comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum amat. futuram głam non sꝑt.
Caritas grece. latine dilectio int̃pretat᷑. qͥ
duos in se inliget. Nam dilectio aduob n¬
cipit. quod est amor dei et ꝓximi. De qua
Maior est autẽ hȩc omnib. quia qͥ diligi
t credit. et sꝑat. Qui autẽ non diligit qu̾¬
iuis multa bona faciat. frustra laborat.
Omnis autẽ dilectio carnalis. non dile¬
tio s magis anior dici so¬
Ilet. dile¬
cionis autẽ nomen:

Expanded text:
peccatum amat, futuram gloriam non sperat. peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duobus incipit, quod est amor Dei et proximi; de qua Maior est autem haec omnibus, quia qui diligit et credit et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen
Abbreviated transcription (Latin):
puto esse bonum. hoc puto esse uerũ. Rqͥ
appellata quod ꝑ eam uni deo religamꝰ a
nrãs. ad cultũ diuinũ. uinculo seruias
Quod uerbũ cõpositum ẽ. arelegendo ids
eligendo. ut ita latinũ uideatur religos
digio. Tria sunt autẽ que in religioniso
tu ad colendũ dm in omnib ꝑquirunꝰ
id est fides spes caritas. In fide. quid crlꝰ¬
dum. in spe quid sperandum. in caritar
quid sit amandum. Fides est qua ueratir
credimꝰ id quod nequaquã uidere ualdi
tam credere iã nom possumꝰ qđ uidenis
Propͥe autẽ nom̃ fidei inde ẽ dictit᷑. si ani¬
no fiat quod dictũ est aut ꝓmissũ. e ic
fides uocata ab eo qđ fit illud quod untr
utrosq placitum est. quasi inter dm eh
minẽ. Hinc et fedus. Spes uocata quosi
pes. ꝓgrediendi quasi est pes. unde e in.¬
trario desperacio. Deest enĩ ibi pes. Nuli¬
q progrediendi facultas est. quia dũ qͥs

Expanded text:
puto esse bonum,' 'hoc puto esse verum.' Religio puto esse bonum,' 'hoc puto esse verum.' Religio appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videatur religio sicut eligio. Tria sunt autem quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus. Spes vocata quod sit pes progrediendi, quasi 'est pes.' Unde et e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ. quȩ tam̃ septẽ una esse non ambigit᷑
et firmamentũ ueritatis. Inchoauit autẽ
eccła a loco ubi uenit de cȩlo sp̃s sc̃s: et im¬
pleuit in uno loco sedentes. Pro peregrina¬
tione autẽ presenti ȩccła sion dr. eoquod
ab huius peregͥnationis longitudine posi¬
ta promissionẽ rerũ celestui speculet᷑. et
iccireo sion idest speculatio nom̃ accepit.
Pro futurȩ uero patriȩ pace iherłm uocat᷑.
Nam iherłm pacis uisio interp̃tat᷑. lbi enĩ
ga dici solet. qũauis et ȩccła dicta sit. Nos¬
tiam uero apłi nũquã sinagogã dixerunt.
s semꝑ eccłam. siue disceruendi causa. si¬
ue quod inter congregationẽ unde sina¬
goga. et conuocationẽ. unde eccła nomen
accepit. distet aliquid. quod scilicet congre¬
gari et pecora solent. quorũ et greges ꝓprie
dicimꝰ. Conuocari autẽ. magis ẽ utentiũ
ratione. sicut sunt homines. de religione
philosophi nominauert᷑. id est hoc

Expanded text:
septem,' quae tamen septem una esse non ambigitur, septem,' quae tamen septem una esse non ambigitur, mentum veritatis.' Inchoavit autem Ecclesia a loco ubi venit de caelo Spiritus sanctus, et inplevit uno loco sedentes. Pro peregrinatione autem praesenti Ecclesia Sion dicitur, eo quod ab huius peregrinationis longitudine posita promissionem rerum caelestium speculetur; et idcirco Sion, id est sppro futurae vero patriae pace Hierusalem vocatur. Nam Hierusalem, pacis visio, interpretatur. Ibi enim proprie synagoga dici solet: quamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nunquam Synagogam dixerunt, sed semper Ecclesiam, sive discernendi causa, sive quod inter congregationem, unde Synagoga, et convocationem, unde Ecclesia nomen accepit, distat aliquid: quod scilicet congregari et pecora solent, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem majus est utentium ratione, sicut sunt hophilosophi nominaverunt, id est, 'hoc
Abbreviated transcription (Latin):
catecuminus grece auditor interp̃tat᷑. Cõ¬
petens uocat᷑. qr post iustructionẽ fidi cõ¬
petit grãm xp̃i. Inde et a petendo cõpeten¬
tes uocati. Laicus. popularis. Laos enĩ gre¬
ce popłs dr̃. P roselitus. id est aduena. et
curcũcisus. qui miscebatur popło dei. gre¬
cum est. De eccła et sinagoga.xu.
cclesia grecum est. quod in lati¬
num uertitur conuocatio. ꝓpt̃ qđ
Non enim sicut conuenticula herethico¬
rum in aliquib irgionum partib coartat᷑.
s. ꝑ cotum terrarũ orbem dilata diffũdit᷑. Qđ
etiam apłs approbat ad romanos dicens. q̃ra¬
tias ago deo meo pro omnib uobis: quia fi¬
des ur̃a adnuntiat᷑ in uniuerso mundo.
Hinc et uniuiersitas ab uno cognominata
git. Cur autẽ eccła cum una sit aiohanne
septem scͥbunt᷑. nisi ut una catholica septi¬
formi plena spũ scõ designet᷑: Sic et de do
nouimus dixisse salomonẽ. Sapientia

Expanded text:
κατεχούμενος Graece auditor interpretatur. Conκατεχούμενος Graece auditor interpretatur. Conpetens vocatus, quia post instructionem fidei conpetit gratiam Christi; inde et a petendo conpetentes vocati. Laicus popularis. Λαός enim Graece populus dicitur. Proselytus, id est advena et circumcisus qui miscebatur populo Dei, Graecum est. De ecclesia et synagoga . Ecclesia Graecum est, quod in Latinum vertitur convocatio, propter Non enim, sicut conventicula haereticorum, in aliquibus rsed per totum terrarum orbem dilatata diffunditur. Quod etiam Apostolus adprobat ad Romanos dicens1, 8: 'Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis, quia fides vestra adnuntiatur in universo mundo.' Hinc et universitas ab uno cognominata git.' Cur autem Ecclesia cum una sit, a Iohanne septem scribuntur, nisi ut una catholica septiformi plena Spiritu designetur? Sicut et de Domino novimus dixisse SalomonemProverb. 9,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ianus quantũ interp̃tatio ostendit
de unctione dicitꝰ. siue de nomine au¬
ctoris uel creatoris. A xp̃o enĩ xp̃iam sunt
cognominati. sicut aiuda iudei. De ma-¬
gistri quippe nomine cognom̃ sectatorib da-¬
cum ẽ. Xp̃iani autẽ olim aiudeis quasi op¬
probrio narareni uocabant᷑: ꝓeo quod dñs
nr̃ atq saluator a uico quodã galileȩ nata¬
renus sit appellatus. Non se autẽ głetur
xp̃ianũ qui nom̃ habet et facta ñ habet.
Ubi autẽ nomen secutũ fuerit opus. certis¬
sime ille ẽ xp̃ianus qͥa se faccis ostendit
xp̃ianum. ambulans sic̃ ille ambulauit:
a quo et nomen craxit. Ratholicus uniu̾¬
salis. siue generalis interp̃tat᷑. Nam greci
uniuersale catholicon uocant. Orthodoxꝰ
qui aliter uiuit quã credit. Neophitus gre¬
ce latine nouellus. et rudis fidelis. uel nuꝑ
renatus. interp̃tari potest. Catecuminꝰ dic¬
tus. proco quod adhuc doctrinam fidi au¬
dit. necdum tam̃ baptisinũ ꝑcepit. Nam

Expanded text:
ianus, quantum interpretatio ostendit, de unctione deducitur, sive de nomine auctoris et creatoris. A Christo enim Christiani sunt cognominati, sicut a Iuda Iudaei. De magistri quippe nomine cognomen sectatoribus datum est. Christiani autem olim a Iudaeis quasi opprobrio Nazaraei vocabantur, pro eo quod Dominus noster atque Salvator a vico Galilaeae Nazarenus sit appellatus. Non se autem glorietur Christianum, qui nomen habet, et facta non habet. Ubi autem nomen secutum fuerit opus: certissime ille est Christianus, quia se factis ostendit Christianum: ambulans, sicut et ille ambulavit, a quo et nomen traxit. Catholicus, universalis, sive generalis, interpretatur. Nam Graeci universale catholicon vocant. Orthodoxus qui aliter vivit quam credit. Neophytus Graece, Latine novellus et rudis fidelis, vel nuper renatus interpretari potest. Catechumenus dictus pro eo, quod adhuc doctrinam fidei audit, necdum tamen baptismum recepit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Inter tubam autẽ et bucinã ueteres discernebãt
Nam bucina insonans sollicitudinẽ ad bela
denunciabat. Nirgilius. qͥ bucina signũ dira
dedit. Tuba autẽ preliũ indicabat. ut. actuba
interdũ canit᷑ ut bella cõmitant᷑. interdũ ut
insequant᷑ eos qͥfuguint. interdũ receptui.
Nam receptus dr quo se gxercitus recipit. unde
que conuocandi causa erant facta. et a kalan¬
ca iamq sonant. Apud amatones autẽ nonti

Expanded text:
4. Inter tubam autem et buccinam veteres discernebant. 378 4. Inter tubam autem et buccinam veteres discernebant. 378 Nam buccina insonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. Virgilius: Qua buccina signum Dira dedit. Tuba autem praelium indicabat, ut: At tubainterdum canit, ut bella committantur; interdum ut insequantur eos qui fugiunt, interdum rNam receptus dicitur quo se exercitus recipit, unde quae convocandi causa erant facta, et a calanca iamque sonant. Apud Amazonas autem non
Abbreviated transcription (Latin):
pellant᷑. Manipłos enĩ dicimꝰ fasces feni. qd̃ ma¬
nũ impleant. Cetera signa diuisis prelata ima¬
ginib scdm militarẽ consuetudinẽ consistunt.
ꝑ quas ȩxercitus in ꝑmirtione p̃liorũ agnoscit᷑.
num datur in hoste. dicta auoce. quasi
uocina. Nam pagini agrestesq adom¬
nemusum bucina ad compita conuocabant᷑.
bucina cogebat priscos ad arma quirites. Huiꝰ
clangor bucinũ dr. Tubam tirreni pͥmi inuene¬
runt. Vnde et uirgiliꝰ. tirrenusq tubȩ mugi
re ꝑethera clangor. Hanc enim a tirrenis pre
horas non facile ad quãq predȩ occasionẽ uoce
aut bucina conuocarent᷑: uento plerumq obstre¬
pente. Hinc postea bellicis certaminib adhibita
est. ad denuncianda signa bellorũ. et ubi exau¬
diri preco ꝓtumultu non poterat. sonitus tu¬
bȩ dangentis attingeret. Ttibam enĩ dictam.
quasi tofam. idest cauã. Item cubam quasi tibiã

Expanded text:
pellantur. Manipulos autem dicimus fasces feni, quod mapellantur. Manipulos autem dicimus fasces feni, quod manum impleant. Cetera signa diversis prelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem preliorum agnoscit. num datur in hoste, dicta a voce, quasi vocina: nam pagani agrestesqnem usum bucina ad conpita convocabantur: us4, 1, 13: Bucina cogebat priscos ad arma Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrheni primi invenerunt, unde Virgilius: Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor. Hanc enim a Tyrrhenis prairca maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut buccina convocarentur, vento plerumque obstrepente. 3. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco prae tumultu non poterat, sonitus tubae clangentis attingeret. Tuba autem dicta, quasi tofa, id est, cava. Item tuba, quasi tibia.
Abbreviated transcription (Latin):
tus legionũ. Principalia signa aquile draco¬
nes et pilȩ. aquilȩ ideo qđ eadem auis iouis
in armis auspicio fuerit. Namdũ idem io¬
uis aduersus titanas ꝓficiscerit᷑. aquilã ei in
auspicio apparuisse ferunt. quã ille ꝓ indicio
uictoriȩ acceptã. tutele suȩ auspicatus eam
legioni signũ dedit. qđ factum ẽ ut deinceps
militũ cõmitteret᷑ signis. Cuiꝰ meminit luca¬
nus dicens. Signa pares aquilas et pila minar.¬
tia pilis. Draconũ signa ab appolline. morte
phitonis serpentis inchoata sunt. dehinc agre¬
cis et aromanis in bello gestari ceꝑunt. Pilam
in signo constituisse fertur augustus ꝓpt̾ natio¬
nes sibi in cuncto orbe subiectas. ut in illa figͣam
orbis ostenderit. Nexillũ et ipsũ signũ bellicum
tractũ nom̃ habens a ueli diminutione quasi
uelixillũ. Sub romulo enĩ fasciculos feni ꝓ ue¬
xillis milites habuerunt. Hinc et mampuli ap¬

Expanded text:
tus. Legionum principalia signa: aquilae, dracotus. Legionum principalia signa: aquilae, dracones et pilae. Aquilae ideo, quod eadem avis Iovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt; quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus, eam legioni signum dedit; quo factum est ut deinceps militum signis committeretur. Cuius meminit Lucanus dicens1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Draconum signa ab Apolline morte thonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subiectas, ut maius figuram orbis ostenderet. Vexillum et ipsud signum bellicum, tractum nomen habens a veli diminutione, quasi velxillum. Sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli ap
Abbreviated transcription (Latin):
scipio appellatus ẽ. qr in foro pater eius cecus in¬
nixus eo ambulabat. Suꝑscipionẽ enim aqͥla
suꝑ sed ebat. ob indiciũ qđ ꝑ uictoriã quasi ad
suꝑnã magnitudinẽ accederent. Inde et colo¬
re rufo ꝑliniebant᷑. quasi imitarent᷑ diuiniig.¬
nis effigiem. Quod uͦ a carnifice contingeban¬
tur. id esse in diciũ. ut ad tantũ fastigiũ euec¬
ti mediocritatis humanȩ cõmonerent᷑. Duo-¬
b: enĩ generib delet᷑ exercitus. aut int̾nicione
uersos et dissice corpora ponti. Spolia hostuĩ.
preda manubie exuuiȩ. partes: Preda apre.¬
dando uocata. manubiȩ eo qđ manib detra¬
hant᷑. hec et ęxuuiȩ ab exuendo dicte. qi exu¬
unt᷑. Hȩc et partes apari diuisione. proꝑsona¬
rũ qualitate et laborũ iusta decisione. Expo¬
dñr. qđ ex his exercitus et pugnandi et
uictorie receptui accipit simbolũ. Nam aut
ꝑ uocẽ tubȩ. aut ꝑ simbolũ ad monct᷑ exerci¬

Expanded text:
Scipio appellatus est, quia in foro pater eius caecus inScipio appellatus est, quia in foro pater eius caecus innixus eo ambulabat. Super scipionem autem aquila supersedebat, ob indicium quod per victoriam quasi ad supernam magnitudinem accederent. Inde et colore rufo perliniebantur, quasi imitarentur divini ignis effigiem. Quod vero a carnifice contingebantur, id esse indicium ut ad tantum fastigium evecti mediocritatis humanae commonerentur. Duobus autem generibus deletur exercitus; aut internicione,Aut age diversos et dissice corpora ponto. Spolia hostium: praeda, manubiae, exuviae, partes. Praeda a praedando vocata. Manubiae, eo quod manibus detrahuntur. Haec et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur. Haec et partes a pari divisione pro personarum qualitate, et laborum iusta decisione. Sporum dicuntur quod ex his exercitus et pugnandi et victoriae receptui accipit symbolon. Nam aut per vocem tubae, aut per symbolon admonetur exerci
Abbreviated transcription (Latin):
consecutus. Non enim obtinuit s fugauit ex¬
ercitum. Hec tam̃ nomina scͥptores confundũt.
Tranquillus enĩ criumphũ latine dicit po¬
cius appellatũ qđ is qͥ triumphans urbẽ in¬
grederetur: triꝑtito iudicio honoraret᷑. Nam¬
primũ de triumpho duci concedendo exer¬
citum uidicare solitũ erat. sedo senatũ. tercio
popłm. Erat autẽ romanorũ mos ut triũphan¬
tes quadrigis ueherent᷑: ex illo quo soliti sunt
pͥores duces ħ habitu bella mnire. Quicũq e
nĩ in conflictu uicisset. palma aurea coronaba¬
tur. qi palma stimdlos habet. Qui uͦ sine con¬
Pietu fugientẽ pstrassẽt. laurea. eoqdđ hec ar¬
bor sine spinis est. Namq et purpurͤa et palma.¬
tã togam criumphantes induebant᷑. et scipionẽ
cum sceptro inmanu gerebant adimitationẽ
uictorie scipionis. licet et scipio baculus sit. qͦ
homines innitunt᷑. Inde et ille pͥmus corneliꝰ

Expanded text:
consecutus. Non enim obtinuit, sed fugavit exconsecutus. Non enim obtinuit, sed fugavit exercitum. Haec tamen nomina Scriptores confundunt. Tranquillus autem triumphum Latine dicit potius appellatum, quod is qui triumphans urbem ingrederetur triprimum de triumpho duci concedendo exercitum iudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romanorum mos ut triumphantes quadrigis veherentur, ex illo quod soliti sint priores duces hoc habitu bella inire. Quicumque autem in conflictu vicisset, palma aurea coronabatur, quia palma stimulos habet; qui vero sine conflictu fugientem prostrasset, laurea, eo quod haec arbor sine spinis est. Namque et purpuream et palmatam togam triumphantes induebantur, et scipionem cum sceptro in manu gerebant ad imitationem victoriae Scipionis; licet et scipio baculum sit quo homines innituntur. Unde et ille primus Cornelius
Abbreviated transcription (Latin):
dera porca. Federis partes induciȩ. et dicte in¬
ducie quasi in die ocia. De triumphis. ii.
Mꝯne regnum scłi huiꝰ bellis querit᷑ uicto¬
riis ꝓpagatur. Uictoria dicta. quod ui
idest uirtute adipiscatur. Hoc est enim uis gen¬
tium. uim ui expellere. Nam est turpis dolo q̃¬
sita uictoria. Certa enim uictoria est. uel occi¬
sio hostis uel expoliatio uel utrũq. Nonẽ enĩ
iocunda uictoria. quȩ ꝑ ĩm̃sa detrim̃ta conti¬
git. et hocẽ qđ laudat salustius duces uictoriã
in cruento exercitu deportasse. Pompa dicta ẽ.
greca significatione a notoy ton ney e. hoc est
p̾ublice ostentari. Precedit enĩ uictoria pompã
ideo qđ ituris ad hoc certamen pͥmũ est iucto¬
conuersione hostis et fuga. Nam qđ hostẽ qͥs
fugasset merebat᷑ tropheu. qui occidisset tͥũphũ.
one. Plenȩ enim uictoriȩ triumphus debet᷑.
semiplene tropheũ. q ñdũ plenã uictoriam

Expanded text:
dera porca. Foederis partes indutiae: et dictae indera porca. Foederis partes indutiae: et dictae indutiae quasi in dies otia. De triumphis . Omne regnum saeculi huius bellis quaeritur, victoriis propagatur. Victoria dicta quod vi, id est virtute, adipiscatur. Hoc est enim ius gentium, vim vi expellere. Nam turpis est dolo quaesita victoria. Certa autem victoria est vel occisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autem iucunda victoria quae per inmensa detrimenta contingit: et hoincruento exercitu deportasse. Pompa dicta est Graeca significatione, ἀπὸ τοῦ πομπεύειν, hoc est publice ideo quod ituris ad hoc certamen primum est victoconversione hostium et fuga. Nam ab eo quod hostem quis fugasset, merebatur trophaeum; qui occidisset, triumphumone. Plenae enim victoriae triumphus debetur; semiplenae trophaeum, quia nondum plenam est victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
post ea mutata et detracta littera dictũ bellũ.
Alii ꝑ antifrasĩ putant dictũ eo qđ sit borri¬
dũ. Unde illud. horrida bella. cum bellũ contͣ
sit pessimũ. Prelia dñr ab imp̃mendo hostes.
unde et prela ligna. quib uua p̃mit᷑. Pugna
uocata eo qd inicio usus fuisset in bello pugnis
contendere. uel qr pͥmũ bellũ pugnis incipie¬
bant. Unde et pugna etiã duorũ est aliquan¬
do et sine ferro. Quatuor enĩ in bello agitucur
pugua. fuga. uictoria et pax. Pacis uocabului
uidet᷑ a pacto sũptũ. Posterius enĩ pax acciplł.
fedus pͥmũ initur. fẽdus ẽ pox quȩ sit utẽr
dimicantes uel a fide uel aficialib id est a sacer¬
dͥotib dictũ. Per ipsos enim fiebant federa. sic̃
ꝑseculares bella. Alii federa dicta putant: apor¬
ca fede et crudelit᷑ occisa. cuiꝰ mors optabat᷑. ei qͥ¬
a pace resilisset. Nirgilius. et cesa iungebant fe¬

Expanded text:
postea, mutata et detracta littera, dictum bellum. postea, mutata et detracta littera, dictum bellum. Alii per Antiphrasin putant dictum, eo quod sit horridum, unde illud: horrida bella: cum bellum contra sit pessimum. Praelia dicuntur a premendo hostem: Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, fedus primum initur. Fedus est pax que fit inter dimicantes, vel a fecialibus, id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebant federa, sicut per seculares bella. Alii federa dicta esse putant a porca fede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qa pace resilisset. Vergilius Aen. 8, 641: Et caesa iungebant foe
Abbreviated transcription (Latin):
ciuili seditione concitat᷑. Nlam sedicio ẽ disei¬
dio ciuiũ. dicta qđ seorsũ alii ad alios eant
Alii existimant dissensionẽ animorũ sediui¬
onẽ uocari. quam greci diastasin uocant. quo
enĩ differat. utrũq cicero docꝰ: Potẽ enĩ inqͥtẽ
bellũ ut cumultꝰ ñ sit. tumultꝰ aũ ẽẽ sine bello
ta ii maior timor oriat᷑: Uñ ⁊̃ dictꝰ tumultus.
qͥsi timor multꝰ: Grauiꝰ enĩ ẽẽ tumultũ ꝗͣ belliꝰ.
Nam in bello uocationes ualent. intumu¬
Nam bellũ uniuersũ dr̃. ut punicũ. Huius
partes sunt pugnȩ: ut canensis termensis lur¬
sus in una pugna multa sunt p̃lia. Aliud eñ
in cornib. aliud in media. aliud in extrema
acie gerit᷑. Bellum gͥ est totũ. pugna uniꝰ dici.
preliũ pars pugnȩ est. Bellum aut̃ antea du-¬
ellũ uocatũ eo qđ sint duȩ partes dimicantiũ.
uel qđ alterũ facit uictorem. alterũ uictum.

Expanded text:
civili seditione concitatur. Nam seditio est dissencivili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci διάστασιν vocant. 7. Quo autem differat utrumque, Cicero docet: Potest enim, inquit, esse bellum, ut tumultus non sit. Tumultus autem esse sine bello ta, ut major timor oriatur? Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. Gravior autem est tumultus quam bellum. Nam in bello vacationes valent, in tumunam bellum universum dicitur ut Punicum, cujus partes sunt pugnae, ut Cannensis, Trebiensis. Rursum in una pugna multa sunt praelia: aliud enim in cornibus, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, praelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum, eo quod duae sint partes dimicantium: vel quod alterum faciat victorem, alterum victum:
Abbreviated transcription (Latin):
ciues orta seditio. et concitati tumultus. sicut
inter sillam et mariũ.qui bellũ cuuile inuicẽ in
una gente gesserunt. Plusquã ciule bellũ est.
uͥ non solũ ciues certant. s et cognati. quale ac¬
tũ est inter cesarẽ et pompeiũ. quando gener
et socer inuicẽ dimicauert̃. Siqͥdem in hac pu¬
gna frat̃ cũ fratre dimicauit. et pat᷑ aduersus
filiũ arma portauit. Lucanus. in fratrũ ceci¬
derunt premia fratres. Item. cui ceruix cesa
parentis cederet. Bella itaq dñr. interna. exter-¬
nta. seruilia. socialia. piratica. Nam piratica
bella sunt sparsa manus latronĩ ꝑmarion
paronib leuib et fugacib non solũ nauidan¬
eatus ẜetiđ insulas piunciasq uastantibis
quos pͥmũ gneus pompeiꝰ post multã uallei¬
one quã cerra mariq diu egerant. mira clei¬
tate cõpressit ac suꝑauit. Sicut aut̃ belluĩ io¬
cat᷑ qđ contra hostes agit᷑: ita tumultus quo

Expanded text:
cives orta seditio et concitati tumultus, sicut cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. Lucanus2, 151: In fratrum ceciderunt praemia fratres. Item2, 150: Cui cervix caesa parentis cederet. Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navinsulas provinciasque vastantibus, quos primum Cnaeus Pompeius post multam vastationem, quam terra marique egerant, mira celeritate compressit, ac superavit. 6. Sicut autem bellum vocatur, quod contra hostes agitur, ita tumultus qui
Abbreviated transcription (Latin):
ninus assiriorum rex. Ipse enĩ finibus
suis nequaquã contentus. humane societatis
fedus irrũpens. exercitus ducere. aliena uasta.¬
re. liberos popłos trucidare. et subicere cepit.
uniuersamq asiam usq ad libie fines noua ser¬
uitute ꝑdomuit. Hinc etiam studuit urbes in
mutuo sanguine alterna grassari cede. Quatu¬
or autẽ sunt genera bellorũ. id est iustũ. inuis¬
tũ. cuule et plusꝙͣ ciule. Iustũ bellũ ẽ. qđ ex
p̃dicco ingerit᷑ de reb repetitis. aut ꝓpulsando¬
rũ hostiũ causa. Inuistũ bellũ qđ de furore ñ
de legitima racione initur: Deqͦ in re publica ci¬
cero ait. Illa iniusta bella sunt: quȩ st̃ sine cau¬
sa suscepta. Nam extra ulciscendi. aut ꝓpulsan¬
dorũ hostiũ causa. bellũ geri iustũ nullũ potest.
Ethoc idem tullius paruis interiectis subdidit.
Nullũ iustũ bellũ habet᷑. nͥ denuntiatũ. nͥ in
dictũ. nͥ de repetitis reb. Cuile bellũ est. inter

Expanded text:
Ninus Assyriorum rex. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus inrumpens exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit3, 35: 'Illa iniusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter
Abbreviated transcription (Latin):
a quo diriuatũ est calatum. nam latine quas¬
sillum dr̃. Cicero in philippicis. aut uero int̃
apendendo dictum. unde pensa et impensa
uel qr lanificũ filis tenuib constat. in modũ
pilorũ id ẽ quasi filorũ. Mataxa. quasi meta¬
xa a circuitu scilicet filorum. Nam meta. cie
a globo dictum. ꝑ diminutionẽ. quasi globellũ.
runt ꝑ celam. Stamen dictum qi rectũ stat.
Trama qđ uia recta transmittat᷑ ꝑtelã. Est
enim filum intra stam̃ currens. Licia sunt.
quib stamina ligant᷑. quasi ligia Ordiri est

Expanded text:
a quo derivatus est calathus. Nam Latine quaa quo derivatus est calathus. Nam Latine quasillum dicitur. Cicero in Philippicis: At vero hujus a pendendo dictum, unde pensa et impensa.vel quia lanificium filis tenuibus constat in modum pilorum, id est, quasi filorum. 6. Mataxa, quasi metaxa, a circuitu, scilicet, filorum. Nam 468 meta ca globo dictum per diminutionem, quasi globellum. runt per telam. Stamen dictum, quia rectum stat. Trama, quod via recta transmittatur per telam. Est enim filum intra stamen currens. Licia sunt quibus stamina ligantur, quasi ligia. Ordiri
Abbreviated transcription (Latin):
pura pͥma tinctura ciꝰmodi coloris extat.
Ulaucus color ẽ ferrugineus. subniger: El¬
bidum ab elbo colore uocatũ. Elbũ enĩ ẽ me¬
dius color inter nigrũ et albũ. et elbũ ab albo
diriuatum. Luteus color rubicundus qđ est
croceus. Nã crocũ lutei coloris est. ut. croceo
masticis habeat. Blatteum. Blabũ. Mesclũ.
osticium qr ex risto est. fi̾t enim ex dependen¬
ti fuligine tectorum egesta assidus ignibus.
tuum est telaria. Insubuli quia infra et su¬
pra sunt. uel qr insubulant᷑. Radu dicti qr
radendo fiunt. Pectines: qđ plexa fila red¬
dant. et impͥmant. Colum qđ sit in longi¬
tudine et in rotunditatt. quasi colunna. fũ¬
sum. qđ ꝑ ipsũ fundat᷑ qd̾ netũ est. Alibrum.
eo qd in eo liberant᷑ fila id est soluant᷑. Cala¬
tumleue est gestamen ex ligno uel canna.
aut ex iunco factũ in qua uel pensa ponunt᷑:
uel leguntur flores. Cala enim grece lignũ est.

Expanded text:
pura prima tinctura ejusmodi coloris existat.pura prima tinctura ejusmodi coloris existat.Glaucus color est ferrugineus subniger. Elbidum ab elbo colore vocatum; elbum est enim medius color inter nigrum et album, et elbum ab albo dirivatum. Luteus color rubicundus, quod est croceus. Nam crocum lutei coloris est, ut Virg. Ecl. 4, 44: Croceo masticis habeat. Blatteum. Blavum. Mesticium. Osticium, quia ex usto est; fit enim ex dependenti fuligine tectorum egesta assiduis ignibus: tivum est telaria. Insubuli, quia infra et supra sunt, vel quia insubulantur. Radii dicti quia radendo fiunt. Pectines, quod pexa fila reddant et inpremant. Colum, quod sit in longitudine et rotunditate quasi columna. Fusum, quod per ipsum fundatur quod netum quod in eo librantur fila, id est, volvuntur. 3. Calathus, leve gestamen ex ligno, vel canna, aut ex junco factum, in quo vel pensa ponuntur, vel leguntur flores, κᾶλον enim Graece lignum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tudo serici. et est grecũ nomen. De coloribus
guitur. et in aliam fucata speciem in¬
bris grã colorat᷑. Coccũ greci. nos rubrum
seu uermiculum dicumus. Est enĩuermicu¬
lus ex silu estrib frondib. Conciliũ dictũ eo qdđ̃
ex conculis marinis coloi eius colligit᷑. idem
et ostrũ uocat᷑. Ostrũ. qđ pro colore purpure
temꝑat᷑. Plurimis quidem in locis. s opcimũ
in insula cipro gignit᷑. siue in his quos ꝓpior
solis cursus illuminat. Conchilia autem sunt
maris quȩ cutũcisa ferro lacrimas purpurei
coloris enuittunt. His collectis color purpureus
temꝑat᷑ et ostrũ ex inde appellatũ dicunt. qđ
ex ceste humore elicitur. Purpura apud lati
nos apuritate lucis uocata. apud grecos aut̃
purphira dr. cũ aspiratione. ap̃ nos purpura
sine aspiratione. Ferrugo. color est purpure
subnigrȩ. quȩ fit in spania. ut. ferrugine cla¬
rus ibera. Dicta autẽ ferrugo. qđ omnis pur¬

Expanded text:
edo serici, et est Graecum nomen. § 28 De coloribus edo serici, et est Graecum nomen. § 28 De coloribus guitur et in aliam fucata speciem nitoris gratia coloratur. Κόκκον Graeci, nos rubrum seu vermiculum dicimus; est enim vermiculus ex silvestribus frondibus. Conchylium dictum eo quod ex conchulis marinis color eius colligitur: idem et ostrum vocatur. Ostrum, quod pro colore purpurae temperatur, plurimis quidem in locis, sed optimum in insula Cypro gignitur sive in his quos propius solis cursus inluminat. Conchylia autem sunt maris, quae circumcisa ferro lacrimas purpurei coloris emittunt: his collectis color purpureus temperatur. Et ostrum exinde appellatum dicunt quod ex testae humore elicitur. nos a puritate lucis vocata; apud Graecos autem porphyra dicitur cum aspiratione, apud nos purpura sine aspiratione. Ferrugo color est purpurae subnigrae, quae fit in Hispania: ut: Ferrugine clarus Ibera. Dicta autem ferrugo, quod omnis pur
Abbreviated transcription (Latin):
ci linariũ diciit. siue qđ sit molle et lene.
Scuppa uero. canabi est. siue lim. Hec scdm
antiquã ortografiã stuppa dicta qđ ex ea rime
nauiũ stuppent᷑. unde et stippatores dnr qui
inuallib eam componunt. Tumentum ap¬
pellatũ. qđ aut in filo aut intela cunicat nec
sub tilitatẽ habeat. Canabum a similitudi¬
ne cannȩ uocatũ. siue a greca ethimologia.
slam illi cannabũ. cannabin uocant. Bis¬
su genus est lini qͦddam nimtũ candidi et
mollissimi qđ greci papaten uocant. Fibri¬
nĩ lana ẽ animaliũ. quos fibros uocant. ip¬
sos et castores existimant. quos dũ uenatores
sequunt᷑. ipsi sibi testiculos adimunt. Ara
nea uocatur: eo quod aeris infusione in fron¬
dib nutriatur. Sericum dictum qr id seres
pͥmi miserunt. Uermiculi enĩ ibi nasciꝑ
hibentur: a quib hȩc circũ arbores fila du-¬
cunt᷑. Uermes autẽ ipsi grece bombices noĩ¬
nantur. Placium est stuppa et quasi crassi¬

Expanded text:
ci λινάριον dicunt; sive quod sit molle et lene. ci λινάριον dicunt; sive quod sit molle et lene. Stuppa vero cannabi est sive lini. Haec secundum antiquam orthographiam stuppa dicta, quod ex ea rimae navium stipentur. Unde et stipatores dicuntur, qui in vallibus eam conponunt. Tomentum appellatum quod aut in filo aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. Cannabum a similitudine cannae vocatum, sive a Graeca etymologia; nam illi cannabum κάνναβιν vocant. Byssum genus est quoddam lini nimium candidi et mollissimi, quod Graeci papaten vocant. Fibrinum lana est animalium, quos fibros vocant. Ipsos et castores existimant, quos dum venatores secuntur, ipsi nea vocatur eo quod aeris infusione in frondibus nutriatur. Sericum dictum quia id Seres primi miserunt; vermiculi enim ibi nasci perhibentur, a quibus haec circum arbores fila ducuntur; vermes autem ipsi Graece βόμβυκες nominantur. Placium est stuppa et quasi crass
Abbreviated transcription (Latin):
ge ꝑpetueq mape: a toro dicte. Sabanũ grecũ
est. Facitergiũ et manutergiũ atergendo fa¬
ciem uel manus utocatum. Nela dicta qił
obiectu suo inceriora domorũ uelent. Aulea
uela picta et grandia quȩ ideo aulea dictał.
quod primum in aula attali regis asie cui suc¬
cessit popłs romanus: inuenta sunt. Cortine st̃
aulea. idest uela de pellib qualia in exodo le¬
guntur: a quib tabernaculũ extrinsecus cege¬
batur. Dicte autẽ cortinȩ a coriis eo qđ prius ex
ƿellib fuissent facte. Unde et in eodẽ taberna¬
culo legis iubet᷑ cortinas fieri ex pellib arictũ
rubris et expellib iacintinis. Cilicia arabes
nuncupant uelamenta pilis captarum con¬
texta ex quib sibi centoria faciunt. De lanis.
Lana a la niendo. id est uellendo uocata.
hinc et uellus dictũ. qđ prius lane uelleren¬
tur. non conderent᷑. Linum ex terra oritur.
dessexũq nomen etus agreco. Namlinũ gre¬

Expanded text:
gae perpetuaeque mappae, a toro dictae. Sabanum Graecum gae perpetuaeque mappae, a toro dictae. Sabanum Graecum est. Facietergium et manitergium a tergendo faciem vel manus vocatum. Vela dicta quod obiectu suo interiora domorum velent. Aulaea vela picta et grandia; quae ideo aulaea dicta sunt quod primum in aula Attali regis Asiae, cui successit populus Romanus, inventa sunt. Cortinae sunt aulaea, id est vela, de pellibus, qualia in Exodo leguntur, a quibus tabernaculum extrinsecus tegebatur. Dictae autem cortinae a coreis, eo quod prius ex pellibus fuissent factae. Unde et in eodem tabernaculo legis iubetur cortinas fieri ex pellibus arietum rubris et ex pellibus iacintinis. Cilicia Arabes nuncupant velamenta pilis caprarum contexta, ex quibus sibi tentoria faciunt. De lanis . Lana a laniando, id est a vellendo, vocata: hinc et vellus dictum, quod prius lanae vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque nomen eius a Graeco; nam linum Grae
Abbreviated transcription (Latin):
caput et faciem qr solet erubescere qͥ ltipanar
intrauerit. Ealnapes. Fulera sunt ornam̃ta
lectorũ. dicta qđ in his fulcim᷑ id est sustinem᷑.
uel qđ toros fulciant. siue caput quȩ reclina¬
coria uulgus appellat. Ceruicalia autẽ eo qđ
ponant᷑ sub ceruice uel cubito. Puluillus di¬
ctus a puluinari. qͥ est diuitũ lectus. Culcitre
uocate eo qđ calcentur: id est farciant᷑ pluma.
siue tumento. quo molliores calidioresq sint.
Tapeta dicta qđ pedib pͥmũ strarent᷑ quasi
tappedia. Simpla capeta. exuna parte uillosa.
quasi simpla. Amfitapa ex utraq parte uillo¬
sa ctapeta. Luciliꝰ. simple atq anficapa uillis in¬
gentib molles. Mantelia nunc ꝓ oꝑi. ẽdis m̃¬
sis sunt. quȩ ut nom̃ ipsũ indicat olim cergĩ¬
dendo. Mappe conuiun et epularũ apposita.¬
rũ sunt. quasi manupiȩ atq ob id nomi¬
nate: cuiꝰ diminutiuũ mapella ẽ. Toralia lõ¬

Expanded text:
caput et faciem; quia solet erubescere qui lupanar caput et faciem; quia solet erubescere qui lupanar intraverit. Galnapes. Fulcra sunt ornamenta lectorum, dicta quod in his fulcimur, id est sustinemur, vel quod toros fulciant sive caput; quae reclinatoria vulgus appellat. Cervicalia autem eo quod ponantur sub cervice vel cubito. Pulvillus dictus a pulvinar, qui est divitum lectus. Culcitae vocatae quod calcentur, id est farciantur, pluma sive tomento, quo molliores calidioresque sint. Tapeta dicta quod pedibus primum strarentur, quasi tapedia. Sipla tapeta ex una parte villosa, quasi simpla. Amphitapa ex utraque parte villosa tapeta. Lucilius 13: Siplae atque amphitapi villis ingentibus molles. Mantelia nunc pro operiendis mensis sunt; quae, ut nomen ipsud indicat, olim tergene convivii et epularum appositarum sunt, quasi manupae, atque ob id nominatae; cuius diminutivum mapella est. Toralia lon
Abbreviated transcription (Latin):
pars retro reicit᷑. qđ uulgo mauortẽ dicunt.
Nocatũ autẽ mauortẽ quasi martẽ. Signum
enĩ maritalis dignitatis et potestatis in eo est.
Caput enim mulieris uir est inde et sũꝑ ca-¬
put mulieris est. Amiculum est. meretricum
palliũ lineũ. Hoc apud ueteres: matrone in
adulterio deprehense induebant᷑. ut in tali
amiculo pocius quã in stola polluerent pudi
citiam. Erat enĩ apud ueteres hoc signum
meretricie uestis. nunc in spania honestatis.
Teristrũ palliolũ est. quo usq hodie arabie et
mesopotamiȩ mulieres uelant᷑. quib in estu
tutissimo tegunt᷑ umbraculo. De quo in ysaia
humeri oꝑiunt᷑. qđ greci uel latini sindonem
tificis diuersa uarietate distinguit᷑. Dic¬
tum autẽ qđ et in stratu et in amuictu aptum
Ludices aludis id est teatris uocatas qͥdam
existimant. cũ enĩ egrediebant᷑ de ludi pro¬
stibulo iuuenes. horũ uelamento cegebant

Expanded text:
pars a retro eiicitur, quod vulgo mavortem dicunt, pars a retro eiicitur, quod vulgo mavortem dicunt, vocatumque Mavortem quasi Martem. Signum autem maritalis dignitatis et potestatis in eo est. Caput enim mulieris vir est: inde et super caput mulieris est. Amiculum est meretricum pallium lineum. Hoc apud veteres matrone in adulterio deprehense induebantur, ut in tali amiculo potius quam citiam. Erat enim apud veteres hoc signum meretriciae vestis, nunc in Hispania honestatis. Theristrum palliolum est quo usque hodie Arabiae et Mesopotamiae mulieres velantur, quibus in aestu tutissimo teguntur umbraculo. De quo in Isaia humeri operiuntur, quod Graeci vel Latini sindonem tificis diversa varietate distinguitur: dictum autem quod et in stratu et in amictu aptus tem sibi fecit.' Ludices a ludis, id est theatris, vocatos quidam existimant: quum enim egrediebantur de ludi prostibulo iuvenes, horum velamento tegebant
Abbreviated transcription (Latin):
bos. Est enim habitus ꝓpͥe necessarius adoꝑis
exercitium. Fiebat autẽ prius ut quidã exis¬
timant de pelliculis melonũ. unde et melotes
uocate sunt. Fimbriȩ uocate ora uestimentoꝵ.
hoc est fines ex greco uocabulũ trahunt. greci ẽ¬
nim tͣminũ uocant ora. De palliis feminarũ.
egillum est prelautũ reginarũ amiculũ.
unde et appellatum. Peplum matronale
pallium. ex purpura signatũ. cuiꝰ fimbriȩ au¬
rei stagminis sũmitate resplendent. Palla est
quadrũ palliũ muliebris uestis. deductũ usq
ad uestigia. qđ affixis in oidinẽ gẽmis. Et pal¬
la dicta a sot:taam. id est a nobilitate. quȩ ẽ
circa finẽ huiꝰ modi indum̃ti. siue qđ rugis ui¬
oꝑimentũ. qđ cooꝑto capite et scapula a dextͦ
latere in leuu̾ humerũ mittit᷑. Scola autẽ gre¬
ce uocata qđ suꝑ enuitatur. Idem et renicuĩ
latino nomine appellatũ. eo qđ dimidia eius

Expanded text:
bos. Est enim habitus proprie necessarius ad operis bos. Est enim habitus proprie necessarius ad operis exercitium. Fiebat autem prius, ut quidam existimant, de pelliculis melonum; unde et melotes vocatae sunt. Fimbriae vocatae ora vestimentorum, hoc est fines, ex Graeco vocabulum trahunt; Graeci enim terminum ὅρον vocant. De palliis feminarum Regillum est praelautum reginarum amiculum, unde et appellatum. Peplum matronale pallium ex purpura signatum, cujus fimbriae aurei staminis summitate resplendent. Palla est quadrum pallium muliebris vestis, deductum usque ad vestigia, affixis in ordinem gemmis: et palla dicta a pallein, id est, a mobilitate, quae circa finem hujusmodi indumenti est: sive quod rugis vioperimentum, quod cooperto capite et scapula, a dextro latere in levum humerum mittitur: stola autem grece vocatur, quod superemittatur. Idem et ricinium latino nomine appellatum, eo quod dimidia eius
Abbreviated transcription (Latin):
in distinguenda castrensi urbanaq turba.
hos togatos. illos lacernatos uocabant. Inde
autẽ lacernȩ quasi amputatis fimbriarũ¬
capitib neq ita laxis ut sunt penularum.
Mantũ ispani uocant. qđ manꝰ tantũ tegat.
est enĩ breue amictũ. Pretexta puerile est
palliũ. quousq ad sedecĩ annos pueri nobi¬
les sub disciplinȩ cultu utebant᷑. unde et
pretextati pueri appellati sunt. Dicta autẽ
pretexta. quia pretȩxebatur ei lacior purpura.
Casula est uestis cucullata dicta ꝑdiminutio¬
nem acasa qđ totũ hominẽ cegat. quasi mninor
casa. Inde et cuculla quasi minor. cella. Sic et
greci planctas dictas. qđ horis errantib euagan¬
tur. unde et stelle planete. id est uage eo qd ua-¬
ge suo errore motuq discurrunt. Birrus a
greco uocabulum trahit. illi enĩ birrũ bibrum
dicunt. Melotes. quȩ etiam pera uocat᷑ pellis est
caprina. a collo pendens precincta usq ad lum¬

Expanded text:
in distinguenda castrensi urbanaque turba in distinguenda castrensi urbanaque turba hos togatos, illos lacernatos vocabant. Inde autem lacernae quasi amputatis capitibus fimbriarum, neque ita laxis ut sunt paenularum. Mantum Hispani vocant quod manus tegat tantum; est enim breve amictum. Praetexta puerile est pallium quo usque ad sedecim annos pueri nobiles sub disciplinae cultu utebantur; unde et praetextati pueri appellati sunt. Dicta autem praetexta quia praetexebatur ei latior purpura. Casula est vestis cucullata, dicta per diminutionem a casa, quod totum hominem tegat quasi minor casa. Inde et cuculla, quasi minor cella. Sic et Graece planetas, dicta quia oris errantibus evagantur. Unde et stellae planetae, id est vagae, eo quod vago sui errore motuque discurrunt. Birrus a Graeco vocabulum trahit, illi enim birrum bibrum dicucaprina, a collo pendens precincta usque ad lum
Abbreviated transcription (Latin):
erat toge species ex purpura et cocco qua oꝑ¬
ti romanorũ reges inicio precedebant. Hanc
pͥmo romulus ad inuenisse ꝑhibet᷑ ad discre¬
tionẽ regui habitus. Trabea autẽ dicta quod
in maiori gła bominẽ transueheret. hoo est
ultra in posterũ ampliori dignitate beatuͣ
facẽt. Palludamentũ erat insigne pallium
imꝑatorũ cocco purpuraq et auro distinc¬
tum. De quo salustiꝰ. togã inquit paludam̃.
ceo uel amina canto. Circũtextũ autẽ dictum.
quia est rotundũ pallium. Diplois grecũ no
tis militaris cuius usus gallicis pͥmũ expedi¬
tionib: et preda bostili. De qua est uox illa.
Senatuũ togis depositis. quirites ad saga fue-¬
runt. Sagũ autẽ gallicũ nomen est. Dictum
autẽ sagum quadrũ. eo qđ apud eos pͥmũ qua¬
dratũ uel quadruplex essẽt. Penula est pal¬
liũ cũ fimbriis longis. Lacerna palliũ fimbͥ¬
atum qd̃ olini soli milices utebant᷑. Unde et

Expanded text:
erat togae species ex purpura et cocco qua operat togae species ex purpura et cocco qua operti Romanorum reges initio procedebant. Hanc primum Romulus adinvenisse perhibetur ad discretionem regii habitus. Trabea autem dicta quod in maiori gloria hominem transbearet, hoc est ultra et in posterum ampliori dignitate honoris beatum faceret. Paludamentum erat insigne pallium inperatorum cocco purpuraqtum. De quo Sallustius: Togam, inquit, paludamenceo velamen acantho. Circumtextum autem dictum, quia est rotundum tis militaris, cuius usus Gallicis primum expeditionibus coepit e praeda hostili. De qua est vox illa senatui: 'Togis depositis Quirites ad saga fuerunt.' Sagum autem Gallicum nomen est: dictum autem sagum quadrum eo quod apud eos primum quadratus vel quadruplex esset. Paenula est pallium cum fimbriis longis. Lacerna pallium fimbriatum quod olim soli milites utebantur; unde et
Abbreviated transcription (Latin):
dextro ueniens. supra humerum sinistrum
ponitur. cuius similitudinẽ in oꝑim̃tis simu¬
lacrorũ uel picturar̃ aspicimus easq statu¬
as togatas uocamꝰ. Toga aut̃ romani in pace
utebant᷑. belli autẽ tempore paludamentis.
Mensura toge iuste si sex ulnas habeat. To¬
ga palmata dicebat᷑. quã merebant᷑ hii qui
reportabant de hostib palmas ipsa uocabat᷑
et toga picta eo quod uictorias cũ palmis in¬
cextas haberet. Toga candida. eadẽ que cre¬
tata in qua candidati id est magistratũ pe¬
tentes ambiebant. addita creta qđ candidi¬
or insigniorq esset. Cicero in oratione quã
habuit contra cõpetitores in toga candida
seripsit. Cinctus galbinus ẽ. eũ ita impomit᷑¬
toga. ut coge lacinia quȩ post se reicitur attra¬
hatur ad pectus. ita ut ex utroq latere ex hu¬
meris picture pendeant. ut sacerdotes genti¬
liũ faciebant. aut accingebant᷑ pretores. Trabea

Expanded text:
dextro veniens supra humerum sinistrum dextro veniens supra humerum sinistrum ponitur, cuius similitudinem in operimentis simulacrorum vel picturarum aspicimus; easque statuas togatas vocamus. Toga autem Romani in pace utebantur, belli autem tempore paludamentis. Mensura togae iusta si sex ulnas habeat. Toga palmata dicebatur quam merebantur hi qui reportabant de hostibus palmas: ipsa vocabatur et toga picta, eo quod victorias cum palmis intextas haberet. Toga candida eademque cretata in qua candidati, id est magistratum petentes, ambiebant, addita creta quo candidior insigniorque esset. Cicero in oratione quam habuit contra conpetitores 'In Toga Candida' scripsit. Cinctus Gabinus est cum ita inponittoga ut togae lacinia, quae post secus reicitur, adtrahitur ad pectus, ita ut ex utroque latere ex humeris picturae pendeant, ut sacerdotes gentilium faciebant aut cingebantur praetores. Trabea
Abbreviated transcription (Latin):
sui specimen cicatrices ferat pictis artib ma¬
culosa nobilitas. Habet et sexus institutam
speciem habitus. ut in iuris consi capilli. in mu¬
lierib redundantia criniũ qđ maxime uir¬
ginib insigne est. quarũ et ornatus ipse ꝓpͥe
sic est. ut concumulatus inuerticẽ. ipsã capi¬
tis sui arcem ambitu crinium contegat.
quo ministrantium scapulȩ contegun¬
tur. ut dum ministrant. expediti discurraN.
Plautus. si quid facturus es appende in hu¬
meris pallium. et ꝑge quantũ ualet tuorum
pedum ꝑnicitas. Dictum autẽ palliuĩ apellib.¬
quia prius suꝑ indumenta pellicia ueteres
utebant᷑. quasi pellea siue a palla ꝑdiriuati¬
onẽ. Clamis est quȩ exuna parte induit᷑ neq
consuit᷑. s fibula infrenat᷑. Hinc et grece nom̃
accepit. Toga dicta qđ uclamento corpus cegat.
atq oꝑiat. Est autẽ palliũ purũ. forma rotun¬
da et fusiore et quasi inundante sinu et sub

Expanded text:
sui specimen cicatrices ferat, pictis artubus masui specimen cicatrices ferat, pictis artubus maculosa nobilitas. 8. Habet et sexus institutam speciem habitus, ut in viris tonsi capilli, in mulieribus redundantia crinium: quod maxime virginibus insigne est, quarum et ornatus ipse proprie sic est, ut concumulatus in verticem ipsam capitis sui arcem ambitus crinium contegat. ium est quo ministrantium scapulae conteguntur, ut dum ministrant expediti discurrant. Plautus: Si quid facturus es, appende in humeris pallium, Et pergat, quantum valet, tuorum pedum quia prius super indumenta pellicia veteres utebantur, quasi pellea; sive a palla per derivationem. Chlamys est qui ex una parte induitur, neque consuitur, sed fibula infrenatur. Hinc et Graece nomen accepit. Toga dicta quod velamento sui corpus tegat atque operiat. Est autem pallium purum forma rotunda et fusiore, et quasi inundante sinu, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
qui ea induuntꝰ quasi in ferarũ habitũ trans¬
format᷑. Dinoscunt᷑ ita et gentes habitu sicut
et lingua discordes. Per se brachia et crura li¬
niamentis. caput tiara tegunt eminent api¬
cib fastigiatis. Alanioͥrrent et male tecti cum
latratorib linguis. Scoti sagati sunt. alamã¬
ni lineati. indi gẽmati. ꝑse sericati. seres pha¬
retrati. et armenii. Nũnullȩ etiam gendes ñ
solũ inuestib s et in corpore aliqua sibi ꝓpͥa¬
qua quasi insignia uendicant. Lat uidemus
curroᷤ germanorũ granos et cinni bargotino¬
rum. stigmata britonũ. Circũcidunt quoq¬
uidei prepucia. ꝑtondunt arabes aures. fla¬
uent capitib intextis gece. nitent albani alben¬
tib crinib. mauros habet tetra nox corporum.
gilos candida cutis. sine eqͥs inertes extant al¬
lani. nec ab est gens pictorum. nomen acorpore.
qd minutis opifex acus punctis. et expressus
natiui graminis succus includit. ut has ad

Expanded text:
qui ea induuntur, quasi in ferarum habitum transqui ea induuntur, quasi in ferarum habitum transformentur. 6. Dignoscuntur et gentes ita habitu sicut et lingua discordes. Persae brachia et crura linamentis, caput tiara tegunt. Eminent apicibus fastigiatis Alani; horrent et male tecti cum latratoribus linguis Scoti; sagati sunt Alemanni; linteati Indi; gemmati Persae; sericati Seres; pharetrati Armenii. 7. Nonnullae etiam gentes non solum in vestibus, sed et in corpore aliqua sibi propria quasi insignia vindicant, ut videmus 455 cirros Germanorum, granos et cinnabar Gothorum, stigmata Britonum. Circumcidunt Judaei praeputia; pertundunt Arabes aures; flavent capitibus intectis Getae, nitent Albani albentibus crinibus. Mauros habet tetra nox corporum, Gallos candida cutis, sine equis inertes exstant Alani, nec abest genti Pictorum nomen a corpore, quod minutis opifex acus punctis, et expressus nativi graminis succus illudit, ut has ad