comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culoꝵ gr̃a illustrauit. ⁊ suis seq̃nti
None fidei restituto: turonici uixi.
dominũ. et patroriũ suimm reqͥren¬
di gratia. authisiodorum ꝓficiscũt᷑.
onuenrunt igitur aumarũ
eiusdem urbis epmr ut eis sue
lice̾ntia ꝑmissionis. ꝓprium reduçeu¬
di pontificem. copia tribuat᷑. Qbꝰ
ille tale fertur dedisse responsum. No¬
lo eccłiam meam tanto thesauro de
ci se per eundem epm̃ nichil ꝓfic̾e
Ad regeni francoꝵ qui tunc t̾emꝑis
erat meliora sꝑautes resiliũt. hu̾i¬
toris absentia. luctũ eo recepto. in
gaudiun cõuertat. Ad quos rex
ait. Cũ utraq ciuitas regii sit ui¬
ris. ex ab utraq nobis indifferenter
seruiatur: indignum ducimꝰ. ut au¬
Sisiodorun. qui de thesauri huius
possessione saisita est pre iudicii uio¬
Lentia spoliemus: et turoni ur̃ani
ronici a spe sua ad ꝓpria foustrati
reu̾tuntur. Cogunt igitur ꝯtiliũ
cum adalaudo airchiep̃o turonensi

Expanded text:
culorum gratia illustrauit, & suis sequaciblone fidei restituto, Turonici viri Dominum & Patronum suum requirendi gratia Antissiodorum proficiscuntur. Conueniunt igitur ejusdem urbis episcopum, ut eis suae licentia permissionis, proprium reducendi pontificem copia tribuatur. Quibus ille tale fertur dedisse responsum. Nolo ecclesiam meam tanto defraudari tci, se per eumdem episcopum nihil proficere, ad regem Francorum, qui tunc temporis erat, meliora sperantes resiliunt: humitoris absentia, eo recepto, in gaudium convertat. Ad quos rex ait: Cum utraque civitas regii sit juris, et ab utraque nobis indifferenter serviatur, indignum ducimus, ut Antissiodorum, quae de thesauri hujus possessione saisita est, praejudicii violentia spoliemus, et Turonum Turonronici a spe sua, ad propria frustrati revertuntur. Cogunt igitur concilium cum Adalando Adlando Turonensi
Abbreviated transcription (Latin):
Que relicto grege suo. in homines
ferebatur: et iam multos noxie pe
tula confoderat. Uerũ ubi nobisce¬
ꝑit esse contigua. hi qui eam ẽmiinꝰ
sequebantur. p̃dic̾e magna uoce ce¬
perunt ut caueremꝰ. Sed postqͣm
ad nos toruis furibunda luminibus
ꝓpius accessit: martinus eleuata ob¬
uiam manu pecudem cõsist̾e̾ iubet
Que mox ad uerbum illuis stare ce¬
pit imnmobilis: cum interea uidet
martinus dorso illiꝰ demonem suꝑ¬
sedentem. Quem increpans. disce¬
de inquit funeste de pecude: et m̃ox¬
ium animal agitare desiste. Paruit
neqͣm sp̃e et recessit. Nec defuit sẽ¬
sus in bicula. quin se intelligeret
liberatam. Ante pedes saueti receꝑ¬
ta quiete prosternitur. deniiibẽ¬
te martino gregem siuii petit se¬
q agmini ceterarum oue placidior
iiniscuit. Hoc illud tempus fuit.
quo int̾medias flãmas positus nõ
sensit incendiũ. Quod mͥ non arbi¬
tror esse referendum: quia hoc pleniꝰ

Expanded text:
quae relicto grege suo, in homines quae relicto grege suo, in homines ferebattulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo: ꝑer omĩa teneat exẽplũ
Calis causa sit. talisq ꝑsona: tale
obsequium. tale cõuiunim: et ĩ oĩ
uita semel tantum. Preclare in¬
quit postumianus mr̃s istos. ut
martini nõ egrediantur exẽplũ:
tua constringit oratio. Sed profi¬
teor tibi: quia hec surdis auribꝰ au¬
finio bituricum. atq turouo¬
srum. Eccłia ibi est celebris religiꝰ¬
one sanctorum: nec minus sacraꝵ
ergo martinis in secretario eccle
habuit mansionẽ. Post discessum
illius: cuncte in secretarium illd̾
uirgines irruerunt. Ad lambũt
singula loca: ubi aut sederat nir
beatus aut steterat. Strament ũ
etiam in quo quieuerat partruntur.
Una earum post dies paucos ꝑtem
straminis. quam sibi pro benedic¬
tione collegerat: energumiino. ꝙ̃
spc̃ erroris agitabat de ceruice sus¬
pendit. Nec mora. dicto ciciꝰ eiec¬
to demone ꝑsona curata est.
er idem fere tempus. marti¬
no a treueris reuertenti. fit
obuia uacca. quam demon agitabat

Expanded text:
exemplo, per omnia teneat: exemplo, per omnia teneat: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale conuiuium, et in omni uita semel tantum. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum , tua constringit oratio, sed profiteor tibi quia haec surdis auribus aufinio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud virgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de cervice suspendit; nec mora, dicto citius, ejecto daemone, persona purgata est. IX. Per idem fere tempus Martino a Treveris revertenti fit obviam vacca, quam daemon agitabat:
Abbreviated transcription (Latin):
is datos restitueret: bona ademp¬
ta rediberet. Hec quanti putas cõ¬
stare ep̃o de buisse:. ut pro his om̃i¬
bꝰ ñ aliquantulum. de rigore ꝓpo¬
siti relaxaret: Nerumptam̃ quia
occasione huiꝰ exempli. male usuros
esse aliquos arbitraris: illi felices
erunt. si a discipłina exemplistiꝰ¬
uiri non recedant. Uideant enĩ
quia a martino semel tantũ in ui¬
ta. iam septuage nario. non uidua
libera. non uirgo lasciuienᷤ sed sũb
uiro uniens. ip̃o uiro pariter sup
ꝓlicante: regia seruuit et m̃ĩstͤ¬
uit. Hec edenti astitit non cũ epu
lante discubuit: nec ausa est parti¬
cipare cõuiuio: sed deferebat obsed¬
um. Disce gͥ discipliuam. Seruiat
tibi matrona non imperet. et ser¬
uiat non recumbat: sicut marcha
illa minuistrauit domino nec tam̃
est ascita conuiuio. ĩmo p̾lata est
Audiebat. Sed in martino ista regi¬
na utrumq compleuit: et minutͥ¬
uit ut marcha: et audiuit ut ma¬
ria. Quod si quis hoc uti uoluerit

