comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ uidetur imuitile. Nam de multoꝵ iã correcti¬
one gaudemus. qͥ tam ueracit̾ unitatẽ catholicã
tenent atq defendunt. & a pͥstino errore se lib̾atos
ẽẽ letantur. ut eos cũ magna gͣculatione miremͣ:
Qͥ tam̃ nescio qua ui consuctudinis nullo modo
mutari in melius cogitarent. nͥ hoc t̃rore ꝑculsi.
sollicitam m̃tem ad considationẽ u̾itatis inten¬
sũptione hominum ipsas tẽporales molestias
infructuosa & uana tolerantia paterentur. ap̃
dm̃ postea ñ inuenirent nͥ debitas pęnas impioꝵ.
qui eiꝰ tam lenẽ ammonitionẽ & pat̾na flagella
facti. ñ in calũpmis & fabulis humanis s indi¬
uinis lib̾s ꝓmissam ꝑ omnes gs̃ inuenirent eccłã.
quã suis oculis reddi conspicerent: in qͥb xp̃m
dubitarent. Nũquid nam ego istoꝵ saluti inui¬
dere debebagut collegas incos abciꝰmodi pat̾na
diligentia reuocarẽ. ꝑ quam factum ẽ ut mul¬

Expanded text:
ihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctiihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. qui tamen nescio qua ui consuetudinis nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem ad considerationem ueritatis intente et praesumptione hominum ipsas temporales molestias infructuosa et uana tolerantia paterentur, apud deum postea non inuenirent nisi debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paternafacti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, quam suis oculis reddi conspicerent, in quibus et los esse minime dubitarent. num quidnam ego istorum saluti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut mul
Abbreviated transcription (Latin):
his ubis hominũ errantium & gr̃am di non
intelligentiũ respondit ut debuit. diccnis. ab¬
sit. Si enim mortui sumus peccato. quomͦ ui¬
uimus in eo: Nicħ dici potuit breuiꝰ. ⁊ melius.
Ac ꝑhoc ipsi grẽ inuemetur ingratus. qͥ propt̃
illam uult uiuic in peccato. ꝑ quã morimur pe¬
ccato. Ds autẽ qͥdiues ẽ in miscđia doc uobis
& sanum saꝑe. & usq in finem ꝓficient in bo¬
no proposito ꝑmanere. Hoc ꝓuob. hoc ꝓ nob̾.
hoc pro omnib qͥ diligunt uos. a ꝓeis qͥ uos
oderunt. instant̃ in pace fr̃na ⁊ uigilant orate¬
ut dõ uiuatis. Siquid de uob mercor ueniat
ilec tissimo fr̃i uincen¬
tio: augustinus. Acce¬
pi eplam quã tuam ẽẽ
non mͥ incredibile uisũ
ẽ. Atculit enim eam qͣ
audere non poss&. S & si forde nons utte
tuȩ. ego ei qui scͥpsit rescͥbendum putaui. nẽ
natiste nimium inquicti sunt. quos ꝑordina¬
tas adeo potestates cohiberi atq corrigi non

Expanded text:
his uerbis hominum errantium et dei gratiam non his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius.ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficientno proposito permanere. Hoc pro vobis, hoc pro nobis, hoc pro omnibus qui vos diligunt, et pro eis qui vos oderunt, instanter in pace fraterna et vigilanter orate. Deo vivatis. Si quid de vobis mereor, veniat ILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. Accepi epistulam, quam tuam esse non mihi incredibile uisum est; adtulit enim eam, quaudere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc natistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a deo potestates cohiberi atque corrigi non
Abbreviated transcription (Latin):
rectos faciet cursus tuos. ⁊ itinera tua in pace pro¬
sus fac pedib tuis. & uias tuas dirige ut noũis
dertͥs. ñ confidens : nuirtute tua: & ipse erit uir¬
tus tua qͥ rectos faciet cursus tuos. & itiera tua
in pace ꝓducet. Quapropt̃ dilectissimi qͥcũq
dicit uoluntas mea mͥsufficit ad facienda oꝑa bo¬
na: declinat in dextam. S rursus illi qͥputanc
bonã uitam eẽ deserendam qn audiunt sic dei
gr̃am p̃dicari. ut credat᷑ & intelligat᷑ uoluntates
hominũ ipsa ex malis bonas facere. ipsas etiam
quas fecerit custodire. & propt̾ea dicunt faciamꝰ
mala ut ueniant bona: insimstram declinant.¬
stram. hoc ÷ nec sic defendatis libum arbitum
ut cibona oꝑa sine di gr̃a tribuatis: nec sic de¬
fendatis gr̃am. ut quasi de illa securi mala oꝑa
diligatis: quod ipsa gra dĩ au̾tat a nob̃. Talium
qͥppe uba sͥ ꝓponens apłs: ait. Qͥ d gͣ dicemus:
ꝑmanebimus in peccato. ut gr̃a abundet: Atq

Expanded text:
rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace prorsus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige, ut noveris, dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinantstram, hoc est, non sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine Dei gratia tribuatis; nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi, mala opera diligatis: quod ipsa gratia Dei avertat a vobis. Talium bi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis calumniosoꝵ. s in testimoniis librorum
meoꝵ. nisi cognoueris temet ipsam quia de te
dictum ẽ. porrige longus fumculos ⁊ palos ua¬
lidos confirma. etiã atq etiam in dext̾am atq
sinistram extende. Scm̃ enm tuum hereditabit
gentes:⁊ ciuitates que deserte erant inhabitabis.
Non ẽ quod metuas. p̃ualebis enim. nec erubescas
qd̃ detestabilis fueris. confusionẽ enim in ꝑpe¬
tuum obliuisccris ignominie uiduitatis tuȩ
uersȩ terrȩ uocabitur. Nisi cognoueris temetip¬
sam opul chra int̾ mulieres. quia de te dictũ
ẽ. concupiuit rex sp̃em tuam. quia de te dictu :
ꝓpatrib tuis nati sunt tͥ filii. constitues eospͥn¬
cipes suꝑ omnẽ t̾ram. nisi cognoueris demet ip¬

Expanded text:
uerbis calumniosorum sed in testimoniis librorum uerbis calumniosorum sed in testimoniis librorum meorum. nisi cognoueris temet ipsam, quia de te dictum elidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — praeualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignominiae uiduitatis tuae versae terrae vocabitur . Nisi cognoveris temetipsam, o pulchra inter mulieres; quia de te dictum est, Concupivit rex speciem tuam; quia de te dictum est, Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram . Nisi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dicantur. Eodem utriq lauacro sacri fontis ab¬
luti sunt. eisdem imbuti consec̃tisq misteriis. utͥq
eiusdem ȩugłui ñ auditores tantum uerum etiam
p̃dicatores. nec utriq tam̃ regni dĩ. lucis partici¬
pes & uitȩ ȩt̃nȩ que sola ẽ beata coheredes: Dominꝰ
enim ih̃s non ab eis qui ñ audiunt s eos inter se
auditores u̾borum suorum latissimo limite non
tenui distinctione discreuit. Qui audit inquit ũ¬
ba mea hec & facit ea. similabo eum uiro prudenti.
qui edificauit domum suam sup̃ petrã. Descendit
pluuia. uenerunt flumina. flauerunt uenti. & im¬

Expanded text:
dicantur. Eodem utrique lavacro sacri fontis abdicantur. Eodem utrique lavacro sacri fontis abluti sunt, eisdem imeiusdem euangelii non auditores tantum uerum etiam praedicatores nec utrique tamen regni dei lucisque participes et uitae aeternae, quae sola est beata, coheredes. dominus enim Iesus non ab eis, qui non audiunt, sed eos inter se auditores uerborum suorum latissimo limite, non tenui distinctione discreuit: Qui audit, inquit, uerba mea haec et facit ea, similabo eum uiro prudenti, qui aedificauit domum suam super petram: descendit pluuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti
Abbreviated transcription (Latin):
se crescere faciat redditores. Hinc gͦ qͦdñ reddit᷑ ꝑdit᷑.
Qͦdaut̃ reddit᷑ reddenti addit̾. ĩmo uͭ in eo cui red¬
dit᷑ reddens ipse seruat᷑. Ioipsũ qͥ ppe erit redditũ
⁊ redditor. qͥa idipsũ erat debitũ & debitor. Donãq
seipsũ debet hõ: eiq reddendꝰ ẽ. ut beatꝰ sit. a qͦ accep̃
ut sit. Hoc significat quod in euangelio oo¬
minus ait. Reddite cesari que cesaris s̃: & deo q̃
dĩ sunt. Hoc enim dix̃. cum sibi demonstrado num¬
mo & quesito cuiꝰ haberet imaginẽ responsum eẽt
cesaris. ut hinc intelligerent quod ds̃ exigeret ab
homine imaginem suam in homine ipso. sic̃ suã
cesar exigebat in nũmo. Quantomagis gͦ redden¬
da c̃. cum ꝓmittitur. cui etiam ñ promissa debetur:
Quapropt̾ km̃e possem quidem pro mea quantula¬
cumq facultatula scĩ propositi quod dõ uouis¬
se uos comꝑi ub̃ius laudare fructum ac demon

Expanded text:
se crescere faciat redditores. huic ergo quod non redditur, perditur, se crescere faciat redditores. huic ergo quod non redditur, perditur, quod autem redditur, reddenti additur, immo uero in eo, cui redditur, reddens ipse seruatur. id ipsum quippe erit redditum et redditor, quia id ipsum erat debitum et debitor. deo namque se ipsum homo debet eique reddendus est, ut beatus sit. a quo accepit, ut sit. hoc significat, quod in euangelio dominus ait: Reddite Caesari, quae caesaris sunt, et deo, quae dei sunt. hoc enim dixit, cum sibi demonstrato nummo et quaesito, cuius haberet imaginem, responsum esset: \'Caesaris\', ut hinc intellegerent, quod deus exigeret ab homine imaginem suam in homine ipso, sicut suam Caesar exigebat in nummo. quanto magis ergo reddenda est, cum promittitur, cui etiam non promissa debetur! Quapropter, carissime, possem quidem pro mea quantulacumque facultatula sancti propositi, quod deo uouisse uos comperi, uberius laudare fructum ac demons
Abbreviated transcription (Latin):
sana. si medicum ñ refugiat. cuꝰ solius giã sanari
potest a morbo desidiorum noxioꝵ. Ipse ẽ ergo qͥ
enim suum lene. & onus leue dicens. quia diffusa
quod uidebitur. & ñ erit asꝑum nec onerosũ si sub
hoc uno iugo quanto minus tumida. tantomag̃
ubera ceruice seruiatur. & hȩc ẽ sarcina qua cius
baiulus ñ p̃mitur s leuatur. Biuitie si diliguntur
ibi seruentur. ubi ꝑire ñ possunt. Honor si diligit᷑.
illic habeatur ubi nemo indignus honorat᷑. Salus
si diligitur. ibi adipiscenda desidetur. ubi ad eꝑte nich
timetur. Uita sidiligitur ibi acquiratur ubi nulla
morte finitur. Reddite gͥ quod uouistis. quia uos
ipsi estis. & ei uos redditis a quo estis. Reddite obsee᷑.
neq enim quod redditis reddendo minuetur. sed
potius seruabitur & augebitur. Benignus emmex¬
actor est ñ egenus. & qui ñ crescat ex redditis. s in

Expanded text:
sana, si medicum non refugiat, cuius solius gratia sanari sana, si medicum non refugiat, cuius solius gratia sanari potest a morbo desideriorum noxiorum. ipse est ergo m suum lene et onus leue dicens, quia diffusa quod iubebitur, et non erit asperum nec onerosum, si sub hoc uno iugo quanto minus tumida tanto magis libera ceruice seruiatur. et haec est una sarcina, qua eius baiulus non premitur, sed leuatur. diuitiae si diliguntur, ibi seruentur, ubi perire non possunt; honor si diligitur, illic habeatur, ubi nemo indignus honoratur; salus si diligitur, ibi adipiscenda desideretur, ubi adeptae nihil timetur; uita si diligitur, ibi adquiratur, ubi nulla morte finitur. Reddite igitur, quod uouistis, quia uos ipsi estis et ei uos redditis, a quo estis; reddite, obsecro. neque enim, quod redditis, reddendo minuetur, sed potius seruabitur et augebitur; benignus enim exactor est, non egenus, et qui non crescat ex redditis, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
qui laboratis & onerati estis. & ego uos reficiam:
Tollite iugum meum suꝑ uos. & discite ame quia
mitis sum & humilis corde. & inuemictis reqͥem
animab ur̃is. Iugum enĩ meũ suaue ẽ. & onus
meũ lcue ẽ. Hec disciplina pie humilitatis uen¬
tosam & turbidam cupiditatẽ. auidam rerum. extͣ
nr̃am potestatẽ constitutarũ pellit ex animo. &
quodamodo expirat. Ibi enĩ labor ubi multa q̃¬
runtur & diliguntur. quib adipiscendis atq re¬
tinendis uoluntas ñ satis ẽ. quia consequentem ñ
hab& facultatẽ. Iusta uͦ uita cum uolumus adẽ:
quia cam ipsam plene uelle iusticia ẽ. Nec plus
aliquid ꝑficienda iusticia: quam ꝑfectam uolũ¬
tatem requirit. Uide si labor ẽ. ubi uelle satis est.
Unde diuinitus dictum ẽ. pax in terra hominibus
bone uoluntatis. Ubi pax. ibi requies. Ubi requies
ibi finis appetendi: & nulla causa laborandi. Sz hȩc
uoluntas ut plena sit: oportet ut sana sit. E rit aũ

Expanded text:
qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam. qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam. Ttis requiem animabus uestris; iugum enim meum lene est et onus meum leue est. haec disciplina piae humilitatis uentosam et turbidam cupiditatem auidam rerum extra nostram potestatem constitutarum pellit ex animo et quodam modo expirat. ibi enim labor, ubi multa quaeruntur et diliguntur, quibus adipiscendis atque retinendis uoluntas non satis est, quia consequentem non habet facultatem. iusta uero uita, cum uolumus, adest, quia eam ipsam plene uelle iustitia est nec plus aliquid perficienda iustitia quam perfectam uoluntatem requirit. uide, si labor est, ubi uelle satis est. unde diuinitus dictum est: Pax in terra hominibus bonae uoluntatis. ubi pax, ibi requies; ubi requies, ibi finis appetendi et nulla causa laborandi. sed haec uoluntas ut plena sit, oportet ut sana sit; erit autem
Abbreviated transcription (Latin):
suãñ hab̃ent. nͥ amandoinopẽ reddidissent. nec ei
multa conferrent. s cunct̾a potiꝰ auferrent. ne sͥ cã
hostis auferret. Nec eoꝵ rep̃hendo consiliũ. Qs enĩne¬
sciat ꝑit᷑am ipsã fuisse. si ñ ea ꝑissent que recondita
fuerant propt̃ ipsam: Quamuis & quidã ꝑdide¬
rint pͥus illa. mox ipsam: quidã uͦ licet ꝑati cunc¬
ta ꝑdere propt̃̾ ipsam. prius ꝑdidint ipsam. Sed
hinc ammonendi sumus quales ȩt̃nȩ uitȩ dilec¬
tores cẽ debeamus. ut propt̃ eam contemnamus
cuncta suꝑflua. cum prohac transitoria uita cõ¬
tempta s int que illi fuant necessaria. Neq enĩ
amatam nr̃am sicut illi suam ut teneamus expo¬
liamus. s illi et̃nȩ adipiscende istã temporalem
uelut famulam expeditiorẽ seriure facimus. si cã
nec ornam̃toꝵ uanoꝵ uinculis alligemus. nec
curarum noxiarum sarcinis oncremus: audiamꝰ
mundi conditione clamantẽ. Uenite ad me om̃s

Expanded text:
suam non haberent, nisi amando inopem reddidissent, nec ei suam non haberent, nisi amando inopem reddidissent, nec ei multa conferrent, sed cuncta potius auferrent, ne sibi eam hostis auferret. nec eorum reprehendo consilium; quis enim nesciat perituram fuisse ipsam, si non ea perissent, quae recondita fuerant propter ipsam? quamuis et quidam perdiderint prius illa mox ipsam, quidam uero licet parati cuncta perdere propter ipsam prius perdiderint ipsam. sed hinc admonendi sumus, quales aeternae uitae dilectores esse debeamus, ut propter eam contemnamus cuncta superflua, cum pro hac transitoria uita contempta sint, quae illi fuerant necessaria. Neque enim amatam nostram sicut illi suam, ut teneamus, expoliamus, sed illi aeternae adipiscendae istam temporalem unec ornamentorum vanorum vinculis alligemus, nec curarum noxiarum sarcinis oneremus, audiamusmundi concione clamantem: Venite ad me omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uolunt. nec breuitatẽ. nam finire eam nolunt. Can¬
tum quia uita ẽ sic amatur. ut sepe propt̃ eam licoe
miseram & breuem. beatissima & sempit̾na amittat᷑.
His consicdatis. quid magnum uita et̃na iubeat
amatorib suis. cum se iub& sic amari quẽ admodũ
hȩc amatur a suis: An uͦ dignum ẽ uł ferendum.
cum contemnunt᷑ omnia que amantur in mũdo.
ut uita pꝰ paululum fimenda. saltem ipsum pau¬
lulum teneatur in mundo. & ñ contemnit᷑ mundꝰ
ut obtineatur uita que sine fine apud illum est. ꝑ
quem factus ẽ mundus: Modo cum ipsa roma
domicilium clarissimi imꝑui barbarico uastaret᷑
incursu. quã multi uitę huitis temporalis amato¬
res ut eam uł infelicit̃ ꝓducendam nudamq re¬
dimerent. dederunt omma que illi ñ solum oble¬
ctande & ornande. uerum etiam sustentande. tuen¬
deq seruabant. Solent certe amatores illis quas
amant ut eas habeant multa conferre. Isti amatã

Expanded text:
esse uolunt, nec breuitatem, nam eam finire nolunt; tanesse uolunt, nec breuitatem, nam eam finire nolunt; tantum quia uita est, sic amatur, ut saepe propter eam licet miseram et breuem beata et sempiterna amittatur. His consideratis quid magnum uita aeterna iubeat amatoribus suis, cum se iubet sic amari, quem ad modum haec amatur a suis? an uero dignum est uel ferendum, cum contemnuntur omnia, quae amantur in mundo, ut uita post paululum finienda saltem ipsum paululum teneatur in mundo, et non contemnitur mundus, ut obtineatur uita, quae sine fine apud illum est, per quem factus est mundus? modo cum ipsa Roma, domicilium clarissimi imperii, barbarico uastaretur incursu, quam multi uitae huius temporalis amatores, ut eam uel infeliciter producendam nudamque redimerent, dederunt omnia, quae illi non solum oblectandae et ornandae uerum etiam sustentandae tuendaeque seruabant! solent certe amatores illis, quas amant, ut eas habeant, multa conferre; isti amatam
Abbreviated transcription (Latin):
lores. que tantis penis comꝑata. nec sempit̃na esse
potest quia mortalis ẽ. nec diuturna. quia tota bre¬
uis ẽ. nec de ipso breui spadio sui secura quia semꝑ
incerta ẽ. uerum etiã quod aliq̃ndo eam dolore fi¬
nierunt. quã ne finirent dolere uoluerunt. Ht̃ ⁊̃
hoc magnum malum ac uehem̃ter execrandum:
horrendum. nimius amor uitȩ huiꝰ qđ multi dũ
uolunt paulo diutius uiuere grauit offendunc
dm̃. apud quẽ ẽ fons uite. atq ita dum ab eis fru¬
stra qui necessario futurus ẽ uitȩ finis metuitur. il¬
linc prohibentur ubi sine fine uiuitur. huc acce¬
dit quia uita misera etiam si posset ẽẽ ꝑpetua nullo
modo beatȩ uitȩ etiam breuissime comꝑanda est. &
tam̃ isti amando miserrimã uitã atq breuissimam
ꝑdunt beatissimam ac sempiternã. cum in hac ipsa
quam male diligunt hoc uelint quod in alt̾a ꝑdunt.
quia utiq in ista nec miseriam diligunt. nam beati

Expanded text:
lores, quae tantis poenis comparata nec sempiterna esse lores, quae tantis poenis comparata nec sempiterna esse potest, quia mortalis est, nec diuturna, quia tota breuis est, nec de ipso breui spatio sui secura, quia semper incerta est, uerum etiam quod aliquando eam dolore finierunt, quam ne finirent, dolere uoluerunt. Habet etiam hoc magnum malum ac uehementer execrandum et horrendum nimius amor uitae istius, quod multi, dum uolunt paulo diutius uiuere, grauiter offendunt deum, apud quem est fons uitae, atque ita, dum ab eis frustra, qui necessario futurus est uitae finis, metuitur, illinc prohibentur, ubi sine fine uiuitur. huc accedit, quia uita misera, etiam si posset esse perpetua, nullo modo beatae uitae etiam breuissimae comparanda est. et tamen isti amando miserrimam atque breuissimam perdunt beatissimam ac sempiternam, cum in hac ipsa, quam male diligunt, hoc uelint, quod in altera perdunt, quia utique in ista nec miseriam diligunt, nam beati
Abbreviated transcription (Latin):
giendo. Lactant in mare tempestate seuiente aliqͣ̃n
& alim̃ta. & ut uiuant ꝓiciunt unde uiuunt: ne
cito finiatur quod uł in labore uiuitur. Quanti
laborib agitur. ut longiore tempore laboretur.
& mors cum impendere ceꝑit idõ cauetur ut diu¬
tius timeatur: Nam inter tot casus fragilitatĩ hu¬
manȩ quã multe mortes timentur: Quarũ certe
una cum uenerit. restat cet̾as ñ timeri. & tam̃ fugit᷑
una cum omnes timeant᷑. quib excruciant᷑ dolori¬
bus qui curantur a medicis & secantur: Numqͥd
ut ñ moriant᷑: S ut aliq̃nto serus moriantur:
Multi cruciatus suscipint᷑ certi. ut pauci dies adi¬
ciantur incerti. & ñnũiquam ipsis dolorib uicti
continuo moriunt᷑. quos mortis timore suscipiunt.
Et cum ommnino ñ eligant uitam finire ne doleant.
s dolere ne finiant. accidit cis ut doleant ⁊ finiant.
non solum quia & sanati uitam utiq finiunt p᷑ do¬

Expanded text:
giendo. iactant in mare tempestate saeuiente aliquando giendo. iactant in mare tempestate saeuiente aliquando et alimenta et, ut uiuant, proiciunt, unde uiuunt, ne cito finiatur, quod uel in labore uiuitur. quantis laboribus agitur, ut longiore tempore laboretur! et mors cum inpendere coeperit, ideo cauetur, ut diutius timeatur. nam inter tot casus fragilitatis humanae quam multae mortes timentur, quarum certe una cum uenerit, restat ceteras non timeri! et tamen fugitur una, ut omnes timeantur. quibus excruciantur doloribus, qui curantur a medicis et secantur! numquid ut non moriantur? sed ut aliquanto serius moriantur. multi cruciatus suscipiuntur certi, ut pauci dies adiciantur incerti, et nonnumquam ipsis doloribus uicti continuo moriuntur, quos mortis timore suscipiunt, et cum omnino non eligant uitam finire, ne doleant, sed dolere, ne finiant, accidit eis, ut et doleant et finiant, non solum quia et sanati uitam utique finiunt post do
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ut etiam sp̃ẽm seductionis amiserit. Nam ꝗͣtũ
illi laudandi atq p̃dicandi qui dignati non funt¬
cum mundo eciã florente florerere. tantum mere¬
pandi & accusandi sunt quos perire cũ pereunte
delectat. Labores & ꝑicula & exitia huiꝰ transitoriȩ
uitȩ si ꝓeadem uita qͣndoq finienda subeuntur.
ut mors eius ñomnino auferatur. s paululum
differatur. qͣntomagis ꝓ ęt̃na subcunda sunt. ubi
mortẽ nec natura sollicite cauet. nec ignauia tur¬
piter timet. nec sapientia fortiter sustrnet: Nulli
quippe erit. que ñ erit. Habeat gͥ te uita ȩt̾na indi¬
lectorib suis. Nonne cernis hȩc uita miserabilis &e
egena. quã uehem̃tes habeat. qͣntumq s obliget
amatores suos: Qui tam̃ ꝑiculo eius sepe turbati.
citius eam finiunt eo ipso quo fiure formidant.¬
& mortem dum declinant accelerant. ueluti si qͥsꝗͣ
fuiuio rapiendus irruat in latronẽ. bestiam ue fu¬

Expanded text:
itus, ut etiam speciem seductionis amiserit. nam quantum itus, ut etiam speciem seductionis amiserit. nam quantum illi laudandi atque praedicandi, qui dignati non suntcum mundo etiam florente florere, tantum increpandi et accusandi sunt, quos perire cum pereunte delectat. Labores et pericula et exitia huius transitoriae uitae si pro eadem uita quandoque finienda subeuntur, ut mors eius non omnino auferatur, sed paululum differatur, quanto magis pro aeterna subeunda sunt, ubi mortem nec natura sollicite cauet nec ignauia turpiter timet nec sapientia fortiter sustinet! nulli quippe erit, quae non erit. habeat igitur te uita aeterna in dilectoribus suis. nonne cernis, haec uita miserabilis et egena quam uehementes habeat quantumque sibi obliget amatores suos? qui tamen periculo eius saepe turbati citius eam finiunt eo ipso, quo finire formidant, et mortem dum declinant, accelerant, ueluti si quisquam fluuio rapiendus inruat latronem bestiamue fu
Abbreviated transcription (Latin):
ominis eximiis meritoq ho¬
norabilib ac desidabilib filiis
arm̃tario & pauline augustin:
in dño salutẽ. Uir egregius fi
Qua cius narratione hẏlaratus. & ibidem metuens
ne aliud suadeat ille temptator qui bonis talibus
antiquitus inuid&: exhortandam paucis credidi
caritatẽ tuam. dñe exine mitoq honorabił ⁊ desidabił
filiut cogites qͥdin diumis eloquus legitur. ne tar¬
des conũti ad dñm. neq differas de die indiem:
atq arripias curesq reddendum qđ ei te uouisse
nosti. qui & debita exigit. & ꝓmissa ꝑsoluit. Nam¬
quid melius ab homine fieri potest. quã ut ei resti¬
tuat se. a quo institutus ẽ : Preseram quia caritatis
erga nos dĩ tantum apparuit. atq illuxit inditium
ut filium suum uingenitum mitteret: qui ꝓ nobis
mortuum eẽ xp̃m. ut qui uiuunt iam non sibi ui¬
uant. s ei qui ꝓ ipsis mortuus ẽ & resurrexit. nͥ forte
mundus adhuc amandus ẽ. tanta ierum labe contͥ¬

Expanded text:
IS MERITOQVE HONORABILIBUS AC DESIDERABILIBUS FILIIS ARMENTARIO ET PAULINAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Vir egregius, fiqua eius narratione hilaratus et ibidem metuens, ne aliud suadeat ille temptator, qui bonis talibus antiquitus inuidet, exhortandam paucis credidi caritatem tuam, domine eximie meritoque honorabilis et desiderabilis fili, ut cogites, quod in diuinis eloquiis legitur: Ne tardes conuerti ad dominum neque differas de die in diem atque arripias curesque reddendum, quod ei te uouisse nosti, qui et debita exigit et promissa persoluit. namquid melius ab homine fieri potest, quam ut ei se restituat, a quo institutus est, praesertim quia caritatis erga nos dei tantum apparuit atque inluxit indicium, ut filium suum unigenitum mitteret, qui pro nobis mortuum esse Christum, ut, qui uiuunt, iam non sibi uiuant sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit, nisi forte adhuc mundus amandus est tanta rerum labe contr
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ isrł quia facit mirabilia solus. & benedictũ no¬
men gle eius in et̾num ⁊ in scłm scłi. ⁊ replebit᷑ gła
eius omnis terra fiat fiat. ⁊ tu sedes cartennis ⁊ cũ
decem rogatistis qui remansistis dicis. non fiat. ñ
fiat. Audis loqui ȩugłm. oportebat impleri om̃ĩa
que scripta s̃ inlege ⁊ ꝓpħis. ⁊ psalmis de me. Tunc
aꝑuit illis sensum ut intelligerent scͥpturas. ⁊ dix̃

Expanded text:
 qui facit mirabilia solus, et benedictum nomen gloriae eius in aeternum et in saeculum saeculi. et replebitur gloria eius omnis terra. fiat, fiat. et tu sedes Cartennis et cum decem Rogatistis, qui remansistis, dicis: Non fiat, non fiat. Audis loqui euangelium: Oportebat impleri omnia, quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. tunc aperuit illis se
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñdum in xp̃m credidunt nos ut credant ora¬
re debere. Qđ utiq manit̃ ficr&. nͥ eccła crederet &̃
malas atq infideles hominũ uoluntates ꝑ dei
gr̃am inbonum posse conũti. S hunc librum sc̃i
cipriam quia dixer̃ etiã illic apud uos eẽ ñ misimꝰ
Meam quoq epłam ad sixtum romane eccłe p̃rb̃m¬
& ostendimꝰ adu̾sus eos cẽ conscͥptam qui dicunt
gr̃am dĩ scd̃m m̾ita nr̃a dari. hoc ÷ adu̾sus eosdem
pelagianos. Quantũ potumus g̃ egimus cumistis
rent. que neq lib̃um arbitͥum negat. siue in uitã
bonã siue in malam. neq tantum ei tribuit ut
sine gr̃adĩ ualeat aliquid. siue ut ex malo conũ¬
tatur in bonum. siue ut in bono ꝑscutranter
ꝓficiat. siuc ut adbonũ sempit̾nũ ꝑueniat. ubi
ñ iam timeat neq deficiat. Uos quoq rmm̃i etiã ĩ
hac epła exhortor. quod nos om̃s exhortatur apłs
ñplus sapere quã oportet saꝑc s saꝑe ad sob̾etatẽ.

Expanded text:
qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, oraqui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Romanae eccleendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istisrent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere
Abbreviated transcription (Latin):
enim secũ & alia que uob̃ dirigenda credidimus.
quib cognoscatis quẽadmodum catholica ȩccl̃a
Quod cñ scͥptum ẽ ad papam innocentiũ romane
urbis ep̃m de concilio ꝓuincie carthaginensis. &
rosimo de affricano concilio scͥptum ẽ. eiꝰq rescͥptũ
ad uniũsos totius orbis ep̃os missum. & qd post̾ĩo¬
re concilio plenario totiꝰ affrice condra ipsum erro¬
rem breuit̃ constituimꝰ. & supͣ memoratũ librum
meũ quem modo ad uos scripsi hȩc omnia & in p̃¬
senti legimus cum ipsis & ꝑ eos misimus uob̃. Le¬
gimus eis etiã librum beatissimi mr̃is cipriani de
oratione dñica. & ostendimꝰ quẽadmodũ docuerit
omnia que ad mores nr̃os ꝑtinent quib recte ui¬
uimus. a patre nr̃o qui ẽ in cęlis ẽẽ poscenda ne de
ubo p̃sum̃tes arbitrio. adiuina gr̃a decidamus:
Ubi etiam demonstrauimus quomodo admonue¬
rit idem gloriosissimꝰ martyr etiã ꝓmimicis nr̃is

Expanded text:
autem secum et alia, quae vobis dirigenda esse credidimus, autem secum et alia, quae vobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis quemadmodum catholica Ecclesiaquod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris.
Abbreviated transcription (Latin):
in errore ẽ. Soli enim paruuli qͥ ñdum habent
oꝑa propͥa uel bona uel mala. scđdm solum origi¬
nale peccatum damnabunt᷑:. quib ꝑlauacrum
regenerationis ñ subuenit grã saluatoris. Cet̾i autẽ
omnes qͥ iam utentes libero arbitrio sua propria
peccata originali peccõ insuꝑ addider. side potesta¬
bunt. boni uͦ etiam ipsi quide scđm suȩ bone uolũ
tatis merita p̃mium conseq̃nt᷑. S etiã ipsambonã
uoluntatẽ ꝑdĩ grãm consecuti s̃. ac sic impletur
quod scͥptum ẽ. ira & indignatio. tribulatio & an¬
gustia inomnẽ animã hominis oꝑantis malũ.¬
iudi pͥmum & greci. gła autẽ & honor & pax omi
oꝑanti bonũ. iudõ pͥmum & greco. De qua difficil¬
uma questione. hoc ÷ de uoluntate & grã. ñ opus
librũ. quem si adiuuante dño diligent̃ legeritis :
uiuaciter intellexeritis: nullas inter uos de hac re
dissensiones existimo ult̾ius iam fut᷑as. Portant

Expanded text:
in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestabunt. boni uero etitatis merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam voluntatem per Dei gratiam consecuti sunt: ac sic impletur quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis maluIudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus hlibrum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter inteldissensiones ulterius jam futuras. Portant
Abbreviated transcription (Latin):
cer&:. siqͥs ur̃m indiget sapientia postulet a deo
qui dat omnib affluent̃ & ñ improperat. & da-¬
bitur ei. Potens ẽ autẽ ds̃ qui & uob donet & nob̃.
ut de ur̃a pace & pia consensione nuntiis celerri¬
mis gaudeamus. Saluto uos ñ solum meo noĩe.
diter atq instanter oretis. Sit uob̃cum dominus¬
oMino dilectissimo & in xp̃i m̃
bris honorando fr̃i ualentino &
fr̃ĩb qui tecum sunt. augustinus
in dño salute. Cresconiũ felicem.
& alium felicem dĩ seruos. qui ex
ur̃a congregatione ad nos uener̃.
nobcum egisse pascha nouerit ca¬
ritas ur̃a. Qͦs ido tenuimus aliqͣnto diutius. ut
instructiores ad uos redirent adũsus nouos here¬
ticos pelagianos. in quoꝵ errorẽ cadit qͥ putat
scđm aliqua merita humana dari gr̃am di que
qui putat quando ad iudicium dñs uenerit non
iudicari hominẽ scđm oꝑa sua qui iã ꝑ etatem
uti potuit libero uoluntatis arbitrio nchilominꝰ

Expanded text:
em uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est autem dominus, qui et nobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine diter atque instanter oretis. sit uobiscum dominusDOMINO DILECTISSIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quae istum. sed rursus qui putat, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus
Abbreviated transcription (Latin):
cti & instabiles hommnes ꝑũtunt sic̃ & cet̾as sc̃p¬
turas ad propͥum suum int̾itum. Cauete gͦ quod
nos intelligere. int̾im credide diuinis eloquiis.
quia & libum hominis ẽ arbitͥum. & gr̃a dĩ sine
cuius adiutorio lib̃um arbitͥum nec conu̾ti pot̃
ad dm̃. nec ꝓficere indõ. & quod pie creditis ut
iam sapient intelligatis orate. Et ad hoc ipsu
enim. id÷ ut sapient᷑ intelligamus: est utiq lib̾ũ
arbitͥum. Nisi enim libo arbitrio intelligeremus
atq saꝑeinus: non nob p̃ciꝑetur dicente scͥptura
Intelligite gͦ qui insipientes estis in ppło. & stulti
tiam nrãm requirit. que nulla potest ẽẽ sine lib̾o
arbitrio. S si posser hoc ipsum sine adiutorio grẽ
fieri ꝑlib̾um arbitͥum ut intelligẽmus atq saꝑe¬
mus. ñdicetur dõ. da mͥ intellectum ut discam mã-

Expanded text:
cti et instabiles homines peruertunt, sicut et ceteras scripcti et instabiles homines peruertunt, sicut et ceteras scripturas, ad proprium suum interitum. Cauete ergo quod uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis, quia et liberum hominis arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis populo, et stulti tiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectu
Abbreviated transcription (Latin):
pimus cos. qm̃ simplicitas eorum satis indicabat
nichil illos nob̃ potuisse confingere. Ido autem
festinauer̃. ut apud uos agerent pascha. qͦ possit
adiuuante dño tam sanctus dies ur̃am pacem
quam dissensionẽ potius inuenire. Melius autẽ
facitis quod multum rogo. si ipsum a quo dicunt
se fuisse turbatos ad me mittere non grauemini.
Aut enim ñ intelligit librum meum. aut forte ip̃e
non intelligitur qm̃ difficillimã questionem. &
paucis intelligibilem soluere atq enodare conat᷑.
Ipsa ẽ enim questio de gr̃a dĩ. que fecit ut homines
non intelligentes putarent apłm paulum dicere.
faciamus mala ut ueniant bona. ũn apłs petrꝰ
expectantes. satis agite inuiolati & immaculati
apud dm̃ reppiri in pace. & domini nr̃i patientiã
sautem existimantes. sic̃ & dilectissimus frat̃ nr̃
bis. ut & in omnib loquens cpłis in cis de his ĩ
quib s quedam difficilia intellectu. que indo¬

Expanded text:
pimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat pimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus exspectantes satis agite inuiolati et immaculati apud deum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimare, sicut et dilectissimus frater us epistulis, loquens in eis de his in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indo
Abbreviated transcription (Latin):
głantur quasi non acccꝑint qui se aseipsis iustifi¬
stis ĩspicere. & bona oꝑa nr̃a & pias orationes. &
rectam fidem nullo modo in nob̃ ẽẽ potuisse. nisi
hȩc acciꝑemus ab illo de quo dicit apłs iacobus.
omne datum optimum & omne donum ꝑfectũ
desursum ẽ. descendens apatre luminum. ne qͥsqͣm¬
arum. uł m̃itis fidi sue sͥ traditam dĩ grãm. ⁊ pu¬
tetur uerum eẽ quod illi heretici dicunt grãm dĩ
scdm̃ mita nr̃a dari. quod omnino falsissimum ẽ.
non quia nullum ẽ mitum uel bonũ pioꝵ ul ma¬
incipiat habere meritum bonum. quod dominus
coronabit. quando iudicabit᷑ mundus. Multa e¬
rant que uob mittere cupiebam. quib lectis. to¬
& plenius nosse possetis S festinauerunt frẽs
qui ex numero ur̃o ad nos uenerunt. ꝑ quos uo¬
bis non rescͥpsimus ista s scͥpsimus. Nullas enĩ
ad nos ur̃e caritatis littas attulerunt. tam̃ susce¬

Expanded text:
gloriantur quasi non acceperint, qui se a se ipsis justifigloriantur quasi non acceperint, qui se a se ipsis justifistis inspicere, et bona opera nostra, et pias orationes, et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi haec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum ; ne quisqarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel maincipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis todiligentius et plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen susce
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt gr̃am dĩ scdm̃ merita nr̃a dari. ut qͥ głat᷑
non in dño. quod prohib& apłs dicens. nemo gle¬
tur in homine. & alio loco. qui głatur inquit.
in dño głetur. Illi uͦ heretici se ipsos a seipsis iu¬
stos fieri putantes. quasi hoc eis non ds̃ dederit.
s ipsi sibi: non utiq in dño s insemet ipsis
głantur. Talib enim dicit apłs. Qͥs enite dis¬
cernit: Quod ideo dicit quia de massa illius ꝑ¬
ditionis que facta ẽ ex adam. ñ discerint hominẽ
ut faciat uas eum inhonorẽ ñ incontumeliam.
nisi ds̃. S qm̃ homo carnalis & manit̾ inflatus
cum audiss&. quis enim de discernit. posser recpon¬
dere uł uoce uł cogitatione & dicere. discernit me
fides mea. discernit me oratio mea. discernit me-
iusticia mea. mox apłs occurrit cogitationib er¬
accepisti: quid głaris quasi non acceꝑis: Sic enĩ

Expanded text:
dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut, qui gloriatur, dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut, qui gloriatur, non in Domino. Quod prohibet Apostolus, dicens, Nemo glorietur in homine . Et alio loco, Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur . Illi vero haeretici se ipsos a se ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus, sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur. Talibus enim dicit Apostolus, Quis enim te discernit? Quod ideo dicit, quia de massa illius pditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eaccepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Sic autem
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ut iudicaret mundum. s ut saluaret᷑ mũdꝰ
ꝑ ipsum: postea uͦ sic̃ scripsit apłs paulus iudi¬
cabit ds̃ mundum quando uenturus ẽ. sicut to¬
ta ęccła in simbolo confitetur iudicare uiuos &
mortuos. Si gͦ ñ est dĩ gr̃a: quomͦ saluat mundũ:
Et si non ẽ lib̾um arbitͥum: quomodo iudicat mũ¬
dum: Promde librum uł epłam meã quã secum
ad uos supradicti frẽs attulerunt. scđm hanc fide
intelligite. ut neq negetis dĩgr̃am. neq lib̃ũ arbitͥũ
sic defendatis ut adĩ gr̃a separetis. tanquam sine
illa uel cogitare aliquid uel agere scđm dm̃ ulla rõe
possimꝰ. qͦd õĩnoñ possumꝰ. ꝓpt̾ hoc enĩ dñs cum de
fructu iusticiȩ loqueret᷑: ait discipłis suis. Sine me
nichil potestis facere. Uñ supra dictam epłam ad
sixtum p̃sbitum ȩccłȩ romane contra nouos he¬
reticos pelagianos noueritis eẽ conscͥptam. qui

Expanded text:
uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem isic defendatis, ut a Dei gratia separetis, tanquam sine illa vel cogitare alpossimus, quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere. Unde supra dictam epistulam ad Sixtum presbyterum ecclesiae Romanae contra nouos haereticos Pelagianos noueritis esse conscriptam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
altare creatoris. &uicta concupiscentia tanto
fortius quanto sanctius uinculum caritatis:
Gaudeamus de uob̃ inabundanti gr̃a xp̃i. dñi exi¬
mii meritoq honorabiles & desidãbiles filii:
augustinus in dño salutem.
Uenerunt ad nos duo iuue¬
nes. cresconus & felix de ur̃a
congregatione se eẽ dicentes. qui nob̃ retulerunt
monast̾ium ur̃m ñnulia dissensione turbatũ . eo
qͦd qͥdam in uob̃ sic gr̃am p̃dicent. ut negent esse¬
hominis lib̾um arbitͥum. & quodẽ gͣuius dicant.
plures ur̃m ñ ita sentiant. s lib̃um arbitͥum ad¬
iuuari fateant᷑ ꝑ dĩ gr̃ãm. ut recta sapiamus atq
faciamus. ut cum uenerit dñs redde unicuiq ẜ¬
oꝑa sua. inueniat oꝑa nr̃a bona que preparauit
ds̃ ut in illis ambulemus. Hoc qui sentiunt. bene
sentiunt. Obsecro itaq uos fres sicut cormthios
dñs iħs sic̃ scͥptum ẽ in eugłio iohannis apłi. ñ

Expanded text:
altare creatoris et uicta concupiscentia tanto altare creatoris et uicta concupiscentia tanto fortius quanto sanctius uinculum caritatis. gaudeamus de uobis in abundanti gratia Christi, domini eximii meritoque honorabiles et desiderabiles filii. AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuiqa eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios dominus Iesus. sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non
Abbreviated transcription (Latin):
talia ñ sunt a coniugatis. nisi ex consensu & uolũ¬
tate communi. & si p̃propere factum fuerit. mag̃
ẽ corrigenda temeritas. quam ꝑsoluenda ꝓmissio
Neq enim ds̃ cxigit siquis ex alieno aliqͥd uouerit.
s potius usurpare uetat alienum. Diuina qͥppe
potestatẽ sui corporis. s uir. Similiter & uir ñht̃
potestatẽ corporis sui. s mulier. Sexum nomine
corporis nuncupauit. S cum illam tã ꝑatam eẽ
audiam dõ dicare continentiã. ut eo solo ĩpediat᷑
si tͥ debitum reddere coniugali iure compellituꝵ:
ambo dõ reddite quod ambo uouistis. ut illi per-¬
soluatur quod ab alterutro ñ exegistis. Si continen¬
tia untus ẽ sicuti ẽ. cur ad eam promptior sit sexꝰ
infirmior. cum unrtus a uiro potius cognominata
uideatur. sicut similitudo uocabuli resonat. Noli
g uir abhorrere auirtute. quam mulier ẽ parata
suscipere. Sit ur̃ consensus oblatio ad suꝑnũ

Expanded text:
talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntalia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate communi et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat alienum. diuina quippe potestatem corporis sui sed uir; similiter et uir non habet potestatem sui corporis sed mulier. sexum nomine corporis nuncupauit. sed cum illam tam paratam esse audiam deo dicare continentiam, ut eo solo impediatur, si tibi debitum reddere coniugali iure compellitur, ambo deo reddite, quod ambo uouistis, ut illi persoluatur, quod ab alterutro non exigitis. si continentia uirtus est, sicuti est, cur ad eam sit promptior sexus infirmior, cum uirtus a uiro potius cognominata uideatur, sicut similitudo uocabuli resonat? noli ergo uir abhorrere a uirtute, quam mulier est parata suscipere. sit uester consensus oblatio ad supernum
Abbreviated transcription (Latin):
tandus eẽs. S quia iam uouistiziam te obstriux¬
isti. aliud tibi facere ñ licet. Urius quã esses uoti
reus uberum fuit quo esses inferior. quamuis ñ
sit gratulanda lib̾tas qua fit ut ñ debeatur quod
cum lucro redditur. Nunc uͦ quia tenetur apud dm̃
sponsio tua. ñ te ad magnam iusticiam muito. s
a magna iniquitate deterreo. Non enim talis eris
tanto qͦd absit miserior. sifidem deo fregeris: qͣnto
beatior si ꝑsolucris. Nec ido te uouisse peniteat. ĩ¬
mo gaude iam tͥ non sic licere. quod cum tuo detͥ¬
mento licuisset. Aggredere itaq intrepidus. & di¬
cta factis imple: ipse adiuuabit qui uota dua ex¬
petit. Felix ẽ necessitas: que in meliora compellit.
Una sola causa eẽ posset qua te id quod uouisti non
solum ñhortaremur. uerum etiam ꝓhibemꝰ ĩplere.
si forte tua coniunx hoc tecum suscipere. animi
seu carnis infirmitate recusaret. Nam & uouenda

Expanded text:
tandus esses; sed quia iam uouisti, iam te obstrinxtandus esses; sed quia iam uouisti, iam te obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. priusquam esses uoti reus, liberum fuit, quo esses inferior, quamuis non sit gratulanda libertas, qua fit, ut non debeatur, quod cum lucro redditur. nunc uero, quia tenetur apud deum sponsio tua, non te ad magnam iustitiam inuito, sed a magna iniquitate deterreo. non enim talis eris,tanto — quod absit — miserior, si fidem deo fregeris, quanto beatior, si persolueris. nec ideo te uouisse paeniteat, immo gaude iam tibi non licere, quod cum tuo detrimento licuisset. adgredere itaque intrepidus et dicta imple factis; ipse adiuuabit, qui uota tua expetit. felix est necessitas, quae in meliora compellit. Una sola esse causa posset, qua te id, quod uouisti, non solum non hortaremur, uerum etiam prohiberemus implere, si forte tua coniux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. nam et uouenda