comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pena eterna ideo dura ⁊ iniusta sensib
uidet᷑ humanis: quia in hac infirmitate
moribundoꝵ sensuum de est ille sensus al¬
tissime purissimeq sapientiȩ quo sentiri
possit quantum nefas milla prima p̃ua¬
ricatione commissum ẽ. Quanto enim ma¬
gis homo fruebat᷑ deo: tanto maiori impieta¬
de dereliquit dm̃. Et factus est malo dignꝰ tno
qui hoc inse ꝑemit bonum quod eẽ posset ec̃¬
num. Hinc ẽ uniuersa generis humani mas¬
sa dampnata qm̃ qui hoc primus admisit cũ
ea quȩ in illo fuerat radicata sua stirpe punitꝰ ẽ
ut nullus abhoc iusto debitoq supplicio. nisi
miscdia et indebita grã lberct᷑. atq ita disꝑci¬
atur genus humanum ut inqͥbꝰdam demon.¬
stret᷑ quid ualeat misericors grã. in ceteris qͥd
iusta uindicta. Neq enimutrunq demon¬
straret᷑ in omnib : quia si om̃s remanerent
inpenis iuste damnationis innullo appare
ret misericors grã redimentis. Rursum si om̃s

Expanded text:
ena aeterna ideo dura et iniusta sensibus ena aeterna ideo dura et iniusta sensibus uidetur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praeuaricatione commissum sit. Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto maiore inpietate dereliquit Deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternum. Hinc est uniuersa generis humani massa damnata; quoniam, qui hoc primus admisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordi et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo aret misericors gratia redimentis: rursum, si omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate mortali homines supplicio pͥmȩ mor¬
tis. hoc ẽ de illa ciuitate immortali homines
supplicio scde mortis auferri. Sicut enim ñ
efficiunt leges huiꝰ ciuitatis. ut in eam qͥsq
reuocet᷑ occisus: sic nec illius ut in uitam re¬
uocet᷑ eternam. scd̃a morte damnatus. Quo¬
modo gͦ uerum ẽ inquiunt qđ ait xp̃s ur̃.¬
inqua mensura mensi fueritis in ea remetiet᷑
uobis. si temporale peccatum supplicio punit᷑
et̃no: Nec attendunt non ꝓpter equale tpris
spacium. S ꝓpter uicissitudinem mali id est
ut qui mala fecerit mala patiat᷑ eandẽ dictã
possit accipi de qua dñs cumhoc diceret lo¬
quebat᷑ id est de iudicus ⁊ condempnationi¬
b. Proinde qui iudicat ⁊ condempnat iniꝰte:
siiudicat᷑ ⁊ condempnat᷑ iuste. in eadem men¬
sura recipit quamuis non hoc recipiat qđ¬
dedit. Iu dicio enim fecit iudicio patit᷑. Quã¬
tiat᷑ damnatione quod iustum ẽ.¬

Expanded text:
ciuitate mortali homines supplicio primae morciuitate mortali homines supplicio primae mortis, hoc est de illa ciuitate immortali homines supplicio secundae mortis auferre. sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. quomodo ergo uerum est, inquiunt, quod ait ChrIn qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis. si temporale peccatum supplicio punitur aeterno? Nec adtendunt non propter aequale temporis spatium, sed propter uicissitudinem mali, id est ut qui mala fecerit mala patiatur, eandem dictam possit accipi, de qua Dominus cum hoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitur; quamtiatur damnatione quod iustum e
Abbreviated transcription (Latin):
dib pendat. qui uerbo aut ictu celerrime
transeunte ł lacessiũ dñm ł plagaũ
Iam uͦ damnum. ignominia. exiliũ. serust.
cumplerunq sic infligunt᷑. ut nulla ue¬
nia relarent᷑. nontie ꝓhuiꝰ uitȩ mͦ similia penis
uident᷑ eternis: Ideo quippe ȩterna eẽ ñ posst̃.
quia nec ipsauita quȩ his plectit᷑ porrigit᷑ in e¬
ternum: Ettamen peccata que uindicant᷑ lon¬
gissimi spacio temporis breuissimo tempore
ꝑpetrant᷑ Nec quisquam extiuit qui censeret
tam cito nocentiũ finienda eẽ tormenta. quã
cito factum ẽ ł homicidium ł adulterium ł
sacrificium. ł qđlibet aliud scelus: non tempo¬
ris longitudine. s iniquitatis ⁊ impietatis ma¬
gnitudine metiendum. Qui uero ꝓaliquo gran¬
di crimine morte multat᷑. nunquid mora qua
occidit᷑ que ꝑbreuis ẽ eiꝰ supplicium leges esti¬
mant.⁊ non qd cum insempiternum aufcrt̃
de societate uiuentium: Quod ẽ autem de ista

Expanded text:
dibus pendat, qui uerbo ant ictu celerrime dibus pendat, qui uerbo ant ictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? iam uero damnum, ignominia, exilium, seruitus cum plerumque sic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis poenis, breuissimo tempore perpetrantur. nec quisquam extitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed impietatis et iniquitatis magnitudine metiendum. qui uero pro aliquo grandi crimine morte multatur, numquid mora, qua occiditur, quae perbreuis est, eius supplicium leges aestimant et non quod eum in sempiternum auferunt de societate uiuentium ? quod est autem de ista
Abbreviated transcription (Latin):
admisit. Octo genera penarũ in legib eẽ scribit
tullius. Damnum. tuncula. uerbera. talionẽ.
ignominiam. exilum. mortem. seruitutem.
Quid hor: ẽ qd inbreue tempꝰ ꝓcuiꝰq peccat ce¬
leritate coartatur. ut tanta uindicet᷑ morula
quanta dep̃henditur ꝑpetratum. nͥ forte talio:
Id enimagit ut hoc patiat᷑ quisq qđ fecis Uñ
illud ẽ legis. Oculum ꝓoculo. dentem ꝓdente :
fieri enim potest ut tambreui tempore qͥsq
amittat ocłm seueritate uindicte : quam tu¬
lit ip̃se alteri impbitate peccati. Porro autem
si aliene femine oscłm infirum rationis sit
uerbere uindicare. ñne qui illud puncto tem¬
poris fecerit in incomparabili horarum spa¬
cio uerb̾at᷑. ⁊ suauitas uoluptatis exigue di¬
uturno dolore punit᷑: Quid inuinculis:
Nunqͥd tamdiu quisq iudicandꝰ ẽ ẽẽ deb̾e
quamdiu fecit unde meruit alligari: cum
iustissime annosas penas seruus incompe¬

