comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honorari. Porto cum mala uoluntas instrum̃¬
tis naturalib ad flagitia utit᷑. uis illa uolup¬
tatis & seminis quȩ nũquã ꝓcoeuntiũ uo¬
luntate uariat᷑. Nullam patit᷑ criminis so¬
cictatem: s materiam dõ prestat oꝑanti. fla¬
gitiumq adulterantis solummodo meritũ¬
arguit nonnature. Cumgͥ denaturalibus
disputaremus. ꝑobtunsȩ naturam reꝓbans.
conubia laudasti: cũin refutabilit̃ constet
genus spetieb suis participare quicqͥd ex¬
dicit bonus legitimusq censebit᷑. et erunt
honesta coniugia. innullumq erit natu¬
rale peccatum: aut si credit natura eẽ dia¬
bolica. ut sit originale peccatũ. conubiiqͦq
usus dampnabilis pronuntiabit᷑: & non
quidem sobriȩ exaꝑto tam̃ manicheoꝵ
dogia suscipitur: qđ qm̃ fimestum est.
nec apud illos quic̃quã ẽ aut ueritatis.
aut honestatis. aut fider᷑ apud nullos aũt
alios opinio potest naturalis ẽẽ peccati:

Expanded text:
in specie nequit honorari. Porro cum mala voluntas instrumein specie nequit honorari. Porro cum mala voluntas instrumentis naturalibus ad flagitia utitur, vis illa voluptatis et seminis, quae nunquam pro coeuntium voluntate variatur, nullam patitur criminis societatem; sed materiam Deo praestat operanti, flagitiumque adulterantis solummodo arguit meritum, non naturae. Cum igitur de naturalibus disputaremus, perobtunse naturam reprobans connubia laudasti; cum irrefutabiliter constet genus speciebus suis participare, quidquid extolus dicit, bonus legitimusque censebitur, et erunt honesta conjugia, nullumque erit naturale peccatum; aut si creditur natura esse diabolica, ut sit originale peccatum, connubii quoque usus damnabilis pronuntiabitur. Et non quidem sobrie, ex aperto tamen Manichaeorum dogma suscipitur: quod quoniam funestum est, nec apud illos quidquam est aut veritatis, aut honestatis, aut fidei; apud nullos autem alios opinio potest naturalis esse peccati;
Abbreviated transcription (Latin):
penitꝰ intempto. E agͦ q̃đ suꝑiora sunt:
euentus suos atq merita. spetieb quas ã¬
plectuntur imꝑtiunt. Non tam̃ recurrit:
ut spetierum suaꝵ quasi necessitudinũ qua¬
rũdam uarietatib ꝑmutent᷑. Utq ad cau¬
sam referatur exemplum: nacure humane
generalitas. irritationum infra se locatarum
genus qđdam ẽ. Hec uelut speties habet: in
situ. inm̃bris. in ordinib in motib uel aliis
id genus. Qualitatẽ gͦ suam om̃ib suppo¬
sitis specieb imꝑtit: nontam̃ obnoxiaret᷑
sui. ut minoꝵ a se rerum ꝑiculis misccat᷑:
reaq credatur: coniuigium quoq quod
sub illa est. & fecunditas & substantia tota
dampnabit᷑. Non potest gͦ laudari conu-¬
bium qđfit scđm naturam: si natura ip¬
sa rep̃hendit᷑. Cõmoriat᷑ necesse ẽ radici
suȩ. germinum succisoꝵ uenustas. Et ut
rem ipsam planius eloquar: ñ potest dici
bonum negociũ nuptiarum. si cõmixtio

Expanded text:
penitus interempto. Ea ergo quae superiora sunt, penitus interempto. Ea ergo quae superiora sunt, eventus suos atque merita speciebus, quas amplectuntur, impertiunt: non tamen recurrit, ut specierum suarum quasi necessitudinum quarumdam varietatibus permutentur. Utque ad causam referatur exemplum: naturae humanae generalitas institutionum infra se locatarum genus quoddam est; haec velut species habet, in situ, in membris, in ordinibus, in motibus, vel aliis id genus. Qualitatem ergo suam omnibus suppositis speciebus impertit: non tamen obnoxiaretur sui, ut minorum a se rerum periculis misceatur.reaque credatur, conjugium quoque quod sub illa est, et fecunditas, et substantia tota damnabitur. Non potest ergo laudari connubium, quod fit secundum naturam, si natura ipsa reprehenditur. Commoriatur necesse est radici suae germinum succisorum venustas: et ut rem ipsam planius eloquar, non potest dici bonum negotium nuptiarum, si commixtio
Abbreviated transcription (Latin):
& sanissimȩ constituta rationis: In om̃ib
enim p̃dicamentis. plus am plectuntur
genera quam speties. Inde autẽ fiuint etiã
genera subalterna: plus autem speties quam
atcomisuntq genera quib speties con¬
tinent᷑ speties aũt spetiales quib in diui-¬
dua concludunt᷑. Minoꝵ gͦ quassatio su¬
ꝑiora ñquatit: suꝑiora ucro casib siris oĩa
que conplectebantur inuoluunt. Uerbi
gr̃a. Ammal genus ẽ. s. latitudine suc sig¬
inficationis diu̾sas speties cõp̃hendit. sc̃i¬
licet hominis. equi bouis cetere ceterorũq.¬
Sigͦ pereat una speties: genus illud ñ sentit
exicium. fac enim ut de reb boum natura
deficiat: genꝰ nimirum int̃emptũ non ẽ.
aliorum animalium ꝑmanente. natura:
at contra sihoc qđ est animal auferatur
de reb om̃s sine dubiospeties que hocge¬
nerc concludebant᷑ intereunt. Nullaemĩ
species remanebit animantis: anmali

Expanded text:
et sanissimae constituta rationis? In omnibus et sanissimae constituta rationis? In omnibus enim praedicamentis plus amplectuntur genera, quam species; inde autem etiam fiunt genera subalterna: plus autem species, quam atomi; suntque genera quibus species continentur, species autem speciales quibus individua concluduntur. Minorum ergo quassatio, superiora non quatit; superiora vero casibus suis omnia, quae complectebantur, involvunt. Verbi gratia, animal genus est: sed latitudine suae significationis diversas species comprehendit, scilicet hominis, equi, bovis, etc. Si ergo pereat una species, genus illud non sentit exitium: fac enim ut de rebus, boum natura deficiat; genus nimirum interemptum non est, aliorum animalium permanente natura. At contra, si hoc quod est animal, auferatur de rebus; omnes sine dubio species, quae hoc genere concludebantur, intereunt: nulla enim remanebit species animantis, animali
Abbreviated transcription (Latin):
sexiis ut̃q concumberet. utiq nascerent᷑:
s ut ordinata ꝓpagatione nascantur.
Et quẽadmodum partu certe sunt matres:
Ita fide coniugii. certi habeant &e patres:
Et ne cua pudenda sciscepta. ꝑquaslibet
feminas tanto turpius quanco liberius
euagetur. S: non quia de nuptuis certo
genitore homo nascitur. ido non indiget
saluatore ꝑ quem renascatur: ut amalo
cum quo nascitur liberet᷑. Nonest itaq
in conubiis. ut nos dicere calũpniaris cri¬
minosa cõmixtio.S idõ laudanda est
coniugum castitas: quia sola pot̃ bene
subtilissimꝰ atq acutissimꝰ habebare:
dicis te naturȩ ascribe erim̃ qđ transit
insobolem ñ tam̃ in nuptiis: sicut eregi¬
one hominum naturȩ applicas ñ flagi¬
tio. Et idõ fingis te quidem laudare co¬
nubium: ne aꝑte dep̃hendaris maniche¬
us. S uituꝑas naturam: cui & malũ inẽc.
& dequa ꝓpagari malum fateris. Nũquã
gͥ audire potiusti disputationis regulas:

Expanded text:
sexus uterque concumberet, utique nascerentur; sexus uterque concumberet, utique nascerentur; sed ut ordinata propagatione nascantur; et quemadmodum partu certae sunt matres, ita fide conjugii habeantur certi et patres: et ne tua pudenda suscepta per quaslibet feminas tanto turpius, quanto liberius evagetur. Sed non quia de nuptiis certo genitore homo nascitur, ideo non indiget salvatore per quem renascatur, ut a malo cum quo nascitur, liberetur. Non est itaque in connubiis, ut nos dicere calumniaris, criminosa commixtio: sed ideo laudanda est conjugum castitas, quia sola potest bene subtilissimus et acutissimus habebare. Dicis te naturae adscribere crimen, quod transit in sobolem, non tamen in nuptiis: sicut e regione, hominum naturae applicas, non flagitio. Et ideo fingis te quidem laudare connubium, ne aperte deprehendaris Manichaeus; sed vituperas naturam, cui et malum inesse, et de qua propagari malum fateris. Nunquam igitur audire potuisti disputationis regulas
Abbreviated transcription (Latin):
cum sine peccato ipse uenisset atq man¬
sisset. Rursus tam̃ quasi non tͥ natura
humana sufficiat. que talis natura de ad¬
ulteris qualis de coniugib nascitur: de bo¬
nitate nos putas urgendos ẽẽ nuptiarũ.
querens quid agant in reb humanis. sine¬
q malũ ipsis imputandũ ẽ. qđ ñ de illis
s deuiciata ꝑpeccatum origine tralit᷑:
neq bonum: quia homo etiam de adul¬
teris nascitur: & quia honestatem conubii.
a concubitus illiciti turpitudine inueni¬
nius ẽẽ discretam. Hinc existimas confici.
nusiũ originale malum trahi de concubi¬
tu coniugali:. Non intuens qđsi comuibu bo¬
num causa eẽt. ne malum traherent qui
de coniugibu E nascerent᷑: ꝓfecto adulte¬
rii malum causa eẽt. ut malum traherent
qui de adulteris nascerentur. Habent gͥ m
reb humanis honestum locum suũ np¬
tiş: non ut homines nascant᷑. qui & sinul¬
la lege nuptiarum. naturali usu passim

Expanded text:
cum sine peccato ipse venisset et mancum sine peccato ipse venisset et mansisset. Rursus tamen, quasi non tibi natura humana sufficiat, quae talis de adulteris, qualis de conjugibus nascitur, de bonitate nos putas urgendos esse nuptiarum, quaerens quid agant in rebus humanis, si neque malum ipsis imputandum est, quod non de illis, sed de vitiata per peccatum origine trahitur; neque bonum, quia homo etiam de adulteris nascitur. Et quia honestatem connubii a concubitus illiciti turpitudine invenimus esse discretam, hinc existimas confici, nullum originale malum trahi de conjugali concubitu; non intuens, quod si connubii bonum causa esset ne malum traherent, qui de conjugibus nascerentur; profecto adulterii malum causa esset ut malum traherent, qui de adulteris nascerentur. Habent igitur in rebus humanis honestum locum suum nuptiae, non ut homines nascantur, qui etsi nulla nuptiarum lege, naturali usu passim
Abbreviated transcription (Latin):
uatore: ne in remissione peccatoꝵ fusosan¬
guine redimant᷑. Ageista ut decestandꝰ
hereticꝰ. imple paradisũ dĩ etiã sinemopec¬
casset libidinib concupiscentiũ. certami¬
nib contra libidines dimicantiũ. dolori¬
b parturientiũ . fletib uagientiũ. morbis
languentiũ. funerib morientiũ. merore
lugentiũ. Sicage. hoc te decet: tales enim
te auctore subsecunt᷑ pene. bonos fructꝰ
arboris bonȩ: & insinuant paradisum
deliciarum s pelaganarum. Qͥnetiam
disputationẽ meam̃ dialecticꝰ acutus ir¬
rides:dicens unam eandem que rem. na¬
turam udclicet humanã. magnis extu¬
lisse me laudib s. maiorib maculasse
criminib. Ego uero ñ aristotilem uel
crisippum. multominꝰ uanum cum sua
loquacitate uilianum magistrum dele¬
rahumana magnum bonumeẽt. non ꝓ
illa homo fieret cumds̃ ẽẽt. Nisi magno
peccato mala mortua eẽt: ñ ꝑ illa morent̃.

Expanded text:
vatore, ne in remissione peccatorum fuso sanvatore, ne in remissione peccatorum fuso sanguine redimantur. Age ista ut detestandus haereticus: imple paradisum Dei, etiamsi nemo peccasset, libidinibus concupiscentium, certaminibus contra libidines dimicantium, doloribus parturientium, fletibus vagientium, morbis languentium, funeribus morientium, moerore lugentium. Sic age, hoc te decet: tales enim, te auctore, subsequuntur poenae bonos fructus arboris bonae, et insinuant paradisum deliciarum, sed Pelagianorum. Quin etiam meam disputationem dialecticus acutus irrides, dicens, unam eamdemque rem, naturam videlicet humanam, magnis extulisse me laudibus, sed majoribus maculasse criminibus. Ego vero non Aristotelem vel Chrysippum, multo minus vanum cum sua loquacitate Julianum, magistrum delera humana magnum esset bonum, non pro illa homo fieret, cum Deus esset; nisi magno peccati malo mortua esset, non pro illa moreretur,
Abbreviated transcription (Latin):
definis. Constat gͥ inquis rea ẽẽ coniu¬
gia. si peccatũ indeorigmale deducitur:
nec posse defendi. nͥ fructus eoꝵ inno¬
cens apꝓbetur: defendunt᷑ aũt & bona ꝓ¬
nuntiãtur. fructus gͥ apꝓbat᷑ innocutis.
Nempehis u̾bis tuis satis clarum ẽ arborẽ
te intelligi uoluisse conuigium: & fructꝰ
arboris. eos fetus qui coniugum cõmixti¬
one nascunt᷑. S quia hinc ratione mani¬
festissima exclusus es. & exadulteris eñi
tales fecuis oriunt᷑. ad naturã putasti esse
fugiendum. in cuiꝰ altitudine latitares. De
qua ñ agebas: quando ꝓpt̃ conububo¬
eugłice arboris adhibebas. Defende ergo
naturam contra originale peccatum. relin¬
que coniugia. ipsam dicarborẽ bonã: quia
siuc de comugiis. siue de adulteris. ipsag¬
gnit homines: quos ido dicis fructus bonos
arboris bone. ne aliquẽ reatũ ex origine de¬
prauata credant generatione traxisse. re¬
generatione soluendũ: ne indigeant sal¬

Expanded text:
definis? Constat igitur, » inquis, « rea esse conjudefinis? Constat igitur, » inquis, « rea esse conjugia, si peccatum inde originale deducitur, nec posse defendi, nisi fructus eorum innocens approbetur: defenduntur autem, et bona pronuntiantur: fructus igitur approbatur innocuus. » Nempe his verbis tuis satis clarum est, arborem te intelligi voluisse conjugium, et fructus arboris eos fetus qui conjugum commixtione nascuntur. Sed quia hinc ratione manifestissima exclusus es, et ex adulteris enim tales fetus oriuntur: ad naturam putasti esse fugiendum, in cujus altitudine latitares; de qua non agebas, quando propter connubii boevangelicae caecus adhibebas. Defende ergo naturam contra originale peccatum: relinque conjugia, ipsam dic bonam arborem, quia sive de conjugiis, sive de adulteriis, ipsa gignit homines; quos ideo dicis fructus bonos arboris bonae, ne aliquem reatum ex origine depravata credantur generatione traxisse, regeneratione solvendum; ne indigeant sal
Abbreviated transcription (Latin):
toria: in quib noc turnis horis expleant᷑.
Illam uerccundantium uoluntatem. conu-¬
bii tuentur excubiȩ. Arcentur crimina:
& honor honestatis admittitur. Priui¬
legia sibi abapło concessa. defendͣt hono¬
rabiles nuptias & thoros immaculatos.
formeatores aũt & ad ulteros iudicabit
ds̃. Ubi ẽ gͦ criminosa cõmixtio. si nego¬
tio eiꝰ atq secreto auctoritas conubii qđ
laudabas obsequit. Aug̃. Tu quidemut
ex fructib suis cognosci arborem diceres:
non naturȩ hoc euangłicum testimonid̃.
s nuptiis ꝓficere uoluisti. Nam tua uerba
ista sunt. Sigͦ trabitur inquis & de nuptiis
originale malum: causa maliẽ conuentio
nuptiarum: & necesse est malum ẽẽ ꝑ qđ
& ex quo malus fructus apparuit. Dicen¬
te dño in eugłio. ex fructib suis arbor a¬
gnoscitur: quomͦ inquis tu audiendus
putaris. qui dicis bonum ẽẽ coniugium:
de quo nichil aliuid quam malũ ꝑdire

Expanded text:
toria, in quibus nocturnis horis expleantur: toria, in quibus nocturnis horis expleantur: illam verecundantium voluptatem connubii tuentur excubiae, arcentur crimina, et honor honestatis admittitur: privilegia sibi ab Apostolo concessa defendunt honorabiles nuptias et thoros immaculatos; fornicatores autem et adulteros judicabit Deus . Ubi est ergo criminosa commixtio, si negotio ejus atque secreto auctoritas connubii, quod laudabas, obsequitur? AUG. Tu quidem, ut ex fructibus suis cognosci arborem diceres, non naturae hoc evangelicum testimonium, sed nuptiis proficere voluisti. Nam tua verba ista sunt: « Si ergo trahitur, » inquis, « et de nuptiis originale malum, causa mali est conventio nuptiarum, et necesse est malum esse per quod et ex quo malus fructus apparuit, dicente Domino in Evangelio, Ex fructibus suis arbor agnoscitur. Quomodo, » inquis, « tu audiendus putaris, qui dicis bonum esse conjugium, de quo nihil aliud quam malum prodire
Abbreviated transcription (Latin):
a necessitate conubii peccatum remoues.
nec nuptias dampnare uidearis: qͥd reman¬
sit laude dignũ impossessione coniugni. Cur
illud times uiolarc sermone: qđ admota dis¬
putatione funditꝰ subrinsti: Cuiꝰ gͦ reicau¬
sa ẽẽ dicetur: si nec malo nec bono partici¬
pat naturali: Nil gͦ iam ait inreb htima¬
nis. nom̃ honestasq coniugii. S angeris.
& dure quidem. Subucniendumest gͥan
helo sem. Remansit quod ei dare possis.
sine quotam̃ nichil aliud inuenit᷑. Uide¬
licet ut dicas hoc conubium stare ꝓforib.
ut aduoluptatem coeuntium nullam ob¬
scenitatis famam ꝑmittat irrucre.s suo
titulo ili negocio honestatem uindicet
&e pudoremsine causa gͦ conubii fidem sub¬
dolam corrumꝑe laude uolunsti: Nulli est
infestius quãtͥ. Uos om̃ino ꝑcurbat. nec
ad lacerationẽ cõmixtionis tutelȩ suȩ cre¬
ditę. manicheoꝵ linguas ꝑmittit irreꝑe
Habent inquit suo dogmate digna meri¬

Expanded text:
a necessitate connubii peccatum removes, a necessitate connubii peccatum removes, ne nuptias damnare videaris; quid remansit laude dignum in possessione conjugii? Cur illud times violare sermone, quod admota disputatione funditus subruisti? Cujus ergo rei causa esse dicetur, si nec malo nec bono participat naturali? Nihil ergo jam agit in rebus humanis nomen honestasque conjugii? Sed angeris, et dure quidem: subveniendum est igitur anhelo seni. Remansit quod ei dare possis, sine quo tamen nihil aliud invenitur: videlicet ut dicas hoc connubium stare pro foribus, ut ad voluptatem coeuntium nullam obscenitatis famam permittat irruere, sed suo titulo illi negotio honestatem vindicet et pudorem. Sine causa ergo connubii fidem subdola corrumpere laude voluisti: nulli est infestius, quam tibi. Vos omnino proturbat, nec ad lacerationem commixtionis tutelae suae creditae, Manichaeorum linguas permittit irrepere. Habent, inquit, suo dogmate digna meri
Abbreviated transcription (Latin):
nunc qq locus exigit insequam. Apparet
te subtilissime disputator. unam eandemq
remnaturam ui delicet humanam magnis
extulisse laudib s. maiorib maculasse erimi¬
nib qd sicut uno tempore. uni oꝑi. umoq con¬
silio ẽuenire simul non potest. iͥta ratio natu¬
ralis nequaquam capit Hec uel sub alt̾nati¬
one contraria:s: uno semꝑplena idest taxa¬
tione bom. nũquã ꝓpt̃ malum qđ eius in¬
stituta ꝑ actoris sui non capiunt dignitatẽ.
nisi a pollutissimo manichȩoꝵ dente mor¬
decur. S hoc expletoillud inquiro quos pu¬
tes conubii fumos sequendos. Namsi conu¬
bium fateris non obeẽ causam hominis s
naturam: peccati quoq causam non cẽ conu¬
bium s naturam: Hoc conubium cui laudẽ
dabas.totum prorsus euanuit. Cui gͦ rci as¬
scribit᷑. si nec malitui. nec bom mei causa ẽ:
si abhonestate conubii hominẽ submories.
ne eum etiam fornicationi cogaris asscribe:

Expanded text:
nunc, quod locus exigit, insequamur. Apparet nunc, quod locus exigit, insequamur. Apparet te, subtilissime disputator, unam eamdemque rem, naturam scilicet humanam magnis extulisse laudibus, sed majoribus maculasse criminibus: quod sicut uno tempore, uno opere, unoque consilio evenire simul non potest; ita ratio naturalis nequaquam capit haec, vel sub alternatione contraria, sed uno semper plena, id est, taxatione boni, nunquam propter malum, quod ejus instituta peractoris sui non capiunt dignitatem, nisi a pollutissimo Manichaeorum dente mordetur. Sed hoc expleto, illud inquiro, quos putes connubii fumos sequendos. Nam si connubium fateris non esse causam hominis, sed naturam; peccati quoque causam non esse connubium, sed naturam; hoc connubium, cui laudem dabas, totum prorsus evanuit. Cui ergo rei adscribitur, si nec mali tui, nec boni mei causa est? Si ab honestate connubii hominem submoves, ne eum etiam fornicationi cogaris adscribere;
Abbreviated transcription (Latin):
lum non est surditas natitralis. quȩ ipsã
quoq ex qua iustus uiuit impedit fidem:
Qm̃ fides ex audituẽ. S uos insi surdi intꝰ
ẽẽtis. Apło dicente. fuimꝰ enim & nos na¬
turalit̃ filii ire sicut & cęteri cordis aurib
audiretis. S ꝑgite adhuc: & cordib cȩcis
surdisq clamate. Nonest malum natura¬
lit ẽẽ obliuiosum. naturalit ẽẽ obtunsũ:
Naturalit ẽẽ iracundũ. naturalit̃ ẽẽ libidi¬
nosũ. Cur enim ñ securi fatua ista uerba
iactatis: quib malum ñ ẽ etiam ipsa fatui¬
tas naturalis: Usq adeo quippe omne o¬
riginale malum meritum negantes. cun¬
cta naturalia uicia laudare cognini ut
non solum corpore deformes. de biles mon¬
struososq fecus. uerumetiam fatiios. sinemo
ibi peccasset exorturos in paradiso fuisse dica¬
tis: Dum tam̃ pudendam susceptam ur̃am
qua caro concupiscit adũsus sp̃m int̃ delici¬
as loci illius beatissimi collocetis Iuł. Uerũ

Expanded text:
lum non est surditas naturalis, quae ipsam lum non est surditas naturalis, quae ipsam quoque, ex qua justus vivit , impedit fidem, quoniam fides ex auditu est ? Sed vos, nisi surdi intus essetis, Apostolo dicente, Fuimus enim et nos naturaliter filii irae, sicut et caeteri ; cordis auribus audiretis. Sed pergite adhuc, et cordibus caecis surdisque clamate, Non est malum naturaliter esse obliviosum, naturaliter esse obtunsum, naturaliter esse iracundum, naturaliter esse libidinosum. Cur enim non securi fatua ista verba jactatis, quibus malum non est etiam ipsa fatuitas naturalis? Usque adeo quippe omne originale malum meritum negantes, cuncta naturalia vitia laudare cogimini, ut non solum corpore deformes, debiles, monstruososque fetus, verum etiam fatuos, si nemo ibi peccasset, exorturos in paradiso fuisse dicatis; dum tamen pudendam susceptam vestram, qua caro concupiscit adversus spiritum, inter delicias loci illius beatissimi collocetis. XXIII. JUL. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi opus ciꝰ. Neq enimest consequens. ut
mala uoluntas habeat etiam ꝑpetrandioꝑis
facultatem. Ae ꝑhoc te auctore ñ erit malũ
hominis male uelle: quando non potest fac̾e.
Qsnstam ferat insipientiam uel potiꝰ amentiã:
llbictiã ponimꝰ. quasi non ẽ malum qͥequã
nisiopꝰ uoluntatis qđ iusticia ꝓhibet ꝑpe¬
trantis: Non erunt mala quecũq hoĩes
nolentes siue agunt siue patiunt. ñ crit
malum quod clamat apls. non emin qd̃
uolo facio bonum. s qđ nolo malũ hoc a-¬
go: non erit malũ supplicium ignis ec̃m
ubi erit fletus & stridor dentiũ. quia iduo¬
lens nemo patietur: & ñẽ opus uoluntatis
qđ iusticia ꝓhibet ꝑpetrantis. s penam
nolentis. Quando ista saperes:. siñ mirabi¬
liter de siperes uel potius in sanires: Q̾dest
etiam qđ dicis. nec qđ naturale est. malũ
possc coniunci. Itane uero ut innumera¬
bilia naturalia uicia corporis taceã. Mla¬

Expanded text:
nisi opus ejus? Neque enim est consequens, ut nisi opus ejus? Neque enim est consequens, ut mala voluntas habeat etiam perpetrandi operis facultatem: ac per hoc te auctore non erit malum hominis male velle, quando non potest facere. Quis istam ferat insipientiam, vel potius amentiam? Ubi etiam ponimus, quia si non est malum quidquam, nisi opus voluntatis quod justitia prohibet perpetrantis; non erunt mala quaecumque homines nolentes sive agunt, sive patiuntur: non erit malum quod clamat Apostolus, Non enim quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago : non erit malum supplicium ignis aeterni, ubi erit fletus et stridor dentium ; quia id volens nemo patietur, et non est opus voluntatis quod justitia prohibet perpetrantis, sed poena nolentis. Quando ista saperes, si non mirabiliter desiperes , vel potius insanires? Quid est etiam quod dicis, « nec quod naturale est, malum posse convinci? » Itane vero ut innumerabilia naturalia vitia corporis taceam ma
Abbreviated transcription (Latin):
mali: ex habundantia enĩ cordis os
loquitur: bonus homo de bono thes¬
auro ꝓfert bona: et malus homo de
malo thesauro ꝓfert mala: Uidesne
te fallis non me: Redi gͦ ad causam
oꝑis mali. et inuenies uoluntatẽ ma¬
lam: redi ad causam originalis mali.
et inuenies primi hominis uolunta¬
tem malam. et ea uitiatã naturã bonã:
ut fidei ur̃ȩ qui sit finis ostendam:
Cȩterum illud inconcussum ualet quod
disputationib p̾cedentib fundatũ ẽ.
Hec quicquã malum eẽ. preter opus
uoluntatis quod iusticia ꝓhibet ꝑpe¬
trantis ne quod naturale ẽ. malum
posse coniunci: Manet gͦ hȩc incon¬
cussa turris: de cuiꝰ editõ latrocinia
diuersoꝵ ꝓpulsantur erroꝵ: Auoͣ.
Quid est̾ quod dicis aut quȩ sunt
tue p̃cedentes disputationes nisiloquacissi¬
me uanitates: Qunidest qđ dicis. nec quic¬
quam malum eẽ p̃t̃ opus uoluntatis qđ iusti¬
cia ꝓhibet ꝑpetrantis: Ergo ipsa mala uolun
tas non ẽ malum. si non ẽ quicquam malum

Expanded text:
s os loquitur. Bonus homo de bono thesauro profert bona; et malus homo de malo thesauro profert mala . Videsne te falli, non me? Redi ergo ad causam operis mali, et invenies voluntatem malam: redi ad causam originalis mali, et invenies primi hominis voluntatem malam, et ea vitiatam naturam bonam. ut fidei vestrae quis sit finis ostendam: caeterum illud inconcussum valet, quod disputationibus praecedentibus fundatum est, nec quidquam malum esse, praeter opus voluntatis quod justitia prohibet perpetrantis; nec quod naturale est, posse malum convinci. Manet ergo haec inconcussa turris, de cujus edito latrocinia diversorum propulsantur errorum. AUG. Quid est quod dicis; aut quae sunt tuae praecedentes disputationes, nisi loquacissimae vanitates? Quid est quod dicis, « nec quidquam malum esse, praeter opus voluntatis quod justitia prohibet perpetrantis? » Ergo ipsa voluntas mala non est malum, si non est quidquam malum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ docebant. auoꝰ A ludẽ illiꝰ uniꝰ hominis
scm̃ qd̃ sunt om̃s homines. aliud diu̾sa di¬
ũsarum semina gentiũ. que illud non int̃¬
rumpunt. quia ex illo cuncta descendunt:
Neq agunt sua uarietate. ut illud peccatũ
primi hominis quo mucari meruit hu¬
mana natura. quib libet longe post natis
sit posteris eius innoxur.s. ut maiꝰ minusue
sit noxium. Sicut cm̃ quidam parentes ag
uant. S. nemo tollit. ñ ille de quo dictum ẽ.
ecce agnus dĩ ecce qui tollit peccatũ mũdi:
cuinullũ bonũ hominis impossibile.
nullũmalũ ẽ insanabile. Iuł̃. Porro sicut
illud qđ de laude dicit iudõꝵ. ñ ad hoc
ualet ut quis quã genuna credat̃ scĩtate
fulgct. ita etiam qđ naturalis malicia
uocatur. n adhoc ualet ut semina uiciosa
cõm̃det: s sine p̃iudicio nature cuiꝰ in ꝑt̃¬
babilis ratio ẽ. que qͥe qͥd habet a dõ suo
auctore sortit᷑. uarietas ista u̾boꝵ aut in¬

Expanded text:
perdocebant. AUG. Aliud est illius unius hominis perdocebant. AUG. Aliud est illius unius hominis semen, quod sunt omnes homines; aliud diversa diversarum gentium semina, quae illud non interrumpunt, quia ex illo cuncta descendunt: neque agunt sua varietate, ut illud peccatum primi hominis, quo mutari meruit humana natura, quibuslibet longe post natis sit posteris ejus noxium; sed ut magis minusve sit innoxium. Sicut enim quidam parentes aggnt: sed nemo tollit, nisi ille de quo dictum est, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; cui nullum bonum hominis impossibile, nullum malum est insanabile. CXXXIV. JUL. Porro, sicut illud quod de laude dicitur Judaeorum, non ad hoc valet, ut quisquam genuina credatur sanctitate fulgere: ita etiam quod naturalis malitia vocatur, non ad hoc valet, ut semina vitiosa commendet, sed sine praejudicio naturae, cujus imperturbabilis ratio est, quae quidquid habet, a Deo suo auctore sortitur, varietas ista verborum, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
cum uel gr̃as agunt qđ ab cis dĩ miscdia dis¬
ccrmintur: ut exꝑituris. ñ ꝑituridĩ disposi
distinctionẽ suꝑficies uerboꝵ fecerit. de na¬
turis duarũ plebium. Isrłitas filios dĩ uocat:
chananeos. sem̃ maledictũ. Si hoc qd sonat
adgenerationes referret᷑ & partus. dicendũ
erat. aliam ẽẽ religiosoꝵ generationẽ. aliã
ꝓfanor. Auoꝰ. Nunquid qm̃ cum audimꝰ
filios diantelligimꝰ grãm: Idõ eũ audimus
fiuios hominum. ñdebemꝰ agnoscere confite
endo quid dicas:homo contentiose cogno¬
sce qdđ uerum ẽ: atdende qđ clarum est. Sem̃
maledictum chananei dicti. sunt ꝓpt̃ tam
malã ꝓgeniem. ut deo iustissimo uindi¬
cante atq imꝑante. neceiꝰ paruulis parce¬
ret᷑. qui parentes suos nulla uoluntatis
iitatione sectati sunt. Filuũ dĩ dictist̃
minũ.u̾ rerumest tanta distantia:uł.
temtraducem primi nonẽẽ peccati: qđ int̃¬
tuptum multarum simul semina gentium

Expanded text:
cum vel gratias agunt, quod ab eis Dei misericordia discum vel gratias agunt, quod ab eis Dei misericordia discernuntur, vel ex perituris non perituri, Dei dispositdistinctionem superficies verborum fecerit de naturis duarum plebium: Israelitas filios Dei vocat, et Chananaeos semen maledictum. Si hoc quod sonat ad generationes referretur et partus; dicendum erat, aliam esse religiosorum generationem, aliam profanorum. AUG. Numquid quoniam cum audimus filios Dei, intelligimus gratiam; ideo cum audimus filios hominum, non debemus agnoscere confitern inveniendo quid dicas, homo contentiose? Cognosce quod verum est, attende quod clarum est. Semen maledictum Chananaei dicti sunt propter tam malam progeniem, ut Deo justissimo vindicante atque imperante, nec ejus parvulis parceretur, qui parentes suos nulla voluntatis imitatione sectati sunt. Filii vero Dei dicti sunt minum, ubi rerum est tanta distantia? CXXtem, traducem primi non esse peccati: quod interruptum multarum simul semina gentium
Abbreviated transcription (Latin):
dicas filios tuos. quoꝵ parentib & uita¬
menta & pacta dedisti bonaꝵ promissio¬
ñ: Eumgͥ nob̾ disciplinã das. immicos
nros mustiplicit̃ flagellas: ut bonitatem
tuam cogitemꝰ uidicantis. Augꝰ. Quare
ds̃ cũ sit presciꝰ om̃iũ futuroꝵ tempꝰ et lo¬
cum ꝑquẽ possit mutari malicia. dederit
etiam eis de quib dictumerat. qđ eorum
cogitatio ñ poterat mutari in ꝑpetuum:
satis ostendit uͥait. bone spei fecisti filios
tuos: qm̃ idicans das inpeccatis locũ
pemtentie. Ad hocg̾ dat̃ tempꝰ et locus
penitentie etiã filis ux deditis morti & pęni¬
tentiã ñ acturis: quia sunt int̃ illos. uł exor¬
turi sunt de illis filii miscđie. quib hoc ꝓsit
qd illis ñ ꝑfuit. Itaq etiam suꝑfilios ꝑchiti¬
onis nẽ inanis dĩ nec infructuosa patientia.
lecesse ẽ em̃i ꝑsit eis. quos ex massa ꝑditionis
non humana merita. s grã diuina disceruit.

Expanded text:
dicas filios tuos, quorum parentibus et juradicas filios tuos, quorum parentibus et juramenta et pacta dedisti bonarum promissionum? Cum ergo nobis disciplinam das, inimicos nostros multipliciter flagellas, ut bonitatem tuam cogitemus judicantis . AUG. Quare Deus, cum sit praescius omnium futurorum, tempus et locum per quem possit mutari malitia, dederit etiam eis, de quibus dictum erat, quod eorum cogitatio non poterat mutari in perpetuum, satis ostendit, ubi ait, Bonae spei fecisti filios tuos, quoniam judicans das in peccatis locum poenitentiae. Ad hoc ergo datur tempus et locus poenitentiae etiam filiis irae deditis morti, et poenitentiam non acturis, quia sunt inter illos, vel exorturi sunt de illis filii misericordiae, quibus hoc prosit, quod illis non profuit. Itaque etiam super filios perditionis non est inanis Dei nec infructuosa patientia: necesse est enim prosit eis quos ex massa perditionis non humana merita, sed gratia divina discernit;
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Quis tͥ imputabit si ꝑierint nationes
quas cu fecisti: cum ñ sit alius ds̃ quamtu.
cuicuraest de omĩb : S cũ sis iustus. iu¬
ste omĩa disponis: ipsũ quoq qui ñ debet
puimri condempnare. exterum estimas a
cua uirtute. Hirtus em̃i tua: iusticiȩ inici¬
um est. Adstipulat᷑ certe cõmuni pruden¬
tiumrationi. quia maximũ indõ signũ
iusticia sit:quã manicheus & traducianꝰ
om̃i conatu fabularum suaꝵ ꝑnegat.
auõ. Inconinciando cui te cdicã similem
congenita uicia uel corporis humani uel
animi. que negare ñ potestis. tribueretis eiꝰ¬
opificio. s: iudicio: E hinc originale pec¬
catũ siue peccata intelligeretis. ñ negare
em̃ castigando. bone spei fecisti filios tuos:
qm̃ uidicans das inpeccatis locũ peniten¬
tiȩ. Si enĩ inimicos seruoꝵ tuoꝵ & morti
debitos. cum tanto eruciatu ad monitio¬
nis libasti. dans tempꝰ & locũ ꝑquẽ possit
mutari malicia: cũ quanta diligentia ui¬

Expanded text:
tia: Quis tibi imputabit si perierint nationes, quas tu fecisti, cum non sit alius Deus, quam tu, cui cura est de omnibus? Sed cum sis justus, juste omnia disponis; ipsum quoque qui non debet puniri, condemnare, exterum aestimas a tua virtute: virtus enim tua justitiae initium est. Astipulatur certe communi prudentum rationi, quia maximum in Deo signum justitia sit, quam Manichaeus, et Traducianus omni conatu fabularum suarum pernegat. AUG. In conviciando cui te dicam similem, congenita vitia, vel corporis humani, vel animi, quae negare non potestis, tribueretis opificio ejus, sed judicio; et hinc originale peccatum, sive peccata, intelligeretis, non negaretiur: Illos enim castigando, bonae spei fecisti filios tuos, quoniam judicans, das in peccatis locum poenitentiae. Si enim inimicos servorum tuorum et morti debitos cum tanto cruciatu admonitionis liberasti, dans tempus et locum per quem possit mutari malitia; cum quanta diligentia ju
Abbreviated transcription (Latin):
putetis: & adiuuandis eis ipsis quos fu¬
gitis manicheis. nescio quomodo ꝑcircui¬
tum ur̃i occuirratis erroris negandomalũ
iciate nature nr̃e: ut quicquid malorum
uel recte credit᷑ uel aꝑte inuenit᷑ in paruu¬
lis. cõmixtioni qđ uolunt ipsi nature tri¬
buat᷑ aliene. Catholica uero ut maniche

Expanded text:
putetis; et adjuvandis eis ipsis, quos fuputetis; et adjuvandis eis ipsis, quos fugitis, Manichaeis nescio quomodo per circuitum vestri occurratis erroris, negando malum vitiatae naturae nostrae; ut quidquid malorum vel recte creditur, vel aperte invenitur in parvulis, commixtioni quod volunt ipsi naturae tribuatur alienae. Catholica
Abbreviated transcription (Latin):
certe hanc sententiam m̾eam: si mͥ quoqͦ
mͦ respondere uoluisses. Quib p̃t̃missis.
dicis tͥ ipse qđuis: ut mn ñ ea que a me
dict̾sunt refellendo .s. ñtacendo respon¬
disse uidearis. & nunc qđ ea me sentire
dicis que sentiunt manichei. multum
falleris: uel potius quos potes faius. Nã
manichȩi malum dõ coeternũ. idẽstq
malumẽẽ substantiam. & alienã quan¬
dam dicunt ẽẽ naturam: quȩ mbonum
mutari nec ꝑse ipsam. nec abono dõ pos¬
sit om̃ino Cunꝰ immutabilis mali cõ¬
nuxtioe. animam bonã quã credere
audent bom dĩ ẽẽ naturã. inquinatam
phibent atq corruptam: & obhoc in qͣ¬
libet hominis etate habere necessarium
saluatorem.a quo mundata & redinte¬
grata atq atali captiuitate eruta lib̾et᷑.
Uos aũt dum inꝑusum fugitis maniche¬
os. inhas impietatis tenebras incidistis:
ut ab om̃i malo asserendo paruulos sal¬
uos.saluatorem miseris necessartũ non

Expanded text:
certe hanc sententiam meam, si mihi quoquo certe hanc sententiam meam, si mihi quoquo modo respondere voluisses: quibus praetermissis dicis tibi ipse quod vis, ut mihi, non ea quae a me dicta sunt refellendo, sed non tacendo respondisse videaris. Et nunc, quod ea me sentire dicis, quae sentiunt Manichaei, multum falleris; vel potius quos potes fallis. Nam Manichaei malum coaeternum Deo, idemque malum esse substantiam, et alienam quamdam dicunt esse naturam, quae in bonum mutari, nec per se ipsam, nec a bono Deo possit omnino: cujus immutabilis mali commixtione, animam bonam, quam credere audent boni Dei esse naturam, inquinatam perhibent atque corruptam; et ob hoc in qualibet hominis aetate necessarium habere salvatorem, a quo mundata et redintegrata atque a tali captivitate eruta liberetur. Vos autem dum in perversum fugitis Manichaeos, in has impietatis tenebras incidistis, ut ab omni malo asserendo parvulos salvos, Salvatorem miseris necessarium non
Abbreviated transcription (Latin):
qđdicunt catholici. traducianos ñ esse
aliud quam manicheos: Distinctionẽ
aũt intuos illusoriam quidẽ ñ fide ur̃a
s imꝑitia contigisse. Inius gͦ fidei tu &
manicheus.s ille minus impudens. quã
tua grauitas inuenit᷑. Neq eñi facile ma¬
nicheus aut melitidis alt̃ offendit᷑ qui
dicat se dampnarc naturam hominum.
s: non infamare conuigia. Aug̃. Cur ego
arrianos & sabellianos cõmemorauerim:
qui librum illũ meum intelligens legit.
mox inuenit:teq ꝑuidet dolose agere. qͥ
eandẽ causam cotam cõmemorare nolu¬
isti. Tibi enim dixi. Sicut arriam dum
sabellianos fugiunt. in peiꝰ aliquid in¬
ciderunt. quia trinitatis ausi sunt ñ ꝑ¬
sonas discernere s naturas: Ita pelagian
dum manichȩoꝵ pestem inꝑũsum ui¬
tare conant᷑. de nuptiarũ fructu ipsis
manicheis conuincunt᷑ ꝑnitiosiora
sentire: credendo paruulos xp̃omedi
coñegere. hec u̾bamea tibi ꝓposuisses. uł

Expanded text:
quod dicunt Catholici, Traducianos non esse quod dicunt Catholici, Traducianos non esse aliud quam Manichaeos; distinctionem autem inter vos illusoriam quidem, non fide vestra, sed imperitia contigisse. Unius ergo fidei tu et Manichaeus: sed ille minus impudens, quam tua gravitas invenitur; neque enim facile Manichaeus aut Melitidis alter offenditur, qui dicat se damnare naturam hominum sed non infamare conjugia. AUG. Cur ego Arianos et Sabellianos commemoraverim, qui librum illum meum intelligens legit, mox invenit; teque pervidet dolose agere, qui eamdem causam totam commemorare noluisti. Tibi enim dixi: « Sicut Ariani dum Sabellianos fugiunt, in pejus aliquid inciderunt, quia Trinitatis ausi sunt non personas discernere, sed naturas: ita Pelagiani dum Manichaeorum pestem in perversum vitare conantur, de nuptiarum fructu ipsis Manichaeis convincuntur perniciosiora sentire, credendo parvulos Christo medico non egere » . Haec verba mea tibi proposuisses, vel
Abbreviated transcription (Latin):
sit: tu quoq hisdem sermonib liberum
cõmtaris arbitriũ. s ꝑ qđ malum fieri poᷤᷤ¬
sit. amaloaũt non possit desisti. Dicit
manicheus sem̃ ẽẽ maledictum: tuid scͥp¬
turarum auctoritate ꝓbare conaris. Dicit
manicheus in conu̾tibilemẽ maliciã. tusic
ẽẽ uociftraris. S dicis tiradam solum nat᷑e
fuisse melioris: dicit etiam manichȩus ad
particium. mneliorem illũ secittis credi opor¬
tere quasi de prime concretum flore substan¬
tiez dicis tu cõmixtionẽ ꝓpt̃ naturales motꝰ
c̃ẽ diabolicã atq homines adiabolo qͣsi
fructicis a se plantati fructus iure decerpi:
dicit hoc etiam manicheus: quippe a quo
ideredere & affirmare didicisti. Dicit
manichȩus. & naturam & nuptias malas
ẽẽ: tuaũt bonas uuptias .s ream naturam.
Non tuhie religiosior: s ille prudencioꝵ.
Quomͦ gͦ faisum est qđ dicunt arriant ca¬
tholicos sabellianos eẽ: ita uerissimũ est

Expanded text:
sit: tu quoque iisdem sermonibus liberum sit: tu quoque iisdem sermonibus liberum commentaris arbitrium, sed per quod malum fieri possit, a malo autem non possit desisti. Dicit Manichaeus semen esse maledictum: tu id Scripturarum auctoritate probare conaris. Dicit Manichaeus inconvertibilem esse malitiam: tu sic esse vociferaris. Sed dicis tu Adam solum naturae fuisse melioris: dicit etiam Manichaeus ad Patricium, meliorem illum secutis credi oportere, quasi de primae concretum flore substantiae. Dicis tu commixtionem propter naturales motus esse diabolicam, atque homines a diabolo quasi fruticis a se plantati fructus jure decerpi: dicit etiam hoc Manichaeus, quippe a quo id credere et affirmare didicisti. Dicit Manichaeus et naturam et nuptias malas esse: tu autem bonas nuptias, sed ream naturam. Non tu hic religiosior, sed ille prudentior. Quomodo ergo falsum est, quod dicunt Ariani, Catholicos Sabellianos esse: ita verissimum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut arriani catholicos sabellianos uo¬
cant. quãuis certam ꝑsonarum distincti¬
onẽ faciant. nature tam̃ cõmunione ser¬
uata: ita & a nob̃ manichȩoꝵ uob̃ nom̃
imponi: cum uos non dicatis malum eẽ
nuptias qđ dicunt manichei: s dicatis
malum inom̃s homines nature conditi¬
one transire. Hec aũt argum̃ta tua apru¬
dentib non ambigo risum iri. Namut
arrian falso catholicos sabellianos dic̃t.
narum fiat sine ulla confusione & sine
substantie mutatione distinctio: illiq
hebetissime calũpnient᷑ int̃ unum & tres
nichil int̾ẽe.: ita etiam catholici iure me¬
ricoq uos manicheos ẽẽ ꝓnuntiant. quia
ida nob dici fides ur̃a compellit. As sert̃
quippe manichei naturalc peccatũ: uos
dicitis naturale. Dicunt manichei libi¬
dinẽ corpoꝵ adiabolo eẽ plantatam: tu
id multiplicata disputatione confirmas.
Contendunt illi ꝑ liberum arbitrium ñ
posse malum cauere. quippe qđ naturale

Expanded text:
« Sicut Ariani Catholicos Sabellianos vo« Sicut Ariani Catholicos Sabellianos vocant, quamvis certam personarum distinctionem faciant, naturae tamen communione servata; ita et a nobis Manichaeorum vobis nomen imponi; cum vos non dicatis malum esse nuptias, quod dicunt Manichaei, sed dicatis malum in omnes homines naturae conditione transire » . Haec autem argumenta tua prudentibus non ambigo irrisum iri: nam ut Ariani falso Catholicos Sabellianos dicunt,narum fiat sine ulla confusione et sine mutatione substantiae distinctio, illique hebetissime calumnientur, inter unum et tres nihil interesse: ita etiam Catholici jure meritoque vos Manichaeos esse pronuntiant; quia id a nobis dici fides vestra compellit. Asserunt quippe Manichaei naturale peccatum: vos dicitis naturale. Dicunt Manichaei libidinem corporum a diabolo esse plantatam: tu id multiplicata disputatione confirmas. Contendunt illi per liberum arbitrium non posse malum caveri, quippe quod naturale
Abbreviated transcription (Latin):
conuigia: Porro sinaturam ñ facit homo.
non est natura conuigium. quia coniugiũ
facit homo. Ac ꝑhoc quia conugiũ nat̃a
ñest: ꝓfecto natiure speties tanquam illasit
genus nullo cẽ pacto potest. Coniugia gͥ
ad mores hominum ꝑtinent: ipsi autemho¬
mines adnaturam. Licet itaq nob̃ malaui¬
ciate uituꝑare nature: ce laudare mores be¬
ne utentes bonis malisq naturȩ. Laudo eigs
coniugia: absit aut̃ ut laudẽ malũ qͦ caro
concupiscit adũsus sp̃m: sine quo maloqͥs¬
quam hominum ñ potest nasci: cuiꝰ ma¬
lireatiis nisi renascendo ñ pocest soluiꝰ ciniꝰ
mali bonususus laudat in concubitu
coniugali. Pinde originale peccatum qd
non traitur exaliene cõmixtione. sed ex
nr̃ȩ de prauatione naturȩ. ñ dicunt ma¬
nichei: s dicunt catholici. qđ uos negã¬
do. estis heretici. Iuł. Adeuiꝰ nominis
cauendam inuidiam: frustra om̃mod̃i¬
u̾sarum facis herescon m̃tionẽ. Ais enim.

Expanded text:
conjugia? Porro si naturam non facit homo, conjugia? Porro si naturam non facit homo, non est natura conjugium; quia conjugium facit homo. Ac per hoc, quia conjugium natura non est; profecto naturae species, tanquam illa sit genus, nullo esse pacto potest. Conjugia igitur ad mores hominum pertinent, ipsi autem homines ad naturam. Licet itaque nobis mala vitiatae vituperare naturae, et laudare mores bene utentes bonis malisque naturae. Laudo ergo conjugia: absit autem ut laudem malum, quo caro concupiscit adversus spiritum; sine quo malo quisquam hominum non potest nasci; cujus mali reatus, nisi renascendo, non potest solvi; cujus mali bonus usus laudatur in concubitu conjugali. Proinde originale peccatum, quod non trahitur ex alienae commixtione, sed ex nostrae depravatione naturae, non dicunt Manichaei, sed dicunt Catholici: quod vos negando estis haeretici. XXV. JUL. Ad cujus nominis cavendam invidiam, frustra omnino diversarum facis haereseon mentionem. Ais enim,
Abbreviated transcription (Latin):
peccoriᷤ q̃ speciesẽ gr̾is illiꝰ. qnͣqͥdẽ etiã si desit aliqͣ
tasti. Qđ genus utiq integrum ñ mane¬
ret: sioꝑatione speciei quȩ ablata ẽ supple¬
recur. Non enim magis cẽt genꝰ siplures:
i.. & minus ẽ genꝰ si speties habeat pautio¬
res: Quãuis siom̃s speties auferantur.
nec genus erit: quẽ admodũ genere abla¬
to. nulla erit speties. Nonest gͥconubiũ
speties. genꝰq natura. siconubioꝵ oꝑe na¬
tura suppletur: sicut nonẽ agricultura spe¬
cies segetis. q̃m supplet̃ seges oꝑe agriculti
deinde sinaturam genꝰ. eiꝰq spetiom dicisc̃
conugium: ꝓculdubio dicere eogeris. qđ
natura sit omne coniugium. Idõ quippe
om̃is equus animal est. & si ñ omne animal
equus: quia spetiesẽ equus. animal genus.
Ergo nec fit ab homine aliqua natura. Quã¬
uis eñi ut scͥptumẽ. a dño iungat᷑ mulier
uiro: qm̃ nisi adiuuante ipso non fit qͣndo
recte fit. Qͥs tam̃ nesciat oꝑa hominũ esse

Expanded text:
pecoris, quod species est generis illius: quandoquidem etiamsi desit aliqua tasti. Quod genus utique integrum non maneret, si operatione speciei, quae ablata est, suppleretur: non enim magis est genus, si plures; et minus est genus, si species habeat pauciores: quamvis si omnes auferantur species, nec genus erit; quemadmodum genere ablato, nulla erit species. Non est igitur connubium species, genusque natura, si connubiorum opere natura suppletur: sicut non est agricultura species segetis, quoniam suppletur seges opere agriculturae. Deinde si naturam genus, ejusque speciem dicis esse conjugium; procul dubio dicere cogeris, quod natura sit omne conjugium. Ideo quippe omnis equus animal est, etsi non omne animal equus; quia species est equus, animal genus. Ergo nec fit ab homine aliqua natura: quamvis enim, ut scriptum est, a Domino jungatur mulier viro ; quoniam nisi adjuvante ipso non fit, quando recte fit: quis tamen nesciat opera hominum esse
Abbreviated transcription (Latin):
tu de humanis seminib hominẽ a dõ
fieri sicut peieras credis. qđ non opinando
s: fidem tuam intelligendo confirmo. aucꝰ.
Quomͦ posueris apłicum testimoniũ
quoille ususest de seminib quȩ seminan¬
tur interra. quia non uiuificant᷑ nͥ mori¬
ant̃: Hoc enim de resurrectione corpoꝵ
inqua u̾sabat᷑ disputatio postulabat.
qui tua illa legit. intelligent adutat et
que nos in eodem libro quẽ nunc refuta¬
re conaris tͥ ad illa respondimꝰ e inueniet
te qđ ad rem ꝑtineat nec ibi aliquid dixis¬
se. & hic nichil dicere. Sic eñi magno nisu
moliris ostendẽ. qd homines ds̃ de seminib
operet᷑. quasi hoc neget᷑ a nobis: & adhibes
apłm cestem uͥ abste nulla necessitas causę
flagitat ꝓbationẽ & qdẽ insulsius. uis ac¬
cipi de seminib hominũ. qđ ille dixit de se¬

Expanded text:
tu de humanis seminibus hominem a Deo tu de humanis seminibus hominem a Deo fieri, sicut pejeras, credis; quod non opinando, sed fidem tuam intelligendo confirmo. AUG. Quomodo posueris apostolicum testimonium, quo ille usus est de seminibus, quae seminantur in terra, quia non vivificantur nisi moriantur hoc enim de resurrectione corporum, in qua versabatur, disputatio postulabat, qui tua illa legit, intelligenter advertat, et quae nos in eodem libro quem nunc refutare conaris tibi ad illa respondimus ; et inveniet te, quod ad rem pertineat, nec ibi aliquid dixisse, et hic nihil dicere. Sic enim magno nisu moliris ostendere, quod homines Deus de seminibus operetur, quasi hoc negetur a nobis; et adhibes Apostolum testem, ubi abs te nulla necessitas causae flagitat probationem: et quod est insulsius, vis accipi de seminibus hominum, quod ille dixit de se
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse fraudem. qui hauc loco illa dicta
uoluerim coaptare. quȩ de frum̃tis ꝓlata
constabat: Quasi ego aut ibi apłi senter¬
tiam ut hic estimat diuiduam fecerim.
aut ꝓpt̃asiud cestimonii recordacus sĩ
quam ut eiꝰ finem monstrarem. formato¬
rem semmnum om̃iũ dm̃ credi oportere.
Beatus em̃ paulus postquam fidem re¬
surrectionis multiplicatiois diurne con¬
ciliauit exẽplis: intulit qd̾ uniu̾sã natã possit
attingere dicens. Ds̃ aut illi dat corpꝰ ꝓui
uult. & unicuiq seminum ꝓpͥum corpus:
Idest om̃i semini corpus qđ ꝓpͥctas eius
reposcit actribiit. Non gͦ qđ defrum̃tis
dictum est. dehomine uolui intelligi sed
hoc qđ dictũ est uicuiq seminũ ꝓpriũcor.¬
pris a dõ auctore conferri in destructionẽ
ur̃am quoꝵ doginate id negat᷑ arri¬
pru. Nequaquã gͥ sicut cu putas suꝑua¬
cuo feci uluis sententiȩ m̃tionẽ. nec ea fra¬
udulenter ut mentiris abusus sum: nec

Expanded text:
fecisse fraudem, qui huic loco illa dicta fecisse fraudem, qui huic loco illa dicta voluerim coaptare, quae de frumentis prolata constabat; quasi ego aut ibi Apostoli sententiam, ut hic aestimat, dividuam fecerim, aut propter aliud testimonii recordatus sim quam ut ejus finem monstrarem formatorem seminum omnium Deum credi oportere. Beatus enim Paulus postquam fidem resurrectionis, multiplicationis diurnae conciliavit exemplis; intulit quod universam naturam possit attingere, dicens, Deus autem illi dat corpus prout vult, et unicuique seminum proprium corpus: id est, omni semini corpus, quod proprietas ejus reposcit, attribuit. Non ergo quod de frumentis dictum est, de homine volui intelligi: sed hoc quod dictum est, unicuique seminum proprium corpus a Deo auctore conferri, in destructionem vestram, quorum dogmate id negatur, arripui. Nequaquam igitur, sicut tu putas, supervacuo feci illius sententiae mentionem, nec ea fraudulenter, ut mentiris, sum abusus: nec