comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erimus ab ira ꝑ ipsum. Adhuic addit & dic̃. Si enĩ cum
inimici essemus reconciliati sumus dõ ꝑ mortem filii ei:
multomagis reconciliati salui erimus inuita ipsius. Quos
peccatores dix̃ prius: hos posterius iniicos dĩ. Et qͦs priꝰ
iustificatos in sanguine iħu xp̃i: eos posterius reconciliatos
ꝑ mortẽ filii di. Ec quos priꝰ saluos abira ꝑ ipsum: eos poste
saluos inuita ipsius. Hon gͦ ante istam grãm quoqͦ mͦ pec¬
catores: s intalib peccatis fuimus ut inimici essemus dei.
Suꝑiꝰ autẽ idem apłs nos peccatores & inimicos dĩ: duob
identidem nominib appellauit. Uno uelut mitissimo:
alio plane atrocissimo dicens. si enim. xp̃c cũ infirmi es¬
semus: adhuc iuxta tempꝰ ꝓ impiis mortuus ẽ. Qs infir¬
mos: cosdem impios nuncupauit. Leue aliquid indetur
infirmitas: s aliqn talis ẽ ut impietas nominet᷑. Hisi tam̃
infirinitas eẽt: medicum necessarium ñ hrẽt. qui ẽ hebrai¬

Expanded text:
m inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebrai
Abbreviated transcription (Latin):
beata uita constet. atq omĩb nota. omĩb cura
ñ possunt magis eligant homines. ut omĩa que uolunt
uitas gen̾is humani. ut cum eos ñ lateat. nec illum beatũ
eẽ.qui qͦd uult ñ ħt. nec illum qui qͦd male uult ht̃. s il¬
lum qui & ħt quęcumq uult bona. & nulla uult male.
ex his duob quib beata uita ꝑficit᷑. quando utrũq ñdat᷑.
id eligat᷑ potuis. unde mag̾ abeata uita recedit᷑: Longiꝰ
quippe ab illa ẽ. quecumq adipiscitur male concupita.
ꝗͣ qui ñ adipiscitur concupita. cum poti eligi debuerit
uoluntas bona atq p̃poni ẽ ñ adepta quȩ appetit. Propin

Expanded text:
beata vita constet, atque omnibus nota, omnibus chara o utrumque non possunt, magis eligant homines, ut omnia quae volunt vitas generis humani, ut cum eos non lateat, nec illum beatum esse qui quod vult non habet, nec illum qui quod male vult habet; sed illum qui et habet quaecumque vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus bid eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdesse disserui. uirtutesq ipsas. quib in hac temporali mor¬
talitate prudent̾ fortit̾ temꝑant̾ & iuste uiuit᷑. nisi ad ean¬
dem licet temporalem fidẽ quȩ tam̃ ad et̾na ꝑducit referan¬

Expanded text:
prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali morprodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad aeterna perducit, referan
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ tribuens: s illud tantummͦ. quo fides salub̾rima.
quȩ ad ueram beatitudinem duc̃. gignit᷑. nutrit᷑. defendit᷑
roborat᷑. Qua scientia ñ pollent fideles plurimi: quãuis pol¬
leant ipsa fide plurimũ. Aliud ẽ enĩ scire tantũmͦ quid hõ
ud aut̃ scire quẽadmodũ hoc ipsũ & piis opitulet᷑. & contra
impios defendat᷑. Quã proprio appellare uocabulo. scientiã
uidetur apłs. Dequa priusꝗͣ loquerer. ipsam p̾cipue fidẽ
comm̃dare curaui: a temporalib et̾na breuit̾ ante distin¬
guens. atq ibi de temporalib disserens. et̾na uͦ in hunc li¬
brum differens. &̃ de reb et̾nis fidẽ temporalẽ qͥdem. & tempora¬
lit̾ in credentium cordib habitare. necessariã tam̃ ꝓpt̾ adipis¬
cenda ipsa ȩt̾na eẽ monstraui. fidẽ qͦq detemporalib reb
quas ꝓ nob̾ eternus fecit & passus ẽ in homine. quẽ tempora
lit̾ gessit. atq ad et̾na ꝑuexit: ad eandẽ et̾noꝵ adeptionem

Expanded text:
des saluberrima quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur; qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo ud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de temporalibus disserens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessariam tamen propter adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem quoque de temporalibus rebus, quas pro nobliter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipse cum academicis omĩa dubia sint. academicꝰ cice¬
ro dubitauit: Qcũ uellae in hortensio dialogo ab aliqua
re certa de qua nullus ambiger& sumere suę disputatioĩs
exordium: beati certe inquit om̃s eẽ uolumꝰ. Absit ut

Expanded text:
nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicenec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut
Abbreviated transcription (Latin):
Namutiq si in corporis uoluptate ẽ: ille beatꝰ ẽ qͥfruit᷑ cor¬
poris uoluptate. Si inuirtute animi: ille qͥ hac fruit᷑. Si in
utraq: ille qui fruitur utraq. Cum itaq aliꝰ dic̃. beate
uiuere ẽ uoluptate corporis frui. aliꝰ autẽ. beate uiuere
ẽ uirtute animi frui. ñne aut ambo nesciunt quȩ sit
beata uita. aut ñ ambo sciunt: Quomͦ gͦ ambo amant
cam. si nemo pot̾ amare qͦd nescit: An forte falsum ẽ
qͦd ꝓ uerissimo certissimoq posuimus testimonio. beate
uiuere om̃s homines uelle: Si enim beate uiuere ẽ u̾bi
qui hoc ñ uult: Nonne ueriꝰ dixerimꝰ. homo iste non
uult beate uiuere. qi ñ uult scđm uirtutẽ uiuere. quod
solũ ẽ beate uiuere: Non gͥ om̃s beate uiuere uolunt.
immo pauci hoc uolunt. si ñ ẽ beate uiuere. nͥ scđm uirtutẽ
anuni uiuere. qͦd multi nolunt. Ita ne falsum erit. unde

Expanded text:
Nam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corNam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis voluptate: si in virtute animi, ille qui hac fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambo nesciunt quae sit beata vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod pro verissimo certissimoque posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vivere est, verqui hoc non vult? Nonne verius dixerimus: Homo iste non vult beate vivere, quia non vult secundum virtutem vivere, quod solum est beate vivere? Non igitur omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde
Abbreviated transcription (Latin):
in um est autẽ. cum capessendȩ atq retinendȩ bea¬
titudinis uoluntas una sit omi̾um: unde tanta
existat de ipsa beatitudine rursus uarietas. & diu̾¬
sitas uoluntatum. ñ qͦd aliquis eam nolit. s nom̃s eam no
uerint. Si enim om̃s eam nossent. ñ ab aliis putaret᷑ eẽ in
uirtute animi. aliis incorporis uoluptate. aliis in utraq.
&e aliis atq aliis alibi atq alibi. Ut enim eos quȩq resma¬
xime delectauit: ita in ea c̃stituert̃ beatam uitã. Quomͦ gͥ
feruentissime amant om̃s. qͦd ñ om̃s sciunt: Qs potest
amare qͦd nescit. sic̃ iam dehac re in libris suꝑiorib dis¬
putaui: Curgͦ beatitudo amat᷑ ab omĩb. nec tam̃ scit᷑
ab omib: An forte sciunt om̃s ipsa quȩ sit. s n̾ om̃s sci-¬
unt unde sit: Et inde contentio ẽ. quasi uͦ de aliqͦ mundi
huiꝰ agat᷑ loco. uͭ debeat quisq uelle uiuere qͥuult beate
uiuere. ac ñ ita querit᷑ ubi sit beatitudo. sic̃ querit᷑ quȩ sit.

