comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam ⁊ ipsa peccauerint minat᷑ exiciũ
am uͦ qd̾ noc homini iusto ⁊ sicut x x ui¬
de illo scriptura ueridica loqͥt᷑. insua genera¬
tione ꝑfecto. non utiq sic̃ ꝑficiendi sunt
ciuesciuitatis dĩ. in illa immortalitate qua equa¬
bunt᷑ angłis dei. s sicut eẽ possunt in hae
peregrinatione ꝑfecti imꝑat ds̃ ut arcam fa¬
ciat. in qua cum suis id ẽ tixore filiis et nur¬
b et cum animalib quȩ ad illum ex dei p̃e¬
to in archam ing̃ssa funt liberaret᷑ a diluuis
tastitate: ꝓcul dubio figura ẽ. ꝑegrinantis
in hoc scło ciuitatis dei. hoc ẽ ȩccłiȩ. quȩ fit
salua ꝑ lignum in quo pependit mediator dĩ
ad homines p̃nuntiatꝰ ẽ uenturtis: ⁊uenit.
Humani quippe corporis longitudo auerdie
usq ad uestigia sexies tantum habet. qͣm la¬
titudo quȩ ẽ ab uno latere usq ad alterũ latꝰ.
⁊ decies tantum quam altitudo cuiꝰ altitudi¬

Expanded text:
tanquam et ipsa peccaverint minatur exitium. tanquam et ipsa peccaverint minatur exitium. Jam vero quod Noe homini justo, et sicut de illo Scriptura veridica loquitur, in sua generatione perfecto, non utique sicut perficiendi sunt cives civitatis Dei in illa immortalitate qua aequabuntur Angelis Dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti, imperat Deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est, uxore, filiis, et nuribus, et cum animalibus, quae ad illum ex Dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur a diluvii vastitate; procul dubio figura est peregrinantis in hoc saeculo civitatis Dei, hoc est Ecclesiae, quae fit salva per lignum, in quo pependit Mediator Dei ad homines praenuntiatus est venturus, et venit. Humani quippe corporis longitudo a vertice usque ad vestigia sexies tantum habet, quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus; et decies tantum, quam altitudo, cujus altitudi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ a reptilib usq ad uolatilia cęl. quia iratꝰ
sum qm̃ feci eos. Ira dei non ꝑturbatio ani
mi eius ẽ: s iudicium quo irrogat᷑ pena ꝓ¬
peceato. Cogitatio uͦ eiꝰ et recogitatio: mu¬
tandarum rerum ẽ immutabilis ratio. Ne¬
q enĩ sicut hominẽ ita dm̃ cuiꝰquam facti
sui penitet cuiꝰ ẽ de omnib omĩno rebꝰ cã
fixa fixa sententia. quam certa p̾scientia. d
si non utat᷑ scriptura talib uerbis. ñ se qͣ¬
dammꝰ familiariꝰ insinuabit omni generi
hominũ. quib uult eẽ consultum. ut et
ꝑt̾reat suꝑbientes. ⁊ excitet negligentes. ⁊
exerceat querentes.⁊ alat intelligentes. Quod
non faceret si non se p̾us inclinaret.⁊ q̃dãmͦ
descenderit adiacentes. Quod autẽ cdam
interitum om̃ĩum animaliũ t̾renoꝵ uolet¬
liũq denuntiat: magnitudinẽ futurȩ da¬
dis effatur. ñ animantib rationis exꝑtib

Expanded text:
et a repentibus usque ad volatilia coeli, quia iratus et a repentibus usque ad volatilia coeli, quia iratus sum quoniam feci eos. Ira Dei non perturbami eius est, sed iudicium quo inrogatur poena peccato. Cogitatio uero eius et recogitatio mutandarum rerum est inmutabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita Deum cuiusquam facti sui paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. Sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabit omni generi hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat superbientes et excitet neglegentes, et exerceat quaerentes et alat intellegentes; quod non fdescenderet ad jacentes. Quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum volatiliumque denuntiat, magnitudinem futurae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus
Abbreviated transcription (Latin):
Sexcentesimo quippe anno uitȩ noe scdo m̃se
factum ẽ diluuium: ac sic centum uiginti
anni p̃dicti sunt futuri uitę hominũ ꝑitu¬
roꝵ. quib transactis diluuio delerent᷑. Nec
frustra creditur sic factum esse diluunũ ñ iam
inuentis int̃ra. qui non erant digni talimor¬
te defungi. qua in impios tuindicatum ẽ. ñ
quo qͥcquam bonis quandoq morituris
tale genus mortis faciat aliquid. qd eis pos¬
sit obeẽ post mortem. Ueruntam̃ nuliꝰ coꝵ
diluuio mortuus ẽ. quos de semine sech ꝓpa¬
gatos sc̃a scriptura commemorat. Sic autem
diuinitꝰ diluuii causa narrat᷑. Uidens in qͥt
dñs ds̃. quia multiplicatȩ sunt maliciȩ ho¬
minum suꝑ t̾ram.⁊ omnis quisq cogitat
incorde suo diligenter suꝑ maligna om̃s dies.
⁊ cogitauit ds̃ quia fecit hominẽ suꝑ tram.
⁊ recogitauit. ⁊ dixit dẽ Deleam hominẽ quẽ
feci. a facie terrȩ abhomine usq ad pecus.

Expanded text:
sescentensimo quippe anno uitae Noe, secundo mense sescentensimo quippe anno uitae Noe, secundo mense factum est diluuium; ac sic centum uiginti anni praedicti sunt futuri uitae hominum periturorum, quibus transactis diluuio delerentur. Nec frustra creditur sic factum esse diluuium, iam non inuentis in terra qui non erant digni tali morte defungi, qua in inpios uindicatum est; non quo quic- ■ quam bonis quandoque morituris tale genus mortis faciat aliquid, quod eis possit obesse post mortem; uerum tamen nullus eorum diluuio mortuus est, quos de semine Seth propagatos sancta scriptura commemorat. Sic autem diuinitus diluuii causa narratur: Videns, inquit, Dominus Deus, quia multiplicatae sunt malitiae hominum super terram, et omnis quisque cogitat in corde suo diligenter super maligna omnes dies, et cogitauit Deus, quia fecit hominem super terram, et recogitauit, et dixit Deus: Deleam hominem, quem feci a facie terrae ab homine usque ad pecus,
Abbreviated transcription (Latin):
quam post diluuium temporib cȩteris.
Quos ꝑpterea creare placuit creatori. ut
etiam hinc ostenderet᷑ non solum pulchri¬
tud ines uerum etiam magnitudines et
fortitudines corporum ñ magnipendenda ᷤᷤ
ẽẽ sapienti: qui spiritalib atq immorta¬
lib longe meliorib atq firmiorib ⁊ bo¬
beatificatur bonis. Quam rem alius ꝓpħa
comm̃dans ait Ibi fuerunt gygantes illi no¬
minati. qui ab initio fuerunt staturosi. sci¬
entes p̃lium. Non hos elegit dñs nec uiã
scientiȩ dedit illis. s interierunt quia non
habuerunt sapientiam. ꝑiertnt ꝓpt̃ in consi
erunt dies eoꝵ centum uiginti anni. ñ sie ac¬
cipiendum ẽ. quasi p̃nuntiatum sit post hȩc
cum ⁊ post diluuium etiam qͥngentos exces¬
sisse inueniamꝰ. S intelligendum ẽ. hoc dm̃
dixisse. cum circa finem quingentoꝵ annoꝵ
more suo scriptura quingentos uocat. noĩe
totius maximam partem plerũq significans.

Expanded text:
quam post diluuium temporibus ceteris. quam post diluuium temporibus ceteris. Quos propterea creare placuit Creatori, ut etiam hinc ostenderetur non solum pulchritudines, uerum etiam magnitudines et fortitudines corporum non magni pendendas esse sapienti, qui spiritalibus adque inmortalibus longe melioribus adque firmioribus et bobeatificatur bonis. Quam rem alius propheta commendans ait: Ibi fuerunt gigantes illi nominati, qui ab initio fuerunt staturosi, scientes proelium. Non hos elegit Dominus, nec uiam scientiae dedit illis; sed interierunt, quia non habuerunt sapientiam, perieruntunt dies eorum centum uiginti anni, non sic accipiendum est, quasi praenuntiatum sit post haec hcum et post diluuium etiam quingentos excessisse inueniamus; sed intellegendum est hoc Deum dixisse, cum circa finem quingentorum annomore suo scriptura quingentos uocat, nomine totius maximam partem plerumque significans;
Abbreviated transcription (Latin):
ueniri. non talib ꝓferentib qui ea ꝑseriem
successionis reꝑirentur nte seruasse. Unde
illa quȩ sub eiꝰ nomine ꝓferunt᷑ ⁊ continent
istas de gygantib fabulas. quod non habu¬
trint homines patres rectȩ aprudentib iudi¬
cant᷑ non ipsius ẽẽ credenda. sicut alia multa
sub nominib ⁊ aliorum ꝓpħarum ⁊ recentio¬
ra sub nominib apłoꝵ ab hereticis ꝓferunt᷑:
quȩ omnia nomina apocriphoꝵ ab auctori¬
tate canonica diligenti examinatione remota
sunt. Igitur scðm scripturas canonicas. he¬
breas atq xp̃ianas. multos gygantes ante
diluuium fuisse non dubium ẽ. ⁊ hos fuisse
ciues trigene societatis hominum: dei aũt
filios qui scðm carnem de sech ꝓƿagati sunt.
in hanc societatem deserta iusticia declinasse.
Nec mirandum ẽ. quod etiam de ipsis gigan¬
tes nasci potuerunt. Neq enim om̃s gigan¬
tes fuerunt: s magis multi utiq tunc fuert̃.

Expanded text:
ueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem ueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperirentur rite seruasse. Unde illa, quae sub eius nomine proferuntur et continent istas de gigantibus fabulas, quod non habuerint homines patres, recte a prudentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub nominibus et aliorum prophetarum et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia nomine apocryphorum ab auctoritate canonica diligenti exami. natione remota sunt. Igitur secundum scripturas canonicas Hebraeas adque Christianas multos gigantes ante diluuium fuisse non dubium est, et hos fuisse ciues terrigenae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta iustitia declinasse. Nec mirandum est, quod etiam de ipsis gigantes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, sed magis multi utique tunc fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut siquid eius auctoritate mutarent. atq ali¬
ter quam erant quod interp̃tabant᷑ dicerent.
neq hoc diuinitꝰ eẽ dictũ dubitaret᷑. Quãuis
hoc inhebreo eẽ ꝑhibeatur ambiguum. ut et
filii dei et filii deorum possint interp̃tari.
mittamus gͥ earum scripturarũ fabulas.
quȩ apocriphȩ nuncupant᷑. eo qd earum
occulta origo non claruit patrib. a quib us¬
q ad nos auctoritas ueracium scripturarum
certissima ⁊ notissima successione ꝑuenit. In his¬
autẽ apocriphis. ⁊ si inuenit᷑ aliqua ueritas:
tam̃ ꝓpter multa falsa nulla ẽ canonica aucto¬
ritas. Scripsisse quidẽ ñ nulla diuina enoch
illum septimum abadam negare non possumꝰ:
cum hoc inepła canonica iudas apłs dicat.
S ñ frustra non sunt in eo canone scripturarũ
qui seruabatur intemplohebrei popłi succe¬
dentium dligentia sacerdotum. nisi qͥa ob
antiquitatẽ suspectȩ fidei iudicata sunt: nec
utrum hȩc ẽẽnt. quȩ ille scripsissẽ poterat in¬

Expanded text:
ut, si quid eius auctoritate mutarent adque aliter quam erat quod interpretabantur dicerent, neque hoc diuinitus dictum esse dubitaretur. Quamuis hoc in Hebraeo esse perhibeatur ambiguum, ut et filii Dei et filii deorum posset interpretari. Omittamus quae apocryphae nuncupantur, eo quod earum occulta origo non claruit patribus, a quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripcertissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas. Scripsisse quidem nonnulla diuine illum Enoch, septimum ab Adam, negare non possumus, cum hoc in epistula canonica ludas apostolus dicat. Sed non frustra non sunt in eo canone scripturarum, qui seruabatur in templo Hebraei populi succedentium diligentia sacerdotum, nisi quia ob antiquitatem suspectae fidei iudicata sunt, nec utrum haec essent, quae ille scripsisset, poterat in
Abbreviated transcription (Latin):
di qd̃ adomino acceꝑat. etiã post obitum man¬
sit uxoris. S ꝓptea mͥ uidet᷑ illa quam secuti su¬
mus huiꝰ questionis solutio p̃ferenda. qr cente¬
nariꝰ qͥdem senex. s temporis nr̃i de nulla potest fe¬
mina gignere: non tunc quando adhuc tãditi
uiuebant. ut centum anni ñdũ facerent hominẽ
decrepitȩ senectutis. & XIx¬
tem ds̃ apparuit abrahȩ ad quercũ mambrȩ in
trib uiris. quosdubitandum non ẽ angłos fuis¬
se. quãuis qͥdam eristimant unũ in eis fuis se do¬
minũ xp̃m. asserentes eum etiã ante indum̃tũ car¬
nis fuisse uisibilẽ. Est quidẽ diuinȩ potestatis et

Expanded text:
di, quod a Domino accepit, etiam post obitum mandi, quod a Domino accepit, etiam post obitum mansit uxoris. Sed propterea mihi uidetur illa, quam secuti sumus, huius quaestionis solutio praeferenda, quia centenarius quidem senex, sed temporis nostri, de nulla potest femina gignere; non tunc, quando adhuc tamdiu uiuebant, ut centum anni nondum facerent hominem decrepitae senectutis. tem Deus apparuit Abrahae ad quercum Mambre in tribus uiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment unum in eis fuisse Dominum Christum, adserentes eum etiam ante indumentum carnis fuisse uisibilem. Est quidem diuinae potestatis et
Abbreviated transcription (Latin):
erant. sicut scriptura testat᷑. S illa etiã sterilis. et
cruore menstruo destituta: ꝓpt̃ qđ iam parere ñ
posset. etiam sisterilis ñ fuisset. Porro si femina
ita sit ꝓuectioris etatis. ut ei solita mulierũ ad¬
huc fluant. de iuuene parere potest. de semore
non potest: quamtus adhuc possit ille senior. s
de ad olescentula gignere. sicut abraham pꝰ mortẽ
sarȩ de cethura potuit. quia uiuidam eiꝰ inuenit
etatẽ. Hoc gͦ ẽ quod mirum commendat apłs. et¬
ad hoc dicit abrahȩ iam fuis se corpꝰ emortuũ. qm̃
non ex omni femina cui eẽt aliqͦd pariend tempꝰ
extremum. gentrare ipse adhuc in illa etate adhuc
posset. Ad aliquid enim emortuũ corpꝰ intelli
gere debemꝰ: non ad omnia. Nam si ad omĩa. ñ
iam senectutis uiui. s cadauer ẽ mortui. Qm¬
uis etiam sic solui soleat ista questio qd̾ de cethu¬
ra postea genuit abraham. qr donum gignen¬

Expanded text:
erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere potest, de seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apad hoc dicit Abrahae jam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aligere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui. Quamuis etiam sic solui soleat ista quaestio, quod de Cettura postea genuit Abraham, quia donum gignen
Abbreviated transcription (Latin):
patrem multarũ gentium posuite. et augebo
te ualde. et ponamte ingentes. et reges exte cxi
bunt. et dabo tibi ex sara filium. et benedicã
illum. et erit innationes. et regesgentium ex
eo erunt. quam ꝑmissionem nunc in xp̃o cer¬
nimus reddi: ex illo deinceps illi comuges ñ
uocantur inscripturis sicut antea uocabant᷑
abram et sarai. s sicut eosnos ab inicio uoca¬
uimus. qm̃ sic iam uocant᷑ ab omĩb abrahã¬
et sara. Cur autem mutatũ sit nom̃ abrahȩ reddita
ẽ ratio. quia patrem inquit multarũ gentiũ po¬
suite. Hoc gͦ significare intelligendum ẽ. Abrã¬
uͦ qd antea uocabat᷑ interp̃tat᷑ pater excelsus. De
nomine autẽ mutato sarȩ. non ẽ reddita ratio. s
sicut aiunt quiscripserunt interp̃tationes nomi¬
num hebreoꝵ quȩ insacris litteris continent᷑. sarai
interp̃tatur pͥnceps mea: sara autẽ untꝰ. Unde sc̃p¬
tum ẽ. in epła adhebreos. fide et ipsa sara uirtutẽ
accepit. ad emissionẽ seminis. Ambo autẽ semes

Expanded text:
trem multarum gentium posui te; et augebo te valde, et ponam te in gentes, et reges exibunt ex te: et dabo tibi ex Sarra filium; et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt: quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi: ex illo deinceps illi conjuges non vocantur in Scripturis, sicut antea vocabantur, Abram et Sara; sed sicut nos eos ab initio vocavimus, quoniam sic jam vocantur ab omnibus, Abrahet Sarra. Cur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio: Quia patrem, inquit, multarum gentium posui te. Hoc ergo significare intelligendum est Abrauod ante uocabatur, interpretatur pater excelsus. De nomine autem mutato Sanae non est reddita ratio; sed, sicut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum Hebraeorum, quae his sacris litteris continentur, Sara interpretatur princeps mea, Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum dĩ diss ipauit. qn in adam cũ omĩ¬
b: etiam ipse peccauit. Si enĩ dixisset qr hoc te¬
stam̃tũ meum dissipauit: ñ nͥ de ista circũcisi¬
modi testam̃tum paruulus dissipauerit: hberũ
ẽ intelligere de illotestam̃to dictum. cuĩ dissipa¬
tio ꝑtinere possit ad paruulum. Si autẽ hoc qͥs¬
quam ñ nͥ de ista circuncisione dictum eẽ con¬
tendit. qđ in ea testam̃tũ dei qm̃ non ẽ circũcisꝰ
dissipauerit paruulus: querat locutionis aliqͤ.
modum. quo non absurde possit intelligi. idõ
dissipasse testamentum. quia licet ñ ab illo.
tam̃ in illo ẽ dissipatum. Uerum sic quoq anz¬
madutendum ẽ. nulla in se negligentia sua
iuste interire incircuncisi animam paruuli:
nͥ originalis obligatione peccatix x uii¬

Expanded text:
testamentum Dei dissipauit, quando in Adam cum omnitestamentum Dei dissipauit, quando in Adam cum omnibus etiam ipse peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', non nisi de ista circumcisisit cuius modi testamentum paruulus dissipauerit, liberum est intellegere de illo testamento dictum, cuius dissipatio pertinere posset ad paruulum. Si autem hoc quisquam non nisi de ista circumcisione dictum esse contendit, quod in ea testamentum Dei, quoniam non est circumcisus, dissipauerit paruulus: quaerat locutionis aliquem modum, quo non absurde possit intellegi, ideo dissipasse testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animaduertendum est nulla in se neglegentia sua iniuste interire incircumcisi animam paruuli nisi originalis obligatione peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricatoresestimaui om̃speccatores t̃rȩ. nͥ qͥa õs
legis alicuiꝰ p̃uaricatȩ sunt rei. qͥ aliqͦ pacto tenen¬
t᷑ obstricti: Quamobrem sietiam paruuli qd̃
uera fides habet nascuntur non ꝓpͥe s origmali¬
t̃ peccatores. unde illis grãm remissionis pecca¬
torum necessariam confitemur. ꝓfecto eo mͦ qͦ
sunt peccatores etiam p̃uaricatores legis illius
quȩ inparadiso data ẽ agnoscunt᷑. ut uerum
sit utrumq quod scriptum ẽ et p̃uaricatores
estimaui om̃s peccatores t̾rȩ. et ubi lex ñ ẽ. nec
p̃uaricatio.Ne ꝑhoc quia circuncisio signum
regenerationis fuit. et ñ immerito paruulũ
ꝓpt̃ originale peccatum. quo pͥmum dei dissi¬
patum ẽ testam̃tum generatio disꝑdet: nͥ re¬
generatio liberet. sic intelligenda sunt hȩc u̾ba
diuina. tanquamdictum sit. Qͥ non fuerit re¬
generatꝰ interibit anima illa de genere eiꝰ: qͥa

Expanded text:
Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes legis alicuius praeuaricatae sunt rei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam paruuli, quod uera fides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter peccatores, unde illis gratiam remissionis peccatorum necessariam confitemur: profecto eo modo, quo sunt peccatores, etiam praeuaricatores legis illius, quae in paradiso data est, agnoscuntur; ut uerum sit utrumque, quod scriptum est, et: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, et: Ubi lex non est, nec praeuaricatio. Ac per hoc, quia circumcisio signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio liberet: sic intellegenda sunt haec uerba diuina, tamquam dictum sit: \'Qui non fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere eius\', quia
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. masculus qui non eircuncidet᷑ carnẽ
p̃pucii sui octaua die. interibit anima illa de
genere eiꝰ. quia testam̃tũ meũ dissipauit. cum
hȩc nulla culpa sit paruuli. euiꝰ dix̃ anmam
ꝑituram nec ipse dissipauerit testam̃tũ dĩ .s.
maiores qui eum circuncide ñ curarunt: nͥ
quia etiam paruuli non scđmn suȩ uitȩ ꝓpͥe¬
tatem. s scđ̾m cõmunẽ generis humani ori¬
ginẽ. om̃s in illo uno testam̃tum dei dissipaue¬
runt. in quo om̃s peccauerunt. M ulta qͥppe
appellant᷑ testamenta dei: exceptis illis duo¬
b magnis. uetere ⁊ nouo. Qd̃ licet cuiq legen¬
do cognoscere. Testam̃tum autẽ pͥmũ qd factũ
ẽ ad hominẽ primum: ꝓfecto illud ẽ. Qua die
ederitis: morte moriemim. Unde scriptum ẽ
in libro qui ȩccłasticus appellat᷑. Omĩs caro
morte morieris. Cum enim lex cuidentior pꝰ¬
ea data sit. ⁊ chicat apłs. ubi autẽ non ẽ lex nec
puaricatio. quo pacto inpsalmo qd̵ legit᷑ uerũ ẽ

Expanded text:
cumcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibii anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit, cum haec nulla culpa sit paruuli, cuius dixit animam perituram, nec ipse dissipauerit testamentum Dei, sed maiores, qui eum circumcidere non curarunt; nisi quia etiam paruuli, non secundum suae uitae proprietatem, sed secundum communem generis humani originem omnes in illo uno testamentum Dei dissipauerunt, in quo omnes peccauerunt. Multa quippe appellantur testamenta Dei exceptis illis duobus magnis, uetere et nouo, quod licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea data sit, et dicat apostolus: Ubi autem non est lex, nec praeuaricatio, quo pacto in psalmo quod legitur uerum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ constituit om̃s filios hominũ. quia et
multos auanitate lib̾at ꝑ mediatorem iħm.
et quos lib̾andos non eẽ p̾sciuit. ad utilita¬
tem liberandoꝵ et comparationẽ duarum
int̃ se a contrario ciuitatum. non utiq ua¬
ne in tociꝰ rationalis creaturȩ pulcherrima
atq iustissima ordinatione constitnit. Dem¬
de sequit᷑. Quis ẽ homo qui uiuit. et ñ ui¬
deat mortem eruet animam suam de manu
inferi: Qtuis ẽ iste nisi substantia illa isrł.
qd surgens amortuis iam ñ morit᷑. et mors
ci ultra non dñabitur: Sic enim uiuet ⁊ ñ
uidebit mortem. ut tamen mortuus fuerit.
s animam suam eruerit de manu inferniqͦ
ꝓpter quorundam soluenda inferna uin¬
cla descenderat. eruerit autem potestate illa:
de qua ieuangłio dicit. Potestatem habeo
ponendi anmam incam: et potestatẽ ha¬
beo iterumsumendi eã. S cetera psalmi huiꝰ q̃

Expanded text:
Deus constituit omnes filios hominum, quia et Deus constituit omnes filios hominum, quia et multos a uanitate liberat per mediatorem Iesum, et quos liberandos non esse praesciuit, ad utilitatem liberandorum et conparationem duarum inter se a contrario ciuitatum non utique uane in totius rationalis creaturae pulcherrima adque iustissima ordinatione constituit. Deinde sequitur: Quis est homo, qui uiuet et non uidebit mortem, eruet animam suam de manu inferi? Quis est iste. nisi substantia illa Israelcit apostolus, quod surgens a mortuis iam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur. Sic enim uiuet et non uidebit mortem, ut tamen mortuus fuerit, sed animam suam eruerit de manu inferni, quo propter quorundam soluenda inferna uincula descenderat; eruerit autem potestate illa, de qua in euangelio dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendi eam. CAPUT XII.
Abbreviated transcription (Latin):
miscłiam tuam qͣm ꝓmisist dauid. Qd̾ autẽ
dixit infinem. qͥd ẽ nisiusq infinem:. Qui
finis intelligendus ẽ ultimum tempꝰ. qͣndo
in xp̃m iħm etiam gens illa creditura ẽ: ante
quem finem illa fieri oportebat. quȩ suꝑius
crumpnosa defleuit. ꝓpter quȩ et hic sequit᷑
Exardescet sicut ignis iratua. Memento quȩ
ẽ mea substantia. Nichil hic melus quã
ipse iħs intelligit᷑ substantia popłi eius ex
quo natura ẽ carnis eiꝰ. Non enim uane inqͥt
constituisti om̃s filios hominum. Nisi enim
eẽt unus filius hominis substantia isrł. ꝑquẽ
filium hominis liberarent᷑ mult filii homi¬
num: uane titiq constituti eẽnt om̃s filii ho¬
minum. Nunc uͦ omnis quidẽ humana na¬
tura ꝑ peccatum pͥmi hominis inuanitatẽ
de ucritate collapsa ẽ. Propt̾ qđ dic̃ alius
psalmus. Homo uanitati similis factus ẽ:
dies eius uclut umbra p̃tereunt. S ñ uane

Expanded text:
misericordiam tuam, quam promisisti Dauid\'. Quod autem misericordiam tuam, quam promisisti Dauid\'. Quod autem dixit: In finem, quid est nisi usque in finem? Qui finis intellegendus est ultimum tempus, quando in Christum Iesum etiam gens illa est creditura, ante quem finem illa fieri oportebat, quae superius aerumnosa defleuit. Propter quae et hic sequitur: Exardescit sicut ignis ira tua: memento quae est mea substantia. Nihil hic melius quam ipse Iesus intellegitur substantia populi eius, ex quo natura est carnis eius. Non enim uane, inquit, constituisti omnes filios hominum. Nisi enim esset unus filius hominis substantia Israel, per quem filium hominis liberarentur multi filii hominum, uane utique constituti essent omnes filii hominum. Nunc uero omnis quidem humana natura per peccatum primi hominis in uanitatem de ueritate conlapsa est, propter quod dicit alius psalmus: Homo uanitati similis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt; sed non uane
Abbreviated transcription (Latin):
c̃oppbrium uicinis suis. Exaltasti derteram
inimicorum eiꝰ. iocundasti om̃s mimicos eiꝰ.
Auertisti adiutorium gladii eiꝰ: et ñ es opitu¬
latus ei in bello. Dissoluisti abemundatione¬
cum: sedem eiꝰ int̾ra collisisti. Mintsti dies
sedis eiꝰ: ꝑfudisti eum confusione. Hȩc omĩa
uenerunt suꝑ ancillam ierłm. inqua regna¬
uerunt ñnulli etiam filii lib̾ę: regnum iłłd
tenentes in dispensatione temporali regnũ
autem cȩlestis ierłm. cuius erant filii in uera
fide habentes et inuero xp̃o sꝑantes. Quomͦ
autẽ ista uenerint suꝑ illud regnum. index
ẽ rerum gestarum. si legatur hystoria. Fost¬
uertit᷑ s et ipsa p̃catio ꝓpħatio ẽ. Usq qͦ dñe
auertis infinem. Subaudit᷑. facic̃ tuam. sic̃
alibi dicit᷑. Quousq auertis faciẽ tuã ame
Nam ideo qͥdam codices hic non habent auer¬
tis. s auerteris. Qmqͣm possit intelligi au̾tis

Expanded text:
est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram conlisisti; minuisti dies sedis eius, perfudisti eum confusione. Haec omnia uenerunt super ancillam Hierusalem, in qua regnauerunt nonnulli etiam filii liberae, regnum illud tenentes in dispensatione temporaria, regnum autem caelestis Hierusalem, cuius erant filii, in uera fide habentes et in uero Christo sperantes. Quo modo autem ista uenerint super illud regnum, index est rerum gestarum, si legatur, historia. - CAuertitur; sed et ipsa precatio prophetatio est. Usque quo, Domine, auertis in finem? subauditur \'faciem tuam\', sicut alibi dicitur: Quo usque auertis faciem tuam a me? Nam ideo quidam codices hic non habent auertis, sed \'auerteris\'; quamquam possit intellegi: \'Auertis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gͦ ille salomon. s nec ipse dauid: si dilatus est
xp̃s dñi. Cum enim xp̃i eiꝰ dicerent᷑ om̃s re¬
gesmistico illo crismate consecrati. ñ solum
arege dauid. et deinceps. s ab illo etiã saule.
quippło cidem rex pͥmus ẽ unctꝰ ipse qͥppe
dauid eum xp̃m domini appellat. erat tam̃
unus uerus xp̃s. cuiꝰ illi figuram ꝓpħica un¬
ctionc gestabant. qui scdm opimonem homi¬
num. qui eũ putabant indauid uel insalomo¬
ne intelligendum. differebat᷑ in longũ: scd̾m¬
autem dispositionem dĩ uenturꝰ suo tempore
parabat᷑. Interea dum ille differt᷑ quid factũ
sit de regno terrenȩ ierłm. ubi sꝑabat᷑ utiq
regnaturus: secutus iste psalmus adiunxit.
atq ait. E uertisti testam̃tum serui tui: ꝓfana¬
st intra scitatem eiꝰ. Destruxisti om̃s maceri¬
as ciꝰ: posuisti munitiones eiꝰ formidinem.
Drripuerunt eũ om̃s transcuntes uiam. factus

Expanded text:
ergo est ille Salomon, sed nec ipse Dauid, si dilatus est ergo est ille Salomon, sed nec ipse Dauid, si dilatus est christus Domini. Cum enim christi eius dicerentur omnes reges mystico illo chrismate consecrati, non solum a rege Dauid et deinceps, sed ab illo etiam Saule, qui populo eidem rex primus est unctus ipse quippe Dauid eum christum Domini appellat: erat tamen unus uerus christus, cuius illi figuram prophetica unctione gestabant; qui secundum opinionem hominum, qui eum putabant in Dauid uel in Salomone intellegendum, differebatur in longum; secundum dispositionem autem Dei uenturus suo tempore parabatur. Interea dum ille differtur, quid factum sit de regno terrenae Hierusalem, ubi sperabatur utique regnaturus, secutus iste psalmus adiunxit adque ait: Euertisti testamentum serui tui, profanasti in terra sanctitatem eius; destruxisti omnes macerias eius, posuisti munitiones eius formidinem; diripuerunt eum omnes transeuntes uiam, factus
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi neq nocebo inquit inueritate mea.
neq ꝓfanabo testamentũ meũ: & quȩ ꝓcedt̃
de labiis meis non repbabo.Semel iuraui
in scõ meo. si dauid mentiar. Hoc ẽ. nequa¬
quam dauid mentiar. Solet enim sic lo¬
qui scriptura. Quid autem non m̃tiat᷑. ad¬
iungit & dicit Semẽ eius mȩternũ ma¬
ncbit. et sedes cius sicut sol inconspectu mes.
e sicut luna ꝑfecta inęternum: et testis incelo
fidelis. Post hec tantȩ ꝓmiss ionis ualidissi¬
ma firmamñta ne putarent᷑ in salomone com¬
pleta. tanquam id speraret᷑ nec inueniret᷑:
tu nero inquit reppulisti. et ad nichilũ dedu¬
xistidomine. Hoc quippe factum ẽ de re-¬
gno salomonis. inposteris ciꝰ. usq ad euer¬
sionem ipsiꝰ terrenȩ ierłm. quȩ regni eiꝰdem
sedes fuit: et maxime ipsius templi labem.
qđ fuerat asalomone constructum. S ne ob
hoc putaret᷑ ds̃ contra sua promiss a fecisse:
continuo subiecit. Distulisti xp̃m tuũ. Non

Expanded text:
psalmi: Neque nocebo, inquit, in ueritate mea, psalmi: Neque nocebo, inquit, in ueritate mea, neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis non reprobabo. Semel iuraui in sancto meo, si Dauid mentiar; id est, nequaquam Dauid mentiar. Solet enim sic loqui scriptura. Quid autem non mentiatur, adiungit et dicit: Semen eius in aeternum manet; et sedes eius sicut sol in con-. spectu meo, et sicut luna perfecta in aeterninere. Post haec tantae promissionis ualidissima firmamenta, ne putarentur in Salomone conpleta, tamquam id speraretur nec inueniretur: Tu uero, inquit, reppulisti et ad nihilum deduxisti, Domine. Hoc quippe factum est de regno Salomonis in posteris eius usque ad euersionem ipsius terrenae Hierusalem, quae regni eiusdem sedes fuit, et maxime ipsius templi labem, quod fuerat a Salomone constructum. Sed ne ob hoc putaretur Deus contra sua promissa fecisse, continuo subiecit: Distulisti christum tuum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ibi diceret. si dereliquerint inquit filii er
legem meam et in iudiciis meis ñ ambula¬
uerint. si iusticias meas ꝓfanauerint.⁊man¬
data mea non custodierint. uisitabo inuir¬
ga iniquitatis eoꝵ et inflagellis peccata eor
miscđiam autem meam non disꝑgam abeo:
Non dixit ab eis. cum loqueret᷑ de filiis eiꝰ. ñ
de ipso. s dixit ab eo. Quod bene intellectũ
tantundem ualet. Non enim xp̃iipsius qd̾
ẽ caput ȩccłe possent inueniri ulla peccata.
quȩ opus esset humanis correptionib ser¬
tiata misericordia diumitꝰ coherceri: s in
eiꝰ corpore ac membris qđ ppłs eiꝰ ẽ. Idco in
libro regnorum iniquitas eiꝰ dr. inpsalmo
autem filiorum eiꝰ: ut intelligamꝰ de ipso
dici quodammꝰ quod de eiꝰ corpore dicit᷑. Proy¬
ter qd etiam ipse de cęlo cum corpꝰ eiꝰ. qđ ft̃
fideles eiꝰ. saulus ꝑsequeret᷑: saule inqͥt saule
cur me ꝑsequeris: Deinde inconsequentib

Expanded text:
ibi diceret: Si dereliquerint, inquit, filii eius ibi diceret: Si dereliquerint, inquit, filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint; si iustificationes meas profanauerint et mandata mea non custodierint: uisitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis delicta eorum; misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Non dixit ab eis\\ cum loqueretur de filiis eius, non de ipso; sed dixit ab eo, quod bene intellectum tantundem ualet. Non enim Christi ipsius, quod est caput ecclesiae, possent inueniri ulla peccata, quae opus esset humanis correptionibus seruata misericordia diuinitus coherceri; sed in eius corpore ac membris, quod populus eius est. Ideo in libro regnorum: Iniquitas eius dicitur; in psalmo autem: Filiorum eius; ut intellegamus de ipso dici quodam modo, quod de eius corpore dicitur. Propter quod etiam ipse de caelo, cum corpus eius, quod sunt fideles eius, Saulus persequeretur: Saule, inquit, Saule, quid me persequeris? Deinde in consequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ m̃s estu. ds̃ m̃s et susceptor salutis mee.
Et ego pͥmogenitum ponam illũ excelsũ
apud reges t̾iȩ. In ȩcernum sertabo illi mise¬
ricordiam meam:. et testamentũ meũ fidele
ipsi. Et ponam in scłm scłi semen eiꝰ. et thronĩ
eiꝰ sicut diescęli. Quȩ omĩa de domino ihu
intelligunt᷑. quando recte intelligunt᷑. sub
nomine dauid. ꝓpter formam serui. qũa
de semine dauid idẽ mediator assumpsit o
uirgine. Continuo etiã dicit᷑ de peccatis filio
eiꝰ tale aliquid. quale in regnoꝵ libro positũ
ẽ: et quasi de salomone ꝓdiiꝰ accipit᷑. Ibiã¬
q hoc ẽ in regnoꝵ lbro. et siuenerit inquit
iniquitas eiꝰ. redarguam eum in uirga turo
et intactib filioꝵ hominum miscdiã autẽ
meam non amoueam ab eo.tactib signifi¬
cans plagas correctionis unde illud ẽ. ne
tetigeritis xp̃os meos. Quod qͥd ẽ aliud qͣm
ne leseritis: Inpsalmo uero cum ageret tan¬
quam de dauid. ut qͥddam eiusmodi etiam

Expanded text:
is meae. Et ego primogenitum ponam eum, excelsum aput reges terrae. In aeternum seruabo ei misericordiam meam et testamentum meum fidele ipsi. Et ponam in saeculum saeculi semen eius, et thronum eius sicut dies caeli. Quae omnia de Domino Iesu intelleguntur, quando recte intelleguntur, sub nomine Dauid propter formam serui, quam de semine Dauid idem Mediator adsumsit ex uirgine. Continuo etiam dicitur de peccatis filiorum eius tale aliquid, quale in regnorum libro positum est et quasi de Salomone procliuius accipitur. Ibi namque, hoc est in regnorum libro: Et si uenerit, inquit, iniquitas eius, redarguam illum in uirga uirorum et in tactibus filiorum hominum; misericordiam autem meam non amoueam ab eo; tactibus significans plagas correptionis. Unde illud est: Ne tetigeritis christos meos. Quod quid est aliud, quam De laeseritis\'? In psalmo uero cum ageret tamquam de Dauid, ut quiddam eius modi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
na etas p̃ueniens pub̾tatem. quȩ centum
uel amplius annos uacaret afecib: Nlam
sinon intendebat auctor librihutꝰ aliquem ad
quem necessario ꝑduceret seriem generationũ.
sic̃ in illis quȩ ueniunt de semine sech. intendebat
ꝑuenire ad noc. aquo rursus ordo necessariꝰ seque¬
retͣ: quid opꝰ erat p̃termittere primogenitos fi¬
lios ut ꝑueniret᷑ ad lamech. in cuiꝰ filiis finitur
illa contextio octaua generatione scilicet ex adã
septima excam. quasi eẽt inde aliquid deinceps
conectendum. unde ꝑueniret᷑ uł ad isrłiticũ po¬
płm. in quo eclesti ciuitati etiam t̾̃rena iherłm
figuram ꝓpħicam p̃buit. uel ad xp̃m scd̾m

Expanded text:
na aetas praeueniens pubertatem, quae centum na aetas praeueniens pubertatem, quae centum uel amplius annos uacaret a fetibus? Nam si non intendebat auctor libri huius aliquem, ad quem necessario perduceret seriem generationum, sicut in illis, quae ueniunt de semine Seth, intendebat peruenire ad Noe, a quo rursus ordo necessarius sequeretur: quid opus erat praetermittere primogenitos filios, ut perueniretur ad Lamech, in cuius filiis finitur illa contextio, octaua generatione scilicet ex Adam, septima ex Cain, quasi esset inde aliquid deinceps conectendum, unde perueniretur uel ad Israeliticum populum, in quo caelesti ciuitati etiam terrena Hierusalem figuram propheticam p
Abbreviated transcription (Latin):
uis ciuitas dei habeat etiam hic multa ciui¬
um milia. quȩ ab oꝑe generandi se abstine¬
ant. S habet etiam illa ex imitatione qua¬
dam licet errantium. Ad eam nanq ꝑtinent
etiam qui deuiantes abhuiꝰ fide diũsas he¬
reses condiderunt. Scdm hominẽ quippe
uiuunt. non scdm dm̃. Et indoꝵ ginnoso¬
physte qui nudi ꝑhibent᷑ philosophari in
solitudinib indie. ciues cius sunt. et agene¬
rando se cohibent. Non ẽ emm hoc bonũ
nͥ cũ fit scđm fidem summi boni qͥ qͥds̃ est. Hoc
tam̃ nemo fecisse ante diluuiũ reꝑitur. quan¬
doqͥdem etiam ipse enoch septimus ab adam.
qui translatus refertur esse non mortuus: ge¬
nuit filios ⁊ filias antequam tranfferretur.
inquib fuit mathusalam. ꝑquem genera¬
tionum memorandarũ ordo transcurrit.
Cur gͦ tanta paucitas successionum comemo¬
rat᷑ ingenerationib ex cam. si eas usq addi¬
luuium ꝑduci oportebat: nec erat diutur¬

Expanded text:
uis Dei ciuitas habeat etiam hic multa ciuiuis Dei ciuitas habeat etiam hic multa ciuium milia, quae ab opere generandi se abstineant; sed habet etiam illa ex imitatione quadam, licet errantium. Ad eam namque pertinent etiam, qui deuiantes ab huius fide diuersas haereses condiderunt; secundum hominem quippe uiuunt, non secundum Deum. Et Indorum gymnosophistae, qui nudi perhibentur philosophari in solitudinibus Indiae, cibi esu ot a generando se cohibent. Non est enim hoc bonum, nisi cum fit secundum fidem summi boni, qui Deus est. Hoc tamen nemo fecisse ante diluuium reperitur; quando quidem etiam ipse Enoch septimus ab Adam, qui translatus refertur esse non mortuus, genuit filios et filias antequam transferretur; in quibus fuit Mathusalam, per quem generationum memorandarum ordo transcurrit. Quur ergo tanta paucitas successionum commemoratur in generationibus ex Cain, si eas usque ad diluuium perduci oportebat, nec erat diutur
Abbreviated transcription (Latin):
hystoriȩ. in cõmemorandis generationib
eradam ꝑfilium eiꝰ sech. ut ꝑ illas ꝑueniret
ad noe sub quo factum ẽ diluuiũ. aquo rui¬
sus contexeret᷑ ordo nascentium. quo ꝑueni¬
ret ad abraham. aquo matħs euangłista in¬
cipit generationes quib ad xp̃m ꝑuenit. et¬
num regem quitatis dei: quid intendebat
ingenerationib ex cam. et quo eas ꝑducere
uolebat: Respondet᷑. Usq ad diluuiũ quo
totum illud genus t̾renȩ quitatis ab sump¬
tum ẽ: s reparatum ẽ ex filiis noe. Neq e¬
nim deeẽ poterit hȩc t̾rena quitas socie¬
tasq hominum scdm hominẽ uiuentium
usq ad huius scłi finem. de quo dñs ait
filii scłi huius generant ⁊ generant᷑. Ciui¬
tatem dei uͦ ꝑegrinantem in hoc scło. rege¬
neratio ꝑducit᷑ ad alterum scłm: cuiꝰ filii
nec generant nec generant᷑. Hic gͦ generari
et generare. qiuitati utriq commune ẽ: qͣm¬

Expanded text:
historiae Ie. in commemorandis generationibus historiae Ie. in commemorandis generationibus ex Adam per filium eius Seth, ut per illas perueniret ad Noe, sub quo factum est diluuium, a quo rursus contexeretur ordo nascentium, quo perueniret ad Abraham, a quo Matthaeus euangelista incipit generationes, quibus ad Christum peruenit aeternum regem ciuitatis Dei: quid intendebat in generationibus ex Cain et quo eas perducere uolebat?1 Respondetur: Usque ad diluuium, quo totum illud genus terrenae ciuitatis absumtum est, sed reparatum est ex filiis Noe. Neque enim deesse poterit haec terrena ciuitas societasque hominum secundum hominem uiuentium usque ad huius saeculi finem, de quo Dominus ait: Filii saeculi huius generant et generantur. Ciuitatem uero Dei peregrinantem in hoc saeculo regeneratio perducit ad alterum saeculum, cuius filii nec generant nec generantur. Hic ergo generari et generare ciuitati utrique commune est; quam
Abbreviated transcription (Latin):
die factus ẽ homo: ⁊ consummauit ds̃ omĩa
oꝑa sua. S huiꝰ enoch translatio. nr̃e dedi¬
cationis ẽ p̃figurata dilatio. quȩ quidẽ iã
facta ẽ inxp̃o capite nr̃o: qui sic resurrexit
ut non moriat᷑ ulteriꝰ. S etiam ipse translatꝰ
ẽ. Restat autem altera dedicatio uniu̾sȩ do¬
mus. cuiꝰ ipse xp̃s ẽ fundam̃tũ: quȩ differt᷑ in
finem. quando erit omium resurrectio ñ mori¬
turorum ampliꝰ. Siue autem domus dei dicat᷑.
siue templum dĩ. siue quitas dei. id ipsum ẽ.
nec abhorret alatini eloquii consuetud ine.
Nam ⁊ uirgiliꝰ imꝑiosissimam ciuitatem do¬
mum uocat assaraqi. romanos uolens intelli¬
gi. qui de assaraco ꝑtroianos originẽ ducunt.
& domum eneȩ eosdem ipsos: quia eo duce
troiani cum italiam uenissent ab eis con¬
dita ẽ roma. Imitatꝰ nanꝙ ẽ poeta ille lit¬
teras sacras. in quib dicit᷑ domus iacob iam
ingens popłs hebreoꝵ. & x¬

Expanded text:
die factus est homo, et consummavit Deus omnia die factus est homo, et consummavit Deus omnia opera sua. Sed hujus Enoch translatio nostrae dedicationis est praefigurata dilatio, quae quidem jam facta est in Christo capite nostro: qui sic resurut non moriatur ulterius, sed etiam ipse translatus est; restat autem altera dedicatio uniuersae domus, cuius ipse Christus est fundamentum, quae differtur in finem, quando erit omnium resurrectio non moriturorum amplius. Siue autem domus Dei dicatur siue templum Dei siue ciuitas Dei, id ipsum est nec abhorret a Latini eloquii consuetudine. Nam et Vergilius imperiosissimam ciuitatem domum appellat Assaraci, Romanos uolens intellegi, qui de Assaraco per Troianos originem ducunt; et domum Aeneae eosdem ipsos, quia eo duce Troiani cum Italiam uenissent ab eis condita est Roma. Imitatus namque est poeta ille litteras sacras, in quibus dicitur domus Iacob iam ingens populus Hebraeorum. C
Abbreviated transcription (Latin):
enim quod dicit᷑. ⁊ nominauit nom̃ eiꝰ enos
qd interp̃tat᷑ homo. ac deinde addit᷑. hic spe¬
rauit inuocare nom̃ domini dei. satis osten
dit᷑ quod non inse ipso spemponere debeat ho¬
mo. Maledictus enim omĩs. sic̃ alibi legitur.
qui spem suam ponit in homine. Ac ꝑhoc
nec inse. ut sit cius alterius quitatis. quę
ñ scd̃m filium cam dedicat᷑ hoc tempore. id
est mortalis huius scł labente transcursu.
s in illa immortalitate beatitu dinis sempi¬
in ea generatione habet dedicationis nom̃.
quȩ septima ẽ ex adam. annumerato adã.
Septimus enim ab illo natus c̃ enoch qd̾
interp̃tat᷑ dedicatio: s ipse ẽ ille translatꝰ.
qm̃ placuit deo.⁊ insigni numero in ordine
gencrationum quo sabbatum consecratũ ẽ.:
septimus scilicet ab adam. Ab ipso autẽ pa¬
tre istarum generationum quȩ discernunt᷑
ageneratione cam. id ẽ a seth. sextus ẽ. qͦto

Expanded text:
enim quod dicitur: Et nominauit nomen eius Enos, enim quod dicitur: Et nominauit nomen eius Enos, quod interpretatur homo, ac deinde additur: Hic sperauit inuocare nomen Doditur, quod non in se ipso spem ponere debeat homo. Maledictus enim omnis, sicut alibi legitur, qui spem suam ponit in homine : ac per hoc, nec in se, ut sit civis alterius civitatis, quae non secundum filium Cain dedicatur hoc tempore, id est mortalis hujus saeculi labente transcursu, sed in illa immortalitate beatitudinis sempiin ea generatione habet dedicationis nomen quae septima est ex Adam, annumerato Adam. Septimus enim ab illo natus est Enoch, quod interpretatur dedicatio; sed ipse est ille translatus, quoniam placuit Deo, et insigni numero in ordine generationum, quo sabbatum consecratum est, septimo scilicet ab Adam. Ab ipso autem patre istarum generationum, quae discernuntur a progenie Cain, id est, a Seth, sextus est, quoto
Abbreviated transcription (Latin):
non sꝑauit inuocare nom̃ domini dei.cuius
sacrificiũ scriptura tam acceptum dõ fuisse
cõmemorat: Nunqͥd ipse sech non sꝑauit in¬
uocare nom̃ domini dei. de quo dictum ẽ.
qui de patre generationum in meliorẽ par¬
tem. hoc ẽ suꝑnę ciuitatis separatarum pͥ¬
mus cõmemorat᷑ exortus. p̃figurari homi¬
nem. idẽ hominum societatem. quȩ ñ scd̾m
hominem in re felicitatis t̃renȩ. s scd̾m dm̃
uiuit inspe felicitatis eterne: Nec dictum ẽ.
hic sꝑauit in dñm dm̃i. aut hic inuocauit
nomen dominidai: s hie sꝑauit inquit
inuocare nom̃ domini dei. Quid sibi hoc uult
sꝑauit inuocare. nisi quia ꝓphetia ẽ. exorturũ
popłm qui scd̃m electionem gr̃ẽ inuocaret no¬
men dominidei: Hoc ẽ. quod ꝑ alium ꝓpħã
dictum apłs de hocpopło intelligit ad dei gra¬
tiam ꝑtinente. Et erit omnis quicunq inuo¬
cauerit nom̃ domini: saluus erit. Hoc ipsũ

Expanded text:
non sperauit inuocare nomen Domini Dei, cuius non sperauit inuocare nomen Domini Dei, cuius sacrificium scriptura tam acceptum Deo fuisse commemorat? Numquid ipse Seth non sperauit inuocare nomen Domini Dei, de quo dictum est:qui de patre generationum in meliorem partem, hoc est supernae ciuitatis, separatarum, primus commemoratur exortus, praefigurari hominem, id est hominum societatem, quae non secundum hominem in re felicitatis terrenae, sed secundum Deum uiuit in spe felicitatis aeternae? Nec dictum est: <Hic sperauit in Dominum Deum\', aut: \'Hic inuocauit nomen Domini Dei\', sed: sperauit, inquit, inuocare nomen Domini Dei. Quid sibi hoc uult: Sperauit inuocare, nisi quia prophetia est exorturum populum, qui secundum electionem gratiae inuocaret nomen Domini Dei? Hoc est, quod per alium prophetam dictum apostolus de hoc populo intel- • legit ad Dei gratiam pertinente: Et erit, omnis qui inuocauerit nomen Domini saluus erit. Hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ctio. cum sit generationum seorsum cõme¬
moratarum pater. quid de filio eiꝰ facra hysto¬
ria dicat intuendum ẽ. Et sech inquit natꝰ ẽ
filius.⁊ nominauit nom̃ illiꝰ enos. Hic spera¬
utt inuocare nom̃ domini dei. Nempe cla¬
mat attestatio ueritatis. In spe gͥ uiuit homo
filius refurrectionis. Inspe uiuit quã diu¬
hic peregrinatur quitas dei. quȩ gignit᷑ ex fide
resurrectionis xp̃i. Ex duob nanq illis ho¬
minib abel quod interp̃tatur luctus. et eius
frẽ scch quod interp̃tatur resurrectio. mors xͥ
⁊ uita eius ex mortuis figurat᷑: ex qua fide gi¬
gnitur hic quitas dei. id ẽ homo qui sperauit
inuocare nom̃ dominidei. Spe enim salui fa¬
cti sumus. ut ait apłs. Spes autem quȩ uidet᷑
non ẽ spes. Quod enim uidet quis. qͥd sꝑat:
Si autem quod ñ uidemus sꝑamus: ꝑpatientiã
expectamus. Nam quis uacare hoc existimet
ab altitudine sacramenti: Nunqͥd enim abel

Expanded text:
ctio, cum sit generationum seorsus commectio, cum sit generationum seorsus commemoratarum pater, quid de filio eius sacra haec historia dicat, intuendum est. Cfilius, et nominauit nomen eius Enos; hic sperauit inuocare nomen Domini Dei. Nempe clamat adtestatio ueritatis. In spe igitur uiuit homo filius resurrectionis; in spe uiuit, quamdiu peregrinatur hic, ciuitas Dei, quae gignitur ex fide resurrectionis Christi. Ex duobus namque illis hominibus, Abel, quod interpretatur luctus, et eius fratre Seth, quod interpretatur resurrectio. mors Christi et uita eius ex mortuis figuratur. Ex qua fide gignitur hic ciuitas Dei, id est homo, qui sperauit inuocare nomen Domini Dei. Spe enim salui facti sumus, ait apostolus. Spes autem quae uidetur, non est spes. Quod enim uidet quis, quid sperat? Si autem quod non uidemus speramus, per patientiam exspectamus. Nam quis uacare hoc existimet ab altitudine sacramenti? Numquid enim Abel
Abbreviated transcription (Latin):
& ferri. Soror autem tubalcham. noema. Huc
usq porrecte funt om̃s generationes cam. quę
sunt om̃s ab adam octo annumerato ipso adã
septem scilicet usq ad lamech: qui duarũ ma¬
ritus uxorum fuit. Et octaua ẽ. generatio in
filiis eius. in quib cõmemorat᷑ ⁊ femina. Ubi
elegant̃ significatum ẽ. terrenam quitatem
usq insui finem carnales habituram genera¬
tiones. quȩ marium feminarũq coniuncti¬
one ꝑueniunt. Unde ⁊ ipse quod p̃ter euam
nusquam reꝑitur ante diluuium. nominib
ꝓpriis expͥmunt᷑ uxores illiꝰ hominis. qͥ noĩa¬
tur hic nouissimus pater. Sicut aũt cam qd̃
interp̃tatur possessio terrenȩ conditor ciuita¬
tis. ⁊ filiꝰ eius incuiꝰ nomine condita ẽ. enoch.
quod interp̃tatur dedicatio. indicat istam ci¬
uitatem et micium ⁊ finem hab̃e trenum. uͥ
nichil sꝑatur amplius quam qd in hoc scło
cern potest: ita seth quod interp̃tat᷑ resurre¬

Expanded text:
et ferri. Soror autem Tobel Noemma. Huc et ferri. Soror autem Tobel Noemma. Huc usque porrectae sunt generationes ex Cain, quae sunt omnes ab Adam octo adnumerato ipso Adam, septem scilicet usque ad Lamech, qui duarum maritus uxorum fuit, et octaua est generatio in filiis eius, in quibus commemoratur et femina. Ubi eleganter significatum est terrenam ciuitatem usque in sui finem carnales habituram generationes, quae marium feminarumque coniunctione proueniunt. Unde et ipsae, quod praeter Euam nusquam reperitur ante diluuium, nominibus propriis exprimuntur uxores illius hominis, qui nominatur hic nouissimus pater. Sicut autem Cain, quod interpretatur possessio, terrenae conditor ciuitatis, et filius eius, in cuius nomine condita est, Enoch, quod interpretatur dedicatio, indicat istam ciuitatem et initium et finem habere terrenum, ubi nihil speratur amplius, quam in hoc saeculo cerni potest: ita Seth, quod interpretatur resurre