comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na tabernacula. Hoc ergo
fr̃es necessarium est omnib
nobis. ut in bonis oꝑib ne¬
mo sit segnis. nemo sit steri¬
lis: nemo p̃sentiũ delectati¬
one. futura contemnat: ne¬
mo eterna despiciens. sola tẽ¬
poralia ꝑuersus aspiciat: ne¬
mo spiritalibus corporalia
preferat: nemo terrena cele¬
stibus ante ponat. Thesaurũ
nr̃m fr̃es in celis ponamus:
ut etiam cor nr̃m incelis ha¬
bere possimus. Necesse est e¬
nim. ut quo precesserit di¬
lectionis thesaurus: illuc eti¬
am. cogitationis sequatur
affectus. Ideo ueritas ait. ubi
enim est thesaurus tuus:
ibi et cor tuum erit. Ut ergo
in celis thesaurizemꝰ: celestia
diligamus. Mis nosse ubi
thesaurizas:Accende quod
amas.Uis nosse quod amas:
Attende quid cogitas. Ita fi¬
et ut thesaurum tuum ex
tuo amore cognoscas: et
amorem tuum indicio tue
cogitationis intelligas.

Expanded text:
na tabernacula . 8. Hoc ergo, na tabernacula . 8. Hoc ergo, fratres, necessarium est omnibus nobis, ut in bonis operibus nemo sit segnis, nemo sit sterilis, nemo praesentium dilectione futura contemnat, nemo aeterna despiciens, sola temporalia perversus aspiciat; nemo spiritalibus corporalia praeferat, nemo terrena coelestibus anteponat. Thesaurum nostrum, fratres, in coelis ponamus, ut etiam cor nostrum in coelis habere possimus. Necesse est enim ut quo praecesserit dilectionis thesaurus, illuc etiam cogitationis sequatur affectus. Ideo Veritas ait: Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum erit . Ut ergo in coelis thesaurizemus, coelestia diligamus. Vis nosse ubi thesaurizas? attende quid amas. Vis nosse quid amas? attende quid cogitas. Ita fiet ut thesaurum tuum ex tuo amore cognoscas, et amorem tuum indicium tuae cogitationis intelligas.
Abbreviated transcription (Latin):
ui tantam uirtutem
accepit a dño. ut omila
que in mundo sunt cȩ lestis
regni amore conteninat: qͥ
habet uendat. et egenis ex¬
pendat. Qui uͦ tante uirtu¬
us nondum est: de his que
habct. in quantũ habet ele¬
mosinam faciat. Tantũ oꝑet᷑
bona uoluntas: quantũ sup¬
pecit facultas. ꝑfectus possi¬
deat pͥmum uirtutis locum:
imꝑfectus saltem ꝑueniat
ad scđm. Efficiatur ille gło¬
se indigus: sit iste laudabi¬
liter largus. Sit ille sancte
pauꝑtatis ardentissimꝰ ama¬
tor: sit iste scorum pauꝑum
pussimus consolator. Habcat
iste apud dm̃ patronos pau¬
ꝑes: quos ille se gaudet uir¬
cutis habere consortes. Sit
ille talis. qui cum deo iudica¬
turus ledeat: sit iste talis qͥ
ad dexteram iudicandus as¬
sistat. Sit ille talis. qui eterna
tabernacula ꝑpetuo iure pos¬
sideat: sit iste talis quẽ illa
recipiant. Ammonet enĩ nos
dñs dicens. facite uobis ami¬
cos de mammona iniquita¬
as: qui uos recipiant in eter¬

Expanded text:
Qui ergo tantam virtutem Qui ergo tantam virtutem accipit a Domino ut omnia quae in mundo sunt coelestis regni amore contemnat, quae habet vendat, et egenis expendat. Qui vero tantae virtutis nondum est, de his quae habet, in quantum habet, eleemosynam faciat. Tantum operetur bona voluntas quantum suppetit facultas. Perfectus possideat primum virtutis locum, imperfectus saltem perveniat ad secundum. Efficiatur ille gloriose dignus, sit iste laudabiliter largus. Sit ille sanctae paupertatis ardentissimus amator, sit iste sanctorum pauperum piissimus consolator. Habeat iste apud Deum patronos pauperes, quos ille se gaudet virtutis habere consortes. Sit iste talis qui cum Domino judicaturus sedeat; sit ille talis qui ad dexteram judicandus assistat. Sit ille talis qui aeterna tabernacula perpetuo jure possideat; sit iste talis quem ille recipiat. Admonet enim nos Dominus dicens: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, qui vos recipiant in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
pauci possunt: multi ũ pos¬
sunt. Nunqͥd quia paucis
donat᷑ ista ꝑfectio: ꝓpterea
debent ẽẽ pessimi. quicunꝙ
in bono ñdum possunt esse
ꝑfecti: Nunquid ꝓpterea
xp̃ianus debet uicio rapaci¬
tatis insistere: quia forte ñ¬
dum potest om̃s res suas pau¬
ꝑibus erogare: Aut ideo de¬
bet aliena concupiscere: qͥa
ꝓpria nec dum potest omĩo¬
contemnere: Absit hoc fr̃es
ab omnibus xp̃ianis: auer¬
tat hoc deus a fidelibus siis.
Apłs enim ueraciter dicit: qͥa
neq auari. neq rapaces. reg¬
num dei possidebunt. Mam¬
festum est autem. quia omms
qui a regno dei alienabitur:
in eterno igne cum diabolo
eiusq angelis damnabitur.
Promde dilectissimi si ñ om̃s
possunt implere quod dñs
ait. uendite que possidetis:
possibile. si adsit bona uolun¬
tas: omnib facile. si non ob¬
sistat dura cupiditas: omnib
salubre. si ferueat caritas:
Cunctis ergo debet esse cõmu¬
ne: ut omnibus donetur e¬
terna felicitas.

Expanded text:
pauci possunt, multi non pospauci possunt, multi non possunt. Nunquid quia paucis donatur ista perfectio, propterea debent esse pessimi quicunque in bono nondum possunt esse perfecti? Nunquid propterea Christianus debet vitio rapacitatis insistere, quia forte nondum potest omnes res suas pauperibus erogare? Aut ideo debet aliena concupiscere, quia propria necdum potest omcontemnere? Absit hoc, fratres, ab omnibus Christianis; avertat hoc Deus a fidelibus suis. Apostolus enim veraciter dicit quia neque avari, neque rapaces, regnum Dei possidebunt . Manifestum est autem quia omnes quia a regno Dei 549 alienabuntur, in aeterno igne cum diabolo ejusque angelis damnabuntur. 7. Proinde, dilectissimi, si non omnes possunt implere quod Dominus ait, Vendite quae possidetis ,possibile, si adsit bona voluntas; omnibus facile, si non adsit dira cupiditas; omnibus salubre, si ferveat caritas: cunctis ergo debet esse commune ut omnibus donetur aeterna felicitas.
Abbreviated transcription (Latin):
Multum metuenda est nob̃
frẽs. illa sententia comminan¬
tis. qua dicit᷑. Omnis arbor
que ñ facit fructum bonumr:
extidetur et in ignem mitte¬
tur. Quod si sterilitas in ignẽ
mittitur: rapacitas quid me¬
retur. Aut quid recipiet. qͥ
alienum tulerit: si semꝑ ar¬
debit qui de suo ñ dederit:
Et si iudicium sine miscłia.
erit illi qui non fecit miscd̃iã:
quale iudicium erit illi qui
fecerit et rapinam: Timeam
ergo fr̃es: timeamꝰ actus nr̃os.
Obediens xp̃o. uendat que
possidet. et elemosinã det: ut
de terra cor ad celum leuet:
ut auariciam calcet: ut ad
ꝑfectionis culmen tota intis
intentione festinet: ut ñ sit
sollicitus que sunt mundi.
sed que sunt dm̃÷ ut mun¬
dum sibi crucifixum habeat.
seꝙ mundo crucifixum ex¬
hibeat: ut sit omnino pauꝑ
in seculo. et diues in xp̃o.¬
uendendarũ rerũ sua¬
rum. messe uirtutem. Unus¬
quisq enim ꝓprium habet
sic. alius autem sic. Ecce hoc
tam magnũ bonũ implere

Expanded text:
Multum metuenda nobis est, Multum metuenda nobis est, fratres, illa sententia comminantis, qua dicitur: Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur . Quod si sterilitas in ignem mittitur, rapacitas quid meretur? Aut quid recipiet qui alienum tulerit, si semper ardebit qui de suo non dederit? Et si judicium sine misericordia erit illi qui non fecit misericordiam , quale judicium erit illi qui fecerit et rapinam? Timeamus ergo, fratres, timeamus actus nostros. Obediens Christo vendat quae possidet et eleemosynam det, ut de terra cor ad coelum levet, ut avaritiam calcet, ut ad perfectionis culmen tota mentis intentione festinet, ut non sit sollicitus quae sunt mundi, sed quae sunt Domini ; ut mundum sibi crucifixum habeat, seque mundo crucifixum exhibeat; ut sit omnino pauper in saeculo et dives in vendendarum rerum suarum inesse virtutem. Unusquisque enim proprium habet o, alius autem sic . Ecce hoc tam magnum bonum implere
Abbreviated transcription (Latin):
gnũ bonũ est fres
gruũ. ualdeqꝙ cõ¬
modum. et maxime xp̃ianis
omnibus appetendum ÷ ut u¬
nusquisq deficere non delec¬
tetur in peius: sed om̃s ꝓfice¬
re studeamꝰ in melius. Arboreᷤ
sumꝰ fr̃es km̃. in agro dñco
constituti: ds autem ñr est
agricola. Ille nos compluit:
ille colit. Ipse fecunditatem
donat: ipse fruccificandi gra¬
tiam subministrat. Pluuia
dei: est sermo sc̃e p̃dicationis.
Cultura dei: est infusio gr̃e
spiritalis. Ds̃ igitur. p̃cepto
nos compluit: adiutorio colit.
Dum compluit. aufert a nob̃
ignorantiẽ siccitatem: dũ co¬
lit beneinuendi condonat
ubertatem. Dum cõplint ter¬
ram nr̃i cordis irrigat: dum
uͦ colit. de ipsa terra spinas et
tribulos mundane cupiditatiᷤ
cextirpat:
ebemus fecundari
celestibus pluis: debe¬
mus itaq congrua fructifica¬
tione. manibus suꝑni respon¬
dere cultoris. Et si non possus
omnes arbores equales fructꝰ
afferre: nulla tam̃ debet in
agro dñico sterilis ꝑmanere.

Expanded text:
gnum bonum est, fratres gruum, valde commodum, et maxime Christianis omnibus appetendum, ut unusquisque deficere non delectetur in pejus, sed omnes proficere studeamus in melius. 4. Arbores sumus, fratres, in agro dominico constitutae. Deus est autem noster agricola: ille nos compluit, ille colit, ipse fecunditatem donat, ipse fructificandi gratiam subministrat. Pluvia Dei est sermo sanctae praedicationis, cultura Dei est infusio gratiae spiritalis. Deus igitur praecepto nos compluit, adjutorio colit. Dum compluit, aufert a nobis ignorantiae siccitatem; dum colit, bene vivendi condonat ubertatem; dum pluit, terram nostri cordis irrigat; dum vero colit, de ipsa terra spinas et tribulos mundanae cupiditatis exstirpat. taque fecundari coelestibus pluviis, debemus congrua fructificatione manibus superni respondere cultoris. Et si non possunt omnes arbores aequales fructus afferre, nulla tamen debet in agro dominico sterilis permanere. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
rant ⁊ demonib imꝑant: uir¬
tutibus choruscant. Presen¬
tia despiciunt : eternam pa¬
triam cum uoce moribus p̃
dicant: eam etiam moriendo
diligunt: atq ad illam ꝑ dor¬
menta ꝑtingunt. Occidi pos¬
sunt: et flecti nequeunt. Hi¬
mis ergo confortatus est. pͥn¬
cipatus corum. iiii¬
N ipsa passione. qua scĩ ceci¬
derunt in mortem carnis:
uidete quantũ fuerit culĩ
mentis. Unde hoc. nsi qͥa
confortatus est pͥncipatus
corum: Sed si magni. forsitan
pauci sunt. Subiunxit. Oinu¬
merabo eos et suꝑ harenam
inultiplicabuntur. Totũ mun¬
dum fr̃es aspicite: martyri¬
bus plenus est. Iam pene tot
qui uideamus ñ sumus: qͦt
ueritatis testes habemꝰ. Deo gͦ
numerabiles. nobis suꝑ hare¬
nam multiplicati sunt: qͥa
quanti sint a nobis compre¬
hendi non possunt. Sed qͥs¬
quis ad hanc ꝑuenit dignita¬
tem. ut amicus uocetur dei:
sese in se conspiciat: doua au¬
tem que ꝑcepit suꝑ se ñ suis

Expanded text:
rant, daemonibus imperant, virrant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant, praesentia despiciunt, aeternam patriam dicant, eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt, occidi possunt, et flecti nequeunt. Nimis ergo confortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione qua ceciderunt in mortem carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum? Sed sic magni forsitan pauci sunt. Ideo subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur. Totum mundum, fratres, aspicite, martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus, quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles, nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit super se: nihil suis
Abbreviated transcription (Latin):
a patre suo. que nota fieri uo¬
luit seruis sins ut eos efficeret
amicos suos. insi gaudia inter¬
ne caritatis: nisi illa festa su¬
pue patrie. que nr̃is cotidie
mentibus. ꝑ aspirationẽ sui a¬
moris imprunit: Dum enim
iudita suꝑna celestia amainꝰ:
anata iam nouimus: quia a¬
nor ipse noticia est:¬
uis nota fecerat: quia
a terrenis desideriis immuta¬
ti. amoris summi facibus ar¬
debant. Istos uero amicos dei
aspexerat ꝓpheta: cum dice¬
bat. Michi autem nimis ho¬
norificati sunt. amici tui deus.
Amicus enim: quasi animi
custos uocatur. Quia igitur
psalimsta prospexit electos di
a mundi huius amore separa¬
tos. custodire in mandatis ce¬
lestibus uoluntatem dei: mi¬
ratus est amicos dei. dicens:
Michi autem. nimis honori¬
ficati sunt amici dui deus. Et
tanquã si ab eo ꝓtinus causas
honoris tanti. nobis insinua¬
ri quereremꝰ: ilico adiunxit.
Mimis confortatus est princi¬
patus eorum. Ecce electi dei.
carnem domant: sp̃m robo¬

Expanded text:
suo, quae nota fieri veluit servis suis, ut eos efficeret amicos suos, nisi gaudia internae charitatis, nisi illa festa supernae patriae, quae nostris quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit? Dum enim audita supercoelestia amamus, amata jam novimus, quia amor ipse notitia esteis nota fecerat, qui, a terrenis desideriis immutati, amoris summi facibus ardebant. Istos vero amicos Dei aspexerat Propheta, cum dicebat; Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus . Amicus enim quasi animi custos vocatur. Quia ergo Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatos custodire in mandatis coelestibus voluntatem Dei, miratus est amicos Dei, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris tanti nobis insinuari quaereremus, illico adjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum . Ecce electi Dei carnem domant, spiritum robo
Abbreviated transcription (Latin):
mici mei estis. O quanta est
miscdia conditoris nr̃i. Serui
digni non fuimus: et amiciuo¬
camur. Quanta est dignitas
hominum: esse amicos dei.Se
audistis głam dignitatis: audi¬
te et laborem certaminis. Sife¬
ceritis. que ego precipio uobis.
Amici inei estis: si ea que preci
pio facitis. Ac si aꝑte dicat. Gal¬
detis de culmine: pensate qui¬
bus laboribus uenitur ad cul¬
men. Certe dum filii zebedei
interuemente matre quererti.
ut unus a dextris dei et aliul
a sumstris sedere debuissent:
audierunt. Potestis bibert sa¬
licem. quem ego bibiturusll.
Iam locum celfitudinis quese¬
bant: ad uiara illos uerial
reuocat. ꝑ quam ad celsitudi¬
nem uenirent. Ac si dicatur. Iã
uos locus delectat celsitudinis:
sed prius uia exerccat laboris.
tatem. Si mens ur̃a appecit qͦd
demul cet: prius bibite quod
dolet. Sic sic. ꝑ amarum pocu¬
lum confectionis: ꝑuenitur
ad gaudium salutis i:¬

Expanded text:
mici mei estis. O quanta est misericordia conditoris nostri. Servi digni non sumus, et amici vocamur. Quanta est dignitas hominum esse amicos Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, audite et laborem certaminis. Si feceritis quae ego praecipio vobis. Amici mei estis, si ea quae praecipio vobis facitis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus pervenitur ad culmen. Certe interveniente matre quaererent, ut unus a dextris Dei, et alius a sinistris sedere debuissent, audierunt: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? Jam locum celsitudinis quaerebant, ad viam illos Veritas revocat, per quam ad celsitudinem venirent; ac si dicatur: Jam vos locus delectat celsitudinis, sed prius via exerceat laboris; tatem. Si mens vestra appetit quod demulcet, prius bibite quod dolet: sic per amarum poculum confectionis pervenitur ad gaudium salutis
Abbreviated transcription (Latin):
lus. castitatis exemplum: pe¬
nitentie uia. peccatorum ueni¬
a: fidei disciplina. Iohannes
maior homine. par angelis:
legis summa. euangelii sacio:
ditur adultere: addicitur sal¬
tatrici. Merito ergo consusa

Expanded text:
castitatis exemplum, poenitentiae via, peccatorum venia, fidei disciplina; Joannes major homine, par angelis, legis summa, Evangelii sanctioditur adulterae, addicitur saltatrici. Merito ergo concus
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i. Hodie nob̃
iohannis uirtus.
herodis feritas
cum refertur. cõ¬
fusa sunt uiscera: corda tre¬
muerunt : caligauit uisus:¬
hebuit intellectus: aufugi
auditus. Aut quid constat in
sensibus humanis: quando ꝑ¬
dit uirtutum magnitudinẽ.
criminũ magnitudo: Hero¬
des inquit teniit iohannen
magisteriũ uite: sc̃itatis for

Expanded text:
e. Hodie nobis Joannis virtus, Herodis feritas dum refertur, concussa sunt viscera, corda tremuerunt, caligavit visus, intellectus hebuit, aufugit auditus. Aut quid constat in sensibus humanis, quando perdidit virtutum magnitudinem criminum magnitudo? Herodes, inquit, tenuit Joannem magisterium
Abbreviated transcription (Latin):
catum est ꝑtineat. Et respon¬
dens symon: dixit illi. Precey¬
tor: ꝑ totã noctem laborantes
nichil cepimꝰ: in uerbo autem
tuo laxabo rete. Nisi dñs edi¬
ficauerit domũ: in uanũ labe¬
rant qui edificant eam. Nisi do¬
minus cor illustrauerit audito¬
rũ: doctor in nocte laborat. Hi¬
si in uerbo gr̃e suꝑne. laxata
fuerint instrumenta disputa¬
tionũ: frustra uocis suȩ predi¬
cator iaculũ mituit: quia fides
popłorũ ñ sapientia uerbi com¬
positi. sed diuinȩ uocationis
munere preuenitur. Et cũ hoc
fecissent: concluserunt pisciũ
multitudinẽ copiosam. Rum¬
pebatur autẽ rete eorũ. Pre mul¬
titudine pisciũ. rete rumpeba¬
tur: quia nunc ad confessionẽ
fidei. etiam cũ electis reprobi
tanti intrant: qui ipsã quoq
eccłam heresib scindant. Rum¬
pitur autẽ rete. sed ñ labitur
piscis: quia suos dñs. etiã inter
psequentiũ scandala seruat.

Expanded text:
ondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus, in verbo autem tuo laxabo rete. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit, quia fides populorum, non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere praevenit. Et cum hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat.
Abbreviated transcription (Latin):
uis symonis. est eccla primiti¬
ua: de qua paulusait.Q ui
enim oꝑatus est petro in apo¬
stolatũ circuncisionis: oꝑatus
est & mͥ inter gentes. Bene una
dicta: qͥa multitudinis creden¬
tiũ erat cor unũ. & anima una
De qua docebat turbas: quia
de auctoritate eccłe. docet usq
hodie gentes. AI.¬
t cessauit autẽ loqur: di¬
xit ad symonem. Duem
altumr: & laxate retia ur̃a in cap¬
turam. Quod primo rogauit
symonẽ nauim a terra reducer
pusillum: significat uel tempe¬
rate utendum uerbo ad turbal.
ut nec terrena eis precipiantur.
nec sic a terrenis in ꝓfunda sa¬
cramentorũ recedatur. ut ea pe¬
nitus ñ intelligant: uel prius
in ꝓximis regionib gentibus
predicandũ: ut qdđ̃ dicitur itẽ
petro. duc in altũ. & la xate re¬

Expanded text:
vis Simonis est Ecclesia primitivis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque hodie gentes. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in protunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro
Abbreviated transcription (Latin):
cuncisionẽ & preputiũ figurañ.
Quas bene iħc uidisse ꝑhibet᷑:
quia in utroq popło nouit do¬
minus qui sunt eius: eorũq
cor a fluctib scli hinus. ad futu¬
re uite tranquillitatẽ. quasi ad
soliditatem littoris. uidendo.
hoc est misericorditer uisitan¬
do prouehit
iscatores autem des Al.¬
cenderant: & lauabant
retia. Piscatores sunt eccłe do¬
ctores: qui nos rete fidei cõpre¬
hensos. & de ꝓfundo ad lum¬
eleuatos: quasi pisces littori. sic
terrȩ uiuentiũ aduehunt. Qua¬
si enĩ quedã retia piscantium
sunt. complexe predicantiũ
dictiones: que eos quos ceꝑint
in fide. ñ amittant. Unde et
retia quasi retinentia sunt uo¬
cata. S hec retia mͦ laxantur
in capturã: mͦ lota plicantur:
quia ñ omne tempus ẽ habile
doctrinȩ⁊sed nunc exerenda¬
est lingua doctoris: nunc sui¬
met cura gerenda.Ascendens
autẽ in unam nauĩ quȩ erat
symonis: rogauit eũ a terra re¬
ducere pusillũ. Et sedens: do¬
cebat de nauicula turbas. Na¬

Expanded text:
figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris vihoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctoris, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Na
Abbreviated transcription (Latin):
secus mare Itat. postqͣm uite
labentis mortalitatẽ deuinceis.
in ea qua passus ẽ carne. stabi¬
litatem ꝑpetuȩ quietis adiit.
Turbarum conuentus ad eũ.
gentiũ in fide concurrentium
typus est: de quibus ysalas.
Et fluent inquit ad eũ omnes
gentes: & ibunt popłi multi
& dicent. Uenite ascendamꝰ ad
montẽ dñi. Et uidit duas na

Expanded text:
. Postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne, stabilitatem perpetuae quietis adiit, turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gentes, exibunt populi multi et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat in futuro: Sensus igit᷑ iste ẽ.
Qui carnalia ꝓsaluatore dimiserit.
spiritalia recipiet: que comꝑatione
t merito sui. ita erunt quasi paruo
numero centenarius numerus cõpa-¬
returz. Unde dicit et apl̃s: qͥ unam
tantum domum. et unius ꝓuincie
paruos agros dimiserat: Quasi nichil
habentes: et omnia possidentes:¬

Expanded text:
cipiat in futuro. Sensus ergo iste est: cipiat in futuro. Sensus ergo iste est: Qui carnalia pro Salvatore dimiserit, spiritualia recipiet: quae comparatione et merito sui ita erunt, quasi si parvo numero centenarius numerus comparetur. Unde dicit et Apostolus, qui unam tantum domum, et unius provinciae parvos agros dimiserat: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes
Abbreviated transcription (Latin):
aut sorores. aut patrem. aut ma¬
trem. aut uxorem. aut filios. aut
a gros ꝓpter nomen meũ: centupl
accipiet. et uitam eternã possidebit:
Multi autẽ erunt primi nouissimi:
it nouissimi primi: Locus iste cum
lla sententia congͣit: in qua salua¬
tor loquitur: Hon ueni pacem mit¬
tere.s gladium. Ueni enim seꝑare
hominem a patre suo. et matrema
filia. et nurum a socru: et iimici
iominis domestici enis:x.
ui ꝓpter fidem xp̃i. et predica¬
tionem euangelii. omnes af¬
sectus contempserint. atq diuitias
et seculi uoluptates: isti centuplum
accipient et uitam eternã posside¬
bunt: Ex occasione huius sententie.
quidam introducunt mille annos
post resurrectionem: dicentes nob̃
tunc centuplum omnium rerũ qͣs
dimisimus. et uitam eternam ẽe recd¬
denclam: non intelligentes quod si ĩ
eteris digna sit repmissio. in uxori
bus appareat turpitudo: ut is qui
unam ꝓ domino dimiserit. centũ re¬

Expanded text:
aut sorores, aut patrem, aut maaut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filiosmen meum, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. Multi autem erunt primi novissimi et novissimi primi. Locus iste cum illa sententia congruit in qua Salvator loquitur, non veni pacem mittere, sed gladium, veni quippe separare hominem a patre suo et matrem a filia, et nurum a socru, et inimici hominis domestici ejus. Qui ergo propter fidem Christi et praedicationem Evangelii omnes affectus contempserint, atque divitias et saeculi voluptates, isti centuplum recipient et vitam aeternam possidebunt. Ex occasione hujus sententiae quidam introducunt mille annos post resurrectionem dicentes, nobis tunc centuplum omnium rerum quas dimisimus et vitam aeternam esse reddendam, non intelligentes quod si in caeteris digna sit repbus appareat turpitudo; ut qui unam pro Domino dimiserit, et centum re
Abbreviated transcription (Latin):
Randis fiducia: Detrus pisca¬
tor erat: cliues non fuerat: ci¬
bos manu et arte querebat: ettam̃
loquitur confidenter. reliquimus
omna. Omnia enim relinquit:
qui uoluntatem habencdi deserit.
Et quia non sufficit tantũ relinq̃n
iungit quodd ꝑfectum est: et secuti.
sumus te. Fecimus quod iussisti. Ot
igitur nobis dabis premii: Thesus¬
autem. dixit illis: Amen dico nobit¬
ratione cum seclerit filius hominis i
sede maiestatis sue. sedebitis et uos
suꝑ sedes duodecim: iudicantes duo¬
decim tribus israel. Non dixit qui
reliquistis omnia: hoc enu et socte¬
tes fecit philosophus. et multi alii
diuitias contempserunt: sed qͥ secu¬
ti estis me. quocl ꝓprie apostoloꝵ est
atq credentium .A.
IN regeneratione cum sederit filus
hominis in sede maiestatis sue. qͣde¬
Iet mortui de corruptione resurgs
incorrupti: sedebitis et uos in solis
iudicantium. condeminantes duode¬
cim tribus isrł: quia uob̾ credemib
illi credere noluerunt: Et oñis
qui reliquerit domum uel fratis

Expanded text:
randis fiducia! Petrus piscator erat, dives non fuerat, cibos manu et arte quaerebat, et tamen loquitur confidenter, reliquimus omnia. Omnia enim relinquit, qui voluntatem habendi deserit. Et quia non sufficit tantum dimittere, jungit quod perfectum est: Et secuti sumus te. Fecimus quod jussisti, quid igitur nobis dabis praemii? Qui dixit eis: Amen dico vobiFilius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim judicantes duodecim tribus Israel. Non dixit, qui reliquistis omnia, hoc enim et Socrates fecit philosophus, et multi alii divitias contempserunt; sed qui secuti estis me, quod proprie apostolorum est atque credentium; in regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, qex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes duodecim tribus Israel: quia vobis credentibus, illi credere noluerunt. Et omnis qui reliquerit domum, vel fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
reretur. Diues qui indu¬
ebatur purpura & byso. se pul¬
tus est in inferno: in sinum uͦ
abrahe lazarus ab angłis du¬
ctus est. Quid abrahe sinus.
nisi secretã requiem significat
patris: De qua ueritas dicit.
Multi uenient ab oriente et oe¬
cidente: & recumbent cũ abra¬
ham & ysaac. & iacob in regno
celorũ. Filii autẽ regni: eicien¬
tur in tenebras exteriores. Qui
regni filius uocatur. Qͥ de lon¬
ginquo ad uidendũ lazarum
oculos leuat: quia dum ꝑ dam¬
nationis suȩ supplicia infideles
in imo sunt. fideles quosq añ
diem extremi iudicii suꝑse in
requie attendunt: quorũ post
gaudia contemplari nullatenꝰ
possunt. Longe uͦ est. qͦd con¬
spiciunt: quia illuc ꝑ meritũ
ñ attingunt. In lingua autem
amplius ardere ostendit᷑: cum
dicit. Mitte lazarũ ut intin¬
guat extremũ digiti sui inapil
& refrigeret linguam meã qͥa
crucior in hac flamina. Infile¬
lis popłs uerba legis in ore reti
ostendit scire qͦd facere noluit.

Expanded text:
reretur: dives qui induebatur purpura et bysso, sepultus in inferno; in sinu vero Abrahae Lazarus ab angelis ductus est. Quid Abrahae sinus, nisi secretam requiem significat Patris? de qua Veritas: Multi, inquit, venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum; filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores . Quiregni filius vocatur. Qui de longinquo ad videndum Lazarum oculos levat, quia dum per damnationis suae supplicia infideles in imo sunt, fideles quosque ante diem extremi judicii super se in requie attendunt, quorum post gaudia contemplari nullatenus possunt. Longe vero est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attingunt. In lingua autem amplius ardere ostenditur, cum dicit: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, 1654 quia crucior in hac flamlis populus verba legis in ore tenuiostendit scire quod facere noluit.
Abbreviated transcription (Latin):
iob dñm auem uocat. Quia e¬
nim ascensionis eius mysteriũ.
iudeam ñ intelligere conspexit:
de infidelitate eꝰ sententiã ꝓtu¬
lit dicens. Semitã ignorauit auiˢ.

Expanded text:
inum avem vocat. Quia enim ascensionis ejus mysterium Judaeam non intelligere conspexit, de infidelitate ejus sententiam protulit, dicens: Semitam ignoravit avi
Abbreviated transcription (Latin):
it: et quodam p̃cipitio in sa-¬
xo elidens. eiꝰ crura confregit:
et hoc in opprobriũ facꝰti illiꝰ:
ut qui paulo ante uolare tẽp¬
tauerat. subito ambulare ñ
posset: & qui pennas assump¬
serat. plantas amitceret.S
ne forte hoc mirũ uideatur.
rit: hoc patientia petri fecit.
ꝑmisit enĩ illũ sublimius as¬
cendere. ut altius caderet:
uouuit eũ in excelsũ leuariad
conspectũ omr̃um: ut ruen¬
tem illũ ab excelso. oculi omĩ¬
um ꝑuiderent. Hec gͥ est
iiquitatis eladio: ut in altũ
se ferat. in fublime se erigat.
S scã oratio. omnẽ humiliat
suꝑbiam: uniuersã deicit

Expanded text:
it, et quodam praecipitio in saxo elidens ejus crura confregit; et hoc in opprobrium facti illius: ut qui paulo ante volare tentaverat, subito ambulare non posset; et qui pennas assumpserat, plantas amitteret. Sed ne forte hoc mirum videatur, rit, hoc patientia Petri fecit. Permisit enim illum sublimius ascendere, ut altius caderet: voluit eum in excelsum levari ad conspectum omnium, ut ruentem illum de excelso oculi omnium perviderent. Haec igitur est iniquitatis elatio, ut in altum se ferat, in sublime se erigat: sed sancta oratio omnem humiliat superbiam, universam dejicit
Abbreviated transcription (Latin):
anõ pastorib apparens ange¬
lus ait. ecce eugłizo uob̃ gau¬
dium magnũ qđ erit omni
popło.quia natus ẽ uob ho¬
die saluator qui ẽ xp̃e dñs:¬
ita etiam angłs nasciturum
zacharie predicans ioħem.
et erit inquit gaudiũ tibi et
exultatio. & multi in natiui¬
tate eiꝰ gaudebunt: erit enim
magnus coram dño. Al.
ure gͥ natiuitas dñi & ioħis.
festa deuotione celebratur:
s in illiꝰ tanquã in xpĩ dñi:
tanquã in saluatoris mundi:
tanquã in filii d̃ omĩpoten¬
tif: tanqͣm in solis iusticie na¬
tiuitate. om̃i popło gaudiũ
euangłizatur: in huiꝰ autẽ
tanquã in p̃cursoris dntm
serui di eximir: in lucernȩ ar¬
dentis et lucentis exortu. mul
Iste. magnꝰ coram dnõ esse
narratur: de illo ꝓpħa te¬
statur. Q m̃ magnus dñs
et laudabilis nimis: et mag¬
nitudinis eiꝰ non est finis.
Iste peccatorũ consortia decli
peccatores conuersatus. pec

Expanded text:
Domino pastoribus apparens angeDomino pastoribus apparens angelus ait: Ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salvator, qui est ita etiam angelus nasciturum Zachariae praedicans Joannem, Et erit, inquit, gaudium tibi et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Erit enim magnus coram Domino. Jurefesta devotione celebratur, sed in illius tanquam in Christi Domini, tanquam in Salvatoris mundi, tanquam in Filii Dei omnipotentis, tanquam in solis justitiae nativitate, omni populo gaudium evangelizatur. In hujus autem tanquam in praecursoris Domini, in servi Dei eximii, in lucernae ardentis et lucentis exortu multiIste magnus coram Domino esse narratur: de illo Propheta testatur: Quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non erit finis . Iste, peccatorum consortia declinpeccatores conversatus pec
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ sublimitate refulget:
qͥa nimirũ decebat. ut ille
quo maior inter natos muli¬
erum nemo surrexit. maiore
preceteris scĩs. in ipso mox
tu uirtutũ iubare claresceret.
Senes ac diu infecundi paren¬
tes. dono nobilissimȩ prolis
exultant: ipsi patri quem in¬
credulitas mutũ reddiderat.
ad salutandũ noue preconẽ
grẽ. os et lingua reserat᷑. Nec
solum facultas dm̃ benedicen¬
di resticiitur: s de eo etiã pro¬
phecandi uirtus augetur.
xcitati fama facti om̃s
uicini. admiratione ac
metu ꝑcelluntur: omĩum qͥ
audiere circunquaq. ad ad¬
uentũ noui ꝓph̾e corda p̃pa¬
rintur. Unde merito scã eccła
porbẽ. que tot beatoꝵ marty¬
rum uictorias. quib ingressũ
regni cȩlestis meruere frequen¬
tat: huiꝰ tantũmͦꝰ post dñm̃
etiam natiuitatis diem cele¬
brare consueuit. Qͦ a nullate¬
nus sine ȩuglica auctoritate
in consuetudinẽ uenisse cre¬
iendũ est: s atcentiꝰ animo
recondendũ. quia sicut nato

Expanded text:
: quia nimirum decebat ut ille quo major inter natos mulierum nemo surrexit, majore prae caeteris sanctis in ipso mox ortu virtutum jubare claresceret. Senes ac diu infecundi parentes dono nobilissimae prolis exsultant, ipsi patri quem incredulitas mutum reddiderat, ad salutandum novae praeconem gratiae os et lingua reseratur. Nec solum facultas Deum benedicendi restituitur, sed de eo etiam prophetandi virtus augetur. Excitati fama facti omnes vicini admiratione ac metu percelluntur, omnium qui audiere, circumquaque ad adventum novi prophetae corda praeparantur. Unde merito sanctalesia, quae tot beatorum martyrum victorias, quibus ingressum regni coelestis meruere frequentat, hujus tantummodo post Dominum etiam nativitatis diem celebrare consuevit. Quod nullatenus sine evangelica auctoritate in consuetudinem venisse credendum est: sed attentius animo recondendum quia sicut nato
Abbreviated transcription (Latin):
Si te inquit ua contra uiolentũ.
& contra petentẽ. philargiria ce¬
cauerit: nunqͥd tua mente ui¬
ciata. uiciũ eiꝰ curare poteris:
aut ille solus qui miuriã fecit.
& ñ tu etiam qui ferre nescieba ᷤ
reus deputaberis: At si mitẽ te
tranquilliq pectoris. eiꝰ impro¬
bitas inuenerit: & ille ad peni¬
tentiam mouebitur. & tu pati
entie premio donaberis:quia
cecũ uidente oculo hoc ẽ corde
sereno. ducere curabas ad lum̃.¬

Expanded text:
Si te inquit ira contra violentum, Si te inquit ira contra violentum, et contra petentem philargyria, caecaverit, nunquid tua mente vitiata vitium ejus curare poteris? aut ille solus, qui injuriam fecit, et non tu etiam, qui ferre nesciebas, reus deputaberis? At si mitem te tranquillique pectoris ejus improbitas invenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu paentiae praemio donaberis, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno ducere curabas ad lum
Abbreviated transcription (Latin):
ut & ipsi rcipiant uos in ec̃na
tabernacula. Non enim pauꝑes
ipsi: sed xp̃c mercedẽ his qui
elemosinam fecere rediturꝰ ẽ.
Quam tamen in sinũ dare di¬
cuntur: quia ꝓmerende illius
occasionem dedere: cum uel
egentes misere uel improbe se¬
uientes. fortiorũ sunt & tolera¬
ti patientia. & beneficio susten¬
tatr: & ad ip̃sam aliquotiens
fidem. dulci gr̃a ꝓuocati. XI.¬
adem quippe mensura
qua mensi fueritis: reme¬
tietur uobis. Et apłs a elemo¬
sinam chorinthios hortans:
qui parce seminat. parce et
metet.Et qui seminat in bene¬
dictionibus: de benedictionib
et metet. Potest autem & de
omnib que mente. manu. lin¬
gua. gerimꝰ accipi: quia tu red¬
des singulis inquit scđm oꝑa
eorũ. Dicebat autẽ illis. & simi¬
litudinẽ. Nunqͥd potest cȩcus
cecũ ducere: Nonne ambo in
foueam cadunt: Sensus huiꝰ¬
sententie. pendet ex suꝑioribus:
ubi de danda elemosina. & in¬
iuria dimitcenda. precipitur.

Expanded text:
ut et ipsi recipiant vos in aeterna ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula . Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his, qui eleemosynam fecere redditurus est, quam tamen in sinum dare dicuntur, quia promerendae illius occasionem dedere, cum vel egentes misere, vel improbe saevientes, fortiorum sunt et tolerati patientia, et beneficentia sustentati, et ad ipsam aliquoties fidem dulci gratia provocat. Eadem quippe mensura, qua mensi fueritis, remetietur vobis. Et Apostolus ad eleemosynam Cqui parce seminat, parce et metet, et qui seminat in benedictionibus de benedictionibus et metet. Potest autem de omnibus, quae mente, manu, lingua, gerimus accipi, quia tu reddes singulis, inquit, secundum opera eorum. Dicebat autem illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere? nonne ambo in foveam cadent? Sensus hujsententiae pendet ex superioribus, ubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
at dñs & illuminet abscondita
tenebrarũ÷ & manifestabit eo¬
gitationes cordis. Sunt autem
quedã facta media que ignoa¬
mus quo animo fiant: que et
bono & malo fieri possc̃ de qͥb
temerariũẽ iudicare: maxime
ut condemnemꝰ. Horũ autẽ ue¬
niet tempus ut iudicentur: cũ
dñs illuminabit abscondita te¬
nebrarũ. & manifestabit cogi
tationes cordis. Duo sunt autẽ
in quib temerariũ iudiciũ ca¬
uere debemꝰ: cũ incertum ẽ quo
animo quidq factũ sit: uel cũ
incertũ est qualis futurus sit. qͥ
nunc uel malus uel bonꝰ apparet.
inittite: & dimitte¬
mini. Date: & dabit᷑ uobis.
Dimittere nos iniurias. dare be¬
neficia iubet: ut & nobis pecca¬
ta dimittantur. & uita detur
eterna. Qua sententia breui s
eximia: cuncta que latissime de
conuersando cum inimicis man¬
dauerat. comprehendendo con¬
ludit. Mensurã  bonã & confer¬
tam. & coagitatã. & suꝑeffluen¬
tem: dabunt in sinum ur̃m.
Huic simile est quod alibi dicit:

Expanded text:
at Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis . Sunt autem quaedam facta media, quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt, de quibus temerarium est judicare, maxime ut condemnemus. Horum autem veniet tempus ut judicentur, cum Dominus illuminabit abscondita tenebrarum, et manifesmanifestentur. Duo sunt autem, in quibus temerarium iudicium cauere debemus: cum incertum est, quo animo quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet.Dimittite et dimittemini, date et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit. Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Huic simile est, quod alibi dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
ex fructib eorũ cognoscetis eosa
de manifestis dictum ẽ que ñ
possunt bono animo fierr: si¬
cuti sunt stupra. uel blasphe¬
mie. uel furta. uel ebrietas. et
si qua sunt talia: de quib nob
iudicare permitcitur.
e genere ciborũ. quia pos¬
sunt bono animo & sim¬
plici corde. sine uicio concupis¬
centie. quicunq humani cibi
indifferenter sumi: prohibec
uescebantur. & uinũ bibebant.
ab eis qui se ab huiusmodiali¬
mentis temperabant. Qͥ man¬
ducat inquit: ñ manducantẽ
ñ spernat. Et qui ñ mandu¬
cat: manducatẽ non iudicet.

Expanded text:
Ex fructibus eorum cognoscetis eos, de manifestis dictum est quae non possunt bono animo fieri: sicuti sunt stupra, vel blasphemiae, vel furta, vel ebrietas, et si qua sunt talia, de quibus nobis judicare permittitur. De genere ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumi, prohibet vescebantur et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant: Qui manducat, inquit, non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet.
Abbreviated transcription (Latin):
enignus est ds̃ suꝑ ingra¬
tos &. malos: uł multiplici
scilicet sua miscd̃ia qua etiam
ium̃ta saluat. tẽporalia bona
largiendo: uel ad celestia do¬
na singulari grã. qua electos
solum glificat inspirando.
S siue hoc. siue illud. siue u¬
trunq intelligas: magna dei
bonitate fit. que nobis imitan¬
da precipitur. si filii di ẽẽ uo¬
lumus. Nolite iudicare: et ñ
iudicabimini. Nolite condem¬
nare: & ñ condemnabimini.
Hoc loco nichil aliud nob̃ pre¬
cipi existimo: nisi ut ea facta
que dubiũ est quo animo fi¬
ant. in meliorem partẽ inter

Expanded text:
nignus est Deus super ingratos et malos, vel multiplici scilicet, sua misericordia, qua etiam jumenta salvat, temporalia bona largiendo, vel ad coelestia dona singulari gratia, qua electos solum glorificat, inspirando. Sed sive hoc, sive illud, sive utrumque intelligas, magna Dei bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii Dei esse volumus. Nolite judicare, et non judicabimini; nolite condemnare et non condemnabimini. Hoc loco nihil aliud nobis praecipi existimo, nisi ut ea facta quae dubium est quo animo fiant, in meliorem
Abbreviated transcription (Latin):
simus: in illum credentes.
in illum sꝑantes. illum pre
omnibus et in omnibus dili¬
gentes. qui seipsum nobis et
alimentum prestat. ne defici¬
amus in uia: et premium
seruat. ut gaudeamus in pa
currentium uiatorum: ipse
sacietas et exultatio quiescen¬
tium beatorum. Ad ipsami¬
taꝙ tritici mensuram ꝑtinet
quod dominus ait. Mendite

Expanded text:
simus, in illum credentes, simus, in illum credentes, in illo sperantes, illum prae omnibus et in omnibus diligentes, qui seipsum nobis, et alimentum praestat ne deficiamus in via, et praemium servat ut gaudeamus in patcurrentium viatorum, ipse 548 satietas et exsultatio quiescentium beatorum. Ad ipsam itaque tritici mensuram pertinet quod Dominus ait: Vendite
Abbreviated transcription (Latin):
tet enim episcopum sine cri¬
mine esse: sicut dei dispensa¬
corem:
crui patrisfamilias sumꝰ:
dispensatores dñi sumus:
mensuram tritici quam uob̃
crogemꝰ accepimus. Que uero
sit ista m̃sura tritici si quera¬
mus: ipsam quoq nobis bea¬
tus patilus apłs ostendit di¬
cens. Unicinq. sicut d̾s̃ dici¬
sit mensuram fidei. Quam gͦ
mensuram tritici xp̃e nuncu¬
pat apsam fidei mensurã pau¬
lus appellat: ut agnoscamus.
non aliud esse spiritale triticũ.
quã xpianȩ fidei uenerabile
sacramentum. Huius tritici
mensuram. uobis fr̃es in no¬
mine domini damus: quoti¬
ens illuminati dono gr̃e spi¬
ritalis. scđm regulam uere
fidei disputamꝰ. Et eandem tͥ¬
tici mensuram. ꝑ dominicos
dispensatores accipitis: cum
cotidie ꝑ dei famulos. tierbũ
ueritatis auditis. De ipsa nunc
tritici mensura loquimur:
ex ipsa sicut ds̃ diuidit uniũ¬
si pascamur : inde alimenta
bone uite sumamꝰ. ut ad eter¬
nę uite premia ꝑuenire pos¬

Expanded text:
tet enim episcopum sine critet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem . Servi ergo patris familias sumus, dispensatores Domini sumus, mensuram tritici quam vobis erogemus accepimus. Quae vero sit ista mensura tritici si quaeramus, ipsam quoque nobis beatus Paulus apostolus ostendit dicens: Unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei . Quam ergo mensuram tritici Christus nuncupat, ipsam mensuram fidei Paulus appellat: ut agnoscamus non aliud esse spiritale triticum quam Christianae fidei venerabile sacramentum. Hujus tritici mensuram vobis in nomine Domini damus, quoties illuminati dono gratiae spiritalis, secundum regulam verae fidei disputamus; et eamdem tritici mensuram per dominicos dispensatores accipitis, cum quotidie per Dei famulos verbum veritatis auditis. De ipsa nunc ergo tritici mensura loquamur . Ex ipsa, sicut Deus dividit, universi pascamur, inde alimenta bonae vitae sumamus, ut ad aeternae vitae praemia pervenire pos
Abbreviated transcription (Latin):
omini familia ninurum
illa est quã ipse dñs de
manu mimici redemit: et suo
dominio mancipauit. Hec fa
milia sc̃a est eccłia catholica:
que ꝑ orbem terrȩ copiosa fer¬
tilitate diffunditur: et redem¬
ptam se p̃cioso sui dominisan¬
guine gloriatur: filius emm
hominis. sicut ipse arc. uenit
non ministrari sed ministra¬
re: et dare animam suam re¬
demptionem ꝓ multis. Ipse
est etiam pastor bonus: qui
animam suam posuit ꝓ oui¬
bus suis. Grex ergo bom pas¬
toris: ipsa est familia redem¬
ptoris. Dispensator uero quis
sit. quem oportet esse fidelem
pariter et prudentem. paul
nobis ostendit apls: qui as
se suisq sociis loquens ait Si
nos existimet homo ut muil¬
stros xp̃i: et dispensatores mꝰ¬
steriorum dei. Hic iam querit᷑
inter dispensatores: ut fidelis
tos existimet: neglectoq mi¬
litiȩ spiritalis officio. seruus
piger infideliter impruden¬
terq dormitet: ipse beatus
apłs episcopos quoq dispen¬
satores esse ostendens ait.Opor

Expanded text:
omini familia? Nimirum illa est quam ipse Dominus de manu inimici redemit, et suo dominio mancipavit. Haec autem familia sancta est Ecclesia catholica, quae per orbem terrae copiosa fertilitate diffunditur, et redemptam se pretioso sui Domini sanguine gloriatur. Filius enim hominis, sicut ipse ait, venit non ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . Ipse est etiam Pastor bonus qui animam suam posuit pro ovibus suis. Grex ergo boni Pastoris ipsa est familia Redemptoris. Dispensator vero quis sit, quem op, et prudentem, Paulus nobis ostendat apostolus, qui de se suisque sociis loquens ait: Sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei. Hic jam quaeritur inter dispensatores ut fidelis tos existimet neglectoque militiae spiritalis officio, servus piger infideliter imprudenterque dormitet, ipse beatus apostolus episcopus quoque dispensatores esse ost
Abbreviated transcription (Latin):
tiam reciolet. Hunc iudei.
philonis esse affirmant Q
proinde sapientia nomina¬
tur: quia in eo xp̃i aduenꝰ.
qui ẽ sapientia patris & pas¬
sio euidenter exprimitur.

Expanded text:
tiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: unus qui fecit.
que in cis sunt. quã multa
sunt: Quis ista numeret:
Quis horum multitudinẽ
cõgit: Quis hoc fecit: Us̃
omnia. Ecce bona ualde. Bo¬
na ualde que fecit : quanto
melior ille qui fecit: In illa¬
domo que susceꝑat dñm.
in duabus feminis erant¬
due uitȩ: ambe innocentes:
ambe laudabiles. Una labo¬
riosa: altera ociosa. Nulla
facinorosa: nulla desidiosa.
Ambe innocentes: ambe in
norosa: quam cauere debet
laboriosa. Nulla desidiosa:
quam cauere debet ociosa.
Erant ergo in illa domo.
iste due uitȩ: et ipse fons ui¬
te. In martha erat imago p̃¬
sentium: in maria fucuroꝵ.
Quod agebat marcha. ibi su¬
mus: quod agebat maria.
hoc sꝑamus.Hoc agamus be¬
ne. ut illud habcamus plene:¬

Expanded text:
sunt, unus est qui fecit. sunt, unus est qui fecit. quae in eis sunt, quam multa sunt! Quis ista enumeret? quis horum multitudinem cogitet? Quis haec fecit? Deus omnia. Ecce bona valde . Bona valde quae fecit: quanto melior ille qui fecit? domo, quae susceperat Dominum, in duabus feminis duae vitae, ambae innocentes, ambae laudabiles: una laboriosa, altera otiosa; nulla facinorosa, nulla desidiosa. Ambae innocentes, ambae, innorosa, quam cavere debet laboriosa; nulla desidiosa, quam cavere debet otiosa. Erant ergo in illa domo istae duae vitae, et ipse fons vitae. In Martha erat imago praesentium, in Maria futurorum. Quod agebat Martha, ibi sumus: quod agebat Maria, hoc speramus. Hoc agamus bene, ut illud habeamus plene
Abbreviated transcription (Latin):
modo recce marcha rep̃hen¬
debatur ÷ quȩ tanto hospite
letabatur: Hoc si uerum est.
dimittant homines ministra¬
re egentibus: eligant sibi par¬
dem meliorem quȩ non aufe¬
retur ab eis÷ uacent uerbo.
inhient doctrine dulcedini.
occupentur circa scientiam sa¬
lutarem: nichil eis cure sit.
si ꝑegrinus in uico sit. quis e¬
geat pane. quis indumento:
quis uisit andus. quis redimen¬
dus. quis sepeliendus: uacent
die. Si melior pars est. cur ñ
omnes hoc faciant: quando
ipsum dñm in hac causa pa¬
tronum habemus: Non enĩ
tronam tencamus cius senten¬
sed sicut dixit dñs ita est.
Quomͦ intelligis non est. Est
autem. quomodo intelligere
debes. Ecce aduerte. C irca
multa es occupata: quando
unum est necessarium. Ma¬
ria meliorem pardem elegit:
non cu malam: sed ista me¬
liorem. Sec unde meliorem:
Quia tu curta multa: illa cir¬
ca unum. Preponitur uinũ
multis. Non enim a multis
unum: sed multa ab uno:
ulta sunt que facta xii¬

Expanded text:
omodo recte reprehenomodo recte reprehendebatur, quae tanto hospite laetabatur? Hoc si verum est, dimittant homines quod ministrant egentibus; eligant sibi partem meliorem, quae non auferetur ab eis; vacent verbo, inhient doctrinae dulcedini; occupentur circa scientiam salutarem; nihil eis curae sit, quis peregrinus in vico sit, quis egeat pane, quis indumento, quis visitandus, quis redimendus, quis sepeliendus: vacent tiae. Si melior pars est, cur non omnes hoc faciunt, quando ipsum Dominum in hac causa patronum habemus? Non enim tronam teneamus ejus sentensed sicut dixit Dominus, ita est. Quomodo intelligis, non est: est autem quomodo intelligere debes. Ecce adverte: Circa multa es occupata, quando unum est necessarium. Maria meliorem partem elegit. Non tu malam: sed illa meliorem. Sed unde meliorem? Quia tu circa multa, illa circa unum. Praeponitur unum multis. Non enim a multis unum, sed multa ab uno. Multa sunt quae facta