Expanded text:
irum est autem cum capessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursus varietas atque diversitas voluntatum, non quod aliquis eam nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit.
Abbreviated transcription (Latin):
traditionẽ unde se diuisert̃ nos mortui sumus: ita ꝑ maioꝵ
p̃uaricationẽ qui & nri & ipsorum parentes fuerunt. &
nos & ipsi mortui sumus. S quia uiuere se dicunt. credũt
quod ad eos non ꝑtineat illa p̃uaricatio. Ergo nec ad nos
illa traditio. Et illa quidem p̾uaricatio scđm ipsos certe
ticos dicimus posse habere baptismũ xp̃i nec posterior tͣ¬
ditio. quia in ea causa sunt ipsi suꝑati. Non habent gͦ isti
cur a nob̾ nefario scelere scismatis seꝑantur. quia nr̃i ma¬
dicunt. sic ad nos non ꝑtinet. queadinodum nec ad nos
nec ad ipsos illi p̾uaricatores. ac ꝑ hec qm ex maiorum nt̃oꝵ
iniquitate nulum ẽ ccim̃ nẽm: &x proptio scismate certũ
ẽ crimꝰ illoꝵ¬
acian ͣ m ete siclippa diet. Si hertaes in
baptismo suo peccata donant᷑ siuie causa ad ecłã

Expanded text:
traditionem, unde se isti diuiserunt, nos mortui sumus, ita per maiorum traditionem, unde se isti diuiserunt, nos mortui sumus, ita per maiorum praeuaricationem, qui et nostri et ipsorum parentes fuerunt, et nos et ipsi mortui sumus. sed quia uiuere se dicunt, credunt, quod ad eos non pertineat illa praeuaricatio; ergo nec ad nos illa traditio. et illa quidem praeuaricatio secundum ipsos certa haereticos dicimus posse habere baptismum Christi, nec posterior traditio, quia in ea causa sunt ipsi superati. non habent ergo isti cur a nobis nefario scelere schismatis separentur, quia nostri madicunt, sic ad nos non pertinet quemadmodum nec ad nos nec ad ipsos illi praeuaricatores. ac per hoc quoniam ex maiorum nostrorum iniquitate nullum est crimen nostrum, ex proprio schismate certum st crimen illoSatius a Sicilibba dixit: Si haereticis in baptismo sito peccata
Abbreviated transcription (Latin):
suffragantur. Accedit & testimonium &y pͥam satis demõ¬
strantis quod in eoꝵ communione ꝑmanserit: dicendo:
Neminẽ iudicantes. aut a iure communionis. aliquẽ si diuer¬
sum senserit amouentes. Ipsi enĩ erant. qui diu̾sa sentiebat.
quos iste p̾uaricatores uocat: quia scilicet hereticis fuffra¬
gabantur: eos sine baptismo in eccla recipiendo. Cam qͦq
fuisset consuetudinem ut sic reciꝑentur. & ipse ꝙypͥanus
multis locis. & aliquot ep̃i. in hoc concilio manifestant:
U̾de apparet. si hereti non habent baptismum eccl̃am xp̃i
tempoꝵ illoꝵ p̾uaricatoribꝰ fuisse plenam qui eis suffra¬
gantes sic eos recipiebant. Agatur gͦ causam communiˢ
adusus crimen p̾uaricationis quod negare non possint.
& ibi aget᷑ nr̃a adu̾sus crimen traditionis. quod conuincẽ
non potuert̃. S si agamꝰ quasi conuincerint. Qd̃ utriq re¬
spondimꝰ eis qui nob̾ obitiunt maioꝵ nr̃oꝵ p̃uaricationẽ

Expanded text:
suffragantur. accedit et testimonium Cypriani satis demonsuffragantur. accedit et testimonium Cypriani satis demonstrantis, quod in eorum communione permanserit, dicendo: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. ipsi enim erant qui diuersum sentiebant, quos iste praeuaricatores uocat, quia scilicet haereticis suffragabantur sine baptismo eos in ecclesiam recipiendo. eam quoque fuisse consuetudinem, ut sic reciperentur, et ipse Cyprianus multis locis et aliquot episcopi in hoc concilio manifestant. unde apparet, si haeretici non habent baptismum, ecclesiam Christi temporum illorum praeuaricatoribus fuisse plenam, qui eis suffragantes sic eos recipiebant. agatur ergo causa communis aduersus crimen praeuaricationis quod negare non possunt, et ibi agetur nostra aduersus crimen traditionis quod conuincere non potuerunt. sed sic agamus quasi conuicerint. quod utrique responderimus eis qui nobis obiciunt maio
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ agenda sit causa communis. Isti eos dicunt. tradito¬
res quos neq illo tempore conuincere potuerunt. neq
nẽ posunt ostendere. e in eodem crmine ipsi eẽ potius
ostenduntur. S quid ad nos: unt: ab. Doistis cearte p̾ua¬
ricatoribꝰ quid dicemus: Si enĩ ÷̃ uor nos quamuis falso
ꝓpterea dicimur traditores quia traditoribus. nos in eadẽ
communicatione successibus criminant᷑: p̃uaricatorib
illis om̃s successores. quia ñdum se ab unitate diuiserat
eius. xl. e quod excurrit annis ꝑactis traditio codicum
fact̾a ẽ. unde ceꝑunt appellari traditores. Si gͦ nos ꝓpt̾e̾a
traditores. quia ex traditoribꝰ sicut opinant᷑ uel confingũt
exorti sumus. ab illis p̾uaricatoribꝰ utriq originẽ ducimꝰ.
Non ẽ enĩ quod dicat᷑. non eis communicasse istos quando il
los uocant. quod concilium loquitur. quod ipsi maxime
ꝓferunt. Quidam nr̃i inquit p̾uaricatores uitatis ħeticiᷤ

Expanded text:
nobis agenda sit causa communis. isti eos dicunt traditonobis agenda sit causa communis. isti eos dicunt traditores quos neque illo tempore conuincere potuerunt neque nunc possunt ostendere, et in eodem crimine ipsi esse potius ostenduntur. sed quid ad nos? de istis certe praeuaricatoribus quid dicemus? si enim nos quamuis falso propterea dicimur traditores, quia traditoribus nos in eadem communione successisse criminantur, praeuaricatoribus illis omnes successimus, quia nondum se ab unitate diuiserat pe eius quadraginta et quod excurrit annis peractis traditio codicum facta est, unde coeperunt appellari traditores. si ergo nos propterea traditores, quia ex traditoribus, sicut opinantur uel confingunt, exorti sumus, ab illis praeuaricatoribus utrique originem ducimus. non est enim quod dicatur non eis communicasse istos, quando suos illos uocant, quod concilium loquitur, quod ipsi maxime proferunt. quidam nostri, inquit, praeuaricatores ueritatis haereticis
Abbreviated transcription (Latin):
Omꝰ hereticos baptitandos. Huic respondemus. Immo ma¬
gis mirandum ẽ & magna laude p̃dicandum. quod tan¬
tum isti dilexerint caritatem. ut quos p̾uaricatores uitati¬
rem sibi uindicant arbitrabantur. cum eis in unitate ꝑseue¬
rantes ab eis pollui ñ timerent. Nam cum iste dixisset. il¬
lud̃ mirandum ẽ quod quidem nr̃i p̃uaricatores u̾itatis
hereticis suffragantur. & xp̃ianis adu̾santur. uidebatur
ẽẽ dicturꝰ propterea decernimus eis ñ ẽẽ communicandũ:
ẽẽ. Seruans quod pacificꝰ cypͥanus ante p̃struxerat dicẽs.
Neminẽ iudicantes aut a iure communionis aliquem si
diu̾sum senserit amouentes. Cum gͦ donatiste nob̃ calũp¬
niant᷑. & nos dicunt traditores. siquis existat. uel iudeus
uel paganus. qui lecto isto concilio & nos ipsos scđm eoꝵ
regulas unitatis appellet p̃uaricatores: uelim scire ad ħ
tã graue crumen refutandum atq diluendum quomodo

Expanded text:
mus haereticos baptizandos esse. 3. Huic respondemus: Imo mamus haereticos baptizandos esse. 3. Huic respondemus: Imo magis mirandum est, et magna laude praedicandum, quod tantum isti dilexerint unitatem, ut quos praevaricatores veritatis arbitrabantur, cum eis in unitate perseverantes, ab eis pollui non timerent. Nam cum iste dixisset, Illud mirandum est, quod quidam nostri praevaricatores veritatis haereticis suffragantur et christianis aduersantur, uidebatur esse dicturus: \'propterea decernimus eis non esse communicandum.\' baptizandos esse, seruans quod pacificus Cyprianus ante praestruxerat dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. cum ergo Donatistae nobis calumniantur et nos dicunt traditores, si quis existat uel Iudaeus uel paganus, qui lecto isto concilio et nos et ipsos secundum eorum regulas unitatis appellet praeuaricatores, uelim scire ad hoc tam graue crimen refutandum adque diluendum quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
condempnat. quantoiagis eos nouit ad insidiandum ꝑscru-¬
tari uelle quod scͥpsit. & ad pacificandum imittari nolle
quod fecit sicut illi qui se xp̃ianos nararenos uocant &¬
more iudaico carnalia p̾putia circumcidunt. nati hereti¬
ci ex illo errore. in quempetrꝰ deuians a paulo reuocatꝰ
ẽ. in hoc adhuc usq ꝑsistunt. Si gͦ illi petro in pͥmatu a¬
płoꝵ martyrii gła coronato. in sua ꝑu̾sitate p̃cisi ab exclła
remanserunt: sic isti cypano ꝑ abundantiam caritatis in
sorte sc̃oꝵ. passionis caritate suscepto. se ipsos exules uni
Iam itaq cet̾as illius concilii sententias eadẽ ratione ui¬
arcus amactari: dixit. Mirandum ñ ẽ. si here¬
tici hostes atq impugnatores uitatis rem sibi
uinddĩcant pot̾estatis. & dignationis aliene Illud miran¬
dum ẽ quod quidam nr̃i p̾uaricatores u̾itatis. hereticis¬
suffragantur. & xp̃ianis adusantur. Propterea decerni¬

Expanded text:
condemnat, quanto magis eos nouit ad insidiandum perscrucondemnat, quanto magis eos nouit ad insidiandum perscrutari uelle quod scripsit et ad pacificandum imitari nolle quod fecit; sicut illi, qui se christianos Nazarenos uocant et more Iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore, in quem Petrus deuians a Paulo reuocatus est, in hoc adhuc usque persistunt. sicut ergo illi Petro in primatu apostolorum martyrii gloria coronato in sua peruersitate praecisi ab ecclesia remanserunt, sic isti Cypriano per abundantiam caritatis in sortem sanctorum passionis claritate suscepto se ipsos exsules unitiam itaque ceteras illius concilii sententias eadem ratione uiMarcus a Mactari dixit: Mirandum non est, si htici hostes adque inpugnatores ueritatis rem sibi uindicant potestatis et dignationis alienae. illud mirandum est quod quidam nostri praeuarica tores usuffragantur, et Christianis adversantur. Propterea decerni
Abbreviated transcription (Latin):
recti in caritate radicati atq fundati. ut quod adtinet
ad baptismi sacramentũ. non adsit quod non deerat. s
ꝓsit quod merat. Et beatus quidem cypanus iam corꝑẽ.
quod corrumpitur non grauante animã. nec dep̃m̃te
t̾rena in habitatione sensum. multa cogitantẽ serenꝰ
ꝑspicit u̾itatem. quam meruit adipisci ꝑ caritatem:
nis. tamquam in caliginosa nube laborantes. ut donante
dño bona cꝰ quintum posumus imittemur. & si quid
alit̾ sensit & quibusdam fr̾ibꝰ collegisq ꝑsuasit. quod nunc
coequem dilex̃ reuelante iam cernit. nos longe impares me¬
ritis suis ȩccłȩ tñ catholicȩ auctoritatem cuiꝰ ipse egregiũ.
& carissimum m̾brum ẽ. ꝓ nr̃a infirmitate sectantes adu̾sꝰ
hereticos uel scismaticos enodemus. quos p̾cisos ab unitate
quam tenuit. & arescentes a caritate qua uiguit. & elap-¬
sos ab humilitate qua stetit. canto ampliꝰ improbat atq

