comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arissimo filio suo chome. frater
bernardus clare uallis uocatus
abã in sp̃ci timoris amõulare. Bene
fa̾cis. agnocens debitum tuȩ ꝓmissionis.
et dilate reatum solutionis nondiffitens
S uolote non solum quid. s et euiꝓmise¬
ris cogitare. Nam ego nichil micbiusur¬
poereo quod me coram. et non miebi pro¬
inissum ipse mecum recolis. Frustray
inde times. exꝓb̾atum tibi iriame super
frustratoria dilatione: qui testis accitus
sum. et non dñs uoti. Uidi et gauisussũ
et hoc oro ut gaudiũ meum plenumsit.
quod non erit nisi cum fuerit impleca
ꝓmissio. Terminum posuisti. guemũ
oportuit trans gredi. Grans gressus es
quid ad me : Tuo dño stas. aut cadis
Michi sane decretũ est ꝓ imminentis.¬
iculo. non ꝓbris. non minis agere teri.
s monitis: idq quatenꝰ equo ad misers
animo. Si me atidieris. bene.Si non ẽs
non iudico quẽquã est qui querat et il¬
dicet. Qtuenĩ iudicat nos: dñs est. Ec
hine tibi plus timendũ arbitror ae do¬

Expanded text:
arissimo filio suo THOMAE, frater BERNARDUS Clarae-Vallis vocatus abbas, in spiritu timoris ambulare. 1. Bene facis agnoscens debitum tuae promissionis, et dilatae reatum solutionis non diffitens: sed volo 116 te non solum quid, sed et cui promiseris, cogitare: nam ego mihi nihil usurpo ex eo quod me coram, et non mihi promissum ipse mecum recolis. Frustra proinde times exprobratum tibi iri a me super frustratoria dilatione, qui testis accitus sum, et non dominus voti. Vidi et gavisus sum; et hoc oro, ut gaudium meum plenum sit: quod non erit, nisi cum fuerit impleta promissio. Terminum posuisti, quem non oportuit transgredi. Transgressus es, quid ad me? tuo domino stas, aut cadis. Mihi sane decretum est pro imminenti periculo non probris, non minis agere tecum, sed monitis; idque quatenus aequo admiseris animo. Si me audieris, bene; si non, ego non judico quemquam: est qui quaerat et judicet; qui enim judicat nos, Dominus est . Et hinc tibi plus timendum arbitror ac do
Abbreviated transcription (Latin):
put siquidem gerebas uelatum: s elatũ.
Suibsigno uerecundiȩ: sermo resonabat
inuerecundus. Risus immoderatior in¬
cessris lasciuior. uestitus ornatior: Wim¬
plate mag̃ qtiã uelate congruerent. S
ecce iam uetera xp̃o auctore transierunt.
et noua fieri incipiunt omĩa. dum culcũ
exteriorem interiore cõmutas. et magis
uitam quam uestẽ appetis habere ornatã:
Facis quod debes. immo quod iam olim
fecisse debueras: nam olim iam uoueras.
S sp̃c qui sicut ubi uult ita et quando
uult spirat: nec dum spirauerat. Et ic¬
circo forsitan qđ huc usq egisti: excusati¬
onem ht̃. Qeterũ si flamantem sp̃m qͦ
nunc recaluit sine dubio cor tuum intra
te. et in meditationib tuis exardescentẽ
ignem diuinum iam extingui ꝑmiseris:
quid restat. nisi ut de illi seruandam no¬
ueris igniqui non possit extingui : S ex¬
tinguat potius idem sp̃c inte concupiscen¬
tias carnales: ne forte abhis p̃focato qđ

Expanded text:
put siquidem gerebas velatum, sed elatum: put siquidem gerebas velatum, sed elatum: sub signo verecundiae sermo resonabat inverecundus. Risus immoderatior, incessus lascivior, vestitus ornatior, wimplatae magis quam velatae congruerent. Sed ecce jam vetera Christo auctore transierunt, et nova fieri, incipiunt omnia, dum cultum exteriorem interiore commutas, et magis vitam quam vestem appetis habere ornatam. Facis 124 quod debes, imo quod jam olim fecisse debueras: nam olim jam voveras. Sed Spiritus, qui, sicut ubi vult, ita et quando vult, spirat, necdum spiraverat. Et idcirco forsitan quod hucusque egisti, excusationem habet. Caeterum si flammantem spiritum, quo nunc recaluit sine dubio cor tuum intra te, et in meditationibus tuis exardescentem ignem divinum jam exstingui permiseris, quid restat, nisi ut te illi servandam noveris igni qui non possit exstingui? Sed exstinguat potius idem Spiritus in te concupiscentias carnales, ne forte ab his praefocato quod
Abbreviated transcription (Latin):
tate reppuleras. Non autẽ ualens quod
stulte uolebas: non tu qtidem mundum.
s te mundus repulerat. Dm̃ngͦ repellens.
et a scło repulsa. inter duas ut dr̃ sellas cor¬
rueras. Nec deo itaq unuebas. quia nole¬
bas. nec scło quia non poteras.Alteri qui¬
dem uolens.alteri inuita. s tam̃ utriq
mortua. Sic debet contingere his qui
ostentant. et intus aliud appetunt.
At uͦ nunc ꝑ dei miscdiam. incipis reui¬
et in xp̃o etiã mori uita. Beati nempe
mortui qui in dño moriuntur. Ex hoc
iam nec uotum tuum irritum. nec cassã
ꝑfessionem causabimur. Ex hoc iam
nec corporis integritas ammi corrupti¬
onc infirmabitur.nec morum pͣuitate
uirginitatis titulus obseurabitur. Ex
hoc iam nec falsum nom̃ nec uacuũ tie la¬
men portabis. Ut quid enĩ hactenus
nonna et scĩmonialis uocitata es. quę
sata es: Our uelum incapite mentieba¬
tur reuerentiam: et sub uelo petulans
oculus exhibebat impudiciciam: Ca¬

Expanded text:
tate repuleras: non autem valens quod tate repuleras: non autem valens quod stulte volebas, non tu quidem mundum, sed te mundus repulerat. Deum ergo repellens, et a saeculo repulsa, inter duas, ut dicitur, sellas corrueras. Nec Deo itaque vivebas, quia nolebas; nec saeculo, quia non poteras: alteri quidem volens, alteri invita; sed tamen utrique mortua, Sic debet contingere his qui ostentant, et intus aliud appetunt. At vero nunc per Dei misericordiam incipis reviet in Christo etiam mori, vita. Beati nempe mortui, qui in Domino moriuntur. 3. Ex hoc jam nec votum tuum irritum, nec cassam professionem causabimur: ex hoc jam nec corporis integritas animi corruptione infirmabitur, nec morum pravitate virginitatis titulus obscurabitur: ex hoc jam nec falsum nomen, nec vacuum velamen portabis. Utquid enim hactenus nonna et sanctimonialis vocitata es, quae rsata es? Cur velum in capite mentiebatur reverentiam, et sub velo petulans oculus exhibebat impudentiam? Ca
Abbreviated transcription (Latin):
Annontibi iam abipso pͥusquã ame huius
rei ueritas ꝑsuasa est: Quando enim
tu femina et iuuencula formosa et in¬
genua. sic fragilem et sexum uinceres
et etatem. sic spcc̃tabilem et formam
et generositatem contẽpneres:nisicun¬
lorum iam tibi comꝑatione uilescerent.
que te interius et confortant. ut uincas.
et delectant ut p̃feras: Nec inmerito
Modica transitoria. terrena sunt. que
despicis. Marima et̾na celestia sunt
que appetis.Plus dicam: et uerũ dicã.
Genebras deseris: et lucem ingrederis.
Deꝓfundo fluctuum:emergis ad por¬
tum: De misera seruitute: in felicem
libertatẽ respiras. De morte demq tran¬
sis aduitam. Siquidem usq modo tua
non dei uoluntate.tua uiuens non dei lege:
uiuens. mortua eras. Uiuens deo mundo.
mortua deo:siue ut uerius loquar. nec
mundo uitiens. nec deo. Uolens quippe
stib habitu et nomine religionis instar
uniꝰ de scło conuersari. sola dm̃ade tiolun¬

Expanded text:
An non tibi jam ab ipso, priusquam a me, hujus An non tibi jam ab ipso, priusquam a me, hujus rei veritas persuasa est? Quando enim tu femina et juvencula, formosa et ingenua, sic fragilem et sexum vinceres et aetatem; sic spectabilem et formam et generositatem contemneres, nisi cunlorum jam tibi comparatione vilescerent, quae te interius et confortant ut vincas et delectant ut praeferas? 2. Nec immerito. Modica, transitoria, terrena sunt quae despicis; maxima, aeterna, coelestia sunt quae appetis. Plus dicam, et verum dicam: tenebras deseris, et lucem ingrederis. De profundo fluctuum emergis ad portum; de misera servitute in felicem libertatem respiras; de morte denique transis ad vitam: siquidem usquemodo tua non Dei voluntate, tua vivens non Dei lege, vivens mortua eras; vivens mundo, mortua Deo; sive, ut verius loquar, nec mundo vivens, nec Deo. Volens quippe sub habitu et nomine religionis instar unius de saeculo conversari, sola Deum a te volun
Abbreviated transcription (Latin):
erudelitas potest. Nec atineis roditur.
nec uetustate corrumpitur: nec consumi¬
tur usu. In morte uiuit: Nimirũ anime
res est non corporis. et obhoc simul eũ am¬
ma de corpore abit: non obit cum corpore
Porm anime non habent quid faciant:
etiam qui corpus occidunt. ad altam
uerum et ꝑfectum gaudium
uelle tende comꝑi. Quod non est de terra
s decelo. idest non de hac contialle plorati¬
onis. s de illa quam fluminis impetus
letificat ciuitate dei. Et reuera illud tie¬
rum et solum est gaudrum. quod non de
creatura. s de creatore concipitur:et qđ
eum possedis. nemo tollet a te. Qui com¬
parata omĩs aliunde iocunditas meror
est om̃is suauitas. dolor est. om̃e dulce.
amarum. om̃e decorum fedtm: omne
postremo quodcumq aliud delectari
possit. molestum. Demq tumichi testis
es inhac re.Te ipsam interroga: quia
tutibi familiarius credes. Numquid
non hoc ipsum clamat incorde tuo sp̃ẽ sẽs:

Expanded text:
crudelitas potest. Nec a tineis roditur, crudelitas potest. Nec a tineis roditur, nec vetustate corrumpitur, nec consumitur usu. In morte vivit. Nimirum animae res est, non corporis: et ob hoc simul cum anima de corpore abit, non obit cum corpore. Porro animae non habent quid faciant, etiam qui corpus occidunt. 123 verum et perfectum gaudium velle tendere comperi, quod non est de terra, sed de coelo; id est, non de hac convalle plorationis, sed de illa quam fluminis impetus laetificat civitate Dei. Et revera illud verum et solum est gaudium, quod non de creatura, sed de Creatore concipitur; et quod cum possederis, nemo tollet a te: cui comparata omnis aliunde jucunditas, moeror est; omnis suavitas dolor est; omne dulce, amarum; omne decorum, foedum; omne postremo quodcunque aliud delectare possit, molestum. Denique tu mihi testis es in hac re: te ipsam interroga, quia tu tibi familiarius credes. Nunquid non hoc ipsum clamat in corde tuo Spiritus sanctus?
Abbreviated transcription (Latin):
tem. s non carnem:. sane felicior quã for¬
tior inhac parte.Optimus et optabilis
ualde ornatus iste: qui et angłis possit cẽ.
inuidiosus.S aduerte et aliud de eodam.
ꝑfecto tanto manet tibi tutus: quanto
et ꝓprius. Uides nempe auro. argento.
lapidib p̃ciosis. et omi demiq cultu regio.
non tamornatas. quam oneratas. Uides
longas pꝰsetrahentes fimbrias.⁊psasq
p̃ciosissimas.: et densas pulueris nubes ex¬
citantes in aera. Non te moueant hecIlle
illa tiel inmorte deponent. te tua scĩtas
non relinquet. Non sunt sua que portant
Cum interierint non sument omĩa. neq
descendet ctim eis gła hec. Mundus cuiꝰ
sunt. nudis illis exeuntib retinebit. eisdẽ
uanis uanas similiter alias seducturus.
At uero illetuus ornatus: non sie. firmis¬
sime tibi ut dixi manet ꝓpterea tutus.
quia cuus. Hullis facile aut cedit iniu¬
rus aut patet insidiis. Aduersus huius¬
modi nil furis calliditas: nil furentis

Expanded text:
tem, sed non carnem: sane felicior, quam fortem, sed non carnem: sane felicior, quam fortior in hac parte. Optimus et optabilis valde ornatus iste, qui et angelis possit esse invidiosus. 6. Sed adverte et aliud de eodem. Profecto tanto tibi manet tutus, quanto et proprius. Vides nempe auro, argento, lapidibus pretiosis, et omni denique cultu regio non tam ornatas quam oneratas. Vides longas post se trahentes fimbrias, ipsasque pretiosissimas, et densas pulveris nubes excitantes in aera. Non te moveant haec. Illae illa vel in morte deponent: te tua sanctitas non relinquent. Non sunt sua quae portant. Cum interierint, non sument omnia, neque descendet cum eis gloria haec. Mundus, cujus sunt, nudis illis exeuntibus retinebit, eisdem vanis vanas similiter alias seducturus. At vero tuus ille ornatus non sic. Firmissime tibi, ut dixi, manet, propterea tutus, quia tuus. Nullius facile aut cedit injuriis, aut patet insidiis. Adversus hujusmodi nil furis calliditas, nil furentis
Abbreviated transcription (Latin):
et uariis sp̃eb. eius que p̃terit figure mun¬
di. foris sibi conficere satagt̃: unde oculis
insipientum appareant speciosȩ. Indig¬
num tibi iudica. formam apellib murui
et oꝑib uermium mutuari. Tua tibi sif¬
ficiat. Ille est uerus ꝓpͥitisq cuiusq rei
decor: qui nulla inter iacente materia p
se inẽ. Oquam decenti rubore genas
suffundit uirgineas. ingeniti genima
pudoris. Que maures reginarum. huic
comparabuntur : Nec inferioris insigne
decoris. disciplina prefert. O quam cõpo¬
situm reddit omnẽ puellaris corporis sta
tum: nec non et mentis habitum discipli¬
na. Ceruicem submittit. ponit suꝑcilia.
componit uultum. ligat oculos cachin¬
nos cohibet. moderatur linguam. gulã
frenat. iram sedat:. format incessum. Ta¬
lib decet pudicicie uestem distingu
margaritis. Istius modi entumdata
uarietate uirginitas:cui głe merito non
p̃fertur: Anglice: Angłs ht̃ uirginita¬

Expanded text:
et variis speciebus ejus quae praeterit figurae munet variis speciebus ejus quae praeterit figurae mundi, foris sibi conficere satagunt, unde oculis insipientium appareant speciosae. Indignum tibi judica, formam a pellibus murium, et operibus vermium mutuari. tua tibi sufficiat. Ille est verus propriusque cujusque rei decor, qui nulla interjacente materia per se inest. O quam decenti rubore genas suffundit virgineas ingeniti gemma pudoris! quae inaures reginarum huic comparabuntur? Nec inferioris insigne decoris disciplina praefert. O quam compositum reddit omnem puellaris corporis statum, nedum  al. nec non et mentis habitum, disciplina! Cervicem submittit, ponit supercilia, componit vultum, ligat oculos, cachinnos cohibet, moderatur linguam, gulam frenat, iram sedat, format incessum. Talibus decet pudicitiae vestem distingui margaritis. Istiusmodi circumdata varietate virginitas, cui gloriae merito non praefertur? Angelicae? Angelus habet virginita
Abbreviated transcription (Latin):
bulat᷑. Qũdĩ beneficia. ĩmolas dõ sacͥficiũ laudis.
Bonum animȩ ornamentum confessio: quę
et peccatorem ptirgat. et iustum reddit pur¬
gatiorem. Absq confessione. iustus iudicat᷑
ingratus: et peccator mortuus reputatur.
Amortuo quippe tanquam qui non sit:pe¬
rit confessio. Confessio gͥ peccatoris est uita.
iusti gła. Et necessaria est peccatori: et iustũ
nichilominus decet. Deniq rectos decet lau¬
datio. Serica et purpura. et tincturarum
fucus. decorem hñt: s non p̃bent. Quic quid
tale applices corpori. erponit spẽm suam.
non de ponit.Secum deniq tollit: cum tol¬
litur ipsum. Porro decor quicum ueste in¬
duitur. et cum ueste deponitur: uestis pro¬
culdtibio est. non uestiti. Tugͦ noliemula¬
ri in malignantib et mendicantib pulcͥ¬
tudinem alienam: uibi ꝑdiderint suam.
Natiuo quippe et interno se ꝓdũt decore
nudas q̃ tanto studio et p̃cio. de diuersis

Expanded text:
ibulatus: cum Dei beneficia, immolas Deo sacrificium laudis. ibulatus: cum Dei beneficia, immolas Deo sacrificium laudis. Bonum animae ornamentum confessio, quae et peccatorem purgat, et justum reddit purgatiorem. Absque confessione justus judicatur ingratus, et peccator mortuus reputatur. A mortuo quippe, tanquam qui non sit, perit confessio . Confessio igitur, peccatoris est vita, justi gloria: et necessaria est peccatori, et justum mihilominus decet. Denique rectos decet laudatio . Serica, et purpura, et tincturarum fucus decorem habent, sed non praebent. Quidquid tale applices corpori, exponit speciem suam, non deponit. Secum denique tollit, cum tollitur ipsum. Porro decor qui cum veste induitur, et cum veste deponitur, vestis procul dubio est, non vestiti. 5. Tu ergo noli aemulari in malignantibus, et mendicantibus pulchritudinem alienam, ubi perdiderint suam. Nativo quippe et interno se produnt decore nudas, quae tanto studio et pretio de diversis
Abbreviated transcription (Latin):
non humanis. Intus est quod delectat.
quia intus est. quem delectat. nisi forte
de tuo. Deniq omĩs gła eius filie regis
abintus. Iocundare filia fyon. et erulta
satis filia ierłm. quia concupitit rex de¬
corem tuum. si tamen confessionem et
decorem induis. amicta lumine sicut
uestimento. Nempe confessio et puleri¬
tudo inconspectu eius. Quius: Specio¬
si forma p̃ filiis hominum. Ipsius. in quẽ
desiderant angłi ꝓspicere. Audis eui pla¬
ces: ama uinde places. Ama confessionem.
ob quam amaris. Ama confessionem. si
affectas decorem. Confessioni iungitur
decor: iungitur puleritudo. Habes uitrc̃i¬
q: Confessionem et decorem induisti: et
confessio et pulcritudo inconspectu eius.
Reuera ubi confessio.:ibi puleritudo. ibi
decor. Si peccata sunt. inconfessione lauan¬
tur. Si bona oꝑa:confessione cõm̃dant᷑. Qũ
mala tua confiteris: sacͥficiũ est dõ sp̃s cont̾¬

Expanded text:
non humanis. Intus est quod delectat, non humanis. Intus est quod delectat, quia intus est quem delectat: nisi forte de tuo. Denique omnis gloria ejus filiae regis ab intus . Jucundare, filia Sion, et exsulta satis, filia Jerusalem, quia concupivit Rex speciem tuam: si tamen confessionem et decorem induis, amicta lumine sicut vestimento. Nempe confessio et pulchritudo in conspectu ejus. Cujus? Speciosi forma prae filiis hominum; ipsius in quem desiderant angeli prospicere. 4. Audis cui places: ama unde places, ama confessionem, ob quam amaris: ama confessionem, si affectas decorem. Confessioni jungitur decor, jungitur pulchritudo. Habes utrumque: Confessionem et decorem induisti ; et: Confessio et pulchritudo in conspectu ejus . Revera ubi confessio, ibi pulchritudo, ibi decor. Si peccata sunt, in confessione lavantur: si bona opera, confessione commendantur. Cum mala tua confiteris, sacrificium est Deo spiritus contr
Abbreviated transcription (Latin):
gulari nichilominus duleiq modulamine ca¬
nitura letab̃is impso: et letificabis ciuitatem
dei. cantans et cursitans: et sequens agnum qͦ¬
cumq ierit. Illud siquidem nec oculus uidit.
nec auris audtuit. nec in cor hominis ascendit:
quod tibi p̃paratum est. et cuite p̃parariopor¬
tec. Hec gͦ p̃cerimito que infuturo reposita st̃
tibi. p̃sentia tantum loqtor. caloquor quȩ de
pͥmiciis sp̃s iam tenes. sponsi exenia arras
sponsalicias: benedictiones dulcedinis inquib
te p̃uenit. quem et subsecuturum atq qđ deẽ.
completurum expectas: Ille ille in medium
ueniat sũmo decore spectabilis. ipsis quoq
angłis ãd mirandus ornatus: et ꝓferant siqͥd
sumile hnĩt filiȩ babilonis. qtiarũ uere gloria
inconfusione. Indutintur purpura
et bysso: et subinde conscientia panno¬
sa iacet. Fulgent monilib: morib sor¬
dent. S contra tu foris pannosa. intus
speciosa resplendes: s diuinis aspectib

Expanded text:
gulari nihilominus dulcique modulamine cagulari nihilominus dulcique modulamine canitura, laetaberis in ipso, et laetificabis civitatem Dei, cantans, et cursitans, et sequens Agnum quocunqne ierit. Illud siquidem nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quod tibi praeparatum est, et cui te praeparari oportet. 3. Haec ergo praetermitto, quae in futuro reposita sunt tibi: praesentia tantum loquor, ea loquor quae de primitiis spiritus jam tenes, sponsi xenia, arrhas sponsalitias, benedictiones dulcedinis, in quibus te praevenit, quem et subsecuturum, atque quod deest completurum exspectas. Ille, ille in medium veniat summo decore spectabilis, ipsis quoque angelis admirandus ornatus: et proferant si quid simile habent filiae Babylonis, quarum vere gloria in confusione. Induuntur purpura et bysso, et subinde conscientia pannosa jacet: fulgent monilibus, moribus sordent. E contra tu foris pannosa, intus speciosa resplendes, sed divinis aspectibus,
Abbreviated transcription (Latin):
te ut similitudo templi: responde. Regnũ
meũ non est de hoc mundo. Responde. Tem¬
ptis metm nondum aduenit: tempus autẽ
urm̃ semꝑest paratum. Responde.Gloria
mea abscondita est. etm xp̃o indeo. Cũ autẽ
xp̃c apparuerit uita mea: tunc et ego appa¬
rebocum ipso ingła. Quamquã et si głari
oportet. potes tu quoq ingenue. potes se¬
cure. tantum indño. Omitto sane coronã:
quam tibi dñs p̃parauit inet̃num. Sileo
reꝓmissiones que te inposterum manent.
quod felix sponsa admittenda es reuelata
facie speculari głam sponsitui: quod te exhi¬
biturus est głosam. non habentem maculam
aut rugam. aut aliquid huiꝰmodi: quod et̃nis
excepturus amplexib. ponet leuam sub ea¬
pite tuo. et dextera illius amplexabitur te.
Pretereo locum nominatum. quem uirginita¬
tis p̃rogatiua singularem a filus et filiab in
regno es ꝓculdubio sortitura. Sileo et cantieũ
illud nouum quod uirgo cum uirginib sin¬

Expanded text:
tae ut similitudo templi; responde: Regnum tae ut similitudo templi; responde: Regnum meum non est de hoc mundo; responde: Tempus meum nondum advenit, tempus autem vestrum semper est paratum: responde: Gloria mea abscondita est cum Christo in Deo; cum autem Christus apparuerit vita mea, tunc et ego apparebo cum ipso in gloria . Quanquam et si gloriari oportet, potes tu quoque ingenue, potes secure, tantum in Domino. Omitto sane coronam, quam tibi Dominus praeparavit in aeternum. Sileo repromissiones, quae te in posterum manent: quod felix sponsa admittenda es revelata facie speculari gloriam sponsi tui; quod te sibi exhibiturus est gloriosam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi; quod aeternis excepturus amplexibus, ponet laevam sub capite tuo, et dextera illius amplexabitur te. Praetereo locum nominatum, quem virginitatis praerogativa singularem a filiis et filiabus in regno es procul dubio sortitura. Sileo et canticum illud novum, quod virgo cum virginibus sin
Abbreviated transcription (Latin):
munere tuũ est: hoc cuorum. Porro qđ
tuum est: tanto carius est. quantorarius.
Nam siiuiris uircus rara est auis inter
bili: Deniq mutierem fortem quis inue¬
met : Mtiltomagis quis fortẽ et nobilem :
Minime quidem ds̃ est. acceptor ꝑsonarũ:
nescio tam̃ quo pacto uirtus innobili plus
placet. An forte quia plus claret: Siqui¬
dem ignobilis eum caret gła. non facile
liquet. utrum quia nolit. anquia non
possit habere. Laudo fact̾am de necessita¬
te uirtutem: s plus illã quã eligit lib̾tas.
non indicit necessitas. Certent gͦ cetere
quȩ spem non habent ꝓrerum fugaeium
atq fallacium uili breuiq głola:tu speiq̃
non confundit innitere. Tute inquam ei
quod breue hoc ac momentaneum tribula¬
tionis tue stipramodum in sublime oꝑatur:
pondĩ głe reseruato. Quod si tibi exꝓbraue¬
rint filie belial. ille quȩ extento collo fractis
incedunt gressib. composite et circumorna¬

Expanded text:
munere tuum est, hoc tuorum. Porro quod munere tuum est, hoc tuorum. Porro quod tuum est, tanto charius est, quanto rarius. Nam si in viris virtus rara est avis in terbili? Denique mulierem fortem quis inveniet? . Multo magis quis fortem et nobilem? Minime quidem Deus est acceptor personarum: nescio tamen quo pacto virtus in nobili plus placet. An forte quia plus claret? siquidem ignobilis, cum caret gloria, non facile liquet utrum quia nolit, an quia non possit habere. Laudo factam de necessitate virtutem; sed plus illam quam eligit libertas, non indicit necessitas. 2. Certent ergo caeterae, quae spem non habent, pro rerum fugacium atque fallacinm vili brevique gloriola: tu spei, quae non confundit, innitere. Tu te, inquam, ei quod breve hoc ac momentaneum tribulationis tuae supra modum in sublime operatur, ponderi gloriae reservato. Quod si tibi exprobraverint filiae Belial, illae quae extento collo, fractis incedunt gressibus, compositae et circumorna
Abbreviated transcription (Latin):
digne respuitur: s quia multi aliter sa¬
pientes. meius estimatione de sipiunt:
tu iure laudaris. quia non falleris.Flos
fem est: uapor est. ad modicum parens.
Ipse eius qualiscumq status: nonne plus
anxietatis quam ioeunditatis habet :
dum uendicas. dum de fendis. dum in¬
uides. dum scispicaris. dum semꝑ ambis
quȩ non habes. et nullis adeptis acqui¬
rendi cepescit ardor: quȩ requies ingła
tua : Si qua tam̃ est. pret̾it iocunditas
non reditura: et manet anxietas non re¬
lictura. Ceterum. uideas eam quã pluri¬
mos non apprehendere:contempnere
ꝑ paucos. Cur hoc : ꝑfecto quia necessi¬
tas multorum est: uirtus paucorum.
Paticorũ inquã paucorũ: p̃sertim nobi¬
lium: Deniq: non multos nobiles: s ig¬
nobilia mundi elegit deus. Pinde bene¬
ceteris de contemptu głe głosius sublima¬
ris: et sublimius głaris. Insignior plane
atq illustrior quod de paucis facta es.
qua qđ orta de magnis. Illud namq dei

Expanded text:
digne respuitur; sed quia multi 121 aliter sadigne respuitur; sed quia multi 121 aliter sapientes in ejus aestimatione desipiunt, tu jure laudaris, quia non falleris. Flos feni est, vapor est ad modicum parens. Ipse ejus qualiscunque status, nonne plus anxietatis, quam jucunditatis habet? Dum vindicas, dum defendis, dum invides, dum suspicaris, dum semper ambis quae non habes, et, nonnullis adeptis, acquirendi non tepescit ardor, quae requies in gloria tua? Si qua tamen est, praeterit jucunditas non reditura, et manet anxietas non relictura. Caeterum videas eam quamplurimos non apprehendere, contemnere perpaucos. Cur hoc? Profecto quia necessitas multorum est, virtus paucorum. Paucorum, inquam, paucorum, praesertim nobilium. Denique non multos nobiles, sed ignobilia mundi elegit Deus . Proinde benertantibus caeteris, de contemptu gloriae gloriosius sublimaris, et sublimius gloriaris; insignior plane atque illustrior, quod de paucis facta es, quam quod orta de magnis. Illud namque Dei
Abbreviated transcription (Latin):
garis. unde ulterius non emergas: pri¬
usquã ligatis manib et pedib ꝓieiaris
intenebras exteriores. uͥ ẽ. fletus et stri¬
dor dentium: priusquam detrudaris in
locum tenebrosum. et oꝑtum mortis ca¬
ligine.Erubescis forte redire.quia ad
horam cessisti: Erubesce fugam. et non
post fugam reuerti inp̃lium. et rursum
pugnare: nec dum finis ptigne. nec dum
ab inuicem dimicantes acies discesserunt.
adhuc uictoria p̃manib est. Si us. nolu¬
mus uincere sine de. neccuam tibi inui-¬
demus głȩ portionem:. leti occuremus tibi.
letis de excipiemus amplexib dicemusq
epulari et gaudere oportet. quia hic filiꝰ
nr̃ mortuus fuerat et reuixit. ꝑierat
en nardus abbas. de claraualle
sophiȩ uirgini. uirginitatis seruare ti¬
culum: app̃hendere fructum. Fallax
qła. et nana est. puileritudo. iuilier tim̃es
dm. ipsa laudabitur. Condelector filia
qłẽ uirtutis tuȩ: qua fallacem mundi
qłam respuisse narraris. Ipsa quidem

Expanded text:
garis, unde ulterius non emergas; prigaris, unde ulterius non emergas; priusquam ligatis manibus et pedibus projiciaris in tenebras exteriores, ubi est fletus et stridor dentium; priusquam detrudaris in locum tenebrosum, et opertum mortis caligine. Erubescis forte redire, quia ad horam cessisti. Erubesce fugam, et non post fugam reverti in praelium, et rursum pugnare. Necdum finis pugnae, necdum ab invicem dimicantes acies discesserunt: adhuc victoria prae manibus est. Si vis, nolumus vincere sine te, nec tuam tibi invidemus gloriae portionem. Laeti occurremus tibi, laetis te recipiemus amplexibus, dicemusque: Epulari et gaudere oportet, quia hic filius noster mortuus fuerat, et revixit; perierat, ERNARDUS abbas de Clara-Valle, SOPHIAE virgini, virginitatis servare titulum, apprehendere fructum. 1. Fallax gratia, et vana est pulchritudo: mulier timens Deum, ipsa laudabitur . Condelector, filia, gloriae virtutis tuae, qua fallacem mundi gloriam respuisse narraris. Ipsa quippe
Abbreviated transcription (Latin):
oleo suꝑte fili mi Gaufride:
Noleo suꝑte. Et merito. Quis
enim non doleat florem itiuen¬
tutis tue quẽ letantib angłis deo illi¬
batum optuleras inodorem suauita¬
tis. nunc a demonib conculcari. uicioꝵ
spureus et secłi sordib inqͥnari: Quomͦ qͥ uo¬
catꝰ eras adeo. rcuocantẽ diabolũ seqñs. et qũe
xp̃c trahere ceꝑat pꝰ se. repente pedẽ ab ip¬
so ĩtroitugłe retraxisti : Inte exꝑior
nunc ueritatem sermonis dñi quem
dixit. inimici hominis domestici etꝰ.
Amici tui et ꝓximi tui. ad uersumte
appropinquatierunt et steterunt.
Reuocauerunt te in fauces leonis: et
inportis mortis iterum collocauerunt
te. Collocauierunt te inobscuris sicut
mortuos scłi. et iam parum est ut de¬
scendas inuentrem inferi. iam te de¬
glutire festinat: ac rugientib p̃para¬
tis adescam tradere deuorandũ. Reu̾¬
tere queso reuertere. et pͥusquam de
absorbeat ꝓfundum. et urgeat suꝑ
te puteus os suum: pͥusquam de mer¬

Expanded text:
oleo super te, fili mi Gaufride, doleo super te. Et merito. Quis enim non doleat florem juventutis tuae, quem laetantibus angelis Deo illibatum obtuleras in odorem suavitatis, nunc a daemonibus conculcari, vitiorum spurcitiis, et saeculi sordibus inquinari? Quomodo qui vocatus eras a Deo, revocantem diabolum sequeris, et quem Christus trahere coeperat post se, repente pedem ab ipso introitu gloriae retraxisti? In te experior nunc veritatem sermonis Domini, quem dixit: Inimici hominis, domestici ejus . Amici tui et proximi tui adversum te appropinquaverunt, et steterunt. Revocaverunt te in fauces leonis, et in portis mortis iterum collocaverunt te. Collocaverunt te in obscuris, sicut mortuos saeculi: et jam parum est ut descendas in ventrem inferi; jam te deglutire festinat, ac rugientibus praeparatis ad escam tradere devorandum. 2. Revertere, quaeso, revertere, priusquam te absorbeat profundum, et urgeat super te puteus os suum; priusquam demer
Abbreviated transcription (Latin):
est michi. et terrena adtilatur ꝓmissio.
blanditur consolatio carnis : Gustato
spũ. necesse est desipere carnem. Affectan¬
ti cȩlestia. terrena non saptunt: et̃ns in¬
hianti. fastidio sunt transitoria. Desim¬
te gͥ parentes mei.desintte et uos frustra
plorando affligere. et me gratis inquie¬
tare. ne si adieceritis ultia nun¬
elongare cogatis. Si autẽ dimittitis:
claram uallẽ inꝑpetuum non dimittã
Hec requies mea in scłm sełi: hic habi¬
tabo qm̃elegi eam. Ibi ꝓmeis atq ur̃is
peccatis iugiter orabo. ibi p̃cib assiduis
quod et uos cupitis impetrabo sipotero:
ut qui eius amore hoc modico tẽpore ab
inuicem separamur. in alio scło simtl
felici et in separabili societate in eiꝰ amore

Expanded text:
est mihi ; et terrena adulatur promissio, est mihi ; et terrena adulatur promissio, blanditur consolatio carnis! Gustato spiritu, necesse est desipere carnem; affectanti coelestia, terrena non sapiunt; aeternis inhianti, fastidio sunt transitoria. Desinite igitur, parentes mei, desinite et vos frustra plorando affligere, et me gratis revocando inquietare: ne, si adjeceritis nuntios uelongare cogatis. Si autem dimittitis, Claram-Vallem in perpetuum non dimittam. Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi eam. Ibi pro meis atque vestris peccatis jugiter orabo; ibi precibus assiduis quod et vos cupitis impetrabo, si potero, ut, qui ejus amore hoc modico tempore ab invicem separamur, in alio saeculo simul felici et inseparabili societate, in ejus amore
Abbreviated transcription (Latin):
rientib. alios uidere morientes : Non
hoc michi ꝑsuadet diues ille. qui intorm̃¬
tis desꝑatus de sui liberatione. rogabat
nunciari frĩb suis. ne et ipsi uenirent in
locum eundem tormentorum: timens ꝓ¬
ctil dubio exstiorũ cruciatu. augeri suũ.
Quid gͦ : Ibo et consolabor lugentem ma¬
trem meam. mei ad tempꝰuisicatione ut
inet̃num lugeam et me et ipsam sine con¬
solatione: Ibo inquã et satisfatiã patͥ meo
irascenti ꝓ meiadtẽpꝰ absentia: consolandus
et ipse ad tẽpꝰde eiꝰ p̃sentia ut pꝰmodũ et qͥsq ꝓ
se. et ut̃q ꝓ alt̾utro ĩconsolabili desolem᷑ tristi¬
cia : An potius exemplo apłi non acqui¬
escens carm et sanguini uocem audiam
dm̃i iubentis. dimitte mortuos sepelire
mortuos suos: et cantabo cum dauid.
renuit consolari anima mea. et cum ihe¬
remia. diem hominis non concupiui dñe
tu scis : Quidenim : Funes ceciderunt mͥ
inpreclaris. celestisq hereditas preclara

Expanded text:
rientibus, alios videre morientes? Non rientibus, alios videre morientes? Non hoc mihi persuadet dives ille qui, in tormentis desperatus de sui liberatione, rogabat nuntiari fratribus suis ne et ipsi venirent in locum eumdem tormentorum , timens procul dubio ex suorum cruciatu augeri suum. 3. Quid ergo? ibo et consolabor lugentem matrem meam mei ad tempus visitatione, ut in aeternum lugeam et me et ipsam sine consolatione? Ibo, inquam, et satisfaciam patri meo irascenti pro mei ad tempus absentia, consolandus et ipse ad tempus de ejus praesentia, ut postmodum et quisque pro se, et uterque pro alterutro inconsolabili desoletur tristitia? An potius exemplo Apostoli non acquiescens carni et sanguini 120, vocem audiam Domini jubentis: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos ; et cantabo cum David: Renuit consolari anima mea ; et cum Jeremia, Diem hominis non concupivi, Domine tu scis? Quid enim? funes ceciderunt mihi in praeclaris, et coelestis haereditas praeclara
Abbreviated transcription (Latin):
et militem xp̃i ꝓpe iam rapto cęlo criũphan¬
tem. quod non in me głor. s in eo qui uicit
inundũ. ab ipseiam introitu głe. tanquam
canem ad uomitũ. tanquam suem ad lutũ.
ad secłm reducere moliuntur. Mira abusio.
Domꝰ is auai. ardet. ignis instat a tergo.
et fu in p̃uo gienti ꝓhibetur egredi. eua¬
denti suadetur regredi: et hoc abhis qui in
incendio positi sunt. et obstinatissima de¬
mentia ac dementissima obstinatione fu¬
gere ꝑiculũ nolunt: Prohfuror. Si uos con¬
tempnitis mortem urãm: cur etiã appetitis
meam: Si inquam negligitis salutẽ urãm:
quid ituat etiã ꝑsequi meam: Quare uos
non potius sequimini me fugientẽ. ut non
ardeatis : An hoc est ur̃ieruciatus leuam̃.
si me etiã ꝑimatis. et hoc solum timetis
ne soli ꝑeatis: Ardens ardentib quod
solatium prestare poterit: Quȩ inquã
consolatio dampnatis. socios habere sue
dampnationis: Quod ue remedium mo¬

Expanded text:
et militem Christi prope jam rapto coelo triumphanet militem Christi prope jam rapto coelo triumphantem quod non in me glorior, sed in eo qui vicit mundum ab ipso jam introitu gloriae, tanquam canem ad vomitum, tanquam suem ad lutum, ad saeculum reducere moliuntur! Mira abusio! domus ardet, ignis instat a tergo, et fugienti prohibetur egredi, evadenti suadetur regredi! et hoc ab his qui in incendio positi sunt, et obstinatissima dementia ac dementissima obstinatione fugere periculum nolunt. Proh furor! si vos contemnitis mortem vestram, cur etiam appetitis meam? Si, inquam, negligitis salutem vestram, quid juvat etiam persequi meam? Quare vos non potius sequimini me fugientem, ut non ardeatis? An hoc est vestri cruciatus levamen, si me etiam perimatis: et hoc solum timetis, ne soli pereatis? Ardens ardentibus quod solatium praestare poterit? quae, inquam, consolatio damnatis, socios habere suae damnationis? quodve remedium mo
Abbreviated transcription (Latin):
immo uniu̾sorum patrem. Alioquin quid mͥ
et uobis: Quid a uobis habeo insi peccatum et
miseriam: Hoc solum quod gesto corruptibi¬
le corpus: de ur̃o me habere fateor et agnosco.
Non sufficit uobis quod me in hanc seculi mi¬
seriam. miseri miserũ induxistis. quod in
peocato ur̃o. peccatores peccatorem genuistis.
quod et inpeccato natum. de peccato nutristis.
nͥ eñi inuidendo michi miscdiam. quiã conse¬
cutus sum abeo q̃ui non uult mort̾e peccato¬
ris. filtum insuꝑ gehenne faciatis: Odurã
patrem. o scuam matrem. o parentes crude¬
les et impios. immo non parentes s ꝑempto¬
res:quorum dolor. salus pignoris. quorum
consolatio. inors filui est. Qui me malunt ꝑ¬
ire eum eis: quam regnare sine eis. Qui me
rursus ad naufragium unde tandẽ nudus
cuasi. rurstis ad ignem unde uix semiustus
triui. rursus ad latrones aquib semiuiuus
relictus sum. s miserante samaritano iam
aliquantulũ conualui. retiocare conantur:

Expanded text:
imo universorum Patrem. Alioquin quid mihi imo universorum Patrem. Alioquin quid mihi et vobis? quid a vobis habeo, nisi peccatum et miseriam? Hoc solum, quod gesto, corruptibile corpus de vestro me habere fateor et agnosco. Non sufficit vobis quod me in hanc saeculi miseriam miseri miserum induxistis; quod in peccato vestro peccatores peccatorem genuistis; quod et in peccato natum, de peccato nutristis: nisi etiam invidendo mihi misericordiam, quam consecutus sum ab eo qui non vult mortem peccatoris, filium insuper gehennae faciatis? 2. O durum patrem! o saevam matrem! o parentes crudeles et impios; imo non parentes, sed peremptores: quorum dolor, salus pignoris; quorum consolatio, mors filii est!. qui me malunt perire cum eis, quam regnare sine eis! qui me rursus ad naufragium, unde tandem nudus evasi; rursus ad ignem, unde vix semiustus exivi; rursus ad latrones, a quibus semivivus relictus sum, sed miserante Samaritano jam aliquantulum convalui, revocare conantur:
Abbreviated transcription (Latin):
erit michi infilium: quousq de meis ma¬
nib excipiat cum pater miscdiarũ. et ds̃
totius consolationis. Nolite gͥ lugere.
et nolite flere: quia gaufridus ur festinat
ad gaudium non ad lucrum. Ego ero illi
pater. ego mater. ego fr̃. et soror. Ego faci¬
am ei praua indirecta: et asꝑa inuias pla¬
nas. Ego ei omĩa sic temperabo et sic dis¬
pensabo: ut et sp̃c ꝓficiat. et corpus non
deficiat. Demq seruiet dño in leticia et
ola causa qua liceat non obedire pa¬
rentib: ds est. Ipse enĩdicit. Qui a¬
mat patrem aut matrẽ pltisquam
me: non est medignus. Si me tiere ut boni
ut pii parentes diligitis. si uerã. si fidelem
erga filium pietatẽ habetis: quid me pa¬
tri om̃ium deo placere satagentem inquieta¬
tis. et ab eius seruitio. cui seruire regnare est.
retrahere attemptatis: Uere nunc cognosco:
nosco parentes. s hostes. Si diligeretis me gau¬
deretis utiq quia uado ad ieum atq urm.

Expanded text:
erit mihi in filium, quousque de meis maerit mihi in filium, quousque de meis manibus excipiat eum Pater misericordiarum et Deus totius consolationis. Nolite ergo lugere, et nolite flere; quia Gaufridus vester festinat ad gaudium, non ad luctum. Ego ero illi pater, ego mater, ego frater et soror. Ego faciam ei prava in directa, et aspera in vias planas: ego ei omnia sic temperabo et sic dispensabo, ut et spiritus proficiat, et corpus non deficiat. Denique serviet Domino in laetitia et ola causa, qua non liceat obedire parentibus, Deus est. Ipse enim dicit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus. Si me vere ut boni, ut pii parentes diligitis; si veram, si fidelem erga filium pietatem habetis: quid me Patri omnium Deo placere satagentem inquietatis, et ab ejus servitio, cui servire regnare est, retrahere attentatis? Vere nunc cognosco qnosco parentes, sed hostes. Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad meum atque vestrum,
Abbreviated transcription (Latin):
i filium ur̃m deus facit et suũ:
quid uos ꝑditis. aut ipse quid
ꝑdit: fit de diuite ditior. de
nobili generosior clarior de illustri:
et quod his om̃ib maius est. sanctus
de peccatore. Oportet autem eum p̃pa¬
rari regno quod sibi paratum est ab
origine mundi:atq huius rei gratia.
modicum tempus quod uiuere habet.
manere nobiscum:donec abrasa spur¬
cicia uute secularis. ac terreno deterso
puluere. celesti mansioni fiat idoneus:
Si diligitis eum: gaudebitis utiq quia
uadit ad patrem. et talem patrem:
Ipse quidem uadit ad detim. s uos non
ꝑditis eum: quin potitis multos ꝑ eũ
ad quiritis tiobis filios. Quot quot
sumus inclaratialle. tił de claraualle:
ipsum infrẽm. tos inparentes suscipi¬
mus At fortassis metuitis corpori eius
uite asꝑitatem: quod mmirũ tenerum
nostis. ẽẽ. ac delicatum. Oeterum de huiꝰ¬
modi timore dicitur. Ibi trepidauerunt
timore: ubi non fuit timor. Confidite.
consolamini. ego ero illi in prẽm. et ipse

Expanded text:
i filium vestrum Deus facit et suum, quid vos perditis, aut ipse quid perdit? Fit de divite ditior, de nobili generosior, clarior de illustri; et, quod his omnibus majus est, sanctus de peccatore. Oportet autem eum praeparari regno quod sibi paratum est ab origine mundi, atque hujus rei gratia modicum tempus, quod vivere habet, manere nobiscum, donec abrasa spurcitia vitae saecularis, ac terreno deterso pulvere, coelesti mansioni fiat idoneus. Si diligitis eum, gaudebitis utique quia vadit ad Patrem, et talem Patrem. Ipse quidem vadit ad Deum, sed vos non perditis eum; quin potius multos per eum acquiritis vobis filios. Quotquot sumus in Clara-Valle vel de Clara-Valle ipsum in fratrem, vos in parentes suscipimus. 2. At fortassis metuitis corpori ejus vitae asperitatem, quod nimirum tenerum nostis esse ac delicatum. Caeterum de hujusmodi timore dicitur: Ibi trepidaverunt timore, ubi non fuit timor . Confidite, consolamini: ego ero illi in patrem, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
recuso laborem: non deero ꝓuirib. De¬
uotus suppono humeros et si iam fes¬
sos sarcine huic: si michi celitus impo¬
natur. Letus et obuiis ut dicitur ma¬
nib excipio ciues scõrũ et domesticos
dei. Quã libens iuxta mandatũ pro¬
pħicum. occurro cum panib fugienti¬
b a facie gladii: aquam fero sitientib.
Reliqua posui in ore nr̃i. immo et cñ
Gaufridi. Qtucquid uobis uice nr̃a
dixerit ille: nr̃m non dubitetis eẽ. con¬

Expanded text:
recuso laborem, non deero pro viribus. Derecuso laborem, non deero pro viribus. Devotus suppono humeros, etsi jam fessos, sarcinae huic, si mihi coelitus imponatur. Laetus et obviis, ut dicitur, manibus excipio cives sanctorum, et domesticos Dei. Quam libens, juxta mandatum propheticum, occurro cum panibus fugientibus a facie gladii, aquam fero sitientibus! Reliqua posui in ore nostri, imo et vestri Gaufridi. Quidquid vobis vice nostra dixerit ille, nostrum non dubitetis esse con
Abbreviated transcription (Latin):
qui mirabilia solus: qui fecit ne in tiob
ociosa iam eẽt. ea quȩ apud se est copiosa
redemptio. Quid gͥ opus est facto dilec¬
tissimi. insi ut satagatur quomͦ lauda¬
bile ꝓpositum. dignum consequatur
effectum : Studete ꝓ inde ꝑseuerantie:
que sola uirtutum coronatur. Non in¬
ueniatur apud uos. est. et non: ut sitis
filii patris ur̃i qui est incelis. aprid quẽ
nimirum non est transmutatio. nec ti¬
cissitudinis obumbratio. Uos qtioq fr̃s
in eandem imaginem transformamini
a claritate inclaritatem. tanquã a dñi
spũ curantes om̃i uuigilantia et ipsi non
inueniri leues. instabiles. fluctuantes.
Scriptum est enim. Uir duplex animo:
inconstans est. inom̃ib tuis suis. Et
rursum. Ue ingredienti terram duab
uobis. tantum gratulor et michi: qui
ut accepi dignus habitus sum minist̃
eligi consili huius. Et consilium do.
et auxilium spondeo. Si uideor neces¬
sarius aut certe si dignus iudicor. non

Expanded text:
qui facit mirabilia solus, qui fecit ne in vobis qui facit mirabilia solus, qui fecit ne in vobis otiosa jam esset ea, quae apud se est, copiosa redemptio. 2. Quid igitur opus est facto, dilectissimi, nisi ut satagatur quomodo laudabile propositum dignum consequatur effectum? Studete proinde perseverantiae, quae sola virtutum coronatur. Non inveniatur apud vos, Est et Non, ut sitis filii Patris vestri qui est in coelis, apud quem nimirum non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Vos quoque, fratres, in eamdem imaginem transformamini a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu, curantes omni vigilantia et ipsi non inveniri leves, instabiles, fluctuantes. Scriptum est enim: Vir duplex animo, inconstans est in omnibus viis suis ; et rursum: Vae ingredienti terram duabusratulor vobis, tantum gratulor et mihi, qui, ut accepi, dignus habitus sum minister eligi consilii hujus. Et consilium do, et auxilium spondeo. Si videor necessarius, aut certe si dignus judicor, non
Abbreviated transcription (Latin):
nis sui. Si gͦ gaudent angłi suꝑ uno pecca¬
tore penitentiã agente: quid intam multis
et illis peccatorib. qui quanto illustriores
uidebantur in scło. scientia. genere. ituentute.
tanto plurib erant ꝑditionis exemplum :
Legeram. non multos nobiles.non mul¬
tos sapientes. non multos potentes elegit
deus: at nunc p̃ter regulã. mira dei poten¬
tia talium conu̾ititur multitudo. Ui¬
lescit gła p̃sens. iuuentutis flos concul¬
catur. non reputatur generositas sapien¬
tia mundistulticia iudicat᷑ non ac quiescitur
carni et sanguini. parentum et carorũ
renuntiatur affectib. fatiores. et hono¬
res. et dignitates repu tant᷑ ut stercora:
ut xp̃c lucrifr at. Laudarem uos: si
uobis hec accidisse ex uobis cognoscerem
Ceterum digitus dei est iste. mutatio
plane dextere excelsi. Datum optimum
est. et dontm ꝑfectum: nec dubium qͥn
descendens apatre luminum. Iccirco
in ipsum omne p̃conium itre referimꝰ.

Expanded text:
nis sui. Si ergo gaudent angeli super uno peccanis sui. Si ergo gaudent angeli super uno peccatore poenitentiam agente , quid in tam multis, et illis peccatoribus, qui, quanto illustriores videbantur in saeculo, scientia, genere, juventute, tanto pluribus erant perditionis exemplum? Legeram, Non multos nobiles, non multos sapientes, non multos potentes elegit Deus ; at nunc praeter regulam mira Dei potentia talium convertitur multitudo. Vilescit gloria praesens, juventutis flos conculcatur, non reputatur generositas; sapientia mundi stultitia judicatur; non acquiescitur carni et sanguini; parentum et charorum renuntiatur affectibus; favores, et honores, et dignitates reputantur ut stercora, ut Christus lucrifiat. Laudarem vos, si vobis haec accidisse ex vobis cognoscerem: caeterum digitus Dei est iste, mutatio plane dexterae Excelsi. Datum optimum est, et donum perfectum 118, nec dubium quin descendens a Patre luminum. Idcirco in ipsum omne praeconium jure referimus,
Abbreviated transcription (Latin):
et sociis eius. bernardus abbas dictꝰ
clare uallis. spm̃ consili et fortitu
dinis. Sermo qui insonuit. edificat multos.
immo uniu̾sam letificat ciuitatem dei. ita ut
letentur celi et exultet terra. et om̃is lingua
glorificet dm̃ de urã conu̾sione. Gerra mota
est quia distillauerunt celi a facie dei synai:
pluentes istis dieb solito abundantius plu¬
uiam uoluntariam. quam segregauit deus
hereditati suȩ. Non apparebit ultra uacua
in uobis crux xp̃i. quemadmodum in mul¬
tis filiis diffidentiȩ: qui tardantes conuerti
ad dnm̃ de die indiem. inꝓuisa morte subtrac¬
ti. inpuncto descendunt ad inferos. Om̃ino re¬
floruit et nunc quasi de nouo lignum inquo
pependit dñs głe: qui mortuus est. non tan¬
tum ꝓgente. s ut filios dei qui erant disꝑsi.
congregaret inunum. Ipse ipse colligit uos
qui diligit uos tanquam uiscera sua. tanquã
fructum p̃ciosissimum crucis suȩ:tanquam
dignissimã recompensationem effusi sangui¬

Expanded text:
et sociis ejus, BERNARDUS abbas dictus Clarae-Vallis, spiritum consilii et fortitu linis. 1. Sermo qui insonuit, aedificat multos, imo universam laetificat civitatem Dei, ita ut laetentur coeli, et exsultet terra, et omnis lingua glorificet Deum de vestra conversione. Terra mota est, quia coeli distillaverunt a facie Dei Sinai, pluentes istis diebus solito abundantius pluviam voluntariam, quam segregavit Deus haereditati suae. Non apparebit ultra vacua in vobis crux Christi, quemadmodum in multis filiis diffidentiae, qui tardantes converti ad Dominum de die in diem, improvisa morte subtracti, in puncto descendunt ad inferos. Omnino refloruit et nunc quasi de novo lignum in quo pependit Dominus gloriae, qui mortuus est, non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Ipse, ipse colligit vos, qui diligit vos tanquam viscera sua, tanquam fructum pretiosissimum crucis suae, tanquam dignissimam recompensationem effusi sangui
Abbreviated transcription (Latin):
Gugͥ frat Rme et desiderantissime confor¬
tare indño. et noli iam contra stimulum
calcitrare: nedum pungeris tu. plurimi
qui de in dño płimum amat. pariter con¬
pungantur. Parce tibi et nobis: qui cui
amore ne ipsi nob̃ peꝑcimus. Mag̃ autem
induere fortitudine. confidns et sciens qͥa
gaudium dñi fortitudo tua. induere leci¬
tia salutari. ut et nos de tua iocunditate
letantes. hylarem datorem diligenti deo
⁊tum ꝓtua pace. tum ꝓ nr̃a consolatione

Expanded text:
charissime et desideratissime, confortare in Domino, et noli jam contra stimulum calcitrare: ne dum pungeris tu, plurimi qui te in Domino plurimum amant, pariter compungantur. Parce tibi et nobis, qui tui amore nec ipsi nobis pepercimus: magis autem induere fortitudine, confidens et sciens quia gaudium Domini fortitudo tua. Induere laetitia salutari, ut et nos de tua jucunditate laetantes, hilarem datorem diligenti Deo, tum pro tua pace, tum pro nostra consolation
Abbreviated transcription (Latin):
tua tristicia turbati sumus. Etenm
iustius de: quam nrãm de te desolationem seui
destitutionẽ plangere nob̃ uidemur. Et deso¬
salatio quidẽ non parũ damnosa. et ñparum
molesta: nempe tamdulci filio. tam utili frẽ
tam neceo adiutore. Uerum quoq uerius ista
de tua amabilitate memoramꝰ. co affectuosius
cõpatim᷑ merori tuo. pluris multo habentes
tuum in cõmodum. et longe egregiꝰ fẽntes ꝙͣ.
nr̃m damnt̃. Deniq non dissimulauimus.
non quieuimus. non siluimus. tẽptantes
suꝑ hoc dm̃. pene usq ad irritandum sũmũ
et scm̃ pontificem: ut quomͦ cumq uelet̃i nr̃o¬

Expanded text:
ia turbati sumus. Etenim justius te, quam nostram de te desolationem seu destitutionem plangere nobis videmur. Et desolatio quidem non parum damnosa, et non parum molesta, nempe tam dulci filio, tam utili fratre, tam necessario adjutore. Verum quo verius ista de tua amabilitate memoramus, affectuosius compatimur moerori tuo, pluris multo habentes tuum incommodum, et longe aegrius ferentes, quam nostrum damnum. Denique non dissimulavimus, non quievimus, non siluimus, tentantes super hoc Deum pene usque ad irritandum summum et sanctum Pontificem, ut quomodocunque