comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enerunt gͦ ministͥ A.lxXXUI.
ad pontifices & pharisȩos: & dixert̃
eis illi. Quare ñ adduxistis illũ : Respon¬
derunt ministri. Nunquã sic locutꝰ ẽ hõ:
sic̃ hic homo. Respondert̃ gͦ eis pharisȩi.
Nunquid & uos seducꝰti estis: Nunquidᷤ
aliquis ex principib credidit in eũ. aut
ex pharisȩis: S turba hȩc q̃ ñ nouit legẽ.
maledict sunt. Hoc ẽ qđ dñs ait. Ego ue¬
ni ut ñ uidentes uideant. & uidentes ceci
fiant. Dicit nichodemꝰ ad eos ille qͥue
nit ad eum nocte: qui unus erat ex ipsis.
Nunqͥd lȩx nr̃a iudicat hominẽ. nͥ audie¬
rit ab ipso pͥus. & cognouerit qͥd faciat:
Credebat nichodemus quia si eũ uellent
patient audire: similes fierent illis qͥ mis¬
si st̃ eũ tenere. ⁊ credider̃. Nesponder̃ &
dixert̃ ei. Nunqͥd⁊ tu galileus es: Id a
galileo seductus : Dñs galileus dicebatur.
qm̃ denarareth ciuitate galileȩ erant pa¬

Expanded text:
enerunt ergo ministri ad pontifices et Pharisaeos, et dixerunt eis illi: Quare non adduxistis illum? Responderunt ministri: Nunquam sic locutus est homo, sicut hic homo. Responderunt ergo eis Pharisaei: Nunquid et vos seducti estis? Nunquid aliquis ex principibus credidit n novit legem, maledicti sunt. Hoc est quod Dominus ait: Ego veni ut non videntes videant, et videntes caeci fiant. Dicit Nicodemus ad eos, ille qui venit ad eum nocte, qui unus erat ex ipsis: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius et cognoverit quid faciat? . Credebat Nicodemus, quia si eum vellent patienter audire, similes fierent illis qui missi sunt eum tenere et crediderunt. Responderunt et dixerunt ei: Nunquid et tu Galilaeus es? Id est, a Galilaeo seductus. Dominus enim Galilaeus dicebatur, quoniam de Nazareth civitate erant pa
Abbreviated transcription (Latin):
consubstantialis. coet̾nus. & cõomnipo¬
otandum quia ꝑsona multiplicit̃
dicitur. Est enim ꝑsona substantia
rationalis. indiuidua. ut quislibet ho¬
mo. In rethorica uero dicittir ꝑsona
quicunq ꝓpter certum dictum uł fa¬
ctum in controuersiam ducitur. In gram¬
matica autem sic ꝑsona describitur
ꝑsona est qui loquitur ad alium. uel
ad quem loquitur alius. uel de quo
alii loquuntur. Cum igitur euenit qͦd
idem homo loquitur ad alium. & in
eum dirigitur loquutio. & de eo fit lo¬
quutio: tunc una & eadem res ẽ pͥma

Expanded text:
consubstantialis, coaeternus et coomnipoconsubstantialis, coaeternus et coomnipodum quia persona multipliciter dicitur. Est enim persona substantia rationalis individua, ut quilibet homo. In rhetorica vero dicitur persona, quicunque propter certum dictum vel factum in controversiam ducitur. In grammatica autem sic persona describitur: Persona est qui loquitur ad alium, vel ad quem loquitur alius, vel de quo aliqui loquuntur. Cum igitur evenit quod idem homo loquitur ad alium, et in eum dirigitur locutio, et de eo fit locutio, tunc una et eadem res est prima
Abbreviated transcription (Latin):
ad utrunq communiter. Augustinꝰ
ad creaturam relatiue unus creator. sic
relatiue ad sp̃m sc̃m unum principiũ.
ad creaturam uͦ pater & filius & sp̃s sc̃s
uitum principium sicut unus creator
Sciendum igitur si nummus sine sui
mutatione incipit eeᷤ precium illius rei
quȩ emitur. multomagis ds̃ sine sui mu¬
tatione cȩpit esse creator. cum primo fi.¬
erent creaturȩ. cepit e̾eᷤᷤ dñs. cum cȩpit ei
seruire creatura. cepit esse miserator. cũ
primo fuit cuius misereretur. Et̃nalit̾
fuit immensus. iustus & misericors. sed
respectu creaturarum dr̃ creator. dñs
& miserator. Item aus̃ de trinitate.
ecundũ hoc quod pater est ingenitꝰ.
filius genitus. sp̃s sc̃s ꝓcedens. nec
ȩqualitas nec inȩqualitas considerattr
sed in eo quod ꝑsonȩ sunt unus ds̃. una
natura. una substantia: sunt sibi coȩqͦ¬
les & consubstantiales. Quamuis ergo
filius sit de patre. ñ tamen ẽ posterior
quaquam minor est uel posterior. sed

Expanded text:
ad utrumque communiter. » Augustinad creaturam relative unus Creator, sic relative ad Spiritum sanctum, unum principium. Ad creaturam vero, Pater et Filius et Spiritus sanctus unum principium sicut unus Creator. Sciendum igitur, si nummus sine sui mutatione incipit esse pretium illius rei quae emitur, multo magis Deus sine sui mutatione coepit esse Creator, cum primo fierent, creaturae; coepit esse Dominus, cum coepit ei servire creatura; coepit esse miserator, cum primo fuit cujus misereretur. Aeternaliter fuit immensus, justus et misericors, sed respectu creaturarum dicitur Creator, Dominus et miserator. » Item Augustinus De Trinitate: « Secundum hoc quod Pater est ingenitus, Filius genitus, Spiritus procedens, nec aequalitas, nec inaequalitas consideratur, sed in eo quod personae sunt unus Deus, una natura, una substantia, sunt sibi coaequales et consubstantiales. Quamvis ergo Filius sit de Patre, non tamen est posterior quaquam minor est vel posterior, sed
Abbreviated transcription (Latin):
rum existimationes. & sanctor assertio¬
ness.EPILOSUS BReUIENS.
Est sũmi natura bom suꝑoĩa simplex.
Hȩc eadem pat̾ est. genitꝰ. bonitas utͥusq.
Lux ⁊origo pat̾. ñ nata potentia sũma.
Splendor imago patͥs u̾bũ sapientia nata.
Est patͥs ⁊ nati donum bonitas utriusq
Est tantus pat̾. aut natus. donũ ue duor:
Quantus cũ patre filius ẽ: ⁊ sp̃s horum.
Sicq tͥplex minime d̾s ẽ. s trinus ⁊ unus.
Personis trinus. natura ȩt̾nus & inus.
Tres gͥ faciunt ꝑsonȩ quod ds omne.

Expanded text:
rum existimationem et sanctorum assertiorum existimationem et sanctorum assertiones. EPILOGUS BREVIS. Est summi natura boni super omnia simplex. Haec eadem Pater est, genitus, bonitas utriusque. Lux et origo Pater, non nata potentia summa. Splendor, imago Patris, Verbum, Sapientia nata. Est Patris et nati donum bonitas utriusque. Est tantus Pater aut natus donumve duorum. Quantum cum Patre Filius est et Spiritus horum. Sicque triplex minime Deus est, sed trinus et unus. Personis trinus, natura, aeternus et unus. Tres igitur faciunt personae, quod Deus, omne.
Abbreviated transcription (Latin):
& scda & tercia ꝑsona. nec tam̃ prima &
sccda uel tercia. & e conu̾so. In deo autem
ꝑsona est. uel ingenitum uel genitum. uł
nec ingenitum nec genitum. Est gͦ una
&cadem diuina substantia. tres ꝑsonȩ.
id est pater & filius & sp̃s sc̃s. ita quod
Et sciendum. quia ꝑsonȩ in deitate
dicuntur ꝑsonȩ. non in respectu s secun
esse.: sed omnino idem. Neq in hac tri¬
nitate cum dicimus ꝑ sonam patris. ali¬
ud dicimus quam substantiam patris.
Quocirca ut substantia patris ipse pat̾
est. ñ quo pater est. sed quo ẽ. ita & ꝑso¬
na patris non aliud quam pater ipse est.
Ad se quippe dicitur ꝑsona. ñ ad filium
uel spm scm. Cur ergo ñ hȩc tria simul
unam ꝑsonam dicimus. sicut unã essen¬
tiam & unum dm̃. nisi quia uolumꝰ uł
significationi qua intelligitur trinitas
ne om̃ino taceremus. interrogati quid
tres. cum tres e̾eᷤ fateremun: ¶uc¬
usq de unitate diuinȩ essentiȩ: ac de
ꝑsonarum ꝓprietatib iuxta magistro¬

Expanded text:
ecunda et tertia persona, nec tamen prima est secunda vel tertia, et e converso. In Deo autem persona est vel ingenitum vel genitum, vel nec ingenitum nec genitum. Est ergo una et eadem divina substantia tres personae, id est, Pater et Filius et Spiritus sanctus, ita quod Et sciendum, quia personae in Deitate dicuntur personae, non in respectu, sed secuesse, sed omnino idem. Neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris non est aliud quam ipse Pater est. Ad se quippe dicitur persona, non ad Filium vel Spiritum sanctum. Cur ergo non haec tria simul unam personam dicimus, sicut unam essentiam et unum Deum, nisi quia volumus vel significationi, qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum tres esse fateremur? » Hucusque de unitate divinae essentiae, ac de personarum proprietatibus juxta magistro
Abbreviated transcription (Latin):
uistum Arguittir itaq mundꝰ de peccato. qͥa
ñ credit in xp̃m. arguitur de iusticia quoꝵ¬
dam credentiũ. nam fideliũ comparatio est
infidelium intuꝑatio. Sensus ẽ. Erit ur̃a
nisticia qua muntꝰ arguitur. quia ad patrẽ
uado & iam ñ uidebitis me: quia in eũ quem
ñ uidebitis creditis. Quando aũt me uide¬
bitis. ñ uidebitis mehumilẽ ut mͦ. s excelsũ.
ñ mortalẽ s sempit̾num. ñ iudicandũ sed¬

Expanded text:
justum. Arguitur itaque mundus de peccato, quia justum. Arguitur itaque mundus de peccato, quia non credit in Christum; arguitur de justitia quorumdam credentium; nam fidelium comparatio est infidelium vituperatio. Sensus est: Erit vestra justitia qua mundus arguitur, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me, quia in eum quem non videbitis credetis. Quando autem me videbitis, videbitis me non humilem ut modo, sed excelsum; non mortalem, sed sempit
Abbreviated transcription (Latin):
xero. solidũ cibum ñ esurietis. Si carm
carnalit᷑ adheseritis: capaces sp̃s ñ eritis.
Sensus ẽ. Non potestis plene caꝑe sp̃m:
quamdiu scđm carnem sũ uobiscũ. Unde
ile qui iam ceꝑat sp̃m: inquit. Et si noue¬
mus Et cum uenerit: ille arguet mundũ
de peceato & de iusticia. & de iudicio. Hoc
est dabit uob timore depulso lib̾tatẽ ar¬
guendi. In separabilia sunt oꝑa trinitatis.
 singuratim comm̃dantur ꝑsonȩ. ut sine
confusione & unitas intelligat᷑ et trinitas.
He peccato quudem: quia ñ credunt in me.
Deuisticia ũ quia ad patrẽ uado. & iam
ñ uidebitis me Si aliquando iustus arguit᷑.
de peceato arguitur. ñ de iusticia. Hinc scͥp¬
tum ẽ. Non ẽiustus in terra qui faciat bonũ
&e non peccet. Item. noli effici iustus multũ.
ipso mimo fit innuistus. Multũ aũt se facit
uistum qui dicit ee ñ habere peccatũ: aut
qui seputat ñ grã dĩs sua uoluntate effici

Expanded text:
xero, solidum cibum non esurietis. Si carni xero, solidum cibum non esurietis. Si carni carnaliter adhaeseritis, capaces Spiritus non eritis. Sensus est: Non potestis plene capere Spiritum, quandiu secundum carnem sum vobiscum. Unde ille qui jam ceperat Spiritum, inquit: Et si novemus . Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Hoc est: dabit vobis, timore depulso, libertatem arguendi. Inseparabilia sunt opera Trinitatis, sed singulatim commendantur personae, ut sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. De peccato quidem, quia non credunt in me; de justitia vero, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Si aliquando justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia. Hinc scriptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Item: Noli effici justus multum ipso nimio fit injustus. Multum autem se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate, effici
Abbreviated transcription (Latin):
predixi. neignaros imꝑuisa turbarent.s
preusa patienter ferantur. cum uenerit
hora tenebrosa malorum. A.c xluii.
Nec autem uobis ab inicio ñ dixr. quia
uobiscũ eram. Non dixerat eis de sp̃u
scouenturo adeos:. ut consolaretur cos qͣn¬
domala paterentur. Ap̃o abscedente sp̃s
scs erat eis necessarius. qui eos consolaretur
corporalit̃ a xp̃o delictos Et munc uado
adeum qui me misit: & nemo ex uob int̾ro¬
gat me quo uadis. Significat se tam mani¬
feste iturum. ut ñ opus foret eum int̾rogari
quo iret. Uidebunt enim in nube ascendentẽ
certide gła. qui prius predicta passione q̃si¬
sum uob̾: tristicia impleuit cor ur̃m Con¬
tristabatur humanus affectus: quia carna¬
lis desolabatur aspectus. Sedego ueritatẽ
dico uob̃: ex pedit uobis ut ego uadam. Si
cmmñ abiero: parachytus ñueniet Un ad¬
uos Si autem abiero: mittam eũ ad uos.
i alim̃ta tenera quib uos alui ñ subtra¬

Expanded text:
praedixi, ne ignaros improvisa turbarent, sed praedixi, ne ignaros improvisa turbarent, sed praevisa patienter ferantur, cum venerit hora tenebrosa malorum. A. 146X Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. Non dixerat eis de Spiritu sancto venturo ad eos, ut consolaretur eos quando mala paterentur: Christo abscedente, Spiritus sanctus erat eis necessarius, qui eos consolaretur corporaliter a Christo derelictos. At nunc vado ad eum qui me misit, et nemo ex vobis interrogat me: Quo vadis? » Significat se tam manifeste iturum, ut non opus foret interrogare quo iret. Videbunt enim in nube ascendentem, certi de gloria, qui prius praedicta passione quaesisum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Contristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet, vos. Si autem abiero, mittam eum ad vos. Si alimenta tenera quibus vos alui non subtra
Abbreviated transcription (Latin):
binicio scilicet p̃dicationis us. Iestis.¬
mneȩ dabit uob̃ loquendi fiduciam cari
urĩs. uos autẽ in uocib uris. ut impleat᷑
illud. In om̃em terram exiuit sonus eoꝵ
Hec locutus sũ uob̃: ut ñ scandalrremim.
quȩ passuri erant. Hoc denunciat quia
iudȩi ñ reciꝑent eum. & idõ expellerent
eos quide eo p̃dicarent. S p̃dixit de sp̃u
qui confirmabit ut ñ sit illis scandalum.
quia pax multa diligentib legẽ dĩ quȩ ẽ
ut om̃is qui int̾ficit uos arbitret᷑ obse¬
quium se p̃stare dõ. Quasi dicat. Extra
sẏnagogam facient uos. s nolite solitudi¬
nem formidare. Separati quippe a congre¬
gatione eoꝵ tot in nomine meo congrega¬
bitis. ud illi metuentes ne templũ & lex
eoꝵ deserantur: int̾ficiant uos. arbitranteᷤ
se bene facere. Ecce qđ ait apłs. Telũ dei¬
quia ñ nouerunt patrem neq me. Sed hȩc
locutus sum uobis: ut cũ uenerit hora eorũ
reminiscamini quia ego dixi uobis. Ideo

Expanded text:
initio scilicet praedicationis meae. Dabit vobis loquendi fiduciam charivestris; vos autem in vocibus vestris, ut impleatur illud: In omnem terram exivit sonus eorum . Haec locutuquae passuri erant. Hoc determinat quia Judaei non reciperent eum, et ideo expellerent eos qui de eo praedicarent. Sed praedixit de Spiritu qui confirmabit, ut non sit illis scandalum, quia pax multa diligentibus legem Dei, quae est ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se praestare Deo . » Quasi dicat: Extra synagogas facient vos, sed nolite solitudinem formidare. Separati quippe a congregatione eorum tot in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum et lex eorum descrantur, interficient vos, arbitrantes se bene facere. Ecce quod ait ApostoluPatrem neque me. Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum reminiscamini quia ego dixi vobis. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tempta passa ẽ in precib ꝑseuerare. et hu¬
militate se ñ canib s catulis cõparauit.
quappt̃ liberata ẽ filia. Beda in Maslcũ.¬
bi datur exemplũ cateci⁊ andi & bapti¬
zandi infantes. qui ꝑ fidẽ & confessionẽ
parentũ in baptismo lib̾ant᷑ adiabolo.
Qd aũt dñs puerũ centurio. Magist.
nis & filiam chanancȩ ñ ueniens ad eos
sanat. significat gentes ad quas ñ uenit
ꝑ p̾sentiam corporis. saluandas ꝑu̾bum¬

Expanded text:
tempta, passa est in precibus perseverare, et hutempta, passa est in precibus perseverare, et humilitate se non canibus, sed catulis comparavit: quapropter liberata est filia. BEDA. Ubi datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, qui per fidem et confessionem antur in baptismo a diabolo. Quod autem Dominus puerum centurionis et filiam Chananaeae, non veniens ad eos sanat, significat gentes, ad quas non venit, per poenitentiam corporis salvandas
Abbreviated transcription (Latin):
da mͥ filiȩ meȩ sanitatẽ. quasi micã cõpa-¬
ratione multoꝵ mirabiliũ q̃ fecisti. Beda
ystice m̃sa ẽ scriptura sc̃a. in MANCIO
panẽ uitȩ ministrans. Hinc ȩccła dic̃.
Parasti inconspectu meo m̃sam. Micȩ st̃
int̾na mysteria scͥpturarũ. quib humi¬
liũ corda reficiuntur. iuxta illud. Adipe
frum̃ti satiatte. Non gͦ crustas edunt
catelli. quia conu̾si ad fidẽ degentib ñ
litterȩ suꝑficiẽ. s spũalem inquirunt
medullã. Et hoc sub m̃sa dñoꝵ. dũ ũbis
sacrieloquii humilit subditi. officia
cordis et corporis supponunt ad implen¬
Ida precepta. MaGistER
el dñi mensȩ possunt intelligi scͥp¬
turarũ cõpositores seu int̃pretes. Et tc̃
ait illi. O mulier magna ẽ fides tua. fi¬
at tͥ sicut uis. Et sanata ẽ filia eiꝰ. ex ilia¬
Ichananitidis magna fides ȩccłe. ma¬
gna patientia & humilitas p̃dicatur. q̃
credidit posse sanari filiam. & totiens con¬

Expanded text:
da mihi filiae meae sanitatem, quasi micam compada mihi filiae meae sanitatem, quasi micam comparatione multorum mirabilium quae fecisti. BEDA. Mystice, mensa est Scriptura sancta, panem vitae ministrans. Hinc Ecclesia dicit: Parasti in conspectu meo mensam . » Micae sunt interna mysteria Scripturarum, quibus humilium corda reficiuntur, juxta illud: « Adipe frumenti satiat te . » Non ergo crustas edunt catelli, quia versi ad fidem de gentibus non litterae superficiem, sed spiritualem requirunt, medullam, et hoc sub mensa dominorum, dum verbis sacri eloquii humiliter subditi officia cordis et corporis supponunt ad implenda praecepta. Vel Domini mensae possunt intelligi Scripturarum compositores seu interpretes. Et tunc ait illi: « O mulier, magna est fides tua. Fiat tibi sicut vis. Et sanata est filia eChananitidis, magna fides Ecclesiae, magna patientia et humilitas praedicatur, quae credidit posse sanari filiam, et toties con
Abbreviated transcription (Latin):
R Qui dixit. Sine prius saturari filios.¬
MR Non ẽ bonũ enim sumere panẽ fi¬
ale ẽ qd̾ dicit. Futurũ ẽ ut et uosgen¬
tes salutẽ consequamini. s prius oportet
aliquos saltẽ udeos qͥ antiqua electione
sic tandẽ gentib uitȩ pabula ministrari.
anes dicunt᷑ ethnici ꝓpt̃ lerommus.¬
ydolatriam. qui esui sanguinis de¬
diti. et cadauerib mortuoꝵ feruntur in
rabiẽ. Omira conu̾sio. Quondã isrł erat
filius. nos canes. & postea dictũ est de eo.
circũ dedert̃ me canes multi. Et illa dix̃.
Etiam dñe. Nam et catelli edt̃ de micis.
que cadunt de m̃sa dñoꝵ suorũ. Maz ist̾.
Sensus ẽ. Certe dñe uerũ est qͦd dicis.
ñ eẽ bonũ panẽ filioꝵ mittere canib. Sed
ideo ñ desisto p̃cari tuam miscdiã. quam
mͥ scdm similitudinẽ panis & canũ con¬
uenient facere potes. nam. et ꝓetiã. id est
certe catelli edunt de micis. Ergo si sum
indigna cui integrũ panẽ prebeas. saltẽ

Expanded text:
ari filios. Non est enim bonum sumere panem fiale est quod dicit. Futurum est ut et vos gentes salutem consequamini, sed prius oportet saltem aliquos Judaeos, qui antiqua electione sic tandem gentibus vitae pabula ministrari. Canes dicuntur ethnici propter idololatriam, qui esui sanguinis dediti et cadaveribus mortuorum, feruntur in rabiem. O mira conversio! Quondam Israel erat filius, nos canes. Et postea dictum est de eo: « Circumdederunt me canes multi . » « At illa dixit: Etiam, Domine: nam et catelli edunt de micis quae cadunt de Sensus est: Certe, Domine, verum est quod dicis, non esse bonum panem filiorum mittere canibus. Sed ideo non desisto precari tuam misericordiam, quam mihi secundum similitudinem panis et canum convenienter facere potes: nam et pro etiam, id est, certe catelli edunt de micis. Ergo si sum indigna cui integrum panem praebeas, saltem
Abbreviated transcription (Latin):
fermentũ totã massam corrũpit. Sicut
uis parui ferm̃ti mixtũ farine crescere
facit. & ad saporẽ suũ trahit: ita modica
scintilla doctrinȩ hereticoꝵ. sintuum
pectus iniecta fuerit. ctto ingens flãma
succrescet. & te totum ad se trahet.
At illi cogitabant int̾ se dicentes. quia
ogitabant quia panes ñ habemꝰ. idõ
orũ: redarguit eos inde. & inducit ad
sanũ intellectũ. Et hocẽ qd sequit᷑. Sci¬
ens aũt mc dixit. Quid cogitatis int̾ uos
modicȩ fidei. quia panes ñ habetis:
Nondũ intelligitis neq recordamini. ad¬
huccecatũ habetis corur̃m: Oculos ha¬
bentes ñ uidetis. & aures habentes non
auditis: Neq recordamini qͣndo qͥnq
panes fregi in qͥnq milia. & qͦt cophinoᷤᷤ
fragm̃toꝵ plenos sustulistis : Dicunt ei.

Expanded text:
tum totam massam corrumpit . Sicut vis parvi fermenti mistum farinae crescere facit et ad saporem suum trahit, ita modica scintilla doctrinae haereticorum, si in tuum pectus injecta fuerit, cito ingens flamma succrescet, et te totum ad se trahet. At illi cogitabant inter se, dicentes: Quia ogitabant quia panes non habemus. Ideo orum, redarguit eos inde, et inducit ad sanum intellectum: et hoc est quod sequitur: Sciens autem Jesus dixit: Quid cogitatis inter vos, modicae fidei, quia panes non habetis? Nondum intelligitis neque recordamini? adhuc caecatum habetis cor vestrum? Oculos habentes non videtis? et aures habentes non auditis? Neque recordamini quando quinque panes fregi in quinque millia et quot cophinos fragmentorum plenos sustulistis
Abbreviated transcription (Latin):
phariseoꝵ & saduceoꝵ. litterȩ p̃cepta ñ
seruat. traditiones hominũ negligit. ut
dei mandata faciat. Beda in marcum.¬
erm̃tum nanq phariseoꝵ ẽ. decreta
legis diuinȩ traditionib hominũ
postponere. uł p̃dicare legẽ u̾bis. & im¬
pugnare factis. Ferm̃tum etiã eoꝵ est
etus crede. Perm̃tum herodis ẽ. adulte¬
rium. homicidiũ. temeritas uirandi. si¬
smulatio religionis. Ienonimꝰ¬

Expanded text:
Pharisaeorum et Sadducaeorum, litterae praecepta non Pharisaeorum et Sadducaeorum, litterae praecepta non servat, traditiones hominum negligit, ut Dei mandata faciat. Fermentum namque Pharisaeorum est decreta legis divinae traditionibus hominum postponere, vel praedicare legem verbis, et impugnare factis. BEDA. Fermentum etiam eorum est etere. Fermentum Herodis est adulterium, homicidium, temeritas jurandi, simulatio religionis, e
Abbreviated transcription (Latin):
tulo eiꝰdẽ. iuxta qd dñs diu̾sis tẽporib
diu̾sisq locis eadẽ sepius dix̃. De mul¬
totiens enĩ dictis sufficit in hoc oꝑe
non nulla semel haberi. Qd̃ etiã de ce¬
co illuminato solus marcꝰ narrat. capi¬
tulo. Lxxxiͦ. ñ incongrue reticetur in
hoc libro. plurima de cecoꝵ illuminatio¬
ne referente. Sic de similib. Suũ enim
c̃scribentis euangłiũ ñ nulla ex industria
omittere. ad insinuandũ uidelicet mul¬
ta suꝑeẽ. Unde iohannes in fine libri
sui art. alia ẽẽ multa que fec̃ m̃c. & si scͥbe¬
tentur om̃ra. nec ipse mundꝰ sufficeret
t cũ uenissent discipłi eiꝰ transfretũ
obliti sunt panes acciꝑe. & nͥ unũ panẽ
ñ habebant innaui. Beda in marcum.¬
ndicatur quã modicã carnis curã habe¬
rent in reliquis. qͥ nec iuaticũ sũpseruns
intentione dñici comitatꝰ. Unus panis.
panẽ uitȩ significat. Transfretũ abiit
te aferm̃to phariseoꝵ ⁊ saduceorũ.
& a ferm̃to herodis. Qui cauet a ferm̃to

Expanded text:
 juxta quod Dominus diversis temporibus diversisque locis eadem saepius dixit: sed multoties enim dictis sufficit in hoc opere nonnulla semel haberi. Quo etiam de caeco illuminato solus Marcus narrat capitulo 81, non incongrue reticetur in hoc libro, plurima de caecorum illuminatione referente. Sic de similibus. Suum enim est, scribentis evangelium, nonnulla ex industria omittere, ad insinuandum videlicet multa superesse. Unde Joannes in fine libri sui ait: Alia esse multa quae fecit Jesus; et si scriberentur omnia, nec ipse mundus sufficeret t cum venissent discipuli ejus trans fretum, obliti sunon habebant in navi. BEDA. Indicatur quam modicam carnis curam haberent in reliquis, qui nec viaticum sumpserunt intentione Dominici comitatus. Unus panis, panem vitae significat. Trans fretum abiit te a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, et a fermento Herodis. Qui cavet a fermento
Abbreviated transcription (Latin):
cem urbium trans iordanẽ adori¬
entem circa hippum et pellã & gadaran:
ad maregalileȩ int̾ medios fines decapo¬
leos: ñ ipsos fines decapolis eũ intrasse
significat. Neq enĩ mare transnauigasse
capolis trans mare positos respicit. inter.
id contra. Uel galileȩ. quȩ ẽ int̾ medios
fines. Et adducunt ei surdũ & mutum.
& dep̃cant᷑ cum ut imponat illi manum.
Et app̃hendens eũ de turba seorsũ. misit¬

Expanded text:
cem urbium trans Jordanem ad Orientem circa Hippum, et Pellam, et Gadaram ad mare Galilaeae, inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines Decapolis eum intrasse significat. Neque enim mare transnavigasse capolis longe trans mare positos respiid est, contra. Vel Galilaeae, quae est inter medios fines. Et adducunt ei surdum et mutum, et deprecantur eum ut imponat illi manum. Et apprehendens eum de turba seorsu
Abbreviated transcription (Latin):
delectant. t̃cia firmitas contra molesta se¬
culi. quarta q̃ ꝑ om̃s diffundit᷑. dilectiodĩ
et ꝓximi. Et ibi & hic mulieres atq par¬
iuili excepti st̃. quia tam in uereri quã i
nouo testam̃to ñ admittunt᷑ ad nume¬
rum qͥ ñ ꝑdurant occurrere in uirũ ꝑfe¬
ctum. uł infirmitate uiriũ. uł leuitate
m̃tis. Utraq refectio celebrata ẽ in mon¬
te. quia utrunq testam̃tũ altitudinem
mandatoꝵ di. & illius montis altituamẽ
qui ẽ mons domꝰ dñi in uertice montrũ.
consona uoce nob̃ p̃dicat. Et statim
ascendens nauẽ cum discipłis suis. ue¬
uit in partes dalmanutha.Iurba di¬

Expanded text:
delectant; tertia, firmitas contra molestias saedelectant; tertia, firmitas contra molestias saeculi; quarta, quae per omnes diffunditur, dilectio Dei et proximi. Et hic et ibi mulieres atque parvuli excepti sunt; quia tam in Veteri quam in Novo Testamento non admittuntur ad numerum qui non perdurant occurrere in virum perfectum, vel infirmitate virium, vel levitate mentis. Utraque refectio celebrata est in monte; quia utrumque Testamentum altitudinem mandatorum Dei et illius montis altitudinem, qui est mons domus Dei in vertice montium , consona voce nobis praedicat. Et statim ascendens navem cum discipulis suis, venit in partes Dalmanutha. Turba
Abbreviated transcription (Latin):
ur aũt quinq milib hominũ plus
redundat. quatuor milib minꝰ: Quia
quatuor milia triduo cũ xp̃o fuer̃. & idõ
ampluscelestis pabuli receꝑunt. Erant
lia fuer̃ iuxta numerũ panũ. quia uici¬
ni erant quinq sensuũ. Isti qui de septẽ
panib hoc ẽ sacrato alunt᷑ numero: qua¬
tuor milia st̃. Qui numerꝰ sẽꝑ in laude
ponit᷑. Et quadrangulus lapis ñ ẽ in¬
stabilis. & in eonumero euangłiste suis.
refectoꝵ docet cospastos euangłicis
cibariis. simulq insinuat innumerabi¬
lium multitudinẽ de qͣtuor orbis partib
ad cȩlestis cibi donũ concursurã. Hoc gͥ
typice int̾ hanc & iliã refectionẽ distat.
qd̃ ibi littera uetꝰ plena eẽ signata ẽ gr̃a
spũali. hic gr̃a noui testam̃ti monstra¬
ta ẽ. ministranda fidelib qͣtuor ornatis
uirtutib. Quarũ pͥma ẽ cognitio re¬
rũ appetendarũ. et uitandarũ. scd̃a
refrenatio cupiditatis ab his q̃ tẽporalit

Expanded text:
ur autem quinque millibus hominum plus ur autem quinque millibus hominum plus redundat, quatuor millibus minus? Quia quatuor millia triduo cum Christo fuerunt, et ideo amplius coelestis pabuli receperunt. Eranlia fuerunt juxta numerum panum, quia vicini erant quinque sensuum. Isti qui de septem panibus, hoc est, sacrato aluntur numero, quatuor millia sunt. Qui numerus semper in laude ponitur. Et quadrangulus lapis non est instabilis, et in eo numero evangelistae sunt. fectorum docet eos pastos evangelicis cibariis, simulque insinuat innumerabilium multitudinem de quatuor orbis partibus ad coelestis cibi donum concursuram. Hoc igitur typice inter hanc et illam refectionem distat, quod ibi littera vetus plena esse signata est gratia spirituali, hic gratia novi testamenti monstrata est ministranda fidelibus, quatuor ornatis virtutibus. Quarum prima est cognitio rerum appetendarum et vitandarum; secunda, refrenatio cupiditatis ab his quae temporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
refectiom congriut illud psalmistȩ. Edeñ
pauꝑes et saturabunt᷑. ⁊ laudabt̃ dñm
qͥ requirt̃ eũ. Qd̃ enĩ manducans popłs
satiatur. significat famẽ in ꝑpetuum
ab electis repellendã. quando ñ esuriet
qui acceꝑit cibũ xp̃i. Et qđ suꝑfuit de
fragm̃tis: tulerunt septẽ sportas plenas.
Septem sportȩ quȩ suꝑant: sunt altiora p̃¬
ceptauel consilia. Quȩ multitudo ñ po¬
test attingere seruando. s tantũ illiqͥ ma¬
iori grã plem st̃. Quib dr̃. Si uis ꝑfectꝰ eẽ.¬
uende om̃ia quȩ habes & da pauꝑib. Et
quia sportȩ iunco & palmarũ foliĩs solenͭ
contexi: merito in scõꝵ significatione po¬
nuntur. Iuncus quippe suꝑ aquã nascit᷑.¬
& electi radicẽ cordis ne abamore ȩt̃inta¬
tis arescat. in ipso uite fonte collocant.
falma uictͥcem ornat manũ. & electꝰi mun¬
diuictores. memoriã et̃nȩ retͥbutionis
in corde retinent. Ambrosius in lucã¬

Expanded text:
refectioni congruit illud Psalmistae: Edent refectioni congruit illud Psalmistae: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum . Quod enim manducans populus satiatur significat famem in perpetuum ab electis repellendam, quando non esuriet qui acceperit cibum Christi. Et quod superfuit de fragmentis tulerunt septem sportas plenas. Septem sportae quae superant sunt altiora praecepta vel consilia. Quae multitudo non potest attingere servando, sed tantum illi qui majori gravende omnia quae habes, et da pauperibus . Et quia sportae junco et palmarum foliis solent contexti, merito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquam nascitur, et electi radicem cordis, ne ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fonte collocant. Palma victricem ornat manum, et electi mundi victore memoriam aeternae retributionis in corde retinent. AMBROS. C
Abbreviated transcription (Latin):
ens septẽ panes & pisces. & gr̃as agens
frogit. & dedit discipłis suis. & discipłi
dederunt ppło. Dñsdedit panes discipłis
ad diuidendũ turbe. id doctͥnam spũalẽ.
Fregit panes. id÷ aꝑuit sacram̃ta. se ip¬
sum scilicet qui panis ẽ uitȩ. Grãs egit. ut
ostendet quantũ gaudeat de salute ho¬
minũ. & ut nos informaret ad agendas
semꝑ dõ grãs. cum uł in carne reficim
uł in anima. Si in septẽ panib qui ñ le¬
guntuir fuisse hordeacei. septiformis gr̃a
noui testam̃ti signat᷑. quid inpisciculis
nͥ sc̃õs conditores illius scͥpture accipimꝰ
uł illos quoꝵ fidẽ & uitam et passiones
ipsa scriptura continet. qͥ de turbulentiᷤ
huius scli̾ fluctib erepti & consecrati.
refectionẽ nob̾ int̾nam exemplo suȩ uitȩ
uł mortis p̃buere. nei huiꝰ mundi ex¬
cursu deficiamus : Et comeder̃t̃ om̃s.
& saturati st̃. Comedimꝰ attente audi¬
endo. et exempla intuendo saturamur
memoriȩ recondendo. & oꝑando.Huic

Expanded text:
s septem panes et pisces, et gratias agens fregit et dedit discipulis suis, et discipuli dederunt populo. Dominus dedit panes discipulis ad dividendum turbae, id est, doctrinam spiritualem. Fregit panes, id est, aperuit sacramenta, seipsum scilicet qui panis est vitae. Gratias egit, ut ostenderet quantum gaudeat de salute hominum, et ut nos informaret ad agendas semper Deo gratias, cum vel in carne reficimur vel in anima. Si in septem panibus qui non leguntur fuisse hordeaci, septiformis gratia novi testamenti signatur: quid in pisciculis, nisi sanctos conditores illius Scripturae accipimus? vel illos quorum fidem et vitam et passiones ipsa Scriptura continet, qui de turbulentis hujus saeculi fluctibus erepti et consecrati, refectionem nobis internam exemplo suae vitae vel mortis praebuere, ne in hujus mundi excursu deficiamus. Et comederunt omnes et saturati sunt. Comedimus, attente audiendo et exempla intuendo; saturamur, memoriae recondendo et operando. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Hic ẽ inquit sangus m̃s noui te¬
stam̃ti confirmator.uetus aũt testam̃tũ
hyrcoꝵ & uituloꝵ fuit sanguine dedica¬
tum. Igit᷑ qura impossibile ẽ sanguine
hyrcoꝵ peccata tolli: necessario effun¬
ditur sanguis xp̃i in remissionẽ pecca¬
toꝵ  multis effunditur. qua ñ om̃s
emundat. quamuis emundare om̃s suffi-¬
ceret. si fide & dilectione & sacram̃toꝵ par¬
ticipatione uirtutẽ eiꝰ attingerent. Dico
aũt̃ uobis. ñ bibamamͦ de hoc genimine ui¬
tis. usq in diem illũ cũ illud bibam uobis¬
cum nouum in regno patris mei. Leronimꝰ.¬
e carnalib transit ad spũalia. Testat᷑
scriptura ppłm isrł appellatũ ẽẽ ui¬
neam. Dicit gͦ dñs sede hac uinea ñ bibi¬
turum. nͥ in regno pats sui. Regnũ patͥs:
fidem puto ẽẽ credentiũ. Unde apłs. Re¬
gnum dĩ intrauos ẽ. Attendite dictum
eẽ patris. ñ dĩ Om̃is pater: nom̃ ẽ filii.
Cum inquã credidint indm̃ patrẽ. & ad¬

Expanded text:
inquit, sanguis meus, Novi Testamenti confirmator. Vetus autem Testamentum hircorum et vitulorum fuit sanguine dedicatum. Igitur quia impossibile est sanguine hircorum peccata tolli , necessario effunditur sanguis Christi in remissionem peccatorum. Pro multis effunditur, quia non omnes emundat, quamvis emundare omnes sufficeret, si fide ac dilectione et sacramentorum participatione virtutem ejus attingerent. Dico autem vobis, non bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei. De carnalibus transit ad spiritualia. Testatur Scriptura populum Israel appellatum esse vineam. Dicit ergo Dominus se de hac vinea non bibiturum, nisi in regno Patris sui. Regnum Patris, fidem puto esse credentium. Unde apostolus: Regnum Dei intra vos est . Attendite dictum esse Patris, non Dei. Omnis pater nomen est filii. Cum enim crediderint in Deum Patrem, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
comed̾at. assiunit panẽ qͥ confortat con
hõis. & ad uerũ paschȩ transgredit᷑ sacra¬
mentũ. ut qͦmͦ in p̃figuratione eiꝰ melchi¬
sedech summi dĩ sacerdos panẽ & uinũ
fecerat: ipse qͦq inueritate sui corporis
& sanguinis rep̃sentaret. Bena in marẽ.
anem grã certi sacram̃ti pͥusquã fran¬
geret benedixit. quianaturã humanã quiã
passurꝰ assũpsit: grã diuine uirtutis im¬
pleuit. Benedixit & fregit. quia hommẽ
assũptum ita morti subdẽ dignatus est:
ut ei diuinȩ ĩmortalitatis inesse poten¬
tiam demonstraret. ꝑ citã resurrectionẽ¬
sollenmiis q̃ in cõmemorationẽ anti¬
quȩ liberationis de egypto agebant᷑ tran¬
siit ad nouũ pascha. ut ꝓ cartie & san¬
gume agni. suȩ carnis & sanguis sa¬
cram̃tum in pane & uino monstraret.
Frangit panẽ quem porrigit. ut ostendat
corporis sui fractionẽ ñ sine sponte sua
le est. Accipite & mente & corpore. co¬
medite fide & ore. seruantes in corde pre¬

Expanded text:
fortat cor hominis, et ad verum paschae transgreditur sacramentum, ut quomodo in praefiguratione ejus Melchisedech summi Dei sacerdos panem et vinum fecerat, ipse quoque in veritate sui corporis et sanguinis repraesentaret. Beda in Marcum: « Panem gratia certi sacramenti, priusquam frangeret, benedixit; quia naturam humanam quam passurus assumpsit, gratia divinae virtutis implevit. Benedixit et fregit, quia hominem assumptum ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis inesse potentiam demonstraret per citam resurrectionesolemniis, quae in commemorationem antiquae liberationis de Aegypto agebantur, transiit ad novum pascha, ut pro carne et sanguine agni, suae carnis et sanguinis sacramentum in pane et vino monstraret. Frangit panem quem porrigit. ut ostendat corporis sui fractionem non sine sponte sua le est: Accipite et mente et corpore, comedite et fide et ore, servantes in corde pre
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as egit. ob hoc nimirũ quia uetera
transitura erant. & nouauentura.Utiq
patrigrãs egit. nobis tͥbuens exemplũ głi¬
ficandi dm̃ in om̃i bona inchoatione. Uel
ita. Accipiens calicẽ passionẽ suam p̃fi¬
gurantem. grãs egit de redemptione hu¬
mano generi collata ꝑiiã. Grã enim non
meritis. saluati sumꝰ a dõ. Patet gͥ quid
unusqͥsq facere debeat. in flagello ꝓpriȩ
culpȩ. quandoqͥdẽ patri ȩqualis ȩquani¬
miter tulit flagella culpȩ alienȩ. Hinc
Iore & corde. ut sitis participes passi¬
onis meȩ. Unde apłs. Si compatimur. &
conregnabimꝰ. Benedixit dñs calicẽ eadẽ
celesti benedictione qua & panẽ. quia
passionẽ suam c̃stituit hostiã sufficien

Expanded text:
tias egit. Ob hoc nimirum, quia vetera transitura erant, et nova ventura. Utique Patri gratias egit, nobis tribuens exemplum glorificandi Deum in omni bona inchoatione. Vel ita: Accipiens calicem passionem suam praefigurantem, gratias egit de redemptione humano generi collata per illam. Gratia enim, non meritis salvati sumus a Deo. Pater igitur quid unusquisque facere debeat in flagello propriae culpae, quandoquidem Patri aequalis, aequanimiter tulit flagella culpae alienae. Hinc et corde, ut sitis participes passionis meae. Unde apostolus: Si compatimur, et conregnabimus . Benedixit Dominus calicem eadem coelesti benedictione qua et panem; quia passione
Abbreviated transcription (Latin):
ut qd̾ innumino ñ licebat. in his reb exige¬
rent q̃ nũmis coemunt᷑. quasi ñ hoc ipsum
erechiel precauerit dicens. Usuram & suꝑ¬
abundantiam ñ accipietis. hos om̃s eie-¬
ut dñs de templo. In oratorio nãq nemo
aliquid agere debet. nͥ id ad quod ẽ factũ.¬
in speluncã latronũ conu̾tit. qui lucra de
redigione sectatur. B¬
Irofacto dubiũ ñ erat. qͥn residentes in
templo quib dam ñ dantib lesiones quere

Expanded text:
ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigeut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent quae nummis coemuntur, quasi non hoc ipsum Ezechiel praecaverit, dicens: Usuram et superabundantiam non accipietis . Hos omnes ejecit Dominus de templo. In oratorio namque nemo aliquid agere debet, nisi id ad quod factuin speluncam latronum convertit, qui lucra de religione sectatur. Profecto dubium non erat quin residentes in templo quibusdam non dantibus, laesiones quaere
Abbreviated transcription (Latin):
e uasis mercationis int̃ Ieronimꝰ¬
ayxit. ñ de uasis dõ dicatis. Sciendũ
qd uxta mandata legis de cunctis pene re¬
gionib udeoꝵ ppło confluente ad tem¬
plum dñi in toto orbe famosissimũ. in
ꝙ ñ haberent uictimas delonge uenientes.
excogitauert̃ sac̾dotes quomͦ p̃dam de po¬
pulo facerent. scilicet ut animalia sacri¬
ficanda ñ habentib uendent. & ea rursũ
reciꝑent. S cũ accideret ut quidã pauꝑes
etiam ñ haberent unde aues emerent: po¬
suerunt ibi sac̾dotes nũmularios. qͥ mutu¬
am sub cautione darent pecumã. S quia
lexprecipiebat ut nemo usuras acciꝑet: ex¬
cogitauer̃ aliam technã. scilicet ut ꝓnũmu¬
lariis collybistas facerent. Cuiꝰ uerbi ꝓpͥe¬
tatem. latina lingua ñ expͥmit. Coliybia
dicuntur apud eos q̃ nos dicimꝰ uilia munꝰ¬
cula. ũbi gr̃a ut fricti ciceris. uuarũq pas¬
sarum. pomorũq diu̾sigeneris. Igit᷑ colly¬
bistȩ ꝓusuris accipiebant uarias species.

Expanded text:
e vasis mercationis interdixit, non de vasis Deo dicatis. Sciendum quod juxta mandata legis, de cunctis pene regionibus Judaeorum populo confluente ad templum Domini in toto orbe famosissimum, innque non haberent victimas de longe venientes, excogitaverunt sacerdotes quomodo praedam de populo facerent, scilicet ut animalia sacrificanda non habentibus venderent, et ea rursum reciperent. Sed cum accideret ut quidam pauperes etiam non haberent unde aves emerent, posuerunt ibi sacerdotes nummularios, qui mutuam sub cautione darent pecuniam . Sed quia lex praecipiebat ut nemo usuras acciperet, excogitaverunt aliam technam, scilicet ut pro nummulariis colybistas facerent. Cujus verbi proprietatem latina lingua non exprimit. Colybia dicitur apud eos quae nos dicimus vilia munuscula, verbi gratia, ut fricti ciceris, uvarumque passarum, pomorumque diversi generis. Igitur colybistae pro usuris accipiebant varias species,
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotium eius ñ ẽ sanum Et cũ fecisset
quasi flagellũ de funiculis. eiciebat om̃s
uendentes & em̃tes intẽplo. oues qͦq & bo
ues. & mensas nũmularioꝵ effudit & es.
& cathedras uendentiũ columbas euertit.
& dicit eis .A. Auferte ista hinc & nolite
facere domũ pat̾smei domũ negociationis.
domus orationis uocabit᷑ om̃ib gentib.
uosaũt fecistis eã speluncã latronũ. R Et

Expanded text:
sacerdotium ejus non est sanum. Et cum fecisset sacerdotium ejus non est sanum. Et cum fecisset quasi flagellum de funiculis, ejiciebat omnes vendentes ves, et mensas nummulariorum effudit, aes, et cathedras vendentium columbas evertit, et dicit eis: A. Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. domus orationis vocabitur omnibus gentibus, vos autem fecistis eam speluncam lat
Abbreviated transcription (Latin):
Quis ẽhie: Popłi aut dicebant
ratur ciuitas frequentiã turbe. nesci¬
ens de eo ueritatem. cui oburã cũ lau¬
dib occurrunt. Aminorib incipit confẽs¬
sio. ut admaiores ꝑueniat. M. COxI
t intrauit u̾ic in templũ di. Ingressus
templũ dedit nob exemplũ. ut qͦcꝙ imus
pͥmum domũ orationis si ibi est adeamus.
& ꝑ orationes dõ comm̃dati. ad agenda
negocia secedamus. Deinde ostendit intẽ¬
plo. quia p̃dicta ruina maxime ex sacer¬
ad infirmum ingredit᷑. de stomacho
eius statim int̾rogat. ne si infirmꝰ fuerit:
gubnari debet. Unde si sacerdotes pecca¬
uerint: totus ppłs conu̾titur ad peccandũ.
Unusquisq enim xꝑianus ꝓ suo peccato
reddet rationẽ. sacerdotes aũt ñ tantũ ꝓ
sius. s & ꝓ om̃ium subiectoꝵ peccatis. Et
quẽ admodũ uidens arborẽ foliis pallen¬
tib marcidam. intelligis quia aliquã cul¬
pam habet circa radicẽ: ita cũ uidis ppłm
indisciplinatũ. sine dubio cognosce. quia

Expanded text:
 Populi autem dicebant: Miratur civitas frequentiam turbae, nesciens de eo veritatem, cui obviam cum laudibus occurrunt. A minoribus vero incipit confessio, ut ad majores perveniat. A. 211I Et intravit Jesus in temptum Dei. Ingressus templum, dedit nobis exemplum, ut quocunque imus, primum domum orationis si ibi est, adeamus, et per orationes Deo commendati, ad agenda negotia secedamus. Deinde ostendit in templo, quia praedicta ruina maxime ex sacerd infirmum ingreditur, de stomacho ejus statim interrogat, ne si infirmus fuerit, gubernari debet. Unde si sacerdotes peccaverunt totus populus convertitur ad peccandum. Unusquisque enim Christianus pro suo peccato reddit rationem, sacerdotes autem non tantum pro suis, sed et pro omnium subjectorum peccatis. Et quemadmodum videns arborem foliis pallentibus marcidam, intelligis quia aliquam culpam habet circa radicem, ita cum videris indisciplinatum populum, sine dubio cognosce quia
Abbreviated transcription (Latin):
antequam patiar. Beda.
esiderat typicum pascha manduca¬
re. & sic passionis suȩ mysteria declarare.
quatinus & legalis paschȩ ꝓbator existat.
& ultra uetitet ex hiberi carnalit̃. docendo
fuisse siguram ueri pasche. In cuiꝰ rei fi¬
gura defecit manna. postquã comedert̃
filii isrł de fructib terre. nec usi st̃ ultͣ

Expanded text:
antequam patiar. BEDA. Desiderat typicum pascha manducare, et sic passionis suae mysteria declarare, quatenus et legalis paschae probator existat, et ultra vetitet exhiberi carnaliter, docendo fuisse figuram veri Paschae. In cujus rei figura defecit manna, postquam comederunt filii Israel de frugibus terrae, nec usi sunt ultra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nequaquã societatẽ habendã cũ his qͥ
fr̃s nominantur. ⁊ st̃ adult̾i ⁊ fornicato¬
res: s ñ ẽ. Int̾triticũ enim antequã ue¬
niat ad spicam. ⁊ zizanũ qđ nos loliũ
appellamꝰ. grandis similitudo ẽ. & uix
possunt distingui. Hoc gͦ sinite utraq
crescere. de ambigius dictum ẽ: illuduͦ
auferte malũ. de manifestis. Itaq mali
tolerandi st̃ int̾ bonos. doncc eoꝵ ma¬
licia manifesta frat. ne iusti eradicen¬
tur cũ iniustis. Neq enĩde dubiis est¬
iudicandũ. donec ueniat dies in qͦ reue

Expanded text:
am cum his qui fratres nominantur, et sunt adulteri et fornicatores; sed non est. Inter triticum enim antequam veniat ad spicam, et zizanium, quod nos lolium appellamus, grandis similitudo est, et vix possunt distingui. Hoc ergo, sinite utraque crescere, de ambiguis dictum est; illud vero, auferte malum, de manifestis. Itaque mali tolerandi sunt inter bonos, donec eorum malitia manifesta fiat, ne justi eradicentur cum injustis. Neque enim de dubiis judicandum est, donec veniat dies in quo reve
Abbreviated transcription (Latin):
lia cȩli. Non uult ds̃ sacrificia s fidẽ. Unꝰ
taurus ẽ oblatus. ꝓ uniu̾so grege. Tenon.
Uendentes aut̃ columbas in eccła st̃ illi
rant plebem meã sicut ȩscã panis. In ca¬
thedris magistroꝵ dignitas indicat᷑. quȩ
ad nichilũ redigit᷑. cũ mixta fuerit lucͥs.
parit̃ dñs intra scãm ȩccłam detestat᷑. qui
ꝑ sacros ordines ad eũ ꝓpinquantes. ñ in
eisdem ordinib uirtutũ merita. s subsi¬
dia uitȩ p̃sentis exquirunt. Augustinuiꝰ.¬
rgo quando aliquid patiuntur ꝓpter
iniquitates suas. hi om̃s qui uł ficte
bona. uł aꝑte mala faciunt mȩccł̃a. ag¬
noscant quia dñs fecit flagellũ de resti¬
culis peccatoꝵ suoꝵ. & admonet eos ut
mutent se. & ñ sint negociatores. ne tan¬
dem audiant. Ligate illis manꝰ & ꝓicite

Expanded text:
. Non vult Deus sacrificia sed fidem. Unus taurus est oblatus pro universo grege. HIERON. Vendentes autem columbas in Ecclesia sunt irant plebem meam sicut escam panis . In cathedris magistrorum dignitas indicatur, quae ad nihilum redigitur, cum mista fuerit lucris. pariter Dominus intra sanctam Ecclesiam detestatur, qui per sacros ordines ad eum appropinquantes, non eisdem ordinibus virtutum merita, sed subsidia vitae praesentis exquirunt. AUGUST. Ergo quando aliquid patiuntur propter iniquitates suas, hi omnes qui vel ficte bona vel aperte mala faciunt in Ecclesia, agnoscant quia Dominus fecit flagellum de resticulis peccatorum suorum, et admonet eos ut mutent se, et non sint negotiatores, ne tandem audiant: Ligate illis manus e
Abbreviated transcription (Latin):
nificans quia in templo di ñ debent
portant. ñ imaginẽ diaboli. Aut certe m̃sas
nummularioꝵ. id sac̾dotum dicit scrip¬
turas. nouo enĩ testam̃to succedente pͥori:
euersȩ st̃ scripturȩ illoꝵ. Quid faciunt
intemplo multȩ columbȩ uenales. ex quo
una gratiuta columba descendit inr teplum
corporis xp̃i: Iam ñ ẽ placiturũ dõ tẽplũ
id eccła in sacͥficio columbarũ. s in sp̃u scõ.

Expanded text:
nificans quia in templo Dei non debenportant, non imaginem diaboli. Aut certe mensas nummulariorum, id est, sacerdotum, dicit Scripturas: Novo enim Testamento succedente priori, eversae sunt Scripturae eorum. Quid faciunt in templo multae columbae venales, ex quo una gratuita columba descendit in templum corporis Christi? Jam non est placiturum Deo templum, id est Ecclesia, in sacrificio columba
Abbreviated transcription (Latin):
terut mittas eũ indomũ patͥs mei. ha¬
ti de sespes tollit᷑. animus ad ꝓpinqͦs re¬
currit. quia reꝓboꝵ m̃tem pęna sua qͣn¬
doq mutilit̾ erudit ad caritatẽ. ut iam
tĩsuos etiã sp̃ualit̾ diligant. qui hicdũ
peccata diligerent nec se amabant.Ser¬
uatur gͦ chuiti ad pęnã. & cogintio pau¬
ꝑis quem despexit. & memoria fr̃um
& boni malos. & mali cognoscunt
bonos. In qua uidelicet cognitione utri¬
usq partis cumulus retͥbutionis excre¬
scit. ut & boni amplius gaudeant. quia
secũ eos lȩtari conspiciunt qͦs amauert̃.
et malidũcũ eis torq̃ntur qͦsin hoc mun¬
do dilexert̃. eos ñ solũ sua s etiã eoꝵ pȩna
consumat. Eit aũt in electis qͥddã uenera¬
biluus. quia ñ solũ eos agnoscunt quos
hic nouerant. s uelut uisos ac cognitos
recognoscunt bonos. qͦs nunꝗͣ nouert̃.
Et ait illi abrabam. Habent moysen & ꝓ¬
phetas: audiant illos. At illechit̃. Hon pa

Expanded text:
ter, ut mittas eum in domuter, ut mittas eum in domuti de se spes tollitur, animus ad propinquos recurrit, quia reproborum mentem poena sua quandoque inutiliter erudit ad charitatem, ut jam tunc suos etiam spiritualiter dipeccata diligerent, nec se amabant. Servatur ergo diviti ad poenam et cognitio pauperis quem despexit, et memoria fratrum et boni malos et mali cognoscent bonos. In qua videlicet cognitione utriusque partis cumulus retributionis excrescit, ut et boni amplius gaudeant, quia secum eos laetari conspiciunt quos amaverunt, et mali dum cum eis torquentur, quos in hoc mundo dilexerunt, eos non solum sua, sed etiam eorum poena consumat. Fit autem in electis quiddam mirabilius, quia non solum eos agnoscunt quos hic noverant, sed velut visos ac cognitos recognoscunt bonos quos nunquam viderant. « Et ait illi Abraham: Habent Moysen et prophetas: audiant illos. At ille dixit: Non