comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueri dauid intelligitur. quam conuentus
plebis catholicȩ. quȩ caput nr̃m regemo
delicet xp̃m. corde credulo nobiliter am¬
bit: o&e digne conuersans decent̃ coronat.
Omnis enim sanctorũ labor & certam̃ atꝙ
uictoria ad honorẽ celestis regis refertur: qͥa
ipse est cuiomine genu flectitur cȩlestium
Rabbat ergo ciuitas est regni ammon. qͦ
nunc phyladelphia uocatur: cuiꝰ meminit
iheremias propheta. Interp̾tatur ergo rab¬
bath multi. & saluator in ȩinangelio dicit.
Qa multi uenient ab oriente & occidente:
in regno celorum. Post hec initum est bellu᷑
in garer. aduersum phylisteos: in quo per¬
cussit subbochai usachithes. ⁊iphaim de ge¬
nere raphaim. & humiliauit eos. De hoc bel
lo: iosephus in libro septimo historiarũ sua¬
rum ita narrat. Conuenientib itaq palesti¬
nis in garer ciuitatẽ: audiens hoc rex. mi¬
sit suꝑ eos exercitum. Int̃ qͦs tunc debella¬
tor obcimus exstitit. ꝙ probatissime dimica¬

Expanded text:
veri David intelligitur, quam conventus veri David intelligitur, quam conventus populi catholici, quae caput nostrum, regem videlicet Christum, corde credulo nobiliter ambit, et digne conversans decenter coronat? Omnis enim sanctorum labor et certamen atque victoria ad honorem coelestis regis refertur, quia ipse est « cui omne genu coelestium Rabbath ergo civitas est regni Ammon, quae nunc Philadelphia vocatur, cujus meminit et Jeremias propheta . Interpretatur ergo Rabbath multi. Et Salvator in Evangelio dicit: « Quia multi venient ab oriente et occidente, in Jerusalem. Post haec initum est bellum in Gazer adversum Philisthaeos: in quo percussit Sobbochai Usathites, Saphai de genere Raphaim, et humiliavit eos. Allo Josephus in libro VII historiarum suarum ita narrat: « Convenientibus itaque Palaestinis in Gazer civitatem, audiens hoc rex misit super eos exercitum. Intra quos tunc debellator optimus exstitit, et probatissime dimica
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ legis p̃cepta quȩ uetat idolatͥam u
chai echeum: qui de gente phylistinorũ ad
dauid uenerat diadema diripuerit de capi¬
te melchom: ut liceret regi hȩbreo de ma¬
nu hominis caꝑȩ. qđ de capite idoli non li¬
cebat. Uictoria autẽ hȩc dauid in ammani¬
tis. quam dux suus bellando inchoauit. s¬
rex ipse ꝑfecit. quid significat. nisi regis
nostri uictoriam in cunctis gentib. Dux
enum dauid: contra hostes bellum agit.
cum ordo p̃dicatorũ sanctoꝵ cont᷑ mundi po¬
tentes scutum fidei opponit. S finis c̃tami¬
nis. & triumphus belli ad regem xp̃m so¬
lummꝰ defertur: quia ipsi om̃nis potestas
& potentia regni ascribitur. Ds̃ est eni se
cundum apłm̃. qui operatur in nobis. d
ergo regis populi hostilis dauid de capi¬
te tulit. q sibimet inde diadema formaui.
cum redemptor noster ex contraria potes¬
tate regnum auferens. sibimet insigne de¬
corum parauit. Quȩ autẽ melius c̃orona

Expanded text:
propter legis praecepta, quae vetant idololatriam; quod propter legis praecepta, quae vetant idololatriam; quod Ithai Ethus, qui de gente Philisthinorum ad David venerat, diadema diripuerit de capite Melchom, ut liceret regi Hebraeo de manu hominis capere, quod de capite idoli non licebat. Victoria autem haec David in Ammonitis, quam dux suus bellando inchoavit, sed ipse rex perfecit, quid significat, nisi regis nostri victoriam in cunctis gentibus? Dux enim David contra hostes bellum agit, cum ordo praedicatorum sanctorum contra mundi potentes scutum fidei opponit, sed finis certaminis, et triumphus belli ad regem Christum solummodo defertur, quia ipsi omnis potestas et potecundum Apostolum, qui operatur in nobis et  Coronam ergo regis populi hostilis David de capite tulit, et sibimet diadema inde formavit, cum Redemptor noster ex contraria potestate regnum auferens, sibimet insigne decorum paravit. Quae autem melius corona
Abbreviated transcription (Latin):
cedete: congregauit ioab exercitũ & rob̾ur
miliciȩ. & uastauit tertam filiorũ ãmon.
In hebreo ita legitur. Eo tempore quo reges
ad bella ꝑcesserant. Hos reges dicit. qui pro¬
cesserunt contra dauid in pugnã. Scilicet
regem roob. ꝙ istob & soba. q maacha: qui
utiq reges sẏriȩ fuerunt. & pugnare uolu¬
erunt. conducti mercede a rege moab. nonddõ
a quo tͥumphati esse leguntur. Frexitq &
obsedit rabba. Porro dauid manebat in ihe¬
rusalem: quando ioab ꝑcussit rabba & de¬
truxit eam. Tulit aũ dauid coronam melch
de capite eius: & inuenit in ea auri pondo
talentum. q p̃ciosissimas geminas. fecitꝙ sibi
inde diademna. & ceca. Melchõ quippe non
tatur rex eorum. Rex eorum uocat᷑ ut he¬
brei uolunt ydolũ eorũ. qđ hic uocatur
melchom: cui diadematis aurum & gem¬
mas conflasse &e purgasse dicitur dauid se¬
cundum legem. & fecisse sibi diadema. Tra¬
dunt insuꝑ hebrei. quia inlicitum erat om̃
iudeo. de idolis aliquid auri appet̾ẽ & argra

Expanded text:
cedere, congregavit Joab exercitum et robur militiae, et vastavit terram filiorum Ammon. In Hebraeo ita legitur: Eo tempore quo reges ad bella processerant. Hos reges dicit, qui processerunt contra David in pugnam: scilicet regem Roob et Istob et Soba et Macha, qui utique reges Syriae fuerunt et pugnare voluerunt conducti mercede a rege Moab contra David, a quo triumphati esse leguntur. Perrexitque et obsedit Rabba. Porro autem David manebat in Jerusalem, quando Joab percussit Rabba, et destruxit eam. Tulit autem David coronam Melchom de capite ejus, et invenit in ea auri pondo talentum, et pretiosissimas gemmas, fecitque sibi inde diadema, etc. Melchom quippe non tatur rex eorum. Rex eorum vocatur, ut Hebraei volunt, idolum illorum, quod hic vocatur Melchom. Cujus diadematis aurum et gemmas conflasse et purgasse dicitur David secundum legem, et fecisse inde sibi diadema. Tradunt insuper Hebraei, quia illicitum erat homini Judaeo de idolis aliquid auri appetere et argenti
Abbreviated transcription (Latin):
ginis nascitura. Iusticia eium uerbum patris
est: qđ omnem creaturã & tempora fecit u¬
niu̾sa. De quo legitur. Ueritas de t̾ra orta est.
& iusticia de celo prospexit. Addidit ꝙ habũ¬
dantia pacis donec extollatur luna. Et hic qͦq
subaudiendum est orietur. Habundantia ergo
pacis est : dum religio xp̃ianoꝵ toto orbe dila¬
tatur. Donec excollatur luna dixit: idest qͣm¬
diu ꝑtendatur & augeatur ecclesia. aut consti¬
tutu̾s p̃destinatorũ numerus cõpleatur. Et pau¬
lo ante in eodempsalmo. Suscipiant inquit
montes pacem populo tuo. ꝑmontes significã¬
tur apostoli & ꝓphetȩ: qui ad suꝑna firmiter
ȩleuati. cȩlesti gracie proximant. Isti gͦ tales
ꝑacem idest xp̃m suscipiunt. fideli populo pre¬
dicandũ. Ipse enim dñi populus est: qui ei cre¬
didit. & spintali se conuersatione tractauit.
De hoc pacifico ysayas ita scribit dicens. Par¬
uulus enim natus est nobis. & filius datus est

Expanded text:
ginis nascitura. Justitia enim Verbum Patris ginis nascitura. Justitia enim Verbum Patris est, quod omnem creaturam et tempora fecit universa; de quo legitur: Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit . Addidit, et abundantia pacis, donec extollatur luna; et hic quoque subaudiepacis est dum religio Christianorum toto orbe dilatatur: donec extollatur luna, dixit, id est, quandiu protendatur et augeatur Ecclesia, aut constitutus praedestinatorum numerus compleatur. Et paulo ante in eodem psalmo: Suscipiant, inquit, montes pacem populo tuo . Per montes significantur apostoli et prophetae, qui ad superna firmiter elevati coelesti gratiae proximant. Isti ergo tales pacem, id est, Christum suscipiunt fideli populo praedicandum. Ipse enim Domini populus est, qui ei credidit, et spirituali se conversatione tractavit. De hoc pacifico Isaias ita scribit, dicens: Parvulus enim natus est nobis, et Filius datus est
Abbreviated transcription (Latin):
bilem. sectatorem bonoꝵ oꝑũ. Unde ipsa ui¬
tas in euuangelio: eidem populo sub nomine
ierusalem inproperat dicens. Ierłm ierusalẽ
quȩ occidis prophetas. & lapidas eos qui ad
te missi sunt. Quotiens uolui congregare fi
pullos sub alas suas: & noliusti. Ecce relin¬
quetur uobis domus uestra deserta. Hec gͦ
dignitas ueri dei templi edificandi. pacifico
nostro reseruata est: de quo ad dauid ipse
dñs ait. Filius qui nascetur tͥ: erit uir quie¬
tissimꝰ. faciam enim eum requiescere ab om
nib inimicis suis ꝑ circuitũ. Et ob hanc cau¬
sam pacificꝰ uocabitur: & pacem & otium
dabo in israhel cunctis dieb eiꝰ. Ipse edifica¬
bit domum nomini meo: & iꝑse erit mͥ in fi¬
lium. & ego ero ei in patrem: firmaboq so¬
lium regni mei suꝑ israhel in ȩt̃nũ. In psalmo
aduentũ: ubi inter alia dicit. Orietur in die¬
extollaturꝰ luna. Orietur dicit ex tempore
sanctȩ incarnationis: quando erat parcu uir¬

Expanded text:
bilem, sectatorem bonorum operum . Unde ipsa Veribilem, sectatorem bonorum operum . Unde ipsa Veritas in Evangelio eidem populo sub nomine Hierusalem improperat, dicens: Hierusalem, Hierusalem, quae occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te suos sub alas suas, et noluisti? Ecce relinquitur vobis domus vestra deserta . Haec ergo dignitas veri Dei templi aedificandi pacifico nostro reservata est: de quo ad David ipse Dominus ait: Filius qui nascetur tibi, erit vir quietissimus; faciam enim eum requinibus inimicis suis per circuitum et ob hanc causam pacificus vocabitur et pacem et otium dabo in Israhel cunctis diebus eius ipse aedificabit domum nomini meo et ipse erit mihi in filium et ego ero ei in patrem firmaboque solium regni eius super Israhel in aeternum nunc  praenuntiat adventum, ubi inter alia dicit: Orietur in dieregnavit. Sed orietur dicit ex tempore sanctae incarnationis, quando erat partu Vir
Abbreviated transcription (Latin):
Dixitq dauid ad salomonẽ. Fili mi uoluntatis
meȩ fuit. ut edificarem domũ nomini dñi d̃i
mei: s factus est ad me sermo dñi dicens.
Multum sanguinẽ effudisti. & plurima bella
bellasti: non pot̾is edificare dom̃ nomini meo.
tanto effuso sanguine coram me. Quid est qd
dd dicit sibi interdictã a dño domꝰ dei edifi¬
cationẽ. propt̃ multi sanguinis effusionẽ: nisi
qđ demonstrat iudeos propt̃ carnalem obser¬
uantiam legis. ac sanguinolenta oꝑa. uictima¬
rumq corporalẽ mactacionẽ. non posse spiri¬
talis edificii templum dño p̾parare : Dum it
adtenti appetebant t̾rena: minus solliciti fue¬
runt ad quȩrenda celestia. Siue etiam signifi¬
cat ipsos uideos. qui pollutas manus habebãt
sanguine ꝓphetarũ ac ipsius dñi. non posse
proꝑt̃ ferocitatẽ cordis sui xp̃i agnoscere ꝑi¬
etatem: qui uenit in hunc mundũ peccatores
saluos facere. & credentes in se ab omni labe
peccati mundare. & facẽ sͥ populum accepta¬

Expanded text:
id ad Salomonem fili mi voluntatis meae fuit ut aedificarem domum nomini Domini Dei mei sed factus est ad me sermo Domini dicens multum sanguinem effudisti et plurima bella btanto effuso sanguine coram me. Quid est quod David dicit sibi interdictam a Domino domus Dei aedificationem propter multi sanguinis effusionem, nisi quod demonstrat Judaeos propter carnalem observantiam legis, ac sanguinolenta opera, victimarum corporalem mactationem, non posse spiritalis aedificii templum Domino reparare? Dum enim attenti appetebant terrena, minus solliciti fuerant ad quaerenda coelestia. Sive etiam significat ipsos Judaeos, qui pollutas manus habebant sanguine prophetarum ac ipsius Domini, non posse propter ferocitatem cordis sui Christi agnoscere pietatem, qui venit in hunc mundum peccatores salvos facere , credentes in se ab omni labe peccati mundare, et facere sibi populum accepta
Abbreviated transcription (Latin):
atq efficiantur anathema omntũ. donec ꝑ stu¬
dium bonum barbarũ species hoc est uirtutũ
incrementa in eis nascantur. & digni habeant᷑
p̃sentia regis sui. Nec credendum est utiꝙ.
qt dauid nr̃ milices suos inultos esse pacia¬
tur: qui in hostes suos exercitu congregato
suꝑat. ac uindicat inturiam suoꝵ.cum non
solum adũsarios suos nunc ꝑ sanctorũ su¬
orum uictoriã confundit: s etiam in extre¬
mo iudicio ꝑ iustam sem¬

