comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim uerus dauid manu fortis:
uerus. humilis.atq mansuetus.
Primus et nouissimus: et̃nicate
primꝰ. humilitate ulcimus: per
cuius obedientiam. humani ge¬
neris culpa deleta. et refusa iusti¬
cia est. Ipse inquam dominus
humilitatis magister. docere suꝑ¬
bos sensu. et tumore cordis infla¬
tos ad mansuetudinem et simpli¬
citatem ẽẽ migrandum. Quomͦ
igitur incypo eius et mysterio.
peccatum imputari potest. cum
in ipso sit remissio peccatorum: nͥ
forte dauid ideo iniquitatem suam¬
et peccatum confessus est ad missi
ut et ipse ad remissionem peccati
et gr̃am mysterui ꝑcineret: Nam
quid sibi uult. quod uir peccatum
suum conficens.de syon et de ihe¬
rłm psallit dicens.benigne fac
dñe inbona uoluntate tua syon.
et edificentur muri iherłm. nisi
quia accelerari ei placet ecclesie
congregationem ꝑuocationem
gentium: qui non ancille filius.
s libere iherłm illius que incȩlo
est. fidei sue ꝓsapiam toto orbe

Expanded text:
enim verus David, manu fortis, enim verus David, manu fortis, verus humilis, atque mansuetus, primus et novissimus, aeternitate primus, humilitate ultimus: per cujus obedientiam humani generis culpa deleta, refusa justitia est. Ipse, inquam, Jesus humilitatis magister docere superbos sensu, et tumore cordis inflatos ad mansuetudinem et simplicitatem esse migrandum. Quomodo igitur in typo ejus mysterii peccatum imputari potest, cum in ipso mysterio sit remissio peccatorum? Nisi forte ideo David iniquitatem suam, peccatumque confessus est ejus admissi; ut et ipse ad remissionem peccati, et gratiam mysterii pertineret. 82. Nam quid sibi vult quod vir peccatum suum confitens, de Sion et Hierusalem psallit dicens: Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Hierusalem ; nisi quia accelerari ei placet Ecclesiae congregationem per uocationem gentium, quae non ancillae filiis, sed liberae Hierusalem, illius quae in caelo est, fidei suae prosapiam toto orbe
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uenena serpentis: et euan¬
gelii oꝑa toto orbe celebranda
decarsa sunt. Accedit adeuacui¬
andum peccatum. quod humi¬
licatem suscepit:contriuit cor
suum: quod magis sacrificium
dominꝰ elegit. quam holocausta
ꝓpeccato: que scđm legem offer¬
n solebant. Deniq supra ait. ho¬
locaustum et ꝓpeccato non po¬
stulasti: Tunc dixi. Ecce uenio:
idest non rapinam arbicratus ẽ¬
esse se equalem deo: uenio:formã
serui accipiens. Uenio. inspecie
susceptionis humane. inuerica¬
te mortis crucis. humilitatem.
obedientiam ꝓbaturus: ut ino¬
bedientia deleretur. Merito ergo
et hic dicit: Qm̃ si uoluisses sã¬
crificium dedissem: utiq: holo¬
caustis non delectaberis.Sacri¬
ficium deo sp̃c contribulatꝰ: cor
contritum et humiliatum deus
nonspernit. Et sicut supra dixi.
certum est mysterio conuenire.
quod ipse dominꝰ iħe uideatur
hic quoq ex sua ꝑsona loqui: qui
suꝑius illud ꝑsone sue euidenti
testificatione de prompsit: Ipse

Expanded text:
sunt uenena serpentis et euansunt uenena serpentis et euangeli opera toto orbe celebranda decursa sunt. accedit ad euacuandum peccatum, quod humilitatem suscepit; contriuit cor suum, quod magis sacrificium dominus elegit quam holocausta pro peccatis, quae secundum legem offerri solebant. denique supra ait: holocausta etiam pro peccato non postulasti; tunc dixi: ecce uenio, id est: non rapinam arbitratus esse me aequalem deo uenio formam serui accipiens, uenio in specie - susceptionis humanae, in ueritate crucis, mortis humilitate oboedientiam probaturus, ut inoboedientia deleatur. Merito ergo et hic dicit: quoniam si uoluisses. sacrificium dedissem utique; holocaustis non delectaberis. sacrificium deo contritum et humiliatum Deus non spernit . Et sicut supra dixi, certum est mysterio convenire quod ipse Dominus Jesus videtur hic quoque ex sua persona loqui, qui superius illud personae suae evidenti testificatione deprompsit. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
torem ꝓhibuerit deus suas enar¬
rare iusticias: utiꝙ ipse narran¬
do iusticiam dei. declarauit cõ¬
missum hoc nequaquam suo im¬
putatum ẽẽ peccato: Et addidit
Labia mea aꝑies: et os meum
annuntiabit laudem tuam. Os
peccatoris ds̃ claudit. ne loquat᷑
iusticias dei:. iusticia aꝑit. ut
loquatur. Cuiꝰ ergo os aꝑit: hũc
peccati absoluit reatu: Iilius aut̃
labia aꝑit dominus.qui accipit
uerbum in aꝑtione oris sui. Unde
et apls pecit se adiuuari oratio¬
nib plebis: ut aꝑiatur sibi hostiũ
uerbi ad loquendum mysterium
xp̃i. Linguam uero ꝓsermone
accipimus: qui exulcat in dei
laudibus: Unde et illud sic estima¬
tur. Lingua mea calamus sebe
uelociter scribentis: sermo infu¬
dictum accipimus: uide. ne
scriba uelociter scribens. sit¬
uerbum dei. quod anime uiscera
ꝑcurrat et penetret. et inscribat
inea. tel nacurȩ donauel gr̃e:
lingua autem sic scm̃ illud corpꝰ
ortum ex uirgine.quo uacuasa

Expanded text:
torem prohibuerit deus suas enartorem prohibuerit deus suas enarrare iustitias, utique ipse enarrando iustitiam dei declarauit commissum hoc nequaquam sibi inputatum esse peccatum. et addidit: labia mea aperies, et os meum adnuntiabit . laudem tuam. os peccatoris deus claudit, ne loquatur iustitias dei: iusti aperit, ut loquatur. cuius ergo labia aperit, hunc peccati absoluit reatu. illius autem aperit labia dominus qui accipit uerbum in apertione oris sui. unde et apostolus petit se adiuuari orationibus plebis, ut aperiatur sibi ostium uerbi ad loquendum mysterium Christi. linguam uero pro. sermone accipimus eius qui exultat in dei laudibus. unde et illud sic aestimatur: lingua mea calamus scribae uelociter scribentis, sermo infudictum accipimus, uide ne scriba sit uelociter scribens uerbum dei, quod animae uiscera percurrat et penetret et inscribat in ea uel naturae dona uel gratiae, lingua autem sit sanctum illud ortum corpus ex uirgine, quo uacuata
Abbreviated transcription (Latin):
uriȩ mortem potest referri.quod
mandate necis eius conscius. ue¬
ius rex legibus absolutus. suȩ tam̃
reus sit conscientie. Quib uincuł
se enodare desiderans:diuinum
sibi p̃catur auxilium. ut ab om̃i
Et reuera. cum mitis et mansuetꝰ
egregia semꝑ dederit sc̃s ꝓpħa
suȩ mansuetudinis et pietatis in¬
signia. ita ut aduersariis suis fre¬
quenter ignouerit. et ab eorum
putauerit nece abstinendum: ñ
est mirum . quod cam grauiter
doleat fundendi sanguinis in¬
norii sibi obrepsisse peccatum:¬
et ideo liberari se asanguinibus.
idẽ. apeccatis mortalib deposcat.
Laudauit dñm dm̃ suum: iusticiã
domini p̃dicauit: ideoq addidit.
exultabit lingua mea iusticiam
tuam. Dñe labia mea aꝑies:
et os meum annuntiabit laudẽ
cuam. Qui enim laudat dñm.
scriptum est: Et certe supra dix¬
erat in xͦl uiiii. psalmo. Peccato¬
ri autem dix̃ ds : quare cuenar¬
ras iusticias meas: Cumergo
ꝑos suum dixerit. quod pecca¬

