comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ. bonoꝵq oꝑum: ñ erat
frum̃tum s ordeum: & ipsũ ordeũ
ñ scđm spem. & uota nr̃a. quod de
ysaac legimus. centenas fruges da-¬
bat: s uix mediã partẽ laboris nr̃i
ex eo inuenire poteramus: & dice¬
batur ad nos. Tanta passi estis sine
causa.S cũ intraremus ad torcu¬
lar: & quinquaginta uini ampho¬
ras supputaremus: quẽ numerũ
cõpletis septem ebdomadib uiuo
diuinitatis includit: & putaremꝰ
nos habere uinũ qđ letificat corho¬
minis: subtrahebatur nobis sc̃s
numerus tricenariꝰ in quo bapti¬
ratur dñs: & hiezechiel uisionem
ad ministeriũ dĩ: & relinquebant᷑
iuginti. Quẽ numerũ amat esau.
Vnde ia cob sciens eũ hoc numero
delectari: mittit quedã animalia
in munere: uiginti & uiginti. Si¬
mulq cerne qđ & ipse iacob licet
sc̃s: tam̃ eo tẽpore qđ non erat cũ
patre suo ysaac idẽ risu. q matre
sua rebecca. id ẽ patientia: s uicino
babebat assirios: & habitabat in me¬

Expanded text:
tutum bonorumque operum, non erat frumentum, sed hordeum: et ipsum hordeum, non secundum spem et vota nostra, quod de Isaac legimus, centenas fruges dabat , sed vix mediam partem laboris nostri ex eo invenire poteramus, et dicebatur ad nos: Tanta passi estis sine causa ? Sed et cum intraremus ad torcular, et quinquaginta vini amphoras supputaremus quem numerum, completis septem hebdomadibus, unio divinitatis includit, et putaremus nos habere vinum, quod laetificat cor hominis, subtrahebatur nobis sanctus numerus tricenarius in quo baptizatur Dominus, et Ezechiel visionem ad ministerium Dei, et relinquebantur viginti. Quem numerum amat Esau, unde et Jacob sciens eum hoc numero delectari, mittit quaedam animalia in munere, viginti et viginti. Simulque et cerne quod ipse Jacob licet sanctus tamen eo tempore quo non erat cum patre suo Isaac, id est, risu; et matre sua Rebecca, id est, patientia; sed vicinos habebat Assyrios, et habitabat in Me
Abbreviated transcription (Latin):
seruientes: nec exstruxeramus in
nobis templũ deo. Quomͦ autem
architectus. & scientissimꝰ cem̃tariꝰ
lapidem iungit lapidi: & inferio¬
rẽ superiori calce gipsoq conglu¬
tinat: ita & architectus que & apłs
tũ autem huius templi ponit᷑ iħs:
suꝑ quẽ unusquisq uideat quid edi¬
ficet. Alius edificat aurũ. argentũ.
lapides p̃ciosos: alius ligna. fenum.
stipulam: & tribus bonis. tria e con¬
trario opponuntur mala. Isti sunt
lapides de quib extructurũ se ĩhe¬
rusalẽ dñs reꝓmittit. Ecce ego p̃¬
parabo tibi carbunculũ lapidem
murũ tuũ de lapidibus electis. Ne
pidibus qui nunc uoluunt᷑ super
t̃ram: & iuxta naturas lapidũ. ue
igniti fide ut carbunculus: uł toto
celestes & in thronũ dĩ redacti. ut sas¬
firus: uł innocentia. & bonoꝵ opũ
simplicitate lucentes ut christallus.
Dicitur ergo nobis ut consideremꝰ
quid retro passi fuerimꝰ. antequã
in nobis ȩdificaremꝰ templũ dĩ. Cũ

Expanded text:
servientes, nec exstruxeramus in servientes, nec exstruxeramus in nobis templum Deo. Quomodo autem architectus et scientissimus caementarius lapidem jungit lapidi, et inferiorem superiori calce gypsoque conglutinat: ita et architectus quem se etntum autem hujus templi ponitur Jesus, super quem unusquisque videat quid aedificet: Alius aedificat aurum, argentum, lapides pretiosos; alius, ligna, fenum, stipulam. Et tribus bonis tria econtrario opponuntur mala. Isti sunt lapides de quibus exstructurum se Jerusalem Dominus repromittit: 767 Ecce ego praeparabo tibi carbunculum lapidem murum tuum de lapidibus electis . Nepidibus, qui nunc volvuntur super terram, et juxta naturas lapidum, vel igniti fide sunt, ut carbunculus; vel toti coelestes, et in thronum Dei redacti, ut sapphirus; vel innocentia et bonorum operum simplicitate lucentes, ut crystallus. Dicitur ergo nobis ut consideremus quae retro passi fuerimus antequam in nobis aedificaremus templum Dei. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a a die hac & supra usq ad eũ
locũ ubi ait: uinea. & ficus. & ma¬
lo granatũ. & lignũ oliuȩ ñ floruit:
ex die ista benedicam: ita exposuit.
Certe nunc templi fundam̃ta sunt
iacta. Ex hac igitur die qua funda¬
menta iecistis: cũ in preteritum uoᷤ
sterilitate. & fame: & grandine: &¬
siccitate punierim: & non fuerit
qui ad me ꝑ has plagas conuerte¬
retur a uobis. ponite corda ur̃a
in futurũ: & deinceps. & uidete qͥa
omnia uobis ꝓspero cursu fluatt.
Hec aut̃ euenient. qui templum
meu edificare cepistis: nec in so¬
lo altari habentes fiduciã. meȩ̨ do
dicere: frustra aliquos offerre mu¬
nera dõ. & elemosinis. atq oblatio¬
nib putare deũ placari: cum ipsi
non extruxerint in se tẽplũ spui
ipsũ qui edificauerit templũ di: &
post edificationẽ templi. dona obtu¬
ierit in altari. Porro scđm tropolo¬
ostendimus ueritatem: ut reuer¬
tamur mente ad illud tempus. qͣn¬
do gentiles eramus cotidie uitus

Expanded text:
 ad eum locum ubi ait: vinea et ficus et malogranatum, et lignum olivae non floruit, ex die ista benedicam, ita exposuit  Al. exponit: Certe nunc templi fundamenta sunt jacta; ex hac igitur die qua fundamenta jecistis cum in praeteritum vos sterilitate, et fame, et grandine, siccitate punierim, et non fuerit qui ad me per has plagas reverteretur e vobis, ponite corda vestra in futurum et deinceps, et videte quia omnia vobis prospero cursu fluant. Hoc autem eveniet quia templum meum aedificare coepistis: nec in solo altari habentes fiduciam, aedificat dicere, frustra aliquos munera offerre Deo, et eleemosynis atque oblationibus putare Deum posse placari, cum ipsi non exstruxerint in se templum Spiriipsum quis aedificaverit templum Dei, et post aedificationem templi dona obtulerit in altari. Porro secundum tropoloostendimus veritatem, ut revertamur mente ad illud tempus quando gentiles eramus, quotidie vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
seunti. Moui aridam. uł egiptũ ꝑ
Quod factũ: cernimus in aduentu do¬
mini saluatoris. Tempore quippe pas
sionis eius fugiente sole cęlũ motũ ẽ.
q: ad horam nonam: suꝑ omnẽ terrã.¬
Mota ẽ terra: & saxa scissa sunt. & se
pulchra reserata: motũ ẽ mare: draco¬
ne qui in eo erat interfecto: mota ẽ &
arida. & infructuosa quondã gentiũ
solitudo. In hoc aut̃ uniuersitatis tre¬
more cõmote sunt etiã om̃s gentes.
quia in omnẽ terrã exiuit apłorum¬

