comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nicio. ut nou mͦ scĩam. s etiam b̾nplacitũ di:
significet. Mala uͭ scit deus. ⁊ p̃scit: antaquã
fiant. s sola noticia: no bñplacito. p̃scit. ii¬
dix̃. infidelitatẽ nideoꝵ s noꝯ fecit nec ĩõ qr
p̃sciuit: adpecratum infidelitatis eos co eg̃.

Expanded text:
nitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non beneplacito; praescit aedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; nec ideo quia praescivit ad peccatum infidelitatis eos coegit,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scita fc̃. eis eẽ cã euemendi. Impossibile ÷ ã
ea ñ eueuire. c̃ p̃scita sint. qr si ñ euerirent. cũ
p̃scita sint: falleret᷑ di p̃scĩa. at ołi p̃sei a. fal¬
li ñ pͭ. Impossibile ÷ gͦ ea ñ euenire: cũ p̃ser¬
ta sint. Sic gͥ p̃scĩa cã eẽ eoꝵ udr. qͣ p̃scita¬

Expanded text:
scita sunt, eis esse causa eveniendi. Impossibile est autem ea non evenire, cum praescita sint, quia si non eveniret cum praescita sint, falleretur Dei praescientia. At Dei praescientia falli non potest. Impossibile est ergo ea non evenire, cum praescita si
Abbreviated transcription (Latin):
dem aquibd̾ã dr s posse pła scire: quã
sciat. qr podest scire oña quȩ scit. et
potest aliqua fac̾e quȩ nñquã ep̃t oilla
potest scire. nozenĩ aliqua in cognita fa¬
cẽ p̃. Si uͦ omĩa eẽnt quȩ mͦ funt: et alia
q̃d̾a faceret q̃ no st̃ nͥ erñt. et illa omĩa

Expanded text:
dam dicitur Deus posse plura scire quam sciat, quia potest omnia scire quae scit, et potest aliqua facere quae nunquam erunt, et illa potest scire, non enim aliqua incognita facere potest. Si vero omnia essent quae modo sunt, et alia quaedam faceret quae non sunt nec erunt, et illa omnia
Abbreviated transcription (Latin):
nanũ ait. No quasi spaciosa magnitudins opi¬
nem᷑ dm ꝑcuncta diffiuidi. sicut᷑ humꝰ ⁊ lux
ista diffund̾r. s potis sic̃ iduob sapientib qꝵ
alter alt̾o corꝑe gͣndior ẽ s sapientior noi ÷:
una sapientia ẽ. nͨ ÷ inmaiore maior. nͨ iniino¬
reminor. nͨ inuior unno: ꝙͣ induob. ita ds
sũ labore regens. & cortinenis mund̾u incelo

Expanded text:
ns: Non quasi spatiosa magnitudine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut humus ista diffunditur, sed potius sicut in duobus sapientibus, quorum alter altero corpore grandior est, sed sapientior non est; una sapientia est, nec est in majore major, nec in minore minor, nec minor in uno quam in duobus Ita Deus sine labore regens et continens mundum, in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
T̃ꝯcilio nicheno. ad ũsus ħeticos arrianos.
tem ũbi. iuꝰ quã potuit incellectam quam cñ
fides antiqua peꝑͤat: multis paucoꝵ fraude de¬
ceptis. ħetica impietas sub ħecioo imꝑatore ꝯstan¬
tio labefactare temptauit. S pͣost longũ tempꝰ.
lib̾tate ficł̃i cacholice p̃nalente pꝰ quã ins u̾bi sic̃
debuit intellecta ẽ. ħo usion illã catholix fid̾i

Expanded text:
cilio Nicaeno adversus haereticos Arianos atem verbi minus quam oportuit intellectum, quod tamen fides antiqua pepererat, multis paucorum fraude deceptis, haeretica impietas sub haeretico imperatore Constantio labefactare tentavit. Sed post non longum tempus libertate fidei catholicae praevalente, posteaquam vis verbi, sicut de
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentie ita dins pscientia et das.
disposicio. ł p̃destinatio: ad aliꝙͥ. dici uid̃nt᷑. Sieut
adfutura referri idr et dispõ.: ad facienda. ac
p̃destinatio: ad saluanda. Herũtũ ereator ita
si nulla ẽẽnt futura. s̃ eẽt indo p̃scĩa. uł nos

Expanded text:
intelligentiae ita dicimus. Praescientia vel dispositio vel praedestinatio ad aliquid dici videntur. Sicut el praescius ad futura referri videtur, et dispositio ad facienda, ac praedestinatio ad salvanda. Verumtamen Creator ita Si nulla essent futura, non esset in Deo praes
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sibi nota ñ erant᷑. Noz enĩ qͥeꝙͣ fecit iguorãs.
ota gͦ fecit. ñ facta cognonit: Pide añꝙͣ. si¬
erent. et erant. et no erant. erãt: ind̃i scĩa. ñ
erant:in fua ñ. Ip̃i ã dło nos audeo dic̃e ali¬
o mͦ in uotuusse. cũ eafeciss: quã illo qͦea no

Expanded text:
quae sibi nota non erant; non enim quidquam fecit ignorans. Nota fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent, et erant, et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sui natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuiss
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ inassignificatione distincionis noiũ. it
alia quȩ supͣ diligent̃ executi sum᷑ q̃dam dix¬
imꝰ tͣulat̾e. et ꝑsimlitudinẽ dedo dici. ut spe¬
elm̃. spleudor. caract̃. figa. et h mõi. dequil pio
nis ꝯsiderata. excanisis dicendi adiccoꝵ intelligẽ¬

Expanded text:
nctionis nominum, inter alia quae supra diligenter executi sumus, quaedam diximus translative et per similitudinem de Deo dici; ut speculum, splendor, character, figura, et hujusmodi; de quibus pio imilitudinis considerata ex causis dicendi dictorum intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
res sit sͥ pr̃et filius. Ita enĩ ꝓpͥetas de c̃miinat
ꝑsonã: ui hac ꝓpͥetatt ypostasis sit genitans.
et illa alia ypostasis sit genita et ita ñ id̾ gñ¬
cũ hec̃ ꝓpͥetates non possint eẽ in ꝑsonis quin
tũ. Archangłi nesciunt. augli ñ audiert̃. scła
filius ipse nos addidit edidit. cesẜ gͦ dolor que¬
relarũ: ñ putet ħo sua intelligentia gũationiᷤ
sacͦuientũ posse ꝯseqͥ. ab solute eñ utelligen¬
dꝰ ẽ pr̾ et filius. et.spi .s. dt̾at in ħ ntelli genti¬
tis alia et alia. qr ambo cim̃ ħ credendo icipe.