Expanded text:
Uri mortem potest referri, quod Uri mortem potest referri, quod mandatae necis eius conscius ueis. rex legibus absolutus suae tamen reus sit conscientiae. quibus uinculis se enodare desiderans diuinum sibi precatur auxilium, ut ab omni et reuera cum mitis et corde mansuetus egregia semper dederit sanctus propheta suae mansuetudinis et pietatis insignia, ita ut aduersariis suis frequenter ignouerit atque ab eorum nece putauerit abstinendum, non est mirum quod tam grauiter doleat fundendi sanguinis innoxii sibi obrepsisse peccatum. ideo liberari se a sanguinibus,. hoc est a peccatis mortalibus postulauit. laudauit dominum deum suum, iustitiam domini praedicauit ideoque addidit: exultabit lingua mea iustitiam tuam. Domine, labia mea aperies, et os meum adnuntiabit laudem tuam. qui enim laudat dominum scriptum est. et certe supra dixerat in XXXXVIIII psalmo: peccatori autem dixit deus: quare tu enarras iustitias meas? cum ergo per os suum dixerit quod pecca
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiȩ. et magister om̃ium:
peccatores: Et medicus ille cele
uocauit. siue exsua. bene posuit
uertere doctrina celestis: et opera
diuina sacrilegis pectorib studia
pietatis infundere: ut hi qui sine
lege iuuebant. conuertantur ad
deum uerum: qui ante auerteban¬
tur. regalis quoq exemplo peni¬
tencie. hi qui iniquitates et acer¬
ba exercent flagitia. corrigantur:
et fide atq: oꝑe conu̾si. doctrine
remedium salutaris accipiant:
ingrediantur dñiuias. inquibꝰ
nullus erroris anfractus: nulla
diu̾ticula p̃cipitis ꝓlapsionis
offendant.Sicut enimbone uite
speciem̃ et uircutis exemplar in
his uiris est. qui in offensa uite
suȩ cp̃ra ꝑcurrerint: ita qͥ ance actis
renuntiantes flagituis. uel incre¬
dulitatis erroribꝰ. emendauerint
cursum posterioris etatis. his ad
imitandum ꝓpositi sunt. qui uł
oꝑe uł cogitatione labuntur.
Sequitur. Libera me de sangui¬
nib deus ds̃ salutis meȩ. Et ad

Expanded text:
prudentiae et magister omnium prudentiae et magister omnium peccatores. et medicus ille caeleuocauit sine ex sua bene posuit:itumque conuertere doctrina caelestis et operatio diuina sacrilegis pectoribus studia pietatis infundere, ut hi qui sine lege uiuebant conuertantur ad dominum uerum, qui ante auertebantur, regalis quoque exemplo paenitentiae qui iniquitates et acerba exercent flagitia corrigantur et fide atque opere conuersi doctrinae remedium salutaris accipiant, ingrediantur domini uias, in quibus nullos erroris anfractus, nulla deuerticula praecipitis prolapsionis offendant. sicut enim- bonae uitae specimen et uirtutis exemplar in his uiris est, qui inoffensa uitae suae tempora percucurrerint, ita qui ante actis renuntiantes flagitiis uel incredulitatis erroribus emendauerint cursum posterioris aetatis iis ad imitandum propositi sunt qui uel opere uel cogitatione labuntur. sequitur: libera me de sanguinib,us, deus deus salutis meae. et ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce sicut oculi seruorum in mani¬
bus dominorũ suorũ: et sicut ocu¬
li ancille. inmanib dñe suȩ: ita
oculi nr̃iad dnm̃ dm̃ nr̃m. donec
misereat᷑ nr̃i: Certe hic est sp̃c doc¬
tor et pͥnceps. qui regat mentem:
confirmet affectum: quo uelit
enim scit hominum que sunt ho
soest: Qui potest scire omnia. quẽ
hominis occulta non fallunt. po¬
est habere in homine pͥncipatũ:
Sequitur: Docebo iniquos
uias tuas: et impii adde conu̾ten¬
tur: Ille precipuus gub̃nator.
qui scopuloso inlitcore nauem
gubernat: ille doctor bonus. qͥ
duriora acuit ingenia ad eru¬
ditionis ꝓfectum: ille bellator
regius. dux mirabilis.qui cimi¬
diores accendit inprelium. et ex¬
ploratis locorum fulcit ingeniis:
ut infirma uirium. commode
tationis oporcunitate conpensor:
qui iniquos docet. Unde pul¬
chre ait: Docebo iniquos. Nõ
dix : docebo iustos: Norunt
enim iusti uias domini: s iniqͦs
inquit docebo Deniq auctor

Expanded text:
ecce sicut oculi seruorum in maniecce sicut oculi seruorum in manibus dominorum suorum et sicut oculi ancillae in manibus dominae suae ita omisereatur nobis . Certe hic est Spiritus doctor et princeps, qui regat mentem, confirmet affectum, quo velit enim scit hominum, quae hominis so est ? Qui potest scire omnia, quem hominis occulta non fallunt potest habere in homine principatum. Sequitur: docebo iniquos uias tuas et inpii ad te conuertentur. ille praecipuus gubernator, qui scopuloso in litore nauem gubernat, ille doctor bonus, qui duriora acuit ingenia ad eruditionis profectum, ille bellator egregius, dux mirabilis, qui timidiores accendit in proelium et exploratis locorum fulcit ingeniis, ut infirma uirium commodae stationis oportunitate conpenset: qui iniquos docet. unde pulchre ait: docebo in iquos. non dixit: docebo iustos - nouerunt enim iusti uias domini -, sed iniquos inquit docebo. denique auctor
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nedde michi leticiam salu¬
taris tui: et sp̃u pͥncipaliconfirma
me. Cui debetur: et redditur. Red¬
ditur rationabili nature. leticia
sp̃ualis. Leticia autem et gaudiũ:
fructus est sp̃c: firmamentum
Merito is qui pͥncipali confirma¬
tur sp̃u. non est obnoxius serui¬
tuti: nescit seruire peccato: nescit
fluctuare: nescit errare. nec studio
niti incerto: s firmatꝰ inpetra. so¬
lido stabilitur uestigio: Quẽ pu¬
tamus dici sp̃m pͥncipalem: Ple¬
riq sp̃m rectum ad dñm referunt
iħm: quia peccatum mundi ab¬
stulit. et omne hominum genus
sui sanguinis effusione renouai:
Et ideo dictum est: Sp̃m recꝰtum
innoua inuiscerib meis: Sp̃m
autem sc̃m de quo dicit. et sp̃m
sc̃m̃ cuum ne auferas ame.sp̃m
intelligunt ueritatis: sp̃m uero
principalem.dm̃ arbitrantur:
Quam moraliter autemait. neꝓ
icias me afacie tua: fideliter ti¬
met auferri sibi quam accepit ga¬
tiam: ideoq alibiait: Oculi mei
semꝑ ad dñm. Et inposterioribus.