Expanded text:
admisit. octo genera poenarum in Legibus scribit esse admisit. octo genera poenarum in Legibus scribit esse Tullius, damnum, uincla, uerbera, talionem, ignominiam, exilium, mortem, seruitutem. quid horum est quod in breue tempus pro cuiusque peccati celeritate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio ? id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. unde illud est legis: oculum pro oculo, dentem pro dente. fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri improbitate peccati. porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, incomparabili horarum spatio uerberatur et suauitas delectationis exiguae diuturno dolore punitur? quid in uinculis? numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit alligari, cum iustissime annosas poenas seruus in compe
Abbreviated transcription (Latin):
tasi cernentium res in corporales. habentes tam̃
similitudines corpoꝵ. Nam ⁊ ipse homo cũ
spũ non corpore sit intalib uisis: ita se tam̃
tunc similem suo corpori uidet ut discernere
omĩno non possit. At uͦgehenna illa qđ etiã
stagnum ignis ⁊ sulphuris dictum ẽ corpo¬
reus ignis erit. ⁊ cruciabit corpora damnatoꝵ
aut ⁊ hominum ⁊ demonum solida hominũ
acria demonum: aut tantum hominũ cor¬
pora cum spiritib. demones autem sp̃s sine
corporib herentes sumendo penam. ñ imꝑti¬
endo uitam corporalibꝰ ignib. Unus quippe
utrisq ignis erit sicut ueritas dixisx¬
ic autem quidam eor contra quos defen¬
dimus quitatem dei inustum putant
ut ꝓpeccatis quamlibet magnis paruo scili¬
cet tempore ꝑpetratis pena quisq damnet᷑
et̃na : quasi ulliꝰ idunquam iusticia legis
attendat. ut tanta mora temporis quisq pu¬
niat᷑. quanta mora temporis unde puniret᷑

Expanded text:
tasi cernentium res incorporales, habentes tamen tasi cernentium res incorporales, habentes tamen similitudinem corporum. Nam et ipse homo cum spiritu, non corpore, sit in talibus visis, ita se tamen tunc similem suo corpori videt, ut discernere omnino non possit. At vero gehenna illa, quod etiam stagnum ignis et sulphuris dictum est , corporeus ignis erit, et cruciabit corpora damnatorum, aut et hominum et daemonum; solida hominum, aerea daemonum; aut tantum hominum corpora cum spiritibus, daemones autem spiritus sine corporibus, haerentes sumendo poenam, non impertiendo vitam corporalibus ignibus. Unis quippe utrisque ignis erit, sicut Veritas dixiic autem quidam eorum, contra quos defendimus ciuitatem dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna, quasi ullius id umquam iustitia legis attendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s demones licet incorporei corporeis ignibꝰ
cruciandi. non ut ignes ipsi quib adherebt̃
eoꝵ iunctura inspirent᷑. ⁊ animalia fiant quę
constent spũ et corpore: s ut diximiris ⁊ in¬
effabilib modis adherendo accipientes ex igni¬
b pęnam non dantes ignib uitam. Quia ⁊ iste
aliꝰ modꝰ quocorporib adherent sp̃s ⁊ anima¬
lia fiunt. omino mirus ẽ. nec comp̃hendi ab
homine potest:⁊ hoc ipse homo ẽ. Dicerem qͥ¬
dem sic arsuros sine ullo suo corpore sp̃s sicut
ardebat apud inferos diues ille quando dicebat
crucior inhac flamma: nisi conuenient̃ respon¬
deri cernerem talem fuisse illam flãmam qͣ
lingua cui humorem eriguum desiderauit
infundi. quał digitꝰ lazari de quo id sibifie¬
ri postulauit. ubi tantum erant sine corpo¬
rib animȩ. Sic gͦ incorporalis ⁊ illa flãma
quȩ exarsit ⁊ illa guttula quam poposcit:¬
qualia sunt etiainuisa doritientium siue inex¬

Expanded text:
spiritus daemones, licet incorporei, corporeis ignibus spiritus daemones, licet incorporei, corporeis ignibus cruciandi : non ut ignes ipsi, quibus adhaerebunt, eorum junctura inspirentur, et animalia fiant, quae constent spiritu et corpore; sed, ut dixi, miris et ineffabilibus modis adhaerendo, accipientes ex ignibus poenam, non dantes ignibus vitam. Quia et iste alius modus, quo corporibus adhaerent spiritus, et animalia fiunt, omnino mirus est, nec comprehendi ab homine potest, et hoc ipse homo est. Dicerem quidem : sic arsuros sine ullo suo corpore spiritus, sicut ardebat apud inferos ille dives, quando dicebat : Crucior in hac flamma ; nisi convenienter responderi cernerem, talem fuisse illam flammam, qulingua, cui humorem exiguum desideravit infundi, qualis digitus Eleazari de quo id sibi fieri postulavit; ubi tamen erant sine corporibus animae. Sic ergo incorporalis et illa flamma qua exarsit, et illa guttula quam poposcit,qualia sunt etiam visa dormientium, sive in exs
Abbreviated transcription (Latin):
pe ignis erit supplicio scilicet hominũ attribu¬
maledicti inignem ȩt̃num qͥ paratꝰ ẽ diabolo ⁊
angłis eiꝰ. nisi quia sunt quȩdam sua etiam de¬
monib corpora sicut doctis hominib uisum ẽ
ex ipso aere crasso atq humido. cuiꝰ impulsus
uento flante sentit᷑. Quod genꝰ elementi si ncħ
igne ꝑpeti posset. nonureret feruefactꝰ inbalneis.
Ut enimurat pͥor urit᷑: facitq qđ patit᷑ Si autẽ
quisquam nulla habere corpora demones asseue¬
rat: nonẽ de hac re aut laborandum oꝑosa inqͥsi¬
tione. aut contentiosa disputatione certandũ.
Cur enim non dicamꝰ.quamuis miris tamen
ueris modis etiam sp̃s incorporeos posse pena
corporał ignis affligi. si sp̃s hominum etiã ipsi
ꝓfecto incorporei. ⁊ nunc potuerunt includi
corporalib membris.⁊ tunc poterunt corpoꝵ
suioꝵ uinculis insolubilit̾ alligari: Adherebt̃
sͦ si eis nulla sunt corpora sp̃s demonum ĩmo

Expanded text:
pe ignis erit supplicio scilicet hominum attribupe ignis erit supplicio scilicet hominum attribumaledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Nisi quia sunt quaedam sua etiam daemonibus corpora, sicut doctis hominibus visum est, ex isto aere crasso atque humido, cujus impulsus vento flante sentitur. Quod genus elementi si nihil ab igne perpeti posset, non ureret fervefactus in balneis. Ut enim urat, prior uritur, factique quod patitur. Si autem quisquam nulla habere corpora daemones asseverat, non est de hac re aut laborandum operosa inquisitione, aut contentiosa disputatione certandum. Cur enim non dicamus, quamvis miris, tamen veris modis, etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profecto incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari. Adhaerebunt ergo, si eis nulla sunt corpora, spiritus daemonum, imo
Abbreviated transcription (Latin):
omnia in hoc mundo magna et parua miracła
quȩ cõmemorauimꝰ ⁊ incomparabilit̃ plura
que non commemorauimꝰ fecit᷑ eadẽq ipsoᷤ
mundo uno atq omĩum marimo miracło
inclusit. Fligat gͦ unum eduob qͥsq qđ pla¬
cet: utrum uermẽn ad corpꝰ ꝓpͥe anad ani¬
mum translato acorporalib ad incorporalia
uocabulo existimet ꝑtinere. Quid autem hoꝵ
uerum sit resipsa expeditius indicabit. qͣndo
crit scientia tanta scoꝵ. ut cis cognoscendarũ
illarum penarum necessaria non sit exꝑientia:
s ea quȩ tunc erit plena atq ꝑfecta ad hoc qͦ¬
q sciendum sapientia sola sufficiat Nunc
enim exparte scimus donec tieniat qđ ꝑfectũ
ẽ: dum tamen nullomͦ illa corporalia talia fut᷑a
credamus ut nullis ab igne afficiant᷑ dolorib.
incorporalis sicut ẽ animi dolor. s corporał ta¬
ctu noxius ut eo possint corpora cruciari:ͥ qͦmͦ
inco erit etiam pena spũum malignoꝵ: Idẽ qͥp¬

Expanded text:
omnia in hoc mundo magna et parva miracula omnia in hoc mundo magna et parva miracula quae commemoravimus, et incomparabiliter plura quae non commemoravimus, fecit, eademque ipso mundo uno atque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum de duobus quisque quod placet, utrum et vermem ad corpus proprie, an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia vocabulo existimet pertinere. Quid autem horum verum sit, res ipsa expeditius indicabit, quando erit scientia tanta sanctorum, ut eis cognoscendarum illarum poenarum necessaria non sit experientia, sed ea quae tunc erit plena atque perfecta, ad hoc quoque sciendum sapientia sola sufficiat. Nunc enim ex parte scimus, donec veniat quod perfectum est . Dum tamen nullo modo illa corpora talia futura esse credamus, ut nullis ab igne afficiantur doloribus. incorporalis, sicut est animi dolor, sed corporalis tactu noxius, ut eo possint corpora cruciari, quomodo in eo erit etiam poena spirituum malignorum, idem quip
Abbreviated transcription (Latin):
non dicat᷑. ut corpore sic dolente animꝰ quoq
sterili penitenta cruciet᷑. Legit᷑ quippe ⁊ inue¬
teribꝰ scͥpturis. Uindicta carnis impii ignis ⁊ uer¬
mis. Potuit breuiꝰ dici. uindicta impii. Cur
gͦ dictum ẽ carnis impii nisi quia utrunq id
ẽ ignis ⁊ uermis pęna erit carnis: Aut sium¬
dictam carnis ꝓpterea dicere uoluit quia hoc
inhomine uindicabit᷑ qd scđm carnem uixerit.
ꝓpt̃̾ hoc enim ueniet in mortem scdam quã
significauit apłs dicens si enim scd̾m carnem
uireritis moriemin: eligat quisq qđ placet.
aut ignem tribuere corpori ammo uermẽn.
hoc ꝓprie. illud tropice. aut utrunq ꝓpͥe cor¬
pori. Iam enim satis suꝑius disputaui posse
ammalia etiam inignib uiuere. inustione
sine consumptione. in dolore sine morte. ꝑ
miracłm ommpotentissimi creatoris cuihoc
possibile eẽ qui negat. aquo sit quicqͥd in a¬
turis omnib mirat᷑ ignorat. Ipse ẽ enimds̃ qͥ

Expanded text:
non dicatur, ut corpore sic dolente, animus quoque non dicatur, ut corpore sic dolente, animus quoque sterili poenitentia crucietur. Legitur quippe et in veteribus Scripturis : Vindicta carnis impii, ignis et vermis . Potuit brevius dici, Vindicta impii, cur ergo dictum est carnis impii, nisi quia, utrumque, id est et ignis et vermis, poena erit carnis? Aut si vindictam carnis propterea dicere voluit quia hoc in homine vindicabitur, quod secundum carnem vixerit : propter hoc enim veniet in mortem secundam, quam significavit Apostolus dicens : Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini ; eligat quisque quod placet, aut ignem tribuere corpori, animo vermem : hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie corpori. Iam enim satis superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consummiraculum omnipotentissimi Creatoris: cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus minatur ignorat. Ipse enim est Deus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hemens ore diuino: Utrunq autem hoꝵ ignẽ
scilicet atq uermẽn qui uolunt ad anime pe¬
nas non ad corporis ꝑtinere: dicunt etiam
uiri dolore anime sero atq infructuose peni¬
tentis eos qui fuerint a regno dei separati: et
ideo ignem ꝓisto dolore urente non incongrue
poni potuisse contendunt. Unde illud apłi.
Quis scandalizatur ⁊ ego nonuror: Eundem
g uermẽn putant intelligendum eẽ. Nim scͥp¬
tum est inquiunt. Sicut tinea uestimentũ. et
uermis lignum: sic meror excruciat coruiri:
Qui uͦ penas ⁊ anmȩ ⁊ corporis in illo supplicio
futuras ẽẽ non dubitant: igne uri corpꝰ. ani
mant. Quod ⁊ si credibiliꝰ dicit᷑. qr utiq absur¬
dum ẽ ibi dolorem aut corporis aut animȩ de¬
futurum: ego tamen facilius ẽ ut ad corpus
dicam utrunq ꝑtinere quamneutrum.⁊ idõ
tacitum in ilł diuinȩ scripturȩ uerbis animi
dolorem qm̃ consequens ẽẽ intelligit᷑ etiam si

Expanded text:
hemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem hemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etiam uermem putant intellegendum esse. Nam scriptum est, inquiunt: Sicut tinea uestimentum et uermis lignum, sic mQui vero poenas et animae et corporis in illo sufuturas esse non dubitant igne uri corpus, animant. Quod et si credibilius dicitur, quia utique absurdum est, ibi dolorem aut corporis aut animi  al., animae defuturum: ego tamen facilius est  al., existimo ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neutrum; et ideo tacitum in illis divinae Scripturae verbis animi dolorem, quoniam consequens esse intelligitur, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
suum ꝓpħam ds̃ dixit fict omĩno fiet Uer¬
mis eoꝵ non moriet᷑. ⁊ignis eoꝵ non extinguet᷑.
Adhoc enim uehementiꝰ commendandũ etiã
dñs iħs cũ membra quȩ hominem scandali¬
rant ꝓhis hominib poneret ⁊ qͦs ut sua mem¬
bra dextra quis diligit eaq p̾ciꝑet amputari
bonum ẽ tibi inquit debilem introire inuitam
eternam.quam duas manꝰ habentemire inge¬
hennam. inignem mertinguibilem. uͥ uermis
eoꝵ ñ moriet᷑. ⁊ ignis ñ extinguit᷑. Similit̃ de pe¬
de. bonum ẽ inquit tͥ claudum introire in ui¬
tam eternam. quam duos pedes habentemmit¬
ti ingehennam ignis. in extinguibił. uͥ uermis
eoꝵ ñ morit᷑. ⁊ ignis non extinguit᷑ Non alit̃
ait ⁊ de oculo.Bonum ẽ tͥ luscum introire in
regnum dĩ. quam duos ocłos habentem mit¬
d ingehennam ignis. ubi uermis eoꝵ ñ mo¬
rit᷑. ⁊ignis non extinguit᷑. Non eum piguit
uno loco eadem uerba t̃ dicẽ. Quem ñ terreat
ista repeticio. ⁊ illiꝰ pene comminatio tam ue¬

Expanded text:
suum prophetam Deus dixit, fiet, omnino fiet: Vermis eorum non morietur et ignis eorum non exstinguetur. Ad hoc enim uehementius commendandum etiam Dominus Iesus, cum membra quae hominem scandalizant pro his hominibus poneret, quos ut sua membra dextra quis diligit, eaque praeciperet amputari: Bonum est tibi, inquit, debilem introire in uitam quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inexstinguibilem, ubi uermis eorum non morietur et ignis non exstinguetur. Similiter de pede: Bonum est tibi, inquit, claudum introire in uitam aeternam quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inexstinguibilis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non aliter ait et de oculo: Bonum est tibi luscum introire in regnum Dei quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam ue
Abbreviated transcription (Latin):
Aed iam respondeamꝰ damnate
etiam iłł qui non solum diabolo ⁊ angłis
eiꝰ sicut nec isti. s ne ipsis quidẽ omnib ho¬
minib liberationem ab ȩterno igne ꝓmittunt.
uerum eis tantum qͥ xͥ baptismate abluti ⁊ cor¬
poris eiꝰ ⁊ sanguinis participes factisunt. qͦ¬
mlibet uixerint. in quacunq heresi ł impieta

Expanded text:
ed iam respondeamus etiam illis, qui non solum diabolo et angelis eius, sicut nec isti, sed ne ipsis quidem omnibus hominibus liberationem ab aeterno igne promittunt, uerum eis tantum, qui Christi baptismate abluti et corporis eius et sanguinis participes facti sunt, quomodolibet uixer
Abbreviated transcription (Latin):
mo post hoc corpꝰ inquirit: qd̾ in hoc corpo¬
re sibi comparare neglerit: illud quoq apl̃i¬
cum. conclusit enim ds̃ om̃s in infidelitate ut
omnib misereat᷑. non ideo dictum ẽ qđ sit
neminem dampnaturus: s suꝑius apparet
unde sit dictum. Nam cum de iudeis postea
credituris apłs loqueret᷑ ad gentes. ad quas
utiq iam credentes conscribebat epłas: sic̃
enim uosinquit aliquando non credidistis dõ.
nunc autẽ miscdiam consecuti estis in illoꝵ in¬
credulitate: sic et hi nunc ñ credidert in ur̃am
iiscdđiam. ut et ipsi miscdiam consequant᷑.
Deide subiecit unde isti sibi errando blandi¬
untur:atq ait. Conclusit enim ds̃ om̃s in in¬
fidelitate ut omnib misereat᷑. Quos oms̃ nͥ
de quib loquebat᷑: tanquam dicens et uos
lii sui om̃s mninfidelitate conclusit: ut ama¬
ritudine infidelitatis suȩ penitendo confu¬
si. ⁊ ad dulcedinem misericordiȩ dei creden¬

Expanded text:
mo post hoc corpus inquirit, quod in hoc corpomo post hoc corpus inquirit, quod in hoc corpore sibi comparare neglexit. 6. Illud quoque apostolicum, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, non ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea credituris apostolus loqueretur ad gentes, ad quas utique iam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim uos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate: sic et hi nunc non crediderunt in uestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Deinde subiecit, unde isti sibi errando blandiuntur, adque ait: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tamquam dicens: Et uoslii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei creden
Abbreviated transcription (Latin):
nis dei ꝓpter quam dicit᷑ in psalmo. Gusta¬
te ⁊ uidete quam dulcis ẽ dñs. Et hanc qͥdẽ
in hac ꝑegrinatione gustantes. non ad satieta¬
tem sumentes. esurimus etiam potiꝰ ac sitimꝰ.
ut ea postea saturcmur quando uidebimꝰ eũ
sicuti ẽ:⁊ implebit᷑ qd scriptum ẽ saturabor
cum manifestabit᷑ gła tua. Ita ꝑficit xp̃s ma
gnam multitudinem dulcedinis sue sꝑanti¬
b in cum. Porro autem si eam quam illi pu¬
tant dulcedinem suam ds̃ abscondit tim̃ti¬
b eum quia non ẽ impios damnaturꝰ. ut hoc
nescientes. et damnari timentes recte uiuant.
acsic possint ẽẽ quiorent ꝑ non recte uiuen¬
tib. quomͦ eamꝑficit sꝑantib in eum. qͣndo
quidẽ sicut somniant ꝑ hanc dulcedinem
ñ cdamnaturus est cos qui non sꝑant in cũ: Illa
gͥ eiꝰ dulcedo querat᷑ quam ꝑficit sꝑantibꝰ in
cum: non quam ꝑficere putat᷑ contempnen
tib ⁊ blasphemantib eum. Frustra itaq ho¬

Expanded text:
nis Dei, propter quam dicitur in psalmo: Gustanis Dei, propter quam dicitur in psalmo: Gustate et uidete quam dulcis est Dominus. Et hanc quidem in hac peregrinatione gustantes, non ad satietatem sumentes, esurimus eam potius ac sitimus, ut ea postea saturemur, cum uidebimus eum, sicuti est, et inplebitur quod scriptum est: Saturabor, cum manifestabitur gloria tua. Ita perficit Christus multam multitudinem dulcedinis suae sperantibus in eum. Porro autem si eam, quam illi putant, dulcedinem suam Deus abscondit timentibus eum, qua non est inpios damnaturus, ut hoc nescientes et damnari timentes recte uiuant ac sic possint esse qui orent pro non recte uiuentibus: quo modo eam perficit sperantibus in eum, quando quidem, sicut somniant, per hanc dulcedinem non damnaturus est eos, qui non sperant in eum? Illa igitur eius dulcedo quaeratur, quam perficit sperantibus in eum, non quam perficetibus et blasphemantibus cum. Frustra itaque ho
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti autem sꝑantib inte. Quid ẽ abscondi¬
sti timentib ꝑfecist sꝑantib. nisi quia ilł qͥ
timore pęnarum suamiusticiam uolunt con¬
stituere quȩ in lege ẽ non ẽ iusticia dei dul¬
cis. quia nesciunt eam: Non enim gusta¬
uerunt eam. In se nanq sꝑant non inipso.
Et ideo abscondit᷑ eis multitudo dulcedinis
dei: qm̃ timent quidẽ dm̃ s illo timore ser¬
uili qui non ẽ in caritate. quia ꝑfecta caritas
foras mittit timorem. Ideo sꝑantib meũ ꝑfe¬
cit dulcedinem suam inspirando eis carita¬
tem suam: ut timore casto non quem caritas
foras mitcit. s ꝑmanente in scłm scłi cũ glo¬
riant᷑ in domino glorient᷑ Iusticia qͥppe
dei xp̃s ẽ qui factus ẽ nob̃ sicut dicit apłs
quam donat grã sine meritis. nesciunt ill
qui suam iusticiam uolunt constituere: et ido
iusticiȩ dei quod est xp̃s non sunt subiecti.
Inqua iusticia ẽ magna multitudo dulcedi¬

Expanded text:
sti autem sperantibus in te. Quid est abscondisti autem sperantibus in te. Quid est abscondisti timentibus, perfecisti sperantibus, nisi quia illis, qui timore poenarum suam iustitiam uolunt constituere quae in lege est, non est iustitia Dei dulcis, quia nesciunt eam? Non enim gustauerunt eam. In se namque sperant, non in ipso, et ideo eis absconditur multitudo dulcedinis Dei; quoniam timent quidem Deum, sed illo timore seruili, qui non est in caritate, quia perfecta caritas foras mittit timorem. Ideo sperantibus in eum perficit dulcedinem suam inspirando eis caritatem suam, ut timore casto, non quem caritas foras mittit, sed permanente in saeculum saeculi, cum gloriantur, in Domino glorientur. Iustitia quippe Dei Christus est, qui factus est nobis, sicut dicit apostolus, quam donat gratia sine meritis, nesciunt illi, qui suam iustitiam uolunt constituere, et ideo iustitiae Dei, quod est Christus. non sunt subiecti. In qua iustitia est multa multitudo dulcedi
Abbreviated transcription (Latin):
quis negabit qđ dñs p̃dixit in eis fuisse cõ¬
pletum. nisi parum aduertat quemadmodũ
peccatores ds̃ nonsolum iratꝰ. uerum etiam mi¬
seratus euertat.
uertuntur enimpeccatores duob modis.
aut sicut sodomitȩ ut ꝓpeccatis suis ipsi
homines puniant᷑ aut sicut niniuitȩ ut ipsa
hominum peccata penitendo destruant᷑
actum ẽ gͦ qd p̃dixit ds̃. Euersa ẽ niniue q̃
mala erat: et bona ȩdificata ẽ quȩ ñ eiat. Stan
tib enimmenib atq domib: euersa ẽ ciui¬
tas inꝑditis morib. Ac sic ꝓpħa quamuis fu
erit contristatus. quia non ẽ factum qđ illiho¬
mines timuerunt illo ꝓpħante uenturum:
factum ẽ tamen quod fuerat deo p̃sciente p̃¬
dictum. qm̃ nouerat qui p̃dixit. quomͦ in
melius ẽẽt implendum.
t autem nouerint istimꝑuersum miseri¬
cordes quo ꝑtineat qđ scriptum ẽ quam
magna multitudo dulcedinis tuȩ dñe qͣm
abscondisti timentib te: legant̃ qd sequit᷑ ł

Expanded text:
quis negabit, quod Dominus praedixit, in eis fuisse comquis negabit, quod Dominus praedixit, in eis fuisse completum, nisi parum advertat, quemadmodum peccatores Deus non solum iratus, verum etiam miseratus evertat? Evertuntur enim peccatores duobus modis, aut sicut Sodomitae, ut pro peccatis suis ipsi homines puniantur, aut sicut Ninivitae, ut ipsa hominum peccata poenitendo destruantur. Factum est ergo quod praedixit Deus: eversa est Ninive quae mala erat, et bona aedtibus enim moenibus adque domibus euersa est ciuitas in perditis moribus. Ac sic, quamuis propheta fuerit contristatus, quia non est factum quod illi homines timuerunt illo prophetante uenturum, factum est tamen quod fuerat Deo praesciente praedictum, quoniam nouerat qui praedixit, quo modo in melius esset inplendum. Ut autem nouerint isti in peruersum misericordes quo pertineat quod scriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timen
Abbreviated transcription (Latin):
ȩterno ẽ p̾nuntiata supplicio. non contineat
ds̃ in hac ira miserationes suas et faciat eos non
tanta
quanta digni sunt penarũ atrocitate crueia¬
ri non ut eas penas ł nunquam subeant. uł
unquam finiant s ut easmitiores quam men¬
ta sunt eoꝵ leuioresq patiant᷑ Sic enim et ira
dei manebit: et in ipsa ira sua miserationes
suas non continebit. Quod quidẽ non ideo
confirmo: qm̃ non resisto. Ceterum eos qͥ pu¬
tant minacit̾ pociꝰ quam ueracit̃ dictum dis¬
cedite ame maledicti in ignem ȩt̃num. ⁊ ibt̃
isti insupplicium ȩternum. ⁊ cruciabunt᷑ in
eoꝵ non extinguetur et cȩtera huimodi: ñ tame¬
go quam ipsa scriptura diuina planissime
atq plenissime redarguit ac refellit. Ninius¬
te quippe in hac uita egerunt penitentiam:
⁊ ideo fructuosam uelut in hoc agro seminan¬
tes in quouoluit ds̃ cum lacrimis seminari
quod postea cum leticia meteret᷑. Ettamen

Expanded text:
aeterno est praenuntiata supplicio, non contineat aeterno est praenuntiata supplicio, non contineat Deus in hac ira sua miserationes suas et faciat eos non tanta quanta digni sunt poenarum atrocitate cruciari; non ut eas poenas uel numquam subeant uel aliquando finiant, sed ut eas mitiores quam merita sunt eorum leuioresque patiantur. Sic enim et ira Dei manebit, et in ipsa ira sua miserationes suas non continebit. Quod quidem non ideo confirmo, quoniam non resisto. Ceterum eos, qui putant minaciter potius quam ueraciter dictum: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, et: Ibunt isti in supplicium aeternum, et: Cruciabuntur in  non exstinguetur , et caetera hujusmodi, non tam ego, quam ipsa Scriptura divina planissime atque plenissime redarguit ac refellit. Ninivitae quippe in hac vita egerunt poenitentiam ; et ideo fructuosam, velut in hoc agro seminantes, in quo Deus voluit cum lacrymis seminari, quod postea cum laetitia meteretur : et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
miserationes suas. Ira enim dei ẽ etiam istaui¬
ta mortalis ubi homo uanitati similis factus
est: et dies eius uelut umbra p̃tercunt. In qua
tamen ira non obliuiscit᷑ misereri ds̃ faciendo
solem suumoriri suꝑ bonos ⁊ malos: et plu¬
endo suꝑ iustos ⁊ iniustos. Ac sic non continet
in irasua miserationessuas. Maximeq: in eo quod
exp̃ssit hic psalmus dicendo nunc cepi ħ est
immutatio dextere excelsi qm̃ in hac ipsa erũ¬
pnosissima uita quȩ ira dei ẽ. uasa miscdđiȩ
mutat inmeliꝰ. Quamuis adhuc in huiꝰ cor¬
ruptionis miseria maneat ira eiꝰ quia nec in
ipsa ira fua continet miserationes suas.Cũ gͦ
isto mͦ compleat᷑ druini illiꝰ cantici ueritas: ñ
eam necesse ẽ etiam illic intelligi ubi non ꝑti¬
nentes ad ciuitatem dei sempiterno supplicio
punient᷑ S quib placet istam sententiam us¬
q ad illa impioꝵ tormenta ꝑtendere: saltem
sic intelligant ut manente in eis ira dei quȩ in

Expanded text:
miserationes suas? Ira enim Dei est etiam ista uimiserationes suas? Ira enim Dei est etiam ista uita mest, et dies ejus velut umbra praetereunt . In qua tamen ira non obliviscitur misereri Deus, faciendo solem suum oriri super bonos et malos, et pluendo super justos et injustos; ac sic non continet in ira sua miserationes suas : maximeque in eo quod expressit hic psalmus dicendo: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi, quoniam in hac ipsa aerumnosissima uita, quae ira Dei est, uasa misericordiae mutat in melius, quamuis adhuc in huius corruptionis miseria maneat ira eius, quia nec in ipsa ira sua continet miserationes suas. Cum ergo isto modo conpleatur dimni illius cantici ueritas, non est eam necesse etiam illic intellegi, ubi non pertinentes ad ciuitatem Dei sempiterno supplicio punientur. Sed quibus placet istam sententiam usque ad illa inpiorum tormenta protendere, saltem sic intellegant. ut manente in eis ira Dei, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ angłis eiꝰ. ⁊ ibunt isti insupplicium et̃num. rꝰci
autem inuitam ȩt̃nam: nimiȩ p̃sumptionis ẽ
dicere cuiquam eoꝵ ȩternum supplicium ñ fu¬
turum. quos ds̃ ituros insupplicium dix̃ ȩter¬
num. ⁊ ꝑ huiꝰ p̃sumptionis ꝑsuasionem face̾
ut de ipsa quoq uita ł desꝑetur ł dubitet᷑ et̃na.
Nemo itaq sic indelligat psalmum canentẽ nun¬
quid obliuiscet᷑ misereri ds̃. aut continebit in ira
sua miserationes suas: ut opinet᷑ de hominib
bonis ueram.de malis falsam. aut de bonis
hominib ⁊ mał angłis ueram de mał autẽ
hominib falsam dei eẽ sententiam. Hoc enim
qd̾ ait psalmus ad uasa misericordiȩ ꝑtinet ⁊
ad filios ꝓmissionis: quorum erat unꝰ etiam
ipse ꝓpħa. Qui cum dixisset nunqͥd obliuiscet᷑
misereri ds̃. aut continebit in ira suamisera¬
tiones suas: continuo subiecit Et dixi nunc
cepi hȩc mutatio ẽ dextere excelsi. Exposuit
ꝓfecto quid dixerit. nunqͥd continebit in ira

Expanded text:
 angelis eius, et ierint isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam: nimiae praesumtionis est dicere cuiquam eorum aeternum supplicium non futurum, quos Deus ituros in supplicium dixit aeternum, et per huius praesumtionis persuasionem facere, ut de ipsa quoque uita uel desperetur uel dubitetur aeterna. Nemo itaque sic intellegat psalmum canentem: Numquid obliuiscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas? ut opinetur de hominibus bonis ueram. de malis falsam, aut de bonis hominibus et malis angelis ueram, de malis autem hominibus falsam Dei esse sententiam. Hoc enim, quod ait psalmus, ad uasa misericordiae pertinet et ad filios promissionis, quorum erat unus etiam ipse pro pheta, qui cum dixisset: Numquid obliuiscetur misereri Deus aut continebit in ira sua miserationes suas? continuo subiecit: Et dixi: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi. Exposuit profecto quid dixerit: Numquid continebit in ira sua
Abbreviated transcription (Latin):
constituti de quo dicit apłs. unus panis unũ
corpus multi sumꝰ: ut etiam si postea maliꝗͣ.
heresim ł etiamingentilium idolatriam lap
ducauerunt corpus xͥ non moriant᷑ inet̃nũ.
s uitam qñq consequant᷑ et̃nam. Atq illa oĩs
impietas quanto maior fuerit: non eis ualeat
ad eternitatem s ad diuturnitatem magnitu¬
dinemq penarum. x I X¬
nonnͥ mneccła catholica ꝑseuerantib quamuis
in ea maleuiuentib hoc ꝑmittunt ꝑignẽ ui¬
delicet saluandis. merito fundamenti de qͦ
ait apłs. fundamentum enim abud nemo
potest ponere prec̃ qd̾ positum ẽ qđ ẽ xp̃c iħc.¬

Expanded text:
de quo dicit Apostolus, Unus panis, unum corpus multi sumus : ut etiamsi postea in aliquam haeresim vel etiam in gentilium idololatriam lapsducauerunt corpus Christi, non moriantur in aeternum, sed uitam quandoque consequantur aeternam; adque illa omnis inpietas, quanto maior fuerit, non eis ualeat ad aeternitatem, sed ad diuturnitatem magnitudinemque poenarum. CAPnon nisi in ecclesia catholica perseuerantibus, quamuis in ea male uiuentibus, hoc promittunt, per ignem uidelicet saluandis merito fundamenti, de quo ait apostolus: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id, quod positum est, quod est Ch
Abbreviated transcription (Latin):
dit incelum. et post dies decem misit pmissũ
tunc signum erat maximũ et maxime neces¬
sarium. ut unusquisq eoꝵ linguis omĩum
gentium loqueret᷑: ita significans unitatẽ ca¬
tholicȩ ȩccłe ꝑ om̃s gentes futuram. ac sic linguis

Expanded text:
dit in caelum et post dies decem misit promissudit in caelum et post dies decem misit promissutunc signum erat maximum et maxime necessarium, ut unusquisque eorum linguis omnium gentium loqueretur; ita significans unitatem catholicae ecclesiae per omnes gentes futuram ac sic linguis
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. Annuntiau et locutꝰ sum: inultipli¬
cati sunt suꝑ numerũ. Hoc fit nunc exquo p̾¬
mũ ꝑos p̃cursoris sui ioħis. deinde ꝑos ꝓpͥum
annuntiauit et locutꝰ ẽ dicens. agite penitentiã.
apꝓpinquauit enim regnũ cęloꝵ. Olegit discipu¬
los qͦs et apłos nominauit. humilit̃ natos. in¬
honoratos. illitteratos. ut qͥcqͥd magnũ eẽnt et
facerent: ipse in eis eẽt. et faceret. Habrit int̃ eos
unum quo malo utens bene. et suȩ passionis
impleret dispositum: et eccłȩ suȩ tolerandoꝵ
maloꝵ p̾beret exemplum. Seminato qͣntũ ꝑei
oportebat p̃sentiam corporalem scõ cugłio.
passus ẽ. mortuus ẽ. resurierit: passione osten
dens qͥd ꝓueritate sustinere. resurrectione qͥd
sꝑare inecernitate debeamꝰ. excepta alticudine
sacram̃ti. qua sanguis eiꝰ in remissionẽ fusus ẽ
peccatoꝵ. Conuersatus ẽ in t̃ra quadraginta
dies cũ discipulis suis. atq ipsis uidentib: ascen¬

Expanded text:
dicebat: Adnuntiaui et locutus sum, multiplidicebat: Adnuntiaui et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Hoc fit nunc, ex quo primum per os praecursoris sui Iohannis, deinde per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passionee pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine sacramenti, qua sanguis eius in remissionem fusus est peccatorum. Conuersatus est in teiTa quadraginta dies cum discipulis suis adque ipsis uidentibus adscen
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. s de electis demonstraturꝰ ẽ ȩdificatã
domum: quȩ nullam ruinam deinceps for¬
midabit. Nunc audem quando et hii replet̃
eccłas. quostanquam inarea uentilatio
separabit: non apparet tantagła domꝰ huiꝰ qͣnta
tunc apparebit quando qͥsqͥs ibierit. semꝑent.¬
Nhoc gͦ scło maligno. inhis diebꝰ malis.
ubi ꝑhumilitatem p̃sentem. futuram comparat
ȩccła celsitudinem. et timoꝵ stimulis. dolor tor¬
m̃tis. laboꝵ molestiis. temptationum ꝑiculis
erudit᷑. sola spegaudens qñ sanum gaudet. mui¬
ti rȩpbi miscent᷑ bonis. ⁊ utriq tanquam insag¬
nam eugłicam colligunt᷑ et in hoc mundo tan¬
quam inmari utriq inclusi retib indiscreten.¬
tant donec ꝑueniat᷑ adlitus. ubi mali segregent᷑
a bonis: ⁊ inbonis tanquam intemplo suosit ds̃
omnia momnib. dinde uocem nunc agnosq¬
mus eiꝰ impleri. qui loquebat᷑ inpsalmo atq

Expanded text:
rentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam rentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi erit, sempehoc ergo saeculo maligno, in his diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam in mari utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perueniatur ad litus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Proinde uocem nunc agnoscimus eius inpleri, qui loquebatur in psalmo adque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ xp̃m. nichil accipiat᷑ qd̾ dictum ẽ. dabo pa¬
cem in loco isto. nisi dabo pacem in loco quẽ si¬
gnificat locus iste. qm̃ omnia significantia u¬
dent᷑ quodãmͦ earum rerum quas significant
gnificabat utiq xp̃m. Maior ẽ itaq gła domꝰ
huiꝰ noui testam̃ti: quam domꝰ prioris ueteris
testamti. Et tunc apparebit maior cũ dedica¬
bit᷑. Tunc enim ueniet desid̾atus cunctis gen¬
tib sicut legit᷑ in hebreo. Nampͥmꝰ eius ad uen¬
tus. nondum erat desideratꝰ cunctis gentibꝰ.
Non enim quem deberent desiderare sciebant
inquẽ non crediderant. Tunc etiam scd̾m. lrr.
ent quȩ electa sunt dominiͦ de cunctis genti¬
b. Tunc enim uere ñ uenient nͥ electa. de qͥb
dicit apłs: Sicut elegit nos in ipso ante mun¬
di constitutionem. Ipse quippe architectus qͥ
dixit. multi uocati. paticiuͦ electi. non dehis
qui uocati sic uenerunt. ut de conuiuio ꝑice¬

Expanded text:
 aliud accipiatur, quod dictum est: Dabo pa aliud accipiatur, quod dictum est: Dabo pacem in loco isto, nisi dabo pacem in loco, quem significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant,gnificabat utique Christum. Maior est itaque gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam secundum sepent quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proice
Abbreviated transcription (Latin):
one completa ẽ. Ex quo enim instauratũ ẽ.
nunqͣm ostendit᷑ habuisse tantam głam. qͣntã
habuit tempore salomonis immo potiꝰ osten¬
dit᷑ pͥmũ cessatione ꝓpħie fuisse domus illius
głam diminutam: deinde ipsiꝰ gentis cladi¬
b tantis usq ad ultimũ excidium qđ factũ ẽ
a romanis. sicut ea quȩ suprasunt cõmemora¬
ta testant᷑. Hȩc autem domus ad nouũ ꝑtinens
testam̃tum. tantoutiq maioris ẽ głȩ: quanto
meliores sunt lapidesuiui. quib credentib re¬
nouatisq construit᷑. S ideoꝑ instaurationẽ
templi illiꝰ significataẽ: quia ipsa renouatio
illiꝰ edificii significat eloquio ꝓpħico alterum
testam̃tum qđ appellat᷑ nouum. Q uod gͦ ds̃
dixit ꝑ memoratũ ꝓpħam. et dabo pacem in lo¬
co isto. ꝑsignificantem locum ille qui eo signi¬
ficat᷑ intelligendus ẽ: ut quia illo loco instau¬
rato significata ẽ ȩccła. quȩ fuerat ȩdificanda

Expanded text:
one conpleta est. Ex quo enim est instauratum, one conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam: Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum ille, qui eo significatur, intellegendus est; ut, quia illo loco instaurato significata est ecclesia, quae fuerat aedifican
Abbreviated transcription (Latin):
cessum fuisse credendum ẽ. nisi cui diumitꝰ
reuelatus ẽ unꝰ mediator di et hominũ homo
xp̃s iħs. qͥuenturꝰ in carnem sic antiquis scĩs
p̃nuntiabat᷑. quemadmodum nob̃ uenisse
nuntiatus ẽ: ut una eademq ꝑ ipsum fides.
om̃s in dei ciuitatem. dei domum. dei tẽplũ.
p̃destinatos ꝑducat ad dm̃. S quȩcunq alioꝵ¬
putari a xp̃ianis eẽ conficte. Ideo nichil ẽ fir¬
mius ad conuincendos quoslibet alienos.si
de hac re contenderint nr̃osq faciendos sire¬
cte sapuerint: quam ut diuina p̃dicta de xͦ
ea ꝓferant᷑. quȩ iniudeoꝵ codicib scripta st̃.
Quib auulsis de sedib ꝓpͥis et ꝓpt̾ hoc testi¬
monium toto orbe disꝑsis: xp̃iusq qͣq cre
uit ȩccła. Hȩc domus dei maioris ẽ głȩ: ꝗͣ.
fuerat illa prima lignis et lapidib ceteris q
p̃ciosis reb metallisq construcła¬
Conitaq aggei ꝓpħia in templi illiꝰ instaurati¬

Expanded text:
cessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus cessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediator Dei et hominum, homoin carne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei ciuitatem, Dei domum, Dei templum praedestinatos perducat ad Deum. Sed quaecumque alioputari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt; quibus auulsis de sedibus propriis et propter hoc testimonium toto orbe dispersis Christi usquetam. Haec domus Dei maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructaNon itaque Aggaei prophetia in templi illius instaurati
Abbreviated transcription (Latin):
go isrł eẽ cepit. reprobato eiꝰ frẽ maiore. Po¬
płs enimreuera qui ꝓpͥe dei popłs diceret᷑: nul¬
lus alius fuit. Homines autem qͦsdam ñ t̃re-¬
na s cȩlesti societate ad ueros isrłitas suꝑnȩ ci¬
ues patriȩ ꝑtinentes. etiam in aliis gentib fuis¬
se negare non possunt: quia sinegant facilli¬
me conuincunt᷑ de scõ et mirabib uiro iob
qͥ nec indigena nec ꝓselitꝰ id ẽ. aduena ppłi
isrł futt. sed ex gente idumea genusducens. ibi
ortus. ibidem mortutis ẽ. Quidiuino sic lauda¬
tureloquio: ut qđ ad iusticiam pietatemq
attinet. nullus ei homo suoꝵ tempoꝵ coequet᷑.
Que tempora eiꝰ qtĩatus non inueniamꝰ inchro¬
nicis: colligimus tamen ex libro eiꝰ quem ꝓsui
isrł. Diuinitus aũt ꝓuisum fuiss e ñ dubito:
ut ex hoc uno sciremus etiam ꝑalias gentes cẽ
potuisse. qui scđm dm̃ uirtrunt eiq placuert̃
ꝑtinentes ad spũalem isrłem. Quod nemini con¬

Expanded text:
go Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Pogo Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini con