comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iorum institutis minorum non ẽe p̃po¬
nemla: aut communibus pͥuata non
p̃uidicare imꝑia quis dubitat. Nam ex
regła scĩ benedicti hoc habemus. Possem
quidem abbatem cisterciensem ad medi¬
um deducere: qui utiq suꝑior illo. quan¬
tum pater filio. quantum magister dis¬
eipulo.quantum deniq abbas sibi com

Expanded text:
um non esse praeponenda, aut communibus privata non praejudicare imperia quis dubitat? Nam ex Regula sancti Benedicti hoc habemus. 7. Possem quidem abbatem Cisterciensem ad medium deducere, qui utique superior illo quantum pater filio, quantum magister discipulo, quantum deni
Abbreviated transcription (Latin):
peccaretis: Mira cautela:⁊ stupenda pro¬
uidentia. Malum quod iam cotde conce¬
ꝑant. oꝑe. tamen cauti fuerunt non im¬
plere: nisi cum licentia. Conceperunt
dolorem.s nonpepererunt iniquitatẽ:
donec iniquo papa conceptui p̃buisset
assensum. Quolucro: Quo ue saltim
compendio mali: Nunquid idõ aut
malum ẽẽ desut. aut uł mino ratum est.
quia papa concessit: Quis uͦ malum eͥẽ ne¬
get: assensum p̃bere malo: Quod tamen
sũmũ fecisse pontificem nequaqua cre¬
didim: nisi aut circumuentũ mendati¬
o. aut importumtate iuctũ Quando
eteium alit̾ huiuscemõi uobis licentiã
indulgeret. seminandi uidelicet scan¬
dala scismata suscitandi. amicos contͥstã¬
di. fr̃m conturbandi pacem. ⁊ confun

Expanded text:
peccaretis? Mira cautela, et stupenda propeccaretis? Mira cautela, et stupenda providentia! Malum quod jam corde conceperant, opere tamen cauti fuerunt non implere nisi cum licentia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere malo? Quod tamen summum fecisse Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confun
Abbreviated transcription (Latin):
ret: s an liceret. Unde tamen quereba¬
tis licentiam.: Ut liceret. quod non li¬
cebat: Facere itaq uolebatis. quod uonli¬
cebat S quod non licebat: malum erat.
Mala gͥ erat intentio. que in malum
tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dica¬
tur. quod absq licentia quidẽ non li¬
ceret: liceret aũt si cum licentia fieret.
Uerum id. iam suꝑius inupcibili exelu¬
sum ẽ ratione. Nec enim deus ubiait
nolite. contẽpuere unum ex his pusillis
qui in me credunt. addidit etiam nisi cũ
licentia: aut dicens. qui scandalitauent
unum de pusillis meis ⁊ ceta: det̾minautt
subuingens sine. licentia. Constat gͥ uͥ
ueritas. ⁊ ueritas necessaria in causa ñẽ:
ner licite scandalum quod libet aquoli¬
bet pose cominitti. nec uiste p̃cipi. nec
innone consentiri. Huius tamen patrandi
mali. querendam putatis ee licentiam
S adquid: Anut quanto licentius tan¬
to securius: et quo securnis eo ⁊ ꝑiculosiꝰ

Expanded text:
ret, sed an liceret. Unde tamen quaerebaret, sed an liceret. Unde tamen quaerebatis licentiam? Ut liceret quod non licebat? Facere itaque volebatis quod non licebat. Sed quod non licebat malum erat. Mala igitur erat intentio, quae in malum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur, quod absque licentia quidem non liceret, liceret autem si cum licentia fieret. Verum idjam superius invincibili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subjungens, Sine licentia. Constat igitur ubi veritas, et veritas necessaria in causa non est, nec licite scandalum quodlibet posse a quolibet committi nec juste praecipi, nec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi mali quaerendam putastis esse licentiam. Sed ad quid? An ut quanto licentius, tanto securius; et quo securius, eo et periculosius
Abbreviated transcription (Latin):
si compares ꝑsonas: illic pharisei suꝑbi.
hic pauꝑes xp̃i scandalit antur. Si causa
hic leuitas. ibi ueritas in causa ẽe dinos¬
citur. Rursus quod & suꝑius ꝓpositum
ẽ. uos non solum diuinis humana. s et
communibus pͥuata p̃tulisse imꝑia:
hoc solum ad pbationem suficiat. quod
urẽ illi. et nouitatiinsolite: ⁊ inso¬
lenti p̃sũptioni. non tantum nr̃i or¬
dinis uniu̾sitas. s etiam om̃ium mona¬
st̾iorum et consuetudo ⁊ institutio.ie.¬
clamare uidet᷑. Quod et uos quoq non
inm̃ito timentes. nec satis de ꝓͥa causacon¬
fidentes. remorsas ac remordentes consei¬
nitias. aplica conati estis delinre licenta
Ofriuolum satis remedium: quod non et
aliud more ꝓthioplastorum cauteriatis
conscientiis texere ꝑrtomnata. ui delicet ad
uelamentum: non ad medicamentũ. Apsi¬
cam inquiunt licentiam quesiuimus.¬
⁊ impetrauimus. Utinam non licentiã
quesissetis s consilium: id ẽ non ut lior¬

Expanded text:
si compares personas, illic Pharisaei superbi, si compares personas, illic Pharisaei superbi, hic pauperes Christi scandalizantur: si causas, hic levitas ibi veritas in causa esse dignoscitur. Rursus, quod et superius propositum est, vos non solum divinis humana, sed et communibus privata praetulisse imperia, hoc solum ad probationem sufficiat, quod vestrae illi et novitati insolitae, et insolenti praesumptioni, non tantum nostri Ordinis universitas, sed etiam omnium monasteriorum et consuetudo, et institutio reclamare videtur. 9. Quod et vos quoque non immerito timentes, nec satis de propria causa confidentes, remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium! quod non est aliud, nisi more Protoplastorum cauteriatis conscientiis 21 texere perizomata, videlicet ad velamentum, non ad medicamentum. Apostolicam, inquiunt, licentiam quaesivimus, impetravimus. Utiam non licentiam quaesissetis, sed consilium; id est, non ut lice
Abbreviated transcription (Latin):
ex aut bonu̾ fieri posse: quantelibet dig¬
nitatis homine p̃cipiente: Quod aũt
nec bonum ẽ. nec uene. fieri potest: p̃urͣ
ꝓ culdubio malum est. Unde conseqũet̃
aduertitur. quoditer ur̃m in multoꝵ
usurpatum scandalum. ac ꝑ hoc & con¬
tra dĩ mandatum. non purum bonũ
aut medium: s purum om̃ino fue.¬
rit malum: qm quidem ⁊ purum bo
quod purum sicut iurefutabilit̾ ꝓba¬
tum ẽ. malum fuit: cum suꝑius nicħ¬
ominus allegatum sit. ea que huius¬
modi sunt. id ẽ pura mala. ut nunqͣm
iuste iubi. sic nec licite posse fieri: Ui¬
des quam manis exeusatio de humana
obedientia: ubi in deum conuincitur
facta trans gressio. Nec timendum mͥ
arbitror quod ad illud dĩ responsum de
sibi nunciato scandalo phariseorum re¬
fugias. ut quomͦ ile nichili pendebat
dicens. sinite illos ceci sunt duces cecoꝵ:
ita & nr̃a uobis scandala non ẽẽ timenda
eustimes. Uides nempe quam nil si mi¬
le habeat. in hac parte ꝓportio. Dam

Expanded text:
bonum fieri posse, quantaelibet dignitatis homine praecipiente? Quod autem nec bonum est, nec bene fieri potest, purum procul dubio malum est. Unde consequenter advertitur, quod iter vestrum in multorum usurpatum scandalum, ac per hoc et contra Dei mandatum, non purum bonum aut medium, sed purum omnino fuerit malum: quoniam quidem et purum bonquod purum sicut irrefutabiliter probatum est malum fuit: cum superius nihilominus allegatum sit, ea quae hujuscemodi sunt, id est pura mala, ut nunquam juste juberi, sic nec licite posset fieri? Vides quam inanis excusatio de humana obedientia, ubi in Deum convincitur facta transgressio? Nec timendum mihi arbitror, quod ad illud Domini responsum de sibi nuntiato scandalo Pharisaeorum refugias, ut quomodo ille nihili pendebat dicens, Sinite illos, caeci sunt, et duces caecorum ; ita et nostra vobis scandala non esse timenda existimes. Vides nempe quam nil simile habeat in hac parte proportio. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
quedam sunt pura bona. quedam pu¬
ra mala. ⁊ in his nullam deb̾i hominibus
obedientiam: quoniam nec illa omit¬
tenda sunt. etiam cum ꝓ hibentur:
nec ista uł eum iubentur committen¬
da. Porro int̾ hec sunt media quedã.
quȩ ꝓ modo. loco. tempore. uł ꝑsona.
⁊ malapossunt e̾e ⁊ bona᷑: & in his lex
posita ẽ obedientiȩ tamqu̾ã in ligno
scientiȩ boni ⁊ mali: quod erat in me¬
dio paradisi: In his ꝓfecto fas non est:
nr̃in sensum. sententiȩ p̾scribere ma¬
gistrorum. In his om̃ino. p̃ latorum nec
iussio nec ꝓ hibitio contempnenda: Ui¬
deamus ne forte tale fuerit quod ar¬
guinus in uobis: ⁊ obhoc forsitan ar¬
guinon debuerit. Quod eiudentius
elucebit: si premissȩ diuisionis exem-¬
pla sub iecero. Fides. spes. caritas. ⁊ cet̾a
huius mõi pura sunt bona: quia ma¬
le non possunt uł iuberi uł teneri:
bene non possunt uł ꝓhiberi uł non
teneri. Pura mala sunt. furtum. sa¬

Expanded text:
quaedam sunt pura bona: quaedam puquaedam sunt pura bona: quaedam pura mala, et in his nullam deberi hominibus obedientiam: quoniam nec illa omittenda sunt, etiam cum prohibentur; nec ista, vel cum jubentur, committenda. Porro inter haec sunt media quaedam, quae pro modo, loco, tempore vel persona, et mala possunt esse, et bona: et in his lex posita est 19 obedientiae, tanquam in ligno scientiae boni et mali, quod erat in medio paradisi. In his profecto fas non est nostrum sensum sententiae praescribere magistrorum: in his omnino praelatorum nec jussio, nec prohibitio contemnenda. Videamus ne forte tale fuerit quod arguimus in vobis; et ob hoc forsitan argui non debuerit. Quod evidentius elucebit, si praemissae divisionis exempla subjecero. Fides, spes, charitas, et caetera hujusmodi, pura sunt bona: quae quia male non possunt vel juberi vel teneri, bene non possunt vel prohiberi vel non teneri. Pura mala sunt furtum, sa
Abbreviated transcription (Latin):
mala imꝑantibus non eẽ parendum:
p̃sertim dum prauis obtemꝑans imꝑiis.
in quo homini uderis obediens. deo pla¬
ne qui om̃e quod ꝑꝑam agitur interdi ẽ:
sum ẽ ꝓfiteri te obedientẽ. in quo nos¬
ceris suꝑiorẽ ꝓp̃t inferiorem: id ÷ diui¬
nam ꝓpt humanam soluere obedientiã
Quid enim: Quod iubet hõ ꝓhibet d̃s.:
⁊ ego audiam homine. surdus deo: Don
sic apłi: Clamant quippe dicentes. Me¬
lius ẽ obedire dõ. qu̾a hominibus. Hĩc
dominus in eũglio phariseos increpans:
quare ⁊ uos inquit trans gredimini mana¬
datum dei ꝓpt traditiones ur̃as: Et ꝑ
ysaiam. Sine causa aũt ait cotunt me:
mandata ⁊ doctrinas hominũ tenenteᷤ.
& item ad ꝓthoplaustum. ꝓ eo quod o¬
bedisti uoci uroris tuȩ. plusqu̾a meȩ: im̃a¬
ledicta terra inoꝑe tuo. Igitur facere ma¬
lum quolibet etiam iubente. constat
non ee obedientiam: s potius in obedi¬
entiam. Sane hoc aduertendum quod

Expanded text:
mala imperantibus non esse parendum, mala imperantibus non esse parendum, praesertim dum pravis obtemperans imperiis, in quo homini videris obediens, Deo plane, qui omne quod perperam agitur interdixit, erversum est profiteri te obedientem, in quo nosceris superiorem propter inferiorem, id est divinam propter humanam, solvere obedientiam. Quid enim? quod jubet homo, prohibet Deus; et ego audiam hominem surdus Deo? Non sic Apostoli. Clamant quippe dicentes: Melius est obedire Deo, quam hominibus . Hinc Dominus in Evangelio Pharisaeos increpans: Quare ei vos, inquit, transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Et per Isaiam: Sine causa autem, ait, colunt me, mandata et doctrinas hominum tenentes . Et item ad Protoplastum: Pro eo quod obedisti voci uxoris tuae plus quam meae, maledicta terra in opere tuo . Igitur facere malum, quolibet etiam jubente, constat non esse obedientiam, sed potius inobedientiam. 4. Sane hoc advertendum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorum salutis ꝑiculum: S arbitror
quod nequaquã firmius seu tenatius
ee dices uinc ulum abb̃m ad subditos.
quam coniugum ad se ipsos. quorum qͥppe
deus copulam ⁊ non homo. inuiolabili
ligauit sacramento. loquente saluatore:
quos deus conuuit homo non separet.
Npło aut asserente solutam ẽe mulie¬
rem a lege uiri mortuo illo: tute abbis
eristimas defuncti lege teneri. ⁊ hoc cont᷑
legem que sanctior est. legem uidelicet
caritatis: Et hec dni: non quod pitem
uos uł uuienti in hoc paruisse debere.
aut tiel dicendam ẽe obedientiam sic
paruisse. Alioquin: generalis de huius¬
mõi. illa sententia ẽ. Deelinantes aũt
mobligationes. adducet dñs cum ope¬
rantibus iniquitatem. Rene forte quis
abb̃m etiam in malo obedientiam. abhoc
maledicto libam eẽ contendat: audi
alibi aꝑtius. Filius non portabit iniqͥ¬
tatem patris. & pat̾ non portabit iniqͥ¬
tatem filui. Ex his gͦ liquido apparet.

Expanded text:
ipsorum salutis periculum? Sed arbitror ipsorum salutis periculum? Sed arbitror quod nequaquam firmius seu tenacius dices esse vinculum abbatum ad subditos, quam conjugum ad se ipsos, quorum quippe Deus copulam, et non homo, inviolabili ligavit sacramento, loquente Salvatore: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Apostolo autem asserente, solutam esse mulierem a lege viri mortuo illo ; tu te abbatis existimas defuncti lege teneri, et hoc contra legem quae sanction est, legem videlicet charitatis? 3. Et haec dixi, non quod putem vos vel viventi in hoc paruisse debere, aut vel dicendam esse obedientiam sic paruisse. Alioquin generalis de hujusmodi illa sententia est: Declinantes autem in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem . At ne forte quis abbatum etiam in malo obedientiam ab hoc maledicto liberam esse contendat, audi alibi apertius: Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii . Ex his ergo liquido apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe debuimus: Scis quidem nisi forte ob¬
litus sis. quid quadam die cõmunicato
mecum iam conspirati scandali consilio.
ac diligent mutua collatione discusso:
int̾ nos conuenit. In quo si ꝑmansisses:
⁊ de te illud non incongrue diceretur
Beatus uir qui non abiit inconsilio un¬
piorum. S esto. Debuistis obedire filu
patͥ. magistrũ sequi discipli. Licuent
certe abb̃i. monachos suos ducere quo
libuerit. ⁊ docere quod uoluerit: s qͣm¬
duiuinit. Nunc uero mortuo illo. qu̾e
uł audire doctorem. uł sequi ducem
cogimini: quo adhuc tam graue scan¬
dalum emendare cunctemini:
Quis iam ꝓhibet non dico me: s dm̃ ur̃m
dire: Ait enim. Nunquid qui ceci¬
dit non resurget: aut qui auersus est.
non reuertetur. An ⁊ ille moriens
interdixit. ne uł post casum temptitiᷤ
resurgere: post auersionem mutire
audeatis de reuersione:Ita ne etiam
defuncto necesse ẽ uos obedire: & obe¬
dire contra uoliuitatem: obedire in ur̃e

Expanded text:
esse debuimus? Scis quidem, nisi forte obesse debuimus? Scis quidem, nisi forte oblitus sis, quid quadam die, communicato mecum jam conspirati scandali consilio, ac diligenter mutua collatione discusso, inter nos convenerit. In quo si permansisses, et de te illud non incongrue diceretur: Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum . Sed esto. Debuistis obedire filii patri, magistrum sequi discipuli. Licuerit certe abbati monachos suos ducere quo libuerit, et docere quod voluerit: sed quandiu vixit. Nunc vero mortuo illo, quem vel audire doctorem, vel sequi ducem cogimini, quo adhuc tam grave scandalum emendare cunctemini? Quis jam prohibet, non dico me, sed Deum nosdire? Ait enim: Nunquid qui cecidit, non resurget? aut qui aversus est non revertetur? An et ille moriens interdixit, ne vel post casum tentetis resurgere, post aversionem mutire audeatis de reversione? Itane etiam defuncto necesse est vos obedire, et obedire contra charitatem, obedire in vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
bus. tam inhumane agendo non pe¬
ꝑcistis. nec parcitis. scindentes unita¬
tem. iumpentes uinculũ pacis. Ponen¬
dum gͦ ẽ munus quodcũq offerre pa¬
ratis. ⁊ prius habenti aduersum uos
non frĩ. s fr̃m multitudini reconcilian¬
dum: Ecce nimirum uniuse fr̃nitatiᷤ
unitas. adu̾sum urãm paucitatem qͦ¬
dam ueluti ur̃i discessus gladio sau¬
ciata conquerit᷑. quasi quȩ plangens
miserabilit̃ dicat. Filii matris meȩ pu¬
gnauerunt contra me. Et m̾ito: Qui
enim non ẽ cum illa: contra illam est
Putas sine gemitu tam iustũ filiȩ ge¬
mitum. pia possit mat̾ caritas audire:
Idõ ⁊ ipsa nr̃is lacrimis iungens suas:
ait de uobis. Filios enutriui et exalta¬
ui: ipsi aũ sp̃uerunt me. Caritas ipse
deus ẽ. Pax nr̃a xp̃e. qui fecit utiaq uñ.
Intrinitate: unitas manime commendat᷑.
Cui gͦ caritas. par.⁊ unitas. irata cognos¬
citur: quid habet in regno xp̃i ⁊ dei:

Expanded text:
bus tam inhumane agendo non pebus tam inhumane agendo non pepercistis nec parcitis, scindentes unitatem, rumpentes vinculum pacis? Ponendum est ergo munus quodcumque offerre paratis, et prius habenti adversum vos, non fratri, sed fratrum multitudini reconciliandum. Ecce nimirum universae fraternitatis unitas adversum vestram paucitatem, quodam veluti vestri discessus gladio sauciata conqueritur, 18 quasi quae plangens miserabiliter dicat: Filii matris meae pugnaverunt contra me . Et merito: qui enim non est cum illa, contra illam est. Putas sine gemitu tam justum filiae gemitum pia possit mater charitas audire? Ideo et ipsa nostris lacrymis jungens suas, ait de vobis: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me . Charitas ipse Deus est. Pax nostra Christus, qui fecit utraque unum . In trinitate unitas maxime commendatur. Cui ergo charitas, pax et unitas irata cognoscitur, quid habet in regno Christi et D
Abbreviated transcription (Latin):
te olu aut nouimus aut pu¬
tauimus. caritatis ꝓfecto dãpna senti¬
res: quȩ utiq sunt scandala pusillorũ.
Nec enim caritas caritatẽ offenderet.
aut contempneret: cũ sentiret offensã.
Nam se ipsam non potest negare: nec
enim inse diuisa ẽ. Nouit potius inse
diuisa conungere: coniuncta diuide
nescit. ꝓ inde ut dixi si maneret inte:
non sileret. non qui esceret. non dissi¬
mularet. gemens:⁊ estuans:⁊ intra pi¬
um pectus tuum ꝓculdubio sub mur¬
murans illud. Quis scandalitatur et
ego non uror: Siquidem benigna est.
Pacem diligit: congaudet unitati. So¬
la quippe ẽ quȩ illam generat. colli¬
gat. solidat: ⁊ conseruat. ubicũq ser¬
uari cognoscitur in uinculo pacis:
Infensa gͦ uobis hac tam honorabili
matre unitatis ⁊ pacis: quo pacto q̃¬
so ur̃m quod cumq sacrificium deo
fore acceptum p̃sumitis. cũ absq il¬
la nec martirium quidẽ aliquid pu
tet ẽe apłs: Aut qua ratione uobis
forte infensam non ẽẽ confiditis: cuiꝰ

Expanded text:
te olim aut novimus aut putavimus, charitatis profecto damna sentires, quae utique sunt scandala pusillorum. Nec enim charitas charitatem offenderet aut contemneret, cum sentiret offensam. Nam se ipsam non potest negare, nec enim in se divisa est. Novit potius in se divisa conjungere: conjuncta dividere nescit. Proinde, ut dixi, si maneret in te, non sileret, non quiesceret, non dissimularet, gemens et aestuans, et intra pium pectus tuum procul dubio submurmurans illud: Quis scandalizatur, et ego non uror? Siquidem benigna est, pacem diligit, congaudet unitati. Sola quippe est quae illam generat, colligat, solidat, et conservat ubicunque servari cognoscitur in vinculo pacis. Infensa ergo vobis hac tam honorabili matre unitatis et pacis, quo pacto, quaeso, vestrum quodcunque sacrificium Deo fore acceptum praesumitis, cum absque illa nec martyrium quidem aliquid esse putet Apostolus? Aut qua ratione vobis forte infensam non esse confiditis  al.
Abbreviated transcription (Latin):
tamen in different̃. ⁊ bñ parit̾ ⁊ male
uł uiberi uel ꝓhiberi: s male. nullatenꝰ
inhis a subditis obediri. Ex his sunt
ut exempli gr̾a ponam. ierunare. ui¬
gilare: legere: ⁊ quecumq talia: Sci¬
endum uero: quia media quedam in
purorum plerumꝙ bonorum seu ma¬
lorum transeunt rationem: Pam con

Expanded text:
erenter et bene pariter et male vel prohiberi, vel juberi, sed male nullatenus in his a subditis obediri. Ex his sunt, ut exempli gratia ponam, jejunare, vigilare, legere, et quaeque talia. Sciendum vero quia media quaedam in purorum plerumque bonorum seu malorum tra
Abbreviated transcription (Latin):
Deo inquit uos iuitante. ad colligen¬
dum. homini potius ad disꝑgendum ob¬
sequi debebatis: Magistros contempne¬
bat: subditos eiponebat: socios conturbabat:
et uos i uidentes furem currebatis cum
eo: Si lere de mortuo statueram: s con¬
pulsus sum fateor aliquantum p̃t̾gredi.
dum non potuit imꝓbari obeditio: siñ

Expanded text:
d colligendum, homini potius ad dispergendum obsequi debebatis? Magistros contemnebat, subditos exponebat, socios conturbabat; et vos videntes furem currebatis cum eo! Silere de mortuo statueram: sed compulsus sum, fateor, aliquantulum praetergredi, dum non potui
Abbreviated transcription (Latin):
sumere audeas: Sinautẽ. atten¬
de qͥd mereatur iiqͥtas. si sola suf¬
ficit inutilitas ad dampnationẽ:
Et reuera secura non erit spina uł tͥ¬
bulus. uͥ securis infructux arbori
poni uidebitur. nec parcet pungnͣ
t᷑no uͦ deuictus amore necdũ pos¬
sis abicere. qđ iam contẽpuere no¬
ris: Et qͥd ego ad hec respondebo
tibi : Ut matrẽ deseras: S inhu¬
manũ uidetur: Ut cũ ipsa mane¬
as: S nec ipsi ęxpedit. ut sit filio
causa ꝑditionis: forte &. ut mun¬
do simul milites & xp̃o: S ne¬
mo potest duob dm̃is seruire: Ma¬
ter tua uult contraria tue ac ꝑħ
rũ si multũ eam diligis. desere po¬
tiꝰ ipsam ꝓpt̃ ipsam. ne si xp̃m dese¬
ras ut maneas cũ ipsa: ꝓpt̃ te ꝑeat
.x. ipsa : Alioqͥn male meruit de te.
que te pͤꝑit. si ꝓpt᷑ te ꝑit: Quomͦ
Et hec ddixerim ut tuo aliqͦ mͦ carna¬
li condescendam consulamq affec¬
tui: Ceterũ fidelis sermo & om̃i

Expanded text:
sumere audeas; sin autem, attensumere audeas; sin autem, attende quid mereatur iniquitas, si sola sufficit inutilitas ad damnationem. Et revera secura non erit spina vel tribulus, ubi securis infructuosae arbori poni videbitur; nec parcet pungentterno vero devinctus amore, necdum possis abjicere quod jam contemnere noris. Et quid ego ad haec respondebo tibi? Ut matrem deseras? sed inhnmanum videtur. Ut cum ipsa maneas? sed nec ipsi expedit ut sit filio causa perditionis. Forte ut et mundo simul milites, et Christo? sed nemo potest duobus dominis servire. Mater tua vult contraria tuae, ac prum si multum eam diligis, desere potius ipsam propter ipsam: ne, si Christum deseras ut maneas cum ipsa, propter te pereat et ipsa. Alioquin male meruit de te quae te peperit, si propter te perit. Quomodo Et haec dixerim, ut tuo aliquo modo carnali condescendam consulamque affectui. Caeterum fidelis sermo, et omni
Abbreviated transcription (Latin):
to: Siqͥdẽ ꝙ de tuo palefrido
cũ mortuus fuerit: ꝑhibebitur
qr bonus fuit: Simul uicde qͥd
tibi ante tͥbunal illd̾ t̾rificũ respõ¬
utiq sp̃c non uiuat. nͥ quãdiu ui¬
uificat . &. uno eodẽq mom̃to &
uuificare parit̾ desinat & uiu̾e:
d queso dig nũ te iudicabis.
qͥ factus ad imaginẽ factoris. tan¬
te in te maiestatis non defenłis
dignitatẽ. & tu hõ cũ esses. hono¬
rem tuum ñ intelligens. cõꝑatus
uim̾̃tis insipientib. & similis fac¬
tus sis illis. dũ nil sp̃uale uidelicꝵ
aut et̾nũ elaboraueris. s iustar be¬
luini spc. qͥ ut a corꝑe ita cũ corꝑe
dissoluitur. solis fueris contentus
illiꝰ surdus auditor consilii. oꝑami¬
n ñ cibũ qui ꝑit. s qui ꝑmanet ĩ
ascendit ĩ montẽ: nͥ qui ñ accepit
in uano animã suã: S ne is qͥdẽ.
nͥ etiã fu̾it ĩnocens manib ꝙ mũ¬
do corde: Uideris tu ande tiuis
hoc oꝑib simul & cogitationib p̃su¬

Expanded text:
nto? Siquidem et de tuo palefrido, nto? Siquidem et de tuo palefrido, cum mortuus fuerit, perhibebitur quia bonus fuit. Simul vide quid tibi ante tribunal illud terrificum responutique spiritus non vivat, nisi quamdiu vivificat, et uno eodemque momento et vivificare pariter desinat et vivere. Quid, quaeso, dignum te judicabis, qui, factus ad imaginem factoris, tantae in te majestatis non defendis dignitatem; et tu, homo cum esses, honorem tuum non intelligens, comparatus jumentis insipientibus, et similis factus sis illis! dum nil spirituale videlicet aut aeternum elaboraveris, sed instar belluini spiritus, qui ut a corpore, ita cum corpore dissolvitur, solis fueris contentus illius surdus auditor consilii: Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in ascendit in moin vano animam suam. Sed ne is quidem, nisi etiam fuerit innocens manibus, et mundo corde . Videris tu an de tuis hoc 109 operibus simul et cogitationibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
lentis referes creditori: Osi uacu¬
am manũ inuenerit ille. ille dono¬
rum ꝓmptus qͥdẽ acꝰtor. s importu¬
nus eractor Ueniet enĩ ueniet ꝙ
non tardabit. ad reqͥrendũ utiq qd̃
suũ. ẽ. cũ usura: Suũ uẽpe asse¬
rit. om̃e qd̾ te in tua patͥa pomposis
s ꝑicłosis fauorib nobilitare uide¬
tur. Genus clarũ. corpus aptũ. fo¬
ma elegans. ingeniũ uelor. eruditi¬
onis utilitas . & honestas morũ. gło¬
sa qͥdẽ sunt: s ei a quo sunt  Si tͥ
usurpas: ẽ qͥ querat ꝙ. iudicet: Esto
tam̃: Liceat tͥ hec iuterĩ asscbe no¬
muim tuo. & głari in laude tua.
& uocari ab hominib rabi . & face¬
re tͥ nomen grande dũ taxat suꝑ
terram: Qͥd tͥ post mortẽ de his oĩb
nͥ sola fortasse memoria relinquetur.
tũ qpꝑe. ẽ. Dormiertint sompnũ si¬
un.&. nicħ om̃s uiri diuitiarũ in
manib suis Qđ̾ si hic .ẽ. fuus
om̃iũ laborũ tuorũ. ut pace tua
dixerĩ. quid habes amplius uim̃¬

Expanded text:
lentis referes creditori? O si vacuam manum invenerit ille, ille donorum promptus quidem auctor, sed importunus exactor! Veniet enim, veniet, et non tardabit, ad requirendum utique quod suum est cum usura. Suum nempe asserit omne, quod te in tua patria pomposis, sed periculosis favoribus nobilitare videtur. Genus clarum, corpus aptum, forma elegans, ingenium velox, eruditionis utilitas, et honestas morum, gloriosa quidem sunt, sed ei a quo sunt. Si tibi usurpas, est qui quaerat et judicet. 2. Esto tamen: liceat tibi haec interim ascribere nomini tuo, et gloriari in laude tua, et vocari ab hominibus rabbi, et facere tibi nomen grande duntaxat super terram: quid tibi post mortem de his omnibus, nisi sola fortasse memoria relinquetur? tum quippe est: Dormierunt somnum sunt omnes viri divitiarum in manibus suis . Quod si hic est finis omnium laborum tuorum, ut pace tua dixerim, quid habes amplius jume
Abbreviated transcription (Latin):
epe meũ animũ dulcissima
tui subeuute memoria. doleo
suꝑ te Galtere hin̾e. cogitans nimrũ
illud tue uiuentutis decus. ꝙ in¬
genii acumen. scientie & eruditi¬
onis ornatũ. qd̃q his om̃ib excellen¬
tus. ẽ. in xp̃iano. tuos illos mores
ingenuos quã inanib studiis atte¬
ras. dũ de tantis muuerib non
auctori xp̃o. s reb deseruias tran¬
sitoriis: Osi qd auertat ds̃ mors
inopinata subripiens ista concus¬
serit. heu subito cuncta uelut ad
impulsũ urentis ꝙ furentis uen¬
ti. tanꝗͣ fenũ uelocit᷑ arescent. & ꝗͦ¬
admodũ olera herbarũ cito decideis

Expanded text:
epe meum animum dulcissima tui subeunte memoria, doleo super te, Gualtere charissime, cogitans nimirum illud tuae juventutis decus, et ingenii acumen, scientiae et eruditionis ornatum, quodque his omnibus excellentius est in christiano, tuos illos mores ingenuos quam inanibus studiis atteras, dum de tantis muneribus, non auctori Christo, sed rebus deservias transitoriis. O si quod avertat Deus! mors inopinata subripiens ista concusserit, heu! subito cuncta. velut ad impulsum urentis et furentis venti, tanquam fenum velociter arescent, et quemadmodum olera herbarum cito decid
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uideri: quia tanquã fur in noc¬
te ita ueniet: Hicħ inculisti in hc̃
intidũ: haud dubiũ qr nec qͥcquã
auferes: Dormies sõynũ tuũ. ꝙ
nicħ inuenies in maniib tuis: S
nosti hec: non .ẽ. in docendo te suꝑ¬
fluo laborandũ: Oraudũ potiꝰ ut
qd̃ tͥ iã nosse datum. ẽ. detur q. im¬
plere ꝓ ut oportet: Id magistrũ¬

Expanded text:
praevideri, quia tanquam 108 fur in nocpraevideri, quia tanquam 108 fur in nocte ita veniet. Nihil intulisti in hunc mundum, haud dubium quia nec quidquam auferes . Dormies somnum tuum, et nihil invenies in manibus tuis. Sed nosti haec: non est in docendo te superflue laborandum. Orandum potius ut, quod tibi jam nosse datum est, detur et implere prout oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
men: Uerũ qualibꝰ ista tutͥ im¬
pedias reb: utinã sine dissimulati¬
one attendas : Se. ue. uapor. ẽ.
ad modicũ parens. qcd eternȩ feli¬
citatis aditũ intercludit. qđ per¬
hennis luminis incͥcũscͥptam cla¬
ritatem abscondit. qd uniuersitatis
scientia fraudat. qd̃ sũme pͥuat dig¬
nitatis honore: Quousq tu tante
głȩ p̃fers. fęnũ qd̃ hodie . ẽ. cras in
clibanũ mutitur. carnẽ dico q eius
głam : Siqͥdẽ om̃is caro fenũ: ⁊ oĩs
gła eius tauquã flos femi: Si sapis.
si habes cor. si tecũ. ẽ. lumen ocłorũ
tuorũ: desine iã ea seqͥ. quȩ .ꝙ. asseqͥ
miserũ. ẽ. Beatus qui post illaꝰ abiit
que possessa onerant. amata inqͥ¬
nant. amissa cruciant : Anñ ea
satiꝰ cũ honore sꝑnis. quã cũ dolo¬
re ꝑdis : Anñ ea prudentiꝰ xp̃i ce¬
dis amori. quã morti : Est in insi¬
diis p̃do. ciuus manib. nec te nec
tua potes subducere: Non poc̾it

Expanded text:
men? 2. Verum qualibus ista tu tibi immen? 2. Verum qualibus ista tu tibi impedias rebus, utinam sine dissimulatione attendas. Vae! vae! vapor est ad modicum parens, quod aeternae felicitatis aditum intercludit, quod perennis luminis incircumscriptam charitatem abscondit, quod universitatis scientia fraudat, quod summae privat dignitatis honore. Quousque tu tantae gloriae praefers fenum, quod hodie est, et cras in clibanum mittitur; carnem dico et ejus gloriam? Siquidem omnis caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . Si sapis, si habes cor, si tecum est lumen oculorum tuorum, desine jam ea sequi, quae et assequi miserum est. Beatus qui post illa non abiit, quae possessa onerant, amata inquinant, amissa cruciant. Annon ea satius cum honore spernis, quam cum dolore perdis? annon ea prudentius Christi cedis amori, quam morti? Est in insidiis praedo, cujus manibus nec te nec tua potes subducere. Non poterit
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinẽ non unudemus tͥ: Nec
enĩ cõmunicata tͥ. nob̃ muutur.
nec nrͣi ꝑinde t᷑mini restringuntur.
si ꝙ tu regnaris: Que nam uero inui¬
die causa potest. ẽẽ. uͥ sortiũ magni¬
tudini. consortiũ multitudo nil
decrahit : Nolo te. ẽe. amicũ pau¬
ꝑum: magͣ aũ imitatorẽ: Ille gra¬
dus ꝓficientiũ. ẽ: hic ꝑfectorũ : Ami¬
cicia pauꝑũ. regũ amicos constitu¬
it. amor pauꝑtatis. reges: Regnũ
deniq celorũ pauꝑum. ẽ: &.ẽ. regiȩ
potestatis beare ꝓ uoluntate amicos:
Facite inqͥt uob̾ amicos de mamona
iniqͥtatis. ut cũ defeceritis recipiant
uos in et̾na tab̾nacła : Hides quia
magna dignitas scã pauꝑtas sit:
ut non mͦ patrocinum ipsa sͥ non
querat. s &. ferat indigentib. Qua¬
le. ẽ. hoc. absq int̾uentu cuiꝰpiã an¬
głorũ. uł hominũ. sola diuinȩ gr̃e
confidentia accedẽ ꝑ temetipsum
ad uultũ głȩ. capescere sũma rerũ
attingere tõtiꝰ magnificentie cul¬

Expanded text:
beatitudinem non invidemus tibi: nec enim communicata tibi, nobis minuitur; nec nostri proinde termini restringuntur, si et tu regnaveris. Quaenam vero invidiae causa potest esse, ubi sortium magnitudini consortium multitudo nil detrahit? Volo te esse amicum pauperum, magis autem imitatorem. Ille gradus proficientium est, hic perfectorum. Amicitia pauperum, regum amicos constituit; amor paupertatis, reges. Regnum denique coelorum pauperum est; et est regiae potestatis beare pro voluntate amicos. Facite, inquit, vobis amicos de mammona iniquitatis; ut, cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . Vides quia magna dignitas sancta paupertas sit, ut non modo patrocinium ipsa sibi non quaerat, sed et ferat indigentibus. Quale est hoc, absque interventu cujuspiam angelorum vel hominum, sola divinae gratiae confidentia, accedere per temetipsum ad vultum gloriae, capessere summa rerum, attingere totius magnificentiae cul
Abbreviated transcription (Latin):
t si facie ignotus nob. ꝙ si cor¬
pore remotus a nobis. amicus
tam . os: & amicicia notũ iã nob̾. ꝙ.
p̃sentẽ te facit: Hanc tͥ te nesciente
qui. Willelmũ frẽm tuum et̃na nob̃
societate. &. spiritali caritate deitiux¬
it: ac ꝑ eũ te quoq si dignũ uidicas:¬

Expanded text:
tsi facie ignotus nobis, etsi corpore remotus a nobis, amicus tamen es; et amicitia notum jam nobis et praesentem te facit. Hanc tibi, te nesciente, qui Willelmum fratrem tuum aeterna nobis societate et spirituali charitate devinxit, ac per eum te quoque, si dignum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionẽ. De cetero memorari urãm
pictatẽ uolo illius pauꝑis et exulis
humb̾ti nomine. qui dudum eum
trecis ec̾tis uob̾ supplicabat. quatinꝰ
ad comitẽ teobaldum. qui eum ex¬
heredauerat. interderetis. Quod et
ego nunc ꝓ ipso et cum ipso itidẽ
a ura flagito pietate. Nam nr̃as

Expanded text:
persecutionem. De caetero memorari vestram persecutionem. De caetero memorari vestram pietatem volo illius pauperis et exsulis Humberti nomine: qui dudum, cum Trecis essetis, vobis supplicabat, quatenus ad comitem Theobaldum, qui eum exhaeredaverat, intercederetis. Quod et ego nunc pro ipso, et cum ipso itidem a vestra flagito pietate. Nam nos
Abbreviated transcription (Latin):
neam xp̃i ouiculam de faucib lupi
festinate eriꝑe. et ad pastum reducen¬
do pͥorem. iuxta aliquot ouilium ur̃oꝵ
quacunq in cellula iubete recludi:
nisi forte aliud quid ei magis expedi¬
re ꝑspexeris. et licere iudicaueritis:
et ꝑsuadere potueritis. Ad eiudem¬
uod a me de dño norbto luii.
sciscitamini. si uidelicet iturꝰ
sit iherosolimam: ego nescio.
Lam cum ante hos paucos dies eius
faciem uidere. et de cęlesti fistula ore
uidelicet ipsius plurima haurire me-¬
ruerim: hoc tamen ab ipso ñ audiui.
Uerum de antixp̃o cum inquirerem
quod sentiret: durante adhuc ea quȩ
nunc ẽ generatione reuelandũ illum
eẽ certissime sc scire ꝓtestatꝰ ẽ. At cũ
eandem certitudinẽ unde haberet scis¬
citanti mͥ exponere uellet: audito quod
respondit non me illud ꝓ certo crede¬
re debere putaui. Ad summã tamen
hoc asseruit non uisurum se mortẽ:
nisi pͥus uideat generalem in ȩccłia

Expanded text:
neam Christi oviculam de faucibus lupi neam Christi oviculam de faucibus lupi festinate eripere; et ad pastum reducendo priorem, juxta aliquod ovilium vestrorum quacunque in cellula jubete recludi: nisi forte aliud quid ei magis expedire perspexeritis, et licere judicaveritis, et persuadere potueritis. Euod a me de domino Norberto sciscitamini, si videlicet iturus sit Jerosolymam, ego nescio. Nam, cum ante hos paucos dies ejus faciem videre, et de coelesti fistula, ore videlicet ipsius, plurima haurire meruerim; hoc tamen ab ipso non audivi. Verum de Antichristo cum inquirerem quid sentiret, durante adhuc ea, quae nunc est, generatione revelandum illum esse se certissime scire protestatus est. At, cum eamdem certitudinem unde haberet, sciscitanti mihi exponere vellet; audito quod respondit, non me illud pro certo credere debere putavi. Ad summam tamen hoc asseruit, non visurum se mortem, nisi prius videat generalem in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
seruo dei gaufrido carnoten¬
li epõ: b̾nardus pauꝑum
xp̃i de claraualle seruus. claritate
ꝑfundi montium ȩternoꝵ. Quan¬
tum uobis honoris ur̃a laudabilis
uita: tantum asfert et oneris lau¬
dans fama. Ecce enim is ꝑ quem et
pro quo p̃sentes litteras accipitis. ex¬
emplo ceteroꝵ quos sepe tales non
paucos exꝑimini. motus et ipse bo¬
no odore ur̃i. quem delonge sensit.
tam cominunẽ cum fidutia pieta¬
tem requirit: spe utiq ductus in¬
ueniendi non solum consilium qͥd
agere debeat. s et auxilium quo ꝑ¬
ficere ualeat. Est autẽ hȩc causa
eius. Quadam se cella ꝓ amore dei
ex ꝓposito incluserat. Egressionis at
transgressionis suȩ: uob̾ ipse causas
exponet. Et quidẽ ad ꝓpositum re¬
dire cupit. s per uos implere
ꝓposuit: si tamen nr̃is hoc p̃cib qͥb
si p̃munire eurauit. optinere potu¬
erit. Facite gͦ morem urm̃. ferte opẽ
misero. immo qͥ uos sapientib et in¬
sipientib debitorẽ agnoscitis. erro¬

Expanded text:
servo Dei GAUFRIDO Carnotensi episcopo, BERNARDUS pauperum Christi de Clara-Valle servus, claritate perfundi montium aeternorum. Quantum vobis honoris vestra laudabilis vita, tantum affert et oneris laudans fama. Ecce enim 60 is per quem et pro quo praesentes litteras accipitis, exemplo caeterorum, quos saepe tales non paucos experimini, motus et ipse bono odore vestri, quem de longe sensit, tam communem cum fiducia pietatem requirit, spe utique ductus inveniendi non solum consilium quid agere debeat, sed et auxilium quo perficere valeat. Est autem haec causa ejus. Quadam se cella pro amore Dei ex proposito incluserat. Egressionis atque transgressionis suae vobis ipse causas exponet. Et quidem ad propositum redire cupit; sed per vos implere proposuit, si tamen nostris hoc precibus, quibus se praemunire curavit, obtinere potuerit. Facite ergo morem vestrum: ferte opem misero; imo quia vos sapientibus et insipientibus debitorem agnoscitis, erro
Abbreviated transcription (Latin):
Sie tibi quasi mͥ scribo et hos qͦ¬
tiens tibi scribo. Ubi enim tu es me
esse confido: quippe quem tanqͣ
meipsum diligo. Si me tu eque
diligis imo quia diligis. uide ne
dñs cenomannensis ex te qđ inte
est in aliquo redeat contͥstatus
Alioquin ego contͥstarer ĩ hoĩe.
quem satis ꝓsua honestate dili¬
go et ate diligi uolo. dño ostiẽsi

Expanded text:
Sic tibi, quasi mihi scribo, et hoc quoties tibi scribo. Ubi enim tu es, me esse confido, quippe quem tanquam me ipsum diligo. Si me tu aeque diligis, imo quia diligis, vide ne dominus Cenomannensis ex te quod in te est in aliquo redeat contristatus. Alioquin ego contristarer in homine quem satis pro sua honestate diligo, et a te diligi volo. EPI
Abbreviated transcription (Latin):
Peto gͦ supplicit̾. peto instant̾. peto opai¬
tune. importune. Nec enĩ illd̃ peto qͥd
uos ñ deccat dare. aut me pꝰmodũ pen¬
teat accepisse. & si ita pet̾e mͦ minꝰ dece¬
at. Nam silib̾atis pauꝑem a potente.
in hoc nob̃ multum p̾stabitis: uob̃ pli¬
rimum. Eia monstrauimꝰ affectum
rem uos scitis: fructum prestolant᷑ af¬

Expanded text:
Peto ergo suppliciter, peto instanter, peto oppoPeto ergo suppliciter, peto instanter, peto opportune, importune. Nec enim illud peto, quod vos non deceat dare, aut me postmodum poeniteat accepisse: etsi ita petere modo minus me deceat. Nam si liberatis pauperem a potente, in hoc nobis multum praestabitis, vobis plurimum. Eia, monstravimus affectum, rem vos scitis, fructum praestolantur af
Abbreviated transcription (Latin):
emꝑ quidẽ egui officiis amicoꝵ
homo niirũ mente semꝑ & cor¬
pore miserandus: s nunc maxime opꝰ
& tempꝰ misetendi. cum urgñte consci¬
entea. &. aggͣuata manu dñi suꝑ me.
duro me carceri mancipaui. durus iu¬
dex in memet ipsum. Si adhuc patͥ
estis. nam fuisse uos fateor. sentiat fi¬
lius. & ille filius. in quo usq ad hanc di¬
em filialis g uos affectus non tepuit.
Scio. scio. difficile posse extorqueti cla¬
uam de manu ħculis. & icło multum
iusto: qͥa rem peto difficilem. At qͣnto
difficilior: tanto uiolentior ad ꝓmeren¬
dam redibitionem. G randis me fate¬
bor bñficii debitorem. grandis ꝓrsus.
si obtinuero. Nec ignoro. dare qͣm acci¬
ꝑe ẽẽ beatiꝰ. s cedo necessitati. occ᷑ro
ꝑicłis. angustiis consulo. honesti pla¬
ne nunc aut dissimulator: aut unme¬
mor. Cedens itaq honorabilem uob̃
ut dignum ẽ partem. mͥ u̾ecundiorem
assumo: non mͦ ad accipiendum inu̾e¬
cundior. s & importunior ad petendũ.

Expanded text:
er quidem egui officiis amicorum, homo nimirum mente semper et corpore miserandus: sed nunc 211 maxime opus et tempus miserendi, cum, urgente conscientia et aggravata manu Domini super me, duro me carceri mancipavi durus judex in memetipsum. Si adhuc pater estis nam fuisse vos fateor, sentiat filius, et ille filius, in quo usque ad hanc diem filialis ergo vos affectus non tepuit. Scio, scio difficile posse extorqueri clavam de manu Herculis: et ideo multum insto, quia rem peto difficilem. At quanto difficilior, tanto violentior ad promerendam redhibitionem. Grandis me fatebor beneficii debitorem, grandis prorsus, si obtinuero. Nec ignoro dare quam accipere beatius esse : sed cedo necessitati, occurro periculis, angustiis consulo, honesti plane nunc aut dissimulator aut immemor. Cedens itaque honorabiliorem vobis, ut dignum est, partem, mihi verecundiorem assumo, non modo ad accipiendum inverecundior, sed et importunior ad petendum.
Abbreviated transcription (Latin):
diligã: Actũ excludunt a
me nõ affectũ. ille sẽꝑ tecũ
ẽ qui sui iuris ẽ. ⁊ tecũ erit
qͣmdiu fuerit. om̃i michia
micicie iure colende. pie
ac reuentissime pater.

Expanded text:
diligam? Actum excludunt a me non affectum: ille semper tecum est, qui sui iuris est: et tecum erit quandiu fuerit, omni mihi amicitia colende, pie, ac reuerendissime pater.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit. et unde noluerit: compatit᷑
nolens: miseretur inuita. Et quia
uides fili neo meam metigłosam in¬
dustriam. nec tuam piam pruden¬
tiam. in hac parte ꝓdesse michi: lã
queso noli celare quȩ circa te agunt᷑:
ne unde de mͥ parcere putas. magis
asfligas. Opuscula mea quȩ habes:
da oꝑam cum oportune potueris

Expanded text:
voluerit, et unde noluerit, compatitur voluerit, et unde noluerit, compatitur nolens, miseretur invita. Et quia vides, fili, nec meam meticulosam industriam, nec tuam piam prudentiam in hac parte prodesse mihi, jam, quaeso, noli celare quae circa te aguntur, ne unde te mihi parcere putas, magis affligas. Opuscula mea quae habes, da operam, cum opportune potueris,
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑquem. meum quoq spm̃ quem
tͥ in tuis litteris mitti postulasti. si quo
mͦ tamen mittere potui missum esse
non dubitas: cui quippe ut bene nofti
idẽ mecum consiliumꝰ: eadẽ solet esse
ꝑabam carissime aliquod
me ꝑcepturum meȩ ꝓte sol¬
licitudinis remedium: situa
te non indicante nescirem in commoda.
Unde et in alia epła memini me ad
te sic inter cetera scripsisse. Et si inꝙͣ.
michi piutm ẽ. nullas tuas angustias
dissimulare: tibi tamen durum ẽ. sic
asfecto cunctas indicare. S ecce unde
meas mͥ curas credidi leuigari: inde
fateor amplius grauari me sentioͣ. Nc̃
quod ego non metuam: Immo iuxta
tuum oiuidium. quando ego non timui
grauiora ꝑicula ueris: Eo quippe sus¬
pectus om̃ia. quo incertus de om̃ib:
ueram sepe de falsis tristitiam con¬
trahere cogor. Mens siquid̃ quam se¬
mel affecerit caritas: sui uiris ẽẽ ñ
sintatr. Metuit quȩ nescit: dolet qͦd
non oporcet. sollicitatur plusquã

Expanded text:
et per quem meum quoque spiritum, quem et per quem meum quoque spiritum, quem tibi in tuis litteris mitti postulasti, si quo modo tamen mittere potui, missum esse non dubites; cui quippe, ut bene nosti, idem mecum consilium, eadem solet esse abam, charissime, aliquod me percepturum meae pro te sollicitudinis remedium, si tua te non indicante nescirem incommoda. Unde et alia in epistola memini me ad te sic inter caetera scripsisse: « Et si, inquam, mihi pium est nullas tuas angustias dissimulare, tibi tamen durum est sic affecto cunctas indicare . » Sed ecce unde meas mihi curas credidi levigari, inde fateor amplius gravari me sentio. Nam quod ego non metuam? Imo juxta tuum Ovidium . Quando ego non timui graviora pericula veris? eo quippe suspectus omnia, quo incertus de omnibus, veram saepe de falsis tristitiam contrahere cogor. Mens siquidem quam semel affecerit charitas, sui juris esse non sinitur. Metuit quod nescit, dolet quod non oportet, sollicitatur plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
sanior. om̃ib fortior. qui omĩb suffi¬
cias ꝑ dei grãm solatiari. et a nemine
om̃ium indigeas confortari: Demiq
in quantum grauaris. in tantum lucra¬
ris: et in quantum iuuaris. in tantũ
tua tͥ p̃mia minuis. Elige ergo quoᷤ
eligas: an qui grauando iuuant. an
qui iuiuando grauant. Hii tͥ ꝓmeri¬
tores: illi frauclatores meritoꝵ existunt.
Nam qui sotii laboris ꝓculdubio et
mercedis participes erunt. Sciens er¬
go de missum iuiuare non iuuari: illi
te agnosce uicarium qui uenit mi¬
nistrare et ñ ministrari. Plura tibi
ad tui consolationẽ scribere uolebã.
s non fuit necessarium. Nam quid
opus ẽ uerbis suꝑfluis mortuam cartã
implere: ubi uiua p̃sens loquitur
Uiso siqͥdem pͥore. puto quod ista tibi
susficiant: et ad eius p̃sentiam sp̃c tu
us reuixerit: ita ut iam consolationẽ
scriptoꝵ non requiras: eui interim licet
uerboꝵ illius solatio releuari. In quo.

Expanded text:
sanior, omnibus fortior, qui omnibus suffisanior, omnibus fortior, qui omnibus sufficias per Dei gratiam solatiari, et a nemine omnium indigeas confortari? Denique in quantum gravaris, in tantum lucraris; et in quantum juvaris, in tantum tua tibi praemia minuis. Elige ergo quos eligas, an qui gravando juvant, an qui juvando gravant. Hi tibi promeritores, illi fraudatores meritorum existunt. Nam qui socii laboris, procul dubio et mercedis participes erunt. Sciens ergo te missum juvare, non juvari, illius te agnosce vicarium qui venit ministrare, non ministrari. Plura tibi ad tui consolationem scribere volebam; sed non fuit necessarium. Nam quid opus est verbis superfluis mortuam chartam implere, ubi viva praesens loquitur? Viso siquidem Priore, puto quod ista tibi sufficiant, et ad ejus praesentiam spiritus tuus revixerit, ita ut jam consolationem scriptorum non requiras, cui interim licet verborum illius solatio relevari, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
sentia filii sautia patris uiscera.
grauiorib torquere dolorib: Onus
meum tibi partitus sum ut filio:
ut necessario: ut fideli coadiutori
meo. Uide quomͦ te oporteat pater¬
nam portare sareinam. Si enm
sie portas ut me non alleues s magis pt¬
mas: tu quidem es oneratus: s ego non
sum exoneratus. Hoc autẽ onus. ani¬
marum ẽ et infirmarum. Nam quȩ
sane sunt. portari non indigent: ac ꝑ
hoc nec onus sunt. Quoseumq igt
de tuis inueneris tristes. pusillanimes
murmuriosos: ipsoꝵ te patrem: ipsoꝵ te
noueris eẽ abbatem. Consolando. exhor¬
tando. increpando. agis opus tuum:
portas onus tuum: et portando sanas.
quos sanandos portas. Siquis uero tta
sanus ẽ. ut magis uiuet te quam iuiue¬
tur a te: hunius te non patrem s parẽ
comitẽ non abbatem agnoscas. Quio
igitur causaris. te aliquoꝵ qui tecum
sunt. magis grauari consortio. quam
frui solatio: cum solus om̃ium om̃ib
datus sis solatium. tanquam om̃ib

Expanded text:
sentia filii saucia patris viscera sentia filii saucia patris viscera gravioribus torquere dololoribus? Onus meum tibi partitus sum ut filio, ut necessario, ut fideli coadjutori meo. Vide quomodo te oporteat paternam portare sarcinam. Si enim sic portas ut me non alleves, sed magis premas; tu quidem es oneratus, sed ego non sum exoneratus. 2. Hoc autem onus animarum est, et infirmarum. Nam quae sanae sunt, portari non indigent, ac, per hoc, nec onus sunt. Quoscunque igitur de tuis inveneris tristes, pusillanimes, murmurosos, ipsorum te patrem, ipsorum te noveris esse abbatem. Consolando, exhortando, increpando agis opus tuum, portas onus tuum, et portando sanas quos sanando portas. Si quis vero ita sanus est ut magis juvet te quam juvetur a te, hujus te non patrem, sed parem, comitem, non abbatem agnoscas. Quid igitur causaris te aliquorum qui tecum sunt magis gravari consortio quam frui solatio, cum solus omnium omnibus datus sis solatium, tanquam omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
citas ad plangendum. Nec enim
te dolente possum non dolere: nee nͥ
molestus et anxius. tuas molestias
et anxictates audire. Uerum quia
hec ipsa mala quȩ te inuenisse cau¬
saris. et ego p̃uideam. et tͥ si recorda¬
ris p̃dixeramꝰ: puto te leuius p̃scita
portare debere: et mͥ unde parcere
potes. molestum non eẽ. Satis namq
ac plusquam satis cruciorte carendo:
te non uidendo: de dulcissimo michi
solatio non fruendo: ita ut pene
peniteat me. quod te elongauerim
a me. Et licit caritas hoc cogeret:
quacumq tamen necessitate. quo
te non uideam missum. plango te
tanquam amissum. Cum ergo su¬
ꝑ hoc etiam uelut quodam tuȩ pu¬
sillanimitatis baculo me ꝑcellis.
qui mͥ debueras eẽ baculus susten¬
tationis: tristitiam suꝑ tristitiam
ingeris: et cruciatum cruciatibus
addis. Et si mͥ pium c̃ nullas tuas
angustias dissimulare: tibi tamen
durum ẽ. sic affecto cunctas indica¬
re. Quid enim neccesse ẽ satis sol¬
licitum amplius sollicitare: et ab¬

Expanded text:
citas ad plangendum. Nec enim te dolente possum dolere, nec nisi molestus et anxius tuas molestias et anxietates audire. Verum quia haec ipsa mala, quae te invenisse causaris, et ego praevideram, et tibi, si recordaris, praedixeram, puto te levius praescita portare debere, et mihi, unde parcere potes, molestum non esse. Satis namque et plusquam satis crucior te carendo, te non videndo, te, dulcissimo mihi solatio, non fruendo; ita ut pene poeniteat me quod te elongaverim a me. Et licet charitas hoc cogeret, quacumque tamen necessitate, quo te non videam, missum, plango te tanquam amissum. Cum ergo super hoc etiam velut quodam tuae pusillanimitatis baculo me percellis, qui mihi debueras esse baculus sustentationis; tristitiam super tristitiam ingeris et cruciatum cruciatibus addis: et si mihi pium est nullas tuas angustias dissimulare, tibi tamen durum est sic affecto cunctas indicare. Quid enim necesse est satis sollicitum amplius sollicitare, et ab