comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ hanc trinitatẽ ñ tres deos. s unum dm̃ Et quẽ¬
admodum id incelligant querunt. p̃sertim cum dicitur
inseꝑabilit̾ oꝑari trinitatem in omni re qua đͣs oꝑatur:
& tam̃ quandã uocẽ pats sonuisse quȩ uex fili ñ sit.
ñ nisi sp̃m sc̃m̃: intelligere uolunt. Quomͦ & illam uocẽ
que ñ nisi patris fuit. trinitas fecerit. & illam carnẽ in
qua ñ nisi filius de uirgine natus ẽ. eadem trinitas crea¬
uerit. & illam columbȩ speciem. in qua ñ nisi sp̃c sc̃s ap¬
paruit: illa ipsa trinitas oꝑata sit. Alioquin. ñ insepa¬
rabilit̾ trinitas oꝑatur: s alia pat̾ facit. alia filiꝰ. alia
sp̃c sc̃s. Ant si quedam simul faciunt. quedã inuicẽ:
nuerint: cum sit sp̃c & patris & filii. Quia gͦ querunt
ista homines. & tedio nob̾ sunt. ut siquid hinc ex dono
dĩ sapit infirmitas nr̃a. disseramꝰ eis ut possumus. ne¬
q cum in uidia tabescente iter habeamꝰ. Si dici¬
mus nos nichil de talib reb cogitare solere: menti¬

Expanded text:
tamen hanc Trinitatem non tres deos, sed unum Deum; et quemadmodum id intelligant quaerunt: praesertim cum dicitur, inseparabiliter operari Trinitatem in omni re quam Deus operatur, et tamen quamdam vocem Patris sonuisse, quae vox Filii non sit; nonnisi Spiritum sanctum: intelligere volunt, quomodo et illam vocem, quae nonnisi Patris fuit, Trinitas fecerit; et illam carnem, in qua nonnisi Filius de Virgine natus est, eadem Trinitas creaverit; et illam columbae speciem, in qua nonnisi Spiritus sanctus apparuit, illa ipsa Trinitas operata sit. Alioquin non inseparabiliter Trinitas operatur, sed alia Pater facit, alia Filius, alia Spiritus sanctus: aut si quaedam simul faciunt, quaedam sine invicem, nuerint, cum sit Spiritus et Patris et Filii. Quia ergo quaerunt ista homines, et taedio nobis sunt; si quid hinc ex dono Dei sapit infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente iter habeamus . Si dicimus nihil nos de talibus rebus cogitare solere, menti
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo qui eum misit. uoluit separari: s ut sic in eũ
crederet᷑. quomͦ in patrẽ cui ȩqualis ẽ. Qd aꝑte alio
loco dic̃. Creditis in dm̃. & in me credite. idest sic̃ creditis¬
in đm. sic & in me: quia ego & pat̾ unus d̾s. Sicuti gͦ hic
canꝗͣ abstulit a se fidem hominum. & in patrẽ transtulit.
dicendo. ñ in me credit. s in eum qui me misit. aqͦ tam̃
se ñ utiq seꝑauit: sic &̃ qͦd ait. ñ ẽ incũ dare. s qͥb para¬
piendum sit. Tale ẽ enim & illud. ego ñ iudicabo: cum
ipse iudicaturꝰ sit iniuos & mortuos. S quia ñ expote¬
state humana. ꝓpt̾ea recurrens ad ditatẽ. sursũ crigit
corda hominũ. ꝓpter quȩ subleuanda descendit. De um¬

Expanded text:
ab illo qui eum misit, uoluit separari, sed ut sic in eum ab illo qui eum misit, uoluit separari, sed ut sic in eum crederetur, quomodo in patrem, cui aequalis est. quod aperte alio loco dicit: creditin Deum, sic et in me; quia ego et Pater unus Deus. Sicuti ergo hic, tanquam abstulit a se fidem hominum, et in Patrem tradicendo, Non in me credit, sed in eum qui me misit, a quo tamen se non utique separavit; sic etiam quod ait, Non meum dare, sed quibus para utrumque accipiendum sit: tale est enim et illud, Ego non judicabo, cum ipse judicaturus sit vivos et mortuos. Sed quia non ex potestate humana, propterea recurrens ad Deitatem, sursum erigit corda hominum, propter quae sublevanda descendit. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
trina ñ ẽ mea. Quã dix̃ suam: eandem dix̃ ñ suã. Q mͦ
istud uerũ ẽ. nͥ scam aliud suam dix̾it. scđ̾m aliud ñ suã:
dicit ñ ẽ mea. s eiꝰ qui me misit: ad ipsum u̾bũ nos fac̃
recurrere. Doctrina enim patris ẽ u̾bum patͥs: qui ẽ
unicus filiꝰ. Qd sibi & illud uult. qui in me credit. ñ in
me credit: Quomͦ in ipsum. quomͦ ñ in ipsum. Quomͦ¬
tam contrariũ sibiq adu̾sum pot̾ intelligi. qui in me
credit inquit. ñ in me credit. s in eum qui me misit:
nͥ ita incelligas. qͥ in me credit. ñ in hoc qͦd uid& credit. ne
sit spes nr̃a in creatura. s in illo qui suscepit creaturã
in qua humanis oculis apparer&e. acsic ȩqualẽ se patri
ad contemplandum ꝑfidem corda mundar&: Idõq ad
patrem referens intentionem credentium & dicens. ñ in
me credit. s in eum qͥ me misit. ñ utiq se apatre. id est

Expanded text:
trina non est mea; quam dixit suam, eandem dixit non suam. quomodo trina non est mea; quam dixit suam, eandem dixit non suam. quomodo istud uerum est, nisi secundum aliud suam dixerit, secundum aliud non suam, dicit, non est mea, sed ejus qui me misit , ad ipsum Verbum nos facit recurrere. Doctrina enim Patris est Verbum Patris, qui est unicus Filius. Quid sibi et illud vult, Qui in me credit, non in me credit ? Quomodo in ipsum, quomodo non in ipsum? Quomodo contrarium sibique adversum potest intelligi, Qui in me credit, inquit, non in me credit, sed in eum qui me misit: nisi ita intelligas, Qui in me credit, non in hoc quod videt credit, ne sit spes nin qua humanis oculis appareret, et sic ad se aequalem patri contemplandum per fidem corda mundaret. ideoque ad patrem referens intentionem credentium et dicens: non in me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a patre, id est
Abbreviated transcription (Latin):
cabit eum in nouissima die: Et ipsum u̾bum patͥs. u̾bũ
ẽẽ dic̃ & mandatum patͥs: ipsumq mandatum uitam
et̾nam. Q scio inquit quia mandatum eꝰ uita ȩt̾na est.
Quero itaq qͣmͦ intelligamus. ego ñ iudicabo: s u̾bum
qͦd locutꝰ sum iudicabit. Qd ex consequentib apparet
ita dictum: acsi dicer&. Ego ñ iudicabo: s u̾bum patͥs
iudicabit. Uerbum aut̃ patris: est ip̃ie filiꝰ dĩ. Siccine
intelligendum ẽ. ego ñ iudicabo. s ego uidicabo: Quomͦ
istud pot̾ ẽẽ uerum nisi ita. ego scilic& ñ uidicabo ex po¬
testate humana. quia filiꝰ hominis sum: s ego iudicabo
ex potestate u̾bi. qm̃ filiꝰ dĩ sum: Aut si contraria & repug
nantia uident᷑. ego ñ iudicabo. s ego iudicabo: quid illic
dicimus uͥ ait. mea doctrina. ñ ẽ mea: Quomͦ mea qͣmͦ
ñ mea: Non enim dix̃ ista doctrina ñ ẽ mea: s mea doc¬

