comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtencionis s̃ cupidiores qmͣ u̾itatis: hoc autẽ nec
ate nec ame. nec de te nec de me diciposs. si ĩ fidẽ
ꝯdicti ꝑmaneres ut u̾ba nr̃a exciꝑentur ⁊ scribent᷑.
p̃sertim quia tu ipsc mn his u̾bis quib fidẽ tuat ꝓ¬
nuntiasti. quodiens ea repetisti totiens uariasti. Qd̾
nulla credo fraudc s obliuione factum eẽ. Nam pͥ¬
mo dixisti cred̃e te in dm̃ patrem oĩpotentẽ. ĩuisi¬
bilẽ. ingenitum. ĩcapabilem.⁊ iniħm xp̃m filium eiꝰ.¬

Expanded text:
contentionis sunt cupidiores quam ueritatis. hoc autem nec contentionis sunt cupidiores quam ueritatis. hoc autem nec a te nec a me nec de te nec de me dici posset, si in fide condicti permaneres, ut uerba nostra exciperentur et scriberentur, praesertim quia tu ipse in his uerbis, quibus fidem tuam pronuntiasti, quotiens ea repetisti, totiens uariasti, quod nulla credo fraude sed obliuione factum esse. Nam primo dixisti credere te in deum patrem omnipotentem, inuisibilem, ingenitum, incapabilem
Abbreviated transcription (Latin):
instante ut meminisse dignarisam
bente te de fide. xp̃iana etiam p̃sens
stra excipentur. ne ult̾ius dicas qd te audio ñ dat̃e
ñme fuisse ausum dicere fidem meã. his litt̾is ac¬
cipe quod ⁊ tu legas ⁊ cui uolueris legendum t̃das.
⁊ quod uoluerisuicissim scriben doipse responde¬
as. Iniquum ẽ enim ut quisq uidicare de alio
uelit. ⁊ iudicari de se nolte. Et de p̃t̾ito quidẽ placito
nr̃o qd̾ condictu meridiano implere noluisti faci¬
le existimari potest quis nr̃m fidci sue fi ditiam
ñ habueritutrum qui uolebat ut diceretur⁊
timebat ne teneretur: an qui usq adeo nolebat
eam disceptantium uiditio subtrahi. ut mandata
litõs uellet etiam legentium memorie cõt̃dari: ne
quisqmͣ uł obliuione opinatus uł dissensione irri¬
tatꝰ. dicet ab aliquo nr̃m aut ñ ec̃ dictum qd̃ dictũ
erat. aut dictum eẽ qd diccum ñ erat: Inhis enĩ so¬
lent latebras sue male defensionis inquirere: qui

Expanded text:
instante, ut meminisse dignaris, ibente te de fide Christiana etiam praesenstra exciperentur, ne ulterius dicas, quod te audio non tacere, non me fuisse ausum tibi dicere fidem meam, his litteris accipe, quod et tu legas et, cui uolueris, legendum tradas et, quod nolueris, uicissim scribendo ipse respondeas. iniquum est enim, ut quisque iudicare de alio uelit et iudicari de se nolit. Et de praeterito quidem placito nostro, quod condicto mendiano implere noluisti, facile existimari potest, quis nostrum fidei suae fiduciam non habuerit, utrum qui uolebat, ut diceretur, et timebat, ne teneretur, an qui usque adeo nolebat eam disceptantium iudicio subtrahi, ut mandata litteris uellet etiam legentium memoriae commendari, ne quisquam uel obliuione opinatus uel dissensione inritatus diceret ab aliquo nostrum aut non esse dictum, quod dictum erat, aut dictum esse, quod dictum non erat. in his enim solent latebras suae malae defensionis inquirere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui in ipso ẽ. Item scͥptum ẽ. Quis scit sp̃c filiorũ
hominis. si ascendat ipse sursum ⁊ spc̃ pecoris si
descendat ipse de orsum int̾ra: Dr̃ etiam sp̃c ĩscͥp
hoñs amma:unde apłs dicit ⁊ ĩteger sp̃c ur̃ ⁊ aĩa¬
loco. Si orau̾it lingͣ spc̃ mns orat: mens autẽ mea
infructuosa ẽ. Quid gͦ ẽ: Orabo spũ: orabo ⁊ m̃te.

Expanded text:
ur in libro Ecclesiaste: quis scit, spiritu sfiliorum hominis si ascendat ipse sursum et spiritus pecoris si deschominis anima: unde Apostolus dicit, Et integer spiriloco: Si oranero lingua. spiritus meus orat; mens autem mea infructuosa est. quid ergo est? orabo spiritu, orabo et mente.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nom̃: ex dispensatione miscłie suscepteq hu¬
manitatis assumptum ẽ. An forte quod ait apłs
g̃i quod dictum ẽ unus ad id quod ẽ dñs s ad id
ominia intelligatur. ut ñ sit pat̾ ꝑ quẽ omnia
aut quis consiliarius eiꝰ fuit: aut quis pͥor de¬
dit illi ⁊retͥbuetur ei: Qm̃ ex ipso⁊ ꝑ ipsũ. ⁊ ĩipõ¬
nisi dnõ de quo ait: quis enĩ cognoute sensum
alio illo ⁊ alio isto: s uno dño. Quia ñ dixte ipsis

Expanded text:
enim nomen ex dispensatione misericordiae susceptaeque humanitatis adsumptum est. An forte. quod ait aposgi. quod dictum est \'unus\', ad id, quod est \'domnia: intellegatur, ut non sit pater. per quem omnia. aut quis consiliarius eius fuit? aut quis prior dedit ei et retribuetur einisi Domino, de quo ait, Quis enim cognovit sensum alio illo et alio isto, sed uno Domino; quia non dixit, Ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
tem fac̃e quanto magis ẽẽ: Nam hoc nom̃ qd̃¬
cundum id qd̾ aliqua natura significatur omĩs
ĩ corporea natura: spc̃ inscpͥturꝗᷤ appellatur: unde
creature ⁊ aĩe hoc uocabulum congruit. uñ dñs
te oportet adorare: Scͥtum ẽ etiam: qͥ facit ange¬
los suos spc̃. Dictum ẽ ⁊ de hominib qͥb dam qm̃¬

Expanded text:
tem facere. quanto magis etem facere. quanto magis equid, sed secundum id quod aliqua natura significatur, omnis incorporea natura spiritus in Scripturis appelcreaturae et animae hoc uocabulum congruit. unde domite oportet adorare; scriptum est etiam: Qui facit angelos suos spiritus; dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ minꝰ intelligentes quid ꝓpt̾ quid dicatur
potentes uolunt hab̾e sententias. ⁊ scpͥturis ñ
diligent̃ scrutatis cum arripiunt defensionem
ciiꝰq opinionis. ⁊ abea uł numꝙͣ uł difficile de¬
flectuntur. dum docti atq sapientes magis pu¬
tari qmͣcẽ concupiscunt ea que ꝓpt̾ formã ser¬
iu dicca sunt uolunt transferre ad formam dĩ:
trursus que dicta sunt ut ad se inuicem ꝑ sone
referantur uolunt nomina ẽẽ nature atq sub¬
eum qͥ spc̃ patris ⁊ filii ẽ. aut patrem aut filiũ
nũcupare. his enim appellationib hoc signi¬
ficatur qd̾ ad se muicem referuntur: ñ ipsa sub¬
stantia quaunum sunt. Nam ⁊ pat̾ cũ dicit᷑. ñ¬
gitur: ⁊ spẽscd̾m id quod ad aliquid refertur spi¬
rantis alicuius ẽ. ⁊ spirans utiq spũ spirans x.
Non autẽ ista corporalit̾ sentiuntur. nec usitato
m̾ ĩtelliguntur ĩdeo: qui potens ẽ face sicut apo¬
stolus dicit supͣ qmͣ petimus ⁊ intelligimꝰ. Si au¬

Expanded text:
inus intelligentes, quid propter quid dicatur, patentes volunt habere sententias: et Scripturis non diligenter scrutatis, cum arripiunt defensionem cujusque opinionis, et ab ea vel nunquam vel difficile deflectuntur, dum docti atque sapientes magis putari quam esse concupiscunt; ea quae propter formam servi dicta sunt, volunt transferre ad formam Dei; et rursus quae dicta sunt ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque subeum qui Spiritus Patris et Filii est, aut Patrem aut Filium nuncupare. His enim appellationibus hoc significatur quo ad se invicem referuntur, non ipsa substantia qua unum sunt. Nam et pater cum dicitur, noritus secundum id, quod ad aliquid refertur, spirantis alicuius est et spirans utique spiritum spirans est. Non autem ista corporaliter sentiuntur nec usitato modo intelleguntur in deo, qui potens est facere, sicut apostolus dicit, supra, quam petimus et intellegimus; si au
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ego ⁊ pat̾ unum sumus: Itaq unus spẽ dñi¬
conexione uinculi naturalis. simul uirumq
ñ duo s tuꝰ homo. Multomagis qͥ cum filius dĩ
dicat. ego ⁊ pat̾ unum sumus unꝰ ẽ ds̾ pat̾ ⁊ unꝰ
d̾s filius: ⁊ tam̃funul utrumq ñ duo. ẜ unus
ds. Qd̃ enim fecit ĩmultis scĩs in ad optionẽ fili¬
or uocatis coheredib xp̃i una fides ⁊una spes
una caritas. ut eẽt eis anima una ⁊ cor unum ĩ
dm̃: hoc p̃cipue cogit intelligi una eademq
patris ⁊ filii natura. si ita dicendum ẽ dĩtatis
ut pat̾ ⁊ filius quiunum st̃ ⁊ inseꝑabilit̃ unum
st̃ ⁊ sempit̾ne unum sunt: ñ sunt duo dii s unꝰ
ds. Illi cnĩ homines ꝑꝯsorcium ⁊ cõmunionem
unius eiꝰdemq nature qua om̃s hoiẽs erant. ui¬
num erant: ⁊ si aliqñ scłm diu̾sitates uolun¬
tatum ⁊ sententiaꝵ opimonũ moꝵq dissimi

Expanded text:
est: Ego et pater unum sumus! itaque unus spiest: Ego et pater unum sumus! itaque unus spiconexionem uinculi naturalis simul utrumque non duo sed unus homo; multo magis, cum filius dei dicat: Ego et pater unum sumus, unus est deus pater et unus deus filius et tamen simul utrumque non duo dii sed unus deus. Quod enim fecit in multis sanctis in adoptionem filiorum uocatis coheredibus Christi una fides et una spes et una caritas, ut esset eis anima una et cor unum in deum, hoc praecipue cogit intellegi una eademque patris et filii natura. si ita dicendum est, deitatis, ut pater et filius, qui unum sunt et inseparabiliter unum sunt et sempiterne unum sunt, non sint duo dii sed unus deus. illi enim homines per consortium et communionem unius eiusdemque naturae, qua omnes homines erant, unum erant, etsi aliquando secundum diuersitates uoluntatum et sent
Abbreviated transcription (Latin):
damimꝰ sibi coherentib dicatur. uł spẽ unus uł
corpꝰ unum. ⁊ cump antina ⁊ corpore sibi coheren¬
tib dicatur unus homo: cur ñmulto maxime
depatre ⁊ filio sibi coherentib dicatur unus cds
cum sibi inseꝑabilit̾ cohereant quomodo ñ cor¬
pꝰ⁊ antma: Et cum corpꝰ ⁊ anima sit. unus homo
qmͣuis corpꝰ ⁊ amima ñ sint unumꝰ: cur ñ multo
mag̃ sit pat̾ ⁊ filins inus d̾s. cũ pat̾ ⁊ filius unũ
suit sodm illam t̾itatis uocẽ ego ⁊ pat̾ unum
sumus: Item cum homo utt̾ior ⁊ homo ext̾ior
ñsint unum. neq enim eiꝰdem nature ẽ ext̃ior
cuiꝰ int̾ior. qa ext̾ior cum nũcupato corꝑe dicittur
homo. iut̾ior autẽ insola ratiosiali aĩa intelligit᷑.
ucttumq tam̃simul ñ homines duo s untis
dicitur: quͣtomagis pat̾ ⁊ filius unus ẽ cłs cum
pat̾ ⁊ filius unum sint. quia eiusdem nature
uł substantic sunt. uł si quo aliquo uocabu¬
lo congruentius dicitur id qd ds̃ ẽ. unde dictũ

Expanded text:
dam sibi cohaerentibus dicatur uel spiritus unus uel corpus unum! Et cum ex anima et corpore sibi cohaerentibus dicatur unus homo, cur non multo maxime patre et filio sibi cohaerentibus dicatur unus deus, cum sibimet inseparabiliter cohaereant, quo modo non corpus et anima? et cum corpus et anima sit unus homo, quamuis corpus et anima non sint unum cur non multo magis sit pater et filius unus deus, cum pateret filisint, secundum illam Veritatis vocem, Ego et Pater unum sumus? Item cum homo interior et homo exterior non sint unum, neque enim ejusdem naturae est exterior cujus interior, quia exterior cum nuncupato corpore dicitur homo. interior autem in sola rationali anima intellegitur —f utrumque tamen simul non homines duo sed unus dicitur, quanto magis pater et filius unus deus est, cum pater et filius unum sint, quia eiusdem naturae uel substantiae sunt uel si quo alio uocabulo congruentius dicitur id, quod deus est, unde dictum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquem translatam ipsam carnẽ. aliquocasu inue¬
nerit uenalem & cmnerit eam. aut appositam habu¬
erit abalio aliquo inuitatꝰ. et ñ cognou̾it eam. et
manducauut. si peccat: Si dehorto uł depossessione
idolorum uł sacerdotum illorum debet xp̃ianus
sciens olus em̃ẽ uł aliquem fructum: et inde edere.
Sane denram̃to uel de idolis ut laborem ñ patia¬
ris inrcquirendo: que domino donante inueneri¬
mꝰ ante ocłos tuos uolui ꝓponere. siquid autema¬
liud aꝑtius aut meliuis in scͥpͥturis inueneris. dig¬
nare michi significare. Unde que inuenimꝰ hec sc̃.
tibi laban dixit ad iacob. d̾s abraham et ds na¬
chor Quem autem dm̃ dix̾it ñsignificauit scͥp-¬
tura. Et it̾um abimclec quͣdo uenit abysaach
ubi turauit uł quicum illo erant: s quale uira

Expanded text:
aliquem translatam ipsam carnem aliquo casu inuealiquem translatam ipsam carnem aliquo casu inuenerit uenalem et emerit eam aut adpositam habuerit ab aliquo alio inuitatus et non cognouerit eam et manducauerit, si peccat? XVIII. Si de horto uel de possessione idolorum uel sacerdotum eorum debet Christianus sciens holus emere uel aliquem fructum et inde edere? Sane de iuramento uel de idolis, ut laborem non patiaris in requirendo, quae dominus donauit, ut inuenerimus, ante oculos tuos uolui proponere; si quid autem aliud apertius aut melius in scripturis inueneris, dignare mihi significare. unde, quae inuenimus, haec sunt, ubi Laban dixit ad Iacob: Deus Abraham et deus Nachor, quem autem deum, non significauit scriptura; et iterum Abimelech quando uenit ad Isaac, ubi iurauit uel qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
malo. Si murum possessiom debet xp̃ianus facẽ
ꝓpt̾ hostem. & si ille xp̃ianus qui fecerit murum
causa ñ extitit homicidui. cum inde aliqui ceꝑint
pugnare et int̾fic̾e hostes. Si licet de fonte bib̃e uł
deputeo ubi de sacrifitio aliquid missum ẽ: Si de
puteo qui intemplo ẽ et descrtus factus ẽ: debet¬
in de xp̃ianus bib̾e. Srntemplo quo coutur idolũ
putcus ibi sit uł fons. nichil ibi faccum sit in eodẽ
puteo uł fonte. si debet. haurire aquam in de xp̃ianꝰ
bet inbalneis quib indic festo suo pagani loti st̃
lauare. siue cum ipsis siue sine ipsis Si in solioribi des¬
cenderunt pagani ab idolis uenientes in die festo
suo. et aliquid illic. insolio sacrilegrisui feccriit &
Sixpĩanus in uitatus ab aliquo. appositã habu¬
erit carnem in escam de qͣ dictum fuĩt ili quia
immo latitia ẽ et ñ manducau̾it eam. pꝰ ea autẽ ad

Expanded text:
malo? » -- Si murum possessioni debet christianus facere malo? » -- Si murum possessioni debet christianus facere propter hostem, et si ille christianus qui fecerit murum, causa non existit homicidii, cum inde aliqui coeperint pugnare, et interficere hostes?--Si licet de fonte bibere, vel de puteo ubi de sacrificio aliquid missum est? Si de puteo qui in templo est, et desertum factum est debet christianus bibere? Si in templo quo colitur idolum, puteus ibi sit vel fons, et nihil ibi factum sit in eodem puteo vel fonte, si debet haurire aquam inde christianbet in balneis, quibus in die festo suo Pagani loti slauare siue cum ipsis siue sine ipsis? XVI. Si in solio, ubi descenderunt pagani ab idolis uenientes in die festo suo et aliquid illic in solio sacrilegii sui fecerint et XVII. Si Christianus inuitatus ab aliquo adpositam habuerit carnem in escam, de qua dictum fuerit illi, quia immolaticia est, et non manducauerit eam; postea autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
nuerit cogitationẽ qͣñ immolatam cogitabit: si
manducau̾it si peccat:. Si quis bonamrem de qua
men putasset & malam. si pectatum ad scribatim ei.
Siquis dixit qd̾ immolaticium ẽ mentiens. et postea
dixerit it̾um quia m̃titus ẽ. et ad fidem u̾e m̃titus
ẽ si licet xp̃ianum in de manducare aut uend̾ e: et de
p̃cio uti ex eo quod audunt:. Si xp̃ianus aliquis
ambulans passus necessitatẽ. uictus fame uniꝰ diei
uł bidui aut multorum dierum. ut iam durare ñ
possit. ita occurrerit ut impsa necessitate famis in
qua sibi uidet lam mortem ꝓtimare. inuenerit ci¬
bum in idoło positumubinulius sit hominũ et
ñ possit inuenire alium cibum. debet mon: aut
exinde cibari. Si xp̃ianus uidcat se abarbaro uel a
romano uelle int̾fici. debet eos ipse xp̃ianus int̾ficẽ¬
ne abillis int̾fitiatur: uł si licet sine int̾fectione cos
impugnare uł repellere. quia dictum ẽ ñ resistere

Expanded text:
nuerit cogitationem, qua non immolatam cogitabit, si nuerit cogitationem, qua non immolatam cogitabit, si manducauerit, si peccat? IX. Si qui bonam rem, de qua men putasset et malam, si peccatum adscribatur ei? X. Si quis dixerit, quod immolaticium est, mentiens et postea dixerit iterum, quia mentitus est, et ad fidem uere mentitus est, si licet Christianum inde manducare aut uendere et de pretio uti ex eo, quod audiuit? XI. Si Christianus aliquis ambulans passus necessitatem uictus fame unius diei uel bidui uel multorum dierum, ut iam durare non possit, ita occurrerit, ut in ipsa necessitate famis, in qua sibi uidet iam mortem proximare, inuenerit cibum in idolio positum, ubi nullus sit hominum, et non possit inuenire alium cibum, debet mori aut exinde cibari? XII. Si Christianus uideat se a barbaro uel a Romano uelle intne ab illis interficiatur: vel si licet sine interfectione eos repellere vel impugnare, quia dictum est: « Non resistere
Abbreviated transcription (Latin):
diu ñ contingẽ de ipsis frugib uł dep̾cio. qmͣ diumͥ
ꝓbatum non fuerit si uertun dixit. ille qui dixit qͥa
ñ uiratur conductori: si barbarus qui puiram̃tũ
suum iurat. malum fecerit illum xpĩanum con¬
ductorem uł łͥbunum qui limiti p̃ est uirare sibi
ꝓfide illi seruanda ꝓ custodiendis frugib: ꝑipsũ
iuram̃tum mortale ꝑ qd̾ ip̃c uirat: Si solus illi xp̃i¬
anus comquinatus ẽ. si ñ et ula quorum causa
iurat. aut si paganus qui lumiti p̃ est. iuirau̾nt bar¬
baroꝑ fide illi seruanda ꝑmortale uiram̃tum. si
ñ inquinat ꝓ quib itirat. Si quẽ misero ad arruges
silicet ei iiram̃tum accipe ab arbaro illud morta¬
xp̃ianꝰ. Si de area trituratoria tritici uł cuiꝰcumq
leguminis aut torculari deqͣ demoni oblatum ẽ. siliei
q̃ ñ sit immolaticia et cogitationes duas habuerit ĩ cor¬
de qd̾ mnnoiata sĩt. et ñ sit immolara ee illam te¬

Expanded text:
diu non contingere de ipsis frugibus uel de pretio, quam diu mihi diu non contingere de ipsis frugibus uel de pretio, quam diu mihi probatum fuerit, si uerum dixit ille, qui dixit, quia non iuratur consuum jurat malum, fecerit illum christianum conductorem, vel tribunum qui limiti praeest, jurare sibi pro fide illi servanda pro custodiendis frugibus, per ipsum juramentum mortale per quod ipse jurat, si solus ille christianus coinquinatus sit? Si non et illa quorum causa jurat? Aut si paganus qui limiti praeest, juraverit barbaro pro fide illi seruanda per mortale iuramentum, si non inquinat, pro quibus iurat? si quem misero ad Arzuges, si licet ei iuramentum accipere a barbaro illud mortatum Christianus? VI. Si de area trituratoria tritici uel cuiuscumque leguminis aut torculari, de qua daemoni oblatum est, si licquae non sit immolaticia, et cogitationes duas habuerit in corde, quod immolata sit et non sit immolata, et illam te
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdemones suos ut custodiant fruges ñ polluunt
ipsas fruges. ut fi in de manducau̾it xp̃i anus sci¬
ens. uł dep̃cio ipsarum rer̃ fuerit coiquinatus:
significare dignare. Item ab alio audiui qd̃ conduc¬
tori ñiuratur abarbaro: et att̾ dixit quia uiratur
conductori si etiam falsum mͥ dix̃ ille qui dixit u¬
rari conductori. si iam ꝑ hoc quod solum auduri.
ñ debeouti de ipsis frugib uł dep̾cio ipsaꝵ ꝓpter
auditum solum: quia diccum ẽ si quis h autem
dixerit hoc immolaticium ẽ idolis. nolite mandu.¬
care ꝓpt̾ illum. si tam̃ etiam hec causa simitis ẽ cau¬
se deimmolaticos d̃ suta ẽ quid debeo de ipsis fru¬
gib uł dep̾cio ipsarum face si debeo requirere de
utroq quimͥ dicit quia ñ uiratur conductori. aut
qͥ dixit qͥa uiratur conouctorr: & dictum unnꝰcuiꝰq
ꝓbare ꝑ testes quiuerum dixit de illis duob. et tam

Expanded text:
per daemones suos, ut custodiant fruges, non polluunt per daemones suos, ut custodiant fruges, non polluunt ipsas fruges, ut, si inde manducauerit Christianus sciens uel de pretio ipsarum rerum usus fuerit, coinquinetur, significare dignare. III. Item ab alio audini, quod conductori non iuratur a barbaro, et alter dixit, quia iuratur conductori. si etiam falsum mihi dixit ille, qui dixit iurari conductori, si iam pro hoc, quod solum audiui, non debeo uti de ipsis frugibus uel de pretio ipsarum propter auditum solum, quia dictum est: Si quis autem dixerit: \'Hoc immolaticium est idolis,\' nolite manducare propter illum? si tamen etiam haec causa similis est causae de immolaticio? quod si ita est. quid debeo de ipsis frugibus uel de pretio ipsarum facere? IV. Si debeo requirere de utroque, qui mihi dixit, quia non iuratur conductori, aut qui dixit, quia iuratur conductori, et dictum uniuscuiusque probare per testes, qui uerum dixit de illis duobus, et tam
Abbreviated transcription (Latin):
la que custodit: uł ille qui de ducttur a deductore
bas baro: s hoc debes scite quia qui uirat barbarꝰ
apossessore ꝓ seruandis frugib accipiat aut̃. uł
aiuiatore deductor. S tam̃ cum hac ueluti merce¬
deque solet dari apossessore uł auiatore iuram̃tũ
etiã illud in medio ẽ mortale datum decurioni uł
tͥbuno. qd̾ pturbat me. nepolluat illum qͥ suscepit
barbar iuram̃tum: uł illa que tustodit barbar̾.
Quacumq enĩ conditione etiã auro dado et obsi¬
dib datis ut audiui tamen iuram̃tum iniquũ
mediuĩ int̾cessit. Dignare autem michi definiti¬
ue scribe: et non suspense Qd supse scribis. dubi¬
tant̾ ego minaiores dubitationes incid̾e possum
qmͣ antequam int̾rogassem: hoc etiam audiui:¬
quia ipsi h omines conductores qui p̾st̾ rei mee.
uram̃tum ꝑdemones suos uirantib barbaris. ac¬
cipuint ꝓreseruandis frugib. Sicum illigͣ iurãt

Expanded text:
la, quae custodit, uel ille, qui deducitur a deductore la, quae custodit, uel ille, qui deducitur a deductore barbaro. sed hoc debes scire, quia, qui iurat barbarus, a possessore pro seruandis frugibus accipiat aurum uel a uiatore deductor; sed tamen cum hac ueluti mercede, quae solet dari a possessore uel a uiatore, iuramentum etiam illud in medio est mortale datum decurioni uel tribuno. quod perturbat me, ne polluat illum, qui suscebarbari juramentum, vel illa quae custodit barbarus. Quacumque enim conditione, etiam auro dato et obsidibus datis, ut audivi, tamen juramentum iniquum medium intercessit. Dignare autem mihi definitive rescribere, et non suspense. Quod si ipse scribas dubitanter, ego in majores dubitationes incidere possum, quam antequam interrogassemquia ipsi homines conductores, qui praesunt rei meae, iuramentum per daemones suos iurantibus barbaris accipiunt pro reseruandis frugibus. si, cum illi ergo iurant
Abbreviated transcription (Latin):
ilecto et uenerabili patri angustine. publi¬
cola: Scͥptum c̃. Int̾roga patrem tuum et
indicabit tͥ: semores tuos & dictnt tͥ uñ
et mͥ exqͥrendã legem de ore sacerdotis udi¬
caui incausa talique qualis sit ꝑ litt̾as expono: simł
etiã ut et ego instruar indiu̾sis causis. singłas autem
questiones et diu̾sas ꝑ capitula designan feti: ad quas
singullatim dignare responde: In artugib ut audiui.
decurioni quimilitib p̾est. uł tribuno solent uirare
barbaruurantes ꝑdemones suos: qtu ad deducendas
bastagas pacti fuerint uł aliquid ad seruandas fru¬
ges ipsas singuli possessores uł condtictores solent ad
custodiendas fruges suscipe. qͣsi iam fideles epłam
dccurione mittente. uł singuli transeuntes ꝑipsos
transire. Michi cht̾epłio incorde nata ẽ. si ille possessor
qui suscepit barbarum. cuius fides ꝑ demonũ iu¬
rationẽ firma uisa ẽ ñ com quinatur. uł ipse uł il¬

Expanded text:
ILECTO ET VENERABILI PATRI AUGUSTINO EPISCOPO PUBLICOLA. Scriptum est: Interroga patrem tuum et indicabit tibi, seniores tuos et dicent tibi. unde et mihi exquirendam legem de ore sacerdotis iudicaui in causa tali, quae qualis sit, per litteras expono, simul etiam ut et ego instruar in diuersis causis. singulas autem quaestiones et diuersas per capitula designari feci, ad quas singillatim dignare respondere. I. In Arzugibus, ut audiui, decurioni, qui limiti praeest, uel tribuno solent iurare barbari iurantes per daemones suos. qui ad deducendas bastagas pacti fuerint uel aliqui ad seruandas fruges ipsas, singuli possessores uel conductores solent ad custodiendas fruges suscipere quasi iam fideles epistulam decurione mittente uel singuli transeuntes, quibus necesse est per ipsos transire. mihi disceptatio in corde nata est, si ille possessor, qui susceperit barbarum, cuius fides per daemonum iurationem firma uisa est, non coinquinatur uel ipse uel il
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum inferretur: inthesauris dñi. et scm̃ uocatũ
ẽ. dequitate que anathema ẽ. Et quid ẽ illud qd̃ in
deutõnono positum ẽ non inferes ab hominati¬
onẽ in domum tuã et anachema eris: sic̃ hoc ip¬
sum ẽ. Dominꝰ te seruet: Saluto teora prome.

Expanded text:
ni, et sanctum vocatum est de civitate, quae anathema est . Et quid est illud quod in Deuteronomio positum est: « Non inferes abominationem in domum tuam, et anathema eris, sicut hoc ipsum est? » . Dominus te servet: saluto te; ora pro me.
Abbreviated transcription (Latin):
gła. que occomsmatũ pulchttcudo iꝑitistane¬
naturaꝙ materie apposita etiam diccndi facul¬
tãs alis rursum pocticam elenabant faucntes.
nehac quidem eloquentic partem tacitam a¬
ut in honorã reliquis. ut conuementer pot d¬

Expanded text:
gratia, quae iconismatum pulchgratia, quae iconismatum pulchnaturaque materiae apposita etiam dicendi facultas. Alii rursus poeticam elevabant faventes. Ne hanc quidem eloquentiae partem tacitam aut inhonoram relinquis, ut convenienter poeta d
Abbreviated transcription (Latin):
ommo uere scõ ac
m̃ito uenerabili patri augustino epõ
uolusianus. Pctis meuir ꝓbitatis iu¬
stiticq docum̃tum. ut aliqua exam¬
bigius lectionis per te dicenda ꝑ¬
cimcter amplector gram mimeris imꝑati: incꝙꝑ
libent̃ in disciplinas tuas offero. uetis sententie
auccortatem sccutus: que nullam adꝑdiscendũ
abundare credit ctatem. Neq imm̃ito sapiens
prudentic studia nullis t̾minis neq fme conclui¬
sit qñdo pͥmordns suis iemota untꝰ nũqm̃ adõ
reseratur ad cuntibut oĩs ꝑtinus adagnitionẽ
patescat. d ñc uere scẽ acmito uentrabilis pater
Est oꝑe p̃cium. cognosce habitam int̾ nos gorimnc
confabulationẽ. Quib dam aricorũ conuenti bi
adcram freqñtes ꝓferebantur illic ꝑingemis stu¬
ansq sententie. crat tam̃ scrmo rethorica parti¬
cio aptid agnoscertem loquor ctiã ista paulo an¬
te dociusti astruebatur quid eẽt inuentiorus acti¬
momia qñt disponendi labor que transiationõ

Expanded text:
OMINO VERE SANCTO AC MERITO VENERABILI PATRI AUGUSTINO EPISCOPO VOLUSIANUS. Petis me, uir probitatis iustitiaeque documentum, ut aliqua ex ambiguis lectionis peritae discenda perconter. amplector gratiam muneris imperati meque libens in disciplinas tuas offero ueteris sententiae auctoritatem secutus, quae nullam ad perdiscendum abundare credit aetatem. neque inmerito sapiens prudentiae studia nullis terminis neque fine conclusit, quando primordiis suis remota uirtus numquam adeo reseratur adeuntibus, ut omnis protinus ad agnitionem patescat, domine uere sancte ac merito uenerabilis pater. est operae pretium cognoscere habitam inter nos proxime confabulationem. quibusdam amicorum conuentibus aderamus, frequentes proferebantur illic pro ingeniis studiisque sententiae. erat tamen sermo rhetorica partitio. apud agnoscentem loquor; etiam ista paulo ante docuisti. adstruebatur, quid esset inuentionis acrimonia, quantus disponendi labor, quae translationis
Abbreviated transcription (Latin):
bus qd̾ et scind factum sit. et tam̃ creditũ non fabulo¬
sa uanitate. seo sicut existimant. historica fide. Qucit ob¬
secro te. Si enim tale aliquid millis littis muenire ne¬
gauerit: ammonendus ẽ. Si autẽ fassus fuerit: soluta

Expanded text:
bus, quod et semel factum sit et tamen creditum non fabulobus, quod et semel factum sit et tamen creditum non fabulosa uanitate! sed, sicut existimant, historica fide; quaere, obsecro te. si enim tale aliquid in illis litteris inueniri negauerit, admonendus Į est; si autem fassus fuerit, soluta
Abbreviated transcription (Latin):
ds fecit hominẽ: uł rationem tam certã. ut contradic¬
tio aut nulla existat. aut insame similis merito ui¬
dicetur. uelut si quisqmͣ dicat. nec u̾itatem cognosce¬
re. nec falli quc̃qm̃ possenisi uiuentẽ. Neq enim ut
uideam̃ qm sit hoc ucrum scͥpturarũ auctoritas ne¬
cessaria ẽ: acnon senstis ipse cõmunis ita u̾um ẽt̃ ꝑspi¬
cua tatione ꝓclamat: ut quis qͥs comtadixerit demẽ¬
tissim̃ habeatur. hoc si in ista obscurissima questio¬
ne que de anuna ẽ prestate aliquis potest: adiuuet imꝑ¬
iciam icam. Qd si non potest: non culpet cunctationẽ
meã. De uirginitate autẽ scẽ maric si hoc qd̾ scriꝑsi nõ
ꝑsuadet fieti potuisse: neganda sunt omĩa que mirabi¬
lit in corporib acciderunt. Qd̃ si ꝓpt̾ca noncredititr.
quia semel faccum est: quere ab amico quẽ hoc ad¬
huc mouet utrum nichil in uemat᷑ inlitteris seculari¬

Expanded text:
deus fecit hominem, uel ratione tam certa, ut contradicdeus fecit hominem, uel ratione tam certa, ut contradictio aut nulla existat aut insaniae similis merito iudicetur, uelut si quisquam dicat nec ueritatem cognoscere nec falli quemquam posse nisi uiuentem; neque enim, ut uideamus, quam sit hoc uerum; scripturarum auctoritas necessaria est ac non sensus ipse communis ita uerum esse perspicua ratione proclamat, ut, quisquis contradixerit, dementissimus habeatur. hoc si in ista obscurissima quaestione, quae de anima est, praestare aliquis potest, adiuuet inperitiam meam; quod si non potest, non culpet cunctationem meam. De uirginitate autem sanctae Mariae si hoc, quod scripsi. non persuadet fieri potuisse, neganda sunt omnia, quae mirabiliter in corporibus acciderunt. quod si propterea non creditur, quia semel factum est, quaere ab amico, quem hoc adhuc mouet, utrum nihil inueniatur in litteris saeculari
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt dictum d̾s dedit eum: qͦmodo dictum est.
tradidit illos d̾s in concupiscentiã cordis eori Pinde u¬
num ũbum relinquit᷑ qd̾ dictũ est. reu̾tatur addm. ꝓ
peccato accipi posse reũti. ubi ante ñ fuit si amme in
suris queq eorporib funt: quo solo u̾bouna illarum
quatuor angustatur opinio. Sed neq ꝓpt̃ hoc unum
ubum trmere cristimo illam sententiam ẽẽ refutandã
ne forte possit ostendi aliquo genere locutionis quo sc̃a
scͥptuta uti solet. h oc quoq recte dici potuisse: ut itũti
intelligatur addm̃ spc̃ creatus tamqm̃ ad auctorem
a quo creatus ẽ. non tamqmͣ adcum apud quẽ pͥmit᷑
fuit. Hec ideo scͥpsi:. ut quisqͥs illarum quatuor de am¬
ma sententiatũ aliqm̃ uolucrit astrucit atq defende¬
te. talia pftrat. us de scͥhturis in auctoritatẽ etelesi asti¬
cam receptis. que non possint alit̾ accipi si cuti ẽ qd̃

Expanded text:
accipiunt dictum \'deus dedit eum\\ quo modo dictum est: accipiunt dictum \'deus dedit eum\\ quo modo dictum est: Tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum. proinde unum uerbum relinquitur, quod dictum est: Reuertatur ad deum, quo pacto accipi possit \'reuerti\', ubi ante non fuit, si animae in suis quaeque corporibus fiunt, quo solo uerbo una illarum quattuor angustatur opinio. sed neque propter hoc unum uerbum temere existimo illam sententiam esse refutandam, ne forte possit ostendi aliquo genere locutionis, quo sancta scriptura uti solet. hoc quoque recte dici potuisse, ut reuerti intellegatur ad deum spiritus creatus tamquam ad auctorem, a quo creatus est, non tamquam ad eum, apud quem primitus fuit. Haec ideo scripsi, ut, quisquis illarum quattuor de anima sententiarum aliquam uoluerit adstruere atque defendere, talia proferat uel de scripturis in auctoritatem ecclesiasticam receptis, quae non possint aliter accipi, sicuti est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
bis testimonn hiuiꝰ laborant: una qua putantur sin¬
guic queq anuc in suis singłis corporib fierr alia
qua purantur in corpora spotite demergi. Duabus
autẽ illis suic detraduce illius umiꝰ ueniant. suie an¬
tca iam crratt et apud dm̃ consutute singulis corpo¬
rib dentur: sine laborc uba ista coaptantur. Et sa¬
men si assertores eiꝰ sententie qua tredintur anime
in suis singłis corporib ficri. affirment ita eẽ dictũ
de sp̃u quiꝑ anima ẽ positus. d̃s dedit tum. quẽad
modum recit dicitur dedisse nobis oculos. uł autes.
us manus. uł quodlibet aliud: que m̃bra utiq non
extra iam fecerat et alitubi reposita habebat. quetũ
opus tẽnt darit. hocc̃ adderet. et adiun geret. sed illic
ca stat incorpore. tui dedisse illa dicitur. quid cis itspon¬
deatur non uideo: insi forte alia uł testimona ꝑftran¬
tur us ccrta ratio unde ista opimio refcllatur. Iteniq il¬
liquiputant animas incorpora sponte deflucre. sic

Expanded text:
s testimonii laborant, una, qua putantur singulae quaeque animae in suis singulis corporibus fieri, alia, qua putantur in corpora sponte demergi. duabus autem illis, sine de traduce illius unius ueniant siue antea iam creatae et apud deum constitutae singulis corporibus dentur, sine labore uerba ista coaptantur. Et tamen, si assertores eius sententiae, qua creduntur animae in suis singulis corporibus fieri, adfirment ita esse dictum de spiritu, qui pro anima est positus, Meus dedit eum>, quem ad modum recte dicitur dedisse nobis oculos uel aures uel manus uel quodlibet aliud, quae membra utique non extra iam fecerat et alicubi reposita habebat, quae cum opus essent, daret, hoc est adderet et adiungeret, sed illic ea fecit in corpore, cui dedisse illa dicitur, quid ei respondeatur non uideo. nisi forte alia uel testimonia proferantur uel certa ratio, unde ista opinio refellatur. itemque illi. qui putant animas in corpora sponte defluere, sic
Abbreviated transcription (Latin):
pletumq ñ surit apti tali uegotior magisq lit¬
Que certaminib quam scientie luminib delctã
tur. Qd autem scͥptum habetur seꝑ uacat ad legẽ¬
dum. cũuacat legcrti: nec oncrosum fte p̾seris. qo̾
cũnoles sumitur cũ uoles ponitur. E pla uolu¬

Expanded text:
plerumque non sunt apti tali negotio magisque linplerumque non sunt apti tali negotio magisque linguae certatur: quod autem scriptum habetur, semper vacat ad legendum, cum vacat legenti; nec onerosum fit praesens, quod cum voles sumitur, cum voles ponitur. EPISTOL
Abbreviated transcription (Latin):
RIDO:PREST ANTIS c¬
SIMO: EIO UOT USIRO
AUOUSI INꝰ EPISCOPUS
is alute tua quam et in hoc scło etin
⁊po esse cupio scẽ matris tuc uotis
sum fortasse etiam ipse non impar
nde meritis tuis reddens salu¬
tationis obsequium hortor ut
ualed. ut litterarum uere certeq sanctarum
te curam non pigeat impendere. Sinccra cm̃
ec solida res ẽ nec fucatis cloquul ambit ad
ammum: nec ullo lingue tectorio mane ali¬
quid ac pendulum crepitat Mulim mouct
nũborum. scditrum auidum: et multura ter¬
ne faccura sccurum Pitcipue apsorum linge
exhortor: ut legas. Ex his enim adcognoscendoᷤᷤ
ꝓphetas cccitaberis. quorum testimonns utũ¬
tur apostoli. Siquid auttm uł cum legis. uel
cum cogitas tibi oritur questionis. in quo dis¬
solucndo uidear necessarius: scribe ut rescriba
Magis enim hoc forte aduiuante dorumo po¬
tero quam talia ptesens loqui tecum⁊ non so¬
lum propter occupationes uarias et meas Et
uerum etiam ꝓpt̾ corũ irrucutem p̃sentiã. qui

Expanded text:
RITO PRAESTANTISSIMO FILIO VOLUSIANO AUGUSTINUS EPISCOPUS. De salute tua, quam et in hoc saeculo et in Christo esse cupio, sanctae matris tuae uotis sum fortasse etiam ipse non inpar. unde meritis tuis reddens salutationis obsequium hortor,. ut ualeo, ut litterarum uere certeque sanctarum te curam non pigeat inpendere. sincera enim et solida res est nec fucatis. eloquiis ambit ad animum nec ullo linguae tectorio inane aliquid ac pendulum crepitat. multum mouet non uerborum sed rerum auidum et multum terret factura securum. praecipue apostolorum linguas exhortor ut legas; ex his enim ad cognoscendos prophetas excitaberis, quorum testimoniis utuntur apostoli. si quid autem, uel cum legis uel cum cogitas, tibi oritur quaestionis, in quo dissoluendo uidear necessarius, scribe, ut rescribam. magis enim hoc forte adiuuante domino potero quam praesens talia loqui tecum non solum propter occupationes uarias et meas et uerum etiam propter eorum inruentem praesentiam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
meum cẽ sermonem. et sic restribere: postea iubeas si
riora: ut absq ullo rancort stomachi in scͥpturaꝵ dis¬
putatione u̾stinur Quo pacto enim possumus inhac
disputatione sinerancore ũsari. simc ledcre paras:
Aut si non paras: quomodo ego te non ledente abste
lesus iuste expostulaitm qd ꝓbare ante debuisses me¬
um ẽẽ sermonem et sic resscribere. hoc est et sic ledcit:
susi tnm tesscribendo lesisses: ego iuste expostulate
non possem. ꝓmde cum ita ressctibis ut iedas quis
lotus nobis relinquit᷑ in disputatione scͥpturatũ.
sine nllo rancorc ũsandi: Ego quidemi absit ut ledar.
si michi certaratione uolucris et potutris demon¬
ut noncũ grãrum accione lucris incis deputẽ. si fue¬
ro te docente instruct᷑. aut em̃dante correttus. uetũ
non meputares ledi posse resscriptis tuis. Nullo enim
modo id dete opinatus futro qd̾ non te arbitrans le¬

