comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i iħu xp̃i. qui benedixit nos inomĩbe¬
nedictione spiritali incelestib inxp̃o.
Et bene imminente moy si morte filii
isrł spiritali benedictione ditantur. quia
dum legis umbra que terrestria pollice¬
batur destruitur. donorum celestium ue¬
ritas aperitur: preuidet itaq moyses
spũ prophico nr̃i saluatoris aduentum. & fu¬
turam grãm noui testam̃ti quasi preteri-¬
tam narrans. ex uoce primitiue eccłe leta¬
bundus prosequitur. dicens: dominus de
sina uenit e de seir ortus est nobis. ꝑnoĩa
locorũ. demonstrat effectus rerum. Sina e¬
ni interpretatur amphora mea. uel m̃su¬
ra mea. siue mandatũ. Seyr pilosus. siue
hispidus. Pharan. ferocitas eorum. siue fru¬
gifer. Sina enim figuram tenet ueteris
testam̃ti. quod certam mensuram manda¬
torum iuxta decalogi decretum tenens.
iubere nouit. sediuiuare nõ nouit. nec
sectatores suos ꝑ spm̃ dilectionis liberat.
s ꝑ timorem pene seruili conditione
subditos ugat. Unde doctor gentium scͥ¬

Expanded text:
risti, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali, in coelestibus in Christo . » Et bene imminente Moysi morte, filii Israel spirituali benedictione ditantur, quia dum legis umbra, quae terrestria pollicebatur, destruitur, donorum coelestium veritas aperitur. Praevidet itaque Moyses spiritu prophetico nostri Salvatoris adventum, et futuram gratiam Novi Testamenti qui praeteritam narrans, ex voce primitivae Ecclesiae laetabundus prosequitur dicens: « Dominus in Sina veniet et de Seir ortuslest nobis. » Per nomina locorum demonstrat effectus rerum. Sina interpretatur amphora mea, vel mensura mea, sive mandatum. Seir pilosus, sive hispidus. Pharan ferocitas eorum, sive frugifer. Sina igitur figuram tenet Veteris Testamenti, quod certam mensuram mandatorum juxta decalogi decretum tenens, jubere novit, sed juvare non novit, sed sectatores suos per spiritum dilectionis liberat, sed per timorem poenae servili conditione subditos ligat. Unde et doctor gentium scri
Abbreviated transcription (Latin):
dia uidebantur. spatio temporis labente.
simul ipsa recordatione deficiant. Sed
non ita est apud dm̃. ubi preteritum et fu-¬
turum nõ ẽ. sed presens sẽꝑ adest. Que
enim nobis pretereunt. ibi reseruant᷑.
nec obliuioni tradentur. Inde necesse est
ut peccata que dudũ cõmisimus in stan¬
ti penitentia delere coram occłis deistu¬
deamus. ne forte ĩ futuro quando tẽpꝰ¬
erit uindicte. reputet nob̃ debita nr̃a.
et dicat: hec fecisti et tacui. Existimasti
iniq̃ quod ero tui similis. arguãte. et
statuam contra faciem tuam. Mea est ultio.

Expanded text:
ndia videbantur, spatio temporis labente, ndia videbantur, spatio temporis labente, simul ipsa in recordatione deficiant. Sed non ita est apud Deum, ubi praeteritum et futurum non est, sed praesens semper adest. Quae enim nobis praetereunt ibi reservantur, nec oblivioni tradentur. Inde necesse est, ut peccata, quae dudum commisimus, instanti poenitentia delere coram oculis Dei studeamus: ne forte in futuro quando tempus vindictae erit, reputet nobis debita nostra et dicat. « Haec fecisti et tacui. Existimasti inique quod essem tibi similis; arguam te et statuam illa contra facie
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑcutitur. qui licet gr̃e spiritalis ascĩs
predicatorib purũ dogma primitꝰ acce¬
perunt. ipsi tam̃ errorib suis illud macu¬
lare non ꝑtimescebant. et ideo tota doc¬
trina eorum infellis et absincii amari¬
tudinem conuersa ẽ. fel draconũ uinũ
eorum. et uenenũ aspidum insanabile.
Apte iudeorum ꝑfidia et hereticorũ uer¬
sutia draconum felli et aspidum uene¬
no conparantur. quia sic̃ serpentes amari¬
tudinẽ et uenenum inse occultant. quati-¬
nus incautos in ꝑuise ledant. sic et uidei
atq heretici malitiam suam ĩ dolo et frau¬
dib uelant. quatinus in prudentes fa¬
cilius extinguant: Bene ergo dr uenenũ
aspidum insanabile. quia hereticorũ error
quẽcũq inuaserir nisi se inde liberauerit
sine dubio ineternũ perimit. Nonne hec
condita st̃ apud me. et signata ĩ thes auriᷤ
meis: Moris est humani generis. ut p̃teri¬
ta cito obliuiscatur. et que aliquando gnͣ¬

Expanded text:
itia percutitur, qui licet gratiae spiritualis a sanctis itia percutitur, qui licet gratiae spiritualis a sanctis praedicatoribus purum dogma primitus acceperunt, ipsi tamen erroribus suis illud maculare non trina eorum tota in fellis et absinthii amaritudinem conversa est. « Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile. » Aperte Judaeorum perfidia et haereticorum versutia draconum felli et aspidum veneno comparantur, quia sicut serpentes amaritudinem et venenum in se occultant, quatenus incautos improvise laedant, sic et Judaei et haeretici malitiam suam dolo et fraudibus velant, quatenus imprudentes, facilius exstinguant. Bene ergo dicitur venenum aspidum insanabile, quia haereticorum error, quaecunque invaserit, nisi se inde liberaverit, sine dubio in aeternum perimit. « Nonne haec condita sunt apud me, et signata in thesauris meis? » Moris est humani generis, ut praeterita cito obliviscantur, et quae aliquando gra
Abbreviated transcription (Latin):
peccata nr̃a redactos Ihoc uirtuti sue adscri¬
bant. quod nõ sua potentia. sed domini
iuditio peractum ẽ. De uinea enĩ sodomo
rȩ. Uua eorum uua fellis. et botriis amarissi¬
mꝰ. Sepe ĩ scripturis sacris sinagoga uel
ierłm sodome et gomorre conparantur. quia
sicut illȩ male abuse sñt donis dei. sic et is¬
te beneficiis dei semꝑ extiterunt ingrate
unde ysaias de illis ait. Nisi dñs exercituũ
reliquisset nob̾ sem̃. quasi sodoma fuissemꝰ.¬
et quasi gomorra sunles essemus. Audite uer¬
bum domini pͥncipes sodomorũ. ꝑcipite au-
sa est. quando xp̃i mortẽ meditabatur. Unde
et ipsi ĩ cruce pendenti acetũ felle mixtũ
arundine porrexerunt. ut ĩ eo demonstra¬
retur. scientiam legis quã ipsi rectã acce¬
perunt. felle malitie sue habere corruptã. cũ
datorem legis ad se uenientem ricipere no¬
luerunt. insuꝑ irritauert̃. et cruci ad fixe¬
runt. Aliter: hac sentͣia et hereticorũ neqͥ¬

Expanded text:
peccata nostra redactos: hoc virtuti suae adscripeccata nostra redactos: hoc virtuti suae adscribant, quod non sua potentia, sed Domini judicio peractum est. morrae: uua eorum uua fellis, botrys amariin Scripturis sacris synagoga vel Hierusalem Sodomae et Gomorrhae comparantur, quia sicut illae male abusi sunt donis Dei; sic et istae beneficiis Dei semper exstiterunt ingrati. Unde Isaias de illis ait: « Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, quasi Gomorrha similes essemus, audite verbum Domini, principes Sodomorum, percipe aurisa est, quando Christi mortem meditabatur. Unde et ipsi in cruce pendenti acetum felle mistum arundine porrexerunt, ut in hoc demonstraretur scientiam legis, quam ipsi rectam acceperunt, felle malitiae suae habere corruptam, cum datorem legis ad se venientem recipere noluerunt, insuper irritaverunt et cruci affixerunt. Aliter hac sententia et haereticorum nequ
Abbreviated transcription (Latin):
et dominus conclusit illos: Quicũq magnt¬
tudinem dñi ueracit̾ agnoscit. interitũ su¬
um non ex infirnitate potentie ipsius. s ex¬
ꝓmissione iusti iudicii eiꝰ euenire manifeste
probabit. Nuia nullomͦ fieri poss. quod unꝰ
ꝑ sequeretur mille. et duo fugarent decem
milia. nisi eos dñs tradidisset. et ex osos ꝓi¬
ciendo ĩ manus inimicorum concluderet.
on ẽ enĩ deus nr̃ ut deus eorum. et inimici
nr̃i sunt iudices. dñs enĩ deus nr̃ uerax et
iustus ẽ. idola autem gentium falsa et in¬
utilia. Quod etiam nõ solum nr̃i. uerum
etiam nr̃oꝵ adprobant aduersarii. Unde se¬
pius legitur. quod hostib iudei traditi ꝓ
infidelitate atq iniustitia sua. merito ab eis
arguerentur. sicut ieremias iĩ lam̃tatione
sua dicit. Uiderunt eã hostes. et deriserũt
sabbata eius. Hinc enĩ nob̃ sum moꝑe cauen
ĩ blasphemiam conira dñm erũpant. cũ
uiderint nos superatos. ⁊ ad nichilum ꝓpt̃

Expanded text:
et Dominus conclusit illos? » Quicunque magniet Dominus conclusit illos? » Quicunque magnitudinem Dei veraciter agnoscit, interitum suum non ex infirmitate potentiae ipsius, ex permissione justi judicii ejus evenire manifeste probabit: quia nullo modo fieri posset, quod unus persequeretur mille, et duo fugarent decem millia, nisi Dominus eos tradidisset, et exosos projiciendo in manus inimicorum concluderet. « Non est enim Deus noster ut Deus eorum: et inimici nostri sunt judices. » Dominus enim Deus noster verax et justus est, idola autem gentium, falsa et inutilia. Quod etiam non solum nostri, verum etiam nostrorum approbant adversarii. Unde saepius legitur, quod hostibus Judaei traditi pro infidelitate atque injustitia sua merito ab eis arguerentur, sicut Jeremias in Lamentationibus suis dicit: « Viderunt eam hostes, et deriserunt sabbata ejus . » Hinc eniin blasphemiam contra Dominum erumpant, cum viderint nos superatos, et ad nihilum propter
Abbreviated transcription (Latin):
et deleret a terra. Requiescat ira tua. et
esto placabilis suꝑ nequitia populi tui et¬
rełqͥ. Similit̃ et nos quando peccaueri¬
mus propt̃ magnam patientiã suã et lon¬
ganimitatẽ sustinet. nolens perire quẽ quã.
s om̃s saluos fieri. et ad agnitionẽ ueritatis
ꝑuenire. Ac ne frte maligni sp̃s glorien¬
tur ĩ perditione nr̃a defortitudine sua.
quasi iuctoriam uirib sius percepissent.
cũ in hoc semꝑ certent ut sententiã al¬
tissimi ꝑuertant. qui homines decreuit
locũ ꝑditorum spirituũ ĩ celis possidere.
uissuna ꝓuiderent. Gens iudeorum nec
ñ ⁊ omĩũ impiorũ sine consilio salutis est.
quia ĩ futurũ sibi ꝓuidere nesciunt. qua¬
tinus ĩmminentẽ ꝓpeccatis suis euadant
uindictam. et infernaliũ penarũ et̃nũ
effugiant cruciatum. Quo modo ꝑseque¬
batur unus mille. et duo fugaent decẽ
milia. Nonne ideo quia deus suus uendidit esᷤᷤ

Expanded text:
et deleret e terra. Requiescat ira tua, et et deleret e terra. Requiescat ira tua, et esto placabilis super nequitiam populi tuiuum. » Similiter et nos quando peccaverimus propter magnam patientiam suam et longanimitatem sustinet nolens perire quemquam, sed omnes salvos fieri et ad agnitionem veritatis era . Ac ne forte maligni spiritus glorietur in perditione nostra de fortitudine sua, quasi victoriam viribus suis percepissent, cum hoc semper certent, ut sententiam Altissimi pervertant, qui homines decrevit locum perditorum spirituum in coelis possidere.  providerent. » Gens Judaeorum nec non et impiorum sine consilio salutis est, quia in futurum sibi providere nesciunt, quatenus imminentem pro peccatis suis evadant vindictam, et infernalium poenarum aeternum effugiant cruciatum. « Quomodo persequebatur unus mille, et duo fugarent decem millia. Nonne ideo, quia Deus suus vendidit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
persos. Generalit̾ autẽ omĩb peccatoribus
et inpenitentib hoc futurũ imminet.
quod de scõꝵ terra tollentur. et memoria
eorum ĩ cetu electorum non numeretur.
Unde ꝑpsalmistam t̃ quinquagesimo pri¬
mopsalmo capiti omnium iniquorum
simul cũ toͣ corpore pena predicitur futura.¬
cũ sub putatis singulis specieb uitiorũ sub¬
infertur. ꝓpterea destruet te deus ĩ finẽ.
euellet te et emigrabit te de tabernaculo
suo. et radicem tuam de tȩrra uiuentiũ. Sed
propt̃ iram inimicorũ distuli. ne forte suꝑ-¬
birent hostes eorum. et dicerent manus
nr̃a excelsa. et non deus fec̃ hec omĩa. Ideo
enuĩ dñs sepe priorem populum toleran-¬
do sustinuit ne gentes eis confines nom̃
et potentiam eius blasphemarent. Uir¬
de et moy ses addñm ꝓpeccato isrł in¬
dignantẽ. et eos disperdere uolentẽ. ait.
Ne queso domine dicant egyptii. Callide
eduxit eos. ut interficeret in montibus.

Expanded text:
persos. Generaliter autem omnibus peccatoribus, persos. Generaliter autem omnibus peccatoribus, et impoenitentibus, hoc futurum imminet, quod de sanctorum terra tollentur, et memoria eorum in coetu electorum non numeretur. Unde per Psalmistam in quinquagesimo primo psalmo, capiti omnium iniquorum, simul cum toto corpore poena prcum supputatis singulis speciebus vitiorum subinfertur: « Propterea destruet te Deus in finem, evellet te et emigrabit te de tabernaculo suo et radicem tuam de terra viventium . » « Sed propter iram inimicorum distuli, ne forte superbirent hostes eorum et dicerent: Manus nostra excelsa, et non Deus fecit haec omnia. » Ideo enim Dominus saepe priorem populum tolerando sustinuit, ne gentes eis confines, nomen et potentiam ejus blasphemarent. Unde et Moyses ad Dominum pro peccato Israel indignantem, et eos disperdere volentem ait: « Ne, quaeso, Domine, dicant Aegyptii: Callide eduxit eos, ut interficeret in montibus,
Abbreviated transcription (Latin):
pauor. quando ĩ extrema ultione undi¬
qi corpus ignis eterni torquet exustio. et
intus mentem angustie opprimit magnu¬
tudo. Unde scriptumẽ. Uermis eorũ non
morietur. et ignis nõ extinguetur. Iuue¬
nem simul ac uirginem. lactentẽ cũ ho
mine. E numeratis uniuersis etatib. os¬
tendit nulli etati in extrema ultione eẽ
parcendum. quos idem idolatrie fedaue¬
rat cultus. Allegorice autẽ nuuene lasci¬
uũ et libidinosum. ĩ uirgine abonis ope¬
rib sterilem. ĩ lactente ebetẽ. ĩ sene pi¬
grum et inutilem ostendit. Hos ergo õs
iusta uindicta dei ĩ extrema ultione con¬
sumet. quos nc̃ ammonitio et correctio
apeccatis nõ cohibet. Et dixi. Ubinã st̃ͤ
cessare faciam ex hominib memoriã eoꝵ.
nterrogatio dei non ẽ ignorantia. sed cor¬
reptio. Nuius sententie expletionẽ facile
dinoscere potest. qui uideos uidet ãterra
repmusionis eiectos. et ꝑ totum orbem dis¬

Expanded text:
pavor, quando in extrema ultione, undipavor, quando in extrema ultione, undique corpus, ignis aeterni torquet exustio, et intus mentem angustiae opprimit magnitudo. Unde scriptum est: « Vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur. Juvenem simul ac virginem, lactentem cum homine sene . » Enumeratis universis aetatibus, ostendit nulli aetati in exerta ultione esse parcendum, quos idem idololatriae foedaverat cultus. Allegorice autem in juvene, lascivum et libidinosum; in virgine, a bonis operibus sterilem; in lactente, hebetem; in sene pigrum et inutilem ostendit. Hos ergo omnes juxta vindictam Dei in extrema ultione consumet, quos nunc admonitio et correptio a peccatis non cohibet. « Et dixit: Ubinam sunt? Cessare faciam ex hominibus memoriam eorum. » Interrogatio Dei non est ignorantia, sed correptio. Hujus sententiae expletionem facile dignoscere potest, qui Judaeos videt a terra repromissionis ejectos et per totum orbem dis
Abbreviated transcription (Latin):
do ñ solum mala oꝑa. s se cogitationesatq p̃ia ꝯ
quib puniunt᷑ ĩ memoriã ad ducet ũba. Sage¬
tas suas ĩ eis cõplebit. quando irã indignatio¬
nis sue ꝑuaria torm̃ta ostendet. Consumẽt᷑ fa¬
me. hoc est nõ cibi nec potus. s ꝑpetua bo¬
noꝵ oꝑũ sterilitate. Et deuorabt̃ eos aues mor¬
su amarissimo. maligni uidelicet sp̃s peceata
p̃terita inꝑperantes. ore lacerant se uissimo.
Dentes bestiarũ inmittam ĩ eos cũ furore
trahentium super t̾ram. atq serpentium.
B estie atq serpentes. idem maligni sp̃s sunt.
quibestie dicuntur propt̾̃ ferocitatem. ser¬
pentes propt̾ calliditatem. Trahunt bestie
atq serpentes reprobos dentib suꝑ terrã
cũ furore. quando hoc quod prius blan¬
diendo carnalib ꝑsuaserant ut seduce¬
rent. post modum furibundo animo et
apeccatorib ex petunt ut crucient. foris
uastabit eos eos gladius. et intus pauor
foris uastabit impios gladius. et intus

Expanded text:
a, sed et cogitationes atque prava pro quibus puniantur in memoriam adducet verba. Sagittas suas in eis complebit, quando iram indignationis suae per varia tormenta ostendit: « Consumuntur fame. » Hoc est, nec cibi, nec potus, sed perpetua bonorum operum sterilitate, « et devorabunt eos aves morsu amarissimo: » maligni videlicet spiritus peccata praeterita improperantes, ore lacerant saevissimo. « Dentes bestiarum immittam in eos, cum furore trahentium super terram atque serpentium. » Bestiae atque serpentes, maligni spiritus sunt. Qui bestiae dicuntur propter ferocitatem, serpentes propter calliditatem. Trahunt bestiae atque serpentes reprobos dentibus super terram cum furore, quando hoc quod prius blandiendo carnalibus persuaserant ut seducerent, postmodum furibundo animo a peccatoribus expetunt, ut crucient. « Foris vastabit eos gladius, et intus pavor. » Foris vastabit impios gladius, et intus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbis secernit. Nam iudicare aliquando ꝑ
discernere. aliquando uero ꝑdampnare acci¬
pitur. Unde ĩ psalmo ꝓpħa addñm dixit.
udica me deus. et discerne causam meam
degente ñ scã. ab homine iniquo et doloso
eripe me. Hic uidicare ꝓdiscretione ponit᷑.
Alibi autẽ idẽ ꝓpħa ad dñm clamans. ait
nantes me. expugna inpugnantes me.s:
hic iudicium ꝓdampnatione positũ est.
Iudicabit enĩ dñs scõs suos. quando eos ĩ die
iudicii se gregans apeccatorib collo cabit
tur. quia ĩ celesti beatitudine fidelibus
suis miscd̾iam p̃stabit eternam. Potest et
iste uersiis ad iudeorum conuersionẽ ultimã
referri. quando miserante dño ppło suo. pt᷑
plenitudinẽ gentiũ submtrantẽ adfidem.
om̃is isrł ꝑ grãm diuinam ad eandem fidẽ

Expanded text:
robis secernit. Nam judicare aliquando pro robis secernit. Nam judicare aliquando pro discernere, aliquando vero pro damnare accipitur. Unde in psalmo Propheta ad Dominum dixit: « Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta, eripe me . » Hic judicare pro discretione ponitur; alibi autem idem propheta ad Dominum clamans ait: « tes me, expugna impugnantes me . » Sed hic judicium pro damnatione positum est, judicabit enim Dominus sanctos suos, quando eos in die judicii segregans a peccatoribus collocabit tur. » Quia in coelesti beatitudine fidelibus suis misericordiam praestabit aeternam. Potest et iste versus ad Judaeorum conversationem ultimam referri, quando miserante Deo populum suum, post plenitudinem gentium subintrantem ad fidem, omnis Israel per gratiam divinam a
Abbreviated transcription (Latin):
adẽẽ festinant tempora. Iurta: dies uni¬
cuiq ultionis. quia certus ẽ. nec diutur¬
num ẽẽ potest. quod aliquando finitur.
I uicqͥd enim temporale. ut ẽ hominis etas.
uł mundi cursus. ad eternitatem conpara¬
tur. paruũ fit ĩ eiꝰ conparatione. Ideo đ̾r.
et ad eẽ festinant tempora. qͥa cito finiun¬
tur temporalia. Sod̾m historiam autẽ
israhelitarum uindicta ad ꝓpriauit. qui
exquo rebellare ceperunt numquã ꝑfec¬
te destiterunt. donec regnũ. locũ. et uite
ꝓsperitatem pariter perdiderunt. Nam
post quam ꝓpħas occiderunt. et saluatorẽ
crucifixerunt. seditionib antiquis noua
super adicientes. romanos rebellando in
se prouocauerunt. Qui urbe destructa. tẽ¬
plo succenso. populo fame et gladio necato.
reliquias eorum ꝑ totũ orbem dispersert̃.
ubi iucertis sedib uagando. spe futurorũ ma¬
nent incerti. Iudicabit dñs popłm suũ. et
inseruis suis miserebitur. Iudicabit ergo do¬
minus ppłm suũ quando electos suos a re-¬

Expanded text:
adesse festinant tempora. » Juxta est unicuique dies ultionis, quia certus est, nec diuturnum esse potest quod aliquando finitur. Quidquid enim temporale ut est hominis aetas, vel mundi cursus, ad aeternitatem comparatur, parvum fit in ejus comparatione. Ideo dicitur, « et adesse festinant tempora, » quia cito finiuntur temporalia. Secundum historiam autem, Israelitarum vindicta appropiavit; quia ex quo rebellare coeperunt, nunquam perfecte destiterunt, donec regni locum et vitae prosperitatem, pariter perdiderunt. Nam postquam prophetas occiderunt, et Salvatorem crucifixerunt, seditionibus antiquis nova superadjicientes, Romanos rebellando in se provocaverunt, qui urbe destructa, templo succenso, populo fame et gladio necato, reliquias eorum per totum orbem disperserunt, ubi incertis sedibus vagando, spe futurorum manent incerti. « Judicabit Dominus populum suum, et in servis suis miserebitur. » Judicabit ergo Dominus populum suum, quando electos suos a rep
Abbreviated transcription (Latin):
quitur dicens. Ego occidam et uiuere fatiã.
ꝑ cutiam et ego sanabo. Occidit enimut uiui¬
ficet. ꝑcutit ut sanet. quia id circo foras uer-¬
bera admonit. ut intus uulnera infligat.
quia m̃tis nr̃e duritiam suo desiderio per¬
cutit. s ꝑcutiendo sanat. quia terroris sui
iaculo transfixos. ad sensũ nos rectitudiniᷤᷤ
reuocat. Corda enim nr̃a male sanast̃. cũ
nullo dei amore sauciantur. cũ peregrina¬
tionis suȩ erũnã nõ sentiunt. cũ erga infir¬
mitatẽ proximi nec qͦ libet minimo affectu
languescunt. S uulnerant᷑. qr amoris sui
spiculis m̃tes deus insensibiles ꝑ ardorem
meã. et dicã. uiuo ego ĩ et̃nũ. Incelũ ma

Expanded text:
quitur dicens: « Ego occidam et vivere faciam, quitur dicens: « Ego occidam et vivere faciam, percutiam et ego sanabo. » Occidit enim, ut vivificet; percutit, ut sanet, quia idcirco foras verbera admovet, ut intus vulnera infligat, quia mentis nostrae duritiam suo desiderio percutit, sed percutiendo sanat, quia terroris sui jaculo transfixos ad sensum nos rectitudinis revocat, corda enim nostra male sana sunt, cum nullo Dei amore sauciantur, cum peregrinationis suae aerumnam non sentiunt, cum erga infirmitatem proximi, nec quolibet minimo affectu languescunt, sed vulnerantur, quia amoris sui spiculis mentes Deus insensibiles percutit, meam et dicam: Vivo ego in aeternum. » Alia
Abbreviated transcription (Latin):
ritiam que ẽ idolorum seruitꝰ pecunias in
mundo congregabant. qui deliciis atq lu¬
xurie deseruiebant. quoꝵ deus uent̾ erat.
et gloria ĩ confusione eorũ qui terrena
sapiebant. nichil secũ conferunt de imi¬
uerso labore suo. quando ꝓpeccatis suis ad
tartarũ a malignis spirttb pertrahunt᷑.
U idete quod ego sim solus. et nõ sit alius p̃
ter me. Hec ammonitio generalit̾̃ adõs
homines ꝑtinet. ut relicta falsitate idolo¬
rum. atq deceptione hereticorũ. nec non
et omniũ iniquitatum sordib ad unũ et so¬
catholicam colendum conuertãtur. Ego¬
occidam et uiuere faciam ꝑcutram et ego
sanabo. et nonẽ qui possit de manu mea e¬
ducere ad salutem curat. Aliquando enim
carnem percutit. et m̃tis duritia in suo pauo¬
re tabescit. Uulnerando ergo ad salutẽ reuo¬
cat. cum electos suos affligit ex terius. et in¬
terius iuiuficat. Recte ergo ꝑ moysen lo¬

Expanded text:
ritiam, quae est idolorum servitus, pecunias in ritiam, quae est idolorum servitus, pecunias in mundo congregabant, qui deliciis atque luxuriae deserviebant, quorum Deus venter erat, et gloria in confusione eorum qui terrena sapiebant, nihil secum conferunt de universo labore suo, quando pro peccatis suis ad tartarum a malignis spiritibus pertrahuntur. « Videte quod ego sim solus, et non sit alius Deus praeter me. » Haec admonitio generaliter ad omnes homines pertinet, ut relicta falsitate idolorum, atque deceptione haereticorum, nec non et omnium iniquitatum sordibus, ad unum et socatholicam colendum convertaoccidam et vivere faciam, percutiam et ego sanabo, et non est, qui possit de manu mea educere ad salutem curat, aliquando enim carnem percutit, et mentis duritia in suo pavore tabescit, vulnerando ergo ad salutem revocat, cum electos suos affligit exterius, et interius vivificat. Recte ergo per Moysen lo
Abbreviated transcription (Latin):
quod infirmata sit manus. cum uideri fece¬
rit qͦd oꝑa malorum que fecerunt idola¬
tria uł ceteris transgressionib. Infirmata
fuerint. quando ad nichilum redacta ni¬
chil eis qui ea fecerant ꝓfuerint. Et clau¬
si quoq defecerunt. Hoc ẽ siue iudei ad cap.¬
tiuitatem abinimicis ducti. ibidem consũp
tift̃. uł om̃s impii ĩ potestatem demonũ
traditi. ultra ñ preualebunt. Residuiq con¬
sũpti sñt. quia ab hac uita exeuntes non
habebunt ulterius potestatem atq facul¬
tate aliquid faciendi Idcirco ĩ eccłaste
scriptum ẽ. Quod cumq pot̾ manus tua
facere. instanter operare. quia nec opus. nec
ratio. nec sapientia. nec scientia. er̃ apud
inferos. quo tu properas. Quod aut̃ sub-¬
iungitur Ubi sunt dii eorum. inqͥb habe¬
bant fidutiã et rełq. Significat qͦd idola¬
trȩ nullum aduitorium ĩ die necessitatiᷤ
habeant ab ydolis. quib antea cultum ex hi-¬
buerant. S nec mundi amatores. qui ꝑ aua-¬

Expanded text:
quod infirmata sit manus, cum videri fecerit quod opera malorum, quae fecerunt in idololatria vel caeteris transgressionibus, infirma fuerint, quando ad nihilum redacta, nihil eis, qui ea fecerant, profuerint. Et clausi quoque defecerunt. Hoc est, sive Judaei ad captivitatem ab inimicis ducti, ibidem consumpti sunt, vel omnes impii in potestatem daemonum traditi, ultra non praevalebunt. Residuique consumpti sunt, quia ab hac vita exeuntes, non habebunt ulterius potestatem atque facultatem aliquid faciendi. Idcirco in Ecclesiaste scriptum est: « Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare, quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia, erunt apud inferos, quo tu properas . » Quod autem subjungitur, « ubi sunt dii eorum in quibus habebant fiduciam, » et reliqua, significat, quod idololatrae nullum adjutorium in die necessitatis habeant ab idolis, quibus antea cultum exhibuerant. Sed nec mundi amatores, qui per ava
Abbreviated transcription (Latin):
cantium texitur. fortis ĩ electis ꝑmanens.
ĩ solo reproborum corde dissipatur. Inue¬
nit eum interra deserta. ĩ loco horroriᷤ
et uastȩ solitudinis circum duxit eum:
docuit. et custodiuit quasi pupillam oc

Expanded text:
cantium texitur, fortis in electis permanens, cantium texitur, fortis in electis permanens, in solo reproborum corde dissipatur. « Invenit eum in terra deserta, in loco horroris et vastae solitudinis. Circumduxit eum et docuit
Abbreviated transcription (Latin):
et enim hereditas mea p̃clara est michi. Per
funes. scriptura sacra aliquando dem̃sionũ
sortes. aliquando peccata. aliquando autẽ
fidem de signare consueuit. Nam propter
hereditarias dimensionum sortes dr̃. fu¬
nes ceciderunt michi inp̃claris. et enum
hereditas mea p̃clara est michi. funes qͥp¬
pe inp̃claris cadunt. dumꝑ humilitatẽ
uitȩ sortes nos patriȩ melioris excipiunt.
ursum quia funes peccata signantur. per
funiculis uanitatis. Iniquitas namq ̃ funi¬
culis uanitatis trahitur. dumꝑ augm̃tũ
culpa ꝓ telatur. Unde ꝑpsalmistam dicit᷑.
Funes peccatorum circumplexi sñt me. Qr
enim funis addendo torquetur ut crescat.
ñ inmerito peccatum fune figurat. quod
ꝑuerso corde sepe dum defenditur multipli¬
catur. Rursũ fune fides expͥmitur. sa¬
lomone at testante qui ait. funiculus tri¬
plex. difficile rumpitur. Quia uidelicet fi¬
desque de cognitione trinitatis abore predi¬

Expanded text:
etenim haereditas mea praeclara est mihi . » Per etenim haereditas mea praeclara est mihi . » Per funes Scriptura sacra aliquando dimensionum sortes, aliquando peccata, aliquando autem fidem designare consuevit. Nam propter haereditarias dimensionum sortes, dicitur: « Funes ceciderunt mihi in praeclaris; etenim haereditas mea praeclara est mihi . Funes quippe in praeclaris cadunt, dum per humilitatem vitae sortes nos patriae melioris excipiunt. Rursum quia fune pecfuniculis iniquitatis . » Iniquitas namque in funiculis vanitatis trahitur, dum per augmentum culpa protelatur. Unde per Psalmistam dicitur: « Funes peccatorum circumplexi sunt me. » Quia enim funis addendo torquetur ut crescat, non immerito peccatum fune figuratur, quod perverso corde saepe dum defenditur, multiplicatur. Rursum fune fides exprimitur, Salomone attestante, qui ait; « Funiculus triplex difficile rumpitur . » Quia videlicet fides, quae de cognitione Trinitatis ab ore praedi
Abbreviated transcription (Latin):
celis ẽ. Quia enim suꝑna illa ciuitas exange¬
lis & hominib constat. adquam tantũ credi¬
mus hominũ genus conscendere. quantos
illic contigit electos angelos remansisse. sic̃
scriptum ẽ. Statuit terminos gentium scd̾m
numerũ angłoꝵ dei. Debemus et nos aliquid
ex illis distinctionib suꝑnorum ciuiũ adusũ
nr̃e conuersationis trahere. nosq ipsos ad in-¬
crem̃ta uirtutum bonis studiis inflamma¬
re. Quia enim tanta illic ascensura credit᷑
multitudo hominum. quanta multitudo
remansit angelorũ. suꝑ ẽ. ut ipsi quoq hoĩes
qͥ ad celestem patriam redeunt. ex eis ag¬
minib aliquid illud reuertentes imitent᷑.¬
Distinctȩ namq conuersationss hominũ sin¬
głoꝵ agminũ ocdinib congruunt. et in eo
Pars autem domini populus ẽ iacob spirita¬
lis. et funiculus hereditatis eius isrł uerꝰ
eccła iudelicet catholica. dequa ꝑpsalmis¬
tam dr̃. funes ceciderunt michi inp̃clari.

Expanded text:
coelis est . » Quia enim superna illa civitas ex angecoelis est . » Quia enim superna illa civitas ex angelis et hominibus constat, ad quam tantos credimus ex hominum genere conscendere, quantos illic scriptum est: « Statuit terminos gentium, secundum numerum angelorum Dei. » Debemus et nos aliquid ex illis distinctionibus supernorum civium ad usum nostrae conversationis trahere, nosqcrementa virtutum bonis studiis inflammare. Quia enim tanta illic ascensura creditur multitudo hominum, quanta multitudo remansit Angelorum; superest, ut ipsi quoque homines, qui ad coelestem patriam redeunt ex eis agminibus aliquid illuc revertentes imitentdistinctae namque conversationes hominum, singulorum agminum ordinibus congruunt, et in eorPars autem Domini populus est Jacob spiritualis, et funiculus haereditatis ejus Israel verus, Ecclesia videlicet Catholica, de qua per Psalmistam dicitur: « Funes ceciderunt mihi in praeclaris:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ordo orationem datꝰ humani generis
distributione. quia cũ multitudo hominũ
tanta sit. ut eorum numerositas humana
computatione conprehendi nõ possit. so¬
los filios isrł de tanta multitudine ñ suã
hereditatem dñs elegit. ubi nom̃ suũ et
potentiam suam notam faceret. ut uolun¬
tatis sue secreta ꝑ legis inditia et ꝓpħaꝵ
scripta manifestaret. Scdm aliam ẽditio¬
nem ubi legitur. Statuit terminos gentiũ
scđ̾m numerũ angłoꝵ dei. Et ũ. danihe¬
lis uisione ubi angelus de pͥncipe ꝑsarũ
sibi resistenti ꝓpħe narrauit. uidetur aliud
nobis insinuari. Angłorum enĩ ministeria
suꝑ gentes singulas & suꝑ homines singulo ᷤᷤ
ordinata creduntur. quatinus sub eorum
regimine atq defensione humana natura
iuxta dispensationem omĩpotentis deicusto¬
diatur. atq ab inimicis tueatur. Unde dñs
in euangłio de paruulis nõ scandalirandis
docens. mox subiunxit dicens. Angeli eoꝵ in
celis. semꝑ uident faciem patris mei qui in

Expanded text:
enim ordo rationem dat de humani generis distributione, quia cum multitudo hominum tanta sit, ut eorum numerositas humana computatione comprehendi non possit, solos filios Israel de tanta multitudine in suam haereditatem Dominus elegit, ubi nomen suum et potentiam suam notam faceret et voluntatis suae secreta per legis judicia et prophetarum scripta manifestaret, sicut supenem, ubi legitur, statuit terminos gentium secundum numerum Angelorum Dei et in Danielis visione, ubi Angelus de principe Persarum sibi resistenti Prophetae narravit, videtur aliud nobis insinuare: Angelorum enim ministeria super gentes singulas, et super homines singulos ordinata creduntur, quatenus sub eorum regimine atque defensione humana natura juxta dispensationem omnipotentis Dei custodiatur atque ab inimicis tueatur. Unde Dominus in Evangelio de parvulis non scandalizandis docens, mox subjunxit dicens: « Angeli eorum in coelis semper vident faciem Patris mei, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃lio. Qui in latitudine benedictus ẽ. cum
non solũ exiudeis. sed ex omib etiam natio¬
nib amplissimũ ãpatre ĩ toto orbe regnũ
accepit. impleto qͦd ꝑ ꝓpħam dixerat. Ab ortu
enĩ solis usq ad occasum. magnũ ẽ nomen
meum. et horribile ĩ gentib. Quia uͦ ꝑhu
militatem passionis adtantã excreuit głam
celsitudinis. apte de eius morte subiungit᷑
Quasi leo requieuit. cȩpitq brachiũ et uer¬

Expanded text:
it; qui in latitudine benedictus est, cum non solum ex Judaeis, sed ex omnibus etiam nationibus amplissimum a Patre toto orbe regnum accepit, impleto quod Propheta praedixerat: Ab ortu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum et horribile in gentibus . Quia vero per humilitatem passionis ad tantam excrevit gloriam celsitudinis, apte de ejus morte subjungitur: Quasi leo requievit: cepitque brachium et ver
Abbreviated transcription (Latin):
uisione. dei priuari. Quia ergo filii et
filie. hoc ẽ utriusq sexus homines. irritan¬
tes eum ꝓuocant. propt̃ mala sua quȩ faciũt.
eiis miscd̃iam ñ merent᷑. S ab illo deserti.
in nouissimis eorum ꝓuocabitur. qnͣdo penas
sustinent. quod dm̃ habent iratũ. Hoc ẽ enĩ
considerare nouissima eorũ. manifestarłtor¬
m̃ta illorũ. Generatio enĩ ꝑuersa ẽ. et infide

Expanded text:
abscondar . » Quia ergo filii et filiae, hoc est, utriusque sexus homines irritantes eum pro malis suis, quae faciunt, ejus misericordiam non merentur, sed ab illo deserti, in novissimis eorum probabitur, quando poenas sustinent, quod Deum habent iratum, hoc est enim considerare novissima eorum, manifestari tormenta illorum. « Generatio enim perversa est
Abbreviated transcription (Latin):
Inbenedictione gad uidet᷑ moyses p̃dicere se¬
cundũ hẏstoriã potentiã uiroꝵ fortium
uł uidicũ qui de illa tͥbu fuerunt. sic̃ fuit
iepthe. int̾cet̾os iudices ualde clarus et no¬
bilis actu. Scd̾m allegoriã uͦ. gad qui inter¬
qui adũsus nequicias sp̃ales pugnaturus. ĩ
infirmitate carnis nr̃e uirtute diuinitatis
sue p̃cuictus apparuit. Unde ait psalmista:¬

Expanded text:
ne Gad videtur Moyses praedicere secundum historiam, potentiam virorum fortium vel judicum, qui de illa tribu fuerunt: sicut fuit Jephte inter caeteros judices valde clarus et nobilis actu. Secundum allegorias vero Gad interqui adversus nequitias spirituales pugnaturus, in infirmitate carnis nostrae virtute divinitatis suae praecinctus apparuit; qui in latit
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ut reuertatur et uiuat. Hinc et ip¬
se dauid. nõ solum ĩ psalmo. uerũ etrã
cũ eũ dñs argueret ꝑpropħam. nõ sine
spe propiciationis dni respondit. Peccaui
dño. Medico enim uulneratꝰ uidetur quo¬
dammͦ qui ait sanetur. se subdit manibus
medici. ut ĩ eo medicine opus impleatur.
In hoc autem cantico preuidebat proph̃a fu
turos quos dam. qui sic fierent peccatores
dm̃ offene̾ndo magnis iniquitatib suis. ut
nec penitentiam agere uellent.⁊ ad dm̃ redi¬
sic intelligunt. Peccauerunt et nõerunt. secd̾m¬
dm̃t id quod nõ ei nocuert̃ peccato suo ẜ sibi¬

Expanded text:
quantum ut reuertatur et uiuat. hinc et ipquantum ut reuertatur et uiuat. hinc et ipse Dauid non solum in psalmo uerum etiam cum eum deus argueret per prophetam non sine spe propitiationis domini respondit: peccaui domino. medico enim uulneratus uidetur quodam modo. qui ut sanetur se subdit manibus medici, ut in eo medicinae opus inpleatur. in hturos quosdam, qui sic erant peccaturi Domino, offendendo magnis iniquitatibus suis, ut nec poenitentiam agere vellent, et ad Dominum redisic intelligi, peccaverunt non ei secundum id quod non
Abbreviated transcription (Latin):
me et uineam meam. siue de dominoiħu
xp̃o intelligatur. qui solus uerissime dicere
potuit. Uenit enim pͥnceps mundi. et r̃ me
nõ habet quicquã. Idest quicquam peccati.
quod morte sit dignum. S ut cognoscat
mundus. quia diligo patrem. et sicut man¬
datum dedit michi pat̾. sic facio. Surgite
eamus hinc. Tanquam diceret. etrã sileuissi¬
ma peccata mortis supplicio persequatur pͥn-¬
ceps mundi. in me nõ habet quicquam. S
surgite eamus hinc. idest ut patiar. quia
ineo quod patior. uoluntatem impleo patͥs
mei. nõ penam soluo peccati mei. Et quod
hieremias ait. Tibi peccauimꝰ pacientia isrł
dñe. utiq supplicit̾ dr ĩ penitentia. cũ spe
salutis exuenia. Et quod dictũ ẽ. Sana ani¬
mam meã qm̃ peccaui tibi. hoc quidẽ agit᷑.
ut deus ignoscendo glorificetur. qr magna
ẽ eius miscdia suꝑ confitentes sibi et rede¬
untes adse. qͥ dic̃ se nolle mort̾ẽ peccatoriᷤᷤ.

Expanded text:
me et uineam meam; siue de domino Iesu me et uineam meam; siue de domino Iesu Christo intellegatur, qui solus uerissime dicere potuit: uenit enim princeps mundi et in me non habet quidquam — id est quidquam peccati quod morte sit dignum — sed ut cognoscat mundus quia diligo patrem et sicut mandatum dedit mihi pater sic facio; surgite, eamus hinc, tamquam diceret: etiamsi leuissima peccata mortis supplicio persequatur princeps mundi, in me non habet quidquam, sed surgite, eamus hinc, id est ut patiar, quia in eo, quod patior, uoluntatem inpleo patris mei, non poenam soluo peccati mei; et quod Hieremias ait: tibi peccauimus, patientia Israhel, domino utique suppliciter dicitur in paenitentia cum spe salutis ex uenia; et quod dictum est: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, hoc idem agitur, ut deus ignoscendo glorificetur, quia magna est eius misericordia super confitentes sibi et redeuntes ad se, qui dicit se nolle mortem peccatoris,
Abbreviated transcription (Latin):
rim. quid mͥ ĩ presentia uideatur. Intelli.¬
gent fortasse aliquid melius qui melius
hec sapiunt. aut etiam nos alio tempore
quantũ adiuuerit dñs. Peccare inam̃ ẽ. in
his peccare. que addĩ cultum ꝑtinent. ã
hoc quod cõmemoraui. nichil aliud indicat.
Si enim peccabant filui heli. quib hoc pat̾
eorũ dixit: Sic enim existimandum ẽ pec¬
cari etiam in homines qui ꝑtinent addm̃
Nam hoc deus legitur cdixisse adabimelech de
sara. propterea pepercitibi. ne peccares in
me. Peccare autẽ dño uel potius pecrasse
dño. nisi forte alicubi scriptum occurrat qͦd
nuic sensu resistat. hi michi uidentur
ñ inmerito dici qui piam penitentiam
peccati sui nõ agunt. ut glorificetur ig¬
noscens dñs. Causam quippe reddens da-¬
uid cur dixerit. tibisolipeccaui. et malũ
coram te feci. subiecit. et ait. Ut iustifi¬
ceris insermonib tuis. et uincas cũ iudica¬
ris. Siue cumdicit deus iudicate inter

Expanded text:
rim quid mihi in praesentia uideatur. intellerim quid mihi in praesentia uideatur. intellegent fortasse aliquid melius, qui melius haec sapiunt, aut etiam nos alio tempore, quantum adiuuerit dominus. "peccare in deum est in his peccare quae ad dei cultum pertinent. nam hoc, quod commemoraui, nihil aliud indicat; sic enim peccabant filii Heli, quibus hoc pater eorum dixit. sic existimandum est peccari etiam in homines qui pertinent ad deum; nam hoc deus legitur dixisse ad Abimelech de Sarra: propterea peperci tibi, ne peccares in me. peccare autem domino" uel potius "peccasse domino" — nisi forte alicubi scriptum occurrat quod huic sensui resistat — hi mihi uidentur non inmerito dici, qui piam paenitentiam peccati sui non agunt, ut glorificetur ignoscens dominus. causam quippe reddens Dauid cur dixerit: tibi soli peccaui et malignum coram te feci, subiecit et ait: ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas cum iudicaris: siue cum dicit deus: iudicate inter
Abbreviated transcription (Latin):
nam illius spernentib ait. U. os expatre
diabolo estis. et desideria patris uestri uul¬
tis facere. Ille homicida fuit abinitio.⁊ la¬
tro. Et stephanus ad eosdem udeos ait.
occidert eos qui pre nuntiabant deaduen¬
tu iusti. cuius uos nunc proditores et homi¬
cide fiustis. qui accepistis legem indispen¬
satione angłorũ. et nõ custoditis. Qui gͦ¬
incorrigibilit̾ peccat. filiũ dei se non esse ꝑ¬
bat. Illa autem editio quam .lxx. interprete
ediderunt. ita habet. Peccauerunt ñ eifilis
uituperabi les. S illud merito adqueren¬
dũ mouet. si generalit̃ dictum ẽ. peccaue¬
runt nõ ei. qd qui peccat. non deo peccat.
idest non deo nocet sed sibi. quomͦ intelli¬
gendum sit. quod ĩ psalmo legitur. tibi
soli peccaui. Et ĩ ieremia. tibi peccaui
mo. Sana animã meam. qm̃ peccaui tibi.
& utrum hoc sit peccare deo. quod peccare
ĩ dm̃. Unde et heli sacerdos. si ĩ deum pec¬
cauerit. quis orabit ꝓ eo᷑. dicam ergo inter¬

Expanded text:
os ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere. Ille homicida fuit ab initio et latro . » Et Stephanus ad eosdem Judaeos ait: occidertu justi: cujus vos nunc proditores et homicide fuistis. Qui accepistis legem in dispositione angelorum: et non custodistis: ut incorrigibiliter peccat, filium Dei se non esse probat. Illa autem editio, quam septuaginta interpretes ediderunt, ita habet: « Peccaverunt non ei filii ulla est. sed illud merito ad quaerendum mouet, si generaliter dictum est: peccauerunt non ei — quoniam qui peccat non deo peccat, id est non deo nocet, sed sibi — quomodo intellegendum sit, quod in psalmo legitur: tibi soli peccauir et in Hieremia: tibi peccauimmo: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et utrum hoc sit peccare deo quod "peccare in deum". unde ait Heli sacerdos: si in deum peccauerit quis orabit pro eo? dicam ergo inte
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ et siceram nõ bibistis. ut seiretis qr¬
ego sum dñs deus ur̃. et ẽ. Hinc apparet
tantum uini in suis impedim̃tis potuis¬
se portare israhelitas. quando exierunt
de egypto. quod possent cito consumere.
lam si omnino nichil secũ tulissent. und. ss
illud dequo dictumẽ. secdit populus man¬
ducare & bibere. & surrererunt ludere:
non enĩ hoc deaqua diceretur. cum et ipsiꝰ
moysi manifestissima uerba sint. ñ fuisse
illam uocem pͥncipiũ belli. s principium ui¬
ni.Uos enim nostis. ut habitauerimus in¬
terra egypti. & quomodo transierunus
ꝑ medium nationũ quas transeuntes ui¬
distis. abominationes et sordes idest idola
eorũ. lignũ et lapidem argentũ ⁊ aurũ.
que colebant. ne forte sit int̃uos uir aut
mulier. familia aut trib cuius cor auersũe
hodie ad nõ deo ur̃o. ut uadat et seruiat
diis illarum gentium. et sit int̃uos radix
germinans fel & amaritudinẽ. Cũq audi¬
erit uerba uiram̃ti huiꝰ. benedicat sibi

Expanded text:
uinum et siceram non bibistis, ut sciretis quia iste dominus deus uester. hinc adparet tantum uini in suis inpedimentis potuisse portare Israhelitas, quando exierunt de Aegypto, quod possent cito consumere. nam si omnino nihil secum tulissent, unde esset illud de quo dictum est: sedit populus manducare et bibere et surrexerunt ludere? non enim hoc de aqua diceretur, cum et ipsius Moysi manifestissima uerba sint non fuisse illam uocem principium belli, sed principium uini.terra Aegypti, et quomodo transierimus per medium nationum, quas transeuntes, vidistis abominationes et sordes, id est, idola eorum, lignum et lapidem, argentum et aurum, quae colebant. Ne forte sit inter vos vir aut mulier, familia aut tribus, cujus cor avehodie a Domino Deo vestro, ut vadat et serviat diis illarum gentium, et sit inter vos radix germinans fel et amaritudinem. Cumque audierit verba juramenti hujus, benedicat sibi
Abbreviated transcription (Latin):
serto ꝑ angłicũ ministerium prebens. idola
sunt dii tui isrł. qui te eduxerunt de terra¬
egypti. Mem̃to dierum antiquoꝵ cogita
generationes singulas. In terroga patrem
tuum ⁊ adnuntiabit tibi . maiores tuos et di¬
cent tibi. In memoriam eis reducit facta an¬
tiqua. iubens eos interrogare patres. & abeiᷤ
sepius abinimicis protecti. quatinus uel hoc
modo adpenitentiam peccatoꝵ ꝓuocarentur.
et ab omni errore se exuendo adueritatem
acdꝑpinquare otius meditarentur. Patres
enim hic nõ qui libet ẽbetes et stulti. sed
doctores iegis et predicatores euangelii in
telligendi sñt. quorũ .n doctrinis et exem¬
plis potest homo ad intelligentram diuinã

Expanded text:
serto per angelicum ministerium praebens, idola serto per angelicum ministerium praebens, idola sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti. Memento dierum antiquorum, cogita generationes singulas. Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi; macent tibi. » In memoriam eis reducit facta antiqua, jubens eos interrogare patres et ab eis saepius ab inimicis protecti, quatenus vel hoc modo ad poenitentiam peccatorum provocentur, et ab omni errore se exuendo ad veritatem appropinquare otius meditentur: patres enim hic non quilibet hebetes et stulti, sed doctores legis et praedicatores Evangelii mystice intelligendi sunt, quorum doctrinis et exemplis potest homo ad intelligentiam divinam
Abbreviated transcription (Latin):
dño: Generatio quippe iudeorum praua et
ꝑuerfa semꝑ fuit. que ingrata. beneficiis
dei existit : e contrario semꝑ transgressiones
uarias. idolorum sordes atq irritationes re¬
pendebant. Popule stulte et insipiens. Nũ¬
quid nõ ipse est pat̾ tius. qui possedit
et fecit et creauit de: Pater uniuersoꝵ et
conditor scdm nature potentiã deus est
unus. quia ab ipso et ꝑ ipsum ⁊ ũ ipso sunt
omiã. Creauit gͦ deus hominem. quando
materiam unde formariposset c̃didit. fecit.
quando illum ad imaginem et similitudi¬
nem f᷑ormauit. Possedit. quando expulsis
errorib ꝑfidem et grãm suã sibi undica¬
uit. Populus ergo stultus et insipiens fuit
uideoꝵ gens. que nec creatorem suum et
factorem qũẽ lex sibi data manifestissime
ostendit digno cultu uenerabatur. nec eiuᷤ
beneficii memor. quo illam ũ egypto per
miracula atq prodigia de manu inimico¬
rũ eruens specialit̾ possedit. dans illi de celo
manna et ducatũ ũ mari rubro atq ĩ de¬

Expanded text:
 Generatio quippe Judaeorum prava atque perversa semper fuit, quae ingrata beneficiis Dei exstitit; e contrario semper transgressiones varias, idolorum sordes atque irritationes rependebat. « Popule stulte et insipiens, nunquid non ipse est pater tuus, qui possedit et fecit et creavit te? » Pater universorum et conditor secundum naturae potentiam Deus est unus, « quia ab ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. » Creavit ergo Deus hominem quando materiam unde formari posset, condidit. Fecit quando illum ad imaginem et similitudinem suam formavit. Possedit, quando expulsis erroribus per fidem et gratiam suam vindicavit. Populus ergo stultus et insipiens fuit Judaeorum gens, quae nec creatorem suum et factorem quem lex manifestissime sibi ostendit, digno cultu venerabatur: nec ejus beneficii memor, quo illum in Aegypto per miracula atque prodigia de manu inimicorum eruens, specialiter possedit, dans illi de coelo manna, et ducatum in mari Rubro atque in de
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum uirorum doctrinis et exemplisde¬
gimus.⁊ ꝓtectionis diuine subsidiꝰ maxime
indigemus. Tunc enim legenda lex ẽ. in
loco quem elegit dñs. quia tunc p̃cipue doc¬
trinȩ insistendũ ẽ. ineccła xp̃i. Ipsa quoq
locus ẽ quem elegit dominus. ut habitet
nom̃ eius ibi. Quando autẽ peruenerimus
interram possessionis nr̃e. iam ñ intaber-¬
naculis s ĩ ciuitate suꝑni regis. hoc est ie¬
rusalem celestisemꝑ & ĩ et̃num manebimꝰ
gaudentes. atq illud psalmiste dicentes.
Sicut audiuimus. ita et uidimus ̃ ciuita¬
te dni dei nr̃i. d̾s fundauit eam in et̾nũ.

Expanded text:
sanctorum virorum, doctrinis et exemplis esanctorum virorum, doctrinis et exemplis elegimus, et protectionis divinae subsidio maxime indigemus. Tunc enim legenda lex est in loco quem elegit Dominus, quia tunc praecipue doctrinae insistendum est in Ecclesia Christi. Ipse quoque locus est quem elegit Dominus, ut habitet nomen ejus ibi. Quando autem pervenerimus in terram possessionis nostrae, jam non in tabernaculis, sed in civitate superni regis, hoc est, Jerusalem coelesti, semper et in aeternum manebimus gaudentes, atque illud Psalmistae dicentes: « Sicut audivimus ita et vidimus in civitate Dei nostri, Deus fundavi
Abbreviated transcription (Latin):
tabernaculoꝵ. leges uerba legis huius corã
omĩ ifrł. Quid ꝑseptem annos. nisi presens
uita quȩ septenario dierum numero currit
designatur: Siue ꝑseptẽ annos. tẽpus ue¬
teris legis propt̾ sabbatum expͥmitur. fe
septem ergo annos ĩ anno remissionis.
lex ĩ conuentu populi legi precipitur. qͥa
pꝰ conpletum ueteris obseruantiȩ modũ.
iam successit spiritalis ritus nouitestam̃¬
ti. Post quam enim uenit plenitudo tẽ¬
poris. misit deus filium suum factũ exmu¬
liere. factum sublege. ut eos qui sub lege
erant redimeret. ut adoptionem filioꝵ
reciperemus. Et quid in anno remissio¬
nis. nisi annus gr̃ẽ. quem saluator ipse insi
nagoga legens ex isaie propħia annũ dni
acceptum et diem retributionis eẽ mani¬
festauit. insinuatur: Sic et solempnitas
tabernacłoꝵ nõ alia ẽ quam status p̃sen¬
tis eccłe. ubi ĩ tabernacłis incolatꝰ nr̃i sub
umbraculo fructiferatũ arborum. hoc est

Expanded text:
tabernaculorum, leges verba legis hujus coram tabernaculorum, leges verba legis hujus coram omni Israel. » Quid per septem annos, nisi praesens vita, quae per septenarium dierum numerum currit, designatur? sive per septem annos tempus veteris legis propter sabbatum exprimitur. Post ergo septem annos, in anno remissionis, lex in conventu populi legi praecipitur, quia post completum veteris observantiae modum jam successit spiritalis ritus Novi Testamenti. « Postquam enim venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, et adoptionem filiorum Dei reciperemus » . Et quid in anno remissionis nisi annus gratiae, quem Salvator ipse, legens in synagoga ex Isaiae prophetia, annum Domini acceptum et diem retributionis esse manifestavit, insinuatur? Sic et solemnitas tabernaculorum non alia esse quam status praesentis Ecclesiae, ubi in tabernaculis incolatus nostri, sub umbraculo fructiferarum arborum, hoc est,