comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rem ueniet uidex: post dispensatorem ueni¬
et exactor: qui ponit nubem ascensum eius
Qui ambulat suꝑ pennas uentoꝵ Hoc iam
periculosum ẽ acciꝑe adlitteram: Aut que s̃
penne uentoꝵꝰ. aut uere quomodo ĩ pictura
facturi sumus nobis uentos uolantes: & alas ha¬
bentes. Uentus non est fr̃s nisi quẽ sentimus:
motus quidam. & qͣsi fluctus aeris. impellens qd
potest prouirib. Que penne uentorum sunt:
Sed et quȩ ale dei : Ettamen dictum ẽ: subum¬
bra alarum tuarum protege me Conemur
gͦ & hoc acciꝑe adlitteram. ueluti ꝓpriȩ factũ
increatura ista: yelocitatem uerbi fortasse com¬
mendat scriptura. dequa uelocitate iã pridẽ
ialio psalmo locuti sumus: ubi scriptũ est:
Usq inuelocitatẽ currit uerbum eius. quia ni¬
chil uentis uelocius: Norunt homines. Quomͦ
illa facilitas commendabatur inpelle. nichil e¬
nim tam facile abhomine quã pellis exten¬
ditur: sic et hic insinuans dñm ueluerbum eius

Expanded text:
rem veniet judex, post dispensatorem venirem veniet judex, post dispensatorem veniet exactor. «Qui ponit nubes ascensum ejus.» 12. «Qui ambulat super pennas ventorum.» Hoc jam periculosum est accipere ad litteram. Aut quae sunt pennae ventorum? aut vero quomodo in pictura, facturi nobis sumus ventos volantes, et alas habentes? Ventus non est, fratres, nisi quem sentimus, motus quidam et quasi fluctus aeris, impellens quod potest pro viribus. Quae pennae ventorum sunt? Sed et quae alae Dei? Et tamen dictum est: «Sub umbra alarum tuarum sperabunt» . Conemur ergo et hoc accipere ad litteram, veluti proprie factum in creatura ista. Velocitatem verbi fortasse commendat Scriptura; de qua velocitate jampridem in alio psalmo locuti sumus, ubi scriptum est: «Usque in velocitatem currit verbum ejus» . Quia nihil ventis velocius norunt homines. Quomodo illa facilitas commendabatur in pelle; nihil enim facilius ab homine quam pellis extenditur: sic et hic insinuans Deum vel Verbum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
suam Ergo fr̃s dilectissimi: uiscera eccłiȩ:
pignora eccł̃iȩ. filii matris celestis. audite cum
tempus est Minatus ẽ ds̃ illi uinee: atrocis¬
sima comminatione Mandabo nubib meis
inquit: nepluant suꝑ eam: Et factumẽ. Ue¬
nerunt apłi adiudeos. respuerunt eos: & dire¬
runt illis Aduos missi eramus: sed quia repu¬
listis uerbum dĩ: imus adgentes Uidetis qͦm
ineodem spũ dĩ illo ubente intrinsecus qui
habitat incordib suorum. mandatũ sit nubi¬
bus dĩ necompluerent uineam: que cum ex¬
pectaretur ut faccret uuam. fecit spinas: Ideo
& nubes fecit ascensum eius: & celũ tetendit
sicut pellem: Non est qđ queramini auc̾to¬
ritas scripturarũ extensa ẽ suꝑ orbem terraꝵ.
ubes non desunt: predicat᷑ uerbum ueritatis.
exponuntur omnia quȩ obscura sunt: ut cor¬
da ur̃a ꝑnubes ascendant Uidete quomͦ cre¬
datis: udete quid suscipiatis Post predicato¬

Expanded text:
suam. Fratres ergo dilectissimi, viscera Ecclesiae, suam. Fratres ergo dilectissimi, viscera Ecclesiae, pignora Ecclesiae, filii matris coelestis, audite, cum tempus est. Minatus est Deus illi vineae atrocissima comminatione: «Mandabo nubibus meis,» inquit, «ne piuant super eam.» Et factum est: venerunt Apostoli ad Judaeos, respuerunt eos; et dixerunt illis, «Adlistis verbum Dei, imus ad gentes . Qui amin eodem Spiritu Dei, illo jubente intrinsecus qui habitat in cordibus suorum, mandatum sit nubibus Dei ne compluerent vineam, quae cum exspectaretur ut faceret uvam, fecit spinas. Ideo et nubes fecit ascensum ejus, et coelum tetendit sicut pellem. Non est quod queramini: auctoritas Scripturarum extenta est super orbem terrarum, nubes non desunt, praedicatur verbum veritatis, exponuntur omnia quae obscura sunt, ut corda vestra per nubes ascendant. Videte quomodo credatis, videte quid suscipiatis: post praedicato
Abbreviated transcription (Latin):
aliud suspicamini & opinamini: nolentes intel¬
ligere ut bene agatis Nam et hoc scriptum est.
noluit intelligere ut bene ageret. Tollite omnes
suspiciones uras de medio: uinea dñi sabaoth
domus isrł est. & homo uida nouellum dilec¬
tum: Dilectum. cum plantatum ẽ: dampnatũ.
cum spinas cirauit Figo fr̃s: forte uinea fuit
domus ifrł: et nos non sumus uinea: Cum tuno¬
re audiamus qđ iudeis dictum uidemus Uidete
quemadmodũ apłs terreat ramos insertos. de ra¬
mis fractis: & inramis fractis commendat timẽ¬
dã ẽẽ seueritatem: in ramis insertis commendat
amandã bonitatem: Loli esse infructuosus in
bonitate: ne sterilis sentias seueritatẽ: Sed nonsũ
uitis: dicis mͥ Ubi est uox dñi. ego sum uitis. uoᷤ
sarmenta: pat̃ m̃s agricola: Ubi est uox¬
apłi: quis plantat uineam. & defructu eius ñ
ꝑcipit: Uinea gͦ es oeccłia. et habes agricolam
dm Nemo agricola homo: compluit uineam

Expanded text:
aliud suspicamini et opinamini, nolentes intelaliud suspicamini et opinamini, nolentes intelligere ut bene agatis. Nam et hoc scriptum est: «Noluit intelligere ut bene ageret» . Tollite omnes suspiciones vestras de medio: «Vinea Domini Sabaoth, domus Israel est; et homo Juda, novellum dilectum» . Dilectum, cum plantatum est; damnatum, cum spinas creavit. Ergo, fratres, forte vinea fuit domus Israel, et nos non sumus vinea? Cum timore audiamus quod Judaeis dictum videmus. Videte quemadmodum Apostolus terreat ramos insertos de ramis fractis, et in ramis fractis commendet timendam severitatem, in ramis insertis commendet amandam bonitatem . Noli esse infructuosus in bonitate, ne sterilis sentias severitatem. Sed non sum vitis, dicis mihi. Ubi est Domini vox: «Ego sum vitis, vos estis sarmenta; Pater meus agricola» ? Ubi vox Apostoli: «Quis plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? Vinea ergo es, o Ecclesia, et habes agricolam Deum. Nemo agricola homo compluit vineam
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ipsũ qđ dict̾um est: qui ponis nube ascensum
euis. Ecce iam intellectum ẽ: quantum dñs do¬
nauit predicantib nobis: Non enim nubes de
suo munere pluunt: Uos intelligendo ascen¬
dite: intellectu ipso fructificate: nesitis quali
illa uinea dequa dicitur apud ꝓpħam Man¬
dabo nubibus meis: nepluant suꝑ eam. Accu¬
sabatur enim quedam uinea quod ꝓuuis spinaᷤ
dederat: non reddiderat dignam grãm dulci
pluuie Qui enim bona audit & mala oꝑat᷑:
dulci pluuia compluitur: et spinas generat
Non est ut suspicemur fĩs dealiqua terrena &
ista uisibili uinea: dominum locutum: Lamq
ibi ne sub obscuritate sermonis lateret. excu¬
satio iniquitatis: ipse dñs ꝑipsum ꝓpħam
exposuit cui uineȩ loqueretur. & dequa uinea
ista diceret: Uinea in quit dm̃i sabaoth: do¬
mus ifrł est Quid uagantur oiniqui corda
urã ꝑmontes & colles uinttorum: Noui in¬
quit dequa uinea loquarꝰ noui ubi querebam
uuam: et inuemi spinas Sine causa aliud atq

