comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enincontra opinionẽ disputamꝰ. qua illi cir¬
cuitꝰ asseruntur quibꝰ sẽꝑ eadẽ ꝑint̃ualla tẽpoꝵ
necesse ẽẽ repedi existimant᷑. Quelibet autem
illarum sententiarum de scłis scłoꝵ uera sit:
sint. non eadem repecita. s alterum ex altero co¬
nerione ordinatissima ꝓcurrentia. liberatoꝵ bea¬
titudine sine ullo recursu miscriarum certissi¬
poralium tanquam dominantia subditoꝵ: cir¬
cuitꝰ illi eadem reuoluentes non habent locũ.
quos maxime refellit ȩtña uita scõꝵ. X ix
uorum enim aures pioꝵ ferant post emen¬
sam dot tantisq calamitatib uitam. si tam̃
uita ista dicenda ẽ quȩ potius mors ẽ ita gra¬
us. ut mors quȩ abhac liberat. mortis huiꝰ
amore timeat᷑. post tam magna mala tamq
multa et horrenda tandem aliquando ꝑueram
religionem atq sapientiam expiata atq finita
ita ꝑuenire ad conspectum dei. atq ita fieri bea¬

Expanded text:
enim contra opinionem disputamus, qua illi cirenim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera sit, ula saeculorum sint non eadem repetita, sed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum certissporalium tamquam dominantia subditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, quos maxime refellit aeterna uita sanctorum. uorum enim aures piorum ferant, post emensam tot tantisque calamitatibus vitam si tamen ista vita dicenda est, quae potius mors est, ita gravis, ut mors quae ab hac liberat, mortis hujus amore timeatur, post tam magna mala tamque multa et horrenda, tandem aliquando per veram religionem atque sapientiam expiata atque finita, ita pervenire ad conspectum Dei, atque ita fieri bea
Abbreviated transcription (Latin):
ordinata ⁊ imꝓuisa habere non posset: nec ea p̃ui
rentia eis dũtaxat qui ex miseria liberant᷑ insua
heata immortalitate sine fine manentib: an ita
dei. inconcussa stabilitate manentia. istoꝵ quȩ
cum tempore transeunt tanquam efficientia scłoꝵ
definire non audeo. Fortassis enim possit diei scłm
scła scłoꝵ: sicut nichil aliud dicit᷑ cęlum cęli ꝙͣ.
celi cȩlor. Nam cęlum ds̃ uocauit firmam̃tũ fu¬
ꝑ quod sunt aquȩ: et tam̃ psalmus et aquȩ inqͥt
quȩ suꝑ cęlos sunt laudent nom̃ dñi. Quid gͦ
istorum duum sit an p̃ter hȩc duo aliquid abud.
de scłis scłoꝵ possit intelligi. ꝓfundissima que¬
stio ẽ. neq hoc quod nunc agimus impedit si in¬
diffussa interim differat᷑: siue aliquid meam defi¬
nire ualeamus: siue nos faciat cautiores dili¬
gentior ipsa tractatio. ne in tanta obscuritate re¬
rum affirmare temere aliquid audeamꝰ. Nune

Expanded text:
ordinata et improvisa habere non posset; nec ea praevidordinata et improvisa habere non posset; nec ea praevidrentia, eis duntaxat qui ex miseria liberantur in sua beata immortalitate sine fine manentibus; an ita Dei inconcussa stabilitate manentia, istorum quae cum tempore transeunt tanquam efficientia saeculorum, definire non audeo. Fortassis enim possit dici saeculum,  sicut nihil aliud dicitur caelum caeli quam caeli caelorum. Nam caelum Deus uocauit firmamentum super quod sunt aquae; et tamen psalmus: Et aquae, inquit, quae super caelos, laudent nomen Domini. Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
infinitoꝵ numeroꝵ nullus sit numerꝰ: non ẽ
tam̃ incomp̃hensibilis ei cuiꝰ intelligentiȩ ñ ẽ
numerus. Quappt̃ si quicquid scientia comp̃¬
hendit᷑. scientis comp̃hensione finit᷑: ꝓfedto
et omnis infinitas quodam ineffabili mͦ deofi¬
nita ẽ quia scientiȩ ipsius incomp̃hensibił ñe.
Quare si infinitas numeroꝵ scientie dei qua cõ¬
p̃hendit᷑ eẽ non potest infinita. qui tandẽ nos
sumus homunculi. qui eiꝰ scientię limitẽ fi¬
gere p̃sumamus. dicentes quod nisi cisdẽ cirtus¬
tib tempoꝵ eadem temporalia repetant᷑: non
potest ds̃ cuncta quȩ fecit uel p̾scire ut faciã.
uel scire cum fecerit cuꝰ sapientia simplicuã
multiplex. et uniformit̃ multiformis. tam incõ¬
prehensibili comp̃hensione omnia in comp̃hensibi¬
ua comp̃hendit. ut quecunq noua et dissimilia
consequentia precedentib si semꝑ facere uellet. in¬

Expanded text:
infinitorum numerorum nullus sit numerus, non est infinitorum numerorum nullus sit numerus, non est tamen incomprehensibilis ei cujus intelligentiae non est numerus. Quapropter si, quidquid scientia comprehenditur, scientis comprehensione finitur; profecto et omnis infinitas quodam ineffabli modo Deo finita est, quia scientiae ipsius incomprehensibilis non est. Quare si infinitas numerorum scientiae Dei, qua comprehenditur, esse non potest infinita; qui tandem nos sumus homunculi, qui ejus scientiae limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem circuitibus temporum eadem temporalia repetantur, non potest Deus cuncta quae fecit vel praescire ut faciat, vel scire cum fecerit? cujus sapientia simpliciter multiplex et uniformiter multiformis, tam incomprehensibili comprehensione omnia incomprehensibilia comprehendit, ut quaecumque nova et dissimilia consequentia praecedentibus si semper facere vellet, in
Abbreviated transcription (Latin):
gentem multitudinem continens. in ipsa ratione
atq scientia numerorum non solũ dupplicar.
uerum etiam multiplicari potest. Ita uͦ suis
quisq numerus ꝓprietatib terminat᷑: ut nulb
eoꝵ par esse cuicunq alteri possit. Ergo et dis¬
pares int̾ se atq diuersi sunt: et singuli quiq
finiti sunt. et om̃s infiniti sunt. Ita ne numero
ꝓpt̃ infinitatem nescit om̃s ds̃. et usq adqn¬
dam summã numeroꝵ scientia dei ꝑuenit. et ce¬
teros ignorat: Quis hoc uel dementissimꝰ dixent.
Nec audebunt isti contempnere numeros et eos
dicere ad dei scientiam non ꝑtinere: apud qͥͦs
plato dm̃ magna auctoritate commendat mun¬
dum numeris fabricantem. Et apud nos deo
dictum legit. Omnia inmensura. et numero.
Capilli inquit ur̃i om̃s numerati sunt. Ab sit ita¬
q ut dubitemus. quod ei notꝰ sit omĩs nume¬
rus: cuius intelligentiȩ sicut in psalmo cantt᷑
non ẽ numerus. Infinitas itaq numeri. qͣuis

Expanded text:
gentem multitudinem continens in ipsa ratione gentem multitudinem continens in ipsa ratione atque scientia numerorum, non solum duplicari, verum etiam multiplicari potest. Ita vero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se atque diversi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt. Itane numeros propter infinitatem nescit omnes Deus; et usque ad quamdam summam numerorum scientia Dei pervenit, caeteros ignorat? Quis hoc etiam dementissimus dixerit? Nec audebunt isti contemnere numeros, et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, apud quos Plato Deum magna auctoritate commendat mundum numeris fabricantem  In Timaeo : et apud nos Deo dictum legitur, Omnia in mensura, et numero, Capilli, inquit, vestri omnes numerati sunt . Absit itaque ut dubitemus, quod ei notus sit omnis numerus, cujus intelligentiae, sicut in Psalmo canitur, non est numerus . Infinitas itaque numeri, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
existentib ⁊ posterius existentib fuit. In illo aut̃
non alteram precedentem altera subsequens mu¬
tauit aut abstulit uoluntatem: s una eadẽq
sempiterna et immutabili uoluntate. res quas
condidit et ut pͥus non essent egit. quandiuñ
fuertnt. et ut posterius eeñt quando eẽ cepunt:
hinc eis qui talia uidere possunt. mirabilit̃ for¬
tassis ostendens quam non eis indiguerit. s eas
gratuita bonitate condiderit: cum sine illis er gẽ¬
nitate initio carente. in ñ minore beatitate ꝑmans
llud autem aliud quod dicunt. nec dei scien aui¬
tia. quȩ infinita sunt posse comp̃hendi: restat er
ut dicere audeant atq huie se uoragini ꝓfunde
impietatis immergant. qđ non om̃s numcros
ds̃ nouerit. Nos quippe infinitos esse certissi¬
mum ẽ : qm̃ in quocunq numero finem facien¬
dum putatieris. idẽ ipse non dico uno addito au¬
gerils quamlibet sit magnus. et quamlibet in¬

Expanded text:
existentibus et posterius existentibus fuit; in illo autem existentibus et posterius existentibus fuit; in illo autem non alteram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et inmutabili uoluntate res, quas condidit, et ut prius non essent egit, quamdiu non fuerunt, et ut posterius essent, quando esse coeperunt, hinc eis. qui talia uidere possunt, mirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine illis ex aeternitate initio carente in non minore beatitate permansllud autem aliud quod dicunt, nec Dei scientia quae infinita sunt posse comprehendi; restat eis ut dicere audeant, atque huic se voragini profundae impietatis immergant, quod non omnes numeros Deus noverit. Eos quippe infinitos esse, certissimum est: quoniam in quocumque numero finem faciendum putaveris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet in
Abbreviated transcription (Latin):
endum uenit inmentẽ nouo consilio faciunt.
mutabiles quippe mentes gerunt: ꝓfecto ñ dm̃
quem cogitare non possunt. s semet ipsos ꝑ illo
cogitantes. non illum s se ipsos. nec illi s sibi cõ¬
parant. Nobis autem fas non ẽ credere alit̾ affici
dm̃ cum uacat. aliter cum oꝑat᷑: quia nec affici
dicendus ẽ tanquam meiꝰ natura fiat aliquid qđ
ante non fuerit. Patitur quippe qui afficit᷑: et
mutabile ẽ omne quod aliquid patit᷑ Nonitaq
in eitis uacatione cogitet᷑ ignauia. desidia. mertia:
sicut nec in eiꝰ oꝑe labor. conatꝰ. industria. Nouit
quiescens agere: et agens quiescere. Potest ad opꝰ
nouum: ñ nouum s sempit̃num adhibere con¬
silium. Nec penitendo quia pͥus cessauerat:
cepit facere quod non fecerat. S et si pͥus cessauit
et posterius oꝑatus ẽ. quod nescio quemadmo¬
dum abhomine possit intelligi: hoc ꝓculdubio
quod dicit᷑ pͥus et posterius. ireb prius non

Expanded text:
endum uenit in mentem, nouo consilio faciunt endum uenit in mentem, nouo consilio faciunt mutabiles quippe mentes gerunt: profecto non Deum, quem cogitare non possunt, sed semet ipsos pro illo cogitantes, non illum, sed se ipsos, nec illi, sed sibi conparant. Nobis autem fas non est credere, aliter affici Deum cum uacat, aliter cum operatur; quia nec affici dicendus est, tamquam in eius natura fiat aliquid, quod ante non fuerit. Patitur quippe qui afficitur, et mutabile est omne quod aliquid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; nec paenitendo, quia prius cessauerat, coepit facere quod non fecerat. Sed et si prius cessauit et posterius operatus est quod nescio quem ad modum ab homine possit intellegi: hoc procul dubio, quod dicitur prius et posterius, in rebus prius non
Abbreviated transcription (Latin):
inserente eadem temporalia repecunt᷑ nec
ignauũ otium p̃sertm tam longe sine initio
diuturnitatis deo tribuit᷑. nec imꝑꝓuida temeritas
sunt infinita diuersitate uariata ulla eiꝰ scientia
uel p̾scientia comp̃henchi. Has argum̃tationes
quib impii nr̃am simplicem pietatem ut cum
illis incircinitu ambulemꝰ de uia recta conant᷑
auertere: si ratio refutare non posset: fides irri¬
dere deberet. Huc accedit quod in adiutorio
dñ dei nr̃i hos uolubiles circulos quos opinio
confingit: ratio manifesta confringit. Hine enĩ
maxime isti errant. ut in circuitu falso ambulare
quam uero et recto itinere malint: quod mentẽ
diuinam omĩno immutabilem cuiuslibet infi¬
nitatis capacem. & innumera omĩa sinecogitati¬
onis alt̾̃natione numerantem. de sua humana mu¬
tabili angustaq metiunt᷑. Et fit illis quod dic̃
apłs. Comparantes enim semctipsos sibimet ipsis.
non intelligunt. Ham quia illis quicqͥd noui faci¬

Expanded text:
inserente eadem temporalia repetuntur, nec inserente eadem temporalia repetuntur, nec ignauum otium, praesertim tam longae sine initio diuturnitatis, Deo tribuitur, nec inprouida temeritas sunt infinita diuersitate uariata ulla eius scientia uel praescientia conprehendi. Has argumentationes, quibus inpii nostram simplicem pietatem, ut cum illis in circuitu ambulemus, de uia recta conantur auertere, si ratio refutare non posset, fides inridere deberet. Huc accedit, quod in adiutorio Domini Dei nostri hos uolubiles circulos, quos opinio confingit, ratio manifesta confringit. Hinc enim maxime isti errant, ut in circuitu falso ambulare quam uero et recto itinere malint, quod mentem diuinam omnino inmutabilem, cuiuslibet infinitatis capacem et innumera omnia sine cogitationis alternatione numerantem, de sua humana mutabili angustaque metiuntur; et fit illis quod ait apostolus: Conparantes enim semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. Nam quia illis quidquid noui faci
Abbreviated transcription (Latin):
peti cademq semꝑ repetenda transcurrere. uel
manente mundo mutabiliter qui licet nunqͣm
non fuerit. et sinc mnitio temporis tam̃ factꝰ c̃.
uel ciꝰ quoq ortu et occasu semꝑ illis cncuitib
repecito semꝑq repetendo: ne uidelicet si ali¬
quando pͥmum dei oꝑa cepta dicunt᷑ pͥorem fuã
sine initio uacationem tanquam inerdem ac de¬
sidiosam. et ideosibi displicentẽ. dampnasse
quodammͦ. atq obhoc mutasse credat᷑. Si autẽ
semꝑ quidem temporalia. s alia atq alia ꝑhi¬
bet᷑ oꝑatꝰ acsic aliquando etiam ad hominẽ fa¬
ciendum quem nunquam antea fecerat ꝑue¬
nisse: non scientia qua putant non posse quec̃q
infinita comp̾hendi. s quasi adhoram sicut
ueniebat inmentẽ fortuita quadam inconstan¬
tia uideat᷑ fecisse que fecit.
Dorro si illi circuitꝰ ad mittant᷑ inquiunt
quib uel manente mundo. uel ipsõ quoq re¬
uolubilesortꝰ suos et occasus eisdem circuitib

Expanded text:
peti eademque semper repetenda transcurrere, uel peti eademque semper repetenda transcurrere, uel manente mundo mutabiliter, qui licet numquam non fuerit et sine initio temporis tamen factus est, uel eius quoque ortu et occasu semper illis circuitibus repetito semperque repetendo; ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentem damnasse quodam modo adque ob hoc mutasse credatur; si autem semper quidem temporalia, sed alia adque alia perhibetur operatus ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem numquam antea fecerat, peruenisse, non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita conprehendi, sed quasi ad horam, sicut ueniebat in mentem, fortuita quadam inconstantia uideatur fecisse quae fecit. Porro si illi circuitus admittantur, inquiunt, quibus uel manente mundo uel ipso quoque reuolubiles ortus suos et occasus eisdem circuitibus
Abbreviated transcription (Latin):
erant ante tempora ȩt̾na: nisi quia in ipsius ȩc̃¬
nitate. atq in ipso eiꝰ uerbo eidem coet̃no iam
p̃destinatione fixum erat. quod suo cempore fu¬
turum erat: Illud quoq: non dubito antequã
pͥmus homo creatus ẽẽt. nunquam quenquã
hominem fuisse: nec cundẽ ipsum nescio quib
circuitib. nescio quotiens reuolutum. nec aliã
aliquam naturam similem. Neq abhac fide me
philosophorum argum̃ta deterrent: quoꝵ acu¬
tissimum illud ẽẽ putat᷑ quod dicunt nulla in¬
finita ulla scientia posse comprehendi. Ae ꝑhoc
ds̃ inquiunt rerum quas fecit omnũ finitarũ.
om̃s finitas apud se rationes habet. bonitas
autem eiꝰ nunquam uacua fuisse credenda ẽ.
ne sit temporalis eius oꝑatio: cuiꝰ retro fuerit ec̃¬
na cessatio: quasi penituerit eum pͥoris sine mi¬
tio uacationis. ac ꝓpterea sit oꝑis aggressus miti¬
um. Et ideo necesse ẽ inquiunt eadem semꝑ re¬

Expanded text:
erant, ante tempora aeterna, nisi quia in ejus aetererant, ante tempora aeterna, nisi quia in ejus aeternitate, atque in ipso Verbo ejus eidem coaeterno, jam in praedestinatione fixum erat, quod suo tempore fucircuitus. Illud quoque non dubito, antequam homo primus creatus esset, numquam quemquam fuisse hominem; nec eundem ipsum nescio quibus circuitibus nescio quotiens reuolutum, nec alium aliquem, natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse credenda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris sine initio uacationis ac propterea sit operis adgressus initium; et ideo necesse est, inquiunt, eadem semper re
Abbreviated transcription (Latin):
portet saꝑe: s saꝑe ad cemꝑantiam. unicuiq
sicut parcitus ẽ ds̃ mensuramfidei. Si enimꝑ
uirib suis alatur infans: fiet ut crescendo plus
sapiat. Si autem uires suȩ capacitatis ercedat:
deficiet antequam crescat. xui¬
Quȩ scła p̾cerierint antequam genus consti¬
tueret᷑ humanum me fateor ignorare: ñ tam̃
dubito nichil omĩno creature creatori eẽ coȩt̃¬
num. Dicit etiam apłs tempora ȩt̃na. nec ea
fucura: s quod magis ẽ mirandũ p̃terita. Sic
enim ait Inspem uitȩ ęt̾nc quam ꝓmisit ñ
mendar ds̃ ante tempora ȩt̃na: manifesta¬
uit autem temporib suis uerbum suum.
Ecce dicit retro quod fuerint tempora gt̾na: q̃
tam̃ deo non fuerint coȩt̃na. Si quidem ille
misit uitam et̃nam quam manifestauit tempo¬
rib suis. id est congrius. Quid aliud quamu̾bũ
suum: Hoc ẽ cnimuita ȩc̃na. Quomodo autem
ꝓmisit cum hominib utiq ꝓmiserit. qͥ ñdum

Expanded text:
portet sapere, sed sapere ad temperantiam, unicuique portet sapere, sed sapere ad temperantiam, unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei. Si enim pro uiribus suis alatur infans, fiet, ut crescendo plus capiat; si autem uires suae capacitatis excedat, deficiet antequam crescat. ula praeterierint antequam genus institueretur humanum, me fateor ignorare; non tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse coaeternum. Dicit etiam apostolus tempora aeterna, nec ea futura, sed, quod magis est mirandum, praeterita. Sic enim ait: In spem uitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna; man i fe s tau ita autem temporibus suis uerbuEcce dixit quod fuerint tempora aeterna, quae tamen non fuerunt Deo coaeterna. Siquidem ille romisit vitam aeternam, quam manifestavit temporibus suis, id est, congruis. Quid aliud Verbum suum? Ipse est enim vita aeterna. Quomodo autem promisit, cum hominibus utique promiserit, qui nondum
Abbreviated transcription (Latin):
Eirat quippe ante illam quamuis nullo tempore
sine illa: non cam spatio transcurrente s manente
ꝑpetuitate p̃cedens. S hoc si respondero eis qͥ
requirunt quomͦ semꝑ creator semꝑ dñs fuit. si cre¬
atura scruiens non semꝑ fuit̾ aut quomodo ereata
ẽ. et non potius creatori coec̃na ẽ. si semꝑ fuit: ue¬
reor ne facilius iudicer affirmare quod nescio.
quam docere quod scio. Redeo gͥ adid qđ creator
nr̃ scire nos uoluit. Illa uͦ quȩ uel sapientiorib
in hac uita scire ꝑmisit. uel omĩno ꝑfectis in alia
uita scienda seruauit: ultra uires meas esse con¬
fiteor. S ideo putaui sine affirmatione tractan¬
da: ut qui hȩc legunt uideant aquib questio¬
num ꝑiculis debeant temꝑare. nec ad omnia se
idoneos arbitrentur: potiusq incelligant quam
sit apło obtemꝑandum p̃cipienti salubrit ubi ait
nib qui sunt inuobis non plus saꝑe quam o¬

Expanded text:
erat quippe ante illam, quamuis nullo tempore erat quippe ante illam, quamuis nullo tempore sine illa; non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed hoc si respondero eis qui requirunt, quo modo semper creator, semper dominus fuit, si creatura seruiens non semper fuit; aut quo modo creata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti salubriter, ubi ait: omnibus qui sunt in uobis, non plus sapere quam o
Abbreviated transcription (Latin):
ra omĩno eẽ non possunt. Ae ꝑhoc et si semꝑ fue¬
runt creatisunt: nec si semꝑ fuerunt. ideo crea¬
tori coeterni sunt. Ille enĩseꝑ fuit ec̃nitate im¬
mutabiliᷤᷤ: isti autem facti sunt. S ideo semꝑ fuisse
dicunt᷑. quia omni tempore fucrunt: sine quib
tempora nullomͦ esse potuerunt ̃empꝰ auitm qñ
mutabilitate transcurrit: eternitati immutabili non
potest esse coccernum. Ac ꝑ hoc etiam si immortalitas
angłoꝵ non cransit intempore. nec p̃terita ẽ. quasi
iam non sit. nec futura quasiñdum sit: tam̃ eor
motꝰ quib tempora ꝑagunt᷑ ex futuro in p̃teritum
transeunt: ⁊ idõ creatori in cuiꝰ motu dicendum ñ ẽ.
uel fuisse quod iam nonsit. uel futurum eẽ qđ nun¬
dum sit. coet̃ni esse non possunt. Quappt̃ si dñs
ds̃ semꝑ dñs fuit: semꝑ habuit creaturam suo
dominatui seruientem. ueruntamen non de ipso ge¬
nitam s ab ipso de nichilo factam. nec ei coet̾̃nam.

Expanded text:
ra omnino esse non possunt; ac per hoc etsi semper fuera omnino esse non possunt; ac per hoc etsi semper fuerunt, creati sunt, nec si semper fuerunt, ideo Creatori coaeterni sunt. Ille enim semper fuit aeternitate inmutabili; isti autem facti sunt; sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine quibus tempora nullo modo esse potuerunt; tempus autem quoniam mutabilitate transcurrit, aeternitati inmutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi inmortalitas angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi iam non sit, nec futura quasi nondum sit: tamen eorum motus, quibus tempora peraguntur, ex futuro in praeteritum transeunt, et ideo Creatori, in cuius motu dicendum non est uel fuisse quod iam non sit, uel futurum esse quod nondum sit, coaeterni esse non possunt. Quapropter si Deus semper dominus fuit, semper habuit creaturam suo dominatui seruientem; uerum tamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factam nec ei coaeternam;
Abbreviated transcription (Latin):
non erat mundus. At uͦ erat tempꝰ. quando nul¬
lum erat tempꝰ. tam in conuenient̃ dicimꝰ: acli
quisquam dicat. erat homo qñ nullus erat ho¬
mo. auc erat iste mundus qñ non iste erat mun¬
dus. Si enim de alio atq alio intelligat᷑. poc̃
dici aliquomͦ. hoc ẽ erat alius homo: quando
non erat iste homo. Sic gͦ erat aliud tempꝰ. qñ
non erat hoc tempus: recte possumus dicere Nt
uͦ erat tempꝰ quando nullum erat tempꝰ. quis
uel insipientissimꝰ dixerit: Sicut gͦ dicimus
creatum tempꝰ. cum ideo semꝑ fuisse dicat.
quia omni tempore tempꝰ fuit: ita non est
consequens ut si semꝑ fuerunt angłi ideo ñ
sint creati. ut ꝓpterea semꝑ fuisse dicant᷑. quia
omni tempore fuerunt: et ꝓpterea omni tem¬
a t̃ pore fuerint quia nullomͦ sine hisipsa tem¬
pora eẽ potuerunt ubi enim nulla creaturaẽ
cuiꝰ mutabilib motib cempora ꝑaguͣnt᷑ tempo¬

Expanded text:
non erat mundus; at uero: Erat tempus, quando nulnon erat mundus; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, tam inconuenienter dicimus, ac si quisquam dicat: Erat homo, quando nullus erat homo, aut: Erat iste mundus, quando iste non erat mundus. Si enim de alio adque alio intellegatur, potest dici aliquo modo, hoc est: Erat alius homo, quando non erat iste homo; sic ergo: Erat aliud tempus, quando non erat hoc tempus, recte possumus dicere; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, quis uel insipientissimus dixerit? Sicut ergo dicimus creatum tempus, cum ideo semper fuisse dicatur, quia omni tempore tempus fuit: ita non est consequens, ut, si semper fuerunt angeli, ideo non sint creati, ut propterea semper fuisse dicantur, quia omni tempore fuerunt, et propterea omni tempore fuerunt, quia nullo modo sine his ipsa tempora esse potuerunt. Ubi enim nulla creatura est, cuius mutabilibus motibus tempora peragantur, tempo
Abbreviated transcription (Latin):
autem dicat. non semꝑ fuit. quod omĩ tempore
fuit: S si hoc quidem respondero: dicet᷑ mͥ.
Quomͦ gͦ non sunt coeterni creatori: si semꝑ ille
semꝑ illi fuerunt: Quomͦ etiam creati dicendi ft̃
si semꝑ fuisse intelligant᷑: Ad hoc quid responde¬
bit᷑ : An dicendum ẽ et semꝑ eos fuisse qm̃ om̃
tempore fuerunt qui cum tempore facti funt
aut cũ quibꝰ facta sunt tempora. et tam̃ creatos e
Neq enim et ipsa tempora creata eẽ negabimꝰ:
quamus omni tempore tempꝰ fuisse nemo am¬
bigat. Nam si nonomni tempore fuit tempus:
erat gͦ tempꝰ quando nullum erat tempus.
Quis hoc stultissimus dixerit: Possumus enĩ
recte dicere. erat tempꝰ quando non erat roma.
erat tempꝰ quando non erat hicrłm. erat tempꝰ
quando non erat abraham. crat tempꝰ qñ ñ cc̃
homo: et siquid huiꝰmodi. Postremo siñ cum
initio temporis. s post aliquod tempꝰ factus ẽ
mundus: possumus dicere. crat tempꝰ quando

Expanded text:
autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore fuit? Sed si hoc respondero, dicetur mihi: Quo modo ergo non coaeterni Creatori, si semper ille, semper illi fuerunt? Quo modo etiam creati dicendi sunt, si semper fuisse intelleguntur? Ad hoc quid respondebitur? An dicendum est et semper eos fuisse, quoniam omni tempore fuerunt, qui cum tempore facti sunt, aut cum quibus facta sunt tempora, et tamen creatos? Neque enim et ipsa tempora creata esse negabimus, quamuis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus, quando nullum erat tempus. Quis hoc stultissimus dixerit? Possumus enim recte dicere: Erat tempus, quando non erat Roma; erat tempus, quando non erat Hierusalem; erat tempus, quando non erat Abraham; erat tempus, quando non erat homo, et si quid huius modi; postremo si non cum initio temporis, sed post aliquod tempus factus est mundus, possumus dicere: Erat tempus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
forte uideat᷑ quomͦ non semꝑ cum id quod est
omni tempore non in conuenient̃ semꝑ eẽ dicat᷑.
Usq ad eo autem isti omni tempore fuerunt: ut
etlam ante omĩa tempora facti sint. si tam̃ a cęle
cepta sunt tempora: et illi iam erant ante cęlũ.
Aut si tempꝰ non acȩlo uerum et ante cęlum fuit:
non quidẽ inhoris et dieb et mensib et annis.
nam iste dimensiones temporalium spacioꝵ quȩ
usitate ac proprie dicunt᷑ tempora manifestũ ẽ
quod a motu siderum ceꝑint. unde et ds̃ cum
hȩc institueret dixit et sint in signa et intempo¬
ra. et indies et inannos: s in aliquo mutabili
motu cuiꝰ aliud pͥus aliud posteriꝰ p̃cerit. eoqd
simul esse non possunt: si gͦ ante cȩlum in an¬
głicis motib tale aliquid fuit. et ideo tempꝰ iã
fuit atq angłi ex quo facti sunt temporaliter
mouebant᷑: etiam sic omni tempore fuerunt
quandoqͥdẽ cum illis facta sunt tempora. Quis

Expanded text:
forte uideatur: Quo modo non semper, cum id. quod est forte uideatur: Quo modo non semper, cum id. quod est omni tempore, non inconuenienter semper esse dicatur? Usque adeo autem isti omni tempore fuerunt. ut etiam ante omnia tempora facti sint; si tamen a caelo coepta sunt tempora, et illi iam erant ante caelum. At si tempus non a caelo, uerum et ante caelum fuit; non quidem in horis et diebus et mensibus et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorum, quae usitate ac proprie dicuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit: Et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, sed in aliquo mutabili motu, cuius aliud prius, aliud posterius praeterit, eo quod simul esse non possunt; — si ergo ante caelum in angelicis motibus tale aliquid fuit et ideo tempus iam fuit adque angeli, ex quo facti sunt, temporaliter mouebantur: etiam sic omni tempore fuerunt, quando quidem cum illis facta sunt tempora. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
illa quod forte non cogito uerum ẽ inuenire non
possum: si dixero semꝑ fuisse creaturam cuiꝰ dñs
s nunc illam nunc aliam. ꝑ alia atq alia tem
cauendum ẽ ne sit absurdum et aluce ueritatis
alienũ mortalem quidẽ ꝑuices temporum semꝑ
fuisse creaturam. decedentem aliam aliam suc¬
cedentem. immortalem uͦ non esse cepisse nisi
cum ad nr̃m scłm uentum ẽ. quando ⁊ angłi
creati sunt. si eos recte lux illa pͥmum facta si¬
gnificat. aut illud potius cęlum de quo dictũ ẽ
inpͥncipio fecit ds̃ celum et tr̃am. cũ tñ non fue¬
rint antequam fierent: ne immortales si semꝑ fu¬
isse dicant᷑. deo coeterni eẽ credant᷑. Si autem
dixero non intempore creatos angłos. s ante oĩa
tempora et ipsos fuisse. quorum ds̃ dñs eẽt. qͥ
nunquam nisi dñs fuit: queret᷑ ame etiã si
ante omnia tempora facti sunt. utrum semper
potuerint eẽ qui facti sunt. Hic respondendum

