comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paulus a pls usus est: ut ꝓ¬
baret iustificari hominem
sine oꝑib: Cum eñi bona
oꝑa cõmemorat abrahȩ. quȩ
eius fidei comitata sunt: satis
ostendit apls paulus.non
ita ꝑ abraham docere iusti¬
ficari hominem ꝑfidemsi¬
ne oꝑib. It siquis credide¬
rit. non ad eum ꝑtineat bene¬
operari.Sed ad hoc potius.
ut nemo arbitretur. mertts
priorũ bonorum oꝑum se
ꝑuenisse addonũ iustifica¬
tionis. que est infide. hoc
enim se gentib inxp̃m cre¬
dentib iudei p̃ ferre cupie¬
bant:quod dicebant se me¬
ritis bonorũ oꝑum que in
lege sunt. ꝑuenisse ad euan¬
gelicam gratiam. Ideoq scan¬
dalizabant᷑ multi qui exeis
crediderant: quod incircũ¬
cisis gentib xp̃i gratia tra
inceps operari: quã uis ni¬
chil ante iuste oꝑatus. ad
fidei iustificationem ꝑuene¬
rit: non merito bonorũ oꝑũ.
sed gratia dei quȩ uacare in il¬
lo non potest.Cũ iam ꝑdilec¬
tionem bene oꝑatur:quod si

Expanded text:
Paulus apostolus usus est, ut pPaulus apostolus usus est, ut probaret justificari hominem sine operibus. Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum operari; sed ideo potius, ut nemo putet meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis, quae est in fide. In hoc enim se gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant se meritis bonorum operum, quae per legem sunt, pervenissse ad evangelicam gratiam. Ideoque scandalizabantur multi qui ex Judaeis crediderant, quod incircumcisis gentibus Christi gratia tradinceps operari, quamvis nihil antea juste operatus ad fidei justificationem pervenerit, non merito bonorum operum, sed gratia Dei. quae vacare in illo non potest, cum jam per dilectionem bene operatur. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ quia non habet uetꝰ¬
m̃torum. circũcisionis uide¬
licet atq ceterorũ: Ideo non
sunt oꝑa. quȩ habet in sacra¬
m̃tis suis: huic tẽpore congra¬
iS: Aut uero de operib sacra¬
mentorum questio fuit. qua¬
ndo mentio legis obhoc fie¬
bat. quia ꝑipsam cognitio
peccati est: et ideo ex eanemo
iustificatur: Vnde non ꝑ
illam exclusa est gloriatio:
sed ꝑ legem fidei exqua iustꝰ
uiuit: Legem dicit fidei gra¬
tiam. ꝑquam. ad xp̃m acce¬
dimꝰ: ꝑquem. fidem accipi¬
mus Arbitram᷑ eñi iust¬
ficari hominem ꝑfidem:¬
diffinimus: certisumus. Qa¬
enim paulus apls p̃dicans
iustificari hominem ꝑfidẽ
sine operib.non bene intel¬
lectus est abeis. qui sic dictũ
acceperunt.Ut putarent
cum semel inxp̃m credidis¬
sent.etiam si male operaren¬
tur. aut facinorose flagio¬
sent ꝑfidem: Locus iste huiꝰ
epłẽ. eundem sensum pauli
apłi quomodo sit intelle¬
gendus exponit: Ideoq eti¬
am magis abhe exemplo

Expanded text:
a non habet omentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. tiam, per quam ad Christum accedimus, per quam fidem accipimus. Arbitramur enim justificari hominem Definimus, certi sumus, niam Paulus apostolus praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioper fidem: locus iste hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
ita gloriantur.quasi non ac¬
ceperint: eamq non ꝑlegẽ
factorũ. sed ꝑlegem fidei dicit
ex clausam. id est eiectam et
abiectam: quia ꝑlegẽ fidei
quisq cognoscit. si quid bene
tuuit. deigratia se habere: Et
ut ꝑficiatur indilectione iu¬
sticiȩ. non se aliunde conse¬
cuturũ: que cogitatio. prũ
facit: quia pietas est uera sa¬

Expanded text:
ita gloriantur, quasi non acita gloriantur, quasi non acceperint, eamque non per legem factorum, sed per legem fidei dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene uiuit, dei gratia se habere et, ut perficiatur in dilectione iustitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est uera sa
Abbreviated transcription (Latin):
debitorum: Insustentatione
dei adostensionem iusticie eius¬
dei est:ubi peccator statim non¬
punitur ut peccat: sed quod¬
idem apls dixit. ad ducitur
ad penitentiam: et inhoc osten¬
dere dr̃ iustitiam sciã deus:
Bene autẽ addidit: In hoctẽpo¬
sens. sustentationi et patientie
de putaret: Nam si puniret in
hoc tempore peccatorẽ: iustũ
non uideretur. iterum ad iudi¬
tium quẽ punierat. euocare:
si uero sustentet et paciatur
p̃senti scło: recte erit iustus
iudex infuturo Ut sit ipse¬
inuentus estret quẽ ipse iusti¬
ficauerit: quia peccatũ nesci¬
uit: ideo peccata dampnauit:
iħs dedit: et non exoperibus
legis. aut naturȩ. Ubi estergo
gloriatio tua: exol usa est.
Ad iudeos dicit: ubi est elatio
tua. inqua gloria baris. ꝑle
qua gloria baris te meliorẽ
ẽẽ.ꝑcircumcisionem carna¬
lem: excl usa est gloriatio tua
Gloriationem uitiosã. desuꝑ¬
bia uenientẽ.cõmemorare
uoluit: eorũ scilicet. quicũ
sibi iuste uidentur uiuere.

Expanded text:
delictorum in sustentatione Dei ad ostensionem justitiae sDei est ubi peccator non statim punitur ut peccat, sed am Dei adducitur ad poenitentiam: in hoc loco ostendere dicitur justitiam suam Deus. Bene autem addit in hoc temposens sustentationi et patientiae deputaret; nam si puniret in hoc tempore peccatorem, justum non videretur iterum ad judicium quem punierat evocare; si vero sustentet et patiatur in praesenti saeculo, recte erit justus Judex in futuro. Justifinventus est, et quae ipse justificaverit, quia peccatum nescivit, ideo peccata damnavit. EJesus dedit, et non ex operibus legis aut naturae. Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Ad Judaeos dicit. Ubi est elatio tua, in qua gloriabaris tequa gloriabaris te meliorem esse per circumcisionem carnalem? Exclusa est gloriatio tuagloriationem uitiosam de superbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere,
Abbreviated transcription (Latin):
fisti: Uult ergo apłs ꝑire in
carne. ut alii saluentur in spũ:
Suum sanguinem fundere.
ut multorum animȩ conser¬
uentur: quod autẽ anathena
inter dum occisionem sonet.
multis ueteris inftrumenti
testimoniis ꝓbari potest:
Et ne leuem putemꝰ eẽ tristi¬
tiam: et modicam causam
doloris: iungit et dicit. Pro
irlite: Quando ꝓpinquos
appellat. et fr̃s. iuxta carnẽ:
in spũ ase ostendit alienãs:
Quorum adoptio est filioꝵ.
et gła et testamentũ. et legr¬
latio: et obsequiũ. et ꝓmisa

Expanded text:
is. uult ergo apostolus perire in carne, ut alii saluentur in spiritu, suum sanguinem fundere, ut multorum animae conseruentur. quod autem anathema interdum occisionem sonet, multis ueteris instrumenti testimoniis probari potest. et ne leuem putemus esse tristitiam et modicam causam doloris, iungit et dicit: pro . quando propinquos appellat et fratres iuxta carnem, in spiritu a se ostendit alienos. quoret gloria et testamentum et legislatio et obsequium et promissa,
Abbreviated transcription (Latin):
Iustus autem ex fide uiuit:
iuit enim iustus ex fide᷑: non
illa. que labiorum cantum con¬
fessione ꝓfert᷑: sed eaquȩ ꝑdi
lectionem oꝑatur. Alioquin
fides si non habeat oꝑa. mor¬
tua est insemet ipsa: siue is qͥ¬

Expanded text:
quia justus ex fide vivit . Vivit justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per dilectionem operatur. Alioquin fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa . Nullus
Abbreviated transcription (Latin):
huc maneat. et dedie indiem
magis magisq minuatur.
in peccatum tamen non ini¬
gratiã. legem appellat.gr̃a
noui testamenti.liberat nos
a consuetudine peccati et
mortis: Auferendo ȩtiã occa¬
siones. et dando ad iutoriũ
et exemplum uiuendi. ne
scilicet consensionẽ meã con¬
cupiscentia sibi uindicet
batur ꝑcarnem Quidẽ aut̃.
inpossibile legis:nisi quod
sibi nec obedientẽ nec ꝑfectũ
facere poterat de putatũ. et
nec peccatum tollere. nec
mortẽ uincere p̃ualebat:
S quare implere non possit:
sub iungens ait: Inqua in¬
firmabatur ꝑcarnem: Iuben¬
doenim infirmo et non ad¬
iuuando. infirmattr.quia
ꝑcarnem idẽ. ꝑconcupiscen¬
dias carnis expeccato ueni-¬
entes. quã soloarbitrio libe¬
ro homo uincere non potest:
Nisicum p̾cedente gratia le¬
gis factor ẽẽ non poterit. sic̃
ait isdem apls. lex enĩ nichil
ad ꝑfectum adduxit. ꝓpter¬

Expanded text:
huc maneat et de die in diem huc maneat et de die in diem magis magisque minuatur, in peccatum tamen non ingratiam, legem appellat. Gratia Novi Testamenti liberat nos a consuetudine peccati et mortis: auferendo etiam occasiones, et dando adjutorium et exemplum vivendi, ne scilicet consensionem meam concupiscentia sibi vindicet atum in carne . Quid est autem impossibile legis, nisi quod sibi nec obedientem nec perfectum facere poterat deputatum; et nec peccatum tollere, nec mortem vincere praevalebat? Sed quare id implere non posset, subjungens ait, In quo infirmabatur per carnem. Jubendo enim infirmo et non juvando infirmatur, quia per carnem, id est per concupiscentias carnis ex peccato venientes, quas solo arbitrio libero homo vincere non potest, nisi cum praecedente gratia Dei, legis factor esse non poterit: sicuti ait idem apostolus, Lex enim nihil ad perfectum adduxit
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse incorpore mortis huiꝰ:¬
Quis neget om̃i sanato languore
ꝯcupiscentiȩ carnis. ñ ad penam
corpus recipere. s adgloriam.
gitur ergo ipse mente seruio
legi dei:carne autẽ legi peccati:
Carne scilicet legi peccati. con¬
cupiscendo: mente autẽ legi
dei. eidem concupiscentiȩ ñ
consentiendo. Hichil ergo¬
nunc condemnationis esthis
ostendit condemnationem
non ẽẽ. si existant desideria
carnalia.ssieis ad peccan¬
dum non obediatur. quod
contingit. his qui sub lege con¬
sticuti sunt: et non sub gratia
Nam sublege consticuti. non
solum repugnantẽ habent
concupiscentiam: s etiam cap¬
tiui ducuntur. cum obtempe¬
rant ei. non autẽ contingit
his. qui mente seruiuunt le¬
istam scripture aplicȩ circũ¬
stantiam diligenter conside¬
ratis. recte intelligitur apłs.
Non quidem sesolum in sua
ꝑsona: uerum alios etiam
qui sunt inxp̃o iħu audiqua¬
modo: nisiquia eius reatum
peccatorũ om̃ium remissio¬
ne dissoluit: ut quã uis ad¬

Expanded text:
im a corpore mortis hujus, est omni sanato languore concupiscentiae carnis, non ad poenam corpus recipere, sed ad gloriam.gitur ipse ego menteseruio legidei, carne autem legipeccati, carne scilicet legi peccati concupiscendo, mente autem legi dei eidem concupiscentiae non consentiendo. nulla ergo condemnatio est ostendit condemnationem non esse, si existant desideria carnalia, sed si eis ad peccandum non obediatur; quod contingit his qui sub lege constituti sunt, nondum sub gratia. Nam sub lege constituti non solum repugnantem habent concupiscentiam, sed etiam captivi ducuntur, cum obtemperant ei: non hoc contingit his qui mente serviunt leista scripturae apostolicae circumstantia diligenter consideratis recte intellegitur apostolus non quidem se solum in sua persona, uerum alios etiam qui sunt in Christo Iesu. audi, quamodo? nisi quia eius reatum peccatorum omnium remissione dissoluit, ut quamuis ad
Abbreviated transcription (Latin):
nemet doloreminuent:et no¬
mendñi inuocaui: Cumeni
dicit inueni: significat uti¬
lem. non eñi recte gratulam᷑.
nos inuenisse: nisi quod quȩ¬
rebamus: Ergoquidoremus
sicut oportet. nescimus: Deus
enim et quid nob̃ in hac uita
expediat: Et quid post hanc
uitam daturus sit. nouit. qd̾¬
non tantum apłs t̾ibo docuit:
s suo quoq de monstrauit
exemplo. Nam contra utili¬
tatem et salutis sue ꝑfectio¬
nem nesciens orabat. ut di¬
scederet abeostimulus carnis:
quẽ sibidatum dixit. ne mag¬
nitudine reuelationũ suarũ
extolleretur: Et quia illum
dñs diligebat: non fecit. qđ
ignoranter petebat. s tam̃
ubi ait. quid enĩoremꝰ sicut
oportet nescimus: mox ad¬
iunxit: Sed ipse sp̃s postu
rabilib. Gemere dicit sp̃m¬
scm̃ eo quod nos gemere faci¬
at caritate: concitans desi¬
derium future uite. sicut di¬
cit. Tẽptat uos dñs ds̃ uester.
ut sciat sidiligitis eum: id est
scire uos faciat. Non enidm̃

Expanded text:
nem et dolorem inveni, et nonem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi . Cum enim dicit, inveni, significat utilem: non enim recte gratulamur nos invenisse, nisi quod quaerebamus. Ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. Deus enim novit et quid nobis in hac vita expediat, et quid post hanc vitam daturus sit. Sednon tantum uerbo docuit, sed suo quoque demonstrauit exemplo. nam contra utilitatem et salutis suae perfectionem nesciens orabat, ut discederet ab eo stimulus carnis, quem sibi datum dixit, ne magnitudine reuelationum suarum extolleretur. et quia eum dominus diligebat, non fecit quod ignoranter petebat, sed tamen ubi ait: quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, mox adiunxirabilibus. Gemere dicit Spiritum, quod nos gemere faciat charitate, concitans desiderium futurae vitae: sicut dicit, Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum , id est, ut scire vos faciat. Non enim Deum
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ÷ spes: cum apparuent
quid erimus: Id ÷ similes illi:
qm̃ uidebimus eum sicutiẽ¬
sperat: Si audem quod non
tientia per fidem. magnã mer¬
cedem habet: quia sperat quod
non uidet: & sic securi sumus.
quasi iam acceperimꝰ. quod
sicut oportet: nescimus.
clarum est: ubiait. quia scdi
quidoremus sicut oportet
nescimus. duas obres: quod
ec illud quod futurũ speramꝰ
et contendimus. non dum
apparet: et in hac ipsa mul¬
ca possunt nob ꝓspera uide
nque adu̾sa sunt: et adu̾sa
que ꝓspera: Nam et tribula¬
tioquando accidit seruis di
ad ꝓbationẽ uel emendatio¬
nẽ: tudetur non num quã mi¬
nus incellegentib inucilis.
Ssi referatur ad illud qđ dic¬
tum est. da nob̃ auxiliũ de tri¬
bulatione et uana salus homi¬
nũ: Intelligitur quia plerũq
detribulatione nos adiuuat
ds̃: et frustra salus operatur
quȩ aliquando aduersa est:
cum delectione et amore huiꝰ
uitȩ implicat animã. in de
est etiam illud Tribulatio¬

Expanded text:
nunc spes est, cum apparuerit nunc spes est, cum apparuerit quid erimus, id est, similes illi, quoniam videbimus eum sicutienetur. Si autem quod non tientia per fidem magnam habet mercedem, quia sperat quod non videt; et sic securi sumus, quasi jam acceperimus quod sicut oportet, nescimus, clarum est, ubi ait, Quia secundum quid oremus, sicut oportet, nescimus, duas ob res: quod et illud quod futurum speramus, et quo tendimus, nondum apparet; et in hac ipsa vita multa possunt nobis prospera videri quae adversa sunt, et adversa quae prospera. Nam et tribulatio quando accidit servo Dei ad probationem vel emendationem, videtur nonnunquam minus intelligentibus inutilis: sed si referatur ad illud quod dictum est, Da nobis auxilium de tribulatione; et vana salus hominis , intelligitur quia plerumque de tribulatione nos adjvuat Deus; et frustra salus optatur, quae aliquando adversa est, cum delectatione et amore hujus vitae implicat animam. Inde est et illud: Tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
sertim quia dirit eandem erea¬
turam quȩ cum gemiscit et
dolet. uanitati eẽ subiectã: qđ
de summis et excellentib uir¬
tutum potestatumq creatu¬
ris. ne fas ẽ credere: Deinde li¬
berari eam dirit aseruitute cor¬
ruptionis: quo illos cecidisse
qui incęlis agunt uitam bea¬
tissimã non possumꝰ credere.
tamen nichil temere confir¬
mandũ est. et pia diligentia
etiam atq etiã u̾ba diuina trac¬
tanda sunt: ne forte congemi¬
scit. et dolet. et uanitati sub¬
iecta est.possit aliquo alio
modo intelligiut de summis
angłis quãdiu nr̃ȩ infirmita¬
t̃pune possit existimari
s siue illa quam ex secutisum¬
tuli expositio ꝓferatur: id
tantum cauendum ẽ. ne uiolet
aut uulneret catholicam ficẽ
inepte iactitasse. Spe enim fa¬
ui facti sumus: spes autẽ que¬
tur. Sicut ad corinthios. per
fidem ambulamus: non per
speciem. Credimus quod fu¬
turi sumus: adhuc tamen ñ
sumus. Tunc ergo erit res. q̃

Expanded text:
aesertim quia dixit, eamdem creaaesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit et dolet et vanitati subjecta est, possit aliquo modo alio intelligi, ut de summis Angelis, quamdiu nostrae infirmitaimpie possit existimari. Sed sive illa, quam exsecuti sumtuli expositio proferatur, id tantum est cavendum, ne violet aut vulneret catholicam fidem: inepte jactitasse. Spe enim salvi facti sumus. Spe, inqhuc, sicut ad Corinthios: Per fidem ambulamus, non per speciem; credimus quod futuri sumus, adhuc tamen non sumu
Abbreviated transcription (Latin):
corporis nr̃i. Ia est. ut et ipsũ
corpus accipiens beneficium
adoptionis filiorum quo uoca¬
cisumus: totos nos liberatos
trans actis om̃ib molestus
ex om̃i parte dei filios ẽẽ ma¬
nfestet: In quo specialiter¬
designare uidetur aplicam
dignitatẽ. Nos gͦ inquit ipsi:
hoc est apłi primitias sp̃s ha¬
bentes: qui electi sumus ad hoc.
ut primitias sp̃s habentes.
capitulum si hoc modo ut
tractatũ est aperitur. Nonin¬
eidimus in illas molestias
quib pleriq homines dicere
coguntur. om̃s angłos stibli¬
mesq uirtutes. indolore et
gemitib eẽ antequam nos pe¬
nitus. liberemur: qm̃ dictum
est. om̃is creatura congemiscit
et dolet. quamuis enmadiu¬
uent nos ꝓsua sublimitate. dũ
optemperant deo qui ꝓ nobis
etiam uinicum filium suum
dignatus est mittere: tamen
sinegemitu et dolorib idface¬
re credendi sunt: ne miseriex¬
istiment᷑. feliciorq sit de nu¬
mero nr̃o lazarus ille quiiam

Expanded text:
corporis nostri, id est, ut et ipsum corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. designare videtur apostolicam dignitatem. Nos ergo, inquit, ipsi, hoc est, apostoli, primitias habentes, qui electi sumus ad hoc, ut primitias spiritus capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam
Abbreviated transcription (Latin):
lam autem inquit om̃is ere¬
atura congemiseit et dolet:
eaet nos ipsi: Idẽ. non solũ
in homine corpus s et anima
isp̃s simuldolent ex diffi¬
uiltatib corporis:. s et nos ip¬
siexceptis corporib in nobis
ipsis congemiscimus: Et be¬
nedixit primitias habentes
et indiuino caritatis igne con¬
mum sp̃mnr̃m obtinet. ut
phunc cetera conp̃hendant᷑:
uel qui pͥmi spm ipso aduen¬
turedemptionis accepimus.
lamergohabet primitias
oblatas deo. quidicit: m̃te
seruio legi ddei.carne autem
legi peccati: Et quid dicit as
cui seruio in sp̃u meo: et de
quodicit᷑. sp̃s quidem ꝓmp¬
tus est: caro aut̃e infirma:
s qm̃ adhuc dicit. infelix ego
homoquis me liberauit de cor¬
pore mortis huius: et ad huc
alibi dicitur. uiuificabit et
mortalia corpora ur̃a ꝓpter
non dum est holocaustũ Orit
autemeum absorbebitur mors
inuuctoria. cum eidicetur. ubi
est mors contentio tua: ubi est
mors aculeus tuus: Et ipsi¬
nem expectantes redemptione

Expanded text:
lum autem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi, id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit primitias habentes et in divino charitatis igne comum nostrum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur; vel quia primi spiritum ipso adventu redemptionis accepimus. Jam ergo habet primitias oblatas Deo, qui dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Et qui dicit: Deus cui sermo in spiritu meo. Et de quo dicitur: Spiritus quidem promptus, caro autem infirma. Sed quoniam adhuc dicit: Infelix ego homo, quis me liberabit a corpore mortis hujus? et adhuc alibi dicitur: Vivificavit et mortalia corpora vestra, et nondum est holocaustum; erit autem, cum absorbebitur mors in victoria, cum ei dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? nem exspectantes, redemptionem
Abbreviated transcription (Latin):
mouere et queritur: utrũ om̃s
qui uocatisunt iustificentur:
s alibi legimus. multiuocati.
pauci aut̃ẽ electi. Tamen quia
ipsi quoq elect utiq uocati
sunt: manifestum est non
iustificatos. nisiuocatos:
Quã quã nonom̃s uocatos. s
eos qui scłm ꝓpositũ uocati
sunt.: sicut suꝑius dicit. ꝑ¬
positum autẽ dei accipien¬
dum est.non ipsorum: Ipse
autẽ exponit. quid sit scdm
ꝓpositum. cumdicit. Qm̃qͦs
formes fieri imaginis filiieiꝰ:
Non eni om̃s quiuocati sunt:
scđm ꝓpositũ uocatisunt.
hoc eñi ꝓpositũ ad p̃scienti
et p̃deffinationẽ deiꝑtinet:
nec p̃destinauit aliquem
nisi quem sciuit crediturĩ
et secuturũ uocationẽ suã.
quos et electos dicit. intlt
enim non ueniunt. cũ uoca¬
tifuernt: nemo autẽ uenit
qui uocatus non fuerit.

Expanded text:
movere, et quaeri utrum omnes qui vocati sunt, justificentur. Sed alibi legimus, Multi vocati, pauci autem electi . Tamen quia ipsi quoque electi utique vocati sunt, manifestum est non justificatos nisi vocatos, quanquam non omnes vocatos, sed eos qui secundum propositum vocati sunt, sicut superius dixit. Propositum autem Dei accipiendum est, non ipsorum. Ipse autem exponit quid sit secundum propositum, cum dicit, Quoniam formes imaginis Filii ejus. Non enim omnes qui vocati sunt, secundum propositum vocati sunt: hoc enim propositum ad praescientiam et ad praedestinationem Dei pertinet; nec praedestinavit aliquem, nisi quem praescivit crediturum et secuturum vocationem suam, quos et electos dicit. Multi enim non veniunt, cum vocati fuerint: nemo autem venit qui vocatus non fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransgresionem primi pa¬
rentis. exuitiata natura tͣns¬
fusa est. Inuenio igitur lege
uolenti michi facere bonũ.
qm̃ michi malu adiacet:
Hoc est inuenio legem michi
ẽẽ bonum. uolenti facere qđ
lex uult: qm̃ non ipsilegiquȩ
dicit. Non concupisces. s m
ad iacet malum quod nolo:
quia nolens concupisco.
Condelector enim legi dei scdm
delectatio legis dei scd̾m interi¬
orem hominẽ.De magna nob̾
uenit gratia dei. In ea quippe
interior homonr̃ renouatur
dedie indiem: cũ in ea ꝑfiet
ꝑseueranter: Non enĩ cimo
re torquens:s amore libens
Ibi scimus. ueraciter liber.
ubi non delectam᷑ inuiti
Legem appellat in menbris
suis onus ipsius mortalitata
inquo ingemiscimus ingra¬
uati:quia corpus quodcor¬
rupit̃ ad grauat animã. ꝑqũ
fit ȩtiam sepe ut inuictȩ dele

Expanded text:
per transgressionem primi paper transgressionem primi parentis ex vitiata natura transfusa est. Invenio igitur legem mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi malum adiacet, hoc est: inuenio legem mihi esse bonum uolenti facere quod lex uult, quoniam non ipsi legi, quae dicit: non concupisces, sed mihi adiacet malum quod nolo, quia et nolens concupisco. condelector enim, inquit, ondelectatio legi dei secundum interiorem hominem de magna nobis uenit gratia dei. in ea quippe interior homo noster renouatur de die in diem, cum in ea proficit perseueranter. non enim timor est torquens, sed amor libens. ibi sumus ueraciter liberi, ubi non delectamur inuiti. Legem appellat in membris suis, onus ipsum mortalitatis, in quo ingemiscimus gravati. Corpus quod corrumpitur, aggravat animam: per quod fit etiam saepe, ut invite dele
Abbreviated transcription (Latin):
s non ꝑficit. quia non implet
quod scriptũ est. Non concu¬
pisces adhoc ergo dixit lex ñ
concupisces: ut nos in hoc mor¬
bo inuenientes iacere.medi¬
cinam gratiȩ quereremꝰ et in eo
p̃cepto sciremus. et quod de¬
beamus in hac mortalitali¬
tate ꝓficiendo conari: et quo
possit a nobis ad illã inmor¬
talitatem beatissimã ꝑueniri.
nisi enim quandoq ꝑficien¬
dum eẽt. numquã iubendũ¬
eẽt. Hon enĩ quod tiolo bo¬
num illud facio:s quodnolo
malum. hocago. Adbonum
igitur ꝑagendum: uoluntas
mea de se p̃suimens. et ñ dedeo:
nichil ꝓficit. Admalũ uero.
etiam cum non uult.aliquo¬
ties incitatur. ut uelit. Si
autem quod nolo illud facio.
non egooperor illud. sed quod
habitat in me peccatum
Cum itaq nollem concupis¬
cere: ꝓuocat ut uelim. non
uoluntas resistens id agit:
s peccati cupiditas. que aso¬
la mea uoluntate non potest
dñs. nichil potestis facere
consuetudo peccati: que mͥ

Expanded text:
sed non perficit, quia non inplet sed non perficit, quia non inplet quod scriptum est: non concupiscas. ad hoc ergo dixit lex: non concupisces, ut nos in hoc morbo inuenientes iacere medicinam gratiae quaereremus et in eo praecepto sciremus, et quo debeamus in hac mortalitate proficiendo conari et quo possit a nobis in illa inmortalitate beatissima perueniri; nisi enim quandoque perficiendum esset, nunquam iubenduest. Non enim quod volo bonum, hoc facio; sed quod nolo malum, hoc ago. Ad bonum igitur peragendum voluntas mea de se praesumens, et non de Deo, nihil proficit: ad malum vero etiam quod non vult, aliquoties inclinatur ut velit. Si autem quod nolo, illud facio; non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Cum itaque nolle meum concupiscere provocatur, ut velit, non voluntas resistens id agit, sed peccati cupiditas, quae a sola mea voluntate superari non potest: Dominus, nihilconsuetudo peccati, quae mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ꝑtransgressorem inom̃s
homines uenit: Namuelle
cat: Nolo quidem hoc peccatũ
uincere et legis p̃cepto pare¬
re: quod utrũq bonum ut ꝑ¬
ficiam posse michide me ctm
uelle meononsufficit. Quia
sufficientia nr̃a.nonanobis.
s exdeo est: hoc est enim ꝑfice¬
re bonum: ut nec concupiscat
homo Imꝑfectum est autem
bonum. quando concupiscit.
etiam si concupiscentie non
consentit ad malum: Ideo dic¬
bonum. quando desideria ma¬
la nulla sunt: sicut tunc ꝑfi¬
citur malum. quando malis
desideriis obeditur: Quando
autẽ sunt quidem. s non eis
obeditur. nec malum ꝑficitur
quia noneis obeditur:.nec bo¬
num: quia sunt. s fit exaliqua
parte bonum quia concupis¬
centiȩ male non consentitur:
et aliqua parte remanet ma¬
lum: quia uel concupiscitur:
Ideo gͦ apłs non ait. facere bo¬
num sibi non adiacere.s ꝑfice¬
re: Multũ enĩ boni facit: quia
facit quod scriptum est. Post
concupiscentias tuas non eas:

Expanded text:
tis per transgressorem in omnes tis per transgressorem in omnes homines venit. Nam velle . Volo quidem tam hoc peccatum vincere, quam legis praecepto parere. Quod utrumque bonum ut perficiam, posse mihi de me cum velle meo non sufficit; quia sufficientia nostra non a nobis,  non. hoc est enim perficere bonum, ut nec concupiscat homo; inperfectum est autem bonum, quando concupiscit, etiam si concupiscentiae non consentit ad malum. nobonum, quando desideria mala nulla sunt, sicut tunc perficitur malum, quando malis desideriis oboeditur. quando autem sunt quidem, sed non eis oboeditur, nec malum perficitur, quia non eis oboeditur, nec bonum, quia sunt, sed fit ex aliqua parte bonum, quia concupiscentiae malae non consentitur, et ex aliqua parte remanet malum, quia uel concupiscitur. ideo ergo apostolus non ait facere bonum sibi non adiacere, sed perficere. multum enim boni facit, qui facit quod scriptum est: post concupiscentias tuas non eas,
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse odit. quia malũ eẽ no¬
uit. et ipse facit quia facere
statuit: tantum errat ut nec
se ipsum agnoscat. quã exto¬
to ipse sit: et corde statuente.
et corpore implente. ad huc
se ipsumeẽ non pucet. Qui
gͦ dicit. iam non ego operor
illud. sed quod habicat in me
peccatũ: si tantũ modo con¬
cupiscit. uerũ dicit: Non sicor¬
dis consensione decernit aut
etiam ministerio corporis ꝑ¬
ficit: Beinde adiungit apłs:
Scioenim quia non habitet in¬
me: hoc est incarne mea bonũ:
Sienim non exponeret adiun¬
gendo.hoc est incarne mea:
aliter fortasse acciperetur qđ
dixit. in me. Ac sidiceret: Cer¬
tus sumego.quod hec concups¬
scentia quȩ est conatui meo
adu̾sa incorpore meonon est
bonum. Cumenim resistitur
eiec defecisse putatur: magis
magisq suam malitiam in
uariis appeticionib innouat.¬
Nonenimdixit. caro mea ñ
est bona. sbonum incarne
mea non habitat. quã peccati
de primit consuetudo: quod

Expanded text:
et ipse odit, quia malum esse noet ipse odit, quia malum esse nouit, et ipse facit, quia facere statuit. se ipsum agnoscat, quando, cum ex toto ipse sit et corde statuente et corpore inplente, adhuc se ipsum esse non putat. Qui ergo dicit: iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, si tantummodo concupiscit, uerum dicit, non si cordis consensione decernit aut etiam ministerio corporis perficit. Deinde adiungit apostolus: scio enim quia non habitatinme, hocest in carne mea, bonum. si enim non exponeret adiungendo: hoc estin carne mea, aliter fortasse acciperetur quod dixit: in me. ac tus sum quod haec concupiscentia, quae est conatui meo adversa in corpore meo, non est bonum. Cum enim resistitur ei et defecisse putatur, magis magisque sua malitia in variis appetitionibus innovatNon dixit: Caro mea non est bona: sed bonum in carne mea non habitat, quam peccati deprimit consuetudo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quia nolo quod non uult:
Non uult enim ut concupis¬
cam.quȩ dicit. Non concupis¬
ces: et ego nolo concupiscere:
In hoc itaq consentiunt. uo¬
luntas legis et mea. uerum
quia concupiscere nolebat.
et tamen concupiscebat: s ei¬
dem concupiscentiȩ nequaqu̾a
consentiendo seruiebat: Ad¬
iunxitatq ait: Hunc autẽ
iamnon ego operor illud: s
quod habitat in me peccatũ:
Quid est nunc autem: nisi iã
nunc sub gratia quȩ libera¬
uit delectationem uolupta¬
sionem eupiditatis: Nonenĩ
melius intelligitur. non ego
operor:nisiquia non consentit
exhibere membra sua arma
iniquitatis peccato: Nam et
si coneupiscit. et consentit. et
agit: quomodo non ipse illud
operatur. ȩtiam si se operarido¬
leat et uincigrauiter ingemi¬
homoqui consentiens concu¬
piscentie carnis suȩ.et quod
ille desiderat: de cernens face
re statuens. putat sibi adhuc
ẽẽ dicendum. Non ego operr
illud. etiam sioderat quia con¬
sentit:. Simul enĩ est utrũq

Expanded text:
quia nolo quod non vult. quia nolo quod non vult. non uult enim ut concupiscam, quae dicit: non concupisces, et ego nolo concupiscere. in hoc itaque consentiunt uoluntas legis et mea. uerum quia concupiscere nolebat et tamen concupiscebat, sed eidem concupiscentiae nequaquam consentiendo seruiebat, adiunxit atque ait: nunc autem iam non ego operor illud, sed id quod habitat in me peccatum. quid est \'nunc autem\' nisi \'iam nunc sub gratia, quae liberauit delectationem uolusione cupiditatis\'? non enim melius intellegitur: non ego operor, nisi quia non consentit exhibere membra sua arma iniquitatis peccato. nam si et concupiscit et consentit et agit, quomodo non ipse illud operatur, etiamsi se operari doleat et uinci grauiter ingemehomo: qui consentiens concupiscentiae carnis suae et quod illa desiderat decernens facere et statuens putat sibi adhuc esse dicendum: non ego operor illud, etiamsi oderit, quia consentit. simul enim est utrumque:
Abbreviated transcription (Latin):
conturbor illectus: Nonem̃
quod uolohoc ago. s quod odi
illud facio: Legis mandato.
de ꝓpriȩ uoluntatis conatu
parere uolo et non ualeo:pec¬
cato uero dum resistoconsen¬
tire delector. ne forte exhis
uerbis quisquam consentire
carnis concupiscentie adoꝑa
iungit: Si autem quod nolo
illud facio: consentio legiqm̃¬
bona est: Dumergo uolo ut
nullum concupiscentie ma¬
lum concupiscam appetitum.
et magis hoc facio: magnum
uere malum ẽẽ concupiscentiã
inmembris meis agnosco.que
me peccare cum quadam de¬
lectatione sollicitat. legicon¬
sentio. Itemcredo et ꝑipsam
agnosco. quia cum suia boni¬
tate michi dicit. Nonconcu¬
pisces: uenenum mortis in
concupiscentia ẽẽ de signat:
na est. magis enim sedicit
legi consentire:quam carnis
concupiscentie. Hanc enim.
peccati nomine appellat. fa¬
cere ergose dixit et oꝑarinon
affectu consentiendo implen¬
di: s ipso motu concupiscendi:
Hinc ergo inquit consentio
legi qm̃bona est:consentio:

Expanded text:
conturbor illectus. Non enim conturbor illectus. Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Legis mandato de propriae voluntatis conatu parere volo, et non valeo: peccato vero dum resisto, consenillud facio, ne forte ex his uerbis quispiam consentire carnis concupiscentiae ad opiungit: si autem quod nolo hoc facio, consentio legiuoniam bona. Dum ergo volo ut nullum concupiscentiae malum concipiam appetitum, et magis hoc facio; magnum vere malum esse concupiscentiam in membris meis, quae me peccare cum quadam delectatione sollicitat, legi consentio; id est, credo, et per ipsam agnosco; quia cum sua bonitate mihi dicit, Non concupisces, venenum mortis in concupiscentia esse designat. na est. Magis enim se dicit legi consentire, quam carnis concupiscentiae. Hanc enim peccati nomine appellat. Facere ergo se dixit et operari, non affectu consentiendi et implendi, sed ipso motu concupiscendi. Hinc ergo, inquit, consentio legi quoniam bona est: consentio,
Abbreviated transcription (Latin):
corporis nr̃i. Sienĩ scđm
hoc sedicit uenundatum
sub peccato. quod adhuc ñ
est redemptum acorrupti¬
one corpꝰ eius:dut certe¬
ita intellegendum est: qđ
unusquisq peccando ani¬
mam suam diabolo uendit:
accepto tanquam p̃tium
dulcedinem temporalis uo¬
luptatis: Vnde et dñs nost̃
redemptor dictus est quia
hoc modo quo dicꝰtũ est: uen¬
tum.aliquando inprima
transgressione p̃cepti:ut
haberet corpus corruptibi¬
le quod ad grauat animã
quod ꝑhibet hic apłm de
dicit ut etiam in ipsopossint
intellegi etiam si insua ꝑso¬
na nonse solum szom̃s accipi
uelit. qui se nouert̃ spitali
dilectione cumcarnis affec¬
tione: sine ꝯsensione conflige¬
re. An forte metuimꝰ eaque
secuntur.Quod enĩoperor:¬
non intelligo: Quod male
uidelicet concupisco.nonea
ut ueniant quero uel opto:
quia natura non talis sum
institutus: s hoc malũ quod
est ꝑnoxam uitiata natura:
Cum autem pareo legi:caligo¬
sis subito ac prauis desideriis

Expanded text:
corporis nostri. si enim secundum corporis nostri. si enim secundum hoc se dicit uenundatum sub peccato, quod adhuc non est redemptum a corruptione corpus eius, ue intelligendum est quod unusquisque peccando animam suam diabolo vendit, accepta tanquam pretio dulcedine temporalis voluptatis. Unde et Dominus Redemptor noster dictus est, quia hoc modo quo dictum est, ventum aliquando in prima transgressione praecepti, ut haberet corpus corruptibile quod adgrauat animam, quid prohibet hic apostoludicit, ut etiam in ipso possit intellegi, etiamsi in sua persona non sc solum, sed omnes accipi uelit, qui se nouerunt spiritali dilectione cum carnis affectione sine consensione confligere? An forte metuimus ea quae sequuntur: quod enim operornon intelligo. Quod mala videlicet concupisco, non ea ut veniant quaero vel opto; quia natura non tali sum institutus: sed hoc malo quo est per noxam vitiata natura, cum aurem praebeo legi, caliginosis subito ac pravis desideriis
Abbreviated transcription (Latin):
sentio. Egoautem carnalis scĩ
Monait fui. s sum: Num quid
ergo apłs.cum hec scriberet
carnalis fuit: An scđ̾m corpꝰ
hocdicit: ad huc enim erat
incorpore mortis huius: ñ¬
dum facto quod alibidicit.
seminatur corpus animale.
surget corpus sp̃itale. tuno
enim extoto se.idẽ. exutraq
parte: qua constat. sp̃italis
homo erit: quando sp̃itale.
etiam corpus erit. Neq eñĩ
absurdum est. ut sit in illa
uita. ȩtiam caro sp̃italis: si
potuit ẽẽ in hac uita inhis
qui adhuc carnalia sapiunt
etiam sp̃s ipse carnalis: siergo
ideo dixit. Ego audem carna¬
lis sũ. quia nondum sp̃itale
corpus habebat apłs: sicut
possit dicere: Ego autẽ morta¬
lis sum. quodutiq non nisi
scđm corpus intellegeretur
dixisse: quod nondum fuerat
Nequisquam eum nondum
redemptum xp̃i sanguine
existimet: etiam hoc scd̾m
illud podest intelligiquod
ait.Et nos primitias  haben¬
des sp̃s. et ipsi in nob̾ metipsis
ingemiscimꝰ adoptionẽ ex¬
pectantes. redemptionẽ

Expanded text:
st; ego autem carnalis sum. non ait \'fui\', sed \'sum\'. numquid ergo apostolus, cum haec scriberet, carnalis fuit? an secundum corpus hoc dicit? adhuc enim erat in corpore mortis huius nondum facto, quod alibi dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. tune enim extoto se, id est ex utraque parte, qua constat, spiritalis homo erit, quando spiritale etiam corpus erit. neque enim absurdum est, ut sit in illa uita etiam caro spiritalis, si potuit esse in hac uita in his, qui adhuc carnalia sapiunt, etiam spiritus ipse carnalis. sic ergo ideo dixit: ego autem carnalis sum, quia nondum spiritale corpus habebat apostolus, sicut posset dicere: \'ego autem mortalis sum\'; quod utique non nisi secundum corpus intellegeretur dixisse, quod nondum fuerat ne quisquam eum nondum redemptum Christi sanguine existimet, etiam hoc secundum illud potest intellegi, quod ait: et nos primitias habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem
Abbreviated transcription (Latin):
nmnobis. s indeo: qui suscitat
mortuos. Tantam in solentiã
miquitatis significat in surrex¬
isse contra fidei p̃dicatores. ut
mortẽ ante oculos haberent:
Demq erepti de ipsa pressura:
resuscitatos se dieunt: Sic eñi
afflcti fuerant: ut desperarent
dep̃senti uita: S quia ds̃ pre¬
sidia sua non negat innecessi¬
iate positis marime suis: Ori¬
puit illos. desꝑantes de semet
ipsis. fidentes autẽ de deo: m¬
ma eñi pressura de ficere se
ꝓficebantur: nisi acteẽt ds̃. Qui
detantis ꝑiculis eripuit nos. et
et adhuc eripiet. adiuuantib
et uob̃ inoratione ꝓ nobis: ut
exmultarum ꝑsoñis facierum.
eiꝰ quȩ innobis est donacionis.
ꝑmultos gratie agantur ꝓ nob¬
Hoc dicit quia gratia dei multorũ
causa consolata est apłm: id est
om̃ium credentiũ. quorum causa.
pressure eis ingerebantur: Ac ꝑ
hoc quia om̃ium causa est. cuncti
deo gratias referant. cũ cessat cẽp¬
tatio: aut cumoritur. sunul ob¬

Expanded text:
in nobis, sed in Deo, qui suscitat in nobis, sed in Deo, qui suscitat mortuos. Tantam insolentiam iniquitatis significat insurrexisse contra fidei praedicatores; ut mortem ante oculos haberent; denique erepti de ipsa pressura, resuscitatos se dicunt. Sic enim afflicti fuerant, ut desperarent de praesenti vita. Sed quia Deus praesidia sua non negat in necessitate positis, maxime suis, eripuit illos desperantes de semet ipsis, fidentes autem de Deo. Nimia enim pressura deficere se profitebantur, nisi adesset Deus. Qui de tantis mortibus liberavit nos, et et adhuc eripiet adjuvantibus et vobis in oratione pro nobis: ut ex multarum personis facierum ejus quae in nobis est donationis per multos gratiae agantur pro nobHoc dicit, quia gratia Dei multorum causa consolata est apostolos, id est, omnium credentium, quorum causa et pressurae eis ingerebantur: ac per hoc, quia omnium causa est, cuncti Deo gratias referant, cum cessat tentatio: aut cum oritur, simul ob
Abbreviated transcription (Latin):
Aboriente enim cappadochia
cingitur. ab aliis partib un-¬
diq mari circũdatur: Nam
aseptẽtrione pontum eu sinũ
habet: ab occasu ꝓpontidem:
ameridie. egyptium mare:
niam. frigiam. galatiã. lydiã
Cariam. pamphyliam. i sauriã.
mine cuiusdam mulieris. asia¬
est appellata:quȩ apud anti¬
quos imperiũ tenuit orientis:¬
Om̃ supramodũ grauatisumus.
supra uirtutẽ. ita ut tederet nos
etiam uiuere: Ideo passiones
possurarum indicat ꝓpe usq
amortem il latas: ut ostendat
or mala salutis illorũ causa
ntiebantur: ut non grauius
itrent. si corriperent᷑ errores
ilorum abhis qui hec tã asꝑa
plerabant ꝓ illis: Quis enm
nedicorum non arguat suscep¬
umsuum negligentius se trac¬
cintem: ne cura medicine eiꝰ.
me effectu remaneat: Sed
isi in nob̾ ipsis responsum
mortis habuimus: Ipsa mors
nos docuit. omne humanum
utrilium de fecisse: et abillo
olo sperandum ẽẽ remedium.
cuiȩtiam mortuos suscitare.
possibile est. Ut simus fidentes

Expanded text:
ab oriente Cappadocia cingitur: ab aliis partibus undique mari circumdatur. Nam a septentrione pontum Euxinum habet, ab occasu Propontidem, a meridie Aegyptium mare. niam, Phrygiam, Galatiam, Lydiam, Cariam, Pamphiliam, Isauriam, mine cuiusdam mulieris est appellata, que apud antiquos imperium tenuit orientis supra modum gravati fuimus supra vires, ita ut desperaremus nos etiam vivere. Ideo passiones pressurarum indicat prope usque ad mortem illatas, ut ostendat quae mala salutis illorum causa patiebantur, ut non gravius ferrent, si corriperentur errores illorum ab iis, qui haec tam aspera tolerabant pro illis. Quis enim medicorum non arguat susceptum suum negligentius se tractantem; ne cura medicinae ejus sine effectu remaneat? Quin et ipsi in nobis responsum mortis nos docuit omne humanum auxilium defecisse, et ab illo solo sperandum esse remedium, cui etiam mortuos suscitare possibile est. Ut non simus fidentes
Abbreviated transcription (Latin):
Ipso enim excepto. siante
illa iã factus est: sed non es¬
sent illaomĩa. que ꝑ illum
fierent:nec possent uere
dici facta omĩa ꝑipsũ. inqͥb
ipse non eẽt. ipse etiã factus
est: sedideo apłs cum fac̾tũ
carnem: ut scđm uerbum
quod est filius dei:non fac¬
tum adeo. sed natum ẽẽ mo¬
cundum carnẽ factus est

Expanded text:
ipso enim excepto, si ante ipso enim excepto, si ante illa jam factus esset, non essent illa omnia quae per illum fierent; nec possent vere dici facta omnia per ipsum, in quibus ipse non esset, si ipse etiam factus esset. Et ideo Apostolus cum factum carnem, ut secundum Verbum, quod est Filius Dei, non factum a Deo, sed natum esse mocundum car
Abbreviated transcription (Latin):
rat ꝑꝓpħas suos inscriptu¬
ris scĩs defilio suo qui factꝰ
est ei exsemine dauid: addi¬
dit scđm carnem. Ne hoc
solum et totum in xp̃o ẽẽ
arbitrarentur: quod facꝰtũ
erat scđm carnem. Adden¬
do ergo scđm carnem.ser¬
uauit diuinitati dignita¬
tem suam:quȩ non solũ
semini dauid. sed nec ali¬
cui angelicȩ.aut cuiꝰ uis
excelsissime creature ge¬
neratiom tribui potest.
Quando quidem ipsũ est
u̾bum dei. ꝑ qđd̃ facta sunt
om̃ia:. quod u̾bum. ex semi¬
ne dauid. caro factum est:
et babitauit in nobis: Nõ
mutatum ẽ. aut conu̾sũ
inearne:scarne. tit car¬
nalib congruent appare¬
ret. indutum. Qua ꝓpter
apłs non solum eo uerbo
quod ait scđ̾m carnẽ. hu¬
manitatẽ a diuinitate di¬
stinxit: sed etiã illo quod
ait.factus est: non est enim
factus scđm id quod u̾bum
dei est. Omĩa enĩ ꝑipsum
facta sunt: nec fieri cũ om̃ib
poss ꝑquem facta sunt
omĩa: neq ante om̃ia factꝰ
est. ut ꝑ ipsum fierent omĩa

Expanded text:
tas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David, addidit, secundum carnem: ne hoc solum et totum in Christo esse arbitrarentur, quod factus erat secundum carnem. Addendo ergo, secundum carnem, servavit divinitati dignitatem suam. Quae non solum semini David, sed nec alicui angelicae aut cujusvis excellentissimae creaturae generationi tribui potest; quandoquidem ipsum est Verbum Dei, per quod facta sunt omnia. Quod Verbum ex semine David caro factum est, et habitavit in nobis , non mutatum et conversum in carnem; sed carne ut carnalibus congruenter appareret indutum. Quapropter Apostolus non solum eo verbo quod ait, secundum carnem, humanitatem a divinitate distinxit; sed etiam illo quo ait, factus est. Non est enim factus secundum id quod Verbum Dei est. Omnia enim per ipsum facta sunt; nec fieri cum omnibus posset per quem facta sunt omnia. Neque ante omnia factus est, ut per ipsum fierent omnia:
Abbreviated transcription (Latin):
calice bibat: Probet se. id est
unde alii sumunt remediũ.
accipiat ille iudiciũ: Non¬
gnus accesserit:quia conti
toris supplicium difertur:¬

Expanded text:
ini. Probet se, id est unde alii sumunt remedium accipiat ille judicium gnus accesserit applaudat, toris supplicium differtur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑductus ad mortẽ: tantum
ualuit sanguis ille: ut nemi¬
nem xp̃o indutum. inȩter¬
na morde debita detinere de¬
buerit: qui xp̃m morte inde¬
bita uiel ad tempus occidit:¬

Expanded text:
ductus ad mortem. Tantum enim valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debeat, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit
Abbreviated transcription (Latin):
tur: s quicqtud etiã postea
exiniquis oꝑib humane
cont̾isationis accedit: Ideo
iudicium extino incondẽ¬
nacionem: gr̃a atitẽ ex mul¬
regnauit ꝑtinũ: multoma¬
gis abundantiã gratiȩ et¬
donacionis et iustitiȩ accipi¬
entes. inuitam regnabunt.
tis uinculo tenebantur. in il¬
lo uno. inquo om̃s peccauert̃.
etiam si ꝓpria peccata non ad¬
oquin non obunius delictũ
mors ꝑunuregnauit: s. ob delicta

Expanded text:
tur, sed quicquid etiam postea tur, sed quicquid etiam postea ex iniquis operibus humanae conuersationis accedit. ideo iudicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex mulregnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt in uita regnabunt ptis uinculo tenebantur in illo uno, in quo omnes peccauerunt, etiamsi propria peccata non adoquin non ob unius delictum mors per unum regnavit, sed ob delicta
Abbreviated transcription (Latin):
missa sunt. et gratiã quam
dimittuntur. eodem modo
media sunt: qm̃ ex illotino
ad multa uenerunt.ut ex mu¬
ltis ad gratiam iustificandi
uenirent: Cum ergo inutroq
idest ⁊ ĩ iudicio et ingratia. qd̃
attinet adunum et multa
delicta. una eademq sit ratio:
Dicant isti nobis.quare iudi¬
cium dixerit ex uno delicto
ducere incondemnationem.
gratiam uero ex multis de¬
lictis iniustificationem:
aut ac quiescant. ideo sic ẽẽ
dictum. quia in hac causa
duo constituuntur homines:
adam exquo subsistit gene¬
ratio carnalis:. et xp̃s exquo
regeneratio sp̃italis. s quia
tantum ille homo.iste aut̃
et ds̃ et homo: Non quomͦ
illa generatio uno delicto
sufficit ad condemnationẽ
unius de lecti conex io. quic¬
quid enĩ postea homines
ex malis suis operib addut:
non ꝑtinet ad illam genera¬
tionem. s adhumanam con¬
uersationem: Huic autem
generationi. non sufficit
illud delictum tantum mͦ
soluere. quod ex adam trahi¬

Expanded text:
missa sunt, et gratiam, qua missa sunt, et gratiam, qua dimittuntur, eodem modo media sunt, quoniam ex illo uno ad multa uenerunt, ut ex multis ad gratiam iustificandi uenirent. cum ergo in utroque, id est et in iudicio et in gratia, quod adtinet ad unum et multa delicta, una eademque sit ratio, dicant isti nobis, qua re iudicium dixerit ex uno delicto ducere in condemnationem, gratiam uero ex multis delictis in iustificationem, aut adquiescant ideo sic esse dictum, quia in hac causa duo constituuntur homines, Adam, ex quo subsistit generatio carnalis, et Christus, ex quo regeneratio spiritalis. sed quia tantum ille homo, iste autem et deus et homo, non, quo modo illa generatio uno delicto sufficit ad condemnationem unius delicti conexio — quicquid enim postea homines ex malis suis operibus addunt, non pertinet ad illam generationem sed ad humanam conuersationem —, huic autem regenerationi non sufficit illud delictum tantum modo soluere, quod ex Adam trahi