Expanded text:
res sit sibi Pater et Filius. Ita enim proprietas determinat personam, ut hac proprietate hypostasis sit generans, et illa alia hypostasis sit genita; et ita non idem genecum hae proprietates non possunt esse in personis quin tamen. Archangeli nesciunt, angeli non audierunt, secula Filius ipse non edidit. Cesset ergo dolor querelarum: non putet homo sua intelligentia generationis sacramentum posse consequi. Absolute tamen intelligendus est Pater et Filius et Spitis alia et alia, quia ambo unum. Hoc credendo incipe,
Abbreviated transcription (Latin):
anisꝰ sapĩa genita. s se ip̃o sapĩa nigenita
U.tĩ filuiꝰ sit sapiens sapĩa genita ł ĩgenita.
ost ħ queri solet aquib damaitr̃ filiꝰ
sit sapiens sapĩa genita. uł ingenita. Si
enĩ no ⁊ sapiens sapĩa genita: uͦ se ip̃o sapi¬
ens ẽ. Si uͭ sapĩa genita sapieus ẽ uo udetur

Expanded text:
ia genita, sed seipso Sapientia ingenita. 4. Utrum Filius sit sapiens Sapientia genita vel ingenita. Post haec quaeri solet a quibusdam, utrum Filius sit sapiens Sapientia genita, vel ingenita. Si enim non est sapiens Sapientia genita, nec seipso sapiens est; si vero Sapientia genita sapiens est, non videtur
Abbreviated transcription (Latin):
unc uidcamꝰ qͣr equalitas dicatur eẽ
infilio. cum una et sũma sit equali¬
tas tͥum. ħoc idõ forte dicdim ⁊ quia filiꝰ ge¬
uitus est aptẽ. equał gignenti et dono: qdđ
abut᷑q ꝓ cedit. et ĩo illa tͥa dnr eẽ equaliã ꝑꝑ¬

Expanded text:
unc videamus quare aequalitas dicatur esse in Filio, cum una et summa aequalitas sit trium. Hoc ideo forte dictum est, quia Filius genitus est a Patre aequalis gignenti, et dono quod ab utroque procedit; et ideo illa tria dicuntur esse aequalia
Abbreviated transcription (Latin):
genitaet sapĩa et genita ẽ de sapĩa ingenita.
uel a sapĩa ingenita. et cũ id sit iͥ eẽ ꝙ sapi¬
entẽ cẽrelinquit᷑. u sapientia genita sit sa¬
piens de sapientia ingenita. Non gͥ filiꝰ dr
sapientia dĩ. tanꝙͣ ip̃e solus sit intelligens.¬

Expanded text:
apientia ingenita; et Sapientia genita est de Sapientia ingenita, vel a Sapientia ingenita. Et cum idem sit ibi esse quod sapientem esse, relinquitur ut Sapientia genita sit sapiens de Sapientia ingenita. Non ergo Filius dicitur Sapientia Dei, tanquam ipse solus intelligens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtemplationẽ in ꝑspicabile lumen obcecat.
Intelligentie capacitatẽ ꝙ fine nullo ꝯtine¬
tiuiz &x cedit. Mithi gͦ insensu labes est. in ĩ¬
telligentia: stupor ẽ usermone u̾o: ñ iã in¬
firmitatẽ. s silentiĩ ꝯficebor. ꝓiculosũ ni¬
mis ⁊ de reb tantis: Ac tam reconditis aliꝙͥ¬
om̃is ultͣ p̃scͥptũ celeste ꝓferre.ut ult p̃fini¬
tionẽ atꝰ sermo de dõ sit forma ficłi c̃ta :¬

Expanded text:
contemplationem imperspicabile lumen obcaecat, intelligentiae capacitatem quod fine nullo continetur excedit. Mihi ergo in sensu labes est, in intelligentia stupor est; in sermone vero non jam infirmitatem, sed silentium confitebor; periculosum nimis est de rebus tantis ac tam reconditis aliquid ultra praescriptum coeleste proferre, ut ultra praefinitionem Dei sermo de Deo sit. Forma fidei certa
Abbreviated transcription (Latin):
aꝓꝓbat. et ereo sensu aug̃ dix̃ ea abscondi alu¬
minȩ dĩ. Qͥ etiã ii.li. ad heluidiũ. insimiat
cognitionẽ dĩ uariis moĩs accipiendam inqͥ¬
ens. Si adscientiam referas: noz ignorat d̾s ali
noi noui uos. S corum imꝓbatio ħ uerbom
mꝰ.s. qr qͦda mͦ cognoscit ds̾ bona: qͦ non anos¬

Expanded text:
ea abscondita a lumine Dei. Qui etiam in lib. ad Helvidium insinuat cognitionem Dei variis modis accipiendam, inquiens: Si ad scientiam referas, non ignorat Deus aliNon novi vos, sed eorum improbatio hoc verbo m modo cognoscit Deus bona, quo non cognos
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃dictis patet. ꝙ deus ubiq cotus est
ꝑ eẽntiam. et in sc̃is habitat ꝑ gr̃am.
Eumq sr̃ius lic teuuit᷑ ostũs ũ sit. qͣratioe
dicatur habitare inquilda. efflagitaret
młta de do intelligiꝰ qulloqin penitꝰ uos¬

Expanded text:
tus est per essentiam, et in sanctis habitat per gratiam. Cumque superius, licet tenuiter, ostensum sit qua ratione dicatur habitare in quibusdam, nunc efflagitaret multa de Deo intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
sñ assertionis suꝑ cilio et maioris intelligẽ¬
tie p̃mdicio: dms. malentes in aꝑtione tam
cdausoꝵ sermonũ ꝑiciores audire: quam
aliquid aliis influere Qrͣ in spũ scõ łr ẽc̃
facilior ⁊ incelligentia nob p̃missa admentẽ
cũ ÷ ꝙ spc .s. amor ẽ quo pr̃ diligit filiũ. &

Expanded text:
ne assertionis supercilio et majoris intelligentiae praejudicio dicimus, malentes in apertione tam clausorum sermonum peritiores audire, quam aliquid aliis influere. 11. Quare in Spiritu sancto facilior est intelligentia nobis praemissa ad mentem us sanctus amor est quo Pater diligit Filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
et bona ⁊ mala omĩa que fiuit. Ioq aꝑ¬
te distinguit. qͣtͦ dm uelle dix̾it. ne ead̾
ratione intellig̾etur: uelle bona et mala subd̃s
ł̃sinẽdo ut fiat. hoc qͣntũ admala dicit. ł
ip̃s faciendo: hoc. qͣntum ad bona. ¶ ala .i.
situt fieri. s uon facit. bona uͦ ipẽ facit. ĩo¬
ꝙ dixit eũ uelle: qi et uolens mala siit.

Expanded text:
mala omnia quae fiunt. Ideoque aperte distinguit quomodo Deum velle dixerit, ne eadem ratione intelligeretur velle bona et mala, subdens: Vel sinendo ut fiat, hoc quantum ad mala dicit; vel: Ipse faciendo, hoc quantum ad bona. Mala enim sinit fieri, sed non facit; bona vero ipse facit. Ideoque dixit eum velle, quia et nolens mala sinit,
Abbreviated transcription (Latin):
qr bonũ ampliꝰ ꝙ ei deẽ. caꝑe ip̃a non
ualet. iam ħ ip̃mn non posse. defeccionis ẽ
nonꝯsũmationis. et potest cẽ melior. sifiat
capar: melioris boĩ. ꝙ. ip̃e potest qui eam
hoĩem fecisse. qui uec peccare posset. nec
uellet. et si talem fecisset. quis dubitat eñ
ueliorẽ fuisse: Exp̃dictis ꝯstat ꝙ pͭ d̾s¬

Expanded text:
quia bonum amplius quod ei deest, capere ipsa non valeat, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis; et potest esse melior si fiat capax melioris boni, quod ipse potest qui eam hominem fecisse, qui nec peccare posset, nec vellet; et si talem fecisset, quis dubitat eum meliorem fuisse? Ex praedictis constat quod pot
Abbreviated transcription (Latin):
alio mͦ incelligi. dũ tñ c̾ddẽ non cogam᷑. om̃ĩ¬
potentẽ aliquid fieri uoluisse. fa̾ctũq non
eẽ: qui sine ullis abiguitatib s ie incelo
et int̾ra. sicut ueritas cantat: omiã qͦ c̃os
uoluit fec̃. ꝓfecto facẽ non uoluit qt cũꝙũ
fecit. Ex his aꝑte ostenłr: qm̃ łs. ea uolũta¬

