comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it alie ꝯiũctam fuisse siciliã. sed me¬
diũ spacium impetu maris diuisũ
et per angustiam scissum. Tapsum
insula. stadus .x. a sicilia remota.
acens et planior. uñ et nuĩcupata.
De qua nirgilius. Tapsum qr iacẽ.¬
tem. Eolie in sule sicilie. appellate
ab eo leo ippote filio. quẽ poete finxe¬
runt regem fuisse uentorum. Sed
ut narro dicit rector fuit istarum
insularum. et qr ex earum nebulis
et fumo futuros p̃dicebat flatus
uentorũ ab impitis uisus est uẽtos
sua ꝑtãte retenuisse. Eedẽ insule
et nulcane uocant᷑. quod et ipẽ si
cut ethna ardeant. Sunt aut̃ no
qui eam ante eolum rexit. Alt̃a
hierã uotat᷑. quod sit collibus emii¬
nentissimis. Relique uero .i. strõ¬
nicula. enonimon. stripodes. sono¬
res qm̃ notte ardent eolie siue nul¬
came dñr. ex hus quedã ab mitio
non fuerunt.postea inauri edite.
usq ad huc ꝑmanent. Stoecades
in sule massiliensium .lx. miliũ

Expanded text:
Italiae conjunctam fuisse Siciliam, sed meItaliae conjunctam fuisse Siciliam, sed medium spatium impetu maris divisum, et per angustiam scissum. Tapsus insula stadiis decem a Sicilia remota, jacens et planior. Unde et nuncupata, de qua Virgilius: Tapsumque jacentem. Aeoliae, insulae Siciliae, appellatae ab Aeolo, Ippotae filio, quem poetae finxerunt regem fuisse ventorum: sed ut Varro dicit rector fuit istarum insularum et quia ex earum nebulis et fumo futuros praedicebat flatus ventorum, ab imperitis visus est ventos sua potestate retinuisse, Aeoliae insulae et Vulcanae vocantur, qucut Aethna ardeant. Sunt autem noqui eam ante Aeolum rexit; altera Hiera vocatur, quod sit collibus eminentissimis; reliquae vero, id est Stronnicusa, Euonymos, Tripodes, Sonores, quoniam nocte ardent, Aeoliae sive Vulcaniae dicuntur. Ex his quaedam ab initio non fuerunt; postea mare editae usque ad nunc permanent. Stoechades insulae Massiliensium sexaginta milium
Abbreviated transcription (Latin):
propter ta acra.id est promũtoria.
pelorum. pachinũ. et libeum. Trina¬
cria eñ grecũ est quod latine triqͣ¬
dra dicitur. quasi in tres quadras
diuisa. hec ab italia eriguo freto
discreta. affricũ mare prospectans
terris frugifera. auzo babundans.
cauernis tamẽ et fistulis penetra¬
bilis. uentisq et sulphure plena.
bnde et ibi etbne montis erestuant
incendia. i cuꝰ freto stilla est et
caribdis. quibus nauigia ab sorbunt᷑.
aut collidunt᷑. fuit autẽ quondã
pat᷑a cidopum. et postea nt̾x tyaã¬
norum. fugũ fercilis. at p̾mũ a t̾¬
uis om̃ib ꝯmissis seminib aratro
proscissa. Principẽ urbium siratusis
habet. fontem a retusam. et alphe¬
uen fluuium. magnorũ generatorẽ
p̾mũ ex achate flumine dedit. ꝑtu¬
⁊it et mare eius corallium. gignit
et sales agrigentinos. in igne solu¬
biles crepitantes in aquis. Omĩs
ambitus eius clanditur stadiorum
t̾um milium. Salustius autẽ dicit

Expanded text:
propter tria ἄκρα, id est promontoria: propter tria ἄκρα, id est promontoria: Pelorum, Pachinum et Lilybaeum. Trinacria enim Graecum est, quod Latine triquetra dicitur, quasi in tres quadras divisa. Haec ab Italia exiguo fretu discreta, Africum mare prospectans, terris frugifera, auro abundans, cavernis tamen et fistulis penetrabilis, ventisque et sulphure plena; unde et ibi Aethnae montis extant incendia. In cuius fretu Scylla est et Charybdis, quibus navigia aut absorbuntur aut conliduntur. Fuit autem quondam patria Cyclopum, et postea nutrix tyrannorum; frugum fertilis, ac primum terris omnibus commissis seminibus aratro proscissa. Principem urbium Syracusas habet, fontem Arethusam et Alpheum fluvium 'magnorum generatorem primum ex Achate flumine dedit. Parturit et mare eius corallium; gignit et sales Agrigentinos in igne solubiles, crepitantes in aquis. Omnis ambitus eius claudtribus millibus. Sallustius autem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ceteras. Est autẽ a delo. xuiii. milib
passuum seꝑata. ex qua olim iouis
fertur aduersus titanos fuisse profet¬
tus. Melos ex numero cicladum. una
om̃ium insularum rotundissima. mĩ
et nũcupata. historia dicit ex iasone
natũ fuisse filomelum et plutum.
et ex filo melo pareantẽ genitum. q̃
de suo nomine paron insulam et op¬
pidum appellauit. Priꝰ aũt minoia
candidissimũ qd̾ pariũ dñt. Allictit
et sardum lapidem marmoribus quid̃
prestantiorem. et it̾ geminas uillis¬
simum. Ehio insula syra lingua ap¬
pellat᷑. eo ꝙ ibi mastir gignitur. Si¬
ri enĩ masticem chio uocant. Samo
insula est in mari egeo. ubi nata est
uino. ex qua fuit sanna sibilla. et
prtagoras samiꝰ. a quo philosophie
nomen inuentũ est. In bac insula
reꝑta pͥus fictilia uasa traduntur.
Unde et uasa saimia appellata sunt.
Sicili a sicuno rege sicama cogno.¬
minata est. deinde a siculo itali frẽ
sicilia. Prius autem dict a tinacria

Expanded text:
ceteras. Est autem a Delo decem et octo milia ceteras. Est autem a Delo decem et octo milia passuum separata, ex qua olim Iovis fertur adversus Titanas fuisse profectus. Melos ex numero Cycladum, una omnium insularum rotundissima; unde et nuncupata. Historia dicit ex Iasione natum fuisse Philomelum et Plutum, ex Philomelo Pareantum genitum, qui de suo nomine Paron insulam et oppidum appellavit: prius autem Minoia, candidissimum, quod Parium dicunt. Mittit et sardam lapidem marmoribus quidem praestantiorem, et inter gemmas vilissimum. Chios insula Syra lingua appellatur eo quod ibi mastix gignitur; Syri enim masticem 'chio' vocant. Samos insula est in mari Aegeo, ubi nata est Iuno; ex qua fuit Sibylla Samia et Pythagoras Samius, a quo philosophiae nomen inventum est. In hac insula reperta prius fictilia vasa traduntur; unde et vasa Samia appellata sunt. Sicilia a Sicano rege Sicania cognominata est, deinde a Siculo Itali fratre Sicilia. Prius autem Trinacria dicta
Abbreviated transcription (Latin):
ta. in qua olim ciuitas a tenue quo¬
dam condita est. Nam tenues iste¬
infamatus quod cũ nouerta sua cĩ¬
cubuisset. fugiens hanc insulam
uatuam cultoribus obtinuit. unde
et tenedos dicta est. Sic cicero. Ten
tum. Carpatos una ex cicladibus
ameridie posita otra egiptum a qͣ
carpatiũ mare appellatũ est. uoca¬
ta propter celerem fructuũ maturi
tatem. Est enĩ int̾ egiptũ et rodũ.
Er hac nisula dnr̃ et carpasie na¬
ues. magne et spatiose. Citerea insu¬
la una ex ticladibus aparte occidua
sita. cuiꝰ nomen por firis antea fuit.
Citerea autem uocita quod ibi uenꝰ
sit orta. Icaria insula una ex cicladi¬
bis. que itario mari nomen dedit. Hec
it̾ sanumi et miconũ procurrẽtib
saxis inbospitalis est. et nullis sinib
portuosa. Dicit᷑ autẽ icarum cretẽ¬
sem ibi naufragio interusse. et de
exitu hominis mipositũ nomẽ loco.
Naxon insula a dionisio dicta quasi
dianaxon quod fertilitate uiciũ ĩcat

Expanded text:
ta, in qua olim civitas a Tene quota, in qua olim civitas a Tene quodam condita est, unde einfamatus quod cum noverca sua concubuisset, et fugiens hanc insulam vacuam cultoribus obtinuit; unde et Tenedos dicta est. Sic Cicero2 Verrtum.' Carpathos una ex Cycladibus a meridie posita contra Aegyptum; a qua Carpathium mare appellatum est, vocata propter celerem fructuum mattatem. Est enim inter Aegyptum et Rhodum. Ex hac insula dicuntur et carpathiae naves magnae et spatiosae. Cytherea insula, una ex Cycladibus, a parte occidua sita, cujus Porphyris antea nomen fuit. Cytherea autem vocata, quod ibi Venus sit orta. Icaria insula, una de Cycladibus, quae Icario mari nomen dedit. Haec inter Samum et Myconium procurrentibus saxis inhospitalis est, et nullis sinibus portuosa. Dicitur autem Icarum Cretesem ibi naufragio interisse, et de exitu hominis inpositum nomen loco. Naxos insula a Dionysio dicta, quasi Dionaxos, quod fertilitate vitium vincat
Abbreviated transcription (Latin):
tant ciclades. hee in hellesponto int̾
egeum et maleum mare constitute.
Circundantur etiam pelago mirteo.
dentes a septẽt̾one in meridiem.mi¬
lia quĩgenta ab oriente in occasũ¬
nilia .cc. Metropolis earũ rodos.
Delos insula in medio cicladũ sita.
et dicta delos fetur quod post dilu¬
uium quod ogigi temporibꝯ notat᷑
cũ orbẽ multis m̃sibus ꝯtinua nor
inumbrasset ante omnes terrs ra¬
diis solis illuminata est. sortita qr
er eo nomen quod pͥma mamfestati
esset uusibus. Nam delon greci ma¬
infestũ dñt. Ipã est et ortigia eo qd̾
ibi p̾mũ uise sunt coturmces aues.
quas greci ortigias uocant. In hac
isuba lacona enixa est. apollinẽ ⁊
dianam. Delos autẽ et ciuitas dicit᷑.
esse muentum dũ ibi ciuitas con¬
det᷑. ex quo et urbs et insula rodos
et appellata. In hac urbe solis colo
tudine. fuerunt et alii .c. numero
in eadẽ insula coloni minores. Tene
dos una ex cicladibus a septẽt̾one si¬

Expanded text:
tant Cyclades. Haec in Hellesponto inter tant Cyclades. Haec in Hellesponto inter Aegeum et Maleum mare constitutae circumdantur etiam pelago Myrtoo. s, tenentes a septentrione in meridiem milia quimillia ducenta. Metropolis earum Rhodus. Delos insula in medio Cycladum sita, et dicta Delos fertur, quod post diluvium, quod Ogygi temporibus notatur, cum orbem multis mensibus continua nox inumbrasset, ante omnes terras radiis solis illuminata est, sortitaque ex eo nomen, quod prima manifestata fuisset visibus. Nam delon Graece manifestum. Dicitur enim et Ortygia eo quod primum ibi visae sunt coturnices aves, quas Graeci ortygas vocant. In hac insula Latona enixa est Apollinem et Dianam. Delos autem et civitas dicitur esse inventum dum ibi civitas conderetur: ex quo urbs et insula Rhodos est appellata. In hac urbe solis Colosorum altitudine: fuerunt et alii centum numero in eadem insula colossi minores. Tenedos insula, una ex Cycladibus, ad septentrionem si
Abbreviated transcription (Latin):
ferarum noxia. nusꝙ gignit. Ser¬
pens nulla ibi. nulla noctua. et si
inueniatur statim emoritur. lar¬
ga est autẽ uitibꝰ et arboribus. Dic¬
tam nos herba in cretam nascitur.
et alimos que ad morsa diturnã
fam̃ prohibet. Sfalangos auteni
uenenatos gignit. et la̾pidem qui
ideus dactilus dicit᷑. Abidos insula
meuropa suꝑhellas pontũ posita.
angusto. et periculoso mari seꝑata
Et abidos grece dicta. quod sit nitͦͦ¬
tus bellesponti maris. in quo xerses
pontem ex nauibus fecit. et in
gretiam transut. Choos insula ad¬
iacens proiũcie attite. in qua ipo¬
trates medicus est natus. que ut
uarro testis est. arte laificii p̾mil
in ornamento feminarũ inclaruit
clades insule antiquitus greci¬
efuerunt. qual inde cicladel antu¬
mant dictas. quod licet spaciis lõ¬
gioribus a delo proiecte in orbem.
tũ circa delum site sint. Nam orbẽ
in orbem digeste. sed propter scopu¬
los qui cura easdem sunt dictas pu¬

Expanded text:
ferarum noxia nusquam gignit; serferarum noxia nusquam gignit; serpens nulla ibi, nulla noctua, et si inveniatur, statim emoritur. Larga est autem vitibus et arboribus: dictamnos herba in Creta nascitur et alimos, quae admorsa diurnam famem prohibet. Phalangos autem venenatos gignit et lapidem qui Idaeus dactylus dicitur. Abydos insula in Europa super Hellespontum posita, angusto et periculoso mari separata, et Ἄβυδος Graece dicta quod sit introitus Hellesponti maris, in quo Xerxes pontem ex navibus fecit, et in Graeciam transiit. Coos insula adiacens provinciae Atticae, in qua Hippocrates medicus natus est; quae, ut Varro testis est, arte lanificii prima in ornamento feminarum inclaruit. Cyclades insulae antiquitus Graeciae fuerunt, quas inde Cyclades autumant dictas quod, licet spatiis longioribus a Delo proiectae, in orbem tamen circa Delum sitae sint; nam orbem in orbem digestae, sed propter scopulos qui circa eadem sunt, dictas pu
Abbreviated transcription (Latin):
Tem in sule que ab iusule
hellesponto usq ad gades
in mari magno sunt cõ¬
stitute. Ciprul in sula. a ciuitate
cipro que ni ea est nomẽ accepit.
Ipã est et paphon ueneri consecra¬
ta. in carpatio mari uitina con¬
aultro. famola quondã diuiciis
et maxime eris. Ibi enĩ p̾ma eiꝰ¬
huiꝰ metalli iuentio et utili¬
tas fuit. Creta grecie pars est
ingens contra poloponensem.
Hec p̾mũ a temꝑie celi macarõ¬
neson appellata est. Dende cre¬
ta dicta. a crete quodã indigena.
quem auint unũ curetarũ fuilli
a quibus mpit̃ ibi absconditꝰ est.
la int̾ ortum et octasum. longis¬
simo tractu porrecta a septẽt̾one
grecie cestibus. ab austro egipiis
undis ꝑfula. fuit autẽ quondã
c. urbibus nobilis. Unde et h ͨ antͦ¬
polis dicta est. P̾ma etiã remis
et sagictis daruit. Prima licteris
iura finxit. equestres turmas p̾¬
ma docuit. studiũ musicũ ab ideis
dactilis in ea ceptum. cap̾s copiosa.
ceruis eget. lupos nulpes. aliaqr

Expanded text:
tem insulae quae Hellesponto usque ad Gades in mare Magno sunt constitutae. Cypros insula a civitate Cypro, quae in ea est, nomen accepit; ipsa est et Paphos Veneri consecrata in Carpathio mari, vicina Austro, famosa quondam divitiis, et maxime aeris. Ibi enim prima huius metalli inventio et utilitas fuit. Creta Graeciae pars est iungens contra Peloponnensem. Haec primum a temperie caeli Macaronnesos appellata est; deinde Creta dicta a Crete quodam indigena, quem aiunt unum Curetum fuisse, a quibus Jupiter ibi absconditus est ciae inter ortum et occasum longissimo tractu porrecta, a septentrione Graeciae aestibus, ab austro Aegyptiis undis perfusa: fuit autem quondam centum urbibus nobilis, unde et Hecatompolis dicta est. Prima etiam remis et sagittis claruit: prima litteris jura finxit: equestres turmas pma docuit; studium musicum ab Idaeis dactylis in ea coeptum. Capris copiosa, cervos eget; lupos et vulpes aliaque
Abbreviated transcription (Latin):
añt moĩs comꝑatio analogie colligit᷑
.i. qualitate. comꝑacione gu̾e. numero.
figura casu. extremitatib summlium
sillabarun. et simm litudine tempor ũ
Si quid uuũ de huis defũit iam non est
analogia .i. similitudo. sed est anomalia
I. extra regulani: ut lepus et lupus totũ
conuent sed dissenciunt casu: fecit em̃
lupi leporis. Nam regularit᷑ est. dum
queris utrum trames masculinum sit
an femininũ. siualis ẽ illi in oĩ declina¬
cione lunes et erit masculmũ. Item ex¬
comꝑacione si incerti generis ẽẽ credis
similis illi est panis in declinatione.
et erit masculinum: Item ex comꝑacõẽ
positiuorum. ut li dicas. doctus magnꝰ
positim sunt. et sui similes: fit et ꝑ
diminucionem. ut puta funẽ mascu¬
liuum esse: funiculus ostendit. sicus
marmor neut̾ ẽẽ generis marmustulũ

Expanded text:
autem modis comparatio analogie colligitur, id autem modis comparatio analogie colligitur, id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, utputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marmor' neutri esse generis marmusculu
Abbreviated transcription (Latin):
habebunt. Quam enim et tam unde
int̾ie ctio cũ. a scribenda. ue cõiũctio
sine a. xpt̃ qr grecum est ꝑ .x. scribẽ¬
dum. ita et xrisma: Y ⁊ .2. litteris
sola greca nomina scribunt᷑. Nam
cum usticia. sonũ .z. littere exp̃mat.
tamen qr latinum est ꝑ .t. scribendum
est: Sic militia malicia. nequicia. et
cetera smmilia: In dubiis quoq uerbis
conluetudo ueterum erat. ut cum
eadem litta alium intellectum correc¬
ta. alium productam habent: longe
sillabe apitem apponebant. ut put.
populus arborem significaret. an
hominitm multitudinem. apite distin¬
guebatur: Sit et ubi litte consonãtes
gemiabantur. sicilicum suꝑꝑonebant
ut c̾ella. ser̾ra assereres. Dteres emĩ
non duplicabant lictas. sed suꝑ sirili¬
cos apponebaut. qua nota admonebat᷑.¬
or geminandam esse licteram⁊ cap̃
sine ꝓportio nominatur: Cuiꝰ hec ius
est ut quod dubium est ad aliquid
simile quod non est dubnun referat᷑
et incerta certis probentur: Octo

Expanded text:
habebant. 'Quam' enim et 'tam', unde habebant. 'Quam' enim et 'tam', unde interiectio cum A scribendum; 've' coniunctio sine A. Xp̃s, quia Graecum est, per X scribendum. Ita et 'Xrisma'. Y et Z litteris sola Graeca nomina scribuntur. Nam cum 'iustitia' sonum Z littera exprimat, tamen, quia Latinum est, per T scribendum est. Sic 'militia', 'malitia', 'nequitia', et cetera similia. In dubiis quoque verbis consuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant; utputa 'populus' arborem significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum superponebant, ut 'cella', 'serra', 'asseres'. Veteres enim non duplicabant litteras, sed supra sicilicos adponebant; qua nota admonebatur lector geminandam esse litteram. § 28 De sive proportio nominatur. Cuius haec vis est ut, quod dubium est, ad aliquid simile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis p
Abbreviated transcription (Latin):
si de honore cũ aspiratione: Prepolitio
et preterea ꝑ diptongon scribendum:
pene uero quod est coninctio. ꝑ .e. poen
quod est suppliciũ ꝑ .oe. Q. lr̃a tunt
recte ponitur cum illam statan.u lrã¬
sub sequit᷑. et alia quel ib et una plures.¬
ne uocales ungunt᷑. ita ut una silb̾a
fiat. Cetera ꝑ .c. se̾bunt᷑. Que prono¬
men cum a sc̾bendum. que cõiuc̃tio liue
a. Quid ꝑ .d. lram̃ scribitur cũ pronomẽ
est ꝑ t. cũ uerbum. Euiꝰ positio est
pͥma q̃o quis quit. et in compoĩcione ueq̃o
nequis nequit. Quod qũ pronomen est ꝑ
scribendum non ꝑ .c. ut sit quot diebus:
R̾. littera cõmunẽ habet: cũ .s. litera:
Itaq apud antiquos honos. labos. arbos
dicebatur: nunt honor. labor. arbor.
Sat ꝑ .t. scribi oportet. qr integrũ
ein facit satis. sed ꝑd oportet scribi.
Upud antiquos enim sed sedũ dicebat᷑.
nos finales duas litteras ascidimus:
Cantul licut et quantꝰ in medio in

Expanded text:
si de honore, cum H aspiratione. 'Praepositio' si de honore, cum H aspiratione. 'Praepositio' et 'praeterea' per dipthonga scribendum. 'Pene' vero, quod est coniunctio, per E; 'poena', quod est supplicium, per OE. Q littera tunc recte ponitur, cum illi statim U littera sequitur, et alia quaelibet una pluresve vocales iunguntur, ita ut una syllaba fiat. Cetera per C scribuntur. 'Quae' pronomen cum A scribendum; 'que' coniunctio sine A. 'Quid' per D litteram scribitur, cum pronomen est; per T, cum verbum: cuius positio est pnequis, nequit'. 'Quod' quando pronomen est, per scribendum, non per C, ut sit 'quot diebus'. R littera communionem habet cum S littera. Itaque apud anticos 'honos', 'labos', 'arbos' dicebatur, nunc 'honor', 'labor', 'arbor'. 'Sat' per T scribi oportet, quia integrum eius facit 'satis'. 'Sed' per D oportet scribi. Apud anticos enim sed 'sedum' dicebatur; nos finales duas litteras abscidimus. 'Tamtus', sicut et 'quamtus' in medio M
Abbreviated transcription (Latin):
fucit idem: Quod si uerbum est tercie
ꝑsone. ꝑ .t. not abitur ab eo quod est. eo
is it. q facit. it.: R lict᷑am antiqui pre
ponebant quotiens a. sequebatur. ut
kapt᷑. kanna. kalamus. Nunt autẽ
cartago et k alende ꝑ eandem tm̃ stri¬
buntur. Omĩa autem greca noĩa qua¬
licimq sequente uocali. ꝑ ħ sunt sc.¬
leticia a latitudine uocata esti Cuiꝰ¬
e contͣrio est tͥsticia: que angustiam
facit. l aũt lr̃a int̾dum pro d. lict̾a
utunur. ut latum pro datum. et cala¬
mitate pro cadamitate: A cadendo
enĩ nomen sumpsit calamitas: maei¬
mus an maximꝰ. et si qua sunt sum
lia. qualiter scribi debeant quesitum
Inde propter auctoritatem tanti uiri
consuetudinem factum ut maxinius
l .l. qr est magis uelle: Nolo enĩ ue uolo
aut ossum significat. ꝑ o. solum scribẽ¬
dum. si ꝑ sonam. ħ p̃ponenda est: Om
funum ꝑ.o. hora dierum ꝑ .h. sc̾bend̾.
Onus si de ouere uenit ꝑ o. lt̾bendum:

Expanded text:
facit idem. Quod si verbum est tertiae facit idem. Quod si verbum est tertiae personae per t notabitur, ab eo quod est eo, is, it, quia facit itur. 13. K litteram antponebant, quotiens a sequebatur, ut kapui, kanna, kalamus. Nunc autem Karthago et kalende, per eamdem tantum scribuntur. Omnia autem greca nomina qualicumque sequenti vocali, per k sunt scrlaetitia a latitudine vocata est, cui contraria est tristitia, quae angustiam facit. L autem littera interdum pro d littera utimur, ut latum pro datum, et calamitatem pro cadamitate; a cadendo enim nomen sumpsit calamitas. 15. Maxumus, an maximus, et si qua similia sunt, qualiter scribi debeant 45 quaesinde propter auctoritatem tanti viri consuetudinem factam ut maximus, ll, quod est magis uelle: nolo per unum l, aut ossum significat per O solam scribendum est; si personam, H praeponenda est. 'Ora' finium per O; 'hora' dierum per H scribendum. 'Onus' si de onere venit, O sola scribendum;
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ est iustus. ꝑ ae diptongon scͥbendũ
Exul addita .s. debet sc̾ribi. qr exul
dicitur: qui extra solum est: Sxultat
melius sine .s. licta̾ scribitur. Nam cum
ipã .x.c.x.c ⁊ s constat quomodo cum
mea sit rursus ei additur alia: Equor
ꝑ diptongon scribendum. qr ab aquil
est nomen factum: forsitan .ꝑ.n. scri.¬
bendum in fine. qr integrum est. forte¬
si taudem: fedus quod est deformis:
ꝑ e. solum scribendum. foedus quod ẽ
pactum. tu oe. diptongon scribendũ.
formosus sine .n. scribit᷑ qr a forma¬
scribendum. qr facit gnatus.H. que
aspirationis littera est in latino tantũ
uotalibus ungitur. ut honor. honio.
hunus. Aspiratus antẽ et cõsonãtib
inter duas uocales constitut anbis se̾bi
quidam existimabant: ut in troua. et¬
man.a. hoc ratio non ꝑmittit. Nũꝙͣ
enĩ tres uocales in una silb̾a scribunt᷑.
sed .i. lrã int̾ duas uocales constituta
pro duplici hubet᷑: Id pronomen ⁊ neutꝰ
gi̾s ꝑ d. sc̃bit᷑. ab eo qd̾ est is. ea.id. qr

Expanded text:
tus, per AE dipthonga scribendum. 'Exsul' addito S debet scribi, quia exsul dicitur qui extra solum est. 'Exultat' melius sine S littera scribitur. Nam cum ipsa X ex C et S constat, quomodo, cum in ea sit, rursus ei additur alia? 'Aequor' per dipthonga scribendum, quia ab aqua est nomen factum. 'Forsitan' per N scribendum in fine, quia integrum eius est 'si forte tandem'. 'Fedus', quod est deformis, per E solam scpactum, cum oe diphthongo scribendum. 9. Formosus sine n scribitur quia a formscribendum, quia facit generatus. 10. H, quae aspirationis nota est, in Latino tantum vocalibus jungitur, ut honor, homo, humus. Aspiratur autem et consonantibus, inter duas vocales constitutam his scribi quidam existimabant ut Trojia, Majia, sed hoc ratio non permittit. Nunquam enim tres vocales in una syllaba scribuntur. Sed i littera inter duas vocales constituta pro duplici habetur. 12. Id, pronomen neutri generis per d scribitur, ab eo quod est is, ea, id, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dis p̃fuit arus: nñ et pilũni et pisto.¬
res: Ab hoc g̾ pilum et pilam niuẽtã
quib fur pnisit᷑ et eiꝰ noĩẽ ita appella¬
ta Pilum aũt est uũ ꝯtũdit᷑ q̃cquid
in pilam mittit᷑: Mortariũ quod ibi
iam semina in puluerẽ redacta et
mortua ꝯdiant. Cotisila est. in qua
cirtũducta colliria resoluũt᷑. Erit.n
lems. nam asꝑa frangi potius quã resol¬
i collirium facit. xii. de colorib ⁊¬

Expanded text:
dis praefuit arvis, unde et piludis praefuit arvis, unde et pilures. Ab hoc ergo pilum et pila inventa, quibus far pinsitur, et ex ejus nomine ita appellata. Pilum autem est unde contunditur quidquid in pilam mittitur. 7. Mortarium, quod ibi jam semina in pulverem redacta et mortua condiantur. 8. Coticula est, in qua circumducta colliria resolvuntur: erit enim lenis, nam aspera frangi potius quam resolvi collirium facit. C 210 Hic CITOR
Abbreviated transcription (Latin):
foris mus est sermo breuis
integrum sensum ꝓposite
et pñcia scire. et futura p̃idere᷑:
Tmamedia potestas herbarum .i. uis
et possibilitas: Nam in herbarũ cura
media nũcupatur ubi eoꝵ medicine.
scribuntꝰ᷑: Butamcũ herbarium dicit᷑
d ibi herbe notẽtur cap̃.xi. de Instru
nchiridion dictum mẽtis medi
quod in manu astringatur
dum plurima ꝯtineat ferra¬
menta: Cyron .ii. grece manus uo¬
catur. Flebotomũ ab incissione uocatũ.
nam incissio grece tomũ dicit᷑. Snm
laria: Angistrum: Spacomele: Giuia
q̃ a latinis a similitudine cuturbite
corpori suꝑpoĩta. omẽ quod int᷑ cutem
uel alterius estuat siue humorem sie
sanguinem euocat in suꝑficiem: Chys¬
tere᷑. Pila a pmsendis seminib a. te¬
rendis: hinc et pigmenta eo ꝙ n pila
et pilo agunt᷑. qͣi pibeuẽta: Est enim
pila uas concanũ. et medicorũ aptũ
usui in qua ꝓp̾e tipasne ficai et pismẽta
ꝯcidi solent uatro autẽ rebert pilũ¬
niũ quẽdã in italia fusse qui pmsen¬

Expanded text:
orismus est sermo brevis, integrum sensum propositae et praesentia scire, et futura praevidere. 3. Dynamidia potestas herbarum, id est, vis et possibilitas. Nam in herbarum cura midia nuncupatur, ubi eorum medicinae scribuntur. 4. Botanicum herbarium dicitur, quod ibi herbae notentur. CAPUT XI. De instrunchiridion dictum est, eo quod manu astringatur, dum plurima contineat ferramenta. Cyron enim grece, manus vocatur. Phlebotomum vocatum ab incisione. Nam incisio grece tomum dicitur. Guna laria. Angistrum. Spatomele. Guva, quae a Latinis a similitudine cucurbita,corpori superposita omne, quod intra cutem vel altius aestuat, sive humorem, sive sanguinem, evocat in superficiem. Clistere. Pila a pisendis seminibus, id est terendis. Hinc et pigmenta, eo quod in pila et pilo aguntur, quasi piligmenta. Est enim pila vas concavum et medicorum aptum usui, in quo proprie ptisanae fieri et pigmenta concidi solent. Varro autem refert Pilumnium quendam in Italia fuisse, qui pinsen
Abbreviated transcription (Latin):
unguenta.q̃ ex una tantum spẽ existũt
uñ et sui nõis referunt odoratum. ut
anetinũ. Est .ni. sincerum ex oleo et aneto
tantum: Compõĩta aut̃ sunt que plu̾b
admixtis fiunt uñ et noĩs sici odorem
intertum odorem ducunt ut cerotum.
calesticum. marciatum: xiii. de micio

Expanded text:
unguenta unguenta unde et sui nominis referunt odoratum, ut anetinum: est enim sincerum ex oleo et aneto tantum. Conposita autem sunt quae pluribus admixtis fiunt; unde et nominis sui odorem incertum odorem ducunt. Cerotum. Calasticum. Marciatum. De ini
Abbreviated transcription (Latin):
dos formule mcensi in longitud mem
porrecte que fuint ex im  : pigmẽtis.
dicit᷑. Stacten est ni tensum quod
exp̾ssura manat. dictũ a grecis nap
balanũ. qr fit ex glande odorata. de
admixtum. linguentũ uͦ est omẽ quod ex
coĩ oleo cõfectum aliarũ specierum
ꝯmixtione auget᷑. odoris iocũditaten
sumens et longuis redolens: Unguenta
autem quedã dñr a lotis. ut celiũ cius
iuliis cesat memuit dicens corpusq
suauite liuo ungimꝰ: hoc cõficiebat᷑¬
in insula telo. q̃ est unia ex cicladibus.
Sunt et quedã ab ĩuentoꝵ noiẽ.
ut amaratinũ: Nam quidam tradũt
regiũ quẽdã puerum amaracũ noie
cum plura unguentoꝵ genera ferentẽ
casu ꝓ lapsũ ẽẽ et maiorẽ ex ꝯmixtione
odorem creasse: Uñ et nũt optima un¬
guenta amaritina dñr. Sunt autẽ
ex genere florũ. Item alia q̃ a materie
sue qualitate dñr.ut rosateum a rosa
cip̾numa flore cypro. uñ et ꝓp̾e materie
odorem referunt. Ex hiis quedã simplicia

Expanded text:
in longitudinem porrectae, quae fiunt ex quattuor pigmentis. dicitur. Stacten est incensum quod ex pressura manat, dictum a Graecis παρbalanum, quia fit ex glande odorata. De admixtum. Unguentum vero est omne quod ex communi oleo confectum aliarum specierum conmixtione augetur, odoris iucunditatem sumens et longius redolens. Unguenta autem quaedam dicuntur a locis, ut telinum, cuius Iulius Caesar meminit, dicens: Corpusque suavi telino ungin insula Telo, quae est una ex Cycladibus. 188 8. Sunt et quaedam ab inventorum nomine, ut Amaracinum. Nam quidam tradunt regium quemdam puerum, Amaracum nomine, complura unguentorum genera ferentem casu prolapsum esse, et majorem ex commistione odorem creasse. Unde nunc optima unguenta Amaracina dicuntur, sunt autem ex genere florum. 9. Item alia quae a materiae suae qualitate dicuntur, ut rosaceum a rosa; Cyprinum a flore Cypri; unde et propriae materiae odorem referunt. 10. Ex his quaedam simplicia
Abbreviated transcription (Latin):
Lꝰ eemplũ ierosolimis edificatur. nũ ccun.
Roboan anũ xun. Regnũ ismel et iuda
abimelech pontifex fuit: nũ.ccxxiii.
Asa anñ. xli. achias. amos. ieu. iohel. et
azarias prophetauerunt: nñ.ccxlu.
Iosaphat. am̃i . xxu. Prophetauit helias¬
Ioram anũ . uni. propħanit helyas et he¬
helias rapit᷑ m̃i. cexcxe.. Athalia amĩ
un. Ionadab sacerdos claruit. m̃i. cecbi.
Amasias anũ xxix. kartago ꝯdita: nũ.¬
cecheru. Ozias añ. lii. Olimpias agre¬

Expanded text:
mis aedificatur, IVM. CCV. 14. Roboam, an. XVII. Regnum Israel, et Juda Abimelech pontifex fuit, IVM. CCXXV. Asa, an. XLI. Achias, Amos, Jehu, Johel et Azarias prophetaverunt, IVM.CCLXVI. 15. Josaphat, an. XXV. Prophetavit EliaJoram, an. VIII. Prophetavit Elias et EElias rapitur, IVM.CCC. Athalia, an. VII. Jonadab sacerdos claruit, IVM. CCCVII. Amasias, an. XXIX. Carthago condita, IVM.CCCLXXVI. Ozias, an. LII. Olympias a Grae
Abbreviated transcription (Latin):
aquis emundant: capitu
guenta ꝯseruat. Pixides uascula
unguentaria ex buxo facta. Nam
quod nos buxum. uotant greci pi¬
rum. lenticula uas olearium. ex
ere aut argento factũ. alimiendo
dictum. hñs enĩ reges et sacerdo¬
tes timebant᷑. cap .un. de uasis¬
mma uasa coquinariis
Eneis coculis m̾ excocta est omĩs¬
miã. Olla dicta pro eo quod ebul¬
liat in ea aqua. igni subiecto. ut
altius uapor emictat᷑. unde et
Ca cabus et cacuma a sono feruo¬
ris cognominant᷑. hec in grecis et¬
in lat̾inis ꝯmunia noĩa hñt. sed
utrum latini a grecis. an greci a
latims hec uocabula mutuassent
incertũ est. lebetes enee sunt gͤto
sermone uocate. Sunt.ii.olle mi¬
nores ni usum coquendi ꝑate.
Sartago ab strepitu somĩtus uo
des appellate quod t̾bus pedibus
ꝯstent. has greci t̾podas uocant.
Iola a sui rotunditate uocata. ut
mola pomorũ. Sic et greti. Cribrũ
quod ibi currat frumentũ. quasi
currifrugum. Rotabulũ dictũ. a

Expanded text:
aquis emundant. CAPUT guenta conservat. 3. Pyxides, vascula unguentaria ex buxo facta Nam quod nos buxum, Graeci . Lenticula vasculum olearium, ex aere aut argento factum, a liniendo dictum: his enim reges et sacerdotes liniebantur. § 8 De vasis coquinariis81: Aeneis coculis mmisericordia. 2. Olla dicta, pro eo quod ebulliat in ea aqua, igne subjecto, 503 ut altius vapor emittatur. Unde et . 3. Cacabus, et Cris cognominantur. Haec in Graecis et Latinis communia nomina habent; sed utrum Latini a Graecis an Graeci a Latinis haec vocabula mutuassent incertum est. Lebetae aeneae sunt Graeco sermone vocatae; sunt enim ollae minores in usum coquendi paratae. Sartago ab strepitu sonus vocatades appellatae quod tribus pedibus constent: has Graeci tripodas vacant. ola a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum: sic et Graeci. Cribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifrum. Rutabulum dictum a
Abbreviated transcription (Latin):
na et foribus ⁊ domibus adiece¬
runt. Tabulata olim lignee do¬
mus fiebant. ũ nom̃ p̾manet
tabulatorum. ꝓpogeum est cõ¬
structum sub terris edificium. qd̾
nos antrũ uel peluncã dicimus.
Solarium quod soli et auris pate¬
at. qualis fuit lotus in quo dauid
bersabee lauantem aspexit et
adamauit. Cum iherosolimã an¬
nocus obsideret hircanꝰ pͥnceps
uid eorũ reserato dauid sepulcro
ta milia auri talenta inde abstra¬
xit. ex quibus trecenta antiotho¬
dedit. ut obsidionen relinqueret.
atq ut facti inuidiam demeret.
fertur ex reliqua pecunia insti¬
tuisse p̾mus renõdochia. quibus
aduentum susciperet pauperum
ceptio nũcupatur. ubi autẽ egro
soconnion grece dicit᷑ in quo con

Expanded text:
na, et foribus et domibus adiecena, et foribus et domibus adiecerunt. Tabulata olim ligneae domus fiebant. Inde nomen permanet tabulatorum. Hypogeum est constructum sub terris aedificium, quod nos antrum vel speluncam dicimus. Solarium, quod soli et auris pateat, qualis fuit locus in quo David Bethsabee lavantem aspexit et adamavit. Cum Hierosolymam Antiochus obsideret, Hyrcanus princeps Iudaeorum reserato David sepulcro, tria milia auri talenta inde abstraxit, ex quibus trecenta Antiodedit, ut obsidionem relinqueret. Atque ut facti invidiam demeret, fertur ex reliqua pecunia instituisse primus xenodochia, quibus adventum susciperet pauperum ceptio, nuncosocomion grece dicitur. C
Abbreviated transcription (Latin):
giguerent. Tadimũ est cenacu¬
lum a t̾bus lectum uel discũben¬
cium dictum. Apud ueteres enim
in loco ubi conuiuii apparatus ex¬
ponebat᷑ tres lectuli erant strati.
i quibus discũbentes epulabant᷑
Cimon nomẽ grece lectus uel actu¬
bitus dicit᷑ ex quo confectũ est ut
t̾climũ diceretur. Cella dicta eo¬
quod nos occultat et celat. Cubi¬
culum uero quod eo cubamus . ibi¬
q dormientes requiescimul. Eu¬
bile autẽ cubandi locus est. et
se cessus. quod sit lotus secretus
.i. Que accessum. Diuersorium
dictum. eo quod ex diu̾sis uiis ibi
cõuenatur. hospiciũ sermo grecꝰ
est. u̾ quis ad tempus hospitali
uire inhabitat. et iterum inde
transiens migrat. Inde et me
collega crassi in foro proiecit ma¬
terias. ut essent leca in quibus
expectantes insisterent. que ex
nomine eiꝰ menana appellata
sunt. hec et solaria. qr patent
soli. Post hec aln lapide alii ma.¬
teria edificare portitibus mema¬

Expanded text:
gignerent. 8. Triclinium est coenacugignerent. 8. Triclinium est coenaculum a tribus lectulis discumbentium dictum; apud veteres enim in loco ubi convivii apparatus exponebatur, 218 tres lectuli strati erant, in quibus discumbentes epulabantur; κλίνη enim Graece lectus, vel accubitus dicitur, ex quo confectum est ut triclinium diceretur. Cella dicta quod nos occultat et celat. Cubiculum vero, quod eo cubamus ibique dormientes requiescimus. Cubile autem cubandi locus est. Secessus, quod sit locus secretus, id est sine accessu. Diversorium dictum eo quod ex diversis viis ibi conveniatur. Hospitium sermo Graecus est, ubi quis ad tempus hospitali iure inhabitat, et iterum inde transiens migrat. Inde et metcollega Crassi in foro proiecit materias, ut essent loca in quibus spectantes insisterent, quae ex nomine eius Moeniana appellata sunt. Haec et solaria, quia patent soli. Post haec alii lapide, alii materia aedificavere porticibus moenia
Abbreviated transcription (Latin):
siue amplior suet sꝑaciosa domꝰ
et dictum atrium eo quod addãtꝰ᷑
ei tes portitus extrͥnsecus. Aln a¬
triũ. quasi ab igne et ligno atrũ
dixerunt. atrum eñ fit ex fumo.
Palacium a palanto p̾ncipe ar¬
chadum dictũ. in cuiis honorem
archades palenteum oppidum cõ¬
struxerunt. et regiã in ipĩꝰ noiẽ
conditam palacium uocauerunt.
Talamum hat ex causa uocatum
berunt. Cum enĩ rapte fuissent
aromanis sabine. ex quib cum
una ante alias specie nobilis cũ
magna omĩum adimratione ra¬
petur. talomoni duci eam oraculo¬
responsum est dari. Et quĩ hee
nuptie felicit᷑ cesserant m̃stitu¬
tum est ut in onũbus nupciis ta¬
lami nomẽ iteret᷑. Egiptu quoq
loca in quibus nuibentes suctedut̃
nominant. Cenaculũ dictum. a
cõmumone uescendi. Unde et çe¬
nobium congregatio. Antiqui em̃
publice et in cõmune uescebãt᷑.
nec ullius cõnuuum singulare e¬
rat. ne in occulto delicie luxurian

Expanded text:
sive amplior et spatiosa domus; sive amplior et spatiosa domus; et dictum atrium eo quod addantur ei tres porticus extrinsecus. Alii atrium quasi ab igne et lychno atrum dixerunt; atrum enim fit ex fumo. Palatium a Pallante principe Arcadum dictum, in cuius honore Arcades Pallanteum oppidum construxerunt, et regiam in ipsius nomine conditam Palatium vocaverunt. Thalamum hac ex causa vocatum ferunt. Cum enim raptae fuissent a Romanis Sabinae, ex quibus cum una ante alias specie nobilis cum magna omnium admiratione raperetur, Thalresponsum est, dari: et quoniam he nuptie feliciter cesserant, institutum est ut in omnibus nuptiis Thalami nomen iteretur. Egyptii etiam loca in quibnominant. 7. Coenaculum dictum a communione vescendi, unde et coenobium congregatio. Antiqui enim publice, et in commune vescebantur, nec ullius convivium singulare erat, ne in occulto deliciae luxuriam
Abbreviated transcription (Latin):
Dicte autẽ taberne quod ex tabulis
pecora. que m̾cantibus uenũdant᷑.
mercatũ autẽ a ꝯm̃tio nominatũ.
ibi eñ res uendere uel emere soli¬
tũ est. sicut et theloneũ dẽ ubi mͥ¬
ces nauium et nautarũ emolum̃ta
redduntur. Ibi enĩ uectigales exactor
sedet preciũ rebus ĩpoliturꝰ et uoce
a m̾catoribus esflagitans. Carcer
est a quo prohibeniur exire. et dictꝰ
carcer a coercendo. hinc fronto. Ut
abitatio de habitaculis
Iib habendo uocatur ut
habitara casas. Domius ex¬
greca appellatione uocata est. lã
domata greci tecta dñt. Est autẽ
domus uniꝰ fanilie habit atio sicut
uebis uiꝰ populi. sicut orbis doĩcili¬
um. tocius ge neris humam. o ẽ
edificium anciqui eodẽ appellaue¬
runt. alu edem ab edendo sump¬
sisse nomẽ existimant. dautes
binc et edificium eo quod fuerit
prius ad edendum factum. Aula
domius est regia. siue spaciosuni
habit aculum porticibus quia imͦ:
cliisum. atriũ magna edes est.

Expanded text:
Dictae autem tabernae, quod ex tabulis Dictae autem tabernae, quod ex tabulis pecora, quae mercantibus venundantur. Mercatum autem a commercio nominatum. Ibi res vendere vel emere solitum est; sicut et teloneum dicitur ubi merces navium et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet pretium rebus inpositurus, et voce a mercatoribus flagitans. Carcer est a quo prohibemur exire, et dictus carcer a coercendo. Hinc Fronto fraabitaculis . Habitatio ab habendo vocata, ut 'habitare casas' Graeca appellatione vocata; nam δώματα Graeci tecta dicunt. Est autem domus unius familiae habitatio, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Omne aedificium antiqui aedem appellaverunt. Alii aedem ab edendo quiddam sumpsisse nomen existimant, dantes Hinc et aedificium, eo quod fuerit prius ad edendum factum. Aula domus est regia, sive spatiosum habitaculum porticibus quattuor conclusum. Atrium magna aedes est,
Abbreviated transcription (Latin):
fabricata.faros dũt. Nam fos lux
est. oros uisio dicit᷑. unde et lucifer
grete fossoros appellatur. Codee sunt
alte et rotunde turres. Et dicte cocloe
quali cicdie. quod in eis tanꝙͣ per cir¬
culum orbem q conscendatut. qua
appellatas qd̾ caleant. greci enĩ tmõ
calorem uotant. balneis uero noniẽ
indicũ aleuatione meroris. Nam gre¬
ci balamon dixerunt. quod anxieta¬
tem animi tollat. Hec et guinasia dnr.
qr ibi athlete uncto corpore et ꝑfrica¬
to manubus exercitantur. Nam gnina¬
uancium uestimenta ponũt᷑. ab ex¬
uendo scilicet dictũ. Apoletirm enĩ
grece exuere dicit᷑. Popyna grecus
dermo est. qui apud noł corrupte ꝙ.¬
pma dicit᷑. Est enĩ locus iuxta balne¬
a publica u̾ post lauacrũ a fame et
siti reticiunt᷑. unde et propia et
significat. eo ꝙ hic locus fam̃ tollat
caberne omi nocabant᷑ edicule ꝓle¬
beiorũ ꝑue. et simplices in uicis axi¬
buis et tabulis clause. Uñ et taber¬
nazie quod sibi solebant ꝯsedere.¬

Expanded text:
x est, ὁρος visio dicitur. Unde et Lucifer Graece Φωσφόρος appellatur. Cocleae sunt altae et rotundae turres; et dictae cocleae quasi cycleae, quod in eis tamquam per circulum orbemque conscendatur; qualappellatas quod caleant; Graeci enim θερμὸν calorem vocant. Balneis vero nomen inditum a levatione maeroris; nam Graeci βαλανεῖον dixerunt, quod anxietatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, quia ibi athletae uncto corpore et perfricato manibus exercitantur; nam γυμνάvantium vestimenta ponuntur, ab exuendo scilicet dictum; ἀποδύειν enim Graece exuere dicitur. Propina Graecus sermo est, quae apud nos corrupte popina dicitur: est autem locus iuxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur. Unde et propina et significat, eo quod hic locus famem tollat. Tabernae olim vocabantur aediculae plebeiorum parvae et simplices in vicis, axibus et tabulis clausae; unde et tabernariae, quod ibi solebant
Abbreviated transcription (Latin):
et qmͣuis quadrate aut late con¬
struantur. protul tamen iuden¬
tibus rotunde existimant᷑. ideo qr
omne cuiꝰq anguli simulacrum.
ꝑ longum aeris spacium euanes.
muroꝵ sunt. dicta qr ex hus pro¬
pugnantur. Promurale uero eo
quod sit pro munitione muri.
Est enĩ murus proximꝰ añ mu¬
rum. Porta dicit᷑. qua potest
quid. Proprie autẽ porta aut
urbis aut castroꝵ uocat᷑. sicut
superiꝰ dictũ est. Uicul ut p̃dictũ
est ipẽ babitationes urbis sunt
unde et uicim dicti. Uie ip̃a spaci¬
a angusta. que int̾ uicos sunt.
Plat̾ee perpetue ac laciores cuta¬
tum iue sunt. iuxta proprietatẽ
lingue grece a latitudine nũcupa¬
te. Pla̾tos enĩ grece latũ dicunt
Quintane parlplatee. quĩta est.
qua carpentũ progredi potest. Elo¬
ace dicte. quod huis ꝑcolant᷑ aque.
has p̾mũ rome fecille tarqͥmum
mundatio eristeret. ꝑ eas aque
etra ciuitatem emitterent᷑. ne ma¬
ximis perpetius q tempest. atibus

Expanded text:
quamvis quadratae, aut latae conquamvis quadratae, aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescimurorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest quid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim Graeci latum dicunt. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum progredi potest. Cloacae dictae quod his percolantur aquae. Has primum Romae fecisse Tarquinium inundatio existeret, per eas aquae extra civitatem omitterentur, ne maximis, perpetuisque tempestatibus
Abbreviated transcription (Latin):
cium ne pallim naga bosti pateret.
Pagi sunt apta edificiis loca int̾
agros habitantibus. hec et conci¬
liabula dicta. a conuentu et soci¬
etate multorũ in unum. Compi¬
ta sunt ubi est usus conuentus
fieri rusticorum. Et dicta cõpita
quod lota multa magris codem cõ¬
petunt. et quo uenit᷑ a rusticis.
Suburbana sunt circiũecta ciui¬
tatil edificia. quali suburbe. Ale¬
nia sunt muri ciui tatis dicta ab
eo quod muniant cuutatẽ. qͤsi
munimenta urbisaad est tuta.¬
menta. Mumũ autẽ dictũ q
manu factum. sicut et munus.
Muriis a munitione dicti. q̃si
munixi qd̾ mumant. et tueant
interiora urbis. Mlema autem
duplicẽ hñt significationeni. Nã
edificia publica ciuitatis. ut dĩ¬
dimus muros. et menia pandimꝰ
urbis. Proprie autẽ menia sunt
tantũ muri. Nlurus autẽ tribꝰ
propugnatulisq ornant᷑. Turres
uocate. quod teretes sint et longe.
Teres enĩ aliquid ⁊otundũ cum
proceritate. ut columpna. Nam

Expanded text:
tium, ne passim vaga hosti pateret. tium, ne passim vaga hosti pateret. Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam aedificia publica civitatis, ut: Dividimus muros, et moenia pandimus urbis. Proprie autem moenia sunt tantum muri. 19. Murus autem turribus, propugnaculisque ornatur. Turres vocatae, quod teretes sint, et longae. Teres enim est aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod minoris aut maioris of¬
ficui a p̾ncipe impetrat. Dictun
autem municipiũ. a muniĩs a.
officiis. quod tm̃ numa id est t̾bui¬
ta debita uel munera reddat. Nã
liberales et famosiss mie cause et
que a principe proficiscunt᷑ ibi
non agunt᷑. hec enĩ ad dignita¬
tem ciuitatũ ꝑtinent. uici et
castella et pagi. Hñ sunt qui
nulla dignitate ciuitatis ornãt᷑.
sed uulgͥari hominũ conuentu
incoluntur. et propt̾ ꝓuitatem
sui maioribus cinitatibus act̾bu¬
utur. uicus autẽ dictus ab ipĩs
tantum habitatoribus. uel qd̃
mas babeat tm̃ sine mucis. Est
autẽ sine numitione muroꝵ licet
et uici dicant᷑ ipẽ babitationes
urbis. Dictus autẽ uitus. eo qd̾
sit uite ciuitatis. uel quod habe¬
at uias tm̃ sine muris. Castrũ¬
antiqui dicebant. oppidum loto al¬
tissimo sitũ. qua li calam altari.
Cmꝰ pluralis numerꝰ castra. dĩ¬
ntiuum castellum est. siue quod
castrabatur licencia inhabitan¬

Expanded text:
aliquod minoris aut maioris ofaliquod minoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita vel munera, reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. Castruantiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitan
Abbreviated transcription (Latin):
nudi et inhermes. nec contra bel¬
uas p̃sidia habebant. nec recep¬
tacula frigoris. et caloris. nec ip̃ĩ
inter homines ab homĩbus satis
erant tuti. Tandẽ naturali s̃ ol¬
lercia speluntis siluest̾bus q tegu¬
mentis tuguria sibi et tasas u̾r¬
gultis arundimbus q ꝯcexuerũt.
quo esset uita cutior. ne bus qui
nocere possent aditꝰ esset. Hec
origo oppidorum.q̃ quod opem da.¬
rent. id circo oppida nominata
dixenunt. Oppidũ autẽ magni¬
tudine et menibus discrepare a
uico et castello. et pago. Eiuita¬
tes autem aut colome. aut mu¬
incipia. aut uici. aut castella.
aut pagi appellant᷑. Ciui tas pro
prie dicit᷑. quã nõ aduene. sed eo¬
demi innati solo condiderũt. Ideo¬
q urbes a proprus ciuibus condite
ciuitates. nõ colome nũ cupant᷑
Coloma uero est que defectu in¬
digenaruni nouis cultorib adim¬
płetur. Unde et coloma a cultu
agri est dicta. Mumcipiũ est.
quod manẽte statu ciuitatis ius

Expanded text:
nudi et inermes nec contra belnudi et inermes nec contra beluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita tutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitprie dicitur, quam non advene, sed eodem nati in solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis, ius