comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
menfurã: unde et in cantica canti¬
coꝵ quasi difficile p̾cipitur. ordina¬
te in me caritatem: et nẽ eadem di¬
cimus. ñ ignoratione sed affectu labi:
Deniq ut multo ordinatius aliquid
ꝓferamꝰ: antiqͥora repetenda sunt:
In hac urbe unmo in hoc tẽ loco: et
habitasse dr̃. et mortuus ẽẽ adam:
Unde et locus in quo crucifixus est
dñs nr̃. caluarie appellat᷑: scilicet
qd ibidem sit antiqui hominis cal¬
uaria condita: ut scds adam et san¬
guis xp̃i de cruce stillans. pͥmi adã
& iacentis ꝓpagatoris peccata dilue¬
ret:et tc sermo ille apłi complere¬
tur: Excitare qui dormis et ex ur¬
ge a mortuis:et illuminabit te xp̃e:
Quantos hec urbs ꝓpħas. qͣntos emise¬
rit scõs uiros: longum ẽ recensere:
Totum mysteriũ nr̃m. istius ꝓuin¬
ciȩ urbisq uernaculũ ẽ: in trib
nominib trinitatis de monstrans
fidem. iebꝰ. et salem. et ierłm: Appel¬
tercium uisio pacis ẽ: Paulatĩ q̃ppe

Expanded text:
mensuram — unde et in Cantico Cantimensuram — unde et in Cantico Canticorum quasi difficile praecipitur: ordinate in me caritatem-et nunc eadem dicimus, nos non ignoratione, sed adfectu labi. denique, ut multo inor- dinatius aliquid proferamus, antiquiora repetenda sunt. in hac urbe, immo in hoc tunc loco et habitasse dicitur et mortuus esse Adam. unde et locus, in quo crucifixus est dominus noster, Caluaria appellatur, scilicet quod ibidem sit antiqui hominis caluaria condita, ut secundus Adam et sanguis Christi de cruce stillans primi Adam et iacentis propagatoris peccata dilueret et tunc sermo ille apostoli conpleretur: excitare, qui dormis, et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus. quantos haec urbs prophetas, quantos emiserit sanctos uiros, longum est recensere. totum mysterium nostrum istius prouinciae urbisque uernaculum est. in tribus nominibus trinitatis demonstrat fidem: Iebus et Salem et Hierusalem appeltertium uisio pacis\' est. paulatim quippe
Abbreviated transcription (Latin):
uterum suũ intellexit ẽẽ domum
filii dei: derelictis campestribus ad
montana perrexit: De hac urbe
allophilo quondam hoste suꝑato.
et diabolice ꝑcussa frontis auda¬
cia. pꝰquam ille infaciem corruit.
exultantium anmarũ turba ꝓ¬
cessit: et concinens chorus decem
miliũ dauid nr̃i uictoriam p̃di¬
cauit: In hac angelus gladium
tenens. et totam impietatis. deuas¬
tans urbem. in orne iebuseoꝵ re¬
gis area templũ dñi designauit:
iam tunc significans eccłiam xp̃i
tem Recurre ad genesim: et mel¬
chisedech regem salem. huius pͥnci¬
pem inuenies ciuitatis: qui iã tẽ
in typo. xp̃i. panem et uinum optu¬
lit: et mysterium. xp̃ianum in sal¬
cauit: Tacita forsitan mente rep̃¬
hencdas. curñ sequam̾ ordinẽ scrip¬
turarũ: sed passim et ut quicquid
obuium uenerit. turbidus sermo
ꝑstringat Et in pͥncipio testatȩ
sumus dilectionem ordinem non
habere. et impatient iã nescire

Expanded text:
uterum suum intellexit esse domum uterum suum intellexit esse domum filii dei, derelictis campestribus ad montana perrexit. de hac urbe allophylo quondam hoste superato ac diabolicae percussa frontis audacia, postquam ille in faciem conruit, exultantium animarum turba processit et concinens chorus decem milium Dauid nostri uictoriam praedicauit. in hac angelus gladium tenens et totum inpietatis deuastans orbem in Orna, Iebusaeorum regis, area templum domini designauit iam tunc significans ecclesiam Chrtem. recurre ad Genesim, et Melchisedec, regem Salem, huius principem inuenies ciuitatis, qui iam tunc in typo Christi panem et uinum obtulit et mysterium Christianum in salcauit. Tacita forsitan mente reprehendas, cur non sequamur ordinem scripturarum, sed passim et, ut quidquid obuiam uenerit, turbidus sermo perstringat. et in principio testatae sumus dilectionem ordinem non habere et inpatientiam nescire
Abbreviated transcription (Latin):
ter ad ea te ꝓuocantes. ad que tues
nos sepissime cohortata es Prima
uox dei ad abraham Exi inquit de
terra tua et de cognatione tua: et
uade in terram quam monstraue¬
relinquat chaldeos: relinquat con¬
fusionis urbẽ et roob id ẽ. latitu¬
dinis eiꝰ⁊ relinquat cãpum senna¬
ar. in quo suꝑbiȩ usq ad celũ erec¬
ta turris ẽ: et post fluctus istius scłi
post flumina suꝑ quȩ sederunt scĩ.
et fleuerunt cum recordarentur
syon.pꝰ grauem gurgitem chobar.
cde quo ierechiel capillo uerticis sul¬
leuatus. ierosolimã usq trauffert᷑.
habitet terrã reꝓmisionis: quȩ ñ
rigatur ut egiptus de deorsũ. sed
de sursum: nec facit holera languẽ¬
tib cybos. sed temporaneũ et seroti.¬
num de celo expectat ymbrẽ. hec
terra montriosa & in sullimi sita:
quantum a deliciis scłi uacat. tan¬
tum maiores habet delicias spũa¬
les: Demq et maria mat̾ dñi pꝰquã
ad eam angłica ẽ facta ꝓmissio. et

Expanded text:
ter ad ea te prouocantes, ad quae tu ter ad ea te prouocantes, ad quae tu nos saepissime cohortata es. prima uox dei ad Abraham: exi, inquit, de terra tua et de cognatione tua et uade in terram, quam monstrabrelinquat Chaldaeos; relinquat confusionis urbem et Robotb, id est latitudines eius, relinquat campum Sennaar, in quo superbiae usque ad caelum erecta turris est, et post fluctus istius saeculi, post flumina, super quae sederunt sancti et fleuerunt, cum recordarentur Sion, post grauem gurgitem Chobar, de quo Hiezechiel capillo uertiais subleuatus Hierosolyma usque transfertur, habitet terram repromissionis, quae non rigatur ut Aegyptus de deorsum, sed de sursum, nec facit holera languentium cibos, sed temporaneum et serotinum de caelo expectat - imbrem. haec terra montuosa et in sublimi sita, quantum a deliciis saeculi uacat, tantum maiores habet delicias spiritales. denique et Maria, mater domini, postquam ad eam angeli est facta promissio et
Abbreviated transcription (Latin):
ensurã caritas sanctis¬
non habet: et impatientia nes¬
eit modũ: et desideriũ ñ sus¬
tinet Unde et nos oblitȩ uiriũ nrã¬
rum. et ñ quid possimꝰ sed quid ueli¬
mus tantum cogitantes. magistrum
cupimus docere disciplinã: et ut ẽ
uulgare ꝓuerbiũ. Sus artium reꝑ
miti subiecisti. que ad hoc studiũ nos
et sermone hortata es et exemplo.
et quasi gallina congregasti sub alas
pullos tuos. nunc libere absq mat᷑
re formidinem. et ad omnẽ umbr̃a
p̃teruolantium auium formidare:
Igitur quod solum absentes facere
possumus. querulas fundimus p̃ces:
et desiderium nr̃m non tam fletib
quam eiulatibus contestam᷑. ut mar¬
cellam nr̃am nobis reddas: et illam
cedine dulciorem. non patiaris
apud eas ẽẽ rigidam et tristem ru¬
gare frontẽ. quas affabilitate sua
ad simile uite studium ꝓuocauit:
Certe si sunt meliora quȩ poscimus:
ñẽ impudens desiderium: si cunc¬
te scripturarum uoces nr̃e senten¬
tie congruunt: ñ facimus audac¬

Expanded text:
ensuram caritas non habet, et impatientia nescit modum, et desiderium non sustinet. Unde et nos oblitae virium nostrarum, et non quid possimus, sed quid velimus tantum cogitantes, magistram cupimus docere discipulae; et ut est vulgare proverbium: Sus artium repemiti subjecisti, quae ad hoc studium nos et sermone hortata es, et exemplo; et quasi gallina congregasti sub alas pullos tuos : nunc nos libere absque matre re formidinem et ad omnem umbram praeteruolantium auium formidare? igitur, quod solum absentes facere possumus, querulas fundimus preces et desiderium nostrum non tam fletibus quam heiulatibus contestamur, ut Marcellam nostram nobis reddas et illam  et dulcedine dulciorem non patiaris apud eas esse rigidam et tristem rugare frontem, quas adfabilitate sua ad simile uitae studium prouocauit. Certe, si sunt meliora, quae poscimus, non est inpudens desiderium. si cunctae scripturarum uoces nostrae sententiae congruunt, non faciamus audac
Abbreviated transcription (Latin):
et iste retractatũ cogitationũ suar̃¬
metaforis os. a sareulo demonstrauit.
Et sciendum quod es kalon semel es¬
kalon frequenter significat: A gene
ratione ingenerationem: hoc qđ
in g̃co sequens inuenisse uos dicitis
consũmauit uerbũ: recte ñ habet
in latino. quia ⁊ in nullo habetur
interp̃tum: Ne septuagesimo septi¬
mo Et narrabunt filiis suis: ꝓ quo
annuciabunt: S sciendum qđ in
hebreo ias aphpheru scriptũ ẽ: qd̾
aquila et simmachꝰ narrabunt tͣn¬
stulert̃: In eodem Et occidit pin¬
gues eoꝵ: Sic habet et inhebreo. hoc
ẽ bamas minehem: quod aquila in¬

Expanded text:
et iste retractatum cogitationum suaruet iste retractatum cogitationum suarum μεταφοριxω̃ς a sarculo demonstrauit. et sciendum, quod eoxalov semel, ἔσxαλλοv frequenter significat. m eodem: a gene- ratione in generain graeco sequens invenisse vos dicitis, consummavit verbum, recte non habet in Latino, quia et in nullo habetur Interpretum. 50. Septuagesimo septimo: Et narrabunt filiis suis . Pro\'adnuntiabunt\'. sed sciendum, quod in Hebraeo \'iasaphpheru\' scriptum est, quod Aquila et Symmachus narrabunt transtulerunt. in eodem: et occidit pingues eorum. sic habet et in Hebraeo, hoc est \'bamasmnehem\', quod Aquila in
Abbreviated transcription (Latin):
phemiis: de septuagesimo quarto:
Harrabimus mrabilia tua: ꝓ quo ma¬
le apud g̃cos legitur narrabo omĩa
mirabilia tua De septuagesimo
qͥnto Om̃s uiri diuitiarum in ma¬
nib suis: et non ut uos a nescio qͦ
deprauatum legitis. in manibus
tuis: In eodem: Terribili et ei qui au¬
fert spm̃ pͥncipũ: & dicitis quod ei. ñ
sit scriptum in gc̃o Uerum ẽ : Sed
nͥ apposuerimus ei: latinꝰ sermo ñ
resonat: Neq enim possumus recte
dicere: terribili ⁊ qui aufert spm̃
pͥncipũ: De septuagesimo sexto Et
meditatus sum nocte cũ corde meo.
et exercitabar ⁊ scopebam sp̃m meũ:
ꝓ quo in hebreo legimus. recordabar
psalmoꝵ meoꝵ in nocte cum corde
meo. loquebar ⁊ scopebam spm̃ meũ:
mus scopebam. illi posuert̃ escalon:
id ẽ. seutabar siue querebam: et qͥn¬
in agri cultura in sariendo dr̃ id
ẽ sarculando Et quomͦ ibi querun¬
tur herbȩ sarculo que secent᷑: sic

Expanded text:
phemiis. 47. Septuagesimo quarto: phemiis. 47. Septuagesimo quarto: Narrabimus mirabilia tua . Pro quo male apud Graecos legitur, Narrabo omnia mirabilia tua. 48. Septuagesimo quinto: Omnes viri divitiarum manibus suis . Et non ut vos, nescio a quo depravatum legitis, in manibus suis. In eodem: Terribili, et ei qui aufert spiritum Principum . Dicitis quod, ei, non sit scriptum in Graeco: verum est; sed nisi apposuerimus, ei, Latinus sermo non resonat. Neque enim possumus recte dicere: Terribili, et qui aufert spiritum Principum. 49. Septuagesimo sexto: Et meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum . Pro quo in Hebraeo legimus. Recordabar Psalmorum meorum in nocte, cum corde meo loquebar, et scopebam spiritum meum. mus \'scopebam\', illi posuerunt ἔοxαλλοv, id est \'perscrutabar\' siue \'quaerebam\' et Quinm agri cultura in sariendo dicitur, id est sarculando; et, quomodo ibi quaeruntur herbae sarculo, quae secentur, sic
Abbreviated transcription (Latin):
quid hebraica ueritas habeat: hoc
tustatem in eccłiis decantandũ ẽ: et
illud ab eruditis sciendum. ꝓpter no¬
ticiam scripturarũ Uñ si quid pro
studio elatere additumẽ. non debet
poni in corpore: ne pͥorem transiati-¬
onem ꝓscribentium uoluntate con¬
turbet: In eodem Contribulasti
capita draconum inaquis: tu con¬
fregisti capita draconis: Sic lectio¬
nis ordo sequit᷑. ut in pͥori uersirtu.
ñ habeat. sed in scdo: et aquȩ plura¬
li numero scribantur. non singła¬
ri:sicut et aquila uerbum hebra¬
aquarũ interp̃tatus ẽ: In eodem
tis: In hebreo sorarath legitur. qd̃
aqui la hostium cuoꝵ: simmachꝰ.
editio . inimicoꝵ tuoꝵ inter p̾tati
sunt: Et ẽ sensus: pendens ex suꝑi¬
orib Memor esto impꝑiorum tuo¬
rũ eoꝵ quȩ ab insipiente sunt tosa
die. ne obluiscaris uoces immicoꝵ
tibiq in populo tuo detrahunt Un
de sequitur: Suꝑbia eoꝵ qui ce o¬
derunt ascendit semꝑ: id ẽ dum
tu differs penas. illi ꝓficiunt in blas¬

Expanded text:
quid Hebraica ueritas habeat. hoc tustatem in ecclesiis decantandum est et illud ab eruditis sciendum propter notitiam scripturarum. unde, si quid pro studio e latere additum est, non debet poni in corpore, ne priorem translationem pro scribentium uoluntate conturbet. in eodem: contribulasti capita draconum in aquis; tu confregisti capita draconis. sic lectionis ordo sequitur, ut in priori uersu \'tu\' non habeat, sed in secundo, et \'aquae\' plurali numero scribantur, non singulari, sicut et Aquila uerbum Hebraaquarum, interpretatus est. in eodem:tis. in Hebraeo \'sorarach\' legitur, quod Aquila \'hostium\' tuorum\', Symmachus editio inimicorum tuorum interpretati sunt. et esti sensus pendens ex superioribus: \'memor esto inproperiorum tuorum, eorum, quae ab insipiente sunt tota die; ne obliuiscaris uoces itibique in populo tuo detrahunt. Unde 661 sequitur: Superbia eorum, qui te oderunt, ascendit semper: id est, dum tu differs poenas, illi proficiunt in blas
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis gregib carnis et sp̃c matͥs
tue: lȩtabitur illa quod genuit: is¬
ta exultabit qđ docuit: Tunc uere
in ysaia saluator effatur. ecce ego et
pueri quos mͥ dedit ds̃. palmas unc¬
torie sulleuantes consono ore canta¬
bunt: os anna in excelsis. benedie¬
tus qui uenit in noĩe dñi. os anna ĩ
excelsis Tẽ centum quadraginta .iiͦiͦi.¬
milia in conspectu chrom et semoꝵ
tenebunt cytharas: et cantabunt cau¬
ticun nouũ Et nemo poterit dic̾e
canticum: nisi numerus definitus
hi sunt qui se cum mulierib ñ coinqͥ
Quotienscunq uana scłi delectarit am¬
bitio: qͦtiens in mundo aliquid uid̾is
głostĩ: ad paradysũ mente transgre¬
dere Esse incipe quod futura es: et
auches a sponso tuo: Pone me sieut ũ¬
braculum incorde tuo: sicut signacu
lum in brachio tuo Et oꝑe pariter

Expanded text:
diuersis gregibus, carnis et spiritus, matres diuersis gregibus, carnis et spiritus, matres tuae. laetabitur illa; quod genuit; exultabit ista, quod docuit. tunc uere in Esaia saluator effatur: ecce ego et pueri, quos mihi dedit dominus, palmas uictoriae sublenantes consono ore cantabunt: osanna in excelsis; benedictus, qui uenit in nomine domini, osanna in excelsis. tunc centum quadraginta milia in conspectu throni et seniorum tenebunt citharas et cantabunt canticum novum et nemo poterit scire canticum illud, nisi numerus definitus: Hi sunt, qui se cum mulieribus non coinqQuotienscumque te vana saeculi delectarit ambitio, quo- tiens in mundo aliquid videris gloriosum, ad paradisum mente transgredere; esse incipe, quod futura es, et audies ab sponso tuo: Pone me sicut signaculum in corde tuo, sicut siglum in brachio tuo, et opere pariter,
Abbreviated transcription (Latin):
lisꝑ e corpore: et p̃sentis laboris an¬
te oculos tuos tͥ pinge mercedem:
quam oculus non uidit nec auris
audiuit. nec in corhominis ascen¬
dit Qualis erit illa dies. cum tibi
maria mater dñi cͥoris oceurret
comitata uirgineis: cũ pꝰ mare ru
brum et sũmersum eum suo exer¬
citu pharaonem. tympanĩi tinni¬
ens p̃emet responsuris. cantemus
dũo głose enim honorificatus est.
equum et ascensorem ꝓiecit in ma¬
re: Lunc tecla in tuos leta uolabit
amplexus: tunc et ipse sponsus oc-¬
curret et dicet: Surge et uem ꝓ.¬
xima mea. speciosa mea. colũba me¬
a:quia yemis transiit. pluuia abut
sibi Tẽ angłi mirabunt᷑: et dicent.
Quȩ ẽ ista ꝓspieiens quasi diluculũ:
pulchra ut luna. erecta ut sol: ui¬
debunt te filiȩ et laucdabunt: regi¬
ne et concubine p̃dicabunt: Tunc
et alius castitatis chorus occurret:
sara cum nuptis ueniet: et filia pha¬
nuel anna cum uiduis Erunt in

Expanded text:
lisper e corpore et praesentis laboris anlisper e corpore et praesentis laboris ante oculos tuos pinge mercedem, quam nec oculus vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit. Qualis erit illa dies, cum tibi Maria, mater domini, choris occurret comitata virgineis, cum post Rubrum Mare et submersum cum suo exercitu Pharaonem tympanum tenens praecinet responsuris: Cantemus domino; gloriose enim magnificatus est. Equum et ascensorem proiecit in mare. Tunc Thecla in tuos laeta volabit amplexus. Tunc et ipse sponsus occurret et dicet: Surge, veni, proxima mea, speciosa mea, columba mea, quia ecce hiemps transiit, pluvia abiit sibi. Tunc angeli mirabuntur et dicent: Quae est ista prospiciens quasi diluculum, speciosa ut luna, electa ut sol? Videbunt te filiae et laudabunt te reginae et concubinae te praedicabunt. Tunc et alius castitaSarra cum nuptis ueniet, filia Phanuelis Anna cum uiduis. erunt ut in
Abbreviated transcription (Latin):
tib ꝑiculis in ciuitate. ꝑiculis inde¬
serto. ꝑiculis in mari: ꝑicłis in falsis
fr̃ib In laborib in miseriis. inuigi¬
lus multis. in fame & siti. in ieui
niis: in frigore et nuditate: Quis
nr̃m saltem minimã portionẽ de
cathalogo harum sibi potest uendi¬
care uirtutũ: Obque illȩ pꝰea con¬
fidenter aiebat: Cursum consum¬
maui: fidem seruaui: suꝑest michi
corona iusticie. qmͣ retribuet mi¬
chi dñs: Si cybus insulsior fuerit.
contristamur: et putamꝰ nos deo
prestare beneficium: Cũ aquatiꝰ¬
uinum bibimꝰ. calix frangitur: m̃¬
sa subu̾titur: uerbera resonant: et
a qua tepidior sanguine uindieat᷑
Regnum celoꝵ uim patitur: et ui¬
olenti diripiunt illud Nisi uim
feceris: celoꝵ regna ñ capies: Hisi
pulsaueris importune: panẽ non
accipies sacram̃ti Aut non tͥ uide¬
tur ẽẽ iolentia. cum caro uult ẽẽ
quod cls ẽ. & illũ locum unde an¬
geli corruerunt. angelos iudicatu¬
ra conscendit: Egredere queso pau¬

Expanded text:
iculis in civitate, periculis in deserto, periculis in mare, periculis in falsis fratribus, in laboribus, in miseriis, in vigiliis multis, in fame et siti, in ieiuniis plurimis, in frigore et nuditate. Quis nostrum saltim minimam portionem de catalogo harum sibi potest vindicare virtutum? Utique ille postea confidenter aiebat: Cursum consummavi, fidem servavi. Superest mihi corona iustitiae, quam retribuet mihi dominus. Si cibus insulsior fuerit, contristamur et putamus nos Deo praestare beneficium, cum aquatius bibimus: calix frangitur, mensa subvertitur, verbera sonant et aqua tepidior sanguine vindicatur. Regnum caelorum vim patitur et violenti diripiunt illud. Nisi vim feceris, caelorum regna non capies. Nisi pulsaveris inportune, panem non accipies sacramenti. An non tibi videtur esse violenti, cum caro cupit esse, quod Deus est, et illuc, unde angeli corruerunt, angelos iudicatura conscendere? Egredere, quaeso, pau
Abbreviated transcription (Latin):
noluimꝰ. ne nimia nouitate. lecto¬
ris studium terreremꝰ: Ne uicesi¬
mo scdo psalmo Calix m̃s inebriãs
quam preclarus ẽ: ꝓ quo ĩ gc̃o legis¬
se uos dicitis. calix tuus: Sed hoc
in koma errorem optinuit cetero
interp̃tes calix m̃s habent: qđ hebͣ¬
icȩ dr̃ chosim Alioqum ealix tuus
ẽẽ dr̃ chosach De uicesimo quarto