Expanded text:
Qui ponit nubes ascensum ejus;» ecce jam intellectum est, quantum Dominus donavit, praedicantibus nobis; non enim nubes de suo munere pluunt. Vos intelligendo ascendite, in intellectu ipso fructificate; ne sitis qualis illa vinea, de qua dicitur apud prophetam: «Mandabo nubibus meis ne pluant super eam.» Accusabatur enim quaedam vinea, quod pro uva spinas dederat, non reddiderat dignam gratiam dulci pluviae. Qui enim bona audit, et mala operatur, dulci pluvia compluitur, et spinas generat. Non est ut suspicemur, fratres, de aliqua terrena et ista visibili vinea Dominum locutum. Namque ibi ne sub obscuritate sermonis lateret excusatio iniquitatis, ipse Dominus per ipsum prophetam exposuit cui vineae loqueretur, et de qua vinea ista diceret: «Vinea,» inquit, «Domini Sabaoth, domus Israel est.» Quid vagantur, o iniqui, corda vestra per montes et colles vinitorum? Novi, inquit, de qua vinea loquar, novi ubi quaerebam uvam, et inveni spinas; sine causa aliud atque
Abbreviated transcription (Latin):
torum: audio diluuium: non ꝑhorresco Qd
ergo: Quid fit interra: Qui emittit fontes
inconuallib: Emitcit inquit fontes in con¬
uallibꝰ Conualles nostis quid sint: de pressa
loca terrarum: Nam collib ⁊ montibꝰ: contra¬
ria figura obponuntur ualles uł conualles:
olles et montes: tumores terrarum sunt: Ual
libus Audi montem: Dicit apłs: Plus om
commendatur: Statim tamen ut ꝓfluant
aquȩ: conuallem se fecit: Non ego autem:
sed gr̃a dĩ mecum: Non repugnat: ut qui s̃
montes. sint & conualles Sicut enim mon¬
tes dicuntur ꝓpter spiritalem magnitudinẽ:
ita etconualles ꝓpter sui sp̃s humilitatem:
Non ego inquit: sed grã dĩ mecum: Non ego:
tit fomies inconuallib: De spũ dicebatur qđ
mͦ commemoraui: siqͥs sitit ueniat adme. Mi

Expanded text:
torum audio, diluvium non perhorresco. Quid torum audio, diluvium non perhorresco. Quid ergo, quid fit in terra? «Qui emittis fontes in convallibus. Emittis,» inquit, «fontes in convallibus.» Convalles nostis quid sint, depressa loca terrarum. Nam collibus et montibus contraria figura opponuntur valles vel convalles. Colles et montes, tumores terrarum sunt; valllibus.» Audi montem: dicit Apostolus, «Plcommendatur; statim tamen, ut profluant aquae, convallem se fecit: «Non ego autem, sed gratia Dei Mecum» . Non repugnat ut qui sunt montes, sint et convalles; sicut enim montes dicuntur propter spiritualem magnitudinem, ita et convalles propter sui spiritus humilitatem. «Non ego,» inquit, «sed gratia Dei mecum. Non ego,»tis fontes in convallibus.» De Spiritu dicebatur quod modo commemoravi, «Si quis sitit, veniat a
Abbreviated transcription (Latin):
ti modo ⁊ salsi. & amari sunt: & tam̃ quieti. qͣm
multi sunt qͥ dulcescere nolunt: qui sunt qui
dulcescere nolunt: Qui inxp̃m adbuc credere
nolunt. Et quamuis multi sunt qui nondũ
crediderunt: quid faciunt eccłie: Montes
erant aliquando: mͦ campi sunt: Tam̃ fr̃s
mei: & malicia mare ẽ. Quare enim non seui¬
unt mͦ: Quare ñinsaniunt: Quare ñdant
operam: Si non possunt euertere terrã nram:
certe contegere. Quare non: Audi Terminũ
posiusti eis quẽ ñ trans gredientur: neq reu̾¬
tentur tegere terram: Quid gͦ: qͥa iã fluctꝰ
amarissimi modũ acceꝑunt ut liceat nobis
talia etiam libere predicare: quia terminũ
acceꝑunt debitum: qͥa transgredi ñ possunt
impositum finem. neq reuertentur tegere t̃¬
ram: quid fit in ipsa terra: Quȩ operatio.¬
nes ibi fuint: qͣm iam mare nudauit: & si
adeuis horam tenues fluctus ꝑstrepunt:¬
& si adhuc murmurant pagani sonitu lit¬

Expanded text:
ti modo, et salsi, et amari sunt; et tamen quieti? Quam ti modo, et salsi, et amari sunt; et tamen quieti? Quam multi sunt qui dulcescere nolunt? Qui sunt qui dulcescere nolunt? Qui in Christum adhuc credere nolunt. Et quamvis multi sunt qui nondum crediderunt, quid faciunt Ecclesiae? Montes erant aliquando, modo campi sunt: tamen, fratres mei, et malacia mare est. Quare enim non saeviunt modo? quare non insaniunt? quare non dant operam? Si non possunt evertere terram nostram, certe contegere. Quare non? Audi: «Terminum posuisti quem non transgredientur, neque revertentur tegere terram.» 10. Quid ergo, quia jam fluctus amarissimi modum acceperunt, ut liceat nobis talia etiam libere praedicare; quia terminum acceperunt debitum, quia transgredi non possunt impositum finem, neque revertentur tegere terram; quid fit in ipsa terra? quae operationes ibi fiunt, quam jam mare nudavit? Etsi ad ejus oram tenues fluctus perstrepunt, etsi adhuc murmurant Pagani; sonitum lit
Abbreviated transcription (Latin):
abincrepauone di fugerunt aquȩ: Nuoce to¬
nitrui tui formidabunt: Iam quis ñterreatur
Nudati sunt montes: iussit imperator: S qͥd
uississet: nͥ ds̃ tonuisset: quia uoluit ds̃. illi iuis¬
serunt: & factum ẽ: Ergo nullus sibi hominũ
arroget aliquid: formidauerunt. aque: sed
auoce tonitrui tui. Nam ecce cum uoluit ds̃. fu¬
gerunt. aque: nepremerent montes: Ante qͣm
id fieret: & subaquis firmi erant montes:
tur. Non hic montes accipiamus qͣsi trenos:
neq campos qͣsi terrenos: sed fluctus tam mag¬
nos ut montib comparentur: fuctuauit a li¬
quando mare: & fluctus eius tanquã montes
fuerunt: qui montes illos apłos operuent: Sed
qͣmdui ascendunt montes et descendunt cam¬
pi: seuierunt & placati sunt. Cũ seuiebant
montes erant: cum placati sunt. campi facti
sunt fundauit enim eis locum: Est quidam
metus qͣsi ꝓfundus locꝰ: quo recepta sunt quo¬
dãmͦ omnia seuientia corda mortalium: Q mul¬

