comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidem fronte. ueluti audita auctoritate: et
legeres de libro dominico. Quid me terres de
deo nr̃o: Ille misericors est et miserator: et
multum misericors. Ne talia homines dice¬
rent: unum uerbum addidit infine qđ ait
et uerax. Et excussit leticiam male p̃sumen¬
tium: et induxit timorem dolentium.Gau¬
deamus ad miscđiam domini: s timeamꝰ
iudicium dñi. Parcit: sed non tacet. Tacet:
sea non semꝑ tacebit. Audi dum non tacet
in uerbo: ne non tibi uacet audire dum non
tacebit in iudicio. Modo enim licet tibi cau
sam tuam componere. Ante ultimum udici¬
um dĩ tui: compone causamtuam. Non ẽ un¬
de p̃sumas: cum ille uenerit. Nec falsos te¬
stes adduces quibus ille fallatur. nec patro¬
num fraudulentis circumuentionib et
linguosis artibus adhibebis: nec ambies
aliquomͦ ut iudicem possis corrumꝑe. Quid
gͦ agis apud talem iudicem⁊ quem nec falle¬
re nec corrumpere poteris: Et tamen est

Expanded text:
quidem fronte, veluti audita divina auctoritate, et quidem fronte, veluti audita divina auctoritate, et legeres de libro dominico: Quid me terres de Deo nostro? Ille misericors est, et miserator et multum misericors. Ne talia homines dicerent, unum verbum addidit in fine, quod ait, Et verax; et excussit laetitiam male praesumentium, et induxit timorem dolentium. Gaudeamus ad misericordiam Domini; sed timeamus ad judicium Domini. Parcit, dum tacet. Tacet, sed non semper tacebit . Audi dum non tacet in verbo, ne non tibi vacet audire dum non tacebit in judicio. sam tuam componere. Ante ultimum judicium Dei tui compone causam tuam. Non est unde praesumas; cum ille venerit, nec falsos testes adduces, quibus ille fallatur, nec patronum fraudulentis circumventionibus et linguosis artibus adhibebis, nec ambies aliquo modo, ut judicem possis corrumpere. Quid ergo agis apud talem judicem, quem nec fallere, nec corrumpere poteris? Et tamen est
Abbreviated transcription (Latin):
Ns et ds̃ nr̃ misericors
et miserator. longanimis
et multum misericorset
uerax: quam largiter p̃¬
rogat misericordiam inp̃senti scloͬ:tam se¬
uere minatur iudicium infuturo scło. Uer¬
ba quȩ dixi scripta sunt. et diuinis auctori¬
tatibus continentur: quia misericors et mi¬
serator dñs. longanimis. et multũ misericors
et uerax. Multum delectat om̃s peccatores
et amatores scłi huius: quia misericors et
miscrator dñs: quia longanimis et multũ
misericors.S si amas tam multam mi¬
et uerax. Si enim nichil aliud diceret nisi
ricors: quasi iam conuertereste ad securita¬
tem et impunitatem. et ad licentiam pecca¬
torum. faceres quod uelles: utereris scło uel
quantum tibi ꝑmitteretur: uł quantũ tibi
libido iussisset. Et siquis te bene admonen¬
do obuirgaret atq terreret ut cohiberes de
ab immoderato fluxi. eundo post concupis¬
centias ⁊uas. et deserendo dm̃ tuum: inter
medias uoces obiurgãtis obsisteres impudenti

Expanded text:
s noster misericors et miserator, longanimis et multum misericors, et verax; quam largiter praerogat misericordiam in praesenti saeculo, tam severe minatur judicium in futuro saeculo. Verba quae dixi scripta sunt, et divinis auctoritatibus continentur, quia, Misericors et miserator Dominus, longanimis et multum misericors, et verax . Multum delectat omnes peccatores et amatores saeculi hujus, quia misericors et miserator Dominus, quia longanimis et multum misericors. Sed si amas tam multa mt verax. Si enim nihil aliud diceret, nisis et multum misericors; quasi jam converteres te ad securitatem et impunitatem, et ad licentiam peccatorum; faceres quod velles, utereris saeculo, vel quantum tibi permitteretur, vel quantum tibi libido jussisset: et si quis te bene admonendo objurgaret atque terreret, ut cohiberes te ab immoderato fluxu eundo post concupiscentias tuas, et deserendo Deum tuum; inter medias voces objurgantis obsisteres, impudenti
Abbreviated transcription (Latin):
linguis disputaret. Altera forma ẽ. quȩ in
una quidem longa facit ambiguitatem.
diuersa tamen eoꝵ origine quȩ inuno uo¬
cabulo significantur. quale ẽ illud qđ
de nepote supra posuimus. quod rursus
in duo scinditur. Aut enim sub eodem ge¬
nere partis orationis fit. nomen enĩ est ne¬
pos cum filium filii. et cum luxuriosum
qui scis ergo istud nisi ꝑiculum feceris: sed
etiam aliud ꝓnomen. hoc aduerbium.
quod inȩquiuocis tercium genus posue¬
ramus. tot ambiguitatum formȩ possunt
existere quot in duobus suꝑioribus po¬
sueramus. Restat illud ambiguum genꝰ.
quod inscriptis solis reꝑitur. Cuius tres sunt
species. Aut enim spacio sillabe fit tale am¬
biguum. aut a cumine. aut inutroq. Spa¬
cio autem. cum scribitur. uenit. De tempo¬
re enim incertum ẽ. propter occultũ pri¬
mȩ sillabe spacium: acumine. ut cũ seri¬
bitur pone.utrum ab eo quod est pono.
hanc dederat ꝓserpina legemNncertũ ẽ.

Expanded text:
linguis disputaret. Altera forma est, quae in linguis disputaret. Altera forma est, quae in una quidem lingua facit ambiguitatem, diversa tamen eorum origine, quae in uno vocabulo significantur, quale est illud quod de 'nepote' supra posuimus. Quod rursus in duo scinditur. Aut enim sub eodem genere partis orationis fit—tam nomen est enim 'nepos' cum 'filium filii' quam cum 'luxuriosum' qui scis ergo istuc nisi periculum feceris," sed etiam illud pronomen, hoc adverbium pquod in aequivocis tertium genus posueramus, tot ambiguitatum formae possunt existere quot in duobus superioribus enumeravimus. Restat illud genus ambiguum, quod in scriptis solis repperitur, cuius tres sunt species. Aut enim spatio syllabarum fit tale ambiguum aut acumine aut utroque: spatio, ut cum scribitur 'venit' de tempore incertum est propter occultum primae syllabae spatium; acumine autem, ut cum scribitur 'pone' utrum ab eo quod est 'pono' hanc dederat Proserpina legem" incertum est
Abbreviated transcription (Latin):
it. Et hȩc diuerso utiq diffinienda sunt.
Item scribere qui dicit. incertum est. utrũ
infinitiuo actiui an imperatiuo passiui
pnunciauerit. Homo quamuis unũ no¬
men sit. et una enunciatio. tamen fit ali¬
doctus et docte. ubi enunciatio quoq di¬
uersa ẽ. Doctius aliud ẽ. cum dicimus
doctius mancipium. aliud cũ dicimus. do¬
ctius illo disputat ille. Declinationis igit᷑¬
causa. ambiguitas orta est. Nam declina¬
tionem nunc appello.quicquid siue ꝑuoces.
siue ꝑsignificationes flectendo uerba con¬
significationes. S hoc genus ambigui¬
tatum minutatim concidere. ac ꝓsequi.
pene infinitum ẽ. Itaq locũ ipsũ hacte¬
nus notasse suffecerit. ingenio p̃sertim
tuo. Uide nunc ea quȩ diuersa origine
ueniunt. Nam ipsa diuidunt᷑. ad huc
in duas formas. quarũ una ẽ quȩ contn¬
git diuersitate linguarũ. ut cũ dici¬
ud. aliud apud nos significat. Quod genus

