comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
marũ. & resurrectio oliau corpoꝵ. Unde
alibi dñs. Qui credit este ir in me: etiam si
mortiuus fucrit uiuet. Poterat aꝑtiora de
resurrectione cestimonia reddere ꝓpħarum:
turbe: mirabant᷑ in doctrina eius.L. Res¬
pondentes autẽ quidã scribarum: drxerũt.
Magister bene ditisti. Nota cum insidia¬
torib ce concuicatorib dñs secieta mysteria
loquat᷑. ñ tam̃ scm̃ dat canib: s aderant
idonei. quos ꝓpt̃ alior immundiciam
ñ oportebat negligi. Ubi de manu arida
tiactat᷑. xõc calumpniatorib pͥmũ sub
quadam questione auctoritatẽ ꝓfert: deunde
rationẽ. Hic autem pͥus ration̾ẽ posuit di¬
cens. in resurreccione enim neq nubent
neq nubent᷑: demde auctoritatẽ. ego sũ
ds̃ abranam. Hoc fecit ut calumpnia¬
torib pͥus auctoritat̾e ꝓferamus: deinde
rationem. Interrogantib aut̃e quocũq
ꝓposito pͥus rationẽ exponamus: postea
auccoritate confirmemus. Calumpmi¬
atores enum coniunci oportet: interro¬

Expanded text:
resurrectio corporum. Unde alibi Dominus: Qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet . Poterat apertiora de resurrectione testimonia reddere prophetarturbae, mirabantur in doctrina ejus. Respondentes autem quidam Scribarum, dixerunt: Magister, bene dixisti. BEDA. Nota, cum insidiatoribus et conculcatoribus Dominus secreta mysteria loquatur, non tamen sanctum dat canibus; sed aderant idonei, quos propter aliorum immunditiam non oportebat negligi. CHRYS. Ubi de manu arida tractatur, Christus calumniatoribus primum sub quadam quaestione auctoritatem profert, deinde rationem. Hic autem prius rationem posuit, dicens: In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur, deinde auctoritatem, Ego sum Deus Abraham. Hoc fecit, ut calumniatoribus prius auctoritatem proferamus, deinde rationem. Interrogantibus autem quocunque proposito, prius rationem exponamus, postea auctoritate confirmemus. Calumniatores enim convinci oportet, interro
Abbreviated transcription (Latin):
ieiunuis et elemosinis. ceterisq uirtutib spi¬
ritualib loquutus fuisset: ñ angloꝵ. simi
om̃s carnales oꝑa sunt animaliũ. p̃cipue
tam̃ actus libidinis: sic & om̃s quidẽ ur¬
tutes sp̃uales. res sunt anglice: p̃cipue
tam̃ castitas. Ubi matħs et marchus
habent. nec nuibent. necꝙ nubent. geo
idiomati latina consuetudo ñ respondet. Nui¬
bere enĩ ꝓpͥȩ dicunt᷑ mulicres: & uiri uxores
duccre. S nos simplicit dictũ intelligamꝰ.
neq nubent uiri: neq nubent᷑ mulieres.
Hoc ꝑtinet ad uirtut̃e dĩ: sequentia uͦ ad

Expanded text:
jejuniis et eleemosynis caeterisque virtutibus spijejuniis et eleemosynis caeterisque virtutibus spiritualibus locuts carnales opera sunt animalium, praecipue tamen actus libidinis: sic et omnes quidem virtutes spirituales res sunt angelicae, praecipue tamen castitas. Ubi Matthaeus et Marcus habent, neque nubent, neque nubentur, Graeco idiomati Latina consuetudo non respondet. Nubere enim proprie dicuntur mulieres, et viri uxores ducere. Sed nos simpliciter dictum intelligamus, neque nubent viri, neque nubentur mulieres. Hoc respicit ad
Abbreviated transcription (Latin):
iculo illo. et resurrectione ex mortuis. neq
nubunt neq ducunt uxores. neq enĩ ultͥ
mori poterunt: s sunt sic̃ angłi di in celo
et filii sunt dĩ. cũ sint filii resurrectionis.
Hoc ñ ita intelligendum ẽ. qͦd indigni. idẽ.
peccatores. uel minime resurrecturi uel
ad nuptias resurrecturi sint credendi: sed
qã dñs ut ad resurrectionis głam excitte.
de electis solummꝰ uoluerit facere sermonẽ.
Resurrecturi equales erunt angłis: & iu
castitate et in immortalitate. Conubia
quiꝓpe habent᷑ ꝓpt̾ filios. filii ꝓpt̃ succes¬
sionem: successio ꝓpt̃ mort̾ẽ. Ubi gͦ non ẽ
mors: neq conubia. Saducei ñ credebant
ẽẽ coniugia pꝰ mortẽ. qnͣdoquidẽ ipsam
resurrectione negabant: s defensionem er¬
roris sui putabant se iuenisse apud se
dicentes. Sicut non ẽ possibile. ut mulier
que fuit septẽ uiroꝵ sit unius ireor pͥuata.
aut omniũ communis: sic ñ ẽ possibile ut
fiat resurrectio mortuor. Quare dñs cũ de

Expanded text:
ex mortuis, neque nubunt, neque ducunt uxores, neque enim ultra mori poterunt, sed sunt sicut angeli Dei in coelo, et filii sunt Dei, cum sint filii resurrectionis. Haec non ita intelligendum est, quod indigni, id est peccatores, vel minime resurrecturi, vel ad nuptias resurrecturi sint credendi; sed quod Dominus, ut ad resurrectionis gloriam excitet, de electis solummodo voluerit facere sermonem. Resurrecturi aequales erunt angelis et in castitate et in immortalitate. Connubia quippe habentur propter filios, filii propter successionem, successio propter mortem. bia. Sadducaei non credebant esse conjugia post mortem, quandoquidem ipsam resurrectionem negabant, sed defensionem erroris sui putabant se invenisse apud se dicentes: Sicut non est possibile, ut mulier quae fuit septem virorum sit unius uxor privata, aut omnium communis: sic non est possibile, ut fiat resurrectio mortuorum. Quare Dominus, cum de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ferebant: unde & diuisi uocabant᷑
a ppło. Saducei autẽ qui iusti inter¬
p̃tant᷑. corꝑis &. animȩ resurrectionẽ
negabant: putantes interire animas
cum corꝑe. Quo cura turpitudinẽ
fibulȩ fingunt: uel pot̃ ficri. ut ingente eoꝵ
noc aliqñ acciderit. In lege enim litt̾e coge¬
bat᷑ nũbere inuita: s in lege sp̃c cominen¬
dat᷑ castitas. Mystice septem frẽs sine filiiᷤᷤ
actuncti. repbis quibꝰq congruunt: qͥ ꝑ
totam huiꝰ scł̃i uitam quȩ sept̃e dieb uol¬
uit᷑. a bonis oꝑib steriles existunt: &. ad
ultimũ ipsa mundana conuersatio q̃ si
uxor coꝵs infecunda transit. E t ait illis
inc. Crratis: nescientes scripturas. neq uirtu¬
tem dĩ. filii scculi huiꝰ nubunt: & tradunt

Expanded text:
divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem qui justi interetantur, corporis et animae resurrectionem negabant, putantes interire animas cum corpore. Quocirca turpitudinem fabulae fingunt, vel potest fieri, ut in gente eorum hoc aliquando acciderit. In lege enim litterae, cogebantur nubere in vita, sed in lege spiritus, commendatur castitas. Mystice, septem fratres sine filiis defuncti, reprobis quibusque congruunt, qui per totam hujus saeculi vitam, quae septem diebus volvitur, a bonis operibus steriles existunt, et ad ultimum ipsa mundana conversatio, quasi uxor eorum infecunda, transit. Et ait illis Jesus: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. Filii saeculi hujus nubunt et tradun
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ in uias. congregauerunt om̃s qͦs inuene¬
runt malos & bonos: & implete sc̃ nup¬
tie discumbentium. ꝑ malos et bonos a¬
ꝑte ostendit᷑. qr ꝑ nuptias ȩccłia designat᷑.
quȩ nunc et indiscreta suscipit. & pꝰmodũ
in egressione discernt. Mali miscent᷑ bo¬
nis. qͥa neqͣquã ꝑducit᷑ ferrum aiume ad
subtilitatẽ acuminiᷤᷤ si ħ ñ eraserit lima aliene
pͣuitatiᷤᷤ ebẽt enĩ bom tolerare malos: mali¬
fuerunt genera animalium: M cexxii.¬
d in horreo ft̃ grana cũ paleis.

Expanded text:
enerunt, malos et bonos, et impletae sunt nuptiae discumbentium. Per bonos et malos aperte ostenditur, quia per nuptias Ecclesia designatur, quae nunc et indiscreta suscipit, et postmodum in egressione discernit. Mali miscentur bonis, quia nequaquam perducitur ferrum animae ad subtilitatem acuminis, si hoc non eraserit lima alienae pravitatis. Debent enim boni tolerare malos, sifuerunt genera animalium, et in horreo sunt grana cum paleis.
Abbreviated transcription (Latin):
Scio frẽs quia ꝑ ignorantiam gessistis noc
inalũ: sic̃ et principes ur̾i. Rem tam̃ impiã
ẽẽ quã faciebant ñ nescierunt. nec carnem
gͦ int᷑ se dicunt hic ẽ heres. ceteroꝵ compa¬
ratione scõꝵ dicunt: & qͥa iam multi cre¬
ddebant ip̃m cẽ qͥ in lege ꝓmissus erat. Q re
autẽ ꝑuersi noluerunt credere. qd̾ ratione
ñ poterant contͣdicere : Non eẽt uiciũ. si ra
tione ñ careret. Cum gͦ ueni̾t dñs uince.
qͥd faciet colonis istis: Auint illi. Malos
male ꝑdet: & uincam suã locabit aluis agͥ¬
colis: qui reddant ei fructũ temporib suis.

Expanded text:
uia per ignorantiam fecistis hoc malum, sicut et principes vestri . Rem tamen impiam esse quam faciebant, non nescierunt, nec carnem ergo intra se dicunt, hic est haeres, caeterorum comparatione sanctorum dicunt, et quia jam multi credebant ipsum esse qui in lege promissus erat. Quare autem perversi noluerunt credere, quod ratione non poterant contradicere? Non esset vitium, si non ratione careret. Cum ergo venerit Dominus vineae, quid faciet colonis istis? Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ignis ibi ardebat: s ñ cnis spinas consu¬
mebat. Sic in nob̾ eloquiũ diuinũ igni¬
tum ẽ: nec spinas nr̃as sub maledicto ger¬
minatas absuunit. Inquiens ds̃ abraña.
ds ysaac. ds iacob. ter dm̃ nominando.
tͥnitatem significat: dm̃ iterans unã sub
portionẽ suam: quã elegerant habere in
t̃ra uiuentium. Si enĩ abranam. ysaac. et
iacob morientes ꝑissent: ñ diceret᷑ ds eor
cẽ. qͥa non ceñt. Nunc autẽ qͦmͦ negabunt
c̃ẽ futuriq semꝑ illiͤ quoꝵ se cẽ ꝓficetur¬

Expanded text:
quia ignis ibi ardebat, sed non ejus spinas consumebat. Sic in nobis eloquium divinum ignitum est, nec spinas nostras sub maledicto germinatas absumit. Inquiens: Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob, ter Deum nominando, Trinitatem significat; Deum iterans, unam subportionem suam, quam elegerant habere in terra viventium. Si enim Abraham, Isaac et Jacob morientes periissent, non diceretur Deus eorum esse, quia non essent. Nunc autem quomodo negabuntur esse, futurique semper illi
Abbreviated transcription (Latin):
bra peccandi. & ciciꝰ ad dm̃ conuertit᷑. qͥ
ñ hr̃ in mundo uͥ delectet᷑. Alit̃. Pauꝑes
debiles. ceci & claudi dicunt᷑ gentiles.
comparatione iudeoꝵ. qͥ ꝑ legem et ꝓphe¬
tias diuites. fortes. illuminati ẽẽ debcrẽt
ad plateas. cũ peccatoros de latiorib uus.
uocat ad angustam uiã uitȩ. Mittit
ad incos cũ illos inuitat qͦs temꝑalium
rerũ uocat inopia. Mittit ad cuitates.
cũ eos uocat qͥ culta ab incultis secernũt.
qͥ tenere legem naturȩ suburbana conũ¬
satione nouerant. Et ait seruus. factũ¬

Expanded text:
peccandi, et citius ad Deum convertitur qui non habet in mundo ubi delectetur. Aliter: Pauperes, debiles, caeci et claudi, dicuntur gentiles comparatione Judaeorum, qui per legem et prophetas, divites, fortes, illuminati et erecti essead plateas, cum peccatores de latioribus viis vocat ad angustam viam vitae. Mittit ad vicos, cum illos invitat, quos temporalium rerum vocat inopia. Mittit ad civitates, cum eos vocat qui culta ab incultis secernunt, qui tenere legem naturae sub urbana conversatione noverant. Et ait servus: Factu
Abbreviated transcription (Latin):
catores qͥ uocati uenire noluerunt. seipõs
in recuꝑabilit̃ excluserunt. Nocat dñs ꝑse.
uocat ꝑ anglos. ꝑ patͥarchas. ꝑ aplõs. per
miracula. ꝑ flagella. Nemo contempnat
plateis & uicis. hunuliati peccatores ex
gentib: ueniant de sepib herctici. Nam
qui sepes construunt: diuisiones quert.
Crahant᷑ a sepib. eucllant᷑ a spinis. Cogi
nolunt: uoluntate inquiunt nr̃a intre¬
mus. Non hoc dñs imꝑauit. qͥ ait com
ligunt᷑ erroneȩ sectȩ. et heieses. Liquet
gͥ qđ alii uocant᷑. & uenire contempñt.
alii uocant᷑ et ueniunt: alii intiare
compellunt᷑. Uocant᷑. & uenire contempñt.
qͥ donũ intellectus accipiunt s cuncłe intel¬
lectum oꝑib ñ sectant᷑. Nocant᷑ & ueniunt.

Expanded text:
e noluerunt, seipsos irrecuperabiliter excluserunt. Vocat Dominus per se, vocat per angelos, per patriarchas, per apostolos, per miracula, per flagella. Nemo contemnat plateis et vicis humiliati peccatores ex gentibus, veniant de sepibus haeretici. Nam qui sepes construunt, divisiones quaerunt. Trahantur a sepibus, evellantur a spinis. Cogi nolunt; voluntate, inquiunt, nostra intremus. Non hoc Dominus imperavit, qui ait, comliguntur erroneae sectae et haereses. Liquet igitur quod alii vocantur et venire contemnunt; alii vocantur et veniunt, alii intrare compelluntur. Vocantur et venire contemnunt, qui domum intellectus accipiunt, sed eumdem intell
Abbreviated transcription (Latin):
fuit dauid: qui pꝰ moysen. cũ aliis psal¬
migraphis. colonos psalmodia conatus
e excitare ad bonũ opꝰ. Ipse etiam asfitiꝰ
contumelia dimissus ẽ manis: dicentib
colonis. Quȩ nob pars in dauid. aut quę¬

Expanded text:
fuit David, qui post Moysen cum aliis psalfuit David, qui post Moysen cum aliis psalmographis colonos psalmodia conatus est excitare ad bonum opus. Ipse etiam affectus contumelia, dimissus et inanis, dicentibus colonis: Quae nobis pars in David
Abbreviated transcription (Latin):
fructus ciꝰ. E agͥcole app̃nensis setius el.
aliũ ciciderunt. aliũ occiderunt: alium
uͦ lapidaucrunt. Ciciderunt ut hicre¬
miam: occiderunt ut ysaiam. lapida¬
uerunt ut naboth. & zachariam: quem
ut̾fecerunt int̾ tempłu et a altare.
um posuit ñ ꝓuentũ: nullus eĩ fructꝰ
uincȩ legis inuentus ẽ in multis uideis.
Scruꝰ pͥmo missus. intelligit᷑ legifer mo¬
yses: qͥ ꝑ quadraginta annos a cultorib
fructũ inquisiuit & ñ inuenit. s cesus
cors asꝑis uerb̃. dimissus ẽ in anis. Irri¬
tauerunt enĩ moysen in castris: ꝙ aaron
sc̃m dñi. Q uexatus ẽ moyses ꝓpt̃ eos: qͥd
exaterbauerunt sp̃m eiꝰ. Hic seruus quid
de fructu iuncȩ sentiat. ita declarat. Uua
eors tuia fellis: & botrus amarissimus. fel
drachonũ uinũ eoꝵ: et uencnũ aspidũ
insanabile. Iterũ misit alios scruos plu¬
res pͥorib: et feccrunt illis similit. Pati¬
entiam ostendit sequentis missionis: ut
ad penitentiam ꝓuocarent᷑. Aiter sernusꝰ

Expanded text:
e apprehensis servis ejus, alium ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt. Ceciderunt, ut Jeremiam; occiderunt, ut Isaiam: lapidaverunt, ut Naboth et Zachariam, quem interfecerunt inter templum et altare . um posuit, non proventum: nullus enim fructus vineae legis inventus est in multis Judaeis. Servus primo missus intelligitur legifer Moyses, qui per quadraginta annos a cultoribus vineae fructum inquisivit, et non invenit, sed caesus eorum asperis verbis, dimissus est inanis. Irritaverunt enim Moysen in castris et Aaron sanctum Domini. Et vexatus est Moyses propter eos quia exacerbaverunt spiritum ejus . Hic servus quid de fructu vineae sentiat, ita declarant. Uva eorum, uva fellis, et botrus amarissimus. Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile Iterum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter. Patientiam ostendit sequentis missionis, ut ad poenitentiam provocarentur. Alter servus
Abbreviated transcription (Latin):
app̃hendentes eũ occidunt. et eiecerunt extͣ
& resuscitato a mortus dño p̃dicantibus¬
apłis credere uolucrunt᷑. s qͣsi cadauer iule
piecerunt: qͥa quantũ in se erat a sus eum
finib excludentes: gentib suscipiendum
dederunt. Utiq inuidia occidit que in
nulla culpa dep̃hendit filium dĩ. s si deti¬
nite cognouissent qđ cẽt filiꝰ dĩ: ñ qmͣ dnm̃¬

Expanded text:
apprehendentes eum occiderunt, et ejecerunt extra ac resuscitato a mortuis Dominapostolis credere voluerunt, sed quasi cadaver vile projecerunt; quia quantum in se erat, a suis eum finibus excludentes, gentibus suscipiendum dederunt. Utique invidia occidit, quem in nulla culpa deprehendit Filium Dei, sed si definite cognovissent quod esset Filius Dei, nunquam Dom
Abbreviated transcription (Latin):
scłarem uitã ꝓfitit᷑: reucra aut̾ẽ studet.
in sp̃uali qm̃ sacerdos qͥ in pͥma facie ꝓfi¬
tet᷑ uitam spũalem: reuera autẽ conple¬
ctit᷑uitã carnalem. Ꝙ melior ẽ laicus
ante dm̃ penitentiam agins: qm̃ dericꝰ
ꝑmanens in peccatis. Laicus eñĩ in die
uidicii stolam sacerdotum accipiet: ideo
enĩ in crismate om̃s ungunt᷑ in sacerdo¬
cio: saceros autẽ peccator spoliabit᷑ sa¬
cerdocii dignitate qm habuit: & erit
int̾ iideles & ypochtitas. Quis aliqnͣdo
uidet dericũ cito penitentiam agentẽ:
Et si dep̃hensus humiliau̾t se ñ ideo do¬
let qͥa peccanit᷑. s confundit᷑. qͥa ꝑdidtt
głam suam: Ctciꝰ sepe conuertunt᷑: qui
desidetiis mundialib & uoluptatib
carnalib scipsos mancipauerunt. Hide
qͥa de p̃senti dixit p̃ceddunt uos: & ui¬
de quia nͥ aliquis p̃ceditꝰ ẽẽ iudet̃ qui
sequat᷑. Hoc igit᷑ uerbo significabant᷑ &

Expanded text:
saecularem vitam profitetur, revera autem studet saecularem vitam profitetur, revera autem studet in spirituali, quam sacerdos qui in prima facie profitetur vitam spiritualem, revera autem complectitur vitam carnalem. Et melior est laicus ante Deum poenitentiam agens, quam clericus permanens in peccatis. Laicus enim in die judicii stolam sacerdotum accipiet: ideo enim in chrismate omnes unguntur in sacerdotio, sacerdos autem peccator spoliabitur sacerdotii dignitate quam habuit, et erit inter infideles et hypocritas. Quis aliquando videt clericum cito poenitentiam agentem? Etsi deprehensus humiliaverit se, non ideo dolet quia peccavit, sed confunditur quia perdidit gloriam suam. Citius saepe convertuntur, qui desideriis mundialibus et voluptatibus carnalibus seipsos mancipaverunt. Vide quia de praesenti dixit, praecedunt vos: et vide quia ubi aliquis praecedit, esse videtur qui sequatur. Hoc igitur verbo et significab
Abbreviated transcription (Latin):
libro uicdeis. Cum duicris sint uites:
diuersȩ sunt spcties iusticis. In quia tu¬
paucas uites. aut multas: nescio aut̃e
si totã uineam qͥs hominũ sufficiat
oꝑari. Nolo dixit in cogitatu. Puto
qđ ex ꝑsona omniũ pecc̃oꝵ publicanꝰͦ
ponit᷑. & ex ꝑsona omniũ peccatricũ
meretͥx. Et qmͣuis sint multa peccata
in utͦq sexu. tam̃ auaricia p̃cipie ha¬
bundat in uiris: fornicatio in mulie¬
rib. In publicanis. & in metcitib. pot̃
intelligi gentiũ ppłs. Quasi dicatur.
Gcutium ppłs magis ẽ placens dõ qmͣ
uos. laici etiam &e sacerdotes duo fili
possunt intelligi: & ppls. pͥor fuiꝰ ẽ: deinde
sacerdotes regentes illũ. Deniq ppłs dĩ
ex temꝑe abrahȩ cepit: sacerdotes autẽ ex
temꝑe aaron. Sacerdos & om̃is dericus
q si spccialit̾ ñ ꝓmittat se obauditurũ
deo: tam̃ ꝑ hoc qdͣ doctor constituit᷑ alioꝵ:
uidet᷑ hominib tacite ꝓmatere dõ. Ac
ꝑ hoc melior ẽ laicus qui in pͥma faciȩ

Expanded text:
sint vires, diversae sunt species justitiae. In qua vipaucas vites aut multas; nescio autem si totam vineam quis hominum sufficiat operari. Nolo, dixit in cogitatu. Puto quod ex persona omnium peccatorum publicanus ponitur, et ex persona omnium peccatricum meretrix. Et quamvis sint multa peccata in utroque sexu, tamen avaritia praecipue abundat in viris, fornicatio in mulieribus. In publicanis et in meretricibus potest intelligi gentium populus. Quasi dicatur: Gentium populus est magis Deo placens quam vos. Laici etiam et sacerdotes, duo filii possunt intelligi, et populus prior, filius est, deinde, sacerdotes regentes illum. Denique populus Dei ex tempore Abrahae coepit, sacerdotes autem ex tempore Aaron. Sacerdos et omnis clericus etsi specialiter non promittat se obauditurum Deo, tamen per hoc quod doctor constituitur aliorum, videtur pro hominibus tacite promittere Deo. Ac per hoc melior est laicus, qui in prima facie
Abbreviated transcription (Latin):
ctum exte manducet: ñ de cota gencialit̃
synagoga. s scd̾m partẽ maioris numeri
qm̃ sciuit. ñ qmͣ conucitendã. sic exponas.
Iam ad hoc uenisti o uidea. ut deinceps
imꝑpetuũ nemo fructũ manducet exte:
.i. millus uistus delectet᷑ in fructu tuo¬

Expanded text:
ctum ex te ctum ex te Synagoga, sed secundum partem majoris numeri, quam scivit nunquam convertendam, sic exponas: Jam ad hoc venisti, o Judaea, ut deinceps in perpetuum nemo fructum manducet ex te, id est, ullus justus delectetur in fructu tuo
Abbreviated transcription (Latin):
ficauit se aliquid aliud querre. Que eñĩ
culpa arboris infecunditas. cũ eam ma¬
ledixit: Illoꝵ culpa ẽ stcrilitas: quoꝵ uo¬
luntate ẽ fecunditas. Nec de existimati¬
one famȩ & sermonũ pompa s de testi¬
monio actionũ. ꝓbat᷑ homo:. sic̃ nec de
florib ac foliis cognoscit᷑ arbor. ẜ de fru¬
ctui. Iudea gͦ quȩ uerba scͥpturȩ sine oꝑi¬
b sonabat. digna fuit ultione pum¬
ta: qmͣ uitare debuie arboris sterilitate
ꝑterrita. Aliud gͥ intelligamꝰ significari
in miraculis xp̃i. qmͣ sint ipsa miracula.
salutẽ curis p̃sentium egͥtudinũ cõmen¬
dauit: infidelitatis uͦ ꝑiculum dampno
arboris indicauit: ut sine detruñto eoꝵ
in quoꝵ redemptionẽ uenerat doceret᷑.
Non incongrue martꝰ introdiicit cum
respondentẽ fico: qͥa res ip̃sa clamabat.
qd ñdum fructũ. s folia tm̃ naberer. Qs
gͦ dicit iam ñ amplius in et̾nũ qͥsqm̃ fru¬

Expanded text:
ficavit se aliquid aliud quaerere. Quae enim ficavit se aliquid aliud quaerere. Quae enim culpa arboris infecunditas, cum eam maledixit? Illorum culpa est sterilitas, quorum voluntate est fecunditas. Nec de existimatione famae et sermonum pompa, sed de testimonio actionum probatur homo, sicut nec de floribus ac foliis cognoscitur arbor, sed de fructu. Judaea ergo quae verba Scripturae sine operibus sonabat, digna fuit ultione punita, quam vitare debuit, arboris sterilitate perterrita. Aliud igitur intelligamus significari in miraculis Christi, quam sint ipsa miracula salutem, curis praesentium aegritudinum commendavit: infidelitatis vero periculum damno arboris indicavit, ut sine detrimento eorum in quorum redemptionem venerat, doceretur. Non incongrue Marcus introducit eum respondentem fico, quia res ipsa clamabat, quod nondum fructum, sed folia tantum haberet. Quod ergo dicit, jam non amplius in aeternum quisquam fru
Abbreviated transcription (Latin):
gularum hercutes ñ decidant a radicib:
poma cetera maturitate p̃ueniunt. Igitur
ꝓpͥa ẽ synagoge similitudo. Primos eñĩ
fructus qͦs ab exordio ꝓtulerat grossoꝵ ami¬
sit exemplo: qͥa plebem eius mnutilẽ. fideł¬
& usq ad consuminationẽ tp̃m manens
ppłs gentiũ ꝓtriisit. Ucriuntam̃ credenteᷤ
pͥmi ex isrł apłi. & uit̾ legem et euangłiũ
grossors mͦ inherentes: ceteros resurrectioĩs
gła & tp̃r anteibunt. In huiꝰ rei formam
pudorem suũ adam atq ȩxa huiꝰ arbo¬
ris foliis texcrunt: qͥa synagoga infidelis
& legis mandata transgrediens impuden¬
tiȩ suȩ feditates: & turpitudinũ confu¬
sione. infructuosis eẽt uerboꝵ. uelam̃tis
tanqmͣ fici foliis contectura. Qui autẽ
ñ eẽnt nͥ miracula: pot̾ etiam dicere illũ
quesuut ficus in arbore. Qđ gͦ nouerat
arboris cultor: ñ notierat arboris creator:
Cum gͦ esuriens quesiuit poma. signi¬

Expanded text:
gularum haerentes, non decidant a radicibus, gularum haerentes, non decidant a radicibus, poma caetera maturitate praeveniunt. Igitur propria est Synagogae similitudo. Primos enim fructus quos ab exordio protulerat, grossorum amisit exemplo; quia plebem ejus inutilem fidelis usque ad consummationem temporum manens populus gentium protrusit. Verumtamen credentes primi ex Israel apostoli, inter legem et Evangelium grossorum modo inhaerentes, caeteros resurrectionis gloria et tempore anteibunt. In hujus rei forma pudorem suum Adam atque Eva hujus arboris foliis texerunt, quia Synagoga infidelis et legis mandata transgrediens, impudentiae suae foeditates, et turpitudinum confusionem infructuosis esset verborum velamentis tanquam fici foliis contectura. AUGUST. non essent nisi miracula; potest etiam dicere illum quaesivit ficus in arbore. Quod ergo noverat arboris cultor, non noverat arboris Creator? Cum ergo esuriens quaesivit poma, signi
Abbreviated transcription (Latin):
in itinere fccerit manc reucrtens in ciuita¬
tẽ: s hic tecolendo ponit᷑. E suriens uenit
ad ficum: siciens uencrat ad puteũ: ueri¬
tatem humanȩ carnis in utͦq ostendens:
simulq insinuans. qͥa salut̾ẽ hominum
esuriebat: & fidem eccłiȩ sitiebat: estu¬
ans ad incredulitatem isrłis. Arbor est
synagoga quȩ erat iuxta uiam: leg̃e cñi
habebat. folia sunt strepitus traditionũ
pharisçicarum: & iactatio legis & ornatuᷤᷤ
uerboꝵ. ꝑotuit saluator eade uirtite
qua arborem siccauit. etiam inimicos
litudinẽ multoꝵ granoꝵ. Setis uiã:
i. iuxta mundũ. Ideo xp̃c in synagoga
frctũ ñ inuenit: qͥa scđm mundũ tuue¬
bat: qͥ cõmunis transitus ẽ omiũ nas
ẽ: quȩ cominuntẽ gͦssa nũctpant᷑. Post¬
ea int̾nȩ fecunditatis uirtute exuban¬
te. eidẽ formȩ poma ꝓrumpunt: ⁊usq
ad maturitatẽ fructuũ ꝓuehiuit᷑. Qb
ꝓtumpentib p̃ora decadunt solutiꝰ coꝵ
radicib. Si tam̾ inciderit ut in sinu uir¬

Expanded text:
in itinere fecerit mane revertens in civitatem, sed hic recolendo ponitur. Esuriens venit ad ficum, sitiens venerat ad puteum, veritatem humanae carnis in utroque ostendens, simulque insinuans, quia salutem hominum esuriebat, et fidem Ecclesiae sitiebat, aestuans ad incredulitatem Israelis. Arbor est Synagoga, quae erat juxta viam: legem enim habebat. Folia sunt strepitus traditionum Pharisaicarum, et jactatio legis et ornatus verborum. Potuit Salvator eadem virtute qua arborem siccavit, etiam inimicos litudinem multorum granorum; secus viam, id est, juxta mundum. Ideo Christus in Synagoga fructum non invenit, quia secundum mundum vivebat, qui communis transitus est omnium naest, quae communiter grossa nuncupantur. Postea internae fecunditatis virtute exuberante, ejusdem formae poma prorumpunt, et usque ad maturitatem fructuum provehuntur. Quibus prorumpentibus, priora decidunt, solutis eorum radicibus. Si tamen inciderit, ut si sinu vir
Abbreviated transcription (Latin):
& uidit ibi hominẽ ñ uestitũ ueste nup¬
tiali: & ait illi. Amice qͣmͦ huc intrastin
habens uestẽ nuptialem: Rex .i. dds inta¬
uit ñ quin uͥq sit s uͥ uult aspicere mi
merita. De futuro loquit᷑ nic ꝑ tempora
p̃terita. Dies aspectionis dies est iudicii.
qñ uisitaturus ẽ xꝑianos qui suꝑ mensõ
scͥpturarum recumbunt .i. requiescunt et
celestib replent᷑ doctrinis. Uestem nuptia¬
lem. accipe p̾̃cepta dñi. Siquis igit᷑ intp̃r
iudicii fuerit inuentus sub nomine xꝑia¬
no indutus exuiuis ueteris hominis. au¬
dict istud. Amice qͦmͦ huc intrasti: Aicũ
uocat qđ inuitatus fuit. Ampliꝰ. Uestis
nuptialis ẽ caritas. qũa habere debet oĩs
baptiratus. & quȩ ita habet᷑ in duob pre¬
ceptis .i. in dilectione dĩ et ꝓximi. sic̃ in
duob lignis suꝑiori et inferiori uestis te
xit᷑. Amice dicit. acsi aꝑte dicat. Amice:
dimus oꝑa et celamus corda nr̃a. s in illo
die qñ sol et luna. & totus mundus sta¬

Expanded text:
 vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali, et ait illi: Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? » Rex, id est Deus intravit, non quin ubique sit, sed ubi vult aspicere ibimerita. De futuro loquitur hic per tempora praeterita. Dies aspectionis dies est judicii quando visitaturus est Christianos qui super mensam Scripturarum recumbunt, id est requiescunt, et coelestibus replentur doctrinis. Vestem nuptialem accipe praecepta Domini: Si quis igitur in tempore judicii fuerit inventus, sub nomine Christiano indutus exuviis veteris hominis audiet illud: « Amice, quomodo huc intrasti? » Amicum vocat, quia invitatus fuit. Amplius: Vestis nuptialis est charitas, quam habere debet omnis baptizatus, et quae ita habetur in duobus praeceptis, id est in dilectione Dei et proximi, sicut in duobxitur. Amice, dicit, ac si aperte dicat: Amice, dimus opera et celamus corda nostra, sed in illo die, quando sol et luna et totus mundus sta
Abbreviated transcription (Latin):
mus s pͥmꝰ: ut ꝓpͥo iudicio condemp¬
ncnt᷑. Si autẽ nouissim̃ uolucrimꝰ leg̾e
manifesta. ẽ urttrp̃tatio: ut dicamus
intelligerẽ ueritat̾ẽ udeos: s t̃guersa¬
ri & nolle dicere qđ sentiunt: sic̃ et
baptismũ ioħis scicntes cẽ decelo. dice̾

Expanded text:
 primum, ut proprio judicio condemnentur. Si autem novissimum voluerimus legere, manifesta est interpretatio: ut dicamus intelligere quidem veritatem Judaeos; sed tergiversari, et nolle dicere quod sentiunt: sicut et baptismum Joannis scientes esse de coelo, dicere
Abbreviated transcription (Latin):
plebit᷑ hec ꝓpħia quȩ lapidẽ ab edificanti¬
b reꝓbatũ. in caput anguli dicit ẽẽ ponen
ẽ gentib predicandꝰ. ut quasi lapis angula¬
ris ex utͦt ppło duos in se parietes iungat:
unumq sͥ templũ edificet: De hoc lapide
ait ysaias. Immittã in fundam̃ta syon
lapidẽ electum p̃tiosum. angularem: &
qͥ crediderit in cũ ñ confundet᷑. Qui aut̃ẽ

Expanded text:
plebitur haec prophetia, quae lapidem ab aedificantibus reprobatum, in caput anguli dicit esse ponendest gentibus praedicandus, ut quasi lapis angularis, ex utroque populo duos in se parietes jungat, unumque sibi templum aedificet? De hoc lapide ait Isaias: Immittam in fundamenta Sion lapidem electum, pretiosum, angularem, et qui crediderit in eum non confundetur . Qui
Abbreviated transcription (Latin):
erit gła pat̾nȩ maiestatis: assistens in filio
temꝑe iudicis. Uenit etiam cotidie aliisꝑ
beneficiũ gr̃ę. aliis ad undictam contuma¬
ciȩ: ueluti tunc cum a uideis ad gc̃s tulit
regnũ dĩ .i. intelligentiã scͥpturarũ. Uinea

Expanded text:
erit gloria paternae majestatis, assistens in Filio tempore judicii. Venit etiam quotidie aliis per beneficium gratiae, aliis et vindictam contumaciae, veluti tunc cum Judaeis ad gentes transtulit regnum Dei, id est intelligentiam Scripturarum. Vinea
Abbreviated transcription (Latin):
tacet:. ꝑabolam scił ñ ad eos solos dictam
qͥ de potestate interrogauerunt᷑. s ad ple¬
bem. Qd matħs ponit auuit illi ñ ẽ ac¬
cipiendũ. illi pluralit̃. tanqmͣ coꝵ. sit ista
responsio: qͥ dnm̃ de sua potestate dolose
introgauecunt. s qđ in codicib grocis sine
ulla ambiguitate apparet. illi dictum ẽ
qͥ iam m̃bra dñi crant. Iam eñĩ plures
baptiauerat. Marchus ait ꝑaet colonoᷤᷤ
in uoce ipsiꝰ dñi: pot̾ enĩ intelligi qđ cum¬

Expanded text:
ctam, qui de potestate interrogaverunt, sed ad plebem. Quod Matthaeus ponit, aiunt illi: non est accipiendum illi pluraliter, tanquam eorum sit ista responsio, qui Dominum de sua potestate dolose interrogaverunt; sed quod in codicibus Graecis sine ulla ambiguitate apparet, illi dictum estqui jam membra Domini erant. Jam enim plures baptizaverat. Marcus ait, perdet colonos, in voce ipsius D
Abbreviated transcription (Latin):
runt extͣ uineam: & occiderunt. Qd ihe
extͣ portam passus ẽ. figurauit moy ses
ꝑ altare holo causti: in quo uictimarũ
sangius fundebat᷑. ꝑ hoc qđ ñ int᷑ taber¬
nacłm illud posuit. ħ ad hosturm¬

Expanded text:
runt extra vineam, et occiderunt. Quod Jesus extra portam passus est , figuravit Moyses per altare holocausti, in quo victimarum sanguis fundebatur , per hoc quod non intra tabernaculum illud posuit, sed ad ostium
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in usticia & scitate ueritatis. Iusticia
ꝑtinet ad conuersationẽ bonam. sc̃itaᷤ
ueritatis ad fidem ueram. Interroga¬
tio autẽ fit in cogitationib impii.
Quasi dicat. Utquid xp̃ianꝰ es factusͤ
Oꝑa tua ñ sunt xp̃iani. Hunc talẽ
cum uiderit ds in eccłia. ñ habentẽ
quid respondeat conscientiȩ suȩ: tradit eũ
spib inductionum. Nam mala ꝑ maloᷤᷤ
ministros reddit: & ligant ei manus. idẽ.
oꝑa rectitudinis. et pedes .i. motꝰ animȩ
quib incedit ñ de loco ad locum. s de ma¬
lo ad bonum. ꝙ de bono ad malũ: ut sic
laqueum ꝑditionis incurrat. Et ita mit¬
titur in exteriores tenebras: uel gentilium.
uel uideor. uel nereticor. E forsitan ꝓpin¬
quiores sunt tenebre gentilium. qui uerita¬
tem sꝑnunt quam ñ audierunt : exteriores
autẽ iudeoꝵ qui ñ crediderunt: magis exte¬
riores nereticor qui didicerunt. Modo
mictunt᷑ in tenebias exteriores: pꝰea patien¬

Expanded text:
itate veritatis . Justitia itate veritatis . Justitia pertinet ad conversationem bonam; sanctitas veritatis, ad fidem veram. Interrogatio autem fit in cogitationibus impii. Quasi dicat: Utquid Christianus es factus? Opera tua non sunt Christiani. Hunc talem cum viderit Deus in Ecclesia non habentem quid respondeat conscientiae suae, tradit eum spiritibus inductionum. Nam mala per malos ministros reddit, et ligant ei manus, id est opera rectitudinis, et pedes, id est motus animae, quibus incedit non de loco ad locum, sed de malo ad bonum, et de bono ad malum, ut sic laquem perditionis incurrat. Et ita mittitur in exteriores tenebras vel gentilium, vel Judaeorum, vel haereticorum. Et forsitan propinquiores sunt tenebrae gentilium, qui veritatem spernunt quam non audierunt; exteriores autem Judaeorum, qui non crediderunt; magis exteriores haereticorum, qui didicerunt. Modo mittuntur in tenebras exteriores, postea patien
Abbreviated transcription (Latin):
I nos cdistinguet. Aut̃. Ex hoc qđ ñ dixit
intrauit rex ut remuneraret. s ut uide¬
nt: dat᷑ suspicio ne forte noc ñ de uin¬
dicta iudicii intelligat᷑. Neq enĩ dix̃
mitcite eũ in tenebras in feriores.i. in
inftriora loca inferni: unde alibi. et
cripiusti auimã meã ex inferno infe¬
riori: s dixit exteriores. Ergo scđ̃m hõc
sententiam dies aspectionis dies temp¬
tationis ẽ: qñ dignatus ẽ temptare
eccłiam suam: ut uideat qͥ fidẽ ht̃
& oꝑa. Quotiens gͦ temptat eccłiam
ingredit᷑ ad cam. ut nideat qͥ ft̃ digni
nuptus celestib: & si tunc inuenit in¬
dignum aliqu̾e. interrogat eũ. Quia
humana simplicitas difficile fiaudu¬
lentiam simulate m̃tis intelligit. ie¬
circo hunc indignũ cetu nuptiali solꝰ
qͥs inuenit. Nuptiale aute uestim̃tũ
ẽ fides ucra: unde apłs dic̃. Expolia¬
te uos ueter̃e nominẽ cũ actib eiꝰ: uesti¬
entes nos nouum qui scd̃m dm̃ creatꝰ

Expanded text:
s nos distinguet. Aliter: Ex hoc quod non dixit: s nos distinguet. Aliter: Ex hoc quod non dixit: intravit rex ut remuneraret, sed ut videret, datur suspicio ne forte hoc non de vindicta judicii intelligatur. Neque enim dixit: Mittite eum in tenebras inferiores, id est in inferiora loca inferni, unde alibi: Et eripuisti animam meam ex inferno inferiori ; sed dixit: exteriores. Ergo secundum hanc sententiam dies aspectionis, dies tentationis est, quando dignatus est tentare Ecclesiam suam, ut videat qui fidem habet et opera. Quoties ergo tentat Ecclesiam, ingreditur ad eam, ut videat qui sunt digni nuptiis coelestibus, et si tunc invenit indignum aliquem, interrogat eum. Quia humana simplicitas difficile fraudulentiam simulatae mentis intelligit, idcirco hunc indignum coetu nuptiali Deus solus invenit. Nuptiale autem vestimentum est fides vera, unde Apostolus ait: Exspoliate vos veterem hominem cum actibus suis, vestient
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc dicit rex ministris. Ligatis pedib
eius & manib. mittite eũ in tenebras ex¬
teriores: ibi erit fletus & stridor dentiũ.
Ligatas manꝰ & pedes. fletumq oculoꝵ
et stridorem dentium uel ad compban¬
dam resurrectionis ueritatẽ intellige:
uel certe ideo ligant᷑ manus & pedes.
ut desistant male oꝑari. et currere ad
effundendum sanguinẽ. Quȩ munc
sponte ligant᷑ in uttio: tunc in iupplicis
ligabunt᷑ dolendo. In fictu qͦ oculoꝵ & stri¬
dore dentium: ꝑ mnechaforam mcubroꝵ
coꝑaliũ. magnitudo ostendit᷑ cormentoꝵ.
Uxtriores tenebrȩ st̃ nouissimȩ .i. ecna nox
dampnationis: quia interiores st̃ cecitaᷤᷤ
cordis. Repulso uno in qͦ omne corpus
maloꝵ exp̃mit᷑: generalis sententia infcit᷑.
Multi autẽ st̃ uocati: pauci uͦ electi.
Tale ẽ qd̃ dicit. Non unus tm̃ de uoca¬
tis ẽ eiectus de nuptiis: s de multis ẽ in¬
telligendum. Duun em̃ uerbi nunc e¬
pnlas sumimꝰ s in ddie uidicii rex intͣn¬

Expanded text:
gatis pedibus ejus et manibus, mittite eum in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium. Ligatas manus et pedes, fletumque oculorum et stridorem dentium, vel ad comprabandam resurrectionis veritatem intellige, vel certe ideo ligantur manus et pedes, ut desistant male operari, et currere ad effundendum sanguinem. Quae nunc sponte ligantur in vitio, tunc in supplicio ligabuntur dolendo. In fletu quoque oculorum et stridore dentium, per metaphoram membrorum corporalium magnitudo ostenditur tormentorum. Exteriores tenebrae sunt novissimae, id est aeterna nox damnationis, quia interiores sunt caecitas cordis. Repulso uno in quo omne corpus malorum exprimitur, generalis sententia infertur. Multi autem sunt vocati, pauci vero electi. Tale est quod dicit: Non unus tamen de vocatis est ejectus de nuptiis, sed de multis est intelligendum. Divini enim Verbi nunc epulas sumimus, sed in die judicii rex intran
Abbreviated transcription (Latin):
succendit. Magni cͥminis argnunt᷑: qui
seruos regis occiderunt. Qñ uenit ad ul¬
tioncm homo silet̃: & ixx cm̃ dicit᷑. Exct¬
citib .i. malis angłis. seui romanis sub uespasi¬
ano &. tito. uideos int̾emit. et p̃uaricatric̃e

Expanded text:
succendit. Magni criminis arguuntur, qui succendit. Magni criminis arguuntur, qui servos regis occiderunt. Quando venit ad ultionem, homo siletur, et rex tantum dicitur. Exercitibus, id est malis angelis, seu Romanis sub Vespasiano et Tito, Judaeos in
Abbreviated transcription (Latin):
tiatio appellat᷑. Duob gͦ uerb̃ om̃e opuᷤ
humanũ conclusit. suie honestum. ut ẽ
uille cultura unde salomon ait. ne ode¬
ris rusticam oꝑatioñẽ. siue in honestum
ut ẽ negotiatio dignitatis. siue miliciȩ.
tenebant. S forte dicis. Ꝙ uillam cole¬
re peccatum ẽ: qͥa impedimentũ ẽ. Nonẽ
cultura uillȩ: peccm̃ s tu p̾fertndo eam deo.
facis tẽ peccatũ. Aut ita. Uilla ẽ munduᷤ
iste circa qne amatores inundi occupant᷑.
negotiatio autẽ p̃dicatio legis &. ꝓciuatio
templi qmͣ auari saccidotes et ccteri mini¬
stri templi quasi negotiationẽ estimant.
Reliqui uͦ tenuerunt seruos eiꝰ. & coittu¬
melia affectos occiderunt. De sua morte
tacet. quia in pͥori parabola inde dixerat.
& ostendit morte discipulors suors qͦs pꝰ
ascensum eus occiderunt uidi. Rex aut̃ẽ
cũ audisset iratus ẽ: & missis exeititib suiꝰ
ꝑdidit homicidas illos. et ciuicatẽ illors

Expanded text:
tiatio appellatur. Duobus ergo verbis omne opus tiatio appellatur. Duobus ergo verbis omne opus humanum conclusit, sive honestum, ut est villae cultura, unde Salomon ait, ne oderis rusticam operationem , sive inhonestum, ut est negotiatio dignitatis sive militiae, tenebant. Sed forte dicis: Et villam colere peccatum est, quia impedimentum est. Non est cultura villae peccatum, sed tu praeferendo eam Deo, facis esse peccatum. Aut ita: Villa est mundus iste, circa quem amatores mundi occupantur, negotiatio autem praedicatio legis et procuratio templi, quam avari sacerdotes et caeteri ministri templi quasi negotiationem existimant. Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumelia affectos occiderunt. De sua morte tacet, quia in priori parabola inde dixerat, et ostendit mortem discipulorum suorum, quos, post ascensum suum, occiderunt Judaei. Rex autem, cum audisset, iratus est, et missis exercitibus suis perdidit homicidas illos, et civitatem illorum
Abbreviated transcription (Latin):
de tauris ⁊ altilib dicit᷑. s in sccła. quia
ds cum uerba eius audire nolumꝰ. ad
iungit exempla. Omna inqt parata
st̃. qͥa quicqͥd querit᷑ ad salute. cotum
iam adimpletum ẽ in scͥpturis. Qui ignarus
rimueniet ibi quid discat. qͥ contumax ẽ
et peccator. inueniet ibi futuri uidicii
Nagella. Om̃s cibi inueniunt᷑ in scͥptues.
&s paruuloꝵ et maioꝵ. Iili aut̃e neglexeẽt.
Et abierunt alius in uillam suam aliuͦ
ad negotiationẽ suam. Non dixit malig¬
nati sunt. s neglexerunt. quia ñ om̃s in¬
dei crucifixcrunt xp̃m. aut consenserunt
in morte eius. Om̃is actus humanus du¬
pplex ẽ. aut uilla scił. aut negotiatio. In
uilla intelligit᷑ omne opꝰ terienũ siue in
agͦ siue in uinea. siue in ligno. siue in
strro. & quicqͥd labore manuũ fit. Qđ
autẽ ñ labore manuũ s alus lucͥs conse¬
quim᷑. ut in honorib ꝑmanere: aut in mi¬
litia. aut in mercatione: omne hoc nego¬

Expanded text:
de tauris et altilibus dicitur, sed in secunda, quia de tauris et altilibus dicitur, sed in secunda, quia Deus, cum verba ejus ajungit exempla. Omnia, inquit, parata sunt; quia quidquid quaeritur ad salutem, totum jam adimpletum est in Scripturis. Qui ignarus est, inveniet ibi quid discat; qui contumax est et peccator, inveniet ibi futuri judicii flagella. Omnes cibi inveniuntur in Scripturis, et parvulorum et majorum. Illi autem neglexerunt. Et abierunt, alius in villam suam, alius vero ad negotiationem suam. Non dixit, malignati sunt, sed neglexerunt, quia non omnes Judaei crucifixerunt Christum, aut consenserunt in morte ejus. Omnis actus humanus duplex est, aut villa videlicet, aut negotiatio. In villa intelligitur omne opus terrenum, sive in agro, sive in vinea, sive in ligno, sive in ferro, et quidquid labore manuum fit. Quod autem non labore manuum, sed aliis lucris consequimur, ut in honoribus permanere aut in militia aut in mercatione, omne hoc nego
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicauerunt. sic et uiscera .i. eloquia pro¬
pħarum ñ sunt suscepta. nͥ pꝰqm̃ occisi ft̃.
Si enĩ suscepissent sermones ysaiȩ ñ quã
scrrassent cũ. s pꝰquam occisus ẽ. iudei
cepunt eum lugere. Sic̃ enĩ nuuuiꝰ u¬
uentis animalis uiscera manducant᷑. ita
uiuentiũ ꝓpħarum sermones nemo sus¬
cepit. Saginata sunt: grã dĩ pleni. Nec
ideo dixit tauros & saginata quin cauri
fucruit saginati: s ñ om̃s saginati tau¬
quidã autẽ ꝓpħe et sacerdotes sic̃ ihere¬
mias & ierechiel. Ergo saginata dicit
tauros aut̃e qui et ꝓpħȩ fucrunt ⁊ sacer¬
dotes. Sicut enĩ tauri duces sunt grrgis.
ita & sacerdotes principes ppłi. Alit̃. Cau¬
ri sunt patres uet̾is testam̃ti qui in imicoᷤ
suos ex ꝑmissione legis quasi cornib uiri¬
ũ reꝑcutiebant. Aitilia uͦ significant pats
noui testam̃ti ȩuangłica p̃cepta ferentes.
& pennis sc̃e contemplationis ad sublimia
alere. Nota qđ in pͥori inuitatione nicħ

Expanded text:
dicaverunt; sic et viscera, id est eloquia prophetarum, non sunt suscepta, nisi postquam occisi sunt. Si enim suscepissent sermones Isaiae, nunquam serrassent eum; sed postquam occisus est, Judaei coeperunt eum lugere. Sicut enim nullius viventis animalis viscera manducantur, ita viventium prophetarum sermones nemo suscepit. Saginata sunt, gratia Dei pleni. Nec ideo dixit tauros et saginata, quia tauri fuerunt saginati, sed non omnes saginatquidam autem prophetae et sacerdotes, sicut Jeremias et Ezechiel. Ergo saginata dicit tauros autem qui et prophetae fuerunt et sacerdotes. Sicut enim tauri duces sunt gregis, ita et sacerdotes principes populi. Aliter: Tauri sunt Patres Veteris Testamenti, qui inimicos suos ex permissione legis quasi cornibus virium repercutiebant. Altilia vero significant Patres Novi Testamenti, evangelica praecepta ferentes, et pennis sanctae contemplationis ad sublimia alere. Nota quod in priori invitatione nihil
Abbreviated transcription (Latin):
turi in xp̃m. S qͥa citd̾entib publica¬
nis & incretricib ioħi & baptitatis ab
co. saccrdotes ñ credidetunt. pꝰ pullica¬
nos et incretrices intraturi annunti¬
ant᷑ sic̃ & factum ẽ. Nam pꝰ ascensionẽ
dñi: multi crediderunt. Ptiblicani ẽ¬
celentes st̃: matħs publicanꝰ. &. ⁊acheuᷤᷤ
pnceps publicanoꝵ. A eretrices intelli¬
ge. ꝑ beatã mariã magdalenam¬

Expanded text:
blicanis et meretricibus, Joanni et baptizatis ab eo sacerdotes non crediderunt, post publicanos et meretrices intraturi annuntiantur, sicut et factum est: nam post ascensionem Domini multi crediderunt. Publicani praecedentes, sunt Matthaeus publicanus et Zachaeus princeps publicanorum. Meretrices intellige, per beatam Mariam Magdalenam
Abbreviated transcription (Latin):
qui & in luce ꝑabola descbunt᷑ frugi
et luxuriosus: et de quib racharias
ꝓpħa loquit᷑. Assumpsi mͥ duas utr¬
gas: unam uocaui decorem. & alterã
uocaui funiculũ: et paui gregẽ. Pri
setmonis contumatiã labore correxit.
moy si: omĩa p̃cepta dñi facitmꝰ. Ꝙ non
nit in uineam: qͥa int̾fecto patͥo familiȩ
filio se putauit neredẽ. Alii parabolam
referunt ad peccatores & iustos: ipso do¬
mino disserente. Am̃ dico uob̾ qͥa pub¬
licani ꝙ meretrices.i. peccatores ꝑ peni¬
tentiam p̃celunt uos in regnũ dĩ. Pna

Expanded text:
qui et in Lucae parabola describuntur, frugi et luxuriosus, et de quibus Zacharias propheta loquitur: Assumpsi mihi duas virgas, unam vocavi decorem, et alteram vocavi funictentia, sermonis contumaciam labore correxit. Moysi: Omnia praecepta Domini faciemus . Et non ivit in vineam, quia interfecto patrisfamiliae filio, se putavit haeredem. Alii parabolam referunt ad peccatores et justos, ipso Domino disserente: Amen dico vobis, quia publicani et meretrices id est, peccatores per poenitentiam praecedunt vos in regn
Abbreviated transcription (Latin):
cam qm̃ plantauit dexctra tua. Terciũ
seruum intellige ꝓpħarũ choꝵ: qͥ annun¬
tiauerunt de aducitu saluatoris. Quor
unus iheremias inquit. Ego plancani te
uineam electam: qͦmͦ conuersa es in uine¬
am alienam: His tͥb seruor gradib a¬
ꝑte in marco ꝙ luca distinctis: om̃s doc¬
cores qͥ sub lege fuerunt intelligimus.
Unde alibi. Necesse ẽ impleri omnia
quȩ scͥpta sunt in lege moysi & psalmis
& ꝓpħis dc me. Nouissime autẽ misit
qͥ ds pat̾ hic intelligit᷑: S ideo ambi¬
gere dicit᷑: ut liba uoluntas homini reser¬
uet᷑ Opponamus arrio & cunomio. ecce
pat̃ dicit᷑ ignorare: et quicqͥd ꝓ patre res¬
ponderint᷑. Hoc intelligant ꝓ filio. qui se
dicit ignorare consummationis dicm.
Agricole aut̾e uidentes filium: dixerunt
intra se. Hic ẽ neres. Uenite occidamꝰ cũ.¬

Expanded text:
m plantavit dextera tua . Tertium servum intellige prophetarum chorum, qui annuntiaverunt de adventu Salvatoris. Quorum unus Jeremias ait: Ego plantavi te vineam electam, quomodo conversa es in vineam alienam? His tribus servorum gradibus aperte in Marco et Luca distinctis, omnes doctores qui sub lege fuerunt, intelligimus. Unde alibi: Necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et psalmis et prophetis de me . Novissime autem misit qui Deus Pater hic intelligitur? Sed ideo ambigere dicitur, ut libera voluntas homini reservetur. Opponamus Ario et Eunomio. Ecce Pater dicitur ignorare, et quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignorare consummationis diem. Agricolae autem videntes filium, dixerunt intra se: Hic est haeres, venite, occidamu
Abbreviated transcription (Latin):
uitati erant ñ fuerunt digni. Ite gͦ ad exitꝰ
uiarum. Lin plateas. et uicos. et ciuitateᷤ:
tante sunt uiȩ quȩ ducunt ad diabolũ
generalẽ scił uiam ꝑditionis. Ideo gͦ dicit
ite ad exitus uiarũ. ut cuiꝰlbet conditiois
homines uocent ad fidem. Potens ẽ enim
di grã qͦsubet barbaros m̃te corrigere. qͥ
cor nabuchodonosor ad feralem sensum
mutauit. & iterũ ad humanũ intellectũ

Expanded text:
erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, in plateas, et vicos, et civitates, tantae sunt viae quae ducunt ad diabolum, generalem scilicet viam perditionis. Ideo ergo dicit, ite ad exitus viarum, ut cujuslibet conditionis homines vocent ad fidem. Potens est enim Dei gratia quoslibet barbaros mente corrigere, qui cor Nabuchodonosor ad feralem sensum mutavit, et iterum ad humanum intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
rebat. ut mustũ. Edificauit autẽ currmm
legis scił fiduciam: ex qua saccidotes xp̃m
dotes quib locatus ẽ ppłs. qͥ plantatusẽ
fuit in abranam. Pegre ꝓfectus ẽ ñ loci mu¬
tatione cũ ubiq sit: s abire uidet᷑ cũ ui¬
nitorib lib̾um oꝑandi arbitriũ dat. Cũ¬

Expanded text:
rebat ut mustum. Aedificavit autem turrim, legis scilicet fiduciam, ex qua sacerdotes Chrisdotes, quibus locatus est populus, qui plantatus fuit in Abraham. Peregre profectus est, non loci mutatione, cum ubique sit; sed abire videtur, cum vinitoribus liberum o
Abbreviated transcription (Latin):
Iterum misit alios seruos dicens. Dicite
inuitatis. ecce prandium meũ paraui.
tauri mei & altilia occisa. et omĩa parata
uenite ad nuptias. Serui pͥmi fuerunt
qui facta asserunt. Unde hic dicit᷑ pran¬
dium paratũ .i. mysteriũ incarnatioĩs
completũ. &. introitus regni aꝑtus. qͥ ante
fuerat dausus. Cauri & saginata occisa.
ideo occisi sunt. ut hoc spũale tab̾nałm
firmit̃ figeret᷑. Nam sic̃ uscera agni .i.
eloquia xp̃i homines ñ manducauerũt

Expanded text:
Iterum misit alios servos, dicens: Dicite Iterum misit alios servos, dicens: Dicite invitatis: Ecce prandium meum paravi, tauri mei et altilia occisa, et omnia parata. Venite ad nuptias. » Servi primi fuerunt qui facta asserunt. Unde hic dicitur prandium paratum, id est mysterium incarnationis completum, et introitus regni apertus qui ante fuerat clausus. Tauri et saginata occisa iChristus ideo occisi sunt, ut hoc spirituale tabernaculum firmiter figeretur. Nam sicut viscera agni, id est eloquia Christi homines non manducaverunt