comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doin dñi uoluntate. ꝑ plenarium conei¬
lium licet post multos annos quid ẽẽt
rectius eluceret: non aliqua nouitate
instituta s antiquitate roborata. Ad
pompeium etiam scͥpsit beatꝰ cypͥanus
de hac eadem re:ubi aꝑte indicat stepha¬
se didicimus. non solum sibi ad ista non
consensisse: uerum etiam contͣ scͥpsisse
atq p̃cepisse. Qui utiq stephanus non
ꝓpt̃ea communicauit hereticis: quia
baptioma xp̃i quod in eoꝵ pũsitate in¬
tegrum mansisse cognouit. imꝓbare ñ
ausus est. Nam siñ habent baptismum
qui de deo praua sentiunt:hoc posse &
intus accidere iamsatis ut arbitror dis
putatum est. Apłi aut̃ nichil quidem
exinde p̃ceꝑunt: s consuetudo illa quȩ
opponebat᷑ cypͥano. ab eoꝵs traditione
exordium sumpsisse credenda ẽ. sic̃ sunt
multa quȩ uniũsa tenet eccłia: & ob hoc
ab apłis p̃cepta bene credunt᷑: quanquam
scͥpta non reꝑiant᷑. at enim scͥptum ẽ de

Expanded text:
do in domini uoluntate per plenarium concido in domini uoluntate per plenarium concilium licet post multos annos quid esset rectius eluceret non aliqua nouitate instituta, sed antiquitate roborata. Ad Pompeium etiam scripsit Cyprianus de hac eadem re, ubi aperte indicat Stephase didicimus, non solum sibi ad ista non consensisse, uerum etiam contra scripsisse adque praecepisse. qui utique Stephanus non propterea communicauit haereticis, quia baptisma Christi, quod in eorum peruersitate integrum mansisse cognouit, inprobare non ausus est. nam si non habent baptismum qui de deo praua sentiunt, hoc posse et intus accidere iam satis ut arputatum est; Apostoli autem nihil quidem exinde praeceperunt: sed consuetudo illa quae opponebatur Cypriano, ab eorum traditione exordium sumpsisse credenda est, sicut sunt multa quae universa tenet Ecclesia, et ob hoc ab Apostolis praecepta bene creduntur, quanquam scripta non reperiantur. 32. At enim scriptum est de
Abbreviated transcription (Latin):
male utentib: sic̃ etiam maligni. & inuidi.
quos & intꝰ ẽẽ & ipse testat᷑. remissionem
peccatoꝵ dare non possunt:cum eos bap¬
tismum dare posse om̃s fateam᷑. Si enim
de his quiin nos peccauerant dictum est.
si non dimiseritis peccata hominib. nec
pat̾ur dimittet uob̃ peccata ur̃a: qnͣto
magis fieri non potest ut eis peccata di¬
mittant᷑. qui fr̃s a quib diligunt᷑ odert̃:¬
&. in ipso odio baptizant᷑: Quib tamen
postea correctis non rursꝰ baptismꝰ datur:
s ipsa uenia qͣm tc̃ acciꝑe ñ meruerunt.
in uera conũsione p̃stat᷑. Ideoq etiam il¬
la quȩ ad quintum scͥpsit cypͥanus. & il¬
la quȩ cum collegis suis liberali.caldomo.
iunio. & eȩt̾is. ad saturnium maximum
& alios. bene considerata. nullo mͦ ꝓferen¬
da st̃ aduersus totius eccłiȩ catholicȩ cõ¬
sensionem. cuius se illi m̃bra ẽẽ gaudebãt.
ce unde se neq ipsi p̃ciderunt. neq diũsa
sentientes p̃eidi passi sunt: donec aliqͣn¬

Expanded text:
ibus, sicut etiam maligni et inuidi, quos et intus esse ipse testatur, remissionem peccatorum dare non possunt, cum eos baptismum dare posse omnes fatemur. si enim de his qui in nos peccauerant dictum est: si non dimiseritis peccata hominibus, nec pater uester dimittet uobis peccata uestra, quanto magis fieri non potest ut eis peccata dimittantur, qui fratres a quibus diliguntur oderunt et in ipso odio baptizantur, quibus tamen postea correctis non rursum baptismus datur, sed ipsa uenia quam tunc accipere non meruerunt in uera conuersione praestatur! ideoque etiam illa, quae ad Quintum scripsit Cyprianus, et illa, quae cum collegis suis Liberali Caldonio Iunio et ceteris ad Saturninum Maximum et alios, bene considerata nullo modo proferenda sunt aduersus totius ecclesiae catholicae consensionem, cuius se illi membra esse gaudebant et unde se neque ipsi praeciderunt neque diuersa sentientes praecidi passi sunt, donec aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
cesfum sit. paleas conet᷑ a tͥtico separare:
cumq ce apłs dicat. in domo aut̃ mag.¬
na ñ solum uasa aurea st̃ & argentea.
s &e lignea & fictilia: contemnere. & abi
cere. & damnare:quando non nisi in
die domini uasa lignea ardoris mcerrdio
concrement᷑. & fictilia ab eo cui data est.
ferrea uirga frangant᷑ : Sic gͥ arguens
eypͥanus eos. qͥ tanquam maloꝵ consor¬
titm deuitantes se abunitate dirtipe¬
rant: ostendit magnam domum quã
dixit apłs. ubi ẽẽnt non solum aureaua¬
sa & argentea. s & lignea ce fictilia. ñ se
intellexisse nisi eccłiam. ubi & mal cebo¬
ni ẽent: donec in fine sic̃ area uentilata
purget᷑. Oͦ d siita ẽ in ipsa eccłia id est in
ipsa domo magna.erant uasa in contu¬
meliam:quor sermo ut cancer serpe¬
bat. Nam cum de illis apłs loqueret᷑:
hoc docuit. Et sermo inquit eoꝵ sieut
cancer serpit. Ex quib est hymeneus &
phyletꝰ: qui circa ueritatem aberrauert̃.

Expanded text:
cessum sit, paleas conetura tritico separare, cessum sit, paleas conetura tritico separare, cumque apostolus dicat: \'in domo autem magna non solum uasa aurea sunt et argentea, sed et lignea cere et damnare, quando non nisi in die domini uasa lignea diuini ardoris incendio concrementur et fictilia ab eo cui data est ferrea uirga frangantur. sic igitur arguens Cyprianus eos, qui tamquam malorum consortium deuitantes se ab unitate dirruperant, ostendit magnam domum quam dixit apostolus, ubi essent non solum aurea uasa et argentea, sed et lignea et fictilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ubi essent boni et mali, donec in fine sicut area uentilata purgetur. quod si ita est, in ipsa ecclesia, id est in ipsa domo magna erant uasa in contumeliam, quorum sermo ut cancer serpebat. nam cum de illis apostolus loqueretur, hoc docuit: et sermo, inquit, eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymenaeus et Filetus, qui circa ueritatem aberrauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. nec cypͥantis alit̃ intellexit: & littĩs
suis ubi op erat inseruit. Qui tamen con¬
fitetur temporib suis in eccłia fuisse ñ
qualescunq auaros:s raptores. & fenera¬
tores. Nee quoslibet homines: s episcopos.
Quanquam &e istos de quib ait apłs. ser¬
mo eoꝵ sic̃ cancer serpit uellem intellige¬
re foris fuisse: s me cypͥanus ipse ñ sinit.
Cum enim ad antonianum seribens. os¬
tenderet ante tempus ultimȩ separatio¬
nis iustoꝵ & iniquoꝵ. uullomͦ ẽẽ ꝓpter
commietionem maloꝵ abunitate eccłiȩ
recedendum. ubi declarat quam sit sc̃s.
& illa qͣm meruit martyrii claritate dig¬
nissimus:ait: quantꝰ arrogantie tumor
est. quanta humibitatis & lenitatis obli¬
uio. & arrogantiȩ suȩ qͣnta iactatio: ut
quis audeat aut facere posse se credat. qͦd
nec apłis concessit dñs ut zizania a fru¬
mento putet se posse discernere. aut qͣsi
ipsi palam ferre. & aream purgare con¬