Expanded text:
it', et haec diverse utique definienda sunt. it', et haec diverse utique definienda sunt. Item 'scribere' qui dicit, incertum est utrum infinitivo activi an imperativo passivi pronuntiaverit. 'homo' quamvis unum nomen sit et una enuntiatio, tamen fit ali lacuna here? 'doctus' et 'docte' ubi enuntiatio quoque diversa est. 'doctius' aliud est cum dicimus 'doctius mancipium', aliud cum dicimus 'doctius illo iste disputavit'. Declinatione igitur ambiguitas orta est. Nam declinationem nunc appello, quidquid sive per voces sive per significationes flectendo verba consignificationes. Sed hoc genus ambiguitatum minutatim concidere ac persequi paene infinitum est. Itaque locum ipsum hactenus notasse suffecerit, ingenio praesertim tuo. Vide nunc ea quae ex diversa origine veniunt. Nam et ipsa dividuntur adhuc in duas primas formas, quarum una est, quae contingit diversitate linguarum: Ut, cum dicicos aliud apud nos significat. Quod genus
Abbreviated transcription (Latin):
nomenfit multis rebus. ut tullius:⁊ ille in qͦ¬
magna eloquentia fuit. et statua eiꝰ dicitur.¬
Uł ex toto cum pars cognominat᷑. ut cũ ca¬
dauer illud. tullius dici potest. uł ex parte
totum. ut cum tecta dicimus totas domos.¬
et ꝑ tempora declinamus. Aut aspecie genꝰ.
Nam cum scolastici. solum ꝓprie. et primi¬
tus dicantur hi qui adhuc inscolissunt. õs
tamen qui in litteris uiuunt. nomen hoc
usurparunt. Aut ab efficiente effectumn.
ut cicero ẽ liber ciceronis. Aut ab effectu
efficiens. ut terror qui terrorem facit. Aut
a continente quod continetur. ut domus
etiam qui in domo sunt dicunt᷑. aut con¬
uersa uice. ut castanea etiam arbor dicit᷑¬
test. quod ex eadem origine quasi tranffe¬
rendo cognominet᷑. Uides ut arbitror. quȩ
faciant in uerbis ambiguitatẽ. Quȩ autẽ
ad eandem originem ꝑtinentia contentione
declinationis ambigua ẽẽ dicimus. talia
sunt. Fac uerbi causa quenquam dixisse plu¬

Expanded text:
nomen fit multis rebus, ut Tullius, et ille in qnomen fit multis rebus, ut Tullius, et ille in qmagna eloquentia fuit et statua eius dicitur—vel ex toto cum pars cognominatur ut cum cadaver eius 'Tullius' dici potest—vel ex parte totum ut cum 'tecta' dicimus totas domos—er tempora declinamus—aut a specie genus: nam cum 'scholastici' non solum proprie sed et primitus dicantur hi, qui adhuc in scholis sunt, in omnes tamen qui in litteris vivunt nomen hoc usurpatum est—aut ab efficiente effectum ut 'Cicero' est liber Ciceronis— aut ab effecto efficiens ut 'terror' qui terrorem facit—aut a continente quod continetur. Ut 'domus' etiam qui in domo sunt dicuntur—aut conversa vice ut 'castanea' etiam arbor dicittest, quod es eadem origine quasi transferendo cognominetur. Vides ut arbitror, quam faciat in verbis ambiguitatem. Quae autem ad eandem originem pertinentia condicione declinationis ambigua esse diximus, talia sunt. Fac verbi causa quemquam dixisse 'plu
Abbreviated transcription (Latin):
ticus non est creticus. quia dactilus ẽ. Scđm
igitur genus. quod iam preter disciplinas
uerboꝵ ad loquendi usum dictum ẽ ꝑtine¬
re. duas habet formas. Nam ȩquiuoca inde ft̃.
origine appello.quȩ quamuis uno nomine.
ac non sub una diffinitione teneant᷑. uno ta¬
men quasi fonte manant. ut est illud. qͦd
tullius. et homo. et statua. et codex. et cada¬
uer intelligi potest. Non possunt quidem
ista una diffinitione coneludi. sed tamenu¬
num habent fontem. Ipsum scilicet uerum
hominem.cuius et illa statua. et illi libri. et
illud cadauer est. Ex diuersa origine. ut cũ
dicimus nepos. longe ex diuersa. filium fi¬
lii. et luxuriosum significet. Hec gͦ distin¬
cta teneamus. Uide et illua genus. qͦd ex ea¬
sa origine appello. inquȩ item diuidatur.
Nam diuiditur induo. quorum unũ trans¬
latione. alterum declinatione contingit. Trans¬
lationem uoco. cum uł similitudine unum

Expanded text:
ticus non est creticus, quia dactylus est. Secundum ticus non est creticus, quia dactylus est. Secundum igitur genus, quod jam propter disciplinas verborum ad loquendi usum dictum est pertinere, duas habet formas. Nam aequivoca dicta sunt, origine appello, quando uno nomine ac non sub una definitione teneantur, uno tamen quasi fonte dimanant, ut est istud, quia Tullius et homo et statua et codex et cadaver intelligi potest: non possunt quidem ista una definitione concludi, sed tamen unum habent fontem, ipsum scilicet verum hominem, cujus et illa statua, et ille liber, et illud cadaver est. Ex diversa origine, ut cum dicimus, nepos, longe ex diversa origine filium filii et luxuriosum significat. Haec ergo distincta teneamus, et inde illud genus, quod ex eaorigine appello, in quae item dividatur: nam dividitur in duo, quorum unum translatione, alterum declinatione contingit. Translationem voco, cum vel similitudine unum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod dico nomen. utiq nomen est. Fac enĩ
lege ꝑcasus flectitur cum dicimus. nomen. no¬
minis. nomini. et cȩtera. Item cum diffinio
quid significat dactilus. hoc ipsum potest
pro exemploeẽ.Etenim cum dicimus dacti¬
lus. unam longam sillabam. & duas deinde
breues enunciamus.At uero cum diffinit᷑
aduerbium quid significet. non potest hoc
ipsum exemplo dicere.Et enim cũ aduer¬
bium dicimus.hȩc ipsa enunciatio nom̃ ẽ.
Item scđ̃m aliam notionem. aduerbium uti¬
ꝙ aduerbium est. et nomen nomen ẽ. Secun¬
non est aduerbium. quia nomen ẽ. Item pes
creticus. quando quid significet diffinitur.
non potest hoc ipsum exemplo eẽ. Hȩc ipsa
enim enunciatio. quando dicimus creticus.
prima longa sillaba. deinde duabus breuib
constat. Quod autem significat longa silla¬
ba. et breueset longa est. Ita et hic scd̾m aliam
notionem. creticus nichil aliud ẽ quam cre¬
ticus. et dactilus non est. Scđm aliam uͦ cre¬

