comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri suꝑ id quod potestis. S faci&e cũ tẽp¬
tatione etiã exitũ ut possitis sustine¬
re.Hanc sp̃e dedit etiã saluator ore suo
quando ait. Hac nocte postulauit sa¬
thanas uexare uos sicut triticũ . &
ego rogaui ꝓte petre ne deficie fides
tua. Hanc sp̃e dedit & inoratione
qu̾a docuit ub monuit ut dicamus.
ne nos inferas intẽptationẽ. Quodã¬
mͦ em̃ ꝓmisit se daturũ siuis ꝑiclitanti¬
b quod dici uoluit laborantib Pñs¬
tua manus dexterȩ tuae: Id potestas
quȩ tibi data. ẽ. ut sis uit̾ filios dei.
manus est deat̾e tuae. S quid ualos
ipsa potestas quã accepit homo nisi
dñs ꝓtegat: Ecce crediditꝰ. iam ambu¬
lat infide: infirmus. ẽ. in t̾ tẽptationes
agitat᷑. Int̾ molestias. int̾ carnalescor¬
ruptiones. int̾ suggestiones cupiditatis.
int̾ uersutias & laqueos inimici. Quia¬

Expanded text:
ri super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit abtua, manus dexterae tuae; id est, potestas quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa potestas quam accepit homo, nisi Dominus protegat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et laqueos inimici. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tari supra quã potestis ferre. Iuãuis
iã fideles simus. quautis iam manus dex.¬
terȩ nr̃ȩ sit innobis: tegit nos ds̃.
suꝑ manũ aext̃ẽ nr̃ȩ. Non nob̾ suf¬
ficit habere manũ decct̾ȩ. protegat.¬

Expanded text:
tari supra quam possumus ferre, quamvis jam fideles simus, quamvis jam manus dexterae nostrae sit in nobis, protegit nos Deus super manum dexterae nostrae. Non nobis sufficit habere manum dextera
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ꝑ t̾rores insultationũ & doloꝵ
& ipsius mortis. Quicquid homo autẽ
merces dabitur. Qr si cesserit diabo¬
cum piechumilitate impetrant a dĩs
ꝯsmuantois. quis etiam dolor sit ucã.
ot melicus nouit. Certe scriptũ. ẽ.
rumi: Cur gͦ mala tẽporalia ꝑpe
reusamus: Anforte ꝑfici formtoa.¬
ait fidelis d̾s quiñ uos sinat tep̃tari
niaquo d potestis s facioe cũ tẽptatiõe

Expanded text:
etiam per terrores insultationum et dolorum etiam per terrores insultationum et dolorum et ipsius mortis. quidquid homo autem merces donabitur, quia, si consenserit diabocum pia humilitate impetrant a dominatque sanandis, quis etiam dolor sit utilis, sicut medicus novit. Certe scriptum est, patiamur? Cur ergo mala temporalia perpeti recusamus? An forte perfici formidamdicit: Fidelis Deus, qui non vos sinet tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione
Abbreviated transcription (Latin):
intramꝰ. Quando iunciinuis tẽptatione
& homines ustos tẽptatio tribulatiome
Sic sunt homines iusti quom uasasq¬
s cum exierint: dñs aũt securus. ẽ. qr
nouit qui sunt eius: Et nouit qui in
fornace ñ crepent. Illi ñ crepant qui ñ
habent uentũ suꝑbiȩ. Humilitas gͥ ci.¬
stodit in om̃i tẽptatione: Quia acon¬
ualle plorationis ascendimꝰ cantantes
ceaticũ graduũ. Et custodit dñs in¬
troitũ ut salui intremus. sana fide simꝰ
exierimus ab om̃i tẽptatione. iã inet̃¬
num nullanos tẽptatio trebit: nulla c̃¬
cupiscentia sollicitabit. Audi apłmid¬
ipsũ cõmemorantẽ. id quod paulo an¬
te c̃omemoraui. Fidelis d̃s qui ñ ꝑmit.¬
tat uos tẽptari supra quã potestis
ferre. Ecce introitus tuus castoditur.
Quando ñ tibi sinit dĩ accidẽ tẽptatio.¬
nem quã ĩ potes ferre introitũ tium
custodit. Uide si custodit & exttũ. S
faciae inquit cum tẽptatione etiã exi¬
Tolũ ꝑcupiditates diabolus teptat. s

Expanded text:
intramus: quando vincimus tentationem, «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, quomodo vassed cum exierint. Dominus autem securus est, quia novit qui sunt ejus , et novit qui in fornace non crepent. Illi non crepant, qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana fide simusexierimus ab omni tentatione, jam in aeternum nulla nos tentatio terrebit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus tuus custoditur; quando non tibi sinit Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custodit: videte si custodit et exitum. «Sed faciet,» inquit, «cum tentatione etiam exisolum per cupiditates diabolus temtat sed
Abbreviated transcription (Latin):
Ista fr̃s toõ dicunt᷑ sacram̾ta qr in eis
aluo uidetur. aliud intelligit᷑. Quĩto
uidet᷑ speciẽ ht̃ corporalẽ. Qd̃ intelli¬
gitur fructũ ht̃ sp̃alẽ. Corpus gͦ xp̃i
siuis intelligere: apłm audi dicentem
fidelib. Uos estis corpus xp̃i. & mẽbra.
Digͦ uos estis corpus dep̃i ce m̾ebra mẏs¬
teriũ ur̃m inm̃sa dñi positũ. ẽ. Mistĩ.
um ur̾m accipitis. Ad id quod estis am̃
respondetis. & respondendo subscribitis.
Audis gͦ corpus xp̃. e respondis am̃.
Esto m̾ẽbrũ corporis aep̃i ut uerũ sit
am̃. Quare gͦ in panẽ. Nichil nc de¬

Expanded text:
sacramenta, quia in eis aliud videtur, aliud intelligitur. Quod videtur, speciem habet corporalem; quod intelligitur, fructum habet spiritalem. Corpus ergo Christi si vis intelligere, Apostolum audi dicentem fidelibus: Vos estis corpus Christi, et membra . Si ergo estis corpus Christi et membra, mysterium in mensa Domini positum est; mysterium vestrum accepistis ad id quod estis, amen respondistis, et respondendo subscribitis. Audis ergo corpus Christi, et respondes amen; esto membrum corporis Christi, ut verum sit amen. Quare ergo in pane
Abbreviated transcription (Latin):
inquit in lacrimis inm̃sura. Nolite gͦ
timere ꝑmissum aliquid facere tẽpta.¬
torẽ. Habes eñi miscłissimũ saluatorẽ.
Tantũ admittitur ille tẽptare quan¬
tum tibi ꝓd.ẽ. ut exercearis. ut ꝓbe.¬
ris. ut qui te nesciebas. a te ipso uniue¬
niaris. Nam ub uł uide. iuisi de hac
dĩ potestate & miscdia securi. ẽẽ. de¬¬
benius. Scđm illam apłicã sententiã

Expanded text:
li ergo timere permissum aliquid facere tentatorem; habes enim misericordissimum Salvatorem. Tantum permittitur ille tentare quantum tibi prodest, ut exercearis, ut proberis; ut qui te nesciebas, a te ipso inveniaris. Nam ubi, vel unde, nisi de hac Dei potestate, et misericordia securi esse debemus, secundum illam apostolicam sententiam:
Abbreviated transcription (Latin):
uris tẽptationib deficiat infirmus.
ue falsi spe ddecipiendus. ẽ. nec t̾rore
snngendus. dic ei. Prepara aniin̾a
um ad tẽptationẽ. Et forte incip̃
luli contremiscere. nolle accedere.
habes aliuo. Fidelis d̾s quin̾uos sinat
ãptari supra qũa potestis ferre. Illud
a ꝓmittere & p̃dicere uenturas pas
lones. infirmũ confirmare. ẽ. Tuñt
aitẽ uuimium & ex hoc deterrito. cũ
paliceris misccłiã dĩ. ñ qr tẽptationes
aenunt. s quia ñ ꝑmittit tẽptari supͣ
qũ ferre potest. fraccum colligare.ẽ.
dunt eñi qui cum audieruit uenturas
tbulationes armant se magis & qua¬
si potum suum sitiunt. Paruam em̃ sib
pitant fidelium medicuram. s quȩr̃
e martyrum głam. Sunt ali qui au¬
ditis futuris &e necessario uenientib
t̃ptationib quas ꝓprie opartae uenire
xp̃iano. quas nemo sentit nisi qui uo¬
uerit uere. ẽe. axp̃ianus. Imminentib
gͣ sibi talib frangitur &e claudicat. Of.¬
fer consolationis alligam̃tũ. Alliga

Expanded text:
uris tentationibus deficiat infirmus, nec falsa spe decipiendus est, nec terrore frangendus. Dices ei: Praepara animam tuam ad tentationem, et forte incipit labi, contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre . Illud enim promittere, et praedicere venturas pasiones, infirmum confirmare est. Timenti autem nimium, et ex hoc deterrito, cum polliceris misericordiam Dei, non quia tentationes deerunt, sed quia non permittit tentari supra quam ferre potest, fractum colligare est. Sunt enim qui cum audierint venturas tribulationes, armant se magis, et quasi potum suum sitiunt: parvam enim sibi putant fidelium medicinam, sed quaerunt et martyrum gloriam. Sunt autem alii qui auditis futuris et necessario venientibus tentationibus, quas proprie oportet venire christiano; quas nemo sentit, nisi qui voluerit esse vere christianus: imminentibus ergo sibi aliquibus, franguntur et claudicant. Affer consolationis alligamentum, alliga
Abbreviated transcription (Latin):
Innullo aut̾ẽ alit̾ saꝑe quã se res ht :
angłica ꝑfectio. ẽ. Quia utiq homi¬
nes sumus s spe angłi sumus quib
equales in restirrectione futuri sumus
quandiu ñ habemꝰ ꝑfectionẽ angłin
habeamꝰ p̾sũptionẽ draboli. Ideo dicit
apłs. Tẽptatio uos ñ app̾hendat nͥ hu¬
mana. Humranũ. ẽ. gͦ aliquid alit̾ saꝑe
ꝓpt̾ea dicit alio loco. Quotquot gͦ ꝑ
fecti hoc sapiamus. Et si quid alit̃ sapi¬
tis. hoo quoq uob̾ d̾s reuelanit. Qu¬
b autẽ reuelat cũ uoluerit. siue in
hac uita. siue post hanc uitã. nisi am.¬
bulantib in ura pacis. & innullam pͥ¬
cisionem deuiantib. Idõq paulus cĩ¬
uiam pacis quod alit̃ sãpiebant sibi
posse reuelari continuo addidit. Ue¬
runtam̃ inquod ꝑuenimꝰ ĩneo ambidenꝰ¬

Expanded text:
aliter sapere quam se res habet, angelica perfectio est. Quia itaque homines sumus, sed spe angeli sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus , quandiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. Ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam praecisionem deuiantibus, non quales iuiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari, continuo addidit: uerumtamen in quod peruenimus in eo ambule
Abbreviated transcription (Latin):
abolus potestas quȩdã. ẽ. Plerũq tam̃
uult nocere & ñ potest. qr potestas ista
sub potestate. ẽ. Nam si tantum poss&e no¬
cere drabolus quatitũ uult. aliquis iusto¬
rum remanere s aut aliquis fidelium
eẽt intra  Ipse ꝑ uasa sua impellit
quasi parietẽ inclinatũ. S tantũ im¬
pellit quatitũ accipit potestatẽ. Ut aũ
ñ cadat paries dñs suscipiae: Qm
qui dat potestatẽ tẽptator. ipse tẽpta¬
to p̾bae miscdi̾am. Ad m̃surã tẽptare¬

