comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inculpate tͥ angłi seruiunt in glo. ita
& nos iterra tibi seruiamꝰ. Ausus tꝰ¬
elita. Sicut iusti qͥ ꝑ celũ intelli¬
guntur faciunt uoluntatẽ tuam.
ita etiã peccatores qui ꝑterrã intelli¬
guntur. faciant eã ad te conu̾si. Non
corpus. ut sicut dd̃ sp̃s bonus ñ resistit.
ita corpus ñ resistat sp̃ui. nedum con¬
tendunt caro ⁊ sp̃s. precepta diminꝰ
implere possimꝰ. Uel ꝑ celum accipe xp̃m
sponsũ. ꝑ terrã eccłam eius sponsam.
ut sicut in xp̃o fit patͥs uoluntas. ita
anis cotidianus dictus ẽ. uł necessa¬
ria sustentatio hunis uitȩ. uł sacra
de dñs dic̃. Ego sum panisuite qͥ de celo
descendi. Quid horũ triũ sit ꝓbabilius
consideret᷑. De temporalib sustentatio¬
nib inquit dñs. Nolite solliciti eẽ. quid
edatis. uel qͥd induamini. Et eũ ait. q̃rite
pͥmum regnũ dĩ. ⁊ hec om̃ia apponentur
uob. ñ ait. deinde istaq̃rite. s ait. & hec
om̃ia apponent᷑ uob̃. scilicet etiã ñ que¬

Expanded text:
nculpate tibi angeli serviunt in coelo, ita et nos in terra tibi serviamus. Vel ita: Sicut justi qui per coelum intelliguntur, faciunt voluntatem tuam, ita etiam peccatores qui per terram intelliguntur, faciant eam ad te conversi. Noner terram corpus, ut sicut Deo spiritus bonus non resistit, ita corpus non resistat spiritui, ne, dum contendunt caro et spiritus, praecepta Dei minus implere possimus. Vel per coelum accipe Christum sponsum; per terram, Ecclesiam ejus sponsam: ut sicut in Christo fit Patris voluntas, ita anis quotidianus dictus est vel necessaria sustentatio hujus vitae, vel sacrade Dominus dicit: Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi. Quid horum trium probabilius sit, consideretur. De temporalibus sustentationibus inquit Dominus: Nolite solliciti esse quid edatis, aut quid induamini . Et cum ait: Quaerite primum regnum Dei, et haec omnia apponentur vobis , non ait, deinde ista quaerite, sed ait, et haec omnia apponentur vobis, scilicet etiam non quae
Abbreviated transcription (Latin):
multiloqͥo suo exaudiant᷑. Nolite gͦ assimi¬
lari eis. Scit enim pat̾ ur̃ quib opus sit
uobis. antequã petatis eum. Rabanus.
dmonem᷑ orare ad dm. conscientia ñ
multiloquio sic̃ ethnici. putantes qͦd ipsi
ita uerbis dm fiectere q̃ant. sic̃ orator uidicẽ.
gemus: frustra scienti loquim᷑. Ad qͦs res¬
pondemꝰ. nos ñ narratores eẽ s rogatores.
psa orationis intentio cor nr̃m AñG.
serenat. capacusq efficit ad excipienda
diuina munera. Lunc dixit unus ex
discipłis eius ad eũ. Dñe. doce nos orare.
sicut ioħes docuit discipłos suos. Mas̾.¬
bi matheus dicit. tc̃ herodes uidens
quia illusus eẽt a magis iratꝰ ẽ ualde.
nullum certũ tempus definite det̾minat
herodem irasci. Sic gͦ prudens lector
exponat tc̃. ubicũq lect̾io postulabit.
XL. E tait illis. Cum oratis dicite.
Pater nr̃ qui es incȩlis. Ausustinus.¬
ui dicit pat̾ nr̃. magnoꝑe curet
ne tanto patre sit indignus. Non
possunt uere ac pie dicere nobiles & di¬

Expanded text:
loquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis. Scit enim Pater vester quibus opus sit vobis antequam petatis eum. RABAN. Admonemur orare ad Deum conscientia, non multiloquio sicut ethnici, putantes quod ipsi ita verbis Deum flectere queant, sicut orator judicem.gemus, frustra scienti loquimur. Ad quod respondemus, nos non narratores esse, sed rogatores, Ipsa orationis intentio cor nostrum serenat, capaciusque efficit ad excipienda divina munera. L. Tunc dixit unus ex discipulis ejus ad eum: Domine, doce nos orare, sicut Joannes docuit discipulos suos. Ubi Matthaeus dicit: Tunc Herodes videns quoniam illusus esset a magis, iratus est valde , nullum certum tempus definite determinatHerodem irasci. Sic ergo prudens lector exponat tunc, ubicunque lectio postulabit. M. L. Et ait illis: Cum oratis, dicite: Pater noster, qui es in coelis. AUGUST. Qui dicit: Pater noster, magnopere curet, ne tanto patre sit indignus. Non possunt vere ac pie dicere nobiles ac di
Abbreviated transcription (Latin):
Ituris mͦ naturã significat ut ibi. ani¬
ma rationalis ⁊ caro sunt unus homo. mͦ
fragilitatẽ siue culpã. E ragilitatẽ. ut ibi.
homo. tu qͥs es qui respondeas dõ: Culpa
notat᷑ ibi. Pos aũt sicut homines morie¬
mini. Qnde hic dr̃. Si dimiseritis homi¬
nib id peccatorib qui exdiis homines¬

Expanded text:
turis modo naturam significat, ut ibi: Anima rationalis et caro, sunt unus homo; modo fragilitatem, sive culpam; fragilitatem, ut ibi: Homo, tu quis es qui respondeas Deo? Culpa notatur, ut ibi: Vos autem sicut homines moriemini . Unde hic dicitur: Si dimiseritis hominibus, id e
Abbreviated transcription (Latin):
uentris ingluues omĩno abiciatur. De
uentris ingluuie ꝓpagat᷑ inepta lȩticia.
scurrilitas. immundicia. multiloquium.
hebetudo sensus. Quia ũ ipsa sapientia.
ñ nͥ pacatus tranquillusq ꝑfruit᷑. oramꝰ
ab om̃i malo liberari. & presertim dũ ui¬
uimus a malo luxiriȩ. De luxuria gene¬
ratur cecitas m̃tis. inconsideratio. inconstan¬
tia. p̃cipitatio. amor mali. odiũ di. affect᷑
presentis scłi. horror aũt uł desꝑatio futi.
luxta qđ differt̃ odorare ⁊ gustare. sentiaᷤ
spm intellectus ⁊ sp̃m sapientiȩ differre.
Retrograde etiam adaptatt᷑ septẽ petiti¬
ones. septem donis ⁊ septẽ beatitudinib.
ut in timore d̃i ultima petitio respiciat
ad pͥmam beatitudinẽ. in pietate pietate
orantis ut clareat. uł consequendo atten¬
dat ut crescat: nichil aliud dicimus quã
e ongruent᷑ oramꝰ. M. XLIIII . RCXXUI.

Expanded text:
ventris ingluvies penitus abjiciatur. De ventris ingluvies penitus abjiciatur. De ventris ingluvie propagatur inepta laetitia, scurrilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo sensus. Quia vero ipsa sapientia nonnisi pacatus tranquillusque perfruitur, oramus ab omni malo liberari, et praesertim dum vivimus, a malo luxuriae. De luxuria generatur caecitas mentis, inconsideratio, inconstantia, praecipitatio, amor mali, odium Dei, affectus praesentis saeculi, horror autem et desperatio futuri. Juxta quod differunt odorare et gustare, sentias spiritum intellectus et spiritum sapientiae differre. Retrograde etiam adaptantur septem petitiones, septem donis, et septem beatitudinibus ut in timore Dei ultima petitio respiciat, ad primam beatitudinem, in pietate orantis ut clareat, vel consequendo attendat ut crescat: nihil aliud dicimus quam et congruenter oramus. M. 44VI L.
Abbreviated transcription (Latin):
natio. Oramus pane cotidiano refici. ut
spu fortitudinis ȩsuriam᷑ ⁊ sitiamꝰ iusti¬
ciam. absorta tristicia quȩ peccatores ab¬
sorbere solet.De tͥsticia nascit᷑ malicia.
rancor. pusillanimitas. desꝑatio. torpor
contra precepta. uagatio mentis erga ili¬
cita. In consilio qͦ miscoses sumus: purga¬
tio ẽ ammȩ. Inisto gradu debet exercere
dilectio ꝓximi usq ad inmici dilectionẽ.
exclusa om̃i auaricia. Petimꝰ gͦ nobis di¬
mitti a dd̾. sicut dimitimꝰ ꝓximo. De aua¬
ricia oriuntur. ꝓditio. fraus. fallacia.ꝑ
iuria. in quietudo. uolentiȩ. & contrami¬
scd̾iam obdurationes cordis. Intellectus
mundo corde. contemplat᷑ diuina qͥntũ
potest uidere mundo mortuus. magis
enim ꝑ fidẽ quam ꝑ speciẽ ambulatur
cũ in hac uita ꝑegrinam᷑. quamuis con¬
uersationẽ habeamꝰ incelis. Ne gͥ tẽpta¬
tionib corduplex fiat. petimꝰ ñ induci
in temptationẽ ꝑ blanda uel asꝑa. ut sic

Expanded text:
natio. Oramus pane quotidiano refici, ut natio. Oramus pane quotidiano refici, ut spiritu fortitudinis esuriamus et sitiamus justitiam, absorpta tristitia quae peccatores absorbere solet. De tristitia nascitur malitia, rancor, pusillanimitas, desperatio, torpor contra praecepta, vagatio mentis erga illicita. In consilio quo misericordes sumus, purgatio est animae. In isto gradu debet exerceri dilectio proximi usque ad inimici dilectionem, exclusa omni avaritia. Petimus ergo nobis dimitti a Deo, sicut dimittimus proximo. De avaritia oriuntur proditio, fraus, fallacia, perjuria, inquietudo, violentiae et contra misericordiam obdurationes cordis. Intellectus mundo corde contemplatur divina, quantum potest videre mundo mortuus: magis enim per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur, quamvis conversationem habeamus in coelis. Ne igitur tentationibus cor duplex fiat, petimus non induci in tentationem per blanda vel aspera, ut sic
Abbreviated transcription (Latin):
tanda. relinquens s libera nos amalo. ut
sciat unusquisq se liberari a malo ex eo
qd̾ ñ infertur in tẽptationẽ. Qd̾ etiã uult
hȩc litt̾a .s libera. Non enim ibiẽ. ⁊ libera
titudo impetrat᷑. ut in principio huiꝰ ser¬
monis explicat᷑. Petimus sc̃ifirari nom̃
dĩ in nob timore casto ꝑmanente in scła.
ut extimore dĩ pauꝑes sp̃u simꝰ. ⁊ inanis
głã ꝓcul pellatur. De mani gła hec ori¬
untur. inobȩdientia. uactantia. hypoc̃sis.
contentiones. ꝑtinaciȩ. discordiȩ. & noui¬
tatum p̃sumptiones. Petimus dm̃ regna¬
re in nob̃. ut ꝑ pietatẽ mitescamꝰ iniudia
remota. De iuidia nascit᷑ odiũ. susurra¬
tio. detractio. exultatio in adu̾sis ꝓximi.
afflictio aũt in ꝓsꝑis. Oramus fieri uo¬
luntatẽ dĩ in nob̾. ut ꝑ scientiã nosipsos
lugeamꝰ. & om̃is ira int̾dicta excludatur
a nob̾. Deira ꝓferunt᷑ rixȩ. tumor m̃tis.
contumeliȩ. clamor. blasphemiȩ. indig¬

Expanded text:
tanda, relinquens, sed libera nos a malo, ut tanda, relinquens, sed libera nos a malo, ut sciat unusquisque se liberari a malo, ex eo quod non infertur in tentationem. Quod etiam vult haec littera, sed libera. Non enim ibi est, et libera,titudo impetratur, ut in principio hujus sermonis explicatur. Petimus sanctificari nomen Dei in nobis timore casto permanente in saecula, ut ex timore Dei pauperes spiritu simus, et inanis gloria procul pellatur. De inani gloria haec oriuntur, inobedientia, jactantia, hypocrisis, contentiones, pertinaciae, discordiae et novitatum praesumptiones. Petimus Deum regnare in nobis, ut per pietatem mitescamus, invidia remota. De invidia nascitur odium, susurratio, detractio, exsultatio in adversis proximi, afflictio autem in prosperis. Oramus fieri voluntatem Dei in nobis, ut per scientiam nos ipsos lugeamus, et omnis ira interdicta excludatur a nobis. De ira proferuntur rixae, tumor mentis, contumeliae, clamor blasphemiae, indig
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas eiꝰ in nr̃o spũ ⁊ corpore. ꝑfecte
atq ĩ mortalit̾ ꝑmanebunt. Et hic in¬
ẽ panis ñ potus. quia panis in frangendo
⁊ mandendo in alim̃to uertit᷑. sicut scͥp¬
turȩ aꝑiendo ⁊ disserendo ammam pas¬
cunt. Potus aũt paratus sic̃ ẽ transit in
corpꝰ. ut hic panis sit ueritas cũ aliqͥnto
labore. tunc autẽ potus cũ nullo labore
disputandi. Hic est etiam quã poscimꝰ
remissio. ubi ẽ commissio peccatoꝵ. Hic
tẽptationes. q̃ nos ad peccandum uel
alliciunt uł impellunt. Hie deniq malũ.
unde cupimꝰ liberari. Iuic aũt nichil istoꝵ
c̃. Luicasuͭ in oratione dñica petitiones ñ
septẽ s quinq complexus ẽ: in quib illas
septem intelligit contineri. Nom̃ quippe
dĩ scificatur in sp̃u. regnũ aũt eiꝰ in carnis
resurrectione uenturũ ẽ. Terciam gͦ pe¬
titionẽ in his duab lucas uoluit intelligi.
Deinde adiungit de pane cotidiano. de
remissione peccatoꝵ. de temptatione ui¬

Expanded text:
us , in nostro spiritu et corpore perfecte atque immortaliter permanebunt. Et hic inest panis, non potus; quia panis frangendo et mandendo in alimentum vertitur, sicut Scripturae aperiendo et disserendo animam pascunt. Potus autem paratus sicut est, transit in corpus, ut hic panis sit veritas cum aliquanto labore, tunc autem potus cum nullo labore disputandi. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est commissio peccatorum. Hic tentationes, quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum unde cupimus liberari, illic autem nihil istorum est. Lucas vero in oratione Dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est, in quibus illas septem intelligit contineri . Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, regnum autem ejus in carnis resurrectione venturum est. Tertiam ergo petitionem in his duabus Lucas voluit intelligi. Deinde adjungit de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vi
Abbreviated transcription (Latin):
do corde ẽẽ oranctũ. sic̃ ⁊ elemosinandũ.
hypocrita ẽ qͥsimulat qđ ñ ẽ. represen¬
tator alt̾ius ꝑsone. dum sub specie boni
lauclẽ querit. Iuaũt cum oraueris in¬
tra in cubiculum tuũ. & clauso ostio ora
patrẽ tuũ in abscondito. et pat̾ tuus qͥ
uidet in abscondito. reddet tͥ. leronimꝰ
um dicit intra in cubiculũ: uanam
labisq compressis oremꝰ. ut de anna le¬
gitur in libro regũ. Labia inqͥt tantũ
cus mouebantur. & uox illius ñ audie

Expanded text:
do corde esse orandum, sicut et eleemosynandum. Hypocrita est, qui simulat quod non est, repraesentator alterius personae, dum sub specie boni laudem quaerit. Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum; et clauso ostio, ora patrem tuum in abscovidet in abscondito, reddet tibi. Cum dicit, intra cubiculum, vanam labiisque compressis oremus, ut de Anna legitur in libro Regum: Labia, inquit, illius tantum movebantur, et vox illius non audie
Abbreviated transcription (Latin):
ubiculũ ẽ secretũ cordis. ad qͦd tc̃ in¬
tramꝰ in oratione. qñ om̃ia ext̾iora
quȩ ad scłm ꝑtinent ꝑ contẽplationẽ di¬
iunam quasi nichil reputamꝰ. in cõpara¬
tone głe celestis. Ostiũ mentis ẽ urtꝰ¬
fortitudinis. qͦd claudendũ ẽ contra scłi
tumultꝰ. ⁊ cont᷑fauorẽ humanũ. neoratio
secreta impediat᷑. s incontẽplatione diuina
fundat᷑. Oratio aũt ẽ suauis animi cũ com¬
punctione cordis dep̃catio. Uelita. Oratio
ẽ orisratio. qua humilit̾ uota nr̃a pandimꝰ.
& ab imo pectoris archano ꝓfert᷑. M .xl.iii.¬

Expanded text:
is, ad quod tunc intramus in oratione, quando omnia exteriora quae ad saeculum pertinent, per contemplationem divinam quasi nihil reputamus in comparatione gloriae coelestis. Ostium mentis, est virtufortitudinis, quod claudendum est contra saeculi tumultus, et contra favorem humanum, ne oratio secreta impediatur, sed in contemplatione divina fundetur. Oratio autem est suavis animi cum compunctione cordis deprecatio. Vel ita: Oratio est oris ratio, qua humiliter vota nostra pandimus, et ab imo pectoris arcano profertur. M.
Abbreviated transcription (Latin):
quia complacuit patri ur̃o dare uob̾
regnum. Ne diffidatis in elemosina. in
oratione. in iciunio. quia pater cõplacita¬
bonitate dabit uob̃ regnum. Be d a.¬
ob comparationẽ maioris numeri
reꝓboꝵ. uł potius ob humilitatis deuoti
onem qua ꝑuenit᷑ ad celeste regnũ. L.cͦ.
U endite q̃ possidetis. ⁊ date elemosinam.
ui ꝓ celo mundana om̃ia. Magister.¬
sꝑnit. uendat quȩ habet ⁊ distribuat.
qui ñ est tantȩ uirtutis de his q̃ habet
elemosinam det. Be a.
on enim p̃cipitur. ut nichil pecunie
ad usus necessarios a sc̃is resernet᷑.
cum & ipse dñs cui ministrabant angłi
adinformandã ȩccłam loculos habuisse
acite uob̃ sacculos qui ñ ueterascunt.
tẽsaurũ ñ deficientẽ in celis. Sensꝰ ẽ

Expanded text:
quia complacuit Patri vestro dare vobis quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. BEDA. Ne diffidatis in eleemosyna, in oratione, in jejunio; quia pater cobonitate dabit vobis regnum, non vestob comparationem majoris numeri reproborum, vel potius ob humilitatis devoticoeleste regnum. L. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam. Qui pro coelo mundana omnia spernit, vendat quae habet et distribuat, qui non est tantae virtutis, de his quae habet eleemosynam det. BEDA. Non enim praecipitur ut nihil pecuniae ad usus necessarios a sanctis reservetur, cum et ipse Dominus cui ministrabant angeli, ad informandam Ecclesiam, loculos habuisse acite vobis sacculos qui non veterascunt, thesaurum non deficientem in coelis.
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi extra t̃minos ꝓpͥos abducunt. ut
pallidi uideant᷑ ⁊ tristes. id quasi lugen¬
tes de peccatis suis ⁊ alioꝵ. Unge caput
palestinȩ loquit᷑ ubi dieb festis solebati
ungere capita. Precepit gͦ. ut ieuinanteᷤ
letos nos ẽẽ monstremus. Ausiis łip
N hoc capitulo animaduertendũ est. ñ
solum ẽẽ iactantiã in nitore corpoꝵ. sed
etiam in ipsis sordib. Et quia turpissi¬
mum ẽ ungere caput. ad interiora hoc
preceptũ ꝑtinet. Caput gͦ ungit. qͥ m̃te
lȩtaturatq ratione. q̃ rect̾e caput ammȩ
accipit᷑. Faciem lauat qͥ cormundat: ut
am̃ uidere possit. Qui aũt in ꝓfessione
xp̃iana inusitato squalore ac sordib in¬
tentos in se hommes facit sola uoluntate
ñ necessitate. cet̾is eius oꝑib potest conci
qualis fuerit. Unde dñs precepit lupos
cauendos sub ouina pelle. Ex fructib in
quit eoꝵ cognoscetis eos. Recte caput am¬
mȩ m̃tem accipimꝰ. qͣ cogitationes regunt᷑.¬
Iolite timere pusillus grexL.GL.i.

Expanded text:
et quasi extra proprios terminos abducunt, ut pallidi videantur et tristes, id est, quasi lugentes de peccatis suis et aliorum. Unge caputPalaestinae loquitur, ubi festis diebus solebant ungere capita; praecepit ergo, ut jejunantes laetos nos esse monstremus. AUGUST. In hoc capitulo animadvertendum est, non solum esse jactantiam in nitore corporum, sed etiam in ipsis sordibus. Et quia turpissimum est ungere caput, ad interiora hoc praeceptum pertinet. Caput ergo ungit, qui mente laetatur atque ratione, quae recte caput animae accipitur. Faciem lavat, qui cor mundat, ut Deum videre possit. Qui autem in professione Christiana inusitato squalore ac sordibus intentos in se homines facit sola voluntate, non necessitate, caeteris ejus operibus potest conjici, qualis fuerit. Unde Dominus praecepit lupos cavendos sub ovina pelle. Ex fructibus eorum, inquit cognoscetis eos . Recte caput animae mentem accipimus, qua cogitationes reguntolite timere, pusillus grex,
Abbreviated transcription (Latin):
uob̃. Iturus ad patrẽ seq̃ntib relinquo.
ꝑuemientib do. Hoc ẽ qđ legimus apud ꝓ¬
phetã. pacẽ suꝑ pacẽ. Pacem nob reliquit
in hoc scło qua hostẽ iuincamꝰ. qua inuicẽ
nos diligamus. pacẽ suam nob̃ dabit in fu¬
turo. quando sine hoste & sine cdissensione
regnabimꝰ. Pacem reliquit nob̃. ne de oc-¬
cultis iudicemꝰ pacẽ suam dabit nob̾. cũ
manifestabit cogitationes cordis. Ipseẽ
pax nr̃a: qͥ fecit utraq unũ. S quare non
addidit meã dicens relinquo. sicut ubi
ait do: Qͥd si pacẽ suã uoluit intelligi
qualẽ ipse habet. inqua nulla repug¬
nantia est. pacẽ autẽ quã nobis reliquit
ñ sine peccato eẽ. unde dicimꝰ dumite nob̃
debita nr̃a: Non ẽ gͦ pax hic plena. quia
sed̃m int̾iorem hoĩem legi dĩ condelectam᷑.
s udemꝰ aliam legẽ in membris nr̃is. re¬
pugnantẽ legimentis nr̃ȩ. Itemq pacem

Expanded text:
sequentibus relinquo, pervenientibus do. Hoc est quod legimus apud prophetam: « Pacem super pacem. » Pacem nobis relinquit in hoc saeculo qua hostem vincamus, qua invicem nos diligamus. Pacem suam nobis dabit in futuro, quando sine hoste et sine dissensione regnabimus. Pacem relinquit nobis, ne de occultis judicemus. Pacem suam dabit nobis, cum manifestabit cogitationes cordis. Ipse est pax nostra qui fecit utraque unum . Sed quare non addidit meam, diceait, do? Quid si pacem suam voluit intelligi, qualem ipse habet, in qua nulla repugnantia est, pacem autem quam nobis reliquit, non sine peccato esse? unde dicimus: Dimitte nobis debita nostra . Non est ergo pax hic plena, quia secundum interiorem hominem legi Dei condelectamur, sed videmus aliam legem in membris nostris, repugnantem l
Abbreviated transcription (Latin):
P redixit se iread patrẽ. & hi post mortẽ
uisuri erant eũ uiuentẽ. & ad patrem ascen¬
dentem Quouiso credituri erant. qđ filiꝰ
dĩ eẽt qͥ hoc potuit. slam fides ẽ rerum quȩ
credunt᷑. & ñ uidentur. Credituri inquã
erant filium di ñ noua fide. quia & prius
credicdant. s auct̾a fide & refecta. quia &
mͦ cum hȩc diceret parua erat. & cũ more¬
retur pene iam nulla. Iam ñ multa loqͦͥr
uobiscum. Uenit enim pͥnceps mundi hu
ius: & in me ñ habet quicquam.x.
Princeps peccatoꝵ ĩnaturarũ uenit
accepta licentia a dõ. ut me tradat in ma¬
nus uidȩoꝵ & ego sponte sequar eũ in me
ñ habeat quicquã qđ ad se ꝑtineat. No¬
luit dñs habere qđ ꝑderet. pauꝑ uenit.
ne haberet diabolus qđ auferret. Prin¬
ceps mundi huius ẽ diabolus. mundus.
mundi amatores. Unde scriptum ẽ. Qui
ẽstituetur. S ed ut cognoscat mundus
quia diligo patrem: & sicut mandatũ de¬

Expanded text:
Praedixit se ire ad Patrem, et hi post mortem Praedixit se ire ad Patrem, et hi post mortem visuri erant eum, viventem et ad Patrem ascendentem. Quo viso, credituri erant quod Filius Dei esset qui hoc potuit, Nam fides est rerum quae creduntur et non videntur. Credituri, inquam, erant, Filium Dei non nova fide, quia et prius crediderant, sed aucta fide et refecta; quia et modo cum haec diceret, parva erat; et cum moreretur, pene jam nulla. Jam non multa loquar vobiscum. Venit enim princeps mundi jus, et in me non habet quidquam. » Princeps peccatorum non naturarum venit accepta licentia a Deo, ut me tradat in manus Judaeorum, et ego sponte sequar, cum in me non habet quidquam quod ad se pertineat. Noluit Dominus habere quod perderet. Pauper venit, ne haberet diabolus quod auferret. Princeps mundi hujus est diabolus; mundus, mundi amatores. Unde scriptum est: « Qui constituitur . » « Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum de
Abbreviated transcription (Latin):
erangłiũ demonstrarẽ. Subsequens aut̃ di¬
uinitati conuenit: ante scłm fundauit me.
Qd ẽ dicere. ante om̃ia tẽporagenuit me.
ltẽ dicunt. Quare carnẽ quã creaturã ẽẽ ñ
nogas. cũ diuinitate adoras: ꝓpt̾ea quia
diuinitati umta ẽ. ut dĩ filius ds̃ sit & hõ.
Demq si hoĩem separaueris adõ. nunꝗͣ ei
seruio. uelut siqͥs purpurã aut diadema
regale inuenat. slunqͥdadorabit: Cũ uͦ
rex suerit eis indutꝰ ꝑiculũ mortis incurre
qui ea cum rege contẽpserit adorare. Siqͥs
gͦ adorare contẽpserit carnẽ dĩtati unitam:
penam ȩt̃nȩ mortis patiet᷑. Si diligeretis
me gaudetis utiq quia uado ad patrẽ. qͥa¬
puer. xp̃c ctiã parentib suis minor erat.
Gaudetis inquit. quia humanȩ nature gra¬
tulandum ẽ q̃ leuatur ad dexteram patris.
in quoidem sͥ sꝑant cet̾ Et nunc dixiuo¬
bis pͥusquã fiat. ut cũ factũ fuerit credatis.

Expanded text:
Evangelium demonstrarem. Subsequens autem DiEvangelium demonstrarem. Subsequens autem Divinitati convenit, ante saeculum fundavit me, quod est dicere, ante omnia tempora genuit me. Item dicunt: Quare carnem quam creaturam esse non negas, cum divinitate adoras? Propterea, quia ita divinitati unita est, ut Dei FiDenique si hominem separaveris a Deo, nunquam ei servio, velut si quis purpuram aut diadema regale inveniat, nunquid adorabit? Cum vero rex fuerit eis indutus, periculum mortis incurret, qui ea cum rege contempserit adorare. Si quis ergo adorare contempserit carnem deitati unitam, poenam aeternae mortis patietur. « Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, qtus etiam parentibus suis minor erat. Gauderetis, inquit, quia humanae naturae gratulandum est, quae levatur ad dexteram Patris, in quo idem sibi sperant caeteri. Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis.
Abbreviated transcription (Latin):
pax plena ẽ. quia cogitationes nr̃as inuicẽ
ñuidemꝰ. & quȩdam de nob̃ q̃ ñ st̃ in nobis
uł in melius inuicẽ uł in det̾ius opinam᷑.
Nec ignoro hoc sic accipi posse ut repetitio
udectur. & meam pͥus subaudiat᷑. Mun¬
dus aut̃ idest hoĩes qui diligunt mundũ.
ꝓptẽa dant sͥ pacem: ut sine lite ñ dõ s
mundo fruantur. Et quando iustis
dant pacem ut ñ eos ꝑsequant᷑: ñ ẽ uera
pax. quia corda disiuncta st̃. Nontur¬
betur cor ur̃m: neq formidet. Audistis
quia ego dixiuobis: uado & uenio aduos
uia pacẽ do ut unum cor sursũ habea¬
tis: ne turbemini de eo qđ dix uado. qͣsi
pastoris ab sentia gregẽ lupus inuadat.
Et si a uobis corpore uado ut hõ: maneo
biciunt nob̃ arriani dĩ filiũ ẽẽ crea¬
turam. ex dictis salomonis dicentis.
Dñs creauit me in pͥncipio uiarũ suarũ
pͥusquam terram faceret. S de humani¬
tate dictum ẽ. creauit me in inicio uiarum
suarũ. ad ut iniciũ iuarũ & oꝑum etus ꝑ

Expanded text:
invicem non videmus, et quaedam quae non sunt in nobis, vel in melius invicem, vel in deterius opinamur. Nec ignoro hoc sic accipi posse, ut repetitio videatur, et meam prius subaudiatur. Mundus autem, id est, homines qui diligunt mundum, propterea dant sibi pacem, ut sine lite non Deo, sed mundo fruantur. Et quando justis dant pacem, ut non eos persequantur, non est vera pax, quia corda disjuncta sunt. Non turbetur cor vestrum, neque formidet. Audistis quia ego dixi vobis, vado et venio ad vos. Quia pacem do vobis, ut unum cor sursum habeatis, ne turbemini de eo quod dixi vado, quasi pastoris absentia gregem lupus invadat.ado, ut homo, maneo Objiciunt nobis Ariani Dei Filium esse creaturam ex dictis Salomonis dicentis: « Dominus creavit me in principio viarum suarum, priusquam terram faceret . » Sed de humanitate dictum est, creavit me in initio viarum suarum, id est ut initia viarum et o
Abbreviated transcription (Latin):
quo aꝑte docet. qͦd ȩt̾ni imꝑii eẽt rex m
cęlis. ñ tantum interris. ad qđ ꝑ contẽp¬
tum mortis. & głam resurrectionis. &
triumphũ ascensionis ꝑueniret. Hinc
post resurrectionẽ ait discipłis. Data ẽ
m̾ om̃is potestas in cęlo & in terra Con¬
sonat laus turbe uoci gabrielis. qui
ait matri dñi. Hic erit magnus. & filiuᷤ
altissimi uocabitur. & dabit illi dñs ds̃
sedem dauid patris eius. & regnabit in do

Expanded text:
quo apte docet quod aeterni imperii rex esset in quo apte docet quod aeterni imperii rex esset in coelis, non tantum in terris. Ad quod per contemptum mortis, et gloriam resurrectionis, et triumphum ascensionis perveniret. Hinc post resurrectionem ait discipulis: « Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . » Consonat laus turbae voci Gabrielis, qui ait matri Domini. « Hic erit Magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus sedem patris David ejus, et regnabit in
Abbreviated transcription (Latin):
abyssum inuocat. id lex legẽ alterã
Precessit iudaicus ppłs: secutus ẽ gen¬
tilis. Om̃s fideles clamant filio dd̃
osanna. qd̾ latine dr̃ salus. quia credt̃
dauid filium. dĩ filium unũ filiũ. salua¬
re terrenos. ut iusti in angłoꝵ ruinam
ȩdificentur. Cõnfitent᷑ etiam benedictũ
de filio. Benedictio quȩ fit indo. con¬
sunt ab eo. Benedictio uͦ quȩ fit a des
in nob̾ implet᷑. dũ eiꝰ beneficiis implemꝰ
uem aũt iudei fideles credi Beuu¬
derunt uenturũ: hunc nos uenisse
credimus. In eius quippe laude celestia
& terrena concinunt. quia qͦ nascente cele¬
stes uirtutes decantant głã in excelsis
dõ. & in terra pax hominib eo de mundi
pͥncipe triumphaturo. mortales uicem
laudis rependunt dicentes. pax incęlo. &
gła in excelsis. Beoa in marcum.¬
urbȩ quidẽ refectȩ de quinq panib
constituere regem: s ipse fugit in montẽ.
Nunc aũt ñ repͥmit uoces eoꝵ. qͥ regnũ
dauid restaurandũ in eo concinunt. ln

Expanded text:
abyssum invocat , id est, lex legem alteram. Praecessit Judaicus populus, secutus est gentilis. Omnes fideles clamant filio David, Hosanna, quod Latine dicitur salus; quia creduut David filium, Dei Filium, unum Filium, salvare terrenos, ut justi in angelorum ruinam aedificentur. Confitentur etiam benedictum de Filio. Benedictio quae fit in Deo, consunt ab eo. Benedictio vero quae fit a Deo, in nobis impletur, dum ejus beneficiis implemur. Quem autem Judaei fideles crediderunt venturum, hunc nos venisse credimus. In ejus quippe laude coelestia et terrena concinunt, quia quo nascente coelestes virtutes decantant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus : eo de mundi principe triumphaturo, mortales vicem laudis rependunt, dicentes: Pax in coelo, et gloria in excelsis. BEDA. Turbae quippe refectae, de quinque panibus constituere regem, sed ipse fugit in montem. Nunc autem non reprimit voces eorum qui regnum David restaurandum in eo concinunt. In
Abbreviated transcription (Latin):
ubi scilicet om̃e genu sͥ flectitur. celestiũ.
t̃restrium. & infernoꝵ. Notandũ quod
osanna hebraicũ u̾bum compositũ est
ex corrupto & integro. Salua nanq siue
saluifica. apud eos dr̃ osy. & anna ẽ int̾¬
iectio dep̃cantis. Deniq in psalmo cen¬
tesimo septimo decimo ubi septuaginta
int̃pretes transtulert̃. odñe saluũ me
fac: in hebreo scriptũ ẽ. anna adonay.
osy. anna. Qdđ interpres ñrieronimus
diligentius elucidans: ita transtulit. Ob¬
secro dñe. salua obsecro. Idem nanq signi¬
ficat o dñe ꝑ int̾iectionẽ obsecrantis. qd̾ ob¬
secro dñe ꝑ ipsũ u̾bum obsecrationis. Os¬
anna itaq salua obsecro significat. consũpta
hnalimpham uocant. quãuis scriptã litte¬
tam scandentes transiliant. In hoc autem
ũbo osanna .y.littera ñ scribitur. s sensu lo¬
quentiũ saluo funditꝰ int̃mitatr.
addiem festũ. cum audissent quia uenit
iñc ierosolimam: acceꝑunt ramos palma¬
rum. & ꝓcesserunt ei obuiam. & clamabans.

Expanded text:
ubi scilicet omne genu sibi flectetur coelestium, terrestrium, et infernorum . Notandum quod hosanna Hebraicum verbum, compositum est ex corrupto et integro. Salva namque sive salvifica apud eos dicitur hosi; et anna, interjectio est deprecantis. Denique in psalmo centesimo septimo decimo, ubi septuaginta interpretes transtulerunt, O Domine salvum me fac, in Hebraeo scriptum est, anna adonai osi anna. Quod interpres noster Hieronymus diligentius elucidans, ita transtulit: Obsecro, Domine, salva, obsecro. Idem namque significat: O Domine, per interjectionem obsecrantis: quod, obsecro, Domine, per ipsum verbum obsecrationis. Hosanna itaque, salva, obsecro, significat: consumpta synaloepham vocant, quamvis scriptam litteram scandentes transiliant. In hoc autem verbo hosanna, i littera non scribitur, sed sensu loquentium salvo, funditus intermittitur. ad diem festum, cum audissent quia venit Jesus Hierosolymam, acceperunt ramos palmarum, et processerunt ei obviam et clamabant:
Abbreviated transcription (Latin):
co uentris eiꝰ. Apͥncipaligͥ sexu. lumboꝵ
nomine luxurra designat᷑. cum dñs dicat.
Sint lumbi ur̃i precinc̾ti. BEd a
uiagͦ nequã sernus in totũ scło subdi¬
tur. & fatuȩ uirgines scłaris intuitu lau¬
dis dõ seruiunt. pulchre suos docet &

Expanded text:
ventris ejus . A principali igitur sexu lumborum nomine luxuria designatur, cum Dominus dicit: Sint lumbi vestri praecincti. BEDA. Quia ergo nequam servus in totum saeculo subditur, et fatuae virgines saecularis intuitu laudis Deo serviunt; pulchre suos docet
Abbreviated transcription (Latin):
tri morte moriatur. Honor in scͥpturisñ
tantũ in salutationib & officiis deftren¬
dis. quantũ in elemosims. & munerum
oblatione sentitur. Unde apłs. Honora
iuduas. q̃ uere udue st̃. Hoc ẽ. da eis. Qͥ
gͦ debitis obsequiis parentes indignos ui¬
dicauerit: morte moriet᷑ ȩt̃na. Uos autẽ
dicitis. quicũq dixerit patriuł matͥ. mu

Expanded text:
tri, morte moriatur . Honor in Scripturis, non tri, morte moriatur . Honor in Scripturis, non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosynis et munerum oblatione sentitur: Unde Apostolus: Honora viduas quae vere viduae sunt . Hoc est, da eis. Qui ergo debitis obsequiis parentes indignos judicaverit, morte morietur aeterna. Vos autem dicitis: Quicunque dixerit patri vel m
Abbreviated transcription (Latin):
ditionẽ senioꝵ: Non enĩ lauant manꝰ
suas. cũ panẽ manducant. Boda ĩ marc̃.¬
harisȩi spũalia u̾ba carnalit᷑ intelli¬
gentes. lauamini mundi estote. &
mundamini qͥ fertis uasa dñi: ñ recte ac¬
crpiebant hanc mundiciã. Nã hoc dictr̃i
ẽ de cordis ⁊ oꝑis castigatione. & ñ solũ
de lauando corpore ut ipsiputabant.
Igitur a qua ext̾ius loti. conscientiȩ liuo¬
re polluti. ñ ad u̾bum audiendũ. ñ qͣsi
ad medicũ. s ad q̃stionũ pugnas cãcurr̃t.
Deñ lotis itaq manib corporis utuꝑañ
discipłos. cũ in oꝑib eoꝵ nichil ĩmun¬
diciȩ inueniant. Animarũ nanq in anꝰ
ids oꝑa:. sollicite lauabant. Cõmunra
quidẽ uocabant iudȩi. om̃ia ĩmunda.
pse aũt respondens: ait illis. Quare ce
uos trans gredimini mandatũ dñ ꝓpt̃
um uos p̃cepta dĩ ꝓpt̾ traditionẽ
hominũ negligatis. quare meos arguitiᷤ
custoduant: Nam ads dix̃ honora patrẽ
& matrẽ. & qui maledixerit patri uł ma¬

Expanded text:
ditionem seniorum? Non enim lavant manus suas cum panem manducant. BEDA. Pharisaei spiritualia verba carnaliter intelligentes: Lavamini, mundi estote ; et: Mundamini qui fertis vasa Domini , non recte accipiebant hanc munditiam. Nam hoc dictum est de cordis et operis castigatione, et non solum de lavando corpore, ut ipsi putabant. Igitur aqua exterius loti, conscientiae livore polluti, non ad verbum audiendum, non quasi ad medicum, sed ad quaestionum pugnas concurrunt. De non lotis itaque manibus corporis vituperant discipulos, cum in operibus eorum nihil immunditiae inveniant. Animarum namque manus, id est opera, sollicite lavabant. Communia quidem vocabant Judaei omnia immunda. Ipse imini mandatum Dei propter Cum vos praecepta Dei, propter traditionem hominum negligatis, quare meos discipulocustodiant? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem ; et qui maledixerit patri vel ma
Abbreviated transcription (Latin):
de qua dr̃. multi uocati. paucielecti. Iudã
uͦ elegit. id uocauit. ut ꝑ eũ dispensatio
diuuine miscdie in salutẽ mundi impleret᷑.
Unde bonitas di bene utebat᷑ malicia illiꝰ.
sicut in uenditione ioseph beneusus est
malicia fr̃um. Econtra maliutunt᷑ bo¬
nis dĩ admalũ. sicut igne. aqua. ⁊ cet̾is.
ludas gͦ cuĩ ꝑiit. se ext̾minauit. ñ nume¬
rũsacratũ uiolauit. Hoc totũ qͦd de corpo¬
re suo & sanguine dñs locutꝰ ẽ. & qd̾ in ei
distributionis gr̃a uitã nob ꝓmisit et̾nã.
et qđ hinc uoluit intelligi manducatoreᷤ
& potatores carnis et sanguinis fui ut in
illo maneant ⁊ ipse in illis et qđ ñ intellere¬
rt̃ qui ñ credider̃. et qͦd spũalia carnalit᷑
sapiendo scandalizati st̃. & qđ cis scanda¬
lixatis et ꝑcuntib consolationi dñs affuit
discipłis qͥ remanser̃. hoc inquã totũ ad¬

Expanded text:
vocati, pauci electi . Judam vero elegit, id est, vocavit, ut per eum dispensatio divinae misericordiae in salutem mundi impleretur. Unde bonitas Dei bene utebatur malitia illius, sicut in venditione Joseph bene usus est malitia fratrum . Econtra mali utuntur bonis Dei ad malum, sicut igne, aqua et caeteris. Judas ergo, cum periit, se exterminavit, non numerum sacratum violavit . Hoc totum quod de corpore suo et sanguine Dominus locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam; et quod hinc voluit intelligi, manducatores et potatores carnis et sanguinis sui ut in illo maneant et ipse in illis; et quod non intellexerunt, qui non crediderunt; et quod spiritualia carnaliter sapiendo, scandalizati sunt; et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanser
Abbreviated transcription (Latin):
toriita et̃na. M odo enĩ corpꝰxp̃i mixtũ
Iotandũ quia ñ uulli doctores aliqͣ
de p̃dictis incident᷑ ad altaris sacra¬
menta refert̃. s in continua expositioe
nullus. In centesimo aũt qͥnquagesimo
sexto capitło huiꝰ oꝑis ꝓprie habetur de
sacrificio altaris. LA XXIII. ¶L. Eͦ¬
os auit autem illũ quidã pha¬
riseus. ut pranderet apuose. Et

Expanded text:
mistum Notandum quia nonnulli doctores aliqua de praedictis incidenter ad altaris sacramenta referunt, sed in continua expositione nullus. In centesimo autem quinquagesimo sexto capitulo hujus operis proprie habetur de sacrificio altaris. CAPUT LXXXIII. L. 1ogavit autem illum quidam Pharisaeus, ut pra
Abbreviated transcription (Latin):
purgatio. ueluti ꝑ sudorẽ seu ꝑ q̃libet
alia ñ in congrue secessus intelligit᷑. Ele¬
m̃ta siquidẽ effluunt et influunt. Alit̾.
Emittit᷑ imꝑsonale u̾bum accipiamꝰ. ut
sit sensꝰ. Totũ quidẽ uadit inuentrẽ qd̾
ꝑ os intrat. et postea in secessũ emittitur.

Expanded text:
purgatio, veluti per sudorem, seu per quaelibet purgatio, veluti per sudorem, seu per quaelibet alia, non incongrue secessus intelligitur. Effluunt siquidem elementa quae influunt. Aliter: Emittitur impersonale verbum accipiamus, ut si sensus: Totum quidem vadit in ventrem, quod per os intrat;
Abbreviated transcription (Latin):
in domũ a turba. int̾rogabat eũ petrꝰ
E dissere nob̾ parabolã istam. At uiedix̃.
Adhuc & uos sine intellectu estis Quod
aꝑtum erat putabant apłi parabolice
dictum. Corripiunt᷑ gͦa dño. Ex qͦ animad¬
uertimus uiciosum ẽẽ auditorẽ. quiobs¬
cure manifesta. aut manifeste obscura
uelit intelligere. Non intelligitis qͥa om̃e
qd̾ in os intrat inuentrẽ uadit. et in se¬
inc calumniant᷑ heretici quidam. qđ
dñs physicȩ disputationis ignarꝰ. pu¬
tet om̃s cibos inuentiẽ ire. & in secessum
digeri. cũ statim infusȩ escȩ ꝑartus &
uenas et medullas neruosq fundantur.
Unde et dicunt multos qͥ uiciostomachi
ꝑpetẽ sustinent uomitũ. post genas &
liquidior cibus ⁊ potus ꝑ membra funda¬
tur. S quamuis sit tenuissimꝰ humor &
liquens esca. tam̃ cũ in uenis ⁊ artub con¬
cocta fuerit ȩsca. & digesta cũ humore. ꝑ
occultos meatus corporis quos greciporoᷤ
uocant ad inferiora dilabit᷑. et in secessũ

Expanded text:
 a turba interrogabat eum Petrus: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Quod apertum erat, putabant apostoli parabolice dictum. Corripiuntur ergo a Domino. Ex quo intelligimus vitiosum esse auditorem qui obscure manifesta, aut manifeste obscura velit intelligere. Non intelligitis quia omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in seinc calumniantur haeretici quidam, quod Dominus physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire et in secessum digeri, cum statim infusae escae, per artus et venas et medullas, nervosque fundantur. Unde et dicunt multos, qui vitio stomachi perpetem sustinent vomitum, post coenas et liquidior cibus et potus per membra fundatur. Sed quamvis sit tenuissimus humor et liquens esca, tamen cum in venis et artubus concocta fuerit esca et digesta cum humore, per occultos meatus corporis quos Graeci poros vocant ad inferiora dilabitur et in secessum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ comedunt. & alra multa q̃ tradita sius
illis seruare. baptismata calicũ ⁊ urceoꝵ.
et exam̃toꝵ. & electroꝵ. & alia similia his
faciunt multa. Be d a in alarcum.
Iforo subaudis redeuntes. nͥ lauent᷑ non
comedunt. Frustra sic baptizant᷑. dũ
in nomine saluatoris ñ abluunt᷑. Bap¬
tismata urceoꝵ & calicũ dicit ablutiões
uasoꝵ: quas faciunt iudei. ut ipsi mun¬
diuideant᷑ in corpore. ñ curantes pecca¬
ta infidelitatis a se expellere.At uͦ inua¬
num uasoꝵ baptismata seruant. qͥ cor¬
dium suoꝵ et corpoꝵ sordes negligunt.
Unde paulus. Uoluntas dĩ ẽ. ut abstmne¬
atis uos a fornicatione. ut sciat unꝰ qͥsq
ur̃m suum uas possidere in scĩficatione
et honore. Suꝑstitiosa hominũ traditio
p̃cipit crebrius lauari ob manducandũ.
& alia huiusmodi mutilia. s necessaria
doctrina ueritatis. iubet eos qͥ panẽ uitȩ
manducare desid̾ant. crebro elemosina¬
rum. lacͥmarũ. aliorũq iusticiȩ fructu¬

Expanded text:
ta qaae tradita sunt illis servare, baptismata calicum et urceorum et aeramentorum et lectorum, et alia similia his faciunt multa. BEDA. A foro, subaudis redeuntes, nisi laventur, non comedunt; frustra sic baptizantur, dum in nomine Salvatoris non abluuntur; baptismata urceorum et calicum dicit ablutiones vasorum, quas faciunt Judaei, ut ipsi mundi videantur in corpore, non curantes peccata infidelitatis a se expellere. At vero in vanum vasorum baptismata servant, qui cordium suorum et corporum sordes negligunt. Unde Paulus: Voluntas Dei est, ut abstineatis vos a fornicatione, ut sciat unusquisque vestrum suum vas possidere in sanctificatione et honore . Superstitiosa hominum traditio praecepit saepius lavari ob manducandum, et alia hujusmodi inutilia; sed necessaria doctrina veritatis jubet eos qui panem vitae manducare desiderant, crebro eleemosynarum, lacrymarum, aliorumque justitiae fructu
Abbreviated transcription (Latin):
et iniquitate. Ambrosus et Beda roc
undiciã carnis ext̾ius obseruatis. &
animȩ turpitudinẽ retinetis. Calix
ẽ uas intreũ. catinũ fictile de tr̃a.ꝑhȩc si¬
gnificat᷑ fragilitas humani corporis. in
quo ext̾ius p̃tendunt scĩtatẽ. et simu¬
lant usticiam. s intꝰ uicioꝵ st̃ sorde de¬
formes. Stulti. nonne qͥ fecit qͦd deforis ẽ.
etiam id qd̾ deintꝰ ẽ fecit: Qui utranq
hominis naturã fecit. utranq mundare
desidãt. Hoc dr contra manicheos. qͥ ani¬
mam tantũ adõ. carnẽ uͦ putant a dia¬
bolo creatã. Hoc etiã contra illos qͥ corpo¬
ralia peccata fornicationẽ uidelicet. furtũ.
rapinã. quasi grauissima detestant᷑. sp̃ua-
suꝑbiam ⁊ auariciã q̃ ẽ idoloꝵ seruitus.
ut leuia contẽpnunt. Uerũtam̃ quod

Expanded text:
et iniqunditiam carnis exterius observatis, et animae turpitudinem retinetis. Calix est vas vitreum; catinum fictile de terra. Per haec significatur fragilitas humani corporis, in quo exterius praetendunt sanctitatem et simulant justitiam, sed intus sunt vitiorum sorde deformes. Stulti, nonne qui fecit quod deforis est, etiam quod de intus est fecit? Qui utramque hominis naturam fecit utramque mundare desiderat. Hoc dicitur contra Manichaeos, qui animam tantum a Deo, carnem vero putant a diabolo creatam. Hoc etiam contra illos qui corporalia peccata, fornicationem videlicet, furtum, rapinam, quasi gravissima detestantur; spiritsuperbiam et avaritiam, quae est idolorum servitus , ut levia contemnunt. Verumtamen quod
Abbreviated transcription (Latin):
rificauit patrẽ suũ aut matrẽ. & irritũ
in necessarii setiã uite. Hanc legẽ phani¬
sei subu̾tentes. ut impictatẽ sub nomme
pietatis inducerent. docuert̃ filios meluiᷤ
facere. si dõuero patri uouerent. q̃ pareni¬
b offerenda erant. Unde ipsi parentes ege¬
in fiebant. & oblatio liberoꝵ sub occasiõe
dĩ in lucra sacerdotũ cedebat. Sic lege lit¬
sen scilicet honorari parentes. seo
quicunq dixerit patriuł matri. ⁊ cet̾a
uos illud dicitis. quia quicũq hoc dicat.
uos illũ instruitis addicendũ. Uos inꝗͣ.
in hoc instruitis malos filios. ut dicat᷑.
Opat & mat᷑. munus qd̾ cunq ẽ ex me
oblatũ subaudis intẽplo. t̾ ꝓderit in
anina. Uelita. Pilios dicere parentib
compellitis. munus qd̾cunq ẽ ex me of¬
ferendum dõ intuos consumo cibos. tͥq
prodest o pat̾ ⁊ mat̃. ut timeant acciꝑe
d̃o consecrata. ne sacrilegii crim̃ incur¬
rant. Uel ita potest legi sub int̾rogatio¬

Expanded text:
itum in necessariis etiam vitae. Hanc legem Pharisaei subvertentes, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt filios melius facere, si Deo vero Patri voverent ea quae parentibus offerenda erant. Unde ipsi parentes egeni fiebant, et oblatio liberorum sub occasione Dei in lucra sacerdotum cedebat. Sic lege litsen scilicet, honorari parentes; sed quicunque dixerit Patri vel matri, etc., vos illud dicitis, quia quicunque hoc dicat, vos illum instruitis ad dicendum. Vos, inquam, in hoc instruitis malos filios ut dicant: O pater, o mater, munus quodcunque est ex me oblatum, subaudis in templo, tibi proderit in anima. Vel ita: Filios dicere parentibus compellitis. Munus quodcunque est ex me offerendum Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater et mater, ut timeant accipere Deo consecrata, ne sacrilegii crimen incurrant; vel ita potest legi sub interrogatio
Abbreviated transcription (Latin):
te de ur̃o scelere. Date scilicet elemosinã.
quia sicut aqua extinguit ignẽ: ita ele¬
mosina extinguit peccatũ. Qui uult ordi¬
uate dare elemosinã. a se ipso debet inciꝑe.
Est. enim elemosina opus misdĩe. ueris¬
simeq dictũ ẽ. mmserere animȩ tue placenᷤ
deo. Prima elemosina ẽ cũ renascimͣ. sedã
quieqͥd boni postea facimꝰ. Mundatis gͥ
cordib ꝑ fidem. munda st̃ om̃ia. id nulla
bus manib id ñ lotis manducare paneᷤ¬

Expanded text:
e eleemosynam, quia sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum . Qui vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipereEst enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . Prima eleemosyna est, cum renascimur; secunda, quidquid boni postea facimus. Mundatis ergo cordibus per fidem, munda sunt omnia, id est nulla bus manibus. idest non lotis manducare pane
Abbreviated transcription (Latin):
ubi erat pͥus. Hinc soluit qd̾ illos
mouerat. hincaꝑit unde fuerant scan¬
dalizati. hinc plane si intellig̾ent. lui enĩ
putabant eũ erogaturũ corpꝰ suũ. ille au¬
tẽ dixit se ascensurũ in cȩlũ utiq inte¬
grũ. Cum uiditis filiũ hõis ascendentẽ
ubi erat pͥus. certe uł tc̃ uidebitis qura ñ ⁊
eo mͦ qͦ putatis erogat corpꝰ suũ. Certe uł
tunc intelligetis. quia gr̃a eiꝰ ñ consumi¬
tur morsib. Nulla q̃stio hic eẽt.si ita di¬
xisset. Si iuditis filiũ dĩ ascendentẽubi
erat pͥus. Nunc aũt dix̃ filiũ hõis. Nũqͥd
filius hominis qͥ int̾ra ẽe cepit. ut uiud.
Alio aũt loco ait. Nemo ascendit in celũ Suỹ¬
nͥ qui de cȩlo descendit filius hõis qͥrn
cȩlo ẽ.Hic ñ dixit erat s est. & tam̃ cum Infr¬
hocdixit in terra loq̃batur. & ñ dix̃ fueꝰ
dĩ s filius hoĩs. Qd̾ totũ ad hoc ꝑtinet
sic erat filius hominis incelo quando in
terra loq̃bat᷑. quomꝰ filius dierat in t̾ra F¬

Expanded text:
uid est hoc? Hinc solvit quod illos moverat? hinc aperuit unde fuerant scandalizati? Hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant eum erogaturum corpus suum; ille autem dixit se ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius; certe vel tueo modo quo putatis erogat corpus suum. Certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus. Nulla quaestio hic esset; si ita dixisset: Si videritis Filium Dei ascendentem abi erat prius. Nunc autem dixit Filium hominis. Nunquid FiliusAlio autem loco ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui in coelo est . Hic non dixit, erat, sed est: et tamen cum hoc dixit, in terra loquebatur, et non dixit, Filius Dei, sed Filius hominis. Quod totum ad hoc pertinet,sic erat Filius hominis in coelo quando in terra loquebatur: quomodo Filius Dei era
Abbreviated transcription (Latin):
Eomͦ qͦ illi intellȩxer̃ ñ ꝓdest. Carnẽ qo¬
pe sic intellexerunt qͦmͦ in cadauere di¬
laniatur. aut in macello uendit᷑. ñ qͣm
ꝓdest quicquã. quomͦ dictum ẽ. scientia
inflat. Scientia nanq fine caritate mut¬
lis ẽ. eodẽ modo carosine spũ.A.l. x.xi.
erba q̃ ego locutus sũ uob. sp̃s ⁊ uita
Nisi crediditis. ñ intelligetis. Pfidem co¬
pulamur. ꝑ intellectũ uiuificam̃. Prius
hercamꝰ ꝑ fidem. ut sit qd̾ unificctur ꝑ in¬
ꝓptea dixi uob̾. quia nemo potest
uenire adme. nͥ fuerit ei datũ a pat᷑ meo.
Fides enim ñ ẽ a se quasi ꝓpria.s: a deo
tanquã gr̃a. E x hoc multi discipłoꝵ
eius abiert̃ retro. & iam ñ cũ illo ambula¬
bant. Dixit gͦ ĩc ad duodecim. Nunqͥd
& uos uultis abire: A.Lxͦ xiiii. Mc̃
Despondit gͦ ei symon petrus. Dñe
ad quẽ ibimus: Uerbauite et̃ne

Expanded text:
o quo illi intellexerunt, non prodest. Carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quprodest quidquam; quomodo dictum est: Scientia inflat . Scientia namque sine charitate inutilis est; eodem modo caro sine spiritu. A. 71X Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vitasNisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per inopterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Fides enim non est a se quasi propria, sed a Deo tanquam gratia. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Dixit ergo Jesus ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? A. 74I M. Respondit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Ve
Abbreviated transcription (Latin):
intellexit petrus. Uerba uitȩ ȩt̃nȩ habes.
id uitam et̾nam habes. in ministiatiõẽ
corporis ⁊ sangumis tui. Credidimꝰ ut
cognosceremꝰ. nam si prius cognoscere de¬
inde crede uellemꝰ. nec cognoscere nec cre¬
dere ualeremꝰ. Quid credidimꝰ: Quia
Iespondit eis iu̾c. Nonne uos duode¬

Expanded text:
intellexit Petrus. Verba vitae aeternae habes, id est, vitam aeternam habes, in administratione corporis et sanguinis tui. Credidimus, ut cognosceremus: Nam nisi Spiritu cognoscere, deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus? quiaRespondit eis Jesus: Nonne vos duode
Abbreviated transcription (Latin):
re: id ei obedire: Mouent᷑ discipłi. qͥd
gͦ inmici: Ecce uentilat᷑ triticsi. s secre¬
tum dĩ intentos debet facere ñ aduersos.
Uerba quidẽ dñ ita st̃ ꝓfunda. ut om̃s ꝑ¬
uersos turbent. om̃s rectos auditores ȩxer¬
ceant. Sic apud se discipłĩ dixer̃ deduritia
sermonis dñi. ut ab eo ñ audirent᷑. Unde
sequit᷑. Sciens aũt iñc apud semet ipsum
quia murmurarent de hoc discipli eius:

Expanded text:
est, ei obedire? Moventur discipuli; quid ergo inimici? Ecce ventilatur triticum, sed secretum Dei intentos debet facere, non aversos. Verba quidem Domini ita sunt profunda, ut omnes perversos perturbent, omnes rectos auditores exerceant. Sic apud se discipuli dixerunt de duritia sermonis Domini, ut ab eo non audirentur. Unde sequitur: Sciens autem Jesus apud semetipsum, quia murmurarent d