comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& dĩ creatura ꝑ se munda sint:
s ydoloꝵ ac demonum inuoca¬
tio ea facit unmunda.
t cum introisset indomum
a turba: interrogabant
⁊eum discipuli eiꝰ parabolam. &
ait illis: Sic et uos imprudentes estis:
&aꝑte dictum erat. et patebat au¬
ditu. apli ꝑ parabolam dictum
purabant: ⁊ in se manifesta mysti¬
cam quęrunt intelligentiam. Cor¬
ripiunturq adño q̃re paraboli¬
ce dictum putant: qͦd ꝑspicue
locutus ẽ. Ex quo animadũtimꝰ
uitiosum eẽ auditorem: qͥ obscure
manifesta. aut manifeste dicta.
obscure uelit intelligere. Honin¬
telligitis quia omne extͥnsecus
introiens in hominẽ non potestq̃
communicare quia non uitrat
incor eiꝰ s inuentrẽ. ⁊ in secessũ
emittitur. purgans om̃s escas. dn¬
nium euangłioꝵ loca. apud her¬
ticos et ꝑu̾sos plena sunt scandał.
et ex hac sententiola qͥdam calũs¬
niantur. qd̃ dñs phisice disputa¬
tionis ignarus. putet om̃s cibosin

Expanded text:
et Dei creatura per se munda sint, et Dei creatura per se munda sint, sed idolorum ac daemonum invocatio ea facit immunda.Et cum introisset in domum a turba, interrogabant eum discipuli ejus parabolam. Et ait illis: Sic et vos imprudentes estis? Quod aperte dictum fuerat et patebat auditu, Apostoli per parabolam dictum putant, et in re manifesta mysticam quaerunt intelligentiam, corripiunturque a Domino, quare parabolice dictum putant, quod perspicue locutus est. Ex quo animadvertimus vitiosum esse auditorem, qui obscure manifesta, aut maniobscure velit intelligere. Non intelligitis quia omne extrinsecus introiens in hominem non potest eum communicare, quia non intrat in cor ejus, sed in ventrem et in secessum emittitur purgans omnes escas? Omnium Evangeliorum loca apud haereticos et perversos plena sunt scandalis. Et ex hac sententiola quidam calumniantur, quod Dominus, physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in
Abbreviated transcription (Latin):
extra hominem uitroiens in eũ.
qͦd possit eum coinqͥnare: s que
de homine ꝓcedunt. illa sunt q̃¬
÷ communicant hominẽ. Uerbum
communicat ꝓͥe scͥpturarum est:¬
⁊ publico sermone teritur. Popłs
uideoꝵ partem dĩ se iactans. com¬
munes cibos uocat. quib utun¬
tur om̃s homines: ubi grã. suil¬
lã cartiem. ostreas. lepores.⁊ istiꝰ¬
modi animantia. que ungłam¬
nonfindunt. nec ruminant. nec squa¬
mosa inpiscib sunt. Unde & in acti¬
ficauit: tune commune dixeris. Cõ¬
mune gͦ qͦd ceteris hominib patet.
& q̃si non ẽ de parte dĩ: ꝓ immun¬
do appellatur. Nichil ẽ inquit¬
extra hominem introiens in eum.
qd̃ possit eum coinquinare:s. que
de homine ꝓcedunt. illa sunt quȩ
coinquinant hominẽ. Opponat
prudens lector: & dicat: si quod
intrat inos. non coinquinat homi¬
nem: quare ydolatytis non uesci¬
mur: Et apłs sebit. Non potesti
calicẽ dñibibere: et calicẽ demoniorũ
Sciendum gͥ quod ipsi quidẽ cibi

Expanded text:
s in eum, quod possit eum coinquinare. Sed quae de homine procedunt, illa sunt quae communicant hominem. Verbum communicat, proprie Scripturarum est, et publico sermone teritur. Populus Judaeorum partem Dei esse se jactans, communes cibos vocat, quibus omnes utuntur homines. Verbi gratia: suillam carnem, ostreas, lepores, et istiusmodi animantia, quae ungnon findunt, nec ruminant, nec squamosa in piscibus sunt. Unde et in Actificavit, tu ne commune dixeris . Commune ergo quod caeteris hominibus patet, et quasi non est de parte Dei, pro immundo appellatur. Nihil eextra hominem introiens in eum quod possit eum coinquinare; sed quae de homine procedunt, illa sunt quae coinquinant eum. Opponat prudens lector, et dicat: Si quod intrat in os non coinquinat hominem, quare idolothitis non vescimur? Et Apostolus scribit: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum . Sciendum igitur quod ipsi quidem cibi
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑu. Dum docet apłos quomͦ de¬
mon nequissimꝰ debeat expelli. õs
instituit ad uitam: ut scilicet no¬
uerimus grauiora queq uel im¬
mundoꝵ sp̃uum uel hominum
temptamenta. ieiunus et orationi¬
bus eẽ suꝑanda: iram qͦ domini.
cũm ultionẽ nr̃oꝵ scelerum fue¬
rit accensa. hoc remedio singłari
posse placare. Ieuinium aut̃ generale
ẽ. non solum ab escis.s & acunc¬
tis illecebris abstinerr carnalib
immo ab om̃ib uicioꝵ continere
passionib. Sic & oratio generaliᷤ
non inuerbis solis ẽ. quib diuinã
clementiam inuocamꝰ: uerũ etiã
inom̃ib que in obsequium nr̃i
conditoris fidei deuotione geri¬
mus: teste apło qͥ ait. Semꝑ gau¬
dete: sine intermissione orate.
Quom enim qͥs omnibꝰ horis atq mo¬
mentis. sine intermissione dm̃ pot̃
inuocare sermonib: S tunc sine in¬
termissione oramus: cum ea solũ oꝑa
geruꝰ que nos pietati nr̃i commen¬
dent auctoris: qͦ nimirum ieiunio.

Expanded text:
m dum docet apostolos quomodo daemon nequissimus debeat expelli, omnes instituit ad vitam, ut scilicet noverimus graviora quaeque vel immundorum spirituum, vel hominum tentamenta, jejuniis et orationibus esse superanda. Iram quoque Domini cum in ultionem nostrorum scelerum fuerit accensa hoc remedio singulari posse placari. Jejunium autem generale est non solum ab escis, sed a cunctis illecebris abstinere carnalibus, imo ab omnibus vitiorum continere passionibus. Sic et oratio generalis non in verbis solum est, quibus divinam clementiam invocamus, verum etiam in omnibus quae in obsequium nostri conditoris fidei devotione gerimus, teste apostolo qui ait: Semper gaudentes, sine intermissione orate . Quomodo enim quis omnibus horis atque momentis sine intermissione Deum potest invocare sermonibus? Sed tunc sine intermissione oramus, cum ea solum opera gerimus quae nos pietati nostri commendent auctoris. Quo nimirum jejunio,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s km̃s: audite illum. Quia un¬
prudenter interrogauerunt. ꝓp¬
terea responsionẽ dñi nonmeren¬
tur:s pat̾ respondet ꝓfilio: ut
uerbum dñi compleretur. Ego te¬
stimonium non dico ꝓme:s pat̾
qui me misit. ipse ꝓme dic̃ testi¬
monium. Uox qͦ de cęlo patris lo¬
quentis auditur. qui testimoni¬
um ꝑhibet filio.⁊ petrum errore
sublato docet ueritatẽ⁊ immo in
petro cȩteros apostolos: hic ẽ ait filiꝰ
culum: huic obtemꝑandum. Hic est
filius. illi serui sunt. Moy ses & heli¬
as: debent et ipsi uobiscum inpenetra¬
bilib cordis sui domino taberna¬
culum preꝑare. Concordat sane hic
euanglu locus. cum uerbis ipsius
moysi: qͥb incarnationis dñice te¬
stimonium ferens aiebat. ꝓpħam

