comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se relicto int̃iore solidoq bono.foras in
ext̃iora bona ꝓiciat: quicqͥd in ea ner¬
uorum podest ẽẽ resoluitur: quicquid
uirium debilitat᷑ ce frangitur. Tunc ei
actio sp̃uialis efficit᷑ onerosa: ce ipsa fit¬
in carnalib inqͥeta: ita ut omnia q̃ ꝑ
sensum corporis sentit. ñ uitianda . s iam
uitiata turpit̃ concupiscat. Et qñ corpꝰ
nicħ sensibilium sentit: ipsa sibi delecta¬
bilit̃ recordatiosensarum rerum imagi¬
nes rep̃sentat: apud se intꝰ audit sineuo¬
meatꝰ influxerit: ibi ei odor male suauiᷤᷤ
corruptibilit flagrat. qui ꝑ patulas na¬
rium cauernas irrepsit. ibi eum sapor
oblectat. quem ad se ꝑ illecebram tio¬
luptuosi gustꝰ admisit: ibi p̃sentit nescio
guid mouit̃ blandum. qͦd ei ext̃ior tactꝰ
imp̃ssit: ibi colores tiarios &e illices for¬
mas concupiscibilit̃ uidec. qͣs ei ocłoꝵ
curiositas nunciauit. Quȩ mens ita ab-¬
sentib plerumq corporib.imaginib

Expanded text:
se, relicto interiore solidoque bono, foras in se, relicto interiore solidoque bono, foras in exteriora bona projiciat: quidquid in ea nervorum potest esse, resolvitur; quidquid virium debilitatur et frangitur; tuncque ei actio spiritualis efficitur onerosa, et ipsa in carnalibus fit inquieta: ita ut omnia quae per sensum corporis sentit, non vitianda, sed jam vitiata turpiter concupiscat: et quando corpus nihil sensibilium sentit, ipsa sibi delectabiliter recordando, sensarum rerum imagines repraesentat. Apud se intus audit sine vomeatus influxit. Ibi ei odor male suavis corruptibiliter fragrat, qui per patulas narium cavernas irrepsit. Ibi eam sapor oblectat, quem ad se per illecebram voluptuosi gustus admisit. Ibi persentit nescio quid molliter blandum, quod ei exterior tactus impressit. Ibi colores varios et illices formas concupiscibiliter videt, quas ei oculorum curiositas nuntiavit. 5. Quae mens ita, absentibus plerumque corporibus, imaginibus
Abbreviated transcription (Latin):
tror inscđo uolumine:tibi quanta po¬
tui breuitate ꝑfect̃ionem sp̃ualis absti¬
nentiȩ comm̃daui. S ce hic breuiter
dico quod ꝑ os carnis ñ irrumpit delec¬
tatio gustꝰ ad m̃tem. nec erumpit sermo
durpis ex mĩte: nͥ se uoluntarie mens
ante corrumpat: quam recipiat aliqͥd
unde corrumpat᷑ & ꝓferat. Cecerum.
si animꝰ sub deofirmus. ipsiꝰ dei sui mu¬
nere ꝑseueret:. nec quiblibet deliciis le¬
nocinantib cedit: nec profert aliqͥd tur¬
pe nec recipit. Iam de odorib pauca ꝑ¬
stringam: ut totam demptationem qͣn¬
q ꝑtiti sensus inducam. Qͦs odores per
aditum narium. aut affectat mens egͣ.
aut diumitꝰ adiuta repudiat. Quȩ si
fuo se ereatoi subiciat. atq ei qui ẽ dig¬
ntas eius &e salus amant̃ inhereat: ñ
solum nulla eam uitiorum feditas deco¬
lorat: s nec delectatio carnał ulla effe¬
minat. Quod si a caritate sui condi¬
toris ce illustratoris inflata resiliat: ac

Expanded text:
tror, in secundo volumine, ubi, quanta potror, in secundo volumine, ubi, quanta potui brevitate, perfectionem spiritualis abstinentiae commendavi. 4. Sed et hic hoc breviter dico, quod per os carnis non irrumpit delectatio gustus ad mentem, nec erumpit sermo turpis ex mente, nisi se voluntarie mens ante corrumpat, quam recipiat aliquid unde corrumpatur, aut proferat. Caeterum si animus sub Deo suo firmus ipsius Dei sui munere perseveret, nec quibuslibet deliciis lenocinantibus cedit, nec profert aliquid turpe nec recipit. Jam de odoribus pauca perstringam, ut totam tentationem quinque pertiti sensus verbis includam. Quos odores per aditum narium aut affectat mens aegra, aut divinitus adjuta repudiat: quae si se suo creatori subjiciat, atque ei, qui est dignitas ejus et salus, amanter inhaereat, non solum nulla eam vitiorum foeditas decolorat, sed nec delectatio ulla carnalis effeminat. Quod si a caritate sui conditoris et illustratoris inflata resiliat, ac
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim loquunt᷑ quiq quod diligunt:
& delectabilit auditnt quod assiduis
cogitationib uoluunt. Cogitatio qͥspe
ẽ quȩ mentem sic̃ turpis inquinat: ita fi
fuerit honesta purificat. Nut si non ex
ꝑ ocłos trrepentes. animum ñ mouent in¬
corruptum: & qñ corruptibilem motiẽt.
ñ corrumpunt sanum. s ostendunt ꝓpͥa
uoluntate corruptum. Turpia qͦq ũba
ꝑ aures ing̃ssa qͥd p̃ualent: si ñ fuerint
arbitͥo m̃tis admissa: Quando autem
corruptam sponte tepꝑitnt: auribus
enim castis obscent sermones cum sono
deficiunt: nec secretum pudici cordis irrũ¬
punt. Quid: palpamen tenerum quod
m̃ti iam uitiose blandit᷑. nunqͥd podest
ad animum admitti ꝑ tactum. si animꝰ
incortuptũ seruet suȩ ꝓfessionis ꝓpositũ:
Ac sic priꝰ integritatem fui animus sponte
uitiatꝰ amitut. ⁊ sic delectationem tact᷑
admitcit. De cibi uel potꝰ cauenda de¬
lectatione.iam dixi sufficient̃ ut arbi¬

Expanded text:
Hoc enim loquuntur quique, quod diligunt; Hoc enim loquuntur quique, quod diligunt; et delectabiliter audiunt quod assiduis cogitationibus volvunt. Cogitatio quippe est quae mentem, sicut turpis inquinat, ita, si fuerit honesta, purificat. Aut si non ex per oculos irrepentes, animum non movent incorruptum; et quando corruptibiliter movent, non corrumpunt sanum, sed ostendunt propria voluntate corruptum. 3. Turpia quoque verba per aures ingressa, quid praevalent, si non fuerint arbitrio mentis admissa? Quando autem corruptam sponte reperiunt. Auribus enim castis obsceni sermones cum sono deficiunt, nec secretum pudici cordis irrumpunt. Quid palpamen tenerum, quod menti jam vitiosae blanditur, nunquid potest ad animum admitti per tactum, si animus incorruptum servet professionis suae propositum? Ac sic, prius integritatem sui animus sponte vitiatus amittit, et sic delectationem tactus admittit. De cibi vel potus cavenda delectatione jam dixi sufficienter, ut arbi
Abbreviated transcription (Latin):
nis erumpat. si ei mens corrtipta consentiat.
uid: concupiscentiȩ carnis addictꝰ
nunquid non uidet᷑ nil hab̃e suꝑbie:
cum p̃sertim passio ipsa uideat᷑ eum huins¬
temneret: nulla eum lasciuire cugiditaᷤᷤ
ꝓuocaret. In ammo eiꝰ: disceptant dei con
tate pudiciciam ꝑdit: aut obtinet metꝰ.
& animꝰ deosubiectꝰ cupiditati simtil ac
sitꝑbiȩ contͣdicit. Merosq enim gula ce
abundantiauimi turgit̃ in luxuriam
soluunt: alios in inturiam pudicicie sor¬
dide cogitationes incendunt. Hon nulloᷤᷤ
de ꝓposito castitatis occasiones oblate dei¬
ciunt: quosdam sub impudicicie iugum
exempla ꝑdite uiuentium mitcunt. St̃
alii quoꝵ uitam lingua turpis inflãmat:
aut turpem conscientiam manifestat:
qui priꝰ inucrecundos sermones aut ꝓfe¬
runt libent aut audiunt: ac deinde
paulatim morbo crescende abhonestate
deficiunt: attritoq ptidore uiles effecti.
dum indecent̃ elegantes se uideriuolunt.
passim turꝑib uerb impudent̃ insanuit.

Expanded text:
nis erumpat si ei mens corrupta consentiat. 1. Quid concupiscentiae carnis addictus, nunquid non videtur nihil habere superbiae, cum praesertim passio ipsa eum videatur humitemneret, nulla eum lasciviae cupiditas provocaret. In animo ejus diu disceptant Dei conttate pudicitiam 60 perdit; aut obtinet metus, et animus Deo subjectus cupiditati simul et superbiae contradicit. Plerosque enim gula et abundantia vini turpiter in luxuriam solvunt, alios in  al. ad injuriam pudicitiae sordidae cogitationes incendunt, nonnullos de proposito castitatis occasiones oblatae dejiciunt, quosdam sub impudicitiae jugum exempla perdite viventium mittunt. 2. Sunt alii quorum vitam lingua turpis inflammat, aut turpem conscientiam manifestat, qui prius inverecundos sermones aut proferunt libenter, aut audiunt, ac deinde, paulatim morbo crescente, ab honestate deficiunt, attritoque pudore viles effecti, dum indecenter elegantes videri volunt, passim jam turpibus verbis impudenter insaniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
abhorrendi exemplo se sibi auferant. &
deo suo restituant. nec se in ꝓfundum
malorum salutem desꝑandoꝓiciant:
quis dubitet ĩmoqͥs non firmtẽ credat.
cispͥoris malicie ueniam posse confer¬
ri.simͦ inuidiȩ uulnere sanato correcꝰ¬
ti.amaritudinem pect̾oris sui dulcedi¬
do quos oderant: ut ad bonum fraterne
cõmunionis ac pacis bonorum omniũ
quoꝵ gͣcabantur meritis. adiuuent᷑
exemplis:  Quantis malis uanitas

Expanded text:
abhorrentes exemplum se sibi auferant, et se abhorrentes exemplum se sibi auferant, et se Deo suo restituant, nec se in profundum malorum salutem desperando projiciant; quis dubitet, imo quis non firmiter credat, eis prioris malitiae veniam posse conferri, si modo invidiae vnlnere sanato correcti, amaritudinem sui pectoris dulcedido quos oderant, ut ad bonum fraternae communionis ac pacis, bonorum omnium, quorum gravabantur meritis, adjuventur exemplis? CAPUT X. Quantis malis vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
miser execrat᷑ abuinctꝰ: anim scu fup¬
plicio relinquit᷑ affligendus. Et qͥsei
pot̃it subuenire: qͥ se sibi exhibet inui¬
dendo carmficem: Aut unde sibipa¬
rabit salutem : qui de salutis materia
contrahit bonis male utendo ꝑniciẽ:
Ueruntñ si inuidi qͦq sic̃ alii peccõres
diuinitꝰ inspirati. in spem recuꝑande
salutis asfurgant. ac sibi quales sunt
deo placituri displiceant: si ñ imiten¬
tur camn. qui postquam dñantis inui¬
diȩ furore cȩcatus. germanosuo uitam
ꝑ scelus excorsit. & animam suam fr̃ni
corporis morte ꝑcussam supplicio et̃nȩ
mortis addixit: consequendȩ uieniȩ deᷤ¬
peratione dep̃sstis. ait ad dñm. maior ẽ
iniquitas mea quamut ueniam merear:
hoc ẽ dicere deo. indulgeri mͥ non peco.
qͥa peccõrtm meoꝵ magnitudine. indul¬
gentiȩ meͣe utincit᷑ magnitudo: Demq
nusquam legit᷑ aut penituisse de suo-
scelere. aut ueniam meruisse: si gͦ ab hꝰ

Expanded text:
miser exsecratur, abjunctus, animi sui supmiser exsecratur, abjunctus, animi sui supplicio relinquetur affligendus. Et quis ei poterit subvenire, qui se sibi exhibet invidendo carnificem? Aut unde sibi parabit salutem, qui de salutis materia contrahit bonis male utendo perniciem? Verumtamen si invidi quoque sicut alii peccatores divinitus inspirati, in spem recuperandae salutis assurgant, ac sibi quales sunt, Deo placituri displiceant, si non imitentur Cain, qui postquam dominantis invidiae furore caecatus, germano suo vitam per scelus extorsit, et animam suam fraterni corporis morte percussam supplicio aeternae mortis addixit, consequendae veniae desperatione depressus ait ad Dominum: Major est iniquitas mea quam ut veniam merear ; hoc est dicere Deo: Indulgeri mihi non peto, quia peccatorum meorum magnitudine indulgentiae tuae vincitur magnitudo. Denique nusquam legitur aut poenituisse de suo scelere, aut veniam meruisse. Si ergo hujus
Abbreviated transcription (Latin):
inanes bonoꝵ: pleni sordium: ꝑditi
fraudib : aduersarii corde uirtutibus:
praui morib: & insidiosi cunctis secũ
inimicos ostendunt. In hec mala de¬
ueniunt. qͥ in sectando sectandos. ce di¬
ligendos abhominando. feralit̃ a cõmu¬
mone bonoꝵ omnium scipsos exeludt̃:
ut illud bonum iure ñ sit in eis. quodꝑ
sequunt᷑ in bonis. Consid̾ate obsecͦ. qua¬
liter inuidos punitura sunt mala fua:
quos etiã bonapuniunt aliena. Ubi isti
fieri potert̃boni. qͥ funt in bono mali:
aut q̃nbene mał uistrisunt. qui male
bonts uti ñ desinunt: Bene malis tisist̃
martyres sci: in destimonio saluatoris
nr̃i ueraces. & in castͥs sp̃ualib strenui
bellatores. Qͥ tribulationib ce damnis
& uariis cruciatib affecti parit̃ & ꝓbati.
t̃renis cȩlestia mutauerunt: ce de bono
usumaloꝵ ꝓfecti. ad gaudia bonorum
ꝑhennium ꝑuenert. Item bonis utitur
inuidus male: qͥ ab omnib bonis que

Expanded text:
inanes bonorum. Pleni sordium, praediti inanes bonorum. Pleni sordium, praediti fraudibus. Adversarii corde virtutibus, pravi moribus, et insidiosi cunctis secum inimicos ostendunt. In haec mala deveniunt, qui insectando sectandos, et diligendos abominando, feraliter a communione bonorum omnium seipsos excludunt: ut illud bonum jure non sit in eis, quod persequuntur in bonis. Considerate, obsecro, qualiter invidos punitura sint mala sua, quos etiam bona puniunt aliena. Ubi isti fieri poterunt boni, qui sunt in bono mali? aut quando bene malis usuri sunt, qui male bonis uti non desinunt! Bene malis usi sunt martyres sancti, in testimonio Salvatoris nostri veraces, et in castris spiritualibus strenui bellatores; qui tribulationibus et damnis, ac variis cruciatibus affecti, pariter et probati, terrenis coelestia mutaverunt; et de bono usu malorum profecti ad gaudia bonorum perennium pervenerunt. Item bonis utitur invidus male, quia omnibus bonis quae
Abbreviated transcription (Latin):
intra se abscondunt: in suos cruciatꝰ
enutͥunt. Eficientib inuident: pec¬
cantib fatient. De bonortm malis
gaudent: de ꝓfectib lugent. Inmiei¬
ciis gratuitis ardent: dephendi pect̃o¬
ris fui maliciam timent: semꝑ ama¬
ri: nunquam certiamici diaboli: m¬
niei etiam sui. Omnib odiosi: ad
gaudenda anxii: ad plangenda leti:
utrobiq ꝑuersi. Inter amicos discor¬
dias seminant: discordantes ad tempꝰ
si possunt in dissensionem confirmãt
Opiniones bonorum mñdaciy  decolo¬
rant: insp̃ualib carnalia latidant:
ut spũalia bona eis deeẽ ꝑstiadeant.
Amicicias simulant: ut eos qͥ se incaute
eis cõmiserint. qua possunt arte decipi¬
ant: odiorum sibi occasionem prautis
suspectionib coaccruantꝰ. Demones
quorum sectant᷑ facta lȩtificant: scõs ui¬
ros quib sunt not contristant: uelut
amicrin obsequio: hostes in animo: cõp¬
ti in uerbo: turpes in fact̾o. Prodigisecre¬

Expanded text:
intra se abscondunt, et in suos cruciatus intra se abscondunt, et in suos cruciatus enutriunt, proficientibus invident, peccantibus favent. De bonorum malis gaudent, de profectibus lugent, inimicitiis gratuitis ardent, deprehendi pectoris sui malitiam timent, semper amari, nunquam certi; amici diaboli, inimici etiam sui, omnibus odiosi; ad gaudenda anxii, ad plangenda laeti, utrobique perversi. Inter amicos discordias seminant, discordantes ad tempus, si possunt, in dissensione confirmant. Opinionem bonorum mendaciis decolorant: in spiritualibus carnalia laudant, ut spiritualia bona eis deesse persuadeant. Amicitias simulant, ut eos qui se incaute sibi commiserint, qua possunt arte decipiant. Odiorum sibi occasiones pravis suspicionibus coacervant; daemones, quorum sectantur facta, laetificant. Sanctos viros quibus sunt noti contristant, velut amici in obsequio, hostes in animo. Continentes in verbo, turpes in facto. Prodigi secre
Abbreviated transcription (Latin):
ut de inrictia qͦq pauca dicamꝰ: q̃ in tm̃
de suꝑbie fonde manauit: ut diabolus
qui ꝑ suꝑbiam ꝑiit. hominem pͥmum
statim succensꝰ inuidiȩ felle ꝑdiderit.
Pinde quia idem diabolus suꝑbiendo
it: ñ fuꝑbia fructꝰ inuidie fuit: s in¬
uidia ex suꝑbie tadice ꝓcessit. Unde
qm̃ quantum inuidos affugat inuidia.
sermosuꝑior iam ꝓdidit: ñ hic de illoꝵ
fupplicio dicendum uidetͣ. qui suos
ammos intuidia lamando confictunt:
s hoc tm̃ donante dño debemꝰ ostendere.
qualit̃ inuidi sc̃e uiuentium merita. sua
faciunt inuidendo peccata: &e quantum
ineis bonum corrumꝑat inuidia: dum
qͥcquid bonum fieri uel dici a scĩs audi¬
erint. aut ommnoñ eredant: autreᷤ
bene gestas. in malum male int̃retan¬
do conuertant. Omne malum quod
de illis m̃dax fama iactauierit. statm
tanquam si iꝑsi uidint credunt: feralit̃
eis qui illud uerum ñ ẽẽ ꝓbare uolu̾mt
contradicunt. Omnia suis emulis fin¬
gunt: eorum ꝓfectu deficiunt: odia

Expanded text:
ut de invidia quoque pauca dicamus, quae in tantum de superbiae fonte manavit, ut diabolus, qui per superbiam periit, hominem primum statim succensus invidiae felle perdiderit. Proinde, quia idem diabolus superbiendo it, non superbia fructus invidiae fuit, sed invidia ex superbia radice processit. Unde, quoniam quantum invidos affligat invidia, sermo superior jam prodidit, non hic de illius supplicio dicendum videtur, quo suos animos invidi laniando conficiunt; sed hoc tantum, donante Domino, debemus ostendere, qualiter invidi sancte viventium merita, sua faciant invidendo peccata; et quantum in eis bonum corrumpat invidia, qui quidquid boni fieri vel dici a sanctis audierint, aut omnino non credunt, aut res bene gestas in malum male interpretando convertunt. Omne malum quod de illis mendax fama jactaverit, statim, tanquam si ipsi viderint, credunt. Feraliter eis qui illud verum non esse probare voluerint, contradicunt. Omnia suis aemulis fingunt, eorum profectu deficiunt, odia
Abbreviated transcription (Latin):
tucatur denunciationẽ ipsiꝰ ueritatis. di¬
centis. ꝓt edicabitur hoc eugłm regni. inu¬
muerso orbe in testimoniũ omnib gentib:
& tẽ ueniet finis. Nutat nãq qͦd dictu nefaᷤ
est. fides u̾bi. si ante quadringentos annoᷤᷤ
englio implet᷑ ẽ mnundus: &e adhuc dñi dif
potuit subuenire: Obiectio.

Expanded text:
s, dicentis, Praedicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis . Nutat namque quod dici nefas est fides verbi, si ante quadringentos annos Evangelio impletus est mundus, et adhuc Domini diffpotuit subvenire. OBJ.
Abbreviated transcription (Latin):
ad gratiam. Responsio:
qui etigłio ñ obediunt: nͥ ad eos respiciatur.
quib ñ dum sacram̃tum erucis xp̃i &e tedẽp¬
tio sanguinis eiꝰ innotuit. Quib etiam si
constaret qͦd iam mnuniu̾sis nationib et
omnib finib t̾re totꝰ mundꝰ eugłm fusce¬
pisset: quod utiq fut᷑um uerissime p̃num¬
ctatum est: ñ est tam̃ dubium a tempore re¬
surrect̾ionis dm̃ usq ad p̃sentem ȩtatem fu¬
isse homines. qͥ ab hac uita sine eugłii cogni¬
tione tͣnsiert̃. ex qͥb dicipossec. qͦd uocatiñ
sint: qͥa nec spemuocationis audierint. Od
si qͥs quam hancuocationis plenariam ge¬
neralitatem. ita semꝑ asserit celebratam.
ut ab ascensionc dñ in celos. nc unꝰ qͥdem ef
flierit annꝰ intͣ qtiem ñ ad om̃s p̃dicatio
missa ꝑuencrit. uideat etiam. qͦmͦ tunc afi¬
anos uocatos ꝓbet. quando aplisic̃ scͥptum
est tietiti st̃ a sp̃ti scõ loqͥ uerbum in asia:

Expanded text:
ad gratiam. RESPONSIO. qui Evangelio non obediunt: nisi ad eos respiciatur quibus nondum sacramentum crucis Christi et redemptio sanguinis ejus innotuit. Quia etiamsi constaret quod jam in universis nationibus et omnibus finibus terrae totus mundus Evangelium recepisset quod utique futurum verissime praenuntiatum est, non esset tamen dubium, a tempore resurrectionis Domini usque ad praesentem aetatem fuisse homines qui ab hac vita sine Evangelii cognitione transierunt, de quibus dici possit quod vocati non sint, quia nec spem vocationis audierint. Quod si quisquam hanc vocationis plenariam generalitatem ita semper asserit celebratam, ut ab ascensione Domini in coelum, ne unus quidem annus effluxerit, intra quem non ad omnes praedicatio missa pervenerit: videat quomodo tunc Asianos vocatos probet, quando Apostoli, sicut scriptum est, vetiti sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
stu creatoris munere ministrauit: qͥ
cibus quam dui ꝑciꝑet᷑. ita ꝑcipientẽ
se inuno statu sacram̃ti euiꝰdam laten¬
tis figurata significatione seruaret.
ut eum nec ulla infirmitate corrum¬
pi: nec etate mutari aut senescere:. nei
dissolui morte ꝑmitt̾et. I inguietabat
molesta sollicitudo quietum: ñ fatiga
bat labor anxrus ociosum: ñ somnus
depͥmebat inuicum: ñ amittende uitȩ
timor angebat de immortalitate secu¬
rum. Habebat facil uict̾u corpus ex õĩb
partib sanum: tranqͥllum motum: cor
mundum. Ignarꝰ penalis mali. habita¬
tor paradysi: expers peccati: capax dei.
Postremo quideo feliciꝰ fuit: cui erat orb̃
subiectus. nullus infestus. liber animuᷤ.
& infibilis ds: Quandoqͥdem nͥ ante
peccatum dmuidere in asstimptione
uisibilis creat᷑e solcret: qͦmͦ se iam pec¬
cator effectꝰ a facie dei quem nunquam
uidisset abscondet: Potuit gͦ ita uidẽ
dm̃. ꝓriꝰquam peccaret adam: sic̃ eũ scĩ

Expanded text:
sui Creatoris munere ministravit; qui sui Creatoris munere ministravit; qui cibus quandiu perciperetur, ita percipientem se in uno statu, sacramenti cujusdam latentis figurata significatione, servaret; ut eum nec ulla infirmitate corrumpi, nec aetate mutari et senescere, nec dissolvi morte permitteret. Non inquietabat molesta sollicitudo quietum, bat labor anxius otiosum, non somnus opprimebat invitum, non amittendae vitae timor angebatde immortalitate securum, habebat facilem victum corpus ex omnibus partibus sanum, tranquillum motum, cor mundum, ignarus poenalis mali, habitator paradisi, expers peccati, capax Dei. Postremo quid eo felicius sit, cui erat orbis subjectus, nullas infestus, liber animus, et visibilis Deus? quandoquidem nisi ante peccatum Deum videre in assumptione visibilis creaturae soleret, quomodo se jam peccator effectus a facie Dei quam nunquam vidisset absconderet? Potunt ergo ita videre Deum prius, quam peccaret, Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
dum faciendumq suggessirit: iusticiȩ
capti delectatione contemnunt.
.XUIII. Quanta bona primus homo ab¬
stinentie bonum negligendo ꝑdiderit.
uod primus homosi uoluisset in
illa paradysi beatitudine custodire.
ut a fruct̾u untus intdictȩ arboris iciti¬
nasset: nec statum illum tante felicitatiᷤᷤ
taria transgressio necessitati corruꝑtioĩs
ac mortalitatis addiccret: ut tanta be¬
neficia dez sui que in natura sue condi¬
tionis acceꝑat: aut corrumꝑet peccato
corruptꝰ aut ꝑderet. Quis enim suffiei¬
enter enumeret:quȩ &e quanta bona il¬
li abstinentie contemptꝰ ademerit: Qd
intellectualis m̃tis dignitate donatus
imaginem fui creatoris accepit: quod
soli deo subiectꝰ. omnia uisibilia s̃ͥ sub¬
iecta consperit: quodei ad uitiendius
asfatm lignorum õium que erant in pa¬
racdyso fcracitas diuina tussione seruiuit:
qͥd arbor uite misticum cibum non ũn
utueret. s unde uitam corꝑis ñ finiret.

Expanded text:
dum faciendumque suggesserit, justitiae dum faciendumque suggesserit, justitiae capti delectatione contemnunt. CAPUT XVIII. Quanta bona primus homo abstinentiae bonum negligendo perdiderit. 1. Quod si primus homo voluisset se in illa paradisi beatitudine custodire, ut a fructu unius interdictae arboris jejunasset; nec statum illum tantae felicitatis epti transgressio necessitati corruptionis ac mortalitatis addiceret: ut tanta beneficia Dei sui, quae in natura suae conditionis acceperat, aut corrumperet peccato corruptus, aut perderet. Quis enim sufficienter enumeret quae et quanta bona illi abstinentiae contemptus ademerit? quod intellectualis mentis dignitate donatus, imaginem sui Creatoris accepit: quod soli Deo suo subjectus, omnia visibilia sibi subjecta conspexit; quod ei ad vivendi affatim lignorum omnium quae erant in paradiso , feracitas divina jussione servivit; quod arbor vitae mysticum cibum non unde viveret, sed unde vitam corporis non finiret,
Abbreviated transcription (Latin):
familiarior atq commumor ẽẽ creden¬
da est: quib iuxta illud quod in act̾ib¬
apłorum legitur. fact̾um est unum cor
&e amma uina diuine caritatis igne cõ¬
flata: & quib fub uniꝰ ordinatione ⁊quen¬
untras cõmunium facultatũ. quia ut fie¬
ret & eẽt animoꝵ sc̃a conexio: necessaria
est facultatum iudicata communio. Ce¬
derum quid eis ꝓdest. quod facultates sci¬
asabiciunt. qͥ uoluntates ꝓpͥas ñ relin¬
quunt: cum sit longe p̃stantiꝰ. uolunta¬
tibus ꝓpriis renunciare. qm reb: Res
suas etiam mundi huius phylosophi
abicere potuerint: &e nc̃ quilibet hereq¬
ei possunt: nec illi cum suȩ tioluntatis.
fuerint amatores. scđm uoluntatem dei
uixerunt: & isti dm̃icȩ uoluntati. suȩ uo¬
luntatis studio contͣdicunt. Non gͦ ea
res deo comm̃dat nos. quam & inimici
se creator ex doto corde subiciunt. ac su¬
um uelle ex eius uoluntate suspendunt.
& ideo quicquid eis sensus carnis sequen¬

Expanded text:
familiarior atque conjunctior esse credenfamiliarior atque conjunctior esse credenda est, quibus juxta illud quod in Actibunum cor est, et anima una, divinae caritatis igne conflata, et quibus sub unius ordinatione vivenest communio facultatum: quia ut fieret et esset animorum sancta conjunctio, necessaria est facultatum judicata communio. Caeterum quid eis prodest quod facultates suas abjiciunt, qui voluntates proprias non relinquunt, cum sit longe praestantius voluntatibus propriis abrenuntiare quam rebus? Res suas etiam mundi hujus philosophi abjicere potuerunt, et nunc quilibet haeretici possunt; sed nec illi, cum suae voluntatis fierent amatores, secundum voluntatem Dei vixerunt; luntatis studio contradicunt. Non ergo ea res nos Deo commendat quam et inimici se Creatori ex toto corde subjiciunt, ac suum velle ex ejus voluntate suspendunt; et ideo quidquid eis sensus carnis sequen
Abbreviated transcription (Latin):
ex corpore constat & anima. S in eis qͥ
diũsis tutuis subiacentes. aliquid s̾ eoꝵ
q̃ usui nr̃o concessa stint. int̃dicunt: ab¬
stinentia quidem s carnalis ce ñ ꝑfect̾a
ẽẽ debet intelligi. Ea autem spualis atq
ꝑfecta censenda est: que abstinentem tã
ab illecebs carnalium uoluptatum. qmͣ
a peccatis omnib facit alienum: cuitis
nec aninrum desidiorum morb corrũ¬
punt: nec imꝑio gulȩ dñantis quesite
delicie uires amme corporisq franguñ.
Pinde ille abstinens uere eredendus est.
qui uitioꝵ omnium liber effectꝰ. ac reci¬
sis corporeis uoluptatib elaborat. ñ ut
concupiscentiã suȩ carnis exacuet: sut
mortalem uitam necessariorum ꝑceptio¬
ne fustentet: qinquidem quicquid sine
tande uitȩ s fouende luxuriȩ carnis im¬
pendit᷑. Hec nanq uirtus quȩ abstinen¬
tia ñ solum delicatorum ciborum. s oẽ
malorum omnium nunccipat᷑. cum õib
omnino necessaria sit: tunc maxime illꝰ

Expanded text:
anima. Sed in eis qui, diversis vitiis subjacentes, aliquid sibi eorum quae usui nostro concessa sunt, interdicunt, abstinentia quidem, sed carnalis et imperfecta esse debet intelligi: ea autem spiritualis atque perfecta censenda est, quae abstinentem tam ab illecebris carnalium voluptatum, quam a peccatis omnibus facit alienum; cujus nec animum desidpunt, nec imperio gulae dominantis quaesitae deliciae vires corporis frangunt. Proinde ille abstinens vere credendus est qui vitiorum omnium liber effectus est, ac, recisis corporalibus voluptatibus, elaborat, non ut concupiscentiam suae carnis exsatiet, sed ut mortalem vitam necessariorum perceptione sustentet. Quoniam quidem quidquid sine tandae vitae, sed fovendae luxuriae carnis impenditur. 2. Haec itaque virtus, quae abstinentia non solum delicatorum ciborum, sed etiam malorum omnium nuncupatur, cum omnibus omnino necessaria sit, tum maxime illis
Abbreviated transcription (Latin):
cem contumatia. insantm uesania. de¬
liciosum gula. rebellem inobȩdientia.
uanum iactantia. infidelem ꝑfidia. le¬
uem facilitas. seuum crudelitas. mandy¬
conem turpis edacitas. impatientẽ mobi¬
litas. mobilem instabilitas. uagum sp̃al̃
infirmitas. iracundum animositas. fuspi
ciosum ꝑũsitas. uerbosum uanitas. irti¬
rib illecebs. remotꝰ a rapinis uł occulti¬
orib uł aꝑtis. remotꝰ amendaciis siue ꝑ¬
iurus. postremo remotꝰ ab omni genere
flagitiorum atq facinorũ. quib carna¬
liter uiuentes dm̃ offendunt.⁊ mortui
peccato ñ seruiunt: siẽ inqͣm carne mor¬
tutis. nec facere potest ista quȩ drei.
nec pati: ita his & talib uitus omninoñ
uruunt. qui ut uiuant deo carnem suã
cum uitus & concupiscentus crucifigt̃¬

Expanded text:
cem contumacia, insanum vesania, decem contumacia, insanum vesania, deliciosum gula, rebellem inobedientia, vanum jactantia, infidelem perfidia, levem facilitas, saevum crudelitas, manducatorem turpis edacitas, impatientem mobilitas, mobilem instabilitas, vagum spiritualis infirmitas, ciosum perversitas, non verbosum vanitas, non ridiis alienis, remotus a rapinis vel occultioribus vel apertis, remotus a mendaciis sive perjuriis, postremo remotus ab omni genere flagitiosorum atque facinorum quibus carnaliter viventes Deum offendunt et mortui peccato non ei serviunt; sicut, inquam, carne mortuus nec facere potest ista quae dixi, nec pati, ita hi et talibus vitiis omnino non vivunt, qui ut vivant Deo carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifi
Abbreviated transcription (Latin):
uentione corrumpit. nemini uiolentus
existit. neminem calumniat᷑. aut oppri¬
mit: ñ inuidet bonis. aut insultat af¬
flict̾is. ñ luxuriȩ carnis inseruit. ñ uio¬
lentiȩ deditꝰ. in se bibendi sitm biben¬
domagis ac magis accendit: ñ odiorũ
facib inardescit. ñ compendia inusta
sectat᷑. non potentib ac diuitib adulat᷑
ñ inquieta curiositate rapitur. ñ dome¬
sticȩ sollicitudinis cura distendit᷑. non
officiosis occurrentiũ salutationibus.
delectat᷑. nec suꝑborum inturiis fatiga¬
tosa p̃cipitat. non uana gła turpit̃ iacꝰ¬
tat. ñ desidium glosȩ opinionis inflam¬
mat. ñ distinetio aliem actꝰ illaqueat. ñ
ad societatem turptũ turpitudinis a¬
mor inuitat. ñ rabies insan furoris exa¬
gitat. ñ fumptuosorum lascurum stu¬
dtum mact̾at. ñ ardor animose conten¬
tionis exammat. ñ facit impudentem
audacia. iniustum iniusticia. ferum in¬
clementia. uartum inconstantia. ꝑtina¬

Expanded text:
ventione corrumpit, nemini violentus ventione corrumpit, nemini violentus existit, neminem calumniatur aut opprimit; non invidet bonis, aut insultat afflictis, non luxuriae carnis inservit, non vinolentiae deditus, in se bibendi sitim bibendo magis ac magis accendit; non odiorum facibus inardescit, non compendia injusta sectatur, non potentibus aut divitibus adulatur, non inquieta curiositate raptatur; non domesticae sollicitudinis cura distenditur, non officiosis occurrentium salutationibus delectatur, nec superborum injuriis fatigatosa praecipitat, non vana gloria turpiter jactat, non desiderium gloriosae opinionis inflammat, non distentio alieni actus illaqueat, non ad societatem turpium turpitudinis amor invitat; non rabies insani furoris exagitat, non sumptuosarum deliciarum studium mactat, non ardor animosae contentionis exanimat; non facit impudentem audacia, iniquum injustitia, ferum inclementia, varium inconstantia, pertina
Abbreviated transcription (Latin):
ille ambulauit. & nos sp̃tialit̃ ambule¬
mus: quid est ambulare ficuit ille am¬
bulauit. nͥ contemnere omnia ꝓspera
que contempsit. ñ timere aduersa q̃
ꝑtiilit. libent̃ facere que fecit. fier⁊
doceriq mandauit. sꝑare que promi¬
sit. ce sequi quo iꝑse p̃cessit. prestare be¬
neficia etiam ingratis. non retͥbuere
scđm merita sua malitiolis. & orare pro
inimicis. amare bonos. miscreriꝑtĩsis:
inuitare actuersos. stisciꝑe in caritate
sẽs apłs paulus. Si resurrexistis cum
est in dext̃a dei sedens. Iili resurgunt
cum xp̃o. qui moriuntur sic̃ ile pec
cato: ea tamen distinctione seruata. qͦd
ille mortuus est peccato ñ stio s nr̃o.
Unusquisq autem nr̃m non omniũ
morit̾ peccato s fuo. Quid est autem¬
peccato mori nͥ damnandis oꝑib omnino
non uiuere. nicħ concupisecre carnalit̃.
nicħ ambire: ut sic̃ mortuus carne nul¬
liam detrahit. nullum aduersat᷑ aut
despicit: nulliꝰ pudiciciam callida cͥcũ¬

Expanded text:
ille ambulavit et nos spiritaliter ambulemus . Quid est ambulare sicut ille ambulavit, nisi contemnere omnia prospera quae contempsit, non timere adversa quae pertulit, libenter facere quae fecit fieri, docereque mandavit, sperare quae promisit, sequi quo ipse praecessit, praestare beneficia etiam ingratis? Non retribuere secundum merita sua malevolis, et orare pro inimicis, amare bonos, misereri perversis, invitare adversos, suscipere in charitate ulus apostolus: « Si resurrexistis cum est in dextera Dei sedens . » Illi resurgunt cum Christo qui moriuntur sicut icato; ea tamen distinctione servata, quod ille mortuus est peccato, non suo, sed nostro; unusquisque autem nostrum, non omnium moritur peccato, sed suo. 2. Quid est peccato mori, nisi damnandis operibus omnino non vivere, nihil concupiscere carnaliter, nihil ambire? Ut sicut qui mortuus est carne, nulli jam detrahit, nullum adversatur aut despicit, nullius pudicitiam callida circum
Abbreviated transcription (Latin):
mel misteriis conseerata qͦmͦ ñ ea quȩ
conferunt᷑ eccłiȩ. sacra credenda sunt:
Quib non ut scłi reb lururiose. s sc̃e
ut deo consecratis utunt᷑ ad necessaria
sacerdotes:ut illis omnib qͥ se ꝑfect̾io¬
nis amore subuno constituunt. & sua
sibi ñ uindicant. eccł̃iȩ facultates ad
hoc ipsum collecte sufficiant. & quicqͥd
omnib occupationib absoluti ꝓficitins
fructꝰ illius qui unꝰ ꝓ multis occupatur
fiat: atq ita ille qui sollicitudines oĩum
sub se uiuentium portat. in congregatio¬
ne sua ꝓficiente ꝓficiat᷑: ut sic̃ illius oc¬
cupatio. omnitm suorum fact̾a ẽ fruc̾¬
duosa uacatio: ita omnium discipłorum
ꝑfectio głosa. magistri honorħat᷑ & gła.¬

Expanded text:
mel ministeriis consecrata, quomodo non ea quae mel ministeriis consecrata, quomodo non ea quae conferuntur ecclesiae, sacra credenda sunt, quibus, non ut saeculi rebus, luxuriose, sed sancte, ut Deo consecratis, utuntur ad necessaria sacerdotes: ut illis omnibus qui se perfectionis amore sub uno constituunt, et sua sibi non vindicant, ecclesiae facultates ad hoc ipsum collectae sufficiant; et quidquid omnibus occupationibus absoluti proficiunt, fructus illius, qui unus pro multis occupatus est, fiat; atque ita ille, qui sollicitudines omnium sub se viventium portat, in congregatione sua proficiente proficiat: ut sicut illius occupatio omnium suorum facta est fructuosa vacatio, ita omnium discipulorum perfectio gloriosa magistri honor ha
Abbreviated transcription (Latin):
as frugum. pͥmogenita. & sacͥficia pro
peceato. uł uota q̃ sibi ds iussit offerri:
sac̾dotib ac ministris distribui debere
constituit: ut deuotissimo popło cutę
necessaria ministrante. ipsi creatori ac
pastori suo lib̃is mentib minstrarent:
atq in eo cultu sine ulla sollicitudine
corporali ꝓficerent: ne derrenis occupa¬
tiomibuS implicati. officio suo digne
excipi ac strentie curare ñ possent. Nẽ
audem quod xp̃iam demporis sac̃dotis
magis sustinent qͣm curant possessioneᷤᷤ
eccłiȩ. etiam in hoc deo deserutunt: qͥa
sidei sunt ea que conferunt᷑ eccłiȩ: dei
opus agit qui res deo consecratas. ñ ali¬
cuius cupiditatis. s fidelissime dispen¬
sationis iitentione custodit. Quaꝓpt̃
possessiones qͣs oblatas a popłosuscipi¬
unt sacerdotes. ñ sunt iamres mundi
cȩtera q̃ in sacris usui ministrationib
erant scã uocabantur: nec in usus hu¬
manos reuocari iã potant. diuinis se¬

Expanded text:
as frugum, primogenita et sacrificia pro as frugum, primogenita et sacrificia pro peccato vel vota quę sibi Deus iussit offerri sacerdotibus ac ministris distribui debere constituit, ut devonecessaria ministrante, ipsi creatori ac pastori suo liberis mentibus ministrarent, atque in ejus cultu sine ulla sollicitudine corporali proficerent: ne terrenis occupationibus implicati, officio suo dignas excubias strenue curare non possent. 4. Nunc autem, quod Christiani temporis sacerdotes magis sustinent quam curant possessiones ecclesiae, etiam in hoc Deo serviunt: quia si Dei sunt ea quae conferuntur ecclesiae, Dei opus agit qui res Deo consecratas non alicujus cupiditatis, sed fidelissimae dispensationis intentione non deserit. Quapropter possessionesunt sacerdotes, non sunt jam res mundi caetera quae in sacris usui ministrantibus erant, sancta vocabantur, nec in usus humanos revocari jam poterant, divinis se
Abbreviated transcription (Latin):
bitis partem eis int̃ fr̃s suos. ego dñs
omnia quȩ p̃clara habent᷑ in hoc mũ¬
do fastidiunt: etiam ipsum possidere.
uel abipsopossideri. eo solo ꝑfrui. atq
illi adherere inseparabilit̃ concupisct̃.
Unde datur intelligi: quod qͥ dempo¬
raliabona. qui scłi gaudia ꝑitura secta¬
tur. ac diligit: quȩ ce quanta sit diui
aliquid aliud querit: flut quis non ꝓ
amore illius. omnia q̃ putant᷑ magna
contemuit: Gͤ. qui uult dm̃ possidere.
renunciet mundo: ut sit illi ds beata
possessio. Nec renuneiat mundo is. quẽ
terrenȩ possessionis adhuc delectat am¬
bitio: quia quandiu sua non relinqͥt.
mundo euius bona retinet seruit
Et utiq non potest mundo seruire. si¬
mul ce deo. Ne sic propt̾ea uoluit deus
cultores suos omnib renunciare. ꝓpt̃ q̃
diligitur mundus: ut exclusa cupidita
te mundi. diuinaĩ eiᷤᷤ caritas possit auge¬
ri uel ꝓfici. Et ideo decimas atq pͥmiti¬

Expanded text:
bitis partem inter fratres suos; ego Dominus bitis partem inter fratres suos; ego Dominus omnia quae praeclara habentur in hoc mundo fastidiunt; et ipsum possidere vel ab ipso possideri, eo solo perfrui, atque illi adhaerere inseparabiliter concupiscunt. 3. Unde datur intelligi quod qui temporalia bona, qui saeculi gaudia peritura sectatur ac diligit, quae et quanta sit divinaliquid aliud quaerit? aut quis non pro amore illius omnia quae putantur magna contemnit? Ergo qui vult Deum possidere, renuntiet mundo, ut sit illi Deus beata possessio. Nec renuntiat mundo is quem terrenae possessionis adhuc delectat ambitio; quia quandiu sua non relinquit, mundo, cujus bona retinet, servit; et utique non potest mundo servire simul et Deo; ac sic propterea voluit Deus cultores suos omnibus renuntiare propter quae diligitur mundus; ut exclusa cupiditte mundi, divina in eis caritas possit augeri vel perfici. Et ideo decimas atque primici
Abbreviated transcription (Latin):
di delectat ambitio: dm̃ qͥ possidet or̃a
q̃ ereauit. expedita m̃te possideat: & in eo
habebit quecunq hab̃e scẽ desiderat.
S qm̃ nemo possidet dm̃ nsi qͥ possidet᷑
a deo: sit ipse primit᷑ dei possessio: &e ef¬
ficitur dei possessio ipse. & portio. Et
quid potest eo ẽẽ felicius: cui efficit᷑
suus conditor census. ce hȩreditas ẽe
dignat᷑ ipsa diuinitas: S modo eỹ
scĩs oꝑib colat: omnes fruct̾us ex il¬
lo ꝑcipiat: in illo ce de illo iugiter
uiuat: &e nicħ derrenum eum illo
possideat: quia omnium conditor.
ri: non dignatur cum his que con¬
didit possiderq. Deinde quid ultͣ
querit: cui suus conditor omnia fit:
fut quid ei sufficit: cui ips e ñ suffic̃:
Hunc possidebat. ce ab illo possidebat᷑
ille qui dicebat in sp̃u: portio mea do¬
mine. dixi custodire legem tuam.Et.
Dñs pars hereditatis meȩ ce calicis mei
S ce ipse cum diẽ de filiis leui. non da¬

Expanded text:
di delectat ambitio, Deum, qui possidet omnia di delectat ambitio, Deum, qui possidet omnia quae creavit, expedita mente possideat, et in eo habebit quaecunque habere sancte desiderat. Sed quoniam nemo possidet Deum, nisi qui possidetur a Deo, sit ipse primitus Dei possessio, et efficietur ei Deus possessor et portio. Et quid potest eo esse felicius cui efficitur suus Conditor census, et haereditas ejus dignatur esse ipsa Divinitas, si modo eum sanctis operibus colat, omnes fructus ex illo percipiat, in illo, et de illo jugiter vivat, et nihil terrenum cum illo possideat? Quia omnium Conditor, ri, non dignatur cum his quae condidit possideri. Denique quid ultra quaerit, cui omnia suus Conditor fit? aut quid ei sufficit, cui ipse non sufficit? Hunc possidebat, et ab illo possidebatur ille qui dicebat in Spiritu: Portio mea Dominus, dixi custodire legem tuam . Et: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Sed et ipse cum dicit: Filiis Levi non da
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s qui fub eosunt. fructuosauacatiõe
potiant᷑ sp̃ualit̃ ac quiece. Ideo autem¬
int̃posui istuid aduerbium. qm qͥ ociosa
quiete ꝓfruitur: nͥ sp̃ualit̃ uixerit. mo¬
re pecudum iuuit. Et ideo is quem nul¬
la corporeȩ necessitatis cura sollicitat.
nulla occupatio domestice sollicitudi¬
nis inqͥctat: nullus litigator infestat.
nullus calumnios exagitat: quid altud
cinare debet harum molestiarum. et
his similium liber. nͥ unde ad melicra ꝓ¬
ficiat. unde uitia sua ꝓfectib cotidiamꝰ
imminuat. uirtutes augeat: &e ꝓcarna¬
lib que contempsit fp̃ualia bona possi¬
deat. in his se diuuinitus adutus ex̃ceat.¬
&e ea semꝑ amplectat᷑ ac diligat. & ñ so¬
sue carnis cruciatib anteponat. ut qui
ncħ sibi reliquit quod formidaret amit¬
tere. ea pro quib omnia quȩ habebat
abiecit. tanta fidei firmitate retineat.
ut si necesse fu̾it ꝓ eis libenter suum cor¬
pus impendat: inde quem possiden¬

Expanded text:
omnes qui sub eo sunt fructuosa vacatione omnes qui sub eo sunt fructuosa vacatione potiantur spiritualiter et quiete. Ideo interposui istud adverbium, quoniam qui otiosa quiete perfruitur, nisi spiritualiter vixerit, more pecudum vivit. Et ideo is quem nulla corporeae necessitatis cura sollicitat, nulla occupatio domesticae sollicitudinis inquietat, nullus litigator infestat, nullus calumniosus exagitat; quid aliud curare debet, harum molestiarum et his similium liber, nisi unde ad meliora proficiat, unde vitia sua profectibus quotidianis imminuat, virtutes augeat, et pro carnalibus, quae contempsit, spiritualia bona possideat? in his se divinitus adjutus exerceat, ea semper amplectatur ac diligat; et non sosuae carnis cruciatibus anteponat? ut qui nihil sibi reliquit quod formidaret amittere, ea pro quibus omnia quae habebat abjecit, tanta fidei firmitate retineat, ut si necesse fuerit, pro eis libenter suum corpus impendat. 2. Proinde quem possiden
Abbreviated transcription (Latin):
liberum: ñ stabile corpus uacante aĩo
mobilit̃ aut quietum: & uelut q̃dam
cadauera in pastum feris auib bestiĩq
lact̾ata. captiuos suos immundis sp̃itib
tradit: ñ lacerandos s auidissimis mor¬
diferorum criminũ faucib deuorandos:
nec tam̃ ut ẽẽ iam desinant: s ut pena¬
lit̃ uiuant. Deniq in uiuuis adhuc por¬
tant funera sua corporib:s idem niui
simul ce mortui. Hinc est quod pecc̃o
uiuentes. quantum nos congestarum
opum delect̾at accessio: ipsa fruendi
carnalib delect̾atione sentimꝰ: ce quan¬
cam uͥtutum fustineamꝰ in opiam. uelut
mortui turtutib ignoramtis.
XUI. Quod dm̃ ꝑfectius illi possideant
qui terrenis possessionib ex coide renunciatt
ec sunt ꝓpt̾ quȩ ñ explendis uo¬
luntatib ac fouendis. s congregan¬
dis fũib aut alendis. expedit facultateᷤᷤ
eccliȩ possideri: ut uno sollicitudines õiũ
in sua societate uiuentium sustinente.

Expanded text:
liberum, non stabile corpus, vagante animo liberum, non stabile corpus, vagante animo mobiliter, aut quietum; et velut quaedam cadavera in pastum feris avibus bestiisque projecta, captivos suos immundis spiritibus tradit non lacerandos, sed avidissimis mortiferorum criminum faucibus devorandos; nec tamen ut esse jam desinant, sed ut poenaliter vivant. Denique in vivis adhuc portant funera sua corporibus, id est vivi simul et mortui. Hinc est quod peccato viventes quantum nos congestarum opum oblectet accessio, ipsa fruendi carnalibus delectatione sentimus; et quantam virtutum sustineamus inopiam, velut mortui virtutibus ignoramusQuod Deum perfectius illi possideant, qui terrenis possessionibus ex corde renuntiant. 1. Haec sunt propter quae, non explendis voluptatibus ac fovendis, sed congregandis fratribus aut alendis expedit facultates ecclesiae possidere: ut uno sollicitudines omnium in sua societate viventium sustinente,
Abbreviated transcription (Latin):
gͣui posthabito. plumbeum pondus
nr̃is ceruicib aggtramꝰ: quod citꝰ pot̃
deyoni quam ferri: quia ce ipsacupi¬
ditas q̃ nob̾ subie ultro uolentib hoc
pondus imponit: contemni potest fa¬
cilits quam expleri. Et ideo quise il¬
li uolentes dederunt obpugnanti: uo¬
luntatem resistendi ultius non habebt̃
tyrannice dñanti. Et hoc fit tustodei
ingressure. lam resistere nequeamus
ingressȩ. O plangendum miserabilit̃
m̃tis expugnate uitium. ointoleran¬
dum dicimꝰ cupiditatis imꝑium. Ut
ex hostib suis quos potest faciat fuos
lit iam miseros ac miserandos ĩ tutpia:
thenis addictos. & ut fcia ditione cap¬
Uastat in nob̃ quiequid uerecundiȩ
de pudonis intien̾it:⁊ qͥs iam sius tum¬
phis addixit: adhuc tanqͣm resistendi
suspectos omnib uirib honestatis exar¬
mat: ne q̃n contra eam qui bellare no¬
lumus rebellemꝰ. Rapit nos: ac passim
ꝑ omnia acquisitionum gña cupidos
adqͥrendi disꝑgit. Non ꝑmitat animũ

Expanded text:
 posthabito, plumbeum pondus nostris cervicibus aggeramus, quod citius potest deponi quam ferri: quia et ipsa cupiditas, quae nobis subjici ultro volentibus hoc pondus imponit, contemni potest facilius quam expleri; et ideo qui se illi volentes dederint expugnanti, voluntatem resistendi ulterius non habebunt tyrannice dominanti. Et hoc fit justo Dei ingressurae, jam resistere nequeamus ingressae. 2. O plangendum miserabiliter mentis expugnatae servitium! O intolerandum daemoniacae cupiditatis imperium! ut ex hostibus suis quos potest vincere, viclit jam miseros ac miserandos in turpia. tenis addictos, et in sua ditione capVastat in nobis quidquid verecundiae ac pudoris invenerit; et quos jam suis triumphis addixit, adhuc tanquam resipiscendi suspectos omnibus viribus honestatis exarmat: ne quando contra eam qui bellare noluimus, rebellemus. Rapit nos, ac passim per omnia acquisitionum genera cupidos acquirendi dispergit. Non permittit animum
Abbreviated transcription (Latin):
in adam. om̃s ipso cadente cecidimus:
bus dignatꝰ est mori. &e nos peccatis nĩis
illi cõmortu eum illo spũalit̃ resurgamꝰ.
In illo omnia bona quȩ potuimꝰ habe
ꝑdidimꝰ. in hoc cẽ maiora &e sine fine ha¬
benda recepturi sumꝰ: si ꝑseuerant̃ eius
uestigia teneamꝰ. Adam nos obnoxiauit
malis omnib ꝑ propͥam culꝑam. a qͥb
nos lib̃auit aduentus xp̃i ꝑ grãm. Iue
in nos culpam suam dransmisit ⁊ penam.
hic qͥ culpam nr̃am susciꝑe utpote con¬
ceptus ce natꝰ sine peccato potuit. de sus¬
ceptione penȩ nr̃ȩ culpam nr̃am simtil
aboleuit ce penam. & ut totum dicam:
adam nob̾surripuit paradysum. xp̃c

Expanded text:
in Adam fuimus omnes, ipso cadente cecidimus; in Adam fuimus omnes, ipso cadente cecidimus; bus dignatus est mori, et nos peccatis nostris illi commortui cum illo spiritaliter resurgamus. In illo omnia bona quae potuimus habere perdidimus: in hoc etiam majora et sine fine habenda recepturi sumus, si perseveranter ejus vestigia teneamus. Adam nos obnoxiavit malis omnibus per propriam culpam, a quibus nos liberavit adventus Christi per gratiam. Ille in nos culpam suam transmisit et poenam, hicque culpam nostram suscipere utpote conceptus; et, natus sine peccato non potuit, de susceptione poenae nostrae culpam nostram simul abolevit et poenam, et ut totum dicam, Adam nobis eripuit paradisum, Christus
Abbreviated transcription (Latin):
huc illi malum ñ discendo s etꝑiendo
sentire cȩꝑunt. quod meliꝰ ignorarent:
ut ex ipsamiseria sua sentirent qͣntam
beatitudinem ꝑdidissent. Atq ita qͦs
ñ mouerat fortasse boni naturalis
amissio: mou̾et saltem mali penalis iu¬
sta ꝑpessio. Hec ꝑ excessum necessario di¬
cta sunt a nob de pͥmis hominib ut qͥ
nolunt damnationis eoꝵ fubire suppli¬
cium: catieant ꝓlapsionis exemplum.
xX. Quod omnia bona que in adam
corrupti ꝑdidimꝰ. in xp̃o reparati recipiamꝰ.
uamuis enim ex adam simꝰ carna¬
liter nat. non tam̃ ipfum debemꝰ
imitari s xp̃m: in quo renatisumus
lubrit innouati deponimꝰ. Quid ẽ
Et qͥdest unitari xp̃m. nͥ carnalibus
concupiscentus ac desidns crucifigi:
Sic̃ aliud non ẽ uet̾em conũsationem
deponere quam ñ scdm carnem q̃uete¬
rascit & morit᷑. s scd̃m dm̃uiuere. qͥ solus
potest ꝑseu̾antes inse innouare ꝑhemitc̃¬

Expanded text:
hoc illi malum non discendo, sed experiendo, hoc illi malum non discendo, sed experiendo, sentire coeperunt quod melius ignorarent; ut ex ipsa miseria sua sentirent quantam beatitudinem perdidissent, atque ita quos non moverat fortassis boni naturalis amissio, moveret saltem mali poenalis justa perpessio. Haec per excessum necessarium dicta sunt nobis de primis hominibus; ut qui nolunt damnationis eorum subire supplicium, caveant prolapsionis exemplum. CAPUT XX. Quod omnia bona quae in Adam corrupti perdidimus, in Christo reparati recipimus. Quamvis enim ex Adam simus carnaliter nati, non ipsum tamen debemus imitari, sed Christum, in quo renati sumus lubriter innovati deponimus. Quid est Et quid est imitari Christum, nisi carnalibus concupiscentiis ac desideriis crucifigi? Sicut aliud non est veterem conversationem deponere, quam non secundum carnem, quae veterascit et moritur, sed secundum Deum vivere, qui solus potest perseverantes in se innovare perennite