comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
impioꝵ. & sunt impii suꝑ qͦs uenit sic̃ factum
iustoꝵ Dixi qm̃ hoc quoq est uanitas. In hac
uanitatt cui quantũ satis uisum ẽ. intimandȩ.
totũ istũ librũ uir sapientissimꝰ deputauit. ñ
utiq ob aliud nͥ ut eam uitã desideremꝰ. qͥ ua¬
nitatẽ ñ hab& sub sole. s ueritatẽ sub illo qͥ
fecit hunc solem: in hicgͦ uanitait. nũquid nͥ
iusto dĩ rectoq uidicio similis cidẽ uanitati fac¬
tus euanescera homo : In dieb tam̃ uanitatis
suȩ int̾ ẽ plurimũ utrũ resistat an obtemꝑet
ueritati. & utrũ sit expers uere pietatis an par¬
ticeps ñ propt̾ uit huiꝰ uł bona ad quirenda
uł mala uitanda uanescendo transeuntia. si
ꝓpt̾ futurũ uidiciũ ꝑ quod er̃ & bonis bona
& malis mala sine finc mansura. Deniꝙ iste
sapiens hunc librũ sic conclusit. ut dicera. Dñ
time & mandata eius custodi. quia hoc ẽ om̃is
ho Quia om̃e hoc opꝰ ds̃ ad duc& in uidiciũ

Expanded text:
impiorum, et sunt impii, super quos uenit sicut factum impiorum, et sunt impii, super quos uenit sicut factum iustorum. dixi quoniam hoc quoque uanitas. in hac uanitate, cui quantum satis uisum est intimandae totum istum librum uir sapientissimus deputauit, — non utique ob aliud, nisi ut eam uitam desideremus, quae uanitatem non habet sub hoc sole, sed ueritatem sub illo qui fecit hunc solem — in hac ergo uanitate numquid nisi iusto dei rectoque iudicio similis eidem uanitati factus uanesceret homo? in diebus tamen uanitatis suae interest plurimum, utrum resistat an obtemperet ueritati et utrum sit expers uerae pietatis an particeps, non propter uitae huius uel bona adquirenda uel mala uitanda uanescendo transeuntia, sed propter futurum iudicium, per quod erant et bonis bona et malis mala sine fine mansura. denique iste sapiens hunc librum sic conclusit, ut diceret: deum time et mandata eius custodi: quoniam hoc est omnis homo quia omne hoc opus adducet deus in iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
sacrarũ litttrarũ sic ex orsus est U anitas uanitatũ
dix̃ ecclastts: uanitas uanitatũ & oĩa uanitas. Que
habundantia homini in omi labore suo qͦlaborat
sub sole : Et cũ ex hoͥc sententia conectera ectã
cõmemorans erumnas erroresꝙ uite huiꝰ. & euanes¬
centes inttrea tempoꝵ lapsus. ubi nichil solidum.
nichil stabile detinctur in ea rerũ uanitate sub
sole. illud etiam deplorat quodã modo. qͦd cumsit
habundantia sapientie suꝑ insipientiã. sic̃ habun¬
dantia lucis suꝑ tendras. sapientis ꝙ oculi sint
in caipit ipsiꝰ.&. stultꝰ intenebias ambul&. unꝰ ta¬
men incursꝰ in currat omĩb. utiꝙ in hac uita
qͦ subsole agitur. significans uidelic& ea mala
quȩ bonis & malis uidemꝰ eẽ cõmunia: Dicit ea¬
am illud quod & boni patiant᷑ mala tanqͣ ma¬
li sint. & mali tãqͣ bom sint: ad ipiscant᷑ bona
ita loquens Est inquit uanitas quę facta est
suꝑ terram. qr s̃ iusti suꝑ quos uenit sic̃ factĩ

Expanded text:
ic exoraus est: uanitas uanitantium, dixit ecclesiastes, uanitas uanitantium, omnia. uanitas. quae abundantia homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? et cum hac sententia conecteret cetera, commemorans haerumnas erroresque uitae huius et uanescentes interea temporum lapsus, ubi nihil solidum, nihil stabile retinetur, in ea rerum uanitate snb sole illud etiam deplorat quodam modo, quod. cum sit abundantia sapientiae super insipientiam sicut abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus incurrat omnibus, utique in hac uita, quae sub sole agitur, significans uidelicet ea mala, quae bonis et malis uidemus esse communia. dicit etiam illud quod et boni patiantur mala, tamquam mali sint, et mali, tamquam boni sint, adipiscantur bona, ita loquens: est, inquit, uanitas, quae facta est super terram, quia sunt iusti, super quos uenit sicut factum
Abbreviated transcription (Latin):
peccata nr̃a. & resurrex̾ ꝓpt̃ iustificationẽ nram.
ut credentes in cum qui ustificat impiũ. ex impi¬
etate iustificati. tamꝗͣ ex morte uiuificati. ad pͥ¬
mam resurrectionẽ. quȩ nc̃ ẽ ꝑtinere possimꝰ.
Aahanc enĩ pͥmã ñ ꝑtinent. nͥ qͥ beati er̃ inc¬
ternum. Ad sedam uͦ dequa mox loquuturus ẽ:
& beatos ꝑtinere docebit. & miseros. Ista ẽ misedã
illa uidicii. ꝓpt̾ quod in psalmo scriptũ ẽ. Mi¬
scdam & iudiciũ. cantabo tibidñẽ Deqͦ iudicio.
consequent̾ adiunx̃: atq ait: Et potestitẽ dedit
eiudiciũ facere.: quia filiꝰ hominis ẽ Hic ostendit
quod in ea carne ueniteiudicaturꝰ. in qͥ uencrat u¬
dicandus. Ad hoc enĩ ait Qm̃ filiꝰ hominis c̃
Ac deinde subiugens unde agimꝰ. nolite inquit
mirari hoc: qr ueni& hora in qͦ om̃s qͥui monu¬
mentis sunt audient uocẽ aꝰ Et ꝓcedent qͥbona

Expanded text:
peccata nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, peccata nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, ut credentes in eum, qui iustificat inpium, ex inpietate iustificati, tamquam ex morte uiuificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati eraeternum; ad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. ista est misericordiae, ilia iudicii. propter quod in psalmo scriptum est: misericordiam et iudicium cantabo tibi, consequenter adjunxit atque ait: Et potestatem dedit ei et judicium facere, quia Filius hominis est. Hic ostendit quod in ea carne veniet judicaturus in qua venerat judicandus. Ad hoc enim ait, Quoniam Filius hominis est, ac deinde subjungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc, quia veniet hora in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus, et procedent qui bona
Abbreviated transcription (Latin):
sedm̃ quã mortui st̃ De quib idem dñs ait si¬
ne mortuos sepelire mortuos suos ut scilicaꝰ An
ma mortui. in corpore mortuos sepelirent:
ꝓpt̃ istos gͦ ĩpietate &iniquitate in anima mor
Qui audierint dix̃ qui oboedicrint. qͥ credideruis.
& usq infiniẽ ꝑscuerauerint: Ne ftẽ hie ullã
differentiã bonoꝵ & maloꝵ Omib enĩ bonũ ẽ audi
re uocẽ eiꝰ. & uiuert. ad intim pictatis ex impietatis
morte transeundo. De qͥ morte ait aplꝰ paulus:
Ergo om̃s mortui sunt. & ꝓ oĩb mortuus ẽ. ut qͥui
uunt iam ñ sibi uiuant᷑. s ei qͥ ꝓ ipsis mortuus est
& resurrex̃: Om̃s itaq̃ mortui sunt in peccatis ne¬
mine ꝓrsus excepto siue originalib. siue etiam
uoluntate additis. uł ignorando uł scendo nec
faciendo quod iustũ ẽ Et ꝓ omĩb mortuis. ui¬
uus mortuus ẽ unꝰ. id est nullũ hominis omĩno
peccatũ: ut qui ꝑ remissionẽ peccatoꝵ uiunt¬
ñ iam sibiuiuant. s ei qͥ ꝓ omib mortuus ẽ ꝓpt̃

Expanded text:
em mortui sunt, de quibus idem Dominus ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos; ut scilicet in anima mortui in corpore mortuos sepelirent. Propter istos ergo inpietate et iniquitate in anima mortQui audierint dixit qui oboedierint, qui crediderint et usque in finem perseuerauerint\\ Nec fecit hic ullam differentiam bore uocem eius et uiuere ad uitam pietatis ex impietatis morte transeundo. de qua morte ait apostolus Paulus: ergo omnes mortui sunt; et pro omnibus mortuus est, ut et qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. omnes itaque mortui sunt in peccatis nemine prorsus excepto eine originalibus siue etiam uoluntate additis uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus mortuus est unus, id est nullum habens omnino peccatum, ut qui per remissionem peccatorum uiuuntn sibi uiuant, sed ei, qui pro omnibus mortuus est propter
Abbreviated transcription (Latin):
scuriꝰ. alter explicat planiꝰ. ut ei que ad unã rẽ
ꝑtinentia dicuntur. apparebit unde dicant᷑:
A facert ut cumq curaui. in qͥdã eplã. quã
rescripsi adbente momorię uirũ ysicũ. saloni¬
Finde ia illud hic dicã. qͦd in euuanglĩo sedm̃ ma¬
theum de separatione bonor & maloꝵ legitur.
ꝑ iudiciũ p̾sentissimũ atq nouissimũ xp̃i: Cũ
aut̃ uenerit inquit filius hominis in maicstate

Expanded text:
scurius, alter explicat planius, ut ea quae ad unam rem scurius, alter explicat planius, ut ea quae ad unam rem pertinentia dicuntur appareat unde dicantur. quod facere utcumque curaui in quadam epistula, quam rescripsi ad beatae memoriae uirum Esychium, SaloniProinde iam illud hic dicam, quod in euangelio secundum Matthaeum de. separatione bonorum et malorum legitur per iudicium praesentissimum adque nouissimum Christi. Cum autem uenerit, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
trib isrł trib leui quę tercia decima ẽ. ab eis ui¬
dicanda ñ erit: aut solum illũ populũ ñ etiã gen¬
tes cetãs iudicabt̃: Quod aũ ait. in regeneratione
ꝓcul dubio mortuoꝵ resurrectionẽ nomine uo¬
luit regenerationis intellegi Sic eni caro nr̃a
rtgenerabitur ꝑ incorruptionẽ. quẽ ad modum
Eanima nr̃i regenerata ꝑ fidem: Multa p̃te¬
reo quȩ de ultimo ita dici uidentur. ut diligenter
considerita repꝑiantur ambigua. uł magis ad
aliudd ꝑtinentia. siue scilic& ad eũ saluatoris ad¬
uentũ qͦꝑ totum hoc tempꝰ in ȩcclã sua uenit.
hocc̃ in menbris suis particulatim atꝙ̃ paulatĩ
& de illo cum loqͥtur plerumq sic loquit᷑. tãꝗͣ
de fine scłi. atꝙ illo die udicii nouissimo &
magno loquat᷑ ita ut dinosci ñ possit om̃ino nͥ
ea que apud tros cuuangłas. matheum. mir¬
cum. & lucã. de hacre sunilit̾ dicta sint inter
se om̃ia conferantur Quedim quippe alter ob¬

Expanded text:
tribus Israel, tribus Leui, quae tertia decima est, ab eis iudicanda non erit, aut solum illum populum, non etiam gentes cet.eras indicabunt. Quod autem ait: In regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine uoluit regenerationis intellegi. Sic enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quem ad modum est anima nostra regenerata per fidem.- Multa praetereo, quae de ultimconsiderata reperiantur ambigua uel magis ad aliud pertinentia, siue scilicet ad eum saluatoris aduentum, quo per totum hoc tempus in ecclesia sua uenit, hoc est in membris suis particulatim atque paulatimquia et de illo cum loquitur, plerumque sic loquitur, tamquam de fine saeculi atque illo die iudicii nouissimo et magno loquatur, ita ut dinosci non possit omnia, nisi ea quae apud tres euangelistas Matthaeum, Marcum et Lucam de hac re similiter dicta sunt inter se omnia conferantur. quaedam quippe alter ob
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm factaciꝰ & uerbanurati. & esurientes pa¬
ne doctrinę: manducabant absconse ꝓpt̾ metũ
iudeoꝵ. sicut cos ꝓdit euuanglium. Et in mi¬
sisti inmart equos tuos. turbantes aquas mul¬
tas. qͥ nichil sunt aliud ꝗͣ populi multi Non
enim alii timore c̃ucritrentur. alii furore ꝑse¬
qucrent᷑ ñ om̃s turbarent᷑ Obseruaui & ex¬
pauit uent̃ms a uoce oracionis labioꝵ meoꝵ
& introiuit tremor mossa mea. & subtꝰ me
t᷑bata ẽ habitudo mea. Intendit in ea que dice
fundebat. & in qͦ futura cernebat Turbatis
enĩ poplĩs multis. uidit ĩminentes ȩccłẽ tribu¬
lationes. continuo ꝙ se mobrũ eiꝰ cognouit
att ait: R eqͥescam in die tribulationis. tãꝗͣ