Expanded text:
abolus potestas quaedam est; plerumque tamen vult nocere, et non potest, quia potestas ista sub potestate est. Nam si tantum posset nocere diabolus quantum vult, non aliquis justorum remaneret, aut aliquis fidelium esset in terra. Ipse per vasa sua impellit, quasi parietem inclinatum; sed tantum impellit quantum accipit potestatem. Ut autem non cadat paries, Dominus suscipiet; quoniam qui dat potestatem tentatori, ipse tentato praebet misericordiam. Ad mensuram e
Abbreviated transcription (Latin):
do xp̃c mandiicat᷑ uita manducatur.
Nec occidit᷑ ut maitoucet᷑: s mortuos
uuificat. Quando manducat᷑ reficit
s ñ deficit. Nongͦ timeamus fr̾s man.¬
aucare istũ panẽ. ne forte siniamꝰ illũ.
&e postea quod manducemꝰ ñ inuenitmꝰ:¬
A anducetur ap̃e. Uiuit manducatꝰ
quiaresurrexit occisus. Nec quand o
mancducamꝰ parces de iulo faciamus. Et̃
quidẽ in sacram̃to sic fit: & noiunt fide.¬

Expanded text:
do Christus manducatur, vita manducatur, nec occiditur, ut manducetur, sed mortuos vivificat. Quando manducatur, reficit, / sed non deficit. Non ergo timeamus, fratres, manducare istum panem, ne forte finiamus illum et postea, quid manducemus, non inveniamus. Manducequia surrexit occisus, nec quando manducatur, partes de illo facimus. Et quidem in sacramento sic fit. Norunt fide
Abbreviated transcription (Latin):
tlẽ escam &e taiẽ potum. Hisi mandu¬
auentis carnẽ meam. & biberitis san¬
qunẽ meũ ñ habebitis uitã in uobis.
& hoc dicit de uita. quis alius quã
psauita. Erit autẽ illi homini mors
nta quimendacẽ putauerit uitã. Er¬
q&e de corpore ac dde sariguine suo.
aietit nob salubrẽ refectionẽ. Man¬
ducent gͦ qui manducant. & bibant
quibibunt. Esuriant && sitiant. uitã
manoucent. uitã bibant. lllud man¬
ducare refici.ẽ. S sic reficeris ut u̾
deficiat unoe reficeris. Illud bibere
quto. ẽ. nisi uiuere. Manduca ui¬

Expanded text:
manducaveritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis. / Et hoc dixit de vita quis alius quam ipsa vita? Erit autem illi homini mors non vita, qui mendacem putaverit vitam. Ergo et de corpore ac sanguine suo dedit nobis salubrem refectionem. Manducequi bibunt; esuriant et sitiant: vitam manducent, vitam bibant. Illud manducare, refici est: sed sic reficeris, ut non deficiat unde reficeris. Illud bibere quid est, nisi vivere? Manduca vi
Abbreviated transcription (Latin):
mines. aut ꝓ suis peccatis puniendos
dos. Et int̾.ẽ. plurimũ inqualem
quisq tẽptationẽ incidat. Non eñi in
talem incidit uidas qui uendidit
dñm in qualẽ incidit petrus. cũ t̾ritꝰ
dñm negauit. Sunt etiam humanȩ
tẽptationes. Credo cũ bono quisq ani¬
mo scdm humanã tam̃ fragilitatem:
Inaliquo consilio labitur aut irritat᷑
in frẽm studio corrigend: ꝑ aulo tam̃
amplius quã xẽpiana tranquillitas po¬
stubat. De quib apłs dicit. Tẽptatio
uos ñ app̃hendat iusi humana. Cũ idẽ
dicat. Fidelis ds̃ qui uos ñ furat tẽpta.¬
ri supra qu̾ã potestis ferre. s facioe
cũ tẽptatione etiã excitũ ut possitis
tolerare. Inqua sententia satis osten¬
dit ñ id nobis orandũ. ẽẽ. ut ñ tẽp¬
temur. s ne intẽptationẽ induca¬
mitr. Inducimur eñi si tales incide.¬
ruit quas ferre ñ possumus. S cũt̾yta¬
tiones ꝑiculosȩ inquas inferri a. n
duci ꝑnitiosũ. ẽ. aut ꝓsꝑis reb tempora¬

Expanded text:
mines aut pro suis peccatis puniendos dos. et interest plurimum, in qualem quisque temtationem incidat. non enim in talem incidit ludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius, quam christiana tranquillitas postulat. de quibus apostolus dicit: temtatio uos non apprehendat nisi humana, cum idem dicat: fidelis deus, qui non uos sinat temtari super quam potestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerare. in qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse, ut non temtemur, sed ne in temtationem inducamur. inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. sed cum temtationes periculosae, in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus tempora
Abbreviated transcription (Latin):
ib lib̾tas. Hȩc . ẽ. trinitas unus d̾s. de
quo dicit apłs. nullus d̾s nisi unus.
Non enĩ cũ hoc auditis. dm̃ negare uiu¬
genitum audetis. Hic d̾s trinitas dic̃.
Ego sum qui sum & ñ sum mutatus.
Aut mutabit᷑ sp̃s ueritatis. cumsit im¬
mutabilis ueritas. NQui nos suꝑ omne¬
genus serpentiũ calcare sp̃alit̾ uissit.
fideli ad significanoa peccata quorĩ ue¬
neno inuisibilit̾ moriebant᷑. iusibiles
serpentes quib admonerent᷑ uimist.
Et plaga emendator ia mortes anmmas
mortib corporum figurauit. Hexait¬

Expanded text:
ibi libertas . Haec est Trinitas unus Deus, de quo dicit Apostolus: Nullus Deus, nisi unus . Non enim cum haec auditis, Deum negare unigenitum audetis. Hic Deus Trinitas dicit: Ego sum qui sum, et non sum mutatus .aut mutabitur Spiritus veritatis, cum sit immutabilis veritas, cui tantum genus serpentum calcare spiritualiter jussit. fideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
munẽ constitueris sexta ȩtate signat᷑
qua dũs uenit. Siuit eñi ȩtates sea
etiam in uuo homine. Infantia. pucri¬
tia. adolescentia. iuuentus. grauitas.
& senectus. Pruna gͥ generis huma¬
ni ȩtas. ẽ. ab adam usq adnoȩ. Soda¬
a noȩ. usq ad abraham. Iui articłi
euidentissimi sunt & notissimi. Ler¬
cia ab abraham usq ad d. Sic eñi
matħs ȩugłista partitur. Quarta
a dd. usq ad transmigrationẽ babi¬
lonis. Qiuinta a transmigratione
ibabiloniam usq ad aduentũ dñi.
Seceta ab aduentu dñi usq ad fin̾e
scli sꝑanda.ẽ. Qua ext̾ior homo tan
quam senectute corrũpitur. quieciam
uetus dr̃. & intĩor renouat᷑ de die in
diem. Inde requies sempit̾na. ẽ. quȩ
significatur sabbato. Huic rei congruit
quod homo sexto die factus.ẽ. ad una¬
ginem ot similitudinem dĩ. Itaq qui¬

Expanded text:
minem constitueris, sexta aetate signatur, minem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas eaham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda quam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem. Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo au
Abbreviated transcription (Latin):
quanta auctoritate habenta sint.
quia ꝓpt᷑ nos utiq scripta sunt. Cũuͦ
dicit figurȩ nr̃ȩ fuerunt. & infigura
contingebant illis. ostendit iam ñ opꝰ
ẽẽ. ut cum res ipsas manifestas agimꝰ
figurarum p̃nuntiantiũ cȩlebratiom
seruiamus. Vnde dicit alio loco. Ne.¬
mo gͦ uos uidicet incibo. aut inpotu.
aut inpartem diei fest. aut inneomȩ¬
niȩ aut sabbatorũ quod. ẽ. umbra fu¬
turoꝵ. Hic etiamcũ dicit. nemo uos in
eis uidic&e. dederat qũa ñ sit necesse
ut iã hȩc obseruent᷑. Cũ autẽ dicit qd̾
.ẽ. umbra futuroꝵ. ostendit quã opor-¬
tuerit ut illo tepore obseruarent᷑. quo
ista quȩ uob̾ iam manifestata elux er᷑
ꝑ tales umbras figurarum futura p̃dice¬
re cum ita concludat apłs. & dicat.¬
Hec autẽ infigura contingebant eis.:
Scripta sunt autẽ ꝓpt̃ nosꝰ in quos finis
quã senectus ueceris hominis. cũncͣtoꝵ
genus humanum tanquã unum ho¬

Expanded text:
quanta auctoritate habenda sint, quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse ut, cum res ipsas manifestas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in ciaut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicereHaec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis quam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum ho
Abbreviated transcription (Latin):
tnt p̃cepta uitȩ agendȩ &e p̃cepta
ate significanoȩ. Exepl grã ñ concu¬
pss p̃ceptum. ẽ. agendȩ uitȩ. Cir¬
aincides omnẽ masculũ octauo die
s̃eptũ.ẽ. significandȩ uitȩ. E& hac
quipe imꝑitia. manichȩi & om̃s qu¬
ħ displicent litterȩ ueteris testam̃ti.
qucquto d̃smandauit priori ppło ad
elebrandã umbrã futuroꝵs ñ intelli¬
gentes. et eam᷑ ñ obseruari anunaduer¬
itites. ex more p̃sentis tẽporis illa re¬
pͥhenount. Quȩ utiq illi tempori con¬
guebant. quo ista quȩ nunc manifes¬
tuta sunt uentura significarentur: S.
quid dicturi sunt aduersus apłm qu
at. Hȩc om̃ia in figura contingebant
lls. Scripta sunt autem ꝓpt̃ nos.
nquos fuus scłoꝵ obuenit. Ecce ip
ł apparuit cur ille litterȩ accipian¬
air a nobis. & cur illa rerum sigira
um necesse ñ sit ut obseruent᷑ a nob̾.
Cum eñi dicit scripta sunt ꝓpt̾ nos.
ꝓculdubio demonstrat. quanta nob̃
dira legenda &e intelligenda. et in

Expanded text:
agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ei hac quippe inperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quicquid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt, quae utique illi tempori congruebant, quo ista, quae nunc manifestata sunt, uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis sse aperuit cur illae Litterae accipiantur a nobis, et cur illa rerum signa jam necesse non sit ut observentur a nobis. Cum enim dicit, Scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intelligenda, et in
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑint uidei. Ppls ille isrł. Notũ ẽ.
quid illis pliussa d̾s de cȩlo. Et nesci¬
unt cathecumini. quid accipiant xp̃¬
ani. Erubescant gͦ quia nesciunt.
Transeant ꝑ mare rubrũ manducent
matieza. Ut quomͦ crediderunt uino¬
Manducauer̃ manna &e mortui sunt.
Quare manducauer̃ & mortui sunt:
I qd̃ uioebant credebant. quod ñ ui¬
debant ñ intelligebant. Ideo patres
ur̃i. quia suniles estis illorũ. N am quan¬
tũ ꝑtine fr̃s me ad mortẽ istã uisibi¬
lẽ &e corporalẽ. nũquio nos ñ morim᷑
qui manducamꝰ panẽ de cęlo descen¬
dentẽ. sic sunt mortui at illi. quẽat¬
modũ & nos sumus morituri. Quan¬
tum attince tit dixi. ad mortẽ huiꝰ
corporis uisibilẽ atq carnalẽ. quan¬
tũ aut̃ ꝑtince ad illã mortẽ de qua
terra dñs quia mortui sunt patres
istorũ manoticauit manna &e moy¬
ses manducauit manna &e aaron
manducauit manira & finees. mani-¬

Expanded text:
acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in noManducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, man
Abbreviated transcription (Latin):
uosignorare fũs. quia om̃s patres
m̃ sub nube fuerunt. & om̃s ꝑ mare
tansierunt. Iuid÷ ꝑ mare transier̃:
quas quereres ab illo secutus ait. Et
oñs ꝑ moyser baptizat sunt innu¬
be &e inmari. Si gͦ figura maris tati¬
nĩ ualuit. species baptismi quantũ
ualebit: si quod gestum .ẽ. infigura
raiectum ppłm ad manna ꝑ duxit.
quid exhibebit xp̃c inueritate bap¬
tismi sui. traiecto ꝑ eumppło suo. ꝑ
baptismũ suum traicit credentes in se:¬
occisis om̃ib peccatis tanquã hostib¬
consequentib sicut millo nari om̃s
sẏptis ꝑierunt. Iuo traicit fr̃s mes.
quo traicit ꝑ baptismũ iħs. cuius figu¬
ram tunc gerebat moyses qui ꝑ mare
raiciebat. Quo traicit. Ad manna.
quit uiuus. qui de celo descerto. Man
maccipiunt fideles. iam traiecta ꝑ nra¬
re rubrum. Quare mare rubrum:
im mare. quare &e rubrũ: Si sig¬
nfficabat mare illud rubrũ baptu
ꝑducit credentes & baptizatos ad mat̾¬
na. Ecce dico manna. notum. ẽ. quio

Expanded text:
s, quia omnes patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Chritismi sui trajecto 92 per eum populo? per baptismum enim trajecit, credentes occisis omnibus peccatis tanquam hostibentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptisperducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid
Abbreviated transcription (Latin):
ineum. Ad qñe uelut uirga. lignũ
passionis accessit. ut emanarae crederi¬
tib grã ¶ Non.ẽ. dictũ petra significa¬
tum. ẽ. bonum sem̃ significat filios
regni. aut ÷ izania significant filios
maligni. s dictum. ẽ. bonum .ẽ. hi
sunt filii regni. ziz ania filii maligni.
Sic gͦ loqui sol& scriptura. res signifi.¬
cantes tanquã illas quȩ significantur
da. ẽ. ubi aliqua significantia earum
rerum quas significant nomine appel¬
ci xp̃m. Sol&e resquę significat eiꝰ reino¬
mine quã significat nuncupari. Sicut
scriptum. ẽ. Septẽ spicȩ septem aniust̾.
Nm eñidixit sẽptem annos signisicant.
&̾ septẽ boues septẽ annisunt. Et
petra significabat xp̃m s tanquã hoc
.ẽẽt. Iuod utiq ꝑ substantiam ñ hoc erat.
s ꝑsignificationẽ. Om̃ia significantia ui¬
dentur quodãm earũ rerum quas signifi¬
cant sustinere ꝑsonas. Sicut dictũ. ẽ.
de qua hoc dictum. ẽ. significabat utiq¬

Expanded text:
in eum . Ad quem velut virga lignum in eum . Ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanaret crede non est dictum: Petra significatum est: Bonum semen significat filios regni, aut zizania significant filios maligni, sed dictum est: Bonum semen, hi sunt filii regni, zizania autem filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur da est, ubi aliqua significantia, earum rerum quas significant nomine appelanimam. Solet autem res quae significat ejus rei nomine quam significat nuncupari; sicut scriptum est, Septem spicae, septem anni sunt; non enim dixit, septem annos significant: et, Septem boves, septem anni sunt ; et Petra significat Christum, sed tanquam hoc esset, quod utique per substantiam non hoc erat, s iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere personas; sicut dictum est ade qua hoc dictum est, significabat utiq
Abbreviated transcription (Latin):
scło renuntiat᷑. ut tanquã uumicis peo.¬
catis om̃ib ꝑdelecis fideliũ ppłs ꝑ sacra¬
m̃tũ baptismatis traiciatur. Qui dedu-¬
xit eos innube diei. & tota nocte in in-¬
luminatione ignis. potest etiam sp̃alit̃
diłigere itinera. si ad eum clamae fides.
Itinera mea dirige scđm uerbum tuum.
De quo alibi dr̃. Ipse eni rectos faci&
cursus tuos. & itinera tua in pace ꝓdu
stum. ẽ. in carne uelut uunube. Inui¬
dicio uͦ tanquã int̾rore nocturno. qr
tunc erit magna tribulatio scłi. tã quã
ignis. & lucebit iustis & ardebit in¬
uistis. Qui disrupit indeserto petram.
&e ad aquauit eos sicut in abysso multa
sci. quod illa res gesta sp̃alit̾ significabat
infundere. de sp̃ali sequente petra
quod ẽ. xp̃s. Qui stabat & clamabat
si quis sitit ueniat adme & bibat. Iui
bib̾it de aqua quã ego dabo ei. flumi
na aquȩ fluent de uentre etus. Hoc
em̃ dicebat sicut in ȩuangłio legitur.
de spũ quẽ accepturi erant credentes

Expanded text:
ntiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletis, fidelium populus per sacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace prodstatum est in carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit eos sicut in abysso multa;sancti, quod illa res gesta spiritualiter significabat, infundere de spirituali sequente petra, quod est Christus : qui stabat et clamabat, Si quis sitit, veniat ad me; et, Qui bna aquae vivae fluent de ventre ejus. Hoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de Spiritu quem accepturi erant credentes
Abbreviated transcription (Latin):
pentib ꝑier̃. Satis appar&e patris
&e fili &e sp̃s sc̃i unam. ẽẽ. uirtutem.
dñs ds̃ tuus d̾s unus. ẽ. Iunc autẽ
dictũ.ẽ. quando dñs solus deduce¬
bat eos. & ñ fuit meis d̾s alienus. Neq
eñi ñ eos deducebat & xp̃c. cum dicat
apłs. neq tẽptemus xp̃m sicut quid̃a

Expanded text:
putavi, satis apparet Patris et Filii et Spiritus sancti unam esse virtutem, nus Deus tuus, Dominus unus est . Tunc autem dictum est, quando Dominus solus deducebat eos, et non fuit in eis deus alienus. Neque enim non eos deducebat et Christus, cum dicat Apostolus. Neque tentemus Christum, sicut quidam
Abbreviated transcription (Latin):
te positum. Apl eñi sicut reuera erat.
quofoã eorũ drxit hoc fecisse ñ totũ
ppłm ubi ait. Neq idolis seruiamus.
eritia. Quid autẽ lusui puersli tã simile
ẽ. quam idola colere: Iuando apłs
ad hoc reculit. hoc genus suꝑstitionis
cum ait. Heq idolis seruiamus quẽao¬
modũ quidã eorũ. Sicut scriptũ. ẽ. se¬
ait ppłs manoucare & bibere. et sur¬

Expanded text:
te positum. apostolus enim, sicut reuera erat, quosdam eorum dixit hoc fecisse, non totum populum, ubi ait: neque idolis seruiamus eritia. Quid autem lusui puerili tam simile est quam idola colere? quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, neque idolis serviamus quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est: Sedit p
Abbreviated transcription (Latin):
numum qui puniunt᷑ uł corriput᷑ in
icere testam̃to longe mitiorib quã
legunt᷑ in euangłio corporalib penis.
Quod eñi diluuiũ comꝑari ȩt̃nis ignibꝰ
potest. Iuȩ cedes. quȩ uulnera. quȩ
corporum mortes. crucratib sẽpit̾nis.
Uiginti quatuor milia cadentiũ. tanto
buccarũ strepitu inflat insanus. Qua¬
si ñ innumerabilia milia cotidie mori¬
antur toto orbe trarũ. S transitoria
ex om̃ib gentib quȩ sempit̃nis dãp.¬
lib&e sexus homo. ñ mallae gladio tru¬
cidari. & iam illo mͦ quo trucioauit
sacerdos finees fornicarios. in ipso cõ¬
plexu nefarię uoluptatis. terribile
constituens aouersus execrantas libi¬
dines ultionis exẽplũ. ꝓpt̃ quot maxi
me ad̃ placuit. Quis inquat ñ malloe
tali genere mortis int̾fici. quisñ po¬
stremo igne consumi. ł ferinis morsi¬
b ꝑ ipsa pudenda laniari. quã mitt
in geheniã ignis ȩt̃ni: Neq idola¬

Expanded text:
minum qui puniuntur vel corripiuntur in Veteri Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed transitoria ex omnibus gentibus, quae sempiternis damslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod Deo maxime placuit: quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aeterni? Cur i
Abbreviated transcription (Latin):
Patres ur̃i manna mranducauerunt
& mortiti sunt. Hon quia malũ erat
manna. s quia male manducauerunt.
Hic. ẽ. panis quide cȩlo descendit.
Hunc panem significauit manna. Hc̃
panẽ significat altare dĩ. Sacram̃ta
illa fuerunt. Insignis diuersa sunt. in
requie significatur paria sunt. Apłm

Expanded text:
Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt; non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna; hunc autem panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt in signis: diversa sunt in re, quae significantur paria sunt. Apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
Porro si ille interitus a serpentib & ab
ext̾minatore illa ꝑditio & gładii trua¬
datio. figurȩ fuerunt. sicut euidentes
dicit apłs. cum illa om̃ia contigisse ia¬
nifestũ sit. Nonenĩ ait infigura diceban¬
diligentia pietatis cauendȩ sunt peue.
quarũ figurȩ uiȩ fuerunt. ł culdubio
quippe sicut in bonis reb multo anplꝰ
st atroces. in comꝑationẽ pęnarum
qus siguificant nichil sunt. uangli¬

Expanded text:
Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebandiligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplit atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
cure ñ .ẽ. p̃cepto monere hominẽ quo¬
Si gͦ on̾̃na quȩ in eis sunt ot te łarĩ
dico te. Passerẽ. locustã. uermi culũ ni¬
chil horum ñ ille fecit. & cura.ẽ. ult &
hominib. Non ad p̾ceptũ cura. ẽ. Pem
p̃ceptũ soli homini dedit. Dicit cñ psal¬
mus. Homines &e ium̃ta saluos facies

Expanded text:
curae non est praecepto monere hominem, quocurae non est praecepto monere hominem, quoSi ergo «omnia quae in eis sunt,» et te. Parum dico, te: passorem, locustam, vermiculum; nihil horum non ille fecit, et cura est illi de omnibus. Non ad praeceptum cura est; nam praeceptum soli homini dedit. Dicit enim psalmus: «Homines et jumenta salvos facies,
Abbreviated transcription (Latin):
b qui in domo sunt. Sic luceat lumen
ur̾m corã hominib ut uideant oꝑa
cȩlis. ẽ. Sigͦ tibi lucerna accenderet᷑.
in domo. nonne adiceres oleum ne ex¬
tingueretur. Porro lucerna si accepto
oleo ñ lucerae. ñ erat plane digna quȩ
incandelabroponeret᷑. s quȩ continuo
frangerecur. Unde gͦ uiuitur. ẽ. necessi¬
tatis acciꝑe. ẽ. caritatis p̃bere. Non tan¬
qua uenale sit ȩuangłm. ut illud sit
p̾ciũ eius. quod sumunt quiannuntians
unde uiuans. Sic eñi sic uendunt. mag¬
nã rem uili uendunt. Accipiant susten¬
tationẽ necessitatis appło. mercedẽ. dis¬
pensationis a dño. Non en̾i . ẽ. idoneus
popłs reddẽ mercedẽ illis qui sibi incari¬
tate ȩuangłi seruiunt. Non expectant
illi mercedẽ. nisi unde & isti salutem.
quȩ hominib datasunt de bub cura ñ
.ẽ. dõ. Qd̾ ñ sic intelligit᷑ tanquã ñ ipse
pascat ea. quȩ nec seminant nec metunt.
neq congregant in horreũ. S quia ei

Expanded text:
lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera coelis est . Si ergo tibi lucerna accenderetur in domo, nonne adjiceres oleum ne exstingueretur? Porro si lucerna accepto oleo non luceret, non erat plane digna, quae in candelabro poneretur, sed quae continuo frangeretur. Unde ergo vivitur, necessitatis est accipere, charitatis est praebere. Non tanquam venale sit evangelium, ut istud sit pretium ejus quod sumunt qui annuntiant, unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili pretio vendunt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi in charitate Evangelii serviunt. Non exspectent illi mercedem, nisi unde et isti salutem.quae hominibus data sunt, de bubus cura non est deo — quod non sic intellegetur, tamquam non ipse pascat ea quae nec seminant nec metunt neque congregant in horreum, sed quia ei
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ ñ eundẽ. Quod enĩ illi biberunt:
manente signa uariata. Ibi petra xp̃c.
biberunt aquã ꝓfluentẽ de petra.
Nos quid bibamus norunt fideles. Si
speciẽ uisibilẽ intendas. aluro. ẽ. Si
intelligibilẽ significationẽ. eunoẽ
potũ sp̃alẽ biberunt Pł fecto erant
etiam in illo ppło qui intelligerent. ha.¬
bentes quȩ postea reuelata. ẽ. ñ ad legiᷤ
futurã reuelationẽ p̃uidere & p̃nunti.¬
are potuerunt. Cũ &e illa uetera sa¬
cram̃ta significantia fuerint suturap.
An soli ꝓpħȩ habebant hanc fidẽ
delit᷑ audiebant eatẽ aduiuabantur
grã. ut intelligerent quod audiebast.
S utiq sacram̃tũ regni celoꝵ uelabat
inueteri testam̃to quod plenituouie ⁊
reuelaret᷑ innouo. Ait apłs. Et¬

Expanded text:
d enim illi bibebant?  ergo, fide manente, signa variata. Ibi petra Christbiberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus norunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt. etiam in illo populo qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est non ad Legis futuram revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habebant hanc fidem, deliter audiebant, eadem adjuvabantur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacramentum regni coelorum velabatur in Veteri Testamento, quod plenitudine temporis revelaretur in Novo. « Nolo e
Abbreviated transcription (Latin):
ri om̃ia quȩ scripta sunt in lege moẏst
&e ꝑpħis & psalmus de me. Nonitaꝙ
spes nr̃a intemparaliũ rerum ꝓmissiont
defrea. ẽ. Quando quidẽ nec ipsos ill
temporis scõs &e sp̃ales iuiros patriarebas
&e ꝓpħas his tertenis reb fuise deltos
calnus. Intelligebant eñi reue lante sibi

Expanded text:
ri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi ri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ralium quidẽ rerum ꝓmissiones testam̾¬
to ueteri contineri & ideo uetus testañ¬
ꝑtinoe testam̃tũ. S in illis temporalib
figuras fuisse futuroꝵ quȩ implerent᷑
innobis. in quos finis scłoꝵ obuenit.ñͥ
suspicio mea s apłicus intellectus. ẽ.
Dicente paulo cum de talib loqueret᷑.
Hȩc om̃ia figurȩ nr̃ȩ fuerunt. Et iten̾.
Hȩc om̃ia infĩgura contingebant illis.
Scripta sunt autem ꝓpt̾ nos in quos fins
scłoꝵ obuenit. Nongͦ uetus testam̃tum
ad consequendas illas ꝓmissiones. si ao
intelligendas meis noui testam̃ti p̾nm-¬
tiationes accipimus. Ueteris quippe te¬
stificatio fidẽ nouo conciliat. Unde
dũs postea quam resurreoit a mortus
seq ñ solum intuendum discipłoꝵ ocłis
s eciam contrectandũ manib obtulit
ne quid tam̃ cum sus mortalib & car¬
nalib seiisib fallacit̾ agi arbitrarent᷑.
magis eos de ueterum librorum testifico.¬
tione fcrmauit dicens. Oportetͥ implł.¬

Expanded text:
ralium quidem rerum promissiones Testamento Veteri contineri, et ideo Vetus Testamepertinet Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figurae nostrae fuerunt; et iterum, Haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inple
Abbreviated transcription (Latin):
inmoyse baptizati sunt innube &
in mari. Ꝙ om̃s eandẽ ȩscam sp̃alẽ
manducauerunt. & om̃s eundẽ po¬
tum sp̃alẽ biberunt. Mare rubrum
significat baptismũ. Moyses ductor
ꝑ mare rubrũ significat xp̃m. Po¬
pulus transiens significat fideles.
Mors egyptioꝵ significat aboliti¬
onem peccatoꝵ. In signis diuersis eadẽ

Expanded text:
ati sunt, in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis diversis eadem
Abbreviated transcription (Latin):
incȩlo &e int̃raꝰ Cȩlos nunc significari
arbitror eosqui sedebunt suꝑ duo decim
thronos & cum dño iudicabunt. Terrȩ
autem nomine cȩteram multitudinem
tur ab eis intabnacła ȩterna. quos amicõ
sib de manimona iniquitatis in huiꝰ uicȩ
mortalitate fecerunt. Eis quippe dicit
apłs. Si nos uobis sp̃italia seminaiumus.
magnum. ẽ. si ur̃a carnalia metamus:
Quod etiam his uerbis dici potest. Si
nos uob̾ cȩlestia seminauimus magnũ . c
si ur̃a t̾rena metamus. In cȩlo gͥͣ respic̃
celestia seminantes. int̾ra aut̾e terre¬
na reddentes. Tam̃ hunules& hos⁊
ullos. Humilia eñĩ respicit incelo & in
terra. Quia meminerunt utiq quto
fuerint ꝑ suam malitiam. quio facti st̃¬
ꝑ dñi grãm. PDona sunt ministeria cirea
pauꝑes. & maxime circa scõs dĩ serui tegii.iii¬
tia debita. obsequia religiosa. R ed¬
dunt᷑ eñi nͥ dantur dicente apło. Si
nos uob̾ sp̃italia seminauimus. mag-¬
nũ.ẽ. si carnalia ur̃a metamus: B otia

Expanded text:
ideret. Coelos nunc significari arbitror eos qui sedebunt super duodecim thronos, et cum Domino judicabunt ; terrae autem nomine caeteram multitudinem tur ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortalitate fecerunt . Eis quippe dicit Apostolus: «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Quod etiam his verbis dici potest: Si nos vobis coelestia seminavimus, magnum est si terrena vestra metamus? In coelo ergo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti s Mariae. Bona sunt ministeria circa pauperes, et maxime circa sanctos Dei servitia debita, obsequia religiosa. Redduntur enim, non dantur, dicente Apostolo, Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus ? Bona
Abbreviated transcription (Latin):
iutẽ dixerit racha reuserit conrilio.
Qui autẽ dixerit fatuȩ reus erit ge-¬
hennȩ ignis. Quto tam pariũ inpec¬
catis. quã fr̃i dicere fatuȩ: Quro tã
uissum fuisse diuinitus. quantȩ dm̃ cru¬
delitatis arguerae. Quis autẽ ñ dico
lipidari. s ꝑsingłos artus. numo ꝑ sui¬
qilla corporis frustra paulatim atq mi-¬
nutatim uiuens & sentiens dilaniari con¬
sniq maluss& quã gehennȩ ignib
rancipari. Absit tam̃ ut crudeliorẽ
qusq dicat ȩugłi dm̃ quã legis. dm̃
ntelligens utriꝰq. eẽ. unum. Et eun¬

Expanded text:
t concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eu
Abbreviated transcription (Latin):
onundecunq dat᷑ similitudo abscript᷑is Extractatu p̃s lx¬
laudat᷑ ipsa res. s tantũ inde similitudo
trahitur. Non eñi lauoauit iniquũ ui¬
dicem qui nolebat audire illã iuduam
& nec dm̃ tunebat nec homines reuere-¬
batur. Et tam̃ dñs inde similitudinẽ
traxit. Nec illum laudauit pigrũ qui
tres panes ñ ꝓpt̃ amicitiam dedit pecenti.
s tedio uictus. Ꝙ tam̃ inde similitudi¬
nẽ dedit. Et de reb gͦ ñ laudandis
dines. Aut si ꝑpt̾ea putatis eundũ. ẽẽ
at marsos. quia hos audistis inscript᷑a
aĩ: eundũ. ẽ. ad speccaculũ theatri.
quia dicit apłs. Honsic pugillor quasi
aerem cedens. Pugillari enim. ẽ. pan¬
cratium facere. Iam quia huic ducta. ẽ.
similitudo. spectacła ista delectare nos
debent: Aut quia dicit. qui inago¬
ne contendit ab om̃ib abstiuens. ẽ.

Expanded text:
undecumque datur similitudo, ab Scripturis laudatur ipsa res, sed tantum inde similitudo trahitur. Non enim laudavit iniquum judicem qui nolebat audire illam viduam, et nec Deum timebat, nec homines reverebatur; et tamen inde similitudinem Dominus traxit : nec illum laudavit pigrum qui tres panes, non propter amicitiam dedit petenti, sed taedio victus; et tamen inde similitudinem dedit . Et de rebus ergo non laudandis dines. Aut si propterea putatis eundum esse ad Marsos, quia hoc audistis in Scriptura Dei; eundum est et ad spectacula theatri, quia dicit Apostolus: Non sic pugillor, quasi aerem caedens; pugilari enim est pancratium facere. Jam quia hinc data est similitudo, spectacula ista delectare nos debent? aut quia dixit, Qui in agone contendit, ab omnibus abstinens est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrimũ. tanquã se ipsum. Qꝰ hȩc alus
faciens quȩ sibi ab aliis fieri uelloe. si
hoc illi opus. ẽẽt. Iuod cũ dñs monu¬
issae: adiunxit. Hec. ẽ. eñilex & ꝓpħȩ.
Hunc cõpatientis affectũ. in epła adga

Expanded text:
proximum tamquam se ipsum et haec aliis proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: Haec est enim lex et prophetae. Hunc compatientis affectum
Abbreviated transcription (Latin):
ficta. Ac ꝑ hoc om̃ib om̃ia factus. ẽ.
ut om̃s lucrifacerre. Honmentientis
astu. s cõpatientis affectu. ld: ñ om̃a
mala hominum fallacit̾ agendo. s ali¬
orum om̃iũ malis om̃ib tanqu̾a si sua
.ẽent muscdis medicinae diligentiã ꝓ¬
curando. Cum itaq illa testam̃t uet̾is
sacram̃ta. etiã sibi agenda nime recu¬
sabat. ñ miscdit̾ fallebat. S omino¬
ñ fallens atq hoc mͦa dño deo illa usq
ad certi tẽꝑis dispensationẽ uissa. e̾e.
com̃dans. a sacrilegis sacris gentiũ di¬
stinguebat. Tunc autẽ ñ mentientis
astu. s compatientis affectu uideis tan.¬
qua uidȩiis fiebat: quando eos ab illo
errore quo uł in xp̃m credere nole¬
bant. uł ꝑ uetera sacerdotia sua cȩri¬
moniarũq obseruationes se a pecca¬
tis posse mundari fieriq saluos existi¬
inabant. sic lib̾are cupiebat tanqu̾a ip¬
se illo errme tenerecur. Diligens utiq

Expanded text:
ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu sed compatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordia medicinae diligentiam procurando. Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caeremoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens utique