comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñerubesceret: Si enum. dixerimus hoc non
passum fuisse paulũ: cũ ei quasi honorẽ
deferimus mendacẽ facimus. S qͥa uerax
ẽ. et uerũ dixit: oportet ut credamus datũ
iui ẽẽ angłm sathane ne magnitudine reue¬
lationum extolleret᷑. Eoce quã timendus ẽ
serpens suꝑbie Quid itaq factum est istis:
Inpeceato suo comprehensi sunt: quia xpm
occiderunt Et de ipsa magnitudine peccati
plus humiliati sunt: et maiore humilitate
erigi meruerunt. Hoc ẽ. comprehendantur
insupbia sua Et exmaledicto et mendatio an¬
nuntiabiutur consummationes: id: ideo
magis ꝑficientur. quia in maledicto et men¬
datio deprehensi sunt. Supbia quippe eos
ñ ꝑmitcebat ꝑfici. Facinus abstulit suꝑbiã
datio annuntiate sunt consummationes.
Idem dictum ẽ homini. Uidisti quid sis: sen¬
sisti qͥd sis Errasti. excecatus es: peccasti &
lapsus es. Agnouisti infirmitatem tuam:
supplica medico: noli t̾ uideri sanus. Ubi ẽ

Expanded text:
non erubesceret? Si enim dixerimus hoc non non erubesceret? Si enim dixerimus hoc non passum fuisse Paulum; cum ei quasi honorem deferimus, mendacem facimus. Sed quia verax est, et verum dixit; oportet ut credamus datum illi esse angelum satanae, ne magnitudine revelationum extolleretur. Ecce quam timendus est serpens superbiae! Quid itaque factum est istis? In peccato suo comprehensi sunt, quia Christum occiderunt, et de ipsa magnitudine peccati plus humiliati sunt, et majore humilitate erigi meruerunt: hoc est, Comprehendantur in superbia sua. Et ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes: id est, ideo magis perficientur, quia in maledicto et mendacio deprehensi sunt. Superbia quippe eos non permittebat perfici: facinus abstulit superbiadacio annuntiatae sunt consummationes: id est, dictum est homini, Vidisti quid sis, sensisti quid sis, errasti, excaecatus es, peccasti et lapsus es, agnovisti infirmitatem tuam; supplica medico, noli tibi videri sanus. Ubi est
Abbreviated transcription (Latin):
quib reb plerumq aut uiui descrunt᷑
aut mortui eas necesse ẽ ut descrant. Iud̃
ẽ. uitium capitale: qđ cũ quisq bene ꝓfe¬
cerit. suꝑbia temptatur. ut ꝑdat totum
qđ ꝑficit. Deniq omnia uicia inmale fac¬
tis timenda sunt: suꝑbia in bene factis plꝰ
metuenda ẽ. Non itaq mirũ quia sic ẽ hu¬
milis apł ut dicat: quando infirmor. tũc
potens sum: Nam hoc uicio ne et ipse tem¬
tum dic̃ appositum contra tumorẽ ame¬
dico qͥ sciret quid curaret. Ne magnitu¬
dine inquit reuelationum extollar: datꝰ
ẽ mͥ stimulus carnis meȩ. angłs sathanȩ.
qui me colaphiret Propter qd ter dnm̃
rogaui: et dixit mͥ. sufficit t̾ gr̃a mea᷑ nã
uirtus in infirmitate ꝑficitur Uidete quȩ
sint consummationes Apłs doctor genti¬
um. pat̃ fidelium ꝑeuuangłium. accepit
stimulum carnis: aquo colaphitaretur:
Quis nr̃m hoc dic̾t auderet: nͥ ille confiteri

Expanded text:
quibus rebus plerumque aut vivi deseruntur, quibus rebus plerumque aut vivi deseruntur, aut mortui eas necesse est ut deserant. Illud est vitium capitale, quod cum quisque bene profecerit, superbia tentatur, ut perdat totum quod profecit. Denique omnia vitia in malefactis timenda sunt; superbia in benefactis plus metuenda est. Non itaque mirum quia sic est humilis Apostolus, ut dicat: Quando infirmor, tunc fortis sum. Nam hoc vitio ne ipse tenntum dicit appositum contra tumorem, a medico qui sciret quid curaret? Ne magnitudine, inquit, revelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi, utvirtus in infirmitate perficitur . Videte quae sint consummationes. Apostolus, doctor gentium, pater fidelium per Evangelium, accepit stimulum carnis a quo colaphizaretur. Quis nostrum hoc dicere auderet, nisi ille confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
seducere hominẽ. ne uluc leuaretur unde
deiectus ẽ. Et ideo satagit uera ꝑsuadere
peccata: qͥa talem iudicem habemus. ubi ob¬
icere falsa non possit. Ham si apud hominẽ
iudicem ageretur causa nr̃a. quem posset
faulere cuminationib falsis: non multum
ageret ut peccaremus: quia iudicem fallen¬
do. et innocentes posset opprimere: & cutũ¬
uentos adse transducere: et secum condẽp̃¬
nar faceret. Nẽ uͦ quia scit talem iudicem
qͥ fali ñpossit: et quia scit eum iustũ. ꝑso¬
nas acciꝑe non posse: tales ei uult ꝑducere¬
eos. qͦs necesse sit ut damꝑnet. quia iustꝰ
ẽ.Dat itaq oꝑam ut peccemus sola inui¬
dentia: qͥa inuidentiam necesse ẽ. ut co¬
mitetur suꝑbia Hoc uͦ malum suꝑbia ẽ.
impediens ꝑfectionẽ. Iaccet gͦ se quisq de
diuitiis : iaccet de pulchritudine. et de ui¬
rib corpis: istdomnia certe mortalia sunt
Ridendi sunt qͥ de se mortalib iaccant: a

Expanded text:
seducere hominem, ne illo levaretur unde ille seducere hominem, ne illo levaretur unde ille dejectus est. Et ideo satagit vera persuadere peccata, quia talem judicem habemus ubi objicere falsa non possit. Nam si apud judicem hominem ageretur causa nostra, quem posset fallere criminationibus falsis; non multum ageret ut peccaremus; quia judicem fallendo, et innocentes posset opprimere, et circumventos ad se traducere, et secum condemnari facere: nunc vero quia scit talem judicem qui falli non possit, et quia scit cum justum personas accipere non posse; tales ei vult reos perducere, quos necesse sit ut damnet, quia justus est. Dat itaque operam ut peccemus sola invidentia, quae invidentia necesse est ut comitetur superbiam. Hoc ergo malum superbia est, impediens perfectionem. Jactet ergo se quisque de divitiis, jactet de pulchritudine et de viribus corporis: ista certe omnia mortalia sunt; ridendi sunt qui se de mortalibus jactant, a
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiabunt᷑ exmaledicto et mendatio ẽ¬
summationes. Quȩ sunt consummatio¬
nes: ꝑfectiones Consũmari enim: ꝑfici
est. Aluid ẽ consummari: aliud ẽ. con¬
sumi. Consuminatur qđ sic finitur ut
ꝑficiatur: consumitur qđ sic finitur ut
non sit. Suꝑbia ñꝑmittebat hominẽ ꝑfiq
Nichi sic impedit ꝑfectionen Intendat qͥp¬
pe caritas tir̃a paululum adiã qđ dico:
et ui dete malum nimis molestum: iimis
cauendum Quale malum putatis: Quã¬
di exaggerem quid mal sit insuꝑbia:
Diabolus inde solũs puniendus est. Certe
princeps ẽ omnium peccatoꝵ: certe seduc¬
tor adpeccandum. Non ei imputatur ad¬
ulterium: ñ uinolentia. ñ forneatio. non
rapina rerum alienatum: sola supbia lap¬
sus c̃. Et qm̃ suꝑbiȩ comes est inuidentia:
fieri non potest ut suꝑb non inuideat E x
hoc uitio. qđ suꝑbiã necessario sequitur.
lapsus etiam inuidit stanti: et dedit oꝑam

Expanded text:
nuntiabuntur ex maledicto et mendacio conuntiabuntur ex maledicto et mendacio consummationes. Quae sunt consummationes? Perfectiones: consummari enim, perfici est. Aliud est consummari, aliud consumi. Consummatur enim quod sic finitur ut perficiatur: consumitur quod sic finitur ut non sit. Superbia non permittebat hominem perfici; nihil sic impedit perfectionem. Intendat quippe Charitas Vestra paululum ad id quod dico; et videte malum nimis molestum, nimis cavendum. Quale malum putatis? Quamdiu exaggerem quid mali sit in superbia? Diabolus inde solum puniendus est. Certe princeps est omnium peccatorum, certe seductor est ad peccandum: non ei imputatur adulterium, non vinolentia, non fornicatio, non rapina rerum alienarum; sola superbia lapsus est. Et quoniam superbiae comes est invidentia, fieri non potest ut superbus non invideat: ex hoc vitio, quod superbiam necessario sequitur, lapsus etiam invidit stanti, et dedit operam
Abbreviated transcription (Latin):
dantur insuꝑbia sua. Dictum ẽ. enim ulis.
quia ille quẽ occiderunt resurrexit: credide¬
runt eum resurrexisse: quia uiderunt in
celo positum sp̃m sc̃m inde. misisse. et eos
qui crediderunt in illum impleuisse: et in¬
uenerunt se et nichil dampnasse. et nich
fecisse: factum eoꝵ mirritum uenit: pecca¬
tum remansit Quia gͦ factum euacua¬
tum ẽ. peccatum autẽ remansit suꝑ faciente ᷤ:
comprehensi sunt insuꝑbia sua. iiderunt
se subiniquitate sua. Restabat ergo ut con¬
fiterentur peccatum: et ule ignosceret qui
peccantib cesserat: et mortẽ suã donaret.
occisus amortius: uiuificans mortuos.
Comprehensi sunt ergo insuꝑbia sua. &e ex
maledicto et mendatio annuntiabuntur
consummationes mira consummationis.
et non erunt. Et hoc difficile intelligit᷑
quo iungatur Non erunt inquit. Quid
ñ erunt: Uideamus ergo supiorẽ textũ.
Cum comp̃hensi fueri nt insuꝑbia sua: an¬

Expanded text:
dantur in superbia sua. Dictum est enim illis dantur in superbia sua. Dictum est enim illis quia ille quem occiderunt, resurrexit. Crediderunt eum resurrexisse, quia viderunt eum in coelo positum, Spiritum sanctum inde misisse, et eos qui in illum crediderunt implevisse ; et invenerunt se et nihil damnasse, et nihil fecisse. Factum eorum in irritum venit; peccatum remansit. Quia ergo factum evacuatum est, peccatum autem remansit super facientes; comprehensi sunt in superbia sua, viderunt se sub iniquitate sua. Restabat ergo ut confiterentur peccatum, et ille ignosceret qui peccantibus cesserat, et mortem suam donaret occisus a mortuis, et vivificans mortuos. Comprehensi sunt ergo in superbia sua. 5. Et ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes, in ira consummationis, et non erunt. Et hoc difficile intelligitur, quo jungatur et non erunt. Quid non erunt? Videamus ergo superiorem textum: cum comprehensi fuerint in superbia sua, an
Abbreviated transcription (Latin):
et comprehendantur insuꝑbia sua Quid ẽ.
comprehendantur insuꝑbia sua: Quia fru¬
stra irruerunt fortes: et quasi cessit illis ut
aliquid sibi fecisse uiderentur: & p̃ualuert̃
dño Potuerunt hominẽ crucifigere: potu¬
it infirmitas p̃ualere. et uirtus occidi: et ui¬
si sibi sunt aliquid uelut fortes. uelut po¬
tentes. uelut preualentes. uelut leo paratus
adp̃dam. uelut tauri pingues: sic̃ eos alio
loco commemorat: tauri pingues obsedert̃
me Quid autem fecerunt. xp̃o: Non uitã:
s mortem occiderunt Extincta quippe
morte inmoriente. et resurgente uita de mor¬
te auiuente. et enim et ipse se resuscitauit
quia erat inillo et qđ mori ñpotuit: quid
fecerunt: Audi quid fecerunt. Soluert̃
templũ. Quid uero ipse fecit: Tniduo susez¬
tauit ulud. ꝑ hoc ꝙͦ occisa sunt delicta oris
eoꝵ: et sermones labioꝵ eoꝵ. Et qͥd iã factũ
ẽ inulis qui conuersi sunt: Et comp̃her¬

Expanded text:
Et comprehendantur in superbia sua. Quid est, Et comprehendantur in superbia sua. Quid est, comprehendantur in superbia sua? Quia frustra irruerunt fortes, et quasi cessit illis ut aliquid sibi fecisse viderentur, et praevaluerunt Domino. Potuerunt hominem crucifigere, potuit infirmitas praevalere, et virtus occidi; et visi sibi sunt aliquid, velut fortes, velut potentes, velut praevalentes, velut leo paratus ad praedam, velut tauri pingues, sicut eos alio loco commemorat: Tauri pingues obsederunt me . Quid autem fecerunt in Christo? Non vitam, sed mortem occiderunt. Exstincta quippe morte in moriente, et resurgente vita de morte in vivente, etenim et ipse se resuscitavit, quia erat in illo et quod mori non potuit, quid fecerunt? Audi quid fecerunt: solverunt templum. Quid vero ipse fecit? Triduo resuscitavit illud . Per hoc ergo occisa sunt delicta oris eorum, et sermo labiorum eorum. Et quid jam factum est in his qui conversi sunt? Et comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
Disꝑge eos inuirtute tua: et destrue eos pro¬
tector m̃s dñe. Et continuo intulit Delic̾ta
oris eoꝵ: sermonem labioꝵ eoꝵ: Hoc s̃ illũ
occide: non ipsos: Ne ergo occideris eos: ne¬
quando obliuiseantur legis tuȩ: Sed ẽ qđ
inillis occidas: ut impleas qđ supradictũ ẽ
ñmiserearis ommum qui oꝑantur iniqui¬
tatem Disꝑge gͦ uios. et deduc eos: id÷ noli
descrere cum disꝑgis: qui non descrendo ha¬
bes qđ inuuis agas: cum ipsos non occidis.
Delicta oris eorum: sermonem labioꝵ ipsoꝵ:
Quid imius occidis: Crucifige crucifige. Quod
runt. Illi enim. xp̃m delere. interimere ꝑdẽ
uoluerunt: tu autem resuscitando. xp̃m quẽ
ꝑdere uoluerunt: occidis delicta oris eorũ.
sermones labioꝵ eoꝵ: Quippe quem ꝑden¬
cdum clamauerunt. uiuere expauescant: et
quem int̾ia contempserunt. incęlo adorari
ab omnib gentib admirentur Sic occidã¬
tur delicta oris eoꝵ. et sermones labioꝵ eoꝵ

Expanded text:
Disperge eos in virtute tua, et deduc eos, proDisperge eos in virtute tua, et deduc eos, protector meus Domine: et continuo intulit, Delicta oris eorum, sermonem labiorum eorum, hoc est, illum occide, non ipsos. Non ergo occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae: sed est quod in illis occidas, ut impleas quod supra dictum est, Non miserearis omnium qui operantur iniquitatem. Disperge ergo illos, et deduc eos: id est, noli deserere, cum dispergis; quia non deserendo habes quid in illis agas, cum ipsos non occidis.Delicta oris eorum, sermonem labiorum eorum. Quid in illis occides? Crucifige, crucifige ; quod runt. Illi enim Christum delere, interimere, perdere voluerunt: tu autem resuscitando Christum quem perdere voluerunt, occidis delicta oris eorum, sermonem labiorum eorum. Quippe quem perdendum clamaverunt, vivere expavescunt; et quem in terra contempserunt, in coelo adorari ab omnibus gentibus admirantur: sic occiduntur delicta oris eorum, et sermo labiorum eorum. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ: sermonem labioꝵ ipsoꝵ. Sequentia ñ
ita conectuntur: ut doceãt nos quo coniun¬
gatur ista sententia. Delicta inquit oris eoꝵ
sermones labiorum eoꝵ. Et comp̃hendan¬
tur insuꝑbia sua Et exmaledicto et men¬
datio annuntiabuntur consummationes
iira consummationis: & nonerunt. Hoc
obscurum etiã heri dixeramus: et ideo ad
recentiorem mentes urãs expositionem di¬
stuleramus Nunc itaq qm̃ nondum fati¬
gati estis inaudiendo: engite corda. ut add¬
iuuetis me intentione: ne forte iobscuri¬
tate et ꝑplexitate aliquanta sermo nr̃ non
sufficiat intentioni ur̃ȩ : et debetis aliquid uoᷤ
intelligendo suppleatis. Sic ergo posita ẽ
ista sententia inmedio: ut quo iungatir
ñ facile uideamus Delicta oris eorum: ser¬
monem labioꝵ eorum: Recurramus ergo
adsuꝑiora Qm̃ dixerat ne occideris eos ne¬
quando obliuiscantur legis tuȩ: qͦs tamen
dixerat inimicos: adiunxit duos uersiculos.

Expanded text:
eorum, sermonem labiorum eorum. Sequentia non eorum, sermonem labiorum eorum. Sequentia non ita connectuntur, ut doceant nos quo conjungatur ista sententia. Delicta, inquit, oris eorum, sermonem labiorum eorum: et comptur in superbia sua. Et ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes, in ira consummationis, et non erunt. Hoc obscurum etiam heri dixeramus, et ideo ad recentiores mentes vestras expositionem distuleramus. Nunc itaque, quoniam nondum fatigati estis in audiendo, erigite corda ut adjuvetis me intentione; ne forte in obscuritate et perplexitate aliquantum sermo noster non sufficiat intentioni vestrae: et debetis aliquid et aintelligendo suppleatis. Sic ergo posita est ista sententia in medio, ut quo jungatur non facile videamus: Delicta oris eorum, sermonem labiorum eorum. Recurramus ergo ad superiora. Quoniam dixerat, Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae, quos tamen dixerat inimicos; adjunxit duos versiculos,
Abbreviated transcription (Latin):
me misccłia ipsius: et si nichil inme boni
inuenerit. ipse me faciet bonum. Et ipse iu¬
stificat conuersum: & iꝑse admonet ut con¬
uertatur auersus Ds̃ inquit iterum demon¬
strauit mͥ ini micis meis: id quantũ me
diligit. quantumq mͥ largiatur debonitate
sua: excomparatione inimieorum meorũ
mͥ ostendit: quia cum sint exuna massa ua¬
Et deinde. nc occidđis cos: ne quando obliuiscã
tur legis tuę. Hoc dictum ẽ de iudeis. Sed
quid ulis facies. Disꝑge eos iniuitute tua:
Ostende ulis quia tu fortis es: non ipsi. qui
de uutute sua presumendo. ueritatem tuã
ñ agnouerunt: non quales ipsi fortes sunt.
de quib dictum ẽ. irruerunt in me fortes:
s qualis tu fortis addisꝑgendos eos. Et de
ut non eos deseras. ne quando obliuiscant᷑
legis tuȩ: & in eo ipso me ꝓtegas. ut de ipsoꝵ
dispsione habeam testimonium miscđie
nectitur ista sententia. Delicta inquit oris

Expanded text:
me misericordia ipsius; etsi nihil in me boni me misericordia ipsius; etsi nihil in me boni invenerit, ipse me facit bonum, et ipse justificat conversum, et ipse admonet ut convertatur aversus. Deus meus, inquit iterum, demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantum me diligat, quantumque mihi largiatur de bonitate sua, ex comparatione inimicorum meorum mihi ostendit; quia cum sint ex una massa vaetur legis tuae: hoc dictum est de Judaeis. Sed quid illis facies? Disperge eos in virtute tua. Ostende illis quia tu fortis es, non ipsi qui de virtute sua praesumendo, veritatem tuam non cognoverunt: non quales ipsi fortes sunt, de quibus dictum est, Irruerunt super me fortes; sed qualis tu fortis ad dispergendos eos. Et dedut non eos deseras, nequando obliviscantur legis tuae; et in eo ipso me protegas, ut de ipsorum dispersione habeam testimonium misericonectitur ista sententia? Delicta, inquit, oris
Abbreviated transcription (Latin):
legis tuȩ: ut gens iudeoꝵ maneret: et ea ma¬
gentes manent certe & iudei sunt:nec desti¬
terunt esse qđ erant: id÷ gens ipsa: Non cessit
ita iniur a romanoꝵ. ut amiserit formam
iudeoꝵ: s ita subdita ẽ. romanis. ut etiam
tis quȩ grauiora sunt legis. miscdiam et
iudicium: liquantes culicem. camelũ glut
tientes. Hoc eis dñs dic̃. Et reuera ita sunt:
Tenent legem: tenent ꝓpħas: legunt omĩaᷤ
cantant omnia: luccm ꝓpħarum non ibi
derunt quando inter illos humilis ambu¬
labat: et facti sunt rei fundendo sanguinẽ
eius: sed nonom̃s: Hoc et hodie commen¬
damus caritati ur̃e: Non om̃s: quia mul¬
ti eoꝵ conuersi adeum quẽ occiderunt. &
ineo credentes ueniam de effusione ipsius
sanguinis meruerunt: exemplumq pre¬
buerunt hominib. quã non debeant dif¬
fidere dimitti sibi qualecunq peccatum:
quando et interfeccio xp̃i dimissa est con
hoc ẽ. ante omniam̃ita meabona p̃ueniet

Expanded text:
legis tuae; ut gens Judaeorum maneret, et ea malegis tuae; ut gens Judaeorum maneret, et ea magentes manent certe, et Judaei sunt, nec destiterunt esse quod erant: id est, gens ista non ita cessit in jura Romanorum, ut amiserit formam Judaeorum; sed ita subdita Romanis est, ut etiam stis quae graviora sunt Legis misericordiam et judicium; liquantes culicem, camelum autem glutientes . Hoc eis Dominus dicit. Et revera ita sunt; tenent Legem, tenent Prophetas; legunt omnia, cantant omnia: lucem Prophetarum non ibi derunt, quando inter illos humilis ambulabat, et facti sunt rei fundendo sanguinem ipsius; sed non omnes. Hoc et hodie commendamus Charitati Vestrae. Non omnes: quia multi eorum conversi ad eum quem occiderunt, et in eum credendo, veniam et de effuso ipsius sanguine meruerunt; exemplumque praebuerunt hominibus quam non debeant diffidere dimitti sibi qualecumque peccatum, quando et interfectio Christi dimissa est confhoc est, ante omnia merita mea bona praevenit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ celetitate animalium. ñ elatione pennarũ:
hoc enim dimiseramus: cum cepisset de inimi
cis loqui. dicens đo. N e occidetis eos: ne¬
quando obliuiscantur legis tuȩ: Quamuis
eos inimieos suos ẽẽ dixerit: rogauit tam̃
đm ne occiderentur: et obliuiscerentur legẽ
ipsius. Non tamen denere legem. id: ñ obli¬
uisci legem iam ꝑfectio ẽ: et quasi securita ᷤᷤ
depremio: & nulla sollicitudo de supplicio:
Sunt enim qui tenent legem memoria: et ñ
implent uita Qui uero implent legẽ uita:
ñpossunt ñtenere memoria. Ergo qͥ morib
p̃cepta dĩ facit. et quoͦ dammꝰ uiuendo sẽꝑ¬
incorde suo nedeleatur legit qđ tenet: uiuen¬
doq: semꝑ commemorat quid ei incorde scͥp¬
tum sit delege di: ipse fructuose tenet legem
di: ipse non inimicus deputabitur. Nã ecce
immici iudei quos iuidetur significare psal¬
mus iste. legem tenent: et ideo de ulis dic̾tũ
ẽ. ne occideris eos nequando obliuiscantur

Expanded text:
non celeritate animalium, non elevatione pennarum, non celeritate animalium, non elevatione pennarum, hoc enim dimiseramus, cum coepisset de inimicis suis loqui dicens Deo: Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae. Quamvis eos inimicos suos esse dixerit, rogavit tamen Deum ne occiderentur et obliviscerentur legem ipsius. Non tamen tenere legem, id est non oblivisci legem, jam perfectio est, et quasi securitas de praemio, et nulla sollicitudo de supplicio. Sunt enim qui tenent legem memoria, et non implent vita: qui vero implent vita, non possunt non tenere memoria. Ergo qui moribus praecepta Dei facit, et quodam modo vivendo, sempcorde suo ne deleatur agit quod tenet, vivendoque se commemorat quid ei in corde scriptum sit de lege Dei, ipse fructuose tenet legem Dei; ipse non inimicus deputabitur. Nam ecce inimici Judaei, quos videtur significare psalmus iste, legem Dei tenent, et ideo de illis dictum est, Ne occideris eos, nequando obliviscantur
Abbreviated transcription (Latin):
protractus: debitorem me in
hodiernum reliquit: Quia
aducnit. Quam uͦ sumus noᷤ
deuote debitores: tam debe¬
tis uos esse auidi exactores:
Hoc ẽ. qđ ille donat: et nos
reddimus. Ille enim dñs: nosserui sumus.
Sic accipiatis: ut sit fructus inauditione
ur̃a deuita nr̃a. Incultus enim ager fructũ
ñ reddens. et ingratus agricole. ꝓfrugib spi¬
nas afferens: non horreum. s ignem querit:
Dñs autem ds nr̃ sicut eum eiudetis hanc ter¬
nr̃m uerbo suo tanquam agrum suum ui¬
sitare dignatur. Et de corde nr̃o fructus q̃¬
rit: quia nouit et quid ibi seminet. et quan¬
tum pluat. Et quia reuera nichil sine illo
sumus. quia etante quam essemus mehil
eramus: et quisquis iam homo ẽ et sine illo
ẽẽ uoluerit. nichil aliud quam homo pec
mus. recedendo amittimus. Yigilare debet
semꝑ mens nr̃a: non abillo recedere: s et si lon¬
ge erat. magis magisq ꝓpinquare et accełe:
non gressu pedum. ñ subuectione uchieuloꝵ.

Expanded text:
protractus, debitorem me in hodiernum reliquit: quia advenit. Quam vero sumus nos devoti redhibitores, tam debetis vos esse avidi exactores: hoc est, ut quod ille donat, et nos reddimus ille enim Dominus, nos servi sumus, sic accipiatis, ut sit fructus in auditione vestra de vita vestra. Cultus enim ager fructum non reddens, et ingratus agricolae pro frugibus spinas afferens, non horreum, sed ignem quaerit, Dominus autem Deus noster, sicut eum videtis hanc ternostrum verbo suo tanquam agrum suum visitare dignatur; et de corde nostro fructus quaerit, quia novit et quid ibi seminet, et quantum pluat. Et quia revera nihil sine illo sumus, quia et antequam essemus, nihil eramus, et quisquis jam homo est et sine illo esse voluerit, nihil aliud quam homo peccmus, recedendo amittimus: vigilare debet semper mens nostra non ab illo recedere, sed et si longe erat, magis magisque propinquare et accedere; non gressu pedum, non subvectione vehiculorum,
Abbreviated transcription (Latin):
eram ante quam essem: Porro si omninoni¬
chil eram ante quam essem: nicħ te ꝓmerui
ut essem: fecist ut essem: & tu ñ fecisti ut
bonus essem: Dedisti mͥ ut sim: et potuit
mͥ alius dare. ut bonus sim: Si tu mͥ dedi¬
sti ut sim. et alius mͥ dedit ut bonus simn: me¬
lior. ẽ. ille qui mͥ dedit ut bonus sim. quã ille
qui m̃ dedit ut sim. Porro quia te nemo me¬
lior. nemo te potentior. nemo te inmiscłia
largior: aquo accepi ut essem. ab illo acccpi

Expanded text:
eram antequam essem. Porro si omnino nieram antequam essem. Porro si omnino nihil eram antequam essem, nihil te promerui ut essem. Fecisti ut essem, et non tu fecisti ut bonus essem? Dedisti mihi ut sim, et potuit mihi alius dare ut bonus sim? Si tu mihi dedisti ut sim, et alius mihi dedit ut bonus sim; melior est ille qui mihi dedit ut bonus sim, quam ille qui mihi dedit ut sim. Porro quia te nemo melior, nemo te potentior, nemo te in misericordia largior; a quo accepi ut essem, ab illo accepi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ait apłs: qͥd enim habes qđ ñ accepisti:
et si enim accepisti: qͥd głaris qͣsi ñ acceꝑis:
hoc ẽ miscđia eius p̃ueniet me: Denq at¬
tendens omnia bona quecunq habere poᷤ¬
sumus. siue innatura. siue ininsticuto.
siue in ipsa conuersatione. infide. inspe.
incarctate. inbonis morib. imusticia. in
timore dei. totũ non esse nͥ ex uuus donis:
lta conclusit: Ds̃ m̃s miscdia mea. Hon
inuenit impletus bonis dei qͥd appellaret
dm̃ suũ: nͥ miscd̃iam suam. Onomen: sub
quo nemini despandum ẽ. Ds̃ m̃s inquit
miscłia mea Quid. ẽ. miscdia mea: Si
dieas salus mea: intelligo quia dat salu¬
tem. Si dicas refugium meũ: intelligo
confiigis ad eum: Si dicas fortitudo mea:
intelligo quia dat tͥ fortitudinẽ Miscd̾ia
mea quid ẽ Totum quicqͥdsum: de misedia
tua est: Sed ꝓmerui te: inuocando de. Ut
essem quid feqi: yt essem qͥte inuocarem.
quid egi: Si enim egi aliquid ut essem. iã

Expanded text:
nim habes, quod non accepisti? nim habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Hoc est, Misericordia ejus praeveniet me. Denique attendens omnia bona quaecumque habere possumus, sive in natura, sive in instituto, sive in ipsa conversatione, in fide, in spe, in charitate, in bonis moribus, in justitia, in timore Dei, totum non esse nisi ex illius donis, ita conclusit: Deus meus misericordia mea. Non invenit impletus bonis Dei, quid appellaret Deum suum, nisi misericordiam suam. O nomen, sub quo nemini desperandum est! Deus meus, inquit, misericordia mea. Quid est, misericordia mea? Si dicas, Salus mea, intelligo quia dat salutem; si dicas, Refugium meum, intelligo quia confugis ad eum; si dicas, Fortitudo mea, intelligo quia dat tibi fortitudinem: Misericordia mea, quid est? Totum quidquid sum, de misericordia tua est. Sed promerui te, invocando te! Ut essem, quid feci? ut essem qui te invocarem, quid egi? Si enim egi aliquid ut essem, jam
Abbreviated transcription (Latin):
rabitur fletus: et admatutinum leticia ad
uesperum quippe discipuli mortuũ plan
resurrectionem eius exultauerunt. Exulta¬
bo mane misccłiam tuã Quia factus es¬
indie tribulationis meȩ. Adiitor m̃s tͥ
psallam: qͥa ds̃ susceptor ms es. Qͥd eram.¬
genti uulnere ꝑiclitabar: s illud uulnꝰ me.¬
um medicum omnipotentẽ requirebat: Om-¬
ipotenti medico: nichil ẽ insanabile: Non
renuntiat aliquem: Opus ẽ ut tu curari ue¬
lis: opus ẽ. ut manus eius non refugias.S
et si nolas curari uulnꝰ tuũ: admonet ut
cureris: et auersum reuoeat: et refugientem
quodãm redire adse compellit. et attrahit:
in om̃ib implet qđ dictum ẽ. Niscdia eius
p̃ueniet me Cogitate qđ dictum ẽ. preue¬
niet me Si aliquid duum primum attuli¬
sti: et extuo aliquo bono. primo di miscđiã
meriusti:non de preuenit: Quando enim
uł intelligis quia preuentus es. nͥ intelliga ᷤ

Expanded text:
rabitur fletus, et in matutino exsultatio . Ad rabitur fletus, et in matutino exsultatio . Ad vesperam quippe discipuli mortuum planxresurgentem exsultaverunt. Exsultabo mane misericordia tua. 11. Quia factus ee. Adjutor meus tibi psallam, quia tu Deus susceptor meus es. Quid eram,genti vulnere periclitabar, sed illud vulnus meum medicum omnipotentem requirebat. Omnipotenti medico nihil est insanabile; non renuntiat ad aliquem: opus est ut tu curari velis, opus est ut manus ejus non refugias. Sed etsi nolis curari, vulnus tuum admonet ut cureris: et aversum revocat, et refugientem quodammodo ad se redire compellit, et attrahit. In omnibus implet quod dictum est: Misericordia ejus praeveniet me. Cogitate quod dictum est, praeveniet me. Si aliquid tuum primum attulisti, et ex tuo aliquo bono primo Dei misericordiam meruisti, non te praevenit. Quando autem vel intelligis quia praeventus es, nisi intellig
Abbreviated transcription (Latin):
unt uidei: humiliati sunt. Desꝑabant gr̃s:
erec̾tȩ sunt. Ueniant adangulum: ibi con¬
uemant: ibi concurrant: ibi pacis oscłm
inueniant: De diuerso ueniant s maduer¬
sum ñueniant. Iui decireumcisione: isti
depreputio. Longe erant parietes: s ante¬
quã adangulum uenirent. Inangulo enĩ
teneant se & tota iam eccłia exutraq par¬
te quid dicat. Ego autem cantabo poten¬
tiam tuam: et exultabo mane miscłiam
tuã Mane.trans actis temptationib : ma¬
ne cum nox scłi huius transierit: mane.
quando iam latronum insidias. diaboli
et angłorum eius ñ expauescimus: mane.
quando iam ñ adlucernã ꝓpħiȩ ambulamꝰ:
s ipsum di ũbum tanquã solem contem¬
plamur.Exultabo mane misccłiam tuã.
Merito inalio psalmo dr̃ Mane astabo t
et contemplabor. Merito et ipsius dñi resur¬
rectio dilueulo fuit: ut impleretur qđ dic¬
tum ẽ inalio psalmo Aduesperum demo¬

Expanded text:
bant Judaei; humiliati sunt: desperabant Gentes; bant Judaei; humiliati sunt: desperabant Gentes; erectae sunt. Veniant ad angulum; ibi conveniant, ibi concurrant, ibi pacis osculum inveniant: de diverso veniant, sed in adversum non veniant; illi de circumcisione, isti de praeputio. Longe erant parietes, sed antequam ad angulum venirent: in angulo autem teneant se, et tota jam Ecclesia ex utroque pariete, quid dicat? Ego autem cantabo potentiam tuam, et exsultabo mane misericordia tua. Mane transactis tentationibus, mane cum nox hujus saeculi transierit, mane quando jam latronum insidias et diaboli et angelorum ejus non expavescimus, mane quando jam non ad lucernam prophetiae ambulamus, sed ipsum Dei Verbum tanquam solem contemplamur. Et exsultabo mane misericordia tua. Merito in alio psalmo dicitur: Mane astabo tibi, et contemplabor . Merito et ipsius Domini resurrectio diluculo fuit, ut impleretur quod dictum est in alio psalmo: Vespere demo
Abbreviated transcription (Latin):
Quia multiplicatȩ sunt infirmitates eoꝵ
Nam si sibi adhuc sani uiderentur: nun¬
quam accelerarent Qđ ꝙͦ ibi dictum ẽ
multiplieatȩ sunt infumitates eoꝵ: hoc
dictum ẽ hic. comprehendantur insup¬
bia sua: et exmaledicto et mendatio an¬
nuntiabuntur consummationes inira
consummationis Et qđ ibi dictum est
postea accelerauerunt: hoc dictum est.
hic et non erunt insupbia sua: et scient
quia ds̃ dominabitur iacob et finium
terrȩ: et conuertentur aduespum: Bonũ
ẽ ergo humiliari peccatorem: et nemo
ẽ insanabilior eo qui sibi sanus uidet᷑.
Et cirtuibunt enutate. lam et hesterno
die exposuimus ciuitatem: ĩ eircumstantie
edant: id÷ ut lucrentur alios÷ ut incorpus
suum transforment credentes Si autẽ
ñ saturabunt᷑: & murmurabunt. Quia
dicentes qͥs audiuit quare. quia ꝓnehilo
habes om̃s gentes: sic et hic. Si enim non
iam de utroq pariete gaudentẽ. Suꝑbie¬

Expanded text:
Quia multiplicatae sunt infirmitates eorum: Quia multiplicatae sunt infirmitates eorum: nam si sibi adhuc sani viderentur, nunquam accelerarent. Quod ergo ibi dictum est, Multiplicatae sunt infirmitates eorum; hoc dictum est hic, Comprehendantur in superbia sua, et ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes in ira consummationis. Et quod ibi dictum est, Postea acceleraverunt; hoc dictum est hic, Et non erunt, in superbia sua. Et scient quia Deus dominabitur Jacob, et finium terrae: et convertentur ad vesperam. Bonum est ergo humiliari peccatorem; et nemo est insanabilior eo qui sibi sanus videtur. Et circumibunt civitatem. Jam et hesterno die exposuimus civitatem, id est circumstanedant: id est, ut lucrentur alios, ut in corpus suum transforment credentes. Si autem non satiabuntur, et murmurabunt. Quia dicentes: Quis audivit? Quare? Quia pro nihilo habebis omnes gentes. Sic et hic: Si autem nonjam de utroque pariete gaudentem . Superbie
Abbreviated transcription (Latin):
simuil dñm adorauer: Et scient quia ds dñabit᷑
iacob: ⁊ finum t̾rȩ: Nontantũ iudeorũ dñabit᷑:
s: i finiumtre Qd ñscirent: si adhuc ĩsuꝑbia suaec̃ã
Insupbia autẽ sua essent: si adhuc sibi ui¬
sti iuderent᷑. Ut enim sibi iusti ñ uiderent᷑
annuntiate sunt utis exmaledicto et men¬
datio consummationes mira consumma¬
tionis: quia comp̃hensi fuerunt insuꝑbia
tudinẽ gentium: Hac fusus ẽ sanguis. hac ꝓfuit:
uerunt: et abillo ipsius int̾fectionis et de¬
licti sui magni ueniam meruerunt: Quid
S ut eanes: non ut oues aut uituli: ut ea¬
nes. ut gentes. ut peccatores: quia et ipsi
cognouerunt peccatum suũ. qͥ iusti sibi ui
debantur: Dequib dictum ẽ inalio psat¬
mo. postea accelerauerunt: Hoc dic̾tum
ẽ. hic aduespam Nam ibi sic ẽ. Nulti pli¬
catȩ sunt infirmitates eoꝵ: postea acce¬
lerauerunt: Unde accederauerunt postea:

Expanded text:
simul Dominum adoraverunt. Et scient quia Deus dominabitur simul Dominum adoraverunt. Et scient quia Deus dominabitur Jacob, et finium terrae. Non tantum Judaeorum dominabitur, sed et finium terrae: quod non scirent, si adhuc in superbia sua essent; in superbia autem sua essent, si adhuc sibi justi viderentur: ut autem sibi justi non viderentur, annuntiatae sunt illis ex maledicto et mendacio consummationes in ira consummationis; quia comprehensi fuerunt in superbia tudinem Gentium: hac fusus est sanguis, hac profuitocciderunt agnoverunt, et ab illo ipsius interfectionis et delicti sui magni veniam meruerunt. 8. vur ut canes. Sed ut canes, non ut oves, aut vituli: ut canes, ut Gentes, ut peccatores; quia et ipsi cognoverunt peccatum suum qui sibi justi videbantur. De quibus dictum est in alio psalmo, Postea acceleraverunt: hoc dictum est hic, Ad vesperam. Nam ibi sic est: Multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea acceleraverunt . Unde acceleraverunt postea?
Abbreviated transcription (Latin):
sunt Et scient qͥa ds̃ adñabitur iacob: &
finium derre Antea enim iusti sibi uide¬
bantur. qđ gens iudea legem acceꝑat. qđ
dei p̃cepta seruauerat: demonstratur illis
quiañ seruauit. cum ipsis di preceptis. xp̃m
ñ intellexit: quia cęcitas exparte inisrł fac¬
ta ẽ. Uident et ipsi iudei. quia non debent
gentes contempnere: qͦs quasi canes et pec¬
catores putabant. Quomͣ enim pariter in¬
uenti sunt miniquitate: sic pariter ueni¬
ent adsalutẽ: Non solum iudeis inquit
apłs: uerum etiam et gentib. Ideo enim
lapis quem rephauerunt edificantes. hic
factus ẽ. incaput anguli: ut duos iung̾et
inse. Angulus enim: duos parietes copu¬
lat Lude excelsi et magni sibi uidebant᷑
et tamen mnutrisq iniquitas erat. Demon¬
strati sunt et iudei peccatores: quia non
ẽ. qͥ faciat bonum. ñ ẽ usq adunum. De¬
posuerunt suꝑbiam: et ñ inuiderunt salu¬
ti gentium. quia parẽ suã & illoꝵ infit¬
mitatẽ cognouer: uin angłar: lapide copulati.

Expanded text:
 Et scient quia Deus dominabitur Jacob, et finium terrae. Ante enim justi sibi videbantur, quod gens Judaea Legem acceperat, quod Dei praecepta servaverat: demonstratur illis quia non servavit, cum in ipsis Dei praeceptis Christum non intellexit, quia caecitas ex parte in Israel facta est . Vident et ipsi Judaei quia non debent Gentes contemnere, quos quasi canes et peccatores putabant: quomodo enim pariter inventi sunt in iniquitate; ita pariter pervenient ad salutem. Non solum ex Judaeis, inquit Apostolus, verum etiam ex Gentibus . Ideo enim lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli , ut duos jungeret in se: angulus enim duos parietes copulat. Judaei excelsi et magni sibi videbanturet tamen in utrisque iniquitas erat. Demonstrati sunt et Judaei peccatores; quia non est qui faciat bonum, non est usque ad unum : deposuerunt superbiam et non inviderunt saluti Gentium, quia parem suam et illorum infirmitatem cognoverunt; et in angulari lapide copulati
Abbreviated transcription (Latin):
differentiã cantica dici debuisse uideant᷑:
qm̃ canticum etiã sine psalmo eẽ potest.
psalmus uero sine cantico ẽẽ ñ potest. Pos¬
sunt et enim eẽ cogitationes mentis: qua¬
rum ñsint oꝑa carnalia Nullum autẽ¬
ẽ opus bonum: cuiꝰ ñ sit inmente cogi¬
ñ utrobiq psalmi: et tamen sicut dixige¬
neraliter psalmi appellant᷑ ñ cantica: li¬
berq psalmoꝵ ñ canticoꝵ. Et si intelligã¬
tur atq discutiant᷑ sensus dictoꝵ. ubi titu¬
ius ẽ. tantũmͦ psalmi. et ubi tantũmͦ canti¬
ci: et ubi ñpsalmus cantici. sic̃ inisto. sed
canticũ psalmi inscriptũ ẽ: nescio utrũ
possit ista differentia demonstrari: Pinde
sic̃ ceꝑamus relinquentes ista eis qͥ possũt
et quib uacat talia discernere. et certa dif̃¬
ferentiarũ ratione diffinire: nos quantũ
dño adiuuante ualemus huius psalm
textum consideremus atq tractemus:¬

Expanded text:
differentiam, Cantica dici debuisse videantur; differentiam, Cantica dici debuisse videantur; quoniam Canticum etiam sine Psalmo esse potest, Psalmus vero sine Cantico esse non potest. Possunt etenim esse cogitationes mentis, quarum non sint opera corporalia: nullum est autem opus bonum, cujus non sit in mente coginon utrobique Psalmi: et tamen, sicut dixi, generaliter Psalmi appellantur, non Cantica; liberque Psalmorum, non Canticorum. Et si intelligantur atque discutiantur sensus dictorum, ubi titulus est tantummodo Psalmi, et ubi tantummodo Cantici, et ubi non Psalmus Cantici, sicut in isto, sed Canticum Psalmi inscriptum est; nescio utrum possit ista differentia demonstrari. Proinde sicut coeperamus, relinquentes ista eis qui possunt, et quibus vacat talia discernere, et certa differentiarum ratione definire; nos quantum adjuvante Domino valemus, hujus psalmi textum consideremus atque tractemus
Abbreviated transcription (Latin):
cent patrẽ nr̃m qui incęlis ẽ: merito dic¬
tum sit psallite nomini eius. id÷ disfama¬
dioni eius: ut laudabilit̃ nominet᷑ Hãc
differentiam alicubi quantũ recolo etiã
ipse secutus sũ: Memini autẽ legisse nos
etiam psallite dõ: qͥa talia quȩ uisibilit̃
bene oꝑamur: non tantũ hominib sed
etiã do placent: Non autem om̃ia quȩ
dõ placent etiã hominib possunt: quȩ
uidere ñpossunt: Unde mirũ ẽ si quẽad¬
modũ utrũq legatur. et cantate dõ. &
psallite deo: ita alicubi legi potest.can¬
tate nomini eius. Qd̃ si et hoc inscͥpturiᷤ sci
dictum inuenit᷑. hȩc differentia frustra ela¬
borata ẽ. Mouet etiã me qđ generali nomi¬
ne magis psalmi quã cantica uocantur:
ita ut dñs diceret que scripta sunt inlege
et ꝓphetis & psalmis de me: Et liber ipse
psalmoꝵ dicit᷑ ñcanticoꝵ: sic̃ scriptũ est
inquit inlibro psalmoꝵ: cũ potiꝰ scd̾m istã

Expanded text:
cent Patrem nostrum qui in coelis est , merito diccent Patrem nostrum qui in coelis est , merito dictum sit, Psallite nomini ejus, id est diffamationi ejus, ut laudabiliter nominetur. Hanc differentiam alicubi, quantum recolo, etiam ipse secutus sum. Memini autem legisse nos etiam, Psallite Deo ; quia talia quae visibiliter bene operamur, non tantum hominibus, sed etiam Deo placent. Non autem omnia quae Deo placent, etiam hominibus possunt, quia videre non possunt. Unde mirum est si quemadmodum utrumque legitur, et Cantate Deo, et Psallite Deo; ita alicubi legi potest, Cantate nomini ejus. Quod si et hoc in Scripturis sanctis dictum invenitur, haec differentia frustra elaborata est. Movet etiam me quod generali nomine magis Psalmi quam Cantica vocantur, ita ut Dominus diceret: Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me ; et liber ipse Psalmorum dicitur, non Canticorum: Sicut scriptum est, inquit, in libro Psalmorum ; cum potius secundum istam
Abbreviated transcription (Latin):
SAL.Mi huius titulus non
uidetur esse onerose dispu¬
tationis: simplex autẽ appa¬
ret et facilis: Nam ita se ha¬
bet: Infinem ipsi dauid p̃s
cantiei: Inmultis autẽ iam
psalmis admonuimus qͥd sit infinem:
qm̃ finis legis. xp̃c adiusticiã omni cre¬
denti: finis qͥ ꝑficiat: ñ qͥ consumat aut
ꝑdat Ueruntamen si quisquã conetur
inquurere. qͥd sibi uelit psalmus cantici:
cur ñ aut psalmus aut canticũ: et utrũ
uel qͥd intersit int̾ psalmũ cantici. et can¬
dicum psalmi. quia et sic quorundam
psalmoꝵ dituli conscribuntur. inueniet
fortasse aliquid qđ acutiorib et ociosio¬
rib nos relinquimꝰ. Discrtuerunt quidam
ante nos int̃ eanticum et psalmũ: ut qm̃
cantieũ ore ꝓfertur. psalmus autẽ adhi
uideatur significari cantico intelligentia
mentis. psalmo uero oꝑa corꝑis: sicut in
hoc ipso sexagesimo septimo.quẽ nunc
tractandum suscepimus. illud qđ dic̾tũ
qͥa ea quȩ inse ipsa mens agit. dõ nota s̃.

Expanded text:
salmi hujus titulus non videtur esse operosae disputationis: simplex enim apparet et facilis. Nam ita se habet: In finem, ipsi David Psalmus cantici. In multis autem jam psalmis admonuimus quid sit, In finem: quoniam finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti ; finis qui perficiat, non qui consumat aut perdat. Verumtamen si quisquam conetur inquirere quid sibi velit, Psalmus cantici; cur non aut Psalmus, aut Canticum, sed utrumque; vel quid intersit inter Psalmum cantici, et Canticum psalmi, quia et sic quorumdam psalmorum tituli inscribuntur; inveniet fortasse aliquid, quod acutioribus et otiosioribus nos relinquimus. Discreverunt quidam ante nos inter Canticum, et Psalmum; ut quoniam Canticum ore profertur, Psalmus autem visibvideatur Cantico significari intelligentia mentis, Psalmo vero opera corporis. Sicut in hoc ipso sexagesimo septimo, quem nunc tractandum suscepimus, illud quod dictumquia ea quae in seipsa mens agit, Deo nota sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dñs donauit locuti sumus. Et quicquid
loquimur innomine dĩ. qm̃ dĩ ẽ. loquentis
ꝑuos. imber dei ẽ: uidcte uos qualis terra si¬
tis. Nam quando pluuia uenit suꝑ terram:
si bona terra ÷. fructus bonos facit. Nã si ma¬
la terra ẽ spinas parit. Pluuia tam̃ dulcis ẽ.
et suꝑ fructus et suꝑ spinas. Qui ista uerba
audit. si peior factus fuerit. & spinas de plu¬
uia generauerit: ignem sꝑet. pluuiã non
accuset. Qui autem melior factus fuerit.¬
& fruges de bona terra genuerit: horreum
sꝑet pluiam laudet. Aut quid sunt nu¬
bes. aut qͥd c̃ pluiia. nͥ dĩ miscđia omnia
facientis circa eos qͦs diligit. et quib dona¬
uit ut abcis diligatun:
Salmus fr̃s cum canta¬
retur audistis breuis ẽ:
nec obscurus. Quasi se

Expanded text:
Dominus donavit, locuti sumus. Et quidquid Dominus donavit, locuti sumus. Et quidquid loquimur in nomine Dei, quoniam Dei est loquentis per nos, imber Dei est: videte vos qualis terra sitis. Nam quando pluvia venit super terram, si bona terra est, fructus bonos parit; si mala terra est, spinas parit: pluvia tamen dulcis est et super fructus et super spinas. Qui istis verbis auditis pejor factus fuerit, et spinas de pluvia generaverit, ignem speret, pluviam non accuset: qui autem melior factus fuerit, et fruges de bona terra genuerit, horreum speret, pluviam laudet. Aut quid sunt nubes, aut quid est pluvia, nisi Dei misericordia, omnia facientis circa eos quos diligit, et quibus donavit ut ab eis diligatur? salmum, fratres, cum cantaretur, audistis; brevis est, nec obscurus: quasi se
Abbreviated transcription (Latin):
gine natus. sine manib natus ẽ. ꝑ manus
enim opus humanum significat᷑: qͦ man̾
humanȩ ñaccesserunt. ubi maritalis ample¬
xus ñ fuit: fȩtus tamen fuit. Natus ergo de
monte sine manib lapis ille:creuit & cres¬
cendo fregit omnia regna terrarum. Factus
ẽ. autem mons magnus. & impleuit uni¬
uersam faciem terrȩ Hȩc ẽ ȩccłia catholi¬
ca: cui uos communieare gaudete. Illi aut̃
qui non ci communicant. qͥa prẽt ipsum
montẽ adorent & laudent dm̃. non exau¬
diunt᷑ aduitam eternam: & si ad quedam
temporalia exaudiant᷑. Non sibi gͦ blandi¬
antur: quia eos inquibdã exaudit ds̃. Nã
et paganos exaudit inquibdã. Nonne cla¬
mant pagani addm̃ & pluit: Quare: Qa
facit solem suum oriri suꝑ bonos & malos
& pluit suꝑ iustos & iniustos. Noli ergo glo¬
riari pagane. quia te clamante addm̃ pluit
ds̃ qui suꝑ iustos & iniustos pluit. Audiuit
psalmo sufficiant caritati ur̃ȩ. Quantum

Expanded text:
gine natus, sine manibus natus est; per manus gine natus, sine manibus natus est; per manus enim, opus humanum significatur: quo manus humanae non accesserunt, ubi maritalis amplexus non fuit, fetus tamen fuit. Natus est ergo de monte sine manibus lapis ille: crevit, et crescendo fregit omnia regna terrarum. Factus est autem mons magnus, et implevit universam faciem terrae. Haec est Ecclesia catholica, cui vos communicare gaudete. Illi autem qui non ei communicant, quia praeter ipsum montem adorant et laudant Deum, non exaudiuntur ad vitam aeternam; etsi ad quaedam temporalia exaudiantur. Non sibi ergo blandiantur, quia eos in quibusdam exaudit Deus: nam et Paganos exaudit in quibusdam. Nonne clamant Pagani ad Deum, et pluit? Quare? Quia facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Noli ergo gloriari, pagane, quia te clamante ad Deum, pluit Deus, qui super justos et injustos pluit. Audivit Psalmo sufficiant Charitati vestrae; quantum
Abbreviated transcription (Latin):
scunt ȩccliam catholicam: ad orabunt iN
cisus ẽ. de monte sine. manib iã uidemꝰ qͣntũ
creuerit: & quantas regiones terrȩ occupau̾it
&usq ad quas gentes ꝑuenerit. Quid ÷ mons¬
unde precisus ẽ lapis sine manib Regnũ
te sine manib: confregit omnia regna terraꝵ
uidemus confracta abillo lapide omnia regna
terrȩ Quȩ erant omĩa regna terrȩ: Regna
ydolorum: regna demonum fracta sunt. Re¬
gnabit saturnus. inmultis hominib. Ubi ẽ
regnum eius: Regnabat mercurius inmul¬
tis hominib Ubi c̃ regnum eius: Fractũ est
Redacta sunt illa in regnum xp̃i: inquibus
ille regnabat. Regnum cȩleste quale erat
carthagini. ubi nunc ẽ regnum cȩleste: Lapis
ille fregit omnia regna terrarũ: lapis precisꝰ
de monte sine manib. Quid ÷ precisus de
monte sine manib: Natus de gente iudeoꝵ
sine oꝑe hominum. Om̃s enim qui nascun¬
tur de oꝑe maritali nascuntur: ille de uir¬

Expanded text:
scant Ecclesiam catholicam, adorabunt in scant Ecclesiam catholicam, adorabunt in cisus de monte sine manibus, jam videmus quantum creverit, et quantas regiones terrae occupaverit, et usque ad quas gentes pervenerit. » unde praecisus est lapis sine manibus? Regnum te sine manibus, confregit omnia regna terrarum: videmus confracta ab illo lapide omnia regna terrae. Quae erant regna terrae? Regna idolorum, regna daemoniorum fracta sunt. Regnabat Saturnus in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Regnabat Mercurius in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Fractum est, redacti sunt illi in regnum Christi, in quibus ille regnabat. Regnum Coelestis quale erat Carthagini! ubi nunc est regnum Coelestis? Lapis ille fregit omnia regna terrarum, lapis praecisus de monte sine manibus. Quid est, praecisus de monte sine manibus? Natus de gente Judaeorum sine opere hominum. Omnes enim qui nascuntur, de opere maritali nascuntur; ille de vir
Abbreviated transcription (Latin):
Iu potes hoc exhibere filio tuo. & ds̃ non po¬
test: Num enim bonus es quando blandiris
filio tuo: et malus cum cedis filium tuum:
Et cum blandiris pater es: et cum cedis pater
es. Idco blandiris ne deficiat: ideo cedis ne
suꝑius dixit. exaltate dñm dm̃ nr̃m. et ad¬
orate scabellum pedum eius. intelleximus
autem quid sit adorare scabellum pedum eiꝰ
sic et mͦ post exaltationem dñi nr̃i ihu. xp̃i. ne
qͥs illũ preter montem eius exaltet. cõmen¬
dauit & montem ipsius. Mons ipsius qͥs ẽ:
Legimus alibi de hoc monte. quia lapis fuit
prescisus de monte sine manib & confregit
omuia regna terre: & concreuit lapis ipse.
Danielis uisio ẽ ista: quam narro. Creuit lapis
uniuersam facicm terrȩ. In ipso monte ma¬
gno adoremus: si exaudiri uolumus. Here¬
tici ñ adorant inisto monte: quia mons
istȩ impleuit uniuersam faciem terrȩ. hese¬
runt inparte. & totum amiserunt. Si agno¬

Expanded text:
Tu potes hoc exhibere filio tuo, et Deus non poTu potes hoc exhibere filio tuo, et Deus non potest? Non enim bonus es quando blandiris filio tuo, et malus cum caedis filium tuum. Et cum blandiris, pater es; et cum caedis, pater es: ideo blandiris, ne deficiat; ideo caedis, ne superius dixit, «Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus;» intelleximus autem quid sit adorare scabellum pedum ejus: sic et modo post exaltationem Domini Dei nostri, ne quis illum praeter montem ejus exaltet, commendavit et montem ipsius. Mons ipsius quis est? Legimus alibi de hoc monte quia lapis fuit praecisus de monte sine manibus, et confregit omnia regna terrae, et crevit lapis ipse. Danielis visio est ista quam narro. Crevit lapis universam faciem terrae» . In ipso monte magno adoremus, si exaudiri volumus. Haeretici non adorant in isto monte; quia mons iste implevit universam faciem terrae: haeserunt in parte, et totum amiserunt. Si agno