Expanded text:
ab increpatione Dei fugerunt aquae. «A voce toab increpatione Dei fugerunt aquae. «A voce tonitrus tui formidabunt.» Jam quis non terreatur nudati sunt montes, jussit imperator. Sed quis jussisset, nisi Deus tonuisset? Quia voluit Deus, illi jusserunt, et factum est. Ergo nullus sibi hominum arroget aliquid; formidaverunt aquae, sed «a voce tonitrus tui.» Nam ecce, cum voluit Deus, fugerunt aquae, ne premerent montes; antequam id fieret, et sub aquis firmi erant montes. tur. Non hic montes accipiamus, quasi terrenos; neque campos, quasi terrenos: sed fluctus tam magnos, ut montibus comparentur. Fluctuavit aliquando mare, et fluctus ejus tanquam montes fuerunt, qui montes illos Apostolos operirent. Sed quamdiu «ascendunt montes, et descendunt campi?» Saevierunt, et placati sunt. Cum saeviebant, montes erant: cum placati sunt, campi facti sunt; fundavit enim eis locum. Est quidam meatus, quasi profundus locus, quo recepta sunt quodammodo omnia saevientia corda mortalium. Quam mul
Abbreviated transcription (Latin):
cooꝑuerunt illos aquę: & suꝑ ipsos stabu̾nt
aque: Dicebant preme preme: et p̃mebant
extingue: nonappareant: Dicebant ista. &p̃¬
ualebant suꝑ martyres: & fugiebant ubiq
xp̃iani: & fuga quadã occultabantur apłi. Yn¬
de fuga occultabantur apłi: Quia suꝑ mon¬
tes stabant aque Erat potestas aquarum ma¬
gna Sed quamdui: Audi quod sequitur.
sura montium recesserunt: Lam montes ipsi ex¬
stant: petrus: paulus. Quomͦ eminent: qͥ ante
aꝑsecutorib p̃mebantur: nunc a bimperato¬
rib uenerantur fugerunt enim aquȩ abincre¬
patione dĩ: qͥa cor regum inmanu dĩ. deflex̃
quo uoluit. Iussit ꝑeos pacem dari xpĩanis: emi¬
cuit & eminuit auctoritas apłica Nunquid
et quando supra erant aque: montium defe¬
cerat magnitudo: Sed tamen fr̃s mei. ut om̃s
uiderent eminentiam montium. ꝑqͦs mon¬
tes salus eẽt generi humano: quia leuaui
ocłos meos inmonies unde ueniet aurilium mͥ:

Expanded text:
cooperuerant eos aquae, et super illos stabant cooperuerant eos aquae, et super illos stabant aquae, dicebant, Preme, preme; et premebant: Exstingue, non appareant. Dicebant ista, et praevalebant super martyres, et fugiebant ubique Christiani, et fuga quadam occultabantur Apostoli. Unde fuga occultabantur Apostoli? Quia super montes stabant aquae. Erat potestas aquarum magna. Sed quamdiu? Audi quod sequitur. sura montium recesserunt. Jam montes ipsi exstant Petrus et Paulus: quomodo eminent? Qui ante a persecutoribus premebantur, nunc ab imperatoribus venerantur. Fugerunt enim aquae ab increpatione Dei: quia cor regum in manu Dei; deflexit quo voluit , jussit per eos pacem dari Christianis; emicuit et eminuit auctoritas apostolica. Numquid et quando supra erant aquae, montium defecerat magnitudo? Sed tamen, fratres mei, ut omnes viderent eminentiam montium, per quos montes salus esset generi humano, quia, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi» ;
Abbreviated transcription (Latin):
nos aliquid discimus: Non enĩ de dignamur.
qͣndo xp̃c deomnib docet: hoc ergo dicit: suꝑ
montes stabunt aque. Propħa curans futura p̃¬
dicere. nonnarrare preterita: propterea dixit:
quia eccłiam futuram indiluiuo ꝑsecutionũ
uolebat intelligi: Fuit enum tempus aliqͣndo
quo territam di ȩccłiam cooperuerant aquȩ
ꝑsequentium. & tta cooperuerant. ut non ap¬
parerent. nec ipsi magni qui sunt montes:
uando enim ubiq fugiebant: quomͦ non mi¬
nus apparebant: Et fortasse de illis aquiᷤ est
uox illa: saluum me fac ds̃ qm̃ intrauerunt
aquȩ. usq adanimam meam: Maximȩ aqͣ
que ma re faciunt: ꝓcellosȩ infructuose:
Non enim quamcumq terram cooꝑuerat aqua
marina: fecundauit eam potius qͣm adsteri¬
litatem ꝑduceret Erant enim et montes sub
aquis: quia suꝑ montes stabunt aquȩ. Ppłi
resistentes. suꝑauerunt auctoritatem omĩum
ubiq fortiter euangłirantium uerbum dei:

Expanded text:
nos aliquid discemus. Non enim dedignamur; nos aliquid discemus. Non enim dedignamur; quando Christus de omnibus docet. Hoc ergo dicit: «Super montes stabunt aquae.» Propheta curans futura praedicere, non narrare praeterita, propterea dixit, quia Ecclesiam futuram in diluvio persecutionum volebat intelligi. Fuit enim tempus aliquando, quo terram Dei, Ecclesiam Dei cooperuerant aquae persequentium; et ita cooperuerant, ut non apparerent nec ipsi magni, qui sunt montes. Quando enim ubique fugiebant, quomodo non minus apparebant? Et fortasse de illis aquis est vox illa: «Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam» . Maxime aquae quae mare faciunt, procellosae, infructuosae. Non enim quamcumque terram cooperuerit aqua marina, fecundabit eam potiusquam ad sterilitatem perducet. Erant enim et montes sub aquis; quia super montes stabant aquae: populi resistentes superaverant auctoritatem omnium ubique fortiter evangelizantium verbum Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
tum enim tempꝰ ꝓfuturo solere poni inscrip¬
turis: ita preuidente sp̃ũ quȩ. futura sunt. qͣsi
iam facta sint: solemus legere: Inde ẽ quod
illud in illo psalmo nouimus om̃s: ubi tan¬
quam eciangłium recitatur. Foderunt ma¬
nus meas & pedes meos: dinumerauerunt
omĩa ossa mea: suꝑ uestimentũ meũ mise¬
runt sortem Omnia iam qͣsi facta cõme¬
morantur: que utiq ad huc uentura cerne¬
bantur:. Sed quantum potest nr̃a diligentia:
Quantũ autem potest tanta occupatio: Aut
qͣndo sic uacat. ut possimus ꝓcerto dicere. ita
est: Amiaduertimus sepe ꝓpħas preterito
tempore uerboꝵ dicere quȩ futura sunt. Figura
autem futuri. dicere preterita: ñ facile occur¬
rit legenti: Non audeo dicere non ẽ sedcer¬
te studiosis earum litterarum. indixerim qͦd
querant. Si inuenerint & ad nos attulerint:
gratulabimur Adolescentium studiis ocio¬
sorum occupati senes: & exeoꝵ ministerio &

