comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃arum liquor uilis et tenuis. inp̃cio¬
sam et fortem gr̃am tranfundatur: ut
uini uice sapiamus. qđ bonum ẽ. redo¬
leamus qđ suaue ẽ: & possimus dicere
đo. Catecuminus enĩ prius qͣm baptĩle¬
tur. sicut aqua iacet. riget et pallet: fi¬
delis aut̃. sicut uinum. fortis & rubeusẽ
Caticuminus in qͣm sicut aqua. nulluiꝰ
saporis. nullius odoris. nullius ẽ p̃ciiͥ nec
sufficiens adusum. nec delectabilis ad
reficiendum: nec tolerabilis adseruan¬
dum. Nam sicut aqua cũ seruatur du¬
tius. indeterius uersa. intra semet pu
trescit et fetet: ita & catecuminus cum
duitius caticuminus ꝑmanet᷑. indete¬
rius conuersus. intra semet uilescit et
deꝑit. Ait enĩ d̾ns. Nisi quis renatus fu¬
erit exaqua & sꝑu scõ. non intrabit in¬
regnum celoꝵ. Qui aut ñintrat ĩreg¬
num: necessario remanet ininfernum.
Recte aũt uino comꝑatur fidelis. Sic̃
enim excunctarum creaturarũ substan¬

Expanded text:
vestrarum liquor vilis et tenuis in pretiovestrarum liquor vilis et tenuis in pretiosam et fortem gratiam transfundatur; ut vini vice sapiamus quod bonum est, redoleamus quod suave est, et possimus dicere Deo ; catechumenus enim, priusquam baptizetur, sicut aqua jacet, friget et pallet: fidelis autem sicut vinum fortis et rubeus est. Catechumenus, inquam, sicut aqua nullius saporis, nullius odoris, nullius est pretii, nec sufficiens ad usum, nec delectabilis ad reficiendum, nec tolerabilis ad servandum. Nam sicut aqua cum servatur diutius, in deterius versa intra semetipsam putrescit et fetet; ita et catechumenus cum diutius catechumenus permanet, in deterius conversus intra semetipsum vilescit et deperit. Ait enim Dominus: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrat regnum coelorum : qui autem non intrat regnum, necessario remanet in inferno. 3. Recte autem vino comparatur fidelis; sicut enim ex cunctarum creaturarum substan
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s p̃dicationẽ meã in
die sc̃ȩ epiphanie ꝑueniᷤ¬
se credo: et aduos p̃ci¬
pue catecuminos: uiqua descripsimus.
tunc non nullis asserentibus aqͣm inui¬
num fuisse conuersam: plerisq aut̃ tes
tum fuisse credatur: ego tamen utrũq
factum ẽẽ confirmo: et aliud signum
de alio contineri. Utrumq enim factũ
ẽ. Nam cum baptiratus ẽ dns: et myste¬
rium lauacri instituit: et humanum
genus uelut uilem aqͣm inet̾nam sub¬
stantiam. diuinitatis sapore conuertit.
Similit & cum ydrias plenas liquore
fontium conuertit inlunĩ: utrumq
oꝑatus ẽ: & speciem magis necessariam
nuptiis p̃stitit: et demonstpamit corꝑa
ẽẽ substantia. Qd̾ alibi ipse dns mani¬
festius declarauit: dicens inutres nouos
uinum nouum ẽẽ condendum. Inno
uitate enĩ utrium lauacri piritas. sp̃c
audisse: quibꝰ magis ẽ necessarium ut
sensus ur qui ignorantia trinctatis ut
aqua nunc friget: agnitione mysterii
incalescat ut uinum: & animarum

Expanded text:
raedicationem meam in die sancta Epiphaniae pervenisse credo, et ad vos praecipue catechumenos: in qua descripsimus tunc, nonnullis 405 asserentibus aquam in vinum fuisse conversam: plerisque autem tetum esse credatur; ego tamen utrumque factum esse confirmo, et aliud signum de alio contineri. Utrumque enim factum est; nam cum baptizatus est Dominus, et mysterium lavacri instituit, et humanum genus velut vilem aquam in aeternam substantiam divinitatis sapore convertit. Similiter et cum hydrias plenas liquore fontium vertit in vinum, utrumque operatus est, et speciem magis necessariam nuptiis praestitit, et demonstravit corporesse substantia. Quod alibi ipse Dominus manifestius declaravit , dicens in utres novos vinum novum esse condendum; in novitate enim utrium lavacri puritas, Spiriaudisse, quibus magis est necessarium, ut sensus vester, qui ignorantia Trinitatis ut aqua nunc friget, agnitione mysterii incalescat ut vinum, et animarum
Abbreviated transcription (Latin):
factis habitat: nec in metallo. aut
saro cognoscitur. Hic gͦ gentilis po¬
płs cum ꝑsecutionẽ xp̃iano indule¬
rit: hac pena plectetur: ut cũ sua
sacrilega mola. iudicandi scłi flu¬
ctibus demergatir: xlu.

Expanded text:
factis habitat , nec in metallo, aut saxo cognoscitur. Hic ergo gentilis populus, cum persecutionem Christiano intulerit, hac poena plectitur ut cum sacrilega mola judicandi saeculi fluctibus demergatur.
Abbreviated transcription (Latin):
misit inhortum suum. et creuit.
et facta ẽ arbor. et uolucres reqͥ¬
euerunt in ramis cius: diligentiꝰ
requiramus. quis iste sit cui hec
cuncta conueniant. Oiximus
suꝑius scĩs marty rib qui diu̾¬
sis atcriti sunt passionibꝰ: na¬
turam sinapis posse congrue¬
re.S qm̃ dicit scriptura. et creuit.
et facta ẽ arbor. et uolucres reqͥ¬
euerunt in ramis cius: arbitror
hoc ipsi dño xp̃o rectuis compa¬
rari. qui nascendo humiliatus
num plane xp̃c ẽ. dum patit᷑:
arbor ẽ. cum resurgit. Granũ
in quã ẽ. cum famem esuriens
sustinet: arbor ẽ cum quinq:
panibus saturat quinq milla
uiroꝵ. Ibisterilitatem humana
conditione patitur: hic satie¬
tatem ꝓpria diuinitate largit᷑.
Granum aũt dixerim dñm. cũ
ceditur. contempiit᷑. increpat᷑.
arborem. cum cecos illuminat.

