comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad ocio septimam. oc tauã aualeriano.
ab aureliano nonam. decimã adiocli¬
ciano & maximniano: Plagas aegrp¬
tiorum enim qm̃ decem fugtant ante¬
quam exire inde inciper& populdi
putant adhunc intellectũ . eẽ. refe¬
rendas: ut nouis sima anti xp̃i ꝑ secutio
similis uideatur Vn decime plage.
qua ęgrpti dum ostiliter sequere it̃
hȩbreos. inmarirubro populodĩ ꝑsic¬
cum transeunte perierunt: Sedelgo
illa gesta in agypto istas ꝑ secutiones
ꝓpheticȩ significatas eẽ. non arbitror:
quamuis abxis qui hoc putant. Ex qui¬
sete & ingenio se illa singula his singu¬
lis conparata uid eant̾. non ꝓ feticosps
sed coniectura m̃tis humane: quȩ ali¬
quando aduerũ ꝑuenit. aliquando
fallitur: Quid enim qui hoc sentiunt
dicturi sunt doꝑ secutione. qu a ipse
dñs crucifixus . e: in quo eã numero
posituri: si autẽ hac excepta. ex ffu¬
mant conputandum tãquã ille nume¬
randesint que ad corp̾ꝑtinent. ñ qua

Expanded text:
a Decio septimam, octauam a Valeriano, a Decio septimam, octauam a Valeriano, ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maximiano. Plagas enim Aegyptiorum, quoniam decem fuerunt, antequam exire inde inciperet populus Dei, putant ad hunc intellectum esse referendas, ut nouissima Antichristi persecutio similis uideatur undecimae plagae, qua Aegyptii, dum hostiliter sequerentur Hebraeos, in mari Rubro populo Dei per siccum transeunte perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamuis ab eis. qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis conpai-ata uideantur, non prophetico ssed coniectura mentis humanae, quae aliquando ad uerum peruenit, aliquando fallitur. Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero posituri? Si autem hac excepta existimant conputandum, tamquam illae numerandae sint, quae ad corpus pertinent, non qua
Abbreviated transcription (Latin):
potest Ideo soquitur in illo psalmo:
quos ꝑ secuntur mores xp̃ia noꝵ malor
siue falsorum. prodest dolentibus:
qm̃ decaritate des cendit qua eos perire
nolunt. nec impedire aliorum salutem
D eniq magne consolationes fiunt. &ia
ditorreptionib corum: quapiorũ ani¬
mas tanta iocunditate ꝑfundunt.
quantis dolorib: desua ꝑ ditione cru¬
ciauerant: Sic in hoc scło. in his dieb
abel quem primum iustum impius frater
occidit : & deinceps usq in huius sdi finẽ
inter ꝑ secutiones mundi & consolationes
dĩ peregrinandocurrit ecclesia¬
Pinde nec illud quidon temere puto. eẽ.
dicendãm siue credendum qđ ñ nullis
uisum .e. ueluiditur.: non amplius ccłam
pas suram ꝑsecutiones usque ad tẽpus
anti xp̃i. quam quodiam passa est
id .e. decima & undecima eadeque
nouissimasit ab anti xp̃o: Primam
quippe conputandum anerone quȩ
facta ẽ. secundam ad omiciano. atra¬
iano tertiam. quar tam ab antonino.
aseuero quintam: sextam amaximo no

Expanded text:
potest: ideo sequitur in illo psalmo: quos persequuntur mores Christianorum malorum siue falsorum, prodest dolentibus, quoniam de caritate descendit, qua eos perire nolunt nec inpedire aliorum salutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta iucunditate perfundunt, quantis doloribus de sua perditione cruciauerunt. Sic in hoc saeculo, in his diebus Abel, quem primum iustum inpius frater occidit, et deinceps usque in huius saeculi finem inter persecutiones mundi et consolationes Dei peregrinando procurrit ecclesiainde ne illud quidem temere puto esse dicendum siue credendum, quod nonnullis uisum est uel uidetur, non amplius ecclesiam passuram persecutiones usque ad tempus Antichristi. quam quot iam passa est, id est decem, ut undecima eademque nouissima sit ab Antichristo. Primam quippe conputant a Nerone quae facta est, secundam a Domitiano, a Traiano tertiam, quartam ab Antonino, a Seuero quintam, sextam a Maximino,
Abbreviated transcription (Latin):
uis morib: &erroribus hominum ꝑse¬
cutioem patiuntur quiuolunt in xp̃o
pieuiuere: &iam nullo infestante neq
uexante corpus illorum: Patiuntur
quippe hanc ꝑsecutionem: non incor¬
poribus sedincordibus: Vndeillauox .e
Scđm multitudinem dolorumeorũ incor¬
demeo: Nonenim ait incorporemeo:
sed rursus qm̃ cogitantur inmutabilia
& predestinauit conformes imaginis¬
intaginis filii sui. ex eis perire nullus

Expanded text:
uis moribus et erroribus hominum perseuis moribus et erroribus hominum persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo. Non enim ait: In corpore meo. Sed rursus quoniam cogitantur inmutabilia et praedestinauit conformes imaginis filii sui, ex eis perire nullus
Abbreviated transcription (Latin):
entes : Nam & id quod ait idem doc¬
tor. qui cumq uolunt in xp̃o pieuiut¬
re ꝑ sccutionem patiuntur: nullispu¬
tandum est de esse posse temporib
quia & cum abeis quiforis sunt non se¬
uientibus uidetur. eẽ. tranquillitas.
Qreuera .ẽ. plurimumq consolationis
adfert maxime infirmis : non tamen
desunt. immo multi sunt intus quicor¬
da pieuiuentium suis ꝑditis moribus
crutiant : qm̃ꝑ eos blasphemantur
xp̃iani & catholicum nomen: quod quan¬
to .ẽ. cariuscis qui uolunt pieuiucre
inxp̃o : tanto magis dolent qđ per
malos multos intus positos. fit utminꝰ
quam piorum mentes desiderant dili¬
gatur: Ipsiquoq heretici cũ cogitant᷑
haberenomen & sacram̃ta xp̃iana: &
scripturas et ꝓfessionem: magnum
dolorem faciunt incordib piorum:
Quia etmulti uolentes eẽ. xp̃iani ꝓpt̃
eorum dissensiones hesita recogunt᷑:¬
& multi maledici. &iam in his inueniuN¬
appellantur: his atq huius modipra¬

Expanded text:
entes. Nam et id, quod ait idem docentes. Nam et id, quod ait idem doctor: Quicumque uolunt in Christo pie uiuere, persecutionem patiuntur, nullis putandum est deesse posse temporibus. Quia et cum ab eis, qui foris sunt, non saeuientibus uidetur esse tranquillitas et re uera est plurimumque consolationis adfert, maxime infirmis: non tamen desunt, immo multi sunt intus, qui corda pie uiuentium suis perditis moribus cruciant; quoniam per eos blasphematur Christianum et catholicum nomen; quod quanto est carius eis, qui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis dolent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cum cogitantur habere nomen et sacramenta Christiana et scripturas et professionem, magnum dolorem faciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiani propter eorum dissensiones haesitare coguntur et multi maledici etiam in his inueniuappellantur. His adque huius modi pra
Abbreviated transcription (Latin):
enim om̃s ecłȩ. quolib& errore cecent᷑
uel malitia deprauentur: si accipiunt
potestatm corporaliter ad fligendi
exercent eius penitentiam sitantu modo
male sentiendo aduersantur: exercene
tius sapientiam ut autem &iam inimici
diligantur exercent cius beniuolentiã
aut &iam benificentiam : siue sua dibili
doctrina cumagatur eis siue terribili
disciplina: Ac ꝑ hoc diabolus princeps
impie ciuitatis aduersus peregrinantẽ
in hoc mundo ciuitate di. uasa ꝓpria
cõmouendo nihile nocere pmittitur:
cui procul dubio & rebus pros peris con¬
solatio uinon frangatur aduersis. & reb:
aduersis exercitatio utnoncorrũpatur
prosporis. ꝑ diuinã ꝓuidentiam ꝓcurat᷑:
atque : temperatur utrumq ab alte¬
rutro: ut inpsalmo illam uocem non aliun¬
de agnoscamus exortam : secundum
multitudinem dolor ũmeorum incorde
meo consolationestuae iocunda uer
animamineam : Hinc .ẽ. & illud apłi:
spegaudentes. intribulatione pati¬

Expanded text:
enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patiemale sentiendo adversantur, exercent ejus sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent ejus benevolentiam, aut etiam beneficentiam, sive suadibili doctrina cum eis disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui procul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis exercitatio, ut non corrumpatur prosperis, per diuinam prouidentiam procuratur, adque ita temperatur utrumque ab alterutro. ut in psalmo illam uocem non aliunde agnoscamus exortam: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Hinc est et illud apostoli: Spe gaudentes, in tribulatione pati
Abbreviated transcription (Latin):
nibus sa lubreter subderentur. quod de
terra crudeliter auferre conatisunt
& falsos deos inciperent ꝑ sequi quor
causa cu tores di uerifuerant antea
demonum descri et nomen liberantis me¬
diatoris currere genus humanum:
hereti cos mouit. qui sub uocabulo xp̃i¬
ano doc trine resifterent xp̃tanȩ
quasipossent in differanter sinculla
correptione haberi inciuitatie  sicut
ciuitas confusionis indifferenter ha¬
buit philosophos inter sediuersã &
aduersa sentientes Quiergo in eła
xp̃i morbidum aliquid prauũq sapi¬
unt : sicor repti ut sanum rectum que
sapiadnt. resistunt contuma citer.
sua que pesafera & mortifera dogmata
emendare nolunt. sed defensare per¬
sistunt. hereticifiunt & foras exeun¬
tes abentur in exercentib inimicis
&iam sic quippe ueris illis catholicis
mebris xp̃i. malo suo prosunt : dũds̃
utitur & malis bene & diligentib eũ
omnia cooperantur inbonum: Inimici

Expanded text:
ini salubriter subderentur, quod de ini salubriter subderentur, quod de terra crudeliter auferre conati sunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultores Dei ueri fuerant antea daemonum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ suꝑueniente inuos. & eritis mihi.
testes inhierusale & in totã iudeam &
samariam &usque infines terrae
Primumse abhicrusalem diffudit eđa &
cum iniudea atq samaria plurimi credi¬
dissent: & aliasgentes itum .e. cis ad¬
nuntiantib euugłm. quos ipse sicut
luminaria & aptauerat uerbo & ace¬
debat spũ scõ : Dixeratenim eis: Noli¬
te timerecos qui corpus occidunt : ani¬
mam autem non pos sunt occidere :
Quiut frigidi timore non. eeñt. igne
caritatis ardebant: Deniq non solũ
peripsos. quicum & ante passionem &
post resurrectionen uiderant & audic¬
rant : uerum &iam postobirum corum.
ꝑposteroscorum interhorrendas ꝑsc̃tu¬
tiones & uarios cruciatus ac funera
martrrum p̃dicatum e: toto orbe
eagłm Contestantedo signis & osten¬
qui pro eorum redemptione erucifixus
est. xpiano amore uenerarentur san¬
guinem martyrum. quemdiabolico fu¬
rore fuderent. ipsique reges quoꝵ
legib uastabatur ecła. nominu nom¬

Expanded text:
s sancti superuenientem in uos, et eritis mihi testes in Hierusalem et in totam Iudaeam et Samariam et usque in fines terrae, primum se ab Hierusalem diffudit ecclesia, et cum in Iudaea adque Samaria plurimi credidissent, et in alias gentes itum est, eis adnuntiantibus euangelium, quos ipse sicut luminaria et aptauerat uerbo et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Qui ut frigidi timore non essent, igne caritatis ardebant. Denique non solum per ipsos, qui eum et ante passionem et post resurrectionem uiderant et audierant, uerum etiam post obitum eorum per posteros eorum inter horrendas persecutiones et uarios cruciatus ac funera martyrum praedicatum est toto orbe euangelium, contestante Deo signis et ostenqui pro eorum redemtione crucifixus est, Christiano amore uenerarentur sanguinem martyrum, quem diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus uastabatur ecclesia, ei nom
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum dñi ex hierusalen Vnde & ipse
ꝑ om̃s gentes dixit. p̃dicario portere
in nomine suo penitentiam : sed tamenin¬
cipientib ab hierus alm:lbi ergo exor¬
sus ẽ. huius nominis cultus. u̾tiniħm xp̃m
crederetur: lbihec fides tamin signibus ini¬
tiis incanduit : utaliquot hominũ milia
in xp̃inomen mirabili alacritate conũ sa
uenditis suis rebus utegenis distribuerent᷑.
ꝓpositoscõ & ardentissima caritate ad
pauꝑtatem uoluntariam ꝑuenirent: atq
inter fremtes & sanguinem sitientes iu¬
deos.se usquea dmortem ꝓuerita te cestare.
non armata potentia sed potentiore sapi¬
entia p̃pararent: Hoc sinullis magicis
artibus factum .ẽ. curcredere dubitant
eadem uir tute diuina. ꝑ totũ mundũ
id fieri potuisse quahoc factũ .e. siaut̃
& hiero solunis sicadcultum nominis xp̃i
accenderetur tanta hominũ multitudo.
quȩillu incruce fixerat pensum. uel riserat
fixum iãmaleficium illud fecerat petrus

Expanded text:
uerbum Domini ex Hierusalem. Unde et ipse uerbum Domini ex Hierusalem. Unde et ipse per omnes gentes dixit praedicari oportere in nomine suo paenitentiam, sed tamen incipientibus ab Hierusalem. Ibi ergo exorsus est huius nominis cultus, ut in legum Chcrederetur. Ibi haec fides tam insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum milia in Christi nomen mirabili alacritate conuersa uenditis suis rebus, ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima caritate ad paupertatem uoluntariam peruenirent adque inter frementes et sanguinem sitientes Iudaeos se usque ad mortem pro ueritate certare non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, quur credere dubitant eadem uirtute diuina per totum mundum id fieri potuisse, qua hoc factum est? Si autem ut Hierosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce uel fixerat prensum uel riserat fixum, iam maleficium illud fecerat Petrus,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentiam doctrina & religio xp̃iana:
id .e. postea quã in fluuio iordane minis¬
terio ioħis . e. baptizatus: Propter hoc
enim deillo prophetia illa prȩces serat:
Dominabitur amariusq: admare: & a flu¬
mine usque ad terminos orbterre: Sed
qm̃ prius quam passus e&. & resurrexis s&
amortuis. non dumfides omnib fuerat
definita: In resurrectione quippe xpi defi¬
nita .ẽ. Nam sic apłs pauł athemensib
loquitur dicens: lamnunc adnuntiat
hominibus. omnes ubiq agere penite¬
tiam: eo quod statuit diem iudicare orbẽ
inequitate in uiro quodefiniuit fide
omnibus: resus citans illum amortuis.
melius in hac questione soluenda in de
inteium sumimꝰ: Presertim qui a tuncdatus :
rectionem xp̃i oportebat in ea ciuitate.
ex qua debuit incipere lex scđa. hoc.ẽ.
teftam̃ tũ nouum: Prima enim fuit ex mon¬
te sina ꝑmos sen. quod tes tam̃tũ uocat᷑
erat : p̃ dictum .e Exsion lex ꝓdi& et

Expanded text:
praesentiam doctrina et religio christiana, praesentiam doctrina et religio christiana, id est, posteaquam in fluvio Jordane ministerio Joannis est baptizatus. Proptenim de illo prophetia illa praecesserat: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sed quoniam, priusquam passus esset et resurrexisset a mortuis, nondum fides omnibus fuerat definita in resurrectione quippe Christi definita est, nam sic apostolus Paulus Atheniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia tunc datus erectionem Christi oportebat in ea ciuitate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est testamentum nouum. Prima enim fuit ex monte Sina per Moysen, quod testamentum uocatur erat, praedictum est: Ex Sion lex prodiet et
Abbreviated transcription (Latin):
& dilaniatus. & ritu nefario sepultus ẽ.
ut sectã sibi aduersariã tãpe lixo
tẽpore conuales cere . tot tantarũq ꝑ se¬
cutionum horrendas crudelitates n resisten¬
do sed patiendo superare: & ad suoꝵ simu¬
lacrorum. tẽplorum sacrorum. oraculor ũ
euer sionẽ. ꝑuenire ꝑmitterent. quipos¬
tremo e& ds̃ non nr̃ utiq sed ipsorum.
quiueliniectus tanto scelere uelinpulsus :
ifta prestare: non enim alicui denoni sed
dõ dicunt illiuersus. hec petrum artema¬
gica definisse: talemdm̃ habent. qui xpm̃
ligerom : sinondum annus ipse transiss&.
quem diuinatio ficta ꝓmisit. & decepta
uanitas credidit: cum uero ex quo nominis
xp̃i cultus. ꝑ eius in carne p̃sentiam. & ꝑ
apłos inftrtutus . e. ante aliquot annos
in xp̃i natiuitatem huius rei ñ ponamus
initium quia infans & puer discipulos
non habebat. tam̃ quando habere coepit.
ꝓculdubio tunc inno tuit ꝑ eius corporalẽ

Expanded text:
et dilaniatus et ritu nefario sepultus est, et dilaniatus et ritu nefario sepultus est, ut sectam sibi aduersariam tam prolixo tempore conualescere, tot tantarumque persecutionum horrendas crudelitates non resistendo, sed patiendo superare et ad suorum simulacrorum templorum, sacrorum oraculorum euersionem peruenire permitterent? Quis postremo est deus, non noster utique, sed ipsorum, qui uel inlectus tanto scelere uel inpulsus est ista praestare? Non enim alicui daemoni, sed deo dicunt illi uersus haec Petrum arte magica definisse. Talem deum habent, qui Christum ligerem, si nondum annus ipse transisset, quem divinatio ficta promisit, et decepta vanitas credidit. Cum vero ex quo nominis Christi cultus per ejus in carne praesentiam et per Apostolos institutus est, ante aliquot annos in Christi nativitate hujus rei non ponamus initium, quia infans et puer discipulos non habebat, tamen quando habere coepit, procul dubio tunc innotuit per ejus corporalem
Abbreviated transcription (Latin):
hominum corda doctorum. o ingenia
litterata digna credere ista dexp̃o
qui credere non uultis in xp̃m quodeus
discipulus petrus ab eo magicas astes
non didicerit. sed ipso innocente tam̃eiꝰ
maleficus fuerit. nom̃q illius quã suu
coli maluerit. magicis artib suis maꝗ¬
nis laborib & periculis suis. postremo
&iam effusione sanguinis sui: Si petrus
maleficus. fecit ut xp̃m sicdiliger&
mundus. quid innocens fecit xp̃s uteũ
sic diliger& petrus. respondeant igitꝰ
ips sibi: & sipos sunt intellegant illa su¬
ꝑna gratia factũ. ee ut propt̃ & ernã
uitam xp̃mdiliger& munđ quagratia
factum ẽ. ut et propter eterna uitã ab illo
accipiendam. &usque ad tempor alon
mortem proillo patiendam. xp̃m diliger&
petrus ꝰ Deinde isti dii qui sunt. quipos sunt
ista p̃dicere nec possunt auertere. ita suc¬
cum bentes uni male fico. & uni scelcrima¬
gico. quopuer utdicunt anniculus occis

Expanded text:
hominum corda doctorum!s o ingenia hominum corda doctorum!s o ingenia litterata digna credere ista de Christo, quae credere non uultis in Christum, quod eius discipulus Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? Respondeant igitur ipsi sibi et si possunt intellegant illa superna gratia factum esse, ut propter aeternam uitam Christum diligeret mundus, qua gratia factum est, ut et propter aeternam uitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti di qui sunt, qui possunt ista praedicere nec possunt auertere, ita succumbentes uni malefico et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus occisus
Abbreviated transcription (Latin):
abas certum aliquid descripturȩ canonioe
auctoritate ꝓfertur: Omnium uero de
hacre calculationẽ digimresoluit
& quiescere iub & illequidicit: Non .ẽ.
urm scire tẽpora quȩ pat̾ posuit in sua
pocestati Sedhec quia cuuangelica
sententia .e. mirum non .c. non fare¬
pressos fuis se deorum multorum fal¬
soruq: cultores. quomin fingeent de¬
monum responsis quostiqua deosco¬
lunt: definitum ec. quanto tepore
mansura eet. religio xpiana Cũ enĩ
uiderent nec tot tantisq ꝑ secutio¬
nibus eam potuis se consumi. sed his
potius mira incremta sumpsis se. ex cõ¬
gitauerunt nescio quosuersus grecos.
ta qua consulenti cuida diuino oraculo
effusos. ubi xp̃m quid em ab huius ta¬
quam sa crilagu crimine faciunt inno¬
centem P etrum auti ꝑ maleficia fecisse
subiungunt. utcoleretur xpinomen
ꝑtrecentos sexaginta quinq: annos:
Deinde completo memorato numero
annorum sinemora sumer& finem: O

Expanded text:
ab eis aliquid certum de scripturae canonicae ab eis aliquid certum de scripturae canonicae auctoritate profertur. Omnium uero de hac re calculantium digitos resoluit et quiescere iubet ille, qui dicit: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Sed haec quia euangelica sententia est, mirum non est non ea repressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus fingerent daemonum responsis, quos tamquam deos colunt, definitum esse quanto tempore mansura esset religio Christiana. Cum enim uiderent nec tot tantisque persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tamquam consulenti cuidam diuino oraculo effusos, ubi Christum quidem ab huius tamquam sacrilegii crimine faciunt innocentem. Petrum autem maleficia fecisse subiungunt, ut coleretur Christi nomen per trecentos sexaginta quinque annos, deinde conpleto memorato numero annorum, sine mora sumeret finem.s o
Abbreviated transcription (Latin):
euminter fici& spũoris sui. & eua cuabit
inluminatione p̃sentiesuae: Hicqri
sol& quando istud erit: Inportune om¬
nino: sienim hoc nob nos se ꝓde&. aquo
melius quam ab ipsodo magistro inter¬
roganti discipulis diceretur. Nomneni
siluerunt inde apud cum: seda p̃sente
quaesierunt dicentes: Dne sun hoc te¬
pore rep̃sotab regnumi srł. atillen :
inquit urm scire tepora. quepat posuit
in sua potestate Nonutiq illi dehora
uel dedie. uelanno. sed detepore inter¬
rogauerunt. quando istud accipere
responsum: frustra igitur annos qui re¬
manent huic scło. conputare hacdefi¬
nire conam Cum hoc scire non ee. nrm.
exore ueritatis audiam: quos tamen
alii qua dringentos. alii quingentos
alii &ia mille ab ascensionedñi usque
ad eius ultimum aduentũ. conpleripos se
dixerunt: Quea dmodũ aute quisque
eorum adstruat opinione suam Longũ
est demonstrare & nonneces sarium:
oniecturis quippe utunt̾ humanis. non

Expanded text:
eum interficiet spiritu oris sui et euacuabit inluminatione praesentiae suae. Hic quaeri solet: Quando istud erit? Inportune omnino. Si enim hoc nobis nosse prodesset, a quo melius quam ab ipso Deo magistro interrogantibus discipulis diceretur? Non enim siluerunt inde aput eum, sed a praesente quaesierunt dicentes: Domine, si hoc tempore repraesentabis regnum Israel? At ille:inquit, uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Non utique illi de hora uel die uel anno, sed de tempore interrogauerant, quando istud accepere responsum. Frustra igitur annos, qui remanent huic saeculo, conputare ac definire conamur, cum hoc scire non esse nostrum ex ore Veritatis audiamus; quos tamen alii quadringentos, alii quingentos, alii etiam mille ab adscensione Domini usque ad eius ultimum aduentum conpleri posse dixerunt. Quem ad modum autem quisque eorum adstruat opinionem suam, longum est demonstrare et non necessarium. Coniecturis quippe utuntur humanis, non
Abbreviated transcription (Latin):
manis. sicutea quȩ supra sunt cõmemo¬
rata testantur: Hȩ aute dom̃ adno¬
uum ꝑtinens testam̃tũ. tanto utiq: ma¬
ioris .e. glorie : quanto melior es sunt
lapides uiui. quib credentib renouatis¬
q: construitur: sedideo ꝑ instauratio¬
nem tepli illius significata .ẽ. quia ipsa
renouatio illius edificu significatelo¬
quio ꝓphetico. alterum testamentum
quod appellatur nouum : Quodergo
dixitds̃ ꝑ memoratum ꝓphetam & dabo
pacem in locoisto: ꝑ signi ficantẽ locu
illequico significatur intellagenđ .e

Expanded text:
manis, sicut ea, quae supra sunt commemomanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam: Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem. di domum. ditẽ plum. p̃desti¬
natos ꝑducat ad dm̃ Sedquȩcũq alioꝵ¬
feruntur : pos sunt putari a xpianis
esse confictȩ: Ideo niħ .e. firmius
ad conuincendos quos lib& alicnas side
hac re contenderint. nros que faciendos
sirecte sapuerint : quam ut diuina pdicta
dexpo ea proferuintur: qua in iudecoꝵ
codicib scripta sunt. quib auulsis de
sedib proprus & ꝓpte hoc testunoni¬
um toto or bedispsis. xpiusque quaq
gloriae: quam fuerat illa pmalignis
& lapidib ceterisq p̃tiosis rebus mecal¬
lis que constructa: Nonitaq agge
ꝓphetia. intemplullius instauratione
completa .ẽ. : Ex quo enim .e. instaura¬
tum : num quam ostenditur habuis se
tantam gloriam: quantam habuit tẽ¬
pore salomonis: Immo potius ostendi¬
tur. primũ cessatione ꝓphecię fuisse
dom̃ illius gloriam deminuta: dande
ipsius goitis cladib tantis. usq adul¬
timum excidium quod factũ ẽ. aro¬

Expanded text:
ciuitatem, Dei domum, Dei templum praedesticiuitatem, Dei domum, Dei templum praedestinatos perducat ad Deum. Sed quaecumque alioferuntur, possunt putari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt; quibus auulsis de sedibus propriis et propter hoc testimonium toto orbe dispersis Christi usquequaque gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Ro
Abbreviated transcription (Latin):
mirabiliuiro iobꝰ Quinec indigena
nec proselitus id .e. aduena populiisrł
fuit. sed ex gente idumea gen̾ ducens
ibiortus ibidem mortius . e.: qui diuino
siclaudatur eloquio: ut quod adiusti¬
tiam pietateq adtin&: nullus ei hominũ
suorum temporum coę̧quetur. quȩ tepo¬
ra eius quam uis non inueniamꝰ inchro.¬
nicis: colligimꝰ tam̃ ex libro ei quem
ꝓsui merito israhelite in auetoritatẽ
canonicam receperunt. tertia gene¬
ratione posteriorem fuisse quam irł:
Diuinitus autem prouisum fuis se Non
dubito: utex hoc uno scirem &iam
per alias gentes. eẽ. potuis se. qui scđm
dm̃ uixerunt: eique placuer. ꝑtinentes
ad spiritalem isrł: Quod nomini conces¬
sum fuis se credendum . e: nisi cui diui¬
nitus reuelatus. e. unus mediator di
& hominum homo xp̃s iħs. quiuenturus
incarne. sicantiquis scĩs p̃nuntiabat.:
que ad modum nob uenis se nuntiatꝰ .e.
utuna eadenq ꝑ ipsum fides. om̃s in di

Expanded text:
mirabili uiro Iob, qui nec indigena mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem canonicam receperunt, tertia generatione posteriorem fuisse quam Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini concessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, qui uenturus in carne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei
Abbreviated transcription (Latin):
necabillo populo incanonem sacrarũ
litterarum receptus. legitur aliquid
uenit autuenerit : ad cumulum a nob
commemorari potest: non quo neces¬
sarius sit &iam sidesit : sed quia non in¬
congrue creditur fuisse & in aliisge¬
tibus homines. quibus hoc mẏsterium
reuelatum . ẽ: & qui hec &iam p̃dicere
inpulsis  siue participes eius dem gra¬
tiȩ fuerint siueexꝑtes Sed ꝑmalos
angdos docti sunt : quos &iam p̃sentẽ¬
xp̃m quem iudȩi non cognos cebant
scimus fuisse confessos: ne ipsos iudeos
exi stimo audere contendere. nominẽ
ꝑtinuis se addm̃ preter is rahelitas
ex quo propago isrł. et̃. cepit. reꝓ¬
bato eius fratremaiore: Populus enĩ
reuera qui propriȩ dĩ populus dicer&.
nullus alius fuit. Homines aute quos¬
dam non terrena sed calesti soci&ate.
aduere is rahelitas suꝑnę ciues patrię
ꝑtinentes. &iam in aliis gentib fuisse
negare non possunt : quia sinegant.
facillime conuincuntur desco &

Expanded text:
nec ab illo populo in canonem sacrarum nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid otitiam uenit aut uenerit, ad cumulum a nobis commemorari potest; non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium. reuelatum est, et qui haec etiam praedicere inpulsi sunt, siue participes eiusdem gratiae fuerint siue expertes, sed per malos angChristum, quem Judaei non agnoscebant, scimus fuisse existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et
Abbreviated transcription (Latin):
siquaesunt qua enonꝑtinent ad popu¬
lum iudȩorum: Nobis quidem illa suffi¬
ciunt: quad enrorum inimicoꝵ codicib
ꝓferunttur: quosagnoscimꝰ Propt̃ hoc
testimonium quod nob inuiti ꝑ hibent
eosdem codices habendo atque seruando
ꝑom̃s gentes &iam ipsos. tẽ. disꝑsos
quaquauersum xp̃i ecđa dilatatur:
Namproph&ia inpsalmis quos legunt¬
neoccideris cos nequando obliuis cant
legemtuam: disꝑgecos inuir tut&ua:
Demonstrauit ergo ds̃ eđȩ. inei̾sinimi¬
dit quod sunt iudȩi. quãuis a romanis
fuerint deuicti & obpressi: neobliti
legemdĩ adhoc dequo agimus testimo¬
nium nil ualerent: Ideo parum fuit
ut dicere .t. neocci deris eos nequando
obliuis cantur. legentuam : nisi adde
modo terra nonubiquees sent. pro¬
fecto & ecła qua eubiqueest̃. eos pro¬
phetiarum quaed e xp̃o premis sesuNt.
testes in omnib gentibus haberenĩ
gena id est non ex isrł progentus.

Expanded text:
si quae sunt, quae non pertinent ad popusi quae sunt, quae non pertinent ad populum Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in eius inimidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderemodo terra, non ubique essent, profecto ecclesia, quae ubique est, eos prophetiarum, quae de Christo praemissae sunt, testes in omnibus gentibus habere non gena, id est non ex Israel progenitus
Abbreviated transcription (Latin):
pore. ascendit incelum: Iudȩiautem
qui eum occiderunt. & in eum credere
noluerunt. quia oportebat cumori &
resurgere. uastatiinfelicius a romanis.
funditusq a suo regno ubiia meis alieni¬
gine dominabantur cradicati dis ꝑsiq
ꝑterras: Quando quidem ubique non
desunt : ꝑscripturas suas testimonio
nõb sunt. ꝓph&ias nos non finxis se
de xp̃o: quas plurimi eorum conside¬
rantes. & ante passionem &maxime post
cius resurrectionem credider in eum :
dequibus p̃dictum .e: Si fuerit numcrus
filiorum isrł sicut harena maris: reliqͥe
saluę fient ceteri uero excecati sunt.
dequibus p̃dictum .e: Fiat insacorum
in laqueum: & in retributionẽ & inscan¬
dalum: Obscurentur oculieorũ neuide¬
ant : & dorsum corum semꝑ in curua:
ro indecum scripturis nr̃is non credunt.
complentur ineis suae quas ceci legunt:
nisi forte quis dixerit illas ꝓphetias
xpianos finxisse de xp̃o. qua csibil¬
lenomine proferuntur: uelaliorum

Expanded text:
pore adscendit in caelum. Iudaei autem, pore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Ceteri uero excaecati sunt, de quibus praedictum est: Fiat mensa eorumin retributionem et scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne uideant; et dorsum illorum semper incurua. Proinde cum scripturis nostris non credunt, conplentur in eis suae, quas caeci legunt. Nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos finxisse de Christo, quae Sibyllae nomine proferuntur uel aliorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dux defemoreei: doneo ueniat cuire¬
positum .e. & ipseerit expectatio gentiu
Nonergo de fuit iudeorum princeps ex
iudeis usquea diftum herodem quem
primum acceperunt alienigenã rege:
T empus ergo iamerat ut uenir& illecui
repositum erat : quod nouo pinis sum ẽ
testam̃to. ut ipsee& expetatio gentiũ:¬
Fieri autem non poss& utex pectarent
tum gentes uenturum sicut eũ cer¬
nimus expectari utueniat ad facien¬
dum iudicium inclaritate potentię.
nisi prius in cum crederent. cuuenit
ad faciendum iudicium in humilitate
patientię: Regnante ergo hero de
iniudȩa. apud romanos autem ia mu¬
tato rei publice statuimperante cęsa¬
re augusto. & ꝑ cum orbe pacato. na
ex homine uirgine. dsoccultus exdo
patre. sic̃cum ꝓpheta predixerat.
quibus quȩdam quantũ ad eum pdican¬
dum satis.&e. uisum .e. scriptura euuan¬
gelica contin&: quorum primu .e. qđ
tamirabiliter natus: e. ultimu aute.
quod cũ suo resus citato amortuis cor¬

Expanded text:
dux de femoribus eius, donec ueniat cui redux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est, et ipse exspectatio gentium. Non ergo defuit Iudaeorum princeps ex Iudaeis usque ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat, ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est testamento, ut ipse esset exspectatio gentiuFieri autem non posset, ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium in humilitate patientiae. in Iudaea, aput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto et per eum orbe pacato natuex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuis cor
Abbreviated transcription (Latin):
nerat quippe ad siditiones domesticas
graues: atq inde adbella socialia moxq:
ciuilia tantũq cominuerat & ad¬
triuerat. utei mutandus republice
status quo reger&ur regib in ininer&:
ompcius ergo populi romani p̃claris sim
princeps. iudeam cum exercitu ciui¬
non deuotione supplicis sediure uic¬
toris: & ad scã scorum quonisi sumũ
sacer dotem non licebat intrare : Non
utuenerator sedut ꝓfanator accedit:
Confirmatoq hyrcani pontificatu.
& subiugate geiti inposito custode
anti patro. quos tunc ꝓcuratores uo¬
cabant : uinctum secum aristobolum
ducit: Ex illo iudei &i am tributarii
romanis ec̃. cȩperunt: postea casius
&iam teplum expoliauit: Dende
post pauco sannos: &iam herodem
alieni genam regem habere meruer:
Quo regnante. natus .e. xp̃s: lameni
uenerat plenitudo teporis. significata
ꝓphetico spũ ꝑ os patri archȩ iacobubi
att Nondeficiet princeps exiuda neq

Expanded text:
nerat quippe ad seditiones domesticas nerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingrnon deuotione supplicis, sed iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est Christus. Iam enim uenerat plenitudo temporis significata prophetico spiritu per os patriarchae Iacob, ubi ait: Non deficiet princeps ex Iuda, neque
Abbreviated transcription (Latin):
factus .ẽ: Antea quippe. ex quo deba¬
bilonia captiuitate reuersi sunt. tẽplũq
instauratum .e. Non reges. sed duces
uel principes habuerunt: Quã uis&
qui rex est possit dici princeps a prin¬
cipatũ imperandi & dux eo quod sit
ductor exercitus: sed non continuo
quicũq: principes uelduces sunt . &iam
reges dicipossunt. quodistearis tobo¬
lus fuit: cui succes sit alexander &iã
ipserex & pontifex: qui crudeliter
in suos regnas se traditur: Post hunc
uxor eius alexandra regina iudeoꝵ
fuit: ex cuius tempore danceps
mala sunt eos secuta grauiora: filui
quippe huius alexandri. aristobolus
x hyrcanus interse damperio dimican¬
tes: uires aduersus is raheliticã gentẽ.
puocauere romanas: Hyrcanus nãq
abeis : contra fratre poposcit auxiliũ:
unc iam roma subiugauerat africam.
subiugauerat greciam: lateq &iam
aliis orbis partib imperans tãquam
scipsa non ualens ferre: suase quod am
modo magnitudine fregerat: Perue¬

Expanded text:
factus est. Antea quippe, ex quo de Bafactus est. Antea quippe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Perue
Abbreviated transcription (Latin):
dum putans: Dendeptholom̃s lagi
filius. quod supra memoraui post alex¬
andri mortem. captiuos inde inagyp¬
tum transtulit: quoscius successor pcho¬
lomeus philadd phus beniuolertis sime
inde dimisit : ꝑquem factum .e. quod
scripturas haberemus deinde contri¬
ti sunt bellis que in macha beorum libris
explicantur : post hȩc capti arege
alexandriȩ ptholomeo qui .e. appel¬
latus epiphanes. Inde ab anthiocorege
spriae multis & grauissimis malis ad
idola colenda conpulsi. templũq ipsũ
repletum sacrilogis suꝑ sationibus gen¬
tium : quod iam̃dux corũ strenuis sim
iudas qui &iã machabeus dictus .c.
anthiochi ducib pulsis ab omni idola
trie illa contaminationie mundauit:
Non aute multo post alchim quidam ꝑ
ambitionem cumnagenere sacerdo al
ess& alimnus: quod nefas erat. ponti¬
fex factus .e Hinciam post annos
fuit : quamuis aliqua & prospere gesse¬
rint : Primus apudeos aris tobolus ad¬
sumpto diademate : & rex & pontifex

Expanded text:
dum putans. Deinde Ptolomaeus, Lagi dum putans. Deinde Ptolomaeus, Lagi filius, quod supra memoraui, post Alexandri mortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius successor Ptolomaeus Philadelphus beneuolentissime inde dimisit; per quem factum est, quod rpretum scripturas haberemus. Deinde contriti sunt bellis, quae in Macchabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolomaeo, qui est appellatus , Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc iam post annos fuit, quamuis aliqua et prospere gesserint, primus aput eos Aristobolus adsumto diademate et rex et pontifex
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate dixerunt: Uenient que
electa sunt dñi de cunctis getib: id .e.
homines. dequib: ipsciħs in cuugło:
Multi inquit uocati. pauciuero clecti:
Talibus enim electis geatium. domus
adificatur di per tes tam̃tunouum
lapidib: uiuis. longe gloriosior quã
illud templum fuit. quoda rege salo¬
mone constructũ .ẽ. & post captiui¬
catem in stauratum: P ropter hocergo
na ꝓphetas exillo tepore habutt illa
gens. & multis cladib: ad flicta .e. ab ali¬
enis regibus ipsisq romanis: nehanc
aggo ꝓph&iam in illa inscauratione
templi opinar&ur inplitam: Non multo
postenim adueniente alexandro subiu¬
gata .ẽ. quando & sinulla facta uasta¬
tio est. qm̃non sunt ausici resistere.
& ideo placatum facillime subditi recc¬
perunt : non erat tam̃ gloria tanta
domillius. quanta fuit in suoꝵ regum
libera potestate. Hostias sane alexan¬
der immolauit indĩ templo: non adei
cultum uera pietate conuersus : sedim¬
pia uanitate cum diiscum falsis colen¬

Expanded text:
te dixerunt: Venient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis, longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post captiuitatem instauratum. Propter hoc ergo nec prophetas ex illo tempore habuit illa gens et multis cladibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam non sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi receperunt, non erat tamen gloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander immolauit in Dei templo, non ad eius cultum uera pietate conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis colen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑos proprium adnuntiauit . & locutꝰ:
dicens Agite penitentiam. ad pro¬
pinquabit enim regnum cȩlorũ: Clegit
dis cipulos. quos & apłos nomin auit.
humiliter natos. in honoratos. inlitte¬
ratos: ut quicquid magnum. cent & fa¬
cerent. ipse in ais. e&. & facer&: Habuit
intercos unum. quomalo utens bene&
suȩ passionis impler& dispositum &
ccłȩ suȩ tolerandorũ malorũ p̃ber&
exonplum: seminato quantũ ꝑ eius
oportebat p̃sentiam corporale. sco
eugło passus .e. mortuus .e. resurrex.
passione ostendens quid sustinere
pucritate. resurretione. quid spe¬
rare in eternitate debamꝰ excepta
cipulis suis. atq: ipsis uidentib ascendie
ingelum & post dies .x. misit ꝓmis sũ
patris sui spmscm: cuius uenientis in
eos quicrediderant tunc signumerat
maximum & maxime neces sarium.
utunus quis que corum linguis. omniũ
gentium loquer& : Ita significans uni
ac si linguis omnib locuturam:¬

Expanded text:
per os proprium adnuntiauit et locutus per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passione ostendens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta cipulis suis adque ipsis uidentibus adscendit in caelum et post dies decem misit promissum Spiritum sanctum; cuius ueni. entis in eos qui crediderant tunc signum erat maximum et maxime necessarium, ut unusquisque eorum linguis omnium gentium loqueretur; ita significans unitac sic linguis omnibus locuturam
Abbreviated transcription (Latin):
turus .e. edificatã domum quȩ nullã
ruinam deinceps formidabit : Nunc
autem quando & hic replent eclesias
quos tam quã in area uentilittio separabit
non appar& tanta gloria dom̃ huius..
quanta tunc apparebit quando qͥs¬
maligno. inhis dieb malis ubi ꝑhumili¬
tatem p̃sentem futuram comparae cła
cel situdinem. &timorum stimulis. doloꝵ
tormentis. laborum molestus. teptatio¬
num pcriculis eruditur. sola spegaudẽ
quando sanum gaud& multi reprobi
mifcentur bonis : & utriq tamqua insa¬
genam eiugłcam colliguntur: & in hoc
mundo tamquam in mariutriq inclusi
retibus indiscrete natant : donec ꝑue:¬
niatur adlitus ubimali segrogantur
abonis. ut in bonis tamquam inteplo
suo sit ds̃ omnia in omnib Proinde¬
nunc uocem cius agnoscimꝰ impleri: qui
loquebatur inpsalmo atque dicebat:
Adnuntiaui & locutus sumultiplicatis
suꝑ numerum: Hoc fit nunc exquopri¬
mum ꝑ os p̃cursoris sui iohis: dande

Expanded text:
turus eat aedificatam domum, quae nullam turus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quismaligno, in his diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam in mari utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perueniatur ad litus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Proinde uocem nunc agnoscimus eius inpleri, qui loquebatur in psalmo adque dicebat: Adnuntiaui et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Hoc fit nunc, ex quo primum per os praecursoris sui Iohannis, deinde