comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causam facti tolerare. Si hec obscruanda
sunt ꝓpter decus terrene quitatis: quanto
castiores querit cȩlestis patria et societas an¬
głoꝵ: Quȩ cum ita sint. nunquid ideo mi¬
nor est et non potius maior et peior uiroꝵ
impudicicia: qm̃ in est illis suꝑba et licen¬
tiosa iactantia: Non igitur exhorreant ui¬
ri quod adultere xp̃c ignouit: sed potius
agnoscant etiam periculum suum: et si¬
mili morbo laborantes. ad eundem saluatorẽ
supplici pietate confugiant. Et quod in illa
factum legunt: etiam sibi necessariũ fate¬
antur. Adulteriorum suoꝵ medicinã susci¬
piant: adulterare iam desinant. Laudent
inse dei pacientiam: agant penitentiam:
sumant indulgentiam: mutent de pena
feminarum &e de sua impunitate sententiã.
Quibus consideratis atq tractatis: si cõmu
uulnus. communis salus fideliter et hu¬
militer cogitetur: non erit curpis neq dif¬
ficilis etiam post ꝑpetrata atq purgata ad¬

Expanded text:
causam facti tollere. si haec obseruanda causam facti tollere. si haec obseruanda sunt propter decus terrenae ciuitatis, quanto castiores quaerit caelestis patria et societas angelorum! quae cum ita sint, numquid ideo minor est, ac non potius maior et peior uirorum inpudicitia quam inest illis superba et licentiosa iactantia? non igitur exhorreant uiri, quod adulterae Christus ignouit; sed potius agnoscant etiam periculum suum et simili morbo laborantes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum legunt etiam sibi necessarium esse fateantur, adulteriorum suorum medicinam suscipiant, adulterare iam desinant, laudent in se dei patientiam, agant paenitentiam, sumant indulgentiam, mutent de poena feminarum et de sua inpunitate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communuulnus, communis salus fideliter et humiliter cogitetur, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata ad
Abbreviated transcription (Latin):
stringere: legant quid imperator antoninus
non utiq xp̃ianus de hac re constituerit: ubi
maritus uxorem de adulterii crimine accusare
non sinitur. cui morib suis non p̃buit castita¬
tis exemplum: ita ut ambo damnentur. si
ambos pariter impudicos conflictus ipse con¬
uicerit. Nam supradicti imperatoris hec uer¬
ba sunt: quȩ apud gregorianum leguntur.
Sane inquit litterȩ meȩ: nulla parte causȩ
p̃iudicabunt. Neq enim si peneste culpa fu¬
it ut matrimoniũ solueretur. et scd̃m legem
uliani eupasia uxortua nuberet. propt̃ hoc
rescriptum meũ ad ulterii damnata erit:
nisi constet esse commissum. Habebunt autẽ
ante oculos hoc inquirere: ancum tu pudi¬
ce uiueres. illi quoq bonos mores colendi
auctor fuisti. Piniquum enĩ michi uidet᷑
eẽ: ut pudiciciam uir ab uxore exigat qũa
ipse non exibet. Quȩ respotest et turum
damnare:non ob compensationẽ criminis¬
mutui rem inter utrunq componere: uł

Expanded text:
stringere, legant, quid imperator Antoninus, stringere, legant, quid imperator Antoninus, non utique christianus, de hac re constituerit, ubi maritus uxorem de adulterii crimine accusare non sinitur, cui moribus suis non praebuit castitatis exemplum, ita ut ambo damnarentur, si ambos pariter inpudicos conflictus ipse conuinceret. nam supra dicti imperatoris haec uerba sunt, quae apud Gregorianum leguntur. sane, inquit, litterae meae nulla parte causae praeiudicabunt. neque enim, si penes te culpa fuit, ut matrimonium solueretur et secundum legem Iuliam Eupasia uxor tua nuberet, propter hoc rescripto meo adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. habebunt autem ante oculos hoc inquirere, an, cum tu pudice uiueres. illi quoque bonos mores colendi auctor fuisti. periniquum enim mihi uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non exhibet. quae res potest et uirum damnare, non ob conpensationem mutui criminis rem inter utrumque conponere uel
Abbreviated transcription (Latin):
illicitas concupiscentias uiriliter frenare
quia uiri sunt: quasi non propterea magis
debeant mulierib suis ad uirtutis huius
exemplum sep̃bere quia uiri sunt: quasi
non propterea minus a libidine suꝑari qͥa
uiri sunt: quasi non ꝓpterea minus debeañ
lasciuienti carniseruire quia uiri sunt: et
tamen indignantur si audiant ad ulteros
uiros pendere similes adulteris feminis penas
cum tanto grauius eos puniri oportuerit:
quantomagis ad eosꝑtinet et uirtute uin¬
cere. et exemplo regere feminas.Xp̃ianis
equidem loquor. qui fideliter audiunt ca¬
put mulieris uir: ubi se agnoscunt duces.
illas autem comites esse debere. Et ideo ca¬
uendum uiro illac ire uiuendo: qua timet
ne uxor sequatur imitando. S isti quib
displicet ut inter uirum et uxorem par pu¬
diciciȩ forma seruetur. et potius eligunt ma¬
ximeq in hac causa mundi legib subditi eẽ
feminas pudiciciȩ nexibus uiros uidentur ob¬

Expanded text:
inlicitas concupiscentias uiriliter frenare, inlicitas concupiscentias uiriliter frenare, quia uiri sunt; quasi non propterea magis debeant mulieribus suis ad uirtutis huius exemplum se praebere, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant a libidine superari, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant lasciuienti carni seruire, quia uiri sunt et tamen indignantur, si audiant adulteros uiros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto grauius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et uirtute uincere et exemplo regere feminas. christianis equidem loquor, qui fideliter audiunt: caput mulieris uir, ubi se agnoscunt duces, illas autem comites esse debere. et ideo cauendum uiro iliac ire uiuendo, qua timet, ne uxor sequatur imitando. sed isti, quibus displicet, ut inter uirum et uxorem par pudicitiae forma seruetur, et potius eligunt, maximeque in hac causa, mundi legibus subditi essfeminas pudicitiae nexibus uiros uidentur ob
Abbreviated transcription (Latin):
stitas facit: sed potius sunt ex illo hominũ
numero. quib dñs ait. qui sine peccato est
ur̃m. prior in eam lapidem iaciat: nisi qͦd
illi conscientia t̾riti recesserunt. et tempta¬
re xp̃m atq adulteram ꝑsequi destiterunt:
isti autem et egroti medicum rep̃hendunt:
et in adulteras adulteri seuiunt. Quibus
si diceretur non quod illi audierunt qui
sine peccato est. quis enim sine peccato: sed
qui sine peccato est isto. prior in illã lapi¬
dem mittat: tunc uero forsitan cogitarent
qui indignabantur quod adulteram non
occiderent. quanta illis miscđia dei par.¬
ceretur. ut adulteri uiuerent.S cum hȩc
dicimus his: non solum nichil uolunt de¬
trahere seueritati: sed irascuntur insuꝑ ue¬
ritati: et loquuntur atq respondent.S nos¬
quidem uiri sumus. An uero sexus nr̃i di¬
gnitas hanc sustinebit iniuriam: ut cũ ali¬
is feminis preter urores nr̃as siquid admit¬
timus. in luendis penis mulierib compare¬
mur:: Quasi non propterea magis debeant

Expanded text:
stitas facit; sed potius ex illo sunt hominum numero, quibus dominus ait: qui sine peccato est uestrum, prior in eam lapidem iaciat. nisi quod illi conscientia territi recesserunt et temptare Christum atque adulteram persequi destiterunt, isti autem et aegroti medicum reprehendunt et in adulteras adulteri saeuiunt: quibus si diceretur, non quod illi audierunt: qui sine peccato est — quis enim sine peccato? — sed: qui sine isto peccato est, prior in illam lapidem mittat, tum uero forsitan cogitarent, qui indignabantur, quod adulteram non occiderant, quanta illis misericordia dei parceretur, ut adulteri uiuerent. Sed cum haec eis dicimus, non solum nihil uolunt detrahere seueritati, sed irascuntur insuper ueritati et loquuntur atque respondent: sed nos uiri sumus. an uero sexus nostri dignitas hanc sustinebit iniuriam, ut, cum aliis feminis praeter uxores nostras si quid admittimus, in luendis poenis mulieribus comparemur? quasi non propterea magis debeant
Abbreviated transcription (Latin):
hibitum ẽ. ab altero contaminatam uiro reci¬
pere uxorem: quamuis dauid saulis filiam
quam pater eiusdem mulieris ab eo separa¬
tam dederat alteri. tanquam noui testam̃ti
p̃figurator sine cunctatione receꝑit. Nunc
autem postea quam xp̃c ait adultere. nec
ego te damnabo. uade. deinceps iamnoli pec¬
care:quis non intelligat debere ignoscere
maritum quod uidet ignouisse dñm ambo¬
rum: nec se iam debere adulteram dicere.cu¬
ius penitentis crim̃ diuina credit miseratio¬
ne deletum: S hoc uidelicet infidelium
sensus exhorret ita ut nonnulli modicȩ fi¬
dei uł potius inimiciuerȩ fidei. credo me¬
tuentes peccandi impunitatẽ dari mulie¬
ribus suis. illud quod de adulterȩ indulgen¬
tia dñs fecit auferant de codicibus suis: qua¬
si ꝑmissionẽ peccandi tribuerit qui dixit.
iam deinceps nolipeccare: aut ideo non de¬
buerit mulier a medico deo illius peccati
remissione sanarine offenderentur insani.

Expanded text:
prohibitum est ab alio contaminatam uiro reciprohibitum est ab alio contaminatam uiro recipere uxorem, quamuis Dauid Saulis filiam, quam pater eiusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tamquam noui testamenti praefigurator sine cunctatione receperit. nunc autem posteaquam Christus ait adulterae: nec ego te damnabo; uade, deinceps iam noli peccare, quis non intellegat debere ignoscere maritum, quod uidet ignouisse dominum amborum nec se iam debere adulteram dicere, cuius paenitentis crimen diuina credit miseratione deletum? Sed hoc uidelicet infidelium sensus exhorret, ita ut nonnulli modicae fidei uel potius inimici uerae fidei, credo, metuentes peccandi inpunitatem dari mulieribus suis, illud, quod de adulterae indulgentia dominus fecit, auferrent de codicibus suis, quasi permissionem peccandi tribuerit qui dixit: iam deinceps noli peccare, aut ideo non debuerit mulier a medico deo illius peccati remissione sanari, ne offenderentur insani.
Abbreviated transcription (Latin):
ro. Quod si ita ẽ aueritate deuium. ut
nullus id non dico xp̃ianus s humanus
sensus admittat: profecto mulier alliga¬
ta est quã diuuir cius uiuit. Quod utͤ
aꝑtius dicam: quã diuuir eius incorpore
est. Pari gͦ forma et uir alligatus ẽ: quam¬
diu mulier eiꝰ incorporeest. Unde si uult
dimittere adulteram. non ducat alteram:
ne qͦd in illa culpat. ipse committat. Si¬
militer et mulier si dimittit adulterum:
non sibi copulet alterum. Alligata ẽ enim
quandiuuir eius uiuit: nec a lege uiri nisi
mortui liberatur: ut non sit adultera si fue¬
erit cumalio uiro. Quod autem tibi durũ
uidetur. ut post adulterium reconcilietur
coniugi coniunx: si fides assit: non erit du¬
rum. Cur enim adhuc deputamus adulteros:
quos uł baptismate ablutos. uł penitentia
credimus esse sanatos: Hȩc crimina inuete¬
ri dei lege nullis sacrificiis mundabantur.
quȩ noui testamenti sanguine sine dubitati¬
one mundantur. Et ideo tunc omnimodoꝓ

Expanded text:
ro. quod si ita est a ueritate deuium, ut ro. quod si ita est a ueritate deuium, ut nullus id, non dico christianus, sed humanus sensus admittat, profecto mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, quod ut rtius dicam, quamdiu uir eius in corpore est. pari ergo forma et uir alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. unde si uult dimittere adulteram, non ducat alteram, ne quod in illa culpat, ipse committat. similiter et mulier, si dimittit adulterum, non sibi copulet alterum; alligata est enim, quamdiu uir eius uiuit nec a lege uiri nisi mortui liberatur, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. Quod autem tibi durum uidetur, ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim adhuc deputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione mundantur; et ideo tunc omni modo
Abbreviated transcription (Latin):
nunquã reconcilietur deo: ita manente
inse uinculo federis conugalis. uxor di¬
mittitur ob causam fornicationis: nec ca¬
rebit illo uinculo: etiam sinunquam re¬
concilietur uiro. Carebit autem.simortuus
fuerit uir eius. Reus uͦ excommunicatus.
idco nunquam carebit regenerationis sa¬
cremento etiam non reconciliatus : qm̃
nunquam moritur ds̃. Remanet itaq.
mus uirum adulterum ꝓmortuo deputan¬
dum: et idõ licere uxori cius alteri nubere.
Quamuis enim sit mors adulterium non
corporis sed quod peius est anime: ñ tam̃
et de ipsa morte loquebatur apłs cum dice¬
bat: quod si mortuus fucrit uir cius cuiuult
soluitur uinculum: scquitur illa ꝑuersi¬
tas quam cauendam eẽ monstraui: ut et
mulier ꝑ impudiciciam soluatur hoc
uinculo: que si soluitur. libera erit alege
uiri. Et ideo quod insipientissime dicit᷑.
non erit adultera si fuerit cum alio uiro:
quia ꝑ adulterium liberata ẽ a priore ui¬

Expanded text:
numquam reconcilietur deo, ita manente numquam reconcilietur deo, ita manente in se uinculo foederis coniugalis uxor dimittitur ob causam fornicationis nec carebit illo uinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fuerit uir eius. reus uero excommunicatus ideo numquam carebit regenerationis sacramento etiam non reconciliatus, quoniam numquam moritur deus. remanet itaque,mus uirum adulterum pro mortuo deputandum et ideo licere uxori eius alteri nubere. quamuis enim sit mors adulterium non corporis, sed, quod peius est, animae, non tamen et de ista morte loquebatur apostolus, cum dicebat: quodsi mortuus fuerit uir eius, cui uult soluitur uinculum, sequitur illa peruersitas, quam cauendam esse monstraui, ut et mulier per inpudicitiam soluatur hoc uinculo, quae si soluitur, libera erit a lege uiri, et ideo, quod insipientissime dicitur, non erit adultera, si fuerit cum alio uiro, quia per adulterium liberata est a priore ui
Abbreviated transcription (Latin):
nondum id est corpore abscessit. Mulier
enum sub uiro. uiuo marito iuncta c̃ legi:
hoc est incorpore constituto. Si autẽ mor¬
tuus fuerit. hoc ẽ de corpore exierit: eua¬
cuata ẽ a lege uiri. Igitur uiuente uiro
uocabitur adultera. si fuerit cum alio uiro.
Si autem mortuus fuerit uir cius: libera¬
ta est a lege uiri ut non sit adultera: si fu¬
erit cum alio uiro.Hec uerba apłi totiens
repetita.totiens inculcata uera st̃ uiua st̃. sanast̃.
planast̃. Nullius uiri posterioris muli-¬
er uxor esse incipit: nisi prioris esse desierit.
Esse autem desinet uxor prioris:si moria¬
tur uir eius:non si formcetur. Licite itaq
dimittitur coniunx obcausam fornicatio¬
nis: s manet uinculum prioris: ꝓpter
quod fit reus adulterii qui dimissam du¬
xerit etiam ob causam fornicationis. Sic̃
enim manente inse sacramento regenerati¬
onis. excommunicatur cuiꝰquam reus cri¬
minis. nec caret illo sacramento etiam si

Expanded text:
id est nondum corpore abscessit; mulier id est nondum corpore abscessit; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi, hoc est in corpore constituto. si autem mortuus fuerit, hoc est de corpore exierit, euacuata est a lege uiri. igitur uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro. si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. haec uerba apostoli totiens repetita, totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris mulier uxor esse incipit, nisi prioris esse desiuerit. esse autem desinet uxor prioris, si moriatur uir eius, non si fornicetur. licite itaque dimittitur coniux ob causam fornicationis; sed manet uinculum pudoris, propter quod fit reus adulterii, qui dimissam duxerit etiam ob hanc causam fornicationis. Sicut enim manente in se sacramento regenerationis excommunicatur cuiusquam reus criminis nec illo sacramento caret, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
uir eius uiuit: An forte dicturus es. uiuit qͥ¬
dem.s uir eius iam non est. qm̃ tc̃ esse desti¬
tit: quando illa ꝑ adulterium coniugale
uinculum soluit: Quomodogͥ uiuente uiro
uocabitur adultera si fuerit cum alio uiro:
quandoquidem uir cius ille iam non est.
conugali uinculo ꝑmulieris adulterium
iam soluto: Quo enim uiuente uiro nisi
suo uocabitur adultera: si fuerit cũ alio
uiro: At siuir eius esse ille iam destitit: ñ
utiq uiuente uiro uocabitur ad ultera si fu¬
erit cum alio uiro: sed nullum habens ui¬
rum nubendo erit cum suo uiro. Hoc qͥ
sentit: nonne cernis quam contra apłm
sentiat : Quod quidem non ipse sentis:
sed hoc sequitur illa quȩ sentis. Muta gͦ an¬
tecedentia. si uis caucre sequentia: et noli
dicere mortuũ uirũ. uł mortuam uxorem.
hoc loco debere intelligi etiam fornicantẽ.
Quã obrem scđm doctrinam sanam. muli¬
er alligata est quandiuuir eiusuiuit:

Expanded text:
uir eius uiuit? an forte dicturus es: uiuit quuir eius uiuit? an forte dicturus es: uiuit quidem, sed uir eius iam non est, quoniam tunc esse destitit, quando illa per adulterium coniugale uinculum soluit? quomodo igitur uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? quandoquidem uir eius ille iam non est coniugali uinculo per mulieris adulterium iam soluto. quo enim uiuente uiro nisi suo uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? at si uir eius esse ille iam destitit, non utique uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, sed nullum habens uirum nubendo erit cum suo uiro. hoc qui sentit, nonne cernis quam contra apostolum sentiat? quod quidem non ipse sentis, sed hoc sequitur illa quae sentis. muta ergo antecedentia, si uis cauere sequentia, et noli dicere mortuum uirum uel mortuam uxorem hoc loco debere intellegi etiam fornicantem. quamobrem secundum doctrinam sanam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit,
Abbreviated transcription (Latin):
da est sicut dicis etiam fornicatio: ꝓculdu¬
bio erit abhoc et mulier soluta. quando
fuerit fornicata. Neq cium diei poterie hec
alligata uiro: quando ab illa fuerit uir so¬
lutus. Ac ꝑ hoc postea quam fornicando al¬
ligata uiro esse destiterit: quisquis cam du¬
xerit adulter non erit. Et uide quam sit
absurdum: ut ideo non sit adulter: quia
duxit ad ulteram. Immo uͦ quod est mon¬
struosius nec ipsa mulier erit adultera:
qm̃ non erit posteriori uiro uxor aliena. sed
sua. Soluto enim ꝑ adulterium priore con¬
iugali uinculo: cuicunq iam nupserit con¬
iugem non habenti. non ad ultera cũ ad ulte¬
ro: s uxor erit potius cum marito. Quomͦ
gͦ erit uerum: mulier alligata ẽ quãdiu uir
eius uiuit: Ecce uir eius uiuit quia nec de
corpore excessit. nec fornicatus ẽ. qͦd ꝓ morte
uis deputare: et tamen ei mulier alligata iã
non est. Nonne atcendis quam sit hoc contͣ
apłm dicentem: mulier alligata ẽ quãdiu

Expanded text:
da est, sicut dicis, etiam fornicatio, procul duda est, sicut dicis, etiam fornicatio, procul dubio erit ab hoc et mulier soluta, quando fuerit fornicata. neque enim dici poterit haec alligata uiro, quando ab illa fuerit uir solutus. ac per hoc posteaquam fornicando alligata uiro esse destiterit, quisquis eam duxerit, adulter non erit. Et uide, quam sit absurdum, ut ideo non sit adulter. quia duxit adulteram. immo uero, quod est monstrosius, nec ipsa mulier erit adultera, quoniam non erit posteriori uiro uxor aliena, sed sua. soluto enim per adulterium priore coniugali uinculo cuicumque iam nupserit coniugem non habenti non adultera cum adultero, sed uxor erit potius cum marito. quomodo ergo erit uerum: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? ecce uir eius uiuit, quia nec de corpore excessit nec fornicatus est, quod pro morte uis deputare; et tamen ei mulier alligata iam non est. nonne adtendis, quam sit hoc contra apostolum dicentem: mulier alligata est, quamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
id est mulier alligata ẽ quãdiuuir eiꝰ uiuit
quod si mortuus fuerit uir eius liberata ẽ.
cui uult nubat sic intelligendum existimas:
ut si uir fuerit fornicatus. pro mortuo depu¬
tetur. et uxor ꝓmortua: et ideo liceat cuilibet
eoꝵ tanquam post mortem. ita post fornica¬
tionem conungi alteri. Quibus cuis senten¬
tiis consideratis abste quero: utrum quicũq
duxerit mulierem quȩ uiro alligata ẽẽ desti¬
terit. adulter habendus est. Quod tibi existi¬
mo non uideri. Ideo enim mulier uiuente
uiro uocabitur adultera si fuerit cũ alio uiro:
qm̃ mulier alligata ẽ quã diuuir eiꝰ uiuit.
Hoc autem uinculum si ei cum uiro uiuen¬
te non esset: sine ullo adulterii crimine alte¬
rinuberet. Proinde si alligata ẽ quandiu
uir eius uiuit: nullo mͦ nisiuiro mortuo so¬
luta dicenda ẽ abhoc uinculo. Porro si mor¬
te cuiuslibet corum inter maritũ et urorẽ
hoc uinculum soluitur. et promorte haben¬

Expanded text:
idem: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; idem: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est; cui uult nubat, sic intellegendum existimas, ut, si uir fuerit fornicatus, pro mortuo deputetur et uxor pro mortua, et ideo liceat cuilibet eorum tamquam post mortem ita post fornicationem coniungi alteri. Quibus tuis sensibus consideratis abs te quaero, utrum quicumque duxerit mulierem, quae uiro alligata esse destiterit, adulter habendus sit. quod tibi existimo non uideri. ideo enim mulier uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est. quamdiu uir eius uiuit; hoc autem uinculum si ei cum uiro uiuente non esset, sine ullo adulteri crimine alteri nuberet. proinde si alligata est quamdiu uir eius uiuit, nullo modo nisi uiro mortuo soluta dicenda est ab hoc uinculo. porro si morte cuiuslibet eorum inter maritum et uxorem hoc uinculum soluitur et pro morte haben
Abbreviated transcription (Latin):
tius existimas apudico: et idõ iussam ma¬
nere innuptam. ut posset ei reconciliari.
si continere ille noluisset: ne uirũ ad for¬
nicandum. id est ad aliam se uiuente du¬
cendam. ipsa non reconciliata compelle¬
ret. Ceterum si a uiro fornicante discesse¬
rit: putas ei non precipi ut innupta ꝑ¬
maneat: sed hoc eam facere si continens
eẽ uoluerit: non ut p̃cepti uiolatrix in¬
ueniatur esse sinupserit. Quȩ cibi uidet᷑
forma et auiro esse seruanda: ut uxorem ñ
dimittat. excepta causa fornicationis. Si au¬
tẽ dimiserit. maneat sine coniugio. ut pudice
reconeiliari possit uxori: nisi forte continen¬
tiam illa delegerit: ne uxoris caste reconci¬
liationẽ refugiens. ipse illam cogat mecha¬
ri: si se non continens uiuente illo nupserit
alteri. Si autem fuerit ab uxore fornicante
disiunctus: iam eum nullo p̃cepto ut se con¬
tineat detineri. nec omnino mechari si uiua
illa alteram duxerit: qm̃ id quod ait apłs.

Expanded text:
tius existimas a pudico, et ideo iussam matius existimas a pudico, et ideo iussam manere innuptam, ut possit ei reconciliari, si continere ille noluisset, ne uirum ad fornicandum, id est ad aliam se uiuente ducendam ipsa non reconciliata conpelleret. ceterum si a uiro fornicante discesserit, putas ei non praecipi, ut innupta permaneat, sed hoc eam facere, si continens esse uoluerit, non ut praecepti uiolatrix inueniatur esse, si nupserit. quae tibi uidetur forma et a uiro esse seruanda, ut uxorem non dimittat excepta causa fornicationis; si autem dimiserit, maneat sine coniugio, ut pudicae reconciliari possit uxori, nisi forte continentiam illa delegerit, ne uxoris castae reconciliationem refugiens ipse illam cogat moechari, si se non continens uiuente illo nupserit alteri; si autem fuerit ab uxore fornicante disiunctus, iam eum nullo praecepto ut se contineat detineri nec omnino moechari, si uiua illa alteram duxerit, quoniam id, quod ait apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
d ea que michi scripseras frater
religiose pollenti. iam rescripse¬
ram non paruum uolumen:
de his qui uiuentib coniugi¬
bus suis. aliis copulantur. Quod cũ inno¬
tuisset dilectioni tuȩ:addidisti aliqua ad
libellum tuum: etiam hisme respondere
desiderans. S cum facere disponerem. ad¬
dendo et ego ad meum. ita ut unus liber
esset. etiam responsionis meȩ: repente
illud editum ẽ quod ab solueram prius.
flagitantib frĩb et nescientib mcis. qͦd
adhuc aliquid eẽt addendum. Hinc factũ
est: ut altero seorsum opusculo ad ea quȩ
ad didisti respondere compellerer. Non autẽ
quȩ addidisti adiuncta sunt fini opusculi
tui: sed ubi uisum est. eius interiecta sunt cor¬
pori. Horum primũ illud ẽ:cui quidem ar¬
bitror me respondere debere: quod inhis
si discesserit manere innuptã aut uirosuoreꝯ¬
ciliari. ñ putasita dictũ eẽ si discesserit.
ut a uiro fornicante discessisse intelligat᷑.
qua sola causa discedere licitum est: s po¬

Expanded text:
Ad ea, quae mihi scripseras, frater religiose Pollenti, iam rescripseram non paruum uolumen de his, qui uiuentibus coniugibus suis aliis copulantur. quod cum innotuisset dilectioni tuae,. addidisti aliqua ad libellum tuum, etiam his me respondere desiderans. sed cum facere disponerem, addendo et ego ad meum, ita ut unus liber esset etiam responsionis meae, repente illud editum est, quod absolueram prius, flagitantibus fratribus et nescientibus, quod adhuc aliquid esset addendum. hinc factum est, ut altero seorsum opusculo ad ea, quae addidisti, respondere conpellerer. non autem quae addidisti, adiuncta sunt fini opusculi tui; sed ubi uisum est, eius interiecta sunt corpori. Horum primum illud est — cui quidem arbitror me respondere debere — quod in his si discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari, non putas ita dictum esse si discesserit\', ut a uiro fornicante discessisse intellegatur, qua sola causa discedere licitum est; sed po
Abbreviated transcription (Latin):
quis uoluerit tunicam tuam tollere.&. te
cum iudicio contendere: dimitte illi ce pal¬
lium. Et alio loco. Qui abstulerit inquit
tua. noli repetere.Phibuit itaq suos de
scłarib rebus cũ aliis ha bere iudiciũ.¬
Erqua doctrina cum apłs dicit eẽ delictũ:
tamen cum sinit inȩccłia talia iudicia fini¬
ri inter fr̃s. fr̃ibus iudicantibus: extra ȩc¬
clesiam uero terribilit̃ uetat: manifestũ
ẽ etiam hic. quid scđm ueniam concedat᷑
infirmis. pter hec atq huiusmodi pec¬
cata. et alia licet hisminora quȩ fiunt u¬
borũ & cogitationum offensionib. apło
ia cobo confitente ac dicente. inmultis e¬
nim offendimus om̃sꝰ: opordet ut cotidies
crebroq oremus dñmatq dicamꝰ. dimit¬
te nobis debita nr̃a: nec in eo qͦd sequitur

Expanded text:
quis voluerit tunicam tuam tollere, et quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium ; et alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis hominibuex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres, fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero terribiliter vetat, manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatur infirmis. Propter haec atque hujusmodi peccata, et alia, licet iis minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente: In multos enim offendimus omnes , oportet ut quotidie crebroque oremus Deum, atque dicamus: Dimitte nobis de
Abbreviated transcription (Latin):
det quisquam ur̃m aduersus alterũ nego¬
cium habens iudicari apud iniquos. et ñ
apud scõs: E paulopost. Secularia igit᷑
iudicia si habueritis inquit: eos qui con¬
temptibiles sunt in eccłia. hos collocate ad
dico. Sie non est inter uos quisqũã sa¬
piens. qui possit int̃ fr̃em suum iudicare:
s fr̃ cum fr̃e iudicio contendit: et hoc apud
infideles. Nam et hie posset putari iudics
um habere aduersus alterum non ẽẽ pec¬
catum. sed tantũm id extra eccłiam uelle
iudicari: nisi secutus adiungeret. Iam qͥ¬
dem omnino delictum ẽ: quia udicia
habetis uobiscum. Et ne quisqũã ita hoc
excusaret. ut diceret iustum se habere ne¬
gocium. s iniquitatem sepati. quam uel¬
let a se iudicũ sententia remoueri: conti¬
nuo talib cogitationib uł excusationib
occurrit. atq ait: quare ñ magisiniqui¬
tatem patimini. quare ñ potiꝰ fraudami¬
ni: ut ad illud redeatur quod dñs ait. Si

Expanded text:
det quisquam vestrum adversus alterum negodet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens, judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur judicia, si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate ad dico. sic non est inter uos quisquam saqui possit inter fratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iudicatur, et hoc apud infum habere adversus alterum, non esse peccatum, sed tantummodo id extra Ecclesiam velle judicari, nisi secutus adjungeret: Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum . Et ne quisquam hoc ita excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si
Abbreviated transcription (Latin):
ñ humano sed diuino sunt pensanda
iudicio. Uidemus enim quedam ab ipsis
quoq apłis ignoscendo fuisse concessa:
quale illud ẽ qͦd uenerabilis paulus coniu¬
gibus ait. Nolite fraudare inuicem. nisi ex
consensu ad tempus: ut uacetis orationi.
Et iterum ad idipsum reuertimins. ne uos
temptet sathanasꝓpter in continentiam
urãm. Quod putari posset non eẽ peccatũ
misceri scilicet coniugi. non filioꝵ ꝓcrean¬
doꝵ causa quod bonum ẽ nuptiale. sed
carnalis etiam uoluptatis: ut fornicatio¬
nis siue adulterii. siue cuiꝰquam alterius
immundiciȩ mortiferum malũ qͦd turpe
est etiam dicere quo potest temptante sa¬
thana libido ꝑtrahere: incontinentiũ de¬
uitet infirmitas. Posset gͦ ut dixi hoc puta¬
rinon esse peccatum: nisi addidisset: hoc
autem dico scđm ueniam: non scđm imꝑiũ.
Quis autem iam neget eẽ peccatum: cũ da¬
riueniãi facientib apłica auctoritas
fateatur: Tale quiddam ẽ ubi dicit. Au¬

Expanded text:
non humano, sed divino sunt pensanda non humano, sed divino sunt pensanda judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque Apostolis ignoscendo fuisse concessa: quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait, Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum ad idipsum estote, ne vos tentet satanas propter incontinentiam vestram: quod putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis; ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium . Quis autem jam esse peccatum neget, cum dari veniam faciefateatur? Tale quiddam est ubi dicit: Au
Abbreviated transcription (Latin):
deforis sunt munda erunt. S ne istas ele¬
mosinas quȩ fiunt de fructib t̾rȩ respuis¬
se uideretur: hȩc inquit oportuit facere.
id est iudicium et caritatem dei: et illa ñ
nas quaslibet largissimas fructuum
suoꝵ uł cuiꝰcunq pecuniȩ impunitatẽ se
emere existimant. infacinoꝵ immanitate
ac flagicioꝵ nequicia ꝑmanendi non solũ
enĩ hȩc faciunt:. s ita diligunt: ut ineis
semꝑ optent tantũ sipossint impune uersa¬
ri. Qui autẽ diligit miquitatẽ: odit animã
suam. E qui odit animamsuam: non ẽ in¬
ea misericors. s crudelis. Diligendo eã qͥppe
scđm scłm: odit eam scđm dm̃. Si gͦ uellet
dare ei elemosinam ꝑquam munda illi es¬
sent omnia: odisset eam scđm scłm: et dili
geret eam scđm dm.Nemo aut̃ dat elemosinã
quamlibet: nisi unde det ab illo accipiat
qui non eget. Ideo dictum ẽ: miscđia eius
preueniet me:
ue sint autẽ leuia quȩ grauia peccata:

Expanded text:
foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleforis sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur: Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei; et illa nas quaslibet largissimas fructuum suorum, vel cujusque pecuniae, impunitatem se emere exiac flagitiorum nequitia permanendo. Non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt ut in eis semper optent, tantum si possint, impune versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam , et qui odit animam suam, non est misericors, sed crudelis; diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam munda illi essent geret secundum Deum. Nemo autem dat eleemosynam qualemlibet, nisi unde det ab illo accipiat qui non eget: ideo dictum est, Misericordia ejus praeveniet me e sint autem levia, quae gravia peccata,
Abbreviated transcription (Latin):
quam te ipsum. Cum gͦ increpasset eos qͦd
forinsecus se lauabant. intus autẽ rapina
et iniquitate plem erant. admonens qua¬
dam elemosina quam sibihomo pͥmitus da¬
re debet interiora mundari: ueruntamen
inquit qͦd suꝑ est date elemosinã. & ecce
omnia munda sunt uobis. Deinde ut osten¬
deret quid admonuisset. et quid ipsi facere
noneurarent: ne illum putarent eoꝵ elemo¬
sinas ignorare. sed ue uobis inquit pharise¬
is. Tanquam diceret. Ego quidem cõmo¬
nui uos ad elemosinam dandam: ꝑqua
uobis munda sint omnia. S ue uobis
qui decimatis m̃tam et rutam & omne
olus: has enim noui elemosinas urãs.nec
de illis menunc uos admonuisse arbitre¬
mini: et p̃teritis iudiciũ dei et caritatem.
qua elemosina possetis ab omni inquina¬
mento interiore mundari. ut uob̃ munda
eẽnt et corpora quȩ lauatis: hoc ẽ enĩ omĩa.
et interiora scilicet et exteriora: sicut alibi
legitur. Mundate quȩ intus sunt: et quȩ

Expanded text:
quam te ipsum . Cum ergo increpasset eos quod quam te ipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit Pharisaeis: tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia; Sed vae vobis qui decimatis mentam et rutam et omne olus; has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini: et praeteritis judicium et charitatem Dei; qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiori mundari, ut vobis munda essent et corpora quae lavatis: hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora; sicut alibi legitur, Mundate quae intus sunt, et quae
Abbreviated transcription (Latin):
placeamus: cui merito displicet quod na¬
scendo contraximus. Hȩc est prima ele¬
mosina quamnobis dedimus: qm̃ nos ip
sos miseros ꝑmiserantis dei miscđiam re¬
quisiuimus. iustũ iudiciũ eiꝰ confitentes.
quo miseri effecti sumus: de quo dic̃ apl̃s.
iudiciũ quidem ex uno incondem natio¬
nem: et magne caritati eius grãs agentes:
de qua idem ipse dicit grẽ p̃dicator. Com¬
mendat autem suam dilectionem ds̃ in
nobis: qm̃ cum adhuc peccatores essemꝰ.¬
xp̃c ꝓ nobis mortuus ẽ: ut et nos ueracit̃
de nr̃a miseria iudicantes. & dm̃ caritate
quã donauit ipse diligentes pie recteq uiua¬
mus. Quod iudiciũ et caritatem dei cũ pha¬
risei p̃terirent: decimabant tamen ꝓpder
elemosinas quas faciebant etiam queq mi¬
nucissima fructuũ suoꝵ: et idõ non dabad̃
elemosinam a se incipientes. secũq prius
miscdiam facientes. ꝓpter quẽ dilectionis
ordinẽ dictum ẽ. Diliges ꝓximũ tuũ tan¬

Expanded text:
placeamus, cui merito displicet quod naplaceamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec enim est prima eleemosyna, quam nobis dedimus, qsos miseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicator, Commendat autem suam dilectionem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essempro nobis mortuus est : » ut et veraciter de nostra miseria judicantes, et in Dei charitate qua donavit ipse se diligentes, pie recteque vivamus, quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant, etiam quaeque minutissima fructuum suorum; et ideo non dabant eleemosynam a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes. Propter quem dilectionis ordinem dictum est, Diliges proximum tuum tan
Abbreviated transcription (Latin):
calicis et catimi mundatis: qđ autẽ intus ẽ
urm̃. plenum ẽ rapina et iniquitate. Stul¬
ti: nonne qui fecit id quod deforis ẽ. eti am
id quod intus ẽ fecit: ueruntamen qͦd suꝑ¬
est: date elemosinam et ecce omnia munda
sunt uobis. Itane hoc intellecturi sumꝰ ut
phariseis non habentibus fidem xp̃i. etiam
si non in eum crediderint.nec renati fue¬
tũ si elemosinas dederint. sicut isti eas dan¬
das putant. cũ sint immundi om̃s qͦs non
mundat fides xp̃i. de qua scriptum ẽ. mun¬
dans fide corda eoꝵ: et dicat apłs. immun¬
dis autem et infidelib. nichil ẽ mundum.
s polluta ẽ eoꝵ mens et conscientia: Quomͦ
gͦ phariseisomnia munda eẽnt:si elemosi¬
audierunt: date elemosinam. et ecce oĩa
munda sunt uobis.xxuiii.¬
Ui enĩ uult ordinate dare elemosinam:
a se ipso debet inciꝑe. et eam sibi pͥmũ
dare. Est enim elemosina opusmiscð̃iȩ:
uerissimeq dictum ẽ: miserere animȩ tuȩ
placens deo.opter hoc renascimur:ut dõ

Expanded text:
calicis et catini mundatis, quod autem intus est vestrum, plenum est rapina et iniquitate. Stulti, nonne qui fecit id quod foris est, etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod. superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Ita ne hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiam si non in eum crediderint, nec renati fuetum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant, cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est: Mundans fide corda eorum . Et dicat Apostolus: Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent, si eleemosyaudierunt: « Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. » Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae; verissimeque dictum est: « Miserere animae tuae placens Deo : » propter hoc renascimur, ut Deo
Abbreviated transcription (Latin):
gare audeat et si affirmare non audeat.
id acturam resurrectionem. ut quicqͥd for¬
mȩ defuit impleat᷑. atq: ita non desit ꝑfe¬
ctio quȩ accessura erat tempore. quẽad mo
dum non erunt uicia quȩ accesserant tẽ¬
pore. ut neq in eo qͦd aptum et congruũ
dies allaturi fuerant natura fraudet᷑: neq
in eo quod aduersum atq contrariũ dies
attulerant natura turpet᷑: s integret᷑ qͦd
nondum erat integrum. sicut instaura¬
ctissimos queri ac disputari potest.
quod utrum ab homine inueniri possit
ignoro: quando incipiat homo in udero
uiuere: utrũ sit quȩdam uita occulta quȩ
nondum motib uiuentis appareat. Nam
negare uixisse puerperia quȩ ꝓpterea
membratim execant᷑ et eiciuntur ex ute¬
ris p̃gnantium. ne matres quoq si mor¬
tua ibi relinquant᷑ occidant: impuden¬
tia nimia uidet᷑. Ex quo aut̃ incipit ho¬
mo uiuere: ex illo utiq iam podest mori.
Mortuus uͦ ubicunq illi mors potuit e¬

Expanded text:
gare audeat, etsi affirmare non audeat, gare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur? Atque ita jam non desit perfectio quae accessura erat tempore, quemadum non erunt vitia quae accesserant tempore: ut neque in eo quod aptum et congruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attulerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut instauractissimos quaeri ac disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere; utrum sit quaedam vita et occulta, quae nondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia, quae propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris praegnantium, ne matres quoque si mortua ibi relinquantur occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. Mortuus vero, ubicumque illi mors potuit e
Abbreviated transcription (Latin):
contempnit tantam diuini muneris lar¬
gitatem. et in hac obstinatione m̃tis diem
claudit extremũ: reusẽ illo irremissibili pec
De qua questione difficili. in quodam ꝓpt̃ ħ
solum conscripto libello enucleatissime quan¬
dam reuixerunt iterumq sunt mortui.
sed in ȩternam uitam. sicut xp̃i ipsius caro
resurrexit. quemadmodum possim breui¬
ter disputare. et omnib questionib quȩ
de hac re moueri solent satisfacere: non in¬
uenio. Resurrecturam tam̃ carnẽ omniũ
quicunq nati sunt hominũ atq nascent᷑.
& mortui sunt atq morient᷑: nullomͦ de¬
Inde primo occurrit de abortiuis fȩtib
questio. qui iam quidem nati sunt inu¬
teris matrũ: s nondũ ita ut iampossent
renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimꝰ:
de his qui iam formati sunt tolerar⁊ potest
ut cũq quod dicit᷑. In formes uͦ ab ortiuos.
quis non ꝓcliusꝰ ꝑire arbitret᷑. sicut semi¬
na quȩ concepta non fuerint: S quisne¬

Expanded text:
contemnit tantam divini muneris larcontemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irremissibili peccDe qua quaestione difficili in quodam propter hoc solum conscripto libello enucleatissime, quanidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam, sicut Christi ipsius caro resurrexit, quemadmodum possim breviter disputare, et omnibus quaestionibus quae de hac re moveri assolent, satisfacere non invenio. Resurrecturam tamen carnem omnium quicumque nati sunt hominum atque nascentur, et mortui sunt atque morientUnde primo occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita ut jam possint renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus, de his qui jam formati sunt tolerari potest utcunque quod dicitur. Informes vero abortus quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quis ne
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricatores. cum id ñ facimus qͦd facien¬
dum iam nouimus: uł facimꝰ qͦd ñ facien¬
dum iam scimus. Quaꝓpter ñ solũ si pecca¬
uimus ut ignoscat propter qͦd dicimus.
dimitte nobis debita nr̃ã sicut et nos di¬
mittimꝰ debitorib nrĩs. uerũ etiam ne pec
inferas intemptationẽ: ille rogandꝰ est.
cui dicit᷑ in psalmo. dñs illum inatio mea et
salusmea: ut illuminatio detrahat igno
rantiam: salus infirmitatem: ti Lxxx.iiii
sa ẽ scđm morem ȩccłiȩ ut agatur. ple¬
runq infirmitate ñ agitur: quia et pu¬
dor timor ẽ displicendi: dum plus delectat
hominũ existimatio quã iusticia: qua se
quisq humiliat pęnitendo. Unde ñ so¬
lum cum agit᷑ pęnitentia: uerũ etiam
ut agat᷑. dei miscd̃ia necessaria ẽ. Alio¬
quin non diceret apłs de quibusdam: ne
forte det illis ds̃ pęnitentiã. Et ut petrus
amare fleret: p̃misit ȩuangłista & ait. Res¬
pexit eum dominus. .lxxxu.

Expanded text:
praevaricatores, cum id non facimus quod facienpraevaricatores, cum id non facimus quod faciendum esse jam novimus, vel facimus quod non faciendum esse jam scimus. Quapropter non solum si peccavimus ut ignoscat, propter quod dicimus: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris : verum etiam ne peccinferas in tentationem . Ille rogandus est, cui dicitur in psalmo: Dominus illuminatio mea, et salus mea : ut illurantiam, salus infirmitatem. CAPUT LXXXII.sa est secundum morem Ecclesiae cur agatur, plerumque infirmitate non agitur; quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est. Alioquin non diceret Apostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus poenitentiam . Et ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista, et ait: Respexit eum Dominus . CAPUT L
Abbreviated transcription (Latin):
sitata exhorrescimus. Uisitata uͦ ꝓ quib
abluendis filii dei sanguis effusus ẽ. quã¬
uis tam magna sint ut omnino claudi cont᷑
se faciant regnum des: sepe uidendo omnia
Itolerare. sepe tolerando. ñnulla etiam facere
utrum me immoderatus dolor incaute ali¬
quid compulerit dicere: Lxxxiii
culoꝵ meoꝵ locis sepe iam dixi. Duab
ex causis peccamus: aut nondũ uidendo qͥd
facere debeamus: aut ñ faciendo quod de¬
bere fieri iam uidemus. Quoꝵ duoꝵ. illud
ignorantie malum ẽ: hoc infirmitatis.
Contra quȩ quidem pugnare nos conuenit:
s ꝓfecto uincim᷑. nisi diuinitus adiuuem᷑:
ut non solũ uideamus quid faciendũ sit. s
etiam accedente sanitate. delectatio iusticie
uincat in nob̃ earum rerũ delectationes. ꝑ¬
quas uł habere cupiendo uł amittere me¬
tuendo scientes uidentesq peccamus: ac ñ
solũ peccatores quod eramꝰ etiam cũ ꝑigno¬
rantiam peccabamus. uerum etiam legis

Expanded text:
sitata exhorrescimus, usitata vero pro quibus sitata exhorrescimus, usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe vivendo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere  Sed vide videro utrum me immoderatus dolor incaute aliquid compulerit dicere. » CAP. 1culorum meorum locis saepe jam dixi. Duabus ex causis peccamus, aut nondum videndo quid facere debeamus, aut non faciendo quod debere fieri jam videmus. Quorum duorum illud ignorantiae malum est, hoc infirmitatis. Contra quae quidem pugnare nos convenit, sed profecto vincimur, nisi divinitus adjuvemur, ut non solum videamus quid faciendum sit, sed etiam accedente sanitate delectatio justitia vincat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus, verum etiam legis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ etiam p̃dicanda diffamandaq uidean¬
tur: quando sicut scriptum ẽ laudatur
peccator in. desideriis animȩ suȩ:⁊ qui
iniqua gerit benedicit᷑. Talis in diuiis
libris iniquitas clamor uocatur: sic̃ ha¬
bes apud ysaiam ꝓpħam de uinea mala.
Expectaui inquit ut faceret iudiciũ: fe¬
cit autẽ iniquitatem et ñ iusticiam. sed
elamorem. Unde ẽ et illud ingenesi. Cla¬
mor sodomoꝵ et gomorreoꝵ multiplicatꝰ ẽ.
Quia ñ solum iam non apud eos punebant᷑
illa flagitia: uerũ etiam uelut lege publi¬
ce frequentabant᷑. Sic nr̃is temporibꝰ ita
multa mala. et si non talia in aꝑtam con¬
suetudinem iam uenerunt : ut ꝓhis ñ
solũ excommunicare aliquẽ laicũ non
audeamus:s nec clericum degradare.
Unde cũ exponerem ante aliquot annos
epłam ad galathas in eo ipso loco ubi ait
apłs. tmeo uosne forte sine causa labora¬
uerim inuobis: exclamare compulsus
sum. Ue peccatis hominũquȩ sola inu¬

Expanded text:
rum etiam praedicanda ac diffamanda videanrum etiam praedicanda ac diffamanda videantur, quando, sicut scriptum est, Laudpeccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Talis in divinis libris iniquitas clamor vocatur: sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem . Unde est et illud in Genesi: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est . Quia non solum jam apud eos non puniebantur illa flagitia, verum etiam publice velut lege frequentabantur. Sic nostris temporibus ita multa mala, etsi non talia in apertam consuetudinem jam venerunt ut pro his non solum excommunicare aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis , exclamare compulsus sum: « Vae peccatis hominum! quae sola inu