comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ostensa uulnerũ suoꝵ cicatrice. du¬
bietatis atq infidelitatis eoꝵ uul¬
nus sanaret.Uerum qͦmͦ post resur¬
rectionẽ clauoꝵ uł lanceȩ loca pan¬
dendo. discipuloꝵ dignatus ẽ fidẽ.
spemq roborare: ita indie iudicii
eadem suȩ passionis indicia. et ipsã
pariter crucẽ monstrando. uentu¬
rus ẽ impietatem  suꝑboꝵ in¬
fidelitatemq confundere: scilicet ut
ipsum se ẽẽ qui ab impiis et ꝓimpiis
mortuus ẽ: cunctis palã angłis etho¬
minib ostendat: uideantq ut scͥp¬
tum ẽ. inquem compunxerunt. &¬
plangant se suꝑ eum om̃s trib t̃re.
Sane notandum. qͦd solent in loco.
gentiles calumpniã stͣuere: et fidem
speratȩ anobis resurrectionis stulta
garulitate deridere: Si enim ipse
ds̃ ũr in quiunt nec sͥ inflicta aiu¬
deis uulnera curare p̃ualuitꝰ s ci¬
catricũ uestigia cęlo secũ ut dicitis
inuexit. qua temeritate putatis eũ
ur̃a depuluere menbra adintegrũ

Expanded text:
ostensa vulnerum suorum cicatrice, duostensa vulnerum suorum cicatrice, dubietatis atque infidelitatis eorum vulnus sanaret. Verum quomodo post resurrectionem clavorum vel lanceae loca pandendo discipulorum dignatus est fidem spemque roborare, ita in die judicii et eadem suae passionis indicia, et ipsam pariter crucem monstrando venturus est impietatem superborum infidelitatemque confundere. Scilicet, ut ipsum se esse qui ab impiis et pro impiis mortuus est, cunctis palam angelis et hominibus ostendat, videantque ut scriptum est in quem pupugerunt, et plangant se super eum omnes tribus terrae . Sane notandum quod solent in hoc loco gentiles calumniam struere, et fidem speratae a nobis resurrectionis stulta garrulitate deridere. Si enim ipse Deus vester inquiunt nec sibi inflicta a Judaeis vulnera curare praevaluit, sed cicatricum vestigia coelo secum ut dicitis invexit, qua temeritate putatis eum vestra de pulvere membra ad integrum esse
Abbreviated transcription (Latin):
urta uͦ culpam. cum dicit caro con¬
cupiscit aduersus sp̃m. et sp̃s aduer¬
sus carnem. ui Iuxta corruptibili¬
tatem autem: cum scriptũ ẽ & me¬
moratus ẽ. qͥa caro sunt. idẽ fragileᷤ
& moribundi: hoc enim se carnis
nomine designasse. manifestat ipse
psalmista. qͥ ꝓtinus addidit. sp̃s ua
dens et non rediens. Regnũ itaq dĩ
caro ñ possidebit idẽ caro iuxta cus¬
pam. uel mortalitatem. Et tameN
caro possidebit regnum dĩ. idest
caro uirta naturã: qͣm et dñs post
resurrectionẽ uidendã palpandãq
discipulis exbibuit. et de qua bea¬
tus iob cum głam resurrectionis
describeret. ait. Etrursum circum¬
dabor pelle mea. et incarne mea
iudebo dm̃. Lege epłam scĩ augu¬
stini adconsentiũ de corpore dñi
post resurrectionem. Et cũ hoc diris¬
set ostendit cis manus et pedes. Ñ
solum manus et pedes quib indita
clauorum claruere uestigia: s at¬
testante iohanne etiã latus qͦd lancea
foratum fuerat. ostendit. ut uidelicet

Expanded text:
culpam vero cum dicitur: Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem . Juxta corruptibilitatem autem, cum scriptum est: Et memoratus est quia caro sunt , id est, fragiles et moribundi, hoc enim se carnis nomine designasse manifestat ipse Psalmista, qui protinus addit: Spiritus vadens et non rediens . Regnum itaque Dei caro non possidebit, id est, caro juxta culpam vel mortalitatem. Et tamen caro possidebit regnum Dei, id est, caro juxta naturam. Quam et Dominus post resurrectionem videndam palpandamque discipulis exhibuit. Et de qua beatus Job, cum gloriam resurrectionis describeret, ait: Et rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum . Lege epistolam sancti Augustini ad Consentium de corpore Domini post resurrectionem. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et pedes. Non solum manus et pedes quibus indita clavorum claruere vestigia, sed, attestante Joanne, etiam latus quod lancea foratum fuerat ostendit. Ut videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
uobis quia iudua hec pauꝑ plus ꝗͣ
omnes misit. Hic nobis locus morali¬
ter qͥdem intimat: qͣm sit accepta¬
bile dõ. quicquid bono animo obtu¬
lerimus. qui cor nimirũ. et non sub¬
stantiam pensat: nec ꝑpendit qͣntũ
ineius sacrificiis sedexquanto ꝓfe¬
ratur. Iuxta uero legis allegorie. di¬
uites qui ingatophilatium mune¬
ra mittebant. uideos deiusticia le¬
gis elatos. Porro uidua pauꝑ: eccłiȩ
simplicitatem designat. que recte
pauꝑcula uocatur: qͥa uel suꝑbiȩ¬

Expanded text:
vobis, quia vidua haec pauper plus quam vobis, quia vidua haec pauper plus quam omnes misit. Hic nobis locus moraliter quidem intimat, quam sit acceptabile Deo quidquid bono animo obtulerimus, qui cor nimirum et non substantiam pensat, nec perpendit quantum in ejus sacrificiis, sed ex quanto proferatur. Juxta vero leges allegoriae, divites qui in gazophylacium munera mittebant, Judaeos de justitia legis elatos, porro vidua pauper Ecclesiae simplicitatem designat. Quae recte paupercula vocatur, quia vel supe
Abbreviated transcription (Latin):
recipit: qͥ magne nunc ȩstimationis
apud homines habitus. indiuino tẽ
examinȩ non solum ꝓalis se int̃ue¬
nire. sed nec sua sͥ merita suffice pos¬
se deprehendit: immo ipsarum qͥ¬
bus humanũ uidicium fefellit p̃¬
cum inter crimina pęnas luit.
co philaxę. seruare dicitur. ⁊gat᷑a
lingua ꝑsica diuicie uocantur ga¬
zophilatium locus appellari solet.
quo diuiciȩ seruantur Erat aut̃
archa foramen habens desuꝑ posi¬
ta uixta altare. addexteram ing̃di¬
entibus domum dñi: inqͣm mitte¬
bãt sacerdotes qui custodiebant o¬
stia omnem pecuniã. que defereba-¬
tur adtemplum dñi: atq ad instau¬
rationem eiusdẽ templi seruatur.
Lege uerba dierũ: etiam nunc autẽ
qui orantes indomo dñi discutit.
ipse quoq dona ferentes respicit. &
quẽ dignum uiderit laudat: quẽ
reꝓbum dampnat. Cidit autem
et quandã uiduã pauꝑculã. mittentẽ
aera minuta duo: et dixit. Uere dico

