comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eit auaricia: attendis qr crescit & c̃tinentia. Qre
tã cecꝰ es ut amurcã fluentẽ ꝑ plateas uideas:
oleũ in gemellario ñ uideas: Et hoc non sine
cunta. Qui eni male u̾sant᷑: publice noti
fluit. oleum occulte eliquat᷑. Acclamap
ad ista. & gaudetis ad ista:. quia iam petet
sedere suꝑ flumina babylonis & flert. Ilt
aut qui captiuos duxer̃ nos. quando intiat
in corda hominum & interrogant nos p ln¬
guas eorum qͦs possident. & dicunt nobs
uolo credere. doce me rationem. quare n in
ea capis. Oport& ut exinaniaris quo plenꝰ
es: ut possis impleri qͦ uanis es. Crgo noliꝰ
facile huic aliquid dicere: lignum ẽ silles
lignum ẽ sterile. Noli ꝑcutere organũit
son&. s suspende potiꝰ. S ille dicturꝰ ẽ dio
mͥ: canta mͥ: redde mͥ rationem. Non uisin¬
quã ut dicam: non bono animo audis: non
sic pulsas. ut dignũ sit tͥ aꝑiri. Ille te iple¬

Expanded text:
cit avaritia; attende quia crescit et continentia. Quare cit avaritia; attende quia crescit et continentia. Quare tam caecus es, ut amurcam fluentem per plateas videas, oleum in gemellaria non videas? Et hoc non sine causa. Qui enim male versantur, publice noti fluit, oleum occulte eliquatur. 10. Acclamatis ad ista, et gaudetis ad ista; quia jam potestis sedere super flumina Babylonis, et flere. Illi autem qui captivos duxerunt nos, quando intrant in corda hominum, et interrogant nos per linguas eorum quos possident, et dicunt nobis: t alia vita. Volo credere; doce me rationem quare mihi ea capis; oportet ut exinaniaris quo plenus es, ut possis impleri quo inanis es. Ergo noli facile huic aliquid dicere; lignum est salicis, lignum est sterile: noli percutere organum ut sonet, suspende potius. Sed ille dicturus est: Dic mihi, canta mihi, redde mihi rationem. Non vis, inquit, ut discam? Non bono animo audis, non sic pulsas ut tibi dignum sit aperiri. Ille te imple
Abbreviated transcription (Latin):
ant thesaurũ in cęlo: & secuntur dnm. Di¬
cis illis. Ecce quid attulit xp̃c. Quãmulti faci¬
unt ista. ut distribuant res suas egenis & fi¬
ant pauꝑes non necessitate. s uoluntate: se¬
quentes dnm̃: sperantes regnũ cęlorum. Irri¬
dent isti quasi stultos. Et talia inquiunt bo¬
na attulit xpẽ. ut ꝑdat homo ressuas: & cũ
dat egenis. remaneat egenꝰ: Quid gͥ facies.
Bona xp̃i non capis. Aliꝰ enim te impleuit qͥ
Priora tempora respicis: & quasi leciora tͥ ui¬
dentͥ fuisse tempora pͥstina. quȩ sic erant quasi
oliuȩ pendentes in arbore: ducentibꝰ uentis
quasi qͦdam lib̾tatis iure ꝑfruentes uago qͣ¬
dam desiderio suo. Uentum ẽ ut oliua mute¬
retur in torcular. Non enum semꝑ pendere ha¬
bebat in arbore. Iam finis ẽ anni. Non sine
causa scribunt᷑ psalmi qͥdam ꝓ torcularibꝰ. In
arbore lib̾tas: i torcularibꝰ p̃ssura. Cũ gͦ res
humanȩ conterunt᷑. & p̾munt᷑ attendisq cres¬

Expanded text:
ant thesaurum in coelis et sequantur Dominum : diant thesaurum in coelis et sequantur Dominum : dicis illi, Ecce quod attulit Christus. Quam multi faciunt ista, ut distribuant res suas egenis, et fiant pauperes, non necessitate, sed voluntate, sequentes Deum, sperantes regnum coelorum! Irrident isti quasi stultos: Et talia, inquiunt, bona attulit Christus, ut perdat homo res suas, et cum dat egenis, remaneat egenus? Quid ergo facies? Bona Christi non capis: alius enim te implevit, quPriora tempora respicis, et quasi laetiora tibi videntur fuisse tempora pristina, quae sic erant tanquam olivae pendentes in arbore, ducentibus ventis, quasi quadam libertate aurae perfruentes vago quodam desiderio suo. Ventum est ut oliva mitteretur in torcular: non enim semper pendere habebat in arbore: jam finis est anni. Non sine causa inscribuntur psalmi quidam, «Pro torcularibus» : in arbore libertas, in torculari pressura. Cum enim res  conteruntur et premuntur, attendis quia cres
Abbreviated transcription (Latin):
quia uentt xp̃c: Uides enĩ si theatrae se
amꝓ hteatra & circi starent incolumes &
uiepil tader& de babylonia: si ubertas cẽt
circumfluentiũ uoluptatũ hominibꝰ canta¬
turis & saltaturis ad turpia cantica: si libi¬
do scortantium & meretricantiũ haber& qui¬
etem & securitatem: si ñ timer& famem in do¬
mo sua qui clamat ut pantomimi uestiant᷑.
si hec om̃ia sine labe. sine ꝑturbatione aliqua
fluerent. & ess& securitas magna nugarum:
felicia ẽẽnt tempora. & magnam felicitatem
rebꝰ humanis xp̃c attuliss&. Quia uͦ cedunt᷑
iniquitates. ut extirpata cupiditate plantet᷑
caritas ierłm: quia miscent᷑ amaritudines ui¬
te temporali ut ęterna desiderent᷑: quia erudi¬
untur in flagellis homines pat̾nã accipientes
disciplinam. ne udiciariam inueniant sen¬
tentiam. & nichil boni attulit xp̃c. & labores
attulit xp̃c: & incipis dicere homini qͣnta
illi eos qui faciunt: qͦd mͦ audistis in eugłio.
Uendunt om̃ia sua: dant pauꝑibꝰ. ut habe¬

Expanded text:
quia venit Christus? Vides enim, si theatra et amphitheatra et circi starent incolumes, si nihil caderet de Babylonia, si ubertas esset circumfluentium voluptatum hominibus cantaturis et saltaturis ad turpia cantica, si libido scortantium et meretricantium haberet quietem et securitatem, si non timeret famem in domo sua qui clamat ut pantomimi vestiantur; si haec omnia sine labe, sine perturbatione aliqua fluerent, et esset securitas magna nugarum, felicia essent tempora, et magnam felicitatem rebus humanis Christus attulisset. Quia vero caeduntur iniquitates, ut exstirpata cupiditate plantetur charitas Jerusalem; quia miscentur amaritudines vitae temporali, ut aeterna desideretur; quia erudiuntur in flagellis homines, paternam accipientes disciplinam, ne judiciariam inveniant sententiam; nihil boni attulit Christus, et labores attulit Christus. Et incipis dicere homini quanta illi eosqui faciunt quod modo audistis in Evangelio, vendunt omnia sua et dant pauperibus, ut habe
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Paruuli eiꝰ uicissim elidant᷑: & non¬
ant᷑. Qui sunt pariuili babyloniȩ: Nasnꝰ¬
tes malȩ cupiditates. Sunt eiũ qui cim
uetere cupiditate rixantur: quando nalatꝰ
cupiditas. Antequã robur faciat adu̾sum
te. mala consuetudo. pariula ẽ. Ne cñ¬
cupiditas nequã prauę consuetudinism
bur accipiat: cũ paruula ẽ. elide illã. s
time: ne elisa non moriatur. Ad pecram eli¬
tica syon. Quam libent᷑ audistis tã libentꝰ
agite qͦd audistis: si ñ uultis eẽ salices biby¬
loniȩ pasti de fluminibꝰ eiꝰ & nullũ ftus¬
tum afferentes. Suspirate in ȩt̾nam ierłm:¬

