comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in cathedra ꝑestilentię non sedit:
Posito igit᷑ beato uiro id est dño
xp̃o. ab illa dispensatione qua pas¬
sus est: utile fuerat. ut eum ꝑ actꝰ
suos consequent᷑ ex poneret: Alio¬
quin minus docet: quod fuerit
in explicata ꝓpositione derelictũ:
Tribus itaq modis: prouenire
humanos constat errores Cogita¬
tione: facto. ⁊ dicto: Quos hic per
ordinem: abnegat dicens E on
abiit inconsilio impiorum: Pri¬
mum detestabiles denegat cogla¬
tioues: quȩ sibi familiarĩt uendicãt
genus humanum. quas dñs xp̃c om
uino ñ habuit Et ne extraneis uta¬
mur exemplis. hoc debere intelligi
absolute testatur dicens: Tunc dixi
ece uenio: incapite libri scriptũ
est de me Abiit enim. significat.
quod ã uia recta discedens. in cal¬
les labit᷑ tortuos d̃: Deinde actus
uitiosȩ conu̾sationis excludit. di¬
cendo. Et in uia peccatoꝵ non ste¬
ut Utiq: quia uenit in mun¬
dum. qui est uia peccatorum:S

Expanded text:
in cathedra pestilentiae non sedit. in cathedra pestilentiae non sedit. Posito igitur beato viro, id est Domino Christo, ab illa dispensatione qua passus est, utile fuerat ut eum per actus suos consequenter exponeret; alioquin minus docet, quod fuerit in explicata propositione derelictum. Tribus itaque modis provenire humanos constat errores, cogitatione, facto, et dicto, quos hic per ordinem abnegat dicens: Non abiit in consilio impiorum. Primum detestabiles denegat cogitationes quas sibi familiariter vindicat genus humanum, quas Dominus Christus omnino non habuit. Et ne extraneis utamur exemplis, hoc debere intelligi absolute testatur dicens: Tunc dixi, ecce venio; in capite libri scriptum est de me . Abiit enim significat quod a via recta discedens, in calles labitur tortuosos. Deinde actus vitiosae conversationis excludit dicendo: Et in via peccatorum non stetit; utique quia venit in mundum, qui est via peccatorum; sed
Abbreviated transcription (Latin):
est dñs ds eius Qua ꝓpter seculi
beatus est: qui ut putat summa
securitate suffultus. incontinuata
lȩticia. ⁊ mundanis copiis ꝑseuerat:
Iste autẽ beatꝰ: qͥ ã ꝓposito suo.
nulla contrarietate remouetur:
Hirum sub iunxit egregie: Uir
enim uocat᷑ a iuribus: qui nescit¬
in adu̾sis tolerando deficere÷ aut
in prosperis aliqua se elatione la¬
ctitare. sed animo stabili defixus.
et cęlestium rerum contemplatiõe
firmatus. manet semꝑ imꝑauidꝰ.
Hoc etiam ueriloquium: appella¬
uere maiores. E thymologia est eñi
oratio breius. ꝑ certas assõnationes
ostendens. ex quo nomine. id quod
quęrit᷑ uenerit nom̃. Nec dubites
sexus est carnis: qui in duunitate
nullatenus inuenit᷑. S qm̃ nat᷑a
humanitatis. a dño fuerat ꝓ nr̃a
redemptione sumenda: compȩten¬
ter posuit uirum. ut utriusq na¬
tura una crederet᷑ ẽẽ persona:
Qui non abiit in consilio impiors:
et in uia peccatorũ non stetit  et

Expanded text:
est Dominus Deus ejus. Quapropter saeculi est Dominus Deus ejus. Quapropter saeculi beatus est, qui, ut putat, summa securitate suffultus, in continuata laetitia et mundanis copiis perseverat. Isti autem beato, qui a proposito suo nulla contrarietate removetur, virum subjunxit egregie: vir enim vocatur a viribus, qui nescit tolerando deficere, aut in prosperis aliqua se elatione jactare; sed animo stabili defixus, et coelestium rerum contemplatione firmatus, manet semper impavidus. Hoc etiam veriloquium appellavere majores. Etymologia enim est oratio brevis, per certas assonationes ostendens ex quo nomine id quod quaeritur venerit nomen. Nec dubites sexus est carnis, qui in divinitate nullatenus invenitur. Sed quoniam natura humanitatis a Domino fuerat pro nostra redemptione sumenda, competenter posuit virum, ut utriusque naturae una crederetur esse persona. Qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ne: geometricus fȩcit euclides di¬
cens Linea est longitudo: sine la¬
titudine Prius enũm dixit. quod
est: ⁊ subiunx it postea quod non
est. sicut facere consuerunt. qui pri¬
orum dicta. aliqua diu̾sitate cõmu¬
tant. ut se in eis inentiant᷑ auclores.
Nunc ad ꝑscrutanda uerba ueniamꝰ:
quoniã in interioribus eorum. qͣsi
principium: ut quoniã erat sp̃c
sc̃s humani generis in becilla mo¬
niturus. a beatitudine sumere ui¬
deretur initium: ut hac spe trepi¬
dantium animos inuitaret. ne se
mortalium fragilia corda subdu¬
cerent: Quis eñi ad quelibet ardu¬
a non incitetur. ubi felix beatitu¬
do p̾dicitur: beatus ergo dicit᷑
sicut nobis maiorum tradit aueᷤ¬
toritas. quasi bene aptus. cui om¬
nia desiderata succedunt. S hunc
duobus modis dici in centesimo
quadragesimo tercio psalmo. ꝓpħa
commemoeat ponens: B eatum di¬
xerunt ppłm: eui hec sunt: Iterum¬
q subiungit. Beatus ppłs: cuius

Expanded text:
ne geometricus fecit Euclides dine geometricus fecit Euclides dicens : Linea est longitudo sine latitudine. Prius enim dixit quod est, et subjunxit postea quod non est; sicut facere consueverunt qui priorum dicta aliqua diversitate commutant, ut se in eis mentiantur auctores. Nunc ad perscrutanda verba veniamus: quoniam in interioribus eorum quasi principium; ut quoniam erat Spiritus sanctus humani generis imbecilla moniturus, a beatitudine sumere videretur initium; ut hac spe trepidantium animos invitaret, ne se mortalium fragilia corda subducerent. Quis enim ad quaelibet ardua non incitetur, ubi felix beatitudo praedicitur? Beatus ergo vir dicitur, sicut nobis majorum tradit auctoritas, quasi bene aptus, cui omnia desiderata succedunt. Sed hunc duobus modis dici in centesimo quadragesimo tertio psalmo propheta commemorat ponens: Beatum dixerunt populum cui haec sunt ; iterumque subjungit: Beatus populus cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ilucida: quȩ rem ꝓpositam du̾sis
modis quid sit ostendit: S hoc
principium: duas species definiti¬
onum euidenter amplectitur
In prioribus quippe u̾sibus duobꝰ
qui dieunt. non abiit. ñ stetit.
non sedit: octaua species definitiõiˢ
contrarii: Ait enim. quod ñ faciet.
sicut ⁊ in quinto psalmo dicturus
est: quoniam non uolens ds̃ ini qͥ¬
tatem tu es In tercio autem uersu.
qui dicit. s in lege dñi fuit uolun¬
tas eius ⁊ in lege eius in editabtt᷑ die
ac nocte secunda ẽ spẽs definitio¬
latine notio nuncupat᷑ Hȩc non
dicit quid sit: s ꝑ hoc quod ait
dñs ds̃ israel. qui facit mirabilia
magna solus Memento autẽ qͦd
omnis definitio aut ex materia
nascitur: quod ẽ corpus: aut ex
specie quod ẽ qualitas: aut certe
de utroq sicut ẽ homo. mirabili
ordine prolata disponens. N am
si prius posuisset quod erat: necessa¬
rium ñ fuerat dixisse. quod non
erat. Hoc imitatus conuerso ordi¬

Expanded text:
et lucida, quae rem propositam diversis et lucida, quae rem propositam diversis modis quid sit ostendit. Sed hoc principium duas species definitionum evidenter complectitur. In prioribus quippe versibus duobus qui dicunt: Non abiit, non stetit, non sedit, octava species definitionis contrarii. Ait enim quid non faciat, sicut et in quinto psalmo dicturus est: Quoniam non volens Deus iniquitatem tu es . In tertio autem versu qui dicit: Sed in lege Domini voluntas ejus: et in lege ejus meditabitur die ac nocte, secunda est species definitioLatine notio nuncupatur. Haec non dicit quid sit, sed per hoc quod agit, Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia magna solus . Memento autem quod omnis definitio aut ex materia nascitur, quod est corpus: aut ex specie, quod est qualitas; aut certe de utroque, sicut est homo, mirabili ordine prolata disponens. Nam si prius posuisset quod erat, necessarium non fuerat dixisse quod non erat. Hoc imitatus converso ordi
Abbreviated transcription (Latin):
subsequentia formidari: Respice
quoq intentionem eius: quã con¬
stat maxime ꝑquirendam: Ideo in
pͥncipiis beatitudo dñi saluatoris ẽ¬
dicitur: ut humano generi uitalia
exempla prestentur. quatenus sic̃
nobis homo t̃renus contulit mort̾e:
ita cȩlestis ueniens daret salutem:
In pͥncipiis enĩ fuit durissima con¬
ditio deceptio: s post. aduenit hõi
gloriosa redemptio: Primo illata
est ignominiosa captiuitas: dcĩn
secuta ẽ uotiua libertas Expulsus
homo de paradyso: s receptus in
celum: Perdidit in terra beatitudi¬
nem: s angelos merebit᷑ habere
consortes. Luctus ex diabolo: gau¬
dium ꝓuenit ex xp̃o: Unde et a¬
postolus dicit. Sic̃ enim ꝑ in obȩdi¬
entiam unius hominis peccatores
constituti sunt multi: ita ⁊ ꝑ uniuᷤ
obȩdientiam. iusti cõstituent᷑ multi
In ipso itaq capite psalmi nuiuis:
diffinitio beati uiri. tanqͣm pul¬
cherrimum nobis gloriosi regis
diadema resplendet. oratio breuis

Expanded text:
subsequentia formidari. Respice subsequentia formidari. Respice quoque intentionem ejus, quam constat maxime perquirendam. Ideo in principiis beatitudo 12 Domini Salvatoris edicitur, ut humano generi vitalia exempla praestentur; quatenus sicut nobis homo terrenus contulit mortem, ita coelestis veniens daret salutem. In principiis enim fuit durissima conditio decepto, sed post advenit homini gloriosa redemptio. Primo illata est ignominiosa captivitas, deinde secuta est votiva libertas. Expulsus homo de paradiso, sed receptus est in coelum. Perdidit in terra beatitudinem, sed angelos merebitur habere consortes. Luctus ex diabolo, gaudium provenit ex Christo. Unde et Apostolus dicit: Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obedientiam justi constituentur multi . In ipso itaque capite psalmi hujus, definitio beati viri tanquam pulcherrimum nobis gloriosi regis diadema resplendet. Oratio brevis
Abbreviated transcription (Latin):
tem ianuam ipsum aduocatum
nr̃m esse cognoscimus. sicut ait
apostolus: N on enim habemus
pontificem: qui non possit compati
infirmitatibus nr̃is. Et paulopost
Adeamus gͦ cum fiducia ad thro¬
num gratiȩ eius: ut misericordiã
consequamur. et gratiam inueni¬
amus in auxilio opoetuno Aunc
claues psalmorum reserabiles appo¬
namus: ut prestante dño regis nr̃i
palatia introire mereamur: Et iđo
sicut p̃fati sumus: diuisio facienda
est Quȩ si recte adhibeatur. ita il¬
lustrem ⁊ ꝑspicuam nobis efficit dic̃¬
tionem: ut priusquam legatur
orationis textus. ante nobis eius
relucere possit intentio: D uusio
Iniuersus textus psalmi
narratur: In prima parte: uitã
sc̃ȩ incarnatioĩs expoñ: Qm̃ si ad
maiestatem xp̃i solam uelis referre.
quȩ de eo dicunt᷑. neqͦunt ꝯuenire:
Scđa uero: peccatoꝵ nequitias in
fut᷑o uidicio debitas recipere c̃ome¬
morat ultiones: ut p̾missa gͣnus
possimus accipere. cuus uidebant᷑

Expanded text:
tem januam, ipsum Advocatum tem januam, ipsum Advocatum nostrum esse cognoscimus, sicut ait Apostolus: Non enim habemus Pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris; et paulo post: Adeamus ergo cum fiducia ad thronum gratiae ejus, ut misericordiam consequamur, et gratiam inveniamus in auxilio opportuno . Nunc claves psalmorum reserabiles apponamus, ut, praestante Domino, Regis nostri palatia introire mereamur. Et ideo, sicut praefati sumus, divisio facienda est, quae si recte adhibeatur, ita illustrem et perspicuam nobis efficit dictionem, ut priusquam legatur orationis textus, ante nobis ejus relucere possit intentio. Divisio psalmi. Universus textus psalmi narratur. In prima parte vitam sanctae incarnationis exponit: quoniam si ad majestatem Christi solam velis referre quae de eo dicuntur, nequeunt convenire. Secunda vero peccatorum nequitias in futuro judicio debitas recipere commemorat ultiones; ut praemissa gratius possemus accipere, cujus videbantur
Abbreviated transcription (Latin):
dax. uł illud: quod iob meminit.
nullus mundus ante te. nec infãs
cuius ẽ. unius diei uita. suꝑ t̾rã:
Et alibi. In ueritate: nemo de
genicis est. qui non impie ges¬
sit. ⁊ de confidentibus. qui non de¬
liquit: uel illud: Iusticia iusti
sic est apud te: sicut pannus men-¬
struatȩ. Quaꝓpter non omni bea-¬
to potest hȩc sententia conuenire:
nisi illi tantum de quo scriptura
dicit: qui peccatum ñ fȩcit. nec¬
dolus inuentus ẽ in ore eius. Et.
ipse de se: in ȩuangelio dicit. Ecce
ueniet princeps mundi huius. ⁊
in me ñ inueniet. quicquam:
Mertto ergo ad xp̃m dñm refert᷑:
qui non abiit in consilio impioꝵ.
nec inuia peccatorum stecit. ⁊ in
cathedra pestilentiȩ non sedit.
& cȩtera Mirabilis ordo. cȩlestis
reuera dispositio: ut ab ip̃so nobis
psalmorum ꝓueniret initium. qͦm
salutarem ianuam constat ẽẽ cęlo¬
rum Quaꝓpter intrare cum sũ¬
mo gaudio festinemus: ubi paten¬