Expanded text:
simus, audite illum. Quia imprudenter interrogaverant, propterea responsionem Domini non merentur; sed Pater respondet pro Filio, ut verbum Domini compleretur. Ego testimonium non dico pro me, sed Pater qui me misit, ipse pro me dicit testimonium . Vox quoque de coelo Patris loquentis auditur, quae testimonium perhibeat de Filio, et Petrum, errore sublato, doceat veritatem: imo in Petro caeteros apostolos. Hic est inquit culum, huic obtemperandum. Hic est Filius, illi servi sunt, Moyses et Elias. Debent et ipsi vobiscum in penetralibus cordis sui Domino tabernaculum praeparare. Concordat sane hic Evangelii locus cum verbis ipsius Moysi, quibus incarnationi dominicae testimonium ferens aiebat: Prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
nudari: de dignitatib deici: uerberi¬
bus affligi. Pacis autem temꝑe. qͥa
hec anr̃is ꝑsecutionib desunt: ẽ
aliud ubi ostendamur nobis. Uere¬
mur sepe aproximis despici: dedi¬
gnamur iniurias uerbi tolerare.
Si contingat iurgium fortasse cum
proximo: erubescimus priores satiᷤ¬
facẽ. Cor qͥppe carnale dum huius
uite glam quęrit: humilitatẽ respu¬

Expanded text:
nudari, de dignitatibus dejici, verberinudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi: pacis autem tempore, quia haec a nostris persecutoribus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis: veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere: cor quippe carnale, dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respu
Abbreviated transcription (Latin):
mente. nondum expͥmere ualeamꝰ
inuoce:⁊ tanto di faciem ad iusti¬
cie defensionẽ negligimus: qͣnto
humanas facies contra uisticiam
ueremur.S huic qͦ uulneri con¬
gruum subiungitur medicamen¬
tum: cum dñs dic̃.
Ui enim me confessus fuerit.
et mea uerba ingeneratione
ista adultera et peccatrice. ⁊ filius
hominis confitebit᷑ eum. cum ue¬
nerit ingła patris sui cum angłis
dicunt. Nos iam dnm & sermones
eius non erubescimus: quia aꝑta
eum uoce confitemur. Quib ego
respondeo. qͦd in hac plebe xp̃iana
sunt nonnulliqͥ xꝑmideo confitent᷑:
quia cunctos xp̃ianos ẽẽ conspici¬
sufficit. ꝓfessioĩs ꝗͣ defendit auerecun¬
dia ꝓfessio generalitatis. Est tñ
ubi se qͥsq interroget. ut in con¬
fessione xp̃i se ueracit ꝓbet. si non
iam nomen eiꝰ erubescit: si plene¬
uirtut mentis humanum pudorẽ sub¬
didit. Certe enim ꝑsecutionis tempore.
erubescẽ poterant fideles substantus

Expanded text:
mente, nondum exprimere valeamus mente, nondum exprimere valeamus in voce. Et tantum Dei faciem ad justitiae defensionem negligimus, quantum humanas facies contra justitiam veremur. Sed huic quoque vulneri congruum subjungitur medicamentum, cum Dominus dicat: Qui enim me confessus fet mea uerba in generatione ista adultera et peccatrice, et filius hominis confundetur eum, cum uenerit in gloria sua cum angelis dicunt: Nos jam Dominum et sermones ejus non erubescimus: quia aperta eum voce profitemur. Quibus ego respondeo quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspicisufficit, quem defendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plenvirtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis
Abbreviated transcription (Latin):
ratione mystica. illi post sex mundi
etates. scis abomĩ labore quiescen¬
dum: hic uͦ tempore octauo designat
eẽ resurgendum. Unde pulchre &
sextus psalmus. poct̾aua scribitur.
cuiꝰ initium ẽ. dñe ne in ira cua
arguas me: quia nimirum ꝑsex
etates quibꝰ oꝑari licet. precib ẽ
insistendum: ne inoctauo retributi¬
onis tempore. auidice corripiam᷑
irato. Quod et ipse dñs hoc loco
uoluit nos ostenso sue orationis
exemplo docere: de quo secundũ
lucam dicitur. quia ascendit in
montem ut oraret. Inmontẽ nãq
oraturus.⁊ sic transfigurandus
ascendit: ut ostendat eos qͥ fruc¬
tum resurrectionis expect̾ant. qͥ
regem indecore suo uidere deside¬
rant. mente in excelsis habitare: &
continuis p̃cib incumbe debere.
res solummͦ secum discipulos duc̃:
uel quia multi sunt. uocati pauciuͦ
electi: uel quia hi qui nẽ fidẽ
qua imbuti sunt scẽ tͥnitatis in¬
corrupta mente seruant. tunc

Expanded text:
ratione mystica illic post sex mundi ratione mystica illic post sex mundi aetates sanctis ab omni labore quiescendum, hic vero tempore octavo designat esse resurgendum. Unde pulchre et sextus psalm. Pro octava inscribitur, cui initium est, Domine, ne in furore arguas me, quia nimirum per sex aetates quibus operari licet precibus est insistendum, ne in octavo retributionis tempore a judice corripiamur irato. Quod et ipse Dominus hoc loco voluit nos, ostenso suae orationis exemplo, docere, de quo secundum Lucam dicitur quia ascendit in montem ut oraret. In montem namque oraturus et transfiguratus sic ascendit, ut ostendat eos qui fructum resurrectionis exspectant, qui regem in decore suo videre desiderant, mente in excelsis habitare, et continuis precibus incumbere debere. Tres solummodo secum discipulos ducit, vel quia multi sunt vocati, pauci vero electi , vel quod ii qui nunc fidem qua imbuti sunt sanctae Trinitatis incorrupta
Abbreviated transcription (Latin):
dies oct̾o:⁊ assumpsit petrum. et ia¬
cobum.⁊ iohem: et ascendit inmon¬
tem ut oraret: & cet̾a. Oetaua autẽ
die dñs ꝓmissam future beatitu¬
dinis głam discipulis manifestat:
ut et ostensa celestis uite dulcedi¬
ne. cunctoꝵ qui hec audire possint
corda refoueat: et octonarium die¬
rum numero. uerum temꝑe resur¬
rectionis gaudium doceat eẽ uentu¬
rum. Nam et ipse octaua die. id est
post sextam sabbati. qua crucem
ascendit. ac septimam sabbati. qua
in sepulchro quieuit: amortuis re¬
surrexit. O nos post sex huiꝰ scli
etates. in quibꝰ ꝓdño pati & labo¬
rare gaudemꝰ ac septimam sabba¬
tismianimarũ. que interdum in alia
siguratum dicunt. nec temꝑis or¬
dine nec ratione mysteru discre¬
pant aluca. qui octo dies dic̃: qͥa
illi medios tantum ponunt dies.
unde & absolute post sex dies fa¬
c̾tum commemorant. hic pͥmum qͦ
hec dñs ꝓmisit. et ultimum quo sua
ꝓmissa compleuit adiungit: ideoq
temꝑantiꝰ fere dies octo ponit: et in