Expanded text:
seunti. Movi aridam, vel Aegyptum per seunti. Movi aridam, vel Aegyptum per Quod factum cernimus in adventu Domini Salvatoris. Tesionis Dominicae fugiente sole, coelum motum est, e in horam nonam super omnem terraMota est terra, et saxa scissa sunt, 757 et sepulcra reserata; motum est mare dracone qui in eo erat interfecto; mota est et arida, infructuosa quondam gentium solitudo. In hoc autem universitatis tremore, commotae sunt etiam omnes gentes; quia in omnem terram exivit sonu
Abbreviated transcription (Latin):
popłi quasi non sit. Hoc aut̃ ñ solum
ae templi edificiis quȩ cernimus cor¬
ruisse acciꝑe debemus: s de his om¬
nibus que quondã preclara habuere
iudei. Ueruntam̃ quia prior facta est
domus quasi non subsistens. ꝓuocat᷑
qđ placuit dñs cũ eis: quando egre¬
diebantur de terra egipti. Atq utinã
& nos egrediamur de egipto: & uer.¬
bũ testam̃ti qđ accepimus impleamꝰ.
Repromittit quoq dñs ds̃ his qui fa¬
ciunt oꝑa in domo eius: & implent
que accepere sermone sp̃m suũ: di¬
cens. Et sp̃s m̃s erit in medio ur̃m.
Sacramentũ cernite trinitatis. Ego
su uobiscũ. & sp̃s m̃s: & uerbũ in quo
posui testam̃tum. cũ egrederemini
de egipto. Quod aut̃ dicit in medio
ur̃m: iuxta illud sentiendũ quod
uenit. Hec gͦ dicit dñs exercituum.
ad uos qui uidetis domũ priorem.
sic ẽẽ quasi non sit. Moui cęlũ: qͣndo
nebrȩ ceruebantur. Moui mare ru¬
brũ: quando uiam p̃bui popło tran¬

Expanded text:
populi quasi non sit. Hoc autem non solum populi quasi non sit. Hoc autem non solum de templi aedificiis quae cernimus corruisse, accipere debemus; sed de omnibus quae quondam praeclara habuere Judaei. Verumtamen quia facta est prior domus quasi non subsistens, provocatur quod pepigit Dominus cum eis quando egrediebantur de terra Aegypti. Atque utinam et nos egrediamur de Aegypto, ut verbum testamenti quod accepimus, impleamus. Repromittit quoque Dominus Deus his qui faciunt opera in domo ejus, et implent quem accepere sermonem, spiritum suum, dicens: Et spiritus meus erit in medio vestrum. Sacramentum cernite Trinitatis: Ego sum vobiscum, et spiritus meus, et Verbum, in quo posui testamentum cum egrederemini de Aegypto. Quod autem dicit in medio vestrum, juxta illud sentiendum est, veniet . Haec ergo dicit Dominus exercituum ad vos qui videtis domum priorem sic esse quasi non sit. Movi coelum, quandonebrae cernebantur. Movi mare Rubrum, quando viam praebui populo tran
Abbreviated transcription (Latin):
neas duxerim: ut his ad sublimiorẽ
intelligentiam. etiã nobis tacentib:
prudens lector ascendat. Fit gͦ sermo
dĩ ad eos qui operari cȩperant in do¬
mo dñi omnipotentis iã in requie:
id ẽ in mense septimo: & in trinita¬
tis plenissimo sacramento. uicesima¬
die prima mensis: & ad aggeũ dei
festa celebrantem: qui rursũ manũ
suam sermoni dñi p̃parauerat: &
dicit ad eum. Loquere ad zorobabel
de tribu iuda: & ad iħm sacerdotẽ
magnũ. qui pro nobis & homo fieri
dignatus ẽ. & sacerdos: & ad reliqͥas
popti. Ad cõparationẽ enĩ totiꝰ orbis
parua pars fuit in principio creden¬
tium. Igitur quȩ loquutus sit audi¬
amus. fuit quondã in isrł domus
dei. quȩ nunc ita deserta ẽ: ut nec
fuisse concredatur ex quo quȩ fuera
dilecta: facta ẽ non dilecta: & qui
non popłs dei: cepit eẽ popłs dĩ. Et
ẽ domus illa quondã głosa: nunc in
conspectu zorobabel. & iħu. & reliqͦrũ

Expanded text:
neas duxerim, ut ex his ad sublimiorem neas duxerim, ut ex his ad sublimiorem intelligentiam, etiam nobis tacentibus, prudens lector ascendat. Fit ergo sermo Dei ad eos qui operari coeperant in domo Domini omnipotentis, jam in requie, id est, in mense septimo, et in Trinitatis plenissimo sacramento, vicesima prima mensis, et ad Aggaeum Dei festa celebrantem, qui rursum manum suam sermoni Domini praeparaverat, et dicit ad eum: Loquere ad Zorobabel de tribu Juda, et ad Jesum sacerdotem magnum, qui pro nobis et homo fieri dignatus est et Sacerdos, et ad reliquias populi: ad comparationem enim totius orbis, parva pars fuit in principio credentium. Igitur quae locutus sit audiamus. Fuit quondam in Israel domus Dei qui nunc ita deserta est, ut nec fuisse credatur; ex 756 quo quae fuerat dilecta, facta est non dilecta, et qui non populus Dei, coepit esse populus Dei. Et est domus illa quondam gloriosa: nunc in conspectu Zorobabel et Jesu et reliquiarum
Abbreviated transcription (Latin):
moui cȩlũ. & terrã: mare rubrũ. &
desertũ: ut uobiscũ ponerẽ testam̃¬
tũ. Nunc aut̃ polliceor uobis me ad¬
huc semel cęlũ. & t̾ram & mare. et
aridam cõmoturum: ut illis cõmo¬
tis: moueantur om̃s gentes. & ueni¬
dñi de cunctis gentibꝰ. Iuxta hebrai¬
cũ uero. ueniet desideratus cunctis
gentibꝰ: dñs nr̃ atq saluator. Tunc
putetis infirmũ: meũ est argentum.
& meũ ẽ aurũ: & mec sunt cuncte
opes. Ego in ornamentũ templi. au¬
rũ.argentũq donabo. ut maior fiat
huiꝰ domus gła. quã prioris. Et quia
difficile uidetur quod polliceor: et
humana infidelitas ad maiora ꝓmis¬
sa semꝑ hesitat ꝓpterea rursũ. qui ꝓ
ȩdificationẽ inclitȩ domis: & quȩ
suꝑat᷑a sit domũ pristinã: nichil ita
facere ut pacem: id circo. & hanc spon¬
deo. Dabo enĩ in loco isto pacem. dicit
dñs exercituũ: ut pax quȩ superat
omnẽ sensũ. custodiat domũ meã:
& sit in pace locus meus. Has interĩ

Expanded text:
i coelum et terram, et mare Rubrum, et desertum, ut vobiscum ponerem Testamentum; nunc autem polliceor vobis me adhuc semel coelum et terram, et mare et aridam commoturum, ut illis commotis, moveantur omnes gentes, et veniDomini de cunctis gentibus; juxta Hebraicum vero, veniet desideratus cunctis gentibus Dominus noster atque Salvator. Tunc putetis infirmum: meum est aurum, et meum est argentum, et meae sunt cunctae opes. Ego in ornamentum templi aurum argentumque donabo, ut major fiat hujus domus gloria quam prioris. Et quia difficile videtur quod polliceor, et humana infidelitas ad majora promissa semper haesitat, propterea rursum dico quad aedificationem inclytae domus, et quae supernatura sit domum pristinam, nihil ita facere, ut pacem, idcirco et hanc spondeo. Dabo enim in loco isto pacem, dicit Dominus exercituum: ut pax quae exsuperat omnem sensum, custodiat domum meam, et sit in pace locus meus. Has interim
Abbreviated transcription (Latin):
quoq suꝑ presbiteris quos & ep̃os in¬
telligi uult ordinandis: eadẽ cautela
seruatur. Propt̃ hoc dereliqui te crete:
ut que residua erant corrigeres: et
ordinares ꝑ ciuitates presbiteros. sic̃
ego p̃cepi tibi: siquis in rep̃hensibilis
unius uxoris uir filios habens fide¬
les non in accusatione luxurie. uł in
subiectos. Oportet enĩ ep̃m in rephensi¬

Expanded text:
quoque super presbyteris quos et episcopos inquoque super presbyteris quos et episcopos intelligi vult ordinandis, eadem cautela servatur . Propter hoc reliqui te Cretae, ut quae residua erant corrigeres, et ordinares per civitates presbyteros, sicut ego praecepi tibi: Si quis est irreprehensibilis unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae vel in subjectos. Oportet enim epi
Abbreviated transcription (Latin):
sciat legẽ dñi: si ignorat legem dñi:
ipse se arguit: non eẽ dñi sacerdotem.
Sacerdotis enĩ ẽ scire legẽ: & ad int̾ro¬
gationem respondere de lege. Quod
quidẽ & in deuteronomio legimus:
ut sicubi in urbibus isrł questio fue¬
rit exorta int̾ sanguinẽ & sanguinẽ.
inter iudiciũ & iudiciũ: lepram &¬
non leprã: contraditionẽ & contradi¬
cionẽ: cant ad sacerdotes. atq leuitas.
& ad pontificem qui in dieb illis fu¬
erit constitutus: & querant ab eo legẽ
dñi: quib respondentib: faciant qđ
iubetur. Quod si non fecerint: ext̾mi¬
nentur de popło suo. Et ne forte in
tueri solũ modo instrumento hec
p̃cepta uideantur: loquit᷑ & apłs
ad thimotheũ: ep̃m . non solũ in re¬
p̃hensibilẽ ẽẽ debere. & unius uxo¬
ris uirũ. & ꝑ sapientẽ. & pudicũ.
& ornatũ. & hospitalẽ: s etiã doctorẽ.
Et ne casu hoc dixisse uideret᷑. ad titũ

Expanded text:
sciat legem Domini: si ignorat legem, sciat legem Domini: si ignorat legem, ipse se arguit non esse Domini sacerdotem. Sacerdotis enim est scire legem, et ad interrogationem respondere de lege. Quod quidem et in Deuteronomio legimus, ut sicubi in urbibus Israel quaestio fuerit exorta inter sanguinem et sanguinem, inter judicium et judicium, lepram et lepram, contradictionem et contradictionem, eant ad sacerdotes atque Levitas, et ad pontificem qui in diebus illis fuerit constitutus, et quaerant ab eo legem Domini; quibus respondentibus, faciant quod jubentur. Quod si non fecerint, exterminentur de populo suo. Et ne forsitan in veteri solum Instrumento haec praecepta videantur; loquitur et Apostolus ad Timotheum, epebere, et unius uxoris virum, et sapientem, et pudicum, et ornatum, et hospitalem, sed etiam doctorem . Et ne casu hoc dixisse videretur, ad Titum
Abbreviated transcription (Latin):
rea ad totũ aggeum. serino fit dñi.
De uicesima & quarta die. & scđo
anno iam diximus. Nomi mensis
numerus qui hic additur: nũquã
in bonã partẽ legitur. Pascha immo¬
lat popłs: & alias celebrat festiuita¬
tes. Omnis eius sollẽpnitas die fini¬
tur octauo: nec ad nonũ peruenit.
acta die nona: incipiunt p̃parare.
Dies quoq propiciationis. & expiati¬
onis mensis septimi. post diem nonã
celebratur: & in hieremia sicut legen¬
tibus poterit eẽ manifestũ: ierłm
anno nono ababiloniis oppugnat᷑.
Quia igitur ꝓpħia de inmundicia
popłi futura erat: id circo scđo anno
darii. nonus mensis iungitur. Rur¬
sus quia datur locus penitentiȩ post
inmundicie correptionẽ. uicesima
quarta die sermo dĩ fit ad aggeum
ꝓpħam: ut quasi ex ꝑsona dñi q̃sti¬
onẽ a sacerdotibus sciscitetur ex lege
uenientẽ: & dicitur ei. Interroga
sacerdotes legem dicens.Simulq con¬
sidera sacerdotũ eẽ officium: de lege
int̾rogatos respondere. Si sacerdos ẽ

Expanded text:
rea totus ad Aggaeum fit sermo Domini. De vicesima quarta die et secundo anno jam diximus: Noni mensis numerus qui hic additur, numquam in bonam partem legitur. Pascha immolat populus, et alias celebrat festivitates; omnis ejus solemnitas die finitur octavo, nec ad nonum pervenit. acta die nona, incipiunt praeparare. Dies quoque propitiationis et expiationis mensis septimi, post diem nonam celebratur. Et in Jeremia , sicut legentibus poterit esse manifestum, Jerusalem nono anno a Babyloniis oppugnatur. Quia igitur prophetia de immunditia populi futura 760 erat; idcirco secundo anno Darii nonus mensis jungitur. Rursum quia datur locus poenitentiae post immunditiae correptionem, vicesima quarta die sermo Dei fit ad Aggaeum prophetam, ut quasi ex persona Domini quaestionem a sacerdotibus sciscitetur ex lege venientem, et dicitur ei: Interroga sacerdotes legem, dicens. Simulque considera sacerdotum esse officii, de lege interroganti respondere. Si sacerdos est,
Abbreviated transcription (Latin):
taminabit᷑. Et respondit aggeus.
& dixit. Sic popłs iste. & sic gens
hec coram me dicit ans. & sic omia
oꝑa manuũ eoꝵ: & quicũq apppin¬
quauerit ibi contaminabitur. ꝓpt̃
munera eoꝵ matutina dolebunt ã
facie maliciarũ suarũ: & od̾atis in
portis arguentes. Propterea & septua¬
ginta int̾pretum editionẽ posuimꝰ.
quia in quibusdã uerbis dissonare
uidebantur: & hoc qđ dicit᷑: ꝓpter
munera eoꝵ matutina dolebunt a
facie maliciarũ suarũ: & od̾atis in
portis arguentes: nec in hebreo. nec
apud alios interpretes inuenitur.
Notandũ autem qđ quarto loco in
uicesima & quarta die noni m̃sis
anno scđo: non ut supͣ tercia uice
gei ꝓpħȩ: sed ad aggeum ꝓphetam.
Ibi enim quia adhuc ꝓphiam habe¬
bat. & oꝑa tantũ munda: cor autẽ
illius necdũ plenã sapientiã recepe¬
rat: siue quia adhuc habitabat int̃
cos qui dicebant: nundũ uenit tẽ¬
pus domus dñi edificande: in oꝑi

Expanded text:
taminabitur. Et respondit Aggaeus, taminabitur. Et respondit Aggaeus, et dixit: Sic populus iste, et sic gens haec coram me, dicit Dominus, et sic omnia opera manuum eorum. Et quicumque appropinquaverit ibi, contaminabitur, propter munera eorum matutina, dolebunt a facie malitiarum suarum, et odoratis in portis arguentes. Propterea et Septuaginta interpretum editionem posuimus, quia in quibusdam verbis dissonare videbantur. Et hoc quod dicitur: Propter munera eorum matutina, dolebunt a facie malitiarum suarum, et odoratis in portis arguentes, nec in Hebraeo, nec apud alios interpretes invenitur. Notandum quod in isto loco: In vicesima et quarta die mensis noni anno secundo, non ut supra tertia vice gaei prophetae; sed ad Aggaeum prophetam. Ibi enim quia adhuc profectum habebat, et opera tantum munda, cor autem illius necdum plenam sapientiam receperat; sive quia habitabat adhuc inter eos, qui dicebant: Nondum venit temp
Abbreviated transcription (Latin):
Uaut pulmentũ. aut uinũ. aut oleũ.
Saut omnẽ cibum. nũquid scĩftcabi¬
Stur: Respondentes aut̃ sacerdotes:
dixerunt. Hon. Et dixit aggeus. Si
tetigerit pollutus in anima ex om̃ib
hs. nũquid contaminabit᷑ : Et res¬
Sponderunt sacercerdotes: & dixert̃.
Contam inabitur. Et respondit agge¬
Nus: & dixit. Sic popls iste: & sic gens
Sista ante faciem meã: dicit dñs. Et
Ssic omne opus manuũ eoꝵ: & om̃ia¬
Squȩ obtulerunt: ibi contaminata
mensis. anno scđo darii factũ ẽ uer-
bũ dñi ad aggeum ꝓpħam: dicens.
Hec dicit dñs om̃ps. Interroga sacer¬
dotes: legem dicens. Si sumpserit
homo carnẽ scĩficatam in sũmita¬
te uestimenti sui: & tetigerit sum¬
mitas uestimenti eius. panẽ. aut coc¬
tionem: aũ uinũ. aut oleũ. aut om¬
nẽ cibum: si sanctificabitur: Et
responderunt sacerdotes: & dixer̃.
Non. Et dix̃ aggeus. Si tetigerit
inmundus in anima. de omnibus
his. contam inabitur: Et responde¬
runt sacerdotes: & dixerunt. Con¬

Expanded text:
um, aut oleum, aut omnem cibum: numquid sanctificabitur? Respondentes autem sacerdotes, dixerunt: Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit pollutus in anima ex omnibus his, numquid contaminabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: Contaminabitur. Et respondit Aggaeus, et dixitista ante faciem meam, dicit Dominus, et sic omne opus manuum eorum, et omniaque obtulerunt ibi, contaminata  factus est sermo Domini ad Aggaeum prophetam, dicens: Haec dicit Dominus omnipotens; interroga sacerdotes legem, dicens: Si sumpserit homo carnem sanctam in summitate vestimenti sui, et tetigerit summitas vestimenti ejus panem, aut coctionem, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, si sanctificabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: 759 Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit immundus in anima de omnibus his, contaminabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: con
Abbreviated transcription (Latin):
ĩo: oꝑa dĩ splendentia. His metallis.
illustrior fit eccłia saluatoris: quam
quondã synagoga fuerat. His lapi¬
dibiis uiuis ȩdificatur domus xp̃i.
& pax ei p̃betur et̃na. Porro qđ sequi¬
tur in septuaginta. & pacẽ anime in
adquisitionẽ om̃i homini. qui crea¬
tor ut suscitet templũ istud: quasi
suꝑfluũ. & uix coherens. quippe qd
nec apud hebreos. nec apud quequa¬
aliũ interp̃tem fertur ad missũ. In
uicesima & quarta noni mensis. in
Sanno scđo darii regis factum ẽ uer

Expanded text:
so, opera Deo placentia. His metallis so, opera Deo placentia. His metallis illustrior fit Ecclesia Salvatoris, quam quondam synagoga fuerat; his lapidibus vivis aedificatur domus Christi, et pax ei praebetur aeterna. Porro quod sequitur in Septuaginta: Et pacem animae in acquisitionem omni qui creatur, ut suscitet templum istud, quasi superfluum et vix cohaerens, quippe quod nec apud Hebraeos, nec apud alium quemquam interpretem fertur, omisimus. . In vicesima et quarta noni mensis, in anno
Abbreviated transcription (Latin):
imus: & mouebo om̃s gentes: & ueni¬
et desideratꝰ cunctis gentibus. Uere
enĩ postquã ille uenit: impleta ẽ gła
domus domini. Et quantũ distat dñs
a seruo: tantũ domus ista melior est.
cui preest dñs adomo priore: cui pre¬
fuit seruus. Quod aut̃ ait. meũ est au¬
tuum: non puto quẽquã estimare. qd
argentũ & aurũ dĩ ẽ quasi creatoris.
sed & cetera metalla. es. stegnũ. plũ¬
bũ: & qđ domat omnia: ferrũ. Sed¬
& ego argentũ quo domus dĩ ornatur.
estimo eloquia scripturarũ de quib
dicit᷑: eloquia dñi eloquia casta: ar¬
gentũ igne examinatũ: ꝓbatũ terre.
purgatũ septuplũ. & aurũ qđ in oc-¬
culto scõꝵ sensu. & in cordis uersatur
archano: & splendet uero lumine dĩ.
Quod & apłm de scĩs. qui suꝑ funda¬
mentũ xp̃i edificant: sensisse ꝑspicu¬
ũ est. Aurũ. argentũ. lapides p̃ciosos.
ut in auro sensus occultus sit. In ar¬
gento: sermo dicens. In lapide p̃cio¬

Expanded text:
imus: Et movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus. Vere enim postquam ille venit, impleta est gloria domus Domini. Et quantum Dominus distat a servo, tantum domus Domini melior est, cui praeest Dominus, a domo priore cui praefuit servus. Quod autem ait: Meum est artuum, non puto quemquam existimare quod argentum et aurum Dei est quasi Creatoris; sed et caetera metalla, aes, stannum, plumbum, et quod domat 758 omnia ferrum. Sed ego argentum, quo domus Dei ornatur, existimo eloquia Scripturarum, de quibus dicitur: Eloquia Domini eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum terrae purgatum septuplum ; et aurum quod in occulto sanctorum sensu, et in cordis versatur arcano, et splendet vero lumine Dei, quod et Apostolum de sanctis, qui super fundamentum Christi aedificant, sensisse perspicuum est, aurum, argentum, lapides pretiosos ; ut in auro sensus occultus sit, in argento sermo decens, in lapide pretio
Abbreviated transcription (Latin):
sunt om̃s nationes: ut ex earũ motu
rintho.quia multus in ea erat popłs
dĩ: electa de machedonia: quia gran¬
dis in thessalonica di eccłia congregata.
non habebat necessariũ ut de caritate do¬
ceretur. Ciecta de effeso ut archana dĩ
& nulli antea reuelata sacramenta: co¬
guoscerent. Quid plura : Om̃s gentes
cõmote sunt: ad quas saluator apłos
miserat dicens. Euntes docete omnes
gentes: & ex multis uocatis. pauci elec
lectȩ dñe: ac deinde filios memorat
electe. Commotis gͦ gentib quas qͥdẽ
possumus & contrarias fortitudines¬
acciꝑe: non ualentes splendorẽ dñi
sustinere: uenerunt electa omniũ
gentiũ. Et repleta ẽ głia domꝰ dñi.
quȩ ẽ eccłia dĩ uiuentis: colũna et
firmamentũ ueritatis. Hec scđm sep

Expanded text:
sunt nationes, ut ex earum motu rintho, quia multus erat in ea populus Dei. Electa de Macedonia, quia grandis in Thessalonica Dei Ecclesia congregata, non habebat necessarium ut de charitate doceretur . Electa de Epheso, ut arcana Dei et nullis antea revelata sacramenta cognoscerent. Quid plura? omnes gentes commotae sunt, ad quas Salvator apostolos miserat, dicens: Euntes, docete omnes gentes , et ex multis vocatis pauci electlectae dominae; ac deinde filios memorat electae. Commotis ergo gentibus, quas quidem possumus et contrarias accipere fortitudines, non valentes splendorem Domini sustinere, venerunt electa omnium gentium, et repleta est gloria domus Domini, quae est Ecclesia Dei viventis, columna et firmamentum verita
Abbreviated transcription (Latin):
timorem. Accipit ergo popłs per dĩ
timorem mercedem: ut dñs cũ illis
sit. Et ẽ sensus. Ego ero ur̃ adu¬
tor. ȩdificate domũ meã quȩ in uob̃
destructa ẽ: me in medio ur̃i consti¬
tuto: nemo ȩdificationẽ ur̃am pro.

Expanded text:
timorem. Accipit ergo populus pro Dei timorem. Accipit ergo populus pro Dei timore mercedem, ut Dominus cum illis sit, et est sensus: Ego ero vester adjutor, aedificate domum meam, quae in vobis destructa est: me in medio vestri constituto, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
homines conuersatos. Nec mirũ hoc
de angłis credi: cũ pro salute nr̃a.
etiã filius dĩ humanũ corpus assũp¬
serit. Et obhanc causam etiã de apo¬
crifis p̃bent testimoniũ ubi dicit᷑:
rit frẽm in uentre matris suȩ. Io¬
hannẽ quoq ad uocẽ mariȩ matris
cuerint dõ: equales angłis fieri.
Hoc illi sentiant: cȩterũ nos nun-¬
tiũ dñi id ẽ angłm. qui hebraice
ctũ accipiamus: ab eo qđ dñi uolun¬
tatem popło nunciauerit. siue qͥ a
in multis locis dñs nr̃ atq saluator
in aggeo p̃currisse. Porro qđ ait nun¬
tius dñi. de nuntiis dñi: tale ẽ quasi
dñi: popło dicens. Ego uobiscum sũ
dicit dñs. Non loquitur ad orobabel.
& iħm. cũ quibꝰ. & in quib sẽꝑ erat
ds̃: simul enĩ eos diximus scđm diu̾¬
sas intelligentias in ꝑsona saluatoris
accipi: s popło qui timuerat a facie
dñi: qui quia popłs erat. necdũ ue
nerat ad caritatem: quȩ foras mittit

Expanded text:
homines conversatos. Nec mirum hoc homines conversatos. Nec mirum hoc de angelis credi, cum pro salute nostra etiam Filius Dei humanum corpus assumpserit: et ob hanc causam etiam de apocryphis praebent testimonium, ubi dicitur: rit fratrem in ventre matris suae . Joannem quoque ad vocem Mariae matris cuerunt Deo, aequales angelis fieri. Hoc illi sentiant. Caeterum nos nuntium Domini, id est, angelum, qui Hebraice ctum recipiamus ab eo, quod Domini voluntatem populo nuntiaverit, sive quia in multis locis Dominus noster atque Salvator in Aggaeo praecurrisse. Porro quod ait, nuntius Domini, de nuntiis Domini, tale est quasi um sum, dicit Dominus, non loquitur ad Zorobabel et Jesum, cum quibus et in quibus semper erat Dominus semel enim eos diximus secundum diversas intelligentias in persona Salvatoris accipi, sed ad populum qui timuerat a facie Domini. Quia populus erat, necdum ad Dei venerat charitatem, quae foras mittit
Abbreviated transcription (Latin):
salathiel. & iħs filius iosedech sacer¬
dos magnus: & om̃s reliquiȩ uocẽ
dĩ sui. & uerba aggei ꝓpħȩ: sicut
misit eũ dñs ds̃ eoꝵ ad ipsos. Et timu¬
it popłs a facie dñi. Diligent̃ atten¬
de ꝓpt̃ duas intelligentias saluato¬
ris in zorobabel duce: & iħu sacer¬
dote: ipse enĩ & rex ẽ & sacerdos:
qđ non dixerit zorobabel & iħs. ti¬
muerunt: sed audientib zorobabel
qm̃ uerba sunt dñi: solus popłs ti¬
muit a facie dñi: id ẽ sola multitu¬
do. quȩ necdũ in unũ & ꝑfectum ue
sciens quia facies dñi suꝑ facientes
mala: ut ꝑdat de t̾ra memoriã eoꝵ.
Et dixit aggeus nuntius dñi de nun¬
tiis dñi: popło dicens. Ego uobiscũ
sum dicit dñs. Quidã putant & io-¬
hannẽ baptistã. & malachiã. qui int̃¬
p̃tantur angłi dñi: & aggeũ quem
nunc habemus in manib ẽẽ ange¬
los: & ob dispensationẽ & iussionem
dĩ assũpsisse humana corpora: & int̾

Expanded text:
Salathiel, et Jesus filius Josedec sacerSalathiel, et Jesus filius Josedec sacerdos magnus, et omnes reliquiae populi vocem Dei sui, et verba Aggaei prophetae, sicut misit eum Dominus Deus eorum ad eos, et timuit populus a facie Domini. Diligenter attende, propter duas intelligentias Salvatoris in Zorobabel duce et Jesu sacerdote ipse enim et rex est et sacerdos, quod non dixerit, Zorobabel et Jesus timuerunt, sed, audientibus Zorobabel quae verba sunt Domini, solus populus timuit a facie Domini, id est, sola multitudo, quae necdum in unum et perfectum virum sciens quod facies Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum . Et dixit Aggaeus nuntius Domini, de nuntiis 751 Domini, populo dicens: Ego vobiscum sum, dicit Dominus. Quidam putant et Joannem Baptistam, et Malachiam, qui interpretatur Angelus Domini, et Aggaeum quem nunc habemus in manibus, fuisse angelos, et ob dispensationem et jussionem Dei assumpsisse humana corpora, et inter
Abbreviated transcription (Latin):
cerimonias: qui tribus quadragesi¬
humiliantes animã suam: & uł ma¬
xime de tatiani radice crescentes.
suꝑ huiꝰcemodi laboribꝰ: audiunt
tanta passi estis sine causa. Hec aut̃
uniuersa que dixi.possunt & de ec¬
desie rectorib intelligi: qui edifican¬
tes carnalẽ domũ: liberisq suis et
possessionib ꝓuidentes: non curanT.
uł in se ipsis extruere tẽplum dei:
ẽ instaurare: quoꝵ sepe uita. & ui¬
te sermo congruus scandalizat plu¬
rimos. & de ȩccłia eicit: & ad solitu¬
dinẽ ꝑducit domũ dĩ. Nec hec dici¬
mus: quo uniuersos generalit̃ accu¬
semus: s quo in omni officio & gra¬
du sint. alii qui edificent: & alii qͥ
destruant templũ dĩ: & ꝓpt̾ eorũ
uitiũ. nec cęli rorẽ: nec terra det
germen: siccetur humus: montes
nia que terra giguit: homines
quoq ipsi & rum̃ta. & uniuersus
labor manuũ insectante gladio &
siccitate: uł uento urente dispere¬
ant. Et audiuit ⁊ orobabel filius

Expanded text:
iones. Qui tribus quadragesihumiliantes animam suam, et vel maxime de Tatiani radice crescentes, super hujuscemodi laboribus audiunt: Tanta passi estis sine causa. Haec autem universa quae dixi, possunt de Ecclesiae rectoribus intelligi, qui aedificantes carnalem domum, liberisque suis et possessionibus providentes, non curant, vel in seipsis exstruere templum Dei, est, instaurare: quorum saepe vita et sermo incongruus scandalizat plurimos, et de Ecclesia ejicit, et ad solitudinem perducit domum Dei. Nec haec dicimus quo universos generaliter accusemus, sed quod in omni officio et gradu sint alii qui aedificent, et alii qui destruant templum Dei, et propter eorum vitium nec coeli rorem, nec terra det germen, siccetur humus, montes nia quae terra gignit, homines quoque ipsi et jumenta, et universus labor manuum, secante gladio, et siccitate, vel vento urente dispereant. Et audivit Zorobabel filius
Abbreviated transcription (Latin):
ad conditionẽ mundi. in quo ipsa elem̃¬
ta uersantur: & dicit quia adhuc in
materia sumus. & graui corpore circũ¬
damur : & seruiuimꝰ generationibus.
extruere quidẽ nos templũ: & intrare
domũ dĩ: quasi de sũno graui suscita
die id ipsũ facere. In septimo mense.
uicesima & prima m̃sis: factũ ẽ u̾bũ
dñi in manu aggei ꝓpħe dicens. Loque¬
re ad zorobabel filiũ salathiel ducẽ iu-

Expanded text:
ad conditionem mundi, in quo ipsa elemead conditionem mundi, in quo ipsa elementa versantur. Et dicit: quia adhuc in materia sumus, et gravi corpore circumdamur, et servimus generationibus, exstruere quidem nos templum, et intrare in domum Dei, et quasi de somno gravi suscitardie idipsum facere. In septimo mense, vicesima et prima mensis, factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae dicens: Loquere ad Zoro
Abbreviated transcription (Latin):
a facie dñi. & credamus: & ingredia¬
mur in templũ dñi. & ea quȩ in do¬
mo dĩ digna sunt ꝑ petremus. Qm̃
uero adhuc in scło sumꝰ. & tempus
edificationis nr̃e sub dario rege uer¬
satur: in quo generationi conuigiis.
carniq seruitur.: idcirto in sexto nu¬
mero quo factus ẽ mundus: & in
scđo anno qui diuidit unionẽ: ma¬
ceria enĩ in quo mundi reparatio
sobolisq consistit: duplicẽ nume¬
rum diligit: in gredim᷑ domũ dñi.
& utroq popło congregato: extrui¬
mus dĩ templũ. Ex duob enĩ duode¬
cm numeris uisesimi quarti nu¬
meri sũma consistit: quia tam ex
quia octauus numerus qui sc̃s est.
triplicatus. uicesimũ quartũ nume¬
rũ facit: figuralit nos docet. ut ȩdi¬
scemus domũ dñi in amputatione
arnis. & uitiorũ circũcisione: et
uerã puritatẽ eẽ credamꝰ in nomi¬
ne patris. & filii: & sp̃s scĩ. Porro
putauit: & quatuor refert ad elem̃ta
mundi ex quibꝰ subsistimus : sex uero

Expanded text:
i, et credamus, et ingrediamur templum Dei, et ea quae domui Dei digna sunt perpetremus. Quoniam vero adhuc in saeculo sumus, et tempus aedificationis nostrae sub Dario rege versatur, in quo generationi, conjugiis carnique servitur: idcirco in sexto numero quo factus est mundus, et in secundo anno qui dividit unionem materia enim in qua mundi reparatio sobolisque consistit, duplicem numerum diligit, ingredimur domum Domini, et utroque populo congregato, exstruimus templum Dei. Ex duobus enim duodecim numeris, vicesimi quarti numeri summa consistit: quia tam ex quia octavus numerus qui sanctus estriplicatus vicesimum quartum numerum facit, figuraliter nos docemur, ut aedificemus domum Domini in amputatione carnis, et vitiorum circumcisione, et veram puritatem esse credamus in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Porro numerum, et quatuor refert ad elementa mundi, ex quibus subsistimus; sex vero
Abbreviated transcription (Latin):
hebreos. Necesse enĩ habuerant doce¬
ri: quȩ eent elementa principia ser¬
monũ dei: quȩ eos ꝓhiberent dicere:
necdũ uenit tempus domus dñi ȩdi¬
ficande: & habitare in domibus
concauis. ut supͣ dixi in ima demer¬
gentiam quanta ꝑpessi fuerant:
& ut ascendent in montẽ: & ceden
ligna. & ȩdificarent domũ dñi: &
non paterent᷑ ea quȩ fuerant ante
perpessi. Deniq in his uiginti & du¬
obus diebus timuit popłs a faciedĩ:
& ingressi sunt in die uicesimo et¬
quarto mensis in sexco m̃se anno
scđo darii regis: & faciebant opus
in domo dñi exercituũ. dĩ sui. Pre¬
cipitur aut̃ nobis ut ȩdificari pos¬
sit domus spiritalis in sacerdotiũ
sc̃m. ad offerendas spiritales uicti¬
mas placentes dõ. tales nos prebere:
diamur in domũ dñi: & faciamus
oꝑa dñi. Iam enĩ zorobabel de gene¬
re dauid. & iħc sacerdos in ȩternũ
suscitatus ẽ a patre in uirtute secũ¬

Expanded text:
Hebraeos. Necesse enim habuerunt doceHebraeos. Necesse enim habuerunt doceri quae essent elementa principii sermonum Dei, quae eos prohiberent dicere, Nec dum venit tempus domus Domini aedificandae, et habitare in domibus concavis, et ut supra dixi, in ima demergentiam quanta perpessi fuerint. Et ut ascenderent in montem, et caederent ligna, et aedificarent domum Domini, et non paterentur ea quae fuerant ante perpessi. Denique in his viginti et duobus diebus, timuit populus a facie Domini, et ingressi sunt in die vicesimo quarto mensis, in sexto mense anno secundo Darii regis, et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui. Praecipitur autem nobis, ut aedificari possit domus spiritualis in sacerdotium sanctum, ad offerendas spirituales victimas placentes Deo, tales nos praebere, 753 diamur in domum Domini, et faciamus opera Domini. Jam enim Zorobabel de genere David, et Jesus sacerdos in aeternum suscitatus est a Patre in virtute, secun
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i popło: & ingressi sunt. & facie¬
bant opus in domo dñi exercituũ
dĩ sui. in die uicesima. & quarta m̃¬
sis. in sexto mense. in anno scđo da¬
rii regis. Pro duce uda. septuagin¬
ta transtulerunt de tribu iuda: o
pro oꝑe oꝑa: & cetera similit̃. U̾bi¬
cũq autẽ nos ponimꝰ dñm exercitu¬
ũ: illi diuerse aut dm̃ omnipoten¬
tem. aut dñm sabaoth: aut dñm
uirtutũ interp̃tantur. Suscitatur
non corpus. non anima. s ut diximꝰ
sp̃s qui magis edificare scit cemplũ
dĩ. Et ingressi enĩ fuerant foris: fa¬
ciebat oꝑa quȩ digna erant penetra¬
libus domus dñi. In eodem anno
darii regis. quo ut supra: in eo men¬
se qui & in principio positus ẽ. s ñ
in eodem die: ibi enĩ unus dies men¬
sis ponitur. hic uero uicesimꝰ qͣrtus.
ut inter primũ diem quo dñs loqͥ¬
tur ꝑ aggeũ: & uicesimũ quartũ
quo ingressi sunt: & faciebant opꝰ
in domo dñi: uiginti duo dies medii
fuerint: quot & litterȩ sunt apud

Expanded text:
si sunt, et faciebant opus in domo, Domini exercituum Dei sui: in die vicesima quarta mensis, in sexto mense, in anno secundo Darii regis. Pro duce Juda, Septuaginta transtulerunt, de tribu Juda, et pro opere, opera: caetera similiter. Ubicumque autem nos ponimus, Dominum exercituum, illi diverse aut Dominum omnipotentem, aut Dominum sabaoth, aut Dominum virtutum interpretantur. Suscitatur non corpus, non anima; sed ut diximus, spiritus, qui magis aedificare scit templum Dei. Et ingressi, foris enim fuerant, faciebant opera, quae digna erant penetralibus domus Domini: in eodem anno Darii regis quo et supra, in eo mense qui et in principio positus est; sed non in eodem die. Ibi enim unus dies mensis ponitur: hic vero vicesimus quartus, ut inter primum diem, quo Dominus loquitur per Aggaeum, et vicesimum quartum, quo ingressi sunt, et faciebant opus in domo Domini, viginti duo dies medii fuerint, quot et litterae sunt apud
Abbreviated transcription (Latin):
fecta in ministerio trinitatis reqͥe.
tercio factũ est uerbũ dñi in manu
aggei ꝓpħȩ: qui continuo labore
sudabat: ut semꝑ sermo dĩ haberet
ascensus: preteritoꝵ enĩ obliuiscens:
& in futurũ se extendens. ita cotidie
laborabat: quasi p̃cedentium operũ
nichil haberet. Dicit᷑ ergo ei. Loquere
ad zorobabel. & ad iħm. & ad reliquũ
popłm.qui uiderunt antiquã domũ
dei: & nunc intersunt in stauratio¬
ni eius. Nũquid ad cõparationẽ pri-¬
oris non talis ẽ ista que cernit᷑: ut quo¬
dammͦ non eẽ uideatur : uerũ nolite
desꝑare. nec lassas manus dimittere:
popłi confortamini: & facite opus in
domo mea. Ego enĩ uobiscũ sũ. & ser¬
deremini de t̾ra egipti: & sp̃s m̃s non¬

Expanded text:
fecta in mysterio Trinitatis requie, tertio factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, qui continuo labore sudabat, ut semper in eo sermo Dei haberet accessum. Praeteritorum enim obliviscens, et in futurum se extendens , ita quotidie laborabat, quasi praecedentium operum nihil haberet. Dicitur ergo ei: Loquere ad Zorobabel, et ad Jesum, et reliquum populum, qui viderunt antiquam domum Dei, et nunc intersunt instaurationi ejus, numquid ad comparationem prioris, non talis est ista quae cernitur, ut quodam modo non esse videatur? Verum nolite desperare, nec lassas manus dimittite, popule, confortamini, et facite opus in domo mea: Ego enim sum vobiscum, et serderemini de terra Aegypti. Et spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ: & ad reliquos popłi dicens. Qs
in uobis ẽ derelictus. qui uidit domũ
istam in głam suam primã: & quid
uos uidetis hanc nunc : Num qͥd non
ita ẽ. quasi non sit in oculis ur̃is : Et
nunc confortare ⁊orobabel dicit dñs:
confortare iħu fili iosedech sacerdos
magne: & confortare omnis popłs tre
dicit dñs exercitirum: & facite qͣn-¬
do ego uobiscũ sum dicit dñs exerci¬
tuũ. Uerbũ qđ placui uobis: cũ egre¬

Expanded text:
populi, dicens: Quis in vobis est derelictus, qui vidit domum istam in gloria sua prima? et quid vos videtis hanc nunc? numquid non ita est, quasi non sit in oculis vestris? Et nunc confortare, Zorobabel, dicit Dominus; et confortare, Jesu, fili Josedec, sacerdos magne, et confortare, omnis populus terrae, dicit Dominus exercituum: Et facite quoniam ego vobiscum sum, dicit Dominus exercituum verbum q
Abbreviated transcription (Latin):
palliũ possidetur: in lege p̃cipitur:
reddes eius uestinentũ. antequã sol
s̃pem.S & hoc eis accidit qui habitan
aicentibus: nũdũ uenit tempꝰ domꝰ
añi edificande: ut merces in ꝑtusum
saculũ congregarent. Siquis e nobis
bona oꝑatur. & digna mercede quam
nobis redditurus est dñs: de quo dr̃
ecce dñs. & mercedes eius in manib
illius. reddere unicuiq scđm oꝑa sua
& illud apłi: si cuiꝰ opus manserit qđ
suꝑ edificauit mercedem accipiet: Inc
congregat conseruandas. mansurasq
mercedes. & uirtutib uirtutes semper
adiungens: coaceruat peccunias insc¬
culo non ꝑtuso. Qui aut̃ post bonã
oꝑa non semel & bis. sed frequenter
peccat. & p̃teritam caritatẽ sequenti¬
bus uitiis obscurat & sordidat: iste
in sacculũ ꝑtusũ peccuniã congre¬
gat. Hec omnia euenerunt eis qui
dixerunt. nũdũ uenit tempus do¬
mus dñi edificande: & cũ ipsi habi¬
tarent in conuallibꝰ. desertam esse

Expanded text:
pallium possidetur, in lege praecipitur: pallium possidetur, in lege praecipitur: Reddes ei vestimentum antequam sol spem . Sed et hoc eis accidit qui habitabaant: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae, ut mercedes in pertusum sacculum congregarent . Si quis e nobis bona operatur, et digna mercede quam nobis redditurus est Dominus, de quo dicitur: Ecce Dominus, et merces ejus in manibus illius, reddere unicuique secundum opera sua . Et aliud Apostoli: Si cujus opus manserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet , hic congregat conservandas mansurasque mercedes, et virtutibus virtutes semper adjungens, coacervat pecunias in sacculum non pertusum. Qui autem post bona opera non semel et bis, sed frequenter peccat, et praeteritam charitatem sequentibus vitiis obscurat et sordidat, iste in pertusum sacculum pecuniam congregat. Haec autem omnia evenerunt eis qui dixerunt: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae, et cum ipsi habitarent in convallibus, desertam esse
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ. amictus eius. Quãꝗͣ enĩ scđm
hebraicã ueritatẽ referatur ad terrã
femineo de dõ. qđ dictũ ẽ sentire com¬
pellimur: eo qd inuestigabilis sit eius
sapientia: & ponat dñs tenebras lati¬
bulũ suũ: & non indignis quibq eiꝰ
sacram̃ita ꝓdantur. Unde & iustus le¬
tatur. & dicit. In corde meo abscondi
eloquia tua: ut non peccarẽ tibi. Hoc
palliũ de multiplicis sapientiȩ sensib
uerbisq contextũ. non suit feruen¬
tes sp̃u refrigerari: nec dilectionis
calorẽ: borea flante frigescere. Qui uͦ
medius ẽ. & habet quidẽ palliũ: s ñ
quo totus oꝑiatur: quomͦ parũ in hor¬
rea cõportauit: & comedit ñ in satu
ritatẽ: & bibit non in ebrietatẽ: sic
pallio. s ñ calefiet. Qui aut̃ ꝓpt̃ nimi¬
am anime pauꝑtatem non habuerit
palliũ: ideo non habet: qđ mnultipli¬
cata iniquitate. caritas refrixit in eo.
Vude & istiusmodi homini cuiꝰ ab alio

Expanded text:
mentum amictus ejus. Quamquam enim secundum mentum amictus ejus. Quamquam enim secundum Hebraicam veritatem referatur ad terras,feminino, de Deo quod dictum est sentire compellimur, eo quod investigabilis sit ejus sapientia, et ponat Dominus tenebras latibulum suum , et non indignis quibusque ejus sacramenta prodantur. Unde et justus laetatur, et dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Hoc pallium de multiplicis sapientiae sensibus verbisque contextum, non sinit ferventes spiritu refrigerari, nec dilectionis calorem, Borea flante, frigescere: Qui vero medius est, et habet quidem pallium, sed quo non totus operiatur: quomodo parum in horrea coietatem, et bibit, et non in ebrietatem: sic pallio, sed non calefiet. Qui autem propter nimiam animae paupertatem non habet pallium: ideo non habet, quia, multiplicata iniquitate, charitas refrixit in eo . Unde et de istiusmodi homine, cujus ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
maledictis leuitici dñs cõminatur: &
comedetis. & non saturabimini. Qui
explicabitur in illo qđ scriptũ ẽ: iustꝰ
comedit & replet animã: similit̃ qui
penitus non bibit. siti peribit: sicut
s non usq ad ebrietatẽ. Porro qui po¬
test dicere ad dñm. calix tuus in ebri¬
ans quã p̃clarus ẽ: & in ebriatus cũ
noe. & licet in egipto constitutus: ta¬
men in conuiuio ioseph cũ patriarchis.¬
& ꝓpħis. & fratrih uino madet: iste
p̃ magnitudine leticie. & cotidiano
gaudio cũ apłis uersus in extasin. ap¬
pellabitur musto plenꝰ. Quomͦ autẽ
non sit huic expositiomi contrariũ
illud qd filii ionadab fili rechab uinũ
non biberent: & laudent᷑ a dño in hie¬
remia: cõpetentius disseret᷑. Post hec dr
ad eos. qui negligebant ed ificare tẽplũ
dñi. Operustis uos. & non estis calefac¬
ti: qđ intelligimus de centesimo t̃cio
psalmo. in quo de deo đr. Abyssus uesti¬

Expanded text:
maledictis Levitici Dominus comminatur: Et maledictis Levitici Dominus comminatur: Et comedetis et non saturabimini . Qui explebitur in illo quod scriptum est: Justus comedens replet animam suam . Similiter qui penitus non bibit, siti peribit: sicut 745 sed non usque ad ebrietatem. Porro qui potest dicere ad Dominum: Calix tuus inebrians quam praeclarus est ! et inebriatur cum Noe : et licet in Aegypto constitutus, tamen in convivio Joseph cum patriarchis et fratribus vino madet : iste prae magnitudine laetitiae et quotidiano gaudio cum apostolis versus in ecstasin, appellabitur musto plenus . Quomodo autem non sit huic expositioni contrarium illud quod filii Jonadab filii Rechab vinum non biberint, et laudentur a Domino, in Jeremia competentius disseretur. Post haec dicitur ad eos qui negligebant aedificare templum Domini: Operuistis vos, et non estis calefacti. Quod intelligimus de centesimo tertio psalmo, in quo de Deo dicitur: Abyssus ut vesti
Abbreviated transcription (Latin):
necdũ ȩdificauerunt templũ dei: s
edificationẽ eius cotidie differen¬
tes dixerunt: nũdũ uenit tempus
domus dñi edificande : nec captiui
sunt. nec adhuc plena libertate do¬
uati. uerũ quasi in quodã meditul
lio positi seminauerunt multũ:
&e intulerunt parũ: comederunt.¬
& non sunt saturati: biberunt. &
non sunt inebriati: operuerunt.
se & non sunt calefacti. Congrega¬
uerunt mercedes: & quasi in ꝑtusũ
marsupiũ mitterent: ꝑdiderunt.
Siquando uideris int̾ multa oꝑa
peccatoꝵ facere quẽpiam ñ nulla
que iusta sunt: non ẽ tã in iustus
deus: ut ꝓpt̃ in ulta mala. paucorũ
obliuiscatur bonoꝵ: s faciet eũ illa
tantũ metere: quȩ in bonã terrã se¬
minauit: & in sua horrea congregauit.
Qui aut̃ penitus. AΠUC SatIC ẽ
iste omnino non comedet: s fame pe¬
ribit. Porro qui sennat multa. et
infert parua: comedet parũ. & non
in saturitatem: iuxta illud quod in

Expanded text:
necdum aedificaverunt templum Dei, sed necdum aedificaverunt templum Dei, sed aedificationem ejus quotidie differentes, dixerunt: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae: nec captivi sunt, nec adhuc plena libertate donati: verum quasi in meditullio quodam positi, seminaverunt multum et intulerunt parum: comederunt et non sunt satiati: biberunt, et non sunt inebriati: operuerunt se, et non sunt calefacti: congregaverunt mercedes, et quasi in pertusum marsupium mitterent, perdiderunt. Si quando videris inter multa opera peccatorum facere quempiam nonnulla quae justa sunt, non est tam injustus Deus, ut propter multa mala, paucorum obliviscatur bonorum; sed faciet eum illa tantum metere, quae in bonam terram seminaverit, et in sua horrea congregare. Qui autem penitus ἀποστάτης est, iste omnino non comedet, sed fame peribit. Porro qui seminat multa, et infert pauca, comedit parum, et non in satietatem, juxta illud quod in