comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rumpitur s intĩor renouat᷑ de dic indiẽ:
rectissime omnino q̃m omnia uisibilia
ad ext̾iorem hominem ꝑtinent qͥb xp̃ia¬
na disciplina renunciat. hora sexta ue.¬
nit dñs ad puteum. id est medio die. un¬
de iam incipit sol iste uisibilis declinare
in occasum: qm̃ &e nobis uocatis a xp̃o.
uisibilium delectatio minuit᷑. ut inuisi¬
bilium amore homo int̾ior recreatus. ad
int̾iorem lucem q̃ nunquam occidit re.
fatigatꝰ uenit ad puteum. infirmitatem
carnis significat: quod sedit. humilitatẽ:
quia &e imbecillitatem carnis ꝓ nob̾sus.¬
cepit. &e homo hominib humilit̃ apparẽ
dignatꝰ est. De hac infirmitate carnis
ꝓpħa dicit. Homo inplaga positꝰ ẽ: ⁊ sciens
lud quod sedit. qm solent sedere doctores:
possit & auo intellecto ñ humilitatis mo¬
destiam.s magistri demonstrare ꝑsonam.
S queri pot̃. quare a muliere samaritana
q̃ydriȩ aqua implendȩ gr̃a uenerat. bibere

Expanded text:
rumpitur, sed interior renovatur de die in diem: rumpitur, sed interior renovatur de die in diem: rectissime omnino quoniam omnia visibilia ad exteriorem hominem pertinent, quibus christiana disciplina renuntiatur hora sexta venit Dominus ad puteum, id est, medio die, unde jam incipit sol iste visibilis declinare in occasum: quoniam et nobis vocatis a Christo visibilium delectatio minuitur, ut invisibilium amore homo interior recreatus, ad interiorem lucem quae nunquam occidit, revfatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem: quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens lud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam. 4. Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae hydriae aqua implendae gratia venerat, bibere
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere mundi huiꝰ infimas partes. id
est t̾renas. quo uenit dominꝰ iħs hora sex¬
ta. id est sexta etate generis humani. tanꝙͣ
senectute uet̾is hominis. qͦ uibemur exui:
ut induam᷑ nouum qͥ scdm łm creatꝰ est.
Nam sexta etas senectꝰ est: quia pͥma infan¬
tia. seda puericia. t̃cia adolescentia. qͣrta
iuuentus. quinta grauitas. Uet̾is itaq ho¬
minis uita que scđm carnem temporali
conditione ꝑagit᷑: sexta ȩtate tanquam se¬
nectute concludit᷑. Qua senectute ut dri
humani generis dñs nr̃ creator nobis ce
reparator aduenit. ut moriente scilicet
uetere homine. nouum in se constitueret:
quem exutum labe t̾rena. in cęlestia reg¬
na transferret. Eͤ nunc puteus ut dictum
est: mundi huiꝰ trenum laborem & errorẽ
tenebrosa ꝓfunditate significat. Et qm̃ ex¬
terior est homo uetꝰ. & nouus int̾ior: dictũ
est enim ab apło. & si extior homo nr cor¬

Expanded text:
intelligere mundi hujus infimas partes , id intelligere mundi hujus infimas partes , id est, terrenas, quo venit Jesus hora sexta, id est, sexta aetate generis humani, tanquam in senectute veteris hominis, quo jubemur exui ut induamur novo, qui secundum Deum creatus est. Nam sexta aetas senectus est, quia prima infantia, secunda pueritia, tertia adolescentia, quarta juventus, quinta gravitas. Veteris itaque hominis vita, quae secundum carnem temporali conditione peragitur, sexta aetate, id est, senectute, concluditur, quia in senectute ut dixi humani generis, Dominus noster Creator nobis et Reparator advenit, ut moriente, scilicet, vetere homine, novum in se constitueret, quem exutum luto terreno, in coelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictuest, mundi hujus terrenum laborem et errorem tenebrosa profunditate significat. Et quoniam exterior est homo vetus, et novus interior; dictum est enim ab Apostolo, Et si exterior homo noster cor
Abbreviated transcription (Latin):
N pͥncipio erat uerbum. Quod grece lo
gos dr. latine & rationem ce u̾bum sig̾cat.
S hoc loco. meliꝰ uerbum interp̾tamur:
ut significet᷑ non solum ad patrem respe¬
ctus. s ad illa etiam quȩ ꝑu̾bum facta st̃
oꝑatiua potentia. Ratio aut̃. ce si nichil
ꝑ illam fiat: recte ratio dicitur De mulie
nulli minus diligent̃ minusq sobrie int̃¬
pretando.asserunt plerunq ꝓsalute ꝑ¬
nitiem. &e ꝓcognitione ueritatis errorem.
Int̾ quȩ illud ẽ sacram̃tum qͦd scͥptum est
dñm hora diei sexta uenisse ad puteum ia¬
cob. fessumq ab itinere sedisse. & a mulie¬
re samaritana potum petisse: & cȩt̾a. que
codem loco scͥpture discutienda & ꝑtractan¬
da dicunt᷑. De qua re id pͥmum denendũ¬
est: quod in omnib scͥpturis summa uigi¬
lantia custodri oportet. ut scđm fidem sit
sacram̃ti duuni exposito. Hora gͥ dici sexta.
uenit ad puteum dñs nr̃. Uideo in puteo
tenebrosam ꝓfunditatem. Admoneo gͦ

Expanded text:
n principio erat Verbum . Quod graece λόγος dicitur, latine et rationem et verbum significat. Sed hoc loco melius verbum interpretamur, ut significetur non solum ad Patrem respectus, sed ad illa etiam quae per Verbum facta sunt operativa potentia. Ratio autem, etsi nihil per illam fiat, recte ratio dicitur. LXIV. De nulli minus diligenter minusque sobrie interpretando, asserunt plerumque pro salute perniciem, et pro cognitione veritatis errorem. Hincque illud est sacramentum, quod scriptum est, Dominum hora diei sexta venisse ad puteum Jacob, fessumque ab itinere resedisse, a muliere Samaritana potum petisse, et caetera quae in eodem loco scripta discutienda et pertractanda dicuntur. De qua re id primum tenendum, quod in omnibus Scripturis summa vigilantia custodire oportet, ut secundum fidem sit sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta venit ad puteum Dominus noster. Video in puteo tenebrosam profunditatem, admoneor ergo
Abbreviated transcription (Latin):
adiacet mͥ: ꝑficere aut̃ bonum ñ inuenio.
Non enim quod uolo facio bonum: s qͦd
nolomalum hoc ago.Si aut̃ quod nolo
hoc facio. iam non ego oꝑor illud: s id qͦd
inhabitat in me peccatum. Inuenio gͦle¬
gem mͥ uolenti facere bonum: qm̃ mͥ ma-
lum adiacet. Condelector enim legi dez
scłm int̾iorem hominem uideo autem
aliam legem in membris meis.repugnan¬
tem legi mentis meȩ. &e captiuantem me
in lege peccati: que ẽ in m̃bris meis. Huc
usq u̾ba hominis sunt sub lege constitu¬
q nondum sub gr̃a: qui etiam si nolit
peccare. tuncit᷑ peccato. Inualuit enim
consuetudo carnalis. & nat᷑ale uincłm
mortalitatis: qͦ de adam ꝓpagati sumꝰ.
Imploret gͦ auxilium qui sic positꝰ est: &
noũit suum fuisse quod cecidit. ñ suum
cẽ quod surgit. Iam enim ub̃atus. agnos¬
cens gr̃am libatoris suĩ. miser inquit ego
homo. qͥs me libabit de corpore mortis

Expanded text:
adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum, hochoc facio; jam non ego operor illud, sed id quod habitat in me peccatum. Invenio ergo legem mihi volenti facere bonum, quoniam malum mihi adjacet. Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem: video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Huc usque sunt verba hominis sub lege constituti, nondum sub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato. Invaluit enim consuetudo carnalis et naturale vinculum mortalitatis, quo de Adam propagati sumus. Imploret ergo auxilium, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit. Jam enim liberatus agnoscens gratiam Liberatoris sui dicit: Miser ego homo, quis me liberabit de co
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ quia lex sp̃italis est: ego aut̃ carnalis
sum. Id est carni consentio: nondum sp̃i¬
tal grã liberatus. Uenundatꝰ sub pecca¬
to. Id est: peccans p̃cio temporalium uo¬
luptatum. Qͦd enim oꝑor. ignoro. Id est
ñ agnosco eẽ in p̃ceptis ueritatis. ubi est
uera scientia. Sodm hanc locutionem:
dicit dominꝰ peccatorib non noui uos.
enim eum aliquid latet. S quia peccata
ñ inueniunt᷑ in regłis p̃ceptoꝵs quas habet
ueritas: ideo ipsa ueritas peccatorib dicit.
ñ noui uos. Sic̃ enim tenebrȩ ocłis ñ ui¬
dendo: ita peccata mente ignorando sen¬
tiuntur. Ex ista locutione. dictum arbit᷑r
in psalmis. Delicta quis intelligit: Non
enim qͦd uolo hoc ago:s quod odi illud
facio.Si aut̃ quod nolo hoc ago:consen¬
tio iegi. qmbona ẽ. Nunc aut̃ iam non
ego oꝑor illud: s id quod in me habitat
peccatum. Scio enim qͥa non habitat in
me.hoc ẽ in carne mea bonum. Uelle enĩ

Expanded text:
autem quia lex spiritualis est, ego autem carnalis autem quia lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, id est, carni consentio, nondum spirituali gratia liberatus: venumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id est, non agnosco esse in praeceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatoribus, Non novi vos. Non enim eum aliquid latet, sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc ago, consentio legi quoniam bona est. Nunc autem jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim
Abbreviated transcription (Latin):
Adueniente inquit mandato. peccatum
reuixit. Ego aut̃ mortuus sum: & inuentũ
est mͥ mandatum qͦd erat in uitam. hoc
ẽẽ ad mortem. Peccatum enim occasione
accepta. ꝑ mandatum fefellit me: &e ꝑ il¬
lud occidit. Qͦ o gͦ ait mortuus sum:
uult intelligi. mortuum me ẽẽ cognoui.
Qͥa iam etiam p̃uaricatione peccat. qui
uidet ꝑlegem quid facere non debeat:
c&e tamen facit. Od aut̃ ait. fefellit me
peccatum occasione accepta ꝑmandatũ.
siue qͥa suasio delectationis ad peccandũ
uehementior ẽ. cum adest ꝓhibidio: siue
qͥa etiam siquid homo fecerit scđm uissa
legis. si adhuc non sit fides quȩ in gr̃a est.
uult sibi tͥbuere non deo: & suꝑbiendo
plus peccat. Sequit᷑ gͦ &e dicit. Itaq lex qͥ¬
dem sc̃a. & mandatum scm ce iustum &
bonum. Qͦo ergobonum ẽ. mͥ factum ẽ
mors : Absit. S peccatum ut appareat
peccatum. ꝑbonum mͥ oꝑatum ẽ mortẽ:
ut fiat suꝑmodum peccator aut pecca¬
tum. delinquens ꝑmandatum. Scimꝰ

Expanded text:
adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illvult intelligi, mortuum me esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factupareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem, ut fiat supra modum peccator, aut peccatum delinquens per mandatum. Scimus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s in uobis. corpus quidem mortuum est
ꝓpt̃ peccatum: sp̃s autem uita est ꝓpt̃ iusticiã.
Mortuum corpꝰ dicit. qͣmdui tale est ut indi¬
gentia rerum corporalium molestet animã.
& quib dam motib ex ipsa indigentia ueni¬
entibus. ad appetenda terrena sollicitet: qͥb
tamen quãuis existentib mens ad illicita fa-¬
cienda non consentit: quȩ iam sertut legi des.
ce sub grã constituta est. Adhoc enuim ualet qͦd
supͣdictum est. mente seruio legi dei.carne
aut̃ legi peccati: & ille homo nunc describit᷑
ẽẽ sub grã. qui nondum habet ꝑfectam pacẽ:
que corporis resurrectione & immutatione
fut᷑a est. Restat gͦ ut de ipsa pace dicat resur¬
rectionis corporis. quȩ quarta est actio: si tam̃
ȩa actio dicipotest. quȩ summa quies est.
Sequit᷑ enim &e dicit. Sigͦ sp̃s eius qui sus¬
citauit iħm ex mortuis. habitat in uob̾: qui
suscitauit. xp̃m iħm a mortuis. uiuificabit¬

Expanded text:
s in uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam.Mortuum corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum corporalium molestet animam, et quibusdam motibus ex ipsa indigentia venientibus, ad appetenda terrena sollicitet. Quibus tamen quamvis existentibus mens ad illicita facienda non consentit, quae jam servit legi Dei, et sub gratia constituta est. Ad hoc enim valet quod supra dictum est, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Et ille homo nunc describitur esse sub gratia, qui nondum habet perfectam pacem, quae corporis resurrectione et immutatione est futura. 7. Restat ergo ut de ipsa pace dicat resurrectionis corporis, quae quarta est actio; si tamen eam actionem dici oportet, quae summa requies est. Sequitur enim, et dicit: Si ergo Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit
Abbreviated transcription (Latin):
lex non eẽt. Et itm. Sine lege enim: pecca¬
tum mortuum ẽ. Ego aut̃ uiuebam aliqͣn¬
do sine lege. Qe d enm hic dic̃ mortuum
latebat. Qͦdmanifestat in consequentib
ubi ait. S peccatum ut appareat peccatũ.
ꝑ bonum oꝑatum ẽ mͥ mortem: id est ꝑ legem
Qͥ a bona est lex: siquis ca legitime utatur.
Si gͦ hic ait ut appareat peccatum. manife¬
stum est quia suꝑius ideo dicebat mortu¬
um. & ñ deputari: quia non apparebat
anteqm lege ꝓhibente ostenderet᷑. Ad se¬
cundam actionem. ista testimonia conue¬
niunt. Lex aut̃ subintrauit. ut abundaret
delictum. Accessit enim & p̃uaricatio. q̃ ñ
erat. Et illud quod iam memoratum ẽ. Cũ
enim eẽmꝰ in carne. passiones peccatoꝵ quȩ
ꝑ legem sunt. oꝑabant᷑ in membris nr̃isut

Expanded text:
m: Sine lege enim peccatum mortuum est; ego autem vivebam aliquando sine lege. Quod enim hic dicit, mortuum latebat. Quod manifestat in consequentibus dicens, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem: id est, per legem; quia bona est lex, si quis ea legitime utatur . Si ergo hic ait, ut appareat peccatum; manifestum est quod superius ideo dicebat mortuum et non deputari, quia non apparebat antequam lege prohibente ostenderetur. 5. Ad secundam actionem ista testimonia conveniunt: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum . Accessit enim et praevaricatio, quae non erat. Et illud quod jam commemoratum est: Cum essemus enim in carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, operaban
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet concordit iuncta &e conexa. tinum
auquid firma pace custodiunt. Qͦd fiet
mortali corpore uiuificato: cum corruptibi¬
le hoc induerit incorruptionem. & morta¬
le hoc inducrit immortalitatem. Ad pͥmã
actionem demonstrandam: ista testimonia

Expanded text:
sibimet concorditer juncta et connexa unum sibimet concorditer juncta et connexa unum aliquid firma pace custodiunt: quod fiet mortali corpore vivificato, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . 4. Ad primam actionem de
Abbreviated transcription (Latin):
inuno homine: qͥb gͣdatim ꝑactis. in ui¬
ta et̾na manebit᷑. Qͥa enim oportebat atq
id iustum erat. ut postea qͣm nat᷑a nostra
peccatuit. amissa beattudine sp̃itali. quȩ
paradysi nomine significat᷑. animales
carnalesq nascerem᷑: pͥma est actio antele¬
gem. secła sub lege. t̾cia sub gr̃a: quarta in
pace. Ante legem acc̾io ẽ: cũ peccatum igno¬
ramus. ce sequimur carnales concupiscen¬
tias.Sublege est actio: cumiam ꝓhibem᷑
a peccato. & tam̃ eius consuetudine uicti
peccamꝰ. qm̃ nos nondum adiuuat fides.
Tercia actio est. qͣndo iam plenissime credi¬
mus libatori nr̃o. nec meritis nr̃is aliqͥd
tͥbuimus: s eiꝰ miscdiam diligendo.iam ñ
uincimͣ delectatione consuetudinis malȩ.
cum ad peccatum nos ducere nitit᷑. Sed
tam̃ adhuc eam int̃pellantem patim᷑: qͣmiuis
ei non tracdam᷑. Quarta ẽ actio. cum oĩno
nicħ est in homine quod resistat sp̃ui: s oĩa

Expanded text:
in uno homine, quibus gradatim peractis in viin uno homine, quibus gradatim peractis in vita aeterna manebitur. Quia enim oportebat atque id justum erat, ut posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine spirituali, quae paradisi nomine significatur, animales carnalesque nasceremur; prima est actio ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Ante Legem actio est, cum peccatum ignoramus, et sequimur carnales concupiscentias. Sub Lege est actio, cum jam prohibemur a peccato, et tamen consuetudine ejus victi peccamus, quoniam nos nondum adjuvat fides. Tertia actio est, quando jam plenissime credimus Liberatori nostro, nec meritis nostris aliquid tribuimus, sed ejus misericordiam diligendo, jam non vincimur delectatione consuetudinis malae, cum ad peccatum nos ducere nititur; sed tamen adhuc eam interpellantem patimur, quamvis ei non tradamur. Quarta est actio, cum omnino nihil est in homine quod resistat spiritui, sed omnia
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ quȩ ꝑ legem sunt. oꝑabant᷑ in m̃b̾s
nr̃is. ut fructum ferrent morti. Auctam
concupiscentiam. cum lex ꝓhiberet ubi
ñ erat fides. & ad cumulum peccators p̃¬
uaricatonis crim̃ adiectum. quia ubi
non est lex. nec p̃uaricatio: has dicit pas¬
siones que ꝑlegem sunt oꝑatas in membͣs
nr̃is. ut fructum ferrent mort. Subistis
passionib tanqͣm sub uiro dominante
agebat anima. antequam ueniret gr̃a ꝑ
fidem. His gͦ passionib morit᷑. qͥ iam ser¬
uit m̃te legi d̃: quãuis ipse passiones ñdũ
peccat. Restat gͦ adhuc aliquid ei qui est
sub gr̃a. quod eum non uincat nec cap¬
tuium ducat. donec mortificet᷑ totum
qͦd consuetudine pͣua roboratum ẽ. &
unde corpꝰ etiam nc̃ mortuum ẽẽ dicitur.
qͣm diu ñ ꝑfecte seruit sp̃ui: continget
aut̃ ut ꝑfecte seruiat. cum fu̾it & ipsum
mortale corpꝰ uiui ficatum. Ex quo comp̃¬
hendimus quatuor eẽ differentias etiam

Expanded text:
torum quae per legem sunt, operabantur in membris torum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est et unde corpus etiam nunc mortuum esse dicitur, quamdiu non perfecte servit spiritui. Continget autem ut perfecte serviat, cum fuerit et ipsum mortale corpus vivificatum. 3. Ex quo comprehendimus quatuor esse differentias etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dem: Absit. S legem statuimꝰ. Hoc enĩ
efficit fides: quod lex iubet. Statuit᷑ gͦ
lex ꝑfidem. Quȩ fides si non sit. iubet
tantum lex. ce ñ implentes uissa. reos denet:
ut eos gementes ce non ualentes implere
quȩ iussa st̃. ad grãm lib̾atoris aliqͣndo
conũtat. Cum gͦ tria quedam in illa si¬
militudine uideamus. mulierem. uirũ.
&e legem: & rursum in hac reꝓpt̃ quam
similitudo adhibita ẽ tria. animam.
peccatum. & legem peccati: hoc solũ diũ¬
sum est. quod in illa similitudine uir
morit᷑.ut nubat mulier eui uolet. &e a
lege uiri soluat᷑: hic aut̃ ipsa anima mo¬
ritur peccato. ut nubat xp̃o. Cum autẽ
morit᷑ peccato. morit᷑ etrã legi peccati.
Itaq ait. fr̃s mei. & uos mortui estis legi ꝑ
corpus xp̃i. ut sitis alt̾ius qui ex mortius
resurrexit: ut fructificetis do. Cum enim
cẽmus in carne inquit. id est carnalib
desidiis obstͥcti teneremͣ. passiones pecca¬

Expanded text:
fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones pecca
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ẽ: s quia peccatorib imponit᷑.
Ideo etiam lex mortis: quia stipendium
peccat: mors. Aculeus mortis. peccatum :
uirtꝰ aut̃ peccat lex. leccando enm ad mor¬
tem labunur. Uehementius aut̃ peccamꝰ.
lege ꝓhibente: qm si nulla lege ꝓhiberem᷑.
Accedente aut̃ gr̃a. id ipsum quod lex one¬
rose usserat. iam sine onere ac libentissi¬
me implemus. Lex gͦ peccati &e mortis. id ẽ
quȩ imposita ẽ peccantib atq morientib.
ibet tantum ne concupiscamus: & tamen
concupiscimꝰ. lex aut̃ sp̃s uite. que ꝑtinet
ad grãm. &e lib̾at a lege peccat &e mortis.
facit ut non concupiscamus ce impleamꝰ
iussa legis: non iam serui legis ꝑ timorem.
s amici ꝑ caritatem. & serui iusticie: unde
illa lex ꝓmulgata est. Iusticiȩ autem: non
seruilit̃. s libaliter seruiendum ẽ. Id est
caritate potiꝰ quam tmore. Ideoq ueris¬
sime dictum ẽ. Legem gͦ euacuamus ꝑfi

Expanded text:
peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimus. Lex autem spiritus vitae, quae pertinet ad gratiam, et liberat a lege peccati et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ lex: nec p̃uaricatio. Et hoc est qͦd
dicitur. Ut fiat supra modum peccator
aut peccatum. delinquens ꝑ mandatũ.
Quappt̃ legem quamuis a peccando ꝓ¬
hibeat: non tam̃ sic dicit datam ut libe¬
raret a peccato. s ut demonstraret pec¬
catum. Cui seruiens anima. debet se ad
gr̃am libatoris conu̾tere: ut a peccatoli¬
beretur. Plegem enim. cognitio peccati.
Et alioloco dicit. S peccatum ut appareat
peccatum: ꝑbonum oꝑatum est michimor¬
tem. Ubi gͦ non ẽ gr̃a ub̃atoris: auget pec¬
candi defiderium. prohibitio peccatorũ
Quod quidem ad hoc utile est. uti senti¬
atanima se ipsam ñ sufficere ad extͣhen¬
dum se de seruitute peccat: atq hoc mͦ
de tumescente atq extincta omni suꝑbia.
subdat᷑ lib̾atoꝵ suo. sincerit̃q homo di¬
cat. adhesit anima mea post te. Quod est
iam non eẽ sub lege peccati:s in lege iusti¬
ciȩ. Lex aut̃ peccati dr. non quia lexipsa

Expanded text:
non est lex, nec praevaricatio . Et hoc est quod non est lex, nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
similitudine in qua de uiro ce muliere
loquit᷑. qm̃ mulier tenet᷑ lege uiri.: tͥa q̃dam
considanda commendat. Mulierem. uirũ.
&e legem. Mlulierem scilicet subiugatam ui¬
ro. ꝑuincłm legis. Q uincło morte uiri lib̾a¬
tur: ut cui uult nubat. Sic enim dicit. Mu
lier enim subuiro. uiuo marito. iuncta ẽ
legi.Si aut̃ mortuus fuerit uir eius: euacu¬
ata est a lege uiri. Gͥuiuente uro. uocabit᷑
sit acdult̃a si fu̾it cum alio uiro. Huc usq si¬
iuitudo ẽ. Deinde incipit rem loqui: cui
explanande ac ꝓbande. similitudinem in¬
dicit. In q̃ etiam re: tͥa similit̃ atcendenda
sunt. Homo. peccatum. lex. Tam dui enĩ
dicit c̃ẽ sublege hominem. quam diu ui¬
uit peccato: Quemadinodum tamdiu
mulier sub lege uiri est. quamdui uiuit
uir. Hoc aut̃ peccatum hic intelligendũ
ẽ. quod accessit ꝑlegem. quod peccatum
dicit supͣmodum esse : qm̃ iam cum
appareat ẽẽ peccatum. fit tam̃. & adiũ¬
cta p̃uaricatione cumulat᷑. Ubi enim

Expanded text:
imilitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; s i autem mortuus fuerit uir eius, euacuata est a lege uiri. et paulo post: sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissimum testimonium est: & satis
apparet quã du in hac uita sumꝰ. non deeẽ
molestias ꝑ mortalem carnem. neq titillatio¬
nes quasdam delectationum carnalium. Qnͣ¬
uis enim non cedat qui sub grã constitutꝰ. m̃te
seruit legi dei: tam̃ carne seruit legipeccati.
His gradib homine ꝑfecto. nulla substantia
inuenit᷑ malum: neq lex mala c̃ q̃ ostendit
homini in qͥb peccatoꝵ uincłis iaceat. ut per
fidem implorato lib̾atoris auxilio. &e solui ce
erigi ce firmissime constitui mereat᷑. In pͥma
gͦ actione quȩ est ante legem: nulla pugna ẽ
lege est: pugnamus. s uincimͣ. In tercia pu¬
gnamus: & uincimꝰ. In quarta non pugna¬
inus. s ꝑfecta ce etna pace requiescimus. Sub¬
iugatur enim nobis. quod inferius nr̃m ẽ.
Quod ꝓpterea non subiugabatur. quia

Expanded text:
identissimum testimonium est, et satis apparet quamdiu in hac vita sumus, non deesse molestias per mortalem carnem, neque titillationes quasdam delectationum carnalium. Quamvis enim non cedat, qui sub gratia constitutus mente servit legi Dei, tamen carne servit legi peccati. His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna estLege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus et vincimus: in quarta non pugnamus, sed perfecta et aeterna pace requiescimus. Subditur enim nobis quod inferius nostrum est, quod propterea non subdebatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
si diceret᷑. Dix non calefacit: nec enim potest.
Quandiu enim nix ẽ: non calefacit. S resol
ui potest & feruere: ut calefaciat. S cum hoc
facit: iam nix non est.Sic &e prudentia cariis
dicit᷑: cum anima promagnis bonis dempora¬
lia bona concupiscit. Quandui enim appe¬
titus talis inest anime. legi dei subiecta ẽẽ non
S si spĩtalia bona desiderare ceꝑit. & tempo¬
ralia contemnere:desinet carnis ẽẽ pruden¬
tia. &e sp̃ui non resistet.Cadem nanq anima
cum inferiora appetit. prudentiam carnis
habere dicit᷑: cum suꝑiora. prudentiam sp̃s.
Nam quia prudentia carnis substantia ẽ.
qua induit᷑ anima uł ęcuit᷑ : sed ipsius aĩe
affectio ẽ. quȩ omnino ẽẽ desinet. cum se
totam ad suꝑna conu̾terit. Qͥ aut̃ in car¬
ne sunt inquit. deo placere non possunt: Id
est qui uoluptatib carnis acquiescunt. Ne
quis enim de his dictum putaret qui de hac
uita uondum excesserunt: oportumisime

Expanded text:
si diceretur, nix non calefacit, sed resosi diceretur, nix non calefacit, sed resoquandiu enim nix est, non calefacit; sed resolvi potest, potest et fervere ut calefaciat, sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentiam carnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum in carne: Id est suscipiendo car¬
nem hominis peccatoris. & docendo quem¬
adiodum uiueremus. peccatum in ipsa
carne damnauit: ut et̾noꝵs caritate spiritꝰ
flagrans. non duceret᷑ captiuus in consensio¬
nem libidinis. Ut iusticia inquit legis im
pot̾ant. Qui enim scdm carnem st̃. que car¬
nis sunt sapiunt. Idest carnalia bona. pro
suminis bonis concupiscunt. Qui autem
tia enim carnis. mors est. Prudentia autem
sp̃s. uita & pax: Qͥa prudentia carnis. ini¬
mica est in dm̃. Ipse ostendit cur dixerit
inimica: nequis putaret ex adũso aliud
uenire pͥncipium. Subiungit enim & dic̃
Legi enim dei nonẽ subiecta: nec enim pot̃.
Ergo facere cont legem: hoc est inimicum ẽẽ
in dm̃. Non quia deo aliquid noceri potest:
est enim aduersus stimulum calces mittere:
ut paulo apło cum adhuc eccłiam ꝑsequeret᷑.
diuinitꝰ dictum ẽ. Sic est aut̃ dictum. legi
aut̃ dei non est subiecta uec enim potest: tanꝙͣ.

Expanded text:
peccatum in carne: id est, suscipiendo carpeccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, legis impoterant. Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt: id est, carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. Qui autem tia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixeinimica, ne quis putaret ex adverso aliud venire principium, subjungit et dicit. Legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum, non quia Deo aliquid nocere potest, est enim adversus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est auenim Dei non est subjecta, neque enim potest. Tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
strum. Et incipiunt iam u̾ba dici hoĩs
sub grã constittq. in actione quam t̃ciã
demonstrauimus. Quȩ habet quidem
reluctantem mortalitatem carnis: s non
uincentem atq captiuantem ad consens io¬
nem peccandi. Sic enim dicit. Gipse ego
mente seruio legi dei: carne aut̃ legi pecca¬
t. Nulla gͦ condemnatio ẽ nunc. his qui
sunt in xp̃o iħu. Lex enim sp̃s uite in xp̃o¬
iħu. libauit me a lege peccat &e mortis. Qͦo
enim impossibile erat legi. in quo infir¬
mabat᷑ ꝑ carnem: Id ẽ ꝑ desidia carnalia.
Ideo enim non implebat᷑ lex: quia ipsius
delectatione rerum temporalium.trahe¬
retur. Gͦinfirmabatur lex ꝑ carnem. Id
est non efficiebat iustos. deditos carni. S
ds filium suum misit in similitudinẽ
carnis peccati. Non enim caro peccati erat.
que non de carnali delectatione nata e¬
rat. S tamen merat in ea similitudo car¬
nis peccati. qͥa mortalis caro erat. Mortẽ
aut̃ non meruit adam: nis peccando. S
quid fecit dñs: De peccato damnauit

Expanded text:
Et incipiunt jam verba dici hominis sub gratia constituti, in actione quam tertiam demonstravimus, quae habet quidem reluctantem mortalitatem carnis, sed non vincentem atque captivantem ad consensionem peccandi. Sic enim dicit: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Nulla ergo condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Jesu. Lex enim spiritus vitae in ege peccati et mortis. Quod enim impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, id est, per desideria carnalia: ideo enim non implebatur lex, quia ipsius delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit
Abbreviated transcription (Latin):
telligat᷑. ueluti cum dicimꝰ hominem ex a¬
nima &e corpore constare. Aliquandotta. ut
excepta mente dicat᷑. S cum excepta mente
cłr. exhis oꝑib intelligit᷑. quȩ habemꝰ cum be¬
stuis cominuma. Bestiȩ nanq carent ratione:
animam sentit: qui sentit in se ẽẽ uolun¬
tatem. Nam si uolumꝰ: non alius de nobis
uult. Et iste motꝰ amme spontancus ẽ. Hoc
emmei tͥbutum est. & a deo. Qui tam̃ motꝰ
ñ deloco inlocum ẽ: tanqm corporis. Localit̃
enimmoueri:corpors ꝓpͥum est. Et cum aĩa
uoluntate id ẽ illo motu qui localis non est.
corpꝰ suum tam̃ localit̃ mouet: non ex eodem
monstrat᷑ & ipsa localit̃ moueri:sic̃ uidemus
a cardine moueri aliquid ꝑ magnum spa¬
cium loci. & tam̃ ipsum cardinem siquidẽ
poris sensib ꝑcipi ueritas pos sit.

Expanded text:
telligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis operibus intelligitur quae habemus cum bestiis communia. Bestiae namque carent ratione, per se animam sentit, qui sentit in se esse voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam corporis. Localiter enim moveri corporis proprium est. Et cum anima voluntate, id est, illo motu qui localis non est, corpus suum tamen localiter movet, non ex eodem monstratur et ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine moveri aliquid per magnum spatium loci, et tamen ipsum cardinem non poreis sensibus percipi veritas possit.
Abbreviated transcription (Latin):
tua scientia frat̃. ꝓpt̃ quem xp̃s inortuus
ẽ: ut si illum infirmum ꝓpt̾ uitium quo
infirmus est minus diligimꝰ illum in co
Quaꝓpt̃ ingenti cura ce implorata dei mi¬
sericordia cogitandum est. ne xp̃m negli¬
gamus ꝓpt̃ infirmum: cum infirmum
debeamus diligere propter. xp̃m.lxxii. de tỹibꝰ¬
ante tempora ȩt̃na. Si enĩ tempora.
Nisi forte. ante omnia tempora intelligi
uoluit: Qͥa si dixisset ante tempora. neq
addidisset et̾na: posset accipi ante q̃dam
tempora. que ante se hab̃ent alia dempora.¬
Eterna aut̃ maluit dicere: quam omnia.
fortasse ideo: quia dempꝰ noncepit ex tp̃re.
Añ eterna tempora euum significauit.:
Int̃ quod &e tempus hoc distat: quod illud

Expanded text:
tua conscientia, frater, propter quem Christus mortuus tua conscientia, frater, propter quem Christus mortuus est . Ut, si illum infirmum propter vitium quo infirmus est minus diligimus, illum in eQuapropter ingenti cura, et implorata Dei misericordia cogitandum est ne Christum negligamus propter infirmum, cum infirmum debeamus diligere propter Christum. Itante tempora aeterna. si enim tempora, nisi forte ante omnia tempora intellegi uoluit. quia, si dixisset: ante tempora, neque addidisset: aeterna, posset accipi ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia tempora. aeterna autem maluit dicere quam omnia fortasse ideo, quia tempus non coepit ex tempore. an aeterna tempora aeuum significauit, inter quod et tempus hoc distat, quod illud
Abbreviated transcription (Latin):
& in qua m̃sura mensi fu̾itis. in ea remetie¬
tur uobis: Sepe aut̃ illa quȩ bona sunt
priꝰ apparent: in quib etiam temcrariũ
beniuolentiȩ iudicium cauendum est:
ne cum totum bonum putau̾us. ea q̃ post¬
ea mala apparuerint. securum &e impa¬
& eum quem temere dilexeras acerbius
oderis. quod nefas est: quia etiam si nul¬
la ciꝰ bona p̃cederent. & hec quȩ post ap¬
paruerunt mala priꝰeminerent. tole¬
randa tam̃ erant donec omnia cum illo
ageres. qͥb talia sanari solent: Qͥntoma.¬
gis cum ea bona p̃cesserint. quȩ tanquã
pignora nos debent ad postĩora toleran¬
da constͥngere: Ipsa est gͦ lec xp̃i. ut in¬
uicem onera nr̃a portemus. Ap̃m autem
diligendo. facile sustinemus infirmitatẽ
altius: etiam quem nondum ꝓpter sua
bona diligimus. Cogitamus enim qͥa il¬
le qͤm diligimus dñs: ꝓpt̃ eum mortuus
sit. Quam caritatem nobis apłs paulus
ingessit: cum diceret. Et ꝑibit infirmꝰ in

Expanded text:
et, Qua mensura mensi fueritis, in ea remetieet, Qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur vobis . Saepe autem illa quae bona sunt, prius apparent: in quibus etiam temerarium benevolentiae judicium cavendum est, ne cum totum bonum putaveris, ea quae postea mala apparuerint, securum et impa eum quem temere dilexeras acerbius oderis, quod nefas est: quia etiamsi nulla ejus bona praecederent; et haec quae post apparuerint mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent: quanto magis cum ea bona praecesserunt, quae tanquam pignora nos debent ad posteriora toleranda constringere? Ipsa est ergo lex Christi ut invicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. Cogitamus enim, quia ille quem diligimus, Dominus propter eum mortuus est. Quam charitatem nobis apostolus Paulus ingessit cum diceret: Et peribit infirmus in
Abbreviated transcription (Latin):
ut eiꝰdem quem uolumꝰ in amiciciam rec¬
pere:prius nob̃ innotescant mala quam
bona. Quib offens & quodam mͦ reꝑcus¬
s relinquimus eum: & ad bonors eiꝰ quȩ
forte occultiora funt. in dagatonem non
nos uult effici imitatores suos. ut eiꝰ infirma
toleremus: ut ad quȩdam sana in quoꝵ
delectatione adquiescamꝰ. ꝑ caritatis tole¬
rantiam ꝑducamur. Ait enm. Non ẽ opꝰ
sanis medicus: s egrotantib. Ideoq si ꝓpt̃
xp̃i caritatem ctiam eum qui omni ex par¬
te fortassis egͦtat. repellere ab animo ñ debe¬
mus. qm sanari pot̃ ꝑ uerbum dei: qͣnͣto
minus eum qui ꝓpt̃ea nobis uideri pot̃
totꝰ egrotꝰ. quia quedam eiꝰ saucia in pͥmo
ing̃ssu amiciciȩ ñ potuimus sustinere. &
qͦd est grauiꝰ cum offensione animi. de to¬
to homine ausisumꝰ temerariam p̃iudi.¬
cii serre sententiam. non dimendes quod
dictum ẽ. nolite iudicare ne tuchcemini.

Expanded text:
ut ejus quem volumus in amicitiam recut ejus quem volumus in amicitiam recipere, priunobis innotescant mala quam bona, quibus offensi, et quodammodo repercussi, relinquimus eum, et ad bonorum ejus quae forte occultiora sunt indagationem non ristus, qui nos vult effici imitatores suos, ut ejus infirma toleremus, ut ad quaedam sana, in quorum delectatione acquiescamus, per charitatis tolerantiam perducamur. Ait enim: Non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus . Ideoque si propter Christi charitatem, etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per verbum Dei, quanto minus eum, qui propter nos videri potest totus aegrotus, quia quaedam ejus saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere, et quod est gravius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praejudicii ferre sententiam? non timentes quod dictum est: Nolite judicare, ne judicemini;
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑior sit: etiam si bonum nr̃m quo illo
uidemͣ suꝑiores ẽẽ. non sit occultum. Istę
cogitationes depͥmendes suꝑbiam. & acuen¬
tes caritatem:faciunt onera fr̃na inuicem
non solum equo animo.s etiam libentissi¬
me sustineri. Hullomͦ aut̃ de quoquam
homine incognito. ferencda sententia est: ꝙenĩ
nemo nͥ ꝑ amiciciam cognoscit᷑. Et ideo a¬
mi corum mala firmius sustinemus: qͥa
bona eoꝵ nos delectant ce tenent. Nuiuus
itaq repudianda est amicicia. sese inge¬
rentis ad amiciciam copulandam. Non
ut statim recipiat᷑. s ut recipiendus opte¬
tur: atq ita tcͣtet᷑ ut recip possit. Illum
enim receptum in amiciciam possumus
dicere: cui omnia nr̃a consilia refundere
audeamus. Et si quisqͣm est qui se ñ audet
ingerere ad amiciciam faciendam: qm̃ ali
dum illi quadam comitate &e submissione
animi. quod petere ipse ꝑse non audet. Sa¬
ne quamuis rariꝰ tamen aliquotiens accidit.

Expanded text:
superior, etiamsi bonum nostrum, quod illo superior, etiamsi bonum nostrum, quod illo videmur superiores esse, non sit occultum. Istae cogitationes, deprimentes superbiam, et augentes charitatem, faciunt onera fraterna invicem non solum aequo animo, sed etiam libentissime sustineri. Nullo modo autem de quoquam homine incognito ferenda sententia est, et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. Nullius itaque repudianda est amicitia sese ingerentis ad amicitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur ut recipi possit. Illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia nostra consilia refundere audemus. Et si quisquam est, qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, nisi cumdum illi quadam comitate et submissione animi, quod per se ipse non audet. Sane quamvis rarius, tamen aliquoties accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽẽ potuisse. unde cupiebat alium lib̾are.
Compatiendo enim potiꝰ id agebat. ñ menti¬
endo sic̃ quidam suspicant᷑: & himaxime qͥ
menclatiis siuis defendendis quȩ negare ñ
possunt alicuiꝰ magni exempl patrocinium
requirunt. Deinde ctiam illud eogitandũ.
nuilum ẽẽ hominem qui ñ possit habere
aliqͦd bonum. quodtu nondum habes. õ¬
si lateat: in quosine dubio possit te ẽẽ suꝑi¬
or. Quȩ cogitatio. ad contundendam &
ecdomanclam suꝑbiam ualet: ne arbitreris
tasse maioris ponderis bona quib te suꝑ¬
at nescientem. Non enim fallit nos. aut
adulatione potiꝰuti apłs iubet cum dicit.
nich ꝑ contentionem neq ꝑinanem głam:
s in humilitate mentis. alt̾ alt̾um existi¬
mantes suꝑiorem sibi. Nonhoc icaq debe¬
mus existimare tit non existimemꝰ. s nos ex¬
istimare fingamꝰ.s uere existimemꝰ posse eẽ
aliquid occultum in aliquo unde nobis

Expanded text:
etiam se esse potuisse, unde cupiebat alium liberari. etiam se esse potuisse, unde cupiebat alium liberari. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime, qui mendaciis defendendis quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium requirunt. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem, qui non possit habere aliquod bonum, quod tu nondum habes, etsi lateat, in quo sine dubio possit te esse superior. Quae cogitatio ad contundendam et edomandam superbiam valet, ne arbitreris tasse majoris ponderis bona, quibus te superat nescientem. Non enim falli nos, aut adulatione potius uti Apostolus jubet cum dicit: Nihil per contentionem, neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis, alter alterum existimantes superiorem sibi . Non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus, sed nos existimare fingamus, sed vere existimemus posse esse aliquid occultum in alio, quo sit nobis
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ. &e habitu inuentꝰ ut homo. Numiliauit
semet ipsum factus obediens pat usq ad mor¬
dem: mortem aut̃ crucis. Suꝑiꝰ aut̃ dixcrat.
Non quȩ sua sunt unusquisq intendens: sed
quȩ auoꝵ. Huic sententie contexuit. quod
dictum ẽ. Nam ita sequit᷑. Hoc sentite in uo¬
bis: quod & in xp̃oihu. Ad hoc dumtaxat.
ut quemadmodum ille in eo quod ũbum
carofactum ẽ. & habitauit in nob̃. & sine pecca¬
to cum ẽẽt peccata nr̃a suscepit. ñ attendit
sua. s nr̃a: ita e nos libent̃ ad eiꝰmitationem
inuicem onera nĩa portemꝰ. Hiric cogitations¬
accedit etiam illa cogitatio. quia ille suscep̃
hominem. nos aut̃ homines sumꝰ : & conside¬
rare debemꝰ quod egͥtudinem siue animi si-¬
ue corporis. qm in homine alio uidemus. cẽ
nos habere potuimꝰ. aut possumꝰ. Hoc ergo ex¬
ibeamus e cuiꝰ infirmitatem portare uolumꝰ:
quod ab illo nob̃ uellemꝰ ex̾iberi. si forte nos
lucrifacerem: Cogitando scilicet in eouitio

Expanded text:
t semet ipsum, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. superius autem dixerat: non quae sua sunt unusquisque intendentes, sed quae aliorum. huic sententiae contexuit quod dictum est; nam ita sequitur: hoc sentite in uobis quod et in Christo Iesu, ad hoc dumtaxat, ut, quemadmodum ille in eo quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis, et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra, ita et nos libenter ad eius imitationem inuicem onera nostra portemus. Huic enim coaccedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nos autem homines sumus et considerare debemus, quod aegritudinem siue animi siue corporis, quam in homine alio uidemus, etiam nos habere potuimus aut possumus. hoc ergo exhibeamus ei cuius infirquod ab illo nobis vellemus exhiberi, si forte nos lucrifacerem . Cogitando scilicet, in eo vitio
Abbreviated transcription (Latin):
ce tstes de re una mag̃ se portant & quasi mn¬
cumbunt sibi. quam si unus tͥstis eẽt. & aliꝰ
gauderet. Si aut̃ adũsum se tͥstes sint. ꝓrsꝰ se
toierare non possunt. Et ideo in huiꝰmoch affe¬
ctionib suscipienda ẽ aliqͣntulum ipsa egri¬
tudo cde qua tus ꝑte alium liberari: & sic fus¬
cipienda ut ad aixilium non ad eqͣlitatem
miserie ualeat. quemadiodum se inclinat
qui manum iacenti porrigit. Non enim se
ꝓicit ut ambo iaceant. s incuruat tam̃ ut ia¬
centem erigat. Neq ulla res officiosum istum
laborem ad portanda onera alioꝵ facit liben¬
ter impendi: nͥ cogitemꝰ quanta ꝓnobis ꝑtule¬
rit dñs. Hinc enim admonens ait apłs. Hoc
sentite in uobis. qͦd & in xp̃oiħu. Qui cum
in forma de eẽt. non rapinam arbitratꝰ est eẽ

Expanded text:
et tristes de re una magis se portant et quasi inet tristes de re una magis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet; si autem aduersum se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt. et ideo in huius modi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritudo, de qua uis per te alium liberari, et sic suscipienda, ut ad auxilium, non ad aequalitatem miseriae ualeat, quemadmodum se inclinat qui manum iacenti porrigit. non enim se proicit, ut ambo iaceant, sed incuruat tamen, ut iacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus, quanta pro nobis pertulerit dominus. hinc enim admonens ait apostolus: hoc sentite in uobis quod et in Christo Iesu, qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est e