comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
saul scm̃ dauid ꝑsequebat᷑ ingratꝰ
ule cũ sius ibat quocumq poterat.
ne inueniretur a saule. et occideret.
Et quodam die ab homine diuite qͥ
uocabatur nabal. & tondebat oues
suas petiuit sustentaculũ uictus sibi
et eis qui cum illo erant. In misericors
dare noluit: & quod grauius ẽ. con¬
tumeliose respondit. Iurauit sc̃s dd̾:
eum occisurũ se ẽẽ. Erat enĩ armatus:
iqq facile fuãt. ⁊uiste se facere ira per¬
suadente udebatur: in cautus fudit
uirationẽ: et cȩpit ire ut faceret quod
uitauerat. Oecurrit abigail uxor
nabal: et tulit ea necessaria que popo¬
scerat. Supplicit̃ eum rogauit: flexit.¬
& a mariti sanguinc reuocauit. Iurauit
temere: sed non impleuit uirationẽ. ma
admonendos uos. Eece sc̃s dauid. ñ
quidem iratus sanguinẽ hominis fud.
Sedeum falsũ iurasse. negare quis po¬
terit: De duob peccatis. elegit minus.
S minus fuit illud: in cõꝑatione peio¬

Expanded text:
Saül sanctum David persequebatur ingratus, Saül sanctum David persequebatur ingratus, ille cum suis ibat quocumque poterat, ne inveniretur a Saüle, et occideretur. Et quodam die ab homine divite, qui vocabatur Nabal, et tondebat oves suas, petivit sustentaculum victus, sibi et eis qui cum illo erant. Immisericors dare noluit, et quod est gravius, contumeliose respondit. Juravit sanctus David, eum occisurum se esse. Erat enim armatus. Et quod facile fuerat, et juste facere ira persuadente videbatur, incautus fudit jurationem; et coepit ire, ut faceret quod juraverat. Occurrit Abigail uxor Nabal, et tulit ei necessaria quae poposcerat. Suppliciter eum rogavit, flexit, et a mariti sanguine revocavit . Juravit temere, sed non implevit jurationem majoad monendos vos. Ecce sanctus David, non quidem iratus sanguinem hominis fudit; sed eum falsum jurasse negare quis poterit? De duobus peccatis elegit minus: sed minus fuit illud in comparatione majo
Abbreviated transcription (Latin):
xero ñ debuit uirare: quis ñ uidat
eum hoc ñ facere debiusse: Sed nol
consulor de homine utrũ iuraredẽde¬
at: sed quid facere debeat qui uitaut
ipsaẽ magna delib̾atio. Temere uid¬
uit. Quis nesciat. Tamen lapsusi.
uirauit. Ecce puella petiuit capuro
hannis. Q iud facere debuit herods
Demus illi consiliũ. Si clixetimꝰ. pa¬
ce ioħi ne facias scelus: ꝑuriumnẜ
suademus. Si dixerimus noli ꝑuirare:
ad scelus implendum prouocamus. Ma
istum bicipitem laqueum: tollite de
ore temerarias iurationes. Ante quã
ueniatis adistam consuetudm̃e malã.
moneo frẽs meos. moneo filios meos:
quid opus est. ut ueniatis ad hune
anticulũ. ubi non possumꝰ inueni¬
gentius ꝑscrutatis. occurrit michi
unum exemplũ. ubi uideo piũ ho¬
minem & scm̃ in temerariam uirati¬
onem cecidisse: et maluisset ñface¬
r quod iuratierat. quam iurationẽ
suam fuso hominis sanguine imple¬
re. Comemoro gͦ caritati ur̃e: qͣndo

Expanded text:
xero, Non debuit jurare: quis non videat xero, Non debuit jurare: quis non videat hoc eum non facere debuisse? Sed non consulor de homine, utrum jurare debeat; sed quid facere debeat qui juravit. Ipsa est magna deliberatio. Temere juravit: quis nesciat? Tamen lapsus est, juravit. Ecce puella petivit caput sancti Joannis: quid facere debuit Herodes? Demus illi consilium. Si dixerimus, Parce Joanni, ne facias scelus; perjurium suademus. Si dixerimus, Noli perjurare; ad scelus implendum provocamus. Malistum bicipitem laqueum, tollite de ore vestro temerarias jurationes: antequam veniatis ad istam consuetudinem malam, moneo fratres meos, moneo filios meos: quid opus est, ut veniatis ad hunc articulum, ubi non possumus invenigentius perscrutatis, occurrit mihi unum exemplum, ubi video pium hominem et sanctum in temerariam jurationem cecidisse, et maluisse non facere quod juraverat, quam jurationem suam fuso hominis sanguine implere. Commemoro ergo Charitatem vestram. Quando
Abbreviated transcription (Latin):
gi & timui: luctatus sum consuetu¬
dinem meam. In ipsa luctatione: in¬
uocaui dñm adiutorem. Prestitit
michi dñs adiutorium non iuran¬
di. Nichil michi facilius est: quam
ñ iurare. hoc ideo ammonui caritatem
urãm: nedicatis. Quis potest: O si
deris timeat᷑ : osi ꝑiuri ex pauescant.
Lingua frenatur: ueritas tene tur. in¬
die audiuimus cũ engłm r¬
citaretur: dico caritati ur̃e. Uidetis
istum miserum herodẽ. ioħm sc̃m
uirũ. & dĩ hominem dilexisse. Sed
qm̃ temere uirauit. ebrius letitia e
delectatione saltantis. daturum se qͥt
quid illa puella quȩ saltando placi¬
erat poposcisset. At ubi poposcit ii
crudelem & nefariam: contristatus ẽ
quidẽ. Uidebat enim tantũ sceluss
eri: sed positus int̃ iurationẽ suã. st
puellȩ petitionẽ. ubi uidebat erioi¬
tum facinuis. ibi rursus timebat raũ
dm̃ offendit seiuendo. Dicit mͥ aliqͥs.
Quuid ergo debuit facere herodes: Sidi¬

Expanded text:
gi, et timui, luctatus sum contra consuetugi, et timui, luctatus sum contra consuetudinem meam, in ipsa luctatione invocavi Dominum adjutorem. Praestitit mihi Dominus adjutorium non jurandi. Nihil mihi facilius est, quam non jurare. Hoc ideo admonui Charitatem vestram, ne dicatis, Quis potest? O si Deus timeatur! o si perjuri expavescant! lingua frenatur, veritas tenetur, judie audivimus, cum Evangelium recitaretur, dico Charitati vestrae: videtis miserum istum Herodem, Joannem sanctum virum et Dei hominem dilexisse: sed quoniam temere juravit ebrius laetitia et delectatione saltantis, daturum se promisit quidquid illa puella, quae saltando placuerat, poposcisset. At ubi poposcit rem crudelem et nefariam, contristatus est quidem; videbat enim tantum scelus fieri: sed positus inter jurationem suam et puellae petitionem, ubi videbat cruentum facinus, ibi rursus timebat reatum Deum offendit saeviendo . Dicit mihi aliquis: Quid ergo debuit facere Herodes? Si di
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ẽ falsum urare: longe ẽ apecca¬
to falsum iurandi qui om̃ino ñ iurat.
Ppinquã false uirationi: qui uel uerũ
uirat. Dñs gͦ qui ꝓhibuit uirare. supra
ripam & uoluit ambulare: ne pes tiuis
in angusto labat᷑. & cadas. Sed dñs
inquit iurauit. Securus urat: qui
inentiri nescit. Non te moreat quia
dñs uirauit: quia forte ñ debet iurare.
nisi ds̃. Tuenim quando iuras. quid
facis: Testem dm̃ adhibes. T̃u illũ.
ipse seipsũ. Sed tu hõ quia in multiᷤᷤ
falleris: plerũq adhibes testem ueri¬
tatem ad tuã falsitatem. Aliquando
& nolens homo iurat: cum uerũ pu¬
tat esse quod iurat. Nonẽ quidem
tantũ peccatũ: quantũ eius qui scit
falsũ esse. & tamen iurat. Quanto
melior. & apeccato isto graui om¬
nino longefit. qui audit dñm xꝑ̃m:
mus uirationẽ de ore nr̃o. Ecce uob̃¬
cum uiuimus. Quis nos aliqͣndo
audiuit iurantes: Numquid non
consueram cotidie uirare: At ubi le¬

Expanded text:
peccatum est falsum jurare, longe est a peccapeccatum est falsum jurare, longe est a peccato falsum jurandi qui omnino non jurat: propinquat falsae jurationi, qui vel verum jurat. Dominus ergo, qui prohibuit jurare, supra ripam te noluit ambulare, ne pes tuus in angusto labatur, et cadas. Sed Dominus juravit, inquit. Securus jurat qui mentiri nescit. Non te moveat quia Dominus juravit; quia forte non debet jurare nisi Deus. Tu enim quando juras, quid facis? Testem Deum adhibes. Tu illum, ipse se ipsum. Sed tu homo, quia in multis falleris, plerumque adhibes testem veritatem ad tuam falsitatem. Aliquando et nolens homo perjurat, cum verum putat esse quod jurat. Non est quidem tantum peccatum, quantum ejus qui scit falsum esse, et tamen jurat. Quanto melior, et a peccato isto gravi omnino longe fit, qui audit Dominum Chrmus jurationem de ore nostro. Ecce vobiscum vivimus: quis nos aliquando audivit jurantes? Numquid non consueveram quotidie jurare? At ubi le
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ dnm̃ uirasse: quando ei usq
ad immolationẽ dilecti filii obȩdi¬
a obaudisti uocẽ meam. & ñ peꝑcisti
filio tuo dilecto ꝓp̃t me. benedicens be¬
necdicam te: & implebo sem̃tuũ sicut
stellas celi. & sicut harenã maris: et
benedicent᷑ insemine tuo om̃s gentes.
Quod uidetis totum orbẽ terrarum
xꝑ̃ianos implere: ex ĩbet uerax iura¬
tio cdĩ. Itemq in psalmis de dño iħu¬
penitebit eũ: tues sac̃dos inet̃num
scđm ordinẽ melchisedech. Quino¬
uerunt scͥpturas. sciunt quod ꝑtu¬
lerit melchisedech sacerdos dĩ excelsi:
quando benedixit abrahã. Non o¬
portet ut hoc memoremꝰ ꝓpt̃ cathe¬
cuiminos. Fideles tam̃ aguoscunt.
quemadiodũ ante ꝓpħatum sit.
quod modo uidemꝰ impleri. Et un¬
cde hoc: Quia iurauit dñs. Et in¬
rauit dñs. & ñpenitebit eũ. Non
quomͦ herodẽ penituit: quia ui
rauerat. Cum gͦ dñs iurauerit:
buit: Dico quare. Non est peccatũ
uerum uirare. Sed quia grande

Expanded text:
inum jurasse, quando ei usque ad immolationem dilecti filii obedia obaudisti vocem meam, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me, benedicens benedicam te, et implebo semen tuum, sicut stellas coeli, et sicut arenam maris; et benedicentur in semine tuo omnes gentes . Quod videtis totum orbem terrarum Christianos implere, exhibet verax juratio Dei. Itemque in Psalmis de Domipoenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Qui noverunt Scripturas, sciunt quid protulerit Melchisedech sacerdos Dei excelsi, quando benedixit Abraham . Non oportet ut hoc memoremus, propter catechumenos. Fideles tamen agnoscunt, quemadmodum ante prophetatum sit, quod modo videmus impleri. Et unde hoc? Quia juravit Dominus. Et juravit Dominus, et non poenitebit eum: non quomodo Herodem poenituit qua. Cum ergo Dominus juraverit, buit? Dico quare. Non est peccatum, verum jurare. Sed quia grande
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Sed mulier de testabilis odium
concipiebat: quod aliquando datotẽ¬
pore pareret. Quando parturiebat
yeꝑit filiã: filiam saltantem. Et rex¬
ile. ille quiscm̃ uirũ habebat ioh¬
annem. qui eũ ꝓpt̃ diim timebat.
& siei ñ obȩdiebat. Postea quã ab il¬
la petitũ ẽ. caput iohannis indisco.
contristatus ẽ. Sed ꝓpt̃ iurationẽ et
ꝓpt̃ conrecũbentes. misit spiculato¬
rem: et im pleuit quod iurauit. Ad¬
ñẽ seue peccatũ. Inmo tam magnũ
peccatũ ẽ falsum iurare: ut ꝓpt̃ rea¬
tum false uirationis. dñs phibuert
omnẽ uirationẽ. Ait enĩ. dicꝰtumẽ.
Non ꝑuirabis. Reddes aũt dño ius

Expanded text:
bat. Sed mulier detestabilis odium bat. Sed mulier detestabilis odium concipiebat, quod aliquando dato tempore pareret. Quando parturiebat, peperit filiam, filiam saltantem. Et rex ille qui sanctum virum habebat Joannem, qui eum propter Dominum timebat, etsi ei non obediebat, posteaquam ab illo petitum est caput Joannis in disco, contristatus est. Sed propter jurationem et propter conrecumbentes, misit spiculatorem, et implevit quod juravit. non est leve peccatum: imo tam magnum peccatum est, falsum jurare, ut propter reatum falsae jurationis Dominus prohibuerit omnem jurationem. Ait enim: Dictum est, Non perjurabis, reddes autem
Abbreviated transcription (Latin):
ctaculũ ante urõs oculos cõ¬
stitutum ẽ. Caput scĩ ioh̃is in cdisco
feralis missũ crudelitatis ꝓpt̃ odũ
ueritatis. Puella saltat. &e seuit nã.
& int̃ desitias & lasciuias conuiiã¬
tium temere iuratur: & impie quod
iuratur impletur. factuum ẽ. ioħi qd̃
ipse p̃dixerat. De dño enĩ iħu xp̃odi¬
xerat: illum oportet crescere. meantẽ
minui. Iste minittus ẽ incapite: ille
creuit in cruce. O dium peꝑit uerttas.
non potuit ȩquo animo tolerari. qd̾
homo dĩ sc̃s monebat:  qui utiq
salutem eorum querebat. Quossic
monebat: responderunt illi malay
bonis. Quid enĩ ille diceret. nisi
quo plenus erat: &e quid illi respot¬
derent. nisi quo pleni erant. Ille triti¬
cum seminauit. sed spinas inuenit:
dicebat regi. Non tibi licet habere u¬
xorem frĩs tui. Hincebat enĩ regẽ libido:
tenebat apud se ꝓhibitam uxorẽ fratris
sui. Sedeum tam̃ siclibebat. ut ñ seuĩ¬
nt: honorabat eũ a quo uerũ audie¬

Expanded text:
ctaculum ante oculos nostros conctaculum ante oculos nostros constitutum est, caput sancti Joannis in disco, feralis missus crudelitatis, propter odium veritatis. Puella saltat, et saevit mater: et inter delicias et lascivias convivantium temere juratur, et impie quod juratur, impletur. Factum est Joanni quod ipse praedixerat. De Domino enim Jesu Christo dixerat, Illum oportet crescere, me autem minui . Iste minutus est in capite, ille crevit in cruce. Odium peperit veritas. Non potuit aequo animo tolerari, quod homo Dei sanctus monebat: qui utique salutem eorum quaerebat, quos sic monebat. Responderunt illi mala pro bonis. Quid enim ille diceret, nisi quo plenus erat? Et quid illi responderent, nisi quo pleni erant? Ille triticum seminavit, sed spinas invenit. Dicebat regi, Non licet tibi habere uxorem fratris tui . Vincebat enim regem libido: tenebat apud se prohibitam uxorem fratris sui. Sed eum tamen sic libebat, ut non saeviret. Honorabat eum a quo verum audie
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ꝓmisit. ueraxẽ: qui ꝑmisit. fide¬
lis ẽ: qui ꝓmisit fallere non potest.
Dicamus g ei candida conscientia.
Ppt uerba labioꝵ tuoꝵ: ego custodi¬
ui uias duras. Quidtimes uias
cduras passionũ & tribulationum:
Cransiit ipse. Respondes forte. Sed
ipse. Transierunt apłi. Adhric respõ¬
des. Sedapłi. accipio: Responde.
Transicrunt postea multi uiri. Erube¬
sce: transierunt & feminȩ. Senexue¬
nisti ad passionẽ: noli timere mortẽ. ua
quia uicinus es morti. Iuucnis es. Trai¬
sierunt & iuuenes: qui ad huc uitam
sibi sperabant. Transierunt & pueri.
transierunt & puelle. Quomͦ ad hue ui¬
a asꝑaest. quã multi ambulando li¬
nierunt. Hec ẽ gͦ solemnis & assidui
commonitio nr̃a ad uos frẽs. ut solẽ¬
pnitates martyrũ ñ uana festiuitate
celebremus. sed quod insiuis solẽp¬
nitatib amamus. etiam fide simili
imitari ñ formidemus . Li. Sẽ mo sci¬
eugłi legeret᷑: crudelespe¬

Expanded text:
Qui promisit verax est, qui promisit fideQui promisit verax est, qui promisit fidelis est, qui promisit fallere non potest. Dicamus ergo ei candida conscientia, Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras . Quid times vias duras passionum et tribulationum? Transiit ipse. Respondes forte: Sed ipse. Transierunt Apostoli. Adhuc respondes: Sed Apostoli. Accipio. Responde: transierunt postea et multi viri. Erubesce: transierunt et feminae. Senex venisti ad passionem? noli timere mortem, vel quia vicinus es morti. Juvenis es? transierunt et juvenes, qui adhuc vitam sibi sperabant: transierunt et pueri, transierunt et puellae. Quomodo adhuc via aspera est, quam multi ambulando linierunt? Haec ergo est solemnis et assidua commonitio nostra ad vos, fratres, ut solemnitates martyrum, non vana solemnitate celebremus; sed quos in suis solemnitatibus amamus, etiam fide simili imitari non formidemus. SERMO Cum legeretur, crudele spe
Abbreviated transcription (Latin):
quam multi inueniuntur: qui falli
nemo. Compone tecũ. Non uis falli:
noli fallere. Quod pati nonuis: no¬
li facere. Uis uenire adiutam. ubi
non fallaris: age modo utam. ubi
non fallas: & uenies aduitam ubi non
fauaris. Ueraci merces reddetur ueritas:¬
et temꝑ oralit̃ beneuiuenti. merces red¬
detur eternitas. Ergo om̃s hoc uolu¬
mus fratres: iitam & ueritatẽ. Sed qͣ
uenimus: qua imus: Nam quo ue¬
niamus. & si non dũ possessione te¬
nemiis: iam tam̃ cogitatione & rati¬
one credimus & uidemꝰ. Ad iutam
tendimus: & iu̾tatem. Ipse xꝑ̃c est.
Qua ire queris: Ego sum inquit uia.
Ecce quod martyres amauerunt: ideo
p̃sentia & transitoria contempserunt.
N olite mirari fortitudinẽ: amor inc̃
dolorem. Massȩ gͥ candide solẽpni¬
tatem. candida conscientia çelebremꝰ:
et uestigia in artyrum sectantes. ca¬
putq martyrum & nr̃m intuentes:
si ad tam magnũ bonum uenire con¬
cupiscimꝰ. iter durum nontimeamꝰ.

Expanded text:
quam multi inveniuntur: qui falli velit, quam multi inveniuntur: qui falli velit, nemo. Compone tecum. Non vis falli, noli fallere: quod pati non vis, noli facere. Vis venire ad vitam ubi non fallaris, age modo vitam ubi non fallas. Vis venire ad vitam, ubi non fallaris? et temporaliter bene viventi merces reddetur aeternitas. 10. Via ad mus, fratres, vitam et veritatem. Sed qua venimus, qua imus? Nam quo veniamus, etsi nondum possessione tenemus, jam tamen cogitatione et ratione credimus et videmus: ad vitam tendimus et veritatem. Ipse Christus est. Qua ire quaeris? Ego sum, inquit, via. . CAPUT XI. Ecce quod martyres amaverunt, ideo praesentia et transitoria contempserunt. Nolite mirari fortitudinem, amor vicit dolorem. Massae ergo Candidae solemnitatem candida conscientia celebremus; et vestigia martyrum sectantes caputque martyrum et nostrum intuentes, si ad tam magnum bonum venire concupiscimus, iter durum non timeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
tem de genere humano. nolo quisquã
moriatur. si diceret. quasi securi facti
exultaremus. & nichil amplius requi¬
rẽmus. Sic nobis uidetur omino.Si
hoc audiremus: continuo uellemus. et
hoc nobis addi. ut corda inuicem uide¬
remus. ne inuideremus: ut non huma¬
na suspitione. sed diuina ueritate ui¬
deremus. He essẽ sollicitus de amico
ne ine odisset. ne michi malũ uellet.
et ipsa sollecitudine prius malũ face¬
rem quam paterer: Quereremus hoc
sine dubio: quereremus certam uitam.
& inuicem cognitionem cordiũ nr̃orũ.
am enĩ intelligits quã dicam uitã:
ne sepius commñdando. obtundã potiꝰ
quam instruam. Ergo uitȩ uellemus
addiueritatem. ut corda nr̃a inuicem
nosceremus. ne nr̃is suspitionib falle¬
remur: ut de ipsa uita ꝑpetua quod
ab ea non caderemus. certi essemus.
Ad de uite ueritatem: & inuenis uitam
beatam. Nemo enĩ uult falli: quomͦ
non uult mori. Damichi hominem:
qui uelit falli. Qui fallere uelint.

Expanded text:
tem de genere humano, nolo quisquam tem de genere humano, nolo quisquam moriatur, si diceret; quasi securi facti exsultaremus, et nihil amplius requireremus. Sic nobis videtur omnino. Si hoc audiremus, continuo vellemus et hoc nobis addi, ut corda invicem videremus, nec invideremus; ut non humana suspicione, sed divina veritate videremus: ne essem sollicitus de amico ne me odisset, ne mihi malum vellet, et ipsa sollicitudine prius malum facerem, quam paterer. Quaereremus hoc sine dubio, quaereremus certam vitam, et invicem cognitionem cordium nostrorum. Jam enim intelligitis quam dicam vitam; ne saepius commendando obtundam potius quam instruam. Ergo vitae vellemus addi veritatem, ut corda nostra invicem nosceremus, ne nostris suspicionibus falleremur: ut de ipsa vita perpetua, quod ab ea non caderemus certi essemus. Adde vitae veritatem, et invenis vitam beatam. Nemo enim vult falli, quomodo non vult mori. Da mihi hominem qui falli velit. Qui fallere velint,
Abbreviated transcription (Latin):
ut male suspiceris de frẽtuo. Pleraq
eñ mala generis humani. aluinde ñ¬
oruntur: nisi de suspitionib falsis. Cre¬
dis dehomine quod oderit te. qui for¬
teamat tẽ: & ꝑ prauã suspitionẽ fis
inimicissimus amicissimo. Quid faciat
cui non credis: & cor suuĩ sibi demonstrare
non ualet:: Loquit᷑ tibi dicens: amote.
Sed quia posset tibi hoc dicere. & m̃tiens:
ea sunt enim uerba mentientis quȩ ue¬
radicentis: non credendo adhuic odisti.¬
deo securum te facere uoluit abcopecca¬
to: qui tibi dixit. Siligite & mimicos
incautus oderis & amicos. Corda ergo
nr̃a in hac uita iridere non possumus
donec ueniat dñs. et illuminet abscon¬
dita tenebrarum. & manifestet cogitati
adeo. Ergo siquis nob̃ modo diceret. cui
ꝓculdubio crederemus: si ꝓpħa diceret.
siquomodo ds̃ uellet. & ꝑ quẽ uellit
diceret. uiuite securi. omĩa uob̃ habũ¬
dabunt: nemo urm̃ moriet. ne mo
egrotabit. nemo dolebit: abstuli mor¬

Expanded text:
ut male suspiceris de fratre tuo. Pleraque ut male suspiceris de fratre tuo. Pleraque enim mala generis humani non aliunde oriuntur, nisi de suspicionibus falsis. Credis de homine quod oderit te, qui forte amat te; et per pravam suspicionem fis inimicissimus amicissimo. Quid faciat, cui non credis, et cor suum tibi demonstrare non valet? Loquitur tibi dicens, Amo te. Sed quia posset tibi hoc dicere et mentiens ea sunt enim verba mentientis, quae vera dicentis, non credendo adhuc odisti. Ideo securum te facere voluit ab eo peccato, qui tibi dixit, Diligite inimicos incautus oderis et amicos. Corda ergo nostra in hac vita videre non possumus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manis. Ergo si quis nobis modo diceret, cui procul dubio crederemus, si Propheta diceret, si Deus quomodo vellet, et per quem vellet, diceret: Vivite securi, omnia vobis abundabunt, nemo vestrum morietur, nemo aegrotabit, nemo dolebit; abstuli mor
Abbreviated transcription (Latin):
summũ queris. hocẽ uitam: bonus efb.
ut adbonum ꝑuenias. Siuis uenit
aduitam: serua mandata. Cum aittn
ꝑuen̾imus ad uitam: quidaddam ȩmã
quid addam beatam: semel uita: qua
ipsaẽ uita. quȩ & et̃na. etbeata. Cum
ꝑuenerimus aduitã: certũ nobis erit
inea nos semꝑfuturos. Dam sierimis
ibi : & utrum ibi semꝑ futuri sumus
incerti erimus: etiam ibi erit timor. Et
si erit timor. cruciatus erit: ñ catnis. so
quod perus c̃ cordis. Ubi aũt cruciats.
quȩ beatitudo: Erit gͦ nob̾ ccrtũ. qui¬
semꝑ in illa uita erimus. uͥt eã fimi i
poterimus. quia in illius regnoet̃imꝰ
de quo dictimẽ. et regni eius ñ erit funis.¬
ẽ. in conspectu eius. cum sapientia de¬
monstraret: ait. sicut audists infine lecli
onis. Et regnabit eorum dñs in ꝑpetuũ.
timus gͦ in regno magno & sempit̾uo.
& ideo magno & sempiterno. quia iusto.
Iemo ibi fallit: nemo fallit̾. non est illie.

Expanded text:
summum bonum quaeris, hoc est, vitam; bonus esto, summum bonum quaeris, hoc est, vitam; bonus esto, ut ad bonum pervenias. Si vis venire ad vitam, serva mandata. Cum autem pervenerimus ad vitam, quid addam aeternam? quid addam beatam? semel vitam, quia ipsa est vita, quae et aeterna et beata: cum pervenerimus ad vitam, certum nobis erit in ea nos semper futuros. Nam si erimus ibi, et utrum ibi semper futuri simus, incerti erimus; etiam ibi erit timor. Et si erit timor, cruciatus erit, non carnis, sed, quod pejus est, cordis. Ubi autem cruciatus, quae beatitudo? Erit ergo nobis certum quia in illa vita semper erimus, et eam finire non poterimus: quia in illius regno erimus, de quo dictum est, Et regni ejus non erit finisiosa in conspectu ejus, cum Sapientia demonstraret, ait, sicut in fine lectionis audisti, Et regnabit eorum Dominus in perpetuum . Erimus ergo in regno magno et sempiterno; et ideo magno et sempiterno, quia justo.emo fallit ibi, nemo fallitur: non est illic
Abbreviated transcription (Latin):
siuis uenire ad uitã. serua mandata.
Ergo uita. quȩ et̃na. & beata: quia siñ
eterna. nec beata. Si autẽ ȩterna. in
respondebatis uelle uos: utrũ uelletis
sani esse. om̃s respondebatis uelle uos.
Sed sanitas et uita. si timetur ne fim¬
at᷑: iam nonest. uita. Nonẽ enĩ semꝑui
riere: sed semꝑ timere. Si semꝑ timere:
semꝑ crutiari. Sicruciatus sempiternus:
ubi uita eterna: Tenemus certe nonessi
beatã nisi uitam ȩteruam: iminonon est
beatam. nisi uitam: quia sinonẽtna. et
si non cum sanitate ꝑpetua. ꝓculdubio
nec beata. nec uita. Inuenimus: omns
consentiunt. In uenimꝰ plane incogita¬
tione: nondum inpossessione. Hecest
possessio: quamom̃s querunt. Nemoẽ.
qui ñquerat. Malus sit. bonus sit. ipse
querit: sed bonus fident̃: malus impu¬
denter. Quidqueris. bonum male: sint
tibi respondet. ipsapostulatiotua. quai
sis imꝓbus: cum queris bonũ malis.
Nonneᷤ remqueris alienã: Sigͦ bonĩ

Expanded text:
Si vis venire ad vitam, serva mandata. Si vis venire ad vitam, serva mandata. Ergo vita, quae aeterna et beata: quia si non aeterna, nec beata; si autem aeterna in respondebatis velle vos; utrum velletis sani esse, omnes respondebatis velle vos. Sed sanitas et vita si timetur ne finiatur, jam non est vita. Non est enim semper vivere, sed semper timere. Si semper timere, semper cruciari. Si cruciatus sempiternus, ubi vita aeterna? Tenemus certe non esse beatam, nisi vitam aeternam; imo non esse beatam, nisi vitam: quia si non aeterna, et si non cum satietate perpetua, procul dubio nec beata, nec vita. Invenimus, omnes consentiunt. Invenimus plane in cogitatione, nondum in possessione. Haec est possessio quam omnes quaerunt: nemo est qui non quaerat. Malus sit, bonus sit, ipsam quaerit: sed bonus fidenter, malus impudenter. Quid quaeris bonum, male? Nonne tibi respondet ipsa postulatio tua, quam sis improbus, cum quaeris bonum malus? Nonne rem quaeris alienam? Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dubitetur. Et dñs ad illum non dixit.
si uis uenire ad beatam uitam. serua
mandata: sed etiam ipse solam uitã
nominauit. & ait. Siuis uenire ad uitã.
serua mandata. Ergo illa uita intorm̃¬
tis. nonẽ uita: & illa uita sola ẽ. que
beata. Nec beata esse potest: nisi fuerit
eterna. Ppterea diues ille sciens se
interpellari cotridie timore mortis.
uitam eternam querebat: nam uitam
beatam sicut ei uidebatur. iam habebat.
Erat enĩ sanus & diues: & credo quia
dicebat sibi. Nichil uolo amplius: si
possit esse ꝑpetuum. habebat quasi
amabiles uoluptates: qui a satiabat
stultas cupiditates. Pinde dñs. uno
eum nomine uitȩ. siille intellexit. cor¬
rexit. Nonait. Siius uenire ad uitã
ȩternã. quam ille querebat quasi iam
habens beatam̃. nec ait. siis uenire
adiutam beatam. sciens quia simise¬
ra est. nec uita dicenda ẽ: sed ait. siuis
uenire ad uitã. ibiẽ ȩterna. ibi beata.

Expanded text:
dubitetur. Et Dominus ad illum non dixit, dubitetur. Et Dominus ad illum non dixit, Si vis venire ad vitam beatam, serva mandata: sed etiam ipse solam vitam nominavit, et ait, Si vis venire ad vitam, serva mandata. Ergo illa vita in tormentis non est vita; et illa vita sola est, quae beata: nec beata esse potest, nisi fuerit aeterna. Propterea dives ille sciens se interpellari quotidie timore mortis, vitam aeternam quaerebat. Nam vitam beatam, sicut ei videbatur, jam habebat. Erat enim dives et sanus, et credo quia dicebat sibi: Nihil volo amplius, si possit esse perpetuum. Habebat enim quasi amabiles voluptates, quia satiabat stultas cupiditates. Proinde Dominus uno eum nomine vitae, si ille intellexit, correxit. Non ait, Si vis venire ad vitam aeternam, quam ille quaerebat, quasi jam habens beatam: nec ait, Si vis venire ad vitam beatam; sciens quia si misera est, nec vita dicenda est: sed ait, Si vis venire ad vitam; ibi est aeterna, ibi beata;
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat una febris. Colligis: acquiris.
comꝑas. & seruas. et gaudes. Amma tu¬
a repetitur ate. hec que parasti cuius
erunt: hac cogitatione quantum in¬
telligitur. cum uelut quib dam timo¬
ris ftimulis sepe compungeretur: Ac¬
cessit ad dominum. et ait illi. Magi¬
ster bone: quid faciam. ut uitam et̃nã
consequar Timebat mori: & coge¬
batur mori. Non erat qua iret: ne
periret. Constipatus necessitate mori¬
endi. & cupiditate uiuendi. Accessit
ad dñm. et ait. Magister bone: quid
mus. quod ad p̃sentem ꝑtinet. Si uis
uenire adiutam: serua mandata: Hocẽ.
quod ine dixeram ꝓbaturum. Nec ille
eternam. Nlolendo mori: uitam que
suut quȩ ñ habet funẽ. Et numquid
non sicut dixi etiamincormentis im¬
piorum uita ñ habet finem: Sed
hanc ille ñ uocabat uitam. Que esset
indoloribus & cruciatib uitam ñ esse
sciebat: mortem potius appellandã esse
nouerat. Ideo uitam ȩternam querebat:
ut ubi uita audit᷑. de beatitudine non

Expanded text:
veniat una febris. Colligis, acquiris, veniat una febris. Colligis, acquiris, comparas, et servas, et gaudes: anima tua repetitur a te; haec quae parasti, cujus erunt ? Hac cogitatione, quantum intelligitur, cum velut quibusdam timoris stimulis saepe compungeretur, accessit ad Dominum, et ait illi: Magister bone, quid faciam, ut vitam aeternam consequar ? Timebat mori, et cogebatur mori. Non erat qua iret, ne periret. Constipatus necessitate moriendi, et cupiditate vivendi, accessit ad Dominum et ait: Magister bone, quid mus quod ad rem praesentem pertinet: Si vis venire ad vitam, serva mandata . Hoc est quod me dixeram probaturum. Nec ille aeternam. Nolendo mori, quaesivit vitam quae non habet finem. Et numquid non, sicut dixi, etiam in tormentis impiorum vita non habet finem? Sed hanc ille non vocabat vitam. Quae esset in doloribus et cruciatibus, vitam non esse sciebat: mortem potius appellandam esse noverat. Ideo vitam aeternam quaerebat: ut ubi vita auditur, de beatitudine non
Abbreviated transcription (Latin):
nemuite. Non dixit. beate uite. sed inre
trahit beatitudinẽ. Nisi enim consequẽ¬
tem haberet beatitudinẽ nomen uitȩ:
non diceretur deo. Qm̃ apudte ẽ fons uite.
oncnim & ibi dictum ẽ: qm̃ apud te ẽ
fons uitȩ beate. Non addidit beate.: tã¬
tummodo dixit uitȩ: littii intelligas
beate. Quare. Quia si miserȩ: lam nec
uite. Ecce aliud testimonium. Iam duo
diximus. Dictumẽ enĩ: qui bene egerunt.
in resurrectionẽ uite. Item dictumẽ. apd̃
teẽ fons uite. Nusquam aditum est.
beatȩ: sed sola intelligatur uita. quȩ be¬
ia. Que autem non beata: nec uita. Ac¬
cipe aliud rursus exergłio. Diues ille
qui nolebat dimittere quod habebat. &¬
de rerum suarum ammissione indigna¬
batur. quas moriendo dimittere coge¬
batur: Credo in illa rerum magnatum
sed tam̃ terrenarum ꝓfluentissima copia
cum gauderet. int̾ pellebatur timore
mortis: & quasi dicebat ei cor suum.
Ecce gaudes in bonis: & nescis quando

Expanded text:
nem vitae. Non dixit, Beatae vitae; sed, in rnem vitae. Non dixit, Beatae vitae; sed, in rtrahit beatitudinem. Nisi enim consequentem haberet beatitudinem nomen vitae, non diceretur Deo, Quoniam apud te est fons vitae . Non enim et ibi dictum est, Quoniam apud te est fons beatae vitae. Non addidit, beatae; tantummodo dixit, vitae, ut tu intelligas beatae. Quare? Quia si miserae, jam nec vitae. diximus. Dictum est enim, Qui bene egerunt, in resurrectionem vitae: item dictum est, Apud te est fons vitae. Nusquam additum est, beatae: sed sola intelligitur vita quae beata; quae autem non beata, nec vita. Accipe aliud rursus ex Evangelio. Dives ille qui nolebat dimittere quod habebat, et de rerum suarum amissione indignabatur, quas moriendo dimittere cogebatur: credo in illa rerum magnarum, sed tamen terrenarum profluentissima copia cum gauderet, interpellabatur timore mortis, et quasi dicebat ei cor suum, Ecce gaudes in bonis, et nescis quando
Abbreviated transcription (Latin):
lli qui uiuunt inp̃nno. amplectunt̃
dulcissimam uitam: qui aut̃ iuuun
intormento. cupiunt si fieri possit f¬
nire talem uitã: & nemo eis dat inte¬
ritum. ut nemo auferat cruciatũ. Sd
uide scripturã loquentẽ: & discernẽtẽ
N on ẽ dignata. talem uitam uocate uiti.
Incruciatibus. intormentis. inignibus
sempiternis. noluit appellare uitam.
ut ipsum nom̃ uite. laudissit ñ metolsi.
ut ubicũq audis uitam. tormenta s
cogites. Nam intormentis eẽ semꝑ: et̾na
morsẽ. non aliqua uita. Ipsam uocant
scͥpture mortem scd̾am. post hanc pri¬
mã: quam om̃s humanȩ conditioni de¬
bemus. Et mors scd̃a. & mors uocatur:
& nemoibi moritur. Satius ce melius di¬
xerim: nemoibi iuuit. Indoloribus enĩ
uiuere: non ẽ uiuere. Et unde ꝓbamus
sic locutam scͥpturam. Ecce unde: ex hoc
testimonio quod modo commemoraui.
Audient enim uocem eius inquit: & pro¬
cedent. Qui bene egerunt: in resurrectio¬

Expanded text:
Illi qui vivunt in praemio, amplectuntur Illi qui vivunt in praemio, amplectuntur dulcissimam vitam: qui autem vivunt in tormento, cupiunt, si fieri possit, finire talem vitam; et nemo eis dat interitum, ut nemo auferat cruciatum. Sed vide Scripturam loquentem et discernentem: non est dignata talem vitam vocare vitam. In cruciatibus, in tormentis, in ignibus sempiternis noluit appellare vitam: ut ipsum nomen vitae laudis sit, non moeroris; ut ubicumque audis vitam, tormenta non cogites. Nam in tormentis esse semper, aeterna mors est, non aliqua vita. Ipsam vocant Scripturae mortem secundam , post hanc primam, quam omnes humanae conditioni debemus. Et mors secunda, et mors vocatur, et nemo ibi moritur. Satius et melius dixerim, nemo ibi vivit. In doloribus enim vivere, non est vivere. Et unde probamus sic locutam Scripturam? Ecce unde; ex hoc testimonio, quod modo commemoravi: Audient enim vocem ejus, inquit, et procedent qui bene egerunt, in resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
bent insitum. uuiere uelle: mori nol¬
le. Item si dicã. iuissanus eẽ: prto ne¬
mo ẽ qui dicat. nolo. Nemo enim uult
dolere. Sanitas enim in diuite pre¬
ciosa: certe in pauꝑe ẽ sola. Sed qͥd
ꝓdest opulentia diuiti: si sanitas ñ
sit sibi. quȩ patrimonium ẽ pauꝑi:
U alde uellet diues lectum argenteũ cũ pau¬
ꝑis mutare cilitio. si posset egritudo mgi¬
re cum lecto. Ecce ad duo ista consensit
michiom̃ium sensus. uitam & sanitatẽ
Numquit omium sensus consensit admi
Si sapiat. forte nichil debet querere. U¬
bienĩ ẽ ꝑfecta uita. & ꝑfecta sanitas. si
querit᷑ ampliꝰ. quid erit nisi iuitiosa
ationib impii. Ueniet enim hora sic
eugłm loquitur: quando om̃s quist̃
inmonumentis. audient uocem eins.
& ꝓcedent. Qui benefecerunt. in resut¬
rectionem uite: qui uero mala egnĩ.
in resurrectionẽ uiditii. Ergo illi adp̃¬
mium. illi ad torm̃tum: & utriq ui¬
uunt. nec aliquis corum mori potelt

Expanded text:
bent insitum, vivere velle, mori nolbent insitum, vivere velle, mori nolle. Item si dicam. Vis sanus esse? puto nemo est qui dicat, Nolo: nemo enim vult dolere. Sanitas etiam in divite pretiosa, certe in paupere est sola. Sed quid prodest opulentia diviti, si sanitas non sit ibi, quae patrimonium est pauperi? Valde vellet dives lectum argenteum cum pauperis mutare cilicio, si posset aegritudo migrare cum lecto. Ecce ad duo ista consensit mihi omnium sensus, vitam et sanitatem. Numquid omnium sensus consensit ad milSi sapiat, forte nihil plus debet quaerere. Ubi enim est perfecta vita et perfecta sanitas, si quaeritur amplius, quid erit nisi vitiosa ationibus impii. Veniet enim hora, sicut Evangelium loquitur, quando omnes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus: et procedent qui bene egerunt, in resurrectionem vitae; qui vero male egerunt, in resurrectionem judicii . Ergo illi ad praemium, illi ad tormentum; et utrique vivunt, nec aliquis eorum mori potest.
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit. Beati. sed qui uidicant: qui
potestatem habẽt audiendi e discer¬
nendi. Negat hoc alius & dic̃. Beati qͥ
nauigant multas regiones: discunt inł¬
ta: mercantur multa: colligunt lucra
generum uiuendi. non placere unum
om̃ib: et tamen beata uita placet oĩb.
Quid ẽ hoc. ut cum omib ñ placeat que¬
cumq uita: om̃ib placeat beata iu
beatam utam: de qua omĩs respondeãt.
hoc uolo. Quia gͦ nemo ẽ qui interro¬
gatus utrum beatam uitam uelit. di¬
cat nolo:. querimus aut̃ quesit ipsa
beata uita. tale aliquid diffinire de¬
bemus. cui sensus omĩs consentiat: et
quod nullus dicat. nolo. Quid ẽ gͦ frẽs
mei: quide beata uita quam uolunt
om̃s. & ñ habent om̃s : Queramus gͦ.
Sicui dicatur. uis uiuere: nũquid sic
audit. quomodo sidiceretur. ius mi¬
litare: In illa enim interrogatione.
quod ẽ ius militare: aliqui mͥdic̾ent
uolo et foite plures. nolo. Si autẽ
dicat. nolo. Om̃s enim natura ha¬

Expanded text:
et dicit: Beati, sed qui judicant, qui et dicit: Beati, sed qui judicant, qui potestatem habent audiendi et discernendi. Negat hoc alius, et dicit: Beati qui navigant, multas regiones discunt, multa colligunt lucra.generum vivendi non placere unum omnibus: et tamen beata vita placet omnibus. Quid est hoc, ut cum omnibus non placeat quaecumque vita, omnibus placeat beata vitbeatam vitam, de qua omnes respondeant, Hoc volo. Quia ergo nemo est, qui interrogatus utrum beatam vitam velit, dicat, Nolo, quaerimus autem quae sit ipsa vita beata; tale aliquid definire debemus, cui sensus omnis consentiat, et quod nullus dicat, Nolo. Quid ergo, fratres mei, quid est beata vita, quam volunt omnes, et non habent omnes? Quaeramus ergo. Si cui dicatur, Vis vivere? numquid sic audit, quomodo si diceretur, Vis militare? In illa enim interrogatione, quod est, Vis militare? aliqui mihi dicerent, Volo: et forte plures, Nolo. Si autem dicat, Nolo. Omnes enim natura ha
Abbreviated transcription (Latin):
beatus uult eẽ. hoc nemo ẽ qui ñ uelit:
atq ita uelit. ut pre cęteris uelit: im¬
mo quicũq uult cȩtera. ꝓpter hoc unũ
uelit: diuersis cupiditatib hominis
rapiunt᷑: & ali̾is cupit hoc. alius illud.
Diuersa sunt genera uiuendi. ingenere
humano: & inintiltitudine generũ ui¬
uendi. Alius aliud eligit. & capescit.
Nemo est tam̃. quocumq gnẽ uite ele¬
cto: qui ñ beatam uitam cupiat. Bea¬
ta gͦ uita: om̃ium ẽ communis posses¬
sio. Sed qua uenitur ad eam. qua ten¬
datur. quo itinere tento ꝑueniat: inde
controuersiaẽ. Ac ꝑhoc si queramus
beatam uitam in terris: nescio utrum
inuenire possimus: ñ quia malũ est
quod querimus: sed quia ñ in suolo
co querimus. Alius dicit: beati qui
militant. Negat alius: & dicit. Beati:
sed qui agrum colunt. Et hoc negat
alius: & dicit. Beati qui inforo. po¬
pulari claritate uersantur. causasq
de fendunt: uitam mortẽq hominũ
lingua moderant᷑. Et hoc alius negat:

Expanded text:
e. Hoc nemo est qui non velit, atque ita velit, ut prae caeteris velit; imo quicumque vult caetera, propter hoc unum velit. CAPUT III. Diversis cupiditatibus homines rapiuntur, et alius cupit hoc, alius illud: diversa genera sunt vivendi, in genere humano; et in multitudine generum vivendi alius aliud elegit et capessit: nemo est tamen quocumque genere vitae electo, qui non beatam vitam cupiat. Beata ergo vita, omnium est communis possessio: sed qua veniatur ad eam, qua tendatur, quo itinere tento perveniatur, inde controversia est. Ac per hoc si quaeramus beatam vitam in terris, nescio utrum invenire possimus: non quia malum est quod quaerimus, sed quia non in loco suo quaerimus. Alius dicit: Beati qui militant. Negat alius, et dicit: Beati, sed qui agrum colunt. Et hoc negat alius, et dicit: Beati qui in foro populari claritate versantur, causasque defendunt, vitam mortemque hominum lingua moderantur. Et hoc alius negat,
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ꝓponentes. singłi esse ñ posst̃.
sed querunt sibi contubnia: atq u¬
tinam frĩm. In uenis enĩ xꝑ̃ianum
monachũ. cui cũ fre ñ conuenit. et
libentius ei conuenit cũ sorore: qͥ ñ
sequitur seniorẽ utilia commonẽtẽ.
et sequit᷑ adolescentulã incongrua
chachinnantẽ. Cuius et si sincerũ
corpussit: anima ñ potest esse sin
cũ sint minus subditi. moleste fert̃
cũ aseniorib arguunt᷑: et dic̃t̃. Gra¬
uit̃ irascitur ep̃c: pacientior esse
deberit. Audi gͦ optime clerice.
Sacerdotem exigis ad pacientiam. et
te ñ exigis addisciplinã: Nescis quia
mͥ salutis causa argu̾e aliquando
ꝑmissũ ẽ. tibi numquam peccare
concessumest. Dicit enĩ apł̃s. In¬
crepa oportune importune argue.
Esto gͦ in om̃ib subditus sac̃doti. si
uis eum esse mansuetum.

Expanded text:
vitam proponentes, singuli esse non possunt, vitam proponentes, singuli esse non possunt, sed quaerunt sibi contubernia, atque utinam fratrum. Invenisti christianum monachum, cui cum fratre non convenit, et libentius ei convenit cum sorore: qui non sequitur seniorem utilia commonentem, et sequitur adolescentulam incongrua cachinnantem; ejus etsi sincerum corpus sit, anima non potest esse sinccum sint minus subditi, moleste ferunt, cum a senioribus arguuntur. Dicunt: Graviter irascitur episcopus, patientior esse deberet. Audi ergo, optime clerice: Sacerdotis exigis patientiam, et tui non exigis disciplinam? Nescis quia mihi salutis causa arguere aliquando permissum est, tibi numquam peccare concessum est? dicit enim Apostolus: Increpa opportune, importune argue . Esto ergo in omnibus subditus sacerdoti, si vis cum esse mansuetum.
Abbreviated transcription (Latin):
Uxorem ñ habeo: ideo ancillam mͥ
sociaui. Audi quid dicat scriptura
ad abraham. Eice ancillã & filiũ
eius: ñ enim heres erit filius an¬
cille. cum filio libere. Si igitur
ancille filius heres ñ ẽ: gͦ nec filiꝰ
ẽ. Cur aut̃ querit᷑ tale conuigiũ.
de quo susceptus filius. nec succs¬
sionis possit esse heres nec sangui¬
nis: Nec enĩ habere potest hẽct¬
ditatis consortiũ. qui ñ habet ori¬
ginis priui legiũ. Cur inquã que¬
ritut tale contubniũ: de quo nati
ñ filii sint matrimonii. sed testes sĩt
adulterii: Cur huiꝰ modi suscipiũ¬
tur adulteriͫ÷ qui patri pudori sĩt
ñ honori: Dicit scriptura. Adulte
tua si talib morib p̃dita ẽ. ut mere
ris: ne tu adulter sis potius quã ma¬
ritus. Sed et ille iter facit dño xꝑ̃i¬
anus. qui ꝓfessionis sue exhibet ei
fidele seruitium: & castitatẽ quam
ꝓmisit. custodit tam m̃te quã cor-¬
pore. Sunt enĩ pleriq qui sĩgłarẽ

Expanded text:
Uxorem Uxorem sociavi. Audi, quid dicat scriptura ad Abraham : Ejice ancillam et filium ejus; non enim heres erit filius ancillae cum filio liberae. Si igitur ancillae filius heres non est, ergo nec filius est. Cur autem quaeritur tale conjugium, de quo susceptus filius nec successionis possit heres esse nec sanguinis? Nec enim habere potest hereditatis consortium qui non habet originis privilegium. Cur, inquam, quaeritur tale contubernium, de quo nati non filii sint matrimonii, sed testes sint adulterii? Cur autem hujusmodi suscipiuntur adulterini, qui patri pudori sint, non honori? Dicit sctua si talibus moribus praedita est, ut merearis; ne tu adulter sis potius, quam maritus. 10. Sed et ille iter facit Domino christianus, qui professionis suae exhibet ei fidele servitium, et castitatem quam promisit, custodit tam mente, quam corpore. Sunt enim plerique qui singularem
Abbreviated transcription (Latin):
corporͤᷤ caput ablatum sit: mani¬
festa res ẽ. Ioħ̃s sicut scripturis as¬
triutur: tẏpũ legis gerebat: de dño
aũt legimus: quia uiri caput xp̃cẽ¬
tur: xp̃c quodã mͦ a iudeis legis
cultoribus separatur. Remãsit
enĩ illis sine saluatore. lex exani¬
mis &e truncata. Nam ex eo utiq
iudei diuina ñ sapiunt: ex quo
sine capite esse cepert̃. Iter igitur
facit dño. qui int ceteras continẽ¬
tie uirtutes. matrimonii limitẽ
non excedit: nec conuigii p̃scrip¬
tum terminũ. adulterina ꝑmixti¬
one cominaculat. Sunt enim ñ¬
nulli. qui cũ legib uxores dixerĩt.
contra diuinitatis legẽ sibi sotiãt
concubinas: non intelligentes quod
contrahendo matrimonia ꝓpris
se uinculis constrinxerunt. Qui
enim legib dicit uxorẽ: ꝓfitetm
se contra legem ñ esse facturum.
Reum ergo ipse se statuit: qui ad¬
hibendo sibi ad ulteram. ius polli¬
citationis excedit. Sed dicit aliqͥs

Expanded text:
corpore caput ablatum sit, manicorpore caput ablatum sit, manifesta res est. Joannes, sicut Scripturis astruitur, typum Legis gerebat: de Domino autem legimus, quia viri caput Ctur, Christus quodammodo a Judaeis Legis cultoribus separatur. Remansit enim illis sine Salvatore Lex exanimis et truncata; nam ex eo utique Judaei divina non sapiunt, ex quo sine capite esse coeperunt. 8. Iter igitur facit Domino, qui inter caeteras continentiae virtutes matrimonii limitem non excedit, nec conjugii praescriptum terminum adulterina permixtione commaculat. Sunt enim nonnulli qui cum legibus uxores duxerint, contra Divinitatis legem sibi sociant concubinas, non intelligentes quod contrahendo matrimonia, propriis se vinculis constrinxerunt: qui enim legibus duxit uxorem, profitetur se contra legem non esse facturum. Reum ergo ipse se statuit, qui adhibendo sibi adulteram, jus pollicitationis excedit. 9. Sed dicit aliquis:
Abbreviated transcription (Latin):
rat peccatorum asꝑitate densatum:
& quod uelut in mundissimȩ bestie.
hoc ẽ gentilis popłi circumdatus exii¬
uiis. de formitatem eius ipse gestaret:
Tona uero pellitia. quid aliud demon¬
strat. nisi hanc fragilem carnẽ nr̃am.
que ante aduentũ xꝑ̃i dñabatur ad
uitia. post aduentũ eius restricta sit
aduirtutem: & que ante luxuriando
dilatabatur in pinguedine. nunc ab¬
stinendo. attenuetur in pelle: Exitũ
uero eius quã beatũ legimus: scilicet
quod saltria regis filia. post illam
inimicam uoluptatem caput eius
petierit. Quid mirum sisaltria oc¬
cidit ꝓpħam. Scimus quia luxu¬
ria semꝑ ẽ inimica iustitiȩ: et quod¬
iniquitas sine cessatione ꝑsequit᷑
ueritatem. In quo facto grande my¬
steriũ continetur. Nam utiq saltri¬
a ista sẏnagoge ẽ comparanda: que
xp̃m dum luxuriatur. occidit. Qd̃
aũt̃ ista saltria synagoga sit: dicit
dñs ad iudeos. Cantauimus uob̃.
& ñ saltastis. Curautẽ a iohannͥ ᷤ

Expanded text:
rat peccatorum asperitate densatum: rat peccatorum asperitate densatum: et quod velut immundissimae bestiae, hoc est, gentilis populi circumdatus exuviis, deformitatem ejus ipse gestaret? Zona vero pellicea quid aliud demonstrat, nisi hanc fragilem carnem nostram, quae ante adventum Christi dominabatur ad vitia, post adventum ejus restrictam esse ad virtutem; ut quae ante luxuriando dilatabatur in pinguedinem, nunc abstinendo attenuaretur in pellem? 6. Exitum vero ejus quam beatum legimus, scilicet quod psaltria regis filia post illam mimicam voluptatem caput ejus petierit? Quid mirum si psaltria occidit prophetam ? Scimus quia luxuria semper est inimica justitiae, et iniquitas sine cessatione persequitur veritatem. In quo facto grande mysterium continetur; nam utique ipsa psaltria Synagogae est comparanda, quae Christum, dum luxuriatur, occidit. Quod autem ista psaltria Synagoga sit, dicit Dominus ad Judaeos: Cantavimus vobis, et non saltastis . 7. Cur autem a Joannis
Abbreviated transcription (Latin):
rare uiamdomino iubet: quã ipse uiã
parauerit saluatori. Pomĩa planc ad¬
uenienti xꝑ̃o: tramitẽm uite sue cõ¬
posuit. & direxit. Nam fuit utiq ie¬
iunus. humilis. parcus. et uirgo. Os
enum has uirtutes eius ȩugłista de¬
scribens. ait. Ipse autem iohannes ue¬
stitum habebat de pilis camelorum.
& zona pellitia circa lumbos eius.
esca autem eius erat locuste et mel
siluestre. Que igitur maior humi¬
litas in ꝓpħa: quam contẽptis mol¬
lib indumentis pilorum asꝑitate
uestiri: Que de uotior fides: quã
precinctum zona. paratũ esse semꝑ
ad om̃e seruitutis obsequiũ: Que
preclarior abstinentia: quam sprẽtis
uite huiꝰ delitiis. stridulis uesci lo¬
custis. ac melle siluestri: Que omĩa
in ipsis propħiam fuisse. Nam utiq
quod p̃nuntius xꝑ̃i uestimentum
habebat camelorum asperitate con¬
textum. quid aliud significat. nisi qd̃
ipse xꝑ̃c adueniens. usurus esset in¬
dumento humani corporis. quod e¬

Expanded text:
bet, quam ipse viam bet, quam ipse viam paraverit Salvatori. Per omnia plane, adveniente Christo, tramitem viae suae composuit et direxit. Nam fuit utique jejunus, humilis, parcus et virgo; omnes enim has virtutes ejus Evangelista describens ait: Ipse autem Joannes vestitum habebat de pilis camelorum, et zona pellicea circa lumbos ejus. Esca autem ejus erant locustae, et mel silvestre . Quae igitur major humilitas in propheta, quam contemptis mollibus indumentis, pilorum asperitate vestiri? Quae devotior fides, quam praecinctum zona paratum esse semper ad omne servitutis obsequium? Quae praeclarior abstinentia, quam spretis vitae hujus deliciis, stridulis vesci locustis ac melle silvestri? 5. Quae omin his ipsis prophetiam fuisse. Nam utique cum praenuntius Christi vestimentum habebat camelorum asperitate contextum, quid aliud significat, nisi quod ipse Christus adveniens usurus esset indumentum humani corporis, quod e
Abbreviated transcription (Latin):
cominissi: ac reumsuũ ñ tam uerboꝵ
accusare sermonib quam conscientie
ipsius criminatione constringere. Quã¬
ius enim malũ factũ si inuerba pro¬
ducat᷑. excusationẽ fortasse recipit:
nisi conscientia reuocetur. ñ potest
excusari. Conscientia enĩ reum suũ
semꝑ tacita sine contradictione con
clas facite semitas eius. Parape ergo
iubem uiam dñi : scilicet ñ aggerem
itineris. sed fidei puritatem: dñs enĩ¬
non terrenam semitam carpit: sed
secrita m̃tis incedit. Si quid igitur
inhac ua fuerit morib asperum.
crudelitate durum. conuersatione pol¬
lutum. iubem̃ mundare. exsequare. cõ¬
ponere. ut suꝑ ueniens dñs ñ offendat
innobis: sed inagis referiat uiã casti¬
tate purã. ꝓcliuẽ fide. elemosinis emi¬
nentẽ. Quod autẽ tali itinere incedere
soleat dñs: ꝓpħa descͥibit dicens. It̃ faci¬
te ei qui ascendit suꝑoccasũ: dñs nom̃
ẽ illi. Sed uideamus. ipse ioħs qui pa

Expanded text:
commissi; ac reatum suum non tam verborum commissi; ac reatum suum non tam verborum accusare sermonibus, quam conscientiae ipsius 462 criminatione constringere. Quamvis enim malum factum si in verbo producatur, excusationem fortasse recipit, nisi conscientia revocetur, non potest excusari. Conscientia enim reum suum semper tacita sine contradictione convctas facite semitas ejus. Parare ergo jubemur viam Domini, scilicet non aggerem itineris, sed fidei puritatem; Dominus enim terrenam semitam carpit, sed per secreta mentis incedit. Si quid igitur in hac via fuerit moribus asperum, crudelitate durum, conversatione pollutum, jubemur mundare, exaequare, componere; ut superveniens Dominus non offendat in nobis, sed magis reperiat viam castitate puram, proclivem fide, eleemosynis eminentem. Quod autem tali itinere incedere soleat Dominus, Propheta describit, dicens: Iter facite ei qui ascendit super occasum, Dominus nomen est ei . 4. Sed videamu