comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bencficio non mediocriter con¬
fortati. per uiam suam gaudentes
irent: contigit u̾los ingredi ciuifatẽ
cui todella uocabulũ est. Porro a
uirs quodant potente: satis honora¬
brliter hospicio sunt recepti. Cũqz so¬
mul amicabiliter loquerentur: ubi
nobilis per beati robertr merita: dei mi¬
Audiens autent uir apud quẽ hospi¬
tabatur que facta fuerant: altuis ige¬
nuscens ait. Ecce inquit uxor mea. a
renibz et deorsum õium mẽbroꝵ officio
destituta. loco moueri non potest: iisi
seruoꝵ aut ancillarũ manib baui¬
letur. U̾ ed nec recens est plaga ista:
ĩmo iam elapsi sunt decem et septẽ
anni ex quo hoc ei accidit. Uerũta¬
men si tãti est meriti sc̃s ille quem
dicitis: confido in dño. quod uxor
mea precib ipsius. restituenda sit
sanitati. Pcregrinus autem referẽs
non solum quod in se cxpertus fuerat.
sed etiam que in aliis uiderat meritẽ
mabat. Cuius dictis isdem uir fidẽ
adhibẽs: hoc ipsunt uxori sue effica¬

Expanded text:
beneficio non mediocriter confortati per viam suam gaudentes irent, contigit illos ingredi civitatem, cui Tudella vocabulum est. Porro a viro quodam potente satis honorabiliter hospitio sunt recepti. Cumque simul amicabiliter loquerentur, vir nobilis per beati Roberti merita Dei miAudiens autem vir apud quem hospitabantur, quae facta fuerant, altius ingemiscens ait: « Ecce, inquit, uxor mea a renibus et deorsum omni membrorum officio destituta loco moveri non potest, nisi servorum aut ancillarum manibus bajuletur: sed nec recens est plaga ista, imo jam lapsi sunt decem et septem anni, ex quod hoc ei accidit: verumtamen si tanti meriti est sanctus ille, quem dicitis, confido in Domino, quod uxor mea precibus ipsius restituenda sit sanitati. » Peregrinus autem referens, non solum quod in se expertus fuerat, sed etiam quae in aliis viderat meritis mabat: cujus dictis idem vir fidem adhibens, hoc ipsum uxori suae effica
Abbreviated transcription (Latin):
berti auxilium petitura. Quod̃ statĩ
a seruientibz suis deposita solo prõ¬
sternitur: et tota effusa in lacrinuis.
salutem sibi restitui deuotissime fla¬
gitabat. Multitudo autem languẽ¬
tium. cecoꝵ. surdorunt. aridorunt.
qui peruirum dei sanati erant cum gau¬
dis remcantes ad propria. cum muli¬
erc de lectica deposita sustiterũt ⁊ p̾ces
suas illius or̃onibus adiungentes: et
que ui semetipis experti furant. in a¬
liis quoqz uiderant et audierant. refe¬
reudo. mentem cius ad postulandũ
instantius in flãmabant. Nec mora
ncrui femoꝵ eius quos egritudo lon¬
ga extraxerat. paulatĩ ceperunt exten¬
di: ⁊ propriũ robur ossa recipere. Nu¬
lier quoq uirtutẽ dei in se senciens
operantem. pedetentĩ crigitur⁊ sine a¬
licuius auxilio. in pedes prosilut deo
et sancto roberto grãs agens. Et subi¬
to in laudem dei et sancti roberti. om¬
nunt qui aderant ora laxantur: et
uox erultationis diffundebatur ꝓcril.
Aulier uero cum a uiro suo rogarit᷑.

Expanded text:
berti auxilium petitura, statim a servientibus suis deposita, solo prosternitur, et tota effusa in lacrymas salutem sibi restitui devotissime flagitabat. Multitudo autem languentium, caecorum, surdorum, aridorum, qui per virum Dei cum gaudio remeantes ad propria, cum muliere de lectica deposita substiterunt, preces suas illius orationibus adjungentes; et quae in semetipsis experti fuerant, in aliis quoque viderant et audierant referendo, mentem ejus ad postulandum instantius inflammabant. Nec mora; nervi femorum ejus, quos aegritudo longa contraxerat, paulatim coeperunt extendi, et proprium robur ossa recipere. Mulier quoque virtutem Dei in se sentiens operantem, pedetentim erigitur, et sine alicujus auxilio in pedes prosilit; Deo et beato Roberto gratias agens, et subito in laudem Dei et sancti Roberti omnium, qui aderant, ora laxantur, et vox exsultationis diffundebatur procul. Mulier quoque cum a viro suo rogaretur
Abbreviated transcription (Latin):
lationes patrum iłccibitur. stu¬
diose legens. ac ugilanter intelli¬
gons salutis in eõ rimatus semi¬
tas. magnum perfectionis apicem apprt¬
hendit. Agit si quidem liber ille. de cordĩ
puritate. de uiciis. et de omnium per¬
fectione uirtutum: cuius frequens lec¬
tio xp̃i discipulum ad multam cordiˢ
puritatem. ad contemplationis arcẽ
et tocius spiritualis discipline per¬
fectionem/ gratia opitulante prouerit.

Expanded text:
lationes Patrum inscribitur, studiose legens, ac vigilanter intelligens, salutis in eo rimatus semitas, magnum perfectionis apicem apprehendit. Agit siquidem liber iste de cordis puritate, de vitiis, et de omnium perfectione virtutum: cujus frequens lectio Christi discipulum ad multam cordis puritatem et ad contemplationis arcem, et totius spiritualis disciplinae perfectionem, gratia opitulante, provexit.
Abbreviated transcription (Latin):
proposito sanctitatis. Hi cium siuit:
de quib scriptura loquitur. Iustor
semita quasi lux splcudescens crescit:¬
⁊ proficit usq ad perfcctum dicui.
Di sunt stelle quas constituit sũnus
opifex in cedesic firmaniẽto quarum
splandor humanc ignorantie tenebrã
abigit: et laborantib in hoc mari
magno ⁊ spacioso. portum salutis
ostendit. Intet quos specialiter efful¬
sit uir uite uencrabilis beatus ro¬
bertus molismcisis ecclesic primus
abbas: cuius sanctitas defecata. tã¬
to iure gloriosior predicatur: quãto
uir aliquis in dicb uostris. qui uel

Expanded text:
proposito sanctitatis. Hi enim sunt, de quibus Scriptura loquitur, « Justorum semita, quasi lux splendescens, crescit et proficit usque ad perfectum diem . » Hi sunt stellae, quas constituit summus pontifex in Ecclesiae firmamento, quarum splendor humanae ignorantiae tenebras abigit, et laborantibus in hoc mari magno et spatioso portum salutis ostendit, inter quos specialiter effulsit vir vitae venerabilis B. Robertus, Molismensis Ecclesiae primus abbas, cujus sanctitas defaecata tanto jure gloriosior praedicatur, quanto vix aliquis in diebus nostris, qui vel
Abbreviated transcription (Latin):
deuorantis in giro. fons misericordie.
dña molismensis. Ad ultimũ. cũ struc¬
set: intrant igntin orantes. ut de corpore
ĩueniant saltem cinerẽ ⁊ fauislas. Quiͤ
non miretur: Attendãt qui audiunt.
⁊ tanti miraculi nouitatem mirentur:
et stupeat totus orbis. Inueniũt infã¬
tulũ carbonib arridentem: et cunabit¬
lo cum pãniculis inciuerato. in solo
puero seuire uescit incendiũ. E cct
si quis uelit exumere similitudinc̃.
⁊ prelentia cocquare preteritis: ad lau¬
dem suc matris. et brati roberti declarã
da merita. filius dei patris antiquũ
renouare dignatus est miraculũ babilo¬
nis. Nani cum tribus illis pueris. iste
quartus posset numcrari: si flãma tã¬
tũmodo pãniculis pepercissit. Eo uero

Expanded text:
devorantis in gyro, fons misericordiae devorantis in gyro, fons misericordiae domina Molismensis. » Ad ultimum paraccurrunt, orantes, ut de corpore inveniant saltem cinerem et favillas. Quis non miretur? Attendant, qui audiunt, et tanti miraculi novitatem miretur et stupeat totus orbis. Inveniunt infantulum carbonibus arridentem; et cunabulo cum panniculis incinerato, in solo puero saevire nescit incendium. Ecce si quis velit exprimere similitudinem, et praesentia aequare praeteritis, ad laudem suae Matris et sancti Roberti merita declaranda, Filius Dei Patris antiquum renovare dignatus est miraculum Babylonis, nam cum tribus illis pueris iste quartus posset numerari, si flamma tantummodo panniculis pepercisset. Eo vero
Abbreviated transcription (Latin):
uanta ad laudem sue matris
⁊ beati roberti merita declaranda. dei filiꝰ
operetur in eelesia molismẽsi: et patet ex
premissis. et ex subsequẽtib declaratur.
In uilla que uocatur uoucllanies. homo
quidam in exteriorib negocuis occupatu
cum urore sua: domo sua obserata. solũ
reliquerũt infantulũ in cunabulis dormt¬
entem. Intecea ignis ĩueniẽs sue consũp¬
tionis materiam. paulatim crescendo sẽsc
exterius manifestat: flãma iam in tecti
superficie debachante. Cucurrit populus
illi detrimento uolens succurrere. Ced in¬
cassum: nam accessum prohibet flam¬
me uorago circũquaq diffusa. Tandẽ
parentes in maturius decurrentes. ⁊ pu¬
cri nomen sepius ĩclamãtes. tundũt
pectora: rũpunt crints: et domus non
sentit ĩcendiũ parentũ dilectio. de pe¬
riculo pueri seuius accrbata. Si
quando autẽ matren uis doloris.
respirare permittit: hoc uerba ĩge¬
minat. tibi cõmendo filiũ meũ beate
roberte: tu esto clipeus cius a facie igni

Expanded text:
uanta ad laudem suae Matris et B. Roberti merita declaranda Dei Filius operetur in Ecclesia Molismensi, et patet ex praemissis et ex subsequentibus declaratur. In villa quae vocatur Novallavies, homo quidam in exterioribus negotiis occupatus cum uxore sua, domo sua obserata solum reliquerat infantulum in cunabulis dormientem. Interea ignis inveniens suae consumptionis materiem, paulatim crescendo sese exterius manifestat. Flamma jam in tecti superficiem debacchante, cucurrit populus illi detrimento volens sucurrere, sed incassum: nam accessum prohibet flammae vorago, circumquaque diffusa. Tandem parentes immaturius accurrentes; et pueri nomen saepius inclamantes, tendunt pectora, rumpunt crines, et domus non sentit incendium parentum dilectio, de periculo pueri saevius acerbata. Si quando autem matrem vis doloris respirare permittit, haec verba ingeminat: « Tibi commendo filium meum, tu esto clypeus ejus a facie ignis
Abbreviated transcription (Latin):
probatum. Nc ucro per ocu desidiã
hostilib pateret insidiis: in iustifica¬
tonibus domiii ex ercebatur assi¬
duc: ut co circa uirtuosa taliter occa¬
alibus nequitus tutus esset.
ne gratus. obedicutia placidus. be
stans. caritate prestabilis. et in
cũctis morm maturitate compo¬

Expanded text:
t. Ne vero per otii desidiam hostilibus pateret insidiis, in iustificationibus Domini exercebatur assidue, ut, eo circa licita totaliter occualibus nequitiis tutus esset. e lenis, obedientia placidus, benstans, caritate prestabilis et in cunctis morum maturitate compo
Abbreviated transcription (Latin):
dictione nõ mediocriter confortati fra¬
tres. didicerunt inter aduerla patic̃tes
esse: quinetiã a die illa et deinceps. nõ
defuit qui cis tam in cibis quã in ue¬
stib. necessaria ministraret. De tr̃aͤ

Expanded text:
dictione non mediocriter confortati fradictione non mediocriter confortati fratres, didicerunt inter adversa patientes esse; quin etiam a die illa et deinceps non defuit, qui eis tam in cibis quam in vestibus necessaria ministraret. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
rocedente utro tempore. cũ nõ
haberent unde possent fratres
uel ad modicũ lustentari: ad beati rob̃¬
ti cõsiliũ contugerũt. Ip̃e uero qui nũ¬
quã posuit airunt robur suũ. nec obri¬
zo dixit fiducia inta ÷ docuit illos po¬
nere in dr̃o deo spem suam: sciens q
non sineret deus diu. ciꝰ affligi fame
animant iusti. Cum igitur precium
non haberent. nichilomuius tretas tr̃aᷤ¬
misit eos. ad uictualia comparanda: se¬
cundũ litteram prophete consiliis acqͥ¬
escens. Et qui non habctis argentũ:
uenite. properate. emite et comedite.
Cunt autentrecensiũ ciuitatem nudiᷤ
pedib fuisseut ingressi: statim de ipĩs
ad cpiscopũ rumor ascendit. Quos ad
se faciens introducir deuote satis illos
suscipiens: amorei quẽ habebat erga
dñm. echibita seruis suis humanita¬
te mõstrauit. Deniq nouis uestibz et
regulariter induens cos: cum quadri¬
ga panius et parib oncrata. remisit
tos ad fratres suos. Hac autem bent¬

Expanded text:
rocedente vero tempore, cum non haberent unde possent fratres vel ad modicum sustentari, ad B. Roberti consilium confugerunt. Ipse vero, qui nunquam posuit aurum robur suum, nec obrizo dixit: « Fiducia mea , » docuit illos ponere in Domino Deo spem suam, sciens quia non sineret Deus diutius affligi fame animam justi. Cum igitur pretium non haberent, nihilominus Trecas transmisit eos ad victualia comparanda, secundum litteram prophetae consiliis acquiescens: « Et qui non habetis argentum, venite, properate, emite et comedite . » Cum autem Trecensium civitatem nudis pedibus fuissent ingressi, statim de ipsis ad episcopum rumor ascendit, quos ad se faciens introduci, devote satis illos suscipiens, amorem, quem habebat erga Deum, in exhibita servis suis humanitate monstravit. Denique novis vestibus regulariter induens eos, cum quadriga pannis et panibus onerata remisit eos ad fratres suos. Hac autem bene
Abbreviated transcription (Latin):
ontigit autem trecensem episco¬
pum p̃er nentus illud in quo dei hoĩes
i sũma panpertate et hũilitate dño sec¬
uiebant iter agert. ⁊ ad locunt illũ. re¬
fectionis hora cuni socioꝵ frequecia per¬
ucuirt. Quos uiri dei deuote suscipiẽ¬
ies. quodamodo confundebantur: quia
non habebant quid refecturis appone¬
rent. In quor humilitate et papatate
non mediocriter edificatus ⁊ cõpunctũ
cpuscopus: uale fecit fratrib et recessit.

Expanded text:
ontigit autem Trecensem episcopum per nemus illud, in quo Dei homines in summa paupertate et humilitate Domino serviebant, iter agere, et ad locum illum refectionis hora cum sociorum frequentia pervenire. Quos viri Dei devote suscipientes, quodammodo confundebantur, quia non habebant quod refecturis apponerent; in quorum humilitate et paupertate non mediocriter aedificatus episcopus et compunctus, valefecit et recessit.
Abbreviated transcription (Latin):
turna silentia humane deputata qui¬
cti. post dormitionem breuem decurre¬
bat in studiis lectionum: et somui tẽ¬
cupabat. Dies autem. ĩpendebat cõ¬
et sedulis ĩminendo predicationibus:
uel confessionũ audientie in sistendo:
seram ualidis rationibus insistendo:
in quibus. specialis dono gratie di¬
citur claruisse. Sic uero gratiam¬

Expanded text:
turna quidem silentia, humane deputata quieti, post dormitionem brevem decurrebat studiis lectionum et sompni temcupabat. Dies autem impendebat coedulis imminendo predicationibus, vel confessionum audientie insistendo ferum validis rationibus confutando, in quibus specialis dono gratie noscitur claruisse. Devoti
Abbreviated transcription (Latin):
is prius placere nite bantur in carne.ita
inimo amplius sponso celesti placere stu¬
debant in spũ. frequenter ad memoriam
reuocantes illucd apostoli. Uitlua quem
cdelitiis uiuit. mortua est. Et quod sancte
mĩe insistunt fructum sexagesiinum pro¬
merentur: Uidisti et gauisus es. sanctas etiã
mulieres in matrimonio domino cleuote ser-¬
uientes. filios suos intimore clei erudiẽntes.
honestas nuptias ⁊ thorum iniaculatum
custocdientes. ad tempus oratiõm uacantes
⁊ post in rl ip̃m cum timore dei reu̾tentes
ne temptarentur a sathana. Multe tam̃
ex consensu maritoꝵ alicitis amplexib ab¬
stinentes. celibem et uere angelicam uitã
clucentes. tanto maiori corona ligne sunt
quanto in igne posite non arserunt. Nicli¬

Expanded text:
is prius placere nitebantur in carne, ita is prius placere nitebantur in carne, ita imo amplius sponso coelesti placere studebant in spiritu, frequenter ad memoriam reuocantes illud Apostoli: Uidua qua in deliciis uiuit mortua est, et quod sanctaebus misericordiae insistunt, fructum sexagesimum promerentur. Uidisti, et gauisus es, sanctas etiam mulieres in matrimonio Deo deuote seruientes, filios suos in timore Domini erudientes, honestas nuptias et thorum immaculatum custodientes, ad tempus orationi uacantes, et post in id ipsum cum timore Dei reuertantes, ne tentarentur a Satana. Multae tamen, ex consensu maritorum, a licitis amplexibus abstinentes, caelibem et uere angelicam uitam ducentos, tanto maiore corona dignae sunt, quanto in igne concupiscentiae non arserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
am cognouisses. Uiclisti enim et gauisus
es in ortis lilioꝵ clm̃ multał sanctarum
uirginum in diu̾sis locis cateruas. que sp̃¬
tis ꝑ xp̃o carnalib illecebris. contemptis e¬
tiam amore regni celestis huius muncdi di¬
uitis. in paupertate ⁊ humilitate sponso
celesti adherentes. labore manuum tenu¬
em uictum querebant licet parentes ear̃
multis diuiciis habundarent. Ip̃e tamen
obliuiscentes populum suum et domum pa¬
tris sut malebant angustias paupertatis
sustinere. ꝙͣ male ad quisitis cliuitiis ha¬
bundare uel inter põnposos seculares cum
periculo remanere. Uitlisti et gauisus es san¬
ctas et deo seruientes matronas quanto
zelo iuuencularimi pudiciciam conser¬
uarent. ⁊ eas in honesto ꝓposito ut solum
celestem sponsum desiderararent. saluta¬
rib monitis instruerent. Ip̃e etiam uiclu¬
e in ieniniis et orationib. in uigiliis et la¬
lore manuum. in lacrimis et obs etratio¬
nib domino seruientes. sicut maritis su¬

Expanded text:
am audisti. Uidisti enim, et gauisus es, in hortis liliorum Domini multas sanctarum uirginum in diuersis locis cateruas, quae, spretis pro Christo carnalibus illecebris, et contemptis pro amore regni coelestis huius mundi diuitiis, in paupertate et humilitate sponso coelesti adhaerentes, labore manuum tenuem uictum quaerebant, licet enim parentes earum diuitiis multis abundarent : ipsae tamen, obliuiscentes populum suum et domum patris sui, malebant angustias paupertatis sustinere, quam male acquisitis diuitiis abundare uel inter pomposos saeculares cum periculo remanere. Uidisti, et gauisus es, sanctas Deo seruientes matronas, quanto zelo iuuencularum pudicitiam conseruarent, et eas in honesto proposito, ut solum coelestem sponsam desiderarent, salutaribus monitis instruerent. Ipsas etiam uidua in ieiuniis et orationibus, in uigiliis et laboribus manuum, in lachrymis et obsecrationibus Domino seruientes, sicut maritis su
Abbreviated transcription (Latin):
narrante aucliui. quod reliqueras egyp¬
tum in partib tuts. ⁊ transsiens per deser¬
tum. terram ꝓmissionis inpartib leoclit
inuenisti. Cũm enim inpartib tuis mul¬
tos de partib nostris. crice signatos contra
hereticos fidei feruentes. intribulatione
miram patientiam habentes. in operib mi¬
sericordie habundantas cognouisses. im¬
mo sicut michi clixsti quafdam mulieres
ad partes nostras sicut aucłisti sic uicdisti:
iinmo plus quam autlisti. ita quod uix pos

Expanded text:
narrante, audiui quod reliqueras Aegyptum in partibus tuis, et, transiens per desertum, terram promissionis partibus Leodii inuenisti: cum enim in partibus tuis multos de partibus nostris crucesignatos, contra haereticos fide feruentes, in tribulatione miram patientiam habentes, in operibus misericordia; abundantes, cognouisses, imo, sicut mihi dixisti, quosdam mulieres ad partes nostras, sicut audisti sic uidisti, imo plus quam audisti. Uidis
Abbreviated transcription (Latin):
indignãs quod in grege sibi cõmisso
repertũ fuisset ĩ obedientie loliũ. ⁊ diffidẽ¬
tie trania: ĩgressus refectoriũ. panes
mensis superpositos in sporta suscepit:
ipsosq de quedam celliculo uicino eccle¬
sic. in qua que subter fluebat p̾cipites
dedit: nolens in filiis dei culpani ĩ obe¬
dientie reperiri. At uero zelũ ipsius dcꝰ
ex alto prospiciens. iain quibusdam
deuotis mulierib de castellione ĩspi¬
rauerat: ut panes deferrẽt fratrib re¬
fecturis. Uir enĩ dm̃ beatus robettuᷤ
inde regrediens ⁊ ad portã mõsterii triᷤ
quadrigas ĩuenit panib oueratas:
quas de castellione iant dicte muli¬
cres ad refectionẽ fratrũ adduxerant.
Tunc uir dei fratrib cõuocatis. dif¬
fidentẽ ⁊ ĩobedientẽ fratrẽ coram cũc¬
tis redarguit: cũctosq fratres ad pre¬
sumendum de dei miscricordia ĩ ne¬
cessitatib. monitis salutarib aĩauit.¬

Expanded text:
indignans, quod in grege sibi commisso indignans, quod in grege sibi commisso repertum fuisset inobedientiae lolium et diffidentiae zizania, ingressus refectorium panes mensis superpositos in sporta suscepit, ipsosque de quodam colliculo vicino ecclesiae, in aqua, quae subterfluebat praecipites dedit: nolens in filiis Dei culpam inobedientiae reperiri. At vero zelum ipsius Deus ex alto prospiciens, jam quibusdam devotis mulieribus de Castellione inspiraverat, ut panes deferrent fratribus refecturis. Vir enim Dei B. Robertus inde regrediens, ad portam monasterii tres quadrigas invenit panibus oneratas, quas de Castellione jam dictae mulieres ad refectionem fratrum adduxerant. Tunc vir Dei, fratribus convocatis, diffidentem et inobedientem fratrem coram cunctis redarguit, cunctosque fratres, ad praesumendum de Dei misericordia in necessitatibus monitis salutaribus animavit
Abbreviated transcription (Latin):
re arbitror omissa repetere: et
quam modeste scucritatis in subdi¬
tos. quãq liberalis in pauperes beatꝰ
robertus extiterit. apicib annotare.
Cum cnum quadam dic duo clerici
iuria dei pro forib ccclesie repcrissit.
ceperunt ab eo ĩstanter alimoniã po¬
stulare. Uir auten dei sicut totus
miscricordic iuscerib affluebat. illor
cupiens mopie subuenire: statin
quedam e fratrib cuius erat officiũ
mistrare mensis. accersiri prccepit.
Cui cum precepistet ut aliquid da¬
ret eginis: responsum accepit ab eo. pa
sanctus hodie reficientur fratres: Respon¬
dit ci. Nescio. Nec mora uenit bora. qua
fratres peractis er more missarũ solẽnuis:
parabant appropriare mensis. Cũq soni¬
tum cymbali sicut illa hora moris ẽ
uir sanctus audisset: ab ychonono
requisunt unde panes haberet: quos fra¬
trib refeituris apponeret. E go ĩquit
pancos rescruaut: procurans ut refecti¬
ois hora fratrib cibaria nõ deessent.
Iunc uir dei zclo sucensus. fremẽs et

Expanded text:
re arbitror omissa repetere, et quam modestae severitatis in subditos, quamque liberalis in pauperes beatus Robertus exstiterit, apicibus adnotare. Cum enim quodam die duo clerici virum Dei pro foribus ecclesiae reperissent; coeperunt ab eo instanter alimoniam postulare. Vir autem Dei, sicut totus misericordiae visceribus affluebat, illorum cupiens inopiae subvenire, statim quemdam e fratribus, cujus erat officium ministrare mensis, accersiri praecepit. Cui cum praecepisset, ut aliquid daret egenis, responsum accepit ab eo, pansanctus, hodie reficient fratres? » Respondit: « Nescio. » Nec mora: venit hora, qua fratres, peractis ex more missarum solemniis, parabant appropiare mensis. Cum sonitum cymbali, sicut illa hora moris est, vir sanctus audisset, ab oeconomo requisivit unde panes haberet, quos fratribus refecturis apponeret. « Ego inquit, paucos reservavi, procurans, ut refectionis hora fratribus cibaria non deessent. » Tunc vir Dei zelo incensus, fremens et
Abbreviated transcription (Latin):
ltera quoq mulier curata.¬
de uico cui nomen est bai¬
gnous cum in cubilo pepcrisset: nesci¬
o quo dei iudicio in insamiã nersa. in¬
rum suũ in uirga pernussit et occidit.
Que constricta funib ad ecelesiam
molisicusẽ perdiicta: quãcito scpul¬
chrũ beati uiri roberti contĩgere potuit
liberata est a demone: nichil deunceps
tale perpessa. In sc uero reuersa. cum
pro causa duplici flere cepit: pro libera
non desunt uirtus xp̃i per merita beati
roberti. ad laudem ⁊ gloriam nomini
sui: cui est cũ patre et spũ scs honor

Expanded text:
ltera quoque mulier de vico, cui nomen est Baignous, cum in cubiculo peperisset, nescio quo Dei judicio in insaniam versa, virum suum Evonga percussit et occidit; quae constricta funibus et ad ecclesiam Molismensem perducta, quam cito sepulcrum beati viri contingere potuit, liberata est a daemone, nihil deinceps tale perpessa. In se vero reversa, cum pro causa duplici flere coepit: hinc peccanon desinit virtus Christi, per merita B. Roberti, ad laudem et gloriam nominis sui, cui est cum Patre
Abbreviated transcription (Latin):
uirtitum preferunt. unde pernicio¬
sius sectatores suos decipiunt. quiã se¬
sub uelamine uirtutis tegunt. Nam
sub pre textu iusticie crudelitas agi¬
tur. et remissa segnities mansuetudo
creditur. Plirͫumq hoc agit corpo¬
ris negligentia. quod agere crecłitur

Expanded text:
irtutum praeferunt speciem, unde perniciosius sectatores suos decipiunt, quia sub velamine se virtutis tegunt; nam sub praetextu justitiae crudelitas agitur, et remissa segnities mansuetudo creditur: Plerumque hoc agit torporis negligentia quod agere creditur
Abbreviated transcription (Latin):
Sz forsitã nũc deint et cõuersatiõe
patitur ut solibat. sed ut uereor in¬
dignat. Quod si et propt̾ pctã
nostra abstulit en des: ituiam
idemipẽ obtineat. ut nob̾ hocip̃ mi¬
sercordit relaxetur: ne penã super
dico uob̾. si seq̃remun uestigia eiꝰ.
nõ tant facile in nanis cogitatio¬
ibꝰ et ociosis sermonibꝰ in iocis

Expanded text:
Sed forsitan nunc de me et de conversatione Sed forsitan nunc de me et de conversatione patitur, ut solebat, sed, ut vereor, indignatur. Quod si etiam propter peccata nostra abstulit eum Deus, utinam idem ipse obtineat, ut nobis hoc ipsum misericorditer relaxetur, ne poenam superdico vobis, si sequeremini vestigia ejus, non tam facile in vanis cogitationibus et otiosis sermon
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: et transeundi uel moriendi
argumentũ hoc solũ est. quia uide¬
ri possũt. Temporalia fuerũt que
in humberti morte conspeximus:
scdiã obtinet gaudiũ. et leticiam
in pcrpetuas eternitates. Non est ex¬
go lugendus nobis. cui nec luctus
nec do lor est. Sed nec pro nobis
quibus ille sublatus est murnurã¬
dum: magis agamiꝰ gratias. quod
tanidiu concellus est nob̾. Si qͥdẽ
ut ego arbitror. dccẽnium iam decur¬
sum est. quod nõ uixit nisi nobis
et pro nob: atqz hic tumor meus.
ne ideo translatꝰ sit. qr nõ tramꝰ
iam digni consortio illius. Qͥs
scit tam̃. si propterea sublatꝰ sit.
ut nos sius intercessiombꝰ prote¬
gat apud prcm: Utinã sit. Si eĩ
tante caritatis crat dum ellz nobꝰ.
ut onna q̃ ad corporcã necessi tatem
spectãt. libentius michi qmͣ sibi ce¬
deret: quãtomagis nũc cũ illi sum¬
me caritati q̃ dcus est inheret. maio¬
rem ht in me gram̃ et caritatem:

Expanded text:
sunt: et transeundi vel moriendi sunt: et transeundi vel moriendi argumentum hoc solum est, quia videri possunt. Temporalia fuerunt quae in Humberti morte conspeximus: sed jam obtinet gaudium et laetitiam in perpetuas aeternitates. 7. Non est ergo lugendus nobis, cui nec luctus, nec dolor est. Sed nec pro nobis, quibus ille sublatus est, murmurandum: magis gratias agamus, quod tandiu concessus est nobis. Siquidem, ut ego arbitror, decennium jam decursum est, quod non vixit nisi nobis, et pro nobis: atque hic timor meus est, ne ideo translatus sit, quia non eramus jam digni consortio illius. Quis scit tamen si idcirco sublatus fuerit, ut nos suis intercessionibus protegat apud Patrem? Utinam ita sit! Si enim tantae charitatis erat dum esset nobiscum, ut omnia quae ad corpoream necessitatem spectant, libentius mihi quam sibi cederet; quanto magis nunc, cum illi summae charitati, quae Deus est, inhaeret, majorem habet in me gratiam et charitatem?
Abbreviated transcription (Latin):
rutũ non contradico sermoni¬
bus sctĩ: sed qui cepit ip̃e me con¬
terat: et hec michi consolatio sit:
quod affligens dolore. nõ parcit.
Ego ut flagella paratus sum: si
forte pius pater in beneficia flagel¬
la cõmutet: uude et uerba mea nõ
murmure plena sũt. sed dolore. Nõ
ploro humbertũ: neq ciũ ille ꝑlo¬
randus est qui uocatus est ad mẽ¬
sam diuitis: sed suꝑ me et super
uos ploro: suꝑ doniũ istã. suꝑ cete¬
ros fratres nostros: qui om̃s ab erꝰ
ore consiliũ expectabãt. Sic et sal¬
uator crucc̃ suã tanqͣ latro suum
laq̃um portans. cum mulieres q̃
eum a galilea sceute fu erãt super
se lamentãtes respieeret: conusus
ad cas ait. Filie iherusalc̃ uolite fle¬
re suꝑ me: sed sup uos ip .f. et super¬
filios urõs. E triũ ea que de me sũt
finẽ hñt. Que uidetis mͥ preꝑari
temporalia sũt. que nõ uidetis eter¬
na. Si temporalia sũt: transitoria
sũt. Si transitoria sũt. et mortalia

Expanded text:
rumtamen non contradico sermonirumtamen non contradico sermonibus sancti; sed qui coepit, ipse me conterat: et haec mihi consolatio sit, quod affligens dolore, non parcat. Ego in flagella paratus sum, si forte pius Pater in beneficia flagella commutet. Unde et verba mea non murmure plena sunt, sed dolore. Non ploro Humbertum: neque enim ille plorandus est, qui vocatus est ad mensam divitis; sed super me et super vos ploro, super domum istam, super caeteros fratres nostros, qui omnes ab ejus ore consilium exspectabant. Sic et Salvator crucem suam, tanquam latro suum laqueum, portans, cum mulieres, quae eum a Galilaea secutae fuerant, super se lamentantes respiceret, conversus ad eas dixit: Filiae Jerusalem, nolite flere super me, sed super vos ipsas ros . Etenim ea quae de me sunt, finem habent . Quae videtis mihi praeparari, temporalia sunt; quae non videtis, aeterna. Si temporalia sunt, transitoria sunt; si transitoria sunt, et mortalia
Abbreviated transcription (Latin):
Non ergo suꝑ te doleo. cui desideri¬
um anume tue tribuit deus: michi
potius ademptũ do leo fidele consi¬
liũ. auxiliũ grande: uirum unani¬
mẽ: homiiẽ scdm̃ cor mcũ. In me
hec onnua nila occiderunt:
ui me transierũt ire tue domine
ihũ: et terrores tui conturbautrũt
me. Elongasti a me anucũ et pro¬
ximũ: et notos meos a miscria ex¬
traheus: me in miseriis reliquisti.
Abstulisti michi germanos carne.
gmaniores spũ: et in tius negotiis
et in sclãribꝰ scdm̃ te sapientes.
Sustulisti huc alios atq alios
qui onus ncũ portabãt: onus grã¬
de quod michi imposusti. Dnꝰ
mͥ. et prope solus humbertꝰ superat
etantis necessariis meis: co suaui¬
or amee. quo antiquior: et hec̃ tu¬
listi. qũ tuus crat. E go ego solꝯ
ad uerb̾a relinquor: ego morior ĩ
singłis: et om̃s fluctꝰ tuos induxi¬
sti suꝑ me. U tuiã quẽ flagellas
occidas semei: et nõ miserũ hoiẽm
tot et tantis mortibus serues. Ue¬

Expanded text:
Non ergo super te doleo, cui desideriNon ergo super te doleo, cui desiderium animae tuae tribuit Deus: mihi potius ademptum doleo fidele consilium, auxilium grande, virum unanimem, hominem secundum cor meum. In me haec omnia mala reciderunt. In me transierunt irae tuae, Domine Jesu, et terrores tui conturbaverunt me. Elongasti a me amicum et proximum, et notos meos a miseria extrahens, me in miseriis reliquisti. Abstulisti mihi germanos carne, germaniores spiritu, et in tuis negotiis, et in saecularibus secundum te sapientes. Sustulisti hinc alios atque alios, qui onus meum portabant, onus grande, quod mihi imposuisti. Unus mihi et prope solus Humbertus supererat e tantis necessariis meis, eo suavior amicus, quo antiquior: et hunc tulisti, quoniam tuus erat. Ego, ego solus ad verbera relinquor, ego morior in singulis, et omnes fluctus tuos induxisti super me. Utinam quem flagellas, occidas semel, et non miserum hominem tot et tantis mortibus serves! Ve
Abbreviated transcription (Latin):
nisi post mortem. Hoc et ego in eo stu¬
diose seruaui: qui dum aduiueret in
huiõi nõ aperin os ncũ: ne forte pos¬
semus uel ego adulationis notam
uel ille culpã incurrore uanitatis. Ex
hoc sanc neutrum iã tuctur: nec ego
cũ uideo. et ille forsitã me nõ audit.
Sed et si audiat: nõ mouctur hoũiũ
uerb̾: fortius iuherens atq felicius
uerbo dei. Nichil proficiet ũ macꝯ
i eo: et uanitatis suggestor non
apponet nocere ei. Ecet ciũ iã corã
te est pat dulcissime. fons ille puri¬
tatis quẽ tãto ardore anmi sitiebas:
cece muerlus es in illã duunc pi¬
etatis abissũ: cuius memoriam
abundancic suauitatis tam deuo¬
te cructare solebas. Quis enĩ tam
deuotus predicator pietatis diuine:
quis humane puritatis commen¬
dator tam studiosus: quis utriusq
rei tam affectuosus amator erat: Aut
cui aliq̃do quĩq uerba locitus es.
in quibꝰ nõ uera puritas resonaret:
in quibe nõ sctã da pietas audiret᷑:

Expanded text:
nisi post mortem. Hoc et ego in eo stunisi post mortem. Hoc et ego in eo studiose servavi, qui dum adviveret, in hujusmodi non aperui os meum; ne forte possemus vel ego adulationis notam, vel ille culpam incurrere vanitatis. Ex hoc sane neutrum jam timetur; nec ego eum video, et ille forsitan me non audit. Sed etsi audiat, non movetur hominum verbis, fortius inhaerens atque felicius Verbo Dei. Nihil proficiet inimicus 1069 in eo, et vanitatis suggestor non apponet nocere ei. 6. Ecce jam coram te est, Pater dulcissime, fons ille puritatis, quem tanto ardore animi sitiebas: ecce immersus es in illam divinae pietatis abyssum, cujus memoriam abundantiae suavitatis tam devote eructare solebas. Quis enim tam devotus praedicator pietatis divinae, quis humanae puritatis commendator tam studiosus, quis utriusque rei tam affectuosus amator erat? aut cui aliquando quinque verba locutus es, in quibus non vera puritas resonaret, in quibus non sancta Dei pietas audiretur?
Abbreviated transcription (Latin):
caritate: in cõmsso fideł: in ꝯsilio
cirruins pectꝰ et prudẽs. C ompositꝰ
trat supͥ om̃s homines quos uidcrĩ in
dicbꝰ istis: unus et idẽ perseucrans oĩ
tempore et oĩ hora. Plane ini senutis
diũ ihũ posuit uestigia: nee retraxit
pedẽ. donce cursũ it meris cõsũmarit.
Ille fuit paup: pauper et iste fuit. Uix
ille ui laboribꝰ: et hic ii laboribꝰ mult.
Crucifixus ille: et iste multis et ma
in corport suo: adimplẽs oĩa q̃ deerãt
passionũ xpĩ. et ĩcarne sua. Resurrexit
ille: iste resurget. Ille a sccudit in celum:
et iste creditur asc̃esuro. Ascẽsurus pla¬
nc. cum rex glĩe propt nos descendet. licͭ
priꝰ ascenderat. ut n otã faciat potenci¬
am suã: cum nõ minoris excellentie
sit descendert per acra. quã ꝑ aercua as¬
cendisse. Sic ciũ olin angeli
predixerũt: quia hic ils qui assumpto
daucris hoĩez in uita sua aitscriptu¬
ra: pro co quod nõ est sccura laudatio.

Expanded text:
charitate, in commisso fidelis, in consilio charitate, in commisso fidelis, in consilio circumspectus et prudens. Compositus erat super omnes homines, quos viderim in diebus istis; unus et idem perseverans omni tempore, et omni hora. Plane in semitis Domini Jesu posuit vestigia, nec retraxit pedem, donec cursum itineris consummaret. Ille fuit pauper, pauper et iste fuit. Vixit ille in laboribus, et hic in laboribus multis. Crucifixus est ille, et iste multis et magin corpore suo, adimplens ea quae deerant passionum Christi etiam in carne sua. Resurrexit ille, et iste resurget. Ille ascendit in coelum, et iste creditur ascensurus. Ascensurus plane, cum rex gloriae propter nos descendet, sicut prius ascenderat, ut notam faciat potentiam suam: cum non minoris excellentiae sit descendere per aera, quam per aerem ascendisse. Sic enim olim angeli praedixerunt; quia hic Jesus qui assumdaveris hominem in vita sua, dicit Scriptura , pro eo quod non est secura laudatio
Abbreviated transcription (Latin):
laudo: qr sieut uos scitis. nõ parũ ĩ hinõi
perstitit obstinatus. Credo quia si qͥd
triste scusit. propt hoc sensit: quod nu¬
nus nob ꝯ sensit de necellitate corporis
sui. Sid qualis erat in consiliis:
Purus utiq et discretꝰ. quod ego tã¬
to melius nom. quanto sepuis teti¬
gi pectus cuis. Non solus autẽ nour
hoc: nouit uniutrsitas uestra. Quis
deniq multitudine uel magnitudĩs
temptationũ pculsꝰ. nõ audunt ab
ore cius et radicem temptationis: et
curationis remediũ: Ita crũ ꝑcurre¬
bat om̃s angulos consciencie infir¬
mantis: ut credere posset qui cõfiteba¬
tur. tũ iudisse omĩa: omĩbꝰ interfu¬
isse. Quante autẽ caritatis trat:
Sic se induerat uiscrra pietatis. ut
omñs excusaret. pro omĩbꝰ in t̾cederet.
neseicntibꝰ illis pro quibus loqutba¬
tur: nõ personarũ acceptor. sed necessi¬
tatum. Erat ergo humil corde: dul¬
cis sermonc: strenuus oꝑe: ftrueus

Expanded text:
laudo; quia, sicut vos scitis, non parum in hujusmodi laudo; quia, sicut vos scitis, non parum in hujusmodi perstitit obstinatus. Credo quia si quid triste sensit, propter hoc sensit, quod nobis minus consensit de necessitate corporis sui. Sed qualis erat in consiliis? Purus utique et discretus: quod ego tanto melius novi, quanto saepius tetigi pectus ejus. Non solus autem novi hoc; novit et universitas vestra. Quis denique multitudine vel magnitudine tentationum percussus, non audivit ab ore ejus et radicem tentationis, et curationis remedium? Ita enim percurrebat omnes angulos conscientiae infirmantis, ut credere posset qui confitebatur, eum vidisse omnia, omnibus interfuisse. 5. Quantae autem charitatis erat? Sic se induerat viscera pietatis, ut omnes excusaret, pro omnibus intercederet, nescientibus illis pro quibus loquebatur; non personarum acceptor, sed necessitatum. Erat ergo humilis corde, dulcis sermone, strenuus opere, fervens
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ negotior cõsilii grã reti¬
nuissẽ. tristis perscu trabat. et mibilus.
donce uestro consortio reddcrctur. Rans¬
sime unqͣ sollenmibus uigiliis quas
tamt̃ nõ raro anticipabat. rarissime te¬
teris horis psallentiũ choro mucritus
est defuisse. nec nͥ ca neceslitate. ut ex in¬
stanti responsũ mortis habcus. infirmi¬
tas sequerctur. Porro in refictorio uix
cõmunibuz ꝙbis utens; li quid forti
aliud apponcretur. aut nõ accipiebat:
aut tã moleste accipiebat: ut suꝑ hoc
unuuersitat̃e nram̃ sepius molestaret.
Decreuerat a quã bibere semp: si nõ tot̃
ui ribꝰ restitisse. Duiũ si qñ bibert
cogrietur: erat uinũ colore potiꝰ quã sa¬
pore: adco illud aquis ninuis obruebat.
Is ix unꝙͣ obediencia compellente i¬
firmitoriũ intrount: ux cũ intrasset.
tencri potuit: fatcor ninus obediens
in hac parte. quod anctoritatis sue mo¬
le me premeret. Saudo cũ. in hec non

Expanded text:
multitudinem negotiorum consilii gratia retimultitudinem negotiorum consilii gratia retinuissem, tristis perseverabat et nubilus, donec vestro consortio redderetur. Rarissime unquam solemnibus vigiliis, quas tamen non raro anticipabat, rarissime caeteris horis psallentium choro inventus est defuisse: nec nisi ea necessitate, ut ex instanti responsum mortis habens, infirmitas sequeretur. 4. Porro in refectorio vix communibus utens cibis, si quid forte aliud apponeretur, aut non accipiebat, aut tam moleste accipiebat, ut super hoc universitatem nostram saepius molestaret. Decreverat aquam bibere semper, si non totis viribus restitissem. Vinum si quandoque bibere cogeretur, erat vinum colore potius quam sapore, adeo illud aquis nimis obruebat. Vix unquam obedientia compellente infirmitorium introivit; vix, cum intrasset, teneri potuit. Fateor. minus obediens in hac parte, quod auctoritatis suae mole me premeret. Laudo eum, in hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
sua: scicns qr qui in uerbo nõ offendit.h.
perfecto est uir. Longe a te humberte ue
illud cuã gelicũ. ue uob̾ qui ridetis iunc.
quĩ flebitis. Nuquid aliqͥs urm̃ cũ ridẽ¬
tr̃ ctiã int multos ridentes inuenit: St¬
renabat quidẽ uultũ suũ assidẽtium gr̃a.
ne fieret ontrosus: sed nsũ integrũ si bñ
recolitis nõ admisit. Porro ꝙͣti feruoris
in opere dei. dicbus et noctibus fucrit. nõ
solũ iudistis: scd ct̃ admirati estis usq ãd
dic̃ mortis sue. Cum crũ fere iamt ad de¬
crepitã peruenisset etatẽ. pret̾ incõmoda
senectutis. et tot et tantis infirmitatibꝰ
quas multi urm̃ nõ ignorãt lassatus atq
quassatꝰ: erat tam̃ ut dicitur aĩmꝰ iucto
annor. et cedere nescras infremitati. Dc̃ĩq
in frigoribus et caloribꝰ ꝑ montes et ual¬
les ascendens atqz descendẽs. inucnũ labo¬
rem proscquebatur: ita ut ad miratiõi
ess omĩbꝰ et stupori. Si cũ qñq propt

Expanded text:
sua; sciens quia qui in verbo non offendit, hic sua; sciens quia qui in verbo non offendit, hic perfectus est vir . Longe a te, Humberte, vae illud evangelicum: Vae vobis qui nunc ridetis, quia flebitis . Nunquid aliquis vestrum eum ridentem, etiam inter multos ridentes, invenit? Serenabat quidem vultum suum assidentium gratia, ne fieret onerosus; sed risum integrum, si bene recolitis, non admisit. Porro quanti fervoris in opere Dei diebus et noctibus fuerit, non solum vidistis, sed etiam admirati estis usque ad diem mortis suae. Cum enim fere jam ad decrepitam pervenisset aetatem, praeter incommoda senectutis, 1068 etiam tot et tantis infirmitatibus, quas multi vestrum non ignorant, lassatus atque quassatus; erat tamen, ut dicitur, animus victor annorum, et cedere nescius infirmitati. Denique in frigoribus et caloribus per montes et valles ascendens et descendens, juvenum laborem prosequebatur, ita ut admirationi esset omnibus et stupori. Si eum quandoque propter
Abbreviated transcription (Latin):
pius cansabatur. An te hos paueos dies si
bene inemii. duni loqueremur ad inucẽ.
dicebat sc mouasteri huius prebendariũ
esse: et tanqͣ nullius utilitatis hominem
pasci in domo dei. Erat enĩ uere mitis et
humilis corde: et cum ceteris floreret urr¬
tutibus: gram̃ tamẽ mansuctudinis ipx¬
cialiter obtinebat. Ideo sese amabilem et
affabilt̃ omnibꝰ exhibebat: sicut crat ama¬
bilis ualde. E cruntũ in his omĩbus qmͣ
circuncisũ fuerit os eius et lingna omnes
uos pleuissime cognoiustis: qui tanidui ni¬
distis eius conuersationẽ. et sermonem
eius audistis. Quis unqͣ ex ore cus sonũ
de tracti onis. uerbum scurrilitatis. sermo¬
nem glie. inuidie uocẽ audunt: Quis eũ
uel alios uidicant̃e. uel iudicanti consen¬
tientẽ aliquando deprehendit: Quis eũ
lequentẽ ĩ ania audire potuit: inmo qͥs
nou ab cotinunt si talia forte loquerctur
audiri: Nunirũ sollicite eustodiebat
mas suas. ut nõ delin queret ĩ lingna

Expanded text:
pius causabatur. Ante hos paucos dies, si pius causabatur. Ante hos paucos dies, si bene memini, dum colloqueremur ad invicem, dicebat se monasterii hujus praebendarium esse, et tanquam nullius utilitatis hominem pasci in domo Dei. Erat enim vere mitis, et humilis corde: et cum caeteris floreret virtutibus, gratiam tamen mansuetudinis specialiter obtinebat. Ideo sese amabilem et affabilem omnibus exhibebat, sicut erat amabilis valde. 3. Verumtamen in his omnibus quam circumcisum fuerit os ejus et lingua, omnes vos plenissimo cognovistis, qui tandiu vidistis ejus conversationem, et sermonem ejus audistis. Quis unquam ex ore ejus sonum detractionis, verbum scurrilitatis, sermonem gloriae, invidiae vocem audivit? Quis eum vel alios judicantem, vel judicanti consentientem aliquando deprehendit? Quis eum loquentem inania audire potuit? imo quis non ab eo timuit, si talia forte loqueretur, audiri? Nimirum sollicite custodiebat vias suas, ut non delinqueret in lingua
Abbreviated transcription (Latin):
est: quia a pucrilibꝰ annuis locatus est in
sctũario dei. Nobiscũ trignnita amus
ab ip̃o pent pr̃ĩcipio mona sterii huius cõ¬
nersatus est. non solum sine querela. sed
et cum grã: cuuis ex hoc memioria in be¬
nedictiont erit uobis et generation que
uentura est. Sicut aducua et peregrinus
pertransiit iã et uitã istam. ꝙͣtum nimiꝰ
potint de mundi rebus accipieus: ut po¬
te scicus. quia uou erat de hor mundo.
Non habebat hie manc̃tem ciuitatem
sieut nec pr̃es siii: sed in antiriora exten¬
tus. se quebatur ad palniã superne uoca¬
tionis. ⁊ ichil haibet nundeꝰ quod uxsoꝵ
clamet in eo uel de eo: s. a nec mundus ei
placuit nec ip̃t mundo. Quantũ parcius
potuit de lubstancia cius accepit: et minꝰ
accepisset si nõ obedientia coegisset. Hictũ
et uestitũ habens. his contentꝰ fuit. non
ad superfluitatẽ. sed ad uecessitatem: nͥ qͦd
ipsã quoq necessitatẽ. superfluitatẽ esse se¬

Expanded text:
est, quia puerilibus annis locatus est in est, quia puerilibus annis locatus est in sanctuario Dei. Nobiscum triginta annis ab ipso pene principio monasterii hujus conversatus est, non solum sine querela, sed et cum gratia: cujus ex hoc memoria in benedictione erit nobis, et generationi quae ventura est. Sicut advena et peregrinus pertransiit viam et vitam istam, quantum minus potuit de mundi rebus accipiens, utpote sciens quia non erat de hoc mundo. Non habebat hic manentem civitatem, sicut nec patres sui; sed in anteriora extentus, sequebatur ad palmam supernae vocationis. Nihil habet mundus, quod jure clamet in eo, vel de eo; quia nec mundus ei placuit, nec ipse mundo. Quantum parcius potuit, de substantia ejus accepit; et minus accepisset, si non obedientia coegisset. Victum et vestitum habens, his contentus fuit, non ad superfluitatem, sed ad necessitatem: nisi quod ipsam quoque necessitatem, superfluitatem esse sae
Abbreviated transcription (Latin):
co.pus illud. quod ad signum aduentus
tui tantis hest̾na die sputis et exereatioĩbꝰ
ae multiplici sordiũ squalore replencras:
letabunda et laudans: quia et hunc tu¬
is laquers irretilles. Ueiet unigenitus
pris euni potesta te magna et maiestate
humbirtũ querere: it illud idem cadiutrosũ
corpus configurare corpori ciaritatis sue.
Tn autem quid: Pr ofecto quod in iherenua
scriptũ est: in nouissimo dicrũ stulta rema
petĩi morieris. E nomuit prophetã mari¬
na bestia queni deglutitrat: et tu huntber¬
tum reddes quem uideris illo tuo bastissio
uentre penitꝰ conclulillt. De cetero tratrez
facticium uobis sermonẽ in omi forma
sctĩtatis iste dei seruus exhibuit: quẽ et lõ¬
gum fecit et magnũ. Longñ quantuni
plius aptrire os intũ. si bene retinustis
serm ouẽ cuis: si uris illñ cordibꝰ impres¬
sistis. Quinquaginta annos et eo anipliꝰ
uixit in scruitio illius cui seruure reguart

Expanded text:
corpus istud, quod ad signum adventus corpus istud, quod ad signum adventus tui tantis hesterna die sputis et exsecrationibus, ac multiplici sordium squalore repleveras, laetabunda et laudans, quia et hunc tuis laqueis irretisses. Veniet Unigenitus Patris cum potestate magna et majestate Humbertum quaerere, et illud idem cadaverosum corpus configurare corpori claritatis suae. Tu autem quid? Profecto, quod in Jeremia scriptum est, in novissimo dierum stulta remanpetuum morieris. Evomuit prophetam marina bestia, quem deglutierat : et tu Humbertum reddes, quem videris tuo vastissimo ventre conclusisse. 2. De caetero, fratres, factitium vobis sermonem in omni forma sanctitatis iste Dei servus exhibuit, quem et longum fecit et magnum. Longum, quantum plius aperire os meum, si bene retinuistis sermonem ejus, si vestris illum cordibus impressistis. Quinquaginta annos, et eo amplius, vixit in servitio illius, cui servire regnare
Abbreviated transcription (Latin):
Ombertus famulus do¬
nuni mortuns est: deuote
famulus. scruus fidelis.
Ipsiuidistis quomodo nocte preterita int̾
manus uestras expirauit: tanqi muus ex
uernu culis terrs. Per hoc triduũ fatigauit
cum mors. et demolita est intra fauces su¬
as: ut satiaretur sanguine quẽ situnt. Ga
fecit quod potuit: occidit carñe. et ecce recodi¬
ta est in eor de terre. Separauit a nobis dul¬
tem amucũ: prudẽtem consiliariũ: auxili¬
ariũ fortem. Alec inͥ nec uobis pepercit in¬
saciabilis homicida: michi aut̃e minꝰ
Siccine scparas amara mors: O bestia cru¬
delis: o amaritudo amarissima: o terro:
et horror filiorũ adã. Quid fecisti: Exci¬
solã. Anime cnĩ non habes quid facias.
Uolat ad creatorem suũ. quẽ tã ardent
concupierat: tam fortit secuta fucrat oĩ¬
bus diebus uite suc. Sed et iplũ corpus
quod uidcris habere aufcretur a te: cum
tu nouissima nunnca destrucris. et absor¬
beberis in uictoria. R eddes utiq reddes. ali qñ

Expanded text:
mbertus famulus Domini mortuus est, devotus famulus, servus fidelis. Ipsi vidistis, quomodo nocte praeterita inter manus nostras exspiravit, tanquam unus ex vermiculis terrae. Per hoc triduum fatigavit eum mors, et demolita est intra fauces suas, ut satiaretur sanguine quem sitivit. Eia, fecit quod potuit; occidit carnem, et ecce recondita est in corde terrae. Separavit a nobis dulcem amicum, prudentem consiliarium, auxiliarum fortem. Nec mihi, nec vobis pepercit insatiabilis homicida, mihi autem minus. Siccine separas, amara mors? O bestia crudelis! o amaritudo amarissima! o terror  alias, fetor et horror filiorum Adam! quid fecisti? Occisolam: animae enim non habes quid facias. Volat ad Creatorem suum, quem tam ardenter concupierat, tam fortiter secuta fuerat omnibus diebus vitae suae. Sed 1067 et ipsum corpus quod videris habere, auferetur a te, cum tu novissima inimica destrueris, et absorberis in victoria. Reddes utique, reddes aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
pus: et dũ creditis uos cauere penã
istã minimã. incurretis ampliorẽ
Illd̾ enĩ seitote: qr post hanc uitã
in purgalibꝰ locis. centuplicit q̃
fuerunt hie neglecta reddent᷑ usq
ad nouissimũ quadrantẽ. S cio
ego. qr durũ est homii dissoluto
apprehendere discipluiã. uerbo so si¬
lentiũ pati. uagari solito. stabilẽ
ꝑmaneie: sed durius et multo du
luctaminepugnauit. et uicit. Et
sicͭ tũc ei durũ erat pugnã in tep̃¬
tationibꝰ sustincre: sic ei modo
durius ess. ad illas incptias reuo¬
lare: qr bona consuctudo uenerat
in naturã. Execrcete uos ĩ doct̾na
ista: et attendite formã illã quã
uidistis ĩ eo et audistis: ut ad eũ
ꝓuẽĩatis ad quẽ ip̃e ꝑuenit: qui
est deꝰ benedictꝰ in scla Amen

Expanded text:
avere poenam istam minimam, incurritis ampliorem. Illud enim scitote, quia post hanc vitam in purgabilibus locis centupliciter, quae fuerint hic neglecta, reddentur usque ad novissimum quadrantem. Scio ego quia durum est homini dissoluto apprehendere disciplinam, verboso silentium pati, vagari solito stabilem permanere; sed durius, et multo durluctamine pugnavit et vicit: et sicut tunc ei durum erat pugnam in tentationibus sustinere, sic ei modo durius esset ad illas ineptias revolare, quia bona consuetudo venerat in naturam. Exercete vos in doctrina ista, et attendite formam illam, quam vidistis in eo et audistis: ut ad eum perveniatis, ad quem ipse pervenit, qui est Deus benedictus in saecula. Amen