Expanded text:
tum enim tempus pro futuro solere poni in Scriptum enim tempus pro futuro solere poni in Scripturis, ita praevidente Spiritu quae ventura sunt, quasi jam facta sint, solemus legere. Inde est quod illud in alio psalmo novimus omnes, ubi tanquam Evangelium recitatur: «Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea; super vestimentum meum miserunt sortem» . Omnia quasi jam facta commemorantur, quae utique adhuc ventura cernebantur. Sed quantum potest nostra diligentia? quantum autem potest tanta occupatio? aut quando sic vacat, ut possimus pro certo dicere: Ita est? Animadvertimus saepe Prophetas praeterito tempore verborum dicere quae futura sunt; figura autem futuri dicere praeterita, non facile occurrit legenti. Non audeo dicere, Non est; sed certe studiosis earum Litterarum indixerim quid quaerant. Si invenerint, et ad nos attulerint, gratulabimur adolescentium studiis otiosorum occupati senes, et ex eorum ministerio et
Abbreviated transcription (Latin):
omnis humida natura atq substantia cir¬
cumquaq diffusa ꝑmaria & flumina. ⁊an¬
tra occulta: semel uno nomine abyssus uo¬
catur. Ergo terram intelligimus: dequa dix̃
sicut uestimentũ amictus ipsus Aqua enĩ
quasi uestimentum ẽ terrȩ: circumdans eã
et contegens eã: Sed aliquando indiluiuo ita
creuit hȩc uestis terrȩ ut omnia omnino coo¬
periret: & transcenderet altissimos montes. sic̃
scriptura testatur cubitis ferme quindecim:
Fortasse ipsum tempꝰ significauit iste psal¬
mus: cũ diceret abyssus sicut uestimentum
amictus ipsus: Suꝑ montes stabunt aq̃
idest uestimentũ terrȩ qđ est abyssus ita cre¬
uit. ut etiam suꝑ montes aquȩ starent. Legi¬
mus hoc ut dixi factum indiluuio: inde lo¬
quebatur ꝓpħa: Narrabat nob̃ preterita:
anprenuntiabat futura : Sed si narraret p̃¬
terita: non nobis diceret suꝑ montes stabũt
aquȩ sed suꝑ montes steterunt aquȩ: Preteri¬

Expanded text:
omnis humida natura, atque substantia ciromnis humida natura, atque substantia circumquaque diffusa per maria, et flumina, et antra occulta, simul uno nomine abyssus vocatur. Ergo terram intelligimus, de qua dixisicut vestimentum amictus ipsius.» Terrae enim quasi vestimentum est aqua, circumdans eam et contegens eam. Sed aliquando in diluvio ita crevit haec vestis terrae, ut omnia omnino cooperiret, et transcenderet altissimos montes, sicut Scriptura testatur, cubitis ferme quindecim . Fortasse ipsum tempus significavit iste psalmus, cum diceret, «Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius.» 7. «Super montes stabunt aquae:» id est vestimentum terrae, quod est abyssus, ita crevit, ut etiam super montes aquae starent. Legimus hoc, ut dixi, factum in diluvio. Inde loquebatur Propheta? narrabat nobis praeterita, an praenuntiabat futura? Sed si narraret praeterita, non nobis diceret, «Super montes stabunt aquae;» sed, Super montes steterunt aquae. Praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
qđ est xp̃s iħs: Et ideo tali fundamento suf¬
fulta: qͥd meruit audire: Non inclinabit᷑¬
tem eius: firmauit eccłiam suꝑ fundam̃¬
tum xp̃m Nutabit eccłia: si nutauerit fun¬
damentum. S unde nutabit xpc̃: qͥ ante
ꝑipsum facta sunt. & sine ipso factum est
nichil: Qma omnia continet maiestate: &
demundo ȩccłiam: quando nec inclinari po¬
test: Sedunde cepit dominus adserere istã
eccłiam. reuelareꝰ incipeꝰ ostendere: diffun¬
dere: Unde cȩpit hoc: Quid erat primo. Ela
firmauit terrã suꝑfirmitatẽ eius. Non in¬
clinabitur inscłm scłi. Abyssus sicut ue¬
stimentum amictus ipsuis Cuius: Nunqͥo¬
forte di: Sediam deamictu eius dixerat: cir¬
cumamictus lucẽ sicut uestimentũ Audio
đm luce uestitum: et lux ipsa siuolumꝰ nos
sumus Quid ẽ si uolumꝰ: Si iam tenebie ñ
sumus Ergo si d̾s luce uestitus ẽ: cuius
rursus uestimentũ ẽ abyssus: Abyssus enĩ
dicitur inmensa aquarum copia. Omĩs aqͣ:

Expanded text:
esus» ? Et ideo tali fundamento suffulta, quid meruit audire? «Non inclinabitd est, firmavit Ecclesiam super fundamentum Christum. Nutabit Ecclesia si nutaverit fundamentum: sed unde nutabit Christus, qui per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil» ; qui omnia continet majestate, et de mundo Ecclesiam, quando nec inclinari potest? 6. Sed unde coepit Dominus asserere istam Ecclesiam, revelare, incipere, ostendere, diffundere? unde coepit hoc? quid erat primo? «Quia fundavit terram super firmamentum ejus, non inclinabitur in saeculum saeculi. Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius.» Cujus? numquiforte Dei? Sed jam de amictu ejus dixerat, «Circumamictus lucem, velut vestimentum.» Audio Deum luce vestitum, et lux ipsa si volumus, nos sumus. Quid est, si volumus? Si jam tenebrae non sumus. Ergo si Deus luce vestitus est, cujus rursum vestimentum est abyssus? Abyssus enim dicitur immensa aquarum copia: omnis aqua,
Abbreviated transcription (Latin):
preter causam fornicationis disiungi con¬
ugia: si talis ẽ ĩquiunt causa cum uxore:
non expedit ducere Et dominꝰ. Non om̃s
capiunt uerbum hoc Nam uerum dicitis:
qͥa si tał ẽ causa cum uxore. ñ expedit duc̃e.
Sednunquid soli onagri bibituri funt: Non
om̃s capiunt hoc uerbum: multi ñ capiunt.
Et qui sunt qͥ capiunt: Suscipiunt onagͥ
insitim suã. Quid est suscipunt onagri in
sitim suam: Qui potest caꝑe capiat. Deinde
Suꝑ illos uolatilia celi inhabitabunt: Super
quos: suꝑ onagros: anpotius suꝑ montes:
lluc enim sensus iste dirigitur intermediũ
montium ꝑtransibunt aquę. potabunt om̃s
bestie silue suscipient onagri insitim suã.
Suꝑillos uolatilia cȩli inhabitabunt. Cor

Expanded text:
praeter causam fornicationis disjungi conjpraeter causam fornicationis disjungi conjugia: «Si talis est,» inquiunt, «causa cum uxore, non expedit ducere.» Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum hoc» . Nam verum dicitis, quia si talis est causa cum uxore, non expedit ducere; sed numquid soli onagri bibituri sunt? Non omnes capiunt verbum hoc, multi non capiunt. Et qui sunt qui capiunt? «Suscipient onagri in sitim suam.» Quid est, «Suscipient onagri in sitim suam? Qui potest capere, caviat.» 5. «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Super quos? super onagros, an potius super montes? Illinc enim sensus iste dirigitur: «Inter medium montium pertransibunt aquae; potabunt omnes bestiae silvae; suscipient onagri in sitim suam: super illos
Abbreviated transcription (Latin):
cce mͦ qd sonat psalmus. certe occulta sunt my¬
steria Tamen ita sonat ut et pueros audire de¬
lectet: & imperiti accedant adbibendum:
& satiati ructent in psallendo Bibunt ergo
minores bestie & maiores: sed capatiꝰ maiores.
dño. Licet dimittere urorem omĩ excausa:
ꝓhibuit dñs: et dixit nonlicere. Non scitis
inquit qͥa ds̃ abinitio masculum & feminã
fecit: Qd̃ ds̃ coniunxit. homo non separet.
Ieinde addidit Qui dimiserit uxorem suam
excepta causa fornicationis: fac̃ eã mechari
Et si aliam durerit mechatur: Confirmauit
compedem: Hoc expeduut colligato prius
agere: ne ligaretur Ailigatus es urori ne q̃si¬
eris solutionem Solutus es abuxore: ne que¬
sieris urorem: S non es onager: ñ es solutus
abuxore Habes ibi: qđ etlepus bibas Et si acceꝑiᷤ
uxorem. non peccasti Piscipuli autẽ cum audi¬
rent dictum adomino nonlicere ullomodo

Expanded text:
Ecce modo quod sonat Psalmus, certe occulta sunt myEcce modo quod sonat Psalmus, certe occulta sunt mysteria; tamen ita sonat, ut et pueros audire delectet, et imperiti accedant ad bibendum, et satiati ructent in psallendo. Bibunt ergo minores bestiae et majores; sed capacius majores, Domino: «Si licet dimittere uxorem ex omni causa?» Prohibuit Dominus, et dixit non licere. «Non scitis,» inquit, «quia Deus ab initio masculum et feminam fecit? Quod Deus conjunxit, homo non separet.» Deinde addidit: «Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et si aliam duxerit, moechatur .» Confirmavit compedem: hoc expedit colligato; prius ageret ne ligaretur. «Alligatus es uxori? ne quaesieris solutionem. Solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem» . Si nondum es onager, et solutus ab uxore, habes ibi quod et lepus bibas: et si acceperis uxorem, non peccasti. Discipuli autem cum audirent dictum a Domino, non licere ullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
ita: sed onagri positi sunt ad significationem
magnitudinis Potabunt & ipsi insitim suã
luunt enĩ & ille aque: inde bibit lepus: inde
onager lepus paruus: etonager magnus: le¬
pus timidus: &onager ferus. Iterq inde bibit.
sed quisq insitim suã Non dic̃ aqua lepori suf¬
ficio: & repellit onagrum: neq hoc dic̃ onager
accedat: lepus si accesserit rapiatur Tam fi¬
deliter et temperate fluit ut sic onagrum sa¬
tiet ne leporem terreat Sonat strepitus uocis
tullianeꝰ cycero legitur: aliquis liber ẽ: dialo¬
gus eus est: siue ipsuis: siue platonis: siue cu¬
uscumq talium Audiunt imperiti: infirmi
minoris cordis Quis audet uluc aspirare: Stre¬
pitus aque: & forte turbate. certe tam̃ tam ra¬
paciter fluentis. ut animal timidũ ñ audeat
accedere et bibere Cui sonuit inprincipio
fec̃ ds̃ celum & terrã. & non ausus ẽ bibere:
cui sonet psalmus: etdicet multum ẽ adme.

Expanded text:
ita, sed onagri positi sunt ad significationem ita, sed onagri positi sunt ad significationem magnitudinis. Potabunt et ipsi in sitim suam; fluunt enim et illis aquae. Inde bibit lepus, inde onager: lepus parvus, et onager magnus; lepus timidus, et onager ferus; uterque inde bibit, sed quisque «in sitim suam.» Non dicit aqua, Lepori sufficio, et repellit onagrum: neque hoc dicit, Onager accedat, lepus si accesserit, rapietur. Tam fideliter et temperate fluit, ut sic onagrum satiet, ne leporem terreat. Sonat strepitus vocis Tullianae, Cicero legitur, aliquis liber est, dialogus ejus est, sive ipsius, sive Platonis, seu cujuscumque talium: audiunt imperiti, infirmi minoris cordis; quis audet illuc aspirare? Strepitus aquae, et forte turbatae; certe tamen tam rapaciter fluentis, ut animal timidum non audeat accedere et bibere. Cui sonuit, «In principio fecit Deus coelum et terram» , et non ausus est bibere? Cui sonat Psalmus et dicat: Multum est ad me?
Abbreviated transcription (Latin):
fruimur. Nec fastidiet qui manducabit: nec
deficiet qđ manducabit. Magna illa: et mua
contemplatio erit. Et qͥs de uia digne dicit
isto temporeꝰ cum inter montes fluunt aqͦ
Interim ergo fluant aque inter montes: & ꝑ¬
transeant Cum ꝑtranseunt aquȩ bibitur
inꝑegrinatione: nesiti inuia deficiamus:
Potabunt om̃s bestie silue Inde uenistis: de
silua collecti estis: Et qualis silua: Nullus
hominum ibi transiebat: quia nulb ꝓpħa
illuc missus erat S adarcam construendã:
concisa sunt ligna desiluis Inde ligna: inde
bestie: inde uenistis Ergo bibite Potabunt
om̃s bestiȩ siluȩ. S uscipient onagri insiti
sua. Onagros quadã magnas bestias dic̃. Quis
enim nesciat onagros dici agrestes asinos: Ma¬
gnos ꝗͣ dicit quosam indomitos. Nullũ enim
habebant gentes iugum legis Uiuebant mul¬
te gentes morib suis: suꝑba iactantia uagan¬
tes. tanquam indeserto: Et om̃s quidẽ bestie

Expanded text:
fruimur; nec fastidiet qui manducabit, nec fruimur; nec fastidiet qui manducabit, nec deficiet quod manducabit. Magna illa et mira contemplatio erit. Et quis de illa digne dicit isto tempore, cum inter montes fluunt aquae? Interim ergo fluant aquae inter montes, et pertranseant: cum pertranseunt aquae, bibitur in peregrinatione, ne siti in via deficiamus. «Potabunt omnes bestiae silvae.» Inde venistis, de silva collecti estis. Et quali silva? Nullus hominum ibi transibat, quia nullus propheta illuc missus erat. Sed ad arcam construendam concisa sunt ligna de silvis: inde ligna, inde bestiae, inde venistis. Ergo bibite. «Potabunt omnes bestiae silvae.» 4. «Suscipient onagri in sitim suam.» Onagros magnas quasdam bestias dicit. Quis enim nesciat onagros dici agrestes asinos? Magnos ergo quosdam dicit indomitos. Nullum enim habebant Gentes jugum Legis; vivebant multae gentes moribus suis, superba jactantia vagantes, tanquam in deserto. Et omnes quidem bestiae
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. qm̃ confortauit uectes portarũ tuarũ:
iam confirmatis uectib & clausa ciuitate un¬
de ut iam pridem diximus nemo erit amicꝰ
et quo nemo intrat inimicus. qđ coder ibi no¬
bis legendus ẽ aut tractandus ẽ sermo: quẽad¬
modum uobis modo tractatur Ideo mtictat᷑.
ut ibi teneatur: Ideo mͦ ꝑsillabas dutdit̃utp
ibi totus atq in teger contempletur. Nonitioi
tractatorem Quomͦ ergo: Sicut inprincipio
erat uerbum: et uerbũ erat apud dm: et ds̃ erat
uerbum. Non eiĩ sic adnos uenit ut inde disce¬
dent: qͥ a in hoc mundo erat. & mundus ꝑipsũ
factus ẽ. Tale uerbũ: contemplaturi sumꝰ. Ap¬
parebit enĩ ds̃ deoꝵ insyon. Sed hoc quandio:
ost peregrinationẽ finite uie: sed tam̃ post fi¬
nitam uiam ñiudici trademur: ut uider mit¬
tat incarcerem S si finita uia sicut sꝑamus
& optamus & studemus ad patriã uenerimus:
ibi contemplabimur qđ semꝑ laudabimus
Nec illud deficiet qđ nobis presto ẽ: nec nos qͥ

Expanded text:
uoniam confirmavit vectes portarum tuarum» , jam confirmatis vectibus et clausa civitate, unde, ut jampridem diximus, nemo exit amicus, et quo nemo intrat inimicus; quod codex ibi nobis legendus est, aut tractandus sermo, quemadmodum vobis modo tractatur. Ideo modo tractatur, ut ibi teneatur; ideo modo per syllabas dividitur, ut ibi totus atque integer contempletur. Non ibi dtractatorem. Quomodo ergo? Sicut «in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Non enim sic ad nos venit, ut inde discederet; quia «in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est» . Tale verbum contemplaturi sumus. «Apparebit» enim «Deus deorum in Sion» . Sed hoc quando? Post peregrinationem finita via; si tamen post finitam viam non judici tradamur, ut judex mittat in carcerem. Sed si finita via, sicut speramus, et optamus, et studemus, ad patriam venerimus, ibi contemplabimur quod semper laudabimus: nec illud deficiet quod nobis praesto est, nec nos qui
Abbreviated transcription (Latin):
ininferiorib. Audi hoc & inuno loco. Siue
inquit mente excessimus dõ: siue temꝑanteᷤ
sumus uobis Qđ ait mente excessimus: uoᷤ
capere non potestis Excessimus enim ista om
cum mente excedimus: effari non possumꝰ:
Ibi enim audiuit in effabilia uerba: quȩ non
licet homini loqui: Quid ergo inquiunt illi

Expanded text:
in inferioribus. Audi hoc et in uno loco: «Sive,» in inferioribus. Audi hoc et in uno loco: «Sive,» inquit, «mente excessimus Deo, sivi temperantes sumus vobis.» Quod ait, «mente excessimus;» vos capere non potestis: excessimus enim omcum mente excedimus, effari non possumus: ibi enim «audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui» . Quid ergo, inquiunt illi
Abbreviated transcription (Latin):
damus ei baptismũ: nec reuocamus adilla
opera legis: Et si nos interroget iudeus. qͣre
ita faciamus. sonamus de petra: dicimꝰ. hoc
fecit paulus: hoc fecit petrus De medio pe¬
trarum damus uocem nrãm Illa autẽ pe¬
tra. ipse petrus mons magnus qͣndo ora¬
bat. & illum uisum uidebat: desuꝑioribꝰ
rigabatur: P aulus apłs ait gentib Sicir¬
cumcidamini: xp̃c uobis nichil proderit
D icit hoc paulus tanqͣm mons: inde nos di¬
cimus: sonantes de petra Riget dñs ipsã
petram desuꝑioribꝰ suis Nam cũ ad huc¬
ista petra esset ininfidelitate aspera: uolens eã
ngare desuꝑiorib suis. ut conflueret inconualle:¬
Omnia enim ista contempneret mons magnꝰ.
Rigauit eum desuꝑiorib suis: Etstatim rigatꝰ.
⁊manare iam uolens: domine ait quinꝰ me
iubes facere: Accipe illum montem. uł pe¬
tram unde possis dare uocẽ tuã: accipe illum¬
mõtẽm et uide rigari de suꝑiorib et effluere

Expanded text:
damus ei Baptismum, nec revocamus ad illa damus ei Baptismum, nec revocamus ad illa opera Legis. Et si nos interroget Judaeus quare ita faciamus, sonamus de petra, dicimus, Hoc fecit Petrus, hoc fecit Paulus: de medio petrarum damus vocem nostram. Illa autem petra, ipse Petrus mons magnus, quando orabat et illum visum videbat, de superioribus rigabatur. Paulus apostolus dicit Gentibus: «Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit» . Dicit hoc Paulus, tanquam mons: inde nos dicimus, sonantes de petra. Riget Dominus ipsam petram de superioribus suis. Nam cum ista petra adhuc esset in infidelitate aspera, volens eam rigare de superioribus suis ut flueret aqua in convalleomnia enim ista contemneret mons magnus: rigavit illum de superioribus suis; et statim rigatus et manare jam volens: «Domine,» ait, «quid me jubes facere» ? Accipe illum montem vel petram, unde possis dare vocem tuam; accipe illum, et vide rigari de superioribus, et effluere
Abbreviated transcription (Latin):
quisq urm̃ debet dicere: Quid debet dic̾e ille
qui sic instructus est: Si quis uobis euange¬
uizauerit preter qͣm qđ accepistis: anathema
sit. Quid mͥ dicis de platone. & decyceronẽ &.
deuigilio: Habes ante te petras montium.
emedio petrarũ dam uocem tuã: De medio
petrarum dabunt uocem suam: Audiant᷑
quia petre audiuntur. audiantur quia ⁊
inillis multis petris. petra auditur: Petra
enim erat.xp̃c. Audiantur ergo libenter:
demedio petrarum dantes uocem suam:
ichil suauius. tali uoce alitum: Illȩ sonans:
& petre resonant: Sonant illt: disputant
spiritales resonant petre testimonia: respõ¬
dent scripture. Ecce inde uolatilia. de medio
petrarum dant uocem suam: habitant enĩ
confiigimus adapłm paulum: Ille unde
habet: confugimus adysayam: Esayas
unde: Audi unde Rigans montes de
suꝑioribꝰ suis Modo si adnos uenerit gen¬
tilis. homo incircumcisus. crediturus xp̃o:

Expanded text:
quisque vestrum debet dicere? quid debet dicere ille quisque vestrum debet dicere? quid debet dicere ille qui sic instructus est? «Si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Quid mihi dicis de Platone, et de Cicerone, et de Virgilio? Habes ante te petras montium, de medio petrarum mihi da vocem tuam. «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Audiantur qui a petra audiunt: audiantur, quia et in illis multis petris petra auditur: «Petra enim erat Christus» . Audiantur ergo libenter, de medio petrarum dantes vocem suam, Nihil suavius tali voce alitum. Illae sonant, et petrae resonant: sonant illae, disputant spirituales; resonant petrae, testimonia respondent Scripturae. Ecce inde volatilia de medio petrarum dant vocem suam; habitant enim confugimus ad apostolum Paulum. Ille unde habet? Confugimus ad Isaiam. Isaias unde? Audi unde: «Rigans montes de superioribus suis.» Modo si ad nos venerit homo gentilis incircumcisus, crediturus Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
quam ꝑignem: Hoc aget caminus Alios
insinistram separabit: alios in dexterã. quodãmͦ
eliquabit. Aues autẽ non diuisit. Sed aues
uideant. si aues tales sunt: que suꝑ montes
inhabitant. Non debent sequi altitudinẽ
cordis sui Detalib dicitur: posuerunt ince¬
lum os suũ Ne auentis tollantur: in mon¬
tibus requiescant: Habent auctoritatem scõꝵ.
llic in habitent tales aues: qͥa inmontibus
petras inueniunt: firmamenta quedã pre¬
ceptorum: Sicut enim una petra illa xp̃c¬
t istȩ petrȩ inmontib. uide aues ibi habitan¬
tes: Suꝑ illos uolatilia celi in habitabunt s
noli putare: quia ista uolatilia cęli auctorita¬
tem suã secuntur uide quid dicat psalmus:
De medio petrarum dabunt uocẽ suã. Modo
sidicã uobis credite: hoc enim dix̃ cycero. hoc
dixit plato: hoc dixit pitagoras: quis ur̃m
nonirridebit me: Ero enim auis: quȩ non
depetra emitto uocem meam: Quid mͥ unus¬

Expanded text:
quasi per ignem» . Hoc aget caminus; alios quasi per ignem» . Hoc aget caminus; alios in sinistram separabit, alios in dextram quodammodo eliquabit. «Aves autem non divisit.» Sed aves videant, si aves tales sunt quae super montes illos inhabitent; non debent sequi altitudinem cordis sui, de qualibus dicitur: «Posuerunt in coelum os suum» . Ne a ventis tollantur, in montibus requiescant. Habent auctoritatem sanctorum, rophetis: illic inhabitent tales aves, quia in montibus petras inveniunt, firmamenta quaedam praeceptorum. Sicut enim una illa pestae petrae in montibus. Vide aves ibi habitantes: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» 6. Sed noli putare quia ista volatilia coeli auctoritatem suam sequuntur; vide quid dicat Psalmus: «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Modo si dicam vobis, Credite, hoc enim dixit Cicero, hoc dixit Plato, hoc dixit Pythagoras; quis vestrum non irridebit me? Ero enim avis, quae non de petra emitto vocem meam. Quid mihi unus
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum pauliꝰ ego autem apollo: ego uͦ
cephȩ: nonne carnales estis: et scđm homi¬
nem ambulatis : Rogo uos fr̃s: audite ⁊ꝑ
ficite. Excutite uos deloco carnali: ꝑgite in
turturem & columbam: Aues enim non
diuisit Sed quicumq talis non ꝑmanse¬
rit. et scđm quendam modum uite. aptũ
carnalib. & degremio eccłiȩ non recesserit
& ñ fuerit seductus abhereticis. ut excontra¬
ria parte diuidatur: ueniet caminus & ad
dexteram ponetur: Sine camino ñpoterit.
Sed si caminum pati non uult: ꝑgat intur¬
turem & columbam: Qui potest capere ca¬
piat. Si autem nonsic erit & ȩdificauerit
suꝑ fundamentum. lignaᷤ. fenum: stipulã:
idest amores scłares. fundamentum fidei
sue suꝑ edificauerit: tamen si infundam̃to
sit xp̃c ut primum locum ipse habeat in
corde: &ei nichil omnino ante ponatur:
portantur. & tales: tolerantur & tales ueniet¬
& caminus incendet ligna. fenum. stipulã.
pse autem inquit saluus erit: sic tam̃ tan

Expanded text:
Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae; nonne carnalis estis, et secundum hominem ambulatis?» Rogo vos, fratres, audite, et proficite; excutite vos de loco carnali, pergite in turturem et columbam: «Aves» enim «non divisit.» Sed quicumque talis permanserit, et secundum quemdam modum vitae aptum carnalibus, et de gremio Ecclesiae non recesserit, et non fuerit seductus ab haereticis, ut ex contraria parte dividatur; veniet caminus, et ad dextram poni sine camino non poterit. Sed si caminum pati non vult, pergat in turturem et columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non sic erit, et «aedificaverit super fundamentum ligna, fenum, stipulam,» id est, amores saeculares fundamento fidei suae superaedificaverit; tamen si in fundamento sit Christus, ut primum locum ipse habeat in corde, et ei nihil omnino anteponatur; portantur et tales, tolerantur et tales: veniet caminus, incendet ligna, fenum, stipulam: «Ipse autem,» inquit, «salvus erit, sic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Extendens cęlum sicut pellem: uł tam facile
quam tu pellem. Si tam facile. tanqͣm
acllitteram accipias: uł auctoritatẽ scripturar
intelligamus. distentã ꝑtotum mundum. no¬
mine pellis: qͥa mortalitas inpelle significat᷑.
Dispensata ẽ autẽ nob omnis auctoritas scrip¬
turarum diuinarum. ꝑ homines mortales.
quorum iam mortuorum fama distenditiu
mus scripturam diuinam. Quę suꝑiora Scrip¬
turȩ diuinȩ: preceptum. qͦ nichil ẽ eminentiꝰ
caritatis. Quare autẽ aquis comparata ẽ cari

Expanded text:
. «Extendens coelum sicut pellem:» vel tam facile . «Extendens coelum sicut pellem:» vel tam facile quam tu pellem, si tam facile sit, tanquam ad litteram accipias: vel auctoritatem Scripturarum intelligamus distentam per totum mundum nomine pellis; quia mortalitas in pelle significatur, dispensata est autem nobis omnis auctoritas Scripturarum divinarum per homines mortales, quorum jam mortuorum fama distenditur. mus Scripturam divinam. Quae superiora Scripturae divinae? Praeceptum, quo nihil est eminentius, charitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tracta᷑ sed difficultate condita. adhoc qd̃ sepe
iam diximus: ut detur petentib: inueniatur
pitum tempus amplius occupent. Pauca
enim nos dicere temporis cogit angustia: quod
nouit & caritas ur̃a. debere nos exequiis fide¬
lis corporis sollempne obsequiũ:u etiam
quȩ dicta sunt repetere. & rursus exponere ñ
cogamui Sed si defuerunt aliqui qui non
audierunt: non deessent. Prodest autem
illis fortasse qͦd non audiunt modo qđ audie¬
runt qui adfuerunt: ut & ipsi discant ad eẽ.
egamus ergo cursim:
una facta inxp̃o Domine
ds̃ ms magnificatus es nimi
Unde magnificatus es: Con¬
fessionem et decorẽ indiusti
Confitemini ut decoremini:
ut induat uos cucum amic¬
tos lucẽ sicut uestimentũ: cutum amic̾tus
eccłiam suã: quia ipsa facta ẽ lux in illo. q̃
prius erat tenebrȩ inse: dicente apło fuistis
aliqͣndo tenebre: nunc autem lur iudomino

Expanded text:
tracta, sed difficultate condita; ad hoc, quod saepe tracta, sed difficultate condita; ad hoc, quod saepe jam diximus, ut detur petentibus, inveniatur pitum tempus amplius occupent. Pauca enim nos dicere temporis cogit angustia, quod novit et Charitas vestra debere nos exsequiis fidelis corporis solemne obsequium. Ecce jam quae dicta sunt repetere, et rursus exponere non cogamur: si defuerunt aliqui, qui non audierunt, non deessent; prodest autem illis fortasse, quod non audiunt modo quod audierunt qui adfuerunt, ut et ipsi discant adesse. Legamus ergo cursim. una facta in Christo. «Domine Deus meus, magnificatus es nimis.» Unde magnificatus es? «Confessionem et decorem induisti.» Confitemini, ut decoremini, ut induat vos. «Circumamictus lucem sicut vestimentum.» Circumamictus Ecclesiam suam; quia ipsa facta est lux in illo, quae prius erat tenebrae in se, dicente Apostolo: «Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino»
Abbreviated transcription (Latin):
tione mentiti fueritis. ñ impetrabitis Ergo
& orandum: & uerum dicendum ẽ: & sic
orandum ẽ quomꝰ ille docuit. Uelis nolis:
cotidie dicturus es dimtite nobis debita
nr̃a: sicut & nos dimittmꝰ debitoribꝰ nr̃is
Nis securus dicere: fac quod dicis Explic̃¬
cio quia debitores nos tene¬
tis: non necessitate. sed qđ ẽ
uehementius caritate. Debem̾
autem hoc primo dño deo
nr̃o. qui habitans & inuob̾
exigit ista de nobis: deinde
Tamen quantum dñs donat. qui & ipsas
uires uobis orantib donare dignet᷑ꝰ qm̃ psal¬
mi huius primas partes die iam nuꝑ prece¬
dente tractauimus etiam sequentia suscipi¬
enda sunt. & illo iuuante inciuius nomine
cepimus terminanda sunt Commendaue¬
ramus autẽ caritati ur̃ȩ qͥ adfustis: totũ istũ
psalmum figuratis mysteriis eẽ contextum
Unde qđ difficilius queritur: solet dulcius
inueniri Nec putets ista uob̃̾ obscuritate sub¬

Expanded text:
tione mentiti fueritis, non impetrabitis. Ergo, tione mentiti fueritis, non impetrabitis. Ergo, et orandum, et verum dicendum est, et sic orandum est, quomodo ille docuit. Velis nolis, quotidie dicturus es: «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.» Vis securus dicere? Fac quod dicis. cio quia debitores nos tenetis, non necessitate, sed quod est vehementius, charitate. Debemus autem hoc primo Domino Deo nostro, qui habitans et in vobis exigit ista de nobis: deinde Tamen, quantum Dominus donat, qui et ipsas vires vobis orantibus donare dignetur, quoniam psalmi hujus primas partes die jam nuper praecedente tractavimus; etiam sequentia suscipienda sunt, et illo adjuvante, in cujus nomine coepimus, terminanda sunt. Commendaveramus autem Charitati vestrae, qui adfuistis, totum istum psalmum figuratis mysteriis esse contextum. Unde quod difficilius quaeritur, solet dulcius inveniri. Nec putetis ista vobis obscuritate sub
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo dicat non habebam. Garitas ñ de sacculo
erogatur: quia qđ dicimus. & quicqͥd diximꝰ.
& quicquid dicere potuerimus. uł nos uł post
nos. uel qui ante nos. finem nonhabent nͥ ca¬
ritatem: quia finis p̃cepti caritas ẽ: decorde
puro. & conscientia bona. & fide non ficta
nterrogate. qͣndo rogatis dm̃. corda ur̃a: uide¬
te qͦm transmittatis uersum istum. dimite
nobis debita nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ debi¬
torib nr̃is. Non eris orans: nisi ista dicas Si
alia dicas. non te exaudit ille. quia ñ ipsa
tibi dictauit uiris peritus quem misit. Ne¬
cesse ẽ gͦ. ut & quando uerba nr̃a dicimus
inoratione sccłm ipsam dicamus: & qͣndo
ipsa uerba dicimus. bene intelligamus qđ
dicunus: quia manifestam illam esse ds̃
uoluit Si ergo nonoraueritis. spem non
habebitis: si aliter quam magister docuit
oraueritis non exaudiemini: aut si inora¬

Expanded text:
Nemo dicat: Non habeo. Charitas non de saccello Nemo dicat: Non habeo. Charitas non de saccello erogatur: quia quidquid dicimus, et quidquid diximus, et quidquid dicere potuerimus, vel nos, vel post nos, vel qui ante nos, finem non habent nisi charitatem: quia finis praecepti charitas est, de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Interrogate, quando rogatis Deum, corda vestra; videte quomodo transmittatis versum istum: «Dimitte nobis debita nostra,» «sicut et nos dimittimus debitoribus nostris» . Non eris orans, nisi istam dicas: si aliam dicas, non te exaudit ille; quia non ipsam tibi dictavit Jurisperitus quem misit. Necesse est ergo ut et quando verba nostra dicimus in oratione, secundum ipsam dicamus; et quando ipsa verba dicimus, bene intelligamus quod dicimus, quia manifestam illam esse Deus voluit. Si ergo non oraveritis, spem non habebitis: si aliter quam Magister docuit oraveritis, non exaudiemini; aut si in ora
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ Optime nouit caritas ur̃a Non .n.
tacet nobis pagina diuina: aut adulat nos
ds̃ deisto loco: quo quã liberi sumus aduos.
potestis aduertere Et si forte ego minus li¬
ber sum. uł om̃s qui hoc in loco uobis locun¬
tur: si minus liberi sumus: certe ipse ser¬
mo dĩ neminẽ timet Nos autẽ siuie timea¬
mus. siue liberi simus. eũ cogimur annun¬
tiare qui neminem timet hoc uobis non
homines. sed ds̃ prestitit: ut et ꝑtimidos li¬
berum audiatis Excusationem inuidicio
đi non habebitis: nisi uos inbonis oꝑib exercu¬
eritis: & eorum que audtis tanquam fructũ
pliuuȩ congruum dederitis Fructus con¬
gruis. opera bona: fructus congruus sin¬
cera dilectio: non solum fratris. sed & inimici
Supplicem nullum spernas: & cui dare ñ potes.
qđ petierit: noneum spernas. Si potes dare.
da: ñ non potes. affabilem te fac. Coronat ds̃
intus bonitatem: ubi non inuenit facultatem.

Expanded text:
rationem. Optime novit Charitas vestra; non enim rationem. Optime novit Charitas vestra; non enim tacet nobis Pagina divina, aut adulatur nos Deus. De isto loco quam liberi simus ad vos, potestis advertere: et si forte ego minus liber sum, vel omnes qui in hoc loco vobis loquuntur, si minus liberi sumus, certe ipse sermo Dei neminem timet. Nos autem sive timeamus, sive liberi simus, eum cogimur annuntiare, qui neminem timet: hoc vobis non homines, sed Deus praestitit, ut et per tumidos liberum audiatis. Excusationem in judicio Dei non habebitis, nisi vos in bonis operibus exercueritis, et eorum quae audistis tanquam pluviae fructum congruum dederitis. Fructus congruus opera bona; fructus congruus sincera dilectio, non solum fratris, sed et inimici. Supplicem nullum spernas, et cui dare non potes quod petierit, non eum spernas: si potes dare, da; si non potes, affabilem te praesta. Coronat Deus intus voluntatem, ubi non invenit facultatem.