Expanded text:
72. Redde mihi laetitiam salutaris tui: et spiritu principali confirma me . Cui debetur, et redditur: redditur rationali naturae laetitia salutaris. Laetitia autem et gaudium fructus est Spiritus. Firmamentum denique is qui principali confirmatur spiritu non est obnoxius seruituti, nescit seruire peccato, nescit fluitare, nescit errare nec studio nutat incertus, sed firmatus in petra solido stabilitur uestigio. quem putamus dici spiritum principalem? plerique spiritum rectum ad dominum referunt Iesum. qui peccatum mundi abstulit et omne hominum genus sui sanguinis effusione renouauit. et ideo dictum: e t spiritum rectum innoua in uisceribus meis, spiritum autem sanctum, de quo dicit: et spiritum sanctum tuum ne auferas a me, spiritum intellegunt ueritatis, spiritum uero principalem deum patrem arbitrantur. quam moraliter autem ait: ne proicias me a facie tua! fideliter timet auferri sibi quam accepit gratiam. ideoque alibi ait: oculi mei semper ad dominum et in posterioribus:
Abbreviated transcription (Latin):
coronentur: neq capiaris oculis.
neq abripiaris palpebris. Uils
tibi mulier uidet᷑ ad p̃cium: s for¬
tis ad uicium est: quia mulier ui¬
rorum p̃ciosas animas capit. Dif¬
ficile est itaq ut quis quã libidns
mtne illecebris immunis euadat.
qui suo ductus exemploait. L¬
gauit quis ignem in sinu: uestim̃¬
ca autem non comburit: Uel am¬
bulauit quis suꝑ carbones ignis:
pedes autem noncõburit: Caue
ͦet cu ne intra sinum tue m̃tis
ignem libidinis et amorem accen¬
das: ne corporeum uestimentum
illo animi consumatur incendio
ac ꝑpetuitatem resurrectionis
amictat: uel certe uestigium cue
mentis urat᷑. si ꝑlibidinum faces.
abi putaueris eẽ gradiendum:
Iam qui urit᷑ corde: comburit cor¬
pore: Om̃ib igitur modis. lasciue
mulieris uitanduꝰ occursus est.
Et ideo prudentia disciplinam
ac quire tibi inquit. ut te custodiat
abuxore aliena et forncaria:ne
te laqueis labiorum suorum dene¬
at obligatum. et criniculis error

Expanded text:
coronentur; neque capiaris oculis, coronentur; neque capiaris oculis, neque abripiaris palpebris . Vilis tibi mulier videtur ad pretium, sed fortis ad vitium; quia mulier virorum pretiosas animas capit . 13. Difficile est itaque ut quisquam libidinis irretitus illecebris, immunis evadat. qui suo ductus exemplo ait: Ligabit quis ignem in sinu, vestimenta autem non comburet? Vel ambulabit quis super carbones ignis, pedes autem non comburet ? Cave ergo et tu ne intra sinum tuae mentis ignem libidinis et amorem accendas; ne corporeum vestimentum illo animi consumatur incendio, ac perpetuitatem resurrectionis amittas: vel certe vestigium tuae mentis uratur, si per libidinum faces tibi putaveris esse gradiendum. Nam qui uritur corde, comburitur corpore. 14. Omnibus igitur modis lascivae mulieris vitandus occursus est. Et ideo prudentiam discipulam acquire tibi, inquit, ut te custodiat ab uxore aliena et fornicaria ; ne te laqueis labiorum suorum teneat obligatum, et criniculis erroris
Abbreviated transcription (Latin):
cia potestatem: nec tam̃ semꝑ in¬
flexam dixerim: q̃m̃ regali pocesta¬
te sublimem dauid legimꝰ eult̃
auxisse ditnos. et salomonem
templum dño consecrasse. Nunc
illud quod ꝑstrinximus assaeramꝰ.
facultatem ĩn ꝑandi.incentiuum
ẽẽ peccandi: et sed̾m hystoriȩ seriẽ.
ꝓsequamur non adult̾asse dauid
alien ius thori. et federati pacta
coniugii: nisi nudam et lauantẽ¬
se mulierem de domus suȩ int̾io¬
rib uidisset. Et ideo bene scriptũ
est. Non intendas in mulieris spe¬
ciem: et non concupiscas mulierẽ
Ait alibi. Ad omnes irreuerentes
oculos caue. nichil decontinentia
tua et uirtute p̃sumas: Et em̃
fornicatio mulieris in excollentia
oculorum. et in palpebris illius
agnoscit᷑: et ideo causam pͥmo pec¬
cati fuge. Nemo enim diu fortisẽ:
Neq fragili tantum. s om̃i homini
dicitur. Nonte uincat concupisen¬
tia forme: si non uisuinci: Noncon¬
grediare peccatis: nec dete uicia

Expanded text:
tia potestatem, nec tamen semper intia potestatem, nec tamen semper inflexam dixerim, quoniam regali potestate sublimem et Dauid legimus cultus auxisse diuinos et Salomonem templum domino consecrasse. Nunc illud quod perstrinximus adseramus facultatem inperandi incentiuum esse peccandi et secundum historiae seriem prosequamur. non adulterasset Dauid alieniconjugii, nisi nudam et lavantem mulierem de domus suae interioribus vidisset. Et ideo bene scriptum est: Non intendas in mulieris speciem: et non concupiscas mulierem . Ait alibi: Ab omni irreverenti oculo cave . Nihil de continentiae tuae virtute praesumas. Etenim fornicatio mulieris in extollentia oculorum, et in palpebris illius agnoscetur ; et ideo causam primo peccati fuge. Nemo 711 enim diu fortis est. Neque fragili tantum, sed omni homini dicitur: Non te vincat concupiscentia formae ; si non vis vinci, non congrediare peccatis, ne de te vitia
Abbreviated transcription (Latin):
distat ira regis abira leonis:s qͥ
stimulat illum et admiscetur.
peccat in animã suam: Caue gͦ
ne stimulet aliquiᷤ potestatem.
ne cassib anima irretita. corpo¬
ris uicia non possit exuere. Non
gͥ mirum. si etiam dauid specie
lapsus est potestatis: s multo am¬
plius ammirandum.quod fidei
contemplatione reuocat᷑. Uide¬
tis gͥ quod potestas hec secularis.
frequenter nichil ꝓsit: et plerũ¬
q obsit. Sepe enim culpe exitꝰ:
in aucꝰtoritatem est potestatis:
Noligͥ tu quicumq es rexde po¬
tentia et facultate p̃stimere. Cor
enim regis in manu dñi. Noli
tibi de populorum subiectione
blandiri:quia non saluabitur
rex ꝑmultitudinẽ uircutis sue:
nec gigas saluꝰ erit in multicudi¬
ne uirtutis suȩ. Non enim inal¬
tis cabernaculorum fastigiis. p̃¬
ciosoq tectorum culmine. s suꝑ
timentib eũ beneplacitũ est dño:
et his quisperant suꝑ misericor¬
dia eiꝰ. Iubricam gͥ uidemꝰ ad ui¬

