comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: grẽ plenus erat. et ẽhomo xp̃e
iħc. cui singłari munere p̃ cet̾is mor¬
talibus datum ẽ. ut statim ex quo
in ut̾o uirginis concipi. et homo fie¬
ri inciꝑet: uerus eẽt et ds̃. Inde et
eadem glosa semꝑ uirgo maria.
ñ solum hominis xp̃i. s et dĩgenitͥr
recte credenda et confitenda ẽ. Idem
ueritate plenus erat: et ẽ ipsa uide¬
licet u̾bi diuinitate: que hominem
illum singłarit̾ electum. cũ quo
una xp̃i ꝑsona eẽt assum̾e dignata
ẽ. ñ aliquid sue diuine substantie
ut heretici uolunt in faciendam ho¬
minis naturam cominutans: s ip¬
sa apud patrem manens. totũ quod
erat. totam̃ de semine dauid nat᷑am
ueri hominis quam ñ habebat susci-
humanam redemptoris nr̃i nat̾iuita¬
tem hodie annua deuotione recolimꝰ᷑
et diuinã parit̾ et humanã eiꝰ natu¬
ram ñ annuo s continuo semꝑ
amplectamur amore: diumam ꝑ
quam creati sumꝰ cum ñ essemus:

Expanded text:
tatitati cui singulari munere prae caeteris mortalibus datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipi, et homo fieri inciperet, verus esset et Deus; unde et eadem gloriosa semper virgo Maria non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritatis plenus erat, et est ipsa videlicet Verbi divinitate, quae hominem illum singulariter electum, cum quo una Christi persona esset, assumere dignata est, non aliquid suae divinae substantiae, ut haeretici volunt, in faciendam hominis naturam commutans; sed ipsa apud Patrem manens, totum quod erat, totam de semine David naturam veri hominis, quam non habebat, susciphumanam Redemptoris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed continuo semper amplectamur amore. Divinam, per quam creati sumus, cum non essemus;
Abbreviated transcription (Latin):
in et̾num existens uerus ut erat. ho¬
minem ex tempe assumens in unita¬
tem sue ꝑsone uerum quem ñ habu¬
erat. Sequit᷑. Et uidimꝰ głam eius
glai quasi uigeniti a patre: ple¬
num gr̃e et ueritatis. Gtam. xp̃i quã
ante incarnationẽ uidere ñ pot̾ant
homines. post incarnationẽ uider̃t:
aspicientes humanitatem miracłis
refulgentem. et intelligentes dun-¬
nitatem intꝰ latitantem: illi mari¬
me qui et eiꝰ claritatem ante passio¬
nẽ transfigurati. in monte comtẽi¬
plari meruert̃: uoce delapsa ad eñ
huiꝰcemodi a magnifica gła: hicẽ
filiꝰ m̃s dilectus. in quo mͥ compla¬
cui: et post passionẽ resurrectioniᷤ
ascensionisq ipsiꝰ gła conspecta
sp̃c eiꝰsunt dono mirifice refecti. Qͥb
om̃ib manifeste cognouert̃: quod
huiꝰ modi gła ñ cuilibet scõꝵ. s illi
solum homini qui eẽt in diuinita¬
te unigenitus. a patre conueniret.
Qd̃ autẽ sequit᷑. plenum grẽ et ueri¬

Expanded text:
in aeternum existens verus, ut erat, hoin aeternum existens verus, ut erat, hominem ex tempore assumens in unitatem suae personae verum, quem non habuerat. Sequitur: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Gloriam Christi quam ante incarnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem; illi maxime, qui et ejus claritatem, ante passionem transfigurati in monte sancto, contemplari meruerunt, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : et post passionem resurrectionis ascensionisque ipsius gloria conspecta, Spiritus ejus sunt dono mirifice refecti; quibus omnibus manifeste cognoverunt quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi solum homini qui esset in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitur: Plenum gratiae et veri
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. et choeredem. rp̃i. posse fieri: dat
eremplum euangłista. quia et ipse
filius dĩ homo fieri. et int̾ hommne̾
ceps eristendo fragilitatis. hominẽ
diuinȩ uirtutis suȩ donaret ẽẽ par
ẽ: et ha  bitauit in nobis. Quod
est.dicere. Et filiꝰ dĩ homo
factus ẽ: et int̾ homines conu̾¬
satus ẽ. S olet namq scͥptura mͦ ani¬
me. mͦ carnis uocabulo: totũ desig¬
nare hominẽ. Anime uidelicet ut
scͥptum ẽ: quia descendit iacob in
egyptum in animab septuaginta.
Carnis uͦ ut rursus scͥptumẽ: & ui¬
debit om̃ĩs caro salutare dĩ. Neq enĩ
uł anime sine corꝑibus. in egyptum
descendere: uł caro sine anima uide
aliquid potest: s hic ꝑ animã totus
quam si diceret᷑. et ds̃ homo factusẽ
carnẽ uidelicet induendo et animã.
ut sic̃ quisq nr̃m unus homo ex carne
constat et amma: ita unus ab incar¬
nationis temꝑe. rp̃c ex diuinitate.
carne et anima constet: ds̃ ab et̾no

Expanded text:
Dei cohaeredem Christi posse fieri, dat Dei cohaeredem Christi posse fieri, dat exemplum evangelista, quia et ipse Filius Dei homo fieri, et habitare interticeps existendo fragilitatis, homines divinae virtutis suae donaret esse partest, et habitavit in nobis. Quod est dicere, et Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem; animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum, in animabus septuaginta ; carnis vero, ut rursus scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque enim vel animae sine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam, totus quam si diceretur: Et Deus homo factus est, carnem videlicet induendo et animam. Ut sicut quisque nostrum unus homo ex carne constat et anima, ita unus ab incarnationis tempore Christus ex divinitate, carne et anima constat: Deus ab aeterno
Abbreviated transcription (Latin):
tionem oꝑatur. alioquin fides si non
habeat oꝑa: mortua ẽ in semetipsa
Nullus se ipsum despiciat: nullus
de sua salute desperet. Curramꝰ
sanguine rp̃i. Uideamus qđ̃ d̃r: qͥa
quot quot recepert̃ eum. dedit illis
potestatem filios dĩ fieri. Quotqͦt
inquit receper̃t eum. Non ẽ enim
ꝑsonaꝵ acceptor ds̃: s in om̃i gente
quȩ timet eum et oꝑatur iusticiam
acceptus ẽ illi. Quo autẽ ordine cre¬
dentes filii dĩ possent fieri: & quan¬
tum hec generatio a carnali distet
subsecutus eugłista designat. Qui¬
luntate carnis. neq ex uoluntate
uiri: s ex dõ natist̃. Carnalis qͥppe
nr̃a singłoꝵ generatio: ex sangui¬
nibus. id ẽ ex semine maris et femi¬
ne a compleru conugii durit ori¬
nistratur: quam a carnali distinguẽs
dñs ait. Nisi quis renatꝰ fuerit ex
aqua et spu scõ. ñ potest introire in
regnum dĩ. Qđ natum ẽ ex carne ca¬
ne quis hominum dubitet filium se

Expanded text:
tionem operatur. Alioquin fides, si non tionem operatur. Alioquin fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa . Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute desperet, curramussanguine Christi. Videamus quod dicitur: Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri; Quotquot, inquit, receperunt eum. Non est enim personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet eum et operatur justitiam, acceptus est illi. Quo autem ordine credentes filii Dei possunt fieri, et quantum haec generatio a carnali distet, subsecutus evangelista designat. luntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Carnalis quippe nostra singulorum generatio ex sanguinibus, id est, ex semine maris et feminae, a complexu conjugii duxit orinistratur; quam a carnali distinguens Dominus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dne quis hominum dubitet filium se
Abbreviated transcription (Latin):
incarnatio. Nunc autẽ multi eum
de quib euangłista consequenter
insinuat dicens. Quotquot autem
recepert̃ eum: dedit eis potestatem
filios dĩ fieri. his qui credunt in no¬
mine eiꝰ. Consideremꝰ fr̃s km̃i quan
ta gr̃a redemptoris . qͣuam magna sit
multitudo dulcedinis eiꝰ. I nicus ex
patre natus ẽ: et noluit remanere unꝰ.
bescendit ad terram. ubi fres sibi
quib regnum patͥs sui dare posset
adquireret. Ds̃ ex dõ natusẽ: et nolu¬
it dĩ tantum filius remanere. Homi¬
nis quoq filius fieri dignatus est:
ñ admittens quod erat. s assumens
transferret. gleq sue faceret choe¬
redes: qui quod ipse semꝑ habebat
ꝑ naturam. inciꝑẽt habere ꝑ grãm.
Consideremꝰ quanta uirtus ẽ fidĩ
cuiꝰ merito potestas datur hominib
filios dĩ fieri. Unde bene scͥptum ẽ:
quia iustus ex fide uiuit. Hiut enĩ
iustus ex fide: ñ illa que labioꝵ tm̃
confessione ꝓfertur: s ea que ꝑ dilec¬

Expanded text:
Incarnatio. Nunc autem multi cum Incarnatio. Nunc autem multi cum de quibus evangelista consequenter insinuat, dicens: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, iis qui credunt in nomine ejus. Consta gratia Redemptoris nostri, quam magna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, et noluit remanere unus. Descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret. Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere; hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumenstransferret, gloriaeque suae faceret cohaeredes, qui, quod ipse semper habebat per naturam, inciperent habere per gratiam. Consideremus, quanta virtus est fidei, cujus merito potestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, quia justus ex fide vivit . Vivit justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per dilec
Abbreviated transcription (Latin):
speciali gr̃a copulauerat incarnari
dignatus ẽ. In mundo gͦ erat: et in
mundum uenit. In mundo erat ꝑ
diumitatem: in mundum uenit
abire humanitatis ẽ: manere et eẽ
diuinitatis ẽ. Quia gͦ cum in mun¬
do eẽt ꝑ diuinitatẽ. mundus eum
ñ cognouit: dignatus ẽ uenire in
mundum ꝑhumanitatem:
ut uł sic eum mundus cognosc̾et
S uideamꝰ quid sequitur. In ꝓpria
uenit: et sui eum ñ recepert̃. Quem
enĩ in potentia d̃iuinitatis cuncta¬
ipsum in carnis infirmitate mira¬
cdis choruscantem. reciꝑe noluert.
Et quod grauiꝰ ẽ. sui eum ñ recepeĩt.
hommes scilicet quos ipse creauit.
iudei quos peculiarẽ sibi elegerat
in plebem. quib sue cognitionis re¬
uelauerat archanũ: quos mirificis
putrum głificauerat actis. quib
sue legis doctrinam contulerat: ex
quib se incarnandum ꝓmiserat:
et in quib se incarnatũ ut ꝓmiserat
ostendit: ipsi eum recipe uenientem
nullus eẽt saluus: et suꝑuacua eiꝰ eẽt

Expanded text:
speciali gratia copulaverat, incarnari speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. In mundo erat ergo, et in mundum venit. In mundo erat per divinitatem: in mundum venit t  Ms., vel abire, humanitatis est; manere et esse, divinitatis. Quia ergo, cum in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit: dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret. Sed videamus quid sequitur: In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentia Deiipsum in carnis infirmitate, miraculis coruscantem recipere noluerunt. Et quod gravius est, sui eum non receperunt, homines scilicet, quos ipse creavit; Judaei, quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostnullus esset salvus, et supervacua ejus esset
Abbreviated transcription (Latin):
nio. seu sapientia diuma. Sicut
enim nemo a se ipso ẽẽ: ita etiam
nemo a se ipso sapiens ẽẽ potest:
s illo illustrante de quo scͥptũ ẽ.
Om̃is sapientia a dño dõ ẽ. Cuiuᷤ
utramq naturã et diuinã uideli¬
cet. qua semꝑ ubiq totus manet: et
humanã ex qua in temꝑenatus. lo¬
co inclusus apparuit: consequent̾
In mundo quippe erat. et mundus
ꝑ ipsum factus ẽ: quia ds̃ erat: quia
totus ubiq: quia sue p̃sentia maiesta¬
tis sine labore regens. et sine onere
continens quod fecit. Et mundus
eum ñ cognouit: quia lux in tenebriˢ
lucet: et tenebre eam ñ comp̃hendert̃.
Mundum namq hoc loco dic̃ homi¬
nes mundi amore deceptos. atq inhe¬
rendo creaturȩ a cognoscenda creato¬
ris sui maiestate reflexos. In ꝓpͥaue¬
nit: quia in mundo quem ꝑ diui¬
nitatem fecit. ꝑ humanitatem natꝰ
apparuit. In ꝓpͥa uenit: quia ingen¬
te uidea quam sibi p̃ cet̾is nationib

Expanded text:
nio, seu sapientia divina. Sicut nio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est . Cujus utramque naturam, et divinam videlicet qua semper ubique totus manet, et humanam ex qua in tempore natus, loco inclusus apparuit, consequenterIn mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Judaea, quam sibi prae caeteris nationibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicente ad eos dño. Nos estis lur mun¬
di. Et apło paulo. Fuistis aliquando
tenebre: nc̃ autem lux in dño. Sed
multũ distat int̾ lucem que illumi¬
natur. et lucem que illuminat: int̾
eos qui participatione uere lucisac¬
cipiunt. ut luceant: et ipsam lucẽ
ꝑpetuam. que ñ solum lucere in se¬
ipsa. s et sua p̃sentia quoscumq at¬
tigerit. illustrare sufficit. Ad cuius
comꝑationẽ uere lucis ñ tantum
minimi quilibet electi: uerũ etiã
ipse ioħs quo maior int̾ natos mu¬
lierum nemo surrexit. lux ñ ẽẽ asse¬
ritur. ut uidelicet.xp̃c non ẽẽ quod
putabat᷑ monstraret᷑. Ille enim ut
scͥptum ẽ. erat lucerna ardens et
lucens: ardens scilicet fide et dilectio¬
ne. lucens u̾bo et actione. Gr̃ãm uͦ
lucis pectorib infundere. soluisẽ
eiꝰ de quo dr̃. Erat lux uera. que illu¬
minat omnẽ hominẽ uenientem
in hunc mundũ: omnẽ uidelicet
qui illuminat᷑. siue naturali inge¬

Expanded text:
dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi , et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur et lucem quae illuminat. Inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit , lux non esse asseritur, ut videlicet Christus non esse quod putabatur monstretur. Ille enim, ut scriptum est, erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in huqui illuminatur, sive naturali inge
Abbreviated transcription (Latin):
meriri: cuiꝰ testimonio pararentur
om̃s ad audiendam mor ut appa-¬
reret ipsam dĩ sapientiã. ad uiden¬
dum ipsum solem iusticie nube
iam corꝑis tectum: id ẽ ad uiden¬
dum audiendumq hominẽ qui
ds̃ eẽt. plenum gr̃e et ueritatis. fu¬
it inquit homo missus a deo: cui no¬
m̃en erat ioħs. Hic uenit in testimo¬
nium. ut testimoniũ ꝑhiberet de
lumine: ut om̃s crederent ꝑ illum
Non ait ut om̃s crederent in illum:
maledictus enim homo qui confidit
in homine. & ponit carnẽ brachiũ
suum: s ut om̃s inquit ꝑ illum:¬
in lucem. quã necdum uidere noue¬
rant. dñm uidelicet iħm rp̃m: qui
de se ipso testatur. Ego sum lux mun¬
di. qui sequit᷑ ine. ñ ambłat in tene¬
bris: s habebit lum̃ uite. Sequit᷑
Non erat ille lux: s ut testimoniũ
phiberet de lumine. Erat lur ueraqͣ
illuminat omnem hominem ueni¬
entem in hunc mundum. Et scĩ qui¬
dem homines lux sunt recte uocati

Expanded text:
meriti, cujus testimonio pararentur meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Non ait, Ut omnes crederent in illum. Maledictus enim homo qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum ; sed ut omnes, inquit,  crederent in lucem quam necdum videre noverant, Dominum videlicet Jesum Christum, qui de seipso testatur: Ego sum lux mundi: qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen vitae . Sequitur: Non erat ille luperhiberet de lumine. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati,
Abbreviated transcription (Latin):
culpe temptantis contin̾e. ac diumiˢ
ꝑpetuo subiugare seruitiis: deinde
sitienti. algenti uestitum ministran¬
do: egenos uagosq in domum reci¬
piendo: infirmũ uisitando: mortu¬
um sepeliendo: eripiendo inopẽ
de manu fortioris eiꝰ: egenum et
pauꝑem a rapientib eum: s erran¬
ti uiam u̾itatis ostendendo: a cet̾is
sese mancipando fr̃ne dilectionis
obsequiis: insup et usq ad mortẽ
platiua autem uita ẽ. cum longo
quis bone actionis exercitio edoctꝰ.
diutine orationis dulcedine instru¬
ctus: crebra lacͥmarum compuncti¬
one assuefactus: a cunctis mundi
negotiis uacare. et in sola d̃i dilec¬
tione ocłm m̃tis intendere didiscerit.
gaudiumq ꝑpetue beatitudinis
qđ in futura ꝑcepturus ẽ uita. etiã
in p̃senti ceꝑit ardenter desideran-

Expanded text:
culpae tentantis continere, ac divinis culpae tentantis continere, ac divinis perpetuo subjugare servitiis. Deinde sitienti, algenti vestitum ministrando, egenos vagosque in domum recipiendo, infirmum visitando, mortuum sepeliendo, eripiendo inopem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus eum; sed et erranti viam veritatis ostendendo, ac caeteris se mancipando fraternae dilectionis obsequiis, insuper et usque ad mortem plativa autem vita est, cum longo quis bonae actionis exercitio edoctus, diutinae orationis dulcedine instructus, crebra lacrymarum compunctione assuefactus, a cunctis mundi negotiis vacare, et in sola dilectione oculum mentis intendere didicerit, gaudiumque perpetuae beatitudinis quod in futuro percepturus est, vita etiam in praesenti coeperit ardent
Abbreviated transcription (Latin):
litteris muenimꝰ: cum longo con¬
fectus senio sciret imminere diem
recessus sui. conuocatis discipulis
missarum celebrationem.ultimum
eis ualefecit: deinde descendens in
defossum sepulture sue locum: fac¬
ta oratione appositꝰ ẽ ad patres suos
tam liber a dolore mortis. quam a
corruptione inuenitur alienꝰ. Atq
ita completa ẽ ueridica illa saluato¬
ris sententia: quia sic eum uoluerit
man̾e donec ueniret. Possumꝰ autẽ
mistice in his que petro et ioħ̃i a dño
p̃dicta. atq in eis sunt gesta: duas
ȩccliȩ uitas. quib in p̃senti exercet᷑
acciuã scilicet et contemplatiuã
designatas acciꝑe. Quarum actiua¬
communis popło dĩ uia uiuendi ẽ:
ad contem platiuã uͦ ꝑ pauci. & hoc
Uuita ẽ studiosum xp̃i famulũ iustiᷤ
insistere laboribus: et pͥus quidem
se ipsum ab boc scl̃o immacłatum
custodire: m̃tem. manũ. linguã. ac
m̃bra corpis cet̾a. ab om̃i inquinam̃to

Expanded text:
litteris invenimus, cum longo conlitteris invenimus, cum longo confectus senio, sciret imminere diem recessus sui, convocatis discipulis missarum celebrationem, ultimum eis vale fecit: deinde descendens in defossum sepulturae suae locum, facta oratione, appositus est ad patres suos tam liber a dolore mortis, quam a corruptione carnis invenitur alienus. Atque ita completa est veridica illa Salvatoris sententia, quia sic eum voluerit manere, donec ipse veniret. Possumus autem mystice in his quae Petro et Joanni a Domino praedicta atque in eis sunt gesta, duas Ecclesiae vitas, quibus in praesenti exercetur, activam scilicet et contemplativam, designatas accicommunis populo Dei via vivendi est. Ad contemplativam vero perpauci, et in hoc vita est studiosum Christi famulum justis insistere laboribus, et prius quidem seipsum ab hoc saeculo immaculatum custodire, mentem, manum, linguam, ac membra corporis caetera ab omni inquinamento
Abbreviated transcription (Latin):
rit: ut pote eccl̃iis.rp̃i ꝑasiam quam
regebat iam longe lateq fundatis.
gaudentes a conspectu concilii. q̃m
digni habiti st̃ ꝓ nomine ih̃u con¬
tumeliam pati: et a domitiano ce¬
sare. in feruentis olei dolium mis¬
sus. in ercłiastica narrat᷑ historia.
ex quo tam̃ diumna se ꝓtegente gr̃ã
tam intactus exierit. quã fuerat a
corruptione concupiscentie carna¬
lis extraneus. Nec multo post ab eodẽ
pͥncipe. ꝓpter insuꝑabilem eugłi¬
zandi constantiã in pathinõs in¬
sulam exilio relegatur: ubi hu¬
mano destitutꝰ licet solatio diume
tam̃ uisionis. et allocutionis me¬
ruit crebra consolatione releuari.
Deniq ibidem apocalipsin. quã
ei dñs de statu ȩccliȩ p̃senti uł fu¬
turo reuelauit:manu sua conscͥp¬
sit. Inde constat ꝓmissionem sic
manendi donec ueniret dñs. ñ eo
ꝑtin̾e. qđ sine labore certaminis
uicturus in mundo: s illo potius
qđ sine dolore passionis transiturus
eẽt e mundo. Sicut enim in patrũ

Expanded text:
rit; ut pote ecclesiis Christi per Asiam quam regebat, jam longe lateque fundatis. gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati ; et a Domitiano Caesare in ferventis olei dolium missus in ecclesiastica narratur historia; ex quo tamen divina se protegente gratia, tam intactus exierit, quam fuerat a corruptione concupiscentiae carnalis extraneus. Nec multo post ab eodem principe, propter insuperabilem evangelizandi constantiam, in Pathmos insulam exsilio relegatur, ubi humano licet destitutus solatio, divinae tamen visionis et allocutionis meruit crebra consolatione relevari. Denique ibidem Apocalypsin, quam ei Dominus de statu Ecclesiae praesenti, vel futuro revelavit, manu sua conscripsit. Unde constat promissionem sic manendi, donec veniret Dominus, non eo pertinere quod sine labore certaminis victurus in mundo, sed illo potius, od sine dolore passionis transiturus esset de mundo. Sicut enim in Patrum
Abbreviated transcription (Latin):
mansione recipiam. Et quid boc
ad te: Tu tantum crucis patibu¬
lum subeundo: mea te uestigia seqͥ
debere mem̃to. Etquidem hanc
dñi responsionẽ fres tunc temꝑis
ita tractabant: quasi ioħ̃s numꝗͣ
eẽt moriturus. Qd ñ ita ẽẽ intelli¬
gendum. ipse ioħs ammon̾e cura-¬
uit: qui cum p̃misisset exisse sermo¬
nem istum int̾ fr̃es. quia discipłs
ille ñ morit᷑: sollerter adiecit atq

Expanded text:
mansione recipiam: et quid hoc mansione recipiam: et quid hoc ad te? Tu tantum crucis patibulum subeundo mea te vestigia sequi debere memento. Et quidem hanc Domini responsionem fratres tunc temporis ita tractabant, quasi Joannes nunquam esset moriturus; quod non ita esse intelligendum, ipse Joannes admonere curavit, qui cum praemisisset exiisse sermonem istum inter fratres quia discipulus ille non moritur, solerter adjecit atque
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturus: uberĩ atq altiꝰ cet̾is sacre
scͥpture paginis. archana diuine
maiestatis ẽẽ comp̃hensurũ. Quia
enim in pectore ih̃u st̃ om̃s thesau¬
ri sapientie et scientiẽ singłaris¬
munere donat. Cetõs quippe euan¬
gelistas nouimꝰ plura de miracłis
nr̃i saluatoris. pauciora de diumi¬
tate locutos: ioħs autẽ ꝑ pauca de
humanis scribens actib potius
se erponendis diume nature indi-¬
ditarchanis: patenter insinuans
quanta de pectore iħ̃u fluenta doc¬
trine celestis que nobis ructaret
hauserit. Sequitur. Huncgͦ cũ uidĩ¬
set petrus: dicit ih̃u. Dñe. hic autẽ
quid: Quia sebeatus petrus audie¬
rat. ꝑpassionem crucis clarificatu¬
rum ẽẽ dm̃n: uoluit etiam de frẽ et
condiscipło cognosc̾e qua eẽt ipse
sequere. Non inquit eum ꝑ passio¬
nem martirii uolo consũmari: s
absq uiolentia ꝑsecutoris diem ex¬
pectare nouissimũ: quando ipse
ueniens eum in et̾ne beatitudinis

Expanded text:
scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae Scripturae paginis arcana divinae majestatis esse comprehensurum. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae munere donat. Caeteros quippe evangelistas novimus plura de miraculis nostri Salvatoris, pauciora de divinitate locutos: Joannes autem perpauca de humanis scribens actibus, potius se exponendis divinae naturae indidit arcanis; patenter insinuans quanta de pectore Jesu fluenta doctrinae coelestis, quae nobis ructaret, hauserit. Sequitur: Hunc ergo cum vidisset Petrus, dicit Jesu: Domine, hic autem quid? Quia se beatus Petrus audierat per passionem crucis clarificaturum esse Deum, voluit etiam de fratre et condiscipulo cognoscere, qua esset ipse sequere. Non, inquit, eum per passionem martyrii volo consummari, sed absque violentia persecutoris diem exspectare novissimum, quando ipse veniens eum in aeterna beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
mortem ac resurrectionẽ celos as¬
cendente. ñ deesset eiꝰ genitrici filutͤ.
cuiꝰ casta uita castis eiꝰ tueret᷑ obse¬
dicium: subiungens. Qui et recu¬
buit in cena suꝑ pectus eiꝰ et dixit.
D ñe quis ẽ qui tradet te. Hoc qͦmͦ
gestum sit. suꝑiora huiꝰ euangłii
loca plemꝰ ostendunt. Quia uideli¬
cet in cena quam ultimam ante
passionem. cam discipłĩs saluator
habuit. in qua eoꝵ pedes lauit. eisq
corꝑis acsanguinis sui tradidit mi¬
steria celebranda: discipłs ille quẽ
diligebat iħc. suꝑ pectus eiꝰ recubu¬
erit. & cum dixissereis. am̃ am̃ dico
uobis. quia unus ex nobis tradet
me. responderit illediscipłs inntien
to petro. ut int̾rogaret et diceret ei.
ego intinctum panem porrexero.
Qđ autẽ discipłs ille suꝑ pectus ma¬
gistri recubuit. ñ p̃sentis soluminꝰ
dilectionis. s et futuri erat signũ
misterii. figurabatur et enim iã
tc̃ euglium qđ idem discipłs erat.

Expanded text:
mortem ac resurrectionem in coelos asmortem ac resurrectionem in coelos ascendente, non deesset ejus genitrici filius, cujus casta vita castis ejus tueretur obsedicium, subjungens: Qui et recubuit in coena super pectus ejus, et dixit, Domine, quis est qui tradet te? Hoc quomodo gestum sit, superiora hujus Evangelii loca plenius ostendunt; quia videlicet in coena, quam ultimam ante passionem cum discipulis Salvator habuit, in qua eorum pedes lavit, eisque corporis ac sanguinis sui tradidit mysteria celebranda, discipulus ille quem diligebat supra pectus ejus recubuerit. Et cum dixisset eis, Amen amen dico vobis quia unus ex vobis tradet me, respondit ille discipulus, innuen e Petro ut interrogaret et diceret ei, ego intinctum panem porrexero. Quod autem discipulus ille supra pectus magistri recubuit, non praesentis solummodo dilectionis, sed et futuri erat signum mysterii. Figurabatur etenim jam tunc Evangelium quod idem discipulus erat
Abbreviated transcription (Latin):
petro sequi se p̃cepit. Notum autẽ
noui ur̃e fr̃nitati. qui sit ille disci¬
pulus quem diligebat iħc: ioħes
uidelicet ipse. cuiꝰ hodie natalicia
celebramꝰ. qui hoc scͥpsit euangłiũ:
atq ideo suam ꝑsonã maluit in¬
diciis rerum accidentium. quam
ꝓprio designare uocabuls. Dilige¬
bat autem eum iħc. ñ exceptis cet̾is
singłarit̾ solum. s p̃cet̾is quos di
ligebat familiariꝰ unum: quẽ speci¬
alis p̃rogatiua castitatis ampliori
dilectione fecerat dignum. Om̃s
quippe se diligere ꝓbat: quibus
ante passionẽ loquit᷑. S ic̃ dilex̃ me
pater: et ego dilexi uos: manete in
dilectione mea. S hunc p̃ om̃ibus
diligit: qui uirgo electus ab ipso
uirgo in euum ꝑmansit. Tradus
namq historie qđd eum de nuptiis
uolentẽ nubere uocau̾it: et ꝓpt̾ea
que a carnali uoluptate retrarerat
potiore sui amoris dulcedine dona-
uit. Deniq huic moriturus in cruce
matrem comm̃dauit suam: ut uir¬
ginẽ uirgo seruaret: et ipso post

Expanded text:
se sequi praecepit. Notum autem novi vestrae fraternitati qui sit ille discipulus quem diligebat Jesus, Joannes videlicet ipse, cujus hodie natalitia festa celebramus, qui hoc scripsit Evangelium, atque ideo suam personam maluit indiciis rerum accidentium, quam proprio designare vocabulo. Diligebat autem eum Jesus non exceptis caeteris singulariter solum, sed prae caeteris quos dligebat familiarius unum, quem specialis praerogativa castitatis ampliori dilectione fecerat dignum. Omnes quippe se diligere probat, quibus ante passionem loquitur: Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, manete in dilectione mea . Sed huncdiligit, quia virgo electus ab ipso, virgo in aevum permansit. Tradunt namque historiae, quod eum de nuptiis volentem nubere vocaverit; et propterea, quem a carnali voluptate retraxerat, potiore sui amoris duvit. Denique huic moriturus in cruce matrem suam commendavit, ut virginem virgo servaret, et ipso post
Abbreviated transcription (Latin):
quantum mortalib fasẽ. in exces¬
su m̃tis specłando sublimit̾ euolare.
hec autẽ uita diuine specłationis
illos marime recipit. qui post lon¬
ga monastice rudim̃ta uirtutis
secreti ab hominib degere norunt.
eo liberiorem ad celestia meditanda
ammum habentes: quo a terrenis
seꝑatum tumultib. stamq actiua
ñ solis in cenobio monachisꝰ. s et cun¬
to ut diximꝰ popłõ dĩ. generaliter
ingredienda ꝓponit᷑. Etquidem
utrumq apłm : petrum uidelicet et
ioħem. quamuis int̾ homines pofitũ
ꝓ ercellentis culmine gr̃e constat in
utraq uita fuisse ꝑfectum: attam̃
una uita ꝑ petrum. alia designat᷑
ꝑ ioh̃m. In eo ͤ enun qd ait petro dñs
ertendens manus tuas. et alius te
cinget. et ducet quo ñ uis: ꝑfectio¬
nem expͥmit actiue conu̾sationis.
que temptationũ solet igne ꝓbari.
IInde alibi de ea dicit aꝑtiuis. Bea¬
ti qui ꝑsecutionẽ patiunt᷑ ꝓpter
iusticiam. Cin recte subiungit
dicens. sequere me: quia nimirũ

Expanded text:
antum mortalibus fas est, in excessu mentis speculando sublimiter evolare. Haec autem vita divinae speculationis illos maxime recipit qui post longa monasticae rudimenta virtutis secreti ab hominibus degere norunt, eo liberiorem ad coelestia meditanda animum habentes, quo a terrenis separantur tumultibus. Namque activa non solis in coenobio monachis, sed et cuncto, ut diximus, populo Dei generaliter ingredienda proponitur. Et quidem utrumque apostolum, et Petrum videlicet et Joannem, quamvis inter homines positum, pro excellentis culmine gratiae constet in utraque vita fuisse perfectum, attamen una vita per Petrum, alia designatur per Joannem. In eo etenim quod ait Petro Dominus, Extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis, perfectionem exprimit activae conquae tentationum solet igne probari. Unde alibi de ea dicit apertius: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam . Cui recte subjungit dicens: Sequere me. Quia nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ putandum quia discipls ille ñ
sit moriturus in carne: quia nec
dñs hoc de illo futurũ p̃dirit: et
psalmista ait: quis ẽ homo qui in¬
uit et ñ uidebit mortẽ: s ita potiꝰ
intelligendũ. qđ cet̾is. rp̃i discipłis

Expanded text:
go putandum, quia discipulus ille non sit mortuus in carne, quia nec Dominus 647 hoc de illo futurum praedixit. Et Psalmista ait: Quis est homo, qui vivit, et non videbit mortem ? Sed ita potius intelligendum quod caeteris Christi discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
plere qđ audiuit. sequere me: secu¬
tus ẽ et ille discipls quẽ diligebat
iħc. Neq enim arcendum sea con¬
sectatu.rp̃i putabatiqui ñ minore
segrã dilectionis a xp̃o complęxũ
nouerat. Neq incredibile ẽ. ideo
utrũq discipłm corꝑali gressu uesti

Expanded text:
plere quod audivit: Sequere me; secuplere quod audivit: Sequere me; secutus et ille discipulus, quem diligebat Jesus: neque enim arcendum se a consectatu Christi putabat, qui non minore se gratia dilectionis a Christo complexum noverat. Neque incredibile est ideo utrumque discipulum corporali gressu
Abbreviated transcription (Latin):
humane fragilitatis. S ne grauis
forte uideret᷑ petro p̃dicta a dño pas¬
sio crucis: hanc suo confestim lenre
curauit exemplo: ut cruciatum
martirii eo leuiꝰ ferret. quo se memi¬
nisset similem suo redemptori mor
turus eẽt dm̃: ꝓtinus ad iungit qđ
in huiꝰ capite lectionis audiuimꝰ:
et dicit ei. Sequere me. acsi aꝑte dicat
Quia ipse pͥus ꝓ tua redemptione cru¬
cis supplicium subire ñ timui: cur
tu ꝓ mei confessione nominis crucẽ
pati formides: qui eo glosiore mar¬
tirii palma clarificaberis. quo in
hac ꝓmerenda magistri iter seque¬
ris.: Iam uͦ ab eugłista ñ subditur
iquid post hec dicta dñs et discipłli
fecerint: s ex eo tam̃ inuit᷑ quod
subiungit. Conu̾sus petrus uidit
illum discipłm quem diligebat
ihc sequentẽ. Patet namq quia
cum dixisset petro sequere me. id ẽ
erucem patiendo me imitare. sur¬
rexit de loco conuinii. et abire iã
cepit. S ecutus ẽ autẽ eum petrus:
etiam incessu pedum cupiens im¬

Expanded text:
humanae fragilitatis. Sed ne gravis forte videretur Petro praedicta a Domino passio crucis, hanc suo confestim lenire curavit exemplo, ut cruciatum martyrii eo lenius  Al., levius ferret, quo se meminisset similem suo Redemptori mortturus esset Deum, protinus adjungit quod in hujus capite lectionis audivimus. Et dicit ei: Sequere me. Ac si aperte dicat: Quia ipse prius pro tua redemptione crucis supplicium subire non timui, cur tu pro mei confessione nominis crucem pati formides? Qui eo gloriosiore martyrii palma clarificaberis, quod in hac promerenda magistri iter sequeris. Jam vero ab evangelista non subditur quid post haec dicta Dominus et discipuli fecerint, sed ex eobjungit: Conversus Petrus, vidit illum discipulum, quem diligebat Jesus, sequentem. Patet namque quia cum dixisset Petro: Sequere me, id est, 646 crucem patiendo me imitare, surrexit de loco convivii et abire jam coepit. Secutus est autem Petrus etiam incessu pedum, cupiens im
Abbreviated transcription (Latin):
et ioħs frustra in piscando tota no¬
cte laborantib: et stans in littore
copiosa rete eoꝵ piscium multitu¬
dine repleuit: moxq egressis ad
terram inuitauit ad prandiumr:
et int̾ prandendũ t̾cio petrũ anse
amaret int̾rogauit. ac t̾cio amorẽ
confitenti. quia ter eũ negauerat
eque t̾cio pascendas suas oues com¬
misit: ac deinde quia ꝓ earundẽ
ouiũ. idẽ ammarũ fideliũ. cura
pastorali usq ad martiriũ crucis
eẽt ꝑuenturus intimauit dicens.
Am̃ am̃ dico tͥ. cum eẽs iunior em¬
gebas te. & ambulabas ubi uolebaᷤ.
cum autẽ senueris extendes manꝰ

Expanded text:
quibus frustra in piscando tota nocte laborantibus, et stans in littore copiosa rete eorum piscium multitudine implevit, moxque egressos ad terram invitavit ad prandium, et inter prandendum tertio Petrum an se amaret, interrogavit; ac tertio amorem confitenti, quia ter eum negaverat, ei tertio pascendas suas oves commisit: ac deinde quia pro earumdem ovium, id est, animarum fidelium cura pastorali usque ad martyrium crucis esset perventurus, intimavit dicens: Amen amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senuer
Abbreviated transcription (Latin):
et qix̃. dnẽ quis ẽ qui tradet te. Omel
que nobis mͦ lecta ẽ frẽs mei: tanto
maiori a nobis intentione debet
ꝑsingła u̾ba pensari: quanto mag¬
na suꝑne gr̃e dulcedine tota redun¬
dat. Comm̃dat enĩ nobis beatissimꝰ
meruit honorari a dño commen¬
dat testimoniũ eugłice descͥptioniˢ
qd ueritate diuina subnixũ nullꝰ
fideliũ dubitare ꝑmittit᷑: comm̃¬
dat placidã sue carnis absoluti¬
onem. quam dño specialit̾ se uisitan

Expanded text:
et dixit: Domine, quis est qui tradet te? etc. quae nobis lecta est, fratres mei, tanto majori a nobis intentione debet per singula verba pensari, quanta magna gratiae supernae dulcedine tota redundat. Commendat enim nobis beatissimus meruit honorari a Domino; commendat testimonium evangelicae descriptionis, quod veritate divina subnixum nullus fidelium dubitare permittitur; commendat placidam suae carnis absolutionem, quam Domino speciali
Abbreviated transcription (Latin):
habens. cum uirginitatis honore
nec pͥmam similẽ uisa ẽ: nec hab̾e
sequentẽ. At ille dix̃. Quin immo
beati qui audiunt u̾bum dĩ. & cu¬
stodiunt Pulchre saluatora t. te¬
stationi mulieris annuit. ñ eam
tantũmͦ que u̾bum dĩ corporalit̾
gen̾are meruerat. s et om̃s q̃ͥdem
qui u̾bum dĩ sp̃italiter auditu fidĩ
conciꝑe. et boni oꝑis custodia. uł in
suo. uł in ꝓrimoꝵ corde parere. et
qua. si alere studuerint asseuerais
esse Pol beatos: et quia et eadem
dei uni genitrix. et inde quidem
beata. quia u̾bi incarnandi mini¬
stra facta ẽ temporalis: s inde multo
beatior. quia eiꝰdem semꝑ amandi
non audire et custodire.s negare
ẽt blasphemare querebant.

Expanded text:
habens cum virginitatis honore, habens cum virginitatis honore, Nec primam similem visa est, nec habere sequentem. At ille dixit: Qbeati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit. Non eam tantummodo, quae verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes, quidem verbum spiritualiter auditu fidei concipere, et boni operis custodia, vel in suo, vel in proximorum corde parere, et quasi alere studuerint, asseverans esse beatos. Quia et eadem Dei genitrix, et inde quidem beata, quia verbi incarnandi ministra est facta temporalis, sed inde multo beatior, quia ejusdem semper amandi  qui verbum Dei non audire et custodire, sed negare et blasphemare quaerebant.
Abbreviated transcription (Latin):
nutͥtus. cuiꝰ semme negat᷑ conceptꝰ:¬
ẽẽ. cum ex unius eiusdemq fontis
origine scđ̃m fisicos uterq liquor
emanare ꝓbetur: Nisi forte putanda
ẽ sem̃tiuam sue carnis mat̾iem nutri¬
endo in carne dĩ filio suggerere po¬
tuisse: incarnando autẽ quasi maiori
et inusitato miracło minime potuis¬
se.S huic opinioni obstatapłs di¬
cens. Quia misit ds̃ filium suum
faccum ex muliere: factum sub lege
Neq enim audiendi st̃. qui legendũ
aliunde: s mat̾na traxit ex carne.
Alioqui nec uere filius hominis di¬
ceretur: qui originẽ non hab̃et ex ho¬
mine. Et nos gͥ his contra euticendi
turbarum: dicamꝰq saluatori. Beatꝰ
uenter qui te portauit: et ub̃a que
suristi. Uere enim beata parens: q̃
sic̃ quidam ait. enixa ẽ puerꝑa re¬
gem: qui celum t̾ramq tenet. ꝑ se¬
cła: cuiꝰ num̃. et et̾no complectens
omnia gyro. imꝑium sine fme ma¬
net: que uentre beato gaudia mat̾s

Expanded text:
nutritus, cujus semine negatur esse conceptnutritus, cujus semine negatur esse conceptus? cum ex unius ejusdemque fontis origine, secundum physicos, uterque liquor emanare probetur. Nisi forte putanda est virgo sementivam suae carnis materiam nutriendo in carne Dei Filio suggerere potuisse, incarnando autem quasi majori et inusitato miraculo minime potuisse. Sed huic opinioni obstat Apostolus dicens: Quia misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege . Neque enim audiendi sunt qui legendum aliunde, sed materna traxit ex carne. Alioquin nec vere Filius hominis diceretur, qui originem non haberet ex homine. Et nos igitur his contra Eutychen dturbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti . Vere enim beata parens, quae sicut quidam ait enixa est puerpera Regem. Qui coelum terramque tenet per saecula, cujus. Numen et aeterno complectens omnia gyro, Imperium sine fine manet; quae ventre beato, Gaudia matris
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ conscendit. septem sp̃s uirtutum
descendisse narrant᷑: ita et e contͬrio
uicioꝵ numerus in diabolo consecra¬
tus sit. factum ẽ autẽ cum hec diceret
extollens uocem quedam mulierde
turba dixit illi. B eatus uenter qui te
portauit: et ub̃a que suxisti. Magne
deuotionis et fidĩ hec mulier ostendi¬
tur: que scribis et phariseis dñm tẽp¬
tantib simul et blasphemantibus
tanta eiꝰ incarnationẽ p̃ omnib sin¬
ceritate cognoscit: tanta fiducia coi¬
fitetur: ut et p̾sentium ꝓcerum ca¬
lumniam. & fut᷑oꝵ confundat here¬
ticoꝵ ꝑfidiam. Nam sicut tunc iudĩ
bris unigenito deo. carnissue mat̾iã
ministrasse: uerum consubstantia¬
lemq matri. filium hominis fati
non debe. dixerunt.S si caro u̾bi
dĩ scãm carnem nascentis. a carne
uirginis matͥs ꝓnuntiatur extranea:
sine causa uenter qui eam portasset
ub̃a que lactassent beatificant᷑. Qua
enim consequentia eiꝰ lacte credatur

Expanded text:
ejus conscendit, septem spiritus virtutum ejus conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur, ita et e contrario vitiorum numerus in diabolo consecratus sit. Factum est autem cum haec diceret, extollens vocem quaedam mulier de turba, dixit illi: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti. Magnae devotionis et fidei haec mulier ostenditur, quae Scribis et Pharisaeis Dominum tentantibus simul et blasphemantibus, tanta ejus incarnationem prae omnibus sinceritate cognoscit, tanta fiducia confitetur, ut et praesentium procerum calumniam, et futurorum confundat haereticorum perfidiam. Nam sicut tunc Judaeibris unigenito Deo carnis suae materiam ministrasse, verum consubstantialemque matri Filium hominis fateri non debere dixerunt. Sed si caro Verbi Dei secundum carnem nascentis a carne virginis matris pronuntiatur extranea, sine causa venter qui eam portasset, ubera quae lactassent, beatificantur. Qua enim consequentia ejus lacte credatur
Abbreviated transcription (Latin):
cum postea dñm credidissent: ille
ñ inuentoloco in nationibus dixit.
Reu̾tar in domum meam pͥstinam
unde exiui: habeo iudeos. quos ante
dimiserã. Et ueniens inuenit uacan¬
tem: scopis mundatã. Uacabat enĩ
templum iudeoꝵ: et xp̃m hospitẽ¬
ñ habebat dicentem: dimittet᷑ uob̃
domus ur̃a deserta. Quia gͥ dĩ et an¬
głoꝵ p̾sidia ñ habebant. et ornati eraq̃
suꝑfluis obseruationib phariseoꝵ:
reu̾titur ad eos diabolus. et septena¬
rio sibi numero demonum addito
habitat pͥstinam domum: et frunt
post̾iora illius popłi peiora pͥorib.
num̃o possidentur blasphemanteᷤ
in synagogis suis xp̃m iħ̃m. quam
in egypto possessi fuerant ante
legis noticiam: quia aliud ẽ uen¬
turum ñ credẽ: aliud eum ñ susce¬
pisse qui uen̾it. Septenariũ enĩ
sabbatũ intellige. uł ꝓpt̾ numum¬
sp̃s scĩ: ut quom̃ in ysaia suꝑ uirgã
de radice iesse. et florem qui de radice

Expanded text:
cum postea Domino credidissent, ille cum postea Domino credidissent, ille non invento loco in nationibus dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi. Habebo Judaeos, quos ante dimiseram. Et veniens, invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitenon habebat dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta . Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito habitat pristinam domum, et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. numero possidentur blasphemantes in synagogis suis Jesum Christum, quam in Aegypto possessi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse, qui venerit. Septenarium autem sabbatum intelliges sancti, ut quomodo in Isaia super virgam de radice Jesse, et florem qui de radice
Abbreviated transcription (Latin):
mor omnium ꝓsternet in ima ui¬
ciorum. Unde recte nequiores eum¬
cunc sp̃s dicuntur ingssi: quia non
solum habebit illa septem uicia. qͦ
septem sp̃ibus sunt contria uirtu¬
tibus: s ꝑ hypoc̾sim ipsas se hab̃e
uirtutes simulabit. Et s unt no¬
uissima hominis illius peiora pͥori¬
bus. Melius quippe erat ei uiam
u̾itatis ñ agnoscere: quam post ag¬
nitionem retrorsum. conũti. Qđ
in iuda traditore. us symone ma¬
go cet̾isq talibꝰ. specialit̾ legimus
impletũ. Quo autẽ generaliter hec
parabola tendat: ipse scđm mathe¬
um saluator exposuit: ubi ea t̾mi¬
nata mox subdidit dicens. Sic erit
et gen̾ationi huic pessime. id est
qđ de uno quolibet specialiter geri
solere narraui: hoc in tota gen̾aliter
huius populi gente geri non desinit
Immundus quppe sp̃s exiuit a iudeiᷤ
quando accepert legem: et ambłauit
ꝑloca arida. requirens sibi requiem
expulsus uidelicet a iudeis: ambu¬
lauit ꝑ gentium solitudines. Que

Expanded text:
mox omnium prosternet in ima vimox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte, nequiores tunc eo spiritus dicuntur ingressi, quia non solum habebit illa septem vitia, quae septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisim ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Medius quippe erat ei, viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum converti. Quod in Juda traditore, vel Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, od de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
bra uidelicet. tenebrosas conscientiã
in calamo qui foris nitidus intus ẽ
uacuus. si mulatces: in locis hum̃tib
lasciuas mollesq m̃tes insinuans.
Dicit. Reuertar in domũ meã unde
ex iui. Tim̃dus ẽ iste u̾siculus. non ex¬
ponendus: neculpa quã in nobis ex¬
tinctam credebamus. ꝑ incuriam nos
uacantes oppͥmat. Et cum uen̾it. in¬
uenit scopis mundatã. hoc ẽ gr̃a
baptismatis a peccatoꝵ labe castigatam:
s nulla bom oꝑis indust̾a cumulatã.
Unde bene matheus hanc domum
uacantem. scopis mundatam atq
ornatam dieit inuentam. M unda-¬
cam uidelicet a uiciis pͥstinis ꝑbap¬
tismum: uacantem abonis oꝑibus
ꝑ negligentiam: ornatam simulatiᷤ
uirtutibꝰ ꝑ hypͦcrisim. Et tunc ua¬
dit. & assumit septem alios sp̃itus
nequiores se: et ing̃ssi habitant ibi.
ꝑ septem malos fp̃s uniu̾sa uicia
designat. Quẽcunq enim post bap¬
tisma. siue prauitas heretica. seu
mundana cupiditas arripuerit:

Expanded text:
bra, videlicet tenebrosas conscientias; bra, videlicet tenebrosas conscientias; in calamo, qui foris nitidus, intus est vacuus, simulatlascivas mollesque mentes insinuans. Dicit: Revertar in domum meam unde exivi. Timendus est iste versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis exstinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat Et cum venerit, invenit scopis mundatam. Hoc est, gratia baptismatis a peccatorum labe castigatam, sed nulla boni operis industria cumulatam. Unde bene Matthaeus hanc domum vacantem, scopis mundatam atque ornatam dicit inventam: mundatam videlicet a vitiis pristinis per baptismum, vacantem a bonis actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypocrisim. Et tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi. Per septem malos spiritus universa vitia designat. Quemcunque enim post baptisma sive pravitas haeretica, seu mundana cupiditas arripuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Cum immundus sp̃c exierit de ho¬
mine: ambulat ꝑ loca inaquosa. Qm¬
uis simplicit̾ intelligr posfit. dm̃ hec
ad distinctionem suoꝵ et sachane
oꝑum. adiunxisse. qđ scilicet ipse
semꝑ polluta mundare: sathanas
uͦ mundata grauiorib festinet con¬
taminare sordibus: tam̃ et de heretico
quolibet et scismatico. uł etiam ma¬
lo catholico. potest non inconueni¬
enter accipi: de quo tempore baptis¬
matis sp̃s immundus. qui in eo pͥus
habita u̾at. ad confessionẽ catholice
fidei abrenuntiationẽq mundane
conu̾sationis eiciatur: locaq in aquo¬
sa ꝑagret: id ẽ corda fideliũ que a
mollicie fluxe cogitationis expurga¬
ta sunt. callidus insidiator exploret:
si quosibi forte sue nequitie gressus
figere possit.S bene dr̃ querens
requiem et ñ inueniens: quia castas
m̃tes effugiens. in sola diabolus cor¬
da prauoꝵ gratam sibi potest inue¬
nire quietem. Unde et de illo dñs.
Sub umbra inquit dormit. in secre¬
to calami. et locis hum̃tib: in um¬

Expanded text:
immundus Spiritus exierit de homine, perambulat per loca inaquosa. Quamvis simpliciter intelligi possit, Dominum haec ad distinctionem suorum et Satanae operum adjunxisse, quod scilicet ipse semper polluta mundare, Satanas vero mundata gravioribus festinet attaminare sordibus, tamen et de haeretico quolibet, vel schismatico, vel etiam malo catholico, potest non inconvenienter accipi. De quo tempore baptismatis Spiritus immundus qui in eo prius habitaverat, ad confessionem catholicae fidei, abrenuntiationemque mundanae conversationis ejiciatur locaque inaquosa peragret, id est, corda fidelium quae a mollitie fluxae cogitationis expurgata sint, callidus insidiator exploret, si quos ibi forte suae nequitiae gressus figere possit. Sed bene dicitur: Quaerens requiem et non inveniens, quia castas mentes effugiens, in solo diabolus corde pravorum gratam sibi potest invenire quietem. Unde de illo Dominus: Sub umbra inquit dormit in secreto calami, et locis humentibus . In um