comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum: Magna qͥdẽ resest fides & saluttoris
& sine haci non est saluari possebile alicui Sicut
cdictũ .ẽ sinc fide in poss̃ bile e st dõ placere Sed
non sufficit sola hec oꝑ ari ꝑdilectionẽ. fidẽ
necessariũ . ẽ. & conseruari dignedõ: Pro inde
etiam paulus adnon& cosquia dignationẽ
mysterioꝵ suscipere meruerunt dicens: trstine¬
mus in gredi inent qm̃ ñ fufficit fides sed debi
addi & inta condigna & multũ stubum deb⁊
adhiberi nefudes sit otiosa Sit enĩ t̾rã intrare
uiuentes sic̃ gentes: Oppus est quppe orm̃ uõ¬
lentes celũ postidere fidt̃ oꝑib bonis ornare : Hec hoc
solũ damm habimale anuens eꝑ ñ untrat inregiũ
dĩ uerũ etiam ꝗimaioris ẽ urroris poene ꝑpt

Expanded text:
exemplum. « Magna quidem res est fides et salutaris; exemplum. « Magna quidem res est fides et salutaris; et sine hac non est salvari possibile alicui, sicut dictum est: Sine fide impossibile est placere Deo; sed non sufficit sola haec: operari per dilectionem fidem necessarium est, et conversari digne Deo. Proinde etiam Paulus admonet eos qui dignationem mysteriorum suscipere meruerunt, dicens: Festinemus ingredaddi et vita fidei condigna, et multum studium debet adhiberi, ne fides sit otiosa. Si enim terram intrare viventes, sicut gentes? Opus est quippe omni volenti coelum possidere, fidem operibus bonis ornare. Nec hoc solum damni habet male vivens, quod non intrat in regnum Dei, verum etiam, quod majoris est terroris. po
Abbreviated transcription (Latin):
intelligenda c̃: Tũ sexto die finito primoridi¬
alia operũ creationẽ & inseptimoces saint ano¬
uarũ creatione maturarũ : Per illã .uͦ. requiẽ dĩ
locutusest: Non dix̃ hoc loco reqͥẽ sed sabatimꝰ
ꝓprium nom̃ adquã gaudebant & currebant:
Sabatisinũ regnũ dĩ uocans: Sicurt enĩ sabbatõ ab
onñb malis abstinere precepit. que ad seqͥ ũ dei¬
ꝑtini que sacerdo stesefficiebant &que animã
iuuabant & nchil aliud nec ttilẽ uult sabbatũ
opera laboriosa sicut insabbato carnali fece¬
runt: Itud uͦ sabbatũ dĩ qͥcũq inerat : recrui¬
eint ꝑpetuo ab oꝑib: suis sic a suis ds̃: Volens
ittiq: eos rosurrectione instruere & dereqͥe
sempit̃na hodie sepissime int̾posuit ut nũꝗ¬
demonstrarent se intraturos: Quasi diceret
siquis quã peccauerit usq hodie spẽ habeat
reuertandos Hallus igitur desperet usq: qͦ
uiuit: festinemus gͦ ingredi in illam reqͥeno
ut ne idipsum quis madat incredulitatis

Expanded text:
idelicet dum sexta die finita pri mordiali rerum creatione, in septimo cessavit a creatione novarum naturarum, per illam vero requiem Dei, locutus est. « Non dixit hoc loco requiem, sed sabbatismum; proprium nomen, ad quod gaudebant et concurrebant, sabbatismum regnum Dei vocans; sicut enim sabbato ab omnibus malis abstineri praecepit  Adde pertinent, quae sacerdotes efficiebant, et quae animam juvabant, et nihil aliud; nec tale vult Sabbatum opera laboriosa, sicut in Sabbato carnali fecerunt. Istud vero Sabbatum Dei quicunque intrat, requiescet perpetuo ab operibus suis, sicut a suis Deus. Volens itaque eos de resurrectione instruere, et de requie sempiterna, « hodie, » saepissime interposuit, ut nunquam desperarent se intraturos, quasi diceret: Si quisquam peccaverit usquequo est hodie, spem habeat revertendi. Nullus igitur desperet, usquequo  Festinemus ergo ingredi in illam requiem, ut ne in idipsum incidat incredulitatis
Abbreviated transcription (Latin):
itile. quia nchil ꝙ̃ statũ.ẽ sine eo ftrctũ .ẽ.
Idõ addidit: Et non ẽ. ulta creitura inubdis
in edispectu eiꝰ om̃ia aut̃ nuda & aptti
sut occilis eiꝰ Hic maxime eos terruit nefor¬
te ad heic neqit infide stttrites nũcũ integra
satis ftctione ꝑficietis fidi oꝑa quia ipse que
incorele sunt discernere ubi exami¬
nat ubi confilorat reddens uni¬
dicenus taeh ominib : ac sĩc angłos
dicat acsi archangłos ac si cherubim
ac ñ seraphu acsi aliã quã libi
oreaturam iiña reuelati sunt oculis
possit latere ⁊ omĩa nuda ⁊ aꝑta funt
oculis eiꝰ: Adquẽ nob̾ sermo Quid est ad
quẽ nob sermo  hoc est ipsi reddituri sum

Expanded text:
lem, quia nihil quod factum est, sine eo factum est. Ideo addidit: Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus. « Hic maxime eos terruit, ne forte adhuc, inquit, in fide stantes non cum integra satisfactione perficiatis fidei opera, quae ipse quae in corde sunt discernit; ibi examinat, ubi considerat, reddens unidicemus de hominibus? Ac si angelos dicas, ac si archangelos, ac si cherubim atque seraphim, ac si aliam quamlibet creaturam, omnia revelata sunt oculo possit latere? Omnia nuda et aperta sunt oculis ejus; ad quem nobis sermo. » Quid est, ad quem nobis sermo est? Hoc est, ipsi reddituri sumus
Abbreviated transcription (Latin):
sopultas est resurrecait tertia ds̃ Ascendit in
cgłũ se addexterã dĩ patris inde uenturus
uidire tuuos & mortuos: ꝑquẽ omĩa bona habemꝰ
rademptionẽ resurrectionẽ. hereditittẽ cũ eo
sẽ prõna Hec confiteam Quia .uͦ. hȩc uera sunt
nis conslitus est intrat in sangune : arꝑsuspprio
nen alieno sic pontifices prigres qͥ sangin¬
ne uacce rubre asꝑgebant᷑ : Non enĩ habem
pontistocẽ qͥ nom possit compati infirmitei

Expanded text:
tia die, ascendit in coelum, sedet ad dexteram Dei Patris, inde venturus judicare vivos et mortuos; per quem omnia bona habemus, redemptionem, resurrectionem, haereditatem cum eo sempiternam. Haec confiteamur. Quia vero haec vera sunt nis constitutus intrat in sanguine aspersus proprio, non alieno, sicut pontifices priores, qui sanguine vaccae rufae aspergebantur. Non enim habemus pontificem, qui non possit compati infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
mnciderent tuditium: Quasi dicis fe puiffici¬
erit̃ edeparent᷑ibus uris docenarr ne insimlib
mcidamꝰ neea dẽ patiamu que illi passi sut
hec ẽ. mid ipfum exemplũ in fidelittõtis Dem de
ut maiorẽ pec cahtibus incuteret formidinẽ fub¬

Expanded text:
quasi dixisset: Sufficienter ex parentibus nostris docemur ne in similia incidamus; ne eadem patiamur quae illi passi sunt; hoc est, in idipsum exemplum infidelitatis. Deinde ut majorem peccantibus incuteret formidinem, sub
Abbreviated transcription (Latin):
habere tudicẽ qͥ illos ꝓpt̃ increcdulitatẽ cor dã¬
nauit : Dix̃ emĩ uitius dĩ sermo : Sermodifilius
est: dĩ qͥde se ipso ait: Siqͥs sermonẽ meũ seruaue¬
rit mortẽ non indebit mȩt̃nũ: Sicut illi
si seruarent ser monẽ di uiuerent terrãq: iro¬
mis nõnis intrarent. sic inos si seruaueramus fer¬
monẽ etꝰ uiuemus reqͥemq: cȩlestẽ intrabius
Viuius enĩ dĩ sermo & efficax & penetrt baior
om̃i gladio ancipiti : Gladius enĩ potest m̃¬
bra diuidere acorpore & penetrare scerettt
&inaturã carnis sed eo multo penetra bilior
.ẽ. sermodĩ ꝑtingens ut ait paulus cisq: ad di¬
uisitionẽ anone ac sp̃si cũpagum qͥdẽ & medul¬
larum & discrete .e. cogrtitionũ etam &interi

Expanded text:
illos propter incredulitatem eorum damnavit; dixit enim: Vivus est sermo Dei. Sermo Dei, Filius est Dei, qui de seipso ait: Si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum . Sicut illi, si servarent sermonem Dei, viverent terramque promissionis intrarent, sic et nos, si servaverimus sermonem ejus, vivemus, requiemque coelestem intrabimus. Vivus est enim Dei sermo, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti. Gladius enim anceps potest membra dividere a corpore, et penetrare secreta et naturam carnis. Sed eo multo penetrabilior est sermo Dei, pertingens, ut ait Paulus, usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quippe et medullarum; et discretor est cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
one pontũ esse quasi dictret si in qdibunt bene
habebunt: Idõ addidit: Qm̃ suꝑ est qͥuos dã
introire millam In illam indelicet que in pales¬
tina fuit parici irorauer̃ id .ẽ. eluo teintũ caleph
& iosue exom̃b illis qͥd ee gr̃pto ꝑrexerunt:
Cro inde ait: Et hi quib priori adnuntiatũ ẽo

Expanded text:
one positum esse, quasi diceret: Si introibunt, bene one positum esse, quasi diceret: Si introibunt, bene habebunt; ideo addidit: Quoniam superest quosdam introire in illam. In illam videlicet quae in Palaestina fuit pauci intraverunt, id est, duo tantum, Caleb et Josue, ex omnibus illis qui de Aegypto perrexerant. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
tamur intrare in reqͥem ne forte nob dicat᷑ nc̃
illis s̃ introibunt id .ẽ. non introibunt inrequiẽ
meã : tẽstinat enĩ osten dere aliam esse requiẽ ad
quam uocati fumus id .ẽ. celoꝵ Nec nos dic̃ illã
quȩ  palestina est intreituros. sed ulos ñ intrictu¬
ros opt̃ obdurationẽ cordissuis. nec in palestina
nec inrequiẽ celestẽ : Ad didit itetq deprona reqͥe.
loqͥ dicens: Cqͥdẽ oꝑib ab istitutione mundistac¬
tis dix̃ enĩ quodam loco dedie septima sic. & reqͥcur
ds̃ die septima ab omĩb oꝑib stũis: confestimq sc̃đm
sub uixit que ꝓmissa est popło dei : Et rtc inquit
rursum suntroibunt orreqͥem meã : Siuͦ. coniunc.
tio ꝓadfirmatione ꝓnegatione ꝓ dabitatione
accipi potest suꝑius .uͦ. ꝓnegaitione positt est ubi¬
q ait ꝓpt̾ incredulitẽ illoꝵ niras se d̃ ñ introire gos
inreqͥ ẽ ꝓmissam: Addidit siin troibunt id .c̃. non
introibunt: Hic .uͦ. potest intelligiꝓad firmati¬

Expanded text:
forte nobis dicatur sicut illis: Si introibunt, id est, non introibunt in requiem meam. Festinat enim ostendere aliam esse requiem, ad quam vocati sumus, id est, coelorum; nec nos dicit illam quae in Palaestina est intraturos; sed illos non intraturos, propter obdurationem, nec in Palaestinam nec in requiem coelestem. Addidit itaque de prima requie loqui, dicens: Et quidem operibus ab institutione mundi factis. Dixit enim quodam loco de die septima sic: Et requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis. Confestimque de secunda subjunxit quae promissa est populo Dei: Et in ista, inquit, rursum: Si introibunt in requiem meam. Si vero conjunctio pro affirmatione, pro negati negatione posita est, ubi ait propter incredulitatem illorum jurasse Deum, non introire eos in requiem promissam, addidit: Si introibunt, id est, non introibunt; hic vero potest intelligi pro affirmati
Abbreviated transcription (Latin):
& pontificẽ confessionis nr̃ȩ iħm qui fidelis . ẽ.
qͥ fec̃ illũ sic̃ & mor ses inomĩ domo illius Ad¬
grecȩ. latine missus dr̃: Cognoscite qͥt ẽ iħs
sacerdos & qualis &yor ha betisopꝰ consolati¬
onẽ alianeq solatiũ: Pontificẽ em̃ dixit con¬
coniis sus est sic̃ &morsi pͥor płs iregione
datus est : Sed huic maiora uł longe meliora
animas israhelitarũ ad excellentiam ꝓmis¬
soneĩdĩ ut intente parent se acciꝑe qđ ds̃
cũ xp̃o hereditetis dĩ qͥfidelis est ei. id est dõ

Expanded text:
 pontificem confessionis nostrae Jesum, qui fidelis est ei qui fecit illum, sicut et Moyses in omni domo illius. AdGraece, Latine missus dicitur. Cognoscite quid est Jesus sacerdos, et qualis, et non habetis opus consolatione alia, neque solatio. « Pontificem enim eum dixit concommissus, sicut Moysi prior populus in regimen datus est. Sed huic majora, vel longe meliora animos Israelitarum ad excellentiam promissionum Dei, ut intente parent se accipere, quod Deus cum Christo haereditatis Dei, « qui fidelis est ei, » id est, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
se lãlutis. & qͦm pͥor orñũ intrasse inreqͥem
Habenrerũ ponti ficẽ magnũ qͥpenetrauit
celus: Ergo morses ductor popłi cui promissa
est reqͥes trans̃toria non introiuit ireqͥem
quẽ sepius popłr ꝓmistt iste .uͦ. nr̃ sacerdos meli
orsmus nonis sponsor uiam fectiens credente¬
ħis misẽ pͥmꝰ intrauit inreqͥam popło si bi cre¬
dito ꝓimisiam: Ostendtens eum magnũ sacer¬
dotem quia sempitnũ habi sacerdotium semꝑ
uirens adiht̃ pellandũ ꝓnob̵ Et humc filium dĩ¬
se diterẽ uouit sed erĩ stoulum ꝓferebat insũperi¬
oribus testisicanseum sub nomine iħi ꝙ nomen
angłs adõ dirȩctis uirgim adnuntiauit filiũ di
esse ucrũ & ido magnũ sacerdotẽ : Tene amꝰ con

Expanded text:
utis; et quomodo prior omnium intrasset in requiem. Habemus enim pontificem magnum, qui penetravit coelos. Ergo Moyses ductor populi, cui promissa est requies transitoria, non intravit in requiem quam saepius populo promisit; iste vero sacerdos, melioris promissionis sponsor, viam faciens credentibus in se, primus intravit in requiem populo sibi credito promissam; ostendens eum magnum sacerdotem, quia sempiternum habet sacerdotium, semper vivus ad interpellandum pro nobis: et hunc ipsum Fise dicere voluit; sed eum famulum proferebat in superioribus, testificans eum sub nomine Jesu, quod nomen angelus, a Deo directus virgini annuntiavit Filium Dei esse verum, et ideo magnum sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
primũ audnt. sid & aepĩamis promo oniũ de
fide catholi carerũ diro idebet qđ .ẽ. fim¬
dam̃tũ salutis ñe: Siautẽ opris habet
defide doceri. necdũ fundarttũ habet firmnũ
de xp̃ianĩ ut digne dignus fiat ad ꝑfectionẽ
aliarũ trans ferri uirtutũ Siaut̃ quisꝗ. ũbũ
uertattis audiuit & babtitatus .e. & post anꝰs¬

Expanded text:
ianus primo omnium de fide catholica erudiri debet, quod est fundamentum salutis nostrae. Si autem opus habet de fide doceri, necdum fundamentum habet; firmum de Christiani, ut inde dignus fiat ad perfectionem aliarum transferri virtutum. Si autem quisquam verbum veritatis audivit, et baptizatus e
Abbreviated transcription (Latin):
Pro inde subiunait : Rursum erucifigentes sibimni¬
ipsis filiũ dĩ & osten tutbabentes: Hoc est uetus ho
Conformes eñ ftcti sumus mortis eiꝰ &it̃um. cũ¬
sepubo em̃ estis ei ꝑbaptismũ in mortẽ : Sic̃ erm
mposñbile est scđo crucifigiap̃m: hoc cm̃ est osten

Expanded text:
Proinde subjunxit: Rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes. Hoc est, vetus homo Conformes enim facti sumus mortis ejus; et iterum: Consepulti enim estis ei per baptismum in morte. Sicut enim impossibil
Abbreviated transcription (Latin):
quit id .ẽ unus effecti fumus cũ illo: Siqͥdẽ ipse
caput est & nos menbra coherodes & corporales
illi scđm spiritadẽ hominẽ qͥcreatꝰ. ẽ. cũ ipso
ad finẽ firmã retmeamus: Quidest initiũ
substantie.⁊ fidẽ significat ꝑ quã subsis¬
timꝰ &dõ donati suntus infilios &es sentia¬
les. ut ita dicã feictisimꝰ Que dili¬
gentissime obseruandũ eͥst necuiꝰ li¬
bet doctrine macula corrũ pamr
demdde sub infert apłs adhuc
de homine dicere: dũ dr̃ in qͥt hodie
siuocẽ eiꝰ audieritis nolite obdurare

Expanded text:
quit, id est, facti sumus unum cum illo. Siquidem ipse quit, id est, facti sumus unum cum illo. Siquidem ipse caput est et nos membra, cohaeredes et concorporales » illi ad finem firmam retinemus. « Quid est initium substantiae? Fidem significat, per quam subsistimus, et Deo nati sumus in filios, et essentiales, ut ita dicam, facti sumus: quod diligentissime observandum est, ne cujuslibet doctrinae macula corrumpamur. Deinde subinfert Apostolus adhuc de hodie dicere. Dum dicitur, inquit, hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare
Abbreviated transcription (Latin):
obsecunt᷑ uerbo dĩ  Sicnĩ patres ur̃ĩ inquit qͥa
ñ sperauer̃ sic̃ oportebat sperare hec passi sunt
quelegunt᷑ inhr̃storia cuiꝰ ante memora umꝰ
&perior̃ indeserto ꝓpt̃ duritiã cordis multo
amplius uob ttilia timendasumt̾ sic̃ illi accider̃
Ad illos eñ sermo istȩ fictus est quiin presentia
fuer̃ uł foturi sunt idõ dic̃ hodie: Hodie nãq
semꝑ est donec constait munđ : Intra enĩ plus
diceret dehodie & subtungit dicens Sedhortet¬
mini uosin& ipsos ꝑsingłos dies. donec hodie
cognominat᷑ ut non obduret᷑ quis ex uob stllatia
peccati  Hoc est edificate muicẽ corrigite uosm&¬
ipsos necon tingae uob̾ somlia neobduret᷑ qsquam
ex uob decipiente peccato infidelitatis : Aden¬
dit quna infidelitattifeccatũ faicit: Sic̃ enĩ infi¬
delitas malignã uitã ꝓereat : sic etiam anima
more mortis ꝑpetua liberaret: deide infert
participes effecti sumꝰ a participamur eoceo in¬

Expanded text:
obsequitur verbo Dei. Si enim patres vestri, inquit, quia non speraverunt, sicut oportebat sperare, haec passi sunt, quae leguntur in historia, cujus ante memoravimus, et perierunt in deserto propter duritiam cordis: multo amplius vobis talia timenda sunt, sicut illis acciderunt. Ad illos enim sermo iste factus est, qui in praesentia fuerunt, vel futuri sunt. Ideo dicit, « hodie. » Hodie namque semper est, donec constat mundus. Intrat enim plus dicere, de « hodie » subjungens: « Sed adhortamini vosmetipsos per singulos dies, donec hodie cognominetur, ut non obduretur quis ex vobis fallacia peccati. « Hoc est, aedificate invicem, corrigite vosipsos, ne contingant vobis similia; ne obduretur quisquam ex vobis, decipiente peccato infidelitatis. Attendis quia infidelitas peccatum facit; sicut enim infidelitas malignam vitam procreat, sic etiam anima, more mortis perpetuae liberet. Deinde infert participes effecti sumus Christi? Participamur ex eo, in
Abbreviated transcription (Latin):
solationẽ quã scĩ habituri in patria: corpꝰ enĩ cius
id est eecła necesse est tẽpttitiones patiat᷑ in hoc
scło : sed nonde .ẽ. ille consolator qͥdrẽ Ecce ego

Expanded text:
solationem, quam sancti habituri sunt in patria. Corpus enim ejus, solationem, quam sancti habituri sunt in patria. Corpus enim ejus, id est Ecclesia, necesse est tentationes patiatur in hoc saeculo; sed non deest ille consolator, qui dixit: « Ecce, ego
Abbreviated transcription (Latin):
audieritis nolite obdurare corda ur̃a. ne simi
audicrunt patres urĩ uocẽ illius ꝑ morsen
& obdurati sunt : Ergo tunc ꝑ p̃conẽ locutꝰ
tebat ipse uenire dignatus est Ore suohic loqͥt᷑
qui p̃conẽ misit & nc̃ ꝑ se clamat. nolite obdura¬
sed amaricaricati murmurantes contra dm̃ pe¬
rier̃ : Patres urĩ erant qͥperier̃ nolite inntare
eos: satresurĩ erant. sed ñ imitati eos nõ fueritis
patres urĩ non er̃ quã uis quã uis decis natisitis
scientes qunads̃ potens est delapidib: suscitteri
filios abrehȩ. Quad ragintai anmns offensus
fui generationis hinc: onultis modis eoscastigtit
ipsi itm̃ semꝑ decorde errauerunt: Quad raginto
diebus dñs in deserto ieuinauit ut triũ pharet de eo
ꝑquã illi quad ragiit annis murmurauerunt
Promis quadragintit dieb tẽptionẽ huiꝰ peregrina¬
tionis ostendit. posterib: quad ragotet diebus con¬

Expanded text:
audieritis, ne obduretis corda vestra, ne similaudieritis, ne obduretis corda vestra, ne similaudierunt patres vestri vocem illius per Moysen, et obdurati sunt. Ergo tunc per praeconem locutus tebat, ipse venire dignqui praecones misit, et nunc per se clamat, nolite claudesed amaricati murmurantes contra Deum perierunt. Patres vestri erant qui perierunt, nolite imitari eos; patres vestri erant; sed si imitati eos non fueritis, patres vestri non erunt, quamvis de eis nati sitis, scientes quia Deus pofilios Abrahae . » « Quadraginta annis offensus fui generationi huic. » Multis modis eos castigans; ipsi tamen semper corde erraverunt. Quadraginta diebus Dominus in deserto jejunavit, ut triumpharet de eo, per quem illi quadraginta annis murmuraverunt nderet. Primis quadraginta diebus tentationem hujus peregrinationis ostendit; posterioribus quadraginta diebus, con
Abbreviated transcription (Latin):
despe in su periorib: qrnia oportet nos spercre
que futꝰ um Spes aut̃ queuidet᷑ non .ẽ spes : Histo¬
ria .uͦ. quã prophett hicrememorat notissima est :
Cũ enĩ egressĩ essent de t̃ra egrpti & multũ inam
ꝑambulassent & multet iuditia uirtutis dĩ acce¬
pissent inegrpto inmari rubro inheremo cũ siliũ
fecerunt mittere speculatores qͥdeberent in sp̃i¬
cerent naturam terrȩ quȩ ꝓmissa est eis: Illi .uͦ.
ꝑgentes reuersi sunt : Terram qͥdẽ ualde mirantes
israhelite .uͦ. ingrati & insensati quos oportebat ut
inmedio tcorti eocercitus egrptioꝵ eripuit de ꝑiculis
& flornoꝵ fontes sine defectu dominauit & manna
beneficioꝵ dĩ mirabilioꝵq eiꝰ: Iurauit ut
ñ intreret generatio illa inreqͥam ꝓmis¬
& laborib Tertia queuera est reqͥes
hoc est regnum cȩloꝵ Ad quã quos
ꝑuenire cõtigerit reuera reqͥescunt alaborib
idis ficulaitib suis : Hequiahic ꝓpheta loqͥtur
aduiros hirechelittis dicens: hodie siuocẽ eiꝰ

Expanded text:
de spe in superioribus, quia oportet nos sperare quae futura sunt. Spes autem quae videtur, non est spes. Historia vero, quam propheta hic rememorat, notissima est: « Cum enim egressi essent de terra Aegypti, et multam viam perambulassent, et multa judicia virtutis Dei accepissent in Aegypto, in mari Rubro, in eremo, consilium fecerun mittere speculatores, qui deberent inspicere naturam terrae, quae promissa est eis: illi vero pergentes reversi sunt, terram quidem valde mirantes,Israelitae vero ingrati et insensati, quos oportebat, utin medio tanti exercitus Aegyptiorum eripuit de periculo; et fluviorum fontes sine defectu donavit, et manna beneficiorum Dei, mirabiliumque ejus, juravit ut non intraret generatio illa in requiem promiset laboribus; tertiam, quae vera est requies, hoc est, regnum coelorum, ad quam quos pervenire contigerit, revera requiescunt a laboribus et difficultatibus suis; » de qua hic propheta loquitur, adversus Israelitas dicens. Hodie si vocem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
fcietus est sugenitti a patre unius substantiȩ cũ eo
Sic̃ mor̾ses ait fidelis est indomosua ꝓpositurus
cũ mor̾a scđm conparationẽ in lege sacerdotii
hrmc saermonẽ in dudẽ adserens cũ fidelẽ essem¬
domo sua: fidelẽ idẽ. deuiotũ defendante eaque
rint eiꝰ. non ꝑmittentẽ corrũpi: Que domͦ nos
fumꝰ sicuti in consequentib: dic̃ : Sic̃ morses
fidelis fuit indomo sua id. est popło pͥore:
confestoq consetutꝰ ostendit quomͦ domꝰ illius
essẽ debeamus: Ait enĩ: Quȩ domꝰ sumus nos si
fidutiam igłam spei usq: ad finẽ firmũ retmo¬
amus Quia qͥꝑseueranerit usq infinẽ hic saluus
erit: Domũ emĩ dic̃ ꝓhis qui conuocantꝰ meccła.
domꝰ qͥ fabricauit illã  non dix̃ quanto maio¬
rẽ habet bonorẽ ab operib artifex sed quã
domꝰ qͥ construx̃ eũ Uides qm̃ ñde tẽplo
dic̃ sed de omĩ popło primo quã mor̾ses

Expanded text:
cta, sed genita a Patre, unius substantiae cum eo. « Sicut Moyses, ait, fidelis est in domo sua. Praepositurus eum Moysi, secundum comparationem in lege sacerdotii, hunc sermonem induxit, » asserens ea quae sunt ejus, non permittentem corrumpi: » quae domus nos sumus, sicut in consequentibus dicit: Sicut Moyses fidelis fuit in domo sua, id est populo priore. Confestimque consecutus ostendit quomodo domus illius esse debeamus; ait enim: Quae domus sumus nos, si fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmam retineamus; quia qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Domum enim dicit, pro his qui convocantur in ecclesia. domus, qui fabricavit illam. « Non dixit, quanto majorem habet honorem ab operibus aconstruxit eam. Vides quomodo non de templo dicit, sed de omni populo, » primo, quem Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
gloriosus tentã tyẽ salutis curã habriit ut fr̃
niẽ in om̃ib: fiert: Popt̃ hoc angłos quodã mo¬
do reliquit aliasq cęloꝵ uirtutes ut nos appre¬
henderet ouã ꝑdittĩ pass̃onẽs sua oiuentã hri¬
meris inpositã reporitaret ad celestt̃ patriam:
ic .uͦ. tetitus acttilis sacerdosñ uoluit aprid
patrẽ se ipsum offerre ꝓnobis. Pro in de secutus
est & infert : Ut misericors fieret & fidelis pon¬
tifex adchñ ut repro piciaret delicitt popłi
Nec iitiq alia fuit causa illi ꝑ omña frib ad sum¬
lari as̃ ut fidelis pontifex esset in nob̵ nr̃isq
ꝓpitiaret peccatis. Non est altera totius huiꝰ¬
mirande disponsationis causa quã hec sola:
Vidit quippe humanũ genꝰ homo iacentẽ pec¬

Expanded text:
sus tantam nostrae salutis curam habuit, ut frater noster in omnibus fieret. Propter hoc angelos quodammodo reliquit, aliasque coelorum virtutes, » ut nos apprehenderet, ovem perditam, passionis suae inventam, humeris impositam reportaret ad coelestem patriam. Hic vero tantus et talis sacerdos noster voluit apud Patrem seipsum offerre pro nobis. Proinde secutus est et infert: Ut misericors fieret et fidelis pontifex ad Deum, ut repropitiaret delicta populi. Nec itaqilari, nisi ut fidelis pontifex in nobis, nostrisque propitiaret peccatis. 33. mirandae dispensationis causa, quam haec sola. Vidit quippe genus humanum humo jacentem
Abbreviated transcription (Latin):
superatus : Intribus probatꝰ ubiq uictor
gloriosus Temptcitus est siq dẽ ꝓsimlutime
carnis absq peccato : Smiliitudme itq cari¬
nis peccati habuit quȩ teoñ caro illius abse
om̃i peccato fuit: Hec est tẽptcctio quatẽpttitꝰ
est ꝑsecutiorabn plurimor pasfusest sputti
suscepit. ac cassatus est detractionẽ sustimiit
calum niasi passuis est irepulsus ẽ apropria
gente. infinẽ crucifocusiẽi uretta similitu¬
ueram: Qua uero dexit insmlitime carnis
naturauera qua suscepit sĩmilis. ẽ. carnifqrȩ:
Peccatti uͦ nequaquã haburt. quȩ nrã caro depa¬
rentibus contretait i qͥa tade fuit originale
peccatũ incarne pͥmi hominis unde & poena
peccatrtx ut inde remedum fieri nom potius¬
si : Presciebat potentia dĩ qualit̃ ea᷑ adẽ massa

Expanded text:
ictor gloriosus. Tentatus est siquidem pro similitudine carnis absque 678 peccato. Similitudinem itaque carnis peccati habuit; quae tamen caro illius absque omni peccato fuit. Haec est tentatio qua tentatus est: « persecutionem plurimorum passus est, sputa suscepit, accusatus est, detractionem sustinuit, calumnias passus est, repulsus est a propria gente, in finem crucifixus est. Juxta similituveram. Quare ergo dixit, in similitudine carnis? Natura vera quam suscepit, similis est carni nostrae; peccata vero nequaquam habuit, » quae nostra caro de parentibus contraxit; quia tale fuit originale peccatum in carne primi hominis, ut inde et poena peccatrix, ut inde remedium fieri non potuisset. Praesciebat potentia Dei, qualiter ex eadem massa
Abbreviated transcription (Latin):
nra sed miscđie eiꝰ & humilittitis multe qͥ nos
fr̃s elegit sibi & ꝓphetico ad firmat testimomis
Nequasi norũ putaret᷑ & non multũ ante predictꝰũ
Ait enĩ: Numtiabo nom̃ tuũ frĩb meis : Post sacrã
passionẽ & resur rectionẽ dic̃ głam diunitis toto
orbe uulgandã ñtiabo enĩdic̃ iđ narrare stitio

Expanded text:
 ejus et humilitatis multae, quia nos fratres elegit sibi. Et hoc prophetico affirmat testimonio, ne quasi novum putaretur, et non multo ante praedictum. Ait enim, nuntiabo fratribus meis; post sacram passionem et resurrectionem dicit gloriam Divinitatis toto orbe vulgandam. Nuntiabo enim dicit, id est, narrar
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ est Ille scĩ ficat scificam᷑ aut̃ nos Ad¬
didit eximo om̃s: Uus ẽ. erĩ ds̃ aquo omña
sed ille alit̾ alit̾ &nos. Ille quasi proprius filius
nos uͦ quasi ad optiui : At tam̃ unũ habemꝰ patrẽ
d̃: Ille quasi proprius filiis scĩficat nos sic̃ ad¬
optiui scĩ ficamur : Propt̃ quã causam non con¬
fundit᷑ fr̃s cos uocare dicens ñ tiabo nom̃ tuũ

Expanded text:
quantum interest? Ille sanctificat, sanctificamur enim nos. » Addidit ex uno omnes; unus est enim Deus, a quo omnia; sed ille aliter, aliter et nos. Ille quasi proprius Filius, nos vero quasi adoptivi. Attamen unum habemus Patrem Deum. Ille quasi proprius Filius sanctificat; nos sicut adoptivi sanctificamur. Propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicens: Nuntiabo nomen tuum
Abbreviated transcription (Latin):
firmatminas suas  Sic̃ uerũ
est qđ promittit sic certũ . ẽ.
qđ minatus: Iurauit ut non
Illis gͦ reprobatis nos in trabimꝰ quia saliqͥ
exrimis ꝓpt̃ dissimilitatẽ & infidelitattẽ
Sequim᷑ enĩ eahorttitionẽ apłicã ad popłm de
requie introeunda: dic̃ enĩ Videte frs nefor¬

Expanded text:
firmat minas suas. Sicut verum est quod promittit, sic certum est quod minatur. Juravit ut non Illis ergo reprobatis, nos intrabimus; quia si aliqui ex ramis propter dissimilitudinem et infidelitatem Sequitur enim exhortatio apostolica ad populum de requie introeunda, dicit enim: Videte, fratres, ne for
Abbreviated transcription (Latin):
roris tenebras euit coites. iđ ignorantiã &mpieatt¬
t̾ẽ mundanoꝵ fugientes. pii iueniam in parentẽ
om̃iũdm̃. ꝓfitentes eđm inueritate quam traditib
euangłium filii eiꝰ Ctͣ huiꝰ rei mereeclam habere
possamus bona oꝑã faciamus : Quomodo enĩ illi

Expanded text:
roris tenebras evitantes, id est, ignorantiam et impietatem mundanorum fugientes, pii inveniamur in parentem omnium Deum, profitentes eum in veritate, quam tradit Evangelium Filii ejus: et ut hujus rei mercedem habere possimus, bona opera faciamus. Quomodo enim
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uerum ẽ: cũ gͦ dictam sequentibas fafaa
im plemtur: ostendunt᷑ uera: acꝑ hoc decora: Tnc
possunt dñi seruos suos ñ tantũ afide non ꝑinbere
uerũ etiam gaudere : quia fidẽ eoꝵ etiam ñbi
uident ꝓficere Nemo em̃ fidẽ di custo di ens. in¬
ficlelis. potest cẽ. homimib In luxit enĩ grãdĩ sale¬
uatoris nr̃i om̃ib hominib erucliens nos ut abne

Expanded text:
od verum est. Cum ergo dicta sequentibus factis implentur, ostenduntur vera, ac per hoc decora. Tunc possunt domini servos suos non tantum a fide non prohibere, verum etiam gaudere; quia fidem eorum etiam sibi vident proficere. Nemo enim fidem Dei custodiens, infidelis potest esse hominibus. Illuxit enim gratia Dei Salvatoris nostri omnibus hominibus, erudiens
Abbreviated transcription (Latin):
obee dire: ad om̃e opris bonũ paratos eẽ: Quesalis  cre¬
dentiũ sit ad mon& ut manifestet cuon arguunt : ut
sciant eui bono aptcent᷑ ut non asꝑe accipiant certi
quia ꝓsalute sua corripiunt : & ut ad malũ tia disint
adbonũ uero parati nor neseii quit smgłis ꝑsolru opor¬
te at: Neminẽ blasphȩ mare: nonlitigios os eẽ . sed mo¬
destosiostendentes omẽ mansue tudinẽ ad om̃s homine̾s
Xp̃ĩanos om̃ib homimb brmiles uult uaderi Sic enim pos¬
sunt ꝑfidi ad futuram spẽ uocari : łramus icrĩ & nos quon
dam insulti. mobsequentes errantes seru enteiddesidori is
& uolupititib: uaniis inuaiis & inuidia agertes¬
odibiles. odionos inuicẽ habentes Haec bona que in¬
cre dulitas non hab&. xp̃i ands datit memorat. ut in
om̃i usticia elucentes manifesti fiant qđ dĩ culto¬
res sint: Cũ enĩ quondam in consulti nunc uident᷑
ꝑom̃na sani esse consibii. Caudat᷑ in his ds̃: Cũ uͦborie cis

Expanded text:
obedire, ad omne opus bonum paratos esse. Quae salus credentium sit, admonet; ut manifestet, cum arguuntur, ut sciant cui bono aptentur: ut non aspere accipiant, certi quia pro salute sua corripiuntur: et ut ad malum tardi sint, ad bonum vero parati, non nescii quid singulis persolvi oporteat. Neminem blasphemare, non litigiosos esse; sed modestos, 316 ostendentes omnem mansuetudinem ad omnes homines. Christianos omnibus hominibus humiles vult videri; sic enim possunt perfidi ad futuram spem vocari. Nam eramus quondam et nos inconsulti, inobsequentes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentesodibiles, odio nos invicem habentes. Haec bona quae incredulitas non habet, christianis data memorat; ut in omni justitia lucentes, manifesti fiant quod Dei cultores sint. Cum enim quondam inconsulti, nunc videntur per omnia sani esse consilii, laudatur in his Deus. Cum vero bonitas
Abbreviated transcription (Latin):
ti spm̃sem̃ accepimus abunde atbonis oꝑib: init
possĩmus. ipso nos enom̃ib al iuuante. ⁊ itꝑhec here¬
dictitẽ regni celoꝵ adseͥ possons. Quam obrẽ omi de¬
uotione hiuo obseqͥ debeniuis i& preceptis eiꝰ paraere
quia qͥ eqdd annobis pulcrũ ẽ. sbiritilq̃b lniam̃tis ipse
depingit: Fidelis sermo : & delns uolote confirmare

Expanded text:
 sanctum accepimus abunde; ut bonis operibus inniti possimus, ipso nos in omnibus adjuvante, ut per haec haereditatem regni coelorum assequi possimus. Quamobrem omni devotione huic obsequi debemus, et praeceptis ejus parere; quia quidquid in nobis pulchrum est, spiritualibus lineamentis ipse depingit. Fidelis sermo: et de his volo te confirmare
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ rursus aestu igniũ. tanta ui fauillae scrpser̃ oppletã
eẽ siciliã. ut catinensis urbis tecta obrutti & oppressa
diruer&. Qua calamitate ꝑmoti: misericordit̃ eiꝰdem
anni tributũ ei relaxauere romani. Locustarũ etiam
ina frica multitudinẽ ꝓdigui similẽ fuisse. cũ iam eẽt
popłi romani ꝓuincia: licteris mandauer̃. Consũptis
enĩ fructib folusq lignoꝵ: ingenti atq in aestimabili
nube in mare dicunt eẽ deiectam. Qua mortua atqr¬
redditaq liccorib atq hinc aere corrupto tantã ortam
pestilenciã: ut in solo regno masinissae octingenta
hominũ milia ꝑisse referant᷑: & multo ãplius interris
ibi erant x. remansisse confirmant. Talis itaq uanicas
qualẽ ferimꝰ eiq respondere cõpellim̃. qͥuidhoꝵ non xp̃i¬
anȩ religioni tribuer& si tẽporib xp̃ianis uideret:
& tam̃ diis sus ista ñ tribuunt. quoꝵ cultũ ideo requirua

Expanded text:
Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni tributum ei relaxauere Romani. Lucustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis eninube in mare dicunt esse dejectam: qua mortua redditaque littoribus, atque hinc aere corrupto, tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum millia perisse referantur, et multo amplius in terris ibi erant, decem remansisse confirmant. Talis itaque vanitas, qualem ferimus eique respondere conpellimur, quid horum non Christianae religioni tribueret, si temporibus Christianis uideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo requirunt,
Abbreviated transcription (Latin):
accider̃ ut int̃ ꝓdigia numerarent̃. sixp̃ianis quib etc¬
nisi xp̃ianis hominib tãquã crimine obicerent :
Omitto quippe illa quae magis fuer̃ m̃ira quã noxici
houes locutos: infantes nondũ natos deuteris matrum
quadã uerba clamasse. uolasse serpentes. feminas &
gallinas & homines inmasculinũ sexũ fuisse conuersas.
& cat̾a huiꝰ modi quae ineoꝵ libris non fabulosis sed
historicis. seu uera seu falsa sint non infer̃ hominibus
ꝑniciem sed stuporẽ. Sed cũ pliuit t̾ra. cũ pluit creta. cum
pluit lapidib nonut grando appellar sol& hoc nomi¬
ne sed om̃ino lapidib hat ꝓfecto etiã grauit̃ ledere
potuer̃. Legimꝰ apud eos. echneis ignib ab ipso montis
uertice usq adlitus ꝓximũ decurrentib ita mare fer¬
buisse: ut rupes exurerent᷑ & pices nauium soluerent᷑.
Hoc utiq non leuit̃ noxiũ fuit: quãuis incredibilit̃ mirũ

Expanded text:
acciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si christianis tacciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si christianis tistianis hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis, sed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus, haec profecto etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus aput eos Aetnaeis ignibus ab ipso montis uertice usque ad litus proximum decurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerentur, ut pices nauium soluerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum.
Abbreviated transcription (Latin):
ret tullius qr frustra elegerat mutius. hi uero qui
multo indignius insultant tẽporib xp̃ianis. aut
adloca xp̃o dicatissima confuger: aut illuc eos ut
uiuerent etiã ipsꝗ barbari deduxer̃. Illud scio & hoc
metũ quis qͥs sine studio parciũ iudicat facillime
agnoscit: ut omittã çȩt̃a quae multa cõmemoraui.
& alia multo plura quae cõmemorare longũ putaui
sihumanũ genus ante bella punica xp̃ianã reciꝑet¬
E displinã. & consequeret᷑ rerũ tanta uastatio quantte
illis bellis curopam africamq contriuit: nullus¬
taliũ quales nunc patim᷑ nisi xp̃ianae religioni
mala illa tribuiss&. Multo aut̃ minus eoꝵ uoces
tolerarent᷑ quantũ attin& ad romanos :sixp̃ianae
religionis receptionẽ & diffamationẽ. uł irruptio illa
galloꝵ uł tiberimi fluminis igniũq ill depopłatio
uł qđ cuncta mala pcedit bella illat ciulic¬
sequerent᷑. Mala etiã alia quae usq adeo incredibilit̃

Expanded text:
ret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui ret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius insultant temporibus Christianis, aut ad loca Christo dicatissima confugerunt, aut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi barbari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae multa commemoraui et alia multo plura quae commemorare longum putaui;: si humanum genus ante bella Punica Christianam reciperet disciplinam et consequeretur rerum tanta uastatio, quanta illis bellis talium, quales nunc patimur, nisi christianae religioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eorum voces tolerarentur, quantum attinet ad Romanos, si christianae religionis receptionem et diffamationem, vel irruptio illa Gallorum, vel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio, vel quod cuncta mala praecedit, bella illa civiquerentur. Mala etiam alia, quae usque adeo incredibilia
Abbreviated transcription (Latin):
filius adoptiuus qui ue dixi postea ẽ appellatus au¬
gustus. Huic adolescenti casari ut eiꝰ potentia c̃cra
antoniũ nutriret᷑ cicero fauebat: sꝑans eũ depulse
& oppressa antonui dominatione instauraturum
rei publicae libtatẽ. usq adeo c&cus atq imꝓuidiis
futuroꝵ. ut ille ipse iuuenis cuiꝰ dignitatt̃ ac po¬
testatẽ fouebat : eundẽ riceronẽ occidendũ anconio
quadã quasi concordix paccione ꝑmitter&: & ipsã
libertatẽ rei publicae ꝓquet multũ ille clamaue¬
rat ditioni propriae subiugar&. Deos suos accuseñ¬
de tantis malis: qui xp̃o nĩo ingratis decantis bonis.
Certe quando illa mala fiebant. calebant arae nu¬
minũ sabȩo ture. sertisq retentib alabant. clarebañ
sacerdotia. fana renidebant. sacrificabat᷑. ludebat᷑.
furebat᷑ intemplis. quando passim tantꝰ ciuiũ sanguis
aciuib ñ modo incȩteris locis uerũ int̃ ipsa quoq¬
deoꝵ altaria fundebat̃: ñ elegit tẽplũ quo confuge¬

Expanded text:
filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellatus Augustus. Huic adulescenti Caesari, ut eius potentia contra Antonium nutriretur, Cicero fauebat, sperans eum depulsa et obpressa Antonii dominatione instauraturum rei publicae libertatem, usque adeo caecus adque inprouidus futurorum, ut ille ipse iuuenis, cuius dignitatem ac potestatem fouebat, et eundem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua multum ille clamauerat, dicioni propriae subiugaret. CAPUde tantis malis, qui Christo nostro ingrati sunt de tantis bonis. Certe quando illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium sanguis a ciuibus non modo in ceteris locis, uerum etiam inter ipsa deorum altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confuge
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Cũ gͦ & ianus munđ sit. & iupit̾ mundꝰ
sit. unusq sit mundꝰ. quare duo dii sunt ianus
& iupit̃: Quare seorsũ habent tẽpla Quare
scorsus aras. diu̾sa sacra. dis similia simulacra :
Si propt̃ea qđ alia uis ẽ pͥmordioꝵ. alia causarum
& illa iani. illa ioius nom̃ accepit: nũ quid si unꝰ
haomo indiu̾sis rebus duas habeat potestates
aut cluas artes. quia singularũ diu̾sa uis est
idõ duo iudices aut duo dñr artifices: Sic gͦ
& unꝰ dĩ cũ ipse habeat potestatem pͥmor dioꝵ.
ipse causarũ. nũ ꝓpt̃ illũ duos deos ẽẽ necesse
est putari. quia pͥmordia causẽq res diuae st̃.
Qđ si hoc iustũ putant. & iam ipsũ iouẽ tot
deos ẽẽ dicant uot ꝗ̃t ei cognomina ꝓpt̃
multas potestates dederunt. qm̃ res om̃s
exquib illa cognontita sunt adhibiti. multae
atq diuerse sunt: exquibiis paiuea cõmemoro:
Dier̃ eũ uictorem. inuictũ. opitulũ. impulsorẽ.
statorẽ. centũpedem. supinalẽ. tigillum

Expanded text:
sit. Cum ergo et Janus mundus sit, et Jupiter mundus sit, unusque sit mundus, quare duo dii sunt, Janus et Jupiter? quare seorsus habent templa, seorsus aras, diversa sacra, dissimilia simulacra? Si propterea quod alia vis est primordiorum, alia causarum, et illa Jani, illa Jovis nomen accepit; numquid si unus homo in diversis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diversa vis est, ideo duo judices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus, cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc justum putant, etiam ipsum Jovem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt: quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae atque diversae sunt; ex quibus pauca Dixerunt eum Victorem, Inuictum, Opitulum, Inpulsorem, Statorem, Centumpedam, Supinalem. Tigillum,
Abbreviated transcription (Latin):
regn&. In hanc sententiã &iam quosdã uersus
ualerii sorani exponit idem uarro. in eo libro quẽ
seorsum abistis de cultu deoꝵ scripsit: qui uersꝰ
hi sunt. Iupit̃ omp̃s regum rerumq deumq
Progenitor genitrixq deum deus unus & om̃is.
Exponunt᷑ aut̃ in eodẽ libro ita: cum marẽ existi¬
marent quisem̃ muter&: feminãqͣ acciꝑ&. iouẽq¬
ẽẽ mundũ. & eum omĩa semina ex se mittere. &¬

Expanded text:
regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Exponuntur autem in eodem libro ita: cum marem existimarent qui semen emitteret, feminam quae acciperet, Iouemqesse mundum et eum omnia semina ex se emittere
Abbreviated transcription (Latin):
sinec ipiã. illiaut̃ qui uera pietate p̃diti bene uiuint.
si hñt scientiã regendi popłos: nhuil ẽ felicius rebus hu¬
manis quã si dõ miserante hñt potestatẽ: Talesaut̃ ho¬
mines iurtutes suas quantascũq in hac iuita post̃ hab̾e
ñ tribuunt nisi grãe dĩ. qđ eas uolentib credentib
petentib dederit. simulq intelligunt quantũ sibi desit

Expanded text:
si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scientiam regendi populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines uirtutes suas, quantascumque in hac uita possunt habere, non tribuunt nisi gratiae Dei, quod eas uolentibus credentibus petentibus dederit, simulque intellegunt. quantum sibi desit
Abbreviated transcription (Latin):
atq inꝗbi reges. s uetere nomine fortes dicti exis¬
timent᷑. Unde ait urgł. pars mͥ pacis erit dextrã
tetigisse tyranni: Aꝑtissime alio loco dedõ dictũ ÷
qr regnare fac̃ hominẽ hypocritã. ꝓpt̃ ꝑuersita¬
tẽ popłi. Irã obrẽ quãuis ut potui satis exposie¬
rim qua causa ds̃ unꝰ uerꝰ ⁊ iustꝰ romanos scđm qͣndã
fortunã terrenȩ ciuitatis bonos adiuuerit adtantium¬
ꝑu głam conseq̃ndã : potest tam̃ & alia causa eẽ laten¬
tioꝵ ꝓpt̃ diũsa merita gnr̃is humani. dõ magis nota
quã nob̾. dũ illud const&. int̾ homines ueracit pros
ne minẽ sire uera pietate id÷ ueri dĩ uerocultu uerã
posse habere iurtutẽ. nec eã uerã eẽ quando glae
seruit humanȩ: eos tam̃ qͥ ciues ñ sint ciuitatis aet̃nȩ
quȩ insacris litt̃is nr̃is dicit᷑ ciuitas dĩ utiliores esse
terrenȩ cuutati quando hñt uirtutẽ uł ipsam. qua

Expanded text:
adque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti exisadque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti existimentur unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est: Quia regnare facit hominem hypocritam propter peruersitatem populi. Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiuuerit ad tantigloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo magis nota quam nobis, dum illud constet inter omnes ueraciter pios, neminem sine uera pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere uirtutem, nec eam ueram esse, quando gloriae seruit humanae; eos tamen, qui ciues non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Dei, utiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uis paruipendat ꝙ eũ laudant. ñ tam̃ pariupendit
qđ amuant: nec eos uult fallere landantes. ne decipi¬
at diligentes: Idõq instat ardent̃. iit potiꝰ ille lau¬
detur a quo hab& homo qͥcqͥd ineo uire laudat:
Qui aut̃ głe contẽpror dominationis est aindus bestias
suꝑat: siue crudelitatis uitus iue luxuriȩ: Tales
quidã romani fuer̃: nonenĩ existimationis. amissa
dominationis cupiditate caruer̃: multos tales fus¬
se ꝓdit historia: S huiꝰ uitu sumitatẽ .& qͣsi arcẽ
quandam. nero cȩsar pͥmꝰ optinut: cuiꝰ fuit tanta
Tanta crudelitas. ut nibil molle hab̾e credẽt si nes¬
ciret᷑: &iã talib tam̃ dominandi potestas ñdat᷑ nͥ
sũmi dĩ ꝓuidentia: quandores humanas iudicat
talib dominis dignas aꝑta dehacre uox diuuna¬
ẽ. loq̃nte dĩ sapientia: ꝑme reges regnant: A tyran¬
ni ꝑme tenent terrã: Sed ne tyranni. ñ pessimi

Expanded text:
uis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit uis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autem gloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit, cuius fuit tanta tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potestas non datur nisi summi Dei providentia, quando res humanas judicat talibus dominis dignas. Aest loquente Dei sapientia: Per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. Sed ne tyranni non pessimi
Abbreviated transcription (Latin):
cantib displicere. dominari atq imꝑare desiderat:
&iã ꝑaꝑtissima scelera quȩrit plerũq optinere
qđ diligit: Proinde qui głam concupiscit aut ue¬
ra uia nitit᷑: aut certe dolis atq fallacus contendit.
uolens bonus uideri eẽ qđ nonẽ : &ide uirtutes
habenti magna uirtus ẽ. contempnere głamiq̃
contẽptus euis in conspectu dĩ ẽ. iudicio aut̃ ñ
aperit̃ humano. Quicquid enĩ fecerit ad oculos
hominũ quo głae contẽptor appareat. ad
maiorẽ laudẽ. hoc ẽ ad mnaiorẽ glam facere si cre¬
dantiũ. contẽpnit etiã suspicantiũ temeritatẽ. Quoꝵ
tam̃ siuere bonꝰ ẽ ñ contẽpnit salutẽ: qm̃ tantȩ
iusticie ẽ. qui de spũ dĩ uirtutes ht̃. ut etiã ipsos
diligat᷑ uicos & ita diligat ut susurrones uł de-¬
tractores uelit correctos habe c̃sortes. ñ interre¬
na patria. sed insiꝑna: In laudatorib aut̃ siuis quã¬

Expanded text:
cantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, cantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam per apertissima scelera quaerit plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magna uirtus est contemnere gloriam, quia contemtus eius in conspectu Dei est, iudicio autem non aperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si credantium, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quam