Expanded text:
lud intelligi, dum tamen credere non cogamur Omnipotentem aliquid fieri voluisse, factumque non esse, qui sine ullis ambiguitatibus sive in coelo et in terra, sicut Veritas cantat, omnia quaecumque voluit fecit; profecto facere non voluit quaecumque non fecit. Ex his aperte ostenditur quod Deus ea volunta
Abbreviated transcription (Latin):
luit. An ds pꝰsit fac̃e aliqd meliꝰ qnĩ fac̃ illi qñt¬
unc illud restat discutiendũ. utr̃iͥ
melius aliquid d̾s possit dłs facẽ
quam facit. Solent enim illi scrutato¬
res drẽ. ꝙ ea quȩ facit d̃s: non pͭ ieliora
facẽ. ꝙ si posset face̾ et non face̾t: ĩiutꝰ
ẽet. et non sume bonꝰ. et ħ exsiili asiru¬
ere conantur ait .ii. aug̃. inli q̃onũ oc¬

Expanded text:
LIV. AN DEUS POSSIT FACERE ALIQUID MELIUS QUAM FACIT. 1. Nunc illud restat discutiendum, utrum melius aliquid possit facere quam facit? Solent enim illi scrutatores dicere quod ea quae facit Deus, non potest meliora facere, quia si posset facere, et non faceret, invidus esset, et non summe bonus. Et hoc ex simili astruere conantur; ait enim Aug. in lib.
Abbreviated transcription (Latin):
it. n ñ ꝙͣ aliqua potentia sua pͥuatur: Nlõ
⁊g̃ p̾uatus potentia incarnandi. ł resur¬
grudi. licet no possit m incarnari ł resur¬
qe. Sicut potuit .ii. olĩ in carnari ita et po¬
test mnͦ uicarnatus eẽ uiquo eiꝰdẽ rei potũ¬
tia monstratur. Ut enĩ olĩ sciuit se relur¬
recturił̃ ⁊ m scit se resurtexisse nͨc ÷ alia
scĩa illd olim sciuisse ⁊ ħ m scire s eadẽ
omĩa. ⁊ sicut uoluit olĩ resurg̾e ⁊ mͦ resur¬
rexisse: in quo uniꝰ rei uoluntas expͥmit᷑.
ita potuit olim nasci et resurg̾e et mͦ p̃ua
cia. Si .i. posset mͦ nasci. et resurg̃e. ñ cĩt
id̾e posse. Uerba ip diũsoꝵ tẽꝑtĩ diũsis ꝓ¬

Expanded text:
nec unquam aliqua potentia sua privatur. Non rgo privatus potentia incarnandi vel resurgendi, licet non possit modo incarnari vel resurgere. Sicut enim potuit olim incarnari, ita et potest modo incarnatus esse; in quo ejusdem rei potentia monstratur. Ut enim olim scivit se resurrecturum, et modo scit se resurrexisse. Nec est alia scientia illud olim scivisse, et hoc modo scire, sed eadem omnino. Et sicut voluit olim resurgere, et modo resurrexisse, in quo unius rei voluntas exprimitur; ita potuit olim nasci et resurgere, et modo itia. Si enim posset modo nasci et resurgere, non esset idem posse. Verba enim diverso
Abbreviated transcription (Latin):
strat᷑ potñtia. Si aũ diu̾sis temꝑib loq̃n¬
tes eiis̃ tꝑ̃is uerbis ⁊ adterbiis utam᷑
dicentes hodie. iste pͭ leg̾e̾ hodie. ⁊ dicen¬
tes craᷤᷤ. iste pͭ hodie leg̾emnon id s diu̾sa di¬
semel potuit .i. hr̃e om̃eni illam potenti¬
tiã quã semel habuit. et illiꝰ ouñs rci poẽ¬
ciam ẽsemel habuit. ẜ. ñ sẽꝑ posse fac̾e oẽ
illud quod aliqñ potuit face̾. Potest quid
fat̾s ant fecisse q aliqñ potuit. Simułr qͥc¬
quid uoluit et uult .i. om̃em quã habuit¬

Expanded text:
stratur potentia. Si autem diversis temporibus loquentes, ejusdem temporis verbis et adverbiis utamur, dicentes hodie: Iste potest legere hodie, et dicentes cras: Iste potest hodie legere, non idem sed diversa disemel potuit, id est, habere omnem illam potentiam quam semel habuit, et illius omnis rei potentiam cujus semel habuit; sed non semper posse facere omne illud quod aliquando potuit facere: potest quidem facere aut fecisse quod aliquando potuit. Similiter quidquid voluit et vult, i
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Nonfit aliqͥd uisi omĩpotens fieri
uelit ł sinendo ut fiat. ł ipẽ faciendo.
nec dubitaudũ ẽ dm fac̃e bñ: ⁊̃ siuendo
fieri. q̃ cumq fiunt male. Non .Ñ. hoc nͥ
tusto iudicio sinit. ⁊ ꝓfecto bonũ ⁊÷ om̃e

Expanded text:
dicens: Non fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male; non enim haec nisi justo judicio Dei sinit, et profecto bonum est omne
Abbreviated transcription (Latin):
questionẽ. qĩ dñs uolu̾it ꝯggare filios ie¬
rłm. et non sit factũ: ꝙ uoluit. qr ip̃a no¬
lu̾it. s pociꝰ illa ꝙͣ filios suos. ab ip̃o colli¬
gi noluit. qua tũ nolente filios eiꝰ colleg̃
ip̃e om̃s quos uoluit. ꝙ inclo ⁊ ĩterra ñ
q̃dam uoluit. et fecit. qued̾a uͦ uoluit:⁊

Expanded text:
quasi Dominus voluerit congregare filios Hierusalem, et non sit factum quod voluit quia ipsa noluerit, sed potius ipsa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, qua tamen nolente, filios ejus collegit ipse omnes quos voluit; quia in coelo et in terra non quaedam voluit et fecit, quaedam vero volui
Abbreviated transcription (Latin):
s non ualet huiꝰ sumilitudinis ĩducto. qr
filiũ genuit: e sub̃a sua. Ido ꝙ si possit
giguẽ equalẽ et non gigñet. inuidus eẽt.
ue etiam rer̃ uniũsitatẽ ĩqua maior ꝯsũma¬
tio. exp̃ssa ⁊ ñ posse eẽ meliorẽ quã ẽ. siue

Expanded text:
non valet hujus similitudinis inductio, quia Filium genuit de substantia sua. Ideoque si posset gignere aequalem et non gigneret, invidus esset; ve etiam rerum universitatem, in qua major consummatio expressa est, non posse esse meliorem quam est? Sive
Abbreviated transcription (Latin):
test ꝙ facit dranttẽ. nec ꝙ dimittit. fac̾e.
et ita non potest facere nisi ꝙ facit Et ad
ħ respondemꝰ. ambiguitatẽ locutionis de¬
t̾minantes. Cum enĩ dr̃ ratio uł causa ob¬
tima pͥcͦnes dm̃  qua facit cuncta que fac̃.
et dimittit quȩ uult. ꝯtra quã fac̾ẽ non
potest. nec preter eam fac̾s potest. N utiq
uł quȩ dunittit: faceret s ead̃ẽ manente
ratione et causa alia potuit facẽ et ista di¬
mittẽ. Licet gͦ ratio sit penes eum. qua ali¬
tit. Pła¶pr̃ ntt addunt. Ratio est euo
facẽ. que facit: et non alia. et non potest fa¬
cere nisi ꝙ ratio ⁊ eum facere. et ita non pͣ
facerernisi ꝙ facit. Item ratio ẽ eũ dimitt̾e
ꝙ dimittit. et non potest non dimitere:
ꝙ ratiõeũ dimictẽ. et ita non pͭ non dimit¬
te ꝙ dimitat. et ad ħ dm̃s locutiones am¬