Expanded text:
cabit eum in nouissimo die? et ipsum uerbum patris uerbum cabit eum in nouissimo die? et ipsum uerbum patris uerbum esse dicit et mandatum patris, ipsumque mandatum uitam aeternam. et scio, inquit, quia mandatum eius uita aeterna est. Quaero itaque, quomodo intequod locutus sum judicabit: quod ex consequentibus apparet ita dictum, ac si diceret, Ego non judicabo; sed verbum Patris judicabit. Verbum autem Patris est ipse Filius Dei. Siccine intelligendum est, Ego non judicabo, sed ego judicabo? Quomodo potest istud esse verum, nisi ita: Ego scilicet non judicabo ex potestate humana, quia Filius hominis sum; sed ego judicabo ex potestate Verbi, quoniam Filius Dei sum. Aut si contraria et repunantia uidentur: „ego non iudicabo, sed iudicabo", quid illic dicemus, ubi ait: mea doctrina non est mea? quomodo mea? quomodo non mea? non enim dixit: "ista doctrina non est mea," sed: mea doc
Abbreviated transcription (Latin):
iam existenti & ñ habenti dederit aliquid. s ipsũ dedis¬
se ut haberet: genuisse ẽ ut eẽt. Hon enim sic̃ creatura.
ita dĩ filiꝰ ante incarnationẽ. & ante assumptã creaturã:
unigenitꝰ ꝑ quẽ facta sunt omĩa. aliud ẽ. & aliud ħt.
S hoc ipsum est qͦd ẽ. id qͦd ħt. Qd illo loco manifestiꝰ
dicit᷑. siquis ad capiendum sit idoneus: uͥ ait. Sic̃ hab&e
pat̾ uitam in sem&e ipso: ita dedit filio uitam hab̾e in
sem&e ipso. Neq enim iã existenti & uitã ñ habenti.
dedit ut haber& uitam in sein&e ipso: cum eo ipso qͦd est¬
uita ȩt̾na sit. hoc ẽ gͦ. dedit filio hab̾e uitam in seince ip¬
so. sic genuit filium ẽẽ incõmutabilẽ uitam. qͦd ẽ uita¬
ęt̾na. Cum gͦ u̾bum dĩ sit filiꝰ dĩ. & filius dĩ sit uetꝰ ds̃
& uita ȩt̾na: sic̃ in epła sua dic̃ ioħes: &̃ hic quid aliud
agnoscimus cum dic̃ dñs. u̾bum qͦd locutꝰ sum ipsũ iudi¬

Expanded text:
amquam exsistenti et non habenti dederit aliquid, sed ipsum dedisamquam exsistenti et non habenti dederit aliquid, sed ipsum dedisse, ut haberet, genuisse est, ut esset. non enim sicut creatura, ita dei filius ante incarnationem et ante assumtam creunigenitus, per quem facta sunt omnia, aliud est, et aliud habet: sed hoc ipsum est, quod est et quod habet. Quod illo loco manifestius dicitur, si quis ad capiendum sit idoneus ubi ait: Sicut habet Pater vitam in semetipso, ita dedit Filio vitam habere in semetipso . Neque enim jam existenti et vitam non habenti dedit, ut haberet vitam in semetipso, cum eo ipso quod est, vita sit. Hoc est ergo, dedit Filio habere vitam in semetipso: genuit Filium  uerbum dei sit filius dei et filius dei sit uerus deus et uita aeterna, sicut in epistula sua dicit Iohannes, etiam hic quid aliud agnoscimus, cum dicit dominus: uerbum, quod locutus sum, ipsum iudi
Abbreviated transcription (Latin):
dicam quid loquar. ⁊ scio qr mandatũ eiꝰ uita ȩt̾na ẽ.
Quȩ ego loquor: ita ut dix̃ mͥ pat̾. sic loquor. Sigͦ ñ uidi
cat filiꝰ. s u̾bum qͦd locutꝰ ẽ filiꝰ : idõ autẽ iudicat u̾bũ
qͦd locutꝰ ẽ filiꝰ. q ñ ex se locutꝰ ẽ filiꝰ. s qͥ m̃isit eum
pat̾ mandatum ei dedit. quid dicat & quid loquat᷑: pa¬
ter utiq iudicat: cuiꝰ u̾bum ẽ qͦd locutꝰ ẽ filiꝰ. atq ip¬
sum u̾bum patris: idem ipse est filiꝰ. Non enim aliud¬
ẽ mandatum patris: aliud u̾bum patris. Nam &e u̾bũ
hoc: appellauit & mandatum. Uideamꝰ gͦ ne forte quod
ait. ego ñ ex mne locutꝰ sum. hoc intelligi uoluerit: ego
ñ ex me natꝰ sum. Si enim u̾bũ patͥs loquit᷑. se ipsũ loqͥt᷑.
quia ipse ẽ u̾bum patris. Plerumq enĩ dic̃. dedit mͥ pat̾.
in quo uult intelligi. qͦd eum genuerit pat̾: ut ñ tanꝗͣ¬