Expanded text:
o parvuli ejus vicissim elidantur, et moriantur. Qui sunt parvuli Babyloniae? Nascentes malae cupiditates. Sunt enim qui cum vetere cupiditate rixantur. Quando nascitur cupiditas, antequam robur faciat adversum te mala consuetudo, cum parvula est cupiditas, nequaquam pravae consuetudinis robur accipiat; cum parvula est, elide illam. Sed times ne elisa non moriatur; «ad petram» elitica Sion. Quam libenter audistis, tam libentius agite quod audistis; si non vultis esse salices Babyloniae, pasti de fluminibus ejus, et fructum nullum afferentes. Sed suspirate in aeternam Jer
Abbreviated transcription (Latin):
ants. & uit turbas talium tanquã ꝑicli¬
alrexit animum ad recordationẽ sẏon. &
anile int̾rogantiũ: querentiũ. & disce
nulentium: ecce inde erat ciuis ille qui
lĩ nterrogauit. Alagister bone qͥd faciã.
t utam ȩt̾nam consequar: Nonne de uita
d querens quasi de canticis syon int̾rogauit:
Atua mandata: att illi dñs. Et ille de fastu

Expanded text:
nolentes; et inter turbas talium tanquam periclinolentes; et inter turbas talium tanquam periclitans, erexit animum ad recordationem Sion, et verba male interrogantium, quaerentium et discere nolentium. 13. Ecce inde erat dives ille qui Dominum interrogavit: «Magister bone, quid faciam ut vitam aeternam consequar?» Nonne de vita aeterna quaerens, quasi canticum Sion interrogavit? «Serva mandata,» ait illi Dominus. Et ille de fastu
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc : Cantate nob̾ u̾ba canticoꝵ: canta¬
te nob̾ ymnum: cantate nob̃ de canticis
syon. Qͥd respondemꝰ : B abylonia te porta
babylonia te contin&: babylonia te nutrt.
babylonia de te loquitur. Non nosti cape
nͥ qͦd fulga ad tempꝰ. Eterna meditari
ignoras: ñ capis qͦd interrogas. Quomͦ an.¬
tabimꝰ canticũ dni. in terra aliena. Sed
uide qͦmͦ. Uere fr̃s sic ẽ. Incipite uelle p̃di¬
care ueritatẽ quantulãcũq nostis: & uide¬
te quã necesse sit ut tales patiamini irri¬
sores: exactores ueritatis: plenos falsita¬
tis. Respondete illis exigentibꝰ a uobis
quȩ caꝑe ñ possunt. & dicite ex fiducia
ͥ sson es hinc: aliunde es: ne cũ illi qui
asut cantate nob̾ u̾ba canticorum dicite
Apanum. cantate nob̾de canticis syon:
ei anantur ate & affectas amiciciã eor.
i times talibꝰ displicere. incipiat tͥ dele¬
a lbylonta: & obliuiscaris ierłm. Hoc gͦ¬
⁊rep̃lendentes: falso laudantes. qͦd non
ant exigentes: quo pleni sunt fundere

Expanded text:
Cantate nobis verba canticorum, cantate nobis hymnum, cantate nobis de canticis Sion.» Quid respondemus? Babylonia te portat, Babylonia te continet, Babylonia te nutrit, Babylonia de te loquitur; non nosti capere nisi quod fulget ad tempus, aeterna meditari ignoras, non capis quod interrogas. «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» Vere, fratres, sic est. Incipite velle praedicare veritatem quantulamcumque nostis, et videte quam necesse sit ut tales patiamini irrisores, exactores veritatis, plenos falsitatis. Respondete illis exigentibus a vobis quae capere non possunt, et dicite ex fiducia natio non es hinc, aliunde es; ne cum illi qui tibi dicunt, «Cantate nobis verba canticorum, dicite nobis hymnum, cantate nobis de canticis Sion,» quasi amantur a te, et affectas amicitias eorum, et times talibus displicere; incipiat te delectare Babylonia, et obliviscaris Jerusalem. Hoc ereprehendentes, falso laudantes, quod non capiunt exigentes, quo pleni sunt fundere
Abbreviated transcription (Latin):
bulauimꝰ aliquando: ostendit se redemptum
de babylonia cepisse iam exire. S tam̃ adhuc
qͥd dicit. Quia cum hostibꝰ nr̃is confligimꝰ
Et ne irascam᷑ hominibꝰ qui nob̃ ingeruntꝑse¬
cutiones: tulit intentionẽ nr̃am ab odio ho
ẽ nob colluctatio adũsus carnẽ & sanguinẽ:
id est adu̾sus homines qͦs uidetis a quibꝰ uide
ones. Nam ꝓ ipsis orare p̃cepti sumꝰ. Non ẽ
nob inquit colluctatio adu̾sus carnẽ & san¬
guinem id est adu̾sus homines. s adu̾sꝰ pͥn¬
cipes & potestates. & rectores mundi tene¬
brarũ harum. Quid dixit mundi. Dilecto¬
res mundi has appellauit tenebras. id est
ini quos. scelestos: infideles: peccatores: qͥbꝰ
iam credentibꝰ gratulat᷑ hoc modo. ut dicat
Fuistis enum aliqͣndo tenebre: nunc aut̃ lux
in dño. Ergo constituit nos luctã habere cũ
deuideria carnalia atq illicita locũ lando
dialdoloa angus ei in cordioꝰ suis. ut in illis
& deillis opetur: aliquando interrogant

Expanded text:
ati sumus» . Ostendit se redemptum de Babylonia coepisse jam exire. Sed tamen adhuc quid dicit? Quia cum hostibus nostris confligimus. Et ne irascamur hominibus qui nobis ingerunt persecutiones, tulit intentionem nostram Apostolus ab odio homest vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem;» id est, adversus homines quos videtis, a quibus mala ones: nam pro ipsis orare praecepti sumus. «Non est vobis,» inquit, «colluctatio adversus carnem et sanguinem,» id est, adversus homines; «sed adversus principes, et potestates, et rectores mundi tenebrarum harum» . Quid dixit, «mundi?» Dilectorum mundi. Hos appellavit et tenebras, id est iniquos, sceleratos, infideles, peccatores; quibus jam credentibus gratulatur hoc modo, ut dicat: «Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . Ergo constituit nos luctam habere cum desideria carnalia et illicita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus suis, ut in illis et de illis operetur, aliquando interrogant
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ desuꝑ: amplectet᷑ secum in illa cuil¬
tate. cũ equales erimꝰ angłis dĩ. Non all¬
deremꝰ hoc suspicari de nob̾: nͥ ꝓmatte¬
r& ueritas. Hoc gͦ concupiscite fr̃s. hoc
die noctuq cogitate. Quicqͥd de mus¬
It libent̃ colloqui cũ cupiditatibꝰ uris.
ciate: &e minores in petra elidite. Lei¬
auficat: In petra ȩdificamini: si ñ uul

Expanded text:
modo desuper: amplectetur secum in illa civitate; aequales erimus Angelis Dei. Non auderemus hoc suspicari de nobis, nisi promitteret Veritas. Hoc ergo concupiscite, fratres, hoc die noctuque cogitate. Quidquid de munnolite libenter colloqui cum cupiditdite, et minores ad petram elidite. Petra vincat. In petra aedificamini, si non vul
Abbreviated transcription (Latin):
gelis exhiberent: qđ nec exhiberi ab hominibꝰ
uolunt nͥ illi deo qͥ & ipsorũ & hominũ ds̃ ẽ.
Unde mͦ ittiliꝰ angłi uocant᷑. qͥ latine nuntu
nuncupant᷑: ut ꝑ nom̃ ñ substantie s officii.
satis intelligamꝰ. ilũ dm̃ a nob̾ eos coli uelle

Expanded text:
gelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus gelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle,
Abbreviated transcription (Latin):
utt̃pͣtati : qͦ spũ & illa dicta sunt. quȩ in hebre.¬
is luteris sunt. Rodem namq oꝑante sp̃ũ. etiã
hoc dici oportuit qͦd dictum ẽ dii gentium
demonia: ut intelligeremꝰ sic etiã in hebreo
positum. dii gentiũ simula chra: ut demonia
potiꝰ quę sunt insimulachris significarentur.
Nam qͦd attin& ad ipsa simulachra quȩ grece
appellant᷑ idola. qͦ nomine iam utim᷑ ꝓlatino.
oculos habent & ñ uident: & cȩtera quȩ de
ins idõ dicunt᷑. quia om̃i sensu carent. Quo.¬
circa nec terreri possunt: qͥa nͥ ea quę sentiunt
teriam t̾renam: sensu carentem. In ea ttem ne
quisq putar& ñ eẽ aliquã uiuentẽ sentientẽq
naturã. quę gentiũ sacrificus delectet᷑: aduui¬
xit. S quȩ ummolant gentes: demoniis ummo
gelos appellato dõs camͥ causa potissimũ oceur¬
rit ne isto nomine homines ad hoc edificat¬
rentur. ut ministerium uel seruicium religi¬
onis que grece liturgia uellatria dr̃. scĩs an¬

Expanded text:
tati, quo Spiritu et illa dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, teriam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxigelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis An
Abbreviated transcription (Latin):
tnuit: ego inquit demoniũ non habeo.
slon aute dixit ego samaritanꝰ non sum:
leñ ille samaritanꝰ ñ custodierit. utiq
pii. Samaritanꝰ gͦ transiens uidit sau¬
uim& uulneratum derelictum a latroni¬
ł & sic̃ nostis collegit. Sic̃ aliqͥndo latro¬
un nomine ponuntur qui nobis plagas
poratorum inflixer̃ iam ꝑ consensionem
st̃m captiuatis: sic & captiuatores nr̃i
sti dicuntur. Isti gͦ qui captiuos duxer̃
us diabolus & angłi eiꝰ. quando nos du¬
terunt . &. quando nos introgauer uba
anticrum ⁊ Quid gͦ intelligimꝰ: Quia¬
ui quicuq tales nos introgant in quibꝰ
labolus oꝑat᷑: intelligendꝰ ẽ ipse nos unt̃¬
dgate qui in eis oꝑatur. Apłs dicit. Fit
uos cũ eẽtis mortui in delictis & peccatis ur̃is. cũ
uiueretis in illis. sedm scłm mundi huiꝰ : scđm

Expanded text:
Ego,» inquit, «daemonium non habeo» ; non autem dixit, Ego non sum Samaritanus: si enim ille Samaritanus non custodierit, utique perimus: Samaritanus ergo transiens vidit saucium et vulneratum derelictum a latronibus, et sicut nostis, collegit . Sicut aliquando latronum nomine ponuntur, qui nobis plagas peccatorum inflixerunt, jam per consensionem nostrae captivitatis; sic et captivatores nostri ipsi dicuntur. 8. Isti ergo «qui captivos duxerunt nos,» diabolus et angeli ejus, quando nobis dixerunt, et quando «nos interrogaverunt verba canticorum?» Quid ergo intelligimus? Quia cum tales nos interrogant, in quibus diabolus operatur, intelligendus est ipse nos interrogare, qui in eis operatur. Apostolus dicit: «Et vos cum essetis» «mortui in delictis et peccatis vestris, cum viveretis in illi
Abbreviated transcription (Latin):
ans unigenitũ u̾bum. queri potest. S si
ita ẽ ut in suo intellectu accipiamꝰ dĩ fe
cisse cęlos: cur tantum de cęlis hoc ait. cũ
omĩa in eadem sapientia fȩcerit: Antan
tum ibi expͥmendum fuit ut in cęteris tũ
tacitũ poss& intelligi: ut iste sensus sit.
qui fecit cęlos in intellectu. qui fundauit
terram suꝑ aquas. ut hic subaudias in
intellectu: qui fecit luminaria magna
solus. solem in potestatẽ diei. lunã & stel.¬
las in potestatẽ noctis: utiq in intellectu:
Quomꝰ gͦ solus: si hoc ẽ in intellectu. uel in
telligentia. qͦd ẽ in sapientia. id est in ilbo
unigenito: An quia trinitas ñ sunt tres
dii. s unꝰ ds̃. ad id reu̾titur qͦd solus ds̃ fecit
quia creaturã ñ ꝑ creaturã fecit. S qͥd est

