comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subicientes uͥtutib qͥbꝰ aĩa nutͥtur. maxime oꝑã
lam sententiam legis: qͥa ñ in solo pane uiurt
hõ. sin õiu̾bo qͦd ꝓcedit de ore dĩ. Et illud euan¬
gelicum testimoniũ. qͦ saluator discipłos do¬
cuit dicens. Nolite gͦsolliciti ẽẽ dicentes quid
manducabimꝰ aut qͥd bibemꝰ. aut qͦ oꝑiemur.
Heñoĩa: gs inqͥrunt. Scit enimpat᷑ ur: qͥ a his
omnib indigetis. Iucrite gͦ pͥmum regnum
deice iusticiam eiꝰ. & omnia ħ adicient᷑ uobis.
Sentite de dñoinbonitate: & insimpliettate
cordis querite ulum. In bonitate aut̃ de dñosen¬
tit: qͥ scãm scͥpturam scdm pietatem legit atq ĩ¬
telligit. Et in simplicitate cordis eum querit. qͥ
humilit̾ eiꝰ uoluntatise subic̃: ad custodiendũ
uidelica mandata ipsiꝰ. Nam qͥ pie d̃m querit.

Expanded text:
subjicientes, virtutibus quibus anima nutritur maxime operam illam sententiam legis: Quia non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit ab ore Dei . Et illud evangelicum testimonium quo Salvator discipulos docuit dicens: Nolite ergo solliciti esse dicentes: Quid manducabimuter quia his omnibus indigetis. Quaerite ergo primum regnum Dei et justitiam ejus, et heac omnia adjicientur vobis . Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum. In bonitate autem de Domino sentit qui sacram Scripturam secundum pietatem legit atque intelligit, et in simplicitate cordis eum quaerit, qui humiliter ejus voluntati se subjicit ad custodiendum videlicet mandata
Abbreviated transcription (Latin):
& uiduã illã de qͣscͥptum ẽ. uiduã eiꝰ b̃ndicens.
bndicã. pauꝑes eiꝰsaturabo panib. pessimauo¬
tes. neqͣꝗͣ legiꝰ diuine sãcita custodire. s erroris
sui deuia ꝑgere moliunt᷑. nec ipsi capiti nr̃o par¬
centes. s in eum hꝰcemͦi impietatis u̾ba porten¬

Expanded text:
duam illam de qua scriptum est: Viduam ejus benedicens benedicam, pauperes ejus saturabo panibus: pessima votes; nequaquam legis divinae sancita custodire, sed erroris sui devia pergere moliuntur, nec ipsi capiti nostro parentes, sed in eum hujuscemodi impietatis verba porten
Abbreviated transcription (Latin):
bras: nec conuentio xͥ ad belial. u̾aut̃ bonam¬
tentio & studiũ sacraꝵ uͥtutum piomherent
cordi: inspientiũ semꝑuitia reprobant. atq
arguunt errores. Unde necesse hñt amatores
uere sapiẽ ut mundent sua corda: & totan
intentionem animi. in affectum u̾tant conditoris
sui. Qm̃ in maliuolam aĩam ñ intͦibit sapĩa. nec
habitabit in corꝑe subdito peccĩs. Huic testimo
nioia cobꝰ apłs pariasentiendo: in epła suascͥpsit di¬
cens. Nũqͥd pot̾ fr̃s meificꝰ oluias face. aut uitisficꝰ:
Sic neq salsa dulcẽ pot̃ facẽ aqͣm. Quis sapiens ce¬

Expanded text:
bras nec conventio Christi ad Belial. Ubi autem inbras nec conventio Christi ad Belial. Ubi autem intentio et studium sacrarum virtutum pio inerunt cordi, insipientium sem per vitia reprobant atque arguunt errores: unde necesse habent amatores vere sapientiae ut mundent sua corda, et totam intentionem animi in affectum convertant conditoris sui. Quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccnio Jacobus apostolus paria sentiendo in Epistola sua scripsit dicens: Nunquid potest, fratres mei, ficus olivas facere, aut vitis ficus? Sic neque salsa dulce
Abbreviated transcription (Latin):
in eugłio ipsa ũitas ait. Beatimites: qm̃ ipsi pos¬
sidebunt t̾ram. Hinc gͦ mundi phylosophi:⁊ eoꝵr
sequaces heretici excipiunt᷑: qͥratione humana
secreta se estimant caꝑe posse diuina: cũ scͥptum
sit. sapientiam ch p̃cedentem omnia qͥs inuesti¬
gabit: & apłs manifeste dicat incomp̃hensibi¬
lia ẽẽ iudicia ch: & inuestigabiles uias eiꝰ: qͥm
p̃sentiuita potiꝰ colendꝰ est recta fide. qm incau¬
ta disputatione. Unde subiungit᷑. Qm̃ inuenit᷑
ab his qͥ ñ temptant illum: apparet aut̃ eis qͥ fiõe
hñt millum. Ficlosum ẽ enim humana p̃sũp¬
tione dm̃ temptare. cũ scͥptum sit. ñ temptabi
dñm dm̃ tuũ. s salubre est fide recta illum ho¬
norare. qͥa iustꝰ ex fide uiuit. Perusȩ enu eogi¬
tationes sep arant a do. ꝓbata autẽ uirtꝰ corrip̃
insipientes. Alanifestum ẽ qͦd oĩs cogitatio ĩpia
⁊ pͣtia uoluntas. nullomͦ iungat᷑ deo. nec concor¬
det sũmobono: qr nulla ẽ societasluci ad tene¬

Expanded text:
io Veritas ipsa ait: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Hinc ergo mundi philosophi, et eorum sequaces haeretici excipiuntur qui ratione humana secreta se aestimant capere posse divina, cum scriptum sit: Sapientiam Dei praecedentem omnia quis investigabit? Et Apostolus manifeste dicat: Incomprehensibilia esse judicia Dei, et investigabiles vias ejus: qui in praesenti vita potius colendus est recta fide, quam incauta disputatione. Unde subjungitur: Quoniam invenitur ab his qui non tentant illum, apparet autem eis qui fidem habent in illum. Periculosum est enim humana praesumptione Deum tentare, cum scriptum sit: Non tentabis Dominum Deum tuum. Sed salubre est fide recta illum honorare, quia justus ex fide vivit. Perversae enim cogitationes separant a Deo; probata autem virtus corripit insipientes. Manifestum est quod omnis cogitatio impia et prava voluntas nullo modo jungatur Domino, nec concordet summo bono; quia nulla est societas lucis ad tene
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓrsꝰ ab illosit qͥcqͥd ꝑtinet ad nattiram: et
ꝓrs ñ ab illo sit qͥcqͥd cont᷑ naturam ẽ. Reccm̃
autẽ contͣnaturam ẽ: de qͣmors. ⁊ oĩa que ft̃
mortis oriunt᷑. luibꝰ mał tẽ se hõ indiit: q̃n il¬
lum fide obedientiaq pͥuiatum. in suas ꝓmis¬
siones diabolꝰ a cħ lege tͣdux̃: oĩaq sͥ postitatis eiꝰ
gͣmina ꝑ conditionẽ depͣuate styrpis obstͥnxit.¬

Expanded text:
et prorsus ab illo non sit quidquid contra naturam est. Peccatum autem contra naturam est, de quo mors et omnia quae sunt mortis oriuntur. Quibus malis tunc se homo induit, quando illum fide obedientiaque privatum, in suas promissiones diabolus a Dei lege traduxit, omniaque sibi posteritatis ejus germina, per conditionem depravatae st
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa. ⁊ tumultꝰ murmurationũ ñ abscondet᷑.
Clamor sodomoꝵs ⁊ gomorreors multiplicatus
uitates ha. ⁊ õem cͥca regionẽ. Dic ⁊m̾muratio
filioꝵ isrł ascñdit ad dñm: ⁊ ecce furor dñicõ¬
citatꝰ in popłm: ꝑcussit eũ plaga magnanimiᷤ.

Expanded text:
ationum non abscondetur. Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus vitates has et omnem circa regionem. Sic et murmuratio filiorum Israel ascendit ad Dominum, et ecce furor Domini concitatus in populum, percussit eum plaga magna nimis.
Abbreviated transcription (Latin):
ta fallacra. s beniuolentia: benignitasm̃tis.
ñ iniqͥtas m̃tientis. Sic̃ enim mirũ absurdũꝙñ
ñ ẽ qͦd uno tp̃r muna causa de utrunq con¬
num remun̾auit: & ꝓpt̾ hoc bonum illud ma¬
lum ignouit. Nolite zelari mortẽ in errore
uite ure. neq adquiratis ꝑditionem in oꝑibus
manuum ur̃arum. Qñ d̾s mortẽ ñ feẽ:. nec letat᷑

Expanded text:
entia; benignitas mentis, non iniquitas mentientis. Sicut enim mirum absurdumque non non est quod uno tempore in una causa Deus utrumque connum remuneravit, et propter hoc bonum illud malum ignovit. Nolite zuitae uestrae neque adquiratis perditionem in operibus manuum uestrarum, quoniam deus mortem non fecit nec laetatur
Abbreviated transcription (Latin):
dictum a labiis suis. qm̃ renum illiꝰ testis ẽ ds.
& cordis eiꝰ scruitator ẽ uerꝰ. & lingue illiꝰ auditor.
Hac sententia. destruit errorem eorũ qͥsiẽ bo¬
nas cogitõnes adõ nob constat inspirari: ita ⁊̃
malas ipso instigante putant in nr̃a m̃te g̾nari:
cũ nullomͦ ds qͥ summe bonꝰ ẽ. ⁊ om̃s hoĩes uult
saluari. atq ad agnitionẽ u̾itatis ꝑuenire: ne

Expanded text:
num illius testis est Deus, et cordis ejus scrutator verus, et linquae illius auditor. Haec sententia destruit errorem eorum qui sicut bonas cogitationes a Deo nobis constat inspirari. Ita etiam malas ipso instigante putant in nostra mente generari. Cum nullo modo Deus qui summe bonus est et omnes homines vult salvari, atque ad agnitionem
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudine ꝑcipiet. Q spado qͥ ñ oꝑatꝰ est
ꝑ manꝰ suaᷤᷤ iniqͥtatem. nec cogitauit adu̾sꝰ
dm̃ neqͥssima: dabit᷑ enĩ illi fideidonum
electum.⁊ sors in templo dñi acceptissima.
Potest iuxta tͦpologie regłam innomine
istiꝰ beate sterił seu spadonis. uͥginũ ordoĩ¬
delligi:. de qͦ ĩ ysaiaita scͥptum ẽ. Ñ dicat eu¬
nuchus. ecce egolignũ aridum: qͥa ħ dicit¬

Expanded text:
ado qui non operatus est per manus suas iniquitatem, nec cogitavit adversus Deum nequissima; dabitur enim illi fidei donum electum, et sors in templo Domini acceptissima. Potest juxta tropologiae regulam in nomine istius beata sterilis, seu spadonis virginum intelligi, de quo in Isaia ita scriptum est: Non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum
Abbreviated transcription (Latin):
q: cos inpublicosic̃ cȩt̾as scͥpturas canonicas:
frequentq orthodoxi doct̃ores eiꝰdem senten¬
tiis indoginatib sui utunt᷑. Uerum cur ego
ad exponendum hc̃ librũ laborem assump¬
serim: ħ causa fuit. qͥa nulliꝰ antea suꝑ totumli¬
brum expositionem inuent. licet prb̃r p̃dictꝰ
moret. S ħ actenꝰ ad nos ñ ꝑuenert̃: ego autẽ hoc
opꝰ meũ tͥb libellis ꝑstruxi: qͣtinꝰ aliquantam
intelligentiam in mist̾iis p̃dict̾i libri auidolecto¬
ridarem: cȩt̾m ꝑfectiora ꝑfectiorib reseruans.
Tu aut̃ religiosissime xp̃i antistes. utere mun̾e
a deuoto tͥ famulo collato: & siqͥdin eo gratum
reꝑias. didono solũmͦ asc̃bas. Siqͥd autem rep̃¬
hensibile: mee imꝑiciȩ atq infirmitati mag̃
oĩa scdm uoluntatẽ suã ꝑficere. Nec hoc celan¬
dum arbit᷑r reu̾entiam tuã. qͦd aliud opꝰ ha¬
beo inmanib. hoc ẽ explanationem libͥ eccl̃ia¬

Expanded text:
ue eos in publico sicut caeteras Scripturas canonicas, ue eos in publico sicut caeteras Scripturas canonicas, frequenter quoque orthodoxi doctores, eisdem sententiis in dogmatibus suis utuntur. Verum cur ego ad exponendum hunc librum laborem assumpserim, haec causa fuit: quia nullam antea super totum librum expositionem inveni, licet praedictus premoret, haec hactenus ad nos non pervenerunt. Ego autem hoc opus meum tribus libellis perstrinxi quatenus aliquantam intelligentiam in mysteriis praedicti libri avido lectori darem; caeterum perfectiora perfectioribus reservans. Tu autem, religiosissime Christi antistes, utere munere a devoto tibi famulo collato, et si quid in eo gratum reperias, Dei dono solummodo ascribas; si quid autem reprehensibile, meae imperitiae atque infirmitati magis omnia secundum voluntatem suam perfecte. Nec hoc celandum arbitror reverentiam tuam quod aliud opus habeo in manibus, hoc est, explanationem libri Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
qm ⁊̃ tuoꝵ usui aptare dign̾is. Est siquidem
munus de qͦ loqͦr p̃sens uolum̃. qͦd in explana¬
tionem lib̾sapientie. qͥ aplerisq salomonis
nomine inscͥbit᷑ nuꝑedidi: quem tam̃beatꝰ
iheronimꝰ asserit ñ a salomone ut usꝰ ht̃: s
a phylone doctissimo qͦdam iudeo fuisse con¬
scriptum: quem pseudographum p̃notauit.
ꝓptea qͦdusurpationem noĩs sͥuindicet altiꝰ.
Cuiꝰ uoluminis expositionẽ: prb̃ bellator.uiii.
er̃ t. cuiꝰ qͦ lib̾dictio ẽ fuauissima. et reuera
nõis sui dignitate resplendens. atq ad ĩstru¬
endam eccłiam cħ̃ utilissima: licet sup̃ memo¬
ratus diuine legis int̾pres iheronimꝰ dicat
cundem ubrũ apd hebreos nusqm haberi:
s grecaminag̃ redolere eloquentiam: nec
int̃ canonicas scͥpturas a pd̃ antiqͦs recipi: ut iu¬
dith ⁊ thobi ⁊ machabeoꝵ libs: qͦs ⁊ moderno
tp̃r int̾ scͥpturas sacs̃ sc̃a enumerat eccłia. legĩs¬

Expanded text:
quam etiam tuorum usui aptare digneris. Est siquidem quam etiam tuorum usui aptare digneris. Est siquidem munus, de quo loquor, praesens volumen quod in explanationem libri Sapientiae qui a plerisque Salomonis nomine inscribitur nuper edidi, quem tamen beatus Hieronymus asserit non a Salomone, ut usus habet, sed a Philone doctissimo Judaeo fuisse conscriptum, quem pseudographum praenotavit, propterea quod usurpationem nominis sibi vindicet alterius. Cujus voluminis expositionem presbyter Bellator octo erunt. Cujus quoque libri dictio est suavissima et revera nominis sui dignitate resplendens, atque ad instruendam Ecclesiam Dei utilissima, licet supra memoratus divinae legis interpres Hieronymus dicat eumdem librum apud Hebraeos nusquam haberi, sed Graecd antiquos recipi, ut Judith, Tobiae et Machabaeorum libros, quos et moderno tempore inter Scripturas sacras sancta enumerat Ecclesia, legitq
Abbreviated transcription (Latin):
sincerissime caritatis obseruando. scõui¬
rõce õi honore dignissimo othgario archiep̃o:
me pat̾ cogito: suaui sẽꝑ delectatione reficior:
reminiscens mansuetudinis ⁊ humilitatis. mo¬
destiȩ. atq temꝑantiȩ. quȩ p̃cipue in tua scĩta¬
te uigent: ita ut ex hoc ueracit̾ agnoscaris eiꝰeẽ
imitator: qͥ discipłis suis p̃cep̃dicñs. Discite̾ ã
me: qͥa mitis sũ ⁊ humilis corde. Unde qͦ pluri¬
misac̃ dilect̾ione incitati. ad obseqͥum uen̾atio
m̃te offerre cupiunt. Hinc &ẽ egolicet t̾renaꝵ
rerũ opes ñ habeam: qͥ easolũm᷑ possideo. q̃ ad¬
scõꝵ &e pauꝑũ xp̃i necessitatẽ subleuandã ꝑti¬
nent: tñ ħ qͦd ex diuina gr̃a ꝑcepi. sacͥs diuitus
qͣs abundant̾ habes in sapĩa ⁊ scientia diuinȩ
legis. uoluntaria libalitate qͦddam munuscu¬
lum addendum contuli: obtans ualde ut qͦ¬
tiensc̃q sacͦ conspectui tuo iltd̾ p̃sendet᷑ meire¬
corderis: & siqͥdutilitatis ĩ eo reꝑias. tam tuo

Expanded text:
incerissimae charitatis observando sancto viro, et omni honore dignissimo, Otgario archiepiscome Pater, cogito, suavi semper delectatione reficior, reminiscens mansuetudinis et humilitatis, modestiae atque temperantiae, quae praecipue in tua sanctitate vigent, ita ut ex hoc veraciter agnoscaris ejus esse imitator, qui discipulis suis praecepit dicens: Discite a me quia mitis sum et humilis corde. Unde quoque plurimi sacra dilectione incitati, ad obsequium veneratimente offerre cupiunt. Hinc etiam ego licet terrenarum rerum opes non habeam, quia ea solummodo possideo quai necessitatem sublevandam pertinent, tamen hoc quod ex divina gratia percepi, sacris divitiis quas abundanter habes in sapientia et scientia divinae legis voluntaria liberalitate quoddam munusculum addendum contuli, optans valde ut quotiescunque sacro conspectui tuo illud praesentetur, mei recorderis, et si quid utilitatis in eo reperias, tam tuo
Abbreviated transcription (Latin):
ut cunct̾e ꝑcircuitum nationes mirent᷑ terre
ur̃e fertihitatem. Et erit t̾ra desidabilis: qͥa õs¬
in ea desidabunt habitare. Qͥd autem de il¬
sut etiamsua oĩa pauꝑib ce eccliȩ ministras
largiant᷑. S sihoc facere noluint: saltem siẽ
iudei aliqͣm partem sac̾dotib & pauꝑib tͥbu¬
ant. ne iratum dm̃nsentiant. s potiꝰ erꝑiant᷑
eiꝰ benignissimam largitatem. Inualuerunt

Expanded text:
nes mirentur terrae vestrae fertilitatem, et eritis terra desiderabilis, quia omnes desiderabunt in ea habitare. Quod autem de ilsed ut etiam sua omnia pauperibus et Ecclesiae ministris largiantur. Sed si hoc facere noluerint, saltem sicut Judaei aliquam partem sacerdotibus et pauperibus tribuant, ne iratum Deum sentiant, sed potius experiantur ejus benignissimam largitatem. « Invaluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
liuolam ammam non introibit sapientia.
iligite iusticiam: qͥ iudicatis t̾rã. Am¬
monet sapĩa diuina ppositos ppłi diqͥbꝰ
iudicandi data ẽ potestas: ut iusticiam
diligant.⁊ eqͥtatẽ ĩ iudicio conseruent. Alias pot̃
ħ sent̾ntia ad os gñalit̾ ꝑtin̾e: qͥ rõne uigent.⁊ in¬

Expanded text:
ibit sapientia. Diligite justitiam, qui judicatis terram. Admonet sapientia divina praepositos populi Dei, quibus judicandi data est potestas, ut justitiam diligant, et aequitatem in judicio conservent. Alias potest haec sententia ad omnes generaliter pertinere qui rati
Abbreviated transcription (Latin):
nͥsem̃ dei: Ds̃ inquit qͥ tanta illos affectus
necessitudine coniunxit. sem̃ di querit: id ẽ¬
ut filii isrlicȩ styrpis ex illis generent᷑. Cum
gͦ ꝓpt̃ ꝓcreationem filioꝵ nuptiȩ st̃ institute.
& habeatis fȩcundas coniuges. ut possitis sus¬
cipere gaudium filiors ex eis: cumuxoreᷤ pul¬
chras queritis.:⁊ legittimas uxores abicitis:
matͥmonio iuncta ẽ. s ꝑseueret tecum usq
ad senect̾utẽ. Si odio habt̾is dimitte dic̃
tarum.cȩt̾oꝵq qͥ nolebant rumꝑe illici¬
ta matͥmonia: accipiendũ e.Qui cum a
ꝓpħa rey̾hendent᷑. c̃ hoc fecissent: respon¬
debant. Ds p̾cepit ĩ lege. siodiohabũis
uxorem tuam: dimitte illam. Cur autem
hoc dñs ꝑmiserit. saluator exponit in eu¬
angelio. int̾rogantib apłis. Si licet hoĩ
dimittere uxorem suam: Cumq doctor
bonꝰ manfestissime ostendisset ñ deb̃e
dimitti: int̾rogauert̾ denuo. Qͥd inqui¬
unt moyses p̃cep̃. at daret̾ ubeuꝰ repudii:

Expanded text:
semen Dei? » Deus inquit qui tanta illos affectus necessitudine conjunxit, semen Dei quaerit, ut filii Israeliticae stirpis ex illis generentur. Cum ergo propter creationem filiorum nuptiae sunt institutae, et habeatis fecundas conjuges, et possitis ex illis suscipere gaudium filiorum, cur uxores pulchras quaeritis, et legitimas uxores abjicitis?matrimonio juncta est, sed perseveret tecum usque ad senectutem. « Cum odio habueris, dimitte, dicit tarum caeterorumque, qui nolebant rumpere illicita matrimonia, accipiendum est. Qui cum a propheta reprehenderentur cur hoc fecissent, respondebant: Deus praecepit in lege. Si odio habueris uxorem tuam, dimitte eam. Cur autem hoc Dominus permiserit, Salvator exponit in Evangelio interrogantibus apostolis: « Si licet homini dimittere uxorem suam? » Cum hoc doctor bonus manifeste ostendisset non debere dimitti, interrogaverunt denuo: Quid inquiunt Moyses praecepit ut daretur libellus repudii?
Abbreviated transcription (Latin):
sol iusticie: oportet ut recordamini legis.
quam ꝑmoysen uob̃ dedi ⁊ ea q̃ ibi p̃cipiun-¬
tur. oꝑe compleatis. S &e nob̃p̃cipit᷑. ut re¬
cordemur sp̃alis & diuinȩ legis: camq noncar¬
nalit̾ s sp̃ialit impleam. Apłs emĩ dic̃. qͥa lex¬
spĩalis est. Dauid qͦq sp̃ alem ostendit ẽẽ legẽ.
dicens. Reuela ocłos meos: & considãbo mi¬
rabilia de lege tua. Hanc sp̃italem legem de¬
dit dñs in oreb. qͥ mons int̾p̾tat᷑ siccitas: qͥa
lex sp̃alit̾ intellecta. omnem uitioꝵ exeoqͥt
humorem. Locutꝰ ẽ autem ad isrł p̃cepta ⁊
iudicia: qͥa illis committenda stꝰ mist̾ia scͥp¬
turarum qͥ mundi cordis ocłis dmuidere
merent᷑. Eece ego mittam uobhelyam ꝓpħã.
anteqm ueniat dies dñi magnꝰ ⁊ horribilis:⁊
c̃. Prenunciatut ut memin̾int legis moysi: nc̃¬
dic̃ se missurũ helyam: qͥa in moyse lex. inhe

Expanded text:
sol justitiae, oportet ut recordemini legis, sol justitiae, oportet ut recordemini legis, quam per Moysen vobis dedi, et ea quae ibi percipiuntur opere impleatis. Sed et nobis praecipitur ut recordemur spiritualis et divinae legis, eaque non carnaliter, sed spiritualiter impleamista quoque spiritualem ostendit esse legem, dicens: « Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. » Hanc spiritualem legem dedit Dominus in Horeb, qui mons interpretatur siccitas, quia lex spiritualiter intellecta omnem vitiorum excoquit humorem. Locutus est autem ad Israel praecepta et judicia, quia illis committenda sunt mysteria Scripturarum, qui mundi cordis oculis Deum videre merentur. « Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis Praemonito ut meminerit legis Moysi, dicit se missurum Eliam, quia in Moyse lex, in E
Abbreviated transcription (Latin):
scħ huiꝰ carcere clausi tenebant᷑. ⁊ salient qͣsi
uituli de arm̃to. placentes douictime: reno¬
uati. ⁊nitidi. squalore mortalitatis abiecto.
Uł sic̃ alia editio dic̃. uitul soluti a uinelis:
a qͥb libari cupiebat apłs. dicens. supio dis¬
solui: &e eẽ cum xp̃o. Hi tali ioeunditate con¬
tempti caleabunt impios. cum fu̾int cinis
Calcabt̃ aut̃ eos ñ insultando ꝑditioni eorũ:
passione animũ inflectendo. Nam ce scĩ in
comparatione chuinȩ maiestatis se cinerem
recognoset̾. Unde abraham. Loqͣr inquit
dinem nubium. & erosimilis altissimo. De¬
trahent᷑ in lacum inferni. ⁊ert̾ uere cinis
sub scõꝵ pedib. Mem̃ tote legis moysi serui
mes. qͣm mandaui ei in oreb ad omnẽ iorł
ỹceptace iudicia. Orebmons ẽ insyna: iͥ moy¬
ses legem accepit digito discͥptam in tabulis
lapideis. Cum inquit sciatis ꝓcertouenturũ
diem iudicii. qn suꝑboꝵ radicem &e germen
flamina cõburet. tim̃tib autem dm̃ orietur

Expanded text:
hujus carcere clausi tenebantur, et salient quasi vituli de armento, placentes Deo victimae, renovati et nitidi, squalore mortalitatis abjecto. Vel, sicut alia editio dicit, vituli soluti a vinculis, a quibus liberari cupiebat Apostolus, dicens: « Cupio dissolvi et esse cum Christo. » Nec tali jucunditate contenti, calcabunt impios cum fuerint cinis » Calcabunt autem non insultando perditioni eorum, passione animum flectendo. Nam sancti in comparatione divinae majestatis, se cinerem recognoscunt. Unde Abraham: « Loquar inquitdinem nubium, similis ero Altissimo, » detrahentur in lacum inferni, et erunt vere cinis sub sanctorum pedibus. « Mementote legis Moysi servi mei, quia mandaecepta et judicia. » Horeb mons est in Sina, ubi Moyses accepit legem digito Dei scriptam in tabulis lapideis. Cum inquit sciatis pro certo venturum diem judicii, quando superborum radicem et germen flamma comburet, timentibus autem orietur
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciidies. mitat dñs helyam. qͥ intptatur
ds̃ m̃s dñs. ⁊ ẽ thesbites. de oppido scilicae thes¬
rum. qͥ nos cotidie ad conu̾sionem ⁊ peniten¬
tiam hortant᷑. ut conu̾tant corda patrum
ad filios. id est fidem qm habuit abraham y¬
saac ⁊ iacob. ⁊ cȩt̾i patͥarche inspirent ce insi¬
nuent filiis ꝓpħicis lec̾tionib: quatinꝰ quod
illi credidert̾ de xp̃o implendum. hi credant
impletum: siue cor patrum. id est mentem d̃
que fuit in patbꝰ transfundant infilios adop¬
tionis ⁊ cor filioꝵ conu̾tant ad pat̾. ut ex gen
patrum ad filios. & cor filioꝵ ad patres eorum
tali mͦ comitit. ueniens dñs ꝑcutiet t̾ram ana¬
themate. hoc ẽ ȩt̾nȩ maledict̾ionis alienatione:
qͥa dict̾urꝰ ẽ his qui ad sinistramert̃. discedite
a me maledicti in ignem ȩtnum. Non autẽ

Expanded text:
judicii veniat, mittet Dominus Eliam, qui interpretatur Deus meus Dominus, et est Thesbites de oppido Thesrum, qui nos quotidie ad conversionem et poenitentiam hortantur, ut convertatur cor patrum ad filios, id est fidem quam habuit Abraham, Isaac et Jacob, et caeteri patriarchae inspirent, et insinuent filiis propheticis lectionibus, quatenus quod illi crediderunt de Christo implendum, hi credant impletum. Sive « cor patrum, » id est mentem Dei dicit, quae fuit in patribus, transfundat in filios adoptionis, et cor filiorum convertat ad patres, ut ex gentpatrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum tali modo converterit, veniens Dominus percutiet terram anathemate, hoc est, aeternae maledictionis alienatione, qua dicturus est his quae a sinistris erunt: « Discedite a me, ma
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo gͦ cum temptat᷑: dicat. qm̃ a deo temp¬
tatur. Ds enĩ intemptator maloꝵs ẽ: ipse enim
neminem temptat. Ac si diceret. Nemocumra¬
pinam: furtum: falsum testimonium: homi¬
cidium: stu prum: uł cet̾a huiꝰmodi comins¬
serit: dicat deo cogente necesse habu̾it ħ pat᷑¬
re: ⁊ ideo nullatenꝰ hoꝵs effectũ potu̾it declinal¬
re. Es enim malor intemptator est: subau¬
ditur. temptamentoꝵs. Ipse enim neminem
temptat: ea uidł temptatione. que decipit
miseros ut peccent. Duplex ẽ enim genꝰ temp¬
tationis. Unum qͦd decipit: aliud qͦd ꝓbat Scd̾m
hoc qͦd decipit: ds neminẽ temptat. Scdm iltd
qͦd ꝓbat: ds temptauit abraham. De qͦ ce ꝓpħa

Expanded text:
go cum tentatur, dicat: Quoniam a Deo tentor; Deus enim intentator malorum est, ipse enim neminem tentat ; ac si diceret: Nemo cum rapinam, furtum, falsum testimonium, homicidium, stuprum, vel caetera hujusmodi commiserit, dicat, quoniam Deo cogente necesse habuerit haec patrare, et ideo nullatenus horum effectum potuerit declinare. Deus enim malorum intentator est, subauditur, tentamentorum; ipse enim neminem tentat, ea videlicet tentatione, quae decipit miseros ut peccent. Duplex est enim genus tentationis, unum quod decipit, aliud quod probat; secundum hoc quod decipit, Deus neminem tentat; secundum illud quod probat, Deus tentavit Abraham. De q
Abbreviated transcription (Latin):
a. in qͣ apd̾ dñm scĩ õs. ante donati atq p̃destinati
sunt De hoc libro in apocalipsi dr. Lib̾ aꝑti st̾.
testam̃ta. ꝓ que singłi iudicandi sunt. Liberuͦ
aꝑtus ẽ memorie eoꝵ. que singłi gesser̃t. Unde

Expanded text:
a, in qua apud Deum sancti omnes attitulati atque praedestinati a, in qua apud Deum sancti omnes attitulati atque praedestinati sunt. De hoc libro in Apocalypsi dicitur: Libri aperTestamenta, per quae singuli judicandi sunt. Liber vero apertus, est memoria eorum quae singuli gesserunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
etate ꝓficiunt. ⁊ multossui sceleris participes
adsciscunt. Tunc locuti sunt timentes deum:
mantib ⁊ iudicia d̃ que ñ nunqm occulta. sẽꝑ
autem iusta sunt rep̃hendentib: tẽ timentes
dm̃ adinuicem locuti sunt. subaudis dumret¬
butio bonoꝵ uł maloꝵ. ñ semꝑ fiat in p̃senti
scło. s reseruet᷑ in futõ. qͦd hõ ñ possit serre in¬
scrutabilia iudicia cħ̃. nec debeat de iiiꝰ eqͥta
cutitim̃tes dm̃. ut intelligeremꝰ ea locutos qͥ
nice accipiendum ẽ: & p̃ssa uoce ꝓnunciandũ.¬
Et attendit dñs ⁊ audiuit: ⁊ scͥptꝰ est lib̾ moni¬
menti coram eo. tim̃tib dm̃ & cogitantib nom̃¬
eiꝰ. Hiustis & tim̃tib dñm int̾ se conferentibus
attendit dñs ce audiuit. cuiꝰ audit᷑ ec̃na cogni¬
tio est.euinon est aliud audire qm uidere. lotꝰ
to audit. Audiuit gͦ. id ẽ p̃scut: ⁊ ante omna
scła p̃ordinauit. Et scͥptus est liber monim̃ti
id est memorie coram eo. Lib̃iste. etña ẽ memori¬

Expanded text:
etate proficiunt, et multos sui sceleris participes asciscunt. « Tunc locuti sunt timentes Dominum, mantibus, et judicia Dei quae nonnunquam occulta, semper autem justa sunt reprehendentibus, tunc timentes Deum ad invicem locuti sunt, subaudiendum quod retributio bonorum et malorum non semper in praesentio, sed reservetur in futuro, quod homo non possit scire inscrutabilia judicia Dei, nec debeat de illius aequcuti timentes Deum, ut subintelligeremus ea locutos quanic ωs accipiendum, et pressa voce annuntiandu« Et attendit Dominus, et audivit, et scriptus est liber monumenti coram eo timentibus Dominum et cogitantibus nomec justis et timentibus Dominum inter se conferentibus, attendit Dominus, et audivit, cujus auditus aeterna cognitio est, cui non est aliud audire quam videre. Totto audit. Audivit ergo, id est praescivit, et ante omnia saecula praeordinavit. « Et scriptus est liber monumenti, » id est memoriae coram eo. Liber iste aeterna memori
Abbreviated transcription (Latin):
maledicti estis infame ⁊ penuria. & ꝓpt̾ hoc uob̃
famesista suꝑinduc̾ta ẽ. uosenĩme. ⁊ ñ mmnists
meos affugitis gens tota. Qut sciatis me iratotio¬
bis hoc euenisse. hortor & moneo. ut infera¬
tis decimas in horrea templi mei:unde mini¬
stri cybos habeant. Et probate me super hoc.
si non aperuero uobis catharact̾as celi. hoc
est si tantam copiam pluuiarum uobis¬
non effudero. ut credantur. fenestre
celi aperte. Et effundam uobis benedie¬
tionem: usq ad abuidantiam. erbo effu¬
sionis. nimiam largitatem osteirdit.
Et in icrepabo pro uobis deuorantem.¬
tem. id est locustam. erucam. uł rubiginem. ceta¬
q que noxia st̃ laborib hoĩum inc̾ꝑabo. id est
motu maiestatis iee ꝓhibebo a uob̃. & ñ corrũ

Expanded text:
maledicti estis in fame et penuria, et propter hoc maledicti estis in fame et penuria, et propter hoc fames ista vobis superinducta est. Vos enim me, et non ministros meos, configitis gens tota; et ut sciatis me irato vobis hoc evenisse, hortor et commoneo ut inferatis decimas in horrea templi mei, unde ministri cibum habeant. Et probate me super hoc, si non aperuero vobis cataractas coeli, hoc est, si non tantam copiam pluviarum vobis effundo, ut credantur fenestrae coeli apertae, et effundam super vos beneditionem usque ad abundantiam. Verbo effusionis nimiam largitatem ostendit, et increpabo pro vobis devorantem, id est locustam, erucam, vel rubiginem, caeteraque quae noxia sunt laboribus hominum, increpando, id est, nutu majestatis meae prohibebo
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Alii dicebant. agͦs nr̃os. & uineas ⁊ domoᷤᷤ
apponamꝰ: & accipiamꝰ frumentum in fame.
Iuruͦ qͥhabebant in horreis frum̃ta. nolebant
leuitis redde decimas qͥuullas habebant here¬
ditates. s pͥmitie ⁊ decimȩ. erat hȩreditas eoꝵ.
dm̃: Nos me fraudatis: qͥa ministͥs meis de¬
cimas ⁊ pͥmitias ñ redditis. Ego fraudem su¬
stineo: euiꝰ ministͥ leuite. coact̾i penuria tẽ¬
plum deseruerunt. Sic autem dic̃ se frauda¬
ri in hisqͥs seruiunt. fic̃ se diẽ uisitari inhis
qͥst̃ in carcere. acciꝑe cibum &e potum in
fraudat. uł supplantat accipi possit: tñ
occultiore inteuectu ad dñi passionem
referri pot̃. Ut sit sensꝰ. Nonmirum sime
mͦ inministͥs meis affligitis. ⁊ qͣntũ in uob̃ ẽ sus¬
penditis: qͥa aliqñme in memetipso clauis affli¬
getis in cruce. Quia gͦ ñ redditis decimas quas ꝑ
moysen sac̾dotib & leuitis itissidari. iccircouoᷤᷤ

Expanded text:
mus. » Alii dicebant: « Agros nostros et vineas et domos mus. » Alii dicebant: « Agros nostros et vineas et domos opponamus, et accipiamus frumentum in fame. » Illi vero qui habebant in horreis frumenta, nolebant Levitis reddere decimas, qui nullas habebant haereditates, sed primitiae et decimae erant haereditas eorum. , vos me fraudastis, quia ministris meis decimas et primitias non redditis. Ego fraudem sustineo, cujus ministri Levitae coacti penuria templum deseruerunt. Sic autem dicit se fraudari in his qui sibi serviunt, sicut se dicit visitari in his qui sunt in carcere, accipere cibum et potum in fraudat vel supplantat accipi possit, tamen occultiore intellectu ad Domini passionem referri potest, ut sit sensus: Non mirum si me modo in ministris meis affigitis, et quantum in vobis est suspenditis, quia aliquando me in memetipso clavis affigetis in cruce. Quia ergo non redditis decimas, quas per Moysen sacerdotibus et Levitis jussi dare, idcirco vos
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃cepi. Hoc ⁊ de his qͥsunt in eccłia consti¬
tuti dici pot̃. ⁊ ft̃ filii iacob supplantantis ui¬
tia. id est doctoꝵ ⁊ magistroꝵ eccłiȩ discipłi.
qͥ nominetinꝰ in eccłia st̃. s non recedunt aui¬
tus. nec custodiunt p̃ceptum ds̃. falsum sibi
nom̃ xp̃ianȩ religionis assumunt. Reuerti¬
mini ad me ⁊reũtar ad uos. dic̃ dñs ex̾cituũ.
Alagna diclem̃tia. Hortat᷑ contemptores. ut
ad se redeant: ⁊ se ad illos ꝓmittit reu̾surũ.
S illi ñ intelligentes peccandose a dñore¬
dit.Si affligit hõ dm̃. qͥa uos ꝯfligitis me:¬
inł. Temporib malachiȩ qͥ & esdras esse
credit᷑ ac neemie. fames fc̃a ẽ grauissima: ob qͣm
pauꝑes qͥerant inpopło compulsi ft̾ uendere
filiossuos & filias. ha possessionessuas. omnẽq
subam. Deniq dicebant. sic̃ in libro esdre le¬
gitur. filiȩ &e filii nob̃multi sunt nimis. accipi¬

Expanded text:
quae praecepi. Hoc et de his qui sunt in Ecclesia constiquae praecepi. Hoc et de his qui sunt in Ecclesia constituti dici potest: et sunt filii Jacob supplantantis vitia, id est doctorum et magistrorum Ecclesiae discipuli, qui nomine tenus in Ecclesia, sed non recedunt a vitiis, nec custodiunt praecepta Dei, falso nomen sibi Christianae religionis assumunt. « Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus exercituum. » Magna Dei clementia hortatur contemptores ut ad se redeant, et se ad illos promittit reversurum. Sed illi non intelligentes peccando se a Domino redit: « Si affliget homo Deum, quia vos configitis medras esse creditur ac Nehemiae, fames facta est gravissima, ob quam pauperes qui erant in populo, compulsi sunt vendere filios suos et filias, sed et possessiones suas omnemque substantiam: denique dicebant, sicut in libro Esdrae legitur: « Filii et filiae nobis multi sunt nimis, et accipi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑne irłm ꝑ baptismum. Nemo gͦ putet leuia¬
ẽẽ peccata. piurium uł fraudem. aut calum¬
niariiuiduam & pupulum. & oppͥmere ꝑegri¬
sequent̾ addidit. ⁊ ñ mutor. Ipsi enim uerissi¬
consumpti. A dieb enim patrum ur̃ors reces¬
sistis a legittimis meis: ⁊ ñ custodistis. ⁊ Rł. Uos
inqͥt dñs ofilii leui. ꝑmaleficia. ⁊ adult̾ia. cȩ¬
teraꝙ mala: sepe mutamini. Egouͦ qui udex
iustꝰ sum. & cum tnqͥllitate iudico omnia:
nulla passionum uarietate ꝑmutor. Cumgͦ
me ẽẽ uerum & iustũ iudicem fatear. uos tñ
ofiliileui ñ estis consumpti. licet sitis conflati
igne tͥbulationum: nec ꝑ flagella a mał ur̃is
em̃dati. Iale ẽ & illud. qͦd ꝑiheremiam dicit᷑.
frustra ꝑcussi filios ur̃os: disciplinam ñ receꝑ¬
unt. Nec hoc nouum ẽ aut semel a uob̃ cõmiᷤ¬
sum: ut aliqͣm mereamini ueniã. Hereditari¬
am habetis impietatem a dieb patrũ ur̃oꝵ
recedendo a legittimis meis: & ñ custodiendo

Expanded text:
er baptismum. Nemo ergo putet levia peccata perjurium vel fraudem, aut calumniari viduam et pupillum, et opprimere peregrisequenter addidit: « Et non mutor. » Ipsi enim verissit non estis consumpti. A diebus enim patrum vestrorum recessistis a legitimis meis, et non custodistis. » Vos inquit Dominus, o filii Levi, per maleficia et adulteria caeteraque mala saepe mutamini: ego vero, qui judex justus sum et cum tranquillitate judico omnia, nulla personarum varietate permutor. Cum ergo me severum et justum judicem fatear, vos tamen, o filii Levi, non estis consumpti, licet sitis conflati igne tribulationum, nec per flagella a malis vestris emundati. Tale est et illud quod per Jeremiam dicitur: « Frustra percussi filios vestros, disciplinam non receperunt. » Nec hoc novum est aut semel a vobis commissum, ut aliquam mereamini veniam, haereditariam habetis impietatem a diebus patrum vestrorum, recedendo a legitimis et non custodiendo
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ: Hec loquebant᷑: qͥa in p̃senti uita tantum
hic. nec infuto eam merebunt᷑ inuenire. Nec
dicebant: qͦd ait sẽs thobias. filii scõrum sumꝰ:
& aliamuitam expectamꝰ. Addunt adhue.Et qͥa
cedit. sic̃ ẽ confrsio laudabilis. de qͣ dr̃. Est con¬
fusio adducens głam. De hac utili tͥsticia. dict
modi blasphemias iacłari ñ timent.Cur autem
eos beatos uocau̾it: ostendit subdens. Siqͥdem
edificati st̃ facientes impietatem: id ẽ ꝓficiunt¬

Expanded text:
senti tantum in futuro eam merebantur invenire, nec dicebant quod ait sanctus Tobias: « Filii sanctorum sumus, et aliam vitam exspectamus. » Addunt adhuc: « Et qcedit, sicut est confusio laudabilis, de qua dicitur: « Est confusio adducens gloriam. » De tali tristitia dicit modi blasphemias jaculari non timent. Cur autem eos beatos vocaverit, ostendit subdens: « Siquidem aedificati sunt facientes impietatem, » id est in
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. ⁊ uidebat᷑ obseruare legem. ⁊ reddere
decimas. ⁊ cȩt̾a quȩ in lege ubent̾ impleri: ui¬
dens cunctas ꝑcircuitũ nationes. reb omnib
abundare. se uͦ penuria &e egestate contabes¬
cere. dicebat. Q dmͥ ꝓdest quod uerum dm̃
colo. eiꝰq mandata custodio: Unde dñs ꝑ ꝓphe¬
tam dic̃. Inualuerunt. id est ingrauata st̃ u̾ba¬

Expanded text:
servare legem, et reddere decimas, et caetera quae in lege jubentur implere, videns cunctas per circuitum nationes rebus omnibus abundare, se vero penuria et egestate tabescere, dicebat: Quid mihi prodest quod verum Deum colo, ejus mandata custodio? Unde Dominus per prophetam dicit: « Invaluerunt, » id est ingravata su
Abbreviated transcription (Latin):
uentus eiꝰ: ⁊ c̃. Ille de qͦ supͣdixi. statim uenice
ad templũ suũ dñator. ⁊ angłs testam̃ti. Ecce
ueniet: nullamq faciet moram. Et qͥs pot̾it
maiestate futurꝰ sit. sinemopot̃ cogitare. qͥs
pot̾it facere: Ipse enimqͣsiignis conflans pec
catores exurens. Ignis enĩ in conspectu eiꝰ ar¬
igne consum̃t᷑. ligna. fenũ. stipula. Nec so¬
lum erit qͣs iignis. s etiam qͣs s herba fuillonũ
que hebraice r borith: qͣ uestes nmiũ sordi¬
bus infecte lauant̾. Iuisuero qͥ guit̾ peccatie¬
runt: erit ignis conflans ⁊ exurens. Illis uͦqͥ
leuia pecẽa cõmisert̾: erit herba fullontm.
syon & sanguinem irłm lau̾it de medio eiꝰ. in¬
sp̃u iudicii & sp̃u ardoris. Qͥ enim hñt sordeᷤ
leuiũ peccõꝵ: sp̃u iudicii purgabunt᷑. Qͥ uͦ
sanguinẽ. hoc ẽ gͣnib cͥminib infecti sunt.
sp̃u ardoris exurent᷑. ut purgent᷑. Q sede¬
bit conflans. & emundans argentum: & cola¬

Expanded text:
lle de quo supra dixit: « Statim veniet ad templum suum dominator, et angelus testamenti. » Ecce venit, nullamque faciet moram, et quis poterit majestate venturus sit? Si nemo potest cogitare, quis poterit ferre? « Ipse enim quasi ignis conflans, » exurens peccatores. Ignis enim in conspectu ejus armentur ligna, fenum, stipula. Nec solum erit quasi ignis, sed etiam, « et quasi herba fullonum, » quae Hebraice dicitur borith, qua vestes nimium sordibus infectae lavantur. Illis enim qui graviter peccaverunt, erit ignis conflans et exurens: illis vero qui levia peccata commiserunt, erit herba fullonum. m laverit de medio ejus spiritu judicii et spiritu ardoris. » Qui enim habent sordes levium peccatorum, spiritu judicii purgabuntur; qui vero sanguine, hoc est, gravibus criminibus infecti sunt, spiritu ardoris exurentur ut purgentur. « Et sedebit conflans et emundans argentum, » ho
Abbreviated transcription (Latin):
ħ de helya diximꝰ secuti doct᷑ores: quamquam
multi sint. c̃ nrorum. qͥ credunt eum ad lit̾ã
uenturum. ⁊ restitut᷑um oĩa ac mortis debitũꝑ
ñ cognouerunt eũ. s fecert̾ in eum quecunq
uoluerunt: ioħm in helyamuolens intelligi un

Expanded text:
 de Helya diximus secuti doctores, quamquam multi sint etiam nostrorum, qui credunt eum ad litteram venturum et restiturum omnia ac mortis debitum non cognoverunt eum, sed fecerunt in eum quęcumque voluerunt, Iohannem in Helya volens intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum est. Ecce ego mittam angłm meum
ante faciemtu ã. qͥ p̃parabit uiã tu ã ante te.
S in eugłio. dĩ patͥs uox ẽ ad filium loquen¬
tis: hic uͦ xp̃s loquit᷑ de ioħe. Ecce ego inquit
ỹparabit uiam meam ante faciem meam.¬
Premisit enim saluator ante se ioħm in deser¬
to p̃dicare baptis mũ pęnitentiȩ. Quod uͦse¬
quit᷑. ⁊ statim ueniet ad templum sc̃m suum¬
dñator quemuos queritis. & angłs testam̃ti
incipit. consueto more scͥpturarum. Ipse est
autem dñator. qͥ dñat᷑ oĩ creature. Ipse angls
testam̃ti noui. ipse querendꝰ ⁊ des idandꝰ ab õibꝰ.

Expanded text:
 angelum meum ante faciem tuam, et praeparabit viam tuam ante te. » Sed in Evangelio Dei Patris vox est ad Filium loquentis: hic vero Christus loquitur de Joanne: Ecce ego inquit eparabit viam ante faciem meamPraemisit enim Salvator sequitur: « Et statim veniet ad templum suum dominator, quem vos quaeritis et angelus testamenti  alio loqui incipit, consueto more Scripturarum. Ipse est enim dominator, qui dominatur omni creaturae, ipse angelus Testamenti Novi, ipse quaerendus et desiderand
Abbreviated transcription (Latin):
reserant. egestate & seruitute oppͥmi scanda¬
lizabant᷑: & dicebant ñ ẽẽ ꝓuidentiam dei.¬
s casu oĩa fierr: qͦdq peiꝰ est. malos dicebant
placere do. bonos displicere. Hoc dauid pro¬
pheta plemiꝰ exsequit᷑ dicens. se ꝓpe dubitas¬
se & ꝓlapsum fuisse. cum uidet pacem pec¬
catorum: tandemq adiecit. Gͦsine causa iu¬

Expanded text:
ervitute opprimi, scandalizabatur, et dicebat non esse Dei providentiam, sed casu omnia fieri: quodque pejus est, malos dicebant placere Deo, bonos displicere. Hoc David propheta plenius exsequitur, dicens se prope dubitasse, et prolapsum fuisse, cum videret pacem peccatorum, tandemque adjecit: « Ergo sine causa ju
Abbreviated transcription (Latin):
& u̾b: qͥq pacẽ eiꝰ m̃te contemplant᷑. Qͦd autẽ
sequit᷑. sic̃ dies scłi. ⁊ sic̃ anni antiqͥ: hoc sig̾eat
qͦd sic̃ in pͥncipio plaeuert̾ do.sic post pecc̃m
ꝑ penitentiam purgati placere incipiant.
Et accedam ad uos iniudicio: & ero destis ue¬
testis uelox. Ipse qͥ iudex ẽ: erit & testis. Q eñ udi¬
cabit facta oꝑm intiꝰ. ipse testis erit latñtis ꝯscĩe.
Maleficis adult̾is.⁊ ꝑiuris. Bec cͥmina occulte patta.
ꝓferent᷑ in mediũ. Sequunt᷑ ⁊ illa: q̃ manifesta ft̃.

Expanded text:
d autem sequitur: « Sicut dies saeculi et sicut anni antiqui, » hoc significat quod sicut in principio placuerunt Domino, sic post peccatum per poenitentiam purgati placere incipiant. « Et accedam ad vos in judicio, et ero testis vetestis velox. » Ipse qui judex est, erit et testis, quia judicabit facta operum exterius; ipse testis erit latentis conscientiae maleficis, adulteris et perjuris. Haec crimina occulte patrata proferentur in medium. Sequuntur et illa quae manifesta sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ sacdotalem intelligimꝰ ordinẽ: a qͥb iu¬
dicium incipiet. qͥa scͥptum ẽ. Iempꝰ ẽ. tit inci¬
piat iudiqũ de domodi. Et alibi. A scũario
meo incipite. Si autem sac̾ ordo flãmis purgan¬
dus ẽ. & colendꝰ. qͥd de cȩtis dicendum ẽ. quos
fu̾int. tc̃ placebit dñosacficium qͦd offerunt

Expanded text:
omnes sacerdotalem intelligimus ordinem, a quibus judicium incipiet, quia scriptum est: « Tempus est ut incipiat judicium de domo Domini; » et alibi: « A sanctuario meo incipite. » Si autem sacer ordo flammis purgandus est et colandus, quid de caeteris dicendum est, quos fuerint, tunc placebit Domino sacrificium quod offert
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtasuestim̃tum eiꝰ. idẽ carnem eiꝰ qͣ aĩa
induit᷑ sic̃ uestim̃to corpꝰ ut in qͦ peccauit.
inquit uxores ñ potestissine magno pecca¬
to dimittere: custodite aiãs ur̃as.⁊ nolite des¬
Laborare fecistis dñminsermonib ur̃is: ce
dixistis. Inqͥ eum fecimꝰ laborare: Reuersꝰ¬

Expanded text:
iniquitas vestimentum ejus, id est carnem, qua anima induitur sicut vestimento corpus, ut in quo peccavit, inquit uxores non potestis sine magno peccato dimittere, custodite animas vestras, et nolite des« Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, et dixistis: In quo eum fecimus laborare? In e
Abbreviated transcription (Latin):
pologice. õs qͥdem hoiẽs. s p̃cipue sac̾dotes. ds
eos hab̾e braehium siue armum dextrũ. id est
ornatũ bonoꝵ oꝑm. Pectuscłm bonȩ ce inno¬
centis conseĩe. linguam sc̃e confessionis. Uen¬
triculum qͦ iubent᷑ acciꝑe. ut nicħint̾ se uen¬
ticulum nicħ uenenatum contineant. Nam
tant᷑ inst̾cꝰ. & assumat eosstereꝰ illud. & detur¬
pet uultum anime. ut ñ possint uultum at¬
tollere & dicere. uultum tuum dñe reqͥram.¬

Expanded text:
mines, sed praecipue sacerdotes Deus eos habere brachium, sive armum dextrum, id est ornatum bonorum operum. Pectusculum bonae et innocentis conscientiae, linguam sanctae confessionis, ventriculum quoque jubentur accipere, ut nihil intra se mortiferum, nihil venenatum contineant. Nam rtantur in stercus, et assumat eos stercus illud, et deturpet vultum animae, ut non possit se vultus extollere et dicere: « Vultum tuum, Domine, req
Abbreviated transcription (Latin):
peccõrib autem tenebre. Qte dieserit succensa
malicie nec radicẽ. Hoc de impus dr. qͥd passu¬
risint in die iudicii. Sequit᷑ ⁊ diẽ: qͥd econtrio
tim̃tib nom̃ dñi uent᷑um sit. Et oriet᷑ uobis ti¬
mentib nom̃meũ sol iusticie: & santtas in
dicium. qͥq iuste oĩa iudicabit. ⁊ nec uitia.
nec uirtutes latere patiet᷑. oriet᷑ tim̃tib dm̃:
occidet autĩ ce obscurabit᷑ contẽntib ce blas¬
phemantib eũ. Unde ce cdamnatidicent: qͦd
scͥptum ẽ in libro sapĩe. Lum̃ iusticie ñ luxit
nob̃: ⁊ sol ñ ortꝰ est nob̃. In huiꝰsolis ala est sa¬

Expanded text:
peccatoribus autem tenebrae, quae dies erit succensa men et radicem. » Hoc de impiis dicitur, quid passuri sint in die judicii. Sequitur, et dicit, quid econtrario timentibus nomen Domini venturum sit. « Et orietur vobis timentibus nomen meum sol justitiae, et sanitas in dicium, quique juste omnia judicabit, et nec vitia neque virtutes latere patietur. Orietur timentibus Deum, occidet autem et obscurabitur contemnentibus et blasphemantibus eum; unde et damnati dicent, quod scriptum est in libro Sapientiae: « Lumen justitiae non luxit nobis, et sol non ortus est nobis. » In hujus solis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fecit. Non enim tollit ueniã ꝑac̾ti sceleris:
s in fut᷑um minat᷑ maledict̾ionem. Iulos aut̃ qͥs
lapsi fuerãt. ꝓuocat ad pęnitentiam. Nec ul¬
lam facit exceptionem. ssiue doct̾or. siue dis¬
cipulus. siue popłaris siue offerens munꝰ. id
ẽ sacͥdos una maledictionis sententia feriunt᷑:
ut nulla sit in eis diu̾sitas. in qͥb par ẽ culpa.
Et hoc rursum fecistis. Oꝑiebatis lacͥmis alta¬
re dñi: fletu ae gemitu: itaut ultͣ ñ respiciam
ce.⁊ ĩ uiroꝵ suoꝵ thoris alienas conitiges con¬
templantes. confugiebant ad cħsoliꝰ auxiliũ.
ꝓstrate cum lacͥmis & gemituante eiꝰ altare:
tanqͥm eausantes qͦd talia ds fieri ꝑmiteret:
cum eiꝰ omnia regant᷑ ꝓuidentia. Dic̃ gͦ qͦd sacͥ¬
ficium sac̾dotum qͥ ista cõmisert̾ ñ possit respi¬
cere. nec aliqͥd de manu eoꝵs accipe. impeditꝰ
i uelut obrutꝰ fletibꝰ miseraꝵ. S illi supbe. &
tanqͣm nicħ mali se scirent fecisse: int̾rogant

Expanded text:
acti seclieris, sed in futurum minatur maledictionem. Illos autem qui prolapsi fuerant provocat ad poenitentiam, nec ullam facit exceptionem, sed sive doctor, sive discipulus, sive popularis, sive offerens munus, id est sacerdos, una maledicti sententia feriuntur, ut nulla sit in eis diversitas, in quibus par est culpa. « Et hoc rursum fecistis: Operiebatis lacrymis altare Domini, fletu et mugitu, ita ut ultra non respiciam cae, et in virorum suorum toris alienas conjuges contemplantes, confugiebant ad Dei solius auxilium, prostratae cum lacrymis et gemitu ante ejus altare, tanquam causantes, quod talia Deus fieri permitteret, cum ejus omnia regantur providentia. Dicit ergo quod sacrificium sacerdotum, qui ista commiserunt, non possit respicere, nec aliquid de manu eorum accipere, impeditus et velut obrutus fletibus miserorum. Sed illi superbe et tanquam nihil mali se scirent fecisse, interrogant,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm cẽ multi ex sacdotib ac leuitis. abiecert̃
uxores isrłiticign̾is. quȩ seniouł pauꝑtate.
seu labore longioris uiȩ. ⁊ sexꝰ fragilitate con¬
fecte erant. debilitatemq & deformitatem
contraxerant: i copulauert sͥ iuuencłas floren¬
tes formositate corpoꝵ. uł nobilitate ⁊ diuitus
excellentes. Hos corripit ꝓpħ̃a. ⁊ ꝓuocat ut ab¬
iect̾is illis qͣs sͥ illicito matͥmonio iunxerant᷑ il¬
las qͣs male abiecerant recipiant. Dic̃ gͦ. Nun¬
quid ñ pat̾ unꝰ omnium nr̃m: Transgressꝰ ẽ
iudas. & ab hominatio fact̾a ẽ inisrł ⁊ in irłm.

Expanded text:
quam etiam multi ex sacerdotibus et Levitis abjecerunt uxores Israelitici generis, quae senio vel paupertate seu labore longioris viae, et sexus fragilitate confectae erant, debilitatemque et deformitatem contraxerant, et copulaverunt sibi juvenculas florentes formositate corporum, vel nobilitate et divitiis excellentes. Hos corripit propheta, provocat ut abjectis illis, quas sibi illicito matrimonio junxerant, illas quas male abjecerant recipiant. Dicit ergo: Nunquid non pater unus omnium nostrum? « Transgressus est Juda, et abominatio facta est in
Abbreviated transcription (Latin):
hostias dño offerrent coacti ⁊ tstes dicebam.
fcce de labore nr̃o istud offerimꝰ p̃dȩ sumus
hostium. & qͥqͥdhabe potuimꝰ. in longoiti¬
nere consumpsimꝰ: qualiac̃q habemꝰ offeri¬
mus. ħdicentes. exsufflabant sua sacͥficia:
id ẽ exsufflatione sua digna faciebant. Qui¬
dam codices hũt. exsuffiastis me: ut sit sensꝰ
Non sacͥficiosmͥ. cuisacͥficabatis. fecistismn¬
iuriam. Quamobrem ñsuscipiam illud.
Maledietꝰ dolosꝰ. qui h̃t in gge suo mascłin:
⁊ uotum faciens. immolat dño debile.⁊ c̃¬
Suggillat eos aꝑte qͥ dixerunt. ecce de labo¬
re: & ostendit eos dolose portendere pauꝑ¬
tatemẽ habent obtima. ⁊ uota facientes of¬
ferrent uilia. Hipsa qͦ ñ de suo g̾ge. s de ra¬

Expanded text:
hostias Domino offerret, coacti et tristes dicebant: Ecce de labore nostro illud offerimus, praedae sumus hostium, et quidquid habere potuimus, in longo itinere consumpsimus, qualiacunque habemus offerimus. Haec dicentes, exsufflabant sua sacrificia, id est exsufflatione digna faciebant. Quidam codices habent, « exsufflastis me, » ut sit sensus: Non sacrificio, sed mihi cui sacrificabatis, fecistis injuriam. Quamobrem non suscipiam illud. « Maledictus dolosus, qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat dSuggillat eos aperte, qui dixerunt: « Ecce de labore, » et ostendit eos dolose obtendere paupertatem, cum haberent optima, et vota facientes offerunt vilia. Haec ipsa quoque non de suo grege, sed de ra
Abbreviated transcription (Latin):
Non dix̃ ꝓferent. aut loquent᷑. s custodient:
ut impleant oꝑe. & sic cȩt̾is que agere debeãt
u̾bo. & exemploꝓponant. Et legem requirent
exore eiꝰ. idẽ sac̃dotis. Hoc &e in aggeo legimꝰ.
Introga sacdotes legem. Adsac̾dotes enĩ discipli¬
Hinc paulꝰ ad titum formam descͥbens sacer¬
dotis. ut potens sit inqͥt exhortar: in doctͥna
sana. ⁊ contͣdicentes redarguere: qͥa angłs dñi¬

Expanded text:
Non dixit proferent aut loquentur, sed « custodient, » ut impleant opere, et sic caeteris quae agere debeant, verbo et exemplo proponant; « et legem requirent ex ore ejus, » id est sacerdotis. Hoc et in Aggaeo legimus: « Interroga sacerdotes legem. » Ad sacerdotes discipliHinc Paulus ad Titum formam describens sacerdotis, « ut potens sit inquit exhortari in doctrina sana et contradicentes redarguere. » In