comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fedus artabunt᷑. et ita omĩs substan¬
tia rediget᷑ in optimã qualitatem.
et dissoluet᷑ in ȩcherẽ. quo purioris
simpliciorisq naturȩ ẽ: aut certe.
sphera illa quam supra appellauimꝰ
apaonen. et quicquid illius circulo
continet᷑. dissoluetur in nichili Illa
uero qua antiaonen ipsa tenetur
et cingit᷑. uocabit᷑ terra bona: nec ñ
& altera sphera que hanc ipsam t̾rã
circũambit uertigine. & dr̃ cȩlũ. in
scõꝵ habitaculum seruabitur: Cũ
hȩc dicat. nonne manifeffissime
gentium sequitur errorem. & philo¬
sophoꝵ deliram̃ta simplicitati inge¬
rit xp̃ĩane: Et in eodẽ libro Restat
ut inuisibilis sit ds̃ Si autẽ inuisi¬
bilis ꝑ naturã ẽ: neq saluatori insi¬
bił erit: Et in inferiorib Nulla alia
anima quȩ ad corpꝰ descendit huma¬
num. purã & germanã similitudi¬
nem signi in se pͥoris expressit: nis
illa de qua saluator loquitur: Nemo

Expanded text:
foedus artabuntur, ita omnis substanfoedus artabuntur, ita omnis substantia redigetur in optimam qualitatem et dissoluetur in aetherem, quod purioris simpliciorisque naturae est; aut certe sphaera illa, quam supra appellauimus ajvkavfj, et quidquid illius circulo continetur, dissoluetur in nihilum, illa uero, qua ἀντιζώνη ipsa tenetur et cingitur, uocabitur terra bona nec non et altera sphaera, quae hanc ipsam terram circumambit uertigine et dicitur caelum, in sanctorum habitaculum seruabitur. Cum haec dicat, nonne manifestissime gentium sequitur errores et philosophorum deliramenta simplicitati ingerit Christianae? et in eodem libro: restat, ut inuisibilis sit deus. si autem inuisibilis per naturam est, neque saluatori uisibilis erit. etin inferioribus: nulla alia anima, quae ad corpus descendit humanum, puram et germanam similitudinem signi in se prioris expressit, nisi illa, de qua saluator loquitur: nemo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s autem subiciendi sunt. xp̃o: et¬
nos erimus sine corporibus quando
ei ad ꝑfectum subiecti fuerimus:
& in eodem loco Si subiecti fuerint
om̃s deo: om̃s deposit᷑ sunt corpora:
et tc̃ corporalium rerũ uniuersa na¬
tura soluetur in nichili: que si seđo
necessitas postulauerit: ob lapsũ rati¬
onabiliũ creaturarũ rursus existet:
Os enĩ in certamen et luctam animas
derelinquit: ut intelligant plenã
consũmatãq uictoriam. ñ ex ꝓpria
se fortitudine. sed ex dei gratia con
secutas Et iccirco arbitror ꝓ uarie¬
tate causarũ diuersos mundos fie¬
ri: et elidere errores eoꝵ. qui simi¬
les sui mundos eẽ contendunt: Et
iterum: Triplex gͦ suspicio nobis de
fine suggeritur:e quib que uera et
melior sit lector inquirat: Aut enĩ
sine corpore uiuemus cum subiecti
xp̃o subiciem᷑ deo. & ds̃ fuerit omĩa
in omĩb: aut quomͦ xp̃o subiecta. cũ
ipso. xp̃o subicientur deo. & in unum

Expanded text:
omnes autem subiciendi sunt omnes autem subiciendi sunt nos erimus sine corporibus, quando ei ad perfectum subjecti fuerimus. » Et in eodem loco: « Si subjecti fuerint omnes Deo, omnes deposituri sunt corpora, et tunc corporalium rerum universa natura solvetur in nihilum. Quae si secundo necessitas postularit, ob lapsum rationabilium creaturarum rursus existet. Deus enim in certamen, et luctam animas dereliquit, ut intelligant plenam consummatamque victoriam, non ex propria se fortitsecutas. et idcirco arbitror pro uarietate causarum diuersos mundos fieri et elidi errores eorum, qui similes sui mundos esse contendunt. et iterum: triplex ergo suspicio nobis de fine suggeritur, e quibus quae uera et melior sit, lector inquirat. aut enim sine corpore uiuemus, cum subiecti Christo subiciemur deo et deus fuerit omnia in omnibus; aut, quomodo Christo subiecta cum ipso Christo subicientur deo et in unum
Abbreviated transcription (Latin):
teros: & addubitat utrum futurus
sit mundus alteri mundo. ita ex õĩ
parte consimilis.ut nullo inter se
distare uideant᷑: an certe nunqͣm
mundus altero mundo ex toto et dis¬
cretus & dissimilis sit futurus: Rur¬
sũq pꝰ modicũ Si oĩa inquid ut ip¬
se disputationis ordo compellit. sine
corpore uixerint: consumet᷑ corpo¬
ralis uniu̾sa natura et rediget᷑ in
nichil. ꝗ̃ aliqͣndo ẽ facta de nichilo:
eritq tempus quo usus eiꝰ iterũ neces¬
sarius sit: Et in consequentib. Sin
autem ut ratione et scripturarũ
auctoritate monstratũ ẽ. corrupti¬
uum hoc induerit incorruptionẽ.
& mortale hoc induerit inmortali¬
tatem: absorbet᷑ mors in uictoria. &
tan omĩs natã corporea tollet᷑ e medio
in qua sola mors potest operari Et
pꝰ paululũ: Si hec ñ sunt contraria
fidei: forsitan sine corporib aliquan¬
do uiuemus Sin autẽ qui ꝑfecte sub¬
iectus ẽ xp̃o absq corpore intelligit᷑

Expanded text:
teros. et addubitat, utrum futurus teros. et addubitat, utrum futurus sit mundus alteri mundo ita ex omni parte consimilis, ut nullo inter se distare uideantur, an certe numquam mundus alteri mundo ex toto indiscretus et similis sit futurus. rursumque post modicum: si omnia, inquit, ut ipse disputationis ordo conpellit, sine corpore uixerint, consumetur corporalis uniuersa natura et redigetur in nihilum, quae aliquando est facta de nihilo, eritque tempus, quo usus eius iterum necessarius sit. etm consequentibus: sin autem, ut ratione et scripturarum auctoritate monstrat um est, corruptiuumhoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, absorbetur mors in uictoriam et tan omnis corporea natura tolletur e medio, in qua sola potest mors operari. » Et post paululum: « Si haec non sunt contraria fidei, forsitan sine corporibus aliquando vivemus. Sin autem qui iectus est Christo, absque corpore intellegitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ asserit eẽ nat᷑e. sed diu̾sarũ uo¬
luntatũ. ꝓ magnitudine negligen¬
tie et stulticia. ium̃tũ posse fieri.
et ꝓ dolore penarũ & ignis ardore
mag̃ eligere. ut brutum animal
sit. & in aquis habitet ac fluctib
et corpꝰ assumere huiꝰ uel illiꝰ pecoris:
ut nobis ñ solũ quadrupedũ. sed et pis¬
cium corpora sint tim̃da Et adextre¬
mũ ne teneret᷑ pitagorici dogmatis
tam nefandam disputationem qua
lectoris animũ uulnerauit: hec in¬
qͥt iuxta nr̃am sententiam ñ sunt
doginata. s quesita tantum atq
ꝓiecta: ne penitꝰ intractata uide¬
rentur: In scđo autem libro mũ¬
dos asserit innumerabiles: ñ iux¬
ta epicurum uno tempore płimos
et sui similes: sed pꝰ alteriꝰ mundi
finem alteriꝰ ẽẽ pͥncipium: et ante
hunc nr̃m mundũ. aliũ fuisse mũ¬
dũ: & pꝰ hc̃ aliũ rursus futurũ. &
pꝰ illum aliũ: rursũq ceteros pꝰ ce¬

Expanded text:
unius adserit esse naturae sed diuersarum uounius adserit esse naturae sed diuersarum uoluntatum, pro magnitudine neglegentiae et stultitiae iumentum posse fieri et pro dolore poenarum et ignis ardore magis eligere, ut brutum animal sit et in aquis habitet ac fluctibus, et corpus adsumere huius uel illius pecoris, ut nobis non solum quadrupedum sed et piscium corpora sint timenda. et ad extremum, ne teneretur Pythagorici dogmatis tam nefandam disputationem, qua lectoris animum uulnerauit: haec, inquit, iuxta nostram sententiam non sint dogmata sed quaesita tantum atque proiecta, ne penitus intractata uiderentur. In secundo autem libro mundos adserit innumerabiles, non iuxta Epicurum uno tempore plurimos et sui similes, sed post alterius mundi finem alterius esse principium et ante hunc nostrum mundum alium fuisse mundum et post hunc alium rursum futurum et post illum alium rursumque ceteros post ce
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ari in reuelatione filioꝵ deiz Ac
ne quis putet nr̃m eẽ quod dicimꝰ.
ipsius uerba ponamus: In fine atq
in consũmatiõe mundi qnͣdo uelut
de quibꝰdã repagulis atq carcerib.
misse fuerint a dño anime & rati¬
onabiles creature. alias earũ tardiꝰ
incedere ob segniciã: alias ꝑnici uo¬
lare cursu ꝓpter industriam: Cũq
omnes liberum habeãt arbitrium
et sponte sua uel uirtutes possint ca¬
ꝑe uł uicia: ille multo in peiori con¬
ditione erunt quã nc̃ sunt: hee
ad meliorẽ statum ꝑuenient: qͥa
diuersi motus et uariȩ uoluntates.
inutͣnq partem diu̾sũ accipient
statum: id ẽ ut & angłi homines
uł clemones: & rursũ ex his hoĩes
uł angłi fiant: Cũq oĩa uario ser¬
mone tractasset. asserens diabolũ ñ
incapacẽ ẽẽ uͥtutis. et tam̃ necdum
uelle caꝑe uͥtutẽ: ad extremũ ser¬
mone latissimo disputauit. angłm
siue aĩam aut certe demonẽ. quos

Expanded text:
berari in reuelationem filiorum dei. ac berari in reuelationem filiorum dei. ac ne quis putet nostrum esse, quod dicimus, ipsius uerba ponamus: in fine atque in consummatione mundi, quando uelut de quibusdam repagulis atque carceribus missae fuerint a domino animae et rationabiles creaturae, alias earum tardius incedere ob segnitiem, alias pernici uolare cursu propter industriam. cumque omnes liberum habeant arbitrium et sponte sua uel uirtutes possit capere uel uitia, illae multo in peiori condicione erunt, quam nunc sunt. hae ad meliorem statum peruenient, quia diuersi motus et uariae uoluntates in utramque partem diuersum accipient statum, id est, ut et angeli homines uel daemones et rursum ex his homines uel angeli fiant. cumque omnia uario sermone tractasset adserens diabolum non incapacem esse uirtutis et tamen necdum uelle capere uirtutem, ad extremum sermone latissimo disputauit angelum siue animam aut certe daemonem, quos
Abbreviated transcription (Latin):
erudita corporib rursũ ueniant ad
angłoꝵ fastigia Ex quo consequentz
ratione monstrari omnes rationab¬
les creaturas. ex omĩb posse fieri ñ se¬
mel & subito. sed frequentiꝰ⁊ nosq &
angłos futuros demones siegerimus
neglegentius: & rursũ demones si uo¬
luerint caꝑe uirtutes. ꝑuenire ad
angelicam dignitatem: Corporales
quoq substantias penitus dilapsuras:
aut certe in fine omĩum hoc ẽẽ fu¬
tura corpora quod nc̃ ẽ ȩther et celũ.
& si quod altud corpꝰ sinceriꝰ & puriꝰ
intelligi potest: Qd cũ ita sit: quid
de resurrectione sentiat. ꝑspicuũ
ẽ Solem quoq & lunã & astra cȩte¬
ra eẽ animantia: immo qͦmodo nos
homines ob quedã peccata his sumꝰ
cireundat corporib. quȩ crassa st̃
& pigra. sic etiam cęli luminaria
talia uł talia accepisse corpora. ut uł
plꝰ uł minꝰ luceant: & demones ob
maiora delicta aerio corpore esse
uestitos Omnẽ creaturam scłm

Expanded text:
eruditi corporibus rursum ueniant ad eruditi corporibus rursum ueniant ad angelorum fastigia. ex quo consequenti ratione monstrari omnes rationabiles creaturas ex omnibus posse fieri, non semel et subito sed frequentius, nosque et angelos futuros et daemones, si egerimus neglegentius, et rursum daemones, si uoluerint capere uirtutes, peruenire ad angelicam dignitatem. Corporales quoque substantias penitus dilapsuras aut certe in fine omnium hoc esse futura corpora, quod nunc est aether et caelum et si quod aliud corpus sincerius et purius intellegi potest. quod cum ita sit, quid de resurrectione sentiat, perspicuum est. solem quoque et lunam et astra cetera esse animantia, immo, quomodo nos homines ob quaedam peccata his sumus circumdati corporibus, quae crassa sunt et pinguia. sic et caeli luminaria talia uel talia accepisse corpora, ut uel plus uel minus luceant, et daemones ob maiora delicta aerio corpore esse uestitos. omnem creaturam secun
Abbreviated transcription (Latin):
sicq ꝑmiscet omĩa. ut de archangelo
possit diabolus fieri÷ et rursũ diabolꝰ
in archangelũ reu̾tatur: Qui uero fluc¬
tuauerint. & motis pedib nequaquã
om̃ino corruerint: subicientur chispẽ¬
sandi et regendi atq ad meliora gub̾¬
nandi pͥncipatibꝰ & potestatib thronis.
dominationibꝰ. & forsitan ex his ho¬
minũ constabit genꝰ in uno aliquo ex
mundis. qͣndo iuxta isaiam cęlũ et ter¬
ra noua fiẽt: Qui uͦ ñ fuerint meriti
ut ꝑgenꝰ hominũ reu̾tantur ad pͥsti¬
num statum: fient diabolus & angłi
eius & pessimi demones: ac ꝓ uarieta¬
te meritoꝵ. in singłis mundis diuer¬
sa officia sortient᷑ Ipsosq demones ac
rectores tenebrarum in aliquo mundo.
uł mundis. si uoluerint ad meliora cõ¬
uerti fieri homines: & sic ad antiquũ
redire pͥncipium: ita dũtaxat. ut ꝑ
supplicia atq torm̃ta quȩ uł multo uł
breui tp̃r sustinuerint. in hominum

Expanded text:
sicque permiscet omnia, ut de archangelo sicque permiscet omnia, ut de archangelo possit diabolus fieri et rursum diabolus in angelum reuertatur. qui uero fluctuauerint et motis pedibus nequaquam omnino corruerint, subicientur dispensandi et regendi adque meliora gubernandi principatibus, potestatibus, thronis, dominationibus; et forsitan ex his hominum constabit genus in uno aliquo ex mundis, quando iuxta Esaiam caelum et terra noua fient. qui uero non fuerint meriti, ut per genus hominum reuertantur ad pristinum statum, fient diabo lus et angeli eius et pessimi daemones ac pro uarietate meritorum in singulis mundis diuersa officia sortientur. ipsosque daemones ac rectores tenebrarum in aliquo mundo uel mundis, si uoluerint ad meliora conuerti, fieri homines et sic ad antiquum redire principium, ita dumtaxat, ut per supplicia atque tormenta, quae uel multo uel breui tempore sustinuerint, in hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius sp̃c scĩ maiorẽ ẽẽ uirtutẽ cętis
quȩ scã dicunt᷑: Cumq uenisset ad ra¬
tionabiles creaturas. ꝙ dixisset eas ꝑ
neglegentiã ad t̾rena corpora eẽ delap¬
sas: etiam hec addidit: Grandis negli¬
gentiȩ atq desidiȩ ẽ. intantum unu̾¬
quemq defluere atq euacuari: ut ad
uicia uemiens. irrationabiliũ ium̃toꝵ
possit crasso corpori colligari: Et in con¬
sequentibꝰ Quib inquit moti dispu¬
tationib arbitram᷑. sponte sua alios eẽ
innumero scõꝵ & ministerio des: alios
obculpam ꝓpͥam de scĩmonia corruen¬
tes. in tantam neglegentiã corruisse.
ut etiam in contrarias fortituclines
uerterent᷑: rursũq nasci ex fine pͥn¬
cipium. et ex pͥncipio finem: & ita eu̾̃c¬
ta uariari. ut ꝙ qui nc̃ homo ẽ. possit
in alio mundo demon fieri. et qui de¬
mon ẽ. si neglegentius egerit. in cras¬
siora corpora religet᷑. idẽ homo fiat.

Expanded text:
ipsius sancti spiritus maiorem esse uirtutem ceteris, ipsius sancti spiritus maiorem esse uirtutem ceteris, quae sancta dicuntur. Cumque uenisset ad rationabiles creaturas et dixisset eas per neglegentiam ad terrena corpora esse delapsas; etiam haec addidit: grandis neglegentiae atque desidiae est in tantum unumquemque defluere atque euacuari, ut ad uitia ueniens inrationabilium iumentorum possit crasso corpore conligari. et in consequentibus: quibus, inquit, moti disputationibus arbitramur sponte sua alios esse in numero sanctorum et ministerio dei, alios ob culpam propriam de sanctimonia corruentes in tantam neglegentiam corruisse, ut etiam in contrarias fortitudines uerterentur. rursumque nasci ex fine principium et ex principio finem et ita, cuncta uariari, ut et, qui nunc homo est, possit in alio mundo daemon fieri et, qui daemon est, si neglegentius egerit, in crassiora corpora religetur, id est homo fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
et paruulȩ. uniꝰ que mũdũ impleat.
et magnitudine sua qͦdamͦ inuisibi¬
lis sit. et alteriꝰ quȩ sub oculo cadat
ponit exemplũ: pͥori patrẽ. posteriori
filium cõparans: Dm̃ patrem omnz¬
potentẽ appellat bonum. et ꝑfecte
bonitatis: filium ñ eẽ bonũ. s aurã
quandã et imaginẽ bonitatis: ut
ñ dicat᷑ absolute bonus. s eum addi¬
tamento pastor bonus: et cȩtera: Ter¬
cium dignitate et honore. post pat̾m
& filiũ: asserit spm̃ scm̃ De quo cum
ignorare sedicat utrũ factꝰ sit an infe¬
ctꝰ : in posteriorib quid inde sentiret
exp̃ssit: nichil absq solo dõ patre in¬
fectum ẽẽ confirmans filium quoq
minorem a patre eo quod scd̾s ab illo
sit: et spm̃ sc̃m inferiorem filio in scĩs
qͥbq uersari atq hoc ordine maiorẽ
patris fortirudinem ẽẽ quam filii et
sp̃c sci: et rursũ maiorẽ filii forritu¬
dinem ẽẽ quam sp̃c sc̃iꝰ & consequent᷑

Expanded text:
et paruulae, unius, quae mundum inpleat et paruulae, unius, quae mundum inpleat et magnitudine sua quodam modo inuisibilis sit, et alterius, quae sub oculos cadat, ponit exemplum priori patrem, posteriori filium conparans. deum patrem omnipotentem appellat bonum et perfectae bonitatis, filium non esse bonum sed auram quandam et imaginem bonitatis, ut non dicatur absolute bonus, sed cum additamento \'pastor bonus\' et cetera; tertium dignitate et honore post patrem et filium adserit spiritum sanctum. de quo cum ignorare se dicat, utrum factus sit an infactus, in posterioribus, quid sentiret, expressit nihil absque solo deo patre infactum esse confirmans, filium quoque minorem a patre, eo quod secundus ab illo sit, et spiritum sanctum inferiorem a filio in sanctis quibusque uersari atque hoc ordine maiorem patris fortitudinem esse quam filii et spiritus sancti et rursum maiorem filii fortitudinem esse quam spiritus sancti et consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
mysticis disputantes notarũ possunt
seruare compendia: p̃sertĩ qui fur¬
tim celeriterq dictant᷑: ita in illis cõ¬
fusa st̃ omĩa. ut et ordine et in pleris
q sensu careant: Quam obrem petis
auite Rm̃e. ut ipsũ ad te exemplar
dirigam: quod a me & olim transla¬
tum et nulli alii traditũ. a supͣdicto
tͥ eẽ qm płima: & iuxta sermonem
dñ int̾ scorpiones & colubros ince¬
dendum: ut ẽ illud statĩ in pͥmo uo¬
etiã et a filio ñ uideri: filiũ qui sit
imago inuisibilis patris. cõparatum
patͥ. ñ ẽẽ ueritatẽ: apud nos autẽ
qui dĩ omĩpotentis ñ possumꝰ rec¬
pere ueritatem. imaginariã ueri¬
tatẽ uideri: ut maiestas ac magni¬
tudo maioris quodãmͦ circũscͥpta
sentiat᷑ in filio: dm̃ patrẽ ẽẽ lumen
incõp̃hensibile. xp̃m collatione pa¬
tris splendorẽ ẽẽ ꝑ paruũ: qui apd̃
nos ꝓ imbecillitate nr̃a agnus esse
uideat᷑ Duarũ statuarum maioris

Expanded text:
mysticis disputantes, notarum possunt mysticis disputantes, notarum possunt servare compendia, praesertim qui furtim celeriterque dictantur; ita in illis confusa sunt omnia, ut et ordine in plerisque, et sensu careant. Quamobrem petis, Avite carissime, ut ipsum ad te exemplar dirigam, quod a me olim translatum, et nulli alii traditum, a supradictoesse quam plurima, et juxta sermonem Domini, inter scorpiones, et colubros incedendum , ut eetiam a filio non uideri; filium, qui sit imago inuisibilis patris, conparatum patri non esse ueritatem; apud nos autem, qui dei omnipotentis non possumus recipere ueritatem, imaginariam ueritatem uideri, ut maiestas ac magnitudo maioris quodam modo circumscripta sentiatur in filio; deum patrem esse lumen inconprehensibile;  Christum conlatione patris splendorem esse perparuum, qui apud nos pro inbecillitate nostra magnus esse uideatur. duarum statuarum, maioris
Abbreviated transcription (Latin):
me annos circit decẽ sc̃s
uir pãmachiꝰ ad me cuiꝰdã
scedulas misit. quȩ orige¬
nis ꝑiarchon int̃pretata uolumina
continerent. immo uiciata: hoc
magnoꝑe postulans. ut grecã ueri¬
tatem seruaret latina translatio:
et in utraq: parte seu bene seu ma¬
le clixisset ille qui scͥpsit. absq inter¬
p̃tis patrocinio romana lingua cog¬
nosceret: feci ut uoluit: misiq ei li¬
bros: Quos cum legisset. exhorruit:¬
& reclusit scrimo: ne ꝓlati in uulgꝰ
multoꝵ animos uulnerarent: A qͦdã
frẽ qui habens zelum dĩ s ñ scd̾m sei¬
entiã rogatꝰ ut traderet ad legendũ.
quasi statim reddituro: ꝓpter angus¬
tiam temporis fraudem ñ potuit sus¬
picari Qui acceꝑat legendos. adhi¬
bitis notariis opus omne descͥpsit:
et multo celerius qm ꝓmiserat codi¬
cem reddidit: eadẽq temeritate et
ut leuiꝰ dicam ineptia. qđ male sur¬
ripuerat. peiꝰ aliis credidit: Et qͥa
difficile grandes libros et de rebus

Expanded text:
e annos circiter decem sanctus uir Pammachius ad me cuiusdam scidulas misit, quae Origenis JIEQV agxcdv interpretata uolumina continerent, immo uitiata, hoc magnopere postulans, ut Graecam ueritatem seruaret Latina translatio et in utramque partem, seu bene seu male dixisset ille, qui scripsit, absque interpretis patrocinio Romana lingua cognosceret. feci, ut uoluit, misiqbros, quos cum legisset, exhorruit, et reclusit scrinio, ne prolati in vulgus, multorum animos vulnerarent. A quodam fratre qui habebat zelum Dei, sed non secundum scientiam, rogatus ut traderet ad legendum, quasi statim reddituro, propter angustiam temporis, fraudem non potuit suspicari. Qui acceperat legendos, adhibitis notariis opus omne descripsit, et multo celerius quam promiserat, codicem reddidit. Eademque temeritate, et ut levius dicam ineptia, quod male surripuerat, pejus aliis credidit. Et quia difficile grandes libri de 917 rebus
Abbreviated transcription (Latin):
uł transtulimis. exiet uirga de rad¬
ce iesse. & flos de radice eiꝰ conscen¬
det: in hebreo iuxta lingue eiꝰ idio¬
ma ita scriptũ ẽ Exiet uirga de ra¬
dice iesse: et nazareus de radice eiꝰ
giũ ẽ uel celasse. uł ignorasse myste¬
rium: Transeamꝰ ad cetera Neq eñi
epłe breuitas patitur. diutiꝰ in sin¬
gulis immorari Idem matheus lo¬
quit᷑: hoc autẽ totum factũ ẽ: ut
compleret᷑ qđ dictũ ẽ a dño ꝑ pro¬
pħam dicentem: Ecce uirgo in ute

Expanded text:
atque transtulimus: « Exiet virga de radiatque transtulimus: « Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet » : in Hebraeo juxta linguae illius ἰδίωμα ita scriptum est: « Exiet virga de radice Jesse, et Nazaraeus de radice ejus gium est, vel celasse, vel ignorasse mysterium. 8. Transeamus ad caetera: neque enim epistolae brevitas patitur diutius singulis immorari. Idem Matthaeus loquitur: « Hoc autem totum factum est, ut compleretur quod dictum est a Domino per Prophetam dicentem:
Abbreviated transcription (Latin):
dentiam eugłista piaculi reus ẽ: quod
ausus sit ꝓpħe uerba ad dei referre
ꝑsonam: Scribit supͣdictus eugłista
ad angłi monitũ tulisse ioseph par-¬
uulum & matrẽ eius. & intrasseȩ¬
t᷑ ueritatem: qͥa puer isrł ẽ. & dilexi
eum: et exegypto uocaui filiũ meũ
ꝓ quo in eodem loco. lxxͫ. transtulert᷑
quia paruulus ẽ isrł et dilexi eum:
& ex egypto nocau filios eius HNũqͥd
omĩno repudiandi st̃. qui istũ locũ
qui ad xp̃i maxime ꝑtinet sacram̃¬
tum aliter tͣnstulert: an danda po¬
tius uenia hoĩb iuxta sententiã ia¬
cob dicentis. multa peccamus om̃s.
et si quis in uerbo ñ offencdit. iste ꝑ¬
fectus ẽ uir. potens refrenare om̃e
corpus: Illud uͦ quod in eodem eũge¬
phetam. quia narareus uocabitur:
respondeant rogo dedali et fastidio¬
si estimatores omĩum tractatorum.
ubi legerint: discantq in ysaia posi¬
tum Nam in eo loco uͥ nos legimus

Expanded text:
dentiam euangelista piaculi reus est, quod dentiam euangelista piaculi reus est, quod ausus sit prophetae uerba ad dei referre personam. scribit supra dictus euangelista ad angeli monitum tulisse Ioseph paruolum et matrem eius et intrasse Aetur ueritatemu.quia puer Israhel, dilexi eum et ex Aegypto uocaui filium meum. pro quo in eodem loco Septuaginta transtulerunt: quia paruulus est Israhel, et dilexi eum et ex Aegypto uocaui filios eius. num omnino repudiandi sunt, qui istum locum, quia ad Christi maxime pertinet sacramentum, aliter transtulerunt, an danda potius uenia ut hominibus iuxta sententiam Iacobi dicentis: multa peccamus omnes; et, si quis in uerbo non peccat, iste perfectus est uir, potens refrenare omne corpus? illud urophetas, quia Nazaraeus vocabitur » . Respondeant λογοδαίδαλοι, et fastidiosi aestimatores omnium Tractatorum, ubi legerint; discantque in Isaia positum. Nam in eo loco ubi nos legimus
Abbreviated transcription (Latin):
sent apłm falsitatis: qđ nec cũ hebra¬
ico. nec cum . l.xx. congruat transia¬
torib: et quod his maiꝰ ẽ. erret ĩ no¬
mine: ꝓtacharia quippe:ierennan
posuit: S absit hoc de pedissequo .xͥ.
dicere: cuicurȩ fuit ñ u̾ba et sylla¬
bas aucupari. sed sentencias dogina¬
tum ponere: Ueniamus ad aliud eiꝰ¬
dem zacharie testimonium: quod io¬
hannes eugłista sumit. iuxta hebrai¬
cam ueritatem: Nidebunt inquem
ietibaeyontaepros meantonhatorxe¬
canto: quod interp̃tati sunt latini.
et aspicient adme ꝓhis qui illusert.
siue insultauerunt: Uiscrepant eũ
et tamen sermonũ uarietas. sp̃c u
nitate concordat: In matheo quoq
legimus dnm̃ p̃dicentẽ apłis fugã.
et hoc ipsũ zacharie testimonio con¬
firmantẽ: Scͥptũ ẽ ait. ꝑcutiã pas¬
et in hebreo: multo aliter ẽ: Non eñi
ex ꝑsona dĩ dr̃. ut eugłista uult: sed
ex ꝓpħȩ. dm̃ patrem rogantis: ꝑcute
pastorem: et disꝑgent̃ oues: In hoc ut
arbitror loco iuxta quorũdam pru¬

Expanded text:
sent apost. olum falsitatis, quod nec cum Hebraico nec cum septuaginta congruat translatoribus et, quod his maius est, erret in nomine — pro Zacharia quippe Hieremiam posuit - ; sed absit hoc de pedisequo Christi dicere, cui curae fuit non uerba et syllabas aucupari, sed sententias dogmatum ponere. ueniamus ad aliud eiusdem Zachariae testimonium, quod Iohannes euangelista sumpsit iuxta Hebraicam ueritatem: uidebunt, in quem i epiblepsontai pros anth'on enorkhesanto> quod interpretati sunt Latini: “Et aspicient in me, pro iis qui illusersiue insultaueruut. discrepat euanget tamen sermonum uarietas spiritus unitate concordat. in Matheo quoque legimus dominum praedicantem apostolis fugam et hoc ipsum Zachariae testimonio confirmantem: scriptum est, ait: percutiam paset in Hebraeo multo aliter est; non.enim ex persona dei dicitur, ut euangelista uult, sed ex prophetae deum patrem rogantis: percute pastorem, et dispergentur oues. in hoc, ut arbitror, loco iuxta quorundam pru
Abbreviated transcription (Latin):
non tangere: quasi in tactu eiꝰ ꝑieu¬
lum sit: quasi quieam tetigerit ñ
de manib eiꝰ pallium abiecit: Sed
quia qui semel duxit uxorẽ. nisi ex
consensu se non ualet abstinere. nec
dare repudium ñ peccanti÷ reddat
coniugi debitũ: quia sponte se alli.¬
gauit ut reddere cogeret᷑ Qui dñs
dicit eẽ p̃ceptũ. ne dimittant᷑ uxores
absq consensu. et qđ ds̃ coniunxit
homo ñ separet: hic potest dici nup

Expanded text:
non tangere : quasi in tactu ejus pericunon tangere : quasi in tactu ejus periculum sit, quasi qui eam tetigerit nonde manibus ejus pallium abjecit. Sed quia qui semel duxit uxorem, nisi ex consensu se non valet abstinere, 215 nec dare repudium coniugi debitum\', quia sponte se alligauit, ut reddere cogeretur. qui domini dicit esse praeceptum, ne dimittantur uxores, et absque consensu, quod deus coniunxit, hom
Abbreviated transcription (Latin):
uiduas: atq ita fit iuxta illoꝵ sentẽ¬
tiam. ut de bona terra & de patris
familie semine. excludant᷑ mariti:
Uerũ ne in pͥncipio cautus. in reliqͥs
corsitan imꝑuidus fuerĩ ñne post
particionem opusculi cum ad ques¬
tiones uenirem statĩ intuli. uosqͤso
utriꝰq sexꝰ uirgines & continentes
mariti & digami. ut conatꝰ meos
orationib adiuuetis: cunctoꝵ in
cõmune iouinianꝰ hostis ẽ: Quoꝵ
orationibus indigeo. et quos mei ad¬
iutores oꝑis precor eos possũ mainchei
errore dãpnare: Curramus ad re¬
liqua Neq enim epłe patitur bre¬
uitas. diutiꝰ in singulis immorari:
Interp̃tantes illud apłi testimoniũ
uxor. ꝓprii corporis non habet potes¬
tatem s uir: similiter et uir corporis
sui ñ habet potestatem sed mulier.
hec subiunximus: Omĩs hic questio
de his ẽ qui in matrimonio sunt: an
eis liceat uxores dimittere quod&
dñs in eugłio ꝓhibuit: Uñ et apłs.¬

Expanded text:
uiduas. atque ita fit iuxta illorum sentenuiduas. atque ita fit iuxta illorum sententiam, ut de bona terra et de patris familiae semine excludantur mariti. uerum in principio cautus, in reliquis forsitan inprouidus fuerim: nonne post partitionem opusculi, cum ad quaestiones uenirem, statim intuli: uos quaeso, utriusque sexus uirgines et continentes, mariti quoque et digami, ut conatus meos orationibus adiuuetis. cunctorum in commune Iouinianus hostis est? quorum orationibus indigeo et quos adiutores mei operis precor, eos possum Manichei errore damnare? Curramus ad reliqua — neque enim epistulae patitur breuitas diutius in singulis inmorari —: interpretantes illud apostoli testimonium: uxor proprii corporis non habet potestatem, sed uir; similiter et uir corporis sui non habet potestatem, sed uxor, haec subiunximus: omnis hic quaestio de his est, qui in matrimonio sunt, an eis liceat uxores dimittere, quod et dominus in euangelio prohibuit. unde et apos
Abbreviated transcription (Latin):
tribulatione st̃ posite: Unde & suꝑio¬
ri digito depͥmunt᷑: qͣntoq maiorẽ
difficultas exꝑte qͦndã uoluptatis il¬
lecebris abstinere: tanto maiꝰ et pre¬
miũ: Porro centesimꝰ numerus. dili¬
genter quȩso lector attende. de sinis¬
tra tranffert᷑ indextera: & hisdem qͥ¬
dem digitis sed non eadẽ manu qͥb
in leua uidue significant᷑ & nupte.
circulũ faciens expͥmit uirginita¬
tis coronam: Oro te. qui hec loquit᷑.
dampnat muptias ÷ Aurũ uirginita¬
tem. argentum diximꝰ matrimoni¬
um: centesimũ & sexagesimũ & trice¬
simũ fructũ. de una terra & de una
exposuimꝰ semente generari. licet
multũ innumero differat: & quis
tam iniquus lector erit. ut ñ ex me¬
is dictis sedex suo sensu me iudicet:
Et certe multo clementiores erga cõ¬
iugia fuimus omĩb pene latinis et
grecis tractatorib: qui centesimum
mimerũ ad martyres referunt: sexa¬
gesimũ ad uirgines: tricesimũ ad

Expanded text:
tribulatione sint positae, unde et superiotribulatione sint positae, unde et superiori digito deprimuntur, quantoque maior est difficultas expertae quondam uoluptatis inlecebris abstinere, tanto maius et praemium. porro centesimus numerus — diligenter quaeso, lector. adtende — de sinistra transfertur ad dextram, et isdem quidem digitis, sed non eadem manu, quibus in laeua nuptae significantur et uiduae, circulum faciens exprimit uirginitatis coronam. Oro te, qui haec loquitur, damnat nuptias? aurum uirginitatem, argentum diximus matrimonium. centesimum et sexagesimum et tricesimum fructum de una terra et de una exposuimus semente generari, licet multum in numero differat. et quistam iniquus lector. erit, ut non ex meis dictis, sed ex suo me sensu iudicet? et certe multo clementiores erga coniugia fuimus omnibus paene Latinis et Graecis tractatoribus, qui centesimum numerum ad.martyras referunt, sexagesimum ad uirgines, tricesimum ad
Abbreviated transcription (Latin):
lus architectus posuit. alius ȩdificat
aurũ. argentũ. lapides. p̃ciosos: alius
econtrario fenum. ligna. stipulam:
Non igͣuoramꝰ honorabiles nuptias: et¬
cubile inmaculatũ legimus pͥmã¬
dĩ sententiamꝰ crescite et multipli¬
camini et replete terrã: sed ita nup¬
tias accipimus. ut uͥginitatẽ que de
nuptiis nascitur p̃feramꝰ: Nuinquid
argentũ ñ erit argentũ: si aurum
argento p̃ciosius ẽ: Aut arboris et
segetis contumelia ẽ. si radici et fo¬
liis. culmo & aristis. poma p̃ferant᷑
et fructus: It poma ex arbore. fru¬
mentum ex stipula: ita uirginitas
e nuptus: Centesimꝰ & sexagesimus
et tricesimus fructus. quanquam
de una terra & de una semente nas¬
catur: tam̃ multũ differt in nume¬
ro: Triginta referunt᷑ ad nuptias:
Nam & ipsa digitoꝵ comunctio. & qͣsi
molli osculo se complexans et fȩdans.
maritũ pingit et coniugẽ: Sexaginta
uero ad induas: eo qđ in angustia et

Expanded text:
lus architectus posuit, alios aedificare lus architectus posuit, alios aedificare aurum, argentum, lapides pretiosos: alios e contrario fenum, ligna, stipulam. etcubileinmaculatum. legimusprimamdei sententiam: \'crescite etmultiplicamini etreplete terram\', sed ita nuptias recipimus, ut uirginitatem, quae de nuptiis nascitur, praeferamus. numquid argentum non erit argentum, si aurum argento pretiosius est? aut arboris et segetis contumelia est, si radici et foliis, culmo et aristis poma praeferantur et fructus? ut poma ex arbore, frumentum ex stipula, ita uirginitas e nuptiis. centesimus et sexagesimus et tricesimus fructus, quamquam de una terra et de una semente nascatur, tamen multum differt in numero. triginta referuntur ad nuptias; nam et ipsa digitorum coniunctio et quasi molli osculo se conplexans et foederans maritum pingit. et coniugem. sexaginta uero ad uiduas, eo quod in angustia et
Abbreviated transcription (Latin):
quod uͥgines : Aut uingant᷑ itaq
uxoribus srus quibꝰ renuntiauerãt.
aut si se abstinuerit÷ etiã tacentes
fatebunt᷑ meliꝰ ẽẽ quod nuptiarũ
oꝑi p̃tulerunt: An rudis in scrip¬
turis et nc̃ pͥmũ saera uolumina
legens. lineam et ut ita dicam te¬
nuem dicendi filum. inter uirgini¬
tatem et nuptias seruare ñ potui:
Uidelicet nesciebam dictum eẽ. noli
multũ eẽ iustus: ut dum unum
latus ꝓtego. in altero uulneratꝰ Cim:
atq ut manifestius loquar. dũ contͣ
iouinianũ p̃sso gradu pugno. a mani¬
cheo mea terga confossa sint: Nonne
queso statim in pͥncipio oꝑis mei ista
p̃fatꝰ sum:ꝰ Neq marcionis et mani¬
chei dogina sectantes. nuptiis detra¬
himus : nec taciani pͥncipis enerati¬
tarũ errore decepti. om̃e coitũ spur-¬
dum. dampnat ac reꝓbat: Scimus
in domo magna. ñ solum uasa ẽẽ au¬
rea et argentea sed & lignea & ficti¬
lia & suꝑ fundam̃tum.xp̃i quod pau¬

Expanded text:
quod uirgines? aut iungantur itaque quod uirgines? aut iungantur itaque uxoribus suis, quibus renuntiauerant, aut, si se abstinuerint, etiam tacentes fatebuntur melius esse, quod nuptiarum operi praetulerunt. an rudis in scripturis et nunc primum sacra uolumina legens lineam et, ut ita dicam, tenue dicendi filum inter uirginitatem et nuptias seruare non potui? uidelicet nesciebam dictum: noli esse iustus multum et, dum unum latus protego, in altero uulneratus sum atque, ut manifestius loquar, dum contra Iouinianum presso gradu pugno, a Manicheo mea terga confossa sunt. nonne, quaeso, statim in principio operis mei ista praefatus sum? neque uero Marcionis et Manichei dogma sectantes nuptiis detrahimus. nec Tatiani, principis Encratitarum, errore decepti omnem coitum spurdum, damnat et reprobat. scimus in domo magna non solum uasa erea et argentea, sed et lignea et fictilia. Et super fundamentum Christi, quod Pau
Abbreviated transcription (Latin):
et uirginem cõparatio derelinqui:
Ego si bene ꝓblematis memini ꝰ int̾
iouimanum et nos. ista contentio ẽ.
quod ille exequet uirginitat nup¬
tias. nos subiciamus: ille uel parũ
uel nichil. nos multũ interẽẽ dicamꝰ:
Nemq iccirco te post dm̃ faciente dãp¬
natus ẽ: quod ausus sit ꝑpetue casti¬
tat matͥmoniũ comparare: Aut si
idipsũ uirgo putat᷑ & nupta: cur
piaculũ uocis huiꝰ. roma audire ñ
potuit: Uigo a uiro: ñ uir auirgi
potest: Aut mea sententia sequen¬
da ẽ: aut iouimani: Si rep̃hendor
quod nuptias uirginitati subicio.
laudet᷑ ille qui comparat: Si autẽ
dãpnatꝰ ẽ. qui ȩquales putabat :
dampnatio illius. mei oꝑis testimo¬
nium sit: Si scłi homines indig¬
nant᷑ in minori gradu se ẽẽ quã
uirgines: miror clericos et mona¬
chos et continentes id non laudare
quod faciunt: Castrant se abuxori¬
b sins. ut imitent᷑ uirgineam casti¬
tatẽ: et idipsũ uolunt maritatas eẽ

Expanded text:
et uirginem conparatio derelinqui. et uirginem conparatio derelinqui. ego si bene problematis memini, inter Iouinianum et nos ista contentio est, quod ille exaequet uirginitati nuptias, nos subiciamus; ille uel parum uel nihil, nos multum interesse dicamus. denique idcirco te post dominum faciente damnatus est, quod ausus sit perpetuae castitati matrimonium conparare. aut, si id ipsum uirgo putatur et nupta, cur piaculum uocis huius Roma audire non potuit? uirgo a uiro, non uirgo potest: aut mea sententia sequenda est aut Iouiniani. si reprehendor, quod nuptias uirginitati subicio, laudetur ille, qui conparat; si autem damnatus est, qui aequales putabat, damnatio eius mei operis testimonium sit. si saeculi homines indignantur in minori gradu se esse quam uirgines, miror clericos et monachos et continentes id non laudare, quod faciunt. castrant se ab uxoribus suis, ut imitentur uirginum castitatem, et id ipsum uolunt maritos esse,
Abbreviated transcription (Latin):
płis. sed uniu̾so loquatur hominũ
silentium tuum Uerebar
enim. ne si tacenti scriberem: moles¬
tum me magis quam officiosum pu¬
tares: Nc̃ autem ꝓuocatus dulcissi¬
mis litteris tuis. et huiꝰcemodi litte¬
ris. que me ad philosophiam nr̃i
doginatis ꝓuocarent: et condiscipu¬
lum qͦndam et sodalem & amicĩrob¬
uiis ut aiunt manib excipio: defen¬
soremq meoꝵ opusculorum paro:
ita tamen. si ante te placatum iudi¬
cem habuero: immo si oratorem me¬
um suꝑ om̃ib quȩ in me arguunt᷑
instruxero hoc enim & tullius tuꝰ.
et ante illũ inbreui ꝙ solo uolumine
scribit antonius. pͥmam ẽẽ cause uic¬
toriam: diligenter causam ꝑqua dic:¬
turus es discere: Rep̃hendunt me
quiclam quod in libris quos adu̾sũ
iouimanũ scͥpsi nriniꝰ fuerim uel in
laude uirginũ. uel in sugillatione
nuptiarum: et aiunt quodãmodo
in tantum pudiciciã p̃dicari. ut
nulla posse uideatur inter uxorẽ

Expanded text:
pulis, sed uniuerso loquatur hominum pulis, sed uniuerso loquatur hominum silentium tuum. uerebar enim, ne, si tacenti scriberem, molestum me magis quam officiosum putares. nunc autem prouocatus dulcissimis litteris tuis et huiuscemodi litteris, quae me ad philosophiam nostri dogmatis prouocarent, et condiscipulum quondam et sodalem et amicum obuiis, ut aiunt, manibus excipio defensoremque meorum opusculorum paro, ita tamen, si ante te placatum indicem habuero, immo, si oratorem meum super omnibus, quae in me arguuntur, instruxero. hoc enim et Tullius tuus et ante illum in breui et solo uolumine scribit Antonius, primam causae esse uictoriam diligenter causam, pro qua dicturus es, discere. Reprehendunt in me quidam, quod in libris, quos aduersum Iouinianum scripsi, nimius fuerim uel in laude uirginum uel in suggillatione nuptarum, et aiunt condemnatioin tantum pudicitiam praedicari, ut nulla posse uideatur inter uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ uerti. si legeris: & delec¬
tar⁊ te hoc oꝑe comꝑero: ꝓuocabis
nos etiam cȩtera clausa armario ñ
teneri: Transtuli nuꝑ iob in lingũa
nr̃am: cuius exemplaria a scã mar¬
cella consobrina tua poteris mu¬
tuari Lege eundem grecũ & lati¬
numꝰ & ueterẽ editionem nr̃e tͣns¬
latiom cõpara: et liquido ꝑuideb̾
quantum distet inter ueritatem
et mendaciũ Miserã quedã cone
domnioni: samuelem quoq et ma¬
lachim id ẽ . iiͦiͬiͬ. regũ libros: quȩ si
legere uolueris. ꝓbabis qͣntȩ diffi¬
cultatis sit. diuinam scripturam
et maxime ꝓpħas intelligere: et
interp̃tum ucio quȩ apud suos
purissimos cursu orationis labunt᷑.
apud nos scatere uiciis: Porro eloqͦn¬
tiam quam ꝓ. xp̃o in cicerone con¬
tempnis: in paruulis ne requiras:
Eccłiastica interp̃tatio etiam si habet
eloquii uenustatem: dissimulare
eam debet & fugere: ut non ociosis
philosophorum scolis. paucisq disci¬

Expanded text:
sermone uerti, si legeris et delecsermone uerti, si legeris et delectari te hoc opere conperero, prouocabis nos etiam cetera clausa armario non tenere. transtuli nuper Iob in linguam nostram; cuius exemplar a sancta Marcella, consobrina tua, poteris mutuari. lege eundem Graecum et Latinum et ueterem editionem nostrae translationi conpara, et liquido peruidebis, quantum distet inter ueritatem et mendacium. miseram quaedam τῶν cto patri Domnioni, Samuhelem quoque et Malachim, id est quattuor Regum libros.. quae si legere uolueris, probabis, quantae difficultatis sit diuinam scripturam et maxime prophetas intellegere, et interpretum uitio, quae apud suos purissimo cursu orationis labuntur, apud nos scatere uitiis. porro eloquentiam, quam pro Christo in Cicerone contemnis, in paruulis ne requiras. ecclesiastica interpretatio, etiam si habet eloquii uenustatem, dissimulare eam debet et fugere, ut non otiosis philosophorum scholis paucisque disci
Abbreviated transcription (Latin):
ex oꝑis eoꝵ cõparatione. mea inter¬
p̃tatio negligit᷑: Lege queso te dili¬
gent̾ apłi uerba considera: et tuc̃
uidebis me ꝓpter calumpniã decli¬
nancdam. multo plus quã ille uolu¬
it. in maritos fuisse clementẽ Ori¬
genes. dionisius. pieriꝰ. eusebius
cesariensis. didimus. apollinaris.
latissime hanc epłam int̾pretatisunt.
Quorũ pierius cum sensũ apłi uentila¬
ret atq dissereret. & ꝓposuisset illud
exponere. uolo autem om̃s homines
ẽẽ sicut meipsum: adiecit: Hȩc dicñs
meum: quȩ duricia: Uniu̾sa que
scͥpsi huic sententiȩ comparata: le¬
nissima sunt: Reuolue omĩum qͦs
supra memoraui cõmentarios: et
eccłiarum bibliotecis fruere. & ma¬
gis concito gradu adoptata cȩpta¬
q ꝑuenies: Audio totiꝰ in te urbis
stuclia concitata: audio pontificis
et popłi uoluntatẽ pari mente cõ¬
gruere: Minus ẽ tenere sacerdo¬
tium: quam mereri libros .xui.

Expanded text:
ex operis eorum conparatione mea interex operis eorum conparatione mea interpretatio neglegetur. lege, quaeso te, et diligenter apostoli uerba considera, et tunc uidebis me propter calumniam declinandam multo plus, quam ille uoluit, in maritos fuisse clementem. Origenes, Dionysius, Pierius, Eusebius Caesariensis, Didymus, Apollinaris latissime hanc epistulam interpretati sunt; quorum Pierius, cum sensum apostoli uentilaret atque dissereret et proposuissetillud exponere: uolo autem omnes esse sicut me ipsum, adiecit: ταῦτα λέγω meum, quae duritia? uniuersa, quae scripsi, huic sententiae couparata lenissima sunt. reuolue omnium, quos supra memoraui, commentarios et ecclesiarum bibliothecis fruere, et magis concito gradu ad optata coeptaque peruenies. Audio totius in te urbis studia concitata, audio pontificis et populi uoluntatem pari mente congruere. minus est tenere sacerdotium quam mereri. libros sedecim
Abbreviated transcription (Latin):
ex urbe uenientes. mͥ eadem lectita¬
rent que se rome excepisse refere¬
bant: In hac quoq ꝓuincia iã libri
fuerant diuulgati: et ut ipse legisti.
nescit uox missa reuertiz Nonsum
tante felicitatis. quante pleriq tẽ
poris huiꝰ tractatores: ut nugas me
Stati ut aliqͥd scripsero aut amatores
mei aut inuidi. diu̾so quidẽ studio
s pari certamine. in uulgꝰ nr̃a dis¬
seminant: et uel in laude uł inui¬
tuꝑatione nimii sunt: ñ meritũ
stili. sed suum stomachũ sequentes:
Itaq qđ solum facere potui: apologe¬
ꝓ nobis ceteris satisfacias: Aut si tu
quoq narem contraxeris: illã apłi
tiis disputat. aliter disserere compel¬
leris Nec hoc dico quo te ad scͥbendũ
ꝓuocemꝰ cuius insacris litteris stti¬
dium michi p̃fero: sed ut alios qui
nos lacerant. hoc facere compellas:
Norunt litteras: uidentur sibi scio¬
li: possunt me ñ reprehendere sed
docere: Si aliqͥd scripserint mag̃

Expanded text:
ex urbe uenientes mihi eadem lectitaex urbe uenientes mihi eadem lectitarint, quae se Romae excepisse referebant. in hac quoque prouincia iam libri fuerant diuulgati et, ut ipse legisti, nescit uox missa reuerti. non sum tantae felicitatis, quantae plerique huius temporis tractatores, ut nugas mea. statim ut aliquid scripsero, aut amatores mei aut inuidi diuerso quidem studio, sed pari certamine in uulgus nostra disseminant et uel in laude uel in uituperatiorie nimii sunt non meritum stili, sed suum stomachum sequentes. itaque, quod solum facere potui, ajEoXopapro nobis ceteris satisfacies aut, si tu quoque narem contraxeris, illam apostte et nuptiis disputat, aliter disserere conpelleris. Nec hoc dico, quo te ad scribendum prouocem, cuius in sacris litteris studium prae me fero, sed ut alios, qui nos lacerant, hoc facere conpellas. norunt litteras, uidentur sibi scioli: possunt me non reprehendere, sed docere. si aliquid scripserint, magis
Abbreviated transcription (Latin):
tationis exordio supͣdicta necessitas
me retraxit: et seis ipse non bene
fieri qđ occupato anmo fiat Pal¬
liolum texura breui. caritate latis¬
simũ. semili capite confouendo liben¬
ter accepi: et munere et muneris
auctore letatus: lxxiii.Ieronimiꝰ¬
p̃ian interdũ pudoris ẽ. etiã
apud amicos tacere: & hum¬
litatẽ suam mag̃ silentio cõ¬
solari. quam retractando ueteres
amicicias. ambitionis crimen uic̃re̾.
Quamdiu taciusti tacui: nec expostu¬
lare unquã suꝑ hac re uolui: ne ñ
amicũ querere. sed potentiorẽ uide¬
rer expetere Nc̃ autẽ ꝓuocatus
officio litterarũ pͥmas semꝑ partes
habere temptabo: et ñ tam rescrib̾e
quam scribere: ut et uerecuncle
huc usq tacuisse. ꝙ uerecundiꝰ loqͥ
cepisse cognoscar: De opusculis me¬
is contra iouinianũ quod & pruden¬
ter et amanter feceris. exemplaria
subtrahendo: optime noui S ni¬
chil ꝓfuit ista diligentia: cũ aliqͣnti

Expanded text:
etationis exordio supra dicta necessitas etationis exordio supra dicta necessitas me retraxit; et scis ipse non bene fieri, quod occupato animo fiat. palliolum textura breue, caritate latissimum senili capiti confouendo libenter accepi et munere et muneris auctore laetatus. LXXXVI.i interdum pudoris est etiam apud amicos tacere et humilitatem suam magis silentio consolari quam retractando ueteres amicitias ambitionis crimen incurrere. quamdiu tacuisti, tacui nec expostulare umquam super hac re uolui, ne non amicum quaerere, sed potentiorem uiderer expetere. nunc autem prouocatus officio litterarum primas semper partes habere temptabo et non tam rescribere quam scribere, ut et uerecunde hucusque tacuisse et uerecundius loqui coepisse cognoscar. De opusculis meis contra Iouinianum quod et prudenter et amanter feceris exemplaria subtrahendo, optime noui. sed nihil profuit ista diligentia, cum aliquanti
Abbreviated transcription (Latin):
mala diẽt. & illos qͥ mala bona iudi¬
cant: qui faciunt amarũ dulce et
dulce amarũ: Aut que ẽ tanta per¬
tinacia: sic alicuius laudare doctͥ¬
nam. ut sequar et blaspheniã: De
sed̾o ꝓblemate tuo tertullianus in li¬
bris de monogamia disserinit: asseres
scõs dici fidelium filios. qđ quasi can¬
didat sint fiłi. et nullis idolatriȩ sor¬
dib polluantur Simulq considera.
qđ & uasa scã in tabernacło legerimꝰ
et cetera quȩ ad ritum cerimoniarũ
ꝑtinent: cum utiq sca eẽ ñ possint.
nisi ea que sentiunt et uenerantur
dm̃ Idioma gͥ scͥptarũ ẽ. ut int̾dum
scõs ꝓmundis et purificatis atq ex¬
piatis nominet: sicut & bethsabee
scĩficata scribit᷑ ab inmundicia sua:
et ipsũ templũ scũariũ nominat᷑.
Obsecro te: ne tacito mentis udicio.
me aut uanitatis arguas aut falsita¬
tis: Testis ẽ enm conscientie meȩ do¬
minꝰ : qd ab ipso ꝓcinctu et interp̃¬

Expanded text:
mala dicunt, et illos, qui mala bona iudimala dicunt, et illos, qui mala bona iudicant; qui faciunt amarum dulce et dulce amarum. aut quae est tanta pertinacia sic alicuius laudare doctrinam, ut sequar et blasphemiam ?. De secundo problemate tuo Tertullianus in libris de monogamia disseruit adserens sanctos dici fidelium filios, quod quasi candidatae sint fidei et nullis idolatriae sordibus polluantur. simulque considera, quod et uasa sancta in tabernaculo legerimus et cetera, quae ad ritum caerimoniarum pertinent, cum utique sancta esse non possint nisi ea, quae sentiunt et uenerantur deum. idioma igitur scripturarum est, ut interdum sanctos pro mundis et purificatis atque expiatis nominet, sicut et Bethsabee sanctificata scribitur ab inmunditia sua et ipsum templum sanctuarium nominatur. Obsecro te, ne tacito mentis iudicio me aut uanitatis arguas aut falsitatis. testis est enim conscientiae meae dominus, quod ab ipso procinctu et interpr
Abbreviated transcription (Latin):
umꝰ uoluntatẽ in tempus aliud dis¬
tulissemꝰ nͥ om̃is pene fr̃mtas de ea¬
dem urbe postulasset: asserens mul¬
tos ꝑiclitari. & ꝑu̾sis dogmatib acqͥ¬
escere Uñ necessitate compulsus sũ
tranfferre libros in quib plus mali
quãboni ẽ: & hanc seruare mensurã:
ut nec adderem quid. nec demerẽ:
gcamq fidem latina integritate ser¬
uarẽ: Quors exemplaria a supͣdicto
frẽ poteris mutuari. licet tibi gͤca
sufficiant: & ñ debeas turbidos nr̃i
ingenioli riuos querere. qui de ipsis
fontib bibis. Pret̾ea quia docto uiro
loquor: et tam diuinis scͥpt᷑is quam
scłi litteris erudito. illud dignatio¬
nem tuã admonitã uolo. ne me pu¬
tes in modũ rustic balatronis cun¬
cta origenis reꝑbare quȩ scͥpsit. qđ
eius. et quasi dionisiũ philosophum
arguant subito mutasse senten¬
tiam: sed tantũ praua dogma¬
ta repidiarezScio enĩ eqͣli
maledicto et eos subiacere qui bona

Expanded text:
unius uoluntatem in tempus aliud disunius uoluntatem in tempus aliud distulissem, nisi omnis paene fraternitas de urbe eadem postulasset adserens multos periclitari et peruersis dogmatibus adquiescere. unde necessitate conpulsus sum transferre libros, in quibus plus mali quam boni est, et hanc seruare mensuram, ut nec adderem quid nec demerem Graecamque fidem Latina integritate seruarem. quorum exemplaria a supra dicto fratre poteris mutuari, licet tibi Graeca sufficiant et non debeas turbidos nostri ingenioli riuos quaerere, qui de ipsis fontibus bibis. Praeterea, quia docto uiro loquor et tam diuinis scripturis quam saeculi litteris erudito, illud dignationem tuam admonitam uolo, ne me putes in modum rustici balatronis cuncta Origenis reprobare, quae scripsit - quod eius et quasi Dionysium philosophum arguunt subito mutasse sententiam —, sed tantum praua dogmata repudiare. scio enim aequali maledicto et eos subiacere, qui bona