comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na michi uidetur eẽ discretio: arbitror enim
eum de abstinentia qualibet ficta uł in utili q̃¬
lis solet ab hereticis affectari. hoc dicere: ñ ad par¬
cendum corpori. Qõ autem ad iecte non inhono¬
re aliquo. quia sanctiopis spetiem ñ infide ue¬
ritatis exercentes nullius głe honore. uł fructu
agunt: qd̾ inmagna ertoris pũsi rep̃hensione
confiturt. transfigurantes se inministros iusti¬
tie. Seo qđ ad iecto ad saturitatem carnis contia¬
rium michi uidecur illi qd̃ dicit ad non parcen¬
dum corpori. Uidetur enim michi ille ñ parc̃e
dicit: lundum fatio corpꝰ meum et inseruitutẽ
redigo: a quo oꝑe saturitas carnis alienac̾: nisi
forte et ipsam saturande carnuis curam que mari¬
me obseruantiam religionis p̃tendentib ꝓbro¬
sa ẽ. non parcere corpor dixit: secundum illud
honestatis p̃ceptum qd̃ alibi dicit.at imus quis¬
q suum uas honorifice possid̃e nouerit. ut ho¬

Expanded text:
na mihi uidetur esse discretio; arbitror enim na mihi uidetur esse discretio; arbitror enim eum de abstinentia qualibet ficta uel inutili, qualis solet ab haereticis affectari, hoc dicere \'ad non parcendum corpori\', quod autem adiecit \'non in honore aliquo\', quia sancti operis speciem non in fide ueritatis exercentes nullius gloriae honore uel fructu agunt, quod in magna erroris peruersi reprehensione conficiunt transfigurantes se in ministros iustitiae. sed quod adiecit \'ad saturitatem carnis\', contrarium mihi uidetur illi, quod dicit \'ad non parcendum corpori\'; uidetur enim mihi ille non parcere dicit: Liuidum facio corpus meum et in seruitutem redigo, a quo opere saturitas carnis aliena est, nisi forte et ipsam saturandae carnis curam, quae maxime obseruantiam religionis praetendentibus probrosa est, non parcere corpori dixit secuhonestatis praeceptum, quod alibi dicit, ut unusquisque suum uas honorifice possidere nouerit, ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
hec capitula duo decolosensium epła ꝑ singula
michi ũba dissoluas: qͥa laudabilib exetrati¬
da ꝑmiscuit. Quid emm tam laudabile quã
ratio sapientie: Et quid tam exerrahile qmͣ suꝑ¬
sittio erroris: humilitas quoq et deo placita &
maxime inuerareligione laudabilis. cum rati¬
one sapientie ipsi datur: dequorum doctrinis
et actib dicitur nobis. Ne tetigeritis neq gu¬
staueritis que sunt mint̾itum: quia ñ sunt ex
deo. Et omne qd̾ non ẽ ex fide. peccatum ẽ Deus
autem dissipauit consilia sapientium qui dõ
stulti sunt ꝑprudentiam carnis: que non po¬
test legi dei eẽ subiecta: Scit enim cogitationes
hominum qm̃uane sunt: Qualem humilita¬
tẽ qualemq rationem sapientie. suꝑstitioni
hominũ doctrinis uenienti in eẽ dicat: reqͥro
Et qd̃ ait ad non parcendum corpori. ñ inbono¬
re aliquo ad saturitatem carnis ꝓrsus hoc pa¬
rum intelligo: quia in eadem sententia mag¬

Expanded text:
haec capitula duo de Colossensium epistula per singula haec capitula duo de Colossensium epistula per singula mihi uerba dissoluas, quia laudabilibus execranda permiscuit. quid enim tam laudabile quam ratio sapientiae et quid tam execrabile quam superstitio erroris? humilitas quoque et deo placita et maxime in uera religione laudabilis cum ratione sapientiae ipsis datur, de quorum doctrinis et actibus dicitur nobis: Ne tetigeritis neque gustaueritis, quae sunt in interitum, quia non sunt ex deo et omne, quod non est ex fide, peccatum est. deus autem dissipauit consilia sapientium, qui deo stulti sunt per prudentiam carnis, quae non potest legi dei esse subiecta; scit enim cogitationes hominum, quoniam uanae sunt. qualem humilitatem qualemque rationem sapientiae superstitioni hominum doctrinis uenienti inesse dicat, requiro. et quod ait: Ad non parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis, prorsus haec parum intellego, quia in eadem sententia mag
Abbreviated transcription (Latin):
uisa fingentes. et pestiferis disputationib in-
corda male tredula seminantes. Hi st̃ qui ñ de¬
nent caput. id ẽ xp̃m fontem ueriratis cui doctri¬
ne quicqtud adu̾satur in sanum ẽ: et hi ceci
duces cecorũ dequib diciputo me dcreliquerc̃
fontem aque uiue: et foderunt sibilacus con¬
tritos qui non tenent aqm̃. Deinde in sub seqñ¬
ti capitulo ad iecit ne tetigeritis. neq gustaue¬
ritis. neq contrattaueritis. que sunt omnia in
nrt̾itũ ipso usu scd̃m p̃cepta. et doccrinas homi¬
nũ rationem qͥdem habentia sapientie. in fuꝑ¬
stitione et humilitate. ad ñ partendum corpori:
ñ inhonore aliquo ad saturitatem carnis: Que
sunt ista quib et rationem sapientie in esse
testatur magister ueritatis. et tamen ipsam
ueritatem religionis meẽ ab negat. Ne forte
detalibus loquitur: dequib ad thimotheum
dicit habentes autem spetiem paetatis: uir-¬
tutem autẽ eĩ ab negantes: Rogo gͦ specialiter

Expanded text:
uisa fingentes et pestiferis disputationibus in uisa fingentes et pestiferis disputationibus in corda male credula seminantes hi sunt, qui non tenent caput, id est Christum fontem ueritatis, cuius doctrinae quicquid aduersatur, insanum est, et hi caeci duces caecorum, de quibus dici puto: Me dereliquerunt fontem aquae uiuae et foderunt sibi lacus contritos, qui non tenent aquam. Deinde in subsequenti capite adiecit: Ne tetigeritis neque gustaueritis neque contrectaueritis, quae sunt omnia in interitum ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum rationem quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate ad non parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis. quae sunt ista, quibus et rationem sapientiae inesse testatur magister ueritatis et tamen ipsam ueritatem religionis inesse abnegat? ne forte de talibus loquitur, de quibus ad Timotheum dicit: Habentes autem speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes? rogo ergo specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
sint: Cui botio diliguntur. qͦs neceẽ ẽ ꝓpt̃ hoc
dampnari. qd̃ ꝑpt̾ suam infidelitatẽ. appħarũ
et patriarcharum parentum fide discrepantes.
Sippt̾ patres sine suo merito diligunt᷑. quomͦ
et propt̾ patres ñ saluabuntur: Sed et si fuerĩt
noe. damel. et iob. in medio eorũ: filios impios
non salnabunt: soli salui erunt: ad huc alud
obscurius michi erue deꝓfindo: et inuadum
ꝓfer. In epł̾a colosensium oĩno colligere ñpossũ
qd̾ ait. nemo uos seducat uolens it humilitate
et religione angłorum que non udit. ambu¬
lans frustra inflatus sensu carnis sue et ñ te¬
nens caput: Oe quib angelis dicit: Si de mm¬
micis et malis que illorum religio. aut que
humilitas. et qui sit magister seductionis huiꝰ
qui ꝑ obtentum nescio cuius angelice religio.¬
nis. qͣsi uisa et comꝑta doceat que non uidit:
Sme dubio heretici qui doctrinas de moniorum
et secuntur. et ꝓmucit: conceptis ab eorum spũ
ad in uentionib que ñ uiderunt. santasmata qͣsi

Expanded text:
ui bono diliguntur, quos necesse est propter hoc damnari, quod propter suam infidelitatem a prophetarum et patriarcharum parentum fide discrepantes si propter patres sine suo merito diliguntur, quo modo et propter patres non saluabuntur? sed etsi fuerint Noe, Danihel et Iob in medio eorum, filios impios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc alobscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistola Colosensium omnino colligere non possum quod ait: nemo uos seducat uolens in humilitate et religione angelorum, quae non uidit ambulans frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput. de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas et qui sit magister seductionis huius, qui per obtentum nescio cuius angelicae religionis quasi uisa et comperta doceat, quae non uidit? sine dubio haeretici, qui doctrinas daemoniorum et sequuntur et promunt, conceptis ab eorum spiritu adinuentionibus, quae non uiderunt phantasmata, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc simul cum assumpto homine diceretur. Sin-¬
gularis gͦ ẽ illa susceptio nec cũhoĩb auquibus
scĩs qnͣtalibet sapientia et sc̃itate p̾stantib ullom̃
potest ẽẽ cõmunis. ubi diume gr̃e satis ꝑspicuũ
clarumq docum̃tum ẽ. Quis enimtam sit sacͥ-¬
legus ut audeat affirmare. aliqmͣ posse animam
ꝑmeritum liberi arbidrii. ut alt̃ sit xp̃c efficere
Ut gͦ ad ꝑsonam u̾bi unigeniti ꝑtineret: qͣ pacco
ꝑlib̾um arbitrium cõmunit᷑ omĩb et naturalit̃

Expanded text:
hoc simul cum assumpto homine diceretur. Sinhoc simul cum assumpto homine diceretur. Singularis est illa susceptio, nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate praestantibus ullo modo potest esse communis, ubi divinae gratiae satis perspicuum clarumque documentum est. Quis enim tam sit sacrilegus, ut audeat affirmare, aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii, ut alter sit Christus, efficere? Ut enim ad personam Verbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbit
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ dictum ẽ. qui a et inxp̃i corpore qd̃ assumpsit
ex uirgine tamqmͣ intemploh abitat ds̃. hinc ẽ
cĩ qd̃ iudeis signum petentib cum dixisset sol¬
urte templum hoc et intriduo resuscitabo ullud:
euͣglista quid hoc ẽẽt consequent̃ exponens ait.
tera qd̃ in qͦlibet qmͣuis p̃cipuo m̃oro uelut in a
singulis m̃bris: sed ñtantus qnͣtus in capite. ubi
ꝓrsus omnis ẽ quinq ꝑtitus. Ibi em̃ et uisus et
auditus. et olfatus. et gustus. et tactus. inceteris
autem solus ẽtactus: an etiam pret̾ h oc quod tã¬
tum intemploinilio corpore babitat omĩs pie¬
nitudo diumitatis. ẽ aliud qd int̾sit int̾ illud
caput et cuꝰubet menbri excellentiam: est plane qd̃
singulari qͣdam susceptione homĩs iluꝰ. una fac
ta: ꝑ sona cum u̾bo. De nullo em̃scõrum dici po¬
tuit aut põtest aut pot̾it: u̾bum caro factum
ẽ: ⁊sullus scõrũ qͣlibet p̃stantia grẽ unigentt

Expanded text:
liter dictum est, quia et in Christi corpore, quod assumsit liter dictum est, quia et in Christi corpore, quod assumsit ex uirgine, tamquam in templo habitat deus. hinc est enim, quod Iudaeis signum petentibus cum dixisset: soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illnd, euangelista quid hoc esset consequenter exponens ait: tera, quod in quolibet quamuis praecipuo membro, uelut in alsingulis membris, sed non tantus, quantus in capite, ubi prorsus omnis est quinquepertitus. ibi enim et uisus est et auditus et olfactus et gustus et tactus, in ceteris autem solus est tactus. an etiam praeter hoc, quod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam? est plane, quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit aut potest aut poterit: uerbum caro factum est; nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti
Abbreviated transcription (Latin):
archa noe in hoc scło fluctuat. fit qd̃ inpsalmo
scpͥtum ẽ. dñs diluuium in habitat: qmͣuis et
ꝓpt̾ multos mominib gentib ppłos fidelium.
quos aquarum nomine apocalipsis significat.
possic congruent̾ intelligi:. dominus dilnuium
in habitat. Sequitur autẽ. et sedebit dñs rex inet̃¬
num: utiq in ip̃o templo suo. lam inurta et̾na
post fluctuationẽ huĩ seculi constrtuito. Ds igit̃
tans. sed intemplo suo cui ꝑ grãm benignus ẽ ec
ꝓpitius. Capitur autem habitans. ad aliis ampliꝰ.
ab alus minus: Deipsouͦ capite nr̃o apĩs ar. quia¬
sed aut u̾bo translato usus ẽ tamqmͣ intt̃pio ma¬
nu facto ñ corporaut̃ scoum bratilit̾ habitauerit:
loẽ p̃figurantib signis. Nam illas om̃s obserua¬
ciones umbras futurorũ uocat: etiam ipso trans¬
lato uocabulo. Sũmꝰ enĩ ds̃ sicut scͥptum ẽ non in
manu factis tempuis habitat. Aut certe corpora¬

Expanded text:
arca Noe in hoc saeculo fluctuat, fit, quod in psalmo arca Noe in hoc saeculo fluctuat, fit, quod in psalmo scriptum est: Dominus diluuium inhabitat, quamuis et propter multos in omnibus gentibus populos fidelium, quos aquarum nomine Apocalypsis significat, possit congruenter intellegi \'dominus diluuium inhabitat\'. sequitur autem: Et sedebit dominus rex in aeternam. utique in ipso templo suo iam in uita aeterna post fluctuationem huius saeculi constituto. deus igitutans sed in templo suo, cui per gratiam benignus est et propitius: capitur autem habitans ab aliis amplius ab aliis minus. De ipso uero capite nostro ased aut uerbo translato usus est, tamquam in templo manu facto non corporaliter, sed umbraliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso translato uocabulo; summus enim deus, sicut scriptum est, non in manu factis templis habitat — aut certe corpora
Abbreviated transcription (Latin):
phas cũde domino dixisset. expedit nob̾ ut unꝰmo
ꝑgente: sed ut filios dei qui erant disꝑsi congrega¬
rec munum: filios dei appellauit utq p̃ter hẽ¬
bream gentem: incet̾is etiã omnib gentib con¬
sticutos. sidum fideles nondum baptitatos. &
constiturionem mundi. Illa uero in unũ congrega¬
tio. faccura eos erat filios dei: Nͥeq enĩ inunum¬
dictum c̃. aliquẽ corporalem locum: cũ de tali uo
catione gentium ꝓpħa p̃dixerit: et adorabunt
eum unquisq de loco suo. om̃s insule gentiũ. sed
congregaret in unũ dictum ẽ inunũ sp̃m. et in
unum corpꝰ. cuiꝰ unum caput est xp̃c. Lalis cong̾.¬
gatio: edificatio ẽ templi dei. Talem congregati¬
onẽ. ñ generatio carnalis: sed regeneratio spiritat᷑
facte. habitat itaq insingulis õs. tamqmͣ ittem¬
plis sins. et momnib simul inunum congregatis
tamqmͣ intemplo suo: qd̃ templum qmͣ dui sic̃

Expanded text:
phas cum de domino dixisset: Expedit nobis, ut unusphas cum de domino dixisset: Expedit nobis, ut unuspro gente, sed et ut filios dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. filios dei appellauit utique praeter Hebraeam gentem in ceteris etiam omnibus gentibus constitutos nondum fideles. nondum baptizatos. quo constitutionem mundi? illa uero in unum congregatio facdictum est aliquem corporalem locum, cum catione gentium propheta praedixerit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo omnes insulae gentium, sed \'congregaret in unum\' dictum est in unum spiritum et in unum corpus, cuius unum caput est Christus. talis congregatio aedificatio est templi dei. talem congregationem non generatio carnalis sed regeneratio spiritalis facit. Habitat itaque in singulis deus tamquam in templis suis et in omnibus simul in unum congregatis tamquam in templo suo. quod templum quamdiu sicut
Abbreviated transcription (Latin):
in quib ñ habirat. uł nondũ habitat os aliquid
uirtutis oꝑatur: sicut ꝑ illum qui in nomine xp̃i
expellebat demonia xp̃m cum. ñ sequeretur quẽ
ꝑmitti uissit ꝓpt̾ multis utuẽ cõmendationẽ no-¬
minis sui. Multos quoq ait sibi in nouissima
die dicturos. in nomine tuo uirtutes muttas firi¬
mus: quib utiq non respondereti ñ uos noui si
ad templum dei qd̃ in habitando beatificat ꝑti-¬
nerent. Cornelius etiam centurio ante qmͣ regene¬
ratione incorporaretur hinic templomissum ad
se angłm uidet: auditq dicentem. qd̾ exaudite sĩt
orationes eĩ. et elemosine accepte: agit enim hec
qmͣqm ñ nuilli hoc intypum saluatoris accipiãt.
qui regeneratione non eguit: tam̃ etiam si deip¬
so ꝓpħa accipiatur. potest et secundum p̾desti¬
tiationẽ ñ inconuenient inrcelligi: sicut filios dĩ
appellat enͣgelium ñ dum regeneratos. ubi cay¬

Expanded text:
in quibus non habitat uel nondum habitat deus, aliquid in quibus non habitat uel nondum habitat deus, aliquid uirtutis oexpellebat daemonia. cum Christum non sequeretur, quem permitti iussit propter multis utilem commendationem nominis sui. multos quoque ait sibi in nouissima die dicturos: In nomine tuo uirtutes multas fecimus, quibus utique non responderet: Non uos noui, si ad templum dei, quod inhabitando beatificat. pertinerent. Cornelius etiam centurio antequam regeneratione incorporaretur huic templo, missum ad se angelum uidit auditque dicentem, quod exauditae sint orationes eius et elemosynae acceptae. agit enim haecquamquam nonnulli hoc in typum saluatoris accipiant, qui regeneratione non eguit, tamen, etiam si de ipso propheta accipiatur, potest et secundum praedestinationem non inconuenienter intellegi, sicut filios dei appellat euangelium nondum regeneratos, ubi Cai
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq p̃sens ẽ. et ubiq totus. non in omnib ha¬
bitat. s incis tantum quos efficit beatissimum
templum suum. uł beatissima templa sua. eruẽs
eos apotestate tenebrarum: et transferens mreg¬
num filii caritatis sue quod incipit a regenerati¬
one: Alit̾ autẽ dicitur templum ciꝰ infignificatione.
cum fit ꝑmanus hominum de reb manimatis:
sicut tabnaculum. ligins uelis. pellib. atq huns
modi mobilib: sicut etiam ꝑ salomonem regem
tẽplum lapidib lignis. metallis. alit̾ uero re ipsa
uera que illis significationib figurata ẽ: unde dicit̃
et uostamquam lapides uin edificatyin oomus
spiritales: et item unde scͥtum est. ñ enim templa
deiuiui sumus. sicut ds̃ dicit: qm̃ in habitabo inil¬
lis et mambulabo. et ero illorũ d̃s. et ipsi e unt mnichi
plebs. Nec mouere nos debet quod ꝑquosdam ad
hoc templum ñ ꝑtinentes. uł non dũꝑtinentes id ÷

Expanded text:
ubique praesens est et ubique totus, non in omnibus inhaubique praesens est et ubique totus, non in omnibus inhabitat sed in eis tantum, quos effecit beatissimum templum suum uel beatissima templa sua eruens eos a potestate tenebrarum et transferens in regnum filii caritatis suae, quod incipit a regeneratione. aliter autem dicitur templum eius in significatione, cum fit per manus hominum de rebus inanimis sicut tabernaculum lignis, uelis. pellibus atque huius modi mobilibus, sicut etiam per Salomonem regem templum lapidibus, lignis, metallis, aliter uero re ipsa uera, quae illis significationibus figurata est. unde dicitur: Et uos tamquam lapides uiui aedificamini domus spiritalis, et unde item scriptum est: Nos enim templa dei uiui sumus, sicut deus dicit, quoniam \'inhabitabo in illis et inambulabo et ero illorum deus et ipsi erunt mihi plebs\'. Nec monere nos debet. quod per quosdam ad hoc templum non pertinentes uel nondum pertinentes. id est
Abbreviated transcription (Latin):
mus fioeles temporis nr̃i p̃ferre amcis deiꝑ qͦs
nob̾ ista ꝓpħata sũt: cum dm̃ abraham. dm̃ y sa¬
ac et dm̃ ia cob. ita se ds̃ eẽ comiñdet ut hoc dicat
suum nom̃ inet̾num. Qd̃ si circumcisio antiqͥs
scĩs ꝓbaptismo fuisse creditur: qͥd respondebit᷑
dehis qui anteqmͣ hoc p̃ceptum eẽt dõ placuer
Non tamen sinc fide: quia sine fide ut scriptum
ẽ adhebieos impossibile est placeredeo. haben¬
qd scpͥtum ẽ tredidiꝓpt̾ quod etlocut᷑ sum: et nos
credimꝰ ꝓpt̾ quod et loqͥmui: Non diceret eundẽ:
insict illorum idem ipse eẽt sp̃s fioci: Sicut autẽ.
illi qnͣdo idem sacram̃tum occultum erat crede-¬
bant xp̃i incarnationẽ futuram. sic et nos credi-¬
niꝰ factam. Et anobis autem et ab illis: futurus
ri mortuos madam: quia sicut in adam om̃s
morunt᷑ sic et in xp̃o om̃s uiiificabuntur: quẽ
admodum supius disseruimus: Qm̃obrem ds̃ qͥ

Expanded text:
mus fideles temporis nostri praeferre amicis dei, per quos mus fideles temporis nostri praeferre amicis dei, per quos nobis ista prophetata sunt, cum deum Abraham et deum Isaac et deum lacob ita se deus esse commendet, ut hoc dicat suum nomen in aeternum. quod si circumcisio antiquis sanctis pro baptismo fuisse creditur, quid respondebitur de his, qui, antequam hoc praeceptum esset, deo placuerunt non tamen sine est ad Hebraeos, impossibile est Deo placere . Habenest: \'Credidi, propter quod et locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non diceret \'eundem\'. nisi et illorum idem ipse esset spiritus fidei. sicut autem illi, quando idem sacramentum occultum erat, credebant Christi incarnationem futuram, sic et nos credimus factam. et a nobis autem et ab illis futurus ri mortuos in Adam. quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, quem ad modum superius disseruimus. Quam ob rem deus. qui
Abbreviated transcription (Latin):
inut̃o potest. qm̃ restat illi ad huc nascr: renascis.
gͣ anteqm̃ nascatur. quod fieri nullo modo potest
p̃mde incõpagem corporis xp̃i tamqmͣ miruam
structuram templi dci que ẽ eiꝰ eccła. natihomiẽs
ñexoꝑib iustitie que fecerunt. sed renascendo per
grãm transferuntur: tamqmͣ demassa ruine ad
edifiti firmam̃tum. pret̾ hoc enim edifitium qd̃
beatificandum construitur ad et̾nam habitatio¬
nẽ dei. uita hominis omĩs infelu: et mors ẽ potiꝰ
appellanda qmͣ uita. Quis quis gͦ habitabitur a¬
deo ne ira dei maneat suꝑ eum: ab hoc corpore ab
hoc tempio. abhac cuutate ñerit alienus. Omĩs
autẽ ñ renatus alicnꝰ est Sacram̃tum porro rege¬
nerationis nr̃s: manifestum ẽẽ uolure manifes¬
tat᷑ mechiator. Erat autem antiqͥs iustis aliqd̃ occul¬
tum cum tam̃ ec ilueadem fide salui fierent: que
fuerat suo tempore reuelanda: Nonemim aude¬

Expanded text:
nascitur nascitur ergo, antequam nascitur. quod fieri nullo modo potest. proinde in compagem corporis Christi tamquam in uiuam structuram templi dei, quae est eius ecclesia, nati homines non ex operibus iustitiae, quae facturi sunt, sed renascendo per gratiam transferuntur tamquam de massa ruinae ad aedificii firmamentum. praeter hoc enim aedificium, quod beatificandum construitur ad aeternam habitationem dei, uita hominis omnis infelix et mors est potius appellanda quam uita. quisquis ergo habitabitur deo, ne ira dei maneat super eum, ab hoc corpore, ab hoc templo, ab hac natiuitate non erit alienus. omnis autem non renatus alienus est. Sacramentum porro regenerationis nostrae manifestum esse noluit manifestatus mediator. erat autem antiquis iustis aliquod occultum. cum tamen et illi eadem fide salui fierent, quae futura erat suo tempore reuelanda. non enim aude
Abbreviated transcription (Latin):
cui donimꝰ dicit. pͥus qmͣ exires de uulua scĩfica¬
uite. tamen illa sanctificatio qͣ efficimur: et sin-¬
guli templa dei. et in unum om̃s templum d̃i.
ñ est nisi renatorum. qd nisi nati homines esse
ñ possunt: Nullus autẽ uitam in qͣ natus est
bene fimet: insi renatus ante qm fimat. Qd si qͥs¬
qmͣ dicit iam ẽẽ natum hominẽ etiam cũ ad huc
ẽ mut̾o matris. testimoniumq ad hibet exeuͣge¬
lio. quia dictum ẽ ad ioseph depregnante uir-¬
gine dñi matre. quod enĩ in ea natum ẽ de spũ
tus fuerit denuo: eam scilicet computans pri-¬
mam natiuitatem que fit matre pariente.
non concipiente atq pregnante: que sit exca
non que fit mea: Neq enim renatum ditimus ho¬
minem quẽ mat̾ peꝑit. tamqm̃ it̾um natus sit. qͥ
iam semel natꝰ fuerat inuto: sedilla natiuitate nͣ
cõputata que grauidam facit. natus dicitur homo
partu. ut possit renasciex aqua et spũ. scõm qmͣ

Expanded text:
cui dominus dicit: Priusquam exires de uulua, sanctificacui dominus dicit: Priusquam exires de uulua, sanctificaui te, tamen illa sanctificatio, qua efficimur et singuli templa dei et in unum omnes templum dei, non est nisi renatorum, quod nisi nati homines esse non possunt nullus autem uitam, in qua natus est, bene finiet nisi renatus, antequam finiat. Quod si quisquam dicit iam esse natum hominem, etiam cum adhuc est in utero matris, testimoniumque adhibet ex euangelio, quia dictum est ad Ioseph de praegnante uirgine domini matre; Quod enim in ea natum est, de spitus fuerit denuo. eam scilicet computans primam natiuitatem, quae fit matre pariente, non concipiente atque praegnante, quae fit ex ea, non quae fit in ea. neque enim renatum dicimus hominem, quem mater peperit, tamquam iterum natus sit, qui iam semel fuerat natus in utero, sed illa natiuitate non computata, quae grauidam facit, natus dicitur homo partu, ut possit renasci ex aqua et spiritu. secundum
Abbreviated transcription (Latin):
nascendo ꝑtinemus ad hunc renascendo.nec re¬
nasci. quisquam potest ante qmͣ natus sit ꝓfecco
illesingłarit̾ natus ẽ cui renasci opꝰ non fuit: quia
ñ expeccato in quo numquam fuit transitum fecit.
neq miniquitate concept᷑ est. aut eum in deliccis
mat̾ eiꝰ mutero aluit: qͥa spc̃ sanctus suꝑ ucnit
meã. et uirt᷑ altissimi obumbrauit eam: unde qd̾
natum ẽ ex ea sc̃m. nocatur filius dĩ Nuptiarum
enim bonum ñ extinguit. sed modificat inobedi¬
entiũ menbroꝵ malum. ut limitata qͦdam modo
concupiscentia carnalis. fiat saltem pudicicia cõ¬
uigalis: Uirgo autem maria cui dictum ẽ. et uir
lẽ scãm. sub tali umbraculo nullo ardore concu-¬
piscentie huiꝰ estuarit: hoc gͦ excepto lapide angu¬
larinon uideo q̃ modo edificentur hommnes indo¬
modei. ad habendum inse. in habitantem dm̃.
b imino dehominib habeamus. ad huc intra
mat̾na uiscera constitutis. utrum existimemꝰ eos
eri potuisse quis non credat: uł ꝓpt̃ hierenniã

Expanded text:
nascendo pertinemus, ad hunc renascendo, nec renasci quisquam potest antequam natus sit; profecto ille singulariter natus est, cui renasci non opus fuit; quia non ex peccato, in quo nunquam fuit, transitum fecit, neque in iniquitate conceptus est, aut eum in delictis mater ejus in utero aluit: quia Spiritus sanctus supervenit in eam, et virtus Altissimi obumbravit eam; unde quod natum est ex ea Sanctum, vocatur Filius Dei. Nuptiarum enim bonum non exstinguit, sed modificat inobedientium membrorum malum, ut limitata quodammodo concupiscentia carnalis, fiat saltem pudicitia conjugalis. Virgo autem Maria cui dictum est, Et virncipiendo prolem, sub tali umbraculo nullo ardore concupiscentiae hujus aestuavit. Hoc ergo excepto lapide angulari, non video quomodo aedificentur homines in domum Dei ad habendum in se inhabitantem Deum, bus, imo de hominibus habeamus adhuc intra materna viscera constitutis, utrum existimemus eos eri potuisse quis credat? — uel propter Hieremiam,
Abbreviated transcription (Latin):
sitate u̾borum: cũ omĩa michi que gerenda
dixit orationis offitio conuenire uideantur. Itẽ
qd̃ ad romanos ait int̾rogo et rogo. ut edisse¬
ras michi. Multum enĩ cecutire me fateor m
hac apłi sententia de iudeis qd ait: scd̃m euͣge¬
lium quidẽ mimici ꝓpt̾ uos scd̃m electionem an¬
tẽ kmiĩ ꝓpt̾ patres Quomodo ioem et inmici
ꝓpt̾ nos qui credidimus exgentib. tamqña ñ
potuerint gentes credere nisi uidei non credidis-¬
serre: aut ipse unꝰ creator oĩum d̃s qͥ omnes hoiẽs
saluos fieri uult et magnitionem ueritatis ueni-¬
re capax ñ fuit ad quificionis utriq: nisi alt̾um
ꝓalt̾o possid eret. Deinde kinĩ. ꝓpt̾ patres. Sed quo
modo aut unde kinĩ. si non credant: et inimici
d̾s oderam illos. et suꝑ inunicos tuos tabescebã:
ꝑfecto odio oderam illos: Certe hoc puto pat̃na
uox loquitur ad filium ꝑ ꝓpħam incodẽ psal-¬
mo ubi supra de parte credentium dixerat: mi-¬

Expanded text:
rsitate uerborum, cum omnia mihi, quae gerenda rsitate uerborum, cum omnia mihi, quae gerenda dixit, orationis officio conuenire uideantur. Item, quod ad Romanos ait, interrogo et rogo, ut edisseras mihi; multum enim caecutire me fateor in hac apostoli sententia de Iudaeis, quod ait: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem ami propter patres. quo modo idem et inimici propter nos, qui credidimus ex gentibus, tamquam non potuerint gentes credere, nisi Iudaei non credidissent? aut ipse unus omnium creator deus, qui omnes homines saluos fieri uult et in agnitionem ueritatis uenire, capax non fuit adquisitionis utriusque, nisi alterum pro altero possideret? deinde carissimi propter patres quo modo aut unde carissimi, si non credant et inimici s, oderam illos et super inimicos tuos tabescebam? perfecto odio oderam illos. certe hoc puto paterna uox loquitur ad filium per prophetam in eodem psalmo, ubi supra de parte credentium dixerat: Mi
Abbreviated transcription (Latin):
distinguas michi in hac diu̾sicate nominum.
que sit cuiq nomini offitioꝵ uł grãrum ꝓpͥe
qͥd eungłistarum. qͥd pastoꝵ. quid ue doctoꝵ.
In omnb enĩ his diũsis nominib: sumile et
ꝓpe unum doctrine offitium uideo fuisse trac¬
tatũ: Hos autẽ ꝓphas quos pꝰ apłos posuit
ñputo illos ẽẽ qui ordine tempoꝵ ante apłos
nabatur. ut int̾pretatio sepͥturarum. et inspec¬
cio m̃tium. aut p̾dicatio demporis secuturi. ut
agab cernebat. qͥ et famem in stantem p̃dixit.
et que beatus paulus in iherosoumis passurꝰ
ẽẽt. et ũbo denuntiauit. et signo zone eiꝰ ostendit.
Int̾ pastores spetiaut̃ et doctores quid int̾sit. di¬
nossere uolo: quia p̃positis eccłe utrumꝙ nom̃
ad seribi solet Item qd aic ad timotheum obsecro
gͥ pͥmum oĩum fieti obsecrationes. orationes po¬
stulationes. grãrum atciones. ꝓ omnibr hoĩb:
queso exponas micbi. qd̃ discrim̃ sit in hac diĩ¬

Expanded text:
distinguas mihi in hac diversitate nominum, distinguas mihi in hac diversitate nominum, quae sit cuique nomini officiorum vequid euangelistarum, quid pastorum quidue doctorum; in omnibus enim his diuersis nominibus simile et prope unum doctrinae officium uideo fuisse tractatum. hos autem prophetas, quos post apostolos posuit, non puto illos esse, qui ordine temporum ante apostolos nabatur aut interpretatio scripturarum et inspectio mentium aut praedictio temporis secuturi, ut Agabus cernebat, qui et famem instantem praedixit et quae beatus Paulus in Hierosolymis passurus esset et uerbo denuntiauit et signo zonae eius ostendit. inter pastores specialiter et doctores quid intersit, dinoscere uolo, quia praepositis ecclesiae utrumque nomen adscribi solet. Item quod ait ad Timotheum: obsecro  primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omibus hominibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen sit in hac diue
Abbreviated transcription (Latin):
li ꝑambulantiũ indelictis suis: qͥd sit u̾ticem
capilli ꝑambulantium in delictis: Non cnm
dixit u̾ticem capitis. sed u̾ticem capilli qͥ sine
sensu ẽ: An repletum peccatis hominẽ uult
ostendere: Scͥptum ẽ omne cor indolore apedi¬
b usq ad caput. Et paulo infra qd̃ ate. lingͣ
canum tuorum ex inmicis abipso: qͦ ipso:
Et numquid canes dei possunt dici gentiles:
qs ipse in eigłio canes nominat: aut ne for¬
te ip̾sos canes dei dicat. quaies estimari posst̃
siqui in nomine xp̃iano gentilit̾ uiuant: qͦ¬
rum pars cũ infidelib ponitur. quia dm̃ quẽ
u̾bis colunt: factis negant: hec interim de p¬
salimnis: nunc et de apło quodcũq ꝓponam:
dicit ad ephesios qd̃ m alia epła dixerat de gra¬
dib uł ordinib dispositionum dei cooꝑante
spũ sancto diuisiones gr̃ãrum: et qͣsdam qui¬
dem dedit apłos. quosdam autẽ ꝓph̾as. auos
u euangłistas. alios autem pastores et doccores
ad consumationẽ scõrum. et reliqͣ. hoc opto

Expanded text:
bulantium in delictis suis, quid sit uerticem capilli perambulare in delictis. non enim dixit \'uerticem capitis\' sed \'uerticem capilli\', qui sine sensu est. an repletum peccatis hominem uult ostendere? scriptum est: Omne corin dolore a pedibus usque ad caput. et paulo infra quod ait: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, a quo ipso? et numquid canes dei possunt dici gentiles. quos ipse in euangelio canes nominat? aut ne forte ipsos canes dei dicat. quales aestimari possunt, si qui in nomine Christiano gentiliter uiuant, quorum pars cum infidelibus ponitur, quia deum, quem uerbis colunt, factis negant? Haec interim de psalmis; nunc et de apostolo quodcumque proponam. dicit ad Ephesios, quod in alia epistula dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dei operante spiritu sancto diuisiones gratiarum: Et quosdam quidem dedit apostolos, quosdam autem prophetas, alios uero euangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem s
Abbreviated transcription (Latin):
redigitur iustitia conuigali. ut licite copulatis pa¬
rentib generentur quib sit necessarium regenera¬
ri:ñ tamen ꝑhuiꝰmodi conuenientiam maris &
femine uenire uoluit carnem suam xp̃e. sed de
uirgine nichil tale meius conceptu concupiscente.
similitudinem carnis peccati sumpsit ille ꝓ nob̾:
qͣcaro peccati mundaret᷑ innobis: Si cut enim ꝑui

Expanded text:
redigitur iustitia coniugali, ut licite copulatis paredigitur iustitia coniugali, ut licite copulatis parentibus generentur, quibus sit necessarium regenerari. non tamen per huius modi conuenientiam maris et feminae uenire uoluit carnem suam Christus, sed de uirgine nihil tale in eius conceptu concupiscente similitudinem carnis peccati sumpsit ille pro nobis, qua caro peccati mundaretur in nobis. sicut enim per
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dixit: quia inmortem nemonisi pillum. in in¬
tam nemo nisi pistum: Inpͥmo patuit quid hoĩs
arbitrium ualeret admortem. in secundo autem
qͥd cłi adiutorium ualeret aduitam. Demq pͥmus
homo: ñ insi homo: Scd̃s uero: ds̃ et homo peccatũ
enim factum ẽ relictodeo: iustitia ñ fit sine dõ. Ac
phoc nec moreitmur: nisi ꝑ carnalem ꝓpaginẽ
de m̃bris illius ueniremꝰ:. nec uiueremꝰ nisi ꝑspiri¬
talem conexionem m̃bra huiꝰ eẽmus:. Id̾o nobis
opͦfuit nasci et renasci: illi autem ꝓpt̾̃ nos tantũ
modo nascislos enim apeccato adiusticiã renascendo
transimus: ille autem anullo peccato adiustitiam
transitum fecte sedin eo quod baptitatus ẽ. nre re¬
generationis sacram̃tum. sua humilitate altius
cõmendauit: uet̾em tam̃ hominẽ nr̃m passione.
nouum autem resurrectione significans. In obedi¬
entia nairiq concupiscentie que habitat incar¬
ne mortali. qua fit ut eadem menbra etiam pret̃
uoluntatis moueantur arbitrium ad eũ modũ

Expanded text:
ideo dixit, quia in mortem nemo nisi per illum, in uitam nemo nisi per istum; in primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret ad uitam. denique primus homo nonnisi homo, secundus uero deus et homo; peccatum enim factum est relicto deo, iustitia non fit sine deo. ac per hoc nec moreremur, nisi per carnalem propagationem de membris illius ueniremus, nec uiueremus, nisi per spiritalem conexionem membra huius essemus. ideo nobis opus fuit nasci et renasci, illi autem propter nos tantum modo nasci; nos enim a peccato ad iustitiam renascendo transimus, ille autem a nullo peccato ad iustitiam transitum fecit; sed in eo, quod baptizatus est, nostrae regenerationis sacramentum sua humilitate altius commendauit ueterem tamen hominem nostrum passione, nouum autem resurrectione significans. Inoboedientia namque concupiscentiae, quae habitat in carne mortali, qua fit, ut eadem membra etiam praeter uoluntatis moueantur arbitrium, ad eum modum
Abbreviated transcription (Latin):
ficationẽ uite. Et hic om̃s dixit et ibi. Non quia õs
hoiẽs ueniunt ad gr̃am iustificationis xp̃i cũ tam
mutti alienati ab illa met̾nũ moriantur. s quia
om̃s qͥ renascuntur iniustificationẽ. ñ nisi ꝑ axp̃m
renascuntur: ficut om̃s qui nascuntur incondep¬
nationẽ ñ nisi ꝑadam nascuntur. Nemo quippec
mobecdientiã uniꝰ hoĩs. peccatores constituti sunt
multi: sic et pumus homĩs obedientiã iusti cõ¬
stitiuintur multi. Qui multi nsi qͦs iam paulo
ante os dixerat: uide quẽ ad modũ cõm̃dat uiũ
et unũ. idẽ adam et xp̃m illũ ad condempnationẽ
hunc aditistificationẽ cũ tanto post adã uenerit
xpc̃icarne. ut sciamꝰ etiã antiquos iustos qͥcũꝙ
ee potuerunt ñ nisi ꝑeandẽ fidem libatos ꝑ qm li¬
beramur et nos: fidem scilicet incarnationis xp̃i.
que illis p̾muntiabatur sic̃ a nob adnuntiatur. so

Expanded text:
ficationem uitae. et hic omnes dixit et ibi, non quia omnes ficationem uitae. et hic omnes dixit et ibi, non quia omnes homines ueniunt ad gratiam iustificationis Christi, cum tam multi alienati ab illa in aeternum moriantur, sed quia omnes, qui renascuntur in iustificationem, non nisi per Christum renascuntur, sicut omnes, qui nascuntur in condemnationem, non nisi per Adam nascuntur. nemo quippe est noboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic et per unius hominis oboedientiam iusti constituentur multi. qui multi, nisi quos iam paulo ante omnes dixerat? Vide, quemadmodum commendat unum et \'unum\', id est Adam et Christum, illum ad condemnationem, hunc ad iustificationem, cum tanto post Adam uenerit Christus in carne, ut sciamus etiam antiquos iustos, quicumque esse potuerunt, non nisi per eandem fidem liberatos, per quam liberamur et nos, fidem scilicet incarnationis Christi. quae illis praenuntiabatur, sicut nobis adnuntiatur. ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ueratio ista unum delictum soluit qd̾ ẽ exadam
d illi quidem regenerationi sufficit ad condem¬
nationem uniꝰ delicti conexio. quicquid enĩ postea
homines ex malis siuis oꝑib addunt. ñꝑtinet ad
illã gen̾ationẽ s ad humanã conu̾sationẽ: huic
autem gen̾ationi ñ sufficit illud delictum tan
tũmodo solũe qd̃ exadam trahitur: s quiq etiã
postea eximquis oꝑib humane conu̾sationis acce¬
dit. Ido iuditium exuno inco̾dẽpnationẽ: grã au¬
tem exmultis delictis iniustificationẽ. Si enĩ ob
uinus delictum mors regnauit ꝑunũ. aquo de¬
licto pariuli pbaptisiũ expiantur: multo ma
num erit. mors autem meis tempalit̾ tranlit nõ
met̾̃nũ regnabit. Itaq sic̃ ꝑuniꝰ delictũ mom̾s ho¬
mines ad condẽpnationẽ. de qua condẽpnatione
parauili ꝑsacram̃tum haptismatis lib̾andi st̃.
ita et ꝑuniꝰ iustificationẽ momĩs homines adiusti¬

Expanded text:
neratio unum delictum soluit, quod est ex Adam; neratio unum delictum soluit, quod est ex Adam; sed illi quidem generationi sufficit ad condemnationem unius delicti conexio — quicquid enim postea homines ex malis suis operibus addunt, non pertinet ad illam generationem sed ad humanam conuersationem —, huic autem regeneratiotummodo soluere, quod ex Adam trahitur, sed quidquid etiam postea ex iniquis operibus humanae conuersationis accedit. ideo iudicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, a quo delicto paruuli per baptismum expiantur, multo magnum erit, mors autem in eis temporaliter transit, non in aeternum regnabit. itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem — de qua condemnatione paruuli per sacramentum baptismi liberandi sunt — ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iusti
Abbreviated transcription (Latin):
illudunuĩ qd̃ imitati st̃ & iuditium qͦ pumunt᷑¬
media repiuntur. abuno quippe ad multa ue¬
nert̃ uct amultis adiulitiũ dãpnationẽq duce¬
rentur sic eadem multa delicta int̾hoc ipsum u¬
nũ cuiꝰmmitatione cõmissa sunt et gr̃am qͣ dimit¬
tuntur. eodẽ mͦ media st̃. qm̃ ex illo uno ad multa
uenerunt: ut exmultis ad gr̃am iustificandi ue¬
nirent. Cum gͦ inutroq id ẽ &e uiditio et grã qd̃
attinet ad unum. & multa delicta una eademq
sit ratio: dicant isti nob̾ qͣre uiditiũ dixerit exu¬
no delicto ducẽ incondẽpnationẽ gr̃ãm uͭ exmul¬
tis delictis inuistificationẽ: aut acquiescant ideo
sic ẽẽ dictum. quia inhac causa duo constituuntur
homnẽs: adam exqͦ consistit gen̾atio carnalis: et
xp̃c ex quo regen̾atio spũalis. d quia t̾m ille ho¬
mo iste autẽ & d̃s et homo: ñ quomodo illa gene¬
ratio uno delicto obligat. quod ẽ exadam: ita rege¬

Expanded text:
illud unum, quod imitati sunt, et iudicium, quo puniuntillud unum, quod imitati sunt, et iudicium, quo puniuntmedia reperiuntur; ab uno quippe ad multa venerunt, ut a multis ad judicium damnationemque ducerentur: sic eadem multa delicta inter hoc ipsum unum cujus imitatione commissa sunt, et gratiam qua dimittuntur, eodem modo media sunt; quoniam ex illo uno ad multa venerunt, ut ex multis ad gratiam justificandi venirent. Cum ergo in utroque, id est et judicio et gratia, quod attinet ad unum et mulsit ratio, dicant isti nobis, qua re iudicium dixerit ex uno delicto ducere in condemnationem, gratiam uero ex multis delictis in iustificationem, aut adquiescant ideo sic esse dictum, quia in hac causa duo constituuntur homines, Adam, ex quo subsistit generatio carnalis, et Christus, ex quo regeneratio spiritalis. sed quia tantum ille homo, iste autem et deus et homo, non, quo modo illa generatio uno delicto obligat, quod est ex Adam, ita ista rege
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uite. Dicut enĩ ꝑinobedientiã uniꝰ hominis pec-¬
catores constitutisunt multi. ita et ꝑ uniꝰ obedien¬
ciam iusti constituuntur multi. Quid ad ista ddic¬
turisunt aut quid eis restat: nisiut apłm erras¬
se contendant: Clamat uas electionis doctorgendũ
qt ex imoicondempnationẽ. Quiddicit ex uno: niside¬
licto: sequitur enim. Grã aũt ex multis delictis in ui¬
stificationem. ł rgo inde udicium etiam ex uno de¬
delicto ducit in condẽpnationẽ. hinc autẽ grã eti¬
am ex multis delictis ducit iniustificationẽ.
Qua ꝓpt̃ si ñ audent resiste̾ apło: exponant nob̾
qͣte uditium eximno delicto ducat ĩꝯdẽpnationẽcũ
exmltiꝰductis hoĩes dampnandi ueniant ad iuidici¬
um. aut si ꝓpt̾ea ita dictum putant qͥa mitiũ
traherentur qui eũ imitando multa peccarunt:
cur netiam degrã &e iustificatione sic dictum ẽ
Cun ñ dixit sumlit̃ et gra: exuno delicto iniusti¬
ficatione: Sicut enĩex hominũ multa delicta int̾

Expanded text:
iam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita per unius oboedientiam iusti constituuntur multi. Quid ad ista dicturi sunt? aut quid eis restat, nisi ut apse contendant? Clamat vas electionis, doctor Centiquit, ex uno in condemnationem. quid dicit \'ex uno\' nisi \'delicto\'? sequitur enim: Gratia autem ex multis delictis in iustificationem. ergo inde iudicium etiam ex uno delicto ducit in condemnationem, hinc autem gratia etiam ex multis delictis ducit in iustificationem. quapropter, si non audent resistere apostolo, exponant nobis, qua re iudicium ex uno delicto ducat in condemnationem, cum ex multis delictis homines damnandi ueniant ad iudicium. aut si propterea ita dictum putant, quia initium nemque traherentur, qui eum imitando multa peccauerunt, cur non etiam de gratia et iustificatione sic dictum est? cur non dixit similiter: Et gratia ex uno delicto in iustificationem? sicut enim hominum multa delicta inter
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ lib̾andum. Quid ẽ enĩ ex uno delicto incondẽp̃na¬
cionẽ. iusi illo delicto quo deliquit adã: Et qͥd est
infantes ex illouno hoĩe ꝓcreati s etiã multa de¬
lita. que cum creuerint hoiẽs addunt mał oꝑibꝰsu¬
is : lam̃ et illud quo ẽ obligata ꝓpago carnalis
que ab illo pͥmo homine originẽ ducit: sufficere
dicit ad condempnationẽ. Id̾o ñ c̃ suꝑfluus bap¬
tismus paruulorũ: ut quiꝑgenerationẽ illi con¬
dempnatiom obligati sunt. ꝑ regenerationem
abeadem condẽptiatione soluantur. Sicut enĩ ñ
inuenitur homo qui p̃ter adam carnalit̾ generet᷑.
neretur. Carnalis autem generatio: delicco um¬
illi et dampnationi obnoxia ẽ. Spũalis uͦ regeña¬
cio ñsolum illud unũ ꝓpt̾ qd baptuantur infan¬
tes. s multa delicta facit aboleri: que hoiẽs ma¬
le uiuendo ad illud in quo generatisunt addide¬
ruit. Ioo sequitur et dicit᷑ Si enĩ obunius de

Expanded text:
esse liberandum. quid est enim \'ex uno delicto in condemnaesse liberandum. quid est enim \'ex uno delicto in condemnationem\', nisi illo delicto, quo deliquit Adam? et quid est infantes ex illo uno homine procreati, sed etiam multa delicta, quae, cum creuerint, homines s addunt malis moribus suis? tamen et illud unum, quo est obligata propago carnalis, quae ab illo primo homine originem ducit, sufficere dicit ad condemnationem. ideo non est superfluus baptismus paruulorum, ut, qui per generationem illi condemnationi obligati sunt, per regenerationem ab eadem condemnatione soluantur; sicut enim non inuenitur homo, qui praeter Adam carnaliter genereturritaliter regeneretur. carnalis autem generatio delicto illi uni et damnationi eius obnoxia est; spiritalis uero regeneratio non solum illud unum, propter quod baptizantur infantes, sed multa delicta facit aboleri, quae homines male uiuendo ad illud, in quo generati sunt, addiderunt. ideo sequitur et dicit: Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
impleam̃. adiuuabit autẽ si ñ de nrĩs uirib p̾su¬
m̃tes alta sapiamus. s humilib consentientes.
et dehis que iam possumus grãs agamus. et ꝓ
his que ñdum possumꝰ dm̃ supplicit̃ inhiante uo¬
luntate poscamĩ. ãminiculantes orationẽ nr̃ãm
miscd̃ie fructuosis oꝑib. dando ut detur nob̃. di¬
mittendo ut dimittatur nob̃. Quod autẽ dicunt
infantẽ morte p̃uentum ñ baptiratum ꝑtre ñ pos¬
se qm̃ sine peccato nascitur: ñ hoc dicit apłs. Et ar¬
bitror eẽ melius: ut apłõ potius credamus qmͣ¬
istis. Dicit enĩ ille doctor gentiũ inqͦ xp̃c loque
om̃s peccauert̃. Et paulopost dicit. Nlam iuditiũ
quidẽ ex uno delicto incondẽpnationẽ: grã autẽ
exmultis delictis iniuistificationẽ. ꝓinde istiquẽ
forte inuenerunt infantẽ ñ ex illiꝰ hoĩs uniꝰconcu¬
piscentia ꝑ creatũ. ipsũ dicant illi dãpnationi ñ cẽ.

Expanded text:
impleamus. adiuuabit autem, si non de nostris uiribus praesuimpleamus. adiuuabit autem, si non de nostris uiribus praesumentes alta sapiamus, sed humilibus consentientes et de his, quae iam possumus, gratias agamus et pro his, quae nondum possumus, deum suppliciter inhiante uoluntate poscamus adminiculantes orationem nostram misericordiae fructuosis operibus dando, ut detur nobis, dimittendo, ut dimittatur nobis. Quod autem dicunt infantem morte praeuentum non baptizatum perire non posse, quoniam sine peccato nascitur, non hoc dicit apostolus et arbitror esse melius, ut apostolo potius quam istis credamus. dicit enim ille doctor gentium, in quo iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. proinde isti, quem forte inuenerint infantem non ex illius unius hominis concupiscentia procreatum, ipsum dicant illi damnationi non esse
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃catus ẽ. utiq uolens adiit. uolens dep̃catus
ẽ: nec pctisset uisi eẽt uoluitas. S nisi petiss: qnͣ¬
tum poss uoluntas: Quia et si possit anteqmͣ pe¬
tat: quid ei ꝓdest nisi ei agat gratias exeo qd̾ potest
aquo petendumẽ. qd ñdum potest: unde etiã qui
iam continens ẽ: ñ habet utiq continentiã. insi
assit uoluntas. S nisi accepiss: quid hab̾et uolun¬
tas: Quuid enĩ habes inquit qd ñ accepisti: Si autẽ
accepisti: quid głaris quasi ñ accepis. id ẽ quid gła¬
ris quasi ate ip̃so habeas. quod sin accepisses a teip.¬
so hab̾e ñ posses: hoc autem dictum ẽ. ut quigłatur
ñ inse ipso. s indño glẽtur. et qui ñdum habet un¬
minus quẽq hab̾e quod adeo pctat. qmͣplus hab̾e
qd̃ sibi tͥbriat: qm̃ expedit abimo surgere. qm̃ab
lex nos docet quid uelle debeamus. misi aduruet
grã: ut qd̾ uolumus ualeam᷑ et qd̃ uoluerimus

Expanded text:
deprecatus est; utique uolens adiit, uolens deprecatus deprecatus est; utique uolens adiit, uolens deprecatus est nec petisset, nisi esset uoluntas. sed nisi petisset, quantum posset uoluntas, quia, etsi possit, antequam petat, quid ei prodest, nisi illi agat gratias ex eo, quod potest, a quo petendum est, quod nondum potest? unde etiam qui iam continens est, non habet utique continentiam, nisi adsit uoluntas; sed nisi accepisset, quid haberet uoluntas? quid enim habes, inquit, quod non accepisti? quod si accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? id est quid gloriaris, quasi a te ipso habeas, quod si non accepisses, a te ipso habere non posses? hoc autem dictum est, ut, qui gloriatur, non in se ipso sed in domino glorietur et, qui nondum habet, unminus quemque habere, quod a deo petat, quam plus habere, quod sibi tribuat, quoniam expedit ab imo surgere quam exlex nos docet, quid uelle debeamus, nisi adiuuet gratia, ut, quod uolumus, ualeamus et, quod ualuerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. et cum scirẽ quia nemo eẽ potest continens
nisi ꝑ ꝓpͥum lib̾um arbitͥum: et hoc ipfum erat
sapientie scire ame ipso hoc ẽẽ bonum: Nonpla¬
ne hoc dixit qd̃ quidam insua uanitate dict̃: s qd̾
fuit inscẽ scͥpture u̾itate dicendũ. Cũ scirẽ inquit
qͥa nemo pot̃ ẽẽ continens. nisi ds̃ det. Iubet qͦ d̃s
grã abundare facit delictum: et litt̃a sine spũ occi¬
dit. Iubet ido ut facẽ uissa conati. & nr̃aifirmitate
sub lege fatigati adiutoriũ grẽ poscẽ nou̾im᷑: & si
quid facere potuerimꝰ boni oꝑis. ei qui aduiuat
ñsimꝰ ingrati hoc ce iste fecit. Idemĩeum sapientia
dociit eiuꝰ cẽt hoc donum. Neq enĩ uoluntatis ar¬
bitͥum id̃o tollitur quia uiuatur. s ido uiuatur
qͥa ñ tollitur. Qui cnĩ dõ dicit adiutor m̃s esto. cõ¬
fitetur se uelle implere qd̃ uissit: s ab eo qͥ ussit
aduitorium poscẽ ut possit. Sic et iste cũ sciret ne¬
minẽ ẽẽ posse continentẽ inisi ds̃ det: adnit dñm ce

Expanded text:
t cum scirem, quia nemo potest esse continens nisi per proprium liberum arbitrium, et hoc ipsum erat sapientiae, scire a me ipso esse hoc bonum? non plane hoc dixit, quod quidam in sua uanitate dicunt, sed quod fuit in sanctae scripturae ueritate dicendum: Cum scirem, inquit, quia nemo potest esse contingratia facit abundare delictum et littera sine spiritu occidit. iubet ideo, ut facere iussa conati et in nostra infirmitate sub lege fatigati adiutorium gratiae poscere nouerimus et, si quid facere potuerimus operis boni, ei. qui adiuuat, non simus ingrati. hoc et iste fecit; id enim eum sapientia docuit, cuius esset hoc donum. Neque enim uoluntatis arbitrium ideo tollitur, quia iuuatur, sed ideo iuuatur, quia non tollitur. qui enim deo dicit: Adiutor meus esto, confitetur se uelle implere, quod iussit, sed ab eo, qui iussit, adiutorium poscere, ut possit. sic et iste cum sciret neminem esse posse continentem, nisi deus det, adiit dominum et