Expanded text:
is datos restitueret, bona adempis datos restitueret, bona adempta rehiberet: haec quanti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? uerumtamen quia occasione huius exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. uideant enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua libera, non uirgo lasciuiens, sed sub uiro uiuens, ipso uiro pariter supplicante, regina servivit et ministravit. Haec edenti astitit, non cum lante discubuit : nec ausa participare conuiuium, sed deferebat obsequium. disce igitur disciplinam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est audiebat. sed in Martino ista regina utrumque compleuit: et ministrauit ut Martha, et audiuit ut Maria. quodsi quis hoc uti uoluerit
Abbreviated transcription (Latin):
quaquam assurg̾e est dignatus. astã¬
ti. donec regiam sellam ignis oꝑiret:
ip̃mq regem. ea parte corporis qua
sedebat affsaret incendium. Ita suo
solio supeybus excutitur. et marti¬
no imuitus assurgit. Nultũq con¬
plexus. quem sꝑnere ante decreu̾at:
uirtutem se sensisse diuinã em̃da¬
tior fatebatur. Nec expectatis mar¬
tini precibus: prius omĩa prestitit
quam rogaretur. Colloquio illũ at¬
q conuiuio frequenter asciuit. Po¬
tremo abeunti multa munera ob¬
tulit: que uir beatus. ut semꝑ pau¬
pertatis sue custos cũcta reiecit.
t uereor ne isto aliquantu¬
lum se tueantur exemplo. qͥ
libent̾ femiuis inseruntur. Tum
gallus. quid tu inquit: Non uideᷤ
quod solent docere gramatici. locũ
tempus ꝑsonam: Propone enim tͥ
ante oculos. captum in palatio: ĩm¬
peratoris precibus ambiri. regine
fide cogi. temporis necessitate cõst̾u¬
gi. ut clausos carc̾e liberaret. exili¬

Expanded text:
quaquam assurgere est dignatus astanquaquam assurgere est dignatus astanti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque regem ea parte corsedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. et uereor ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, quid tu, inquit, non uides, quod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exili
Abbreviated transcription (Latin):
odeni fere tempore. quo pͥmũ
ep̃c datus est. fuit er necessitas
adire comitatum. Ualentiniamis
tunc maior rerum pociebatur. Is
cum martinũ ea pet̾e cognouisset
que p̃stare nolebat: iussit eum pa¬
latii foribus arceri. Et enim Ad aui¬
mum illius fimitem ac suꝑbumr. ux¬
or accesserat arriana: que totũ illũ
a sancto uiro. neei debitam reueren¬
tiam p̃staret auerterat. Itaq mar¬
ad nota presidia. Cilicio obuoluit᷑.
tinere conspergitur. cibo. potuq ab¬
stinet: orationibus: diebus noctibꝰ¬
q ꝑpetuat. Septimo uero die astitit
ei angelus: iubet eum ad palatium
ire securumn. regias fores qͣmlibet
clausas. sponte reserandas imꝑato¬
ris spm̃. suꝑbum molliendum. Igi¬
tur istiusinodi p̃sentis angłi confir¬
matus alloquio. et fretus auxilio: pa¬
latium pecit. Patent limia ml¬
lus obsistit: postremo usq ad regẽ
nemine prohibente ꝑuenit. Qui
cum uenientem eminus ideret:
infrendens cur fursset ad mussus. ne¬

Expanded text:
Eo fere tempore quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire Comitatum. Valentinianus tum major rerum potiebatur. Is cum Martinum ea petere cognovisset quae praestare nolebat, jussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius immitem ac superbum uxor accesserat Ariana, quae totum illum a sancto viro, ne ei debitam reverentiam praestaret, averterat. Itaque Marad nota praesidia: cilicio obvolvitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstinet, orationem diebus noctibusque perpetuat. Septimo vero die astitit ei angelus: jubet eum ad palatium ire securum: regias forres quamlibet clausas sponte reserandas: imperatoris spiritum superbum molliendum. Igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus alloquio et fretus auxilio, palatium petit. Patent limina, nullus obsistit, postremo usque ad regem nemine prohibente pervenit. Qui cum venientem eminus videret, infrendens cur fuisset admissus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tremo a circunstantibus epĩs ire cõ¬
pulsus descendit ad domum puelle
Ingens uero turba. pro forib erat.¬
turus: ac pͥmuni que erant illiꝰ famili¬
aria. in istiusmodi rebus aria. solo ꝑ¬
stratus orauit: deinde egram intuẽs
dari sibi oleum postulat. Quod cun
benedixisset. in os puelle uim sc̃i liqͦ¬
ris infudit: statimiq uox reddica est
Tum paulatim singula contastu eiꝰ
ceperunt membra reuiusc̾e. donec fiñ

Expanded text:
tremo a circumstantibus episcopis ire contremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expecturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec fi
Abbreviated transcription (Latin):
terent. Curationũ uero. tam potẽs
in es gr̃a erat: ut nullus fere ad eum
egrotus accesserit: qui nou continuo
receꝑit sauitatem. Quod uel ex con¬
sequenti liquebit exemplo.
r eueris puella quedam dira ꝑ¬
alisis egritudine tenebat᷑. ita
ut iam per multum tempus nullo ad
humanos usus corporis officio fung̾e¬
tur. Om̃i ex parte pre mortua: uix
teniũ spũ palpitabat. Tristes ad so¬
lam fuueris ex p̾tationem assistebãt
anunis pro filia rogaturus. Et forte
Amplectit᷑ dicens. filia mea moritur
misero genere languoris. et quod ip̃a
est morte crudelius. solo spũ uiuit: iã
carne premortua. Nogo ut eam ade¬
as. atq benedicas. Confido enim qd ꝑ
de reddẽa sit sanitati. Qua ille uo¬
ce confusus. obstupuit. et refugit: di¬
cens hoc sue non esse uirtutis. senem
errare iudicio: non esse se dignũ ꝑ quẽ
dominus signũ uirtutis ostende̾ret
Prestare cepit uehem̃tuis fiens pat̾.
et orare. ut exanimem uisitaret. põ¬

Expanded text:
terent. Curationum uero tam potens terent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant animis pro filia rogaturus. et forte amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: pos
Abbreviated transcription (Latin):
pos. atq ꝑt̾ritos. ue ep̃o repugnarẽt.
om̃s fere in dñm ihesum crediderũt.
clamantes palam. et confitẽtes dm̃
martini colendum: idola negligen¬
da. que sibi a desse nõ possent
iud etiam in pago eduorũ ges¬
tu sit referam. Ubi dummi tẽ¬
plum itidem euerteret: furens gen¬
tilium rusticorum. in eum irruit mł¬
titudo. Cumq unus andatior cet̾is.
stricto eũ gladio pet̾et. reiecto pallio¬
nudam ceruicem ꝑcussori p̃buit. Nlec
cunctatus est ferire gentais. Sed
cum dexteram altius extidisset. resu¬
pinus ruit: consternatasq diumno
metu. ueniam precabatur.
ec dissimile huic fuit illd̾.: cum
eum idola destruentẽ. cultro
quidam ferire uoluisset. in ip̃o ictu
ferrum ei de manibus excussum. non
cõparuit. Plerũq antẽ contͣdicenti¬
bis sibi rusticis. ne eoꝵ fana destrue¬
ret: ita predicatione sancta genti¬
lium animos mitigabat᷑ ut luce eis
ueritatis ostensa. ip̃i sua tẽpla fubu̾¬

Expanded text:
tos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, tos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clMartini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent. XV. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. Ubi dum templum itidem everteret, furens gentilium rusticorum in eum irruit multitudo; cumque unus audacior caeteris stricto eum gladio petnudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuer
Abbreviated transcription (Latin):
leꝓsum nomen est.cum idem tem¬
plum opulentissimum suꝑstitiõe
religionis uoluisset eu̾tere. resti¬
tit ei multitudo gentiliũ: adeo ut
non abiq inuiria sit repulsus. Itaq
secessit ad proxima loca: ibiq per tͥ¬
duũ. cilitio tectus et emere. ieiunãs
semper atq oraus. p̃cabatur dominũ
ut quia templum illud eu̾t̾e̾ hũana
manu nõ potuisset: uirtus illud di¬
uina darueret. Tunc subito ei duo
angeli. hastati atq sagittati. atq¬
scutati. instar militie celestis. se ob¬
tulerunt dicentes se missos a dño.
ut rusticam multitudinem fugarẽt
presidiumq martino ferrent: ne
quis dũ templum dirueretur obsis¬
teret. Rediret ergo: et opus ceptũ
deuotus impleret. Ita regressus ad
uicum: spͨtantibus gencilium tur¬
bis. et quiescentibus. dum ꝓphanam
edem. usq ad fundamenta dirueret.
aras om̃s. atq suu lachra redegit in
puluerem. Quo uiso rusticicum se ĩ¬
telligerent. diuino nutu obstupefac¬

Expanded text:
sum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis voluisset evertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque injuria sit repulsus. Itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, jejunans semper atque orans, precabatur a Domino, ut, quia templum illud evertere humana manus non potuisset, virtus illud divina dirueret. Tum subito ei duo angeli hastati atque scutati scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefac
Abbreviated transcription (Latin):
a mei seruitii uinculo. humiliatis ca¬
pillis tuo seruitio delegetur. Positus
ergo ad pedes piissimi dõni. cum per
quinq dies ibidem iaceret ĩmobilis.
die sexta sopore cõprimitur: et obdor
miens. iuisum est ei tamqͣm si in lectu¬
lo solitꝰ sit homo pedem extend̾e. Ex¬
ꝑgefactus autẽ sanus ab om̃i debilita¬
de surrexit. Qui deposita capitis sui¬
coma et accepta lib̾tate. beati dõni u¬
sibus. nũc deseruit. Oadmirabilẽ be¬
ati uixi redemptionem. Quis umꝙͣ
de nille talentis sic redimeret. sicut
presens nr̃oꝵ criminũ suffragator:
qui uno ictu. unoq momento siue
nũmismate auri et opus a debilita¬
te. et conditionem absoluit ab onere:¬