Expanded text:
dax ; vel illud quod Job meminit: dax ; vel illud quod Job meminit: Nullus mundus ante te, nec infans cujus est unius diei vita super terram ; et alibi: In veritate nemo de genitis est qui non impie gessit, et de confidentibus qui non deliquit; vel istud: Justitia justi sic est apud te sicut pannus menstruatae . Quapropter non omni beato potest haec sententia convenire, nisi illi tantum de quo Scriptura dicit: Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Et ipse de se in Evangelio dicit: Ecce veniet princeps mundi hujus, et in me non inveniet quidquam . Merito ergo ad Christum Dominum refertur. Qui non abiit in consilio impiorum, nec in via peccatorum stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit , etc. Mirabilis ordo, coelestis revera dispositio, ut ab ipso nobis psalmorum proveniret initium, quem salutarem januam constat esse coelorum. Quapropter intrare cum summo gaudio festinemus, ubi paten
Abbreviated transcription (Latin):
ideo non habet titulum:
quia capiti nr̃o dño sal¬
uatori de quo absolute dicturuᷤ
est. nichil debuit p̃poni. dum ip¬
sum rerum omnium constet ẽẽ
principium. sicut ipse in euange¬
lio dicit Ego sum principium:
ꝓpter quod ⁊ loquor uobis N am
licet ⁊ alii psalmi de ipso in ulta
dicant: nemo tamen de eius quȩ
fuit in terris conu̾satione sic loqͥ¬
tur: Et quoniam ad hũc quȩ di¬
cenda sunt cuncta respitiunt:
merito caput scĩ operis ponitur.
qui princeps rerum omnium es¬
se monstrat᷑ Quicquid enim aut
de preteritis instruit. aut de presenti¬
bus monet. aut de futuris efficit cau¬
tiores: omnia ad institutionem be¬
ati uiri ꝑtinent. quȩ liber iste dic¬
turus est Nam quidam. tituli.
quidam. prefationis locum. eum
tenere dixerunt: s licet a quibus¬
dam omni iusto uideatur aptatus.
ueracissime conuenire: Nam si di¬
xerimus omni beato posse congru¬
ere: iam non constat illud quod
dicit in psalmo. omnis homo men¬

Expanded text:
ideo non habet titulum quia capiti nostro Domino Salvatori, de quo absolute dicturus est, nihil debuit praeponi. Nam m constat esse principium, sicut ipse in Evangelio dicit: Ego sum principium, propter quod et loquor vobis . Nam licet et alii psalmi de ipso multa dicant, nemo tamen de ejus quae fuit in terris conversatione sic loquitur. Et quoniam ad hunc quae dicenda sunt cuncta respiciunt, merito caput sancti operis ponitur, qui princeps rerum omnium esse monstratur. Quidquid enim aut de praeteritis instruit, aut de praesentibus monet, aut de futuris efficit cautiores, omnia ad institutionem beati viri pertinent, quae liber iste dicturus est. Nam quidam tituli, quidam praefationis locum eum tenere dixerunt. Sed licet a quibusdam omni justo videatur aptatus, otest veracissime convenire. Nam si dixerimus omni beato posse congruere, jam non constat illud quod dicitur in psalmo: Omnis homo men
Abbreviated transcription (Latin):
sos audiui dicentes sedenti in thro¬
no iagno. Benedictio ⁊ honor
gloria ⁊ potentia: in secula seculoꝵ:
Et quatuor animalia: dicebant
amen Et seniores ceciderunt:
⁊ adorauerunt. Et cęt̾a: plena
est rerum talium scriptura diui¬
na: quoniam sicut in assumpto
corpore fuit humilitas: ita est pꝰ
resurrectionem adñi. xp̃i. declara¬
ta maiestas Nunc ad reliqͣ ueniamꝰ:
impii cum peccatoribus sustinebt̃:
ut eorum actus refugiat᷑. quorũ
pena cognoscit᷑ Quod scema:
dicit᷑ paradigina Scheina est au
tem: figura dictionis in ordine
u̾borum. cum decore composita:
Est enim paradigna: narratio.
ꝑ exempla hortans aliquẽ. aut
aeterrens Inuitauit aittẽ: cum
dicit. Beatus uir. ⁊ rlqͣ. Dẽtruit
autem: cum ait: Non sic impii.
non sic. ⁊ cęt̾ã E fficacissimum
planȩ doctrinȩ genus: ⁊ in uitare
ꝓsperis. ⁊ terrerẽ contrariis: Sic̃
i pat augustinus: in libris de doc¬
trina xp̃iana inemorat dicens.
Debet igit᷑ diuinarum scriptura¬

Expanded text:
in throno, et Agno, benedictio, et honor, et gloria, et potentia in saecula saeculorum. Et quatuor animalia dicebant: Amen. Et seniores ceciderunt, et adoraverunt , etc. Plena est rerum talium Scriptura divina, quoniam sicut in assumpto corpore fuit humilitas, ita est post resurrectionem Domini Christi declarata majestas. Nunc ad reliqua veniamusimpii cum peccatoribus sustinebunt, ut eorum actus refugiatur, quorum poena cognoscitur. Quod schema dicitur paradigma. Schema autem est figura dictionis in ordine verborum cum decore composita; est enim paradigma narratio per exempla, hortans aliquem, aut deterrens. Invitavit autem cum dixit: Beatus vir, et reliqua; deterruit autem cum ait: Non sic impii, non sic, etc. Efficacissimum plane doctrinae genus, et invitare prosperis, et terrere contrariis; sicut et Pater Augustinus in libris de Doctrina Christiana memorat dicens : Debet igitur divinarum Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
docendum. add arguendum. ad eru¬
diendum. ad corrigendum in disci¬
plina. quȩ est usticiȩ: ut ꝑfectus sit
homo dei. ad om ne opꝰ bonum in¬
structus Hȩc sicut patris iheroni¬
mi testatur auctoritas: apud hebre¬
os autrythino. aut metrica constat
lege composita. quȩ ut ipsi dicunt.
fastitiis continet᷑ Fastutium enim
est. ꝑ cõmata ꝓcedens. ad depromen¬
dum sensum gnauiter explicata c̃o¬
ceptio. Cuiꝰ si uirtutem lector dili¬
gens ꝑscrutaris: audi apłm ad he¬
breos dicentem. Uuus est enim dĩ
sermo ⁊ efficax: iacutior omni gla¬
cuo ancipiti. ⁊ ꝑtingens usq ad di¬

