comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
testes. gͣdientesq cum deo: &
cũ scĩs fideles. Scõs possumꝰ di¬
cere uł angłof. uel patriarchas
ac ꝓpħas. ⁊ cetderos qui dĩ ĩꝑio
seruiebant. Ad comparationẽ eñ
illius temporis quo hec diceba¬
ntur aberrante penitus epbraĩ.
ce decepto in idoloꝵ cultu isrł.
solus iudas remanserat qui in
set descendẽ cum eo. siue fortis
eẽ cũ forte. Rad enĩ ⁊ desensio¬
nẽ & fortitudinem significat.
ꝓ qͦ aquila transtulitꝰ ei TiRẜa¬
cumdant heretici dñm inm̃da¬
tio: immo innegatione. Quicqͥd
m̃datiũ. ÷z⁊ circũdant eũ in do¬
io siue in impietate domꝰ ifrł:

Expanded text:
testes, gradientesque cum Deo et testes, gradientesque cum Deo et cum sanctis fideles. Sanctos possumus dicere vel angelos, vel patriarchas ac prophetas, et caeteros qui Dei imperio serviebant. Ad comparationem enim illius temporis quo haec dicebantur, aberrante penitus Ephraim, et decepto in idolorum cultu Israel, solus Juda remanserat, qui inset descendere cum eo, sive fortis esse cum forte: RAD   enim et descensionem et fortitudinem significat: pro quo Aquila transtulit ἐπικράτcumdant haeretici Dominum in mendacio, imo in negatione. Quidquid endacium est: et circumdant eum in dolis, id est in impietate
Abbreviated transcription (Latin):
Ego aũt ueniã suꝑ pulchritudi¬
nẽ colli eiꝰ. fuꝑ ponam ephraĩ et
recicebo udã: roborabit᷑ sibi ia-¬
cob. Locus iste immo ꝯmĩa quȩ
hoc capitulo sequunt᷑: magnis ob¬
curitatib inuoluta st̃. Unde et
nos qui explanare conam᷑. ⁊ pru¬
dens simul lector ad cendat: ut
si ñ ueritatẽ qđ difficillimũ est
saltẽ suspicionẽ ueri similiũ in¬
uestigareꝰ ualeamis. Hanc ht con

Expanded text:
ego autem veniam super pulchritudinem colli ejus: superponam Ephraim, et reticebo Judam: roborabitur sibi Jacob. Locus iste, immo omnia quae hoc capitulum sequuntur, magnis obscuritatibus involuta sunt. Unde et nos qui explanare conamur, et prudens simul lector attendat, ut si non veritatem, quod difficillimum est, saltem suspicionem verisimilium investigare valeamus. Hanc h
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ heretici qͥ se in custodiã ma-¬
ndatoꝵ dĩ hoc ÷ samaria habi-¬
tare iactabant: die q udiciĩ qͣn¬
do germinabit qͣsi amaritudo
iudiciũ suꝑ sulcos agri. Auge¬
uit popłs suꝑ eum hoc ẽ suꝑ ui¬
tulũ. ⁊ suꝑ dogia ꝑuersũ qđ

Expanded text:
erunt haeretici, qui se in custodia maerunt haeretici, qui se in custodia mandatorum Dei, hoc est, Samaria habitare jactabant, dieque judicii quando germinabit quasi amaritudo judicium super sulcos agri, lugebit populus super eum, hoc est super vitulum, et super dogma
Abbreviated transcription (Latin):
eo exultauer̃ in gła popłi. hoc ẽ
in uitulo quẽ habebant. ꝑ głam
quia migrasset ab eo id÷ apopło:
& translatꝰ eẽt m assẏrios. Et ut
spicuȩ sequens uersus ostendit. Si¬
quidẽ ipse in assur delatꝰ ẽ: munꝰ
regi ultori statĩq seqͥt᷑. Confusio
ephraĩ capiet: ⁊ confundet᷑ isrł
in uoluntate sua. siue in consili¬
o suo. Dep̃hensa enim fraus deau¬
ratoꝵ uituloꝵ regi isrł litteris
indicat᷑ x nde se placere estimaue¬
rant. inde uł maxime confun¬
duntꝰ : ⁊ offendunt eos quibus
gum atq consilio hoc eẽ ꝑfectũ.
Legimus in regum uolumine re¬
gẽ isrł manaen regi assẏriorũ
phul mille argenti talenta mi¬
sisse. ut ẽet manꝰ eiꝰ cum eo ił
ut ei p̃beret auxiliũ: int̾ꝙ ñ
nulli arbitrant᷑ etiã uitulos au¬
reos eẽ. delatos. Piarib inp̃senti
ri. Iuxta sp̃italem intelligentiã
laborandũ. ẽ: qͦmͦ omña hereticis
coaptemꝰ. Uaccas bethauen siue

Expanded text:
eo exsultaverunt in gloria populi, hoc est, eo exsultaverunt in gloria populi, hoc est, in vitulo, quem habebant pro gloria; quia migrasset ab eo, id est, a populo, et translatus esset ad Assyrios. Et ut icitur, perspicue sequens versus ostendit: Siquidem ipse in Assur delatus est, munus regi ultori. Statimque sequitur: Confusio Ephraim capiet, et confundetur Israel in voluntate sua, sive, in consilio suo. Deprehensa enim fraus deauratorum vitulorum regi Israel litteris indicatur, et unde se placere aestimaverant, inde vel maxime confunduntur, et offendunt eos quibus gum atque consilio hoc esse perfectum. Legimus in Regum volumine, regem Israel Manahen regi Assyriorum Phul mille argenti talenta misisse, ut esset manus ejus cum eo, id est, ut ei praeberet auxilium, inter quae nonnulli arbitrantur etiam vitulos aureos eri. Juxta spiritalem intelligentiam laborandum est, quomodo omnia haereticis coaptemus. Vaccas Bethaven, sive,
Abbreviated transcription (Latin):
tur istł auoluntate sua. Lx.x. Ap̃s
uitutũ dmꝰ ot̃i. morabunt᷑ qui habi¬
tant in samaria: quia luxit popts eiꝰ
suꝑ eum. Et̾ sic̃ irritauer̾ illũ. ⁊ gau¬
debant suꝑ gła eiꝰ quia transla-¬
ta ẽ ab eo Et ipsũ in assirios ugan¬
tes. tuler̃ munera regi iarib. In do¬
uen ꝓ qua lrx transtuler̃ domũ
õñ ⁊ qui sit rex iarib qui int̾p̃tat᷑
ultor: supra pleniꝰ dispucauimꝰ. In
bethauen gͥ id ̃÷ bethel uaccãaureas co-¬
uier̃ habitatores samariȩ. quas cũ
irrisione ñ uitulos sexus masculim
uidelicet isrł ñ solum deos uitu¬
los. sed deas uaccas colerent. Et
ut ostendet uaccas bethauen unx̃
in bechel uitulum sentiendũ. nĩ
popłs. quare editui eiꝰ suꝑ eo exui-¬
tauer̃: Tradunt hebrei uiculos
positos. Cũ gͥ lugeret popłs tẽpo¬
re necessitatis ⁊ angustię etiã uito¬
los aureos int̾ munera cetera as¬
siriis regib ⁊ maxime regi senna¬
cherib ab isrł rege ẽẽ directos ex

Expanded text:
Al. a voluntate sua. LXX: Apud vitulum domus Ὦν morabuntur qui habitant in Samaria: quia luxit populus ejus super eum. Et sicut irritaverunt illum, gaudebunt super gloria ejus: quia translata est ab eo, et ipsum in Assyrios ligantes, tulerunt munera regi Jarib in doven, pro qua LXX transtulerunt, domum Ὦν, et qui sit rex Jarib, qui interpretatur ultor, supra plenius disputavimus. In Bethaven igitur, id est, Bethel, vaccas aureas coluerunt habitatores Samariae, quas cum irrisione non vitulos sexus masculiniavit: ut videlicet Israel non solum deos vitulos, sed deas vaccas coleret. Et ut ostenderet vaccas Bethaven, unum in Bethel vitulum sentiendum, non populus, quare aeditui ejus super eo exsultaverunt? Tradunt Hebraei vitulos positos. Cum igitur lugeret populus tempore necessitatis et angustiae, etiam vitulos aureos inter munera caetera Assyriis regibus et maxime regi Sennacherib ab Israel rege esse directos, ex
Abbreviated transcription (Latin):
ges iusticiȩ uobis. Seruat ab agͥ¬
colis semel ceptã translationem.
d ixerat ephraim uiculã edoctã
tricurã amare ac diligere:⁊ se
ascendisse suꝑ collũ eiꝰ: ⁊ arasse iu¬
dari confregisse sulcos siue glebaᷤ
iacob. Nunc p̃cipit ut seminent
sibi ꝑ penitentiam.:⁊ seminẽc in
iusticia idest in lege. metancq in
enim ocłm ꝓ ocło. dentẽ ꝓ dence:
hic legimus qͥ te ꝑcusserit index¬
terã maxillam. p̃be ei ⁊ alterã. Cũ¬
qr semiaueritis in iusticia:i mes¬
sueritis in miscđia: innouate uob̃
ieta noualia. Redditq causas cur
seminent. cur metant. cur inno¬
uent leta noualia: tempꝰ inquit

Expanded text:
ges justitiae vobis. Servat ab agricolis semel coeptam translationem. Dixerat Ephrain vitulam edoctam trituram areae amare ac diligere, et se ascendisse super collum ejus, et arasse Judam, et confregisse sulcos, sive glebas Jacob. Nunc praecipit ut seminent sibi per poenitentiam, et seminent in justitia, id est, in Lege, metantque inenim: Oculum pro oculo, dentem pro dente : hic legimus: Qui te percusserit in dexteram maxillam, praebe ei et alteram . Cumque seminaveritis in justitia, et messueritis in misericordia, innovate vobis laeta novalia. Redditque causas cur seminent, cur metant, cur innovent laeta novalia. Tempus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
collib ap̃lio comp̃benda: Nonne
debent pugnare aduersũ eũ uiri
eccłasticinit illos destruant. Suꝑ
filios iniquitatis: qͥ si fue
cõp̃hensi ⁊ suꝑati: ultra
nerare ñ pocer. Simulq dñs pol-¬
ucet᷑ qđ corripiat eos atq erudi¬
atuit cum suꝑati fuerint magi¬
stri. congregent᷑ aduersus eos disci¬
puli sui quos ante deceꝑant: ⁊ui-¬
deant correptionẽ ꝓpt̃ duas in¬
quitates. qr ⁊ ȩccłam fontẽ dñi re-¬
liquer̃. ⁊ foderunt sibi laccus cõ¬
tritos speluncas scilicet hereticoꝵ:
qͥ ñ possunt aquas id ẽ doctrinã
saluatoris. ⁊ sacram̃tũ baptismi
continere. Ephraim uitula
docta diligere triturã: & ego
transim suꝑ pulchritudinẽ
colli eius: ⁊ ascendam suꝑ ephraĩ:
arabit iudas: confrĩget sibi fulcos
iacob.Lxx. Ephraim uitula siue
uacca Et enim qđ hebraice dicit᷑¬

Expanded text:
collibus a praelio comprehendi? Nonne collibus a praelio comprehendi? Nonne debent pugnare adversus eum viri Ecclesiastici, ut illos destruant super filios iniquitatis? qui si fuerint comprehensi et superati, ultra generare non poterunt. Simulque Dominus pollicetur, quod corripiat eos atque erudiat, ut cum superati fuerint magistri, congregentur adversus eos discipuli sui, quos ante deceperant, et videant correptionem propter duas iniquitates, quia et Ecclesiam fontem Domini reliquerunt, et foderunt sibi lacus contritos, speluncas scilicet haereticorum, qui non possunt aquas, id est, doctrinam Salvatoris et sacramentum baptismi continere. Ephraim vitula docta diligere trituram: et ego transivi super pulchritudinem colli ejus, et ascendam super Ephraim: arabit Judas: confringet sibi sulcos Jacob. LXX: Ephraim vitula sive vacca: etenim quod Hebraice dicit
Abbreviated transcription (Latin):
as iniquitates appellare: de quibꝰ
⁊ iheremias ioquitur. Duo ⁊ pes¬
sima fecit popłs meus. Me dere¬
liquer̃ fontem aquȩ uiuȩ: ⁊ fo¬
der̃ sibi lacus contritos. qui ñ poᷤ¬
sunt aquas continere. Heȩ duȩ
iniquitates contra duo decalogi
st̃. Adieb gͦ collium peccauit
ifrł. quando montes eccłȩ dereli-¬
quit. ⁊ ad colles sue cliuos des-¬
cendit hereticus: doctiorẽ se pu-¬
tans quã ȩccła ẽ. ⁊ sublimiꝰ ali¬
quid repperisse. Ibi steterunt:
hoc ẽ in errore ꝑseuerauerunt.
Ađq sequit᷑. ñ comp̃hendit eos
in colle p̃lium. quidã sic int̾p̃¬
tati sunt qr genuer̃ filios iniqui-¬
tatis.⁊ de ȩccła recedentes ceꝑunt
eẽ in collib. Cum ꝑsecutio uene¬
rit ñ eos cõp̃hendit p̃liũ: diabo¬
lo suos impugnare nolente. Aui
ita. Quoniam ex dieb colliũ pec¬
cauit isrł ⁊⁊ ibi stecit. ⁊ ultra ãbui¬
lare si potuitꝰ ñne oportet eũ in

Expanded text:
as iniquitates appellare, de quibus as iniquitates appellare, de quibus et Jeremias loquitur: Duo pessima fecit populus meus: dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Hae duae iniquitates contra duo Decalogi sunt: A diebus ergo collium peccavit Israel: quando montes Ecclesiae dereliquit, et ad colles, sive clivos descendit haereticos: doctiorem se putans quam Ecclesia est, et sublimius aliquid reperisse: ibi steterunt, hoc est, in errore perseveraverunt. Quodque sequitur: Non comprehendet eos in colle praelium, quidam sic interpretati sunt: quia genuerunt filios iniquitatis, et de Ecclesia recedentes, coeperunt esse in collibus, cum persecutio advenerit, non eos comprehendet praelium, diabolo suos impugnare 115 nolente. Alii ita: Quoniam ex diebus collium peccavit Israel, et ibi stetit et ultra ambulare non potuit: nonne oportet eum in
Abbreviated transcription (Latin):
atq crudelit̾ in t̾fecit beniamin
in urbe gabaa: peccauit mͥ omĩs
isrł: N quia ultꝰ ẽ iniuriã :⁊ scelus
sanguine uinditauit. s qr dolo¬
re maritali ꝓsiliuit ad pugnã.
⁊ sacrilegium in dm̃ suũ noluit
uindicare: eo qđ in domo michȩ
ep̃hod &e cheraphin quȩ ꝓ idolis
ad orabant᷑ neglexerint. Hic gͥ ste¬
tit isrł. ibi suum repressit gradũ:
ne ultra ambularet inuiis dñi.
dcirco ñ eos comp̃hendit ꝓpter
gabaã p̃liũ siue captiuitas: sicut
ipsi putant. Ibi enĩ bene feceruñ
ut ꝑsequerent᷑ filios iniquitatis:
Sed corripiã inquit eos atq erudi¬
am tota mei ammi uoluntate :¬
& congregabo aduersus illos popu¬
ioꝵ multitudinem. qr duas fecer̃
iniquitates. uindicando hominẽ.
⁊ dĩ sui imuriam negligentes. Si¬
ue duas inquitates. quia pͥmũ
peccauer̃ in idolis michȩ: scđo
in utulis iheroboam: uił certe¬
mariȩ indan ⁊ bethel Possumꝰ du¬

Expanded text:
atque crudeliter interfecit Benjamin atque crudeliter interfecit Benjamin in urbe Gabaa, peccavit mihi omnis Israel : non quia ultus est injuriam, et scelus sanguine vindicavit; sed quia dolore maritali prosilivit ad pugnam, et sacrilegium in Deum suum noluit vindicare: eo quod in domo Michae ephod et theraphim quae pro idolis adorabantur, neglexerint. Hic igitur stetit Israel: ibi suum repressit gradum, ne ultra ambularet in viis Domini: idcirco non eos comprehendet propter Gabaa praelium, sive captivitas, sicut ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ut persequerentur filios iniquitatis; sed corripiam, inquit, eos atque erudiam tota animi mei voluntate, et congregabo adversus illos populorum multitudinem, quia duas fecerunt iniquitates, vindicando hominem, et Dei sui injuriam negligendo. Sive duas iniquitates: quia primum peccaverunt in idolis Michae, secundo in vitulis Jeroboam: vel certmariae in Dan et Bethel, possumus du
Abbreviated transcription (Latin):
gistris quondã suis oꝑite nos: col¬
ub q cadice suꝑ nos. Sed quia
in montib posuit oꝑite: ⁊ incolli-¬
dicent oꝑite nos: beati enm quo¬
rũ oꝑte sunt iniquitates: ⁊ colli-¬
bus qui ñ habent alticudinẽ na¬
turalẽ quos dudũ putabant
habere aliquid summitatis: loq̃nt᷑
cadite suꝑ nos. Montes enĩ oꝑient:¬
⁊ colles cadent. Hȩc aũt fient pre
pauore ⁊ incredibili formidine: ꝑ
quã ⁊ montes ⁊ colles humiliabun¬
Stur. Ex dieb gabaa peccauit istł:
ibi steter̃: N comp̃hendit eos in
gabaa p̃lium: suꝑ filiis imquita¬
tis: luxta desdium meũ corri-¬
piã eos: congregabunt᷑ suꝑ eos po¬
puli cũ corripient᷑ suꝑ duas iniqͥ¬
tates suas . Lxx. Ex qͦ colles sunt. pec¬
cauit isrł. ibi steterunt: N compre¬
hendit eos in colle bellum: suꝑ fi¬
uos imquitatis uenit ut corriꝑet
induab iniquitatib suis. Ex eo
die quo urorem leuitȩ turpiter

Expanded text:
gistris quondam suis, operite nos: colgistris quondam suis, operite nos: collibusque, cadite super nos. Sed quia in montibus posuit, operite nos: et in collibdicent: operite nos. Beati enim quorum opertae sunt iniquitates . Et collibus qui non habent altitudinem naturalem, quos dudum putabant habere aliquid summitatis, loquentur: cadite super nos: montes enim operient, et colles cadent: haec autem fient prae pavore et incredibili formidine, per quam et montes et colles humiliabuntur. Ex diebus Gabaa peccavit Israel: ibi steterunt. Non comprehenGabaa praelium super filios iniquitatis: Juxta desiderium meum corripiam eos: congregabuntur super eos populi, cum corripientur 114 super duas iniquitates suas. LXX: Ex quo colles sunt, peccavit Israel: ibi steterunt: non comprehendit eos in colle bellum super filios iniquitatis: venit ut corriperein duabus iniquitatibus suis. Ex eo die quo uxorem Levitae turpiter
Abbreviated transcription (Latin):
spumã siue gremiũ suꝑ faciem
aquȩ quoꝵ aliud dũ uidet᷑. repen¬
te dissoluit᷑: aliud facile ẽ tollere
de aquarũ summitatib :uin ignẽ
mittere. Cales sunt heretici spu-¬
mantib uerbis cumentes: ⁊arsu-¬
ra p̃cepta xp̃i baptĩmati. ac ser-¬
monib illiꝰ commiscentes. Quȩ
omĩa ꝑtransibunt. ⁊ uerba magni¬
ficentia in quib laborauer̃. qđ
peccatit isrł. Tantaq erit solicu¬
do doctrinȩ pessime: ut sphe ⁊
tribuli ascendant suꝑ aras eoꝵ.
Spinas &e cribulos ibi nasci. ubi nulla
agroꝵ cultura. ẽ: om̃ib pacet. Iste
spinȩ sunt. quȩ suffocant. sem̃tẽ. &
crescere ñ sinunt: quȩ nascuntur
in manu temulenti quas ꝓuuis
fecit isrł. Dominꝰ enim expecta¬
uit ut faceret uuas: ⁊ fec̃ spinas
siue labruscam: habentẽ uue si-¬
militudinẽ: ⁊ amaro gustu tor-¬
iudicii tempꝰ aduenerit. ⁊ fuerit̃
cuncta subuersa. dicent montibꝰ
quos priꝰ excelsos pucabant. ⁊ ma¬

Expanded text:
spumam, sive cremium super faciem spumam, sive cremium super faciem aquae, quorum aliud dum videtur, repente dissolvitur, aliud facile est tollere de aquarum summitatibus, et in ignem mittere. Tales sunt haeretici spumantibus verbis tumentes, et arsura praecepta Christi baptismati ac sermonibus illius commiscentes. Quae omnia pertransibunt, et verba magnifica in quibus laboraverunt, quod peccavit Israel: tantaque erit solitudo doctrinae pessimae, ut spinae et tribuli ascendant super aras eorum. Spinas et tribulos ibi nasci, ubi agrorum nulla cultura est, omnibus patet. Istae spinae sunt, quae suffocant sementem, et crescere non sinunt quae nascuntur in manu temulenti, quas pro uva fecit Israel. Dominus enim exspectavit ut faceret uvas, et fecit spinas, sive labruscam habentem uvae similitudinem, et amaro gustu vejudicii tempus advenerit, et fuerint cuncta subversa, dicent montibus, quos prius excelsos putabant, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
quib scͥptũ ẽ. Ueruntam̃ ad huc
popłs immolabat. ⁊ adolebat in
peccatũ ẽ isrł. Dissipato aũt ido¬
lo ⁊ excelsis eiꝰ. iappa ⁊ tribulus as¬
cendit suꝑ aras eoꝵ. signum ulti¬
me solitudinis ut ne parieces qͥdẽ
⁊extrema edificioꝵ uestigia relin¬
quantur. Fo tempore dicent mon¬
tib oꝑite nos ⁊ collib cadite suꝑ¬
nos. Edn inultimo tempore ca-¬
ptiuitatis iudaice dicit eẽ cõplen
dũ. Quicquid gͦ nc̃ contͣ decẽ tri¬
bus. siue contra omnẽ dr̃ isrł. scia¬
płm posse tranfferreͥ: ut quando
romani ceꝑint iherłm. ⁊ subuerte¬
rint tẽplũ. siue cum uidicii dies
uenerit ut alii suspicant᷑ dicant
magno tͣrore mecuentes montibꝰ
operite nos. ⁊collib cadite super
nos. mori magis optantes quã cer¬
nere quȩ affer̃ mortem. Sed ⁊ spĩ¬
talis nequitia samariȩ quȩ se a
popło dĩ diuiserat. fecit regẽ suũ
tͣnsire uelocit̃. sermonẽ uidelicet
hereticor. atq doctrinã: quasi

Expanded text:
quibus scriptum est: Verumtamen adhuc populus immolabat et adolebat in peccatum est Israel. Dissipato autem idolo et excelsis ejus. Lappa et tribulus ascendet super aras eomae solitudinis, ut ne parietes quidem et extrema aedificiorum vestigia relinquantur. Eo tempore, dicent montibus, operite nos, et collibus, cadite sunus in ultimo tempore captivicem tribus, sive contra omnem dicitur Israel, sciapulum posse transferri, ut quando Romani ceperint Jerusalem, et subverterint templum, sive cum judicii dies venerit, ut alii suspicantur, 113 dicant magno horrore metuentes, montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos, mori magis optantes quam cernere quae afferunt mortem. Sed et spiritalis nequitiae Samaria, quae se a populo Dei diviserat, fecit regem suum transire velociter, sermonem videlicet haereticorum, atque doctrinam quasi
Abbreviated transcription (Latin):
erultabunt sed exultauer. ad p̃ti¬
tũ tẽpꝰ referens suꝑ gła sua. qua
qͦͣndã głosa confinxerant eo qđ
migrasset popłs adeo:siue qđ ipsa
ꝗła dĩ migrasset apopło. a quo fue¬
rat derelicta. Quicquid aũt lo¬
quuntur heretici ⁊ pulchro sermo¬
ne cõponunt. ẽmitunt munera
regi suo diabolo: ad illum cuncta
referentes: Unde confusio eos capi¬
et in ȩc̃nũ : ⁊ confundent᷑ in uolũ¬
tatib siis. Quidam ⁊ supͣ ⁊ in p̃¬
senti loco incõm̃tariis suis scͥptũ
reliqͥd regẽ iarib id est ultorem.
xp̃m intelligendũ. qđ nobis om̃i¬
no displicet. Impium enĩ ẽ. qđ
iurta historiã intelligit᷑ de rege
assirio: iuxca cropologiã ad xp̃m
referri. Transire fecit samaria re¬
gem suũ: quasi spumã suꝑ faciem
aquȩ:⁊ disꝑdent᷑ excelsa idoli. pec¬
catum isrł. Lappa & tribulus ascẽ¬

Expanded text:
ltabunt, sed exsultaverunt, ad praeteritum tempus referens super gloria sua, qua quondam gloriosa confixerant, eo quod migrasset populus a Deo, sive quod ipsa gloria Dei migrasset a populo, a quo fuerat derelicta. Quidquid autem loquuntur haeretici, et pulchro sermone componunt, 112 mittunt munera regi suo diabolo, ad illum cuncta referentes, unde confusio eos capiet in aeternum, et confundentur in voluntatibus suis. Quidam et supra et in praesenti loco in commentariis suis scriptum reliquit, regem Jarib, id est, ultorem, Christum intelligendum. Quod nobis omnino displicet. Impium enim est quod juxta historiam intelligitur de rege Assyrio, juxta tropologiam ad Christum referri. Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae, et disperdentur excelsa idoli, peccatum Isr
Abbreviated transcription (Latin):
airtꝰ ⁊ dĩ sapientia. semꝑ in lan¬
quore uersatꝰ ẽ. & infirmꝰ fuit:
cunctis demonib ac ꝑturbatio¬
nib subiacens. Iocirco gladiꝰ ħ
semꝑ uersabit᷑ in urbib eiꝰ qͦs ĩpi¬
e extruxit contra dm̃. Et ipse
gladiꝰ requiescet in manib eou ut
occisus ab alio. aliũ ñ possit occi¬
dere:nec contra aduersariũ le-¬
uare manũ. Deniq recipient
& uorabt̃. scđm consilia sua. In¬
felix aũt popłs ⁊ uulgus indo¬
ctũ suspirau̾it antiquã patriã:
&ecaptũ se ẽẽ sentiet. sue pen¬
debit in colatu suoͥ nesciens qͥd
agat. ⁊ qͦ uertat᷑ ignorans: ds̃ uͦ
suꝑ p̃ciosa eoꝵ. Aurum uidelicet
& argentũ quȩ acceꝑunt ab eo
de quib sepe diximꝰ irascet᷑: et
nequaꝗͣ lib̾abit eũ. qͥ suo uitio
corruit. Hoc iuxta lxx. Eundẽ
aũt sensum: & hebraico aptabimꝰ.
uomͦ dabo te ephraim ꝓteg̃a te¬

Expanded text:
ntia, semper in languore versatus est, et infirmus fuit, cunctis daemonibus ac perturbationibus subjacens: idcirco gladius, semper versabitur in urbibus ejus, quas impie exstruxit contra Dominum, et ipse gladius requiescet in manibus ejus, ut occisus ab alio, alium non possit occidere, nec contra adversarium levare manum. Denique recipient, et vorabunt secundum consilia sua. Infelix autem populus et vulgus indoctum suspirabit antiquam patriam, et captum se esse sentiet, sive pendebit in incolatu suo, nesciens quid agat, et quo vertatur ignorans. Deus vero super pretiosa eorum, aurum videlicet et argentum quae acceperant ab eo, de quibus saepe diximus, irascetur, et nequaquam liberabit eum qui suo vitio corruit. Hoc juxta LXX; eumdem autem sensum et Hebraico coaptabimus. Quomodo dabo te, Ephraim: prote
Abbreviated transcription (Latin):
cognouer̃ ut sanarẽ
los. In correptione ho.¬
num excendi eosan
uinculis caritatis meȩ. Et ero ilł
qͣsi dans alapas homo suꝑ max¬
illas eiꝰ:⁊ respiciã ad eũ p̃ualens
ei. Multum int̾ se hebraicũ: ilix
puer isrł ⁊ dilexi eum. ⁊ ex egyp¬
to uocaui filiũ meũ.⁊ postea in¬
tulit qđ ꝑpetrauerit nefas. baalĩ
ĩmolabant. ⁊ simulachris sacri¬
ficabant: nc̃ narrat qͦ isrł amore
dilexerit. Scđm illud qđ in de¬
utero nonno legit᷑. Portauit ce
dñs ds̃ tuus ut solet homo gesta¬
re paruulum filiũ suũ in om̃i
uia ꝑ quã ambulasti doneo ue¬
nires ad locũ istũ. Et in alio lo¬
co. Expandit alas suas:⁊ assũp¬
sit eum: atq portauit in humeriᷤᷤ
suis. Ego inquit qui pat̾ erã nu-¬
triciꝰ factꝰ sũ⁊⁊ paruulũ meũ in
ulnis meis ipse portabã: ne lede¬
retur in solicudine: ⁊ ne uł estu
uł tenebris torreret᷑. Indie nu¬
bes eram. in nocte ignis colũp¬
na: ut qͦs ꝓtexeram meo illust᷑¬

Expanded text:
ognoverunt ut sanarem illos in corruptione hominum: extendi eos in vinculis charitatis meae. Et ero illis, quasi dans alapas homo super maxillas ejus: et respiciam ad eum praevalens ei. Multum inter se Hebraicum et Seppuer Israel et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum; et postea intulit quod perpetraverit nefas, Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant, nunc narrat quo Israel amore dilexerit, secundum illud quod in Deuteronomio legitur: Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam ambulasti, donec venires ad locum istum . 125 Et in alio loco: Expandit alas suas et assumpsit eum, atque portavit in humeris suis . Ego, inquit, qui pater eram, nutritius factus sum, et parvulum meum in ulnis meis ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel aestu vel tenebris terreretur, in die nubes eram, in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo illustr
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ nominat. offendere meis & in¬
firmari atq corruere sentiet: iu-¬
xta illud qđ scͥptum ẽ. ftce posi

Expanded text:
nc nominat, offendere in eis, et infirmari atque corruere sentiet, juxta illud quod scriptum est: Ecce i
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ inuocauerit nom̃ dñi saluus erit:
ñ leue eẽ. credamꝰ. licet enĩ idẽ apł̃
scribat. nemo dicit dnm̃ iħm nͥ
ssermone: s affectu cordis ẽ pon¬
derandum. Omĩs enim quicumq in¬
uocauerit nom̃ dñi saluus erit. Un¬
ac ce paulus &e sostenes scribunt
ss qͥ muocant nom̃ dm̃i iħu xp̃i se

Expanded text:
qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, non leve esse credamus, licet enim idem apostolus scribat: Nemo dicit Dominum Jesunon sermone, sed affectu cordis est ponderandum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Unde et Paulus et Sostenes scribunt sis qui invocant nom
Abbreviated transcription (Latin):
cur collisi &e fluent de eo riuilac¬
as. quib rudis in xp̃o nutrit᷑ in¬
fancia: &e aquarũ flumina quȩ de
uentre suo dñs manare testatꝰ est.
m̃s enim riui siue emissiones iuda
implebunt᷑ aquis. & nichil in eis
siccum erit: redundantib cunctis
narum. Pro torrente spmarũ lxx
ficat. aut iuxta egiptios m̃suram
certi itineris psalmista dicentesi¬
mitam meam &e funiculũ meũ in
uestigasti. In nilo enĩ flumine siue
recerta habentes spacia quȩ appel¬
lant funiculos ͥ ut labori defessoꝵ
recentia trahencium colla succedant.
hec mirum si unaquȩq gens certa
uiarũ spatia suis appellent nomi¬
nib. cum &e latini mille passus uo¬
cent. & galli leeugas. ee perse. Pã¬
aazanigas ce Razzas. unuiersa ger¬
mana: atq in singłis nominib di-¬
uersa mensura sit. Hec ꝓpterea quia

Expanded text:
tur collis, et fluent de eo rivi lactur collis, et fluent de eo rivi lactis, quibus rudis in Christo nutritur infantia, et aquarum flumina, quae de ventre suo Dominus manare testatus est . Omnes enim rivi, sive emissiones Juda, implebuntur aquis, et nihil in eis siccum erit, redundantibus cunctisnarum. Pro torrente spinarum, Seficat, aut juxta Aegyptios mensuram certi itineris, Psalmista dicente: Semitam meam et funiculum meum tu investigasti . In Nilo enim flumine, sive re, certa habentes spatia, quae appellant funiculos, ut labori defessorum, recentia trahentium colla succedant. Nec mirum si unaquaeque gens certa viarum spatia suis appellet nominibus, cum et Latini mille passus vocent, et Galli leucas, et Persae parasangas, et rastas universa Germania, atque in singulis nominibus diversa mensura sit. Haec propterea, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pessimas cogitationes atq pecca. de qͥba
rimꝰ dĩpacẽ ⁊ cornrm̃ adu̾sariis ñ pati¬
erit. Hec iudei & nr̃i ut diximo
iudarzantes ad mille annorũ fabu¬
lam refer̃ quando putant. xp̃m ha¬
bitaturum in fẏon. & in iherłm au¬
ream atq geminatã scõꝵ popłos
congregandos: ut qui in isto scło
opp̃ssi sunt ab uniuersis gentib
in hoc eodem cunctis imꝑent na¬
tionib. Et erit indie illa stillabune
montes dulcedinẽ: & colles fluent
lacte: & ꝑ om̃s riuos uide ibunt
aquȩ .lxx. & erit in die illo stilla¬
bunt montes dulcedinẽ. & colles
fluent lacte.: ce om̃s emissiones
iude fluent aquis. Habitance dño
in syon. & in monte scõ suo. quando
rit &e ad uirtutũ excelsa ꝑuenerit
dulcedine &. melle sudabit. & stil¬
labunt ex eo gr̃ẽ spĩtales. De qͥb
ꝓpħa loquit᷑. Quã duleia guctu
ri eloquia cua.suꝑ mel orimeo. Qͥ
aut inferior montib ẽ. & necdum ad
ꝑfectionis culm̃ ascenderit. uocabi¬

Expanded text:
pessimas cogitationes atque peccata, de qurimus Dei pacem, et cor nostrum adversariis non patuerit. Haec Judaei et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille annorum fabulam referunt, quando putant Christum habitaturum in Sion, et in Jerusalem aurea atque gemmata sanctorum populos congregandos, ut qui in isto saeculo oppressi sunt ab universis gentibus, in hoc eodem cunctis imperent nationibus. 215 Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Judae ib erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et omnes emissiones Judae fluent aquis. Habitante Domino in Sion et in monte sancto suo, quando rit, et ad virtutum excelsa pervenerit, dulcedine et melle sudabit, et stillabunt ex eo gratiae spirituales, de quibus propheta loquitur: Quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo ! Qui autem inferior montibus est, et necdum ad perfectionis culmen ascenderint, vocabi
Abbreviated transcription (Latin):
ac multitudine delictoꝵ eotidie
fuderic sanguinem uinocentẽ. eoꝵ
scilicet quos decipit. erit in ꝑdicionẽ:
ut animas quoq martirũ sub altari
clamare cognouimus. Usq qͦ dnẽ ses̃

Expanded text:
ac multitudine delictorum quotidie fuderit sanguinem innocentem, eorum scilicet, quos decipit , erit in perditionem, ut animas quoque martyrum sub altari clamare cognovimus: Usquequo, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ ñ complent. Non omnis
loꝵ. & hoc apłs paulus refert ad cẽ¬
pus dominice passionis: sed magis
de resurrectionis die intelligendũ
ẽ. Ait enim scribens ad romanos. s̃
ẽ distinctio iudeiꝰ greci. Idẽ enĩ ipse
dñs om̃iũ: diues in om̃s qͥ inuocant
illum. Omĩs enĩ quicũq inuocaue

Expanded text:
 omnis hoc apostolus Paulus refert ad tempus Dominicae passionis, magis de resurrectionis die intelligendum est. Ait enim scribens ad Romanos: Non est distinctio Judaei et Graeci. Idem enim ipse Dominus omnium: dives in omnes qui invocant i
Abbreviated transcription (Latin):
dñs habitabit in syon. Non utiq
hec iudea inȩt̾nũ habitabit᷑. quam
uidemus eẽ desertã: ñ ista iherłm
cuiꝰ ruinas cernimꝰ. s illa iudea cuius
filiȩ erultauer̃ & letatȩ sunt. in om̃i¬
b iudiciis dni Et de qua in fine
quinquagesimi psalm legimꝰ Beni¬
gne fac dnẽ in bona uoluntate tua
sẏon: &e edificent᷑ muri iherłm. In
hac ꝓuincia confessionis &e gła. &e
in hac urbe in qua pax dñi ceriit᷑
erit ȩt̃na habitatio. Non in unam.
uł intres. aut plures generationes.
s in generatione & generatione:¬
ħ ocsẽ induab generationib eoꝵ.
qui de iudeis & gentib credider̃
Et mundabit dñs sanguinẽ om̃iũ
peccatoꝵ. quẽ priꝰ ñ mundauerat:
ut mundet in euangłio. quos in le¬
ge peccances immundos reliquerat.
deo enĩ conclusit omĩa sub peccato
ut om̃ib misereat᷑. Siue ulciscetur
seruoꝵ suoꝵ sanguinẽ quẽ in mar¬
tyrio ꝓ nominis eiꝰ conftsnione fuert
&e dñs cõmorabit᷑ in syon. de qua sq

Expanded text:
t in Sion. Non utique haec Judaea in aeternum habitabitur, quam videmus esse desertam: non ista Jerusalem, cujus ruinas cernimus: sed illa Judaea, cujus filiae exsultaverunt et laetatae sunt in omnibus judiciis Domini. Et de qua in fine quinquagesimi psalmi legimus: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. In hac provincia confessionis et gloriae, et in hac urbe in qua pax Domini cernitur, erit aeterna habitatio, non in unam, vel in tres, aut plures generationes, sed in generatione et generationem, hoc est, in duabus generationibus eorum, qui de Judaeis et de gentibus crediderunt. Et mundabit Dominus sanguinem omnium peccatorum, quem prius non mundaverat, ut mundet in Evangelio, quos in Lege peccantes immundos reliquerat. Ideo enim conclusit omnia sub peccato, ut omnibus misereatur ; sive ulciscetur servorum suorum sanguinem, quem in martyrio pro nominis ejus confessione fuderunt. Et Dominus commorabitur in Sion, d
Abbreviated transcription (Latin):
gena ñ transibit ꝑ eam ampliꝰ. Cum
solis &e lune cunctarũq stellarũ spl-¬
endor tenebris fuerit commnucatus.
dñs de syon instar leonis rugiet
siue clamabit. Et tam excelsa uox
eiꝰ erit atq terribilis. ut celoꝵ car¬
dines & t̾rarũ fundam̃ta quatian¬
tur. Cumq tam seuerus fuerit in¬
eos qui puniendi sunt. erit clemeis
erga popłm suum: &e dabit eis forai¬
tudinẽ qui appellant᷑ filii isrł. mens
possumꝰ: Qui ñ ambulauer̃ ꝑ prauã
semitas. s gradientes inuia xp̃i om̃i
recta fecer. Tunc scient &e hi qui pi
in rp̃o monte scõ suo: siue in eo quis¬

Expanded text:
gena non transibit per eam amplius. Cum solis et lunae cunctarumque stellarum splendor tenebris fuerit commutatus, Dominus de Sion instar leonis rugiet, sive clamabit, et tam excelsa vox ejus erit atque terribilis, ut coelorum cardines et terrarum fundamenta quatiantur. Cumque tam severus in eos fuerit qui puniendi sunt, erit clemens erga populum suum, et dabit eis fortitudinem qui appellantur filii Israel, mens possumus: qui non ambulaverunt per pravas semitas, sed gradientes in via Christirecta fecerunt. Tunc scient et ii, qui puin Christo monte sancto suo: scilicet in eo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hec iuxta litteram sibi isrł miserabils
reꝓmittit: nos uixta ceptam tropo¬
logiam. & gentes demonũ. &e eos qͥ
cotidie contra eccłi̾am dimicant. &¬
inultimo qui sub antixp̃o ad uersũ
scõs dñi pugnaturi sunt accipert
possumus qui id circo congregant᷑
ut ꝑeant. Consurgant & ascendant

Expanded text:
Haec juxta litteram sibi Israel miserabilis Haec juxta litteram sibi Israel miserabilis repromittit. Nos juxta coeptam tropologiam, et gentes daemonum, et eos qui quotidie contra Ecclesiam dimicant, et in ultimo, qui sub Antichristo adversum sanctos Domini pugnaturi sunt, accipere possumus, qui idcirco congregantur, ut pereant. Consurgant, et ascendant
Abbreviated transcription (Latin):
tis sit pugnator. Iuxta illud qđ in
paralipomenon scͥptum ẽ. Q trañ
iordanẽ de ruben &e gad. & dimi¬
dia tribu manasse: in om̃ib uasis
bellicis centũ uiginti milia. Om̃s
isti uiri bellatores parati ad pugnã
m̃te pacifica nos ẽẽ uolunt imica¬
tores ueri dauid. De qͦ legimꝰ. Me¬
mento dñe dauid: & omĩs man¬
suetudinis eiꝰ. Et ipse loquit᷑ in euan¬
gelio. Biscite ame quia micis sum &¬
humilis siue mansuetꝰ. Uiros quoq
eos intelligi uolunt. qui destruento
initia paruuloꝵ. ad ꝑfectȩ ȩtacis robi
accesserind: & om̃e studium quo prur
animarũ suarum exercebat agros.
necessitatẽ p̃lii contuler̃. Nobis aũt
hebreoꝵ opinionem sequentib uide¬
tur ẽẽ contrariũ. Ideo enĩ gentes ad¬
uersariȩ israeli parantur ad pugna.
&e aratra sua ligonesq uł falces in
gladios lanceasq commutant: e in¬
firmus robustũ se ẽẽ dicit. erũpur¬
telligant se deo aduersante suꝑatos.

Expanded text:
tis sit pugnator, juxta illud quod in tis sit pugnator, juxta illud quod in Paralipomenis scriptum est : Et trans Jordanem de Ruben et Gad et dimidia tribu Manasse, in omnibus vasis bellicis centum viginti millia: omnes isti viri bellatores parati ad pugnam mente pacifica: hos esse volunt imitatores veri David, de quo legimus: Memento, Domine, David, uitur in Evangelio: Discite a me, quia humilis sum, et mitis , sive mansuetus. Viros quoque eos intelligi volunt, qui destruentes initia parvulorum, ad perfectae aetatis robur accesserint, et omne studium quo prius animarum suarum exercebant agros, ad necessitatem praelii contulerint. Nobis autem Hebraeorum opinionem sequentibus videtur esse contrarium. Ideo enim gentes adversariae Israeli parantur ad pugnam, et aratra sua ligonesque, vel falces in gladios lanceasque commutant , et infirmus robustum se esse dicit, erumpunAl. ut intelligant, se Deo adversante, superatas.
Abbreviated transcription (Latin):
cate bellum: suscitate robustos. acce¬
dantAscendant om̃s uiri bellatores:
Iconcidite aratra ur̃a ingladios. &r
ligones in lanceas. Infirmus dicat
Iquia fortis ego sum. Prumpite et ue¬
Inite om̃s gentes de circuitu & con¬
gregamini: ibi occumbere faciet
dñs robustos tuos.Lxx. Predicate¬
hec ingentibus. scĩficate bellum.
suscitate pugnatores: ad ducite et
ascendice om̃s uiri bellatores. Con¬
cidite aratra ur̃a ingladios: & fal¬
ces ur̃as in lanceas. Fortis dicac: quia
p̃ualeo ego. Congregamini & intro¬
ite om̃s gentes ꝑcircuitum. & con¬
gregamini illuc. mansuecꝰ sit pug¬
nator. Lochuste duplicit̃ intelli¬
gitur. Quidam enim arbitrantur
hec scĩs gentib p̃dicare̾ ut p̃parent᷑
ad bellum. & ꝓpopłõ dĩ dimicent.
ut omĩa instrumenta agriculture
in gladios lanceasq conuertant. ut
infirmus dicat se ẽẽ robustum. &
ueniant om̃s de circuitu. & incer¬
tam̃ dñi congregent᷑. Marime qr
iuxta lxx. sequitur. Mansuetꝰ & mi¬

Expanded text:
ustos. Accedant, ascendant omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et ligones vestros in lanceas. Infirmus dicat, Quia fortis ego sum. Erumpite, et venite omnes gentes de circuitu, et congregamini: ibi occumbere faciet Dominus robustos tuos. Ethoc in gentibus: sanctificate bellum, suscitate pugnatores, adducite et ascendite omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et falces vestras in lanceas. Fortis dicat, quia praevaleo ego. Congregamini et introite, omnes gentes per circuitum: et congregamini illuc, mansuetus sit pugnator. Locus iste dupliciter intelligitur: quidam enim arbitrantur haec sanctis gentibus praedicari, ut praeparentur ad bellum, et pro populo Dei dimicent, ut omnia instrumenta agriculturae in gladios lanceasque convertant, ut infirmus dicat se esse robustum, et veniant omnes de circuitu, et in certamen Domini congregentur, maxime quia juxta LXX sequitur: Mansuetus et mi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ udicandi sunt: ñ strepitũ sonitũ¬
q significat. Rursum ubi nos dixi-¬
mus in ualle concisionis sequentes
translationẽ aquilȩ &e symmachi.
ce quince editionis: septuaginta &
ꝑ quo in hebraico scriptũ ẽ. harus.
qđ hebrei ñ solum concisionẽ. s &
aurum in t̃p̃tari putant: qͦ scilicet
inualle iudicii quam suspicantur
gehennã. ex coctis sordib peccato
rum aurũ remaneat. Idcirco aũt
gentium de qͥb suꝑͣ diximꝰ in ual¬
ie iudicii. siue concisionis popłi
congregant᷑. ut &e in t̾ficiant᷑ & cor¬
ruant: &e adño uidicent᷑. Cuiꝰ mero¬
rem diei. & torm̃ta pereuntium. ne
solquidẽ &e luna astraq cetera po¬
ter̃ intuleri s retrahent fulgorẽ suũ:
ce seueritatẽ iudicantis reddentisq
umus cuiusq opus incaput suũ. aspi-¬
cere ñ audebunt: ñ quo clementiora
sint dĩ iudicia. s quo om̃is creatura
in corm̃tis alioꝵ de suo iudicio ꝑti¬

Expanded text:
qui judicandi sunt, et strepitum sonitumqui judicandi sunt, et strepitum sonitumque significat. Rursum ubi nos diximus in valle concisionis, sequentes translationem Aquilae et Symmachi et quintae editionis, Septuaginta etpro quo in Hebraico scriptum est HARUS  , quod Hebraei non solum concisionem; sed et aurum interpretari putant, quo scilicet in valle judicii, quam suspicantur gehennam, excoctis sordibus peccatorum, purum aurum remaneat. Idcirco autem gentium, de quibus supra diximus in valle judicii, sive concisionis, populi congregantur, ut interficiantur et corruant, et a Domino judicentur. Cujus moerorem diei et tormenta pereuntium, ne sol quidem et luna astraque caetera poterunt intueri; sed retrahent fulgorem suum, et severitatem judicantis reddentisque uniuscujusque opus in 214 caput suum, aspicere non audebunt. Non quod clementiora sint quam Dei judicia; sed quod omnis creatura in tormentis aliorum de suo judicio perti
Abbreviated transcription (Latin):
mant unuersa arma pugnantium.
er inualle iosaphat dñi falcib deme¬
tant᷑. Uenisse enim contra eos tempꝰ
iidicii. & in tantũ eoꝵ creuisse ma¬
ia:÷ ut dei uincerent pacientiã. Nam
& amorrei expulsi sunc: tc̃. quando
expleta func peccaca eoꝵ. Iudei istũ
locũ ad gog & magog gentes seuis¬
simas refer̃. de quib & supͣ diximꝰ.
arbitrantes ultimo cẽpore quando
iberłm fuerit instaurata sub mille
annoꝵ imꝑio contra dĩ popłm eẽ
uenturas. & in uallẽ iosaphat. quȩ
ad partẽ orientalem templi sita
guinis stare uindemiam. Popłi ppłi
in ualle concisionis: quia iuxta ẽ
dies dñi inualle concisionis. Sol &
iuna obtenebrati sunt: & stelle re
traxer̃ splendorẽ suum. Lxcx. Soni¬
tus auditi sunt in ualle iudicii:
quia uxta ẽ dies dñi in ualle uidi¬
cii. Sol &e luna obtenebrabuntur:
& stelle occidere facient splendo¬
rem suum. In eo loco ubi nos po
utiq multitudinẽ & turbas eoꝵ

Expanded text:
mant universa arma pugnantium, mant universa arma pugnantium, et in valle Josaphat Domini falcibus demetantur. Venisse enim contra eos tempus judicii, et intantum eorum crevisse mala, ut Dei vincerent patientiam. Nam et Amorrhaei tunc expulsi sunt, quando expleta sunt peccata eorum. Judaei istum locum ad Gog et Magog gentes saevissimas referunt, de quibus supra diximus, arbitrantes ultimo tempore quando Jerusalem fuerit instaurata, sub mille annorum imperio contra Dei populum esse venturas, et in valle Josaphat quae ad Orientalem partem templi sita guinis instare vindemiam. Populi, populi in valle concisionis, quia juxta est dies Domini in valle concisionis. Sol et luna obtenebrati LXX: Sonitus exauditi sunt in valle judicii, quia juxta est dies Domini in valle judicii. Sol et luna obtenebrabuntur, et stellae occidere facient splendorem suum. In eo loco ubi nos posutique multitudinem, et turbas eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tes inualle iosaphat: quia ibi se¬
debo ut iudicem om̃s gentes in
circuitu. Mittite falces. qͣm ab eł
undemia. Introite &e calcatȩ quia re¬
plerum ẽ torcular Et redundant cor¬
cularia: quia repleta sunt mala
coꝵ. Et hec uixta suꝑiorẽ sensum:
int̾ptantur bifariam. Alii enĩ gen¬
ces ascendere inuallẽ iosaphat quȩ
int̾p̃tat᷑ dñi iudicium. & sedere ibi
am ut diuidicet om̃s gentes. quȩ
de circuitu ueniunt inbonã partẽ
incelligunt: Quos scilicet oe scĩ c̃t᷑
aei aduersarios congregant᷑ &¬
mittant falces suas. & maturã ho¬
tum messem demetant. et ueni¬
ant atq descendant. calcentq
torcularia qr᷑ sit uindennia: & in¬
antũ mufta exuberent. ut corcu¬
uria caꝑe ñ possint. Q ut sciremꝰ
ucia eoꝵ. haud dubium quin eos
ignificet qui contra dñ congre¬
gati sunt. Alii aũt consurgere gen¬
tes & camienire inuallẽ iosaphac.
&e sedere dñm ut om̃s iudicet nati¬
ones. ideo asser̃ ut parent se: & assu¬

Expanded text:
s in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu: emittite falces, quoniam adest vindemia. Introite et calcate, quia plenum est torcular, et redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Et haec juxta superiorem sensum interpretantur bifariam. Alii enim gentes ascendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini judicium, et sedere ibi Deum, ut dijudicet omnes gentes, quae de circuitu veniunt, in bonam partem intelligunt: quo scilicet et sancti contra Dei adversarios congregentur, et mittant falces suas, ut maturam hostium messem demetant, et veniant atque descendant, calcentque torcularia, quia adsit vindemia, et intantum musta exuberent, ut torcularia capere non possint. Et ut sciremus litia eorum, haud dubium quin eos significet, qui contra Dominum congregati sunt. Alii autem consurgere gentes, et convenire in vallem Josaphat, et sedere Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo asserunt, ut parent se et assu
Abbreviated transcription (Latin):
ctas. Nos aũt dicamus qđ &e susci¬
tauit dñs post aduentũ suum. &
cotidie suscitat. & suscitaturus est
eos: quos uariꝰ error eduxerat de
fimbus suis. Pulchreq suscicabo ait
qͣsi iacentes & corruentes. ut qͥ ia¬
cebant in heresi stent in eccłia: red¬
dens hereticis qđ fecerant: ut filios
eoꝵ & filias quos & in misticis &
in carnalib &erudierant. tradat
in manib filioꝵ iuda: in manibus
eoꝵ qui eccłiarum principes exti¬
ter̃. & instructi sunt armatura ap-¬
ostoli. &e habent scutũ &e lãceã ue¬
teris & noui instrum̃ti: ut cͧeꝑint
filios eoꝵ &e filias. uendant sabeis.
ce faciant eẽ captiuos. ut ꝓcul sinc
afinib suis: & ad meliora conuersi¬

Expanded text:
ctas. Nos autem dicamus, quod et suscictas. Nos autem dicamus, quod et suscitavit Dominus post adventum suum, et quotidie suscitat, et suscitaturus est eos, quos varius error eduxerat de finibus suis. Pulchreque suscitabo, ait, quasi jacentes et corruentes, ut qui jacebant in haeresi, stent in Ecclesia, reddens haereticis quod fecerant: Ut filios eorum et filias, quos et in mysticis et in carnalibus erudierant, tradat in manibus filiorum Juda, in manibus eorum, qui Ecclesiarum principes exstiterunt; et instructi sunt armatura Apostoli, et habent scutum et lanceam veteris et novi Instrumenti. Ut cum ceperint, filios eorum et filias vendant Sabaeis, et faciant esse captivos, ut procul sint a finibus suis: et ad meliora con
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut scͥptũ ẽ transtuler̃.lxx. cap¬
tiuicatẽ int̾p̃taci sunt: qđ meliꝰ cap¬
tiuos significat. Sabaim aũt gens
trans indiam dr̃: de qua fuit &
regina saba. quȩ uenit audire sa¬
as loquit᷑. & sabaim uiri excelsi
ad te transibunt. Unde &e thus ue¬
nire ꝑhibet᷑ dicente uirgilio: Cen¬
tumq sabeo cͥurȩ calent arȩ. licet
quidam sabeos arabas suspicent᷑. ꝓmi-¬
trunt gͦ sibi uidei inmo somnianc
qđ in ultimo tempore congregent᷑
a dño: &e reduncint᷑ in iherłm. Nec
nac felicitate concenti. ipsum dm̃ su-¬
is manib romanoꝵ filios &e filias as-¬
ser̃ traditurũ. ut uendant eos iudei
ñ ꝑsis & ethiopibus. & cȩteris natio¬
nib quȩ uicinȩ sunt. sed sabeis gen¬
ti longissime quia dñs loquutꝰ sit:
ce popłi sui ulciscat᷑ iniuriam. Hȩc
illi&e nr̃i iudaizantes. qui mille
annoꝵ regnum in iudeȩ sibi fini-¬
uictimarũ sanguinẽ. & filios ac
nepotes. & delicias incredibiles. &
portas geminarũ uarietate distin-¬

Expanded text:
ita ut scriptum est transtulerunt, LXX captivitatem interpretati sunt, quod melius captivos significat. Sabaim autem gens trans Indiam dicitur, de qua fuit et regina Saba, quae venit sapientiaas loquitur: Et Sabaim viri excelsi ad te transibunt . Unde et thus venire perhibetur, dicente Virgilio : . . . Centumque Sabaeo Thure calent arae: licet quidam Sabaeos, Arabes suspicentur. Promittunt ergo sibi Judaei, immo somniant, quod in ultimo tempore congregentur a Domino, et reducantur in Jerusalem. Nec hac felicitate contenti, ipsum Deum suis manibus Romanorum filios et filias asserunt traditurum, ut vendant eos Judaei, non Persis et Aethiopibus et caeteris nationibus quae vicinae sunt; sed Sabaeis, genti longissimae: quia Dominus locutus sit, et populi sui ulciscatur injuriam. Haec illi et nostri Judaizantes, qui mille annorum regnum in Judaeae sibi finibvictimarum sanguinem, et filios ac nepotes et delicias incredibiles, et portas gemmarum 211 varietate distin
Abbreviated transcription (Latin):
lielocit̃ & cito restituet eis dñs qđ
merent᷑. quia ꝑsecuti sunt eũ: &
argentũ illiꝰ & aurũ. ꝑ loquia ui¬
delicet scripturarũ. & ñ uata. id¬
pulchrũ fuit suis errorib manci¬
parunt. Hereticus quoscũq dece¬
perit. & sua fecerit ad orare simu¬
lachra. filios iuida &e filios iherłm
uendit grecis siue gentilib: & eos
dexp̃ianis ethnicos facitiut ext̃¬
minec de finib suis in quib inxͦ
nidea & ueritatis confessione. s in
gentium errore uersent᷑. Quȩ omĩa
& ad diem iudicii referre possumꝰ
ñ discrepante uindicta: licet in tẽ¬
pore a suꝑiorib discrepare uideacͣ.
gallea in hebraico scͥptum ẽ. gali¬
chus t̃minos transtulit Eẽnac̃. aũt
id est tumulos arenarũ. referamus
ad lictora palestine. ñ ad galileam
philistum. quȩ omino nulla ẽ. Eice
ego suscitabo eos mͦ loco in quo
uendistis eosoe conuertam recri-¬
butionẽ ur̃am in caput ur̃m: &

Expanded text:
Velociter et cito restituet eis Dominus quod Velociter et cito restituet eis Dominus quod merentur, quia persecuti sunt eum. Et argentum illius et aurum, eloquia videlicet Scripturarulesia fuit, suis erroribus manciparunt. Haereticus quoscumque deceperit, et sua fecerit adorare simulacra, filios Juda et filios Jerusalem vendit Graecis, sive gentilibus, et eos de Christianis ethnicos facit: ut exterminet de finibus suis, in quibus in Christo Judaea, et veritatis confessione, sed in gentium errore versentur. Quae omnia et ad diem judicii referre possumus, non discrepante vindicta: licet in tempore a superioribus discrepare videantur. Pro Galilaea in Hebraeo scriptum est, GALIchus Terminos transtulit: Θῖνας autem, id est, Tumulos Arenarum, referamus ad littora Palaestinae, non ad Galilaeam Philistiim, quae omnino nulla est. Ecce ego suscitabo eos de loco, in quo vendidistis eos, et convertam retribut