Expanded text:
distat ira regis ab ira leonis; sed qui distat ira regis ab ira leonis; sed qui stimulat illum et admiscetur peccat in animam suam. caueat ergo, ne stimulet aliquis potestatem, ne cassibus anima inretita corporeis uitio se non possit exuere. non igitur mirum si etiam Dauid specie lapsus est potestatis, sed multo amplius admirandum quod fidei contemplatione reuocatus. J Uidetis igitur quod potestas haec aaecularis frequenter nihil prosit et plerumque obsit; saepe enim culpae exitus in auctoritate est potestatis. noli igitur tu, quicumque es rex, de potentia et facultate praesumere / cor enim regis in manu domini. noli tibi de populorum subiectione blandiri, quia non saluabitur rex per multitudinem uirtutis suae nec gigans saluus erit in multitudine uirtutis suae. non enim in altis tabernaculorum fastigiis pretiosoque tectorum culmine, sed super timentibus eum bene placitum est domino et his qui sperant super misericordia eius. lubricam igitur uidemus ad ui
Abbreviated transcription (Latin):
Quem michitu huiuscemodi re¬
perias uirum.qui inpotestate
consticutus. non magis crimina
sua diligat. culpam p̾dicet. pecca¬
ta defendat: qui pucet sibi quod
non decet non licere: qui se legib
obstringat suis: et quod ꝑiusticiã
non licet. nec ꝑpotestatem licere
cognoscat: Non enim soluet po¬
testas iusticiam: s iusticia potesta¬
tem. Nec legib rex solucus est: s¬
si leges suo soluet exemplo.anfieri
potest. qui dealiis iudicat. suo ipse
sic iudicio liber: et inse suscipiat.
unde alios astringat: Bonus gͦ
dauid et multo ammirabilior
qui potestatem uicit: quam qui
amorem.Casticas enim corpori
nonnũquam defertur.frequent̃
errori:potestas deo subditur:et
facilius quise mamore cohibeat.
quam inpotestate moderetur:
Nongͦ ignoscis quod minus est.
inquo maiora miraris: Lubrica
in om̃ib hominib. et ꝓna natura
peccandi.lubrica etiam inbonis
morib licentia pocestatis. et ob¬
latio facultatis. Non enim

Expanded text:
Quem mihi tu huiusce modi repQuem mihi tu huiusce modi repperias uirum, qui in potestate constitutus non magis crimina sua diligat, culpam praedicet, peccata defendat: qui putet sibi quod non decet non licere: qui se legibus obstringat suis et quod per iustitiam non licet nec per potestatem licere cognoscat? non enim soluit potestas iustitiam, sed iustitia. potestatem, non legibus rex solutus est, sed leges suo soluit exemplo. an fieri potest <ut> qui de aliis iudicat suo ipse sit liber iudicio et in se suscipiat in quo alios adstringat ? /bonus ergo Dauid et multo admirabilior qui potestatem uicit quam qui amorem. castitas enim corpori nonnumquam defertur, frequenter errore; potestas deo subditur et facilius qui se in amore cohibeat quam in potestate moderetur. non ergo ignoscis quod minus est in quo maiora miraris? lubrica in omnibus hominibus et prona natura peccandi, lubrica etiam in bonis moribus licentia potestatis et oblatio facultatis. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ninocentiam sequunt᷑. fidem p̃¬
ferunt religionem uenerantur:
casticatem docent: quorũ pͥnci
Ipse dauid. de cuius genere ut dici¬
ethomicidia sua et adulteria de¬
cantauit. quales possunt ẽẽ disci¬
puli: quorum tales magistri sunt:
Quid gͥ.: negamus factum: an re¬
pudiamus magistrum: Nichil
horum:.s qui speciem obicit.cõmu¬
nitatem consideret. Species facti
est communitas nacurȩ. Nichil
igicur mirum: si intra generalica¬
cem species est agnosco enĩ homi¬
nem fuisse dauid: et nichil mirc̃i
agnosco cõmune.ut homo peccet:
Nec enim noua infirmitas condi¬
cionis humane: magisq mirum
uidetur: si homo peccato careat.
quam si peccatum inquit fecit:
gicur peccat sc̃s dauid. Nullo
cauit quod solent reges:s peni¬
tentiam gessit. et fleuit: quod
nonsolent reges. Rogauit ueni¬
in non arrogans pocestatis:
s infirmicatis sue conscius. pro¬
stratus interram. cilicio se oꝑuit:
oblitus imꝑii. et memor culpe

Expanded text:
innocentiam sequuntur, fidem prinnocentiam sequuntur, fidem praeferunt, religionem uenerantur, castitatem docent, quorum princiipse Dauid, de cuius genere, ut diciet homicidia sua et adulteria decantauit. quales possunt esse discipuli, quorum tales magistri sunt V quid igitur? negamus factum an repudiamus magistrum? nihil horum; sed qui speciem obicit communitatem consideret. species facti est communitas naturae. nihil igitur mirum si intra generalitatem species est. agnosco enim hominem fuisse Dauid, et nihil mirum: agnosco commune, ut homo peccet. nec enim noua infirmitas condicionis humanae magisque mirum uidetur, si homo peccato careat quam si peccatum incidat. fecit igitur peccatum sanctus Dauid — nullo cauit quod solent reges, sed paenitentiam gessit et fleuit, quod non solent reges. rogauit ueniam non adrogans potestatis, sed infirmitatis suae conscius, prostratus in terram cilicio se operuit, oblitus imperii et memor culpae. J
Abbreviated transcription (Latin):
inducit. bellatorib obici iussit
acerrimis: ut ui oppͥmeret᷑ hosti¬
li: hec facta sunt:nec negantur.
quomodo igitur defenduntur:
Bene admonet euangelica lectio
etiam cum peccatum appareat
subreptum:camen debere esse¬
iudicis iudicium. ac memorem
ditionis et meriti: Sepe enim
etiam et in iudicando maius iu
diciũ est. quã peccati ipsius. de
quo fuerit iudicatum. Nam sip̃¬
scriptũ est aquib dam sapientib
mundi. ut in iudicando caueat᷑.
ne maior pena quam culpa sit.
idq seruetur: quantomagis ĩ
seruandum uidetur. ut unusqͥs¬
q dde alio iudicaturus de se ipso
prius iudicet i nec minora in alio
erraca condemnet. cum ipse gra
cili dico: iudeo dico: xp̃iano dico:
et ideo criꝑtico michi distinguen¬
dusuidetur ẽẽ tractatꝰ: unus ad¬
uersus gentes: alius adu̾sus iu¬
deos: tercius apud xp̃ianos: Pn¬
mꝰ igitur ad u̾sus gentiles michi
sermo est.:qui plerũq obiectare
consuerunt: Ecce quomͦ rp̃ian

