comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs gͦ putarã istis quidem demonus ꝓhibntu. gls¬
tib aũ uł om̃ib uł aliquib sacrificari cẽ ꝑ mis¬
quispiã cuis acrificandi putat. Qd ñ ita etꝰ intid¬
legendũ. in scripturis grecis. facalime reppitu.

Expanded text:
quis ergo putaret istis quidem daemoniis prohibitum, coelesquis ergo putaret istis quidem daemoniis prohibitum, coelestibus autem vel omnibus, vel aliquibus sacrificari esse permisquispiam, cui sacrificandum putat: quod non ita esse intelligendum, in Scripturis graecis facillime
Abbreviated transcription (Latin):
legantur dicantur. audiantur in ęccłũis. uł dõ uͦ
quid differat᷑. & hinc intelligore ubi edificiũ. &
ubi ruina sit moꝵ. Quis aut̃ hiuic dix̃ uł inspira¬
uit nͥ diabolicꝰ spũs tã uanũ aꝑtumq mendacium
quod demones ab hebreis coli ꝓhibitos reuereant᷑
potiꝰ quã oderint xp̃iani: S ds ille quẽ coluer
sapientes hebreoꝵ. etiam cȩlestib scĩs anglis & ur¬
tutib dĩ qͦs beatissimos tamꝗ̃ ciues in hac nr̃a ꝑc¬
grinatione mortali ueneramur & amamꝰ. s acrisfi¬
cariuetat. in tonans in lege sua. quã dedit hebreo
poplõsuo. & ualde minacit̃ dics Sacrificans di¬
is eradicabitur Et ne quisꝗͣ putar& demonib
minores. ne sacrificctur ec̃ p̃ceptũ. quia & ipsi
in scripturis scĩs dicti sunt du ñ hebreoꝵ s gentiã
quod euidenter in psalmo septuaginta interpis
posuer̃ dicentes. qm om̃s dii gentiũ demonia. ne

Expanded text:
legantur dicantur audiantur in ecclesiis, uel Deo uero legantur dicantur audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspirauit, nisi diabolicus spiritus, tam uanum apertumque mendacium, quod daemones ab Hebraeis coli prohibitos reuereantur potius, quam oderint Christiani? Sed Deus ille. quem coluerunt sapientes Hebraeorum, etiam caelestibus sanctis angelis et uirtutibus Dei, quos beatissimos tamquam ciues in hac nostra peregrinatione mortali ueneramur et amamus, sacrificari uetat intonans in lege sua, quam dedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter dicens: Sacrificans dis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus nimos uel minores, ne sacrificetur esse praeceptum quia in Scripturis sanctis dicti sunt dii, non Hebraeorum, sed gentium; quod evidenter in Psalmo Septuaginta interpretes posuerunt, dicentes, Quo niam omnes dii gentium daemonia : ne
Abbreviated transcription (Latin):
& deos & diuinos uiros: deos quidem om̃s recusauer̃
ꝓhibitos aut̃ demones & hos ñ odisse s reucreri
dm̃ aut̃ simulantes colere. ea sola ꝑquę ds̃ adorat᷑
ñ agunt: Namds quidem ut pote om̃ium pat̾. nul¬
lius indig&: si nobis c̃ benc. cum eũ ꝑ iusticiã & scĩ¬
tatẽ aliasq uirtutes adoramꝰ. ipsam uitã p̃cem ad
ipsũ facientes ꝑ imitationẽ & inquisitionẽ de ipso:
Inquisitio enĩ purgat inquit. initatio dificat. af¬
fectionẽ ad ipsum oꝑando B ene qͥdem p̃dicauit
dm̃ patrẽ. & quib sit colendꝰ morib dix̃. quib p̾ap¬
tis ꝓphĩci libri plenisunt hebreoꝵ. quando scõꝵ
uita siue uituꝑat᷑. siuc laudat᷑. s in xp̃anis tantũ
errat aut tantũ calumpniant᷑. quantũ uolunt
demones quos opinantur dõs. quasi cuiꝗ̃ difficile
sit recolere qͣ turpia qͥ dedecora. erga dõꝵ obseqͥũ
in theatris ageb antur & templis. & ad tendere qͥ

Expanded text:
et deos et divinos viros, deos quidem omnes recusaverunt, et deos et divinos viros, deos quidem omnes recusaverunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed revereri. Deum autem simulantes colere, ea sola per quae Deus adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget: sed nobis est bene, cum eum per justitiam et castitatem aliasque virtutes adoramus, ipsam vitam precem ad ipsum facientes, per imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim purgat, inquit: imitatio deificat affectionem ad ipsum operando. Bene quidem praedicavit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit; quibus praeceptis prophetici libri pleni sunt Hebraeorum, quando sanctorum uita siue imperatur siue laudatur. Sed in Christianis tantum errat aut tantum calumniatur, quantum uolunt daemones, quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur et templis, et adtendere quae
Abbreviated transcription (Latin):
eius dem sic̃ putant pandit erroris: Quas anitquã
xpꝰc xp̃ianis erroris implicationẽ. utrũ uolens an
nolens dederit: Siuolens. quomodo iustꝰ: Si
nolens. qͦmͦ beatꝰ : Sediã causas ipsiꝰ audiamꝰ
erroris: Sunt inquit sp̾c t̾reni minimo in loco
qͦdã. maloꝵ demonũ potestati subiecti Ab his
sapientes hebreor quoꝵ unꝰ iste etiã ihc̃ fuit. sic̃
audisti diuina apollinis quȩ suꝑiꝰ dicta sunt.
ab his gͦ hebrei demonib pessimis & minorib
spĩb uetabant religiosos. & ipsis uacare ꝓhibe¬
bant: U enerari aut̃ magis cȩlestes deos. amplius
aĩ uenerari dm̃ parẽ. hoc aut̃ inqͥt & dii p̃cipiurs̃¬
Suꝑiorib ostondimꝰ quem adimodũ animaduartert ad
dm̃ monent & illũ colere ubiq imꝑant. Uerũ indocti
& impię nat̾ẽ. quib uerc fatũ ñ concessit abdus dona
obtinere. neꝙ habẽ iouis inmortalis notionẽ. ñ audicitis

Expanded text:
eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam  Christus Christianis erroris inplicationem, utrum nolens an nolens dederit. Si uolens, quo modo iustus? Si nolens, quo modo beatus? Sed iam causas ipsius audiamus erroris. \'Sunt, inquit, spiritus terreni minimi loco quodam malorum daemonum potestati subiecti. Ab his sapientes Hebraeorum quorum unus iste etiam Iesus fuit, sicut audisti diuina Apollinis, quae superius dicta sunt — ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, et di praecipiuioribus ostendimus, quemadmodum animum advertere ad Deum monent, et illum colere ubique imperant. Verum indocti et impiae naturae, quibus vere fatum non concessit a diis dona obtinere, neque habere Jovis immortalis notionem, non audientes
Abbreviated transcription (Latin):
saluus ecẽ ñ possit. nec istoꝵ mendaci loquoꝵ demo¬
nũ laqueos uitare uł soluere: Nos aut̃ neq apol¬
bart laudantẽ : Ille quippe tamꝗ̃ iniquũ xp̃m
uult credi. quẽ audicib rectasentientib dic̃ oc¬
cisum. ista hominẽ pussimũ. s hominẽ tantum:
Una ẽ tam̃ & illiꝰ & huiꝰ intentio. ut nolint homi¬
nes et̃ xp̃ianos. qr nisi xp̃iani erunt. ab eoꝵ
erui potestate ñ pottr̃. Iste uͦ philos ophus uł po¬
tiꝰ qui talib aduersus xp̃ianos quasi oraculis ere¬
dunt. prius faciant si posst̃. ut int̾ se de ipso
xp̃o hechate atq apollo concordent. eumq aut
ambo c̃tempnant. aut ambo collaudent. Qͦd si
facert potuissent. nichil ominꝰ nos & uituꝑa tores
ista laudando dissentiant. ꝓfecto eis blasphe¬
mantib xp̃ianos non credunt homines si ret̾¬
te ipsi sentiant: Sane xpm̃ laudans uł porphi¬
ruis uł hȩchate. cum dicat eũ ipsũ fataliter
dedisse xp̃ianis ut implicare̾t᷑ errore. causas tam̃¬

Expanded text:
saluus esse non possit nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos uitare uel soluere. Nos autem neque Apolobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum Christum uult credi, quem iudicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem Una est tamen et illius et hujus intentio, ut nolint homines esse Christianos; quia nisi Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste vero philosophus, vel potius qui talibus adversus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate atque Apollo concordent, eumque aut ambo condemnent, aut ambo collaudent. Quod si facere potuissent, nihilominus nos et vituperatores ista laudando dissentiant; profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. 4. Sane Christum laudans, vel Porphyrius, vel Hecate, cum dicat eum ipsum dedisse fataliter Christianis, ut implicarent
Abbreviated transcription (Latin):
ius opis libros ꝑuenit. qui dubitare ad huc possit
malis & impuris demonib seruisse romanos. nͥ uł
nimiũ stolidꝰ. uł impudentissime contentiosus :
Sedut taceã qualos sint quos sacrificiis colebant
in legedi ueri scriptum ẽ. Sacrificans dis eridicabi¬
t̃. nͥ dño tantũ: Nec bonis gͣmalis diis sacrificare uo
deri potest Quis iste ds ẽ aut unde dignꝰ ec̃ ꝓlitꝰ.
cui deberent obtemꝑare romani. ut nullũ dõꝵ
p̃t̃ ipsũ colerent sacrificiis: Magne cecitatis c̃ ad¬
p̃dixerunt ista qͣ cernimꝰ. Ipse ẽ ds̃. a qͦ rspons̃
icop̃ abrabã In scmine tuo. benedicent᷑ omsgn Aͦd¬
in xp̃o fieri qui scdm̃ carnẽ de illo seminc exortus
ẽ: id est ipsi qui remanserunt huiꝰ nominis inimiso
uelint nolintũc cognoscunt: Ipse c̃ dz̃. cuiꝰ diumꝰ¬
ȩcdãm quam uidemꝰ toto orbe diffus. in libris lu¬
ꝑiorib posui: Ipsc c̃ dsꝰ. quem uarro doctissimꝰo