Expanded text:
atque efficiantur anathema omnium, donec per stuatque efficiantur anathema omnium, donec per studium bonum barbarum species, hoc est, virtutum incrementa in eis nascantur, et digni habeantur praesentia regis sui. Nec credendum est utique, quod David noster milites suos multos esse patiatur, quin hostes suos exercitu congregato superat ac vindicat injuriam suorum, cum non solum adversarios suos nunc per sanctorum suorum victoriam confundit, sed etiam in extremo judicio per justam se
Abbreviated transcription (Latin):
dem enim contumeliã sustinuerant. Et p̾cep̃
ut manerent in iherico donec cresc̾et barba
eoꝵ : & tunc reu̾terent᷑. & cet̾a. Quid autẽ hȩc
significant nisi nequiciã diaboli aduersus eccle¬
siam : Annõ enim qui int̃pretatur dolor eoꝵ. qͥs
melius intelligi potest qͣm diãbolus. qui ama¬
nitarũ spiritaliũ idest malignoꝵ spirituũ rec¬
tor uidetur esse. populi udelicet metoris. & sẽꝑ
in Angustia constituti: qui compͥmere uel coan¬
gustare homines desidat: Radit ergo hau¬
non barbam dimidiam nuntiorũ dauid: cum
antiquus hostis quorumdã p̃dicatorũ uerbi
di sermonem uel conuersationẽ corrũpendo
maculat ac dehonestat. Precidit gͦ tunicas
usꝙ ad ingiuna: cum turpia facta que ipse ꝑ¬
suaserat. in oculis hominum reuelat. S neces¬
se est talib quos diabolus. Ita confundit. ut
sedeant ir ihericho. donec crescant barbȩ eõꝵ:
idest sint opprobrium & ignominia meliorũ.

Expanded text:
dem enim contumeliam sustinuerant; et praecepit, dem enim contumeliam sustinuerant; et praecepit, ut manerent in Jericho, donec cresceret barba eorum, et tunc reverterentur, etc. Quid autem haec significant, nisi nequitiam diaboli adversus Ecclesiam? Hanon enim, qui interpretatur dolor eorum, quis melius intelligi potest quam diabolus, qui Ammonitarum spiritalium, id est, malignorum spirituutor videtur esse, populi videlicet moeroris et semper in angustia constituti, qui comprimere vel coangustare homines desiderat. Radit ergo Ammon barbam dimidiam nuntiorum David, cum antiquus hostis quorumdam praedicatorum verbi Dei sermonem vel conversationem corrumpendo maculat ac dehonestat. Praecidit vero tunicas usque ad inguina, cum turpia facta, quae ipse persuaserat, in oculis hominum revelat. Sed necesse est talibus quos diabolus ita confundit, ut sedeant in Jericho, donec crescant barbae eorum, id est, sint opprobrium et ignominia meliorum,
Abbreviated transcription (Latin):
mortem patͥs sui. Qui cum ꝑuenissent in ter¬
ram filiorũ ãmon. ut consolarent᷑ hamon:
dixerunt principes filioꝵ ãmon ad hannon.
Tu forsitan putas qđ clauid honoris causa in
patrem tirum miserit. qui consolarentur te:
nec animadũtis qdł eaplorent & inuestigert.
&e scrutent᷑ terrã suam. uenerunt ad te seriuei.
Igitur hannon pueros dauid decaluauit. & ra¬
sit. & precidit tunicas eorũ medias usq ad i¬
gumna: & dimisit eos. In regũ scriptum est qd̃
raserit dimidiã ꝑartẽ barbȩ eorũ: & ꝑrecid̾it
uestes eoꝵ medias usq ad nates. S c in para¬
lipomenon legitur: qđ iꝑse hannon ꝑueros dd̾
dias usꝙ ad inguina. Nec est diu̾sum quol ĩ¬
uenitur: quia qđ in uno horum deest. in al¬
tero habetur. Unde colligiturꝰ eos decaluatos
fuisse. & barbas rasas habuisse: & uestĩta
p̃cisa ante & retro. Qui cũ abissent. & hoc
mandassent qarud: misit in occursũ eoꝵ. Gtã¬

Expanded text:
morte patris sui. Qui cum pervenissent in termorte patris sui. Qui cum pervenissent in terram filiorum Ammon, ut consolarentur Hanon, dixerunt principes filiorum Ammon ad Hanon: Tu forsitan putas quod David honoris causa in patrem tuum miserit, qui consolarentur te; nec animadvertis, quod, ut explorent et investigent et scrutentur terram tuam, venerunt ad te servi ejus. Igitur Hanon pueros David decalvavit et rasit, et praecidit tunicas eorum medias usque ad inguina, et dimisit eos. In Regum scriptum, quod raserit dimidiam partem barbae eorum, et praeciderit vestes eorum medias usque ad nates. Sed in Paralipomenon legitur, quod ipse Hanon pueros David dias usque ad inguina . Nec est diversum, quod invenitur, quia quod in uno horum deest, in altero habetur. Unde colligitur eos decalvatos fuisse, et barbas rasas habuisse, et vestimenta praecisa ante et retro. Qui cum abissent, et hoc nuntiassent David, misit in occursum eorum: gran
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus scribens ad credentes: ait. Uos estis
genus electum. regale sacerdocium: gens sc̃a.
populus adquisitionis. Iitem. Ipsi inquit tãꝗͣ
layides uiui suꝑedificamini dõmus spiritales
ini ad manum regis esse dicuntur: quia bonis
meritis regno cȩlesti ad propinqͣre merentur.
In quib ipse uirtutum ad exemplũ aliis mira¬
bilem oꝑatur effectum. Quanto enim quis
fide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur profecerit tan
cinitatẽ sumini regĩs se habere gaudebit.
ccidit autem ut moreretur naas
rex filiorum ammon: & regnaret filiꝰ
eius pro eo. Dixitq dauid. faciam misericordi¬
am cͥum amnon filio naas: prestitit enĩ ꝑat̾
eius michi grãm. Naas fuit tex ãmon qui ĩ
regum scribitur: cum quo pͥmum saul in clefẽ¬
sione iabes galaad. pugnauit ꝙ uicit eum. Qͥ a
ergo erat inimicus saulis: idcuto graciam p̾s¬
tabat qͥauid. si quando ad eum ueniebat. Mi¬
sitꝙ dauid nuntios ad consolandum eum suꝑ

Expanded text:
apostolus scribens ad credentes ait: Vos estis apostolus scribens ad credentes ait: Vos estis genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis . Et item: Ipsi, inquit, tanquam lapides vivi, superaedificamini domus spiritales i bene primi ad manum regis esse dicuntur, quia bonis meritis regi coelesti appropinquare merentur, in quibus ipse virtutum ad exemplum aliis mirabilem operatur effectum. Quanto enim quis fide, quae dilectionem operatur, profecerit, tanto vicinitatem summi regis se habere gaudebit. ccidit autem, ut moreretur Naas rex filiorum Ammon, et regnaret filius ejus pro eo: Dixitque Davit: Faciam misericordiam cum Anon filio Naas: prejus gratiam. Naas fuit rex Ammon, qui in Regum scribitur, cum quo primum Saul in defensione Gabes Galaad pugnavit, et vicit eum . Quia ergo erat inimicus Saulis, idcirco gratiam praestabat David, si quando ad eum veniebat . Misitque David nuntios ad consolandum eum super
Abbreviated transcription (Latin):
ceps dñi. Cerechi autẽ exo̾minatores : & phele¬
thi aolmirabiles uel iuiuficatores int̾pretant᷑.
Hos quidam dicunt fuisse septuaginta iudices:
loco egrum substitutos. quos moyses in heremo
precipiente dño delegerat. Alii uero dicunt cȩ¬
recheos ad hoc deputatos esse. ut penam in re¬
is ex soluerent: phelecheos autem ut insontes
ab oppressorib eorum defend̾ent. Porro filii da¬
uid: primi ad manũ regis. Hinc in regum scͥp¬
tum est: qđ filii dauid sacerolotes essent. S
ad unũ sensĩt conuenit utrumq. qđ hic dicit
pͥmos. & illic sacerdotes: ꝓpt̃ nobilitatẽ q pͥo¬
ratum. Hi sunt qui ei in eoron nati sunt. Mis¬
tice autem filii ueri dauid sunt quiq fideles:
quos ei aqua & uerbo sancta parit eccłia. Hiuͦ
sacerdotes fiunt: quia menbra fummi sunt sac̃¬
dotis. qui scdm ordinẽ melchisedech pontifex
factus sempit̾nũ ht̃ sac̾dotium. Unde petrus