Expanded text:
docendum, ad arguendum, ad erudocendum, ad arguendum, ad erudiendum, ad corrigendum in disciplina quae est justitiae, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus . Haec, sicut Patris Hieronymi testatur auctoritas, apud Hebraeos aut rhythmo, aut metrica constat lege composita, quae, ut ipsi dicunt, fastuciis continetur. Fastucium enim est per commata procedens ad depromendum sensum, naviter explicata conceptio. Cujus si virtutem lector diligens perscrutaris, audi Apostolum ad Hebraeos dicentem: Vivus est enim Dei sermo et efficax, et acrior omni gladio ancipiti, et
Abbreviated transcription (Latin):
tate consistit. Sic enim in euangłio
Loquebatur autem sicut potestatem
habens. non sicut seribȩ eorum et
pharisei. Ille enim in dubitata lo¬
quitur: cui omnia p̾sentia sunt:
i rerum exitus probatur ẽe subiec̃¬
tus. E loquentia siquidem est:
ad unam quamq rem compȩtens.
et decora locutio. Hȩe igit᷑ casta.
fixa. uerax. ⁊ ȩterna prȩdicatio. nimiᷤᷤ
purissimo nitet eloquio: euius uti¬
litas lucet. magnificentia uirtutis
apparet. operatio salutis arridet. sicut
est Quia eloquium tuũ iuuficaũ
me Et it̾m: Lucerna pedibus meiᷤˢ
u̾bum tuum dñe: et lumen semitiᷤᷤ
meis Reuera lumen: quia semper
uitalia uibet: Noxia ꝓhibet: ter¬
rena remouet: cȩlestia ꝑsuadet:
Hine ⁊ doctor gentium: in epistola
ad choruithios seribit: Non enim in
sermone est regnum dei: s in uirtu¬
te idem ad thimotheum: in secunda
meminit dicens Omnis seriptura
diuinitus inspirata. utilis est ad

Expanded text:
tate consistit. Sic enim in Evangeliotate consistit. Sic enim in EvangelioLoquebatur autem sicut potestatem habens, non sicut scribae eorum et Pharisaei . Ille enim indubitata loquitur, cui omnia praesentia sunt, et rerum exitus probatur esse subjectus. Eloquentia siquidem est ad unamquamque 7 rem competens et decora locutio. Haec igitur casta, fixa, verax et aeterna praedicatio, nimis purissimo nitet eloquio, cujus utilitas lucet, magnificentia virtutis apparet, operatio salutis arridet; sicut  dicturus est: Quia eloquium tuum vivificabit me . Et iterum: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis. Revera lumen, quia semper vitalia jubet, noxia prohibet, terrena removet, coelestia persuadet. Hinc et Doctor gentium in Epistola ad Corinthios scribit: Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute . Item ad Timotheum in secunda meminit dicens: Omnis scriptura divinitus inspirata utilis est ad
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim ꝑsingulos quosq psal¬
mos facere nobis difficile fuisse ꝓfi¬
temur: quod inde terminatum
atq suspensum patrum etiam reli¬
quit auctoritas Reliquos autem
sibi ealeulos alligens ꝑscrutatde gis¬
quirat: q̃m multa accessu temporis
in seripturis diuinis fuint clara:
quȩ nunc uident᷑ abscondita. In con¬
clusionibus uͦ. aut summã totius
psalmi. sub breuitate complectim᷑:
aut contͣ hereses aliquid dicimus de¬
struendas: Ipsa est enim dñi since¬
ra dilectio: adu̾sarios eius odio hab̾e
perfecto. xu. de eloquentia totius
legis diuinȩ.
Iloquentia legis diuinȩ humani
non est formata sermonibus: ne¬
q confusis incerta fertur ambagibꝰ:
ut aut rebus preteritis obiliuione dis¬
cedat. aut p̃sentium confusione tur¬
betur: aut fitturorum dubiis casi¬
bus eludatur: s cordi non corpora¬
libus auribus loquens. magna ueri¬
tate. magna prescientię firmitate.
cuncta diuticans. auctoris sui ueri¬

Expanded text:
Hoc enim per singulos quosque psalHoc enim per singulos quosque psalmos facere nobis difficile fuisse profitemur, quod indeterminatum atque suspensum Patrum etiam reliquit auctoritas. Reliquos autem sibi calculos diligens perscrutator exquirat, quoniam multa accessu temporis in Scripturis divinis fiunt clara, quae nunc videntur abscondita. In conclusionibus vero aut summam totius psalmi sub brevitate complectimur, aut contra haereses aliquid dicimus destruendas. Ipsa est enim Domini sincera dilectio, adversarios ejus odio habere perfecto. CAPUT XV. De eloquentia totius legis divinae. Eloquentia legis divinae humanis non est formata sermonibus, neque confusis incerta fertur ambagibus, ut aut a rebus praeteritis oblivione discedat, aut praesentium confusione turbetur, aut futurorum dubiis casibus eludatur; sed cordi, non corporalibus auribus loquens, magna veritate, magna praescientiae firmitate cuncta dijudicans, auctoris sui veri
Abbreviated transcription (Latin):
titulorum inseriptione dño
uiuante dicendum est: unde uelit
uberibus ex pressis lacteus sensus di¬
uinę prȩdicationis emanet Tum.
unus quisq psalmus pro sua qua¬
litate diuidendus est: ne nobis intel¬
lectum ꝑmisceat. aut occulta mu¬
tatio rerum. aut uarietas introduc¬
ta loquentium: Tercio. archanũ
psalmi partim scđ̃m spiritalem in¬
telligentiam: partim secundum
hystoricam lectionem. partim scđm
mysticum sensum. subtilitates rerũ¬
discutiens ꝓprietatesq uerborum.
ꝓutt concessum fuerit. conabor aꝑire.
Quario. prout locus exegerit. uir¬
tutem eius breuĩt demonstrare
contendam. quatenus intentio di¬
gesti carminis. diuino munere o¬
culis interioribus elucescat. Uir¬
tutem psalmi dico inspirationem
diuinam: qua nobis intentio suꝑ¬
na reseratur. et sermone dauitico.
a uitiis nos remouet: ⁊ recte nobis
ui uere ꝑsuadet Quinto. de ordine
numeri psalmorum cum res exege¬
rit inemorabimus: qui reuerentissi¬
marum rerum honore sacratus ẽ.

Expanded text:
titulorum inscriptione, Domino juvante, dicendum est, unde velut uberibus expressis lacteus sensus divinae praedicationis emanet. Secundo, unusquisque psalmus pro sua qualitate dividendus est, ne nobis intellectum permisceat aut occulta mutatio rerum, aut varietas introducta loquentium. Tertio, arcanum psalmi, partim secundum spiritualem intelligentiam, partim secundum historicam lectionem, partim secundum mysticum sensum, rerum subtilitates discutiens proprietatesque verborum, prout concessum fuerit, conabor aperire. Quarto, prout locus exegerit, virtutem ejus breviter demonstrare contendam, quatenus intentio digesti carminis divino munere oculis interioribus elucescat. Virtutem psalmi dico inspirationem divinam, qua nobis intentio superna reseratur, et sermone Davidico a vitiis nos removet, et recte nobis vivere persuadet. Quinto, de ordine numeri psalmorum, cum res exegerit, memorabimus, qui reverendissimarum rerum honore sacratus est.
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate saluata ẽ: ita se in hoc
psalmo petiit peccatis propriis pro¬
pheta uberari Per hũc. calculũ
significans tempus aptissimum: in
quo ⁊ iste dñi salutifera beneficia me¬
reretur: E x plicit psalmꝰ. xuiii. In
am ꝙ tituli u̾ba nota sunt. de tex¬
tu psalmi aliquid disseramiis: ut
gratius possit accipi. qͣndo breuiter
euis intentio ꝓbatur agnosci F utu¬
rorum gͥ illuminationẽ ꝓpłia com¬
pletus : ꝑ optatiuum modũ eueni¬
re ꝓspera sc̃e dẽpcatur eccłiȩ. quȩ il¬
li ꝑ aduentum dñi certissime no¬
uerat ẽẽ uentura E nimia carita¬
te completus: illi optat prospera cuiꝰ
se membrum ẽẽ noscebat: Talla si¬
quidem desideria beati semꝑ appe¬
tunt: ut bona sua ibi posita iudi¬
cent. ubi bene meritorum uota c̃õ¬
gaudent Diusio psalmi.
rimo ingressu ꝓpheta depre¬
catur sc̃ȩ ȩcclesiȩ bona suc-

Expanded text:
infirmitate salvata est : ita se in hoc infirmitate salvata est : ita se in hoc psalmo petiit peccatis propriis propheta liberari, per hunc calculum significans tempus aptissimum in quo et iste Domini salutifera beneficia mereretur. EXPOSITIO IN PSALMUM XIX. In Jam quia tituli verba nota sunt, de textu psalmi aliquid disseramus: ut gratius possit accipi, quando breviter ejus intentio probatur agnosci. Futurorum igitur illuminatione propheta completus, per optativum modum evenire prospera sanctae deprecatur Ecclesiae, quae illi per adventum Domini certissime noverat esse ventura; et nimia charitate completus, illi optat prospera, cujus se membrum esse noscebat. Talia siquidem desideria beati semper appetunt, ut bona sua ibi posita indicent, ubi bene meritorum vota congaudent. Divisio psalmi. Primo ingressu propheta deprecatur sanctae Ecclesiae bona suc
Abbreviated transcription (Latin):
dis. quȩ potest ad dñm ꝑuenire: Spe ᷤᷤ
caritas: ⁊ fides: quȩ utiq digna suNT
deo: Illa entm merent᷑ in conspectu
eius ascendere: quȩ ipse cognoscit᷑
approbare Aduttorem uͦ sirum di¬
cit in boniᷤ. redem ptorem a maliᷤ.
ut nemo suis meritis applicet. quod
cęlesti largitate susceperit Coclusio.
uam mirabili ordine totum
psalmum gloriosissi mꝰ
ꝓphetã cantauit:
laudauit dñi predicatores. ipse
quoq aduentum sacratissimȩ in¬
carnationis edocuit. magnalia
eius uaria definitionum qͣlitate
cõmendans Reu̾susq in memori¬
am fragilitatis suȩ. a delictiᷤᷤ se pe¬
tiit debere mundari: ut tantoꝵ
sacramentorum relator dignus exi¬
steret. qͥ docinit scripturaᷤᷤ dñi a pu¬
rissima conscientia. debere narrari:
numerus quoq p̃sens. uirtutem
psalmi declarare sentitur Nã sicut
in ȩuangelio octauo decimo an no
curuata mulier iubente xp̃o a sua

Expanded text:
dis, quae potest ad Dominum pervenire? Spes, dis, quae potest ad Dominum pervenire? Spes, charitas, et fides, quae utique digna sunt Deo. Illa enim merentur in conspectu ejus ascendere, quae ipse cognoscitur approbare. Adjutorem vero suum dicit in bonis, redemptorem a malis, ut nemo suis meritis applicet quod coelesti largitate susceperit. Conclusio psalmi. Quam mirabili ordine totum psalmum gloriosissimus propheta cantavit! Laudavit Domini praedicatores; ipse quoque adventum sacratissimae incarnationis edocuit, magnalia ejus varia definitionum qualitate commendans. Reversusque in memoriam fragilitatis suae, a delictis petiit debere se mundari; ut tantorum sacramentorum relator dignus existeret, qui docuit Scripturas Domini a purissima conscientia debere narrari. Numerus quoque praesens, virtutem psalmi declarare sentitur. Nam sicut in Evangelio, decimo octavo anno curvata mulier, jubente Christo, a sua
Abbreviated transcription (Latin):
tuit libero ᷤᷤ atq incorruptoᷤᷤ sua calli¬
ditate deciꝑe. Qua ꝓpter ab originali
quasi adhuc carnalibꝰ uitiis non om¬
nino purgatus: S cum dicit seruo
tuo: iam se ostendit legi dominicȩ
iure famulari: Dominantur autẽ
errores: cum in eis fallaci uoluntate
p̃sumitur Tunc uͦ imꝑium ꝑdunt:
qͣudo ab ipsi ᷤᷤ homines ꝑ dei gratiã
subtrahunt᷑. Iure gͦ se ꝓpheta imma¬
culatum ꝯfidit fieri: cum eum iam
contigerit ab eorum dominatione
liberari Naximum uͦ delictum ẽ
suꝑbia: qua ⁊ diabolus cecidit. et
in malo magna sit. hinc dat᷑ intelli¬
gi: quȩ ex angelo diabolum fȩcit.
quȩ homini mortem intulit. et
concessa beatitudine uacuauit.
Omnium malorum mat̾. scelerũ
dño placere prȩualeant: uidelicet
si a uitiis quȩ suꝑius dixit. reddat᷑
alienus: ꝓpter illud quod dicitur
peccatoei. quare tu enarras iusticiaᷤᷤ
mea . Quȩ est autem meditatio cor-¬

Expanded text:
tuit liberos atque incorruptos sua callituit liberos atque incorruptos sua calliditate decipere! Quapropter ab originali quasi adhuc carnalibus vitiis non omnino purgatus. Sed cum dicit, servo tuo, jam se ostendit legi dominicae jure famulari. Dominantur autem errores, cum in eis fallaci voluntate praesumitur: tunc vero imperium perdunt, quando ab ipsis homines per Dei gratiam subtrahuntur. Jure ergo propheta immaculatum se confidit fieri, cum eum jam contigerit ab eorum dominatione liberari. Maximum vero delictum est superbia, qua et diabolus cecidit, et in malo magna sit, hinc datur intelligi, quae ex angelo diabolum fecit, quae homini mortem intulit, et concessa beatitudine vacuavit. Omnium malorum mater, scelerum Domino placere praevaleant; videlicet, si a vitiis quae superius dixit, reddatur alienus; propter illud quod dicitur peccatori: Quare tu enarras justitias meas ? Quae est autem meditatio cor
Abbreviated transcription (Latin):
reptiones agnoscere. Onde subaudi¬
endum ẽ. delicta om̃ia qui ᷤ intelli¬
get: Nam cũ dicturus sit in qͥnqua¬
gesimo. delictum meũ contra me ẽ
semꝑ.⁊ alibi. delictum in cũ cogni¬
tum t fęci᷑. quomͣ non pot̾ intelligi.
quod peccans cogitur confiteri: S:
si adieceriᷤᷤ omnia: tc̃ hȩcquȩstio pro¬
seruo tuo Sim ei ñ fueruit dgmina¬
ti: tunc in maculatus ero: ⁊ munda¬
bor a delicto maximo: Positum est
suꝑiori u̾su occultum: quod origi¬
nale diximuͨ: Nunc dicendum ẽ.
quid sit alienum Alienum est:
quod mali ᷤᷤ hominibus. siue diabo¬
lo suadente. com mittit᷑. Sed fit pro¬
prium: quia consensus plectibiliˢ
adhibetur Ex illa enim traduce
mortalium massa corrupta. ab ho¬
ste spiritali sine diuina gr̃a uelo¬
eter subuertitur: q in primo hoĩe
per in obedientiam uiciata monstra¬
tur: Namq facile est antiqͦ insidi-¬
atori infectis uetita suadere: qui po¬

Expanded text:
reptiones agnoscere. Unde subaudireptiones agnoscere. Unde subaudiendum est delicta, omnia, quis intelligit. Nam cum dicturus sit in quinquagesimo : Delictum meum coram me est semper; et alibi: Delictum meum cognitum tibi feci , quomodo non potest intelligi, quod peccans cogitur confiteri? Sed si adjeceris, omnia, tunc haec quaestio proservo tuo. Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo. Positum est superiore versu, occultum, quod originale dicimus; nunc dicendum est quid sit alienum. Alienum est, quod malis hominibus, sive diabolo suadente committitur, sed fit proprium, quia consensus plectibilis adhibetur. Ex illa enim traduce mortalium massa corrupta, ab hoste spirituali sine divina gratia velociter subvertitur, quia in primo homine per inobedientiam vitiata monstratur. Nam quam facile est antiquo insidiatori infectis vetita suadere, qui po
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑitur: in qua ꝓpheta dẽpcatur.
ut eiu omnia peccata mundent᷑.
quatenus eloqͥa oriᷤ eius. in conspectu
dñi reddantur accepta: Sed eum tribꝰ
modis humanis erroribus excedatur
cogitatione. dicto. ⁊ facto: in mensũ
illud delictorum mare sub breuita¬
te constrictum. duobus fontibus
emanare testat᷑ Occultum ẽ qͦd
originale dictt᷑. in quo concipi¬
mur:.nascimur. et secreta uo¬
luntate peccamu᷑: id est. U cum
rem proximi ꝯcupiscimꝰ. cũ
noᷤ de adu̾sariis desideramꝰ
ulcisci. cum cęt̾is prestantiores effici
uolumus. cum cibos appetimus dul¬
ciores: ⁊ hiᷤ similia. quȩ ita pullulãt
atq subripiunt. ut ante effectum
rei. multiꝯ scelata uideantur.
Quod si hȩc alicui manifesta reddan¬
tur. monente salomone. non eas
post ꝯcupiscentia ᷤᷤ tua ᷤ. illud tam̃
debemus adu̾tere. qm̃ multa pecca-¬
ta sunt. quȩ omnimodiᷤᷤ ignoramꝰ:
quoꝵ nec origines possumuᷤ. nec sub¬

Expanded text:
aperitur, in qua propheta deprecatur, aperitur, in qua propheta deprecatur, ut omnia ejus peccata mundentur, quatenus eloquia oris sui in conspectu Domini reddantur accepta. Sed cum tribus modis humanis erroribus excedatur, cogitatione, dicto, et facto, immensum illud delictorum mare sub brevitate constrictum, duobus fontibus emanare testatur. Occultum est quod originale dicitur, in quo 67 concipimur, nascimur, et secreta voluntate peccamus, id est, cum rem proximi concupiscimus; cum nos de adversariis desideramus ulcisci; cum caeteris praestantiores effici volumus; cum cibos appetimus dulciores; et his similia, quae ita pullulant atque surripiunt, ut ante effectum rei multis celata videantur. Quod si haec alicui manifesta reddantur, monente Salomone: Non eas post concupiscentias tuas , illud tamen debemus advertere, quoniam multa peccata sunt quae omnimodis ignquorum nec origines possumus nec sub
Abbreviated transcription (Latin):
nullus excipitur: quam uiᷤ conti
tantum sapiunt: illa mentibus
absolute dulcescunt. Quod se hema
grece dicit᷑. auxexiᷤ. latine augm̃¬
tum: paulatim enim ad suꝑiora
multa Cũ dic̃ seruꝰ tuus: uistũ signi¬
ficat i deuotũ. Custodi& ea: dulcedie scili¬
cet illa pellectus. qua noquissimis m̃tibꝰ
uidicia dñi semꝑ amara sunt: Et
inspice qͦd dictum ẽ custodiet ea:
ut non solum ad tempuᷤ earum
rerum suscipi uideatur affectus:
s. usq in ultiũ uitȩ spacrum in
tali deuotione u̾setur: Post obȩdi¬
entiam p̾mia subsequunt᷑. id est
retributio multa: Tanta enĩ diui¬
nȩ clementiȩ dona st̃: quȩ nequeũt
comp̃hendi:. Sic enum de hiᷤ. apłs
dicit. Quod nec oculus uidit. nec
auriᷤ audiuit. nec in cor hominis
ascendit: quȩ p̃parauit deuᷤ dili¬
gentibus se. Merito gͦ dicta sunt
multa: quia comp̃hendi non po¬
legit: ab occultiᷤ meiᷤᷤ munda me
dñe Ecce ianua t̃ciȩ narrationis

Expanded text:
nullus excipitur, quamvis continenullus excipitur, quamvis continetantum sapiunt, illa mentibus absolute dulcescunt. Quod schema Graece dicitur auxesis, Latine augmentum; paulatim enim ad superiora multa. Cum dicit: Servus tuus, justum significat et devotum. Custodiet ea, dulcedine scilicet illa pellectus, quia nequissimis mentibus judicia Domini semper amara sunt. Et inspice quod dictum est, custodiet ea; ut non solum ad tempus earum rerum suscipi videatur affectus, sed usque in ultimum vitae spatium in tali devotione versetur. Post obedientiam praemia subsequuntur, id est retributio multa. Tanta enim divinae clementiae dona sunt, quae nequeunt comprehendi. Sic enim de his Apostolus dicit: Quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Merito ergo dicta sunt multa, quia comprehendi non pomeis munda me, Domine. Ecce janua tertiae narrationis
Abbreviated transcription (Latin):
tali calculo nõcuntur ẽe predicata.
Singentium rerum. stupenda ꝓ¬
funditaᷤᷤ. Quiᷤᷤ aut sufficient̃ distin¬
guere. aut p̃dicare potuisset opera
Soluᷤᷤ enim preualet digne de se dic̃e:
qui etiam se potest nosse plenissime
Desid erabilia suꝑ aurum: i lapidem
pretiosum mnultum: ⁊ dulciora suꝑ
mel ⁊ fauum Desid erabilia sunt
uidicia dñi. sicut dictum est man¬
data noui ⁊ ueteriᷤᷤ testamenti. super
aurum. quod humana cupiditaᷤ
affectat ardentissime possidere: ꝓpt̾
quod frequent despicit etiam sa¬
lutes anim arum: S quia hoc tan¬
tȩ rei parum est: addidit lapidẽ
pretiosum multum. qͥ in paruis¬
simo margarito plurimum ualet.¬
⁊ exiguo metalli pondere. ingentẽ
superat pecuniȩ qͣntitatem̃. Sed
q̃m inuentri poterant continenteᷤ.
qui cupiditatem noxiam laudabi¬
li parcitate calcarent: addidit e¬
tiam sapores p̾cipua suauitate io¬
cundo ᷤ. mel ⁊ fauum Unde homo

Expanded text:
tali calculo noscuntur esse praedicata. tali calculo noscuntur esse praedicata. O ingentium rerum stupenda profunditas! Quis aut sufficienter distinguere aut praedicare potuisset opera Solus enim praevalet digne de se dicere, qui etiam se potest nosse plenissimeidem pretiosum multum, et dulciora super mel et favum. Desiderabilia sunt judicia Domini, sicut dictum est, mandata Novi et Veteris Testamenti, super aurum, quod humana cupiditas affectat ardentissime possidere, propter quod frequenter despicit etiam salutes animarum. Sed quia hoc tantae rei parum est, addidit: Lapidem pretiosum multum, qui in parvissimo margarito plurimum valet, et exiguo metalli pondere, ingentem superat pecuniae quantitatem. Sed quoniam inveniri poterant continentes, qui cupiditatem noxiam laudabili parcitate calcarent, addidit etiam sapores praecipua suavitate jucundos, mel et favum. Unde homo
Abbreviated transcription (Latin):
quia reuera ex iudicio sunt ꝓlata.
Illud entm uidicium singulari
numero dicit᷑: ubi boni maliq
diuiduntur Nam quod sequit᷑.
desiderabilia ꝓhibet ad illud tẽ¬
pus futurȩ iuidicationiᷤ aptari:
quia legitur: Ne illis qui ꝯcupis¬
cunt diem dñi hȩc aũt iudiria utͥus¬
q testamenti quȩ dicta sunt: ue¬
ritate in mutabili ꝑseuerant: Et
tantum in illiᷤ est bonum: ut cũ
apiis mentibus recipiunt᷑. ueraceᷤ
faciunt ⁊ beatos. Hoc enim dant
quod habent: quia necesse est ut
iustificatione plenum sit. quod
iustoᷤᷤ facit. Peracta est ꝓpositȩ lau¬
dis. senaria diu̾sitate conclusio:
prȩdicando legem dñi. testimoniũ
dñi. uidicia dei Qui numerus. in
arithinetica disciplina noscitur ẽe
ꝑfectus Singulis enim uersibus:
quasi quibusdam calamiᷤᷤ compacͤ¬
tis. oꝑa dñi laudis studio ꝓbantur
ẽẽ cantata: ut doceret ꝑfectionem
atq ꝯuenientiam eocum. quȩ sub

Expanded text:
quia revera ex judicio sunt prolata. quia revera ex judicio sunt prolata. Illud enim judicium singulari numero dicitur, ubi boni malique dividuntur. Nam quod sequitur: Desiderabilia, prohibet ad illud tempus futurae judicationis aptari, quia legitur: Vae illis qui concupiscunt diem Domini ! Haec autem judicia utriusque Testamenti, quae dicta sunt, veritate immutabili perseverant; et tantum in illis est bonum, ut cum a piis mentibus recipiuntur, veraces faciant et beatos. Hoc enim dant, quod habent: quia necesse est ut justificatione plenum sit, quod justos facit. Peracta est propositae laudis senaria diversitate conclusio, praedicando legem Domini, testimonium Domini, judicia Dei; qui numerus in arithmetica disciplina noscitur esse perfectus. Singulis enim versibus, quasi quibusdam calamis compactis, opera Domini laudis studio probantur esse cantata; ut doceret perfectionem atque convenientiam eorum quae sub
Abbreviated transcription (Latin):
receptum dñi lucidum. illum inãs
oculo Reuera lucidum: quia since¬
rũpurum. uimaculatum. quale a
patre luminum ꝓdire decet Hoc
illuminat oculos. non istos carnaleᷤ
quos ⁊ peccora nobiscum possunt ha¬
bere cõmunes: s illo ᷤᷤ utiq interiore ᷤ.
qui diuino munere sp̃italiter clari
trepida ꝯfusio. s inꝑturbata con¬
stantia est Cuius status nulla tẽ¬
porali ꝯu̾sione mutat᷑: s. in id ip¬
sum sinceritate bonȩ ꝯscientie ꝑse¬
uerat: Nam humana formido. cũ
tempore cõmutatur. ⁊ non est sc̃a:
quia non potest ẽẽ. ꝓficua Tum or
autem dei. nichil ꝑturbationis
habet Nam licet recte auctorem su¬
um timeat: scit uere supplicantibꝰ
misericordem ẽẽ qͥ uidicat. In om̃i
gͦ sc̃ĩtate uersatur: qui suum
uidicẽ et timere cognoscit᷑. et
amare:. Mixta enrm cũ pauo¬
E dilectio timorem dñi: qui
Iusu seculari. reuerentia nun
ut arbitror. mandata quȩ in uet̾i
et nouo testamento conscripta st̃:

Expanded text:
eceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Revera lucidum, quia sincere purum et immaculatum, quale a Patre luminum prodire docet. Hoc illuminat oculos, non istos carnales quos et pecora nobiscum possunt habere communes, sed illos utique interiores qui divino munere spiritualiter clariftrepida confusio, sed imperturbata constantia est, cujus status nulla temporali conversione mutatur, sed in idipsum sinceritate bonae conscientiae perseverat. Nam humana formido cum tempore commutatur, et non est sancta, quia non potest esse proficua; timor autem Dei nihil perturbationis habet. Nam licet recte auctorem suum timeat, scit vere supplicantibus misericordem esse, qui judicat. In omni ergo sanctitate versatur qui suum judicem et timere cognoscitur et amare. Mixta enim cum pavore dilectio, timor est Domini, qui usu saeculari reverentia nuncut arbitror, mandata quae in Veteri et Novo Testamento conscripta sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
iħu qͥ testimonium reddidit sub
pontio pilato. Idem de spu sc̃o. dic̃
apostolus Nam u ipse sp̃c. testimo¬
nium ꝑhibet sp̃ui nr̃o. Uides in
illa sc̃a trinitate quã nichil serip¬
tura diuina uelit minus mauis¬
ue senttri: ut nec ipsa nomina pa
qui non aliter cognoscitur fecise.
qͣm docuit. Quia illorum iusticia
recta non est: quibus aliua est
in ore aliua in opere: Letificants
coeda. subaudĩ ustorum. qui de uidi¬
cio dei lȩtificantur: quia norunt se
misericordis dñi pręmia consecuturoᷤᷤ.
sicut dicit apłs: De reliquo reposita
est michi corona iusticiȩ: quam red

Expanded text:
Jesu, qui testimonium reddidit sub Jesu, qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato . Idem de Spiritu sancto dicit Apostolus: Nam et ipse Spiritus testimonium perhibet spiritui nostro . Vides in illa sancta Trinitate, quam nihil Scriptura divina velit minus majusve sentiri, ut nec ipsa nomina patquia non aliter cognoscitur fecisse quam docuit: quia illorum justitia recta non est, quibus aliud est in ore, aliud in opere. Laetificantes corda, subaudi justorum, qui de judicio Dei laetificantur: quia norunt se misericordiae Domini praemia consecuturos, sicut dicit Apostolus: De reliquo reposita est mihi cor
Abbreviated transcription (Latin):
ñ rep̃hensa .s potius probatur in¬
pleta: Ait enim in ȩuangelio
Non ueni legem soluere: s imple¬
re: Et ne esset nobis rigoris eius
ꝑnitiosa despatio: adiunxit: Eonũ¬
tens animaᷤ Illius enim districti¬
onis mȩtus errantem corrigit. et
ad xp̃i gratiam facit recurrere.:
cum sp̃em in suiᷤ cȩperint meritiᷤ
non habere. Iestimonium dñi fi¬
dele: sapientiam prestans paruuliᷤ.
hic de patre dicit: qm̃ omnia testi¬
monia quȩ dedit ppło israhelitico.
fidelia utiq fuerunt. quia plenis¬
sima ueritate recognita sunt. ⁊ sa¬
pientiam paruulis p̃stiterunt:
Non utiq suꝑbis. nec tum ida se ela¬
tione iactantibus: sed paritulis:
Pariruli autem sunt humiles et
innocentes: sicut apostolus monet.
Nolite pueri effici sensibus: s mali¬
tia paruisli estote Testimonium
quoq dat filius: sicut ad thimothe¬
um ait apostolus Precipio tibi cor̃a
deo qui uiuificat omnia. et xp̃o

Expanded text:
non reprehensa, sed potius probatur imnon reprehensa, sed potius probatur impleta; ait enim in Evangelio: Non veni legem solvere, sed implere . Et ne esset nobis rigoris ejus perniciosa desperatio, adjunxit, convertens animas. Illius enim districtionis metus errantem corrigit, et ad Christi gratiam facit recurrere, cum spem in suis coeperint meritis non habere Vers. 8. Testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis. Hic de Patre dicit: quoniam omnia testimonia quae dedit populo Israelitico, fidelia utique fuerunt, quia plenissima veritate recognita sunt: et sapientiam parvulis praestiterunt, non utique superbis, nec tumida se elatione jactantibus, sed parvulis. Parvuli autem sunt humiles et innocentes, sicut Apostolus monet: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote . Testimonium quoque dat Filius, sicut ad Timotheum ait Apostolus: Praecipio tibi coram Deo, qui vivificat omnia, et Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Ipse gͦ calor est. a quo nemo pos¬
sit abscondi: qui deitatiᷤ suȩ poten¬
tia. unius cuiusq corda cognoseit:
lta hoc uno u̾siculo. sc̃e trinitatis
ingentia sacramenta declarantur:
Et intuere quẽ ad modum licet de
tribus ꝑsonis dicatur: consubstan¬
tialem tam̃ seruauit unitatem:
Sic enim loqutt᷑ dicendo eius. tan¬
quam deuno: quia sc̃a trinitas
unus est deus. sicut legit᷑. audi
israel: dñs d̾s̃ tuus. deus unus ẽ:¬
ex dñi ir repreh ensibiliᷤᷤ conuer¬
tens animas. Uentum ẽ ad secun¬
dam narrationem: ubi ꝑsex uer¬
sus singulȩ res diu̾sa laude defi¬
niuntur: Hȩc septima ẽ species
definitionis: quam grȩci cata me¬
taforan. lãtini ꝑ tͣnsiationem di¬
cunt. cum rem aliqͣm sub breui
preconio quȩ sit ostendimus: Nẽ
ad singula ueniainus: Lex enim
illa quam ꝑ moysen dedit ir rep̃¬
hensibilis est: ꝙr ꝑfecta ueritate
consistit. Quȩ ꝑ dñm saluatorem

Expanded text:
ri. Ipse ergo calor est, a quo nemo posri. Ipse ergo calor est, a quo nemo possit abscondi, qui deitatis suae potentia uniuscujusque corda cognoscit. Ita hoc uno versiculo, sanctae Trinitatis ingentia sacramenta declarantur. Et intuere quemadmodum licet de tribus personis dicatur, consubstantialem tamen servavit unitatem. Sic enim loquitur dicendo, ejus, tanquam de uno: quia sancta Trinitas unus est Deus, sicut legitur: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus ensibilis, convertens animas. Ventum est ad secundam narrationem: ubi per sex versus singulae res diversa laude definiuntur. Haec septima est species definitionis quam Graeci κατὰ μεταφοράν, Latini per translationem dicunt, cum rem aliquam sub brevi praeconio quae sit ostendimus. Nunc ad singula 66 veniamus. Lex enim illa, quam per Moysen dedit, irreprehensibilis est, quia perfecta veritate consistit, quae per Dominum Salvatorem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ occursus eius usq ad sum mũ eiꝰ.
nec est qui se abscondat a calore eiꝰ.
Si diligentius intuemur: totius
hic maiestas trinitatis ostenditur.
d summo cęlo: pater significatut:
Egressio eius: natiuitas filii Non tẽ¬
poralis. s coȩterna patri. quȩ est añ
omne principium: quippe eum ip¬
sum filium constet ẽẽ principiũ.
Occursus eius scđm hominem dicit᷑:
quia post assumptionem carnis
in utraq natura xp̃c ꝑmanens. ad
sedem paternę maiestatis occurrit.
Usq ad summũ eius. it̾m scd̾m
deitatem: qua patri filius semper
equalis ẽ. Nam cum uenit a sũmo:
in nullo minor fuit. cum rediit
ad suminum d̃s nomo. ę̧qualis
patri in deitatiᷤᷤ substantia. sicut
uenerat ꝑseuerat: cui nichil huma¬
na detraxit humilitas Nã quod
quem post ascensionem aiscipuliᷤ
misit. In actibus entm apostoloꝵ
legitur ignem apparuisse: qui supra
unum quemq eorum insidens. gen¬
tium uariis linguiᷤᷤ eoᷤᷤ faciebat effa¬

Expanded text:
 occursus ejus usque ad summum ejus; nec est qui se abscondat a calore ejus. Si diligentius intueamur, totius hic majestas Trinitatis ostenditur. A summo coelo, Pater significatur; egressio ejus, nativitatis Filii, non temporalis, sed coaeterna Patri, quae est ante omne principium, quippe cum ipsum Filium constet esse principium. Occursus ejus secundum hominem dicitur, quia post assumptionem carnis, in utraque natura Christus permanens, ad sedem paternae majestatis occurrit. Usque ad summum ejus, iterum secundum deitatem, qua Patri Filius semper aequalis est. Nam cum venit a summo, in nullo minor fuit; cum rediit ad summum, Deus homo aequalis Patri in deitatis substantia, sicut venerat, perseverat, cui nihil humana detraxit humilitas. Nam quod quem post ascensionem discipulis misit. In Actibus enim apostolorum legitur ignem apparuisse, qui supra unumquemque eorum insidens, gentium variis linguis eos faciebat effa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suo truculentissimo auctore ꝓ¬
strauit. Dicendo enim ad curren¬
dam uiam: seruauit quod in pͥmo
psalmo dixit. ⁊ in uia peccatorum
non stetit. Hȩc uia cursum eius
uite significat: qͣm dñs egit homo
natus: Hoc est. quia natus ẽ. creuit
docuit. passus est. resurrexit. ascend̃
in celoᷤᷤ sedet ad dexteram patris: Me¬
rito ergo dixit. uiam cucurrit: euiꝰ
in nulla mundi ambitione. potuit
actus hesitare. Hec ꝑ allegoricas simi¬
litudines decenter expressa sunt: quȩ
aliud dicentes aliud intelligi ꝑsua

Expanded text:
cum suo truculentissimo auctore pcum suo truculentissimo auctore prostravit. Dicendo enim, ad currendum viam, servavit quod in primo psalmo dixit, et in via peccatorum non stelit . Haec via cursum ejus vitae significat, quam Dominus egit homo natus, hoc est, quia natus est, crevit, docuit, passus est, resurrexit, ascendit in coelos, sedet ad dexteram Patris. Merito ergo dixit, viam cucurrit, cujus in nulla mundi ambitione potuit actus haesitare. Haec per allegoricas similitudines decenter expressa sunt, quae aliud dicentes, aliud intelligi persua