comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lxx. Et ñerit tͥ ultra sol in lucem
dici. neq ortus lune lum̃ p̾bebit
t noct̾e: s erit tͥ dñs lux ettrna. &
ds gła tua. Non enim occidet sol
t: & luna tͥ ñ deficiet. Eritq dñs
lur sempit̃na. & complebuntur
dies lucdus tui. Ex hoc capituloco¬
gimur omnia q̃dicta sunt &e dicen¬
da adultimum referre dempts. qn
bit offictum. & erit dñs ipse lumen
asserunt ẽẽ cõplenda: nos sp̃icaliter
futura credamus in qualitati ꝓmis¬
sionum. ñ in tempore discrepantes.
Quib breuiter resꝑondendum ẽ
quod pseudo ꝓpħis & peccatoribus
sol occidit meridie. & econtrario
gmentib dnm semꝑ orttͣ sol iusti

Expanded text:
ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebebit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lux aeterna, et Deus gloria tua. Non enim occidet sol tibi, et luna tibi non deficiet. Eritque Dominus lux sempiterna, et complebuntur dies luctus tui. Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt et dicenda, ad ultimum referre tempus: quabit officium. Et erit Dominus ipse lumen asserunt esse complenda, nos spiritualiter futura esse credamus, in qualitate promissionum, non in tempore discrepantes. Quibus breviter respondendum est, quod si pseudoprophetis et peccatoribus sol occidit meridie, et e contrario timentibus Dominum oritur sol justi
Abbreviated transcription (Latin):
nisset in nazareth in qua nutritꝰ erat.
postqm baptizatus est in iordane:
ingressꝰ est iuxca consuetudinem in
dic sabbat synagogam eorum.Cũq
surrerisset ad legendum: datꝰ est q

Expanded text:
nisset in Nazareth, in quo nutritus erat postquam baptizatus est in Jordane, ingressus est juxta consuetudinem in die sabbati synagogam eorum. Cumque surrexisset ad legendum, datus est ei
Abbreviated transcription (Latin):
unxit me: euanglizare paupibtis
misit me. p̃dicare captitus remissio¬
nem. & cecis insum. diitte confrac¬
tos in lib̃tatem. p̃dicare annũ dñi
acceptum: qñ conuolutum librum
reddit ministro &e sedit. & omniũ
ocłi qͥcrant in synagoga attendebãt
cum. Cepit q ad eos dicere. Hodie
completa ẽ seripara hec in auribus
uris. Et om̃s testimonium ꝑhibebat
qui egrediebant᷑ de ore eiꝰ. Si gͤ illo
completa ẽ tempore ꝓpħia. quomͦ qͥ¬
dam ad consummationis reftrunt
tempora q̃ dicunt᷑. nͥ forte possumꝰ
hoc dicere qͦd tẽ ex parte complctũ
sit. plentus ẽẽ complendum. qnͣdo¬

Expanded text:
unxit me: evangelizare pauperibus misit me: praedicare captivis remissionem, et caecis visum: dimittere fractos in libertatem, praedicare annum Domini acceptum. Quando convolutum librum reddidit ministro, et sedit; et omnium oculi qui erant in synagoga, attendebant eum, coepitque ad eos dicere: Hodie completa est Scriptura haec in auribus vestris, et omnes testimonium prabebant qui egrediebantur de ore ejus. Si ergo illo completa est tempore prophetia, quomodo quidam ad consummationis referunt tempora quae dicuntur: nisi forte possumus hoc dicere, quod tunc ex parte completum sit, plenius e
Abbreviated transcription (Latin):
sta iam dixerat. Dilcristi iusticiam.
& ochisti inquitatem: ꝓpterca unrit
de ds łs tuus oleo erultationis p̃ con¬
sortib tuis. Qñ enim consortes no¬
minantur. naturam carins intellige
qͥa ds consorces sube sue ñ habet. Et
quia erat unct̾io sp̃italis. & nequaqͣ
humani corꝑis ut in sacerdotibus
iudcorum: iecͥco p̃ consortib .i. cet̃is

Expanded text:
itiam et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis prae consortibus tuis . Quando enim consortes nominantur, naturam carnis intellige: quia Deus consortes substantiae suae non habet. Et quia erat unctio spiritualis, et nequaquam humani corporis, ut fuit in sacerdotibus Judaeorum; idcirco prae consortibus, id es
Abbreviated transcription (Latin):
me. euanglizare pauꝑib misit
me: sanare contritos corde. p̃dicare
captiuis remissionem. &e cecis ut ui¬
deant. uocare annum acceptabilẽ
dño. & diem retributionis. conso¬
lari omnes lugentes. dare lugenti¬
bus syon. dare eis głam ꝓcinere.
unctionem leticie lugentib. ha¬
supra dixerat. ego dñs in dempore
congregabo teos.siue iuxta hebra¬
icum. ego dñs in tempore erus fu¬
bito faciam istud: loquit᷑ conseq̃nt̃¬

Expanded text:
re pauperibus misit me, sanare contritos corde: praedicare captivis remissionem et caecis ut videant: vocare annum acceptabilem Domino, et diem retributionis: consolari omnes lugentes: dare lugentibus Sion: dare eis gloriam pro cinere, unctionem laetitiae lugentibus, hasupra dixerat: Ego Dominus in tempore congregabo eos, sive juxta Hebraicum: Ego Dominus in tempore ejus, subito faciam istud, loquitur consequent
Abbreviated transcription (Latin):
in głam. Qui paruus ẽ erit in mi¬
lib: & qͥ minimꝰ in gentem magnã
Ego dñs in tempore congregabo coᷤ
finitis dieb luccus completisq q̃n
tͥsticia uercent᷑ in gaudium. popłs
syon erit omnis iustus. ñ ad breue
tempꝰ s in ꝑpetuum: & qͥa tustus ẽ
terram mit̾ium possidebit. Hec ini¬
randum si ad rectpienda ꝓmissionis
bona t̃ram mansuetorum teneat atq
uiuentium. quam ꝓpħa suspirat dicẽs
credo udere bona dñi in derra uiuen¬
dum: cum germ̃ plantationis dñ

Expanded text:
am. Qui parvus est, erit in millibus, et qui minimus, in gentem magnam. Ego Dominus in tempore congregabo eos. Finitis diebus luctus atque completis, quando tristitia vertetur in gaudium, populus Sion erit omnis justus, non ad breve tempus, sed in perpetuum, et quia justus est, terram mitium possidebit. Nec mirandum si ad recipienda promissionis bona, terram mansuetorum teneat atque viventium, quam Propheta suspirat, dicens: Credo videre bona Domini in terra viventium , cum g
Abbreviated transcription (Latin):
ne irłm: s letantib in structione
ecclie. Beati quippe lugentes. qm̃ ip
si consolabunt᷑. Beati flentes. q̃m
ipsi ridebunt. Beat qui esurtunt
& situtnit iusticiam. qm ipsi satura¬
buntur: ut postqͣm dñi fuerint car¬
ne saturati. cruetent serinonẽ dñi.
& dicant oꝑa sua regi. Popłs autẽ
tuus om̃s iusti. in ꝑpetuum herecti¬
tabunt t̾ram. germen plantatio¬
ins mee. opͦ manus mee ad głifican¬
dum. Qhmimꝰ eric in mille: &e par¬
uulus in gentẽ fortissimam. Ego
dñs in tempore cius fubito faciam