Expanded text:
mpsit Petrum, et Jacobum et Joannem, et ascendit in montem, ut oraret, etc. Octava autem die Dominus promissam futurae beatitudinis gloriam discipulis manifestat, ut et ostensa coelestis vitae dulcedine, cunctorum, qui haec audire possint, corda refoveat, et octonario dierum numero verum tempore resurrectionis gaudium doceat esse venturum. Nam et ipse octava die, id est, post sextam Sabbati qua crucem ascin sepulcro quievit, a mortuis resurrexit, et nos post sex hujus saeculi aetates in quibus pro Domino pati et laborare gaudemus, ac septimam Sabbati animarum, quae interim in alia nsfiguratum dicunt dies, nec temporis ordine nec ratione mysterii discrepant a Luca, qui octo dies dicit, quia illi medios tantum ponunt dies, unde et absolute post sex dies factum commemorant. Hic primum quo haec Dominus promisit, et ultimum quo sua promissa complevit adjungit. Ideoque temperantius fere dies octo ponit. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
nedi dis sertinꝰ questiones. cum
petrus nichil amplius quã xp̃m
dĩ filium putauerit confitendũ:
Nos et qn et quom natus sit. ⁊ qͣn
sit: humane infirmitatis contẽpb¬
tione rimamur. Finis gͦ fidei me
Non licet mͥ scire generationis serũ.
non licet tam̃ nescire generatio¬
nis fidem.¬

Expanded text:
ne dei adserimus quaestiones, cum ne dei adserimus quaestiones, cum Petrus nihil aliud quam dei filium putauerit confitendum? nos et quando et quomodo natus sit et quantus sit humanae infirmitatis contemptione rimamur? Finis ergo fidei mNon licet mihi scire generationis seriem, non licet tamen nescire generationis fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
tibi: hocẽ doctrina humana. fidei
te ueritatem nondocuit. Pulchre
etiam qui diuersam de domino
sententiam ferunt: hominum no¬
mine notantur. Nam qͥ ueritatẽ
potentiȩ erꝰ fideliter ac pia men¬
te cognoscunt: nequaqͣm homineᷤ
s dũ appellari merentur: q̃les
fuisse apostolos secunda sua in¬
terrogatione dñs ostendit. Nam
sequitur. Tunc dic̃ illis. Uos uero
quẽ me dicitis ẽẽ: Attende enim
prudens lector quod exconseq̃n¬
tib textuq sermonis: apostoli
nequaqͣm homines.s di appel¬
lentur. Cum enim dixisset quẽ¬
me ẽẽ dicunt homines: subiecit.
Uos uͦ quem me dicitis eẽ: Illis
qͥa homines sunt humana opi¬
nantib: uos qui du estis. quẽ
me eẽ existimatis: Respondens pe¬
trus ait. Tues xp̃c. Licet ceteri a¬
postoli sciant: petrus tamen respõ¬
dit. p̃ceteris. Complexus ẽ itaq
omnia. qui et naturam et nomes
expressit: in quo summa urtu¬
tum ẽ. Etiamne nos de generatio¬

Expanded text:
tibi ; hoc est, doctrina humana fidei tibi ; hoc est, doctrina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam qui diversam de Domino sententiam ferunt, hominum nomine notantur. Nam qui veritatem potentiae ejus fideliter ac pia mente cognoscunt, nequaquam homines, sed dii appellari merentur; quales fuisse apostolos secunda sua interrogatione Dominus ostendit. Nam sequitur: Tunc dicit illis: Vos vero quem me dicitis esse? Attende enim, prudens lector, quod ex consequentibus textuque sermonis, apostoli nequaquam homines, sed dii appellentur. Cum enim dixisset: Quem me dicunt esse homines, subjecit: Vos vero quem me dicitis esse? Illis quia homines sunt, humana opinantibus, vos qui dii estis, quem me esse existimatis? Respondens Petrus, ait: Tu es Christus. Licet caeteri apostoli sciant, Petrus tamen respondit prae caeteris. Complexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo summa uirtutum est. etiamne nos de generatio
Abbreviated transcription (Latin):
supra diximꝰ thetrarcha tturee. &
trachonitidis regionum. qui in
honorem tyberii cesaris. cesaream¬
philippi. que nunc paneas dicitur
appellauit: et ẽ ĩꝓuintia phenicis:
imitatus herodem patrem qui in
honorem augusti cȩsaris appella¬
uit cȩsaream. que pͥus turris stra¬
tonis uocabatur: et ex nomine filiȩ¬
eius libiadem transiordanẽ extru¬
ior.⁊ alterum dan: qui simul nrix¬
TI iordanis nomen efficiunt. Et¬
inuia interrogabat discipulos
suos dicens. Quem me dicunt¬
illi dicentes. Alui iohem baptistã.
alii heliam. alii uͦ qsiunũ ex propheti.
Pulchre dñs fidem discipłoꝵ explo¬
raturus. pͥmo ho minum senten¬
tiam interrogai. One uidelicet il¬
lorum confeszio. non ueritatis ag¬
nitione ꝓbata. s: uulgi uid eatur
opinione firmata: ne comꝑta credẽ.
s instar herodis de auditis hesitare
putentur. Unde & petro se xp̃m con¬
fitenti. secundum matheum dicit.
qͥa caro & sanguis non reuelauit

Expanded text:
supra diximus, tetrarcha Ituraeae et supra diximus, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis, qui in honorem Tiberii Caesaris CPhilippi, quae nunc Paneas dicitur, appellavit. Et est in provincia Phoenicis imitatus Herodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius Turris Stratonis vocabatur, et ex nomine ejus filiae Lubiadem trans Jordanem exstruJor, et alterum Dan, qui simul misti Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicuntdicentes: Alii Joannem Baptistam, alii Etiam, alii vero quasi unum de prophetis. Pulchre Dominus, fidem discipulorum exploraturus, primo hominum sententiam interrogat, ne, videlicet, illorum confessio non veritatis agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere, sed instar Herodis de auditis haesitare putentur. Unde et Petro se Christum confitenti secundum Matthaeum, dicit: Quia caro et sanguis non revelavit
Abbreviated transcription (Latin):
affectu ueniens: nunquam incen¬
tiuum uidebitur diaboli. Uade
sathanas. diabolo dicit᷑: uade ret̾
me. petrus audit. Uade retro me:
hoc ẽ sequere sententiam meam:
qm̃ non sapis quȩ dĩ sunt. s que
sunt hominum. Meȩ uoluntatis
ẽ & patris. cuius ueni facẽ uolun¬
tatem. ut ꝓhominum salute

Expanded text:
affectu veniens, nunquam incenaffectu veniens, nunquam incentivum videbitur diaboli. Vade, Satana, diabolo dicitur; Vade post me Petrus audit. Vade post me, hoc est, sequere sententiam meam. Quoniam non sapis quae Dei sunt, sed quae sunt hominum. Meae voluntatis est et Patris, cujus veni facere voluntatem , ut
Abbreviated transcription (Latin):
limam. ibiq multa pati a senior¬
bus et scͥbis.⁊ principib sacerdo¬
tum. ⁊ occidi.⁊ die tercia resurge:
non uult destrui confeszionem
suam. nec putat fieri posse. ut di
filius occidatur: apprehenditq
cum in affectum suum uel seꝑat
ducit. ne p̃sentib cȩteris condisciplis
magistrum uideatur arguere: &
cepit increpare illum amantis affe¬
ctu. et optantis dicẽ. absit ate dñe.
uelut melus habetur ingreco. ꝓpi¬
cius esto tͥ dñe. non erit istud: hoc ẽ
non potest fieri. nec recipiunt aureᷤ
mee. ut dĩ filius occidendus sit. Qi
conuersus et uidens discipulos sud:
comminatus ẽ petro dicens: uade
retrome sathanas. Sathanas interp̃¬
tatur aduersarius. siue contrariꝰ¬
Qͥa inquit contraria loqueris uolun¬
tati mee: debes aduersarius appel¬
lari. Multi putant qͦd non petrus
correptus sit:s adusarius spiritꝰ.
qui hec dice apło suggerebat. S
mͥ error apostolicus. & de pietatiꝰ

Expanded text:
lymam, ibique multa pati a seniorlymam, ibique multa pati a senioribus et Scribis, et principibus sacerdotum, et occidi, et tertia die resurgere, non vult destrui confessionem suam, nec putat fieri posse ut Dei Filius occidatur; apprehenditque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne praesentibus caeteris condiscipulis magistrum videatur arguere. Et coepit increpare illum amantis affectu, et optantis dicere: Absit a te, Domine: vel, ut melius habetur in Graeco: Provitius esto tibi, Domine, non erit istud; hoc est, non potest fieri, nec recipiunt aures meae ut Dei Filius occidendus sit. Qui conversus, et videns discipulos suos, comminatus est Petro, dicens: Vade post me, satana. Satanas interpretatur adversarius, sive contrarius. Quia contraria, inquit, loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Multi putant quod non Petrus correptus sit, sed adversarius spiritus, qui haec dicere apostolo suggerebat. Sed mihi error apostolicus, et de pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
t. ⁊ ceta. Idcirco se ante passionem
et resurrectionem noluit p̃dica¬
ri: ut completo postea sangiuiiꝰ
sacramento. oportuniꝰ apostolis
diceret. euntes docete om̃s geni
ꝓdesset eum publice predicar.
& eius uulgari inpopulis maiesta¬
tem: quẽ post paululum flagella¬
tum uisuri eẽnt & crucifixum. mul¬
ta pati aseniorib & se̾bis.⁊ princi¬
pibus sacerdotum: E notandum ꝙ
eum qui multa pati ⁊ occidi & re¬
surgere debeat filium hominis ap¬
pellat: quia passo incarne. xp̃o.di
¶ app̃hendens eum petrus.
cepit increpare eum. Quom incre¬
pauerit eum. matheus exponit aꝑ¬
tius dicens &epit increpare illun¬
dicens. Absit a te domine. nonerit
tibi hoc. Sepe hoc diximꝰ nimii
ardoris atq amoris maxime fius¬
se petrum indñm saluatorẽ. Quia
gͥ post confessionẽ suam q̃ dixerat
audierat scđm matheum. beatus
es sẏmon bariona. quia caro et
sanguis non reuelauit tͥ. s pater
m̃s qui incelis ẽ: repente audit
adño oportere eium ire inieroso¬

Expanded text:
 etc. Idcirco se ante passionem et resurrectionem noluit praedicari, ut, completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis diceret: Euntes docete omnes gentQuia non prodesset eum publice praedicari, et ejus vulgari in populis majestatem, quem post paululum flagellatum visuri sint et crucifixum, multa pati a senioribus et scribis, et principibus sacerdotum. Et notandum quod eum qui multa pati et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat, quia, passo in carne Christo, Et apprehendens eum Petrus, oepit increpare eum. Quomodo increpaverit eum Matthaeus exponit apertius, dicens: Et dicens: Absit a te, Domine, non erit tibi hoc . Saepe diximus nimii ardoris atque amoris quam maximi fuisse Petrum in Dominum Salvatorem. Quia ergo post confessionem suam qua dixerat:audierat, secundum Matthaeum: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est, repente audit a Domino oportere eum ire in Hieroso
Abbreviated transcription (Latin):
dem amemet ipso extinctus sum q
carnaliter non uiuo: s tam̃ essenti¬
aliter mortuus nonsũ qͥa ĩ xpͦo spirt¬
liter uiuo. Dicat gͦ ueritas dicat. si
qͥs uult post me sequi de neget
se ipsum: quia nisi qͥs asemet ipso
deficiat. ad eum qͥ suꝑ ipsum ẽ ñ
appropinquat: nec ualet app̃hende
quod ultra ipsum ẽ. si nescierit i

Expanded text:
t: Ego quidem a memetipso exstinctus sum, quia t: Ego quidem a memetipso exstinctus sum, quia carnaliter non vivo; sed tamen essentialiter mortuus non sum, qui in Christo spiritaliter vivo. Dicat ergo Veritas, dicat: Si quis vult post me sequi, deneget seipsum. Quia nisi quis a semetipso deficiat, ad eum qui super ipsum est non appropinquat. Nec valet apprehendere quod ultr
Abbreviated transcription (Latin):
hortatur eos una cum turba ad
sequendum sue passionis exemplũ.
& om̃ib quidem ꝓpter se tͥbulatio¬
nem ꝑpessis. salutem infuturo
ꝓmittit animarum: non tam̃ oĩb
uerum ꝑfectiorib. quanta ipse
paᷤsurus qͦd uel amortuis eẽt re¬
surrecturus aperuit. Ubi formam
dicendi ministris uerbi p̃fixit: ut
capacitatem considantes auditorũ.
ꝓ suo quemq mͦ instruere memine¬
rint: neq infirmis auditorib alti¬
ora quam capunt archana com¬
G mittant. Si qͥs uult inquit post
me sequi: deneget se ipsum. Tunc
autem nos ipsos abnegamus.c
uitamus. qd̃ ꝑ uetustatem fuimꝰ
et ad hoc nitimur. qͦd ꝑ nouitatẽ
uocamur. Pensemus quomͦ se pau¬
lus abnegauerat: qui dicebat. ui¬
uo autẽ iã nonego. Extinctus qͥp¬
pe fuerat seuus ille ꝑsecutor: et
uiuere ceꝑat p̃dicator. pius. Si .u.
ipse eẽt: pus ꝓfecto non eẽt. S qͥ
se uiuere denegat: dicat unde ẽ
qd scã uerba ꝑ doct̾rinam ueri¬
tatis elamat. Protinus subdit. Uurs

