comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conat᷑ euertere. Clare si quidẽ inunoatq eodi
scripturȩ loco. bonitatẽ et seueritatẽ di ꝓpħa
beatus ostendit dicens. Ñ ꝓpt̾ iusticias suas¬
ppło hereditatem trȩ illiꝰ reddi. s grã tantum
miserante donari. illos autẽ ꝓpter iniusticias
suas pelli. Ecce millis iuste punit᷑ iniqͥtas. in
istis gratis nulla iusticia munerat᷑. Nec suffi¬
cit beato moysi qd̃ dixerat. non ꝓpt̃ merita
ipsoꝵ hereditatẽ trȩ illius isrłitico ppło fuisse
concessam. nisi etiam adderet qđ adiunxit:
unde eosomĩbono monstraret indignos. Se¬
quit᷑ enĩ post illud qͦd supra memorauimꝰ. et
scies hodie quia non ꝓpt̃ iusticias cuas dñs
đs uusdat tͥ tram istam bonam hereditare:
qm̃ popłs dure ceruicis estu. Quis hic scd̾m
debitũ p̃cedentium meritoꝵ. mercedẽ reddi¬
tamdicat: Quis ñ grãm fateat᷑ indebitam:
Quotiens ait ꝓpħa temptauerunt eũ in deser¬

Expanded text:
conatur evertere. Clare siquidem in uno atque eodem conatur evertere. Clare siquidem in uno atque eodem Scripturae loco, bonitatem, et severitatem Dei propheta beatus ostendit, dicens, non propter justitias populi haereditatem terrae illius reddi, sed gratia tantum miserantis donari, illos autem propter injustitias suas pelli. Ecce in illis juste punitur iniquitas, in istis gratis nulla justitia muneratur. Nec sufficit beato Moysi quod dixerat, non propter merita ipsorum haereditatem terrae Israelitico populo fuisse concessam; nisi etiam adderet quod adjunxit, unde eos omni bono monstraret indignos. Sequitur enim post illud quod supra memoravimus. Et scies hodie quia non propter justitias tuas Dominus Deus tuus dat tibi terram istam bonam haereditare, quoniam populus durae cervicis es tu . Quis hic secundum debitum praecedentium meritorum mercedem redditam dicat? Quis non gratiam fateatur indebitam? Quotiens ait propheta: Tentaverunt eum in deser
Abbreviated transcription (Latin):
alibi idem dicit apłs. Et hoc non ex uob̃: s dei
donũ ẽ. Beatꝰ etiã moyses in deuteronomio di¬
cit ad ppłm. Et ne dicas incorde tuo. fortitudo
mea et potentia manꝰ meȩ fecit mͥ uirtutẽ ma¬
gnam hanc.Et memoraberis dñi di cui qͥa
ipse tͥ dat fortitudinẽ. facere uirtutẽ: ut statu¬
at testamentũ suũ qͦd iurauit patrib cuis. Itẽ
paulopost ibidem ad eos. Ne dicas inqͥt incor¬
de tuo cũ consumpserit dñs ds̃ tuus gentesistas
ante faciẽ cuamdicens. Propter iusticias me¬
asindurit me dñs hereditare t̃ram bonã istã.
Non ꝓpt̃ iusticiam tuam neq ꝓpt̃ sanitatẽ cor¬
distui. intras hereditare t̾ram eoꝵ: s ꝓpt̃ ini¬
quitatem gentiũ istarũ. dñs disꝑdidit eos afa¬
cie tua. Ecce quã antiquũ diuini spc̃ dogma
ñ solũ in apłicis litteris p̃dicatũ. s etiã in ꝓpħi¬
cis atq inipsius isrłitici ppłi exordiis. scĩspc̃ uo¬
ce firmatũ: nouellȩ p̃sumptionis impietas

Expanded text:
em apostolus: Et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Beatus etiam Moyses in Deuteronomio dicit ad populum: Et ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem, facere virtutem, ut statuat testamentum suum quod juravit patribus vestris . Item paulo post ibidem ad eos: Ne dicas, inquit, in corde tuo, cum consumpserit Dominus Deus tuus gentes istas ante faciem tuam dicens: Propter justitias meas induxit me Dominus haereditare terram bonam istam. Non propter justitiam tuam, neque propter sanctitatem cordis tui intras haereditare terram eorum, sed propter iniquitatem gentium istarum Dominus disperdet eas a facie tua. Ecce quam antiquum Spiritus sancti dogma, non solum in apostolicis Litteris praedicatum, sed etiam in propheticis atqce firmatum, novellae praesumptionis impetus
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso qͥdẽ. si negaret assensũ. potuit tempta¬
tore compelli. Ergo quicqͥd pꝰ illã p̃uaricati¬
onẽ natꝰ supplicii homo patit᷑. iuste reddi
meritoq fateat᷑. Indurare enĩ dicit᷑ ds̃ eũ
quẽ mollire noluerit. Sic etiã excecare dicen¬
dus ẽ eũ. quem illuminare noluerit: sic etiã
repellere eũ. quẽ uocare noluerit. Qs enĩ
p̃destinauit. illos et uocauit: et qͦs uocauit.illos
⁊ iustificauit. Ipse enĩdedit ut simꝰ. ipse ut boni
condidit. iusticia damnauit: grã libauit Mun¬
dusenĩ qũauis ꝓtempore ex qͦ factꝰ e cepit: in il¬
la diuinȩ p̃scientiȩ luce faciendꝰ. nullũ potuit ha¬
bere pͥncipiũ. Et quantic̃q ł ex adãusq in hodi¬
et decursototius uitȩ tempore tͣnͣsierunt. in i¬
lo nichilominꝰ diuini obtutꝰ lumine ꝑ manen¬
tes. Ds̃ enĩ qui nec loco claudit᷑ nec tempore p̃¬
uenit᷑. omniũ rerũ tã p̃teritarũ memoria. g

Expanded text:
ab ipso quidem, si negaret assensum, potuit tentaab ipso quidem, si negaret assensum, potuit tentatore compelli. Ergo quidquid post illam praevaricationem natus supplicii homo patitur, juste reddi meritoque fateatur. Indurare enim Deus dicitur eum quem mollire noluerit: sic etiam excaecare dicendus est eum quem illuminare noluerit: sic etiam repellere eum quem vocare noluerit. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit: et quos vocavit, illos et justificavit . Ipse dedit ut simus, ipse ut boni condidit, justitia damnavit, gratia liberavit. Mundus enim quamvis pro tempore ex quo factus est coeperit, in illa divinae praescientiae luce faciendus nullum potuit habere principium: et quanticumque vel ex Adam usque in hodiet decurso totius vitae tempore transierunt, in illo nihilominus divini obtutus lumine permanentes. Deus enim qui nec loco clauditur, nec tempore praevenitur, omnium rerum tam praeteritarum memoria, quam
Abbreviated transcription (Latin):
gerit: Si gͦ inter contractꝰ hominũ nullꝰ
ex hoc p̃scriptionis locus ẽ. ut se dicat debi¬
tor iniuste exigi. quia sit alii debitori ab eodẽ
qd̾ debebat creditore donatũ: qͥs in tantã insa¬
niã ꝓfanȩ uocis erumpat. ut in iusticie dm̃
arguat. si uni in debitã donauerit gr̃am.
audeat disputare. Qđ uͦ sequit᷑. quẽ uult in¬
durat: ibi paululũ humanȩ mentis intentio.
u̾bi nouitate confundit᷑. S ñ ita intelligendũ
est: qͣsi ds̃ in homine ipsã quȩ ñ eẽt duriciam
cordis oꝑet᷑. Quid. ẽ enĩ aliud duricia. qͣm dĩ
obuiare mandatis: Uñ illud beatꝰ stephanus
dicebat ad popłm. Dura ceruice et ñ circũciso
Qũã qͥ adõ fieriputat. ꝓptẽa qͦd dictũ ẽ quem
uult indurat: ipsũ p̃uaricationis intueat᷑ exor¬
diũ: et dõ dande mandatũ. qͥ tnsgressionis cul¬
pam inuecorde fuerit oꝑatꝰ attendat: ꝗͣuis ne

Expanded text:
gerit? Si ergo inter contractus hominum, nullus gerit? Si ergo inter contractus hominum, nullus ex hoc praescriptionis locus est, ut a se dicat debitor injuste exigi, quia scit alii debitori ab eodem quod debeat creditore donatum: quis in tantam insaniam profanae vocis erumpat, ut injustitiae Deum arguat, si uni indebitam donaverit gratiam, audeat disputare. Quod vero sequitur, Quem vult indurat; ibi paululum humanae mentis intentio verbi novitate confunditur. Sed non ita intelligendum est, quasi Deus in homine ipsam, quae non esset, duritiam cordis operetur. Quid enim aliud est duritia, quam Dei obviare mandatis? Unde illud beatus Stephanus dicebat ad populum: Dura cervice, et non circumciso Quam qui a Deo fieri putat, propterea quod dictum est, Quem vult indurat; ipsum praevaricationis intueatur exordium, et Deo dante mandatum, qui transgressionis culpam in corde fuerit operatus attendat: quamvis ne
Abbreviated transcription (Latin):
tũ qͦmͦ cũ paruulis originale nascat᷑: carnis
natos. et si illi iam etiã in xp̃o renati sunt. ui¬
demꝰ mortis lege constringi: ꝑ hoc qͦd uudemꝰ
illud qͦdũ uidemꝰ cogimͣ confiteri. faciliꝰenĩ fieri
posset. ut quamuis transeunte peccõ penaminime
seq̃ret᷑: quã ut nulla cõmunicatione peccati.
partẽ sumat penȩ. qͥ ñ habet culpȩ. Si gͦ
ut apparuit dep̃uaricatoris semine om̃s na
dimꝰ. massa damnata ẽ: nullꝰ deduricia sua.
nultꝰ de pena conqueri audeat᷑: quȩ etiã ñ exi¬
stentibꝰ peccatis ꝓpriis. sola nascendi conditio¬
ne debet᷑. Quod uͦ dsaliis gratuita uocatione
conuersis. miscdiã largit᷑ indebitã: ñ ad dispen¬
satoris iniusticiã. s ad donantis misericordis¬
simã lib̃tatẽ. ueritatis ratione referendũ ẽ.
Anaudebit debitor creditorem iniqͥtatis ar¬
guere:. si alteri donansab eo qd̃ debeat exe¬

Expanded text:
tum quomodo cum parvulis originale nascatur, carnistum quomodo cum parvulis originale nascatur, carnis carnaliter natos, etsi illi jam etiam in Christo renati sunt, videmus mortis lege constringi; per hoc quod videmus, illud quod non videmus cogimur confiteri. Facilius enim fieri posset, ut quamvis transeunte peccato, poena minime sequeretur, quam ut nulla communicatione peccati partem sumat poenae, qui non habet culpae. Si ergo, ut apparuit, de praevaricatoris semine omnes nadimus, massa damnata est; nullus de duritia sua, nullus de poena conqueri audeat, quae etiam non existentibus peccatis propriis, sola nascendi conditione debetur. Quod vero Deus aliis gratuita vocatione conversis, misericordiam largitur indebitam, non ad dispensatoris injustitiam, sed ad donantis misericordissimam largitatem, veritatis ratione referendum est. An audebit debitor creditorem iniquitatis arguere, si alteri donans, ab eo quod debebat exe
Abbreviated transcription (Latin):
pietatẽ ac cogi. artariq sententia.Cũ enĩ totũ
ad dm̃ referens. humanis uirib neget doctor
amplissimus: quid aliud quã ut indm̃ toto
corde suspensi. ab eosalutis auxiliũ postule¬
dispensatione diu̾sitas. ⁊ iniustũ putat ne¬
gari alteri qd̾ alter acceꝑit: intelligat quẽ¬
agitare res humanas iudicio. ut debitas pe¬
nas aut iustȩ reddat. aut miscdit̃ donet. Ui¬
ciatȩ enĩ radicis macula. ita ꝓpaginis tradu¬
ce ꝑ generationũ sarmenta diffusa ẽ. ut ne in¬
fans quidẽ uniꝰ diei aculpa sit pͥmȩ p̃uarica¬
tionis alienꝰ: nisi ꝑindebitã saluatoris gr̃am
fuerit lib̾atꝰ Qđ si nec qͥdem sine peccato ẽ. qͥ
ꝓpͥum adhuchabere ñ potuit: conficit᷑ ut
trante peccato. Et qm̃ mors ñ naturȩ condi¬
tio. s pena peccati ẽ: sequat᷑ necesse ẽ pęna
peccatũ. Quia uͦ in om̃s homines mors per¬
tͣnsit: in om̃s necesse ẽ ꝑtransisse peccatũ. Pecca¬

Expanded text:
pietatem cogi arctarique sententia. Cum enim totum pietatem cogi arctarique sententia. Cum enim totum ad Deum referens, humanis viribus neget doctor amplissimus, quid aliud quam ut in Deum toto corde suspensi, ab eo salutis auxilium postuledispensatione diversitas, et injustum putat negari alteri quod alter acceperit; intelligat quemagitare res humanas judicio, ut debitas poenas aut juste reddat aut misericorditer donet. Vitiatae enim radicis macula ita propaginis traduce per generationum sarmenta diffusa est, ut nec infans quidem unius diei a culpa sit primae praevaricationis alienus , nisi per indebitam Salvatoris gratiam fuerit liberatus. Quod si nec hic quidem sine peccato est, qui proprium adhuc habere non potuit; conficitur ut trante peccato. Et quoniam mors non naturae conditio, sed poena peccati est, sequatur necesse est poena peccatum. Quia vero in omnes homines mors pertransiit, in omnes necesse est pertransisse peccatum. Pecca
Abbreviated transcription (Latin):
amuidet᷑ iniustũ.S qͥs ita desipiat. uł po¬
tius quis itablasphemet. ut dicat de iusticia
dei. lege humane iusticiȩ disputandũ: quȩ
ꝓfecto si iusticie dei aduersat᷑. inusta ẽ: Ab
illo enim qͥ sũme iustus ẽ: omẽ qͦd qualit̾cũq
iustũ ẽ. manare manifestum ẽ. Quis gͦ erit
qͥ in cõmutabilit̃ manentẽ. ⁊ omĩa quȩ sunt
condentẽ. regentẽ atq seruantẽ dei sapien¬
tiam. humane sapientiȩ pendat arbitrio:
De qua ide apłs dicit. Quia sapientia carnis
inimica ẽ dõ. Et alibi. Sapientia huiꝰ mun¬
di: stulticia ẽ apud dm̃. Non ẽ gͦ de illa maie¬
state diuine sapientiȩ. humanȩ uanitatis
decipit᷑. ut dicat. qͦd ñ nullos ẽẽ dicturos sta¬
tim uidit beatꝰ apłs paulus. Subiunx̃ enĩ
Dic̃ aliqͥs. Si eui uult miseret᷑. et quẽ uult in
durat. qͥd adhuc querit᷑ oluntati emĩ eiꝰ qͥs
resistit: nouerithac plusnos ad humilitatẽ

Expanded text:
am videtur injustum. Sed quis ita desipiat, vel poam videtur injustum. Sed quis ita desipiat, vel potius quis ita blasphemet, ut dicat de justitia Dei, lege humanae justitiae disputandum? quae profecto si justitiae Dei adversatur, injusta est. Ab illo enim qui summe justus est, omne quod qualitercumque justum est, manare manifestum est. Quis ergo erit qui incommutabiliter manentem, et omnia quae sunt condentem, regentem atque servantem Dei sapientiam, humanae sapientiae pendat arbitrio? De qua idem apostolus dicit, Quia sapientia carnis inimica est Deo : et alibi, Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Non est ergo de illa majestate divinae sapientiae humanae vanitatis decipitur, ut dicat, quod nonnullos esse dicturos statim vidit beatus Apostolus: subjunxit enim, Dicet aliqdurat, quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Noverit hac plus nos ad humilitatem ac
Abbreviated transcription (Latin):
go ne insacrilegam temeritatẽ male lib̾a col¬
laluxurient: questionis huiꝰ quantũ donan
te dño possumꝰ. occulta memoremꝰ. quã beatꝰ
apłs paulus diuersis locis ñ parũ etiã dis¬
crepantib uerbis. studiosis ꝓponit scrutato¬
rib eiꝰ quȩ ꝑ ipsum loquit᷑ ueritatis. Sen¬
tentiam siquidẽ in dĩ grã p̃cedente latissima
et robustissima disputatione confectã. ita
concludensait. Ergo cuiuult miseret᷑. et qͦ
uult indurat: cũ in alia epła de diuina be¬
niuolentia. ipse sic dicat. Qͥ uult om̃s ho¬
mines saluos fieri: et in agnitionẽ ueritatis ueni¬
re. Occurrit enĩ cur ꝑeant exhisaliqui: cũ om¬
nipotens om̃s homines saluosfieriuelit et in
agnitionẽ ueritatis uenire. Deinde cur rursꝰ
indu.ret alios. misertꝰ alioꝵ: aut qͦmͦ om̃s ue¬
lit saluos fieri homines: cũ ipse ñnullos ne sal¬
uent᷑ induret. Hoc qͣntũ ad humanã iustici¬

Expanded text:
definitionis jugo, ne in sacrilega m temeritatem male libera coldefinitionis jugo, ne in sacrilega m temeritatem male libera colla luxurient, quaestionis hujus, quantum Deo donante possumus, occulta memoremus, quam beatus apostolus Paulus diversis in locis, non parum etiam discrepantibus verbis studiosis proponit scrutatoribus, eisque per ipsam loquitur veritatem. Sententiam siquidem in Dei gratia, praecedente latissima et robustissima disputatione confectam, ita concludens, ait, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult indurat : cum in alia Epistola de divina benevolentia ipse sic dicat, Qui vult omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Occurrit enim, cur pereant ex his aliqui, cum omnipotens Deus omnes homines salvos fieri velit, et in agnitionem veritatis venire: deinde cur rursus induret alios, misertus aliorum; aut quomodo omnes salvos fieri velit homines, cum ipse nonnullos ne salventur induret. Hoc quantum ad humanam justiti
Abbreviated transcription (Latin):
nunciantib. seu p̃teritoꝵ hystorica
ueritate narrantib. seu uite moni¬
ta apłica auctoritate tradentib.aliqua ueluti
diuersa sonante sententia uł mouet᷑ lector. uł
sollicitat᷑ auditor: certa atq inconcussa fide co
tius alibi. sonare mysteria. Acꝓinde si qͥd occul¬
ta significatione suspensũ. aut a conscribente
breuit̃ indicatũ. minꝰq quã humanicordis ob¬
tunsio poscebat expositũ ẽ: hic lucidiꝰ appa¬
rere. ibi altiꝰ latere. nusquam deesse nouerit
ueritatẽ. Qd̃ si etiam ꝓmagnitudine rei de
qua querit᷑. ñ facile intellectus sensib que¬
rentis occurrit. maxime si de incõmutabili
uoluntate omnipotentis dĩ diuersũ sonet ca¬
nonicȩ auctoritatis utraq sententia: ita st̃
omĩa ad pietatis regulã dirigenda: ut nec in¬
uistũ am̃ ẽẽ. nec merita singłoꝵ. confusa quadã
ꝑsonarũ acceptione taxantẽ. nec infirmũ qͥcqͥd
uoluerit ñ ualuerit explicare. in coneussa dif

Expanded text:
nuntiantibus, seu praeteritorum historica veritate narrantibus, seu vitae monita apostolica auctoritate tradentibus, aliqua veluti diversum sonante sententia vel movetur lector, vel sollicitatur auditor, certa et inconcussa fide cogtius alibi sonare mysteria: ac proinde si quid occulta significatione suspensum, aut a conscribente breviter indicatum, minusque quam humani cordis obtunsio poscebat, expositum est, hic lucidius apparere, ibi altius latere, nusquam deesse noverit veritatem. Quod si etiam pro magnitudine rei, de qua quaeritur, non facile intellectus sensibus quaerentis occurrit, maxime si de incommutabili voluntate omnipotentis Dei diversum sonet canonicae auctoritatis utraque sententia: ita sunt omnia ad pietatis régulam dirigenda, ut nec injustum Deum esse, nec merita singulorum confusa quadam personarum acceptione taxantem, nec infirmum, qui quod voluerit non valuerit explicare, inconcussa defin
Abbreviated transcription (Latin):
succumbens. etiamille qui ꝓ ꝑsecutionibus
et blasphemiisuas electionis meruit nomi¬
nari: miratus exclamat. Oaltitudo diuitia¬
rum sapientie et scientie dei: quam inscruta¬
biles uiȩ eius: et inscrutabilia confitens dĩ
eẽ iudicia. Cum illo gͦ quando de talib que¬
rit᷑: ammirem᷑. Et manente sententia qd̃
nr̃i ñ dignat᷑ angustias: ñ illa sticiȩ mised̾ie¬
p̃scientieq diuinȩ plenitud ine ꝑmanere in cor¬
cussa ȩquitate fateam᷑: ne suꝑiorib diuine
uoliintatis archanis.aliter quam modus
conditionis nr̃ẽ patit᷑ disputantes dĩ iustici¬
am relinquamus: et nr̃am statuere cupien¬
tes. inima contumaciȩ uoragine. decidamus:¬

Expanded text:
succumbens etiam ille qui prius persecutor succumbens etiam ille qui prius persecutor et blasphemus vas electionis meruit nominari, miratus exclamat, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! et inscrutabiles vias ejus, et inscrutabilia confitens Dei esse judicia . Cum illo ergo, quando de talibus quaeritur, admiremur; et manente sententia, quod nostri non dignatur angustias, in illa justitiae, miseriscientiaeque divinae plenitudine permanere inconcussa aequitate fateamur: ne de superioribus divinae voluntatis arcanis aliter quam modus conditionis nostrae patitur disputantes, Dei justitiam relinquamus, et nostram statuere cupientes , in imam contumaciae voraginem decidamus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos. uosp̃om̃ĩb gentib. Et adiecit. Cireũ¬
cidimini gͦ aduricia cordis urĩ: et ceruicem
urãm ne induretis ampliꝰ. S hanc in eis
mansisse duriciam cordis sicut supra iam
diximus. beatus stephanꝰ cum iudeos mere¬
paret. ostendit. In actibus enim apłoꝵ sic
ipse dicit᷑. Oura ceruice et incircũcisi corde
et auribus: uos semꝑ spũi scõ restitistis. Uñ
dura ceruix. in eopopło qui ex omnimundo
electus ẽ. qui de seruitute decem miraculis
meruit liberari. cui lex data. cuiꝰ saluti ora
ꝓpħarum omniũ militarunt. ex quibꝰ fa¬
ctus scd̾m carnem. et ad quosmissus ẽ. xp̃c:
nisi quia cȩcitas exparte in isił facta ẽ. do¬
nec isrł adoptatus ex plenitudine genti¬
um intraret in regnum: Et conclusit in
in credulitate om̃s dñs: ut oms indigerent
mis cdia saluatoris. Cuiꝰ diuini consilii sa¬
cramenta ꝑstringens. ⁊ maiestatis mysteri¬
umque quãuis magnitudine reuelatio¬
num nouerat. tamen ꝓhumana infirmitate

Expanded text:
ibus. Et adjecit: Circumcidimini ergo a duritia cordis vestri, et cervicem vestram ne induretis amplius. . Sed hanc in eis mansisse duritiam cordis, sicut supra jam diximus, beatus Stephanus cum Judaeos increparet, ostendit. In Actibus enim Apostolorum ipse sic dicit: Dura cervice et incircumcisi corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis . Unde dura cervix in illo populo, qui ex omni mundo electus est, qui de servitute decem miraculis meruit liberari, cui lex data est, cujus saluti ora Prophetarum omnium militarunt, ex quo factus secundum carnem et ad quos missus est Christus; nisi quia caecitas ex parte in Israel facta est, donec Israel adoptatus ex plenitudine gentium, intraret in regnum; et conclusit in incredulitate omnes Dominus, ut omnes indigerent misericordia Salvatoris? Cujus divini consilii sacramenta perstringens, et majestatis mysterium, quae quamvis magnitudine revelationum noverat, tamen pro humana infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
cit ds̃ pharaoni. in hoc ipsum excitauite.
ut ostendam inte uirtutẽ meã: et ut annun¬
ciet᷑ nom̃ meũ inuniuersa t̾ra. Utente enĩ dõ
bene ctiã malis. induratione pharaonis.
flagellis egipti. et tot ac tantis in illa gente
miraculis pariter aceruatimq ꝑfectis: quid
aliud gestum ẽ. quam ut dđiuntus apud se
magna. inse plena.adhumani generis no¬
ticiam ꝑueniret. non dõ s ipsis relegentib
et credentibus ꝓfutura: Pharaonẽ non esse
mutandũ. et illamomnẽ gentẽ quȩ pꝰ tot
uerbera uix sibi erutũ popłmdei. armis etiã
insectari conabatur et bello. alta illa ds̃ ꝓui¬
dentiȩ suȩ lucȩ p̃sciuit: s ꝑiturorum interi¬
tum p̃destinatis ase uasis miscðiȩ. salutis eẽ
uoluit argumentũ: et alioꝵ ꝑditione. ad sa¬
lutem usus ẽ alioꝵ: quia potestatẽ habet
figulus luti ex eadem massa aliud quidem

Expanded text:
cit Deus Pharaoni, In hoc ipsum excitavi te, cit Deus Pharaoni, In hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Utente enim Deo bene etiam malis, induratione Pharaonis, flagellis Aegypti, et tot ac tantis in illa gente miraculis pariter acervatimque peractis, quid aliud gestum est, quam ut Dei virtus apud se magna, in se plena ad humani generis notitiam perveniret, non Deo, sed ipsis relegentibus et credentibus profutura? Pharaonem non esse mutandum, et illam omnem gentem, quae post tot verbera vix sibi erutum populum Dei armis etiam insectari conabatur et bello, alta illa Deus providentiae suae luce praescivit. Sed periturorum interitum praedestinatis a se vasis misericordiae salutis esse voluit argumentum, et aliorum perditione ad salutem usus est aliorum: quia potestatem habet figulus luti ex eadem mas
Abbreviated transcription (Latin):
ruit: atq ita cor eiꝰ ardore diuinȩ caritatis igni¬
uit. ut in conspectu regũ sic̃ dauid dic̃. testi¬
monia eiꝰ si ne confusione loqueret᷑: et ibi in¬
ueniet totũ hoc qͦd indurasse ds̃ pharaonis
cor ꝓmittit. non ad oꝑationẽ dei. s ad p̃sci¬
entiam ꝑtinere. Loquens enĩ dñs de rubo:
sic dicit. Ego autẽ scio qͦd ñ dimittet uospha¬
rao rex egypti:nisi ꝑmanũ magnã.S ex¬
tendens manũ meã. ꝑcutiam egyptios in oĩb
mirabilibꝰ quȩ faciam: et postea dimittet uos.
Hec pͥma uox di ẽ: quȩ futurã uoluntatẽ pha¬
ronis sicut p̃uiderat. indicabat. Postea iam
int̃ ipsos miraculoꝵ ymbres dixisse legitur.
Ego aũt indurabo corpharaonis: ne dimittat
popłm. Ubi iam aꝑte intelligit᷑. pͥmã iteras¬
se sententiam. Quid ẽ enĩ indurabõ. nisi ñ
molliam: Apparet enĩ in alios manente
iusticia. in alios grã ꝓfluente. scripture
illiꝰ sententiam fuisse completam. qua di¬

Expanded text:
 ardore divinae charitatis ignivit, ut in conspectu regum, sicut David dicit, testimonia ejus sine confusione loqueretur ; et ibi inveniet totum hoc, quod indurasse Deus cor Pharaonis praemittit, non ad operationem Dei, sed ad praescientiam pertinere. Loquens enim Dominus de rubo, sic dicit: Ego autem scio quod non dimittet vos Pharao rex Aegypti, nisi per manum magnam. Sed extendens manum meam, percutiam Aegyptios in omnibus mirabilibus quae faciam, et postea dimittet vos . Haec prima vox Dei est, qua futuram voluntatem Pharaonis, sicut praeviderat, indicabat. Postea jam inter ipsos miraculorum imbres dixisse legitur, Ego autem indurabo cor Pharaonis, ne dimittat populum. Ubi jam aperte intelligitur primam iterasse sententiam. Quid est enim, indurabo, nisi, Non molliam? Apparet enim in alios manante justitia, in alios gratia profluente, Scripturae illius sententiam fuisse completam, qua di
Abbreviated transcription (Latin):
apłoaudiat. Ohõ: tu qͥses. qͥ respondeas dõ: Congrue
si quidẽ hꝰ modiimpietatẽ apłica retundit auctoritaᷤ tan¬
tũ de exaggeratione nominũ pondꝰ incutiens
cũ dic̃: ohomo tuqͥs es qui respondeas dõ. Ohõ
dõ. lutũ figulo. Subiunxit enĩ idẽ apłs. Nun¬

Expanded text:
Apostolo audiat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Congrue Apostolo audiat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Congrue siquidem hujusmodi impietatem apostolica retundit auctoritas, tantum de exaggeratione nominum pondus incutiens, cum dicit, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? o homo Deo, lutum figulo? Subjungit enim idem Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃ ẽ et p̃scire. et facere. et eligere.: et p̃sci¬
entia sua in cõmutabilit manente. eligere faci¬
endos: qͦs facturus fuerat eligendos. Hec qͥ¬
calumniosa prauitas possit oppone. Seqͥt᷑
enĩ. ut si eos qͦs p̃destinauit. illos ⁊ uocauit:⁊ si
eos qͦs uocauit. illos et iustificauit: qͥ nec p̃de
stinati. nec uocati. acꝑhoc nec iustificatist̃.
ab om̃i culpa esse debeant in nocentes: iniusteq ab
eispuitȩ prauitate transacte. in illo agnitionis
die sint poscenda supplicia. Dicat istis apłs paulus.
Nunqͥd iniqͥtas apuddm̃ : Statimipse respondeat.
Absit. Cũq hoc fuerit in hominis m̃te sana pieta¬
te fundatũ. qͦd nulla sit iniqͥtas apud dm̃: ita intel¬
ligat. cui uult miseret᷑ et ꝗͣ uult indurat: qͣsi dice¬
rursusita intelligat: qͣsi diceret᷑. Cuiuult donat ⁊ aqͦ
uultdebitũ poscit. Qđ qͥdicere ꝑseuerat in iustũ: ab

Expanded text:
apud Deum est et praescire, et facere, et eligere, et praesciapud Deum est et praescire, et facere, et eligere, et praescientia sua incommutabiliter permanente eligere faciendos, quos facturus fuerat eligendos. Haec qucalumniosa pravitas possit opponere. Sequitur enim, ut si eos quos praedestinavit, illos et vocavit; et si eos quos vocavit, illos et justec justificati sunt, ab omni culpa debeant esse innocentes, injusteque ab eis pro vitae pravitate transactae, in illo agnitionis die sint poscenda supplicia. Dicat istis Paulus apostolus: Numquid iniquitas apud Deum? Statim ipse respondeat: Absit. Cumque hoc fuerit in hominis mente sana pietate fundatum, quod nulla sit iniquitas apud Deum: ita intelligat, Cujus vult miseretur, et quem vult indurat; quasi diceligat, quasi diceretur: Cui vult donat, et a 38 quo vult debitum poscit. Quod qui dicere perseverat injustum, ab
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃.⁊ ds̃ erat u̾bũ. usq infinẽ omniũ
scłoꝵ. de qͦ fine cũ diceret beatꝰ moyses. dñe in¬
sꝑantur futura. nec p̃terita transiert̃: s in p̃sen¬
tia diuinitatis p̃senti semꝑ luce cernunt᷑ ab
illo. Ergo quia eternꝰ. et p̃scius. qr et iustus
et pius ẽ. quia et exerit debitã seueritatẽ. et
exhibet indebitam pietatẽ. et habet incre¬
andis atq eligendis hominib sicut inluto fi¬
gulus potestatẽ. facta sunt alia quidem uasa
inhonorem: alia uͦ incontumeliam. Ante¬
qͣm faceret p̃sciuit nos: et in ipsa nos p̃scien¬
tia cũ nondũ fecisset elegit. S a qͦ hoc fieri
potuit: nisi ab eo qui uocat ea quȩ ñ st̃ tanq̃.
ea quȩ sunt: Apłs enim dic̃. Qui elegit nos
ante mundi constitutionẽ. Intra mundũ
facti sumꝰ: et ante mundũ electi sumꝰ. Atq
ita uno eodemq nec transernte nec futo s con¬
tinuo tempore. ł si qͦ alio mͦ dicipot̃. si tam̃ pot̃

Expanded text:
apud Deum, et Deus erat Verbum , usque in finem omnium saeculorum. De quo fine cum diceret beatus Moyses: Domine, insperantur futura, nec praeterita transierunt, sed in praesentia divinitatis praesenti semper luce cernuntur. Ab illo ergo quia aeternus et praescius, quia et justus et pius est, qui exercet debitam severitatem, et exhibet indebitam pietatem, et habet in creandis atque eligendis hominibus, sicut in luto figulus potestatem, facta sunt alia quidem vasa in honorem, alia vero in contumeliam. Antequam faceret nos, praescivit nos, et in ipsa nos praescientia, cum nondum fecisset, elegit. Sed a quo hoc fieri potuit, nisi ab eo qui vocat omnia quae non sunt tanquam ea quae sunt ? Apostolus enim dicit, Qui elegit nos ante mundi constitutionem . Intra mundum facti sumus, et ante mundum electi sumus: atque ita uno eodemque, nec transeunte, nec futuro, sed continuo tempore, vel si quo alio modo dici potest, si tamen potest,
Abbreviated transcription (Latin):
liã: o homo tu qͥs es qui respondeas dõ: Quia
cuiuult miseret᷑. et quẽ uult indurat. S pͥus¬
quã ad huiꝰcemodi conclusionẽ beatꝰ apłs dis¬
putationis ordine ꝑueniret: hoc potissimũ
de ueterib litteris sumpsit exemplũ. in quo
indurationẽ quȩ a dõ fieridicit᷑. edoceret. Di¬
cit inquit scriptura pharaoni: quia in hoc ip¬
sũ excitauite. ut ostendam inte uirtutẽ meã:
et ut annunciet᷑ nom̃ meũ in uniũsa t̾ra. Indu¬
rasse autẽ cor eiꝰ ds̃ in eademscriptura aꝑtissi¬
me dicit᷑. cũ moysi de signis quȩ in egyptios ꝑ
astutꝰ: iusticiam di ad suũ libret arbitriũ. et
quanta pot̃ uociferatione respondeat. Sicui
uult miseret᷑ et quẽ uult indurat: qͥd adhuc
querit᷑ : Uoluntati enĩ eiꝰ qͥs resistit: Huiꝰ
elationi apłs dicat. O homo. tu qͥs es qui

Expanded text:
mo, tu quis es qui respondeas Deo, quia cujus vult miseretur, et quem vult indurat? 7. Sed priusquam ad hujusmodi conclusionem beatus Apostolus disputationis ordine perveniret, hoc potissimum de veteribus Litteris sumpsit exemplum, in quo indurationem quae a Deo fieri dicitur, edoceret. Dicit, inquit, Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra . Indurasse autem cor ejus Deus in eadem Scriptura apertissime dicitur, cum Moysi de signis quae in Aegyptios per astutus, justitiam Dei ad suum libret arbitrium, et quanta potest vociferatione respondeat, Si cujus vult miseretur, et quem vult indurat, Quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Hujus el
Abbreviated transcription (Latin):
destinatus ẽ gͦ iacobuas in honorem. s ñ
exoꝑib: quia ñ exoꝑib. s ex uocante dictũ¬
ẽ. maior seruiet minori. Et ne forte uasa in
honorẽ p̃destinata suis aliquid uirib tribu¬
endo. negarent gl̃am creatori: alio eos loco

Expanded text:
destinatus est ergo Jacob vas in honorem, sed non destinatus est ergo Jacob vas in honorem, sed non ex operibus: quia non ex est, major serviet minori. Et ne forte vasa in honorem praedestinata aliquid suis viribus tribuendo negarent gloriam Creatori, alio ea loco
Abbreviated transcription (Latin):
tu fusos in utero comparauit: ut qm̃ inñdũ
natis. nondũq: aliqͥd oꝑatis. nulla eẽ po¬
terant mom̃ta meritoꝵ: ne exparentũ qui¬
dem meritis. quȩ diũso tempore uaria eẽ po¬
tuerunt. aliqͥd contra relinqueret᷑ obstãculi¬
grãm. Quȩ utiq parentũ merita etiã si ꝑmitta¬
mꝰ diuinũ paruuł uł auertisse ł conciliasse
p̃sidiũ. seubona. seu mala: circa geminã pro¬
lem quȩ eodẽ concepta concubitu eodemq
in lucẽ ꝓiecta momento ẽ. paria eẽ debue¬
runt. Quod si futuros eoꝵ moresdicit᷑ diui¬
nũ discreuisse iudiciũ: ꝓfecto illud euacuabi¬
tur. quod p̃misit apłs dicens. Non exoꝑib
s ex uocante dictum ẽ: quia maior seruiet
minori. Non enĩait exp̃teritis oꝑib̃ s cũ
generalit̾ dixerit ñ exoꝑib: ibi et p̃terita in¬
telligi uoluit et futura: p̃terita scilicet quȩ
nulla erant: futura quȩ nondũ erant. Pre¬

Expanded text:
tu fusos in utero comparavit: ut quoniam in nondum tu fusos in utero comparavit: ut quoniam in nondum natis nondumque aliquid operatis nulla esse poterant momenta meritorum, ne ex parentum quidem meritis, quae diverso tempore varia esse potuerunt, aliquid contra gratiam relinqueretur obstaculi. Quae utique parentum merita, etiamsi permittamus divinum parvulis vel avertisse vel conciliasse praesidium, seu bona, seu mala, circa geminam prolem, quae eodem concepta concubitu, eodemque in lucem projecta momento est, paria esse debuerunt. Quod si futuros eorum mores dicitur divinum discrevisse judicium, profecto illud evacuabitur quod praemisit Apostolus dicens, Non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori. Non enim ait, Ex praeteritis operibus: sed cum generaliter dixerit, Non ex operibus; ibi et praeterita intelligi voluit, et futura; praeterita scilicet quae nulla erant, futura quae nondum erant. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
re. Foc etiam diuinȩ potestatis in homi¬
nũ electione iudiciũ paulo ante cõmemorans
beatꝰ apłs. robustissimis monstrauit exemplis:
cũ de rebecce partu adhuc intrauterũ consti¬
tuto. totũ ad dĩ grãm referens loqueret᷑. Sic
enĩ ait. S et rebecca ex uno concubitu habens
ysaac patris nr̃i. cũ nondũ natifuissent. neq
aliquid egissent bom aut mali. ut scd̾m elae
ctionẽ ꝓpositum dĩ maneret: non ex oꝑib sed
ex uocante dictum ẽ. quia maior seruiet mi¬
nori. sicut scriptum ẽ: iacob dilexi. esau aũt
odio habui. Statimq subiecit. Quid dicemꝰ:
Nunqͥd iniquitas apud dm̃: Negansq res¬
pondit. Absit: ut iam cȩtera quȩ sequunt᷑ ad
hanc sententiã suspensa referant᷑. et relata sol¬
uant᷑. quia negauit apud dm̃ eẽ iniquitatẽ.
S qͥd hic egerit apłicȩ disputationis intentio:
satis ad modũ claret. Nonsolũ enĩ fr̃s. s et ge¬
minos: nec solũ geminoss uno etiã concubi¬

Expanded text:
. Hoc etiam divinae potestatis in hominum electione judicium paulo ante commemorans beatus Apostolus, robustissimis monstravit exemplis, cum de Rebeccae partu adhuc intra uterum constituto, totum ad Dei gratiam referens, loqueretur. Sic enim ait: Sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, cum nondum nati fuissent, nec aliquid egissent boni aut ma sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori: sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Statimque subjecit, Quid dicemus? numquid iniquitas apud Deum? Negansque respondit, Absit . Ut jam caetera quae sequuntur, ad hanc sententiam suspensa referantur, et relata solvantur, qua negavit apud Deum esse iniquitatem. Sed hic quid egerit apostolicae disputationis intentio, satis admodum claret. Non solum enim fratres, sed et geminos; nec solum geminos, sed uno etiam concubi
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ: s applicatione et oppressione uniri.
Inlabi autemmenti. illi soli possibile ẽ
qui creauit: Qui natura subsistens in cor¬
cadores innomine domim facere ab ip¬
so deo discimus et cum alios hac p̃sũp¬
tione iuuent. sibi ꝑ ambitionẽ humanȩ
gloriȩ nocent: quia gloriantur indato
falso. non meritis debito.

Expanded text:
mae, sed applicatione 43 et oppressione uniri. mae, sed applicatione 43 et oppressione uniri. Illabi autem menti illi soli possibile est qui creavit: qui natura subsistens incorcatores in nomine Domini facere, ab ipso Deo didicimus; et cum alios hac praesumptione juvent, sibi per ambitionem humanae gloriae nocent; quia gloriantur in dato falso, non meritis debito.
Abbreviated transcription (Latin):
enitentia aboleri peccata indubitanter
credimus. etiam in ultimo uitȩ spũ si ad¬
missoꝵ peniteat. et publica lamentatione pec¬
cata prodantur: quia ꝓpositum dei quo decre¬
uit saluare quod perierat. stat immobile.
Et ideo quia uoluntas eius non mutatur.
siue emendatione uitȩ si tempus concedit᷑.
siue supplici confessione si continuo uita
exceditur. uenia peccati fideliter p̃sumat᷑
ab illo: qui non uult mortem peccatoris.
s ut conuertatur aꝑditione pęnitendo.
et saluatus miseratione domini uiuat. Si
quis aliter de iustissima dei pietate sentit:
Nternas animȩ cogitationes diabolũ non
uidere certisumus: s motu eas corporis ab
illo. et affectionum indiciis colligi experi¬
mento didicimus. Secreta autem cordis so¬
lus ille nouit. ad quem dicit᷑: tu solus no¬
sti corda filioꝵ hominum:¬
on om̃s male cogitationes nr̃e. semꝑ dia¬
boli instinctu excitantur: sed aliquoti¬
ens ex nr̃i arbitrii motu emergunt. Bons
credimus substantialiter inlabi ani¬

Expanded text:
enitentia aboleri peccata indubitanter credimus, etiamsi in ultimo vitae spiritu admissorum poeniteat, et publica lamentatione 42 peccata prodantur, quia propositum Dei, quo decrevit salvare quod perierat , stat immobile; et ideo quia voluntas ejus non mutatur, sive emendatione vitae, si tempus conceditur, sive supplici confessione, si continuo vita exceditur, venia peccatorum fideliter praesumatur ab illosed ut convertatur a perditione poenitendo, et salvatus miseratione Domini vivat . Si quis aliter de justissima Dei pietate sentit, nternas animae cogitationes diabolum non videre certi sumus; sed motibus eas corporis ab illo et affectionum indiciis colligi, experimento didicimus. Secreta autem cordis solus ille novit ad quem dicitur: Tu solus nosti corda filiorum hominumon omnes malae cogitationes nostrae semper diaboli instinctu excitantur, sed aliquoties ex nostri arbitrii motu emergunt. Bonaeν non credimus substantialiter illabi ani
Abbreviated transcription (Latin):
ignis et prodigiis clarum posse fieri
Axp̃ianum. non tamen sc̃mꝰsi intempe¬
ratis et & aspis moribus agat. Tempe¬
ratis autẽc& placitis morib etiam absq si¬
gnorum efficatia: et sc̃m et ꝑfectum et dei
hominem fieri recte credimus. Luiii.

Expanded text:
ignis et prodigiis clarum posse fieri Christianum, non tamen sanctum, si intemperatis et asperis moribus agat; temperatis autem et placidis moribus etiam absque signorum efficacia, et sanctum, et perfectum, et Dei hominem fieri, recte credimus.
Abbreviated transcription (Latin):
nis impleunnus. Ex quo enim xp̃iana religio
ut uerbis tuis utar hereditatis ꝓmisse nomen
accepit. que hereses ortȩ sint quomͦ comine¬
morare om̃s potui. qui om̃s nosse non potui:
Quod ideo existimo. quia nullus eoꝵ quoꝵ
de hac re scripta legi om̃s posuit: quandoqͥ¬
dem inueni apud alium quas apud alium
non inuens. et rursus apud istum quas ille
non posuit. Ego autem propterea plures
quam ipsi posui: quia collegi ex omnib quas
omnes apud singulos non inueni.aadditis
etiam his quasipse recolens. apud ullũ eoꝵ
inuenire non potui. Unde merito credo nec
me posuisse om̃s:quia nec omnes qui de hac
rescripserunt legere potui. neq hoc qͦnꝗͣ
eorũ uideo fecisse quos legi. Postremo etiã¬
si om̃s forsitan posui. quod non puto. utrũ
omnes sint. utiq nescio: et ideo quod uis me lo¬
quente finiri. non saltem potest me cognos¬
Audiui scripsisse de heresibus. sc̃m iheroni¬
mum: sed ipsum eius opusculum nec in no¬

Expanded text:
nis implevimus. Ex quo enim christiana religio, nis implevimus. Ex quo enim christiana religio, ut verbis tuis utar, haereditatis promissae nomen accepit, quae haereses ortae sint, quomodo commemorare omnes potui, qui omnes nosse non potui? Quod ideo existimo, quia nullus eorum quorum de hac re scripta legi, omnes posuit: quandoquidem inveni apud alium, quas apud alium non inveni; et rursus apud istum, quas ille non posuit. Ego autem propterea plures quam ipsi posui, quia collegi ex omnibus, quas omnes apud singulos non inveni, additis etiam quas ipse recolens apud ullum illorum invenire non potui. Unde merito credo nec me posuisse omnes; quia nec omnes qui de hac re scripserunt, legere potui, neque hoc quemquam eorum video fecisse quos legi. Postremo etiamsi omnes forsitan posui, quod non puto, utrum omnes sint utique nescio. Et ideo quod vis me loquente finiri, non saltem potest me cognosAudivi scripsisse de haeresibus sanctum Hieronymum, sed ipsum ejus opusculum nec in no
Abbreviated transcription (Latin):
clamat ad dm̃. dimitte nobis debita nr̃a. Par
uulos etiam negant sođm adam carnalit̃
natos contagium mortis antiquȩ primana¬
quitate contrahere. Sic enim eossine ullo
peccato originalis uinculi asserunt nasci.
ut prorsus non sit quod eis oporteat scđa
natiuitate dimitti. sed eos ꝓpterea baptiza¬
ri.ut regeneratione adoptati admittantur
ad regnum dei. de bono inmelius transla¬
t. non ista regeneratione ab aliquo malo ob¬
ligationis ueteris ab soluti. Nam etiam si ñ
baptirentur. ꝓmittunt eis extra regnũ qui¬
dem dei.sed tamen eternam et beatam quan¬
dam uitam suam. Ipsum quoq adam dicun
etiam si non peccasset fuisse corpore moritu¬
rum. Neq ita mortuum merito culpe. sed
conditione nature. Obiciuntur eis alia non¬
nulla: s ista sunt maxime. ex quibus intel¬
liguntur etiam illa uł cuncta uł pene cun¬
cta pendere. Ecce quam multas cõmemoraui¬
mus hereses nec tamen modũ tuȩ postulatio¬

Expanded text:
clamat ad deum: dimclamat ad deum: dimvulos etiam negant, secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti: sed eos propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum Dei, de bono in melius translati, non ista renovatione ab aliquo malo obligationis veteris absoluti. Nam etiamsi non baptizentur, promittunt eis extra regnum quidem Dei, sed tamen aeternam et beatam quamdam vitam suam. Ipsum quoque Adam dicunt, etiamsi non peccasset, fuisse corpore moriturum, neque ita mortuum merito culpae, sed conditione naturae. Objiciuntur eis et alia nonnulla, sed ista sunt maxime, ex quibus intelliguntur etiam illa vel cuncta, vel pene cuncta pendere. Ecce quam multas commemoravimus haereses, nec tamen modum tuae postulatio
Abbreviated transcription (Latin):
gant quapie uiuitur. Ut scilicet cum sit
dei donum scientia. quȩ sine caritate in¬
flat.non sit dei donum ipsa caritas quȩ
ut scientia non inflet ȩdificat. Destruunt
etiam orationes. quas facit ȩccłia siue ꝓ
infidelibus et doctrinȩ dei resistentib
ut conuertantur ad dm̃: siue pro fideli¬
bus ut augeatur eis fides et ꝑ seuerent in
ea. Hȩc quippe non abipso accipere sed
ase ipsis homineshabere contendunt. gr̃am dĩ
qͣ liberamur ab impietate. dicentes scdm mer¬
ta nr̃a dari. Quod quidem pelagius in episco
pali iudicio palestino damnari metuens. dã¬
nare compulsus ẽ: sed inposteriorib suis
scriptis. hoc inuenitur docere. In id eciã pro¬
grediuntur. ut dicant uitam iustoꝵ in hoc
scło nullum omnino habere peccatum. et
ex hiseccłiam xp̃i in hac mortalitate ꝑfici.
ut sit omnino sine macula et sine ruga: qͣ¬
si non sit xp̃i ȩccłia hȩc quȩ toto orbe terrarũ

Expanded text:
gant qua pie vivitur: ut scilicet cum sit gant qua pie vivitur: ut scilicet cum sit Dei donum scientia quae sine charitate inflat, non sit Dei donum ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat . Destruunt etiam orationes, quas facit Ecclesia, sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad Deum; sive pro fidelibus, ut augeatur in eis fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcpali iudicio Palaestino damnari metuens, damnare conpulsus est, sed in posterioribus suis scriptis hoc inuenitur docere. in id etiam progrediuntur, ut dicant uitam iustorum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum et ex his ecclesiam Christi in hac mortalitate perfici, ut sit omnino sine macula et ruga, quasi non sit Christi ecclesia, quae toto terrarum orbe
Abbreviated transcription (Latin):
rio grẽ dei adeius mandata facienda. cor¬
reptioni corum hactenus cessit. ut non eã
libero arbitrio p̃poneret. s infideli calli¬
ditate supponeret.dicens adhoc eamda¬
ri hominib. ut quȩ faccre ꝑliberũ iuben¬
tur arbitrium. facilius possint implere
ꝑgrãm. Dicendo utiq ut facilius possint.
uoluit credi etiam si difficilius. tamen
posse homines sine adiutorio grẽ diu:¬
ne facere iussa diuma.Illam uero gra¬
tiam deisine qua nichil boni possumus
facere. non eẽ dicunt nisi inlibero arbi¬
trio. quod nullis stus precedentib meri¬
tis. ab illo accepit nr̃a natura. ad hoc tan
tũ existimantes ipso adiuuante ꝑ suam
legem atq doctrinam. ut discamus. quȩ
facere et quȩ sperare d ebeamus. non autẽ
adhoc ꝑdonum sp̃s sci ut quȩ didicerimꝰ
esse facienda. faciamus. Ac ꝑhoc diuinitus
nobis dari scientiam confitent᷑. qua igno¬
rantia pellitur: caritatem autem dari ne

Expanded text:
rio gratiae Dei ad ejus mandata facienda, corrio gratiae Dei ad ejus mandata facienda, correptioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate supponeret, dicens: Ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum arbitrium jubentur facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique, ut facilius possint, voluit credi, etiamsi difficilius, tamen posse homines sine gratia divina facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit ntum existimantes ipso adiuuante per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus, non autem ad hoc, per donum spiritus sui ut quae didicerimus esse facienda faciamus. ac per hoc diuinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, carit
Abbreviated transcription (Latin):
inortem. etiam ipsi puerũ et puellam simili¬
ter adoptabant. Nec unquam eis defuit
unde adoptarent. generantibus circunqͣ¬
q uicinis. et filios suos inopes ad spem he¬
reditatis alienȩ libenter dantibus. Lexxuiii
hoc tempore omniũ recentissima. ape
lagio monacho exorta. quẽ magistrum
cȩlestius sic secutus ẽ. ut sectatores eorum
cȩlestiani etiam nuncupentur. Hi dei grẽ
qua p̃destinati sumus sumus in adoptio
eruimur de potestate tenebrarũ ut in eum
credamus. atq in regnum ipsius transfera¬
mur. propter qđ ait. nemo uenit ad me ni¬
si fuerit ei datum a patre meo. et qua dif¬
funditur caritas incordib nr̃is. ut fides
ꝑ dilectionem operet᷑. in tantũ inimici st̃:
ut sine hac posse hominẽ credant facere
omnia diumna mandata. Quod si uerũ ẽ.
frustra dñs dixisse uidetur. sine me nicħ
potestis facere. Deniq pelagius a frĩb in¬
crepatus quod nichil tribueret ad iuto¬

Expanded text:
mortem etiam ipsi puerum et puellam similimortem etiam ipsi puerum et puellam similiter adoptabant. Nec unquam eis defuit unde adoptarent, generantibus circumquaque vicinis, et filios suos inopes ad spem haereditatis alienae libenter dantibus. LXXXVIII. holagio monacho exorta. Quem magistrum Coelestius sic secutus est, ut sectatores eorum Coelestiani etiam nuncupentur. Hi Dei gratiae, qua praedestinati sumus in adoptioneruimur de potestate tenebrarum, ut in eum credamus, atque in regnum ipsius transferamur, propter quod ait: Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo: et qua diffunditur charitas in cordibus nostris, ut fides per dilectionem operetur: intantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem credant facere omnia divina mandata: cum si hoc verum esset, frustra Dominus dixisse videretur: Sine me nihil potestis facere. Denique Pelagius a fratribus increpatus quod nihil tribueret adjuto
Abbreviated transcription (Latin):
post mortem in demones uerti.Lxxxuiii.Deħe¬
na in campo nr̃o id est ypponiensi. uł
potius fuit. paulatim enim diminuta in
una exigua uilla remanserat. inqua qui¬
dem paucissimi sed oms hoc fuerunt. Qui
omnes modo correcti et catholici facti sunt.
nec aliquis illius suꝑsedit erroris. Abeloi¬
te uocabantur punica declinatione nomi¬
nis. Hos nonnulli dicunt ex filio adȩ fuis¬
se nominatos qui est uocatus abel. unde
abelainos uł abeloitas.possumus eos di¬
cere. Hi gͦ non miscebantur uxoribus. et
eis tamen sine uxoribus uiuere. secte ipstꝰ
dogiate non licebat. Mares gͦ et feminȩ
sub continentiȩ ꝓfessione simul habitantes.
puerũ et puellam sibi adoptabant. in eius¬
dem coniunctionis pacto successores suos
futuros. Morte p̃uentis quibusq. singu¬
lis alii subrogabantur. dum tam̃ duo duo¬
bus disparis sexus in illius domus socie¬
tate succederent. Utrolibet quippe paren¬
te defuncto. uni remanentiusq: ad eius
quoq obitum filii seruiebant. Post cuius

Expanded text:
post mortem in daemones verti. LXXXVII. Ena in campo nostro, id est, Hipponensi, vel potius fuit: paulatim enim diminuta, in una exigua villa remanserat, in qua quidem paucissimi, sed omnes hoc fuerunt, qui omnes modo correcti et catholici facti sunt, nec aliquis illius supersedit erroris. Abelonii vocabantur, punica declinatione nominis. Hos nonnulli dicunt ex filio Adae fuisse nominatos, qui est vocatus Abel: unde Abelianos vel Abeloitas eos nos possumus dicere. Non miscebantur uxoribus, et eis tamen sine uxoribus vivere sectae ipsius dogmate non licebat. Mas ergo et femina sub continentiae professione simul habitantes, puerum et puellam sibi adoptabant in ejusdem conjunctionis pacto successores suos futuros. Morte praeventis quibusque singulis alii subrogabantur: dum tamen duo duobus disparis sexus in illius domus societate succederent. Utrolibet quippe parente defuncto, uno remanenti, usque ad ejus quoque obitum filii serviebant. Post cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uł eẽ uł fieri quarum aliquã quisquis
tenuerit xp̃ianus catholicus non erit.
Quid gͦ faciat hereticum. deinceps reqͥ¬
rendum ẽ: ut cum hoc dnõ adiuuante
uitamus: non solum ea quȩ scimus. ue¬
rũ etiam quȩ nescimus.siue que iam or¬
ta sunt. siue quȩ adhuc oriri potuerint.
heretica uenena uitemus. Huius autem
iam sit uoluminis finis: quod ꝓpterea uo¬
bis antequa totum hoc opus ꝑfecerim cre¬
didi eẽ mittendum: ut cum quicunq le¬
geritis. ad id quod restat implendũ quod
tam magnum eẽ cernitis. ine orationib¬

Expanded text:
vel esse vel fieri, quarum aliquam quisquis vel esse vel fieri, quarum aliquam quisquis tenuerit, christianus catholicus non erit. Quid ergo faciat haereticum, deinceps requirendum est: ut, cum hoc Domino adjuvante vitamus, non solum ea quae scimus, verum etiam quae nescimus, sive quae jam orta sunt, sive quae adhuc oriri poterunt, haeretica venena vitemus. Hujus autem sit jam voluminis finis, quod propterea vobis, antequam totum hoc opus perficerem, credidi esse mittendum, ut illud quicumque legeritis, ad id quod restat implendum, quod tam magnum esse cernitis, me orationib