diẽ mense nono.
qui december ap̃ latinos dr̃. uicesi¬
ma die mensis. Et surgens esdras
criminabat᷑ illos qͥ contra legem di

Expanded text:
gratiarum actionem, dederuntque egratiarum actionem, dederuntque epistolam regis ducibus trans flumen, qui honoraverunt populum Dei, et domum Dei. Tunc accesserunt ad Esdram principes Israel dicentes. « Non est separatus populus Israel a populo terrarum . » Tulerunt enim de filiabus suis sibi et filiis suis uxores. Manus quoque sacerdotum et principum et sacri servorum in hac invenitur transgressione. Tunc scidit Esdras vestimenta sua, et flens, et orans jacuit in terra, usque ad sacrificium vespertinum. Tunc accesserunt ad eum principes, dicentes: « Surge, tuum est discernere quid agamus. Manus nostra erit tecum . » Tunc adjuravit Esdras sacerdotes, principes, et levitas, ut projicerent universas uxores alienigenas, et eos qui de eis nati erant. Et missa est vox ad omnes filios transmigrationis, et convenerunt in Jerusalem in tertium diem mense nono, qui Decembris apud Latinos dicitur, vigesimo die mensis. Et surgens Esdras criminabatur illos, quod contra legem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
qui erant ultra montes caspios. Et
uenerunt de eis ad esdram sacerdo¬
des et leuite de nathinneis. ducenti
.xx. et fuer̃t cum eo.m̾. septingenti.
⁊ egressi st̃ anno septimo regis ar¬
taxersis de babilonia pͥma die pri¬
mi mensis. et conuenert̃ ad fluui¬
um qͥ decurrit ad auua. Iosephus.
dicie iuxta eufrathen. et potest ee̾
auua fluuius decurrens in eufrathõ
uł eufrathis riuulus. et mansert̃
ibi trib dieb. et predicauit eis es¬
dras ieiunium ut afflig̾ent se corã
dño. et pet̾ent ab eo uiam rectam
⁊ securam. E̾rubuit enĩ esdras pe¬
tere a rege aducatum in uia dicens.
Manus dei nostri est suꝑ nos qui qͣ¬
runt eum et seꝑauit esoras de sa¬
cerdotib duodecim. quib cõmisit
uasa dñi. et mun̾a que mittebat
rex in hierłm. et pͥncipes eiꝰ. ⁊ ppłs
⁊ uenerunt in hierłm mense qͥnto
x siluerunt tͥb dieb. Quarto die
obtuler̃ in domũ dñi que secũ tu¬
lerant offerentes holocausta in

Expanded text:
qui erant ultra montes Caspios, et qui erant ultra montes Caspios, et venerunt de eis ad Esdram sacerdotes, et levitae de Nathinaeis ducenti viginti. Et fuerunt cum eo mille, et septingenti . Et egressi sunt anno septimo regis Artaxerxis de Babylonia, primo die primi mensis, et convenerunt ad fluvium, qui decurrit ad Ahava. Josephus dicit juxta Euphraten. Et potest esse Ahava fluvius decurrens in Euphraten, vel Euphratis rivulus. Et manserunt ibi tribus diebus, et praedicavit eis Esdras jejunium, ut affligerent se coram Domino, et peterent ab eo viam rectam et securam. Erubuit enim Esdras petere a rege ducatum in via, dicens: « Manus Dei nostri est super omnes qui quaerunt eum. » Et separavit Esdras de sacerdotibus duodecim, quibus commisit vasa Domini, et munera quae mittebat rex in Jerusalem, et principes ejus et populus. Et venerunt in Jerusalem mense quinto, et siluerunt tribus diebus. Quarta die intulerunt in domum Domini, quae secum tulerant, offerentes holocausta in
Abbreviated transcription (Latin):
do scribebant in sinstrũ. Forte ꝑ il¬
lum modũ scribendi p̃figurauit sp̃e¬
sanctus id ipsum qͦd modo Iauidam¬
tionem libri de dextra insi dram fu¬
nistram. P orro esdras inueisse iose¬
nit gr̃am in ocuł artaxersi. dech pa¬
et petiit ab eo licentiam as trẽ iħu¬
cendendi in hierłm ut inle et maͬchĩa.
ge quã reꝑauerat ppłm suum erudi¬
ret. Dedit gͦ ei rex licentiã redeundi
⁊ tradidit epłam ad pͥncipes suos tͣns
flumen. et ad custodes arche publi¬
ce ut tradent esdre sine mora qͣcum¬
cantores. ianitores. et nathinneos
ab omni uectigal tͥbuto et annonis
absoluit. Dedit gͦ esdre potestatem
amouendi et constituend uidices.
et p̃sides ultra flumen. scd̃m sapien¬
tiam suã. et ꝓuniendi contumaces.
siue in mortẽ. siue in exilium. siue
in condempnationẽ substanere uel
certe in carcem. hanc epłam legit
esdras iudeis in babilonia ꝯstitutis.
Exẽplum uͦ eius misit ad filios isrł

Expanded text:
do scribebant in sinistrum. Forte per ildo scribebant in sinistrum. Forte per illum modum scribendi praefiguravit Spirsanctus idipsum, quod modo tionem libri de dextera in sinistram. Porro Esdras invenit gratiam in oculis Artaxerxis, et petivit ab eo licentiam ascendendi in Jerusalem, ut in lege quam reparaverat, populum suum erudiret. Dedit ergo ei rex licentiam redeundi, et tradidit ei epistolam ad principes suos trans flumen, et ad custodes arcae publicae, ut traderent Esdrae absque mora quaecuncantores, janitores, et Nathinaeos ab omni vectigali, tributo et annonis absolvit. Dedit quoque Esdrae potestatem amovendi et constituendi judices, et praesides trans flumen, secundum sapientiam suam, et puniendi contumaces, sive in mortem, sive in exsilium, sive in condemnationem substantiae, vel certe in carcerem. Hanc epistolam Esdras legit Judaeis in Babylonia constitutis. Exemplum vero ejus misit ad filios Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
ost dariũ. xerses filius eius succes¬
sit in regnum ei. Qui patrrne
uoluntatis honorandi dm̃ heres appa¬
ruit. Eo tempore pͥnceps fuit sacer¬
dotum ełyachĩ. siue ioachĩ filius iħu.
& erat in uidea cura rerum gerenda¬
rum penes sacerdotes. que prius sub
regib et iudicib fuerat. Recepit au¬
tem xerses egiptum que ã patre dis¬
cesserat. gretiam uastauit. de cuius
toria. Sub hoc dicit iosepluis esdrã
iegẽ succensam a chaldeis reꝑauit.
Nouos quoq apices licterarũ excogi¬
tauit. qui faciliores ad scͥbendum fi
tos scirent reꝑare. Addit etiam que¬
dam de suo sicut tytulos psalmorũ.
et plura que leguntur in pentache¬
ucho. Sicq ueri simile.ẽ. quedam qͥ
suꝑflua intellexit ipsum subtraxis¬
se. Tradunt etiã quidã modũ scriben¬
di a dext̾a in sinistram. eum iudeis
tradidisse. cũ pͥus ad modũ arantiũ
scriptitarent. Unde & scriptura exa¬
ratio solet dici. Scribebant enĩ a sunst
cornu in dextrum. et ã dextͦ redeui¬

Expanded text:
ost Darium Xerxes filius ejus successit ei in regnum; qui paternae voluntatis, honorando Deum, haeres apparuit. Eo tempore princeps fuit sacerdotum Eliachim, sive Joachim filius Jesu, et erat in Judaea cura rerum gerendarum penes sacerdotes, quae prius sub regibus et judicibus fuerat. Recepit autem Xerxes Aegyptum, quae a patre discesserat, et Graeciam vastavit. De cujus toria. Sub hoc dicit Josephus Esdram vlegem succensam a Chaldaeis reparavit. Novos quoque apices litterarum excogitavit, qui faciliores ad scribendum fietos, scirent reparare. Addidit etiam quaedam de suo, sicut titulos psalmorum, et plura quae leguntur in Pentateucho. Sicque verisimile est quaedam, quae superflua intellexit, ipsum subtraxisse. Tradunt etiam quidam modum scribendi a dextra in sinistram eum Judaeis tradidisse, cum prius ad modum arantium scriptitarent. Unde et scriptura exaratio solet dici. Scribebant autem a sinistro cornu in dextrum, et a dextro redeun
Abbreviated transcription (Latin):
Opus d̃i factura sum qͦd ñ indicabo
uob̾. State hac nocte ad portas ciuita¬
tis. et orias uob̾cum ut egrediar ꝑ
manum nr̃am. Cũq illi abissent ora¬
uit ad dñm dicens. Dñe d̾s patͥs mei
symeon qͥ dedisti ei gladiũ in alieni¬
genas: dirige manum ancille tue.
Nec comm̃dauit factũ sy meonis qͦd de¬
testatus. ẽ. iacob. s ultionẽ factam a
dũo ꝑ manus impii. Cumq orasset
lauit se et iixit myrro oꝑtimo. et
induit se uestib iocunditatis sue. &

Expanded text:
Opus Dei factura sum, quod non indicabo Opus Dei factura sum, quod non indicabo vobis. State hac nocte ad portas civitatis, et Ozias vobiscum, ut egrediar per manum vestram. » Cumque illi abiissent, oravit ad Dominum, dicens: « Domine Deus patris mei Simeon , qui dedisti illi gladium in alienigenas, dirige manum ancillae tuae . » Nec commendavit factum Simeonis quod detestatus est Jacob, sed ultionem factam a Domino per manus impii. Cumque orasset lavit se, et unxit myro optimo, et induit se vestibus jucunditatis suae, et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pͥncipem oriam de tribu symeon.
Cumq exposuisset eis achior quare
transmissus eẽt abholoferne ad eos
recepit eum m domũ suam. Factũ
tus aquarũ qui influebant ciuita¬
tem ꝑ auriculas que ebibebant aꝙͣ
de alueo. et ꝑ latentes riuulos aque¬
ductus. et int̃rupto aqͦ ductu: abstu¬
lic eis aqͦs. Erant autẽ non longe a mu¬
ris fonticiui qͥb ciues furtim uteban¬
tur ad reffocilandũ potiꝰ ꝙͣ ad biben¬
nide. Siuis eos obtinẽ sine belloet
sangiine appone fontib custodes.
& apposuit. et defecit aqua de cyster¬
nis: pꝰ uiginti dies. et clamauit ad eo
ppłs qui uenerant de hierłm. Iudicet
dñs int̾ nos et uos. Melius erat no¬
b̾ seruire holoferni: ꝙͣ siti ꝑire. Ec di¬
xert sac̃dotes. Sustineamus adhuc ꝑ
nimis s casta. de tͥbu ruben que ac¬
citos sac̾dotes rep̃hendit eo quod tẽp¬
tassent dñm. et t̾minum dierũ im¬
posuissent misericordie eiꝰ: et ait adeos.

Expanded text:
et principem Oziam de tribu Simeon. et principem Oziam de tribu Simeon. Cumque exposuisset eis Achior, quare transmissus esset ab Holoferne ad eos, recepit eum Ozias in domum suam. Factum tum aquarum, quae influebant civitatem per aviculas, quae ebibebant aquam de alveo, et per latentes rimulas aquaeductus, et interrupto aquaeductu abstulit eis aquas . Erant autem non longe a muris fonticuli, quibus cives furtim utebantur ad refocillandum potius quam ad bibenernem: « Si vis eos obtinere sine bello et sanguine, appone fontibus custodes. » Et apposuit, et defecit aqua de cisternis per viginti dies. Et clamavit populus ad eos, qui venerant de Jerusalem: « Judicet Dominus inter nos, et vos. Melius erat nobis servire Holoferni, quam siti perire. » Et dixerunt sacerdotes: « Sustineamus adhuc per nimis, sed casta, de tribu Ruben, quae accitos sacerdotes reprehendit, eo quod tentassent Dominum, et terminum dierum imposuissent misericordiae ejus . Et ait ad eos: «
Abbreviated transcription (Latin):
replicans ei quomͦ illenisset ppłs ille
de chaldea ꝑ mesopotamiã in t̾ram
descendissent in egiptum reduxerat
eos ds̃ eoꝵ in t̾ram ꝓmissam. Qui cũ
placatꝰ erat eis nemo pot̾at eis resiste̾.
cũ uͦ irritabant eũ flagellabat eos.
quia ds̃ erat odiens iniquitatẽ. Nuꝑ
tate. cui tradid̾at eos ꝓpt̾ peccata sua.
btiuebant ⁊ nuncꝰ montana ħ. Et addidit achi¬
or. ꝑ serutare si d̃s eoꝵ offensus est
eis: et pot̾is expugnare eos. Auoqͥn
non p̃ualeb̾ eis et iratꝰ holofernes
dixit. Ut ostendam tͥ quia ñ ẽ. ds nͥ¬
sociab̾is ut cũ ilł parit̃ ꝑeas. Tunc
p̃cepit holofernis seruis suis ut du¬
c̾ent eum in bechuliam ate quã caᷤ¬
tra metatꝰ fuerat. Cumq trahent
eum. fundibularii egressi st̃ adũsus
eos. et timentes ligauer achior ad ar¬
borẽ ⁊ recesserunt. fundibularii uͦ
soluentes eum statuer̃ eum in me¬
hierłm in bethuliam duos sac̾dotes

Expanded text:
replicans ei quomodo primo venisset populus iste replicans ei quomodo primo venisset populus iste de Chaldaea, per Mesopotamiam, in terram descendissent in Aegyptum, reduxerat eos Deus eorum in terram promissam, cum placatus erat eis, nemo poterat eis resistere; cum vero irritabant eum, flagellabat eos, quia Deus eorum erat odiens iniquitatem. Nuper  cui tradiderat eos propter peccata sua, et nunc obtinent montana haec. Et addidit Achior: « Perscrutare si Deus eorum offensus est eis, et poteris eos expugnare, alioquin non praevalebis eis. » Et iratus Holofernes dixit: « Ut ostendam tibi, quia non esociaberis, ut cum illis pariter pereas . » Tunc praecepit Holofernes servis suis, ut ducerent eum in Bethuliam, ante quam castrametatus fuerat. Cumque traherent eum, fundibularii egressi sunt adversus eos. Et timentes ligaverunt Achior ad arborem, et recesserunt. Fundibularii vero solventes eum, statuerunt eum in meJerusalem in Bethuliam duos sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
minauit. Sic enĩ p̃ceꝑat nabuchod.¬
d̃s̃ dic̾etur ab his nationib que po¬
tuissent holofernis potentia subiu¬
gari. Et audientes filii ifrł dimue¬
runt ualde ne similia faceret in
hierłm. et in sc̃uario di. et miser̃
in t̃minos t̾re ꝑ qͦs pot̾at it̃ ee̾ in
hierłm. et munierunt angusta ui¬
arum. et humiliauer se corã dño.
ad exhortationẽ ełyachĩ saẽdotis. fi¬
lii iħu filii iosedech. uł forte alc̾uis
quem ipse iħc circũmittebat ad
exhortationẽ filioꝵ isrł in montib
et oꝑuerunt sacerdotes altare dñi
cilicio. et ipsi in cinere ⁊ cilicio offere¬
bant holocausta. et clamabant ad
dñm. Nunciatumq ẽ. holoferni
qͦd filii isrł parassent se ad resisten¬
dum et montiũ itin̾a conclusissent.
et uocauit duces amon et moab di¬
cens. Quis. ẽ. popłs iste qui monta¬
na obsidet. aut quȩ uirtus eorum:
Tunc achior duxꝰ amon. respondit.

Expanded text:
minavit, sic enim praeceperat Nabuchodminavit, sic enim praeceperat NabuchodDeus diceretur ab his nationibus, quae potuissent Holofernis potentia subjugari. Et audientes filii Israel, timuerunt valde, ne similia faceret in Jerusalem, et in sanctuario Dei, et miserunt in terminos terrae, per quos poterat iter esse in Jerusalem, et munierunt angusta viarum, et humiliaverunt se coram Domino, ad exhortationem Eliachim sacerdotis, filii Jesu, filii Josedech, vel forte alterius, quem ipse Jesus circummittebat ad exhortationem filiorum Israel in montibus . Et operuerunt sacerdotes altare Domini cilicio, et ipsi in cinere, et cilicio offerebant holocausta, et clamabant ad Dominum. « Nuntiatumque est Holoferni quod filii Israel parassent se ad resistendum, et montium itinera conclusissent , » et vocavit duces Ammon et Moab dicens: « Quis est populus iste, qui montana obsidet, aut quae est virtus eorum? » Tunc Achior dux filiorum Ammon respondit,
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo patre. Auodecimũ illiꝰ reg¬
ni annum agebat. Nã in regno mo¬
quã factus. ẽ. monarchꝰ exaltatũ. ẽ.
cor eius. et misit ad om̃s qui habi¬
tabant in cilicia et damascho. et ly¬
bano. ⁊ carmelo. galilea. ⁊ samaria
& usq in hierłm exigens ab eis tri¬
buta longe grauiora quã patͤs sui.
Qui om̃s uno animo contradixert̃
Tunc iratꝰ rex iurauit ꝑ thronũ su¬
um qͦd defend̾et se de omnib. Igi᷑
giones illas. et nulli hominũ uł mu¬
nitionum parcẽt oculus eiꝰ. Q egͦss
ẽ cũ exercitu. et oꝑuer̃ faciem t̾re
sic̃ locuste. Qui cũ uastasset ciliciã
⁊ mesopotamiã. et madianitas. mise¬
runt ad eũ pͥncipes ꝓuinciarũ di¬
centes. Desinat indignatio tua cir¬
ca nos. Ueni nob̾ pacificus et utere
seruicio nr̃o sicut placuerit tͥ. Et
descendit de montib cũ uirtute mag¬
na et optinunt omnes ciuitates et
destruxit eas. ⁊om̃s deos t̃re exter¬

Expanded text:
mortuo patre duodecimum illius regmortuo patre duodecimum illius regni annum agebat. Nam in regno mostquam factus est monarchus, exaltatum est cor ejus. Et misit ad omnes, qui habitabant in Cilicia, et Damasco, et Libano, et Carmelo, Galilaea et Samaria, et usque in Jerusalem exigens ab eis tributa longe graviora quam patres sui. Qui omnes uno animo contradixerunt. Tunc iratus rex juravit per thronum suum, quod defenderet se de omnibus. Igitgiones illas, et nulli hominum, vel munitionum parceret oculus ejus. Qui egressus est cum exercitu, et operuerunt faciem terrae sicut locustae Qui cum vastasset Ciliciam, et Mesopotamiam et Madianitas, miserunt ad eum principes provinciarum dicentes: « Desinat indignatio tua circa nos. Veni nobis pacificus, et utere servitio nostro, sicut placuerit tibi . » Et descendit de montibus cum virtute magna, et obtinuit omnes civitas deos terrae exter
Abbreviated transcription (Latin):
anc hystoriam trans¬
tulit ieronimꝰ. ad pe¬
ticionẽ paule et eus¬
tochii de chaldeo in
latinum. Hic liber
apud hebreos int̃ hyͤ¬
dorias computatur.
dicit ieronimꝰ ĩ ꝓlogo qui sic inchoat.
Uiginti ⁊ duas lit̾as. ⁊ cet̾a. Sigͦ in ꝓ¬
logo suꝑ iuidith alicub legitur int̾
agyographa uicium.ẽ. scͥptoris. qͦd
in ipso titulo deprehendi potest. qͣm
synodus nicena in numero sc̃arum
scͥpturarũ recepit. Transtulit autẽ eũ
ꝓpt̾ uarias et corruptas editiones
magis sensum ex sensu. ꝙͣ ũbum ex
ubo sequens. Mortuo itaq eyro qdã
arphaxat medus in ebathanis sur¬
rexte et reꝑauit eam. et muniuit eã
in expugnabilit̃. qͣsdam partes medie
s concilians. ut tandem toti medie¬
imꝑaret. Nabucobonosor uͦ rex assy¬
riorum qui regnabat in ninue.
anno duodecimo regni sui optinuit
arphaxat in campo ragau qui est
inter eufrathem ec tygrim. hic est
muem et regnũ assyrioꝵ concessit.
et nabuchođ cognominauit. Hic

Expanded text:
anc historiam transtulit Hieronymus ad petitionem Paulae et Eustochii de Chaldaeo in Latinum. Hic liber apud Hebraeos inter historias computatur, dicit Hieronymus in prologo, qui sic inchoat: « Viginti et duas litteras, » etc. Si ergo in prologo super Judith, alicubi legitur inter apocrypha, vitium est scriptoris, quod in ipso titulo deprehendi potest, quem synodus Nicaena in numero sanctarum Scripturarum recepit. Transtulit autem eum propter varias, et corruptas editiones magis sensum ex sensu, quam verbum ex verbo sequens. Mortuo itaque Cyro, quidam Arphaxad Medus in Ecbatanis surrexit, et raparavit eam, et munivit eam inexpugnabiliter, quasdam partes Mediae sibi concilians, ut tandem toti Mediperaret . Nabuchodonosor vero rex Assyriorum, qui regnavit in Ninive, anno duodecimo regni sui obtinuit Arphaxad in campo Ragau, qui est inter Euphraten et Tigrim. Hic est nivem et regnum Assyriorum concessit, et Nabuchodonosor cognominavit. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
euũgło.xlui. annis edificatũ ẽ tẽ¬
plum hoc .i. a pͥma licentia quam
dedit cyrus redeundi. ⁊ reedifican¬
di demplũ. usq ad septimũ annũ
darii quo consummatum est tot
anni fluxerunt. et mortuus ẽ aggeꝰ
⁊ sepultus iuxta saẽdotum monum̃¬
dicationẽ tẽpl et dedicauerunt il

Expanded text:
ex annis aedificatum est temex annis aedificatum est templum hoc , id est a prima licentia quam dedit Cyrus redeundi, et reaedificandi templum usque ad septimum annum Darii, quo consummatum est tot anni fluxerunt. Et mortuus est Aggaeus, et sepultus juxta sacerdotum monumedicationem templi, et ded
Abbreviated transcription (Latin):
na. Ueritas enĩ di omĩa creauerat
⁊ ad eiꝰ ꝓuidentiam orb̾ regebatur.
& nul ei resist̾e pot̾at. Cumq om̃s
iudicassent fortiorẽ omĩb e̾e uerita¬
tẽ dixit rex ad zorobabel ut pederet
ab eo qͦd uellet. Et postulauit zoro¬
babel fieri templi reedificationem
et uasa dñi remita in hierłm. et
gauisus ẽ tex. Nam id ipsum memi
tenus impedirent iudeos. s de sũp¬
tib regis uiuarent eos dantes eis
ꝑ singulos dies hostias similam ui¬
num sal. ut offe̾rant deo cel. et orẽt
pro uita regis et filioꝵ eiꝰ. Et addi¬
tollatur lignum de domo ipsiꝰ et
configatur in eo. Domus aucẽ eius
publicet᷑. Ego dariꝰ statui oeerctum
quod studiose impleri uolo. Remisit
Qui reditum faciens ꝑ chaldeam cõ¬
tribulib suis regis mandata pate¬
fecit. et ascenderunt multi hiero
gitur anuo scdo darii. mense .uiii.
instabant oꝑi. ÷ compleuer̃t̃ illud
regni ꝑsarũ. scd̃m qͦd dictũ est in

Expanded text:
rna. Veritas enim Dei omnia creaverat, rna. Veritas enim Dei omnia creaverat, et ab ejus providentia orbis regebatur, et nil ei resistere poterat. Cumque omnes indicassent fortiorem omnibus esse veritatem, dixit rex ad Zorobabel, ut peteret ab eo quod vellet. Et postulavit Zorobabel fieri templi reaedificationem et vasa Domini remitti in Jerusalem. Et gavisus est rex. Nam idipsum memintenus impedirent Judaeos, sed de sumptibus regis juvarent eos, dantes eis per singulos dies hostias, similam, vinum, et sal, ut offerant ea Deo coeli, et orent pro vita regis, et filiorum ejus . Et additollatur lignum de domo ejus, et configatur in eo, domus autem ejus publicetur. Ego Darius statui decretum, quod studiose impleri volo . » Remis. Qui reditum faciens per Chaldaeam, contribulibus suis regis mandata patefecit, et ascenderunt cum eo gitur anno secundo Darii, mense octavo, instabant operi, et compleverunt illud regni Persarum, secundum quod dictum est in
Abbreviated transcription (Latin):
prefectis indie et ethyopie ⁊ magistra¬
nocte exꝑgefactus noctem induxit ĩ¬
somnem. et ꝓposuit questionẽ tribus
custodib corporis sui. quid de tͥbus
fortiꝰ uidetur. rege. scł. uino et mu¬
liere. promittens muna ⁊ honorem
e qͥ sapientius responderet. In crasti¬
num coram satrapis ⁊ magistratib
accesserunt illi tres: et ait pͥmus
et ad nutum eiꝰ omnia fiunt. Scd̃s
autẽ pretulit uini fortitudinẽ qͥa
dine. uinũ suꝑat ipsam animi for¬
titudinẽ. ⁊orobabel uͦ mulierem for¬
gib et eis qui uites plantant muli¬
eres uitam ꝯferunt & alimoniam
& ad robur usq ꝑducunt et ꝓ muli¬
erib homines animas pon̾e non ti¬
ment. Retulit qͦ se uidisse ꝯcubinã
cuiꝰdam regis et alapas e imponentẽ.
Cumq illa arrisisset regem arriden¬
tem. et ea molesta: regem molestatũ.
Suꝑ ħ omnia uͦ ueritatẽ dixit esse
fortiorem qͦ immutabił. ẽ. ⁊ sempit̃¬

Expanded text:
praefectis Indiae et Aethiopiae, et magistrapraefectis Indiae et Aethiopiae, et magistranocte expergefactus noctem ducebat insomnem, et proposuit quaestionem tribus custodibus corporis sui, quod de tribus fortius videretur, rege scilicet, vino et muliere, promittens ei munera et honorem qui sapientius responderet. In crastinum coram satrapis et magistratibus accesserunt illi tres. Et ait primuset ad nutum ejus omnia fiunt. Secundus autem praetulit vini fortitudinem, quia udine, vinum superat ipsam animi fortitudinem. Zorobabel vero mulierem forgibus, et eis qui vites plantant, mulieres, et vitam conferunt et alimoniam, et ad robur usque perducunt, et pro mulieribus homines animas ponere non timent. Retulit quoque se vidisse concubinam cujusdam regis, alapas regi imponentem; cumque illa risisset, regem arridentem, et ea molesta, regem molestatum. Super haec omnia vero veritatem dixit esse fortiorem, quae immutabilis est et sempite
Abbreviated transcription (Latin):
reedificationem templi ascendit ad
potuit. et tunc ꝑsuasit dario secretiꝰ
ut uoueret uotum deo isrł. qͦd si ip̃m
regem fac̃ẽt restauraret eius templũ.
et uniusa uasa dñi que adhuc erant
rusalem.
rorobabel hunc regnare fidu¬
cialiter aggͤssus est reedificare tẽplũ.
aggeo ⁊ ⁊ acharia exhortantib ppłm.
qui p̃dicabant dm̃ eis offensum eo qͦd
habitarent in domib laqͥatis. et domꝰ
dñi e̾e̾t desolata. ħ autem signũ ire
dĩ e̾e̾ dicebant. qͦd multũ seminabant
gis ꝑsarum qui erant tͣnsflumen in¬
terdicebant reedificationẽ. Cũq res¬
pondissent seniores iuda quod d̾s su¬
us hec eis p̃ceꝑat cui nefas. ẽ. contra¬
dicere. Placuit utrisq ut res ad da¬
rtum referretur. ꝙ ascendit ⁊oroba¬
bel cum nunciis pͥncipum ad regem
⁊ honoratꝰ est ab eo supͣ quã sꝑauerat.
Nam in cubiculo regis dormiebat cũ
aliis duob cubiculariis. Porro daruiꝰ
rex cenam exhibuit satrapis ꝑsarum ⁊

Expanded text:
reaedificationem templi, ascendit ad reaedificationem templi, ascendit ad potuit, et tunc persuasit Dario secretius, ut voveret votum Deo Israel; quod si eum regem faceret, restauraret ejus templum, et universa vasa Domini, quae adhuc erant rusalem. Zorobabel hunc regnare, fiducialiter aggressus est reaedificare templum, Aggaeo et Zacharia exhortantibus populum . Qui praedicabant Deum eis offensum, eo quod habitarent in domibus laqueatis, et domus Domini esset desolata. Hoc autem signum irae Dei esse dicebant, quod seminabant gis Persarum, qui erant trans flumen, interdicebant reaedificationem. Cumque respondissent seniores Juda, quod Deus suus hoc eis praeceperat, cui nefas est contradicere, placuit utrisque ut res ad Darium referretur. Et ascendit Zorobabel cum nuntiis principum ad regem, et honoratus est ab eo, supra quam speraret. Nam in cubiculo regis dormiebat cum aliis duobus cubiculariis. Porro Darius rex coenam exhibuit satrapis Persarum, et
Abbreviated transcription (Latin):
de nocte atcentiꝰ palparet caput regiᷤ.
& deprehendẽt utrũ auriculas hab̾et.
offensum cambyses mutilauerat au¬
rib. Cũq puella dep̃hendisset eũ
aures ñ habere: indicauit hoc patri.
Qui cum reliquis magis hoc indicasset:
septem magi cũ tractarent int̾ se qͥs
eorum duc̃et filiam regis. et regnares
ꝓ eo. complacuit eis. ut tali uaticinio
unus ex eis eligeret᷑. Diluculo uenirent
suꝑ equos soli in atͥo palacii ante fore ᷤᷤ
templi. et cuiꝰ equus prior hinniret.
Erat unus eoꝵ dariꝰ filiꝰ y tapis qui se¬
cretius loqͦns cũ custode eqͦrum suoꝵ
mandauit ei ut in loco ad quẽ in crasti¬
no conuenire debebant equo suo de
nocte equam supponet. Quo facto. cũ
in crastinum septẽ magi ad eundem
locum deuenissent. statim ad eque
memoriam equus darii hynnitũ dedit
et sine cunctatione in regem sublmaiꝰ.
ꝑsarum. huic familiaris erat zoro¬
babel. cum enĩ interdixisset cambise ᷤᷤ

Expanded text:
de nocte attentius palparet caput regis, de nocte attentius palparet caput regis, et deprehenderet utrum auriculas haberet. offensum, Cambyses mutilaverat auribus. Cumque puella deprehendisset eum aures non habere, indicavit hoc patri. Qui cum reliquis magis hoc indicasset, septem magi cum tractarent inter se quis eorum duceret filiam regis, et regnaret pro eo, complacuit eis ut tali vaticinio unus ex eis eligeretur: diluculo venirent super equos soli in atrio palatii ante fores templi, et cujus equus prior hinnitum dErat unus eorum Darius filius Hystaspis, qui secretius loquens cum custode equorum suorum, mandavit ei, ut in loco ad quem in crastino convenire debebant, equo suo de nocte supponeret equam. Quo facto, cum in crastino septem magi ad eumdem locum devenissent, statim ad equae memoriam, equus Darii hinnitum dedit, et sine cunctatione in regem sublimatus Persarum. Huic familiaris erat Zorobabel. Cum enim interdixisset Cambyses
Abbreviated transcription (Latin):
dieb. Porro cambises ingressus est ĩ¬
egiptum. et uastauit eam. et abho¬
minatus. ẽ. religionẽ eius. cerimoni¬
as et templa deposuit. et edificauit
babilonẽ in egipto. Cumq reu̾t̾etur
de egipto egrotabat et ferebatur
unus de septem magis qͥ iudi¬
theim filiam cambyse in uxorem si¬
mulans se non uelle sͥ regnare sed
conseruare regnum mergi fr̃i cam¬
byse quia puer erat. hunc tamen
iuergim cambyses pͥus occidãt. in
penetrabilib dempl solo isto ermeide
conscio huiꝰ saclegii ⁊ patricidii. Cũq
post.uii. menses regni sui moreretur.
hermeides substituit s frẽm iuuenẽ
elegantem forma et uirib d̾icens.
byse frẽm. ħ autem occultatio regũ
de facil fieri potuit in ꝑside. quia
ad regem nullus fere intͣbat preter
domesticos eius. Unus autẽ de septẽ
magis cepit illum hab̾e suspectũ. sus¬
picans non e̾e̾ mergĩ. Hic int̃ concu¬
binas regis filiam habebat qui secre¬
tius loquens ad eam. monuit eam ut

Expanded text:
ses ingressus est Aegyptum, et vastavit eam, et abominatus religionem ejus, et caeremonias, templa deposuit, et aedificavit Babylonem in Aegypto. Cumque reverteretur ab Aegypto aegrotabat, et ferebatur unus de septem magis, qui judins Panthaei, filiam Cambyse, in uxorem, simulat se non velle sibi regnare, sed conservare regnum Mergi fratri Cambyse, quia puer erat. Hunc tamen Mergum Cambyses prius occiderat in penetralibus templi, solo isto Smerde conscio hujus sacrilegii et parricidii. Cumque post septem menses regni sui moreretur Smerdes, substituit sibi fratrem, juvenem elegantem forma et viribus, dicens bysis fratrem. Haec autem occultatio regum de facili fieri potuit in Perside, quia ad regem nullus fere intrabat praeter domesticos ejus. Unus autem de septem magis coepit illum habere suspectum, suspicans non esse Mergum. Hic magus inter concubinas regis filiam habebat; qui secretius loquens cum ea, monuit eam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ncicertia. Pome post exac¬
tos reges. pͥmum consules abruto
ẽẽ cepunt. et uix usq ad qͥntũ de¬
cimum lapidem roma tenebat im¬
ꝑium. In de tͥbuni plebis ⁊ dictato¬
res. et rursum consules rem pri¬
blicam rexerunt. usq ad uilium
cesarem. pictagoras mortuus ẽ. Ro¬
me ppłs a patͥb facta deditione dis¬

Expanded text:
est. Incidentia. Romae post exactos reges primum consules a Bruto esse coeperunt, et vix usque ad quintum decimum lapidem Roma tenebat imperium. Inde tribuni plebis, et dictatores, et rursum consules rempublicam rexerunt, usque ad Julium Caesarem. Pythagoras mortuus est. Romae populus a patribus, facta seditione dis
Abbreviated transcription (Latin):
supra murum. et diluculo facite
impetum in hostes. Qui turbati ne
ce dñi sui uercentut in fugam. Tẽ
achior circuncidit carnem p̃pucii sui.
⁊ appositꝰ.ẽ. ad ppłm isrł. Misitq ori¬
as nuncios ꝑ ciuitates iude ut egre¬
dentur post eos. Pͥ orro egressi fant
hebrei mane et direrunt assyrii.
egressi sunt mures de caũns suis.
Cumq intrasset uagio ut excitarer
holofernem uidit cadauer sine ca¬
pite. et ingressus tab̾nacułm iudith
non muenit. Et exclamauit ad po¬
pulum. Una mulier hebrea fecte
ꝯfusionem in domo nabuchonosor.a
ecce capit holofernis non .ẽ. in eo.
& turbatist̃ ualde fuge p̾sidium qͦ¬
rentes. et insequuti sunt eos filii is¬
rahel. et ꝑcusserunt eos usq ad extͣ¬
mitates finum suoꝵ. ꝑ dies autẽ
.xxx. iux collecta sunt spolia assyrioꝵ
et uniu̾sa que pecculiaria holoferntꝰ
fuerant deder̃ iudith. Ioachim autẽ
sũmus pontifex uenit de hierłm cũ
uniuersis p̃sbit̾is ad uidendum eã.

Expanded text:
super muros, et diluculo facite super muros, et diluculo facite impetum in hostes, qui turbati pro nece domini sui, vertentur in fugam . » Tunc Achior circumcidit carnem praeputii sui, et appositus est ad populum Israel. Misitque Ozias nuntios per civitates Judae, ut egrederentur post eos. Porro egressi sunt Hebraei mane, et dixerunt Assyrii: « Egressi sunt mures de cavernis suis. » Cumque intrasset Vagao, ut excitaret Holofernem, vidit cadaver sine capite. Et ingressus tabernaculum Judith, non invenit eam. Et exclamavit ad populum: « Una mulier Hebraea fecit confusionem in domo Nabuchodonosor. Ecce caput Holofernis non est cum eo. t turbati sunt valde fugae praesidium quaerentes . Et insecuti sunt eos filii Israel, et percusserunt eos, usque ad extremitates finium suorum. Per dies autem triginta vix collecta sunt spolia Assyriorum, et universa, quae peculiaria Holofernis erant, dederunt Judith. Joachim autam summus pontifex venit de Jerusalem cum universis presbyteris ad
Abbreviated transcription (Latin):
Non uereatur bona puella introi
set se stetitꝰ faciem holofernis. Qui
iocundus factus.ẽ. bibitq uinum
qͣntum numquã biberat in uita
sua. Et cum sero ẽẽt festinauert
serui ad hospicia sua. et erat iudich
sola in cubrculo. porro holofernes
iacebat in lecto nimia ebrietate so
gionem de columna que erat ad
caput lecti. et ꝑcutiens bis cerui¬
cem abscidit caput eius. et tradidit
illud abre sue. Et tollens canopeũ
egressa. ẽ.Cumq uenissent ad por¬
tam ciuitatis clamauit. aperite:
quia nob̾cum.ẽ. d̾s qui fecit uirtu¬
dem in isrł. et accurrerunt ei om̃s
aminimo usq ad maximũ. cũ lumi¬
narib et proferens caput holoferniꝰ
et canopeum ait. Conficemini dño
qui dedit nob̾ uictoriam in manume¬
a. et redurit me unmaculatã. et
uocatꝰ est achior: et uiso capite ho¬
lofernis. pre pauore cecidit in t̾ram
s resumpto spũ adorauit udich. Q ͤ
dixit ad ppłm. Suspendite caput ħ¬

Expanded text:
Non vereatur bona mulier intrareNon vereatur bona mulier intrareset se, stetit ante faciem Holofernis. Qui jucundus factus est, bibitque vinum quantum nunquam biberat in vita sua. » -- « Et cum sero esset, festinaverunt servi ad hospitia sua, et erat Judith sola in cubiculo. Porro Holofernes jacebat in lecto nimia ebrietate sopgionem de columna quae erat ad caput lecti, et percutiens bis cervicem abscidit caput ejus, et tradidit illum abrae suae, et tollens conopoeum egressa est. Cumque venisset ad portam civitatis, clamavit: « Aperite, quia nobiscum est Deus, qui fecit virtutem in Israel. Et occurrerunt ei omnes a minimo, usque ad maximum cum luminaribus, et proferens caput Holofernis et conopoeum, ait: « Confitemini Domino, qui dedit nobis victoriam in manu mea, et reduxit me immaculatam. » Et vocatus est Achior, et viso capite Holofernis, prae pavore cecidit in terram, sed resumpto spiritu adoravit Judith. Quae dixit ad populum: « Suspendite hoc caput
Abbreviated transcription (Latin):
alib impendit alienigenis. Insuꝑ ordi¬
natum.ẽ. ut bibant sanguinẽ peccoꝵ
suoꝵ. quẽ lex dĩ omnino ꝓhibet gus¬
tari. Nam et fame et siti. iamter mor¬
tuos computantur. et misit me dñs
hec ipsa nunciare tͥ. qui dicet mͥ qͣn
reddet eis peccatũ suum. et tunc ue
bebis omnẽ ppłm sicu oues quib ñ ÷
pastor. Et ait holoternes. Si fec̾it mͥ
mero deoꝵ habebo illũ. et tu mag¬
na eris in domo nabuchod̾. et fecit
eam introduci uͥ erant repositi thes¬
auri eiꝰ. Cumq disponẽt qͦd daretur
ei de conuiuio suo ait iudich. Ex his
que d detuli manducabo ne ueniat
supet me ira di. Cui holofernes. Cũ
det omnia hec ancilla tua donec fa¬
ciat ds̃ inmanu mea hȩc que cogita¬
se in aquis. et orabat dm̃ isrł. Quar¬
to die fecit holofernes cenã seruis
suis. et dixit ad uagio eunuchum
ꝑ suade hebree illi ut sponte consen¬
tiat mͥ. fedum enĩ.ẽ. apud assyrios
ut mulier illudens uiro immunis
transeat ab eo. Xait ad eam uagio.

Expanded text:
alibus alienigenis. Insuper ordinant, ut bibant sanguinem pecorum suorum, quem lex Dei omnino prohibet gustari. Nam et fame et siti jam inter mortuos computantur. Et misit me Dominus haec ipsa annuntiare tibi, qui dicet mihi, quando reddet eis peccatum suum, et tunc venbebis omnem populum, sicut oves quibus non est pastor. Et ait Holofernes: Si fecerit mihi meorum habebo eum, « et tu magna eris in domo Nabuchodonosor. » Et fecit eam introduci, ubi erant positi thesauri ejus . Cumque disponeret quod daretur ei de convivio suo, ait Judith: « Ex his quae mecum detuli, manducabo, ne veniat super me ira Dei. Cui Holofernes: Cum det omnia haec ancilla tua, donec faciat Deus in manu mea haec quae cogitase in aquis, et orabat Deum Israel. Quarto die fecit Holofernes coenam servis suis, et dixit ad Vagao eunuchum: « Persuade Hebraeae illi, ut sponte consentiat mihi. Foedum est enim apud Assyrios, ut mulier illudens viro, immunis transeat ab eo. Et ait ad eam Vagao:
Abbreviated transcription (Latin):
receꝑunt eã incertum ẽ. S si uerũ
ẽ qͦd epyphaniꝰ dicit eam usq adiu¬
dicii diem non egressuram de latibu¬
lo petre. certum ẽ. quod hebrei instar
poris e ificauer̃t alt̾am. Nam inter
manubias quas tuler̃t romani de iu¬
dea leguntur translata archa dñi.
candelabrum. et mensa. Et mortu¬
us est zacharias in senectute bona.
et sepultus uixta aggeum. Porro da¬
rius cũ discesfisset ab eo egiptus. mor¬

Expanded text:
eperunt eam incertum est. Sed si verum est quod Epiphanus dicit, eam usque ad judicii diem non esse egressuram de latibulo petrae, certum est quod Hebraei, instar prioris, aedificaverunt alteram. Nam inter manubias quas tulerunt Romani de Judaea, leguntur translata arca Domini, candelabrum et mensa. Et mortuus est Zacharias in senectute bona, et sepultus juxta Aggaeum. Porro Darius, cum discessisset ab eo Aegyptus, mor
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. in obprobrium repudii faeia¬
contra legem. domus eius dicebacur
domus discalciati. & ait doech asta¬
tib. huius rei testes estis: Quato
T̃estes sumus. Fa̾ciat oñs haue mue¬
rem tͥ sicut rachel et lyam. qͣ eatle¬
uerunt domum isrł. Accepit cas
booth ruth in uxorẽ. Et post auni.
natus ẽ. ei filius. Quem posud nõ¬
mi insinu suo. nutricis et gerue
fungens officio. & dixerunt ad ean
uicine congratulantes. Eece habo
qui nutriat senectutem tuam. et ec¬
uiat tͥ: plusꝙͣ septem filii. Os hoe
uocauit nomen eius obeth. quod he¬
braice int̃pretatur seruens. hic et
pater ysai : patris dauid

Expanded text:
fieret, in opprobrium refugii contra legem domus ejus dicebatur, domus discalceati. Et ait Booz astantibus: « Hujus rei testes estis. Qui dixerunt: Testes sumus. Faciet Dominus hanc mulierem tibi sicut Rachel et Liam, quae aedificaverunt domum Israel. » Accepit itaque Booz Ruth in uxorem. Et post annum natus est ei filius quem posuit Noemi in sinu suo, nutricis et gerulae fungens officio. Et dixerunt ad eam vicinae congratulantes: « Ecce habes qui nutriat senectutem tuam, et serviat tibi plus quam septem filii. Ob hoc vocavit nomen ejus Obed, quod Hebraice interpretatur serviens. Hic est pater Isai patris David