comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uacare uolunt: Quanquam & si õs
possent. uicissim facere debent: ñ solum
ne cȩt̾i a necessariis oꝑibꝰ occuparent᷑. sed
ctiam quia sufficit. ut audientib plurib
unꝰ loquat᷑. Deinde ipsi apło quomͦ uaca¬
ret oꝑari manib suis nͥ ad erogandum
ũbum dei certa tempora constitueret :
Neꝙ enim & hoc d̾s latere nos uoluit. Nã
& cuiꝰ artis opifex fuerit. & quib temporib
uacaret dispensando euangłio: sc̃a scͥpt᷑a ñ
tacuit. Nam & cum dies ꝓfectionis urgeret
introade constitutum: etiam in una sab¬
bati congregatis fr̃ib ad frangendum pa-¬
nem tanta fuit intentio. & tam necessaria
disputatio. ut sermo ꝓduceret᷑ usq ad me¬
dium noctis: tanquam excidiss et eis qͦd
eo die ñ ẽẽt ieiunium. Quando autem
in aliqͦ loco immorat᷑us cotidie disputa¬
bat: quis dubitau̾it horas eum habuisse
ad hoc officium deptitatas: Namq apđ̃
athenas cum eẽt. qͥa studiosissimos rerũ

Expanded text:
omnes uacare uolunt? quamquam etsi omnes omnes uacare uolunt? quamquam etsi omnes possent, uicissitudine facere deberent non solum ne ceteri a necessariis operibus occuparentur, sed etiam quia sufficit, ut audientibus pluribus unus loquatur. deinde ipsi apostolo quomodo uacaret operari manibus suis, nisi ad erogandum uerbum dei certa tempora constitueret? neque enim et hoc deus latere nos uoluit. nam et cuius artis opifex fuerit et quibus temporibus uacaret dispensando euangelio, sancta scriptura non tacuit. nam cum eum dies profectionis urgeret in Troade constitutum, etiam in una sabbati congregatis fratribus ad frangendum panem tanta fuit intentio et tam necessaria disputatio, ut sermo produceretur usque ad medium noctis, tamquam excidisset eis quod eo die non esset ieiunium; quando autem in aliquo loco inmoraturus cotidie disputabat, quis dubitauerit horas eum habuisse ad hoc officium deputatas? namque apud Athenas cum esset quia studiosissimos rerum
Abbreviated transcription (Latin):
altissimi: Ita sane: ut ad ea discenda quȩ
memorit̃ recolat. habeat seposita tempora.
Ad hoc enim & illa bona oꝑa fidelium sub¬
sidio supplendorum necessariorum deẽẽ ñ
debent: ut horȩ quib ad erudiendum
animum ita tiacat᷑. cum illa oꝑa corpora¬
lia geri ñ possint. ñ oppͥmant᷑ egestate. Qͥ
autem se dicunt uacare lectioni: nonne
illic inueniunt quod p̃cipit apłs: Quȩ ista
est gͦ ꝑũsitas. lectioni nolle obtmꝑare. dũ
uult ei uacare: Et ut quod bonum ẽ diu¬
tius legat᷑: ideo nolle facere quod legitur:
Quis enim nesciat tanto citius quemq
ꝓficere cum bona legit: quanto citius facit
quod legit: Si aut̃ alicui sermo erogand
est. & ita occupat ut manib oꝑari non
uacet: nunquid om̃s in monasterio pos¬
sunt uenientib ad se ex alio genere uite
fr̃ib uł diuinaᷤ lectioẽs expon̾e uł de aliqͥb
questionib salubrit᷑ disputare:Quando
gͦ non om̃s possunt: cur subhoc obtentu

Expanded text:
altissimi? ita sane ut ad ea discenda, quae altissimi? ita sane ut ad ea discenda, quae memoriter recolat, habeat seposita tempora. ad hoc enim et illa bona opera fidelium subsidio supplendorum necessariorum deesse non debent, ut horae. quibus ad erudiendum animum ita uacatur, ut illa opera corporalia geri non possint, non opprimant egestate. qui autem se dicunt uacare lectioni, nonne illic inueniunt quod praecepit apostolus? quae ista est ergo peruersitas lectioni nolle obtemperare, dum uult ei uacare et, ut quod bonum est diutius legatur, ideo facere nolle quod legitur? quis enim nesciat tanto citius quemque proficere cum bona legit, quanto citius facit quod legit?. Si autem alicui sermo erogandus est et ita occupat, ut manibus operari non uacet, numquid hoc omnes in monasterio possunt uenientibus ad se ex alio genere uitae fratribus uel diuinas lectiones exponere uel de aliquibus quaestionibus salubriter disputare? quando ergo non omnes possunt, cur sub hoc obtentu
Abbreviated transcription (Latin):
firmitates tam̃ corporales aliquorum. &
ꝓpt̾ eccłiasticas occupationes. uł ertiditio¬
nem doctrinȩ salutaris. deesse patuerit.
Q uid enim agant qͥ oꝑari corporaliter
nolunt: cui rei uacent scire desidero. O¬
rationib inquiunt & psalmis: & lectioni.
& ũbo di. Scã plane uita: & xp̃i suauita¬
te laudabilis.S si ab his auocanchi non
sum᷑: nec manducandum ẽ. nec ipsȩ escȩ
cotidie p̃parandȩ. ut possint apponi &
putamꝰ: Citius enim exaudit᷑ una obedi¬
entis oratio: quam decem milia contem
ptoris. Cantica uͦ diuina cantare etiam
manib oꝑantes facile possunt: & ipsum
laborem tanquam dicuno celeumate
consolari. An ignoramus om̃s opifices
in qͥb uanitatib & plerunq etiam tur¬
pitudinib theatricarum fabularum
donent corda & linguas suas:cum ma¬
nus ab oꝑe non rececdant: Qurd gͦ in¬
pedit seruum dei manib oꝑantem in lege
dñi meditari: & psallere nomini domini

Expanded text:
firmitates tamen corporales aliquorum et firmitates tamen corporales aliquorum et propter ecclesiasticas occupationes uel eruditionem doctrinae salutaris deesse putauerint. Quid enim agant, qui operari corporaliter nolunt, cui rei uacent scire desidero. orationibus, inquiunt, et psalmis et lectioni et uerbo dei. sancta plane uita et Christi suauitate laudabilis; sed si ab his auocandi non sumus, nec manducandum est nec ipsae escae cotidie praeparandae, uputamus? Citius enim exauditur una obedientis oraptoris. cantica uero diuina cantare etiam manibus operantes facile possunt et ipsum laborem tamquam diuino celeumate consolari. an ignoramus omnes opifices in quibus uanitatibus et plerumque etiam turpitudinibus theatricarum fabularum donent corda et linguas suas, cum manus ab opere non recedant? quid ergo inpedit seruum dei manibus operantem in lege domini meditari et psallere nomini domini
Abbreviated transcription (Latin):
simplicitatem communicationis in illos
& in om̃s. & ipsoꝵ p̃catione ꝓuobis deside¬
rantium uos. ꝓpt̾ excellentem gr̃am dei
in uob̃. Grãs deo: suꝑ muenarrabili dono eiꝰ.
indigentie ꝓuinci alium xp̃i & militum¬
xp̃i: hinc de rebꝰ carnalib in illos. inde au¬
tem de sp̃italib in istos:ut exclamaret. &
tanquam sc̃oꝵ gaudioꝵ sagina eructaret.
sidens & implens & agens cor eiꝰ erhortari
fideles. qͥ hab̃ent huiꝰ mocd sub̃am. ut ni¬
chil deesset necessitatib seruorum łi. qui
celsiorem sc̃itatis gradum in eccłia denere
uoluerunt. ut spei scl̃aris uincła cuncta
p̃cident. & animum liberum diuuine mn¬
litiȩ dedicarent: sic debent & ipsi p̃ceptis
eiꝰ obedire. ut compatiant᷑ infirmis. &e a¬
more pͥuate rei illigati manib suis in com¬
mune laborare. p̃positis suis sine murmu¬
re obtemꝑare: ut hoc suppleat᷑ ex oblatioĩbꝰ
bonoꝵ fidelitim. qͦd laborantib & aliqͥd
unde uictum tͣnsigant oꝑantib ꝓpt̾ in¬

Expanded text:
simplicitate communicationis in illos et in omnes et ipsorum precatione pro uobis, desiderantium uos propter excellentem gratiam dei in uobis. gratias deo super inenarrabili dono eius. indigentiae prouincialium Christi, hinc de rebus carnalibus in illos, inde autem de spiritalibus in istos, ut exclamaret et tamquam sanctorum gaudiorum sagina eructaret dsidens et inplens et agens cor eius, exhortari fideles, qui haberent huius modi substantiam, ut nihil deesset necessitatibus seruorum dei, qui celsiorem sanctitatis gradum in ecclesia tenere uoluerunt, ut spei saecularis uincula cuncta praeciderent et animum liberum diuinae militiae dedicarent: sic debent et ipsi praeceptis eius oboedire, ut compatiantur infirmis, et amore priuatae rei non inligati manibus suis in commune laborare, praepositis suis sine murmure obtemperare, ut hoc suppleatur ex oblationibus bonorum fidelium. quod laborantibus et aliquid unde uictum transigant operantibus, propter in
Abbreviated transcription (Latin):
btut ñ abundauit: & qui modicum ñ
defecit illi. Grãs aut̃ deo qͥ dedit idem
studium ꝓ uob̃ in corde titi: quia conso¬
lationem quidem suscepit. studiosi or
autem cum ẽẽt: sponte exiit aduos. Mi¬
simus aut̃ cum eo frẽm: cuiꝰ laus in eun¬
gelio ẽ. ꝑom̃s eccłias. Non solum autem:
s & ordinatꝰ ab ecclus comes ꝑegrinatio¬

Expanded text:
non abundauit, et qui modicum, non non abundauit, et qui modicum, non defuit illi. gratias autem deo, qui dedit idem studium pro nobis in corde Titi, quia consolationem quidem suscepit; studiosior autem cum esset, sponte exiit ad uos. misimus autem cum eo fratrem, cuius laus in euangelio est per omnes ecclesias, non solum autem, sed et ordinat
Abbreviated transcription (Latin):
uos etiam grãm istam. S quom semper
abundatis in omnib fide & u̾bo & scien¬
tia & omni studio. & ea quȩ ex nobis est
in uos caritate: ut & in hac gr̃a abunde¬
tis. N scđm imꝑium dico. s ꝓpt̾ aliorum
stuchum: & ur̃e caritatis earisoimum pro¬
ꝓpt̃ uos pauꝑ factꝰ est cum diues eẽt: ut il¬
lius pauꝑtate uos ditaremini. Et consil¬
um in hoc do. Hoc enim uob̃ ꝓdest: qͥñ
solum facere s & uelle cȩpistis ab annopͥ¬
ore. Nunc aut̃ & facto ꝑficite: ut quemad¬
modum ꝓmptꝰ ẽ animꝰ uoluntatis. ita sit
& ꝑficiendi. ex eo qͦd qͥsq habet. Si enim
ꝓmptꝰ ẽ animus: scđm id quod habet ac¬
ceptabilis ẽ: non scdm id quod ñ habet.
Non enimut aliis sit refectio. tiob angustia.
s ꝓ eqͣlitate in hoc tempore: ut ur̃a ab un¬
dantia sit ad illoꝵ inopiam: ut & illorũ
abundantia fiat in ur̃a iopia: ut fiat
equalitas: sic̃ scͥptum ẽ. Qui multũ ha

Expanded text:
uos etiam gratiam istam. sed quomodo semper uos etiam gratiam istam. sed quomodo semper abundatis in omnibus fide et uerbo et scientia et omni studio et ea quae ex nobis est in uos caritate, ut et in hac gratia abundetis. non secundum imperium dico, sed propter aliorum studium et uestrae caritatis carissimum propter uos pauper factus est, cum diues esset, ut illius paupertate uos ditaremini. et consilium in hoc do; hoc enim uobis prodest, qui non solum facere, sed et uelle coepistis ab anno priore; nunc autem et facto perficite, ut, quemadmodum promptus est animus uoluntatis, ita sit et perficiendi ex eo quod quisque habet. si enim promptus est animus, secundum id quod habet acceptabilis est, non secundum id quod non habet. non enim ut aliis sit refectio, uobis angustia, sed pro aequalitate in hoc tempore ut uestra abundantia sit ad illorum inopiam, ut et illorum abundantia fiat in uestram inopiam, ut fiat aequalitas. sicut scriptum est: qui multum,
Abbreviated transcription (Latin):
cipit & hortat᷑. Inde ẽ illud ad romanos.
Placuit enim macedonie & achaiȩ cõmu¬
nionem aliquam facere in pauꝑes sc̃oꝵ
eoꝵ st̃. Si enim sp̃italib eoꝵ cõmunicaue¬
runt gentes: debent & in carnalib mini¬
strare eis. Hoc simile est illi: quod ait ad
corinthios. Si nos uob̃ sp̃italia seminaui¬
mus: magnum ẽ si ur̃a carnalia metam᷑:
Item ad corinthios in scd̃a. Notam autem
inquit uobis facimꝰ fr̃s gr̃am dei quȩ dasa
est in eccłus macedoniȩ: quia in multa
tribulatione ꝓbationis.abundantia gaudii
corum & ꝓfunda pauꝑtas eorum abunda¬
uit in diuitiis simplicitatis eoꝵ: qͥa scđm ui¬
res testimonium ꝑhibeo illis. & supͣ uires
uoluntarii fuerunt: cum multis p̾cib
obsecrantes nos gr̃am & communionem
ministrationis quȩ fit in sẽos. Et ñ quomͦ
sꝑauimꝰ: s se ipsos tradiderunt pͥmũ dño
& nob̃ ꝑuoluntatem dei ad dep̃candum
titum:ut qͦmͦ cepit sic & consummet in

Expanded text:
aecipit et hortatur. inde est illud ad Romanos. aecipit et hortatur. inde est illud ad Romanos. placuit enim Macedoniae et Achaiae communionem aliquam facere in pauperes sanceorum sunt. si enim spiritalibus eorum communicauerunt gentes, debent et in carnalibus ministrare eis. hoc simile est illi, quod ait ad Corinthios: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est, si uestra carnalia metamus? item ad Corinthios in secunda, notam autem, inquit, uobis facimus, fratres, gratiam dei quae data est in ecclesiis Macedoniae, quia in multa tribulatione probationis abundantia gaudii eorum et profunda paupertas eorum abundauit in diuitiis simplicitatis eorum; quia secundum uires, testimonium perhibeo, et supra uires uoluntarii fuerunt, cum multis precibus obsecrantes nos gratiam et communionem ministrationis quae fit in sanctos, et non quomodo sperauimus, sed se ipsos tradiderunt primum domino et nobis per uoluntatem dei ad deprecandum Titum, ut quomodo coepit, sic et consummet in
Abbreviated transcription (Latin):
quib tanqͣm ꝓuincialib militabat. & qͦs
tanqͣm uineȩ cult᷑am exercebat. uł tanqͣm
gregem pascebat. ñ ẽẽ mͣdicitatem s pote¬
statem. ꝓpt̃ has gͥ uel occupationes seruoꝵ
dei. uel infirmitates corporales. quȩ õmo
deesse ñ possunt. ñ solum ꝑmittit apłs. scõ¬
rum indigentias suppleri abonis fidelib
s etiam salub̃rime hortat᷑. Excepta enĩ illa
potestate qͣ se dicit ipse ñ usum. cui tamen
seruiendum ẽẽ a fidelib p̃cipit dicens. cõ¬
municet qͥ cateziiat᷑ ũbo ei qͥse catherrat
in omnib bonis: excepta gͦ hac potestate
quam ũbi p̃dicatores hab̃e in eos quibus
p̃dicant sepe testat᷑. etiam scĩs qui omnia
sua uendita distribuerant. & iherosolimis
habitabant in sc̃a communione uitȩ. non
dicentes aliqͥd ꝓpͥum. qͥb erant omnia cõ¬
munia. & anima una. & corunum in dm̃:
ab ecclesiis gentium necessaria conferrip̃¬

Expanded text:
quibus tamquam prouincialibus militabat et quos quibus tamquam prouincialibus militabat et quos tamquam uineam cultura exercebat uel tamquam gregem pascebat, non esse mendicitatem, sed potestatem. Propter has igitur uel occupationes seruorum dei uel infirmitates corporales, quae omnino deesse non possunt, non solum permittit apostolus sanctorum indigentias suppleri a bonis fidelibus, sed etiam saluberrime hortatur. excepta enim illa potestate, qua se dicit ipse non usum, cui tamen seruiendum esse a fidelibus praecipit dicens: communicet qui catechizatur uerbum ei qui se catechizat in omnibus bonis, excepta ergo hac potestate, quam uerbi praedicatores habere in eos, quibus praedicant, saepe testatur, etiam sanctis qui omnia sua uendita distribuerant et Hierosolymis habitabant in sancta communione uitae, non dicentes aliquid proprium, quibus erant omnia communia, et anima et cor unum in deum, ab ecclesiis gentium necessaria conferri pr
Abbreviated transcription (Latin):
implicaret᷑ intentio. aliud ẽ enim corpore
laborare libero animo.sic̃ opifex si non sit
fraudulentꝰ & auarꝰ. & pͥuate rei auidus.
aliud aut̃ ipsum animum occupare curiꝰ
colligende sine corporis labore pecunie.
sic̃ sunt uł negotiatores. uł ꝓcuratores. uł
conductores. cure enim p̃sunt. ñ manibus
oꝑant᷑. ideoq ipsum animum suũ occu¬
pant habendi sollicitudine: timotheũ
corporis manib oꝑari ñ pot̾at. sic exhorta¬
tur & monet &e consolat᷑. Labora inquit
mendicare confundor. adiunxit: labo¬
rantem agricolam pͥmum oportet de fru
dixerat. Qͥs militat suis stipendiis unqme
Qͥs plantat uineam: & de fructu eiꝰ ñ edit:
Qͥs pascit gregem: & de lacte gregis ñ ꝑci¬
pit : fecit itaq securum. castum euangeli¬
stam: ñ ad hoc euangłizantem ut uendet
euangłm. s tam̃ huic uite necessaria suis
sibi exibere manib ñ ualentem: ut intelli¬
geret qͦd necessarium sibi sumebat ab eis.

Expanded text:
inplicaretur intentio — aliud est enim corpore inplicaretur intentio — aliud est enim corpore laborare animo libero, sicut opifex, si non sit fraudulentus et auarus et priuatae rei auidus; aliud autem ipsum animum occupare curis colligendae sine corporis labore pecuniae, sicut sunt uel negotiatores uel procuratores uel conductores; cura enim praesunt, non manibus operantur ideoque ipsum animum suum occupant habendi sollicitudine —: Timotheuirmitatem corporis manibus operari non poterat, sic exhortatur et monet et consolatur. labora, inquitmendicare confundor, adiunxit: labo agricolam primum oportet de frucdixerat: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? fecit ita securum castum euangelistam non ad hoc euangelizantem, ut uenderet euangelium, sed tamen huic uitae necessaria suis sibi exhibere manibus non ualentem, ut intellegeret, quod necessarium sibi sumebat ab eis,
Abbreviated transcription (Latin):
mus & obsecramꝰ in dño iħ̃u xp̃o. ut eum
silentio oꝑantes suum panem manducẽt.
ne illi qͥ habebant unde necessaria seruis
deip̾bent hac occasione pigrescerent: p̃¬
uidens continuo subiecit. uos aut̃ fratres
nolite infirmari. benefacientes. Et ad titũ
cum scribet dicens. zenam legis ꝑitum &
appollo sollicite p̾mitte. ut nichil illis de¬
sit: ut ostendet unde illis nicħ deesse de¬
bere. continuo subiunxit. Discant autem
ex nr̃is bonis oꝑib p̃esse ad necessarios usꝰ
ne sint infructuosi. Timotheum etiam qͣm
dicit germanissinum filium. qm̃ sciebat
corpore infirmum. sic̃ ostendit monens
eum ne aquam bib̃et. s modico umo ute¬
ret᷑ ꝓpt̃ stomachum & frequentes suas in¬
firmitates. qͥa in oꝑe corporali li̾berare ñ
pot̾at. ne forte cum indigere nollet cotidi¬
anouictu. ab eis qͥb eugłm ministrabat
aliqͣ sibi negotia quereret qͥb animi eius

Expanded text:
mus et obsecramus in domino Iesu Christo, ut cum mus et obsecramus in domino Iesu Christo, ut cum silentio operantes suum panem manducent, ne illi qui habebant unde necessaria seruis dei praeberent, hac occasione pigrescerent, praeuidens continuo subiecit: uos autem, fratres, nolite infirmari benefacientes. et ad Titum cum scriberet dicens: Zenam legis peritum et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit, ut ostenderet, unde illis nihil deesse deberet, continuo subiunxit: discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad necessarios us us, ne sint infructuosi. Timotheum etiam, quem dicit germanissimum filium, quoniam sciebat corpore infirmum, sicut ostendit monens eum, ne aquam biberet, sed modico uino uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates, quia in opere corporali laborare non poterat, ne forte, cum indigere nollet uictu cotidiano, ab eis, quibus euangelium ministrabat, aliqua sibi negotia quaereret, quibus animi eius
Abbreviated transcription (Latin):
tacuit. ueruntam̃ isti qui tanquam mul¬
tum negociosi. & occupati de tempore oꝑa¬
tionis inquirunt: qͥd agunt: Nunquid
gentium barbararum remansit adhuc. ob¬
eundem & replendum pace eccłiȩ suscepe.¬
runt: Nouimꝰ eos in quandam scãm socie.¬
tatem ociosissime congregatos. Mirandã
rem fecit apłs: qͥ reuera in tanta sollicitu¬
dine omnium eccłiarum. & ꝓpagatarum
ce ꝓpagandarum. ad eiꝰ curam laboremoy
ꝑtinentium. etiam manib oꝑabat᷑. ꝓpt̃ea
tam̃ cum apud corinthios eẽt. & egeret:
nemim qͥdem eoꝵ apiro qͦs erat grauis
fuit: s plane quodilli deerat. suppleuert̃
fũs qͥuenerunt ex macedonia. Nam &
ipse ꝓpt̾ eius modi necessitates sc̃orum.
qui quamuis p̃ceptis eiꝰ obtemꝑent ut
cum silentio oꝑantes suum pauem man¬
ducent. possunt tam̃ multis ex causis in¬
digere supplemento aliqͦ talium sustenta¬
tionum: cum dixisset talia docens & p̃¬
monens. his aut᷑ qui eiꝰmodi sunt. p̃cipi¬

Expanded text:
tacuit uerumtamen isti, qui tamquam multacuit uerumtamen isti, qui tamquam multum negotiosi et occupati de tempore operationis inquirunt, quid agunt? numquid gentium barbararum remansit adhuc obeundum et inplendum de pace ecclesiae susceperunt? nouimus eos in quandam sanctam societatem otiosissime congregatos. mirandam rem fecit apostolus, qui reuera in tanta sollicitudine omnium ecclesiarum, et propagatarum et propagandarum, ad eius curam laboremque pertinentium etiam manibus operabatur; propterea tamen, cum apud Corinthios esset et egeret, nemini quidem eorum, apud quos erat, grauis fuit, sed plane quod illi deerat. suppleuerunt fratres, qui uenerunt ex Macedonia. Nam et ipse propter eius modi necessitates sanctorum, qui quamuis praeceptis eius obtemperent, ut cum silentio operantes suum panem manducent, possunt tamen multis ex causis indigere supplemento aliquo talium sustentationum, cum dixisset talia docens et praemonens: his autem qui eius modi sunt praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
estote iudeis & grecis. & eccłiȩ dei: quos in
hac causa reuereri possee ignoro. Si tados¬
dixerint: patriarehȩ pecora pauerunt. Si
grecos. quos etiam paganos dicimꝰ: etiam
phylosophos multum sibi honorabiles su¬
tores habuerunt. Sieccłiam der: homoil¬
le iustꝰ & ad testimonium coniugalis sem¬
per mansurȩ uirginitatis electꝰ. cui des¬
ponsata erat uirgo maria quȩ peꝑit xp̃m.
faber fuit. Quicquid horum gͦ cum inno¬
centia & sine fraude homines oꝑant᷑: bo¬
uum est. Nam p̃cauet hoc & ipse apl̃s: ne
quis quam ex necessitate sustentandȩ uitȩ.
in mala oꝑa delabat᷑. Qui furabat᷑ inquit:
lam ũ furet᷑. Magis aut̃ laboret manib
suis bonum: ut habeat unde tribuat cui
opꝰ est. Hoc gͦ scire sufficit: quia & in ipso
Quando autem soleret oꝑari id est qͥb
tempoꝵ spaciis. ne ab euangelizando im¬
pediret᷑: qͥs possit comp̃hendere: Sane qͥa
& diurnis & noctͣnis horis oꝑabat᷑: ips e ñ

Expanded text:
estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iuddixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirgo Maria, quae peperit Christum, faber fuit. quidquid horum ergo cum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur. qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso stolus. Quando autem soleret operari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ? sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, ipse non
Abbreviated transcription (Latin):
ueret: ea que supͣdicta sunt sine ulla dubi¬
tatione testant᷑. Neq enim aut uno loco
aut breuit̃ dictum ẽ: ut possit euiusuis
astutissimi tergiũs adone in allam tͣduci
ꝑũtiq sententiam. Cum gͥ tante auctori¬
tatis tam magnis & crebris molib contradi¬
centium conterat᷑ adũsitas ÷ quid a me qͦ¬
runt. uł quale opꝰ faciebat. uel quando fa¬
ciebat: unum scio: qͥa nec furta faciebat.
nec effractor aut latͦ erat. nec auriga aut
uenator erat. aut histrio. aut turpilucrus:
s innocent̃ & honeste & quȩ apta sunt hu¬
manis usib oꝑabat᷑: sic̃ sese habent opera
fabrorum: structoꝵ sutorum: rusticorum:
& his similia. Neq enim honestas ipsare¬
prehendit: quod rep̃hendit suꝑbia eorum.
qͥ honesti uocari amant: s ẽẽ ñ amant.
Non gͥ dedignaret᷑ apłs. siue rusticanum
aliquod opꝰ aggredi: siue in opificum la¬
bore us ari. Oui enim ait. sine offensiõe

Expanded text:
ueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantur. neque enim aut uno loco aut breuiter dictum est, ut possit cuiusuis astutissimi tergiuersatione in aliam traduci peruertique sententiam. cum igitur tantae auctoritatis tam magnis et crebris molibus contradicentium conteratur aduersitas, quid a me quaerunt, uel quale opus faciebat uel quando faciebat? unum scio, quia nec furta faciebat nec effractor aut latro erat nec auriga aut uenator aut histrio nec turpilucrus; sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum, structorum, sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehendit superbia eorum, qui honesti uocari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione
Abbreviated transcription (Latin):
nam: nocte &e die oꝑantes. ne quẽ ur̃m gͣ¬
ꝑicłis. ne falsis suspicionib agitati odis.¬
sent quas uienale euangłm: tanquam pa¬
ternis mat̾nisq uiscerib tremefactꝰ hoc fe¬
cit. Sic etiam in actib apł̃oꝵ idem loquit᷑:
cum a mileto mittens ephes um. uocasset in¬
de p̾sbitos eccłie. Quib int multa. Argen¬
tum inquit uł aurum uł uestem nulhus
concupiui. ipsi scitis: qm̃ necessitatib me¬
is & eoꝵ qͥ mecum fuerunt. hȩ manꝰ ser¬
uierunt. Omnia ostendi uob̃: qm sie labo¬
rantes. oportet iuuare infirmos. Me¬
mores etiam ẽẽ deb̾e ũborum dñi iħ̃u: qͥa
ipse dixit. Beatum ẽ magis dare: quam
acciꝑe: hic fortasse aliqͥs dicat. Si corpora
stentaret: qͦd erat ipsum opͦ: Et qͣndo ei
uacabat. & oꝑari. & euangłm p̃dicare: Cui re¬
spondeo. Puta me nescire. Corporalit̃ tamen
oꝑatum ẽẽ: & inde in carne uixisse. N usũ
ut euangłm annuncians de euangłio ui¬

Expanded text:
nam, nocte et die operantes, ne quem uestrum granam, nocte et die operantes, ne quem uestrum grafirmorum enim periculis, ne falsis suspicionibus agitati odissent quasi uenale euangelium, tam quam paternis maternisque uisceribus tremefactus hoc. fecit. sic etiam in Actibus apostolorum idem loquitur, cum a Mileto mittens Ephesum uocasset inde presbyteros ecclesiae, quibus inter multa, argentum, inquit, uel aurum uel uestem nullius concupiui. ipsi scitis, quoniam necessitatibus meis et eorum qui mecum fuerunt, hae manus seruierunt. omnia ostendi uobis, quoniam sic laborantes oportet iuuare infirmos, memores etiam uerborum domini Iesu, quia ipse dixit: beatum est magis dare quam accipere. Hic fortasse aliquis dicat: si corporalstentaret, quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium praedicare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non uteut euangelium adnuntians de euangelio ui
Abbreviated transcription (Latin):
& egerem: nemini grauis fui.Nam id qͦd
deerat mͥ. adimpleuerunt fr̃s qͥ ueneruñ
a macedonia: & in omnib ingrauant me
in uob̃ custodiui. & custodiam. Est ueritas
xp̃i in me: qͥa gła mea hȩc ñ infringet᷑ in
me. in regionib achaiȩ. Quare : Qͥa uos
non diligo: Ds scit. Qͦd aut̃ facio. & facturꝰ
sum: ut amputem occasionem eorum qui
uolunt occasionem. ut in qͦ głant᷑ iueni¬
ant᷑ sic̃ & nos. De hac gͥ occasione quã hic
dic̃ uelle se amputare. uoluit intelligi qͦd
ibi ait: neq in occasione cupiditatis. deus
testis ẽ. Et quod hic dixit. me ipsum humi¬
liando.ut uos exaltaremini: hoc in pͥma
ad eos dem corinthios. factꝰ sum infirmis
infirmꝰ. Hoc ad thess alonicens es. factꝰ sum
paruulus in medio urm̃: tanquam si nutͥc
foueat filios suos. Rinde atcende sequentia.
Ita inquit desicłantes uos. placebat imꝑti¬
ri uob̃ ñ solum euangłm dĩ: uerum etiam
cordamini enim fr̃s laborem nr̃m & erum¬

Expanded text:
et egerem, nemini grauis fui. nam id quod et egerem, nemini grauis fui. nam id quod deerat mihi adinpleuerunt fratres qui uenerunt a Macedonia, et in omnibus ingrauate me in uobis custodiui et custodiam. est ueritas Christi in me, quia gloria haec non infringetur in me in regionibus Achaiae. quare? quia uos non diligo? deus scit. quod autem facio et facturus sum, ut amputem occasionem eorum qui uolunt occasionem, ut in quo gloriantur, inueniantur sicut et nos. de hac igitur occasione, quam hic dicit uelle se amputare, uoluit intellegi quod ibi ait: neque in occasione cupiditatis, deus testis est. et quod hic dixit: me ipsum humiliando, ut uos exaltaremini, hoc in prima ad eosdem Corinthios: factus sum infirmis infirmus, hoc ad Thessalonicenses: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix foueat filios suos. proinde adtende sequentia. ita, inquit, desiderantes uos placet inpertire uobis non solum euangelium dei, uerum etiam cordamini enim, fratres, laborem nostrum et aerum
Abbreviated transcription (Latin):
ri uob̃ ẽẽ ut xp̃i apħ: s facti sumꝰ paruuli
in medio ur̃m: tanquam si nutrix foueat
filios suos. Oͦ gͦ & ad corinthios dicit ha¬
isto loco ad thessalonicenses ait: cũ pos
Sam hinc eum dicere illud indicat. qͦd
zantib s querentib regnum diut hȩc oĩa
apponerent᷑ eis.inueniebant alii occasio¬
nem de qͥb idem dicit. Neq enim isti dõ
seruiunt: s suouentri. Quib hanc occa¬
sionem amputare uolebat apłs: ut etiam
qͦd sibi iuste debebat᷑ omitteret. Aꝑte qͥp¬
pe hoc ipse ostendit. in seda ad corinthios.
ab aliis eccłuis suppletas dicens necessitates
suas. Uenerat enim siẽ apparet ad tantam
indigentiam:ut de longinqͥs eccłns ne
cessaria mitterent᷑: dum tam̃ ab eis apd̾
qͦs erat. nicħ tale acciꝑet. Nunquid pecca¬
tum fecunquit. me ipsum humiliando
ut uos exaltaremini: qͣm gratis euangeli¬
um dei euangeli ⁊aui uob: alias ecclesias
spoliaui: accipiens stipendium ad urãm
ministrationem. Ꝙ cum apud uos fuissem

Expanded text:
i; sed facti sumus paruuli in medio uestrum, tamquam si nutrix foueat filios suos. quod ergo ad Corinthios dicit, haisto loco ad Thessalonicenses ait: cum possnam hinc eum dicere illud indicat. quod zantibus, sed quaerentibus regnum dei, ut haec oapponerentur eis, inveniebant alii occasionem, de quibus idem dicit, Neque enim isti Deo serviunt, sed suo ventri . Quibus hanc occasionem amputare volebat Apostolus, ut etiam quod sibi juste debebatur, omitteret. Aperte quippe hoc ipse ostendit in secunda ad Corinthios, ab aliis Ecclesiis suppletas dicens necessitates suas. Venerat enim, sicut apparet, ad tantam indigentiam, ut de longinquis Ecclesiis ei necessaria mitterentur, dum tamen ab eis apud quos erat, nihil tale acciperet. numquid peccatum, inquit, feci me ipsum humiliando, ut uos exaltaremini, quoniam gratis euangelium dei euangelizaui uobis? alias ecclesias spoliaui accipiens stipendium ad uestram ministrationem; et cum apud uos fuissem
Abbreviated transcription (Latin):
nec animum humanum turbulentis im¬
plicationib inuoluta ꝑturbent. Ibi etiã
sus ab athenis: uenit corinthum. Et cum
inuenisset quendam iudeum nomine aqͥ¬
lam ponticum genere. recens aduenientẽ
ab italia. & p̾scillam tixorem eiꝰ ꝓpt̾ea qͦd
iussisset claudiꝰ discede om̃s iudeos a roma
sit apud illos opꝰ faciens. Erant enim tab̾¬
naculorum artifices. Hoc si conati fueriñ
allegorice int̃pretari: ostendunt quomͦ
ꝓficiant in eccłiasticis literis quibus se ua¬
care głant᷑. Et certe illa quȩ supradicta ft̃.
nunquid solus ego & barnabas ñ habemꝰ
potestatem ñ oꝑandi. & ñ sumꝰ usi hac pote¬
state. & cum possemꝰ oneri ẽẽ ut xp̃i apłi. &¬

Expanded text:
ne animum humanum turbulentis inne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta perturbent. Ibi etiam sus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisset quendam iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, recens aduenientem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, sit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices. hoc si conati fuerint allegorice interpretari, ostendunt, quomodo proficiant in ecclesiasticis litteris, quibus se uacare gloriantur. et certe illa, quae supra dicta sunt: numquid solus ego et Barnabas non habemus potestatem non operandi? et: non sumus usi hac potestate, et: cum possemus oneri
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑. Quidam uͦ epicureorum & stoicoꝵ
phylosophorum conferebant cum illo. Et
paulopost dic̃. Athenienses aut̃ & aduene
hospites. ad nicħ aliud uacabant: quam di¬
cere aliquid noui aut audire. Putamus
apłm illis omnib dieb quib fuit athenis
ñ fuisse oꝑatum:. Ppt̃ hoc enim & ex mace¬
donia supplebat᷑ eius indigentia. sic̃ dicit
in sccłã ad corinthios: qͥnqͣm & alis horis &
noctib pot̾at. qͥa ita ualebat & animo &
corpore. S cum ab athenis exisset: uideam
qͥd diẽ scͥptura. Disputabat inqͥt in syna¬
goga: ꝑ omne sabb̃m. Hoc apud corinthũ.
Introade gͦ ubi necessitate imminentis ꝓ¬
fectionis usq ad medium noctis sermo pro¬
tractus ẽ. una sabbati erat: qͥa dies dñicus
dr. Unde intelligimꝰ eum ñ fuisse cum iu¬
deis s cum xp̃ianis: qͣndo etiam dic̃ ips e
narrator. ad frangendum panem se fuisse
collectos. Et ipsa ẽ obtima gub̾natio: ut oĩa
suis temporib distributa ex ordine gerant᷑:

Expanded text:
sequitur: quidam uero epicureorum et stoicorum philosophorum conferebant cum illo. et paulo post dicit: Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere aliquid noui aut audire. putemus apostolum illis omnibus diebus, quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur eius indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios. quamquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita ualebat et animo et corpore. sed cum Athenis exisset, uideamus quid dicit scriptura. disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. in Troade ergo, ubi necessitate inminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem suam. Animȩ qͥppe omnium sc̃o¬
rum aute resurrectionem corporis. sunt
quidem in requie: s in ea non sc̃ act̾ione.
qua corpora recepta uegetant᷑. Talem qͥp¬
pe actionem significat dies octauus qui
ce pͥmꝰ: qui a non aufert illam requiem s
glorificat. Non enim redit cum corpore
difficultas ex corpore: quia nec corruptio.
Oportet enim corruptibile hoc indui in
phetico sp̃u octaui sacram̃tum nequaquã
lateret. quo significat᷑ resurrectio: nam &
ꝓ octauo psalmꝰ inscͥbit᷑. & octauo die qr¬
cumcidebant᷑ infantes. & in eccles iaste ad
duorum testamentoꝵ significationem dr̃¬
da illis septem & illis octo: reseruatum est
tam̃ & occultatum & solum celebrandũ
sabbatum traditum ẽ: quia erat antea
requies mortuoꝵs. Resurrectio autẽ nul¬
ex mortuis iam ñ moreret᷑. & mors illi ñ

Expanded text:
uitatem suam. animae quippe omnium sanctouitatem suam. animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione, qua corpora recepta uegetantur. talem quippe actionem significat dies octauus, qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. non enim redit cum corpore difficultas ex corpore, quia nec corruptio: Oportet enim corruptibile hoc indui incphetico spiritu octaui sacramentum nequaquam lateret, quo significaretur resurrectio — nam et pro octauo psalmus scribitur et octaua die circumcidebantur infantes et in Ecclesiaste ad duorum testamentorum significationem dicitur: Illis septem et illis octo —, reseruatum est tamen et occultatum et solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum, resurrectio autem nula mortuis non moreretur et mor
Abbreviated transcription (Latin):
ulla figͣata significatione obseruamus.¬
Nam & idola ñ colere manifeste chlic¬
mus: & ñ acciꝑe inuanum nomen dñi d̾i
nr̃i. Et honorare patrem & matrem. & ñ
mechari. ñ occide. non furari. ñ falsum
testimonium dicere. non concupiscere
uxorem ꝓximi. ñ concupiscere ullam rem
ꝓximi. non figͣate aliud p̾tendunt. & my¬
stice aliud significant: s sic obseruant᷑
ut sonant. Obseruare tamen diem sabb̃i
obseruato qͥa ita p̃cepta ẽ nisi aliam qͣn.¬
dam sp̃italem requiem significet.ridenda
iudicat᷑. Unde ñ inconuenient̃ intelligi¬
mus.ad amorem excitandum quo adre.¬
quiem tendimꝰ ualere omnia quȩ figͣate
in scͥpturis hicunt᷑: quandoquidem hoc
solum in decalogo figurate p̃cipit᷑. ubire.¬
quies commendat᷑: quȩ ubiq amat᷑. sed
in solo deo certa & sc̃a inuenit᷑. Dies tam̃
dñicus ñ uideis s xp̃ianis resurrectione
dñi declaratꝰ est: & ex illo hab̃e cȩpit festi.¬

Expanded text:
ulla figurata significatione obseruamus.ulla figurata significatione obseruamus.et idola non colere manifeste didicimus et non accipere in uanum nomen domini dei nostri et honorare patrem et matrem et non moechari, non occidere, non furari, non falsum testimonium dicere, non concupiscere uxorem proximi, non concupiscere ullam rem proximi non figurate aliud praetendunt et mystice aliud significant, sed sic obseruantur, ut sonant. obseruare tamen diem sabbatiobseruatio quia ita praecepta est, nisi aliam quandam spiritalem requiem significet, ridenda iudicatur. unde non inconuenienter intellegimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, ualere omnia, quae figurate in scripturis dicuntur, quando quidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique amatur, sed in solo deo sancta et certa inuenitur. Dies tamen dominicus non Iudaeis sed Christianis resurrectione domini declaratus est et ex illo habere coepit festi
Abbreviated transcription (Latin):
diu reb adhuc t̾renis implicatꝰ pigrius in¬
flammat᷑. si ferat᷑ ad similitudines corporales.
& inde referat᷑ ad sp̃italia quȩ in illis simili¬
tudinib figͣant᷑: ipso quasi trans itu uegeta¬
tur: & tanquam in facula ignis agitatꝰ in¬
cendit᷑: & ardentiore delectatione rapit᷑ ad
quietem. Ideoq int omnia decem illa prȩ¬
cepta: solum ibi qͦd de sabbato positum ẽ.
figͣate obseruandum p̃cipit᷑. Quam figu¬
ram nos intelligendam: ñ etiam ꝑ ocium
corporale celebrandam suscipim᷑. Cum
enim sabb̃o significet᷑ sp̃italis requies. de
qͣ dictum ẽ inpsalmo. uacate & iudete
qm̃ ego sum dñs. & qͦ uocant᷑ homines ab
ipso dño dicente. uenite ad me omnes qͥ
laboratis & onerati estis. & egouos reficiã.
dollite iugum meum suꝑuos. & discite
a me qm̃mitis sum & humilis corde. &
inuenietis requiem animab ur̃is: cȩt̾a
tam̃ ibi p̃cepta. ꝓpͥe sic̃ p̃cepta sunt sine

Expanded text:
diu rebus adhuc terrenis implicatur, pigrius indiu rebus adhuc terrenis implicatur, pigrius inflammatur; si feratur ad similitudines corporales et inde referatur ad spiritalia, quae illis similitudinibus figurantur, ipso quasi transitu uegetatur et tamquam in facula ignis agitatus accenditur et ardentiore dilectione rapitur ad quietem. Ideoque inter omnia decem illa praecepta solum ibi, quod de sabbato positum est, figurate obseruandum praecipitur. quam figuram nos intellegendam, non etiam per otium corporale celebrandam suscepimus. cum enim sabbato significetur spiritalis requies, de qua dictum est in psalmo: Vacate et uidete, quoniam ego sum dominus, et quo uocantur homines ab ipso domino dicente: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam; tollite iugum mehumilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, cetera tamen ibi praecepta proprie, sicut praecepta sunt, sine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sp̃m sc̃m qui datꝰ est nobis.qͥa sc̃ficauit
ds diem septimum in qͦ requieuit: t̾cio pre¬
cepto legis insinuat᷑ qͦd scͥptum ẽ de obser¬
uatione sabb̃i: non ut iam in ista uita noᷤ
requiescere existimemus: s ut omnia quȩ
bene oꝑam. ñ habeant intentionem nisi
in fut᷑am requiem sempit̾nam. Memento enĩ
maxime quod iam supra cominemoraui: qͥa
spe salui facti sumus. Opes aut̃ que uidet᷑:
non est spes. Ad ipsum aut̃ ignem amoris
nutͥendum & flandum quodammodo. qͦ
tanquam pondere sursum uł introrsum
feram᷑ ad requiem: omnia ista ꝑtinent. q̃ si¬
gurate nob̃insinuant᷑. Nus enim mouent
& accendunt amorem:quam si nuda sine
ullis sacramentoꝵ similitudinib ponerent᷑.
Cuiꝰ rei causam difficile ẽ dicere: s tam̃ ita
se habet. ut aliqͥd ꝑ allegoricam significatio¬
nem intimatum plus moueat. plus delec.¬
tet. plus honoret᷑: quam si u̾bis ꝓpͥis aꝑtissi¬
me diceret᷑. Credo qͦd ipse animȩ motꝰ qm

Expanded text:
 sanctum, qui datus est nobis, quia sanctificauit deus diem septimum, in quo requieuit, tertio praecepto legis insinuatur, quod scriptum est de obseruationesabbati, non ut iam in ista uita nos quiescere existimemus, sed ut omnia, quae bene operamur, non habeant intentionem nisi in futuram requiem sempiternam. memento enim maxime,. quod iam supra commemoraui, quia spe salui facti sumus; spes autem quae uidetur, non est spes. Ad ipsum autem ignem amoris nutriendum et flatandum quodam modo, quo tamquam pondere sursum uel introrsum referamur ad requiem, omnia ista pertinent, quae figurate nobis insinuantur; plus enim mouent et accendunt amorem. quam si nuda sine ullis sacramentorum similitudinibus ponerentur. cuius rei causam difficile est dicere: sed tamen ita se habet, ut aliquid per allegoricam significationem intimatum plus moueat, plus delectet et plus honoretur. quam si uerbis propriis apertissime diceretur. credo, quod ipse animae motus. quam
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum ẽ. Disꝑsit. decdit pauꝑib: iustiera
eiꝰ manet in et̃num. Qui aut̃ submini¬
strat semen seminanti. & panem in escã
subministrabit. & multipheabit semina¬
tionem urãm. & augebit crescentes fruges
iusticiȩ ur̃ȩ: ut in omnib ditati. abunde¬
tis in omnem simplicitatem quȩ oꝑatur
ꝑnos gr̃arum actionem deo: qm̃ ministeri¬
um functionis huiꝰ non solũ supplet ea q̃
des unt sc̃is:s & abundare facie ꝑ multos
gr̃arum actionem in deo. ꝑ ꝓbationem mi

Expanded text:
 dispersit, dedit pauperibus, iustitia eius manet in aeternum. qui autem subministrat semen seminanti, et panem in escam subministrabit et multiplicabit seminationem uestram et augebit crescentes fruges iustitiae uestrae — ut in omnibus ditati in omnem simplicitatem, quae operatur per nos gratiarum actionem deo, quoniam ministerium functionis non solum supplet ea quae desunt sanctis, sed et abundare facit per multorum gratiarum actionem deo,
Abbreviated transcription (Latin):
manifestissimis celebrationum sacram̃tis
miscdia dei eẽ lib̃am uoluit. seruilib one¬
rib p̃munt: ut tolerabilior sit consuetudo
iudeoꝵ: qͥa etiam si tempꝰ lib̾tatis ñ cogno¬
uerunt: Legalib tn sarcinis ñ humanis
p̃sumptionib subiciunt᷑. S eccłia derint̃
multam paleam. multaq tizania consti¬
tuta. multa tolerant: & tam̃ q̃ st̃ contra fidẽ
uł bonã uitã nec approbat. nec tacet. nec facit.
Itaq illud qͦd sepsisti qͦsdam fũs ita temꝑa¬
re se a carnib edendis. ut immundas ar¬
bitrent᷑. aꝑtissime contͣfidem sanamq do.¬
etrinam ẽ. S hĩc ego si diutiꝰ disputare uo¬
luero: potest putari an ñnullis obscure
hinc apłm p̃cepisse. qͥ etiam int̾ multa q̃
de hac re dix̃ sic detestatꝰ ẽ hereticoꝵ im¬
piam opinionemut diceret. Sp̃s autem
manifeste dieit qͥa in nouissimis tempo¬
ribus recedent quidam afide. attenden¬

Expanded text:
manifestissimis celebrationum sacramentis manifestissimis celebrationum sacramentis misericordia dei esse liberam uoluit, seruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit condicio Iudaeorum, qui, etiam si tempus libertatis non cognouerunt, legalibus tamen sarcinis, non humanis praesumptionibus subiciuntur. sed ecclesia dei inter multam paleam multaque zizania constituta multa tolerat et tamen, quae sunt contra fidem uel bonam uitam, nec adprobat nec tacet nec facit. Itaque illud, quod scripsisti quosdam fratres ita temperare a carnibus edendis, ut inmundas arbitrentur, apertissime contra fidem sanamque doctrinam est. sed hinc ego si diutius disputare uoluero, potest putari a nonnullis obscure hinc apostolum praecepisse, qui etiam inter multa, quae de hac re dixit, sic detestatus est haereticorum impiam opinationem, ut diceret: Spiritus autem manifeste dicit, quia in nouissimis tempribus recedent quidam a fide adtenden
Abbreviated transcription (Latin):
multa huiꝰmodi ꝓpt̃ ñ nullarum. uł sc̃a¬
rum uł tͣbulentarum ꝑsonarum scanda¬
la. deuitanda:. lib̃ius imꝓbare non audeo.
S hoc nimis doleo: qͦd multa quȩ in diui¬
nis lib̾s salubrime p̃cepta st̃ minus eu¬
rant᷑:. & tã multis p̃sumptionib sic plena
sunt omnia. ut gͣuiꝰ corripiat᷑ qͥ ꝑ octauas
suas t̾ram nudo pede tetigerit: quam qui
m̃tem uinolentia sepehuerit.Omnia icaq
talia. que neq sc̃arum scͥpt᷑arũ auctorita¬
tib continent᷑ aut nec concilus ep̃oꝵ sta
tuta inueniunt᷑. nec consuetudine uniũ¬
se eccłie roborata sunt. s diu̾soꝵ locoꝵ
diũsis motib innumerabilit̃ uariant᷑.
ita uir aut omnino nunquam inueniri
possint cause qͣs in eisconstituendis hoĩes
secuti sint: ubi facultas tribuit᷑ sine ulla
dubitatione resecanda existimo: quãuis
neq hoc inueniri possit. qͦmͦ contͣ fidẽ sit:
Ipsam tam̃ religionem qm paucissimis &

Expanded text:
multa huius modi propter nonnullarum uel sanctamulta huius modi propter nonnullarum uel sanctarum uel turbulentarum personarum scandala deuitanda liberius inprobare non audeo. sed hoc nimis doleo, quam multa, quae in diuinis libris saluberrime praecepta sunt, minus curantur; et tam multis praesumptionibus sic plena sunt omnia, ut grauius corripiatur, qui per octauas suas terram nudo pede tetigerit, quam qui mentem uinolentia sepeliuerit. omnia itaque talia. quae neque sanctarum scripturarum auctoritatibus continentur nec conciliis epe universae Ecclesiae roborata sunt, sed diversorum locorum, diversis moribus innumerabiliter variantur, ita ut vix aut omnino nunquam inveniri possint causae, quas in eis instituendis homines secuti sunt, ubi facultas tribuitur, sine ulla dubitatione resecanda existimo. Quamvis enim neque hoc inveniri possit, quomodo contra fidem sint, ipsam tamen religionem, quam paucissimis et
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is: ñ peram in uia. neq duas tunicas
Dignus est enim oꝑarius cibo suo. Lece
ubi constituit dñs: quodidem apłs cõme¬
morat. Ad hoc enim dixit illa omnia ne
portarent: ut ubi opꝰ ẽẽt ab eis acciꝑent.
quib annunciabant regnum dei.Nequis
aut̃ arbitret᷑ solis hoc duodecim fuisse con¬
cessum: uide quid etiam lucas narret. Fost
hec designauit inquit dominus & alios sep¬
tuaginta duos: & misit illos binos ante fa¬
ciem suam in omnem quitatem. & locum

Expanded text:
uia neque duas tunicas dignus enim est operarius cibo suo. ecce ubi constituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo et misit illos binos ante faciem su
Abbreviated transcription (Latin):
bularius. ad quem uulneratꝰ ille ꝑduct
ẽ.siqͥd amplius erogaueris. in redeundo
reddam tͥ. Amplius gͦ erogabat apłs pay¬
lus: qui suis ut ipse testat᷑ stipendiis mi¬
litabat. In euangħo enim scͥptum ẽ. Dein.¬
ceps & ipse it̃ faciebat ꝑ ciuitates & castel¬
la p̃dicans & euangłizans regnum dei.
& duodecim cum eo: & mulieres ali que
quȩ erant curatȩ a sp̃ib malignis ce infir¬
mitatib. Maria quȩ uocat᷑ magoalena.
de qua demonia septem exierant. iohan¬
na uxor cuze ꝓcuratoris herodis: & susan¬
na: & aliȩ multe quȩ ministrabant eis
de facultatib suis. Hoc exemplum dñi
imitabant᷑ apħ. ad accipiendum debi¬
tum sibi cibum: de qͦ idem dñs aꝑtissime
loquit᷑. Euntes inquit p̃dicate dicentes:
quia apꝓpinquauit regnum cȩlorum.

Expanded text:
bularius, ad quem uulneratus ille perductus bularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedicans et euangelizane quae erant curatae ab spiritibus malignis et infirmitatibus, Maria quae uocatur Magdalene, de qua daemonia septem exierant, Iohanna uxor Chuzae procuratoris Herodis et Susanna et aliae multae, quae ministrabant eis de facultatibus suis. hoc exemplum domini imitabantur apostoli ad accipiendum debitum sibi cibum; de quo idem dominus apertissime loquitur. euntes, inquit, praedicate dicentes, quia adpropinquauit regnum caeloru
Abbreviated transcription (Latin):
nis mulieres circumirent. quacunq e¬
uangehum p̃dicabant. ut eis de sub̃a
cognoscant quemadmodum hoc ipsius
domini exemplo faciebant. Dñs enim nr̃
more miscłiȩ suȩ infirmiorib compati¬
ens. cum eipossent angłi ministrare: & lo¬
culos habebat quib mitteret᷑ pecunia: qͦ
conferebat᷑ utiq a bonis ac fidelib. eorũ
uictui necessaria. Oͦs loculos iudȩ com¬
mendauit ut etiam fures si euitare non
poss emus. tolerare in eccłia disceremꝰ:
ille enim ea quȩ mitcebant᷑ sicut de illo
scͥptum ẽ auferebat. Et mulieres uoluit
ut se ad p̾paranda & ministranda ne¬
cessaria sequerent᷑: ostendens qͥd euan¬
gelistis e minists̾ d̃i tanqͣm militibtis
a plebib dei. tanquam a ꝓuicialibus
deberet᷑. ut siqͥs eo quod sib deberetur
utinollet. sic̃ paulus apłs noluit. ampliꝰ
impencdet eccłiȩ. non exigendo stipendiũ
debitum. s cotidianum uictum de suis
laborib trans igendo. dudierat enim sta¬

Expanded text:
nis mulieres circumirent, quacumque enis mulieres circumirent, quacumque euangelium praedicabant, ut eis de sua sucognoscant, quemadmodum hoc ipsius domini exemplo faciebant. dominus enim noster more misericordiae suae infirmioribus conpatiens, cum ei possent angeli ministrare, et loculos habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam prouincialibus deberetur; ut, si quis eo quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim sta