Expanded text:
dicam et quid loquar. et scio, quia mandatum eius uita aeterna est. dicam et quid loquar. et scio, quia mandatum eius uita aeterna est. qucat filius, sed uerbum, quod locutus est filius, ideo autem iudicat uerbum, quod locutus est filius, quia non ex se locutus est filius, sed qui misit eum pater mandatum ei dedit, quid dicat et quid loquatur: pater utique iudicat, cuius uerbum est, quod locutus est filius, atque ipsum uest mandatum patris, aliud uerbum patris; nam et uerbum hoc appellauit et mandatum. uideamus ergo, ne forte quod ait: ego non ex me locutus sum, hoc intellegi uoluerit: "ego non ex \'me natus sum". si enim uerbum patris loquitur, se ipsum loquitur, quia ipse est uerbum patris. plerumque enim dicit: dedit mihi pater; in quo uult intellegi, quod eum genuerit pater, ut non iam t
Abbreviated transcription (Latin):
S iã tu intellige. quia si omĩa quȩ ħt pat̾ mea st̃: & hoc
utiq meum ẽ: & cum patre ista paraui. Ham & illud q̃¬
ro quomꝰ dictum sit: siquis ñ audit u̾ba mea: ego ñ uidi¬
cabo illũ fortasis enim ita hie dyxit. ego ñ iudicabs illũ.
quẽ adinodũ ibi. ñ ẽ meũ dare. S qͥd hic sequit᷑ ⁊ h enĩ
ueni inquit ut iudicẽ mundũ: s ut saluũ faciã mundũ.
Deinde adiungit & dic̃. Qͥ me sꝑnit & ñ accipit u̾ba mea.
ħt qͥ se iudicet. Hic iam intelligeremꝰ patrẽ: nͥ adiunge¬
ret & dicera&. Uerbum qͦd locutꝰ sum: ipsũ iudicabit illũ.
in nouissima die. Qd gͥ: Iam nec filiꝰ iudicabit. qr dix̃
ego ñ udicabo illũ. nec pat̾. s u̾bũ qͦd locutꝰ ẽ filiꝰ. Im¬
mo audi adhuc qͦd sequit᷑. Qa ego inquit ñ ex me locutꝰ
sum. s ille qui misit me pat̾. ille mandatũ mͥ dedit. qͥd

Expanded text:
sed jam tu intellige, quia si omnia quae habet Pater, mea sunt , et hoc sed jam tu intellige, quia si omnia quae habet Pater, mea sunt , et hoc utique meum est, et cum Patre, ista paravi. 26. Nam et illud quaero, quomodo dictum sit, Si quis non audit verba mea, ego non judicabo illum. Fortassis enim ita hic dixit, Ego non judicabo illum, quemadmodum ibi, Non est meum dare. Sed quid hic sequitur? Non enim veni, inquit, ut judicem mundum, sed ut salvum faciam mundum: deinde adjungit et dicit, Qui mintellegeremus patrem, nisi adiungeret et diceret: uerbum, quod locutus sum, ipsum iudicabit illum in nouissima die. quid igitur? iam nec filius indicabit, quia dixit: ego non iudicabo illum, nec pater sed uerbum, quod locutus est filius? immo audi adhuc quod sequitur: quia ego, inquit, non ex me locutus sum, sed ille qui misit me pater, ille mandatum mihi dedit, quid
Abbreviated transcription (Latin):
Hec locutꝰ sum uob̃: apud uos manens. Aduocat᷑ autẽ ille
om̃ĩa. Hic rursus ita dictũ ẽ: quasi ñ eum missurꝰ eẽt & fi¬
lius: s tantũ pat̾. Sic̃ gͦ ista. ita & illud qͦd ait: s. quib pa¬
ratum ẽ apatre meo. Cũ patre se intelligi uoluit: parare
sedes głe quib uellae. S dic̃ aliqͥs. Iic cũ de spũ sc̃õ loqueret᷑
ita se iissurum ait: ut ñ negaret patrẽ missurum: & alio
loco ita patrem ut ñ negaret se missurũ. hic uͦ aꝑte ait.
ñ ẽ meum dare uob: atq ita secutꝰ. a patre dix̃ ista p̃parata.
S hoc ẽ qͥd p̃struximus scđ̃m formã serui diccũ. ut ita
inteligeremꝰ ñ ẽ meũ dare: acsi diceret᷑. ñ ẽ humanȩ pote¬
statis hoc dare. ut ꝑ illud intelligat᷑ hoc dare: ꝑ qͦd d̃s &¬
equalis ẽ patri. Hon ẽ meum inquit dare: ifsest ñ hu¬
mana potestate ista do: s quib paratum ẽ a patre meo

Expanded text:
Haec locutus sum vobis apud vos manens; advocatus autem illeHaec locutus sum vobis apud vos manens; advocatus autem ille declarabit omnia . Hic rursus ita dictum est, quasi non eum missurus esset et Filius, sed tantum Pater. Sicut ergo ista, ita et illud quod ait, sed quibus paratum est a Patre meo: cum Patre se intelligi voluit parare sedes gloriae quibus vellet. Sed dicit aliquis: Illic cum de Spiritu sancto loqueretur, ita se missurum ait, ut non negaret Patrem missurum; et alio loco ita Patrem, ut non negaret se missurum: hic vero aperte ait, Non est meum dare; atque ita secutus, a Patre dixit ista praeparata. Sed hoc est quod praestruximus secundum formam servi dictum: ut ita intelligeremus, Non est meum dare, ac si diceretur, Non est humanae potestatis hoc dare: ut per illud intelligatur hoc dare, per quod Deus aequalis est Patri. Non est meum, inquit, dare, id est, non humana potestate ista do, sed quibus paratum est a Patre meo:
Abbreviated transcription (Latin):
glorificet sc̃os suos. Qs enim p̾destinauit: ipsos & uocauit.
Ec qͥs uocauit: ipsos & iustificauit. Qͦs autẽ iustificauit:
ipsos &e glorificauit. De illo quippe dictum ẽ: qͦd iustifi¬
cet impium: de illo dictum ẽ qͦd sit iustus & iustificats.
Si gͦ qͦs iustificauit ipsos & glorificauit: qui iustificat
camen serui satagentib discipłis de glorificatione sua:
respondit. Sedeie ad dexteram aut ad sinistram meã¬
ñ ẽ meum dare uob̃: s quib paratum ẽ apatre meo
Ꝙa autẽ paratum ẽ apatre eiꝰ & ab ipso filio paratũ ẽ:
quia ipse & pat̾ unum sunt. Iam enĩ ostendimꝰ in hac tri¬
intate ꝑ multos locutionũ diuinarũ modos &̃ de singlis
dici qͦd omĩum ẽ: ꝓpt̾ inseparabilẽ oꝑationẽ unius eiꝰdẽ¬
q substantiȩ: sic̃ & de spũ scõ dic̃. Cum ego iero: mit¬
tam illum ad uos. N̾ dix̃ mitcemꝰ: s ita quasi cantum
filiꝰ eum missurus eẽt. ñ & pat̾: cum alio loco dicat.