Expanded text:
 nec quod dimittit facere; et ita non potest facere nisi quod facit. Et ad hoc respondemus, ambiguitatem locutionis determinantes. Cum enim dicitur: Ratio vel causa optima penes Deum est, qua facit cuncta quae facitet dimittit quae vult, contra quam facere non potest, nec praeter eam facere potest. Nec utique vel quae dimittit faceret; sed, eadem manente ratione et causa, alia potuit facere, et ista dimittere; licet ergo ratio sit penes eum, qua alitit. Ipsi etiam addunt: Ratio est eum facere quae facit, et non alia; et non potest facere nisi quod ratio est eum facere, et ita non potest facere nisi quod facit. Item, ratio est eum dimittere quae dimittit, et non potest non dimittere quod ratio est eum dimittere, et ita non potest non dimittere quod dimittit. Et ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽ. gͥ aliũ fieri ꝙͣ fit. nulla ratioue possi¬
bile ẽ. No gͦ potest ad̃õ fieri nisi ꝙ fit. hoc
autem qõ de prescĩa facile det̾minari pͭ:
ꝑ ea quȩ suꝑiꝰ dicta fuut cum de p̾scĩa ag̾ẽ¬
tur. luctoritatib utũt᷑ ĩ asscrtionẽ sue opiuio

Expanded text:
se est; ergo aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est; ergo non potest a Deo fieri nisi quod fit. Haec autem quaestio de praescientia facile determinari potest per ea quae superius dicta sunt, cum de praescientia ageretur. 5. Auctoritatibus utuntur in assertion
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ eiꝰ catisa. querenda ẽ. Ide uli. ꝯtra ma¬
nicheos. Si qui dixerint quid placuit
d̾o facẽ celũ et t̾rã : respondendũ ẽ eis qͥ
uoliuitatẽ d̾inosse desiderant. causas ⁊
uoluntatẽ di scire quer̾t. quod uoluntaᷤ

Expanded text:
ergo ejus causa quaerenda est. Idem in libro contra Manichaeos, si qui dixerint: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Respondendum est eis: Qui voluntatem Dei nosse desiderant, causas et voluntatem Dei scire quaerunt, quod voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ħt: semꝑ habuit ec ħt. et habebit. Ad ħ aut̃
opponr᷑ ita. Olim sciuit hunc hoĩem nas¬
citurũ. qui natꝰ. ⁊ mͦ non scit cum nascitu¬
Item sciuit mundũ eẽ creand̾̃ mͦ ñ scit eũ
ereandu. Aliquit gͦ sciuit ꝙ mͦ no scit. ⁊

Expanded text:
t, semper habuit, et habet, et habebit. Ad hoc autem opponitur ita: Olim scivit hunc hominem nasciturum qui natus est, modo non scit eum nascituItem: Scivit mundum esse creandum, modo non scit eum esse creandum, aliquid ergo scivit quod modo non scit; et
Abbreviated transcription (Latin):
cum dr̃ nou pͭ facẽ nisi ꝙ ratio ẽ eum facẽ.
utelligas eum nou posse facere tnisi ea q̃
rationabilia stint. et ca quesi fierent rati¬
onabilia ce̾nt uerus ẽ senfus. Si autem ĩ¬
telligas eum non posse facẽ alia rationabilia.
et boua. nisi ea quȩ uult et facitꝰ falsus ẽ ĩ¬
tellectus. tẽ aliud adiungunt dicentes.
Si pͭ ds alii facere ꝙͣ facit. p̃ gͥ fac̾e quodñ

Expanded text:
 nisi quod ratio est eum facere, intelligas eum non posse facere nisi ea quae rationabilia sunt, et ea quae si fierent rationabilia essent, verus est sensus. Si autem intelligas eum non posse facere alia rationabilia et bona, nisi ea quae vult et facit, falsus est intellectus. Item aliud adjungunt dicentes: Si potest Deus aliud facere quam facit, potest ergo facere quod non
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝙ debet. ñ gͦ potest facere uisi ꝙfacit.
Itẽ. añ debet dunttẽ. ꝙ dimittit ue faciat.
au uon debet. Si non debet. hon recte di¬
nutit. Siuͦ debet dimtere. gͣ nou le¬
bet facere. Si autem non debet uecdec
nec oportet eum fac̃e. et si non decet ne
q. facit: quin faciat. ꝙ debet illud facẽ &
ꝗ debet facere uon potest illud dimittẽ.
Seilut michi uidr hoc uerbum debet.
uenenũ ħt. multiplicẽ enĩ et in uolutã
ꝯtinet intelligentiam. nec do ꝓpͥe ꝯpetit
qui non est debitor nob̾: insi forte exꝓ¬
nuisso. uos uͦ ei debitores simꝰ exquusso:
Ut autem uenenũ euacuetur. distingue
uerbi sensus. Noupotest dd̾s facẽ isi ꝙ¬

Expanded text:
nisi quod debet, non ergo potest facere nisi quod facit. Item, aut debet dimittere quod dimittit ne faciat, aut non debet: si non debet, non recte dimittit; si vero debet dimittere, ergo non debet facere. Si autem non debet nec decet, non oportet eum facere: et si non decet necquod facit quin faciat, quia debet illud facere: et quod debet facere, non potest illud dimittere. Sed ut mihi videtur, hoc verbum debet, venenum habet. Multiplicem enim et involutam continet intelligentiam; nec Deo proprie competit, qui non est debitor nobis, nisi forte exmisso; nos vero ei debitores sumus ex commisso. Ut autem venenum evacuetur, distingue verbi sensum: Non potest Deus facere nisi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: nec iusta. qi nec funt nec eit. nec
bene fũt ł. fient. q nunꝙͣ fient. Item
quod scło ꝓpositum fuit. non potest
facẽ nͥ ꝙ iusticia sua exigit. et non pot̃
id fac̃ẽ ꝙ iusticia exigit ut non siat.
Dm̃s. qi eractionis uerbum. de do con¬
grue non dd̃i. nec ꝓyͥe accipr̃. et milł¬

Expanded text:
sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia nunquam fient. Item quod secundo oppositum fuit. Non potest facere nisi quod justitia sua exigit; et, non potest id facere quod justitia sua exigit ut non fiat. Dicimus quia exactionis verbum de Deo congrue non dicitur, nec proprie accipitur, et i
Abbreviated transcription (Latin):
suo głantes. di potentiam fub men
aliũ quam eius potentiam quȩ infinita :
Non pͭ d̾s aliut ã facẽ. quam facit. nec me¬
lius facẽ id ꝙ facit. nec aliquid p̃termitt̃e.
dehis quȩ facit. Istamq suam opinionẽ
iũ sumlib argum̃tis causis q cõmenti¬
ciis. uec non et sacrar̃ auccoritatũ testimo¬
niis. munire conantur dicentes. Non po¬
tost d̾s facere insi ꝙ bonũ est: et iustũ sĩ. N¬

