comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cob. natos de ancillis: et bones filios iacob natos de lib̾is. Nichil
illis obfuit natiuitas de ut̾is ancillaꝵ : qͣndo in patre cog¬
nouerũt sem̃ suũ: ec consequent̃ regnũ cũ fr̃ib tenuerũt.
Quomͦ gͦ in filiis iacob ñ obfuto illis qͥ nati sunt de ancalis¬
qͣminꝰ ten̾ent regnũ. et t̾ram ꝓmissioris cũ fr̃ib exequio acci¬
ꝑent: ñ illis obfuerũt natales ancillaꝵ s p̃taluit sem̃ pat̃¬
nũ: sic qͥcũq ꝑmalos baptiant᷑ tamꝙͣ. de ancillis uidentur
nati: sed tamen qͥa ex semine uͭbi dei qd sig̃at᷑ in iacob ñ cor¬
t̾stert᷑ simul hereditatẽ cũ frib possidebunt. Sccurꝰ gͦ sit qui
de sentine bono nascit᷑: tartũ ñ imitet᷑ ancillam si de ancilla
nascto. Ancillã malã suꝑbientẽ ñ imiteris. Unde eium filit ra¬
cob de ancillis nati. possederũt t̾rã ꝓmissionis cũ fr̃ib: ysma¬
hel autẽ de ancilia natꝰ expulsus÷ ab hereditate: unde. ñ qͥa

Expanded text:
cob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuquo minus tenerent regnum, et terram repromissionis cum fratribus ex aequo acciperent, non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicunque per malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillam. Si de ancilla nascitur, ancillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus expulsus est de hereditate? Unde, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
humana. Una ꝑ qͣm efficem: alt̾a ꝑ qͣm resic̾em̃. Ambe mira¬
biles Illa enĩ sme matre: ista sine patre. Sed qͥa de adã corpꝰ
acceꝑat. qͥa maria de adã: ip̃mq corpꝰ sulcitat᷑us erat: t̾renũ
qͥddã dixerat. soluite templũ hoc: et trib dieb suscitabo ilbõ

Expanded text:
humana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mirahumana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mirabiles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus acceperat, quia Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in tribus diebus susc
Abbreviated transcription (Latin):
ntoꝵ ñ uideat u̾bi gr̃i austrũ eiitẽ a meridie ad aqͥlonẽ : aut
aliũ uentũ uenientẽ ab oriente ad occidentẽ: Quomꝰ gͦ nescimꝰ
unde ueniat et quo eat: Qtd gͦ dix̃ t̾renũ. qd̾ ñ credebant hot̃es.
dn illua utiq qđ de templo resuscitando aixerat: Corpꝰ erã suũ
de t̾ra acceꝑat: et ip̃am t̾ram de t̾reno corpore suscitando para¬
bat suscitare. Non ei creditũ ÷ tram suscitaturo. S̾i t̾restria in¬
qͥt dixi uob̃ et ñ creditis: quomͦ si celestia dix̃o uobis credetrs.
Hoc est si non creditis qͥa templũ possũ sulcitare deicstũ ã uob̾:
quomͦ credetis qͥa ꝑ sp̃m postt̃ hol̃es regenari: Et seqͥt. Et ne¬
mo ascendit in celũ: nisi qͥ de celo uescendit. filiꝰ hoĩs qͥ est in celo.
Ecce hic erat: et in celo erat. Hic erat carue: in telo erat diui¬
nitate: inmo ubiq diuinitate. Natus de matre. ñ recedens
a patre. Due natiuitates xͥ intelligunt᷑: una diuina altera

Expanded text:
non videat, verbi gratia, austrum euntem de meridie ad aquilonem; aut alium ventum venientem ab oriente ad occidentem? quomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terra acceperat, et ipsam terram de terreno corpore susceptam parabat suscitare. Non ei creditum est terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: quomodo, si coelestia dixero, credetis? Hoc est, si non creditis quia templum possum resuscitare dejectum a vobis; quomodo credetis quia per Spiritum possint homines regenerari? 8. Et sequitur: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativitates Christi intelliguntur; una divina, altera
Abbreviated transcription (Latin):
er̃t itt unꝰ ascendat. ꝓpt̾ea seqͥt᷑. Nemo ascendit in celũ: nͥ qui
de celo descendit filiꝰ hõis qͥ est in celo. Miraris qͥa et hic ente
et in celo. Tales fecit discipłos suos. Paulũ audi apłm dicentẽ.
Ar̃a enĩ conũsatio in celii ẽ. Si homo paultis apls ambilabat
ui carne in t̾ra et conu̾sabat᷑ in celo: d celi et t̾re ñ potat ẽẽ ec
incelo et in tr̃a: Si gͦ nemo nͥ ille descendit et ascendio: q̃ spes ÷
cet̾i : Eã ipel  cet̾is: qͥa ule ꝓpt̾ca deicendit ut in illo et cũ ello
unũ eẽnt qͥ ꝑ illũ alcensuri essent. Nondic̃ et seminib ait apłs

Expanded text:
 ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est . Si homo Paulus apostolus ambulabat in carne in terra, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelcaeteris? Ea spes est caeteris, quia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, qui per illum ascensuri essent. Non dicit, Et seminibus, ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
unde ꝓlem sus aꝑit: ait ei. Ecce ancilla tita: titere ea sic̃ ius
Et afflixit eã gͣniter sara: et sugit a facie eiꝰ. Ecce uib̾a afflt¬
xit ancillã: et ñ illam uocat ꝑseqtuttionẽ apls. Luaio ser¬
uus cũ dño: et ꝑsequittiont̃ uocat. Afflctio ista ñ uocatur
ꝑ seqiutio: et lusio illa uocat᷑ ꝑsequutio. Quuid uob̃ udet᷑
tr̃s.: Nonne intelligitis qͥd significatũ sit. Sic gͦ qͣndo mitt
as̃ concitare potestates adũsus hereticos. adũsus scismati¬
cos. adu̾stis dissipatores eccłie. adu̾sus exsufflatores xͥ: adu̾¬
ius blasphematores haptismi: ñ mirent᷑ qͥa ads concitat: ut
a sara uerbet᷑ agar. Rognoscat se agar: ponat ceruicẽ. slue
cũ humiliata discełet a dña suai oce̾rit et angłs. ec dixit et¬
std est agar ancilla sare: Que cũ questa eẽt de dña: qͥd au¬
dit ab angło: Rieu̾tere ad dũant tuam. ad hoc gͦ affugitur:

Expanded text:
unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afflixit ancillam, et non illam vocat persecutionem Apostolus; ludit servus cum domino, et persecutionem vocat: afflictio ista non vocatur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla Sarae? cum conquesta esset de domina, quid audivit ab Angelo? Revertere ad dominam tuam . Ad hoc ergo af
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ passi sũt ip̃i sciant. et conutniant conscientias suas:
tam̃ afflictionẽ corporis passi st̃. ꝑsequutio qͣm faciũt. gͣ¬
uior ẽ. Caue qͣndo uulc lud̾e ysmabel cũ ysaac. qͣndo tͥ blan¬
dit᷑. qͣndo offert alterũ baptismũ: responde: iã habeo baptiᷤ¬
mũ. Si enĩ uerus est iste baptismꝰ qui t̾ uult dare alterũ.
illudẽ te uult. Caue aĩe ꝑsequittorẽ. Nam si a pͥncipib ca¬
tholicis passa est aliqͥd pars donati aliqͣndo: Ecd̃m corpꝰ passa
est. ñ scdđm illusionẽ sp̃c. Audite et indete. in ip̃is uet̾ib tc̃ĩs:
oĩa fut᷑arũ rerũ signa et indicia. Inuenit᷑ sara afflixiste
agar ancillã. Sara lib̾a ẽ. Postea ꝙͣ suꝑbire cepit ancilla:
q̃staz abrahe sara et dixit. Eice ancillã: et filiũ etꝰ. Cice ancil
abrahã q̃sta mulier. Abnaã uero qͥ ñ in ancilla lybidine
abittendi tenebat᷑. sed officio gen̾andi: qm̃ sara et declerat

Expanded text:
omodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias suas; omodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibus catholicis aliquid passa est pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, non secundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum Abraham questa est mulier. Abraham vero qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥd dicit scripta. Eice ancillã et filisi eiꝰ. ñ enim hes erit
filiꝰ ancille. cũ filio meo ysaac. Qrimꝰ ubi hoc dicat scͥptura :
ut uideamꝰ utril aliq̃ ꝑsequntio p̃cesserit ysmahelis in ysa¬
ac et inuenimus hoc dc̃m esse a sara qͣndo udit pueros lu¬
dentes simul. Quã liisionẽ ditit scͥptura undisse sarã: hãt
do sedueunt. Ueni. ueni baptitare hic: hic habes uerũ tap¬
tismũ. Nlol ludere. linꝰ eso uerito. Iule lusus est. seduceris:
et ista ꝑsequitio grauis t̾ erit. Meliꝰ erat ut ysmabelem
tuluctareris ad regnũ: sed ñ iuilt ysiahel. qͥa ludere ułt¬
uult. Tene tu hereditatẽ pettͥs: et audi: eice ancillã ec fili¬
ũ eiꝰ: t̃ enĩ heres erit filiꝰ ancille. cũ filto meo ysaac. Isti eci¬
am audent dicere. qd ꝑsequittionẽ solent petti a catholici
regib aut a catholicis pͥncipib. Qm ꝑsequittionẽ tole¬
nint: afflictionẽ corꝑis. Di tam̃ aliq̃ndo peissi sunt. aut qͦ¬

Expanded text:
it Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc do seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut qu
Abbreviated transcription (Latin):
lior baptismꝰ quẽ daturꝰ erat dñs. et ille tamꝙͣ serui intellige¬
tet᷑. ile tãꝙͣ dñi: baptitatꝰ ẽ dñs. ut p̾beret humilitatis exem¬
plũ. Non solus autẽ baptiratꝰ ẽ ab eo: ne baptismrꝰ toh̃is melior
cuiꝰ grẽ. dedignet᷑ baptirari baptismo dñi. Qͣntũcũq enim
catrecumtnꝰ ꝓficiat: adhuc sartinã iniqͥtatis sue portat. Nõ
illi dimittit᷑. nͥ cũ uer̾̃at ad baptismũ. Quomꝰ ñ caruit ppłs
isrł ppło egyptioꝵ. nͥ cũ ucnislet ad mare rubrũ: sic p̃ssura

Expanded text:
quem daturus erat Dominus, et ille tanquam servi intelligeretur, ille tanquam Domini, baptizatus est Dominus, ut praeberet humilitatis exemplum: non solus autem baptizatus est ab eo, ne baptismus Joannis melior cujus gratiae, dedignetur baptizari baptismo Domini. Quantumcumque enim catechumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suae portat: non illi dimittitur, nisi cum venerit ad Baptismum. Quomodo non caruit populus Israel populo Aegyptiorum, nisi cum venisset ad mare r
Abbreviated transcription (Latin):
dis eccłie: qͣm habet in integrafide. Pmo si placet eis quos ꝓ¬
posu̾amꝰ. qͥb qͥdẽ iã ex magna parte respondimꝰ. Sed ne ar-¬
bitrent᷑ nos ñ habere qͥd dicamꝰ dehis u̾bis q̃ dñs mat̾ respon¬
dit: uos magil adu̾sus illos instruimꝰ. slam illis refellendis.
mo. Scd̾m qd̾ ds erat matrẽ ñ habebat: scdm qd̾ homo erat habe¬
bat. Mat̾ gͦ erat carnis: mat̾ humanitatis. mat̾ insirmitatiᷤᷤ
qͣm suscepit ꝓpt̾ nos. Miracdm aitẽ qd̾ factus erat: scd̃m diui¬

Expanded text:
dis Ecclesiae, quam habet in integra fide. Primo si placet, eis quos pdis Ecclesiae, quam habet in integra fide. Primo si placet, eis quos proposueramus, quibus quidem jam ex magna parte respondimus. Sed ne arbitrentur nos non habere quid dicamus de his verbis quae Dominus matri respondit, vos magis adversus illos instruimus: nam illis refellendis, mo: secundum quod Deus erat, matrem non habebat; secundum quod homo erat, habebat. Mater ergo erat carnis, mater humanitatis, mater infirmitatis quam suscepit propter nos. Miraculum autem quod facturus erat, secundum di
Abbreviated transcription (Latin):
matre sine patre. sine matre. ds. sine patre homo. sine ma¬
tre aute tempora sine patre in fine tempoꝵ: qd̃ respoti¬
dit matri respondit: qͥa erat ibi mat̾ iħu. et dicio ei ma¬
ter eiꝰ. Hoc totũ euͣgłm loqͥt᷑. Illic notuimiꝰ qͥa eratibi
mat᷑ iħu ubi nouimꝰ qd dixerit ei qͥd mͥ et tͥ est mulier.
slon dã uentt hora mea.: T̃otũ credamꝰ. et qd̾ non dũ intel¬
ligimꝰ reqͥramꝰ. Et pͥmo hoc uidete ne forte quomꝰ inuenert̃
manichei occasionẽ ꝑsidie sue qͥa dix̃ dñs qͥd mͥ et tͥ est mulier:
sic inueniant mathematici occasionẽ fallacie qͥa dixit nõ¬
dũ uenit hora mea. Et si hoc scdm mathematicos dixit: sacͥ¬
legiũ fecimꝰ incendendo codices eoꝵ. Si autẽ recte fecimꝰ src̃
hora mea. Dicunt enĩ uaniloqͥ. et seducti seductores. uides
a serpente illo ueniunt: uolentes corrũꝑe u̾gmitatẽ cor¬

Expanded text:
matre sine patre; sine matre Deus, sine patre homo; sine mamatre sine patre; sine matre Deus, sine patre homo; sine matre ante tempora, sine patre in fine temporum. Quod respondit, matri respondit: quia, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Hoc totum Evangelium loquitur. Illic novimus quia erat ibi mater Jesu, ubi novimus quod dixerit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Totum credamus, et quod nondum intelligimus requiramus. Et primum hoc videte, ne forte quomodo invenerunt Manichaei occasionem perfidiae suae, quia dixit Dominus, Quid mihi et tibi est, mulier? sic inveniant mathematici occasionem fallaciae suae, quia dixit, Nondum venit hora mea. Et si hoc secundum mathematicos dixit, sacrilegium fecimus incendendo codices eorum. Si autem recte fecimus, sicDominus, Nondum venit hora mea. Dicunt enim vaniloqui et seducti seductores, Vides a serpente illo veniunt, volentes corrumpere virginitatem cor
Abbreviated transcription (Latin):
onem nrãm. falsũq dixisle. simansitis in u̾bo meo ue¬
re discipłi mei ertuis: et cognoscetis u̾itatẽ: et u̾ttas lib¬
abit uos. S ienim falsa mat̾: falsa caro: falsa mors. fal¬
sauuln̾a passiomis: false cycatͥces resurrectionis: ñ ueri¬
tas credentes in eũ: sed potiꝰ falsitas lib̾abto. Immouͦ ce¬
s dici ñ uob credimꝰ qͥa mentimini: cũ ipsã u̾ttatẽ dicãt
c̃ẽ m̃ititã. Quib tam̃ sidicamꝰ. unde nostis dixisse xp̃m.
mat̾ dñs respond̃to fidelit̃ credũt: et cur ita responderit
preq̃runt. Nultũ enĩ int̾est int̾ esl qͥdicit uolo scire qͣre
respondit. Aliud ẽ intellig̾e uelle qd̾ clausũ ẽ: aliud nol¬
le crede qd̾ aꝑtũ est. Qui dicit scire uolo. curita xꝑc ma¬
tri respondit: aꝑiri sͥ uult euͣgłm cui credit. Qui autem
dicit scio qd̾ hoc xp̃c ñ mat̾ respondit: ip̃m eungłm argu¬
it de mendatio: ubi credidit qd̃ xp̃c ita respondit. Iam gͦ
respondit. Ille singłariter natꝰ de patre sine matre. de

Expanded text:
se, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Si enim falsa mater, falsa caro, falsa mors, falsa vulnera passionis, falsae cicatrices resurrectionis; non veritas credentes in eum, sed potius falsitas liberabit. Imo vesibi dici, Non vobis credimus quia mentimini; cum ipsam veritatem dicant esse mentitam. Quibus tamen si dicamus, Unde nostis dixisse Christmatri Dominus responderit, fideliter credunt; et cur ita responderit, pie quaerunt? Multum enim interest inter eum qui dicit, Volo scire quare d nolle credere quod apertum est. Qui dicit, Scire volo cur ita Christus matri responderit, aperiri sibi vult Evangelium cui credit: qui autem dicit, Scio quod hoc Christus non matri responderit, ipsum Evangelium arguit de mendacio, ubi credidit quod Christus ita responderit. 8. Jam ergo responderit. Ille singulariter natus de Patre sine matre, de
Abbreviated transcription (Latin):
roges eos. iã credider̃t in ihm. Sed qͥa ñdũ catnẽ eiꝰ et sangnem
accipiuntt: ñ dũ se illis credit iħc. Qa faciant ut seillis credat
ihe: Renascarit᷑ ex aqua ec spirttu. Pferat eccłia qd̾ parturit:
concepti ft̃. ed ant̃ in uicẽ. Habent ub̾a qͥb nutt̾ant᷑. ñ timeant
ne nati susfocent᷑. Ab ubib mat̾is ñ recedant. Nullus potest
homo redire in mat̾s uisca: et tter̃ nasci. Dea de ancilla nestio
qͥs natus ẽ. Nunqͥd tũc qͥ nati sũt de ancillis redier̃t in uterũ
quia de ancilla i dd̾ exheredatꝰ: Si ꝓpterea exheredatul quia
de ancilla natus ẽ: nulli ancillaꝵ filii admitt̾ent᷑ ad uere¬
ditatẽ. Filis iacob admissi sunt ad hereditatẽ. ysimabel au¬
tẽ ñ qͣa ex ancilla natꝰ exheredatus sea qͥa suꝑb matri: suꝑ¬
busin aliũ mat̾o. Mater enĩ eiꝰmagil sara: ꝙ̃ agar. Iiliu ute¬
rus acomoaet᷑: liꝰ tolunta accełlit. Non fatrret abrabã. qd

Expanded text:
crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Spiritu, proferat Ecclesia quos parturit. Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodat
Abbreviated transcription (Latin):
to diutiꝰ nos tenuit. tt totũ textũ eũglice lectioĩs exponere
minime ualeremꝰ. Er̃s sufficiant int̾im harteati ur̃e. nehet
q̃ dida sunt dicendo alia exludant᷑ ae cordib uris. Hec tene¬
te: talia dictte: flãmantes illuc ꝓcedtee: accendite frigidos.

Expanded text:
anto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere anto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, accendite frigidos.
Abbreviated transcription (Latin):
de pet᷑ p̃cipiratus est. et ecce donatꝰ uagensis. in puteũ mislus
est. Qndo potestates romane talia supplicia accreuert̃ ut p̃ct¬
ꝑutarent᷑ hoĩes: Qtd autẽ respondent nr̃i: Qto sit gestũ nescio.
uert̃. fecordem̃ consuetudiẽ potestatũ romanaꝵ: et uidea¬
mus cui tredendũ sit. Dic̃t ñ illos se p̃cipitasse. Sr ñ sũt ipst
discipłi ip̃oꝵ qui semͦ de saxis nullo ꝑsequente p̃cipitant:
ñ credamꝰ. Etdmirũ si fecer̃c illi qd̾ solent: Iam potestates
romane: nũꝙͣ talib supplicus use st̃. Non eñ ñ pot̾ant occi¬
dere aꝑte: sead illi qͥ se mortitos coli uoluert̃ famosiorẽ mortẽ
altã ñ inuencrt. Postremo qͥcq̾d illud ẽ ñ notu. Et si passa es
o pars donati corporalem afflictionẽ abeccsia catholica: a sa¬
ta passa el agar. redi ad ciñam tuã. Locus qͥdẽ necetsartꝰ aliqͣ¬

Expanded text:
de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: t. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nudere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
igneis corpore defecert̃: led in legticimis manidatis animo ꝑmã¬
sert. Ili aꝑte lib̾au stͥ. illi occulte coronati ft̃. plis libari de flam¬
ma gebennaꝵ: ꝙͣ de fornace potestatis humane. Digͦ nabuchodo¬
nosor laudatit et p̃dicauit. et glam dedit dõ. qͥa lib̾auit de igne
tres pu̾os. et tantã glam dedit. tec decretũ mitt̾et ꝑ regnũ sut̃ :
qͥcũq dix̾int blalphem iã indm sydrac. mysac᷑. ab denago. inĩ¬
teritũ er̃t et domꝰ eoꝵ in ꝑditionẽ: quomͦ isti reges ñ moueant᷑
qͥ ñ tres pu̾os attend̾t lib̾atos de flãma. sc ic ip̃os ub̾atos de ge¬
henna: qͣndo uident xꝑm a quo lib̾ati ft̃ exsuffiari in xͥanis:
tur. Occidũt aĩas affligunt᷑ in corpore. Semptt̃nas mortes faci¬
unt: et tẽporales se ꝑpeti conq̃runt: et tatũ qͣs petiunt. ¶ferũt
nob nescio quos in ꝑsequitione suos martyres. Ect marcellꝰ

Expanded text:
igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanigneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Nabuchodonosor rex laudavit et praedicavit et gloriam dedit Deo. quia liberavit de igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum suum, Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionem: quomodo isti reges non moveantur, qui non tres pueros attendunt liberatos de flamma, sed seipsos liberatos de gehenna, quando vident Christum, a quo liberati sunt, exsufflari in Christianis, tur. Occidunt animas, affliguntur in corpore: sempiternas mortes faciunt, et temporales se perpeti conqueruntur. Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus
Abbreviated transcription (Latin):
tes tͥane adũsus decestandos dissipatores eccłie. Nongͥ moũen
ritas ur̃a qͥa dicã.: qͥa ꝑtinet hoc ad reges scł̃i xͥanos: ut rẽpori¬
b stuis pacatã uelint matrẽ luam eccłiam. unde sp̃alit̃ nati
sunt. Legimꝰ damelis usiones: et gesta ꝓph̾tca. Tres pũ in
igne laudauert dm. Miratus est nabuichodonosor rex. laudã¬
tes d̃m pũos: et tͥca eos ignẽ ñ nocentẽ. Et cũ ammiiatꝰ ẽt qusid
ait nabuchodonosor rex. Non uel uideus uel cͥcumtisus. ille¬
qͥ statuã suã ereerat: et ad eam adorandã os coegerat. Tañi
laudib triũ pũoꝵ cõmotꝰ: ubi uidit maiestatẽ di p̃sentis
m oi terra. Quale decretũ: Quitũq drxerint blasphemiã
in dm̃ sydrac. mysac. et abdenago. in int̾itũ ert̃: et domꝰ eort̃t
in ꝑditionẽ. Ecce quomͦ seuit rex alienigena. ne blasphemetur
ds isrł. qͥa potuit tres pu̾os de igne lib̾are: et nolũt ut seui¬
raꝵ cũ ip̃is regib a gehennaꝵ igne lib̾at᷑. Nam tres illi pũs

Expanded text:
tes Christianae adversus detestandos dissipatores Ecclesiae. Si ergo noritas vestra quid dicam, quia pertinet hoc ad reges saeculi Christianos, ut temporibus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam, unde spiritaliter nati sunt. Legimus Danielis visiones, et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Deum; miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem, et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex? Non vel Judaeus vel circumcisus qui ille statuam suam erexerat et ad eam adorandam omnes coegerat? Tamen laudibus trium puerorum commotus, at ubi majestatem Dei praesentis in omni terra. Quale decretum? Quicunque dixerit blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago in interitum erunt, et domus eorum in perditionem. Ecce quomodo saevit rex alienigena ne blasphemetur Deus Israel, quia potuit tres purrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatur? Nam tres illi pueri,
Abbreviated transcription (Latin):
oportec ut ibi intelligat tamqͣ karitatẽ inuicẽ patͥs et fi¬
lii. qd est sp̃s sc̃s. Fortallis enĩ disciisse scͥpte qd̾ fĩ sic dico. ut
hodie doc̾e possim: aut qͣsi aliqͥd inueniriñ possit: sedta
est. Et ne putetis uilẽ elle karitatẽ. Quom autẽ uilis est.
qͣndo oĩa q̃ dicunt᷑ ñ uulia. cara dicunt᷑: Si gͦ q̃ ñ scĩt ui¬
lia cara st̃. qͥd ẽ cariꝰ ip̃a haritate: Sicautẽ cõmendatur
baritas ab apło: ut dicat. Suꝑeminentiorẽ uiã uob̃ de¬
monstro. Dilingͥs holũ loq̃r et angł̃aꝵ. karitatẽ autem
ñ habeam: fẽ ici sic̃ eram̃tũ sonans. aut cymbalũ tmnietis.¬

Expanded text:
am charitatem invicem Patris et Filii, quod est Spiritus sanctus. Fortassis enim discussae Scripturae: quod non sic dico, ut hodie docere possim, aut quasi aliud inveniri non possit: sed taest. Et ne putetis vilem esse charitatem. Quomodo autem vilis est, quando omnia quae dicuntur non vilia, chara dicuntur? Si ergo quae non sunt vilia, chara sunt; quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur charitas ab Apostolo, ut dicat: « Supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑb uidendo qͥa de uidendo:. quidl ai sara. Pxt ancillã. et faltũ
eiꝰ sIon ent̃ teres erit fciĩ antille: cũ filio meo ysaat. Non ergo
alt̃ uiscera ancille eiecet̃t foras. sed ceruix seruilis. Et sili¬
ber supb sit seruus ẽ: et qd̾ peiꝰ est male dñe ipsiꝰ iuꝑbre. Ita
q fs̃ mei relpondete hõi ñ posle rursus nasei hoĩem. Respõ¬
aece serurt. ñ posse rursus nasci hoĩem. Qcͥqͥd tt̾ot fit. illu¬
sio est. Rͥcq̃d iterũ fit lusus ẽ ysmarel uidit: foras mitta¬
tir. Aĩadn̾tit enĩ eos sara ludentes ait scͥptura: et drxit abra¬
be. łice ancillã: et filiũ eiꝰ. Dispueuit sare lustis pu̾oꝵ. Ali¬
qͥd nouũ uidit ptios ludere. Sonne optant hoc q̃ filios ha¬
rent: iide indertes fiulios suios: uiait illa et imꝓbauit. Ieᷤ¬
cis qͥd uidit in ltsu. Illusionẽ uidit in illo lusu. Ar̃adrrer¬
tro serm suꝑbiã: displicuit illi eiecit foras. Nati de arcillis

Expanded text:
 ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Non ergo illum viscera ancillae ejecerunt foras, sed cervix servilis. Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itae homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis
Abbreviated transcription (Latin):
in heremo: sic exattari oportet filiũ hoĩs. itc oĩs qͥ credit in eit̃
ñ ꝑeat sed habeat uitã et̾nã. Quomꝰi qͥ intnebant᷑ illũ serpẽ¬
tẽ ñ ꝑibant morsib serpentũ.: sic qui intuent᷑ fide mortẽ
xp̃i sanant᷑ amorsib petatoꝵ. Sed illi sanabert̃ a morte ad
uttã temporalẽ. Hic autẽ ato ut habeant uttã et̾nã. Hoc enĩ
ut̾est: int̃ sig̃atã ymaginẽ. et rẽ ip̃am. Fig̾a p̃stabat uitã

Expanded text:
is qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. » Quomodo qui intuebantur illum serpentem, non peribant morsibus serpentum: sic qui intuentur fide mortem Christi sanantur a morsibus peccatorum: sed illi sanabantur a morte ad vitam temporalem, hic autem ait, ut habeant vitam aeternam. Hoc enim interest inter fig
Abbreviated transcription (Latin):
Et illi ad eũ Dñe: ecce illi drmmisert̃ te Et ille. Numqͥd ec uos
iuitoa ire. Ostend̾e uolens qͥa ip̃e ilł erat netellariꝰ: ñ illi erãt xͦ neces

Expanded text:
et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necess
Abbreviated transcription (Latin):
mare rubrũ: manducent manna: ut quomͦ crediderunt in no¬
mine ih̃u. lic se ip̃is credat iħc. Ideo intendite fr̃s mer: qͥd respõ¬
deat iste qui nocte uenit adihm. Qͣmuis adiħm uen̾it: tamẽ
qͥa noste uenit. adhuc in tenebris carnis sue loquit᷑. Non in¬
telligit qd audit a dño. Non intelligit qd̾ audit a luce: q̃ illu¬
minat oẽm hoĩem uenientẽ in hunc mũdũ. Iam ei dñs clĩt.
lisi quis natꝰ fuerit denuo: non uidebit regnũ dei. Dicit ad
eñ nychodemꝰ. Quom᷑ potest homo nasci cũ sit senex: Sp̃t en
loqͥt᷑ et ille carnẽ sapit. Carnẽ suã sapit: qͥa carnem xͥ ñ dum
sunt qͥdam qͥ eũ sequebant᷑. et dixert̃ apd̃ semet ip̃os. Diirus
est hic sermo. Qs potest eũ audire: Putabant enĩ hoc dicere
care: abhorrentes a u̾bis eiꝰ recesserunt. et ampliꝰ cũ sequiti
ñ ft̃. Sic euͣgłista loquit᷑. Et dñs ip̃e remansit cũ duodetim.

Expanded text:
mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere care: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evangelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim:
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo: lequiitꝰ ait. Ec om̃s ꝑ moysen baptiati sũt: in nube et
inmari. Si gͦ sig̃a maris tantũ ualut: species baptismi qͣnt̃
ualebit: Di qd̾ gestũ est in fig̾a tiectũ ppłm ad manna ꝑduxit:
qͥd exhibebit xp̃c inu̾itate baptismi su tͣiesto ꝑ cũ ppło suo:
ꝑbaptisiũ suũ t̾icit credentes: occisis omib peccatis. tamꝙͣ
hostibus conseq̃ntib. sicut in illo mari om̃s egyptii ꝑierũt.
iluo ticit fr̃s inti. quo ticit ꝑ baptismũ iħc. cuiꝰ fig̾am tunc
gerebat moysei qui ꝑ mare tͣiciebat: Quo tͣicit. Ad manna.
Qtͥo manna: Ego sũ inqͥt panis uiuus: qui de celo descendi.
Mannia accipint fideles.: iã tiecli ꝑ mare rubrũ. Quare et ma¬
re rubrũ: Iam mare: qͣre et rubrũ: Si signifitabat mare ilbõ
na. Ecce dico manna. Nlotũ ÷ qued acceꝑint uidei. ppł ille ⁊ srł:
notũ est quid illis pluissec ds de celo. Et nesciunt catheciura¬
ni qͥd accipiant xͥani. Erubescant gͦ: qͥa nesciunt. Transeant ꝑ

Expanded text:
ab illo, secutus ait: Omnes per Moysen baptizati sunt in nube, et in mari. Si ergo figura maris tantum valuit, species baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura trajectum populum ad manna perduxit, quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud na. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per
Abbreviated transcription (Latin):
Nlumqͥd petest iterũ homo in uentrem mat̾s sue intre et raᷤ¬
ci. Iam natꝰ sũ deadam: ñ me potest iterũ geu̾are adã. Iam¬
natꝰ sũ de xp̃o: ñ me potest iterũ gen̾are xp̃t. Quomͦ uteris
ñ potest reperi: sic nec baptismꝰ. Q nascit᷑ de ecclia catholica.
tamꝙ̃ de sara nascit᷑: itt de lib̾a nalcit᷑. Q nascit᷑ de hereli
tamꝙ̃ de ancilla nascat᷑ sedexsemine abrabam: A duertat ha¬
tteas ur̃a.: ꝙͣ magnũ sac̃mentũ. testat᷑ d et dicto. Ego sum o
abrahã. et d̾s ysaac et cł iacob. Non erant ali patarche. Nõ
etat ante istos sc̃onoe. qui solus in toto geñe humano cũ tota
domo suamerutt de diluiuo lib̾ari: in quo et in fiuis eiꝰ fig̃¬
ata est eccłia: Ligno portante euadunt diliniũ. Demde po¬
stea magni quos nouimꝰ. quos sc̃a scͥptura cõmendat: moy¬
ses fcdelis in tota domo eiꝰ. et illi tres noĩarit̃ qͣsi eũ solt ꝓme¬

Expanded text:
Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasNumquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natnatus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli prome
Abbreviated transcription (Latin):
Nonnou̾at iste nͥ unã natiuitatẽ. ex adam et eua ex do et
ecclĩa ñ dũ nou̾at. Non nou̾at nͥ eos parentes qui gen̾ant
ad mortẽ. non dũ nou̾at eos parentes qͥ gen̾ant ad uitã. Non
nou̾at nͥ eos parentes qͥ geñant successuros: ñ dũ nou̾at eos.
qui semꝑ uiuentes gen̾ant ꝑmansuros. Cũ gͦ sint due na¬
tiuitates: ille unam intelligebat. Una est de t̾ra: alia est de ce¬
lo. Una est de carne: alia ÷ despũ. Una est de mortalitate. alia
de et̾ntate. Una est de masculo et defemina: alia de dło ec et¬
clĩa. Sed ip̃e due singłe sunt: nec illa potest repetinit illa. Re¬
dte intellexit nychodemꝰ: sed natiuitatẽ carnis. Sic et tu in¬
tellige natiuitatẽ sp̃c: quomͦ intellexte nychodemꝰ natiuita¬
tẽ carnis. Qͥd nẏchodemꝰ intellexto: Numqͥd potest homo
denuo in uentrẽ matͥs sue uit᷑re et nasti: Sic quicũq t̾ ai¬
terit ut sp̃alit̾ iterũ nascaris: responde qd dixit nychodemꝰ.

Expanded text:
t Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus,
Abbreviated transcription (Latin):
noctis suer̃t: et diei sũt. Tenebre suer̃c: et lum̃ sũt. Iam credit se
illis mh̾c: et ñ not̾te ueniuit ad iħm. sicut nychodemꝰ: ñ in tere¬
bris quer̃t diem. Tales enĩ iam eudm ꝑfitent᷑. Accessit ad illos
iħc: fecit in illis salutẽ: qͥa ip̃e dixit. Nisi qͥs manducauerit car¬
nẽ meã. et biberit sangͥnẽ meũ. ñ habebit in se uitã. Et qd̾ sig¬
nsi crucis habent in fronte cathecimini. iã de domo magna
fc̃. sed fiant ex seruis filis. Non enĩ nichil st̃: qui iã ad domum
magnam ꝑtinent. Qndo autẽ manducauit manna ppłs iscł:¬

Expanded text:
noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem manna manduc
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe eiꝰ. iam in isto nycodemo attendamꝰ. qͣrt iħ̾c ñ le credebat
ets. R espondit ih̾c: et dixit .ei. dm̃ am̃ dico tͥ: nͥ quis renatus
fu̾it denuo. ñ potest uidere regnũ dei. Ip̃is gͦ se credit iħ̾o: qui
bait eis. ĩales sũt õs cathetimini. Ipsi iam creduit in noĩe
⁊p̃t. led ihx non se credit illis. Intendat et intelligat hariaᷤᷤ
potest. Ereilo. Et signat se. Iam crucem xͥ portat in fronte: et ñ eru¬
bescit de cruce dm̃ si. Ecce credidit in noĩe tiꝰ. Int̾rogemꝰ eũ. Man¬
ducas carnem filigi hominis: et bibis sangͥnem fili hõi: Nescit
tinet. Addñm uenit: et nocte uenit. Ad lucẽ uenit: et in tene¬
bris uenit. Renati autẽ exaqua et sp̃r. qͥd audiunt ab apło. Fu¬
issis aliqͣndo tenebre: nunc autẽ urx in dño. Dicut filii lucis am¬
bulate. Et itẽ. Nos autẽ qui diei sumꝰ. sobri simꝰ. Q gͦ renati st̃

Expanded text:
nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fubat eis; tales sunt omnes catechumeni. Ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit illis. Intendat et intelligat charitas spondet, Credo, et signat se, jam crucem Christi portans in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui: ecce credit in nomine ejus. Interrogemus eum: Manducas carnem filii hominis, et bibis sanguinem filii hominis? nescit ertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
anus dubitat: qͥa et hoc euͣgłm loquit᷑. et idẽ uerax erͣgłista
testat᷑. Quare gͦ illi credider̃t in noĩe tiꝰ. et ihc ñ credebat se
dicit᷑. Scimꝰ qͥa a deo uenisti magister. Nemo enĩ potest becsi¬
gna face que tu facis: nͥ fu̾it ds cũ eo. Ergo iste nrchodemis.
ex his erat qͥ credid̾ant in noĩe eiꝰ. uidentes signa et ꝑdigia
que faciebat. Suꝑius enĩ hoc dixit. Cũ autẽ eslet ihosoluns
in pascha in die festo: multi credidert̃ in noĩe tiꝰ. Qre credi¬
derc̃. Seqͥtur. et dicit: uidertes signa eiꝰ que faciebat. Et de
nychodemo qͥd dicit: Erat pͥnceps iudeoꝵ: noĩe nychodemꝰ. Ue
nit ad eũ nocte: et ait illi. Rabbi scimꝰ qͥa a deo uenisti magist᷑.
Et iste gͦ credid̾at in noĩe tiꝰ. Et ip̃e unde credid̾at: Sequitur.
Nemo enira potest hec signa facere que tu facis: nͥ fuerit d̾s
cum eo. Sigͦ nychodemꝰ de illis multis erat qͥ crediderant in

Expanded text:
anus dubitat; quia et hoc Evangelium loquitur, et idem verax Evangelista anus dubitat; quia et hoc Evangelium loquitur, et idem verax Evangelista testatur. Quare ergo crediderunt illi i. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erat qui crediderant in nomine ejus, videntes signa et prodigia quae faciebat. Superius enim hoc dixit: Cum autem esset Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus. Quare crediderunt? sequitur et dicit, videntes signa ejus quae faciebat. Et de Nicodemo quid dicit? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in
Abbreviated transcription (Latin):
¶d ip̃e nollet om̃s: et qͥa optis illi ñ erat it qͥs testimontũ ꝑhibe¬
rec de bomĩe. Ip̃e enĩ sciebat: qͥd eslet in hoĩt. Plus nou̾at arti¬
fex qͥa esser in oꝑe suo: ꝙͣ tp̃m opꝰ quid esset in semet ip̃o. Crea¬
tor hoĩs noũat qͥd esset in hoĩe: qd̾ ip̃e creatꝰ homo ñ nou̾at.
Nonne hoc ꝓbamꝰ de petro qͥa ñ nou̾at qͥd in ip̃o esset. qͣndo
dixit tecum ero usq ad mortẽ: Audi qͥa d̃is nou̾at qͥd essec
in hoĩe. Tri mecũ usq ad mortẽ :. Am̃ dico tͥ: priusqͣm gallꝰ
cantet. ter me negabis. Homo gͦ nesciebat qͥd esset inse: sed
creator hõĩs nouerat qͥd esset in hoĩt. Credidert̃ ram̃ in not̃e
eiꝰ multi. et ip̃e ił ñ se credebat eis. std dicimꝰ fũ: Forte cõ¬
sequentia indicabũt nobis: qͥd sͥ uult mysteriũ istoꝵ u̾boꝵ.
bitat. Enͣgłm loqͥt᷑: uenax euͣgłista testat᷑. Item qͥa ip̃e iħc nõ
credebat semet ip̃m illis. et hoc manifestũ est: et nullus xp̃i¬

Expanded text:
i non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istobitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non credebat semetipsum illis, et hoc manifestum est, et nullus christi
Abbreviated transcription (Latin):
btt regnũ dei. Eya fr̃s ds̃ qui uoluit eẽ filiꝰ hõil: hoĩes uoluit
ẽẽ filios di. Ip̃e descendit ꝓpt̾ nos: nos ascendamꝰ ꝓpt̃ ip̃m. Solus
enĩ descendit et ascendit: qͥa hoc ait. Nemo ascendit in celũ:
nͥ qui de celo delcendit. Non gͦ ascensuri ft̃ in celo qͦs fac̃ filioᷤ
di: Ascensuri plane. Hec noħ ꝑmislio est: cr̃t eqͣles angłis

Expanded text:
num Dei . Eia, fratres, Deus voluit esse filius hominis, et homines voluit esse filios Dei. Ipse descendit propter nos, nos ascendamus propter ipsum. Solus enim descendit et ascendit, qui hoc ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Non ergo ascensuri sunt in coelum quos facit filios Dei? Asce
Abbreviated transcription (Latin):
obuente. Recurrat ñc animꝰ ũr ad abraham. ylaac et iacob.
Inissis trib iuenimꝰ parere lib̾as: parere et ancillas. Inue¬
nimꝰ ibi partꝰ uberaꝵ: inuenimꝰ ibi et partus ancillaꝵ. An¬
cilla nichil bomi significat. Eite ancillã inqͥt et filiũ eiꝰ: nõ
enĩ heres erit filiꝰ ancille cũ filio libert. Aplꝰ hoc cõmemorat.

Expanded text:
obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit fil
Abbreviated transcription (Latin):
eris. Si fu̾is cũ deo. maior ds ñ erit. Non ex te ille maior: seã tii
sine illo minor. Cresce gͦ in illo. Noli te subthraere: itc quasi
ille deficiat. Reficieris si actesseris: deficies si recesseris. Integ̾
manet. te accedente: uteger manet te cadente. Etĩ gͦ dixisset
discipłis. nũqͥd et uos uultis ire: respondit petrus petra illa
uoce õĩum. Dñe: ad quẽ ibimꝰ: Uerbũ uite et̃ne habes. Bene
sapuit in ore ip̃iꝰ: caro dñi. Dñs autẽ exposuit eis. et dit̃. Sp̃c
ducau̾it carnẽ meã et bibit sangͥnẽ meũ ñ habebit in se ui

Expanded text:
eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus ducaverit carnem m
Abbreviated transcription (Latin):
Non de ꝓsꝑttate aliq̃ huiꝰ scl̃i inflem̃. s nou̾imus felicitatem
nr̃ãm s̃ eile nͥ cũ ista tͣnsieruit. Modo gaudit̃ nr̃m fr̃s mei
in spesit. Nemo gaudeat qͣsim re p̃senti: ne hereat in uia.
Totũ gauilrũ de spe fut᷑a sit: dotũ desid̾ium uite et̾ne sit.
dilexit ut pulchros faceret. delideret᷑: ad illũ unũ curraturꝰ.
illi ingemiscat᷑: et dicant semꝑ magnificet᷑ dñs qͥuolunt

Expanded text:
n de prosperitate aliqua hujus saeculi inflemur, sed noverimus felicitatem nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo gaudium nostrum, fratres mei, in spe sit: nemo gaudeat quasi in re praesenti, ne haereat in via. Totum gaudium de spe futura sit, totum desiderium vitae aeternae sitdilexit ut pulchros faceret, desideretur: ad illum unum curratur, illi ingemiscatur; et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ et t̾nas mecretas: in eisdẽ ip̃is om̃ib gentib. Tres
erant silii not: ꝑ qͦs reparatũ ẽ genꝰ humanũ. Unde dñs
ait. Simile ẽ regnũ celor fermento qd̾ accepit mulier:
et abscondit in farine m̃luris tͥb qͦtisq fermentarit᷑ to¬
iũ. Que ÷ ista mulier nͥ caro dñi: sto̾ ẽ fermentũ nͥ euͣ᷑ge¬

Expanded text:
as metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier et abscondit in farinae mensuris tribus, quoadusque fermentaretur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evange
Abbreviated transcription (Latin):
semet ip̃m exinanuit formã serui actipiens. In sumilitudi¬
nẽ horũ fc̃s et habitu inuentꝰ ut homo.: humiliauit scmet¬
ip̃m fc̃s obetliens usq ad mortẽ: et ne mortis genꝰ tͥ aliquo
placeat mortẽ autẽ crucis. Pendebat: et insultabat᷑ ei. De
eruce descend̾e pot̾at. led differebat ut de sepulchro resur¬
geret ꝑtulit suꝑbos seruos dñs: meditꝰ egrotos. Si hoc ille:
quia ili quos oportet nasci ex spu. si hoc ille uerꝰ magister
incelo. sĩ hõiũ tantũ s et angłoꝵ. Si enĩ docti sũt angłi: si

Expanded text:
dinem hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem et ne mortis genus tibi aliquod placeat, mortem autem crucis . Pendebat, et insultabatur ei. De cruce descendere poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu? si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si enim docti sunt Angeli