Expanded text:
a meis servitiis vinculo, humiliatis caa meis servitiis vinculo, humiliatis capillis tuo servitio delegetur'. Positus ergo ad pedes pretiosissimi domni, cum per quinque dies ibidem iaceret immobilis, die sexta sopore conpmienti visum est ei, tanquam si in lectulo solitus sit homo pedem extendere. Exrgefactus autem, sanus ab omni debilitate surrexit. Qui, tunsorato capite, accepta libertate, beati domni usibus nunc deservit. O admirabilem beati viri redemptionem! Quis umquam de mille talentis sic redimet sicut praesens nostrorum criminum suffragator? Qui uno ictu unoque momento sine numismate auri et corpus a debilitate et conditionem absolvit ab onere
Abbreviated transcription (Latin):
nullius usa adiutorio remearet: ocu¬
lorum lumine nõ recepte. Postãnos
autem duos. iterum ueniens ad beati
ꝑatͦni tumulimi: cepit attentiꝰ sicut
erat oportunũ orare. Moxaꝑtis ocu¬
lis: ut rediuiua luce surrexit. Hanc uͥ¬
tutem ideo hic scripsinius: quia post¬
qͣm nos aduenimus. illuminata est:
nau antea debilitate sanata.
ẏmonis fidelissimi cõpb̾ri nr̃i
seruus ueranus nõie. qui erat
ei in cõmissis promptuariis p̃libatus
dum ad custodiam sibi dispositã reside¬
ret: suꝑueniente humore ꝑodagrico
pediuũ gressu multatur. Qui cũ ꝑ
totũ annũ talibus doloribus uexare¬
tur. ut etiam uicinia in proximo po¬
sita cõmoueret. contractis subito ner¬
uis ad plene debilitatur. Quod uidẽs
dominis eiꝰ dolens exitũ fidelis uerna¬
culi. usit eum ad pedes sandi antisi¬
tis deportare: promittens uotũ et di¬
cens. Si eum reddideris sanitati piis¬
sime dõne martine. in illa die absolutꝰ

Expanded text:
nullius usa adjutorio remearet, ocunullius usa adjutorio remearet, oculorum lumine non recepto. Post annos autem duos iterum veniens ad beati patroni tumulum, coepit attentius, sicut erat opportunum, orare: mox apertis oculis, in rediviva luce surrexit. Hanc virtutem ideo hic scripsimus, quia postquam huc advenimus, illumnam antea debilitate sanata. 4. Symonis fidelissimi conpresbiteri nostri servus Veranus nomine, qui erat ei in commissis prumptuariis praelibatus, dum ad custodiam sibi dispositam resederet, superveniente umore podagrico, pedum gressu multatur. Qui cum per totum annum talibus doloribus vexaretur, ut etiam vicinia in proximo posita commoveret, contractis subito nervis, ad plene debilitatur. Quod videns dominus eius, dolens exitum fidelis vernaculi, iussit eum ad pedes beati antestitis deportari, promittens votum et dicens: 'Si eum reddideris sanitati, piissime domne Martine, in illa die absolutes
Abbreviated transcription (Latin):
ereot re ulnium proctredi presu¬
mens. obsolet. et pãginã sermo
rusticior. Maurusam quandam grauit̾
podagrici humoris dolor affecerat: itaut
retortis ad crura pedib. nullatenus se
erigere poss. Erat autem et luce ocu
lorum multata: que longo tp̃r gͣuiter
afflicta. tamqͣm mortua putabatur suꝑ¬
stes: nec erat ei spes alimonii. nisi qui
tem respectum intuens deuotoꝵ: uic¬
tus necessaria deposcebat. Factum est
autem ut quodam tempore extra soli
tore flatus spiraminis discurrebat. Qͤ
iam ualde exanimis rogauit ut eã ad
pedes sancti martini deferrent. Quo
loco cũ maiuibus fideliũ fuisset illata:
dolore cogente uociferans sancti marti¬
ni auxilium. ut sibi misereret᷑ orabat
Tandem pietas illa respiciens que pau¬
peres dunitt̾e nũquã cõsuenit manes.
infestiuitate sua laxata sunt fila ner¬
uoꝵ arentiũ: et sic de dextra quam per
sex annos nõ eleuauerat. signũ beate
crucis suꝑ os faciens. in pedibus resti¬
tuta est: ita ut ad hospiciolum suum

Expanded text:
ereor ne nimium progredi praesumens, obsoleat paginam sermo rusticior. Maurusam quamdam graviter chiragrici humoris dolor affecerat, ita ut retortis ad crura pedibus, nullatenus se erigere posset. Erat enim et oculorum luce mulctata; quae longo tempore graviter agens, tanquam mortua putabatur superstes, nec erat ei 1041 spes alimoniae, nisi alitem respectum intuens devotorum, victus necessaria deposcebat. Factum est autem ut quodam tempore extra solittore flatus spiraminis discurrebat. Quae jam valde exanimis rogavit ut eam ad pedes sancti Martini deferrent. Ad quem locum eum manibus fidelium fuisset illata, dolore cogente, vociferans beati Viri auxilium, ut sibi misereretur orabat. Tandem pietas illa respiciens, quae pauperes dimittere nunquam consuevit inanes, in festivitate sua laxata sunt fila nervorum arentium, et sic de dextera, quam per sex annos non judicaverat, signum beatae crucis ad os faciens, in pedibus restituta est, ita ut ad hospitiolum suum
Abbreviated transcription (Latin):
omissa referimus.
uodam autem tempore. dum
dioceses circuiret: uenantiũ
agmen incurrimus. Canes leporẽ
sequebantur. Iamq multo spacio.
uicta bestiola. cum indiq campis
late patentib. nullum esset effu¬
gium: mortem imminentem. ia¬
iãiamq capienda. crebris flexibus
differebat. Tnius periculum uir
beatus. pia mente miseratus: imꝑat
camibus. ut desisterent sequi: et sine¬
rent abire fugientem. Qui cortinuo
ad pͥmum sermonis imꝑium consti¬
terunt. Crederes uinctos. im̃io po¬
cius affixos in suis herere uestigi¬
is. Ita lepusculus persecutorib al¬
ligatis. incolumis enasit. Oꝑe pre¬
cium autem est̃ familiaria etiam illi
uerba spiritaliter sale condita me¬
morare.
uem recens tousam. forte con¬
spexerat euangelicum inquit
mandatum. ista compleuit. Duas ha¬
buit tunicas: unã earum largita est
non habenti. Ita ergo et uos facere de¬
betis. Item cum subulcum agentem
ac pene nudum. in pellicia ueste ui¬
disset: en inquit adam eiectus de ꝑa¬

Expanded text:
omissa referimus. Quodam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pene nudum in pellicea veste vidisset, En, inquit, Adam ejectus de pa
Abbreviated transcription (Latin):
diuina insistente rubesc̾e: et sopitoᷤᷤ
oculos in lumen rediuiuũ laxari.
Tunc a sancto uiuificatus. et a patͤ
receptus. sospes usq hodie in testi

Expanded text:
divina insistente, rubescere, et sopitos oculos in lumine redivivo laxari. Tunc a Sancto vivificatus, et a patre receptus, sospes usque hodie in testi
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. tepuitq suspiriis eiꝰ uenerabi¬
le lignum cancelli. Lugente autẽ die:
reseratis oculorum cataractis. li men
uidere promeruit. Quid umqͣm tale
fecere cum ferramentis medic cũ plꝰ
tentum transfixumq spiculis oculũ
prius mortis tormenta figant. qͣm lu¬
men aꝑiaut: In quo si cautela teerit:
eternam misero p̃parat cecitatem. Hu¬
io autem beato confessori uoluntas
ferramentum est: et sola uͥtus ungẽ¬
N biturico quo tum¬
q fuit quedam mulier. que concipiẽs
peperit filium. cuiꝰ poplites ad stoma¬
chum. calcanei ad crura contracti e
tori. sed et oculi clausi erant. Qͥ ma¬
gis monstrum aliquod quam hoĩs
speciem simulabat. Qui cum nõ si¬
ne derisione multorum aspic̾et᷑. et
mater argueretur. cur talis ex illa p¬
cesserit: confitebat᷑ cum lacrimis noc¬
int̾im̾e non audens ut mos ma¬
trum est. tamquam sanũ puerũ
nutͥebat: adultumq tradidit men¬

Expanded text:
tibus, tepuitque suspiriis eius venerabitibus, tepuitque suspiriis eius venerabile lignum cancelli; luciscente autem die, reseratis cataractis luminum, lumen videre promeruit. Quid umquam tale fecere cum ferramentis medici, cum plutentum transfixumque spiculis oculum, prius mortis tormenta figurant, quam lumen aperiant? In quo si cautela fefellerit, aeternam misero praeparat caecitatem. Huic autem beato confessori voluntas ferramentum est, et sola virtus ungn Biturigo quoque fuit quaedam mulier, quae concipiens peperit filium, cujus poplites ad stomachum, calcanei ad crura contraxeranttori, sed et oculi clausi erant. Qui magis monstrum aliquod quam hominis speciem similabat. Qui cum non sine derisione multorum aspiceretur, et mater argueretur cur talis ex illa processerit filius, confitebatur cum lacrymis, nocinterimere non audens, ut mos matrum est, tanquam sanum puerum nutriebat. Adultum vero tradidit men
Abbreviated transcription (Latin):
cem diruptis loris per plana prosiliunt
et in fugam uertuntur: et sic male dis¬
ꝑsi alii excecantur. alii ruꝑpibus p̃ci¬
pitantur: alii sepibus se ingerentes
palorũ acuminibus ultro transfodĩ¬
tur. Camen stabularii iram d̾i intelli¬
gentes paucos extra t̾minũ loci quos
assequi potuerunt expellunt sanosq
recipiunt: nuntiantes regi rem illã.
inuistissime retineri: et ideo fuissent
hec ꝑpessi addeutes. Dimitte eam. ⁊
erit pay tibi. Qui furore repletus. sic
dixisse fertur. Siue iuste. sine iniuste
redibeatur: regnante me hoc basilica ñ
habebit. Qui protimis diuina iussione
transitum accpieus requienit. Adueui¬
ente autem gloriosissimo sigebto rege
in euis regnum ad suggestionem beati
eufronii ep̃i hoc in dominiũ scĩ mar¬
tii restituit: quod usq hodie ab eius
basilica possidetur. Andite hec om̃s
potestatem habentes: sit uestite alios.
est deus uelocit̾ seruoꝵ suoꝵ. Bideo mo¬

Expanded text:
cem, disruptis loris, per plana prosiliunt cem, disruptis loris, per plana prosiliunt et in fugam vertuntur; et sic male dispersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegentes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: 'Dimitte eam, et erit pax tibi'. Qui furore repletus sic dixisse fertur: 'Sive iuste sive iniuste redebeatur; regnante me, hoc basilica non htransitum accipiens requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in ejus regnum, ad suggestionem beati Eufronii episcopi hoc in dominio 1027 sancti Martini restituit, quod usque hodie ab ejus basilica possidetur. Audite haec omnes potestatem habentes. Sic vestite alios, enim Deus velociter servorum suorum. Et ideo mo
Abbreviated transcription (Latin):
tio accepto deseruit.
idetur quod nec illud debet sile¬
ex i. qualiter uir beatus p̃sidia
famulis ad res suas defensandas accõ
modat. Charibertus rex cum exosis
cłicis eccłias dei negligeret. despectis¬
ꝙ sac̾dotibus magis in luxuria declinã¬
set: ingestum est eiꝰ auribus locũ quẽ¬
dam. queni basilica saucti martini di¬
uturuo tempore retinebat fisci sui
uiribus debere rediberi. Loco autẽ illi
nauicellis nomen prisca uetustas in¬
diderat. Qui accepto iniquo consilio:
ꝓueros uelocit̾ nusit. qui rẽculam illã
suo dñio subiugaret. Cuinq hec nõ põs¬
sidens uideretur haberẽ iussit in locũ il¬
lum stabularios cum equitibus dirigi
ibiq sine equitatis ordiue. p̃cepit eqͦs
ali Accedentes gͥ pueri. fenũ qd̾ coacer¬
uatũ fuerat. accipiunt in equoꝵ expẽ¬
sas. Cunq iniuncto stud̾etur seruitio
atq equi positi fenũ cepissent consum̾e
corripuuit᷑ a rabie: et frementes ad mui¬

Expanded text:
cio accepto deservit.cio accepto deservit.Videtur nec illud sileri, qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defendendas quaqua jubet accommodet. Charibertus rex, cum, exosis clericis, ecclesias Dei negligeret, despectisque sacerdotibus, magis in luxuriam declinasset, ingestum est ejus auribus locum quemdam, quem basilica sancti Martini diuturno tempore retinebat, fisci sui juribus redhiberi. Loco autem illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reiculam illam in suo dominio subjugarent. Cumque haec recte non possidens, videretur habere, jussit in locum illum stabularios cum equitibus  Idest, equis dirigi, ibique sine aequitatis ordine praecepit equos ali. Accedentes ergo pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque iniunctum studeretur servitium, atque equites positi fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invi
Abbreviated transcription (Latin):
arrabo et illud qualit̾ diabolice
Sartis insanie ad eius basilicam de¬
mudent᷑. Quidam aquilinuis nomine
dum uenationem cum patre suo in fil¬
uis francie excerceret: ꝑauorẽ pessimũ
inimico isidiante incurrit. Erat enĩ
ei tremor cordis: et interea uidebat᷑ esse
extra sensum. Parentes uero eiꝰ intelli¬
gentes cũ diaboli amissione multariũt
mos rusticorum habet a sortilogis ⁊ ario¬
lis ligam̃ta ei et potionẽ deferebant.¬
Sed cum nichil ualerent: ex more scĩ
martini auxilia. prompti dolore cogĩ¬
te requirunt dicentes. Potest his in¬
sidiis nudare malitiam: qui detexit ũ¬
btam ut andiuimꝰ falso religionis no¬
mine adoratam. Quem de regione
cõmotũ. iniserunt ad sanctam basi li¬
cam: et ibi in oratione cũ sũma parci¬
tate se contiuẽs: opem sancti poscebat
assidue. Cumq iu hac fide diuciꝰ cõmo¬
rasset: om̃i pauore dempto sensũ ut
habuerat ante recepit: oblitisq ꝑen¬
tibus. in eo loco usq hodie pro benefi¬

Expanded text:
arrabo et illud, qualiter diabolicae artis insaniae ad ejus basilicam denudentur. Quidam, Aquilinus nomine, dum venationem cum patre suo in silvis Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur exsensus. Parentes vero ejus intelligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et ariolis ligamSed cum nihil valeret ex more, sancti Martini auxilia prumpti, dolore cogente, requirunt, dicentes: 'Potest is insidiis nudare malitiam, qui detexit umbra, ut audivimus, falso religionis nomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se contenens, opem sancti poscebat assiduae. Cumque in hac fide diutius commorasset, omni pavore dempto, sensum, ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus, in eo loco usque hodie pro benefi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita dicam renasci denuo fecit ĩ mũ
qͥd in sua festiuitate operatus
sit hic patͦnus. Palatina que dam puel¬
la paralisis humore ꝑcussa. usum gres¬
suut male redacta perdiderat: ita ut cõ¬
tractis in poplitibus neruis. calcaneos
ad crurã comũgeret. Quam pat̾ tuo¬
nos deferens. ante pedes beati martiui
deuotus exposuit: ibiq tͥbus mensibus.
iacens. stipem a p̃terenntib postulabat:
factũ est autem in die insignis sollẽp¬
nitatis beati uri: ut illa nobis missaᷤ
dicentibus. in loco quem suꝑiꝰ nomĩa¬
uimus fideliter exortaret. Tumq noꝰ
rite sacrosancta sollempnia celebrã¬
tes: contestationem de sancti domni
uitutibus narraremus: subito illa
uociferare cepit et flere. indicans se
torqueri. At ubi expedita cõtestatẽne
omnis populus sanctus in laudẽ dñi ꝓ
clamauit. statim dissoluti sunt uerui
qui ligati erant: et stetit superpades
suos. cuncto populo spectante. et sic

Expanded text:
ut ita dicam, renasci denuo fecit in mundut ita dicam, renasci denuo fecit in mundid in sua festivitate operatus sit hic patronus. Palatina quaedam puella, paralysis humore percussa, usum gressuum male redacta perdiderat, ita ut contractis in poplitibus nervis, calcaneos ad crura conjungeret. Quam pater Turonis deferens, ante pedes beati Martini devotus exposuit, ibique tribus mensibus jacens, stipem a praetereuntibus postulabat. Factum est autem in die insignis solemnitatis beati Viri, ut illa, nobis missam dicentibus, in loco quem superius nominavimus fideliter exoraret. Cumque nos rite sacrosancta solemnia celebrantes, 1047 contestationem de sancti domni virtutibus narraremus, subito illa vociferari coepit, et flere, indicans se torqueri. At ubi, expedita contestatione, omnis populus Sanctus in laudem Domini proclamavit, statim dissoluti sunt nervi qui ligati erant, et stetit super pedes suos, cuncto populo spectante, et sic,
Abbreviated transcription (Latin):
nica cĩuitate de pago trans lĩ¬
gerim cecus beati martini suffragia
deuotus expecut. Qui duob assidue
mensib ad eius templum deseruiens ie
est autem in ima diẽ resurrectõnis dñi¬
ce. dnm esset ad pedes dõni. et cũ reliqͦ
populo missarum sollempnia spͨtaret:
Subito aꝑtis oculis. cuncta clare cern̾e
cepit: ita ut ad sanctum altare cõmu¬
nicandi gr̃a nemine ducente ueniret
Que antẽ fuerit cecitatis cansa edi¬
cam. Primo die pasche iussus esta dño
suo ut agrum cirtuiret inuentumq
aditim unde pecora introibant. dum
eum claudere conatur. excecatus est.
flagitabat. Die autẽ illa dum populo
elucente sole. luminũ suorũ refulse¬
runt stelle. Quis umqͣm rogo taliꝰ
medicus poc̾it inueniri: qui in unum
infirmum duas contulerit medicinas:
Ecce in uno ceco due uirtutes sunt os¬
tense: cui corporales oculos ad ꝯtẽpla¬
dat̾ren pͥus aꝑuit. Huiꝰ cordis oculos
ne ea concupiscat illuminauit: et ad
suũ dignatus est dicare seruiciũ: quẽ

Expanded text:
nica civitate, de pago trans Ligerim, caecus, beati Martini suffragia devotus expetiit. Qui duobus assidue mensibus ad ejus templum deserviens, inest autem in una 1046 die resurrectionis dominicae dum esset ad pedes Domni, et cum reliquo populo missarum solemnia spectaret, subito apertis oculis cuncta clare cernere coepit, ita ut ad sanctum altare communicandi gratia, nemine ducente, veniret. Quae autem fuerit causa caecitatis, edicam. Primo die Paschae jussus est a domino suo ut agrum circuiret, inventumque aditum unde pecora introibant obseraret. Dum eum claudere conatur, excaecatus est. flagitabat. Die autem illa dum populo elucente sole luminum suorum refulserunt stellae. Quis unquam, rogo, talis medicus poterit inveniri, qui in una infirmitate duas contulerit medicinas? Ecce in uno caeco duae virtutes ostensae, cui corporales oculos ad contemplanda terrena prius aperuit, et nunc cordis oculos ut ea non concupiscat illuminavit; et ad suum dignatus est dicare servitium, quem,
Abbreviated transcription (Latin):
ut eum accipientes reddatis matrĩcole
Quo reddito: statim emisit spiritũ.
O infelix qui sic ab iniqua cupiditate
p̃uentus perũt. ut ⁊ lucrũ u̾ite per¬
deret: nec dampua apte petunie possi¬
deret. Sed quid nõ mortalia pͣtora cogi
execranda cupiditas: Que in inda qͦu¬
dam uidue duobus minutis celeste reg¬
nũ mercanti fueras. hunc per unum
trientem ad ima p̃cipitas. M que iu¬
dam appeudisti laqueo in magrĩ p̃cio:
hunc ꝑ ꝑuũ nũmisma demergis ĩ tãr¬
tarum. Satis ergo hec ad cõprimẽdã
malorum temeritatem dicta sufficiãt

Expanded text:
ut eum accipientes reddatis matriculae. ut eum accipientes reddatis matriculae. Quo reddito, statim emisit spiritum. O infelix , qui sic ab iniqua cupiditate praeventus periit, ut et lucrum vitae perderet, nec damna adeptae pecuniae possideret. Sed ad quid non mortalia pectora cogit exsecranda cupiditas? Quae invida quondam viduae duobus minutis coeleste regnum mercanti fueras, modo hunc per unum triantem ad ima praecipitas. Et quae Judam appendisti laqueo in Magistri pretio, hunc per parvum numisma demergis in tartara. Satis ergo haec ad comprimendam malorum temeritatem dicta sufficiant
Abbreviated transcription (Latin):
antur: consuetudinẽ benedicti pau¬
peres habent ut cum multi ex his per
loca discesserint custodem nubi dere¬
linquant: qui quod fuerit oblatum.
accipiat. Quidam ergo de uotus unũ
trientem mercedis intuitu detulit:
quod custos loci collectũ fr̃ĩbus occul¬
tare nõ metuit. Conuenientes autẽ
pauperes ad sextam: sciscitati sunt
Ante dictũ custodem. quid sibi beatu᷑
pastor solita pietate respiciens trans¬
nusisset. Audierant enimibidem aliqͥ
fuisse largitum. Qui ait cum sacͣmẽ¬
to poy hunc locũ sanctum. et uͥtutes
dõni martini quia amplius hic nõ ue¬
nit: quam unꝰ argenteus. Nec dũ enĩ
uerba cõpleuerat. sed ad huc sermo ĩ
ore pendebat: statim tremẽs corruit
in terram: suoq lectulo alioꝵ manibus
redditus. cepit grauit̾ singultire. Int̾¬
rogatus autẽ a circunstantib qͥd sibi
esset. respondit crientem illum queni
pauꝑes requirebant ꝑuirari. et ideo
me presens uindicta flagellat. S rogo

Expanded text:
antur, consuetudinem benedicti pauantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut cum multi ex his per loca discesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod fuerit oblatum accipiat. Quidam ergo 1028 devotus unum triantem mercedis intuitu detulit, quem custos loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem quid sibi beatus pastor solita pietate respiciens transmisisset, audierant enim ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum sacramento: Per hunc sanctum locum, et virtutes domni Martini, quia hic amplius non venit, quam unus argenteus. Necdum enim verba compleverat, sed adhuc in ore sermo pendebat, cum statim tremens corruit in terram, suoque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultire. Interrogatus autem a circumstantibus quid sibi esset, respondit: Triantem illum quem pauperes requirebant, perjuravi, et ideo me praesens vindicta flagellat: sed rogo
Abbreviated transcription (Latin):
de se confitebitur dictum.
imili conditione beatus confes¬
sor in rebus sibi miuste ablatis
apparuit. Eustogius quidam cũ ple¬
rumq contra iusticiam scm̃ eufronũ
epm de hereditate baudulfi coguati
sui pulsaret. qui heredem basilicã sc̃i
martini instituerat: cõmotus ab eo ꝑ
assiduas iniurias beatus pontifex aliqͥ
ei de rebus illis reddidit. Portante an¬
tem illo hoc in domũ suam protinus
filius eius unitus in febrem corruit.
unaq nocte et die grauit̾ exestuans
expirauit. Cui fuit tam p̃sens mortis
occursus: quã uelocit̾ pater eius de re¬
bus sibi non debitis effectus est domi¬
nus. Qui in exemplum gieri posse¬
dit aurum et argentum: s ad quisi
o de inceps alium adipisci.
uam p̃sens et super aliũ ultio di¬
uina processeyit. qui sanctã por¬
ticuus ꝑ iurauerit: ad cõpͥmendã per¬
fidorum audatiam nõ silebo. Cum ad
marticulam illam quam sanctus suo
beneficio de deuotorum elemosinis pa̾¬
cit cotidie. a fidelibus necessaria tͥbu¬

Expanded text:
de se confitebitur dictum. 30. Simili conditione beatus confessor in rebus sibi iniuste ablatis apparuit. Eustochius quidam cum plerumque contra iustitiam sanctum Eufronium episcopum de hereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui heredem basilicam sancti Martini instituerat, commotus ab eo per assiduas iniurias beatus pontifex aliquid ei de rebus illis reddidit. Portante autem illo hoc ad domum suam, protinus filius eius unicus in febre corruit, unaque nocte et die graviter exaestuans, expiravit. Cui tam praesens fuit mortis occursus, quam velociter pater eius de rebus sibi non debitis effectus est dominus. Qui in exemplum Giezi possedit aurum et argentum, sed quod illeinceps alium adipisci. 31. Quam praesens et super alium ultio divina processerit, qui in sanctam porticum periuraverit, ad conpremendam perfidorum audaciam non silebo. Cum ad matricbeneficio de devotorum eleemosynis pascit quotidie a fidelibus necessaria tribu
Abbreviated transcription (Latin):
ga linea copiosi lactis effluere. Pu¬
er surrexit incolumis: nos obstu¬
pefacti. tante rei miraculo id quod
ip̃a cogebat ueritas. fatebamur nõ
esse sub celo. qui martinuni posset

Expanded text:
ga linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit
Abbreviated transcription (Latin):
carum a saluatore uirtutum. quas iu
exemplum sanctis suis edidit enula¬
tor: xp̃m in se monstrabat oꝑantem
qui sanctum suum usquequãq glo¬
rificans. diu̾satum mun̾a gr̃ãrum
in unũ hominem conferebat.
estabatur arborius ex prefec¬
te uidisse martini manũ sa¬
crificium offerentis. uestitam qͦdã¬
Imodo nobilissimis gemiuis luce mi¬
care purpurea: et ad motum dext̾e.
collisarum inter se fragorẽ audisse

Expanded text:
tarum a Saluatore uirtutum, quas in tarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse
Abbreviated transcription (Latin):
iscem pasche diebus ed̾e cõsuetꝰ:
paulo ante horan refectionis
interrogat. an haberetur in promptu
Tum cato diaconus ad quem monaste¬
rii administratio ꝑtinebat. doctꝰ ip̃e
piscari: negat per totum diem sibi ul¬
lam cessisse capturam: sed neq alios
ꝑiscatores qui uende̾ solebant quicꝙͣ
ag̾e quiuisse. Uade inquit. mitte li¬
nuum tnum: captura ꝓueniet. Con¬
tigua flumini. ut sułpicius iste descͥp¬
sit. habebamus habitacula. Processi¬
mus cuncti. ut pote feriatis dieb ind̾e
piscantem: om̃ium spebus intentis
nõ in cassum futura temptamina: qͥ¬
bus piscis martino auctore. martini
usibus quereretur. Ad pͥmũ iactum
in reti ꝑmodico: immanem esocẽ
diaconis extraxit. et ad monasteri¬
um letus aceuixens nimipũ ut dixit
poeta. nescio quis. utimur enim u̾su
scolastico. quia inter sco lasticos fabu¬
lamur: captiuũq suem. mirantib ĩ¬
tulit argis. Uere iste xp̃i discipulꝰ ges¬

Expanded text:
Piscem Paschae diebus edere consuetus Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, ges
Abbreviated transcription (Latin):
mense molis. cui i dolun suꝑstabat. pa¬
rabat euertere: sed nulla erat facul¬
tas. qua id daretur effectui. Tum ad
orationem suo more conu̾titur. Ui¬
sum cunc̾tis est paruer. quodãmodo
columpnam ruere de celo. que inpac¬
ta idolo. totam illam in expugnabilẽ
molem soluit in puluerem. Parũ sci¬
licet si inuisibiliter celi uirtutibus
utẽtur: nisi ip̃e iunrtutes uisibilit̾
seruire martino. humanis etiã oculis
cernerentur.
dem autem refrigeriꝰ michi testis est
mulierem profsuuio sangͥnis laborã¬
tem: cum martini uestem. exemplo
mulieris illus euñgłice contigisset:
sub momento fuisse sanatam.
erpens flumen secabat: et ripe
in qua constiteramus adnatabat.
In nomine inquit domini. iubeo te redire
Mox se mala bestia. ad uetbum sc̃i re¬
torsit. et in ulteriorem ripã nobis exd̾¬
tantibus transmeauit. Quod cũ om¬
nes non sine miraculo cerneremus:
altuis ingemiscens ait. Serpentes me
andiunt: et homines non andiũt.

Expanded text:
mensae molis, cui idolum superstabat, pamensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
In uico autem ambaciensi. idest castel¬
lo ueteri quod uũc frequens habita¬
tur a frĩbus. idolum noueratis grã¬
di opere constructum. Politissimis
saxis. moles turrita surrexerat: q̃
cedens᷑. suꝑsticionem loci. oꝑis digni¬
tate seruabat. Huiꝰ destructionem:
marcello ibidem consistenti płirõ im
beatus sepe mandauerat. Post aliqͣͣ.¬
tum tempus regressus. increpat p̃s¬
biterum. cur ad huc idoli structura
consisteret. Ille causatus est. uix mi¬
litari manii. et uipublice multitu¬
dinis tantam molem posse subuer¬
ti: ne dum id facile putaret per ĩbe¬
tilles cłicos. aut infirmos monachõ
quiuisse curari. Tum martinus re¬
currens ad nota p̃sidia: noctẽ totã
in oratione ꝑuigilat. Et mane or¬
ta tempestas: edem idoli usq ad fũ¬
damentum prouoluit. Uerum hec
marcello teste dicta sunt.
liam eius non dissimilem ĩ si¬
mili oꝑe uirtutem refrig̾io
astipulante ꝑhibeo. Columpnã ini¬

Expanded text:
In uico Ambatiensi, id est castelIn uico Ambatiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae cedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam im