comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in quib inqͥt & nos aliquando conuersati su¬
mꝰ. Ostendit se redẽptũ de babilonia opisse iã
exire. Sed tam̃ ad huc quid dicit: Quia cũ hostibꝰ
nrĩs confligimꝰ. Et ne irascamꝰ hominib qͥ nob̾
inger̃ ꝑsecutiones: tulit intentionẽ nrãm apłsꝰ.
ab odio hominũ : & direxit in luctam̃ qͦrũdã
spũũ qͦs ñdũ uidemꝰ : & cũ ipsis confligimꝰ. Ait
erũ. Nlon .ẽ. nob̾ colluctatio aduersꝰ carnẽ &
sanguinẽ: id est aduersus homines quos uide

Expanded text:
inquit, «aliquando conversati sumus» . Ostendit se redemptum de Babylonia coepisse jam exire. Sed tamen adhuc quid dicit? Quia cum hostibus nostris confligimus. Et ne irascamur hominibus qui nobis ingerunt persecutiones, tulit intentionem nostram Apostolus ab odio hominum, et direxit in luctam quorumdam spirituum, quos non videmus, et cum ipsis confligimus. Ait enim: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem;» id est, adversus homines quos
Abbreviated transcription (Latin):
& punice edõ dicit᷑ sanguis. Noli mirari: ad
sanguinẽ ꝑtinent om̃s carnales. Caro & san¬
guis: regnũ dĩ ñ possidebunt. N illuc ꝑtince
edõ. ꝑtinet illuc iacob qͥ caruit cibo carnali:
& sũpsit honorẽ spũalẽ. Ille uͦ: factꝰ. ẽ. inimicꝰ
Om̃s carnales spiritalib inimici ft̃: om̃s tales con¬
cupiscentes p̃sentia. insequnt᷑ eos qͦs uident medi¬
tari ȩtña. Contͣ hos iste respiciens hicrłm . &
eis qͥ imitant᷑ illũ edõ. qͥ fr̃es maiores st̃. sed ho¬
stes st̃. Priꝰ nati st̃. sed posteriꝰ nati. uicer̃ ad pͥ¬
matũ : qr concupiscentia carnis illos deiecit: con¬
tẽpta concupiscentia. istos erexit. Liuent & in¬

Expanded text:
et Punice Edom, sanguis dicitur. Noli mirari: ad et Punice Edom, sanguis dicitur. Noli mirari: ad sanguinem pertinent omnes carnales. «Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt» . Non illuc pertinet Edom; pertinet illuc Jacob, qui caruit cibo carnali, et sumpsit honorem spiritualem. Ille vero factus est inimicus. Omnes carnales spiritualibus inimici sunt: omnes tales concupiscentes praesentia, insequuntur eos quos vident meditari aeterna. Contra hos iste respiciens in Jerusaleeis qui imitantur illum Edom, qui fratres majores sunt, sed hostes sunt. Prius nati sunt; sed posterius nati vicerunt ad primatum: quia concupiscentia carnis illos dejecit; contempta concupiscentia istos erexit. Vivunt, et in
Abbreviated transcription (Latin):
tale .ẽ. sed qđ animnalei postea autẽ spir itale. Anima¬
lẽ autẽ eundẽ dicit: quẽ carnalẽ ostendit. Homo qͥ
nascit᷑. animał. et̃. incipit. carnalis eẽ. incipit. Si se
conuertat a captiuitate babyloniȩ: in reditũ hierłm
renouat᷑: & fit renouatio quȩdã scłm nouũ & inte¬
riorẽ hominẽ: & fit minor tẽpore: maior potestate.
Minores electi: maiores illi reꝓbati. Uult & ipse eligi.
autẽ appellatꝰ .ẽ. de cibo quodã lenticulȩ rubro : id:
russco quodã cibo. Bene cocta erat lenticula: erat defri¬
cata. Concupiuit iste esau afrẽ suo iacob & cessit illi
primatũ suũ. uictꝰ concupiscentia manducandȩ ille¬
lenticulȩ. Iue cessit ꝑeybũ uoluptatis: & sũpsit honorẽ
dignitatis. Ita ex placito quoda int̃ eos factũ. ẽ.
ut ille maior. ille minor sit: ut maior seruiat
minori. & appellatꝰ. ẽ. edom. Int̃p̃tat᷑ autc̃ quan¬
tũ dicunt qͥ illã lingua nouer̃. edõ sanguis. Nã

Expanded text:
ale est, sed quod animale; postea, spirituale» . Animalem autem cumdem dicit, quem carnalem ostendit. Homo qui nascitur, animalis esse incipit, carnalis esse incipit. Si se convertat a captivitate Babyloniae in reditum Jerusalem, renovatur, et fit renovatio quaedam secundum novum et interiorem hominem; et fit minor tempore, major potestate. minores electi, majores illi reprobati. Vult et ipse eligi? tem appellatus est de cibo quodam lenticulae rubro, id est roseo quodam cibo. Bene cocta erat lenticula defricata; concupivit iste Esau a fratre suo Jacob, et cessit illi primatum suum, victlenticulae. Ille autem cessit cibum voluptatis, et sumpsit honorem dignitatis. Ita ex placito quodam inter eos factum est ut ille major, ille minor sit, ut major serviret minori; et appellatus est Edom . Interpretatur autem, quantum dicunt qui illam linguam noverunt, Edom, Sanguis: nam
Abbreviated transcription (Latin):
custodierit utiq ꝑimꝰ:. samaritanꝰ gͦ tͣnsiens ui¬
dit sauciũ uulneratũ derelictũ alatronibꝰ: &.
sicut nostis collegit. Sic̃ aliꝗͣdo latronũ nomine
ponunt᷑. qͥ nob plagas peccatoꝵ infixer̃. iã ꝑ con¬
sensionẽ nram captiuatis: sic & captiuatores urĩ
ipsi dicunt᷑. Isti gͦ qͥ captiuos duxer̃ nos. diabolu̾ae¬
angłi eiꝰ. quando nos duxer̃. & quando nos in¬
t̃rogauer̃ uerba canticoꝵ. Quid gͦ intelligi¬
mꝰ : Quia cũ tales nos int̾rogant in quib di¬
abolꝰ oꝑat᷑ : intelligendu.ẽ. ipsũ nos int̾rogare
qui in eis oꝑat᷑. Apłs dicit. Et uos cũ essetis mor¬
tui in delictis & peccatis uris cũ uiueretis in eis.
scdm sȩcłm mundi huiꝰ. scdđ̾m principẽ potestatis

Expanded text:
custodierit, utique perimus: Samaritanus ergo transiens vidit saucium et vulneratum derelictum a latronibus, et sicut nostis, collegit . Sicut aliquando latronum nomine ponuntur, qui nobis plagas peccatorum inflixerunt, jam per consensionem nostrae captivitatis; sic et captivatores nostri ipsi dicuntur. 8. Isti ergo «qui captivos duxerunt nos,» diabolus eangeli ejus, quando nobis dixerunt, et quando «nos interrogaverunt verba canticorum?» Quid ergo intelligimus? Quia cum tales nos interrogant, in quibus diabolus operatur, intelligendus est ipse nos interrogare, qui in eis operatur. Apostolus dicit: «Et vos cum essetis» «mortui in delictis et peccatis vestris, cum viveretis in illis s
Abbreviated transcription (Latin):
qui abduxer̃ nos hymnũ subaudis int̾rogauer̃ nos
uerba canticoꝵ: & hẏmnũ int̾rogauer̃ nos qͥ capti-¬
uos duxer̃ nos. Qui nos duxer̃ captiuos fr̃s: Quos
sensimꝰ aliquando captiuatores nrõs: Sensit qͥde
illa hierłm. babilonios: ꝑsas: chaldeos : & illarũ
regionũ & gentiũ homines. captiuatores suos:
& hoc postea: ñ quando isti psalmi cantabant᷑.
Sed iã diximꝰ caritati urȩ̃. omĩa quȩ scđm litterã in
illa ciuitate c̃tingebant. figuras nr̃as fuisse: & facile
potest demonstrari captiuos nos. ee̾. Non enĩ iã re-¬
spiramꝰ in auras illiꝰ lib̾tatis:: ñ enĩ frium̃ purita-¬
te ueritatis: & illa sapientia quę inscipsa manens
innouat omĩa. Delectationib tẽporaliũ rerũ tẽpta

Expanded text:
os, hymnum:» subaudis, «interrogaverunt nos.» Verba canticorum et hymnum interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos. Qui nos duxerunt captivos, fratres? quos sensimus aliquando captivatores nostros? Sensit quidem illa Jerusalem Babylonios, Persas, Chaldaeos, et illarum gentium et regionum homines captivatores suos; et hoc postea, non quando isti psalmi cantabantur. Sed jam diximus Charitati vestrae omnia quae secundum litteram in illa civitate contingebant, figuras nostras fuisse: et facile potest demonstrari captivos nos esse. Non enim respiramus jam in auras illius libertatis; non enim fruimur puritate veritatis, et illa sapientia quae in seipsa manens innovat o
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ bona. si desidatis cuutatẽ illã luerłm: si concu¬
piscitis uitã ęt̃nã. Omĩs ista t̾rena felicitas. sini-¬
stra uob̾ sit: illa sit dextera quã sẽꝑ habebitis. Etsi
habueritis sinistrã: nolite de sinistra p̾sumere.
Nonne corripis eũ qui de sinistra uoluerit mandu¬
care. Si mensȩ tuę inuriã putas fieri mandu¬
cante conuiua de sinistra: qͦmͦ ñ fit iniuria
mense dĩ. si qđ dextrũ . ẽ. sinistrũ feceris. & qđ si¬
nistrũ .ẽ. dextrũ feceris: Quid gͦ: Si oblitꝰ fu-

Expanded text:
is bona Dei, si desideratis civitatem illam Jerusalem, si concupiscitis vitam aeternam. Omnis ista terrena felicitas sinistra vobis sit; illa sit dextera quam semper habebitis: et si habueritis sinistram, nolite de sinistra praesumere. Nonne corripis eum qui de sinistra voluerit manducare? Si mensae tuae injuriam putas fieri manducante conviva de sinistra; quomodo non fit injuria mensae Dei, si quod dextrum est, sinistrum feceris, et quod sinistrum est, dext
Abbreviated transcription (Latin):
uita tẽporalis. Quicqͥd facis ꝓpt̃ uitã ȩt̾nã. de¬
xtera oꝑat᷑. Si caritati uitȩ ęt̾nę in oꝑib tuis mis¬
cueris c̃cupiscentiã uitȩ tẽporalis. aut laudis hu¬
manȩ: aut alicuiꝰ cõmodi sȩcłaris: cognouit sini¬
stra tua. qͥd faciat dextera tua. Et nostis ee̾ in p̃¬
cepto euangłii: nesciat simstra tua. qͥd faciat de¬

Expanded text:
ta temporalis. Quidquid facis propter vitam aeternam, dextera operatur. Si charitati vitae aeternae in operibus tuis miscueris concupiscentiam vitae temporalis, aut laudis humanae, aut alicujus commodi saecularis; cognovit sinistra tua quid faciat dextera tua. Et nostis esse in praecepto Evangelii, «Nesciat sinistra tua quid faciat de
Abbreviated transcription (Latin):
afflictio popł dĩ. Occisa st̃ primogenita eor. tra-¬
hunt post se turbas indoctas: ipsa st̃ petora. In
hac gͦ afflictione qua ȩccła affligit᷑: morit᷑ in affli¬
gentib fides. Moriunt᷑ primogenita & intpsis do¬
ctis. & in indoctis. q occidit as pͥmogenita egyptior.
ab homine usq ad pecꝰ. Immisit signa & ꝓdigia¬

Expanded text:
afflictio populo Dei. Occisa sunt primogenita eorum: traafflictio populo Dei. Occisa sunt primogenita eorum: trahunt post se turbas indoctas; ipsa sunt pecora. In hac ergo afflictione qua Ecclesia affligitur, moritur in affligentibus fides: moriuntur primogenita et in ipsis doctis et indoctis; quia occidit Deus primogenita Aegyptiorum «ab homine usq
Abbreviated transcription (Latin):
ecdę constituti. ꝑdunt fidẽ. affligunt enĩ ęccłam
ut ꝑdant fidẽ. Na & ipsa ȩgypt̾: afflictio int̾p̃¬
tat᷑. Quic̃q gͦ affligunt ȩcclam. qͥcq scandala ȩccłȩ
ĩmittunt: &si xp̃iani appellant᷑. moriunt᷑ pͥmo¬
genita eoꝵ. Erunt infideles. er̃ inanes: haben¬
tes nom̃ tantũ & signũ: in corde autẽ primo¬
genitũ suũ ssyelier̃: usq adeo ut quando ei aliqͥd
timorẽ ignis ęt̾ni: apud se subsannet: aut sitalis. ẽ.
ut audeat: corã te os torqueat &e dicat. Quis huc
mortua.ẽ. fides eiꝰ. & hoc ab homine: usq ad
pecus. Dicã frs̃ qđ sentio. Homines intelligo.
spiritalit̾ significari tanꝗͣ doctos. ꝓpt̃ rationalẽ
animã qđ . ẽ. hõ: pecora uͦ indoctos. sed tam̃ haben¬
tes fidẽ. Nã ñ hab̾ent  pͥmogenita. St̃ docti qͥ
affligunt ȩccłam: scismata & hereses faciendos linde
nec in illis inuenis fidẽ: qm̃ facti st̃ ȩgyptꝰ. idest

Expanded text:
Ecclesiae constituti perdunt fidem. Affligunt enim Ecclesiam, Ecclesiae constituti perdunt fidem. Affligunt enim Ecclesiam, ut perdant fidem: nam et ipsa Aegyptus afflictio interpretatur. Quicumque ergo affligunt Ecclesiam, quicumque scandala Ecclesiae immittunt, etsi christiani appellentur, moriuntur primogenita eorum. Erunt infideles, erunt inanes, habentes nomen tantum et signum: in corde autem primogenitum suum sepelierunt; usque adeo, ut quando ei aliquid timorem ignis aeterni, apud se subsannet; aut si talis cet ut audeat coram te, os torqueat et dicat: Quis huc mortua est fides ejus: et hoc «ab homine usque ad pecus.» Dicam, fratres, quod sentio. Homines intelligo spiritualiter significari tanquam doctos, propter rationalem animam, quod est homo: pecora vero, indoctos; sed tamen habentes fidem, nam non haberent primogenita. Sunt docti qui affligunt Ecclesiam, schismata et haereses faciendo. Proinde nec in illis invenis fidem, quoniam facti sunt Aegyptus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera uideamꝰ. Qui ꝑcussit primogenita aegypti:
ab homine usq ad pecus. Pr imogenita autẽ nrã
pęna .ẽ. & nimiũ t̾ribilis plaga: mors primogenitoꝵ.
Quȩ st̃ pͥmogenita nr̃a : Alores isti nr̃i quib nc̃ ser¬
uimꝰ dõ: ipsa st̃ primogenita. Primicias enĩ habenꝰ
ipsã fidẽ: unde incipimꝰ. Eccłȩ quippe dictũ . ẽ. &¬
uenies & ꝑtͣnsies: ab inicio fidĩ. Et nemo incipit bene
do custodit᷑ fides nr̃a: cęteros subsequi posst̃. Nã qđ
purgant᷑ homines. cotidie ꝓficiendo in meliꝰ meliꝰq
uiuendo: ipso interior ł homine renouato de die in
primogenita fides uiuit. De qua primogenita
fide: apłs ait. Non solũ autẽ: sed & nosipsi pri¬
micias sp̃s habentes. id est iã dantes dõ primitias
in nob̾metipsis ingemiscimꝰ. & adoptionẽ expe¬
ctantes. redẽptionẽ corporis nr̃i. Si gͦ magna
grã dĩ. Ei ut conseruet᷑ fides nr̃a : magna poena. ẽ.
occiđẽ primogenita: quando homines in affectione

Expanded text:
ers. 8. Qui percussit primogenita Aegypti ab homine usque ad pecus.» Primogenita nostra salvpoena est, et nimium terribilis plaga, mors primogenitorum. Quae sunt primogenita nostra? Mores isti nostri, quibus nunc servimus Deo, ipsa sunt primogenita nostra. Primitias enim habemus ipsam fidem, unde incipimus. Ecclesiae quippe dictum est, «Venies, et pertransies ab initio fidei» : et nemo incipit bene do custoditur fides nostra, caetera subsequi possunt. Nam quod purgantur homines quotidie proficiendo in melius, meliusque vivendo, ipso interiore homine renovato de die in primogenita fides vivit, de qua primogenita fide et Apostolus ait, «Non solum autem, sed et nos ipsi primitias spiritus habentes;» id est, dantes jam Deo primitias adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri» . Si ergo magna Dei gratia est ut conservetur fides nostra; magna poena est occidere primogenita, quando homines in afflictione
Abbreviated transcription (Latin):
hereat lingua mea faucib meis nͥ tui memine.¬
ro: idest obmutescã inquit nͥ tui meminero.
Ut quid enĩ loqͥt᷑. ut qͥd sonat: qͥ canticũ syon ñ
sonat: Ipsa .ẽ. lingua nr̃ã: canticũ herłm. Can¬
ticũ delectationis huiꝰ sȩcłi. lingua aliena. lin¬
gua barbara. ẽ: quã in captiuitate dicͥimꝰ. Ergo
inutꝰ erit. dõ: qͥ oblitꝰ fuerit hierłm. &̾ parũ. ẽ.

Expanded text:
ereat lingua mea faucibus meis, nisi tui meminero.» Id est, obmutescam, inquit, nisi tui meminero. Utquid enim loquitur, utquid sonat, qui cantica Sion non sonat? Ipsa est lingua nostra, canticum Jerusalem. Canticum dilectionis saeculi hujus, lingua aliena, lingua barbara est, quam in captivitate didicimus. Ergo mutus erit Deo, qui oblitus fuerit Jerusalem. Et parum
Abbreviated transcription (Latin):
cuate euacuate: usq ad fundamentũ in ea. Istũ
gͦ diẽ mem̃to: quando euertere uolebant illi
hierlm. Quantas enĩ ꝑsecutiones passa. ẽ ȩccła:
Quomͦ dicebant filii edõ idest carnales homines
subditi diabolo & angłis eiꝰ. colentes lapides
& ligna. sequentes concupiscentias carnis. extui¬
guite xpĩanos. tollite xpĩanos: ne unꝰ remane¬
at: Cuertite usq ad fundam̃ta. Nonne di¬
cta st̃ hȩc Et cũ ista dicerent᷑: ꝑsequentes

Expanded text:
cuate, evacuate, usque dum fundamentum in ea.» Istum ergo diem memento, quando evertere volebant illi Jerusalem. Quantas enim persecutiones passa est Ecclesia! Quomodo dicebant filii Edom, id est carnales homines, subditi diabolo et angelis ejus, colentes lapides et ligna, sequentes concupiscentias carnis: Exstinguite Christianos, tollite Christianos, nec unus remaneat; evertite usque ad fundamentum! Nonne dicta sunt haec? Et cum ista diceren
Abbreviated transcription (Latin):
rłm. recordat᷑ syon. & ut ꝑueniat ad syon erogat.
Ecce habes canticũ: qđ diuites acceper̃ de canti¬
cis syon. Oꝑent᷑. tangant organa: ne uacent. cũ
inuenerint hominẽ dicentẽ sibi. Iuid . ẽ. qđ facis:
ł dis res tuas. tanta erogando: thesauriza filus
tuis. Cũ uidint ñ caꝑe. & intellexerint. lignũ et
salicis: ñ facile dicant. quare agant. & qͥd agaq.
Suspendant organa sua: in salicibꝰ babylonis. Pret̃
salices autẽ cantent: ñ cessent. oꝑent᷑. Non enĩ ꝑ¬
dunt qđ erogant. Ser uo cõmendant & tutĩ. ẽ.

Expanded text:
salem recordatus Sion; et ut perveniat ad Sion, erogat. salem recordatus Sion; et ut perveniat ad Sion, erogat. Ecce habes canticum quod divites acceperunt de canticis Sion. Operentur, tangant organum, non vacent, cum invenerint hominem dicentem sibi: Quid est quod facis? perdis res tuas tanta erogando; thesauriza filiis tuis. Cum viderint non capere, et intellexerint lignum esse salicis, non facile dicant quare agant, et quid agant, suspendant organa in salicibus Babylonis. Praeter salices autem cantent, non cessent, operentur. Non enim perdunt quod erogant. Servo commendant, et tutum est;
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tũ bonũ in futurũ: ut app̃hendant uerã
uitã. Hoc canticũ de canticis syon. diuites acceper̃.
primo ñ suꝑbe saꝑe. Extollunt enĩ diuitiȩ. Et qͦs
extollunt: Flumina extollunt. Quid gͦ his p̃cipit᷑.
Ante omĩa ñ suꝑbe saꝑe. Id sapiunt diuitiȩ: hoc
caueant in diuitiis. Caueant in diuitiis suꝑbiã.
Ipsũ enĩ malũ. ẽ : qđ ĩportant maximȩ diuitiȩ in¬
cautis hominib. Non enĩ aurũ malũ . ẽ. qđ dõ
condidit : sed homo malꝰ ÷ auarꝰ. relinque ns crea¬
torẽ. & cortuersꝰ ad creaturã. Hoc gͦ sibi p̃caue¬
at ne sit suꝑbꝰ: & suꝑ fluiuũ babylonis sedeat.
hoc enĩ illi dictũ. ẽ. ñ suꝑbe saꝑe. Ergo sedeat:
neq sꝑet in incerto diuitiarũ. Ergo suꝑ flum̃ ba¬
bylonis sedeat. Si enĩ sꝑauerit in incerto diuiti¬
arũ: trahit᷑ aflumine babylonis. Si uͦ humilia¬
uerit se. & ñ suꝑbierit. & ñ sꝑauerit in incerto¬
diuitiarũ: sed& suꝑ fluuiũ: suspirat ęt̃nã hie-¬

Expanded text:
ut apprehendant veram vitam» . Hoc canticum de canticis Sion divites acceperunt, primo, «non superbe sapere.» Extollunt enim divitiae; et quos extollunt, flumina illa tollunt. Quid ergo his praecipitur? Ante omnia, «non superbe sapere.» Quod faciunt divitiae, hoc caveant in divitiis; caveant divitiae incautis hominibus. Non enim aurum malum est, quod Deus condidit; sed malus est homo avarus relinquens Creatorem, conversus ad creaturam. Hoc ergo ibi praecaveat, ne sit superbus, et super fluvium Babylonis sedeat. Hoc illi enim dictum est, «Non superbe sapere:» ergo sedeat. «Neque sperare in incerto divitiarum:» ergo super flumina Babylonis sedeat. Si enim speravit in incerto divitiarum, trahitur a flumine Babylonis. Si vero humiliaverit se, et non sudivitiarum, sedet super fluvium, suspirat aeternae Jeru
Abbreviated transcription (Latin):
tegumentũ: his contenti simꝰ. Nã qͥ uolunt diui¬
tes fieri. incidunt in tẽptationẽ. & desidia multa
stulta. & nociua quȩ mergunt hominẽ in inte-¬
ritũ & ꝑditionẽ. Hȩc st̃ flumina babylonis. Ra
tes naufragauer̃ a fide: & inseruer̃ se dolorib
multis. Ergo contraria. st̃ ista cantica : Non st̃
contraria. Uidete qͥd diuitib dictũ sit. ñ suꝑbe
sape: neq spare in incerto diuitiarũ: bonaoꝑari.

Expanded text:
habentes, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et desideria multa, stulta et noxia, quae mergunt hominem in interitum et perditionem.» Haec sunt flumina Babylonis. «Rates naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis» . Ergo contraria sunt ista cantica? Non sunt contraria. Videte quid divitibus dictum sit: «Non superbe sapere, neq
Abbreviated transcription (Latin):
edoquiis repꝑit᷑. scõs angłos appellatos dos: ea mͥ
causa potissimũ occurrit: ne isto nomine homines
ad hoc edificarent᷑. ut ministeriũ ł seruiciũ reli¬
gionis quę grece liturgia uł lãtrĩa dicit᷑. scĩs an¬
utiliꝰ augłi uocant᷑: qͥ latine nuncii ñcupant᷑. ut
ꝑ nom̃ ũ substantię sed officii. satis intelligamꝰ
illũ dm̃ a nob̾ eos coli uelle quẽ nunciant. Totã
gͥ istã quęstionẽ breuit̃ apłs soluit: ubi ait. Nã¬

Expanded text:
divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Anutilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apos
Abbreviated transcription (Latin):
mini in utero rebeccę: filii isad. & nepotes abrahȩ.
Nati st̃ ãbo: unꝰ adhereditatẽ: alt̃ ad exheredationẽ.
Fuit autẽ hostis frĩs sui iste esau: qr puenit benedi¬
ctionẽ eiꝰ filiꝰ minor: & ĩpletũ .ẽ. maior serui& minori.
Maior gͦ quis. ẽ. & minor quis. ẽ: & qͥs.ẽ. maior qͥ ser uia
nos uiuimꝰ de codicib eoꝵ. Sed ut generalit̾ de om̃ib
intelligatis fr̃s. maiorẽ & minorẽ: maior dicit᷑ hõ
carnalis: & minor dicit᷑ hõ spũalis: qr priꝰ.ẽ. car¬
nalis. & postei spũ alis. Habes apłm aꝑte dicentẽ. łmiꝰ

Expanded text:
mini, in utero Rebeccae, filii Isaac, nepotes Abrahae: mini, in utero Rebeccae, filii Isaac, nepotes Abrahae: nati sunt ambo; unus ad haereditatem, alter ad exhaeredationem. Fuit autem hostis fratris sui iste Esau, quia praevenit benedictionem ejus filius minor; et impletum est, «Major serviet minori» . Major ergo quis est, et minor quis est, et quis est major qui serviet nos vivimus de Codicibus ipsorum. Sed ut generaliter de omnibus intelligatis, fratres, majorem et minorem; major dicitur homo carnalis, et minor dicitur homo spiritualis; quia prius est carnal
Abbreviated transcription (Latin):
euertere. Quȩ .ẽ. ista ciuitas dicunt. qͥ sunt xp̃i¬
iã captiua turba captiuatores suos: & tam̃ mur¬
murant & sęuiunt: & uolunt int̾ficere apud se
ꝑegrinantẽ scam ciuitatẽ. sicut uoluit ipsũ popłm
int̾ficere pharao: quando mascłos occidebat natos.
& feminas relinquebat. Uirtutes p̃focabat: con-¬
cupiscentias reseruabat. & nutriebat. Parũ.ẽ. gͦ
meminisse. Uide qͦmͦ memineris. Quȩdã enĩ cũ
addidit statĩ. Si ñ p̃posuero hierłm: in pͥncipio iocundi-¬
tatis meȩ. Ibi. ẽ. enĩ sũma iocunditas. ubi dõ ꝑfruemꝰ :
illecebrã ꝑcellere poterit: nichil illic delectabit nisi
bonił. Moriet᷑ ibi omĩs necessitas: oriet᷑ ibi sũma feli.¬
citas. Si ñ p̃posuero hierłm: in principio iocunditatis
tatis. Aemento dnẽ filioꝵ edom. Edõ ipse dictꝰ.ẽ: qui
& esau. Audistis enĩ mͦ cũ apłs legeret᷑. Iacob dilexi.: ẽsau
autẽ odio habui. Duo filii erant in uno utero: ãbo ge¬

Expanded text:
s ista, dicunt? qui sunt Chrijam captiva turba captivatores suos, et tamen murmurant, et saeviunt, et volunt interficere apud se peregrinantem sanctam civitatem: sicut voluit ipsum populum interficere Pharao, quando masculos occidebat natos, et feminas relinquebat; virtutes praefocabat, concupiscentias nutriebat. Parum ergo est meminisse: vide quomodo memineris. Quaedam enim cum addidit statim, «Si non praeposuero Jerusalem in principio jucunditatis meae.» Ibi est enim summa jucunditas, ubi Deo perfruimurad aliquam illecebram percellere poterit, nihil ibi delectabit nisi bonum. Morietur ibi omnis necessitas, orietur ibi summa felicitas. «Si non praeposuero Jerusalem in principio jucunditatis tatis: «Memento, Domine, filiorum Edom.» Edom ipse dictus est qui et Esau: audistis enim modo cum Apostolus legeretur, «Jacob dilexi, Esau autem odio habui.» Duo filii erant in uno utero, ambo ge
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ & sangiunẽ: idest aduersꝰ homines: sea
aduersꝰ pr incipes. aduersꝰ potestates & recto¬
res mundi tenebrarũ harũ. Quid dixit mun¬
di: Dilectoꝵ  mundi. Has appellauit & tene¬
bras. idẽ. iniquos. scelestos: infideles. pecca¬
tores: quib iã credentib gratulat᷑ hoc modo
ut dicat. Fiustis enĩ aliquando tenebrȩ.
nc̃ autẽ lux in dnõ. Ergo constituit nos lu¬
ctam̃ hab̾e cũ ipsis principib Ipsi. nos duxer̃
captiuos. Quomͦ aut̃ diabol intrauit in cor
iudȩ ut tradet dnm̃:⁊ ñ autẽ intraret. nͥ ille
locũ daret : sic multi homines mali de media
babylonia ꝑ desidia carnalia & illicita locũ
dando diabolo &e angłis eiꝰ in cordib suis. ut
in illis & de illis oꝑet᷑: aliquando int̾rogant
nos. & diet̃ nob̃. Exponite nob̾ rationẽ. Pa¬
gani pleriq: dict̃ ista nob̃. Exponite nob̾ rati

Expanded text:
st, adversus homines; «sed adversus principes, et potestates, et rectores mundi tenebrarum harum» . Quid dixit, «mundi?» Dilectorum mundi. Hos appellavit et tenebras, id est iniquos, sceleratos, infideles, peccatores; quibus jam credentibus gratulatur hoc modo, ut dicat: «Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . Ergo constituit nos luctam habere cum illis principibus; ipsi nos duxerunt captivos. 9. Quomodo autem diabolus intravit in cor Judae , ut traderet Dominum, non autem intraret, nisi ille locum daret; sic multi mali homines de media Babylonia per desideria carnalia et illicita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus suis, ut in illis et de illis operetur, aliquando interrogant nos, et dicunt nobis: Exponite nobis rationem. Pagani ple
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uoluptatũ: uix respiramꝰ uł in oratione: capti¬
uos nos et intelligimꝰ. Sed qͥ nos captiuos duxer̃:
Qui homines: Quȩ gens: Iius rex : Si redimimꝰ.
captiri tramꝰ. Iuis nos redemit: XEC. Aqͦ nos re¬
demit: A diabolo. Diabolꝰ gͦ & angłi eiꝰ. captiuos
duxer̃ nos: nec ducerent nͥ c̃sentientes. Nos ducti
sumꝰ captiui. Captiuatores nr̃i dixi qͥ sunt. Ipsi st̃ etiã
latrones. uulnerantes illũ uiatorẽ qͥ descendebat
ab hicrłm adhiericũ: quẽ sauciatũ semiuiuũ re¬
liquer̃. Hunc ille custos nr̃ idest samaritanꝰ.

Expanded text:
in oratione; captivos nos esse intelligimus. Sed qui nos captivos duxerunt? qui homines? quae gens? qui rex? Si redimimur, captivi eramus. Quis nos redemit? Christus. A quo nos redemit? A diabolo. Diabolus ergo et angeli ejus captivos nos duxerunt; nec ducerent nisi consentientes. Nos ducti sumus captivi. Captivatores nostri dixi qui sint. Ipsi sunt etiam latrones vulnerantes illum viatorem qui descendit ab Jerusalem in Jericho; quem sauciatum semivivum reliquerunt. Hunc ille custos noster, id est Samaritanus
Abbreviated transcription (Latin):
miserit. & filiũ suũ ęqualẽ qͥ hoc .ẽ. qđ ipse:
dedit hominẽ faciendũ. & ꝓ hominib occiden¬
dũ. ut ꝑ hoc qđ tu es gustes qđ ñ. es. Multũ enĩ
ad te crat gustare suauitatẽ dĩ: qr remota erat
illa: & nimis alta: tu autẽ nimis abiectꝰ. & in
imo iacens. In magna ista separatione: missꝰ
c̃ mediator. Non poteras ad dm̃ homo. factꝰ
C̃. homo: ut qm̃ homo potes ad hominẽ. qui ñ po

Expanded text:
 suum aequalem, qui hoc est quod ipse, dederit hominem faciendum, et pro hominibus occidendum; ut per hoc quod tu es, gustes quod non es. Multum enim ad te erat gustare suavitatem Dei; quia remota erat illa et nimis alta, tu autem nimis abjectus et in imo jacens. In magna ista separatione missus es Mediator. Non poteras ad Deum homo; Deus factus est homo: ut quoniam homo potes ad hominem, qui non po
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd habe istã felicitatẽ. ẽ. peccare: Non: sed facere
illã dextrã: cũ sit sinistra. Ppt̃ca secutꝰ qͥd ait :¬
Deatũ dixer̃ popłm cui hȩc sunt. Ecce unde locu-¬
tũ. ẽ. os eoꝵ uanitatẽ: qr beatũ dixer̃ popłm cui

Expanded text:
uid habere istam felicitatem, hoc est peccare? Non; sed facere uid habere istam felicitatem, hoc est peccare? Non; sed facere illam dexteram, cum sit sinistra. Propterea secutus, quid ait? «Beatum dixerunt populum cui haec sunt.» Ecce unde locutum est os eorum vanitatem, quia beatum dixerunt populum cui
Abbreviated transcription (Latin):
hierłm. Hoc contingit talib qui obliuiscunt᷑ hie¬
rłm: hoc contingit qđ dixit: obliuiscat᷑ eos de¬
xtera coꝵ. Uita enĩ ęt̾na manet in se: illirema¬
nent in delectatione tẽporali: & faciunt sibi der¬
ad salutẽ omĩũ. Meministis fortasse. hic me ali¬
quando tͣctassede quibdã qͥ qđ sinistrũ. ẽ. dextrũ
faciunt: id est qui tẽporalia bona plus habent.
&. in istis beatitudi. nẽ ponunt: ignorantes quę
sit uera felicitas: uera dextera. Hosscriptura fili¬
os alienos dicit: tanꝗͣ ciues ñ hierłm sed babilo¬
niȩ. Dicit enĩ quodã loco psalmꝰ. Dnẽ. libame de
manu filioꝵ alienoꝵ: quoꝵ os locutũ.ẽ. uanitatẽ.
& dextera coꝵ dextera iniquitatis. Sequit᷑ enĩ¬
& dicit. Quoꝵ filii uelut nouellȩ constabilitę. fi
plena: eructantia ex hoc in hoc. Oues eoꝵ fȩcunde:
multiplicantes in exitib suis: boues eoꝵ crassȩ.
Non. ẽ. ruina sȩpis: nec clamor in plateiseoꝵ. Nun-

Expanded text:
alibus qui obliviscuntur Jerusalem, hoc contingit quod dixit; obliviscitur illos dextera eorum: vita enim aeterna manet in se; illi remanent in delectatione temporali, et faciunt sibi dexad salutem omnium. Meministis fortasse hic me aliquando tractasse de quibusdam, qui quod sinistrum est, faciunt dextrum; id est, qui temporalia bona plus haben in istis beatitudinem ponunt, ignorantes quae sit vera felicitas, vera dextera. Hos Scriptura filios alienos dicit, tanquam cives non Jerusalem, sed Babyloniae: dicit enim quodam loco psalmus, «Domine, libera me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis; quorum filii uelut nouellae constabilitae in iplena, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassi. non est ruin
Abbreviated transcription (Latin):
dã t̾rã. suꝑ aquas et fundatã: qđ aqͥs circũ fluen¬
tib suꝑeminet. Non enĩ quȩ dicit᷑ littoraria
ciuitas suꝑ mare fundata. ita sub ea mare ẽ. qͣ ẽ¬
admodũ st̃ aquę sub speluncarũ cameris. aut
qr inferiori mari suꝑeminet. Sic dictꝰ. ẽ. pha¬
rao exisse suꝑ aquã. ita enĩ habet grecus. qđ
quidã latini habent ad aquã: sic dñs suꝑ pu¬
teũ sede bat. qđ ambo suꝑiores ee̾nt. quã
flum̃ & puteus: ille uixta flum̃. iste uixta s¬
puttũ. Si autẽ etiã aliud aliquid qđ ad nos ma¬
gis ꝑtinet. ista dicta significint: fecit ds̃ cęlos in

Expanded text:
dam terram» , super aquas esse fundatam, quod aquis circumfluendam terram» , super aquas esse fundatam, quod aquis circumfluentibus supereminet. Non enim quae dicitur littoraria civitas super mare fundata, ita sub ea mare est, quemadmodum sunt aquae sub speluncarum cameris, aut e dicitur, quia inferiori mari supereminet. Sic dictus est Pharao exisse «super aquam:» ita enim habet graecus, quod quidam Latini habent, «ad aquam» ; sic Dominus «super puteum sedebat» : quod ambo superiores essent quam flumen et puteus; ille juxta flumen, iste juxta puteum. 8. Si autem etiam aliquid aliud, quod ad nos magis pertinet, ista dicta significant: «fecit Deus coelos in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fecit luminaria magna solꝰ solẽ in potestatc̃ dici.
lunã & stellas in potestatẽ noctis. utiq in intellectu.:
Quõmodo gͦ solus. si hoc.ẽ. in intellectu. uł intelli¬
gentia qđ ẽ. in sipientia idest in uerbo unigenito :
An qr trinitas ñ st̃ tres dii. sed uiꝰ ds̃. ad ia refertꝰ qđ
sol ds̃ fecit. qr ñ creaturã ꝑ creatura fecit: Sed qͥd. ẽ.
qͥ fir mauit t̾rã suꝑ aquas: Obscura enĩ questio ade
ẽ. q t̾ra grauior udet᷑: ut ñ portari aquis. sed aq̃s
potiꝰ portare credat᷑. De qua re. ne aduersus eos
qui se putant ista certis rationib cõꝑisse. contentio¬
se scripturas nrãs defende uideamur: siue illud ita
siue alit̃ sit. habeniꝰ qđ de ꝓximo intelligamꝰ
t̾rã quȩ habitat᷑ ab hominib & t̾restria contin&
animalia. quę alio mͦ in seripturis arida dicit᷑.
sicut scriptũ ẽ. appareat arida: & uocauit ds̃ ari-¬

Expanded text:
Qui fecit luminaria magna solus, solem in potestatem diei, Qui fecit luminaria magna solus, solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis;» utique, «in intellectu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in intelligentia,» quod est «in Sapientia,» id est, in Verbo unigenito? An quia Trinitas non sunt tres dii, sed unus Deus, ad id refertur quod solus Deus fecit, quia non creaturam per creaturam fecit? 7. Sed quid est, «Qui firmavit terram super aquas?» Obscura enim quaestio est; quia terra gravior videtur, ut non portari aquis, sed aquas potius portare credatur. De qua re ne adversus eos qui se putant ista certis rationibus comperisse, contentiose Scripturas nostras defendere videamur; sive illud ita, sive aliter sit, habemus quod de proximo intelligamus, terram quae habitatur ab hominibus et terrestria continet animalia, quae alio modo in Scripturis arida dicitur, sicut scriptum est, «Appareat arida, et vocavit Deus ari
Abbreviated transcription (Latin):
ñ utiq ds̃ ꝑ aliquã creatura: sed solꝰ fecit. Cuiꝰ erea¬
turę quasdã partes excellentiores cõmemorauit. ⁊¬
ex qͥbꝰ uniuersa cogitaremtꝰ: intelligibiles celos. &
ratis eoꝵ luminarib totũ clũ istũ corporeũ ut
ab ipso factũ acciꝑemꝰ ãmonuit: quãꝙͣ id qđ ait qͥ fec̃
cȩlos in intellectu. uł sic̃ alii int̾p̃tati st̃ in int elligen¬
tia: utrũ cȩlos intelligibiles significare hoc mͦ uo¬
luerit. an in suo intellectu uł in sua intelligentia
fecisse cęlos. hoc ẽ. in sua sapientia sic̃ alibi scriptũ.ẽ.
omĩa in sapientia fecisti. eo mͦ insinuans uigenitũ
uerbũ: quęri potest. Sed si ita. ẽ. ut in suo intelle
ait. cũ omĩa in eadẽ sapientia fecerit: An ibi tantũ
expͥmendũ fuit. ut in cęteris etiã tacitũ posset intel¬
ligi: ut iste sens sit. qͥ fecit cȩlos in intellectu. qͥfun
diuit t̾rã suꝑ aquas. ut & hic sub audias in intellectu

Expanded text:
non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus fecit. Cujus creaturae quasdam partes excellentiores commemoravit, ex quibus universa cogitaremus, intelligibiles coelos etratis eorum luminaribus totum coeleste corporeum ut ab ipso factum acciperemus, admonuit. 6. Quanquam id quod ait, «Qui fecit coelos in intellectu,» vel, sicut alii interpretati sunt, «in intelligentia,» utrum coelos intelligibiles significare hoc modo voluerit, an in suo intellectu, vel in sua intelligentia fecisse coelos, hoc est in sua Sapientia, sicut alibi scriptum est, «Omnia in Sapientia fecisti» , eo modo insinuans unigenitum Verbum, quaeri potest. Sed si ita est, ut in suo intellecait, cum omnia in eadem Sapientia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut in caeteris etiam tacitum posset intelligi: ut iste sit sensus, «Qui fecit coelin intellectu:
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt diuites fieri: incidunt in tr̃ptationẽ.
N dixit qͥ diuites st̃: sed qui uolunt diuites fieri.
Nã si iã diuites essent: alterũ canticũ audireñ.
Diues audit ut eroget: pauꝑ audit ne desidet.
medio eiꝰ : differte quȩ dicturi estis. Incipiunt
ecꝰ ligna fructuosa mutant᷑ arbores. & ha¬
bebunt fructũ bonũ. Ibi iã licet nob̾ cantare
in aures audientiũ. Sed cũ int̾ istos obstre pen¬
tes. male in t̾rogantes. ueritati resistentes uer.¬
samini: obstringite uos ñ eis uelle placere. ne
obliuiscamini hierłm: & dicat una anima urã.
facta una ex multis pace: xpi. dicat ipsa captiuata
ierłm. hic agens in t̾ra. Si oblitꝰ fuero tui hierłm¬

Expanded text:
volunt divites fieri, incidunt in tentationem.» Non dixit, qui divites sunt; sed, «Qui volunt divites fieri.» Nam si jam divites essent, alterum canticum audirent: dives audit ut eroget, pauper audit ne desideretmedio ejus; differte quae dicturi estis. Incipiunt esse ligna fructuosa, mutantur arbores, et habebunt fructum bonum: ibi jam licet nobis cantare in aures audientium. Sed cum inter istos obstrepentes, male interrogantes, veritati resistentes versamini, obstringite vos non eis velle placere, ne obliviscamini Jerusalem; et dicat una anima vestra, facta una ex multis pace Christi, dicat ipsa captiva Jerusalem hic agens in terra: «Si oblitus tui fuer
Abbreviated transcription (Latin):
uł tẽptationẽ calentẽ: qđ int̾p̃tat᷑ seon: regẽ
amaricantiũ qđ int̾p̃tat᷑ amorreoꝵ.: & og. re-¬
gẽ basan: coaceruantẽ qđ int̾p̃tat᷑. og: & regẽ
confusionis qđ int̾p̃tat᷑ basan. Quid enĩ coacer¬
uat diabolus: nͥ confusionẽ: Et dedit t̾rã
eoꝵ hereditatẽ. hereditatẽ isrł seruo suo: dat

Expanded text:
entationem calentem, quod interpretatur Seon; regem Amaricantium, quod interpretatur Amorrhaeorum. «Et Og regem Basan.» Coacervantem, quod interpretatur Og; et regem Confusionis, quod interpretatur Basan: quid enim coacervat diabolus, nisi confusionem? «Et» «dedit terram eorum haereditatem, haereditatem Israel servo suo
Abbreviated transcription (Latin):
Quã cũ transierit: necessaria ista ñ er̃. idõ in po.¬
testatẽ noctis. In potestatẽ qͥppe ait uł diei uł no¬
ctis: ut potestas ee̾t die lucere uł noch. Qđ
in spiritalib donis sic intelligit᷑: qr dedit pote¬
statẽ filios dĩ fieri. Qui ꝑcussit ęgyptũ cũ pri¬
mogenitis eoꝵ: ꝑcussit & sȩcłm cũ his quȩ
medio maloꝵ. In manu potenti & brachio ex¬
celso. Quid p̃potentiꝰ. quid excelsiꝰ eo de quo di¬
ctũ .ẽ. & brachiũ dñi cui reuelatũ. ẽ: Qui di¬
uisit mare riibrũ in diuisiones: diuidit
etiã unũ atq ide baptismĩ. aliis in uitã. aliis
in morte. Et eduxit isrł ꝑ mediũ eiꝰ: educit
etiã innouatũ popłm suũ ꝑ lauachrũ regene.¬
rationis. Et excussit pharaonẽ & uirtutẽ eiꝰ
in mari rubro: cele rit̾ interimit. qͥ popłm¬
baptismũ diluit. Qui tracduxit popłm suũ

Expanded text:
quae cum transierit, necessaria ista non erunt: ideo, «in potestatem noctis. In potestatem» quippe ait, vel «diei» vel «noctis,» ut potestas esset die lucere vel nocte; quod in spiritualibus donis sic intelligitur, quia dedit potestatem filios Dei fieri . «Qui percussit Aegyptum, cum primogenitis eorum.» Percussit et saeculum, cum his quae medio malorum. «In manu potenti et brachio excelso.» Quid potentius, quid excelsius eo de quo dictum est: «Et brachium Domini cui revelatum est» ? «Qui divisit mare Rubrum in divisionesit in mortem. «Et eduxit Israel per medium ejus.» Educit etiam innovatum populum suum per lavacrum regenerationis. «Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro.» Celeriter interimit et pBaptismum. «Qui t
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. de dñõ xp̃o. qđ in illo sint om̃s thesauri sapien¬
tiȩ & scientię absconditi: hęc iutẽ duo idest
sapientiã & scientiã distare int̾ se aliquid. alia
qͦq scraptur arũ testant̃ eloquia. mixime loquen¬
te scõ iob. ubi qͦdã mͦ singła definiunt᷑. ait enĩ.

Expanded text:
esu Christo quod in illo sint «omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiuntur; ai
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dixit.ct. scientiã. qͥd . ẽ. aliud quã in medio natio¬
nis tortuosȩ & ꝑuersę tanꝗͣ in nocte huiꝰ sȩcłi uer¬
Cũ gͦ qͦdã loco apłs concorde grãrũ dĩ uarietatẽ.
in hominib uell& ostendẽ: hȩc in pͥmis duo posuit
dicens. Alii quidẽ dat᷑ ꝑ sp̃m sermo sapientiȩ: hoc. ẽẽ.
cõmemorari puto in eo qđ dicit᷑: alii fides in eodc̃

Expanded text:
tiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saecuCum ergo quodam loco Apostolus concordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse dammodo «stellas» commemorari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
pitib uersiuĩ. quãuis ñsit positũ: sub audiendũ
.ẽ. confitemini. Qđ in greto eindentiꝰ apparet:
apparet autẽ & in latino. si eandẽ locutionẽ
tͣnsferre potuissent. int̾p̃tes nrĩ. Idđ quidẽ in
isto uersu possent: si dicerent facienti mirabilia
Qđ enĩ nos habemꝰ qͥfacit mirabilia: gretꝰ habet¬
temum. Atq utinã uł ꝓnom̃ add̾ent: ut dicer eut
ei qͥ facit uł ei qͥ fecit: uł ei qͥ firmauit: qr etiã sic
facile intelligeret᷑ confitemini. ee̾. sub audiendũ.
Nc̃ uͦ ita obscurũ factũ . ẽ. ut qui codicẽ grecũ siue
nescierit inspicere siue neglexerit: possit puta
misedę fuisse intelligamꝰ facere cęlũ. & t̾rã. & lu¬
minaria : cũ illud sit bonitatis eiꝰ qͥ creauit omĩa

Expanded text:
pitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus, «Qui fecit mirabilia;» graecus habettur. Atque utinam vel pronomen adderent, ut dicerent, Ei «qui facit;» vel, ei «qui fecit;» vel, ei «qui firmavit:» quia etiam sic facile intelligeretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglexerit, possit putarmisericordiae fuisse intelligamus facere coelum et terram et luminaria, cum il
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa ex sequit᷑ dicens. Qui fecit cȩlos in intellectu
qͥ firmauit t̾ra suꝑ aqͣs: qͥ fecit luminaria magna
solꝰ. Idõ & hic addidit solꝰ : qr & cȩtera mirabilia que
dicturꝰ. ẽ. ꝑ homines fecit. Cũ enĩ dixissa qͥ fecit lũ¬
minaria magna solꝰ: quę sunt eadẽ luminaria se¬
cutꝰ aꝑuit. Solẽ in potestatẽ diei: lunã & stellas in
potestatẽ noctis. Beinde uicipit di cere. ꝗͣ¬

Expanded text:
s, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui firmavit terram super aquas, Qui fecit luminaria magna solus:» ideo et hic addidit, «solus.» quia caetera mirabilia quae dicturus est, per homines fecit. Cum enim dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis.» Deinde incipit dicere
Abbreviated transcription (Latin):
Uides enĩ si theatra. & ãphitheatra. & circista¬
rent in columes. si nichil cadẽt de babylonia
si ub̃tas e̾et circunfluentiũ uoluptatũ homi¬
nib cantaturis & saltaturis ad turpia can¬
tica : si libido scortantiũ & meretricantiũ.
hab̾et quietẽ & securitatẽ: si ñ timeret
famẽ in domo sua qͥ clamat ut pantomimi ue¬
stiant᷑: ftad hȩc omĩa sine labe. sine ꝑtbatio¬
ne aliqua fluerent: felicia ee̾nt tẽpora:¬
& magnã felicitatẽ reb humanis xpe at¬
tulisset. Quia uͦ cȩdunt᷑ iniquitates. ut ex¬
tirpata cupiditate plantet᷑ caritas hierłm
qr miscent᷑ amaritudines uitȩ tẽporali ut
ȩ t̃na desidet᷑ : qr erudiunt᷑ in flagellis ho¬
mines. pat̾nã accipientes disciplinã. ne io¬
diciariã inueniant sententiã : nichil boni
attulit xp̃c. ⁊ labores attulit. xpc̃: & incipis
dicere homini quanta bona fecit xpc̃: & ũ¬

Expanded text:
ides enim, si theatra et amphitheatra et circi starent incolumes, si nihil caderet de Babylonia, si ubertas esset circumfluentium voluptatum hominibus cantaturis et saltaturis ad turpia cantica, si libido scortantium et meretricantium haberet quietem et securitatem, si non timeret famem in domo sua qui clamat ut pantomimi vestiantur; si haec omnia sine labe, sine perturbatione aliqua fluerent, et esset securet magnam felicitatem rebus humanis Christus attulisset. Quia vero caeduntur iniquitates, ut exstirpata cupiditate plantetur charitas Jerusalem; quia miscentur amaritudines vitae temporali, ut aeterna desideretur; quia erudiuntur in flagellis homines, paternam accipientes disciplinam, ne judiciariam inveniant sententiam; nihil boni attulit Christus, et labores attulit Christus. Et incipis dicere homini quanta bona fecerit Christu
Abbreviated transcription (Latin):
credendi sunt. Lxx. diuino spũ int̾p̃tati: quo spũ
& illa dicta st̃. quȩ in hebraicis litteris ft̃. Godẽ
nãq oꝑante spũ. etiã hoc dici oportuit. qđ dictũ
.ẽ. angentiũ de monia: ut intelligeremꝰ sic etiã
in hebreo positũ. di gentiũ simulachra: ut dę¬
monia potiꝰ quę st̃ in simulachris significarent.
Nã qdđ attinet adipsa simulachra quȩ grete appel¬
lant᷑ idola. qͦ nomine iã utim᷑ ꝓ latiuo. ocłos habent

Expanded text:
tepretati, quo Spiritu et illa dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent
Abbreviated transcription (Latin):
E Ut legit᷑ sic indet᷑: & illi qui remanser
ocłos habent & ñ uident: nares habent &
ñ odorabunt : ñ sentiunt illũ odorẽ. xpĩ
bonꝰ odor sumꝰ dõ sicut dicit apłs. in omĩ lo.¬
co. Quid ꝓdest qr nares habent & ñ odorant᷑
tã suauẽ odor ẽ xpĩ : Uere in illis factũ .ẽ.
satoꝵ. dissoluunt᷑ ora mutoꝵ. c̃stringunt᷑ manꝰ
par aliticoꝵ: corrigunt᷑ pedes claudoꝵ. De lapi-¬
dib istis: excitant᷑ filii abrahȩ. Quib omĩb iã
dicat᷑. domꝰ isrł benedicite dnm. Om̃s filii abra¬
ad sem̃ abrahȩ: ñ carne sed fide. Domꝰ isrł be¬
nedicite dñm. Sed fac de domo illa dici: &
popłm isrł uocari. Credider̃ inde apłi: &. milia
circuncisoꝵ. Domꝰ isrł benedicite dam̃: domꝰ aa-¬
ron benedicite dnm. Domꝰ leui benedicite dnm̃.
Benedicite popłi dnm: hoc .ẽ. domꝰ isrł generalit̃
Benedicite p̃positi. hoc . ẽ. domꝰ aaron: benedicite
ministri. hoc .ẽ. domꝰ leui. Quid de cęteris na¬

Expanded text:
t legitur, sic videtur? Et illi qui remanserunt, oculos habent, et non vident; nares habent, et non odorant. Non sentiunt illum odorem: «Christi bonus odor sumus,» sicut dicit Apostolus, «in omni loco» . Quid prodest, quia nares habent, et non odorant tam suavem odorem Christi? Vere in illis factum est, et satorum, dissolvuntur ora mutorum, constringuntur manus paralyticorum, corriguntur pedes claudorum, de lapidibus istis excitantur filii Abrahae : quibus omnibus jam dicatur, «Domus Israel, benedicite Domad semen Abrahae, non carne, sed fide: «Domus Israel, benedicite Dominum.» Sed fac de domo illa dici, et populum Israel vocari; crediderunt inde Apostoli et millia circumcisorum. «Domus Israel, benedicite Dominum; Domus Aaron, benedicite Dominum; Domus Levi, benedicite Dominum.» Benedicite populi Dominum, hoc est, «domus Israel» generaliter; benedicite praepositi, hoc est, «domus Aaron;» benedicite ministri, hoc est, «domus Levi.» Quid de caeteris na
Abbreviated transcription (Latin):
dicaret. Cũ enĩ dixisset. as stetit in synagoga dõ:¬
ñ ait in medio dos & homines disceRnt. tanꝗͣ osten¬
dens quid int̾sit int̾ dos & homines. sed in medio
dos discernit. Sed quęrit᷑ si homines ad quos ser¬
mo dĩ. ẽ. factꝰ dii uocant᷑: utrũ & angłi uocandi
sint dii. cũ hominib iustis & scĩs maximũ p̾miũ

Expanded text:
udicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» deos discernit.» 3. Sed quaeritur, si homines ad quos sermo Dei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hominibus justis et sanctis maxi
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Psalmꝰ iste laudẽ continet
dĩ: & codẽ mͦ in om̃ib suis uer¬
sib t̃minat᷑. dinde quãiuis hic
in laudẽ dĩ multa dicant᷑¬
maxime tam̃ ełꝰ miscda cõmendatur sine cuiꝰ
cõmendatione aꝑtissima nullũ uersũ uoluit dau

Expanded text:
ejus.» Psalmus iste laudem continet Dei, et eodem modo in omnibus suis versibus terminatur. Proinde, quamvis hic in laudem Dei multa dicantmaxime tamen ejus misericordia commendatur, sine cujus commendatione apertissima nullum versum clau
Abbreviated transcription (Latin):
nendo subiunxit: qm̃ di gentiũ dȩmonia. Suꝑ
tales dõs. dixit dñm t̾ribilẽ in scĩs suis quos cęlos
fecit : a quib de monia t̾rerent᷑. Sic enĩ sequit᷑. Dns̃
autẽ cȩlos fecit. Non gͦ di sine addim̃to: sed di
gentiũ demonia. Suꝑiꝰ tat̃. t̾ribilis inquit suꝑ om̃s
dõs. Non ait suꝑ om̃s dos gentiũ. quãuis hoc intel¬
ligi uoluerit. addendo qđ sequit᷑. qm̃ dii gentiũ dȩ mo.¬

Expanded text:
nendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentur. Sic enim sequitur, «Dominus autem coelos fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, super omnes deos Gentium, quamvis intelligi hoc voluerit, addendo quod sequitur, «Quoniam dii
Abbreviated transcription (Latin):
hierłm. Syon speculatio: Hierłm uisio pacis. In
qua hierłm nc̃ habitaturꝰ. ẽ: In illa quȩ cęcidit:
habitat in ea: & custodit cã quȩ .ẽ. uisio pacis. et̾̃na¬
ñ sufficit. ubi nullũ hostẽ iã sentiemꝰ. nec in eccła
nec extͣ eccłam. nec in carne nr̃a. nec in cogitatio¬
ne nra ͭͣ absorbebit᷑ mors in uictoriã. & uacabimꝰ

Expanded text:
em. Sion Speculatio, Jerusalem Visio pacis. In qua Jerusalem nunc habitaturus est? In illa quae cecidit? habitat in ea, et custodit eam: quae est visio pacis aeternaae lingua non sufficit, ubi nullum hostem jam sentiemus nec in Ecclesia, nec extra Ecclesiam, nec in carne nostra, nec in cogitatione nostra. Absorbebitur mors in victoriam , et vacabimus