Expanded text:
noluimus, ne nimia nouitate lectonoluimus, ne nimia nouitate lectoris studium terreremus. Uicesimo secundo: calix meus inebrians quam praeclarus est. pro quo in Graeco legisse uos dicitis: calix tuus; sed hoc in xoivfj errore obtinuit. ceterum interpretes \'calix meus\' habent, quod Hebraice dicitur chosi; alioquin \'calix tuus\' esset \'chosach
Abbreviated transcription (Latin):
de cępit et psalmus. exaudiat tedo¬
minus in die tribulationis: ut &¬
hic sub eodem sensu dicatur: Et ex¬
audi nos in die qua inuocaueri¬
mus te: ꝓ quo legisse uos dicitis in
quocumq die: Sed suꝑiꝰ cũ hebrai¬
ca ueritate concordat: ubi scriptũ
mo psalio Tu autẽ dñe ne elonga¬
ueris auxiliũ tuũ ame: et dicitis
inuenisse uos ñ meũ Quod et uer̃
ẽ: et ita corrigendum Breue enim
siqͥd scͥptoꝵ errore mutatũ ẽ: stulta
credimꝰ contentione defendere: In
eodẽ Uniu̾sũ sem̃ iacob magnificate
aiton: id.ẽ. glorificate eum: S scien¬
dum. quod ubicunq ingc̃o glorifi¬
cate scriptũ ẽ. latinus interpres mag¬
nificate tͣnstulerit: scđm illud qd̾
nim magnificatus ẽ: ꝓ qͦ in g̃co scͥ¬
bit᷑ glorificatꝰ ẽ Sed in latino ser¬
mone si tranfferatur: fit indecora
tͣnsiatio Et nos eñdantes olim psal¬
teriũ. ubicũq sensus idẽ ẽ. ueterũ
int̃p̃tum consuetudinẽ mutare

Expanded text:
de coepit et Psalmus; Exaudiat te Dominus in die tribulationis ; ut et hic sub eodem sensu dicatur: Taudinosm die, qua inuocauerimus te. pro quo legisse uos dicitis: in quocumque die; sed superius cum Hebraica ueritate concordat, ubi scriptum mo primo: tu autem, domine, ne elongaueris auxilium tuum invenisse vos, meum; quod et verum est, et ita corrigendum. Brevi enim, si quid scriptorum errore mutatum est, stulta credimus contentione defendere. In eodem; Universum semen Jacob magnificate avvov, id est \'glorificate eum\'. sed sciendum, quod, ubicumque in Graeco \'glorificate\' scriptum est, Latinus interpres \'magnificate\' transtulerit secundum illud, quod enim magnificatus est, pro quo in Graeco scribitur glorificatus est; sed in Latino sermone, si transferatur, fit indecora translatio et nos emendantes olim psalterium, ubicumque sensus idem est, ueterum interpretum consuetudinem mutare
Abbreviated transcription (Latin):
bernaculo tuo Et sciendũ. qd siuolu¬
erimus dicere. dñe quis incolet tab̾¬
naculum tuum. uel illud eqͥnto. neq
incolet iuxta te malignꝰ. ꝑdes eufom¬
lian sequimur. omnẽ decorẽ trans¬
lationis amittimꝰ: et hanc ẽẽ regu¬
lam boni interp̃tis. ut idiomata
linguȩ alteriꝰ. suȩ linguȩ expͥmat ꝓ¬
pͥetate: Quod et tullium in pytago¬
ra platonis ⁊ in economicon.xeno¬
fontis. ⁊ in demostenis contra eschi¬
nen oratione fecisse conuincimus:
et plautum. terentium. ceciliũq
eruditissimos uiros. in gͦcis come¬
diis tranfferendis: Nec ex eo quis
latinam linguã angustissimã pu¬
tet. qđ non possit uerbũ tranffer¬
re de uerboꝰ cum etiã gc̃i pleraq
nr̃a circũeant ut tranfferant: et
uerba hebraica ñ int̾ p̃tationis fi¬
de. sed linguę sue ꝓpͥetatibus nitan¬
tur expͥmere: De eodem psalmo:
dirige in conspectu meo uiã tuã.

Expanded text:
bernaculo tuo? et sciendum, quod, si uolubernaculo tuo? et sciendum, quod, si uoluerimus dicere: \'domine, quis incolet tabernaculum tuum?\' uel illud de quinto: neque incolat iuxta te malignuλίαν sequimur, omnem decorem translationis amittimus; et hanc esse regulam boni interpretis, ut ἰδιώματα linguae alterius suae linguae exprimat proprietate. quod et Tullium in Protagora Platonis et in Οἰκονομικῷ Xenofontis et in Demosthenis contra Aeschinen oratione fecisse conuincimus et Plautum, Terentium Caeciliumque, eruditissimos uiros, in Graecis comoediis transferendis. nec ex eo quis Latinam linguam angustissimam putet, quod non possit uerbum transferre de uerbo, cum etiam Graeci pleraque nostra circuitu transferant et uerba Hebraica non interpretationis fide, sed linguae suae proprietatibus nitantur exprimere. De eodem, psalmo: dirige conspectu meo uiam tuam —
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune respondeo. et me magno amn¬
ciciȩ libero fȩnore: quod qͣntomagis
soluimus plus debemus: Sicut autẽ¬
innouo testamento si qnͣ apud latinos
questio exoritur. ⁊ ẽ int̾ exemplaria
uarietas. recurrimus ad fontem gͦci
sermonis. quo nouum scriptũ est in¬
strum̃tumꝰ ita et in ueteri testam̃to
si quando int̾ g̃cos latinosq diuersi¬
tas ẽ. ad hebraicam confugimus ue¬
ritatem: ut qͥcquid de fonte ꝓficisci¬
tur. hoc queramus in riuulis: Roina.
autẽ ista. hoc ẽ. cõmunis editio: ipsa
editio ẽ: ea autem quȩ habetur in ex¬
aplois. et quã nos uertimus. ipsa est¬
editio quȩ in eruditoꝵ libris incor¬
rupta et inmaculata . Lxx. int̾ptum
gͦ ab hac discrepat: nulli dubiũ est
quin ita et ab hebreoꝵ auctoritate
discordet: Prima de qͥnto psalmo qͤstio
fuit: Neq habitabit iuxta te malig¬
psalmo.rursum ꝓincolatu habitatio¬
nem posuit: Iñe quis habitabit inta¬

Expanded text:
commune respondeo et me magno amicommune respondeo et me magno amicitiae libero faenore, quod, quanto magis soluimus, plus debemus. sicut autemm nouo testamento, si quando apud Latinos quaestio exoritur et est inter exemplaria uarietas, recurrimus ad fontem Graeci sermonis, quo nouum scriptum est instrumentum, ita et in ueteri testamento, si quando inter Graecos Latinosque diuersitas est, ad Hebraicam confugimus ueritatem, ut, quicquid de fonte proficiscitur, hoc quaeramus in riuulis. κοινὴ autem ista, hoc est communis, editio ipsa editio est, ea autem, quae habetur in ἑξαπλοῖς et quam nos uertimus, ipsa est, quae in eruditorum libris incorrupta et inmaculata septuaginta inteergo ab hac discrepat, nulli dubium est, quin ita et ab Hebraeorum auctoritate discordet. Prima de quinto psalmo quaestio fuit: neque habitabit iuxta te maligdecimo psalmo rursum pro incolatu habitationem posuit: domine, quis habitabit in ta
Abbreviated transcription (Latin):
rus pascentur simul: et puer paruu¬
lus ducet eos: et bos et ursus in cõ¬
mune pascent᷑: paruuliq eorum
erunt pariter: et leo ꝙ bos comedẽt
paleas: non ut simplicitas in ferita¬
tem transeat: sed ut feritas discat sĩ¬
plicitatem: Queritis a me rem mag¬
ni oꝑis et maioris inuidiȩ. in qua scri¬
bentis non ingenium sed eruditio
comꝓbet᷑ : ut dum ipse cupio iudica¬
re de ceteris. iudicandũ me omnib
p̃beam: et in oꝑe psalterii iuxta di¬
gestionem scedulȩ ur̃e ubicũq int̾
latinos grecosq contentio ẽ. quid ma¬
gis hebreis conueniat. significẽ In
quo illud breuiter admoneo. ut scia¬
tis aliã eẽ editionem. quam origenes
et cesariensis eusebiꝰ. om̃sq gc̃e tracta¬
tores koina. id ẽ. cõmunẽ appellant
in latinum sermonẽ fideliter uersa
ẽ. et ierosolimȩ atq in orientis eccłus
decantat᷑ Suꝑ qua re: & sc̃s filiꝰ m̃s
auitꝰ sepe quesierat: Et quia se occasio

Expanded text:
rus pascentur simul et puer paruurus pascentur simul et puer paruulus ducet eos et bos et ursus in commune pascentur paruulique eorum erunt pariter et leo et bos comedent paleas, non ut simplicitas in feritatem transeat, sed ut feritas discat simplicitatem. Quaeritis a me rem magni operis et maioris inuidiae, in qua scribentis non ingenium, sed eruditio conprobetur, ut, dum ipse cupio iudicare, de ceteris, iudicandum me omnibus praebeam et in opere Psalterii iuxta digestionem schedulae uestrae, ubicumque inter Latinos Graecosque contentio est, quid magis Hebraeis conueniat, significem. in quo illud breuiter admoneo, ut sciatis aliam esse editionem, quam Origenes et Caesariensis Eusebius omnesque Graeciae tractatores κοινά — id est communem - appellant in Latinum sermonem fideliter uersa est et Hierosolymae atque in orientis ecclesiis decantatur. super qua re et sanctus filius meus Auitus 25 saepe quaesierat et, quia se occasio
Abbreviated transcription (Latin):
ronimus: Uere in uobis apłicus
et ꝓpħicus sermo completꝰ ẽ: in om¬
nem t̾ram exiuit sonus eoꝵ. et in
fines orbis t̃re uerba eoꝵ: Quis hoc
crederet. ut barbara getharũ lin¬
gua hebraicã quereret ueritatẽ
et dorimitantib immo contendñ¬
tib gẽis. ipsa germania sp̃c scĩ elo¬
quia scrutaretur: In ueritate
cognoui. quod non ẽ. ꝑsonarũ ac¬
ceptor. ds̃: s in omni gente qui timet
dm̃ et oꝑatur iusticiã acceptus ẽ
illi Nudum callosa tenendo capulũ
manꝰ. et digiti tractandis sagittis
aptiores. ad stilum calamũq mol¬
lescunt: et bellicosa pectora uertun¬
tur in mansuetudinem xp̃ianam:
Nunc et ysaiȩ uaticinium cernimꝰ
oꝑe completum: Concident gladi¬
os suos in aratra. et lanceas suas in
falces: et non assumet gens contra
gentẽ gladium. et ñ discent ultra pu¬
gnare: Rursũq in eodem: Pascetur
lupus cum agno. et pardus requies¬
cet cũ hedo: et uitulus et leo & tau¬

Expanded text:
ronymus. Uere in uobis apostolicus ronymus. Uere in uobis apostolicus et propheticus sermo conpletus est: in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. quis hoc crederet, ut barbara Getarum lingua Hebraicam quaereret ueritatem et dormitantibus, immo contendentibus Graecis ipsa Germania spiritus sancti eloquia scrutaretur ? in ueritate cognoui, quod non est personarum acceptor deus, sed in omni gente, qui timet deum et operatur dei iustitiam, acceptus est illi. dudum callosa tenendo capulo manus et digiti tractandis sagittis aptiores ad stilum calamumque mollescunt et bellicosa pectora uertuntur in mansuetudinem Christianam. nunc et Esaiae uaticinium cernimus opere conpletum: concident gladios suos in aratra et lanceas suas in falces et non adsumet gens contra gentem gladium et non discent ultra pugnare. rursumque in eodem: pascetur lupus cum agno et pardus requiescet cum haedo et uitulus et leo et tau
Abbreviated transcription (Latin):
uteros tumentes. infantũ uagitus.
et lectulos maritoꝵ. quid apls dixe¬
rit. tacet: ut me solum ininindiã
uocet:. Cum autẽ ad libros uenerit
et pedem pedi contulerit. et uel
ꝓposuerit aliquid de scripturis. uł
audierit: ꝓponentẽ : tc̃ sudabit. herebit:
ꝓcul epicurus: longe aristippus:
subulci non aderunt: feta scropha
non grunmet: Et nos tela parit̃
ferrumq haud debile dextra spar¬
gimus: et nr̃o sequit᷑ de uulnere
sangnis: Porro si non uult scrib̾e.
et tantum maledictis agendum
putat: audiat tot int̾iacentibus
terris. fluctib populis. saltem et ħ
clamoris mei: Non dampno nup¬
tias: ñ dampno coniugium Et ut
certiꝰ sententiam meã teneat: uo¬
lo omnes qui ꝓpt̾ nocturnos forsi¬
tan metus soli cubitare ñ possunt.
siminã ⁊ fretelã de psalterio. qd de
lxx. int̾pretũ editione corruptũ sit
ilectissimis frĩb sunnie
et fretelȩ. et cȩteris qui uo¬
biscum dño seruiunt: ie¬

Expanded text:
uteros tumentes, infantum uagitus uteros tumentes, infantum uagitus et lectulos maritorum, quid apostolus dixerit, tacet, utmesolum in inuidiam uocet; cum autem ad libros uenerit et pedem pedi contulerit et uel proposuerit aliquid de scripturis uel audierit proponentem, tunc sudabit, tunc haerebit. procul Epicurus, longe Aristippus, subulci non aderunt, feta scrofa non grunniet. et nos tela, pater, ferrumque haud debile dextra spargimus, et nostro sequitur de uulnere sanguis. porro, si non uult scribere et tantum maledictis agendum putat, audiat tot interiacentibus terris, fluctibus, populis saltim echo clamoris mei: cnon damno nuptias, non damno coniugium\'. et ut certius sententiam meam teneat, uolo omnes, qui propter nocturnos forsitan metus soli cubitare non possunt, PSALTERIO, QVAE DE LXX INTERPRETUM EDITIONE CORRUPTA SINT. Dilectissimis fratribus Sunniae et Fretelae et ceteris, qui uobiscum domino seruiunt, Hie
Abbreviated transcription (Latin):
nesciunt: Et ego ignosco errori fr̃is:
ntelligo quia diaboli arte deceptus
sit: Inter mulierculas sciolus sibi et
eloquens uidebatur: Postquam ro¬
mã mea opꝰcula ꝑuenerunt. quasi
emulũ exhorruit: et de me quoq:
captauit głam: ut nullus eẽt in ter¬
ris. qͥ ñ eiꝰ eloquentie displiceret :
exceptis his quoꝵ potentiȩ ñ parcit
s cedit: immo quos ñ bonorat sed
metuit. Uoluit scilicet homo ꝑitis¬
simꝰ ut ueteranus miles uno rotatu
gladii utrunq ꝑcutere: et ostende
populis. quod quicquid ipse uellet.
hoc scriptã sentiret: Dignetur gͥ no¬
bis sermonẽ suũ mittere: et ñ rep̃¬
hendendo sed dicendo garrulitatẽ
nram corrigere: Tc̃ intelliget aliã
uim fori eẽ. aliã triclinii: non ȩque
int̾ fusa et calathos puellarũ. et int̾
eruditos uiros. de diuinȩ legis dog¬
matibus disputari Nunc libere
et impudent̃ iactat in uulgꝰ et per¬
strepit: dampnauit nuptias. et int̾

Expanded text:
nesciunt. et ego ignosco errori fratris; nesciunt. et ego ignosco errori fratris; intellego, quia. diaboli arte deceptus sit. inter mulierculas sciolus sibi et eloquens uidebatur; postquam Romam mea opuscula peruenerunt, quasi aemulum exhorruit et de me quoque captauit gloriam, ut nullus esset in terris, qui non eius eloquentiae displiceret, exceptis his, quorum potentiae non parcit, sed cedit, immo, quos non honorat, sed metuit. uoluit scilicet homo peritissimus ut ueteranus miles uno rotatu gladii utrumque percutere et ostendere populis, quod, quidquid ipse uellet, hoc scriptura sentiret. dignetur igitur nobis sermonem suum mittere et non reprehendendo, sed docendo garrulitatem nostram corrigere. tunc intelleget aliam uim fori esse, aliam triclinii; non aeque inter fusa et calathos puellarum et inter eruditos uiros de diuinae legis dogmatibus disputari. nunc libere et inpudenter iactat in uulgus et perstrepit: \'damnauit nuptias\' et inter
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. ille male. iste scriptãs nouit.
ille delirat. iste loquax. ille infantis¬
simꝰ ẽ: ut de omĩb iudicet: Cuiꝰ hoc
iudicio meruit: Contra quẽlibet
passim in triuiis streꝑe. et cõgerere
maleclicta ñ crimina: scurrarum
ẽ. et paratoꝵ semꝑ ad lites: Moueat
manũ: figat stilum: cõmoueat se.
et qͥcquid potest. scriptis ostendat :
det nobis occasionẽ respondendi diser¬
titudini suȩ: Possum remordere si
uelim: possum genuinũ lesus infi¬
gere: Et nos didicimus litterulas:
et nos sepe manũ ferulȩ subtraxi¬
mus: De nobis quoq dici potest. fe¬
num habet in cornu longe fuge:s
magis uolumus ẽẽ discipuli eius qͥ
ait: Porsum meũ posui ad flagella.
et faciem meã ñ auerti a confusio¬
ne sputoꝵ: qui cum malediceret᷑
ñ remaledixit. et pꝰ alapas. crucem.
flagella. blasphemias. nouissime ꝓ
crucifigentib dep̃catus ẽ dicens Pa¬
ter ignosce eis: quid enim faciunt

Expanded text:
dixit, ille male; iste scripturas nouit, dixit, ille male; iste scripturas nouit, ille delirat; iste loquax, ille infantissimus est\'. ut de omnibus iudicet, cuius hoc iudicio meruit? contra quemlibet passim in triuiis strepere et congerere maledicta, non crimina, scurrarum est et paratorum semper ad lites. moueat manum, figat stilum, commoueat se et, quidquid potest, scriptis ostendat. det nobis occasionem respondendi disertitudini suae. possum remordere, si uelim, possum genuinum laesus infigere; et nos didicimus litterulas. et nos saepe manum ferulae subtraximus, de nobis quoque dici potest: faenum habet in cornu, longe fuge. sed magis uolumus esse discipuli eius, qui ait: dorsum meum posui ad flagella et faciem meam non auerti a confusione sputorum, qui, cum malediceretur, non remaledixit et post alapas, crucem, flagella, blasphemias nouissime pro crucifigentibus deprecatus est dicens: pater, ignosce eis; quid enim faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nqͥ obliquo et acuminato pugnet
capite: Sepe de nocte usq ad uespe¬
ram. contra nos in plateis clamaui¬
mus habet latera et athletarũ ro¬
bur: & ualde corpulentꝰ ẽ: Uidetur
mͥ occulte mei dogmatis ẽẽ sectator
Pret̾ea numquã erubescit: nec consi¬
derat quid. s quantũ dicat: & in tan¬
tam opinionem uenit eloquentiȩ
ut soleant dicta eius cirratoꝵ ẽẽ dic¬
tata: Quotiens me iste incirculis sto¬
machari fecit et adduxit ad coleram:
quotiens consyuit. et consputus abs¬
cessit: S hec uulgaria sunt: et aqͦ¬
libet de sectatorib meis possunt fie¬
ri Ad libros ꝓuoco: ad memoriã ĩ pos¬
teros transmittendam: Loquamur
scriptis. ut de nobis tacitus lector iu¬
dicet: ut quomodo ego discipuloꝵ
gͣgem ducto. sic ex huiꝰ nomine gna¬
conici uel formiomei uocent᷑: Non
ẽ grande mi dommon garrire per
angulos. et medicoꝵ tabernas: ac
de mundo ferre sententiã. hic bene

Expanded text:
qui obliquo et acuminato pugnet qui obliquo et acuminato pugnet capite. saepe de nocte usque ad uesperam contra nos in plateis clamauimus; habet latera et athletarum robur et belle corpulentus est. uidetur mihi occulte mei dogmatis esse sectator. praeterea numquam erubescit nec considerat, quid, sed, quantum dicat; et in tantam opinionem uenit eloquentiae, ut soleant dicta eius cirratorum esse dictata. quotiens me iste in circulis stomachari fecit et adduxit ad j coleram, quotiens conspuit et consputus abscessit! sed haec uulgaria sunt et a quolibet de sectatoribus meis possunt fieri: j ad libros prouoco, ad memoriam in posteros transmittendam. loquamur scriptis, ut de nobis tacitus lector iudicet, ut, quomodo ego discipulorum gregem ducto, sic et ex huius-nomine Gnathonici uel Formionici uocentur\'. Non est grande, mi Domnion, garrire per angulos et medicorum tabernas ac de mundo ferre sententias: \'hic bene
Abbreviated transcription (Latin):
libro et ꝓ nuptiis et contra nupti¬
as scriberẽ: Parcat sibiͣ parcat mͥ:
parcat nomini.xp̃iano: monachũ
se ẽẽ ñ loquendo et discursando. sed
tacendo & sedendo nouerit: Legat
ieremiã docentẽ: Bonũ ẽ uiro eum
portauerit iugum ab ad olescentia
sua sedebit solus et tacebit: quia tu¬
lit iugũ suꝑ se: Aut sicerte in om̃s
scriptores censoriã accipit uirgulã.
et iccirco se eruditum putat. quia
iouinianũ solus intelligit: ẽ quippe
ꝓu̾biũ. balbũ melius balbi uerba
iustissime ꝓclamauit: Qd̃ me dãp¬
nant ep̃i. ñ ẽ ratio: s conspiratio:
Nolo mͥ ille uel ille respondeat: quoꝵ
me auctoritas oppͥmere potest. do¬
cere ñ potest: Scribat contra me uir
cuiꝰ et ego linguã intelligo: que cũ
uicero. om̃s homines simul uicerĩ:
Ego eum bene noui Exꝑto credite.
quantus in clypeũ assurgat: quo
turbine torqueat hastam fortis ẽ.
et in dũputando nodosuĩ et tenax:

Expanded text:
libro et pro nuptiis et contra nuptilibro et pro nuptiis et contra nuptias scriberem! Parcat sibi, parcat mihi, parcat nomini Christiano; monachum se esse non loquendo et discursando, sed tacendo et sedendo nouerit; legat Hieremiam dicentem: bonum est uiro. cum portauerit iugum ab adulescentia sua. sedebit solus et tacebit, quia tulit super se iugum. aut si certe in omnes scriptores censoriam accepit uirgulam et idcirco se eruditum putat, quia Iouinianum solus intellegit — est quippe prouerbium balbum melius balbi uerba iustissime proclamabit: \'quod me damnent episcopi, non est ratio, sed conspiratio. nolo mihi ille uel ille respondeat, quorum me auctoritas opprimere potest. docere non potest. scribat contra me uir, cuius et ego linguam intellego; quem cum uicero, omnes homines simul uicerim. ego eum bene noui — experto credite, quantus in clipeum adsurgat, quo turbine torqueat hastam —: fortis est et in disputando. nodosus et tenax et
Abbreviated transcription (Latin):
lice. a puellarum consortio separã¬
dusẽ: Non erubescere iuuenem
et monachũ ut sibi uidetur diser¬
tum. cuius de ore ueneres fluũt.
qui tante in sermocinancdo elegã¬
tiȩ ẽ. ut comico sale ac lepore con¬
sꝑsus sit. lustrare nobiliũ domos:
herere salutationib matronarũ:
religioni nr̃e pugnam facere: et
fidem xp̃i contuitione torquere
uerboꝵ: atq inter hec fr̃i suo de¬
trahere Utiq si errare me arbitͣ¬
tus ẽ. in multis enim offendimus
omnes: et si quis in uerbo ñ peccat.
hic ꝑfectus ẽ uir: debuit uel argu¬
ere uel interrogare ꝑ luteras. quod
uir eruditus et nobilis fecit pãmacbiꝰ:
longiore disserui quo unũquodq sen¬
su dixerim: imitatus saltem tuam
fuisset uerecundiã qui ea loca que
scandalũ quib dã facere uidebantur.
excerpta de uolumine ꝑ ordinẽ di¬
gessisti. poscens ut uł emendarem
uel exponerẽ: & ñ tante me putas¬
set dementie. ut in uno atq eodẽ

Expanded text:
lice, a puellarum consortio separanlice, a puellarum consortio separandus est. non erubescere iuuenem et monachum et, ut sibi uidetur, disertum, cuius de ore Ueneres fluunt, qui tantae in sermocinando elegantiae est, ut comico sale ac lepore conspersus sit, lustrare nobilium domos, haerere salutationibus matronarum, religionem nostram pugnam facere et fidem Christi contentione torquere uerborum atque inter haec fratri suo detrahere! utique, si errare me arbitratus est — in multis enim offendimus omnes et, si quis in uerbo non peccat, hic perfectus est uir —, debuit uel arguere uel interrogare per litteras, quod uir eruditus et nobilis fecit Pammachius,longiore disserui, quo unumquidque sensu dixerim. imitatus saltim tuam fuisset uerecundiam, qui ea loca, quae scandalum quibusdam facere uidebantur, excerpta de uolumine per ordinem digessisti poscens, ut uel emendarem uel exponerem, et non tantae me putasset dementiae, ut in uno atque eodem
Abbreviated transcription (Latin):
suis tantũ caneret musis: et eũ elo¬
quentiȩ suȩ mole oppresserit: Quȩso
gͥ te pater Nuĩe. ut moneas eum. ne
loquatur contra ꝓpositũ suũ: ne cas¬
titatem habitu pollicens. uerbis des¬
truat: ne uirgo uł continens. ipse e¬
nim uiderit quid eẽ se iactet. mari¬
tos uirginib comparet: et frustra
aduersus hominẽ disertissimũ tanto
tempore digladiatus sit: Audio p̃te¬
rea eum libenter uirginũ et uidu¬
arũ cellulas circũire: & ad ducto su¬
ꝑcilio de sacris inter eas litteris phi¬
losophari: Quid in secreto.quid incu¬
biculo. mulierculas docet: Ut hoc
sciant ẽẽ uͥgines quod maritatȩ. ut
florem etatis ñ neglegant. ut comedãt
et bibant. ut balneas adeant.mun¬
dicias appetant. unguenta ñ sꝑnant᷑:.
an magis pudiciciã et ieiuma et
illuuiem corporis: Utiq illa p̃ci¬
pit: quȩ plena uirtutis sunt: fateat᷑¬
gͦ fr̃ publice quod domi loquitur:
aut si & domi eadem docet quȩ pub¬

Expanded text:
sibi tantum caneret et Musis! — elosibi tantum caneret et Musis! — eloquentiae suae mole oppresserit. Quaeso igitur te, pater carissime, ut moneas eum, ne loquatur contra propositum suum, ne castitatem habitu pollicens uerbis destruat, ne uirgo uel continens — ipse enim uiderit, quid esse se iactet — maritos uirgiriibus conparet et frustra aduersus hominem disertissimum tanto tempore digladiatus sit. audio praeterea eum libenter uirginum et uiduarum cellulas circumire et adducto supercilio de sacris inter eas litteris philosophari. quid in secreto, quid in cubiculo mulierculas docet? ut hoc sciant esse uirgines, quod maritas, ut florem aetatis non neglegant, ut comedant et bibant, ut balneas adeant, munditias adpetant, unguenta non spernant? an magis pudicitiam et ieiunia et inluuiem corporis? utique illa praecipit, quae plena uirtutis sunt: fateatur ergo publice, quod domi loquitur, aut, si et domi eadem docet, quae pub
Abbreviated transcription (Latin):
telen. prudentia platonẽ. eruditiõe
aristarcũ. multitudine librorum
turarũ. & omnes sui temporis um¬
ceret tractatores: Peniq dicit᷑ mate¬
riam poscere: et carnea ad eũ aliqͥd
referens.inutranq partem hoc ẽ et
ꝓ iusticia et contra iusticiam dispu-¬
tare: Liberatus ẽ mundus de ꝑicło:
et hereditarie uel centum iurales
cause de baratro erutȩ: quod hic forũ
neglegens. se ad eccłiam transtulit:
Quis hoc nolente fuisset innoxius: Qm
criminosũ non huius seruasset oratio:
cum cepisset in digitos partiri causã.
et syllogismoꝵ suoꝵ retia tendere:
Nam si applausisset pedem. intendis¬
set oculos. rugasset frontẽ. iactasset
manum.uerba tornasset: tenebras
Nec mirũ. sime & absentẽ & iã diu abs¬
q usu latinȩ linguę semigreculum¬
barbarũq. homo latinissimus et
facundissimꝰ suꝑet: cũ p̃sente iouim¬
ano iħu bone qualẽ et quantũ uirũ.
cuius nemo scripta intelligeret. hic

Expanded text:
telen, prudentia Platonem, eruditione telen, prudentia Platonem, eruditione Aristarchum, multitudine librorumturarum omnes sui temporis uincat tractatores. denique dicitur materiam poscere et Carneadeum aliquid referens in utramque partem, hoc est et pro iustitia et contra iustitiam, disputare. liberatus est mundus de periculo et hereditariae uel centumuirales causae de barathro erutae, quod hic forum neglegens se ad ecclesiam transtulit. quis hoc nolente fuisset innoxius? quem criminosum non huius seruasset oratio, cum coepisset in digitos partiri causam et syllogismorum suorum retia tendere? nam si adplosisset pedem, intendisset oculos, rugasset frontem, iactasset manum, uerba tornasset, tenebras nec mirum, si me et absentem et iam diu absque usu Latinae linguae semibarbarumque homo Latinissimus et facundissimus superet, cum praesentem Iouinianum — Iesu bone, qualem et quantum uirum, cuius nemo scripta intellegeret, qui
Abbreviated transcription (Latin):
num monachũ rumigerulũ. rabu¬
lã. uafrũ. tantũ ad detrahendũ. qui
ꝑtrabẽ oculi sui festucã alteriꝰ nita¬
tur eruere.concionari aduersum
me: & libros quos contra iouinianũ
scripsi canino dente rodere. lacera¬
re. conuellere: hc̃ dialecticũ urbis
ur̃ȩ et plautine familiȩ columen
ñ legisse quidem lategorias aristo
nr̃a callida argumentatione dissol¬
uere: Stultus ego. qui me putaue¬
rim hȩc absq philosophis scire non
posse:qui meliorẽ stili partem eam
legerim quȩ deleret. quam quȩ scri¬
beret: frustra gͦ alexandri uerti cõ¬
mentarios: ne quisquã me doctus
magister eisatoten porphirii intro¬
duxit ad logicã: et ut humana con¬
tempnã. sine causa gͤgoriũ natante¬
num. et didimũ in script᷑is scĩs cathe¬
cistas habui Nichil mͥ hebreoꝵ. ꝓfu¬
it eruditio: et ab adolescentia usq
ad hanc ȩtatem cotidiana in lege et
eloquentia tulliũ. argum̃tis aristo¬

Expanded text:
num monachum rumigerulum, rabunum monachum rumigerulum, rabulam, uafrum tantum ad detrahendum, qui per trabem oculi sui festucam alterius nititur eruere, contionari aduersum me et libros, quos contra Iouinianum scripsi, canino dente rodere, lacerare, conuellere; hunc, dialecticum urbis uestrae et Plautinae familiae columen, non legisse quidem xanjifoptai; AristotX\' nostra callida argumentatione dissoluere. stultus ego, qui me pntauerim haec absque philosophis scire non posse; qui meliorem stili partem eam legerim, quae deleret, quam quae scriberet. frustra ergo Alexandri uerti commentarios; nequiquam me doctus magister per slaaftofTjV Porphyrii introduxit ad logicam; et, ut humana contemnam, sine causa Gregorium Nazanzenum et Didymum in scripturis sanctis xa{bY7jtas habui; nihil mihi Hebraeorum profuit eruditio et ab adulescentia usque ad hanc aetatem cotidiana in lege, pr saxto<;, qui eloquentia Tullium, argumentis Aristo
Abbreviated transcription (Latin):
ter quod dñs uoluit susciꝑe gratule¬
mur: deinde quia hoc nobis inmũ¬
do cõmune ẽ. additur nobis pͥuatũ¬
et peculiare nr̃m. qui ad requiem
reuocamur: Sequitur consũmatio
omĩum gaudioꝵ. quod in resurrec¬
tione inuicem nobis dño reformat¬
te reddim᷑: quod apłs pollicet᷑ Holu¬
mus gͥ ignorare uos fr̃s de dormien¬
tib: ut non contristemini sicut et
cum illo suscitabit: hȩc tibi benedie¬
te ꝓ caritate cõmuni transmisi:
Ceterum scio te ualere alios consolari:
Tc̃ te orbitas non inueniet penetra¬
bilem: si alios contra illam ñ cesses
amorem sonant pariter et querelã.
Amorem tuum. quo sedulo monens. ꝙ̃
quȩ tuta in nobis st̃ ꝑtimescis: que¬
relã eoꝵ qui non amant: et queren¬
tes occasionem in peccatis. garriũt
aduersũ frẽm suũ: & contra filium
matris suȩ ponunt scandalũ Scri¬
bis eos. immo nescio quem de triui¬
o. de compitis. de plateis. circum fora¬

Expanded text:
ter quod Dominus uoluit suscipere gratuleter quod Dominus uoluit suscipere gratulemur. deinde quia hoc omnibus in mundo commune, additur priuatum peculiare nostrum quod ad requiem deuocamur. sequitur consummatio omnium gaudiorum, quod in resurrectione inuicem nobis Domino reformante reddemur, quod apostolus pollicetur: nolumus igitur ignorare uos, fratres, de dormientibus ut nocum illo . Haec tibi, benedicte, pro charitate communi transmisi. Caeterum scio te valere, alios consolari. Tunc orbitas non inveniet penetrabilem, si alios contra illam non cesses amorem sonant pariter et querellam: amorem tuum, quo sedulo monens etiam, quae tuta in nobis sunt, pertimescis; querellam eorum, qui non amant et quaerentes occasionem in peccatis garriunt aduersus fratrem suum et contra filium matris suae ponunt scandalum. scribis eos, immo nescio quem de triuio, de competis, de plateis circumfora
Abbreviated transcription (Latin):
ticipium tui sanguinis xp̃o: maxi¬
me quod de occasione debeas tole¬
rare dñi uoluntatẽ. eui non po¬
tes contradicere Et cũ sit omĩb
cõmunis idem casus: uanꝰ dolor
ẽ: qui nec pͥmus uidetur. nec solus:
S dicis: Hullus me de mea desolatio¬
ne mentis angor exulcerat: s pro
derelictis paruulis morientis huma¬
uitatis affectus impulsat: Nec hoc li¬
cet cõmouere anmũ xp̃ianum. ne
contra. xp̃i imꝑia reluctetur: Quid
inter ẽ qñeumq et qualescumq fili¬
os dimisisse: quos iubet᷑ a dño ꝓ causa
deuotionis odisse: Melius ñc̃ saluato¬
ri animã suam moriens dereliquit
in pace: ne in ꝑsecutione dimteret
& filiis ꝓcerto succurret: Postremo
uide si debeat aliquid in dolore con¬
cedi: ubi sine aliquo remedio potest
animus fatigari: Sapienter deb&
clolere qui dolet:ne ꝑclat sine cau¬
sa qd dolet: Nẽ autem contra luctũ
sumenda sunt arma: ut spes nr̃a
possit habere uictoriam: Yrincipali¬

Expanded text:
ticipem toi sanguinis Christo, maxiticipem toi sanguinis Christo, maxime quod uel de occasione debeas tolerare Domini uoluntatem, cui non potes contradicere. et cum sit omnibus , communis hic casus, uanus dolor est, qui nec primus uidetur esse nec solus. sed dicis: nullus me de mea desolatione mentis angor exulcerat, sed pro delictis paruuli morientis humanitatis affectus impulsat. nec hoc licet commouere animum christianum, ne contra Christi imperia reluctetur. quid interest quandocumque et qualescumque filios dimisisse, quos iubeamur a Domino pro causa deuotionis odisse. melius nunc saluam animam suam moriens dereliquit in pace, ne in persecutione dimittere et filiis pro certo succurrit. postremo uide si debeat aliquid dolori concedi, ubi sine aliquo remedio potest animus fatigari. sapienter debet dolere qui dolet ne perdat sine causa quod dolet. nunc autem contra luctum sumenda sunt arma, ut spes nostra possit habere uictoriam. principali