Expanded text:
ius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit ius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrifderi potest: Quis iste Deus est, aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis? Magnae caecitatis est, adphetae praedixerunt ista quae cernimus. Ipse est Deus, a quo responsum accepit Abraham, In semine tuo benedicentur omnisto fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuius diuecclesiam, quam uidemus toto orbe diffusam, in libris superioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus
Abbreviated transcription (Latin):
ticia. ꝓcul dubio nec in hominũ coet qui ex hominib
talib constat. Non ẽ hicgͦ iuris ille consensus. qͥ homi¬
nũ multitudinc̃ poplin fac̃. cuiꝰ res dr̃ eẽ res publica
Nam de utilitatt quid dicã. cuiꝰ etiã cõmunione sociatꝰ
coetꝰ hominũ sic̃ se se hab& ista definitio popłs ñcupat᷑:
Quamuis cnim sidiligent̃ adtendas. nec utilitas sit ulla
uiuentium qui uiuunt impie. sic̃ uiuit om̃ĩs qui ñ seruit
gis sibi inmundissimi spꝰc tamquam diis sacrificari uo¬
lunt. tam̃ quod de iuris consensu dixunꝰ satis et̃ arbi¬
tror. unde appareat ꝑ hanc definitionẽ ñ et̃ poplm̃
cuiꝰ res publica et̃ dicitur. in quo iusticia ñ est. Sicii
dicunt ñ spĩb in mundis sed dus bonis atꝙ scĩs in sua
re publica seruisse romanos. numquid eadem tori¬
ens repetenda sunt. que iam satis ĩmo ult̃ quã satis
ẽ diximus : Quis enĩ ad hunc locũ ꝑ supiores hu¬

Expanded text:
titia, procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus titia, procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo juris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cujus res dicitur esse respublica. Nam de utilitate quid dicam, cujus etiam communione sociatus coetus hominum, sicut se habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamvis enim, si diligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium, qui vivunt impie; sicut vivit omnis qui non servit  sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores hu
Abbreviated transcription (Latin):
uam tam in iusticiã nͥ seqͥtur imꝑiosa ciui¬
tas cuiꝰ c̃ magna res publica. ñ eam pos¬
sc ꝓunciis imꝑare. responsum a parit
iusticię: ideo iustum et̃ quod talibꝰ hominib sit
utilis seruitꝰ. & ꝓ utilitate eoꝵ ficri cum recte fit:
idest cum imꝓbis auferet᷑ in iuriarũ licentia. &
domiti melius sehabent. qr indomiti deteriꝰ ha
buer̃: Subditũq ẽ. ut istaracio firmaretur ue¬
luti a nat᷑a sumptũ nobile exemplũ: atꝙ dictũ
libidini. ceterisq uiciosis animi partib : Plane¬
hoc exemplo satis edoctũ ẽ: quib dam eẽ utilẽ
seruitutẽ. & dõ quidem ut seruiat᷑ utile ẽ om̃ib
Seruiens aũ dõ animꝰ recte imꝑat corpori. inq
ipso animo racio dnõ dõ subdita recte imꝑat.
ineo putandũ c̃ ec̃ iustitiȩ. quandoquidon dõ ñ scrui¬
ens. nullomͦ potest iusit animꝰ. corpori. aut humana
racio uiciis imꝑare: Et si in hominctali ñẽ ullauis¬

Expanded text:
quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuiquam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuitas, cuius est magna res publica, non eam posse prouinciis imperare: responsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indomiti deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a natura sumtum nobile exemplum adque dictumlibidini ceterisque uihoc exemplo satis edoctum est, quibusdam esse utilem servitutem; et Deo quidem ut serviatur, utile esse omnibus. Serviens autem Deo animus, recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Domino Deo subdita, recte imperat in eo putandum est esse justitiae; quandoquidem Deo non serviens, nullo modo potest juste animus corpori, aut humana ratio vitiis imperare? Et si in homine tali non est ulla jus
Abbreviated transcription (Latin):
res ẽ popli. & poplꝰ non c̃ quod consensu ñ sociatꝰ
c̃ iuris. ñ ẽ aũ ius ubi iusticia nulla ẽ: ꝓcul dubo¬
titia porro eauirtꝰ ẽ: quę sua cuiq distribuit:
Que gͥ iusticia c̃ hominis. quę ipsum hominẽ dõ
uͦ tollit. & in mundis demonib subdit: Hocine¬
ẽ. sua cuiq distribuere : An qui fundũ auftrt
ciꝰ a quo emptꝰ ẽ: & tradit ei qui nichil habet eo
iuris iustꝰ ẽ : Et quise ipsum aufert dominanti dõ
a quo factus est: & malignis seruit sp̃ib iustꝰ est:
Disputatur certe acerrime atq fortissime in eisdẽ
ipsis dere publica libris aduersus in iusticiã. ꝓuis¬
ticia Et qm̃ cum prius agerctur. ꝓ iniusticiȩ
partib cont̃ iusticiam. & diceretur nͥ ꝑ in iustici¬
am rẽ publicam stare. augeriq ñ posse. hoc ue¬
lut ualidissimũ positũ erat. in iustũ et ut homines
hominib dominantib seruiant

Expanded text:
res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iutitia porro ea virtus est, que cuique sua distribuit. Que igitur iustitia est hominis, que ipsum hominem deo vero tollit et immundis demonibest sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et quoniam, cum prius ageretur pro iniustitiae partibus contra iustitiam et diceretur nisi per iniustitiam rem publicam stare augerique non posse, hoc ueluti ualidissimum positum erat, iniustum esse, ut homines hominibus dominantibus seruiant;
Abbreviated transcription (Latin):
lũ enĩ eẽ definunt. cetũ multitudinis iuris
consensu & utilitatis cõmunione sociatii Quid aut̃
dicat iuris consensũ disputando explicat. ꝑ hoc os¬
tendens geri sine iusticia ñ posse rem publicam:
Ubi gͦ iusticia utra ñ ẽ. nec ius potest ec̃ Qͦa enĩ
iure fit: ꝓfecto iuste fit Qͦd aut̃ fit in iuste. nec
iurt ficri potest Noncnuĩ uira dicenda sunt uł putan¬
da. iniqͦ hominũ constituta. cum illud etiam ipsi
ius et̃ dicant. quod de iusticiȩ fonte manauerit. fal¬
sumq ec̃ quod a quib dam ñ recte sentientib dici
solet. id ec̃ ius. qͦd eiqͥ plus pocest utile ẽ Qͦ circa
ubi ñ ẽ uera iusticia. uiris consensu sociatꝰ coetꝰ ho¬
minũ non potest et̃. & ideo nec populꝰ: iuxta illa
scipiionis uł ciceronis definitionẽ: Et siñ popłꝰ
nec res poplĩ. s. qͥliscumq multitudinis. quę poplĩ
nomine digna ñ ẽ.Acꝑ hoc si respublica

Expanded text:
lum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris lum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam ipsi ius esse dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica
Abbreviated transcription (Latin):
usũ riferat ad illius finẽ quã diligit. ardentis¬
sime ac fidelissime spaut᷑ Non absurde dici
ctiam nc̃ bcatꝰ potest. spe illa potiꝰ ꝗͥ reista:
Resista uͦ sine spe illa. beatitudo falsa. & mag¬
na miseria ẽ. Non enĩ ueris animi bonis utit᷑.
qm̃ non ẽ uera sapiontia quȩ intentionẽ suam
in his quę prudent᷑ discernit. gerit fortit᷑. cohib&
temꝑant᷑. iusteq distribuit. ñ ad illũ dirigit fi¬
nem. ubi crit ds̃ om̃a in om̃ib. et̃nitatt certa &
uit ac dilucide expediam. quod in sedõ huiꝰ opis
libro me demonstraturũ eẽ ꝓmisi. scdm̃ diffini¬
tiones quib apud ciocronẽ utitur scipio in libris
de re publica. numquã rem publicã fuisse ro¬
manam: Breuit̃ enim rẽ publicam. definiuit
et̃ rem poplĩ: Quȩ difinitio si uera ẽ. nũ quã fuit
romana res publica. quia nũ ꝗͣ fuit respopli
quã definitionẽ uoluit eẽ rti publice Popu¬

Expanded text:
usum referat ad illius finem, quam diligit ardentisusum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et uiter ac dilucide expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstraturum esse promisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Popu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ se et̃ ep̃m. qui peẽ dilexerit. ñ ꝓdesse. Itaq
abstudio cognoscende ueritatis nemo ꝓhibetur. qͥd
ad laudabile ꝑtinet ocium: Locusuͦ supior si¬
ne quo regi popls ñ potest. &sinta teneat᷑ atq
ad ministretur ut dec& tam̃ indecent̃ appecit᷑.
Quam obrem ociũ scm̃ querit caritas ueritatis.
negocium iustũ suscipit necessitas caritatis.
quã sarcinã sinullꝰ imponit. ꝑcipiende atq
intuende uacandũ est ueritati Si aut̃ imponit᷑
suscipienda ẽ ꝓpt̃ caritatis necessitatẽ. Sed
nec sic omĩmodo ueritatis delectatio de seren¬
da ẽ: ne subtrahatur illa suauitas. & oppͥmat
mortales transeant. nascendo atq moriendo
s in qua immortales manent nichil aduersi
onĩ modo patiendo. quisc̃ qui illam uitã uł
beatissimam neg&. uł in eiꝰ comparatione istã
quȩ hic agit᷑ quantis lib& animȩ & corporis ex¬
ternarumq rerũ bonis plenasit ñ miscrrimã
iudic& : Quam tam̃ quicũq sic haba ut ciꝰ

Expanded text:
se episcopum, qui praeesse dilexerit, non prodesse. Itaque ab studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipe adque intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda est propter caritatis necessitatem: sed nec sic omni modo ueritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suauitas et obprimat mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius
Abbreviated transcription (Latin):
lib& eoꝵ uitam ducere & ad sempit̾na p̾mia pue¬
nire. int̾ẽ tam̃ quid amore tencat ueritatis. quid
officio caritatis impendat: Nec sic ec̃ quisq deb&
ociosus: ut in eodem ocio utilitatẽ ñ cogita ꝓximi.
nec sic actuosus. ut contemplationẽ n requirat dĩ.
In otio ñ in ers uacatio delectart deba. scd aut
inquisitio aut inuentio ueritatis. ut in ea quisq
ꝓficiat. & qͦd inuenerit teneat. & alteri ñ inuideat:
In actione uͦ ñ amandus ẽ honor in hac uita suic po¬
tentia. qm̃ om̃a uana sub sole. sed opꝰ ipsũ quod ꝑ
eundem hono ẽ uł potentiã fit: si recte atq utilit̃
fit id c̃ ut ualeat ad eam salutt̃ subdioꝵ. quȩ se¬
cundũ dm̃ẽ: unde iam suꝑi disputauimꝰ. łpter
rat. Ex ponere uoluit quid sit ep̃atꝰ. quia nom
ẽ opis. ñ honoris: Qrecum ẽ eus atq inde duc¬
tum uocabulũ. quod illeqͥ p̃ficitu. eis quib. u¬

Expanded text:
libet eorum vitam ducere, et ad sempiterna praemia pervelibet eorum vitam ducere, et ad sempiterna praemia pervenire; interest tamen quid amore teneat veritatis, quid officio charitatis impendat. Nec sic quisque debet esse otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi; nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners vacatio delectare debet; sed aut inquisitio, aut inventio veritatis: ut in ea quisque proficiat, et quod invenerit teneat, et alteri non invideat. In actione vero non amandus est honor in hac vita, sive potentia; quoniam omnia vana sub sole: sed opus ipsum, quod per eumdem honorem vel potentiam fit, si recte atque utiliter fit, id est, ut valeat ad eam salutem subditorum, quae secundum Deum est; unde jam superius disputavimus . Propter rat. Exponere uoluit quid sit episcopatus, quia nomen est operis, non honoris. Graecum est enim adque inde ductum uocabulum, quod ille qui praeficitur eis quibus p
Abbreviated transcription (Latin):
Credit etiã scripturis sc̃is & ucterib & nouis. quascano¬
nicas appellamꝰ. unde fides ipsa c̃cepta ẽ: & qͥ uistꝰ ui¬
uit. ꝑ ꝗͣ sine dubitatione ambulamꝰ. quã dui pegri¬
namur a dño. Qua salua atꝙ̃ certa de quib dam
reb quas neq sensu neqꝙ racione ꝑcepimꝰ. neq nob̾
ꝑ scripturam canonicam claruer. nec ꝑtestes quib
ñ credere absurdũ ẽ. in nrãm noticiã ꝑuenq̃ sine
qͥnonẽ contͣ diuina p̃cepta. istam fidem qͥ pue¬
nitur ad dm̃ quisq sectetur: Unde ipsos quoq
philosophos quando xp̃ani fuint. ñ habitũ uł
c̃suctudinẽ uictus q nichil impedit religionẽ is
falsa dogmata mutare cõpellit Unde ulam ꝗ̃
uarro adhibuit excinicis differentiã sinichiltur¬
pit̾ atq intt̃ꝑant̃ agat. omino ñ curat. Extrib
uͦ illis ditȩ gencrib: ocioso actuoso & ex utro ꝙͥ
cõposito. quam uis salua fide quisq possit in quo¬

Expanded text:
credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canocredit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque certa de quibusdam rebus, quas neque sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit expiter atque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus vero illis vitae generibus, otioso, actuoso, et ex utroque composito, quamvis salva fide quisque possit in quo
Abbreviated transcription (Latin):
fruendidõ. & inuicẽ in dõ: Quo cũ uentũ fuerit.
ñ erit uitt mortalis s plene. certeꝙ uitalis. nec
corpꝰ animalȩ : quod dum corrũpitur ad grauas
aiãm .s spãle sine ulla indigentia ex omi parte
subditũ uoluntati. Hanc pacem dũ ꝑegrinat᷑
in fide hab& atq ex hac fide iuste uiuit. cũ ad
illa pacem adipiscendã refert quic quid bonaꝵ
actionũ gerit erga dm̃ & ꝓximũ. qm̃ uita cl
adhibuit. qͥb incerta sunt ciã. oĩno cuutas
di talẽ dubitationẽ tamꝗͣ dementiã detestat᷑. habes
dereb quas mente atq racione cõp̃hendit etiam si
paruã ꝓpt̃̾ corpꝰ cor. ruptibile quod ad grauat
animã. qm̃ sicut dicit apłs ex parte scimus. tam̃
certissimã scientiam. creditq sensib in ra cuiꝰq
euidentia. quib ꝑ corpꝰ animꝰ utitur. qm̃ mi¬
serabiliꝰ fallitur qͥ numꝗͣ putat eis eẽ credendũ:

Expanded text:
fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum actionum gerit erga Deum et proximum, quoniam quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente adque ratione conprehendit, etiamsi paruam propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam quoniam, sicut dicit apostolus, ex parte scimus, tamen certissimam scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum:
Abbreviated transcription (Latin):
tas dũ ꝑcgrinat᷑ in t̾ra. ex om̃ib gentib ciuesta
euocat. atq in om̃ib linguis ꝑegrinã colligit
societatem. ñ curans quicquid in morib legib insti¬
tutis q diũ sum c̃ : quib pax terrena uł conque¬
ritur uł tenctur. nichil eoꝵ rescindons nec destru¬
ens ĩmo etiam seruans ac consequens Qͦd lic&
diuersũ in diũsis nationib. ad unũ tam̃ eundẽq
finẽ t̾renȩ pacis intenditur. si religionẽ qua unꝰ
sumꝰ & uerꝰ dsꝰ colendus docetur ñ impedit. Utit̃
ꝓͦ etiã cęlestis ciuitas in hac sua ꝑegrinatione
pace trena & de reb ad mortalẽ hominũ nat̾am
ꝑtinentib humanarũ uoluntatũ cõpositionem
quantũ salua pietatt ac religione c̃ceditur. tu
etur atq appetit. eamq terrcnã pacẽ refert ad
celestẽ pacẽ. quę uere ita paxẽ ut racionalisdũ¬
taxat creaturę sola pax habenda atq dicenda
sit: ordinatissima scilic& & concordissima societas

Expanded text:
tas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus pax terrena uel conquiritur uel tenetur. nihil eorum rescindens uel destruens, immo etiam seruans ac sequens, quod licet diuersum in diuersis nationibus, ad unum tamen eundemque finem terrenae pacis intenditur, si religionem, qua unus summus et uerus Deus colendus docetur. non inpedit. Utitur ergo etiam caelestis ciuitas in hac sua peregrinatione pace terrena et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus humanarum uoluntatum conpositionem. quantum saetur atque appetit, eamque terrenam pacem refert ad coelestem pacem: quae vere ita pax est, ut rationalis duntaxat creaturae sola pax habenda atque dicenda sit, ordinatissima scilicet et concordissima societas
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ iram. ad aliũ c̃cupiscentiã. inꝙͥ ipsis reb uit
adiacentib ad aliũ petꝰ. ad aliũ triticis. ad alumi
uinũ. ad aliũ oleum. ad aliũ siluas. ad alium
nũmos. ad aliũ nauigationẽ. ad alium bellũ. atq
uictorias. ad aliũ c̃iugia. ad alium partũ ac fecun¬
ditatẽ. & ad alios alia cetã. celestis aut̃ cuntas
unum dm̃ solum colendũ noss&. eq tantũ modo
deo debetur fideli pietate censera. factũ ẽ ut re¬
ligionis leges cum trena ciuutate ñ poss& habere
cõmunes ꝓꝙ his ab ea dissentire haber& necesse
atq oneri et̃ diuersa sentientib. eoꝵ ꝙͥ uras & odia
& ꝓsequutionũ impetꝰ sustinere. nͥ cũ animos ad

Expanded text:
alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo r et non nisi Deo debetur, fideli pietate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, n
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitas transeat Ac ꝑhoc dum apud t̾re¬
nã ciuitatẽ uelut captiuam uitam sue ꝑegri¬
nationis agit. iam ꝓmissione redemptionis &
dono spãli tã ꝗͣ pignore accepto. legib t̾renç
ciuitatis quib hȩc adminis tranturꝰ. quȩ susten
tandȩ mortali uitȩ accomodata st̃ obtẽꝑare
ñ dubitat : ut qm̃ cõmunis ẽ ipsa mortalitas.
seruetur in reb ad eam ꝑtinentib. int̾ ciuita¬
tẽ utrãq c̃cordia. Uerũ quia t̾rena ciuitas
habuit quosdã suos sapientes. qͦs diuina imꝓbat
disciplina. qui uł suspicati uł decepti a demo¬
nib crederent multos deos c̃ciliandos ẽẽ reb hu¬
manis. ad quoꝵ diuersa qͦdã mͦ officia diuersa
subdita ptinerent. ad alium corpꝰ. ad aliũ ani¬
mũ. inq ipso corpore ad aliũ caput. ad aliũ
ceruicẽ. & cetã singula ad singulos. similiter
in animo. ad aliũ ingeniũ. ad aliũ doctrmã. ad

Expanded text:
mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terremortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sutande mortali vite accommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut quia communis est ipsa morseruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad
Abbreviated transcription (Latin):
uiuunt ex fide. pacem terrenã ex huiꝰ
temꝑalis uite reb cõmodisq sectatur.
Domꝰ aũ hominũ ex fide uiuentium expectat ea
q̃ in futurum ęterna ꝓmissast̃. trenisꝙ reb ac
tẽporalib tamꝗͣ peregrina utitur. ñ quib ca¬
piat᷑ & autat᷑ q tendit in dm̃. s quib sustentet᷑
ad faciliꝰ toleranda minimeq augenda onera
corporis corruptibił qͦd aggrauat animã: Id cir¬
co rerũ uite huic mortali necessariii s utrisq ho¬
minib & utnq domui cõmunis ẽ usus. sed fi¬
nis utendi. cuiq suus ꝓprius multumq diũ¬
sus. Ita etiam t̾rena ciuitas quȩ ñ uuit ex fide
oboediendi ꝙ̃ concordiam ciuum. ut sit ei de
reb ad mortalẽ uitã ꝑtinentib humanarũ qͦ¬
dam cõpositio uoluntatũ Quutas aut̃ celes¬
tis uł potius pars ciꝰ ꝗͣ in hac mortalitate pe¬
regrinat᷑ & uuut ex fide. etiam ista pacenecesse
ẽ utatur. donec ipsa cui talis pax necessaria ẽ

Expanded text:
vivunt ex fide, pacem terrenam ex huius vivunt ex fide, pacem terrenam ex huius temporalis vite rebus commodisque sectatur. Domus autem hominum ex fide viventium expectat ea que in futurum eterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, obediendique concordiam civium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est,
Abbreviated transcription (Latin):
ficienti ad uiuando efficere ut bonũ quod maiꝰ ẽ
amittatur: ita ñ ẽ in nocentie parcendo sinere
ut in malũ grauiꝰ incidat᷑ Pcrtin& gͦ ad in nocen¬
tis officiũ. ñ solũ nemini malũ inferrt. ucrũ etiã
cohibere a peccato uł punire peccatũ. ut Aut ip¬
se qui plectitur corrigat᷑ &x ꝑinento. aut aliit̃¬
reantur exemplo: Qu̾ia gͥ hominis domꝰ. initiũ
siue particula deb& et cuutatis. omẽ aut inicium
ad iliquẽ sui ginetis finc & oĩs pans ad unisi cuiꝰ pars
c̃ in tegriatt̃ refertur. sats appara ee c̃sequens. ut
ad pacc̃ ciuicã pax domestica referatur. id est
ut ordinata imꝑandi oboediendiq c̃cordia coha¬
bitantiũ referatur ad ordinatam impandi oboedi¬
endiq c̃cordiamciuiũ : Ita fit ut ex lege ciuitatis
p̃cepta sumere patit̃ familias oporteat: quib domũ
suã sic regat. ut sit paci accomoda ciuitatis¬
eo domꝰ hominum qͥ ñ

Expanded text:
ficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est ficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere patrem familias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci adcommoda ciuitatisSed domus hominum, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ib domꝰ suc menbris pari dilectione c̃sulerent
Ed naturał ordo ita p̃serpsit. ut nom patrũ familis
hinc exortũ sit. & tam late uulgatũ. ut etiã inique
dnãntes hoc se guide̾nt appellari Qui aut̃ ucripa¬
tres familias sunt. õib in familia sua tamꝗ̃ filiis
ad colondũ & ꝓmerendũ dm̃ consulunt. desideran¬
tes atq optantes uenire ad celestẽ domũ. ubinaas¬
sariũ non sit officiũ imꝑandi mortalib quia neces¬
sariũ ñ erit officium c̃sulendi. um in illa in morta¬
litait felicib. Quo donec ueniat̃. magis debent
patres quod dñant᷑. ꝗ̃ seriu tolerare qͦd scruiunt:
Siqͥs aut̃ in domo ꝑ inoboedientiam domestice paci
adusat̃. corripit᷑. scu uerbo. seuuerbc̃. scuquolib&
alio gñe penc iusto atq licito. quantũ socictas hu¬
mana c̾cedit. ꝓ eiꝰ qui corripitur utilitate. ut paci
unde dissilucrat. coaptetur. Sic̃ enĩ non ẽ benc¬

Expanded text:
omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est bene
Abbreviated transcription (Latin):
lo pacis oidine quo aliis alii subiecti s̃. sic̃ ꝓdest hu¬
militas seruientib ita noc& suꝑbra dñantib. Nulsꝰ
nis. aut peccati. Ucrũ & penał seruitꝰ ealege ordinat᷑
que natalem ordinem c̃seruari uib&. ꝑturbanuctat.
quiasi cont̾ eam legemñ et̃t factum. nichil eẽt poc
nali seruitute cohertendũ. Idcoq apłs mon& etiã
scruos subditos eẽ dominissuis. & ex animoais cũ
bona uoluntate scruire. ut scilica. siñ possunt adñis
liberi ficri. suã scruituit̃ ipsi quod imm̾ libãm faciant
ñ timore subdolo .s fideli dilectione scriuondo donc
transeat iniquitas. & euacuct᷑ õĩs pͥncipatꝰ & potestas
humana. & sit ds̃ oiã in om̃ib¬
Uo circa ctã si habutr̃ seruos iusti patrts
nr̃i. sic ad ministrabant domesticã pacẽ.
ut sedm̃ hec tt̃poralia bona. filioꝵ sortem
A seruoꝵ conditione distinguerent
ad dm̃ aut̃ colendũ in qͦ atrna bona sꝑnda sunt.

Expanded text:
llo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest hullo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus nis, aut peccati. Verum et poenalis servitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conservari jubet, perturbari vetat: quia si contra eam legem non esset factum, nihil endum. Ideoque Apostolus etiam servos monet subditos esse dominis suis, et ex animo eis cum bona voluntate servire : ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam servitutem ipsi quodammodo liberam faciant; non timore subdolo, sed fideli dilectione serviendo, donec transeat iniquitas, et evacuetur omnis principatus, et potestas humana, et sit Deus ouocirca etiamsi habuerunt seruos iusti patres nostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cati meritononẽ: Nam & cũ iustũ gerit᷑ bellũ: ꝓ
peccato e cont̾rio dimicat᷑. & oĩs uictoria cum etiã
malis ꝓuenit. diuino udicio uictos humilat.
uł emendans peccata. uł punicns Testis ẽ hõ dĩda¬
nid cum in captiuitate positꝰ peccata sua & pecca¬
ta popli sui c̃fiteturdõ. & hanc ec̃ causã illiꝰ capti¬
uitatis. piodolore testatur: Prima gͦ scruitutis ciu¬
sa peccatũe. ut hõ homini condicionis uinculo sub¬
deretur. Qdñ fuit nͥ dõ iudicante apud quẽ ñ est
iriquetas o nouit diuersas penas meritis distribu¬
ere delinquentium: Sicut aũ suꝑnꝰ dñs dix̃ ois
dem religiosi dñs iniquis. ñ tam̃ liberis seruint:
& qͣ enĩ quis deuictus c̃. huic seruus Addict t
Ec utq felicus serut᷑ homini qua libiami. cum
sciussimo dominatu iust& corda mortalium. ut
alias omittam libido ipsa dñandi hominib. At in a¬

Expanded text:
cati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro cati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur; et omnis uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel puniens. Testis est homo Dei Daniel. cum in captiuitate positus peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo et hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. Prima ergo seruitutis causa peccatum est. ut homo homini condicionis uinculo subderetur; quod non fit nisi Deo iudicante, aput quem non est iniquitas et nouit diuersas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem supernus Dominus ddem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem i
Abbreviated transcription (Latin):
ulendi. nec pͥncipandi suꝑbia. s ꝓuidendi miscdĩ
bc naturilis ordo p̃scribit
ata ds̃ hominẽ c̃didit: Nam dominctur
Ninqͥt piscium maris. & uolatiliũ cęli. &
õium repentiũ. qͦ repunt suꝑ t̾ram. Racionalẽ
factũ adimaginẽ suam. noluit nͥ irracionabilib
dominari. ñ hominẽ homini. s hominc̃ peccori:
Inde pͥmi iusti pastores pecoꝵ magis quã roges
hominũ constituti st̃. ut etiã sic in sinuara ds. qͥd
postul& ordo creaturaꝵ. quid exigat meritum
peccatoꝵ: Conditio quippe seruitutis. iurc intl¬
ligitur imposita peccatori ꝑ inde nusꝗͣ scriptura¬
rũ legimꝰ seruũ. anteꝗͣ hoc uocabulo noç iustus
peccatũ filii uendicar&. Nom̃ itaq istud culpa
meruit. ñ nat᷑a. Origo aũ uocabuli seruoꝵ in
latina lingua inde creditur ducta. quod hi qͥ urebl¬
li possint occidiͤ auctorib. cñ scruabanturscrui fi¬
ebunt. ascruando appellati. Qd eti ĩ ipsũ. sinc pot¬

Expanded text:
ulendi; nec principandi superbia, sed providendi misericordia. Hoc naturalis ordo prescribit, ita deus hominem condidit. Nam dominetur inquit, piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine pec
Abbreviated transcription (Latin):
fernoꝵ abdita & ipsa numma ꝑhorrescunt. quoꝵ
lexe pat. que ualde scĩ honorant hebrti. Tilio¬
raculo dĩ sui apollinis porpbiriꝰ tãmagnũ am̃
dix hebrtoꝵ. ut cu & ipsa numina ꝑheirescant¬
um gͦ ds̃ iste aixerit. sacrificans dus eradicabi¬
tur. miror quod ipse porphiriꝰ ñ ꝑhorrucrit
& sacrificans diis cradicari ñ formidauerit.
Dic̃ etia bona philosophus istt de xp̃õ. quasi oblitꝰ
illiꝰ dequd paulo ante loquuti sumꝰ ⁊ Contumelie
sue aut quasi in somnis di eiꝰ maledixerint xp̃o.
& euigilantes eum bonũ eẽ cognouerint. digne¬
ꝙ laudaueruit. Deniꝙ̃ tamꝗ̃ mirabile aliquid
atꝙ̃ incredibile ꝓlaturꝰ. pt̃ opinionẽ inquit ꝓ

Expanded text:
fernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum fernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum lex est Pater, quem ualde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescantum ergo Deus iste dixerit: Sacrificans dis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis eradicari non formidauerit. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixerint Christo et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturus: Traeter opinionem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
apollinis. ubi a iudicibrecta sentientib xpindic̃
occisum. tamꝗ̃ illis iuste iudicantib merito sit il¬
le punitꝰ. Uid erint quid de xp̃o uates mendax
apollinis dixerit. atq iste crediderit. aut fortas¬
se uatẽ qͦdñ dix̃. dixisse iste ipse confixerit Quę¬
ut sibi constent. uł ipsa oracula int̾se faciat conue¬
nire. postea uidebimꝰ. Hic tam̃ iudeos tamꝗ̃ dĩ sus¬
ceptores recte dic̃ iudicasse de xp̃o. quod cum mor¬
te pessima ex cruciandũ eẽ censucrint. Ds̃ itaq
iudeoꝵ cui ꝑhib& testimoniũ. audicndꝰ fuit dics:
Dacrificans diis eradicabit᷑: nͥ dõ tantum. Sed ad
manifestiora ueniamꝰ. & audiamꝰ ꝗ̃ magnũ dm̃
dicat ec̃ iudeoꝵ Ite ad ea que interrogauit apol¬
linẽ. quid meliꝰ. uerbum. siue racio. anlex: res¬
pondit in qͥt uersib hȩc dicens: Ac deinde subiet̃
apollinis uersus. in quib & isti sunt: ut quantum sa¬

Expanded text:
Apollinis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit Apollinis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit ille punitus. Viderim quid de Christo uates mendax Apollinis dixerit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Iudaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora ueniamus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde subicit Apollinis uersus, in quibus et isti sunt, ut quantum sa
Abbreviated transcription (Latin):
im in libris qͦ s eglogion philosopbias appellat
in quib ex sequit᷑ atꝙ conscribit reꝵ ad phi¬
losophiam ꝑtinentiũ uelut diuina responsa
ut ipsã uerbaciꝰ quemadmodum ex greca lingua in
latinã int̾p̃tata sunt ponã. interroganti inquit quẽ
dm̃ placando reuocare possit uxore suã a xp̃ianis¬
mo. hec ait uersib apollo: Demde uerba uelut
apollinis. ista sunt. Forte magis poteris mnͣq̃ impres¬
sis littis scribere: aut ad inflans pennas leues ꝑ aera¬
ut auis uolare. qͣ pollutt reuoces impie uxoris sen¬
sũ. Pergat qͦ modo uult in anib fallacus mortu
ditũ. pessima inspeciosis ferro incta mors int̾fecit:
Demde post hos uersus apollinis qͥ ñ stante metro
latinc int̾p̃tati sunt: subiunx̃ atq ait: In his qͥdem
in remediabile sententię coꝵ manifesta uit: diccns
qͥm̃ iude suscipiunt dm̃ magis quã isti Ecce ubi
decolorans x pm̃ iudeos p̃posuit xp̃ianis. confitens
quod iudei suscipiunt dm̃. Siceni exposuit uers

Expanded text:
m in libris. quos ex XoTfwv <ptXooo<ptac appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuocare possit uxorem suam a Christianismo, haec ait uersibus Apollo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Torte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo uult inanibus fallaciis perserditum pessima in speciosis ferro uincta mors interfecit.\' Deinde post hos uersus Apollinis, qui non stante metro Latine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inremediabile sententiae eorum manifestauit dicens, quoniam Iudaei suscipiunt Deum magis quam isti.\' Ecce, ubi decolorans Christum Iudaeos praeposuit Christianis, confitens quod Iudaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit uersus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sibi. & ꝑ hoc in om̃ib hominib ad candem
ciuitatẽ ꝑtinentib atq oboedientib dõ. animꝰ
etiam corpori. att racio uicus. ordine legitimo
fidedit̾ imꝑet. ut quem admodũ ustꝰ unꝰ. ita quic¬
ꝓfecto non e coetꝰ hominũ. iuris consensu &utili¬

Expanded text:
hominibus ad eandem ciuitatem pertinentibus adque oboedientibus Deo animus etiam corpori adque ratio uitiis ordine legitimo fideliter imperet; ut, quem ad modum iustus unus, ita cprofecto non e