Expanded text:
gloriantes, Dei potentiam sub mensaliud quam ejus potentiam quae infinita est, Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere id quod facit, nec aliquid praetermittere de his quae facit. Istamque primam suam opinionem verisimilibus argumentis, causisque commentitiis, necnon et sacrarum auctoritatum testimoniis munire conantur dicentes: Non potest Deus facere nisi quod bonum et justum est
Abbreviated transcription (Latin):
quã facẽ donec illo uit eas. exponeus nõ
posse iuqͥ. se dix̃. qł sñ dubis poterat ꝑ
potentiã. s non poterat ꝑ iusticiã. quasi
poterat ꝙͣ s nonuolebat. et illa uoluntas
iusta erat. Si uͦ ꝑ hec uerba intelligis eũ
uon posse fac̃e nisi illd̾ ꝙ sĩ fieret iusticie
eius ꝯueniret: uerũ dicis. Simiłr distin
qui est sũma iusticia. non uult facere fal¬
sum ẽ. Si autem his u̾bis intelligas. eumi
nou posse facẽ. id ꝙ iusticiȩ eiꝰ ꝯuenire ũ
potestrucrum dicis.¶ ddiuit ꝙͣ et

Expanded text:
as, exponens: Non posse, inquit, se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; quasi poterat quidem, sed non volebat, et illa voluntas justa erat. Si vero per haec verba intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniret, verum dicis. Similiter distingqui est summa justitia, non vult facere, falsum est. Si autem his verbis intelligas eum non posse facere id quod justitiae ejus convenire non potest, verum
Abbreviated transcription (Latin):
potest ip̃e dici deb̾e ali quiod quia iuist̃
illud. Si autem dicatur non potest uisi &.
debet .i. non potest insi illuo ꝙ. si faceret ei
centes. Nichil facit aũ dimittit: iifi obtuna
irationabili causa. licet uobis occulta sit . ẜ.¬

Expanded text:
liquid, quia vult illud. Si autem dicatur, non potest nisi quod debet, id est, non potest nisi illud quod, si faceret, ei centes: Nihil facit aut dimittit, nisi optima et rationabili causa, licet nobis occulta sit;
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ in remissibile. ñ qͥn aliq̃n ronttat᷑. s.
qr uix aũ raro ac difficultłr dimittit᷑. Not
enim soluitur cristallus. uͥ uehem̃ti sp̃c im¬
petu. Alii uͦ tradunt. ñ ꝙͣ lib obstinatiõe᷑
ł desꝑationem appellari pect̾m in sp̃tu.s.

Expanded text:
 irremissibile, non quin aliquando remittatur, sed quia vix et raro et difficulter dimittitur. Non enim solvitur cristallus, nisi vehementi spiritus impetu. Alii vero tradunt non quamlibet obstinationem vel desperationem appellari peccatum in Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
nus p̃sumentes. quib placet malicia ꝓp¬
t̾ se. sic̃ piis bonitaᷤ Isti niimia ꝑtinacia
⁊ p̾sũptione peccant. auctumantes dm̃ ñ
itum. Illi desꝑatione d̾m non bonũ existi¬
mant. tollentes ĩ ħ turbulentissimo iniqͥ¬
tatum mari portũ dĩe ĩdulgentie. qͦ se
recipiant flucluantes. atq ip̃a desꝑatioe

Expanded text:
mis praesumentes; quibus placet malitia propter se, sicut piis bonitas. Isti nimia pertinacia et praesumptione peccant, aestimantes Deum non esse justum. Illi desperatione, Deum non bonum existimant, tollentes in hoc turbulentissimo iniquitatum mari portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione
Abbreviated transcription (Latin):
penitentes. si ne̾ estis penttentes ⁊ ñ estis ir
ad huc facis ñ es certe penitens. Item. ĩ nocen
laicoꝵ aiãs decipi ⁊ ĩ infernũ ꝓtrahi patiar᷑
uno solo agr̃̾penitentia. ł c̃ sic agr̃ de uno.
u̾e penitentie ⁊ satisfactionis. ad dat¬
abolet ꝙ illa sola fac̃. q̃ scelus corrigit. Illa¬
tendi c̃ desid̾io satisfaciendi affert. Iudas eñi
penituisse legr̃. sñ assecutione uenie. qr tali

Expanded text:
enitentes, si vere estis poenitentes, et non estis irradhuc facis, non es certe poenitens. Innocenlaicorum animas decipi et in infernum pertrahi patiantuuno solo agitur poenitentia, vel cum sic agitur de uno rae poenitentiae vel satisfactionis. abolet; quod illa sola facit, quae scelus corrigit, qtendi cum desiderio satisfaciendi affert. Judas enim poenituisse legitur, sine assecutione veniae, quia tali
Abbreviated transcription (Latin):
ni celestis iantiam ñdũ intrare pot̾ant tm iͦ
sinu abrahe pꝰ mortẽ beata requie ꝯsolati:
suꝑne pacis ĩg̾ssum spe felici expittabant.
his aꝑte tradr̃ ꝑ cc̃cisionẽ exqͦ instituta fuit:

Expanded text:
tis januam nondum intrare poterant; tamen in sinu Abrahae post mortem requie beata consolati, supernae pacis ingressum spe felici exspectabant. His aperte traditur circumcisionem, ex quo instituta fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
s. qr c̃ ho ociosꝰ eẽ ñ pͣossit. ꝓponit᷑ ei utilũ ⁊
salubris ex̾citatio ĩ sacͣm̃tis. qͣ uanã ⁊ noxĩã
declinet occupatiõm. Ñ enĩ facile capitur
a tẽptatore: qͥ bono uacat ex̾citio. Uñ iere monet
Semꝑ aliqͥd oꝑis facito. ut te occupatũ diabłs ĩue
edificatid̃m aĩe ꝑtinet. alt̾a: ad corꝑis
fom̃tũ. alia adittusq subu̾sionẽ. Cũ
g absq sacͣm̃tis qͥb ñ alligauit potentiã suã ds̃
hõi gr̃am donare posset p̃dictis de causis sacra¬
tiquitꝰ res sacras. sign᷑ abant. ut sacͥfitiaᷤ obla

Expanded text:
o otiosus esse non possit, proponitur ei utilis et salubris exercitatio in sacramentis, qua vanam et noxiam declinet occupationem. Non enim facile capitur a tentatore, qui bono vacat exercitio. Unde Hieronymus monet: Semper aliquid operis facito, ut te occupatum diabolus invaedificationem animae pertinet; alia ad corporis fomentum; alia ad utriusque subversionem. Cum igitur absque sacramentis quibus non alligavit potentiam suam Deus homini gratiam donare posset, praedictis de causis sacratiquitus res sacras signabant, ut sacrificia et obla
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a. Illis gͥ a scłis uinotuit. supͣ memoratũ
tentia illustres doccores. Idõq uom̃is repug¬
nantia ddemedio tollatur: p̃dicta aimonẽ¬
seqñtis ita de t̾minemꝰũ ilł angłis. quima¬
ioris dignitatis s̃. ⁊ ꝑ quoꝵ minisłrã. illa ñti¬
ata sunt. ex ꝑte cognita: a scłis fuisse. ut pote
noris sunt: incognita extitisse dicamꝰ. usꝙ qͦ
angłis ꝑfecte suer̾t cognita. Constat itaq
om̃s angłos. incognitione diuinoꝵ miste¬
rioꝵ. sed̾m pcessum temꝑis ꝑfecisse.UN¬
de ñ incongruent̃ ipsi ide dicunt angło¬
rũ scientiã. acbeatitudinẽ augeri:
usq ad futurã consũmationẽ. qñ inscien¬

Expanded text:
nostra. Illis ergo a seculis innotuit supra memoratum tentia illustres doctores. Ideoque ut omnis repugnantia de medio tollatur, praedicta vesequentes ita determinemus, ut illis angelis qui majoris dignitatis sunt, et per quorum ministerium illa nuntiata sunt, ex parte cognita a seculis fuisse, utpote gnitatis sunt incognita extitisse dicamus, usquequo angelis perfecte fuerunt cognita. Constat itaque omnes angelos in cognitione divinorum mysteriorum secundum processum temporis profecisse. Unde non incongruenter ipsi dicunt angelorum scientiam ac beatitudinem augeri usque ad futuram consu
Abbreviated transcription (Latin):
lii autẽ dicunt angłos cisse.
in confirmatione.tanta ditatis diłe¬
Rione. atq noticia fuisse p̃ditos: ut in
his ulterius ñ ꝑfecerint. nec ꝑfecturi
sint. Pfecerũt tam̃ in scientia reꝵ exte¬
rioꝵ. ficut incoguitione sac̃menti incarnatio¬
uis. et huiꝰmoĩ. s non in ꝯtemplatione dĩtatĩ
plemꝰ incelligunt. siue intellecturi sunt. ꝙͣ.
ab ip̃a ꝯfirmatione ꝑceꝑunt. Ita etiam di¬
cunt eos incaritate non ꝓfecisse. pꝰ ꝯfur maͣtiꝰ¬
onẽ: qr eoꝵ caritas postea ñ ÷ aucta. ⁊ sic dñit

Expanded text:
lii autem dicunt angelos in confirmatione tanta deitatis dilectione atque notitia fuisse praeditos, ut in his ulterius non profecerint nec profecturi sint. Profecerunt tamen in scientia rerum exteriorum, sicut in cognitione sacramenti Incarnationis et hujusmodi, sed non in contemplatione deitatis, plenius intelligunt sive intellecturi sunt quam ab ipsa confirmatione perceperunt. Ita etiam dicunt eos in charitate non profecisse post confirmationem, quia eorum charitas postea non est aucta; et sic dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
Adam ꝑdita caritate: malus ĩientꝰ ÷. Itẽ.
Princeps uicioꝵ du̾uicit aͥam. Delimo
t̃re. adimaginẽ teite d̾i fc̾m. pudicitia
armatũ. tẽꝑantia: ꝯpor̾aĩ. caritate splen¬
didĩc. pͥmos parentes ilł donis actantis
bonis expoliauit. parit̾q penut. De
ħ eodem ambiꝵ. ad sabimł ait. Qñ ad̾a¬

Expanded text:
ate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem Ambros. ad Sabinum ait,
Abbreviated transcription (Latin):
agebatur: Putant pelagiani suam noᷤ
tenuisse sententiã. s frustra ħ putant.
Uoluntas quippe ẽ. qua pecratur et recte
sensu illa dix̃it. numnicos gix̃ refellens.
Aliũ testimouiũ aug̾i pouit. ꝙͦ icẽ palagi

Expanded text:
agebatur, putant Pelagiani suam nos tenuisse sententiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte sensu illa dixerit, inimicos gratiae refellens. 3. Aliud testimonium Augustinus ponit quo Pelagi
Abbreviated transcription (Latin):
uuquitatis et ĩsame ÷. his anditis. eriliit̃
pelagiꝰ dicens. Cur gͦ paruuli ⁊ illi. qͥñ
hs̃t grãm. sũ qͣ non possũt fac̾e manda¬
tadĩa. rei tenent᷑: Hoc aucẽ ꝗͣ occasioe
dix̾it inli. retͣctacioñ. pelagio respondẽse. Ihe¬
aꝑir. Id .N. ꝯtra maricheos qix̃. qui in hoĩe
duas nat᷑as ẽẽ ꝯtendt̾. unã bonã excld̃: al¬

Expanded text:
iliit Pelagius, dicens: Cur ergo parvuli et illi qui non habent gratiam, sine qua non possunt facere mandata divina, rei tenentur? Hoc autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio respondens aperit. Id enim contra Manichaeos dixit; qui in homine duas naturas esse contendunt, unam bonam ex
Abbreviated transcription (Latin):
missis abĩ sꝙ rõnibꝰ ac cestiruionii sãnitũt.
utq hoꝵ autem uidiciũ diligentis lecco¬
ut alia addat d̾ fiuitam asgntionẽ ponens d̾
Id uͦ in gr̃a et libo arbito eẽ pelagianos.
nemente. ⁊ adiuuãte: ñ sussic̾e ad salutẽ ecĩti¬
ciam obtinenda. nͨ m̃itis p̾cedentib graͣ di
aduocariꝰ sicut pelagiana ħesis tͣdidit. sła
lagiam lib̾ũ sic asser. tioliuitatis ar: ũ gr̃e¬
recentissima. apelagio monacho ẽ ex¬

Expanded text:
missis aliisque rationibus ac testimoniis innituntur utrique. Horum autem judicium diligentis lectoUT ALIA ADDAT, DEFINITAM ASSIGNATIONEM PONENS DE GRATIA ET LIBERO ARBITRIO CONTRA PELAGIANOS. adjuvante non sufficere ad salutem et justitiam obtinendam; nec meritis praecedentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, lagiani liberum sic asserunt voluntatis arbitrrecentissima a Pelagio monacho ex
Abbreviated transcription (Latin):
laun seminari. Creationem u aĩce solum
c̃atorẽ nosse. eiꝰq iudicio corpꝰ coagłari¬
ĩ misua et ꝯpingi atq formari. ac forma¬
to iam corꝑe aĩam c̾ari et infuudi. ii u¬
uat unito ħo. exaĩa. constans. ⁊ corꝑe. et
egͣdiatur . uiiiͦi. ex nto. plenꝰ humana sub

Expanded text:
lam seminari. Creationem vero animae solum creatorem nosse, Dei vero judicio coagulari, et compingi atque formari: ac formato jam corpore animam creari et infundi, ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore, et egrediatur
Abbreviated transcription (Latin):
.s. arida: repente floreat. fructum gignat.
et iniiuentute sterił femina: in senectu¬
te pariat. ut asiua loquatur ⁊ hꝰ moĩi de¬
dit autẽ naturis: ut ex eis ⁊̃ fieri ħ a deo
reb ꝯcłtis. non inserint easq impl not
se.ymd oꝑe ꝓuidentio. quo uat᷑e subsistiuit. ut sit.
natirs uoluit. ꝯdidit. Om̾ia gͦ quȩ ad gr̾am. sig̾can¬
dam ñ nat᷑ali motu rerum. s mirab̾iłr fac
mientis. Non habuit pͥma perum ꝯdicio
ũ femnia sic fieret. s ut sĩ pꝰ set᷑ ne ꝯtra cau¬
sas quas d̾s uoluntarie instituit. mutabili
uoluntate aliquid fac̾e putaretur. De aĩa
nulieris q̃ ñ estꝰ aĩa uiri uͥ quidã putaueͥt¬
runt aliqui: ip̃ius aĩam. de uiri aĩa ꝓpaga¬
tam. et om̃s aĩas p̾ter pͥmam de tͣuce eẽ
sicut corꝑa. Alii ã putauer̃t̃ simł om̃s a¬
nimas abinitio c̾atas. Catholica a eccłia nͨ
simł nee extͣ duce fcãs ẽẽ aĩas docet. s ui
corꝑib ꝑcoitum seminatis atq formatis

Expanded text:
 arida repente floreat, et fructum gignat, et in juventute sterilis femina, in senectute pariat, ut asina loquatur, et hujusmodi. Dedit autem naturis, ut ex his etiam haec fieri rebus conditis non inseruit, easque implet non opere providentiae, quo naturae subsistunt ut sint; t voluit condidit . Omnium ergo quae ad gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter factmientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina sic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid facere putaretur 8. De anima mulieris, quod non est ex anima viri, ut quidam putaverunt aliqui ipsius animam de viri anima propagatam, et omnes animas praeter primam, de traduce esse, sicut corpora. Alii autem putaverunt simul omnes animas ab initio creatas. Catholica autem Ecclesia nec simul ex traduce factas esse animas docet, sed in corporibus per coitum seminatis atque formatis
Abbreviated transcription (Latin):
ea rectitudine poss nonsũ dinino adiu¬
torio. et suo ficri ꝑ u̾sus arbitͥo. utrũlibet
hoꝵ elegiss: dĩ uoluutas fieret. ł ab illo. ł¬
quam cłi: de illo facta ẽ. uoluuntas d̾i. Itẽ
ut et bn posset uelle et male. si frustra
se buu impnne si male. Id quoq in lib¬

Expanded text:
ea rectitudine posset non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio. Utrum libet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam quam Dei, de illo facta est voluntas Dei. Item ut et bene posset velle, et male; nec frustra si bene, nec impune si male. Idem quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
Nsol q̃ri a qͥbꝰdã: utrũ pat̾ potuit
ł uo luit gn̾are filiũ. Si enĩ ĩ qͥũt po¬
tuit ⁊ uoluit gn̾are filium ergo potu¬
it aliquid etuoluit. ꝗ nͦ potuit nec uo¬
lut filius. Nam filius nec potuit nec uolu¬
it generare filium. Cui uersutiȩ facile
respondemꝰ. dicentes posse uel uelle gña¬
re filiũ. siẽ aliqͥ. posse uł uelle subiectũ uo

Expanded text:
ri a quibusdam utrum Pater potuerit vel voluerit generare Filium. Si enim, inquiunt, potuit vel voluit generare Filium, ergo potuit aliquid et voluit, quod nec voluit nec potuit Filius; nam Filius nec potuit nec voluit generare Filium. Cui versutiae facile respondemus dicentes: Posse vel velle generare Filium, non est aliquid posse vel
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ad ꝙ respondens ang̾̃ dic̾e uidetur. ꝙ
filius potuit etram gignẽ. uolens ostẽ¬
dc patrem non e̾e potentiorem filio. his
ũbis. Absit ut iõ potentior sit pat̾ filio. sic̃
putas q creatorẽ genuit pr̃. filiꝰ aũ sĩ genu¬
it creatorem. Neq enĩ non potuit. s non
oportuit. Uide. et diligent̾ attende ħ ũba.
Non emĩ non potuit. ħ non opportuit. Uide¬
tur enĩ dic̃e. ꝙ filius potuit gign̾e. s non
opportuit. et ita potuit ꝙ. non oportuit.
Qnare autem ñ oportiit: subdic dicens.
nepos nisi auo suo ꝓnepotem gig̾net:
scd̃m ur̃am mirabilem sapientiam: im¬
potens dic̾et᷑. Simiłr etiam ille sinepotẽ
ficẽt unis omp̃s. Itaq omĩpocentem gennt
filium: patͥsnatura. sł fecit.

Expanded text:
respondens Aug. dicere videtur quod Filius etiam potuit gignere, volens ostendere Patrem esse non potiorem Filio, his verbis: Absit ut ideo potentior sit Pater Filio, sicut putas, quia Creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit Creatorem; neque enim non potuit, sed non oportuit. Vide et diligenter attende haec verba: Non enim non potuit; sed non oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit: et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens: nepos nisi avo suo pronepotem gigneret, secundum vestram mirabilem sapientiam, impotens diceretur. Similiter etiam ille si nepotemficeret unus omnipotens. Itaque omnipotentem genuit Filium Patris natura, non fec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tũ dr denoluntate. quicꝗͥ dr descientia.
et equerso. nec oĩa illa sua uoluntate. ds
utult: quȩ sua scientia scit cum scieutia sua
nouerit tam bona ꝙͣ mala uoluntate
autẽ ñ uelit insi bona. Scientia qͥppe di
et idem ẽ niło̾ scĩa et uoluntas et p̃sciencra
et p̃destinatio. Ita cum unum he natura¬

Expanded text:
tur de voluntate quicquid dicitur de scientia, et e converso, nec omnia illa sua voluntate Deus vult, quae sua scientia scit, cum sua scientia noverit tam bona quam mala, voluntate autem non velit nisi bona. Scientia quippe Deet idem in Deo est scientia et voluntas, et praescientia et praedestinatio; ita cum unum
Abbreviated transcription (Latin):
bro .xu. detͥm. ubi quendam catholicum
hetico respondentei. ꝯmendat dicens.
Acute sanc quidam respoudit ħetico uer¬
sutissime int̾roganti. utrum ds filium uo¬
leus. an uolens gennerit. ut si dic̾et nolen
absurdissima dĩ miseria sequeretur. di aũ
non nature eẽ filiũ. s uoluntatis. At ille n¬
gilantissimȩ. nicissim quesuit t . uͦtrum d̾s
pr̃. uolens annolens fit dens. ut si respond̾et
ria. quam dedo cred̾e magna ẽ insania. Si aũ
dic̾et uolens: respondetur ei. gͦ uoluntate
ut obmutesce̾t. sua int̾rogatione obligatũ
insolubili uincło seudens: Et p̃dictis do¬
cetur non ẽẽ ꝯcedendum. ꝙ d̾s uoluntate uł
necessitate. uel uolens ueluolens sit ds. lcẽ

Expanded text:
n., cap. 20, ubi quemdam catholicum haeretico respondentem commendat dicens: Acute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens vel nolens genuerit, ut si diceret nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet ria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ut obmutesceret, sua interrogatione obligatum indissolubili vinculo se videns? Ex praedictis docetur non esse concedendum quod Deus voluntate vel necessitate, vel volens vel nolens, sit Deus. Item,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. ꝙ d̾s pr̃ uec nolens nec uo¬
lens ẽ ds. noc uolens nec nolens genuit fili¬
um. suie uoluntate uel necesfitate. extali
senfu mͥ indentur accipienda. ut uoliuita¬
tẽ p̃cedentem uel acoedentẽ intelligamꝰ qͣ lit̃
eimnomius intelligebat. Nonem̃ ip̃e estd̃s
uoluntate p̃cedenti uel esficienti: nł uolenᷤ
pͥuᷤ. ꝙͣ as nec uoliuitate p̃cedenti uel accsden¬
ti geniut filum. nec prius uoleus quã
sicut potens gennit. et bonus genuit. et
sapieus genuit. ⁊ huimodi. Sicium pr̾ sapi¬
eus. et bonus d̾r genuisse filium. curñ et uo¬
lens: Cimi itasit cłoidem e̾ẽ uolentem ꝙ ẽ

Expanded text:
r nec volens nec nolens est Deus, nec nolens nec volens genuit Filium, sive voluntate, sive necessitate, ex tali sensu mihi videntur accipienda, ut voluntatem praecedentem vel accedentem intelligamus, qualiter Eunomius intelligebat. Non enim ipse Deus est voluntate praecedenti vel efficienti, vel volens priusquam Deus; nec voluntate praecedenti vel accedenti genuit Filium; nec prius volens quam sicut potens genuit, et bonus genuit Flium, et sapiens genuit et hujusmodi. Si enim Pater sapiens et bonus dicitur genuisse Filium, cur non et vol
Abbreviated transcription (Latin):
de mã scientia: dissimile ẽ illiuerbo di ꝙ
nat᷑ ẽ de patͥs sẽntia. T̃ale ẽ autem. ac si
dicerem de patris scientia. depatris sapienti
a. ł quod est exp̃ssius de patre eẽntia. depa¬
tre scĩa. depatre sapientia. Exhoc itaq intel¬
lectu uerbum di patris inigenitꝰ filius ꝑ
omĩa patri simił et equał recte dicitur qs
dedo. lumen deluinine. fapientia desapĩa.¬

Expanded text:
de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei, quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem: De Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, de Patre essentia, de Patre scientia, de Patre sapientia. Ex hoc itaque intellectu, Verbum Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalis, recte dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea queri solet. utrum pr̃ genu̾it
filium uoluntateranuedessitate. De
hoc orosius ad aug̃ ita ait. Noluntate genu¬
it p̃r filium uel uecessitate. hs ec uoluntate
rere accedentem dõ uoluntatem qua gig

Expanded text:
rea quaeri solet utrum Pater genuerit Filium voluntate, an necessitate. De hoc Orosius ad Aug. ita ait: Voluntate genuit Pater Filium vel necessitate? Sed nec voluntate rere accedentem Deo voluntatem qua gig
Abbreviated transcription (Latin):
tis p̃sum̃tes.cathalogo scõꝵ duximͦꝰ ascri¬
budoum. diemq d epõsitionis. eius festitũ
de cecero ⁊ celebrem obseraandum nde
Dete ip̃ius scĩ pũs ⁊ inherere uestigus ⁊ fes¬
tum excolere sc̃itatis. ut auusꝯusatõnis
meretis eẽ participes. Digni hãbeammi eiꝰ¬
dem beatiu łixis fore consortes. data

Expanded text:
is praesumentes, catologo sanctorum duximus ascribendum, diemque depositionis ejus festivum de caetero et celebrem observandum. Unddete ipsius sancti Patris et inhaerere vestigiis, et festum excolere sanctitatis, ut cujus conversationis meruistis esse participes, digni habeamini ejusdem beatitudinis fore consortes. Datum
Abbreviated transcription (Latin):
erit omĩa ĩ om̃ib. erit ⁊̃ indispari claritate par
Ex his dat᷑ intelligi ꝙ par gaudiũ om̃s habebũt.
altuꝰ qͣnt̃ gaud̾et si ĩ ppͤo hab̾et s si par erit cunc¬
toꝵ gaudiũ uidebr̃ ꝙ par sit oĩũ b̾atitado & ꝯstat¬
faciet paritas gaudii paritatẽ b̃itudinis. p
ĩ sic accipi pargatidium. ut ñ referat᷑ paritas
ad ĩtensiõm affectionis gaudentiũ. s aduni¬
u̾sitatẽ rer̃: deqͥb gaudebit᷑ qr de om̃i re un¬

Expanded text:
erit omnia in omnibus, erit etiam in dispari claritate par Ex his datur intelligi quod par gaudium omnes habebunt, alterius, quantum gauderet si in seipso haberet. Sed si par erit cunctorum gaudium, videtur quod par sit omnium beatitudo; faciet paritas gaudii paritatem beatitudinis. Potest etiam sic accipi par gaudium, ut non referatur paritas ad intensionem affectionis gaudentium, sed ad universitatem rerum de
Abbreviated transcription (Latin):
tus corpꝰ ad ministͣnͣdi qͦ retardat᷑ qͦdam modo
ne tota intentione ꝑgat ĩ illd̃ sũmũ celũ. do¬
uec ille appetitꝰ ꝯqͥescat Dorro si tale sit corpꝰ.
cꝰ sit difficił ⁊guis aministrat̃o. sic ħ caro q̃
corr̃ptt᷑. młto mag̾ au̾tit᷑ mens ab illa uisione¬

Expanded text:
tus corpus administrandi, quo retardatur quodammodo, nec tota intentione pergat in illud summum coelum, donec ille appetitus conquiescat. Porro si tale sit corpus, cujus sit difficilis et gravis administratio, sicut haec caro quae corrumpitur, multo magis avertitur mens ab i
Abbreviated transcription (Latin):
guum. st̃ exhibite cuca uos robur duotioĩs
⁊ fi cl̃i clara semꝑ ẽ certitutidins manifestũ
Nõ i potĩtͥis ħ nec deinceps deo actore po¬
titis. a grã scĩtatis aparere degen̾es quos
sc̃ prĩs constat eẽ heredes. cui ⁊ gta sp̃alis ha¬
biuntlaiat adm̃̾itum ⁊ operum efficatans
de fuit ad exemplũ. Satis nãq ⁊ pia uen atõ¬
ne recolttis. quałr b̾ate memorie . h. crc¬
bii ur̃i primus abbas pcipiuis q fumdato.
des quuidẽ ꝑiurtute religronis aiter usto
istis ⁊ cauoniratonẽ eius uotos laeci¬
Uĩi ptulatis. Nosaut quoco di sein¬

Expanded text:
e circa robur devotionis et fidei clara semper est certitudine manifestum. Non enim poteratis, sed nec deinceps Deo auctore poteritis a gratia sanctitatis apparere degeneres, quos sancti Patris constat esse haeredes: cui et gratia spiritualis abundavit ad meritum, et operum efficacia non defuit ad exemplum. Scitis namque et pia veneratione recolitis, qualiter beatae memoriae Berbii vestri primus abbas, praecipuusque fundator, Deo quidem pro virtute religionis acceptus, uistis, et canonizationem ipsius voto laudabili postulastis. Nos quibus cordi semp
Abbreviated transcription (Latin):
ũ fet̾it. habebit qͥd penitentiã ĩ fut᷑o scło de
mał suis. s ĩ dulgentiã ĩ ꝯspectu d̾t ñ ĩue¬
ita culpabitur ũqͥtas sua. ut nullatenꝰ ab
eis pꝰsit ł diligi. ł desidari iꝰtitia. Uoliurtas
enĩ eoꝵ tał erit ut hãr ĩse semꝑ malig

Expanded text:
abebit quidem poenitentiam in futuro saeculo de malis suis, sed indulgentiam in conspectu Dei non inveita culpabitur iniquitas sua, ut nullatenus ab eis possit vel diligi, vel desiderari justitia. Voluntas enim eorum talis erit, ut habeat in se semper mali
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ supͣ dispittaui. Cur gͦbĩtudo amat᷑ ab
oĩb ñ tñ scit᷑ ab oĩb  an forte sciunt om̃s
q̃ ip̃a sit s ñ õs sciunt uͥ sit. ⁊ iñ ꝯte iio est:
an force falsũ ẽ ꝙ ꝓ tiero posuimꝰ. beate ui¬
u̾e õs hõies uelle si enĩ beate uiu̾e ẽ. libi

Expanded text:
sicut supra disputavi? Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes quae ipsa sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? An forte falsum est quod pro vero posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vivere est, verbi