Expanded text:
recti, in caritate radicati adque fundati, ut, quod adtinet recti, in caritate radicati adque fundati, ut, quod adtinet ad baptismi sacramentum, non adsit quod deerat, sed prosit quod inerat. et beatus quidem Cyprianus, iam corpore quod corrumpitur non adgrauante animam nec deprimente terrena inhabitatione sensum multa cogitantem, serenius perspicit ueritatem, quam meruit adipisci per caritatem. tate tamquam in caliginosa nube laborantes, ut donante domino bona eius quantum possumus imitemur. si quid autem aliter sensit et quibusdam fratribus collegisque persuasit, quod nunc eo quem dilexit reuelante iam cernit, nos longe inpares meritis suis ecclesiae tamen catholicae auctoritatem, cuius ipse egregium et carissimum membrum est, pro nostra infirmitate sectantes aduersus haereticos uel schismaticos enodemus, quos praecisos ab unitate quam tenuit et arescentes a caritate qua uiguit et elapsos ab humilitate qua stetit tanto amplius inprobat adque
Abbreviated transcription (Latin):
non simus molesti legentibus. si
eadem uariȩ ac sepe disserimus.
Quamquam enĩ eccła sc̃a catho¬
lica in omnibꝰ gentibꝰ ad u̾sus ea
quȩ in ista questione de baptismo:
utrum apud hereticos. uel sasma¬
ticos idẽ possit esse. qui ẽ in catho¬
lica non nullam caliginem offũ¬
dunt prisce consuetudinis. & concilii plenarii auctoritate
minuta sit tñ quia non contempnendis uiris & maxime
cypano in ipsa unitate aliquando. aliter uisum ẽ: eius
auctoritate conantur qui longe ab eius caritate remo¬
ti sunt. Propt̾ ea cogimur ex oportunitate cractandi. &
considandi omnia quȩ in eiꝰ concilio de hacre litt̾isq cõ¬
perimus. hanc eandem questionẽ aliquando diutius tã¬
quam in manibꝰ uersari & ostende qua uius uniu̾sitatiꝰ
sc̃e eccłȩ catholice placuit. ut heretici uel scismatici. qui¬
iam xp̃i baptismũ illic unde ueniunt acceꝑunt. in catho¬
lica communionẽ cum illo admittant᷑. ab errore suo cor¬

Expanded text:
Non simus molesti legentibus, si eadem uarie ac saepe disserimus. quamquam enim ecclesia sancta catholica in omnibus gentibus aduersus ea, quae in ista quaestione de baptismo, utrum et aput haereticos uel schismaticos idem possit esse qui est in catholica, nonnullam caliginem offundunt, priscae consuetudinis et concilii plenarii auctoritate munita sit, tamen, quia non contemnendis uiris et maxime Cypriano in ipsa unitate aliquando aliter uisum est, eius uti aduersum nos auctoritate conantur qui longe ab eius caritate remoti sunt. propterea cogimur ex opportunitate tractandi et considerandi omnia, quae . in eius concilio de hac re litterisque conperimus, hanc eandem quaestionem aliquanto diutius tamquam in manibus uersare et ostendere, quam uerius uniuersitati ecclesiae catholicae placuerit, ut hiam Christi baptismum illic unde ueniunt acceperunt, in catholicam communionem cum illo admittantur ab errore suo cor
Abbreviated transcription (Latin):
firmmꝰ diligat᷑. Qd ẽ autẽ dilectio ut cantas quã cantoꝑe scrip¬
tura diuina laudat &e p̾dicat nͥ amor boniꝰ Amor autem
alicuiꝰ amantis ẽ.: & amore aliqͥd amat᷑. Ecce tria st̃. Amans.
& qͦd amat᷑. & amor. Qd ẽgͦ amor nͥ quedã uita duo aliqͣ¬
copulans. uł copulare appetens. amantẽ scilicet. & qͥd ama¬
tur: Et hoc aẽ in extremis carnalibꝰq amorib. ita ẽ. S ut
aliquid purius & liquidius hauriamꝰ: calcata carne ascen¬
damꝰ ad animũ. Qͥd amat animꝰ inamico. nͥ animũ: &
illic gͥ cͥa sunt. Amans. & qͦd ainat᷑. & amor Restat q̃ hinc
ascende: & suꝑiꝰ ista querere: quantũ homim dat᷑. S. hic
paululũ requiescat intentio. ñ ut se iam existim& inuenis¬
se qͦd querit: s sic̃ sol&e inueniri locus uͥ querendũ ẽ aliqͥs.
Hondum illud inuentũ ẽ: s iam innentũ ẽ ubi queratur
Ita hoc dixisse suffecerit: ut tamꝗͣ ab articulo alicuius
exordii. cetera conteramus. E.xolicit Lider .UIIi.

Expanded text:
ITATE VIII. T. X. Quid est autem dilectio uel caritas, quam tantopere scriptura diuina laudat et praedicat, nisi amor boni ? amor autem alicuius amantis est et amore aliquid amatur. ecce tria sunt: amans et quod amatur et amor. et quid ergo amor ncopulans, vel copulare appetens, amantem scilicet, et quod amatur? Et hoc etiam in externis carnalibusque amoribus ita est: sed ut aliquid purius et liquidius hauriamus, calcata carne ascendamus ad animum. Quid amat animus in amico, nisi animum? Et illic igitur tria sunt: amans, et quod amatur, et amor. Restat etiam hinc ascendere, et superius ista quaerere, quantum homini datur. Sed hic paululum requiescat intentio, non ut se jam existimet invenisse quod quaerit, sed sicut solet inveniri locus, ubi quaerendum est aliquid; nondum illud inventum est, sed jam inventum est ubi quaeratur: ita hoc dixisse suffecerit, ut tanquam ab articulo alicujus exordii caetera contexamus. LIBER NONUS.
Abbreviated transcription (Latin):
nes ita uixerunt. minie desꝑamus: ut hoc & desideremꝰ
ardentius & fidentiꝰ precemur. Ita & ipsoꝵ uitã fac̃ a nob̾
diligi formȩ illiꝰ dilectio. scđm quã uixisse credunt᷑: & illoꝵ
uita credita in eandẽ formam flagrantiorẽ excitat caritatẽ.
ut qͣnto flagranti diligimus dm. tanto certius sereniusq
udeamus: qr in do cl̃picimꝰ in cõmutabisẽ formã iusticiȩ
scđ̃m quã hominẽ uinere oportere iudicamꝰ. Uila gͦ fides

Expanded text:
nes ita uixerunt minime desperamus, ut hoc et desideremus nes ita uixerunt minime desperamus, ut hoc et desideremus ardentius et fidentius precemur. ita et ipsam uitam facit nobis diligi formae illius dilectio, secundum quam uixisse creduntur, et illorum uita credita in eandem formam flagrantiorem excitat caritatem, ut quanto flagrantius diligimus deum, tanto certius sereniusque uideamus, quia in deo conspicimus incommutabilem formam iustitiae, secundum quam hominem uiuere oportere iud
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis. in uirtute di. ꝑ arma iusticiȩ adextris &e asinistris.
ꝑ głam & ignobilitatem. ꝑ infamiam & bona famam.
Ut seduc tores & ueraces. sic̃ qui ignoramur & cognoscimur
quasi morientes &e ecce uiuimus. ut coherciti & ñ mortificati.
ut tristes semꝑ autem gaudentes. sic̃ egeni multos autem di
tantes. tamꝗͣ nich habentes &e om̾ia possidentes: Qdẽ enĩ
qͦd accendimur in dilectionẽ pauli apł̃i cum ista legimꝰ. nͥ qͦd
credimus eum ita uixisse: Uiuendũ cam̾ sic eẽ di ministris
ñ de aliquib auditum credimꝰ. s intꝰ apud nos. uł poti supͣ
nos. in ipsa u̾itate conspicimꝰ. Illũ gͦ quẽ sic uixisse credi¬
mus: ex hoc qͦd uidemꝰ diligimꝰ. Et nͥ hanc formã quam
semꝑ stabilem. atq incõmutabilẽ credimꝰ p̾cipue diligeren᷑
ñ ido diligeremiis illũ. quia eiꝰ uitã cũ in carne uineret. hu
ꝑfidem qua credimus uixisse sic aliquẽ. & spem qua nos qͦ
ita posse uiuere qui homines sumus ex eo qͦd aliqui homi¬

Expanded text:
tris et sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati, ut tristes, semper autem gaudentes, sicut egeni, multos autem di- , tantes, tamquam nihil habentes et omnia possidentes — quid est, quod accendimur in dilectione Pauli apostoli, cum ista legimus, nisi quod credimus eum ita uixisse ? uiuendum tamen sic esse dei ministris non de aliquibus auditum credimus, sed intus apud nos, uel potius supra nos in ipsa ueritate conspicimus. illum ergo quem sic uixisse credimus, ex hoc quod uidemus diligimus, et nisi hanc formam, quam semper stabilem atque incommutabilem cernimus, praecipue diligeremus, non ideo diligeremus illum, quia eius uitam, cum in carne uiueret, huiper fidem, qua credimus uixisse sic aliquem, et spem, qua nos quoque ita posse uiuere, qui homines sumus, ex eo quod aliqui homi
Abbreviated transcription (Latin):
Nd exardescimus cũ audimꝰ & legimꝰ. ecce nc̃ tempꝰ
acceptabile. ecce nc̃ dies salutis. nullã in quoqͣ dan¬
tes offensionem. ut ñ rep̾hendatur ministeriũ nr̃m
s in om̃ib conm̃dantes nosin&e ipsos ut dĩ ministros in
multa patientia. intribulationib. in necessitatib. in an

Expanded text:
d exardescimus, cum audimus et legimus: ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis, nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum, sed in omnibus commendantes nosmet ipsos ut dei ministros, in multa patientia, in tribulati
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ẜorro qui ñ ẽ in do̾ ñ ẽ in lumine: quia d̾s lumen ẽ. & tene¬
brȩ in eoñ sunt ullȩ. Q g ñ ẽ in lumine. qͥdmirũ siñ uida
lumen Idest non uidet dm̃: quia in tenebris ẽ. frẽm autẽ
uidae humano uisu: quo uideri ds ñ pot̾. S si eum quẽ ui¬
det humano uisu spiritali caritate diligeret: uideret d̾m
qui ẽ ipsa caritas uisu int̾iore quo uideri pot̾. Itaq qui frẽm
quẽ uidet ñ diligit. dm quẽ ꝓpt̾ea ñ uida. quia ds dilectio
ẽ quacaret qui frẽm ñ diligit. quomͦ pot̾ dilig̾e: Nec illa
iã questio moueat. quantũ caritatis fr̃i debeamꝰ impendere.
quantũ do. fri enim: quantũ nob̃ ipsis. Nos autẽ ipsos tanto
magis diligimus: quantomagis diligimꝰ dm̃. Ex una gͥ ea¬

Expanded text:
lumine, quia deus lumen est et tenebrae in eo non sunt ullae. qui ergo non est in lumine, quid mirum, si non uidet lumen, id est non uidet deum, quia in tenebris est? fratrem autem uidet humano uisu, quo uideri deus non potest. sed si eum quem uidet humano uisu spiritali caritate diligeret, uideret deum, qui est ipsa caritas, uisu interiore, quem uideri potest. itaque qui fratrem, quem uidet, non diligit, deum, quem propterea non uidet, quia deus dilectio est, qua caret qui fratrem non diligit, quomodo potest diligere? nec illa iam quaestio moueat, quantum caritatis fratri debeamus impendere, quantum deo. fratri enim quantum nobis ipsis; nos autem ipsos tanto magis diligimus, quanto magis diligimus deum.
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃is dilectione posuerit. Ham in qͦ scandalum ñ ẽ: utiq ꝑfectꝰ
ẽ. Et tam̃ uidetur de dilectione dĩ tacuisse. qͦa nunꝗͣ faceret.
nͥ qͦd in ipsa fr̾na dilectione uult intelligi đm. Aꝑtissime
inuicem. quia dilectio ex dõẽ: & omnis qui dilig̾ ex d̾o nat᷑
ẽ. & cognouit đ̾m. Qͥ ñ diligit ñ cognouit dm̃: qr d̾s dilec¬

Expanded text:
is dilectione posuerit. Nam in quo scandalum non est, utique perfectus est. Et tamen videtur dilectionem Dei tacuisse; quod nunquam faceret, nisi quia in ipsa fraterna dilectione vult intelligi Deum. Apertissime issimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est, et omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognovit Deum. Qui non diligit non cognovit D
Abbreviated transcription (Latin):
lum ex d̾o. s c̃ dm̃ ẽẽ tanta uidemus auctoritate p̾dicari.
Cum gͦ de dilectione diligimus fre̾m: de do̾ diligimꝰ frẽm.
Nec fieri pot̾ ut eandẽ dilectionem ñ p̾cipue diligamꝰ: qͥ fre̾m
diligimꝰ. Unde colligit᷑ duo illa p̾cepta ñ posse eẽ sine inuicẽ.
qͣm quippe ds dilectio ẽ. Dm̃ certe diligit qui diligit: qui di¬
ligit dilectionem. Dilectionẽ autem neccẽ ẽ diligat: qui
diligit fre̾m. Lid̾o̾ qͦd paulopost ait. ñ pot̾ d̾m diligere quẽ
ñ uidet. qui frẽm quẽ uidet ñ diligit: qr hec illi causa ẽ nͥ
indendi dm̃. qͥd ñ diligit fre̾m. qui enim ñ adiligit firẽm: non ẽ¬

Expanded text:
m esse tanta auctoritate praedicari. cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de deo diligimus fratrem nec fieri potest, ut eandem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. unde colligitur duo illa praecepta non esse posse sine inuicem. quoniam quippe deus dilectio est, deum certe diligit qui diligit dilectionem. dilectionem autem necesse est diligat qui diligit fratrem. et ideo, quod paulo post ait, non potest deum diligere, quem non uidet, qui fratrem, quem uidet, non diligit, quia haec illa causa est non uidendi deum, quod non diligit fratrem. qui enim n
Abbreviated transcription (Latin):
diligentẽ diligimꝰ ꝓpt̾ hoc ipsum quia diligit aliquid. E rgo
qͥd diligit caritas. ut possit &ẽ ipsa caritas diligiꝰ Caritas eni
ñ ẽ: quȩ nicħ diligit. Si autem seipsam diligit: diligat ali
quid oportet: ut caritate se diligat. Sic̃ enim u̾bũ indicat
aliquid. indicat &̃ se ipsum. s ñ se u̾bum indicat. nͥ se aliqͥd
indicare indicet: sic & caritas diligit quidem se: s nͥ se aliqͥd
diligentem diligat. nͥ caritatẽ se diligit. Q d gͦ diligit cari¬
tas: nisi qͦd caritate diligimus: Id autẽ ut aꝓximo ꝓmoue¬
amur: fr̃ ẽ. Dilectionem autẽ fr̃nam qͣntũ conindet ioħes
apłs attendamꝰ. Qͥ diligit inquit fre̾m suum in lumine man&e.¬

Expanded text:
diligentem diligimus propter hoc ipdiligentem diligimus propter hoc ipquid diligit charitas, ut possit etiam ipsa charitas diligi? Charitas enim non est, quae nihil diligit. Si autem se ipsam diligquid oportet, ut caritate se diligat. sicut enim uerbum indicat aliquid, indicat etiam se ipsum; sed non se uerbum indicat, nisi se aliquid indidiligentem diligat, non charitatem se diligit. Quid ergo diligit charitas, nisi quod charitate diligimus? Id autem, ut a proximo provehamur, frater est. Dilectionem autem fraternam quantum commendet Joannes apostolus, attendam
Abbreviated transcription (Latin):
Diligat frẽm: & diligat eandem dilecti¬
onem. Magis enim nouit dilectionẽ qua diligit:
Plane notiorem: quia p̾sentiorem. Notiorem: quia int̾io¬
rem Notiorem: quia certiorem. Ampleccere dilectionẽ
dm: & dilectione ampleccere dm. Ipsa ẽ dilectio: quȩ om̃s
bonos angłos. & om̃s d̾i seruos consociat uinculo sci̾tatis no¬
q & illos coniungit iuicẽ nob: & subiungit sibi. Quanto gͥ
saniores sumus atumore suꝑbiȩ: tanto sumus dilectione
pleniores. Et qͦͣ nͥdo̾ plenus ẽ: qui plenꝰ ẽ dilectione: At enĩ
caritatẽ uideo: & quantũ possum eam iñte conspicio. ⁊ ce¬
do scripturȩ dicenti qm̃ ds caritas ẽ. & qui manet in cari
tate in dõ manet.S cum illam uideo: ñ in illam iideo tri¬
nitatẽ. Immo uͦ uides tͥnitatem: si caritatẽ uides. S cõmo¬
nebo si potero: ut uidere te uideas. Adsit tantũ ipsa: ut
moueam caritate ad aliqͦd bonum. qr cũ diligimꝰ caritatẽ aliqͥd

Expanded text:
iligat fratrem et diligat eandem dilectionem. magis enim nouit dilectionem, qua diligit, plane notiorem, quia praesentiorem, notiorem, quia interiorem, notiorem, quia certiorem. amplectere dilectionem deum et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus est qui plenus est dilectione? at enim caritatem uideo et, quantum possum, eam mente conspicio et credo scripturae dicenti: quoniam deus caritatate, in deo manet. sed cum eam uideo, non in ea uideo trinitatem. immo uero uides trinitatem, si caritatem uides. sed commonebo, si potero, ut uidere te uideas. adsit tantum ipsa, ut moueamur caritate ad aliquod bonum, quia, cum diligimus caritatem, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura clamat apud apłm qui dic̃. Hescitis quia templĩ
dĩ estis: Statimq subiecit: & spc̃ dĩ habitat in uob̃. O enĩ
habitat in templo suo. Non enim tanꝗͣ minist̾ habitat spẽ
dĩ in templo dĩ. cum alio loco euidentiꝰ dicat. Hescitis qr cor¬
estis ur̃i: Empti eium estis p̾cio magno. glorificate gͦ dĩ
in corpore ur̃o. Qd ẽ autem sapientia nͥ lum̃ sp̃itale & in cõ¬
mutabile: Est enim &e sol iste lumen: s corporale ẽ. Lẽ
sp̃italis creatura lum̃: s ñ in cõmutabile. Lum̃ gͦ pat̾. lum
filius: lumen sp̃c sc̃s. Simul autẽ ñ tria lumina: s unũ

Expanded text:
Scriptura clamat apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia coricate ergo Deum in corpore vestro . Quid est autem sapientia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritualis creatura lumen, sed non incommutabile. Lumen ergo Pater, lumen Filius, lumen Spiritus sanctus: simul autem non tria lumina, sed unum
Abbreviated transcription (Latin):
diligimus. Nam iduͥ uolumꝰ: facile habemꝰ. ut alia omittã uł
micando digitis trib. Anuͦ diligunꝰ. ñ qͦd om̃ĩs trinitas. s qͦd
tͥnitas ds: Hoc gͦ diligimꝰ in tͥnitate: qͦd d̾s ẽ. S đm alium

Expanded text:
diligimus. Nam id ubi volumus, facile habemus, ut alia omittam, vel diligimus. Nam id ubi volumus, facile habemus, ut alia omittam, vel micando digitis tribus. An vero diligimus, non quod omnis trinitas, sed quod Trinitas, Deus? Hoc ergo diligimus in Trinitate, quod Deus e
Abbreviated transcription (Latin):
Qd gͥ de illa excellentia tͥnitatis. siuie specialit̾ siue gn̾aliter
nouimus. quasi multȩ sint cales tͥnitates quarũ aliquas
erꝑti sumus. ut ꝑ regł̃am similitudinis imptessam uł specialẽ
ut gn̾ale nocitiam. illam quoq calẽ ẽẽ credamꝰ. atq ita rẽ quã
credimiis &e ñdum nouimꝰ ex parilitate rei quã nouimꝰ diligam̃:
resurrexit amortuis. quãtis inde neminẽ umqͣ resurrexise ui¬
derimus ita tͥnitatẽ quãñ uidimꝰ & qualẽ nullã umꝗ̃ uidim̃ꝰ
possumus eredendo diligere : S quid sit uiuere. aut qͥd sit mori.
utiq scimus: qr & iiuimꝰ & mortuos ac morientes aliqn uidim̃.
atq exꝑti suius. Qd ẽ autẽ aliud resurgere nͥ reuiuiscere. id
est ex morte adͥ uitam redire: Cum gͦ dicim̃ & credimꝰ ẽẽ trini¬
tatem: nouimꝰ quid sit trinitas. qi nouimꝰ qͥd sint tͥa.s ñ hoc

Expanded text:
Quid igitur de illa excellentia Trinitatis sive specialiter sive generaliter Quid igitur de illa excellentia Trinitatis sive specialiter sive generaliter novimus, quasi multae sint tales trinitates, quarum aliquas experti sumus, ut per regulam similitudinis impressam vel specialem vel generalem notitiam, illam quoque talem esse credamus; atque ita rem quam credimus et nondum novimus, ex parilitate rei quam novimus diligamusresurrexit a mortuis, quamvis inde neminem unquam resurrexisse viderimus, ita Trinitatem quam non videmus, et qualem nullam unquam vidimus, possumus credendo diligere? Sed quid sit mori, et quid sit vivere, utique scimus: quia et vivimus et mortuos ac morientes aliquando vidimus et experti sumus. Quid est autem aliud resurgere, nisi reviviscere, id est, ex morte ad vitam redire? Cum ergo dicimus et credimus esse Trinitatem, novimus quid sit Trinitas, quia novimus quid sint tria; sed non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dimus. Itaq hic salua fide licet dicere forte talem habebat
faciẽ forte ñ talem: forte autẽ de uirgine nat᷑ ẽ. xp̃c: nemo salua fi¬
de xp̃iana dixerit. Quãobrẽ qm tͥnitatis ȩt̾nitatis & equalitatẽ
& imitatẽ quantũ dat᷑ intelligere cupimꝰ: pri autẽ q̃ intelligamꝰ.
credere debemꝰ. uigilandũq nob̃ ẽ. ne ficta sit fides nr̃a. Eadẽ qͥppe
tͥnitate fruendum ẽ: ut beate uiuamꝰ.Si autẽ falsum deilla
crediderimꝰ: inanis erit spes. & ñ casta caritas. Quom gͥ eamtri
facie fuit quȩ nob occurrit. de illo cogitantib: & hoc penitꝰ ig¬
noramus. Nouimꝰ autẽ qͥd sit ħo. Ut enĩ longe ñ eamꝰ. hoc sumꝰ.
Et illum hoc fuisse & animã eiꝰ corpori copulatam mortaliter
uixisse: manifestum ẽ. Hoc gͦ de illo credimꝰ qͦd inuenimꝰ in nob̾.
uixta speciẽ uł genus. quo humana omĩs natura parit̾ c̃cinet᷑.

Expanded text:
dimus. Itaque hic salva fide licet dicere, Forte talem habebat dimus. Itaque hic salva fide licet dicere, Forte talem habebat faciem, forte non talem: Forte autem de virgine natus est Christus, nemo salva fide christiana dixerit. 8. Quamobrem quoniam Trinitatis aeternitatem, et aequalitatem, et unitatem, quantum datur, intelligere cupimus, prius autem quam intelligamus credere debemus, vigilandumque nobis est, ne ficta sit fides nostra: eadem quippe Trinitate fruendum est, ut beate vivamus; si autem falsum de illa crediderimus, inanis erit spes, et non casta charitas: quomodo igitur eam Trifacie fuit quae nobis occurrit de illo cogitantibus, et hac penitus ignoramus, novimus tamen quid sit homo. Ut enim longe non eamus, hoc sumus: et illum hoc fuisse, et animam ejus corpori copulatam mortaliter vixisse manifestum est. Hoc ergo de illo credimus, quod invenimus in nobis, juxta speciem vel genus, quo humana omnis natura pariter continetur.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eũ resuscitarae uidimꝰ. nec monum̃tũ nouũ excisũ inpetra un¬
de ipsũ resurrex̃. nec montẽ oliueti unde ascendit in celũ. Neq
omnino scim qͥcũq ista ñ uidemꝰ anita sint ut ea cogitamꝰ am
mo uͦ ꝓbabiliꝰ existimamꝰ ita ñ eẽ. Namq cũ alicuiiꝰ facies ut lo¬
ci uł hominis uł cuilib& corporis eadem occurrerit oculis nr̃is
q̃q occurrebat animo cũ eam priꝗͣ uideremꝰ cogitabamꝰ. non
paruo miraculo mouemur. Ita ram: & pene ñꝗ accidit. Et
tam̃ ea firmissime credimꝰ: qr scđ̃m speciẽ gn̾alẽq notitiã.
queq ceita nob̾ ẽ cogitamus. Credimus enĩ dnm iħm xp̃m
& quid sit nasci: & quid sit nom̃ ꝓprium: ñ credimꝰ s prorsus
nouimꝰ. Utrũ aut̾ illa facies mariȩ fuerit. quȩ occurrit animo.
cũ ista loquimur aut recordam᷑: nec nouimꝰ omnino. nec cre¬

Expanded text:
cum eum resuscitaret, vidimus, nec monumentum novum excisum in petra uncum eum resuscitaret, vidimus, nec monumentum novum excisum in petra unde ipse resurrexit, nec montem Oliveti unde ascendit in coelum: neque omnino scimus, quicumque ista non vidimus, an ita sint ut ea cogitamus, imo vero probabilius existimamus non esse ita. Namque cum alicujus facies vel loci vel hominis vel cujuslibet corporis eadem occurrerit oculis nostris, quae occurrebat animo, cum eam priusquam videremus cogitabamus, non parvo miraculo movemur; ita raro et pene nunquam accidit: et tamen ea firmissime credimus, quia secundum specialem generalemque notitiam quae certa nobis est, cogitamus. Credimus enim Dominum Jesumutem virgo, et quid sit nasci, et quid sit nomen proprium non credimus, sed prorsus novimus. Utrum autem illa facies Mariae fuerit quae occurrerit animo cum ista loquimur aut recordamur, nec novimus omnino, nec cre
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ factum. ad humilitatis exemplũ. & ad demonstrandam
erga nos dilectionẽ dĩ. Hoc enim nob̃ ꝓdest credere. & firmũ
atq inconcussum corde retinere: humilitatẽ qua natꝰ ẽ d̾s
ex femina. & amortalib ꝑtantas contumelias ꝑductꝰ ad mortẽ.
sũmũ eẽ medicam̃tũ. quo suꝑbiȩ nr̃ȩ sanaret᷑ tumor: & altũ
sacram̃tum qͦ peccati uinculum solueret᷑. Sic & uirtutẽ mira
culoꝵ & ipsius resurrectionis. Qm nouimꝰ qͥd sit omĩpotentia.
de oimĩpotente do credimus: & scđ̾m species & gen̾a rerũ. uel
natura insita. uł exꝑientia collecta. de factis hinuscemodi cogi¬
tamus. ut ñ ficta sit fides nr̃a. Neq enim nouimꝰ faciẽ uirgi¬
nis mariȩ. ex qua ille a uiro intacta. neq in ipso partu corrui¬
ta. mirabilit̾ natꝰ ẽ. nec quib menbroꝵ liniam̃tis fuerit laarus
nec bethaniam nec sepulchrũ lapidẽq illũ quẽ remoueri uissit

Expanded text:
hominem factum, ad humilitatis exemplum, et ad demonstrandam hominem factum, ad humilitatis exemplum, et ad demonstrandam erga nos dilectionem Dei. Hoc enim nobis prodest credere, et firmum atque inconcussum corde retinere, humilitatem qua natus est Deus ex femina et a mortalibus per tantas contumelias perductus ad mortem, summum esse medicamentum quo superbiae nostrae sanaretur tumor, et altum sacramenhanc notitiam cogitatio nostra informatur, cum credimus pro nobis Deum hominem factum, ad humilitatis exemplum, et ad demonstrandam de omnipotente Deo credimus, et secundum species et genera rerum vel natura insita vel experientia collecta, de factis hujuscemodi cogitamus, ut non ficta sit fides nostra. Neque enim novimus faciem virginis Mariae, ex qua ille a viro intacta neque in ipso partu corrupta mirabiliter natus est. Nec quibus membrorum lineamentis fuerit Lazarus, nec Bethaniam, nec sepulcrum lapidemque illum quem removeri jussit
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ sunt. aliꝰ alit̾ liniam̃ta figurãq illoꝵ corpoꝵ cogitet. quis
ꝓpinquiꝰ & similiꝰ cogitet: utiq incertum ẽ. Heq ibi occupat᷑
fides nr̃a. qua facie corporis fuerint illi homines: s tantũ qr
Hoc & utile ẽ credere: & ñ desꝑandum. s appecendũ. Nã & ip¬
sius dñi facies carnis. innumerabilium cogitationũ diu̾sitate
uariat᷑ & fingit᷑. queq tam̃ una erat. quecũq erat. Neq in
fide nr̃a. quã de dño iħu xp̃o habemus. illud salubre ẽ qͦd
sibi animꝰ fingit. longe fortasse alit̾ quã res se h̃t.s illud
qͦd scđ̃m sperciẽ de homine cogitamus. Habem̾ enĩ quasi regula¬
rit̾ infixam naturȩ humanȩ notitiã. scłm quã quicqͥd tale aspi¬
cimꝰ. statim hominẽ eẽ cognoscimꝰ. uł hominis formã. Scđ̃m¬
hanc notitiã cogitatio nr̃a informat᷑. cũ credimꝰ dđm ꝓnob̃ ho

Expanded text:
tae sunt, alius aliter lincamenta figuramque illorum corporum cogitet, quis tae sunt, alius aliter lincamenta figuramque illorum corporum cogitet, quis propinquius et similius cogitet, utique incertum est. Neque ibi occupatur fides nostra, qua facie corporis fuerint illi homines; sed tantum quhoc et utile est credere, et non desperandum, et appetendum. Nam et ipsius Dominicae facies carnis, innumerabilium cogitationum diversitate variatur et fingitur, quae tamen una erat, quaecumque erat. Neque in fide nostra quam de Domino Jesu Christo habemus, illud salubre est quod sibi animus fingit, longe fortasse aliter quam res se habet, sed illud quod secundum speciem de homine cogitamus: habemus enim quasi regulariter infixam humanae naturae notitiam, secundum quam quidquid tale aspicimus, statim hominem esse cognoscimus vel hominis formam. Chanc notitiam cogitatio nostra informatur, cum credimus pro nobis Deum
Abbreviated transcription (Latin):
fides spes. caritas. nͥ in anuno credente. qͦd n̾dum uidee. &
sꝑante atq amante qͦd credit: Amat᷑ gͦ & qͦd ignorat᷑: s
tamen credit᷑. Nimirũ autẽ cauendum ẽ: ne credens animꝰ
id qͦd ñ uidet. fingat sibi aliqͥd qͦd ñ ẽ. & speret diligatq qͦd
falsum ẽ. Qd si fit. ñ erit caritas de corde puro. & conscien¬
tia bona & fide ñ ficta. quȩ finis p̾cepti ẽ. sic̃ idem apł̃s dic̃.¬
Hecesse ẽ autem. cum aliqua corporalia lecta uł audita. q̃ ñ
uidimus credimus: fingat sibi animꝰ aliquid in liniam̃tis
formisq corporum. sic̃ occurrerit cogitanti. qͦd aut uerum
ñ sit. aut &ẽ si uerum ẽ. qͦd rarissime pot̾ accidẽ. Hon hoc ta¬
scripsit apłs paulꝰ. uł quęq de illo scripta st̃. ñ fingat aĩo.
& ipsiꝰ apłi faciẽ. & omĩum quoꝵ ibi nomina cõmemorant᷑:
Et cum in tanta hominũ multitudine. quib illȩ litterȩ no¬

Expanded text:
fides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et fides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et sperante atque amante quod credit? Amatur ergo et qui ignoratur; sed tamen creditur. Nimirum autem cavendum est, ne credens animus id quod non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod falsum est. Quod si fit, non erit charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quecesse est autem, cum aliqua corporalia lecta vel audita quae non vidimus, credimus, fingat sibi aliquid animus in lineamentis formisque corporum, sicut occurrerit cogitanti, quod aut verum non sit, aut etiam si verum est, quod rarissime potest accidere: non hoc tascripsit apostolus Paulus, vel quae de illo scripta sunt, non fingat animo et ipsius ALitterae no
Abbreviated transcription (Latin):
ed dilectione standum ẽ ad illud. & inherendũ illi.
ut p̾sente ꝑfruamur a quo sumꝰ. quo absente nec eẽ
possumꝰ. Cum enĩ ꝑfidem adhuc ambulamꝰ non ꝑ
speciem: ñdum utiq uidemꝰ d̾m sic̃ idem ait. facie ad faciẽ.
Quẽ tamen nͥ nunc iam diligamꝰ: numꝗͣ uidebimꝰ. S quis
diligit qͦd ignorat: Sciri enim aliquid & ñ diligi potest.
diligi autem qͦd nescitur. quero utrum possit: qr siñ pot̾.
nemo diligit dm añꝗͣ sciat. Et quid ẽ dm̃ scire. nͥ m̃te eum
conspicere. firmeq ꝑciꝑe: Non enim corpus ẽ: ut carneis
oculis inquiratur. S & priusꝗͣ ualeamusi conspicere. atq
ꝑciꝑe dm̃. sic̃ conspici & ꝑcipi pot̾. qͦd mundis cordib licet.
b̾eati enim mundi corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Nisi ꝑfidem
diligat᷑. ñ poterit cor mundari. qͦd ad eũ uidendũ sit aptũ &e
idoneum. Ubi sunt enim illa tria. ꝓpt̾ quȩ in animo edifi¬
canda om̃iũ diuinoꝵ libroꝵ machinam̃ta consurgunt.

Expanded text:
ed dilectione standum est ad illud et inhaerendum illi, ut praesente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse possemus. Cum enim per fidem adhuc ambulamus, non per speciem , nondum utique videmus Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nunquam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi potest: diligi autem quod nescitur, quaero utrum possit; quia si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere, firmeque percipere? Non enim corpus est, ut carneis oculis inquiratur. Sed et priusquam valeamus conspicere atque percipere Deum, sicut conspici et percipi potest, quod mundicordibus licet; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : nisi per fidem diligatur, non poterit cor mundari, quo ad eum videndum sit aptum et idoneum. Ubi sunt enim illa tria, propter quae in animo aedificanda omnium divinorum Librorum machinamenta consurgunt,