comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pori admouit: s n̾dum erat placitum. Quomͦ enĩplac̾et.
qͦd ñdum erat uisum: Placitum autẽ: quieta uoluntas ẽ.
Idõq nec quasi prolem uisionis possumus dicere uolunta¬
tem. qr erat ante uisionem: nec quasi parentẽ. qr ñ ex uo¬
lrntate s ex uiso corpore formata & expressa ẽ. finẽ fortas¬

Expanded text:
pori admovit: sed nondum erat placitum. Quomodo enim placeret, pori admovit: sed nondum erat placitum. Quomodo enim placeret, quod nondum erat visum? Placitum autem quieta voluntas est. Ideoque nec quasi prolem visionis possumus dicere voluntatem, quia erat ante visionem; nec quasi parentem, quia non ex voluntate, sed ex viso corpore formata et expressa est. CAPUT VI. 1
Abbreviated transcription (Latin):
ud adhibetur corpori. ut ex illo formetur. idest sensu ui¬
dentis. Ocirca id amare: alienari ẽ. Itaq uoluntas quȩ
utrumq coniungit quasi parentẽ &e quasi ꝓlem. magis
sp̃italis ẽ ꝗͣ utrum lib& illoꝵ. Nam corpus illud qͦd cernit᷑.
omnino sp̃itale ñ ẽ. uisio uͦ quȩ fit in sensu. ht̃ admixtũ
aliquid sp̃itale: quia sine anima fieri ñ pot̾. S ñ totum
ita ẽ: qm ille qui format᷑ corporis sensus ẽ. Uoluntas gͦ q̃utr̃ ꝙ
sp̾c insinuare incipit in illa tͥnitate.s magis ꝑtinae ad sensũ
formatum. ꝗͣ ad illud corp̾ unde format᷑. Sensus enĩ animan¬
tis & uoluntas animȩ ẽ: ñ lapidis aut alicunus corporis quod̃
uidet᷑. R gͦ ab illo quasi parente ꝓcedit: s nec ab ista quasi ꝓ¬
le. hoc ẽ uisione acforma quȩ in sensuẽ. Prius enĩ ꝗͣ uisio fi¬
eret. iamerit uoluntas quȩ formandum sensũ cernendo cor¬

Expanded text:
ud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus viud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est. Itaque voluntas quae utrumque conjungit quasi parentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spirituale non est. Visio vero quae fit in sensu habet admixtum aliquid spirituale, quia sine anima fieri non potest. Sed non totum ita est: quoniam ille qui formatur, corporis sensus est. Voluntas ergo quae utrumque m personam Spiritus insinuare incipit in illa trinitate. Sed magis pertinet ad sensum formatum, quam ad illud corpus unde formatur. Sensus enim animantis et voluntas animae est, non lapidis aut alicujus corporis quod videtur. Non ergo ab illo quasi parente procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc est, visione ac forma quae in sensu est. Prius enim quam visio fieret, jam erat voluntas, quae formandum sensum cernendo cor
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ bonũ ẽ quicqͥd ẽ: intantum scilicet qͣuis longe distantẽ
ht̃ tam̃ ñ nullam similitudinẽ sũmi boni. Et sinaturalẽ:
utiq rectam & ordinatã. Si autẽ uiciosam: utiq turpẽ atq
ꝑu̾sam. Nã &e animȩ inipsis peccatis suis. ñ nͥ quandã similitu¬
dinem dĩ. suꝑba & p̾postera. & ut ita dicam seruili lib̾tate
sectantur. ita ut nec pͥmis parentib nr̃is ꝑsuaderi peccatũ
poss&e. nͥ diceretur eritis sic̃ dii. Non sane omne qͦd in creatu¬
ris aliquo mͦ simile ẽ dõ. &̃ eiꝰ imago dicenda ẽ: s illa sola qua
suꝑior ipse solus ẽ. Ea quippe de illo prorsus exprimitur: int̾
quã & ipsum nulla int̾ iecta natura ẽ. Uisionis gͥ illius. idest
formȩ quȩ fit in sensu cernentis quasi parens ẽ forma corporis.
ex qua fit: s parens illa ñ uera. unde nec ista uera ꝓles est.
Heq enim omnino inde idem gignit᷑. qm̃ aliqͥd aliqͥd ali¬

Expanded text:
ergo bonum est quidquid est, in tantum scilicet, quamvis longe distantem, ergo bonum est quidquid est, in tantum scilicet, quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta natura est. 9. Visionis igitur illius, id est formae quae fit in sensu cernentis, quasi parens est forma corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est: neque enim omnino inde gignitur, quoniam aliquid ali
Abbreviated transcription (Latin):
oris. quia & illam tͥnitatẽ q̃ licet int̾ius imaginet᷑. ext̾iora
tain imaginat᷑: sensibiliũ corporaliũq utendoꝵ causa peꝑit.
Hullus enĩ eis uti poss& cẽ bene: nͥ sensarũ rerũ imagines me¬
moria tenerent᷑. & nͥ pars maxima uoluntatis in suꝑiorib
atq int̾iorib habitet. eaq ipsa quȩ cõmodat᷑ siue foris
corporib siue int̾ imaginib eoꝵ. nͥ quicqͥd in eis capit ad
meliorem uerioremq uitam referat. atq in eo fine cuiꝰ in¬
tuitu hȩc agenda iudicat. ad quiescat: quid aliud facimꝰ nͥ
qͦd nos apłs facere ꝓhiba dicens. nolite conformari huic
scło: Quapropt̾ ñ ẽ ista tͥnitas imago di. Exultima qͥppe idẽ
corporea creatura qua suꝑior ẽ anima: in ipsa anima fit ꝑ
sensum corporis: nec tam̃ ẽ omĩmodo dissimilis. Qdenĩ ñ pro
suo gen̾e acꝓ suo modulo ht similitudinẽ dĩ. q̃nqͥdẽ d̾s fecit
omĩa bona ualde. ñ ob aliud nͥ qi ipse summe bonꝰ ẽ: Inqͣntũ

Expanded text:
ius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus, nisi quod nos Apostolus facere prohibet, dicens, Nolite conformari huic saeculo ? Quapropter non est ista trinitas imago Dei: ex ultima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob aliud nisi quia ipse summe bonus est? In quantum
Abbreviated transcription (Latin):
cum graduum: & uȩ his qui trahunt peccata sic̃ restem
longam. Sic ẽ autẽ requies uoluntatis quẽ dicimꝰ finem.
si adhuc refertur ad aliud: quẽ admodũ possum̃ dicere reqͥẽ
pedis eẽ in ambulando: cum ponit᷑ unde aliꝰ innitat᷑ qͥ passibꝰ
ꝑgit᷑. Si autẽ aliquid ita placet ut in eo cum aliqua delecta¬
tione uoluntas adquiescat: ñdum ẽ tam̃ illud qͦd tendit᷑.
s & hoc refertur ad aliud ut deputet᷑. ñ tamꝗͣ patria ci¬
uis. s tanꝗͣ refectio uł &ẽ mansio uiatoris. De ea tͥnitate¬

Expanded text:
cum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem cum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur ad aliud, ut deputetur non tanquam patria civis; sed tanquam refectio, vel etiam mansio viatoris. CAPUT VI
Abbreviated transcription (Latin):
uidendi cicatricem finẽ suũ expetit hoc ẽ uisionem cicat᷑ciᷤᷤ.
& ad eam ultra non ꝑtinet. Uoluntas enim ꝓbandi uulnꝰ
fuisse alia uoluntas ẽ. ꝗͣuis ex illa religetur: cuius itẽ finis ẽ
ꝓbatio uuln̾is. Et uoluntas uidendi fenestram. finẽ ħt fe¬
nestrȩ uisionem. Alt̾a ẽ enĩ q̃ ex ista nectitur uoluntas per
fenestrã uidendi tͣnseuntes: cuius itẽ finis ẽ uisio transeunti¬
um. Recte autẽ sunt uoluntates om̃s sibim& religatȩ: si
bona ẽ illa quo cuncte referuntur.Si autẽ praua ẽ: prauȩ
sunt om̃s. Et idõ rectarum uoluntatum conexio: iter ẽ qͦd¬
dã ascendñtium ad beatitudinem: qͦd certis uelut passib
agit᷑. Prauarũ autẽ atq distortarum uoluntatũ ĩplicatio.
unculũ ẽ quo alligabitur qui hoc agit: ut ꝓiciat᷑ in te¬
nebras ext̾iores. Beati gͦ qui factis & morib cantant canti¬

Expanded text:
videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est visionem cicatricis, videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est visionem cicatricis, et ad eam ultra non pertinet: voluntas enim probandi vulnus fuisse, alia voluntas est, quamvis ex illa religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae referuntur: si autem prava est, pravae sunt omnes. Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canti
Abbreviated transcription (Latin):
D omnino ipsa uoluntas hominis cuiꝰ finis ñ ẽ nͥbeati¬
U tudo: s ad hoc unum interĩ uoluntas uidendi finẽ ñ
ħt nͥuisionẽ. siue id referat ad aliud siue ñ referat. Si eni ñ
refert ad aliud uisionem s tantũ uoluit ut uider&: ñ est
disputandum quomͦ ostendat᷑ finem uoluntatis eẽ uisionẽ.
Manifestum ẽ enim. Si autẽ refert ad aluid: uult utiq ali¬
ud. nec iam uidendi uoluntas erit. Aut si uidendi: ñ hoc
uidendi. Camꝗͣ si uelit quisq uidere cicatricẽ. ut inde do¬
ceat uulnus fuisse: aut si uelit uidere fenestram. ut ꝑfe
nestram uideat transeuntes. Om̃s istȩ atq aliȩ tales uo¬
luntates. suos ꝓprios fines hñt. qͥ referuntur ad finẽ illiꝰ
uoluntatis. qua uolumus beate uiuere. & ad eam ꝑuenire
uitam quȩ ñ referat᷑ ad aliud. s amanti ꝑse ipsa sufficiat.
Uoluntas gͦ uidendi finem h̃t̃ uisionem: & uoluntas hanc
rem uidendi. finem ħt huiꝰ rei uisionem. Uoluntas itaq

Expanded text:
 omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finem voluntatis esse visionem: manifestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc videndi. Tanquam si velit quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam quae non referatur ad aliud, sed amanti per se ipsam sufficiat. Voluntas ergo videndi, finem habet visionem: et voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voluntas itaque
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ intelligñtia: sic ext̾iorẽ sensu corpo¬
ris p̾ditum. Nitamur gͥ si possumus. in hoc
qͦq ext̾iore indagare qualiacũq uestigia
trinitatis: ñ quia ae ipse eodem mͦ sit imago dĩ. Manifesta
ẽ quippe apłica sententia: quȩ indorẽ hominẽ renouari ĩ
dĩ agnitione declarat: scđm imaginẽ eiꝰ qͥ creauit eũ: cũ &

Expanded text:
hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agniti
Abbreviated transcription (Latin):
agimꝰ de homine int̾iore. & eiꝰ ea scientia quȩ rerũ ẽ tempo¬
ralium &e mutabilium. incuiꝰ intentione cũ assumitur
aliqͥd ã de reb adext̾iorẽ hominẽ ꝑtinentib ad hoc as¬
sumendũ ẽ. ut aliquid inde doceatur. qͦd rõnalẽ adiuu&e
scientiã. Ac ꝑ hoc rerũ quas cõmunes cũ animantib irrati¬
onabilib habemꝰ. ro̾nalis usus ad int̾iorẽ hominẽ ꝑtin&:
net recte dici pot̾. cũ irrõnabilib animantib eum nobis

Expanded text:
agimus de homine interiore, et ejus scientia, ea quae rerum est tempoagimus de homine interiore, et ejus scientia, ea quae rerum est temporalium et mutabilium: in cujus intentionem cum assumitur aliquid, etiam de rebus ad exteriorem hominem pertinentibus, ad hoc assumendum est ut aliquid inde doceatur quod rationalem adjuvet scientiam: ac per hoc rerum quas communes cum animantibus irrationalibus habemus, rationalis usus ad interiorem hominem pertinet; nec recte dici potest cum irrationalibus animantibus eum nobis
Abbreviated transcription (Latin):
id est ꝑ oculos carnis. Mundꝰ quippe inquantũ notꝰ ẽ: uiden¬
ficat. nullo corporis sensu. s animi ratione cognoscit᷑. Hisi
enim quid sit credidert̾. ꝑ animũ nossemus: ñ intelligere¬
mus. qͦd ñ fecerunt illi de quib dictum ẽ. & sui eũ ñ recepe¬
runt. Sonꝰ gͦ uerbi forinsecus irrepit aurib corporis: & at¬
tingit sensum qui uocat᷑ auditus. Species quoq hominis &¬
& in nobis ipsis nobis nota ẽ. & forisecus in aliis adest cor
lis pulchritudo forinsecꝰ prestõ ẽ: & aspectib nr̃is & ei sensui
qui đr taccus. siquid eꝰ attingimus. ħt &ẽ ipse intꝰ in memo¬
ria nr̃a imaginem suã: ad quã recurrimꝰ. cũ eũ uł septi
parietib. uł ẽ in tenebris cogitamus. S: de his imaginib
terum corporalium incorporalib qͥdem. habentib tam̃
similitudines corpoꝵ. & ad uitã ext̾ioris hominis ꝑtinen¬
tib. iãsatis in undecimo libro locuti sumꝰ. Nunc autem

Expanded text:
id est, per oculos carnis. Mundus quippe in quantum notus est, videnficat, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognoscitur. Nisi enim quid sit, Crediderunt, per animum nossemus, non intelligeremus quid non fecerint illi de quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corplis pulchritudo forinsecus praesto est, et aspectibus nostris, et ei sensui qui dicitur tactus, si quid ejus attingimus: habet etiam ipse intus in memoria nostra imaginem suam, ad quam recurrimus, cum eum vel septi parietibus, vel etiam in tenebris cogitamus. Sed de his imaginibus rerum corporalium, incorporalibus quidem, habentibus tamen similitudines corporum, et ad vitam exterioris hominis pertinentibus, jam satis in undecimo libro locuti sumus. Nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
camus: quȩ de humanȩ naturȩ nocitia inpressa ẽ nr̃e
memoriȩ. & hoc eode mͦ cogitant. siue qͥ ista ñ credunt. si¬
ue qͥ credunt. utrisq enim notũ ẽ quid sit ħo. Ciiꝰ ext̾io¬
rem partẽ id est corpus. ꝑ corporis lumina didiceit᷑: inte¬
riorẽ uͦ idest animã in seipsis. qr & ipsi homines sunt. &
ꝑ humanã conu̾sationẽ cognitam tenent. ut possint co
gitare qͦd đr. fuit ħo. cui nom̃ erat ioħs. quia & nomina
scuint loquendo & audiendo. Odaũ ibi ẽ missus adõ: fide
teuent qui tenent. Et qui fide ñ tenent. aut dubitatione
ambigunt: aut infidelitate derident. Utriq cam̃ si ñ sunt
ex numero nimis insipientiũ qui dicunt in corde suo ñ ẽ ds
hec audientes u̾ba utriq cogitant. & quio sit ds. & quid sit
mitti ad̾o. & siñ sic̃ resse ħnt. aut certe sic̃ ualent. tidem
porro ipsam quam uid& quisꝗͣ incorde suo eẽ si credit: ut
ñ eẽ si ñ credit: alit̾ nouimꝰ. Hon sic̃ corpora quȩ uidem ocu¬

Expanded text:
aturae notitia impressa est nostrae memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim notum est quid sit homo, cujus exteriorem partem, id est, corpus per corporis lumina didicerunt: interiorem vero, id est, animam in se ipsis, quia et ipsi homines sunt, et per humanam conversationem cogno cui nomen erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi est, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verba, utrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se habent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non esse, si non credit, aliter novimus: non sicut corpora quae videmus ocu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. głam quasi unigeniti apatre. plenũ grȩ e u̾itatis. Hoc
totum qͦd ex euangłio posui. in p̾cedntib suis partib ħt qͦd
immnutabile acsempit̾nũ ẽ: cuiꝰ contemplatio nos beatos
fac̃. In conseq̃ntib uͭ. ꝑmixta cum temporalib cõmemo¬
rant᷑ ȩt̾na. Ac ꝑhoc aliqua ad scientiã ꝑtinent. aliqua ad
sapientiã. sic̃ in libro duodecimo p̾cessit nr̃a distinccio. Nã
inpͥncipio erat u̾bũ. & u̾bum erat apud dđm. & d̃s erat u̾bũ.

Expanded text:
iam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Hoc totum quod ex Evangelio posui, in praecedentibus suis partibus habet quod immutabile ac sempiternum est, cujus contemplatio nos beatos facit: in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqua ad sapientiam, sicut in libro duodecimo nostra praecessit distinctio. Nam, In principio erat Verbum, et Verbum erat ap
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. & lux intenebris lucet. & tenebrȩ eam ñ cõp̃hen¬
dert̾: contemplatiuã uitã reqͥrit. & intellectuali mñte cer¬
nendumẽ. Qua inre quantomag̾ quisq ꝓfecerit: tanto
fie sine dubitatione sapientior. S ꝓpt̾ id qͦd ait. liyx lucet ĩ
cenebris & tenebre eam nͥ comprehendert̾: fide utiq op̾erat.
qua crederet᷑ qd ñ uidet᷑. Tenebras quippe intelligi uoluit.
au̾sa ab huiusmodi luce. eã quȩ minus idonea ẽ contueri
corda mortaliũ. Propt̾ qͦd adiungit & dic̃. fuit ħo missus a
dõ: cui nom̃ erat ioħes. Hic uenit intestimoniũ. ut cestimo

Expanded text:
inum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt; contemplativam vitam requirit, et intellectuali mente cernendum est. Qua in re quanto magis quisque profecerit, tanto fiet sine dubitatione sapientior. Sed propter id quod ait, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt; fide utique opus erat, qua crederetur quod non videretur. Tenebras quippe intelligi voluit, aversa ab hujusmodi luce eamque minus idonea contueri corda mortalium: propter quod adjungit et dicit, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimon
Abbreviated transcription (Latin):
N libro suꝑiore huiꝰ oꝑis duodecimo. satis egimus
discernere rationalis m̃tis officium intemporali¬
b reb : uͥ ñ sola cognitio. uerũ & actio nr̃a u̾sat.
ab excellentiore eĩdem m̃tis officio. qͦd c̾templandis
et̾nis reb impendit᷑: a sola cognitione finit᷑. Commo¬
diꝰ autẽ fieri puto. ut de scripturis sc̃is aliquid int̾serã.
qͦ facilius possit utrũq dinosqi. Euangłium suum:
iohannes euangłista sic orsus ẽ In pͥncipio erat ubũ.
& ũbum erat ap̃dm: & ds erat ũbum. Hoc erat in

Expanded text:
In libro superiore hujus operis duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci. 2. Evangelium suum Joannes evangelista sic exorsus est: In principio erat Verbum, et Verbum erat
Abbreviated transcription (Latin):
ad hebreos fides. dictumq sit eam ẽẽ cognitionẽ rerũ quȩ
ñ uident᷑ : Demde q̃d sequit᷑. hicuenit intestimonium ut
diximus temporalis ẽ. Temporalit̾ enim testimoniũ ꝑhibet᷑ aẽ
de re sempit̾na: qͦd ẽ intelligibile lumen. De qͦ ut testimoniũ
ꝑhibae uenit iohannes: qͥ ñ erat lux s ut testimoniũ ꝑhib̾ae
de lumine. Adiungit enĩ. Erat lux uera quȩ illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ. Inmundo erat.

Expanded text:
ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae non videntur ? 4. Deinde quod sequitur, Hic venit in testimonium, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat,
Abbreviated transcription (Latin):
intuemur &̃ cogitando: ñ sic uidet᷑ fides in corde in qͥẽ. ab eo
cuiꝰ ẽ: s eam ten&e certissima scientia. clamatq conscientia
Cum itaq ꝓpt̾ea credere iubeamur. qr id qͦd cted̾e iubemur
uid̾e ñ possumus. ipsã tam̃ fidẽ qñ in est i nob uidem̃ in
nob. quia & rerum absentiũ p̾sens ẽ fides. & rerũ quȩ foris
sunt. intꝰ ẽ fides. & rerũ que ñ uident᷑ uidetur fides. Et ipsa
tam̃ temporalit̾ fit in cordib hominũ. a si exfidlib infi¬
deles fiunt: ꝑit ab eis. Aliqn autẽ ae reb falsis: accommo¬
datur fides. Loquim᷑ enim sic. ut dicamꝰ: habita ẽ ei fides
& decepit. Qualis fides. sitam̃ & ipsa dicenda ẽ fides. ñ cul¬
pabilit̾ decordib ꝑit: quando eam inuenta u̾itas pellit.
Optabilit̾ autẽ rerum uerarum in casdẽ res fides transit.
Non enim dicendum ẽ ꝑit: qñ ea quȩ credebant᷑ udent᷑.
Numqͥd enĩ adhuc fides dicenda ẽ. cum definita sit ĩ cpła

Expanded text:
m cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quo est, ab eo cujus est: sed eam tenet certissima scientia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamur, quia id quod credere jubemur, videre non possumus; ipsam tamen fidem quando inest in nobis, videmus in nobis: quia et rerum absentium praesens est fides, et rerum quae foris sunt intus est fides, et rerum quae non videntur videtur fides, et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus, infideles fiunt, perit ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, videntur. Numquid enim adhuc fides dicenda est, cum definita sit in Epistola
Abbreviated transcription (Latin):
lica donec in fine atritico palea separetur. nichil obẽẽ ar¬
bitramur. Isti autem quia &e hoc concilium tamquam ꝓ
se proferunt & maloꝵ communone quasi contagione
bonos ꝑire contendunt. non inueniunt quomodo dicãt
aut pores xp̃ianos unde isti ꝓpagantur non fuisse tradi¬
cores. quia isto concilio conuincuntur aut a se ñ ꝑtinere
rem non audit. Qui peccator ẽ quomodo audiri in bap¬
tismo potest: AuG̃. Respondemus. Quomodo audit̃
auarus. & raptor. & fenerator. & homicida: An isti non
sunt peccato: es. quos tñ & pͥanus in catholica obiurgat.
& tolerat.
tem alius felix. abussaccenis. dixt. In hereticis sine ȩccłe hup
tismo admittendis nemo consuetudinem rationi & u̾ita¬
ti p̃ponat. quia consuetudinem ratio & uitas. semꝑ exclu¬
dit. Auõ. Huic respondetur. Ueritatem ñ ostendis de
consuetudine confiteris. Recte igitur consuetudinem te¬

Expanded text:
lica, donec in fine a tritico palea separetur, nihil obesse arlica, donec in fine a tritico palea separetur, nihil obesse arbitramur. Isti autem, quia et hoc concilium tanquam pro se proferunt, et malorum communione quasi contagione bonos perire contendunt, non inveniunt quomodo dicant, aut priores Christianos unde isti propagantur, non fuisse traditores, quia isto concilio convincuntur; aut ad se non pertinere rem non audit » . Qui peccator est, quomodo audiri in Baptismo potest? 51. Respondemus: Quomodo auditur auarus et raptor et faenerator et homicida? an isti non sunt peccatores? quos tamen Cyprianus in catholica obiurgat et tolerat. tem alitismo admittendis nemo consuetudinem rationi et ueritati praeponat, quia consuetudinem ratio et ueritas semper excludit. Huic respondetur: Ueritatem non ostendis, de consue- \'tudine confiteris. recte igitur consuetudinem te
Abbreviated transcription (Latin):
munionis aliquẽ si diu̾sum senserit amouentes. T̃ales etiã
antea fuisse in ȩccła ꝑ illam sententiam manifestantur uͥ
ait. S dicit aliquis. Quid gͦ fiet de his qui in p̾t̾ito in ȩccła
sine baptismo admissi sunt: Talem fuisse ȩccłȩ consuetu¬
dinem. ipsi qui hoc concilium faciunt sepe cominemorãt.
Si gͦ nichil aliud quicumq hoc faat. quam sponse. xp̃i uii
das existit sicut ista sententia pronuntiata ẽ. uidas autẽ
sicut docet euu̾głium traditor fuit. traditoribus gͦ com¬
municauert̃. omnes qui tẽ etiam ista dicebant. & antequã
ista dicerent traditores facti strant omnes. ꝑ illam consu¬
etudinem. quam tẽ ȩccła retinebat. Omnes gͦ. idem a nos
e ipsi qui ex illa unitate ꝓpagati sumus: traditores sumus.
S nos duob modis defendimur. quia & huic concilio uͥ
hoc ꝓnuntiatum ẽ. non consentimus. saluo iure unitatis

Expanded text:
munionis aliquem si diuersum senserit amouentes. tales etiam munionis aliquem si diuersum senserit amouentes. tales etiam antea fuisse in ecclesia per illam sententiam manifestantur ubi ait: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum in ecclesiam sine baptismo admissi sunt? talem fuisse ecclesiae consuetudinem ipsi qui hoc concilium faciunt saepe commemorant. si ergo nihil aliud quicumque hoc facit quam sponsae Christi ludas existit, sicut ista sententia pronuntiata est, ludas autem sicut docet euangelium traditor fuit, traditoribus ergo communicauerunt omnes, qui tunc etiam ista dicebant, et antequam ista dicerent traditores facti erant omnes per illam consuetuet ipsi qui ex illa unitate propagati sumus, traditores sumus. Sed nos duobus modis defendimur: quia et huic concilio, ubi hoc pronuntiatum est, non consentimus, salvo jure unitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
uidas existit: Aus̃ Omagna conuictio scismaticoꝵ qui
se ab hereditate xp̃i toto orbe diffusa nefario saclegio se¬
parar̃: si cypanus talibus communicabat qualis iudas
traditor fuit. & tñ ab eis non maculabatur. Aut si macu¬
labatur. iter inde facti sunt omnes. Ergo modo uide sunt
omnes. Aut si non sunt: non ergo ꝑtinent ad posteros fa¬
cinora pͥorum quamuis ex eadem communione ꝓpa¬
gatos. Cur gͦ nob̾ traditores obiciunt quos ñ conuicer̃.
e sibi iudam ñ obiciunt cui ꝙypanus & college ciꝰ comu¬
mcauerunt: Ecce concilium de quo solent isti głari.Nlos
homicidis ȩccłȩ baptisium se. qui baptismum xp̃i e in ho¬
micidis probat s quia isti ex hoc concilio nob̾ p̾scribere qͥ
debeamus affect̾ant. ipsi pͥores ei consentiant. Ecce iude tra¬
ticatos debere iterum baptieari. t̃ alibus autẽ cypanus cõ¬
municabat qui dixit. ueminem uidicantes. aut a iure com¬

Expanded text:
Iudas exsistit? 0 magna conuictio schismaticorum, qui Iudas exsistit? 0 magna conuictio schismaticorum, qui se ab hereditate Christi toto orbe diffusa nefario sacrilegio separarunt, si Cyprianus talibus communicabat, qualis ludas traditor fuit, et tamen ab eis non maculabatur! aut si maculabatur, tunc Iudae facti sunt omnes; ergo et modo Iudae sunt omnes, aut si non sunt, non ergo pertinent ad posteros facinora priorum quamuis ex eadem communione propagatos. cur ergo nobis traditores obiciunt quos non conuicerunt, et sibi ludam non obiciunt cui Cyprianus et collegae eius communicauerunt? ecce concilium de quo solent isti gloriari: nos homicidis ecclesiae baptismum qui baptismum Christi et in homicidis probat; sed quia isti ex hoc concilio nobis praescribere quid sentire debeamus adfectant, ipsi priores ei consentiant. ecce Iudae tran haeresi baptizatos non debere iterum baptizari. talibus autem Cyprianus communicabat qui dixit: neminem iudicantes aut <t iure com
Abbreviated transcription (Latin):
eminius a furnis: dixit. Quidam de collegis. here¬
ticos p̃ponere possunt nob non possunt. Et ideo
quod semel decreuimus tenemus ut ab hereticis uenientes
bapticemꝰ. Aug̃. Et hic aꝑtissime confitemur. quodã
de collegis suis diu̾sa sensisse: Uñ etiam atq etiã confirmat᷑
imor unitatis: quod ab inuicem nullo scismate separati
sunt: donec alt̾is eoꝵ. si quid alit̾ saꝑent. ds̃ reuelaret. S:
huic respondetur. collegas eius non sibi hereticos p̃posuisse.
ẜ baptismum xp̃i sicut cognoscitur in auaris in fraudatoribꝰ
raptoribus. homicidis sic etiam in heretias cognouisse. lxx.¬
ogitianus a noua dixit. Eccł̃am xp̃c instttuit he¬
resi diabolus. Quomodo potest habere baptis
xp̃i sinagoga sathane. AuG̃. Huic respondet᷑. lũqͥs
quia pios xp̃c instituit. & inuidos diabolus id̃o non potest
habe baptisimum xp̃i. quȩ in inuidis conuncitur esse pars
diaboli

Expanded text:
eminius a Furm\'s dixit: Quidam de collegis haereeminius a Furm\'s dixit: Quidam de collegis haereticos praeponere sibi possunt, nobis non possunt. et ideo quod semel decreuimus tenemus ut ab haereticis uenientes baptizemus. Et hic apertissime confitetur quosdam de collegis suis diuersa sensisse. unde etiam adque etiam confirmatur amor unitatis, quod ab inuicem nullo schismate separati sunt, donec alteris eorum, si quid aliter saperent, deus reuelaret. sed huic respondetur collegas eius non sibi haereticos praeposuisse, sed baptismum Christi, sicut cognoscitur in auaris fraudatoribus raptoribus homicidis, sic etiam in haereticis cognouisse. Rogatianus a Nona dixit: Ecclesiam Christus instituit, haeresim diabolus. quomodo potest habere baptismum Christi synagoga satanae? Huic respondetur: Numquid quia pios Christus instituit et inuidos diabolus, ideo non potest habere baptismum Christi quae in inuidis conuincitur esse pars diaboli?
Abbreviated transcription (Latin):
Bene autẽ quod totiens meminert᷑ etiam pͥmũ apłoꝵ pe¬
trum potuisse alit̾ saꝑe quam u̾itas postulabat. Qd̾ accidi¬
se etiam ꝙỹpano sine ulla eiꝰ contumelia credimꝰ quicũq
diligimnus ypanum. quia non cum fas c̃ diligi maiore
caritate quam petrum.
liamis atelepte dixit Scͥptum est. Nemo potest acciꝑe
aliquid nͥ datum illi fuerit de celo. Si heresis de cęlo ẽ
pot̾ baptisma dare. Aus̃. Audiat &e alium dicentẽ.
Si auaritia de cȩlo ẽ potest baptisia dare. Et tñ dant a¬
uari. Sic ergo & heretici.
austus atimida regia dixit: Non sibi blandiantur
qui hereticis patrocinant᷑. Qui pro hereticis eccłasti¬
co baptismo. int̾redit illos xp̃ianos. &e nos hereticos facit.¬
AUG̃. Huic respondet᷑. Si quisquam dicat eum qui cum
illuo odium de corde dimittit. nunquid de ȩccł̃astico bap¬
tismo ꝓ homicidis int̾cedit ut illos iustos & nos homicidaᷤ
faciat: Hoc gͦ &e de hereticis intelligant lix¬

Expanded text:
bene tamen quod totiens meminerunt etiam primum apostolorum Petrum potuisse aliter sapere quam ueritas postulabat. quod accidisse etiam Cypriano sine ulla eius contumelia credimus quicumque diligimus Cyprianum, quia non eum fas est diligi maiore caritate quam Petrum. Iulianus,,, a Telepte dixit: Scriptum est: nemo potest accipere aliquid, uisi datum illi fuerit de caelo. si haeresis de caelo est, potest baptisma dare. Audiat et alium dicentem: \'si auaritia de caelo est, potest baptisma dare.\' et tamen dant auari; sic ergo et haeretici. Faustus a Timida Regia dixit: Non sibi blandiantur qui haereticis patrocinantur. qui pro haereticis ecclesiastico baptismo intercedit illos christianos et nos haereticos facit, Huic respondetur: Si quisquam dicat eum, qui cumillud odium de corde dimittit, numquid ecclesiastico baptismo pro homicidis intercedit aut illos iustos et nos homicidas facit? hoc ergo et de haereticis intellegat. G
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad castitatem conuititur. non dona illa culpantur. s
ipsa emendatur. Sicut se autẽ posset defendere ꝙypanus si
hoc ei testimonium ioħis obiceretur quanddo calibus cõmu¬
nicabat. ita se defendant contra quos dicitur. Nam ad istam
questionẽ ut dixi omnino ñ ꝑtinet. Ioħ̃s enĩ dicit. alienȩ doc¬
trinc hominibꝰ. aue non eẽ dicendum. Paulus apł̃s uehemen¬
tius dic̃ Si quis frat nominatur inter uos. aut auarus. aut
ebriosus. & cetera. cum eiusmodi nequidem cybum sumere:
Et tũ cum collegis feneratoribus. insidiosis fraudatoribus
raptoribus. non puatam mensam. s dei altare habebat com¬
munc cypanꝰ Quomodo autẽ hoc defendatur. iam in aliis
libris satis dictum est.
nteus asemellis dixit. Cȩcus cȩcum si ducat ambo
in foueam cadunt. Cum gͦ hereticos constet non posse illu¬
minare quemquam. ut pote cecos baptisma eoꝵ ñ ualet.
Aus̾. Nec nos diamus ualere ad salutem. quam diu heretici

Expanded text:
cum ad castitatem conuertitur, non dona illa culpantur, sed cum ad castitatem conuertitur, non dona illa culpantur, sed ipsa emendatur. sicut se autem posset defendere Cyprianus, si hoc ei Iohannis testimonium obiceretur, quando talibus communicabat, ita se defendant contra quos dicitur. nam ad istam quaestionem ut dixi omnino non pertinet. Iohannes enim dicit alienae doctrinae hominibus haue non esse dicendum, Paulus autem apostolus uehementius dicit: si quis frater nominatur inter uos aut auarus aut ebriosus et cetera, cum eiusmodi ne quidem cibum simul sumere. et tamen cum collegis faeneratoribus insidiraptoribus, non privatam mensam, sed Dei altare habebat commune Cyprianus. Quomodo autem hoc defendatur, jam in aliis libris satis dictum est. VI.--90. Litteus a Gemellis dixit: Caecus caecum si ducat, ambo in foveam cadunt . Cum ergo haereticos constet non posse illuminare quemquam, utpote caecos; Baptisma eorum non valet. 91. Nec nos dicimus valere ad salutem quamdiu haeretici
Abbreviated transcription (Latin):
rit illi aue communicat factis eiꝰ malis. Q uomodo admitti ta¬
les temere in domũ dei possunt. qui in domum nr̃am puata
admitti ꝓhibentur: Aut quomodo cum eis sine ȩccl̃ȩ baptismo
communicare possumus quibus si aue tantũ dixerimꝰ. factis
coꝵ malis communicamus. AUG̾ De hoc testimonio iohis
non ẽ diutius disserendum quando quidem ad questionem bap¬
tismi. quam modo tractamꝰ. omnino ñ ꝑtinet. Ait eñi. Si quis
ad uos uenert. & doctrinam xp̃i non habet. heretici autem
relinquentes doctrina erroris sui ad xp̃i doctrinam conutũ¬
sacram̃tũ habebant. & idõ quod eius non habebant eis datur
idẽ pax. & caritas de corde puro & conscientia bona & fide ñ
ficta. Quod autẽ habebant. agnosatur. & sine ulla contume¬
lia suscipitur. Sicut in adultera ds̃ agnoscit dona sua etiam
cum illa sequitur amatores suos. quia fornicatione correcta

Expanded text:
rit illi haue communicat factis eius malis. quo.. modo admitti tarit illi haue communicat factis eius malis. quo.. modo admitti tales temere in domum dei possunt qui in domum nostram priuatam admitti prohibentur? aut quomodo cum eis sine ecclesiae baptismo communicare possumus, qui.. bus si haue tantum dixerimus factis eorum malis communicamus ? De hoc testimonio Iohannis non est diutius disserendum, quandoquidem ad quaestionem baptismi quam modo tractamus omnino non pertinet. ait enim: si quis ad uos uenerit et doctrinam Christi non habet. haeretici autem relinquentes doctrinam erroris sui ad Christi doctrinam conuertunsacramentum habebant. et ideo quod eius non habebant eis datur, id est pax et caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. quod autem eius habebant agnoscitur et sine ulla contumelia suscipitur, sicut in adultera deus agnoscit dona sua etiam cum illa sequitur amatores suos, quia fornicatione correcta,
Abbreviated transcription (Latin):
baptitati. Ac ꝑ hoc remissionẽ peccatoꝵ non consecuti cũ udi¬
cii dies uenerit nob̃ imputent. quod ꝑnos non sint bapticati.
& mndulgentiã diuinȩ gr̃s consecuti. P ropter quod cum sit
una ȩccła & unum baptisma. quando ad nos conĩtuntur
simul cum ȩccła. & ȩccłȩ baptismum consequantur Aus̃.¬
sionem pecatoꝵ quam habert non poterant. ȩgtra petram. a
çitra columbam. siue aꝑte foris sicut heretici. siue tamquam
intus sicut ꝑditi catholici quos tñ baptismum sine remissiõe
peccatoꝵ. & habere & dare manifestum ẽ cum & ab ipsis taleᷤᷤ
accipiunt qui non in melius commutati dm̃ labiis honorant.
cor autẽ eoꝵ longe ẽ ab eo. T̃ am̃ sic ẽ unum baptisma. quomodo
ẽ una columba. cum possint. qui non sunt in columba cõmu-¬
nit̾. baptisma tñ habere communiter. lxxxxi.¬
Si quis ad nos uenit. & doctrinam xp̃i non habet. nolite eum
admittere in dͥomum ur̃am. & aue ei ne dixeritis. Qui enĩ dixe¬

Expanded text:
baptizati ac per hoc remissionem peccatorum non consecuti, cum iudicii dies uenerit, nobis imputent quod per nos non sint baptizati et indulgentiam diuinae gratiae consecuti. propter quod, cum sit una in ecclesia et unum baptisma, quando ad nos conuertuntur, simul cum ecclesia et ecclesiae baptismum consequantur. Itsionem peccatorum quam habere non poterant extra petram et extra columbam, siue aperte foris sicut haeretici siue tamquam intus sicut perditi catholici. quos tamen baptismum sine remissione peccatorum et habere et dare manifestum est, cum et ab ipsis tales accipiunt, qui non in melius commutati deum labiis honorant, cor autem eorum longe est ab eo, tamen sic est unum baptisma quomodo est una columba, cum possint qui non sunt in columba communiter baptisma tamen habere communiter. Isi quis ad uos uenit et doctrinam Christi non habet, nolite eum admittere in domum uestram et haue illi ne dixeritis; qui enim dixe
Abbreviated transcription (Latin):
uic respondetur. Si baptisii grãm hoc eẽ dicis qd¬
ẽ baptismus: est apud hereticos. Si autẽ baptismꝰ¬
hereticos baptismi gr̃a. Sic x̃ autẽ unum baptismũ. & una
eccła: quẽ ad modum ẽ una spes. Sicut gͦ boni & mali ñ ha¬
bentes unam spem. possunt habere unum baptisma. ita quibꝰ
ñ ẽ communis ȩccła pot̾ baptisma ẽẽ cominuneLui.
osimus athanissa: dixit. Reuelatione facta uitatis

Expanded text:
uic respondetur: Si Baptismi gratiam hoc esse dicis qBaptismus, est apud haereticos: si autem Baptismhaereticos baptismi gratia. sic est autem unum baptisma et una ecclesia quemadmodum est una spes. sicut ergo boni et mali non habentes unam spem possunt tamen habere unum baptisma, ita quibus non est communis ecclesia potest baptisma esse commune. osimus a Tharassa dixit: Reuelatione facta ueritati
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ei aliqͥd accid̾it.: s plane scđ̾m accidens eiꝰ. ad qͦs dici aliquid
dĩ incipit relatiue. Ec qͦd amicus dĩ iustus eẽ incipit: ipse mu¬
tat᷑. Ds aũ. absit ut tp̃ralit̾ aliquẽ diligat. quasi noua dilecti¬
one quȩ ii ipio antea ũ erat. apud quẽ nec pret̾ita transicit᷑
& futura iam facta sunt. Itaq om̃s scõs suos ante mundi con¬
stitutionẽ dilȩx̃: sic̃ p̾destinauit. S cũ conu̾tunt᷑ & inueniuss
illum. tunc inciꝑe ab eo diligi dicuntur: ut eom̃ dicat᷑ qͥ pot̃
humano affectu capi ꝗͦd dr̃. Sic enĩ &ẽ cum uatus malis đr
&e placidꝰ bonis: illi mutant᷑ ñ ipse. Sic̃ lux infirmis oculis
asꝑa. firmis lenis ẽ: ipsoꝵ scilicet mutatione ñ sua.

Expanded text:
quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquid quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquid deus incipit relatiue. et quod amicus dei iustus esse incipit, ipse mutatur, deus autem absit, ut temporaliter aliquem diligat quasi noua dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta sunt. itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur, quo potest humano affectu capi quod dicitur. sic etiam, cum iratus malis dicitur et placidus bonis, illi mutantur, non ipse, sicut lux infirmis oculis aspera, firmis lenis est, ipsorum scilicet mutatione, non sua.
Abbreviated transcription (Latin):
mutationis fiat. quanto faciliꝰ de illa incommutabili dĩ suba
debemꝰ acciꝑe. ut ita dicat᷑ relatiue aliqͥd ad creaturã. ut qͣuis
temporalit̾ incipiat dici. ñ tam̃ ipsi sub̾e dĩ accidisse aliqͥd ĩtel
nob̾. Refugium gͦ nr̃m ds relatiue dr̃: ad nos enim refert᷑.
Q tc̃ refugium nrm fit: cũ ad eum refugimꝰ. Humqͥd tunc fit
aliqͥd in eiꝰ natura. qͦd añꝗͣ ad eum refugetemꝰ ñ erat: In nob̃
gͦ fit aliqua mutatio. Det̾iores enim fiumꝰ añꝗͣ adeũ refuge¬
temus. ⁊ efficiñ ad cum refugiendo meliores. In ilo aũ. nula
potestatẽ filios dĩ fieri. Substantia itaq nr̃a mutat᷑ in meliꝰ:
cum filii eꝰ efficim᷑. Simul & ille pat̾ nr̃ eẽ incipit: s nulla sue
cõmutatione subȩ. Qd gͦ tp̃ralit̾ dici incipit ds. qͦs antea ñ di
cebatur: manifestũ ẽ relatiue dici. Non tam̃ scđ̃m accidens dĩ

Expanded text:
mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae dei accidisse intelnobis ; refugium ergo nostrum Deus relative dicitur, ad nos enim refertur: Et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus: Nunquid tunc fit aliquid in ejus natura, quod, antequam ad eum refugeremus non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio; deteriores enim fuimus antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores? in illo autem nulpotestatem filios Dei fieri . Substantia itaque nostra mutatur in melius, cum filii ejus efficimur, simul et ille Pater noster esse incipit, sed nulla suae comm accidens dei,
Abbreviated transcription (Latin):
Certe uelut dñs hominis eẽt. extpre accidit dõ. Et ut omĩs au¬
ferri uioeatur controu̾sia. certe ut tuis dñs eẽt aut meus qͥm̃
eẽ cepimꝰ: ex tpr̃e accidit dõ. Aut si ex hoc ꝓpt̾ obscutã questio¬
nẽ animȩ uidet᷑ incertũ. quis ut eẽt dñs ppłi isrł. qi nsi iã erat
animȩ nat᷑a. quã ille ppłs habebat. qͥd m̃ ñ querim̃.: tam̃ ille
maties ipsa iã erat: aliud ẽ tamen dñm eẽ mat̾iȩ: aliud eẽ do¬
erat cum ligni dñs iam eẽt. Quomͦ gͥ obtinebimꝰ nicħ scãm acc¬
dens dici dnm. nͥ q ipsiꝰ naturȩ nicħ accidit qͦ mutet᷑ ut ea sint
accidentia relatiua quȩ cũ aliqua mutatiõe rerũ dequib dicun¬
tur accidunt. sicut amicꝰ relatine dr: Neq enĩ ẽ incip̃: ñ cum
amare ceꝑit. fit gͦ aliqua mutatio uoluntatis: ut amicꝰ dicat᷑.
nulla sui mutatiõe totiens dici relatiue. ut neq cũ incipit dici
neq cũ desinit aliquid in eiꝰ natura uł forma qua nummꝰ est

Expanded text:
certe uel ut dominus hominis esset, ex tempore accidit deo; ut omnis auferri uideatur controuersia, certe ut tuus dominus esset aut meus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit deo; aut et, si propter obscuram quaestionem animae uideatur inceanimae natura, quam ille populus habebat, quod modo non quaerimus; tamen ille materies ipsa jam erat, aliud est tamen dominum esse materiae, aliud esse doerat, cum ligni dominus jam esset. Quomodo igitur obtinebimus nihil secundum accidens dici deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit, quo mutator, ut ea sint accidentia relatiua, quae cum aliqua mutatione rerum, de quibus dicuntur, accidunt? sicut amicus relatiue dicitur; neque enim esse incipit, nisi cum amare coeperit; fit ergo aliqua mutatio uoluutatis, ut amicus dicaturnulla sui mutatione totiens dici relatiue, ut neque cum incipit dici neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est,
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ filiꝰ ñ hoc tantũ ht̃ nascendo ut filiꝰ sit. s omnino ut
no ut sit. Utrũ gͦ erat anteꝗͣ daretur. s ñdũ etat donũ. an eo
ipso qͦ daturꝰ erat eum d̃s. iam donuĩ erat & anteqͣ daretur.
S. ii ñ ꝓcedit nͥ cũ dat᷑: nec ꝓcederet utiq pͥusꝗͣ eẽt cui daret᷑
sic ꝓcedebat ut ẽt oonabile: iam donũ erat & anteq̃ ẽt cui
daret᷑. Alit̾ enim incelligit᷑ cũ dr̃ donum: alit̾ cũ đ̃r donatũ.
dici potest. De appellationib relatiuis q̃ ñ ad đm s ad ereatam¬

Expanded text:
admodum Filius non hoc tantum habet nascendo ut Filius sit, sed omnino ut no ut sit: utrum ergo erat antequam daretur, sed nondum erat donum, an eo ipso quo daturus erat eum Deus, jam donum erat et antequam daretur. Sed si non procedit nisi cum datur, nec procederet utique priusquam esset cui daretur; sic procedebat, ut esset donabile, iam donum erat, et antequam esset cui daretur. aliter enim intellegitur, cum dicitur donum, aliter, cum dicitur donatum; dici
Abbreviated transcription (Latin):
& filii. quicqͥd illud ẽ: aut ipsa cominunio consubstantialis
& coeterna. Quȩ si amicitia conuenient̾ dici pot̾: dicatur.
S aptiꝰ dicatur caritas. & hec quoq sub̾a: quia d̾s substan¬
tia. & d̾s caritas. sicut scriptũ ẽ. Sic̃ autẽ simul substantia
cum patre & filio: ita simul magna & simul bona. & simul
gͥ: ut quanta ẽ sapientia. tantũ diligat᷑. E st autẽ sapientia
equalis: in om̃ib equalis ꝓpt̾ su̾mã simplicitatẽ. quȩ in illa
substantia ẽ. & idõ ñ ampliꝰ ꝗͣ tria st̃. Unus diligens eũ qͥde
illo ẽ: & unus diligens eum de qͦ ẽ. & ipsa dilectio. Que si nich
ẽ: quomͦ ds dilectio ẽ: Si ñ ẽ substantia: quomͦ d̾s suba ẽ ͣ¬

Expanded text:
et filii, quidquid illud est, at ipsa communio consubstantialis et coaeterna, quae si amicitia conuenienter dici potest, dicatur; sed aptius dicitur caritas. et haec quoque substantia, quia deus substantia et deus caritas, sicut scriptum est. sicut autem simul substantia cum patre et filio, ita simul magna et simul bona et simul igitur, ut, quanta est sapientia, tantum diligatur. est autem sapientia  sanctus et, si aequalis, in omnibus aequalis propter summam simplicitatem, quae in illa substantia est. et ideo non amplius quam tria sunt: unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio. quae si nihil est, quomodo deus dilectio est ? si non est substantia, quomodo deus sub
Abbreviated transcription (Latin):
bin dr. qͦd ad situm dr. e abissum tanq̃ uestumtũ amicc̃
qͣd ad habitum. & anni tui ñ deficient. qͥd ad temp̃. & si
ascendero in celum tu ibi es. qͦo ad locũ. Eo autẽ ad faciendũ
attinet: fortassis de solo dõ uerissime dicatur. Solus enim
d̾i facit. & ipse ñ fit neq patit᷑ quantũ ad qꝰ substantiã
ꝑtinet. qr ds̃ ẽ. Itaq omp̾c pat̾. omp̾c filiꝰ. omp̃s ⁊ spc̃ sc̃s¬
đr. Qm̃ quippe ñ aliud dõ eẽ. & aliud magnũ eẽ. s hoc
idem illi ẽ eẽ. qͦd ẽ & magnum eẽ: ꝓpt̾ea sic̃ ñ dicimus
tres essentias. sic ñ dicimus tres magnitudines. s unã essen¬

Expanded text:
 ; quod ad situm dicitur: et abyssum tanquam vestimentum amictus ; quod ad habitum: et, Anni tui non deficient ; quod ad tempus: et, Si ascendero in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod autem ad faciendum attinet, fortassis de solo Deo verissime dicatur: solus enim Deus facit et ipse non fit, neque patitur quantum ad ejus substantiam pertinet qua Deus est. Itaqm quippe non est aliud Deo esse, et aliud magnum esse, sed hoc idem illi est esse quod magnum esse. Propterea sicut non dicimus tres essentias, sic non dicimus tres magnitudines. Una
Abbreviated transcription (Latin):
alia magis & alia minꝰ. innum̾abilit̾ &e innum̾abilia in aĩe
natura inueniri: manifestũ ẽ ñ simplicẽ s multiplicẽ ẽẽ na¬
turam. Hicł enĩ sumplex: inutabile ẽ: ouĩs autẽ creatura

Expanded text:
alia magis, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae alia magis, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae natura inveniri; manifestum est non simplicem, sed multiplicem esse naturam. Nihil enim simplex mutabile est; omnis autem cr
Abbreviated transcription (Latin):
& eodẽ mͦ coloratum. Et quȩcũq alia simul dicunt᷑ de cor
pore: possunt & simul & plura sine cet̾is commutari. Ac per
hoc multiplex ẽẽ conuincit᷑ natura corporis: simplex autẽ
nullo mͦ. Creatura quoq spiritalis sic̃ ẽ anima: est quidem ĩ
corporis comparatione simplicior. sine comparatione aut̃
corporis multiplex ẽ &̃ ipsa ñ simplex. Ham idõ simplicior
est corpore. qi ñ mole diffundit᷑ ꝑ spaciũ loci: s in uno qe
corpore &e in toto tota ẽ. & in qualibe parte ci tota ẽ. idõ cũ
fit aliqͥd in quãuis exiguam particulam corporis. qͥd sentiat
anima. quãuis ñ fiat in toto corpore: illa tam̃ tota sentie.: ql
totam ñ latet. S tam̃ ẽ in anima cũ aliud sit aitificiosum et̃
aliud ineitẽ. aliud acutũ. aliud memorẽ aliuo cupiditas. aliud
timor aliuid lecitia. alnid tristicia. possintq alia sine alis. &

Expanded text:
et eodem modo coloratum, et quaecunque alia simul dicuntur de coet eodem modo coloratum, et quaecunque alia simul dicuntur de copore, possunt et simul et plura sine caeteris commutari. Ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nullo modo. Creatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem in corporis comparatione simplicior: sine comparatione autem corporis multiplex est, etiam ipsa non simplex. Nam ideo simplicior est corpore, quia non mole diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore, et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est; et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet: sed tamen etiam in anima cum aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possintque et alia sine aliis, et