Expanded text:
auit, ipsos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipsos et glorificauit de illo quippe dictum est, quod iustificet impium; de illo dictum est, quod sit iustus et iustificans. si ergo quos iustificauit ipsos et glorificauit, qui iustificat,dum formam tamen serui satagentibus discipulis de glorificatione sua respondit: sedere ad dexteram meam aut ad sinistram non est meum dare uobis, sed quibus paratum est a patre meo. Quod autem paratum est a patre eius, et ab ipso filio paratum est, quia ipse et pater unum sunt. iam enim ostendimus in hac trinitate per multos locutionum diuinarum modos etiam de singulis dici quod omnium est propter inseparabilem operationem unius eiusdeque substantiae. Sicut et de Spiritu sancto dicit: Cum ego iero, mittam illum ad vos . Non dixit mittemus, sed ita quasi tantum Filius eum missurus esset, et non Pater. Cum alio loco dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
omia ꝑ ipsum facta sunt: unius gͥ eiusdẽq cũ patre
substantiȩ ẽ. Et idõ non tantum ds: s & uerꝰ ds̃. Qod
ideni iohannes aꝑtissime in epła sua dic̃. Scimus qͦd
filius dĩ uenerit. & dederit nobis intellectum ut cog¬
noscamus uerum. & simus in uero filio eiꝰ. iħu xp̃o.
Hic ẽ uerus d̾s. & uita ȩcerna. Hinc &̃ consequent̾ intel

Expanded text:
eiusdemque cum patre substantiae est, et ideo non tantum deus sed et uerus deus. quod idem Iohannes apertissime in epistula sua dicit: scimus, quod filius dei uenerit et dederit nobis intellectum, ut cognoscamus uerum et simus in uero, filio eius Iesu Christo. hic est uerus deus et uita aeterna. Hinc etiam con
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sciti estis reiciendi: obedire cessabitis. Hempe hoc uerissi¬
mũ ẽ. ita sane s improbissimũ. importunissimũ in c̃gruen¬
tissimũ. ñ falso eloqͥo s ñ salubrit̾ ualitudini humanȩ
infirmitatis apposito. Illũ &̃ modũ qͦ utendũ ẽ in p̾desti¬
uationis p̾dicatione nos diximͦ loq̃nti apud ppłm. ñ ex¬
luminũ a qͦ descendit omẽ datũ optimũ & oẽ donũ ꝑ¬
fectum sꝑare debetis. & cotidianis orationib poscere.
atq hoc faciendo confide ñ uos eẽ a p̾destinatione ppłi
euis alienos. qr &̃ hoc ut faciatis ipse largit᷑. Absit au
a uob̾ idõ desꝑare de uob̃: q̾m spem urãm in ipso ha¬
b̾e iubemini. ñ in uob. Maledictꝰ enim om̃is qͥ spẽ
ħt in homine. & bonũ ẽ confide in dño ꝗͣ confide¬

Expanded text:
ssabitis. » Nempe hoc verissimum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. 62. Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non exluminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetatque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos, quia etiam hoc ut faciatis ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine , et bonum est confidere in Do
Abbreviated transcription (Latin):
erporẽ. Gone qͥppe spei ẽ hõ. si eũ sic ꝓficientẽ dies ul¬
timꝰ uite huiꝰ inuen̾it. ut adiciant᷑ ei quȩ ꝓficienti
defuerunt. & ꝑficiendꝰ ꝗ̃ puniendꝰ potiꝰ uidicet᷑. Q cir¬
ca si hominib qͥ ꝓpt̾ea me dilexert̾ qr ꝑuen̾ ad eos añꝗͣ
me dilig̾ent aliqua laboris mei utilitas: nolo exist̾e̾
ingrat᷑. qͣntomag̾̃ dõ quẽ ñ dilig̾em nͥ pͥor dilexisset
nos. & feciss& dilectores suos. qm caritas ex ipso ẽ. sicut
dilexert̾ qͦs fẽc magnos ñ solũ amatores. uer &̃ p̾dica¬
tores suos: Ed aũ ingratꝰ q̃ negare ipsã grãm dĩ di¬
cendo cã scđm m̾ita nr̃a dari. qͦd in pelagianis fides ca¬
tholica exhorruit. qͦd ipsi pelagio capitale crimen obiecit
qͦd ipse pelagiꝰ ñ qͥdem amore u̾itatis dĩ. s tam̃ sue dãp¬
nationis timore dampnauit: O iror aũ qͥsqͥs dic̾e grãm dĩ
scđm m̾ita nr̃a dari audeat. sic̃ catholica fides exhorret. noc

Expanded text:
e quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. Quocirca si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos antequam me diligerent aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus, quanto magis Deo, quem non diligeremus nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos, quoniam charitas ex ipso est , sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicaos. Quid est autem ingratius, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhor
Abbreviated transcription (Latin):
piatur. Aut enim sic p̃destinatio ꝑ̃dicanda ẽ. quẽdd¬
modum eam sc̃a scriptura euident̾ loquit᷑. ut in p̃de¬
stinatis sine penitentia sint dona & uocatio dĩ: aut
grãm d̃i scãm m̾ita nr̃a dari. confitendum quod
sapiunt pelagiani. Quãnis ista sententia qͦd seꝑe iã diximꝰ
legatur in gestis ep̃oꝵ orientalium: ẽ ipsiꝰ pelagii ore damp¬
nata. Apelagianoꝵ porro heretica ꝑu̾sitate tantũ isti remo¬
ti stͥ. ꝓpt̾ quos hec agimus. ut licet ñdum uelint fateri p̃de¬
stinatos eẽ qui ꝑ dĩ grãm fiant obedientes atq ꝑmaneant.
iam tam̃ fateantur qͥd eoꝵ p̃ueniat uoluntates. quib
dat᷑ hȩc gra. Idõ utiq ne ñ gratis dari credat᷑ gr̃a sic̃ ue

Expanded text:
piatur? 41. Aut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadpiatur? 41. Aut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ut in praedestinatis sine poenitentia sint dona et vocatio Dei; aut gratiam Dei secundum merita nostra dari confitendum, quod sapiunt Pelagiani, quamvis ista sententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium etiam ipsius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam fiant obedientes atque permaneant; jam tamen fateantur, quod eorum praeveniat voluntatem quibus datur haec gratia: ideo utiq
Abbreviated transcription (Latin):
uerum dicendi necessitas. Gausas uerũ tacendi: longũ
ẽ om̃s querere uł inserere. Quarũ tam̃ ẽ hȩc una ne
peiores faciamus eos qui ñ intelligunt. dum uolumus
eos qui intelligunt facere doctiores. qui nob̾ aliqͥd tale
tacentib. doctiores quidem ñ fiunt. s nec peiores fi
unt. Cum aut̃ res uera ita se ht̃ ut fiat peior nob eã
dicentib. ille qui caꝑe ñ pot̾. nob̾ autẽ tacentib ille
qui pot̃. quid putamus ẽẽ faciendum: Honne dicen
ut ñ solum id ambo ñ capiant. uerum &̃ qui ẽ incel¬
plures discerent. Q enim ẽ capacior ut discat: comag̾
ẽ idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gr̃ȩ att
urget modis omĩb ut credat᷑ scđm m̾ita nr̃a dari. ac
sic gra iam ñ sit grã. & nos nolumꝰ dic̾e qͦd teste scͥꝑ¬
tura possumꝰ dicere. Timemus enim uidelicet ne loq̃n¬
tib nob̾ offendat᷑ qͥu̾itatẽ ñ potest caꝑe. & ñ timemꝰ
ne tacentib nob̃ qui u̾itatẽ potest caꝑe falsitate ca¬

Expanded text:
verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere, quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores, qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores 683 fiunt. Cum autem res vera ita se habet, ut fiat pejor nobdicentibus, ille qui capere non potest; nobis autem tacentibus, ille qui potest: quid putamus esse faciendum? Nonne potius ut non solum id ambo non capiant, verum etiam qui est intelplures discerent. Quo enim est capacior ut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne tacentibus nobis, qui veritatem potest capere, falsitate ca
Abbreviated transcription (Latin):
peccata: quȩ nobis ut dimitcant᷑ oramꝰ. Perseuerantia
ũ quȩ in ȩt̾num saluos fac̃. tempori qͥdem huiꝰ uitȩ non
tam̃ ꝑacto. s ei qͦd usq ad eiꝰ finẽ restat ẽ necessaria. Oꝑẽ
p̃cium ẽ cam̃ paulisꝑ intueri. quomͦ & in hac petitione
iam tunc lingua cẏpͥani camꝗͣ telo inuictissimo u̾itatis
longe postea futuri cfodiant᷑ heretici. Etiã hoc enĩ plags¬
ani audent dicere. hominẽ iustũ in hac uita nullũ hab̾e
omnino peccatum. & in talib hominib eẽ iã p̃sent tẽ¬
pore ȩccłam ũ habentẽ maculam aut rugã. aut aliqͥs

Expanded text:
peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est tamen paulisper intueri, quomodo et in hac petitione jam tunc lingua Cypriani, tanquam telo invictissimo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut ali
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas dĩ. Qodsi ita ẽ. in ea qͥdem parte qua obtamus.
ut homines ex infidelib fiant fideles: ñ ꝑseuerantia.
ꝑuenit ad illam summã quȩ in regno ẽ beatitudinem.
hodie. ubi beatus cypͥanus ostendit. quomͦ & hic intel¬
ligatur ꝑseuerantia postulari. Ait quippe int̾ cȩtera.
Hunc autẽ panẽ dari nobis cotidie postulamꝰ. neqͥm¬
tis int̾cedente aliquo grauiore delicto. dũ abstenti & ñ
communicantes. a celesti pane ꝓhibemur. a xp̃i corpore
separemur. Hȩc u̾ba scĩ hominis dĩ. ꝑseuerantiã ꝓrsus
a domino. scõs indicant poscere. quando hac intentiõe
dicunt. panem nr̃m cotidianum da nob̾ hodie ne a
xp̃i corpore separentur. s in ea scitate ꝑmaneant. qua
nullũ quo inde separari mereant᷑. crimen admittant.
sic̃ & nos dimittimus debitorib nr̃is. In qua sola peti¬
tione ñ inuenitur posci ꝑseuerantia. Prec̾ita enim st̃

Expanded text:
voluntas Dei. Quod si ita est, in ea quidem parte qua optamus voluntas Dei. Quod si ita est, in ea quidem parte qua optamus ut homines ex infidelibus fiant fideles, non perseverantipervenit ad illam summam, quae in regno est, beatitudinem, hodie. Ubi beatus Cyprianus ostendit quomodo et hic intelligatur perseverantia postulari. Ait quippe inter caetera: « Hunc autem panem dari nobis quotidie postulamus, netercedente aliquo graviore delicto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. » Haec verba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ne a Christi corpore separentur, sed in ea sanctitate permaneant, qua nullum quo inde separari mereantur, crimen admittant. sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. In qua sola petitione non invenitur posci perseverantia. Praeterita enim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
num dĩ. quando ñ tantũ ꝓ fidelib. ut augeatur in eiᷤ
uł ꝑseueret fides. uerum &̃ ꝓ infidelib. ut hab̾e inci¬
piant eã. quã penitus ñ habebant. & contra quã corda
insuꝑ inimica gestabant. sc̃a orat ȩccła. Uerũ nc̃ ñ de
initio fiõi de quo in supiori libeo multa iã dyxim̃ ħ de
illa quȩ babenda ẽ usq infinẽ ꝑseuerantia disputam̾us.
cur ut fiat adhuc pecunt. nͥ ut ꝑseuerent in eo qͦd eẽ
ceꝑunt: Quãuis hic dici possit. ñ pet̾e scõs ut uoluntaᷤᷤ
dĩ fiat in cęlo. s ut fiat in t̾ra sic̃ in celo. ut t̾ra scilicet
imitet᷑ celum. idest ut homo angłm. uł infidelis fidelẽ.
Ac ꝑ hoc id scõs poscere. ut sit qͦd ñdum ẽ: ñ ut ꝑseueret
qͦd ẽ. Quantalib&e enĩ homines scĩtate p̃polleant: ñ dũ
sunt ȩquales angł̃is dĩ. Hondum gͦ sic̃ in cęlo. in eis fit