Expanded text:
hortatur eos una cum turba ad sequendum suae passionis exemplum. Et omnibus quidem propter se tribulationem perpessis, salutem in futuro promittit animarum, non tamen omnibus, verum perfectioribus: quanta ipse passurus, quodve a mortuis esset resurrecturus, aperuit. Ubi formam docendi ministris verbi praefixit, ut capacitatem considerantes auditorum, pro suo quemque modo instruere meminerint, neque infirmis auditoribus altiora quam capiunt arcana committant. Si quis vult inquit post me sequi, deneget seipsum. Tunc autem nos ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quo per novitatem vocamur. Pensemus quo modo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam, non ego . Exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere coeperat praedicator pius. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se vivere denegat, dicat unde est quod sancta verba per doctrinam veritatis clamat. Protinus subdit: Vivit
Abbreviated transcription (Latin):
cipulis ueritas loquens. uidendũ
regnum dĩ ꝓmittit interra: ut hoc
ab eis fidelius incelo p̃sumatur.
Qͦd si regnum dĩ inhac sententia
futuram incelis beatitudinem
uelimus acciꝑe: & hoc qͥdam de as¬
tantib. non post multoe dies
inmonte uiderunt. Quod pia utq
ꝓuisione factum ẽ. ut contempla¬
tione semꝑ manentis gaudii. tam¬
& si raptim atq ad breue momen¬
tum delibata: fortius instantia scłi
transeuntis aduersa tolerarent.
Decentissimo sane uerbo. scõs mortẽ
gustare testatur. Aquib nimirũ
mors corꝑis q̃si libando gustatur.
uita uͦ animȩ ueracit̾ possidendo
tenetur. Et post sex dies. assũp¬
sit iħo petrum:⁊ iacobum:⁊ iohannẽ.
& ducit illos inmontem excelsum se¬
orsum solos: ⁊ transfiguratus ẽ corã

Expanded text:
cipulis Veritas loquens videndum cipulis Veritas loquens videndum regnum Dei promittit in terra, ut hoc ab eis fidelius in coelo praesumatur. Quod si regnum Dei hac sententia futuram in coelis beatitudinem velimus accipere, et hoc quidam de astantibus non post multos dies in monte viderunt. Quod pia utique provisione factum est, ut contemplatione semper manentis gaudii, tametsi raptim atque ad breve momentum delibata, fortius instantia saeculi transeuntis adversa tolerarent. Decentissimo sane verbo sanctos mortem gustare testatur, a quibus nimirum mors corporis quasi libando gustatur, vita vero animae veraciter possidendo tenetur. Et post dies sex assumpsit Jesus Petrum et Jacobum et Joannem, et duxit illos in montem excelsum seorsum
Abbreviated transcription (Latin):
catur. Ꝙ qͥa non nulli exdisciplis
usq adeo incorpore uicturi erañ.
ut ȩccłiam dĩ constructam conspi¬
cerent: et contra mundi huiꝰ głam
erectam: consolatoria ꝓmissione
nunc dicitur: sunt qͥdam de hic
stantib. qui non gustabunt mor¬
tem: donec uideant regnum dĩ ue
niens inuirtute. S cum tanta
dñs subeunde mortis precepta ede¬
ret: qͥd necessarium fuit. ut adhac
subito ꝓmissionẽ ueniret: Qͦd si
subtiliter attendam: quanta diꝰ¬
pensatione pietatis agatur. agnoscimꝰ
Discipulis .ii. rudib etiam de p̃senti u¬
ta aliquid ꝓmittendum fuit: ut po̾¬
sint robustius in futuro solidari
Sic ifrlitico populo. ex egypti terra li¬
berando. reꝓmissionis terra ꝓmit¬
titur: ut dum uocandus ẽẽt ad dona
cȩlestia. terrenis ꝓmissionib suacdẽ¬
tur. Unde recte qͦ ꝑpsalmistam dr.
Dedit eis regiones gentium:i laboreᷤ
pplor possederunt: ut custodiañ
iustificationes eius. etlegem er re¬
quirant. Sic gͦ hoc loco rudib dis¬

Expanded text:
catur. Et quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent, et contra mundi hujus gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem donec videant regnum Dei. Seniens in virtute. Sed cum tanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito promissionem veniret? Quod si subtiliter attendamus, quanta dispensatione pietatis agatur agnoscemus. Discipulis enim rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari. Sic Israelitico populo ex Aegypti terra liberando repromissionis terra promittitur, ut dum vocandus esset ad dona coelestia, terrenis promissionibus suaderetur. Unde recte quoque per Psalmistam dicitur: Dedit eis regiones gentium, et labores populorum possederunt, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant . Sic ergo hoc loco rudibus dis
Abbreviated transcription (Latin):
re. Ad qͣm ꝓfecto ad impletionem
ꝑtinet: quod hic consequenter ad¬
uingit. Uade q̃cumq habes uende.
& da pauꝑib: & habebis thesaurũ
incelo: et uemi sequere me. Quicũq
ꝑfectus eẽ uoluerit. debet uendere
que ht̃. et non exparte uendere. sicut
ananias fecit & saphira. s totũ uen¬
dere: cum uendiderit dare omne
pauꝑib ÷ sic s̃ͥ p̃parare thesaurũ in
regno cȩloꝵ. Nec hoc ad ꝑfectionem
sufficit: nisi post contemptas diuiti¬
as saluatorem sequatur⁊ d÷ relictis
malis. faciat bona. Facilius enĩ sac
culus contempnitur: qͣm uoluntas.
Multi diuitias relinquentes: dñm ñ
sequntur. Sequitur autẽ dñm. qͥ
imitator eiꝰ ẽ: et ꝑ uestigia illius g̃¬
ditur. Qui enim dic̃ se in xp̃o crede:
debet quomͦ ille ambulaũ et ipse am¬
bulare. Qui contͥstatus in uerbo: abi¬
it merens. Erat enim hñs possessi¬
ones multas. hec ẽ tristicia que
ducit ad mortem. Causaq tͥsticie ra¬

Expanded text:
re. Ad quam profecto adimpletionem re. Ad quam profecto adimpletionem pertinet, quod hic consequenter adjungit. Vade, quaecunque habes vende et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me. Quicunque perfectus esse voluerit debet vendere quae habet, et non ex parte vendere, sicut Ananias fecit et Saphira, sed totum vendere, et, cum vendiderit, dare omne pauperibus, et sic sibi praeparare thesaurum in regno coelorum. Nec hoc ad perfectionem sufficit, nisi post contemptas divitias Salvatorem sequatur, id est, relictis malis, faciat bona. Facilius enim culus contemnitur quam voluntas. Multi divitias relinquentes, Dominum non sequuntur. Sequitur autem Dominum, qui imitator ejus est, et per vestigia illius graditur. Qui enim dicit se in Christo credere, debet quomodo ille ambulavit et ipse ambulare. Qui contristatus in verbo abiit moerens. Erat enim habens possessiones multas. Haec est tristitia, quae ducit ad mortem. Causaque tristitiae re
Abbreviated transcription (Latin):
dem feceris: honora patrem tuum
et matrem. hec ẽ puerilis in nocentie
castitas. que nobis unitanda ꝓpo¬
nitur: si regnum dĩ uolumꝰ intrare.
Notandum sane qͦd iusticia legis suo
temꝑe custodita. non solum bona
terre: uerum etiam suis cultoribus
uitam conferebat eternam. E ille
respondens ait. Magister: hec om̃ia
obseruaui. aiuiuentute mea. Ihe
autem intuitus eum. dilexit eum:
& dixit illi. Unum tibi deẽ. Non
ẽ putandus homo iste. uel uoto tẽp¬
tantis. ut quidam putauere dnm̃
interrogasse. uel de sua ẽẽ uita m̃¬
titus. cum se legis mandata custo¬
disse dicebat. s simplicit᷑ ut uixe¬
rit ẽẽ confessus: Quia si mendatii
aut simulationis noxa reus teneretur:
nequaqͣm intuitus archana cordis eiꝰ
diligere eum diceretur ihe. Diligit
enum dñs eos qui mandata legis q̃m¬
ius minora custodiunt:s nichominꝰ
quod in lege minus fuerat. his qͥ ꝑfe¬
cti eẽ desidãnt. ostendit: qͥa ñ uenit
soluere legem aut ꝓphas. s adimple¬

Expanded text:
em feceris, Honora patrem tuum et matrem. Haec est puerilis innocentiae castitas, quae nobis imitanda proponitur si regnum Dei volumus intrare. Notandum sane quod justitia legis suo tempore custodita, non solum bona terrae, verum etiam suis cultoribus vitam conferebat aeternam. Et ille respondens ait: Magister, haec omnia observavi a juventute mea. Jesus autem intuitus eum, dilexit eum, et dixit illi: Unum tibi deest. Non est putandus homo iste vel voto tentantis, ut quidam putavere, Dominum interrogasse, et de sua esse vita mentitus, cum se legis mandata custodisse dicebat, sed simpliciter ut vixerit esse confessus, quia si mendacio aut simulationis noxa reus teneretur, nequaquam intuitus arcana cordis ejus diligere diceretur Jesus. Diligit enim Dominus eos qui mandata legis, quamvis minora, custodiunt, sed nihilominus quod in lege minus fuerat, his qui perfecti esse desiderant ostendit: quia non venit solvere legem aut prophetas, sed adimple
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei spiritalia ꝓpharum uba
carnalit̃ accipientes. que illi de
cordis et oꝑis castigatione p̃cipi¬
ebant dicentes. lauamini mundi
estote.⁊ mundabimini qͥ fertis
uasa dm̃t: Isti de corꝑe solum la¬
uando seruabant. frustra autẽ
pharisei. frustra omnes uidei
lauant manus. et a foro baptriã¬
tur: q̃ in diu contempnunt. fonte¬
saluatoris ablui inuanum bap¬
tismata seruant uasoꝵ. qͥ cordiũ
suoꝵ et corꝑum eluere. sordes ne¬
gligunt: cum certum sit moysen
& ꝓphas. qui uasa populi dei
uel aqͥs dilui. uel igne purgari.
uel oleo scĩficari. quacumq ex
causa iusserunt: non in hoc ma¬
terialium rerum emundationẽ.
s: mentium potiꝰ et oꝑum castiga¬
tionẽ. ac scĩmoniam. atq anmar
nobis mandare salutẽ.

Expanded text:
pharisaei spiritalia prophetarum verba pharisaei spiritalia prophetarum verba carnaliter accipientes, quae illi de cordis et operis castigatione praecipiebant dicentes: Lavamini, mundi estote, et mundabimini qui fertis vasa Domini , isti de corpore solummodo lavando servabant. Frustra autem Pharisaei, frustra omnes Judaei lavant manus, et a foro baptizantur, quandiu contemSalvatoris ablui. In vanum baptismata servant vasorum, qui cordium suorum et corporum eluere sordes negligunt, cum certum sit Moysen, et prophetas, qui vasa populi Dei vel aquis dilui, vel igne purgari, vel oleo sanctificari quacunque ex causa jusserunt, non in hoc materialium rerum emundationem, sed mentium potius et operum castigationem, ac sanctimoniam, atque animarum nobis mandare salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo mulieris. que fimbriã
eius felici audatia terigit ediscimꝰ.¬
Tangit nos dñs. cum mentẽ nr̃am
afflatu sui sp̃s illustrat: atq ad agni¬
tionẽ nos ꝓpͥe infirmitatis studiumq
bone actionis accendit. & appre¬
hendens manum ceci: eduxit eum
extra uicum. Apprehendit manũ
ceci: ut eũ ad executionẽ bone operatio¬
nis quam ꝓ diutina cordis obscuri¬
tate non nouerat. confortaret. Edu¬
xit extra uicum: ut aiuta uulgari
seg̾gatus. uoluntatem sui condi¬
toris qua illuminari mereretur.
liberius sedulo corde scrutaretur.
Qͥs qͥs .ii. lumen ȩt̾nitatis uidere de¬
siderat: non exempla turbarum.
s ducatum necesse ẽ semper sui
redemptoris sequatur. Et expuens
inocłos ei: impositis manib suis
interrogauit si aliqͥd uideret. E
aspiciens ait. Uideo homines: ue¬

Expanded text:
exemplo mulieris quae fimbriam exemplo mulieris quae fimbriam ejus felici audacia tetigit ediscimTangit nos Dominus cum mentem nostram afflatu sui spiritus illustrat, atque ad agnitionem nos propriae infirmitatis studiumque bonae actionis accendit. Et apprehendens manum caeci, eduxit eum extra vicum. Apprehendit manum caeci, ut eum ad exsecutionem bonae operationis quam pro diutina cordis obscuritate non noverat confortaret. Eduxit extra vicum, ut a vita vulgari segregatus voluntatem sui conditoris, qua illuminari mereretur, liberius sedulo corde scrutaretur. Quisquis enim lumen aeternitatis videre desiderat, non exempla turbarum, sed ducatum necesse est semper sui redemptoris sequatur. Et exspuens in oculos ejus, impositis manibus suis, interrogavit eum si aliquid videret. Et aspiciens ait
Abbreviated transcription (Latin):
ad se trahet. hoc ẽ de quo &e apostolꝰ
loquitur: modicum fermentum. to¬
tam massam corrumpit.
It ueniunt bethsaida.⁊ adduct̃
ei cȩcum:i rogabant eum. ut
illum tangeret. Cuncti qui a dño
curantur languores. spiritalium
sunt signa languorum: quib aĩa
ꝑ peccatum eternȩ morti ꝓpinqͣt.
icut .ii. in surdo & muto adomino
sanato. sanatio mentis insinuatur
eoꝵ. qui neq audire uerbum dei.
neq loqui nouerant: & mox inre¬
fectione turbe esurientis. que do¬
minum secita fuerat. suauitas
figuratur illa qua diligentium
se & querentium solet corda nutͥ¬
re: ita in hoc ceco paulatim cura¬
to ad nõ. illuminatio designat᷑
cordium stultoꝵ. ac longe auia
ueritatis aberrantium. Rogabãt
autem eum ut illum tangeret:
scientes qͥa tactus dñi sicut leꝓ¬
sum mundare. ita etiam cecum il¬
luminare ualeret. Tangimꝰ autẽ
dnm nos. cum ei fide integra &
sincera adheremꝰ. Quẽ ꝓfecto
tactum nobis eẽ saluberrimum

Expanded text:
ad se trahet. Hoc est de quo et Apostolus ad se trahet. Hoc est de quo et Apostolus loquitur: Modicum fermentum totam massam corrumpit Et veniunt Bethsaida, et adducunt ei caecum, et rogabant eum ut illum tangeret. Cuncti qui a Domino curantur languores spiritalium sunt signa languorum quibus anima per peccatum aeternae morti propinquat. Sicut enim in surdo et muto a Domino sanato sanatio mentis insinuatur eorum qui neque audire verbum Dei neque loqui noverant, et mox in refectione turbae esurientis quae Dominum secuta fuerat suavitas figuratur illa qua diligentium se et quaerentium solet corda nutrire, ita in hoc caeco paulatim curato a Domino illuminatio designetur cordium stultorum, ac longe a via veritatis aberrantium. Rogabant autem eum ut illum tangeret, scientes quia tactus Domini sicut leprosum mundare, ita etiam caecum illuminare valeret. Tangimus autem Dominum nos, cum ei fide integra et sincera adhaeremus. Quem profecto tactum nobis esse saluberrimum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepti quod saluator iusserat dicens.
cauete afermento phariseoꝵ.⁊ fer¬
mento herodis: docet eos quid sig¬
nificent quinq panes:⁊ septem. si¬
ue pisciculi. siue quinq milia ho¬
minum:⁊ quatuor milia que pasta
sunt inheremo: qͦd licet signoꝵ ma¬
gnitudo ꝑspicua sit. tamen aliud
spiritali intelligentia demonstret᷑.
i .ii. fermentum phariseoꝵ.⁊ sadu¬
ceoꝵ. et fermentũ herodis. non cor¬
ꝑalem panẽ. s traditiones ꝑuersaᷤˢ
et heretica significat dogmata:
q̃re & cibi quib nitͥtus ẽ populꝰ
di. nonueram doctrinam integrãq
significent: Istius modi fermen¬
tum quod omni ratione uitandũ
ẽ. habuit marcion. ⁊ ualentinus.
iom̃s heretici. fermentum hanc
ium ht. ut si farinȩ mixtum fue¬
rit. quod paruum uidebatur creᷤˢ¬
cat inmaius:i ad saporem suum
uniu̾sam conspersionẽ trahat. Ita
& doctrina heretica. si uel modicã
scintillam intuum pectus iecertt:
inbreui ingens flamma succres¬
at: et cotam hominis possessionẽ

Expanded text:
praecepti, quod Salvator jusserat, dicens, Cavete a fermento Pharisaeorum et a fermento Herodis, docet eos quid significent quinque panes, et septem, sive pisculi, aut quinque millia hominum, et quatuor, quae pasta sunt in eremo. Quod licet signorum magnitudo perspicua sit, tamen aliud spiritali intelligentia demonstretur. Si enim fermentum Pharisaeorum et Sadducaeorum et fermentum Herodis non corporalem panem, sed traditiones perversas et haeretica significat dogmata, quare et cibi, quibus nutritus est populus Dei, non veram doctrinam integramque significent? Istiusmodi fermentum, quod omni ratione vitandum est, habuit Marcion, et Valentinus, et omnes haeretici. Fermentum hanc vim habet, ut si farinae mistum fuerit, quod parvum videbatur, crescat in majus et ad saporem suum universam conspersionem trahat. Ita et doctrina haeretica, si vel modicam scintillam in tuum pectus jecerit, in brevi ingens flamma succrescet, et totam hominis possessionem
Abbreviated transcription (Latin):
tantium peticionem gemit & con¬
tristatur: quia ueram hominis
naturam. ueros humane natu¬
re circum ferens affectus. sicut
de hominum salute letatur: ita suꝑ
eoꝵ dolet & ingemiscit erroribꝰ Uñ
& alibi cum multi ad salutẽ apłis
p̃dicantib eẽnt ꝑducti: scͥptum ẽ
de illo. Inipsa hora. exultauit sp̃u

Expanded text:
tantium petitionem gemit et contantium petitionem gemit et contristatur, quia veram hominis naturam, veros humanae naturae circumferens affectus, sicut de hominum salute laetatur, ita super eorum dolet et ingemiscit erroribus. Unde et alibi, cum multi ad salutem apostolis praedicantibus essent perducti, scriptum est de illo: In ipsa hora exsultavit in
Abbreviated transcription (Latin):
lumpniari ⁊ dice. ex occultis:
uariis aeris passionib acc¬
disse. At tu qui calumpniaris ea q̃
oculis uides. manu tenes. utilitate
sentis: quid facis de his que decelo
uenerint: Utiq respondebis: i ma¬
gos inegypto multa signa feciose
de celo:ut qui multa hominum mi¬
lia. secundo paucis de panibꝰ saci¬
auit: nunc in exemplo moysi man¬
na celitus misso. et ꝑ omnia passi
disꝑso. populum omnẽ multo tem¬
pore reficiat. Qđ in euangłio iohiˢ
post edulium panũ. turbas ab
eo quesisse legimꝰ dicentes. Id gͦ
tu facis signumut uideamus &
credamꝰ tibi: Quid opetaris: Pa¬
tres nr̃i manna manducaueruit
in deserto: sicut scͥptum ẽ. Panem
de cęlo dedit eis manducare.
Et ingemiscens
sp̃u ait. Quid generatio ista
querit signum: Amen dico uo¬
bis: si dabitur generationi isti si¬
gnum. Qui supra turbam creden¬
tem. cȩlesti beneficio refecturus
gras agebat: nunc ob stultam
phariseoꝵ non credentium ⁊ tẽꝑ¬

Expanded text:
lumniari, et dicere ex occultis et lumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calummaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid facies de his quae de coelo venerint? Utique respondebis, et Magos in Aegypto multa signa de coelo  quaerunt, ut qui multa hominum millia secundo paucis de panibus satiavit, nunc in exemplum Moysi manna coelitus misso et per omnia passim disperso, populum omnem multo tempore reficiat. Quod in Evangelio Joannis post edulium panum turbas ab eo quaesisse legimus, dicentes: Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? Quid operaris? Patres nostri manna manducaverunt in deserto , sicut scriptum est: Panem de coelo dedit eis manducare . Et ingemiscens tu ait: Quid generatio ista quaerit signum? Amen dico vobis, si dabitur generationi isti signum. Qui supra turbam credentem coelesti beneficio refecturus gratias agebat, nunc ob stultam Pharisaeorum non credentium et ten
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe capiat. cetãq huius modi:
tam̃ esurientes & sitientes ui¬
sticiã saturantur. cum audiendo nũ¬
data legis di. ad uitam ꝑueniunt
eternam.
docerent se euanglicis pastos ẽẽ
cibariis. & statim ascendens nauẽ
cum discipulis suis: uenit in partes
dalmanutha. Pro hoc inmatheo le¬
gimus. et dimissa turba ascendu
in nauicłam:iuenit infines magi¬
dan. Hon autem dubitandum ẽ eun¬
dem locum eẽ. sub utroq nomine
Nampleriq codices non hñt. etiam
scdm marcum nisi magedañ.
t exierunt pharisei & ce¬
perunt conquirere cumeo. que¬
rentes ab illo signum de cȩlo: ten¬
tantes eum. Sic signum queruĩ
qͣsi quȩ uiderant signa ñ fuinte
S qͥd querant. ostenditur cumd̃.
Querentes ab illo signum decelo.
uel inmorem helie ignem de sib¬
limi uenire cupiebant: uel insi¬
militudinem samuelis estiuo
tempore mugire tonitrua. &¬
ruscare fulgura. hymbres ri¬
ere: qͣsi non possent & illa ca¬

Expanded text:
capere capiat , caeteraque hujusmodi, capere capiat , caeteraque hujusmodi, tamen esurientes et sitientes stitiam saturantur, cum audiendo mandata legis Dei ad vitam perveniunt aeternam. docerent, evangelicis se pastos esse cibariis. Et statim ascendens navem cum discipulis suis venit in partes Dalmanutha. Pro hoc in Matthaeo legimus: Et dimissa turba ascendit in naviculam, et venit in fines Magedan . Non autem dubitandum est eumdem locum esse sub utroque nomine. Nam plerique Codices non habent, etiam secundum Marcum, nisi Magedan. Et exierunt Pharisaei, et coeperunt conquirere cum eo, quaerentes ab illo signum de coelo, tentantes eum. Sic signum quaerunt, quasi quae viderant, signa non fuerint. Sed quid quaerant ostenditur, cum dicitur: Quaerentes ab illo signo de coelo. Vel in morem Eliae ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis, tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa ca
Abbreviated transcription (Latin):
turbam: quia ecce iam triduo
sustinent me: nec habent quod
manducent. E si dimisero eos
ieunos indomum suã: defici¬
ent inuia. Quare triduo turbu
dominum sustinuerit: matheuᷤ
exponit pleniꝰ qͥ ait. Et ascen¬
dens inmontẽ. sedebat ibi. E
accesserunt ad eum turbȩ mil¬
te. hntes secum mutos. elauds
cecos. debiles:⁊ alios multos: & ꝓie¬
cerunt eos ad pedes eius. ⁊ curauit
nem infirmorum suoꝵ sustinet:
cum elect̾i quiq fide scẽ tͥnitatis
lucidi. dño ꝓ suis suoꝵq peccatis
animarum uidelicet languorib.
ꝑseueranti instantia supplicant.
Item turba tͥduo dñm sustinet: qñ
multitudo fidelium peccata quȩ
ꝑpetrauit. ꝑ penitentiam declinais.
ad dñm se in oꝑe. in locutione. atq
incogitatione conu̾tit. Eͦs dimit

Expanded text:
turbam: quia ecce jam triduo turbam: quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. Et si dimisero eos jejunos in domum suam, deficient in via. Quare triduo turba Dominum sustinuerit, Matthaeus exponit plenius, qui ait: Et ascendens in montem, sedebat ibi. Et accesserunt ad eum turbae multae habentes secum mutos, caecos, claudos, debiles, et alios multos, et projecerunt eos ad pedes ejus, et curavit nem infirmorum suorum sustinet, cum electi quique fide sanctae Trinitatis lucidi Domino pro suis suorumque peccatis, animae videlicet languoribus, perseveranti instantia supplicant. Item turba triduo Dominum sustinet, quando multitudo fidelium peccata quae perpetravit, per poenitentiam declinans ad Dominum se in opere, in locutione atque in cogitatione con
Abbreviated transcription (Latin):
phariseoꝵ ẽ decreta legis diuine
traditionib hominum postpon
uel certe legem uerbis p̃dicare.
factis impugnare. Fermentũ eoꝵ
ẽ dñm temptare. nec doctrine es
aut oꝑib credere: s insultando
alia quib credere debeant peten
Fermentum herodis ẽ adulterum
homicidium. temeritas uirandi
simulatio religionis: qͦd om̃ium
caput ẽ et origo scelerum. odium a
ꝑ secutio in xp̃m: i p̃cursorem eius.
p̃conemq pͥmum regni celestis.
A quo utrorumq fermento. etiam
apłs nos ꝓhibens ait. Itaq epu¬
lemur. non infermento malicit¬
ueteri. neq infermento malicie
It cogitabant ad alterutrum
dicentes: quia panes non hi
betis: Nondum cognoscitis neq
intelligitis: adhuc cecatum ha¬
betis cor ur̃m. Dcłos habentes
non uidetis:i aures hntes non auditiꝰ:
nec recordamini quando qͥnq paneᷤ

Expanded text:
Pharisaeorum est decreta legis divinae Pharisaeorum est decreta legis divinae traditionibus hominum postponere, vel certe legem verbis praedicare, factis impugnare. Fermentum eorum est Dominum tentare, nec doctrinae ejus aut operibus credere, sed insultando alia quibus credere debeant petere. Fermentum Herodis est adulterium, homicidium, temeritas jurandi, simulatio religionis, et quod omnium caput est et origo scelerum, odium ac persecutio in Christum et praecursorem ejus praeconemque primum regni coelestis. A quo utrorumque fermento etiam Apostolus non prohibens ait: Itaque epulemur non in fermento veteri, neque in fermento malitiae, Et cogitabant ad alterutrum dicentes: quia panes non hab non habetis? Nondum cognoscitis, nec intelligitis? Adhuc caecatum habetis cor vestrum: oculos habentes, non videtis: et aures habentes, non auditis. Nec recordamini, quando quinque p