Expanded text:
. Etenim hoc quod dico 'nomen' utique nomen est; hac enim . Etenim hoc quod dico 'nomen' utique nomen est; hac enim lege per casus flectitur cum dicimus 'nomen nominis nomini' et cetera. Item cum definiero quid significet 'dactylus', hoc ipsum potest esse pro exemplo. Etenim cum dicimus 'dactylus', unam longam syllabam et duas deinde breves enuntiamus. At vero cum definitur 'adverbium' quid signipsum pro exemplo dici: etenim cum adverbium dicimus, haec ipsa enuntiatio nomen est. Ita secundum aliam notionem, adverbium utique adverbium est, et nomen non est; secunnon est adverbium, quia nomen est. Item pes creticus, quando quid significet definitur, non potest hoc ipsum pro exemplo esse: haec enim ipsa enuntiatio quando dicimus, creticus, prima longa syllaba, deinde duabus brevibus constat; quod autem significat, longa syllaba et brevis et longa est: ita et hic secundum aliam notionem, creticus nihil aliud est quam creticus, et dactylus non est; secundum aliam vero cre
Abbreviated transcription (Latin):
quo iam nulla de disciplina uerborum oritur
ambiguitas. sed de ipsis rebus quȩ significan¬
tur. At si utrunq confundat audientem uel
legentem. siue quod ex arte. siue quod exloqͦn¬
diusu dicit᷑. non ne tercium genus recte an¬
numerabitur. cuiꝰ exemplum in sententia qui¬
dem aꝑtius apparet: Ut siquis dicat. multi
dactilico metro scripserunt. ut est tullius. Nã
hic incertum est. utrum tullius ꝓ exemplo da
ctilici pedis. an dactilici poete positum sit.
quorum illud exarte.hoc ex usu loquendi
accipit᷑. S insimplicibus etiam uerbis con¬
tingit. Tanquam si hoc uerbum grammati¬
cus audientibus discipulis enunciet. ut supͣ
ostendimus. Cum igitur hec manifestis tria
primũ genus in duo diuiditur. Quicqͥd enim
ex arte uerborum facit ambiguitatẽ. partim
sibi ꝓ exemplo ẽẽ potest. partim non potest.
Cum enim diffiniero. quid significat nomen
possum hoc ipsum exempli grã supponere.

Expanded text:
quo jam nulla de disciplina verborum oritur quo jam nulla de disciplina verborum oritur ambiguitas, sed de ipsis rebus quae significantur. At si utrumque confundat audientem vel legentem, sive quod ex arte, sive ex loquendi usu dicitur, nonne tertium genus recte annumerabitur? Cujus exemplum in sententia quidem apertius apparet, ut si quis dicat, Multi dactylico metro scripserunt, ut est Tullius: nam hic incertum est utrum Tullius ctyli pedis an dactylici poetae positum sit, quorum illud ex arte hoc ex usu loquendi accipitur. Sed in simplicibus etiam verbis contingit, tamquam si hoc verbum grammaticus audientibus discipulis enuntiet, ut supra ostendimus. Cum igitur haec tria genera manprimum genus in duo dividitur. Quidquid enim ex arte verborum facit ambiguitatem, partim sibi pro exemplo esse potest, partim non potest. Cum enim definiero, quid significet 'nomen', possum hoc ipsum exempli gratia supponere
Abbreviated transcription (Latin):
ca esse. quȩ non ut uno nomine. ita etiã
una diffinitione possunt teneri. Uide nc̃
alterum genus. quod ex loquend usuue
nire memorauimus. Usum nunc appel¬
lo ipsum illum propter quem uerba cogno¬
scimus. Quis enim uerba propter uerba
conquirat. et colligat: Itaq iam constitue
aliquem sic audire. ut notum ei sit nichil
de partibus orationis. aut de metris queri.
aut de uerborum aliqua disciplina. Tamen
adhuc potest cum dicitur tullius. equiuo¬
corum ambiguitate impediri. Hoc enim no¬
mine. et ipse qui fuit summus orator. et
eius picta imago. uł statua. & id ex quo eius
litterȩ continentur. et siquid est insepulchro
eius cadaueris. significari potest. Diuersis e¬
nim rationibus dicimus. tullius ab interitu
patriam liberauit. et tullius mauratus incapi¬
tolio stat. tullius tibi totus legendus ẽ. et tullꝰ
hoc loco sepultus ẽ. Unum enim nomen est.
da sunt. Hoc igitur genus equiuocorũ est. in

Expanded text:
ca esse, quae non ut uno nomine ita etiam ca esse, quae non ut uno nomine ita etiam una definitione possunt teneri. Vide nunc alterum genus, nire memoravimus. Usum nunc appello illud verbum, propter quod verba cognoscimus. Quis enim verba propter verba conquirat et colligat? Itaque jam constitue aliquem sic audire, ut notum ei sit, nihil de partibus orationis, aut de metris quaeri, aut de verborum aliqua disciplina: tamen adhuc potest cum dicitur, Tullius, aequivocorum ambiguitate impediri. Hoc enim nomine et ipse qui fuit summus orator, et ejus picta imago vel statua, et codex quo ejus litterae continentur, et si quid est in sepulcro ejus cadaveris, significari potest. Diversis enim rationibus dicimus, Tullius ab interitu patriam liberavit; et, Tullius inauratus in Capitolio stat; et, Tullius, tibi totus legendus est; et, Tullius hoc loco sepultus est: unum enim nomen est, da sunt. Hoc igitur genus aequivocorum est, in
Abbreviated transcription (Latin):
enim diffinitur apud grãmaticos qͥd sit equi
et nomen est. et pes dactilus. & ȩquiuocum.
Itaq siquis ex me efflagitet. ut diffiniam
quid sit tullius. cuius notionis explicatio¬
nem respondeo: Possum enim dicere recte
tullius ẽ nomen. quo significatur homo sũ¬
mus quidem orator. qui catilinȩ coniurationẽ
consul oppressit. Subtiliter attende me no
men ipsum diffinisse. Nam si michi ullius
ille ipse. qui si uiueret digito demonstrari pos¬
set diffiniendus foret. non dicerem tullius
tera adiungerem. Ita respondere possem hoc
modo. Tullius est dactilus. his litteris con¬
stans. Quid enim nunc eas litteras opus ẽ¬
cum hoc ipso quod supra dictum ẽ. &. siqͥd
aliud inueniri potest. Cum igit᷑ hoc unũ
quod dixi tullius. scđm artium uocabula
tam uarie michi diffinire licuit. quid du¬
bitamus eẽ ambiguorum genus ex ȩquiuo¬
cis uenientium. quod merito dici posset ex
arte contingere : Diximus enim equiuo¬

Expanded text:
enim definitur apud grammaticos quid sit aequenim definitur apud grammaticos quid sit aequet nomen est, et pes dactylus, et aequivocum. Itaque si quis ex me efflagitet, ut definiam quid sit Tullius, cujuslibet notionis explicatione respondeo. Possum enim recte dicere, Tullius nomen est, quo significatur homo summus quidam orator, qui Catilinae conjurationem consul oppressit. Subtilitmen ipsum definisse. nam si mihi Tullius ipse ille, qui si viveret digito demonstrari posset, definiendus foret, non dicerem: 'Tulliutera adiungerem. item responderi possem hoc modo: 'Tullius' est pes dactylus his litteris constans—quid enim nunc opus est litteras ecum hoc ipso quae supra dicta sunt et si quid aliud inveniri potest. Cum igitur hoc unum quod dixi 'Tullius' secundum artium vocabula tam varie mihi definire licuerit, quid dubitamus esse ambiguorum genus ex aequivocis venientium, quod merito dici possit ex arte contingere? Diximus enim aequivo
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitionem hominis rectam. et ratam.
nisi et omnis homo eadem contineatur. et
preter hominem nichil. Hȩc sunt igitur
uniuoca. que non solum nomine uno.sed
una etiam ciusdem nominis diffinitione
clauduntur. quamuis et inter se ꝓpriis
nominibus et diffinitionib distingui pos¬
suit. Diuersa enim nomina. puer. adoles¬
cens. diues. et pauꝑ. liber. et seruus. et
siquid aliud alterarum differentiarũ ẽ.¬
ideo et inter se ꝓprias diffinitiones habe¬
bunt. s ut illis unum nomen commune
est homo. sic animal rationale mortale. dif¬
finitio una communis est. Nunc equiuo
ꝑplexio ꝓpe infinita siluescit. Conabor
tamen eas ingenera certa distinguere.u
trum autẽ conatum facultas sequatur.
tu iudicabis. Ambiguitatum igitur quȩ
abȩqui uocis ueniunt. pͥmo genera tria
sunt. Unum ab arte. alterum ab usu. terciũ
ab utroq. Artem nunc dico ꝓpter nomina. que
uerboꝵ disciplinis uerbis imponunt᷑. Aliter

Expanded text:
definitionem hominis rectam, definitionem hominis rectam, nisi et omnis homo eadem contineatur, et praeter hominem nihil. Haec sunt igitur univoca, quae non solum nomine uno, sed una etiam ejusdem nominis definitione clauduntur: quamvis et inter se propriis nominibus et definitionibus distingui possunt. Diversa enim nomina, puer, adolescens, dives et pauper, liber et servus, et si quod aliud differentiarum est, et inter se ideo proprias definitiones habebunt: sed ut illis unum commune nomen est homo, sic animal rationale mortale definitio una communis est. CAPUT X.-- Aperplexio prope infinita silvescit: conabor tamen eas in genera certa distinguere. Utrum autem conatum meum haec facultas sequatur, tu judicabis. Ambiguitatum igitur, quae ab aequivocis veniunt, primo genera tria sunt: unum ab arte, alterum ab usu, tertium ab utroque. Arte nunc dico, propter nomina quae in verborum disciplinis verbis imponuntur. Aliter
Abbreviated transcription (Latin):
quam cessantem.tam gaudentem quam
merentem. uł neutrum. S in his omnib¬
omnib dictionibus. nichil est quod non ut
hominis nomen accepit. ita eciam hominis
diffinitione claudat᷑. Nam diffinitio homi¬
nis est. animal ratione mortale. Non gͦ quis¬
quam potest dicere animal rationale tan
tum iuuenem. non etiam senem. aut pue¬
rũ tantum et cetera. aut sapientem tantũ¬
esse. non etiam stultũ. immo et ista et cȩte
diffinitione continentur. Namsiue puer.
siue stultus. siue pauꝑ. siue etiam dormi¬
ens. si animal rationale mortale non est.
nec homo ẽ. Est autem homo. Illa gͥ diffi¬
nitione contineatur necesse ẽ. Et de cȩte¬
ris quidem nichil ambietur. De puero au¬
tem paruo aut stulto. siue prorsus fatuo
aut de dormiente uł ebrio. uł furente. du¬
bitari potest quo mͦ possint animalia eẽ¬
rationalia. et potest omnino defendi. s
ad aliaꝓperantibus longum est. Ad id
quod agitur illud satis est. non eẽ istam

Expanded text:
quam cessantem, tam gaudentem quam quam cessantem, tam gaudentem quam moerentem vel neutrum. Sed in his omnibus dictionibus nihil est, quod non ut hominis nomen accepit, ita etiam hominis definitione claudatur: nam definitio hominis est, Animal rationale, mortale: non ergo quisquam potest dicere animal rationale mortale juvenem tantum, non etiam senem et puerum, etc., aut sapientem esse tantum, non etiam stultum; imo et ista et caeterdefinitione continentur: nam sive puer, sive stultus, sive pauper, sive etiam dormiens, si animal rationale mortale non est; nec homo est. Est autem homo; illa igitur definitione contineatur necesse est. Et de caeteris quidem nihil ambigitur: de puero autem parvo aut stulto, sive prorsus fatuo, aut de dormiente, vel ebrio, vel furente dubitari potest, quomodo possunt esse animalia rationalia, etiam si possit defendi, sed ad alia properantibus longum est. Ad id quod agitur illud satis est, non esse istam
Abbreviated transcription (Latin):
pediretur auditor. Ex illo tamen genere.
quod ambiguo simile ẽ: Quia male latine
ꝓnunciatum uerbum. non in diuersas rati¬
ones trahit cogitantem s ad id quod appa¬
ret impellit. Cum igitur duo ista inter se
plurimum distent. primum genus rursꝰ
in duo diuiditur. Nam quicquid dicitur.
et ꝑplura intelligi potest. eadem scilicet plu¬
ra. aut uno uocabulo et una interp̃tatione.
expeditionibus explicantur. Ea quȩ dif
finitio una potest includere. uniuoca no¬
minantur. Illis autem quȩ sub uno nomine
necesse est diffinire diuerse. equiuoca no¬
men est.Prius ergo consideremus uniuoca
ut qm̃ hoc genus iampatefactum est illu¬
stretur exemplis. Hominem cũ dicimꝰ. tam
nem quam senem.tamstultum quã sapien¬
tem. tam magnum quam paruu. tam ciuẽ
quam peregrinum .tam urbanũ quam
a grestem.tam qui iam fuit. quam quinẽ
est. tam sedentem quam stantẽ. tam diui¬
tem quam pauꝑem.tam agentem aliquid

