comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alii sid eradicunt. solđsmqued coceano
aquam la urire ignibus suis & circum om¬
nia sidera funderoliteatem perit. q̃uia
suntigne: indedicunt quiacum durit
undas crigitoccanumi sdutrum uentiorũ
sp̃uaque crigantur atibinaricursiune¬
crescant: ansoletrahente decrescant:
ho dõ soli cognitum cuius & opusmun¬
dusest solique omnis mundi rationota c̃.
XOceani aucem magnitudõ in comparabi¬
lis et in trans icabilis latitudo ꝑhibetu&:
Quod etiam clemens discipulus a postolorũ
uisus est indica rocumdicit : Occanus in¬
transmcabilis est omnibus cthi qui ultra
eo sunt mundi. ũtphilo sophi aumt quos
postoccanum terra nulla sit seo lodens
terra subterius. Id co & lucanusicũ mare
conuoluit᷑ gentes: cũ littora thets noluit ulla patiꝰ celo aten:¬
ta teneri.
creuis seqͥnastrini supcrum ritior
pressis sit nubibusundas. Occanꝰ¬

Expanded text:
alii sidera dicunt, solemque de Oceano alii sidera dicunt, solemque de Oceano aquam haurire ignibus suis, et circum omnia sidera fundere, ut ea temperet, quia sunt ignea. Unde dicunt quia cum haurit undas, erigit Oceanum. Sed utrum ventorum spiritu aquae erigantur, an lunari cursu increscant, an sole trahente decrescant, hoc soli Deo cognitum est, cujus et opus mundus est, solique omnis mundi ratio nota est. 3. Oceani autem magnitudo incomparabilis, et intransmeabilis latitudo perhibetur. Quod etiam Clemens discipulus apostolorum visus est indicare, cum dicit: Oceanus intransmeabilis est, et hi qui ultra eum sunt mundi. Philosophi autem aiunt quod post Oceanum terra nulla sit, sed solo dterra subterius, ideo et Lucanus: Cum mare convolvit gentes, cum littora Thetys Noluit ulla pati coelo contenta tenere, crevisset in astra, Ni superum rector pressisset nubibus undas. CA
Abbreviated transcription (Latin):
coquod in circulimodo ambiat or besiue
caclum purpurto colorgͥnitet: occanus quasi
ciantus iste c̃quibras terrarum amplectit᷑ :
alternis que aestibus acdit aiqłierecedit:
rtspirantibus enimin ꝑfundum untis
autremouet maria aut resorbetqui qͦueea¬
ꝓximis regionibus diuersauocabula
sumpsitut gcallicus germanicussciticus
Yrcanus ad lanticus. gadicanus namgadi¬
tanum fr&um aga dibus dictum ubi pri¬
mum a bocenomaris magnilimena pe¬
ritur unđ & hercules cumgadibus ꝑuc¬
nis set: columnas ibi posuit sperans
illicesse orbis terrarum finem¬
tatur. quia aiunt in ꝑfundis occanicẽ
ueluti mundi naresꝑ quasemissiane¬
litus uel redacti alternoaccessu recessu¬
qlienunc cud ꝓorante spũ efflent maria nunc
r&rahenic reducant quidam autem uolun
cum augmento lunari crescere occanum:
& tam quam eius quibusdam spirationib:
retror sum trahatur. et iterum cius dem
inpulsua cretractu inmensuram propriãtye
refundatur aliquo que ocianiundis + e¬

Expanded text:
circuli modo ambiat orbem. coelum purpureo colore nitet: Oceanus, quasi cyaneos. Iste est, qui oras terrarum amplectitur, alternisque aestibus accedit atque recedit. Respirantibus enim in profundum ventis, aut remoproximis regionibus diversa vocabula sumpsit; ut Gallicus, Germanicus, Scythicus, yrcanus, Atlanticus, Gaditanus. Nam Gaditanum fretum a Gadibus dictum, ubi primo ab Oceano maris Magni limen aperitur. Unde, et Hercules cum Gadibus pervenisset, columnas ibi posuit, sperans illic esse orbis terrarum finemtatur, quidam aiunt in profundis Oceani esse veluti mundi nares per quas emissi anhelitus, vel retracti alterno accessu recessuque, nunc evaporante spiritu efflent maria, nunc retrahente reducant. Quidam autem volunt cum augmento lunari crescere Oceanum, et tanquam ejus quibusdam spirationibus retrorsum trahatur, et iterum ejusdem impulsu ac retractu, in mensuram propriam refundatur. 2. Alii quoque Oceani undis
Abbreviated transcription (Latin):
Olimpias apud grecos eoxstitutti apudelidem
Ogrecie ciuitttem aeliisagentibus a gonem
& quinquenalȩ certamen quatuor mediis
annis aocantibus & obhocelidum certami¬
nis tempꝰ. olimpiadẽlio cauerunt qua dri
Olimpias estapud grecos annus quartus¬
olimpio a gonequem uenittrans accis an¬
nnis quatuor in quibus finem sortitur
rarum consumptionc in quadricnnium
dies unus conpletur. hoctem poremittebant
circum ciuitates admonituriut non solũ
undi quo sed etiam abomni genero omniq
cauate & sexu conueniretur

Expanded text:
Olimpias apud Graecos est constituta apud Elidem Graeciae civitatem Eliis agentibus agonem et quinquennale certamen, quatuor mediis annis vacantibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olimpiadem vocaverunt, quadriGraecos annus quartuso agone, qui venit transactis annis quatuor. In quibus finem sortitur rarum consumptione in quadriennium dies unus completur. Hoc tempore mittebant circum civitates admonere, ut non solum undique, sed etiam ab omni genere, omnique aetate et sexu conveniretur
Abbreviated transcription (Latin):
Occonomia ipsadis posici quei alicuiusqͣ
prius ordinaturuͦt disponitur domos
& sic fabricatur sic& a pocas uła haue
coribus coquonomia prius ordinatur
& sicdsscribitur ut puta neleder &
umoꝑdidonem troianorũ rtgẽbact
dispositio oeconomia dicitur:¬

Expanded text:
Oeconomia est ipsa dispositio rei alicuius. Sicut prius ordinatur et disponitur domus et sic fabricatur, sic et a poetis et ab actoribus oeconomia prius ordinatur et sic describitur, ut puta: ‘ne laederet Iuno per Didonem Troianorum regem’ haec dispositio oeconomia dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
limpus mons macdoniue nimium pre¬
clsus ituutsubillo nubes esse dicantur
de quo uirgilius nubes excessit olimpus
dictus autemblimpus qua sio lolam pus¬
id estquasi caclum hic mons macedoniã
diuidit atratia¬
tudini s utincius cacum ine necuentus
sentiatur nec nubes sccolligant quia
excessitaltitudo sua totũ i stum acrem
humidum inqua aues uolant et ideoñ ec
auesibiuolare ad scueriantur qđ ab
eis ꝓditum dicitur qui ꝑ singulos an¬
nos solebant nescio quorũ sacrificiorum
cau samemorati cacumen ascendere&
aliquas notas inpuluere scriberequas
alio integras in uenibano qđ ficrinon
possst. siunũ aut pluuiam locus ille pater
cindequra tenuitas acris illius quuibiẽ
nisi spungias humectas naribus ad¬
plicarent undecrassi orẽ & consu&um
spm̃ ducerent. hiergo indicauer &iam
senullã auẽ in coloco aliquando uidissȩ.

Expanded text:
lympus mons Macedoniae nimium praecelsus, ita ut sub illo nubes esse dicantur. De quo Virgilius: . . . . . Nubes excessit Olympus. Dictus autemid est quasi caelum. Hic mons Macedoniam dividit a Thraciatur, ut in ejus cacumine nec ventus sentiatur, nec nubes se colligant, quia excedit altitudine sua totum istum aerem humidum in quo aves volant, et ideo nec aves ibi volare asseverantur. Quod ab eis proditum dicitur, qui per singulos annos solebant, nescio quorum sacrificiorum causa, memorati montis cacumen ascendere, et aliquas notas in pulvere scribere, quas alio anno integras inveniebant: quod fieri non posset, si ventum aut pluviam locus ille pateretur. Deinde quia tenuitas aeris illius qui ibi est, nisi spongias humectas naribus applicarent, unde crassiorem et consuetum spiritum ducerent: hi ergo indicaverunt se etiam nullam avem in eo loco aliquando vidisse.
Abbreviated transcription (Latin):
aliu dauersa cernituisa somniorum tam quã
speties corporales ad sint. ut sibi dormiens
uigilare uid etur & non similiacorporib:
sedipsacor pora intueri seppiteh cumaut᷑
incentio cernendi quagtum adloca
uenerit oculorum non exitritur foras
se dibiremanequi gilare sesentiat poti¬
usquȩ cẽineenebris uigilando ctiamꝑ
dicm quam dermiendor siuc ꝑdiem siuep
nocaem: nã ce qui cetinons plerique pateNi¬
bus oculis dormiuntini hilꝑcosindenttr
uisa somniorũ siauẽ lausis oculisuigle
nar dormicui b prt estqs uisionib neque
uigi lantib: tantum tam̃ ual& qđusque¬
a doculos eorũ nec sopita nec ꝑt᷑ bati necmir¬
clusa ꝑuenit accrebro uia senicn diex
anime intentione usq: ad ipsas quã uis
liusas fores corporis ducitut cogite dur
quidẽ magines corporum sednullomo
dopcis habcantur cor pacib quȩ poculos

Expanded text:
aliud auersa cernit uisa somniorum, tamquam aliud auersa cernit uisa somniorum, tamquam species corporales adsint, ut sibi dormiens uigilare uideatur et non similia corporibus, sed ipsa corpora intueri se putet: cum autintentio cernendi, quae cum ad loca uenerit oculorum non exeritur foras, sed ibi remanet, ut uigilare se sentiant potiusque esse in tenebris uigilando etiam per diem quam dormiendo siue per diem siue per noctem. nam et qui caeci non sunt, plerique patentibus oculis dormiunt nihil per eos uidentes, uisa somniorum, si autem clausis oculis uigilent, neque dormientium praesto sunt uisionibus neque uigilantium. tantum tamen ualet, quad oculos eorum nec sopita nec perturbata nec interclusa peruenit a cerebro uia sentiendi et animae intentionem usque ad ipsas quamuis clausas fores corporis ducit, ut cogitentur quidem imagines corporum, sed nullo modo pro eis habeantur corporibus, quae per oculos
Abbreviated transcription (Latin):
ordinçads itentibus ec coxũ munitionem su¬
ꝑcilia quocũ quȩ pilis breuib: ad omatas:
quasi quib dam aggeribus oculis p̃bcaes
custodiam: nequid supincidat racdor gm as¬
aut̃ iactus exoculis nris cuiusdam quidã
licis esł iactus & contrahi potest e ant̃
tiꝰ cum adeandẽ rectitudinẽ quȩ s̃ longe
posita ad tendimus nec sanecũ contrahit᷑
omnino cernere quac longes desinit:
sed certe obscurius quã quã in cã obtutas
emittitur. sed tam̃ caluꝵ quȩ in senso
uidentis ẽ tc̃ exiguado c&utnisi ad¬
iub&ur ex contraria lucni hi luidere
quiam̃ ẽ causa in sede cerebri undeip¬
sa dirigit᷑ intenłio sentiendĩ non fiunt hu¬
ius mod iuisiones quamuis cornendis
corporalibus obstaculum existat acorpore.
magis enim cecialiquid dormientes quã
uigilantes uid ea dormicnibus qui ppem
ccrebro consopituruis seniendi qu fineionẽ
moculos docuit . Ideoque ipsa intenio in

Expanded text:
ordinem adstantibus ad eorum munitionem. Suordinem adstantibus ad eorum munitionem. Supercilia quoque pilis breuibus adornata sunt, quasi quibusdam aggeribus oculis praebentes custodiam, ne quid superne incidat. Aurium adiorum ex oculis nostris cuiusdam quidem cis est iactus et contrahi potest, cum aeti, cum ad eandem rectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrahitur, omnino cernere, quae longe sunt, desinit, sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est, tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur extraria luce, nihil uidere quia non est causa in sede cerebri, unde ipsa dirigitur intentio sentiendi, non fiunt hujusmodi visiones, quamvis cernendis corpmagis enim caeci aliquid dormientes quam uigilantes uident; dormientibus quippe in cerebro consopitur uia sentiendi, quae intentionem ad oculos ducit, ideoque ipsa intentio in
Abbreviated transcription (Latin):
iln Oculiuo catiꝰsi uȩquiꝗͥeos ciliorũ tegmina occa¬
anme existunt
Ino culis enim onȩm̃ti sindicium ã unde &anime
ꝑtͣbatio ulhiritas in oculis apparaoculiaut̃
idem dumina & diccellumin a qđ ex bislum̃
manatił qđ exinitio suiclausã tenea ñ lucq̃ut
extrinsecus accept q̃li sui pꝰponendo re fundãt
oculiaut̃ in facie c̃cauis foraminib inlus s
a quo forcitu frons nominate esti dẽquaq
oculi gemmarũ habentes similitudinẽmc̃¬
branis ꝓlucentib: conteguntur ꝑqua ncmbñ¬
brana quasi pͥuitro uł speculo refulge sim se
ꝯque foris stranspicitur in medioau torbia
scintille luminũ conciusaenentur quas
pupillas uo camus quibus cernendigratia
tenctur. & utoculiturtiores essent abiniuria
eos opi fex summus ciliorũ tegminib: ocallit ecu
unde & oculos et̃dictos quib adhibites pal¬
pebre: a palpitando dicte. quia concurrt̃es
iuicem oculorum obtutũ reficiunt pilisin

Expanded text:
 Oculi vocati, sive quia eos ciliorum tegmina occuanimae existunt. In oculis enim omne mentis judicium est. Unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. Oculi autem idem et lumina: et dicta lumina, quod ex eis lumen manat, vel quod ex initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus acceptam visui praeponendo refundant. Oculi autem in facie concauis foraminibus inclusi sunt, a quo foratu frons nominata est. Idem quoque oculi gemmarum habentes similitudinem membranis perlucentibus conteguntur. Per quas membranas, quasi per uitro uel speculo refulgenti, mens ea quae foris sunt transpicit. Ιn medio autem orbium scintillae luminum conclusae tenentur, quas pupillas uocamus, quibus cernendi gratia continetur; et ut oculi munitiores essent ab iniuria, eos Opifex summus ciliorum tegminibus occulit. Vnde et oculos esse dictos, quibus adhibitae sunt palpebrae a palpitando dictae, quia concurrentes inuicem oculorum obtutum reficiunt, pilis in
Abbreviated transcription (Latin):
Occasso ẽ curanusticiacttiore
fatabulus dimissis grandes glebas
cedunt a cleͥgionib: frangunt & dicta oc¬
casioꝰ quasi obcecatio: quod o periat semi¬
nao ccere igitur esł opcrire terrꝗ ͥ semi¬
nauites. uel orbores.

Expanded text:
Occatio est, cum rustici, satione facta, bobus dimissis, grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt: et dicta occatio, quasi obcaecatio, quod operiat semina: occare igitur est operire terra semina, vites, vel arbores.
Abbreviated transcription (Latin):
Offalae tranciũ c̃cuiꝰ diminutiuũ offel¬
lam facit haecsicani laciatur saciatꝰ
ilico compesctur & silescit.
Offa ꝓpriae frustumdentium c̃tuiꝰ
diminutiuũ offellã fagunde & offaris
lacitus saciatus illico conpescitur &s¬

Expanded text:
Offa latrantium est, deminutiuum ‘offellam’ facit. Haec si in os cani iaciatur, satiatus ilico compescitur et silescit.oprie frustum dentium, cuius diminutivum offellam facit. Unde et offarii acitur, satiatus ilico conpescitur
Abbreviated transcription (Latin):
Obtundens obtusus facit p̃teriti rem poris
participium: sine .n. ec cꝰ a uerboictiuo
Obtundere est aliquid in angustiis indu.¬
dereuel in pellere. obstruereaũt̃ si homi
prohibere si locum ta  h enia¬

Expanded text:
Obtundens ‘obtusus’ facit praeteriti temporis participium sine n, et est uerbum actiuum. Obstrudere est aliquid in angustias includere uel impellere. Obstruere autem, si hominem, prohibere, si locum aedi
Abbreviated transcription (Latin):
Occiditodictiur genere femininur
& occiduo id qͣuan domults occidunt᷑¬
quac ipsares occiduo dicitur & me¬
lius quamoccisio. quia occidi dicimꝰ
non occisi uerbum cius c̃ occifio

Expanded text:
Occidio dicitur genere feminino haec occidio, id est quando multi occiduntur, ipsa res ‘occidio’ dicitur et melius quam ‘occisio’, quia occidi dicimus, non occisi. Verbum est occido
Abbreviated transcription (Latin):
Merum dicimus cumuinum purum
significamus. nammerum dicimꝰ
quicquidpurũ atq sincerum ẽ. sicut &
aquanmeram nulliutiq reimixtcm
hinc & merenda qđ tintiquitus ad tẽ¬
poris pueris opentrus quib: panis me¬
rus dabatur aut quod meridiȩ cotem
tempr̃ idest soliac separatim nonut
inpnendio eͦ incena adunã mensam
indecredimus &icm illud tempus qđ pꝰ
medium diem est meridiem cippella¬
ri quiapurumsit.

Expanded text:
Merum dicimus, cum vinum purum significamus. Nam merum dicimus quidquid purum atque sincerum est, sicut et aquam meram, nulli utique rei mistam. Hinc et merenda, quod antiquitus id temporis pueris operariis cibus panis merus dabatur, aut quod meridient eodem tempore, id est, soli, ac separatim, non ut in prandio, aut in coena ad unam mensam. Inde credimus etiam illud tempus, quod post medium diem est, meridiem appellari, quod purum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ergis ab assiduitate mergendino¬
menaccepit. sepȩ autẽ dimisso inpro¬
fundum capitẽ aurã rums signa subs
fuctibus colligunt & preuidegs¬
tes: a equoris tempestatem cumcla¬
morẽ adliteratendunt namin pe
diem qua simedies uelquid tunc purius
micat Aeo ex. merum enĩ purũ dicit᷑¬
meridies dicta quasimedidies. hocȩ nedi¬
us dies uł quid tuncphrius dies ẽ merũ
enimpurum dicitur. in toco enĩ diȩ nihil
clarius meridiȩ quando soldemedio cȩlo
rutilat. & omnem orbem pariclaritate
in liustrat.

Expanded text:
ergis ab assiduitate mergendi nomen hoc haesit. Saepe autem demisso in profundum capite aurarum signa sub fluctibus colligunt, et praevidentes aequoris tempestatem cum clamore ad littora tendunt. Nam in pediem, quasi medidies: vel quia tunc purius micat aether. Merum enim purum dicitMeridies dicta quasi medidies, hoc est, mediusdies, vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur, in toto enim die nihil clarius meridie, quando sol in medio coelo rutilat, et omnem orbem pari claritate illustrat.
Abbreviated transcription (Latin):
enuntiantur. Ideo autẽ furti magistrũ
dicunt. quia semo animos audientium
fallit. uirgamt en& quia serpentes diũs¬
dita ciđ uenena ncm᷑ belbantes & dissic¬
dentes int̃pr&um oratione sedantur.
unde secundumliuium legactipacis
cciduciaiores dicuntur÷si cuite nõ ꝑfecti¬
ales bella inducebantur ita pax per
caduccatores fibat. Er mes autm¬
grãc dicitur. a potes aermenias latine
interpres quiobuitr tutem multarũ ts¬
ꝗu c arcium scientiam trimegistus
iđ tersmaximus nominatus ẽ. Curati¬
temeun capie ca nino fingunt haca:
ratiodicitur quad interont̃ animalia
canis sagacissimũ genuss& perspe¬
cax habecitur. uian tute

Expanded text:
nuntiantur. Ideo autem furti magistrum dicunt, quia sermo animos audientium fallit. Virgam tenet, qua serpentes diuidit, id est uenena; nam bellantes ac dissidentes interpretum oratione sedantur, unde secundum Liuium legati pacis caduceatores dicuntur — sicut enim per fetiales bella indicebantur, ita pax per caduceatores fiebat —. Hermes autem dicitur graece apo tes hermeneias, latine interpres. Qui ob uirtutem multarumque artium scientiam Trimegistus — id est ter maximus — nominatus est. Cur autem eum capite canino fingunt, haec ratio dicitur, quod inter omnia animalia canis sagacissimum genus et perspicax habeatur. Fabula
Abbreviated transcription (Latin):
łM ercennarii sunt quiseruiunt accepta.s
mercedaidem & barones grego nomine
quod sint foħites in laborib: barienĩ dicit᷑
gntuis qđ est fortis cui contrarius ẽ. lcuisi
idestinifirmus

Expanded text:
Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
& quod mortalib: adistamuitam
commodius ducendam bencficim ul¬
ta contulerehonorem halio is meru¬
is sediuinum.
namideo mercurius qua simediuscur¬
rens dicitur. appellatus. quod sermo
icurrat inter homines inedius currens
pnt&atio quatad sermonemutique
pertin&er¬

Expanded text:
t quod mortalibus ad istam uitam commodius ducendam beneficia multa contulerint, honores ab eis meruisse diuinos. nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius; rpretatio, quae ad sermonem utique pertine
Abbreviated transcription (Latin):
M erenda c̃cibus qucedo.¬
clinantedic sumitun quasi postme¬
ridiem edendaet proxima cenȩ
unde& antecenca a quibus dam uocan¬
tur. Itemmerendare qua simcridiȩ
aedere a nona tractum ẽ atempr̃
quo romaniueteres adcibos ceduo cabantꝰ
sic marcicdĩ simpenit excelsos fran¬
gere nopͥatoros quod &us que hodiȩ
persefaciunt

Expanded text:
Merenda est cibus qui declinante die sumitur, quasi post meridiem 486 edenda, et proxima coenae. Unde et antecoenia a quibusdam vocantur. Item merendare, quasi meridie edere. 13. Annona, tractum est a tempore quo Romani veteres ad cibos advocabantur, sic Martialis: Imperat excelsos frangere nona toros, quod et usque hodie Persae faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
hit isid m entiente m & fallentem consi¬
dercindum est quodillementitur
qui uult uidere quod nonẽ. qđ aut̃ ñ
uolens aliud putantur quam est
nonmentitur quod fallit nõ ẽ ergo
omnim̃ tientiuoluntas fallendi
rei cuitem fallentis uolunttis fal.¬
lendi non estmentiendi. nam&
labũs fallit & multccorporeaspe¬
cies fallens utrem fractii nunda
dum sint integri sed eccurrens
quasicunrentes oculos nauigan.¬
tium ftillunt. & ramen hocnatu¬
reagunt speciac nonmentiendi uolun¬

Expanded text:
ur. Inter mentientem et fallentem. Considerandum est quod ille mentitur qui uult uideri quod non est; quod autem non uolens aliud putatur quam est, non mentitur, sed fallit. Inest ergo omni mentienti uoluntas fallendi, rei autem fallentis uoluntas non est mentiendi. Nam et lapis fallit et multa corpora specie fallunt, ut remi fracti in unda, dum sint integri, sed et turres, quasi currentes, oculos nauigantium fallunt. Et tamen hoc naturae agunt specie, non mentiendi uolun
Abbreviated transcription (Latin):
sił mensuraẽ quicquid ponderecct pacita
maiores itaq orbem in partib: par¬
tes in prouintus. prouintias in re¬
gionib: regiones in locis. loc : inter¬
ritorias t erricoria in agris. agra in
centurus. cencuria siniugeribus
iugera inlimiatib: dcindeclim¬
inata in actus. perticcs. passus
gradus cubitos pedes palmos. un¬
cias & digitcis diuiserunt. t antaem̃
fuit corum sollertia
Mensurast. Resaliquamodo
suo uł tempr̃ circum scripta hace aut
corporis c̃ auitemporis. corporisut
hominũ lignorum & columnarũ lon¬
gitudo & breuitas sed & solemistum
proprium s uiorbis habere inem surã
quod geo metrici prescrutari audent
tempori s ut mensuna horarum & die¬
rum & annorum unde& m&ircͥpedes

Expanded text:
 Mensura est quicquid pondere, capacitatMaiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibus, regiones in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agra in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus; deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos diviserunt. Tanta enim fuit eorum solertiaMensura est res aliqua modo suo vel tempore circumscripta; haec autem aut corporis est aut temporis. Corporis est, ut hominum, lignorum et columnarum longitudo et brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis habere mensuram, quod geometrici perscrutare audent. Temporis, ut mensura horarum et dierum et annorum: unde et metire pedes
Abbreviated transcription (Latin):
e & speues decentissima : Quuedã
tantum decoloris. ut mamimille in uiris
& in utroq: sexuumbilicus quaed ã dis¬
cretionis & in uiris genitalis barba pro¬
mis sa pectus amplumin mulierib:
leues gente & angustum peitus ad c̃¬
cipiendos autem & portendos fo&us¬
renes & latera dilacaita mi¬

Expanded text:
est, et species decentissima. Quaedam tantum decoris, ut mamillae in viris, et in utroque sexu umbilicus. Quaedam discretionis, ut in viris genitalia, barba prolixa, et pectus amplum. In mulieribus leves genae, et angustum pectus; ad concipiendos autem fetus et portandos renes et latera dilatata
Abbreviated transcription (Latin):
runt. mens est parsanime prestan¬
tior aqua procedit intellegentia ra¬
tio uero est motus quidamanimiui¬
sumentis acioensuera quoe a falsis
distinguens

Expanded text:
rt: mens est pars animae praestantior, a qua procedit intellegentia. Ratio uero est motus quidam animi uisum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens
Abbreviated transcription (Latin):
Merula¬
Merula antiquitus modula uoccibatꝰ
eoquod modul&alii merulamdiunt
uocatam quicisolauolat quas imeratuo¬
lans & cumin omnib: locis nigrasit in
achaia aut̃ candida est.

Expanded text:
Merulaquit, antiquitus modula vocabatur, eo quod moduletur. » Alii merulam vocatam aiunt, quia sola volat, quasi mera volans. Haec cum in aliis locis nigra sit, in Achaia tamen candida est.
Abbreviated transcription (Latin):
quad rugesimodie totuop  expleri qđ ex
acapite sumere dicunt ex ordium unde
& innduum f&us primamoculos figi
in nobis uidemꝰ. fo&us cutem nomina¬
tum quod huc in utero fouetitur. cuiꝰ
secunde dicuntur folliculus qui simulcũ infante
nascitur contin& quecũ dictus quia.
equum e greditur sequitu ciscicutem
patribus similes iunt si pãtnũ scm̃ uali¬
dior sicmnatribus simatribus hacratio¬
ne simil ex primiuultus. qui autem utri¬
us queparentis figuram reddunt:
e quali termixto paterno mater noꝰ que
sc̃mine concipiuntꝰ auorum ꝓauorũꝙ̃¬
quȩ similes fieri quia sicutint̃ramul¬
ta semina occulta sic & in nobis semina
caelantur figuras parentum reddi¬
tura. ex paterno& ut̃ seminepuel¬
las nasci. ex materno pueros quia
om̃is partus constat duplici semine
cuius pcrsinaiorcuminualũ toccupat
similitud

Expanded text:
quadragesimo die totum opus expleri; quod ex quadragesimo die totum opus expleri; quod ex Alii foetus a capite sumere dicunt exordium. Unde et in avium foetus primum oculos fingi in ovis videmus. Foetus autem nominatus, quod adhuc in utero foveatur. Cuius secundae dicuntur folliculus, qui simul cum infante nascitur continetque eum; dictus, quia et cum editur sequitur. Nasci autem patribus similes aiunt, si paternum semen validius sit; matribus, si matris; hac ratione similes exprimi vultus: qui autem utriusque parentis figuram reddunt, aequaliter mixto paterno maternoque semine concipiuntur. Avorum proavorumque similes fieri, quia sicut in terra multa semina occulta, sic et in nobis semina celantur figuras parentum redditura. Ex paterno autem semine puellas nasci et ex materno pueros, quia omnis partus constat duplici semine, cuius pars maior cum invaluit occupat similitud
Abbreviated transcription (Latin):
Mensetua supuacuis mubers sengril. Didͥa anẽ
mensttua a cacuitu lunaris. Lumuinis qd̵ folet
hoc uenire ꝓ flimum. Luna enim g̾ce. me
lier solum auimal menstruosum. est euius
truoris contactu fiuges non germinant a¬
cestunt mustie. moruntur herbe. Amittut᷑
arboe fetus. ferbum rubigo corripit ingres¬
cunt hera .si qũ canes uide edeunt ⁊̃ rab̾iem et¬
feruntur. Głittinũ astãti qͥd̾ tec ferro neo aqͥs
disolut᷑ cruore ip̃o polutũ sponte disꝑgitur¬
post. plurimos autent uie
menstruos ideo seinẽ non eẽ generabile
quia iamnc̃ menstrualis sanguis a quo
ꝑfusu s ingoe t enuẽ semen locis mulieribus
nõ adhereti labitureninin& hab& uĩ adhe¬
nendi quia muliebri s cinguinimiscerese
non potest propt̃nimiã suis pis situdinẽ
hinc& steriles mares uel feminas fieriuł
ꝓnimia seminis uł sanguinis cressitudi¬
neuł propternimiã racritatem : pri¬
Omumaut̃ aiunt corhominis fingi qđ in
eo sit& uita hominis & sapientia deinde

Expanded text:
Menstrua, supervacuus mulierum sanguis. Dicta autem menstrua a circuitu lunaris luminis, quo solet hoc venire profluvium. Luna enim Graece μήlier solum animal menstruale est. 141. Cujus cruoris contactu fruges non germinant, acescunt musta moriuntur herbae, amittunt arbores fetus, ferrum rubigo corripit, nigrescunt aera. Si qui canes inde ederint in rabiem efferantur. Glutinum asphalti, quod nedissolvitur, cruore ipso pollutum sponte disPost plurimos autem dies menstruos ideo semen non esse germinabile, quia iam non est menstrualis sanguis, a quo perfusum inrigetur. Tenue semen locis muliebribus non adhaerere; labitur enim nec habet vim adhaenendi, quia muliebri sanguini miscere se non potest propter nimiam sui spissitudinem. Hinc et steriles mares vel feminas fieri; vel per nimiam seminis vel sanguinis crassitudinem, vel propter nimiam raritatem. Primum autem aiunt cor hominis fingi, quod in eo sit et vita omnis et sapientia; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
or primama&atẽ significat incer
tam quippe & quȩ tidhuc se necuitiis
necuirtutib: dedit: Biuium autem
quod superẽ. ad adolestentia incipit
cuius dextra pars arduaẽ sedad
beat& uitd tendens sinistra facilior
sed abl labemin teritumq: deducens
Dequasic persius ait & tibiquaesamius
deduxitlutera ramos surgentem dex¬
tromons trtuit limite calle. Quin¬
q aute cẽ apud grecos misticcis lite¬
ras prima. U. quac huma nauita
significat de quanunc diximus  sccup
permedium telum iđ mortis signum de
terat&a. tertia tau. figuntm de monstrans
dominicȩ crucis und e& ħ lrcice signumint̃¬
pnr&atur de quadictu ẽ in etechido per
angdum transi permediu hieru scdem &
signat infrontib: uirorum gementium
& dolentium Reliquas uero ducis sum¬
mam & ultima sibiuĩ dicat xp̃s. ipseẽ tnĩ
principium ipscet finis dicens egosum
alfa & .ω concurrentib: enim interse
inuice alsa & c. usq: deuoluitur & rur¬
sus ω ad Afa replicaturutostendene

Expanded text:
or primam, etatem signior primam, etatem signitam quippe et quae adhuc se nec vitiis nec virtutibus dedit. Bivium autem, quod superest, ab adolescentia incipit: cuius dextbeatam vitam tendens; sinistra facilior, sed ad labem, interitumque deducens. De qua sic Persius ait: Et tibi quae Samios deduxit littera ramos, Surgentem dextro monstravit limite callem. 8. Quinque autem esse apud Graecos mysticas litteras. Prima Υ, quae humanam vitam significat, de qua nunc diximus. Secundper medium telum, id est, mortis signum. Detera theta! 9. Tertia T, figuram demonstrans Dominicae crucis: unde, 6 et Hebraice SIGNUM interpretatur; de qua dictum est, in Ezechiele, angelo: Transi per mediam Jerusalem, et signa thau in frontes virorum gementium, et dolentium. Reliquas vero duas, summam, et ultimam sibi vindicat Christus. Ipse enim principium, ipse finis, dicens: Ego sum alpha et ω: concurrentibus enim in se invicem alpha ad ω usque devolvitur, et rursus ω ad alpha rep
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris testumenti libro sutuntur¬
s reciuero uigintiquattuor. Latini
aut̃ẽ inter utnemq: lingua progre¬
dientes uigintitria elementahabent
hebreorum litents alege coepisse per
mor sẽs rrorum aut̃ & caldcorum per
abrabam. undeeicum hebrtis & nu¬
mero & sono concordant solis canate¬
ribus discrepant. Egrptiorum lit¬
tents. Ysis regina machis filia degre¬
cidueniens in egrptum repperit. & e¬
grptiis tradidit. apud egrptios aut̃
alias habuis selitteras s acerdotes ali¬
as uulgus sacerdotales Nepac
TIΑΝΑΔΕΥΜΟC. uulgares Gre¬
carum literarum usum primistni¬
ces inuenerunt unde & lucanus se¬
nices primimagnis si creditur ausi
mansura rudib: uocem signare figu¬
ris. Hinc ẽ quod & feniceo colore
librorum capitas cribuntur quia ab
ipsis littere initium haburunt
Cathinus a genoris filius graccis literas
tres adiecit NXC. postquem
us ad exemplum uitȩ humanȩ f̃pri¬
mus formauittuius uirgula subteri¬

Expanded text:
Veteris Testamenti libros utunturVeteris Testamenti libros utuntur; Graeci vero viginti quattuor. Latini enim inter utramque linguam progredientes viginti tria elementa habent. Hebraeorum litteras a Lege coepisse per Moysen: Syrorum autem et Chaldaeorum per Abraham. Unde et cum Hebraeis et numero et sono concordant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachis filia, de Graecia veniens in Aegyptum, repperit et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias habuisse litteras sacerdotes, alias vulgus; sacerdotales ἱερὰς, πανδήμους vulgares. Graecarum litterarum usum primi Phoenices invenerunt. Unde et Lucanus: Phenices primis famasi creditur ausi. Mansuram rudibus vocem signare figuris. Hinc est, quod et pheniceo colore librorum capita scribuntur, quia ab ipsis litere initium habueruntCadmus Agenoris filius, grecas literas tres adiecit, η, χ, ω. Post quem us ad exemplum vite humane primus formavit, cuius virgula subteri
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ nonscribebantur. sed prozduas¬
.s.s. ponebant ut hilarissat prohilaritat.
scribebant᷑ primordia grammatice artis
literȩ communes existunt quas librarii
calculatores sequuntur. quarum disciplina
uelut queda grammatice artis in fancia ẽ.
undcettam uarro litterationem uocat Lit¬
tereautẽ sunt in dices rerum signa uerborũ
quib: tantauis ẽ ut nobis dicta absentũ si ne
uoce loquantur. Uerbaenim ꝑoculos
non peraures introducunt usus litterarũ
reppertus propter memoriam uariarii¬
rerum namn cobliuione fugiant litteris
alligantur Intanta enimrerumuari&a¬
te nec disciaudiendo potenin tomnia nec
enim prius dictu est aleph. deinde ex simili¬
enuntiatione apud grecos tnactum est
al fa. deinde apud latinos. A. trenslator
enim exsimilis ono alterius linguȩ luttera
condidit ut nossepossimus lingua
hȩbraica omnium linguarum & litte¬
rarum eẽ matre sed hebreiuiginti
duo elementa littentrum secundum

Expanded text:
tempus non scribebantur, sed pro Z duatempus non scribebantur, sed pro Z duas S ponebant, ut 'hilarissat'; pro Y vero I ibus. Primordia grammaticae artis litterae communes existunt, quas librarii et calculatores sequuntur. Quarum disciplina velut quaedam grammaticae artis infantia est; unde et eam Varro litterationem vocat. Litterae autem sunt indices rerum, signa verborum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium sine voce loquantur. Verba enim per oculos non per aures introducunt. Usus litterarum repertus propter memoriam rerum. Nam ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate nec disci audiendo poterant omnia, nenim prius dictuenuntiatione apud Graecos tractum est alpha, inde apud Latinos A. Translator enim ex simili sono alterius linguae litteram condidit, ut nosse possimus linguam Hebraicam omnium linguarum et litterarum esse matrem. Sed Hebraei viginti duo elementa litterarum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
piratio putatur eẽ non licteraq̃ ꝓ
indẽas pirationis notadicitur quiađ
uocemeleuat. Aspiratio enimẽ so¬
nus huberius leuatus. cuius contra¬
ria est prosodia sonus aequalit̃ flexus
Rlitteram salustius ludim agister
prius latinis adiecit. ut in sono discri¬
men faccr&. duarum litterarum.
.C. & q. quacid co s uperuacua dicitur
quia exceptis. Nł superflua iudicatur.
perc. enimuniuers a exprimimus .o
littera prius nonerat unde & ipsa suꝑ¬
uacua ẽ. uocata quia per .C. cuncta uere¬
res scripserunt hanclittertm nec greci
sonant nec hebrei excpti senim latinis
hanc nulla alia linguahab& .x. lute
raus quȩ adaugusti tempus nondum a pd
latinos eratet digne hoc temporex pi
figura striptitatur. Dudumatiteꝓ
ea c. & s. scribebant. unde & duplex
uocatur. quia pro .C. & s. ponitup
hinc & excisdem litteris conpositum nom̃
hab& a grecͥs aut̃ duas litteras mutauit
latinitas .Y. & t. propter nomina scilie&
greca. & hȩ. apud romanosusq ad augst

Expanded text:
piratio putatur esse, non littera, quae proinde aspirationis nota dicitur, quia vocem elevat. Aspiratio enim est sonus uberius elatus, cuius contraria est prosodia, sonus aequaliter flexus. K litteram Salvius ludimagister primus Latinis adiecit, ut in sono discrimen faceret duarum litterarum C et Q; quae ideo supervacua dicitur, quia exceptis 'Kalendis' superflua iudicatur: per C enim universa exprimimus. Q Haec prius non erat. Unde et ipsa supervacua est vocata, quia per c cuncta veteres scripserunt. 11 14. X littera usque resonant, nec Hebraei; exceptis enim Latinis, hanc nulla alia lingua habet. Haera usque ad Augusti tempus nondum apud Latinos erat, et digne hoc tempore, quofigurat, scriptitatur, sed pro ea C et S scribebant, unde et duplex vocatur, quia pro C et S ponitur, unde et ex eisdem litteris conpositum nomen habet. A Graecis autem duas litteras mutuavit Latinitas, Y et Z, propter nomina scilicet Graeca, et haec apud Romanos usque ad Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
ne quod lib& libido ẽ. sed omne quod
male lib& libido ẽ in bono enim libitu
libidodici non potest seduoluntasderati¬
one scilic& mentis natunrlis exoriens.
In malo uero libitimnonuoluntas ẽ sed
uoluptas quam fecittrans grediens
proco plastiuo luntascum scilic& in lici¬
tum malclibuit suadente serpente

Expanded text:
ne quod libet, libido est; sed omne quod male libet, libido est. In bono enim libitu libido dici non potest, sed voluntas, de ratione scilicet mentis naturalis exoriens. In malo vero libitu non voluntas est, sed voluptas, quam fecit transgrediens protoplasti voluntas: cum scilicet illicitum male libuit suadente serpente
Abbreviated transcription (Latin):
Lincis dictus quia in luporum generenu¬
meratur. bestia masculis terga distinta
ut pardus sed similis lupounde &licos llo
istelincis. cuius urinã conuertert induriciã pꝰ¬
tiosi lapidis dicunt quiligurius appellatur
quod &ipsas lincessentire hoedo cumenta
bato namegestum liquorẽ harenis inquan¬
tum potuerit contegunt inuidia quada natu¬
re netalis egestotranseat inusum humanũ.
linces dicit plinus secundum extrapinum nõ¬

Expanded text:
Lyncis dictus, quia in luporum genere numeratur; bestia maculis terga distincta ut pardus, sed similis lupo: unde et ille λύκος, iste lyncis. Huius urinam convertere in duritiam pretiosi lapidis dicunt, qui lyncurius appellatur, quod et ipsas lynces sentire hoc documento probatur. Nam egestum liquorem harenis, in quantum potuerint, contegunt, invidia quadam naturae ne talis egestio transeat in usum humanum. Lynces dicit Plinius Secunduscf. N
Abbreviated transcription (Latin):
dn Limbusĩ ẽ quam nosornatura dicimus
fasciolac̃ q̃ a bit extremitatem uestium
aut ex filis aut exaiuro contexta ad sutaq:
extrinsecus in extremaparte uestimenti
uł damidis dequ&uir gilius dicit si doniã
picto clamidemcistumdata limbo

Expanded text:
 Limbus est quem nos ornaturam dicimus. 8. Fasciola est quae ambit extremitatem vestium, aut ex filis, aut ex auro contexta, assutaque extrinsecus in extrema parte vestimenti, vel chlamydis. De qua Virgilius: Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ libidoper .b. cupiditas ẽ animi liui¬
do per .u. liuor c̃ corporis s. auten mul¬
tȩ uariȩ quelibidines sic̃ libido ulcscendi
q̃ inauoctetur : sicut libido habendi pecũ¬
niamquea uaritiam nominatur : sic̃ libi¬
do quomodocumq uincendi q̃ periuicatia di¬
citur: sicut libidogloriandi q̃ lactantiam nõ¬
libidines quarum nomullehabent &ia muoca¬
bula ꝓpriaquedamuero non habent. cumigi¬
tur sint multarum libidines rerum. tamen
cum libidodicitur nequecuius rei libidosit
additur non sol&ammo occurrere nissilla
tantum qua obscenȩ partescorporis ad fla¬
gitiorum inmundicias excitantur. haec¬
autẽ sibi nonsolum totum corpus nec solu̾ex¬
trinsecus uerum &i intrinsecus uendicat
totumq commou& homine anima affatũ
simulcun carnis app&itii coniunctoq
ꝑmixto utȩ a uoluptas sequatur quamaior
incorporis uo luptatib: nullaẽ ita sut mo¬
extremum poene omnes acies & quasi
proprie nomen obtinuit quia in carne
corruptibiliplus c&cris seuit. dicta au¬

Expanded text:
Libido per b cupiditas est animi; liuido per u liuor est corporis. Sunt autem multae uariaeque libidines, sicut libido ulciscendi, quae ira uocatur; sicut libido habendi pecuniam, quae auaritia nominatur; sicut libido quomodocumque uincendi, quae peruicacia dicitur; sicut libido gloriandi quae iactantia nlibidines, quarum nonnullae habent etiam uocabula propria, quaedam uero non habent. Qui sint multarum libidines rerum, tamen cum libido dicitur neque cuius rei libido sit additur, non solet animo occurrere nisi illa tantum qua obscenae partes corporis ad flagitiorum inmunditias excitantur. Seautem sibi non solum totum corpus nec solum extrinsecus, uerum etiam intrinsecus uindicat totumque commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu coniuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut moextremum, paene omnis acproprie nomen obtinuit, quia in carne corruptibili plus caeteris saeuit. Dicta au
Abbreviated transcription (Latin):
etorsto trudidit qui huius rcimaxime crac
studiosus undatex cimatur cadem arte nõ
fcrascantũ sed & saxa atqisilucis cantus
modulcitione tidolicuisse. Hanc mis¬
ci proptersiadiamorte carminis laude
&iam intersiden suarum fabularum
commentis colloccitam ec̃ finexerunt.

Expanded text:
et Orpheo tradidit, qui eius rei maxime erat studiosus. Unde existimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione adplicuisse. Hanc musici propter studii amorem et carminis laudem etiam inter sidera suarum fabularum conmentis conlocatam esse finxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Itemqueritur qualingua in futuru
degentibus posuimus. quia ex lin¬
guis gentes non exgentib: linguȩ
exorte sunt Lingue aligandoci¬
bum putatuarro nomen in positũ
Alii quod perarticulatos sonos uer¬
baligat sicut aut̃ plectrũ cordis.
ita linguain liditur dentib: &uocale
efficit sonu
Lingurius lapis uocatus quod si¬
atexurina lincis bestiȩ temporein¬
durata. est enim sicut et succinum
fulua ad trahens spũ folia ꝓpinquan¬
tia8¬

Expanded text:
Item quaeritur qua lingua in futurum Item quaeritur qua lingua in futurum de gentibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gentibus linguae exortae sunt. CAPUT bum putat Varro nomen impositum. Alii quod per articulatos sonos verba ligat. Sicut enim plectrum cordis, ita lingua illiditur dentibus, et vocalem efficit sonuLyncurius vocatus quod fiat ex urina lyncis bestiae tempore indurata. Est autem, sicut et sucinum, fulva, adtrahens spiritu folia propinquantia
Abbreviated transcription (Latin):
suaegentis lingua nesciat na quid al:¬
ut putandus ẽ nisi anim alium bruco¬
rum deterior Illa enim propriat
uocis clamore exprimunt : isced&e¬
rior qui propriaclinguae car& notitia
Cuius modi auc̃ lingua locutus c̃ds in
principio mundicumdicera fiaclux
inuenire difficileẽ Nondũ enim eranT
linguȩ. itci qu̾alingua in sonuit postea
exterioribus hominũ auribus maxime
ad primum hominẽ loquensud adꝓ
ph& as ueldumcorponditer sonuit
uoxdicentis dĩ Tues filius meus dilec¬
tus ubia quibusdã creditur illa una
lingua & sola q̃ fuit antequa essa ha¬
guarum diuersi ta sindiuersis autem
gencib: creditur quodecide lingua
CIl sds̃ loquatur quamipsi homines
utuntur ut abcis intellegatur
Loquitur autẽ ds̃ hominib: nõ ꝑsubs¬
tantia inuisibilem. sed percreaturã
corporalem. perqua &iaꝰ & homini¬
tus ẽ
gua angeliloquantur non quodan¬
gelorum alique linguesunt. sed hoc
ꝑ exaggenitionem dicitur

Expanded text:
suae gentis linguam nesciat. Nam quid alisuae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est, nisi animalibus brutis deterior? illa enim propriae vocis clamorem exprimunt: isterior, qui propriae linguae caret notitia. 11. Cujusmodi autem lingua locutus est Deus in principio mundi cum diceret Fiat lux invenire difficile est; nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel ad prophetas, vel dum corporaliter sonuit vox dicentis Dei: Tu es Filius meus dilectus, ubi a quibusdam creditur illa lingua una et sola, quae fuit antequam esset linguarum diversitas; in diversis autem gentibus creditur quod eadem illis lingua Deus loquatur qua ipsi homines utuntur, ut ab eis intLoquitur autem Deus hominibus non per substantiam invisibilem, sed per creaturam corporalem, per quam etiam et hominitus estgua angeli loquantur; non quod angelorum aliquae linguae sint, sed hoc per exaggerationem dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
un⁊ Mixta quȩ postimperium latius ꝓmot̾a
simulcum inoribus & hominibus in ro¬
manam ciuicatem in rupit ingritatem
uerbi persoloccismos & barbarismos
corrum pens
Omñs autem orientis gente s inguitere
lingua & uerba conlidunt sicut hebrei
& srri om̃s medi terrane aegentes in
palato sermones feriunt sicutgrecia
a siami. Onines occidentis gentes uerba in
dencib frangunt. sicut itali & hispa¬
ni sirius et caldeus uicinus e hebreo
est in sermonc consonans in plerisq
& litcerari sono
Quidam autem arbitrantur linguã
caldeis fuit. quod si hoc rccipitur
quomod oindam hel& hebrcipuerilin¬
guam quam non nouerant doceriiubeNt
Omnem aut̃ lingua unus quisq: hominũ
siue grecam siue latinam siueceterarũ
gentiũ : autcuidiendo potest tenere :
autlegendo ex preceptore accipere
Cum aut̃ omnium linguurum scien¬
tia difficilis sit cuiquã nemotam̃
tã disidiosusẽ ut insua gente positus

Expanded text:
unt. Mista, quae post imperium latius promotum unt. Mista, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem irrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, consonans in plerisque, et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, quomodo in Daniele Hebraei pueri linguam, quam noverant, doceri jubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum, sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus,
Abbreviated transcription (Latin):
clatior hab&ur. ẽenim & latinis & õni¬
bus linguis sonantior cuius uari&as in
quinq: partib: discerntur. Quarum
primadicitur coenedo id mixtusiue conmu¬
nis quam omiñs utuntur
Secunda attica uidelic& atheniensis qua
usis omnes greciȩ auctores Terciado¬
rica qua habent aegiptu & srri.
Quarta ionica
Quinta. colica: qua se colisci locutos dixer̃
& sunt᷑ obseruatione graȩ linguȩ eius modi
certadis criminas ermoeni coru̾ita est
dispercitus
Latinas auc̃ linguas quattuoret̃ quida
dixer̃ idẽ priscam. latintꝰ romana.
mixta¬
* Prisca c̃. quau&us tissimi italiȩ subia¬
no & saturno sunt usi in condita ut seha¬
bent casmina saliorum¬
Latina qua sublatino & regib tusci&
c& eriinlatino sunt loquuti sunt ex qua
fuerunt duodecim tabuls sesdre.
inromana q̃ postroges exaccos apopuloro¬
mano gestat̃ quami neuius plautus en
enniusuirgilius po&cuel exoratoribus

Expanded text:
clarior habetur. Est enim et Latinis et omniclarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior, cujus varietas in quinque partibus discernitur. Quarum prima dicitur κοινὸς, id est mista sive communis, qua omnes utuntur. Secunda Attica est, videlicet Atheniensis, qua usi sunt omnes Graeciae auctores. Tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri. Quarta lonica. Quinta Aeolica, qua se Aeolisti locutos dixerunt, et sunt in observatione Graecae linguae ejusmodi certa discrimina. Sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quatuor esse quidam dixerunt, id est, priscam, Latinam, Romanam, mistam. Prisca est, qua vetustissimi Italiae sub Jano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent caLatina, quam sub Jano et regibus Tusciae, caeteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae. Romana, quae post reges exactos a populo Romano gesta est, quam Naevius, Plautus, Virgilius, poetae, et ex oratoribus
Abbreviated transcription (Latin):
delinguis. Genrium
Linguarum diuersias exortac̃ incedi ficatione uroꝰ
pose diluuiun hamprius qua superbia
turris illius indiuersos signorum sonos
humana diuider& soci& atc̃ un a omnium
nationum lingua fuic q̃ hebrea uocatur.
quã patriarchȩ & propheceusis n solu inser¬
monibus suis. ueru &iam in licceris sacris.
ũnitio autẽ quoc gentes cotdinguȩ fuer̃: de¬
inde plures genaes. qua linguȩ. quia exuna
linguai multes gentes exortȩ: linguci eaut̃
perid quod efficitꝰ nominat᷑. sic̃ os dic̃ sol&
ꝓpuerbis sicut manus prolitteris
ressunt aut̃ linguae sacrȩ hebrea gre¬
ca & latina q̃ toto orbe maxime excellunt
his enimerib: linguis supererucẽ dni. apr¬
lato fuit causa eius scripta unde tꝓpter
obscuritatẽ scrũ scripturarũ haru̾tri
umtriuꝰ linguarum cognitio necessaria ẽ
ut ad altent recurratur. Dũ siqua dubi¬
tatione nominis uł inaerptctionis sermo
unius linguac adtulerit
Creca aut̃ lingua incere& eras gentiu

Expanded text:
De linguis gentium Linguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divisit societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur, qua patriarchae et prophetae usi sunt non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes sunt, tot linguae fuerunt. Deinde plures gentes quam linguae, quia ex una lingua multae sunt gentes exortae: linguae autem per id quod efficitur nominatur: sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa ejus scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, dum si quam dubitationem nominis vel interpretationis sermo unius linguae attulerit. Graeca autem lingua inter caeteras gentium
Abbreviated transcription (Latin):
Liquam̃ dictum eoquod soluti insalsam̃¬
to pisciculi eundem humore linquant.
cuius liquor appellaturs alsugo uł maria
ꝓpriae aut̃ mariȩ dicitur aquas ale cõmix¬
ta effecca : quegus cũ in modum maris¬

Expanded text:
Liquamen dictum eo quod soluti in salsamento pisciculi eundem humorem liquant. Cuius liquor appellatur salsugo vel muria. Proprie autem muria dicitur aqua sale commixta, effectaque gustu in modum maris
Abbreviated transcription (Latin):
Linamenta extremitates corporũ utputa
ubi finitur tendens deorsum auricula un¬
deetpiccores liniamenta appellant designati¬
ones singulacum inimaginem uł in prtessio¬
nes quia postȩa colorib manifestant

Expanded text:
Liniamenta, extremitates corporum, ut puta, ubi finitur tendens deorsum auricula. Vnde pictores liniamenta appellant designationes singulorum locorum in imagine uel impressiones, quas postea coloribus manifestant