comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiti utraq indeatur ẽẽ confusa. Augusti¬
nus. In hoc quidem amaiorib ur̃is non me¬
diocris calumnie sophisma contexitur.
tamen ꝑ auxilium ipsius trinitatis cacho¬
lica necesse ẽ simplicitate soluatur. Pa¬
trem namq ingenitum. filium genitũ
dico. Necideo tamen genitum ingento
coet̃num ẽẽ non predico. Eo tantum docenͤ
ingenitum patrem. quia non processit
ex altero: eo genitum filium quia non
extitit ex sc ipso. Non ẽ commune utriusq
nasci.non ẽ commune non gigni. et cõmu¬
ne tamen ẽ alterum ab altero int̃uentu me¬
dii temporis non diuelli. Itaq si propriũ
patris querimus. sufficit quia solus non
habet patrem. si filii. satis ẽ quod non ha¬
bet prolem. Unam autem ⁊ coet̃nam patͥs
⁊ filii dicimus deitatem. felicianus. Quan¬
tum adme attinet. non uideo quid ista ñc
colligas. Nlam quamuis aristotelica me¬
cum subtilitate contendas fieri tam̃
non potest. ut eum qui genitus ẽ ab

Expanded text:
niti utraque videatur esse confusa? Augniti utraque videatur esse confusa? Aug. In hoc quidem a majoribus vestris non mediocris calumniae sophisma contexitur, tamen per auxilium ipsius Trinitatis catholica necesse est simplicitate salvatur. Patrem namque ingenitum, Filium genitum dico, nec ideo tamen genitum ingenito coaeternum esse non praedico; eo tantum docens ingenitum Patrem, quia non processit ex altero; eo genitum Filium, quia non exstitit ex se ipso. Non est commune utrique nasci, non est commune, non gigni: et commune tamen est alterum ab altero interventu medii temporis non divelli. Itaque si proprium Patris quaeris, sufficit quia solus non habet patrem; si Filii, satis est quod non habet prolem: unam autem et coaeternam Patris et Filii dicimus deitatem. FEL. Quantum ad me attinet, non video quid ista nunc colligas. Nam quamvis Aristotelica mecum subtilitate contendas, fieri tamen non potest, ut eum qui genitus est, ab
Abbreviated transcription (Latin):
michi faciliore dicta dilucides. Aygustinꝰ.
In reb quidem incomprehensibilib exem¬
pla non suppetunt disputanti. tamen in
quantum fieri potest. etiam in hac parte
non deero. Ecce gͥ homo pater: habet ho¬
minem filium. Est commune utriusꝙ
quod homo ẽ. uni tamen quod filius. al¬
teri ꝓprium uidetur ẽẽ quod pater est.
Nam in utroq sic ꝑsona discernitur. ut
communis humanitas non negetur. dũ
unus gignit. alius gignitur. eque autẽ
homo ⁊ qui genuit cłr. et ille qui gignitur.
felicianus. Illud certe dicas uelim genitus
abingento utrum initio separetur an
non. Ae id quidem spĩtalis in¬
telligrtie ueritate recipitur. ut pater
a filio internentu non dico temporis quod
dieb constat ac noctib. s cuiꝰ libet eui
uel etatis spacio separenu felicianus
Hoc si ita est. duo fateris in genita. & quomͦ
altera patris altera filii putatur ẽẽ ꝑsona
cum ꝑ significationem communis inge¬

Expanded text:
mihi faciliore dicta dilucides. Aug. mihi faciliore dicta dilucides. Aug. In rebus quidem incomprehensibilibus exempla non suppetunt disputanti; tamen in quantum fieri potest, etiam in hac parte non deero. Ecce igitur homo pater habet hominem filium. Est commune utriusque quod homo est, uni tamen quod filius alteri proprium videtur esse quod pater est. Nam in utroque sic persona discernitur, ut communis humanitas non negetur; dum unus gignit, alius gignitur: aeque autem homo et qui genuit dicitur, et ille qui gignitur. CAPUT IV. Fel. Illud certe dicas velim, genitus ab ingenito utrum 334 initio separetur, an non? Aug. Ne id quidem spiritalis intelligentiae veritate recipitur, ut Pater a Filio interventu, non dico temporis, quod diebus constat ac noctibus, sed cujuslibet aevi vel aetatis spatio separetur. Fel. Hoc si ita est, duo fateris ingenita. Et quomodo altera Patris, altera Filii putatur esse persona, cum per significationem communis inge
Abbreviated transcription (Latin):
felicianus. Et quomõdo non eundem inge¬
nitum dicis ẽẽ quem genitum. si utrunꝙ
unum putas ẽe non alterum: Aygustinus.
animaduerto uim te penitus non attendi ᷤᷤ¬
se uerborum. Nam dum utrunꝙ unum
dico: substantiam dei patris ueri. ac ueri
filii extoto non separo. & dum non eundẽ
patrem quem filium predico. utriusq ꝑso¬
nam seruata uniuscuiꝰq ꝓprietate discer¬
no. Itaq si substanciam queris. ipsa trinita ᷤ
unus est deus. Si ꝑsonam. alter ẽ filina. fe¬
licianus. & quomodo ⁊ idem ẽẽ dicis ⁊ alterũ
filium: Augustinus. Idem inquam cõmuni¬
one substancie. alterum propͥetate ꝑsone.
felicianus. Nescio quo pacto una creditur
ẽẽ sustancia. cum non una dicatur ꝑsona.
Augustinus. Non est inquam una ꝑsona.
quia una genuisse ⁊ altera dicitur genita.
et est tamen nati ⁊ irgeniti. non diu̾sa substan¬
cia. quia non dissimilis generatio docetur
exorta. felicianus. Uelim queso exemplo

Expanded text:
Fel. dixit. Et quomodo non eumdem ingeFel. dixit. Et quomodo non eumdem ingenitum dicis esse quem genitum, si utrumque unum putas esse, non alterum? Aug. dixit. Animadverto vim te penitus non attendisse verborum: nam dum utrumque unum dico, substantiam veri Patris ac veri Filii ex toto non separo. Et dum non eumdem Patrem quem Filium praedico, utriusque personam servata uniuscujusque proprietate discerno. Itaque si substantiam quaeris, ipsa Trinitas unus est Deus: si personam, alter est Filius. Fel. Et quomodo et idem esse dicis, et alterum Filium? Aug. Idem, inquam, communione substantiae, alterum proprietate personae. Fel. Nescio quo pacto una creditur esse substantia, cum non una dicatur esse persona. Aug. Non est, inquam, una persona, quia una genuisse, et altera dicitur genita: et est tamen nati et gignentis non diversa substantia, quia non dissimilis generanti docetur exorta. Fel. Velim, quaeso, exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
gociis fidei testimoniis creditur. quam
ratio inuestigatur. Uerum quia ñ nimis
in consequenter duo ista discernis cũ
rõne etiam premissa testimonia non
omittis. iccireo in hac disputatione id
me fateor secuturum. quod ipse ꝓbaue
mus. ad omonsyon ur̃i questionem. de
quo non inter nos tantum. s etiam inter
maiores nros plerunꝙ tractatum est ue¬
mamus. & ne longius euagetur oratio:
ipse iam ut soles ꝑsonam ꝓponentis assu¬
me. et a nob̾rationem nr̃e fidei querentib
uicisim redditurus inquire. Tum ego.
Dic michi in quam uetum ne sit quõd te aucdio dice¬
re patri omousyon non ẽẽ penitus filium. Feli
cianus. Uerum ẽ nec ꝑsuaderi michi potest.
id ingenitum ẽẽ quod genitum. ne eundem pa-¬
trem uidear predicare quem filium. Augustinꝰ.
Nonita ẽ. Nam ne micbi quidem istud in
anumo ẽ. eundem ingenitum ẽẽ quem geni¬
tum. sed id pocius ingenitum ẽẽ quod genitũ.

Expanded text:
gotiis fidei testimoniis creditur, quam gotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio investigatur. Verum quia non nimis inconsequenter duo ista discernis, cum ratione praemissa, etiam testimonia non omittis: idcirco in hac disputatione id me fateor secuturum, quod ipse probavmus, ad homousii vestri quaestionem, de quo non inter nos tantum, sed etiam inter majores nostros plerumque tractatum est, veniamus. 333 Et ne longius evagetur oratio, ipse jam, ut soles, personam proponentis assume, et a nobis rationem nostrae fidei quaerentibus, vicissim redditurus inquire. Tum ego, Dic mihi, inquam, verumne sit, quod te audio dicere, Patri homousion non esse penitus Filium? Fel. dixit. Verum est, nec persuaderi mihi potest id ingenitum esse quod genitum, ne eumdem Patrem videar praedicare quem Filium. Aug. dixit. Non est ita: nam ne mihi quidem istud in animo est, eumdem ingenitum esse quem genitum, sed id potius ingenitum esse quod genitum.
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur astruere. Sin contra quis potest
irrõnabilib testimoniis. licet illa diuina
fingantur. rõnabili fidei colla summutere:
& illam quidem disputandi uiam fateor
in aliis tolerarem quos imꝑitie necessitas
quia ꝑse stare non queunt cogit ad aliena
confugere. inte uͦ iccirco nullo mͦ prorsus
ista ꝑpetiar. quia eloquentiam pariter
cum scientia fidei tibi uideo non cdeesse.
Tum egorslonusq adeo inquam ducime
putes laudib meis. ut in iuriam faciam
precedentib scĩs. Nec presumam in sapi¬
entia uerbi. ne euacuetur crux xp̃i. Sed
scripturarum auctoritate contentus. sim¬
plicitati pocius obedire studeo quam tu¬
mori. S meluis inquis ratione quis: qͣm
testimoniis edocetur. Qud gͦ: Quam tati¬
onem afferre potes si partum predicas
uirginis. si redditos oculos non negas
cecis. si sepultos redire ostendis amor¬
tius: Si gͦ horum et incomp̃hensibilis
ratio ⁊ ueritas prompta ẽ. facilius in ne¬

Expanded text:
videtur astruere. Sin contra: quis potest videtur astruere. Sin contra: quis potest irrationalibus testimoniis, licet illa divina fingantur, rationabilis fidei colla submittere? Et illam quidem disputandi viam, fateor, in aliis tolerarem, quos imperitiae necessitas, quia per se stare non queunt, cogit ad aliena confugere: In te vero idcirco nullo prorsus modo ista perpetior, quia eloquentiam pariter cum scientia fidei tibi video non deesse. Tum ego, Num usque adeo, inquam, duci me putas laudibus meis, ut injuriam faciam praecedentibus sanctis, nec praesumam unquam in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi ; sed Scripturarum auctoritate contentus, simplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio et veritas prompta est, facilius in ne
Abbreviated transcription (Latin):
nominum litteris. presentis libelli bre
hos dies pariterꝰ sederemus. tum ille
inter alia inquit que me in ur̃is dispu¬
tationib frequenter offendunt. nichil
deterius puto. quam quod sit precepta
sidei rudib traditis ut non de intelligen¬
darum rerum ratione. sed pocius de qua¬
dam testimoniorum obstentatione collo¬
quentib prescribatis. Quodut non di¬
cam uastum interim quam usticũ sit
nulus ignorat. Primum quod si is qui edoce¬
tur libris iam credidit. obtemꝑat iste non
pugnat. Alioquin. non magis tibi quam
hisdem testimoniis que pro affirmato in¬
geruntur. necesse ẽ contradicat. & ideo
melior michi ad docendum uidetur hec uia
quia primũ fidei ratio sine testimoniis
redditur. post rõne conuicto iter illud scͥp¬
turis respondentib expolitur. E non im¬
merito. Si enim hec testimonia eo probant᷑
quod ratione non careant. potest ꝑse illa
sufficere. que etiam hec non nisi ꝑse ipsam

Expanded text:
nominum litteris, praesentis libelli brevnominum litteris, praesentis libelli brevhos dies pariter sederemus, tum ille: Inter alia, inquit, quae me in vestris disputationibus frequenter offendunt, nihil deterius puto quam quod sic praecepta fidei rudibus traditis, ut non de intelligendarum rerum ratione, 332 sed potius de quadam testimoniorum ostentatione colloquentibus praescribatis. Quod ut non dicam vafrum, interim quam rusticum sit, nullus ignorat. Primum quod si is qui edocetur libris jam credidit, obtemperat iste, non repugnat: alioquin non magis tibi quam iisdem testimoniis quae pro affirmato ingeruntur, necesse est contradicat. Et ideo melior mihi ad docendum videtur haec via, qua primum fidei ratio sine testimoniis redditur: post ratione convicto, iter illud Scripturis respondentibus expolitur. Et non immerito. Si enim testimonia haec eo probantur, quod ratione non careant, potest per se illa sufficere, quae etiam haec non nisi per se ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
michi dilectissime fili uolusia¬
ne. ut de unitate trinitatis
que ꝑfectus ds semꝑ. ac summꝰ
est officii non umnmemor sacer¬
dotalis aliquid sc̃berem. idꝙ
ame cum propͥe infirmitatis conscius. se¬
pius excusarem. multis modis exegisti. asse¬
rens cominuns fidei rationem. et religiosos
accipere sacerdotes debere et fidelib nonnegart. ne
aut i. li dr̃ ñ accipiunt incipiant abĩfidelib
facile decipi. aut abhis cum desiderata ñ
tribuunt. celestis thesaurus xp̃r membris
non expendi. sed interra quodamm steriliᷤ
pigricie uideatur abscondi. Itaꝙ uictum
me fateor probabilib causis. ne mermes tra¬
dere uidear obsistentib malis. clum aduer¬
sus infideles non instruuntur munimine
ueritatis. Uerum quia in eiꝰmodi questio¬
nib quedam obscuritas continuata or̃one
frequenter incurritur. iccirco id michi
uisum ẽ. ut eum sermonem qui iuter me
⁊ felicianum nuꝑ ẽ habitus prenotatis
ꝓpter ꝑsonarum discretionem pͥncipalib

Expanded text:
mihi, dilectissime fili, ut de unitate Trinitatis, quae perfectus Deus semper ac summus est, officii non immemor sacerdotalis, aliquid scriberem: idque a me, cum proprie infirmitatis conscius saepius excusarem, multis modis exegisti; asserens communis fidei rationem, et religiosos accipere, et sacerdotes debere fidelibus non negare: ne aut illi dum non accipiunt, incipiant ab infidelibus facile decipi, aut ab his cum desiderata non tribuunt, coelestis thesaurus Christi membris non expendi, sed in terra quodammodo sterilis peritiae videantur abscondi. Itaque victum me fateor probabilibus causis, ne inermes tradere videar obsistentibus malis, dum adversus infideles non instruuntur munimine veritatis. Verum quia in ejusmodi quaestionibus quaedam obscuritas continua oratione frequenter incurritur, idcirco id mihi visum est, ut eum sermonem qui inter me et Felicianum nuper est habitus, praenotatis propter personarum discretionem principalibus
Abbreviated transcription (Latin):
naturam generalis ẽ cunctis: non illa
que specialis ẽ malis. Putemus gͦ hanc
ẽẽ quodammꝰ ium ac potentiam seminis.
que ⁊ anima animas reparet. ⁊ carnem
omnium nr̃m. carne iudicio imminen¬
te resuscitet. dum ꝑ operationem ꝓprie
deitatis ouncta uiuificans ex uno suscepti
hominis grano innumerabilem patri red¬
diturus ẽ messem. Tunc separaturus est
azizaniis segetem. cum ustis ceperit retri¬

Expanded text:
naturam generalis est cunctis, non illa naturam generalis est cunctis, non illa quae specialis est malis. Putemus ergo hanc esse quodammodo vim ac potentiam seminis, qua et anima animas reparet: et carne omnium nostrum carnem judicio imminente resuscitet, dum per operationem propriae deitatis cuncta vivificans, ex uno suscepti hominis grano, innumerabilem Patri redditurus est messem. Tunc separaturus est a zizaniis segetem , cum justis coeperit retri
Abbreviated transcription (Latin):
tione cerii opetis dicimus. quia alicubi fu¬
it sicut qui ubiq non defurit. Iacebat qͣn¬
tum ad carnem mortuus in sepulchro: mor¬
tuos suscitans in inferno. uitam tribuenꝰ
umũsis incelo. Non mundũ dimittens
ad celum ascendit: nec celum deserens ue
uit. seduno atq eodem tempore totum totꝰ
impleuit. qui alicubi operum manifesta¬
tione piis apparens. agnitionem p̃sentie
sue indignis negauit. non immense dei¬
tatis absentiam procurauit. uis nosse
de hac meliatoris morte quid sentiam: Om¬
nium que a me insuꝑiorib incidentiũ ques¬
tionum. necessitate disꝑsa sunt: prorsus
ista sentencia ẽ qua credo mortuum esse
filium dei non scđm penam inusticie
quam ex toto non habuit sed scđm legem
nature. quam pro humani generis redemp¬
tione suscepit. Illa morte de qua dicitur.
quis ẽ homo qui uiuet ⁊ non uidebit mor¬
tem. non illa: quam ysaias dicit. mortui au¬
tem. uitam non uidebunt. Illa que scdm

Expanded text:
tionem certi operis dicimus, quia alicubi futionem certi operis dicimus, quia alicubi fuit sicut qui ubique non defuit. Jacebat quantum ad carnem mortuus in sepulcro, mortuos resuscitans in inferno, vitam tribuens universis in coelo: non mundum dimittens ad coelum ascendit, nec coelum deserens ad terram venit; sed uno atque eodem tempore totum totus implevit, qui alicubi manifestatione operum plus parens, agnitionem praesentiae suae indignis negavit, non immensae deitatis absentiam procuravit. CAPUT XXV. Vis nosse de hac mediatoris morte quid sentiam? Omnium quae a me in superioribus incidentium quaestionum necessitate dispersa sunt, prorsus ista sententia est: qua credo mortuum esse Filium Dei, non secundum poenam injustitiae quam ex toto non habuit, sed secundum legem naturae quam pro humani generis redemptione suscepit: illa morte de qua dicitur: Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem ? non illa de qua Isaias dicit: Mortui autem vitam non videbunt . Illa quae secundum
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓprietate uulneris sui. Sensit sic̃
omnes sentiunt. qui moriente carne
mentib iiuunt. non sicut irapii qui
duntur. Quidam sane communem mortẽ
etiam hoc pacto difsiniunt. Dicentes ni¬
chil aliud hanc ẽẽ. quam cum diu̾ sarum
rerum consensu uitam facientium uelut
ꝑ discidium quoddam abinuicem fuerit
facta discessio. Hec si hominis mors est que ñ
consumit. uinc̾ta sed diuidit. dum origini sue
utrunq restituit quid de saluatoris anima¬
nunc dicemus que ut non dicam ꝓpter in ha¬
bitantem diuinitatem. et ꝓpter iusticiam
singłarem. certe ꝓpter communem morien¬
di sortem. corpus illo triduo sic potuit de¬
serere. ut ipsa non posset penitus interire:
enim aliter eum uideo potuisse resuscitare
carnem suam. si apud inferos predicem ue¬
lut absentis dei non fuisse potentiam. Nec
tamen ideo localem nos dei credat aliquis p̃¬
dicare p̃sentiam. de quo ista ꝓpt̃ manifesta¬

Expanded text:
non proprietate vulneris sui. Sensit sicut non proprietate vulneris sui. Sensit sicut omnes sentiunt, qui moriente carne mentibus vivunt: non sicut impii, qui duntur. Quidam sane communem mortem etiam hoc pacto definiunt; dicentes nihil aliud hanc esse quam cum diversarum rerum consensu vitam facientium, velut per dissidium quoddam ab invicem fuerit facta discessio. Haec si hominis mors est quae non consumit juncta, sed dividit, dum origini suae utrumque restituit, quid de Salvatoris nunc anima dicemus, quae ut non dicam propter inhabitantem divinitatem, 356 et propter justitiam singularem, certe propter communem moriendi sortem, corpus illo triduo sic potuit deserere, ut ipsa non posset penitus interire? enim aliter eum video potuisse resuscitare carnem suam, si apud inferos praedicem velut absentis Dei non fuisse potentiam. Nec tamen ideo localem nos Dei credat aliquis praedicare praesentiam; de quo ista propter manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
ram resurrectionem mors communis in¬
clusit. Animna igitur ẽ. cui hoc dominus
ad parad ysum anima mox uocatur. quen¬
quam ne ad huc impium credimus qui di¬
cere audeat qm̃ anima saluatoris nr̃i tri¬
duo illo corporee mortis apud inferos custo¬
die mancipatur : & quis inquis est alius
qui instante passione xp̃i ingemuit
dicens. tristis ẽ anima mea usꝙ acl
mortem: Tristis usꝙ ad mortem. ꝓpter
affectum suscepte carnis non ꝓpter mor¬
tem. cum beatitudinem spondet socie¬
tas deitatis. Non inicium meroris morᷤ
ista. sed finis ẽ. slec incipunt post
hanc uici orum flagella. sed desinunt.
cum et impedimenta materie fluctuan¬
tis exponunt. et auctorem suum pleni¬
oris intelligentie contemplatione
iam capi
capiunt. Ergo inquis mortẽ
dei filius et in anima non ꝑtulit.⁊ m
maiestate non sensit. Quid gͦ dicebas
eẽ quod ꝑtulit: Sensit prorsus et per¬
tulit. sed participatione morbi alieni.

Expanded text:
ram resurrectionem mors communis inram resurrectionem mors communis inclusit. Anima igitur est cui Dominus ad paradisum anima mox vocatur, quemquamne adhuc tam impium credimus, qui dicere audeat, quoniam anima Salvatoris nostri triduo illo corporeae mortis, apud inferos custodiae mancipatur? Et quis, inquis, est alius qui instante passione Christi ingemuit, dicens: Tristis est anima mea usque ad mortem ? Tristis usque ad mortem, propter affectum susceptae carnis, non post mortem, cum beatitudinem spondet societas deitatis. Non initium moeroris mors ista, sed finis est. Nec incipiunt post hanc justorum flagella, sed desinunt, cum et impedimenta materiae fluctuantis exponunt, et auctorem suum plenioris intelligentiae contemplatione jam capiunt. CAPUT XXIV. Ergo, inquis, mortem Dei Filius et in anima non pertulit, et in majestate non sensit? Quid ergo dicebas esse quod pertulit? Sensit prorsus et pertulit, sed participatione morbi alieni,
Abbreviated transcription (Latin):
meruisse. Suscepit gͦ saluator conditio¬
nem mortis nr̃e. sed non ita ut deteriorẽ
faceret. cum preter consuetulinem domi¬
nari eam ꝑmittebat anime. secd pociꝰ ut¬
nichil hanc obesse anime pariter iustoꝵ
Nonne in saluatore nr̃o. licet in his mor¬
tem non repellente. tercium tamen atq
speciale est maiestas. quam non potuit
mors humana contingere: Ad summam
iuideamus incruce positus quid promisit.
Hodie mecum eris inparadyso. Hodie inqͥt
non post tricluum. cum carnem meam de se¬
pulchri requie suscitauero. non cum in me
primitias future resurrectionis ostendero.
Cuius putamus hec uox ẽ. maiestatis men¬
tis ancorporis: Corpus autem in speleo nul¬
lus fuisse ignorat. Restat ut diuinitati uel
menti. uox ista conueniat. S dicit aliqͥs
Duunitatis hanc. non anime xp̃i credi¬
mus uocem. & quid in eo cui promitebatur
accipimus: hodie inquit latroni mecũ
eris in paradyso. cuius corpus usꝙ ad futu¬

Expanded text:
meruisse. Suscepit ergo Salvator conditiomeruisse. Suscepit ergo Salvator conditionem mortis nostrae, sed non ita ut deteriorem faceret, cum praeter consuetudinem dominati eam permittebat animae, sed potiunihil hanc obesse animae pariter justorum Nonne in Salvatore nostro, licet in his mortem non repellente, tertium tamen atque speciale majestas est, quam non potuit mors humana contingere? Ad summam videamus, in cruce positus quid promisit? Hodie, inquit, mecum eris in paradiso . 355 Hodie, inquit, non post triduum, cum carnem meam de sepulcri requie suscitavero, non cum in me primitias futurae resurrectionis ostendero. Cujus putamus haec vox est? majestatis, mentis, an corporis? Corpus autem in spelaeo fuisse nullus ignorat. Restat ut divinitati, vel menti vox ista conveniat. Sed dicit aliquis: Divinitatis hanc, non animae Christi credimus vocem. Et quid in eo cui promittebatur accipimus? Hodie, inquit latroni, mecum eris in paradiso: cujus corpus usque ad futu
Abbreviated transcription (Latin):
qui corpus occidunt. animam aut̃ non
possunt occidere. sed timete eum pocius qͥ
animam ⁊ corpus potest occidere ingehen¬
nam ignis. Si gͦ suꝑstite anima corpus
cotstet occidi. et ꝓpterea consequens ⁊ ne¬
cessarium non est animas corporum int̃¬
netione consumi. hoc siita ẽ. etiam post
mortem corporis nichilominus uiuitur
mentibus. Quod si id de imoquoꝙ nr̃m rec¬
te sentitur: quomodo fons uite ppcer par¬
ticipationem humane mentis uiuifican¬
di potentiam ꝑdidisse iactatur: S potest in¬
quis anima ⁊ corpus occidi ingehennã ignis.
Quod aduersum nos primum iccirco ñ facit.
quia mors ista non conditionis uidetur
ẽẽ. sed cruminis. Nam remota culpa ui¬
bemiur homines non timere. qui cum
possint corpus animam tamen negan¬
turꝰ occidere. De hinc qm̃ deo tantum di¬
citur possibile ẽẽ de quo filium suũ uni¬
genitum. et cominunione nature. et
equalitate potentie. non hoc creduus

Expanded text:
qui corpus occidunt, animam autem non qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere: sed timete eum potius qui animam et corpus potest occidere in gehennam ignis . Ergo superstite anima corpus constat occidi; et propterea consequens ac necessarium non est, animas, corporum internecione consumi. Hoc si ita est, etiam post mortem corporis nihilominus mentibus vivitur. Quod si id de unoquoque nostrum recte sentitur, quomodo fons vitae propter participationem humanae mentis, vivificandi potentiam perdidisse jactatur? Sed potest, inquis, anima et corpus occidi in gehennam ignis. Quod adversum nos primum idcirco non facit, quia mors ista non conditionis videtur esse, sed criminis. Nam remota culpa jubemur homines non timere, qui cum possint corpus, animam tamen negantur occidere. Dehinc, quoniam hoc Deo tantum dicitur esse possibile, de quo Filium suum unigenitum et communione naturae, et aequalitate potentiae non hoc credimus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diem. sed non uno modo. Nam diem cũ
uenit. noctẽ essicit cum recedit. Unde et mani¬
cheorum non irreligiosam tantum. uerum eti¬
am stultam diuisionem quabona ex malis e¬
que exstantibus uitunt᷑. separare substanciis
plerunꝙ confudimus: ostendentes eis lumi¬
nare maius quo ficri nouimus diem. et co¬
gentes ut ipsi similiterꝰ nos docerent. si dic
aliter fieri crederemus. et noctem. Sed
de his alias. Qui ꝑstulticiam blasphemi
doginatis. aut pro extantib non extan¬
tia. auit pro principalib consecuta. aut ꝓ
contrarus uidentur affirmare cõmunia.
Que si quis fidei oculis non priuatus excus¬
serit : omnes eorum machinas facili rõne
confundit. Ergo ut dicere ceꝑamus ani¬
ma non aliter. quam sol lucem diei uitam
tribuit carni. cum uenerit: mortẽ effi¬
cit cum recedit. Quam ne quis putet
corporis morte consumi. audiat quid de
hoc dominꝰ in euangłiis generali auctori¬
tate definiat. Nolite inquit tunere eos

Expanded text:
et diem; sed non uno modo. Nam diem cum et diem; sed non uno modo. Nam diem cum venit, noctem efficit cum recedit. Unde et Manichaeorum non irreligiosam tantum, verum etiam stultam divisionem, qua bona a malis aeque exstantibus nituntur separare substantiis, plerumque confundimus: ostendentes eis luminare majus, quo fieri novimus diem; et cogentes ut et ipsi similiter nos docerent, quod es4 quo substantialiter fieri crederemus et noctem. Sed de his alias, qui per stultitiam blasphemi dogmatis, aut pro exstantibus non exstantia, aut pro principilibus consecuta, aut pro contrariis videntur affirmare communia. Quae si quis fidei oculis non privatus excusserit, omnes eorum machinas facili ratione confundit. Ergo, ut dicere coeperamus, anima non aliter quam sol vitam tribuit carni cum venerit, mortem efficit cum recedit. Quam ne quis putet corporis morte consumi, audiat quid de hoc Dominus in Evangeliis generali auctoritate definiat: Nolite, inquit, timere eos
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Itaq hominis mors nichil aliud qͣm
carnis occasus ẽ. Aqua cum uis poten¬
tie uiuificantis abscesserit. in terram de
qua sumpta ẽ amissis quos non ꝑse ip̃am
inquis uite mors est. fãteor. S non ex eo
genere contrariorum. que existentis sub¬
stantie oppositione se ꝑimunt. sed ex eoꝵ
pocius que dum ciulibet accidunt. si¬
mul quidem ẽẽ non possunt. sedunius
tantum substancie habitu. ac priuatione
gignuntur. Sicut uerbi gratia noctem
docemus ⁊ diem. Nam ⁊̃ hec eiusdem ge¬
neris. docentur ẽẽ contraria. cum non
utriusꝙ sed unuis tantum indeatur ẽẽ
substancia. Ec̃ce enim dicumus cliem eẽ
cum solest suꝑ terram. Solem autem
constat ẽẽ substanciam. Hic cum ꝑ acto
diurm temporis cursu. ab humani uisꝰ
contemplatione discesserit. noctem
discedendo mox facit. facit inquã sub¬
trahendo copiam luminis. Non inse re¬
cipiendo substanciam noctis. Itaq una
lucis substancia noctem facere uidetur

Expanded text:
vit. Itaque hominis mors nihil aliud quam vit. Itaque hominis mors nihil aliud quam carnis occasus est: a qua cum vis potentiae vivificantis abscesserit, in terram de qua sumpta est, amissis quos non per seipsam inquis, vitae mors est. Fateor; sed non ex eo genere contrariorum, quae existentis substantiae oppositione se perimunt; sed ex eorum potius quae dum cuilibet accidunt, simul quidem esse non possunt, sed unius tantum substantiae habitu ac privatione gignuntur. Sicut verbi gratia noctem docemus et diem. Nam et haec ejusdem generis docentur esse contraria, cum non utriusque, sed unius tantum videatur esse substantia. Ecce enim dicimus diem esse cum sol est super terram: solem autem constat esse substantiam. Hic cum peracto diurni temporis cursu ab humani visus contemplatione discesserit, noctem discedendo mox facit. Facit, inquam, subtrahendo copiam luminis, non in se recipiendo substantiam noctis. Itaque una lucis substantia noctem facere videtur
Abbreviated transcription (Latin):
pore totus etiam in inferno. totus in ce¬
lo. Illic patiens inuiriam carnis. hic non
telinquens głam deitatis. Erat apud in¬
feros resurrectio mortuorum. erat suꝑ
celos uita iuuentium. Uere mortuus. ue¬
re uiuus. in quo ⁊mortem susceptio morta¬
litatis excepit. et uitam diuinitas serua
ta non ꝑdidit. Quociens cũq gͦ hec que
a xp̃o humiliter sunt tolerata conside¬
ras: ipsum auctorem uoluntarie passi¬
onis agnosce. Ita fiet ut dum humilita ᷤ
dem opere cum patitur in firmus cum
facit omnipotens doceatur. Sedne ad¬
huc in morte filii dei aliquam insensibi¬
litatem nos credatis accipere: importunũ
non est que de morte sensa sint uestiga¬
re. Inqua sine lubio destituit. corpus
uita nr̃a non perit. dum discedens ani¬
ma non ium sciam ꝑdit. sed quod u¬
iuificauerat hoc dimittit. ⁊ quantum
in se ẽ. alterius mortem facit ipsa non
recipit. facit in quam: non iuuifican¬
do quod deserit. non amittendo quod ui¬

Expanded text:
pore totus etiam in inferno, totus in coepore totus etiam in inferno, totus in coelo. Illic patiens injuriam carnis, hic non relinquens gloriam deitatis. Erat apud inferos resurrectio mortuorum, erat super coelos vita viventium. Vere mortuus, vere vivus; in quo et mortem susceptio mortalitatis excepit, et vitam divinitas servata 353 non perdidit. Quotiescunque ergo haec quae a Christo humiliter sunt tolerata, consideras, ipsum auctorem voluntariae passionis agnoscas. Ita fiet ut, dum humilitas dem opere, cum patitufacit, omnipotens doceatur. Sed ne adhuc in morte Filii Dei aliquam insensibilitatem nos credatis accipere, importunum non est quae de morte sensa sint vestigare: in qua sine dubio destituit corpus vita nostra, non perit; dum discedens anima non vim suam perdit, sed quod vivificaverat hoc dimittit: et quantum in se est, alterius mortem facit ipsa, non recipit. Facit, inquam, non vivificando quod deserit: non amittendo quod vi
Abbreviated transcription (Latin):
caruem in utero matris. habes auctorẽ
bes opus auctoris. Quod ut generali dif¬
cie: et auctoris ⁊ oꝑis. Sic gͦ mortuuis ẽ
non discedente uita. sicut passus est non
ꝑeunte potentia. Nemo aufert anunam
eius ab eo. quia potestatem habet ponen¬
mendi eam. habes etiam hic auctorem o¬
peris. ponit animam pro amicis suis. ba¬
bes opus auc̃toris. Quod ut generali
diffinitione concludam: quociens in car¬
ne xp̃c aliquid patitur. opus auctoris ẽ.
sed quia id ipsum sua potestate non alio
cogente ꝑpenitur. ipse auctor ẽ operis.
Non gͦ ad mariam locali motu diuinitaᷤᷤ
uenit. sed ineffabili potentie sue mani¬
festatione. ⁊ uterum matris gig
gig¬
nendus impleuit. et totum quod
ẽ substancie sue plenitudine non pri¬
uauit. Non dimisit patrem. cum ue¬
nit ad uirginem. Ubiq totus. ubiq ꝑ¬
fectus: quia nec diuisionem incorporea
simplicitas recipit. ⁊ partes plenitudo
non nouit. Erat gͦ uno atq eodem tem¬

Expanded text:
carnem in utero matris, hacarnem in utero matris, habes opus auctoritatis, et ut generalitiae, et auctoris et operis. Sic ergo mortuus est non discedente vita, sicut passus est non pereunte potentia. Nemo aufert animam ejus ab eo, quia potestatem habet ponenmendi eam; habes etiam hic auctorem operis: ponit animam pro amicis suis , habes opus auctoris. Quod ut generali definitione concludam: quoties in carne Christus aliquid patitur, opus auctoris est: sed quia idipsum sua potestate, non alio cogente perpetitur, ipse auctor est operis. Non ergo ad Mariam locali motu divinitas venit, sed ineffabili potentiae suae manifestatione et uterum matris giggignendus, implevit, et totum quod est substantiae suae plenitudine non privavit. Non dimisit Patrem cum venit ad Virginem. Ubique totus, ubique perfectus; quia nec divisionem incorporea simplicitas recipit, et partes plenitudo non novit. Erat ergo uno atque eodem tem
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am. ut quantum in se ẽ uita. ꝑderet
uitam. Nam si hoc ita eẽt quomõdo
illo triduo potuisse dicimus aliqͥd uiuere. si cuite
fontem credimus aruisse: Sensit igit᷑
mortem diuinitas xp̃i participatione hu¬
mani affectꝰ. quem sponte susceperat. ñ
nature suc potentiam ꝑdidit. ꝑ quã cunc¬
ta iuuificat. Sic in sepulchro carnẽ su¬
am commoriendo non deseruit. sicut in u¬
tero uirginis connascendo formauit.
sic in utroq ⁊ nasci ⁊ mori. non corctus
ab altero sed sponte dominus uoluit. ut
hoc eum constet ꝑtulisse quod fecit. Nec
ideo non patientem quia ipse faciebat.
nec ideo non facientem. quia non aliꝰ
tolerabat. Nam sic dominice incarnati¬
onis mysterium. salua indiuidue trini¬
tatis cooꝑatione consideres. Idem sibi ĩ hac
humilitate auctor ⁊ opus ẽ. Idem auctor
quia sponte nascitur. sponte patitur. idem
opus. quia utrunq licet. non alio co¬
gente solus tamen ipse ꝑpetitur.fecit

Expanded text:
nostram, ut quantum in se est vita, perderet nostram, ut quantum in se est vita, perderet vitam. Nam si hoc ita esset, quomodo illo triduo potuisse dicimus aliquid vivere, si vitae fontem credimus aruisse? Sensit 352 igitur mortem divinitas Christi, participatione humani affectus quem sponte sua susceperat, non naturae suae potentiam perdidit per quam cuncta vivificat. Sic in sepulcro carnem suam commoriendo non deseruit, sicut in utero Virginis connascendo formavit. Et sic in utroque et nasci et mori, non coactus ab altero, sed sponte Dominus voluit, ut hoc eum constet pertulisse quod fecit: nec ideo non patientem, quia ipse faciebat; nec ideo non facientem, quia non alius tolerabat. Nam si dominicae incarnationis mysterium salva individuae Trinitatis cooperatione consideres, idem sibi in hac humilitate auctor et opus est: idem auctor, quia sponte nascitur, sponte patitur: idem opus, quia utrumque licet non alio cogente, solus tamen ipse perpetitur. Fecit
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerata suscepit. Neq enim aut sapi¬
entie conuenit de duob eque suis insi¬
pientissimam plus amare. aut perfecte
pietati magis inligentem non niuisse.
rationabiliter tantum sed etiam ueraci¬
ter dicta sunt. et intellexisse in preceden¬
tib fateor. et probasse non nego. Xp̃i
autem diuinitas. quo pacto mortem
sensisse odicatur ignoro.
De quo uttum
tu obscure aliqua dixeris. an ego sustĩ¬
cienter dicta ingem carditate assecͥ
non potuerim. nescio. Neꝙ enim crede¬
re ausus sum. quod fons ille uite a qͦ
habent uniu̾sa quod iuuunt. ꝑ tri¬
duum quod in sepulchro corpus iacuit
usq eo anature sue ꝓprietate decide¬
rit. ut si dici fasẽ sepultis sensib omnẽ¬
statum substancie uitalis amutteret.
et propt̃ redemptionem humani ge¬
neris. non patrem tantum. s ⁊ om̃ia
spiritalis głe ornamenta desereret.
Augustinus. Absit absit afidelibus
ista suspicio. ut sic xp̃c senserit mortẽ

Expanded text:
vulnerata suscepit. Neque enim aut sapivulnerata suscepit. Neque enim aut sapientiae convenit, de duobus aeque suis, insipientissimam plus amare; aut perfectae pietati, magis indigentem non juvisse. rationabiliter tantum, sed etiam veraciter dicta sunt, et intellexisse me in praecedentibus fateor, et probasse non nego: Christi autem divinitati quo pacto mortem sensisse dicatur, ignoro. De quo utrum tu obscure aliquid dixeris, an ego sufficienter dicta ingenii tarditate assequi non potuerim, nescio. Neque enim credere ausim, quod fons ille vitae, a quo habent universa quod vivunt, per triduum quod in sepulcro corpus jacuit, usque eo a naturae suae proprietate deciderit, ut si dici fas est, sepultis sensibus omnem substantiae vitalis motum amitteret; et propter redemptionem humani generis, non Patrem tantum, sed et omnia spiritalis gloriae ornamenta desereret. Aug. Absit, absit a fidelibus ista suspicio, ut sic Christus senserit mortem
Abbreviated transcription (Latin):
altero meritum non uidetur. An intel¬
ligere causam putandus ẽ anime qͥ
eam ad accipiendam legem habitu insi¬
te rationis instructam apeccato uolũ¬
tarie transgressionis nititur separare:
Aut quomodo eius generositatem nouit
qui ignobilitatis uicio dicit ẽẽ despectã
prelata carne quam non flatudei sicut
anunam s de limoterre constat ẽẽ plas¬
matam: Siautem nichil horum de anima
recte sentitur: credamus quia suscepit
redemptor nr̃ hominem totum ne int̃¬
cidere quodam modo anue nr̃e uideam᷑
beneficium sempit̾num. Prodolor. carnẽ
inquit solam xp̃c assumpsit animam
non quesiuit. hic si originem utriusq
gnarus rerum contemplator attendas.
preciosior ẽ anime substancia si transgressi¬
orus culpam ꝓpter intelligentiam peior ẽ
causa. Ego autem xp̃m. ⁊ ꝑfectum sapien¬
tia scio. ⁊ piissimum ẽẽ non dubito. Quoꝵ
primo meliorem. ⁊ prudentie capacem
non despexit: scdo eam que magis fuerat

Expanded text:
altero meritum non 351 videtur. An intelaltero meritum non 351 videtur. An intelligere causam putandus est animae, qui eam ad accipiendam legem, habitu insitae rationis instructam, a peccato voluntariae transgressionis nititur separare? Aut quomodo ejus generositatem novit, qui ignobilitatis vitio dicit esse despectam: praelata carne quam non flatu Dei sicut animam, sed de limo terrae constat esse plasmatam? Si autem nihil horum de anima recte sentitur, credamus quia suscepit Redemptor noster hominem totum; ne intercidere quodammodo animae nostrae videamur beneficium sempiternum. Proh dolor! Carnem, inquit, solam Christus assumpsit, animam non quaesivit. Hic si originem utriusque gnarus rerum contemplator attendas, pretiosior est animae substantia: si transgressionis culpam, propter intelligentiam, pejor est causa. Ego autem Christum et perfectum sapientia scio, et piissimum esse non dubito: quorum primo meliorem et prudentiae capacem non despexit; secundo eam quae magis fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
pene illuis prime trans gressionis sine
aliqua spe etiam. nunc ad dicta ꝑman¬
sit. Quod si ita est. nescio quid nobis me¬
cliatoris ꝑsona contulerit. que melius
nr̃m ex toto non redimens brutam perse
carnem et que sine anima beneficium
quidem eius non posset sentire suscepit.
querere. cur accepta carne. animam dis¬
pensatio mediatoris omiserit. nisi forte
aut innotiam sciens medici ope indigen¬
tem ẽẽ non credidit. aut a se alienam pu¬
tans redemptionis beneficiis non dona¬
rit. aut ex toto in sanabilem udicans.
curare non quiuerit. aut uilem. ⁊ que
nullis usib apta uideretur abiecerit.
horum duo in ipsum totius hominiᷤ
creat orem blasphemi spiritus incredu¬
litate desipunt. Nam primo impossibi¬
lem. scło non omaniũ deum crediderunt.
Quomodo enim docetur omp̃s. si curare ñ
potuit desꝑatam. aut quomodo ornni¬
um ds si non ipse fecit animam nram:
Duob uͦ aliis uno anime causa nescit᷑

Expanded text:
poenae primae illius transgressionis sine poenae primae illius transgressionis sine aliqua spe etiam nunc addicta permansit. Quod si ita est, nescio quid nobis mediatoris persona contulerit, quae melius nostrum ex toto non redimens, brutam per se carnem, et quae sine anima ne beneficium quidem ejus posset sentire, suscepit.quaerere cur accepta carne animam dispensatio mediatoris omiserit. Nisi forte aut innoxiam sciens, medicinae indigentem esse non crediderit, aut a se alienam putans, redemptionis beneficio non donarit; aut ex toto insanabilem judicans, curare nequiverit; aut vilem et quae nullis usibus apta videretur, abjecerit. Horum duo in ipsum totius hominis creatorem blasphemi spiritus incredulitate desipiunt. Nam primo impossibilem, secundo non omnium Deum crediderunt. Quomodo enim docetur omnipotens, si curare non potuit desperatam? Aut quomodo omnium Deus, si non ipse fecit animam nostram? Duobus vero aliis, uno animae causa nescitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sione perierit. et ex hoc facile scire pote¬
runus. quid dominꝰ ueniendo saluare
potuerit. Dequirendum gͥ nob̾ est qͥs¬
nam legem creatoris acceperit. Ille e¬
nim sine dubio peccauit. qui precepta
contempsit. Ille precepta contempsit:
qui quod prohibebatur admisit. Dicit au¬
tem scriptura. Precepit dñs a de dicens. Ab
omni ligno quod est in paradiso manduca¬
bitis. de ligno autem scientie boni ⁊ mali ñ
utrum hanc legem totus homo acceperit.
Si enim ut in libro geneseos continetur ex
corpore ⁊ ania iam ꝑfectus accepit. totus
trans grediendo peccauit. Et si totus trans
grediendo peccauit: totus peccati su uicio
tunc periit. Si autem totus periit. totus
beneficio saluatoris incliguit. Si totus
beneficio saluatoris indiguit: totum
xp̃c ueniendo saluauit. ꝙ si totum ueni¬
endo saluauit: noncorpus absꝙ anima
sed corpus ⁊animam qua constare to¬
tus homo ⁊ poccasse antea uidetur assũp¬
sit. Nam si toto homine peccante solã
huius carnem xp̃c assumpsit: anima

Expanded text:
sione perierit, et ex hoc facile scire poterimus, quid Dominus veniendo salvare potuerit. Requirendum igitur nobis est, quisnam legem Creatoris acceperit: ille enim sine dubio peccavit, qui praecepta contempsit; ille praecepta contempsit qui quod prohibebatur admisit. Dicit autem Scriptura: Praecepit Dominus Adae, dicens, Ab omni ligno quod est in paradiso manducabitis, de ligno autem scientiae boni et mali, non utrum hanc legem totus homo acceperit? Si enim, ut in libro Geneseos continetur, ex corpore et anima jam perfectus accepit, totus transgrediendo peccavit: grediendo peccavit, totus peccati sui vitio tunc periit. Si autem totus periit, totus beneficio Salvatoris indiguit. Et si totus beneficio Salvatoris indiguit, totum Christus veniendo salvavit: et si totum veniendo salvavit, non corpus absque anima, sed corpus et animam qua constare totus homo, et peccasse antea videtur assumpsit. Nam si toto homine peccante, solam ejus carnem Christus assumpsit, anima
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem ꝑgere.ne ibi pateretur mala que
agabus propħa preclixerat. ⁊ tamen dõ
hec illuum pati uolebat. ꝓpter annuncian¬
dam fidem xp̃i exercens marip̃rem xp̃i
dleꝙ istam bonam uoluntatem suã im¬
pleuit. ꝑ xpĩanorum uoluntates bonas
sed purdeorum malas. ⁊ ad eum pocius
ꝓtinebant qui nolebant quoduolebat᷑
quam illi ꝑqtios uolentes factumẽ qd
uiolebat quia id ip̃m quidem secdipẽ pet̾
eos bona. illi autẽ mala uolũtate feceit¬
ed quantelibet sit cy
uoluntates uel angłorum uel homi¬
num. uel bonorum uel malorum. uel il
lud quod deus uel aliud uolentes quam
ds̃ om̃ipotentis dei uoluntas semꝑin
uicta est que mala ẽẽ minquam potest
que etiam cum mala irrogat uista ẽ
et profecto que uista ẽ mala non est. Ds̃¬
uult miseretur. siue ꝑ udicium quem
uult obdurat. nec inique aliquid facit
nec nisi uolens quicquam facit et om¬
nia quecunq uult facit. cui

Expanded text:
rusalem pergere, ne illic pateretur mala quae rusalem pergere, ne illic pateretur mala quae Agabus propheta praedixerat ; et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christi. Neque istam bonam voluntatem suam implevit per Christianorum voluntates bonas, sed per Judaeorum malas, et ad eum potius pertinebant, qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem mala voluntate feceruSed quantaelibet sint voluntates vel angelorum vel hominum, vel olentium quam Deus, omnipotentis voluntas semper invicta est, quae mala esse nunquam potest, sive etiam dum mala irrogat justa est; et profecto quae justa est, mala non est. Deuvult miseretur, sive per judicium quem vult obdurat, nec inique aliquid facit, nec nisi volens quidquam facit, et omnia quaecumque vult facit.
Abbreviated transcription (Latin):
liquando autẽ bona uoluntate ho¬
mo uult aliquid quod ds non uult. eti
uoluntate. nam illius mala uoluntas eẽ
nunquam potest. tanquam sibonus filiꝰ
patrem uelit uiuere. quem deus bona
uoluntaten uuilt mori. Et rursus fieri po¬
test. ut hoc uelit homo uoluntate mala
quod ds uult bona uelut si malus filius
uelit mori patrem. uelit hoc etiam deus.
Nempe ille quod non uult łs. iste uͦ icł
uult quod uult et ds: et tamen bone dei uo¬
liutati pretas illius pocius consonat qͣm¬
ius aliud uolentis. quam huius id est uo¬
lentis impietas. Tantum inter est quid
uelle homini. quid deo pocius congrnat et
ad quem finem suam quisq referat uo¬
luntatem. ut aut approbetur aut impro¬
betur. Nam ds quasdam uoluntates su¬
as utiq bonas. ita implet ꝑmalorum ho¬
minum uoluntates malas. sicut ꝑuideos
ut apło petrus. quando id fieri uolebat. sa¬
thanas abipso qui occidi uenerat diceretͭ
Quam bone apparebant uoluntates pioꝵ
fidelium. qui nolebant apłm pauliu ihe¬

Expanded text:
liquando autem bona voluntate homo vult aliquid quod Deus non vult, etiavoluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen Dei bonae voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut approbetur aut improbetur. Nam Deus quasdam voluntates suas utique bonas ita implet per malorum hominum voluntates malas, sicut per Judaut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, Satanas ab ipso qui occidi venerat, diceretur : Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Je
Abbreviated transcription (Latin):
icet multi doctissimi et probatissi¬
mi iuri diuerso quidem stilo. sed non diu̾sa
fide innumerabilia opuscula eliderint
ita ut difficile sit eorum omnia documenta
legere. ea tamen que leguntur: ꝓpter elo¬
quii uenustatem. ⁊ difficillimas questionũ
ꝑplexitates minime intelliguntur. Re¬
uera enim dum coguntur ꝓpter altitudi¬
nem scripture diuine occulte uiam car¬
pere paruitati nr̃e ambiguitatem non mi¬
nunam reliquerunt. Sunt etiam plane
spiritales uiri qui eorum assecuntur elo¬
quium. ⁊ penetrant intellectum. Quoꝵ
nos lum concupiscentiis satisfacimus
preclare eorum scientie non equamur.
ut ea sicut illi intelligere ualeamus.
Quaꝓpter̃ gͦ queso te. ut ꝑcunctanti mͥ
respondeas.⁊ que obscuritatem faciunt

Expanded text:
icet multi et probatissimi viri diverso quidem stilo, sed non diversa fide innumerabilia opuscula ediderint, ita ut difficile sit eorum omnia legere; ea tamen quae leguntur, propter eloquii venustatem et difficillimas quaestionum perplexitates, minime intelliguntur. Revera enim, dum coguntur propter altitudinem Scripturae divinae occultam viam carpere, parvitati nostrae ambiguitatem non minimam reliquerunt. Sunt etiam plane spirituales viri, qui eorum assequuntur eloquium, et penetrant intellectum. Quorum nos dum concupiscentiis satisfacimus, praeclarae eorum scientiae non aequamur, ut eas sicut illi intelligere valeamus. Quapropter quaeso te ut percontanti mihi respondeas, et quae obscuritatem faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
seris. gratie tibi agende sunt ubi non nulla
sic iudisti te refutare non posse. ut ea mal¬
les summo silentio pretenre.¬

Expanded text:
seris; gratiae tibi agendae sunt, ubi nonnulla sic vidisti te refutare non posse, ut ea malles summo silentio praete
Abbreviated transcription (Latin):
am audierit. sit tibi tanqͣm ethnicus et
publicanus. Et̃ quis magis dilexit infirmos. ꝗͣ
ille qui pro omnib est factus infirmus. et
proomnib ex ipsa ẽ infirmitate orncifirꝰ
Que cum ita sint. nec gratia prohibet cor¬
reptionem. nec correptio negat gratiam.
& ideo sic ẽ precipienda uisticia. ut adeo
gratia qua id quod precipitur fiat. fide¬
li orõne poscatur. & hoc utrunq ita faci¬
endum ẽ. ut neꝙ iusta correptio negli¬
gatur. Omnia uͦ hec cum caritate fiant.
qm̃ caritas nec facit peceatum. et cooperit
multitudinem peccatorum. Expł lib scĩ aus̃¬

Expanded text:
am audierit, sit tibi tamquam ethnicus et am audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifixus? quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptiEt ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec cum charitate fiant, quoniam charitas nec facit peccatum, et cooperit multitudinem peccatorum. XIX. Nemo hab