Expanded text:
meum esse sermonem et sic rescribere, postea iubeas, simeum esse sermonem et sic rescribere, postea iubeas, siriora, ut absque ullo rancore stomachi in scripturarum disputatione uersemur. quo pacto enim possumus in hac disputatione sine rancore uersari, si me laedere paras? aut, si non paras, quomodo ego te non laedente abs te laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, hoc est et sic laedere? nisi enim rescribendo laesisses, ego iuste expostulare non possem. proinde, cum ita rescribis, ut laedas, quis locus nobis relinquitur in disputatione scripturarum sine ullo rancore uersandi? ego quidem absit ut laedar, si mihi certa ratione uolueris et potueris demonut non cum gratiarum actione lucris meis deputem, si fuero te docente instructas aut emendante correctus. Uerum non me putares laedi posse rescriptis tuis. nullo enim modo id de te opinatus fuero, quod non te arbitrans lae
Abbreviated transcription (Latin):
omino uenerando et desiderantis¬
simo fratti ec cũ p̃sontero hicromino.
angustinus in dño salutem. Qm̃¬
ius etistimem ante quam istas su¬
meres uenisse inmanus tuas lit¬
teras meas quas ꝑ dĩscauum silium nr̃m ciptianũ
diaconum misi. quib certissime agnosceres meam cẽ
cpsam. cuĩ cremplaria illuc ꝑuenisse cõmemorasti: un¬
dc iam me arbitror resscriptis tuis uelur entellinis
glandib atq acrib eestib tamqm audaccm darecẽ
ctpisse pussari atq ũsari: nunc tam̃ cis ipsis respon¬
deo litis tnis. quas michi ꝑst̃m filium nr̃m astiriũ
mitt̃e dignatus es. in quib multa m me cõrꝑi tuc be¬
inuolentissime karitatis et rursus quedam nõ nuuĩ
ame tuc offensionis inditia. Itaq ubimulcebar iegins
ibi continuo stricbar: hoc sanc uł maxime ad mirans
qd̾ cum tt dicas geemplarib litterarum meatũ idco
temere non putasse credendum. neforte te responden¬
te lesus iuste epostularẽ quod ꝓbare ante debuisses

Expanded text:
omino uenerando et desiderantissimo fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Quamuis existimem, antequam istas sumeres, uenisse in manus tuas litteras meas, quas per dei seruum, filium nostrum 4 Cyprianum diaconum misi quibus certissime agnosceres meam esse epistulam, cuius exemplaria illuc peruenisse commemorasti — unde iam me arbitror rescriptis tuis uelut Entellinis grandibus atque acribus caestibus tamquam audacem Dareta coepisse pulsari atque uersari —, nunc tamen eis ipsis respondeo litteris tuis, quas mihi per sanctum filium nostrum Asterium mittere dignatus es. in quibus multa in me comperi tuae beniuolentissimae caritatis et rursus quaedam nonnullius a me tuae offensionis indicia. itaque, ubi mulcebar legens, ibi continuo feriebar hoc sane uel maxime admirans, quod, cum te dicas exemplaribus litterarum mearum ideo temere non putasse credendum, ne forte te respondente laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses
Abbreviated transcription (Latin):
& inclinauit᷑ inid unde factus est idẽ inni¬
hilum : & in hoc peccato tenebratur. & tam̃
Non poenitus perit. sedininfimis ordinatur:
taq post quam dixit conficebor dnõ ne
peccatorum confessionem intelligeremus.
subiecit ultimum E⁊ es allamn nonuni
oñi altissiau. Pallere autẽ ad gaudium
ꝑtinet : penitentia uͦ peccatoꝵ ad tristitiam:
Potest iste psalmus etiam in ꝑsona dominici
hominis intelligi: si modo ea que ibi humi¬
liter dicta sunt. ad nrãm infirmitatem refe¬
rantur quam ille gestabat: PXPLICIT SE¬

Expanded text:
et inclinatur in id unde factus est, id est in niet inclinatur in id unde factus est, id est in nihilum, in hoc peccato tenebratur; et tamen non penitus perit, sed in infimis ordinatur. Itaque postquam dixit, Confitebor Domino, ne peccatorum confessionem intelligeremus, subjicit ultimum: Et psallam nomini Domini altissimi. Psallere autem ad gaudium pertinet, poenitentia vero peccatorum, ad tristitiam. 20. Potest iste psalmus etiam in persona Dominici hominis intelligi; si modo ea quae ibi humiliter dicta sunt, ad nostram infirmitatem referantur, quam ille gestabat. IN
Abbreviated transcription (Latin):
test: siquisq piamente dnõ adiuuante dis¬
tingat int̃ iustorum p̃mia & supplicia pec¬
catorum : Quem ad modum his duob uni¬
uersa creatura quã ds̃ a se conditam regit:
mirificci & paucis cognita pulchritudine
decoratur: Ita gͦait. Confitebor dnõ scđm
iustitiam eius: tam quam ille nonuiderit ñ
factas tenebras adõ sed ordinatas tameNi:
Os̃ enim dixit. fiat lux & facta ẽ. lux. Noriꝰ
aliud fecit & ordinauit: aliud aut̃ non
fecit. sed tamerietiam hoc ordinauit: Iam uͦ
tenebrdͥs significari peccata & inꝓpheta in¬
uenitur qui dicit. & tenebrȩcuȩ ttm quam
meridies erunt: & in apło dicente. quiodit
frem̃ suum intenebris est & illud p̃cipuae:
Abiciamus opera tenebrarum : & induamur
arma lucis : Non qđ alia sit natura tenebrarũ:
Om̃is enim natura inquantum natura ẽ: esse
cogicur : eẽ. autẽ adlucem perainet: non eẽ.
ad tenebras : Quigꝰ deserit eum a quo factus ẽ.

Expanded text:
test, si quisque pia mente, Domino adjuvante, distest, si quisque pia mente, Domino adjuvante, distinguat inter justorum praemia et supplicia peccatorum, quemadmodum his duobus universa creatura, quam Deus a se conditam regit, mirifica et paucis cognita pulchritudine decoratur. Ita ergo ait, Confitebor Domino secundum justitiam ejus, tanquam ille qui viderit non factas tenebras a Deo, sed ordinatas tamen. Deus enim dixit: Fiat lux, et facta est lux . Non aliud fecit, et ordinavit; aliud autem non fecit, sed tamen etiam hoc ordinavit. Jam vero tenebris significari peccata, et in propheta invenitur, qui dixit, Et tenebrae tuae tanquam meridies erunt , et in apostolo dicente, Qui odit fratrem suum, in tenebris est , et illud praecipue: Abjiciamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis . Non quod aliqua sit natura tenebrarum: omnis enim natura in quantum natura est, esse cogitur; esse autem, ad lucem pertinet; non esse, ad tenebras. Qui ergo deserit eum a quo factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ culpȩ tribuere culpam suam: Itaq
aut fortunam aut fatum inueniunt qđ
accusent : aut diabolum cui nonconsenti¬
re inpotestate nrã. eẽ. uoluit qui nos fecit:
aut aliam naturam inducunt que nonsit ex
dõ. fluctuantes miseri eterrantes potius quã
confitentes dõ ut eis ignosccit : Nonenim
oporcet ignosci Nisi dicenti. peccaui Qui gͥ¬
enm uidet merita animarum sic ordinari
adõ. ut dum sua cuiq tribuuntur. pulcri¬
tudo uniuersitatis nulla exparte uioletur.
in om̃ib laudat dm̃: & ista ẽ non peccato¬
rum seduistorum confessio Nonenĩ pec¬
ccitoris confessio ẽ : dum dicit dñs: con¬
fiteoꝵ tibi dnẽ cęli & terre : quiꝰabscondisti
hȩc asapientibus & reuelasti ea paruulis
tem in ecclesiastica dicitur Confitemini
domino in omnibus operibus eius & hec di¬
cetis in confessione: opera dñi uniuersa qm̃
bona ualde. Quodinisto psalmo intelligipo¬

Expanded text:
suae culpae tribuere culpam suam. Itaque suae culpae tribuere culpam suam. Itaque aut fortunam, aut fatum inveniunt quod accusent; aut diabolum, cui non consentire in potestate nostra esse voluit qui nos fecit; aut aliam naturam inducunt, quae non sit ex Deo, fluctuantes miseri et errantes, potius quam confitentes Deo, ut eis ignoscat. Non enim oportet ignosci, nisi dicenti: Peccavi. Qui ergo videt merita animarum sec ordinari a Deo, ut dum sua cuique tribuuntur, pulchritudo universitatis nulla ex parte violetur, in omnibus laudat Deum: et ista est non peccatorum, sed justorum confessio. Non enim peccatorum confessio est, dum dicit Dominus: Confiteor tibi, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis . Item in Ecclesiastico dicitur: Confitemini Domino in omnibus operibus ejus. Et haec dicetis in confessione, opera Domini universa quoniam bona valde . Quod in isto psalmo intelligi po
Abbreviated transcription (Latin):
dño om̃is qui peccat seruus est Erit
ergo iniquitas eiꝰ suꝑcum. cum ipse iniqͥ¬
tatisuȩ subdstur : quia non potuit dicere
dño quod innocentes & recd dicunt. gła
mea & exaltans caput meum Itagͦ ipse
inferior erit . ut eius iniquitas sit supior
& inillum descendat : quia grauatillum
& onerat. & ad requiem scorum reuocare
non sinit. hoc fit cum homine ꝑuerso ser¬
uit ratio et libido dominatur : Contĩ re
confessio peecatorum est . Ille enĩ hec dicit
qui superius ueris simedicebat: si est iniqͥ¬
tas inmanibus meis: Sed confessio iustictae
dĩ quaita loquimur uerednẽ iustus es quan¬
do & iustos sicꝓtegis ut ꝑte ipsum eos illu¬
mines : & peccatores sicordinas ut nor
tua sed sua malicia puniantur : Ista confes¬
sio ita dnm̃ laudat. Ut nihil possit impi¬
orum ualere blasphemia : qui uolentes ex¬
cusare facinora sua nolunt suȩ culpae
tribuere quod peccant. hoc est nolunit

Expanded text:
Domino: Omnis qui peccat, servus est . Erit Domino: Omnis qui peccat, servus est . Erit ergo iniquitas ejus super ipsum, cum ipse iniquitati suae subditur: quia non potuit dicere Domino, quod innocentes et recti dicunt: Gloria mea et exaltans caput meum . Ita ergo ipse inferior erit, ut ejus iniquitas sit superior, et in illum descendat; quia gravat illum, et onerat, et ad requiem sanctorum revolare non sinit. Hoc fit, cum in homine perverso servit ratio, et libido dominatur. 19. vers. confessio peccatorum est: ille enim hoc dicit, qui superius verissime dicebat, Si est iniquitas in manibus meis; sed confessio justitiae Dei, qua ita loquimur: Vere, Domine, justus es, quando et justos sic protegis, ut per te ipsum eos illumines, et peccatores sic ordinas, ut non tua, sed sua malitia puniantur. Ista confessio ita Dominum laudat, ut nihil possint impiorum valere blasphemiae, qui volentes excusare facinora sua, nolunt suae culpae tribuere quod peccant, hoc est, nolunt
Abbreviated transcription (Latin):
re est. in terronis rebus. id est tamquã int̾ra
fradem parare quo alius cadat: quẽ uult
decipere inuistus : Aperitur autem hic la¬
cus cum consentitur male suggestioniter¬
renarum cupiclitatum: effoditur uero cum
post consensionem operationis fraudis instat̃
edunde fieri potestꝰ ut iniquitas prius le¬
dat hominem iustum inquem ꝓcedit. quã
coriniustum unde ꝓcedit: Itaq fraudator
pecuniȩ uerbi grã dumcupit alium dãp¬
no lacerare ipsẽ auaritie uulnere sautiatur :
Quis autem uedemens nonuideat quantũ
inter hos distet : cumille pacia iturdãp¬
num pecuniȩ. ille innocentiȩ. INCIDIT ERCO
lnfousam Quã fecit: Quod inalio psal¬
mo dicitur: Cognoscetur dñs iudicia fa¬
ciens in operib: manuum suarum conpre¬
hensus ẽ peccator : CoNUERTETURLA¬
bor etos incalot eros. Et iueuitas eiꝰ
huuerticem Elus oESCENOET Nonenim
uoluit ipse peccatum euadere: sed factus
est subpeccato tam quam seruus dicente

Expanded text:
re, est in terrenis rebus, id est, tanquam in terra re, est in terrenis rebus, id est, tanquam in terra fraudem parare, quo alius cadat quem vult decipere injustus: aperitur autem hic lacus, cum consentitur malae suggestioni terrenarum cupiditatum; effoditur vero, cum post consensionem operationi fraudis instatur. Sed unde fieri potest, ut iniquitas prius laedat hominem justum in quem procedit, quam cor injustum unde procedit? Itaque fraudator pecuniae, verbi gratia, dum cupit alium dano lacerare, ipse avaritiae vulnere sauciatur. Quis autem, vel demens, non videat quantum inter hos distet, cum ille patiatur damnum pecuniae, ille innocentiae? Incidit ergo in foveam, quam fecit. Quod in alio psalmo dicitur, Cognoscetur Dominus judicia faciens: in operibus manuum suarum comprehensus ebor ejus in caput ejus, et iniquitas ejus in verticem ejus descendet. Non enim voluit ipse peccatum evadere; sed factus est sub peccato tanquam servus, dicente