Expanded text:
em, sed laetantibus ex instructione Ecclesiae. Beati quippe lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ut postquam 730 Domini fuerint carne saturati, eructent sermonem Domini, et dicant opera sua regi . Populus autem tuus omnes iusti in perpetuum hereditabunt terram germen plantationis meae opus manus meae ad glorificandum minimus erit in mille et parvulus in gentem fortissimam ego Dominus in tempore eius subito faciam
Abbreviated transcription (Latin):
ut reges eors & pͥncipes ministrent.
sitie assistant ei. Quod uel carnaliter
accipit᷑. uł sp̃icaliter. Si carnaliter.
uidemꝰ cesares romanos xp̃i tugo colla
fubmitcere. edificare eccłias expen¬
sis publicis. & atuersꝰ ꝑsecutiones
gentium atq insidias hereticorum.
legum scita pendere. Sispiritaliter
ꝗtucunq in eis continentia. eloqͥn¬
ta. scĩtate. pͥncipes sunt. & ammę
imꝑio carnis stibiugant seruitutẽ.
ipsi ministrant & assistunt uel auxi

Expanded text:
ut reges eorum et principes ministrent, sive assistant ei. Quod vel carnaliter accipitur, vel spiritualiter. Si carnaliter, videmus Caesares Romanos Christi jugo colla submittere, et aedificare ecclesias expensis publicis, et adversus persecutiones gentium atque insidias haereticorum Legum scita pendere. Si spiritualiter, quicumque in eis continentia, eloquentia, sanctitate, principes sunt, et animae imperio carnis subjugant servitutem, ipsi administrant, et assi
Abbreviated transcription (Latin):
tudo gentium uenerit tͥ. Lex. Tunc
uidebis & timeb &e stupeb corde: qm̃
tͣns ferent᷑ in te ditutie maris. & gen¬
tium & popłorum. Cum eleuaueriᷤ
ocłos tuos & filios tuos filiasq pros¬
pexeris uł ꝑ se uenire uelociter. uel
scõrum humeris deportari. te gaude¬
bis. & in modum flurrioꝵ. aqͥs subi¬
tis inundabis. & mirabit᷑ ac stuꝑe¬
bit. mimo dilatabit᷑ cor tuum. aci¬
dientis apłm. Os mn eum patet aduoᷤ
o chorintu. Et it̃m. Dilatamini ce
uos. ne angustia pectoris ñ possitis
magnitudinẽ subintratut timor. ne
tanto bono careat. An ñ est gaudtũ
cernere diuitias & multitudinẽ ma¬
ris adse tͣnfferri atq conu̾ti. & forti¬
tudinem gentium tienire s̃. ut qͥoqͥd
in scło & orbe terrarum ẽ suum sit. &¬
roborata fide gentium dicat. omnia
xp̃o: Inundatio camelorum oꝑiec de
dromedarii. madian &e epha. Om̃s
de sabauement: aurum &e thus de¬
ferentes & laudem dño annuneian

Expanded text:
. LXX: Tunc videbis, et timebis, et stupebis corde: quoniam transferentur in te divitiae maris, et gentium, et populorum. Cum elevaveris oculos tuos, et filios tuos filiasque prospexeris vel per se venire velociter, vel sanctorum humeris deportari, tunc gaudebis, et in modum fluviorum, aquis subitis inundaberis, et mirabitur, ac stupebit, immo dilatabitur cor tuum, audiens Apostolum: Os meum patet ad vos, o Corinthii. Et iterum: Dilatamini et nos ; ne angustia pectoris non possitis hmagnitudinem subintravit timor, ne tanto bono careat. An non est gaudium, cernere divitias, et multitudinem maris ad se transferri atque converti, et fortitudinem gentium venire sibi, ut quidquid in saeculo et orbe terrarum est, suum sit; et roborata fide gentium dicat: Omnia  Christo ? Inundatio camelorum operiet te, dromedarii Madian et Epha. Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et la
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ glificauit eum. Et ȩdificabunt
filu ꝑegnor muros tuos: & reges eor
ministrabunt tͥ. In indignatione
enim mea ꝑcussi de: & in reconcilia¬
tione mea misertus sum tui. Et aꝑi¬
entur porde tue iugiter: die ac noc
te. non claudent᷑. ut afferat᷑ ad te
fortitudo gentiũ: & reges earum ad¬
dticantur. Gens enim & regnũ qͦd
uastabuntur. Lxx. Et edificabant
alienigene muros tuos: & reges eoꝵ
assistent tͥ. Ppter iram enim meam
ꝑcussi de: & ꝓpter miscđiam dilexide
Et aꝑientur porte tue semꝑ. ꝑ diem
&e nocdem ñ claudentur. ut introdu¬
cant ad te forticudinẽ gentiũ. & regeᷤ
earum qͥ aducendi sunt. Gentes
quib dicatur ecelia. & urbs saltiato¬
ris excruttur. alieigene quoq ce filii
pegrinorum edificant muros eius:

Expanded text:
 glorificabit te. Et edificabunt filii peregrinorum muros tuos: et reges eorum ministrabunt tibi. In indignatione enim mea percussi te: et in reconciliatione mea misertus sum tui. Et aperientur porte tue iugiter die ac nocte - et non claudentur. Ut afferatur ad te fortitudo gentium: et reges eorum adducantur. Gens enim et regnum quod vastabuntur. LXX: Et aedificabunt alienigenae muros tuos, et reges eorum assistent tibi. Propter iram enim meam percussi te, et propter misericordiam dilexi te. Et aperientur portae tuae semper: die ac nocte non claudentur, ut introducant ad te fortitudinem gentium, et reges earum qui adducendi sunt. Gentes quibus ditatur Ecclesia, et urbs Salvatoris exstruitur, alienigenae quoque et filii pe
Abbreviated transcription (Latin):
pabit salus muros tuos.siue saltia¬
tor. qͥ in hebraico legitur ihe: quod
ꝓpe nomen dñi sonat. Ipse enm
forticudo murors ecclie. que habet
portas in laude dm̃: uc qui ingre¬
diuntur ad eam pͥ̾mum discant
laudare dnm. & nomen illius con¬
fiteri. Quod autem .lxx. ꝓ laude

Expanded text:
pabit salus muros tuos, sive salvator, qui in Hebraico legitur JESUS, quod proprie nomen Domini sonat. Ipse enim fortitudo murorum Ecclesiae, quae habet portas in laude Domini: ut qui ingrediuntur eam, primum discant laudare Dominum, et nomen illius confiteri. Quod autem Se
Abbreviated transcription (Latin):
afflict̾am quondam & captiuitatit᷑¬
ditam in popło iudeorum: inuoca¬
tione gentrum reconciliet sibi: ita
nec nocte claudant᷑ & saluari cupi¬
entib iugit̃ pateant .i. ut ei in gau¬
dio & in tribulatione uolentibus
crede introitus ñ negetur: & inferat᷑
ad cam fortitudo siue diuidie gendiũ.
& reges earum ministrent siue ad¬
ducantur ei quasi captiuri. Tunc in¬
telliges cum uideris eloquentissimoᷤᷤ¬
scli atq: cditissimos adduci ad fidem
xp̃i. & fatuam fieri sapientiam sapi¬
entrum. ac prudentiam prudentiũ
reprobari: ut fatuum di fapientrus
fit hominib. Gentes autem &e regeᷤᷤ
earum qͥ serire eccliȩ noluerint bo¬
na ceutili seruitute. ut in aplicam

Expanded text:
afflictam quondam et captivitati traditam in populo Judaeorum, in vocatione gentium reconciliet sibi, ita nec nocte claudantur, et salvari cupientibus jugiter pateant, id est, ut ei in gaudio, et in tribulatione volentibus credere, introitus non negetur. Et inferatur ad eam fortitudo, sive divitiae gentium; et reges earum ministrent, sive adducantur ei quasi captivi. Quod tunc intelliges, cum videris eloquentissimos adduci ad fidem Christi; et stultam fieri sapientiam sapientium, ac prudentiam prudentium reprobari : ut fatuum Dei sapientius sit hominibus. Gentem autem et reges earum, qui servire Ecclesiae noluerint bonam et util
Abbreviated transcription (Latin):
sarcimis relinquentes q̃ ducit ad tar¬
tarum: immo quicqͥd habebant ĩ
dni dona portabant implentes il¬
lud quod scͥptum ẽ. redemptio aĩc
uiri ꝓpͥe diuitie. Que enim aptid
homimnes impossibilia. apud deũ
rib pͥncipalia. aurum sensuum.
& thus odoris optimi. atq dicenteᷤᷤ.
dirigat᷑ oratio incasic incensum in
conspectu duo. & xp̃i bontis odor
sumꝰ in omni loco. exemplo ututis
fue cotidie nunciant salutare dñi
ut oues om̃s cedar congregentur
in eccłia. &e de erroris tenebris ad
lucem tͣnseant. ariecesq ꝓpharum de

Expanded text:
sarcinis relinquentes, quae ducit ad tarsarcinis relinquentes, quae ducit ad tartarum. Immo quidquid habebant, in Domini dona portarunt, implentes illud quod scriptum est: Redemptio animae viri, propriae divitiae . Quae enim apud homines iribus principalia, aurum sensum  sic et thus odoris optimi atque dicentis: Dirigatur oratio mea 723 sicut incensum in conspectu tuo. Et: Christi bonus odor sumus in omni loco ; exemplo virtutis suae, quotidie nuntiant salutare Domini, ut omnes oves Cedar congregentur in Ecclesia, et de erroris tenebris ad lucem transeant. Arietesque Prophetarum, de
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc loco interptatur iniquitaᷤ.
cpha resolutio siue effundens. sa¬
ba conuersio. uel captiuitas: cedar
tenebrx. nabaioth ꝓphie. Greges gͥ
camelorum iniquitatis uinelis re¬
solut. & animas suas effundentes
de captiuitate uemient. & comisio¬
nes un artim ficłi deferentes & thus
sacͥficii. & ꝓ hec muera nequaqͣm
ꝓpria salute contenti ꝓficient ut cẽ cetiꝰ
p̃dicent salutare di. Diues ille
qͥ instar cameli portabat in euan¬
gelio diuitiarum ponda. & camelꝰ
erat: noluit dñi audire consilia nec
econerari. & abiecta sarcina alis co¬
lumbȩ uolare ad cȩlum. ꝓptea tͥ̾sti ᷤ
facilius camelus ꝑ foram̃ acus tͣnsire
pocest: qm diues in regnacelorum.¬
Difficultatem rei ꝓposuit. ñ impossi¬
bilicatem. Deniq scẽ memorie mat̾
tua paula fratq pammachiꝰ ꝑ fora¬
men acꝰ. hoc ẽ ꝑ artam & angustam
uiam q̃ ducit ad uitam. ensierunt
ad regna celorũ: latam uiam cum

Expanded text:
in hoc loco interpretatur iniquitas. in hoc loco interpretatur iniquitas. Epha, resolutus, sive effundens. Saba, conversio, vel captivitas. Cedar, tenebrae. Nabajoth, prophetiae. Greges igitur camelorum, iniquitatis vinculis resoluti, et animas suas effundentes de captivitate venient, et conversione sua, aurum fidei deferentes, et thus sacrificii. Et per haec munera nequaquam propria salute contenti, proficient, ut etiam caeteris praedicent salutare Dei. Dives ille, qui instar cameli portabat in Evangelio divitiarum pondera, et camelus erat, noluit Domini audire consilia, nec exonerari, ut abjecta sarcina, alis columbae volaret ad coelum; propterea tristis facilius camelus per foramen acus transire. poterit quam diues in re g naDifficultatem rei proposuit, non impossibilitatem. Denique sanctae memoriae mater tua Paula, fraterque Pammachius, per foramen acus, hoc est, per arctam et angustam viam quae ducit ad vitam, transierunt ad regna coelorum, latam viam cum
Abbreviated transcription (Latin):
nient & offerent᷑ placabiles fuꝑ altare
meum. & domꝰ orationis meȩ glorif¬
cabitur. Post dtuitias maris ce forti¬
tudinem gentium: greges qͦq came¬
lorum. & dromedes madian & epha
saba portantes aurũ & thꝰ: &e quod
his maius ẽ annunciantes dñi sa¬
lutare. Amuse qͦq: oues cedar con¬
gregabunt᷑ eccłie: & arietes naba¬
ioth uenient siucut in hebraicoscͥp¬
tum est. imnstrabunt &e offerentur
scue offerent uctinas suꝑ altare
dñi. ut domꝰ eius mnelitafiat. Ma¬
dian & epha regionessunt trans
arabiam fertiles camelorum: õis¬
q proumcia appellat᷑ saba. Unde
fuit & sabaregina q̃uenit sapien
tiam audire salomonis: & ipsa de¬
ferens aurum & thus pacifico regi
multa deportans. & ab eo maiora
suscipiens. Cedar autem regio sar¬
racenorum ẽ qͥ in scͥptura uocant᷑
ismaelite: & nabaiothunus est fili¬
orum ismael. Ex quoꝵ nominib
solitudo appellatur. que frugum
quȩ uicine sunt isrł. totiꝰ mundi
conũsio p̃dicatur. Madian qͥppe

Expanded text:
nient, et offerentur placabiles super altare meum: et domus orationis meae glorificabitur. Post divitias maris et fortitudinem gentium, greges quoque camelorum, et dromades Madian et EphaSaba, portantes aurum et thus: et, quod his majus est, annuntiantes Domini salutare. Universae quoque oves Cedar congregabuntico scriptum est, ministrabunt, et offerentur, sive offerent victimas super altare Domini, ut domus ejus inclyta fiat. Madian et Epha regiones sunt trans Arabiamque provincia appellatur Saba; unde fuitiam audire Salomonis: et ipsa deferens aurum et thus, pacifico regi multa deportans, et ab eo majora suscipiens . Cedar autem regio Sarracenorum est, qui in Scriptura vocantur Ismaelitae. Et Nabajoth unus est filiorum Ismael, ex quorum nominibus solitudo appellatur, quae frugumquae vicinae sunt Israeli, totius mundi conversio praedicatur. Madian quippe
Abbreviated transcription (Latin):
in scͥpturis scĩs. septus diximus. Ponam
inguit pͥncipes tuo̾ ĩ pacem: & eꝑ̃os tuos
iniusticiam. ꝓ quo in hebraicoscͥptũ
est. Ponam uisitationẽ tuam pacem.
& p̃positos tuos iusticiam. In qͦ scͥpt᷑e
scẽ admiranda maiestas. qͦd pͥncipeᷤᷤ
futuros eccłie ep̃os nominauit. quoꝵ
omnis tusitatio in pace ẽ. & tocaby¬
lum dignitatis in iusticia: ut neqͣ¬
quam accipiant ꝑsonam in tudi¬
cio. nec audiatur qͥppiam iniquũ
in terra eccłie. neq cont̾cio & infe¬
lieitas in t̃minis eius. Ubicumq
enim iniquitas ẽ. & iusticia non

Expanded text:
in Scripturis sanctis, saepius diximus. Ponam, in Scripturis sanctis, saepius diximus. Ponam, inquit, principes tuos in pacem, et episcopos tuos in justitiam. Pro quo in Hebraico scriptum est: Ponam visitationem tuam pacem, et praepositos tuos in justitiam. In quo Scripturae sanctae admiranda majestas, quod principes futuros Ecclesiae, episcopos nominavit, quorum omnis visitatio in pace est, et vocabulum dignitatis in justitia: ut nequaquam accipiant personam in judicio, nec audiatur quidpiam iniquum in terra Ecclesiae, neque contritio et infelicitas in terminis ejus. Ubicumque enim iniquitas est, et just
Abbreviated transcription (Latin):
tuos in pace: & ep̃os tuos in rusticia
Et non audict᷑ ultͣ iniguitas in t̾¬
ra tua. neq contritio ce miseria in
fimib duis. s uocabunt᷑ salutare
muri tui. & porte tue sculptura. sa¬
dem res ꝓ locorum qualitate alteri
genul. alti syecies ẽ. Et ne artibus
rechorice ac dialectice dicere qͥppiã
uidear. ponam exemplacommu¬
nia q̃ possint simplicem lectorem
instruere. filius m̃s qͥ ad me specieᷤᷤ
est & me habet genus: filio suo ẽ genꝰ
Dicam & aliud. Quod alteri maius
plures ad tinum. E ad instaurationẽ
sp̃italis irłm ligna uertentur in es. ⁊
lapides mutabunt᷑ in ferrum: id est
brug qͦndam & insensibiles homine
in eas materias mutabunt᷑ quȩ ut¬
litatem aliquam p̃beant ciuitat. Ip¬
sumq es & ferrum ꝑ augmenta uir¬
tutum in aurum argentumq mu¬
tabuntur: ut nequaquã utilitatis
speciem. h p̃cium qͦq habeant ac de¬
corem. De auro &e argento quid sigcent

Expanded text:
tuos in pace, et episcopos tuos in justitia, tuos in pace, et episcopos tuos in justitia, et non audietur ultra iniquitas in terra tua, neque contritio et miseria in finibus tuis: sed vocabuntur salutare muri tui, et portae tuae sculptura. Eadem res pro locorum qualitate, alteri genus, alteri species. Et ne de artibus, rhetorica ac dialectica dicere quidpiam videar, ponam exempla communia, quae possint simplicem lectorem instruere. Filius meus, qui ad me species est, et me habet genus, filio suo genus est. Dicam et aliud, quod alteri majus,plures ad unum. Ergo in instauratione spiritualis Jerusalem, ligna vertentur in aes, et lapides mutabuntur in ferrum, id est, bruti quondam et insensibiles homines, in eas materias mutabuntur, quae utilitatem aliquam praebeant civitati. Ipsumque aes et ferrum per augmenta virtutum, in aurum argentumque mutabuntur: ut nequaquam utilitatis speciem, sed pretium quoque habeant ac decorem. De auro et argento, quid significent
Abbreviated transcription (Latin):
radice sumpserunt. sugges qͦq lac
gendium. & manuilla regum lacta¬
beris. Qui locꝰ quem sensum hãt
fupraplenus exposunnus: disse¬
rentes illum uersicłm filu tui de
regum comedes. q̃ diuitiȩ scđm¬
hebraicam ueritatem tiba sunt. re¬
gum atq doctorum. qͥb nascenti¬
um in xp̃o ertiditur ce nucritur in¬
fantia. Que cum surreceris ce ꝑue¬
neris ad solidum cibum. ut dii¬
tias qͦq huiuscemi regum comedaᷤᷤ
te scies quod ego fum saluator tuus
qͥ redemi de sanguine meo. siue ds
fortis iacob. Pere afferam aurum
& ꝓferro afferam argentum. & ꝓ
lignis es. &e ꝓ lapidib ferrum.
Et ponam uisitationem tuam pa
cem: & ppositos tuos iusticiam. N au¬
dietur ultra iquitas in derra tua
uastitas & contͥcio in t̾minis tuis.
occupabit salus muros tuos: & por¬
tas tuas laudatio. Lxx. Cere affrã
tͥ aurum. & ꝓ ferro dabo tͥ argen¬
tum. & ꝓlignis tͥbuam tͥ es: ꝙ pro
lapidib ferrum. Et dabo pͥncipe

Expanded text:
radice sumpserunt. Suges quoque lac radice sumpserunt. Suges quoque lac gentium, et mamilla regum lactaberis. Qui locus quem sensum habeat, super plenius exposuimus, disserentes illum versiculum, Filii tui de um comedes. Quae divitiae secunHebraicam veritatem, ubera sunt regum atque doctorum, quibus nascentium in Christo eruditur et nutritur infantia. Quae cum suxeris et perveneris ad solidum cibum, ut divitias quoque hujuscemodi regum comedas: tunc scies quod ego sum Salvator tuus, qui redemi te sanguine meo, sive Deus fortis Jacob. Pro aere afferam aurum, pro ferro afferam argentum, et pro lignis aes, et pro lapidibus ferrum: et ponam visitatiocem, et praepositos tuos iustitiam. non audietur ultra iniquitas in terra tua, uastitas et contritio in terminis tuis, etoccupabit salus muros tuos, et portas tuatibi aurum, et pro ferro dabo tibi argentum, et pro lignis tribuam tibi aes, et pro lapidibus ferrum. Et dabo principes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ de tͣnsiret: ponam te infuꝑpbram se¬
culorum gaudium in generationem
ce generationẽ. Et sugges lac gentiũ
& mammilla regum lact̾abis: & sci
es qͥa ego dñs saluans te. & redemp¬
dor tuus sẽs iacob.lxx. ł eo quod fu¬
isti derelict̃a. & odio habita. ⁊ ñ erat
qui auxiliaret᷑. ponam de erultatio¬
nem ȩt̃nam. ce gaudtum generatio¬
num in generationes. Et suggeᷤᷤ lac
gentrum & duntias regum comedeᷤᷤ
&e scies qͥa ego dñs. qͥ saluam de fecz
& quierui de ds iacob. Que prius
fueras derelicta. ce odio habita frac¬
tis in de ramis qͥa fruct̾um ñ atcule¬
rant. qͥ iocͥco fracti funt qͥa nullus
erat qͥ ꝑ te tͣnsiret & tͥ p̃bet auxiliũ
de quib in psalmo dr. & ñ dixert̃
uos. ꝓptea ponam de in fuꝑbiam sẽ¬
piternam. siue in erultationem &e
gaudium duarum generationum.
ꝓpͥstinis ramis aliis insertis de olea¬
stro nationum. qui contra naturȩ
exemplum afferant fructꝰ ñ pͥoris a¬
maritudinis s dulcedinis quam de

Expanded text:
 futura: Ponam te in superbiam seculorum gaudium in generatione et generatione, et sugges lac gentium et mammilla regum lactaberinus salvans te, et redemptor tuus fortis Jacob. LXX: Pro eo quod fuisti derelicta, et odio habita, et non erat qui auxiliaretur: ponam te exsultationem aeternam, gaudium generationum in generationes. Et suges lac gentium, et divitias regum comedes. Et scies quia ego Dominus qui salvam te feci, et qui erui te, Deus Jacob. Quae prius fuerat derelicta, et odio habita, fractis in te ramis, quia fructum non attulerant: qui idcirco fracti sunt, quia nullus erat qui pertransiret, et ibi praeberet auxilium: de quibus in psalmis dicitur: Et vos ; propterea ponam te in superbiam sempiternam, sive in exsultationem et gaudium duarum generationum: pro pristinis ramis, aliis insertis de oleastro nationum, qui contra naturam exempli afferent fructus, non prioris amaritudinis, sed dulcedinis, quam de
Abbreviated transcription (Latin):
tismate paruuloꝵ de quibos et pedr¬
sapostolus lo¬
quitur. qͥsi mͦ nati paruul rationa¬
le &e absq dolo lac desidate: sugant
lac apłorum. Quib paruulis atq
lactentib loquebatur & paulus. Fi¬
lioli mei quos tãm parturio. donee
xp̃e formetur in uob. Et in aliolo¬
co. Quasi nutͥc fouens filios fuos. sic

