comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur in hoc loco. si quicumq sp̃u du¬
citur non ẽ sublege. utrum moyses
uixerint quod apłs negat: aut
habentes sp̃m sub lege non fuerĩt
quod apłs hic affirmat: aut qđ
ẽ terciũ sub lege uiuentes sp̃m non
habuerint. quod de tantis uiris
nefas ẽ credere. Ad quod nos bre¬
uiter respondebimus non idem eẽ
sub lege et eẽ quasi sublege: quo¬
modo non ipsum est in similitudi¬
ne carnis peccati. et in carnẽ esse
peccati: Nec idem sonat uerus ser¬
pens. et ȩrei similitudo serpentis.
quem moy ses inheremo suspendit.
Si igitur et scõs ꝓpħas et moy sen
ambulantes sp̃u et sp̃u uiuentes
non sub lege sed quasi sublege ui¬
xisse. ut ipsi uiderentur quidem
eẽ sublege. uit eos qui sub lege erãt
luerifacerent: et ab humilitate lit¬
terȩ ad altitudinem sp̃s ꝓuocar̃t.
Nam et paulus qui uideis uideus
factus ẽ. et omĩb om̃ia ut omnes
lucri faceret: non dixit factus sub

Expanded text:
tur in hoc loco, si quicumque spiritu dutur in hoc loco, si quicumque spiritu ducitur, non est sub Lege, utrum Moses evixerint, quod Apostolus negat: aut habentes spiritum, sub Lege non fuerint, quod Apostolus hic affirmat: aut quod est tertium, sub Lege viventes, spiritum non habuerint, quod de tantis viris nefas est credere. Ad quod nos breviter respondebimus: Non idem esse sub Lege esse, et esse quasi sub Lege: quomodo non idipsum est, in similitudine carnis peccati, et in carne esse peccati. Nec idem sonat verus serpens. et aerei similitudo serpentis, quem Moyses in eremo suspendit . Sic igitur et sanctos prophetas, et Moysen, ambulantes spiritu, et spiritu viventes, non sub Lege, sed quasi sub Lege vixisse, ut ipsi viderentur quidem esse sub Lege; sed eos qui sub Lege erant lucrifacerent, et ab humilitate litterae, ad altitudinem spiritus provocarent. Nam et Paulus qui Judaeis Judaeus factus est, et omnibus omnia, ut omnes lucrifaceret : non dixit, factus sub
Abbreviated transcription (Latin):
exponere: reddenda sunt quȩ omi¬
simus. Caro concupiscit aduersus
sp̃m id ẽ historia et scripture carne¬
us intellectus contra allegoriam et
sp̃italem doctrinam repugnat: sp̃s
aũt aduersus carnẽ. id ẽ sublimiora
deiectis. ȩterna breuib. umbrȩ ue-¬
ritas refragatur: et carneus scrip
cest.Nec eñt ualemus om̃ia que scri¬
pta sunt facere. Ostendit nos non
in nr̃a positos potestate legis explen¬
de: cum etiã si uelimus literam se¬
qui inpossibilitas non admutat. Qd̾
si sp̃u ducimini. non estis sub lege
ꝑhibet sp̃ui nr̃o quia sumꝰ filii dei:
id ẽ. non sp̃m hominis qui in ipso
efficimur sp̃itales et sub lege eẽ desisti¬
mus. Notandum ergo quod hic sp̃s
aliquo sicut inceteris legimus sp̃m
mansuetudinis et sp̃m fidei. sedsim¬
pliciter sp̃s appellatur. Quȩ quidẽ
minutiue magis ingreca quam in
nr̃a lingua obseruata quia arthrã
penitus non habemus. uidentur
aliquid habere monimenti. Queri¬

Expanded text:
exponere, reddenda sunt quae omiexponere, reddenda sunt quae omisimus. Caro concupiscit adversus spiritum, id est, historia et Scripturae carneus intellectus, contra allegoriam et spiritualem doctrinam repugnat. Spiritus autem adversus carnem, id est, sublimiora dejectis, aeterna brevibus, umbrae veritas refragatur. 503 Et carneus Scripttest nec enim valemus omnia quae scripta sunt facere ostendit nos non in nostra positos potestate Legis explendae, cum etiam si velimus litteram sequi, impossibilitas non admittat. Quod si spiritu ducimini, non estis sub Lege. perhibet spiritui nostro, quod sumus filii Dei , id est, non spiritum hominis qui in ipso efficimur spirituales, et sub Lege esse desistimus. Notandum ergo quod hic spirialiquo, sicut in caeteris legimus, spiritum mansuetudinis, et spiritum fidei: sed simpliciter Spiritus appellatur: quae quidem minutiae magis in Graeco, quam in nostra lingua observatae qui ἄρθρα penitus non habemus videtur aliquid habere momenti. Quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
libidinibus ex ardescit. mollia queq
et iocunda desiderat. Contra. sp̃s ea
quȩ carni contraria sunt. et quȩ il¬
lam debilitare queant expetit. Ita
fit ut non ideo quia sub seruitute
legis eẽ cessatis. putetis ẽẽ uos libe¬
ros. sed ut sciatis magis nature uos
lege retineri: quia non statim silex
non imꝑat. et natura cessauit. ne
uoluntatem scilicet urãm oꝑa sub¬
sequantur. sed frequent̃ eam facere
compellemini. repugnante carne
aduersus sp̃m quȩ facere non uul¬
tis. Ex quo fr̃s hoc obsecro ut non
detis libertatem ur̃am in occasione
carnis sed magis sp̃ui seruiatis. ut inci¬
piatis ea facere quȩ uultis. et nicħ de¬
bere legi id ẽ. non eẽ sub carne: quia
libertatem carnis ab olite tunc uere
in euangło habere poteritis. cũ uos
nequaquam caro compulerit facere
quȩ non uultis. sed spu seruientes
docuerit uos non esse sublege. Et
quia supra secundum duplicem in¬
telligentiam hunc locum cȩꝑamus

Expanded text:
libidinibus exardescit, mollia quaeque libidinibus exardescit, mollia quaeque et jucunda desiderat. E contra spiritus, ea quae carni contraria sunt, et quae illam debilitare queant, expetit. Et ita fit, ut non ideo quia sub servitute Legis esse cessastis, putetis esse vos liberos: sed sciatis magis naturae vos lege retineri, quia non statim si lex non imperat, et natura cessavit, ne voluntatem scilicet vestram, opera subsequantur, sed frequenter ea facere compellamini, repugnante carne adversus spiritum, quae facere non vultis. Ex quo, fratres, obsecro, ut non detis libertatem vestram in occasionem carnis, sed magis spiritui serviatis, ut incipiatis ea facere quae vultis, et nihil debere legi, id est, non esse sub carne. Quia libertatem legis abolitae tunc vere in Evangelio habere poteritis, cum vos nequaquam caro compulerit facere quae non vultis, sed spiritui servientes, docueritis vos non esse sub Lege. Et quia supra secundum duplicem intelligentiam hunc locum coeperamus
Abbreviated transcription (Latin):
crepans. Fr̃s de seruitute legis uocati
estis in euangelii libertatem: uerum
obsecro uos ne libertate ꝓlicentia ab¬
utamini. et putetis uobis cuncta expe¬
dire quȩ licent: detisq occasionem
carni atq luxuriȩ. Qum potuis dis¬
quod ante lex ab inuitis extorque¬
bat obsequium: nunc ꝑcaritatem
uobis inuicem seruiatis. Siquidem
om̃e illud legis onus et multiplicia
p̃cepta non tam ex clusa sunt ꝑ euan¬
gelii grãm quam uno caritatis sermone
breuiata: ut diligamus ꝓximũ sicut
nosmet ipsos. Qui eñi diligit ꝓximũ
totam legem implet bona ei tribu¬
ens mala non inferens: quod si cessẽt
dilectio et non sit caritas ꝑquã lex
uniuersa completur. publicũ quod¬
dam inter homines latrocinium
erit ut contra se inuicem defuren
ab inuicem. Uos aũt fr̃s ꝓpterea se¬
cundũ spĩtalem legem debetis u¬
uere. ne desideria quȩ carnis sunt
ꝑficiatis. Caro enĩ frigus timet. asꝑ¬
natur famem. attenuatur uigiliis.

Expanded text:
crepans. Fratres, de servitute Legis vocati crepans. Fratres, de servitute Legis vocati estis in Evangelii libertatem. Verum obsecro vos, ne libertate pro licentia abutamini, et putetis vobis cuncta expedire quae licent: detisque occasionem 502 carni atque luxuriae. Quin potius disquod ante Lex ab invitis extorquebat obsequium, nunc per charitatem vobis invicem serviatis. Siquidem omne illud Legis onus, et multiplicia praecepta, non tam exclusa sunt per Evangelii gratiam, quam uno charitatis sermone breviata, ut diligamus proximum sicut nosmetipsos. Qui enim diligit proximum, totam legem implet , bona ei tribuens, mala non inferens. Quod si cesset dilectio, et non sit charitas, per quam lex universa completur, publicum quoddam inter homines latrocinium erit, ut contra se invicem defurentab invicem. Vos autem fratres, propterea secundum spiritualem legem debetis vivere, ne desideria quae carnis sunt, perficiatis. Caro enim frigus timet, aspernatur famem, attenuatur vigiliis,
Abbreviated transcription (Latin):
docemur auctore. Animales reor eẽ
philosophos qui ꝓprios cogitatus
putant eẽ sapientiam. De quibus
recte dicitur. Animalis aũt homo
fiat: aliquod sumamus exemplum.
Caro terra. anima aurum: sp̃s ignis
uocetur. Quam dui aurum fuerit
in terra ꝑdit uocabulum suũ. et aterra
cui mix tum ẽ appellatut: Cum uero
separatum abhumo. auri et spetiemet
nomen acceꝑit: aurum quidẽ dicitur
sed necdum ꝓbatum. Si aũt ꝑ ignem
excoctum suerit et purgatum: tunc
auri splendorem et ornatus sui acci¬
piet dignitatem. Ita et anima inter
consistens: quando se tradiderit carni
caro dicitur. quando sp̃us sp̃s appellat
quod si ꝓprio craediderit cogitatui
et absq grã sp̃s sc̃i inuenire se estima¬
uerit ueritatem: quasi aurum sordi¬
signabitur. Potest locus iste sic melius
ex planari. et quasi una series corpusq
fieri. se inuicem nectens. sibiq non dis¬

Expanded text:
docemur auctore. Animales reor esse docemur auctore. Animales reor esse philosophos, qui proprios cogitatus putant esse sapientiam, de quibus recte dicitur: Animalis autem homofiat, aliquod sumamus exemplum: Caro, terra, anima, aurum, spiritus, ignis vocentur. Quamdiu aurum fuerit in terra, perdit vocabulum suum, et a terra cui commixtum est, appellatur. Cum vero separatum ab humo, auri et speciem et nomen acceperit, aurum quidem dicitur, sed necdum probatum. Si autem per ignem excoctum fuerit et purgatum, tunc auri splendorem, et ornatus sui accipit dignitatem. Ita et anima inter em spiritumque consistens, quando se tradiderit carni, caro dicitur: quando spiritui, spiritus appellatur. Quod si proprio crediderit cogitatui, et absque gratia Spiritus sancti invenire se aestimaverit veritatem, quasi aurum sordi signatur  Al. signabitur. Potest locus iste sic melius explanari, et quasi una series corpusque fieri, se invicem nectens, sibique non dis
Abbreviated transcription (Latin):
Hec enĩ sibi inuicem aduersantur.
ut non quecumq uultis illa fatiatis
Carop̃sentib delectatur et breuibꝰ:
sp̃s ꝑpetus et futuris. Int̾ hoc uir¬
gium media anima consistit: ha¬
bens quidem in sua potestate bonũ
malũ uelle ł nolle. sed non habens
ħ ipsũ uelle ac nolle. ꝑpetuum:
quia fieri pogest ut cum carni consen¬
serit et oꝑeᷤͤfecerit: rursum ꝑpeni¬
tentiam se remordens sp̃ui copulet᷑.
et oꝑaeiꝰ faciat. Hoc ẽ gͦ quod ait.
Hec enim inuicem aduersantur. id
est caro et sp̃s. ut non quecumq
uultis illa faciatis. Non quo ꝓpriũ
nobis tulerit arbitrium quo uł car¬
ni uł sp̃ui assentiamus: sed quia
quod facimus non ẽ nr̃m ꝓprium
tionis ẽ nimiȩ: ostensis carnis oꝑib
et sp̃s. media aliqua reꝑire quȩ nec
ad carnẽ uideantur ꝑtinere nec ad
sp̃m. Carnales dicimur quando nos¬
totos uoluptatib damus: sp̃itales.
ẽ cum ipso sapimus instruente ipso

Expanded text:
Haec enim sibi invicem adversantur, Haec enim sibi invicem adversantur, ut non quaecumque vultis, illa faciatis. Caro praesentibus delectatur et brevibus: spiritus perpetuis et futuris. Inter hoc jurgium media anima constitit, habens quidem in sua potestate bonum et malum, velle et nolle, sed non habens hoc ipsum velle ac nolle perpetuum: 501 quia fieri potest, ut cum carni consenserit, et opera ejus fecerit, rursum per poenitentiam se remordens, spiritui copuletur, et opera ejus efficiat. Hoc est ergo quod ait: Haec enim sibi invicem adversantur, id est, caro et spiritus: ut non quaecumque vultis, illa faciatis. Non quo proprium nobis tulerit arbitrium, quo vel carni, vel spiritui assentiamur: sed quia quod facimus, non est nostrum proprie, tionis est nimiae, ostensis carnis operibus et spiritus, media aliqua reperire, quae nec ad carnem videantur pertinere, nec ad spiritum. Carnales dicimur, quando totos nos voluptatibus damus. Spirituales, est, cum ipso sapimus instruente, ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tum fuerit. blandiri uidetur ad
tempus sed sp̃u refrenate: scđ̾m sen¬
tentiam historici. animi imꝑio. corpo¬
ris seruitio magis uiuere. Nec non
et illud quia lex sp̃italis ẽ. et non qͥ
in manifesto uideus. sed qui in occul¬
to. et cucumcisione cordis insp̃u nõ
li hauriunt petra: qui non udican¬
tur incibo aut potu aut inparte di¬
ei festi. aut neomeniȩ autsabbati:
sed ambulant in om̃ibus sp̃italit non
ꝑficientes carne legis litterȩ ue desi-¬
derium: sed fructus mentes intelligen¬
tiȩ sp̃italis. Tercia quoq interp̃tatio
aquibusdã in ħ loco dicta ẽ. sed quȩ
non multũ discrepet ascd̃a: ut desi¬
derium carnis inhis asserant eẽ qui
pariuili in xp̃o sunt: iter aũt sp̃s in
ꝑfectis uiris. et eẽ sensum: ingrauita¬
te sp̃s. idẽ in itinere uiri ambularͬe
ꝑfecti: et non fatietis desideria par-¬
uulorũ. Caro uero concupiscit ad
uersus sp̃m: sp̃s aũt aduersus carnẽ.

Expanded text:
tum fuerit, blandiri videtur ad tum fuerit, blandiri videtur ad tempus, sed spiritu refrenare, et secundum sententiam Historici , Animi imperio, corporis servitio magis vivere. Nec non et illud, quia Lex spiritualis est , et non qui in manifesto Judaeus, sed qui in occulto, et circumcisio cordis in spiritu, non li hauriunt petra, qui non judicantur in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae et sabbati, sed ambulant in omnibus spiritualiter, non perficientes carneae legis, litteraeve desiderium, sed fructus metentes intelligentiae spiritualis. Tertia quoque interpretatio a quibusdam in hoc loco dicta est, sed quae non multum discrepet a secunda, ut desiderium carnis in his asserant esse qui parvuli in Christo sunt: iter autem spiritus in perfectis viris, et esse sensum: In gravitate spiritus, id est, in itinere viri ambulate perfecti, et non facietis desideria parvulorum. Caro spiritus autem adversus carnem.
Abbreviated transcription (Latin):
cuis epłȩ consequentiã subito in ex¬
tra ordinariꝰ p̃cepta paulus erumpat.
hoc ita intelligere ut ad circumeisio¬
nem obseruationẽq legis cuncta re-¬
feramus: si uos inquit conturbant
alii. uos aũt conturbamini : totam
scripturam ueterem legentes. sic in¬
telligitis ut scripta ẽ. oculum ꝓocu¬
lo dentem ꝓdente. et ira desiderat
ultionem. ultio uero imponit dolo¬
rem. quod lex non solum non pro-¬
hibet. uerum etiã p̃cipit. iusticiã
intali one mnstituens. sequitur.
ut et nudatus nudet. et uulnera¬
tus reuulneret. et comesus remor¬
deat. et quȩ uident᷑ iusticia ẽẽ con-¬
sumptio sit: non. uiNm uindicans
sed utrumq consumens. Dico aũt.
dupliciter accipiendum. ut dica¬
mus eos qui sp̃u oꝑa carnis morti¬
fic auerunt. et seminauerunt in
sp̃u ut de sp̃u metant uitam ȩter¬
nam: Quotiescumq uoluptate car-¬
nis se senserint titillare. non ꝑficere
desideriũ e. Quod quidẽ si exple¬

Expanded text:
tius Epistolae consequentiam, subito in extius Epistolae consequentiam, subito in extraordinaria praecepta, Paulus erumpat, hoc ita intelligere, ut ad circumcisionem observationemque Legis cuncta referamus. Si vos, inquit, conturbant alii, vos autem conturbamini. Si totam Scripturam veterem legentes, sic intelligitis ut scripta est: Oculum pro oculo: dentem pro dente , et ira desiderat ultionem, ultio vero imponit dolorem: quod Lex non solum non prohibet, verum etiam praecipit, justitiam in talione restituens, sequitur, ut et nudatus nudet, et vulneratus revulneret, et comestus remordeat, et quae videtur justitia esse, comsumptio sit, non unum vindicans, sed utrumque consumens. Dico autem:dupliciter accipiendum, ut dicamus eos qui spiritu opera carnis mortificaverint ei seminaverit in spiritu, ut de spiritu metant vitam aeternam, quotiescumque voluptatem carnis senserint titillare, non perficere desiderium ejus quod quidem si exple
Abbreviated transcription (Latin):
na torqueor felicitate. et alteri¬
us bonũ meũ malũ fatio. nonne
hoc quod sequitur inme expletur.
raro possessio ẽ: quis uult ipse ana
gens. cum gaudentib gaudens.
alieno uulnere uulneratur: quis
fratris morte ꝑimitur: om̃s ama
tores nr̃i magĩs quam amatores
dĩ sumus. Uidete quantũ bonũ
sit caritatis: si ita martiriũ feceri¬
mus ut nr̃as uelimus ab hominib
reliquias honorari: si opinionem
uulgi sectantes increpidi sangui¬
nem fuderimus. et substantiam
nrãm usq ad mendicitatẽ ꝓpriã
diȩ magis tormenta sunt quam
corona uctorie. Quod si inuicem
mordetis et comeditis: uidete ne
ab inuicem consumamini. Potest
hoc et simpliciter accipi. ne de¬
trahamus inuicem. ne maledicto
nos putemus ulcisci. ne contris¬
tati contristare cupiamus. et si¬
miles bestiarũ mordere parit̃ et
remorderi. ut post morsus sequa¬
tur interitus atq consumptio.
Melius aũt ẽ ne contra rationẽ et to¬

Expanded text:
na torqueor felicitate, et alterina torqueor felicitate, et alterius bonum, meum malum facio, nonne hoc quod sequitur, in me expletur: rara possessio est. Quis vult ipse anatgens, cum gaudentibus gaudens, alieno vulnere vulneratur? Quis fratris morte perimitur? Omnes magis amatores nostri, quam amatores Dei sumus. Vide quantum bonum sit charitatis. Si ita martyrium fecerimus, ut nostras velimus ab hominibus reliquias honorari: si opinionem vulgi sectantes, intrepidi sanguinem fuderimus, et substantiam nostram usque ad mendicitatem propriam diae magis tormenta sunt, quam corona victoriae. Quod si invicem mordetis, et comeditis, videte ne ab invicem consumamini. Potest hoc et simpliciter accipi, ne detrahamus invicem, ne maledicto nos putemus ulcisci, ne contristati contristare cupiamus, et similes bestiarum, mordere pariter et remorderi, ut post morsus sequatur interitus atque consumptio. Melius autem est, ne contra rationem et to
Abbreviated transcription (Latin):
amauit mundũ. ut filiũ suũ caris¬
simum et unigenitum daret ꝓnobis.
Ei aũt qui semel sp̃u uiuens opera
carnis mortificauit. et saluatore
dilectus. nequaquã seruus sed ami¬
cus uocatur. non ẽ ultra lex po¬
sita. qͦm impiis et peccatorib et
non subiectis et nefariis constitu¬
ta ẽ. At nunc cum om̃ia quȩ dif¬
ficiliora st̃ uł modica ex parte fa¬
tiamus. hoc solum non faciamus
quod et factu facilius ẽ: et absq
quo cassa sunt unuiersa que
facimus: ieiunium corporis sen¬
tit inuiriam. uigiliȩ carnẽ ma¬
cerant. ȩlemosinȩ labore querun¬
tur. Sanguis in martirio quam¬
ius ardeat. fides. tamen sine ti¬
more et dolore non funditur. Hec
om̃ia sunt quȩ fatiant sola cari¬
tas sine labore est. et quia sola
cor mundum efficit adiabolo
expugnatur in nobis ne dm̃ pu¬
ra mente uideamus. Quando eñi
sedens loquor contra fratrẽ me¬
um. et contra filiũ matris meę
pono scandalum. quando alie¬

Expanded text:
amavit mundum, ut Filium suum charisamavit mundum, ut Filium suum charissimum, et unigenitum daret pro nobis. Ei autem qui semel spiritu vivens, opera carnis mortificavit, et a Salvatore dilectus, nequaquam servus, sed amicus vocatur, non est ultra Lex posita, quae impiis et peccatoribus, et non subjectis et nefariis constituta est. At nunc cum omnia quae difficiliora sunt, vel modica ex parte faciamus, hoc solum non facimus, quod et factu facilius est, et absque quo cassa sunt universa quae facimus. Jejunii corpus sentit injuriam: vigiliae carnem macerant: eleemosynae labore quaeruntur: sanguis in Martyrio, quamvis ardeat fides, tamen sine dolore et timore non funditur. Haec omnia sunt qui faciant: sola charitas sine labore est. Et quia sola cor mundum efficit, a diabolo expugnatur in nobis, ne Deum pura mente videamus. Quando enim sedens loquor contra fratrem meum, et contra filium matris meae pono scandalum , quando alie
Abbreviated transcription (Latin):
eadem si ꝑ caritatem inme oꝑantem
uł fecero alteri uł uoluero: lex om̃is
impleta ẽ nec difficile ẽ docere qͦ¬
modo uniuersa p̾cepta. non occi¬
des. non adulterabis. non furtum¬
faties. non falsum testimonium di¬
ces. et cętera his similia. una carita¬
tis obseruatione teneantur. hoc os¬
tendere arduum ẽ. Quomodo hos¬
tiȩ quoq que in leuitico sunt pre¬
ceptȩ. et ciborũ uł abstinentia uel
ꝑmissio cum alia munda alia dican¬
tur inmunda. Sollem nitatũ quoq
uiges ꝑ annos recursus inuno cari¬
tatis p̃cepto recapitulentur. nisifor¬
te quis illõ se transferat. ut affir¬
met legem sp̃italem esse et imagi¬
nibus et exemplari nos cęlestium
deseruisse ante quam uerus pon¬
tifex adueniret: qui postquã se¬
mel seipsum offerens uictuam.
suo sanguine nos redemit: om̃is
illa priscȩ legis uarietas et diffi¬
cultas ipsius in hominis dilectio¬
ne completa ẽ. In tantũ quiipe pat̾

Expanded text:
eadem si 498 per charitatem in me operantem, eadem si 498 per charitatem in me operantem, vel fecero alteri, vel voluero, lex omnis impleta est. Nec difficile est docere quomodo universa praecepta, non occides, non adulterabis, non furaberis, non falsum testimonium dices, et caetera his similia, una charitatis observatione teneantur. Hoc ostendere arduum est, quomodo hostiae quoque, quae in Levitico sunt praeceptae, et ciborum vel abstinentia, vel permissio, cum alia munda, alia dicantur immunda, solemnitatum quoque jugis per annos recursus, in uno charitatis praecepto recapitulentur. Nisi forte quis illo se transferat, ut affirmet Legem spiritualem esse, et imaginibus et exemplaribus nos coelestium deservisse, antequam verus Pontifex adveniret: qui postquam semel seipsum offerens victimam, suo sanguine nos redemit, omnis illa priscae Legis varietas, et difficultas, in ipsius super homines dilectione completa est. Intantum quippe Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo. humiliauit se factus obe¬
diens usq ad mortẽ. mortẽ autẽ
crucis. Ita et nos quęcumq ante
sub lege necessitate facere uideba¬
mur. nunc sciamus nobis liberis ma¬
gis ꝑ caritatẽ eẽ facienda. Tantum
aũt bonum ẽ caritas: ut omĩs lex
in illa recupituletur. Enumerat et
in alio loco apłs caritatis bona dicẽs
non zelatur. non agit ꝑperam: mul¬
tisq in medio replicatis in fine con¬
cludit. Omia sperat. omĩa sustinet.
caritas nunquam excidit. & sal¬
uator in euangło. hoc signum sui
mum. Quod quidẽ puto non solum
hominib sed etiam angłis conue¬
nire. Aliis uerbis in ipsum dicitur.
Quod uobis fieri non uultis: alteri
ne feceritis. et que uultis fatiant
uobis homines: hec eadem et uos
eis facite similit̃. Nolo adulteruri
uxorẽ meã. nolo substantiam meã¬
diripi. nolo me falso opprimi testi¬
monio: et ut cuncta breui sermone
comp̃hendam. indigne fero aliqͥd
michi fieri quod iniustum ẽ hec

Expanded text:
ut homo, humiliavit semetipsum, factus obeut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis : ita et nos quaecumque ante sub Legis necessitate facere videbamur, nunc sciamus, nobis liberis, magis per charitatem esse facienda. Tantum autem bonum est charitas, ut omnis lex in illa recapituletur. Enumerat et in alio loco Apostolus charitatis bona, dicens: Non zelatur, non agit perperam . Multisque in medio replicatis, in fine concludit: Omnia sperat, omnia sustinet, charitas numquam excidit. Et Salvator in Evangelio, hoc signum sui, mum . Quod quidem puto non solum hominibus, sed etiam angelis convenire. Aliis verbis idipsum dicitur: Quae vobis fieri non vultis, aliis ne feceritis, et quae vultis ut vobis faciant homines, haec eadem et vos eis facite similiter . Nolo adulterari uxorem meam, nolo substantiam diripi, nolo me falso opprimi testimonio, et ut cuncta brevi sermone comprehendam, indigne fero aliquid mihi fieri quod injustum est. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
facere. implere. sectari. Ad quod res¬
pondebit apłs. uocatos quidẽ nos
esse in sp̃us libertatem: sed ita ut li¬
bertas ipsa carni non seruiat. nec
putemus quia nobis om̃ia licent
omĩa expedire: quin potius quia
serui legis ẽẽ cessauimus. facti li¬
beri magis ꝑcaritatem nobis inui¬
cem seruiamus: ut laciniose legis
precepta. uno dilectionis capiculo
concludantur. sed ꝑ caritatem ser¬
uite inuicem. Omĩs enĩ lex inuno
sermone impletur. Diliges ꝓximũ
tuũ sicut te ipsum. Qui cum eẽt
liber ex om̃ibus omĩum se propt̃
caritatẽ seruũ fecit ut plures lu¬
crificaret. recte hortatur et cęteros ut
ꝑcaritatem sibi inuicem seruiant.
quȩ non querit quod suũ ẽ sed quod
ꝓrimi qui enĩ uult fieri primus.
erit om̃ium seriuis: ut quomodo sal¬
uator in forma dĩ constitutus. non
rapinã arbitratus est ẽẽ se equalem
dõ. sed seipsum exinaniuit formam
serui accipiens. et habitu inuentus

Expanded text:
facere implere, sectari. Ad quod resfacere implere, sectari. Ad quod respondit Apostolus: Vocatos quidem nos esse in spiritus libertatem: sed ita, ut libertas ipsa carni non serviat. Nec putemus quia nobis omnia licent, omnia expedire: quin potius quia servi Legis esse cessavimus, facti liberi, magis per charitatem nobis invicem serviamus, ut laciniosae Legis praecepta, uno dilectionis capitulo concludantur. Sed per charitatem servite invicem, omnis enim lex in uno sermone impletur. Diliges proximum tuum sicut teipsum. Qui cum esset liber ex omnibus, omnium se propter charitatem servum fecit, ut plures lucrifaceret , recte hortatur et caeteros, ut per charitatem sibi serviant: quae non quaerit quod suum est, sed quod proximi. Qui enim vult fieri primus, erit omnium servus : ut quomodo Salvator in forma Dei constitutus, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed seipsum exinanivit, formam servi accipiens, et habitu inventus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑantia comitabitur. quam continen¬
tia sequitur et castitas: et post hec
omĩa. incipietꝰ lex ẽẽ ꝓnobis. Huc¬
usq origenes: quibus nos possumus
addere ut dicamus de seruitute le¬
gali ad euangłii libertatẽ uocatos.
quibus suꝑius dicitur. State et noli¬
te rursum iuigo seruitutis herere:
etiã nunc moneri. ut leue xp̃i ui
gum. et delectabilia euangelii pre¬
cepta sectantes nequaquã putent
sibi licere. ut hac ipsa libertate uiuen¬
di in occasione carnis utantur: scili¬
cet ut uixta carnem uiuant. uixta
carnẽ circuncidantur. sed sp̃u ma¬
gis stent. sp̃u p̃putium carnis absci¬
dant: et ad sp̃s altiora tendentes. hu¬
militatem littere derelinquant. Po¬
test aũt et aliter intelligi. Dicat qͥs¬
piam: si cessaui o paule eẽ sublege.
et de seruitute in libertatem uoca¬
tus sum. Ergo debeo ita uiuere ut
conuenit libertati. nec aliquibus
p̃ceptis teneri: sed quodcumq pla¬
cuerit et uoluptas suggesserit hoc

Expanded text:
perantia comitabitur, quam continenperantia comitabitur, quam continentia sequetur et castitas: et post haec omnia incipiet esse Lex pro nobis. » Hucusque Origenes. Quibus nos possumus addere, ut dicamus de servitute legali ad Evangelii libertatem vocatos quibus superius dicitur: State, et nolite rursum jugo servitutis haerere  etiam nunc moneri, ut leve Christi jugum et delectabilia Evangelii praecepta sectantes, nequaquam putent sibi licere, ut hac ipsa libertate vivendi, in occasione carnis utantur: scilicet ut juxta carnem vivant, juxta carnem circumcidantur; sed spiritu magis stent, spiritu praeputium carnis abscindant, et ad spiritus altiora tendentes, humilitatem litterae derelinquant. Potest autem et aliter intelligi. Discat quispiam: Si cessavi, o Paule, esse sub Lege, et de servitute 497 libertatem vocatus sum: ergo debeo ita vivere ut convenit libertati, nec aliquibus praeceptis teneri, sed quodcumque placuerit, et voluntas suggesserit, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nifesti. Multo quippe labore et sudo¬
re. et digno cultum scͥpt᷑ris fructus
sp̃s inuenitur. Unde arbitror paulũ
diligenter et caute de scripturȩ sen¬
sibus dixisse carnalibus. Mlani festa¬
aũt sunt oꝑa carnis. De sp̃italib uero
non ut tibi posuisse. manifestus ẽ fru¬
ctus sp̃s. sed ita. fructus aũt sp̃s est.
caritas. pax. gaudium et reliqua.
Quod si derelictis trpis adueritatẽ
scͥpturarũ transeamus et sp̃m statim
nobis prima caritas pandit᷑. et ad
gaudium inde gradientes ꝑuenimꝰ
ad pacem ꝑ quam consequimur pa¬
tientiam. Quis aũt non admiseratio¬
nem et bonitatẽ erudiatur. cum etiã
eaquȩ quibusdam tristia putantur in
lege. supplicia dico. et prelia et euer¬
siones gentiũ. et cominationes ad po¬
pulos. ꝓpħas magis remedia intelle¬
xerit eẽ quam penas. Non enĩ ineter¬
num irascetur dñs. Cum hec ergo no¬
bis aꝑta fuerint rationabiliorẽ babe¬
bimus fidem: et correctos mores tem¬

Expanded text:
nifesti. Multo quippe labore et sudonifesti. Multo quippe labore et sudore, et digno cultu in Scripturis fructus spiritus invenitur. Unde arbitror, Paulum diligenter et caute de Scripturae sensibus dixisse carnalibus: Manifestaautem sunt opera carnis . De spiritualibus vero non ut ibi posuisse, manifestus est fructus spiritus; sed ita: Fructus autem Spiritus, est charitas, gaudium, pax, et reliqua . Quod si relictis typis, ad veritatem Scripturae transeamus et spiritum, statim nobis prima charitas panditur, et ad gaudium inde gradientes, pervenimus ad pacem, per quam consequimur patientiam. Quis autem non ad miserationem et bonitatem erudiatur, cum etiam ea quae quibusdam tristia putantur in Lege supplicia dico et praelia, et eversiones gentium, et comminationes ad populos per prophetas, magis remedia intellexerit esse, quam poenas? Non enim in aeternum irascetur Dominus . Cum haec ergo nobis aperta fuerint, rationabiliorem habebimus fidem, et correctos mores tem
Abbreviated transcription (Latin):
tia quam de oꝑe carnis nr̃e ut plu¬
rimi estimant substiterunt. Necnon
inuidias et ebrietates ꝑlegis litterã
discimus. Inebriatur noȩ post dilu¬
uium. et patriarchȩ apud fratrẽ io¬
sepb in egipto: sed et commessatio¬
nes in regnorum libro scriptȩ sunt
saltante dauid et concrepante tym¬
phanis coram archa testam̃ti dĩ. et
his similia. Queritur quomodo ad
ueneficia et ad maleficias artes sim¬
plex scripture diuinȩ sermo qui di¬
citur caro eiꝰ nos ꝓuocet. nisi ad euisdẽ
scripture sp̃m transcendamus. Puco
hoc significare dici eos danihelem et
tres pueros magis incantatorib et
gararenis atq chaldeis sapientiores
reꝑtos: et moy sen om̃i sapientia et
doctrina egiptiorũ eruditum. Multo¬
run ergo maloꝵ occasionẽm si quis
ĩ scripturȩ carne ꝑmaneat q̃ qͥ fece¬
rint. regnum dei non consequetur.
Quam obrem sp̃uũ scͥ pture fructusq
queramus. qui non dicuntur eẽ ma¬

Expanded text:
tia, quam de opere carnis nostrae, ut plutia, quam de opere carnis nostrae, ut plurimi aestimant, substiterunt. Necnon invidiam et ebrietates per Legis litteram discimus. Inebriatur Noe post diluvium, et patriarchae apud fratrem Joseph in Aegypto . Sed et comessationes in Regnorum libro scriptae sunt; saltante David et concrepante tympanis coram Arca testamenti Dei , et his similia. Quaeritur quomodo ad veneficia, et ad maleficas artes, simplex Scripturae divinae sermo qui dicitur caro, nos provocet: nisi ad ejusdem Scripturae spiritum transcendamus. Puto hoc significare, decies Danielem, et tres pueros, magis, incantatoribus, et Gazarenis 496 atque Chaldaeis sapientiores repertos, et Moysen omni sapientia et doctrina Aegyptiorum eruditum. Multorum ergo malorum occasio est, si quis in Scripturae carne permaneat. Quae qui fecerint, regnum Dei non consequenter. Quamobrem spiritum Scripturae fructusque quaeramus, qui non dicuntur esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
uinorũ uoluminum historia continet.
non ualde eos uiuans qui sic eam in¬
telligunt ut scripta ẽ. Quis enĩ non
docebitur seruire luxuri&. et forni¬
cationem habere ꝓnichilo cum iudã
ad meretricem legerit ingredientẽ
uxores: quomodo non ad idolatriã
ꝓuocabit᷑ qͥ sanguinem taurorum
et cȩteras leuitici uictunas. non plꝰ
quam quod in littera sonat. putaue¬
rit indicare. Quod aũt inimicicias
in aꝑto positus scripture sermo do¬
ceat. et ex hoc loco ꝓbatur filia ba¬
bylonis misera. beatus qui retribuit
tibi retributionem tuã quã retri¬
biusti nobis. Beatus qui tenebit et
allidet paruulos tuos ad petram.
Et ex illo. inmatutino int̃ficiebam
om̃s peccatores terre. et cȩtera his
similia: de contentionib uidelicet
emulatione. ira. rixis. dissensioni¬
bus. atq nisi altius aliquid sentia¬
mus. ꝓuocant nos magis historiȩ
exempla quam ꝓhibent hereses qͦ.
magis de carnali scripturȩ intelligen¬

Expanded text:
vinorum voluminum historia continet; vinorum voluminum historia continet; non valde eos juvans qui sic eam intelligunt, ut scripta est. Quis enim non docebitur servire luxuriae, et fornicationem habere pro nihilo: cum Judam ad meretricem legerit ingredientem uxores? Quomodo non ad idololatriam provocabitur, qui sanguinem taurorum, et caeteras Levitici victimas non plus quam quod in littera sonat, putaverit indicare? Quod autem inimicitias, in aperto positus Scripturae sermo doceat, et ex hoc loco probatur: Filia Babylonis misera, beatus qui retribuet tibi retributionem tuam, quam retribuisti nobis. Beatus qui tenebit, et allidet parvulos tuos ad petram . Et ex illo: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae , et caetera his similia: de contentionibus videlicet, aemulatione, ira, rixis, dissensionibus. Ad quae si non altius aliquid sentiamus provocant nos magis historiae exempla, quam prohibent. Haereses quoque magis de carnali Scripturae intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
minorib seruire maiores. quia qui uult
esse maior erit om̃ium seruus. Neq
ergo sp̃italis laceret. xp̃i carnes. neq
occasionem illis tribuat ut se remorde¬
ant ꝓuocantẽ. ne ab inuicẽ consuman¬
tur. Oportet eñi spu ambulantem. et
spũ scͥpturarũ uerba sectantem. non
ꝑficere desideriũ carnis earũ. Si aũt
hoc quod dicitur. sp̃u ambulate et
desideriũ carnis non ꝑficietis simpli¬
citer intelligimus ut pleriq arbi tran¬
tur contra argumentũ ethipotes in
tocius epłȩ. in hec subito paulus erũ¬
pet: statim quippe sequitur. Si aũt
sp̃u ducimini non estis sub lege.
Et cum huc usq aliqua ex parte si¬
bi sermo cohereat. rursũ si sĩplicẽ
incelligentiam subsequamur. ad in¬
ordinata repente precepta nos trans¬
fert de carne et sp̃u disserens. id ẽ. ma¬
nifesta aũt sunt oꝑa carnis illa et illa.
et reliqua: sed neq in his consequentiã
desꝑare debemus. quia oꝑa carnis di¬

Expanded text:
minoribus servire majores: quia qui vult minoribus servire majores: quia qui vult esse major, erit omnium servus . Neque ergo spiritualis laceret Christi carnes: neque occasionem illis tribuat, ut se remordeant provocantem ne ab invicem consumantur. Oportet ergo spiritu ambulantem, et spiritu Scripturarum verba sectantem, non perficere desiderium carnis earum. Si autem hoc quod dicitur: Spiritu ambulate, et desiderium carnis non perficietis, simpliciter intelligimus ut plerique arbitrantur contra argumentum et hypothesin totius Epistolae, in haec subito Paulus erumpet; 495 statim quippe sequitur: Si autem spiritu ducimini, non estis sub Lege. Et cum hucusque aliqua ex parte sibi sermo cohaereat, rursum si simplicem intelligentiam sequamur, ad inordinata repente praecepta nos transfert, de carne et spiritu disserens, id est: Manifesta autem opera carnis illa et illa. et reliqua. Sed neque in his consequentiam desperare debemus; quia opera carnis di
Abbreviated transcription (Latin):
ligantur ut resonãt. inconsequenter
et abrupte repugnare inter se. et
scatere uideantur. Origenis itaq hec
uerba sunt. difficilis locus ẽ: et ita no¬
bis disserendus udetur: qui liber est
et altiori sensu sp̃m et ueritatem se¬
quitur p̃cedentis. et typum contẽp¬
nit et luteram: non idcirco debet
minores despicere. et occasionem da¬
re bis qui non possent sentire subli¬
mius de se penitus desꝑandi. Licet
enĩ infirmi sint. et caro comparatio¬
ne sp̃s appellentur: caro tamen xp̃i
sunt. Si eñĩ intelligit misterium carita¬
tis infirmiorib seruiens. fatiat aliquid
ꝓpt̃ infirmos. ne inscientia sua frater
itaq attende an ex consequentibus
sensus iste texatur. Nos inquit fr̃s in
libertatem uocati estis. Forsitan idcir¬
co quia non om̃s uocationẽ caꝑe pote¬
rant libertatis. ꝓpt̃ quod nunc auditis
tantum ne libertatem in occasionem
detis carnis. ꝑ dilectionẽ eñi oportet

