comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culo cum expeditis ad angustias acces¬
sit: fide oculata uisurus locinat᷑am.
Intuitꝰꝙ omnia tuta eẽ. nam turciqͥ
pͥdie circa montem discursib lasciuie¬
rant. nocte intempesta. cede suoꝵ ui¬
sa omnes diffug̾ãnt: significatione
fumi facta. sicut conuen̾at sociis dis¬
cessum hostium intimauit. Illi morar̃
uinculis absolutis: ducem continuo
secuti. Tunc beriti admiratꝰ. uictum p̃
tereuntib misit: ꝓ uirtute tam pauci
exercitus stupefactus. Idem ⁊ tyrii et sy¬
erant. lib̾ales fuere: qͣmuis ipse abseis
eẽt. Castri illius nom̃ antiquũ reꝑire
nequeo: quia om̃s medit̾raneȩ ciui¬
culos mutate. nomina ꝑdiderunt:
maritime. integre manent. Ita ꝑ ce¬
saream palestinȩ ⁊ azotum: iniopen
uentum. Ubi pͥma illi gratulatio re¬
gnifuit: ciuib ingenti gaudio por
ibi fauorabilit̾ exceptus: diexum. ui spa¬
cio quieti satisfecit. In de ne dubitarent¬
turci. indolem regni eius. magno eoꝵ

Expanded text:
culo cum expeditis ad angustias accesculo cum expeditis ad angustias accessit, fide oculata visurus loci naturam; intuitusque omnia tuta esse, nam Turci qui pridie circa montem discursibus lascivierant, nocte intempesta, caede suorum visa, omnes diffugerant, significatione fumi facta, sicut convenerat, sociis discessum hostium intimavit. Illi, morarum vir culis absolutis, ducem continuo secuti. Tunc Beriti admiratus victum 584 praetereuntibus misit, pro virtute tam pauci exercitus stupefactus. Idem et Tyrii, et Sierant, liberales fuere, quamvis ipse absens esset. Castri illius nomen antiquum reperire nequeo, quia omnes mediterraneae civiculos mutatae, nomina perdiderunt: maritimae integrae manent. Ita per Caesaream Palestinae et Azotum in Joppem ventum, ubi prima illi gratulatio regni fuit, civibus ingenti gaudio portibi favorabiliter exceptus, dierum sex spatio quieti satisfecit. Inde, ne Turci dubitarent indolem regni ejus magno eorum
Abbreviated transcription (Latin):
sissent:: ita nauigium remis. ⁊ totispec¬
torib innixippellebant: quasi mani¬
b adu̾sarioꝵ ad t̾ram retrahi possen.
Et ut miracłm ñ sicut opinabile du¬
bites. sedsicut uisibile quodammꝰ pal¬
pes: solũ mͦ. qͣtuor axp̃iam milites fusi:
uictoriam cet̾is sanguine peꝑere suo.
Quappt̃ confirmo quod ñ qͣm xp̃icolȩ
apaganis uincerentur. si ante bellum
fortitudinem suam celestib fulcirent
p̃sidiis:⁊ in bello armis suis. amicas su¬
poꝵ applicarent uirtutes. S quia in
pace omnib se ingurgitant flagiciis.: et
inpugna sola nituntur audacia: ideo
nec imm̾ito multotiens fortitudo eoꝵ
deuiat abona fortuna. Comes gͦ pulcͦ
tͥumpho exultans cum reu̾sus eẽt ad
spolia cesoꝵ detrahenda. turcos ñ pau¬
cos uiuos offendit: quos damni corpoꝵ
imunes. s peccumis in anes dimisit.
Ipse cum suis. ne aliqua fraus lateret
retro secedens: nocte illa. sub oliuarũ
iurgultis requieuit. S ed mox dilu¬

Expanded text:
sissent, ita navigium remis et totis pecsissent, ita navigium remis et totis pectoribus innixi propellebant, quasi manibus adversariorum ad terram retrahi possent. Et ut miraculum non sicut opinabile dubites, sed sicut visibile quodammodo palpes, solummodo quatuor Christiani milites fusi victoriam caeteris sanguine peperere suo. Quapropter confirmo quod nunquam Christicolae a paganis vincerentur si ante bellum fortitudinem suam coelestibus fulcirent praesidiis, et in bello armis suis amicas superorum applicarent virtutes; sed quia in pace omnibus se ingurgitant flagitiis, et in pugna sola nituntur audacia, ideo, nec immerito, multotiens fortitudo eorum deviat a bona fortuna. Comes ergo pulchro triumpho exultans, cum reversus esset ad spolia caesorum detrahenda, non paucos Turcos offendit vivos; quos damni corporum immunes, sed pecuniis inanes, dimisit. Ipse cum suis, ne aliqua fraus lateret, retro secedens, nocte illa sub olivarum virgultis requievit: sed mox dilu
Abbreviated transcription (Latin):
mnuit. Simul ⁊ ut suspicionẽ metꝰ ur¬
geret: sarcinas ⁊ impedim̃ta quȩ iam
agitari: quin ⁊ ordines laxari̾ut hos¬
tes incurre̾nt edixit. Tum uͦ hoc uisot᷑¬
ci exultare: ⁊ dirum frendentes ut e¬
umenides exululare crederes: nros
insequi. Quidam. ascensis nauibe. litto¬
ra p̃occuparei quidam equis p̃currere:
i ꝑegͥnos. incautȩ nixta mare ambulan¬
tesant̾imere. Nec franci simulatam fu¬
gam omisere: donec ad planiciem qͣm
ocłis destinau̾ant. ꝑuenirent. Nulliq
tumultus excussere uiris m̃tes: quin¬
immo necessitas qua int̾ceptierant.
aluit ⁊ministrauit audaciam:⁊pau¬
ci t̾raq mariq innum̾as sustinuere
manus. Namq ut uisum est satis
metum finxisse. ꝯsertis ordinib ⁊ cõ
qui uicerant uicti᷑ ⁊ uicti fuere. uic¬
tores. Curci ꝑniciosa clade ꝓstrati: re¬
liqui ad naues. p̃cipiti studio fugientes:
cum in altum plus iactu sagittȩ ꝓces¬

Expanded text:
innuit; simul et, ut suspicionem metus urinnuit; simul et, ut suspicionem metus urgeret, sarcinas et impedimenta quae agitari, quin et ordines laxari, ut hostes incurrerent, edixit. Tum vero hoc viso Turci exultare, et dirum frendentes, ut Eumenides exululare crederes, nostros insequi. Quidam ascensis navibus littora praeoccupare; quidam equis praecurrere, et peregrinos incaute juxta mare ambulantes interimere. Nec Franci simulatam fugam omisere donec ad planitiem quam oculis destinaverant pervenirent: nullique tumultus excussere viris mentes, quinimmo necessitas 583 qua intercepti erant aluit, et ministravit audaciam; et pauci terraque marique innumeras sustinuere manus. Namque, ut visum est satis metum finxisse, confertis ordinibus et coqui vicerant victi, et victi fuere victores. Turci perniciosa clade prostrati; reliqui ad naves praecipiti studio fugientes, cum in altum plus jactu sagittae proces
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̃rupta rupium: ⁊ arcta calliũ. ad eo
cohercent: ut centum uiri. faucib ul
potiti. qͣntum uis numerũ itineran¬
tium. a ditu ꝓhibere queant. Locꝰ est
meuitabilis: de tͥpoli ierosolimam e¬
untibe. Huc gͦ balduinꝰ ꝑueniens: spe¬
culatores misit qui situm locr i uires
hostium renunciarent. Reg̾ssi legati:
difficultatem faucium :i adu̾sarioꝵ
qui insed̾ant fiduciam. uix ꝓtimore
intellecti hanelarunt. At baldumꝰ qͥ
parum ab optimo. quisqͥs unqͣm fuit.
milite distaret. nichil ꝑt̾ritus: aciem diᷤ¬
positam in eos constant᷑ instituit. Tum
duc̾ãd mittit aliquos qui p̃lia pͥma la¬
cessant: eliciantꝙ incautos: retentans
ampliores uires in locis oportunis. Itaꝙ
illi pͥmo magno impetu uenire: mox
subinde subt̾fugere: ut nr̃os m angꝰ¬
tias deducẽnt. Non latuit baldiunum
huiꝰmͦi calliditas: s antiquȩ militiȩ
usu instructꝰ. suis ut fugam simulart

Expanded text:
et praerupta rupium et arcta collium adeo et praerupta rupium et arcta collium adeo coercent, ut centum viri, faucibus illis potiti, quantumvis numerum itinerantium aditu prohibere queant. Locus est inevitabilis de Tripoli Ierosolymam euntibus. Huc ergo Baldewinus perveniens, speculatores misit qui situm loci et vires hostium renunciarent. Regressi legati difficultatem faucium, et adversariorum qui insederant fiduciam, vix pro timore intellecti, anhelarunt: at Baldewinus, qui parum ab optimo qui unquam fuerit milite distaret, nihil perterritus, aciem dispositam in eos constanter instituit. Tunc Ducah mittit aliquos qui praelia prima lacessant, eliciantque incautos; retentans ampliores vires in locis opportunis. Itaque illi primo magno impetu venire, mox subinde subterfugere, ut nostros in angustias deducerent. Non latuit Baldewiuum hujuscemodi calliditas; sed, antiquae militiae usu instructus, suis ut fugam simularent
Abbreviated transcription (Latin):
simȩ necessitudinis ꝓpinquitate ꝯum¬
cto. ⁊ p̃ter hec neq imprudenti neq
ignauo: ad ierosolimitanũ regnum.
⁊ ꝑicloꝵ. ing̾ssus. Uñ audacie tante
ꝯtuitu. mult quos falso fideles arbit᷑¬
batur: fuga clam destina dilapsi. Ipse
cum reliquis antiochiam petiit. ingeis
mom̃tum desolatis futurus: consilio
sagacis m̃tis informans. ut tancredũ
pet̾ent in ducatum. Inde ꝑ gibellum ⁊
laodiciam: uenit tͥpolim. Cuĩ admiratꝰ¬
urbis. nacione quidem tͣcus. sed genro
nat᷑alis clem̃tie uiscerib ꝓfusus⁊ extra
muros illi iuctui necessaria destinauit.
adiecto qͥn etiã benignitatis mandato.
ut prudent̾ se ageret: quia duchad.
rex damascenoꝵ. tramitem angustum
occupau̾at: ꝑ quem. illum uenturum
audierat. Ille quẽ puderet minis sar¬
racenicis moueri: constanti animo qͦ
fidem admirati ꝓbauit. Est enim citra
ciuitatem beritum miliariis circit̾.u̾.
locꝰ. omnino angustus. iuxta mare: quẽ.

Expanded text:
simae necessitudinis propinquitate conjunsimae necessitudinis propinquitate conjuncto, et praeter haec neque imprudenti neque ignavo, ad Ierosolymitanum regnum et periculorum ingressus est; unde audaciae tantae contuitu multi, quos falso fideles arbitrabatur, fuga clandestina dilapsi. Ipse cum reliquis Antiochiam petiit, ingens momentum desolatis futurus, consilio sagacis mentis informans ut Tancredum peterent in ducatum. Inde per Gibellum et Laodiciam venit Tripolim: cujus urbis admiratus, natione quidem Turcus, sed genio naturali clementiae visceribus profusus, extra muros illi victui necessaria destinavit; adjecto quinetiam benignitatis mandato ut prudenter se ageret, quia Ducah rex Damascenorum tramitem angustum occupaverat per quem illum audierat venturum. Ille, quem puderet minis Saracenis moveri, constanti animo, qufidem admirati probavit. Est enim citra civitatem Beritum, milliariis circiter quinque, locus omnino angustus juxta mare, quem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ uictoria uiroꝵ consistat.
boabundus. autiochiam incolumes redie¬
runt. Inicio autem uilii m̃sis. licentia fa¬
me. baldiuni aurib detulit splendidũ
nr̃oꝵ ducum margaritum obfuscatum:
boamundum sclꝰ captum:⁊ in cathenas ꝯ¬
ieccum: a qͦdam danisman gentili. ⁊ in
illis t̾ris potenti. Quaꝑꝑ. edessenoꝵ et
antiochenoꝵ manu coacta: insignem
qui magis fraude ⁊ euentu. qͣm uirtu¬
te ⁊ bellica iusticia ducem cepisset. quod
cum paucis ad meletinam urbem re¬
ratꝰ sciens francos ꝓ rei pudore uirib
extremis in se nisuros. in sua se recep̃:
ꝯpositis sane ordinib. ñ quasi fugam u¬
tenderet: s quasi tͥum phum duceret.
Tum balduurꝰ ultra meletimam duoꝵ
dierum uia ꝓgressꝰ: cum uideret hos¬
tem belli necessitatem declinare: rede¬
undum putauit. ⁊ ante tam̃ urbem
in suos usus. ñ inuito p̃fecto gabriele.
cialium in eius electionem ꝯsensu: cõ¬
m̃data edessa balduino cognato. arctis¬

Expanded text:
orum victoria virorum consistat. orum victoria virorum consistat. Boamundus vero Antiochiam, incolumes remearunt. Initio autem Julii mensis licentia famae Baldewini auribus detulit splendidum ducum nostrorum margaritum offuscatum, Boamundum scilicet captum, et in catenas conjectum, a quodam Danisman gentili, et in illis terris potenti. Quapropter, Edissenorum et Antiochenorum manu coacta, insignem qui magis fraude et eventu quam virtute et bellica militia ducem cepisset, quod cum paucis ad Mellentiniam urbem rerat, sciens Francos pro rei pudore viribus extremis in se usuros, in sua se recepit, compositis sane ordinibus, non quasi fugam intenderet, sed quasi triumphum duceret. Tunc Baldewinus, ultra Mellentiniam duorum dierum viam progressus, cum videret hostem belli necessitatem declinare, redeundum putavit; et ante tamen urbem in suos usus, non invito praefecto Gabriele, ac ducum in ejus electionem consensu, commendata Edessa Baldewino cognato, arctis
Abbreviated transcription (Latin):
suas repetere raptim ꝓperart̃. Causa
festinationis erat putor inconditoꝵ
cadauerum: quoꝵ ita exhalabat ce¬
num.⁊ ut ipsum uiolaret celum. Qͦ¬
cieca tabida pestis in auras effluens:
multos ex his qui nouit̾ uen̾ant leto
dedit. Cet̾i ꝑ urbes maritimas. tibe¬
riadem dico ⁊ cesaream philuppi. iter¬
maturauerunt: quod eos tenuitas
uictus: ⁊ hostilis metus urgebant. S
fami ut dixi consuluere. pedũ celeri¬
tate: et trecentoꝵ militum. qui eos
de baldac castello infestabant furori.
ꝓspexerunt. militaris artis callidita¬
te. Namq simulata paulisꝑ fuga. ut
ipsi de angustiis locoꝵ euadentes. tͣtos
inducerent: consulto cessere: sed
mox retrou̾si disꝑsos hostes ꝓ libito
cicidere. Putau̾ant illi nr̃os pugnȩ
inhabiles. quod eẽnt clipeieoꝵ ⁊
arcꝰ pluuiali abundantia lentati:
nesciebantq qd ñ in armoꝵ uel
in tegminũ fiducia. s in excellenti
ui animoꝵ. ⁊ crudo robore brachi¬

Expanded text:
suas raptim repetere properarunt. Causa suas raptim repetere properarunt. Causa festinationis erat putor inconditorum cadaverum, quorum ita exhalabat coenum ut ipsum violaret coelum. Quocirca tabida pestis, in auras effluens, multos ex his qui noviter venerant letho dedit; caeteri per urbes maritimas, Tiberiadem dico et Caesaream Philippi, maturaverunt iter, quod eos tenuitas victus et hostilis metus urgebant. Sed fami, ut dixi, consuluere pedum celeritate: et trecentorum militum, qui eos de Baldac castello infestabant, furori prospexerunt militaris artis calliditate; namque simulata paulisper fuga, ut ipsi de augustiis locorum evadentes Turcos inducerent, consulto cessere, sed mox retroversi dispersos hostes pro libito fudere. Putaverant illi nostros inhabiles pugnae, quod essent clypei eorum et arcus pluviali abundantia lentati; nesciebantque quod non in armorum vel in tegminum fiducia, sed in excellenti vi animorum et crudo robore brachi
Abbreviated transcription (Latin):
taxat m̃sib mundet. Itaq pauꝑio¬
res carentes mutatoriis. algido rigo¬
re moriebant᷑: qͣm płib dieb. nulli
tecto succedentes. Et hunus quidem
calamitatis nullum erat remediũ:
qd̾ ⁊ tentoria et ligna deficerent. At
uͦ famem ñ nichil leuabant. harun.¬
dines mellitas continus dentil te¬
rentes: quas canamellas.nomine
cõposito ex canna et melle.uocant.
Sic bis omnino a tͥpolanis ⁊ cesarien¬
sib. infinito ere necessaria nacti: ie¬
rosolimam uenere. solsticii brumalis
die. Occurrit illis ad portas. rex gode
accis in bethleem ex more dñicȩ nati¬
uitatis sollemnitatib. daĩbertum patͥ¬
archam constituere. In quo facto ur¬
bani papȩ consensum obligatum ñ
ambigo: quod eẽt is ⁊reu̾endus senio:
⁊ potens eloquio: ⁊ pollens mar supio.
Igitur post circũcisionem dñi cesis i
iericho palmis. quod insigne ꝑegͥnan¬
tium antiquitas instituit: sedes qͥsq

Expanded text:
taxat mensibus inundet; itaque paupetaxat mensibus inundet; itaque pauperes, carentes mutatoriis, algido rigore moriebantur, quampluribus diebus nulli tecto succedentes. Et hujus quidem calamitatis nullum erat remedium, quod et tentoria et ligna deficerent. At vero tamem nonnihil levabant, arundines mellitas continue dentibus terentes, quas cannamellas, nomine composito ex canna et melle, vocant. Sic bis omnino a Tripolitanis et Caesariensibus immenso aere necessaria nacti, Ierosolymam venere solstitii brumalis die. Occurrit illis ad portas rex Godeferactis in Bethleem ex more Dominicae Nativitatis solennibus, Daibertum patriarcham constituere. In quo facto Urbani papae consensum obligatum non ambigo; quod esset is et reverendus senio, et potens eloquio, et pollens marsupio. 580 Igitur post Circumcisionem Domini sumptis in Jericho palmis, quod insigne peregrinantium antiquitas instituit, sedes quisque
Abbreviated transcription (Latin):
t uͦ nouembri m̃se admonitꝰ
a boamundo pͥncipe antiochiȩ. ut it̾
ierosolimȩ iam tandem expirentur:
ꝓfectionem composuit. ꝓ pulsatisꝙ. solo
candidi uexilli uisu. quod insigne inp̃¬
lio habebat. turcis: qui sꝑato enus disces¬
su pacemleserant: a dextra relinqͣns
antiochiam. uenit laodiciam. Ibi lib̾ali¬
tate raimundi comitis. qui ei ciuitatipͥn¬
cipabat᷑. tenui p̃cio sufficientiam stipis
mercatus ⁊ gebellotransito. recentibus
uestigiis boamundum insecutꝰ ẽ: qui
eum firistentoriis oꝑiebatur. Iunxit se
cum eis cõmunione uiȩ. daĩb̾tus pisa
sociatis ciuib laodiciam applicuerat:
⁊ p̃terea duo alii ep̃i. Ita mixtis agmi¬
nib: computabant᷑ estimatione libra
ras sarracenoꝵ ingressi ⁊ ꝓ caritate
mercimonii. fame ꝯclusi: multi ex e¬
quitib in pedites mutatiꝰ eqͥs in edia
int̾ceptis. Accidebat miseriȩ imbri¬
um affluentia: quod in illis t̾ris qͣsi
p̃cipiti torrente pluuia hibernis dũ¬

Expanded text:
 Novembri mense admonitus a Boamundo principe Antiochiae ut iter Ierosolymae jam tandem experirentur, profectionem composuit; propulsatisque solo candidi vexilli visu quod insigne in praelio habebat Turcis, qui sperato ejus discessu pacem laeserant, a dextra relinquens Antiochiam, venit Laodiciam. Ibi liberalitate Raimundi comitis, qui ei civitati principabatur, tenui pretio sufficientiam stipis mercatus, Gibello transito recentibus vestigiis Boamundum insecutus est, qui eum fixis tentoriis opperiebatur. Junxit se cum eis communione viae Daibertus Pisansociatis civibus Laodiciam applicuerat; et praeterea duo alii episcopi. Ita junctis agminibus computabantur, aestimatione libratras Saracenorum ingressi, pro charitate mercimonii fame conclusi; multi ex equitibus in pedites mutati, equis inedia interceptis. Accedebat miseriis imbrium affluentia, quod in illis terris quasi praecipiti torrente pluvia hybernis dun
Abbreviated transcription (Latin):
Accipe filum glomeris micantis: i liga
ac nõda firmit̾. in pollice tue manus¬
uert̾e: quia ꝑ illum duceris in laberm¬
teas infernoꝵ penas. Et hoc dicto. p̃ces¬
sit me. uelocit̾ distorquens filum luci¬
flui glomeris duxit ꝙ in ꝓfundissi¬
mas ualles ⁊ igneas: que erant plene
puteis ardentib pice ⁊ sulphuee. plũ¬
boꝙ ⁊ cera. ⁊ adipe. Ibi mueni pontifi¬
ces patͥs mei: et auuncłoꝵ meoꝵ. Qͦs.
cum pauens int̾rogarem qͥd tam gra¬
uia paterent᷑ tormenta: responder̃t

Expanded text:
Accipe filum glomeris micantis, et liga Accipe filum glomeris micantis, et liga ac noda firmiter in pollice tuae dextrae manus, quia per illum duceris in labyrinthaeas infernorum poenas; et hoc dicto praecessit me, velociter distorquens filum luciflui glomeris; duxitque me in profundissimas valles et igneas, quae erant plenae puteis ardentibus pice, et sulphure, plumboque, et cera, et adipe. Ibi inveni pontifices patris mei et avunculorum meorum; quos cum pavens interrogarem quid tam gravia paterentur tormenta, responde
Abbreviated transcription (Latin):
mo qͣrto. in dictione scd̾a: octauo idꝰ
decembris. Deinde carolus rex suã¬
uoꝵ filius ludouici regis noricoꝵ.
monarchiam totiꝰ imꝑii francoꝵ et
romanoꝵ assumit. Anno u̾bi in car¬
nati octingentesimo octogesuno
qͥntoᷤ. indictione t̾cia: cuiꝰ uisionem
quia memorabilem puto. hic dignũ
duco intexere.
go karolus impator gͣtuito deidono
rex germanoꝵ.⁊ patriciꝰ romanoꝵ.
atq imꝑator francoꝵ. sacra nocte dñ¬
ci diei. post celebratum nocturnarũ
horarũ diuinũ officiũ. dũ irem repau¬
sationis cubitũ: ⁊ uellem dormitioins
caꝑe somnũ: uenit uox ad me t̾ribi¬
lit̾ dicens karole: exiet ate mͦ sp̃c cu¬
us in hora ñ modica. Statimꝙ fuira¬
ptus in spu. ⁊ qui me sustulit in sp̃u.
fuit candidissimꝰ: tenuitq in manii
sua glomerem lineum. clarissime
uibar luminis emittentem: sicut
solent comete facere qñ apparent: ce¬
pitq illum dissoluere: et dix̃ ad me.

Expanded text:
mo quarto, indictione secunda, octavo idus mo quarto, indictione secunda, octavo idus Decembris. Deinde Karolus rex Suavorum, filius Lodowici regis Noricorum, monarchiam totius imperii Francorum et Romanorum assumit anno Verbi incarnati octingentesimo octogesimo quinto, indictione tertia. Cujus visionem, quia memorabilem puto, hic dignum duco intexere. go Karolus imperator, gratuito Dei dono rex Germanorum et patricius Romanorum, atque imperator 161 Francorum, sacra nocte Dominici dici, post celebratum nocturnarum horarum divinum officium, dum irem repausationis cubitum, et vollem dormitionis carpere somnum, venit vox ad me terribiliter dicens: Karole, exiet a te modo spiritus tuus in hora non modica: statimque fui raptus in spiritu, et qui me sustulit in spiritu fuit candidissimus, tenuitque in manu sua glomerem lineum clarissimi jubar luminis emittentem, sicut solent cometae facere quando apparent; coepitque illum dissolvere, et dixit ad me:
Abbreviated transcription (Latin):
xit: ⁊ colloquio ioħis pape usus. in
galliam reuertens ⁊ transcenso ci¬
niso monte. p̃sentis luminis caruit
uisu: Terciononas octob. indictione
decima: anno dñi nr̃i octingente¬
simo septuagesimo septimo: cui suc¬
cessit in regno filius eiꝰ ludouic̃.
Deinde anno regni sui scd̾o necdũ
expleco. isdem ludouicꝰ obiit cõpen¬
dio. palacio.sexto idꝰ apͥlis. Indictione
duodecima. Anno dñi octingentesy¬
mo septuagesimo nono: deinde filii es.
ludouicꝰ. ⁊ car lomannꝰ. regnũ eiusm
t̾ se disꝑtiunt. Predictus uͦ rex ludo¬
uicus. in pago uiminiaco.cũ norman¬
nis bellum gerens. tͥumphũ adeptꝰ
est: ⁊ ñ multo pꝰ obiit. pͥdie nonas au¬
gustas: anno dñi occongentesimo oc
togesimo pͥmo. indictione qͥntadec¬
no frat̾ eius carlomannꝰ. Regnauit
elmo saltuin monte aerico. a ferosin¬
gulari ꝑcussus ẽ: obiit anno dñice in¬
carnationis octingentesimo octogesi¬

Expanded text:
xit; et colloquio Johannis papae usus, in xit; et colloquio Johannis papae usus, in Galliam revertens, transcenso Ciniso monte, 159 praesentis luminis caruit visu, tertio nonas Octobris, indictione decima, anno Domini nostri octingentesimo septuagesimo septimo: cui successit in regno filius ejus Lodowicus. Deinde, anno regni sui secundo necdum expleto, idem Lodowicus obiit Compendio palatio, sexto idus Aprilis, indictione duodecima, anno Domini octingentesimo septuagesimo nono. Deinde filii ejus, Lodowicus et Karlomannus, regnum ejus inter se dispartiunt. Praedictus vero rex Lodowicus in pago Vimniaco, cum Normannis bellum gerens, triumphum adeptus est; et non multo post obiit, pridie nonas Augustas, anno Domini octingentesimo 160 octogesimo primo, indictione quinta decino frater ejus Karlomannus. Regnavit llino saltu, in monte Aerico, a fero singulari percussus est. Obiit anno Dominicae incarnationis octingentesimo octogesi
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem paschalem. regnũ suũ int̾ filis¬
suos diuisit: ⁊ karla manno qͥde
dedit noricam .i. baioariam. et mar¬
cas contra sclauos ⁊ lon gobardos:
lodouico uͦ turingiam. austrasios. frã¬
cos. ⁊ saxoniam dimisit. karolo qͦ
alemanniam. ⁊ curuualam .i. comi¬
tatum cornugallie reliqͥt᷑ ipse tñ lu¬
douuicꝰ. suꝑ filios suos felicit̾ regna¬
uit in omnipotestate sua. annis de¬
cem. Et post obiit ludouicꝰ rex: an¬
no diñce incarnationis octingen¬
desimo septuagesimo sexto:cum re¬
guasset annis quinqͣginta qͣtuor.
karolus autem rex occidentalium
francoꝵ. anno tͥcesimo sexto regni
fui in italiam ꝑ gens. oriandi causa.
et a iohanne papa. in imꝑatorem con¬
secͣtus. octauo kł. ianuarii. anno
dnĩce incarnationis octingentesi¬
mo septuagesimo qͥnto: inde in gal¬
liam ꝓsꝑe ing̾ssus est. Anno quoq e
regni sui tͥcesimo octauo. et imꝑii
t̾cio in choante. in italiam it̾m ꝑre¬

Expanded text:
vitatem paschalem regnum suum inter filivitatem paschalem regnum suum inter filisuos divisit, et Karlomanno quidem dedit Noricam, id est Bajoariam, et Marcas contra Selavos et Longobardos; Lodowico vero Turingiam, Austrasios Francos, et Saxoniam dimisit; Karolo quoque 158 Alemanniam et Curwalam, id est comitatum Cornusgualliae, reliquit. Ipse tamen Lodowicus super filios suos feliciter regnavit in omni potestate sua annis decem. Et post haec obiit Lodowicus rex anno Dominicae incarnationis octingentesimo septuagesimo sexto, cum regnasset annis quinquaginta quatuor. Karolus autem rex Occidentalium Francorum, anno tricesimo sexto regni sui in Italiam pergens orandi causa, et a Johanne papa in imperatorem consecratur, octavo kalendas Januarii, anno Dominicae incarnationis octingentesimo septuagesimo quinto. Inde in Galliam prospere ingressus est. Anno quoque regni sui tricesimo octavo, et imperii tertio inchoante, in Italiam iterum perre
Abbreviated transcription (Latin):
cũ omnil nationil sͥ subiectis. mutua
se cede ꝓst̾nerent: ad ultimũ. ludoui¬
cꝰ. ⁊ karolus. lothario fugato. tumphũ
adeptisunt. Post cruentissimũ uͦ p̃li¬
um. pace int̾ eos facta. diuisert̃ int̾
se francoꝵ regnũ: ut supͣ diximꝰ. lo¬
tarius uͦ ex irmingarda. filia hugoniͤ.
tres filios habuit̾ .i. ludouicũ. cui reg¬
num romanoꝵ ⁊ italiam tradidit.
Alt̾m aut̃ lothariũ. cui sedem imꝑia¬
lem reliquit:. Tercium uͦ karolum:
cui ꝓuinciam gubernandam dimi¬
sit. Decessit quoꝙ lotharius anno
ꝑii. siue regni su tricesimo.iiͦi. Post
cuiꝰ obitum. karolꝰ filius eiꝰ. qui ꝓuin¬
ciam gubernabat: octauo anno morit᷑.
De hinc ludouicꝰ imꝑatoꝵ romanoꝵ
⁊ lotharius fr̃s: regnũ eiꝰ. hoc ẽ ꝓuin¬
ciam. int̾ se disꝑtiunt. Ludouicꝰ aut̃ rex
toris filius. anno incarnationis dñi oc¬
tingentesimo sexagesimo qͥnto pꝰ festi¬

Expanded text:
cum omnibus nationibus sibi subjectis, mutua cum omnibus nationibus sibi subjectis, mutua se caede prosternerent, ad ultimum Lodowicus et Karolus, Lothario fugato, triumphum adepti sunt . Post cruentissimum vero praelium, pace inter eos facta, diviserunt inter se Francorum imperium, ut supra diximus. Lotharius vero, ex Ermengarda filia Hugonis, tres filios habuit, id est, Lodowicum, cui regnum Romanorum et Italiam tradidit; alterum autem Lotharium, cui 157 sedem imperialem reliquit; tertium vero Karolum, cui Provinciam gubernandam dimisit. Decessit quoque Lotharius anno sive regni sui tricesimo tertio. Post cujus obitum Karolus filius ejus, qui gubernabat Provinciam, octavo anno moritur. Dehinc Lodowicus imperator Romanorum, et Lotharius, fratres, regnum ejus, hoc est Provinciam, inter se dispartiunt. Lodowicus autem rex toris filius, anno incarnationis Domini octingentesimo sexagesimo quinto, post festi
Abbreviated transcription (Latin):
exagitatus. Pipinus. alt̾ filius ludoie¬
crregnauit in aqͥtania ⁊ &asconia. bu¬
habebat. tenuit regna. que pat̾ suus
illi dederat: i. alemanniam ciringiã.
austragiam. saxoniã. ⁊ auaroꝵ .i. hu
noꝵ regnũ. karolus. medietatẽ fran¬
cie ab occidente: ⁊ totã neust̾am. britas¬
niam.⁊ marimã partem burgundie:
gothiam. Wasconiã. aqͥtamã. sub moto
iñ pipino filio pipini: ⁊ in monast̾io
scĩ medardi attonso. Qui pꝰeam̃ ꝑfu¬
gam elapsus. aqͥtaniam regressus.
multotp̃re. fugiendo ibi latuit: Ite
necto. ꝑpetuo ẽ exilio detruisus. Post
mortem uͦ ludor ⁊ci piissimi imꝑatoris.
lotharius aute obitum patͥs decem
⁊ octo annis uuctꝰ ad imꝑatorem. contͣ¬
fr̃s suos .i. ludouicũ piissimũ regem
baio auioꝵ:⁊ carolum. ex̾citum duxit:
adiuncco sͥ pipino. cũ aqͥtanoꝵ ppło:
in pago antisiodorensi. in loco qui uo¬
catur fontaneũ. In quo loco cũ franci

Expanded text:
exagitatus. Pippinus, alter filius Lodowiexagitatus. Pippinus, alter filius Lodowici, regnavit in Aquitania et Wasconia. habebat, tenuit regna quae pater suus illi dederat, id est Alamanniam, Turingiam, Austrasiam, Saxoniam et Avarorunorum, regnum. Karolus vero medietatem Franciae ab occidente, et totam Neustriam, Brittaniam, et 155 maximam partem Burgundiae, Gothiam, Wasconiam, Aquitaniam, submoto inde Pippino filio Pippini, et in monasterio sancti Medardi attonso: qui postea inde per fugam elapsus, et Aquitaniam regressus, multo tempore fugiendo ibi latuit, iternecto, perpetuo est exilio detrusus. Post mortem vero Lodowici piissimi imperatoris, Lotharius, ante obitum patris decem et octo annis unctus ad imperatorem, contres suos, id est, Lodowicum piissimum regem Bajoariorum, et Karolum, exercitum duxit; adjuncto sibi Pippino cum Aquitanorum populo in pago Autisiodorensi, in 156 loco qui vocatur Fontanetum: in quo loco cum Franci,
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq tͥbutũ qd̾ anglia hodieq pensi¬
tat. scõ petro obtulit coram qͣrto leone
papa: qͥ etiam antea elfredum filiũ esꝰ
ad se missum. honorifice susce ꝑat: et re¬
gem inunx̾at. Ibiq anno integro imino¬
ratꝰ: scolam angloꝵ que ut fertur ab
offa rege mercioꝵ pͥmitꝰ instituta. ꝓ¬
rimo anno conflagrau̾at. reparauit
eg̾gie. In de domum ꝑ galliam repatͥ¬
ans: iudith filiam karoli regis franco¬
or filios habuit. Lothariũ. Pipinũ.
ꝑatoris usurpans. regnauit annis.xi.
quasi regnũ lotharii dicit᷑. ⁊ in tota
italia. cum Roma. In extremo uite ad.¬
u̾sa ualitudine uexatꝰ. scło renunciauit.
Uir omniũ ante se immanissimꝰ. qͥ ppe
qͥ ꝓpͥum patrem crebro captiuatũin
ergastulis uinxerit. Erat sane ille mã¬
sueti animi. et simplicis. s qͥa mortua
emengarde. de qua pͥores lib̾os tulat.
karolũ. rex. iudith uxore natũ. arciꝰ
exosculabatur: a lothario indem̃ter

Expanded text:
ibique tributum, quod Anglia hodieque pensiibique tributum, quod Anglia hodieque pensitat, sancto Petro obtulit coram quarto Leone papa, qui etiam antea Elfredum filium ejus ad se missum honorifice susceperat, et regem inunxerat. Ibi ergo anno integro moratus, Scholam Anglorum, 153 quae ut fertur ab Offa rege Merciorum primitus instituta proximo anno conflagraverat, reparavit egregie. Inde domum per Gallias repatrians, Judith filiam Karoli regis Francoor filios habuit: Lotharium, Pippinum,peratoris usurpans, regnavit annis quinquasi regnum Lotharii dicitur, et in tota Italia cum Roma. In extremo vitae adversa valetudine vexatus, seculo renunciavit; 154 vir omnium ante se longe immanissimus, quippe qui proprium patrem crebro captivatum in ergastulis vinxerit. Erat sane ille mansueti animi et simplicis; sed quia mortua Ermengarda, de qua priores liberos tulerat, Karolum ex Judith uxore natum arctius exosculabatur, a Lothario inclementer
Abbreviated transcription (Latin):
in ep̃atu annis qͥn quaginta beatꝰ. qͥ
tanto tpr̃e. in ꝓcinctu bonoꝵ oꝑm fu¬
erit. Quem libent̾ laudarem: nͥ qd̾
humana cupiditate raptatꝰ. indebita
usur pauit:. qñ monast̾ium malmes¬
beriense suis negociis substrauit. Sen¬
timꝰ ad hc̃ diem. impudentiȩ illiꝰ calũ¬
niam: licet locꝰ isdem. statim eo mor¬
tuo. omnem illam eluctatus fuerit
iolentiam: usꝙ ad nr̃m tempꝰ. q̃ñ in
idem discͥmen recidit. Ita sacra fames
auaricie mortalia pectora exedit. Ita
magnificos ⁊ illustres in cet̾is uiros in
tarcara trudit. Ethelwlfꝰ. his duole
sustentatorib fretus: et ext̾ora bene
ꝓuidere: et int̾iora ñ despuere. Post
tͥumphatos scił hostes ad dĩ cultũ u̾s
decimã omniũ hidarũ. infraregnum
suũ. xp̃i famulis concessit. lib̾am ab
omnib fuuctionib: absolutam ab om¬
nib inquietudinib. S qͣntula ẽ. hec
eiꝰ gła: Romam. cõposito regno abiit:

Expanded text:
in episcopatu annis quinquaginta, beatus qui in episcopatu annis quinquaginta, beatus qui tanto tempore in procinctu bonorum operum fuerit; quem libenter laudarem, nisi quod, humana cupiditate raptus, indebita usurpavit quando monasterium Malmesbiriense suis negotiis substravit. Sentimus ad hunc diem impudentiae illius calumniam, licet locus idem statim, eo mortuo, omnem illam electatus fuerit violentiam usque ad nostrum tempus, quando in idem discrimen recidit. Ita sacra fames avaritiae mortalia pectora exedit; ita magnificos, et illustres in caeteris, viros in Tartara trudit. § 109. Ethelwulfus duobus sustentatoribus fretus, et exteriora bene providere et interiora non despuere, post triumphatos scilicet hostes, ad Dei cultum versus, decimam omnium hydarum infra regnum suum Christi famulis concessit, liberam 152 ab omnibus functionibus, absolutam ab omnibus inquietudinibus. Sed quantula est haec ejus gloria? Romam, composito regno, abiit;
Abbreviated transcription (Latin):
tora omnia infestantes. ñ semel ꝑ
se ⁊ duces suos contudit: qͣnuis ut
ẽ tessara belloꝵ. ipse in eisdem. freq̃ñ¬
tes ⁊ insignes calamitates acceꝑit: lũ¬
donia:⁊ omni pene cantia uastata. Ob¬
sidebat tñ semꝑ erumnis. consiliatoꝵ
regis uiuacitas qͥ nichil unꝗͣ. hosteᷤ
impune delinquere paterent᷑. qͥn
cõmun umbone in eos ulciscerent᷑.
habebat enim duos suo tpre p̃cel¬
lentes p̃sules: beatũ surithunũ dico
intome: ⁊ alhstanum scireburne.
hi uidentes regem crassioris et hebe¬
tis ingenii: sedulis ammonitionib ad
scientiam regnandi stimulabant.
Siithimꝰ int̾renis nausians: dñm ad
celestia informabat. Aistanꝰ. forensia
quoꝙ ñ negligentia ratus: eundem.
contra danos animabat: ipse pecun¬
as fisco sufficiens. ipse ex̾citum com¬
ponens. Multa ꝑ illum in talib. et
inchoata constanter.⁊ t̾minata felici¬
t̾. qui annales legerit. inueniet. Uix̃

Expanded text:
tora omnia infestantes, non semel per tora omnia infestantes, non semel per se et duces suos contudit; quamvis, ut est tessera bellorum, ipse in iisdem frequentes et insignes calamitates acceperit, Londonia et omni pene Cantia vastata. Obsistebat tamen semper aerumnis consiliariorum regis vivacitas, qui nihil unquam hostes impune delinquere paterentur, quin communi umbone in eos ulciscerentur. Habebat enim duos suo tempore praecellentes praesules, beatum Swithunum dico Winthoniae, et Alstanum, Scireburniae: hi, videntes regem crassioris et hebetis ingenii, sedulis 151 admonitionibus ad scientiam regnandi stimulabant. Swithunus, in terrenis nauseans, dominum ad coelestia informabat; Alstanus, forensia quoque non negligenda ratus, eundem contra Danos animabat, ipse pecunias fisco sufficiens, ipse exercitum componens. Multa per illum in talibus, et inchoata constanter et terminata feliciter, qui annales legerit, inveniet. Vixit
Abbreviated transcription (Latin):
ulata in ipso conatu destituit. Si qui¬
dem cũ meliore diei parte. uictoriam¬
pene occupasset: iam ꝓuo in occeanũ
sole. palmam amisit. s tam̃ beneficio
tenebrarum adiutꝰ: uicti dedecus e¬
uasit. Seq̃nti plane p̃lioaingentem
multitudinem. parua manu fudit.
tem decessit: magnas laudum occasio
nes filio relinquens. felicemq fore p̃¬
nuncians. si regnũ qd multa texuerat
industria. ille. consueta genti illi ñ
int̾rumꝑet ignauia.
athulfum uocant. filius egbirhti reg
⁊ qui sub quiete degere. qͣm multis
ꝓuinciis imꝑitare mallet. Deniq.
auito xest saxonum regno conten¬
tus: cet̾a que pater subiugau̾at ap¬
pendicia. filio echstano contradidit.
Qui. qñ ⁊ quo fine defec̾it: inc̾tũ. Bur¬
hredum regem m̾cioꝵ ⁊ additam̃to
exercitus. contra britones uiuit:⁊
filie nuptiis immane qͣntũ exaltauit.
Piratas danoꝵ. ꝑ totam insulam ua¬
gantes.: ⁊ in opinatis apulsionibe lit¬

Expanded text:
ulata, in ipso conatu destituit: siquiulata, in ipso conatu destituit: siquidem cum meliore parte diei victoriampene occupasset, jam prono in oceanum sole palmam amisit; sed tamen, beneficio tenebrarum adjutus, victi dedecus evasit. Sequenti plane praelio ingentem multitudinem parva manu fudit. tem decessit, nes filio relinquens, felicemque fore pronuncians si regnum, quod multa texuerat industria, ille consueta genti illi non interrumperet ignavia.Athulfum vocant, filius Egbirhti, regura lenis, 150 et qui sub quiete degere, quam multis provinciis imperitare, mallet: denique, avito West-Saxonum regno contentus, caetera quae pater subjugaverat appendicia filio Ethelstano contradidit, qui quando et quo fine defecerit incertum. Burhredum regem Merciorum additamento exercitus contra Britones juvit, et filiae nuptiis immane quantum exaltavit. Piratas Danorum per totam insulam vagantes, et inopinatis appulsionibus li
Abbreviated transcription (Latin):
tinuatis exceptos insidiis. trucidart̃.
Causa cedis fuit: qd̾ ipsi solita contuma¬
cia fines ext̾nos inqͥetarent. Eoꝵ succes¬
sor Wichlasius. pͥmo ab egbircho reg¬
no fugatus. mox. in fidem tͥbutariam
acceptus. pͥncipatum & est saronum
ampliauit. Eodem anno. northanim¬
bri. qui se solos remansisse. ⁊ omniũ
digito notari cernerent.: ⁊ timentes
ne diu conceptam iram in ipsos effun¬
deret: tandem ł sero datis obsidib.
fauerunt deditioni. Ita tota britan¬
nia potitus. reliquũ uitȩ ꝑ annos. ix.
tranquille cucurrit: nͥ qd̃ extremis
fere diebe. manꝰ danoꝵ piratica. lit¬
torib eius appulsa. ocium regni fe¬
oauit. Ita u̾satur humanaꝵ rerum
alea: ut pͥmꝰ omnib anglis imꝑitais.
cognatoꝵ obsequium posset parui
pendere: dũ ext̾nus hostis se suos ꝙ
heredes ñ desineret incessere. Contͣ
quos. cũ copie angloꝵ constitissent: ñ
solito lenocinio fortuna regem ad¬

Expanded text:
tinuatis exceptos insidiis, trucidarunt. tinuatis exceptos insidiis, trucidarunt. Causa caedis fuit, quod ipsi solita contumacia fines externos inquietarent. Eorum successor Withlafius, primo ab Egbirhto regno fugatus, mox in fidem tributariam acceptus, principatum West-Saxonum ampliavit. Eodem anno Northanhimbri, qui se solos remansisse, et omnium digito notari, cernerent, timentes ne diu conceptam iram in ipsos effunderet, tandem vel sero datis obsidibus faverunt deditioni. Ita tota Britannia potitus, reliquum vitae per annos novem tranquille cucurrit, nisi quod extremis fere diebus manus Danorum piratica, litoribus ejus appulsa, otium regni foedavit. Ita versatur humanarum rerum alea, ut, primus omnibus Anglis imperitans, cognatorum obsequium posset parvi pendere, dum externus hostis se suosque haeredes non desineret 149 incessere; contra quos cum copiae Anglorum constitissent, non solito lenocinio fortuna regem ad
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ritaret: bernulfꝰ rex mercioꝵ tu¬
midũ qͥd spirans. głosumq arbitra¬
tꝰ.si audacia sua. cet̾oꝵ metũ dem̾et:
bellum egberto indixit. Ille. głe
damnũ ducens. si cedet: occurrit ala¬
crit̾: consertaq pugna fugit ber¬
nulfꝰ. uictꝰ miserabilit̾. hoc euentu
west saxo elatꝰ: animum ad altiora
extendens. feruente ad huc uictoria.
ethelu. lfum filium. cũ alstano ep̃o
scireburnie.⁊ electa manu.cantiam
misit: qui ꝓuinciã seu longo sopitã
ocio.se u uirtutũ suaꝵ examinatam
nuncio. dñatui w est saxonico a dice¬
rent. Missi. efficacit̾ imꝑatis instite¬
runt:. regionemq quaquau̾sum fini¬
b suis cingint᷑ ꝑuagati. minimoq la-¬
bore.baldredo rege ultra tam̃sem
fluuium expulso: cantiam. Sudrei¬
ani. australes. ⁊ orientales saxones.
qui qͦndam. ad antecessoꝵ suoꝵ ius ꝑ¬
angli. auxilio egbirhti animati. reges
mercioꝵ bernulsũ. ⁊ ludecaniũ con¬

Expanded text:
territaret, Bernulfus rex Merciorum, tuterritaret, Bernulfus rex Merciorum, tumidum quid spirans, gloriosumque arbitratus si audacia sua caeterorummetum demeret, bellum Egbirhto indixit. Ille, gloriae damnum ducens si cederet, occurrit alacriter; consertaque pugna fugit Bernulfus, victus miserabiliter. FactuWest-Saxo elatus, animumque ad altiora extendens, fervente adhuc victoria, Ethelwulfum filium, cum Alstano episcopo Scireburniae et electa manu, Cantiam misit, qui provinciam, seu longo sopitam otio, seu virtutum suarum exanimatam, nuncio dominatui West-Saxonico adjicerent. § 107. Missi efficaciter imperatis institerunt, regionemque, quaquaversum finibus suis cingitur, pervagati; minimoque labore Baldredo rege ultra Tamesim fluvium expulso, Cantiam, Sudreiam, 148 Australes et Orientales Saxones, qui quondam ad antecessorum suorum jus pAngli, auxilio Egbirhti animati, reges Merciorum Bernulfum et Ludecanum, con
Abbreviated transcription (Latin):
intelligo: ut uir ille. ad tantũ regnũ
electus. regnandi disciplinam a fran¬
cis acciꝑet. Est enim gens illa:⁊ exer¬
citatione uirium: ⁊ comitate moꝵ:
cunctaꝵ occidentaliũ facile pͥnceps.
hac gͥ contumelia egbirthꝰ. ut cote
usus est. qua detricta merciȩ rubigi¬
neraciem m̾tis expediret. ⁊ mores lõ¬
ge a gentilicia barbarie alienos. in¬
ꝯueret. Itaꝙ defuncto brihtrico. fre¬
q̃ntib suoꝵ nunciis britanniã reu̾sꝰ.
moxq imꝑare iussꝰ: patrie deside¬
magno. anno tͥcesimo qͣrto: qui ⁊̃ xͦii.
annis suꝑuixit. Int̾ea egbirhtꝰ cũcle¬
m̃tia ⁊ mansuetudine. subiectoꝵ a
morem redemisset: pͥma uiriũ do¬
cum̃ta. in britannos qui eam insule
partem inhabitant. que cornu gal¬
lie dicit᷑. dedit. Quib subiugatis: a¬
qͥlonales britannos. qͥ a p̃dictis bra¬
chio maris diuidunt᷑. cͥbutarios fect.
harũ uictoriarũ fama. cũ reliquos

Expanded text:
intelligo, ut vir ille, ad tantum regnum intelligo, ut vir ille, ad tantum regnum electus, regnandi disciplinam a Francis acciperet. Est enim gens illa et exercitatione virium, et comitate morum cunctarum occidentalium facile princeps. Hac igitur contumelia Egbirhtus ut cote usus est, qua, detrita inertiae rubigine, aciem mentis expediret, et mores longe a gentilitia barbarie alienos indueret. Itaque, defuncto Brihtrico, frequentibus suorum nunciis Britanniam reversus, moxque imperare jussus, patriae desidemagno anno tricesimo quarto, qui etiam duodecim annis supervixit. Interea Egbirhtus, cum clementia et mansuetudine subjectorum amorem redemisset, prima virium documenta in Britannos, qui eam insulae partem habitant quae Cornugualliae dicitur, dedit; quibus 147 subjugatis, Aquilonales Britannos, qui a praedictis brachio maris dividuntur, tributarios fecit. Harum victoriarum fama cum reliquos
Abbreviated transcription (Latin):
hic t̾minꝰ obuenit: qui qͣtu¬
or regnabritanniȩ in unũ
cõartaret. Cuiꝰ potentie auctor eg¬
birchus regis ine de fr̃e megildo ab¬
neposiamplo apđ̃ suos loco natꝰ.:⁊ in¬
genue educat᷑. a puericia. int̾ u est¬
saxones emicuit. Continuatio uirtu¬
tum in cendit inuidiam: et qd fere
a nat᷑a comꝑatũ ẽ. ut reges iniqͦ in¬
tuitu inspiciant. si qͦs. in spem regni
ad olescere uideant. Bri̾tricꝰ ut p̃dic¬
tum ẽ. suspectũ habens memorande
indolis iuuenem: e medio tollere
cogitabat. Qd egbirtꝰ p̃sentiens: ad
offam regem mercioꝵ fuga lapsus
ẽ. Quem dũ ille sedula diligentia ob¬
umbraret: consecuti sunt brihtrici
nuncii qͥ ꝑfugam. ad suppliciũ repe¬
terent: habentes in manib tͣditionis
p̃cium. Accedebat: qd̾ suo regi filie
ipsius postulabant nuptias: ut geni¬
alis thori fedus. ꝑ petuas int̾ eos con¬
tineret amicicias. Ita offa. qui bellicis
minis ñ cederet: ad blandicias coni
ciam uenit. Qd̃ dei consilio factum

Expanded text:
hic terminus obvenit, qui quatuor regna Britanniae in unum coarctaret. Cujus potentiae auctor Egbirhtus, regis Inae de fratre Inegildo abnepos, amplo apud suos loco natus, et ingenue educatus a pueritia, inter West-Saxones emicuit. Continuatio virtutum incendit invidiam; et, quod fere a natura comparatum est ut reges iniquo intuitu aspiciant si quos in spem regni adolescere videant, Brihtricus, ut praedictum est, suspectum habens memorandae indolis juvenem, e medio tollere cogitabat. Quod Egbirhtus praesentiens, ad Offam regem Merciorum fuga lapsus est; quem dum ille sedula diligentia obumbraret, consecuti sunt Brihtrici nuncii qui perfugam ad supplicium repeterent, habentes in manibus traditionis pretium. Accedebat quod suo regi filiae ipsius postulabant nuptias, ut genialis thori foedus perpetuas inter eos contineret amicitias . Ita Offa, qui bellicis minis non cederet, ad blanditias conniciam venit ; quod Dei consilio factum
Abbreviated transcription (Latin):
bona. ñ minꝰ uentose collaudem.
De qua mod̾atione ut estimo: ueri
qͥ ert̃ arbitri. me nec timendũ. nec
urelegantem pnunciabt̃. Hoc itaq
ñ solum de ilłmo. s ⁊ de duob fiui¬
is eius stilus obseruabit: ut nichil
nimiȩ. nichil nisi ueredicatur. Quoꝵ
pͥmꝰ. parum qd̃ laudetur. egit: p̃ter
pͥmos regni dies. tota uita damno ꝓ¬
animũ. int̾ adu̾sa et ꝓsꝑa rexit. suiꝰ
si expeditones attendas: ignores.
cautior an audatior fu̾it. Si fortu¬
nas aspicias: hesites. beatior. aut
boni euentꝰ indigentior fuĩt. S de
talib tempꝰ erit. cum lector arbitͤ¬
tur. Nunc t̾cium uolum̃ incepturꝰ.
satis reor egisse. ut atcentum et doci¬
lem facẽm. Ipse sibi benignȩ ꝑsua

Expanded text:
bona non nimis ventose collaudem. bona non nimis ventose collaudem. De qua moderatione, ut aestimo, veri qui erunt arbitri, me nec timidum nec inelegantem pronunciabunt. Hoc itaque non solum de Willelmo, sed et de duobus filiis ejus stylus observabit, ut nihil nimie, nihil nisi vere dicatur: quorum primus parum quod laudetur egit, praeter primos regni dies; tota vita damno panimum inter adversa et prospera rexit: cujus si expeditiones attendas, ignores cautior an audacior fuerit; si fortunas aspicias, haesites beatior, aut boni eventus indigentior, fuerit. Sed de talibus tempus erit cum lector arbitretur. Nunc, tertium volumen incepturus, satis reor egisse ut attentum et docilem facerem; ipse sibi benigne persua
Abbreviated transcription (Latin):
e wilłmo rege scͥpserunt. di¬
u̾sis incitari causis:i norman¬
ni ⁊ angli. Illi ad nimias efferati st̃
laudes: bona malaq mixta in ce¬
lum p̃dicantes. Isti ꝓ gentilib mi¬
miciciis: fedis dñm suũ ꝓscidere
conuiciis. Ego autẽ. qͥa utriusq
gentis sanguinem traho: dicendi
tale temꝑam̃tũ seruabo. Bene ge¬
sta qͣntũ cognosc̾e̾ potui: sine fuco
palam efferam. ꝑꝑeram acta qͣnͣ¬
tͣnseunt̾ attingam: ut nec m̃dax
culpetur historia: nec illũ. nota
in uram censoria: cuiꝰ cuncta pe¬
ne: ⁊ si ñ laudari. excusari certe
possunt oꝑa. Itaq de illo talia li
exemplo: usui. p̃sentib: iocundi¬
tati. seq̃ntib. Uerum in his ꝓtra¬
hendis. non multum temporis
expendam impendium: quȩ nlłi
emolum̃tum. immo legñti fastidi¬
um: scribenti pariant odiũ. Satis
suꝑq sufficiunt: qui genuino mo¬
lari facta bonoꝵ lacerent. M hec
placet ꝓuincia: ut mala qͣntũ qͦo.
sine u̾itatis dispendio. extenuem:

Expanded text:
e Willelmo rege scripserunt, diversis incitati causis, et Normanni et Angli: illi ad nimias efferati sunt laudes, bona malaque juxta in coelum praedicantes; isti, pro gentilibus inimicitiis, foedis dominum suum proscidere convitiis. Ego autem, quia utriusque gentis sanguinem traho, dicendi tale temperamentum servabo: bene gesta, quantum cognoscere potui, sine fuco palam efferam; perperam acta, quantranseunter attingam; ut nec mendax culpetur historia, nec illum nota inuram censoria cujus cuncta pene, etsi non laudari, excusari certe possunt opera. Itaque de illo talia narexemplo, usui praesentibus, jocunditati sequentibus. Verum in his protrahendis non multum temporis expendam impendium, quae nulli emolumentum, imo legenti fastidium, scribenti pariant odium. Satis superque sufficiunt qui genuino molari facta bonorum lacerent. Mihi haec placet provincia, ut mala, 390 quantum queo, sine veritatis dispendio extenuem;
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ monasterium sc̃ augustini. iuxta tici¬
nensem urbem delegauit: ut illue
ad eum qui uoluissent. ad discendũ
cong̾gari potuissent. Audiuit
quã gratant̾ sapientes uiros. religio¬
sissimꝰ regũ.R. susciꝑet concensa na¬
ui uenit ad eum. Qui erat in omnila¬
titudine scͥpturarum. supͣ cet̾os moder¬
noꝵ tempoꝵ ex̾citatꝰ: ut puta disci¬
g̾gorium tractatoris. Quem usꝙ ad
finẽ uite. iugit̾ secum retinuit. nͥ qͣndo
ad incongruentia bella ꝓcessit: adeo
ut se discipłm eius. ⁊ ipsum magistrũ
suum appellare uoluiss. Dedit autẽ
illi albatiam scĩ martini iuxta turo¬
nicam ciuitatem: ut qnͣdoipse ab¬
sens ec̃t. illic requiescere. ⁊ ad se con¬
fluentes docere deberet. Cuiꝰ intm̃
doctͥna fructificauit: ut modernigal¬
li. siue franci. antiqͥs romanis tił atce¬
niensib equarentur:

Expanded text:
et monasterium sancti Augustini iuxta Ticiet monasterium sancti Augustini iuxta Ticinensem urbem delegavit, ut illuc ad eum qui voluissent ad discendum congregari potuissent. 2. Auditquam gratanter sapientes viros religiosissimus regum Karolus susciperet, conscensa navi venit ad eum. Qui erat in omni latitudine scripturarum supra cęteros modernorum temporum exercitatus, utputa disciGregorium tractatoris. Quem usque ad finem vitę iugiter secum retinuit, nisi quando ad ingruentia bella processit, adeo ut se discipulum eius et ipsum magistrum suum appellari voluisset. Dedit autem illi abbatiam sancti Martini iuxta Turonicam civitatem, ut, quando ipse absens esset, illic requiescere et ad se confluentes docere deberet. Cuius in tantum doctrina fructificavit, ut moderni Galli sive Franci antiquis Romanis et Atheniensibus equarentur
Abbreviated transcription (Latin):
in admirationem u̾terent ⁊ stuporem.
Deniꝙ tam diu clamata sunt ista do¬
nec ab admirantib. ł in sanos illos pu¬
tantib. ad aures karoli regis. semꝑ a
matoris ⁊ cupidissimi sap̃ie ꝑlata fuis¬
sent. Qui sub omni cełitate. ad suam
eos p̃sentiam euocatos. int̾rogauit si u̾e
ut ipse fama comꝑit. sapĩam secũ ha¬
berent. Qui dixerunt. Et habemꝰ. et
in nomine dni digne querentib: dare
haratisumꝰ. Qui cum inqͥsisset ab illis.
qͥd ꝓ ipsa pet̾ent respondert̃. loca t̾̃m
ꝑegͥnatio tͣnsigi ñ potest alim̃ta. ⁊ qͥb te¬
gam̃. Qͦille ꝑcepto ingenti gaudio repletꝰ.
pͥmũ qͥdem ap̃ se utrũ ꝙ paruo tp̃re te¬
nuit pꝰ ea uͦ cũ ad expeditiones bellicas
urgeret᷑. unũ eoꝵ noĩe clem̃tem ĩ gal¬
lia residere p̃cep̃: cui ⁊ pueros nobilis¬
simos. medioẽs ⁊ infimos. satis multos
iuctualia ministiri p̃cep̃: habitacłis opor¬
tunis ad me ditamlum

Expanded text:
in admirationem verterent et stuporem. in admirationem verterent et stuporem. Denique tam diu clamata sunt ista, donec ab admirantibus vel insanos illos putantibus ad aures Karoli regis, semper amatoris et cupidissimi sapientię, perlata fuissent. Qui cum omni celeritate ad suam eos praesentiam evocatos interrogavit, si vere, ut ipse fama comperit, sapientiam secum haberent. Qui dixerunt: 'Et habemus eam et in nomine Domini digne querentibus dare parati sumus'. Qui cum inquisisset ab illis, quid pro ipsa peterent, responderunt: 'Loca tantum regrinatio transigi non potest, alimenta et quibus tegamur'. Quo ille percepto, ingenti gaudio repletus primum quidem apud se utrumque parvo tempore tenuit. Postea vero cum ad expeditiones bellicas urgeretur, unum eorum nomine Clementem in Gallia residere praecepit, cui et pueros nobilissimos, mediocres et infimos satis multos victualia ministrari praecepit habitaculis oportunis ad habitandum