comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poculũ: syria uero int̾pretat᷑ sublimis siue
humecta. Et bene quȩ prius humecta libidine.
suꝑba spiritu. sanguinem humanũ in explebi¬
liter siciebat: nunc mundata baptismate ꝯͥc su¬
blimis profectu uirtutum. sanguinis eius po¬
culum desid̾at ꝑciꝑe. Tulit quoq dauid pha¬
retras aureas quas habuerant serui adaderer:
& adculit eas in iherusalẽ. Phãretrȩ aureȩ ni
fallor significare possunt dogmata gentiliũ:
in quib testimonia phylosophiȩ humanȩ
& disciplinȩ liberales continebantur. Quas
dauid misticus ablatas ab adaderer hoc est¬
a gentilitate. tulit in iherłm: cum huiꝰ cȩ modi
dasciplinas ꝑ doctores sanctos in seruitium ec¬
clesiȩ catholicȩ conu̾cit. Ibi enim non parum
ꝓsunt liberaliũ artium disciplinȩ. ad expug¬
nationem erroris. & ad confirmationem ue¬
ritatis: si ꝑie & sana fide tractãntur. Sequit᷑.

Expanded text:
poculum; Syria vero interpretatur sublimis, sive poculum; Syria vero interpretatur sublimis, sive humecta. Et bene quae prius humecta libidine, superba spiritu, sanguinem humanum inexplicabiliter sitiebat, nunc mundata baptismate Christi, sublimis profectu virtutum, sanguinis ejus poculum desiderat retras aureas, quas habuerant servi Adadezer, et attulit eas in Hierusalem. Pharetrae aureae, ni fallor, significare possunt dogmata gentilium, in quibus testimonia philosophiae humanae, et disciplinae liberales continebantur, quas David mysticus ablatas ab Adadezer, hoc est, gentilitate tulit in Hierusalem; cum hujusmodi disciplinas per doctores sanctos in servitium Ecclesiae catholicae convertit. Ibi enim non parum prosunt liberalium artium disciplinae ad expugnationem erroris, et ad confirmationem veritatis, s
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium. xex soba quȩ interpretatur incen¬
sa uel conuercens. significat gentilitatis uuicia
natural feruore. Contra quã dauid nost̾ cõ¬
fligebat. ac imicando iuncebat: quia gladio
sꝑiritus qđ est uerbum di eius expugnauit
errores. & conu̾sam ad fidem in p̃dicatione e¬
uuangeluĩ decorũ effec̃ auxiliũ. Cui subner¬
uauit onnes equos curruũ. exceptis centum
quadrigis quas reseruauit sibi: quia omne
quod sibi rebelle suꝑbia mentis & sublimitate
humanȩ sapientiȩ in ea conspexit resecando.
id solum qđ oportunũ & abile ad opꝰ euuaci¬
gelicȩ p̃dicationis de studiis eius esse iudicaũ
sibi reseruauit. Suꝑuenit autem & syrus da¬
mascenus: ut auxiliũ preberet ad adezer regi
queꝙ seruiret sibi. q offerret muña. Damascꝰ
enim nobilis est urbs fenicis: eodem uocabu¬
lo quo & masech ancillȩ abraam filius appel¬
latus est. Et damascus int̾p̃taturꝰ sanguinis

Expanded text:
auxilium; rex Soba, qui interpretatur incenauxilium; rex Soba, qui interpretatur incensa vel convertens, significat gentilitatis in saevitia naturali fervorem, contra quam David noster confligebat ac dimicando vincebat: quia gladio spiritus, quod est verbum Dei , ejus expugnavit errores, et conversum ad fidem in praedicatione Evangelii decorum efficit auxilium. Cujus subnervavit omnes equos curruum, exceptis centum quadrigis, quas reservavit sibi. Quia omne quod sibi rebelle per superbiam mentis, et sublimitatem humanae sapientiae in ea conspexit, resecando, id solum, quod opportunum et habile ad opus Evangelicae praedicationis de studiis ejus esse judicavit, sibi reservavit. Supervenit autem et Syrus Damascenus, ut auxilium praeberet Adadezer, regi quoque deserviret et offerret munera. Damascus enim, nobilis urbs Phoenicis, eodem vocabulo, quo et Masech, ancillae Abraham filius, appellat
Abbreviated transcription (Latin):
cit pensum seruitutis sibi redde: dum singu¬
lȩ queq nationes in nominis eiꝰ confessione
adunate. deuote censum honorũ oꝑm illi ex¬
soluunt. Eodem tempore ꝑcussit dauid eci¬
am adaderer regem soba regionis ȩmath:
quando ꝑrexit ut dilataret imꝑuim suum
usꝙ ad flumen eufraten. ꝙ cȩt̾a. Saba cuuta¬
tem dicunt esse syriȩ. ꝑtinentem ad emath
metropolim: quȩ alio nomine epyphauia
dicitur. Quom autẽ dauid syriam deuasta¬
u̾it: iosephus oftendit dicens. Audiens
autẽ damasci syriȩ rex adabus. qđ dauid
expugnasset adrararũ. tamqͣm amicus ad¬
ad eius solacia cum maximo uenit escercitu:
eum sicut sperabat ab obpressione lib̾atuiꝰ. Q
congressus denuo apud eufraten contra dauid:
bello deuictus est. Cecidert̃ enim ferientib eos
qui ueio in fugam cõu̾si sunt. De quo & conse¬
quenter ꝑresens hẏstoria cõmemorat. Misti¬
ce autem adaderer. qui int̾pretatur decce

Expanded text:
cit pensum servitutis sibi reddere, dum singucit pensum servitutis sibi reddere, dum singulae quaeque nationes, in nominis ejus confessione adunatae devote censum bonorum operum illi exsolvunt. Eodem tempore percussit David Adadezer regem Soba, regionis Emath, quando perrexit, ut dilataret imperium suum usque ad flumen Euphraten, etc. Soba civitatem dicunt esse Syriae pertinentem ad Emath, metropolim, quae alio nomine Epiphania dicitur. Quomodo autem David Syriam devastaverit, Josephus ostendit, dicens: « Audiens autem Damasci Syriae rex Addus, quod David expugnasset Adaeazarum, tanquam amicus ad ejus solatia cum maximo venit exercitu, eum, sicut sperabat, ab oppressione liberaturus; et congressus denuo apud Euphraten contra David, bello devictus est. Ceciderunt enim, ferientibus eos re; reliqui vero in fugam conversi sunt. » De quo consequenter praesens historia commemorat. Mystice autem Adadezer, qui interpretatur decorum
Abbreviated transcription (Latin):
listum: ꝑcuteretq moab. & fierent moabite
serui dauid. offerentes ei mun̾a. filias gech
dicit ciuitates minores: quȩ ad metropolĩ
hanc ꝑtinebant. Siquidem quinq erant ci¬
uitates insignes phylistinorum: hoc est arotꝰ.
gara. aschalon. gech. & accaroN. Quȩ qͥa in t̾ra
repmissionis erant. sorte filiis ifrahel deputate
fuerant: s ab eis usq ad dauid minime pos¬
sessȩ. immo ipse frequent̃ isrł sibi tͥbutarium
faciebant. Porro dauid humiliauit eas: & u̾sa
uice quȩ ante tributum expecebant. fecit sibi
tͥbutarias. Mistice autem hȩ quinq: cuuta¬
tes. quinꝙ sensus corꝑis in terra carnis nr̃e
positi accipi possunt: qui quãdui uerus hõ
nr̃ in nobis regnabat. uariis debitis iniusti¬
tͥbuti nos astringebant. Cum autẽ uerus dd̾
in nob̃ regnũ accepit. subito tͥbuti exactore ᷤ fc̃
sunt tͥbutaru : & quicquid in carne nr̃a: &¬
impetio subiugatũ est. Qđ autẽ dicit de
om̃s gentes sub sua dominatione tenens. Fa¬

Expanded text:
listhiim, percuteretque Moab, et, fierent Moabitae servi David offerentes ei munera. Filias Geth dicit civitates minores, quae ad Metropolim pertinebant. Siquidem quinque erant civitates insignes Philisthinorum: hoc est, Azotus, Gaza, Ascalon, Geth et Acaron. Quae quia in terra repromissionis erant, sorte filiis Israel deputatae fuerant: sed ab eis usque ad David minime possessae. Imo ipsae frequenter Israel sibi tributarium faciebant. Porro David humiliavit eas, conversa vice quo ante tributum expetebant, fecit sibi tributarias. Mystice autem hae quinque civitates quinque sensus corporis in terra carnis nostrae positi accipi possunt: qui quandiu vetus homo noster in nobis regnabat, variis debitis injusti-tributi nos astringebant. Cum autem verus David in nobis regnum accepit, subito tributi exactores facti sunt tributarii; et quidquid in carne nimperio subjugatum est. Quod autem dicit de hristus omnes gentes sub sua dominatione tenens fa
Abbreviated transcription (Latin):
uerait linguã suã incidet in malum:
egnauit ergo cdauid suꝑ uniu̾sum istł:
& faciebat iudiciũ atꝙ iusticia cunc¬
To populo suo. Quid est qđ dauid legitur
fecisse iudicium & iusticiã cuncto populo
suo. Nisi qđ saluator nr̃ ommi popido suo¬
ecclesiȩ. iudicium & eqͥtatem semꝑ impendit :
Historicꝰ enim dauid non ubiꝙ iusticiam ser¬
uauit: quem transgressio legis reprehensibi¬
lem ostendit. Uerus autem dauid quipecca¬
tum non fecit. s peccata mundi tollere uenit:
uniuerso populo suo iusta iudicia tribuit
de quo scriptum est. Iustus dñs & iusticiam
diligit: equitatẽ uidit uultꝰ eius. Q non ẽ
ꝑsonarũ acceptio apud deum: s in omni

Expanded text:
cidit in malum . Regnavit ergo David super universum Israel, et faciebat judicium et justitiam cuncto populo suo. Quid est quod David legitur fecisse judicium et justitiam cuncto populo suo, nisi quod Salvator noster omni populo Ecclesiae judicium et aequitatem semper impendit? Historicus enim David non ubique justitiam servavit, quem transgressio legis reprehensibilem ostendit . Verus autem, qui peccatum non fecit, sed peccata mundi tollere venit, universo populo suo ita judicia tribuit, de quo scriptum est: Justus Domimus, et justitiam diligit, aequitatem vidit vultus ejus . Et non est personarum accep
Abbreviated transcription (Latin):
rexit sibi fornicẽ tumphalẽ. fecit etiam s
nomen: quia uicta syria damasci. & syria
codicib inuenitur. dauid. non decem &. nͣ
misia in ualle salinatũ. s duodecim milla
cecidisse: nou̾it hociutio scͥptoꝵ in eisdẽ codi

Expanded text:
rexit sibi fornicem triumphalem. Fecit etiam sibi nomen, quia victa Syria Damasci, et Syria codicibus invenitur David non decem et octo millia in valle Salinarum, sed duodecim millia cecidisse, noverit hoc vitio Scriptorum in eisdem c
Abbreviated transcription (Latin):
berrimo cultu uagatur incertus. Tu enim
dñe dõ meus reuelasti auriculã seruitu.
ut edificares ei domũ: & ideirco inuenit ser¬
uus tuus fidiicia. ut oret corã te. & cȩt̾a Re-¬
uelasti inquit auriculã serui tui: hoc est in
ternum auditũ cordis illius instruxisti.
q edificares ei domum. ꝓgeniem iudeli¬
cet ipsius multiplicandoꝰ. ꝙ semen eius
latando. Inde utiq dedisti ei fiduciam loqͥ
de te : & gloriam tuam ac laudẽ coram¬

Expanded text:
berrimo cultu vagetur incertus. Tu enim, berrimo cultu vagetur incertus. Tu enim, Domine Deus meus, revelasti auriculam servi tui, ut aedificares ei domum. Et idcirco invenit servus tuus fiduciam, ut oret coram te, etc. Revelasti, inquit, auriculam servi tui, hoc est, in aeternum auditum cordis illius instruxisti, quod aedificares ei domum, progeniem videlicet ipsius muliplicando, et semen ejus dilatando. Inde utique dedisti ei fiduciam loqui de te, et gloriam tuam ac laudem coram
Abbreviated transcription (Latin):
iħc xp̃c in gloria est dei patͥs. Dñe non ẽ
similis tui: & non est alius ds̃ absq te. ex
omnib quos audiuimꝰ aurib nostris. Qͥs
autem est alius ut populus tuus israhel.
gens una in t̾ra. ad quam ꝑrexit ds̃. ut li¬
beraret & faceret populũ sibi: ut magni¬
tudine sua atq terronib eiceret nationes
a facie eius. quam de egypto liberarat:¬
& posuisti populum dum israhel tibimn
populum usq in et̃nũ. Hoc in loco licet
uideatur pͥoris populi egressũ de egypto.
qͣ collocationem eius in terra reꝑmissionis
cominemorare: tamen maiore dignitate.
populi fidelis liberatio de spititali egyp¬
t̾o. & transplantacio ipsius in t̾ra sc̃e eccłiẽ.
ad laudem & honorem nominis dñi cer¬
tissime designatur. Ipse enim populus di ẽ:
Q uerus israhel diuino cultui ꝑpetualit̃ mã¬
cipatur. Cȩt̾um antiquus ifrahel iam hono¬
ris & religionis expers: nominis digni¬
tate. & loci possessione pͥuatus est. Maxi¬
me cum in toto orbe disꝑsus sine lege.¬

Expanded text:
ne, non est similis tui, et non est alius Deus absque te, ex omnibus quos audivimus auribus nostris. Quis autem est alius, ut populus tuus Israel? Gens una in terra, ad quam perrexit Deus, ut liberaret et faceret populum sibi: et magnitudine sua atque terroribus ejiceret nationes a facie ejus, quem de Aegypto liberat? Et posuisti populum tuum de Israel tibi in populum usque in aeternum. Hoc in loco licet videatur prioris populi egressum de Aegypto, et collocationem ejus in terra promissionis commemorare, tamen majori dignitate populi fidelis liberatio de spiritali Aegypto, transplantatio ipsius in terras sanctae Ecclesiae ad laudem et honorem nominis Domini certissime designatur. Ipse enim populus Dei est, et verus Israel divino cultui perpetualiter mancipatus. Caeterum antiquus Israel, jam honoris et religionis expers, nominis dignitate, et loci possessione privatus est, maxime cum in toto orbe dispersus, sine lege,
Abbreviated transcription (Latin):
liarius.ds. fortis. pat̃ futuri seculi. princeps
pacis. Multiplicabitur eius imꝑium: & pacis
non erit finis. & cȩt̃a. Ipse est p̾ax nr̃a uixta
pauli attestationem qui fecit utraq unum:
qui in euuangelio discipulis ait. Pacem meam
do uobis: pacem relinquo uobis. Qui ueniens
in mundum. pacem p̾dicauit his qui proꝑe. &
pacem his qui longe fuerunt: q̃m ꝑ ipsum ha¬
bemus accessum ambo in uno spiritu ad prẽm
Ipse inquit edificabit domum nomini meo:
que testante apostolo domus sumus nos. si fi¬
dem firmã usq ad finem retinuerimꝰ. Unde
memoratus gentium apłs. ad ipsas gentes
scribens ait. Ergo iam non estis hospites &
aduenȩ: s estis ciues sauctorum & domestici
di. suꝑ edificati suꝑ fundam̃tum apostoloꝵ &

Expanded text:
Princeps pacis. Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis . Ipse est pax nostra juxta Pauli attestationem qui fecit utraque unum ; qui in Evangelio discipulis ait: Pacem meam do vobis: pacem meam relinquo vobis . Qui veniens in mundum, pacem praedicavit his qui prope, et pacem his qui longe fuerunt, quoniam per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem . Ipse, inquit, aedificabit domum nomini meo; quae testante Apostolo domus sumus nos, si fidem firmam usque ad finem retinuerimus . Unde memoratus gentium Apostolus ad ipsas gentes scribens ait: Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei, superaedificati super fun
Abbreviated transcription (Latin):
istam: sic̃ locutus est nathan ad dausds
umꝙ uenisset rex daud. & sedisset &¬
ram dño: apxit. Quis ego sum dñe d̾s.
& quȩ domus mea ut prestares michi taba:
S & hoc parũ uisum est. iii conspectu tuo:
ideoꝙ locutus es suꝑ domũ serui tui ȩciã
in fucurum: & fecisti me s̃pectabile suꝑ om
dicit. spectabilẽ se esse fac̃tum a dño suꝑ
om̃s homines: Quod nisi hyꝑbolice dictu
accipiatur: scłm hẏstoria omnino starenꝰ
potest. Scdm allegoriam uero ipse ibi de¬
signatur. qui de semine dauid scdm carnẽ
natus est. redemptor uidelicet noster: quẽ
ds̃ pater a mortius suscitans. exaltauit &
constituit ad dext̾am suam in cȩlestib. su¬
ꝑ omnẽ princiꝑatum. ꝙ potestatẽ. & uͥtutẽ.
&̧ dominationẽ. & om̃e nomen qđ nomi

Expanded text:
t Nathan ad David. Cumque venisset rex David, et sedisset coram Domino, dixit: Quis ego sum, Domine Deus, et quae domus mea, ut praestares mihi talia? Sed et hoc parum visum est in conspectu tuo, ideoque locutus es super domum servi tui etiam in futurum. Et fecisti me spectabilem super dicit, spectabilem se esse factum a Domino super omnes homines? Quod nisi hyperbolice dictum accipiatur, secundum historiam omnino stare non potest. Secundum allegoriam vero ipse ibi designatur, qui de semine David secundum carnem natus est, Redemptor videlicet noster, quem Dominus Pater a mortuis suscitans exaltavit et constituit ad dexteram suam in coelestibus super omnem principatum et potestatem et virtutem et dominationem et omne n
Abbreviated transcription (Latin):
tate tenduntur. Agros ergo dicit uiros ĩ¬
ticiȩ laude pollentes: non suꝑbia tumidos.
non asperos iracundia. s mansueta lenitate
plenissimos. Sequiturꝰ. Tunc laudabudi
ligna sabais coram dño: quia uenit iudica¬
ie terram. Tunc dicit scłm aduentũ: qndo
uidicaturus est mundũ. Ligna siluarũ: ꝑ
se amaros & steriles inferunt fructus.S
cum fuerint insita: dulcissima ubertare p¬
guescunt. Sic gentes quȩ prius fuerau
uelud ligna siluarũ: ad culturã frudtife¬
ram ꝑclucte. ante faciem dm̃ magnost
gaudio letature. S cum dicit omnialig¬
na illam partem uult intelligi. que iñ¬
seri bonis oꝑib potiut ac mũtari. Qui
dixerat credences esse letaturos: non dicit ias
angulis. non in secreuis. s ante faciem iudicis
quando inestimabilis & copiosa lecicia est. qͣn¬
do p̃ma tͥbiuintur. q securitas sine fine p̾s

Expanded text:
tate tenduntur. Agros ergo dicit viros jutate tenduntur. Agros ergo dicit viros justitiae laude pollentes, non superbia timidos, non asperos iracundia, sed mansueta levitate plenissimos. Sequitur: Tunc laudabunt ligna saltus coram Domino, quia venit judicare terram. Tunc, dixit secundum adventum, quando judicaturus est mundum. Ligna silvarum per se amaros et steriles inferunt fructus; sed cum fuerint insita, dulcissima ubertate pinguescunt. Sic gentes, quae prius fuerant, velut ligna silvarum, ad culturam fructiferam productae, ante faciem Domini magno sunt gaudio laetaturae. Sed cum dicit: Omnia ligna illam partem vult intelligi, quae misceri bonis operibus potuit ac mutari. Quae dixerat credentes esse laetaturos, non dicit in angulis, non in secretis, sed ante faciem judicis, quando inaestimabilis et copiosa laetitia est; quando praemia tribuuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
sionis pependit: in isto fides confessionis ȩ¬
micuit. Illud ꝑduxit ad inferos: istud mt¬
tit ad cȩlos. Regnauit autem intelligam
innotuit: quando mundo dñs saluator appa¬
rut. Nam quando ille non regnauit: qui
semꝑ cum patre & sp̃u sc̃o pocestate suȩ eͦ¬
nipotentiȩ ꝑseuerat: Aligno. alii quidẽ nõ
habent transiatores. S nobis sufficit qđ sxͣ
interprecũ auctoritate firmatũ est. Crux it
dñi: prauum atꝙ distortũ correxit orbẽ t̾re.
Tonet mare & plenitudo eiꝰ: & exultent ag̃.
& omnia quȩ in eis sunt. Mare hic ꝓ popu¬
lis ponitur: quia in salo huiꝰ seculi consti¬
tuti. diu̾sis temꝑestatib agitantur. Isti mo¬
uentur ad gaudiũ: qͣndo conũsionis dona
susceꝑint. Nam ut uniu̾sitatẽ gentium in¬
tellig̾e debuisses: posuit plenitudo eiꝰ. Agͥs
hic similit̃ in bono debemꝰ accipere: quia
illa plana dicimꝰ. quȩ pulcherrima ȩqualiꝰ¬

Expanded text:
sionis pependit; in isto fides confessionis esionis pependit; in isto fides confessionis emicuit. Illud perduxit ad inferos; istud mittit ad coelos. Regnavit autem intelligamus, innotuit, quando mundo Dominus Salvator apparuit; nam quando ille non regnavit, qui semper cum Patre et Spiritu sancto potestate suae omnipotentiae perseverat? A ligno, alii quidem non habent translatores; sed nobis sufficit, quod LXX interpretum auctoritate firmatum est. Crux enim Domini pravum atque distortum correxit orbem terrae. Tonet mare et plenitudo ejus: exsultent agri et omnia quae in eis sunt. Mare hic pro populis ponitur, quia in salo hujus saeculi constituti diversis tentationibus agitantur. Isti moventur ad gaudium, quando conversionis dona susceperint. Nam ut universitatem gentium intelligere debuisses, posuit, plenitudo ejus. Agros hic similiter in bono debemus accipere, quia illa plana dicimus, quae pulcherrima aequali
Abbreviated transcription (Latin):
ueatur. quȩ uerȩ fid̾i soliditate ꝯsistit. Letent᷑
celi. q exultet terra. Celos significat sicut se¬
pe dictum est apostolos & ꝓphetas. uel teli¬
quos fideles: quos diuina maiestas. tamqͣm
cȩlum noscitur insidere. Eerra uero indicat¬
peccatores: qui tamen satisfactionis benefi¬
cio ad grãm dñi redire meruert̃. Ipsa enim
t̃ra exultare pocest in aduentu iudicis sui.
quȩ se a peccatis propriis intelligit ab solutã.
Dicite in nationib dñs regnabit. In psalt̾io
uero additum est : dñs regnabit a ligno.Il¬
los admonet reuerenda myft̾ia gentib pre¬
dicare: quos in atͥo sc̃o dñm adorare prece¬
pit. ut in nationib aligno crucis dñm
debeant dicere regnaturũ. Non ab illolig¬
no paradisi. uñ diabolus genus humanũ
uidebatur tenere captiuũ: s̃ ab isto scilicet
ligno. unde lib̾tas caput extulit. & uita sur¬
rexit. In illo siquidem ligno mors transgres¬

Expanded text:
veatur, quae verae fidei soliditate consistit. Laetentur veatur, quae verae fidei soliditate consistit. Laetentur coeli, et exsultet terra. Per coelos significantur sicut saepe dictum est apostoli et prophetae, vel reliqui fideles, quos divina majestas, tanquam coelum, noscitur insidere: terra vero indicapeccatores, qui tamen satisfactionis beneficio ad gratiam Dei meruerunt redire. Ipsa enim terra exsultare potest in adventu judicis sui, quae se a peccatis intelligit absolutam. Dicite in nationibus: Dominus regnavit. In psalterio vero additum est: Dominus regnavit a ligno. Illos admonent reverenda mysteria gentibus praedicare, quos in atrio sancto Dominum adorare praecepit, ut in nationibus a ligno crucis Dominum debeant dicere regnaturum. Non ab illo ligno paradisi, unde diabolus genus humanum videbatur tenere captivum; sed ab isto scilicet ligno unde libertas caput extulit, in vita surrexit. In illo siquidem ligno mors transgres
Abbreviated transcription (Latin):
introite: nunc dicit. a facie ipsuis amato¬
res scli submouendos. Non enim dixit oõ¬
moueat᷑ aute faciem eius uniu̾sa terra. ẜ¬
a conspectu nr̃o reddimꝰ alienos. Qui bene
contradicti sunt: quia t̾rena uitia non relĩ¬
quunt. quamuis hoo alii in partem bonam
accipi debere dixerint. ut tunc t̾ra cõmo¬
ueatur. quando peccator ad peni¬
tentiam fuerit dño mtiserante ꝑductus.
Sic scripturȩ diuinȩ in comptehensibilis ꝑ¬
funditas. q diuersis modis intelligiturꝰ: &
una constare ueritate monstrat᷑. Ipse enim
fundauit orbem immobilẽ. Orbem ħ sca̾m
ecclesiam debemꝰ intellig̾e: quȩ in toto orbe
diffusa est. Hunc ergo orbem dicit penitus
non esse commouendũ: quia in soliditate fid̾i
ꝑseuerat. in qua dñs illum fundauit inmo¬
bilem. Non sicͣ illa quam suꝑis dicte. cõmo¬
ueatur a facie eius uniu̾sa terra. Illa cõmoue¬
atur. ut a malis conu̾tat᷑ oꝑib: ista non cõmo¬

Expanded text:
introite, nec dicit, a facie ipsius amatointroite, nec dicit, a facie ipsius amatores saeculi submovendos. Non enim dixit: Commoveatur ante faciem ejus universa terra. a conspectu nostro reddidimus alienos. Qui bene terra dicti sunt, quia terrena vitia non derelinquunt. Quamvis hoc alii in partem bonam accipi debere dixerunt, ut tunc terra commoveatur, quando peccator ad poenitentiam fuerit, Domino miserante, perductus. Sic Scripturae divinae incomprehensibilis profunditas et diversis modis intelligitur, ut una constare varietate monstratur. Per se fundavit orbem immobilem. Orbem hic sanctam Ecclesiam debemus intelligere, quae in toto orbe diffusa est. Huic ergo orbem dici penitus non esse commovendum: quia in soliditate fidei perseverat, in qua Dominus illum fundavit immobilem; non sicut illa, quam superius dicit: Commoveatur a facie ejus universa terra. Illa commoveatur, ut a malis convertatur operibus: ista non commo
Abbreviated transcription (Latin):
qui tales hostias non portant. in atͥa dm̃
non iudicantur intrare. Non est autẽ oti¬
ose suscipiendũ: qđ plurali numĩo posuit
atria. atria enim sunt dñi apostoli uel pro¬
phecȩ : ꝑ quos fidelis populus intrat ad do¬
minum. Adorate inquit dñm in aula sc̃a eiꝰ.
Siue ut in alia editione habetur: in atͥo sc̃o
euis. Hec enim duo nomina ꝓ alterutro in
scriptura ponunt᷑: quia & m greco aulen a¬
trium dicitur. Tunc reuera dñs adoratur: qͣn¬
do fuerint hostiȩ portatȩ quas suꝑius inti¬
mauit. ut supplicatio confitentis mereatur
ad aures ꝑuenire creatoris. Nec uacat qd̾
anteriore uersu atria posuit. hic uero singu¬
lariter atͥum dicit: quia ex illis atriis idest¬
pat᷑archis. apostolis. & prophetis in istud
at᷑rium catholicȩ dum taxat eccłiȩ ꝑuenit᷑.
ubi enis potencia maiestatis ad oratur. Se¬
quit᷑ Cominoueat᷑ a facie eius uniu̾sa t̾ra.
Qm̃ dixerat fidelib bonas oꝑas tollite &

Expanded text:
qui tales hostias non portant, in atria Domini qui tales hostias non portant, in atria Domini non judicantur intrare. Non est autem otiose suscipiendum, quod plurali numero posuit, atria. Atria enim sunt Domini apostoli vel prophetae, per quos fidelis populus intrat ad Dominum. Adorate, inquit, Dominum in aula sancta ejus, sive ut in alia editione habetur in atrio sancto ejus. Haec enim duo nomina pro alterutro in Scriptura ponuntur, quia et in Graeco aulen, atrium dicitur. Tunc revera Dominus adoratur, quando fuerint hostiae portatae, quas superius intimavit: ut supplicatio confitentis mereatur ad aures pervenire Creatoris. Nec vacat, quod anteriori versu atria posuit, hoc vero singulariter atrium dicit; quia ex illis atriis patriarchis, apostolis et prophetis in istud atrium catholicae duntaxat Ecclesiae pervenitur, ubi ejus potentia majestatis adoratur. Sequitur: Commoveatur a facie ejus universa terra. Quomodo dixerat fidelibus, bonas operas tollite et
Abbreviated transcription (Latin):
cepimꝰ ab iꝑso ꝑfitem᷑ esse conlatũ: sicut in ȩtiã¬
gelio legitur. Nonne decẽ mundati sunt : Et
non inuentus qui rediret & daret gloriam deo:
nisi hic samaritanꝰ. Sicut supͣ dixit in psalmo
tͥna repeticione. cantate: ita hic t̃cio componitur.
ãd ferte ut sacͣmenta sc̃e t̾nitatis in xͥano dogna¬
te inesse semꝑ agnosceres. Ad ferunt itaꝙ glori¬
am nomini eius: qui deuotionis studio com¬
mutant᷑ in meliꝰ. & consubstantialẽ sͥ tͥnitatẽ
atq ommipotentẽ ꝑ omnia confitentur. ꝑsonis
tantum non nature oliũsitate discretam. Qd aũ
dicit. Tollete hostias & iutroite in atͥa eiꝰ : hosti¬
as non uictimas pecudlum dicit. s conscientie
pura libamina. Unde non sanguis currat: sed
piȩ lacriȩ defluant. Istȩ sunt hostiȩ quas
in quinquagesimo psalmo dixit:cor contritũ
& humiliatũ deus non sꝑiit. S consid̾a
quia priꝰ posuit tollite. & sic introite : qͥa

Expanded text:
cepimus, ab ipso profitemur esse collatum; sicut in Evancepimus, ab ipso profitemur esse collatum; sicut in Evangelio legitur: Nonne decem mundati sunt? et non est inventus qui rediret et daret gloriam Deo, nisi hic Samaritanus . Sicut supra dixit in psalmo trina repetitione, cantate, ita hoc tertio componitur, afferte; ut sacramenta sanctae Trinitatis in Christiano dogmate inesse semper agnosceres. Asserunt itaque gloriam nomini ejus, qui devotionis studio commutantur in melius, et consubstantialem sibi Trinitatem atque omnipotentem per omnia confitentur, personis tantum, non naturae diversitate discretam. Quod autem dicit: Tollite hostias, et introite in atria ejus, hostias non victimas pecudum dicit, sed conscientiae pura libamina, unde non sanguis currat, sed piae lacrymae diffluant. Istae sunt hostiae quas in quinquagesimo psalmo dixit: Cor contritum et humiliatum non spernit . Sed considera quia prius posuit, tollite; et sic introite: quia
Abbreviated transcription (Latin):
eius: adorate dñm in aula sc̃a eius. Nam cum
dicit patriȩ gentiũ: plus significat qͣm si solaᷤᷤ
dic̾et gentes. Gens enim aliquos potest habere
peregrinos. Et dum natio dicitur. non adue¬
nas complectitur. s tantũ gentem unius san¬
guinis indicat. Hic uero dictum est. patͥe gen¬
tium : ut nullꝰ indigena. nullus hosꝑes. nullus
peragͥnus redderetur exceptus. Patͥa enim dicta
est: quasi patris atͥa. Sequitur. ad ferte dño glo¬
riam & honorẽ. Admonet etiam: ut illa gene¬
ralitas dño gloriam adferat & honorem. Głi̾a
est dñi : cum se aliquis laudabili conu̾satione
tractau̾it. Glorificatur dñs in talib. qͣndo de
fidelium fuerit conũsatione laudatus: sicut
in euuangelio discipulis suis dicit. Sic luceat
lux uestra coram hominib: ut uideant oꝑa¬
uestra bona. q glorificent patrẽ uestrum
qui est in celis. Honor ẽ autẽ dñi: quando
in donis suis ei grãs referimꝰ. & siquid boni suᷤ¬

Expanded text:
s, adorate Dominum in sancta ejus . Nam cum dicit, patriae gentium, plus significat, quam si solas diceret gentes; gens enim aliquos potest habere peregrinos. Et dum natio dicitur, non advenas complectitur, sed tantum gentem unius sanguinis indicat. Hic vero dictum est, patriae gentium, ut nullus indigena, nullus hospes, nullus peregrinus redderetur exceptus. Patria enim dicta est quasi patris atria. Sequitur: Afferte Domino gloriam et honorem. Admonet etiam, ut illi generalitas Dest Domini, cum se aliquis laudabili conversatione tractaverit. Glorificatur enim Dominus in talibus, quando de fidelium fuerit conversatione laudatus, sicut in Evangelio discipulis suis dicit: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant vestra bona opera, et glorificent Patrem vestrum qui est inin donis suis ei gratias referimus: et si quid boni sus
Abbreviated transcription (Latin):
tim scłm qualitatẽ auditorũ. Unde ꝑ diu̾sos
nimistros diu̾si melodiȩ cantus. & diu̾sa offi¬
cia sac̾dotũ in tab̾naculo dñi explicabantur.
filium iditun. & osam constituit ianitores. Sa¬
doch autem sac̾dotem & fratres eiꝰ sac̾dotes
coram tab̾naculo dñi in excelso qđ erat inga¬
baon: ut offerrent holocausta dño suꝑ altare
holocaustomatis iuigit̾ mane & uesꝑe. & cet̾a:

Expanded text:
 diversos ministros diversae melodiae cantus, et diversa officia sacerdotum in tabernaculo Domini explicantur. filium Idithun, et Oza constituit janitores: Sadoch autem sacerdotem, et fratres illius sacerdotes, coram tabernaculo Domini in excelso, quod erat in Gabaon, ut offerrent holocausta Domino super altare holocaustomati
Abbreviated transcription (Latin):
Fortitudo & gaudium in loco eiꝰ. Locus enim
dñi presentia eius intelligi pocest: qͥ sancti
ꝑfruent᷑ in futura uita. Ibi ergo fortitudo ẽ
ꝙ gaudiũ: quia ibi imnortalitas. & beatitudo
ꝑꝑetua. Ad ferte dño familiȩ populorũ.: ad¬
ferte dño gloriam q imꝑium. date dño glo¬
riam nomini eius. Leuate sacͥficiũ. & ue¬
nite in conspectu eiꝰ: & adorate dñm in deco¬
re sancto. Postqͣm magnalia qͥm̃  beatoꝵ
dona precdicauit: in sccła parte studiosius cõ¬
monet gentes. ut omni cunctacione deposita.
adferant dũo gloriam ce iꝑiũ. Familiȩ popu¬
lorũ sunt cliuersarũ gentum nationes: qui
adferunt dũo gloriam & imꝑiũ. cum illũ cre¬
dunt. confitentur & preolecant dm̃ uecum om
ipotentem. & omnium dũatorẽ. Tale enim sacri¬
Ricium placet in conspectu dei: & huiꝰscȩmodi ad¬
oratores adorant deum in decore sc̃õ. quia enͦ
corde credulo fatentur eternȩ claritatis esse auc¬

Expanded text:
Fortitudo et gaudium in loco ejus. Locus enim Fortitudo et gaudium in loco ejus. Locus enim Domini praesentia ejus intelligi potest, qua sancti perfruuntur in sua vita. Ibi ergo fortitudo est et gaudium: quia ibi immortalitas ac beatitudo perpetua. Afferte Domino, familiae populorum, afferte Domino gloriam et imperium; date Domino gloriam nomini ejus; levate sacrificium, et venite in conspectu ejus, et adorate Dominum in decore sancto. Postquam magnalia Domini, et beatorum dona praedicavit, in secunda parte studiosius commovet gentes, ut omni cunctatione deposita, afferant Domino gloriam et imperium. Familiae populorum sunt diversarum gentium nationes, quae afferunt Domino gloriam et imperium, cum illum credunt, confitentur et praedicant Dominum verum et omnipotentem et omnium dominatorem. Tale enim sacrificium placet in conspectu Dei. Et hujuscemodi adoratores adorant Dominum in decore sancto; quia eum corde credulo fatentur aeternae claritatis esse auc
Abbreviated transcription (Latin):
ced̾e nec habitare ꝓmerent᷑. Siue celos a¬
postolos & sanctõs uiros significat: qui de¬
monib imperare dñi munere consuerũt.
Sic demonstratiuũ dicendi genꝰ sub breui¬
tate complecũ est. Uituperauit etum supe¬
rius deos gentium. & laudes dm̃i subseqͣnt̃
adiunxit: quia gratior diei spleudor ẽ cũ
nox obscura p̾cesserit. Confessio & magnifi¬
centia coram eo: fortitudo & gaudium in loco
eius. Generalitati quam instituit admonere:
utilitatem catholice religionis ostendit. Dic̃¬
enim quemadmodũ magnisici reddantur: qͥ
ad indulgentiã peccatoꝵ ꝑ uenire meruerĩt.
Confessionẽ siquidẽ bene sequitur magnificẽ¬
tia: quia nemo potest esse magnificꝰ. nisi qui
dñi fuerit miseratione mundatꝰ. Eoram dño
ergo est confessio ꝙ̾ magnificentu: quia sic̃
magnificentia est uera quȩ a dño tͥbuit᷑. ita
confessio debet esse pura. quȩ illã meruerit.

Expanded text:
cedere nec habitare promerentur. Sive coelos acedere nec habitare promerentur. Sive coelos apostolos et sanctos viros significat, quae daemonibus imperare Domini munere consueverunt. Sic demonstrativum dicendi genus sub brevitate completum est. Vituperavit enim superius deos gentium, et laudes Domini subsequenter adjunxit: quia gratior diei splendor est, cum nox obscura praecesserit. Confessio et magnificentia coram eo: fortitudo et gaudium in loco ejus. Generalitate quia instituit admonere, utilitatem catholicae religionis ostendit. Dicenim quemadmodum magnifici reddantur, qui ad indulgentiam peccatorum provenire meruerunt. Confessionem siquidem bene sequitur magnificentia; quia nemo potest esse magnificus, nisi qui Domini fuerit miseratione mundatus. Coram Domino ergo confessio et magnificentia: quia sicut magnificentia est vera quae Domino tribuitur, ita confessio esse debet pura quae illam meruerit.
Abbreviated transcription (Latin):
Unde necesse est: ut hie scientes ꝓ non intelli¬
gentib habeamꝰ. Demon est igitur adõ qͥdẽ
sicut &̾ bonorũ angelorum excellens homr¬
nes creaca substantia: quȩ propͥa faciente su:¬
ꝑbia. eo usq ꝑuenit. ut natural dignitate
deꝑosita. malis oꝑib semꝑ iuusiat. Hec sunt
demonia. que alios ꝑlunt: & semet ipsa deci¬
piunt. Hoc sunt utiq dii gecitium: qui per
infructuosas uaticinationes. & sutuꝵ ua
na p̃stigia. festinant animas decipere con¬
ludentium. Sequitur. Dñs auoem celos fecit.
Eoce reuera olñi digna laudatio. Nam cum
dicit cȩlos fecit: omnes in ipsis factas creatu¬
ras sufficient̃ ostendit. Sic enim in masori¬
b minora complectitur: cum dicimꝰ ciuita¬
tem ȩdificatã. domum coͦstrucdã. Ibi enim re¬
liquȩ partes cõp̃hendunt᷑: ubi geñale nom̃
dicitur Et respice quo tendat. dñs celos fe¬
cit: non falsa hominũ imnaginatione reꝑti
sunt: Dñs autem celos fecit: ubi illi necac¬

Expanded text:
est ut hic scientes pro non intelligentibus habeantur. Daemon est ergo a Deo quidem, sicut et bonorum angelorum excellens homines creata substantia, quae propria faciente superbia, eo usque pervenit, ut, naturali dignitate deposita, malis operibus semper insistat. Haec sunt daemonia quae alios perdunt, et seipsa decipiunt. Hoc sunt utique dii gentium qui per infructuosas vaticinationes et futurorum vana praesagia festinant animas decipere concludentium. Sequitur: Dominus autem coelos fecit. Ecce revera Domini digna laudatio. Nam cum dicit: Coelos fecit, omnes ipsis factas creaturas sufficienter ostendit. Sic enim in majoribus minora complectimur, cum dicimus civitatem aedificatam, domum obstructam: ibi enim reliquae partes comprehenduntur, ubi generale nomen dicitur. Et respice quo tendat Dominus coelos fecit. Nam falsa hominum imaginatione reperti sunt. Dominus autem coelos fecit, ubi illi nec ac
Abbreviated transcription (Latin):
s in se credentes semꝑ decipunt. semꝑ inlu¬
dunt. Nam quamius demones latine sei¬
entes uocentur. quasi idaimones: humano
tamen sermone conuitiũ est. dum ita dicimꝰ
quos execratione dignos esse iudicamꝰ. Nõ
inmerito qm in illis uęra scientia nonẽ:
qui creatoris sui non obsecundant arbiͥo
Sic & sapientes phylosophos dicitiꝰ: s hos
sequitutꝰ apłi definitiua sentencia dicens¬

Expanded text:
sed in se credentes semper decipiunt, semper illused in se credentes semper decipiunt, semper illudunt. Nam quamvis daemones Latine scientes vocentur, quasi daemones; humano tamen sermone convicium est, dum ita dicimus, quasi ex creatione dignos esse judicamus non immerito, quoniam illis scientia non est, qui creatoris sui non secundant arbitrio. Sic et sapientes philosophos dicimus: sed hos sequitur apostoli diffinitiva sententia, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
nec qͣntũ laudabilis sit pot̾at explicari. S
quoniã considanti estimatio defecit: pulchit
addidit. nimis. Ita non exponendo qd inten¬
debat. significat uberrime : & declarauit ñ
comphendendo qđ uoluit. Sequitur. Horribi¬
lis est suꝑ om̃s deos. Hic debemꝰ deos adũt̾e:
quos sibi gentilitas imꝑia p̾sumptione cõposu¬
it. Nam eos in sequenti u̾su manifestat. Qm̃
quamuis illi stutois mentib adorabiles. &
metuend esse uideant᷑: multo t̾̃ribilior est
dñs. cuiꝰ nec multitudo miraculoꝵ ꝑ otest in¬
telligi. nec plenitudo maiestatis agnosci. Os
enim di gentiũ ydola: dñs autẽ cȩlos fec̃.
In ꝑsalt̾io autẽ legitur: om̃s dii gentiũ de¬
monia. dñs autem celos fecit. Mirabilit̃
ꝑ quintam spȩciem diff̾mitionis. que grece
catalexin. latine ad uerbũ dicitur: comphen¬
sum est. quid sint dii gentium.: id est demo¬
nia. Demonia enim iunt: quȩ nulli prestãt.

Expanded text:
nec quantum laudabilis sit, poterat explicari, sed nec quantum laudabilis sit, poterat explicari, sed quoniam consideranti aestimatio defecit, pulchre addidit, nimis. Ita non exponendo quod intendebat, significat uberrime: et declaravit nec comprehendendo quod voluit. Sequitur: Horribilis est super omnes deos. Hic debemus deos advertere, quos sibi gentilitas impia praesumptione composuit. Nam eos in sequenti versu manifestat. Quoniam quamvis illis stultis mentibus adorabiles et metuendi esse videantur, multo terribilior est Dominus, cujus nec multitudo miraculorum potest intelligi, nec plenitudo majestatis agnosci. Omnes dii enim gentium idola, Dominus autem coelos fecit. In psalterio autem legitur: Omnes dii gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit . Mirabiliter per quintam speciem diffinitionis, quae Graece cata ante lexin, latine adverbium dicitur, comprehensum est quid sint dii gentium daemonia. Daemonia enim sunt quae nulli praestant:
Abbreviated transcription (Latin):
aucloreu: Audiat iudeus: seq intelligat cõ¬
tumaciȩ suȩ iniq̃tate contemptũ. qͥa non dicͤ
bres narrace. s gesitib. Et ne hoc alit̃ possis
acluert̾e: addit quoq in omnib populis. Q
dicto: uniu̾sas gentes absoluta racione cõplex
est. Sequitur mirabilia eiꝰ: idest incarnatiois
Aichanũ. Qui dum sit altissimꝰ: factus est ꝓ
nobis lib̾andis humillimꝰ. Intelligamꝰ autem
qͣntum ꝑfec̾it edificatio sancte domꝰ : que to¬
tum orbem noscitur cõplexa t̾tarũ. Quia mag¬
nus ddñs atq laucdabilis nunis: & horribilis su¬
ꝑ omnes deos. Hic dicit quare miracula eius
debeant & gloria p̃dicari: qm magnꝰ est dñs.
Quȩ figurã dicitur ethẏmologia: idest cau¬
sȩ redlitio. Magnus ad potestatẽ ꝑtinet.
quia suꝑ cuncta potencior est: laudabilis
ad pietatẽ. qm̃ dum essemꝰ caꝑtiui. p̃tioso
sanguine nos iedemit. Nimis autem con¬
gruit ad utrũq: quia nec quantũ magnꝰ.

Expanded text:
us, seque intelligat conus, seque intelligat contumaciae suae iniquitate contemptum: quia non dicit: Hebraeis narrate, sed, gentibus. Et ne hoc aliter possis advertere, addidit quoque: In omnibus populis: quo dicto universas gentes absoluta ratione complexus est. Sequitur, mirabilia ejus. Incarnationis arcanum, qui dum sit altissimus, factus est pro nobis liberandis humillimus. Intelligimus autem quantum profecerit aedificatio sanctae domus, quae totum orbem noscitur complexa terrarum. Quia magnus Dominus, et laudabilis nimis, et horribilis super omnes deos. Hic dicit quare miracula ejus debeant et gloria praedicari: quoniam magnus Dominus; quae figura dicitur aetiologia, causae redditio. Magnus ad potestatem pertinet, quae super cuncta potentior est; laudabilis ad pietatem, quoniam dum essemus captivi, pretioso sanguine nos redemit. Nimis autem congruit ad utrumque, quia nec quantum magnus,
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. quia gentes admisit: & donatum des¬
t ruxit. quia gen̾alis confessionis grãm non
negauit. Nam ut homines uitelliges. cantate
dixit: qui reuera possunt laudes dũo ꝑsonare.
Deinde quia pluralem numerum aptauit ad
terram: qd utiq non conueniret.: si tellurem
uoluisset intelligi. Ad nunciate ex die in diem
salutare eius. Dies de die duos dies significat
absolure: qđ ꝑtinere ad scripturas testam̃ti no¬
ui & uȩt̾is estimamꝰ: quia utraq et̾ni solis cla¬
ritate resplendent. Et inde bene nunciatur sa¬
lutaris dñs: ꝑ quas & uenturꝰ. & uenisse mons¬
tratus est. ꝓꝑhecȩ siquidẽ ꝓmiserunt aduentũ:
ut duo celestes dies adnunciasse eius gloriam
comꝑbentur. Harrate in gentib gloriã eiꝰ: in
cunctis populis mirabilia eiꝰ. Cum suꝑiꝰ dix̾it
annunciate salutare eius. hic dicit narrate glo
saluator ꝯununciandus erat: gloria uero eius
uarranda ꝑ gences. Quanta miracula p̾dicalñt¬

Expanded text:
tavit, quia gentes admisit, et Dei natum destavit, quia gentes admisit, et Dei natum destruxit, quia generalitati confessionis gratiam non negavit. Nam ut homines intelligeres, cantate dixit, qui revera possunt laudes Domino personare. Deinde quia pluralem numerum aptavit ad terram, quod utique non conveniret, si tellurem voluisset intelligi. Annuntiate de die in diem salutare ejus. Dies de die duos dies significat absolute: quod pertinere ad Scripturas Testamenti Novi et Veteris aestimamus, quae utraque aeterni solis claritate respondent. Et inde bene nuntiatur salutaris Dominus, per quos et venturus et venisse monstratus est. Prophetae siquidem promiserunt adventum, us gloriam comprobentur. Narrate in gentibus gloriam ejus et in cunctis populis mirabilia ejus. Dum superius dixit: Annuntiate salutare ejus; hic dicit: Narrate mirSalvator annuntiandus erat: gloria vero ejus narranda per gentes. Quanta mirabilia praedica
Abbreviated transcription (Latin):
lite tangere. xp̃os meos : & in ꝓphetis meis no¬
lite malignari. Hic tempꝰ ilid̾ significat: qͣndo
rex egyptioꝵ diuinitꝰ admonitus est. ne abͣhȩ
nocere p̃sumeret. Qł simili mͦ de ysaac conitat
effectum. Quaꝑpt̃ euident̃ ostenditur diuina
ꝓtectione eos fuisse mitnto. Uõscrutandum
est. quomͦ supͣ memoratos patͥarchas xp̃os ap¬
pellare deleg̃it: Cum adhuc non fuerit unc̃¬
tio cȩlebrata. A saul enun hec res sumpsit ini¬
tium. S q̃m erant in sp̃u xp̃iani. eiusq fidi
probantur esse deuoti. sicut de abraam dñs
dicit. Concupunt diem meum uidere. uidit &
gauisus est: merito gͦ appellati sunt sacro no¬
mine. qui iam xp̃i fidem probantur amate.
Nam & ipsa dñi uerba sunt posita dicentis.
Nolite tang̾e xp̃os meos: & in ꝓphetis meis
nolite malignari. Cauite dño omnis t̾ra. Dicen¬
do enim omnis terra: catholicã significauit
ecclesiã: que ꝑ cunctum orbem uoscitur esse
distusa. Breui enim cõpendio & iudeum coͦ fu¬

Expanded text:
lite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari. Hic tempus illud significat, quando rex Aegyptiorum divinitus admonitus est ne Abrahae nocere praesumeret; quod simili modo de Isaac constat effectum. Quapropter evidenter ostenditur divinprotectione eos fuisse munitos. Unde scrutandum est quomodo supra memoratos patriarchas christos appellare delegerit, cum adhuc non fuerit unctio celebrata: a Saul enim haec res sumpsit initium . Sed quoniam erant in spiritu Christiani, ejusque fidei probantur esse devoti, sicut de Abraham Dominus dicit: Concupivit diem meum videre, vidit et gavisus est. Merito ergo appellati sunt sacri nomine, quia jam Christi fidem probantur amare. Nam et ipsa Domini verba sunt posita dicentis: Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignare . Cantate Domino, omnis terra. Dicendo enim omnis terra, catholicam significat Ecclesiam, quae per cunctum orbem noscitur esse diffusa. Brevi enim compendio et Judaeam confu
Abbreviated transcription (Latin):
illi aliquando succedit. in quo est om̃ium
ꝓmissoꝵ completiua ꝑfectio. dicens. Tibidabo
terram chanaan: funiculum hereditatis ur̃ȩ.
Chanaan interpretatur humilis. Ergo hu¬
milium t̾ram: conuenient̃ xͥanos accepturos
esse significat. Hoc est qđ suꝑius dixit tes¬
tamentũ et̃num. Hec enim terra humilita¬
tis o incunationis. sic a fidelib accipitur:. u
et̃no nomine retineatur. Funiculꝰ autẽ h̾e¬
ditatis. mundi significat tortuosas angusti¬
as: quas dñs ꝑ salute cunctorũ sua passioe̾
dissoluit. Illius enim susceptio carnis nr̃a
ꝓbatur hereditas: in qua et̃na patͥmonia
uitȩ cȩlestis accipimꝰ. si eam fixe atq integ̃¬
rime credere mertam᷑. Nam ista comꝑatio
ab eis tracta est: quib agriac possessiones ten¬
so fune cluudebant᷑. Cum essent panci num̾o
parui &e coiom enis. Et transierunt de gentȩ
in gentẽ: & de regno ad populum alt̾m. Ueñ

Expanded text:
illi aliud aliquando succedet, in quo est omnium illi aliud aliquando succedet, in quo est omnium promissorum completa perfectio. Dicens: Tibi dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae. Chanaan interpretatur: humilis. Ergo humilium terram convenienter Christianos accepturos esse significat, hoc est, quod superius dixit, testamentum aeternum. Haec enim terra humilitatis et inclinationis sic a fidelibus accipitur, ut aeterno munere tueatur. Funiculus autem haereditatis, mundi significat tortuosas angustias, quas Dominus pro salute cunctorum sua passione dissolvit: illius enim susceptione carnis nostra probatur haereditas, in qua aeterna patrimonia vitae coelestis accipimus, si eam fixe atque integerrime credere mereamur. Nam ista comparatio ab eis tradita est, qui agri ac possessiones tenso fune dividebantur. Cum essent pauci numero, et parvi coloni ejus, et transierunt de gente in gentem, et d
Abbreviated transcription (Latin):
& sub iungit in sempit̾̃nũ: quia quicquid dñs
ꝓmisit. ꝑenni firmitate mansurum est. Pactisi¬
ue testamenti sui prophetarũ significat p̾dica¬
tiones : quas de uerbi incarnatione p̾dixert̃.
Sequitur. Quod mandauit. Mandare est: ꝑ
In mille gen̾ationes. Finitum ꝓ infinito positũ
est: qđ tamen scłi istius fine concluditur. uͥ
genãtio humana sequenti sibi etate succedit.
Quod pepigit cum habraam. & iuram̃tum
illius cum ysaac : & constituit illd iacob in
preceptũ. & urael in pactum sempit̃nũ. Ad
illud respondet. qđ superiꝰ dixit testam̃ti sui.
Illa enim quȩ in ueti testam̃to abrahe & ysa¬
ac patͥarchis ꝓmissa sunt uel iurata: statuit
ea. idest firm̾auit iacob. & israhel. in nouo
scilicet testamento qđ est eternũ. Iacob it
& israel ͥana tempora plerumꝙ significa
re: sepe iam dictum est. Nouum uero testa¬
mentum ꝓprie dicitur et̃num: quiã nullum

Expanded text:
et subjungit, in sempiternum, quia quidquid Dominus et subjungit, in sempiternum, quia quidquid Dominus promisit, perenni firmitate mansurum est. Pacti sive testamenti sui prophetarum significat praedicationes, quas de Verbi incarnatione praedixerunt. Sequitur: Quod mandavit. Mandare est perIn mille generationes. Finitum pro infinito positum est, quod tamen saeculi istius fine concluditur, ubi generatio humana sequenti sibi aetate succedit. Quod pepigit cum Abraham, et juramenti illius cum Isaac, et constituit illud Jacob in praeceptum, et Israel in pactum sempiternum. Ad illud respondit quod superius dixit, testamenti sui. Illa enim, quae in veteri testamento Abrahae et Isaac patriarchis promissa sunt vel jurata, statuit ea, id est, firmavit Jacob et Israel, in novo videlicet testamento, quod est aeternum. Jacob enim et Israere, saepe jam dictum est. Novum ejus testamentum proprie dicitur aeternum, quia nullum
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi: carnis habrahe sem̃ fuerunt. Qͦs
merito seruos dicit: q̃m ꝑfidia faciente fi¬
lii esse noluert̃. Quib ipse dñs dicit: Uos si
filii abrahe essetis: oꝑa abrahe fecissecis.
filiis uero iacob significat fidelissimos xͥa¬
nos : qui heredes dñi esse noscunt᷑. Ipse do
minꝰ ds̃ nr̃: in uniũsa t̾ra iudicia eius. Mo¬
netur sem̃ abrahe. & semen iacob. ut saluato¬
rem nr̃m non unius gentis dm̃: s dñm credãt
esse tocius orbis t̾rarũ. Nam sicut ubiq dila
tata est eccłia: ita ꝑ orbem ꝓpagata sunt eius
sine dubitacione iudicia. Dicendo enim ipse
dñs : cominonet illum intelligi debere. quem
populi iudeorũ crucifigendum esse decreue¬
runt. S qui hanc uocem non adũtunt: ipsi
se specialit̾ a patͥarchis alienos esse ꝑfitentur.
Recordamini in sempit̾nũ pacti eius: sermonis
quem mandauit in mille geñationes. Recorda¬
ri precipit hoc est ut nulla obliuione tradat᷑:

Expanded text:
intelligi, carnis Abrahae semen fuerunt; quos intelligi, carnis Abrahae semen fuerunt; quos merito servos dicit, quoniam perfidia faciente filii esse noluerunt, quibus ipse Dominus dicit: Vos si filii Abrahae essetis, opera Abrahae fecissetis . Filios Jacob vero significat fidelissimos Christianos, qui haerminus Deus noster, in universa terra judicia ejus. Monetur semen Abrahae et semen Jacob, ut Salvatorem nostrum non unius gentis Deum, sed Dominum credant esse terrarum. Nam sicut ubique ditata est Ecclesia, ita per orbem propagata sunt ejus sine dubitatione judicia. Dicendo enim ipse Dominus commonet illum intelligi debere, quem populi Judaeorum crucifigendum esse decreverunt. Sed qui hanc vocem non advertunt, ipsi se specialiter a patriarchis alienos esse profitentur. Recordamini in sempiternum pacti ejus, sermonis quem mandavit in mille generationes. Recordari praecipit, hoc est, ut nulla oblivione tradatur;