Expanded text:
ad Dominum facta eius et uerba mirati, et esurientes paad Dominum facta eius et uerba mirati, et esurientes panem doctrinae manducabant absconse propter metum Iudaeorum, sicut eos prodidit euangęlium. Et inmisisti in mare equos tuos turbantes aquas multas, quae nihil sunt aliud quam populi multi; non enim alii timore conuerterentur, alii furore persequerentur, nisi omnes turbarentur. Obseruaui, et expauit uenter meus a uoce orationis labiorum meorum; et introiit tremor in ossa mea, et subtus me turbata est habitudo mea. Intendit in ea, quae dicfundebat et in qua futura cernebat; turbatis enim populis multis uidit inminentes ecclesiae tribulationes; continuoque se membrum eius agnouit adque ait: Requiescam in die tribulationis.
Abbreviated transcription (Latin):
cultum s in manifestũ tua uerba mittentur:
In splendorẽ choruscationis armoꝵ tuoꝵ. sub¬
Audiendũ ẽ iacula tua ibunt: Dixerit enĩ suis:
Que dico uob̾ intenebris. dicitt in lumine: In
cõminatione tua minorabis t̾ram. id est cõmi¬
nando humiliabis homines. & infurore deicies
gontes. quia eos qͥ se exaltant: iundicando clides
Existi insalutẽ poplĩ tui. ut saluos facias xpõs
tuos Misisti in capita iniquoꝵ mortẽ. Nichil
hoꝵ ẽ exponendĩ Excitasti iuncula usq ad ca¬
lum Et bona hic posst̃ intelligi uincula sapi¬
entic ut iniciantur pedes eiꝰ incompedes. & col¬
lũ intorquẽ ciꝰ. ꝑrecidisti enĩ in stupore men¬
tis sub audimꝰ uincula. excitauit enĩ bona p̃cidit
mala De qͥb dr̃ Disrupisti uincula mea. Et
hoc in stupore mentis. id est mirabilit᷑. Capita
potentiũ mouebunt᷑ in ea. in ea scilio& ad mi¬
raitione Ad aꝑions morsus suos. sic̃ edens pauꝑ
absconse. Potentes enĩ quidã udeoꝵ ueniebant

Expanded text:
cultum, sed in manifestum tua uerba mittentur.\' In splendorem coruscationis armorum tuorum, subaudiendum est iacula tua ibunt\\ Dixerat enim suis: Quae dico uobis in tenebris, dicite in lumine. In comminatione minor a b i s terram, id est \'comminando humiliabis homines. Et in furore deicies gentes, quia eos, qui se exaltant, uindicando conlides. Existi in salutem populi tui, ut saluos facias christos tuos; misisti in capita iniquorum mortem, nihil horum est exponendum. Excitasti uincula usque ad collum, et bona hic possunt intellegi uincula sapientiae, ut iniciantur pedes in conpedes eius et collum in torquem eius. Praecidisti in stupore mentis, subaudimus uincula; excitauit enim bona, praecidit mala, de quibus ei dicitur: Disrupisti uincula mea, et hoc in stupore mentis, id est mirabiliter. Capita potentium mouebuntur in ea, in ea scilicet admiratione. Adaperient morsus suos, sicut edens pauper absconse. Potentes enim quidam Iudaeorum ueniebant
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ expositio: Altitudo enĩ ẽ ab yssꝰ Qͦdaũ ait phan¬
tasic suę. sub audicndũ ẽ uocẽ dedit : Hoc ẽ quod
diximꝰ. quid ciuidetur exp̃ssit. Fantasia quippe¬

Expanded text:
est expositio; altitudo enim est abyssus. Quod autem ait: Phanest expositio; altitudo enim est abyssus. Quod autem ait: Phantasiae suae, subaudiendum est uocem dedit; hoc est, quod dixim
Abbreviated transcription (Latin):
Hocideo dictũ c̃ : qr ñ uenit nc̃ ut uidic& mundũ
s ut saluctur mundꝰ ꝑ ipsum: Qui ascendes suꝑ
equos tuos. & eqͥtatio tua salus. hoc c̃ euuanglistȩ
tiu pottabunt te qui reguntur ate. & euuanglĩ¬
ũ tuũ salus ẽ eisqͥ credunt untt Intendans inten¬
des arcũ tuũ sup̾ sceptra dic̃ dñs. hoc ẽ cõmina¬
b̃is uidiciũ tuũ etiam regib t̾rȩ̨: Fuminib sain¬
detur terra. hoc c̃ in fluctib sermonib p̃dican¬
tium tt: apient̾ ad confitendĩ hominũ corda.
qͥb c̃ dictum Scindite corda urã & ñ uestim̃¬
ta ur̃a Quid ẽ uidebunt tẽ & dolebunt poplĩ
nͥ ut lugendo sint beat. Quid ẽ disꝑgens aquas
inincensu: An ambulando in eis quite usq̃ qͦ¬
ꝙ annunciant. hac illaq disꝑgis fluenta docꝰ¬
trine: Quidẽ dedit abissus uocc̃ suã: An ꝓfun¬
ditas cordis humani quid ei uderet᷑ ex p̃ssit:
Alutudo phantasiȩ suȩ. tamq̃ uersus supioris

Expanded text:
n uenit nunc ut iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum. Quia adscendes super equos tuos, et equitatio tua salus, hoc est \'euangelistae tui portabunt te, qui reguntur a te, et euangelium tuum salus erit eis, qui credunt in te/ Intendens intendes arcum tuumsupersceptra, dicitDominus hoc est ccomminaberis iudicium tuum etiam regibus terrae.\' Fluminibus scindetur terra, hoc est influentibus sermonibus praedicantium te aperientur ad confitendum hominum corda, quibus est dictum: Scindite corda uestra et non uestimenta.\' Quid est: Videbunt te et dolebunt populi, nisi ut lugendo sint beati? Quid est: Dispergens aquas incessu, an \'ambulando in eis, qui te usque quaque adnuntiant, hac adque hac dispergis fluenta doctrinae\'? Quid est: Dedit abyssus uocem suam, an \'profunditas cordis humani quid ei uideretur expressit\'? Altitudo phantasiae suae tamquam uersus superioris
Abbreviated transcription (Latin):
mota ẽ ad credendĩ: Respex & tabucr̃ gt̃s. hocẽ
misertus ẽ & fec̃ poplõs penientes. Contriti st̃
montes iuolentia. hoc ẽ uim facientib miraculis
elatoꝵ ẽ contrita suꝑbia: Defluxer̃ colles ęternales
hocc̃ humiliati sunt ad tempꝰ. ut erigerent᷑ in cĩnũ:
cede etnitatis labort̃ caritatis aspexi Tabernacu¬
la ethyopũ expauescent. & tabnacula t̾rȩ madi¬
an: hoc ẽ gentes repente ꝑterrite ñcio miraculoꝵ
tuoꝵ. etiã q̃ ñ sunt in uire romano. er̃ in pplõ xp̃i¬
ano: Numꝗͥd influminib iratus es dñẽ. aut in

Expanded text:
credendum? Respexit et tabuerunt gentes: hoc est, misertus est, et fecit populos poenitentes. Contriti sunt montes violentia: hoc est, vim facientibus miraculis, elatorum contrita est superbia. Defluxerunt colles aeternales: hoc est, humiliati sunt ad tempus, ut erigerentur in aeternucede aeternitatis laborem charitatis aspexi. Tabernacula Aethiopum expavescent, et tabernacula terrae Madian: hoc est, gentes repente perterritae nuntio mirabilium tuorum, etiam quae non sunt in jure Romano, erunt in populo christiano. Numquid i
Abbreviated transcription (Latin):
peibi umbrosa att condensa sunt quȩ mentẽ que¬
rentis ex crceant: Inde aut̃ uenit. cum ibi eum qui in¬
telligit inuenit O ꝑuit cęlos uirtꝰ ciꝰ. & laudis cius
plenaẽ t̾ra. quidc̃ nisi qͦd etiã in psalmo dr̃. exilta¬
re suꝑ edos ds̃. & suꝑ omcm t̾ram glã tua: Splen
dor eiꝰ ut lux erit. quidc̃ nͥ fama eius credentes il¬
luminabit: Cornua in manib eiꝰ sunt: quidẽ
nͥ trophcũ crucis: Ex posuit caritatt̃ firmã for¬
titudinis suȩ. Nec exponendũ ẽ.: ante facic̃ ciꝰ. Ibit
uerbũ & ꝓdiet in campũ. Post pedes ciꝰ quid est nͥ
quod & antequã huc uenir& p̃nunciatꝰ ẽ. & postea
quã hinc reucrsus ẽ annunciatꝰ ẽ : Stetit & terra

Expanded text:
pe umbrosa adque condensa sunt, quae mentem quaerentis exerceant. Inde autem uenit, cum ibi eum, qui intellegit, inuenit. Operuit caelos uirtus eius, et laudis eius plena est terra quid est nisi quod etiam in psalmo diciturdor eius ut lumen erit quid est nisi cfama eius credentes inluminabit\'? Cornua in manibus eius sunt quid est nisi tropaeum crucis? Et posuit caritatem firmam fortitudinis suae nec exponendum est. Ante faciem eius ibit uerbum, etprodietin campum post pedes eius quid est nisi quod et antequam huc ueniret praenuntiatus est, et postea quam hinc reuersu
Abbreviated transcription (Latin):
& conflatilia. id est idola deoꝵ falsoꝵ. & ob¬
liuioni tamꝗͣ sepulture tradita iã uidemꝰ. &
hanc etiã in hac re ꝓphetiã completã eẽ cog¬
noscimꝰ. Abacuc deqͦalio quã de xp̃i aduenu¬
tu qͥ futurꝰ fuerat intelligit᷑ dicere : Et res¬
pondit dñs ad me & ait Scribe uisũ aꝑte
in buxo. ut asseqͣtur qͥ legit ea Quia ad huc
uisio ad tempꝰ. & orietur in fine. & ñ in ua¬
uum: Si tardauerit sustine eum. quia ue¬
þuens ueni& & ñ morabitur: Xx xii¬

Expanded text:
et conflatilia, id est idola deorum falsorum, et obet conflatilia, id est idola deorum falsorum, et obliuioni tamquam sepulturae tradita iam uidemus et hanc etiam in hac re prophetiam conpletam esse cognoscimus. Ambacum de quo alio quam de Christi aduentu, qui futurus fuerat, intellegitur dicere: Et respondit Dominus ad me et dixit: Scribe uisum aperte in buxo, ut adsequatur qui legit ea; quia adhuc uisio ad tempus, et orietur in fine et non in uacuum; si tardauerit, sustine eum, quia ueniens ueniet et non morabitur?.
Abbreviated transcription (Latin):
pars qͥppe id ec̃ cõpletũ cum resaluati ex mon
qͥ p̃cipue agnoscuntur aplĩ ascender̃ ut de¬
fenderent montẽ esau Quomͦ defenderent
nͥ ꝑ euuangłii p̃dicationẽ saluos faciendo
eos qui credider̃ ut eruerentur de potestate
tenebrarũ. & transferent᷑ in regnũ dĩ: Qd
consequent᷑ expressit addendo. & erit dño reg¬
nũ. Mons enĩ sion udeã significat. ubi fu
saluati ex monte sẏon. ut eẽt dño regnum.
Hoc obscurũ erat anteꝗͣ fier&. s factũ qͥs non
ponã sepulturã tuã. quia ueloces ecce suꝑ mon¬
tes pedes euuangelit antis & anñciantis pacem:
Celebra iuda dios festos tuos. redde uota tua
qr iam ñ adicient ultͣ ut transeant inuetustatẽ
in faciẽ tuã. eripiens te ex tribulatione. Quis
ascenderit ab inferis. & usufflauerit in faciẽ iu
in nouantur ut inuetustatẽ transire ñ possint.
Porro ꝑ euuangli̾um ex t̃minata sculptilia

Expanded text:
paret quippe id esse conpletum, cum resaluati ex montparet quippe id esse conpletum, cum resaluati ex montum, qui praecipue agnoscuntur apostoli, adscenderunt, ut defenderent montem Esau. Quo modo defenderent, nisi per euangelii praedicationem saluos faciendo eos qui crediderunt, ut eruerentur de potestate tenebrarum et transferrentur in regnum Dei? Quod consequenter expressit addendo: Et erit Domino regnum. Mons enim Sion Iudaeam significat, ubi futsaluati ex monte Sion, ut esset Domino regnum. Hoc obscurum erat, antequam fieret; sed factum quis non ponam sepulturam tuam; quia ueloces ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. Celebra, Iuda, dies festos tuos, redde uota tua; quia iam non adicientultra, uttranseantinuetustatem. in faciem tuam, eripiens te ex tribulatione. Quis adscenderit ab inferis et insufflauerit in faciem Iudinnouantur, ut in uetustatem transire non possint. Porro per euangelium exterminata sculptilia
Abbreviated transcription (Latin):
Abdias. Naũ. Ahicuc. nec temꝑa
sua dict̃ ipsi. nec in chronicis eusebis
ed loco ubi notant᷑ tẽꝑa qͣndo micheã ꝓphe¬
tasse ex eiꝰ litteris constat. quod errore ne¬
glegent᷑ describentiũ labores alienos existimo
c̃tigisse. Duos uͦ alios cõmemoratos in codicib
chronicoꝵ qͦs habuimꝰ ñ potuimꝰ inuenire:
Iam̃ qr in chanone c̃tinentur. necipsi oportet
p̃tereantur anobis Abdias qͣntũ ad scripturã
eiꝰ ad tin&. omĩum breuissimꝰ ꝓphãrũ. aduer¬
sus idumeã loqͥt̾ gentẽ scilic& esau. ex duob
geminis filiis isa ac ne potib abrahe maioris il¬
uiꝰ reꝓbati. Porro si idumea mͦ loquutionis qͦ
intelligit᷑ a parte totũ accipramꝰ positũ eẽ ꝓ
gentib. possumꝰ de xp̃o agnoscere. qͦd ait
int̾cetã. In monte aut̃ sion erit salus. & erit
scm. & paulopꝰ. in fine ipsiꝰ ꝓphetie : Et as¬
cendeñs inqͥt resaluati ex monte syon. ut de¬
fendant monit̃ esau. & erit dñõ regnũ. Ap¬

Expanded text:
Abdias, Naum, Ambacum, nec tempora sua dicunt ipsi, nec in chronicis Eusebii eo loco, ubi notantur tempora, quando Michaeam prophetasse ex eius litteris constat; quod errore neglegenter describentium labores alienos existimo contigisse; duos uero alios commemoratos in codicibus chronicorum, quos habuimus, non potuimus inuenire. Tamen quia canone continentur, nec ipsi oportet praetereantur a nobis. Abdias, quantum ad scripturam eius adtinet, omnium breuissimus prophetarum, aduersus Idumaeam loquitur, gentem scilicet Esau, ex duobus geminis filiis Isaac, nepotibus Abrahae, maioris illius reprobati. Porro si Idumaeam modo locutionis, quo intellegitur a parte totum, accipiamus positam esse pro gentibus: possumus de Christo agnoscere, quod ait inter cetera: In monte autem Sion erit salus et erit sanctum; et paulo post in fine ipsius prophetiae: Et adscendent, inquit, resaluati ex monte Sion, ut defendant montem E sau, et erit Domino regnum. Ap
Abbreviated transcription (Latin):
carnał cognationis suȩ. ñ peregrinante in hac
terra. nec suꝑnam patriã requirente. qm̃ ficꝰ inqͥt
ñ affer& fructꝰ. & ñ er̃ natiuitates in uincis
Mentictur opꝰ oliue. & campi ñ facient escã. Defe¬
cer̃ ab esca oues. & ñ suꝑ sunt in p̃sepib boues
Uidit eam gentẽ quȩ xp̃m fuerat occisura. ub̾¬
ꝑ terrenã fecunditatẽ more ꝓpħĩco figurauit.
Et qr iram dĩ talẽ ꝓmpta passaẽ illa gens.
qr ignorans dĩ iusticiã suam uoluit constitue¬
re. iste ctinuo. ego aut̃ inqͥt in dno exultabo
Qaudebo indõ salutari meo: Dñs ds̃ns uirtꝰ
mea. statuit pedes meos in consũmationẽ. suꝑ
excelsa imponet me: ut uincã in cantico eius.
illo scilic& cantico. deqͦ similia quedã dicunt᷑
in psalmo: Statuit supͣ petrã pedes meos. &
direx gressus meos. & in misit in osmeũ canti¬
cũ nouũ ymnũ dõ nr̃o Ipsegͦ uinc̃ in canti
codnĩ qui plac& in eiꝰ laude ñ sua. ut qͥ głatur

Expanded text:
carnalis cognationis suae, non peregrinante in hac terra nec supernam patriam requirente. Quoniam ficus, inquit, non adferet fructus, et non erunt natiuitates in uineis; mentietur opus oliuae, et campi non facient escam. Defecerunt ab esca oues, et non supersunt in praesepibus boues. Vidit eam gentem, quae Christum fuerat occisura, ubeper terrenam fecunditatem more prophetico figurauit Et quia iram Dei talem propterea passa est illa gens, quia ignorans Dei iustitiam suam uoluit constituere, iste continuo: Ego autem, inquit, in Domino exultabo, gaudebo in Deo salutari meo. Dominus Deus meus uirtus mea, statuit pedes meos in consummationem; super excelsa inponet me, ut uincam in cantico eius, illo scilicet cantico, de quo similia quaedam dicuntur in psalmo: Statuit super petram pedes meos et direxit gressus meos, et inmisit in os meum canticum nouum, hymnum Deo nostro. Ipse ergo uincit in cantico Domini, qui placet in eius laude non sua, ut qui gloriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dñe audiui auditionẽ tuã & timui. dñẽ
consideraui oꝑatua & expaui : Qͥd enĩ hoc c̃ꝰ
nͥ p̃cognite nouȩ ac repentine salutis homi¬
nũ in effabił ad miratio : In medio duũ ani¬
maliũ cognosceris. qͥd ẽ. nͥ aut in medio du¬
oꝵ testamentoꝵ. aut in mnedio duoꝵ. latro¬
nũ. aut in medio moysi & heliȩ cum illo
in monte sermocinantiũ: Dũ apppinꝗͣt
anni cognosceris. in aduentu tẽꝑis ostenderis.
nec exponendũ ẽ. in eo dũ conturbata fuerit
anima mea. in ira misedẽ memor eris. qͥd
ẽ nͥ qͦd iudeos inse transfigura uit. quoꝵ gen¬
tis fuit : Qui cũ magnã ira turbati cruci¬
Pat̃ ignosce illis. quia nesciunt quid faciunt
Ds de theman ueni&. & sc̃s de monte um
broso & condenso. Qd hic dictũ ẽ de che¬
mar uena&. Alii int̃pͣtati sunt: ab austio
uł ab africo ꝑ qͦd significatur meridies. id
ẽ feruor caritatis & splendor ueritatis:
Montẽ uͦ umibrosũ atq condensũ ꝗͣuis multis

Expanded text:
udivi auditionem tuam, et timui; Domine, consideravi opera tua, et expavi? quid enim hoc est, nisi praecognitae, novae, ac repentinae salutis hominum ineffabilis admiratio? In medio duorum animalium cognosceris, quid est, nisi aut in medio duorum testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysi et Heliae cum illo in monte sermocinantium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit anima mea, in ira misericordiae memor eris quid est nisi quod Iudaeos in se transfigurauit, quorum gentis fuit, qui cum magna ira turbati cruciPater ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt? Deus de Thembroso et condenso. Quod hic dictum est, de Theman veniet; alii interpretati sunt ab Austro, vel ab Africo: per quod significatur meridies, id est fervor charitatis et splendor veritatis. Montem vero umbrosum atque condensum, quamvis multis
Abbreviated transcription (Latin):
tiones Quasi uͦ nos inhac disputatione fysiologiã
querimꝰ. & ñ theologiã. id est rationc̃ ñ naturc sed dĩ:
Quã uis enĩ qͥ uerꝰ ds̃ est: ñ opinione sed natura dsꝰ sit. non
tam̃ oĩs natura ds est : qr & hominis. & peccoris. & arbo¬
ris. & lapidis utiq natura ẽ: quoꝵ nichildꝰ c̃ Si autẽ
int̾p̃tationis huiꝰ ꝗͦ do agit᷑ de sacris matris dõꝵ caput c̃:
cerie qͦd mat̃ dõꝵ t̾ra c̃: qͥd ultra querimꝰ. quid cetã ꝑscru¬
tamur. qͥd euidentiꝰ suffragat᷑ eis qͥdicunt. om̃s istos deos
homines fuisse : Sic enĩ sunt terrigene. sic eis mat᷑ ẽ t̾ra:
nuera aut̃ theologia: opꝰ dĩ ẽt̾ra. ñ mat̾ Ucruntam̃¬

Expanded text:
an an quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tam
Abbreviated transcription (Latin):
debeant᷑ histrionib qͥ occulis hominũ peꝑcerunt.
nec omã spectaculis nudauer̃. quȩ sacrarũ ediũ
parietib occulunt᷑ Qͥd de sacris eoꝵ boni sentien¬
dũ ẽ: quȩ tenebris opꝑiunt᷑. cũ tam sint detestabi¬
lia quę ꝓferuntur in lucẽ: Et certe qͥd in occul¬
to agant ꝑ abscisos & molles: ipsi uiderint. Fosdẽ
tamen homines infelicit᷑ ac turpit̾ encruatos atq
corruptos: occultare minime potuer: Persuadeant
cui possunt se aliqͥd scm̃ ꝑ tales agere homin es. qͦs int̾
sua sacra numerari atq uersari negare ñ posst̃. Nescimꝰ¬
qͥd agant. sed scimꝰ ꝑ quales agant: Nouimꝰ aut̃ queagan¬
tur inscena. qͦnũꝗͦ uł in choro incretricũ abscisus uł mol¬
lis int̾uit. & tam̃ etiam ipsa turpes & infames agunt. Neq
enĩ ab honestif agi debuer̃: Quȩ sunt gͦ illa sãc̾. qͥb agen¬
dis tales eligit scĩtas. quales nec tymelica inse admi¬

Expanded text:
debeantur histrionibus, qui oculis hominum pepercerunt debeantur histrionibus, qui oculis hominum pepercerunt nec omnia spectaculis nudauerunt, quae sacrarum aedium parietibus occuluntur. Quid de sacris eorum boni sentiendum est, quae tenebris operiuntur, cum tam sint detestabilia, quae proferuntur in lucem? Et certe quid in occulto agant per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem tamen homines infeliciter ac turpiter eneruatos adque corruptos occultare minime potuerunt. Persuadeant cui possunt se aliquid sanctum per tales agere homines, quos inter sua saquid agant, sed scimus per quales agant. Novimus enim quae agantur in scena, quo nunquam, vel in choro meretricum, abscisus aut mollis intravit: et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admi
Abbreviated transcription (Latin):
ludicris artib fingt̃ dõꝵ quȩ tanta ẽ turpitudinẽ.
s planc frustra sa cerdotes uelut sacrisritib conant᷑
fingere deoꝵ quȩ uulla ẽ honestatẽ: Sacra sunt
iunonis. & hȩc inciꝰ dilecta insula samo celebrant᷑.
ubi nuptũ data ẽ ioui Sacra sunt certris. ubi a plu¬
tone rapta ꝓserpina querit᷑ Sacra sunt ueneris.
ubi amatꝰ eiꝰ ad ona prino dente extinctos. uiuenis
formosissimꝰ plangitur. Sacra sunt matris dõꝵ. ubi
athis pulcher ad olescens ab ea dilectꝰ. & muliebri
⁊elo abscisus. etiam hominũ abscisoꝵ qͦs gallos uocanꝰ
infelicitate deploratur Hec cũ de formiora sint
om̃i scenica feditate. quid est qͦd fabulosa dediis
figmenta poetarũ ad theatrũ uidelic& ꝑtinentia
ueluit secernere nituntur a ciuili theologia .ꝙ̃ ꝑ
tinere ad urbẽ uolunt. quasi abhonestis & dig¬
nis. indigna & turpia. Itaq potiꝰ ẽ unde grẽ

Expanded text:
ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samo celebrabantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur; sacra sunt Veneris, ubi amatus eius Adon aprino dente extinctus iuuenis formosissimus plangitur; sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus etiam hominum abscisorum, quos Gallos uocant, infelicitate deploratur. Haec cum deformiora sint omni scaenica foeditate, quid est quod fabulosa de dis figmenta poetarum ad theatrum uidelicet pertinentia uelut secernere nituntur a ciuili theologia, quam pertinere ad urbem uolunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turpia? Itaque potius est unde gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
illum ẽẽt suptura mercedẽ. qͣ. sibi credere debcr& ab
hercule ꝑsolutã. Ac sic ab cunti. cũ primꝰ uiuenis di¬
oissimꝰ taruciꝰ occurriss&: eamq dilectã sibi secũ diutiꝰ
habuiss&: illa herede defunctus ẽ Quȩ amplissimã
adepta peccuniã. ne diunc mercedi uideret᷑ ing̾¬
ta. qͦd acceptissimũ putauit ẽt̃ numinib popłm
romanũ etiã ipsa scripsit heredẽ Atq illa ñ cõpa¬
renit: inuentũ ẽ testam̃tũ Quib meritis. eam fer̃
etiam honores meruisse diuinos Hȩc si poetȩ fingeras
si mimi agerent. ad fabulosã theologiã dicerentur
ꝓculdubio ꝑtinere. & a ciuilis theologie dignita¬
te separanda iudicarent᷑. Cũ uͦ hȩc dedecora. non
poetarũ sed populoꝵ. ñ mimoꝵ s sacroꝵ. ñ thea¬
troꝵ s temploꝵ. id est ñ fabulose sed cuulis theolo¬
gic a tanto auctore ꝓduntur. ñ frustra histriones

Expanded text:
illum esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab illum esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilis theologiae, a tanto auctore produntur: non frustra histriones
Abbreviated transcription (Latin):
na uira pandebat: Deniq atalib uincitur & fatet᷑.
sicut forma humana dõs fecer̃. ita deos delectari
humanis uoluptatib credidisse Non enĩ & malig¬
ni sp̃c suo negotio defucr̃: ut has noxias opiniones
humanarũ mentiũ ludificatione firmarent: Unde
etiã illud est qͦd herculcͥs edituus otiosus atq feriatꝰ
lusit tesseris. secũ utͣq manu alter nante. in una con¬
stituens herculẽ. in altã se ipsum. sub ea conditione.
ut si ipse uicisset. de stipe tẽpli sibi cenã parar&.
amicamq conducer&: si autẽ uictoria herculis fi¬
er&. hoc idem de peccunia sua uoluptati herculis
exiber&: Deinde cum a se ipso tãꝙͣ. ab hercule iuct
essit: debitã cenã. & nobilissimã meretricẽ larentinã
dõ herculi delit. Atilla cũ dormisset in templo. ui¬
dit in somnis herculẽ sibi et̃ cõmixtũ. sibiq dixisse.
qͦd inde descendens. cui pͥmũ iuueni obuia fier&. ipis

Expanded text:
na iura pandebat. Denique talibus uincitur et fatetur, na iura pandebat. Denique talibus uincitur et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delectari humanis uoluptatibus credidisse. Non enim et maligni spiritus suo negotio defuerunt, ut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarent. Unde etiam illud est, quod Herculis aedituus otiosus adque feriatus lusit tesseris secum utraque manu alternante, in una constituens Herculem, in altera se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe templi sibi cenam pararet amicamque conduceret; si autem uictoria Herculis fieret, hoc idem de pecunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, cui primum iuueni obuia fieret, aput
Abbreviated transcription (Latin):
hos cardea femina c̃: quę seruat cardinẽ: Non ne ista¬
c̃ in rerũ diuinarũ libris repꝑiuntur. quȩ graues poe¬
tt suis carminib indigna duxer̃ : Honne diana thea¬
trica portat arma. & urbana siplicit̾ uirgo ẽ : Nũ qͥd
scenicꝰ apollo cytharista ẽ. & ab hac arit delficꝰ uacat:
Setd hec honestiora sunt: in cõparatione turpioꝵ. Qa
de ipso iouc senser̃. qui eiꝰ nutricc̃ in capitolio posucrt̃:
Nonnc ad testati sunt euemero. qͥ om̃s tales dõs ñ fabu¬
q conscripsit: Epulones etiam deo parasitosioris ad
eiꝰ m̃sã qͥ constituer̃. qͥd aliud ꝗͥ mimica sacra ec̃ uolu¬
erunt : Na parasitos iouis ad conuiuiũ eiꝰ adhibitos.
si mimꝰ dixisset: utiq risum quesisse uidetur Uarro
dix̃: Noncũ irrider& dõs. s cũ cõmendar&. hoc dix̃:
Duunarũ ñ humanarĩ rerũ libri hoc eũ scripsisse testan¬
tur. necubi ludos scenicos exponebat. sed ubi capitoli¬

Expanded text:
hos Cardea femina est, quae cardinem seruat? Nonne istahos Cardea femina est, quae cardinem seruat? Nonne ista in rerum diuinarum libris reperiuntur, quae graues poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales deos non fabuque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Iouis, ad eius mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse uoluerunt? Nam parasitos Iouis ad conuiuium eius adhibitos si mimus dixisset, utique risum quaesisse uideretur. Varro dixit! non cum inrideret deos, sed cum commendaret hoc dixit; diuinarum, non humanarum rerum libri hoc eum scripsisse testantur, nec ubi ludos scaenicos exponebat, sed ubi Capitoli
Abbreviated transcription (Latin):
E uocata gͥ ad theologiã cuulem
Teologia fabulosa. theatrica. scenica. in dignita¬
tis & turpitudinis plena. & hȩc tota quȩ merito
culpanda. & respuenda iudicat᷑ pars huiꝰ ẽ. quȩ colenda
& obscruanda uidicat᷑. Non sane pars in congrua sicut
ostendere instituit. & quȩ ab uniuerso corpore aliena in¬
portune illi conexa atq suspensa sit. s oĩno consona
& tãꝗͣ eiꝰ dem corporis menbrũ conuenientissime copo¬
lata. Qͥd enĩ aliud ostendt̃ illa simula chra. formę.
itates. sexꝰ. habitꝰ dõꝵ: Numqͥd barbatũ iouc̃. in berbẽ
merturiũ poctȩ habent. pontifices ñ habent : Nuqͥd
pͥapo mimi ñ etiã sac̃doits enormia pudenda fetert̃ :
An alit̾stat adorandꝰ in locis sacris. qͣ. ꝓcedit ridendꝰ in the¬
atris : Nũ saturnꝰ senex. apollo epheb. ita ꝑsone sunt
histrionũ. ut ñ statuc sint delubroꝵ: Cur forculꝰ qͥfori¬
b p̾est. & lim̃tinꝰ. qͥ lumini. du sunt masculi. atq inter

Expanded text:
 igitur ad theologiam civilem theologia fabulosa, theatrica, scenica, indignitatis et turpitudinis plena: et haec tota, quae merito culpanda et respuenda judicatur, pars hujus est, quae colenda et observanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab universo corpore aliena importune illi connexa atque suspensa sit, sed omnino consona, et tanquam ejusdem corporis membrum convenientissime copulena. Quid enim aliud ostendunt illa simulachra, forme, etates, sexus, habitus deorum? Nunquid barbatum Iovem, imberbem Mercurium poete habent, pontifices non habent? Nunquid Priapo mimi, non etiam sacerdotes enormia pudenda fecerunt? An aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit ridendus in theatris? Num Saturnus senex, Apollo ephebus, ita persone sunt histrionum, ut non sint statue delubrorum? Cur sorculus forbus praeest, et Limentinus, qui limini, di sunt masculi, adque inter
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ Quã uis gͦ nesciamꝰ quo uidicio ds̃ ista uel
faciat. uł ficri sinat apud quẽ sũma uirtꝰ est
& suma sapientia. sũmaq iusticia. nulla in fir¬
mitas. nulla temeritas. nulla iniquitas. salu¬
brit᷑ tam̃ discimꝰ ñ magni pendere seubora seu
fugere que ꝓpͥa sunt maloꝵ Cũ uͦ ad illud
cio uidicata. & quecumq usq ad illud tempꝰ ad¬
huc iudicanda sunt : apparebunt et̃ iustissim a:
Ubi hoc quoꝙ manifestabitur quã iusto iudicio
dĩ fiat. ut nc̃ tã multa ac poene oĩa iusta iu¬
dicia dĩ lateant sensꝰ mentesꝙ mortaliũ. cũ tam̃
in þacre pioꝵ fidem ñ. lateat iustum eẽ quod

Expanded text:
eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat, aput quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas. nulla iniquitas: salubriter tamen discimus non magnipendere seu bona seu fugere, quae propria sunt malorum. Cum uero ad illud tio iudicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebunt esse iustissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, iustum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
tenebre ignobilitatis abscondant: Et cetã huiꝰ modi
que quis colligit. quis enumerat. Que si habe¬
rent in ipsa uelut absurditate estantiã. ut in hac
uita in quahomo sic̃ sacer psalmꝰ doquit᷑ uani¬
tati similis factꝰ ẽ. & dies aꝰ uelut umbra p̃te¬
reunt ñ nͥmali adipiscerentur transitoria bona
ista. atꝙ terrena. nec nͥ boni talia paterentur
mala. poss& hoc referri ad iudiciũ dĩ iustũ si
ue etiã benignũ. ut qͥ ñ erant assecuturibona etna
Et qui ñ erant passuri ȩtna tormenta tomꝑa¬
lib uł ꝓsus quib cumq & quantulis cumꝙ pec¬
catis affligerentur. uł ꝓpt̾ implendas uirtutes
exercerentur malis Nc̃ uͦ quando ñ solũ in ma¬
lo sunt boni. & in bono mali. quod uidetur in¬
iustũ. uerũ etiã plerumq & malis mala eueni¬
unt. & bonis bona ꝓueniunt : magis inscru¬
tabilia fiunt iudicia dĩ. & inuestigabiles uiȩ

Expanded text:
tenebrae ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, tenebrae ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa uelut absurditate constantiam, ut in hac uita, in qua homo, sicut sacer psalmus eloquitur, uanitati similis factus est et dies eius uelut umbra praetereunt, nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista adque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona aeterna, et qui non erant passuri aeterna tormenta, temporalibus uel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et malis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae
Abbreviated transcription (Latin):
que adipiscunt᷑ & mali Ac ꝑhoc etiam in his re¬
b in quib ñ appar& diuina iusticia: salutaris ẽ
diuina doctrina. Nescimꝰ eni quo udicio dĩ bo¬
nꝰ ille sit pauꝑ. malꝰ ille sit diues Iste gaudeat quẽ
ꝓsuis ꝑditis morib cruciari debuisse memorib
arbitramur. contristetur ille quẽ uita laudabilis
gaudere debuisse ꝑsuad&: Exeat de uidicio ñ so¬
lũ in ultꝰ. uerũ etiam dampnatꝰ in nocens. aut ini¬
qͥtate uidicis pressus. aut falsis obrutꝰ testimoniis
e contrario scel estꝰ aduersariũ eiꝰ ñ solũ impunitus
uerũ etiã uindicat᷑ insult. Impiꝰ optime ualeat.
pius languore tabescat. Latrocinent᷑ sanissimiiu¬
uenes. & qui nec uerbo quenqͣ ledere potuer̃. diu¬
sa morboꝵ atrocitate affugant᷑ infantes. Utilis
reb humanis in matura morte rapiatur. & qui uide¬
b: sublimetur honorib . & hominẽ sine querela

Expanded text:
quae adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his requae adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his rebus, in quibus non apparet diuina iustitia, salutaris est diuina doctrina. Nescimus enim quo iudicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dines; iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse maeroribus arbitramur, contristetur ille, quem uita laudabilis gaudere debuisse persuadet; exeat de iudicio non solum inultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimoniis, e contrario scelestus aduersarius eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur infantes; utilis rebus humanis inmatura morte rapiatur, et qui uidelenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querella
Abbreviated transcription (Latin):
seri sint ꝓpt̾ pͥoꝵ meritũ peccatoꝵ. s etiam de
utiq in iuste uł partitur eis. uł ꝓsua quisq imꝑ¬
bitate torquentur Et homines plerũq aꝑte
semꝑ occulte luunt ꝓsuis factis diuinitꝰ penas
siue in hac uita. suic pꝰ mortẽ Quamuis nullus
hominũ agat recte nͥ diuino ad iuuetur auxi¬
lio. nullus hominũ aut dęmonũ agat iniq nͥ
diuino udicio eodemꝙ iustissimo iudicio ꝑ¬
mittat᷑. sic̃ ait apłꝰ Honẽ iniquitas apud dm̃¬
Et etiam sic̃ ille alibi ait. Inscrutabilia uidicia
istis meduis dĩ iudicus. s de ipso nouissi¬
mo iudicio quantũ ipse tribuerit dispu¬
catur. eo qͦd nullꝰ ibi erit imꝑite querede locꝰ. cur
iniustꝰ ille sit felix. & cur ille iustꝰ infelix Om̃iũ
namq tc̃ ñ nͥ bonoꝵ uera & plena felicitas. & oĩ¬
rebit Nc̃ aut̃ & mala eqͦ animo ferre discimius.
quę patiunt̾ & boni. & bona ñ magni pendere.

Expanded text:
seri sint propter primorum meritum peccatorum; sed etiam de seri sint propter primorum meritum peccatorum; sed etiam de utique iniuste uel parcitur eis uel pro sua quique inprobitate torquentur; et homines plerumque aperte, semper occulte, luunt pro suis factis diuinitus poenas sine in hac uita siue post mortem: quamuis nullus hominum agat recte, nisi diuino adiuuetur auxilio; nullus daemonum aut hominum agat inique, nisi diuino eodemque iustissimo iudicio permittat; et, sicut ipse alibi dicit, Inscrutabilia sunt judistis mediis Dei judiciis, sed de ipso novissimo judicio, quantum ipse tribuerit, dispucatur, eo quod nullus ibi erit imperitae querelae locus, cur injustus ille sit felix, et cur ille justus infelix. Omnium namque tunc nonnisi bonorum vera et plena felicitas, et omnri. Nunc autem et mala aequo animo ferre discimus, quae patiuntur et boni, et bona non magnipendere,
Abbreviated transcription (Latin):
tendat᷑ inccrtũ ẽ Sed scripturarũ more sc̃arũ
diẽ poni solert ꝓ temꝑẽ. nemo qui illas littãs quã¬
lib a neglegenter legerit. nescit: Ideo aut̃ cum dic̃
iudici dĩ dicimꝰ. ad dimꝰ. ultimũ uł nouissimũ: qr & nc̃
Nudicat. & ab humani generis inicio uidicauit. dimit¬
tens de paradiso & aligno uitȩ separans pͥmos homines
peccati magni ꝑpetratores:
maro cua quando angus peccantib ñ pcꝑcet. quoꝵ
princeps homines asc ipso subuersos inuidendo sub¬
uerat. ꝓculdubio iudicauit. nec sine illiꝰ alto ustoq
iudicio & in hoc aerio celo & in terris. demonũ & ho¬
minũ miscrrima ẽ uita. errorib erumnisꝙ ple¬
nissima: Uerũ & sinemo peccass&. ñ sine bono
rectoꝙ̃ iudicio uniucrsam racionãlem creaturam
ꝑ seuerantissumc sibi suodnõ coherantẽ. in ȩterna
beatitudinc retiner& Iudicat etiamñ solũ uni¬
uersalit̃ de genere demonũ atꝙ̃ hominũ. ut mi¬

Expanded text:
tendatur, incertum est; sed scripturarum more sanctarum tendatur, incertum est; sed scripturarum more sanctarum diem poni solere pro tempore nemo, qui illas litteras quamlibet neglegenter legerit, nescit. Ideo autem, cum diem iudicii Dei dicimus, addimus ultimum uel nouissimum, quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati magni perpetratores; immo etiam quando angelis peccantibus non pepercit, quorum princeps homines a se ipso subuersus inuidendo subuertit, procul dubio iudicauit; nec sine illius alto iustoque iudicio et in hoc aerio caelo et in terris et daemonum et hominum miserrima est uita, erroribus aerumnisque plenissima. Verum etsi nemo peccasset, non sine bono rectoque iudicio uniuersam rationalem creaturam perseuerantissime sibi suo Domino cohaerentem in aeterna beatitudine retineret. Iudicat etiam non solum uniuersaliter de genere daemonum adque hominum, ut mi