comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sũmatione scłi: int̾ multa que locutus est
hoc quoq dixit. Tunc simile estimabit᷑
regnum celorum decem uirginib & ce¬
tera. Decem utiq uirginũ qđ quinq
ad mittuntur quinq excludunt᷑. bono¬
rum & malorum discretionẽ significat:
qua ꝓpt̃ si uirginitatis nom̃ honorabile
est. curreceptis exclusisq cõmune est.
deinde quid sibi uult numerus in utͣ¬
q parte quinarius: quid aut̃ significat
oleum: mirum uidetur quod sapientes
petentib ñ cõmunicant. cũ & inuidere
fasñ sit eas que ita ꝑfectasunt. ut absp̃o¬
so recipiant᷑. quo nomine nullo dubitãte
oporteat ad p̾standũ ex eo quod habẽt
pscribente illa sententia eius dẽ dñi di¬
centis: om̃iposcenti te tribue. Quidest
aut̃ qđ posscet dando ñ sufficere. utͥsq
hȩc maxime augent questionis difficul¬
tatem: quam quã & cetera diligenter
considerata. ut omĩa in unã rationẽ
concurrant. nichilq in una parte dicat᷑

Expanded text:
summatione saeculi inter multa, quae locutus est, summatione saeculi inter multa, quae locutus est, hoc quoque dixit: tunc simile aestimabitur regnum caelorum decem uirginibus et cetera. decem utique uirginum quod quinque admittuntur, quinque excluduntur, bonorum et malorum discretionem significat. quapropter si uirginitatis nomen honorabile est, cur receptis exlusisque commune est? deinde quid sibi uult numerus in utraque parte quinarius? quidquid autem significat oleum, mirum uidetur, quod sapientes petentibus non communicant, cum et inuidere fas non sit eas quae ita perfectae sunt, ut ab sponso recipiantur, quo nomine nullo dubitante cordes esse oporteat ad praestandum ex eo quod habent, praescribente illa sententia eiusdem domini dicentis: omni poscenti te tribue. quid est autem, quod posset dando non sufficere utrisque? haec maxime augent quaestionis difficultatem, quamquam et cetera diligenter considerata, ut omnia in unam rationem concurrant nihilque una parte dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Quo numero annorum templum
edificatum est. quia in eo numero sena¬
rio corpus dnĩ ꝑfectumest: quod
mortis passione destructum triduo re¬
suscitauit. Dicebat enim hoc de templo
corporis sui: sicut euidentissimo & ro¬
bustissimo eugłii testimonio declaratur
nter parabolas a dño dictas solet querẽ¬
tes multũ exercere ista que dedecem
uirginib posita est. & multi quidẽ
hinc multa senserunt. que ñ sint preter
fidem: s quomͦ partib euis om̃ib conue¬
niat expositio id elaborandũ ẽ legictiã
in quadam scͥptura exearũ gne que apo¬
crife nominantur. quod ñ srat contra
catholicã fidẽ: S huic loco mͥminꝰ con¬
gruere uisa est. consideranti om̃s huuis
similitudinis partes: de qua tam̃ exposi¬
tione temere nichil audeo uidicare: ne
forteᷤ eius in conuenientia mͥangustias
fecerit. s mea tarditas eam conuenien¬
tiam ñ inuenerit. Quid aut̃ mͥ iudeat᷑
non absurde hoc loco accipi: quantum

Expanded text:
habet. quo numero annorum templum habet. quo numero annorum templum aedificatum est, quia eo numero senariorum corpus domini perfectum est, quod mortis passione destructum triduo resuscitauit. dicebat enim hoc de templo corporis sui, sicut euidentissime et robustissime euangelii testimonio declaratur. LXXXIIII. Inter parabolas a domino dictas solet quaerentes multum exercere ista quae de decem uirginibus posita est. et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sint praeter fidem; sed quomodo partibus eius omnibus conueniat expositio, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruersimulitudinis partes. De qua tamen expositione temere nihil audeo judicare, ne forte non ejus inconvenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea convenientiam non invenerit. Quid autem mihi videatur non absurde hoc loco accipi, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ec in merito in edificatione dñici
corporis. in cuiꝰ figura templum
a iudeis destructum triduo se re¬
suscitaturum eẽ dicebat. numerus ipse
Isenarius ꝓ anno positus intelligitur.
nis edificatũ eẽ templũ. & quadragies
sept̾ies seni. fuint ducenti septuaginta¬
sex: qui numerus dierum complet nouẽ
menses & sex dies: qui tanquam detem
menses parientib feminis imputantur
N on quia om̃s ad sextum diem post nonum
mensem ꝑueniunt: s quia ipsa ꝑfectio cor¬
poris domini tot diebus ad partum ꝑdu¬
cta comꝑitur: sicut a maiorib traclitũ
suscipiens eccłie custodit auctoritas. Oc
quo & passus. Ita monum̃to nouo quo
sepultus ẽ. uͥ nullus erat positus mortuo¬
rum nec ante nec postea. congruit ute¬
rus uirginis quo conceptus est: uͥ nuir
seminatus est mortaliũ. Natus autem
traditur octauo kał ianuarias. Ab illo
gͦ die usq ad istũm computati ducenti
septuaginta sex repperiuntur dies: qui
senarium numerum quadragies ser̾ties