Expanded text:
in hortum suum, et crevit, et facta est arbor, et volucres requieverunt in ramis ejus, diligentius inquiramus quis iste sit cui haec cuncta conveniant. Diximus superius SS. martyribus, qui a diversis attriti sunt passionibus, naturam sinapis posse congruere. Sed quoniam dicit Scriptura, et crevit, et facta est arbor, et volucres requieverunt in ramis ejus, arbitror hoc ipsi Christo Domino rectius comparari, qui nascendo in hominem num plane Christus est dum patitur, arbor est cum resurgit. Granum inquam est, cum famem esuriens sustinet. Arbor est cum 367 quinque panibus saturat quinque millia virorum. Ibi sterilitatem humana conditione patitur, hic satietatem propria divinitate largitur. Granum autem dixerim Dominum, cum caeditur, contemnitur, increpatur; arborem autem cum caecos illuminat,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ arbitror: dequo ęuangłista
refert. Ecce autem ioseph qui
erat de curio ab arimathia acces¬
sit ad pilatum: petens ut depo¬
situm corpus dñi sepeliret. Qd
acceptum tradidit sepulture
que in horto fuerat p̾parata:
atq ideo scriptura ait. qđ acce¬
ꝑtum homo misit in hortũ suũ.
Ergo ioseph hortus.flosculoꝵ
erat diuersism odorib plenus.
s necdum meo tale germ̃ seue¬
rat. Fraglabat quidem sp̃itali¬
ter anime eius hortus uaria su¬
auitate uirtutum: s necdum

Expanded text:
esse arbitror de quo evangelista esse arbitror de quo evangelista refert: Ecce autem Joseph, qui erat decurio ab Arimathea, accessit ad Pilatum, petens ut depositum corpus Domini sepeliret : quod acceptum tradidit sepulturae, quae in horto fuerat praeparata, atque ideo ait Scriptura: Quod acceptum homo misit in hortum suum. Ergo Joseph hortus flosculorum erat diversis floribus plenus, sed necdum in eo tale germen inseverat. Fragrabat quidem specialis animae ejus hortus varia suavitate virtutum, sed nec dum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ domini saluatoris uelut sina¬
pis acrimoniã atq amaritudi¬
nem. iudei minime sustinentes:
contempserunt sucum celestis
disciplinȩ acciꝑe. dicentes illumi¬
nos aũt moysi discipłisumus.
Ipsius quoq moysi mandata pe-¬
nitus ignorantes. qui p̃ceperat
illis specialit̃ hanc amaritudi¬
nem comedendam. cumpasche
illis celebranda sacramenta dis¬
poneret: ait. Manducabitis illud
cum amaritudine: pascha enim
dñi ẽ. Nonenĩ sicut illi putant
ussit herbarum uilium acerri¬
mos sucos. cum assis agni car¬
nibus manducari: s mandato¬
rum xp̃i utiliter amaros sermones.
p̃cepit cum ipso sacramento pas¬
sionis dominicȩ deuorari. Nũqͥd
enim non uidentur amari sermo¬
nes dñi cumait: si uis ꝑfectus esse.
relinquȩ omnia quȩ habes et ue¬
n sequere me. et cum dicit non
habendas duas tumcas. neq pe¬
ram. neq calciamenta: A mari¬
tudo ista fermonum: medicina
uelut sinapis granum. in suo
hortulo seminauit: Ego illum

Expanded text:
est Domini Salvatoris, veluti sinapis acrimoniam atque amaritudinem Judaei minime sustinentes, contempserunt succum coelestis disciplinae accipere, dicentes illuminos autem Moysi discipuli sumus . Ipsi quoque Moysi mandata penitus ignorantes, qui praecepit illis hanc amaritudinem comedendam: cum Paschae illis celebrandae sacramenta disponeret, ait: Manducabitis illud cum amaritudine; Pascha enim Domini est . Non enim sicut illi putant jussit herbarum vilium acerrimos succos cum assis agni carnibus manducari, sed mandatorum Christi utiliter amaros sermones praecepit cum ipso sacramento passionis dominicae devorari. Nonne enim amari videntur sermones Domini cum dicit: Si vis perfectus esse, relinque omnia tua, et veni, sequere me ? Et cum dicit non habendas duas tunicas, neque peram, neque calceamenta, 368 amaritudo ista sermonum medicina velut sinapis granum in suo hortulo seminavit? Ego illum
Abbreviated transcription (Latin):
scłm autem gaudebit. Sicut au¬
tem cum sinapi capue forte curã¬
dum est.iubemur ad rasum ca¬
ꝑfectius medicina ꝓueniat: ita
& cum anima ꝑ fidem curanda
ẽ. precipimur substantiam a no¬
bis scłi auferre: impedimenta
auri argentiq deponere: ut nude
& soli anime congruentius sp̃a¬
lis medicina proueniat. Quisq
obuolutus: huic fidei medicina
non ꝓderit. Frgo quod sucus sy¬
napis incorpore: hoc fides xp̃ia¬
na opatur in anima. Sed qm̃
ui eadem dominica sententia scͥp¬

Expanded text:
saeculum autem gaudebit . Sicut ausaeculum autem gaudebit . Sicut autem cum sinapi caput forte curandum est, jubemur abrasos caperfectius medicina proveniat; ita et cum anima per fidem curanda est, praecipimur substantiam a nobis saeculi auferre, impedimenta auri argentique deponere, ut nudae et soli animae congruentius spiritualis medicina proveniat. Quisquis obvolutus est, huic fidei medicina non proderit. Ergo quod succus sinapis in corpore, hoc fides Christiana agatur in anima. Sed quoniam in eadem dominica sententia sc
Abbreviated transcription (Latin):
cuisimile ẽ regnum
celorum. aut cui sum¬
napis et cetera: multa ꝑstrinxi¬
mus. quib ꝓbaremus regnũ dĩ
grano sinapis non imimerito cõ¬
parari: et distantiam in sola eẽ
estimatione uerborum. non in
collatione uirtutum. Siquidem
pis natura deꝓmit. Nam sicut.
cum sinapis sucum sumimus.
uultu contristamur: fronte con¬
trahimur ⁊ adlacrimas ꝑmo¬
uemur: et ipsam salubritatem
corporis nr̃i. cum quodam flecu
austeritatis accipimus: illinc
enim nos amaritudo exaspat.
acrimonia penetrat. hinc ca¬
lor ignei saporis accendit: et
toto ꝑturbati corpore. tc̃ magis
sani efficimur. cum amplius
deploramꝰ: ita gͦ et cum fidei xp̃i¬
muranimo: affligimur corꝑe:
ad lacrimas ꝑmouemur: & ipsã
nr̃am salutem.cum quodam fle¬
tu ac merore consequimur. Inde
peccatorum conscientia macerat:
hinc patrimonii iactura ꝑt̾bat:¬
& toto contristati habitu. magiᷤᷤ
salutem consequim᷑. si amplius
defleamus. scd̃m quod ait dñs.
Uos plorabitis & plangetis:

Expanded text:
Cui simile est regnum coelorum? et cui simnapis, et caetera. Multa perstrinximus, quibus probaremus regnum Dei grano sinapis non immerito comparari, et distantiam in sola esse aestimatione verborum, non in collatione virtutum: siquidem pis natura depromit. Nam sicut cum sinapis succum sumimus, vultu contristamur, fronte contrahimur, ad lacrymas permovemur, et ipsam salubritatem corporis nostri cum quodam fletu austeritatis accipimus; illinc enim amaritudo nos exasperat, acrimonia penetrat, hinc calor ignei saporis accendit; et toto perturbati corpore tunc magis sani efficimur, cum amplius deploramus: ita et cum fidei chrimur animo, affigimur corpore, ad lacrymas promovemur, et ipsam nostram salutem cum quodam fletu ac moerore consequimur. Inde peccatorum conscientia macerat, hinc patrimonii jactura conturbat, et toto contristati 366 habitu magis salutem consequimur, si amplius defleamus, secundum quod ait Dominus: Vos plorabitis et plangetis,
Abbreviated transcription (Latin):
nossimus sobrii.atq ieuini: quo intel¬
ligant leticiam suam nr̃a abstinentia
condempnari. Honsolum aut gentili¬
um. s & iudorum consortia uitare de¬
bemus: quorum etiam confabulatio.
ẽ magna pollutio. Hii &. enim arte insi¬
nuant se hominib domos penetrare:
ing̃diunt᷑ p̃toria: aures iudicum & pu¬
blicas inquietant. Et icdo magis p̃ua¬
lent: quo magis sunt imprudentes. Hoc
autem non recens in ipsis: s inueceratũ
& originale malum ẽ. Nam olim iam &