Expanded text:
pediretur auditor. Ex illo tamen genere pediretur auditor. Ex illo tamen genere quod ambigno simile est, quia male latine pronuntiatum verbum, non in diversas rationes trahit cogitantem, sed ad id quod apparet impellit. Cum igitur ista duo genera inter se plurimum distent, primum genus rursus in duo dividitur: nam quidquid dicitur, et per plura intelligi potest, eadem scilicet plura aut uno vocabulo et una interpretatione;expeditionibus explicantur. Ea quae una definitio potest includere, univoca nominantur: illis autem quae sub uno nomine necesse est definire diverse, aequivoci nomen est. Prius ergo consideremus univoca, ut quomodo genus hoc jam patefactum est, illustretur exemplis. Hominem cum dicimus, tam nem, quam senem, tam stultum quam sapientem, tam magnum quam parvum, tam civem quam peregrinum, tam urbanum quam agrestem, tam qui jam fuit quam qui nunc est, tam sedentem quam stantem, tam divitem quam pauperem, tam agentem aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguũ omne uerbum. non dico senten¬
tiam. non disputationem. quamuis uer¬
bis ista texantur. Omne igit᷑ uerbũ ambi¬
guũ. non ambigua disputatione explica¬
bitur. Nunc ambiguitatum genera uide¬
amus. quȩ prima duo sunt. unũ etiam
inhis que dicunt᷑. alterum qđ in his solis quȩ
seribunt᷑. dubitationẽ facit. Nam et siquis
audierit acies. et siquis legerit. potest incer¬
tum habere nisi ꝑsententiam clarescat. utrũ
acies militũ. anferri. anoculorũ dicta uł scͥpta
sit. At uero siquis inueniat scriptũ. uerbi
causa leporem. nec appareat qua sententia
positum sit. ꝓfecto dubitabit utrum pe¬
nultima huius uerbi sillaba ꝓducenda sit.
ab eo quod est lepos. an ab eo quod ẽ lepus.
corripienda. Quam scilicet non pateretur
ambagem. si accusatiuum huius nominis
casum uoce loquentis acciperet. Quod siqͥs
dicat loquentem male ꝓnunciare potuis¬
se. iam non ambiguitate sed obscuritate im¬

Expanded text:
ambiguum esse omne verbum, non dico sentenambiguum esse omne verbum, non dico sententiam, non disputationem, quamvis verbis ista texantur. Omne igitur ambiguum verbum non ambigua disputatione explicabitur. Nunc ambiguitatum genera videamus; quae prima duo sunt, unum in iam quae dicuntur, alterum quod in his solis quae scribuntur dubitationem facit. Nam et si quis audierit 'acies' et si quis legerit, potest incertum habere, nisi per sententiam clarescat, utrum acies militum, an ferri, an oculorum dicta vel scripta sit. At vero si quis inveniat scriptum, verbi causa leporem, nec appareat qua sententia positum sit, profecto dubitabit, utrum penultima hujus verbi syllaba producenda sit, ab eo quod est lepos; an ab eo quod est lepus corripienda. Quam scilicet non pateretur ambagem, si accusativum hujus nominis casum voce loquentis acciperet. Quod si quis dicat, loquentem male pronuntiare potuisse; jam non ambiguitate, sed obscuritate im
Abbreviated transcription (Latin):
gilii est. & negligentie torpor. Et siqua alia
ueat. quod apud ciceronem calumniatur
ortensius. hoc modo. Ambigua se aiunt au
bum ambiguum ẽẽ dicunt. Quomodo gͦ
ambigua. ambiguis explicabunt: Nam hoc
est intenebras extinctum lumen inferre. Fa
est quod apud eundem ciceronem sceuola
stultis etiam uere uidearis dicere. Quid enĩ
aliud loco illo ortensius nisi acumine inge¬
nII. et lepore sermonis.quasi meraco et sua¬
ui poculo. imꝑitis caliginem offudit: Qd̾
enim dictum ẽ. omne uerbum ambiguũ¬
est. de uerbis singulis dictum ẽ. Explican¬
tur hȩc ambigua disputando. et nemo uti¬
q uerbis singulis disputat. Nemo gͥ ambi¬
gua uerba. uerbis ambiguis explicabit. Et
tamen cum omne uerbum ambiguũ sit. ne¬
mo uerbum ambiguũ nisi uerbis s iam
iunctis. quȩ ambigua non erunt explica¬
bit. Ut enim si diceret. omnis miles bipes
est. non ex eo sequeretur. ut cohors ex mi¬
litibus pedibus ita constaret. Ita cũ dico

Expanded text:
gilius et neglegentiae torpor et si qua alia vel gilius et neglegentiae torpor et si qua alia vel veat quod apud Ciceronem calumniatur Hortensius hoc modo: "ambigua se audere Erbum ambiguum esse dicunt. Quomodo igitur ambigua ambiguis explicabunt? Nam hoc est in tenebras extinctum lumen inferre." Faest quod apud eundem Ciceronem Scaevola stultis etiam vere videaris dicere." Quid enim aliud illo loco fecit Hortensius nisi acumine igenii et lepore sermonis quasi meraco et suavi poculo inperitis caliginem obfudit? Quod enim dictum est omne verbum esse ambiguum de verbis singulis dictum est. Explicantur autem ambigua disputando et nemo utique verbis singulis disputat. Nemo igitur ambigua verba verbis ambiguis explicabit, et tamen cum omne verbum ambiguum sit, nemo verborum ambiguitatem nisi verbis sed iam coniunctis quae ambigua non erunt explicabit. Ut enim, si dicerem 'omnis miles bipes est', non ex eo sequeretur, ut cohors ex militibus utique bipedibus ista constaret, ita, cum dico
Abbreviated transcription (Latin):
et uerbis notissimis utetur. Uide nunc in
eodem grammatici exemplo. quam longe
aliud impediat ambiguitas. quam obscu¬
ritas uerbi. Fac enim eos qui aderant. et sa¬
tis sensu accepisse uocem magistri. et illud
uerbum enunciasse quod eẽt omnib notũ.
ut puta fac eum dixisse magnus. et dein¬
de siluisse. Attende quid incerti hoc au¬
dito nomine paciantur. Quid dicturus
est: Quȩ pars orationis est: Quid si de
metris quesiturus.qui pessit: Quid si de¬
historiis interrogaturus. ut puta magnꝰ
pompeius quot bella gesserit: Quid si cõ
mendandorum carminum grammaticus
dicturus ẽ. magnus et pene solus poeta
uirgilius: Quid si obiurgaturus est ne¬
gligentiam discipuloꝵ. in hȩc deinde uerba
prupit. magnus erga studium torpor inua¬
sit. Uidesne remota nebula obscuritatis. illud
qͦd supradictũ ẽ. quasi eminuisse multiuium :
Nam hoc unum quod dictum ẽ magnus.
& nomen est. & pescorius ẽ. & pompei. et uir¬

Expanded text:
et verbis notissimis utetur. Vide nunc in et verbis notissimis utetur. Vide nunc in eodem grammatici exemplo, quam longe alias impediat ambiguitas quam obscuritas verbi. Fac enim eos qui aderant et satis sensu accepisse vocem magistri, et illum verbum enuntiasse, quod esset omnibus notum; ut puta, fac eum dixisse, Magnus, et deinde siluisse: attende quid incerti, hoc audito nomine, patiantur. Quid si dicturus est, Quae pars orationis est? Quid si de metris quaesiturus, qui sit pes? Quid si historiam interrogaturus, ut puta, magnus Pmend- andorum carminum gratia dicturus est "magnus est paene solus poeta Vergilius?" Quid si obiurgaturus neglegentiam discipulorum in haec deinde verba prorumpet "magnus vos erga studia torpor invasit?" Videsne remota nebula obscuritatis illud quod supra dictum est quasi eminuisse multivium? Nam hoc unum quod dictum est 'magnus' et nomen est et pes chorius est et Pompeius est et Ver
Abbreviated transcription (Latin):
autem illi qui remotiores erant. nescio quo
casu partim sciebant quid eẽt temetum. par¬
tim ignorabant. Illos uero qui magistri uo
sus latebat. Omnes obscuritate impedieban¬
tur. Et hic etiam ꝑspicis omnia illa gene¬
ra obscuritatum. Nam qui de auditu ni¬
chil dubitabant: pͥmum illud genus pa¬
s in luce pictum. Qui nouerant uerbum.
sed auribus aut parũ aut omnino non acce¬
clauditur: secundo illo genere laborabant.
cui similis ẽ hominis imago. sed non in ꝑ¬
spicuo. aut omnino tenebroso loco. Qui
autem non solum uocis. sed et significatio¬
nis uerbi exꝑtes erant: t̃cii generis quod
omnino deterrimum est cecitate inuolue¬
bantur. Quod autem dictum est quiddã
obscurum ambiguo simile. in his ꝑspici
potest quibus uerbum quidem erat no¬
tum. sed uocem non penitus nullam. nec
omnino certam ꝑceꝑant. Omnia igit᷑ ob¬
scure loquendi genera uitabit. qui et uo¬
ce quantum satis ẽ clara. nec ore impedita.

Expanded text:
autem illi qui remotiores erant nescio quo autem illi qui remotiores erant nescio quo casu partim sciebant, quid esset 'temetum', partim ignorabant; illos vero qui magistri vocsus latebat; omnes obscuritate impediebantur. Et hic iam perspicis omnia illa tria genera obscuritatum. Nam qui de auditu nihil dubitabant, primum illud genus paignorantibus sed in luce pictum. Qui noverant verbum sed auribus aut parum aut omnino non accevocem; secundo illo genere laborabant, cui similis est hominis imago, sed non in conspicuo, sed omnino tenebroso loco. Qui autem non solum vocis, sed et significationis verbi expertes erant; tertii generis, quod omnino deterrimum est, caecitate involvebantur. Quod autem dictum est, quoddam obscurum ambiguo simile, in his perspici potest, quibus verbum erat quidem notum, sed vocem penitus nullam, aut non omnino certam perceperant. Omnia igitur obscura loquendi genera vitabit, qui et voce quantum satis est clara, nec ore impedito,
Abbreviated transcription (Latin):
riora genera tria.Unum est quod sensui pa¬
tet. animo clausum est. Tanquam siquis
malum punicum pictum uideat. qui neq
uiderit aliquando. nec omnino quale esset
audierit. non oculorum est sed animi. qͦd¬
cuius rei pictura sit nescit. Alterum genus
est. ubires animo pateret. nisi sensui clau¬
deretur. sicut est homo iunctus intenebris.
Nam ubi oculis apparuerit uultus. nicħ
animus hominẽ uinctũ esse dubitabit. Terciũ
genus ẽ. in quo etiam sensui abscondit᷑
quod tamen si nudaret᷑. nichilo magis
animo emineret. Quod genus ẽ omniũ¬
punicum pictum. etiam intenebris coge¬
retur agnoscere. Refer nunc animũ ad
uerba. quoꝵ istȩ sunt similitudines con¬
stitute. Pone quempiam grammaticũ con¬
uocatis discipulis. factoq silentio sub pres¬
sa uoce dixisse temetum. Quod ab eo dictũ
qui ꝓpe assidebant satis audierunt: qui
remotius parum. Qui autem remotissime.
nulla omnino uoce ꝑstricti sunt. Horũ

Expanded text:
rorum genera tria: unum est quod sensui parorum genera tria: unum est quod sensui patet, animo clausum est; tanquam si quis malum punicum pictum videat, qui neque viderit aliquando, nec omnino quale esset audierit; non oculorum est, sed animi, qcuius rei pictura sit nescit. Alterum genus est, ubi res animo pateret, nisi sensui clauderetur: sicuti est homo pictus in tenebris. Nam ubi oculis apparuerit, nihil animus hominem pictum esse dubitabit. Tertium genus est, in quo etiam sensui absconditur, quod tamen si nudaretur nihilo magis animo emineret, quod genus est omnilum illud punicum pictum etiam in tenebris cogeretur agnoscere. Refer nunc animum ad verba, quorum sunt istae similitudines. Constitue animo quempiam grammaticum convocatis discipulis factoque silentio suppressa voce dixisse 'temetum', quod ab eo dictum qui prope adsidebant satis audierunt, qui remotius parum, qui autem remotissime nulla omnino voce perstricti sunt. Horum
Abbreviated transcription (Latin):
quedam semina sparsimus.quȩ impedi¬
menta nascantur uideamus. Impedit au
ditorem ad ueritatem uidendam in uerbis.
aut obscuritas. aut ambiguitas. Inter ob
scurum et ambiguũ hoc inter est. qͦd in
ambiguo plura se ostendunt. quoꝵ quid potiꝰ
accipiendum sit ignoratur. In obscuro autẽ
nichil audit᷑. aut parum quod attendatur
apparet. S ubiparum est quod apparet.
obscurum est ambiguo simile. ueluti siquis
ingrediens iter excipiatur aliquo inuio. uł
triuio. uł etiam ut ita dicam multiuio loco.
ubi densitate nebulȩ nichil uiarũ qͦd est
eluceat. Ergo aꝑgendo. prius obscuritate
tenetur. At ubi aliquanto rarescere nebu¬
le ceperint. uidetur aliquid. quod utrum
uia sit. anterre ꝓprius et nitidior color.
incertum ẽ. Hoc est obscurum. ambiguo
simile. Dilucescente cȩlo quantum oculis
satissit. iam omniũ uiarum deductio clara
est. sed qua sit ꝑgendum. non obscuritate.
sed ambiguitate dubitatur. Item sunt obscu¬

Expanded text:
quaedam semina sparsimus, quae inpediquaedam semina sparsimus, quae inpedimenta nascantur, videamus. Inpedit enim auditorem ad veritatem videndam in verbis aut obscscurum et ambiguum hoc interest, quod in ambiguo plura se ostendunt, quorum quid potius accipiendum sit ignoratur; in obscuro autem nihil, aut parum quod attendatur, apparet. Sed ubi parum est quod apparet, obscurum est ambiguo simile: veluti si quis ingrediens iter, excipiatur aliquo bivio, vel trivio, vel etiam, ut ita dicam, multivio loco, sed densitate nebulae nihil viarum quod est, eluceat: ergo a pergendo prius obscuritate tenetur. At ubi aliquantum rarescere nebulae coeperint, videtur aliquid, quod utrum via sit, an terrae proprius et nitidior color incertum est: hoc est obscurum ambiguo simile. Dilucescente coelo quantum oculis satis sit, jam omnium viarum deductio clara est; sed qua sit pergendum, non obscuritate, sed ambiguitate dubitatur. Item sunt obscu
Abbreviated transcription (Latin):
gimus. duplex hic exconsideratione sensus
nascitur. partim ꝓpter explicandam uerita¬
tem. partim ꝓpter inserendum decorem.
Quoꝵ pͥmum ad dialecticum. scđm ad orato¬
rem maxime ꝑtinet. Quamuis enim nec di¬
sputationem deceat ineptam. nec eloquen¬
tiam oporteat ẽẽ mendacem.tamen illa sepe
atq ad eo pene semꝑ audiendi delicias dis¬
cendi cupido contemnit. et hac imꝑitior
multitudo quod ornate dicitur: etiam ue¬
re dici arbitratur. Ergo cum appareat. qͥd
sit uniuscuiusq ꝓprium. manifestum ẽ
disputatorem si aliqua ei delectandi cura ẽ.
rethorico colore asꝑgendum .&. oratorem si
ueritatem ꝑsuadere uult. di alecticis quasi
neruis atq ossibus eẽ roborandum: Quia¬
et ipsa natura corporibus nris nec firmita¬
tem iurium subtrahere potuit. nec ocłoꝵ
offensioni patere ꝑmisit. Itaq nunc ꝓpt̃
ueritatem diudicandam. quod dialecti¬
ca profidetur. exhac uerborum ui cuius

Expanded text:
gimus, duplex hinc consideratio sensus gimus, duplex hinc consideratio sensus nascitur: partim propter explicandam veritatem, partim propter conservandum decorem; quorum primum ad dialecticum, secundum ad oratorem maxime pertinet. Quamvis enim nec disputationem deceat ineptam nec eloquentiam oporteat esse mendacem, tamen et in illa saepe atque adeo pene semper audiendi delicias discendi cupido contemnit et in hac inperitior multitudo quod ornate dicitur etiam vere dici arbitratur. Ergo cum appareat, quid sit uniuscuiusque proprium, manifestum est et disputatorem, si qua ei delectandi cura est, rhetorico colore aspergendum et oratorem, si veritatem persuadere vult, dialecticis quas nervis atque ossibus esse roborandum, quae ipsa natura in corporibus nostris nec firmitati virium subtrahere potuit nec oculorum offensione patere permisit. VIII. Itaque nunc propter veritatem diiudicandam, quod dialectica profitetur, ex hac verborum vi, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
minum menti occurrit. si forte hoc nom̃
uł qui me ignorat audierit. uł qui aliũ
nouit. qui augustinus uocet᷑ Cum autẽ
simul et scđm se uer .o bum mouet audi¬
entem. et scđ̾m id quod significat: tunc et
ipsa enunciatio. & id quod ab ea nunciatur
simul aduertitur. Unde enim est quod non
offenditur aurium castitas. cum audit. manu.
uentre. pede. bona patria lacerauerat. offen¬
deretur autem si obscena pars corporis sordi¬
do ac uulgari nomine appellaretur. cũ res
eadem sit. cuius utrunq uocabulum ẽ. nisi
quod illa turpitudo rei quȩ insignificatio¬
ne est. decore uerbi significantis operiretur.
in hoc autem sensum animũq utriusq de¬
formitas feriret: Ueluti non alia meretrix.
s aliter tamen uideretur. eo cultu quo ante
iudicem stare assolet. aliter eo quo in luxu¬
riosi cubiculo iacere. Cum igitur tantam uim
tamq multiplicem appareat esse uerborum.
quam breuiter ꝓtempore summatimq atci¬

Expanded text:
minum menti occurrit, si forte hoc nomen minum menti occurrit, si forte hoc nomen vel qui me ignorat audierit, vel qui alium novit qui Augustinus vocetur. Cum autem simul et secundum se verbum movet audientem et secundum id quod significat, tunc et ipsa enuntiatio et id quod ab ea enuntiatur simul advertitur. Unde enim est, quod non offenditur aurium castitas, cum audit "manu ventre pene bona patria laceraverat"? Offenderetur autem, si obscena pars corporis sordido ac vulgari nomine appellaretur, cum res eadem sit cuius utrumque vocabulum est, nisi quod in illo turpitudo rei quae significata est decore verbi significantis operitur, in hoc autem sensum animumque utriusque deformitas feriret: veluti non alia 'meretrix', sed aliter tamen videtur eo cultu, quo ante iudicem stare adsolet, aliter eo quo in luxuriosi cubiculo iaceret. Cum igitur tantam vim tamque multiplicem appareat esse verborum, quam breviter pro tempore summatimque atti
Abbreviated transcription (Latin):
cum audit quiddam. Nam hic ad suauita¬
tem soni. uł insuauitatem nichil interest.
s tamen ualent aurium penetralia. utrũ
ꝑse transeuntes sonos quasi hospites notos
an ignotos recipiant. Arte autem mouet᷑
auditor. cum enunciato sibi uerbo. attendit
quȩ sit pars orationis. uł siquid aliud inhis
disciplinis que de uerbis tradunt᷑ acceptt.
At uero ex utroq: id est et sensu et arte de uͥ¬
bo iudicatur. cum id quod aures metiunt᷑.
ratio notat. et nomen ita ponitur. ut dicit᷑
optimus. Mox ut aurem longa una sillaba
et duȩ breues uice nominis ꝑcusserunt. an¬
mus ex arte statim pedem dactilum agno¬
scit. Scientia uero non scđm se. sed scđm id
quod significat uerbum mouet. quando
ꝑ uerbum accepto signo animus nichil ali¬
ud quam rem ipsam intuetur. cuius illud
signum ẽ quod accepit. Ut cum augusti¬
no nominato. nichil aliud quam ego ipse
cogitor ab eo cui notus sum. aut cuilibet ho¬

Expanded text:
cum audit quiddam: nam hic ad suavitacum audit quiddam: nam hic ad suavitatem soni vel insuavitatem nihil interest; sed tamen valent aurium penetralia movere, utrum per se transeuntes sonos quasi hospites notos, an ignotos recipiant. Arte autem movetur auditor, cum enuntiato sibi verbo, attendit quae sit pars orationis, vel si quid aliud in his disciplinis, quae de verbis traduntur, accepit. At vero ex utroque, id est et sensu et arte de verbo judicatur, cum id, quod aures metiuntur, ratio notat, et nomen ita ponitur; ut dicitur, optimus: mox ut aurem longa una syllaba et duae breves hujus nominis percusserint, animus ex arte statim pedem dactylum agnoscit. Sensum vero non secundum se, sed secundum id quod significat verbum movet, quandper aurem accepto signo animus nihil aliud quam rem ipsam intuetur, cuius illud signum est quod accepit: ut cum Augustino nominato nihil aliud quam ego ipse cogitor ab eo cui notus sum, vel quilibet ho
Abbreviated transcription (Latin):
cemus aui. Quare sic appellatur requi¬
ret. Redditurratio: quod robusto et qͣsi¬
ualido sono. uerbum rei quam signifi¬
cat congruit. Ultra quod requirat non
habet. Quot modis autem origo uerbi
corruptione uocum uarietur. in eptũ
est ꝑsequi. et nimis longum. et minus
quam illa quȩ dicta sunt necessarium.
breuiter consideremus. Uis uerbi est. qua co¬
gnoscit᷑ quantum ualeat. Ualet autẽ tantũ.
quantum audientem mouere potest. Porro
mouet audientẽ. aut scđm se. aut scđm id qͦd
significat. aut ex utroq cõmunit̃. Sed cũ se¬
cundum se mouet. aut ad solum sensũ ꝑtinet.
aut ad artem. aut ad utrunq. Sensus. aut
ra ineo quod offenditur. siquis nominat
artarxersen regem. uł mulcetur: cũ audit
eurialum. Quis enim etiam si nichil unqͣm
de his hominibus audierit. quoꝵ ista sunt
nomina. non tamen in illo asꝑitatem maxi¬
mam. et in hoc iudicet ẽẽ lenitatem: Con¬
suetudine mouetur sensus. cũ offenditur.

Expanded text:
cemus, a vi. Vis quare sic appellatur, requicemus, a vi. Vis quare sic appellatur, requiret: redditur ratio, quia robusto et valido sono verbum rei, quae significatur, congruit. Ultra quod requirat non habet. Quot modis autem origo verborum corruptione vocum varietur, ineptum est prosequi: nam et longum, et minus quam illa quae dicta sunt, necessarium breviter consideremus. Vis verbi est, qua cognoscitur quantum valeat: valet autem tantum, quantum audientem movere potest. Porro movet audientem, aut secundum se, aut secundum id quod significat, aut ex utroque communiter. Sed cum secundum se movet, aut ad solum sensum pertinet, aut ad artem, aut ad utrumque. Sensus aute Natura movetur in eo, quod offenditur si quis nominet Artaxerxem regem, vel mulcetur cum audit Euryalum. Quis enim etiamsi nihil utique de his hominibus audierit, quorum ista sunt nomina, non tamen in illo asperitatem maximam, et in hoc judicet esse lenitatem? Consuetudine movetur sensus, cum offenditur
Abbreviated transcription (Latin):
congruit rei quam significat. iam ex illa
uicinitate ꝑ id quod efficiunt. hoc ẽ quod
uiolenta sunt. dicta uincula possunt uideri
Et uimen quo aliquid uinciatur. Inde uites.
quod aminicula quib innitantur nexib
pendent. Hinc iam propter similitudinẽ
incuruum senem uietum terencius appel¬
lauit. Hinc t̾ra quȩ pedib itinerancium
flexuosa et trita est. uia dicitur. Si autem
uia. quod uipedum trita est creditur dicta.
redit origo ad illam uicinitatem. S facia¬
mus a similitudine uitis uł uiminis. hoc ẽ
a flexu ẽẽ dictam. Querit gͦ me quispiam
quare uia dicta sit. respondeo aflexu. qͦd
flexum uelut incurum uietum ueteres di¬
xerunt. Unde uietos quod cantu ambian¬
tur rotarum ligna uocant. ꝑsequit᷑ que¬
rere unde uietum flexum dicitur. Et hic
respondeo. asimilitudine uitis. Instat atq
exigit. unde istud sit uitis nomen. Dico
quod uinciat ea quȩ comprenderit. Seru¬
tatur ipsum uincire. unde dictum sit. Di¬

Expanded text:
congruit rei, quae significatur. Jam ex illa congruit rei, quae significatur. Jam ex illa vicinitate per id quod efficiunt, hoc est quia violenta sunt, dicta vincula possunt videri, et vimen quo aliquid vinciatur. Inde vites, quod adminiculis quibus vinciantur nexibus pendent. Hinc etiam propter similitudinem, incurvum senem vietum Terentius appellavit. Hinc terra, quae pedibus itinerantium flexuosa et trita est, via dicitur. Si autem via, quae vi pedum trita est, creditur dicta, redit origo ad illam vicinitatem. Sed faciamus a similitudine vitis vel viminis, hoc est a flexu esse dictam: quaerit ergo me quispiam, quare via dicta est: respondeo, a flexu, quia flexum velut incurvum vietum veteres dixerunt: unde vietos quod cantho ambiantur, rotarum ligna vocant. Persequitur quaerere, unde vietum flexum dicatur: et hic respondeo, a similitudine vitis. Instat atque exigit unde istud sit vitis nomen: dico quia vincit ea quae comprehenderit. Scrutatur ipsum vincire, unde dictum sit: di
Abbreviated transcription (Latin):
est. totum gladium uocant. Uł atoto pars:
ut capillus. quasi capitis pilus. Quid ul¬
tra ꝓuear: Quicquid aliud annumerari
potest. aut similitudine rerum et sonorũ.
aut similitudine rerũ ipsarũ. aut uicini¬
tate. aut contrario contineri uidebis ori¬
ginem uerbi. quam ꝓsequi non quidem
ultra similitudinem soni possumus. S
hȩc non utiq semꝑ possumus. In nume¬
tio reddi possit. aut non est ut ego arbi¬
tror. aut latet ut stoiei contendunt. Uide
tamen paululum quomodo ꝑueniri pu
ri originem uetant. nec si quisquam ue¬
lit potest quicquam inuenire.Nemo
ambigit sillabas. in quibus consonans. u. litte¬
ra locum obtinet consonantis. ut sunt in his u¬
crassum et quasi ualidum sonũ edere. qͦd ap¬
probat etiam loquendi consuetudo. cũ de qͥ¬
busdam uerbis eam subtrahimus. ne onerent
aurem. Naminde ẽ quod amasti dicimus
libentius ꝓ amauisti. et abiit non abiuit. et
inhunc modum innumerabilia. Ergo cũ

Expanded text:
, totum gladium vocant; vel a toto pars, , totum gladium vocant; vel a toto pars, ut capillus quasi capitis pilus. Quid ultra provehar? Quidquid aliud annumerari potest, aut similitudine rerum et sonorum, aut similitudine rerum ipsarum, aut vicinitate, aut contrario, contineri videbis originem verbi, quam prosequi non quidem ultra soni similitudinem possumus; sed hoc non semper utique possumus. Innumetio reddi non possit: aut non est, ut ego arbitror; aut latet, ut Stoici contendunt. Vide tamen paululum, quomodo perveniri putri originem vetant, nec si quis velit, potest quidquam invenire. Nemo ambigit syllabas, in quibus V littera locum obtinet consonantis, ut sunt in his vcrassum et quasi validum sonum edere. Quod approbat etiam loquendi consuetudo, cum quibusdam verbis eas subtrahimus, ne onerent aurem. Nam inde est quod amasti libentius dicimus quam amavisti, et abiit; non abivit; et in hunc modum innumerabilia. Ergo cum