comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posit ddece ꝑfecta natura quam diligit. cũ ipse
ꝑfectus ẽ : Sicut enim uerbi gĩa. si qͥuisqua dili¬
gat bene cantantẽ. non hunc aut illum. s tantũ
bene cantantẽ quemlib&: cum sit cantator ipse
xfectus. ita ust omnes tales ẽẽ ut tam̃ non eide¬
st quod diligit quia ipse bene cantat. Nam si
cinquã inuido bene cantanti. non illudiam di¬
ligit. s. laudem aliquã aut aliud aliquid qͥ bene
cantando uult ꝑuenire: & potest eiminui uel
auferri si & alius bene cantauerit. Q gͦ inuidet
bene cantanti: non amat bene cantantem. Sa
rursus qui eo indiget: non cantat bene. Q uod
muito accõmodatius de bene uiuente dici pot̃.
quia inuidere nulli potest. Quo enim pueniunt
bene uuentes tantunde ẽ omnib: nec minus
fit cum plures habuerint. Et potest eẽ tempus
quo bonus cantor non decenter cantare queat.
a: indigeat uoce alterius qua s̾ exhibeatur quod
diligit: tan quã si alicub conuiuetur. ubi cum

Expanded text:
possit deessepossit deesseperfectus est? Sicut enim, verbi gratia, si quisquam diligat bene cantantem, non hunc aut illum, sed tantum bene cantantem quemlibet, cum sit cantator ipse perfectus; ita vult omnes tales esse, ut tamen ei non desit quod diligit, quia ipse bene cantat. Nam si cuiquam inuidet bene cantanti, non iam illud diligit, sed laudem aut aliquid aliud quo bene cantando uult peruenire, et potest ei minui uel auferri, si et alius bene oantauerit. qui ergo inuidet bene cantanti, non amat bene cantantem; sed rursus qui eo indiget, non cantat bene. quod multo accommodatius de bene uiuente dici potest, quia et inuidere nulli potest; quo enim perueniunt bene uiuentes, tantundem est omnibus nec minus fit, cum plures habuerint. et potest esse tempus, quo bonus cantator cantare non decenter queat et indigeat uoce alterius, qua sibi exhibeatur quod diligit; tamquam si alicubi conuiuetur ubi eum
Abbreviated transcription (Latin):
aut filius. aut affinis. aut aliquid huius modi: s
tantum homo. Qͥ ergo diligit aliquem tanquã
scipsum: hoc in eo deba. diligere. quod sͥ ipse est.
Corpora uͦ non sunt quod nos sumus. Non ergo
in homine corpus ÷ expetendum. aut desidandũ.
Salet enim ad hoc etiam qđ preceptum ẽ. Non
concupiscas rem proximi tui. Quapropt̃ quisqͥs
in proximo aliud diligit quam qđ s ipse ẽ: ñ eum
diligit tamquã se ipsum. Ipsa igit̾ humana nata
sine carnali conditione diligenda ẽ: siue sit ꝑficien¬
da. siue ꝑfecta. Omnes sub uno dõ patre cognatis:
qui eum diligunt & faciunt uoluntatẽ ipsius: &
inuicem s sunt & paties eums consulunt & fili¬
cum s̾ obtemꝑant. & fr̃s maxime. quia cos unus
pater testamento suo ad unam hereditatẽ uoeat.
Quapropt̃ cur iste non iuictus sit hominem
diligendo. cum in eo nicħ preter homine diligat.
ids ereaturã cł̃ adeius imaginẽ factam: nec ei

Expanded text:
aut filius, aut affinis, aut aliquid hujusmodi, sed aut filius, aut affinis, aut aliquid hujusmodi, sed tantum homo: qui ergo diligit aliquem tanquam seipsum, hoc in eo debet diligere, quod sibi ipse est. Corpora vero non sunt quod nos sumus: non ergo in homine corpus est expetendum aut desiderandum. Valet enim aconcupiscas rem proximi tui. quapropter quisquis in proximo aliud diligit quam sibi ipse est, non eum diligit tamquam se ipsum. ipsa igitur natura humana sine carnali condicione diligenda est, siue sit perficienda siue perfecta. omnes sub uno deo patre cognati sunt qui eum diligunt et faciunt uoluntatem ipsius, et inuicem sibi sunt et patres, cum sibi consulunt, et filicum sibi obtemperant, et fratres maxime, quia eos unus pater testamento suo ad unam hereditatem uocat. Quapropter cur iste non sit inuictus hominem diligendo, cum in eo nihil praeter hominem diligat, id est creaturam dei ad eius imaginem factam, nec ei
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ aptum ẽẽ regno đi qui non istas carna¬
les necessitudines oderit. Neq hoc inhumanũ¬
cuiquã uideri decet. Alagis enim ẽ inhumanũ
non amare in homine quod homo ẽ:ss amare
quod filius ẽ. hoc ÷ enim non in eo amare illud
quod ad dĩn ꝑtinet: s amare illud qd ad se ꝑtin&.
Quid gͦ mirum si ad regnum non ꝑuenit. qui non
communẽ s priuatam rem diligit: Immo utrũ¬
q ait quispiam: immo unum illud dicit ds. Diẽ
enim uerissime ueritas. Nemo podest duobus
dominis seruire. Nemo enim potest ꝑfecte dilig̾e
quo uocamur: nisi oderit unde reuocamur. Uoca¬
mur autẽ ad ꝑfectam naturam humanã qualem
ante peccatum nr̃m ds fecit. Reuocam aũ ab eius
dilectione: quam peccando meruimus. Quare o¬
derimus oportet: unde ut libemur optamus:
Odđimus gͦ temporales necessitudines: si eternita¬
tis caritate flagłamus. Diligat homo proximũ
tamquã seipsum. Certe enim sͥ ipse nemo e pater

Expanded text:
neminem aptum esse regno Dei, qui non istas carnaneminem aptum esse regno Dei, qui non istas carnales necessitudines oderit . Neque hoc cuiquam inhumanum videri debet. Magis enim est inhumanum, non amare in homine quod homo est, sed amare quod filius est: hoc est enim non in eo amare illud quod ad Deum pertinet, sed amare illud quod ad se pertinet. Quid ergo mirum si ad regnum non pervenit, qui non communem, sed privatam rem diligit? Imo utrumque, ait quispiam: Imo illud unum, dicit Deus. Dicit enim verissime Veritas: Nemo potest duobus dominis servire . Nemo enim potest perfecte diligere quo vocamur, nisi oderit unde revocamur. Vocamur autem ad perfectam naturam humanam, qualem ante peccatum nostrum Deus fecit: revocamur autem ab ejus dilectione, quam peccando meruimus. Quare oderimus oportet, unde ut liberemur optamus. 89. Oderimus ergo temporales necessitudines, si aeternitatis charitate flagramus. Diligat homo proximum tanquam seipsum. Certe enim sibi ipsi nemo est pater,
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓfectos uiros. Nam si uel ipsum hominem hõ
dilexerit non tanzquã se ipsum. s tamquã ium̃tũ.
aut balneas. aut auculam pictam. uel garrulam.
id ut ex eo aliquid temporalis uoluptatis aut¬
commodi capiat: seruiat necesse ẽ ñ homini. so
quod ÷ turpius. tam fedo & detestabili uitio q
non amat hominẽ sicut homo amandus ẽ. Qͤ
uitio dominante usq ad extremã uitã uł potius
mortem ꝑducitur. S nec sic quidẽ homo ab ho¬
mine diligendus ẽ: ut diliguntur carnales fratres.
uł filii. uel comuges. uł quiq cognati. uł affines.
aut ciues. Nam & ista dilectio temporalis est.
Non enim ullas tales necessitudines hab̃emus
que nascendo & moriendo contingunt: si natura
nr̃a in preceptis & imagine di manens in istã
corruptionẽ non relegaretur. Itaq ad pristinam
ꝑfectamq naturam nos ipsa ueritas uocans. p̃¬
cepit ut carnali consuetudini resistamus: doceis

Expanded text:
et perfectos uiros. nam si uel ipsum hominem homo et perfectos uiros. nam si uel ipsum hominem homo dilexerit non tamquam se ipsum, sed tamquam iumentum aut balneas aut auiculam pictam uel garrulam, id est ut ex eo aliquid temporalis uoluptatis autcommodi capiat, seruiat necesse est non homini, sed, quod est turpius, tam foedo et detestabili uitio, quo non amat hominem sicut homo amandus est. quo uitio dominante usque ad extremam uitam uel potius mortem perducitur. sed ne sic quidem ab homine homo diligendus est, ut vel filii, vel conjuges, vel quique cognati, vel affines aut cives. Nam et dilectio ista temporalis est. Non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis, et imagine Dei manens, in istam corruptionem non relegaretur. Itaque ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa Veritas vocans, praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens
Abbreviated transcription (Latin):
de. ex tota anima. & ex tota mente: & diligit proxi¬
mum tamquã se ipsum. Non illi gͦ inuidet ut sit
quod ipse ẽ. immo adiuuat etiam quantum potẽ.
nec potest amittere proximũ quem diligit tamꝗͣ
seipsum: quia neq in seipso ea diligit quȩ oculis
subiacent. aut ullis aliis corporis sensibus. E igo ap̃
seipsum bab&: quem diligit tamquã se ipsum. Ea ÷
autẽ regula dilectionis: ut quȩ sͥ uult bona ꝓuenire
& illi uelit. Que accidere sͥ mala non uult: & illi no¬
lit. Hanc uoluntatẽ eiga omnes homines seruat:
Nam erga neminẽ oꝑandum ÷ malum: & dilectio
proximi malum non oꝑatur. Diligamus ergo ut
preceptum ẽ etiam inimicos nr̃os: si uere inuicti eẽ
uolumus. Non enim ꝑseipsum quisquã hominũ
inuictus ẽ: s ꝑ illam incõmutabilem legem. cui qͥ¬
cumq seruiunt soli s̃ liberi. Sic enim eis quod di¬
ligunt auferri non potest: quȩ res una inuictos fac̃.

Expanded text:
de et ex tota anima et ex tota mente; et diligit proxide et ex tota anima et ex tota mente; et diligit proximum tamquam se ipsum. non illi ergo inuidet ut sit quod ipse est; immo adiuuat etiam quantum potest. nec potest amittere proximum, quem diligit tamquam se ipsum, quia neque in se ipso ea diligit quae oculis subiacent aut ullis aliis corporis sensibus; ergo apud se ipsum habet quem diligit tamquam se ipsum. ea est autem regula dilectionis, ut quae sibi uult bona prouenire et illi uelit, quae accidere sibi mala non uult et illi nolit. hanc uoluntatem erga omnes homines seruat; nam erga neminem operandum est malum et dilectio proximi malum non operatur. diligamus ergo, ut praeceptum est, etiam inimicos nostros, si uere inuicti esse uolumus. non enim per se ipsum quisquam hominum inuictus est, sed per illam incommutabilem legem, cui quicumque seruiunt soli sunt liberi; sic enim eis quod diligunt auferri non potest; quae res una inuictos facit
Abbreviated transcription (Latin):
re superamur abomnibus que nos commouere
ac ꝑturbare potucrint. Itaq nolumus ab hõibs
uinci: & iram non possumus uincere. Qua turpi¬
tudine quid execrabilius dici potest: fatemur
hominẽ hoc eẽ. quod nos sumus. Qui tam & si ha¬
beat uitia: non ÷ tamen ipse uitium. Quando igit᷑
honestius homo nos uincit. quã uitium: Quis
autẽ dubitet immane uitium ẽẽ inuidentiã: qua
necesse ẽ torqueatur & subiciat᷑ qui non uult in rebꝰ
temporalib uinci: A elius ÷ ergo ut homo nos uin¬
cat. quam inuidentia: uł quodlib& aliud uitium:
s nec abhomine uinci potest: qui uitia sua uic̃it.
Nonenim uincitur nisi cui eripitur ab adũsario
quod amat. Qui gͦ id amat solum qđ amanti eri¬
pi non potest: ille indubitant̃ inuictus ẽ. nec ulla
cruciatur inuidia. Id enim diligit ad quod diligen¬
dum & ꝑcipiendum quanto plures uenerint: tanto
eis uberius gratulatur. Diligit enim dm̃ ex dodo cor¬

Expanded text:
re superamur ab omnibus quae nos commouere re superamur ab omnibus quae nos commouere ac perturbare potuerint. itaque nolumus ab hominibus uinci et iram non possumus uinoere. qua turpitudine quid execrabilius dici potest? fatemur hominem hoc esse quod nos sumus, qui tametsi habeat uitia non est tamen ipse uitium. quanto igitur honestius homo nos uincit quam uitium? quis autem dubitet immane uitium esse inuidentiam? qua necesse est torqueatur et subiciatur qui non uult in rebus temporalibus uinci. melius est ergo ut homo nos uincat quam inuidentia uel quodlibet aliud uitium. Sed nec ab homine uinci potest qui uitia sua uicerit. non enim uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter inuictus est nec ulla cruciatur inuidia. id enim diligit ad quod diligendum et percipiendum quanto plures uenerint, tanto eis uberius gratulatur. diligit enim deum ex toto cor
Abbreviated transcription (Latin):
beata uita ee non potest. inuenitur ammonitio be¬
ate uite propt̃ sp̃ẽm de sumino usq ad una uent¬
entem: quanto magis in appetitione nobilitatis
&. excellentie. & in omni suꝑbia uanaq pompa
huius mundi: Quid enim aliud in ea homo appe¬
tit inisi solus eẽ sifieri possit cui cuncta subiecta
sint. ꝑuersa scilicet imitatione omipotentis iłi:
Quem si subditus imitaretur. scđ̃m eius pcepta
tantam deformitatẽ ueniret. ut bestiolã timeat.
qui uult hominibus imperare. Habet ergo &
suꝑbia quendam appetitum unitatis & om̃ipo¬
tentie. s. in rerum temporalium principatu que
omnia transeunt tamquam umbra. Inuicti esse
uolumus: & recte. Habet hoc enim anini nr̃i na¬
tura post dm̃: aquo ad eius imaginem factus ẽ.
S eius erant precepta seruanda: quib seruatis
nemo nos uinceret. Nunc uͦ dum ipsa cinus ũb̃
turpider consensimus domatur dolore pariendi:
& nos in terra laboramus. & cum magno dedeco¬

Expanded text:
beata vita esse non potest, invenitur admonitio bebeata vita esse non potest, invenitur admonitio beatae vitae propter speciem de summo usque ad ima venientem; quanto magis in appetitione nobilitatis et excellentiae, et in omni superbia vanaque pompa hujus mundi? Quid enim aliud in ea homo appetit, nisi solus esse, si fieri possit, cui cuncta subjecta sint, perversa scilicet imitatione omnipotentis Dei? Quem si subditus imitaretur, secundum praeceptatantam deformitatem veniret, ut bestiolam timeret, qui vult hominibus imperare. Habet ergo et superbia quemdam appetitum unitatis et omnipotentiae; sed in rerum temporalium principatu, quae omnia transeunt tanquam umbra. 85. Invicti esse volumus, et recte; habet enim hoc animi nostri natura post Deum a quo ad ejus imaginem factus est: sed ejus praecepta erant servanda, quibus servatis nemo nos vinceret. Nunc vero, dum ipsa cujus verbis turpiter consensimus, domatur dolore pariendi,  Nos in terra laboramus et cum magno dedeco
Abbreviated transcription (Latin):
& gaudum. Q uappt̃ etiam mista corporis uo¬
luptate inuenimus unde cõmonemur eã cou¬
tempnere. non quia malum ẽ. natura corporalis
s. quia in extremi bom dilectione turpiter io¬
lu tadur. cui primis inherere fruiq concessurẽ.
Cum trahitur auriga & suȩ demeritatis dat penaᷤˢ.
quiequid illud ÷ quo utebatur accusat. Sximplo¬
ret auxilium iubeat dĩis rerum obsistatur equis
alia iam spectacula de illius precipitatione facien¬
tibus . & nsi subueniat᷑ de morte facturis. Rcesti¬
tuatur in socum: suꝑ rotas collocetur. habenarũ
iura redddantur.: regat cautius obtemperantes. &
ed omitas bestias. Tunc sentiet quam bene currꝰ
& tota illaiunctio fabricata sit. que ruma eius
& ipsum afflgebat. & cursum decentissime mo¬
derationis amiserat: quia & hiunic corpori ambecil¬
litatem peperit anmȩ male utentis auiditas. in
paradiso uisurpans uetitum cibum contra melies
disciplinam. qua sempiterna continetur salus. Si
ergo in ista ipsa tnsibilis caris imbecillitate tibi

Expanded text:
 83. Quapropter, etiam in ista corporis voluptate invenimus unde commoneamur eam contemnere; non quia malum est natura corporis, sed quia in extremi boni dilectione turpiter volutatur, cui primis inhaerere fruique concessum est. Cum trahitur auriga, et suae temeritatis dat poenas, quidquid illud est quo utebatur, accusat: sed imploret auxilium, jubeat Dominus rerum, obsistatur equis, alia jam spectacula de illius praecipitatione facientibus, et nisi subveniatur de morte facturis, restituatur in locum, super rotas collocetur, habenarum jura reddantur, regat cautius obtemperantes, et edomitas bestias; tunc sentiet quam bene currus, et tota illa junctio fabricata sit, quae ruina ejus, et ipsum affligebat, et cursum decentissimae moderationis amiserat: quia et huic corpori imbecillitatem peperit animae male utentis aviditas in paradiso, usurpans vetitum cibum contra medici disciplinam, qua sempiterna continetur salus. 84. Si ergo in ista ipsa visibilis carnis imbecillitate, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
aus̃ dixit. Non debemus frustrare tantoᷤ
cedimus ẽẽ incorruptibilem & inuiolabilẽ
dm̃. & nichił pati potuisse. ex quo ẽ conseqͦis
ut falsa sit heresis ur̃a. quȩ dicit dm̃ cum
uideret ĩminere uastitatem ac labem reg¬
nis suis. misisse uirtutẽ quȩ cum tenebra¬
rũ gente bellaret. & ex ea cõmixtione ani
mas nr̃as hinc liberaret. breuis ẽ gͦ ratio
mea. & quantũ estimo lucis plenissima.¬
Si ds nichil pati potuit a gente tenebra

Expanded text:
AUG. dixit: Non debemus frustrare tantos,AUG. dixit: Non debemus frustrare tantos,cedimus esse incorruptibilem et inuiolabilem deum et nihil pati potuisse — ex quo est consequens, ut falsa sit haeresis uestra, quae dicit deum cum uideret inminere uastitatem ac labem regnis suis, misisse uirtutem, quae cum tenebrarum gente bellaret, et ex ea commixtione hic nostras animas laborare — breuis ergo est ratio mea Si Deus nihil pati potuit a gente tenebrar
Abbreviated transcription (Latin):
me. cui ddedit ds̃ liberum arbitrium. Ae
liberum arbitriũ si non dedisset ds̃. iudi¬
cium pumendi nullũ iustum ee posset.
nec meritum recte faciendi. nec p̃ceptum
iuinũ. ut ageretur penitentia de pecca¬
tis. nec ipsa indulgentia peccatoꝵ quam
Quia qui non uolutate peccat: ñ pec¬
cat. Hoc arbitror om̃ib aꝑtum eẽ. atop
ꝑspicuum. Qua ꝓpt non nos mouere de¬
bent. si aliqua inhis quȩ ds̃ fecit. molesta
patimur ꝓ meritis nr̃is. Sicut enĩ ille
uonus est ut constitueret omĩa:. sic iustuᷤ
ẽ ut peccatis non parcat. Quȩ peccata ut
dixi. nisi libera uoluntas ẽẽt. in nob pec¬
cata non eent. Si quis eni uerbicausa li

Expanded text:
mae, cui dedit deus liberum arbitrium. quod mae, cui dedit deus liberum arbitrium. quod liberum arbitrium si non dedisset deus, iudicium puniendi nullum iustum esse posset nec meritum recte faciendi nec praeceptum diuinum, ut ageretur paenitentia de peccatis, nec ipsa indulgentia peccatorum, ququia qui non uoluntate peccat, non peccat. hoc arbitror omnibus apertum esse atque perspicuum. quapropter non nos mouere debent, si aliqua in his, quae deus fecit, molesta patimur pro meritis nostris. sicut enim ille bonus est, ut constitueret omnia, sic iustus est, ut peccatis non parcat. quae peccata, ut dixi, nisi libera uoluntas esset in nobis, peccata non essent. si quis enim uerbi causa li
Abbreviated transcription (Latin):
rio res acta sicẽ. fortunatꝰ dixit. Quod nich̾
mali ex se ꝓferat omps ds. & quod quȩ sua
sunt incorrupta maneant. uno ex fonte
inuiolabili orta & genita. Cȩtera uͦ quȩ in
hoc mundo uersantur contraria. ñ ex deo
manare nec principe deo paruisse in hoc se¬
culo. id ẽ quod non ex ipso originẽ trahant.
Hec gͦ infide suscȩpimus. quod aliena sint
mala adeo. ug̃ dixit. & nr̃a fides hec ẽ. quod
maloꝵ genitor ñ sit ds. neq ullam natura
fecerit mała. S cum utq nr̃m consentiat in¬
corruptibiłe dm̃ & incomnquinabilẽ. pru¬
dentiũ est estimare & fidelium quȩ sit fi¬
des purior & maiestate dłi dignior. illa u¬
bi asseritur uel uirtus di. uł pars aliqua dĩ.
uel sermo dĩ. posse comutari. uiolari. cor¬
rumpi. ligari: an ea ubidicitur. & omni¬
potentẽ adm. & omnẽ ipsius naturã & sub¬
stantiam nulla parte unquã pose corrũ¬
pi. s mala ẽẽ uoluntario peccato ani¬

Expanded text:
rio res acta sic est. FORT. dixit: Dico, quod nihil rio res acta sic est. FORT. dixit: Dico, quod nihil mali ex se proferat omnipotens deus et quod quae sua sunt incorrupta maneant uno ex fonte inuiolabili orta et genita; cetera uero, quae in hoc mundo uersantur contraria, non ex deo manare nec principe deo paruisse in hoc saeculo, id est quod non ex ipso originem trahant. haec ergo in fide suscepimus, quod aliena sint mala a deo. AuG. dixit: Et nostra fides haec est, quod malorum genitor non sit deus neque ullam naturam fecerit malam. sed cum uterque nostrum consentiat incorruptibilem deum et incoinquinabilem, prudentium est aestimare et fidelium, quae sit fides purior et maiestate dei dignior: illa. ubi adseritur uel uirtus dei uel pars aliqua dei uel sermo dei posse commutari. uiolari, corrumpi, ligari, an ea, ubi dicitur et omnipotentem deum et omnem ipsius naturam et substantiam nulla parte umquam posse corrumpi, sed mala esse uoluntario peccato ani
Abbreviated transcription (Latin):
nem. qui p̃destinatus ẽ filius dĩ in uirtute.
carnem p̃destinatus fuerit: & scłm carnẽ
factus sit ei de semine dauid. Hoc uos cum
semꝑ negaueritis & negetis: quomͦ scriptu¬
ras flagitatis. ut scdm eas potius disseramꝰ:
fortunat dix. Scđ̾m carnem asseritis ex se.¬
mine dauid. cum p̃dicetur ex uirgine ẽẽ
natus & filius di magnificetur: fieri enĩ
non potest: nisi ut quod de sp̃u est spiritꝰ
habeatur. & quod de carne ẽ caro intelli¬
gatur. Contra quod ẽ ipsa auctoritas e.¬
tio incorruptelam possidebit. Hic strepi¬
pitus factus ẽ a consedentib qui ratiom¬
b potius agi uolebant. quia iidebant
eum ñ omĩa quȩ in apłi codice scͥpta sunt
uelle acciꝑe. Deinde passim sermocinatio
ab omĩb habericepit. quousq diceret ser¬
monẽ di esse ligatum ingente tenebrarũ.
Q uod cum exhorruissent qui aderant. dis¬
cessum ẽ. Postera die adhibito iterũ nota¬

Expanded text:
nem, qui praedestinatus est filius dei in uirtute nem, qui praedestinatus est filius dei in uirtute carnem praedestinatus fuerit et secundum carnem factus sit ei de semine Dauid. hoc uos cum semper negaueritis et negetis, quomodo scripturas flagitatis, ut secundum eas potius disseramus? FORT. dixit: Secundum carnem adseritis ex semine Dauid, cum praedicetur ex uirgine esse natus, et filius dei magnificetur. fieri enim non potest, nisi ut quod de spiritu est, spiritus habeatur, et quod de carne est, caro intellegatur. contra quod est ipsa auctoritas etio incorruptelam possidebit. Hic strepitus factus est a consedentibus, qui rationibus potius agi uolebant, quia uidebant eum non omnia, quae in apostoli codice scripta sunt, uelle accipere. deinde passim sermocinatio ab omnibus haberi coepit, quousque diceret sermonem dei ligatum esse in gente tenebrarum. quod cum exhorruissent qui aderant, discessum est. Postera die adhibito iterum nota
Abbreviated transcription (Latin):
M em̃to quod apłs dixerit. conuersatio¬
ne nos alieratos eẽ adeo. fortun dix̃. Trado
ego duas substantias fuisse. In lucis sub¬
stantia haberi dm̃ ut suꝑiꝰdiximꝰ incorrupti
bilem. fuisse uͦ contrariam naturã tene¬
brarũ. Eam uirtute di uinci hodieq con¬
fiteor. & ad meũ regressum saluatorẽ eẽ
dixit. Traditionib ut discuteremꝰ duarũ
naturarũ fidem int̃positum ẽ abhiis qͥ
nos audiunt: s qm ad scripturas iterum
confugisti: ad eas ego descendo. Ac nichil p̃¬
termittendũ eẽ postulo: ne quib da capiti¬
b utentes. nebulas afferamus eis quibus
note scripture ñ sunt. Accipe igitur. Qͦd
habet apłs paulus in epła sua ad romanoᷤ.
consideremus. Inprima enĩ pagina est.
quod uehem̃ter contra uos ẽ. Dixit enim.
natus in euangłium dei quodante ꝓmise¬
rat per ꝓpħas suos inscripturis scĩs de filio.
qui factus ẽ ei ex semine dauid scdm car¬

Expanded text:
Memento quod Apostolus dixerit, conversatioMemento quod Apostolus dixerit, conversatione nos alienatos a Deo esse. FORT. dixit: Trado ego duas substantias fuisse. In lucis substabilem: fuisse uero contrariam naturam tenebrarum. eam uirtute dei uinci hodieque confiteor, et ad meum regressum saluatorem esse dixit: Rationibus ut discuteremus duarum naturarum fidem, interpositum est ab his, qui nos audiunt. sed quoniam ad scripturas iterum confugisti, ad eas ego descendo ac nihil praetermittendum esse postulo, ne quibusdam capitibus utentes nebulas adferamus eis, quibus notae scripturae non sunt. a capite igitur quod habet apostolus Paulus in epistula sua ad Romanos consideremus. in prima enim pagina est, quod uehementer contra uos est. dicit enim:natus in euangelium dei. quod ante promiserat per prophetas suos in scripturis sanctis, de filio, qui factus est ei ex semine Dauid secundum car
Abbreviated transcription (Latin):
mus naturalit᷑ filii urȩ: alienata ẽẽt anima
ore apłi adeo. & hac m turatione ostendis.
quod anima non sit dei.quia naturaliter
lege tenebatur idem apłs. ex semine abra¬
ham ut ipse contestatur descendens. con¬
stat eum corporalit̃ dixisse nos fuisse fili¬
os ire. sicuti & ceteros. Anime uͦ substantiã
ostendit qͦd sit ex deo. & animã aliter ñ
posse reconciliari deo. nisi ꝑ magistrum
indebatur anima indigna extitisie deo.
S quia missa ẽ hoc confitemur. adõ ta¬
men omĩpotente. & originẽ trahens. &
missa ad ipsius uoluntatem consignan¬
dam. quẽ admodũ & saluatorẽ xp̃m cre¬
dimꝰ de celo uenisse. uoluntatẽ patris cõ¬
plere. Quȩ uoluntas patris hec erat. a¬
nmas nr̃as de eadem inmicicia lib̾are.
interfecta eadem inmicieia. Q ue si ad¬
uersa deo ñ fuisset. nec inimicicia uoca¬
retur ubi erat unitas. nec interfectio di¬
ceretur aut fieret. ubi uita erat. Aug̃ dix̃.

Expanded text:
mus naturaliter filii irae, alienata esset anima mus naturaliter filii irae, alienata esset anima ore Apostoli a Deo. Et hac modo tu ratione ostendis quod anima non sit Dei; quia naturaliter, secundum quod lege tenebatur idem apostolus, ex semine Abrahae, ut ipse contestatur, descendens ; constat eum corporaliter dixisse, nos fuisse filios irae, sicut et caeteros. Animae vero substantiam ostendit quod sit ex Deo, et animam aliter non posse reconciliari Deo, nisi per magistrum videbatur anima indigna exstitisse Deo. Sed quia missa est, hoc confitemur, a Deo tamen omnipotente, et originem trahens, et missa ad ipsius voluntatem consignandam. Quemadmodum et Salvatorem Christum credimus de coelo venisse, voluntatem Patris complere. Quae voluntas Patris haec erat, animas nostras de eadem inimicitia liberare, interfecta eadem inimicita. Quae si adversa Deo non fuisset, nec inimicitia vocaretur ubi erat unitas, nec interfectio diceretur aut fieret ubi vita erat. 18. AUG. dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
sum. cur m imputas uulnera que susce
euntu n causa sis uulnerum
meoꝵ. cum tu scias quȩ passa sum gen¬
tem tenebrarũ in me fecisse te auctore qͥ
iuolari non poteras. & tam̃ uolens cauere
regnis tuis quib nichil noceri possit. me
inmiserias p̾cipitastis Si recte ego pars tu¬
a sum quȩ de uiscerib tuis ꝓcessi: si de reg¬
no tuo &e deore tuo. in hac gente tenebra¬
rũ aliquid pati non debui. ut me incor¬
rupta illa subiceretur. si pars eram dñi.
Nunc autem cum illa tempari non pos
sit nisi mea corruptione. quo mͦ aut pars
tua dicor. aut tu inuiolabilis manes: aut
nones crudelis. qui me pati uoluisti ꝓ hiiᷤ
regnis quib nichil noceri poterat ab illa
gente tenebrarũ : Ad hoc responde si placet.
&e dignare etiam illud m exponere: quomo.¬
do dictum ẽ apaulo apło. eramus natura
animã filiam di. & portionem die fortuñ
dixit. Si scđ̾m animã dixisset apłs quod si¬

Expanded text:
sum; cur mihi inputas uulnera, quae suscsum; cur mihi inputas uulnera, quae susc, cum tu causa sis uulnerum meorum; cum tu scias, quae passa sum, gentem tenebrarum in me fecisse te auctore, qui uiolari non poteras et tamen uolens cauere regnis tuis, quibus nihil noceri possit, me in miserias praecipitasti ? si certe ego pars tua sum, quae de uisceribus tuis processi, si de regno tuo et de ore tuo, in hac gente tenebrarum aliquid pati non debui, ut me incorrupta illa subiceretur, si pars eram domini. nunc autset nisi mea corruptione, quomodo aut pars tua dicor, aut tu inviolabilis manes, aut non es crudelis, qui me pati voluisti pro his regnis, quibus nihil noceri poterat ab illa gente tenebrarum? Ad hoc responde, si placet: et dignare etiam illud mihi exponere, quomodo dictum est a Paulo apostolo, Eramus naturalanimam filiam esse et portionem Dei? FORT. dixit: Si secundum animam dixisset Apostolus quod si
Abbreviated transcription (Latin):
Quare sit nob̾penitentia ĩpata. si no ncħ mali fecimus.
s gens tenebrarũ: Quero item indulgen¬
tia peccators cui detur. nobis aut genti te¬
nebrarũ. Si genti tenebrarũ datur indul¬
gentia peccators. regnabit & ipsa cũ deo.
accipiens indulgentiã peccatoꝵ. Si autẽ
nobis datur indulgentia peccatoꝵ. ma¬
nifestum ẽ quia uoluntate peccauimus.
Satis enĩ stultum est ignosci. ei qui nichil
mali fecit. Nichil autem mali fecit: qui ni¬
chil sua uoluntate fecit. Hodie gͦ anima
pollicente sibi deo indulgentiam peccatoꝵ
& reconciliationem si peccare destiterit. &
de peccatis penitentiã gesserit. si respondeat
scđm uram fidem & dicat. quid enĩ pecca¬
ui. quid commerui. quid me expulisti de
regnis tuis. ut contra nescio ꝗͣ gñtẽ pugnarẽ
depressa sum. ꝑmixta sum. corrupta sũ.
defecta sum. ñ ẽ michi seruatum liberũ ar¬
bitrium. tunosti necessitatem qua pressa

Expanded text:
quare sit nobis paenitentia imperata, si nos nihil mali fecimus. quare sit nobis paenitentia imperata, si nos nihil mali fecimus. sed gens tenebrarum? quaero item, indulgentia peccatorum cui detur: nobis, an genti tenebrarum. si genti tenebrarum datur indulgentia peccatorum, regnabit et ipsa cum deo accipiens indulgentiam peccatorum; si autem nobis datur indulgentia peccatorum, manifestum est, quia uoluntate peccauimus. satis enim stultum est ignosci ei, qui nihil mali fecit; nihil autem mali fecit, qui nihil sua uoluntate fecit. hodie ergo anima pollicente sibi deo indulgentiam peccatorum et reconciliationem si peccare destiterit et de peccatis paenitentiam gesserit, si respondeat secundum uestram fidem et dicat: quid enim peccaui? quid commerui? quid me expulisti de regnis tuis, ut contra nescio quam gentem pugnarem? depressa sum, permixta sum, corrupta sum, defecta sum, non est mihi seruatum liberum arbitrium. tu nosti necessitatem, qua pressa
Abbreviated transcription (Latin):
ficiens immicicias insemet ipso. & ueniens
euangłizauit pacem uobis qui longe. & pa
Ista apłi lectio quã recitare uoluisti: si non
fallor: ꝓ mea plurimũ &e contra tuã fidem
facit. Trimo quia ipsum liberum arbitri¬
um quo ego dixi fieri ut anima peccet. sa¬
tis hic expressum ẽ cum peccata nomina¬
uit. & cum reconciliationem nrãm dixit
fieri cum deo: piħm xp̃m. Peccando enĩ a¬
uersi eramus adeo tenendo autẽ precep¬
ta xp̃i. reconciliamur dõ. Ut qui inpecca¬
tis mortui eramꝰ seruantes precepta eiꝰ
uiiiificemur & pacem habeamus cum
illo in uno sp̃u. aquo alienati eramꝰ non
seruantes mandata eius. sicuti dehomine
qui pͥmus est constitutus infide nr̃a p̃di¬
catur. Ergo nunc quero abs te scđm eam
lectionẽ que lecta ẽ quo mͦ habeamꝰ pecca¬
ta. sinatura contraria nos cogit facere qͦd
facimus. Qui enĩ cogitur necessitate ali¬
qͥd facẽ ñ peccat. qͥ aut peccat: lib̃o arbitrio peccat.

Expanded text:
ficiens inimicitiam in semet ipso. et ueniens euangelizauit pacem uobis, qui longe, pacemIsta apostoli lectio, quam recitare uoluisti. si non fallor, pro mea plurimum et contra tuam fidem facit. primo quia ipsum liberum arbitrium, quo ego dixi fieri, ut anima peccet, satis hic expressum est. cum peccata nominauit et cum reconciliationem nostram dixit fieri cum deo per Iesum Christum. peccando enim auersi eramus a deo, tenendo autem praecepta Christi reconciliamur deo, ut qui in peccatis mortui eramus, seruantes praecepta eius uiuificemur et pacem habeamus cum illo in uno spiritu, a quo alienati eramus non seruantes mandata eius, sicuti de homine, qui primus est conditus, in fide nostra praedicatur. ergo nunc quaero abs te, secundum eam lectionem, quae lecta est, quomodo habeamus peccata, si natura contraria nos cogit facere, quod facimus. qui enim cogitur necessitate aliquid facere, non peccat; qui autem peccat, libero arbitrio peccat.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nosti: nec ego nec ille de docuit. So ego. qr¬
te nun quã possum docere: ille. quia tu ad¬
huc non potes discere. Ego uero didici
ammonitione ũborum tuoꝵ nichil aliud
uerbis quam admonerz hominẽ ut discat:
& ꝑ paruum ẽẽ quod per locutionẽ aliqͣnta
cogitatio loquentis appareret: utrum audẽ
uera dicantur eum docere solum qui se int̾
habitare cum fortis loqueret᷑ ammonuit:
quẽ iam sauente ipso tanto ardentius dibi¬
gam: quanto ero in discendo ꝓuectior Sue¬
runtam̃. orationi tuȩ qua perpetuo usus
es. obhoc habeo maxime grãm quod om̃ĩa
quȩ contradicere paratus eram preoccupa¬
uit atq dissoluit. nichilq omnino abste
derelictum ẽ. quod me dubium faciebat. de
quo non ita michi responderet secretum illd
oraculum. ut tuis uerbis asserebatur:.

Expanded text:
non nosti, nec ego nec ille te docuit: sed ego, qunon nosti, nec ego nec ille te docuit: sed ego, quia nunquam possum docere; ille, quia tu adhuc non potes discere. Ad. Ego vero didici admonitione verborum tuorum, nihil aliud verbis quam admoneri hominem ut discat, et perparum esse quod per locutionem aliquanta cogitatio loquentis apparet: utrum autem vera dicantur, eum docere solum, qui se intus habitare, cum foris loqueretur, admonuit; quem jam, favente ipso, tanto ardentius diligam, quanto ero in discendo provectior. Verumtamen huic orationi tuae, qua perpetua usus es, ob hoc habeo maxime gratiam, quod omnia quae contradicere paratus eram, praeoccupavit atque dissolvit; nihilque omnino abs te derelictum est, quod me dubium faciebat, de quo non ita mihi responderet secretum illud oraculum, ut tuis verbis asserebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui admonuit didicisse arbitrantur. Sed de
tota utilitate u̾borum que si bene considẽtur
non parua ẽ: alias sids siuerit requiremus.
Nunc enim ne plus eis quam oportet tribue¬
remus ammonuite. ut iam ñcrederemꝰ tantũ.
ss etiam intelligere inciperemus. quã uere scͥp¬
tum ẽ auctoritate diuina. ne nobis quẽquam
magistrum dicamus in terris: quod unus om¬
mum magister in cęlis sit. Quid sit autẽ in cęł
docebit ipse a quo etiam ꝑ homines signis am¬
monemur foris. ut ad eum intro contisi erudi¬
amur: quem diligere ac nosse beata uita est: qͣ
se omnes clamant querere.pauci autẽ sunt qui
eam uere inuenisse letentur. Ss iam michi dica ᷤ
uelim. quid de hoc toto meo sermone sentias Si
enim uera ẽẽ que dicta sunt nostretiam de sin¬
gulis sententus int̾rogatus ea de scire dixissis.
trides ergo aquo ista didiceris. Neq enimame:
cui roganti omnia responderes. Si aute ueracẽ

Expanded text:
qui admonuit, didicisse arbitrantur. 46. Sed de qui admonuit, didicisse arbitrantur. 46. Sed de tota utilitate verborum, quae si bene consideretur non parva est, alias, si Deus siverit, requiremus. Nunc enim ne plus eis quam oportet tribueremus, admonui te; ut jam non crederemus tantum, sed etiam intelligere inciperemus quam vere scriptum sit auctoritate divina, ne nobis quemquam magistrum dicamus in terris, quod unus omnium magister in coelis sit . Quid sit autem in coelis, docebit ipse a quo etiam per homines signis admonemur et foris, ut ad eum intro conversi erudiamur: quem diligere ac nosse beata vita est, quam se omnes clamant quaerere, pauci autem sunt qui eam vere se invenisse laetentur. Sed jam mihi dicas velim, quid de hoc toto meo sermone sentias. Si enim vera esse quae dicta sunt nosti, etiam de singulis sententiis interrogatus ea te scire dixisses: vides ergo a quo ista didiceris; neque enim a me, cui roganti omnia responderes. Si autem vera esse
Abbreviated transcription (Latin):
queritur utrum uera dix̾it discit: Nũ hoc¬
magistri profitentur. ut cogitata eoꝵ ac non
ipse disciplinȩ quas loquendo se tradere pu¬
tant. ꝑcipiantur atq teneantur: Nam quis
tam stulte curiosus ẽ qui filium suum mit.¬
tat in scolam: ut quid magister cogitet discat:
Ad istas uͦomĩs disciplinas quas docere profi¬
tentur. ipsiusq uirtutis atq sapientiȩ cum
ũbis explicauerint: tum illi qui discipłi uocã¬
tur utrum uera dicta sint apud semet ipsos
considant. int̾iorem scilicet illam ueritatẽ pro
uiribus intuentes. Tunc ergo discunt. & cum
uera dicta ẽẽ intus inuenerint laudant: nesci¬
entes non se doctores potius laudare quam
doctos: sitam̃ & illi quod loquuntur sciunt:
Falluntur autẽ homines ut eos qui ñ sunt ma¬
gistros uocent: Quia plerumq inter dempus
locutionis & tempus cognitionis. nulla mora
interponitur. & quoniam pꝰ admonitionem
sermocinantiꝰ cito intus discunt: foris se ab eo

Expanded text:
quaeritur, utrum vera dixerit, discit? quaeritur, utrum vera dixerit, discit? magistri profitentur, ut cogitata eorum, ac non ipsae disciplinae quas loquendo se tradere putant, percipiantur atque teneantur? Nam quis tam stulte curiosus est, qui filium suum mittat in scholam, ut quid magister cogitet discat? At istas omnes disciplinas quas se docere profitentur, ipsiusque virtutis atque sapientiae, cum verbis explicaverint; tum illi qui discipuli vocantur, utrum vera dicta sint, apud semetipsos considerant, interiorem scilicet illam veritatem pro viribus intuentes. Tunc ergo discunt: et cum vera dicta esse intus invenerint, laudant, nescientes non se doctores potius laudare quam doctos; si tamen et illi quod loquuntur sciunt. Falluntur autem homines, ut eos qui non sunt magistros vocent, quia plerumque inter tempus locutionis et tempus cognitionis, nulla mora interponitur; et quoniam post admonitionem sermocinantis cito intus discunt, foris se ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
resistens quid acceperis tibi omnino excidisse
assercbam. Uisus enim michi eras ñpietatem
dixisse s fidem. cum & comunctissimus michi
assideres: & nullomͦ hec duo nomina similitu¬
dine soni aurem decipiant. diu de tam̃ arbit᷑¬
tus sum nescire quid tibi dictum sit: cũ ego
nescirem quid dixeris. Nam si de bene audissẽ:
nequaquã michi uideretur absurdum. pietatẽ
& misccłiam. uno uocabulo punice nominari.
hȩc plerumq accidunt: s ea ut dixi omittamꝰ:
ne calumniam uerbis de audiendi negligen¬
tia. uł etiam de surditate hominum uidear
commouere. Illa magis angunt quȩ suꝑius
enumeraui: ubi ũbis liquidissime aure ꝑceptiᷤ
& latinis. ñ ualemus cum eiusdẽ linguȩ simꝰ.
loquentium cogitata cognoscere. S ecce eã
iam remitto atq: concedo: cum u̾ba eius au¬
ditu cui nota sunt accepta fuerint. posse illi
ẽẽ notum de his rebus quas significant loqͦn¬
tem cogitauisse. Num ido etiam quod nunc

Expanded text:
resistens, quid acceperis tibi omnino excidisse resistens, quid acceperis tibi omnino excidisse asserebam; visus enim mihi eras non pietatem dixisse, sed fidem, cum et conjunctissimus mihi assideres, et nullo modo haec duo nomina similitudine soni aurem decipiant. Diu te tamen arbitratus sum nescire quid tibi dictum sit, cum ego nescirem quid dixeris: nam si te bene audissem, nequaquam mihi videretur absurdum pietatem et misericordiam uno vocabulo punice vocari. Haec plerumque accidunt; sed ea, ut dixi, omittamus, ne calumniam verbis de audientis negligentia, vel etiam de surditate hominum videar commovere: illa magis angunt quae superius enumeravi, ubi verbis liquidissime aure perceptis et latinis non valemus, cum ejusdem linguae simus, loquentium cogitata cognoscere. 45. Sed ecce jam remitto et concedo, cum verba ejus auditu cui nota sunt, accepta fuerint, posse illi esse notum de iis rebus quas significant, loquentem cogitavisse: num ideo etiam quod nunc
Abbreviated transcription (Latin):
uoluens animo mandata memorie uerba
contexat: nec lingue lapsu aliud quã uole¬
bat sonet. s tantummͦ rem quam cogitat alio
quam nos nomine appellet. de qua illi statĩ
assentiremus. si eius cogitationẽ possemus in¬
spicere: quam uerbis iam prolatis explicataq
sententia sua nondum nob̃ pandere ualuit.
Huic errori definitiones mederi posse dicunt᷑.
ut in hac questione si definiret quid sit uirtꝰ.
eluceret non de re s de uerbo ẽẽ controu̾siam.
Quod ut concedam: ita ẽẽ quotus quisq bonꝰ
definitur inueniri potest. Et tam̃ aduersus
disciplinam diffiniendi multa disputata st̃
quȩ neq hoc loco tractare oportunum est:
nec usq quaq a me probant᷑. Omitto quod
multa non bene audimus. & quasi de auditiᷤ
diu multumq contendimus: uelut tu nuper
uerbo quodam punico. cum ego miscđiam di¬
xissem. pietatẽ significari te audisse dicebas.
ab eis quib hec lingua magis nota eẽt: ego aũi

Expanded text:
volvens animo, mandata memoriae verba volvens animo, mandata memoriae verba contexit, nec linguae lapsu aliud quam volvebat sonet; sed tantummodo rem quam cogitat, alio quam nos nomine appellat: de qua illi statim assentiremur, si ejus cogitationem possemus inspicere, quam verbis jam prolatis explicataque sententia sua, nondum nobis pandere valuit. Huic errori definitionem mederi posse dicunt, ut in hac quaestione si definiret quid sit virtus; eluceret, aiunt, non de re, sed de verbo esse controversiam: quod ut concedam ita esse, quotusquisque bonus definitor inveniri potest? et tamen adversus disciplinam definiendi multa disputata sunt; quae neque hoc loco tractare opportunum est, nec usquequaque a me probantur. 44. Omitto quod multa non bene audimus, et quasi de auditis diu multumque contendimus; velut tu nuper verbo quodam punico, cum ego misericordiam dixissem, pietatem significari te audisse dicebas ab eis quibus haec lingua magis nota esset: ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
entes quidem cogitant etiã de his rebus qͣs
loquuntur. ut tam & si nesciamus anuerum
dicant. sciamus tam̃ eos in animo habere qd̃
dicunt. si ñ eis aliqͥd eorum quȩ dixi accidat:
quȩ siquis & interdum accidere contendit. &¬
cum accidit apparere quãquam sepe occul¬
tum est. & sepe me fefellit audientẽ. ñ resisto¬
tam̃. Sed is accidit illud genus sane late pa¬
tens. & semen innumerabilium dissensionũ
atq certaminum: cum ille qui loquitur eadẽ
quidem significat quȩ cogitat. s plerumq tã¬
tum s & aliis quibusdam: ei uͦ cui loquitur &
item aliis ĩmullis. ñ idem significat. Dix enĩ
aliquis audientib nobis ab aliquib beluis
hominẽ uitute suꝑari. nos ilico ferre ñ pos¬
simus. & hanc tam falsam pestiferamq sen¬
tentiam magna intentione refellamus: cum
ille fortasse uitutem uires corporis uocet. &
hoc nomine id quod cogitauit enunciet nec
mentiatur. nec eriet in rebus. nec aliud aliqͥd

Expanded text:
entes quidem cogitant etiam de iis rebus quas entes quidem cogitant etiam de iis rebus quas loquuntur, ut tametsi nesciamus an verum dicant, sciamus tamen eos in animo habere quod dicunt, si non eis aliquid duorum quae dixi accidat: quae si quis et interdum accidere contendit, et cum accidit apparere, quanquam saepe occultum est, et saepe me fefellit audientem, non resisto. 43. Sed his accidit aliud genus, sane late patens, et semen innumerabilium dissensionum atque certaminum: cum ille qui loquitur, eadem quidem significat quae cogitat, sed plerumque tantum sibi et aliis quibusdam; ei vero cui loquitur et item aliis nonnullis, non idem significat. Dixerit enim aliquis audientibus nobis, ab aliquibus belluis hominem virtute superari; nos illico ferre non possumus, et hanc tam falsam pestiferamque sententiam magna intentione refellimus: cum ille fortasse virtutem, vires corporis vocet, et hoc nomine id quod cogitavit enuntiet, nec mentiatur, nec erret in rebus, nec aliud aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
utitur: quib uti etiã sciens posse. Quare iã
ne hoc quide relinquit᷑ uerbis: ut his saltĩ
eloquentis animus indicetur. Si quidẽ in¬
certum ÷ utrum eaquȩ loquit᷑ sciat. Adde
mentientes atq fallentes.ꝑ quos facile intel¬
ligas ñ modo non appauri. uerum etiam
occultari animum uerbis. Nam nullomͦ
ambigo id conari uerba ueracium. & id quo¬
dammodo ꝓfiteri. ut animus loquentis ap¬
pareat. quod obtinerent omnib concedenti¬
bus. si loqui mentientib ñ liceret: quamquã
sepe experti fuerimus & in nobis & in alus
non carum rerum quȩ cogitantur uerba ꝓ¬
ferri: quod duobus modis posse accidere uideo.
cum aut sermo memoriȩ mandatus. & sepe
decursus alia cogitantis ore funditur. qđ
nobis cum ymnum canimus sepe cõtingit.
aut cum alia pro aliis uerba pret̾ uolunta¬
tem nr̃am linguę ipsius errore prosiliunt:
sam hic quoq non earum rerum signa qͣs
in animo habemus audiunt᷑. Nam menti¬

Expanded text:
utitur, quibus uti etiam sciens posset. 42. Quare jam utitur, quibus uti etiam sciens posset. 42. Quare jam ne hoc quidem relinquitur verbis, ut his saltem loquentis animus indicetur; si quidem incertum est utrum ea quae loquitur, sciat. Adde mentientes atque fallentes, per quos facile intelligas non modo non aperiri, verum etiam occultari animum verbis. Nam nullo modo ambigo id conari verba veracium, et quodammodo profiteri, ut animus loquentis appareat; quod obtinerent omnibus concedentibus, si loqui mentientibus non liceret. Quanquam saepe experti fuerimus, et in nobis et in aliis, non earum rerum quae cogitantur, verba proferri: quod duobus modis posse accidere video, cum aut sermo memoriae mandatus et saepe decursus, alia cogitandis ore funditur; quod nobis cum hymnum canimus saepe contingit: aut cum alia pro aliis verba praeter voluntatem nostram linguae ipsius errore prosiliunt; nam hic quoque non earum rerum signa quas in animo habemus, audiuntur. Nam menti
Abbreviated transcription (Latin):
testari. Nusquam igitur discere. Quia & ille
qui post uerba nr̃a rem nescit. & qui se fals a
nouit audisse. & qui possit int̾rogatus cadem
respondere quȩ dicta sunt. nichil uerbis didici¬
se conuuincitur. Quamobiẽ in his etiam quȩ
mente cernuntur: frustra cernentis loquela ᷤ
audit: quisquis ea cernere non potest. nisi
quia talia quamdiu ignorantur utile est
credere. quisquis autẽ cernere potest. intus
est discipulus ueritatis. foris iudex loquen¬
tis. uł potius ipsius locutionis: nam plerũq
scit illa quȩ dict̾a sunt eo ipso nesciente qui
dixit. Selut si quisquã epicureis credens.
& mortalem animã putans. eas rationes que
de immortalitate eius aprudentiorib tracta¬
te sunt eloquatur illo audiente qui sp̃italia
contueri potest: udicat iste uera eum dicere.
At ille qui dicit utrum uera dicat ignorat. ĩmo
etiam falsissima existimat. Num igit᷑ putand̾
est ea docere que nescit: At qui isdem uerb

Expanded text:
testari: nusquam igitur discere. Quia et ille testari: nusquam igitur discere. Quia et ille qui post verba nostra rem nescit, et qui se falsa novit audisse, et qui posset interrogatus eadem respondere quae dicta sunt, nihil verbis meis mente cernuntur, frustra cernentis loquelas audit quisquis ea cernere non potest, nisi quia talia quamdiu ignorantur utile est credere: quisquis autem cernere potest, intus est discipulus veritatis, foris judex loquentis, vel potius ipsius locutionis. Nam plerumque scit illa quae dicta sunt, eo ipso nesciente quae dixit; veluti si quisquam Epicureis credens et mortalem animam putans, eas rationes quae de immortalitate ejus a prudentioribus tractatae sunt, eloquatur, illo audiente qui spiritualia contueri potest; judicat iste eum vera at ille qui dicit, utrum vera dicat ignorat, imo etiam falsissima existimat: num igitur putandus est ea docere quae nescit? Atqui iisdem verbis
Abbreviated transcription (Latin):
sirmas. unde didicisti: Responderes fortasse
quod ego docuissem: dum ego subnecterẽ. Q d
sime hominẽ uolantem uidisse dicerem: ita ne
te certum uerba mea reddent. quẽ ad modum si
audires sapientes homines. stultos ẽẽ meliore ᷤ:
slegares profecto. & respondes illud te ñ credẽ.
aut etiam si crederes ignorare:. hoc aut̃ certissi¬
me scire. Ex hoc iam nimirum intelliges neq
in illo quod me affirmante ignorares. neq in
hoc quod optime scires aliquid te didicisse ub
meis: quando qͥdem etiam int̾rogatus de singlis.
& illud ignotum. & hoc tibi notum eẽ iurares.
T̃um uͦ totum illud quod negaueras fatereris.
cum hec ex quibus constar clara & certa es se
cognosceres. omnia scilicet que loquimur aut
ignorare auditorẽ. utrum uera sint an falsa eẽ
non ignorare: aut scire uera cẽ aliq̃ horũ trium
in primo. aut credere. aut opinari. aut dubita¬
re: in scđo. auersari atq renauere: in tercio. ac̃¬

Expanded text:
firmas, unde didicisti? responderes fortasse firmas, unde didicisti? responderes fortasse quod ego docuissem. Tum ego subnecterem: Quid si me hominem volantem vidisse dicerem, itane te certum verba mea redderent, quemadmodum si audires sapientes homines stultis esse meliores? Negares profecto et responderes, illud te non credere, aut etiamsi crederes ignorare, hoc autem certissime scire. Ex hoc jam nimirum intelligeres, neque in illo quod me affirmante ignorares, neque in hoc quod optime scires, aliquid te didicisse verbis meis; quandoquidem etiam interrogatus de singulis, et illud ignotum, et hoc tibi notum esse jurares. Tum vero totum illud quod negaveras fatereris, cum haec ex quibus constat, clara et certa esse cognosceres; omnia scilicet quae loquimur, aut ignorare auditorem utrum vera sint, aut falsa esse non ignorare, aut scire vera esse. Horum trium in primo aut credere, aut opinari, aut dubitare; in secundo adversari atque renuere; in tertio at