Expanded text:
posuit nec Cyprianus aliter intellexit et litteris posuit nec Cyprianus aliter intellexit et litteris suis ubi opus erat inseruit? qui tamen confitetur temporibus suis in ecclesia fuisse non qualescumque auaros, sed raptores et faeneratores, nec quoslibet homines, sed episcopos. quamquam et istos, de quibus ait apostolus: sermo eorum sicut cancer serpit, uellem intellegere foris fuisse; sed me Cyprianus ipse non sinit. cum enim ad Antonianum scribens ostenderet ante tempus ultimae separationis iustorum et iniquorum nullo modo esse propter commixtionem malorum ab unitate ecclesiae recedendum, ubi declarat quam sit sanctus et illa quam meruit martyrii claritate dignissimus, ait: quantus arrogantiae tumor est, quanta humilitatis et lenitatis obliuio et arrogantiae suae quanta iactatio, ut quis audeat aut facere posse se credat, quod nec apostolis concessit dominus, ut zizania a frumento putet se posse discernere aut, quasi ipsi palam ferre et aream purgare con
Abbreviated transcription (Latin):
tem & blasphemꝰ si in ꝑfidia & blasphemia
ꝑmanserit: nec extͣ eccłiam nec intͣ ecclłiã
remissionem accipit peceatoꝵ. Aut si ꝓpt̃
un sacramenti ad punctum temporis ac¬
cipit: d foris os intꝰ eadem uis oꝑatur: sict̃
uis nominis xp̃i expulsionem demonioꝵ
etiam foris oꝑabat᷑. At enim inuenimus
apłos in omnib epłis suis execrari. & dete¬
stari hereticoꝵ sacͥlegam prauitatem: ita
ut dicant sermonem eoꝵs ficut cancer ser¬
pere.Quid enim & illos qui dicebant
manducemus & bibamꝰ.cras enim morie¬
mur. ñne corruptores moꝵ bonorum ꝑ
mala colloquia paulus ẽẽ manifestat.
contintio subiungens. corrumpunt bo¬
nos mores colloquia mala: E tam̃ intꝰ
eos fuisse significauit cum ait. Quomͦ
dicunt quidam in uob̃: quia resurrectio
mortuoꝵ ñ est: Auaros autem ubi ñ
detestat᷑ : Aut uͦ potuit quicquam diei
uehementꝰ : quam ut idoloꝵs seruitus
auaricia diceret᷑: Sicut idem apostolꝰ

Expanded text:
tem et blasphemus si in perfidia et blasphemia tem et blasphemus si in perfidia et blasphemia permanserit, nec extra ecclesiam nec intra ecclesiam remissionem accipit peccatorum, aut si propter uim sacramenti ad punctum temporis accipit, et foris et intus eadem uis operatur, sicut uis nominis Christi expulsionem daemoniorum etiam foris operabatur. At enim inuenimus apostolos in omnibus epistulis suis execrari et detestari haereticorum sacrilegam prauitatem, ita ut dicant sermonem eorum sicut cancer serpere. quid enim? et illos, qui dicebant: manducemus et bibamus, cras enim morimur, nonne corruptores morum bonorum per mala conloquia Paulus esse manifestat, continuo subiungens: corrumpunt mores bonos conloquia mala? et tamen eos intus fuisse significauit cum ait: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? auaros autem ubi non detestatur? aut uero potuit quicquam dici uehementius, quam ut idolorum seruitus auaritia diceretur, sicut idem apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ipse cypͥanus hereticos denuo baptitari:
unde talib bonis memb̃s in caritate radi¬
catis. & in aliquo non recte ingredientib.
dicit apłs. siquid alit̃ sapitis. id quoq ds
uobis reuelabit: & quos dam rursus sine
caritate docere aliquid salubre. de qͣlib
dominꝰ ait. in cathedra moysi sedent. quȩ
dict̃ facite. quȩ autem faciunt facere noli¬
te. dicunt enim & ñ facitnt: Unde &
apłs de illis imnindis & maliuolis . xp̃ianã
tamen salutem annunciantib:siue occa¬
sione inquit siue ueritate. xp̃s annunciet᷑.
Quappt̃ & intꝰ & foris ꝑũsitas hominũ
corrigenda est: diuina uͦ sacramenta &
eloquia non hominib tͥbuenda.N itaq
patͦcinat᷑ hercticis: qͥ non eis tͥbuit. quod
& si apud eos sit. non tam̃ ipsorum esse
cognoscit. Non nos concedimus hereti¬
cobaptis mum: S illius ẽe baptismum
de quo dictum est. hic est qui baptizat. ubi¬
cunq inuenimus agnoscimus. ꝑfidus au¬

Expanded text:
ipse Cyprianus haereticos denuo baptizari — ipse Cyprianus haereticos denuo baptizari — unde talibus bonis membris in caritate radicatis et in aliquo non recte ingredientibus dicit apostolus: si quid aliter sapitis, id quoque deus uobis reuelabit —, et quosdam rursus sine caritate docere aliquid salubre, de qualibus dominus ait: cathedram Moysi sedent. quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. dicunt enim et non faciunt. unde et apostolus de illis inuidis et maliuolis, christianam tamen salutem adnuntiantibus: siue occasione, inquit, siue ueritate Christus adnuntietur. quapropter et intus et foris peruersitas hominum corrigenda est, diuina uero sacramenta et eloquia non hominibus tribuenda. non itaque patrocinatur haereticis, qui non eis tribuit quod etsi aput eos, non tamen ipsorum esse cognoscit. non nos concedimus haeretico baptismum, sed illius baptismum, de quo dictum est: hic est qui baptizat, ubicumque inuenerimus agnoscimus. perfidus au
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ dicit sc̃s cypͥanus eos qui int in eccłia
sunt in nomine. xp̃i loqui: aliud eos qui¬
foris sunt. & contͣ eccłiam faciurt. in nõie
xp̃i baptizari. S & multi qui intꝰ sunt
contra eccłiam faciunt male uiuendo.
& in suam uitam infirmas animas tͣns¬
ducendo: & nonnull qui foris funt in xͥ
uel corripimus. uel arguimus. uł hortam᷑
Nam & ille foris erat. qui cum discipulis¬
xp̃m non sequebat᷑: & in nomine. xp̃i ex.¬
pellebat demonia. Qͦd dñs ne ꝓhiberet᷑
admonuit. Quamuis utiq in qͦ sauciat᷑
erat: curandꝰ ẽet illis u̾bis domini tibi ait.¬
Qͥ non est mecum aduersus me ẽ: Et qͥ
mecum ñ colligit. spargit. Et foris gͦ fiũt
aliqua in nomine. xp̃i non contra eccłiã.
& intꝰ ex parte diaboli contͣ eccłiam. Qͥd
quod etiam mirum ẽ. quod acciłe posse
inuenit qui diligent̃ adũtit. qͦsdam sal¬
ua caritate docere aliquid mutile. Sicut
petrus gentes iudanare cogebat. sicut &¬

Expanded text:
sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus in ecclesia sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus in ecclesia sunt in nomine Christi loqui, aliud eos quiforissunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. sed et multi qui intus sunt . contra ecclesiam faciunt male uiuendo et in suam uitam infirmas animas traducendo, et nonnulli qui foris sunt in Christi uel corripimus uel arguimus uel hortamur. nam et ille foris erat qui cum discipulis non sequebatur et in nomine Christi expellebat daemonia, quod dominus ne prohiberetur ammonuit, quamuis utique in quo saucius erat curandus esset illis uerbis domini ubi ait:quinon est mecum aduersus me est, et qui mecum non colligit spargit. et foris ergo fiunt aliqua in nomine Christi non contra ecclesiam et intus ex parte diaboli contra ecclesiam. Quid quod etiam mirum est, quod accidere posse inuenit qui diligenter aduertit, quosdam salua caritate docere aliquid inutile, sicut Petrus gentes iudaizare cogebat, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sit sacramentum xp̃i. non ad salutem s
ad iudicium eors: non solum si post accep¬
tum baptismum ꝑũtant᷑. s etiam si tales
accipiant sic̃ idem cypͥanꝰ ostendit scło
ũbis solis & ñ factis renunciantes:nec
ideo si correcti postea fuerint illud quod
ꝑuersi acceꝑant it̃andum est: quantũ
arbitror iam claret & liquet in ista que¬
stione de baptismo ñ ẽẽ cogitandum
qͥs dec. sed quid det: aut quis accipiat.
s quid accipiat: aut quis habeat. s qͥd
habeat. Si enim homines ex parte diabo¬
li. & ideo nequaquam ad columbam uni¬
cam ꝑtinentes. possunt tam̃ & acciꝑe. &
habe. & dare baptismi sc̃itatem. nullomͦ
sua ꝑũsitate uiolatam. sic̃ ex ipsiꝰ cypͥan
litt̃is admonemur: ut quid tribuimus
hereticis aliena: Ut quid dicimꝰ eorũ ẽẽ
quod xp̃i ẽ: ac ñ potꝰi in eis & imꝑatoris
nr̃i signa cognos cimꝰ: & desertoꝵ facta
emenclamus: Quappt᷑ aliud est qͥdem

Expanded text:
sit sacramentum Christi non ad salutem, sed sit sacramentum Christi non ad salutem, sed ad iudicium eorum, non solum si post acceptum baptismum peruertantur, sed etiam si tales accipiant, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, nec  si correcti postea fuerint, illud quod peruersi acceperant iterandum est, quantum arbitror, iam claret et liquet in ista quaestione de baptismo non esse cogitandum quis det sed quid det, aut quis accipiat sed quid accipiat, aut quis habeat sed quid habeat. si enim homines ex parte diaboli et ideo nequaquam ad columbam unicam pertinentes possunt tamen et accipere et habere et dare baptismi sanctitatem nullo modo sua peruersitate uiolatam, sicut ex ipsius Cypriani litteris ammonemur, ut quid tribuimus haereticis aliena? ut quid dicimus eorum esse quod Christi est, ac non potius in eis et imperatoris nostri signa cognoscimus et desertorum facta emendamus? quapropter aliud est quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si non posst̃ manifestũ ẽ eam int̾
alienos gemere: & intͥns ecꝰ insidiantes: &
extͥnsecus oblatrantes. Tales tamen etiam
intꝰ & accipiunt baptis mum. & habent.
& tradunt. sc̃m̃ ꝑse ipsum. Nec ulla ex
parte illoꝵ malignitate uiolat᷑. in qua
infinem usq ꝑdurant. Quo circa idẽ
nos beatꝰ eypͥanus docet. ꝑse ipsum esse
considandum baptismum. ũbis euan¬
gelicis sic̃ accepit ȩccłia consecratum. ñ
adiuncta neq ꝑmixta ulla ꝑũsitate. atq
malicia sitie accipientium siue tͣdentiũ.
quandoquidem ipse utrunq nos admo¬
net. & intꝰ fuisse qͦsdam ñ seruantes beni¬
uolam caritatem: s in inuidia & maliuo¬
la dissensione u̾satos. de quib paulus
apłs locutꝰ est: & ex parte diaboli ẽẽ inui¬
dos: sic̃ in epła quam de zelo &e liuore
scͥpsit aꝑtissima uoce testat᷑. Quamob¬
rem cum manifestum sit fieri posse. ut
in eis qui sunit ex parte diaboli sc̃m tam̃

Expanded text:
quodsi non possunt, manifestum est eam inter quodsi non possunt, manifestum est eam inter alienos gemere et intrinsecus insidiantes et extrinsecus oblatrantes. tales tamen etiam intus et accipiunt baptismum et habent et tradunt sanctum per se ipsum nec ulla ex parte illorum malignitate uiolatur, in qua in finem usque perdurant. quocirca idem nos beatus Cyprianus docet per se ipsum esse considerandum baptismum uerbis euangelicis, sicut accepit ecclesia, consecratum, non adiuncta neque permixta ulla peruersitate adque malitia siue accipientium siue tradentium, quandoquidem ipse utrumque nos ammonet, et intus fuisse quosdam non seruantes beniuolam caritatem, sed in inuidia et maliuola dissensione uersatos, de quibus Paulus apostolus locutus est, et ex parte diaboli esse inuidos, sicut in epistula quam de zelo et liuore scripsit apertissima uoce testatur. quamobrem cum manifestum sit fieri posse, ut in eis qui sunt ex parte diaboli sanctum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ciliati. fructum afferunt cum toleran¬
tia: siue tricenum: siue sexagenum: si¬
ue centenum. aut si zirania sola ea di¬
cenda sunt. quȩ usq in finem in malig¬
no errore ꝑdurant: & foris multa frum̃¬
ta sunt: & intꝰ multa zirania. At eñi
peiores sunt ext̾iores quam intior es
mali. MMagna quidem questio ẽ. utrũ
peior fuerit nicholaus iam ext̃ior. quã sy¬
mon adhuc intior: quia ille hereticꝰ. iste
magꝰ. Quod si ipsa diuisio qͥa uiolate
caritatis certissimum indictum est. gͦͣuiꝰ
habet᷑ malum: concedo ita ẽẽ. Sed mul¬
t amissa caritate ꝓpt̃ea non exeunt foras.
quia scłarib emolumentis denent᷑: & sua
tate. s a siuis commodis nolunt recedere.
Unde dictum ẽ in laude caritatis. Non
querit que sua sunt. Nunc gͦ queritur
qͦm pot̃ant homines ex parte diaboliꝑti¬
nerent ad eccłiam. ñ habentem macłam
aut rugam. aut aliquid eiꝰmodi:de qua
etiam dictum est. Una est columba mea

Expanded text:
ciliati, fructum afferunt cum toleranciliati, fructum afferunt cum tolerantia, sive tricenum, sive sexagenum, sive centenum . Aut si zizania ea sola dicenda sunt, quae usque in finem in maligno errore perdurant; et foris multa frumenta sunt, et intus multa zizania. 15. At enim pejores sunt exteriores quam interiores mali? Magna quidem quaestio est, utrum pejor fuerit Nicolaus exterior jam , quam Simon adhuc interior , quia ille haereticus, iste magus. Quod si ipsa divisio, quia violatae charitatis certissimum indicium est, gravius habetur malum, concedo ita esse. Sed multi amissa charitate propterea non exeunt foras, quia saecularibus emolumentis tenentur, et sua unitate, sed a suis commodis nolunt recedere. unde dictum est in laude caritatis: non quaerit quae sua sunt. Nunc ergo quaeritur quomodo poterunt homines ex parte diaboli pertinere ad ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eiusmodi, de qua etiam dictum est: una est columba mea.
Abbreviated transcription (Latin):
crescunt. Sic & euangłicum xp̃i sacra¬
mentum diuinum &e fuaue ẽ: neq ꝓpt̃
eoꝵ sterilitatem qͦs etiam foris complu¬
it imꝓbandum. Dixerit aliquis: intio¬
ra zizania faciliꝰ in frumentum conũ¬
ti. Concedo ita ẽẽ. S quid hoc ꝑtinet
ad baptismum it̾andum : Nunquid
si forte aliqͥs ab hereticis conũsus. con¬
uersionis sue tempore ac facilitate p̃¬
uenerit eum qͥ tardius intꝰ a malicia
corrigit᷑ & mutat᷑. ei non ẽ tt̃andum bap¬
tisma: & illi qͥ p̃uentꝰ est ab eo qui ex he
reticis uenit. quia tardiꝰ correctus est
it̃andum est : Nichil gͦ ad rem ꝑtinet
de qͣ nẽ questio est: qui serius se tardius¬
ue conũtat a ꝓpͥa ꝑu̾̃sitate ad rectitudinẽ
ficłi. uel spei. uel caritatis. Et si enim int̃¬
ores mali faciliꝰ possunt boni fieri: aliqͣn¬
do tam̃ & de ntimero ext̃ioꝵ quidam qͦs¬
dam int̃iores conũsione p̃ueniunt: & il¬
lis in sterilitate manentib unitati recõ¬

Expanded text:
crescunt. sic et euangelicum Christi sacracrescunt. sic et euangelicum Christi sacramentum diuinum et suaue est neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris conpluit inprobandum. Dixerit aliquis interiora zizania facilius in frumentum conuerti. concedo ita esse, sed quid hoc pertinet ad baptismum iterandum? numquid, si forte aliquis ab haereticis conuersus conuersionis suae tempore ac facilitate praeuenerit eum, qui tardius intus a malitia corrigitur et mutatur, ei non est iterandum baptisma, et illi qui praeuentus ereticis venit, quia tardius correctus est, iterandum est? Nihil ergo ad rem pertinet, de qua nunc quaestio est, quis serius se tardiusve convertat a propria perversitate ad rectitudinem fidei, vel spei, vel charitatis. Etsi enim interiores mali facilius possunt boni fieri; aliquando tamen et de numero exteriorum quidam quosdam interiores conversione praeveniunt, et illis in sterilitate manentibus unitati recon
Abbreviated transcription (Latin):
tis aut̃ hoc dici non potest. Sicut enim
ea possunt hab̃e atq tͣctare non ad salu
tem sed ad ꝑniciem fuam. in qua igni de¬
stinata sunt int̾iora ⁊ izania: sic & ext̃io¬
ra zizania que ab int̃iorib recedentia
acceꝑtint. quia recedentia ñ amiserunt.
Qͦd sine dubio manifestat᷑. cum rede¬
untibus ñ restituit᷑: qͣndo forte aliquis
ex eis ipsis qui recesserant reũtit᷑. Nec qͥs qͣm
dixerit. Quid enim frumenti habent ⁊i¬
zania : Si enim hoc ita est: & intꝰ & foris
ad hoc dumtaxat par conditio ẽ.Neq enĩ
in ziramis ext̃iorib non inueniunt᷑ gͣna
frumenti: & in int̾iorib inueniuntur.
De sacramento aut̃ cum querit᷑. ñ utrũ
habeant aliquid frum̃ti zizania querit᷑.
s utrum habeant aliqͥd cęli. E ext̃iorib
enim & intiorib zizaniis. cum ipso tͥtico
est pluuia communis. quȩ cȩlestis & dul¬
cis est: ipsa. etiam si ex ea zizania steribit̃

Expanded text:
ntis autem hoc dici non potest. Sicut enim ntis autem hoc dici non potest. Sicut enim ea possunt habere atque tractare, non ad satem, sed ad perniciem suam, in qua igni destinata sunt, interiora zizania, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur, cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliquis ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: "quid enim frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiamsi ex ea zizania steriliter
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rartim. & imitant᷑ illum qui st̾ ex parte
ipsiꝰ. non ꝑ illud qͦd a deo creati st̃. sed ꝑ
illud quod a se ipsis ꝑũsi sunt. sic̃ cõme¬
morat ipse eypͥanus: quia oe diabolus
antequam ẽẽt diabolus. angłs fuit. & bo¬
nus fcut unde sunt in unitate xp̃i. qui ft̃
ex parte diaboli : ⁊culdubio sic̃ ipse dñs
ait. inimicus homo hoc fecit: qui superse¬
minauit zizania. Sic̃ gͦ & intꝰ quod dia¬
boli est arguendum est: sic & foris quod
xp̃i est agnoscendum est. An extͣ unita¬
tem eccłie non habet sua xp̃s: & in uni¬
tate eccłiȩ habet sua diabolus: Hoc for¬
tasse de hominib dici potest: ut sic extͣ
bolus aliquem suoꝵ. Eccłie uͦ huic quȩ ad¬
huc carnis mortalitatem portat. quam¬
diu ꝑegͥnat᷑ a domino. licuerit diabolo
miscere zrama. hoc ẽ malos homines:
nem  ut requies illius patͥe qua sci angli
ꝑfruunt᷑ desideraret᷑ ardentiꝰ. De sacram̃¬

Expanded text:
terrarum et imitantur iterrarum et imitantur iillius , non per illud quod a Deo creati sunt, sed per illud quod a se ipsis perversi sunt; sicut commemorat ipse Cyprianus; quia et diabolus antequam esset diabolus, angelus fuit et bonus fuit: unde sunt in unitate Christi, qui sunt ex parte diaboli? Procul dubio, sicut ipse Dominus ait, Inimicus homo hoc fecit, qui superseminavit zizania . Sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris quod Christi est agnoscendum est. An extra unitatem Ecclesiae non habet sua Christus, et in unitate Ecclesiae habet sua diabolus? Hoc fortasse de hominibus dici potest, ut sic extrabolus aliquem suorum. Ecclesiae vero huic quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a Domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines; nem, ut requies illius patriae qua sancti angeli perfruuntur desideraretur ardentius: de Sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
esurientib in eccł̃ia fr̃ib habere argen¬
tum largit̃ uelle: fundos insidiosis frau¬
dib raꝑe: usuris multiplicantib fȩnus
atigere. Hic enim nulla ẽ questionis ob¬
scuritas. Aꝑte scͥptura clamat. Neq a¬
uari. neq rapaces regnum dei possidebt̃.
Et qui pecuniam suam dedit ad usurã.
Et omnis fornicator. & immundꝰ. & auatꝰ
quod est idoloꝵ seruitꝰ: non habet hȩre¬
ditatem in regno xp̃i & dei. Tales gͦ auaros
ille ut non solum sua cupide thes aurita¬
rent. s & aliena fraudulent̃ eriꝑent: tales
idolatras sietit & ipse intelligit. atꝙ con¬
tuncit. non utiq argueret nisi nosset. Ne¬
ꝙ enim adu̾sus coep̃os suos falsum testi
eradicatis izaniis simul eradicet᷑ & triti¬
cum. pat̾nȩ & mat̾nȩ caritatis usceribus
tolerauit: imitatꝰ utiq apłm paulum qͥ
maliuolos & iuidos sibi. eadem circa
eccłiam caritate sustinuit. S tamen qͥa
muidia diaboli mors intrauit in orbem

Expanded text:
esurientibus in ecclesia fratribus habere argenesurientibus in ecclesia fratribus habere argentum largiter uelle, fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multiplicantibus faenus augere. hic enim nulla est quaestionis obscuritas. aperte scriptura clamat: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt et: qui pecuniam suam non dedit in usuram et: omnis fornicator et inmundus et auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei. tales ergo auaros ille, ut non solum sua cupide thensaurizarent, sed et aliena fraudulenter eriperent, tales idololatas, sicut et ipse intellegit adque conuincit, non utique argueret, nisi nosset; neque enim aduersus coepiscopos suos falsum testimeradicatis zizaniis simul eradicaretur et triticum, paternae et maternae caritatis uisceribus tolerauit, imitatus utique apostolum Paulum, qui maliuolos et inuidos sibi eadem circa ecclesiam caritate sustinuit. Sed tamen quia inuidia diaboli mors intrauit in orbem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. nos talem consuetudinem ñ habcmꝰ:
neq eccłia dei. Seruat᷑ a nob̃ patienter
& lenit̃ caritas animi. collegii honor:
uincłmn fidei: concordia sacerdotii. Apt̃
hoc etiam libellum nc̃ de bono patientiȩ
quantum ualuit nr̃a mediocͥtas ꝑmitten¬
te dño & inspirante conscͥpsimus: quem
ad te ꝓ mutua dilectione transmisimꝰ.
Hac ille caritatis patientia tolerauit ñ so¬
lum in obscura questione bonos collegas.
non maliuole aliud sentientes.sicut ce
ipse toleratꝰ est. donec ꝓcessu temporis
salub̃rima consuetudo quando deus
uoluit. & iam declarata ueritate plena-¬
rio concilio firmaret᷑: s etiam malos ma¬
nifestos. sibiq notissimos: qui ñ obscuri¬
tate questionis alit̾ sapiebant. s ꝑditȩ ui¬
te morib contͣ quam p̃dicabant faciebãt:
sic̃ de ipsiᷤ apłs dicit. Qͥ predicas non fu¬
randum furaris. De talib enim && iste fus
temporis ep̃is collegis suis. & secum in cõ¬
munione manentib in epła sua dicit:

Expanded text:
e, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei . Servatur a nobis patienter et leniter charitas animi, collegii honor, vinculum fidei, et concordia sacerdotii. Propter hoc etiam libellum nunc de Bono Patientiae, quantum valuit nostra mediocritas, permittente Domino et inspirante, conscripsimus, quem ad te pro mutua dilectione transmisimus. Hac ille caritatis patientia tolerauit non solum in obscura quaestione bonos collegas non maliuole aliud sentientes, sicut et ipse toleratus est, donec processu temporis saluberrima consuetudo, quando deus uoluit, etiam declarata ueritate plenario concilio firmaretur, sed etiam malos manifestos sibique notissimos, qui non obscuritate quaestionis aliter sapiebant, sed perditae uitae moribus contra quam praedicabant faciebant, sicut de illis apostolus dicit: qui praedicas non furandum furaris. de talibus enim et iste sui temporis episcopis collegis suis et secum in communione manentibus in epistula sua dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
modo benedicunt oleum tenebre: Si au¬
tem łs adest sacramentis & u̾bis suis per
qualeslibet administrent᷑ de sacramenta dĩ
ubiq recta st̃: & malihomines qͥb nichil
ꝓsunt ubiq ꝑu̾si sunt. Illud aut̃ quale ẽ.

Expanded text:
omodo benedicunt oleum tenebrae? si auomodo benedicunt oleum tenebrae? si autem deus adest sacramentis et uerbis suis, per qualeslibet administrentur, et sacramenta dei ubique recta sunt et mali homines quibus nihil prosunt ubique peruersi sunt. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ueraei corde conũterit: sic̃ iste ñ qͣndo
fit ouis baptizat᷑. si iam baptizatꝰ erat sed
ouis nondum erat: sic & ille qui uenit ab
hereticis ut ouis fiat. ñ tune baptizandꝰ
est si apud illosiam eodem baptismobap.¬
tizatꝰ erat: quamuis adhuc ouis ñ erat.
Quaꝓpt̃ cum om̃s etiam intꝰ mali. auari.
inuidi. ebriosi. & contra disciplinam xp̃i¬
anam uiuentes. merito dici possint. o m̃¬
daces. & tenebrosi. & mortui. & antixp̃i:
nunquid tamen ꝓpterea non baptizant. qͥa
nichil potest ẽẽ com mune mendacio o
ueritati: tenebͥs. & luci:. morti & immorta
consuetudine. s etiam de ueritatis ratiõe
p̃sumit: qͥ nullorum hominum ꝑu̾sitate
ꝑũsum fieri dicit sacramentum di: quod
teneb̾s est usq adhuc. Et it̾m. Qui odit
fratrem suum. ħomicida ẽ. Curgͦ tales
intꝰ baptitant qͦs in maliuola inuidia
fuisse eypͥanus ipse commemorat: Quomͦ
aquam mundat. & scificat. homicida: Qͦ¬

Expanded text:
deum ueraci corde conuerterit, sicut iste non quando deum ueraci corde conuerterit, sicut iste non quando fit ouis baptizatur, si iam baptizatus erat, sed ouis nondum erat, sic et ille qui uenit ab haereticis ut ouis fiat non tunc baptizandus est, si aput illos iam eodem baptismo baptizatus erat, quamuis adhuc ouis non erat. quapropter cum omnes etiam intus mali auari inuidi ebriosi et contra disciplinam christianam uiuentes merito dici possint et mendaces et tenebrosi et mortui et antichristi, numquid tamen propterea non baptizant, quia nihil potest esse commune mendacio et ueritati, tenebris et luci, morti et inmortalconsuetudine, sed etiam de ueritatis ratione praesumit, qui nullorum hominum peruersitate peruersum fieri dicit sacramentum dei quod tenebris est usque adhuc, et iterum: qui odit fratrem suum homicida est. cur ergo tales intus baptizant, quos in maliuola inuidia fuisse Cyprianus ipse commemorat? Quomodo aquam mundat et sanctificat homicida? qu
Abbreviated transcription (Latin):
recedebant. & hic baptirati priꝰ fuerant:
qͦs tunc ad eccłiam reuertentes. & peniten¬
tiam agentes. necesse ñ erat baptizari. Sta¬
tim enimut una queq heresis existebat.
& ã congregatione catholicȩ communioĩs
exibat. non dico alio die. s & ipso die pote.¬
rat irruentes in se aliqͦs baptizare. Et ideo
si uetꝰ hȩc erat consuetudo. ut sic susciꝑent᷑
qͦd nec ipsi qui contͣ disserebant negare po¬
tuerunt: nulli paulo attentiꝰ aduertenti
potest ẽẽ dubium. etiam eos sic ẽẽ susceptos.
qui foris in heresib baptriati sunt. Iilud
aut̃ quid habeat rationis ñ uideo. ut ñ¬
dum dicat᷑ oiuis errans. cui querenti sa¬
lutem xp̃ianam in hereticoꝵ incidere er¬
rorem. & apudeos contingit baptirarri&
ouis iam facta dicat᷑ in ipsa intꝰ catholica.
qui scłou̾bis solis & ñ factis renunciauit:¬
& in ea cordis falsitate baptisium accepit.
Aut si e talis non fit ouis. nisi cum se ad

Expanded text:
recedebant et hic baptizati prius fuerant, recedebant et hic baptizati prius fuerant, quos tunc ad ecclesiam reuertentes et paenitentiam agentes necesse non erat baptizari. statim enim, ut unaquaeque haeresis existebat et a congregatione catholicae communionis exibat, non dico alio die, sed et ipso die poterat inruentes in se aliquos baptizare. et ideo si uetus haec erat consuetudo, ut sic susciperentur, quod nec ipsi qui contra disserebant negare potuerunt, nulli paulo adtentius aduertenti potest esse dubium etiam eos sic esse susceptos, qui foris in haeresibus baptizati sunt. Illud autem quid habeat rationis non uideo, ut nondum dicatur ouis errans, cui quaerenti salutem ohristianam in haereticorum incidere errorem et aput eos contingit baptizari, et ouis iam facta dicatur in ipsa intus catholica, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiauit et in ea cordis falsitate baptismum accepit. aut si et talis non fit ouis nisi cum se ad
Abbreviated transcription (Latin):
dum ꝑtineant: uerumq sit ñposse ab eoui¬
uificari alterũ qͥ ipse ñ uiuit. manifestum
ẽ eos quintꝰ a talib baptizant᷑. si uera con¬
uersione cordis accedunt. ab eouiuifica¬
ri cuiꝰ est baptismꝰ. Si aut̃ scło uerbis ce ñ
factis renunciant. quales cypͥanus & intus
eẽ testat᷑. nec ipsos uiuificari nisi conu̾itant᷑.
&e uerum tam̃ hab̃e baptisinum etiam si non
conũtant᷑. Unde etiam ext̃iores mortuos
quãuis neq uiuant neq uiuificent. hab̃e
tamen baptismum uiuum qui eis tc̃ ꝓsit ad
uitam. si conu̾tant᷑ ad pacem. similit̾ ma.¬
nifestum est. Ouaꝓpt̾ qui tẽ abheresibus
uenientes. in eodem xp̃i baptismo quem
foris acceꝑant suscipiebant. & dicebant
se ueterem consuetudinem seqͥ. sicut etiam
isc eccłia suscipit: frustra contͣ eos dicebat᷑
apud ueteres hereses & scismata pͥma ad¬
huc fuisse initia: cit hi illic ẽẽnt qͥ de eccłia

Expanded text:
ndum pertineant, uerumque sit non posse ab eo uindum pertineant, uerumque sit non posse ab eo uiuificari alterum qui ipse non uiuit, manifestum est eos, qui intus a talibus baptizantur, si uera conuersione cordis accedunt, ab eo uiuificari cuius est baptismus, si autem saeculo uerbis et non factis renuntiant, quales Cyprianus et intus esse testatur, nec ipsos uiuificari nisi conuertantur et uerum tamen habere baptismum, etiamsi non conuertantur; unde etiam exteriores mortuos, quamuis neque uiuant neque uiuificent, habere tamen baptismum uiuum qui eis tunc prosit ad uitam, si conuertantur ad pacem, similiter manifestum est. Quapropter qui tunc ab haeresibus uenientes in eodem Christi baptismo quem foris acceperant suscipiebant et dicebant se ueterem consuetudinem sequi, sicut etiam nunc ecclesia suscipit, frustra contra eos dicebatur aput ueteres haereses et schismata prima adhuc fuisse initia, ut hi illic essent qui de ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
deseruit: s in cuiꝰ radice fȩcundꝰ. ut ẽẽt fe¬
cundior ab agͥcola cȩlesti purgatꝰ est: pro
cuiꝰ pace ac salute ne simul cum zizaniis
eradicaret᷑ & tͥcicum. tanta mala hõium
secum inunitate constitutorum & ueritatis
libtate redargint. & caritatis uirtute su¬
stinuit. Unde nos idem ipse copiosissime ad¬
monet: multos in delictis & peccatis sius
mortuos. qͣmuis ad xp̃isocietatem. &e ad
illiꝰ columbe unicȩ innocentis & simplicis
membra ñ ꝑtinentes. quȩ si sola baptriaret
illi utiq ñ baptizarent. specie tam̃ intꝰ ui.¬
deri. & baptizari. & bapdizare: ce in eis qͣm¬
uis mortuis.illiꝰ tamen baptisinum uiue.¬
re qͥ non morit᷑: &e mors ei ultͣ non dñabit᷑
Cum gͦ ce intꝰ sint mortui neq latentes. nã
ñ de illis tanta diceret eypͥanus. qui uł ñ
ꝑtineant ad illam unicam columbam uel
ñdum ꝑtineant: & foris sint mortui. qui

Expanded text:
deseruit sed in cuius radice fecundus ut esset fedeseruit sed in cuius radice fecundus ut esset fecundior ab agricola caelesti purgatus est, pro cuius pace ac salute, ne simul cum zizaniis eradicaretur et triticum, tanta mala hominum secum in unitate constitutorum et ueritatis libertate redarguit et caritatis uirtute sustinuit. Unde nos idem ipse copiosissime ammonet multos in delictis et peccatis suis mortuos, quamuis ad Christi societatem et ad illius columbae unicae innocentis et simplicis membra non pertinentes, quae si sola baptizaret illi utique non baptizarent, specie tamen intus uideri et baptizari et baptizare, et in eis quamuis mortuis illius tamen baptismum uiuere, qui non moritur et mors ei ultra non dominabitur. cum ergo et intus sint mortui neque latentes — nam non de illis tanta diceret Cyprianus —, qui uel non pertineant ad illam uiuam columbam uel nondum pertineant, et foris sint mortui qui
Abbreviated transcription (Latin):
bia. Quam gaudet cypͥanus quanto sere¬
nius in illa luce contuetͣ. ꝓ quanta salute
humani generis factum sit. ut inueniat᷑
aliquid quod merito rep̃hendipossit. qͣm¬
uis in xp̃ianis & piis littis oratoꝵ. & non
inueniat᷑ in litteris piscatorum. De hoc gͦ
gaudio sc̃ȩ illius ammȩ omnino securus.
neq ullomͦ meas litt̾as ab omni errato lib̃¬
as audeo uel putare uł dicere: neq illius
huic sententiȩ in qͣ ei uisum ẽ alit̃ suscipi¬
endos ab hereticis uenientes. qm uel in p̃¬
teritum suscipiebant᷑ sicut ipse testat᷑. uł
nc̃ suscipiunt᷑ sicut totiꝰ orbis xp̃iani plena¬
rio concilio rationabilis consuetudo fir¬
mata ẽ. meam p̃pono sententiam. s eccł̃iȩ
scẽ catholicȩ: quam sic ille dilexit & diligit.
in qua tam uberem cũ tolerantia fructum
attulit: cuiꝰ uniũsitas ipse ñ fuit. sed in eius
uniũsitate ꝑmansit: cuiꝰ radicem nunqͣm

Expanded text:
bia. quam gaudet Cyprianus, quanto serebia. quam gaudet Cyprianus, quanto serenius in illa luce contuetur, pro quanta salute humani generis factum sit, ut inueniatur aliquid, quod merito reprehendi possit, quamuis ip Christianis et piis litteris oratorum, et non inueniatur in litteris piscatorum! de hoc ego gaudio sanctae illius animae omnino securus neque ullo modo meas litteras ab omni errato liberas audeo uel putare uel dicere neque illius huic sententiae, in qua ei uisum est aliter suscipiendos ab haereticis uenientes quam uel in praeteritum suscipiebantur, sicut ipse testatur, uel nunc suscipiuntur, sicut totius orbis christiani plenario concilio rationabilis consuetudo firmata est, meam praepono sententiam sed ecclesiae sanctae catholicae, quam sic ille dilexit et diligit, in qua tam uberem cum tolerantia fructum adtulit, cuius uniuersitas ipse non fuit sed in eius uniuersitate permansit, cuius radicem numquam
Abbreviated transcription (Latin):
ret.Neq enim ei placeo.si eiꝰ ingenium fa¬
cultatemꝙ sermonis. & doet̾ne ub̃tatem
sc̃õ concilio cunctarum gentium cui ꝓfee.¬
to int̾fuit ꝑ sp̃s unitatem p̃ponere affectem:
p̃sertim in tali iam ueritatis luce posito. u¬
bi certissime cernit quod hic paecatissime
requirebat. Ex illa enim ub̃tate hec nostra
quȩ uident᷑ eloquia. tanquam infantilia
rudimenta deridet. Ibi uidet q̃ regła pie.¬
tatis hic egerit. ut nicħ ei ẽẽt in eccłia cari¬
usunitate. ibi etiam ineffabili delectatio
ne contuet᷑. quam ꝓuida & misericordis¬
sima dispensatione dñs ut tumores nr̃os
curaret. stulta mundi elegit. ut confun¬
deret sapientes:atq in ordinib mem¬
brorum eccłiȩ sue tam salubrit̾ omnia col¬
locaret. ne de ingenio uł litteris suis qͦs
adhuc ignorarent cuiꝰ munere haberent.
electos se ad adiutorium euangelicum hoĩes
dicerent: atq inde pestifera inflarent᷑ suꝑ¬

Expanded text:
ret. Neque enim ei placeo, si ejus ingenium faret. Neque enim ei placeo, si ejus ingenium facultatemque sermonis et doctrinae ubertatem sancto concilio cunctarum gentium, cui profecto interfuit per spiritus unitatem, praeponere affectem: praesertim jam in tali veritatis luce posito, ubi certissime cernit quod hic pacatissime requirebat. Ex illa enim ubertate haec nostra quae videntur eloquia, tanquam infantilia rudimenta deridet: ibi videt qua regula pietatis hic egerit, ut nihil esset ei in Ecclesia charius unitate: ibi etiam inene contuetur, quam prouida et misericordissima dispensatione dominus, ut tumores nostros curaret, stulta mundi elegit, ut confunderet sapientes adque in ordinibus membrorum ecclesiae suae tam salubriter omnia conlocaret, ne de ingenio uel litteris suis, quas adhuc ignorarent cuius munere haberent, electos se ad adiutorium euangelicum homines dicerent adque inde pestifera inflarentur super
Abbreviated transcription (Latin):
cum dedit pacifice secum ista tractandi.
Presens ẽ enim ñ solum ꝑlitteras suas. s etiã
ꝑ ipsam quȩ in illomaxime uiguit. & mo¬
ri nunquam potuit. caritatem. Huic gͦ in¬
herere & conglutinari desiderans. si non
impediar inconuenientia peccatorũ meo¬
rum orationib eiꝰ adiutus. discam sipote
roꝑlitteras eiꝰ quanta pace ꝑ eum eccliam
suam dñs & quanto solacio gub̃nauerit:
& ꝑ erus sermonis affectum uiscerib humi¬
litatis indutꝰ. siqͥduerius sentio cum orbe
t̾rarum ñ ei p̃ponam cor meum: nec in eo
ipso qͦd alit̾ sentiens. non tam̃ diremptꝰ est
ab orbe t̾rarum. Maius qͥppe in eo robur
uirtutis eminuit. cum ista questio ñdum
discussa nutaret. qͦd alit̃ sentiens qͣm mul¬
di college tantam moderationem obtinuit.
ut eccłiȩ dei scãm societatem nulla scisma¬
tis labe truncaret: quam si omnia ñsolum
ueracit̃. s etiam parit̃ sine ista uirtute senti

Expanded text:
cum dedit pacifice secum ista tractandi. cum dedit pacifice secum ista tractandi. praesens est enim non solum per litteras suas, sed etiam per ipsam quae in illo maxime uiguit et mori numquam potuit caritatem. huic ergo inhaerere et conglutinari desiderans si non inpediar inconuenientia peccatorum meorum, orationibus eius adiutus discam, si potero, per litteras eius, quanta pace per eum ecclesiam suam dominus et quanto solacio gubernauerit, et per eius sermonis adfectum uisceribus humilitatis indutus si quid uerius sentio cum orbe terrarum, non ei praeponam cor meum nec in eo ipso, quod aliter sentiens non tamen diremptus est ab orbe terrarum. maius quippe in eo robur uirtutis eminuit, cum ista quaestio nondum discussa nutaret, quod aliter sentiens quam multi collegae tantam moderationem optinuit, ut ecclesiae dei sanctam societatem nulla schismatis labe truncaret, quam si omnia non solum ueraciter sed etiam pariter sine ista uir
Abbreviated transcription (Latin):
tientie qntum ualuit nr̃a mediocritas
ꝑmitcente dño & inspirante conscͥpsimꝰ:
quem ad te ꝓ tua dilectione transmisimꝰ.
In his uerbis multa consideranda sunt: qͥb
in hoc uiroqui dilexit decorem domus
cñi. & locum tab̾nacłi habitationis eius.
xp̃iane caritatis fulgor elucet. Primo qͥa
io quod sensit ñ tacuitdeinde quia tam
manstiete ce pacifice ꝓtulit: qͥa cum his
qͥ aliud sentiebant ecclesiasticam pacem
tenuit:quia in unitatis uincło tantam
salubritatem eẽ intellexit: quia eam t̃m
dilexit & sobrie eustodiuit. quia uidit &¬
sensit etiam diũsa sentientes. posse salua
caritate sentire. Neq enim cum malis tene¬
re se diceret diuinam concordiam. &
dñicam pacem. Bonꝰ quippe habere
erga malos pacem potest: tenere aut̃ cũ
eis pacem non potest. qͣm ipsi non tenent.
Postremo quia nemini p̃seribens neq p̃ui¬
dicans. quominꝰ unusquisq ep̃orum qͦd
putat faciat. habens arbitrii sui liberam
potestatem: etiam nobis qualib cunq lo¬

Expanded text:
diocritas permittente domino et inspirante conscripsimus, quem ad te pro mutua dilectione transmisimus. In his uerbis multa consideranda sunt, quibus in hoc uiro, qui dilexit decorem domus domini et locum tabernaculi habitationis eius, christianae caritatis fulgor elucet: primo quia id quod sensit non tacuit, deinde quia tam mansuete et pacifice protulit, quia cum his qui aliud sentiebant ecclesiasticam pacem tenuit, quia in unitatis uinculo tantam salubritatem esse intellexit, quia eam tantum dilexit et sobrie custodiuit, quia uidit et sensit etiam diuersa sentientes posse salua caritate sentire — neque enim cum malis tenere se diceret diuinam concordiam et dominicam pacem; bonus quippe habere erga malos pacem potest, tenere autem cum eis pacem non potest quam ipsi non tenent —, postremo quia nemini praescribens neque praeiudicans, quominus unusquisque episcoporum quod putat faciat habens arbitrii sui liberam potestatem, etiam nobis qualibuscumque lo
Abbreviated transcription (Latin):
siamnon hoc est in diinis denere pͥma¬
tum:aut si omnis qͥ tenet eccłiam etiam
pͥmatum tenet. om̃s illiiiqͥ ecclesiam ñ
tenent: qͥ tam̃ intus uident᷑ & baptismũ
dare:& habe a nullo nr̃mnegant᷑.Nam eos
pͥmatum in diuinis habere quis dicat. nͥ qͥ
nicħ diuinum sapit: S iam adilla eloqͥa
pacifica eypͥam. hoc est ad epłe finemom¬
nibus consideratis ptͣccatis q ꝑuentum ẽ.
Quȩ me legentem & sepe repetentem ñ
satiant: tanta ex eis iocunditas fr̃ni amo¬
ris exalat: tanta dulcedo caritatis exub̾at.
Hec tͥ inquit breuit̃ ꝑ nr̃a mediocritate
rescripsimꝰ frat̃ kiñe: nemini p̃scribentes

Expanded text:
siam, non hoc est in divinis tenere primasiam, non hoc est in divinis tenere primatum; aut si omnis qui tenet Ecclesiam etiam primatum tenet, omnes illi iniqui Ecclesiam non tenent, qui tamen intus uidentur et baptismum dare et habere a nullo nostrum negantur. nam eos primatum in diuinis habere quis dicat, nisi qui nihil diuinum sapit? Sed iam ad illa eloquia pacifica Cypriani, hoc est ad epistulae finem omnibus consideratis pertractatisque peruentum est, quae me legentem et saepe repetentem non satiant. tanta ex eis iucunditas fraterni amoris exhalat, tanta dulcedo caritatis exuberat. haec tibi, inquit, breuissime nostra mediocritate rescripsimus, frater carissime, nemini praescrib
Abbreviated transcription (Latin):
cedimus baptisium tenentes: & eccłiam ñ
tenentes. Quamobrem ñ p̃occupat hereticꝰ
baptismum. cũ eum ab eccłia sumpserit:
nec potuit amittere eũ recederet: quem iã
ñhab̾e eccłiam dicimus. & tam̃ hab̃e bap¬
dderogat &e heretico tͥbuit. quia eum dicit
secum abstudisse qͦd non legitime daret. s
tamen legitimum daret: nec iam legiti¬
me hab̾et. s legitimum haberet. Primatꝰ
aut̃ non est. nisim sc̃a conu̾̃satione. ceui¬
ta bona.qͦ ꝑtinent om̃s ex quib tanquam¬
memb̾s constat illa sponsa ñhabens ma¬
culam. neq rugam. & illa columba int̃
multoꝵ coruoꝵ imꝓbitatem gemens: nͥ
forte cũ esau ꝓpt̃ lenticłȩ concupiscentiã
pͥmatum ꝑdidit. tenere pͥmatum arbit᷑n¬
di st̃ fraudatores. raptores. feneratores. in¬
uicdi. ebriosi. & eģt̃i huiꝰmodi: quales in ec¬
clesia sui temporis etiam ꝑ litt̃as cypͥanus
ingemuit. O uappt̃ aut qͦd est tenere eccle.¬

Expanded text:
cedimus baptismum tenentes et ecclesiam non cedimus baptismum tenentes et ecclesiam non tenentes. Quamobrem non praeoccupat haereticus baptismum, cum eum ab ecclesia sumpserit, nec potuit amittere cum recederet, quem iam non habere ecclesiam dicimus et tamen bapderogat et haeretico tribuit, quia eum dicit secum abstulisse quod non legitime daret sed tamen legitimum daret, nec iam legitime haberet sed legitimum haberet. primatus autem non est nisi in sancta conuersatione et uita bonamembris constat illa sponsa non habens maculam neque rugam , et illa columba inter multorum corvorum improbitatem gemens: nisi forte, cum Esau propter lenticulae concupiscentiam primatum perdiderit , tenere primatum arbitrandi sunt fraudatores, raptores, feneratores, invidi, ebriosi, et caeteri hujusmodi, quales in Ecclesia sui temporis etiam per litteras Cyprianus ingemuit. Quapropter aut quod est tenere Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
net: qͦmͦ baptizatꝰ separari ab eccłia pocest.
ce baptisma non potest: Inbaptirato auĩ
inseparabilit̃ baptisma ꝑmanere manife¬
stum est. qͥa in quod ubet ꝓfundum ma¬
lorum & in quamlibet horribilem uoragi¬
nem peccatoꝵ irruat baptitatus.usq ad a¬
postaticam ruinam. ñ caret baptismo. Et
ideoꝑ penitentiam redeunti non reddit᷑:
qͥa eonon potuisse carere iudicat᷑. Baptria¬
tum aut̃ posse separari ab eccłia. qͥs dubi¬
tauerit : Inde qͥppe om̃s hereses exierunt:
quȩ uocabulo xp̃iano decipiunt. Quam¬
obrem quia manifestum ẽ in baptizato eẽ
baptismum. eum baptizatꝰ de eccłia separat᷑.
haptismus quim illo ẽ cum illo utiq sepa¬
ratur. Et ideo non om̃s qͥ tenent baptismũ
tenent ce eccłiam: sic̃ non om̃s qui tenent
ecełiam tenent ce uitam ȩt̾nam. uut si ecele¬
siam tenere ñ dicimus. nisi cos qui diuina
mandata custodiunt: multosiam ẽẽ con¬

Expanded text:
net, quomodo baptizatus separari ab ecclesia potest net, quomodo baptizatus separari ab ecclesia potest et baptisma non potest? in baptizato autem inseparabiliter baptisma permanere manifestum est, quia, in quemlibet profundum malorum et in quamlibet horribilem uoraginem peccatorum inruat baptizatus usque ad apostaticam ruinam, non caret baptismo et ideo per paenitentiam redeunti non redditur, quia eo non potuisse carere iudicatur. baptizatum autem posse separari ab ecclesia quis dubitauerit? inde quippe omnes haereses exierunt quae uocabulo christiano decipiunt. Quamobrem quia manifestum est in baptizato esse baptismum, cum baptizatus de ecclesia separatur, baptismus qui in illo est cum illo utique separatur. et ideo non omnes qui tenent baptismum tenent et ecclesiam, sicut non omnes qui tenent ecclesiam tenent et uitam aeternam. aut si ecclesiam tenere non dicimus nisi eos, qui diuina mandata custodiunt, multos iam esse con