Expanded text:
um, de quibus et Petrus apostolus loquitur, Quasi modo nati parvuli, rationabile et absque dolo lac desiderate , sugant lac apostolorum. Quibus parvulis atque lactentibus loquebatur et Paulus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Et in alio loco: Quasi nutrix fovens filios su
Abbreviated transcription (Latin):
ne tyri plenius dixintus: adducẽt
filios eccłie in pͥncipio fidei aurum
argentumq portantes. Corde enĩ
creditur ad iusticiam: ore autem
confessio fit ad saludem. De qͦ auro
est. Penne columbe deargentate. et
posteriora eius in fulgore auri. Et

Expanded text:
ne Tyri plenius diximus, adducent ne Tyri plenius diximus, adducent filios Ecclesiae in principio fidei, aurum argentumque portantes. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem . De quo auro est: Pennae columbae deargentatae, et posteriora ejus in fulgore auri . Et
Abbreviated transcription (Latin):
ge. Argentum eoꝵ &e aurum eor
cum eis nomini dñi di tui: & sc̃o isrł̃
qͥa glorificauit de .Lxx. Quni sunt
hi qui ut nubes uolant. ce sicut co¬
lumbe cum pullis: Ad me insule
erpect̾arunt. & naues tharsis in pͥ¬
mis. ut adducam filios tuos delon¬
ge. & argentũ suum & aurum cum
rael głificatus ẽ. Qͥa dñs ingressᷤᷤ
est egyptum suꝑ nubem leuem. et
nubib ꝓpħarum mandauit ne
pluerent suꝑisrł imbrem. ad qͦs ꝑ¬
uenit ueritas di. mirat᷑ eccłia de
circumcisionis pͥmum populo con¬
gregata uolare ad se gentium tur¬
bam de toto orbe terrarum. assũp¬
tis alis sꝑ̃c scĩ. &e festinare iuxta sy¬
machum &e theododionem ad fe¬
nestras suas. iuxta aquilam ad cata¬
ractas suas. ut ingrediantur eccle¬
siam: sitie doctores cum discipulis¬
suis .i. columbas cum pullis suis uo¬
lare ad ecclesiam de insulis
gentium: quȩ iuxta uaticinia ꝓpħa¬
rum expectabant dñm. Naues qͦq
tharsis.i. maris de quib inuisio¬

Expanded text:
ge; argentum eorum et aurum eorum ge; argentum eorum et aurum eorum cum eis, nomini Domini Dei tui, et Sancto Israel, quia glorificavit te. LXX: Qui sunt hi qui ut nubes volant, et sicut columbae cum pullis ad me? Me insulae exspectarunt, et naves Tharsis in primis, ut adducant filios tuos de longe, et argentum suum et aurum cum rael glorificatus est. Quia Dominus ingressus est Aegyptum super nubem levem, et nubibus Prophetarum mandavit, ne pluerent super Israel imbrem, ad quos pervenit veritas Dei, miratur Ecclesia de Circumcisionis primum populo congregata, volare ad se gentium turbam toto orbe terrarum. Et assumptis alis Spiritus sancti, festinare, juxta Symmachum et Theodotionem, ad fenestras suas; juxta Aquilam ad cataractas suas, ut ingrediantur Ecclesiam. Sive doctores cum discipulis, id est, columbas cum pullis suis volare ad Ecclesiam de insulis gentium, quae juxta vaticinia Prophetarum exspectabunt Dominum. Naves quoque THARSIS , id est, maris, de quibus in visio
Abbreviated transcription (Latin):
dñi p̃dicare. Simplicitas ouium
& auctoritas arietum ascendat
ul offeratur in altare dñi. ab his
qͥ p̃ualent: ut domꝰ etus glorifi¬
cetur. Quod autem in hebraico
altari meo: ꝓpͥe siꝑhis intelligit᷑.
qͥ de gentib electi in sacerdotium
ministrisunt saluatoris. Siqtus
autem contentiosus est. & carnalit
hec ꝓmissa contendit. respondea¬
inus ei. nos talem confuetudinem
camus quod etiam si carnaliter st̃
ꝓmissa tudeis. tam̃ fub conditione
funt ꝓmissa: ut si suscepissent lum̃
strum quod ad eos missum fuerat
tẽ ctiam ista sequierent̃. qͥd uidelica
ꝑ desidium auri &e opum abundanti¬
am rerumq carnalium quaꝵ semꝑ
ista gens capiebatur illecebͥs. susciꝑ¬
ent ad se missum filiũ dei. Quem
quia ñ fusceꝑunt. uniuersa sublata
sunt. & suscipientib sp̃italiter red¬
dita hereditas. Qusunt isti qͥ ut
nubes uolant. & quasi columbe
ad fenestras suas: Me entm infulȩ
expectant. &e naues maris in pͥnci¬
pio: ut adducam filios tuos delon¬

Expanded text:
i quis simplicitatis ovium et auctoritatis arietum, ascendat vel offeratur in altare Domini ab his qui praevalent, ut domus ejus glorificetur. Quod autem in Hebraico altari meo, proprie super his intelligitur, qui de gentibus electi in sacerdotium, ministri sunt Salvatoris. Si quis autem contentiosus est, et carnaliter haec promissa contendit, respondeamus ei: Nos talem consuetudinem camus, quod etiam si carnaliter sunt promissa Judaeis, tamen sub conditione sunt promissa, ut si suscepissent lumen suum, quod ad eos missum fuerat, tunc etiam ista sequerentur, quod videlicet per desiderium auri, et opum abundantiam, rerumque carnalium, quorum semper ista gens capiebatur illecebris, susciperent ad se missum Filium 724 Dei, quem quia non susceperunt, universa sublata sunt, et suscipientibus spiritualiter reddita haereditas. Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas? me enim insulae exspectant, et naves maris in principio, ut adducam filios tuos de lon
Abbreviated transcription (Latin):
tur eccelse quondam inselo arbores
edificasse eccliam dei: Quodq sequit᷑
& uenient ad te curta siue reuertentes
filii eorum qͥ humiliauerant te. & ad¬
orabunt uestigia pedum tuorum os
qͥ decraxerant tͥ: de his debemꝰ intel¬
ligere. qui ñ uoluntate s necessitate
fiunt xp̃iani. & metu offensȩ regnan¬
dium timentib ammis melinanẽ.
uł ccrte qͥ priꝰ ꝑsecutores. postea credi¬
derint. qualis fuit & apls paulus
qui ꝑsequebat᷑ eccłiam dei. ce postea
uas electionis ẽ appellatꝰ. Cum hec
ita fu̾it expleta. ut intret plenitudo

Expanded text:
tur excelsae quondam in saeculo arbores, tur excelsae quondam in saeculo arbores, aedificasse Ecclesiam Dei? Quodque sequitur: Et venient ad te curvi, sive revertentes, filii eorum qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum, omnes qui detraxerant tibi, de his debemus intelligere, qui non voluntate, sed necessitate sunt Christiani: et metu offensae regnantium, timentibus animis inclinantur. el certe quod prius persecutores, postea crediderint. Qualis fuit et apostolus Paulus, qui persequebatur Ecclesiam Dei, et postea vas electionis est appellatus . Cum haec ita
Abbreviated transcription (Latin):
bam. Et in alioloco. conderet dñs
cȩdros libani: multaq alia q̃ stu¬
dio breuitatis p̃terco. De hoc qͦndã
iran rex tyri salomoni ioppen ligna
mittebat ad edificanctum templũ
dci. De quo etiam nc̃ scͥptara ꝓmit¬
tem in a adaor e⁊ inaassur. ul
iurta theodotionem ora⁊ył uada¬
ar̃. es tua assur simul c̃e cedendas:
ut ȩdificetur temptum syon. Quod
fiita ẽ ubicrit aurea & gemmata irłm
Ubi uxor agni. ubi porte .xii. gemina¬
rum uarietate distincte. nͥ forte introᷤ
habebit & fundam̃ta gemmata. & tẽ¬
plum qͦd ordinatiꝰ ẽẽ debet lignis e¬
dificabitur: Quaratione compel¬
limur omnia sp̃italiter accipe: qͦd
abies. ꝙyparissus. pinꝰ & cedrꝰ excelse
quondam libam arbores glificaumt
demplum dei. & locum pedum illiꝰ
& inclitum feccrint. de ne longo ser¬
mone sensum traham.tir sc̃s & eloq̃n¬
tissimtis martyr cypͥanꝰ. & nr̃i tempo¬
ris confessor hylarius. ñne tͥ uiden¬

Expanded text:
ibani . Et in alio loco: Conteret Dominus ibani . Et in alio loco: Conteret Dominus cedros Libani . Multaque alia quae studio brevitatis praetereo. De hoc quondam Hiram rex Tyri, Salomoni Joppen ligna mittebat, ad aedificandum Templum Dei . De quo etiam nunc Scriptura promittem, thaadaor, et thaassur; vel juxta Theodotionem, Brais, Thadaar, et Theassur, simul esse caedendas, ut aedificetur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi uxor Agni? ubi portae duodecim gemmarum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur. Qua ratione compellimur omnia spiritualiter accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorificaverint Templum Dei, et locum pedum illius, et inclytum fecerint. Ac ne longo sermone sensum traham, vir sanctus et eloquentissimus martyr Cyprianus, et nostri temporis confessor Hilarius, nonne tibi viden
Abbreviated transcription (Latin):
ea ꝑditione quȩ impiis p̃parata ẽ:
a qͥcqͥd ineis fuerit redigetur in so¬
litudinem. qui habe noluerint hoᷤᷤ¬
pitem dm̃. Gla libam ad de ueniet¬
& abies &e burts &e pinus simul: ad
ornandum locum scĩficationis mee
& locum pectum meorum glifica¬
bo. Et uenient ad te curui filii eo¬
rum. qui humiliauerunt te. et
adorabunt uestigia pedum tuoꝵ
om̃s qͥ detrahebant tibi. & uocabt
te ciuitatem dñi syon sc̃ĩisil.Lix.¬
Ota dñi ad teueniet. & in cyp̃sso
& pinu & cedro simul. ut głificet᷑
locus sẽs m̃s: & locum pedum me¬
orum głificabo. Et ibunt ad te
timentes filii eorũ qui te humilia¬
uerunt ce irritauerunt te: &e ad¬
orabunt uestigia pedum tuortim
om̃s qui irritauerunt te. & uocabiᷤᷤ
sunt ex .lxx. q̃ ex hebreo sub asteriᷤ¬
cis postri. & qũe addiderunt obelo
p̃notaui. Libanus mons fenicis est
excelsis arborib consitus: quas ysal¬
mista describens ait. Uidi impium
exaltatum & eleuatum qͣsi cedros l¬

Expanded text:
erditione, quae impiis praeparata est, et quidquid in eis fuerit, redigetur in solitudinem, qui habere noluerunt hospitem Deum. Gloria Libani ad te veniet, abies et buxus et pinus simul aornandum locum sanctificationis meae; et locum pedum meorum glorificabo. Et venient ad te curvi filii eorum, qui humiliaverunt te, et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes, qui detrahebant tibi, et vocabunt te civitatem Domini, Sion sancti Israelani ad te veniet in cyparisso et pino, et cedro simul ut glorificetur locus sanctus meus, + et locum pedum meorum glorificabo  Et ibunt ad te timentes filii eorum qui te humiliaverunt, ÷ et irritaverunt te  et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui irritaverunt te; et vocaberis nta, quae ex Hebraeo sub asteriscis posui, et quod addiderunt, obelo praenotavi. Libanus mons Phoenicis est, excelsis arboribus consitus, quas Psalmista describens ait: Vidi impium superexaltatum, et elevatum quasi cedros L
Abbreviated transcription (Latin):
Mee oues meam uocem audiunt. Q
in iezechiel plemiꝰ. Ecce ego queram
oues meas. & uisitabo illas. sieut q̃¬
rit pastor gregem suum. Hec dic̃ dĩs.
ꝑditam queram. & errantem redu¬
cam. & fractam alligabo: & infirmã
confortabo. fortẽq custodiam. & paᷤ¬
cam cas cum tudicio. Et ut nossem
q̃ ẽẽnt oues: ponit manifestiꝰ. Et
scient qͥa egosum dñs ds corum. &
isti popłs m̃s domus isrł: dic̃ dñs
ds. Et uos oues mee & oues gregis

Expanded text:
es meam vocem audiunt . Et in Ezechiele plenius: Ecce ego quaeram oves meas, et visitabo illas: sicut quaerit pastor gregem suum. Haec dicit Dominus: Perditam quaeram, et errantem reducam, et fractam alligabo, et infirmam confortabo, fortemque custodiam, et pascam eas cum judicio . Et ut nossemus quae essent oves, ponit manifestius: Et scient quia ego sum Dominus Deus eorum; et isti populus meus domus Israel, dicit Dominus Deus: et vos o e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se bona eẽnt. s ne demonib offe¬
rentur: ita &e gulosis iudeis nichil
aliud querentib nͥ corporis uolup¬
tates. ista dñs pollicet᷑. ut saldem ꝓ
carnalib desidiis & opum abun¬
dantia filium dei susciꝑent: quem
qͥa ñ susceꝑunt. reꝓinissiones quoq
trritas ficri. Deniq chananee ꝓfi
lia dep̃canti: ñ tiem inquit nisi ad

Expanded text:
per se bonae essent, sed ne daemonibus offeper se bonae essent, sed ne daemonibus offerrentur: ita et gulosis Judaeis, nihilque aliud quaerentibus nisi corporum voluptates, ista Dominus pollicetur, ut saltem pro carnalibus desideriis, et opum abundantia Filium Dei susciperent, quem quia non susceperunt, repromissiones quoque irritas fieri. Denique Chananaeae pro filia deprecanti:
Abbreviated transcription (Latin):
lac nationum & regum diuitias co¬
medant. tantamq abundantiã
rertm omnium fore. ut ꝓ ere aurũ
habeant. pro. ferro argentiin. ꝓ
pes qͦ illius et̃na pace fruituros. &
ep̃os p̃futuros popłis in iusticia:
s ae portas futuras anaglifas. & qͦd
his maius ẽ. ꝓsole & luna ip. fum
dñm et̃na luce fulsurum. & ꝓ
uno homine habituram eam mil¬
le fortissimos utros: ac ꝓ paruulis
gs robustissimas possessuram. Moc
illi dicunt qͥ terrenas desidant uo¬
luptates. & uxorum querunt pulcͥ¬
tudinem ac nũm liborum. quorũ
d̾s uenter ẽ. & gła in confusione eo¬
rum. Quorum qui sequitur errorẽ
sub nomine xp̃iano: tudeorum se
similem conficet᷑. Alii autem assert̃
hec omnia iudeis carnaliter repro¬
missa. si reccissent eum qui diẽ in
eugłio: egosum lux mundi. que
illuminat omnem hominẽ ueni¬
endem in hc̃ mundum : ut quomͦui
ct̾ime concesse sunt popło isrł ñ qͦ

Expanded text:
lac nationum, et regum divitias colac nationum, et regum divitias comedat, tantamque abundantiam rerum omnium fore, ut pro aere, aurum habeant, pro ferro argentum, propes quoque illius aeterna pace fruituros, et episcopos praefuturos populis in justitia, sed et portas futuras anaglyphas. Et quod his majus est, pro sole et luna, ipsum Dominum aeterna luce fulsurum: et pro uno homine habituram eam mille fortissimos viros, et pro parvulis, gentes robustissimas possessuram. Haec illi dicunt, qui terrenas desiderant voluptates, et uxorum quaerunt pulchritudinem, ac numerum liberorum, quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum , quorum qui sequitur errorem, sub nomine Christiano Judaeorum se similem confitetur. Alii autem asserunt haec omnia Judaeis carnaliter repromissa, si recepissent eum, qui dicit in Evangelio: Ego sum lux mundi , quae illuminat omnem hominem venientem in mundum, ut quomodo victimae concessae sunt populo Israel, non quo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd significaret ille u̾sicłs. Ueniet sy¬
on redemptor: ce his qͥ redeunt ab in¬
iquitate in iacob. Hunc breuiter ꝑ¬
stringendum ẽ quid plurimi de h
loco sentiant: ut crrore ꝑspecto faci¬
lus possimꝰ susciꝑe ueritatem. Iudes
ce nr̃i semniudei. qͥ auream atq gem¬
inatam de cȩlo expectant irłm. hec
in mille annoꝵ regno fut᷑a conten¬
dunt : qñ om̃s g̃s̃ seruiture sint is¬
raeli. & cameli madian & epha de
saba uenientes aurum deferant ce
thꝰ. & om̃s oues cędar congregentatr.
arieccq nabaioth ueniant ut immo¬
lentur siꝑ altare templi qͦd fuerit
extructu: insulis qͦ & maxime na¬
uib tharsis uolare filias illius ut
columbas auri a argenti diuitias
conferentes: &e ectificari murosihe¬
portas eruitatis. ut dieb ac noctib
diitie ihrłm &e uictime deferant᷑ :
& omnia q̃ deserta sunt cyp̃sso et
pinu ce cedrosectis in libano constre¬
encda. p̃eipue templum dñi in quo
sit leticia sempiterna : ita ut sugãt

Expanded text:
 Veniet Sion redemptor, et his qui redeunt ab iniquitate in Jacob. Nunc breviter perstringendum est, quid plurimi de hoc loco sentiant, ut errore perspecto, facilius possimus suscipere veritatem. Judaei et nostri semijudaei, qui auream atque gemmatam de coelo exspectanin mille annorum regno futura contendunt, quando omnes gentes serviturae sunt Israel, et cameli Madian et Epha de Saba venientes, aurum deferent et thus, et omnes oves Cedar congregentur, arietesque Nabajoth veniant, ut immolentur super altare Templi, quod fuerit exstructum. De insulis quoque, et maxime navibus Tharsis, volare filias illius ut columbas, auri et argenti divitias conferentes: et aedificari muros Jeportas civitatis, ut diebus ac noctibus divitiae Jerusalem et victimae deferantur. Et omnia quae deserta sunt cyparisso, et pino, et cedro sectis in Libano, construenda: praecipue Templum Domini, in quo sit laetitia sempiterna: ita ut sugat
Abbreviated transcription (Latin):
eius. orta ẽ suꝑ te: de qͣ dictum est.
głosa dicta sunt de de cruitas dei. Ce¬
ce cnim tenebre oꝑient terram. eos qͥ
t̾rena sapiunt. & caligo popłos. siue
ut in hebraico legitur trib: quod ꝓ¬
prie refert᷑ ad iudeos. de quib in alio
psalmoscͥptum ẽ. Illuc enim ascen¬
derunt tͥbus tͥb dm̃i: destimonium¬

Expanded text:
ejus, orta est super te: de qua dictum est: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . Ecce enim tenebrae operient terram, eos qui terrena sapiunt; et caligo populos, sive ut in Hebraico legitur: Tribus: quod proprie refertur ad Judaeos, de quibus in alio psalmo scriptum est: Illuc enim ascenderunt tribus
Abbreviated transcription (Latin):
cie: & gla tiꝰ in de uidebit᷑. de qͣ scrip¬
tum e. Et uicdimꝰ głam eiꝰ. quasi glo¬
riam unigentq apatre. plenũ gr̃e
& ueritatis. Et ambtilabunt gs̃ in
tenebre eam ñ cõp̃henderunt. Et
reges inguit in splendore ortꝰ tui:
qñ pͥmum in xp̃onata es. Quod i
sp̃italit impletur & carnalit: ut
reges guorum cor in manu dñi est.
& quib ñ regnat peccm in mortal¬

Expanded text:
ia ejus in te videbitur. De qua scriptum est: Et vidimus gloriam ejus, quasi gloriam Unigeniti a patre plenum gratiae et veritatis . Et ambulabunt gentes in tenebrae eam non comprehenderunt. Et reges in splendore ortus tui. Quando primum in Christo nata es, quod et spiritaliter impletur, et carnaliter, ut reges quorum cor in manu Domini est, et quibus non regnat pecc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ hoc in .lxx. dr. filiȩ tue suꝑ hume¬
ros portabunt᷑: diligentiꝰ attenden¬
dum ẽ. filii enĩ qͥ robusti sunt. ips
ꝑse delonge uieniunt. &e ad fidem
dm̃i congregant᷑. filie autem q̃ im¬
becilliores sunt. & ꝓ fragilitate sexꝰ
necdum tn turum uenere ꝑfectum.
aplorum portant᷑ humeris. ut defe¬
rant᷑ in sinib abraham.ysaac ce ia¬
cob. ¶c tudeb & afflues & mirabitur
& dilatabit᷑ cor tuum. q̃n comiers a¬

Expanded text:
 hoc in LXX dicitur, filiae tuae super humeros portabuntur, diligentius attendendum est. Filii enim qui robusti sunt, ipsi per se de longe veniunt, et ad fidem Domini congregantur. Filiae autem quae imbecilliores sunt, et pro fragilitate 721 sexus, necdum in virum venere perfectum, Apostolorum portantur humeris, ut deferantur in sinus Abraham, Isaac et Jacob. Tunc videbis, et afflues, et mirabitur, et dilatabitur cor tuum: q
Abbreviated transcription (Latin):
arietes nabaioth ministrabunt tibi.
Offerent᷑ suꝑ placabili altari meo:
& donrum inaiestatis mee glorifi¬
cabo.Lxx. Et uoment tͥ greges ca¬
melorum. & oꝑient de cameli madi¬

Expanded text:
arietes Nabajoth ministrabunt tibi: offerentur super placabili altari meo: et domum majestatis meae glorificabo. LXX: Et venient tibi greges camelorum, et operient te cameli Madi
Abbreviated transcription (Latin):
centis ecelie. frue in eo qͥ ortꝰ est in ee¬
clesia: &e uere reges xp̃i fidi collasub¬
mitcant. Quod cotidie uidemus ex¬
pleri: qn idolat̾e errore sublato. ex
ꝑsecutionis rabie ad fidem ac tͣnqͥl¬
litaton xp̃i. romani pͥncipes tͣnse¬
unt. Sunt qͥ hec omnia que nos
post pͥmum saluatoris aduentum
usq ad confummationem mundi
& ex parte completa. & pentcus ex¬
plenda memoramus. futuro tempo¬
re p̃stolentur: q̃n subintrante ple¬
nitudine gentium. saluandus sit
omnis ifrł. Quoꝵ nequaquã sen¬
tentia reꝓbanda est: dum mͦ sp̃ita¬
liter hec complenda. & ñ carnaliter
nouerimus. Porro nomen irłm ce
gentium quod hic a lxx. ponturr
in hebraico ñ habetur: & obelo p̃no¬
tandum ẽ. aduerstis eos qͥ asserut
omnia q̃ dicunt᷑ dici ad irłm. Leua

Expanded text:
e, sive in eo qui ortus est in Ecclesia, et veri regis Christi fidei colla submittant . Quod quotidie videmus expleri quando idololatriae errore sublato, et persecutionis rabie, ad fidem ac tranquillitatem Christi, Romani principes transeunt. Sunt qui haec omnia quae nos post primum Salvatoris adventum usque ad consummationem mundi, et ex parte completa, et penitus explenda memoramus, futuro tempore praestolentur, quando subintrante plenitudine gentium, salvandus sit omnis Israel . Quorum nequaquam sententia reprobanda est, dummodo spiritualiter haec complenda, et non carnaliter noverimus. Porro nomen Jerusalem et gentium, quod hic a LXX ponitur, in Hebraico non habetur, et obelo praenotandum est, 720 adversum eos, qui asserunt omnia quae dicuntur d
Abbreviated transcription (Latin):
isti congregati sunt uenerunt tibi.
filii tu delonge uenient: ce filie duȩ
lac suggent .Lxx. Leua in eircuitu
ocłos duos &e tude omnes congrega¬
tos filios tuos. Uenerunt omnes fi¬
lii tui delonge: ce filie tue fuꝑ hu¬
meros portabunt᷑. Dicitur ad ec¬
clesiam q̃ pͥmum ꝑ apłos congrega¬
ta ẽ insyon. De quib &e in apłorũ
actib legimus. qͦd de uniu̾so orbe
terrarum uiri religiosi fuerint in
linguis suiarũ alien arumq genti¬
um. uel acidirent loqtientes alios.
uel ipsi loguerentur ad cet̃os : & p̃ci¬
pitur ut lecient ocłos suos in eircui¬

Expanded text:
nt tibi. Filii tui de longe venient et filiae tuae in latere sugent. LXX: Leva in circuitu oculos tuos: et vide omnes congregatos filios tuos. Venerunt omnes filii tui de longe, et filiae tuae super humeros portabuntur. Dicitur ad Ecclesiam, quae primum per Apostota est Sion, de quibus et in Actibus Apostolorum legimus, quod de universo orbe terrarum viri religiosi fuerint in linguis suarum alienarumque gentium, vel audirent loquentes alios, vel ipsi loquerentur ad caeteros . Et praecipitur ut levent oculos suos in circui
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. E cec tenebre oꝑient terram¬
& t caligo suꝑ gs̃. Duꝑ te autem
apparebit domintis: & gla illitis
in te uidebit᷑. Et ambulabunt gs̃ m
lumine tuo: & reges in splendore tuo.
Quid nobuideretur de instauratione

Expanded text:
ta est. Ecce tenebrae operient terram; et caligo super gentes. Super te autem apparebit Dominus, et gloria illius in te videbitur. Et ambulabunt gentes in lumine tuo, et reges in splendore tuo. Quid nobis videretur de instauratione
Abbreviated transcription (Latin):
flesset. achiecit. Si scires &̃e tu q̃ ad pacẽ¬
uemient dies suꝑ te. ⁊ cͥcundabt̃ te mni¬
mici tui uallo.⁊ coartabt̃ te. ad trãq
deducent cũfiliiᷤ suis. Nos aũ tuxta pͥ¬
orem senfũ ad eccłiam dici uniuersa
credamꝰ. q̃ pͥmũ de iudaico popło ꝯg̃¬
gata ẽ. ⁊ lum̃ qͦd sciꝑ eã ortũ fuerat ꝑ̃
apłos tͣnsmmisit ad gentes. cu dicit᷑.
surge illaminare: ut
que cecidit in incredulis. surgat
infidelib: que cecidit in synagogis.
surgat in ecclus: & postquam surrex¬
crit illuminet̃: nequaquam errori¬

Expanded text:
et dixit: Si scires et tu quae ad pacevenient dies super te, et circumdabunt tibi inimici tui vallo: et coarctabunt te, ad 719 terramque deducent cum filiis tuis . Nos autem juxta priorem sensum, ad Ecclesiam dici universa credamus: quae primum de Judaico populo congregata est, et lumen quod super eam ortum fuerat, per Apostolos transmisit ad gentes. Cui dicitur: Surge, illuminare; ut quae cecidit in incredulis, surgat in Fidelibus: quae cecidit in synagogis, surgat in Ecclesiis: et postquam surrexerit, illuminetur, ut nequaquam habean
Abbreviated transcription (Latin):
Sꝑauimꝰ in nomine dcio & in memo¬
ria q̃ deficdat anima nr̃a. Adhuc ꝓpha
de xp̃o loqutt᷑. de quoscipra dixerat
conculcabit eam pes pes paripis. Muiꝰ
gͦ iusti semita recta ẽ. siue ut uerbum
nouum fingam rectiaidtines qͣs grec
latimiꝰ possum appellare: dicunturq
suo calcauit & trunt pede: ut quiẽt
ꝑ eam uoluerit ambulare. curouam¬
bulet in offenso. In hac semita tudicio¬
rum dñi fustinuerunt eum sc̃i & spa¬
uerunt in eo. qͥa spes non confundit.
& nom̃ illius ce memoriale habuert̃
in defidio amme dicentes. Concu¬
piuit anma mea desidare iudicia
tua: in omni tempore. Et tcerum.
Desiderauiit anima mea: & defecit ĩ
salutari tuo. Qui autem nomen dñi
habet in des idio: aliud ñ desiderat.
Et hoc notandum qͦd desiderium
dez non in carne sit s in amma: iux¬
taillud quod in alio psalmo legimꝰ
Sitiuit anima mea ad dũm dcum
fontem uiuũ. Caro enim coneupisẽ

Expanded text:
avimus in nomine tuo: et in memoria quam desiderat anima nostra. Adhuc Propheta de Christo loquitur, de quo supra dixerat: Conculcabit eam pes, pedes pauperis. Hujus ergo justi semita recta est, sive, ut verbum novum fingam, rectitudines, quas Graeci Latinius possumus appellare, dicunturque suo calcavit et trivit pede, ut quicumque per eam voluerit ambulare, cursu ambulet inoffenso. In hac semita judiciorum Domini, sustinuerunt eum sancti, et speraverunt in eo, quia spes non confundit. Et nomen illius et memoriale habuerunt in desiderio animae, dicentes: Concupivit anima mea desiderare judicia tua in omni tempore ; et iterum: Desiderat anima mea, et defecit in salutari tuo . Qui autem nomen Domini habet in desiderio, aliud non desiderat. Et hoc notandum, quod desiderium Domini non in carne sit, sed in anima, juxta illud quod in alio psalmo legimus: Sitivit anima mea ad Deum, fortem, vivum . Ca