Expanded text:
ec immerito in aedificatione dominici corporis, in cuius figura templum a Iudaeis destructum triduo se resuscitaturum esse dicebat, numerus ipse senarius pro anno positus intellegitur. nis aedificatum templum. et quadragies sexies seni fiunt Csex; qui numerus dierum complet novem menses, et sex dies, qui tanquam decem menses parientibus feminis imputantur; non quia omnes ad sextum diem post nonum mensem perveniunt, sed quia ipsa perfectio corporis Domini tot diebus ad partum perducta comperitur, sicut a majoribus traditum suscipiens Ecclesiae custodit auctoritas; octquo et passus. Ita monumento novo quo sepultus est, ubi nullus erat positus mortuorum, nec ante, nec postea congruit uterus virginis quo conceptus est, ubi nullus seminatus est mortalium. Natus autem traditur octavo calendas januarias. Ab illo ergo die usque ad istum computati, ducenti septuaginta et sex reperiuntur dies, qui senarium nu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ indurauit cor suũ. Nam ce hoc de
illo legitur quando ablata est & ab
egyptiis cynomia dicente scͥptura et
ingrauauit pharao cor suũ. Et ini
ur̃: si in bono ꝓposito ꝓficientes ꝑse¬
ueretis usq infinẽ. Ds̃ enĩ quo modo
illis quos liberat. ñ reddit scđm oꝑatͥoꝵ¬

Expanded text:
n indurauit cor suum. nam et hoc de n indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia dicente scriptura: et ingrauauit Pharao cor suum et in iuester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum o
Abbreviated transcription (Latin):
baptrzetur. illi ñ subueniri. ut in ipsa
obligatione moriat᷑: illum baptizatum re¬
lingui in hac uita. quem p̃sciuit ds impium
futum: istũ baptiratũ rapide hac uita. ne ma¬
licia mutaret intellectum eiꝰ. s nolite inistis
sermonis huiue I quo ꝑuenistiᷤ
ineo ambulate: & hoc quoq uob̃ ds̃
reuelau̾it: Et siñ in hac uita. certe
in altera. Nichil est eñ occultũ quodñ
reuelabitur. Quando gͦ auditis dicen¬
tem dñm. Ego dñi seduxi ꝓpħam it¬
lum. & quod ait apłs. Cuiꝰ uult mi¬
seretur. & quem uult obdurat. In eo
quem seduci ꝑmittit uel obdurar ma¬
la cius merita creditae: In eo uͦ cuiꝰ mi¬
seretur. grãm dĩ ñ reddentes mala pro
malis s bona ꝓ malis fidelit̾ & indu¬
bitant̃ agnoscite. Nec idõ auferatis a
pharaone lib̾m arb̃m: quia multis lo¬
cis dicit ds. Ego induraui pharaonẽ.
uel induraui aut indurabo cor pha¬
raonis. Non enĩ ꝓpterea ipse pharao¬

Expanded text:
baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit dfuturum, istum vero baptizatum rapi ex hac vita, ne malitia mutet intellectum ejus : et nolite in istis sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate, et hoc quoque vobis Deus revelabit , et si non in hac vita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur . Quando ergo auditis dicentem Dominum, Ego Dominus seduxi prophetam illum, et, quod ait apostolus: cuius uult miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. non enim propterea ipse Pharao no
Abbreviated transcription (Latin):
dici.quando audiebant quod dixit a¬
płs. Lex aũt̃ subintratut: ut habunda¬
ret delictum. Ubi aut̃ habundauit de
lictum.: suꝑ habundauit grã. S utiq
grã idait ut iam fiãt bona ab eis que
fecerant mala: ñ ut ꝑseuerent in malis
Iam facimꝰ bona: ut infuturo scło recipia¬
mus ꝓbonis bona: qui in hoc scło rece¬
pimus ꝓmalis bona: ꝓpt̃ quod scriptũ:
in psalmo. Miscdĩam & iudicium canta¬
hominis inmundum ut uidicet mun¬
dum: s ut saluetur mundus ꝑ ipsum.
hoc ꝓpt̃ miscdiam. Postea uero ꝓꝑter
iudiciũ uenturus est. uidicare iuuos
& mortuos: Quamius & inhoc tempore
ipsa salutatio ñ fiat sinc uidicio. s oc¬
culto. Idõ ait in uidiciũ ueni in hũc
mundũ: ut qui non uident udeant.
& qui uident cęci fiant. Ad occulta
gͦ dĩ uidicia reuocate quando uide¬
tis in una causa quam certe habent
om̃s paruuli. hereditarium malum
trahentes ex acdam. hiuc subueniri ut

Expanded text:
dici, quando audiebant quod dixit adici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantahominis in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum: hoc propter misericordiam; postea vero per judicium venturus est judicare vivos et mortuos. Quamvis et in hoc tempore ipsa salvatio non fiat sine judicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mum tuũ tanquã te ipsum. Dilecti
ꝯꝑximi malũ ñ oꝑatut. Plenitudo gͦ
legis dilectio ẽ. Ipsam caritatẽ apłs pe¬
trus ñdũ habuit : quando timore do¬
minũ ternegauit. Timor enĩ ñ est in
caritate. sicut ait ioħs eugłista in epi¬
stola sua. s ꝑfecta caritas foras mutit ti¬
morem. Et tam̃ quamuis parua & imꝑ¬
fecta. ñ deerat quando dicebat dũo a¬
nimam meã ꝑte ponã: putabat enim se
posse quod s̃t uelle sentiebat. Et quis
istam & si paruam dare ceꝑ at caritatẽ:
nisi ille qui p̃parat uoluntatẽ. & quo¬
oꝑando ꝑficit quod oꝑando incipit:
qm̃ ipse ut uelimus oꝑatur incipiens.
qui uolentib cooꝑatur ꝑficiens ꝓpt̃
quod ait apłs: certus sum qm̃ qui ope

Expanded text:
ctio proximi malum non operatur: 66 plenitudo ergo legis est dilectio; ipsam charitatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore Dominum ter negavit. Timor enim non est in charitate, sicut ait Joannes evangelista in Epistola sua, sed perfecta charitas foras mittit timorem; et tamen, quamvis parva et imperfecta, non deerat quando dicebat Domino: Animam meam pro te ponam: putabat enim se posse quod se velle sentiebat, et quis istam, etsi parvam, dare coeperat charitatem, nisi ille qui praeparat voluntatem, et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens? Propter quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
lis isrł. s spiritalit̾ sic̃ spiritalis isrł de
bemus accipere. Eccla quippe sine ma¬
cula & ruga ex omib gentib congre¬
gata atq in eternum regnatura cum
xꝑ̃o. ipsa ẽ terra beatoꝵ terra uiũctiũ:
ipsa ẽ intelligenda patrib data. quã¬
doeis certa. & inmittabili dĩ uolũtate
ꝓmissa ẽ. qm̃ ipsa promissionis uel p̃¬
destinationis firmitate iam data est.
que danda suo tempore apatribus
credita ẽ: Sicut de ipsa grã que scĩs da-¬
tur scribens adtimotheum apłs ait.¬
& gram quȩ data est nob̃ in xp̃o iħu
ante scła ęterna: manifestata aũt nc̃
ꝑaduentũ saluatoris nr̃i. Datã dixit
grãm qñ nec erant ad huc quibus
daretur: qm̃ in dispositione ac p̃¬
destinatione dĩ iam factum erat qđ
suo tꝑ̃e futurum fuerat. quo eẽ dicit
manifestatã. quamuis hec possĩt in¬
telligi. & de terra futuri scłi. qñ erit
celum noũu. & terra noua in qua iu¬

Expanded text:
lis Israhel, sed spiritaliter sicut splis Israhel, sed spiritaliter sicut spbemus accipere. Ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata, atque in aeteChristo, ipsa est terra beatorum, terra viventium ; ipsa intelligenda est patribus data, quando eis certa et incommutabili Dei voluntate promissa est: quoniam ipsa promissionis vel praedestinationis firmitate jam data est, quae danda suo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostet gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua inju
Abbreviated transcription (Latin):
liberi arbitri. Sic intelligu̾nt᷑. ut ad
uitam piã &e bonã conu̾sationẽ. cui
merces eterna debetur. aduitorio &
grẽ dĩ locus ñ relinquit᷑: & audłat. Ili¬
inse ipso ñ in dnõ głari: & spem recte
inuendi in scipso ponere: ut sequatur
eũ maledictum ieremie ꝓpħe dicentis.
Maledictus homo qui spem habet in ho¬
mine: & firmat carnẽ brachii sui. &
a dnõ discedet cor eus. Intelligite frẽs

Expanded text:
liberi arbitrii sic intelligantur, ut ad liberi arbitrii sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur, et audeat miin seipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in seipso ponere, ut sequatur eum maledictum Jeremiae prophetae dicentis: Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus. Int
Abbreviated transcription (Latin):
sine causa dictum est. Effunde iram
tuam ingentes que te ñ nouerunt: &
illud quod ait apłs. Cum uenerit in
flamma ignis dare uindictã in eos
qui ignorant dm̃ ueruntam̃ ut ha¬
beamus & ipsam scientiam. nedicat
unus quisq. nesciui. ñ auduu. ñ intel¬
lexi: uoluntas conuenitur humana
uͥ dicitur. Nolite eẽ sicut equꝰ & mulꝰ¬
inquib ñ est intellectus: quamuis pe¬
ior appareat. De quo dictũ est. uerbis
ñ emĩdabitur seruus durus. Si enim
intellexerit ñ obaudiet: quando aũ¬
dicit homo. ñ possum facere quod
p̃cipit᷑. qm̃ concupiscentia mea iuncor
iam quidẽ de ignorantia ñ ht̃ excusa¬
tionẽ. nec dm̃ causatur in corde suo
s malũ suum in se cognoscit & dolit
uoluntatis eiuus conuenitur. Uelle enim
& nolle ꝓprie uoluntatis ẽ. s metuen¬
dum est ne ista omĩa diuina testimo¬
nia. & quecũq alia sunt quȩ sine du¬
bitatione sunt plurima indefensione

Expanded text:
sine causa dictum est: effunde iram sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior appanon emendabitur servus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. Quando audicit homo: "non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea uincor", iam quidem de ignorantia non habet excusationem nec deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet. voluntatis ejus convenitur; velle enim et nolle propriae voluntatis est. Sed metuendum est ne ista omnia divina testimonia, et quaecunque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione
Abbreviated transcription (Latin):
dicabunt᷑ : sine fide enim xp̃i nemo liberari
potest. ac ꝑhoc ita iudicabuntur ut ꝑe¬
ant. Nam si peior ẽ conditione scientiũ
quam scientium legem dĩ. quomͦ uerũ
erit quod in eugłio dñs ait seruus qui
nescit uoluntatem dñi sui. & facit dig¬
na plagis. uapulabit pauca: seruus
autem qui scit uoluntatem dni sui. et
facit digna plagis uapulabit multa:
Ecce uͥ ostendit grauius peccare hominẽ
scientem quam nescientem: nec tam̃ i¬
dõ confugiendũ ẽ. ad ignorantiȩ tene¬
bras ut in eis quisq requirat ex cusa¬
tionẽ. aliud est enĩ nescisse: aliud sci¬
re noluisse: uoluntas quippe arguitur
ineo. De quo dicitur: noluit intellige
ut bene ageret. S ce illa ignorantia. q̃
ñ ẽ eorum qui scire nolunt. s eorum
qui tanquam simpliciter nesciunt.
Nemi nem sie excusat ut sempit̃no igne
ñ ardeat. Si ꝓpt̃ ea non credidit quia
ñ audiuit om̃ino quid crederet: s
fortasse ut mitius ardeat. Non enim

Expanded text:
dicabuntur; sine fide enim Christi nemo liberari dicabuntur; sine fide enim Christi nemo liberari potest: ac ant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
bi dicitur noli hoc & noli illud &
ubiꝰ aliquid faciendum uel non
faciendũ induunis monitis opus uo¬
luntatis exigitur: satis liberum demon¬
stratur arbitrium. nemo gͦ dm̃ causetur
in corde suo. s sibi impũtet quisq cũ
peccat: Neq cum aliquid scđm dm̃ oꝑa¬
tur. alienet hoc a propͥa uoluntate. qñ
enim uolens facit. tunc dicendum eot
opiis bonũ tunc speranda est bonioꝑis¬
merces abeo de quo dictum ẽ. Qui red¬
det unicuiq scđm oꝑa sua. Qui ergo
noucrunt diuina mandata auftrtur
eis excusatio. quam solent habe homi¬
significauerit eẽ passuros qui legem
nescuint in peceatis sus: quã illos qͥ
scuint. Peius enĩ iudetur eẽ perite.
quam iuidicari. s cum hoc degentib¬
& uidȩis loqueretur. quia illi sine lege sũt.
isti aut̃ legem acceperunt: quis audeat di¬
cere iudeos qui in lege peccant ñ eẽ ꝑitu¬
ris. cum in xp̃m non crediderint: quan¬
do quidẽ de illis dictum est plegem ui¬

Expanded text:
bi dicitur, Noli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat. Neque cum aliquid secundum Deum operatur, alienet hoc a propria voluntate. Quando enim volens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est bonimerces ab eo de quo dictum est, Qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur eis excusatio quam solent habere homisignificaverit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt: pejus enim videtur esse perire, quam judicari. Sed cum hoc de gentibuet Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant non esse perituros, cum in Christum non crediderint, quandoquidem de illis dictum est: Per legem ju
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad ꝑfecta lini am̃ta om̃iũ m̃broꝵ:
Et hinc iam reliquo tempore usq adtem¬
pus partus. magnitudine augeatur. Qua¬
draginta gͦ quinq dies addito uno qd̃
significat summã. quia sex & nouem
coactis fiunt .xlu. addito gͦ ut dictum est
uno: fiunt.xbui: qͥ c̃ fuerint multiplicati ꝑ ip¬
sum senariũ numerum qui huiꝰ ordinatioĩs
tur fabricatum eẽ templũ quod corpꝰ
eius significabat: ut quot anni fuerãt
infabricatione templi. tot dies fuerint
incorporis dñicȩ ꝑfectione. cc lixx nii

Expanded text:
usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum; usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum; et hinc jam reliquo tempore, usque ad tempus partus, magnitudine augeatur. Quadraginta ergo quinque dies, addito uno, quod significat summam — quia VI et nouem coactis fiunt XLV — addito ergo, ut dictum est, uno fiunt XLVI. qui cum fuerint multiplicati per ipsum senarium numerum, qui huius ordinatiotur fabricatum esse templum, quod corpus ejus significabat : ut quot anni fuerunt in fabricatione templi, tot dies fuerint in corporis Dominici perfectione. LVII
Abbreviated transcription (Latin):
sex annis edificatũ templum. Nabet
enim adã alpha. quod ẽ unum: habet ⁊ delta.
quod sunt quatuor: habes quinq
habet iterum alpha. quod est unũ.
habes sex: habet & my. quodest .xl
habes .xlui. hec fr̃s mei. etiam ab
anteriorib maiorib nrĩs dicta sunt:
& inuentus est iste numerus. In litteriᷤ
traxit.: templura corporeũ. inde sũ¬
psit: iniquitas quõ de templo pellen¬
daẽ. Ipsam aũt̃ carnẽ quam traxit
de adam. maria enĩ de adã. & dñi
caro de maria. iudĩ crucifixerunt:¬
& ille resuscitarus erat ipsam carnemtri¬
duo quã illi incruce erant occisuri. Illi
soluerunt templũ xlui annis ȩdificatum
Q ille triduo resuscitauit illud. ce lxxxxii¬
& duodecim decẽ & octo: hec in
tio humana sic ꝓcedere. & ꝑfici. ut pri¬
mis sex dieb quasi lactis habeat similitu¬
dincin: sequentib nouem dieb conuertat᷑
insanguinẽ: deinde duodecim dieb soli¬
detur: reliquis decem & octo formeturr

Expanded text:
sex annis aedificatum templum. Habet sex annis aedificatum templum. Habet enim Adam alpha α, quod est unum: habet delta δ, quod sunt quatuor; habes quinque: habet iterum alpha α, quod est unum; habes sex: habhabes XLVI. haec, fratres mei, etiam ab anterioribus maioribus nostris dicta sunt et inuentus est iste numerus in litteris Xtraxit, templum corporeum inde sumsit, non iniquitatem, quae de templo pellenda est. ipsam autem carnem, quam traxit de Adam — Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem triduo, quam illi in cruce erant occisuri. illi soluerunt templum XLVI annis aedificatum, et ille triduo resuscitauit illud. decim, decem et octo, haec in tio humana sic procedere et perfici, ut primis sex diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus, convertatur in sanguinem; deinde duodecim diebus solidetur: reliquis decem et octo, formetur
Abbreviated transcription (Latin):
quat tuor u̾borũ grecorũ. Sieñ ista uer¬
ba quattuor scribas subinuicẽ idẽ no¬
mina quattuor parcium mundi. Drien¬
tis. occidentis. aquilonis. & meridiani
quodest totus orbis. unde dicit dñs a
quatuor uentis collecturum se electos su¬
os cũ uienerit adiudiciũ. Sigͦ facies ista
quattuor nomina greca. anatolẽ qđ ẽ
oriens. dysis. quodest occidens. arctos
Capita uerborum. adam habent. quomͦ
g ibi inuenimꝰ. & qua draginta sex nu¬
merum: quia caro xꝑĩ de a dam erat.
Ad litteras com putant greci. Quod nos
uocamꝰ. a litterã. illi lingua sua po¬
nunt alpha: & uocatur alpha unum.
Ubi aũt innumeris scribunt. bẽt̃a. quod
ẽ .b. ipsorũ: uocatur innumeris duo.
Ubi scribunt gamma: uocatur innumeris
ipsoꝵ tͥa. uͥscribunt deltha: uocatur
innumeris ipsorũ quattuor. Q sic ꝑ
om̃s litteras numeros habent. M. qd
iam uidete litceras. quem numerum
habeant: & ibi inuenitis quadragĩta

Expanded text:
quattuor uerborum graecorum. si enim ista uerquattuor uerborum graecorum. si enim ista uerba quattuor scribas subinuicem, id est nomina quattuor partium mundi, orientis, occidentis, aquilonis et meridiani, quod est totus orbis — unde dicit dominus a quattuor uentis collecturum se electos suos, cum uenerit ad iudicium — si ergo facias ista quattuor nomina graeca avaroXr;,quod est oriens, dvaig, quod est occidens, agxrog, capita uerborum Adam habent. quomodo ergo ibi inuenimus et quadraginta sex numerum? quia caro Christi de Adam erat. ad litteras computant Graeci. quod nos facimus A litteram, illi lingua sua ponunt alpha, et uocatur alpha unum. ubi autem in nuest b ipsorum, vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur in numeris ipsorum quatuor: et sic per omnes litteras numeros habent. M, quoJam videte istae litterae quem numerum habeant; et ibi invenietis quadraginta
Abbreviated transcription (Latin):
quia hec facis.: & dñs. Soluite tem¬
plum hoc: & intrib diebus excitabo
illud. Qđ sacram̃tum uidĩ ñ intelli¬
gentes: dixerunt. Quadraginta & sex
annis edificatum est templum hoc. et
tudicis trib dieb excitabo illud. sane
ñ salomonis fabrice em̃sa tempora iu¬
dei dixerunt: s exdrȩ cui ne ꝑficeretur
auicinis gentib fuerat interdictum
Caro erant carnalia sapiebant.: iue lo
quebatur spiritalit̃. Quis aũt posset
intelligere de quo templo dicebat: s.
non multũ querimꝰ: ꝑ cuglistam nobis
aperuit. Dixit de quo templo diceret:
soluite templũ hoc. & intribus dieb
excitabo illud. Quadragintasex annis
edificatum est templum & triduo su¬
scitabis illud: Dicebat aut̃ ait eugłi¬
sta de templo corporis sui: & manife
stum est: occisum dnm post triduũ
resurrerisse. quid gͦ sibi iuilt numerꝰ
xlUi Interim ipse aclã. qui a ꝑtotum
orbem terrarum est. audistis iam he¬
sterno dit in quattuor litteris grecis

Expanded text:
s: Solvite templum hoc, et tribus diebus excitabo illud. Quod sacramentum Judaei non intelligentes, dixerunt: Quadraginta sex annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis, Tribus diebus excitabo illud? Sane non Salomonis fabricae emensa tempora Judaei dixerunt, sed Esdrae, cui ne perficeretur a vicinis gentibus fuerat interdictum. Caro erant, carnloquebatur spiritualiter. Quis autem posset intelligere de quo templo dicebat? Sed non multum quaerimus; per Evangelistam nobis aperuit, dixit de quo templo diceret: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Quadraginta et sex annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud? Dicebat autem, ait Evangelista, de templo corporis sui. Et manifstum est occisum dominum post triduum resurrexisse. Quid ergo sibi uult numerus XLVI? interim ipse Adam quia per totum orbem terrarum est, audistis iam hesterno die in quattuor litteris graecis
Abbreviated transcription (Latin):
atis: & habitabitis interra quam dedi
patrib urĩs: & eritis mͥ in popłm & ego
ero uob̾ in dm̃. & mundabo uos ex oĩb
inmundicris urĩs. Hoc de nouo testa¬
m̃to eẽ ꝓpħatum. ad quod ꝑtinet ñ
solum una gens in reliqui is suis de
quib alibi scriptumẽ. si fuerit nu¬
merus filiorũ isrł. sicut arena maris
reliquie salue fient. Uerumetiam ce¬
tere gentes que promisse sunt patrib
eorũ. qui euam nr̃i sunt. ñ ambigit.
quisquis intuetur. & lauachrum re¬
gñationis hiccẽ ꝓtnissum quod nc̃
uidemꝰ om̃ib gentib redditum. & illud
quod ait apłs cum testam̃ti noui gra¬
tiam comm̃daret. & incomparatione
ueteris emineret. epła nr̃a uos estis que ẽ¬
scripta ñ atͣmento s spũ dĩ iiiii. non
intabulis lapideis. s intabulis cordiꝰ

Expanded text:
tis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel sicut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrnat atq amittat usum eius qũ
nune habet ꝑu̾sũ scilicet atq p̃post¬
tum quo inelinatur temporalib irt ẽt̃ na
non querat. Scͥptum ẽ. Da misericordi
& nesuscipias peccatorẽ: posterior pars
huius sententie: uidetur uetare benefici¬
entiã. Ait enĩ. Ne suscipias peccatorem:
intelligas gͦ peccatorem figurate positũ
pro peccato. ⁊t peccatũ eiꝰ ñ suscipias.
cclxxxu. Quod serre debeamꝰ in obieruatio¬
nibiis intelligendarum scͥpturatum alia cõ¬
muniter p̃cipi alia singulis quibusq gene

Expanded text:
perimat atque amittat usum eius, quem perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum eius non suscipias. CCLXX. QVOD SCIRE DEBEAMVS IN OBSEEVATIONIBVS INTELLEGENDA- BVM SCRIPTVRARVM ALIA COMMVNITER PRAECIPI, AL
Abbreviated transcription (Latin):
um uidetur ubere: figura gͦ ẽ. p̃cipiẽs
passioni dni eẽ communicandũ: et
suauit̃ atq utilit recõdendũ in me¬
moria. quod ꝓnob caro eius crucifi¬
xa & uulnerata sit a it scriptura: si
esurierit inimicus tuus: ciba illũ si¬
sicit potum da illi. Hic nullo dubitã¬
te beneficientiã precepit s qđ sequit.
Hoc enĩ faciens carbones ignis congeres
suꝑ caput eius: Maliuolentie facinꝰ
putes uiberi. Ne igit᷑ dubitaueris fi¬
gurate dictum: & cum possit dupli¬
citer int̃p̃tari uno mͦ ad nocendũ. alto
adp̃standum: ad beneficientiã te potiꝰ
caritas reuocet: ut intelligas carbones
ignis eẽ urentes penitentie gemitus qͥ¬
bus suꝑbia sanatur eius qui dolet si
inimicum fuisse hominis. aquo euis
miseriȩ subuenitur. Item cum ait dñs
qui amat animam suam ꝑdet eam.
non utilitatẽ uetare putandus ẽ. qua
debet qiusq conseruare animam suã
s figurate dictũ ꝑdat animam idẽ

Expanded text:
um uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens um uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro eius crucifixa et uulnerata sit. sait scriptura: si esurierit inimicus tuus, ciba illum, sitit, potum da illi. hic nullo dubitante beneficientiam praecepit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est
Abbreviated transcription (Latin):
sum scilicet: & nemo uult sibi a quoqͣm
noceri nec ipse igitur auquam nocͥue¬
rit: sic euersa tirannide cupiditatis cari¬
tas regnat uistissimis legib dilectionis
baxiuii. De figuratis locutionib ñ intelle¬
ctis tandui uersandis. quandiu ad rę¬
gnum calitatis. int̾p̃tatio ꝑducatur.¬
eruabitur gͦ in locutionib figu¬
ratis regula huius modi ut tam¬
dui uersetur diligenti considera¬
dioñe quod legit᷑.: donec ad regnũ cari¬
tatis int̃p̃tatio ꝑducatur: si aut̃ hociã
ꝓpriȩ sonat. nulla putet᷑ figurata locu¬
tio. Si p̃ceptiua locutio ẽ. aut flagiciũ aut faci¬
nus uetans aut utilitatem aut beneficientiã
iubens: ñẽ fig̃ata. Si aut̃ flagitiũ aut faciñ
uidetur iubere: aut utilitatem. & bene¬
ficientiã uetare: figurata ẽ. Nisi man¬
ducaueritis inquit carnẽ filii ho¬
minis & sanguinẽ biberitis ñ habebi¬
tis uitam inuobis: facinus uel flagii¬

Expanded text:
sum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam sum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis Item de figuratis locutionibus non intellectis, tandiu versandis, quandiu ad regnum charitatis interpretatio perducatur.ergo in locutionibus figuratis regula hujusmodi, ut tandiu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur: si autem hoc jam proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiva locutio est, aut flagitium aut facinus vetans, aut utilitatem aut beneficentiam jubens, non est figurata; si autem flagitium aut facinus videtur jubere, aut utilitatem et beneficentiam vetare, figurata est. Nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagiti
Abbreviated transcription (Latin):
ditis morib alia in osce ꝓpħa uaticina¬
tione. Coniunctio meretricis nec si fla¬
gitiose inconiuiuis temulentorum et
alascuiorũ nudantur corpora: ꝓpt̃ea
in balneo nudum eẽ. flagitium est.
cclxxxiii. De sententia qũalis iustitię. qͦd
Stibi fieri ñ ins alii nefeceris. Ex eodem
arietate innum erabiliũ consue¬
tudinũ commoti quidam dor¬
mientes ut ita dicam qui neq al¬
to somno stultitiȩ sopiebantur. nec in sapi¬
etie lucẽ poterant eiugilare: putauert̃
nullam eẽ iustitiã ꝑseipsã: s unicuq
genti. consuctudine suam iustam ui¬
deri. Qͤ cum sit diũsa oĩb gentib: debeat aũ
incõmutabił man̾e iusticia: fieri manifestũ
posse ulla eoꝵ gñtili diu̾sitate uariari. Qͤ sentñtia
c̃ refert᷑ ad dilectionẽ dĩ oĩa flagitia moriunt᷑: c̃
ad ꝓximi oĩa facinora. Nlemo it uult corrũpi habi¬
tacłm suũ. N gͦ deb corrũꝑe habitacłm dei: seip¬

Expanded text:
ditis moribus, alia in Osee prophetae uaticinaditis moribus, alia in Osee prophetae uaticinatione coniunctio meretricis, nec si flagitiose in conuiuiis temulentorum et lasciuorum nudantur corpora, propterea in balneo nudum esse flagitium est. CCLXVIII. DE SENTENTIA GENERALIS IVSTITIAE: QVOD TIBI FIEBI KON VIS, ALII NE FECERIS. EX EODEM arietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormientes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur nec in sapientiae luce poterant euigilare, putauerunt nullam esse iustitiam per se ipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam iustam uideri. quae cum sit diuersa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere iustitia, fieri manifestum eris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ip
Abbreviated transcription (Latin):
ctitas cõm̃dat᷑. tota figurata sunt: qͦꝵ
ad caritatis pastum enucleanda secre¬
tasunt. Quis quis aut̃ reb p̃tereuntib
restrictuis utitur quã sese habẽt mores
eorũ cũ quibꝰ uiuit aut intẽ perans aut
suꝑstitiosus ẽ. quis quis uͦ siceis utitur
ut metas consuetudinis bonorum int̃
quos uersatur excedat: aut aliqͥd sig¬
nificat aut flagitiosus ẽ. In om̃ib enĩ talib
ñ usꝰ rerũ s libidoutentis in culpaẽ: neq ul¬
lomodo quisquam sobrius crediderit.
dnĩ pedes ita unguento p̃cioso amulie¬
re ꝑfusos. ut luxuriosorum. & nequam
hominũ solent: quorum talia conuiuia
detestamur. Odor enim bonus famabo¬
na ẽ: quam quisqͥs bone uite oꝑib ha¬
buerit: dum uestigia xꝑ̃i sequit᷑: quasi pe¬
des eius p̃ciosissimo odore ꝑfundit. Ita
quod in aliis ꝑsonis plerumq flagicium
ẽ in diuina uel ꝓphetica ꝑsona magne cu¬
iusdã rei signum ẽ alia quippe ẽ in ꝑ¬

Expanded text:
ctitas commendatur, tota figurata sunt: quorum ctitas commendatur, tota figurata sunt: quorum ad charitatis pastum enucleanda secreta sunt. Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit, Domini pedes ita unguento pre perfusos, ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia conuiuia detestamur. odor enim bonus fama bona est, quam quisque bonae uitae operibus habuerit, dum uestigia Christi sequitur, quasi pedes eius pretiosissimo odore perfundit. ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in diuina uel prophetica persona magnae cuiusdam rei signum est alia est quippe in per
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitati. ira & indignatio tribulatio &
angustia in omnem animam hominis
oꝑantis malũ. Iudĩ primũ & greci. sed
hoc ad eos cum quibus euertitur ipsa
cupiditas : qui eam uincere nolucrunt.
Cum aũt in homine cui dñabant᷑ regna
cupiditatis subuertunt᷑: illa ẽ aperta lo¬
cutio qui aut̃ iħu xp̃i sunt: carnẽ suam
crucifixerunt cum passionib & concupis¬
centus Nisi quia & hic quedã uerba tnͣs¬
lata tractant᷑: sicuti ẽ iradĩ. & crucifixerͣ.
s ñ tam multa sunt. uelita sunt posita
ut obtegant sensũ & allegoriã. uel eni¬
gma faciant : quam proprie figuratã
locutionem uoco. Quod aut ieremie
dicitur. ecce constitute hodie suꝑ gẽtes
& regna. ut euellas. & destruas. & disꝑdas.
& dissipas: ñ dubium qͥnfigurata lo¬
cutio tota sit ad eum finẽ referenda
quem diximus: que aũt quasi flagiti¬
osa inꝑitis uidentur siue tantum di
cta siue etiam facta sunt. uel ex dĩ ꝑso¬
na. uel ex hominũ. quorum nobis san¬

Expanded text:
ati, ira et indignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos, cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur, illa est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis, nisi quia et hic quaedam uerba translata tractantur, sicuti est ira dei et crucifixerunt; sed non tam multa sunt uel ita posita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem uoco. quod autem Hieremiae dicitur: ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut euellas et destruas et disperdas et dissipes, non dubium, quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tacta, sive etiam facta sunt, vel ex Dei persona, vel ex hominum quorum nobis san
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritate ꝑcepit: de qua satis egimuis cũ de
rebus in libro primo loquerem᷑. Qđ si am¬
bȩ uel etiam om̃s si plures fuerint partes
ambiguitatis scđm fidẽ sonuerint. textus
rpse sermonis ap̃cedentib & consequenti¬
b partib que ambiguitatẽ illam in medio
posuerunt restat consulendus: ut uidea¬
mus cuinã sententie de plurib que se o¬
stendunt ferat suffragium. eãq sibi con¬
texi patiatur. Iam nunc exẽpla conlidera:
illa heretica distinctio. Inpͥncipio erat iter¬
bũ. & ũbũ erat apud dm̃. & dĩ erat. uerbũ.
Utalui sit sensus Uerbum hoc erat inp̾n
cipio apud dm̃ Non uult uerbũ dm̃con¬
fiteri s hoc regła fidĩ refellendũ ẽ qua
nob detrinitatis equalitate prescribitur
ut dicamus. & ds̃ erat uerbũ. Deinde sub¬
ungamꝰ. Hocerat inprincipio apuddm̃.
Illa uõ distinctionis ambiguitas neutra
parte resistit fidĩ. & idõ textu ipso sermo¬

Expanded text:
ctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de ctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. quod si ambae uel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut uideamus, cuinam sententiae de pluribus, quae se ostendunt, ferat suffragium eamque sibi contexi patiatur. iam nunc exempla considera. illa haeretica distinctio: in principio erat uerbum, et nerbum erat apud deum, et deus erat. uerbum, ut alius sit sensus: nerbum hoc eracipio apud Deum, non vult Verbum Deum confiteri. Sed hoc regula fidei refellendum est, qua nobis de Trinitatis aequalitate praescribitur, ut dicamus: Et Deus erat Verbum. Deinde subjungamus: Hoc erat in principio apud Deum. Illa vero distinctionis ambiguitas, neutra parte resistit fidei, et ideo textu ipso sermo
Abbreviated transcription (Latin):
onera grauia quȩ popłs isrł detesta¬
retur. & fugeret. s etiã uasa atq or¬
nam̃ta de auro & argento ce uestẽ q̃
ille popłs exiens de egẏpto sibi potiꝰ tan¬
quam adusũ meliorẽ clanculo uindica¬
uit. Non auetoritate ꝓpͥa s p̃cepto dĩ i¬
psis egẏptiis nescient̃ accõmodantib ea
quib ñ bene utebant᷑: sic doctrinȩ om̃s
gentiliũ ñ solum simulata & suꝑstitiosa
figmenta. grauesq sarcinas supuacui
laboris habent. q̃ unusqͥsq nr̃m duce
xꝑ̃o de societate gentiliũ exiens debet
abhominari atq uitare. S etiam libe¬
rases disciplinas usui ueritatis aptiores.
& quȩdã morum precepta que utilissi¬
ma continent. De q ipso uno dõ colẽ¬
do ñ nullau inueniunt᷑ apud eos.: qd̃
eorum tanquã aurũ & argentũ quod
ñ ipsi instituerunt. s de quibdã qͣsi
meta llis diuine ꝓuidentię quȩ ubiq
infusa ẽ eruerunt & quo ꝑuerse atq

Expanded text:
onera gravia, quae populus Israel detestaonera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro et argento, eille populus exiens de Aegypto sibi potius tanquam ad usum meliorem clanculo vindicavit, non auctoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium, non solum simulata et superstitiosa figmenta gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium exiens, debet abominari atque vitare, sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et quaedam morum praecepta quae utilissima continent, deque ipso uno Deo colendo nonnulla vera 51 inveniuntur apud eos, quod eorum tanquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis divinae providentiae, quae ubique infusa est eruerunt, et quo perverse atque
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. quia gentes que ñ sectabantur uisti¬
tiam app̃henderunt uistitiã. nͥ post per¬
cunctationẽ qua dictũ ẽ. quid gͦ dicemꝰ.
responsio subiciatur. quia gentes que ñ
sectabant᷑ iustitiam app̃henderunt ui¬
stitiam:. Textus conseqñs ñcohercebit.
Qualibet aut̃ uoce promincietur illud qd
nathanahel dixit. Anazaret pot̃ aliqͥd
boniẽe. siue affirmantis. ut illud solũ
adint̃rogationẽ ꝑtineat. qđ ait anaza¬
tis: ñ uideo quomͦ discernat᷑. Ut̃q aut
sensus fidẽ ñ impedit c̃ etiã ambigui¬
tas in sono dubio sillabatũ. & hec u¬
tiq ad ꝓnũciationẽ ꝑtinens. Nam qd̾
scͥptumẽ. Nonẽ absconditũ ate osme¬
um qđ fecisti in abscondito. ñ elicet
legenti utrũ correpta littera os ꝓnunciet an
ꝓducta. Si enĩ corripiat abeo qđ sunt
ossa: si aut ꝓducat abeo qđ sunt ora
intelligit᷑ numerus singłaris. S talia
lingue p̃cedentis inspectione diuidicã
garis utilior ẽ. significandis reb quam

Expanded text:
ntur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, nisi post percontationem, qua dictum est: quid ergo dicemus? responsio subiciatur: quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, textus consequens non cohaerebit. qualibet autem uoce pronuntietur illud quod Natauahel dixit: a Nazareth potest aliquid boni esse, sine affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait: a Nazatis, non uideo, quomodo discernatur; uterque autem sensus fidem non impedit. est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens. nam quod scriptum est: non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito, non elucet legenti, utrum correpta littera os pronuntiet an producta. si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intellegitur numerus singularis. sed talia linguae praecedentis inspectione diiudicantgaris utilior est significandis rebus quam
Abbreviated transcription (Latin):
siciti eorum est. qui faucib sine or¬
gano canunt: Aut flatu sic̃ tubarum
& tibiarum: aut pulsusicut in cytha¬
ris && timpanis &e quib libet aliis que
ꝑcuciendo canorasunt: s. siue ita se habe¬
at qͦd uarro reculit siue ñita. nos tñ non
ꝓpt̃ suꝑstitionẽ ꝓfanorũ. debemus mu¬
sicam fugere. Siquid inde utile aclintel¬
legendas scãs scͥpturas rapere potuerimꝰ:
nec ad illorum theatricas nugas conũ¬
ti. si aliquid de ꝙthariꝰ& de organis qd
ad spũalia capienda ualeat̾. dispuce¬
mus. Neq enuim & discere litteras non
debiumꝰ quia earũ dm̃ dicunt esse
merturium: aut quia iustitie uirtutiq
templa dedicarunt. & que corde gestã¬
da sunt in lapidib ad orare maluerunt.
ꝓpt̃ea nob̃ iustitia uirtusq fugienda est.
mmo uero quisquis bonus uerusq xꝑ̃i¬
anus est. diĩ sui eẽ intelligat ubi cũq
inuenerit ueritatẽ: quã conferens & ag¬

Expanded text:
sicuti eorum est qui faucibus sine orsicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro rettulit, siue non ita, nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda ualeat, disputemus. neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum deum dicunt esse Mercurium, aut quia Iustitiae Virtutique templa dedicauerunt et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis iustitia uirtusque fugienda est. immo uero quisquis bonus uerusque christianus est, domini sui esse intellegat ubicumque inuenerit ueritatem, quam conferens et ag
Abbreviated transcription (Latin):
sas iouis & memorle filias eẽ finxcrĩt:
refellit eos uarro: quo nescio utrũ apd̃
eos quisquam taliũ rerum doctior uel
curiosior eẽ possit. Dicit enĩciuitatẽ
nescio quam. ñ enĩ nom̃recolo locasse apd̃
tres artifices terna simulcra musarũ.
quod intemplo apollinis donũ poneret.
ut quisquis artificum pulcora formas¬
set. abillo potissimũ electa emerent.
ita contigisse ut oꝑa sua quoq illi ar¬
tifices eque pulcra explicarent. & pla¬
cuisse ciuitati om̃s nouẽ. atq om̃s eẽ
emptas ut inapollinis templo dedica¬
rentur : quib postea dicit. hesiodum
poetam imposuisse uocabula. Nongͦ
iuppiter nouẽ musas genuit: S tres
fabrit̾nas creauerunt. Tres autem ñ
ꝓpt̃ea illa ciuitas locauerat quia in
somnis eas uiderat aut tot se cuiꝰ quã
illorum oculis demonstrauerant: sed
quia facile erat a nĩ aduertere om̃e
sonum qui materies cantilenarum
ẽ triformẽ eẽ natura. Aut enĩ uoce edit̃

Expanded text:
sas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. sas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, sed quia facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur,