comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um. Quod male utens incautus
dum sponte serpenti p̃bet sua¬
denti consensum diũ p̃terire p¬
ceptum: amisso possibilitatis
uuilneratum: hoc gͦ uulnere
cunctilibero claudicamus ar¬
bitrio: nec implere nobis natu¬
raliter suffici possebonũ: qm̃
ut suꝑius disputaui denatu¬
ra uitiata peccato. idẽ deꝓtho¬
plastis hominib quorũ sumꝰ
ce ipsinatura. inquibus ẽ u¬
tiata libertas. homo uoluntatis
sanȩ. ꝑfecto udelicet lib̾tatis ar¬
bitrio. quo sibi sufficiat. ñ potest
exoriri. Nam ut calcatius libero
arbitrio cum possibilitatis bono
quo ualeret implere quod uo lu¬
isset adam factum intelligas.
audi quiddicat scriptura scã
inlibro eccłastico. Deus inquit
abinitio fecit hominẽ. & reli
quit illum in manu consilii sui.
adiecit mandata ce p̃cepta. Siuo¬
lueris mandata conseruare cõ¬
seruabunt ce: ce fidem facere
beneplacitam inꝑpetuum. Ap¬
posuit tibi ignem ce aquã: ad
quod uoluenis porrigere manũ

Expanded text:
um: quo male utens incautus, um: quo male utens incautus, dum sponte serpenti praebet suadenti consensum, Domini praeterire praeceptum, amisso possibilitatis vulneratum. Hoc ergo vulnere cuncti libero claudicamus arbitrio, nec implere nobis naturaliter sufficit posse bonum: quia jam, ut superius disputavi, de natura vitiata peccato, id est, de protoplastis hominibus, quorum sumus et ipsi natura, in quibus est vitiata libertas, homo voluntatis sanae, perfecto videlicet libertatis arbitrio quo sibi sufficiat, non potest exoriri. CAPUT II. 2. Nam ut calcatius liberum arbitrium cum possibilitatis bono, quo valeret implere quod voluisset, Adam factum intelligas, audi quid dicat Scriptura sancta in libro Ecclesiastico. Deus, inquit, ab inquit eum in manu consilii sui. Adiecit mandata et praecepta; si uolueris mandata servare, conservabunt te, et fidem facere beneplacitam in perpetuum. Apposuit tibi ignem et aquam; ad quod volueris, porrige manum
Abbreviated transcription (Latin):
& sua scĩq sp̃s indebita miscdia
saluare & querere quod perierat:
Quid enim penerat:Nunquid
animalia irrationabilia:. Aut
latus morti tradens atq resur¬
gens. grẽ gratuite largitate
apeccato uel morte redemit.
ꝑliberum arbitrium tamquã
ꝑ se sibi sufficientem unplere
quod uelit: uel etiam meritis
operum adõ grãm unicuiq
dari.Respondemus. Nemine
posse ꝑse sibi. idẽ ꝑliberũ arbi¬
trium sufficere implere quod
uelit recte dicimus: nisi ꝓtopla¬
stum solum potuisse cum uo¬
liitas liberiarbitrii fuisset sa¬
na. idẽ ante culpã. Lex enim eiin
paradiso constituto. ñ poneret᷑
seruanda. nisi libereẽt cãuelle
eadem quã uolle seruare.: sicut
scriptum ẽ. Et locutus ẽ dñs
adȩ dicens. De omĩ ligno quod
ẽ in ꝑadiso edetis: deligno aut
scientie bonice mali ũedetis:
& cecera. Dicendo gͦ dñs deom¬
ni ligno quod ẽ inparadiso ede¬
tis. taliter uelle ꝑmisit: ce uetã¬
do. deligno aut scientie boni
& mali nedetis. huius modi

Expanded text:
ue Spiritus indebita misericordia, salvare et quaerere quod perierat ? Quid enim perierat? Numquid animalia irrationalia? aut numlatus morti tradens atque resurgens, gratiae gratuitae largitate a peccato vel morte redemit. per liberum arbitrium tanquam per se sibi sufficientem implere quod velit, vel etiam meritis operum a Deo gratiam unicuique dari. » Respondemus: Neminem posse per se sibi, id est, per liberum arbitrium sufficere implere quod velit, recte dicimus, nisi protoplastum solum potuisse, cum voluntas liberi arbitrii fuisset sana eidem ante culpam. Lex enim eidem in paradiso constituto non poneretur servanda, nisi liber esset tam velle eamdem quam nolle servare, sicut scriptum est: Et locutus est Dominus Adae, dicens: De o de ligno autem scientiae boni et mali non edetis , et caetera. Dicendo ergo Dominus, De omni ligno quod est in paradiso edetis, taliter velle permisit. Et vetando, De ligno autem scientiae boni et mali non edetis, hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
uit conscientiã aboꝑib mortu¬
is ad seruiendũ dõ iuuenti: nisi
forte falsa hec apłos qui sunt
in eccła catholica clarissima
lumina p̃dicasse dicatis. exꝑi¬
mentũ udelicet querentes eorum
quȩ meis locutus ẽ xp̃s. Quid enĩ
orbati lumine ueritatis ñdicere
p̃sumatis: e qui nec legi di nec
libero arbitrio deprauatũ obno¬
xium subiacere peccatis: dei qͦ.
filium ad hoc saluandum. reꝑan¬
dum. atq uiuificandũ. uenisse
in similitudine carnis peccati su¬
stinuisse mori. resurrexisse a mor
agimus. ñde parte hominis agi¬
mus s de toto: quia cũ peccauit
ħo pͥmus ũ inparte aliqua. sed
tota qua conditus ẽ natura de¬
liquit. Nunquid enim interdũ
cum tantũ animã nominamꝰ.
corpꝰ aut sp̃m seꝑamꝰ ab anima:
aut . spm̃ dicimus animã seꝑamꝰ
neo ꝑficere sufficit. Preuenit᷑
gens in adiutoriũ illuminante
grã saluatoris. possit tam dm̃ co¬
gnoscere quã euis scđm iuiuere

Expanded text:
vit conscientiam ab operibus mortuvit conscientiam ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi? Nisi forte falsa haec Apostolos, qui sunt in Ecclesia catholica clarissima lumina, praedicasse dicatis, experimentum videlicet quaerentes ejus, qui in eis locutus est Christi . Quid enim orbati lumine veritatis non dicere praesumatis, qui nec legi Dei, nelibero arbitrio depravato obnoxium subjacere peccatis, Dei quoque Filium ad hoc salvandum, reparandum, atque vivificandum venisse in similitudine carnis peccati, sustinuisse mori, resurrexisse a mortagimus, non de parte hominis agimus, sed de toto: quia cum peccavit homo primus, non in parte aliqua, sed tota, qua conditus est, natura deliquit. Numquid enim interdum cum tantum animam nominamus, corpus aut spiritum separamus ab anima? Aut cum spiritum dicimus, animam separamus nec perficere sufficit. Praevenitur gens in adjutorium, illuminante gratia Salvatoris, possit tam Deum cognoscere, quam secundum ejus vivere
Abbreviated transcription (Latin):
emundauit consientiã nrãm
ab oꝑib mortuis ad seriuendũ
đo uiuenti: ꝑge ad huc heretice:
& tantis doctorib ueritatis
resistens. dic liberum arbitriũ
sic exadã susceptũ. ut medicina
xpĩ ñ indigens. ꝑ se sibi sufficiat
implere quod uelit. Audis dei
filium apparuisse ut oꝑa dissol¬
ueret diaboli: audis eum ideo
ꝑtransisse ut benefaciendo sana¬
ret om̃s opp̃ssos adiabolo: audis
uerbo uirtutis suȩ purgationẽ
peccatorum faciens: audis san¬
guine suo offerendo se immacu¬
latum do mundasse conscientiã
nrãm aboperib mortuis ad ser¬
ingratus existens. sanumte na¬
turaliter putas liberum arbi¬
trium possidere: Sisanus ẽ homo
ut adã ado pͥmo fuerat institu¬
tus: & ut ais nullum uitiũ post¬
ea exillo delinquente contraxit
exhortus: interrogo dequo di
filius apparens opera dissoluit
diaboli: quẽ ꝑtranseundo ⁊ be¬
ne faciendo sanauit opp̃ssum
adiabolo. inquo purgationẽ
peccatorum fecit: cuius niunda-¬

Expanded text:
emundavit conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi ? Perge adhuc, haeretice, et tantis doctoribus veritatis resistens, dic liberum arbitrium sic ex Adam susceptum, ut medicina Christi non indigens, per se sibi sufficiat implere quod velit. Audis, Dei Filium sic apparuisse, ut opera dissolveret diaboli; audis, eum ideo pertransisse, ut benefaciendo sanaret omnes oppressos a diabolo; audis, verbo virtutis suae purgationem peccatorum fecisse; audis, sanguine suo, offerendo se immaculatum Deo, mundasse conscientiam nostram ab operibus mortuis ad seringratus existens, sanum te naturaliter putas liberum arbitrium possidere? Si sanus est homo, ut Adam a Deo primum fuerat institutus, et, ut ais, nullum vitium postea ex illo delinquente contraxit exortus; interrogo, de quo Dei Filius apparens opera dissolvit diaboli? quem pertranseundo et benefaciendo sanavit oppressum a diabolo? in quo purgationem peccatorum fecit? cujus emunda
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habundauit:⁊ qui modicũ nõ
defuit illi. Cur eis inportat le¬
gis auctoritatẽ quã dicit fuisse
ministrationẽ mortis. si eo modo
intellexit quomodo ista pestis
intellegit: atq ut om̃s aufferãt᷑
ambages: quonam modo ⁊ lex
ministratio mortis recte dicta
sit:⁊ tam̃ scã ⁊ iusta ⁊ bona sit
illud recolemus quod inepła
positum ẽ ad romanos. Cũ enĩ
dixisset. ita ut seruiamus inno
illi quã iste ñ intelligens posuit:
continuo ꝓspexit istos futuros
uerbosos atq blasphemos qͥ
putaturi eẽnt ex hoc legẽ fuisse
rep̃hensam: moxq sub uincxit.
Quid gͦ dicemus: lex peccatũ ẽ:
absit. S peccatum ñcognoui.
nisi ꝑ legem: Nam conoupiscen

Expanded text:
non abundavit; et qui modicum, non non abundavit; et qui modicum, non defuit illi ? Cur eis importat Legis auctoritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in noilli quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per Legem. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
noui. Nec sane om̃s in illo ppło
ñ intelligebant xp̃m: per illas
umbras testamenti ueteris fi¬
guratum: Neq enim hec ipse
mosses &e ceteri ꝓphȩ ñintelli¬
gebant: qui eum posteris p̃nũ¬
tiabant. Na m inipsa epła ad
corrinthios ubi hec dicuntur
quȩ iste ñ intelligens posuit
tamquã aduersa & inimica
ueteri cestamento. Curdicat
habentes aut̃ eumdem spm̃¬
fidei scđm quod scriptum ẽ.
Credidi ꝓpt̾ quod et locutussũ
ce nos credimus ꝓpter et loqui¬
mur᷑. Ubi enim scriptumẽ. Cre¬
didi ꝓpt̾ quod ce locutus sum :
utiq inspalmis ad illa di eloqͥa
ꝑtinentibꝰ quȩ credita sunt ui¬
deis Eumdem inquit spm̃ fides
habentes quͥd ẽ eumdẽ. nisi
quẽ habebant etiam illi ꝑquos
hec ministrata sunt: Cur etiam
habundantia sit ad illorum ino¬
piam. ut & illorum habundãtia
fiat inurãm inopiam. ut fiat
equalitas: subiungens ⁊dicens.
sicut scriptum ẽ. Qui mulcum:

Expanded text:
Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Habentes autem eumdem spfidei, secundum quod scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum: et nos credimus, propter quod et loquimur ? Ubi enim scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministrata sunt? Cur etiam tra abundantia sit ad illorum inopiam, et illorum abundantia fiat in vestram inopiam, ut fiat aequalitas; subjungens et dicens, sicut scriptum est, Qui multum,
Abbreviated transcription (Latin):
finis autem legis quisẽ: ad hoc
finis enim legis inquit xp̃s: ad
iustitiam omĩcredẽti. fĩnis ꝑ¬
ficiens. ñ interficiens. fĩnis quip¬
pe dicitur ꝓpt̾ quem fuint omĩa.
quecumq aliquo fuint officio.
Nam inter officium ⁊ finem hoc
distat. quod officium ẽ in eis
quȩ facere debemus:finis ꝓpter
quem facimus. Quia itaq illa
omiã ꝓpter xp̃m fiebant quem
filii isrł ineis que fiebant ñ intel¬
ligebant: hoc significabant
uelamen quod eosusq infinẽ
ñ sinebat intendere.idẽ usq
ad faciem moysi que significa¬
bat xp̃m. S ideo dictum ẽ qͦd
euacuatur hec qla: quia om̃s
umbre significantes euacuãt᷑.
cum resque significatur adue¬
nerłt. Quemadmodum enim
scientia quȩ nunc ẽ euacuabi¬
tur sicut idẽ dicit apłs. Cum
uenerit illa quam dicit facie
ad faciem: sic et ista quȩ inuer¬
bis tradita erant uideis inue¬
teri testamento. necesse fuit
euacuari reuelatione testam̃ti

Expanded text:
Finis autem Legis quis est? Ad hoFinis autem Legis quis est? Ad hoFinis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis propter quem facimus. Quia itaque illa omnia propter Christum fiebant, quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
die conuictus iacet. sub ista
uero &e parcente & opitulante
nec quimala ẽ oꝑatus extinguit᷑.
ce ut bona oꝑeret᷑ accenditur:
Quidgͦ ẽ mirum. si illa ẽ mini¬
stratio mortis. ubi lictera occidit
malum ꝓhibendo quod fit. bo¬
num imperando quod ñfit. ista
uero dicta ẽ ninistratio sp̃s.
utiq uiuificantis. ut ap̃uarica¬
tionis morte surgamus. Et u¬
stitiam ñ relegamus intabulis.
s liberi incordibꝰ ⁊ inmoribꝰ
babeamus. hoc ẽ testamentũ
nouum. distans auetere: Quia
ibi uetus homo formidinis co¬
artatur angustiis: hic nouus
homo spatiatur latitudine
caritatis Quod autem dictũ ẽ
deministro ueceri testamenti
morse quod ñpoterant inten¬
dere filii isrł infaciem eius
ꝓpter głam uultus eius. signum
erat quia in lege xp̃m intellectu¬
ri ñerant. & ideo uelamen inder
faciem moysi & ipsos positum
erat: ut ĩnncenderent sicut scrip¬
tum ẽ. filii isrł usq infinem.

Expanded text:
tiae convictus jacet: sub ista tiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine charitatis. 26. Quod autem dictum est de ministro Veteris Testamenti Moyse, quod non poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem .
Abbreviated transcription (Latin):
tiam s iuberet. Ac sic morte p̃¬
uaricationis inpliciti ad grãm
confugerent. ñiubentem tantũ¬
destamendo ẽ reuelata.Hinc
putant istidinorum eloqͥ¬
orum blasphematores malã
fuisse legẽ quȩ dicta ẽ ꝑmorsẽ.
quia dicta ẽ ministratio mortis
inlicteris figurata lapideis:
Non intuentes ꝓpt̾ eos eẽ dic¬
cum qui suo libero arbitrio
legem sufficere arbitrantu:
bantur. Unde alibi dicit. lex
iramoꝑatur. Ybienim lexñẽ.
nec p̃euaricatio. Hinc ostendẽs
unde dixerit. lex iram operat᷑
eẽt. nisilex ipsa bona eẽt. Multũ
ẽ:⁊ nimis longũ cuncta colligere.
quȩ inhancsententiã beatus
dicit apłs. legem distinguens
agrã: eo quod sub illa elidant᷑
elati. subista erigant᷑ elisi: iquod
illa intantum bona sit ut bona
iubeat: hec tantum ut bona
conferat: Illa ustitiȩ facit audi¬
dorem: ista factorem. ⁊ideo sub
illa peccacor. insuꝑetiã p̃uarica¬
tor amissa excusatione ignorã¬

Expanded text:
tiam, sed juberet; ac sic morte prtiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantumTestamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitrabantubantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
magis ministratio sp̃s. erit in
gła: Nã si ministratio dãpnati¬
onis gła ẽ. inultomagis miniftrado
iustitiȩ habundabit ingła. Et¬
enim ñglorificatumẽ in hac par¬
te. id quod declaratum ẽ ꝓpt̾ ex¬
cellentem claritatẽ. Nam sud
quod destruit᷑ ingła ẽ: multo
magis illud quod manet. ingła ẽ.
hoc modo iste posuit uerba
apłica Necameliore int̾p̃ta¬
tione plurimum distat. Quia
gͦ dicta ẽ ministratio morcis
inlicteris formata lapideis:
hinc existimat quod morti mini¬
strauerit moyses. idẽ mortis auc¬
tori̾maligno scilicet spiritui.
quẽ mundi huius iste opinat᷑
auctorem. Ignorans ministratio¬
nemmortis dictã legẽ. scd̃m illud
quod alibi dicit: littera occidit.
sp̃s aut̃ iuuificat. Lex enim ꝗͣ¬
toribus intulit mortem: quos di
grã ñ adiuut adiustitiam legis
implendã Oportebat enim ut
testamento uetere lex imponeret᷑
suꝑbis ⁊ desuȩ uoluntatis uir¬
tute fidentibꝰ:.que ñ daret uisti¬

Expanded text:
tio spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim qutoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justi
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã meritis accepturus: s
p̃cedit ut iã dixi misericor dissima
grã sua ds hominis ignorantis
&e nec dum se querentis uoluntatẽ
liberi arbitrii ut eum sescire &
uenit & dedit nob̃ sensum: ut co¬
gnoscamus uerum dĩnce scimus
in uero filio eius. Hic ẽ uerus ds:

Expanded text:
iam pro meritis accepturus; sed praecedit, ut jam dixi, misericordissima gratia sua Deus hominis ignorantis et necdum se quaerentis voluntatem liberi arbitrii, ut eum se scire evenit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio peccatorem: quia
de  natura ut dixi peccato
ui as s tiata ñnisi natura na
quomodo nisi ꝑseminis spar
Iam suꝑius dixi quia cũ pecca¬
uit homo. natura peocauit:
cuuis sunt semina. Et semen
gͦ uitiatũ ẽ ñuitiũ sicut scriptũ ẽ.
Semen enim maledictũ erat
abinitio. Maledictũ indelicet.
post peccatum: quia maledic.¬
ta inquit terra in operib tuis
S uitium ñ potest trahi ꝓtho¬
plasti: neq ẽẽ homo sine semi-¬
nis effusione: quod confirmat
apłs dicens ꝑunum hominẽ

Expanded text:
sine dubio peccatorem: quia sine dubio peccatorem: quia de natura, ut dixi, peccato vitiata, nonnisi natura nasquomodo, nisi per seminis sparsJam superius dixi, quia cum peccavit homo, natura peccavit, cujus sunt semina. Et semen ergo vitiatum est, non vitium; sicut scriptum est, Semen enim maledictum erat ab initio . Maledictum videlicet post peccatum: quia, Maledicta, inquit, terra in operibus tuis. Sed vitium non potest trahi protoplasti, neque esse homo, nisi seminis effusione. Quod confirmat Apostolus dicens: Per unum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
tia colligatos ipsa sibi humana
natura totum ꝑ orbem terrarũ
diffusa. testimonium p̃bet. dũ
se paternis cruciatib scẽ legis
testimonio ꝑuidet laborare.
Quod qua iustitia si heredes
peccati parentum ñsumus pa¬
tiamur: si uobis solis ȩquitas
subpeditat naturalis. qua usti¬
ora sunt iuditia urã quã dei:
inter nos &e dm̃ residentes insuꝑ¬
biȩ solio iudicate. Nullum
enim ho minum iã amato¬
rem uel defensorem sui erro¬
ris addi iuditia rep̃hendẽda
uel etiam refellenda diabolus
potuit inuenire: nisi pelagiuĩ
& cȩlestiũ noue legis uira tra¬
dentes. Adam gͥ factus ẽ absq
peccato natura. Cũ uero pecca¬
uit homo natura peccauit:
&e factaẽ natura iã peccatrix
idẽ uitium habens peccati:
ñ ipsa esfecta uitiũ uel pecca¬
tum. Post peccatiun gͦ homo
peccator dictus ẽ. ñ homo pec¬
catum. Peccator enim apeccan¬
do ñ añpeccando dicit᷑. & ideo
peccator homo genuit hominẽ

Expanded text:
tia colligatos, ipsa sibi humana tia colligatos, ipsa sibi humana natura totum per orbem terrarum diffusa testimonium perhibet, dum se paternis cruciatibus sanctae legis testimonio pervidet laborare. Quod qua justitia, si haeredes peccati parentum non sumus, patiamur? Si vobis solis aequitas suppeditat naturalis, qua justiora sint judicia vestra quam Dei, inter nos et Deum residentes in superbiae solio judicate. Nullum enim hominem tam amatorem vel defensorem sui erroris, ad Dei judicia reprehendenda, vel etiam refellenda diabolus potuit invenire, nisi Pelagium et Coelestium novae legis jura tradentes. Adam igitur factus est absque peccato natura: cum vero peccavit homo, natura peccavit, et facta est natura jam peccatrix, id est, vitium habens peccati, non ipsa effecta vitium vel peccatum. Post peccatum ergo homo peccator dictus est, non homo peccatum. Peccator enim a peccando, non homo a peccando dicitur. Et ideo peccator homo genuit hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
nem nocit nisi solum ipsum.
Respondemus. Si peccatum
primorum hominum solis ob¬
fuit illis &e nemini nrm: quẽad¬
modum quȩ in illos ꝓpeccato
lata ẽ innos sententia ꝑtransi¬
uit. in quos ñtransunt & culpa:
nisi forte scđm uos inuistus ds
qui expertes eorum delicti. pas
post peccatum diuina sentẽ¬
tentia: post quã scilicet sua¬
sor ad p̃uaricandum male¬
dictus ẽ serpens. Mulieri aut
dixit ds̃. Multiplicãs multi¬
plicabo merores tuos. & gemitũ
tuũ. Intristiis paries filios: ce
ad iurum tuum conuersatio
tua: &e ipse dominabit᷑ tui. Et
ade dixit. Qm̃ audisti uocem
mulieris tuȩ. et manducast de
ligno dequo p̃ceperã tibi de
hoc solo ne manducares: male¬
dicta terra in operib tuis. In
merorib manducabis ex illa
omĩb dieb uitȩtue. spinas &
tribulos germinabit tibi:
&e edes fenum agn. Insur̾ore
uultus tui edespanẽ tuum do¬
nec reuertaris interram exqua
sũptus es: quia terraes ce inter¬
ramibis. Hac nos penȩ senten¬

Expanded text:
nem nocuit, nisi solum ipsum. » Respondemus: Si peccatum primorum hominum solis obfuit illis, et nemini nostrum; quemadmodum quae in illos pro peccato lata est, in nos sententia pertransivit, in quos non transivit et culpa? Nisi forte secundum vos injustus Deus, qui expertes eorum delicti, passpost peccatum divina sententia, postquam scilicet suasor ad praevaricandum maledictus est serpens: Mulieri autem dixit Deus: Multiplicans multiplicabo moerores tuos, et gemitum tuum. In tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse dAdae dixit: Quoniam audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno, de quo praeceperam tibi de hoc solo ne manducares, maledicta terra in operibus tuis, in moeroribus manducabis ex illa omnibus diebus vitae tuae: spinas et tribulos germinabit tibi; et edes fenum agri: in sudore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram de qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis . Hac nos poenae senten
Abbreviated transcription (Latin):
imanti. quib sixespondi Nescio
quibus enim ut fieri solet meur¬
rentib q̃ magis uidebantur ur¬
gere. illa intermpta sic remãsert.
S ut dixi infine ꝑpauci sunt:
quȩ sidñs uoluerit quãtotuis
explicare curabo: Expheit:¬

Expanded text:
imanti, quibus non respondi: nescio imanti, quibus non respondi: nescio quibus enim, ut fieri solet, incurrentibus, quae magis videbantur urgere, illa interrupta sic remanserunt. Sed, ut dixi, in fine perpauca sunt, quae si Dominus voluerit, quantocius explicare curabo
Abbreviated transcription (Latin):
manicheos multa iã scripsimus.
Et in huiis ipsius operis mitio
idonea quantũ existimo iac¬
ta sunt fundamenta: quibus
prudens ⁊ pius lector intelli¬
gat ñ ideo subtrahendã carnẽ¬
operibus di quod sp̃s uatura sit
potior: nec ideo mala eẽ ista tẽ¬
poralia. quia merito p̃ponitur
eterna Nec icdo bona terrestria.
decestanda.quia sunt celestia
meliora. cum ds creauerit omĩa
bona: Magnus inmagnis. s ñ
paruus inparuis. Iam illud ali¬
ud quod in eodem codice scribi
ceperat adimanti opus ẽ illuis
discipuli manichei. qui p̃nomi¬
ne addas diccusẽ. Ubi utroq
testamento uelut inter se cõtra¬
ria testamenta ꝓferunt᷑ uersi¬
pelli delessitate uelut inde ostẽ¬
datur utrumq abuno do eẽ. ñ
posse. s. alterum abaltero. Contͣ
hoc aut̃ malignũ mathinamen¬
tum iamolim scripsimus ut
paulo ante cõmemoraui: ⁊ iꝑ¬
sum opusculum nrm habere
uos credo. quãuis quedã sint
ꝑ pauca infine ipsius operis ad¬

Expanded text:
Manichaeos multa jam scripsimus. Manichaeos multa jam scripsimus. Et in hujus ipsius operis initio idonea, quantum existimo, jacta sunt fundamenta, quibus prudens et pius lector intelligat, non ideo subtrahendam carneoperibus Dei, quod spiritus natura sit potior; nec ideo mala esse ista temporalia, quia merito eis praeponuntur aeterna; nec ideo bona terrestria detestanda, quia sunt coelestia meliora: cum Deus creaverit omnia bona, magnus in magnis, sed non parvus in parvis. Jam illud aliud quod in eodem codice scribi coeperat, Adimanti opus est, illius discipuli Manichaei, qui praenomine Addas dictus est: ubi de utroque Testamento velut inter se contraria testimonia proferuntur versipelli dolositate, velut inde ostendatur utrumque ab uno Deo esse non posse, sed alterum ab altero. Contra hoc autem malignum machinamentum jam olim scripsimus, ut paulo ante commemoravi, et ipsum opusculum nostrum habere vos credo. Quamvis quaedam sint perpauca in fine ipsius operis Ad
Abbreviated transcription (Latin):
uersum istum pariter ualeãt:
a fortasse si illa legerentur:uel
ñ omnino uel ñ multum neces¬
sarium fuisset hec scribere.
Sane post finem libri inquo
fine paucitatẽ hominũ insuo
errore cõmendat.quia uideli¬
cet paucorumẽ sapientia quod
omĩb hereticis ad u̾sariis eccłȩ
catholice quȩ ꝑomĩs terras copi¬
osa fertilitate diffunditur. In
sua cuiq ꝓpͥa uanitate cõmu¬
neẽ. Om̃s enim depaucitate
gloriant᷑ ce ut seducere possint
multitudinem querunt: post
hunc gͦ finem libri rursus alte¬
rius apparet exordium:. Euisdẽ
forsitam hominis auctoris: eius¬
dem tamen quod ñ dubitatur
erroris. Disputare aut̃ ceperat
quod caro alium haberet fabri¬
catorem ñdm̃. Unde cũ ꝑpauca
disxisset in ipso exordio cepta
finita sunt. S utrum ipse auc¬
tor anscriptor codicis. ñpotue¬
rit implere quod ceperat: ne¬
scio. De hactamen dementia
hominum ñ considerantium
quid loquantur ad uersus

Expanded text:
versus istum pariter valeant. versus istum pariter valeant. Et fortasse si illa legerentur, vel non omnino, vel non multum necessarium fuisset haec scribere. 42. Sane post finem libri, in quo fine paucitatem hominum in suo errore commendat, quia videlicet paucorum est sapientia: quod omnibus haereticis adversariis Ecclesiae catholicae, quae per omnes terras copiosa fertilitate diffunditur, in sua cuique propria vanitate commune est; omnes enim de paucitate gloriantur, et ut seducere possint multitudinem quaerunt : post hunc ergo finem libri, rursus alterius apparet exordium, ejusdem forsitan hominis auctoris, ejusdem tamen, quod non dubitatur, erroris. Disputare autem coeperat, quod caro alium haberet fabricatorem, non Deum: unde cum perpauca dixisset, in ipso exordio coepta finita sunt. Sed utrum ipse auctor an scriptor codicis non potuerit implere quod coeperat, nescio. De hac tamen dementia hominum non considerantium quid loquantur, adversus
Abbreviated transcription (Latin):
pulus fuit: appelles quoq talia
docuit fuerunt etiam aquodã
patricio ĩmnulli patrici̾ uel
sunt. similiter aduersantes di¬
uinis ueterib libris: Hiomĩs aꝑ¬
tissime contra dmñ sentiunt legis
factus ẽ mundus. Dealiqua
istorum heresũ ẽ iste: nam ñ
eum puto ẽẽ manicheum.S cu¬
iuslibet sit heretici erroris uel
ipse uel fabricius uescioquis
cuius segloriatur eẽ discipulũ:
quantum ad hunc librum at¬
tinet quem misistis. satis eipu¬
to eẽ puto eẽ responsum. Ea quip¬
pe furoris eius deiecta sunt ro¬
bora: ex quibus om̃s quas ineo
uolumine scripsit blasphenie
pullularunt impiissimis in dm̃
maledictis atq conuitus uaria
loquacitate frondentes: quarũ
om̃s singillatim ramos ferire
nimis longum fuit: s radices
ipse fuerant amputande.Siaut̃
recenseatis quȩ contra faustũ
manicheum scripsimus ce con¬
tra aadimantũ qui manichei sec¬
tator cum ille uiueret fuisse iac¬
tatur: multa repperietis que ad¬

Expanded text:
pulus fuit. Apelles quoque talia pulus fuit. Apelles quoque talia docuit. Fuerunt etiam a quodam Patricio nonnulli Patriciani, vel sunt, similiter adversantes divinis veteribus Libris. Hi omnes apertissime contra Deum sentiunt Legis factus est mundus. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. Sed cujuslibet sit haeretici erroris, vel ipse, vel Fabricius nescio quis, cujus se gloriatur esse discipulum, quantum ad hunc librum attinet quem misistis, satis ei puto esse responsum. Ea quippe furoris ejus dejecta sunt robora, ex quibus omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, impiissimis in Deum maledictis atque conviciis varia loquacitate frondentes. Quarum omnes singillatim ramos ferire, nimis longum fuit: sed radices ipsae fuerant amputandae. Si autem recenseatis quae contra Faustum manichaeum scripsimus, et contra Adimantum, qui Manichaei sectator cum ille viveret fuisse jactatur, multa reperietis quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
ne xpĩ quod ẽ nomen di. hocẽ
ypĩanum se uidere uolens suꝑ¬
extollit᷑ contra xp̃m: seq ostendit
antixpĩn Non unum illum ma¬
iorem ceteris: s ex his aliquem de
quibus dicit iohannes euangłi¬
sta Nunc antixpĩ multi facti
sunt Cos enim dicebat hereticos:
onem dumtaxat incelũ dnĩnri
tizatum. Post hunc aut̃ fuerũt
ñ nulli discipulieuis in eadem
impietate posteriores: pͥorib
succedentes. Quorum insucces¬
sione quartusextitit bassilides:
qui primus aꝑtius ausus ẽ dice¬
re.dm̃ quem gens uidea coluit.
ñ fuisse uerum dm̃ Post istos
fuit quidã etiam carpocrates:
qui negauit istum uisibilem
mundum a summo do creatũ:
negans etiam legẽ que ꝑmossẽ
data ẽ. dm̃ dedisse. Cerdon po¬
stea surrexit. qui pͥmus iuenit
dixisse duos deos. unum bonũ.
alterum malum. longe ante¬
quam heresis manicheorum
emersisset: quorum in hoc funo¬
so deliramento errorẽ notior.
huius cerdomis marcion disci¬

Expanded text:
ne Christi, quod est nomen Dei, hoc est, ne Christi, quod est nomen Dei, hoc est, christianum se videri volens, superextollitur contra Christum; seque ostendit antichristum, non unum illum majorem caeteris, sed ex his aliquem de quibus dicit Joannes evangelista, Nunc antichristi multi facti sunt . Eos enim dicebat haereticos, onem duntaxat in coelum Domini tizatum . Post hunc autem fuerunt nonnulli discipuli ejus, in eadem impietate posteriores prioribus succedentes: quorum in successione quartus exstitit Basilides, qui primus apertius ausus est dicere, Deum quem gens Judaea coluit, non fuisse verum deum. Post istos fuit quidam etiam Carpocrates, qui negavit istum visibilem mundum a summo Deo creatum, negans etiam Legem quae per Moysen data est, Deum dedisse. Cerdon postea surrexit, qui primus invenitur dixisse duos deos, unum bonum, et alterum malum, longe antequam haeresis Manichaeorum emersisset, quorum in hoc furioso deliramento error est notior. Hujus Cerdonis Marcion disci
Abbreviated transcription (Latin):
llam quid aliud ñsolum in libro
iob quẽ ꝓfecto iste ñaccipit.
s magis impso euuangło decla¬
ratum ẽ ubi sp̃s minundi nec in
porcos irent nisi hoc illis beni¬
gnus ipse saluator petentibus.
quos certe inabissum posset re¬
ligare concederet. Rem necessariã
docere nosuolens: ut scilicet no¬
uerimus multo minus eum pos¬
se sua potestate nocere homini¬
bus qui nec peccorib qualibus¬
cumq potuerunt. Hanc autẽ
potestatem ds bonus occulta
nobis iustitia dare potest. in¬
iusta ñ potest. Deinde quod de
antixpĩ aduentu ⁊ elatione un¬
pia dixit apłs. uult iste ad hoc
trahere: ut ipsum intelligamus
ꝓpħarum dm̃. ynde potius cõ¬
iuncitur illud di eẽ templum
ubi hominem peccati. filium
interitus. extollentem se suꝑ
omnem dm̃ ⁊ suꝑ omnem quod
colitur apłs sessurum eẽ dixit.
Ds̃ enim uerus ẽ: incuius templo
falsus iste sessurus ẽ. Adquem
ꝑtinet etiam iste. qui sub nomi¬

Expanded text:
Nam quid aliud, non solum in libro Nam quid aliud, non solum in libro Job, quem profecto iste non accipit, sed magis in ipso Evangelio declaratum est, ubi spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet : rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus multo minus eos posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscumque potuerunt? Hanc autem potestatem Deus bonus occulta nobis justitia dare potest, injuste non potest. 40. Deinde quod de Antichristi adventu et elatione impia dixit Apostolus, vult iste ad hoc trahere, ut ipsum intelligamus Prophetarum Deum: unde potius convincitur illud Dei esse templum, ubi hominem peccati, filium interitus, extollentem se super omnem Deum, et super omne quod colitur, Apostolus sessurum esse dixit . Deus enim verus est, in cujus templo falsus ille sessurus est: ad quem pertinet etiam iste, qui sub nomi
Abbreviated transcription (Latin):
isse ñ unum interse scilicet re¬
pugnantes: Alium qui dixit
pacem do uobis: ⁊alium qͥ dixit
ñueni pacem mittere interrã
s gladium: Maxime quia di¬
splicet ei resaliquas bonas. ma¬
larum nominib figurari. Quod
uero alium dicit eẽ incestus
iad ulteriorum conscium. aliũ
uero pudicȩ castitatis ⁊ scĩmo
me dnm. illum diabolum indel¬
ligat. ꝓpħarũ aut̃ dm̃ nouerit
tempore. s fide sociorum. Ipse
ẽ deus inutroq testamento iusti
actus ⁊ piarum orationũ. Ipse ẽ
inutroq auctor religiosorum
sacrificiorum llidete sane unde
ꝓbare uoluerit.humanorum
corporum uitia ñ addm̃ aucto¬
rem s potius addiabolum ꝑtine¬
re:quia dñs ait ineuuangłio
demuliere quã sanã fecit.quod
eum sathanas alligauerat decẽ
iocto annos ꝓpter quod erat in¬
curua. nec seerigere poterat:
quasi sathanas cum habeat
semꝑ cupiditatẽ nocendi. noce¬
reciuiquam possit. nisi ab omĩ¬
potente acceperit potestatem:

Expanded text:
isse, non unum, inter se scilicet reisse, non unum, inter se scilicet repugnantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium : maxime quia displicet ei res aliquas bonas malarum nominibus figurari. Quod vero alium dicit esse incestus et adulteriorum conscium, alium vero pudicae castitatis et sanctimoniae dominum: illum diabolum intelligat; Prophetarum autem Deum noverit tempore, sed fide sociorum; ipse est Deus in utroque Testamento justi actus et piarum orationum, ipse est in utroque auctor religiosorum sacrificiorum. 39. Videte sane unde probare voluerit humanorum corporum vitia, non ad Deum auctorem, sed potius ad diabolum pertinere: quia Dominus ait in Evangelio, de muliere quam sanam fecit, quod eam satanas alligaverat decem et octo annos; propter quod erat incurva, nec se erigere poterat : quasi satanas, cum habeat semper cupiditatem nocendi, nocere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente acceperit potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
rentur dedit. sicut aplidicente
uno ipsorum bonus odor xp̃i e
rant. ⁊ in his qui salui fiebant.
⁊ inhis qui periebant: Aliis qͥdẽ
odor uite inuitam: aliis odor
iortis inmortem: qui uitiatorũ
salus apparuit: dans incessum
claudis. linguã mutis auditũ
surdis. lumen cecis. Ipse ẽ enim
⁊ ꝓpħarum ds: quieadem uitia
ñ solum misericordissime sanat:
uerum etiam ustissime impor¬
tat: Neq enim debet eum quis¬
quam ñminus impia uanitate
xpõ putare contrariũ:.⁊ istum
bonum dicere. xp̃m aut̃ malũ.
eo quod iste inuirga aaron ari¬
dum lignum ⁊ nulla radice sub¬
nixum florem ferre fecit. ⁊ fruc¬
tum. Xp̃s aut arborem maledic¬
to arefecit: quia nichil mea po¬
morum quorum ñdum erat
alium eẽ pacis ⁊ caritatis patrẽ.
alium belli ⁊ furoris auctorẽ:
illum uolens intelligixp̃m. hũc
aũt legis ⁊ ꝓpħarũ dm̃: potest
uanus dicere ipsum xp̃m sibi
ẽẽ contrarium: tamen duos fu¬

Expanded text:
rentur dedit. Sicut Apostoli, dicente rentur dedit. Sicut Apostoli, dicente uno ipsorum, bonus odor Christi erant, et in his qui salvi fiebant, et in his qui peribant; aliis quidem odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem . Qui vitiatorum salus apparuit, dans incessum claudis, linguam mutis, auditum surdis, lumen caecis. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui eadem vitia non solum misericordissime sanat, verum etiam justissime importat. Neque enim debet eum quisquam non minus impia vanitate Christo putare contrarium, et istum bonum dicere, Christum autem malum; eo quod iste in virga Aaron aridum lignum, et nulla radice subnixum, florem ferre fecit et fructum; Christus autem arborem maledicto arefecit, quia nihil in ea pomorum, quorum nondum erat alium esse pacis et charitatis patrem, alium belli et furoris auctorem; illum volens intelligi Christum, hunc autem Legis et Prophetarum Deum: potest vanus dicere ipsum Christum sibi esse contrarium, aut duos fu
Abbreviated transcription (Latin):
cipere uetat. quib excecãtur
ocłi udicantiũ: ⁊ munera ipse
quamius ñ egeat accipit: ut pie¬
tate faciat opulentas animas
offerentium. qui sabbatis homi¬
nem curauit: ostendens iã eẽ
canticorum aspiraret dies: ⁊ re¬
sabbatis colligentẽ. ñ quia duoꝵ
testamentorum tempora distin¬
guebat. s legem dĩ contumaci
tumpia mente contẽpserat lapi¬
dandum eẽ mandauit: eiuisq
corporalimorte quã paululum
omĩ homini quis dubitet affu¬
turam sanxit. timore obedientiã
ceteris ꝓfuturã: qui ꝓpter sal¬
uandos homines seuenisse di¬
xit: Ipse ẽ enim ⁊ ꝓpħarum deus.
qui iustoiuiditio quos uult ob¬
durat. sicut in euuãgłio uenit
iniuditiũ ñ solũut qͥ ñuident uideãt
s etiã ut qͥ uidẽt cecifiant: qͥmandata
uite ꝑpetuȩ nobis dedit Ipseẽ
enuur ⁊i ꝓpħarũ ds. qui mandata
scã ⁊ iusta & bona. suꝑbis tam̃
ñ deipsius grã. s de sua untute
quib morerentur ut conuince¬

Expanded text:
cipere vetat, quibus excaecantur cipere vetat, quibus excaecantur oculi judicantium; et munera ipse, quamvis non egeat, accipit, ut pietate faciat opulentas animas offerentium. Qui sabbatis hominem curavit, ostendens jam esse tCantici canticorum aspiraret dies, et resabbatis colligentem, quia nondum duorum Testamentorum tempora distinguebat, sed Legem Dei contumaci et impia mente contempserat, lapidandum esse mandavit; ejusque corporali morte quam post paululum omni homini quis dubitet adfuturam? sanxit timore obedientiam caeteris profuturam. Qui propter salvandos homines se venisse dixit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui justo judicio quos vult obdurat: sicut in Evangelio, Venit in judicium, non solum ut qui non vident, videant; sed etiam ut qui vident, caeci fiant . Qui mandata vitae perpetuae nobis dedit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui mandata sancta et justa et bona, superbis tamen, non de ipsius gratia, sed de sua virtute quibus morerentur, ut convince
Abbreviated transcription (Latin):
dente modum posuit pene: ne
quisquã sibi amplius putaret
deberi undicte.quã ꝑtulisset
inuiriȩ:. Et hoc ideo quia desapi¬
entia ci dictum ẽ quod legem
⁊ miscđiã inlingua portet: ne
urĩs scienter dimitteremus: nisi
ꝑlegem ipsa debita disceremus. qui
intanta potestate se humilians
ad confortandos nos factus homo:
cũ hominib ẽ locutuis Ipse ẽ enĩ
i dis̃ ꝓpħarum. quicũ primis patri¬
bus ẽ loquutus Ideo p̃ter sedicẽs
ñ eẽ alium dm̃. quia etiã sumima
trinitas manente ꝑsonarũ ꝓpri¬
etate. unus ẽ đs. Qui apłis suis
ut gratis darent quȩ gratis acce¬
perant iussit: ad sustentationẽ
tamen suam nec aliam tunicam
secum ferre iđo constituit quia
secutus ad iunxit Dignus ẽ enĩ
oꝑarius mercede sua: ut qui e¬
uangłia ad nuntiabant. exeuan¬
gelio iuuerent: Dõ tamen mune¬
ra osferenda eẽ monstrauit qui
nullius indiget: ⁊ munera sume¬
do plus confert. Ipse ẽ enim ce
ꝓpharũ ds. qui munera suos ac¬

Expanded text:
dente, modum posuit poenae, ne quisquam sibi amplius putaret deberi vindictae, quam pertulisset injuriae. Et hoc ideo, quia de sapientia Dei dictum est, quod Legem et misericordiam in lingua portet. Necitoribus nostris scienter dimitteremus, nisi per Legem ipsa debita discerneremus. Qui in tanta potestate se humilians ad convertendos nos factus homo, cum hominibus est locutus. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui cum primis patribus est locutus: ideo praeter se dicens non esse alium Deum, quia etiam summa Trinitas, manente personarum discretione unus est Deus. Qui Apostolis suis ut gratis darent quae gratis acceperant, jussit: ad sustentationem tamen suam nec aliam tunicam secum ferre ideo constituit, quia secutus adjunxit, Dignus est enim operarius mercede sua ; ut qui Evangelium annuntiabant, ex Evangelio viverent : Deo tamen munera offerenda esse monstravit, qui nullius indiget, et munera sumendo plus confert. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui et munera suos ac
Abbreviated transcription (Latin):
nas diuitias ñ sicut iste dicit
dãpnari iussit. s spitales cele¬
stesq p̃posuit. Ipse ẽ enim ⁊
ꝓpharum ds. qui facit ⁊ diuices
benignissime laigiendo:⁊pau¬
peres iustissime uel ñdando uel
auferendo: qui nos ꝓinimicis
immolari sibi ut iste criminat᷑
ñ solum nunquã uoluit. uerum
etiam neid fieret. in lege cõstitu¬
it: Qui sine acceptione ꝑsonarũ
bene faciendum omĩb intima¬
uit Ipse ẽ enim ⁊ pph̃arũ ds qͥ
quando sine discretione etatis
aut sexus occidi homines uissit.
Ilnde sit iste. uelquisquã quid
eis post mortem bone compen
sationis atcribint:quorum mor¬
tibus uiuentes aut emendauit

Expanded text:
nas divitias, non sicut iste dicit, nas divitias, non sicut iste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesque praeposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui facit et divites benignissime largiendo, et pauperes justissime vel non dando, vel auferendo. Qui nos pro inimicimmolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui sine acceptione personarum benefaciendum omnibus intimavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui quando sine discretione aetatis aut sexus occidi homines jussit, unde scit iste vel quisquam quid eis posationis Deus tribuit, quorum mortibus viventes, aut emandavit,
Abbreviated transcription (Latin):
trimonium sibi copulare p̃ce¬
pit Patres uero filiarum con¬
iugiis misceri omnino ꝓhibuit.
qui nos suꝑ omne genus ser¬
pentum calcare spiritaliter
uissit Ipse ẽ enim ⁊ ppharum
dđs qui ppło infideli ad signifi
canda peccata quorũ ueneno
inuisibiliter moriebant᷑ uisi¬
biles serpentes quibus admo¬
nerentur inmisit:⁊plaga emen¬
datoria mortes animarum morti¬
bus corporum figurauit. qui di¬
ꝓpħarum uoce mandauit: Nec
sibi uoluit pͥmogenitos homi¬
num filios immolari s consecra¬
ri significans pͥmogenitum
amortius. in quo oportebat om̃s
amorte ꝑpetua liberati quicor¬
ruptibilib cibis incorruptibi¬
les p̃posuit Ipse ẽ enim. ⁊ ppħa¬
rum ds. qui sacrificia quib ñ
indiguit ad significandũ uerũ
sacrificium mumbris futurorũ
p̃cedere uoluit:⁊discipline se¬
ueritate mortib corporum lõge
mitiorib quam sunt eterna sup¬
plicia gehennarum ꝑpetrata
sacrilegia undicauit. qui terre¬

Expanded text:
trimonium sibi copulare praecetrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino prohibuit. Qui nos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad sigcanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur immisit, et plaga emendatoria mortes animarum mortibus corporum figuravit. Prophetarum voce mandavit. Nec sibi voluit primogenitos hominum filios immolari, sed consecrari: significans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis incorruptibiles anteposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sacrificia quibus non indiguit, ad significandum verum sacrificium, in umbris futurorum praecedere voluit; et disciplinae severitate mortibus corporum, longe mitioribus quam sunt aeterna supplicia gehennarum, perpetrata sacrilegia vindicavit. Qui terre
Abbreviated transcription (Latin):
nomine nuneupauit. qui alte¬
rum abaltero ñ utcumq ledi:
s inuiria ledi noluit. Ipse ẽ enĩ
ralibus corporũ mo̾tib quosuo¬
luit utiliter aut mu̾taiit aut
derruit qui docuit ad concupi¬
scendum ñ uidendã eẽ mulie¬
rem Ipse ẽ emm qui ⁊ inlege di¬
xit ñ concupisces: nec sicut iste
criminatur indixit septenas
singulis nuptias. s ꝓpagandi
causa conubia casta ꝑmisit
Patres aut̃ filiarum maritos
ñ solum ipse ñfecit uerũ etiam
ne fieret. sicut alia incesta ꝓhibu¬
it. quinos sed̾m interiorem reno¬
uationem inspũ mentis nec
masculos inse nec feminas eẽ
dociut: ssicut angłos in ecernũ
sculum ⁊ feminam ꝓpagandi
generis causa nuptiali castita¬
te conuinxis ⁊ scđas nuptias
quȩ innouo testamento quoq¬
ꝑmittunt᷑ licitas ẽẽ monstra¬
uit. Uxores aut̃ frm̃ .s sine filiis
defiuictorum adexcitandã
defuncti posteritatem: ñ libi¬
dinis s pietatis effectu u ma¬

Expanded text:
nomine nuncupavit. Qui altenomine nuncupavit. Qui alterum ab altero non utcumque laedi, sed injuria laedi noluit. Ipse est enimralibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terruit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est enim qui et in Lege dixit, Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum sculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse monstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunctorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in ma
Abbreviated transcription (Latin):
rit.s iũdicandas causas quãdo
ipse nouit aduertit. qui nos ne
quando iuraremus monuit:
ut qm̃ falli possumus. longe si¬
mus aꝑiurio ñiurando Ipse ẽ
autem ñaliuis ut hic putat.
qui suȩ sententie ueritatem
adincredulos increpandos ubi
opus eẽ iudicauit: etiam uirãdo
firmauit. Sicut aut̃ homo u¬
rans adhibet testem dm̃. ita se
ipsum ds: qui nos infide uerbi
stare iussit Ipse ẽ enim ñ alius
sicut hic putat. ñ qui uolũtatẽ
suam sicut iste blasphemat. sed
qui resquas uoluit ñ mutata
uoluntate mutauit: qui nos
uiam ueritatis docuit. Ipse ẽ
quicquã penituit s rerum fu¬
turarum mutationẽ quas se
mutaturum sine ulla sui mu¬
tatione ab eternitate p̃sciuc
uelut humana hominib locu¬
tione p̃dixit qui nob iram dĩ
metuendam.:⁊ in euulĩgłio cõ¬
mendauit: Ipse ẽ enim ⁊ ppħ̃a¬
rum ds̃. qui ñ sin animi ꝑturba¬
tionem. s iustam seueramq uĩ¬
dictam. irȩ uel indignationis

Expanded text:
irit; sed vindicandas causas, quando irit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio non jurando. Ipse est autem, non alius, ut hic putat, qui suae sententiae veritatem ad incredulos increpandos, ubi opus esse judicavit, etiam jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ipsum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntatem suam, sicut iste blasphemat, sed qui res quas voluit, non mutata voluntate mutavit. Qui nos viam veritatis docuit. Ipse estquidquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui non sui animi perturbationem, sed justam severamque vindictam, irae vel indignationis