comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi illi qͥ a dilect̾ione dei iam defecerãt
diligere cȩꝑissent: nunqͣm male sua¬
dentis serpentis consilio credidissent.
Itaq concupilcentia carnis ab eis imple¬
ta est. quod de ligno uetito gustauert̃:
concupiscentia ocłorum. quod sibi aꝑ¬
iri oclos concupierunt: & ambicio sel
quod se fietiposse qͦd deus est credidert̃.
Pinde delect̾atione carnis. & ocłorum
curiositate ac scłi ambitione corrupti:
a ligno uitȩ ex qͦ eis arcendȩ mortis ac
salutis continuandȩ grande ꝓmissum¬
qualitatem eorum corꝑa contraxert̃.
ut suxta sententiã di eo die credant᷑
cepit. a qͦ se abstinere cũ possent mi¬
seri neglexerunt: quid interẽẽt inter
bonum quod amiserunt. ⁊ maltum
quod incurrert̃. ipsa pęna sua discer¬
nerent: qui si amisso tanto bono nul¬
lum malum incurrerent: quale ꝑdi¬
dissent bonum forde nescirent. Dul¬
cior enĩfit faluscum dolor excruciat:
& sanitatis amissȩ dulcedinem langro¬
ris amaritudo comm̃dat. Nc sic ad

Expanded text:
ant diligere coepissent, nunquam male suasi serpentis consilio credidissent. 2. Itaque concupiscentia carnis ab eis impleta est, quod de ligno vetito gustaverunt; concupiscentia oculorum, quod sibi aperiri oculos cupierunt; et ambitio saeculi, quod se fieri posse quod Deus est crediderunt. Proinde delectatione carnis, et oculorum curiositate, ac saeculi ambitione corrupti, a ligno vitae, ex quo eis arcendae mortis, ac salutis continuandae gratia praesqualitatem eorum corpora contraxerunt, ut juxta sententiam Dei, eo die credantur cepit, a quo se abstinere cum possent, miseri neglexerunt, quid interesset inter bonum quod amiserant, et malum quod incurrerant, ipsa poena sua discernerent: qui si amisso tanto bono, nullum malum incurrerent, quale perdidissent bonum forte nescirent. Dulcior enim fit salus, cum dolor excruciat; et sanitatis amissae dulcedinem languoris amaritudo commendat: ac sic, ad
Abbreviated transcription (Latin):
concuyiscerent nͥ temptati: nec tempta¬
rentur nͥ deserti: ne deserẽntur a deo.
dm̃ nisi suꝑbirent: & similitudinem dĩ
damnabilit̃ appetissent. ad quam ꝑuen¬
turi eẽnt sine corporis morte. si sub deo
suo tiuientes p̃ceptum quod acceꝑant eu¬
stodissent: ut qͥ posse ñ mori acceꝑant
in natura: non posse mori consequeren᷑
in gła: ce ibi accept᷑i ẽẽnt p̃mtum ñ pos¬
se peccare. si hic eorum meritum fuisset
peccare noluisse. Non gͥ a creatore suo ĩ
creaturam diuinitatis affectione col¬
lapsos moueret aꝑta concupiscentia:ni¬
sieosante corrupisset occulta suꝑbia:
nec eis ꝑserpentem diabolus ꝓpinaret
tamferale consilium:. nͥ prius eorum
dep̃henderet appecitum. Siinquit
gustau̾itis de ligno scientiȩ boni ⁊ ma¬
.ii. apientur ocħ ur̃i. &e eritis sicut dii:
scientes bonum &e malum. Hec sunt il¬
la tͥa q̃ in mundo ẽẽ. & diligi ñ debere
a dilectorib dei. contestat᷑ sc̃s ioħs apls.

Expanded text:
concupissent nisi tentati, nec tentaconcupissent nisi tentati, nec tentarentur nisi deserti, nec desererentur a Deo, Deum, nisi superbirent, et similitudinem Dei damnabiliter appetissent: ad quam perventuri essent, sine corporis morte, si sub Deo suo viventes, praeceptum quod acceperant custodissent; ut qui posse non mori acceperant in natura, non posse mori consequerentur in gloria; et ibi accepturi essent praemium non posse peccare, si hic eorum meritum fuisset peccare noluisse. Non igitur a Creatore suo in creaturam divinitatis affectatione collapsos moveret aperta concupiscentia, nisi eos ante corrupisset occulta superbia; nec eis per serpentem diabolus propinaret tam ferale consilium, nisi prius eorum deprehenderet appetitum. Si, inquit, gustaveritis de ligno scientiae boni et mali, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum . Haec sunt illa tria quae in mundo esse, et diligi non debere a dilectoribus Dei, contestatur sanctus Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
scĩtate cecid̾at:. iam se indignum uiden¬
di dm reddidat. Uocem inquit tuã
audiui. & timui. eo quod nudus ẽẽm:
&e abscondime. O quantum securitatiꝰ
habent. qͥ fibi bene funt conscii: ce qͣn¬
tum ꝑturbatos humiliat ꝑpetratio pu¬
denda peccati. Sic̃ isti qui se abscon¬
derunt a facie deide fua turgitudine
non de sua nuditate confusi:qui non
ideo erubescebant qͥa ueste erant extͥn¬
secus nudi: s quia intͥnsecꝰ diuina ꝓ¬
dect̾ione nudati Deniq & ante pec¬
catum nudi erant. ce non erubesce¬
bant: qͥanicħ contra uoluntatem di
unde confunderentur admiserant.
xix. De peccato pͥmi hominis. ⁊ de malis qui
illum peccantem deo iudicante secuta sunt.
ediam uideamus si placet. qualit̃ illi
homtnes pͥmi c̃omiserint tam gͣnde
peccatum qͦd & ipsos de paradyso ꝓiecit
in hoc uuite penalis exilitm: ce in eis ori¬
ginalit̃ totum damnatit genꝰ humanũ.
Et mͥ quidem uidit᷑ q̃uodnon edent
de ligno ꝓhibitonisi concupissent: nec

Expanded text:
itate ceciderat, jam se indignum videndi Deum reddiderat. Vocem tuam, inquit, audivi, et timui; eo quod nudus essem, et abscondi me . O quantum securitatis habent qui sibi bene sunt conscii! et quantum perturbatos humiliat perpetratio pudenda peccati, sicut isti qui se absconderunt a facie Domini, de sua turpitudine, non de nuditate confusi! qui non ideo erubescebant, quia veste erant extrinsecus nudi, sed quia intrinsecus protectione divina nudati. Denique et ante peccatum nudi erant, et non erubescebant, quia nihil contra voluntatem Dei unde confunderentur admiserant. CAPUT XIX. De peccato primi hominis, et de malis quae illum peccantem, Deo judicante, secuta sunt. 1. Sed jam videamus, si placet, qualiter illi homines primi commiserint tam grande peccatum, quod et ipsos de paradiso projecit in hoc vitae poenalis exsilium, et in eis originaliter totum damnavit genus humanum. Et mihi quidem videtur quod non ederent de ligno prohibito, nisi concupissent; nec
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ñ unde tuuamꝰ. s unde censũ nr̃m ĩ¬
crem̃tis damnabilib augeamus.
U.. De cupiditate. qualit̃ eis qͦs semel
inuaserit dominetur.
ubet ecce nob̃ imꝑiosa cupiditas. ut dixi¬
na partupendentes. possessionem terre¬
strtum damnosa cõpendia cogitemus:
ut in eis totam sollicitudinem curamq
ponamꝰ: ut inde nos morbida uanitate
lactemꝰ: ut amplitudine patͥmonii dif¬
fusioris elati. fieri pauꝑes sp̃u negligamꝰ.¬
Et hoo facinꝰ inauditum. Suaui xp̃i
iugo condempto. ferreum cupiditatis
imꝑium. uoluntaria m̃tium inelinati¬
one suscepimꝰ: ce dm̃i nr̃i leui onere qͦd
subiectos ñ onerat. s honorat. nec depͥ

Expanded text:
on unde vivamus, sed unde censum nostrum inon unde vivamus, sed unde censum nostrum incrementis damnabilibus augeamus? CAPUT XV. De cupiditate, qualiter eis quos semel invaserit dominetur. 1. Jubet ecce nobis imperiosa cupiditas, ut divina parvipendentes, possessionum terrestrium damnosa compendia cogitemus, ut in eis totam sollicitudinem curamque ponamus, ut inde nos morbida vanitate jactemus, ut amplitudine patrimonii diffusioris elati, fieri pauperes spiritu negligamus. O facinus inauditum! Suavi jugo Christi contempto, ferreum cupiditatis imperium voluntaria mentium inclinatione suscipimus; et Domini nostri levi onere, quod subjectos non
Abbreviated transcription (Latin):
sacrario oꝑant᷑. quȩ de sacrariost̃
edunt: &e qui altario deseruiunt. cũ al¬
tari participant᷑. Qui nͥ hoc de contemp¬
torib facultatum suarum uellet intelli¬
gi: nunqͣm secutꝰ ad iungeret: ita ⁊ ds̃
ordinauit his qͥ eugłm annunciant. de
habent nec hab̾e aliquid concupiscũt.
non suoꝵ s cõmunium possessores. Qͥd
est altud de eungłio uiuere: nͥ laborantẽ
de euglio uiueret: s necessaria sibi suis
manib ministraret: de se confidenter
eloquit᷑. Ego aut̃ nullo hoꝵs usus sum.
Et quare dixerit. secutus aꝑuit dicens.
Expedit enim mͥmori. inagis quamut
głam meam qͥs euacuet. Euacuari dic̃
głam suam.si ab eis quib p̃dicabat uo¬
luisset acciꝑe uite temporalis expensã.
Nolebat quippe in p̃senti laboris sui
fruccum: s infut᷑o reciꝑe. Si gͦ ille qͥ ni¬
chil habebat. de euangłio noluit tibi
laborabat. s siuis manib uitiere. ne glã
stie mercedis amitteret: qͥd nos qui &e ꝓ¬
pria nolumus amore possidendi nonui¬

Expanded text:
sacrario operantur, quae de sacrario sunt, edunt, et qui altario deserviunt, cum altario participant . Qui nisi hoc de contemptoribus facultatum suarum vellet intelligi, nunquam securus adjungeret: « Ita et Deus ordinavit, his, qui Evangelium annuntiant, de habent, nec habere aliquid concupiscunt, non suorum, sed communium possessores. Quid est aliud de Evangelio vivere, nisi laborantem de Evangelio viveret, sed necessaria sibi suis manibus ministraret, de se confidenter eloquitur: Ego autem nullo horum usus sum. Et quare hoc dixerit, securus aperuit, dicens: Expedit mihi mori, magis quam ut gloriam meam quis evacuet. Evacuari dicit gloriam suam, si ab eis, quibus praedicabat, voluisset accipere vitae temporalis expensam. Nolebat quippe in praesenti laboris sui fructum, sed in futuro, recipere. Si ergo ille qui nihil habebat, noluit de Evangelio, ubi laborabat, sed suis manibus vivere, ne gloriam suae mercedis amitteret: quid nos, qui propria nolumus, amore possidendi, non vi
Abbreviated transcription (Latin):
uires standi p̾be lapscris: grã tam̃ eius ñ pͥ
eos deserint. qm ab eis desercret᷑. Et quia
hoc ipsos uoluntaria fact̾uros defect̾ione p̃¬
uidit: ideo in p̃destinationis electionem¬
ñ habuit.tem. Quidieit quodñ
om̃s homines uult d̾s saluos eẽ. scertum
numerum p̃destinatorum. duriꝰ loquitur
qm̃ loquendũ est: de altitudine inscruta¬
bilis gr̃ȩ dei. qͥ ce om̃s uult saluos fieri.
p̃destinauit. p̃destinatos uocauit. uocatos
tustificauit. iustificatos głificauit: nichil
amittens de plentudine gentiũ &e de omni
semine isrł: cui p̃paratum ẽ in xp̃o regnũ
et̾num. ante mundi constitutionem. Ex
toto enĩ mundo totꝰ mundꝰ eligitur. & ex õĩb
hominib om̃s homines adoptant᷑: nec po¬
test tillo mͦ ꝑ infidelitatem atq inobedien¬
tiam. multoꝵ di ꝓmissio uacillare. dicen¬
tis ad abraham. In semine tuo b̃ndicent᷑
om̃s gs̃. Quod autem ꝓmis it potens ẽ et

Expanded text:
vires standi praebere lapsuris, gratia tamen ejus non prius vires standi praebere lapsuris, gratia tamen ejus non prius eos deseruit quam ab eis desereretur. Et quia hoc ipsos voluntaria facturos defectione praevidit, ideo in praedestinationis electione Item, qui dicit quod non omnes homines velit-Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum; durius loquitur, quam loquendum est, de altitudine inscrutabilis gratiae Dei: qui et omnes vult salvos fieri, praedestinavit, praedestinatos vocavit, vocatos justificavit, justificatos glorificavit : niomittens de plenitudine gentium, et de omni semine Israel, cui praeparatum est in Christo regnum aeternum ante constitutionem mundi. Ex toto enim mundo totus mundus eligitur, et ex omnibus hominibus omnes homines adoptantur. Nec potest ullo modo per infidelitatem atque inobedientiam multorum, Dei promissio vacillare, dicentis ad Abraham: « In semine tuo benedicentur omnes gentes. » Quod autem promisit potens est et
Abbreviated transcription (Latin):
non est nisi hominis uoluntate. Idem.
ui diẽ quod liberum arbitrium in hoĩe
nicħsit. s siue adbonum siue ad malum p̃¬
destinatio di in hominib oꝑctur: ñ ẽ catho¬
licus. Arbitrium entm hoĩs gr̃a dei ñ abolet.
s adolet: & aberrore muiam reuocat ce re¬
ducit: ut qͦd sua lib̾tate erat prauum. sp̃u
dei agente sit rectum. Predestinatio qͦ dei
semꝑ in bono ẽ: qui peccm sola hominis
uoluntate cõmissum. aut remittendum
nouit cum laude miscđie. aut plectendum
cum latde iusticie. Item. Qui dic̃
qͦd ds quibdam filiis suis qͦs regenerauit ĩ
xp̃o. quib fidem. spem: & dilectionẽ dedit.
a massa ꝑditionis p̃scientia & p̃destinatiõe
discret: si hoc itult affirmare. qͦd ds huius¬
mod homines in bonis quȩ donauerat
noluerit ꝑmanere. & ipse eis causa au̾sio¬
nis extiterit: contra iusticiam deisentit.
Quamuis enĩ omnipotentia dei potuerit

Expanded text:
non est nisi ex sola hominis voluntate. » Item : non est nisi ex sola hominis voluntate. » Item : « Qui dicit quod liberum arbitrium in homine nihil sit, sed sive ad bonum sive ad malum praedestinatio Dei in hominibus operetur, non est catholicus. Arbitrium enim hominis gratia Dei non abolet, sed adolet, et ab errore in viam revocat ac reducit, ut quod sua libertate erat pravum, Spiritu Dei agente sit rectum. Praedestinatio quoque Dei semper in bono est, quae peccatum, sola hominis voluntate commissum, aut remittendum novit cum laude misericordiae, aut plectendum cum laude justitiae. » Item : « Qui dicit quod Deus quibusdam filiis suis, quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, a massa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti: si hoc vult firmare, quod Deus hujusmodi homines in bonis quae donaverat noluerit permanere, et ipse eis causa aversionis exstiterit; contra justitiam Dei sentit. Quamvis enim omnipotentia Dei potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nam si fuerint in xp̃o ꝑ baptisiũ
regenerati. & pie iusteq uixerint. nicħ ei
ꝓsit. s tamdiu reseruent᷑ donec ruant. nec
ante eos ex hac uita quã hoc eis contingat
auferri. tanqͣm ad constitutionem di ta¬
lium hominĩruina referenda sit: non ẽ
catholicꝰ. Qͥa non ideo d̾s tempus etatis
cuiqͣm ꝓlongauit. ut diuutuendo corru¬
cret. & a fide rect̾a in sua longeuitate defi¬
ceret: cum int̾ b̃nficia dei numeranda sit
ipsa longeuitas: qua hõ melior debuit ẽẽ
nndiatus ñ est. ñ potest rep̃hendi : quia
scrmꝰ quidem in om̃s fines terrȩ eugłm
destinatum: s ñ ꝑutamꝰ iam in omnibus
terre finib p̃dicatum. Nec possumꝰ dicere.¬
est regeneratio. tem. Otuidic̃ qͦd
qui uocati sunt non ȩqualit̃ uocatisunt. s
aliiut credent. & alii ut ñ credent: quasi
cuiquam uocatio. cats a fuerit ñ credendr:
ñ reet̾e dic̃. Qͣmuis enim fides ñ sit nͥ ex dei
dono. & hominis uoluntate: infidelitas tñ

Expanded text:
fuerint in Christo per baptismum regenerati, et pie et juste vixerint, nihil eis prosit, sed tandiu reserventur donec ruant, nec ante eos ex hac vita quam hoc eis contingat, auferri, tanquam ad constitutionem Dei talium hominum ruina referenda sit, non est catholicus: quia non ideo Deus tempus aetatis cuiquam prorogavit, ut diu vivendo corrueret, et a fide recta in sua longaevitate deficeret, cum inter beneficia Dei numeranda sit ipsa longaevitas, qua hnuntiatus non est, non potest reprehendi. Quia scimus quidem in omnes fines terrae Evangelium destinatum, sed non putamus jam in omnibus terrae finibus pest regeneratio. » Item : « Qui dicit quod qui vocati sunt, non aequaliter vocati sint, sed alii ut crederent, alii ut non credcuiquam vocatio causa fuerit non credendi; non recte dicit. Quamvis enim fides non sit nisi ex Dei dono et hominis voluntate; infidelitas t
Abbreviated transcription (Latin):
dissuade pecunȩ. inmiciciaꝵ tenax. ñ
atidebit animos dissidentiũ sacerdotali tn¬
quillitate cõpon̾e. iusticiam p̃dicare iudi¬
cib erubeseit. qmtpse ꝑsone potentis fa¬
uore corrumpit: nec defendit opp̾ssos. s
ꝑsonas aut honorat. aut despicit: ⁊ qͥeq̃d
boni ñ fac̃. aut mali cõmiccit: nec itibet fi¬
eri nec uetat: qͥa necessariam dicendi auẽ¬
toritatem cont᷑rietate sue actionis amittit.

Expanded text:
dissuadere pecuniae. Inimicitiarum tenax, non dissuadere pecuniae. Inimicitiarum tenax, non valebit animos dissidentium sacerdotali tranquillitate componere. Justitiam praedicare judicibus erubescit, quam ipse personae potentis favore corrumpit: nec defendit oppressos, si personas aut honorat, aut despicit: et quidquid boni non facit, aut mali committit, nec jubebit fieri, nec vetabit: quia necessariam docendi auctoritatem, contrarietate suae actio
Abbreviated transcription (Latin):
se. s etiam de grege sibi credito rationem
pastori pastoꝵ ommium reddat: fuia suoꝵq
detrim̃ta non cogitat: quem ñ delinquen¬
tium peccata cont̾stant. nec ꝓficientium bo¬
na letificant. s de se tm̃ plerumq aut nec
dde se oĩo sollicitꝰ. quid a suis bom mali uie
gerat᷑. ignorat. Qui ñ p̃dicat ꝑseuerantiam
iustisᷤ. penitentiã iniustis: contemptum
mundi conu̾sis. futuras penas auersis.
Qͥ ñ podest dicere contemptorib admo¬
intionis sue futarum cogitate iudicium.
quod ipse forte ñcogitat.⁊ amatorib mun
dinolide diligere mundum. s eum amor
mund delectat : & ambitiosis ambitioni
iam finem ponite si eum ambitio ruinosa
p̃cipitat: ebriosis ebrietatẽ cauete. si se me¬
rousq ad alienationẽ m̃tis ingurgitat.
Sumptuosis daꝑib gͣuidꝰ. ñ potest sicis ab¬
stinentiam laudare qm calcat. uitio cupi¬
ditatis adddictꝰ. cupidis amorem ñ porest

Expanded text:
se, sed etiam de grege sibi credito, rationem se, sed etiam de grege sibi credito, rationem pastori pastorum omnium reddet, sua suorumque detrimenta non cogitat. Quem non delinquentium peccata contristant, nec proficientium bona laetificant, sed de se tantum, plerumque autem nec de se omnino sollicitus, quid a suis boni malive geratur, ignorat. Qui non praedicat perseverantiam justis, poenitentiam pravis, contemptum mundi conversis, futuras poenas aversis. Qui non potest dicere contemptoribus admonitionis suae, Futurum cogitate judicium, quod ipse forte di Nolite diligere mundum, si eum amor mundi oblectat; ajam finem imponite, si eum ambitio ruinosa praecipitat. Ebriosis, Ebrietatem cavete, si se mero usque ad alienationem mentis ingurgitat. Sumptuosis dapibus gravidus, non potest suis abstinentiam laudare, quam calcat. Vitio cupiditatis addictus, cupidis amorem non potest
Abbreviated transcription (Latin):
magistros docere non audeat.
cne euiquam m̃s sermo p̃sumꝑ uꝗsꝰ
appareat. si quales ẽẽ uł non ẽẽ debe¬
ant. om̃s sacerdotes ostendat: ñ generalit̃
s deuno mͥ uideor ẽẽ dicendum: ce de te
potissimum qͥ hoc mͥ pace tua dixerim te¬
mere delegasti ꝑicłosi sermonis officium:
nec incognita uob̃. s tisitata debeo comp̃¬
hendere: quȩ solemꝰ int̾ nos mutua colla¬
tione conferre. Quib breuit̃ declaratis.
ñ ptto qͦd relationem magis quam dispu¬
tationem meã quisqͣm iuste possit alicuiꝰ
temeritatis arguere: qͣsi patres meos aude¬
am docere. a quib normam tuuendi ac¬
eipere sum paratus ce discere.xu.Ne
negligentia sacerdotis qͥ doetne sue agendo con¬
traria ꝑsonam non potest implere doct̾oris.
Decolite gͦ. quanta ce qualia me audi¬
I ente atq ꝓbante dicẽ solebatis de am¬
minnstratione pontisicis. qͥ popłi s comisi
cura posthabita. ardentiꝰ bona p̃sentia desi¬
derat. quam fut᷑a. ⁊ oblitꝰ quod ñsolum de

Expanded text:
magistros docere non audeat. Ac ne cuipiam meus sermo praesumptuosus appareat, si quales non esse vel esse debeant omnes sacerdotes ostendat; non generaliter, sed de uno mihi video esse dicendum, et de te potissimum qui hoc mihi pace tua dixerim temere delegasti periculosi sermonis officium. Nec incognita vobis, sed usitata debeo comprehendere, quae solemus inter nos mutua confabulatione conferre. Quibus breviter declaratis, non puto quod relationem meam, magis quam disputationem quisquam juste possit alicujus temeritatis arguere; quasi patres meos audeam docere, a quibus normam vivendi accipere sum paratus et discere. CAPUT XV. De negligentia sacerdotis qui, doctrinae suae agendo contraria, personam non potest imRecolite ergo, etc. quanta et qualia, me audiente atque probante, dicere solebatis de administratione pontificis, qui, populi sibi commissi cura posthabita, ardentius bona praesentia desiderat, quam futura; et oblitus quod non solum de
Abbreviated transcription (Latin):
inihac uita contundit᷑: que immundorum
spũum ꝑsecutionib uelut qͥb dam ꝓcello¬
sis fluctib in diũsa iactat᷑: quȩ scandaloꝵ
regenda. Que fic̃ om̃s quos uehit ꝑdciẽ
meolumes.gubnatoris uigilantia guber¬
nata: ita ñ solum om̃s quos ht̃. s etiam ip¬
sum gubnatorem ꝑdit submersa fluctib
aut soluta.xuii. Tli anxium quod
eccłiam nee relinquere possit nec regere: ꝓtio

Expanded text:
in hac vita contunditur, quae immundorum in hac vita contunditur, quae immundorum spirituum persecutionibus velut quibusdam procellosis fluctibus in diversa jactatur, quae scandalorum regenda: quae sicut omnes quos vehit, perducit incolumes gubernatoris vigilantia gubernata, ita non solum omnes quos habet, sed etiam ipsum gubernatorem perdet, submersa fluctibus aut soluta. CAPUT XVII. Ubi anxium quod Ecclesiam nec relinquere, nec regere po
Abbreviated transcription (Latin):
neat eosqͥ eccłiam sibi creditam. uł relinquere
uolunt. uel strenue gub̃nare contemnunt.
ec atq his similia rememorantes.
ep̃atum uos accepisse pęnituit: qͥsic̃
amministiatorem scrã si probe amminu¬
strauerit illustrat: ita contemptorẽ sui cõ¬
demnat. Deniq uolentes eccłiam uobis
creditam uelut impares ei regende dimit¬
tere. atq aliquam solitudinẽ tamstudio
qͥetis quam ipsiꝰ officii ur̃i desꝑatione sece¬
si prcłosum ẽ nauem int̃ fluct̾uis caute ñ
regere: quanto ꝑicłosius ẽ eam undis intu¬
mescentib fluct̾uantẽ in tempestate relinq̃¬
re: Ad quam sic̃ sanctiꝰ est ñ accede: ⁊tase¬
mel susceptam conuenit fluetuantis pela¬
gi proiecta formidine acsꝑe ꝑueniendi cõ¬
cepta usq in portum sine ulla mercium ia¬
ctura ꝑducẽ: que cum tiob̃ comparatiopla¬
euisset adiuuri. Et iccirco eccłia q̃ uelut
nauis magna ꝑmare mundi hinꝰ enaui¬
gat: q̃ diuersis temptationum fluctibus

Expanded text:
iam sibi creditam vel relinquere volunt, vel strenue gubernare contemnunt. Haec atque his similia memorantes episcopatus vos accepti poenituit: qui, sicut administratorem suum, si probe administretur, illustrat, ita contemptorem suum condemnat. Denique volentes Ecclesiam vobis creditam, velut impares ei regendae dimittere, atque in aliquam solitudinem non tam studio quietis quam ipsius officii vestri desperatione secesi periculosum est navim inter fluctus caute non regere, quanto periculosius est eam undis intumescentibus fluctuantem in tempestate relinquere? Ad quam sicut satius est non ascendere, ita semel susceptam convenit fluctuantis pelagi projecta formidine, ac spe perveniendi concepta, usque in portum sine ulla mercium jactura perducere. Quae cum vobis comparatio placuisset, adjunxi: Et idcirco Ecclesia, quae velut navis magna per mare mundi hujus enavigat, quae diversis tentationum fluctibus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ t̃ram. S faciet nos ꝑseuerare in se uᷤ¬
q ad huiꝰuide finẽ: cui cotidie dicimus.
ne nos inferas intemptationẽ. Uidetisne
obsecͦ quantum distat hic sermo ab eo qͤ
composuit malignitas obloguentium :
qͥ studuert̃ etiam ea que rect̾e dic̃. exqͥsita
uerborum fraude corrumꝑe: De qͦ idem
auct̾or rectissime ait. Polosi autẽ uel imꝑ¬
iti medici est. etiam utile medicamentum
rissimum ẽ. ita sane s imꝓbissimum. im¬
portunissimum. incongruentissimũ: ñ
falso eloqͥo s ñ salubriter ualittidini hu¬
mane infirmitatis apposito. Non gͥ necẽe
est de hisrationem reddere. que & ab altis
dicta. & ab ipso ostendimꝰ improbata:. ita
tamentit nicħ sibi ꝑfalsorum admixtio¬
nem p̃ripi ꝑateret᷑ exueris. Quamuis
enĩ nunquã tam insipient locut᷑ sit ad

Expanded text:
super terram : sed faciet nos pesuper terram : sed faciet nos peque ad hujus vitae finem, cui quotidie dicimus: Ne nos inferas in tentationem . Videtisne, obsecro, quantum distet hic sermo ab eo quem composuit malignitas obloquentium; qui studuerunt etiam ea quae 255 recte dicit exquisita verborum fraude corrumpere? De quo idem doctor rectissime ait : Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum rissimum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. Non igitur necesse est de his rationem reddere, quae et ab aliis dicta, et ab ipso ostendimus improbata; ita tamen, ut nihil sibi per falsorum admixtionem praeripi pateretur ex veris. Quamvis enim numquam tam insipienter locutus sit ad
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdammͦ ꝓpħare: Et post hec cum diceret
qualit̃ de his loquendũ eẽt in popło. ꝓpͥi
sensus uerba conexuit dicens: illum etiam
modum qͦutendum ẽẽt in p̃destinationis
p̃dicatione. nos diximꝰ loquendo ad popu¬
ipsam obediendi ꝑseuerantiam a patre lu¬
minum a qͦ descendit omne datũ obtimũ.
&e omne donũ ꝑfectum sꝑare debetis: ce co¬
tidianis orationib poscere: atq hoc facien¬
do confidere. ñ uos ẽe ap̃destinatione po¬
ptil eiꝰ alienos: qͥ etiam hoc ut faciatis. ipse
largit᷑. Absit autem a uob. ideo desꝑare
detiobis: qm̃ sƿem urãm inpso hab̾e iu¬
bemim ñ in uob̃. Maledictꝰ enim omnis
in dño: qm beatiom̃s qui confidunt in eo.
Hanc spem tenentes: sertute dño in timore:
&e exultate ei cũ tremore. Qm̃ de uita et̾na
quam filiis ꝓmissionis ꝓmisit ds. ñ m̃dax
ante tempora et̾na. nemo potest ẽẽ securꝰ:
nͥ consũmata fu̾nit ista uita. q̃ temptatio ẽ

Expanded text:
quodam modo prophetare? Et post haec cum diceret quodam modo prophetare? Et post haec cum diceret qualiter de his loquendum esset in populo, proprii sensus verba connexuit dicens : Imodum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud popuipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere jubemini, non in vobis. Malin homine ; quia beati omnes qui confidunt in eum. Hanc spem tenentes, servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore : quoniam de vita aeterna, quam filiis promissionis promisit non mendax Deus ante tempora aeterna, nemo potest esse securus, nisi consummata fuerit ista vita, quae tentatio est
Abbreviated transcription (Latin):
S aiunt ut scͥbitis. &e post ea ista cum
dicunt. Ex hoc gͦ potinstis aduertere.
ñ ipsum hec dic̾e̾. s eos deqitib dixit: s
aiunt ut scͥbitis & istacum dicunt. Qd
similit̃ & apłs ait: sic̃ aiunt nos qͥdam
dicere. faciamꝰ malaut uentant bona. In¬
ferius autem uͥ plemꝰ ad istarespondet.
multo manifestius patet: qͦd hec ab ipso
nunqͣm talit̃ dictasint. & quantum ei
huiꝰmͦi p̃dicationis forma displiccat. qͣm
corrigens. & mandans. atq em̃dans. to¬
lerabiliorem audientib facit: q̃ uera st̃
temꝑans. que fals a sunt resecans: & post
multa adiciens. Iamuͦ qͦd illis tierbis ad¬
nectitur. miror siullomͦ potest in popło
xp̃iano quisqͣm infirmꝰ pacient̃ audire:
cum dr eis. Et siqͥ obedistis: si p̃destinati
estis reiciendi. subtrahunt᷑ obedientiȩ ui¬
ros. ut obedire cessetis. Hoc emĩ dicere qͥd
tuidetur aliud eẽ qm maledicere: aut mala

Expanded text:
Sed aiunt, ut scribitis; et postea, Ista cum Sed aiunt, ut scribitis; et postea, Ista cum dicunt. Ex hoc potuistis advertere, non ipsum haec dicere, sed eos de quibus dixit: Sed aiunt, ut scribitis; et, Ista cum dicunt. Quod similiter et Apostolus ait : Sicut aiunt nos quidam dicere, Faciamus mala, ut veniant bona. Inferius autem, ubi plenius ad ista respondet, multo manifestius patet quam haec ab ipso numquam taliter dicta sint, et quantum ei hujusmodi praedicationis forma displiceat; quam corrigens et mundans atque emendans, tolerabiliorem audientibus facit; quae vera sunt temperans, quae falsa sunt resecans, et post multa adjiciens : Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo Christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis, Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obedientiae vires, ut obedire cessetis. Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse quam maledicere, aut mala
Abbreviated transcription (Latin):
tamen si qͥ estis ñdum uocati. qͦs gr̃a sua
p̃destinauerit eligendos. accipietis eand̃
grãm qua uelitis &e sitis electi: ce siqͥ obe¬
ditis si p̃destinati estis reiciend subtra¬
hentur obedientie uires. ut obȩdire ces¬
Setis. Responsio.
tupeo scĩtatem ur̃am. obiectionem
calummanttum a ꝑsona defen¬
soris gr̃e ñ potuisse discernere: & uerba
obtrectantium ei ips qui obtrect̾atoribus
suis respondet aptasse. Hec enim de do¬
ct̾rina catholiciuiri qͥdam nequiter
& nugatorie iact̾itabant: qͦd qui talem
dei grãm p̃dicaret. ut fides & obedientia.
cec̃ẽq uirtutes. & in eisusq in finem ꝑse¬
uerantia. ñ nisi ex dono dez hab̃i posse
credant᷑: consequens ẽẽ ut talib uerb̃
uteret᷑ ad popłm: & huiꝰmi denunciati¬
onib omnẽ liberi arbit᷑i euitaret in du¬
striam. Qͦd qͥ a piissimꝰ doct̃or litteris eo¬
rum ad qͦs scribit agnouerat: ido dic̃.

Expanded text:
tamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua tamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam qua velitis et sitis electi; et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. RESPONSIO. Stupeo sanctitatem vestram, objectionem calumniantium a persona defensoris gratiae non potuisse discernere, et verba obtrectantium ei ipsi qui obtrectatoribus suis respondet aptasse. Haec enim de doctrina catholici viri quidam nequiter et nugatorie jactitabant, quod qui talem Dei gratiam praedicaret, ut fides et obedientia, caeteraeque virtutes, et in eis usque in finem perseverantia, non nisi ex dono Dei haberi posse credantur; consequens esse ut talibus verbis uteretur ad populum, et hujusmodi denuntiationibus omnem liberi arbitrii evitaret industriam. Quod quia piissimus doctor litteris eorum ad quos scribit agnoverat, ideo 254 dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
dedit nob̃ sp̃m fidei ce uirtutis. continen¬
tie & caritatis. sapientie & intellectꝰ. cons¬
lii &e fortitudinis. scientie ac pictatis. ac
timoris fui: que bona siñ dedisset nobis qͥ
omnia oꝑatur in omnib ꝓrsꝰ ñ habemꝰ
in nob̃. Et cum his qͥ cognouerunt deum.
aut cum cognouissent ñsic̃ dm głificauer̃.
aut grãs egerunt. s hoc ipsu fue sapĩe
deputantes stulti facti. &e obscurad corde
etianuert̃ in cogitationib suis: eum his
inqͣm sedemꝰ in tenebris & in umbra mor
tis:. nec querelam habentes de pena. nec
excusationem de ignorantia: nec p̃sidiũ
mulis excitari:. si dicatur in conuentuȩc¬
clesle audientib multis: ita se habet de
p̃destinatione definta sententia uolun¬
tatis dei. ut alii ex uob̃ accepta obedien¬
di tiobuntate tieneritis ad fidem uel ac¬
cepta ꝑseuerantia ꝑmaneatis infide: cȩt̾iu̾
qui in peccatorum delectatione remorami¬
ni.ideo ñdum surreristis. qͥa necdum uos
adiutorium miserantis gr̃a erexit. Uerun¬

Expanded text:
rtutis, continentiae et charitatis, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, ac timoris sui. Quae bona si non dedisset nobis, qui omnia operatur in omnibus, prorsus non haberemus in nobis: et cum his, qui non cognoverunt Deum, aut cum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed hoc ipsum suae sapientiae deputantes, stulti facti et obscurato corde evanuerunt in cogitationibus suis ; cum his, inquam, sederemus in tenebris et in tis, nec querelam habentes de poena, nec excusationem de ignorantia, nec praesidium mulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem, vel accepta perseverantia, permaneatis in fide; caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
aut si uelint inchoare. qͦd dñs possit extrti¬
ere: Nerit gͦ illis pͥncipium filiꝰ di: ñ fun¬
dabunt᷑ intpso angulari lapide xp̃oiħu.
Nec de eis dict̾um est. firmum autem fun¬
dam̃tum deistat: qͥa totam elationẽ suam
solubili arene. & succiduo eineri fuꝑpont̃.
Agnoscamꝰ itaq sapient̃. pieq fatcam̃. p̃scisse
incõmutabilit̾ đm quibus eẽt daturus
ut credent: aut qͦs daturus eẽt filio suo.
ut ex eis ñ ꝑderet quemqͣm. Et si hec p̾sci

Expanded text:
aut se velint inchoare quod Dominus possit exstruaut se velint inchoare quod Dominus possit exstruere? Non erit ergo illis principium Filius Dei, non fundabuntur in ipso angulari lapide Christo Jesu, nec de eis dictum est: Firmum autem fundamentum Dei stat ; quia totam electionem suam solubili arenae et succiduo cineri superponunt. Agnoscamus itaque sapienter, pieque fateamur, praescisse incommutabiliter Deum quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet q
Abbreviated transcription (Latin):
non donumdat᷑. s debitum reddit᷑. In
hac sententia positi consequent̃ sapiunt
cos eẽ p̃destinatos inuitam et̃nam. quos
ꝑ libere uoluntatis arbitͥum fideles fut̃os
p̃scierit d̾s. ut ipsa electorum p̃destinatio
ñ sit retributio: atq ita inhis qͥ p̃destina¬
ti funt scđm ꝓpositum eiꝰ qui umuers a oꝑ¬
atur. ñ oꝑetur ds fidem. Nec tilla fint ho¬
minis merita: si ds opatur unu̾sa. Quui
ista sentiunt. fidem ñ acceꝑunt: atit quã
acceꝑunt ꝑdiderunt. sequendo uanissi¬
mam pelagianoꝵ suꝑbiam. &e inse ñ in
dño gloriando: qui oꝑatur omnia mom¬
nib bona ꝓfecto ñ mala. Et si omĩa bo¬
na. utiq & fidem. sine qua nemo potest do¬
placere: & que ẽ uirtutum omnrũ funda¬
mentum. Quale ẽ autem ut cum dei sit
cdificatio. & nͥ dñs edificatierit domum. in
uanum laborant qͥ edificant eam : aut no¬
lint isti fundam̃tum ad edificium ꝑtinere.

Expanded text:
non donum datur, sed debitum redditur. In non donum datur, sed debitum redditur. In hac sententia positi, consequenter sapiunt, eos esse praedestinatos in vitam aeternam, quos per liberae voluntatis arbitrium fideles futuros praescierit Deus; ut ipsa electorum praedestinatio non sit nisi retributio: atque ita, in his qui praedestinati sunt secundum propositum ejus qui universa operatur, non operetur Deus fidem; nec minis merita, si Deus operatur universa. Vere qui ista sentiunt, fidem non acceperunt, aut quam acceperant perdiderunt, sequendo vanissimam Pelagianorum superbiam, et in se, non in Domino, gloriando, qui operatur omnia in omnibus , bona profecto, non mala: et si omnia bona, utique et fidem, sine qua nemo potest placere , et quae est virtutum omnium fundamentum. Quale est autem, ut cum Dei sit aedificatio, et nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborent qui aedificant eam ; aut nolint isti fundamentum ad aedificium pertinere,
Abbreviated transcription (Latin):
sedo. An quisquam diccre audebit.
dm̃ non p̾cisse quib ec̃t ddaturꝰ ut eredent:
aut qͦs dattirus erat filio suo. ut ex eis non
ꝑderet quemquã: Queutiq si p̃scit:
ꝓfect̾o beneficia sua quib nos dignaretur
libate p̃setuit. Hec est p̃destinatioscõrũ.
nich altud p̃scientia scilicet ce p̃paratiobñ
fitioꝵdi. qͥb c̾tissime lib̾ant᷑. qͥc̃q liberantur.
Ceti autem ub nͥ in massa ꝑditionis. tusto
diuno iudicio relinquunt᷑: ubi tyrii re¬
licti sunt a sydonii: Qui etiam crede po¬
tuerunt: si mira illa xp̃i signa uidissent.
S q̃m ut credent ñ eis erat datum: etiam
unde crederent est negatum. Responsio.
u istis resistunt. hoc sentire aꝑtissime
probant᷑. quod fides ñ sitdonum di:
ce quod gr̾a non p̃ueniat libertm arbitriũ.
s sequatur: &e quod gr̃a di scđ̾m merita no¬
stra det̃. Namsi aliquid conferri homini
ꝑ gr̃ãm confitent᷑: & id ñ accipit nͥ fides
que accepta ñ est: inpsa est meritum cui

Expanded text:
. An quisquam dicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicet, et pficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur. Ceteri autem, ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur, ubi Tyrii relicti sunt et Sydonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent: sed quoniam ut crederent non eis erat datum, etiam unde crederent est negatum . RESP. Qui istis resistunt, hoc sentire apertissime probantur, quod fides non sit donum Dei; et quod gratia non praeveniat liberum arbitrium, sed sequatur; et quod gratia Dei secundum merita nostra detur. Nam si aliquid conferri homini per gratiam confitentur, et id non accipit nisi fides, quae accepta non est; in ipsa est meritum, cui
Abbreviated transcription (Latin):
diffidenti de se ꝓtect̾ionis fue ꝓmictit
auxilium: hortat᷑ & ꝓuocat. ut diffini¬
tiomis ambiguitate deposita. ꝓpositum
sp̃uale suscipiat: ꝑseueraturtim se in
suscepto labore ꝓpositi sui. ñ sua possi¬
bilitate s dñi miseratione confidat.
nec suis uirib s gr̃e ommipotentis fretꝰ
auxilio. contͣ diabolicas impugnatio¬
nes uiet̾cia arma arripiat. G ogitet
qͣnti ce qͣnte potuert̃ ⁊ possunt. quod se
posse desꝑat: unde illi uel ille potuer̃
inde posse se firmit credat. certa spe
spĩtalia carnalib ac t̃renis cȩlestia. &
futura p̃sentib anteponat. XUII. Q

Expanded text:
diffidenti de se protectionis suae promittit diffidenti de se protectionis suae promittit auxilium. Hortatur et provocat ut, diffinitionis ambiguitate deposita, propositum spiritale suscipiat, perseveraturum se in suscepto labore propositi sui; non sua possibilitate, sed Domini miseratione confidat, nec suis viribus, sed gratiae omnipotentis fretus auxilio, contra diabolicas impugnationes victoriae arma corripiat, cogitet et quanti et quantae potuerunt et possunt, quod se posse desperat. Unde illi vel illae potuerunt, inde se posse firmiter credat certa spe, spiritalia carnalibus ac terrenis coelestia et futura praesentibus anteponat. Omnes q
Abbreviated transcription (Latin):
q difficile. dulcib carere deliciis: illecebͥs
renunciare carnalib: abstinentiȩ tugis
gͣuari laborib : ietumorum ac ingłiaꝵ
continuatione torqueri: certa carnis ma¬
ceiatione p̃mi:p̃mium dubiȩ remunera¬
tionis ambire: contͣ diabolum decipien¬
di arte ꝑitum. resistendi arma arriꝑe:
insidias eius ac fraudes uigilantis animi
cautione uitare: quam demde miserũ
sit enormitate tante asꝑitatis euicd̾um.
ac diabolica fratide deceptum. ad repu¬
diata redire: uoluptatib qͣs abiecerat
frui: & omnib q̃ incaute laboriosum
suscipiendo ꝓpositum contempserat de¬
lectari. His ⁊ talib: uitiola confuetudo.
dubium sc̃e diffinitionis affligit. Uutꝰ
econtͣ que continentia nominat᷑: mo¬
randem confident̃ obiurgat: & ad delec̃¬
tationes puras. castasq delicias quib
fruunt᷑ om̃s sui amatores inuitat. Of¬
fert nudo iusticie indum̃tum: illumi¬
nato sui apparatꝰ demonstrat ornatum.

Expanded text:
que difficile dulcibus carere deliciis, illecebris que difficile dulcibus carere deliciis, illecebris renuntiare carnalibus, abstinentiae jugis gravari laboribus, jejuniorum ac vigiliarum continuatione torqueri, certa carnis afflictione praemium dubiae remunerationis ambire; contra diabolum, decipiendi peritum, resistendi arma corripere, insidias ejus ac fraudes vigilantis animi cautione vitare; quam deinde miserum sit enormitate tantae asperitatis evictum ac diabolica fraude deceptum ad repudiata redire, voluptatibus quas abjecerat frui, et omnibus quae incaute laboriosum suscipiendo propositum contempserat, delectari. His et talibus vitiosa consuetuod dubium sanctae diffinitionis affligit: virtus contra quae continentia nominatur, morantem confidenter objurgat, ad delectationes puras castasque delicias, quibus fruuntur omnes sui amatores, invitat, offert nudo justitiae vestimentum, illuminato sui apparatus demonstrat ornatum,
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita in alt̾utrum latꝰ se cogitationũ
uarietate u̾santem. ipsa uelut urtutis
ac uitii depida me dietas. uexat ac lace¬
rat: qm̃qͥdem quemlibet hoĩem dũ nec
se meo quod elegerat certa definitione
confirmat. qͣndiu mͦ ñ uult qͦd uolebat.
mͦ uelle incipit quod ñ uolebat: uelut
in qͥdam delibationis incerte bituo con¬
stittum. discerpit diu̾sitas uoluptatum.
Hinc eumuirtꝰ admonet suȩ salutis ⁊ uo¬
cat: inde uitiosa consuetudo discedere
a se uolentem morat᷑ ac reuocat. Et pau¬
lisꝑ a se atĩso nec ad uirtutẽ plenam con¬
uerso. usitate uoluptatis admonitione
blandit᷑: ce om̃s illecebͣs quib olimꝑdite
fruebat᷑ ostendit. Turpia qͦ defidia qͥb
uincat᷑ immittt: ac iam pene fastidien¬
ti blandum nes cio quid mollit̃ insusur¬
rat: & supplicat ne p̃ponat mollib du¬
ra: letis tͥstia: certis dubia: p̃sentium uo¬
luptati fut᷑a. Cogidet qͣm penale sit at¬

Expanded text:
atque ita in alterutrum latus se cogitationum atque ita in alterutrum latus se cogitationum varietate versantem, ipsa velut virtutis ac vitii tepida medietas, vexat ac lacerat. Quoniam quidem quemlibet hominem, donec se in eo quod elegerit certa definitione confirmet; quandiu modo non vult quod volebat, modo velle incipit quod nolebat; velut in quodam deliberationis incertae bivio constitutum, discerpit ipsa diversitas voluntatum. Hinc eum virtus admonet suae salutis, et vocat; inde consuetudo via se volentem moratur et revocat, et paulisper a se averso, nec ad virtutem plene converso, vitiatae voluntatis admonitione blandiens, omnes illecebras quibus olim perdite fruebatur ostendit, turpia quoque desideria quibus vinciatur immittit, ac jam pene fastidienti, blandum nescio quid mollit, insusurrat, et supplicat ne praeponat mollibus dura, laetis tristia, certis dubia, praesentium voluptati futura; cogitet quam poenale sit at
Abbreviated transcription (Latin):
mnis scãuirtꝰ. res est diuina. incor¬
porea ꝓrsus. atq mundissima :
quam m̃tes inqͥnate ñ inqͥnant: s ipsa
inqͥnatas emacłat. Cuiꝰ participatiõe
formant᷑ informia : suscitant᷑ mortua:
sanant᷑ infirma : corrigunt᷑ praua: re¬
conciliant᷑ auersa. Hanc ñ ht̃ nͥ deus:
&e is eui dedit. Quȩ in ammo habitat:
s aĩam corpꝰq scĩficat. Ad quam nuuꝰ
accedit inuitꝰ. qͣm nullus amitcit. nisi
ꝓpͥa uoluntate deceptꝰ. Nemo eam sͥ con¬
ferre potest. cum possit auferre: alters
autẽ ñ conferre p̃ualet. nec auferre. Ita¬
q eum talis ac tanta uirtꝰ cuilibet int̃
uoluptates suas adhue marcenti reful¬
serit. atq e ad se concupiscendũ desidtũ
salubre cõmou̾it: ꝓtirius in animo eius
duaꝵ delectationum contͣriarum rixa
consurgit: & m̃tem uoluntas adu̾sum
se ancipit delectatione dittisa. in diũsa
conduẽ ac reducit: mͦ rep̃hendendo qͦd
elegerat. mͦ quod rep̃hendat eligendo:

Expanded text:
mnis sancta virtus res est divina, incorporea prorsus atque mundissima: quam mentes inquinatae non inquinant, sed ipsa inquinatas emaculat; cujus participatione formantur informia, suscitantur mortua, sanantur infirma, corriguntur prava, reconciliantur aversa. Hanc non habet nisi Deus, et is cui dederit Deus. Quae in animo habitat, sed animum corpusque sanctificat; ad quam nullus accedit invitus, quam nullus amittit, nisi propria voluntate deceptus. Nemo eam sibi conferre potest, cum possit auferre; alteri autem nec conferre praevalet, nec auferre. 2. Itaque cum talis ac tanta virtus cuilibet inter voluptates suas adhuc marcescenti refulserit, atque ei ad se concupiscendam desiderium salubre commoverit: protinus in animo ejus duarum delectationum contrariarum rixa consurgit; et mentem voluntas adversum se ancipiti delectatione divisam in diversa ducit ac reducit; modo reprehendendo quod elegerat, modo quod reprehenderat eligendo;
Abbreviated transcription (Latin):
in et̾num: nec quis qm tapiet eas de many
mea. Omnium gͦ hominũ eura ẽ deo: & ne¬
mo est quem ñ aut eunͣglica p̃dicatio. aut
legis testificatio. aut ipsa etiam rationat᷑e
contieniat: s infidelitatẽ hoĩum ipsis ascͥ¬
bimus hominib. fidem autem hominũ
donum di ẽẽ fatem᷑. sine cuiꝰ gr̃a. nemo cur
bus. quorum constitutionem contͣ inimi¬
cos gr̃e dei totꝰ inundus amplexꝰ est tieraci
ꝓfeszione quemadmodũ ipsoꝵ ht̃ sermo
Obiect̾io.

Expanded text:
in aeternum, nec quisquam rapiet eas de manu mea . Omnium ergo hominum cura est Deo: et nemo est quem non aut evangelica praedicatio, aut legis testificatio, aut ipsa etiam natura conveniat. Sed infidelitatem hominum, ipsis adscribamus hominibus: fidem autem hominum, donum Dei esse fateamur, sine cujus gratia nemo currbus, quorum constitutionem contra inimicos gratiae Dei totus mundus amplexus est, veraci professione, quemadmodum ipsorum habet sermo, solum ad cognoscendam, verum etiam ad
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est ñ plebs mea uos. ibiuocent᷑ filii di
uiii: & quare qͦd querebat isrł̃. ñ sit conse¬
cutus. electio autem consecuta sit. &eteriuͦ
excecati sunt. impossibile est comp̾hendere.
ce ꝑicłose curiositatis querere est: cum tam̃
quod nulla sit apud dminiquitas. nemini
liceat ignorare. nec alia gr̃a. aut alia fide
quemq hominũ siue ante legem. siue legis
tempore iustificatum ẽẽ credendum sit. ꝗͣ
lium uoluntatis sue in fine scłorum uenit
querere ce saluare qͦd ꝑierat. Catis as uero
oꝑm &e iudicioꝵ dei qͥ ex toto ad humanas
uoluntates &e act̾iones refert. qͣs tñ in par¬
uulorum adoptionem. aut abdicationem
ñ intienit: ce dis pens ationes dm̃i ex liberi
arbitͥ uult mutabilitate uariari. ꝓfitetur
sͥscrutabilia iudicia dei. & uestigabiles ui¬
aseiꝰ. & quod doct̃or gentium paulus non
audet attingere. hic se cristimat reseratum
posse uulgare. Quodq ñ minoris impie¬
tatis est: ipsam grãm qua saluamͣ. aut bo¬

Expanded text:
dictum est, Non plebs mea vos, ibi vocentur filii Dei vivi ; et quare quod quaerebat Israel non sit consecutus, electio autem consecuta est ; caeteri vero excaecati sunt ; impossibile est comprehendere, et periculosae curiositatis est quaerere: cum tamen, quod nulla sit apud Deum iniquitas , nemini liceat ignorare: nec alia gratia aut alia fide quemquam hominum, sive ante legem, sive legis tempore justificatum esse credendum sit, quam tatis suae, in fine saeculorum venit quaerere et salvare quod perierat. Causas vero operum et judiciorum Dei, qui ex toto ad humanas voluntates et actiones refert, quas tamen in parvulorum adoptione aut abdicatione non invenit, et dispensationes Dei ex liberi arbitrii vult mutabilitate variari, profitetur sibi scrutabilia judicia Dei et vestigabiles vias ejus: et quod doctor gentium Paulus non audebat attingere , hic se existimat reseratum 212 posse vulgare: quodque non minoris impietatis est, ipsam gratiam, qua salvamur, aut bo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ omnia ista scła disponenda est uolun¬
tas des:. utusq quaq neminem hommẽ
p̃timisisse monstret᷑: inpenetrabilis iudi¬
ciorum dei altitudo pulsatur. Quare enim
in p̾t̾itis scłis dimiserit d̾s ommes gs̃ ing̃di
uias fuas. qñ iacob elegit sͥ dñs. & ñ fecit

Expanded text:
 omnia saecula asserenda est voluntas Dei, ut usquequaque neminem hominum praetermisisse monstretur; impenetrabilis judiciorum Dei altitudo pulsatur. Quare enim in praeteritis saeculis dimiserit Deus omnes gentes ingredi vias suas , quando Jacob elegit sibi Dominus ; et
Abbreviated transcription (Latin):
docentes eos seruare omnia. q̃c̃q mandaui
uob̃. Audiamꝰ qͦq ad abraham ꝓmissionẽ
dei dicentis. In semine tuo bndicent᷑ om̃s
ꝓpħantem. Commemorabunt᷑ &e conuer¬
tentur ad dñm. uniu̾si fines t̾re: & adora¬
bunt in cons pect̾u eiꝰ om̃s patͥe gendium.
Et alibi. Et b̃ndicent᷑ mnips o om̃s tribus
terre: omnes gs̃ magnificabt̃ eum. Et
alibi. Om̃s gs̃ qͣs eunq fecistiuenient et
adorabunt coram te dñe: & głificabunt
nom̃ tuum. Quȩ ꝓmissiones. qͥ a uerissime
his implent᷑ qͥ salui frunt ꝑuniu̾sos fines
terre: qm̃ quȩ ꝓmisit d̃s potens ẽ & facere.
Hec gͦ est illa totiꝰ humanigñis assumptio:
hec filiorum dei adoptio. Hȩc gentium ple¬
nitudo: p̃scita ce predestinata in xp̃o ante
mrundiconstitutionẽ. Hec ẽ irłm. q̃ ab initio¬

Expanded text:
docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis . Audiamus quoque ad Abraham promissionem Dei dicentis, In semine tuo benedicentur omnes prophetantem, Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium . Et alibi, Et benedicentur in ipso omnes tribus terrae, omnes gentes magnificabunt eum . Et alibi, Omnes gentes quascumque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum . Quae promisshis implentur qui salvi fiunt per universos fines terrae: quoniam quod promisit Deus, potens est et facere . Haec ergo est illa totius humani generis assumptio, haec filiorum Dei adoptio, haec gentium plenitudo, praescita et praedestinata in Christo ante mundi constitutionem. Haec est Jerusalem, quae ab i
Abbreviated transcription (Latin):
Euerunt qͥdem t̾ribilia &e horribilia q̃
ea q̃ inuet̃i testam̃to ante grãm gereban¬
tur in lege: ut puta tintinnabula. ma¬
logranata. lapides inpectore ordinati.
suꝑhumeralis. mitra. cidaris. uestim̃¬
tum talare. lammina aurea. sc̃ascõas.¬

Expanded text:
Fuerunt quidem terribilia atque horribilia etiam ea quae in Veteri Testamento ante gratiam gerebantur in lege, ut puta tintinnabula, malogranata, lapides in pectore ordinati, superhumerale, mitra, cydaris, vestimentum talare, lamina aurea, sancta