Expanded text:
nos simus sobrii atque jejuni; quo intelnos simus sobrii atque jejuni; quo intelligant laetitiam suam nostra abstinentia condemnari. 4. Non solum autem gentilium, sed et Judaeorum consortia vitare debemus, quorum etiam confabulatio est magna pollutio. Hi etenim arte insinuant se hominibus, domos penetrant, ingrediuntur praetoria, aures judicum et publicas inquietant; et ideo magis plent quo magis sunt impudentes. Hoc autem non recens in ipsis, sed inveteratum et originale malum est. Nam olim jam
Abbreviated transcription (Latin):
tia. temꝑantia. castitas: inducitur.
comessatio. ebrietas. atq lasciuia: Di
eit saluator. Nemo podest duob dñis
seruire: hoc ẽ dõ & mammone. Quo¬
modo gͥpotestis religiose epiphaniã
dñi ꝓcurare: qui iani kalendas qnͣ¬
tum in uobis ẽ deuotissime celebrastis::
Ianus enim homo fuit unus condi¬
tor. eruitatis. que ianiculum nuncu¬
pat᷑: incuius honore. agentib kalen¬
de sunt ianuarie nuncupate. Unde
qui Ralendas ianuarias colit. peceat.
qm̃ homini mortuo defert diuinitatiᷤ
honorem. Inde ẽ quod ait apłs. Diesob¬
seruatis. & menses. & tempora. & annoᷤ.¬
timeo nesie causa laborauerim in uob̃.
Obseruauit enim diem & mensem: qui
his dieb aut ñ ieuinauit. aut ad eccłam
non ꝓcessit. Obseruauit diem. qui hest᷑¬
na die non ꝓcessit ad eccłiam: ꝓcessit
adeampum Ergo fr̃s omni studio gñ¬
tilium festiuitatem & ferias declinemꝰ:
ut quando illi epulant᷑ &. leti sunt. tunc

Expanded text:
tia, temperantia, castitas, inducitur tia, temperantia, castitas, inducitur comessatio, ebrietas, atque lascivia? Dicit enim Salvator: Nemo potest duobus Dominis servire , hoc est, Deo et mammonae. Quomodo igitur potestis religiose epiphaniam Domini procurare, qui jam kalendas, quantum in vobis est, devotissime celebrastis? 3. Janus enim homo fuit unius conditor civitatis, quae Janiculum nuncupatur, in cujus honorem a gentibus kalendae sunt januariae nuncupatae; unde qui kalendas januarias colit, peccat; quoniam homini mortuo defert divinitatis obsequium. Inde est quod ait Apostolus: Dies observatis, et menses, et tempora, et annostimeo ne sine causa laboraverim in vobis . Observavit enim diem et mensem, qui his diebus aut non jejunavit, aut ad Ecclesiam non processit: observavit diem, qui hesterna die non processit ad Ecclesiam, processit ad campum. Ergo, fratres, omni studio gentilium festivitatem et ferias declinemus; ut quando illi epulantur et laeti sunt, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
querela ñ modica.
De hĩs loquor. qͥ
nobiscum nata¬
lem dm̃i celebran¬
tes. gentiltum feriis se dederunt: & post
illud celeste conuiuium. suꝑstitionis sibi
pran .o. dium p̃pararunt: ut qui an¬
te letificati fuerant sc̃ĩtate. iebriarent᷑
postea uanitate: ignorantes quod qui
nult regnare eum xp̃o. non possit gau¬
dere cum scło. & qui uult inuenire iusti¬
ciam. debet declinare luxitriam. lia
enim racio ẽ iute et̾ne: alia desꝑatio
lascuue temporalis. Ad illam iurcute
ascendit᷑: ad istam ꝑditione descendi
Idoli enim portio ẽ. in ebriare uino men¬
tem: uentrem cibo distendere: salcatio¬
nib menbra dorquere: & ita prauis ac¬
tib occupari. ut cogaris ignorare qđ¬
Que pars iusticie cum miquitate.
Aut que societas luci eum tenebris
Aut que pars fideli eum infidele. Q
autem consensus templo di cum ido¬
lis: E rgo sinos sumꝰ templum dĩ: cur
intemplo di colit᷑ festiuitas idolorum:
Curubi xp̃c habitat qui ẽ abstinen¬

Expanded text:
querela non modica; de iis loquor qui nobiscum natalem Domini celebrantes gentilium se feriis dediderunt, et post illud coeleste convivium superstitionis sibi prandium praepararunt; ut qui ante laetificati fuerant sanctitate, inebriarentur postea vanitate, ignorantes quod qui vult regnare cum Christo non possit gaudere cum saeculo, et qui vult invenire justitiam debeat declinare luxuriam. Alia enim ratio est vitae aeternae, alia desperatio lasciviae temporalis: ad illam virtute ascenditur, ad istam perditione descenditIdoli enim portio est inebriare vino mentem, ventrem cibo distendere, saltationibus membra torquere, et ita pravis actibus occupari, ut cogaris ignorare qQuae portio justitiae cum iniquitate? aut quae societas luci cum tenebris? aut quae pars fideli cum infideli? quis autem consensus templo Dei cum idolis ? Ergo si nos sumus templum Dei, cur in templo Dei colitur festivitas idolorum? cur ubi Christus habitat, qui est abstinen
Abbreviated transcription (Latin):
padis sue patitur. eum clarioris luesssplen¬
dore suꝑatur. Quisenim sapiens lucer¬
nam requirit in sole: Non quidem ex¬
tinguit᷑. s necessaria non habet᷑. Hoc est.
Quis ad iohannns penitentie bapdismũ

Expanded text:
padis suae patitur, cum clarioris lucis splendore superatur. Quis enim sapiens lucernam requirat in sole? Non quidem exstinguitur, sed necessaria non habetur; hoc est, quis ad Joannis poenitentiae baptismu
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat: cum possit saluatoris baptismo
saluari.Non quidem illud rep̃hendit᷑.
s hoc magis utile & necessartum uidi¬

Expanded text:
eniat, cum possit Salvatoris baptismo salvari? Non quidem illud reprehenditur; sed hoc magis utile et necessarium vid
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. Scientiȩ iste: ille potentie.
Diuitias immortalitatis ille dispen¬
sat: scientiȩ thesauros iste largit᷑.
tissimi apłi petrus ⁊ paulus eminent
int̾ uniu̾sos apłos: et peculiari qua¬
dam p̃rogatiua p̃cellunt. Uerum
int̾ ipsos. qͥs cui p̃ponat᷑ in certũẽ.
Puto enĩ illos equales ẽẽ meritis qͥ

Expanded text:
perunt; scientiae iste, ille potentiae. perunt; scientiae iste, ille potentiae. Divitias immortalitatis ille dispensat; scientiae thesauros iste largitur. ti Petrus et Paulus eminent inter universos apostolos et peculiari quadam praerogativa praecellunt, unde inter ipsos quis cui praeponatur incertum est. Puto enim illos
Abbreviated transcription (Latin):
umom̃s beati apłi pa l¬
rem grãm apud dm̃ scĩ¬
tatis obtineant: nescio
tam̃ quo pacto petrus
et paulus uident᷑ p̃cct̾is peculia¬
ri quadã insaluatore fidei uirtute
p̃cellere. Qd̃ qͥdem ex ipsius dñi iti¬
dicio possumꝰ apꝓbare. Nã petro
sic̃ bono dispensatori clatĩe regni
celestis dedit: paulo tanꝗͣ idoneo
doctori magisteriũ eccłiasticȩ in¬
stitutionis inuinxit: scilicet ut
qͦs iste erudierit ad salutẽ: ille sus¬
cipiat ad qͥetem: & quoꝵ corda pau¬
lus patefecerit doctrina uerboꝵ:
eoꝵ animab: petrus aperiat reg¬
na cȩloꝵ. Clauẽ enĩ quodãmmͦ a
xp̃o scientie. paulus accepit. Cla¬
uis enĩ dicenda ẽ. qua ad fidẽ pec
catoꝵ corda reserant᷑ ⁊ mentium
secus clausũ tenet᷑: in palã ratio¬
nabili manifestatione ꝓducitur.
Clatus inꝗͣ ẽ: que ⁊ conscientiam
ad confessionẽ peccati aꝑitͥ i gram
ad ȩt̾nitatẽ mysteri. salutaris in¬
cludit. Ambo gͥ claues adño ꝑce¬

Expanded text:
um omnes beati Apostoli parem gratiam apud Dominum sanctitatis obtineant, nescio quo tamen pacto Petrus et Paulus videntur prae caeteris peculiari quadam in Salvatore fidei virtute praecellere. Quod quidem ex ipsius Domini judicio possumus approbare. Nam Petro, sicut bono dispensatori, clavem regni coelestis dedit; Paulo, tanquam idoneo doctori, magisterium ecclesiasticae institutionis injunxit: scilicet ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem; ut quorum corda Paulus patefecerit doctrina verborum, eorum animabus Petrus aperiat regna coelorum. Clavem enim quodam modo a Christo scientiae et Paulus accepit. Clavis enim dicenda est qua ad fidem pectorum dura corda reserantur, mentium secus clausum tenetur, in palam rationabili manifestatione producitur. Clavis, inquam, est quae et conscientiam ad confessionem peccati aperit, et gratiam ad aeternitatem mysterii salutaris includit. Ambo igitur claves a Domino perce
Abbreviated transcription (Latin):
de aeris uacuo. p̃cipiti ruma pro¬
strauerĩt. Cũ enĩ ide symon sexp̃m
dicẽt. et tanquã filiũ ad patrẽ as¬
sereret uolando se posse conscen¬
dere: atq elatus subito magicis ar¬
tibus uolare cepisset: tc̃ petrus fi¬
xis genib p̃catus ẽ dñm: et p̃catio
sc̃a uicit magicã leuitatẽ. Prius
etiã ascendit ad dñm oratio. quam
uolatꝰ. ⁊ ante ꝑuenit iusta petitio.
quã iniqua p̃sũptio. Ante in quã
petrꝰ int̾ris positꝰ obtinuit quod
pedebat: quã symon ꝑueniret ad
celestia qͦ tendebat. Tẽ gͥ petrꝰ uelut
iunctũ illũ de sublimi aere depo¬
suit : et quodã p̃cipitio. insaxo eli¬
dens. eiꝰ crura confregit: et hoc in
plantas amittet. S ne forte hoc mi¬
rum uideat᷑. qđ magus ille p̃sente

Expanded text:
piti ruina prostraverint. Cum enim idem Simon se Christum diceret, et tanquam filium ad Patrem assereret volando se posse conscendere, atque elatus subito magicis artibus volare coepisset; tunc Petrus fixis genibus precatus est Dominum, et precatione sancta vicit magicam levitatem. Prior enim ascendit ad Dominum oratio quam volatus, et ante pervenit justa petitio quam iniqua praesumptio. Ante, inquam, Petrus in terris positus obtinuit quod patebat, quam Simon perveniret ad coelestia quo tendebat. Tunc igitur Petrus velut vinctum illum de sublimi aere deposuit, et quodam praecipitio in saxo elidens ejus crura confregit; et hoc in plantas amitteret. Sed ne forte hoc mirum videatur, quod magus iste praesente
Abbreviated transcription (Latin):
fidei deuotione uxxisse : qͦs simul
uidemꝰ ad martyrii głam ꝑuenisse.
Non enĩ sine causa factũ putemꝰ: qd
una die. uno in loco. uniuis tyranni
tolerauere sententiã. Una die passi
sunt: ut ad xp̃m parit̾ ꝑuenirent:
Uno in loco: ne alteriroma de esset.
Sub uno ꝑsecutore: ut equalis cru¬
delitas utrũq constringe̾t. Dies gͦ ꝓ
merito: locus ꝑ gła: ꝑsecudor decretꝰ
ẽ ꝓuirtute. & in qͦ tandẽ loco mar¬
tyriũ ꝑtulert̃: Inurbe roma qͥ prin¬
cipatũ et caput obtinet nationum:
scilicet ut uͥ caput suꝑsticioniserat:
illic caput qͥesceret sc̃itatis: et ubi
gentiliũ pͥncipes habitabant: illic
et paulus. hinc possumꝰ intellige̾:
qͦd cũ dñs orientis regionẽ ꝓpͥa illu¬
strauerit passione: occidentis pla¬
gam neqͥd minus ẽẽt. uice sua apło¬
rum sanguine illuminare dignatꝰ
ẽ. Et licet illiꝰ passio nob̃ sufficiat
ad salutẽ: tam̃ etiã hoꝵ martyritĩ
nob̾ contulit ad exemplũ. Hodierna

Expanded text:
devotione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse. Non enim sine causa factum putemus, quod una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam. Una die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut aequalis crudelitas utrumque constringeret. Dies ergo pro merito, locus pro gloria, persecutor decretus est pro virtute. Et in quo tandem loco martyrium pertulerunt? In urbe Romana, quae principatum et caput obtinet nationum: scilicet, ut ubi caput superstitionis erat, illic caput quiesceret sanctitatis; et ubi Gentilium principes habitabant, illic et Paulus, hinc possumus intelligere, quod cum Dominus Orientis regionem propria illustraverit passione, Occidentis plagam, ne quid minus esset, vice sui Apostolorum sanguine illuminare dignatus est. Et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen etiam horum martyrium nobis c
Abbreviated transcription (Latin):
minist᷑ ẽ. hic et̾nitatis ẽ dñs: quod ille
creatura ẽ. hic ereator. Tamen istũmun¬
di solem. pͥusquam oriat᷑ adhuic ante
lucem. ꝓpt̾ necessarios usus hominum.
solet lucerna p̃cedere. Habet añt et¬

Expanded text:
minister est, hic aeternitatis est Dominus: quod ille minister est, hic aeternitatis est Dominus: quod ille creatura est, hic creator. 6. Tamen istum mundi solem, priusquam oriatur, adhuc 399 ante lucem propter necessarios usus hominum solet lucerna praecedere. Habet aute
Abbreviated transcription (Latin):
qdđdam ꝓpħarum misit oraculũ: sicut
seͥptum ẽ. Mittebam ꝓpħas meos ante lu¬
cem. Postea uͦ ipse cum radiis suis. hoc ẽ
eum apłorum suorũ fulgore splenduit.
cussit: ut in diaboli tenebras nullus
offenderet. Hic ẽ gͥ sol nouus. qui clausa
penetrat. inferna reserat: cordarimat᷑
Hic nouus ẽ sol. qui spũ suo uuificat
mortua: corrupta reparat: suscitat iam
defunc ta: qui calore suo purgat sordi¬
da: exurit fluuida:. decoquit uicios a.
Ipse inquam ẽ. qui cunctis actibus
nr̃is ꝑspicit omĩa oꝑa nr̃a: & non tam
condempnat cͥmina. quam emendat.
Hic plane ẽ sol uistus & sapiens: quiñ
sine diseretione siẽ istius mundi solbo¬
nis ac malis sumlit̃ cureumfert᷑ s. quo¬
dam indicio ueritatis. scõ lucet: oecidit
peccaton. Hoc autem int̾ utrumq int̾ẽ
solem: quod ille iudicium metuit. hie iu¬
dicium cõminat᷑. quod ille corruptioniᷤ

Expanded text:
quoddam prophetarum misit oraculum, sicut quoddam prophetarum misit oraculum, sicut scriptum est: Mittebam prophetas meos ante lucem . Postea vero ipse cum suis radiis, hoc est cum apostolorum suorum fulgore resplenduit, cussit, ut in diaboli tenebris nullus offenderet. 5. Hic est igitur sol novus, qui claustra penetrat, inferna reserat, corda rimatur. Hic novus est sol, qui Spiritu sancto vivificat mortua, corrupta reparat, suscitat jam defuncta: vel qui calore suo purgat sordida, exurit fluida, decoquit vitiosa. Ipse, inquam, est qui in cunctis actibus nostris perspicit omnia opera nostra, et non tam condemnat crimina, quam emendat. Hic plane est sol justus et sapiens, qui non sine discretione, sicut istius mundi sol bonis ac malis similiter circumfertur: sed quodam judicio veritatis, sancto lucet, occidit peccatori. Hoc autem inter utrumque interest solem, quod ille judicium metuit, hic judicium comminatur: quod ille corruptionis
Abbreviated transcription (Latin):
patitur. qui parietib excludit᷑. qui nubib
obscurat᷑. Heterem dixim solem: qui ua¬
nitati subiacet: qui corruptionem metu
it: qui uidicium ꝑtimescit. Scͥptum ẽe
nm. Solconuertet᷑ intenebras: & luna in
sangiunem. UIeterem in quam dicertin.
quiscelerib int̾est hominum: adult̾ia non
refugit: homicidia ñ declinat: & cũ om̃e
genꝰ hominum nolit ẽẽ medium. cum ali¬
quod cͥmen admictit᷑: hic solus in euncꝰtis
facmorib stat. Ergo quia hunc uecerẽ
Oriet᷑ uobis sol iusticie. De quo etiam ex
ꝑsona pecẽorum. diẽ ꝓpħa. Sol non ẽ ortꝰ
nobis: & iusticie lumen non luxit nobis.
hic enim solcum diaboli tenebris uni¬
uersus mundus eẽt opp̾ssus: & caligore¬
ferta cͥminib scłm possidãe: dignatusẽ
ultimo tempore. hoc ẽ incumbente iã
nocte. ortum sue natiuitatis infundere.
Primo quidem ande lucem. hoc ẽ anteqͣm
illummaret sol iusticie. uelut matutinũ

Expanded text:
patitur, qui parietibus excluditur, qui nubibus patitur, qui parietibus excluditur, qui nubibus obscuratur: veterem dixerim solem, qui vanitati subjacet, qui corruit, qui judicium pertimescit. Scriptum est enim: Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem . Veterem, inquam, dixerim qui sceleribus interest hominum, adulteria non refugit, homicidium non declinat, et cum omne genus hominum nolit esse medium, cum aliquod crimen admittitur, hic solus in cunctis facinoribus stet. Ergo quia hunc veterem Orietur vobis sol justitiae ; de quo etiam ex persona peccatorum dicit propheta: Sol non est ortus nobis, et justitiae lumen non luxit nobis . Hic enim sol, cum diaboli tenebris universus mundus esset oppressus, et caligo referta criminibus saeculum possideret, dignatus est ultimo tempore, hoc est, incumbente jam nocte, ortum suae nativitatis infundere. Primo quidem ante lucem, hoc est, antequam illuminaret justitiae sol, velut matutinum
Abbreviated transcription (Latin):
tiusipsam noctem fuisse ñ dico. nec aliqͥd
obscuritatis habuisse: inqua pastores ꝑ¬
uigilant: exultant angłi: astra desertuuni.
Dec mirari debemus. qđ in natiuitateͥ
nouaomĩa facta sunt.: cũ nouum hoc ip¬
sum fuerit. qđ iuirgo peperit. Si autem
p̃dersolitum natiuitatis exditit: & pret̃
solitum obsequia sunt delata. Oriente
gͦ dño. pastores ꝑuigilant: exultant an¬
głr sol obsequit᷑. stella famulat᷑. Et quidẽ
angłi uel pastores gaudia sua uoce uel
sermonib ꝓsequunt᷑: elementa aut̃ ista
gaudia sua quia uoce non possunt. offi¬
cio ꝓtestant᷑. Sol gͥpret̃ consuetudinem:
in hac festiuitate matutinus illuxit.
Nec mirum. Si enim ad ihu naue orati¬
nem defixus stecit indie: cur ñ adiħu
xp̃i natiuitatẽ festinus ꝓmoueret᷑ in no¬
cte: Solemgͥ nouum: hunc diem uulgꝰ
appellat. Et cum dic̃ nouum: utiq &ue
terem eẽ demonstrat. Ueterem aut̃ dixe¬
rim huius mundi solem: qui defectionẽ

Expanded text:
tius ipsam noctem fuisse non dico, nec aliquid tius ipsam noctem fuisse non dico, nec aliquid obscuritatis habuisse, in qua pastores pervigilant, exsultant angeli, astra deserviunt. Nec mirari debemus quod in nativitate Christi nova omnia facta sunt, cum novum hoc ipsum fuerit, quod Virgo peperit. Si autem praeter solitum nativitas exstitit, et praeter solitum obsequia sunt delata. Ergo oriente Domino, pastores pervigilant, exsultant angeli, sol obsequitur, stella famulatur. Et quidem angeli vel pastores gaudia sua voce vel sermonibus prosequuntur: elementa autem ista gaudia sua, quia voce non poterant, officio protestantur. Sol igitur praeter consuetudinem in hac festivitate matutinus illuxit. Nec mirum. Si enim ad Jesu Nave orationem defixus stetit in die , cur non ad Jesu Christi nativitatem festinus promoveret in nocte? 3. Solem igitur novum hanc diem vulgus appellat; et cum dicit novum, utique et veterem esse demonstrat: veterem autem dixerim hujus mundi solem, qui defectionem
Abbreviated transcription (Latin):
quodam modo
pcm̃ hunc diem na¬
falis dñi solem no¬
uum uulgus appel¬
laz as tanta id sui
auc toritate confir¬
nat. ut udei etiam atq gentiles in hac
uoce consentiant. Quod libenter am¬
plec tendum nobis ẽ: quia oriente sal¬
uatore. ñ solum humani generis salus:
s etiam solis ipsius claritas innouat᷑.
siẽ ait apls: ut ꝑ ipsum restauits. om
re cum nascit᷑. Et si iudeis mortẽ oꝑan¬
tib effudit tenebras: cur non mariȩ
parientiuitam. exhibeat claritatem:
Aut quare non eredamus qđ naseñ
te xp̃o. sol adobseqinium lucidior. ad¬
uenerit: cum magos ad indicium
clarior stella p̃cesserit: Et sistella ꝑ
diem alieni temporis officium mini¬
strauit: cur ñcredamus. qđ solquoq no¬
cꝰturnis horis aliquantulum aduentu
maturiore decerpserit: Ex eo deniq fa¬
ctum puto. ut nox decresceret: dum sol
festinus ob dnĩce natiuitatis obsequiũ.
ante mundo lucem ꝓtulit. quam nox eur¬
sum sui demporis consummaret. Qum po¬

Expanded text:
quodammodo sanctum hunc diem natalis Domini solem novum vulgus appellat, et tanta sui auctoritate 398 id confirmat, ut Judaei etiam atque gentiles in hac voce consentiant. Quod libenter amplectendum nobis est; quia oriente Salvatore non solum humani generis salus; sed etiam solis ipsius claritas innovatur, sicut ait Apostolus: Ut per ipsum restauraret omre, cum nascitur. Et si Judaeis mortem operantibus offundit tenebras , cur non Mariae parturienti vitam, exhibeat claritatem? Aut quare non credamus quod, nascente Christo, sol ad obsequium lucidior advenerit, cum Magos ad indicium clarior stella praecesserit? Et si stella per diem alieni temporis officium ministravit; cur non credamus quod sol quoque nocturnis horis aliquantulum adventu maturiore decerpserit? Ex eo denique factum puto, ut nox decresceret, dum sol festinus ob dominicae nativitatis obsequium ante mundo lucem protulit, quam nox cursum sui temporis consummaret. 2. Quin po
Abbreviated transcription (Latin):
Est plane faber: s qui in diluiio noe
archam fabricauit. disposuit. faber
inquam ẽ: qui ordinauit moysi taber¬
naculum: archam cestam̃ti insticuit:
templum salomonis erexit. fabrum
chxerim: qui mentes rigidas expolit:
cogitationes suꝑbas recidit: humilia
facta sublimat. Hic aũt faber. cura ar¬
bores curuo utit᷑ ferram̃to: sic̃ in eũgłi¬
o legimus dicente iohanne. Iamsecu¬
ris ad radices arborum posita ẽ. Om̃is

Expanded text:
et plane faber, sed qui in diluvio Noe et plane faber, sed qui in diluvio Noe arcam fabricare disposuit. Faber, inquam, est qui ordinavit Moysi tabernaculum, arcam Testamenti instituit, templum Salomonis erexit. Fabrum dixerim, qui mentes rigidas emollit, cogitationes superbas rescindit, humilia facta sublimat. Hic autem faber circa arbores curvo utitur ferramento, sicut in Evangelio legimus, dicente Joanne: Jam securis ad radicem arborum posit
Abbreviated transcription (Latin):
sieut dicit ꝓpħa. Paraui lucernã xp̃o
meo. Que autẽ ista lucerna sit: osten
minui. Sieut enim lucerne claritas.
destruit᷑ solis aduentir: ita & iohannis
penitentie baptismum. suꝑuenien¬
te xp̃i gr̃a uactiatum ẽ. Uideamus
igit᷑: hic solnr̃ nouus. quo fonte nas¬
cat᷑. Sicut ẽ uerum: dõ orit᷑ aucꝰtore.
Dirunitatis gͦ est filius. Diumitatis
inquam incorrupce. integre. illibate.
intelligo plane misterium. Idõ enim
scda natiuitas. ꝑ immaculatã ma¬
riam: quia pͥor ꝑ diuinitatẽ constiterat
illibata: ut euuis pͥor natiuitas głiosa
extidit.: eius scd̾a. contumeliosa non
fieret: hoc ẽ. ut quem admodum illũ
diumitas ediderat: ita eum & uirgo ma¬
ria generaret. Hab̃e etiam ap̃homines
patrem descͥbit᷑ sicut legimus in engłi¬
o dicentib phariseis. Nonne hic ẽ filiꝰ
ioseph fabri. & mat̾ eius ẽ mariaꝰ In
hoc quoq adute misterium. faber:
pat̾ dicitur xp̃i. Est plane faber pat
ds̃: qui totius mundi oꝑa fabricatꝰ ẽ.

Expanded text:
sicut dicit Propheta: Paravi lucernam Christo meo . Quae autem ista lucerna sit, ostendm minui . Sicut enim lucernae claritas destruitur solis adventu, ita et Joannis poenitentiae baptismum superveniente Christi gratia vacuatum est. 7. Videamus igitur hic sol noster novus quo fonte nascatur. Sicut est verum, Deo oritur auctore: divinitatis ergo est filius; divinitatis, inquam, incorruptae, integrae, illibatae. Intelligo plane mysterium; ideo enim secunda nativitas per immaculatam Mariam, quia prior per divinitatem constiterat illibata; ut cui prior nativitas gloriosa exstitit, ejus secunda contumeliosa non fieret: hoc est, ut quemadmodum virgo illum divinitas ediderat, ita eum et virgo Maria generaret. Habere etiam apud homines patrem scribitur, sicut legimus in Evangelio dicentibus pharisaeis: Nonne hic est filius Joseph fabri, et mater ejus Maria est ? In hoc quoque adverte mysterium. Faber pater dicitur Christi. Et plane faber Pater Deus, qui totius mundi opera fabricatus est:
Abbreviated transcription (Latin):
obseruatione ienumum: ut hostes
nr̃os spĩtales carnalesq uincamꝰ.
habemꝰ enim sic̃ nostis carnales ho¬
stes. Ieninemꝰ igit᷑ ut eos & exer¬
citus nr̃ ut saul superet. et
optineat: nec in abstinentia positi.

Expanded text:
observatione jejunium, ut hostes nostros spiritales carnalesque vincamus; habemus enim, sicut nostis, et carnales hostes. Jejunemus igitur, ut eos exercitus noster et Saul superet et obtineat. Nec in abstinentia positi
Abbreviated transcription (Latin):
iud ꝓpħa testatus ẽ dicens. Descendet
sicut pliuuuia in uellus. Quid enim
tam filent᷑ & sine strepitu fit. quam eum
ymber in lane uellus infunditur. Nulliꝰ
aures sono uerberat: nullius corpus hu¬
more reꝑcussi fluoreis asꝑgit: s fine in qui¬
etudine om̃ium. totum ẏmbrem ꝑmulti¬
plices effusum partes. totum corpus inse
trahit. .&. unius meatus seissuram nesciens.
solida mollicie plures p̃bet meatus: & qđ
clausum uidet᷑ ꝑ densitadem: ẽ patulum
ꝑ tenuitatem. Rec te gͦ mariam uelleri cõ¬
paramus: que ita concepit dñm. ut coco eũ

Expanded text:
propheta testatus est dicens: Descendet propheta testatus est dicens: Descendet sicut pluvia in vellus . Quid enim tam silenter et sine strepitu fit quam cum imber in lanae vellus infunditur? Nullius aures sono verberat, 410 nullius corpus humore repercussionis aspergit; sed sine inquietudine omnium, totum imbrem per multiplices effusum partes toto corpore in se trahit, unius meatus scissuram nesciens, solida mollitie plures praebens meatus; et quod clausum videtur per densitatem, est patulum per tenuitatem. Recte ergo Maria velleri comparatur, quae ita concepit Dominum, ut toto eu
Abbreviated transcription (Latin):
głi parit᷑ cum pastorib sunt letati: excelso
dicentes głam. Nam uicinis quodam mͦ
& cunctis choris: dĩ glam p̃dicauerunt.
Unde & eredo eosdem anglos in enisdem
ticie uiemitate gaudere. Nam qui solent
ꝓpt̃ xp̃i ortum alloqui pastores: ñ possuns
ꝓpt̾ eiusdem xp̃i gaudium ñ inquirere
saẽdoces. Siquidem .e. nunc ad illos suꝑ
g̃gem suum uigilias obseruantes. nocꝰte
intempesta locuti sunt: huius temporis
misterium designantes. Nam illo facto:
erna gͥ die sedm carnem natus ẽ dñs:
ita secrete. ita silent᷑: ut ortum eius sełm
penitus ignoraret. Ignorauit enĩ scłm:
quia et extra conseientiam patͥs natꝰ
genuit: & maria partum posuit. quem
sexus consuetudine non creauit. Siegͥ
natus ẽ dñs: ut ortum eius nemo futu¬
rum suspicaret᷑. nemo eredẽt: nemo
sentiret. Quem admodum enimere¬
latent᷑ &. secreto saluator. descensurus
inuirginem eẽt:iam ante  r da

Expanded text:
geli pariter cum pastoribus sunt laetati, excelsam vero Deo geli pariter cum pastoribus sunt laetati, excelsam vero Deo dicentes gloriam. Nam vicinis quodammodo et junctis choris Dei gloriam praedicaverunt. Unde et credo eosdem angelos in ejusdem biscum vicinitate gaudere. Nam, qui solent propter Christi ortum alloqui pastores, non possunt propter ejusdem Christi gaudium non inquirere sacerdotes. Siquidem et quod tunc ad illos super gregem suum vigilias observantes nocte intempesta locuti sunt, hujus temporis mysterium designabant. Nam illo facto herna igitur die secundum carnem natus est Dominus ita secreto, ita silentio, ut ortum ejus saeculum penitus ignoraret. Ignoravit enim saeculum, quia et extra conscientiam patris concgenuit; Maria partum edidit quem sexus consuetudine non creavit. Sic igitur natus est Dominus, ut ortum ejus nemo futurum suspicaretur, nemo crederet, nemo sentiret. Quemadmodum crederelatenter et secreto Salvator descensurus esset in Virginem jam ante David
Abbreviated transcription (Latin):
nibus bone uoluntatis. Non quib¬
eumq hominib s bone uoluntatis
hominib: ut intelligas pacem xp̃i ñ
debiti ẽẽ. s meriti. Non enim meret᷑
sultarunt angłi in illa nocꝰte: qua
pastores nascentem dñm suꝑ gregem
suum uigilias obseruantes. pͥmi pre
omnib didicert̃. Ipsi enim pͥmr̃ ortũ
saluatoris. ante om̃s homines. nunti¬
andib angłis cognouerunt. Unde
mirum ẽ: qđ redemptionem scliante
pastores potuerint scire. quam pͥnei¬
pes. Non enim angłi annuntiaue¬
runt regib ñ pͥncipib. s hominib ru¬
sticanis. Nongͦiam mirandum ẽ. sigra¬
tiam xp̃i ande scire meruerit in noen
tia. quam potestas: & pͥus cognoscere
ueritatẽ simplex rusticadio. quam su¬
ꝑba dominatio. Quod enim cogno¬
uerunt pastores: pͥncipes cognoseere
non potuerunt. Unde & beat apłs¬
ait. Quam nemo pͥncipum huius scłi cog¬
nouit & reliqua. Ergo in nadiuitate dñi an¬

Expanded text:
nibus bonae voluntatis . Non quibunibus bonae voluntatis . Non quibuscumque hominibus, sed bonae voluntatis hominibus; ut intelligas pacem Christi non debiti esse, sed meriti; non enim eam meretur sultarunt angeli in illa nocte, qua pastores nascentem Dominum super gregem suum vigilias observantes, prae omnibus primi didicerunt; ipsi enim primi ortum Salvatoris ante omnes homines, nuntiantibus angelis agnoverunt. Unde non mirum est quod redemptionem saeculi ante pastores saeculi potuerunt scire, quam principes; non enim angeli nuntiaverunt regibus, non judicibus, sed hominibus rusticanis. Non ergo jam mirandum si Christi gratiam ante scire meruerit innocentia quam potestas; et prius cognosceret veritatem simplex rusticatio quam superba nominatio. Quod enim cognoverunt pastores, principes cognoscere nequiverunt; unde et beatus Aposait: Quem nemo principum saeculi hujus cognovit , et reliqua. Ergo in nativitate Domini an
Abbreviated transcription (Latin):
laudib hunc diẽ
natalis dñi p̃dice¬
mus:prorsus igno¬
dum dm̃ humana loquela non sufficit
na laudandus ẽ uoce cum regnat. suꝑ¬
gredit᷑ enim illuis temporis festiuita¬
tem. nr̃a sollempnitas. Siquidem tẽ
stupuerunt illi. cantum nascentem
dnm̃: nos illum suscipiamꝰ nascen¬
temꝰ. resurgentem: parit̃ & regnan¬
tem. Tanto gͥfacundior. laudatio
ẽẽ debet hunuis temporis: quanto
sunt maiora miracula. S qm̃ dignã
ma conferamus. Et quia merico eoseqͥ¬
ꝑare non possumus: deuotione conite¬
mur: hoc ẽ i eam festiuitatem. eadem
qua illi letieia. nos sententia ꝑsultemus.
dicentes. Głia in excelsis dõ. & int̾ra pax
hominib bone uoluntatis. Digna pla¬
ne &. iustasententia: que innatiuitate
.xp̃i. & dõ honorem rep̃sentat in celis:
& hominib pacem rep̃sentat in t̾ris.
Ante saluatoris enim ortum: nec cele¬
stia reuerentiam referebant: nec t̾re¬
na requiem possidebant. S uidete
quid dicat ipsa sententia. Pax homi¬

Expanded text:
laudibus hunc diem natalis Domini praedicem, prorsus ignoum Deum humana loquela non sufficit. na laudandus est voce, cum regnat? Supergreditur enim illius temporis festivitatem nostra solemnitas: siquidem tunc stupuerunt illi tantum nascentem Dominum; nos illum suspicimus nascentem, resurgentem pariter et regnantem. Tanto igitur fecundior laudatio esse debet hujus temporis, quanto sunt majora miracula. 2. Sed quoniamnia conferamus; et quia merito eos aequiparare non possumus, devotione comitemur; hoc est, in ea festivitate, eadem qua illi laetitia, nos sententia persultemus, dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Digna plane et justa sententia, quae in nativitate Christi et Deo honorem repraesentat in coelis, et hominibus pacem repraesentat in terris; ante Salvatoris enim ortum nec coelestia reverentiam deferebant, nec terrena requiem possidebant. Sed videte quid dicat ipsa sententia: Pax homi
Abbreviated transcription (Latin):
indicimus corpori: ut auiciis
num enim quoddam ẽ luxuri¬
antis anime: corpus exhaustũ.
Quiꝰquis enim ieunat et peccat:
non salutis: et parcendo copiis.
replesse cellarium: ñ mentẽ sagi¬
nasse uirtutib. Nonnulli autẽ.¬
diuinorum immemores p̃cepto¬
rum. ita circa seruos suos et sub¬
ditos sibi. potestatem dominatio¬
nis exercent: ut in his diebus ñ
dubitent flagris cos cedere: penis
afficere: compedib p̃pedire: et si for¬
te cum ad reficiendum tardius mi¬
nister affuerit. statim cum uer¬
beribus laniare: et prius se satia¬
rescruuili sanguine. quã conuniui

Expanded text:
indicamus corpori, ut a vitiis indicamus corpori, ut a vitiis num enim est quoddam luxuriantis animae corpus exhaustum. Quisquis enim jejunat et peccat, non salutis; et parcendo copiis replesse cellarium, non mentem saginasse virtutibus. Nonnulli autem immemores praeceptorum, ita circa servos suos et subditos sibi potestatem dominationis exercent, ut in his diebus non dubitent flagris eos caedere, poenis afficere, compedibus praepedire; et si forte, cum ad reficiendum venitur, tardius minister adfuerit, statim eum verberibus lanciare, et prius se satiare servuli sanguine quam convivi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtrahit. fortasse magis ad eccle¬
siam festinantes: et uoluptati¬
bus suis. peccata accumulat ali¬
ena: nesciens reum se futu¬
rum.tam de suo delicto. quãde
ꝑditione seruorum. ẽ ota igit᷑
die uenatib immoratur: nunc
clamorem im moderatum effe¬
rens: nunc silentium latenter
indicens. Letus si aliquid ceꝑit:
iratus si io qđ non habebat a¬
miserit. Et tanto studio gerit:
quasi ideo indictum ieiunium
fuerit. ut uenet᷑. In has gͦluxu¬
rias fr̃s. dicite quis cultus sit
dĩ. que m̃tis possit eẽ deuotio: qui
tionibus uacet: s ut tota die oci¬
sus et liber. ꝓprias exerceat uolu¬
ptates. Quamins igit᷑ qui eius¬
modi es frat̃. uesꝑe ad domum
redeas: quamius declinante iam
sole. manduces: potes uideritar¬
dius refecisse: ñ tam̃ dño ieuinas¬
se. Nec enim potes uideri. uolup¬
tatem tuam exercens: fecisse dñi
uoluntatem. Hȩc enim uoluntaᷤ
est dñi: ut ieinemus auicus
pariter et peccatis. Abstinentiã

Expanded text:
pertrahit, fortasse magis ad ecclepertrahit, fortasse magis ad eccleire cupientes; et voluptatibus suis peccata accumulat aliena, nesciens reum se futurum tam de suo delicto, quam de perditione servorum? Tota igitur die venatibus immoratur, nunc clamorem immoderatum efferens, nunc silentium latenter indicens; laetus si aliquid repererit, iratus si id quod non habebat, amiserit: et tanto studio gerit, quasi ideo indictum jejunium fuerit, ut venetur. In his ergo luxuriis, fratres, dicite quis cultus sit Dei, quae mentis possit esse devotio; qui tionibus vacet, sed ut tota die otiosus et liber proprias exerceat voluptates? Quamvis igitur qui hujusmodi es, frater, vespere ad domum redeas, quamvis declinante jam sole manduces; potes videri tardius refecisse, non tamen Domino jejunasse. Nec enim potes videri voluntatem tuam exercens, fecisse Domini voluntatem. Haec enim voluntas est Domini, ut jejunemus a cibis pariter et peccatis. Abstinentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽẽ fidei nr̃e opus
dierum curriculo de¬
uotissime ieumemus: et istam ẽẽ
succo saturitatis exhauriat: non
tamen acceptumẽ deo: quia m̃tẽ
et intimos sensus minime uincu¬
lo iniquitatis euacuat. Quid enĩ
ꝓdest ieumare iunscerib et luxu¬
riare uenatib ⁊ abstinere cibis.
errare peccatis : castigare corpus
Inedia. mente exercere nequitiã:
uinum forte non bibe. et ebrium.
cogitatione malignitatis inccde :
nisi quod facilior causa est saturi
siue temulenti. quam iniqui pa¬
riter et ieuni: Ille enim peccare
aliquando desinet. quia ebrius
aliqͣndo obdormit: hic autemer¬
rare noncessat. qui exercitatꝰ ma¬
lis. ieuinus semꝑ iningilat. Unde.
inutile ẽ. et mane dale ierunium:
qdđ inedia membra debilitat᷑& ani¬
mam ꝑdicione non liberat. De quo
elegi dicit dñs. An putatis illum
ieuinare frẽs. qui primo dilucło
non ad eccłiam uigilat. ñ beatorũ
martyrum loca scã ꝑquirit: sed
surgens congregat seruulos. dis¬
strat: Seruulos inquam secum

Expanded text:
hoc esse fidei nostrae opus dierum curriculo devotissime jejunemus, et istam esse csucco saturitatis exhauriat, non tamen acceptum est Deo, quia mentem et intimos sensus minime vinculo iniquitatis evacuat. Quid enim prodest jejunare vis ceribus, et luxuriare venatibus; abstinere cibis, et errare peccatis; castinedia, mentem exercere nequitia; vinum forte non bibcogitatione malignitatis incedere? Nisi quod facilior causa est saturi sive temulenti, quam iniqui pariter et jejuni. Ille enim peccare aliquando desinit, qui ebrius aliquando obdormit; hic autem errare non cessat, qui exercitatus malo, jejuniis semper invigilat; unde inutile et inane est tale jejunium, quod inedia membra debilitat, et animam a perditione non liberat, de quo elegi, dicit Dominus . An putatis illum jejunare, fratres, qui primo diluculo non ad ecclesiam vigilat, non beatorum martyrum loca sancta perquirit, sed surgens congregat servulos, disstrat: servulos, inquam, secum
Abbreviated transcription (Latin):
suis epulis largiatur: iidetur
questum sibi. suum fecisse iei
nium: et negotiationẽ exercuis
se parcendo. Ad hoc enĩ abstinu¬
it: non ut placeret deo. s ut ne
ampliuis erogaret. Adq ideo bo
tam parce quis uiuat. ut absti¬
nentia sua monachos clericosq

Expanded text:
suis epulis largiatur, videtur suis epulis largiatur, videtur quaestum sibi fecisse suum jejunium, et negotiationem ese parcendo. Ad hoc enim abstinuit, non ut placeret Deo, sed ne amplius erogaret; atque ideo bontam parce vivat, ut abstinentia sua monachos clericosque