Expanded text:
ans unigenitum Verbum, quaeri potest. Sed si ans unigenitum Verbum, quaeri potest. Sed si ita est, ut in suo intellectu fecisse accipiamus Deum coelos, cur tantum de coelis hoc ait, cum omnia in eadem Sapientia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut in caeteris etiam tacitum posset intelligi: ut iste sit sensus, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui fundavit terram super aquas;» ut et hic subaudias, «in intellectu: Qui fecit luminaria magna solus, solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis;» utique, «in intellectu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in intelligentia,» quod est «in Sapientia,» id est, in Verbo unigenito? An quia Trinitas non sunt tres dii, sed unus Deus, ad id refertur quod solus Deus fecit, quia non creaturam per creatura
Abbreviated transcription (Latin):
dicturis ẽ ꝑ homines fecit. Luminaria mag¬
na solus. Que sint eadem luminaria : secie
aꝑuit. Solem in potestatem dici: luna & stel¬
las in potestatem noctis. Deinde cepit dicere.
que ꝑ angłos uel homines fecerit. Quiꝑ
cussit egiptum cũ pͥmogenitis eorum. Et
cetera uniu̾sa. Igitur creaturã. non utis
ds̃ ꝑ aliquam creaturam. s solus fecit. Cus
creaturę quasdam partes excellentiores cõ.¬
memorauit. ex quibꝰ uniu̾sa cogitaremꝰ n
telligibiles celos & uisibilem t̾ram. Et qn
sunt etiam cęli uisibiles: commemoratis
eorum luminaribꝰ totum cȩleste corporau
ut ab ipso factum acciꝑemꝰ. ammonuit.
Quã quã id qͦd ait qui fęcit cȩlos in inti¬
lectum. uel sic̃ alii int̃p̃tati sunt in utl¬
ligentiam. utrũ celos intelligibiles hc
modo significare uoluerit: an suo intille¬
ctu uel sua intelligentia fecisse cȩlos hoc
ẽ in sua sapientia sicut alibi scriptum ẽ
omĩa in sapientia fecisti: eo modo insinu¬

Expanded text:
dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis.» Deinde incipit dicere quae per Angelos vel per homines fecerit: «Qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum;» et caetera. Universam igitur creaturam, non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus fecit. Cujus creaturae quasdam partes excellentiores commemoravit, ex quibus universa cogitaremus, intelligibiles coelos et visibilem terram: et quoniam sunt etiam coeli visibiles, commemoratis eorum luminaribus totum coeleste corporeum ut ab ipso factum acciperemus, admonuit. 6. Quanquam id quod ait, «Qui fecit coelos in intellectu,» vel, sicut alii interpretati sunt, «in intelligentia,» utrum coelos intelligibmodo voluerit, an in suo intellectu, vel in sua intelligentia fecisse coelos, hoc est in sua Sapientia, sicut alibi scriptum est, «Omnia in Sapientia fecisti» , eo modo insinu
Abbreviated transcription (Latin):
s temporalium rerum temptam᷑: & collu¬
anur cotidie cũ suggestionibꝰ illicitarũ
aliptatũ: uix respiramꝰ uel in oratione
onuos nos eẽ intelligimꝰ. Sed qͥ nos cap¬
qol du rerunt. Qui homines: Quȩ gens
lisrex Di redimimur: captiui eramus.
us nos redemit Xp̃e. A qͦ nos redemit:
ldabolo. Piabolus gͦ & angłi eiꝰ captiuos
lrarunt nos. Nlec ducerent. nisi consenti¬
its Nlos ducti sumꝰ captiui. E aptiuatorẽ
ni qui sint dixi. Ipsi sunt etiam latrones.
alnerantes illum uiatorem qui descendit
uurłm in rericho: quẽ sauciatum semiui¬
am reliquer̃. Hunc ille custos nr̃ idẽ sama¬

Expanded text:
s temporalium rerum tentamur, et colluctamur quotidie cum suggestionibus illicitarum voluptatum: vix respiramus vel in oratione; captivos nos esse intelligimus. Sed qui nos captivos duxerunt? qui homines? quae gens? qui rex? Si redimimur, captivi eramus. Quis nos redemit? Christus. A quo nos redemit? A diabolo. Diabolus ergo et angeli ejus captivos nec ducerent nisi consentientes. Nos ducti sumus captivi. Captivatores nostri dixi qui sint. Ipsi sunt etiam latrones vulnerantes illum viatorem qui descendit ab Jerusalem in Jericho; quem sauciatum semivivum reliquerunt. Hunc ille custos noster, id est Sama
Abbreviated transcription (Latin):
sapientię. Hoc esse arbitror: solem in potesta¬
morari puto: in eo qͦd dr̃. Alii fides in eodem
spũ. alii curationum donatio in uno spũ: alii
oꝑatio uirtutum: alii ꝓphetia: alii diudica.¬
tio spũum: alii genera linguarum: alii int̾.¬
p̃tatio sermonum. Nichil eiuĩ horum ẽ: qͦd¬
non in huiꝰ scłi nocte sit necessarium. Quȩ
cum transierit: necessario ista non erunt.
in sp̾ctalibꝰ donis sic intelligitur: quia dedit
potestatẽ filios dei fieri. Qui ꝑcussit ȩgiptũ
cum pͥmogenitis eorum. Percussit & seculũ.
cum bis quȩ p̃cipua putantur in scło. Qui
potenti. & brachio excelso. Quid potentiꝰ: qͥd
excellentiꝰ eo de qͦ dictum ẽ. & brachiũ dnĩ
cui reuelatũ ẽ: Qui diuisit mare rubrũ

Expanded text:
m sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestam sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestamorari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum» . Nihil enim horum est quod in hujus saeculi nocte non sit necessarium: quae cum transierit, necessaria ista non erunt: in spiritualibus donis sic intelligitur, quia dedit potestatem filios Dei fieri . «Qui percussit Aegyptum, cum primogenitis eorum.» Percussit et saeculum, cum his quae praecipua putantur in saeculo. 9potenti et brachio excelso.» Quid potentius, quid excelsius eo de quo dictum est: «Et brachium Domini cui revelatum est» ? «Qui divisit mare Rubru
Abbreviated transcription (Latin):
qͥl m illo sint om̃s thesauri sapientie & scien¬
ti absconditi: hȩc autẽ duo id est sapientiã
scipturarũ testantur eloquia: maxime loqͥn
ł scõ iob. ubi qͦd ammͦ singula diffiniunt᷑. di
it autẽ homini ecce pietas & sapientia. absti¬
ilectionẽ eiꝰ qͥd semꝑ est. atq incommnuta¬
uilit̃ man& qͦd ds ẽ. Nam & qͦd ait ecce pie¬
A &e sapientia. theosebia dicta ẽ in greco:
Nut totum latine expͥmat᷑. dĩ cultꝰ dici
pitest. Abstinere aitt̃ a malo qͦd dix̃ eẽ sci¬
stlam. qͥd est aliud qͣm in medio nationis tor¬
uosȩ & ꝑu̾sȩ tanquã in nocte huiꝰ scłi. cau¬
de prudent᷑q uersari: ut abstinendo qͥsq
biiquitate ñ confundatur tenebris.
ꝓprus. miineris luce discretu.Cum gͦ qͦdam
loco apłs concordar&. & grãrum dĩ uarietatẽ
in hominibꝰ uell& ostendere: hȩc in pͥmis duo

Expanded text:
su Christo quod in illo sint «omnes thesauri sapientiae et sciensu Christo quod in illo sint «omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiuntur; aiit autem homini, Ecce pietas est sapientia, abstidilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam et quod ait, «Ecce pietas est sapientia,» θεοσέβεια dicta est in graeco: quod ut totum latine exprimatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii muneris luce discretus? Cum ergo quodam loco Apostolus concordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ questio ẽ: quia t̾ra grauior uidetꝰ: ut
ñ portare aquas. s ab aquis potiꝰ portari
credat᷑. De qua re ne adu̾sus eos qui se pu¬
tant ista certis rationibꝰ comꝑisse. scͥpturas¬
⁊ subemꝰ qͦd de ꝓximo intelligamꝰ. Terra
as haibitatꝰ ab hominibꝰ & terrestria contin&
ianilia: quȩ alio modo in scripturis arida¬
trilia suꝑ mare fundata. ita sub ea mare
aic̃admodum sunt aquȩ sub speluncarũ
auris. aut sub nauibꝰ suꝑ natantibꝰ: sed idõ
aiuns. Sic dictus ẽ pharao exisse suꝑ aquã.
ienim hab& grȩcus: qͦd qͥdam latini habeti
abo supiores eẽnt quã flum̃: & puteus ille
it ads celos in intellectu. sp̃itales scõs suos.
ubꝰ non tam credere. uerum etiam intelli¬
i diuina donauit: qui nondũ possunt. s
lunfidem firmissimam tenent. tanquã in¬
incelos. terrę nomine figurant᷑. Et quia in
uptismo quẽ acceꝑunt. in concussa credulita¬
t ansistunt: ido dictum ẽ. firmauit terrã

Expanded text:
etiam quaestio est: quia terra gravior videtur, ut non portari aquis, sed aquas potius portare credatur. De qua re ne adversum eos, qui se putant ista certis rationibus comperisse, contsit, habemus quod de proximo intelligamus. Terra quae habitatur ab hominibus, et terrestria continet animalia, quae alio modo in Scripturis aridatas super mare fundata, ita sub ea mare est, quemadmodum sunt aquae sub speluncarum cameris, aut sub navibus supernatantibus: sed ideo ereminet. Sic dictus est Pharao exisse «super aquam:» ita enim habet graecus, quod quidam Latini habent,ambo superiores essent quam flumen et puteus; ille«fecit Deus coelos in intellectu,» spirituales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum est, «Firmavit terram
Abbreviated transcription (Latin):
captiuos duxer̃ nos. Qui uos duxeruił
captiuos frs: Quos sensimꝰ aliquando
captiuatores nr̃os: Sensit qͥdem illa
ierłm babylonios. ꝑsas chaldeos. & illa¬
ssios: & hoc p̾ea. non quando isti psalmi
q aunt. figuras nr̃as fuisse. & facile potest
s enustrari captiuos nos eẽ. Non enim iam¬
quanir i auras illiꝰ lib̾tatis. Non enĩ frium᷑¬

Expanded text:
captivos duxerunt nos. Qui nos duxerunt captivos, fratres? quos sensimus aliquando captivatores nostros? Sensit quidem illa Jerusalem Babylonios, Persas, Chaldaeos, et illaes suos; et hoc postea, non quando isti psalmi tingebant, figuras nostras fuisse: et facile potest demonstrari captivos nos esse. Non enim respiramus jam in auras illius lib
Abbreviated transcription (Latin):
ctione tractauimꝰ: qui incipit ita. te dectis¬
hodierno autem die decantauimues:
uꝑ flumina babylonis ibi seda
& fleuimꝰ: dum recordarem̃ tu
syon Nidete quia in illo diccu

Expanded text:
one tractavimus, qui ita incipit, «Te decet hHodierna autem die decantavimus. «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.» Videte quia in illo dictu
Abbreviated transcription (Latin):
nationis nrẽ causam eẽ peccatum. reu̾sionis
autẽ munꝰ. remissionẽ peccatorum. & iustifi¬
cationẽ grẽ dĩ: duas ciuitates ꝑmixtas sibi in¬
teri corpore. & corde separatas currere ꝑ ista
uolumina scłorum. usq in finẽ. Audistis & no¬
alteram cui gaudiũ pax ẽ temporalis. & uocat᷑
baby loma. Intp̃tationes nominum. si ñ fallor
tenetis. ierłm int̃p̃tari uisionem pacis. ÷ abylo¬
niam. confusionem. Ierłm in babylonia capti¬
ua tenet᷑ non tota: ciues enĩ eiꝰ angłi st̃. sea
qd attinee ad homines p̃destinatos in głlam dĩ.
futtiros ꝑ adoptionẽ coheredes xp̃i qͦs de ipsa
captiuitate. redemit sanguine suo. Figo istã¬

Expanded text:
ccatum, reversionis autem munus remissionem peccatorum et justificationem gratiae Dei. Duas civitates permixtas sibi interim corpore, et corde separatas, currere per ista volumina saeculorum usque in finem, audistis et norusalem; alteram cui gaudium est pax temporalis, et vocatur Babylonia. Interpretationes etiam nominum, si non fallor, tenetis: Jerusalem interpretari, Visionem pacis; Babyloniam, Confusionem. Jerusalem in Babylonia captiva tenebatur non tota; cives enim ejus et Angeli sunt. Sed quod attinet ad homines praedestinatos in gloriam Dei, futuros per adoptionem cohaeredes Christi, quos de ipsa captivitate redemit sanguine suo: par
Abbreviated transcription (Latin):
amorreorum. Et og regem basan Ceair
sidꝰbat. hereditatem semini abrahȩ: qd ⁊̃ xp̃c.¬
Quia in humilitate. nr̃i memor fuit. Ds. san¬
micis nr̃is: sanguine unigeniti sui. Qui dat
escar ÷ om̃i carui. id est om̃i hominum gene¬
ri: ñ tantũ isrłitarũ. s & gentium. De qua
esca dr̃. Caro mea: uera ẽ esca. Confitemini

Expanded text:
Amorrhaeorum. «Et Og regem Basan.» Coacsidebat, haereditatem semini Abrahae, quod itate nostra memor fuit nosmicis nostris:» sanguine Unigeniti sui. «Qui dat escam omni carni;» hoc est, omni hominum generi, non tantum Israelitarum, sed et Gentium: de qua esca dicitur, «Caro mea vere est esca» . «Confitemini
Abbreviated transcription (Latin):
capitibꝰ quamuis non sit positũ. subaudien¬
dum ẽ confitemini. Quod in grȩco euidentiꝰ
appar&. Apparer& autẽ & in latino: si ean¬
dem locutionẽ transferre potuissent int̾p̃¬
tes nr̃i. Qͦd quidem in isto uersu possent.
si dicerent facienti mirabilia: ubi necessa
rio confitemini subaudiret᷑. Atq utinam
telligeret᷑. confitemini esse subaudiendũ.
Nunc gͦ ita obscurũ factũ ẽ: ut qͥ codicem
grȩcũ siue nescierit inspicere. siue neglexe¬
rit. possit putare : qͥ fecit cęlos. qͥ firma¬
uit t̾ram. qui fecit luminaria magna.¬
illi ꝑtineant. qͦs de miseria liberat: non
aut̃ ut eiꝰ miscđiȩ fuisse intelligamꝰ face¬
re cȩlum & tęrram. & luminaria: cũ illud
sit bonitas eiꝰ qui creauit omĩa bona ualde

Expanded text:
capitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mrio «Confitemini» subauditur. Atque utinam telligeretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglexerit, possit putare, «Qui fecit coelos, Qui firmavit terram, Qui fecit luminaria, quoniilli pertineant, quos de miseria liberat; non autem ut ejus misericordiae fuisse intelligamus facere coelum et terram et luminaria, cum illud sit bonitatis ejus qui creavit omnia bona valde
Abbreviated transcription (Latin):
dñoꝵ. Confitemini ei qͥ fecit cęlos in intel¬
lectu. Confitemini ei qͥ firmauit trã supꝑ
aquas. Confitemini ei qͥ fȩcit luminaria mag¬
na solus. Cur autẽ confiteam᷑: in om̃iũ uer¬
suum finib ponit. qm̃ in et̃num miscłi a eiꝰ.¬

Expanded text:
 confitemini ei «qui fecit coelos in intellectu;» confitemini ei «qui firmavit terram super aquas;» confitemini ei «qui fecit luminaria magna solus.» Cur autem confiteamur, in omnium versuum finibus ponit, «Quoniam in aeternum misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
xtera nr̃a ẽ ęt̾na uita. Dinistra nr̃a ẽ uita
temporalis. Quicquid facis ꝓpt̃ uitã ȩt̾nã:
denstera oꝑater. Si uritati uitȩ et̃ne inopis
tius miscueris concupiscentiam uttȩ tempo a s
auit laudis humane. aut alicuꝰ commodta
scłaris: cognouit sinistra tua qͥd faciat derd
tua. Et noscis eẽ in p̃cepto eugłii. nescut se

Expanded text:
ta temporalis. Quidquid facis propter vitam aeternam, dextera operatur. Si charitati vitae aeternae in operibus tuis miscueris concupiscentiam vitae temporalis, aut laudis humanae, aut alicujus commodi saecularis; cognovit sinistra tua quid faciat dextera tua. Et nostis esse in prae
Abbreviated transcription (Latin):
natimũ p̃mium ꝓmittat᷑. ȩqualitas angłoꝵ.
Et in scͥpturis qͥdem nescio utrum uel possit
uel facile possit reperiri: aꝑte dictos angłos
d̃os. S cũ de dnõdõ dictũ eẽt t̾ribilis suꝑ õs
ad̃os: cur hoc dixerit. continuo uelut expo¬
nendo coniunxit: qm̃ om̃s dii gentiũ demo¬
nia. Suꝑ tales dõs. dix̃ dnm̃ t̾ribilem inscĩs
silis qͦs celos fecit: a quibꝰ demonia terrent᷑.
sine additam̃to. s dii gentiũ. demonia. Suꝑiꝰ
tam̃ terribilis inquit. suꝑ om̃s dõs. Non ait̃
addendo qͦd sequitꝰ. qm̃ di gentium demonia.
Q qͥdem in hebreo dr̃ ñ ita ẽẽ scͥptum: s dii
gentium. simulachra. Qͦd si uerum ẽ: multo.¬

Expanded text:
aximum praemium promittatur aequalitas Angelorum. Et in Scripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentusine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium daemonia.» Quod quidem in hebraeo dicitur non ita esse scriptum; sed, «Dii Gentium
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ isrł benedicite dnm̃: om̃s filii abrahȩ
Et sic de lapidibꝰ istis suscitantur filii abra¬
he : manifestũ ẽ quia illi sunt magis dom
isrł. qui ꝑtinent ad domũ isrł. qͥ ꝑtinent ad
sem̃ abraham. ñ carue. s fide. Dom̃ isrł be¬
nedicite dnm̃. S fac domũ illã dici: & ppłm

Expanded text:
mus Israel, benedicite Dominum.» Omnes filii Abrahae; mus Israel, benedicite Dominum.» Omnes filii Abrahae; et si de lapidibus istis suscitantur filii Abrahae, manifestum est quia illi sunt magis domus Israel, qui pertinent ad domum Israel, qui pertinent ad semen Abrahae, non carne, sed fide: «Domus Israel, benedicite Dominum.» Sed fac de domo illa dici, et populum
Abbreviated transcription (Latin):
xpianos ꝓpt̃ idola trucidabant. HIon¬
ne p̃ualuit adu̾sus eos dñs: Elide si facit
qͦd sequitur. Preualuit dñs adũsus cos. & qͥd
fęcit. Ext̾minauit om̃s deos gentium terre.
& adorabunt cum unusquisq de loco suo. om̃s
insule gentium. Qͥa est hoͤ : Nonne p̃dictũ erat.
Nonne completũ ẽ: Nonne ut legitur. sic ui¬
detur: Et illi qui remanser oculos habent &
non uident: nares habent & non odorantur.
Non sentiunt illum odorem xpĩ. Bonꝰ odor
sumꝰ ait apłs.: in om̃i loco. Quid ꝓdest si nare
habent: & non odorant᷑ tam suauem odorẽ
xp̃i. Uere in illis factum ẽ. & uere de illis
dunt ꝑ miracula xp̃i dni: cotidie aꝑuint᷑
oculi cecorum & aures surdorum: inspirant᷑
nares insensatoꝵ: dissoluunt᷑ ora mutor.
constringunt᷑ manꝰ paraliticoꝵ: corrigun¬
t᷑ pedes ci audoꝵ: de lapidibꝰ istis excitant᷑¬
filii abrahe. Quibꝰ om̃ibꝰ iam dicat᷑. Do¬

Expanded text:
Christianos propter idola trucidabant. NonChristianos propter idola trucidabant. Nonne praevaluit adversus eos Dominus? Vide si facit quod sequitur, «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quid fecit? «Exterminavit omnes deos Gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae Gentium» . Quid est hoc? Nonne praedictum erat? nonne completum est? nonne ut legitur, sic videtur? Et illi qui remanserunt, oculos habent, et non vident; nares habent, et non odorant. Non sentiunt illum odorem: «Christi bonus odorstolus, «in omni loco» . Quid prodest, quia nares habent, et non odorant tam suavem odorem Christi? Vere in illis factum est, et vere de illis dunt per miracula Christi Domini, quotidie aperiuntur oculi caecorum et aures surdorum, inspirantur nares insensatorum, dissolvuntur ora mutorum, constringuntur manus paralyticorum, corriguntur pedes claudorum, de lapidibquibus omnibus jam dicatur, «Do
Abbreviated transcription (Latin):
in eis quandã similitudinẽ idolorũ: ñ qͥdẽ
in carne eorũ.s in interiore homine eorum.
Nam aures habent & ñ audiunt. Ad illos
quippe clamat ds̃: qui hab& aures audi¬
endi audiat. Oculos habent. & ñ uident
oculos fidei. Deniq impletur hȩc ꝓphecia
ꝑ om̃s gentes. Uidete quando dictũ sit
ꝑ ꝓpħam. Nichil allegoricum. mehil fli¬
cem: manifestam. audite ꝓphetiã p̃dictã.
uidete completam. Preualuit inquit ds¬
minꝰ adũsus eos. Propħa dicit sophonuas.
Adũsus repugnantes & adu̾sus rebellan¬
tes & de occisione fidelium martyres fa¬
cientes ẜ tam̃ nescientes: p̃ualuit dñs
adusus cos. Et qͥm p̃ualuit : In eccła sua
Midemꝰ quia p̃ualuit adu̾sus eos. Uole¬
bant paricos axp̃ianos extinguere. occide¬
re sanguinẽ fuderunt: de sanguine
occisorum tanti exsurrexer. quibꝰ illi in¬
tfectores martyrũ suꝑarent᷑. Tam̃ & mͦ
quer ubi abscondant idola sua: qͥ pͥmo

Expanded text:
in eis quamdam similitudinem idolorum, non quidem in eis quamdam similitudinem idolorum, non quidem in carne eorum, sed in interiore homine eorum. Nam aures habent, et non audiunt: ad illos quippe clamat Deus, «Qui habet aures audiendi, audiat» . Oculos habent, et non vident:oculos fidei. Denique impletur haec prophetia per omnes gentes: videte quomodo dictum sit per prophetam. Nihil allegoricum, nihil ficem, manifestam audite prophetiam praedictam, videte completam. «Praevaluit,» inquit, «Dominus adversus eos;» propheta dicit Sophonias. Adversus repugnantes, adversus rebellantes, et de occisione fidelium martyres facientes, sed tamen nescientes; «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quomodo praevaluit? In Ecclesia sua videmus quia praevaluit adversus eos. Volebant paucos Christianos exstinguere, occidere; sanguinem fuderunt: de sanguine occisorum tanti exsurrexerunt, a quibus illi interfectores martyrum superarentur. Tamen et modo quaerunt ubi abscondant idola sua, qui primo
Abbreviated transcription (Latin):
sum. & testa. Non hȩc dicit: uilis mate¬
naẽ. Illuã qͦd ualde amant. uel qͦd ual¬
c̃ Nlũ quiđ quia luc& argentũ. luc& aurũ.
ilõ oculos habent & non uident . Sic qͦmͦ
argentũ ẽ. qͦmͦ aurum ẽ: utile forte aua¬
ro. Non religioso. Immo uͦ nec auaro
utile. s itile bene utenti: & ꝑ eiꝰ eroga¬
men nunc cum ista insensata sint: homi
nes quid facitis de argento & auro deos.
Quos deos facitis: nonne uidetis qͦd non ui¬
deant: Oculos habent & non uident: au¬
res habent & non audient: nares habent
& non odorabunt. Os habent & non lo¬
quentur: manꝰ habent & non oꝑantur:
pedes habent & non ambulabunt. Omĩa
ista artifex faber argentariꝰ. aurifex facere
potuit: & oculos & aures. & nares. &os. &
manꝰ. & pedes: sed nec lucem oculis. nec au¬
ditum auribꝰ. nec uocem ori. nec sensum
naribꝰ. nec motum manibꝰ. nec iter pedibꝰ
qͦ d fecisti: imaginem qͦd factꝰ es agnouisti.
De illis autẽ qui non agnouer̃ qͥd dr̃Si

Expanded text:
sum et testam? Non haec dico; vilis materia est: illud quod valde amant, vel quod val; numquid quia lucet argentum, lucet aurum, ideo oculos habent et vident? Sic, quomodo argentum est, quomodo aurum est, utile forte avaro, non religioso; imo vero nec avaro utile, sed utile bene utenti, et per ejus erogamen nunc cum ista insensata sint, quid facitis homines de argento et auro deos? Quos deos facitis, nonne videtis quod non videant ? «Oculos habent, et non videbunt»; «aures habent, et non audient; nares habent, et non odorabunt; os habent, et non loquentur; manus habent, et non operabuntur; pedes habent, et non ambulabunt.» Omnia ista artifex, faber argentarius, aurifex facere potuit, et oculos, et aures, et nares, et os, et manus, et pedes; sed nec lucem oculis, nec auditum auribus, nec vocem ori, nec sensum naribus, nec motum manibus, nec iter pedibusquod fecisti, si a quo factus es agnovisti. De illis autem qui non agnoverunt, quid di
Abbreviated transcription (Latin):
ł &e dñs qui ẽ uerꝰ ds̃: merito queri sol&.
qͥtum inuenimꝰ in aliqͦ psalmo. dõs etiã ho¬
ies appellatos: sicuti ẽ ds̃ stetit in synago
idorum. in medio autẽ deos discernit. Et
uulopost. Ego dixi dii estis. & filii excelsi
m̃s: uos aut̃ sicut homines moriemini &
iait unꝰ ex pͥncipibꝰ cadetis. Qͦs testimoniũ.

Expanded text:
 Dominus, qui est verus Deus; merito quaeri solet. Et scriptum invenimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis
Abbreviated transcription (Latin):
fine scłi uiui & mortui uidicandi sunt. nis¬
sis iustis in uitã et̾nam. iniquis autẽ in am¬
bustionẽ ętͣ̃nam. ñ sint deinceps futuri quoꝵ
adhuc misereat᷑ ds̃. recte tam̃ intelligi po¬
test. in ȩt̾num futurã miscđiam eiꝰ. qua sus
scĩs fidelibꝰq largitur: ñ qͥa in et̾num miscri
s ipsa beatitudo quã miscdit̃ & miseris p̾stat
ut eẽ miseri desinant. & beati ẽẽ incipiant.
ñ habebit finem. Idõ in et̾̃nũ miscdia eius.
Proinde confitemini dño: id est confitendo
aliqͥd estis tp̃rale sũpturi: Qm̃ in ȩteraũ¬

Expanded text:
fine saeculi vivi et mortui judicandi sunt, missis justis in vitam aeternam, iniquis autem in ambustionem aeternam, non sint deinceps futuri quorum adhuc misereatur Deus; recte tamen intelligi potest in aeternum futura misericordia ejus, quam suis sanctis fidelibusque largitur: non quia in aeternum miseri quia ipsa beatitudo quam misericorditer miseris praestat, ut esse miseri desinant, et beati esse incipiant, non habebit finem, ideo «in aeternum misericordia ejus.Proinde, «Confitemini Domino,» id est, confitendo aliquid estis temporale sumpturi; «quoniam in aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
s in matre nrã in celis. de qua dictũ est:
multi filu desertȩ. magisquã eiꝰ quȩ hab&
uirum. Nunc gͦ dñs ex syon. quia specula¬
mur qͥd u̾eniat᷑: nc̃ tam̃ qndiu in spe
mi ir illa euutate que numquas hiorado¬

Expanded text:
stra, quae est in coelis, de qua dictum est, «Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» . Nunc ergo Dominus ex Sion, quia speculamur quoad veniat: nunc tamen quamdiu in spe mus in illa civitate
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ aaron benedicite dnm̃. Domꝰ leui benedi¬
cide dnm̃. Benedicite ppłi dnm̃: hoc ẽ dom̃
isrł generalit᷑. Benedicite p̃positi: hoc ẽ dom̃
aarõn. Benedicite ministri: hoc ẽ domꝰ le¬
.ui. Qa de cȩteris nationibꝰ. Qui timetis

Expanded text:
m; Domus Levi, benedicite Dominum.» Benedicite populi Dominum, hoc est, «domus Israel» generaliter; benedicite praepositi, hoc est, «domus Aaron;» benedicite ministri, hoc est, «domus Levi.» Quid de caeteris nationibus? «Qui timetis
Abbreviated transcription (Latin):
eis qui sunt in medio babilonis. & exteri
sunt. idest non tam concupiscentia seli&
delectationibꝰ obruunt᷑. Qui uͦ ut opors
dixerĩ & breuit᷑. multum mali st̃: in ni¬
dio babilonis sunt: & ligna sunt sterilia:
tanꝗͣ salices babilonis. Quando illos uidemꝰ
tam steriles eos inuenimꝰ. ut difficile apui
reat. in eis aliquid unde possint duci ad
fidem rectam. uel ad bona oꝑa. uel spem
futuri scłi: uel ad concupiscentiã liberati¬
onis. a captiuitate mortalitatis. Script᷑ais
nouimꝰ quare id dicamꝰ: s quia nullum
fructum in eis inuenimꝰ. unde incipiamꝰ
au̾timꝰ ab eis faciem & dicimꝰ. Adhuc isti
sinistrum. adu̾sum habebunt. Ergo dif.¬
ferendo circa eo scͥpturas: suspendimꝰ orga¬
na nr̃a in salicibꝰ. Non enim dignos babemꝰ.
qui organa nr̃a portent. Non gͦ eis orgaa
nr̃a inserendo ligamꝰ: s differendo suspen.¬
dunꝰ. Salices enim sunt babylonie: ligua

Expanded text:
eis qui sunt in medio Babylonis. Multum eis qui sunt in medio Babylonis. Multum  id est, non tanta concupiscentia saeculi et delectationibus obruuntur. Qui vero, ut aperte dixerim et breviter, multum mali sunt, in medio Babylonis sunt, et ligna sterilia, tanquam salices Babylonis. Quando illos videmus, et tam steriles eos invenimus, ut difficile nobis appareat in eis aliquid unde possint duci ad fidem rectam, vel ad bona opera, vel ad spem futuri saeculi, vel ad concupiscentiam liberationis a captivitate mortalitatis; Scripturas novimus, quas eis dicamus: sed quia nullum fructum in eis invenimus unde incipiamus, avertimus ab ipsis faciem, et dicimus, Adhuc isti sinistrum et adversum habebunt. Ergo differendo circa eos Scripturas, suspendimus organa nostra in salicibus: non enim dignos habemus, qui organa nostra portent. Non ergo eis organa nostra inserendo alligamus, sed differendo suspendimus. Salices enim sunt Babyloniae ligna
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit syon. O pax illa. quam uidebimꝰ apud
dm̃: opax illa sca ȩqualitas angłorum: o uisio.
spectaculũ pulchrũ. Ecce in babylonia pul¬
chra quȩ tenent ñ teneant: ñ decipiant.
Aliud ẽ solaciũ captiuoꝵ: aliud gaudium
liberorum. DSuꝑ flumina babylonis ibi sedi¬
mꝰ & fleiumꝰ : dum recordaremur syon. In¬
salicibꝰ in medio eiꝰ suspendimꝰ organa nr̃a.
Habent organa sua ciues ierłm. scͥpturã
dam futuri scłi. S cũ agunt in medio baby¬
loniȩ: organa sua in salicibꝰ eiꝰ suspendunt.
Dalices ligna sunt infructuosa: & hoc loco
ita posita. ut ñ aliqͥd boni possit itelligi
de salicibꝰ. Alio aut̃ forsitan potest. Modo
ligna intelligi sterilia: nasci suꝑ flumina
bono: ita ciues babyloniȩ. ut etiam lipa
sint illiꝰ regionis. Ex istis uoluptatibꝰ rerum
transeuntiũ pascuntur. tanꝗͣ rigata flum¬
nibꝰ babiloniȩ: queris fructũ & nusqͣ uin¬
rues. Quando tales patimur: uersam ei

Expanded text:
fuerit Sion. O pax illa quam videbimus apud fuerit Sion. O pax illa quam videbimus apud Deum! o illa sancta aequalitas Angelorum! o illa visio et spectaculum pulchrum! Ecce in Babylonia pulchra sunt quae tenent: non teneant, non decipiant. Aliud est solatium captivorum, aliud gaudium liberorum. «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra.» Habent organa sua cives Jerusalem, Scriptonem quamdam futuri saeculi; sed cum agunt in medio Babyloniae, organa sua in salicibus ejus suspendunt. Salices ligna sunt infructuosa; et hoc loco ita posita, ut non aliquid boni possit intelligi de salicibus; alibi autem forsitan potest. Modo ligna intelligite sterilia, nascentia super flbono; ita cives Babyloniae, ut etiam ligna sint illius regionis, ex istis voluptatibus rerum transeuntium pascuntur, tanquam rigata a fluminibus Babyloniae: quaeris fructum, et nusquam invenis. Quando tales patimur, versamur cum
Abbreviated transcription (Latin):
tua uel aruit uel grandinatũ ẽ. uel sterile ap¬
paruit : non acuit cupa tua: non abortũ fe
cit uũtum tuum: non exhonoratꝰ es. in aliqͥͣ
dignatate scdđm scłm constitutꝰ: undiq amici
tui uuunt & seruant tͥ amiciciam: clientes
ñ desinunt: filii obsecuntur: serui contre¬
miscunt: coniunx concors: felix dr̃ domꝰ:
ibi inuenis tribulationẽ. si aliqͣndo potes:
nꝰ. flere in lȩticia. & in merore lȩtari. Au¬
di in merore letantem. Gloriam᷑ inquit in
tribulationibꝰ. Flentem in leticia uide: sun¬
uenit tribulationẽ. Attendat qͥsquã ipsam
felicitatẽ suã. qua exultauit anima eiꝰ & tu¬
muit qͦdammͦ gaudio. & extulit se. & dixit
felix sum: attendat si non fluit illa felicitas
si potest certꝰ ẽẽ de illa quia man& in ȩt̾nũ.
Si aut̃ non ẽ certꝰ. & uid& fluere unde gau¬
d&: fluuiꝰ babylonis ẽ: sedeat supra &
fleat. Sedebit autẽ & plorabit: si recordatꝰ

Expanded text:
tua forte vel aruit, vel grandinatum est, vel sterile aptua forte vel aruit, vel grandinatum est, vel sterile apparuit, non acuit cupa tua, non abortum passum est pecus tuum, non exhonoratus es in aliqua dignitate secundum saeculum constitutus, undique amici tui et vivunt et servant tibi amicitiam, clientes non desunt, filii obsequuntur, servi contremiscunt, conjux concors, felix dicitur domus; ibi inveni tribulationem , si aliquid potes, nus, flere in laetitia, et in moerore laetari. Audi in moerore laetantem: «Gloriamur,» inquit, «in tribulationibus» . Flentem autem in laetitia, vide si invenit tribulationem. Attendat quisque ipsam felicitatem suam, qua exsultavit anima ejus, et tumuit quodammodo gaudio, et extulit se, et dixit, Felix sum: attendat si non fluit illa felicitas, si potest certus esse de illa quia manet in aeternum. Si autem non est certus, et videt fluere unde gaudet; fluvius Babylonis est: sedeat supra, et fleat. Sedebit autem et plorabit, si recordatus