comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Herodianos dicit milites herodis te¬
thrarche: qui et ipse tunc temꝑis
erat ierosolimis: atq insꝑnendo
et irridendo dñm. pilato & uideiᷤ
consentiebat. ut lucas euangłista
testatur. Querentes gͦ dominum
comp̃hendere summi sacerdotes.
scͥbe et seniores. timuerunt turbã:
atq ideo qͦd ꝑ se non poterant. ter¬
renȩ potestatis manib efficere tẽp¬
tabant: ut uelut ipsi amorte eius
uiderentur immunes. Nuꝑ enĩ
sub cesare augusto uidea subie¬
cta romanis. qñ in toto orbe est
celebrata descͥptio stipendiaria
fact᷑a fuerat: et erat inppło mag¬
na seditio. dicentib alus. ꝓ securi¬
tate et quiete qua romani ꝓom̃i¬
b militarent. debere tributa ꝑ¬
solui: phariseis uero qui sͥ applay¬
debant in iusticiã econtrario niten¬

Expanded text:
Herodianos dicit milites Herodis teHerodianos dicit milites Herodis tetrarchae, qui et ipse tunc temporis erat Jerosolymis, atque in spernendo et irridendo Dominum Pilato et Judaeis consentiebat, ut Lucas evangelista testatur. Quaerentes ergo Dominum comprehendere summi sacerdotes, scribae, et seniores timuerunt turbam. Atque idea quia per se non poterant, terrenae potestatis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militabant, debere tributa persolvi; Pharisaeis vero qui sibi applaudebant in justitia, e
Abbreviated transcription (Latin):
missi serui contumelus affecti. uł
usi eiciuntur: cum sermo auditur¬
uel contempnitur. uel qͦd peius ẽ
itiam blasphematur. Missũinsuꝑ
beredem quantum inse ẽ occidit:
qͥet filium di conculcauerit. et spi¬
ritui gr̃e quo scĩficatus ẽ contu¬
meliam fecerit. ꝑdito malo cul¬
tore. uinea dabitur alteri: cum
dono gr̃e quod suꝑbus spreuit. hu¬
milis qͥsq ditabitur. S et hoc qd
principes sacerdotum scribe ac
seniores manum mitt̾ẽ querenteᷤ
inihm. timore turbe retinentur:
cotidie geritur ineccłia: cum qui¬
libet solo de nomine frater. eam ꝗͣ
non diligit eccłiastice fidei ac pa¬
cis unitatem ꝓpt̃ cohabitantium
frum bonoꝵ multitudinẽ. aut
trubescit. aut timet impugnare.
Qui tamen sicut de stultissima aui¬
um strutione dñs ait. cum tempꝰ
suerit in altum alas erigit: qͥa
dñm cruci ad dicere. et ostentui
gaudebit habere. Et mutunt ad
eum qͦsdam ex phariseis et herodi¬
anis: ut eum caꝑent in uerbo.

Expanded text:
missus servus contumeliis affectus vel missus servus contumeliis affectus vel caesus ejicitur, cum sermo auditus contemnitur, vel quod pejus est etiam blasphematur. Missum insuper haeredem quantum in se est occidit, qui et Filium Dei conculcaverit, et spiritui gratiae, quo sanctificatus est, contumeliam fecerit. Perdito malo cultore, vinea dabitur alteri, cum dono gratiae quod superbus sprevit, humilis quisque ditabitur. Sed et hoc quod principes sacerdotum, scribae, ac seniores manum mittere quaerentes in Jesum, timore turbae retinentur, quotidie geritur in Ecclesia, cum quilibet solo de nomine frater eam, quam non diligit ecclesiasticae fidei ac pacis unitatem, propter cohabitantium fratrum bonorum multitudinem aut erubescit, aut timet impugnare. Qui tamen sicut de stultissima avium struthione Dominus ait, cum tempus fuerit, in altum alas erigit, quia num cruci addicere et ostentui gaudebit habere. Et mittunt ad eum quosdam ex Pharisaeis et Herodianis, ut eum caperent in verbo.
Abbreviated transcription (Latin):
lapidem p̃ciosum elect̾um. qui ut
infundamentis uel in angulo po¬
nendus erat. subtrahere. hoc ẽ fidẽ
xp̃i auditorib suis conabantur
eripere. E querebant eum tenere
et timuerunt turbam. Cognoue¬
uerunt emim: qm̃ ad eos parabola
hanc dixerit. Et relicto eo abiert̃
Principes sacerdotum et sebe qͣsi
mentientem contra se dominum
querebant interficere: s hoc idĩ
querendo. docebant uera eẽ que
dixerat. Ipse qͥppe ẽ heres: cuius
iniustam necem aiebat ẽẽ iundi¬
candam a patre. Illi neqͣm colons
quiaboccidendo dĩ filio. ad modi¬
cum quidem timore humano
retardari. donec ueniret hora eiꝰ
nunquam ũ diuino amore pota¬
at cohiberi. Morali sane intellectu.
ciuq fidelium cum mysterium baptis¬
mi quod exerceat oꝑando committit᷑:
qri unea quam excolat locatur. Mit¬
tur seruus unus alter et tercius. qͥ
defructu accipiant. tumlex. psalmo¬
dia. ꝓpħia. quarum ammonitionẽ
hene agendo sequatur: legunt᷑. S

Expanded text:
lapidem pretiosum et electum, qui vel lapidem pretiosum et electum, qui vel in fundamentis, vel in angulo ponendus erat, subtrahere, hoc est fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere. Et quaerebant eum tenere, et timuerunt turbam. Cognoverunt enim quoniam ad eos parabolam hanc dixerit, et relicto eo abierunt. Principes sacerdotum et scribae, quasi mentientem contra se Dominum quaerebant interficere. Sed hoc idem quaerendo, docebant vera esse quae dixerat. Ipse quippe est haeres, cujus injustam necem aiebat esse vindicandam a patre. Illi nequam coloni, qui ab occidendo Dei Filio ad modicum quidem timore humano retardari, donec veniret hora ejus, nunquam vero divino amore potuere cohiberi. Morali sane intellectu, cuique fidelium cum mysterium baptismi quod exerceat operando committitur, quasi vinea quam excolat locatur. Mittitur servus unus, alter, et tertius, qui de fructu accipiant, cum lex, psalmodia, prophetia, quarum admonitionem bene agendo sequatur, legitur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt edificantes. hic factus ẽ
incaput angli: A domino factũ
ẽ istud: et ẽ mirabile in ocłis nr̃is
Quom in quit implebitur hec ꝓpħia.
que lapidem a bedificantib repba¬
tum. in caput anguli dicit ẽẽ ponen¬
dum. nisi quia xp̃c auobis reproba¬
tus.⁊ occisus. credituris ẽgentib p̃¬
dicandus: ut qͣsi lapis angularis
duos condat uisemet ipsum. atq ex
utroq populo unam sͥ fidelium
ciuitatem. unum templum edifi¬
cet: Fosdem enum synagoge ma¬
gistros qͥ supra colonos dixerat. nẽ
ȩdificantes appellat: quia qͥ subdit
S plebem ad ferendos uite frugus
q̃di uineam iubebantur excoler.
ipsi qͦ hanc deo in habitatore di¬
gnam qͥsi domum construere at
ornare precipiebantur. Unde ec
apostolus fidelib scribens. ait.
Dei agri cultura: dei edificatio estis
S qui fructum uinee dĩ qͣsi pessi¬
mi coloni reddere. magno patri¬
familias negabant. idẽ qͣsi mali
cementarui laborabant: domudi

Expanded text:
verunt aedificantes, hic factus est verunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quod lapidem ab aedificantibus reprobatum in caput anguli dicit esse ponendum, nisi quia Christus a vobis reprobatus, et occisus, credituris est gentibus praedicandus, ut quasi lapis angularis duos condat in semetipso, atque ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet? Eosdem enim Synagogae magistros quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat. Quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae fructus quasi vineam jubebantur excolere, ipsi quoque hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere atque ornare praecipiebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens, ait: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Sed qui fructum vineae Dei quasi pessimi coloni reddere magno patrifamilias negabant, iidem quasi mali caementarii laborant domui Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt: qͥa quantum in se erat. a
suis e um finibꝰ excludentes. gen¬
tibus suscipiendum dederunt.
Quid gͦ faciet dñs uinee: Heniet
dñs et ꝑdet colonos: & dabit uine¬
am aluis. hunc u̾siculum dñs ap̃
matheum mox exposuit ipse di¬
cens. Ideo dico uobis. quia aufere¬
tur auobis regnum dĩ:⁊ dabitur
genti facienti fructus eius. Quod
ita futurum. etiam figuralit̃ osten¬
derat: cum in exemplum noncreden¬
tium uideoꝵ infructuose ficiu ma¬
ledicerent. Qui econtrario post mo¬
dum credentes. sue de iudeis. siue
degentib. fructiferȩ atq exunie
comꝑauit arbori: dicens. Ego sum
uitis: uos palmites. Qui manet
innie. et ego in eo: hic fert fructũ
multum. Cum autem dixisset.
quia ueniensdñs uineȩ. post ꝑdi¬
tionem maloꝵ agricolarum. et¬
uineam daturus eẽt alus: hoc idẽ
ita diuinitus fuisse ꝓcuratum.
ꝓphico statim affirmauit exem¬
plo: subiciens. Nec scͥpturam hãc
legistis: lapidem quem reproba¬

Expanded text:
cerunt. Quia quantum in se erat a cerunt. Quia quantum in se erat a suis eum finibus excludentes gentibus suscipiendum dederunt. Quid ergo faciet Dominus vineae? Veniet et perdet colonos, et dabit vineam aliis. Hunc versiculum Dominus apud Matthaeum mox exposuit ipse, dicens: Ideo dico vobis quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quod ita futurum etiam figuraliter ostenderat, cum in exemplum non credentium Judaeorum infructuoso fico malediceret. Qui e contrario postmodum credentes, sive de Judaeis, sive de gentibus, fructiferae atque eximiae comparavit arbori, dicens: Ego sum vitis, vos palmites. Qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum . Cum autem dixisset quia veniens Dominus vineae post perditionem malorum agricolarum, vineam daturus esset aliis, hoc idem ita divinitus fuisse procuratum, prophetico statim affirmavit exemplo, subjiciens: Nec Scripturam hanc legistis: Lapidem quem reproba
Abbreviated transcription (Latin):
principes. non ꝑignorantiam. s
ꝑ inuidiam crucifixisse filium
dĩ. Intellexerunt enim ẽẽ hunc
cui dictum ẽ. Postula ame & da¬
bo tibi gentes hereditatem tuã. & ꝓp¬
terea qͣsi sibi consulentes: aiebant.
Ecce mundus totus post eum abut:
Q si dimittimus eum sic: omnes cre¬
dent in eum. Hereditas ergo filii ec¬
clia ẽ cunct̾is eidatadegentib: quã
non moriens illi pater reliquit. S
ipse sua morte mirabiliter acquisi¬
uit. quia resurgendo possedit. Hãc
autem occiso eo. mali coloni p̃ripere
moliebantur: cum crucifigentes eũ
uidei. fidem que ꝑ eum ẽ extingue¬
re. et suam magis que ẽ exlege ui
sticiam p̃ferre: ac gentib imbuen¬
dis conabantur inserere. & appre¬
hendentes eum occiderunt: et eie¬
cerunt eum extra uineam. Notat
eos malicie ꝑtinaces: qui nec cruci¬
fixo ac resuscitato amortius domi¬
no. ad p̃dicationem apłoꝵ credere
uoluert. s qͣsi cadauer uile ꝓie¬

Expanded text:
principes non per ignorantiam, sed principes non per ignorantiam, sed per invidiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Et propterea quasi sibi consulentes aiebant: Ecce mundus totus post eum abit. Et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum . Haereditas ergo filii Ecclesia est, cunctis ei data de gentibus, quam non moriens ei pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurgendo possedit. Hanc autem, occiso eo, mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem quae per eum exstinguere, et suam magis, quae ex lege est justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Et apprehendentes eum occiderunt, et ejecerunt extra vineam. Notat eos malitiae pertinacis, qui nec crucifixo ac resuscitato a mortuis Domino ad praedicationem apostolorum credere voluerint, sed quasi cadaver vile proje
Abbreviated transcription (Latin):
cane trib seruorum gradib om̃iũ
sblege doctorum figuram posse
omprehendi. dñs alibi manifeste
ynunciat.: dicens. Qm̃ neces se ẽ im¬
pleri omnia quȩ scͥpta sunt uilege.
moysi. et ꝓpħis et psalmis de me.
lahuc gͦ unum hñs filium carissi¬
mum:⁊ illum misit ad eos nouissi¬
mum dicens: quia reuerebuntur fi¬
lium meum. Quod ait. quia reuere
buntur filium meum: nonde igno¬
tantia uenit. Qͥd enim nesciat pat̃¬
familias. qui hoc loco ds pater intel¬
ligitur: S semꝑ ambigere dicit᷑
d̃s: ut libera uoluntas homini reser¬
uetur. Interrogemus arrium et eu¬
ẽ filium patri. Ecce pater dicitur.
ignorare. et sententiam temperat
et quantum in uobis ẽ. ꝓbatur eẽ
mentitus. Qcq̃d ꝓ patre respon¬
derint. hoc intelligant ꝓ filio: qui
se dicit ignorare consummationis
diem. Coloni autem dixerunt ad
inuicem. Hic ẽ heres. Uenite occida¬
mus eum:⁊ nr̃a erit hereditas. Ma¬
nifestissime dñs ꝓbat. iudeorum

Expanded text:
sane tribus servorum gradibus, omnium sane tribus servorum gradibus, omnium sub lege doctorum figuram posse comprehendi, Dominus alibi manifeste prodit dicens: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et Prophehuc ergo unum habens filium carissimum et illum misit ad eos novissimum dicens quia reverebuntur filiubuntur filium meum, non de ignorantia venit. Quid enim nesciat paterfamilias, qui hoc loco Deus pater intelligitur? Sed semper ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas homini reservetur. Interrogemus Arium et EuEunomium. Ecce pater dicitur ignorare, et sententiam temperat, et quantum in vobis est, probatur esse mentitus. Quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignodiem. Coloni autem dixerunt ad invicem: Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas. Manifestissime Dominus probat Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
hereditas infilio ysai: Regnum
simul eius ignobili stirpe. et reliq¬
onem impietate mutarunt. At to
ipse ꝓhac uinea que de egẏpto tas¬
lata. palestine montes sua obumor¬
tione ꝓtexerat: ne radicitus exte¬
minaretur. orabat. Dñe ds̃ uirtu¬
tum conuerte nunc. res pice deceli
⁊ uide. ⁊ uisita uineam istam: di¬
rige eam quam plantauit dextera
tua. Ubi partter exposuit qui sit
homo ille qui hanc uneam plam¬
uit: dñs uidelicet ds̃ uirtutum.
Et rursum alium misit: et illum
occiderunt. et plures alios: qͦsdam
cedentes. alios occidentes. Tercum
cum suis socus seruum. ꝓpharum
chorum intellige: qui continius at
nerent mala. p̃dixerunt. S quẽ
ꝓpħarum non sunt ꝑsecuti. et oc¬
ciderunt eos qui ꝓnunciabant
de aduentu dñi saluatoris: E hi
autem multa de huius uinee ste¬
rilitate dixerunt:s uniꝰ ieremit
planctum pon̾e sufficiat. Ego autĩ
inquit plantaui te uineam electã
omne semen uerum: Quomͦ conũsa

Expanded text:
haereditas in filio Isai ? regnum haereditas in filio Isai ? regnum simul ejus ignobili stirpe, et religionem impietate mutaverunt. Attamen ipse pro hac vinea, quae, de Aegypto translata, Palestinae montes sua obumbratione protexerat, ne radicitus exterminaretur orabat: Domine Deus virtutum, convertere nunc, respice de coelo, et vide, et visita vineam istam, et dirige eam quam plantavit dextra tua . Ubi pariter exposuit quis sit homo ille qui hanc vineam plantavit, Dominus videlicet Deus virtutum. Et rursum alium misit, et illum occiderunt, et plures alios, quosdam caedentes, alios vero occidentes. Tertium cum suis sociis servum, prophetarum chorum intnerent mala praedixerunt. Sed quem prophetarum non sunt persecuti? Et occiderunt eos qui pronuntiabant de adventu Domini Salvatoris: hi autem multa de hujus vineae sterilitate dixerunt, sed unius Jeremiae planctum ponere sufficiat. Ego autem, inquit, plantavi te vineam electam, omne semen verum, quomodo conversa
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Exiunea enim sodomorũ
uitis eoꝵ: et ꝓpago eorum exgo¬
morra. Uua eorum uua fellis: bo
trus amaritudinis ipsis. furor
draconum uinum eoꝵ: et furor
aspidum insanabilis.  iterum
misit ad illos alium seruum; i illũ
in capite uulnerauerunt: et contu¬
melus affecerunt. Seruus alter
dauid regem ꝓpħamq et cȩteros
psalmistas significat. qui post
moy sen missi sunttut colonos ui¬
nee. post edita legalia psalmodie
modulatione. et dulcedine cytha¬
rȩ adexertitium bon oꝑis excita¬
rent. Nam et ipse dauid qui cor
populi ad cȩlestia desideranda
suspenderet: interritus carnaliũ
uictimarum. laudes dñi continu¬
as suaui melodia decantare con¬
stituit. S et hunc affectum con¬
tumelus incapite uulnerauert̃
qͥa psalmistarum carmina que
ad laudem domini uacabant par¬
iupendentes. ipsum qͥ psalmo¬
die caput in spũ scõ.⁊ fons claru¬
erat. dauid abiecerunt. Dicentes
enim que nobis pars in dauidd. autꝙ̃

Expanded text:
dicens: Et vinea enim Sodomorum, dicens: Et vinea enim Sodomorum, vitis eorum, et propago eorum ex Gomorrha. Uva eorum uva fellis, et botrus amaritudinis in ipsis, furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis . Et iterum misit ad illos alium servum, et illum in capite vulneraverunt, et contumeliis affecerunt. Servus alter David regem prophetamque et caeteros psalmistas significat, qui post Moysen missi sunt, ut colonos vineae post edicta legalia psalmodiae modulatione et dulcedine citharae ad exercitium boni operis excitarent. Nam et ipse David, qui cor populi ad coelestia desideranda suspenderet, inter ritus carnalium victimarum laudes Domini continuas, suavi melodia decantari constituit. Sed et hunc affectum contumeliis in capite vulneraverunt, quia psalmistarum carmina quae ad laudem Domini vocabant, parvi pendentes, ipsum qui psalmodiae caput in Spiritu sancto et fons claruerat, David abjecerunt. Dicentes enim: Quae nobis pars in David, aut quae
Abbreviated transcription (Latin):
cauit eam agricolis: qͦs alibi unee
operarios appellauit: qui conducti
fuerant hora pͥma. tercia. sexta:⁊ no¬
na. Et peregre ꝓfectus ẽ: non loci mu¬
tatione. Nam ds̃ unde abeẽ potest qͦ
complentur omĩa: et qui dicit ꝑ iere¬
miam. ego ds̃ appropinquans.⁊ non
ut ab agricolis acciperet de fruc¬
tu uinee. Qui app̃hensum eum ci¬
ciderunt: et dimiserunt uacuum.
Bene tempꝰ fructuum posuit. non
ꝓuentum. Nullus enum fructus
extitit populi contumacis: nullus
huius uineȩ ꝓuentus. tam et si cre¬
bro ac sollicite quereretur inuentꝰ
ẽ. Seruus gͦ qui pͥmo missus ẽ. ip¬
se legifer moy ses intelligitur: qͥ
quadraginta annos continuos.
fructum aliquem legis quam de¬
derat acultorib inquirebat:s
cesum eum dimiserunt uacuũ.
Irritauerunt enim moysen in
castris : aaron scm̃ domini. Q
uexatꝰ ẽmoy sesꝓpt̃ eos: quia exacer¬
bauerunt spm̃ eius. Qui et ipse
seruus quid de fructu uinee hui
sentiat: palam carmine declarat

Expanded text:
cavit eam agricolis. Quos alibi vineae operarios appellavit, qui conducti fuerant hora prima, tertia, sexta et nona. Et peregre profectus est, non loci mutatione. Nam Deus unde abesse potest, quo complentur omnia? Et qui dicit per Jeremiam: Ego Deus appropinquans, et non ut ab agricolis acciperet de fructu vineae. Qui apprehensum cum ceciderunt, et dimiserunt vacuum. Bene tempus fructuum posuit, non proventum. Nullus enim fructus exstitit populi contumacis, nullus hujus vineae proventus, tametsi crebre ac sollicite quaereretur, inventus est. Servus ergo qui primo missus est, ipse legifer Moyses intelligitur, qui quadraginta annos continuos fructum aliquem legis quem dederat, a cultoribus inquirebat, sed caesum eum dimiserunt vacuum. Irritaverunt enim Moysen in castris, et Aaron sanctum Domini. Et vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt Spiritum ejus. Qui et ipse servus quid de fructu vineae hujus sentiat, palam carmine declarat
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: quib illi corda hominum añ
nuda et frigida. quo xp̃o sessore di¬
gna fiant. oꝑiunt. Multi autemue¬
stimenta sua strauerunt inuia. Por¬
tante dñm a sino. multi uestim̃ta
sua inuia strauerunt: quia sci mar¬
tires ꝓpͥe se carnis amictu exuen¬
tes. simpliciorib dĩ famulis uiã
suo sanguine parant: ut uidelicet
inoffenso gssu mentis. ad suꝑne
menia ciuitatis quo ihe ducit. ince¬
fidelis animam regens. uidelicet
uimentum suum ad pacis intime
uisionẽ ducit. Iumento sedet etiã
eamq in suꝑne pacis desidium
accendit. Multi aũ uestimenta
sua inuia sternunt: qͥa corpora
sua ꝑ abstinentiam edomant.
ut ei iter admentem parent: uel
exempla bona sequentib prebe¬
ant. Alii autem frondes de arbo¬

Expanded text:
ssunt, quibus illa corda hominum ante ssunt, quibus illa corda hominum ante nuda et frigida, quo Christo sessore digna fiant, operiunt. Multi autem vestimenta sua straverunt in via. Portante Dominum asino, multi vestimenta sua in via sternunt, quia sancti martyres propriae se carnis amictu exuentes, simplicioribus Dei famulis viam suo sanguine parant, ut videlicet inoffenso gressu mentis ad supernae moenia civitatis quo Jesus ducit incefidelis animam regens, videlicet jumentum suum, ad pacis intimae visionem ducit. Jumentum etiam sedet, eamque in supernae pacaccendit. Multi autem vestimenta sua in via sternunt, quia corpora sua per abstinentiam edomant, ut ei iter ad mentem parent, vel exempla bona sequentibus praebeant. Alii autem frondes vel r
Abbreviated transcription (Latin):
simulachra muta ꝓut ducebatur
incedens. Deniq uernacula qͣdam
scͥpture consuetudine commune
ẽẽ dicitur. qd immundum ẽ. sicut
& ad petrum uox de celo diẽ qͦd
d̃s mundauit.tu ne commune di
xeris: quia qui sc̃s ẽ. solius dei ẽ.
⁊ cum nullo ei communis ẽ: qͥ aut̃
peccator ẽ et immundꝰ multorũ ẽ.
Multi enim demones possident eũ:
lo contradixerant. audito domini
nomine quiescunt: quia magistri
erroꝵ qͥ uenientib ad salutẽ gen¬
tium doctorib obsistebant. eatenꝰ
suas tenebras defendere:donec mi¬
raculis attestantib. ueri possesso¬
ris ac dñi uirtus emieuit: Ac po¬
stqͣm fidei dominice potestas ap¬
paruit: cedentib passim aduersa¬
riorum quȩrelis. liber credentiũ
portaret. adducebatur. E impo¬
nunt illi uestimenta sua:i sedit
suꝑ eum. Uestimenta apłorum
uel doctrina uirtutum. uel dissertio
scͥpturarum. uel certe eccłiasticorũ
dogmatum uarietates intelligipꝰ¬

Expanded text:
simulacra muta, prout ducebatur, simulacra muta, prout ducebatur, incedens. Denique vernacula quadam Scripturae consuetudine commune esse dicitur quod immundum est, sicut et ad Petrum vox de coelo dicit: Quod Deus mundavit, tu commune ne dixeris . Quia qui sanctus est, solius Dei est, et cum nullo ei communis est. Qui autem peccator est et immundus, multorum est. Multi enim daemones possident eum, lo contradixerant, audito Domini nomine quiescunt, quia magistri errorum, qui venientibus ad salutem gentium doctoribus obsistebant, eatenus suas tenebras defendere, donec, miraculis attestantibus, veri possessoris ac domini virtus emicuit. At postquam fidei dominicae potestas apparuit, cedentibus passim adversariorum querelis, liber credentium portaret adducebatur. Et imponunt illi vestimenta sua, et sedit super eum. Vestimenta apostolorum vel doctrina virtutum, vel edissertio Scripturarum, vel certe ecclesiasticorum dogmatum varietates intelligi po
Abbreviated transcription (Latin):
Unde non inmerito possunt duo dĩ¬
cipuli ad exhibenda dño anima¬
lia destinati. duo p̃dicatoꝵ ordi¬
nes: unus uidelicet ingentes: altͤu
in circumcisionẽ directus intelli¬
gi ͦ abeuntes inuenerunt pullũ
ligatum ante ianuam foris inbi¬
uio:i soluunt eum. Bene pullus
ante ianuam foris inuenitur in
buuo ianua em̃ ipseẽ: quiait. Ego sũ
ianua ouium. ꝑ me si qͥs introie¬
rit. saluabitur: et ingredietur. &
egredietur: & pascua inueniet.
popłs gentium carebat: cum ad¬
huc extra ianuam hanc in buuo.
ligatus stabat. Et bn in biuio: qr
non unam certus uite fidĩq uiã
tenebat:s plures dubiosq sect̃a¬
rum calles sequebatur erroneus. S
qͥdam de illicstantib dicebant il¬
lis. Quid facitis soluentes pullũ:¬
eius ad illos. Quid soluitis pul¬
habebat dños: qui non uno dogma¬
ti & suꝑsticioni deditus. s ꝓlibitu
immundoꝵ sp̃uum aduarios diu̾¬
sosq miser raptabatur errores: ad

Expanded text:
Unde non immerito possunt duo disUnde non immerito possunt duo discipuli ad exhibenda Domino animalia destinati duo praedicatorum ordines, unus videlicet in gentes, alter in circumcisionem directus, intelligi. Et abeuntes invenerunt pullum ligatum ante januam foris in bivio, et solvunt eum. Bene pullus ante januam foris invenitur in bivio. Janua enim ipse est qui ait: Ego sum janua ovium. Per me si quis introierit salvabitur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. est, populus gentium carebat, cum adhuc extra hanc januam in bivio ligatus stabat. Et recte in bivio, quia non unam certus vitae fideique viam tenebat, sed plures dubiosque sectarum calles sequebatur erroneus. Et quidam de illic stantibus dicebant illis: Quid facitis solventes pulluejus ad illos: Quid solvitis pulhabebat dominos, qui non uno dogmat superstitioni deditus, sed pro libitu immundorum spirituum ad varios diversosque miser raptabatur errores ad
Abbreviated transcription (Latin):
& adducite mͥ. E si qͥs uobis di¬
xerit. quid facitift Dicite. quia
dño neces sarus ẽ:i continuo illũ
dimittet huc. Introeuntes mun¬
dũ p̃dicatores sci: inuenerunt po¬
pulum nationũ ꝑfidie ũicłis irretitũ
funicłis.N. peccatoꝵ suoꝵ. unus¬
qͥsq constrictus erat: nec solum
nationum. uerum etiam uideoꝵ.
Omnes enim peccauerunt:⁊egent
gła dĩ. Unde bene apud mathe¬
um: asina qͦ cumpullo alliga¬
ta repꝑitur. Asinaqͥppequȩ sub¬
iugalis fuit et edomita. sẏ nago¬
gam quȩ uigum legis traxerat:
pullus asine lasciuus & liber. po¬
pulum nationum significat. Suꝑ
quem nemo adhuc hominum se¬
dit: qͥa nemo rationabilium do¬
ct̃orum frenum correptionis quo
uel linguam cohibere
amalo. uł in artem uite uiam
ire cogeretur: nemo indumenta
salutis quib spiritalit̾ calefaceret
populum gentiũ. utilia suadendo
contulerat. Sederet namq super
illum homo: si qͥs ratione utens. eiꝰ
stulticiam depͥmendo corrigeret.

Expanded text:
cite. Et si quis vobis dixerit: Quid facitis? dicite: Quia Domino necessarius est, et continuo illum dimittet huc. Introeuntes mundum praedicatores sancti invenerunt populum nationum perfidiae vinculis irretitum. Funiculis enim peccatorum suorum unusquisque constrictus erat; nec solum nationum, verum etiam Judaeorum. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Unde bene apud Matthaeum asina quoque cum pullo alligata reperitur. Asina quippe, quae subjugalis fuit et edomita Synagogam quae jugum legis traxerat, pullus asinae lascivus et liber populum nationum significat. Super quem nemo adhuc hominum sedit, quia nemo rationabilium doctorum frenum correptionis, quo vel linguam cohibere a malo, vel in arctam vitae viam ire cogeretur, nemo indumenta salutis quibus spiritaliter calefieret, populo gentium utilia suadendo contulerat. Sederet namque super illum homo, si qui ratione utens ejus stultitiam deprimendo corrigeret.
Abbreviated transcription (Latin):
abscondi suꝑ montẽ posita. conti¬
nuo subiecit. neq accendunt luc¬
nam: ⁊ ponunt eam submodio:
spiritalium distributor gr̃arũ.
qͥ ciuitatem suã ut emineat exal¬
altat: hanc qͦ: oleo exultationis it
lucere possit. ne deficiat imping¬
uat. U quia idem lumen submo¬
dio poni tioluit. misit discipulos
in castellum quod contra eos erat
hoc ẽ doctores qui indocta ac
barbara totius orbis loca. qͣsi con
positi castelli menia ȩuangłiran¬
do penetrarent.destinauit. R ecd̃t
autem duo mittuntur. siue ꝓpter
scientiam ueritatis. et oꝑationis
munditiam: seu ꝓpt̾ gemine dile¬
ctionis dĩ uidelicet et ꝓrimi sacra¬
mentũ toto orbep̃dicandum. E statĩ
introeuntes illuc. inuenietis pul

Expanded text:
abscondi supra montem posita, contiabscondi supra montem posita, continuo subjecit: Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio . spiritalium distributor gratiarum, qui civitatem suam ut emineat exaltat, hanc quoque oleo exsultationis ut lucere possit, ne deficiat, impinguat. Et quia idem lumen sub modio poni noluit, misit discipulos in castellum quod contra eos erat, hoc est doctores qui indocta ac barbara totius orbis loca, quasi contra positi castelli moenia, evangelizando penetrarent, destinavit. Recte autem duo mittuntur, sive propter scientiam veritatis, et operationis munditiam, seu geminae dilectionis, Dei videlicet et proximi, sacramentum toto orbe praedicandum. Et statim introe
Abbreviated transcription (Latin):
redeatur ostendit. Et cum appro
de discipłis suis: et ait illis. Ite in castel¬
lum qd contra uos ẽ. Bethania ẽ
ulla siue ciuitas in latere mon¬
tis oliueti. quasi stadusquin de¬
cim abierłm. sic̃ iohannes euan¬
glista manifestat. ubi lazarus ẽ
suscitatus amortuis: cuiꝰ et monu¬
mentum eccli̾a nunc ibidem con¬
structa demonstrat. Bethania aũ.
domus obedientie dicitur. U apte
dñs iero solimam uenturus. acmũ¬
dum suo sanguine redempturus. pn¬
mum bethaniam p̃sentiȩ sue digni¬
tione sublimauit: ibiq amulier
deuota mystico cͥsmate ꝑ unctus t̃
qͥa nimirum multos ante passioni
suam docendo. domum sͥ obediemi
odorifero delibutus ẽ unguento.
Hinc & enun ciuitas hec in monte
oliueti posita eẽ refertur: ut eccliam
ꝑ grãm sui conditoris saluandam
ẽẽ designet: qͣm unctione spirtta¬
lium carismatum. et scientie pieta¬
tisq ꝑ petua luce refouet. Undes
alibi cum dixisset. non pot̃ ciuitas

Expanded text:
redeatur ostendit. CAPUT XI. Et redeatur ostendit. CAPUT XI. Et ex discipulis suis, et ait illis: Ite in castellum quod contra vos est. Bethania est villula sive civitas in latere montis Oliveti, quasi stadiis quindecim a Jerusalem, sicut Joannes evangelista manifestat, ubi Lazarus est suscitatus a mortuis, cujus et monumentum ecclesia nunc ibidem constructa demonstrat. Bethania autem domus obedientiae dicitur. Et apte Dominus Jerosolymam venturus, ac mundum suo sanguine redempturus, primo Bethaniam praesentiae suae dignatione sublimavit, ibique a muliere devota mystico chrismate perunctus est, quia nimirum multos ante passionem suam docendo, domum sibi obedienodorifero delibutus est unguento. Hinc etenim civitas haec in monte Oliveti posita esse refertur, ut Ecclesiam per gratiam sui conditoris salvandam esse designet, qui nos unctione spiritalium charismatum, et scientiae pietatisque perpetua luce, refovet. Unde alibi cum dixisset: Non potest civitas
Abbreviated transcription (Latin):
nando ceco ꝓtinus respondetur. Ua¬
de fides tua te saluum fec̃. E con¬
festim inquit uidit: et sequebat᷑
eum inuia. Uidet et sequitur: qui
bonum quod intelligit operatur.
Uidet autẽ et ñ sequitur: qui bonũ
qͥdem intelligit.s bene operari:
tempnit. Ihm enim sequitur: q̃ui
unttatur. hinc namq dieit. Si qͥs
mͥ muustrat: me sequatur. Considere¬
mus gͦ qua graditur uia: ut sequi
mereamur. Ecce cum sit dñs:i crea¬
ior angłorum. suscepturus naturã
nrãm quam condidit. inuterum
uirginis uenit. Nasci tam̃ in hoc
mundo ꝑ diuites noluit: parentes
pauperes elegit: Unde et agnus qͥ
ꝓ illo offerretur defuit. Columba¬
riun pullos. et partͤturum ad sacͥfi¬
cium mater inuenit. Prosperari in
hoc mundo noluit: obꝓbria irrisi¬
onesq tolerauit: sputa. flagella.
alapas. spieam coronam. crucem
sustinuit. E quia rerum corꝑaliũ
delectatione. agaudio ĩ terno cecidi¬
mus: cum qua a maritudine illuc

Expanded text:
nando caeco protinus respondetur. Vanando caeco protinus respondetur. Vade, fides tua te salvum fecit. Et confestim, inquit, vidit, et sequebatur eum in via. Videt et sequitur, qui bonum quod intellVidet autem, sed non sequitur, qui bonum quidem intelligit, sed bene operari contemnit: Jesum enim sequitur, qui imitatur. Hinc namque dicit: Si quis mihi ministrat, me sequatur . Consideremus ergo qua graditur, ut sequi mereamur. Ecce cum sit Dominus, et creator angelorum, suscepturus naturam nostram, quam condidit, in uterum Virginis venit. Nasci tamen voluit in hoc mundo, per divites noluit, parentes pauperes elegit, unde et agnus, qui pro illo offerretur, defuit, columbarum pullos et par turturum ad sacrificium mater invenit. Prosperari in hoc mundo noluit, opprobria irrisionesque toleravit, sputa, falapas, spineam coronam, crucem sustinuit. Et quia rerum corporalium delectatione a gaudio interno cecidimus, cum qua amaritudine illuc
Abbreviated transcription (Latin):
lucis ꝓperat. Et respondens ihe.dix̃
illi. Qd uis tibi faciam: Cecus aũ
dixit ei. Rabbom: ut uideam. Nun¬
quid qͥ lumen reddere poterat. qͥd
uellet cȩcus ignorabat: S peti
uult hoc: qͥd nos petere. & se concede
p̃noscit. Importune namq ad orati¬
onem nos ammonet. et tñ dic̃. scit
anteqͣm petatis eum. Ad hoc ergo
requirit. ut petatur: Ad hoc requi¬
rit. ut cor ad orationẽ excitet. Unde
& cecus ꝓtinus adiungit. Rabbo¬
ni. ut uideam. Ecce cecus adomino ñ
aurum s lucem querit. paruipen¬
dens extra lucem aliqͥd querere.:qͥa
& si hrẽ cecus quodlibet potest᷑ sine
luce non potest uidere que ht̃. Imi¬
temur gͦ eum: quem et corꝑe audi
sas diuitias. non terrena dona. ñ
fugitiuos honores adnõ. s lucem
queramꝰ Illam uidelicet lucem ꝗͣ
uidere cum solis anglis possimus:
quam inicium nec inchoat. nec fi¬
nis angustat. Ad qͣm ꝓfecto lucẽ:
uia fides ẽ. Unde rect̾e et illumi¬

Expanded text:
lucis properat. Et respondens Jesus, dixit lucis properat. Et respondens Jesus, dixit illi: Quid vis tibi faciam? Caecus autem dixit ei: Rabboni, ut videam. Nunquid qui lumen reddere poterat, quid vellet caecus ignorabat? Sed peti vult hoc, quod et nos petere, et se concedere praenoscit. Importune namque ad orationem nos admonet et dicit: Scit antequam petatis eum . Ad hoc ergo requirit ut petatur, ad hoc requirit ut cor ad orationem excitet. Unde et caecus protinus adjungit: Rabboni, ut videam. Ecce caecus a Domino non aurum, sed lucem requirit. Parvi pendit extra lucem aliquid quaerere, quia etsi habere caecus quaelibet potest, sine luce non potest videre quod habet. Imitemur ergo eum quem et corpore et sas divitias, non terrena dona, non fugitivos honores a Domino, sed lucem quaeramus. Illam videlicet lucem quam videre cum solis angelis possumus, quam nec initium inchoat, nec finis angustat. Ad quam profecto lucem via fides est. Unde recte et illumi
Abbreviated transcription (Latin):
populo gentium scientiam ueritatis
desideranti. ꝑ scõs p̃dicatores uerbũ
fidei commitait. Qui nimirum uo¬
cantes cȩcum animequiorẽ eẽ. &
surgere. atq ad dominum uenire
p̃cipiunt: cum p̃dicando uerbum in¬
doctis. spem eos salutis hr̃e. ac de tor¬
pore uicioꝵ erigi. atq ad iurtutum
studia quib illuminari mereant᷑
sese accingere iubent: dicentes. cum
ꝓpha. Aecedite ad eum:et illumi¬
namini. Et iterum. Surge qͥ dor¬
mis. et exurge amortuis: & illumi¬
nabit te xp̃e. U quia pͥmitiua de
gentib eccłia tanto ꝓmissi in xp̃o
luminis desiderio feruebat. ut plu¬
rimi relictis mundi facultatib. nu¬
di euanglicam uitam sequerentur.
qͥeteruum incelis mererent᷑ hre
thesaurum: rect̾e de illuminando
ceco subditur. Qui ꝓiecto uestim̃¬
to suo: exiliens uenit ad eum. Pro¬
iecto qͥppe uestimento exilut. ut
adueniens illuminetur axp̃o: qui
abiectis mundi retinaclis. expedito
mentis gressu ad largitorem et̾̃nȩ

Expanded text:
populo gentium scientiam veritatis populo gentium scientiam veritatis desideranti per sanctos praedicatores verbum fidei committit. Qui nimirum vocantes caecum, animaequiorem esse, et surgere atque ad Dominum venire praecipiunt, cum praedicando verbum indoctis, spem eos salutis habere ac de torpore vitiorum erigi, atque ad virtutum studia, quibus illuminari mereantur, sese accingere jubent, dicentes cum propheta: Accedite ad eum, et illuminamini ; et iterum: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Et quia primitiva de gentibus Ecclesia tanto promissi in Christo luminis desiderio fervebat, ut plurimi, relictis mundi facultatibus, nudi evangelicam vitam sequerentur, quo aeternum in coelis mererentur habere thesaurum, recte de illuminando caeco subditur: Qui projecto vestimento suo exsiliens venit ad eum. Projecto quippe vestimento exsilit, ut adveniens illuminetur a Christo, qui abjectis mundi retinaculis expedito mentis gressu ad largitorem aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
set quia ihc nararenus ẽ: cepit ela¬
mare ac dicere. fili dauid iħu: mi¬
serere mei. Et comminabantur ei
mei. Audiens iħm cȩcus misereri
sui precatur: nec multis licet ꝓhiben¬
tibus aclamando desistit: qͥa ppls
gentium agnita fama nominis ap̃i
particeps eius fieri querebat. Con¬
tradicebant multi. pͥmo iudei.
ut in apłoꝵ actib legim : deinde
etiam gentiles acriori ac fortioꝵ
ꝑsecutione frequenter instabant.
ne illuminandus sanandꝰq xp̃m
mundus inuocaret. Nec tunc eos
qui ad uitam p̃ordinati erant ȩter¬
nam. uesanus impugnantium furor
disposita ualebat salute pͥuare. ¶
stans ihc precepit illum uocari Ecc
stat: qui ante transiebat. Quain
re aliquid nobis dñs innutt: quod
intelligi de humanitate ac diuini¬
tate illius utiliter possit. Clamantĩ
et enim cȩcum transiens audiutos:
stans miracłm illuminationis exhi¬
buit. E uocant eum dicentes ei. dn¬
mequior esto: surge. uocat te. Cla¬
mantem ad se cȩcum dñs uocat cũ

Expanded text:
set quia Jesus Nazarenus est, coepit clamare ac dicere: Fili David Jesu miserere mei. Et comminabantur ei mei. Audiens Jesum caecus, misereri sui precatur, nec multis licet prohibentibus a clamando desistit. Quia populus gentium agnita fama nominis Christi, particeps ejus fieri quaerebat; contradicebant multi, primo Judaei, ut in apostolorum Actibus legimus, deinde etiam gentiles acriori ac fortiori persecutione frequenter instabant, ne illuminandus sanandusque Christum mundus invocaret; nec tamen eos qui ad vitam erant praeordinati aeternam, vesanus impugnantium furor disposita valebat salute privare. Et stans Jesus praecepit illum vocari. Ecce stat qui ante transibat. Qua in re aliquid nobis Dominus innuit, quod intelligi de humanitate ac divinitate illius utiliter possit. Clamantem etenim caecum transiens audivit, sed stans miraculum illuminationis exhibuit. Et vocant caecum, dicentes ei: Animaequior esto: surge, vocat te. Clamantem ad se caecum Dominus vocat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
fecti sitis. Amen amen dico uob̃
qͥs qͥs non receꝑit regnum dĩ ue¬
lut paruulus: non intrabit in
illud. Sic̃ puer non ꝑ seuerat in
tracundia. non lesus meminit: ñ
uidens pulchram mulierem de¬
lectatur: non aliud cogitat. aliud
loquitur: sic et uos nisi talem
habueritis innocentiam:⁊ animi
puritatem. regnum dei nonpo
R teritis intrare. Alit̃. Regnum
dĩ. id÷ doctrinam ȩuangelii sic̃
paruulus acciꝑe iubemur: qͥa
quomꝰ paruulus in discendo non con¬
tradicit doctorib. neq rationes et
uerba componit. ad uersum eos resi¬
stens. s. fideliter suscipit quȩ doce¬
tur. et cum metu obtemꝑat. & qͥescit:
ita & nos obediendo simpliciter et
sine ullaretractatiõe uerbis domini.
facere debemus. Et complexans eos.
it imponens manus suꝑ illos: bene¬
dicebat eos. Complexos benedic par¬
uulos: ut humiles spũ sua benedicti¬
one gr̃a et dilectione dignos ẽẽ sig¬
nificet. Et cum egressus eẽt inuiã:

Expanded text:
perfecti sitis Amen dico vobis, perfecti sitis Amen dico vobis, quisquis non receperit regnum Dei velut parvulus, non intrabit in illud. Sicut puer non perseverat in iracundia, non laesus meminit, non videns pulchram mulierem delectatur, non aliud cogitat, aliud loquitur; sic et vos nisi talem habueritis innocentiam et animi puritatem, regnum coelorum non poteritis intrare. Aliter regnum Dei, id est, doctrinam Evangelii sicut parvuli accipere jubemur, quia quomodo parvulus in discendo non contradicit doctoribus, neque rationes et verba componit adversum eos resistens, sed fideliter suscipit quod docetur, et cum metu obtemperat et quiescit; ita et nos in obediendo simpliciter et sine ulla retractatione verbis Domini facere debemus. Et complexans eos et imponens manus super illos benedicebat eos. Complexus benedicit parvulos, ut humiles spiritu sua benedictione, gratia et dilectione dignos esse significet. Et cum egressus esset in viam,
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ obeausam fornicationẽ.⁊ aliam
duxerit: mechatur. Una gͦ solum mͦ
carnalis ẽ causa. fornicatio̾. una
sp̾italis. timor dĩ. ut uxor dimitia¬
tur: sic̃ multi religionis causa feciͤ¬
se leguntur. Nulla autem causa ẽ
dĩ lege p̃scͥpta: ut uiuente ea que
relicta ẽ alia ducatur. Et offerebãt
illi paruulos: ut tangeret illos. Diͤ¬
cipli autem: comminabantur offeren¬
ñ.. tibust Non quo nollent eis saluators
⁊ uoce et manu benedici:s qͦ necdum
hntes plenissimam fidem. putareq̃
eum in similitu dinem hominumot¬
ferentium importunitate lassari.
Uͦs cum uidisset ihc. indigne tulit:
re ad me. et ne ꝓhibueritis eos. ta¬
lium ẽ enim regnum dei. Signi¬
ficanter dixit. talium ẽ non istoꝵ
ut ostenderet non etatem regnare
s: mores: et his qui similẽ hrent
innocentiam. p̃mium ⁊ simplici¬
sententiam congruent̾ ait. Fratriᷤᷤ.
nolite effici pueri sensib. s mali¬
tia paruuli estote: sensu autemꝑ

Expanded text:
nisi ob fornicationem, et aliam nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur . Una ergo solummodo causa est carnalis, fornicatio: una spiritalis, timor Dei, ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege perscripta, ut vivente ea quae relicta est, alia ducatur. Et offerebant illi parvulos ut tangeret illos. Discipuli autem comminabantur offerentibus. Non quod nollent eis Salvatoris et voce et manu benedici, sed quod necdum habentes plenissimam fidem, putarent eum in similitudinem hominum, offerentium importunitate lassari. Quos cum videret Jesus, indigne tulit, re ad me, et nolite eos vetare. Talium est enim regnum Dei. Significanter dixit talium, non istorum, ut ostenderet non aetatem regnare, sed mores, et his qui similem haberent innocentiam et simplicisententiam congruente: Fratres, nolite fieri pueri sensibus, sed malitia parvuli estote, sensu autem ut
Abbreviated transcription (Latin):
culum et feminam. ut unius conui¬
gis consortia necterentur. Propter
hoc relinquit homo patrem suum
& matrem:i adherebit ad uxorem
suam. Similiter ait adherebit ad
uxorem suam. non aduxores suas. Eerc̃
duo incarne una. Itaq iam ñ sunt
duo:s una caro. Premiu ẽ nuptiarũ:
eduab unam carnem fieri. Castitas
iuncta sp̃ui: unus efficitur spẽ. Qd̃
mine: hechõ ñ potest seꝑare. nͥ forsitan solꝰ ds̃.
Homo seꝑat. qn propter desiderium
scdẽ uxoris. pͥmam dimictit: ds̃
seꝑat. qͥ  conunxerat. qn exconsen¬
su ꝓpter seruitutem dei. eo qͦd tẽpꝰ
in arto sit. sic habemus uxores qͣsi
non habentes. E indomo iterũ dis¬
Scipuli eius de eodem interrogauer̃
Seum. Et dicit eis. Quicumq dimi¬
serit uxorem suam et aliam duxe¬
rit: adulterium committit suꝑ
Seam. ¶ si uxor dimiserit uirum
suum.⁊ alii nupserit: mechatur.
Inmatheo autem plenius scͥptum¬
ẽ. Quic̃q dimiserit uxorem suã.

Expanded text:
culum et feminam, ut unius conjuculum et feminam, ut unius conjugis consortio necterentur. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit ad uxorem suam. Similiter ait, Adhaerebit ad uxorem suam, non ad uxores. Et erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Praemium est nuptiarum e duabujuncta spiritui, unus efficitur spiritus. minae, hanc homo non potest separare, nisi forsitan Deus solus. Homo separat, quando propter desideriumsecundae uxoris primam dimittit. Deus separat qui et conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei, eo quod tempus in arcto sit, sic habemus uxores quasi non habentes. Et in domo iterum discipuli ejus de eodem interrogaverunt eum. Et dixit illis: Quicunque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit super eam. Et si uxor dimiserit virum suum et alii nupserit, moechatur. In Matthaeo scriptum plenius est: Quicunque dimiserit uxorem suam
Abbreviated transcription (Latin):
cesitate concessa ẽ. QEd inquit
uobis p̃cepit moyses: Qui dixerunt. Mo¬
Yses ꝑmisit libellum repudii seͥbere
et dimittere. Quib respondens ihc
ait. Ad duritiam cordis ur̃i. scͥpsit
istiusmodi ẽ. Hunquid potest ds̃ sͥ eẽ
contrariuf. Ut aliud ante uisserit:
et sententiam suam nouo frangat
imꝑio: Nonita sentiendum ẽ. Sed
moy ses cum uideret ꝓpter secunda¬
rum desiderium coniugum. que ł
ditiores. uel uiueniores. uel pulcͥorẽ
eẽnt. pͥmas uxores interfici. aut ma¬
lam uitam ducere: maluit indulgẽ
discordiam. qͣm odia et homicidia
ꝑ seuerare. Simulq considera. qͦd
nondixit ꝓpter duritiam cordis ur̃
ꝑmisit uobis ds̃. s moy ses: ut iuxta
imperium d̃. Ab initio aut̃ creature
mascłm et feminam fecit eos ds.
Hoc in exordio geneseos scͥptum ẽ. Dicẽ¬
do autem masculum ⁊ feminã: ostñ¬
dit secunda uitanda coniugia. Non
enim ait mascłm & feminas. quod
expͥorum repudio querebatur s maᷤ¬

Expanded text:
cessitate concessa ecessitate concessa evobis praecepit Moyses? Qui dixerunt: Moyses permisit libellum repudii scribere et dimittere. Quibus respondens Jesus ait: Ad duritiam cordis vestri scripsit istiusmodi est. Nunquid potest Deus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio? Non ita sentiendum est. Sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum, quae vel ditiores, vel juniores, vel pulchriores essent, primas uxores interfici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam, quam odia et homicidia perseverare . Simulque considera, quod non dixit: Propter duritiam cordis vestri permisit vobis Deus, sed Moyses: ut juxta imperium Dei. Ab initio autem creaturae masculum et feminam fecit eos Deus. Hoc in exordio Geneseos scriptum est. Dicendo autem masculum et feminam, ostendit secunda vitanda conjugia. Non enim ait masculum et feminas, quod ex priore repudio quaerebatur, sed mas
Abbreviated transcription (Latin):
Fhic notanda mentium distantia. in
turbis et phariseis. Hȩ conueniunt
ut doceantur & sui sanentur infir¬
ii. sicut ȩuangłista matheus aꝑte
commemorat: illi accedunt. ut sal¬
uatorem ac doctorem ueritatis tẽp¬
tando decipiant. Neq: hoc miran¬
dum. Nam has deuotio pietatis: il¬
los stimulus adduxit liuoris. Int̾¬
rogant gͦ utrum liceat homini di¬
mittere uxorẽ suam qualibet cau¬
sa: ut qͣsi corntoeũ teneãt sillogis¬
mo:i qͦdcumq responderit. capti¬
onem patiatur. Si dixerit dimitin¬
dam eẽ uxorem qualibet excausa.
& ducendas alias. pudicitie p̃dica¬
tor sͥ uidebitur docere contraria:
S inautem responderit. non omnem
obcausam debere dimitti. qͣsi sacͥ¬
legii reus tenebitur: & aduersus
doctrinam moysi. ac ꝑmoysen di
facere. Igitur dñs sic responsionem
temꝑat. ut decipulam transeat: scͥp¬
turam scãm ad ducens intestimoni¬
um.⁊ naturalem legem pͥmamq dĩ
sententiam secunde opponens: que
non uoluntate dĩ.s peccantiũ ne¬

Expanded text:
hic notanda mentium distantia in turbis et Pharisaeis: hae conveniunt ut doceantur, et sui sanentur infirmi, sicut evangelista Matthaeus aperte commemorat: illi accedun: ut Salvatorem ac doctorem veritatis tentando decipiant. Neque hoc mirandum; nam has devotio pietatis, illos stimulus adduxit livoris. Interrogant ergo eum utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet causa, ut quasi cornuto teneant syllogismo, et quodcunque responderit captionem patiatur. Si dixerit dimittendam esse uxorem qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi videbitur docere contraria. Sin autem responderit non omnem ob causam debere dimitti quasi sacrilegii reus tenebitur, et adversus doctrinam Moysi, ac per Moysen, Dei facere. Igitur Dominus sic responsionem temperat, ut decipulam transeat, Scripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem primamque Dei sententiam. Secundo opponens quae non voluntate Dei, sed peccantium ne
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Si itaq tales estis qͥ consequa¬
mim regnum celoꝵ qͦd pat̾ m̃s
tumphantib et uictorib prepara¬
uit: uos qͦ accipietis illud. Item.
onẽ meum dare uobis:s: quibus
paratum ẽ. Non ẽ meum dare suꝑ¬
bis. Hoc enim adhuc erant. S si
estis. Alus paratum ẽ. et uos alii
estote: et uobis paratum ẽ. Qͥd est
alii estote: Pus humiliaminii: qͥ
iam uultis exaltari. E audien¬
tes decem: ceꝑunt indignari de
iacobo et iohanne. Decem aposto¬
li non indignantur matri filioꝵ
rebedei: nec ad mulierem audaciã
referunt postulationis s ad fili¬
os. qͦd ignorantes mensuram suã
in modica cupiditate exarseruit:
quib & dñs dixit. nescitis qͥd
petatis. Ihc autem uocans eos ait illiꝰ.
Seitis quia hi qui uidentur pͥncipa

Expanded text:
es estis qui consequamini regnum coelorum, quod Pater meus triumphantibus et victoribus praeparavit, vos quoque accipietis illud. Item, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est. Non est meum dare superbis, hoc enim adhuc erant. Sed si estis. Aliis paratum est, et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, alii estote? Prius humiliamini, qui jam vultis exaltari. Et audientes decem coeperunt indignari de Jacobo et Joanne. Decem apostoli non indignantur matri filiorum Zebedaei, nec ad mulierem audaciam referum postulationis, sed ad filios, qui ignorantes mensuram suam, immodica cupiditate exarserunt. Quibus et Dominus dixerat: Nescitis quid petatis. Jesus autem vocans eos, ait illis: Scitis quia hi qu