comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onis ꝓprecio: placuit dõ captiuos
reduçere. calumpniatorem humili¬
are: xp̃o gͦ ignominiosa tulit & asꝑa:
ut neutrum expauescas pati ꝓ xp̃o.
ad cominoclum ꝓpͥum: quod ipse haut
ẽ pati dedignatus commodum ꝓpter
alienum. Unde dixit. Siquis michi
ministrat: me sequatur. Ecce labor.
Et uͥ sum ego. illic & minist̾ m̃s erit.
fece merces. Demum ex passione homo
emisit sp̃m. ut mortuus eẽt. resump¬
turus eum clie tercia: ut reiuiuiscens
resur gͥet. Notestatem habens ponẽ¬
di animam. & itum sum̃di eam. u¬
cruq pocuit homo ꝑ anunan: que
id uoluit. Ds̃ incarnando factus ẽ ho¬
mo. Id ꝑmansit usq ad passionem.
Tunc autem d̃s quia cepit ẽe mortu¬
us. desiit ad tempus ẽẽ iuuus. nõtñ
ds̃: uerum homo. sicut cum desiit ẽẽ
mortuus factus ẽ item uiuus. &e ho¬
mo nouus. circa animam & carnem
fecit ut delicta condonarentur.
tam p̃cedentium. qmͣ scõrum sub seq̃n¬

Expanded text:
onis pro pretio placuit Deo captivos onis pro pretio placuit Deo captivos reducere, calumniatorem humiliare. Christus ergo ignominiosa tulit et aspera, ut neutrum expavescas pati pro Christo ad commodum proprium, quod ipse haud est pati dedignatus commodum propter alienum. Unde dixit: Si quis mihi ministrat, me sequatur . Ecce labor: Et ubi sum ego, illic et minister meus erit . Ecce merces. Demum ex passione homo emisit Spiritum, ut mortuus esset, resumpturus eum die tertia, ut reviviscens resurgeret, potestatem habens ponendi animam et iterum sumendi eam . Utrumque potuit homo per animam quae id voluit. Deus incarnando factus est homo, id permansit usque ad passionem. Tunc autem Deus quia coepit esse mortuus, desiit ad tempus esse vivus, non tamen Deus, verum homo; sicut cum desiit esse mortuus, factus est item vivus et homo novus, circa animam et carnem fecit, ut delicta condonarentur, tam praecedentium quam sanctorum subsequen
Abbreviated transcription (Latin):
xiiii. xp̃e non diabolo p̃cium optuͣlit. s dõ.
Dedemptor gͦ p̃cium dans ꝑ capti¬
uis ut dimitterent᷑ libi: eui hãc
oblationem fecit: Num ei qui illos
abcluxit captiuos. atq in captiuita¬
ce detinuit: Precium nanq redẽp¬
tionis. cui offerendumẽ: Nonne
ei qui redim̃dos incaptiuitate te¬
net: S om̃ino absit nefarium il¬
lud nefas. quod saluator ꝑditori di¬
abolo ds se inclinans: preciosam qd̾
utiq idolatria foret. optulerit mor¬
tem. Neq enim munus tale reciꝑet:
unde se sciret potestate pͥuandum.
Nimirum si cognouisset. nunqͣm do¬
minum głe crucifixisset. Unde exqͦ
rescuuit: pilatum ꝑ uxorem aggres¬
sus: passionem studuit impedire.
Uerum rabies uideorum diabolo
instigante prius stimulata: eo ip̃o
iam sedante non poterat resistere.
xp̃c gͦ factus obediens patri usq
ad mortem. eui sacrificium passio¬
nis optulit. nͥ cui patiendo obediuit:
Nimirum cui quis obedit: ei obedi¬
entiam ascribit. Huius aut̃ oblati¬

Expanded text:
ium obtulit, sed Deo. Redemptor ergo pretium dans pro captivis, ut dimitterentur sibi, cui hanc oblationem fecit? num ei qui illos abduxit captivos, atque in captivitate detinuit? pretium namque redemptionis cui offerendum est, nonne ei qui redimendos in captivitate tenet? Sed omnino absit nefarium illud nefas, quod Salvator proditori diabolo Deus se inclinans pretiosam quod utique idololatria foret obtulerit mortem. Neque enim munus tale reciperet; unde se sciret potestate privandum; nimirum si cognovisset, nunquam Dominum gloriae crucifixisset . Unde ex quo rescivit, Pilatum per uxorem aggressus passionem studuit impedire. Verum rabies Judaeorum diabolo instigante prius stimulata, eo ipso jam sedante non poterat residere. Christus ergo factus obediens Patri usque ad mortem, cui sacrificium passionis obtulit, nisi cui patiendo obedivit? nimirum cui quis obedit, ei obedientiam ascribit. Hujus autem oblati
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is homo uiuens. qm̃ omĩs hoĩes
ꝓximi nob̃ sumus. quia slitione
nature: ad inuicem coheremus.
Quare quos natura sociat: caritas
uingat statu mortalitatis inchoan¬
da immortalitatis ꝑficienda Fides
aut̃ uixta scͥpturam ẽ sꝑandarum
sub̃a rerum. argum̃tum ñ apparen¬
tium. fide nimirum que nobis occł¬
ca sunt conced̾e arguimur. fide de
et̾nis que sꝑantur bonis ambig̾e ñ
sinimur. ac ꝑ hoc quodam mͦ certa in
nobis firmaq subsistunt. Bona
autẽ que credendo futura expectamꝰ.
bñ uiuendo adipisci sꝑamus. fidem
inꝓmis habere necee ẽ. sine qua: nec
quid sꝑes. nec quid ames incel¬
ligis. Ex quid ꝓdest. more impioꝵ
bona mala ue cred̾e. futura. absq
spe adipiscendi bona. effugiendi
mala: Spes autẽ semꝑ uana ẽ
nisi m̾ito caritatis digna ẽ opti¬
nere quod optat. Quaye qm̃ ꝑfi
in enignate uidemus: ꝑ spem aũ
ñdum cõp̃hensa expectamꝰ. cum
uidebimus facie ad faciem. cum

Expanded text:
omnis homo vivens, quoniam omnes homines omnis homo vivens, quoniam omnes homines proximi nobis sumus, quia conditione naturae, ad invicem cohaeremus. Quare 135 quos natura sociat, charitas jungat, statu mortalitatis inchoanda, immortalitatis perficienda. Fides autem juxta Scripturam est: Sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium ; fide nimirum quae nobis occulta est, condere arguimur, fide de aeternis quae sperantur bonis ambigere non sinimur, ac per hoc quodammodo certa in nobis firmaque subsistunt; bona autem quae credendo futura exspectamus, bene vivendo adipisci speramus. Fidem in primis habere necesse est, sine qua nec quid speres, nec quid ames intelligis. Sed quid prodest more impiorum bona malave credere futura, absque spe adipiscendi bona, effugiendi mala? Spes autem semper vana est, nisi merito charitatis digna est obtinere quod optat. Quare quoniam in aenigmate videmus; per spem autem nondum comprehensa exspectamus. Cum videbimus facie ad faciem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tate hunc timorem xp̃e habere sĩ pote¬
rat. qm̃ ꝑfectione caritatis p̃mine¬
bat. Quare cum dr̃. repleuit eũ sp̃s
timoris dñi. aut ad m̃bra refẽndum
ẽ: aut alio de timore intelligendum.
Nimirum ẽ & alius timor sc̃s. ꝑma¬
fortasse ẽ reuerentia. que m̃ito subiec¬
tionis debetur suꝑiorib. Que incelo.
de incorruptione carnis certa. de ho¬
nore sp̃e secura: non angit᷑ formidi¬
ne. s delectat᷑ amore. Inc̾im aut̃ quẽ
diligit: offend̾e timet. carere timet.
quasi pallio tͥsticie amicta ex fragi¬
ix. De fide. spe. & caritate
xcellentissimam nob̃ uiam
ad dm̃. apłs demonstrat ẽe tͥa
hec. fidem. spem. caritatem. eum qͥb
nemo ẽ malus. sine quib nemo ẽ bo¬
nus. fides quippe ce spes necessaria
ẽ ante morcem: caritas aut̃ pꝰ mortẽ
Caritas quippe ẽ amor dĩ atq ꝓxi¬
mi. amplectens dm̃ suꝑ om̃ia. ꝑri¬
mum autem suꝑ oetera. Pximus d̃r

Expanded text:
tate . Hunc timorem Christus habere non potetate . Hunc timorem Christus habere non poterat, quoniam perfectione charitatis proeminebat. Quare cum dicitur: Replebit eum spiritus timoris Domini , aut ad membra referendum est, aut alio de timore intelligendum. Nimirum est alius timor sanctus permafortasse est reverentia, quae merito subjectionis debetur superioribus, quae in coelo de incorruptione carnis certa, de honore Spiritus secura, non angitur formidine, sed delectatur amore: interim autem quem diligit, offendere timet, carere timet, quasi pallio justitiae amicta ex fragie. CAPUT IX. De fide, spe, et charitate. Excellentissimam nobis viam ad Deum Apostolus demonstrat esse tria haec, fidem, spem, charitatem. Cum quibus nemo est malus, sine quibus nemo est bonus. Fides quippe et spes necessaria est ante mortem; charitas autem post mortem. Charitas quippe est amor Dei atque proximi, amplectens Deum super omnia, proximum autem super caetera. Proximus dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
mas & cunes. nͥ forte candem reue¬
lante dõ. cue salutis certus fias: ut
qui ante castigabas corpus tuu.
& inseruitutem redigebas. ne forte
reꝓbus efficereris. tandem scias iui
credid̾is. Et certus sis. dicens cũ apło.
Inreliquo reposita ẽ mͥ corona iusticie.
qm reddet mͥ uistus uidex. Et qm̃ iam
nichil times. s solum amas: iam ince
ꝑfecta ẽ caritas. qm̃ ꝑfecta caritas
foras mittit timorem. Caritas gͦ dũ
gradib suis accrescit: timorut dic¬
tumẽ parib in hac uita gradib decres¬
cit. donec caritas post mortem ad sum¬
mum ꝓuecta: non amplius secum pa¬
tiatur timorem. Talem quippe naturã
habet caritas atq cimor. ut quem ni¬
mium tuneas: nichil diligas. quem
ꝑfecte diligas: nicħ timeas. Ex quo
autem uel exparte quempiam ama¬
ũis: eum statim ñ ninus cuneas. Nli¬
mirum timorem caritas adueniens
temꝑat: ꝑueniens resecat. Quo cir¬
ea qm̃ quitimet ñ ẽ ꝑfectus incari¬

Expanded text:
mas, et times, nisi forte tandem revemas, et times, nisi forte tandem revelante Deo, tuae salutis certus fias, ut qui ante castigabas corpus tuum, et in servitutem redigebas, ne forte reprobus efficereris, tandem scias cui credideris, et certus sis, dicens cum Apostolo: In reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi justus judex . Et quoniam jam nihil tperfecta est charitas; Quoniam perfecta charitas foras mittit timorem . Charitas ergo, dum gradibus suis accrescit, timor, ut dictum est, paribus in hac vita gradibus decrescit, donec charitas post mortem ad summum provecta, non amplius secum patiatur timorem. Talem quippe naturam habet charitas atque timor, ut quem nimium timeas, nihil diligas, quem perfecte diligas, nihil timeas. Ex quo autem vel ex parte quempiam amaveris, eum statim non nimis timeas: nimirum timorem charitas adveniens temperat, proveniens resecat. Quorcirca quoniam qui timet non est perfectus in chari
Abbreviated transcription (Latin):
Caritas autẽ dum augm̃ta suit ti¬
morem imminuit. Ex quo aut̃ ꝑfecta
ẽ: mox cimor ñ ẽ. Qm̃ teste ioħe. qui
tunet ñ ẽ ꝑ fectus in caritace. Ergo
timere potes simul &e amare. S in
amore dum tunes: ꝑfectus eẽ ñ po¬
times. dum uiuis ꝑfectus ñes. Times
dm̃ dum uiuis. ꝓptereaq ip̃i iugĩt
dicis. letet᷑ cormeum ut tieat uo¬
mentuum. Infuturo letabis: absq ti¬
more. Nuncletaris ut timeas. qm̃ ita
frueris spe beatitudinis ꝑ caritatem.
us
ut resꝑata tuneas frustrari ꝑfragi¬
litatem. Unde apłs inquit. Qui stat:
uideat necadat. Ad iusticiam trahit
caritas. accensa desid̾io celi: ab inusti¬
cia retrahit timor. punctus horrore in¬
ferni. Et qm̃ uir bonus ñes. nisi decli¬
ues amalo ce facias bonum merito
iite comitantur se se timor &e caritas.
ut hinc prauorum motuum congres¬
sus euincat. hinc bonarum artium
stuclia apprehendas. Quare dum
moriturus es. sine int̾missione & a¬

Expanded text:
Charitas autem dum augmenta sumit, tiCharitas autem dum augmenta sumit, timorem imminuit: ex quo autem perfecta est, mox timor non est; quoniam, teste Joanne: Qui timet non est perfectus in charitate . Ergo timere potes simul et amare; sed in amore, dum times perfectus esse non potimes, dum vivis perfectus non es. Times Deum dum vivis, proptereaque ipsi jugiter dicis: Laetetur cor meum ut timeat nomen tuum . In futuro laetaberis absque timore: nunc laetaris ut timeas, quoniam ita frueris spe beatitudinis per charitatem, ut re sperata timeas frustrari per fragilitatem: unde Apostolus inquit: Qui stat videat ne cadat . Ad justitiam trahit charitas accensa desiderio coeli, ab injustitia retrahit timor punctus horrore inferni. Et quoniam vir bonus non es, nisi declines a malo et facias bonum, merito in te comitantur sese timor et charitas, ut hinc pravorum motuum congressus evincas, hinc bonarum artium studia apprehendas. Quare dum moriturus es, sine intermissione et a
Abbreviated transcription (Latin):
uit eum sp̃e timoris dñi. cimoris inꝗͣ
illius. quicum sit inicium sap̃ie. illũ
facit timere. qui potest corpus &e aĩam
mittere ingehennam: Quomͦ candem
ab illo mitti in gehennam cimebat. ã
quo se cum suis certissime saluandum
locum p̃parat caritati. Quippe
dum torm̃ta iudicis cinemꝰ: corm̃toꝵ
causam. culpas: euitamus. S dum so¬
lo timore id agit᷑: uicia ñ iam extͥnsecꝰ
ꝑpetrantur inoꝑe. necdum intͥnsecꝰ
expellunt᷑ exm̃te. Et qm̃ mala actu di¬
mittumnus. m̃te amamꝰ: nutium sapĩe
iam adest. sap̃ia ip̃a adhuc ab est. Ad¬
ueniet autẽ. cum male ag̃e nolu̾is: qͣm¬
ius impune liceret. Si uoluntas hec ce¬
eo seruato ꝓpt̾qmͣ precessit. ditabitur
tandem caritate. ꝑ mitium sapĩe sapi¬
ens fr̃s. Nimirum recte amare: id de¬
mum ẽ saꝑe. Tunor gͥ m̾ito initium sa¬
pientie nuncupatur. unde qͣi semine
iacto. caritas que sapĩa ẽ: suboriatur.

Expanded text:
vit eum spiritus timoris Domini; timoris, inquam, vit eum spiritus timoris Domini; timoris, inquam, illius qui cum sit initium sapientiae, illum facit timere qui potest corpus et animam mittere in gehennam? Quomodo tandem ab illo mitti in gehennam timebat, a quo se cum suis certissime salvandum locum praeparat charitati; quippe dum tormenta Judicis timemus, tormentorum causam culpas evitamus. Sed dum solo timore id agitur, vitia non jam extrinsecus perpetrantur in opere 134 necdum intrinsecus expelluntur ex mente. Et quoniam mala actu dimittimus, mente amamus, initium sapientiae jam adest, sapientia ipsa adhuc abest; adveniet autem cum male agere nolueris, quamvis impune liceret. Sed voluntas haec coeeo servato propter quem praecessit, ditabitur tandem charitate, per initium sapientiae sapiens factus: nimirum recte amare id demum est sapere. Timor igitur merito initium sapientiae nuncupatur. Unde quasi semine jacto charitas, quae sapientia est, suboriatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tere ingebennam. Qui timor. quomͦ
cum repleuit: Num sicut nos plerun¬
q fieri ꝑtimescimus. qd̾ rõne docti.
minime futurum scimus: Ut noctu
occursum mortui trepidamus. quod
natura p̃pediri haut ignoramus. Itẽ
infastigio eiuus liboe loci ꝯstitutos. bor¬
ror quidam corruendi totos solet per¬
currere. quos uestigio firmos. uano
ꝯcuti cremore. ꝯsilium mirat᷑. S si
suꝑstitio putatur. si qñ huiuscemodi
horrore ꝑculsi. quod fieri ñ posse scimꝰ.
id ne fiat postulamus. quomͦ orõ dñi
onis horrore ꝑmotum. quis osenserit.
cum dampnationem sui obnixe sit
dep̃catus. & tñ de salute semꝑ excitit
certus: Om̃ia que aut s exdeo. aut su¬
is ex se futura erant: futura quidem.
s ñ nisi m̃ito obedientie. ac p̃cum de¬
orans. id optinuit: quod utiq alia uia
habendum ñfuit. Igit᷑ innocent̾ uiue¬
bat. & scẽ orabat. ñ qm̃ de impetrando
tate. om̃ino extitit certus. qͦmͦ peple¬

Expanded text:
tere in gehennam: qui timor quomodo tere in gehennam: qui timor quomodo eum replevit? num sicut nos plerumque fieri pertimescimus quod ratione docti minime futurum scimus: ut noctu occursum mortui trepidamus, quod natura praepediri haud ignoramus. Item in fastigio cujuslibet loci constitutos horror quidam corruendi totos solet percurrere, quos vestigio firmos vano concuti tremore consilium miratur. Sed si superstitio putatur, si quando hujuscemodi horrore perculsi, quod fieri non posse scimus, id ne fiat postulamus, quomodo oratio Donis horrore permotum quis consenserit cum damnationem sui obnixe sit deprecatus, et tamen de salute semper exstitit certus? Omnia quae aut sibi ex Deo, aut suis ex se futura erant, futura quidem, sed nonnisi merito obedientiae, ac precum deorans id obtinuit, quod utique alia via habendum non fuit. Igitur innocenter vivebat, et sancte orabat, non quod de impetrando tate omnino exstitit certus, quomodo reple
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͦ lic oraret.si se nec in morte man¬
surum. nec pꝰ mortem ꝑdendum time¬
ret Ueruntam̃ quomͦ id timere po¬
tuit. quandoquidem p̃ditum acq ple¬
num sapĩa ueritas presertum huiꝰce
rei. haud latere debuit: Uñ inꝑpħa
ad dm̃ directo sermone dicit. Nõ
derelinques ininferno animamme¬
am. nec dabis scm̃ tuum uidere cor¬
ruptionem. Sc̃s iste. qm̃ in sepulcͦ
ñ erat corrumpendus. p̃mittebat.
caro mea requiescet inspe. Caro
quippe int̾ra quieuit: in spe resur¬
rectionis. Qm̃ uͦ anima ab infi̾s re¬
ducta. corꝑiq reddita. integer ho¬
mo ad dexteram dĩ erat sublimãd
qui de salute dubius ñ fuit: Auc si ꝑ¬
di ñ cimuit. eurut ñ ꝑderet᷑ rogauit:
Quomͦ repleuit eum sp̃e tumoris dĩu
de quo dr̃. initium sapĩe timor dñi
Et item. illum aut̃ timete. qui pot̃
corpus &e animam mitt̾e in gehennã:
Inicium quippe sapientie ẽ. illum ci¬
mere. qui pot̃ corpus &e animam mit¬

Expanded text:
Cur ergo sic oraret, si se nec in morte manCur ergo sic oraret, si se nec in morte mansurum, nec post mortem perdendum timeret? Verumtamen quomodo id timere potuit, quandoquidem praeditum atque plenum sapientia, veritas praesertim hujusce rei haud latere debuit? Unde in Propheta ad eum directo sermone, dicit: Non derelinques in inferno animam meam, nec dabis Sanctum tuum videre corruptionem . Sanctus iste quoniam in sepulcro non erat corrumpendus, praemittebat: Caro mea requiescet in spe : caro quippe in terra quievit in spe resurrectionis. Quoniam vero anima ab inferis reducta, corporique reddita integer homo ad dexteram Dei erat sublimandus, qui de salute dubius non fuit? aut si perdi non timuit, cur ut non perderetur rogavit? quomodo replevit eum Spiritus timoris Domini, de quo dicitur: Initium sapientiae timor Domini . Et item: Illum autem timete qui potest corpus et animam mittere in gehennam . Initium quippe sapientiae est illum timere, qui potest corpus et animam mit
Abbreviated transcription (Latin):
& ducet quo cu ñ uis. Horror tim̃tis:
pͥmam occupauit partem or̃onis.
s sicut tu. Non sieut horror ac tior
monet: s sicut dõ placet. qmͣuis af¬
fectus carnis. & erga se. & erga mise¬
riam synagoge. aliud suadet. i ta tͣn
ẽ. ueruntam̃. licet iduelim qd̾ tu: fi¬
at. non sicut ego uolo. s sicut tir. fiat.
non quia ego homo uolo. nam sequi
humanum uelle non ualet: s quia
le decet. Quo nichil sanctius dici po¬
tuit. In quo patet. uoluntatem in xp̃o
aliam ẽẽ hominis. qͣi obedientem:
ed qui mori cimuit. num qͦq
torm̃tis gehenne intrudi for¬
midauit: Si eium gebennam ñ ti
nem fu dit: Ne simul tradas me cũ
peccatorib. & cum oꝑantib iniquita¬
tem ne ꝑdas me: Hominem sͥ assũp¬
tum deitas simul trad̾et cum pecẽorib.
suuxta uocum crurifigentium. morti
daret ñ reuicturum. Cum oꝑantibus
iniquitatem ꝑd̾et: si sicut optabant
uidei. dominum nr̃m dampnaret.

Expanded text:
et ducet quo tu non vis . Horror timentis et ducet quo tu non vis . Horror timentis primam occupavit partem orationis hgo volo, sed sicut tu. Non sicut horror ac timor monet, sed sicut Deo placet. Quamvis affectus carnis, et erga se et erga miseriam Synagogae, aliud suadet, ita: tranest; verumtamen licet id velim quod tu, fiat non sicut ego volo, sed sicut tu: fiat non quia ego homo volo nam sequi humanum velle non valet sed quiale decet, quo nihil sanctius dici potuit. In quo patet voluntatem in Christo aliam esse hominis quasi obedientem, Sed qui mori timuit, num quoque tormentis gehennae intrudi formidavit? Si enim gehennam non timnem fudit: Ne simul tradas me cum peccatoribus, et cum operantibus iniquitatem ne perdas me? hominem sibi assumptum divinitas simul traderet cum peccatoribus, si juxta votum crucifigentium morti daret non revicturum. Cum operantibus iniquitatem perderet, si, sicut optabant Judaei, Dominum nostrum damnaret.
Abbreviated transcription (Latin):
at ame calix iste. inquib uerbis ꝓcul
dubio affectus ille anumi quem mͦ de¬
claramus. manifestat᷑: mox quasi adu̾¬
sando subiungit᷑. Ueruntam̃ ñ sicut
ego uolo: s sicut tu. Quippe quodammͦ
S ad u̾sari uident᷑. affectus animi ex
carne natus. mortem renuntiantis: &
uoluntas di atq rõnis mortẽ mandan¬
tis. utraq uoluntas. alt̾a dĩ siue r̃onis
altera carnis. que in hoc loco nichil ali¬
ud intelligitur. nisi horror quidam ⁊
tremor mortis: in hac paucitate u̾boꝵ
continetur. Non sieut ego uolo s si ẽ
tu. Nam dum dr̃ ego uolo. borror mor¬
tis demonstrat᷑. Dum subditur sicut
tu: uoluntas dĩ manifestat᷑. Tota aut̃
u̾borum comp̃hensio qua dr. ñ sicut
ego uolo s sicut tu. id patefecit. quod nõ
horrori mortis. s uoluntati dĩtatis: do¬
minus iħx consensie. uelle aut̃ phorro¬
re & ibi dominꝰ posuit: dum petro ait
Cum aut̃ senueris: alius te cinget.

Expanded text:
at a me calix iste, in quibus verbis procul at a me calix iste, in quibus verbis procul dubio affectus ille animi, quem modo declaramus, manifestatur, mox quasi adversando subjungitur: Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu; quippe quodammodo sibi adversari videntur affectus animi ex carne nati mortem renuntiantis, et voluntas Dei atque rationis mortem mandantis. Utraque voluntas, altera Dei sive rationis, altera carnis quae in hoc loco nihil aliud intelligitur, nisi horror quidam et tremor mortis in hac paucitate verborum continetur, non sicut ego volo, sed sicut tu. Nam dum dicitur: Ego volo, horror mortis demonstratur; dum subditur sicut tu, voluntas Dei manifestatur. Tota autem verborum comprehensio, qua dicitur, non sicut ego volo, sed sicut tu, id patefecit, quod non horrori mortis, sed voluntati divinitatis Dominus Jesus consensit. Velle autem pro horrere, et ibi Dominus posuit, dum Petro ait: Cum autem senueris alius, te cinget
Abbreviated transcription (Latin):
sit sumina. Pater tolle mͥ passionem.
si cuius: Hoc ẽ quod apud lucam legit᷑.
Pat̾ sius: transfer calicem istum a
me. Hoc idem apud macħm: ita ẽ. Pa¬
ter mi si possibile ẽ. transeat ame ca¬
lix iste. Uerunc̃n ñ sicut ego uolo: s qd̾
tu. S cum fixa acq iramutabili sen¬
tentia. suam humanitas passionẽ
placere deitati nosset: ad quid ꝑti¬
nuit orare. ut si dõ placeret. passio
ñ ueniret. Nam quod scit᷑ d̃s̃ nulla¬
tenus uelle: quid ꝓdest quomcunq
postulare: S dum mͦ orantis uerba
ꝓferebat. affectum animi sui. ex
passionis horrore pauefeĩ: nobis
indicare curabat. qui talis utiq erat. ut
nisi obediendo dõ. compatiendo ꝓximo.
astringeretur passioni: mallet eam tan¬
qmͣ amaram liberante dõ euad̾e. ac ꝑ hoc
uuto fieret dõ carus. homini gratus.
dum quod displicebat ex se. placebat ex
illorum consideratione. Unde pꝰqm pre¬
dictum ẽ. pater mi. si possibile ẽ transe¬

Expanded text:
sit summa: Pater, tolle mihi passionem sit summa: Pater, tolle mihi passionem si tu vis. Hoc est quod apud Lucam legitur: Pater, si vis, transfer calicem istum a me. Hoc idem apud Matthaeum ita est: Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste, verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu . Sed cum fixa atque immutabili sententia suam humanitas passionem placere divinitati nosset, ad quid pertinuit orare, ut si Deo placeret, passio non veniret? Nam quod scitur Deus nullatenus velle, quid prodest quomodocunque postulare? Sed dum modo orantis verba proferebat, affectum animi sui ex passionis horrore pavefacti nobis indicare curabat; qui talis utique erat, ut nisi obediendo Deo, compatiendo proximo, astringeretur passioni, mallet eam tanquam amaram liberante Deo evadere: ac per hoc merito fieret Deo charus, homini gratus, dum quod displicebat ex se, placebat ex illorum consideratione. Unde postquam praedictum est: Pater mi, si possibile est, transe
Abbreviated transcription (Latin):
cem a se. Fons caritatis offendens
in dilectionem dĩ. passionẽ mandan¬
tis indilectionem ꝓximi. passione
indigentis: Absre. Nam in hac p̃ce
qua ait. pater om̃ia possibilia tͥ sunt.
transfer calicem hunc ame: ñut non
pateretur postulabat. Uerum iste sen¬
sus ẽ. Pater om̃ia possibilia ł sunt. At¬
q idõ quod tͥ facile ẽ. transfer calicem
hunc ame. si tñ transferri oporcet. ut
autem inbis u̾bis hunc sensum habe¬
amus. qnius hoc totum ñ sonant: mo¬
nent ea que sine int̾uallo apud eun¬
dem marcum antecedunt. atq subse¬
si fieri oporteret: reced̾et ab eo passio.
que licet horaria: attam̃ erat amara.
Quippe innr̃o usu id fieri pot̃: qd̾ fieri
oporcet. Id orabat. S quib uerbis: uti¬
q illis. que mox subungunt᷑. Pater
om̃ia possibilia tͥ sunt: transfei. ea¬
licem hunc ame. s ñ quod ego uolo: s
sionera: Quid ẽ quod subditur. ñ qd̾
ego uolo. s quod tu. nisi si tu uis: Ut

Expanded text:
cem a se, fons charitatis offendens cem a se, fons charitatis offendens in dilectionem Dei passionem mandantis, in dilectionem proximi passione indigentis: absit! Nam in hac prece quae ait: Pater, omnia possibilia tibi sunt, tolle calicem hunc a me , non ut non pateretur postulabat. Verum iste sensus est: Pater, omnia possibilia tibi sunt, atque ideo, quod tibi facile est, transfer calicem hunc a me, si tamen transferri oportet. Ut autem in his verbis hunc sensum habeamus, quamvis hoc totum non sonant, monent ea quae sine intervallo apud eumdem Marcum antecedunt, atque subsesi fieri oporteret, recederet ab eo passio, quae licet horaria, attamen erat amara; quippe in nostro usu id fieri potest, quod fieri oportet. Id orabat, sed quibus verbis? utique illis quae mox subjunguntur: Pater, omnia possibilia tibi sunt, transfer calicem hunc a me; sed non quod ego volo, sed sionem? Quid est quod subditur: non quod ego volo. sed quod tu, nisi: si tu vis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tia illata: id nimirum intelligit᷑. cũ
cepit mestus ẽẽ auditur: ꝓpͥa quoq
de uoluntate ꝯfortandus erat: qm̃
ꝯsolatore angło ñ indigebat. Ip̃m gͦ
angłs sermone confortabat. re uͦ se
ip̃m ip̃emet ut opꝰ erat ꝯfortabat.
Spontaneus pauor quem dixi atq
mesticia. ut ip̃e ordo narrationis in¬
dicat: rõnem illam. pat̾ transfer ca¬
licem hunc a me: certissime exp̃ssit.
Or̃o quippe talis: mesto ac tumm̃ti con¬
uenire uidet᷑. Horruit gͦ ut natura
erigit: mortem xͦ. s sponte: quod ultͣ
naturam ẽ. Ex horrore tali: talẽ fudit
orõnem. ut ñ mireris. eum sc̃ĩ horrore
mortis ꝑculsi. etiam inuerba que
ad ministrat tremor: subito prorum¬
punt. Sc̃i pauorem ac mesticiam q̃
imminente leto naturalit̾ ingerun¬
tur. repͥmentes: securi ac ꝑ rõnem
caudendes. affectant. palmam mar¬
tirii. ex carnis fragilitate pauidi: ex
nolens pati. orau̾it cransferri cali¬

Expanded text:
tia illata, id nimirum intelligitur, cum tia illata, id nimirum intelligitur, cum coepit moestus esse auditur. Propria quoque de voluntate confortandus erat, quoniam consolatore angelo non indigebat. Ipsum ergo angelus sermone confortabat; re vero se ipsum ipsemet, ut opus erat, confortabat. Spontaneus pavor, quem dixi, atque moestitia, ut ipse ordo narrationis indicat, orationem illam, Pater, transfer calicem hunc a me, certissime expressit; oratio quippe talis moesto ac timenti convenire videtur. Horruit ergo, ut natura exigit, mortem Christus; sed sponte, quod ultra naturam est, ex horrore tali, talem fudit orationem, ut non mireris cum 132 sancti horrore mortis perculsi, etiam in verba quae administrat tremor, subito prorumpunt. Sancti pavorem ac moestitiam, quae imminente letho naturaliter ingeruntur, reprimentes, securi ac per rationem gaudentes affectant palmam martyrii, ex carnis fragilitate pavidi, ex  autem sanctorum nolens pati oraverit transferri cali
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ita factus obediens patri usq
ad mortem. Quippe si stoliclitatis mo¬
re. mͦ nollet. mͦ pati uellet. ñ solum o¬
bediens patͥ. uerum &̃ mobediens
fieret. Quippe apud eum stupor lo¬
cum habere non poterat: qui cepit pa¬
uere & tedere. Nr̃a fragilicas ex stu¬
pore erat: quam pauor &edeclium. in¬
sciam p̃occupabat. Dominꝰ aut̃ ibe
ex pauore ñ obstupuie. qm̃ nequaꝗͣ
eum ut nos pauor ex imꝑiuso arri¬
puit. Consilio preuentus. timuit
ut errorem quem absq consilio pa¬
uor ingereret. ꝯsiliz patrocinume
exclud̾et. Pauorem atq tedium passu¬
rus sponte accuit: ne desꝑent scĩ in
passione. cum cedio acpauore insci
p̃ueniuntur. Unde domino in ipso
pauore at cedio angłs de celo appa¬
ruit confortans eun. ut seĩ in amxi¬
etate: de celo ꝯfortationem expectent.
Nam qui uixta eissigłium cepit con¬
e stari & mestus ẽẽ. mesticia utiq ꝓpͥa
de uoluntate innata. ñ ext̾iori moles¬

Expanded text:
vit, ita factus obediens Patri usque vit, ita factus obediens Patri usque ad mortem. Quippe si stoliditatis more modo nollet, modo pati vellet, non solum obediens Patri, verum etiam inobediens fieret; quippe apud eum stupor locum habere non poterat, qui coepit pavere et taedere . Nostra fragilitas ex stupore errat, quam pavor et taedium insciam praeoccupat; Dominus autem Jesus ex pavore non obstupuit, quoniam nequaquam eum, ut nos, pavor ex improviso arripuit, consilio praeventus timuit, ut errorem quem absque consilio pavor ingereret, consilii patrocinium excluderet: pavorem atque taedium passurus, sponte accivit, ne desperent sancti in passione, cum taedio ac pavore inscii praeveniuntur: unde Domino in ipso pavore ac taedio, angelus de coelo apparuit, confortans eum, ut sancti in anxietate de coelo confortationem exspectent. Nam qui juxta Evangelium: Coepit contristari et moestus esse , moestitia utique propria de voluntate innata, non exteriori moles
Abbreviated transcription (Latin):
nnit. nichilominus. prudens contͣ
uoluntatem dĩ. ñ crucifigi optauit.
dicens apud marcum. pater om̃ia
possibilia csunt. transfer calicemhxẽ
ame: Cur enun transferri calicem
hunc .i m̃suram sue passionis ase ro¬
gat. si pati iuxta uoluntatem dĩ de¬
siderat. Hanc uoluntat̃e dĩ utiq in¬
cellexit. eum apud ioħem ꝑeussori pe¬
tro. ait. Calicem quem dedit michi
pater. ñ bibam illum: S: hoc dicens
non solum uoluntatẽ d̃i nouit: ue¬
rum etiam ad nutum dĩ se calic̃ẽ
bibiturum indicauit. Quomͦ g pau¬
lo aute quod oportuit uoluit. si contra
nutum dĩ. sciens ñ pati ꝯcupiuit:
Quomͦ quod uoluit pocuit. si quam
recusabat passionem. ñ euasit: Qͦmͦ
inqm quod antea recusabat dicens.
pater transfer calicem hunc ame: pau¬
lopost cupiebat dicens. calicem quem
dedit mͥ pater non bibam: Num apud
illum ex stupore. ẽ ce ñ erat: Absit. Nã
ꝓsalute nr̃a: mori utiq semꝑ desidera¬

Expanded text:
novit, nihilominus prudens contra Dei novit, nihilominus prudens contra Dei voluntatem non crucifigi optavit, dicens apud Marcum: Pater, omnia possibilia tibi sunt; transfer calicem hunc a me? Cur enim transferri calicem hunc, id est mensuram suae passionis a se rogat, si pati juxta voluntatem Dei desiderat? Hanc voluntatem Dei utique intellexit, cum apud Joannem percussori Petro ait: Calicem quem dedit mihi Pater non bibam illum? . Sed hoc dicens non solum voluntatem Dei novit, verum etiam ad nutum Dei se calicem bibiturum indicavit. Quomodo igitur paulo ante quod oportuit voluit, si contra nutum Dei sciens non pati concupivit? quomodo quod voluit potuit, si quam recusabat passionem non evasit? quomodo, inquam, quod antea recusabat, dicens: Pater transfer calicem hunc a me : paulo post cupiebat, dicens: Calicem quem dedit mihi Pater non bibam? nunquid apud illum ex stupore est, et non erat? absit! Nam pro salute nostra mori utique semper desidera
Abbreviated transcription (Latin):
mala qm̃ contra ꝓhibitionẽ fiunt.
m̾to innobis punit. Qm̃ uͦ demale¬
factis nouit benefacere. ꝯsulta dĩ se¬
u̾itas suut fieri mala. ut eueniant
bona. Quando autẽ malis int̾ bona locꝰ
non ẽ. qm̃ aliam ꝓgressionem in reb
ordinauit dẽ. miseratione ꝓuida fie¬
ri mala ñ sinuntur. ne bona ꝓpiliqui¬
tate. feda obfuscent᷑. Igit᷑ dispensatio
diuina. ordine głoso uniũsitatem
rerum nobilitat. dam solum bona
ad actum ꝑducit. simul om̃ia more
suo disponit. caliter. ut cum bona na¬
cuio de splendore debeas uenerari. ma
mirari. id plane ad exagerandam
iocunditatem ꝑtineat. qd̾ loco tali.
taliq cemꝑi singła aptant᷑. quo u¬
niu̾sitatis honori maxime ꝯueniat.
slunc illuc reu̾tamir. uͥ de dño nr̃o
dicebatur. quod &ẽ adhuc moriturꝰ
quicquid oportuit: uoluit. quicqͥd
uoluit: pocuit. Quomͦ enim qͥeqͥd o¬
portuit uoluit. si cum głose tͥ nitatis
uoluntatem. ut ip̃e ꝓ nob̃ erueifig̾et᷑

Expanded text:
mala quoniam contra prohibitionem fiunt, mala quoniam contra prohibitionem fiunt, merito in nobis punit; quoniam vero de malefactis novit bene facere, consulta Dei severitas sinit fieri mala ut eveniant bona. Quando autem malis inter bona locus non est, quoniam aliam progressionem in rebus ordinavit Deus, miseratione provida fieri mala non sinuntur, ne bona propinquitate foeda obfuscentur. Igitur dispensatio divina ordine glorioso universitatem rerum nobilitat, dum solum bona ad actum perducit, simul omnia more suo disponit taliter, ut cum bona nativo de splendore debeas venerari, malmirari. Id plane ad exaggerandam jucunditatem pertineat, quod loco tali, talique tempori singula aptantur, quo universitatis honori maxime conveniat. Nunc illuc revertamur, ubi de Domino nostro dicebatur, quod etiam adhuc moriturus, quidquid oportuit voluit, quidquid voluit potuit. Quomodo enim quidquid oportuit voluit, si cum gloriosae Trinitatis voluntatem, ut ipse pro nobis crucifigeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ mala. Constat item. quod qͥcqͥd
agit: potest. non tam̃ quicqͥd pocest:
facit. Nam pleraq inse considerata:
bene fieri poterant. uerum aduniu̾si¬
tatem relata: ñ fieri meliꝰ decet. Qͥp¬
pe ñnulla que fc̃a enitesc̾ent: infecta
liud sedet. Nimirum ds̃. qui res or¬
dinasse alias alit̾ pot̾at: hunc qͥfit.
sua ꝯsultus rõne: ordinem elegit. in
quo: sic magna parus. sic mala contem¬
ꝑauit bonis: ut uniu̾sitas ꝑspecta. un¬
diq delectet in tuentem. ut inqmlibet
modico mutata: de coloret spẽm. Nã
que nos inconsulte agimus: ad de¬
corem decusq fabrice sue ꝯsultus
disponit ds̃. Nos nunqmͣ quiescimꝰ
agere ꝑu̾se. ne quiescat ds̃ de malis
nr̃is sua educ̾e bona. Homo quia
malus: oꝑatur malum. ds̃ quia bo¬
nus: uercit in bonum. Nec eurat qͥ
omp̃c ẽ impedire mala: qm̃ de malis
oruuntur bona. Mala indubitant̃
a dõ ꝯtempnuntur. uerum qm̃ bo¬
na pariunt: m̾ito delerantur. Ds̃ gͦ

Expanded text:
potest mala. Constat item quod quidquid potest mala. Constat item quod quidquid agit, potest, non tamen quidquid potest facit: nam pleraque in se considerata, bene fieri poterant, verum ad universitatem relata non fieri melius decet, quippe nonnulla quae facta enitescerent, infecta liud sedet: nimirum Deus, qui res ordinasse alias aliter poterat, hunc, qui fit, sua consultus ratione ordinem elegit, in quo sic magna parvis, sic mala contemperavit bonis, ut universitas perspecta, undique delectet intuentem, ut in quamlibet modico mutata decoloret speciem. Nam quae nos inconsulte agimus, ad decorem decusque fabricae 131 suae consultus disponit Deus. Nos nunquam quiescimus agere perverse, ne quiescat Deus de malis nostris sua educere bona. Homo quia malus, operatur malum, Deus quia bonus, vertit in bonum; nec curat qui omnipotens est impedire mala, quoniam de malis oriuntur bona. Mala indubitanter a Deo contemnuntur, verum quoniam bona pariunt, merito tolerantur. Deus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
lentes possimus. S qͣntumcumq hu¬
manitas sciat. inferiortr̃ apparet.
qm̃ dono diuinitatis cotum accepit.
ueruntam̃ tm̃ scire creaturam quan¬
cum creatorem. aut hanc illi inquoli¬
bec equari: nec cordi bene sedet. nec scͥp¬
cure placet. Uñ in ꝑpħa. humanitas
diuinitati ita ait̃. Mirabilis facta ẽ
scientia tua ex ine. confortataẽ &e ñ
potero ad eam. Dimirum scĩa. dĩta
tis ꝑhumanitatẽ p̃dicata: mirabił
facta ẽ hominib. quib tot archana pa¬
tuerunt. & ꝯfortata ẽ inpectorib ho¬
nunum. Dum aut̃ lubdit᷑. & ñ pocero
ad eam: ueritas humane ꝯclitionis
aꝑitur. quia homo assumptꝰ diuine
ad eam cam̃ plene capiendam: nõ
scdm̃ humanitatem. uerum ꝙ̃ scd̾m
duunitatem. eius fu̾it amplior scĩa
potestate. potestas quoq amplior: scã
oꝑatione. Donne enum ut᷑q natura
maior ex se. minor ex maiore. qͥe qͥd
potest nouit. ñ tam̃ quicquid nouit
pocest: Nimirum nouit mala: non

Expanded text:
lentes possimus. Sed quantumcunque hulentes possimus. Sed quantumcunque humanitas sciat, inferior tamen apparet, quoniam dono divinitatis totum accepit. Verumtamen tantum scire creaturam, quantum Creatorem, aut hanc illi in quolibet aequari, nec cordi bene sedet, nec Scripturae placet; unde in Propheta humanitas divinitati ita ait: Mirabilis facta est scientia tua ex me, confortata est et non potero ad eam . Nimirum scientia humanitatem praedicata, mirabilis facta est hominibus, quibus tot arcana patuerunt, et confortata est in pectoribus hominum: dum autem subditur et non potero ad eam, veritas humanae conditionis aperitur, quia homo assumptus divinaad eam tamen plene capiendam non psecundum humanitatem, verum etiam secundum divinitatem ejus fuerit amplior scientia potestate, potestas quoque amplior sancta operatione. Nonne enim utraque natura, major ex se, minor ex majore, quidquid potest novit, non tamen quidquid novit potest? Nimirum novit mala, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ domino iħ̃u: om̃is potestas.
utiqͦ quantam oportuit dari bõi.
S ciu homini : utiq illi: quem as¬
sumpierat ds̃. S quomͦ om̃ĩs potes¬
tas dat᷑. si danti maior reseruatur.
maior adõ. ut quanto estimare ne¬
mo queat. S consueuit scͥptura plꝰ
dicere. minusq intellig̾e. atq e cõ¬
uerso uelle plus. & sonare minus.
Quanto autem potestas minor: tanto
quoq scĩtudo ac fortasse sapientia
inferior incelligit᷑. Nichi lominus tñ
dominus nr̃ sed̾m humanicatẽ erat
plenus gr̃e & u̾itatis. Queq enĩ res.
re altera dicitur plena: non quod eã
comp̃hendat totam. s quod de ea plus
caꝑe ñ queat. Aut siqua inre ad in¬
uicem parem debet ħ̃re m̃suram do¬
minus atq seruus: id de scĩa citius
senserim. ut longe plus dante dõ op¬
tinu̾it scĩe: qmͣ religionis atq poten¬
tie. solito nob̃ more. qui licet parum
boni. multo cam̃ magis scimus. qmͣ
iuuendo aut facere uelimus. aut uo¬

Expanded text:
t Domino Jesu omnis potestas. Utique quantam oportuit dari homini. Sed cui homini? Utique illi quem assumpserat Deus. Sed quomodo omnis potestas datur, si danti major reservatur? Major adeo, ut quanto nemo aestimare queat. Sed consuevit Scriptura plus dicere minusque intelligere, atque e converso velle plus et sonare minus. Quanto autem potestas minor, tanto quoque sanctitudo ac fortasse sapientia inferior intelligitur; nihilominus tamen Dominus noster secundum humanitatem erat plenus gratiae et veritatis ; quaeque enim res re altera dicitur plena, non quod eam comprehendat totam, sed quod de ea plus capere non queat. Aut si qua in re ad invicem parem debet habere mensuram Dominus atque servus, id de scientia citius consenserim; ut longe plus dante Deo obtinuerit scientiae, quam religionis atque potentiae; solito nobis more, qui licet parum boni, multo tamen magis scimus, quam vivendo aut facere velimus, aut vo
Abbreviated transcription (Latin):
ñne que circa se in obsequium dei
gere pat̾ placebat. ip̃e quoq & tunc
&e eo mͦ fieri summoꝑe affectabat.:
Sin aut̃ alit̾ alio uetempore id ma¬
luisset. ñ ne aut malam. aut mu¬
nus bonam uoluntatẽ habuisset:
Quod si om̃ia que redemptionis gͦ¬
cia ds disposuerat. homo iłx dñs
me desiderabat. iam iam animo
ad om̃ia paratus. si que futura ma¬
lebat ds̃. inp̃senti fieri uoluisset.
qͦmͦ cum tam ꝑfecta uoluntate
minus bonus minꝰue dõ gratus fuit
qm pꝰ modum. qñ que uoluerat com¬
pleuit. cum ut dixi dilatio comple¬
tionis non ex ip̃o. uerum ex patre pro¬
dierit: S dices. Uoluntas cam dig¬
na. magni utiq m̾iti fuit. uerum me¬
ritum accumulabatur: cum ad cant̾a
uoluntatem. tanta oꝑatio accessit.
S scdm scͥpturam apud d̃m ꝑfecta
uoluntas faciendi: reputat᷑ ꝓ oꝑe. S
dices. Uoluntas ꝓ oꝑe reputatur:
quia sicut oꝑi: recributio dispensat᷑

Expanded text:
nonne quae circa se in obsequium Dei nonne quae circa se in obsequium Dei gere Patri placebat, ipse quoque et tunc, et eo modo fieri summopere affectabat? Sin autem aliter aliove tempore id maluisset, nonne aut malam aut minus bonam voluntatem habuisset? Quod si omnia quae redemptionis gratia Deus disposuerat, homo Jesus Domme desiderabat, jamjam animo ad omnia paratus, si quae futura malebat Deus in praesenti fieri voluisset, quomodo cum tam perfecta voluntate, minus bonus, minusve Deo gratus fuit, quam postmodum: quando quae voluerat complevit, cum, ut dixi, dilatio completionis, non ex ipso, verum ex Patre prodierit: Sed dices: Voluntas tam digna magni meriti utique fuit, verum meritum accumulabatur cum ad tantam voluntatem tanta operatio accessit. Sed secundum Scripturam apud Deum perfecta voluntas faciendi reputatur pro opere. Sed dices: Voluntas pro opere reputatur, quia sicut oper
Abbreviated transcription (Latin):
sa gratiorem habuit: quippe qm̃ tali
causa exaltauit: quomͦ ñ est tanto me¬
lior. quanto dõ gratior: Quo circa si qͥa
fc̃s ẽ obedieus patͥ usq ad mortem. ne¬
eẽẽ ẽ crpedere ip̃m m̃ita auxisse. melio¬
rem fcm dõmagis placuisse: ꝓfecto
ñ mox aduentu dĩ ꝯsuminationẽ
recepit. S quomͦ iam puer iħx plenꝰ
gr̃a : Si scĩam atq caritatẽ caritatis¬
q comites reliquas uirtutes. quarũ
om̃ium in anuna locus ẽ consid̾as:
absq dubio plenus gr̃a. moxq con¬
suminatꝰ: extitit. qm̃ uullis increm̃¬
cum postmodum nullũ recepit. Si o¬
ꝑa ex uirtutum radice ꝓdeuntia. que
inclies cumulatioria accedebant at¬
tendis: ꝓficiebat sapĩa & etate ⁊ gr̃a.
apud dm̃ ce homines. Quo ꝓfectu. fac¬
tus ẽ obediens patͥ usq ad mortem.
mox plenus scĩa & caritate. qͦmͦ sci¬
entissimus erat. ñne totam obedien¬
tie sue uiam m̃tis ocło p̃currebat:
qm̃ uͦ summa caritate p̃minebat.

Expanded text:
sa gratiorem habuit, quippe quoniam tali sa gratiorem habuit, quippe quoniam tali pro causa exaltavit, quomodo non est tanto melior, quanto Deo gratior? Quocirca si, quia factus est obediens Patri usque ad mortem, necesse est credere ipsum merita auxisse, meliorem factum Deo magis placuisse; profecto non mox adventu Dei consummationem recepit. Sed quomodo jam puer Jesus plenus gratia, si scientiam atque charitatem, charitatisque comites reliquas virtutes, quarum omnium in anima locus est, consideras? absque dubio plenus gratia, moxque consummatus exstitit, quoniam in illis incrementum postmodum nullum recepit. Si opera virtutum radice prodeuntia, quae in dies accumulatiora accedebant, attendis, Proficiebat sapientia, et aetate et gratia apud Deum et apud homines ; quo profectu factus est obediens Patri usque ad mortem, mox plenus scientia et charitate, quoniam scientissimus erat, nonne totam obedientiae suae viam mentis oculo praecurrebat? quoniam vero summa charitate praeeminebat,
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa. &e gr̃a dĩ erat ineo. Unde patet
naturam que inxp̃o tanqm puer
crescebat. plenam extitisse sap̃ia. il¬
lam inqua gr̃a dĩ erat. qm ꝯstat
ẽẽ humanitatem. Humanitas gͦ xp̃i
inpuericia: plenaerat sap̃ia.S cui
plenitudo inerat sapĩe: ꝓfecto nicħ
erat. num unminutam gr̃am accepe¬
rat. ut plene ꝑitus. semiplene fieret
bonus: Absit. Nam suꝑ hunc locum
eunͣgłiste. traditum nob̃ ab auctorita¬
te recordamur. utͣmq xp̃o mox plena¬
rie infusam. Puer gͦ iłx ex quo ẽẽ cepit.
mox dono dĩ intantam scĩam. intantã
morum eminentiam i noleuit. ut in
neutro post modum quicqͣm accreu̾it.
dum oꝑib caritatis insistebat. magis
magis q m̾itum augebat. m̾itoq aue¬
to. meliorem se reddebat: Homo purus
increm̃tis paucis pariusq: melior u¬
dicatur. Homo x. tot tantisq ad lau¬
dem dĩ hominumq utilitati exhibi¬
tis. innullo qm pͥus melior redditur:
gratiorem ñ habuit: Aut si extali cau¬

Expanded text:
ia, et gratia Dei erat in eo . 119 Unde patet naturam quae in Christo tanquam puer crescebat, plenam exstitisse sapientia, illam in qua gratia Dei erat, quam constat esse humanitatem. Humanitas ergo Christi in pueritia plena erat sapientia. Sed cui plenitudo inerat sapientiae, profecto nihil erat. Num imminutam gratiam acceperat, ut plene peritus, semiplene fieret bonus? absit! Nam super hunc locum evangelistae traditum nobis ab auctoritate, recordamur utramque Christo mox plenarie infusam. Puer ergo Jesus ex quo coepit, mox dono Dei in tantam scientiam, in tantam morum eminentiam exolevit, ut in neutro postmodum quidquam accreverit. dum operibus charitatis insistebat, magis magisque meritum augebat, meritoque aucto se meliorem reddebat? Homo purus incrementis paucis parvisque melior judicatur; homo Christus tot tantisque ad laudem Dei, hominumque utilitati exhibitis, in nullo quam prius melior redditur: gratiorem non habuit? aut si tali ex cau
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum apud homines. uerum õe apd̾
dm̃ qui nõ fallit᷑. annius increm̃tis
succrescebat. Sapĩa aut̃ & gr̃a. que si¬
mul & semel homini ab ip̃a unitione
dĩ aduen̾ant. om̃ino nullum in se aug¬
m̃tum recipientes: apud homines ꝓfĩ¬
ciebant. quib magis atq magis ap¬
parebant. Mox enim ex quo ds̃ homo:
homo int̃m ꝓuehit᷑. ut nec plus scire. nͦ
melior ẽẽ queat. Quod auctoritas lucã
explanans: intelligenti insinuat. Re¬
psit. ad dĩ laudem &e hominũ utilita¬
tem paulatun declarauit. ꝑficiens.

Expanded text:
non solum apud homines, verum et apud non solum apud homines, verum et apud Deum, qui non fallitur, annuis incrementis succrescebat: sapientia autem et gratia, quae simul et semel homini, ab ipsa unitione Dei advenerant omnino nullum in se augmentum recipientes, apud homines proficiebant, quibus magis atque magis apparebant. Mox enim ex quo Deus homo, homo in tantum provehitur, ut nec plus scire nec melior esse queat: quod auctoritas Lucam explanans intelligenti insinuat: repsit, ad Dei laudem et hominum utilitatem paulatim declaravit; proficiens
Abbreviated transcription (Latin):
ritate conspieuus: quiete puritati
debita extitit alienus Res noua.
Nr̃e passibilitatis homo: nr̃o cariut
pecc̃o. Res miranda. homo nob̃eum
int̾ra mortalis. optinuit ꝑ potentiã:
ea q̃ scĩs ꝓmittunt᷑ incelo habenda
ꝑnaturam. Nlam licet et auctoris lar¬
gitate sꝑentur ꝓuentura. qm̃ ita con
cingunt ut sine fine assint: merito
deputant᷑ nature. Quanta potentia.
molem nr̃i corporis ex uirgine nasci.
suꝑ aquas ambulare. intali corpore de¬
um uidere. immortalitatis spẽm uel
ris p̃dictas. iuri illustres. singłi singu¬
las sibi defendunt. alii ignorantiam:
alii plenamsap̃iam dñi nr̃i infantis
iħu: asseuerantes. S auctoritate firma.
rõne ñnulla. Illoꝵ sententiam p̃tuli¬
mus: qui & inut̾o om̃̃ia xͦ eognita con¬
tendunt. Cui quod lucas de xͦ ait ꝓfi¬
ciebat sap̃ia. etate et gr̃a apud dm̃
& homines: nicħ adu̾sabit᷑. si int̾ius
intelligit᷑. Quippe etate ꝑficiebat. dũ

Expanded text:
ritate conspicuus, quiete puritati ritate conspicuus, quiete puritati debita exstitit alienus! Res nova, nostrae possibilitatis homo, nostro caruit peccato! Res miranda, homo nobiscum in terra mortalis obtinuit per potentiam ea quae sanctis promittuntur in coelo habenda per naturam! nam licet ex auctoris largitate sperentur proventura, quoniam ita contingunt ut sine fine adsint, merito deputantur naturae. Quanta potentia molem nostri corporis ex Virgine nasci, super aquas ambulare, in tali corpore Deum videre, immortalitatis speciem vel ris praedictas viri illustres singuli singulas sibi defendunt. Alii ignorantiam, alii plenam sapientiam Domini nostri infantis Jesu asseverantes. Sed auctoritate firma, ratione nonnulla illorum sententiam praetulimus, qui et in utero omnia Christo cognita contendunt. Cui quod Lucas de Christo ait: Proficiebat sapientia, aetate et gratia apud Deum et homines ; nihil adversabitur, si interius intelligitur: quippe aetate proficiebat, dum
Abbreviated transcription (Latin):
paradiso. Liquet itaq quod neut̾ stat᷑
nasci ex uirgine: exigebat. Num iłx ad¬
huc mortalis id mutuabat᷑ ex statu im¬
morcalitatis. unde &e transfiguratus
in alia sp̃e. apłis ante passionem se ꝯ¬
templandum exhibuit: Nam sicut
resurrectio om̃i decore elaresc̾e cog¬
noscit᷑. ita nullo teneri obstacło haut
ab siude estimat᷑. Uñ dominꝰ pꝰ resur¬
rectionem ad discipłos legitur intͦ¬
isse. Uñ ñ irrõnabilit̾ dici pot̃. tam
duos cerrenos status. qm̃ tercium
celestem. ind̾no nr̃o adhuc passibili
oꝑatos. Nonne celeste erat qd̃ ⁊ añ
passionem dm̃ facie ad faciem uide¬
bat. qd firmis uestigiis suꝑ aquas
incedebat: In celo enim humane aĩe
hec ẽ ꝑspicacitas: ut dm liquido ag¬
noscat. Humani corporis hec erit le¬
uitas: ut suꝑ aquas immo &e ꝑ aera :
quasi insolido gradum habere que¬
at. Uñ scĩ bauilatu nubium: p̃dicã¬
tur ascensuei. Res nura. slatiua pu¬

Expanded text:
paradiso. Liquet itaque quod neuter status paradiso. Liquet itaque quod neuter status nasci ex virgine exigebat. Num Jesus adhuc mortalis id mutuabatur ex statu immortalitatis, unde et transfiguratus in alia specie apostolis ante passionem se contemplandum exhibuit? Nam, sicut resurrectio omni decore clarescere cognoscitur, ita nullo teneri obstaculo haud absurde aestimatur. Unde Dominus post Resurrectionem ad discipulos legitur introisse . Unde non irrationabiliter dici potest, tam duos terrenos status, quam tertium coelestem, in Domino nostro adhuc passibili operatos. Nonne coeleste erat quod et ante passionem Deum facie ad faciem videbat, quod firmis vestigiis super aquas incedebat? In coelo enim humanae animae haec est perspicacitas, ut Deum liquido agnoscat; humani corporis haec erit levitas, ut super aquas, imo et per aera, quasi in solido gradum habere queat. Unde sancti bajulatu nubium, praedicantur ascensuri. Res mira, nativa pu