Expanded text:
ceps Domini. Cerethi autem, exterminatores, et Pheleceps Domini. Cerethi autem, exterminatores, et Phelethi, admirabiles et vivificatores, interpretantur. Hos quidam dicunt fuisse septuaginta judices loco eorum substitutos, quos Moyses in eremo praecipiente Domino, delegerat . Alii vero dicunt, Ceretheos adhuc deputatos esse, ut poenam in reis exsolverent: Pheletheos autem, ut insontes ab oppressoribus defenderent. Porro filii David primi ad manum regis. Hinc in Regum scriptum est quod filii David sacerdotes essent ; sed ad unum sensum convenit utrumque, quod hic dicit primos ex illis sacerdotes propter nobilitatem et prioratum. Hi sunt enim, qui in Hebron nati sunt. Mystice autem filii veri David sunt quinque fideles: quos ei aqua et verbo sancta parit Ecclesia. Hi vero sacerdotes fiunt, qui membra summi sunt sacerdotis, qui secundum ordinem Melchisedech pontifex factus sempiternum habet sacerdotium . Unde Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
dicat omnis populus fiat. fiat. Porro ioab
filus sariuȩ erat suꝑ exercitum: ꝙ iosaphat
filius achilud a cõmentariis. Cominentarii
hoc est cominemoratores hi fuerunt: qui
adnotatis reb &e causis. regi eas ad memo¬
riam deferebant. Sadoch autem filius achi¬
tob. & abimelech filius abiachar: sac̾dotes.
Achimelech filus abiatharꝰ in paralipome¬
non scribitur: in regum uero ab imelech. Q
interpretat᷑ abimelech pat̾ meus rex. Quã
nominũ distantiã: euentus ierum repperit.¬
uero instruit᷑ eccłiȩ sacerdotes: ut qui ꝓpt̃
ordinis dignitatẽ patris locum tenent. per
humilitatẽ & mansuetudinẽ atq societatis
equalitatẽ. fratrum nomine cenieant᷑: ut fi¬
at illud qđ princeps apostolorũ. pastores
ȩccłiȩ in sua epistola p̃monuit dicens. Hon
ut dominantes in clero: s ut forma facti gre¬
gis. Et susa scriba: banaias uero filius ioia¬
da suꝑ legiones ȩ rechi ce phelechi. Susa sẽ¬
biturꝰ in paralipomenõ qui in regum saraia no

Expanded text:
s populus: Fiat, fiat . Porro Joab filius Sarviae erat super exercitum, et Josaphat filius Ahiboth a commentariis. Commentarii, hoc est commemoratores, hi fuerunt qui, annotatis rebus et causis, regi eas ad memoriam deferebant. Sadoch autem filius Achitob, et Abimelech filius Abiathar sacerdotes. Abimelech filius Abiathar in Paralipomeno scribeus rex; quoniam nominum distantiam eventus rerum peperivero instruit Ecclesiae sacerdotes, ut qui propter ordinis dignitatem patris locum tenent, per humilitatem et mansuetudinem atque societatis aequalitatem, fratrum nomine censeantur; ut sciant illud quod princeps apostolorum pastores Ecclesiae in sua Epistola praemonuit, dicens: Non ut dominantes in clero, sed ut forma facti gregis . Et Susa scriba, Banaias vero filius Joiada super legiones Cerethi et Phelethi. Susa scrbitur in Paralipomenon, q
Abbreviated transcription (Latin):
facietis caluiciũ suꝑ mortuo: q̃m populus
sanctus es dño deo tuo. Sic & ysaẏas. Nũqͥd¬
non sumptꝰ preparauit ad construendũ do¬
mum d̾i. qui futuro populo credentiũ per
prophetie sp̃m ex ꝑsona dñi ait. audi iaccb
serue meus. & israhel quem elegi. hec dic
dñs faciens & formans te ab uto auxiliator
tuus: Noli timere serue meus iacob &¬
rectissime quem elegi. Effundã enim aqͣm

Expanded text:
facietis caluitium super mortuo: quoniam populus sanctus es denim sumptus praeparavit ad construendum domum Dei, qui futuro populo credentium per prophetiae spiritum ex persona Domini ait: Audi, Jacob serve meus, et Israel, quem elegi. Haec dicit Dominus faciens et formans te, ab utero auxiliator tuus: Noli timere, Jacob serve meus, et rectissi
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Alii autem repentinis tenebris eorum
conatus abripientib suffocati: ꝓtinꝰ expira¬
bant. Alii suꝑ mortuos quos sepeliebant. ip¬
si quoꝙ moriebantur: inꝑfectas relinquen
tes pariter sepulturas. Incipiente itaꝙ pes¬
tifeco languore eos ab hora matutina peri¬
mere usꝙ ad horam prandii: consummati
tummͦ plebis & seniores numerati sunt. Cȩ
terũ de omni populo tot milia int̾fecta e¬
brei adfirmant: quot milib ille numerus¬
qui in paralipomenõ scribitur. eum qui in
regum comprehensus est excedit. Aiunt
enim qđ in paralipomenon. & hi qui remã¬
serant. & hi qui int̾fecti sunt simul sint
annum̃ati: in regum uero uiui tantũ deno
tat. sicut superius demonstratũ est Misit
quoq angelum in ierusalẽ: ut ꝑcut̃et eã.
Cumq ꝑcuteretur: uidit dñs & misertus
est suꝑ magnitudinẽ mal. & imꝑauit an¬
gelo qui ꝑcutiebat. Sufficit. iam cesset mai¬

Expanded text:
rent. Alii autem repentinis tenebris eorum rent. Alii autem repentinis tenebris eorum conatus arripientibus suffocati, protinus exspirabant. Alii super mortuos, quos sepeliebant, ipsi quoque moriebantur, imperfectas relinqtes pariter sepulturas. Incipiente itaque pestifero languore eos ab hora matutina perimere usque ad horam prandii consummata stummodo plebis, terum de omni populo tot millia interfecta Hebraei affirmant quot millibus numerus in Paralipomenon scriptus, numerum qui in Regum est excedit. Aiunt enim quod in Paralipomenon et hi qui remanserunt, et hi qui interfecti sunt, simul sint numerati. In Regum vero in VI tantum denotati sunt, sicut superius demonstratum est. Misit quoque angelum in Hierusalem, ut percuteret eam. Cumque percuteretur, vidit Dominus et misertus est super magnitudine mali, et ngelo, qui percutiebat: Sufficit, jam cesset ma
Abbreviated transcription (Latin):
mensium uictoriã hostium. ipse quidem hñs
circa se uiros fortissimos & custodes nichil om¬
nino mȩtueret. neciuero eius exercitus subiace¬
ret. Int̾ hec autẽ communẽ potius passionẽ
ꝙ rẽgum &e subiectoꝵ elegit. in qua timor om¬
nib est ȩqualis: dicens. quia melius est in dei
magis qͣm in hostium manꝰ incidere. Hec au¬
diens propħa renunciabat deo: qui morbum &
interitum misit in exercitũ ebreoꝵ. Morieba¬
tur enim non uno modo ut facile languor po¬
tuisset agnosci: s mors quidem in hominib
multorum languorũ occasionib. & quȩ non
possent cognosci facile petibant. Alius enun
suꝑ alium moriebatur: ꝙ latenter imminens
malum. uelocit᷑̃ ferebat int̾itum. Alii siquidẽ
periere cum uehementib dolorib: q amaro
gemitu animam relinquebant. Alu uero ipsis
passionib marcescebant: ita ut neꝙ curam exi¬
bere corporib preualerent. s pro labore defice¬

Expanded text:
mensium victoriam hostium, ipse quidem habens mensium victoriam hostium, ipse quidem habens circa se viros fortissimos, et custodes, nihil omnino metueret, neci vero ejus exercitus subjaceret; inter haec autem communem potius passionem et regum et subjectorum eligit, in qua timor omnibus est aequalis, dicens: Quia multo melius in Dei magis quam in hostium manus incidere. Haec audiens propheta renuntiabat Domino. Qui morbum et interitum misit in exercitum Hebraeorum. Moriebantur enim non uno modo, et facile languor potuisset agnosci; sed mors quidem in omnibus, multis vero languorum occasionibus, et quae non possent cognosci facile, peribant. Alius enim super alium moriebatur, et latenter imminens malum velociter ferebat interitum. Alii siquidem perire cum vehementibus doloribus et amaro gemitu animam relinquebant. Alii vero ipsis passionibus marcescebant, ita ut neque curam exhibere corporibus praevalerent, sed pro labore defice
Abbreviated transcription (Latin):
fert dicens. Prophetis itaꝙ ddeclarantib dd.
qd ei ds̃ irasceretur: supplicare cepit eumꝙ
rogare. ut ꝓpitius esset. & ueniam peccati
concedet. Tunc ergo gad ꝓphetam misit ad
eum ds̃. tres supplici conditiones portan¬
tem. ut eorum quam ꝑbaret eligeret: utrũ
uellet famem in ꝑumtia generari anus. ui ͤ.
aut trib mensib pugnando uinceretur ab
hostib. an certe morbus & langor acced̾et
trib dieb ebreis. Ille uero in anxietatẽ hu¬
ius ȩlectionis omniũ rerũ pessimarũ in curxeus
tribulabatur: & uehementer animo uidebat᷑
esse confusus. Cumq propheta diceret hoc om¬
nimodis inminere. & responsum uelocit̃ exig̃et.
ut ȩlectam ab eo conditionẽ renunciaret deo:
cogitans rex quia si fainem eligeret contͣ alios
hoc facere uideretur. quando ipse quidem ha¬
bens multa frumenta non pateretur inopiã.
reliquis uero esset angustia: item si eligeret tͥũ

Expanded text:
fert, dicens: « Prophetis itaque declarantibus David, fert, dicens: « Prophetis itaque declarantibus David, quod ei Deus irasceretur, supplicare coepit, eumque rogare ut propitius esset, et veniam peccati concederet. Tunc ergo Gad prophetam misit ad eum Dominus, tres supplicii conditiones portantem, ut earum quam probaret eligeret, utrum vellet famem in provincia generari annis septem, an tribus mensibus pugnando vinceretur ab hostibus, an certe morbus et languor accederet tribus diebus Hebraeis. Ille vero in anxietatem hujus electionis omnium rerum pessimarum incurrens, tribulabatur et vehementer animo videbatur esse confusus. Cumque propheta diceret, hoc omnimodo imminere, et responsum velociter exigeret, ut electam ab eo conditionem renuntiaret Deo, cogitans rex quia, si famem eligeret, contra alios hoc facere videretur, quando ipse quidem habens multa frumenta non pateretur inopiam, reliquis vero esset angustia; item si eligeret trium
Abbreviated transcription (Latin):
rorum fortiũ ex israhel: & numerabis eos per
turmas suas tu & aaron. Quia uero dauid gene¬
ralit̃ iussit omnes numerari & infra uiginti¬
ita scriptum est. Locutus est dñs ad moysen
dicens. Quando tuleris summã filiorum isrł:
iuxt̾a numerum. dabunt singuli p̾tium ꝑ aui¬
mab suis dño: & non ent plaga in eis. cͦum fu¬
erint recensiti. Hoc autem dabit omnis quitͣ¬
sit ad nomen. Dimidiã sicli iuxta m̃surã tem¬
pli. Siclus .Aͣc. obolos ht̃. Media pars sicli
offertur dño. Qui habetur in num̃o a iugu¬
ti annis & supͣ: dabit p̃tium. Diues non addet
ad medium sicli: & pauꝑ nichil minuet. Sus
ceptamq pecuniam que conlata est a filiis is¬
rahel. trades in usus tab̃naculi testimonii: ut
sit monimentum eorum coram dño. & pro¬
picietur animab eorum. Hoc ergo oblitus
daid facere. id circo offendit deum: q᷑ ob ħ
qd̾ ħuiꝰ loci mentionẽ faciens. iosephus ita re¬

Expanded text:
rorum fortium ex Israel, et numerabitis eos per rorum fortium ex Israel, et numerabitis eos per turmas suas tu et Aaron . Quia vero David generaliter jussit omnes numerari, et supra vigintiita scriptum est: « Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Quando tiuxta numerum dabunt singuli pretium pro animabus suis Domino et non erit plaga in eis cum fuerint recensiti hoc autem dabit omnis qui transit ad nomen dimidium sicli iuxta mensuram templi siclus viginti obolos habet media pars sicli offeretur Domino qui habetur in numero a viginti annis et supra dabit pretium dives non addet ad ceptamque pecuniam, quae collata a filiis Israel, trades in usus tabernaculi testimonii, ut sit monumentum eorum coram Domino, et propitietur animabus eorum . » « Hoc vero oblitus David facere, idcirco offendit Deum, et ob hoc s ergo loci mentionem faciens Josephus ita re
Abbreviated transcription (Latin):
numerus fuit credentium. qui menbra sunt
ocp̃i: ad comꝑationẽ fidelium: qui futuri e¬
rant sub nouo testamento. Tunt enim fuit
qł scriptum est. Notus in uidea tantũ d̃.
in israel magnum nomen eiꝰ : & nunc qđ idẽ
ꝓpheta in alio psalmo p̃cinebat dicens. Om̃s
gentes quascumꝙ fecisti: uenient & adora¬
bunt coram te dñe. & honorificabunt nom̃
tuum: qm̃ magnus es tu. & faciens mirabilia.
tu es deus solus. Et ob hanc causam ante mor¬
tem suam om̃s parauit impensas: cum quo¬
mͦ scĩ uiri uirtutib ac sapientiȩ decore p̾cla¬
ri. ad edificiũ spiritale domꝰ d̾i ꝑtinerent: lex
& prophece equalit̾ p̾dicendo de monstrabãt.
Anñ moyse umpensas domus dĩ p̃ꝑarauit. qͥ
ad filios irael in deut̃onomio Locutus est
dicens. O isrł quid dñs ds̃ tuus petit a te.
nisi ut timeas dñm dm̃ tuũ. & ambules in
uiis eiꝰ. ꝙͦ diligas eum ac seruias dño deo tuo.

Expanded text:
numerus fuerit credentium, qui membra sunt numerus fuerit credentium, qui membra sunt Christi, ad comparationem fidelium, qui futuri erant sub novo testamento. Tunc enim fuit, quod scriptum est: Notus in Judaea tantum Deus, et in Israel magnum nomen ejus ; et nunc, quod idem propheta in alio psalmo praecinebat, dicens: Omnes gentes, quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te. Domine, et glorificabunt nomen tuum: quoniam magnus es tu, et faciens mirabilia. Tu es Deus solus . Et ob hanc causam ante mortem suam omnes paravit impensas, cum quomodo sancti viri, virtutibus ac sapientiae decore praeclari, in aedificium spiritale domus Dei pertinerent, lex et prophetae aequaliter praedicendo demonstrabant. An non Moyses impensas domus Dei praeparavit, qui ad filios Israel in Deuteronomio locutus est, dicens: O Israel, quid Dominus Deus tuus petit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum, et ambules in viis ejus, et diligas
Abbreviated transcription (Latin):
lis. & pͥmis de uidea euuangelii dispensatorib
uerum ȩciam & iꝑsis doctorib. qui de gentiũ
populo ad oꝑus u̾bi ȩlecti sunt. tales uiri ad
tis atq exemplis. domꝰ dei cotidie ex uiiis lapi¬
dib construeretur. Et dixit dauid. Salomon
filius meus paruulus puerꝰ est & delicatus:
domus autem quam edificari uolo dño. tał
esse debet. ut in cunctis regionib nominet᷑.
Preparabo ergo ei omnia necessaria. Et ob
hanc causam: ante mortem suam om̃s para¬
uit impensas. Uocauitq salomonem filiũ
suum: & p̃cep̾it ei ut ȩdificaret domum dño
deo israheł. Q  autem dauid salomonẽ filium
suum puerum paruulũ esse dicit. & delicatũ.
domum autem quam edificare disposuerat
magnam futuram: significat qđ temporib
uȩteris testamenti. obscura fuit noticia incar¬
nationis xp̃i. ad equiperationem uęritatis ȩ¬
uuangelii. in quo omnia sunt manifeste de¬
clarata: quȩ in legem ꝑ figuram fuerunt de¬
notata. Siue ȩciam quod eo tempore paruuᷤᷤ

Expanded text:
lis et primis de Judaea Evangelii dispensatoribus, verum etiam ipsis doctoribus, qui de gentium populo ad opus verbi electi sunt, tales viri ad ntis atque exemplis domus Dei quotidie ex vivis lapidibus construeretur. Et dixit David: Salomon filius meus parvulus puer est et delicatus: domus autem quam aedificari volo Domino, talis esse debet, ut in cunctis regionibus nominetur. Praeparabo ergo omnia necessaria. Et ob hanc causam ante mortem suam omnes praeparavit impensas. Vocavitque Salomonem filium suum, et praecepit ei ut aedificaret domum Domini Deo Israel. Quod autem David Salomon filium suum puerum parvulum esse dicit et delicatum, domum autem, quam aedificare disposuerat, magnam futuram: significat quod temporibus veteris testamenti obscura fuit notitia incarnationis Christi ad aequiparationem veritatis Evangelii, in qua omnia sunt manifeste declarata, quae in lege per figuram fuere denotata; sive etiam, quod eo tempore parvus
Abbreviated transcription (Latin):
in circuitu oculos tuos & uide: omnes ist
congregati sunt uenerunt tͥ. Uiuo egol
cit dñs: quia omnib his uelut ornamento
uestieris. ꝙ curcumdabis tibi eos quasi spõ¬
sa. Et alibi. Habitabo inquit in illis. & an¬
bulabo in eis: ꝙ ipsi erunt mͥ in populũs.
Ecce dies uenient dicit dñs: & feriam do¬
inui israhel. &̃ domui iuda fedus nouum
non scdm pactum q pepigi cum patͦb
uestris. in die qua adprehendi manũ eorũ
ut educerem eos de terra egypti. pactum
qd irritũ fecerunt: & ego dominatꝰ sum eoꝵ
dicit dñs: S hoc erit pactum qđ feriam
cum domo israhel. post dies illos dicit dñs.¬
Dabo legem meam in uiscerib eorum. & in
corde eorum scribam eam: & ego ero eis in
dm̃. && ipsi erunt michi in populũ. Q non

Expanded text:
isti congregati sunt, venerunt tibi. Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his, velut ornamento, vestieris et circumdabis tibi eos, quasi sponsa . Et alibi: Habitabo, inquit, in illis, et ambulabo in eis: et ipsi erunt mihi populus, Ecce dies venient, dicit Dominus, et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum, non secundum pactum quod pepivestris in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti, pactum quod irritum fecerunt, et ego dominatus sum eorum, dicit Dominus, sed hoc erit pactum, quod feriam cum domo Israel. Post dies illos ddabo legem meam in uisceribus — siue in mente — eorum et in corde eorum scribam eam et ero eis in deum et ipsi erunt mihi in populum. et non
Abbreviated transcription (Latin):
ille suꝑnorũ myft̾ioꝵ consciꝰ dauid ꝓpħa. tumo¬
re repentine elationis inflatꝰ. populum num̃an
do peccauit: & tamen uindictam populus da¬
uid peccante suscepit. Cur hoc: Quia uidelicet
scdm meritũ plebium disponuntur corda rec¬
torũ. Iustus uero iudex ex ipsorum animad¬
u̾sione corripuit peccantis uitium: ex quorũ
causa peccauit. S quia ipse sua scilicet uolun¬
tate suꝑbiens a culpa alienꝰ non fuit: uindic¬
tam culpe ipse etiam suscepit. Nam ira seui¬
ens: quȩ corporalit̾ potulum ꝑculit: rectorẽ
quoqꝑ populi intimo corlis dolore ꝓstrauit.
ceite uerum est qđ ita sibi inuicẽ ꝙ rectorũ
meritã conectantur & ꝑlebium: ut sepe ex
culꝑa pastoꝵ deterio fiat uita plebium. &¬
sepe ex merito plebium mutetur uita pasto¬
rum. S quia rectores habent iudicem suũ:
magna cautela subditoꝵ est non temere ui¬

Expanded text:
ille supernorum mysteriorum conscius David propheta tumoille supernorum mysteriorum conscius David propheta tumore repentino elationis inflatur, populum numerando, quod peccavit: et tamen vindictam populus, David peccante, suscepit. Cur hoc? Quia videlicet secundum meritum plebium disponuntur corda rectorum. Justus vero judex ex ipsorum animadversione corripuit peccantis vitium, ex quorum causa peccavit. Sed quia ipse sua videlicet voluntate superbiens a culpa alienus non fuit, vindictam culpae suae etiam suscepit. Nam ira saeviens, quae corporaliter populum perculit, rectorem quoque populi intimo cordis dolore prostravit. Certe verum est, quod ita sibi invicem et rectorum merita connectantur, ut sepe ex culpa rectorum deterior fiat vita plebium, sepe ex merito plebium mutetur vita rectorum. Sed quia rectores habent iudicem Deum, magna cautela subditorum est non temere iudi
Abbreviated transcription (Latin):
ponsurrexit᷑ autẽ sathan contͣ isrł: & inci¬
tauit dauid ut numeraret isrł. Dixitꝙ
dauio ad ioab & ad principes populi. Ite &e nu¬
merate israhel a bersabee usꝙ dan: ꝙ ad ferte mͥ
numerum ut sciam. Responditq ioab. Auge¬
at dñs populum suum centuplum qͣm sunt:
Nonne dñe mirex. om̃s seruitui sunt: quare
hoc querit dñs meus rex: qd in peccatum re
putetur israheli: S sermo regis magis pre¬
ualuit. Egressusq est ioab: & cucuiuit uniũ¬
sum israhel. & reuersus est iherusalem. Quo¬
moclo dicit exqͥsutionẽ numeri quem rex fac̾e
uissit in peccatum reputari israheli: cum p̾ua¬
ticatio ibi magis uideatur esse regis. qͣm ple¬
bis: S peccatum mortem dicit: quȩ causa
peccati primum uenit in mundũ. Hȩc ergo ĩ
populo tantum grassata est. Attam̃ sciendũ: qđ
pro qualitatib subditorũ disponunt᷑ acta regẽ¬
tiũ. ut sepe ꝑ malo gregis etiam boni delinqͣt
uita pastoris. Ile enim deo attestante laudatꝰ.

Expanded text:
onsurrexit autem Satan contra Israhel et incitavit David ut numeraret Israhel dixitque David ad Ioab et ad principes populi ite et numerate Israhel a Bersabee usque Dan et adferte mihi numerum ut sciam responditque Ioab augeat Dominus populum suum centuplum quam sunt nonne domine mi rex omnes servi tui sunt quare hoc quaerit dominus meus qputetur Israel. Sed sermo regis magis praevaluit: Egressusque Joab, et circumivit universum Israel, et reversus est Hierusalem. Quomodo dicit exquisitionem numeri, quem rex facere jussit, in peccatum reputari Israeli, cum praevaricatio ibi magis videatur esse regis, quam plebis? Sed peccatum mortem dicit, quae causa peccati primum venit in mundum . Haec ergo in populo tantum grassata est. Attamen sciendum quod pro qualitatibus subditorum disponuntur acta regentium, ut pro malo gregis etiam viri boni delinquat vita pastoris. Ille enim, Deo attestante, laudatus ;
Abbreviated transcription (Latin):
rent in conspectu arcȩ iugit̾ ꝑ singulos dies &
uices suas. Nota lector qđ ministri dñi iugit᷑
debent ꝑmanere in inmist̾io ipsius. & ꝑ singu¬
los dies ministrare illi in conspectu arce: & ui¬
debis qd administratoribꝰ diuimi u̾bi non liccẽ
terrenis negociis uacare. s potius cotidie & si

Expanded text:
arent in conspectu arcae iugiter per singulos dies et arent in conspectu arcae iugiter per singulos dies et vicdebent permanere in ministerio ipsius, et per singulos dies ministrare illi in conspectu arcae; et videbis quod administratoribus divini verbi non licet terrenis negotiis vacare, sed poti
Abbreviated transcription (Latin):
ta laus. numqͣm debeat hr̃e fastidiũ. S ta¬
men cum p̃dictos hẏmnos. deuotus iudeoꝵ.
populus canat: quis est ille alt̾ qui dicit
amen amenͤ scilicet ut mͥ uidetur populus
ille preputii est. qui eo tempore in fide nõ
erat. quando iste canebat. Qui tamen pro¬
phetiȩ uirtute futurꝰ introductus est: ut a¬
More uniu̾sitatis diceret amen am̃. hoc eft fiat.
fiat. Sic hodieꝙ in ȩcclesuis. orantib sac̾dotibus
respondet᷑ am̃: ut concordent in p̃cib simul ce si¬
cdotum ꝑia intencio & populi sana deuotio: qͣti¬
nus postulata unitas fidelium sacilius impe¬
tret iuxd̾a illd̾ euuangelii dictum. quo salua¬
tor discipulis ait. Am̃ dico uobis: quia si duo ex
uobis consenserint in unum suꝑ terram ex õĩ
re quamcumq petierint: fiet illis a patre m̃o
qui est in celis. Dereliquit itaq ibi coram ar¬
cha fed̾is dni asaph & fratres eius: ut minist᷑¬

Expanded text:
ta laus nunquam debeat habere fastidium. Sed tata laus nunquam debeat habere fastidium. Sed tamen cum praedictos hymnos devotus Judaeorum populus canit: quis est ille aliter, qui dicit: Amen, Amen? Scilicet, ut mihi videtur, populus ille praeputii est, qui eo tempore in fide non erat, quando istud canebatur. Qui tamen prophetiae virtute futurus introductus est, ut amore universitatis dicat: Amen, Amen, hoc est, fiat, fiat . Sic hodieque in Ecclesiis orantibus sacerdotibus respondetur, Amen: ut concordent in precibus simul et sacerdotum pia intentio, et populi sana devotio; quatenus postulata unitas fidelium facilius impetret, juxta illud Evangelii dictum, quo Salvator discipulis ait: Amen dico vobis, quod si duo ex vobis consenserint in unum super terram ex omni re, quamcunque petierint, fiet illis a Patre meo, qui est in coelis. Dereliquit itaqca foederis Domini Asaph et fratres eius ut ministr
Abbreviated transcription (Latin):
clesiam suam de gentiũ congregatione ꝑficiat.
Illud quoꝙ subiungens. & exultemꝰ in cat̾mi¬
nib tius: hoc est non in humana iactancia.
s in te ubi est reuera fixa gloria. & sine fine
leticia. Et intuere qđ hic saluare dicitur pat̾.
Legitur etiam & filius saluare: ut est illud.
Uenit filius hominis saluum facere qđ peri¬
erat. Predicat᷑ etiam saluare sp̃c sc̃s: ut est
illud additum. Saluos nos fecit ꝑ lauacrũ
regenerationis & renouationis sꝑ̃c sancti. Sic
indiuisibilis tͥnitatis equalitas atq unitas:
& uerbis similib & uirtutib indicatur. Be
nedictus dñs ds̃ ifrahel ab ȩt̾no usq in et̾nũ:
& dicat omnis populus am̃. &̾ ymnũ dño.
Hec est laus: quam suꝑiore uersu congrega¬
tos optauit populos ꝑsonare. Hoc etiam nc̃
canit sca eccłia: quȩ se de tanto bono p̾senti
consolatur. S hoc dicit. ab isto scło usq ad
illud ꝑpetuũ scłm esse faciendũ: ut continua¬

Expanded text:
clesiam suam de gentium congregatione perficiat: clesiam suam de gentium congregatione perficiat: illud quoque subjungens: Et exsultemus in carminibus tuis, hoc est, non in humana jactantia, sed in te ubi est revera fixa gloria, et sine fine laetitia. Et intuere, quod hic salvare dicitur Pater. Legitur etiam et Filius salvare, ut est illud: Venit Filius hominis salvum facere quod perierat . Praedicatur etiam salvare Spiritus sanctus, ut est illud ad Titum: Salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et renovationis 365 Spiritus sancti . Sic indivisibilis Trinitatis aequalitas atque unitas, et verbis similibus et virtutibus indicatur. Venedictus Dominus, Deus Israel, ab aeterno usque in aeternum: et dicat omnis populus. Amen, et hymnos Domino. Haec est laus quam superiori versu congregatos optavit populos personare. Hoc etiam nunc canit sancta Ecclesia, quae se de tanto bono praesenti consolatur. Sed hoc dicit ab isto saeculo usque ad illud perpetuum secundum esse faciendum ut continua
Abbreviated transcription (Latin):
timentes per obedientiã ipsius se subiciunt uo¬
luntaq: scdm̃ illud ꝑsalmistȩ. Beneplacitũ est
inquit dño suꝑ timentes eum: & in eis qͥ spe¬
rant suꝑ misericordia eius. Unde & beata uͥgo
maria: in cantico euuangelii ait. Misericordia
eius in ꝓgenies & ꝓgenies: tunentib eum.
Et notandum qd uixca aliam editionem ubi
nuit ut audito bono dño. ne se humana ne¬
gligentia ab studiosa & sedula supꝑlicatione
suspenderet. remedii causam dicit: ut ad con¬
fessionem celerẽ. dñi debeat munere festina¬
re. In scłm: uitȩ huiꝰ significat cursum. uͥ mise
ri sunt. quicumꝙ delinquunt: ubi fas est cor¬
da nr̃a conũti. & misericordiã postulare. Ibi it
damuatio confiteri peccatum: ubi constat esse
amur nomini sancto tuo: & exultemꝰ in carmi¬
nib tuis. Populꝰ prior cuius ꝑsone uerba supe¬
riora competebant. postqͣm se copia dominicȩ
laudis expleuit: patrem dñm deprecat᷑. ut ẽc¬

Expanded text:
timentes, per obedientiam ipsius se subjiciunt votimentes, per obedientiam ipsius se subjiciunt voluntati, secundum illud psalmistae: Beneplacitum est, inquit, Domino super timentes eum, et in eis qui sperant in misericordia ejus . Unde et beata virgo Maria in cantico Evangelii ait: Misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum . Et notandum, quod juxta aliam editionem, ubinuit, ut audito bono Domino, ne se humana negligentia ab studiosa et sedula supplicatione suspenderet, remedii causam dicit, ut ad confessionem celerem Domini debeat munere festinare. In saeculum, vitae hujus signri sunt quicunque delinquunt: ubi fas est corda nostra converti, et misericordiam postulari. Ibi enim damnatio est confiteri peccatum, ubi constat esse amur nomini sancto tuo, et exsultemus in carminibus tuis. Populus prior, cujus personae verba superiora competebant, postquam se copia Dominicae laudis explevit, Patrem Dominum deprecatur, ut Ec
Abbreviated transcription (Latin):
nem istam ad medicinam penitudinis ad pli¬
candam. S & hoc quoq: ad p̾conia dñi per¬
tinere non dubium est: quando maior glo¬
ria est pietatis confitenti parcere. qͣm uiuen¬
T in offensione ꝑrestate. Ex ꝑsona hebreoꝵ
siquidẽ compuncta congregatio. & diuina
inspiratione propheta loquiturꝰ ad reliquã
plebem: ut antiqui erroris prauitate dãp¬
nata ad diuinã debeat redire clem̃tiam. &
ne aliquis de culparũ suarum numerosita
tib terreretur: addidit qm̃ bonꝰ. Quis enĩ
dubitet ad eum recurr̃e: quem sibi audit
posse celerrime subuenire: Bonꝰ enim dñs rec̾¬
t̾e dicitur : qui delinquentẽ pascit. qui ex¬
pectat errantẽ. qui solem suu̾ facit oriri
iniustos. Hoc etiam ipsuis ueritatis uoce de¬
claratur. Nemo bonus nisi solus ds̾ addi¬
dit. qm̃ in ȩt̾num misericordia eiꝰ. Misericor¬
dia enim dñi in ȩt̃num suꝑ eos est: qui in
eiꝰ sperant clementia : & qui eius iusticiã

Expanded text:
nem istam ad medicinam poenitudinis applinem istam ad medicinam poenitudinis applicandam. Sed et hoc quoque ad praeconia Domini pertinere non dubium est, quando major gloria est pietatis confitenti parcere, quam viventi sine offensione praestare. Hebraeorum siquidem compuncta congregatio, et divina inspiratione correcta, loquitur ad reliquam plebem, ut antiqui erroris pravitate damnata, ad divinam debeat redire clementiam. Et ne aliquis de culparum tibus terreretur, addidit: Quoniam bonus. Quis enim dubitet ad eum recurrere, quem scit sibi posse celerrime subvenire. Bonus cum Dominus recte dicitur, qui delinquentem pascit, qui exspectat errantem, qui solem suum facit oriri injustos . Hoc etiam ipsius Veritatis voce declaratur: Nemo bonus, nisi solus Deus . Addidit: Quoniam in aeternum misericordia ejus. Misericordia enim Domini in aeternum super eos, qui in ejus sperant clementiam, et qui ejus justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
putares aduentũ: dicit in psalmo qm̃ uenit.¬
si in illo pͥmo cõmate. sentenciã t̾minasset:
potueras illum aduentũ. qui iam transactꝰ
est forte seucire. S cum addidit qm̃ uenit
iudicare t̾ram: illum nos tantum uoluit in¬
tellig̾e. quem adhuc noscunur expectare.
De quo etiam ȩzechiel propheta testat᷑. Hȩc
dicit dñs deus ossib istis. Eoce ego induco
in uos sp̃m & uiuetis: & dabo in uos neruo ᷤᷤ.¬
& inducã in uos uiscera carnis. & ext̾endam
suꝑ uos cutc᷑. & dabo sp̃m ineum in uobis:
q uiuetis. & scietis quia ego sũ dñs. Daniel
quoꝙ dicit. Et multi dormientiũ in t̾ra per
fissuras exurgent: hi in uitã et̾nam. & hi in
obꝓbriũ. & in confusionẽ. Terrã uero hic uni¬
uersum populũ mundi dicit: ut bonis p̾mia.
malis supplicia ȩt̾na restituat. Confitemins
eius. Sicut superius ꝑsalmꝰo in pͥmo u̾su de¬
clarauit. qͥa confessio illa ad laudes dñi de¬
buisset aptari: ita & hic designat. confessio¬

Expanded text:
entum, dicit in psalmo: Quonisi in illo primo commate sententiam terminasset, potuerat illud adventum, qui jam transactus est, forte sentire; sed cum addidit: Quoniam venit judicare terram, illum nos tantum voluit intelligere, quem adhuc noscimus exspectare. De quo etiam Ezechiel propheta testatur: Haec dicit Dominus Deus ossibus istis: Ecce ego induco in vos spiritum, et vivetis, et dabo in vos nervos, et inducam super vos viscera carnis, et extendam super vos cutem, et dabo spiritum meum in vobis, et vivetis, et scietis quia ego sum Dominus . Daniel quoque dicit: Et multi dormientium in terra per fissuras exsurgent: hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et confusionem . Terra vero hic universum populum mundi dicit, ut bonis praemia, malis supplicia aeterna constituat. Confitemini ejus. 360 Sicut superior psalmus in primo versu declaravit, quia confessio illa ad laudes Domini debuisset aptari: ita et hic designat confessio