comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquas maris. & uolatilis ultiplicentur
suꝑ terram. Benedictio n ad fecunditatẽ
ualere uoluit. quȩ ms cessione ꝓlis appa¬
ret ut eabenedictior qua infima &e mor¬
talia ereata sunt. gus suum nascendo cu¬
stodiant S cum et᷑ n stirpes nascendo tene¬
ant similitudinẽ pretereuntiũ. cur eas ñ be¬
nedixit: An qua sensu carent. qui rationi
uicinus ẽ: non enĩ uacat fortasse. qͦd scda
psona utitur ds in benedicendo. ut hec ani¬
mantia.ompellet quodã modo tanquam
andientu. dicendo crescite & nultiplica¬
mini. & implete aquas maris. nec tam in ca¬
dem ꝑsona usq ad finem benedictionis inue¬
nitur. Sequitur enĩ. & uolatilia multiplicẽ¬
tur suꝑ terrã. Non dixit. multiplicamini fu
ꝑterrã. Nisi forte hoc ipso significatur sensũ
animantiũ non ad eo incinum eẽ rationi ut
yfecte possit acciꝑe compellantẽ.: sicut que in¬
ac. Hic plane quiius tardus iam eugilare
ebet. ut intelligat quales isti dies enumeren¬

Expanded text:
atilia multiplicentur super terram. Benedictionem ad fecunditatem valere voluit, quae in successione prolis apparet, ut ea benedictione, quia infirma et mortalia creata sunt, genus suum nascendo custodiant. Sed cum etiam stirpes nascendo teneant similitudinem praetereuntium, cur eas non benedixit? An quia sensu carent, qui rationi vicinus est? Non enim vacat fortasse, quod secunda persona utitur Deus in benedicendo, ut haec animantia compellet quodammodo tanquam audientia dicendo, Crescite, et multiplicamini, et implete aquas maris; nec tamen in eadem persona usque ad finem benedictionis venitur: sequitur enim, Et volatilia multiplicentur super terram; non dixit, Multiplicamini super terram. Nisi forte hoc ipso significatur sensum animantium non adeo vicinum esse rationi, ut perfecte possit accipere compellantem, sicut quae infactum est sic. Hic plane quivis tardus jam evigilare debet, ut intelligat quales isti dies enumeren
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ &e castitas. cuius participatione caste srun
anune & sapientia. ciuiꝰ participatione sa¬
pentes sunt añe: ce pulchritudo ciui partu¬
patione pulcdna sunt quecuꝙ puulchra sun
Siemi tantum similitudine diceret. nonsigo¬
ficaret ab ipso ee genitã. Si ante tantĩ mo
oimagine diceret:. significaret quide abii¬
so genitam:s: ñ significo ret ita sumłe. at nꝰ
tantu siummilis.s. ipta sirnlitudo ẽetrstant
nichu castius ipsa castitate & ichil saprtĩ
poso sapientia. &e moh pulchrĩ ipsa pulo n¬
tidie. ita nicdnl se nilius ipsa similitum
dici. aut cogitari. ait ee om̃mo potest u¬
Ae intelligitur ita patri ee sumlẽ suo di¬
dime suam. ut cius natura plenislime : dis¬
simeot umpleat. Q uantũ autẽ ad soea eb
amoonenda ualeat cn similitido. n
tacta sunt onia. quaqua humano qrra
tiones altisume suꝑet. licet tam uti d
Senrientib siueque ratiocinantib ou reeri
similib: int se partib seruare uraint etsi¬
giem Namer sapientia dĩ sapente oc¬

Expanded text:
e castae sunt animae, et sapientia, cuius participatione sapientes sunt animae, et pulchritudo, cuius participatione pulchra sunt quaecumque sunt pulchra. si enim tantum similitudinem diceret, non significaret ab ipso esse genitam; si autem tantummodo imaginem diceret, significaret quidem ab ipso genitam, sed non significaret ita similem, ut non tantum similis sed ipsa similitudo esset. ut autem nihil castius ipsa castitate et nihil sapientius ipsa sapientia et nihil pulchrius ipsa pulchritudine, ita nihil similius ipsa similitudine dici aut cogitari aut esse omnino potest. unde intellegitur ita patri esse similem similitudinem suam, ut eius naturam plenissime perfectissimeque inpleat. Quantum autem ad speciem rebus inponendam ualeat dei similitudo, per quam facta sunt omnia, quamquam humanationes altissime superet, licet tamen utcusentientibus, sive quae ratiocinantibus occurrit, similibus inter se partibus servare unitatis effigiem. Nam ex sapientia Dei sapientes voc
Abbreviated transcription (Latin):
cupientes. quia tale aliquid ꝓferre ñ possu¬
mus. ce ideo non potest loquentis animꝰ pe¬
nitus innotescere. Inde etiam mendaciis
locus patet. Deus autẽ pater qui uerissime
se indicare animis cognituris & uoluit &¬
potuit. hoc ad se ipsum indicandum genuit
quod ẽ ipse qui genuit: qui etiam uirtus eiꝰ
&e sapientia dicitur quia ꝑ ipsum oꝑatus ẽ:
& disposint omĩa. De quo ꝓpterea dicitur.¬
attingit a fine usq ad finem fortiter: et
disponit omĩa suauit. Quã obrem uni¬
genitus filius łi. neq factus ẽ a patre. qr¬
sicut dicit eugłista omĩa ꝑ ipsum facta st̃.
neꝙ ex tempore genitus. qm sempiterne
ds sapiens. sempiternã secum habet sapi¬
entiam suam: neq impar ẽ patri id ẽ in ali¬
quo minor. quia & apłs dicit qui cũ infor¬
ma di eẽt constitutus: non rapinã arbitratꝰ
est eẽ se equalem deo. Hac igitur fide catholi¬
ca. & illi excluduntur qui eunde dicunt

Expanded text:
cupientes, quia tale aliquid proferre non possucupientes, quia tale aliquid proferre non possumus; et ideo non potest loquentis animus penitus innotescere. unde etiam mendaciis locus patet. deus autem pater, qui uerissime se indicare animis cognituris et uoluit et potuit, hoc ad se ipsum indicandum genuit, quod est ipse qui genuit: qui uirtus etiam eius et sapientia dicitur, quia per ipsum operatus est et disposuit omnia. de quo Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Quamobrem unigenitus Filius Dei neque factus est a Patre, qsicut dicit euangelista, omnia per ipsum facta sunt, neque ex tempore genitus, quoniam sempiterne deus sapiens sempiternam secum habet sapientiam suam; neque inpar est patri, id est in aliquo minor, quia et apostolus dicit: qui cum in forma dei esset constitutus, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo. hac igitur fide catholica et illi excluduntur, qui eundem dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
culi. sine ullis talib gradib credit. sic̃ ple.¬
rũq fumus in flammã mira celeritate con-¬
uertitur: Caro enĩ nr̃a utiq ex t̾ra est. Phi¬
losophi autẽ quoꝵ argum̃tis sepiꝰ resurrectio¬
m carnis resistitur. quib asserunt nullũ ẽẽ
posse terrenũ corpus in cęlo: om̃e corpuᷤ in
omne corpus conuerti & mutari posse con¬
cedunt. Qua corporis resurrectione corpꝰ
a temporis conditione liberatum. et̾na uita
illud quod scriptum ẽ. absorta ẽ mors in
uictoriã. Ubi est mors aculeus tuus: ubi
ẽ mors contentio tua: Hec est fidles que pau¬
cis uerb tenenda in symbolo nouellis xp̃ia¬
nis datur. que pauca uerba fidelibꝰ nota ft̃.
ut credendo subiugati recte uiuant. recte ui¬
uendo cormundent: corde mundato quod

Expanded text:
culi, sine ullis talibus gradibus credit, sicut pleculi, sine ullis talibus gradibus credit, sicut plerumque fumus in flammam mira celeritate conuertitur? caro enim nostra utique ex terra est; philosophi autem, quorum argumentis saepius resurrectioni carnis resistitur, quibus asserunt nullum esse posse terrenum corpus in caelo, omne corpus in omne corpus conuerti et mutari posse concedunt. qua corporis resurrectione facta a temporis condicione liberati aeterna uita illud, quod scriptum est: absorta est mors in uictoria. ubi est, mors, aculeus tuus ubi est, mors, contentio tua? Haec est fides, quae paucis uerbis tenenda in symbolo nouellis christianis datur. quae pauca uerba fidelibus nota sunt, ut credendo subiugentur deo, subiugati recte uiuant, recte uiuendo cor mundent, corde mundato quod
Abbreviated transcription (Latin):
plicia & lucida quȩ appellat apłs sp̃italia. ñ¬
nulli autẽ uocant etberea. Ꝙ ideo non car¬
nis resurrectioni contradicit illud quod a¬
it. caro & sanguis regnũ dĩ non possidebt̃.
s quale futurum sit quod caro &e sanguis
predicat. In qualem naturã quisq hanc car¬
nẽ conu̾ti posse non credit. gradib ducendꝰ
ẽ ad fidem. Si enĩ ab eo queras utrũ terra
in aquã possit conuerti. ꝓpter uicinitatẽ
non ei uidetur incredibile. Rursus si que¬
ras utrũ aqua possit in aerem. neq hoc ab¬
surdũ eẽ respondet. Uicina enĩ sunt sibi.
& de aere si queratur utrum in ethereum
corpus id ẽ cȩleste possit mutari. iam ipsa
uicinitas ꝑsuadet. Q uid gͦ ꝑ hos gradus
fieri posse concedit. ut terra incorpus e¬
thereum conuertatur. cur non acceden¬
te dei uoluntate qua & corpꝰ humanum
suꝑ aquas potuit ambulare. celerrime id
fieriposse quemadinodũ dictũ ẽ inictuo¬

Expanded text:
plicia et lucida, quae appellat apostolus spiritalia, noplicia et lucida, quae appellat apostolus spiritalia, nonnulli autem uocant aetherea. et ideo non carnis resurrectioni contradicit illud, quod ait: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, sed quale futurum sit, quod nunc caro et sanguis est, praedicat, in qualem naturam quisquis hanc carnem conuerti posse non credit, gradibus ducendus est ad fidem. si enim ab eo quaeras, utrum terra in aquam possit conuerti, propter uicinitatem non ei uidetur incredibile. rursus si quaeras utrum aqua possit in aerem, neque hoc absurdum esse respondet; uicina enim sunt sibi. et de aere si quaeras, utrum in aethereum corpus, id est in caeleste possit mutari, iam ipsa uicinitas persuadet. quod ergo per hos gradus fieri posse concedit, ut terra in corpus aethereum conuertatur, cur non accedente dei uoluntate, qua corpus humanum super aquas potuit ambulare, celerrime id fieri posse, quemadmodum dictum est: in ictu o
Abbreviated transcription (Latin):
& mortale hoc induet ĩmortalitatem cũ
legitur. eade significatur uisibił caro. quia
in eam identidem uelut digitus intendit᷑.
Potest enĩ & anima sicut corruptibilis ꝓpt̃
moꝵ uicia: ita etiã mortał dici. Mors quip¬
pe ẽ anime apostare adeo: qͦd pͥmum eiꝰ pecca¬
tum in paradiso sacris litteris continetur.
fallere non potest. Quod cui uidetur incͤ¬
dibile. quał nunc sit caro attendit. qualis
autẽ tunc futura sit non considerat: quia
illo tempore ĩmutationis angłice. ñ iam ca¬
roerit & sanguis s tantum corpꝰ. Cum enĩ
de carne apls loqueretur.alia inquit caro
pecoꝵ. alia uolucrũ. alia pisciũ. alia serpen¬
tium. & corpora celestia & corpora terestria.
Non enĩ dixit caro celestis. dixit autem et
terrestria corpora. Omĩs enĩ caro etiam cor.¬
pusẽ. non autẽ om̃e corpus etiã caro est.
caro ẽ. In cęlestib uͦ nulla caro. s corpora sim¬

Expanded text:
Et mortale hoc induere immortalitatem , cum Et mortale hoc induere immortalitatem , cum legitur, eadem significatur visibilis caro, quia in eam identidem velut digitus intenditur. Potest enim et anima sicut corruptibilis propter morum vitia, ita etiam mortalis dici. Mors quippe animae est apostatare a Deo : quod primum ejus peccatum in paradiso sacris Litteris continetur. fallere non potest. Quod cui videtur incredibile, qualis nunc sit caro attendit, qualis autem futura sit non considerat: quia illo tempore immutationis angelicae non jam caro erit et sanguis, sed tantum corpus. Cum enim de carne Apostolus loqueretur, Alia, inquit, caro pecorum, alia volucrum, alia piscium, alia serpentum; et corpora coelestia, et corpora terrestria. Non enim dixit, et caro coelestis; dixit autem, et coelestia et terrestria corpora. Omnis enim caro etiam corpus est, non autem omne corpus etiam caro est: caro est: in coelestibus vero nulla caro, sed corpora sim
Abbreviated transcription (Latin):
natur. S qͣm &e ipsa mundat᷑. recipiens sta
etiam corpꝰ rest̾ui uature ꝓprie.s. utiq non
tamcito quã animã. sicut neq anima tã
cito quã sp̃c. s tempore oportuno. in nouiᷤ¬
sima tuba cum mortui resurgent incorrup¬
ti. & nos ĩmutabimur. Ꝙ ideo credimꝰ car¬
nis resurrectionẽ non tantum qua repara¬
tur anima que ꝓpter carnales affectus caro
nominatur. s: hec etiam uisibilis caro que
naturaliter ẽ caro. cuiꝰ nom̃ anina non
ꝓpter naturam s ꝓpter affectus carnales
accepit. Hȩc gͦ uisibilis quȩ ꝓprie dicitur ca¬
ro. sine dubitatione credenda ẽ resurgere.
Uidetur enĩ paulus apłs eam tanquã digi¬
to ostendere cum dicit. Oportet corrupti¬
bile hoc induere incorruptionẽ. Cumenĩ
dicit hoc: in eam quasi digitum intendit.
Quod autem uisibile ẽ id potest digito osten¬
di. Qm̃ posset etiã anma corruptibilis
dici. Nam uiciis morũ ipsa corumpitur.

Expanded text:
natur. sed quoniam et ipsa mundatur, recipiens stabnatur. sed quoniam et ipsa mundatur, recipiens stabetiam corpus restitui naturae propriae; sed utique non tam cito quam anima, sicut neque. anima tam cito quam spiritus, sed tempore oportuno in nouissima tuba, cum mortui resurgent incorrupti et nos inmutabimur. et ideo credimus et in carnis resurrectionem, non tantum quia reparatur anima, quae nunc propter carnales affectiones caro nominatur, sed haec etiam uisibilis caro, quae naturaliter est caro, cuius nomen anima non propter naturam, sed propter affectiones carnales ccepit: haec ergo visibilis, quae proprie dicitur caro, sine dubitatione credenda est resurgere. Videtur enim Paulus apostolus eam tanquam digito ostendere, cum dicit, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem. Cum enim dicit, hoc, in eam quasi digitum intendit. Quod autem visibile est, id potest digito ostendi: quoniam posset etiam anima corruptibilis dici; nam vitiis morum ipsa corrumpitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ultimũ nr̃m ẽ. Hec autem omĩs creatu¬
ra ingemiscit. & parturit usq nc̃. Dedit
tam̃ primitias sp̃c̃ quia credidit deo & bo¬
ne iam uoluntatis ẽ. Hic enĩ spiritus etiã
mens uocatur. De qua dicit apls. mente
cũ carnalia bona adhuc appetit caro nomi.¬
natur. & resistit sp̃ui non natura. s consu¬
etudine peccatoꝵ: unde dicitur m̃te seruio
legi di. carne autem legi peccati. Que con¬
fuetudo innaturã uersa ẽ scđm generatioẽ
mortalem:peccato primi homĩnis. Ideo¬
q scriptum ẽ. & nos aliquando fuimus
natura filii ire id ẽ uindicte: ꝑ quã factũ
ẽ ut seruiamus legi peccati.Est autẽ an¬
me natura ꝑfecta: cum sp̃iu suo subditur
& eum sequitur sequentẽ dm̃. Ideo anima¬
lis homo non ꝑcipit que sunt sp̃c dĩ.S ñ¬
qua cito sp̃c deo ad ueram fidem & bonam
uoluntatẽ. s aliquando tardiꝰ eius impetuꝰ
quo incarnalia & temporalia defluit. refre¬

Expanded text:
est, ultimum nostrum est. haec autem omnis creatuest, ultimum nostrum est. haec autem omnis creatura ingemescit et parturit usque nunc; dedit tamen primitias spiritus, quia credidit deo et bonae iam uoluntatis est. hic enim spiritus etiam mens uocatur, de quo dicit apostolus: mcum carnalia bona adhuc adpetit, caro nominatur et resistit spiritui non natura, sed consuetudine peccatorum. unde dicitur: mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quae consuetudo in naturam uersa est secundum generationem mortalem peccato primi hominis. ideoque scriptum est: et nos aliquando fuimus natura filii irae, id est uindictae, per quam factum est, ut seruiamus legi peccati. est autem animae natura perfecta, cum spiritui suo subditur et cum sequitur sequentem deum. ideo animalis homo non percipit quae sunt spiritus quam cito spiritus deo ad ueram fidem et bonam uoluntatem, sed aliquando tardius eius inpetus, quo in carnalia et temporalia diffluit, refre
Abbreviated transcription (Latin):
b iniquis a fr̃na caritate dissiliunt: quãuiꝰ
ea credant quȩ credimꝰ. Qua ꝓpter nec heretici
ꝑtinent ad eccłam catholicã quȩ diligit dm̃.¬
nec scismatici. q̾m diligit ꝓximũ. & ideo pec¬
catis ꝓximi facile ignoscit. quia suis p̾catur
ignosci ab illo qui nos reconciliauit sibi de¬
lensomĩa preterita. & ad uitam nos uocanꝰ
nõuam. quã uitam donec ꝑfectam capiamꝰ
sine peccatis ẽẽ non possumus. Int̾ est aut̃
qualia sint. nec de peccatoꝵ differentia modo
tractandum ẽ. s credendum omĩno. nullomꝰ
nob̾ ignosci ea quȩ peccamus. sinos inexora¬
biles ad ignoscenda peccata fuerimꝰ. Itaq eͤ
pus. quȩ rursus dicuntur duo. quia sepe a¬
numa simul cum sp̃u nominatur. pars enĩ
quȩda eiusdem rationalis qua carent besti¬
e sp̃c dicitur: principale nr̃m sp̃c est. demn¬
de uita qua conungi corpori anima dici¬
tur. postremo ipsum corpus q̃m uisibile

Expanded text:
bus iniquis a fraterna caritate dissiliunt, quamuis bus iniquis a fraterna caritate dissiliunt, quamuis ea credant quae credimus. quapropter nec haeretici pertinent ad ecclesiam catholicam, quoniam diligit dnec schismatici, quoniam diligit proximum; et ideo peccatis proximi facile ignoscit, quia sibi precatur ignosci ab illo qui nos reconciliavit sibi, delens omnia praeterita, et ad vitam novam nos vocans: quam vitam donec perfectam capiamus, sine peccatis esse non possumus: interest tamen qualia sint. 22. Nec de peccatorum differentia modo tractandum est, sed credendum omnino, nullo modo nobis ignosci ea quae peccamus, si nos inexorabiles ad ignoscenda peccata fuerimus . Itaque pus: quae rursus duo dicuntur, quia saepe anima simul cum spiritu nominatur; pars enim quaedam ejusdem rationalis, qua carent bestiae, spiritus dicitur: principale nostrum spiritus est; deinde vita qua conjungimur corpori, anima dicitur; postremo ipsum corpus quoniam visibile
Abbreviated transcription (Latin):
ro quomodo se habeant omĩno non posst̃.
Qua ꝓpter siue ista uera sit sententia. siue
aliud aliquid sit. fides inconcussa tenenda
unũ dm̃ neq diuersas naturas s eiusdem
substantiȩ neq ut pater sit aliquando filiꝰ.
Nec temere de inuisibilib aliquid affirme¬
mus tanquã scientes. s tanquã credentes.
Qm̃uideri nisi mundato corde nͥ possunt.
Et si quis ea uidet in hac uita uł ex parte qͦd
dictumẽ atq in eniginate ñpot efficere ut &¬
ille uideat cui loquitur. si cordis sordib ĩ¬
peditur. Beati autẽ mundo corde qm̃ ipsi de¬
um uidebt. hec fides ẽ de deo conditore & re
nam diliges inquit ꝓximũ tuũ tanquã te ip.¬
sũ. sicut autem ista fides congregationẽ soci¬
etatẽq hominũ timeat inqua fr̃na cari
& scismatici congregationes suas eccłas uo¬
cant.s heretici dẽ deo falsa sentiendo ipsã
fidem uiolant. Scismatici autẽ discissioni¬

Expanded text:
ro quomodo se habeant, omnino non possunt. ro quomodo se habeant, omnino non possunt. quapropter siue ista uera sit sententia, siue aliud aliquid sit, fides inconcussa tenenda unum deum, neque diuersas naturas, sed eiusdem substantiae, neque ut pater aliquando sit filius, nec temere de inuisibilibus aliquid adfirmemus tamquam scientes, sed tamquam credentes, quoniam uideri nisi mundato corde non possunt. et si quis ea uidet in hac uita ex parte, ut dictum est, atque in aenigmate, non potest efficere, ut et ille uideat, cui loquitur, si cordis sordibus inpeditur. beati autem mundi corde, quoniam ipsi deum uidebunt. haec fides est de deo conditore et rennam, diliges, inquit, proximum tuum tamquam te ipsum - nisi autem ista fides congregationem societatemque hominum teneat, in qua fraterna caritet schismatici congregationes suas ecclesias uocant. sed haeretici de deo falsa sentiendo ipsam fidem uiolant; schismatici autem discissioni
Abbreviated transcription (Latin):
tie contradicunt qui arbitrantur istam
cõmunionẽ quã siue ditatem siue dilec¬
tionẽ caritatem appellamꝰ non eẽ substan¬
tiam. Quert̃ autem scdm substantiã sibi
exponi sp̃m scm̃. Nec intelligunt non ali¬
ter dici potuisse ds̃ dilectio ẽ: nisi substan¬
tia ẽẽt dilectio. Ducuntur quippe consue-¬
tudine rerũ corporalium qm si duo sibi cor¬
pora copulentur ita ut iuxta inuicẽ collo.¬
centur. ipsa copulatio non ẽ corpꝰ. quandoqͥ¬
dem separatis illis corporib quȩ copulata
fuerant nulla inuenitur: nec tam̃ quasi dis¬
cessisse & migrasse intelligitur:sicut illa cor¬
pora. S hu tales cor mundũ faciant quan¬
tum possunt. ut uidere ualeant indei sub¬
stantia non eẽ aliquid tale quasi aliud ibi
sit substantia aliud qͦd accidat substantie
& non sit substantia. s quicqͥd ibi intelli¬
gi potest substantia ẽ. Uerum hec dici pos¬
sunt facile & credi. uideri autẽ nisi corde pu¬

Expanded text:
tiae contradicunt, qui arbitrantur istam tiae contradicunt, qui arbitrantur istam communionem, quam siue deitatem siue dilectionem caritatemue appellamus, non. esse substantiam; quaerunt autem secundum substantiam sibi exponi spiritum sanctum, nec intellegunt non aliter potuisse dici: deus dilectio est, nisi substantia esset dilectio. ducuntur quippe consuetudine rerum corporalium, quoniam, si duo sibi corpora copulentur, ita ut iuxta inuicem conlocentur, ipsa copulatio non est corpus, quandoquidem separatis illis corporibus, quae copulata fuerant, nulla inuenitur; nec tamen quasi discessisse et migrasse intellegitur, sicut illa corpora. sed hi tales cor mundum faciant, quantum possunt, ut uidere ualeant in dei substantia non esse aliquid tale, quasi aliud ibi sit substantia, aliud quod accidat substantiae, et non sit substantia; sed quidquid ibi intellegi potest, substantia est. uerum haec dici possunt facile et credi; uideri autem nisi corde pu
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd ꝑcipit ꝑmanet nisi dilectione. & ideo
ẽ.a sanctiendo sanctitatem uocari. & maxi
me illo testimonio utuntur assertores huius
sententiȩ quo scriptum ẽ. Quod natũ est
de carne. caro. ẽ. & qͦd natum ẽ de sp̃u sp̃s ẽ:¬
qm̃ ds sp̃c ẽ. Hic enĩ regenerationẽ nr̃am dic̃
tas patris & filii hoc loco dicta sit ds̃. quod ẽ
quod in illa enumeratione conexarum sibi rerum
put mulieris uir. caput uiri xp̃c. caput
autẽ xp̃i d̾s. nulla fit cõmemoratio sp̃c sc̃i.
ad hoc ꝑtinere dicunt: quia non fere inhiiᷤᷤ
quȩ sibi conexa sunt numerari solet ipsa
conexio. In illo etiam loco trinitatẽ ipsam
uidentur agnoscere qui legunt attentius
cũ dicitur qm̃ exipso & ꝑ ipsum & in ipso
sunt omĩa. ex ipso tanquã ex eo qui nulli
debet quodẽ: ꝑ ipsum tanquã ꝑ media¬
torem. in ipso tanqͣm in eo qui continet
id ẽ copulatione coniungit. Huic senten¬

Expanded text:
eo quod percipit permanet nisi dilectione; et ideoeo quod percipit permanet nisi dilectione; et ideoest a sanciendo sanctitatem uocari. maxime autem illo testimonio utuntur assertores huius sententiae, quod scriptum est: quod natum est de carne, caro est; et quod natum est de spiritu, iritus est. hic enim regenerationem nostram dicit, tas patris et filii hoc loco dicta sit deus, quod eslegatur. et quod in illa enumeratione conexarum sibi rerum,put mulieris uir, caput uiri Christus, caput autem Christi deus, nulla fit commemoratio spiritus sancti, ad hoc pertinere dicunt, quia non fere in his, quae sibi conexa sunt, numerari solet ipsa conexio. unde in illo etiam loco trinitatem ipsam uidentur agnoscere, qui legunt adtentius, cum dicitur: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia: ex ipso, tamquam ex eo, qui nulli debet quod est; per ipsum, tamquam per mediatorem; in ipso, tamquam in eo, qui continet, id est copulatione coniungit. Huic senten
Abbreviated transcription (Latin):
huic opinioni suę. siue illo quo dictum ẽ
qm caritas łi diffusa ẽ in cordib nr̃is per
sp̃m scm̃ qui datus ẽ nob̾. siue aliis multiᷤᷤ
conciliamur deo. Unde etiam cũ donum
dĩ dicitur. satis significari uolunt caritatẽ
nisi ꝑ dilectionem qua etiam filii appella¬
mur.ñ iam sub timore tanquã serui: ꝙr
consummata caritas foras mittit timo¬
rem. Ꝙ sp̃m lib̾tatis accepimꝰ. in quocla¬
mamꝰ abba pater. Et quia reconciliati &
in amicicia reuocati ꝑ caritatem poteri¬
inus omĩa dĩ secreta cognoscere. ꝓpterea de
sp̃u scõ dicitur. ipse uos inducet in omnẽ
ueritatẽ. ꝓpterea & confidentia p̃dicande
ueritatis qua impletisunt in aduentu
eiꝰ apłi recte caritati tribuitur. & quia diffi.¬
dentia timori datur quẽ consũmatio cari¬
tatis exdudit. & ideo donũ di dicitur. quia
eo qͦd quisꝙ nouit non fruitur nũ id dili-¬
gat. frui autem sapientia dĩ nichil ẽ aliud
quã ei dilectione coherere. Neq quisquã in

Expanded text:
ue illo, quod dictum est: quoniam caritas dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum qui datus est nobis, siue aliis multis t sanctum reconciliamur deo: unde etiam cum donum dei dicitur, satis significari uolunt caritatem nisi per dilectionem, qua etiam filii dei appellamur, non iam sub timore tamquam serui, quia consummata dilectio foras mittit timorem, et spiritum libertatis accepimus, in quo clamamus: abba pater. et quia reconciliati et in amicitiam reuocati per caritatem poterimus omnia dei secreta cognoscere, propterea de spiritu sancto dicitur: ipse uos inducet in omnem ueritatem; propterea et confidentia praedicandae ueritatis, qua inpleti sunt in aduentu eius apostoli, recte caritati tribuitur, quia et diffidentia timori datur, quem consummatio caritatis excludit. et ideo donum dei dicitur, quia eo quod quisque nouit non fruitur, nisi id diligat. frui autem sapientia dei nihil est aliud quam ei dilectione cohaerere, neque quisquam in
Abbreviated transcription (Latin):
debamur discere. uel magis credere cogeba¬
mur. Ds̃ magnȩ. ds̃ omnipotens. ds̃ summę
bonitatis. quem inuiolabilem atq incõmu¬
tabilem credi atq intelligi fas est. trina umi¬
tas. quam catholica ȩccłia colit. supplex oro.
expertus in me miscdiam tuam. ne homines
cum quibus michi apuericia in hominum¬
uictu fuit summa consensio in tuo cultu
a me dissentire permittas. Uideo maxime
expectari hoc loco quomodo etiam catholi¬
cas scripturas a manicheis accusatus ueltẽ
defenderem. si ut dico cautus essem. uel nẽ
defendi posse demonstrem. Sed in alus uo¬
luminibus ds̃ adiuuabit propositum meũ.
Nam huius iam quantum arbitror. mocdata
parei sibi postulat longitudo. Ex plicit:¬

Expanded text:
debamur discere uel magis credere cogebadebamur discere uel magis credere cogebamur. deus magne, deus omnipotens, deus summae bonitatis, quem inuiolabilem atque incommutabilem credi atque intellegi fas est, trina unitas. quam catholica ecclesia colit, subplex oro expertus in me misericordiam tuam, ne homines, cum quibus mihi a pueritia in omni conuictu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas. uideo maxime expectari hoc loco. quomodo etiam catholicas scripturas a Manichaeis accusatas uel tunc defenderem, si, ut dico, cautus essem, uel nunc defendi posse demonstrem. sed in aliis uoluminibus deus adiuuabit propositum meum; nam huius iam, quantum arbitror, moderata parci sibi postulat longitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
dum respondeat: Bene quidem hucusq S
cum ostendere cepero certas necessariasq ra¬
ciones. quȩ illam propositionem ad amanti¬
nis ut dicitur cathenis nexe consequuntuR
remq totam ad conclusionem qua illa euer¬
tatur secta perduxero. negabit se scire forsitã
utilitatem illam penitendi. quam nemo do¬
ctus. nemo indoctus ignorat. Et potius se
scut contendet. cum dubitamus et delibera¬
mus duas in nobis animas. patrocinia propͥa
singulis questionis partibus adhibere. O cõ¬
suetudo peccati. O comes penȩ peccati. Uos
me tune a rerum tam manifestarum conside¬
ratione auertistis.: sed non sentienti nocebatis:
Nunc uͦ in familiarissimis meis similiter ñ
sentientibus me uulneratis: torquetisq senti¬
entem. Attendite ista queso karissimi. Ur̃a in¬
gena bene noui. Si michi nunc uos qualis¬
cumq hominis mentem rationemq conce¬
ditis. multo cerciora sunt quam quȩ ibi ui¬

Expanded text:
re respondeat. bene quidem huc usque. sed re respondeat. bene quidem huc usque. sed cum ostendere coepero certas necessariasque rationes, quae illam propositionem adamantinis, ut dicitur, catenis nexae consequuntur. remque totam ad conclusionem, qua illa euertitur secta, perduxero: negabit se forsitan scire utilitatem illam paenitendi, quam nemo doctus, nemo indoctus ignorat, et potius se scire contendet, cum dubitamus et deliberamus duas in nobis animas patrocinia propria singulis quaestionis partibus adhibere. o consuetudo peccati! o comes poena peccati! uos me tunc a rerum tam manifestarum consideratione auertistis, sed non sentienti nocebatis; nunc uero in familiarissimis meis similiter non sentientibus me iam uulneratis torquetisque sentientem. Adtendite ista, quaeso, carissimi; uestra ingenia bene noui. si mihi nunc uos qualiscumque hominis mentem rationemque conceditis, multo certiora sunt quam quae ibi uel ui
Abbreviated transcription (Latin):
boni est. cui bona uoluntas inest: Aut qͦmͦ
me recte penitet: si non inest: Quamobrẽ
ant negent ist penitendi magnam utilitatẽ
ut non solum a xp̃iano nomine. sed ab om̃i
etiam uel ẏmaginaria ratione pellantur. auẽ
amimarũ duo illa genera. unum ex quo nieh
mali. alterum ex quo nichil boni sit. discere
atq docere iam desinant. Quod si faciant: ma¬
nichei utiq esse desinent. Nam tota illa se¬
cta. ista bicipiti uel potius precipiti anima¬
rum uarietate fulcitur. At michi quidem
satis est sic scire quod manichei errent. ut scio
penitendum esse peccanti. Et tam̃ si nunc
amicorum i eorum aliquem qui usq adhuc
illos audiendos putat. compellem iure ami¬
eiciȩ. & ei dicam scis ne utile esse cum quisq
peccauerit penitere: sine dubitatione se scire
iurabit. Si ergo te fecero ita scire falsam esse
manicheorum heresim. desiderabis ne amplĩ:
Quid amplius esse posse in hac re desideran¬

Expanded text:
boni est, cui bona uolunta.s inest? aut quomodo boni est, cui bona uolunta.s inest? aut quomodo me recte paenitet, si non inest? quamobrem aut negent isti esse paenitendi magnam utilitatem, ut non solum a christiano nomine, sed ab omni etiam uel imaginaria ratione pellantur, aut animarum duo illa genera, unum ex quo nihil mali, alterum ex quo nihil boni sit, discere atque docere iam desinant: quod si faciant, Manichaei esse utique desinent; nam tota illa secta ista bicipiti uel potius praecipiti animarum uarietate fulcitur. Ac mihi quidem satis est sic scire, quod Manichaei errent, ut scio paenitendum esse peccati. et tamen si nunc amicorum meorum aliquem, qui usque adhuc illos audiendos putat. conpellam iure amicitiae et ei dicam: scisne utile esse, cum quisque peccauerit, paenitere? sine dubitatione se scire iurabit. si ergo te fecero ita scire falsam esse Manichaeorum haeresim, desiderabisne amplius? quid amplius se posse in hac re desidera
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Quid ergo nunc in hanc rem diuinarũ
scripturarum testimonia quȩ usq quaq
diffusa sunt colligam: Uox est etiam ista
naturȩ. Neminem stultum rei huius no¬
dcia descruit. Hoc nobis nsi essec penitus in¬
situm: periremus. Potest aliqrus. licepe uifei
ꝯcccare. non sibi autẽ esse si peccauerit peniten¬
dui: nulla barbaries dicere audebit. Pue
cum ita sint. quero ex duobus illis generibus
animarum: cuius sit penitere peccanti. Sero
quidem neq illius esse posse qui male facere:
neq illius qui bene facere non potest. Quare
ut corum uerbis si possum loquar. si animã
tenebrarum peccati penitet. non est de suba
summi mali. Si animam lucis: non est de su¬
bstancia summi boni. Penitendi enim affe¬
ctio illa quȩ prodit male fecisse penitentem:
& benefacere potuisse testatur. Quomodog
nichil ex me mali. si ego perperam feci: Aut
quomodo me recte penitet: si ego non feci.
Audi partem alteram. Q uomodo ex me nicħ

Expanded text:
ti. quid ego nunc in hanc rem diuinarum ti. quid ego nunc in hanc rem diuinarum scripturarum testimonia, quae usquequaque diffusa sunt, colligam? uox est etiam ista naturae: neminem stultum rei huius notitia deseruit; hoc nobis nisi esset penitus insitum, periremus. potest aliquis dicere non se peccare: non sibi esse autem, si peccauerit, paenitendum, nulla barbaries dicere audebit. quae cum ita sint, quaero ex duobus illis generibus animarum, cuius sit paenitere peccati ? scio quidem neque illius esse posse, qui male facere, neque illius, qui bene facere non potest. quare ut eorum uerbis loquar, si animam tenebrarum peccati peccati, non est de substantia summi mali; si animam lucis, non est de substantia summi boni. paenitendi enim adfectio illa, quae prodest, et male fecisse paenitentem et bene facere potuisse testatur. quomodo igitur nihil ex me mali, si ego perperam feci ? aut quomodo me recte paenitet, si ego non feci? audi partem alteram: quomodo ex me nihil
Abbreviated transcription (Latin):
optimi & beatissimi sumus. Quamobrem
quid habet argumenti estuans in utraq
parte deliberatio. modo in peccatum prona
modo in recte factum fubuecta. ut duo a¬
nmarum genera. quorum alterum ex đo¬
sit. alterum non sit. cogamur accipere. cũ
alias tot causas alternantes cogitationes
conicere liceat: Sed hec obscura esse. ꝙ in cas¬
sum ab animis lippientibus queri. quisqͥs
bonus rerum existimator est. uidet. Quare
illa potius quȩ de uoluntate atq peccato
dicta sunt. illa inquam quȩ summa iusticia
neminem ratione utentem ignorare ꝑmittit
illa quȩ si auferuntur nobis. nichil ẽ unde
disciplina uirtutis inchoetur. nichil unde
auiciorum morte surgatur. etiam atq q̃
considerata. satis pure ac dilucide maniche¬
orum heresim falsam esse conuicunt. ho¬
rum simile est quod de penitendo nunc di¬
cam. Nam ut inter omnes sanos constat.&
quod ipsi manichei non solum fatentur.
sed & precipiunt: utile est penitere peccan¬

Expanded text:
optimi et beatissimi sumus. Quamobrem optimi et beatissimi sumus. Quamobrem quid habet argumenti aestuans in utramque partem deliberatio modo in peccatum prona, modo in recte factum subuecta, ut duo animarum genera, quorum alterius sit, alterius non sit, cogamur accipere, cum alias tot causas alternantis cogitationis conicere liceat? sed haec obscura esse et incassum ab animis lippientibus quaeri quisquis bonus rerum existimator est, uidet. quare illa potius, quae de uoluntate atque peccato dicta sunt, illa, inquam, quae summa iustitia neminem ratione utentem ignorare permittit, illa quae si auferuntur nobis, nihil est, unde disciplina uirtutis inchoetur, nihil, unde a uitiorum morte surgatur, etiam atque etiam considerata satis clare ac dilucide Manichaeorum haeresim falsam esse conuincunt. Horum simile est, quod de paenitendo nunc dicam. nam ut inter omnes sanos constat et quod ipsi Manichaei non solum fatentur. sed et praecipiunt, utile est paenitere pecca
Abbreviated transcription (Latin):
luit. In equo enim. probamus ilua. Cui qͣn¬
tum preponimus hominem: tantum of¬
fendimur quod inferiora sectatur. Quid int̃
ipsos homines in emittenda uoce: nonne qd̃
preco bene facit. etiam si clarius id faciat p̃¬
tor. insanus est: Cȩlestia suspice. Lucens
luna laudatur. suoq laudatur cursu atq
uicibus: bene considerantibus satis placet.
Tamen si eam sol uelit imitari. fingamus
enim eum posse habere huiusmodi uolun¬
tatem: cui non summe ac iure displiceat : Ex
quibus illud est quod intelligi uolo. etiam si
sunt animȩ. quod interim incertum est. eor¬
poreis officiis non peccato sed natura dedidȩ.
nosq quamquam sint inferiores aliqua tñ
interiore uicinitate contingunt. non illasi¬
deo malas haberi oportere. quia nos cum eas
sequimur. & corporea diligimus. mali sumus.
Propterea enim corporea diligendo peccamꝰ.
quia spiritalia diligere & iusticia iubemur.
& natura possumus: & tunc in nr̃o genere

Expanded text:
luit. in equo enim probamus illud, cui quanluit. in equo enim probamus illud, cui quantum praeponimus hominem, tantum offendimur, quod inferiora sectatur. quid ? inter ipsos homines in inmittenda uoce nonne quod praeco bene facit, etiamsi clarius ac melius id faciat praetor, insanus est ? caelestia suspice: lucens luna laudatur suoque laudatur cursu atque uicibus bene considerantibus satis placet; tamen si eam sol uelit imitari — fingamus enim eos posse habere huiusmodi uoluntates —, cui non summe ac iure displiceat ? ex quibus illud est. quod intellegi uolo. etiam si sunt animae — quod interim incertum est — corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicinitate contingunt, non illas ideo malas haberi oportere, quia nos, cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus. propterea enim corporea diligendo peccamus, quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus et tunc in nostro genere
Abbreviated transcription (Latin):
ex bonis factȩ sint malȩ: rursusq fieri bonȩ
possint. Sed ut quamdiu fit manent in pecca¬
to. ad sese alias occulta quadam suasione tra¬
ducant: deinde ut omnino male non sint. sed in
suo genere quamuis inferiore. opus propͥum
sine ullo peccato exerceant. Iste autẽ suꝑiores
quibus actionẽ longe prestantiorem rerum
moderatrix iusticia summa tribuerit. si illas
inferiores sequi & imitari uoluerint: peccan¬
do fiunt malȩ. non quia malas.sed quia mals
imitantur. Ad illis enim agitur proprium:
ab istis appetitur alienum. Unde ille in suo gra¬
du manent. istȩ ad inferiora merguntur: uelur
cum homines ferina sectantur. Pulchre nanq
incedit quadrupedans equus. At si hoc homo
pedibus manibusq meditetur: quis eum uel
palearum cibo dignum putet: Recte gͥ plerũq
improbamus imitantem: cum cum quem imi¬
tatur probemus.Improbamus autẽ ñ quia
non sit assecutus: sed quia omnino assequi uo¬

Expanded text:
ex bonis factae sint malae rursusque fieri bonae ex bonis factae sint malae rursusque fieri bonae possint. sed ut fit quamdiu manent in peccato, ad sese alias occulta quadam suasione traducant; deinde, ut omnino malae non sint. sed in suo genere quamuis inferiore opus proprium sine ullo peccato exerceant; istae autem superiores, quibus actionem longe praestantiorem rerum moderatrix iustitia summa tribuerit. si illas inferiores. sequi et imitari uoluerint peccando fiunt malae, non quia malas, sed quia male imitantur. ab illis enim agitur proprium, ab istis adpetitur alienum: unde illae in suo gradu manent, istae ad inferiora merguntur. uelut cum homines ferina sectantur. pulchre namque incedit quadrupedans equus; at si hoc homo pedibus manibusque meditetur, quis eum uel palearum cibo dignum putet? recte igitur plerumque inprobamus imitantem, cum eum, quem imitatur, probemus. inprobamus autem non quia non sit adsecutus, sed quia omnino adsequi uo
Abbreviated transcription (Latin):
lsta sunt duo genera. quȩ sensibilium & intel¬
ligibilium nomine paulo ane tractauimus:
quȩ carnalia & spiritalia libentius & familia¬
rius nos uocamus. Sed factum est nobis diffi¬
cile a carnalibus abstinere: cum panis nr̃ ue¬
rissimus spiritalis sit. Cum labore nanq nẽ
edimus panem. N eq enim nullo in suppli¬
cio sumus. peccato transgressionis mortales ex
inmortalibus facti. E o contingit. ut cum ad
meliora conantibus nobis. consuetudo facta
cum carne. & peccata nr̃a quodam modo mi¬
litare contra nos. & difficultatẽ nobis facere
ceperint. non nulli stulti aliud genus animar̃
quod non sit ex ddo supersticione obtun sissi¬
ma suspicentur: quamquam etiam si eis con¬
cedatur inferiore alio genere animarũ nos
illici ad turpia: non inde conficiunt aut illas
natura malas esse. aut istas summum bonũ:
Fieri enim podest ut propria illȩ uoluntate
appetendo quod non licebat. hoc est peccando.

Expanded text:
ista sunt duo genera, quae sensibilium et intelista sunt duo genera, quae sensibilium et intellegibilium nomine paulo ante tractauimus, quae carnalia et spiritalia libentius et familiarius nos uocamus. sed factum est nobis difficile a carnalibus abstinere, m cum panis uerissimus noster spiritalis sit. cum labore namque nunc comedimus panem. neque enim nullo in subplicio sumus peccato transgressionis mortales ex inmortalibus facti. eo contingit, ut cum ad meliora conantibus nobis consuetudo facta cum carne et peccata nostra quodam modo militare contra nos et difficultatem nobis facere coeperint. nonnulli stulti aliud genus animarum. quod non sit ex deo. superstitione obtunsissima suspicentur. Quamquam etiam si eis concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia. non inde conficiunt aut illas natura malas esse aut istas summum bonum. fieri enim potest. ut propria illae uoluntate adpetendo, quod non licebat, hoc est peccando,
Abbreviated transcription (Latin):
errare docuissem. aut certe ipse didicissem:
quid iemanere poterat. cur michi iam de ul¬
i re audiendi aut consulendi uiderentur.
An ut discerem hinc ostendi animarum duo
esse genera: quod in deliberando nunc in bo¬
Cur non magis hoc signum est unius animȩ:
que de libera illa uoluntate huc & huc fer¬
ri. hĩe atq hine referri potest: Nam mi¬
chi cum accidit. unum me sentio. utrumq
considerantem. alterutrum eligentem. Sed
plerumq illud ubet. hoc decet: quorũ nos
in medio positi fluctuamus. Nec mirum:
Ita enim nunc constituti sumus: ut & per
carnem uoluntate affici. per spm̃ honestate
possimus. Quare non duas animas hinc fa¬
ter cogor. Possumus enim melius &t multo
expeditius intelligere duo genera rerum bona¬
rum. quorum tamen neutrum ab auctore do
sit alienum: animamq unam ex diuersis affi¬
ci partibus inferiore ac superiore: uel quod
recte ita dici potest exteriore atq interiore:

Expanded text:
errare docuissem aut certe ipse didicissem, errare docuissem aut certe ipse didicissem, quid remanere poterat, cur mihi iam de ulla re audiendi uel consulendi uiderentur? an ut discerem hinc ostendi animarum duo esse genera, quod in deliberando nunc in malam partem, nunc in bocur non magis hoc signum est unius animae, quae libera illa uoluntate huc et huc ferri, hinc atque hinc referri potest ? nam mihi cum accidit. unum me sentio utrumque considerantem alterutrum eligentem; sed plerumque illud libet, hoc decet, quorum nos in medio positi fluctuamus. nec mirum: ita enim nunc constituti sumus, ut et per carnem uoluptate adfici et per spiritum honestate possimus. quare non duas animas hinc fateri cogor? possumus enim melius et multo expeditius intellegere duo genera rerum bonarum, quorum tamen neutrum ab auctore deo sit alienum, animam unam ex diuersis adficere partibus, inferiore ac superiore. uel quod recte ita dici potest, exteriore atque interiore.
Abbreviated transcription (Latin):
ne gauerunt dari ueniam peccatorum. cum fu¬
erit quisq ad dm̃ conuersus: nunzquam dixe¬
runt ut alia multa quod scripturis diuinis ħ
quispiam corruptor insẽuerit. Quibus ergo
peccata donantur: Si alen generis ullis mal.
possunt & bonȩ fieri. possunt i regnum pos¬
sidere cum xp̃o. Q uodisti quia negant. nec ha¬
bent alterum genus nisi earum quas de suba
esse perhibent: restat ut non solum etiam ipsa s.
sea ipsas solas peccare fateantur. Ego autem
nichil pugno. Non sole peccent: peccant tam̃:
Arenim mali commixtione coguntur. Si ita
coguntur ut resistenddi potestas nulla sit: non
peccant. Si est in potestate resistere: sua & pro¬
pria uoluntate consentiunt. Cur tanta bona
in summo malo: Cur hoc malum in summo
bono per doctrinam illorum cogimur inue¬
nire: nisi quia neq illud malum est quod sus¬
picione incducunt. neq hoc summum bonũ.
quod supsticione peruertunt: At si duobꝰ
istis generibus animarum delirare illos &

Expanded text:
negauerunt dari ueniam peccatorum, cum funegauerunt dari ueniam peccatorum, cum fuerit ad deum quisque conuersus: numquam dixerunt — ut alia multa —, quod scripturis diuinis hoc quispiam corruptor inseruerit. quibus ergo peccata donantur? si alienigenis illis malis, possunt et bonae fieri, possunt dei regnum possidere cum Christo. quod isti quia negant nec habent alterum genus nisi earum, quas de substantia dei esse perhibent, restat, ut non solum etiam ipsas, sed ipsas solas peccare fateantur. ego autem nihil pugno: non solae peccent. peccant tamen. at enim mali commixtione coguntur. si ita coguntur. ut resistendi potestas nulla sit. non peccant: si est in potestate resistere sua et propria uoluntate consentiunt, cur tanta bona in summo malo, cur hoc malum in summo bono per doctrinam illorum cogimur inuenire, nisi quia neque illud malum est quod suspicione inducunt neque hoc summum bonum quod superstitione peruertunt? At si de duobus istis generibus animarum delirare illos et
Abbreviated transcription (Latin):
que non peccauerunt. in iuste damnari. Fa¬
dentur igitur eas malas esse quȩ peccant. ille
autem sicut ratio docuit non peccant. Ani¬
marum ergo malarum genus nescio quod
extianeum quod amanicheis inducit᷑: nul¬
lum est. Nunc bonum illud genus uidea¬
mus: quod rursus ita laudant. ut ipsam di
substandiam dicant esse. Quanto autẽ meliꝰ
est ut suum quisq ordinem meritum q
cognoscat. nec ita sacrilega superbia uentile¬
tur. ut cum tociens cõmutari se sentiat. sũ¬
mi illius boni quod incommutabile pia
E ece cnim cum manifestum sit ñ peccare
animas in eo quod non sunt tales quales esse
non possunt. un iam constat nescio quas
iias inducticias nullomodo peccare. & prop¬
terea ilas non esse omnino: relinquitur ut
quoniam concedunt esse peccata. non inueni¬
ant quibus ea tribuant nisi bono generi ani¬
marum. &e substantiȩ ci. Maxime aute ur¬
gentur auctoritate xp̃iana. N unaquam enĩ

Expanded text:
quae non peccauerunt, iniuste damnari: faquae non peccauerunt, iniuste damnari: fatentur igitur eas malas esse, quae peccant. illae autem, sicut ratio docuit, non peccant; animarum ergo malarum genus nescio quod extraneum, quod a Manichaeis inducitur. nullum est. Nunc bonum illud genus uideamus, quod rursus ita laudant, ut ipsam dei substantiam dicant esse. quanto autem melius est, ut suum quisque ordinem meritumque cognoscat nec ita sacrilega superbia uentiletur, ut cum se totiens commutari sentiat, summi illius boni, quod incommutabile pia tiam ? ecce enim cum manifestum sit non peccare animas in eo, quod non sunt tales, quales esse non possunt — unde iam constat nescio quas illas inducticias nullo modo peccare et propterea illas non esse omnino —: relinquitur, ut quoniam concedunt esse peccata, non inueniant, quibus ea tribuant, nisi bono generi animarum et substantiae dei. maxime autem urgentur auctoritate christiana; numquam enim
Abbreviated transcription (Latin):
ia peccata sint. Sed si nulla peccata sunt: ẽ
malum nullum. Quod isti si dixerint: here¬
ur suam uno ictu interficient. Conuenit gͥ
michi cum eis: aliquas animas diuina lege
uidicioq damnari. At hȩ si bonȩ sunt. quȩ
illa iusticia est: Si male: natura anuoluntate:
Sea natura esse malȩ animȩ. nullomodo que¬
unt. Unde hoc docemus: De suꝑioribus dif¬
snitionibus uoluntatis atq peccati. Quia
dicere animas & malas esse: & nich peccare:
plenum est dementis. Dicere autem peccare
sine uoluntate: magnum deliramentum est.
Et percati reum tenere quemquam. quia non
fecit quod facere non potuit: summȩ iniqui¬
tatis est & insaniȩ. Quamobrem illȩ animȩ
quicquid faciunt. si natura non uoluntate
faciunt. idest si libeo ꝙ ad faciendum &: ad ñ
faciendum motu animi carent: si deniq his
abstinendi ab opere suo potestas nulla conce¬
ditur peccatum earum tenere non possumus.
at omnes fatentur malas animas iuste: & eas

Expanded text:
la peccata sint. sed si nulla peccata sunt, etiam la peccata sint. sed si nulla peccata sunt, etiam nullum malum: quod isti si dixerint. haeresim suam uno ictu interficient. conuenit igitur mihi cum eis aliquas animas diuina lege iudicioque damnari. at hae si bonae sunt, quae illa iustitia est? si malae. natura, an uoluntate? sed natura esse malae animae nullo modo queunt. unde hoc docemus? de superioribus definitionibus uoluntatis atque peccati. quia dicere animas et malas esse et nihil peccare plenum est dementiae, dicere autem peccare sine uoluntate. magnum deliramentum est. et peccati reum tenere quemquam, quia non fecit, quod facere non potuit, summae iniquitatis est et insaniae. quamobrem illae animae quicquid faciunt. si natura, non uoluntate faciunt, id est si libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique his abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, peccatum earum tenere non possumus. at omnes fatentur et malas animas iuste et eas,
Abbreviated transcription (Latin):
lum ẽ: non est bonum as. Bonum ẽ autẽ đsd.
Bonum est igitur dm̃ uidere. Et nescio quid
huic bono comparari queat. Porro quod ui¬
ddere bonum est. unde fieri potest ut posse ui¬
dere malum sit: Quapropt̃ quisquis in illis
oculis uel in uus mentibus fecit. ut ab his pos¬
sit uideri diuina substantia: magnum & inef¬
fabili laude dignissimum bonum fecit. Si
autem non factum sed ipsum per se tale ac
sempiternum erat. difficile hoc malo qͥequã
melius inuenitur. Postremo ut nicħ horũ
iuiciandorum habeant ille animȩ quȩ illoꝵ
rationibus habere coguntur. quererẽ utrũ
liquas an nullas animas ds damnet. Si
qulias: nullum meritorum iudicium ẽ nul¬
iapiouidentia: Et casu potius quã ratione
mundus administratur: uel potius non ad¬
ministiadur. Nonenim administratio easibꝰ
danda est. Hoc autem si omnibus qualiba
digione deuinctis credere nefas ẽ: restat ut
st aliquarum animarum damnatio. aut nul¬

Expanded text:
lum est, non est bonum deus; bonum est autem deus: lum est, non est bonum deus; bonum est autem deus: bonum est igitur deum uidere et nescio quid huic bono conparari queat. porro quod uidere bonum est. unde fieri potest. ut posse uidere sit malum? quapropter quisquis uel in illis oculis uel in illis mentibus fecit. ut ab his posset uideri diuina substantia. magnum et ineffabili laude dignissimum bonum fecit. si autem non factum, sed ipsum per se tale ac sempiternum erat difficile hoc malo quicquam melius inuenitur. Postremo ut nihil horum laudandorum habeant illae animae. quae illorum rationibus habere coguntur, quaererem, utrum aliquas an nullas animas deus damnet: si nullas, nullum meritorum iudicium est. nulla prouidentia, et casu potius quam ratione mundus administratur uel potius non administratur; non enim administratio casibus danda est. hoc autem si omnibus qualibet religione deuinctis credere nefas est. restat. ut aut sit aliquarum animarum damnatio aut nul