Expanded text:
ligantur ut resonant, inconsequenter ligantur ut resonant, inconsequenter et abrupte repugnare inter se et scatere videantur. Origenis itaque haec verba sunt: « Difficilis locus est: et ita nobis disserendus videtur. Qui liber est, et altiori sensu spiritum, et veritatem sequitur, praecedentes et typos contemnit et litteram: non idcirco debet minores despicere, et occasionem dare his qui non possunt sentire sublimius, de se penitus desperandi. Licet enim infirmi sint et caro comparatione spiritus appellentur: caro tamen Christi sunt. Si enim intelligit mysterium charitatis infirmioribus servientis, faciat aliquid propter infirmos: ne in scientia sua frater itaque attende, an ex consequentibus sensus iste texatur. Vos, inquit, fratres, in libertatem vocati estis: forsitan ideo, quia non omnes vocationem capere poterant libertatis. Propter quod nunc auditis: Tantum ne libertatem in occasionem detis carni. Per dilectionem enim oportet
Abbreviated transcription (Latin):
latrantes testamentũ. qua ratione il¬
li qui creatorem sanguinarium. seue¬
rum. bellatorẽ. et tantũ iudicẽ cri¬
minantur: hoc in apło dĩ boni uale¬
ant excusare: et certe innulła puto
inueteri lege tam cruentam inali¬
quos ẽẽ sententiã quam utinam abs¬
cidantur qui uos conturbant: nec
possunt dicere orasse apłm ꝓinimi
ex dilectione ꝓlatum quod tumore et
indignatione plenum ipso uerborũ
pondere demonstratur. Quicquid gͦ
illa ꝓ apło excusationis attulerit.
hoc nos ꝓlege ueteri defendimus.
Uos eñi in libertatem uocati estis
fr̃s. tantũ ne libertatẽn occa¬
sionem carnis. subauditur detis. Qd̃
quia in greco non habetur: latinus
posuit interpres. Hunc locum quia
ualde obscurus ẽ de decimo stro¬
matum libro transferri placuit ad
uerbum: non quo singula non pos¬
sint suis locis et sensibus explanari:
sed quo asuꝑiori negotio separata.
unum difficile efficiant. ⁊ si sic intel¬

Expanded text:
latrant Testamentum, qua ratione illatrant Testamentum, qua ratione illi qui Creatorem sanguinarium, severum bellatorem, et tantum judicem criminantur, hoc in Apostolo Dei boni valeant excusare. Et certe nullam puto in veteri Lege tam trucem, tam cruentam in aliquo esse sententiam, quam, utinam abscindantur qui vos conturbant. Nec possunt dicere orasse Apostolum prex dilectione prolatum, quod tumore et indignatione plenum, ipso verborum pondere demonstratur. Quidquid ergo illi pro Apostolo excusationis attulerint, 494 hoc non pro Lege veteri defendemus. Vos enim in libertatem vocati estis, fratres: tantum ne libertatem in occasionem carni subauditur detis: quod quia in Graeco non habetur, Latinus posuit interpres. Hunc locum quia valde obscurus est, de decimo Stromatum libro transferri placuit ad verbum. Non quo singula non possint suis locis et sensibus explanari; sed quo a superiori negotio separata, unum difficile corpus efficiant: et si sic intel
Abbreviated transcription (Latin):
saltim obiurgatione retineret. Nec
mirũ eẽ si apłs ut homo. et ut
uasculo clausus infirmo. uidensq
aliam legem incorꝑe suo captiuan¬
tem se. et ducentem in lege peccati.
semel fuerit hoc loquutus in quod fre¬
quenter scõs iuros cadere ꝑspicimus.
Sed et illud dici potest. licet suꝑfluũ
quibusdam eẽ udeatur quod paulus
non tam maledi xerit eis quam oraue¬
rit ꝓillis ut eas partes corporis ꝑde¬
rent ꝑ quas delinquere cogebantur.
& quomodo in euangło dictum est
melius eẽ aliquem sine oculo et sine
manu et sine pede. et qualibet alia
parte membroꝵ intrare in regnun
cȩloꝵ quam totum ire ingehennam:
ita et nunc optare eis magis unam par¬
tem corꝑis ꝑdere. quam ꝑ occasionem
integri corꝑis ꝑpetuo igne dampna¬
ri hic locus si quando ab ethnicis re¬
prehenditur quomodo eis responde¬
ri possit ostendinus. Nunc anobis
contra hereticos ꝓferatur. marcionem
uidelicet et ualentinum. hereticos¬

Expanded text:
saltem objurgatione retineret. Nec saltem objurgatione retineret. Nec mirum esse si Apostolus, ut homo, et adhuc vasculo clausus infirmo, vidensque aliam legem in corpore suo captivantem se, et ducentem in lege peccati, semel fuerit hoc locutus, in quod frequenter sanctos viros cadere perspicimus. Sed et illud dici potest licet superfluum quibusdam esse videatur quod Paulus non tam maledixerit eis, quam oraverit pro illis, ut eas partes corporis perderent, per quas delinquere cogebantur. Et quomodo in Evangelio dictum est: melius esse aliquem sine oculo, et sine manu, et sine pede, et qualibet alia parte membrorum intrare in regnum coelorum, quam totum ire in gehennam : ita et nunc optare eis magis unam partem corporis perdere, quam per occasionem integri corporis perpetuo igne damnari. Hic locus si quando ab ethnicis reprehenditur, quomodo eis responderi possit, ostendimus. Nunc a nobis contra haereticos proferatur, Marcionem videlicet, et Valentinum et o
Abbreviated transcription (Latin):
passio. ut et qui inuitis eam intu¬
lerit legibus publicis puniatur. et
qui seipsum castrauerit in famis habea¬
tur. Ut enĩ illud auint uerum sit
uiuit in me xp̃e. et hoc an exꝑimen¬
tum queritis eius qui in me loquitur
xp̃s ⁊ Certe maledictionis uox non
de:. et magis putatur uidaico furore
et quadam effrenata insania se non
potiusse cohibere. quam imitatus eẽ
eũ qui tanquam agnus coram tun¬
dente se ñ aꝑuit ossuũ. et maledi¬
centibus non remaledixit: Tradidit
aũt se morti condempnatus: ad qd̃
qui ꝓ paulo respondebit. hȩc dicit
non tam furoris in aduersarios. quam
dilectionis in eccłas dĩ uerba eẽ que
locutus sit. Uidebat quippe totam
ꝓiuntiam quam ip̃se suõ sanguine
et ꝑiculis ab idolatria ad xp̃i trans¬
duxerat fidẽ subita ꝑsuasione esse
turbatam. et dolore apłico. dolore
patris se tenere non poterat: mutabat
uocẽ. et quibus blanditus fuerat iras¬
cebaturiit quos nequiuerat lenitate.

Expanded text:
passio, ut et qui invitis eam intupassio, ut et qui invitis eam intulerit, legibus publicis puniatur, et qui seipsum castraverit, infamis habeatur. Ut enim illud, aiunt, verum sit: Vivit in me Christus ; et hoc: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus? certe maledictionis vox non de . Et magis putatur Judaico furore, et quadam effrenata insania se non potuisse cohibere, quam imitatus esse eum, qui tamquam agnus coram tondente se, non aperuit os suum, et maledicentibus non remaledixit . Tradidit autem 493 se morti condemnatus. Ad quod qui pro Paulo respondebit, haec dicet: non tam furoris in adversarios, quam dilectionis in Ecclesias Dei, verba esse quae locutus sit. Videbat quippe totam provinciam, quam ipse suo sanguine, et periculis ab idololatria, ad Christi transduxerat fidem, subita persuasione turbatam, et dolore apostolico, dolore patris, se tenere non poterat: mutabat vocem, et quibus blanditus fuerat, irascebatur, ut quos nequiverat lenitate,
Abbreviated transcription (Latin):
re, sed hec crux quȩ apud uideos
scandalum ẽ et apud gentes stulti¬
cia: Nobis qui credimus uirtus ẽ et
sapientia. xp̃c enĩ dĩ uirtus ẽ et dĩ
sapientia. ut ꝓpt̃ id quod stulticia
dicebatur. fatuum dĩ sapientius fie¬
ret hominibus. et ꝓpt̃ id quod infir¬
mitas et scandalum infirmum dei
fortius fieret hominibus. Cum aũt
inquit crucis. xp̃i scandalum mane¬
at et ego ꝑsecutionem patiar quam
non paterer si scandalum non mane¬
ret: frustra quidam iactitant me cir¬
cumcisionem p̃dicare. quam inpug¬
nando. sustineo ꝑsecutionem. Utinam
et abscidantur qui uos conturbant.
Queritur quomodo paulus discipu¬
lus eius qui ait. benedicite maledi¬
centibus uobis. et ipse loquens. bene¬
dicite et nolite maledicere. & in alio
loco. neq maledici regnũ dĩ possi¬
debunt: nunc et maledixerit eis qui
optantis uoto maledi xerit. utinã
abscidantur qui uos conturbant:
tam eñi detestanda abscisionis est

Expanded text:
re. Sed haec crux quae apud Judaeos re. Sed haec crux quae apud Judaeos scandalum est, et apud gentes stultitia, nobis qui credimus virtus est et sapientia. Christus enim Dei virtus est, et Dei sapientia , ut propter id quod stultitia dicebatur, fatuum Dei sapientius fieret hominibus: et propter id quod infirmitas et scandalum, infirmum Dei fortius fieret hominibus. Cum autem, inquit, crucis Christi scandalum maneat, et ego persecutionem patiar, quam non paterer, si scandalum non maneret: frustra quidam jactitant me circumcisionem praedicare, quam impugnando sustineo persecutionem. Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Quaeritur quomodo Paulus discipulus ejus qui ait: Benedicite maledicentibus vobis. Et ipse loquens: Benedicite et nolite maledicere . Et in alio loco: Neque maledici regnum Dei possidebunt : nunc et maledixerit eis, quioptantis voto maledixerit: Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Tam enim detestanda abscisionis est
Abbreviated transcription (Latin):
uideis frequent̃ uideus factus ẽ uerita¬
te cogente: quam opinionẽ de gala¬
tharum mentib paulus nunc uo¬
lens tollere ait. Ego aũt fr̃s si circũ¬
cisionem p̃dico. quid adhuc ꝑsecuti¬
onem patior: Om̃e inquit inme odi¬
um uideorũ. et qua aduersus me fu¬
rebͥant insania. ob nichil aliud est
nisi quod doceo gentes non debere
circumcidi. et legis onera suꝑflua
etiã oblata custodire. Cum aũt ꝑse¬
cutionẽ patiar manifestum ẽ me cir¬
cumcisionẽ non p̃dicare quã destruo.
Non enĩ tantũ ꝑsecutionẽ patior aui¬
deis quod p̃dico crucifixum. et iħm
ẽẽ completam. Quod aũt crux u¬
deis scandalum sit. gentib autem
stulticia: ipse dñs nr ostendit qui
lapis dicitur offensionis et petra
scandali ꝓpt̃ nichil aliud puto.
nisi quia p̃dicatio cum plenis ue¬
lis apud audientes ꝓcesserit statim
ut adcrucẽ uenerit inpingitꝰ. et nequa¬
quam libero cursu potest ultra ꝓcede¬

Expanded text:
Judaeis frequenter Judaeus factus est, veritaJudaeis frequenter Judaeus factus est, veritate cogente. Quam opinionem de Galatarum mentibus Paulus nunc volens tollere, ait: Ego autem, fratres, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Omne, inquit, in me odium Judaeorum, et qua adversum me furiunt insania, ob nihil aliud est, nisi quod doceo gentes non debere circumcidi, et Legis onera superflua et jam abolita custodire. Cum autem persecutionem 492 patiar, manifestum est me circumcisionem non praedicare, quam destruo. Non enim tam persecutionem patior a Judaeis, quia praedico crucifixum, et Jesuesse completam. Quod autem crux Judaeis scandalum sit, gentibus stultitia, ipse Dominus noster ostendit, qui lapis dicitur offensionis, et petra scandali : propter nihil aliud puto, nisi quia praedicatio cum plenis velis ad audientes processerit, statim ut ad crucem venerit, impingit: et nequaquam libero cursu potest ultra procede
Abbreviated transcription (Latin):
uos ad phariseoꝵ doctrinam retraxit.
et incarnem desiderat circuicidi quã¬
uis sic eloquens et in legis eruditione
se iactet. nicħ amplius dico nisi etiam¬
hoc quod et uos abnuere non potestis.
quod portabit ꝓhoc oꝑe uiditiũ. et con¬
sequent᷑ ꝓsuo labore mercedẽ. Ego au¬
tem fr̃s si circuncisionem p̃dico. quid
adhuc ꝑsecutionẽ patior: Ergo eua¬
cuatum ẽ. siue ut ingreco melius ha¬
betur. cessauit scandalum crucis. Le
morat se auideis ꝑ secutiones creber¬
rimas sustinuisse: ꝓptea quod doceret
eos qui de gentib crediderant ix p̃o
non debere circumcidi. Itaq de qui¬
bus supra ait. qui aũt conturbat
uos portabit iudiciũ quicumq est
ille. ut decipent galathas etiã hȩc
addebant. Non solum petrus et iacobus
et iob̃s et ceteri in uidea apłi cireum¬
cisi onem et alia p̃cepta legis
obser uant. sed ipse quoq paulus
qui uos aliter docuit quam se rei ue¬
ritas habet. Timotheũ circiuncidit. et

Expanded text:
vos ad Pharisaeorum doctrinam retrahit, vos ad Pharisaeorum doctrinam retrahit, et in carne desiderat circumcidi quamvis sit eloquens, et in Legis eruditione se jactitet, nihil amplius dico, nisi hoc quod etiam vos abnuere non potestis quod portabit pro hoc opere judicium, et consequetur pro suo labore mercedem. Ego, autem, fratres, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Ergo evacuatum est sive ut in Graeco melius habet, cessavit scandalum crucis. Legmorat, se a Judaeis persecutiones creberrimas sustinuisse, propterea quod doceret eos qui de gentibus crediderant in Christo, non debere circumcidi. Hi itaque de quibus supra ait: Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicumque est ille, ut deciperent Galatas, etiam hoc addebant: Non solum Petrus, et Jacobus, et Joannes, et caeteri in Judaea apostoli circumcisionem, et alia praecepta Legis observant, sed ipse quoque Paulus, qui vos aliter docuit, quam se rei veritas habet, Timotheum circumcidit, et