Expanded text:
num Dei, quando non tantum pro fidelibus ut augeatur in eis num Dei, quando non tantum pro fidelibus ut augeatur in eis vel perseveret fides, verum etiam pro infidelibus ut habere incipiant eam quam penitus non habebant, et contra quam corda insuper inimica gestabant, sancta orat Ecclesia. Verum nunc non de initio fidei, de quo in superiore libro multa jam diximus; sed de illa quae habenda est usque in finem perseverantia disputamus, cur ut fiat adhuc petunt, nisi ut perseverent in eo quod esse coeperunt? Quamvis hic dici possit, non petere sanctos, ut voluntas Dei fiat in coelo; sed ut fiat in terra sicut in coelo: ut terra scilicet imitetur coelum, id est, ut homo angelum, vel infidelis fidelem: ac per hoc id sanctos poscere, ut sit quod nondum est, non ut perseveret quod est. Quantalibet enim homines sanctitate praepolleant, nondum sunt aequales Angelis Dei: nondum ergo sicut in coelo in eis fit
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ adueniat regnum tuũ: Nũ aliud poscimꝰ nͥ ut
ueniat & nob̃. qͦd ẽẽ uenturũ ñ dubitamꝰ omib scĩs:
Ergo & hi qui iam sc̃i sunt quid orant. nͥ ut in ea sc̃ĩta¬
te quȩ illis data ẽ ꝑseuerent: Neq enim alit̾ uenie dĩ
tua in cęlo & in t̾ra. uł qͦd in plerisq codicib legit᷑. ma¬
gisq ab orantib frequentatur: sic̃ in cęlo & in t̾ra. God¬
pleriq intelligunt sic̃ sc̃i angłi: & nos faciamus uolun¬
tatẽ tuam. Uult autẽ ille doctor ⁊ martir. celum ⁊ t̾rã
intelligi sp̃m & carnẽ. & hoc nos orare. ut uoluntatẽ dei.
re utraq c̃cordante faciamꝰ. uidit in his u̾bis & alterum
sensum sanissimȩ fidĩ c̃gruentẽ. de qͦ iã supra locuti sumͦꝰ.
ut scilicet ꝓ infidelib qui st̃ adhuc t̾ra. t̾renum tantũ
hominẽ prima natiuitate portantes. orare intelligant᷑
fideles. qͥ celesti homine induti. ñ inm̾ito celi nomine
nuncupant᷑. Ubi euident̾ ostendit & initium fidĩ ẽẽ do¬

Expanded text:
liud poscimus nisi ut veniat et nobis, quod esse venturum non dubitamus omnibus sanctis? Ergo et hi, qui jam sancti sunt, quid orant, nisi ut in ea sanctitate quae illis data est perseverent? Neque enim aliter veniet tua in coelo et in terra; vel, quod in plerisque codicibus legitur, magisque ab orantibus frequentatur, sicut in caciamus voluntatem tuam. Vult autem ille doctor et martyr, coelum et terram intelligi spiritum et carnem, et hoc nos orare, ut voluntatem Dei re utraque concordante faciamus. Vidit in his verbis et alterum sensum sanissimae fidei congruentem, de quo jam supra locuti sumus: ut scilicet pro infidelibus qui sunt adhuc terra, terrenum tantum hominem prima nativitate portantes, orare intelligantur fideles, qui coelesti homine induti, non immerito coeli nomine nuncupantur. Ubi evidenter ostendit, et initium fidei esse do
Abbreviated transcription (Latin):
dñm sic in potestate hab̾e cor nr̃m. ut bonũ qͦd ñ tene¬
mꝰ nͥ ꝓpͥa uoluntate. ñ tam̃ teneam nͥ ipse in nob̾ oꝑet᷑
& uelle. Nã si hec ab ipso qͥdem poscit ȩccła. s a se ipsa s
dari putat: ñ ueras s defunctorias orationes ht̃. qͦd absit
a nob̾. Qs enim ueracit̾ gemat desid̾ans acciꝑe qͦo orat a
dño. si hoc a seipso sumere existimet. ñ ab illo. p̾sertĩ qͣm
qͥd oremus sic̃ oportet nescimꝰ. S ipse sp̃c ait apłs int̾¬

Expanded text:
d non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a seipsa sibi dari putat, non veras, sed perfunctorias orationes habet, quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a seipso se sumere existimet, non ab illo? XVIII. « Quid oremus sicut oportet nescimus, sed ipse Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
tura p̾dicat p̃dicare: An uͦ tim̃dũ ẽ ne tunc de se hodes¬
peret: q̃n spes eiꝰ ponenda demonstrat᷑ in dõ: N autẽ des¬
ꝑaret. si cã in se ipso suꝑbissimus & infelicissimꝰ poneret.
atq ut iã tardi corde & infirmi qͥ ñ possunt scripturas
uł carum expositiones intelligere sic audirent uł ñ
audirent in hac questione disputationes nr̃as. ut ma¬
gis intuerent᷑ orationes suas. quas semꝑ habuit & ha¬
bebit ȩccła ab exordiis suis: donec finiat᷑ hoc scl̃m. De
hac enim re quã nunc adu̾sus nouos hereticos ñ cõme¬
morare tantũ s plane tueri & defensare compellimurꝵ
ñꝗͣ tacuit in p̃cib suis & si aliq̃n in sermonib exseren¬
dam nullo urgente adu̾sario ñ putauit. Quando enĩ ñ
oratũ ẽ in eccła ꝓ infidelib & inimicis ei ut cređent: qͣn¬
ñ ei petiuit a dño m̃tẽ obedientẽ in xp̃ianã fidẽ: Qs
autẽ sͥ umꝗ̃ ñ orauit ut in dño ꝑmaneret: Aut qͥs sac̾¬

Expanded text:
raescivit. XVII. An vero timendum est ne tunc de se homo desperet, quando spes ejus ponenda demonstratur in Deo, non autem desperaret, si eam in seipso superbissimus et infelicissimus poneret? Atque utinam tardi corde et infirmi, qui non possunt vel vel earum expositiones intelligere, sic audirent vel non audirent in hac quaestione disputationes nostras, ut magis intuerentur orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo urgente adversario non putavit. Quando enim non oratum est in Ecclesia pro infidelibus atque inimicis ejus ut credenon ei petivit a Domino mentem obedientem in Christiana fide? Quis autem sibi unquam non oravit, ut in D
Abbreviated transcription (Latin):
impellit. & capiant qͥ possunt. ne forte cum tacet᷑ ꝓptꝰ as
qui caꝑe ñ possunt. ñ solum u̾itate fraudent᷑: uerum ẽ
falsitate capiant᷑. qui uerum caꝑe qͦ caueat᷑ falsitas pos¬
sunt. facile ẽ enim. immo & utile ut taceat᷑ aliqͥd uer.
ꝓpt̾ incapaces. Nam inde ẽ illud dñi. Adhuc multa
habeo uob̃ dicere. s ñ potestis portare mͦ. Et illuo apłi
ñ potui uob̃ loqui quasi spiritalib s quasi carnalib¬
quasi paruulis in xp̃o lac uob̃ potum dedi ñ escã hon¬
dum enĩ pot̾atis. s nec adhuc qͥdem potestis. quãuis
mͦ qͦdam dicendi fieri possit. ut id qͦd d̾r &e paruulis
lac. & grandib esca sit. Sic̃ in pͥncipio erat u̾bum. & uer¬
bum erat apud dm̃. & d̾s erat u̾bum. quis xp̃ian̾ cace¬

Expanded text:
impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo ? et illud Apostoli, Non potui vobis loqui quasi spiritquasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , quis christianus tace
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ ꝓfecco uerum dicebat: & hoc uero ñ ꝓficiebat in
bonum. S usq adeo ꝓfec̃ in malũ: ut deserta monaste¬
rii societate. fieret canis reuersius ad suum uomitũ: &
tam̃ adhuc qualis sit futurus incertum ẽ. Numqͥd gͦ
ꝓpt̾ huiꝰ modi animas ea quȩ de p̾scientia dĩ uera di¬
cunt᷑. uł neganda sunt uł tacenda: Tunc scilicet qͣn¬
runt scire dm̃ quid nob necessarium sit priꝗͣ petamꝰ
ab eo. ñ ut ꝓpt̾ tales huiꝰ sententiȩ u̾itas delerenda.
aut ex euangłio delenda putabit᷑: Imimo eũ constet alia
dm̃ oanda aẽ ñ orantib sic̃ inicium fid̃i. alia ñ ñ orantib
p̃parasse sic̃ usq in finẽ ꝑseuerantiã. ꝓfecto qͥex ipso hanc
hab̾e se putat. ñ orat ut habeat. Cauendũ ẽ gͥ ne duni
timemꝰ ne cepescat hortatio. extinguat᷑ oratio. accendatur
clatio. Dicat᷑ gͦ uerũ. maxime uͥ aliqua questio ut dicat᷑

Expanded text:
Qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in Qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quanrunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio ut dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
di gr̃ã. idest quȩ ñ scđ̾m m̾ita nr̃a datur. & a confiten
da scđ̃m eam p̃destinatione scoꝵ decerrere ñ debent.
sic̃ ñ dec̾reremur a c̃fitenda p̃scientia dĩ. siquis de illa
popło sic loquat᷑ ut dicat. siue nunc recte unuatis. si¬
uł boni si bonos. uł mali si malos. Humqͥd enĩ si hoc
audito ñnulli ĩ torporẽ segnitiẽq u̾tantur. & a labore ꝓ¬
cdiues ad libidinẽ post c̃cupiscentias suas eant. ꝓpt̾ea de
p̃scientia dĩ falsum putandũ ẽ esse qͦ dictum ẽ : Nonne
si ds̃ illos bonos futuros ẽẽ p̃sciuit. boni erunt in quan¬
taliba nunc malignitate u̾sent᷑: Si aut̃ malos: ma¬
li erunt in quantalib& nunc bonitate cernant᷑. fuit
quidã in nr̃o monast̾i̾o. qͥ corripientib fr̃ib cur quedã
ñ facienda faceret. & facienda ñ faceret: respondebat. qͥ¬
liscumq nc̃ sim: calis ero qualẽ ds me futurũ eẽ p̃sciuit.

Expanded text:
Dei gratia, id est quae non secundum merita nostra datur, et a confitenDei gratia, id est quae non secundum merita nostra datur, et a confitenm eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent; sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: « Sive nunc recte vivatis, sipraescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. » Numquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiemque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse, quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc malignitate versentur; si autem malos, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio, qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me Deus futurum esse praescivit.
Abbreviated transcription (Latin):
ant ad filiũ. illis autẽ ñ sit datum. quis cognouit sensũ
dm̃. aut quis consiliariꝰ qͦ fuit : Aut tu quis es homo qui
mus. qͦd ita eẽ ꝑspicimus. ñ ita ẽẽ qm̃ cur ita ẽ ñ possumꝰ
stimulis excitari. si dicat᷑ in conuentu ȩccłe audientibus
multis. ita se ht̃ de p̃destinatione definita sententia uo¬
luntatis dĩ. ut alii ex uob̃ de infidelitate accepta obedien
di uoluntate ueneritis ad fidẽ. uł accepta ꝑseuerantia
maneatis in fide. Cȩt̾i uͦ qͥ in peccatoꝵ delectatione re¬
moramini idõ ñdũ surrexistis: qr necdũ uos adiutoriũ
gr̃e miserantis erexit. Ueruntam̃ siqui estis necdũ uoca¬
ti. qͦs grã sua p̃destinau̾it eligendos. accipietis eandem
grãm qua uelitis & sitis electi. Et siqui obeditis. si p̃de
stinati estis reiciendi: subtrahent᷑ obediendi uires. ut
obȩdire cessetis. Ista cũ dicunt. ita nos a c̃fitenda uera

Expanded text:
ant ad Filium, illis autem non sit datum, quis cognovit sensum ant ad Filium, illis autem non sit datum, quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consilarius fuit ? aut tu quis es, o homo, qui mus quod ita esse perspicimus, non ita esse, quoniam cur ita sit non possumus stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate accepdi voluntate, veniretis ad fidem, vel accepta perseverantia maneatis in fide; caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam qua velitis et sistinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. Ista cum dicunt, ita nos a confitenda vera
Abbreviated transcription (Latin):
tum dedit. Itaq neq qui plantat ẽ aliqͥd. neq qͥ rigat
s qͥ increm̃tum dat ds. Ac ꝑ hoc sic̃ exhortat᷑ & p̃dicat
recte. s ille qͥ accepit hoc donum: ita exhortantẽ rec¬
te atq p̾dicantẽ. ꝓfecto ille obedient̾ audit: qui ac¬
cepit hoc donum. hinc ẽ qͦd dñs cum eis loqueret᷑ qͥ
carnales aures aꝑtas hab̾ent. dicebat tam̃. Qͥ ht̃ au¬
res audiendi audiat: quas ñ om̃s hab̾e ꝓculdubio
nouerat. A quo autẽ habeant quicũq hñt: ipse dñs
ostendit uͥ ait. Dabo eis cor cognoscendi me: & aures
audientes. Aures gͦ audiendi. ipsũ ẽ donũ obediendi
nͥ fuerit ei datum a patre. Exhortam᷑ gͦ atq p̃dicamꝰ.
S qͥ hñt aures audiendi: obedient̾ nos audiunt. Qi u̾
eas ñ hñt. fit in eis qͦd scriptum ẽ. ut audientes ñ
audiant. Audientes uidelicet corporis sensu: ñ audi¬
ant cordis assensu. Cur autẽ illi babeant aures au¬
diendi illi ñ habeant: hoc ẽ illis datum a patre ut ueni¬

Expanded text:
 neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audienisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhortamur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi, obedienter nos audiunt: qui vero eas non habent, fit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant ; audientes videlicet corporis sensu, non audiant cordis assensu. Cur autem illi habeant aures audiendi, illi non habeant, hoc est, cur illis datum sit a Patre ut veni
Abbreviated transcription (Latin):
iutoriũ gr̃ȩ̃ miserantis erexit. siqͥ enĩ ñdũ st̃ uocati qͦs
gr̃a sua p̃destinauit eligñdos. accipiant eandẽ grãm
qua electi ẽẽ uelint & sint. siqͥ autẽ obediunt. s in
regnum eiꝰ & głam p̃destinati ñ st̾. tẽporales st̃. nec
usq in finẽ in eadẽ obedientia ꝑmanebunt: quãuis
multis. ut sermo ad ipsos &ẽ conu̾tat᷑. eisq dicant᷑ illa
istor̃ u̾ba quȩ ur̃is litteris indidistis & quȩ suꝑiꝰ int̾¬
posui. ita se ht̃ de p̾destinatione definita sentñtia uolũ¬
tatis dĩ. ut alii ex uob̃ de infidelitate accepta obedientia
dicentes. cęt̾is facere uidem᷑ in iuriã. cũ possimꝰ c̃gruen¬
tiꝰ dic̾e. ita se ħt de p̾destinatione definita sentñtia uo-

Expanded text:
jutorium gratiae miseranjutorium gratiae miserangratia sua praedestinavit eligendos, accipient eamdem gratiam, qua electi esse velint, et sint; si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt: quamvis multis, ut sermo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicantur illa istorum verba, quae vestris litteris indidistis, et quae superius interposui: « Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sciuit. Huniȩ gͥ c̃tentionis ẽ: p̃destinatiõi contradicere.
nẽ redargui qͦdãmm ip̃sa sua p̾dicatiõe uideat᷑. sic̃ redargui
uidet᷑ ap̾scientia dĩ quã certe negare ñ posst̃. si dicat᷑ hõib
siue curratis. suie dormiatis: qͦd uos p̾sciuit qͥ falli ñ potest
hoc eritis. Dolosi aũ uł imꝑiti medici ẽ &̃ utile medicam̃¬
tũ sic alligare. ut aut ñ ꝓsit. aut obsit. S dicendũ ẽ. sic cur¬
rite ut comp̃hendatis. atq ut ipso cursu ur̃o ita uos ẽẽ p̾¬
cognitos nou̾itis. ut legitime curratis: & si qͦ aliomͦ dĩ p̾sci¬
entia p̾dicari pocest: ut hominis segnitia repellat᷑ur.
Quãuis gͦ se habeat de p̾destinatione definita sent̾ntia
uoluntatis di. ut alii ex infidelitate accepta uoluntate
obediendi. conu̾tant᷑ ad fidẽ uł ꝑseuerent in fide. cet̾i uͦ
qͥ in peccatoꝵ dampnabiliũ delectatione remorantur.
si & ipsi p̃destinati sunt idõ ñdũ surrexert. qr ñdũ eos ad¬

Expanded text:
aescivit. Nimiae igitur contentionis est, praedestinationi contradicere, nem redargui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei quam certe negare non possunt, si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. 58. Quamvis ergo ita se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obediendi, convertantur ad fidem, vel perseverent in fide; caeteri vero qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt, quia nondum eos ad
Abbreviated transcription (Latin):
instantes hortati sunt. ut qͥ hab̾ent donum obedientiȩ
quib uissis obediendũ eẽt audirent. Si enim gr̾am m̾ita
ulla nr̃a p̃cedunt. ꝓfecto aut facti alicuiꝰ aut dicti. aut
cogitationis ẽ m̾itum: uͥ & ipsa intelligit᷑ uoluntas
bona. S breuissime cõplexus ẽ omĩũ gen̾a m̾itor̃. qui

Expanded text:
instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera m
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾e suffic̾e: & debe ad utrumq. idest ut & grãm d̾i
uł corripimus malos. ñ opinent᷑ adu̾sam. Qͥa & isti ui¬
ri cũ sic p̾dicarent dĩ grãm. ut unꝰ eoꝵ dixeret. in nul¬
lo głandum quando nr̃m nich sit: alt̾ autẽ. ñ ẽ in
potestate nr̃a cor nr̃m. & nr̃ȩ cogitationes. ñ tam̃
hortari & corriꝑe destitert ut fierent p̾cepta diui¬
na. nec timuerunt ne diceret᷑ eis quid nos horta¬
mini. qͥd corripitis si nicħ boni ut habeamus ẽ nr̃m.
mnte timere potuert̾. qua intelligebant paucissimis
ẽẽ donatum. ut nullo sibi homine p̃dicante. ꝑ ipsũ
dm uł ꝑ angłos celorum doctrinã salutis accipiunt.
multis uͦ id eẽ donatum. ut dõ ꝑ homines credant.
Quolib& tam̃ mͦ dicat᷑ homini u̾bũ oĩ. ꝓculdubio qͦ
sic audit ut illi obȩdiat: donum dĩ eẽ. Unde supra
la m̾ita humana p̃cedunt. & ad facienda dĩ p̾cepta

Expanded text:
debere sufficere, et debere ad utrumque, id est, ut et gratiam Dei debere sufficere, et debere ad utrumque, id est, ut et gratiam Dei vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » ; alter autem, « Non est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat ut illi obediat, donum Dei est. 49. Unde supra la merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
gare uł dubitare ꝑmitcit᷑. uͭ ait apłs. ñ reppulit d̃s
plebem suam quã p̾sciuit. p̾destinationẽ significare
uoluisse. Presciuit enim reliquias quas scđm electio¬
nem gr̃ȩ fuerat ipse facturus. hoc ẽ enim p̃destina
uit: s p̃destinasse ẽ hoc p̃scisse qͦd fuerat ipse factu¬
rus. Qid gͦ nos ꝓhibet. quando apud aliqs u̾bi dĩ
tractatores legimus di p̾scientiã. & agit᷑ de uocatione
electorum eandem p̾destinationẽ intellig̾e: Magis enĩ for¬
tasse uoluert᷑ hoc u̾bo in ea re uti. qͦd & faciliꝰ intelligit᷑
& ñ repugnat: immo & congruit u̾itati. quȩ p̾destinati¬
one gr̃ȩ p̃dicat᷑. Hoc scio neminẽ contra istam p̾destina¬
tionem quãs scđm scripturas scãs defendimus. nͥ erran¬
do disputare potuisse. Puto tam̃ eis qui de hac re sentñ
tias tractatorum reliquert̾ scõs. ⁊ in fide atq doc trina
xp̾iana laudabilit̾ usq quaq diffamatos uiros cypͥa¬
num & ambrosium quoꝵ tã clara testimonia posuimꝰ

Expanded text:
 ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus, hoc est ergo praedestinavit. Sed praedestinasse est hoc praescisse, quod fuerat ipse facturus. Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos verbi Dei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eandem praedestinationem intelligere; magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati, quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare ptias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus,