comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tolus dr̃. Amicus uͦ cui pecunsa
istis ad custodiendũ ds̃ tradidit.¬
& bene prius pecuniã. deinde
uasa cõmendat: quia sine fide &
doctrina. nemo animarũ custos
ẽẽ debet. Hȩc aũt furto acustodi¬
bus auferunt᷑: qͣndo hereticorum
uel malignorũ spũũ errorib in¬
sidusq decepti. axp̃i fide homi¬
ideo subdidit. simuenit᷑ fur du¬
plũ reddet. Heretici eñi inueni¬
ri possunt: maligni uͦ sp̃s. quia
natura inuisibilessunt. inueni¬
N&e adrationẽ cogi ñ possunt.
duplũ aut̃ heretici reddunt:
qͣndo ad fidẽ conuersi eos quoq
quos deceperant conuerti faci¬
unt: & insuꝑ ꝓ cõmissis peniten¬
uã agunt. Si uͦ inmalicia ꝑseue¬
rant: duplũ tam̃ nichilominꝰ
reddunt: qm̃ duplici contritio¬
addeos &e iurabit qd ñ extendĩt
manũ inrẽ ꝓxum sui. ad ꝑpetran¬
dã fraudẽ. tã mboue. quã masi
no ce oue. ac uestim̃to. & qͥe quio
dãpin inferri potest: addeos utriꝰq
causa ꝑuemiet: &e si illi iudicauerĩt.

Expanded text:
unia istis ad custodiendum Deus tradidit. Et bene prius pecuniam, deinde vasa commendat, quia sine fide et doctrina nemo animarum custos esse debet. Haec autem furto a custodibus auferuntur, quoniam haereticorum, vel malignorum spirituum erroribus, insidiisque decepti a Christi fide homi subditur: « Si invenitur fur, duplum reddet; » haeretici enim inveniri possunt; maligni vero spiritus, quia natura invisibiles sunt, inveniri, et ad rationem cogi omnino non possunt. Duplum autem haeretici reddunt, quoniam ad fidem conversi, eos quoque quos deceperant, converti faciunt; insuper et pro commissis poenitentiam agunt. Si vero in malitia perseverant, duplum tamen nihilominus reddunt, quoniam duplici contritioad deos, et jurabil quod non extenderit manum ad rem proximi sui, ad perpetrandam fraudem tam in boveuid damni inferri potest, ad eos utriusque causa perveniet, et si illi judicaverint,
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. Potest eñ fieri: ut ꝑ negligen¬
tiam peccauerit. qͥ fraudẽ ñ cõ¬
misit. Expecta gͦ iudiciũ: et
quãuis conscientia te defendat:
tam̃ si iudices iudicauerint.
duplũ restitue. duplũ enm
restituere ẽ. & dep̃senti pecca¬
to penitentiã agere: & futuro
neqͥd tale contingat. magnã
uigilantiã & curã habere. In
boue aũt et masmo. & oue. ac
uestim̃to: potest aliqͥd ꝓprie
& different̃ inteluigi. Ut per
bouẽ sacerdotes. ꝑasinũ stul¬
tũ. fidei ornam̃ta intelligamꝰ.
iquis cõmendauerit
ꝓximo suo asinũ. bouẽ.
ouem. & om̃e iumentũ adcus¬
todiam: et mortuũ fuerit. aut
debilitatũ. uł captũ abhosti¬
bus. nullusq hoc uidit: iusiu¬
rancdũ erit inmedio qd ñ exten¬
dit manũ adrẽ ꝓximi sui. fa¬
cile eñi hoc capitulũ intellex̃:

Expanded text:
fieri ut per negligentiam peccaverit, qui fraudem non commisit. Exspecta igitur judicium, et quamvis conscientia te defendat; tamen, si judices judicaverint, duplum restitue: duplum enim restituere est, et de peccato poenitentiam agere, et in futuro, ne quid tale contingat, magnam vigilantiam et curam habere. In bove autem et asino, et ove, ac vestimento, potest aliquid proprie et differenter intelligi, ut per bovem, sacerdotes; per asinum, stulntum, fidei ornamenta intelligamus. « Si quis commendaverit proximo suo asinum, bovem, ovem, et omne jumentum ad custodiam, et mortuum fuerit, aut debilitatum, vel captum ab hostibus, nullusque hoc viderit, jusjurandum erit in medio, quod non extenderit manum ad rem proximi sui. » Facile hoc ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit & dotauerit: uxorẽ tam̃ eam
habere ñ poterit. Symon nãq
magus romanã plebẽ seduxit.
uiolauit. & corrupit: multisq
magicis illusionib qͣsi quibrdã
magnis dotib suo amori copu¬
huiꝰ uirginis. sed cũctorũ omni¬
potenti deo displicuit: cã utiq
uxorẽ habere ñ potuit. Prodo¬
tib tam̃ illicite maleq cõpositiᷤ.
pecuniã & p̃crũ integrũ reddi¬
dit: quia ꝓiniqͣ sua p̃sũptione.

Expanded text:
t dotaverit; uxorem tamen eam habere non poterit. Simon Magus namque Romanam plebem seduxit, violavit, corrupit, multisque magicis illusionibus, quasi quibusdam magnis dotibus suo amori copuhujus virginis, sed et cunctorum omnipotenti Deo displicuit, eam utique uxorem habere non potuit. Pro dotibus tamen illicite maleque compositis, pecuniam et pretium integrum reddidit, quia pro iniqua sua praesumptione
Abbreviated transcription (Latin):
egrediens spicas & aceruos frugũcost
tes segetes mnagris cõ prebendit:
qͣn furor indignationis. & octi.
totũ popłm conturbat: et amo¬
re preliandi. estuare & ardere
cõpellit. Nuiꝰ aut̃ incendii dãp¬
nũ ille restituet: qui pͥꝰ ignẽ sue¬
discidii causa extitit.
iquis cõmendauerit ami¬
co pecumã. aut uas incusto

Expanded text:
cervos frugum, et stantes segetes in agris comprehendit, quando furor indignationis, et odii totum populum conturbat, et amore praeliandi aestuare, et ardere compellit. Hujus autem incendii damnum ille restituet, qui primus ignem sucdissidii causa exstitit. « Si quis commendaverit amico pec
Abbreviated transcription (Latin):
ee sunt feriȩ dñi. quas
uocabitis scãs. Sex di¬
hus facietis opus. dies septimꝰ
qua sabbati requies est. uocabi¬
ius sc̃s. Om̃e opus ñ facictis in eo.
Sabbatũ dñi est. incunctis ha
litationib ur̃is. Desabbato¬
m̃i inȩrodo sufficient̃ diximus.
Qd̾ quidẽ tunc bene celebramꝰ:
uando amalo declinamus &
inbono ꝑseueramus. Sunt aũt
oaliȩ festiuitates: quas iudez
babebant celeberrimas. Quȩ
quãus ñsemꝑ insabbato fierent:
abbatũ tam̃ uocabant᷑. Unde
meuangłio dicit᷑. factum est
aut̃ insabbato scđo primo. idẽ¬
nseđ̃o principali sabbato.
Primũ enĩ principale sabbatũ
inmarcio erat. Scdm uͦ: quan¬
do spicarũ mamipulos offere¬
bant. Terciũ aut̃ inmense sep¬
timo colebat᷑. Erant gͥtria
prima. idẽ. principalia sabb̃a.
inquib om̃e masculinũ appa¬
rebat corã dño. Et de primo
qͥdẽ in quo pascha celebratur
& inarimis agnus comeditur.
satis in exodo dictũ est. Bica¬
mus gͥ nunc de sabbato scđo

Expanded text:
e sunt feriae Domini, quas vocabitis sanctas: Sex diebus facietis opus: dies septimus, quia sabbati requies est, vocabitur sanctus. Omne opus non facietis in eo: sabbatum Dbitationibus vestris. » De Sabbato in Exodo sufficienter diximus, quod quidem tunc bene celebramus, quando a malo declinamus et in bono perseveramus. Sunt autem et aliae festivitates quas Judaei habebant celeberrimas, quae, quamvis non semper in Sabbato fierent, Sabbatum tamen vocabantur. Unde in Evangelio dicitur: « Factum est in Sabbato secundo, primo ndo principali Sabbato. Primum enim principale Sabbatum in Martio erat, secundum vero quando spicarum manipulos offerebant; tertium autem in mense septimo colebatur. Erant autem tria prima, id est principalia, Sabbata, in quibus omne masculinum apparebat coram Domino. Et de primo quidem, in quo pascha celebratur, et in azymis agnus comeditur, satis in Exodo dictum est. Dicamus ergo nunc de Sabbato nostro
Abbreviated transcription (Latin):
ro aterra. omĩa trahã adme
ipsũ. Nemo em̃ eleuat᷑: nisi
abipso & ꝑipsũ. Bene autẽ
fasciculũ posuit. quia multi
sunt uocati pauci uͦ electi.
Hoc aut̃ fiebat altero die sab¬
bati: qui nunc abipso dño
dies dominicus appellatur.
ut iam tunc ipsi sabbado quo¬
dãmꝰ dies ista uideret᷑ auseri
principatũ. Atq ipso eodem
die cedebat᷑ agnus inbolocaus¬
tũ. qm̃ uno eodẽq tẽpore ⁊

Expanded text:
ro a terra, omnia traham ad me ipsum . » Nemo enim elevatur, nisi ab ipso et per ipsum. Bene autem fasciculum posuit, quia « Multi sunt vocati, pauci vero electi . » Hoc autem fiebat altero die Sabbati, qui nunc ab ipso Domino dies Dominicus appellatur; ut jam tunc ipsi Sabbato quodammodo dies ista videretur auferre principatum. Atque ipso eodem die caedebatur agnus in holocaustum, quoniam uno eodemque tempore
Abbreviated transcription (Latin):
corã dño. ut acceptabilis sit
pro uobis altero die sabbati.
& scĩficabit illũ. Atq in eodẽ
die quo manipulus consecra¬
t̃ cecdet᷑ agnus immaculatus.
annculus in holocaustũ dño.
& libamenta offerent᷑ cũ eo.
due decimȩ similȩ consꝑse
oleo. in incensũ dm̃. odorẽq¬
suauissimũ. liba quoq & ui¬
ni quarta pars hin. Bñs eñi
ineuangłio loquit᷑ dicens.
Messis qͥdẽ multa: oꝑarii autem
pauci. Rogate dñm messis:
ut mittat oparios inmessem
suam. Messes gͥ popł. oꝑarii
uero apłi intelligunt᷑. Hos
aut̃ misit dñs metere. ubi ñ
seminauerunt. Dicat᷑ gͦ. Cũ¬

Expanded text:
coram Domino, ut acceptabilis sit pro vobis altero die Sabbati, et sanctificabit illum. Atque eodem die, quo manipulus consecratur, caedetur agnus immaculatus anniculus in holocaustum Domino; et libamenta offerentur cum eo: duae decimae similae conspersae oleo in incensum Domini odoremqusuavissimum, libatio quoque vini quarta pars hin. » Dominus enim in Evangelio loquitur, dicens: « Messis quidem multa, operarii autem pauci, rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam . » Messes ergo, populi; operarii vero, apostoli intelliguntur. Hos autem misit Dominus metere ubi ipsi non seminarunt. Dicat
Abbreviated transcription (Latin):
uitio. In eo eñĩ qd̾ quinq sicloᷤᷤ
dedert̃. horũ quinq librorũ
fidẽ scientiam & doctrinam
se recipere. tenere. & obserua¬
re ꝓmiserunt. Redimamus
gͥ primogenita nr̃a. redimamꝰ
fidẽ nrãm. Indiget eñĩ redẽ p¬
tione: qm̃ sine oꝑib mortua ẽ.
Demus pro ea quinq siclos:

Expanded text:
vitio; in eo enim quod quinque siclos vitio; in eo enim quod quinque siclos dederunt, horum quinque librorum fidem, scientiam et doctrinam se recipere, tenere et observare promiserunt. Redimamus ergo primogenita nostra, redimamus fidem nostram, indiget enim redemptione, quia sine operibus mortua est; demus pro ea quinque siclos
Abbreviated transcription (Latin):
post unũ mensẽ redimunt̃. qͥa
ante unũ mensem nulliꝰ precii
nec ȩccłiȩ sociati sunt. Redimũ¬
tur aut̃ primogenit. quinq
siclis argenti: ꝑ quos isti quino
libri moysi significant᷑. Qui be¬
ne argentei eẽ dicunt᷑. qm̃ puri
sunt & ueraces. nullaq falsitate
corrupti. Scđm illud. E loqͥa
dñi eloquia casta: argentũ igne
ex aminatũ. Hi aut sicli ad mẽ
surã scũarii a sacerdotib susci¬
piunt᷑. si duplicit̃. idẽ adlicte¬
ram &e spũalit intelligunt᷑. In¬
de eñi uiginti obolos habere
dicunt᷑. qm̃ in hoc numero le¬
gis uerba duplicant᷑. Becẽ eñi
st̃. Quȩ si duplicit intelligant᷑.
omnẽ diuine legis continent¬
inse plenitudinẽ. Si uͦ dupli¬
cata ñ fuerint. tales sicli ñ ert̃
ad mensurã scũarii. Qui aut̃¬
sic redimunt: ñ se continuo
a seruitio cabnaculi liberos
eẽ pucent. Libi quidẽ st̃ ab al¬
taris officio. ñ tam̃ lib̾i st̃ aser¬

Expanded text:
post unum mensem redimuntur, quia post unum mensem redimuntur, quia ante unum mensem nullius pretii nec Ecclesiae sociati sunt. Redimuntur autem primogeniti quinque siclis argenti, per quos isti quinque libri Moysi significantur. Qui bene argentei esse dicuntur, quoniam puri sunt et veraces, nullaque falsitate corrupti, secundum illud: « Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum . » Hi autem sierdotibus suscipiuntur, si dupliciter, id est ad litteram et spiritualiter, intelligantur. Inde enim et viginti obolos habere dicuntur, quoniam in hoc numero legis verba duplicantur; decem enim sunt quae, si dupliciter intelligantur, omnem divinae legis in se continent plenitudinem; si vero duplicata non fuerint, tales sicli non erunt ad mensuram sanctuarii. Qui autem redimuntur, non se continuo a servitio tabernaculi liberos esse putent, liberi quidem ab altaris officio, non tamen liberi sunt a ser
Abbreviated transcription (Latin):
acones sine crumne eẽ iubet.
inc aut̃ precipit dñs
moysi. ut numeret om̃s
masculos de tribu leui: ab uno
mense & supra. Numeret etiam
om̃s primogenitos masculim
leui procunctis primogenitis
masculi trib leui: om̃s eos qui
siꝑ suerunt extunc &e postea.
ptcio quinq siclorũ post unũ
mensem redimi precepit. Si¬
elus aut̃ .xx. obolos habet. Qd
st cñi qd̾ sol masculi numerã¬
ai. nisi quia illi indi milicia cõ¬
putant᷑. qui neq femineȩ sint
sragilitatis. neq sicut ȩua facile
acipiunt̃. Numerant̃ aut̃ ab uno
mense. & supra. qua inre totam
hanc militiam ex solis fidelib.
colligi significant. Post unũ et¬
eñi mensẽ om̃s primogeniti
ad templũ ferebant᷑. & dño apa¬
rentib offerebant᷑. Quia gͥ ante
unũ mensem d̃o ñ dant᷑. merito
ante unũ mensẽ in dei exercitu
ñcõputabant᷑. Numerant᷑ gͦ post
unũ mensẽ. idẽ post quã eccłiȩ
coniuncti. & do redditi st̃. & iam
ꝑfidẽ ei adherent. Unde etiam