Expanded text:
inducit, bellatoribus obici iussit inducit, bellatoribus obici iussit acerrimis, ut ui opprimeretur hostili. haec facta sunt nec negantur. quomodo igitur defendentur? bene admonet euangelica lectio, etiam cum peccatum appareat, sobrium tamen debere iudicis esse iudicium ac memorem suae condicionis et meriti. saepe enim etiam in iudicando maius peccatum iudicii est quam peccatum ipsius de quo fuerit iudicatum. nam si praescriptum est a quibusdam sapientibus mundi, ut in iudicando caueatur, ne maior poena quam culpa sit, idque seruatur, quanto magis id seruandum uidetur, ut unusquisque de alio iudicaturus de se ipso prius iudicet nec minora in alio errata condemnet, cum ipse grautili dico, Iudaeo dico, Christiano dico. et ideo mihi tripertito distinguendus uidetur esse tractatus, unus aduersus gentiles, alius aduersus Iudaeos, tertius apud Christianos. Primus igitur aduersus gentiles mihi sermo est, qui ple- rumque obiectare consuerunt: ecce quomodo Christiani
Abbreviated transcription (Latin):
tempora: potest nescire tempora:
Qui nouit cogitationes homi
num uanas:non nouit etiã
criminosos: Et ideo satis illis
responsum sit qui cum creato¬
rem negare non possint. negãt
tamen podentiam creatoris:
qui cum sapientiam fateantur.
insipientiam asserunt obicien¬
do. et insipientiam fucurorũ:
De quo possim latinus dicere:s
alius ꝓpositus nobis uidetur
ẽe creatus: et licet diuersarum
series decursa sit lectionum:
in eandem camen assertionem
ꝓficiunt. et maxime psalmi ti¬
tulus. et euangelii lect̾io. se quã
uis conueniat una assertio: cam̃
iuxta ordinem lectionum sit
ordo tractatus: et ideo de tytulo
psalmi prius tractandum uide¬
tur. Proposita est historia:quȩ
adulterium habeat. et homici¬
dium. Nam ita repperimꝰ inli¬
bro scriptum ẽe regnorum: quia
dauid rexcum deambularet
indomo sua. lauantem seurie
uidit uxorem:amauitq ilico.
et iussit arcersiri. Deinde uirũ
eius innocentem. ut scriptura

Expanded text:
tempora, potest nescire tempora? tempora, potest nescire tempora? qui nouit cogitationes uanas hominum, non nouit etiam criminosas? et ideo satis illis responsum sit, qui cum creatorem negare non possint, negant tamen potentiam creatoris, qui cum sapientiam fateantur, insipientiam adserunt, obiciendo ei inprudentiam futurorum. de quo possim latius disserere, sed alius propositus nobis uidetur esse tractatus. et licet diuersarum series decursa sit lectionum, ad eandem tamen adsertionem proficiunt et maxime psalmi titulus et euangelica lectio. sed quamuis una conueniat adsertio, tamen iuxta ordinem lectionum sit ordo tractatus et ideo de titulo prius psalmi tractandum uidetur. Proposita est bistorill, quae adultenum habeat et homicidium. nam ita repperimus in libro scriptum esse Regnorum, quia Dauid rex, cum deambularet in domo sua, lauantem se Uri uidit uxorem, amauit ilico et iussit accersiri. deinde uirum eius innocentem, ut scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
lles dne. uscy quo peccatores gla¬
buncur: Alios de peccato głari
ꝓhibet: et ipse etiam sacrato carmi¬
ne gloriacur. Quomodo ista di¬
stinguimus: ẽsto camen qd dauid
peculant errauit: Nun quid et
xp̃c errauit: ut pucemus eum non
rectum habuisse iudicium: Bene
ergo quasi ad eos dauid. hodie
ꝓphetauit dicens. incelligice in¬
sipientes: et stulti aliquando sapi¬
te: Quomodo enimxp̃c potuit er¬
rare: Fas non est.ut hocueniat in
non audit. aut qui finrit oculum
non considerat: qui corripit gendes
nonarguet:qui docet hominem
scientiam: Ip̃c ergo interrogare
culpam. et accusationem itistam
gentes.arguendam adulteram
non pucauit: xp̃c qui nouit uniꝰ¬
cuiusq cordis int̃na. et scientiam
docet legis: aut falli potuit errato.
atit contra legis seriem iudicare:
Et quomodo ipse dixit: non ueni
legem soluere. s adĩnplere.Ap̃c
qui condemnat occulta: potuit
dissimulare uulgata: xp̃e qui fec̃

Expanded text:
tores, domine, usquequo peccatores gloriatores, domine, usquequo peccatores gloriabuntur? alios de peccato gloriari prohibet, et ipse etiam sacrato carmine gloriatur? quomodo igitur ista distinguimus ? Esto tamen, Dauid petulanter errauerit: numquid et Christus errauit, ut putemus eum non rectum habuisse iudicium ? bene ergo quasi ad eos Dauid hodie prophetauit dicens: intellegite insipientes et stulti aliquando 10\' sapite. quomodo enim Christus potuit errare? fas non est ut hoc in sensusnon audit aut qui finxit oculum non considerat? qui corripit gentes non arguet, qui docet hominem scientiam? Christus ergo interrogare culpam et accusationem iustam gentes, arguendam adulteram non putauit? Christus, qui nouit uniuscuiusque cordis interna, scientiam docet legis, aut falli potuit errato aut contra legis seriem iudicare? et quomodo ipse dixit: non ueni legem soluere, sed adimplere? Christus, qui condemnat occulta, potuit dissimulare uulgata? Christus, qui fecit
Abbreviated transcription (Latin):
ortasse plerosq psalmi
titulus offenderit.
quem audistis legi: quod uenit
adeum nathan ꝓpheta. cum intͣ¬
uit ad bechabeẽ. simul etiam nõ
mediocrem scrupulum mouere
pocuit imꝑitis. euangelii lectio
quȩ decursa est: inquo adu̾cistis
adulteram xp̃ooblatam. eandem¬
q sine damnatione dimissam. Nã
ꝓfecto siquis ea aurib accipiat
ociosis. incentiuum erroris ieur¬
rit: cum legent sancti uiri adulce¬
rium. et adultere absolutionem.
humano ꝓpe modo diuinoq lap¬
sus exemplo.quod et homo puca¬
uerit adulcerium eẽ faciendum:
et deus censuerit adulterium non
ẽẽ damuandum. Lubricagͥ ad
lapsum uia: uel ueniȩ:. uel concu¬
piscentie. Accedit illud quod ipsas
faces iuuemilis lasciuie uidetur
accendere: quia adulterium suũ
non erubuerit. non celauerit. s
quadam diuini carminis predi¬
eatione uulgarit. Quodergo cã
Qđ fuit. ut ipse suũ cantaret ob¬
ꝓbrium: marime cum ipse inalio
quoq qui hodie decursus est
psalmo dixerit. usq quo pecca¬

Expanded text:
ortasse plerosque psalmi titulus offenderit, quem audistis legi, quod uenit ad eum Nathan propheta, cum intrauit ad Betsabee. simul etiam non mediocre scrupulum mouere potuit inperitis euangelii lectio, quae decursa est, in quo aduertistis adulteram Christo oblatam eandemque sine damnatione dimissam. nam profecto si quis ea auribus accipiat otiosis, incentiuum erroris incurrit, cum legit sancti uiri adulterium et adulterae absolutionem, humano propemodum diuinoque lapsus exemplo, quod et homo putauerit adulterium esse faciendum et deus censuerit adulterium non esse damnandum. lubrica igitur ad lapsum uia uel ueniae uel concupiscentiae. accedit illud, quod ipsas faces iuuenilis lasciuiae uidetur accendere, quia adulterium suum non erubuerit, non celauerit, sed quadam diuini carminis praedicatione uulgarit. quid ergo? tam Dauid fuit, ut ipse suum cantaret obprobrium, maxime cum ipse in alio quoque, qui hodie decursus est, psalmo dixerit: usquequo pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum qui peccaui:ego pastor
male feci. et sic ira dñi mitigata ẽ.
uenia donata. Simul ostendit.
quia sancti ꝑmanent. criminosi
ꝓiciuntur: Ideoq seruanda est no¬
s in offenso muneris sui fructu.
ftudet se domino semꝑ offerre:
sicut ille qui dño dicenti. nun qͥd
et uos uulcis abire. respondit:
Dñe:adquem ibimus: Uerba
uite et̃ne habes: et nos credimus:
Simul illud considerandum. quia
non auferatur sp̃c. nisi domini
uoluntate. sicut non datur nisi
domini uoluntate: qui utiq cũ
datur non quasi coactus oꝑatur:
s ꝓsua uoluntate diuidicur: di

Expanded text:
go sum, ego peccavi, et ego pastor go sum, ego peccavi, et ego pastor male feci : et sic ira Domini mitigata est, et venia donata. 70. Simul ostendit quia sancti permanent, criminosi projiciuntur. Ideoque servanda est nonctus est: sed inoffenso muneris sui fructu studet se Domino semper offerre, sicut ille qui dicenti Domino: Numquid et uos uultis discedere? respondit: ad quem ibimus? uerba uitae aeternae habes, et nos credimus? u s. simul illud considerandum, quia non aufertur spiritus nisi domini uoluntate, sicut Bon datur nisi domini uoluntate. qui utique cum datur, non quasi coactus operatur, sed pro sua uoluntate diuiditur, si
Abbreviated transcription (Latin):
nliat se: ⁊ q̃sim peccõ dep̃hensꝰ.⁊ offense
reus. obsecrat ut flagellet᷑ potius.
quam ꝓiciatur a facie dñi: Quo¬
modo ꝓiciat dominus afacie sua.
audi dicentem: Tollice illũ ligatis¬
dor dentium. Qui emendatus a fa¬
cie eius intenebras consticuitur. Ideo
iustus ne tenebras patiatur: ait.
Uultum tuum domine requiram:
Ubi enim dñi uultus. ibi lum̃ est.
sicut scriptum est. faciem tuam
illumina suꝑ seruum tuum. Deniq
ubi primum est intuitꝰ petrum:
uidit et illuminauit. Grande
gͥ supplicium ꝓici a facie dei: Pro¬
iectus est adam: cum de parads so
exiret: Nec immerito: Ipse enim
se ante absconderat a facie domini
Eriuit et cayna facie domini. non
solum post parricidale cõmissum.
s eciam postquam putauit ẽẽ fal¬
lendum.ut crimen negaret. Pecca¬
tor gͥ excludicur a facie dei:iustus
autem dicit. Ecce ego. Deniq ipse
dauid cum uideret interire popłm:
semet ipsum obtulit dicens. Ec̃ce¬

Expanded text:
miliat se et quasi in peccato deprehensus et offensae miliat se et quasi in peccato deprehensus et offensae reus obsecrat, ut flagelletur potius quam proiciatur a facie domini. quomodo proiciat deus a facie sua audi dicentem: tollite illum idor dentium. qui non emendatur a facie eius in tenebris constituitur. ideo iustus, ne tenebras patiatur, ait: uultum tuum, domine, requiram. ubi enim Domini uultus ibi lumen est, sicut scriptum est: faciem tuam inlumina super seruum tuum. denique ubi primum intuitus Petrum uidit, et inluminauit. grande igitur supplicium proici a facie dei. proiectexiret, nec immerito; ipse enim ante se absconderat a facie Dei. Exivit et Cain a facie Dei, non solum post parricidale commissum; sed etiam postquam Deum putavit esse fallendum, ut crimen negaret. Peccator igitur excluditur a facie Dei: justus autem dicit: Ecce ego . Denique ipse David cum videret interire populum, semetipsum obtulit dicens: E
Abbreviated transcription (Latin):
Uiscera autem anime. ad inuen¬
tiones sunt sensuum. bone cogi¬
tationis studia: uirtutũ ꝑseue¬
rantia: postremo illa que enno
et inuiam rectam. Hic est sp̃s
ueritatis: uel certe recta hominis
conscientia. nullis inflexa pecca¬
cis. uel sp̃c qui in homine est:
Non p̃termisimus quid alii
sentiant: camen nob̃ uidetur qm̃
sp̃c sc̃i infusio prestolari: Deniq
sequitur. Ne ꝓicias me a facie
cua: et sp̃m sc̃m cuum ne aufe¬
solemus: Pleriq autem diuicum
emendare consueuerunt manci¬
pia sua. et ꝑagellulos religare.
et hec pena grauior estimatur:
beniq solent se magis offerre u̾¬
berib. Si apud homines hoc gra¬
ue ducicur: quantomagis non¬
apud dñm deum nr̃m. quasi ñ
hinc dolor parricidalis repͥmen¬
dus quidem. siqua eum pietas
temperare possit eruꝑit:quod
faciem suam ds̃ acarn munerib
auertit. respexit aucem super
munera abel: Itaq tacito uultu
alcerũ innocentẽ ꝓnuntiaũ alterũ
peccantẽ. Ergo qͣsiultimꝰ seruꝰ hu¬

Expanded text:
iscera autem animae adinventiones sensuum sunt, bonae cogitationis studia, virtutum perseverantia, postremo illae quae Gracit in viam rectam, hic est spiritus veritatis; vel certe recta hominis conscientia nullis inflexa peccatis, vel spiritus qui in homine est. Non praetermisimus quid alii sentiant; tamen nobis videtur 699 s sancti infusio postulatur. denique sequitur : n e proicias me a facie tua et spiritum sanctum tuum n e aufesolemus. plerique autem diuitum amendare consueuerunt mancipia sua et per agellulos relegare, et haec poena grauior aestimatur. denique solent magis se offerre uerberibus. si apud homines hoc graue ducitur, quanto magis apud dominum deum nostrum. quasi non hinc dolor parricidalis, reprimendus quidem, si qua eum pietas temperare potuisset, eruperit, quod faciem suam deus a Cain muneribus auertit, respexit autem super munera Abel. itaque tacito uultu alterum innocentem pronuntiauit, alterum peccatorem. ergo quasi ultimus seruus hu
Abbreviated transcription (Latin):
facto. docuit etiam adu̾sariis fi¬
Idem ꝓmisam ẽ seruandam:
honorandam quoq et inhoste
uirtutem: Nonne tam miti suȩ
heredicate pietatis. etiam huius
neuum detersit erroris: Quam
p̃clarum autem. quod tribus sͥ
oblatis condicionibꝰ. quam uellet
eligeret. quando numerato po¬
pulo contraxit offensam:cum
ꝓpositum eẽt. utrum triennio
famem suꝑ terram fieri uelle:an
trib mensib fugere a facie ini¬
micorum suorum ꝑsequentium
se.aut triduo mortem fieri inter
Dñs enim cito miseratꝰ ignosceret
Itaq sic ait: Angustiȩ michi sunt
undiq inhis tribꝰ. s magis inci
manus hominum: Heͥc humili¬
tace. prudentia. mansuetudine
fecit: ut u̾bis scripture utar ha¬

Expanded text:
facto docuit etiam aduersariis fifacto docuit etiam aduersariis fidem promissam esse seruandam. honorandam quoque et in hoste uirtutem. nonne tam mitis suae hereditate pietatis etiam huius naeuum detersit erroris ? quam praeclarum autem quod tribus sibi oblatis condicionibus, quam uellet eligeret, quando numerato populo contraxit offensam, cum propositum esset utrum triennio famem super terram fieri uellet aut tribus mensibus fugere a facie inimicorum suorum persequentium se aut triduo mortem fieri in terpotestati; dominus enim cito miseratus ignosceret. itaque sic ait: angustiae mihi sunt ualde in his tribus, sed magis incidmanus hominum incidam. hac humilitate prudentia mansuetudine fecit, ut uerbis scripturae utar, ha
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim oppressus est. qui sei¬
uit quemadmodum a ruina illa
peccati posset liberari: Dico tam̃
quod ui temptationis inflexus
sit. Dixerat enim supra: Proba
me domine et tempta me:ure re¬
nes meos et cor meum: Et alibi
Ego autem dixi in mea habundan¬
tia: non mouebor inet̃num: Et.
igne me examinasti:et non est in¬
uenta in me iniquitas. Uoluit¬
enim dñs eum subiacere tempta¬
tioni: ne supra hominem sibi al¬
quid arrogaret: Nam uirtus in
infirmitate consũmatur: Neq
enim cruento fecit affectu Ni¬
chil minus sc̃o ꝓpħȩ ascribi po¬
test: qui etiam uita decedens. su¬
prema uoce conuenit salomonẽ.
ut innocentem sanguinem a se
tolleret.quem fuderat dux exer
citus eius ioab. quando abnei
cum de ineunda societate tracta¬
ret.dux licet aduersarii agminis.
insidiis appetitus occubuit. qũe
fleuit. et post feretrum eiꝰ ambu¬
lans.de posicis infulis potestatis.
exequiarum bella curauit. Quo

Expanded text:
neque enim oppressus est qui scineque enim oppressus est qui sciuit quemadmodum a ruina illa peccati se posset leuare —, dico tamen quod ui temptationis inflexus sit. dixerat enim supra: proba me, domine, et tempta me, ure renes meos et cor meum et alibi: ego autem dixi in mea abundantia: non mouebor in aeternum et: igne me examinasti, et non est inuenta in me iniquitas. uoluit eum subiacere dominus temptationi, ne supra hominem sibi aliquid adrogaret; nam uirtus in infirmitate consummatur. neque enim cruento fecit affectu: nihil minus sancto prophetae adscribi potest, qui etiam uita decedens suprema uoce conuenit Solomonem filium, ut innocentem sanguinem a se tolleret, quem fuderat dux eius exercitus Ioab, quando Abenner, cum de ineunda societate tractaret, dux licet aduersarii agminis insidiis adpetitus occubuit. quem fleuit et post lectum eius ambulans depositis infulis potestatis exsequiarum iusta curauit. quo
Abbreviated transcription (Latin):
pie uulnus conscientie depͣuatũ.
eo quod aqua tot uirorum san¬
di habere non possit: que ꝓpositȩ
mortis horrore constaret. Quod
si altius uelis spectare et incro¬
spicere mysterium: sitiebat da¬
uid non aquam de lacuqui est
bat ergobibere. non aquam
fluminis. s potum gr̃e sp̃ua¬
lis:hoc est non aquarum sicie
sitire se xp̃i sacrificium. non
nature fluentum: illud sacri¬
ficium in quo ess remissio
peccatorum: illum se sitire
fontem ȩternum.non qui ꝑicu¬
lis quereretur alienis:s qui¬
ꝑicula aliena depelleret.
Tot igitur oꝑibus tam miran¬
dis. unius sanguinem cectũ
non credimus: Merito uox
sanguinis abel iusti clamat.
quia parricida erat:quia non
conficebatur flagitium. s ne¬
gabat: Dauid uͦ occiderat qͥdẽ
uirum minime reum: s occide¬
rat nonstudio crudelitatis im¬
pulsus: s ut obumbraret pudo¬
rem.tegeret uerecundiam con¬
cupiscentie. Non audeo dicere.
quod ui criminis fuerit opp̃sus:

Expanded text:
piae uulnus conscientiae deprecatum, piae uulnus conscientiae deprecatum, eo quod aqua tot uirorum quadi habere non posset, quae propositae mortis horrore constaret. quod si altius uelis spectare et introspicere mysterium, sitiebat Dauid non aquam de lacu, qui esbat ergo bibere non aquam fluminis, sed potum gratiae spiritalis, hoc est: non aquarum sitiebsitire se Christi sacrificium, non naturae fluentum, illud sacrificium, in quo esset remissio peccatorum, illum sitire se fontem aeternum, non qui periculis quaereretur alienis, sed pericula aliena depelleret. Tot igitur operibus tam mirandis unius sanguinem tectum non credimus? merito uox sanguinis Abel iusti clamabatquia parricidalis erat, quia non confitebatur flagitium, sed \'II negabat. Dauid uero occiderat quidem uirum minime reum, sed occiderat non studio crudelitatis inpulsus, sed ut obumbraret pudorem, tegeret uerecundiam concupiscentiae. non audeo dicere quod ui criminis fuerit oppressus —
Abbreviated transcription (Latin):
adportas: Erat enim inter lacũ
et dauid sẽm inter fusus hostis:
et media hostiliũ septa castrorũ
reciderunt tres uiri multi¬
tudinem aduersariorum et
hauserunt aquam de lacu. qui
tat in bechleẽ ⁊ obtulert̃ regi bibẽd ã:
s rer noluit bibere. et ꝑfudit illã
domino.Dignum et enim canto
munere fuit. ut que erat uiuide
uirtutis insigne: fieret pietatis
sacrificium. dixitq dignam ꝓ¬
pħico spũ sententiam: Non con¬
tingat michi hoc facere:ne san¬
guinem uirorum qui abierunt
ex animis illorum bibam. Uicit
ergo naturam. ut sitiens non
biberet: et exemplum exse pre¬
buit. quo omnis exercitus sitim¬
tolerare disceret: Exercuit etiam
subdicos aduirtutis officium:
ut etiam ꝑꝑicula. regali imꝑio
uoluntarii milites obtemꝑarent:
Quod autem noluit bibere. decla¬
rauit ꝓbandorum militum se
imꝑasse gr̃a. non sitis uictum
necessitate: ꝓspexisse etiam ne
cui regum bibendi usus alienis
ꝑiculis quereretur: postremo

Expanded text:
ad portas? erat autem inter lacum ad portas? erat autem inter lacum et sanctum Dauid interfusus hostis et media hostilium saepta castrorum. praeciderunt tres uiri multitudinem aduersariorum et inpleuerunt aquam de lacu, qui erat in Bethleem, et optulerunt regi bibendam. sed rex noluit bibere et profudit illam domino — dignum etenim tanto munere fuit, ut quae erat uiuidae uirtutis insigne fieret pietatis sacrificium — dixitque dignam prophetico spiritu sententiam : non contingat mihi hoc facere, ne sanguinem uirorum qui abierunt ex animis illorum bibam. uicit ergo naturam, ut sitiens non biberet, et exemplum de se praebuit, quo omnis exercitus tolerare sitim disceret. exercuit etiam subditos ad uirtutis officium, ut etiam per pericula regali imperio uoluntarii milites obtemperarent. quod autem noluit bibere declarauit probandorum militum se imperasse gratia, non sitis uictum necessitate, prospexisse etiam ne cui regum bibendi usus alienis periculis quaereretur, postremo
Abbreviated transcription (Latin):
extraneus:quem parricido pe¬
tit filius : Dominus dixit ei
ut maledicat. S non est male¬
dicus dominꝰ: nec delectatur
contumeliis: Uide qͣm diligent
singula custodiat: Non accusat
dominũ quasi auctorem iniu¬
sticie: s mag̃ laudat. quodpa¬
tiatur. Nos minora ꝑpeti no¬
ueniam adipiscamur: Eece
uerborum contumelia. leuauit
ꝓcacem. cuius maledicta plus
ysint: quȩ diuina remuneratio¬
ne donantur. Quis secum talem
non compenset in iuriam:ut quẽ
homo lesit. eum ds̃ meliorum re¬
cributione soletur : Alia quoq
eius gesta consideremus. Pug¬
nauit aduersus ꝓgeniem gy¬
gantum. quando unus ex illis
uersantem inprelio regem pene
exsoluit: Hoc quoq ꝑcepto uic¬
te gentis triumpho. iterum in
ualle ticanum. bellũ immane
suscepit. non minus aduersus
hostem. qͣm aduersus naturam:
Sitiens enimcum uersaretur
inbello: quod biberet non habe¬
bat: Quis michi inquit pocum
labit de lacu qui est inbechlehẽ

Expanded text:
extraneus, quem parricidio peextraneus, quem parricidio petit filius? dominus dixit ei ut maledicat mihi. sed non est maledicus dominus nec delectatur contumeliis. uide quam singula diligenter custodiat. non accusat dominum quasi auctorem iniuriae, sed magis laudat quod patiatur. nos minora perpetpeccatorum adipiscamur. ecce uerborum contumelia parricidirocacem, cuius maledicta plus prosint, quae diuina remuneratione donantur. quis secum talem non conpenset iniuriam, ut quem homo laesit eum deus meliorum retributione soletur? Alia quoque eius gesta consideremus. pugnauit aduersus progeniem gigantum, quando unus ex illis uersantem in proelio regem paene exsoluit. hoc quoque percepto uictae gentis ferocis triumpho iterum in ualle Titanum bellum inmane suscepit, non minus aduersus hostem quam aduersus naturam. sitiens enim cum uersaretur in bello, quod biberet non habebat. quis mihi potum inquit dabit de lacu qui est in Bethleem
Abbreviated transcription (Latin):
minatus est quod in iuriȩ p̃ci¬
um.caput eius auferret: S
rex conuersus ad abisay. quid
michi inquit et tibi est fili
saruie: Ideo maledicit mi¬
chi: quia dominus dixit illi
ut maledicat. Quam mora¬
licer docuit. quod iniuriarũ
uel ꝑiculorum nostrorum tẽ¬
pora. temptationum certami¬
na. et examina sint ꝓbationũ:
et ideo non sine diuino ea ir¬
rogari solere iudicio. Erercet᷑
bonus athleta conuiciis: exer¬
cetur laborib et ꝑiculis. ut
dignus sit cui deferatur coro
sunt ferenda. quȩ putantur
adu̾sa: Deniq et alibi idte do¬
cet scripcura diuina: dicente
ꝓpħa dicens: Eoce filius meus
qui exiuit de uentre meo:que¬
rit animam meam: Si aucem
gemineus maledicit michi.
dimitte illum ut maledicat:
uideat humilitatem meã. et
retribuat michi bona ꝓ male¬
dicto hoc. Galtitudo pruden¬
de.o insigne patientie: o deuo¬
rande contumeliȩ grande ad¬
iumentum. Moueris inquit
abessa. quod michi maledicat

Expanded text:
minitatus est quod iniuriae pretiminitatus est quod iniuriae pretium caput eius auferret. sed rex conuersus ad Abessa quid mihi inquit et tibi est, fili Saruiae? ideo maledicit mihi, quoniam dominus dixit illi, ut maledicat. quam moraliter docuit quod iniuriarum uel periculorum nostrorum tempora temptationum certamina et examina probationum sint et ideo non sine diuino ea inrogari solere iudicio? exercetur bonus athleta conuiciis, exercetur laboribus et periculis, ut dignus sit cui deferatur coronsunt quae putantur aduersa. denique et alibi id te docet scriptura diuina dicente propheta dicens: ecce filius meus, qui exiuit de uentre meo, quaerit animam meam. si autem Iemineus maledicit mihi, dimitte illum ut maledicat, uideat humilitatem meam, et retribuet mihi dominus pro maledicto hoc. o altitudo prudentiae, o insigne patientiae, o deuorandae contumeliae grande inuentum! moueris, inquit, Abessa, quod mihi maledicat
Abbreviated transcription (Latin):
tentie non habendum. ubi re¬
ligioni exhibetur obsequium:
honestum est enim ꝓreligione
facere:et si id incongruum sit¬
potestati Specta alitd
memorabile. Parricida
filius. regnum patrium in¬
pͥmo pater eius furori. et lo¬
cum prelii declinabat: ut uł
sic. impius a furore resipisce¬
ret. Bello quoq: int ẽẽ noluit.
Rogauit ad p̃lium ꝓfecturos:
ut parcerent filio: Securus
erat uictorie. qui rogabat ut
parcerent: nec pietatis alienꝰ.
qui perire debere etiam impi-¬
um filium non pucabat: fleuit.
et magno luctu deplorauit exi
Uindicandum putabat eum:
qui ꝓpat̾nȩ uindicta pietatis¬
occiderat. Quam uere patiens¬
in iuriȩ et doloris:cedebat ut
Uallatus dextra leuaq uali¬
dis bellatorib. maledicebat
ei uir.cui nomen semei:cru¬
entum appellans et uirum
sanguinis. et digno iudicio
dei. de iectum ẽẽ a regno: Sed
talib quidem non mouebat᷑
conuiciis: mouebantur autẽ
comites eius: Deniq unus
ex sociis abysai nomen uiro:

Expanded text:
tentiae non habendum, ubi retentiae non habendum, ubi religioni exhibetur obsequium. honestum est enim pro religione facere, etsi id incongruum potestati sit. Specta aliud memorabile. parricida filius regnum patrium uioprimo pater eius furori et locum proelii declinabat, ut uel sic impius a furore resipisceret. bello quoque interesse noluit, rogauit ad proelium profecturos ut parcerent filio. securus erat uictoriae, qui rogabat ut parcerent, nec pietatis alienus, qui perire debere etiam inpium filium non putabat. fleuit et magno luctu deplorauit exitssalom? uindicandum putabat eum qui pro paternae uindicta pietatisocciderat. quam uero iniuriae patiens et doloris! cedebat, ut uallatus dextra laeuaque ualidis bellatoribus, maledicebat ei uir, cui nomen Semei, cruentum appellans et uirum sanguinis dignoque iudicio domini deiectum esse de regno: sed ne talibus quidem mouebatur conuiciis, mouebantur autem comites eius. denique unus ex sociis — Abessa nomen uiro —