Expanded text:
illa. quod forte non cogito, uerum est, inuenire non illa. quod forte non cogito, uerum est, inuenire non possum, si dixero semper fuisse creaturam, cuius dominus s cavendum est, ne sit absurdum et a luce veritatis alienum, mortalem quidem per vices temporum semper fuisse creaturam decedentem aliam, aliam succedentem; immortalem vero non esse coepisse, nisi cum ad nostrum saeculum ventum est, quando et Angeli creati sunt, si eos recte lux illa primum facta significat, aut illud potius coelum de quo dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram : cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne, immortales si semper fuisse dicantur, Deo coaeterni esse credantur. Si autem dixero, non in tempore creatos Angelos, sed ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui nunquam nisi dominus fuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempora facti sunt, utrum semper potuerint esse qui facti sunt. Hic res
Abbreviated transcription (Latin):
plicasti filios hominum. Ualde quippe altũ
est scrutari. et semꝑ dm̃ fuisse. & hominem quẽ
nunquam fecerat ex aliquo tempore pͥmum fa-¬
çere uoluisse: nec consilium uoluntatẽq mutasse.
go quidem sicut dñm dm̃ aliquando dñm XU
ñon fuisse dicere non audeo: ita hominẽ nunqͣm
antea fuisse. et ex quodam tempore pͥmũ hominẽ
creatum eẽ dubitare non debeo. S cum cogito
cuiꝰ rei dñs semꝑ fuerit. si semꝑ creatura ñ fu̾it:
affirmare aliquid ꝑtimesco. quia et me ipsũ¬
intuens intueor. et scriptum esse recolo. quis
homo potest scire consilium des aut quis po¬
terit cogitare quid uelit ds̃: Cogitationes enimmor¬
talium timide: uincerte adinuentiones nr̃. Corrup
tibile enim corpꝰ aggrauat animam: et depͥmit
t̃ena inhabitatio sensum multa cogitantẽ. Exhis
gͥ quȩ in hac trena inhabitatione multa cogito.
ideo utiq multa. quia unum qd̾ ex illis uel p̃ter

Expanded text:
plicasti filios hominum. Valde quippe altum plicasti filios hominum. Valde quippe altum est et semper Deum fuisse, et hominem quem nunquam fecerat ex aliquo tempore primum facere voluisse, nec consilium voluntatemque mutasse.go quidem sicut Dominum Deum aliquando dominum non fuisse dicere non audeo, ita hominem nunquam antea fuisse, et ex quodam tempore primum hominem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum cogito cujus rei dominus semper fuerit, si semper creatura non fuit, affirmare aliquid pertimesco: quia et me ipsum intueor, et scriptum esse recolo, Quis hominum potest scire consilium Dei? aut quis poterit cogitare quid velit Dominus? Cogitationes enim mortaliuanimam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Ex his igitur, quae in hac terrena inhabitatione multa cogito ideo utique multa, quia unum, quod ex illis uel praeter
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat altitudinem inuestigabilem uestigare. et
inscrutabilem ꝑscrutari. scđm quam ds̃ hominẽ
temporalem ante quẽ nemo unquam hominũ
fuit. non mutabili uoluntate incempore con¬
didit ⁊genus humanum ex uno multiplica¬
uit. quandoqͥdem psalmus iste cum p̃misisset
atq dixisset. tu domine seruabis nos ⁊ custo
dies nos a generatione hac inȩternum. ac deinde
reꝑcussisset eos in quorum stulta impiaq do¬
drina nulla lib̾ationis et beatitudinis animȩ
credis. sentis. intelligis. nunqͥdnam existiman
dum ẽ. subito deo placuis se hominẽ facere quẽ
nunquam antea infinita retro ȩc̃nitate fecisset.
cui nichil noui accidere potest. in quo muta¬
bile aliquid non est. continuo respondit ad
ipsum dm̃ loquenf. Scd̾m altitudinẽ tuam
multiplicasti filios hominũ: Sentiant in qͥt
homines quod putant. et quod eis placet o¬
pinent᷑ et disputent: scđm altitudinem tuam
quam nullus potest nosse hominum. multi¬

Expanded text:
ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et inscrutabilem scrutari, secundum quam deus hominem temporalem, ante quem nemo umquam hominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore condidit et genus humanum ex uno multiplicauit? quando quidem psalmus ipse cum praemisisset atque ddies nos a generatione hac in aeternum; ac deinde repercussisset eos, in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae credis, sentis, indum est subito Deo placuisse hominem facere quem nunquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil novi accidere potest, in quo mutabile aliquid non est? continuo respondit, ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent, secundum altitudinem tuam quam nullus hominum potest nosse multi
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑: ⁊ mors illi ultra ñ dominabit᷑. Et nos post
resurrectionem semꝑ cum dño crimꝰ: cui mͦ dicimꝰ.
qđ sacer ammonet psalm᷑. lu dñe seruabis nos
⁊ custodies nos ageneratione hac ineternum. Sa¬
tis autem istis eristimo conuenire qđ seqͥt᷑: Incir¬
cuitu impii ambulant. Non quia ꝑcirculos qͦs
opinant᷑ eoꝵ uta ẽ recursura: s quia mͦ talis
est erroris eoꝵ uia idest falsa doctrina. xiiii
Quid aũmirumẽ simhis circuitib errantes nec
aditum nec exitum inueniunt: qͥ genꝰ hominũ
atq ista nr̃a mortalitas. nec quo initio capta sit
sciunt. nec quo fine claudat᷑. quandoqͥdẽ alti¬
tudinem dei penetrare non possunt: quia cũ ipse
sit ȩternus ⁊ sine initio. ab aliquo tam̃ inicio ex¬
orsus ẽ tempora. ⁊ hominem quem nunqͣm añ
fecerat. fecit intempore. non tam̃ nouo et repen¬
tino s immutabili ȩc̃noq consilio: Quis hanc

Expanded text:
moritur, et mors ei ultra non dominabitur; et nos post moritur, et mors ei ultra non dominabitur; et nos post resurrectionem semper cum Domino erimus, cui modo dicimus, quod sacer admonet psalmus: Tu, Domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. Satis autem istis ecuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio. quis hanc
Abbreviated transcription (Latin):
stra sunt. utiq et fucrunt et erunt. nec recens
et nouum ẽ ut monstrum sub sole nascat᷑.
Quamuis hȩc uerba quidam sic intellexerint
tanquam inp̃destinatione dei iam facta fuisse
omnia sapiensille uoluisset intelligi: et ideo n¬
chil recens esse sub sole. Absit autem arecta fide.
ut his salomonisuerbis illos circuitꝰ significatos
esse credamus: quib illi putant sic eadem tem
porum temporaliumq rerum uolumina repeti.
ut uerbi grã. sicut isto scło plato philosophꝰ
murbe atheniensi et in ea scola. quȩ achade¬
mica dicła ẽ. discipulos docuit: ita ꝑ innumera¬
bilia retro scła multum quidem ꝓlixis int̾uallis
s tam̃ certis. et idem plato. ⁊ eadem ciuitas. ⁊ eadẽ
scola. idemq discipuli repetiti. et ꝑ innumerabi
lia deinde scła repetendi sint. Absit inquam ut
nos ista credamus. Semel enim xp̃c mortuus ẽ.
ꝓ peccatis nrĩs. surgens autem amortius iam ñ

Expanded text:
stra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens stra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi, et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide, ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse crporum temporaliumque rerum volumina repeti, ut verbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula, multum quidem prolixis intervallis, sed tamen certis, et idem Plato, et eadem civitas, et eadem schola, iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; surgens autem a mortuis iam non
Abbreviated transcription (Latin):
qui falsi circuitus afalsis sapientib fallacib¬
ꝙ comꝑti in doctrina sana tramite recti itine¬
ris eiutent᷑: Nam quidam et illud quod legit᷑
in libro salomonis. qui uocat᷑ eccłastes. quid ẽ
quod fuit ip̃sum quod erit. et qͥd ẽ quod fa¬
ctum ẽ. ipsum quod fiet. et non ẽ omne recens
fuit in scłis quȩ fuerunt ante nos: ꝓpt̾ hos cir¬
cuitus in eadem redeuntes. et in eadem cuncta
reuocantes. dictum intelligi uolunt. Quod
ille aut de his reb dixit de quib suꝑiꝰ loque
uenientib de solis amfractib. de torrentiũ
lapsib aut certe de omniũ rerum generibꝰ quȩ
oriunt᷑ atq occidunt. fuerunt enim homines
ante nos. sunt ⁊ nob̾cum: erunt ⁊ post nos.
Itaq animantia uel arbusta. monstra quoq ip¬
sa quȩ musitata nascunt᷑. quamuis int̾ se di¬
uersa sint.⁊ quȩdam eoꝵ semel facta narrent᷑
tam̃ scđm id quod generaliter miracula ⁊ mon¬

Expanded text:
qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibuqui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque comperti, in doctrina sana tramite recti itineris evitentur. 2. Nam quidam et illud quod legitur in libro Salomonis, qui vocatur Ecclesiastes, Quid est quod fuit? Ipsum quod erit. Et quid est quod factum est? Ipsum quod fiet: et non est omne recens fuit saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loqueuenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus: aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos: ita quaeque animantia uel arbusta. Monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id, quod generaliter miracula et mon
Abbreviated transcription (Latin):
ta inrerum natura. atq ita deinceps fore sine
cessatione asseuerarent uolumina uenientiũ et
p̃tereuntium scłoꝵ. siue immundo ꝑmanente
isti circuitꝰ fierent. siue certis int̾uallis et occi¬
dens et õriens mundus. eadem semꝑ quasi no¬
ua quȩ transacta et uentura sunt exhiberet. Aqͦ
ludibrio prorsus immortalẽ animam etiã cũ sapi¬
entiam ꝑceꝑit libera re nonpossunt. euntẽ si¬
ne cessatione ad falsam beatitudinem: et ad uc¬
ram miseriam sine cessatione redeuntẽ. Quom̃
enim uera beatitudo ẽ. de cuiꝰ nunquam ȩcĩita¬
te confidit᷑: dum anima uenturam miseriam
aut imꝑitissime inueritate nescit. aut infelics¬
sime inbeatitudine ꝑtimescit: Aut si ad misci¬
as nunquam ulterius reditura ex his ad beatitu¬
dinem ꝑgit: fit gͦ aliquid noui intempore. qd̃
finem ñ habet temporis. Cur nongͦ et mundꝰ.
cur ñ et homo factus in mundo ut illi nescis

Expanded text:
ta in rerum natura adque ita deinceps fore sine ta in rerum natura adque ita deinceps fore sine cessatione adseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum; siue in mundo permanente isti circuitus fierent, siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. A quo ludibrio prorsus inmortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt, euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. Quo modo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uaut imperitissime in veritate nescit, aut infelicissime in beatitudine pertimescit? Aut si ad miserias nunquam ulterius reditura, ex his ad beatitudinem pergit; fit ergo aliquid novi in tempore, quod finem non habet temporis. Cur non ergo et mundus? cur non et homo factus in mundo? ut illi nescio
Abbreviated transcription (Latin):
minutatim detractione consumit᷑. et detrahani
ad mitium quod omĩno nullum ẽ ꝑuenit᷑.
Quappt̃ quod nos mͦ querimus post quinq¬
milia et quod excurrit annoꝵ: possent et po¬
steri etiam post annorum sexcenties milies eadẽ
curiositate requirere. si in tantum hȩc mortalitas
hominum exoriendo et occumbendo. et imꝑita
ꝑseucraret infirmitas. Potuerunt et qui ñ fuert̃
ante nos ipsis recentib hominis creati tempon¬
b istam mouere questionem. Ipse deniq pͥmus
homo uel post tridic uel codem die postea quam
factus ẽ potuit inquirere. cur non ante sit factꝰ.
Et quandocunq antea factus esset: non uires
tunc alias alias nunc. uel etiam postea ista de
initio rerum temporaliũ controuersia repꝑiret.
Ianc autẽ se philosophi mundi huiꝰ xiii
non aliter putauerunt posse uel debere dissol¬
uere: nisi ut circuitus tempoꝵ inducerent.¬
quib eadem semꝑ fuisse renouata atq repeci¬

Expanded text:
minutatim detractione consumitur, et detrahantur minutatim detractione consumitur, et detrahantur ad initium, quod omnino nullum est, peruenitur? Quapropter quod nos modo quaerimus post quinqmilia et quod excurrit annorum, possent et posteri etiam post annorum sescenties milies eadem curiositate requirere, si in tantum haec mortalitas hominum exoriendo et obcubando et imperita perseueraret infirmitas. potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. ipse denique primus homo uel postridie uel eodem die, posteaquam factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus tempoquibus eadem semper fuisse renouata adque repeti
Abbreviated transcription (Latin):
in comparabilit̾ magnum: s utrumq fini¬
tum. Illud uero temporis spatium. quod ab
aliquo mnitio ꝓgredit᷑ et aliquo termino co¬
ercet᷑. magnitudine quanta cũq tendat᷑: cõ¬
paratum illi quod mitium non habet. nescio
utrum ꝓminimo an potiꝰ ꝓ nullo depucandũ
est. Huic enim si afine uel breuissima singilla¬
tim momenta detrahant᷑ decrescente numero
licet tamingendut uocabulũ ñ inueniat Re-¬
trorsum redeundo. tanquam si hominis dies
ab illo in quo nunc uiuit tisq ad illum in qͦ
natus ẽ detrahas: quandoq ad initium illa
detractio ꝑducet᷑ Si autem detrahant᷑ retror¬
sus inspatio quod a nullo cepit exordio. ñ dico
singillatim imuta mom̃toꝵ uel horarum aut
dierum aut iensium. aut annoꝵ etiam quant¬
tates. s. tam magna spatia quanta illa summa
comp̃hendit annoꝵ quȩ iam dici aquib libet
computatorib non potest. quȩ tam̃ iom̃toꝵ

Expanded text:
incomparabiliter magnum, sed utrumque finiincomparabiliter magnum, sed utrumque finitum; illud uero temporis spatium, quod ab aliquo initio progreditur et aliquo termino cohercetur. magnitudine quantacumque tendatur, conparatum illi, quod initium non habet, nescio utrum pro minimo an potius pro nullo deputandum est. Hinc enim si a fine uel breuissima siugillatim momenta detrahantur, decrescente numero licet tam ingenti, ut uocabulum non inueniat, retrorsum redeundo tamquam si hominis dies ab illo, in quo nunc uiuit, usque ad illum, in quo natus est, detrahas quandoque ad initium illa detractio perducetur. Si autem detrahantur retrorsus in spatio, quod a nullo coepit exordio, non dico singillatim minuta momenta uel horarum aut dierum aut mensum aut annorum etiam quantitates, sed tam magna spatia, quanta illa summa conprehendit annorum, quae iam dici a quibuslibet conputatoribus non potest, quae tamen momentorum
Abbreviated transcription (Latin):
quam sex milia sint annoꝵ. ex quo esse cepisse
insacris litteris inuenit᷑. Si enim breuitas eos
offendit temporis. quod tam pauci eis uident᷑
anni.ex quo institutꝰ homo in nr̃is auctoritatib
legit᷑ consident nicħ eẽ diuturnum in quo ẽ aliqͥd
extremum: et omnia scłoꝵ spatia definita. si et̃¬
nitati interminc comparent᷑: non exigua exi¬
stimanda esse. s nulla. Ac ꝑhoc si non qͥnq:
uel sex. uerum etiam sexaginta milia. siue sex¬
es multiplicaret᷑ hȩc summa: ubi iam nul¬
lum numeri nom̃ haberemus. ex quo ds̃ ho¬
minem fecit: similiter queri posset. cur an¬
te nonfecerit. Dei quippe abhominis creati¬
one cessatio. retrorsus ȩc̃na sine mitio tanta
ẽ. ut si ei conferatur quam libet magna. et
meffabilis numerositas tempoꝵ. que tamen
fine conclusa. cerd̃ spatiiᷤᷤ terminat᷑. nec saltẽ
tanta uideri debeat. quanta si humoris bre¬
uissimam guttam uniuerso etiam mari qͣntũ

Expanded text:
quam sex milia sint annorum, ex quo esse coepisse quam sex milia sint annorum, ex quo esse coepisse in sacris litteris inuenitur. Si enim breuitas eos offendit temporis, quod tam pauci eis uidentur anni, ex quo institutus homo in nostris auctoritatibus legitur: considerent nihil esse diuturnum, in quo est aliquid extremum, et omnia saeculorum spatia definita, si aeternitati interminae comparentur, non exigua existimanda esse, sed nulla. Ac per hoc si non quinque uel sex, uerum etiam sexaginta milia siue sesens multiplicaretur haec summa, ubi iam nullum numeri nomen haberemus, ex quo Deus hominem fecit: similiter quaeri posset, quur ante non fecerit. Dei quippe ab hominis creatione cessatio retrorsus aeterna sine initio tanta est, ut, si ei conferatur quamlibet magna et ineffabilis numerositas temporum, quae tamen fine conclusa certi spatii terminatur, nec saltem tanta uideri debeat, quanta si umoris breuissimam guttam uniuerso mari, etiam quantum
Abbreviated transcription (Latin):
q enim ut alluuionib incendiisq trarum
quas illi non putant toto prorscs orbe contin¬
gere. et ideo paucos homines ex quib mul¬
titudo pͥstina reparet᷑ semꝑ remanere con¬
tendunt: ita et hi possunt putare quod ali¬
qui hominum ꝑcunte mundo relinquant᷑
inmundo. s sicut ipsum mundum ex ma¬
teria sua renasci existimant: ita in illo.
ex elementis eiꝰ genꝰ humanum. ac deinde
a parentib ꝓgeniem pullulare mortalũ.
sicut aliorum quoq animaliũ. xii¬
di origine questio uerteret᷑. eis qui nolunt
credere non eum semp fuisse. s eẽ ce¬
pisse. sicut etiam plato aꝑtissime confitet᷑. qͣm¬
uis añnullis contra quam loquit᷑ sensisse creda¬
tur: hoc etiam de pͥma hominis conditione re¬
sponderim. ꝓpter eos qui similit̃ mouent᷑. cur ho¬
mo ꝑ innumerabilia atq infinita retro dempora
creatꝰ non sit. tan̾quam sero sit creatꝰ. ut minus

Expanded text:
que enim ut alluuioibus incendiisque terrarum, que enim ut alluuioibus incendiisque terrarum, quas illi non putant toto prorsus orbe contingere, et ideo paucos homines, ex quibus multitudo pristina reparetur, semper remanere contendunt, ita et hi possunt putare, quod aliquid hominum pereunte mundo relinquatur in mundo; sed sicut ipsum mundum ex materia sua renasci existimant, ita in illo ex elementis eius genus humanum ac deinde a parentibus progeniem pullulare mortalium, sicut aliorum animalium. CAdi origine quaestio uerteretur, eis, qui nolunt credere non eum semper fuisse, sed esse coepisse, sicut etiam Plato apertissime confitetur, quamuis a nonnullis contra quam loquitur sensisse credatur: hoc etiam de prima hominis conditione responderim, propter eos, qui similiter mouentur, quur homo per innumerabilia adque infinita retro tempora creatus non sit tamque sero sit creatus, ut minus