comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Uoluntate dĩ uocatus quisq
ad fidem uocatur. sed sua sponte
et suo arbitrio credit: sicut ait in
actibis apłoꝵ. non fui incredulus
celesti uissioni. Et sostenes frater
eccłȩ dĩ. Frat̃ inquit. non apłs. Hunc
aũt ideirco secum scribentẽ indu¬
cit: quia ex ipsis doctor erat. et ꝓ
his ualde sollicitus. Que ẽ corm¬
thi. Ostendit qui sint in ȩccła dĩ:
scĩ scilicet et inmaculati. quia ȩccła
neq maculam habet neq rugam.
et ideo his scribit qui integram ad¬
huc seruabant. non qui ꝑdiderant
scĩtatem. Nam istos honorat lute¬
ris: illos auctoritate condempnat.
Scĩficatis in xp̃o iħu: uocatis sc̃is.
ꝑbaptismũ scĩficatis. Cũ om̃ibus qͥ
inuocant nom̃ dñi nr̃i iħu xp̃i.
ꝓprie sacerdotũ ẽ inuocare dñm:
quibus dicitur. Sic benedicetis fi¬
lios isrł: inuocantes nomen meũ
suꝑ illos. Et psalmista dicit. Et
samuel inter eos qui inuocant
nom̃ euis. Quem sacerdotẽ fuisse
res illa probat: quia et sacerdoti

Expanded text:
Dei. Voluntate Dei vocatur quisque ad fidem, sed sua sponte, et suo arbitrio credit: sicut ait in Actibus: non fui incredulus coelesti visioni. Et Sosthenes, frater Ecclesiae Dei. Frater, inquit, non apostolus. Hunc autem idcirco secum scribentem inducit: quia ex ipsis doctor est, et pro his valde sollicitus. Quae est Corinthi. Ostendit, qui sunt Ecclesia Dei, sancti scilicet et immaculati: quia Ecclesia neque maculam habet, neque rugam, et ideo his scribit qui integram adhuc servabant, non qui perdiderunt sanctitatem. Nam istos honorat litteris, illos auctoritate commendat. Sanctificatis in Christo Jesu, vocatis sanctis. Per baptismum sanctificatis. Cum omnibus qui invocant nomen Domini Jesu Christi. Proprie sacerdotum est invocare Dominum: Quibus dicitur: Sic benedicite filiis Israel, invocantes nomen meum super illos. Et Psalmista dicit: Et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus. Quem sacerdotem fuisse illa res probat: quia et sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
orinthii sunt achaici et hĩsi¬
militer ab apłis audierunt uer¬
bum ueritatis. et subuersi sunt
multipharie a falsis apłis quidam
aphilosophie uerbosa ȩloquentia.
Alii a secta legis uidaice fuerunt¬
inducti. Hos reuocat apłos ad uerã¬

Expanded text:
orinthii sunt Achaici, et hi similiter ab Apostolo audierunt verbum veritatis, et subversi sunt multifarie a falsis apostolis. Quidam a philosophiae verbosa eloquentia, alii secta legis Judaicae inducti sunt. Hos revocat Apostolus ad vera
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis de gentibus multa ante
dixissent. tam̃ quomͦ et in xp̃o
unum fueruit et uidei. nemo tam
aꝑte cognouerat. Estimare eñipo¬
terãt. quosdam ad fidem quasi ꝓse¬
litos admittendos. Temꝑibus et̾nis
taciti. quod nunc patefactum est ꝑ
scripturas ꝓpħarũ. Descendens aũt
dicit. quod ẽ patefactũ scđm p̃cep¬
tũ et̃ni dĩ. Precepit ds̃ ut om̃s obe¬
quo ᷤᷤ futurum quandoq ante sal
uos sciebat. qui solus naturaliter
sapiens. sicut naturaliter bonus: cũ
tam̃ et homo dicitur bonus sed
nos institutione boni uł sapientes
eẽ possumus: ille natura. Cui ꝑ
scłorũ. Ad obeditionem fidĩ incun¬
ctis gentibus. sp̃m scm significat.
Item infert. Cognito soli sapienti

Expanded text:
quamvis de gentibus ante multa dixisset: tamen quomodo et in Christo unum fierent, et Judaei, nemo tam aperte cognoverat. Existimare enim poterant quosdam ad fidem quasi proselytos admittendos. Temporibus aeternis taciti, quod nunc patefactum est per Scripturas Prophetarum. Descendens autem dicit, quid est patefactum. Secundum praeceptum aeterni Dquod futurum quandoque solus ante sciebat, qui solus naturaliter sapiens, sicut naturaliter bonus: cum tamen, et homo dicatur bonus, sed nos institutione boni, vel sapientes esse possumus: ille natura. Cui pesaeculorum. Ad obeditionem fidei in cunctis gentibus. Spiritum sanctum significat. Item infert: Cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
aYIYS. Quod nomen
p̃ponat in epistolis: auc¬
toritatis eẽ. noscendum.
ctens in ȩpła fratrũ nomina: uel
humilitatem suã significat: uł coo

Expanded text:
aulus, quod nomen praeponit in Epistolis, auctoritatis esse noscendum. ctens in Epistola fratrum nomine, vel humilitatem suam significat, vel coo
Abbreviated transcription (Latin):
Salutat uos gauis hospes m̃s: et
uniuersa eius eccła. Quia bona ẽ
obedientia sed si rationalis sit: et
idõ uolo uos sapientes eẽ inbono.
et malii nescientes: sub pedibus
inuocentiȩ deponatis inimicum.
Ita eni dedit uobis dñs potestatẽ cal¬
candi suꝑ scorpiones atq serpentes
et omnẽ uirtutem inunici. idẽ ne
nobis p̃ualeat. et omĩbus suꝑ eum
menbris liberis ac solutis ambula¬
re possimꝰ. Salutat uos erastus ar¬
charius ciuitatis: et quartus frat̃.
Hic archariũ ex archario dicit:
sicut gentes credentes exgentibꝰ
sepe uocauit. scđm consuetudinẽ
legis. quȩ abigail uxorem nabal
adhuc appellat. cũ iam illo mortuo
indauid matrimoniũ transisset.
nus eius in om̃ibus epłis: ut in ea
etiã commemoret beneficia. xp̃i.
Ci aũt qui potens est uos confirma¬
re. signis atq doctrinis. Item. hic
patris ꝑsonã monstrat. Descendens
patrem et filiũ manifeste loquitur.
Quod aũt dicit. cognitum est soli
sapienti dõ: in communi munere

Expanded text:
Salutat vos Caius, hospes meus, et universa Ecclesia. Quia bona est obedientia, sed si rationabilis sit: et ideo volo vos sapientes esse in bono, ut malum nescientes, sub pedibus innocentiae deponatis inimicum. Ita enim dedit nobis Dominus potestatem calcandi super scorpiones atque serpentes, et omnem virtutem inimici: id est, ne nobis praevaleat, et omnibus super eum membris liberis ac solutis ambulare possimus. Salutat vos Erastus arcarius civitatis: et Quartus frater. Hic arcarium ex arcario dicit: sicut gentes credentes ex gentibus saepe vocavit, secundum consuetudinem legis, quae Abigail, uxorem Nabal adhuc appellat, cum jam illo mortuo in David matrimonium transisset. nus ejus in omnibus Epistolis, ut in ea etiam commoneret beneficia Christi. Ei autem qui potens est vos confirmare. Signis atque doctrinis. Item hic Patris personam monstrat. Descendens Patrem et Filium manifeste loquitur. Quod autem dicit: Cognitum est soli sapienti Deo: in communi munere,
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisione illo tempore uenerãt.
ieuiniũ et abstinentiam destruen¬
tes. et neomenias et sabbata et cex¬
ras ferias uentris gratia p̃dicaban
dissentientes ab aplica doctrina
et frĩb offendicula p̃parantes. Et
ꝑ dulces sermones et benedictiones
seducunt corda innocentiũ. Per
blandim̃ta et adulationes comp¬
to sermone compositas. Ur̃ã enmm
obedientia: in om̃i loco diuulgat
ẽ. Si illis obedistis quibus non de¬
biuistis: quantomagis nobis obeti¬
re debetis: Nam et illi ꝓptẽa add
uos uenerunt: quia sciebant uos
ꝑobedientiam simplicẽ cito posse
seduci. Gaudeo igitur inuobis: sil
uolo uos sapientes eẽ inbono. et simn¬
plices in malo. Ds aũt pacis conti¬
rat sathanan sub pedibus ur̃is ue¬
lociter. Gr̃a dñi nr̃i iħu. xp̃i uobi¬

Expanded text:
cumcisione illo tempore venerunt, cumcisione illo tempore venerunt, jejunia et abstinentiam destruentes, neomenias, et sabbata, et caeteras ferias, ventris gratia praedicabant, dissentientes ab apostolica doctrina, et fratribus offendicula praeparantes. Et per dulces sermones, et benedictiones seducunt corda innocentium. Per blandimenta et adulationes compto sermone compositas. Vestra enim obedientia in omni loco divulgata est. Si illis obedistis quibus non debuistis: quanto magis nobis obedire debetis! Nam et illi propterea ad vos venerunt, quia sciebant vos per obedientiam simplicem cito posse seduci. Gaudeo igitur in vobis: sed volo vos sapientes esse in bono, et simplices in malo. Deus autem pacis conterat Satanam sub pedibus vestris velociter. Gratia Domini
Abbreviated transcription (Latin):
Prunituos ȩccłȩ asianȩ istos om̃s quos
salutat. intelligimus ex om̃ibus fuis¬
se ꝑegrinos. quorũ exemplo atq
doctrina non absurde ȩstimamus
credidisse romanos. Salutate asin
critum. flegontam. hermen. pa¬
trobam. et hermam. et qui cum eis
sunt fr̃s. Salutate philologum:
et uiliam. nereum et sororem euis
et olimpam. et om̃s qui cũ eis st̃
sc̃os. Suo exemplo nos docet. qua¬
les scõs debemus nr̃is luteris salu¬
tare. non diites seculi facultatib
uł dignitatibus honoratos. sed gra¬
cia ac fide locupletes. Salutate
inuicem in osculo scõ. Salutant
uos om̃es eccłȩ xp̃i. Non ficto uł
sub dolo. quali uidas tradidit sal¬
uatorem. Ideo enĩ in eccła pax
primũ adnuntiatur: ut ostendat
se cũ om̃ibus ẽẽ pacificũ. qui
corpori communicaturus ẽ xp̃i.
Rogo aũt uos fr̃s: ut obserue¬
tis eos qui dissensiones et offen¬
dicula pret̃ doctrinã quam uos
didicistis faciunt. et declinate
uentri. De illis dicit: qui excir¬

Expanded text:
Primitiuos ecclesiae Asianae, istos omnes quos salutat, intelligimus ex nominibus fuisse peregrinos quorum exemplo atque doctrina non absurde existimamus credidisse Romanos. 16:16 SALUTATE ICRITUM, FLEGONTA, HERMEN, PATROBAM, HERMAM, ET QUI Csunt fratres. Salutate Philologum et Juliam, Nereum et sororem ejus, et Olympiadem: et omnes qui cum eis sunt sanctos. Suo exemplo nos docet quales amicos debeamus in nostris litteris salutare: non divites saeculi, facultatibus, vel dignitatibus honoratos: sed gratia ac fide locupletes. Salutate invicem in osculo sancto. Salutant vos omnes Ecclesiae Christi. Non ficte, sub dolo, quali Judas tradidit Salvatorem. Ideo enim de Ecclesia primo pax annuntiatur, ut ostendat se cum omnibus pacificum esse, qui corpori communicaturus est Christi. Rogo autem vos, fratres, ut observetis eos, qui dissensiones, et offendicula praeter doctrinam, quam vos didicistis, faciunt, et declinate d suo ventri. De illis dicit, qui ex cir
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Qui conformasse apollo di¬
cuntur infide: quos et ideo aduicores
appellat: quia in oꝑe doctrinarũ ubi
ctȩ eccłȩ gentium. Pbando meã doc¬
trinam se ꝑiculo subiecerunt: ꝓpter
quod illis om̃s ȩccłȩ gr̃as agunt.
quia ꝑ illos ego seruatus sum. Et
domesticam eoꝵ eccłam. Ostendit
congregationẽ fideliũ ȩccłam nomi¬
nari. Salutate ephenetum dilectũ
michi: qui ẽ pͥmituuis asiȩ in xp̃o.
Salutate mariã: quȩ multũ labora¬
uit inuobis. Salutate andronicum
meos: qui sunt nobiles inter apłos.
qui et ante me fuerunt in xp̃o.
Salutate ampliatũ dilectissimum
michi indño. Salutate urbanum
dilectum meũ. Salutate appellenꝓ
bum in xp̃o. Salutate eos qui sunt
ex aristoboli domo. Salutate erodio¬
nem cognatum meũ. Salutate eos
qui sunt ex narcissi ꝰ qui sunt indño.
Salutate triphenã et triphosam. que

Expanded text:
esu. Qui conformasse se Apostolo dicuntur in fide: quos et ideo adjutores appellat, quia in opere doctrinarum, ubi ctae Ecclesiae gentium. Probando meam doctrinam, se periculo subjecerunt, propter quod illis omnes Ecclesiae gratias agunt: quia per illos ego servatus sum. Et domesticam Ecclesiam eorum. Ostendit congregationem fidelium, Ecclesiam nominari. Salutate Epaenetum dilectum mihi, qui est primitivus Asiae in Christo. Salutate Mariam, quae multum laboravit in vobis. Salutate Andronicum meos: qui sunt nobiles in Apostolis, qui et ante me fuerunt in Christo. Salutate Ampliatum dilectissimum mihi in Domino. Salutate Urbanum dilectum meum. Salutate Appellen probum in Christo. Salutate eos, qui sunt ex Aristoboli domo. Salutate Herodionem cognatum meum. Salutate eos, qui sunt ex Narcissi domo, qui sunt in Domino. Salutate Tryphaenam et Tryphosam, q
Abbreviated transcription (Latin):
inore tuo dnm iħm: et incorde
tuo credideris quod ds̃ illũ excita¬
uit amortius. Testimoniũ cordis
ẽ: oris confessio. Saluus eris. Ade¬
lictis preteritis. non futuris. Cor¬
de eni creditur ad iusticiam: ore
aũt confessio fit ad salutẽ. Ergo
si fides sufficit adiusticiam. et cõ¬
fessio ad salutem: int̾ urdeũ et
gentilem credentẽ nulla discre
cio ẽ. Dicit enĩ scriptura. Om̃is
illũ confundere de pristinis acti¬
bus: quẽ scriptura dicit confundi
non posse. Non enim est distinctio
uidei et greci. Nam idem dñs om̃iũ:
diues in om̃s qui inuocant illum.
Unus dñs om̃ium. et abundans:
miscđiam et salutẽ habet unde lar¬
giatur. xXXIIi. Om̃is enĩ qui¬
cumq inuocauerit nom̃ dñi.:
saliuis erit. Quomodo gͦ inuoca

Expanded text:
m: et in corde tuo credideris, quod Deus illum suscitavit a mortuis. Testimonium cordis est oris confessio. Salvus eris. A delictis praeteritis cum futuris. Corde enim creditur ad justitiam: ore autem confessio fit ad salutem. Ergo si fides sufficit ad justitiam, et confessio ad salutem, inter Judaeum et gentilem credentes nulla discretio est. Dicit enim Scriptura: Omnis illos confundere de pristinis actibus, quos Scriptura dicit confundi non posse. Non enim est distinctio Judaei et Graeci. Nam idem Dominus omnium: dives in omnes, qui invocant illum. Unus Dominus omnium, et abundans misericordia et salute habet unde largitur. Omnis enim quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Quomodo ergo invoc
Abbreviated transcription (Latin):
infidelib qui sunt in uidea: et
ministeriũ meũ. quod ierosolimã
defertur. acceptabile scĩs fiat. Sut¬
ut om̃s credant: siue fidelib mim¬
strans inmanus infideliũ non in¬
curram. ne aduos uenire non pos¬
sim. Ut ueniam aduos in gaudio
ꝑuoluntatẽ dĩ: et refrigerer uo¬
biscũ. Tunc ingaudio ueniam: si
oblatio mea abhis accepta fueris.
et securus uerbũ dĩ abundantuis
loquar. Tristicia eñi animȩ: mul¬
tũ impedit ad doctrinam. d̾s au¬
tem pacis: sit cum om̃ibus uobis
am̃. Ds pacis: non nisi in pacifi
uit: duob populis in concordiam

Expanded text:
infidelibus qui sunt in Judaea, et ministerium suum, quod Jerosolymam defertur, acceptabile fiat sut omnes credant: sive fidelibus ministrans: in manus infidelium non incurram, ne ad vos venire non possim. Ut veniam ad vos in gaudio per voluntatem Dei, et refrigerer vobiscum. Tunc in gaudio veniam, si oblatio mea ab eis accepta fuerit, et securus verbum Dei abundantius loquar. Tristitia enim animi multum impedit ad doctrinam. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis, Amen. Deus pacis nvit, duobus populis in concordiam
Abbreviated transcription (Latin):
finio: ita ds̃ hoc om̃i uelocitate
breuiatũ nouũ testam̃tũ accipi¬
tur. quia in eo breuiter compre¬
hensa sunt omĩa et clausa. Et
sicut p̃dixit ysaias. Bene predi¬
.xit. quia suꝑuis scriptum est.
Nisi dñs sabaoth reliquisset no¬
bis semen. quasi sodoma facti esse¬
mus. et sicut gomorra similes fu¬
issemus. Quia non est passus paucos
iustos ꝑire. cum multitudine impi¬
orũ: Siue. nisi semen abraham xp̃s.
fusset missus ad populum liberan

Expanded text:
io: ita Deus hoc omni velocitate breviatum, novum Testamentum accipitur: quia in eo breviter comprehensa sunt omnia et clausa. Et sicut praedixit Isaias. Bene praedixit: quia superius scriptum est. Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus. Quia non est passus paucos justos perire cum multitudine impiorum in fide, nisi semen Abraham Christus fuisset missus ad populum liberan
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i romã uinctus deducendus
erat. in abundantia benedictionis
p̃dicat se eẽ uenturum. Uł certe qm̃
conscius sibi erat: nichil minus ha¬
bere se graciȩ ab aliis apłis. Obse¬
ut ꝓ eo tota instanter oret ȩccła:
quia nouit multũ ualere preces
in commune multoꝵ. Iacobo eñi oc¬
ciso: petrus fratrũ p̃cibus de carce¬
re liberatur. qui non illi quam sibi
beneficiũ prestiterunt: scilicet ut
eius possint doctrina firmari. Ut

Expanded text:
Christi Romam vinctus ducendus erat, in abundantia benedictionis praedicat se esse venturum. Vel certe, quoniam conscius sibi erat, nihilominus habere se gratiam ab aliis Apostolis. Obseut pro eo tota instanter oret Ecclesia: quia novit multum valere preces in communi multorum. Jacobo enim occiso, Petrus fratrum precibus de carcere liberatur: qui non tam illi, quam sibi beneficium praestiterunt, scilicet ut ejus possint doctrina firmari. Et
Abbreviated transcription (Latin):
am nunc in orientalibus locis diaco¬
nissȩ mulieres in suo sexii ministra¬
re uidentur inbaptismo siue inmi¬
nisterio uerbi: quia priuatun do¬
cuisse feminas inuenimus. sicut pris¬
cillam cuiꝰ uir aquila uocabatur.

Expanded text:
 nunc in orientalibus locis diaconissae mulieres in suo sexu ministrare uidentur in baptismo siue in ministerio uerbi, quia priuatim docuisse feminas inuenimus, sicut Priscillam cuius uir Aquila uocabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta ꝓmissiones patrũ ex ipsis na¬
tus sit: et p̃cepta legis impleuerit.
Item. Non enĩ uenerat ministrari:
sed ministrare: et dare animã suã
redemptionẽ ꝓmultis. Gentes aũt¬

Expanded text:
uxta promissiones patrum ex ipsis natus sit: ut praecepta legis impleret. Item non venerat ministrari, sed ministrare: et dare animam suam redemptionem pro multis. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
uicem. Tunc uere honorificatur.
si uno animo et concordi uoce lau¬
datur. Si enĩ duob conuenerit su¬
ꝑ t̃ram. ex om̃i re quamcumq pe¬
tierint: fiet illis. Sicut et xp̃c sus¬
cepit uos in honorem dĩ. Propt̃ ho
norẽ dĩ inuicem onera ur̃a por¬
tate : sic implebitis legem xp̃i. qua
nos suscepit in se. cum essemus un¬
pii quanto ergo magis nos inuict̃.
ut similes nos debemus sustinere:
Iterũ. hic utrumq populũ adun¬
tatem hortatur. Consentio uobis
ad uos uenerit primũ. et gentes

Expanded text:
i. Tunc vere Deus honorificatur, si uno animo et concordi voce laudatur. Si enim duo convenerint super terram ex omni re: quaecumque petierint, fient illis. Propter quod suscipnorem Dei invicem onera vestra portate: sic adimplebitis legem Christi: quia nos suscepit in se cum essemus impii. Quanto ergo magis nos invicem, ut similes, nos sustinere debemus. Iterum hic utrumque populum ad unitatem hortatur. Consentio vobis, ad vos venerit primum, et gentes
Abbreviated transcription (Latin):
crementum dat ds̃. Hoc ipsum ñ
ex nobis ẽ. sed dĩ donum ẽ: ut
ꝑmanus meas significarent quȩ
uos excitarent ad fidem. et apol¬
lo sua uos doctrina firmaret. qͥa
sicut arbor plantata sine aqua.
sic fides sine doctrina marcescit.
Siergo et plantacio et fons dĩ ẽ:
quid nobis asscribitis quasi aliqͥd
nr̃a uirtute fecerimus: Nisi enĩ¬
ds̃ incrementũ dederit: sine cau¬
sa laboramus. Nos mercennaris¬
sumus in alieno agro. alienis uti¬
mur ferramentis. nichil habemꝰ
ꝓprium nisi mercedem nr̃i labo¬

Expanded text:
minus dedit. Hoc ipsum non ex nobis, sed Dei donum est, ut per manus meas signa fierent, quae vos excitarent ad fidem; et Apollo sua vos doctrina firmaret: quia sicut plantatio sine aqua, sic fides sine doctrina marcescit. Si ergo et plantatio et fons Dei est, quid nobis ascribitis, quasi aliquid nostra virtute fecerimus? Ego Deus incrementum dederit, sine causa laboramus. Nos mercenarsumus in alieno agro. Alienis utimur ferramentis: nihil habemus proprium nisi mercedem nostri labo
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt sub certo modo legis re¬
dacta. ut unus quisq tantũ faciat
quantũ potest. et quantũ mercedis
habere uoluerit. inde se¬
quitur unꝰ quisq quid
faciat. in tali causa dumtaxat. qđ
melius quidẽ udicaret. Item: hoc
ẽ quod dicit. aliquos eẽ qui certiᷤ an¬
ni temporib alios ẽẽ qui omni tem¬
pore uite sue. ab ȩsu carniũ decreue¬
dm̃ ieiuinat. et non ꝓpt̃ homines.
Et qui manducat. dño manducat:
grãs eñi agit dõ. Qui ꝓpt̃ dm̃mã¬

Expanded text:
non sunt sub certo modo legis renon sunt sub certo modo legis redacta: unusquisque tantum faciat quantum potest, et quantum mercedis habere voluerit. Unde sequitur, ut unusquisque id faciat in tali causa duntaxat, quod melius esse judicat. Item hoc est, quod dicit: aliquos esse, qui certis anni temporibus, alios esse qui omni tempore vitae suae ab esu carnium decreveDeum jejunat, et non propter homines. Et qui manducat, Domino manducat. Gratias enim agit Deo. Qui propter Dom
Abbreviated transcription (Latin):
iacobus ait: qui uidicat
fratrẽ. iudicat scilicet sa¬
pientiorẽ se: udicat legẽ.
Cȩterũ ipse paulus contra man¬
datum facientes uidicauit. et
aliis uidicandi tribuit facultatẽ.
Ad eum qui fide in firmus ẽ ser¬
mo dirigitur. non eũ debere uidi¬
care manducantẽ om̃ia quȩcũq
in macellũ ueniunt. qui robustus
side om̃ia munda mundis eẽ cog¬
noscit. Suo dño stat aut cadit. Siue
uiuit siue moritur. quia et ille ꝓpt̃
dñm abstinet: et ille scđm dm̃man¬
ducat. Stabit aũt. Potens eñĩ ẽ ds̃
statuere illum. Ds̃ qui cres pueros
leguminibus pastos meliores ap¬
parere fecit. quam illos qui de mẽ¬
sa regis edebant. pocest et istos du¬
tius facere incorpore stare. Nam
alius uidicat diem inter diem. aliꝰ
uidicat omnẽ diem. Unus quisq
in suo sensu abundet. Qui sapit diẽ¬
dño sapit. Iudei in escis diem inter
diem uidicare non poterant. Cigo
de ieuinio et abstinentia dicit. quę

Expanded text:
Jacobus ait: Qui judicat Jacobus ait: Qui judicat fratrem, scilicet sapientiorem se, judicat legem. Caeterum ipse Paulus contra mandatum facientes judicavit, et aliis judicandi tribuit facultatem. Ad eum qui fide infirmus est sermo dirigitur, non eum debere judicare manducantem. Omnia quaecumque in macello veneunt: qui robustus fide est, omnia munda mundis esse cognoscit. Domino suo stat, aut cadit. Sive vivit, sive moritur: quia et ille propter Deum abstinet, et ille secundum Deum manducat. Stabit autem. Potens est enim Deus statuere illum. Deus qui tres pueros leguminibus pastos, meliores apparere fecit, quam illos qui de mensa regis edebant, potest et illos diutius facere in corpore stare. Nam alius judicat diem inter diem, alius autem judicat omnem diem. Unusquisque in suo sensu abundet. Judacum edere. Judaei in escis diem inter diem judicare non poterant. Ergo de jejunio et abstinentia dicit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
secd nec exigere ab aliquo ᷤ unicuiq
inuoluntate dimissum ẽ: sed si ti¬
bi scandalũ ẽ. et nonuis carnib
uesci. tibi ipsi impone modũ. et
melius faciens sola holera mandu¬
ca. et magis unus quisq ꝓtua¬
ȩquanumitate abstinentię ꝓuocetur.
quam irritatus de hoc scandalitan
te magis in edendis carnib confirine¬
tur. quod tam̃ non potes tu quasi
culpabile in alio rep̃hendere: si unꝰ¬
quisq aut fidelit hoc p̃sumit: aut
forte asꝑitate ualitudinis aut se¬
necta hoc faciat exigente. Is qui
manducat: non manducantẽ non
sꝑnat. Habebant int̾ se scandala
illi illos quasi carnales iudicabant.
et illi illos tanquã stultos irride¬
bant. et suꝑsticiosos uidicabant.
Et qui non manducat manducan¬
tem non udicet. ds̃ eñi illũ assũp¬
sit. Ita illũ ds̃ uocauit: ut et te.
St Iu quis es qui iudicas alienũ
seruũ᷑. Cuiꝰ auctoritatis es.
ut uidices eum quẽ lex
non uidicat: Inde et

Expanded text:
s, nec exigere ab aliquo. Unicuique s, nec exigere ab aliquo. Unicuique in voluntate dimissum est: sed si tibi scandalum est, et non vis carnibus vesci, tibi ipsi impone modum: et melius faciens, sola olera manduca. Magis unusquisque per tuaaequanimitatem ad abstinentiam provocetur, quam irritatus de hoc scandalizet te. Magis in edendis carnibus confirmetur, quod tum non potes quasi culpam in alio reprehendere, si unusquisque, aut fideliter hoc praesumit, aut forte asperitate valetudinis, aut senecta hoc faciat exigente. Is qui manducat, non manducantem non spernat. Habebant inter se scandala: illi illos quasi carnales judicabant; et illi illos tamquam stultos irridebant, et superstitiosos judicabant. Et qui non manducat, manducantem non judicet. Deus enim illum assumpsit. Ita illos Deus vocavit ut te. Tu quis es, qui judicas alienum servum? Cujus tu auctoritatis es, ut judices eum quem lex non judicat? Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Unde precipit᷑ ab apło. ne in¬
ꝑiti ita sentientes uidicent qui ha¬
bentes fidem omĩa quȩ in macel¬
lum ueniunt sine exceptione man¬
ducant. quĩ om̃is creatura dĩ bona
est. et nichil dampnandũ ẽ eorum
que ds̃ hominib ad edendũ crea¬
uit. Non indisceptationib cogita¬
tionũ. Nolite scđ̾m ur̃as cogitatio¬
nes. quem lex non uidicat uidicare.
Alius enĩ credit manducare se om¬
nia. Qui aũt tantũ fidem habet
ut nonmoueatur: aut abstinentia
confractus aut senior ẽ. Qui aũt
infirmus ẽ: holus manducet. In¬
firmus: aut etate. aut corporis calo¬
re. Item: hinc ꝓbatur. quia non de
udeis dicatur ut quidam putant.
sed de abstinentibꝰ. Non enĩ carnes
scđm legem mundas. sed sola hole¬
ra manducabant. Alit̃. Si
idcireo tibi infirmitas ani¬
mȩ generatur. quia aliũ
eiusdẽ ꝓpositi carnib
ꝓsua fide uesci ꝑ horres¬
cens forte cognoscens: noli
ẽẽ udex alterius uoluntatis.¬

Expanded text:
tur. Unde praecipitur ab Apostolo: ne imtur. Unde praecipitur ab Apostolo: ne imperiti ita sentientes judicent, qui habent fidem: omnia quae in macello veneunt, sine disceptatione manducent: quoniam omnis creatura Dei bona est, et nihil damnandum est eorum, quae Deus hominibus ad edendum creavit. Non in disceptationibus cogitationum. Nolite secundum vestras cogitationes, quem lex non judicat, judicare. Alius enim credit se manducare omnia. Qui tantam fidem habet, ut non moveatur, aut abstinentia confractus, aut senio. Qui autem infirmus est, olus manducet. Infirmus, aut aetate, aut corporis calore. Item hic probatur: quia non de Judaeis dicatur, ut quidam putant, sed de abstinentibus. Non enim carnes secundum legem: sed sola olera manducabant. Aliter: Si idcirco tibi infirmitas animae generatur: quia alium ejusdem propositi, carnibus pro sua fide vesci perhorrescens, forte cognoscis: noli esse judex alterius voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
collatio. Nos uero habemus spi¬
ritale conuiuiũ: dicentes. cum
conuenitis. unus quisq psalmũ
habet. et cȩtera. Ebrietatẽ ergo ꝑ¬
niciosã eẽ et luxuriȩ matheriã
ex hinc cogno scimus: quia inpll¬
diciciam subuinxit. Et alibi ait. No¬
lite inebriari uino. inquo ẽ luxuria.
Non incontentione et cmulatione.
Etiã contencionẽ et iniudiã crimi¬
nosam eẽ. et hoc aliis et multis ꝓbat᷑
exemplis. dicente iacobo. Si eñi re¬
lũ amarũ habetis. et cętera .xlui.
uetus homo. Qui enĩ dicit se in xp̃o
manere: debet sicut ille ambula¬
uit et ipse ambulare. in quo om̃s
concupiscentias tuas non eas. Et
iterũ. Si dederis concupiscentiã
pare illos Iincipit. qui s
fortes putabant. ut in¬
moderate carnibus uescerentur.
Item: hic infirmus fide hos dicit.¬
qui carnes quȩ inmacello tunc
temporis uidebantur. idolatras eẽ
credebant. et ꝓpt̾ hoc sic putantes.
ne polluerentur holeribus uescebã¬

Expanded text:
collatio. Nos vero habemus spicollatio. Nos vero habemus spirituale convivium, dicentes: Cum convenitis, unusquisque psalmum habeat, et caetera. Ebrietatem ergo perniciosam esse, et luxuriae materiam, ex hinc cognoscimus, quia impudicitiam subjunxit. Et alibi ait: Nolite inebriari vino, in quo est luxuria. Non in contentione et aemulatione. Etiam contentionem et invidiam criminosam esse, et aliis multis probatur exemplis, dicente Jacobo: Si enim zelo amaro habetis, et caetera. vetus homo. Qui enim dicit se in Christo manere: debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare: in quo omnesconcupiscentias tuas non eas. Et iterum: si dederis concupiscentiam pare incipit, qui se fortes putabant, ut imoderate carnibus vescerentur. Item hic infirmos fideles dcarnes quae in macello tunc temporis vendebantur, idololatrias esse credebant: et propter hoc sic putantes, ne polluerentur, oleribus vesceban
Abbreviated transcription (Latin):
inerciȩ et ignorantiȩ consurga¬
mus: iam enĩ scientia lucet. Nc̃
eñi ꝓpinquior ẽ nr̃a salus. quã
cum credidimuis. Scientia ꝓficien¬
te ꝓpior ẽ salus: quam quando
primũ cũ credidimus. Nox pre¬
cessit: dies aũt apꝓpinquauit.
Comparat diei scientiã. et ignoran¬
tiam nocti. scđm oseȩ dicentem.
Nocti assimilaui matrẽ tuã: fac¬
tus ẽ populus m̃s tanquã non ha¬
bens scientiã. Abiciamus gͦ oꝑa
tenebrarii. et induamur arma
lucis. Cum ignorantia simul et
est luminis oꝑa induamus. Qui
enĩ male agit odit lucem. qui ue¬
ro facit ueritatẽ: uenit ad lucẽ.
Sicut indie honeste ambulemꝰ.
Sicut lux diei ꝓhibet unũ quẽs
agere quod nocte libere cõmitte¬
bat: ita et scientia nos ꝓhibet
legis mandata conten. pnere. si¬
ue quo sciamus nos semꝑ adõ ui¬
deri. Non in comessationibꝰ et i¬
ebrietatib. non incubilibus. et
inpudiciciis. Comessatio ẽ: m̃sȩ

Expanded text:
inertiae et ignorantiae consurgainertiae et ignorantiae consurgamus. Jam enim scientia lucet. Nunc enim propior est nostra salus, quam cum credidimus. Scientia proficiente, propior est salus, quam quando primum credidimus. Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Comparat diei scientiam, et ignorantiam nocti, secundum Osee dicentem: Nocti assimilavi matrem tuam: factus est populus meus tamquam non habens scientiam. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis. Cum ignorantia, abjiciamest, luminis opera induamur. Qui enim male agit, odit lucem: qui vero facit veritatem, venit ad lucem. Sicut in die honeste ambulemus. Sicut lux diei prohibet unumquemque agere, quod nocte libere committebat: ita et scientia nos prohibet legis mandata contemnere, quod sciamus nos semper a Deo videri. Non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis. Comessatio est mensae
Abbreviated transcription (Latin):
pisces: Et si quod ẽ aliud manda¬
tum: in hoc uerbo instauratur.
Diliges ꝓximũ tuũ: sicut te ipsũ.
Recapitulatur om̃is iusticia in
ꝓximi dilectione. et inusticia
nascitur. dum plus cęteris nosama¬
mus. Qui enĩ sicut se diligit ꝓxi¬
mũ. non solum illi malũ non fa¬
cit. sed etiã bonũ facit. qui et cir¬
ca se utrumq cupit impendi.
Dilectio ꝓximni: malũ non oꝑat᷑.
Etiã bonũ non facere: malũ est.
Nam si uiderit illũ fame ꝑiclita¬
ri. nonne ipse illũ occidit. si ille
cultates: Quisq enĩ quicumq
necessitate succurrere morituro
potest: si non fecerit. occidit.
ad ꝑfectiora tendatis. Non eñi
semꝑ debetis ẽẽ paruuli et lac¬
tentes: sicut alibi dicit. Et eni
cum deberetis magistri eẽ ꝓpt̃¬
tempus: et cȩtera. Item: hortatur
apłs. ut tenebras et somni tor¬
pore depressa oꝑa relinquen¬
tes. in lumine hoc ẽ inbonis oꝑi¬
bus ambulemus. Item: de somno

Expanded text:
pisces, et si quod est aliud mandapisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Recapitulatur omnis justitia in proximi dilectione: et injustitia nascitur, dum plus caeteris nos amamus. Qui enim sicut se diligit proximum, non solum illi malum non facit, sed etiam bonum facit, quia et circa se utrumque cupit impendi. Dilectio proximi malum non operatur. Etiam bonum non facere, malum est. Nam si viderit illum fame periclitari: nonne ipse illum occidit, si ille cultates? Quisquis enim in quacumque necessitate succurrere morituro potest, si non fecerit, occidit. ad perfectiora tendatis. Non enim semper debetis esse parvuli, et lactentes, sicut alibi dicit: Etenim cum deberetis magistri esse, et caetera. Item hortatur Apostolus, ut tenebrosa et somni torpore depressa opera relinquentes, in lumine, hoc est, in bonis operibus ambulemus. Item de somno
Abbreviated transcription (Latin):
atis. Cui honorẽ: honorem. Ettã
tinorẽ maioribꝰ honorẽ tanͣtum
ȩqualibꝰ Nemini quicquã debea¬
clare dixit apłs reddenda unicuiq
quȩ debentur: sola tantũ dilectio¬
ne nos inuicem obnoxios eẽ debe¬
re. Si eni semꝑ fribus deberemus:
dilectionẽ seruamus. et ꝑpetua
caritate conectimur. Nam non adul
terabis. non occides. non furaberis.
non concupisces. et si quod ẽ ali¬
ud mandatũ. in hoc uerbo restau¬
ratur. Item nemini debitum non
reddatis: Nisi ut inuicem diliga¬
tis. Hoc solum semꝑ debet mane¬
re: quod nunquã solui potest.
Qui enĩ diligit ꝓximii. legem im¬
pleuit. Scdm dñi parabolam. sine
discrecione cinctis miscđiam fie¬
ri iubentis: om̃ĩs homo ꝓximus
eẽ censendus ẽ. Item: dilectionem
idõ p̃misit: quia fidelib scribe¬
bat: et de iusticiȩ conuersatione
tractabat. Nam non adulterabis:
non occides. non furaberis. non fal¬
sum testimoniũ dices. non concu¬

Expanded text:
atis. Cui honorem, honorem. Etiam atis. Cui honorem, honorem. Etiam timorem majoribus, honorem tantum equalibus. Nemini quidquam debclare dixit Apostolus, reddenda unicuique, quae debentur, sola tantum dilectione nos invicem obnoxios esse debere. Si autem semper fratribus debuerimus, dilectionem servemus, ut perpetuae charitati connectamur. Namerabis, non occides, non furaberis, non concupisces, et si quid est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur. Item nemini debitum non reddatis. Nisi ut invicem diligatis. Hoc solum semper debet manere, quod numquam persolvi potest. Qui enim diligit proximum, legem implevit. Secundum Domini parabolam, sine discretione cunctis misericordiam fieri jubentis: omnis homo proximus esse censendus est. Item dilectionem ideo praemisit: quia fidelibus scribebat, et de justitiae conversatione tractabat. Nam non adulterabis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concu
Abbreviated transcription (Latin):
et iusta sunt que iubentur. Idõ enĩ
et tributa prestatis: ministri enim
dĩ sunt: in hoc ipso seruientes. Posst̃
et tributa sacerdotũ intelligi: que
illis adõ st̃ constituta siue idõ regi¬
bus tributa prestatis: quia uoluistis
possidendo seculo eẽ subiecti. Mi¬
nistros aũt dĩ illos appellat: ut
uł si eis credant quod eis debebant.
XLIIII. Redditẽ ergo om̃ibus
debita. Cui tributum: cributũ. Po¬
test etiã elemosina debitum appel¬
lari. Dicit scriptura inclina pau¬
peri aurem tuã: et redde debitũ
tuũ. Cui uectigal. uectigal. Uecti¬
gal nr̃m ẽ: ut transeuntibus do¬
nemus. uł nos transeuntes seden¬
tibus ad uiam. et inde iuuentib
largiamur. Cui timorẽ: timorẽ.
Quomͦ gͦ scriptũ ẽ alibi. preter
dm̃ neminem eẽ tuñdũ : Sed sic
inquit age: ut neminẽ timeas ti¬
mor em̃ dĩ. timorẽ expellit hu¬
manum. Sed qm̃ causas adhuc
timoris habetis: necesse ẽ ut time¬

Expanded text:
et justa sunt, quae jubentur. Ideo enim et justa sunt, quae jubentur. Ideo enim et tributa praestatis. Ministri enim Dei sunt, in hoc ipsum servientes. Possunt et tributa sacerdotum intelligi, quae illis a Deo sunt constituta. Sive ideo regibus tributa praestatis: quia voluistis possidendo saeculo esse subjecti. Ministros autem Dei illos appellat, ut vel sic eis reddant, quod eis debebant: . Reddite ergo omnibus debita. Cui tributum, tributum. Potest etiam eleemosyna debitum appellari. Dicit Scriptura: Inclina pauperi aurem tuam, et redde debitum tuum. Cui vectigal, vectigal. Vectigal nostrum est, ut transeuntibus donemus, vel non transeuntes sedentibus ad viam, et inde venientibus largiamur. Cui timorem, timorem. Quomodo ergo scriptum est alibi: Praeter Deum neminem esse timendum? Sed sic, inquit, age ut neminem timeas. Timor enim Dei timorem expellit humanum. Sed quoniam causas adhuc timoris habetis, necesse est ut time
Abbreviated transcription (Latin):
dit in his quȩ recta sunt iudicibus
obediendo. non illis quȩ religioni
contraria sunt. Non eñi sine cau¬
sa gladiũ portat: dĩ eñi minister
ẽ. Et inte habet officiũ si peccaue¬
ris: nec tibi ꝓficit ad mercedem.
Siue sacerdotes gladium portant
spiritalem : sicut petrus ꝑcussit
ananiã et saphiram. et paulus ma¬
gum. Uindex in iram. ei qui male
agit. Quia ds̃ non diligit malos:
qui odit om̃s qui oꝑantur iniqui¬
tatem. Ideo necessitate subditi es¬
tote : non solum ꝓpt̾ iram. sed et
ꝓpt̃ conscientiã. Non solum quia
possunt potestates etiã sine causa
irasci. sed et ne ꝓpt̾ alicuiꝰ pecca¬
ti conscientiã condempnemini.
Siue non solum ne irascantur sa¬
cerdotes: sed etiã quia scĩs illis et
aiustis honorẽ debere. Item. malũ
agentes. et contra precepta iuuen¬
tes: ꝓpt̃ uindictam subditi sunt
potestatibꝰ Recte aũt iuiuentes ꝓpt̃
conscientiã subditi sunt. quia bona

Expanded text:
dit in his quae recta sunt judicibus dit in his quae recta sunt judicibus obediendum, non in illis, quae religioni contraria sunt. Non enim sine causa gladium portat. Dei enim minister est. Et in te habet officium, si peccaveris: nec tibi proficit ad mercedem. Sive sacerdotes gladium spiritualem portant: sicut Petrus percussit Ananiam, et Sapphiram, et Paulus magum. Vindex in iram ei qui malum agit. Quia Deus non diligit malos, qui odit omnes qui operantur iniquitatem. Ideoque necessitate subditi estote: non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam. Non solum quia possunt potestates etiam sine causa irasci, sed et ne propter alicujus peccati conscientiam condemnemini. Sive non solum, ne irascuntur sacerdotes, sed etiam quia sanctis illis et justis honorem debetis. Item malum agentes, et contra praecepta viventes, propter vindictam subditi sunt potestatibus: recte autem viventes, propter conscientiam subditi sunt: quia bona
Abbreviated transcription (Latin):
dicit salomon qm̃ data ẽ uobis po¬
cestas adõ. sed cum esseas ministri
regni illus. non recte uidicastis. hor¬
rende et cito apparebit uobis. et
cȩtera. Constiautur enĩ adõ ut ui¬
ste uidicet. et ut peccatores habe¬
ant quod timent ne peccent. Itaq
qui resistit potestati: dĩ ordinatio¬
ni resistit. Qui aũt resistunt. ipsi
sibi dampnationẽ adquirunt:
sicut ad raab dicitur. qui exierit
foras. ipse sibi reus erit. Nam pͥn¬
cipes non sunt timori boni oꝑis:
sed mali. Malus debet timere po¬
testatem. nam bonus non habet
quod tumeat. qui si iniuste occidi¬
tur. gaudet. Uis eñi non timere
potestatẽ: Accipe consiliũ meũ.
et nunquã timebis. Bonũ fac. et ha¬
bebis laudem ex illa. Ipsa damp¬
natio maloꝵ: laus ẽ bonoꝵ. Dei
enĩ minister ẽ. tibi inbonũ. Si aũt
male feceris. tune. Qui ꝓtua solli¬
citus ẽ quiete. Item: huic dicendo.
minister ẽ tibi boni. causam osten¬

Expanded text:
dicit Salomon: Quoniam data est nobis podicit Salomon: Quoniam data est nobis potestas a Deo. Sed cum essetis ministri regni illius, non recte judicastis. Horrende et cito apparebit vobis, et caetera. Constituitur enim a Deo, ut juste judicet: et ut peccatores habeant, quod timeant ne peccent. Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt. Sicut ad Raab dicitur: Qui exierit foras, ipse sibi reus erit. Nam principes non sunt timori boni operis, sed mali. Malus debet timere potestatem: nam bonus non habet, quod timeat: qui si injuste occiditur, gaudet. Vis autem non timere potestatem? Accipe consilium meum, et numquam timebis. Bonum fac, et habebis laudem ex illa. Ipsa damnatio malorum, laus est bonorum. Dei enim minister est tibi in bonum. Si autem malum feceris, time. Qui pro tua sollicitus est quiete. Item hic dicendo: Minister est tibi boni causa, osten
Abbreviated transcription (Latin):
sibi fecerit uicem reddere: ille te
uicit. sibi similem faciendo. Si aũt
ꝑ pacientiã tuã feceris eiun cessa¬
re ab inuiria: tu uicisti.XLiii.
Om̃is anima potestatibus sublimi¬
oribus subdita sit. Hȩc causa ad¬
uersus eos ꝓlata est. qui se puta¬
bant ita debere libertate. xp̃iana
uti. ut nulli honorem deferrent.
aut tributa dependerent. Quo¬
cumq ergo modo eos humiliare
desiderat: neforte ꝓpt̃ suꝑbiam¬
magis quã ꝓpt̃ dm̃ contumeliã pati¬
antur. Idõq docet illos humilitate
tempus redimere: Alit̃: quod subli¬
miores potestates eccłasticȩ dignita¬
tis intelligantur. Non ẽ eñi potes¬
tas data: nisi adõ. & quomodo ds̃
dicit ꝑ ꝓpħam. regnauerunt et nõ
ex me: Quȩ aũt sunt adõ: ordinata
sunt. Si de seculi potestatib dicere
uideatur: non idõ uistȩ erunt. etiã¬
si adõ exordium acceꝑunt: scd̾m de¬
sideriũ em̃ unus cuiꝰq dantur. Nã

Expanded text:
 fecerit sibi vicem reddere, ille te  fecerit sibi vicem reddere, ille te vicit, sibi similem te faciendo: si autem per patientiam tuam feceris eum cessare ab injuria, tu vicisti. CAPUT XIII. Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit. Haec causa adversus illos prolata est: qui se putabant ita habere libertatem Christianam, ut aut nulli honorem deferrent, aut tributa dependerent. Quocumque ergo modo eos humiliare desiderat: ne forte propter superbiammagis quam propter Deum, contumeliam patiantur. Ideoque docet illos humilitate tempus redimere. Aliter, quod sublimiores potestates, ecclesiasticae dignitates intelligantur. Non est enim potestas nisi a Deo. Et quomodo Deus dicit per Prophetam; Regnaverunt, et non ex me? Quae autem sunt, a Deo ordinata sunt. Si de saeculi potestatibus dicere videatur, non ideo justae erunt, etiamsi a Deo exordium acceperunt. Secundum desiderium uniuscujusque dantur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
li ipsuis. Ego retribuam dicit dñs.
facienti bona se retribuere ꝓnut¬
tit. Sed si esurierit inimicus tu¬
us: ciba illũ. Si sitit: potũ da illi.
Noli illi negare quod ds̃ nulli ne¬
gat. quamuis sit blasfemus et im¬
puis. Hoc enĩ faciens: carbones
ignis congeres suꝑ caput euis.
Ut cum sibi carbones incellexe¬
rit ꝑ tuã indebitam miscłiam con¬
gregari. excuciat eos hoc conuerta¬
tur. et diligat te quẽ habuerat
aliquando posum. Cȩterũ non est
miscđia sed crudelitas. si ideo eam
facias. ut illi aliquid peius eueniat.
loco docet nos imitari dm̃ debere:
qui solem suũ oriri facit suꝑ bo¬
nos et malos. Cibando eñi inimi¬
cum et potando eum: ad pacem
uł reconciliationẽ ꝓuocamus. ut
si ille in malicia ꝑstiterit. ignem
suti congerat capiti. Noli uinci
amalo: sed uince in bono malũ.
Ille dicitur uicisse alterũ: qui eũ
ad suam duxerit partẽ. sicut he¬
reticum uł paganum. Si ergo te¬

Expanded text:
li ipsius. Et ego retribuam, dicit Dominus. li ipsius. Et ego retribuam, dicit Dominus. Facienti bona, retribuere promittit. Sed et si esurit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. Noli illi negare, quod Deus nulli negat: quamvis sit blasphemus et impius. Hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus. Ut cum sibi carbones intellexerit per suam indebitam misericordiam congregari, excutiat eos: hoc est, convertatur, et diligat te, quem habuerat aliquando perosum. Caeterum non est misericordia, sed crudelitas: si ideo eam facias, ut illi aliquid pejus eveniat, loco docet nos imitari Deum debere, qui solem suum oriri facit super bonos et malos. Cibando enim inimicum et potando, eum ad pacem, vel reconciliationem provocamus: ut si ille in malitia perstiterit, ignem suo congerit capiti. Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Ille dicitur vicisse alterum, qui eum ad suam duxerit partem: sicut haereticum, vel paganum. Si ergo re
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes. sicut scriptum ẽ. Beatis
homo quẽ tu erudieris dñe: et de
lege tua docueris eũ. Nulli malũꝓ
malo reddentes. Humana sapientu
est. si queramus uicem reddere im¬
micis. Stulticia enĩ est in hoc scło:
si ꝑcucienti et aliã maxillam pre¬
bere uolueris. Quod si tante pati¬
entiȩ et humilitatis fueris: non so¬
lum apud dm̃. sed etiã apud om̃s
homines poteris ꝓbabilis apparere.
diudentes bona non tantũ coram
deo: sed etiã coram hominibꝰ. Tan¬
tum caue ne ideo facias. ut non dõ
sed solis hominib placere deside¬
res. Si fieri potest quod ex uobis ẽ.
cũ om̃ibus hominib pacẽ haben¬
tes. Quod ur̃m est. uos cum om̃ib
pacẽ babetote. et dicite cũ ꝓpħa
Cum his qui oderunt pacẽ. eram
pacificus: Optantes scilicet con¬
uersionem illoꝵ atq salutem. Si¬
sit. Non uosmet ipsos defenden
cere. Scriptũ ẽ eñi. Michi undi¬
tanquã qui tangit pupillam ocu

Expanded text:
sapientes: sicut scriptum est: Beatus sapientes: sicut scriptum est: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. Nulli malum pro malo reddentes. Humana sapientia est, si quaeramus vicem reddere inimicis. Stultitia enim est in hoc saeculo, si percutienti, et aliam maxillam praebere volueris. Quod si tantae patientiae et humilitatis fueris, non solum apud Dominum, sed et apud omnes homines poteris probabilis apparere. Providentes bona, non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus. Tantum cave ne ideo facias, ut non Deo, sed solis hominibus placere desideres. Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Quod vestrum est, vos cum omnibus pacem habetote: et dicite cum Propheta: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus: optantes scilicet conversionem eorum atque salutem, sisit. Non vosmetipscere. Scriptum est enim: Mihi vinditanquam q
Abbreviated transcription (Latin):
fletum mariȩ fletibus ꝓuocatur.
ut nobis daret exemplũ. Nec eñi
ꝓlazaro quẽ erat suscitaturus fle¬
re credendus ẽ. necͣ. ꝓpt̾ incredu¬
litatẽ eoꝵ. qui ei sepe non credide¬
runt mirabilia facienti. Nos aũt
tibus: et gaudemus cũ flentibus.
Si quis aũt laudatus fuerit: con¬
tristamur. Siquis ceciderit: exulta¬
mus. Unde ostendimiis. nos qui ta¬
lia facimus de corpore xp̃i non eẽ.
qui non dolemus de uno m̃bro p̃¬
ciso. sed inimici sumꝰ partis nr̃e. et
amici partis aduerse. qui non do¬
lemus de acie nr̃a uiros fortissimos
corruentes. nec gaudemus siuidea¬
mus eos fortit̃ dimicantes. quãuis
ipsi tam ualidi non simus adpug¬
nandum. Id ipsum inuicem sencien¬
libus consencientes. Ut ita alteri
pit iniuriã. et non humilibus rebꝰ
id ẽ humilitati consentiat. Nolite
eẽ prudentes apud uosmet ipsor
Nolite inhumana sapientia głan:
sed stulti estote seculo. ut sitis dño

Expanded text:
fletibus Mariae ad fletum provocatur, fletibus Mariae ad fletum provocatur, ut nobis daret exemplum. Nec enim pro Lazaro, quem erat suscitaturus, flevisse credendus est: nec propter incredulitatem illorum, qui ei saepe non crediderunt mirabilia facienti. Nos autemtibus, et gaudemus cum flentibus. Si quis enim laudatus fuerit, contristamur: si quis ceciderit, exsultamus. Unde ostendimus nos qui talia facimus, de corpore Christi non esse, qui non dolemus de uno membro praeciso: sed inimici sumus partis nostrae, et amici partis adversae: qui non dolemus de acie nostra viros fortissimos currentes: nec gaudemus, si videamus eos fortiter dimicantes: quamvis ipsi tam validi non simus ad pugnandum. Idipsum invicem sentienicem sentientes. Ut ita alteri pit injuriam, et non humilibus rebus, id est, humilitate consentit. Nolite esse prudentes apud vosmetipsos. Nolite in humana sapientia gloriari, sed stulti estote saeculo, ut sitis Domino
Abbreviated transcription (Latin):
tione pacientes. Apt̃ gaudiũ spei
futurȩ. om̃ia sustinete. sicut ait:
omne gaudiũ existimate. Orationi
instantes. Instando orationi: nobis
prestat᷑ auxiliũ inaduersis. Neces¬
tes: alienis ad tempus indigent mi¬
nisteriis. Quidam codices habent.
memoriis sc̃orũ communicantes.
Quod ita intelligitur. ut memine
quitur. Hospitalitatẽ sectantes. qͥa
et hoc scĩ fecerunt. sicut abrabam
et loth: qui etiã inuitos hospites
detinebant. de qua dicitur. ꝑ hanc
enĩ quidã placuerunt: angłos hos¬
picio recipientes. Benedicite ꝑse¬
quentib uos: benedicite. et noli¬
te maledicere. Ne putaremꝰ utrũq
nos facere idebere. Ait enĩ et bea¬
tus petrus. Neq maledictũ ꝓ ma¬
ledicto: sed ẽcontrario benedicen¬
tes. Gaudere cũ gaudentib. flere
cũ flentibꝰ. ut si quid patitur unũ
m̃brũ: compatiantur om̃ia m̃bra.
sicut iob ait. Si non ingemui uł
lacrimatus sum cum uiderem
hominis necessitatẽ. et dñs ad

Expanded text:
tione patientes. Propter gaudium spei tione patientes. Propter gaudium spei futurae, omnia sustinete: sicut ait: Omne gaudium existimateobis praestat auxilium in adversis. Necestemnentes, alienis ad tempus indigent ministeriis. Quidam codices habent: Memoriis sanctorum communicantes, quod ita intelligitur, quod meminr. Denique sequitur: Hospitalitatem sectantes. Quia et hoc sancti fecerunt: sicut Abraham, sicut Loth, qui etiam invitos hospites detinebant. De qua dicitur: Per hanc enim quidam Deo placuerunt, angelis hospitio receptis. Benedicite persequentibus vos: benedicite, et nolite maledicere. Ne putaremus utrumque nos facere debere. Ait enim et beatus Petrus: Neque maledictum pro maledicto, sed econtrario benedicentes. Gaudere cum gaudentibus: flere cum flentibus. Ut si quid patitur unum membrum, compatiantur omnia membra. Sicut Job ait: Si non ingemui, vel lacrymatus sum, cum viderem homines in necessitate. Et Dominus