Expanded text:
aconos sine crimine esse jubet. Hinc autem praecipit Dominus Moysi ut numeret omnes masculos de tribu Levi, ab uno mense et supra, numeret et omnes primogenitos masculiniuerunt primogeniti masculi tribus Levi, omnes eos qui superfuerunt ex tunc et postea pretio quinque siclorum post unum mensem redimi praecepit. Siclus viginti obolos habet. Quid est autem, quod soli masculi numerantur, nisi quia illi in Dei militia computantur, qui neque femineae sint fragilitatis, neque, sicut Eva, facile decipiuntur? Numea in re totam hanc militiam ex solis fidelibus constare significatur. Post unum etenim mensem omnes primogeniti ad templum ferebantur, et Domino a parentibus offerebantur; quia ergo ante unum mensem Deo non dantur, merito ante unum mensem in Dei exercitu non computantur. Numerantur ergo per unum mensem, id est postquam Ecclesiae conjuncti et Deo redditi sunt, et jam per fidem ei adhaerent. Unde etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ maculã neq rugã. uel
aliquid huius modi. Uidua
uͦ repudiata. sordida & mere¬
trix synagoga ẽ que tanto ta¬
liq sponso derelicto. totiens
post deos gentiũ fornicataẽ.
Ducit gͥ puellam de popło
suo. de popło sib obediente
semine tuo. qui habuerit ma¬
culam ñ offeret panes deo suo:
nec accedet ad ministeriũ euis.
Docet nos dñs. quales adalta¬
ris ministeriũ sacerdotes eli¬
gi debeant. Sint inquit sinc
macula. Nisi enĩ ꝑ maculam
crimen intelligamus. impossi¬
bile quodã mͦ uibere uidetur
siquidẽ nemo ẽ sine peccato.
icecus fuerit. si

Expanded text:
bentem maculam, neque rugam, vel aliquid hujusmodi . » Vidua vero repudiata, sordida, et meretrix Synagoga est, quae tanto, talique sponso derelicto, toties post deos gentium fornicata est. Ducit igitur puellam de populo suo, de populo sibi obediente semine suo, qui habuerit maculam, non offeret panes Deo suo, nec accedet ad misericordiam ejus. » Docet nos Dominus quales ad altaris ministerium sacerdotes eligi debeant: sint, inquit, sine macula: nisi enim per maculam crimen intelligamus, impossibile quodammodo jubere videtur, 163 siquidem nemo est sine peccato. « Si caecus fuerit, si
Abbreviated transcription (Latin):
his uolucies celi. id est᷑ philosophi
& sapientes: his bestie. Idest idio¬
te & indisciplinati: his uniuerse
creaturȩ terrȩ: idest cuiuscũq
sexus uel gentis. uel naturȩ. uel
conditionis. his omnia reptilia
sunt subiecta. Cũ eñi seculi ama¬
tores. & terrenis uoluptatib in¬
herentes. eis seruiunt: tunc eos
proculdubio etiam reptilia ue¬
nerant᷑. S quia int̾ ęccłie doc¬
tores. alii uitilem fortitudinem:
alii muliebrẽ mollitiem habeni
merito quidẽ dicit᷑. quiꝰ mascu¬
lũ & feminã creauit eos. Seqͣs.
enediritq illis ds̃

Expanded text:
his volucres coeli, id est philosophi his volucres coeli, id est philosophi et sapientes; his bestiae, id est idiotae et indisciplinati; his universae creaturae terrae, id est cujuscunque sexus, vel generis, vel naturae, vel conditionis, his omnia reptilia sunt subjecta. Cum enim saeculi amatores et terrenis voluptatibus inhaerentes eis serviunt, tunc eos procul dubio etiam reptilia venerantur. Sed quia inter Ecclesiae doctores alii virilem fortitudinem, alii muliebrem mollitiem habent; merito dicitur quia masculum et feminam creavit eos. Sequitur: « Benedixitque illis D
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ homini imaginẽ daret: qua¬
lem filium qui utiq d̾s est. quan¬
doq suscepturũ. ante tempora
disposuerat. Sic igit᷑ ñ solũ int̾ior
uerum & extior homo nr̃: deo
quodãmodo similis ẽẽ uidecur.
Neq hoc deo sufficiens fuit: qui
cȩlo est eum preposuit. His ita
dispositis: significationẽ uidcamꝰ.
Quis est inquã iste homo qͥ dei
similitudinẽ habet: cui pisces
maris. & uolucres celi & bestiȩ. um¬
uerseq creaturȩ terrȩ. et omma rep¬
tilia sunt subiecta: Quãuis enim
xp̃m hunc eẽ. quidã ñ immerito
intelligunt. ego tam̃ apostolorum
& doctorum ordinẽ. ceterorũq qͥ
ineccłia obtinent principatum:
hunc cẽ puto. Hinceñ prelati
uocant᷑: qd̾ alii eis subiecti sunt.
Nam quia dei similitudinẽ ha¬
bent: ideo quasi suꝑiores. omnes
cos uenerant᷑. Dei namq similitu¬
dinẽ apłs habebat qui dicebat:
imitatores mei estote. sicut & ego
xp̃i. His aut̃ pisces maris. id est
baptismatis aquis regenerati:

Expanded text:
 homini imaginem daret qualem Filium, qui utique Deus est, quandoque suscepturum ante tempora disposuerat. Sic igitur non solum interior, verum et exterior homo noster Deo quodammodo assimilis esset. Neque hoc Deo sufficiens fuit, quodae sub coelo est, eum praeposuit. His autem ita dispositis, significationem videamus. Quis enim, inquam, iste homo, qui Dei similitudinem habet, cui pisces maris, et volucres coeli, et bestiae, universaeque creaturae terrae, et omnia reptilia sunt subjecta? Quamvis enim Christum hunc esse quidam non immerito intelligant ego tamen apostolorum, et doctorum ordinem, caeterorumque qui in Ecclesia Dei obtinent principatum, hunc esse puto: hinc enim praelati vocantur, quia alii eis subjecti sunt; nam quia Dei similitudinem habent, ideo quasi superiores omnes eos venerantur. Dei namque similitudinem Apostolus habebat, qui dicebat: « Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . » His autem pisces maris, id est baptismatis aquis regenerati;
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinem dei amittimus. So¬
li ergo illi. dei similitudinẽ ha¬
bent: qui sapientiã. iusticiã. boni¬
tatẽ cet̾aq his similia. rationabili¬
t̃ custodiunt. Magnus honor hõi
untutib adherere: scđmqͣs dõ simi¬

Expanded text:
Dei similitudinem amisimus. SoDei similitudinem amisimus. Soli ergo illi Dei similitudinem habent, qui sapientiam, justitiam, bonitatem, caeteraque his similia rationabiliter custodiunt. Magnus est honor homini virtutibus adhaerere, secundum quas Deo simi
Abbreviated transcription (Latin):
ante tempora dispositũ est: deo
quidem insua stabilitate immo¬
bili ꝑmanente: ipsa cius dispo¬
sitio. mneffabili uoce ꝓclamat:
tempus uenit: hora est. modo
fiat: factumq appareat: qd̃
ut nunc ficret ante tempora
dispositum est. Aut gͥ trmitatẽ
iudei credant: aut alios preter
dm hominis creatores inueni¬
ant. S quia audiuimus qui
dixerit. & cui dixerit. faciamus
hominẽ: uideamus ctiam ad
cuius similitudinẽ factus sit hõ.
Adimaginẽ inquit & similitudi¬
nẽ mãm. Otĩãuis em̃ aliud sit
imago. aliud similitu: hoc tam̃¬
totũ in loco id ipsũ significat.
.& imago & similitudo. Si¬
igit᷑ ad dci similitudinẽ factus
est homo: sapiens quidẽ. iustus &
bonus. immortalis & incorruptibi¬
lis factus est: siquidem ds talis
est. S immortalitatẽ quidẽ tunc
homo amisit: quando peccauit.
Atq in hoc. deo dissimilis factus
est: quãuis nichil deo pomnia si¬
mile sit. Quotiens igitur peccamꝰ:

Expanded text:
ante tempora dispositum est, Deo ante tempora dispositum est, Deo quidem in sua immobilitate permanente; ipsa ejus dispositio ineffabili voce proclamat: Tempus venit, hora est; modo fiat, factumque appareat, quod ut nunc fiet, ante tempora dispositum est. Aut igitur Trinitatem Judaei credant, aut alios praeter Deum hominis creatores inveniant. Sed quia ut diximus, qui dixerit, et cui dixerit: « Faciamus hominem; » videamus etiam ad cujus similitudinem factus sit homo. « Ad imaginem, inquit, et similitudinem nostram. » Quamvis enim aliud sit imago, aliud similitudo, hoc tamen in loco idipsum significat et imago, et similitudo, sic ad Dei similitudinem factus est homo; sapiens quidem, justus et bonus, immortalis et incorruptibilis factus est; siquidem Deus talis est. Sed immortalitatem quidem tunc homo amisit, quando peccavit, atque in hoc Deo dissimilis factus est, quamvis nihil Deo per omnia simile sit. Quoties ergo peccavimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Hunquid ad angłos. Absit.
Non eñi abangłis creatus est
homo. Auonuin: ñ unus. sed
scriptum est. Creator omnium¬
as terribilis & fortis. Itemq.¬
Omnia insapientia fecisti. Sigͥ¬
quod uerũ est. qd̃ negari ñ po¬
test. solus ds cre. uit omnia:
quos adhominẽ cicandũ inui¬
tabat dicens: faciamus homi¬
nem: Audiamus gͦ qd̃ in ca¬
pite libri huuis dicat᷑. In pͥn¬
cipio creauit ds cȩlum & t̾rã.
habes gͥ dcum. id est patrem.
habes &e principiũ: id est fili¬
um. Sic eñi ipse ait. Ego pͥn
cat psalmista. Uerbo inquit
dñi celi firmati sunt: & spũ
ons eius omnis uirtus eorum.
Tota aut̃ trinitas id est dñs.
ds̃. Et iste quidem dicit. facia¬
mus hominẽ. ñ extra se auriliũ
petens: sed inse cũ filio suo. et
spũ scõ. cuncta disponens. Semel
em̃i locutus ds̃: quia simul cunc¬
ta disposint: neq ulterius dispo¬
nere aliquid necesse habet. Ue¬
mente igit᷑ tempore: hora uel mo¬
mento. inquo ut aliquid fiat

Expanded text:
Nunquid ad angelos? Absit! Non enim ab angelis creatus est homo; alioquin non unus, sed scriptum est: « Creator omnium terribilis, et fortis II MOmnia in sapientia fecisti . » Si igitur verum est, quod negari non potest, solus Deus creavit omnia; quos ad hominem creandum invitabat, dicens: « Faciamus hominem. » Audiamus igitur quid in capite libri hujus dicatur: « In principio creavit Deus coelum et terram. » Habes ergo Deum, id est Patrem; habes et principium, id est Filium; sic enim ipse ait: « Ego prcat Psalmista: « Verbo, inquit, Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum Tota autem Trinitas, id est Deus, Deus, et iste quidem dicit: « Faciamus hominem; » non extra se auxilium petens, sed in se cum Filio suo, et Spiritu sancto cuncta disponens. Semel enim locutus est Deus, quia simul cuncta disposuit, neque ulterius disponere aliquid necesse habet. Veniente ergo tempore, hora, vel momento, in quo, ut aliquid fiat,
Abbreviated transcription (Latin):
quia qd tunc temporalit̾ fie¬
bat: apud dm ut tunc fieret
ante tempora dispositũ erat.
S quia de his disputare peri¬
culosum & difficile est: tanta¬
nos dixisse sufficiat. Spũalit̾
aũt ꝑ terram. scam ȩccłiã in¬
telligimus: ꝑ animã uero ui¬
uentem omnẽ fideliũ multitu¬
dinẽ: quȩ ideo quidẽ uiuit:
qm̃ inbaptismate cũ xp̃o sur¬
rexit. Iumenta aũt illos signi¬
ficant: qui aliorũ onera miseri¬
corditer portant. Dequib apłs
ait. Alter alterius onenera porta¬
te: & sic ad implebitis legemxͥ.¬

Expanded text:
quia quod tunc temporaliter fiequia quod tunc temporaliter fiebat, apud Deum, ut tunc fieret, multo tempore dispositum erat. Sed quia de his disputare periculosum, et difficile est, tanta dixisse nos sufficiat. Spiritualiter autem terram sanctam Ecclesiam intelligimus. Per animam vero viventem omnium fidelium multitudinem, quae ideo quidem vivit, quoniam in baptismate cum Christo surrexit. Jumenta autem illos significant, qui aliorum opera misericorditer portant, de quibus Apostolus ait: « Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem
Abbreviated transcription (Latin):
quare id cunc & non alio tem¬
pore egerit. Mutatio aut̃ indo
nulla est. cui nichil noui ac¬
cidit: cui & preterita et futura
presentialit ad sunt: qui prius¬
quã mundũ faceret. insue m̃¬
tis dispositione iam factũ gesta¬
bat. Neq dũ creat aliquid in
aliquo mouet̃: quia nichil
quantũ adse noui agit: sed qd
ante tempora disposuit. quomͦ
& quo inloco. uel tempore dis¬
posita sunt. fieri iubet. Erat gͥ
mundus priusquã fieret: qui
in dei dispositione nullũ u̾quã
initiũ habuit. Nũ quã enĩ ds̃
ñ habuit qd habet. Alioqum:
accidentib subiaceret: si modo
aliquid agere disposuisset. qd
ante ñ disposuerat. Ideoq et
inipso uita erat. Omma enim
quȩ tẽporalit̾ fiunt: impso qͥ¬
dem ante tẽpora uiuebant. et
uigebant. Unde benedicitur:
omnia simul. Simul enim
cuncta creauit: quia quando
uel qualiter cuncta fierent.
simul disposuit. Cũ gͥ dispo¬
sito tempore cȩlum fieret et
terra: nichil noui deo accidit:

Expanded text:
quare tunc, et non alio temquare tunc, et non alio tempore egerit. Mutatio autem in Deo nulla est, cui nihil novi accidit, cui et praeterita et futura praesentialiter adsunt, qui priusquam mundum faceret, in suae mentis dispositione jam factum gestabat. Neque dum aliquid creat in aliquo movetur, quia nihil, quantum ad se, novi agit, sed quia ante tempora disposuit, quomodo, et quo in loco, vel tempore disposita sunt, fieri jubet: Erat igitur mundus, priusquam fieret, qui in Dei dispositione nullum unquam initium habuit. Nunquam enim Deus non habuit quod habet, alioquin accidentibus subjaceret, si modo aliquid agere disposuisset, quod antea non 6 disposuerat. Ideo enim in ipso vita erat . » Omnia enim, quae temporaliter fiunt, in ipso quidem ante tempora vivebant, et vigebant. Unde bene dicitur: « omnia simul . » Simul enim cuncta creavit, quia quando, vel qualiter cuncta fierent, simul disposuit. Cum ergo disposito tempore coelum fieret et terra, nihil novi Deo accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
spẽs suas: & ium̃ta et om̃e reptile
t̾re ingenẽ suo. Hic aut orit᷑ qͤstio:
cũ uniu̾sa ꝓpt̾ hominẽ d̾s crea¬
uerit. quare tã multa uenenosa
& mordifera et homini inimica
facta sint. Ad qd̃ dicendũ: qͥa insi
homo peccasset. cuncta eiꝰ ipio
obedirent. Nil magis anguis
quã anguilla noceret. Sicut
ouis: ita & lupus ei obseque¬
ret᷑. S post. quã suo conditori
suꝑbiendo in obedieni ercitit:
abipsis quoq animalib. con¬
temptui haberi cȩpit. Neq ei
obȩdire uoluerunt. quẽ illi in¬
obedientẽ uidetunt: aquo illiꝰ
ditioni subiecta fuerant. & que
prius inobsequiũ creata erant:
postea inuindictam conuersa
sunt. Illud quoq querit᷑ qua¬
re & ante ꝑtã immensa & in¬
finita tẽporis spatia mundum
đs ñ crcauerit. unde tam subi¬
ta mentis ꝑmutatio ei accide¬
rit: qui mutari ñ potest. Hec
aut̃ questio idco inutilis eẽ
uidet̃: qm̃ si antea uel postea
id deo facere placuisset: inchil¬
ominus tamen queri posset:

Expanded text:
species suas, et jumenta, et omne reptile terrae in genere suo. » Hic autem oritur quaestio. Cum universa propter hominem Deus creavit, quare tam multa venenosa, et mortifera, et homini inimica facta sunt? Ad quod dicendum: Quia nisi homo peccasset, cuncta ejus imperio obedirent, nihil magis anguis quam anguilla noceret; sicut ovis, ita et lupus ei obsequeretur. Sed postquam suo Conditori superbiendo inobediens exstitit, ab ipsis quoque animalibus contemptui haberi coepit, neque ei obedire voluerunt, quem illi inobedientem viderunt, a quo illius ditioni subjecta fuerant, et quae prius in obsequium creata erant. postea in vindictam conversa sunt. Illud quoque quaeritur: Quare et ante per tam immensa, et infinita temporis spatia mundum Deus non creaverit? Unde tam subita mentis permutatio ei acciderit qui mutari non potest? Haec autem quaestio ideo inutilis esse videtur, quoniam si antea, vel postea id facere Deo placuisset, nihilominus tamen quaeri potest
Abbreviated transcription (Latin):
uero ꝑpisces & uolucres qui ex
eis oriuntur: nisi fidelium po¬
płos. qui aquis baptismatis re¬
generantur: Quorũ quidem
alii sapientiȩ & scientie atq ce¬
terarũ uirtutũ alis assũptis: usq
re nitunt᷑. Ex quibus heretici
& philosophi importunarum
uolucrũ speciem tenent: qm̃
& altius quã necesse sit sepius
uolant: & in rapinis exultan¬
tes. ammarum sanguinẽ aui¬
dissime fundunt. Cederos uero
qui abaquis non separantur
simplices quosq intelligimus:
qui quãuis ꝑ sapientiam & in¬
anem philosophiam uolare
ñ norunt. tamen talit̾ uiuunt:
ut abȩccłiȩ piscatoribus inxp̃i
coniuuium representari mere¬
antur. Cȩte uero grandia: reges
&principes designant. S pisces
quoq sicut & uolucres. quidã
sunt: qui more predonũ. de ra¬
pina uiuunt: qui eos quidem
significant. qui quãuis xp̃i fi
ceꝑint: tyrannorũ tamen & ini¬
quoꝵ uitã agentes. int̾ immun¬
da animalia cõputant᷑. Meri¬

Expanded text:
vero per pisces et volucres, qui ex vero per pisces et volucres, qui ex eis oriuntur, nisi fidelium populus qui aquis baptismatis regenerantur? Quorum quidem alii sapientiae, et scientiae, atque caeterarum virtutum alis sumptis, usque re nituntur. Ex quibus haeretici et philosophi importunarum volucrum specimen tenent, quoniam et altius quam necesse sit saepius volant, et in rapinis exsultantes, animarum sanguinem avidissime fundunt. Caeteros vero qui ab aquis non separantur, simplices quosque intelligimus, qui quamvis per sapientiam et inanem philosophiam volare non norunt, tamen taliter vivunt, ut ab Ecclesiae piscatoribus in Christi convivium praesentari mereantur. Cete vero grandia, et principes designant; sed pisces quoque, sicut et volucres quidam sunt, qui praedonum more de rapina vivunt, qui eos quidem significant, qui quamvis Christi susceperint, tyrannorum tamen, et iniquorum vitam agentes, inter immunda animalia computantur. Meri
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicamini. & replete aquas ma¬
ris: auesq multiplicent᷑ suꝑ cer¬
ram. & factum est uespere & ma¬
ne. dies quintus. Buplex amma¬
lium exaquis orit᷑ genus: unũ
scilicet. qd semꝑ aquas inhabitat.
orextra eas ñ uiuit: alterũ uero qd̃
uolando suꝑiora petit: terreq ues¬
citur alimentis. Et mirabilis ordo
diuine dispositionis: priusquam
ammalia creasset. herbas et ligna
pomifera fecit: ut statim orta. unde
Iuiuerent muenirent. Nouissime
aut̃ ereatus est homo: cui omnia¬
hec adutendum adeo donata sunt.
Cȩte uero tam grandia multeriori
maris parte ẽẽ referunt᷑: ut monti¬
um magnitudinẽ excedant. Cete¬
rorum uero piscium & uolucrum
quam diuerse multiplicesq speci
es. & genera sunt: dici non potest.
Quȩ omnia ds benedicens: aquas
& terras multiplicando replere pre¬
cepit. Quȩ quidem benedictio tan¬
tum preualuit: ut & cotidie crescãt:
et nichil eorum extoto perut uale¬
at. Quid aut̃ metaforice ꝑ aquas:
nisi baptismũ intelligimus: Quid

Expanded text:
quas maris, avesque multiplicentur super terram. Et factum est vespere et mane dies quintus. » Duplex animalium ex aquis oritur genus: unum scilicet, quod supra aquas inhabitat, et extra eas non vivit: alterum vero, quod volando superiora petit, terraeque vescitur alimentis. Et mirabilis ordo divinae dispositionis: priusquam animalia creasset, herbas et ligna pomifera fecit, ut statim orta, unde viverent, invenirent. Novissime autem creatus est homo, cui haec omnia ad utendum a Deo donata sunt. Cete vero tam grandia in ulteriori maris parte esse referuntur, ut montium magnitudinem excedant. Caeterorum vero piscium et volucrum quam diversae multiplicesque species sint et genera, dici non potest; quae omnia Deus benedicens, aquas, et terras multiplicando replere praecepit, quae quidem benedictio tantum praevaluit ut et quotidie crescant, et nihil eorum ex toto perire valeat. Quid autem metaphorice per aquas nisi baptismum intelligimus? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑ illustrati: terrã nr̃ãm. idẽ
scãm ȩccłiam illummant. Cum
igitur hoc firmamentũ. sole. lu¬
na. & stellis. omniq uenustate.
tam elegant̾ decoratũ uideamus :
quid de illo suꝑiore cȩlo putamꝰ:
in quo cȩlestium spuũ ordines.
insum solem iusticiȩ ad miran¬
tes contẽplant᷑: Sequit᷑. & factũ
est uespere & mane. dies quartus.
ixit etiam ds̃.
Produeant aquȩ reptile am

Expanded text:
cantur, illustrati, terram nostram et cantur, illustrati, terram nostram et sanctam Ecclesiam illuminant. Cum ergo hoc firmamentum, sole, luna et stellis, omnique venustate tam eleganter decoratum videamus, quid de illo superiori coelo putabimus, in quo coelestium spirituum ordines ipsum solem justitiae admirantes contemplantur? Sequitur: « Et factum est vespere, et mane dies quartus. Dixit etiam Deus: Producant aquae re
Abbreviated transcription (Latin):
tum synai montẽ nubes & ca¬
ligo operuit. Hȩc igit᷑ et si diem
& noctẽ dindant: utraq tamen
terram illummant: utraq eccłiã
regunt: utraq incęlo. id est in
apłorum cordib fixa relucent.
Dant aut̃ nobis & signa: quib
hostium incursus. insidiasq
euitare possimus. Tempora.
dies. & annos. det̾minant: dũ ea
que uident. fugitiua & transitoria:
cunt. Ideoq ista despicere: illa uͦ
nos appetere ammonent. Unde
psalmista. Melior inquit est dies
una inatriis tuis: suꝑmilia. Itẽq.
Tu aut̃ idem ipse es: & anni tui
ñ deficient. Sic gͥ hec clarissima
cȩli luminaria insignũ nobis st̃:
& intempora & dies. & annos. Stel¬
las quoq fecit ds: quas & ipsas
infirmamento posuit: ut luce¬
rent suꝑ terrã. & diei noctiq p̃¬
eẽnt: & atenebris lucem diui¬
derent. ꝑquas quidem. singłos
propħarum & apłorũ libros in¬
telligere possumus: quib docto¬
res eccłiȩ qui cęli nomine signifi¬

Expanded text:
tum Sinai montem nubes, et catum Sinai montem nubes, et caligo operuit. Haec ergo et diem, et noctem dividunt, utramque tamen terram illuminant, utramque Ecclesiam regunt, utraque in coelo, id est in apostolorum cordibus, fixa relucent. Dant autem nobis 5 et signa, quibus hostium incursus, insidiasque evitare possimus; ipsa dies et annos determinant, dum ea, quae videntur, fugitiva, et transitoria, cunt, ideoque ista despicere, illa vere nos appetere admonent. Unde Psalmista: « Melior est dies una in atriis tuis super millia . » Itemque: « Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . » Sic igitur haec clarissima coeli lumina in signum nobis sunt, et in tempora, et dies et annos. Stellas quoque fecit Deus, quas et ipsas in firmamento posuit, ut lucerent super terram, et diei ac nocti praeessent, et a tenebris lumen dividerent, per quas quidem singulos prophetarum et apostolorum libros intelligere possumus, quibus doctores Ecclesiae, qui coeli nomine signifi
Abbreviated transcription (Latin):
uero uetus intelligit᷑. Lex enim
est inmanu mediatoris. De no¬
uo uero cestamento loquitur
dicens: nouissime dieb istis. lo¬
cutus est nobis infilio. Itemq.
Qd̾ si ministratio mortis. litte¬
nec clarificatum est. qd̾ claru¬
it in hac parte. ꝓpt̾ excellentẽ
colligitur: nouum quidẽ testa¬
mentum maius ẽẽ. quã uetus.
Hȩc aut̃ incęli firmamento po¬
sita. id est apłorum & doctorũ
pectori firmit̾ inherentia: diẽ
& noctem diuidunt: diei noctiq
presunt. Bies enĩ & nox: eccłia
& synagoga gentiliũ et iudeor
popuius intelligitur. Nouum
igitur testamentũ diei pre est.
quia scãm eccłiam sui fulgoris
radiis illuminat: eamq recti iti¬
neris uiã designando. anoctis &
tmnebrarum. errorisq caligine. se¬
parat. Luna uͦ obscura & palli¬
da preest tenebris. et nocti: quia
uetus testamentum. iudeorum
popło tenebroso semper & ceco:
obscurũ & caliginosum lumen
demonstrat. Cecitas enĩ ex par¬
yses quando legem accepit: to¬

Expanded text:
Testamentum intelligitur. « Lex enim, ordinata est in manu Mediatoris . » De Novo vero Testamento loquitur dicens: « Novissimis diebus istis locutus est nobis in Filio . » Itemque: « Quod si ministratio mortis, littenec clarificatum est, quod claruit in parte propter excellentem colligitur Novum quidem Testamentum majus esse quam Vetus. Haec autem in coeli firmamento posita, id est apostolorum et doctorum pectori firmiter inhaerentia, diem et noctem dividunt, diei noctique praesunt. Dies enim et nox, Ecclesia et Synagoga, gentium et Judaeorum populus intelligitur. Novum ergo Testamentum diei praeest, quia S. Ecclesiam sui fulgoris radiis illuminat, eamque recti itineris viam designando a noctis, et tenebrarum errorisque caligine separat. Luna vero obscura et pallida praeest nocti et tenebris, quia Vetus Testamentum Judaeorum populo tenebroso semper, et caeco obscurum et tenebrosum lumen demonstrat; caecitas enim ex paryses quando legem accepit, to
Abbreviated transcription (Latin):
terrena quã cȩlestia diligunt.
ldõq toto corporis nisu his ad¬
herentes: uix aliquando men¬
tis oculos adcȩlestia dirigunt.
Terrȩ uero bestię. illos significat.
qui maiora ñ cogitant: questi¬
onib sese ñ implicant: l alloꝵ
ducatu. & regimine semꝑ indi¬
gent. Hec aut omnia quia t̾ra
& baptismatis aquis regenerat:

Expanded text:
am coelestia diligunt; ideoque toto corporis nisi his adhaerentes, vix aliquando oculos mentis ad coelestia dirigunt. Terrae vero bestiae illos significant, qui majora non cogitant, quaestionibus sese non implicant, sed aliorum ducatu et regimine semper indigent. Haec autem omnia, quia terra et baptismatis aquis regen
Abbreviated transcription (Latin):
Aui uero iubelei totiens haben¬
tur. quotiens ꝑpenitentiam
reddita lib̾tate peccata soluũ¬
tur. Qd̾ aut̃ ait. quia edes le¬
uitarũ quȩ inurbib sc̃ semꝑ
possunt redimi. suburbana
uͦ corũ ñquã debeant uendi.
adlitterã tantũ intelligere
sufficit. Edificia enĩ eccłiasti¬
ca pro ipsiꝰ eccłiȩ utilitate ad
pensionẽ quidẽ locari possc̃:
penitus aut̃ alienari ñ posst̃.
& hoc quidẽ quia ĩ ur¬
bib sunt: et ñ facile celan¬
dur. uel obliuioni tradunt̃.
suburbana uͦ quia abhomi¬
nũ conspectu longe sunt. ad
tempus etiã & condicionalit
sine periculo uendi ñ possin.
Habent gͥ sẽpit̾nam possesis¬
nẽ & nullatenus alienari de

Expanded text:
alii vero jubilaei toties habenalii vero jubilaei toties habentur, quoties per poenitentiam, reddita libertate, peccata solvuntur. Quod autem ait: « Quia aedes Levitarum, quae in urbibus sunt, semper possunt redimi, suburbana vero eorum nunquam debeant vendi, » ad litteram tantum intelligere sufficit; aedificia enim ecclesiastica pro ipsius Ecclesiae utilitate, ad pensionem quidem locari possunt, penitus autem alienari non possunt. Et hoc quidem, quia in urbibus sunt, et non facile celantur, vel oblivioni traduntur; suburbana vero, quia ab hominum conspectu longe sunt, ad tempus etiam, et conditionaliter sine periculo vendi non possunt. Habent ergo sempiternam possessionem, et nul
Abbreviated transcription (Latin):
tate domũ suam uendit: qui¬
cũq ineccłia positꝰ. crim̃ com¬
mittit. Inde eñi inꝑsona quo¬
rũdã apłs ait. Lex eñĩ spũalis
est: ego aut̃ carnalis sũ. uenin¬
datus sub peccato. Unus aut̃
annus tota hȩc uita presens
diabolo uendidit. nͥ prius¬
finiat᷑. eam ꝑpenitentiã redi¬
mat: nec inpso quidẽ iubeleo
eam redimere poterit. Iubeleũ
aut̃ hoc in loco ultimũ diem
uocat. quando scĩ lib̾ati aser¬
uitute corruptionis. inpristi¬
nã possessionẽ & ingłam fili¬
orum dei transferent᷑. At uero
qui inuilla & extra ȩccłiã pec¬
cant. qm̃  dĩ ꝓtectionis
muro ñ de fendunt᷑. & si
bent. Quocũq aut̃ die de ser¬
uitute aliquis lib̾at᷑. iubele¬
us est illi. homo gͥ habet ius¬
beleũ: quacũq die baptrat᷑.
Hoc gͥ iubeleo domus illa qͦ
inuilla & extra eccłiã uendi¬
ta est: ad dnm suũ reuercetur.
quia tunc homo dediaboli
seruitute lib̾at᷑. S iste quidẽ
iubeleus. nͥ semel haberi ñ pot̃.

Expanded text:
ate domum suam vendit, quicunque in Ecclesia positus crimen committit. Unde in persona quorumdam Apostolus ait: « Lex enim spiritualis est, ego autem carnalis sum venundatus sub peccato . » Unus autem annus tota haec prdo vendidit, nisi priusminetur, eam poenitentia redimat, nec in ipso quidem jubilaeo eam redimere poterit. Jubilaeum autem hoc loco ultimum diem vocat, quando sancti liberati a servitute corruptionis in primam possessionem, et in gloriam filiorum Dei transferentur. 169 At vero qui in villa, et extra ecclesiam peccant, quoniam Dei protectionis muro non defenduntur, et si bent. Quocunque autem die de servitute aliquis liberatur, jubilaeus est illi. Habet ergo homo jubilaeum quocunque die baptizatur. Hoc ergo jubilaeo domus illa, quae in villa et extra ecclesiam vendita est, ad dominum suum revertitur, quia tunc homo de diaboli servitute liberatur. Sed iste quidem jubilaeus, nisi semel haberi non potest:
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad iubelcũ. Inipso enĩ om̃is
uendicio redit ad dnm̃. adpos¬
sessorẽ pristinũ. Quanta ratio¬
ne & honestate. quanta misccłia
et pietate. hec uerba plena sunt.
Nonem̃i possessio. s tempusfru¬
gũ. ñ derra s fructus terrȩ uen¬
dit᷑. Sic enĩ neq emptor preci¬
um. neq uenditor amitait
possessionẽ. Utriq cauetur.
huiꝰ habundantia illiꝰ ioppi¬
am supplet. & eocontra illiꝰ in¬
opia huiꝰ habundantiã habũ¬
dare amplius facit. Nemo in
tali uenditione decipit᷑. in
qua & terminus ẽ. et condi¬
tio. Iubeleus em̃ terminusẽ.
conditio aut̃. quia etiã ipse

Expanded text:
um jubilaeum; in ipso enim omnis venditio redibit ad Dominum, et possessorem pristinum. » Quanta ratione et honestate, quanta misericordia et pietate haec verba plena sunt. Non enim possessio, sed tempus frugum, non terra, sed fructus terrae venditur. Sic enim neque emptor pretium, neque venditor amittit possessionem, utrique cavetur; hujus abundantia illius inopiam supplet, et e contra illius inopia hujus abundantiam abundare amplius facit: nemo in tali venditione decipitur, in qua et terminus est, et conditio. Jubilaeus enim terminus est, conditio vero,
Abbreviated transcription (Latin):
Ui uendiderit domum
intra urbis muros. ha¬
bebit licentiã redimendi. donec
unus impleat᷑ annus. Siñ rede¬
merit. & anni circulus fuerit
cuolutus. emptor possidebit eã
e posteri eiꝰ imꝑpetuũ & redi¬
mi ñ poterit etiam iniubeleo.
Sin aut̃ inuilla fuerit domũ.
que mutos ñ habet agrorũ iure
uendet᷑. Si ante redẽpta ñ fue¬
rit iniuibeleo reuertetur ad do¬

Expanded text:
ui vendiderit domum intra urbis muros habebit licentiam redimendi donec unus impleatur annus si non redemerit et anni circulus fuerit evolutus emptor possidebit eam et posteri eius in perpetuum et redimi non poterit etiam in iobeleo sin autem in villa fuerit domus quae muros non habet agrorum iure vendetur si ante redempta non fuerit in iobeleo revertetur ad do
Abbreviated transcription (Latin):
i attinuatus fr̃
possessiunculã suã. & uolue¬
rit propinquus eius. potest re¬
dimere qd̃ ille uendid̾at. Sin
aut̃ ñ habuerit proxunũ. & ip¬
se preciũ ad redimendũ potent
inuenire. cõputabunt᷑ fructus
exeo tempore quo uendidit.
& qd̃ reliquũ est. reddet empto¬
ri. ficq recipiet possessionem

Expanded text:
i adtenuatus frater possessiunculam suam et voluerit propinquus eius potest redimere quod ille vendiderat sin autem non habuerit proximum et ipse pretium ad redimendum potuerit invenire conputabuntur fructus ex eo tempore quo vendidit et quod reliquum est reddet emptori sicque recipiet possessionem
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. & quȩcũq illiꝰ st̃. fidẽ uideli¬
at. intellectũ. scientiam & doctͥ¬
nã. eiusq animȩ tentoriũ. idest
mus. Quare etiam qui sic ex pia¬
tus est. iterũ lauet᷑. & sit immũ¬
dus usq ad uesꝑũ: et hoc dictũ