Expanded text:
recipit, qui magnae nunc aestimationis recipit, qui magnae nunc aestimationis apud homines habitus, in divino nunc examine, non solum non pro aliis se intervenire, sed nec sua sibi merita sufficere posse deprehendit, imo ipsarum quibus humanum judicium fefellit, precum inter crimina poenas luit. co φυλάσσειν servare dicitur, et gaza lingua Persica divitiae vocantur, gazophylacium locus appellari solet, quo divitiae servantur. Erat autem arca, foramen habens desuper, posita juxta altare ad dexteram ingredientibus domum Domini, in quam mittebant sacerdotes, qui custodiebant ostia, omnem pecuniam quae deferebatur ad templum Domini, atque instaurationem ejusdem templi servatur. Lege Verba dierum. Etiam nunc autem qui orantes in domum Domini discurrit, ipse quoque dona ferentes respicit, et quem dignum viderit laudat; quem reprobum, damnat. Vidit autem et quamdam viduam pauperculam mittentem aera minuta duo, et dixit: Vere dico
Abbreviated transcription (Latin):
simuilantes longã orationẽ. Hu ac¬
cipient dampnationem maiorem.
Nontantum ait accipient dampna¬
tionem. sed adiunxit. maiorẽ. ut in¬
sinuet etiam illos qui inangulis
stantes orant. ut uideant᷑ ab homi¬
nib dampnationẽ mereri. s: eos
qui hec ꝓliruis qͣsi religiosiores a¬
gendo: ñ solũ laudes abhominib
sed et pecunias querunt. ꝓlirior dãp¬
natione plectendos Sunt enĩ qͥ se
iustos et magni apud dm̃ meriti
simulantes. ab infirmis qͥb libet :¬
peccatoꝵ suoꝵ conscientia turbatis.
qͣsi patroni ꝓ eis iniudicio futuri pe¬
cunias acciꝑe non dubitant. Et cũ
porrecta manus pauꝑi. preces uiua¬
re soleat. Illi obhoc maxime inp̃cib
ut pauꝑi nummum tollant ꝑnoctãt:
Quib illa iude maledictio ñ inmerito
congruit. Cum iudicatur exeat condẽp¬
natus: et oratio eius fiat inpeccatũ.
Condempnatus quippe cum uidica¬
tur exit: et orationem suã inpeccatũ

Expanded text:
simulantes longam orationem, hi acsimulantes longam orationem, hi accipient damnationem majorem. Non tantum ait Accipient damnationem, sed adjunxit majorem, ut insinuet etiam illos qui in angulis stantes orant, ut videantur ab hominibus , damnationem mereri; sed eos qui haec prolixius, quasi religiosiores agendo, non solum laudes ab hominibus, sed et pecunias quaerunt, prolixiori damnatione plectendos. Sunt enim qui se justos et magni apud Deum meriti simulantes, ab infirmis quibuslibet peccatorum suorum conscientia turbatis, quasi patroni pro eis in judicio futuri pecunias accipere non dubitant. Et cum porrecta manus pauperi, preces juvare soleat, illi ob hoc, maxime in precibus, ut pauperi nummum tollant, pernoctant. Quibus illa Judae maledictio non immerito congruit. Cum judicatur, exeat condemnatus, et oratio ejus fiat in peccatum . Condemnatus quippe cum judicatur exit, et orationem suam in peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
gogis. et primos discubitus incon¬
uiuiis. Ambulare instolis cultio¬
ribus uestimentis indutos: ad pu¬
blicum ꝓcedere significat. In quo
inter cȩtera diues ille qui epulaba¬
tur cottidie splendidȩ. peccasse de¬
scribitur: Notandum autẽ. qͦd non
salutari inforo. ñprimos sedere. uel
discumbere. uetate hos. qui b õfficio
ordine competit. sed eos nimirũ. qͥ
hec siuie habita. seu certe non habita
indebitȩ amant. afidelib quib q
qͣsi reꝓbos docet eẽ cauendos: ani¬
mum uidelicet non gradum iuxta
districtionem redarguens. Quãuis
et hoc culpa ñeareat. Si idem info¬
ro litib inter ẽẽ. qui incathedra
moysi sinagoge magistri desid̾ant
appellari dupplici sane ratione a
uanȩ głe cupidis atendere iubemur:
escilicet eorum uel simulatione se¬
ducamur. estimantes bona esse quȩ
faciunt: uel emulatione inflamme¬
mur. frustra gaudentes in bonis lau¬
dari que simulant.
Oxi deuorant domos uiduarum.

Expanded text:
gogis, et primos discubitus in congogis, et primos discubitus in conviviis. Ambulare in stolis, cultioribus vestimentis indutos ad publicum procedere significat. In quo inter caetera dives ille qui epulabatur quotidie splendide, peccasse describitur . Notandum autem quod non salutari in foro, non primos sedere vel discumbere vetat eos quibus hoc officii ordine competit, sed eos nimirum qui haec sive habita, seu certe non habita, indebite amant, a fidelibus quibusque quasi reprobos docet esse cavendos, animum, videlicet, non gradum, justa districtione redarguens, quamvis et hoc culpa non careat, si iidem in foro litibus interesse, qui in cathedra Moysi Synagogae magistri desiderant appellari. Duplici sane ratione a vanae gloriae cupidis attendere jubemur, ne, scilicet, eorum vel simulatione seducamur, aestimantes bona esse quae faciunt, vel aemulatione inflammemur, frustra gaudentes in bonis laudari quae simulant. Qui devorant domos viduarum,
Abbreviated transcription (Latin):
mino meo: sede ad dextris meis
Donec ponã inimicos tuos: sca¬
bellũ pedum tuoꝵs: Dauid gͦ dñm
illum uocat: et quomͦ filius euis ẽ:
Int̾rogauo iħu nob̃ ꝓficit usq ho¬
die contra uideos. Et hi enĩ confi¬
tentur. xp̃m esse uenturum: homi¬
nem simplicem et scm uirũ adse¬
runt degenere dauid. Interroge¬
mus gͦ eos docti adño. si simplex
homo ẽ. et tantũ filius dauid. qͦ¬
modo dauid uocet eum dñm suũ.
Non autem reprehenduntur. quia
dauid filium dicunt. sed qͥa dĩ fi¬
& filius dauid apparuit homo in
tempoꝵ fine nascendo. Quod aut̃
apatre subiciuntur inimici: ñ in¬
firmitatem filii: sed duunitatem
nature qua in altero alter oꝑatur
significat. Nam et filius subicit in¬
imicos patri. quia patrẽ clarificat
suꝑ terram. Aydiente autẽ om̃i
populo. dixit discipulis suis:. At¬
tendite ascribis. qui uolunt ambula¬
re instolis. et amant salutationes
inforo. et primas cathedras insyna¬

Expanded text:
o meo: Sede a dextris meis, o meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? David ergo Dominum illum vocat, et quomodo filius est? Interrogatio Jesu nobis proficit usque hodie contra Judaeos. Et hi enim qui confitentur Christum esse venturum, hominem simplicem et sanctum virum asserunt de genere David. Interrogemus ergo eos docti a Domino, si simplex homo est, et tantum filius David, quomodo David vocet eum Dominum suum? Non autem reprehenduntur, quia David filium dicunt, sed quia Dei Fiet filius David apparuit homo in temporum fine nascendo. Quod autem a Patre subjiciuntur inimici, non infirmitatem Filii, sed unitatem naturae qua in altero alter operatur significat. Nam et Filius subjicit inimicos Patri, quia Patrem clarificat supra terram. Audiente autem omni populo, dixit discipulis suis: Attendite a scribis qui volunt ambulare in scholis, et amant salutationes in foro, et primas cathedras in syna
Abbreviated transcription (Latin):
subsisterent. consequent̃ introducere¬
tur. Et corpoꝵ resurrectio. quȩ cũ
animabus bona. mala ue gesserũt.
Oones enim uiuunt ei. Om̃s uide¬
alibi dñs ait. Qui credit inme: eti¬
am si mortuus fuerit uiuet. Crede gͦ.
& si mortuus fueris uiues Si aut̃ non
credis: et cum iuius. mortuus es. Ui¬
dua enim quȩ indeliciis ẽ uiuens
mortua ẽ. R espondentes autem
quidã scribarum. dixerunt: Magist̃
benedixisti: Et ampluis non aude¬
bant eum quicquam interrogare.
Principes sacerdotũ saducei et scri¬
be querentes occasionem calũp¬
niȩ et u̾bũ aliqͦd inuenire quod
pateret insidus: quia insermonib
confutati sunt. ultra ñintrogant
sed aꝑtissime comp̃hensũ: romanȩ
tradunt potestati Ex quo intelligi¬
mus. uenena inuidie posse qͥdẽ su¬
perari. sed difficile conquiescere.
Dixit autem adillos. Quomͦ dicunt.
xp̃m filium dauid ẽẽ. E ipse dauid
dic̃ inlibro psalmoꝵ. Dixit dñs do¬

Expanded text:
subsisterent consequenter introduceresubsisterent consequenter introduceretur et corporum resurrectio, quae cum animabus bona malave gesserunt. Omnes enim vivunt ei. Omnes videait: Qui credit in me, etiam si mortuus fuerit vivet . Crede ergo, et si mortuus fueris vives. Si autem non credis, et cum vivis mortuus es. Vidua enim quae in deliciis est, vivens mortua est . Respondentes autem quidam scribarum dixerunt: Magister bene dixisti. Et amplius non audebant eum quidquam interrogare. Principes sacerdotum, Sadducaei, et scribae quaerentes occasionem calumniae, et verbum aliquod invenire quod pateret insidiis, quia in sermonibus confutati sunt, ultra non interrogant, sed apertissime comprehensum Romanae tradunt potestati. Ex quo intelligimus venena invidiae posse quidem superari, sed difficile conquiescere. Dixit autem ad illos: Quomodo dicunt Christum Filium David esse, et ipse David dicit in libro Psalmorum: Dixit D
Abbreviated transcription (Latin):
yses ostendit secus rubũ. sicut dicit
dnm dm̃ abraham. et dm̃ ysaac. &
deum iacob Ad comꝓbandã resur¬
rectionis ueritatẽ multo aliis mani¬
festiorib exemplis uti potuit. Eqͥb
ẽ illud Suscitabuntur inortui. et re¬
surgent qui insepulcris sunt: Queri¬
tur itaq quid sͥ uoluerit dñs hoc ꝓ¬
ferre testimonium: qͦd uidetur am¬
biguum. uel non satis adresurrectio¬
nis ꝑtinet ueritatem: sed saducei qͥnq
tantum libros moysi recipiebant. ꝓ¬
pħarum uaticinia respuentes. Stul¬
tum gͦ erat inde ꝓferre testimonia:
quoꝵ auctoritatem non sequeban¬
tur. Porro adẽtnitatem animarũ
ꝓbandam. demoyse ponit exẽplum.
Ego sum ds̃ abraham. et ds̃ ysaac.
et ds̃ iacob: statimq infert.
Os autem ñ est mortuoꝵ: sed ui¬
uorum. Ut cum ꝓbauerit animas
ꝑmanere post mortẽ. qͦd illi int̾ ce¬
tera negabant. Neq enim poterat
fieri. ut eoꝵ esset ds̃ qui nequaqͣm

Expanded text:
yses ostendit secus rubum, sicut dicit yses ostendit secus rubum, sicut dicit Dominum Deum Abraham, et Deum Isaac, et Deum Jacob. Ad comprobandam resurrectionis veritatem multo aliis manifestioribus exemplis uti potuit, e quibus est illud: Suscitabuntur mortui, et resurgent qui in sepulcris sunt. Quaeritur itaque, quid sibi voluerit Dominus hoc proferre testimonium, quod videtur ambiguum vel non satis ad resurrectionis pertinet veritatem. Sed Sadducaei quinque tantum libros Moysi recipiebant, prophetarum vaticinia respuentes. Stultum ergo erat inde proferre testimonia, quorum auctoritatem non sequebantur. Porro ad aeternitatem animarum probandam, de Moyse ponit exemplum: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob . Statimque infert Deus autem non est mortuorum, sed vivorum. Ut eum probaverit animas permanere post mortem, quod illi inter caetera negabant neque enim poterat fieri ut eorum esset Deus qui nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
neq nubunt. neq ducunt uxores:
Resurgunt gͦ corꝑa. quȩ possint du¬
bere et ducere urores: hoc ẽ femina¬
rum et uiroꝵ certis discreta menbra
specieb. sed nulla concumbendi uo¬
luptate uel necess itate mancipan¬
da. Nemo quippe dicit delapide &
urores. S dehis qui cũ possent nu¬
bere: tam̃ aliiͥ ratione non nubut
Ieq enim ultra mori poterunt. Qa
conubia ꝓpter filios: filii ꝓpter sue¬
cessionem: successio ꝓpter mortẽ. Ubi
gͦmors non ẽ: neq conubia. E qͣles
enim angłis sunt: et filii sunt dei.
cum sint filii resurrectionis.
ł quales angłis et filii sunt dez. Qui
gła resurrectionis innouati. sine ul¬
lo mortis metu sine ulla labe corrup¬
tionis: sine ullo terreni status actu.
ꝑpetua dĩ uisione fruuntur. ad qͣm
necesse ẽ angłicȩ dignitatis eqͣlita¬
tem quisquis tunc ascend̾e desid̾at.
nunc minimis frĩb condescendat.
Quia uero resurgant mortui: imo¬

Expanded text:
neque nubunt neque ducunt uxores, neque nubunt neque ducunt uxores, resurgunt ergo corpora, quae possunt et nubere uxores: hoc est feminarum et virorum certis discreta membra speciebus: sed nulla concumbendi voluptate vel necessitate mancipata. Nemo quippe dicit de lapide euxores: sed de his qui cum possint nubere, tamen alia ratione non nubunt. Neque enim ultra mori poterunt. Quia connubia propter filios, filii propter successionem, successio propter mortem. Ubi ergo mori non est neque connubia. Aequales enim angelis sunt, et filii sunt Dei, cum sint filii resurrectionis. equales angelis et filii sunt Dei, qui gloria resurrectionis innovati, sine ullo mortis metu, sine ulla labe corruptionis, sine ullo terreni status actu perpetua Dei visione fruuntur, ad quam necesse est angelicae dignitatis aequalitatem, quisquis tunc accedere desiderat, nunc minimis fratribus condescendat. Quia vero resurgunt mortui et Mo
Abbreviated transcription (Latin):
s eis qui poterant. et simul aderant.
qͦs ꝓpt̃ alioꝵs in mundiciã negligi
non oportebat. Et cum eum temp¬
tatores interrogabant. Responde¬
batq illis ita: ut quid contradice¬
rent ñ haberent. quamuis uenenis
suis contabescerent. potius quam
illius cibo saturarentur. Alii tam̃
qͥ poterant caꝑe. ex illoꝵ occasio¬
ne multa utilit audiebant.
Iui autem qui digni habebuntur
seculo illo. et resurrectione exmor¬
tuis. neq nubunt. neq ducunt uro¬
res. Non ita intelligendum ẽ qͣsi dig¬
ni tantum. Uł resurrecturi. ut sine
nuptiis futuri sint: in digni autem
id÷ peccatores. uel minime resurrec¬
tur. uel adinnuptias resurrecturi sit
credendi. Sed ita potius sentiendũ:
quod omnes & resurrecturi. et absq
nuptiis sint inscło illo mansuri. Dñs
autem saluator ut adglam resurrec¬
tionis animos excitaret inquirendã.
deelectis solumm᷑ uoluerit face ser¬
monem. Si autem inresurrectione

Expanded text:
sed eis qui poterant et simul aderant, sed eis qui poterant et simul aderant, quos propter aliorum immunditiam negligi non oportebat, et cum eum tentatores interrogabant, respondebatque illis ita, ut quid contradicerent haberent, quamvis venenis suis contabescerent potius quam illius cibo saturarentur, alii tamen qui poterant capere ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Illi autem qui digni habebuntur saeculo illo et resurrectione ex mortuis, neque nubunt neque ducunt uxores. Non ita intelligendum est, quasi digni tantum vel resurrecturi vel sine nuptiis futuri sint, indigni autem, id est, peccatores, vel minime resurrecturi, vel ad nuptias resurrecturi sint credendi: sed ita potius sentiendum quod omnes et resurrecturi, et absque nuptiis sint in saeculo illo mansuri, Dominus autem Salvator ut ad gloriam resurrectionis animos excitaret inquirendam, de electis solummodo voluit facere sermonem. Si autem in resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
urorem: Turpitudinẽ fabulȩ op¬
ponunt. ut resurrectionis deneget̃
ueritatẽ. Uerũ mẏstice septẽ hi fr̃o si¬
ne filiis defuncti: reꝓbi quibq con¬
giuunt. qui ꝑtotam huius scłi uitã.
quȩ septem dieb uoluitur. abonis
oꝑib steriles existunt. Quib uirttĩ
morte misera p̃reptis adultimum
& ipsa mundana conu̾satio. quã il¬
li sine uitali opere transegerant. qͣsi¬
uxor infecunda transibit᷑.
Et ait illis iħ̾s. Filii scłi huus nu¬
bunt: & traduntur adnuptias. Cũ
dominus dicat nolite dare scm̃ ca¬
nib nrq mittatis margaritas urãs
añ porcos. quod ipse quedam uł hic
de gła resurrectionis. uel alibi de di¬
spensationis aut etiam diuinitatis
sue mysterio dixisse inuenitur. que
muiti qͥ ad erant. uel resistendo. uel
contempnendo ñ acceperunt. Hon
putandus ẽ scm̃ dedisse canib. aut
margaritas misisse ante porcos.N
enim eis dedit qui capere ñ poterãt

Expanded text:
uxorem. Turpitudinem fabulae opuxorem. Turpitudinem fabulae opponunt, ut resurrectionis denegent veritatem. Verum mystice septem hi fratres sine filiis defuncti reprobis quibusque congruunt, qui per totam hujus saeculi vitam, quae septem diebus volvitur, a bonis operibus steriles existunt. Quibus viritim morte misera praereptis, ad ultimum et ipsa mundana conversatio, quam illi sine vitali opere transegerant, quxor infecunda transibit. Et ait illi Jesus. Filiis saeculi hujus nubunt et traduntur ad nuptias. Cum Dominus dicat, nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos, quod ipse quaedam vel hic de gloria resurrectionis, vel alibi de dispensationis, aut etiam divinitatis suae mysterio dixisse invenitur quae multi qui addiderant vel resistendo vel contemnendo non acceperunt, non putandus est sanctum dedisse canibus, aut margaritas misisse ante porcos. Non enim eis dedit qui capere non poterant,
Abbreviated transcription (Latin):
eum. dicentes. Magister moyses scͥp¬
sit nobis. Si frater alicuius mortuus
fuerit habens uxorem. et hic sine filiis
fuerit: ut accipiat eam fr̃ euis uxo¬
rem. et suscitet semen fratri suo.
uide distanciam littere. et sp̃s. Iux¬
ta litterã nubere cogitur inuita.
ut defuncti semen excitet fr̃. Sp̃s
autem magister ẽ castitatis.
Septem gͦ fr̃s erant. et primiis
accepit uxorem. et mortuus ẽ sine
filiis. & sequens accepit illã. et ipse
mortiuus ẽ sine filio. et tercuis accep̃
illam. Similiter et om̃s septem. E
ñreliquerunt semen et mortui sũt.
Nouissima omnium mortua: ⁊mulier
Qui resurrectionem corporũ non cre¬
debant. animã uidicantes interire cũ
corporibus. recte istius modi fingũt
fabulam. quȩ deliram̃ti arguat eos.
qui resurrectionem adserant mortu¬
orum Notest autem fieri. ut fuere ĩ
gente eoꝵ aliquando hoc acciderit.
Nresurrectione gͦ cuius eoꝵ erit uxor:
Isiquidem septem habuerunt eam

Expanded text:
eum dicentes: Magister, Moyses scripeum dicentes: Magister, Moyses scripsit nobis, si frater alicujus mortuus fuerit habens uxorem, et hic sine filiis fuerit, ut accipiat eam frater ejus uxorem, et suscitet semen fratri suo. Vide distantiam litterae et spiritus. Juxta litteram nubere cogitur in vita, ut defuncti semen excitet frater, spiritus autem magister est castitatis. Septem ergo fratres erant, et primus accepit uxorem, et mortuus llam, et ipse mortuus est sine filio; et tertius accepit illam, similiter et omnes septem, et non reliquerunt semen et mortui sunt. Novissima omnium mortua est et mulier. Qui resurrectionem corporum non credebant, animas judicantes interire cum corporibus, recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos qui resurrectionem asserant mortuorum, potest autem fieri ut fere in gente eorum aliquando hoc acciderit. In resurrectione ergo cujus eorum erit uxor: siquidem septem habuerunt eam
Abbreviated transcription (Latin):
Signatũ autem dixit in nobis. tan¬
quam denaruis signatur regis ima¬
gine: homo enim factus ẽ adima¬
ginem & similitudinem dĩ. quam
peccando corrupit. Bonum gͦ eus ẽ
uerũ atq et̃num. si renascendo signe¬
tur. Et non potuerunt uerbũ euis
rep̃hendere corã plebe: et mirati in
responsis eiuis. tacuerunt. Qui cred̾e
debuerant adtantam sapientiã. mi¬
rati sunt quod calliditas. eoꝵ insidi¬
andi ñ inuenisset locum. Accessert̃
autem quidam saduceoꝵ. qͥnegant
ẽẽ resurrectionem. Due erant here¬
ses inuideis. una phariseoꝵ. et alt̾a
saduc̃oꝵ. Pharisei traditionum.⁊
obseruationum qͣs illi deuterosis
uocant iusticiam preferebant. Unde
et diuisi uocabant᷑ apopulo: Saducez
autẽ qͥ int̾pretantur iusti. et ipsi uin¬
dicabant sibi. qͦd nonerant: priorib &
corporis et anime resurrectionẽ cre¬
deutib confitentibq anglos et sp̃c:
sequentes uxta actus apłoꝵ omĩa
denegabant. Et interrogauerunt

Expanded text:
Signatum autem dixit in nobis, tanSignatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei, quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus reprehendere coram plebe, et mirati in responsis ejus tacuerunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Accesserunt autem quidam Sadducaeorum qui negant esse resurrectionem. Duae erant haereses in Judaeis, una Pharisaeorum et altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum, quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant. Unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem, qui interpretantur justi, et ipsi vindicabant sibi quod non erant. Prioribus et corporis et animae resurrectionem credentibus, confitentibusque angelos et spiritus, sequentes, juxta Acta apostolorum, omnia denegabant. Et interrogaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
runt. cesaris: et ait illis. Reddite gͦ¬
quȩ sunt cesaris cesari. et quȩ dĩ sũt¬
dõ. Cesarem non putemus augustũ.
sedtiberium significari. pͥuignũ erꝰ
qͥiniloco successerat uitrici. sub quo
et passus ẽ dñs. Om̃s autẽ reges ro¬
mani apruo gaio cesare qui imꝑi¬
um arripuerat. ces ares appellati s
Porro quod ait Reddite gͦ que sunt
cesaris ces ari. id÷ nũmũ tributum ⁊
pecuniam. et que sunt dĩ dõ. Peci¬
mas pͥmicias. oblationes. ac iucti¬
mas sentiamus. Quomͦ et ipse red¬
dit tͥbuta ꝓse et petro. et dõ reddit
sunt cesari. etquȩ d̃i sunt do. Quem¬
admodum cesar auobis exigit in¬
pressionem imaginis sue. sic et ds̃.
Ut quẽ ad modum illi reddit᷑ nũmus.
Sic deo anima. luminã uultus eius
illustrata. atq signata. Unde psal¬
mista. Signatum ẽ inquit innobis
lum̃ uultus tui dñe: Hoc quippelu¬
men ẽ. totum hominis et uerũ bonũ.
qͦd non ocłis. sed mente conspicitur.

Expanded text:
runt: Caesaris. Et ait illis: Reddite runt: Caesaris. Et ait illis: Reddite ergo quae Caesaris sunt Caesari, et quesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari, privignum ejus, qui in loco successerat vitrici, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo C. Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro, quod ait, Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, id est, nummum, tributum, et pecuniam. Et quae sunt Dei, Deo, decimas et primitias, et oblationes, ac victimas sentiamus, quomodo et ipse reddit tributa pro se, et Petro; et Deo sunt Caesari, et quae Dei sunt Deo; quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultu ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
uiam dĩ doces. licet nobis dare tͥ
butum cesari. annon: Blanda &
fraudulenta interrogatio illuc ꝑ¬
uocat respondentẽ. ut magis deũ
quã cesarẽ timeat. et dicẽt. ñ deb̾e
tͥbuta solui: ut statim audientes.
ministri p̃sidis qui uixta alios
euuangłistas ad fuisse leguntur. se¬
ditionis contra romanos principem
teneant. Considerans autẽ dolũ
iuoꝵ dixit adeos Quid me tẽpta¬
tis: Ostendite mͥ denariũ. cuiꝰ habet
imaginem. & inscriptionem. Sapi¬
entia semꝑsapient̃ agit ut suis potis¬
simũ tẽp̃tatoreᷤ sermonib ꝯfutentur.
Ostendite mͥ inquit denariũ. hoc est
genus nummi. qͦd ꝓdecem num mis
imputabatur. et habebat imaginem
cesaris: Qui autẽ putant interroga¬
tionem saluatoris ignorantiã esse.
& ñ dispensationem: discant expre¬
senti loco. qͦd utiq potuerit scire iħs.
cuiꝰ imago esset innummo.S inter¬
rogat.ut ad sermonem eoꝵ competen¬
ter respondeat. Nespondentes dire¬

Expanded text:
viam Dei doces. Licet nobis tributum viam Dei doces. Licet nobis tributum dare Caesari, an non? Blanda et fraudulenta interrogatio illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes ministri praesidis, qui juxta alios evangelistas adfuisse leguntur, seditionis contra Romanos principem teneant. Considerans autem dolum illorum, dixit ad eos: Quid me tentatis? ostendite mihi denarium, cujus habet imaginem et inscriptionem. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus, cujus imago esset in nummo. Sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes dixe
Abbreviated transcription (Latin):
hendere pͥncipes sacerdotum. &
scribȩ. timuerunt populũ. atq ido
quod ꝑse ñ poterant: p̃sidis manib¬
morte eius uiderentur inmunes.¬
Nuper enim subcesare augusto u¬
dea subiecta romanis quando into¬
to orbe celebrata descriptio: stipen¬
diaria facta fuerat. et erat inppło
magna sedicio: dicentib aliis ꝓse
curitate. et quiete qua romani pro
omnib militarent. debere tributa ꝑ¬
solui. Phariseis uͦ qui sͥ ad plaudebãt
iusticiam: econtrario nitentib non
debere ppłm dĩ qui decimas solu̾et
et pͥmitiua daret. et cȩtera quȩ in
lege scripta sunt. humanis legibus
subiacere. Cuius seditionis ado fomes
inualuit: ut post dñi passionẽ in¬
sistentib sͥ romanis. patriam. gen¬
tẽ & regnum. nobileꝰ illud cũ sua
religione templũ. immo ipsã lucẽ
ꝑdere. qͣm tͥbuta pende maluerit
Et introgauerunt illũ dicentes.
Alagister scimus quia recte dici ᷤᷤ ⁊docᷤ
et non accipis ꝑsonã. s inueritate

Expanded text:
hendere principes sacerdotum et hendere principes sacerdotum et scribae, tiquod per se non poterant, praesidium manibmorte ejus viderentur immunese Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat: et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militarent, debere tributa persolvi. Pharisaeis vero qui sibi applaudebant justitiam, e contrario nitentibus, non debere populum Dei qui decimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt , humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem et regnum, nobile illud cum sua religione templum, imo ipsam lucem perdere, quam tributa pendere maluerint. Et interrogaverecte dicis, et doces; et non accipis personam, sed in veritate
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ heredẽ: qͣntum inse ẽ occidit.
qui et filium dĩ conculeauerit. et spi¬
ritui gr̃ȩ qͦ scĩficatus ẽ. contumeliã
fecerit. ꝑdito malo cultore uinea da¬
bitur alteri: cum dono gr̃ȩ qͦd suꝑ¬
bus spreuit. humilis quisq dabit᷑.
S et hoc qͦd principes sacerdotum:⁊
scͥbȩ manum mittere querentes in
iħm. terrore ppłi retinentur. Cottidie
geritur inȩccłia. cum quilibet solo
de nomine fr̃ eam quam non diligit.
eccłiasticȩ fidei ac pacis unitatem.
ꝓpt̃ quo habitancium frm̃ bonorũ
multitudinem uł erubescit uł timet
impugnare. Qui tam̃ sic̃ destultis¬
sima auium structione dñs ait. Cũ
tempus fuerit in altum alas eriget.
quia ꝑsequendo ȩccłiam. qͣsi dnm̃
cruci addicere. et ostentui gaudebit
habere. Et obseruantes. miserunt
insidiatores. qui se uistos simularẽt
ut caperent eum insermone. et tra¬
derent illum pͥncipatui. et potesta¬
ti p̃sidis. Querentes dñm compre¬

Expanded text:
super haeredem quantum in se est occidit, super haeredem quantum in se est occidit, qui et Filium Dei conculcaverit, et Spiritui gratiae quo sanctificatus est, contumeliam fecerit. Perdito malo cultore, vinea dabitur alteri, cum dono gratiae quod superbus sprevit humilis quisque ditabitur. Sed et hoc quod principes sacerdotum et scribae manum mittere quaerentes in Jesum terrore populi retinentur, quotidie geritur in Ecclesia, cum quilibet solo de nomine frater eam quam non diligit ecclesiasticae fidei ac pacis unitatem, propter cohabitantium fratrum bonorum multitudinem, vel erubescit, vel timet, impugnare. Qui tamen sicut de stultissima avium struthione Dominus ait, cum tempus fuerit, in altum alas eriget, quia persequendo Ecclesiam, quasi Dominum cruci addicere et ostentui gaudebit habere. Et observantes miserunt insidiatores, qui se justos simularent, ut caperent eum in sermone, et traderent illum principatui et potestati praesidis. Quaerentes Dominum compre
Abbreviated transcription (Latin):
hora. et tunuerunt ppłm. Cognou̾¬
unt enim. qͦd adipsos dixerit simi¬
litudinẽ hanc Principes sacerdo¬
tum et scribȩ quasi mentientẽ contͣ
se dñm querebant interficẽ. sed hoc
idem querendo docebant. uera esse
quȩ dicebat. Ipse qͥppe ẽ heres. cuiꝰ
iniustam necem agebat ẽẽ iun¬
dicandam. Iuii nequã coloni. qͥ ab
occidendo dĩ filio admodicũ qͥdẽ ti¬
more humano retardari donec ue¬
niret hora eius. Humquam uͦ di¬
uino amore potuere cohiberi. Mo¬
rali sane intellectu cuiq fideliũ
cum mysterium baptismi quod
eĩceat oꝑando. commitutur. ser¬
uus. qͣsi uinea quã excolat locatur.
Muttitur seruus unus. alter. et ter¬
cius. qui de fructui accipiant. cũ lex
psalmodia. ꝓpħica quarũ moni¬
tionem bene agendo sequat᷑. legit᷑:
S missus seruus contumeliis affec¬
tus uł cesus eicitur: cum sermo au¬
ditus. uel contempnit᷑. uel qͦd peuis
ẽ etiam blasphematur:. Missũs in¬

Expanded text:
hora, et timuerunt populum. Cognovehora, et timuerunt populum. Cognoverunt enim quod ad ipsos dixerit similitudinem istam. Principes sacerdotum et scribae quasi mentientem contra se Dominum quaerebant interficere, sed hoc idem quaerendo docebant vera esse quae dicebat. Ipse quippe est haeres, cujus injustam necem aiebat esse vindicandam; illi nequam coloni, qui ab occidendo Dei Filio ad modicum quidem timore humano retardari donec veniret hora ejus, nunquam vero divino amore potuere cohiberi. Morali sane intellectu, cuique fidelium cum mysterium baptismi quod exerceat operando committitur, quasi vinea quam excolat locatur. Mittitur servus unus, alter et tertius, qui de fructu accipiant, cum lex, psalmodia, prophetia, quarum monitionem bene agendo sequatur, legitur. Sed missus servus contumeliis affectus vel caesus ejicitur, cum sermo auditus vel contemnitur, vel, quod pejus est, etiam blasphematur. Missum in
Abbreviated transcription (Latin):
anguli firmauit: quia deutroq
ppło q̃tqt ip̃ uoluit. sua fide con¬
uinxit. Uornis qui ceciderit supͣi
lum lapidẽ: conquassabitur. supra
quẽ autem ceciderit. comminu
etatem. Qui peccator ẽ. et tam̃ illi
credit. cadit qͥdẽ suꝑ lapidẽ. &
conquass.atur. s ñ omnino cõmi¬
nuitur. Reseruatur enĩ ꝑpatien¬
tiam adsalutẽ. Supͣ quẽ uͦ ille
eciderit hoc ẽ cui lapis ipse urru¬
erit: et qui xp̃m penitus negarit com¬
minuet eum. ut nec testa qͥdẽ rema¬
neat. inqua hauriatur aquȩ pusillũ:
Siue dehis dic̃. qͦd cadunt suꝑ eũ. qui
uium mͦ contempnunt uel inuirus af¬
ficiunt. Ideo non dũ penitus int̾eunt.
sed tam̃ conquassantur. ut ñ recti am¬
bulent. Supra qͦs autẽ cadit. ueniet
ulis desuꝑ iniudicio. cum pena p¬
ditionis. Ideo dirit communiet eos
ut sint impii tamqͣm puluis. quẽ ꝓ¬
icit uentus a facie terrȩ.
Et querebant principes sac̾dotũ. &
scribe. mittere in illum manus illa

Expanded text:
anguli firmavit, quia de utroque anguli firmavit, quia de utroque populo quotquot ille voluit sua fide conjunxit. Omnis qui ceciderit super illum lapidem, conquassabitur: supra quem autem ceciderit, comminue per impietatem. Qui peccator est, et tamen illi credit, cadit quidem super lapidem et conquassatur, sed non omnino comminuitur, reservatur enim per sapientiam ad salutem. Supra quem vero ille ceciderit, hoc est, cui lapis ipse erit, et qui Christum penitus negarit, comminuet eum, ut ne testa quidem remaneat in qua hauriatur aquae pusillum. Sive de iis dicit quod cadunt super eum, qui illum modo contemnunt vel injuriis afficiunt. Ideo nondum penitus intereunt, sed tamen conquassantur, ut non recti ambulent. Supra quos autem cadit, veniet illis desuper in judicio cum poena perditionis. Ideo dixit comminuet eos, ut sint impii tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae . Et quaerebant principes sacerdotum et scribae mittere in illum manus illa
Abbreviated transcription (Latin):
put anguli: Quomͦ inquit imple¬
bitur hec ꝓpħia. que lapidẽ ab
edificantib reꝓbatum. incaput
anguli dicit ẽẽ ponendum. nͥ qa
credituris ẽ gentib predicandus.
ut q̃si lapis angularis duos condẽs
insemetipsũ. exutroq populo unã s
fidelium cuitatẽ. unum templũ edi¬
ficet Eosdem enim synagoge ma¬
gistros quos supra colonos dixerat.
ic ȩdificantes appellat: quia qͥ sub¬
ditã sͥ plebem ã fereꝗdos uitȩ fruc¬
tus qͣsi uineã excolere. ipsi hanc deo
in habitato re dignã qͣsi domũ eon¬
struere & onare uidebant᷑. Unde &
apss fidelib scribens ait: Dĩ agricul¬
tura. di ȩdificatio estis. S qui uineȩ
ũ fructũ negđre quasi agricolȩ ma¬
li id̾. qͣsi mali cemen̾arii domiu
dĩ iapidẽ p̃ciosũ electum qui uel
infundamentis uinangulo ponen¬
dus erat subtra here. hoc ẽ fidẽ xp̃i
auditorib suis conabantur eriꝑe.
S illis ucet nolentib. idẽ lapis cap̃

Expanded text:
put anguli? Quomodo, inquit, impleput anguli? Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quae lapidem ab aedificantibus reprobatum in caput anguli dicit esse ponendum, nisi qcredituris est gentibus praedicandus? ut quasi lapis angularis duos condens in semetipsum, ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet. Eosdem enim Synagogae magistros, quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat, quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae fructus quasi vineam excolere, ipsi hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere et ornare jubebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens ait: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Sed qui vineae Dei fructum negare quasi agricolae mali, iidem quasi mali caementarii Domini Dei lapidem pretiosum electum, qui vel in fundamentis in angulo ponendus erat, subtrahere, hoc est, fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere. Sed illis licet nolentibus, idem lapis caput
Abbreviated transcription (Latin):
tinaciȩ. qui nec crucifiro et resuscita¬
credere uoluerunt. S qͣsi cadauer
uile ꝓiecerunt. quia qͣntũ in se erat.
asuis eum finib exeludentes. genti¬
bus suscipiendum dederunt.
Qu id gͦ faciet illis dñs uinee: ue¬
niet̾. et ꝑdet colonos istos. et dabit iu¬
neam aliis. quo audito. dixerunt illi
absit. Contradixerunt sentencie
dñi. quia contͣ suã ꝑfidiã dictã eẽ
cognouerunt: Intelligebant enĩ pa¬
rabolam ñ merito sanctitatis ad ca¬
pienda mẏsterii u̾ba lampati idest¬
maliciȩ fłamis adagenda q̃ dicebant᷑
accensiꝰ atq iõ q̃ inmente habuerĩ.
qͣmuis inparabolis dictã qͣsi iam o¬
lim meditata cognoscere parati.
Negantib gͦ uideis iustũ fore sciã diune
legis quam ipsi spernebant. ad
gentes transferri: Quid saluator
respondeat intuere. Ille autem
aspiciens eos. ait. Quid ẽ gͦ hoc qͦd
scriptum ẽ. Iapidẽ quẽ reꝓbauẽ¬
runt edificantes. hic factus ẽ uica¬

Expanded text:
ertinaciae, qui nec crucifixo et resuscitaertinaciae, qui nec crucifixo et resuscitacredere voluerint, sed quasi cadaver vile projecerunt. Quia, quantum in se erat, a suis eum finibus excludentes, gentibus suscipiendum dederunt. Quid ergo faciet illis dominus vineae? Veniet et perdet colonos istos, et dabit vineam aliis. Quo audito, dixerunt illi: Absit. Contradixerunt sententiae Domini, quia contra suam perfidiam dictam esse cognoverunt. Intelligebant enim parabolam non merito sanctitatis ad capienda mysterii verba jam paratmalitiae flammis ad agenda quae dicebantur accensi; atque ideo quae in mente habuerant, quamvis in parabolis dicta, quasi jam olim meditata cognoscere parati. Negantibus ergo Judaeis justum fore scientiam divinae legis, quam ipsi spernebant, ad gentes transferri, quid Salvator respondeat, intuere. Ille autem aspiciens eos, ait: Quid est ergo hoc quod scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in ca
Abbreviated transcription (Latin):
moliebantur. Cum crucifigentes eũ
eum uidei. fidẽ que ꝑeũ ẽ extingue¬
re: et suam magis que exlege ẽ usti¬
ciam p̃ferre. ac gentib inbuendis eo¬
nabantur inserere. Eteiectũ illum
extra uineam. occiderunt. Extra ui¬
neam heres uinee trucidatur: quia
iħs ut sactificaret ꝑsuum sanguinẽ
populum: extra portã passus est.
Siue eiectus extra uineam et occisꝰ
ẽ. quia prius abincredulorum cor¬
de repulsus. ac deinde cruci addictꝰ
ẽ. Incuius figuram moyses altare
holocausti inquo uictimarum san¬
giuis funderetur non intra taberna¬
lum. sed ad ostium posuit. Mystice
docens. quia et dominicȩ crucis alta¬
re extra iherosolimorum portã po¬
nendum. et ipse uera patris hostia
rus adierat. nonintimo corde recipi¬
endus: sed foris esset suo cruore din¬
gendus. Quod uero scłm marcum
mutato ordine dicitur: et ad pre¬
hendentes eum. occiderunt. et eie¬
cerunt extra uineam. notat eos ꝑ¬

Expanded text:
moliebantur, cum crucifigentes eum moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem, quae per eum est, exstinguere, et suam magis, quae ex lege est, justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Et ejectum illum extra vineam, occiderunt. Extra vineam haeres vineae trucidatur, quia Jesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est . Sive ejectus extra vineam et occisus est, quia prius ab incredulorum corde repulsus, ac deinde cruci addictus est. In cujus figuram Moyses altare holocausti, in quo victimarum sanguis funderetur, non intra tabernaculum, sed ad ostium posuit : mystice docens quia et Dominicae crucis altare extra Hierosolymorum portam ponendum, et ipse vera Patris hostia rus adierat, non intimo corde recipiendus, sed foris esset suo cruore tingendus. Quod vero secundum Marcum mutato ordine dicitur: Et apprehendentes eum occiderunt, et ejecerunt extra vineam , notat eos p
Abbreviated transcription (Latin):
sitan cum hunc uiderint. uerebun¬
tur. Quod dñs uineȩ dubitatiuȩ
et non deliberatiuo mͦ loqui dicit᷑.
non de ignorantia uenit. Quid enĩ
nesciat dñs uineȩ. qui hoc loco ds̃
pat̃ intelligitur. S semꝑ ambigere
dicitur ds̃. ut libera uoluntas ho¬
mini reseruetur. Qem cum ui¬
dissent coloni. cogitauerunt iñt se
dicentes hic ẽ heres.: occidamus eũ.
ut nr̃a fiat hereditas. Manifestis¬
sime dñs ꝓbat uideoꝵ principes
non ꝑignorantiam s ꝑ inuidentiã
crucifixisse filium dĩ. Intellexert̃
enĩ hunc eẽ. cui dictum ẽ. Postula
ame. & dabo tͥ gentes hereditatem
tuã: & ꝓpterea qͣsi sͥ consulentes
aiebant. Eece mundus totus post
eum abut: et si dimittimus eum
sic: omnes credent in eum. Hereditaᷤ
gͦ filii eccłia ẽ cunctis ei data gentib.
Quam non moriens illi pat̾ reliquit.
sed ipse sua morte mirabilit acqui¬
siit. quia resurgendo possedit: Hãc
autem occiso eo mali coloni p̃riꝑe

Expanded text:
sitan, cum hunc viderint verebunsitan, cum hunc viderint verebuntur. Quod Dominus vineae dubitative, et non deliberativo modo loqui dicitur, non de ignorantia venit. Quid enim nesciat Dominus vineae, qui hoc loco Deus Pater intelligitur? Sed semper ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas homini reservetur. Quem cum vidissent coloni, cogitaverunt intra se, dicentes: Hic est haeres, occidamus illum, ut nostra fiat haereditas. Manifestissime Dominus probat Judaeorum principes non per ignorantiam, sed per invidentiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Et propterea quasi sibi consulentes aiebant: Ecce mundus totus post eum abit; et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum . Haereditas ergo Filii Ecclesia est cunctis ei data de gentibus, quam non moriens illi Pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo possedit. Hanc autem occiso eo mali coloni praeripere
Abbreviated transcription (Latin):
Tercium seruum ꝓpħarum chorũ
intellige. qͥ continus ad testatio¬
nib ppłm conuenerint. & quȩ hu¬
ic uinee uentura imminerent
mala p̃dixerint. S quẽ ꝓpharũ
non sunt ꝑsecuti: et occiderunt eos
qui prenunciabant. aduentũ iusti.
se hi autẽ multa dehuiꝰ uineȩ sterilitate
dixerunt S Inius iheremie planc¬
tum ponere sufficiat. Ego autem
inquit plantaui te uineã electã.
omne sem̃ uerũ. Quomͦ gͦ conũsa
es inprauum unea aliena: Pro
cuiuis uinee tuicione. ne iuidelicet
iea. siue ꝓea fragilis et infime
citoq periturã suauitatis holus
nasceretur: nabot̾ iet rahelitem
ñ mͦ uulneratum. uerũ etiã legimꝰ
ꝓpͥosanguine ꝓpħauit. hiᷤᷤ sane trib
seruorũ gradib omiũ sublege do¬
ctorum figuram posse comp̃hendi.
dominus alibi manifeste ꝓdit di¬
cens. Qm̃ necesse ẽ compleri omĩa.
quȩ scripta sunt in lege moysi. &¬
Dirit autem dñs uineȩ: qͥd faciã
Mutam filium meum dilectum. for¬

Expanded text:
servum, prophetarum chorum intellige, qui continuis attestationibus populum convenerint, et quae huic vineae ventura imminerent mala praedixerint. Sed quem prophetarum non sunt persecuti? et occiderunt eos qui praenuntiabant de adventu justi . Et hi autem multa de hujus vineae sterilitate dixerunt, sed unius Jeremiae planctum ponere sufficiat. Ego autem, inquit, plantavi te vineam electam, omne semen verum. Quomodo ergo conversa es in pravum, vinea aliena ? Pro cujus vineae tuitione, ne videlicet in ea sive pro ea fragilis et infirmae citoque periturae suavitatis olus nasceretur, Naboth Jezraheliten on modo vulneratum, verum etiam legimus roprio sanguine prophetavit. His sane tribus servorum gradibus, omnium sub lege doctorum figuram posse comprehendi, Dominus alibi manifeste prodit dicens: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, Dixit autem Dominus vineae: Quid faciam? Mittam Filium meum dilectum; for
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem adisse. s anno preterito
mense septimo illic ad diẽ festum
scenophegie uenisse. sic̃ ioħs memo¬
rat. Et exinde sex mensib continu¬
is. hoc ẽ usq ad diẽ pasche qͦ passꝰ
ẽ: mͦ ierosolimis signa fecisse: ⁊ do¬
cuisse. mͦ montẽ oliuarũ ascendis¬
se: mͦ uidea expulsũs tͣnsiordanen
abisse. mͦ ciuitate deserti quȩ dicit̃
esfrem mansisse cum discipulis
numquam tam̃ id temporis galile¬
am fuisse reu̾sum. Suꝑ om̃ib gͦ
qs eum tanto temꝑe fecisse uide¬
rant uirtitib turbe dm̃ laudant
dicentes. Henedictus qͥ uenit rex
imomine dñi par incelo. et gła
mexcelsis. Benedic̾tus autẽ qui
uenit rex in nomine dñi. sic potiꝰ

Expanded text:
rusalem adisse, sed anno praeterito rusalem adisse, sed anno praeterito mense septimo illic ad diem festum Scenopegiae venisse, sicut Joannes memorat, et exinde sex mensibus continuis, hoc est, usque ad diem Paschae quo passus est, modo Hierosolymis signa fecisse, et docuisse, modo montem Olivarum ascendisse, modo Judaea expulsum trans Jordanem abisse, modo in civitate deserti, quae dicitur Effrem, mansisse cum discipulis, nunquam tamen id temporis Galilaeam fuisse reversum . Super omnibus ergo, quas eum tanto tempore fecisse viderant, virtutibus, turbae Deum laudant, dicentes: Benedictus qui venit Rex in nomine Domini, pax in coelo et gloria in excelsis. Benedictus autem qui venit