Expanded text:
 illius sunt, fidem videlicet, intellectum, scientiam, et doctrinam, ejusque animae tentorium, id est mus. Quare etiam qui sic expiatus iterum lavetur, et sit immundus usque ad vesperam, jam dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ollent decimnerib cõbus¬
tionis. atq peccati. & mittent
aquas uiuas suꝑ eos inuasis.
inqͥb cũ homo mundus tuxtt
ysopũ. asꝑget ex eo om̃e denton¬
ũ & cunctã supellectilẽ. & hom¬
nes huiꝰcemodi contagione pol¬
lutos. Adq hoc mͦ mundus lus¬
trabit ĩmundũ. dercio & septi¬
mo die. Expiatusq die septimo
lauabit & se & uestim̃ta sua. et
ĩmundus erit usq ad uesꝑam.
uerat peccatũ. pro nobis pecca¬
tũ fecit. ex hoc loco sũp sisse ar¬
bitram. Sicut enĩ hic eineres
peccati intelligunt᷑. cineres uac¬
cȩ cõbustȩ pro peccato. ita oe ibi
peccatũ intelligit᷑ hostia ꝓ pec¬
cato. & ineo quidẽ qd uiuas aqͥs
suꝑ cineres ponebant. hanc doc¬
trinã uiuifieatricẽ ꝑ illos cine¬
He aut̃ aque abhomine mundo¬

Expanded text:
ollent de cineribus combustionis, atque peccati, et mittent aquas vivas super eos in vas, in quibus cum homo mundus tinxerit hyssopum, asperget ex eo omne tentorium, et cunctam suppellectilem, et homines hujuscemodi contagione pollutos, atque hoc modo mundus lustrabit immundum tertio, et septimo die: expiatusque die septimo lavabit et se, et vestimenta, et immundus erit usque ad vesperum. verat peccatum, pro nobis peccatum fecit , » eum ex hoc loco sumpsisse arbitramur. Sicut enim hic cineres peccati intelliguntur cineres vaccae combustae pro peccato; ita et ibi peccatum intelligitur hostia pro peccato. Et in eo quidem vivas aquas super cineres ponebant, hanc doctrinam vivificatricem per illos cineHaec autem aqua ab homine mundo
Abbreviated transcription (Latin):
bus uesci licitũ ẽ. fundat sangui¬
nẽ eiꝰ. & oꝑiat illũ terra. Qui cm̃
intelligit quid sint duo greges oui¬
um. & quid sit unũ ouile & unus
pastor. incelligit etiã qͥd sint filii
isrł. & quid sint aduenȩ qui pere¬
grinant᷑ apd̃ eos. Hi aũt uenatio¬
ne. uel aucupio ferã uel auẽ capi¬
unt. quando hereticos & philoso¬
phos euanglica predicatione ad fi¬
dem conuertunt. Quorũ quidẽ sang̾¬
nẽ fundunt & terra oꝑiunt: qm̃ co
rum peccata aqua baptisimatis ab¬
luunt. ut quasi mortua & sepulta
ulterius ñ appareant. Unde psal¬
mista ait. Deati quorũ remissȩ sunt
iniquitates. & quorũ tecta st̃ percata.

Expanded text:
bus vesci licitum est, fundat sanguinem ejus, et operiat illum terra. » Qui enim intelligit quid sint duo greges ovium, et quid sit unum ovile, et unus pastor, intelligit et qui sint filii Israel, et qui sint advenae, qui peregrinantur apud eos. Hi autem venatione, vel aucupio feram, vel avem capiunt, quando haereticos, vel philosophos evangelica praedicatione ad fidem convertunt. Quoniam quidem sanguinem fundunt, et terram operiunt, quoniam eorum peccata aqua baptismatis abluunt, ut quasi mortua, et sepulta ulterius non appareant. Unde Psalmista ait: « Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata
Abbreviated transcription (Latin):
inc aut̃ precipit dñs
ut nullũ sacrificiũ offera¬
tur nisi ad ostiũ tab̃nacul destimo¬
nii. uolens omnẽ occasionẽ popło
auferre. ne idolis immolent. Hoc
est em̃ qd ait. Ee nequaquã ultra
ĩmolabunt hostias suas demoni¬
bus. cũ quib fomicat sunt. Quã¬
uis & ꝑ hec significari potest. qd̃
nusquam ueri sacrificii locussit
anguinẽ quoq ommũ
anmaliũ comedẽ int̾di¬
cit. eoqd̃ anima insanguine sit.
Ad cinius piaculũ suꝑ altare san¬
carnis insanguine est. tale ẽ ac
si diceret. uita carnis in sanguine
est. ut anima ꝓuita intelligatur.
Non eñi caro sine sanguine uiue¬
re potest. Quid est gͥ sanguinẽ co¬
medẽ. isi carni uitã auferre: Hoc
homicidȩ audiant. & sanguinem
comedere. acbibere tuneant. qm̃
uirũ sanguinũ & dolosũ abho¬
minabitur dñs. Sequit᷑.¬

Expanded text:
inc autem praecipit Dominus ut nullum sacrificium offeratur, nisi ad ostium tabernaculi testimonii: volens omnem occasionem populo auferre ne idolis immolaret. Hoc est enim quod ait: « Et nequaquam ultra immolabunt hostias suas daemonibus, cum quibus fornicati sunt. » Quamvis et per hoc significari possit quod nusquam veri sacrificii locus sit Sanguinem quoque omnium animalium comedere interdicit, eo quod anima in sanguine sit, ad cujus piaculum super altare sancarnis in sanguine est; » tale est ac si diceret: Vita carnis in sanguine est, ut anima pro vita intelligatur: non enim caro sine sanguine vivere potest. Quid est igitur sanguinem comedere, nisi carni vitam auferre? Hoc homicidae audiant, et sanguinem comedere et bibere timeant, quoniam « virum sanguinum et dolosum abominabitur D
Abbreviated transcription (Latin):
tera uͦ ñ omnia tam̃ s difficili¬
ora quȩq cũ dei ad iutorio expo¬
nere aggrediam᷑. Ab hoc gͥ capi¬
tulo loquendi exordiũ incipi¬
amus.

Expanded text:
tera, non omnia tamen, sed difficiliora quaeque cum Dei adjutorio exponere aggrediamur. Ab hoc capitulo loquendi exordium sumamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortem peccauerint: deleri
ñ possunt. Hic est eñi liber ui¬
tȩ: in quo qui scribit᷑. inet̾num
&e sine fine uiuit. Unde & dñs
ait. Qui peccauerit mͥ: deleboeũ
delibro meo. Confident̃ gͦ dicebn
moyses dele me delibro tuo. qͥa
se nichil peccasse sciebat. & dmin
iuste nichil facere posse ñigno¬
rabat. Sequitur.
istum quo locutus sũ cibi.
Angłs ms precedet te: ego autem
indie ultionis uisitabo & hoc
peccatũ eorum. ꝑcussit gͦ dñs po¬
płm ꝓ reatu uituli: quẽ fecit anos
Quando enĩ ꝓreatu uituli popłm
dñs ꝑcusserit. nisi forte illud in¬
telligatur qd̾ suꝑiꝰ legitur uigin¬
titria milia una die cecidisse. mis¬
qua hic dr. Dies aut̃ ultionis ant
inhac uita: aut inalia intelligi

Expanded text:
ad mortem peccaverint, deleri ad mortem peccaverint, deleri non possunt. Hic est enim liber vitae, in quo qui scribitur, in aeternum et sine fine vivit. Unde et Dominus ait: « Qui peccaverit mihi, delebo eum de libro meo . » Confidenter ergo dicebat Moyses: « Dele me de libro tuo, » quia se nihil peccasse sciebat, et Deum injuste nihil facere posse non ignorabat. Sequitur: « istum quo locutus sum tibi, angelus meus praecedet te; ego autem in die ultionis visitabo et hoc peccatum eorum. Percussit ergo Dominus populum pro reatu vituli, quem fecit Aaron. » Quando enim pro reatu vituli populum Dominus percussit nisi forte illud intelligatur, quod superius legitur, viginti tria millia uno die cecidisse nusquam hic dicitur. Dies autem ultionis aut in hac vita, aut in alia intelligi