comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ea poetarũ mendaciis. et ad ea fallacib spiritib se¬
ducentib. faciliꝰ enim fieri potuit ut iuuenis impiꝰ
uel ab impio patre int̾fici metuens. et auidus regni patr̃e
pellent regno. quam id quod iste interp̃tat᷑. ido sat̾¬
num patrẽ a ioue filio suꝑatum. quod ante ẽ causa¬
quȩ ꝑtinet ad iouem: quam sem̃ qd̾ ꝑtinet ad satur¬
num. Si enim hoc ita eẽt. nunqͣm saturnus prior fu¬
isset: nec pater iouis eẽt. Semꝑ enĩ sem̃ causa p̃cedit:
nec unquam generat᷑ ex semine. S cum conant᷑ uanis¬
simas fabulas siue hominũ res gestas. uelut natura¬
lib interp̃tationib honorare: ctiam homines acui¬
tissimi tantas patiunt᷑ angustras. ut eor quoq ua¬
rerunt quȩ nata ex eo eẽnt solitum deuorare: qd eo
semina uñ nascerent᷑ redirent. Et qđ illi ꝓ ioue obie
da c̃ gleba deuoranda: significat inquit manib
humanis obrui ceptas serendo fruges. anteqͣm utilitas

Expanded text:
 poetarum et ad ea fallacibus spiritibus se poetarum et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Ioue filio suquae pertinet ad Jovem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, nunquam Saturnus prior fuisset, nec pater Jovis esset. Semper enim semen causa praecedit, nec unquam generatur ex semine. Sed cum conantur vanissimas fabulas sive hominum res gestas velut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque vaxerunt, quae nata ex eo essent, solitum devorare; quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Jove gleba objecta est devoranda, significat, inquit, manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas
Abbreviated transcription (Latin):
opinari: dei scire. Rerumgͥ non comp̃hensarũ
nec firmissime cͣreditarum. s opinatarũ et dubi¬
tandarum sermonem trepidꝰ pollicet᷑: dicturꝰ ea
quȩ abhominib instituta sunt. Neq enim sic̃
sciebat mundum eẽ & celum et t̃ram. cȩlum syde¬
rib fulgidum. terram seminib fertilem. atq hui
modicȩtera. sicut hanc totam molẽ atq natamu
quadam inuisibili ac p̃potenti. regi atq ãminist̾¬
ri certa animi stabilitate credebat: ita poterat
affirmare de iano quod inundꝰ ipse eẽt. aut de fatur¬
no inuenire quomͦ ⁊ iouis pater eẽt. et ioui regnanti
bilior reddit᷑ ratio cum ꝑhibent᷑ homines fuisse. et
unicuiq eoꝵ abhis qͥ eis adulando deos ẽẽ uolue¬
runt. ex eoꝵ ingenio. morib. actib. casib sacra et
sollempnia constituta. atq ħ paulatim ꝑ animas
hominum demonib similes. et ludierarũ rerũ a¬
uidas irrependo. longe lateq uulgata: ornantib¬

Expanded text:
opinari, Dei scire. Rerum igitur non comprehensarum, opinari, Dei scire. Rerum igitur non comprehensarum, nec firmissime creditarum, sed opinatarum et dubitandarum sermonem trepidus pollicetur, dicturus ea quae ab hominibus instituta sunt. Neque enim, sicut sciebat esse mundum, esse caelum et terram, caelum sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnantibilior redditur ratio, cum perhibentur homines fuisse, et unicuique eorum ab his qui eos adulando deos esse voluerunt, ex ejus ingenio, moribus, actibus, casibus, sacra et solemnia constituta, atque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerum avidas irrependo, longe lateque vulgata, ornantib
Abbreviated transcription (Latin):
certis dicere ingressus: ait. Cum in hoc libellodu¬
bias de diis opiniones posuero: rep̃hendi ñ debeo
Qui enim dubitau̾it uidicari oportere et posse: cũ
audierit faciet ipse. Ego ciciꝰ ꝑduci possum. ut
inpͥmolibro quȩ dixi indubitationem reuocẽ: qũa
in hoc quȩ ꝑscribã omĩa ut ad aliquam dirigam
suminã. Ita non solum istum de diis inccrtis: sed
ctiam illũ decertis fecit incertum. Intercio porro
isto de diis selectis postea qͣm p̃locutꝰ ẽ. qd ex natã¬
li theologia p̃loquendum putauit: ing̾ssurus hu¬
iꝰ ciuilis theologie uanitates ⁊ insanias mendaces.
tͥi eum non solum non ducebat rerũ ueritas. s et¬
ammaioꝵ p̃mebat auctoritas: de diis inquit
ppłi romani publicis quib edes dedicauerõ eol¬
q plurib signis ornatos notauert̃. in hoc lib̾
scribam. S ut xenofanes colofonius scribit. qͥd pu¬
tem nonqͥd contendam ponam. Hominis enĩ ẽħ

Expanded text:
certis dicere ingressus, ait: Cum in hoc libello ducertis dicere ingressus, ait: Cum in hoc libello dubias de diis opiniones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabit judicari oportere et posse, cum audierit, faciet ipse: ego citius perduci possum, ut in primo libro quae dixi in dubitationem revocem, quam in hoc quae perscribam omnia ut ad aliquam dirigam summam. Ita non solum istum de diis incertis, sed etiam illum de certis fecit incertum. In tertio porro isto de diis selectis, posteaquam praelocutus est quod ex naturali theologia praeloquendum putavit, ingressurus hujus civilis theologiae vanitates et insanias mendaces, ubi eum non solum non ducebat rerum veritas, sed etiam majorum premebat auctoritas: De diis, inquit, populi Romani publicis, quibus aedes dedicaverunt, eosque pluribus signis ornatos notaverunt, in hoc libro scribam; sed, ut Xenophanes Colophonius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. Hominis est enim haec
Abbreviated transcription (Latin):
pollinem et dianã. Et aliq̃nunum dm̃ res plures.
aliqñunam rem dõs plures faciunt. Nam unꝰ ds̃
res pluressunt. sicut ipse iupit̃. et mundꝰ enĩ totꝰ
iupiter. et solum cȩlum iupit̃: et sola stella iupiter¬
et habet᷑ et dr̃. Itemq uino scdarũ causarũ dña. et
iuno aer. et iuno tr̃a. et si uenerem uincerit: iuno
stella. Similiter minerua summꝰ echer et miner¬
ua itidem luna. qͣm cẽ inetheris infimo limite
existimant. Unam uͦ rem. deos plures ita faciunt.
Et ianus ẽ mundꝰ. et iupit̃. Sic et iuno ẽ t̾ra ⁊ mater
ratii. ita et cctera ñ explicant. s potiꝰ implicant. Sic̃
impetꝰ crrabundȩ opinionis impulerit. ita huc
atq illuc. hinc atq illinc insiliunt. et resiliunt: ut
ipse uarro de om̃b dubitare quam aliqͥd affirma¬
re malucrit. Namtrium extremoꝵ pͥmũ de diis
certis cum absoluisset librum. inaltero de diis in¬

Expanded text:
pollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, pollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum Iuppiter, et sola stella Iuppiter habetur et dicitur; itemque Iuno secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater ravi, ita caetera non explicant, sed potius implicant; sicut impetus errabundae opinionis impulerit, ita huc atque illuc, hinc atque illinc insiliunt et resiliunt: ut ipse Varro de omnibus dubitare, quam aliquid affirmare maluerit. Nam trium extremorum primum cum de diis certis absolvisset librum, in altero de diis in
Abbreviated transcription (Latin):
se emitteret ⁊ inse reciꝑet. q̃nqͥdem etiã matrẽ magnã
eandẽ cererem uolunt. qͣm nicħ aliud dicunt eẽ qͣm
trã. eamq ꝑhibent et uinonem. Et ideo ei scd̃as cau¬
sas rerum tribuunt: cum tam̃ ioui sit dictum. ꝓgeni¬
tor genitrixq dm̃ quia scd̃m eos totꝰ mundꝰ ipse ẽ io¬
uis. Mineruam etiã quia camhumanis artib p̃
posuerunt. nec inuenerunt ł stellam uͥ eãponent:
candẽ ł summũ ethera. ł etiam lunam ec̃ dixerunt.
Uestam quoq ipsam ꝑꝑea dearum maximã putaue¬
runt. qd̾ ipsa sit t̃ra: quamuis ignem mundi leui¬
orem qui ꝑtinet ad usus hominum faciles. ñ uio¬
lentiorem quał uulcani ẽ ei deputandũ ẽẽ credi¬
derunt. Ac ꝑhoc om̃s istos selectos deos. hunc eẽ
mundum uolunt. inquib dam uniu̾sum: in qͥbꝰ¬
dam pardes eiꝰ. Unuersum sic̃ iouẽ. parces eiꝰ t
geniũ. ut matrẽ magnã. ut solem. ut lunã. ł potiꝰ a¬

Expanded text:
se emitteret et in se reciperet. Quando quidem etiam Matrem Magnam se emitteret et in se reciperet. Quando quidem etiam Matrem Magnam eandem Cererem uolunt, quam nihil aliud dicunt esse quam terram, eamque perhibent et lunonem, et ideo ei secundas causas rerum tribuunt, cum tamen Ioui sit dictum \'progenitor genetrixque deum\', quia secundum eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eaaeposuerunt, nec invenerunt vel stellam ubi eam ponerent, eamdem vel summum aethera vel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putaverunt, quod ipsa sit terra; quamvis ignem mundi leviorem qui pertinet ad usus hominum faciles, non violentiorem qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum volunt, in quibusdam universum, in quibusdam partes eius; uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius A
Abbreviated transcription (Latin):
locata. uͥ constantior motꝰ inerrabilem meatũ sydib¬
p̃bct. nullas aras. nulla sacra. nulla templa fecerunt.
nec deos ñ dico int̾ hos selectos. s ne int̾ illos qͥdem
diumatorẽ ⁊ medicum uelint tam̃ ut in aliqͣ parte
mundi statuerent. ipsũ etiã solem eẽ dixerunt:
dianãq germanam eiꝰ. similiter lunã et uiarũ p̃sidẽ
Uñ ⁊ iurginem uolunt: qd uia nicħ pariat. Et ideo am¬
bos sagutas habere: quod ipsa duo sydera decelos ra¬
dios tr̃as usq ꝑtendant. Ulcanum uolunt ignẽ mun¬
di. neptunum aquas mundi. ditem patrẽ hoc ẽ hor¬
cum. t̾renam ⁊ infimam partem mundi. Liberum et
cererem p̃ponunt seminib ł illum masculinis. illam
femininis. ł illum liquori illam uͦ ariditati seminũ.
Et hoc utiq totum refert᷑ ad mundum. id ẽ ad iouem.
qͥ ꝓpt̾ea dictus ẽ ꝓgenitor genitrixq qd̾ oĩa semina ex

Expanded text:
locata, ubi constantior motlocata, ubi constantior motpraebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt, nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne inter illos quidem diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum, id est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor genetrixque\', quod omnia semina ex
Abbreviated transcription (Latin):
atq a t̾ris longe remotior. Si gͦ suꝑiorẽ locũ maior
dignitas meruit. quare saturnus ibi ẽ ioue suꝑi¬
or: Anuanitas fabulȩ quȩ regem iouem facit. ñ
potuit usq ad sydera ꝑuenire: Et qđ ñ ualuit sa¬
turnꝰ in regno suo neq incapitolio. saltemoptine̾
stellam: Supterea quia mundꝰ ẽ. et om̃s in illo ft̃:
⁊ iouis mundꝰ ẽ ⁊ ht̃ tam̃. An iste causam suã com¬
posuit ut potuit. ⁊ ꝓuna stella quamñ habet int̃
sydera tot facies accepit int̾ra: Deinde si ꝓpt̾ solas
stellas mercurium ⁊ martẽ partes mundi putant. ut
eos deos habere possint. quia utiq sermo ⁊ bellũ ñ
st̃ partes mundi s actꝰ hominũ. cur aricti. ⁊ tauro.
et cancro. ⁊ scorpioniceterisq huiꝰmodi quȩ signa cȩ
lestia numerant. ⁊ stellis ñ singulis s singula pluri¬
b constant. suꝑiꝰq istis in summo celo ꝑhibent col¬

Expanded text:
adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, potuit usque ad sidera pervenire; et quod non valuit Saturnus in regno suo, neque in Capitolio, saltem est perstellam? Si propterea quia mundus est, et omnes in illo sunt; et Jovis mundus est, et habet tamen. An iste causam suam composuit ut potuit, et pro una stella quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coelestia signa numerant, et stellis non singulis, sed singula pluribus constant, superiusque istis in summo coelo perhibent col
Abbreviated transcription (Latin):
itidem martẽ.S. ibi ẽ ⁊ illa qͣm uocant iotiem:
ettam̃ eis c̃ mundꝰ iouis. Ibi quamuocant satuirnũ.
ettamen ei prterta dant non paruam substantiã:
om̃iũ uidlicet seminũ. Ibi ẽ ⁊ illa omĩũ clarissima.
quę abcis appellat᷑ uenꝰ: et tam̃ eandẽ uenerẽ eẽ eciã
lunam uolunt. Quamus de illo fulgentissimo fo¬
dere apud cos tanquam de malo aureo nino uenꝰq
contendant. Luciferum enim quidam ueneris. qͥ¬
damdicunt ec̃ iunonis: s tit solet uenꝰ uincit.
Nam multo plures eamstellam ueneri tribuunt: ita
ut uix eoꝵ quisqͣm reꝑiatur qui aliud opinetur.
iꝰ us autem ñ rideat. cum regẽ om̃ium iouẽ dicant.
qd̾ stella eius abstella ueneris tanta uincit̾ clarita¬
te: Tanto enim eẽ debuit illa cȩceris fulgentior:
quanto ẽ ipse potentior. Respondent idõ sic ui¬
deri. quia illa quȩ putatur obscurior suꝑior est.

Expanded text:
itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus uincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mercib p̃eẽ qr int̾ uendentes ⁊ ementes. sermosit
mediꝰ. alas erꝰ incapite ⁊ pedib significare uolucrẽ
ferri ꝑ aera sermonẽ nuntiũ dictum. qm̃ ꝑsermo¬
nẽ omĩa cogitata enuntiant᷑. Si gͦ mercuri ipse
sermo ẽ: etiam ipsis confitentib ds̃ ñ ẽ. S cũ sibi
deos faciunt eos qui nec demones st̃ immundis
supplicando spiritib: possident᷑ ab eis qui ñ dn
s demones sunt. Item. qr nec marti aliqd̾ elem̃tũ
uel partem mundi inuenire potuerunt. uͥ ageret
oꝑa qualiacunq naturȩ: dm̃ belli cẽ dixtrunt.
qd̾ opus ẽ hominum ⁊ optabile eis nonẽ. Si gͦ pa
cemꝑpetuam felicitas daret: mars qͥd age̾t ñ habet
Si autem ipsũ bellum ẽ mars. sic sermo mercuriꝰ. u¬
tinam quam manifestũ ẽ ꝗd ñ sit ds̃. tam ñ sit ⁊
sunt hidii. quas eorum appellauere nominibus.
Uam stellam qͣndam uocant mercuriũ: q̃ndam

Expanded text:
 praeesse, quia inter uendentes et ementes sermo fit  praeesse, quia inter uendentes et ementes sermo fit medius; alas eius in capite et pedibus significare uolucrem ferri per aera sermonem; nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum cem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercuritinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et sunt hi di, quas eorum appellauere nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam
Abbreviated transcription (Latin):
lementis non inuenerunt: ⁊ ideo eos salttm oꝑib
hominũ s̃posuerunt. sermocinandi ⁊ belligerandi
amministros. Quoꝵ meituriꝰ. si sermonis ctiã dõꝵ
potestatem gerit. ipsi quoq regi dõꝵ dominat: si
sedm eiꝰ arbicrtum npit᷑ loquit᷑. aut loq̃ndi ab
illo aece̾pit facultatem. quodutiq ab surdum ẽ.
Diautem illi human tantum sermonis potestas tri¬
bita phibet᷑. non ẽ credibile adlactandos mãma
n olum pueros s. ctiam preora. un ruminꝰ cogno¬
minatꝰ e. iouem descende uoluisse: ⁊ curam nm̃ ser¬
monis. ꝗͣ pecorib antecellimꝰ. ad se ꝑtinere nolu¬
isse. Ac ꝑhoc idem ipse ẽ iouis ⁊ mercuriꝰ. Q uod si
sermo ipse dr̃ eẽ mercuriꝰ. sicut ea quȩ de ilło int̃¬
p̃tant᷑ ostendunt. nam ideo mereuriꝰ quasi mediꝰ
currens dr̃appellatꝰ. quod sermo currat int̾ boĩes
mediꝰ. Ideo hermes grece. qd̾ sermo uel interp̃tatio

Expanded text:
in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum eius arbitrium Iuppiter loquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem; quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse; ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo interpretantur, ostendunt nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius; ideo ‛Ερμη̃ς Graece, quod sermo uel interpretatio,
Abbreviated transcription (Latin):
dominatꝰ c̃. Nlonne expositio uersuum illoꝵ ualcrii
sorani sic se habet. iouem ẽẽ mundum. ⁊ eum oĩa
semina ex se emittere. ⁊ inse reciꝑe: Ipse ẽgͥ. penes qͥ.
sationum omiũ dominatꝰ c̃. Q uid ẽ geniꝰ: Ds̃ in
qͣ qͥ ipositus ẽ ag uimht̃ omĩum rerum gignen¬
darũ. Quem alium hanc iumhabere credunt qͣm
mundum. eui dictum ẽ. iupiter ꝓgenitor genitrirq:
Et cum alio loco genium dic̃ ẽc̃ unĩcusq animum
rationalẽ et idõ eẽ singulos singuloꝵ. talẽ aut̃ mun¬
di animum dm̃ eẽ: adhoc idem utiq reuocat. ut
tanquam uniũsał geniꝰ ipse mundi animꝰ cẽ credat᷑.
hic ẽ gͥ quem appellant iouem. Namsi om̃ĩs geniꝰ ds̃.
⁊ omĩs uiri animꝰ geniꝰ: sequit᷑ ut sit omis uiri a¬
nimꝰ ds. Quod si ⁊ ipsos abhorrere absurditas ipsa
compellit: restat ut eum singularit᷑ et excellenter
dicant dm̃ genium. quem dicunt mundi animum:

Expanded text:
dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium  praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim habere credunt quam mundum, cui dictum est: \'luppiter progenitor genetrixque?\' Et cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi animum ac
Abbreviated transcription (Latin):
quantacunq ab undan re in tia. non ege ñ pol¬
sunt. Et dm̃ ipsũ ue intis rum recte dicimus
diuitem: nontam̃ pecuniã s omĩ potentia. Diall¬
t᷑ itaq diuutes pecuniosi: s interiꝰ egeni. s cupidi. Itẽ
dicunt᷑ pauꝑes pecunia carentes: s interiꝰ diuites
si sapientes. Quał gͦ ista theologia debet ẽẽ sapienti.
uͥ rex deoꝵ eiꝰ rei nom̃ accepit. quam nemo sapiens
hoc ẽ abamore pecuniȩ. Sed qͥd de hoc ioue pla xiii¬
ra. ad quem fortasse ceteri referendisunt. uc inanis
remaneat deoꝵ opino plurimoꝵ. cũ hic ipse sint
om̃s. siuc qñ partes eiꝰ ł potestates existimant᷑. siue
cum us animȩ quam putant ꝑcuncta diffusam.
expartib molis huiꝰ inquas iusibilis mundꝰ iste con¬
surgit. ⁊ multiplici amministracione nature quasi
pluriũ deoꝵ nomina accepit: Quid ẽ enĩ ⁊ saturnꝰ:
Unꝰ inquit de pͥncipib ds̃ penes quẽ sationũ omĩũ

Expanded text:
quantacumque abundantia non egere non posquantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens hoc est ab amore pecuniae! ra, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ p̃ecuna in quiunt uocat᷑ qd̾ eiꝰ sunt omnia.
Omagnã rationem diuini numinis. Immo uͦ ille cu¬
iꝰ sunt omĩa uilissime ⁊ contumeliosissime pecu¬
nia nuncupat᷑. Ad omĩa enim q̃ cęlo ⁊ t̾ra conti¬
nent̃. qͥd ẽ pecunia in om̃ib omĩno reb. q̃ ab ho¬
minib nomine pecunie possident᷑: S nimirũ hoc
auaricia ioui nom̃ imposuit: ut qͥsqͥs amat pcca¬
niam. ñ qũclibet dm̃. s ipsum regem omĩum sibi
amare iuideat᷑. Longe autem aliud eẽt: si diuitiç uo¬
caret᷑ Aliud nanq sunt diuitiȩ: aliud pecunia.
Nam dicimus diuites sapientes. iustos. bonos: qͥb
pecunia uel nulla. uel parua ẽ. Magis enim sunt
uirtutib diuites: ꝑ quas eis etiam in ipsis corpora¬
lium rerũ necessitatib sat ẽ qd̾ ad est. Pauꝑes uͦ aila¬
ros. semꝑinhiantes. ⁊ egentes. Quamlibet enim
magnas pecunias habere possunt: s in earum

Expanded text:
Et Pecunia, inquiunt, vocatur, quod ejus sunt omnia. Et Pecunia, inquiunt, vocatur, quod ejus sunt omnia. O magnam rationem divini nominis! Imo vero ille, cujus sunt omnia, vilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae coelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc avaritia Jovi nomen imposuit, ut quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare videatur. Longe autem aliud esset, si divitiae vocaretur: aliud namque sunt divitiae, aliud pecunia. Nam dicipecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum
Abbreviated transcription (Latin):
iani u̾sus uͥ dictum ẽ. Iupiter omp̃s. regum rerũ¬
q reꝑtor. ꝓgenitor genitrixq dm̃. Quare gͦ dictꝰ
ẽ. et ruminus. cum diligentiꝰ fortasse querentib
ipse inueniat᷑ eẽ etiam illa diua rumina: Si enĩ
maiestati deorum recte uidebat᷑ indignũ. ut in
una spica alter ad curam genicłi. alter ad follicłi
ꝑtincret: quanto ẽ indigniꝰ unã rem infimã. idẽ
ut mãmis alant᷑ animalia. duoꝵ dõꝵ potestate
curari. quorum sit unus iupiter rex ipse cunctoꝵ
et hoc agat ñ saltem cũ conuge sua. s cũ ignobili
nescio qua rumina. nisi qr ipse ẽ etiam ipsa rumi¬
na: Ruminus fortasse ꝓsugentib marib: rumi¬
na ꝑfeminis. Dice̾m quippe noluisse illos iouife
qd̾ etiam pecunia uocaret᷑: quam deam int̃ illos
munuscularios inuenimꝰ. et in quarto libb iam
cõmemnorauimꝰ. S cum et mares ⁊ femine habe¬
ant pecuniam. cur ñ et pecunia ⁊ pecuniꝰ appd¬

Expanded text:
rani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumrani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui feqminuscularios invenimus, et in quarto libro commemoravimus . Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, cur non et Pecunia et Pecunius appel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd tanquam tigillus mundum contineret ac su¬
stineret. qd̾ aleret omĩa. qd̾ rumina id ẽ mãma ale¬
ret animalia. In his ut adũtimꝰ. q̃dam magna fc̃.
quȩdam exigua: citam̃ unus utraq facere ꝑhibet᷑.
Puto int̃ ꝓpinquiora eẽ catisas rerũ atq pͥmordia.
ꝓpt̃ quas resunum mundũ duos deos ẽẽ uoluerĩ.
iouẽatꝙ ianũ: ꝙͣ continere dicunt mundũ. ⁊ mãmã
dare animalib. Nec tam̃ ꝓpt̾ hȩc oꝑa duo tam
longe inter se ui ⁊ dignitate diuersa. duo dii eẽ
compulsi sunt: s unꝰ iupiter ꝓpt̃ illud tigillus.
ꝑꝑ hoc ruminus appellatꝰ ẽ. Nolo dicere qd̾ aĩa¬
lib mãmã p̃bere sugentib magis iunonẽ potu¬
it discere quamiouẽ: p̃serti cũ eẽt etiã diua rumi¬
na. quȩ in hoc opus adiutoriũ illi famulatũ ue
p̃b̃et. Cogito enimposse responderi ⁊ ipsam iuno¬
nẽ nicħ aliud ẽẽ quam iouẽ: scd̾m illos ualeriiso¬

Expanded text:
quod tamquam tigillus mundum contineret ac suquod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum adque primordia, propter quas res unum mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Ianum, quam continere mundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter se ui et dignitate diuersa duo di esse conpulsi sunt; sed unus Iuppiter propter illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Valerii So
Abbreviated transcription (Latin):
sis reb duas habeat potestates aut duas artes. qr
dicunt᷑ artifices: Sic gͦ iunus ds̃ cum ipse habeat
potestatem pͥmordioꝵ. ipse causarũnũ ꝓpt̾ea illũ
duos ẽẽ deos necesse ẽ putari. quia pͥmordia causȩ¬
q res duȩ sunt: Quod si hoc iustum putant etiã
iouem ipsũ tot dõs eẽ dicant. qͦt qͦt ei cognomina
ꝓpt̃ multas potestates dederunt: qm̃ res om̃s ex qͥ¬
b illa cognomina sunt attributa. multe atq di¬
uersȩ sunt. Ex quib pauca cõmemoro. Dixerunt
statorẽ centũpedã. supinalẽ tigillũ. almũ. ruminum
⁊ alia quȩ ꝓsequi longum ẽ. Hec aut cognomi¬
na imposuerunt uni deo. ꝓpt̃ causas potestatesq
diuersas. Non tam̃ ꝓpt̃ tot res. etiam tot dõs eũ ẽẽ
coegerunt. qd̾ omĩa uinceret. qd̾ anemine uince̾t᷑.
qd̾ opem indigentib ferret. qd̾ haberet impellen¬
di. statuendi. stabiliendi. resupinandi potestatẽ:

Expanded text:
rsis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quirsis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quidicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc iustum putant, etiam ipsum Iouem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt, quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae adque diuersae sunt, ex quibus pauca commemoro. CAPUT entumpedam, Supinalem. Tigillum, Almum, Ruminum et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina inposuerunt uni deo propter causas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
iam dicturi sunt: Magis ctũ ioniumuersum solent
tribuere. Unde ẽ. Iouis omnia plena.
Ergo ⁊ iouem ut ds̃ sit ⁊ maxime ut rer doꝵ. ñ aliũ
possunt existimare qͣmmundũ: ut diiscettris se¬
cundum istossuis partib regnet. In hanc sententiã
tiam quosdam uers ualerii soram exponit idẽ
uaro: in codẽ libro quem seorsũ abistis de cultu deor
scͥpsit. Qui ũsus hi sunt. Iupit̃ omp̃s regũ rerũq reꝑ¬
tor. Progenitor genitrixq dm̃. ds unꝰ ⁊ om̃s. Exponun¬
t᷑ audem in eodẽ libro ita. Cum marẽ existimarent
inquit scripsit soranꝰ. iupit̃ ꝓgenitor genitrixq. nec
mirũ cũ causa unum ⁊ omĩa idẽ eẽ. Mundꝰ enĩ unꝰ:¬
⁊ iupit̃ mundꝰ sit. un̾q sit mundꝰ: quare duo st̃ dii
ianꝰ ⁊iupit̃: Quare seorsum hñt templa. seorsum
aras. diu̾sa sacra: dissimilia simulacͣ: Siꝓpterea
qd̾ alia uis ẽ pͥmordioꝵ. alia causarũ. ⁊ illa iani. il¬
la iotus nom̃ accepitꝰ nunqͥd si unꝰ homo indiũ¬

Expanded text:
Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Exponuntur autem in eodem libro ita: cum marem existimarent inquit, scripsit Soranus: Iuppiter progenitor genetrixque; nec minus cum causa unum et omnia idem esse; mundus enim unuset Iuppiter mundus sit unusque sit mundus, quare duo di sunt Ianus et Iuppiter? Quare seorsus habent templa seorsus aras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diue
Abbreviated transcription (Latin):
rum quidem s tardiꝰ opinabant᷑: siue quia ꝑdicio¬
nẽ suã hanc ipsa dicebant. qua fiebat ut cognitisꝑ¬
nerent᷑. Et hoc erat añ tempꝰ id. ẽ. añ tempꝰ iudici oͦ
ec̃na dãnatione puniendi sunt: cũ om̃ib etiã hõib
qui eoꝵ societate detinentur. sicut religio loquit᷑.
quȩ nec fallit nec fallitur. non sicut iste quasi õi
uento doctrine hinc atq inde ꝑflatus. et falsis
uera ꝑmiscens. dolet quasi ꝑituram religionem.
quem postea confitetur errorem. Post multacrĩ¬
ad hoc ipsum redit ut iterum dicãt de diis quos
homines feccrunt ita loquens. S iam de talib sirt
satis dicta talia. Iterum inquit ad hominẽ ratio¬
nemq redeamus: ex quo diuino dono homo ani¬
mal dictum ẽ iationale. Minus enim miranda. ⁊¬
si miranda sunt: quȩ de homine dicta sunt. Omĩum
cnim inirabilium uieit ammirationẽ. qd̾ homo di¬
uinam potuit inuenire naturam. eamq efficere.

Expanded text:
rum quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditiorum quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditionem suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti spernerentur, et hoc erat ante tempus, id est ante tempus iudicii, quo aeterna damnatione puniendi sunt cum omnibus etiam hominibus, qui eorum societate detinentur, sicut religio loquitur, quae nec fallit nec fallitur, non sicut iste quasi omni uento doctrinae hinc adque inde perflatus et falsis uera permiscens dolet quasi perituram religionem, quem postea confitetur errorem. CAPUT XXIad hoc ipsum redit, ut iterum dicat de diis quos homines fecerunt, ita loquens: Sed jam de talibus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, ad hominem rationemque redeamus, ex quo divino dono homo animal dictum est rationale. Minus enim miranda, etsi miranda sunt quae de homine dicta sunt. Omnium enim mirabilium vicit admirationem, quod homo divinam potuit i
Abbreviated transcription (Latin):
lebat. S tam inprudent̃ dolebat. quam inpru¬
dent̃ sciebat. Non enim hȩc ei reuelauerat sp̃s sc̃s
one dicebant. Si faciet homo deos: et ecce ipsi ñ
sunt dii. Et alio loco. Erit i illa die dicit dñs. ex¬
coꝵ memoria. Propriȩ uͦ de egipto qd̾ ad hane iem
attinet. ita sc̃s isaias ꝓpħat. Et mouebunt᷑ manusae¬
ta egyptioꝵ a facie eiꝰ. et cor eorum uinciet᷑ in cis. sc
cetera huiꝰmodi. Ex quo genere ⁊ illi erant. qͥ uen¬
turum quod sciebant uenisse gaudebant. qualis
symeon. quał anna. qͥ mox natũ uidert̃ iħm qualis
clisabeth quȩ etiam conceptum inspũ agnouit. q̃¬
lis petrus reuelante patre dicens. tues xp̃c filiꝰ de
uiui. Huic autem egiptio illi sp̃s indicauerant fu¬
tura tempora ꝑditionis suȩ: qui etiam p̃senti in car¬
ne dño trementes dixerunt. Quid uenisti añ temp̃
ꝑdere nos: Siue quia subitum ilł fuit. quod futu¬

Expanded text:
lebat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprulebat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter sciebat. Non enim haec ei reuelauerat sanctus Sp cum exultatione dicebant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, ex erit eorum memoria; proprie uero de Aegypto, quod ad hanc rem adtinet, ita sanctus Esaias prophetat: Et mouebuntur manufacta Aegypti a facie eius, et cor eorum uincetur in eis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. Huic autem Aegyptio illi spiritus indicauerant futura tempora perditionis suae, qui etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue quia subitum illis fuit, quod futu
Abbreviated transcription (Latin):
mutauerunt głam incorruptibilis dei. insimilitu¬
dinẽ imaginis corruptibilis hominis. & cetera
quȩ cõmemorare longum ẽ. Multa quippe talia
dicit de uno uͦ deo fabricatore mundi: qualia uen¬
tas habet. Et nescio quomͦ illa obscuratione cordis
ad ista delabitur. ut diis quos confitet᷑ abhomini¬
b ficri. semꝑ uelit homines subdi. et hȩc futuro
tempore plangat auferri: quasi quicqͣm sit infe¬
licius homine cui sua figmenta dominant᷑. cũ sit
facilius ut tanquam dõs colendo qͦs fecit nec ipse sit x¬
homo. quam ut ꝑ eiꝰ cultum dii possint ẽẽ qͦs fec̃
homo. Citius enim fit ut homo in honore positꝰ
pecorib non intelligens comparet᷑: quam ut oꝑi dĩ
ad eiꝰ unaginem facto. id est ipsi homini opꝰ hoĩs
p̃feratur. Quappt̾ merito homo deficit ab illo qͥ
eum fecit. cum sibi p̃ficit ipse quod fecit. Hec ua¬
na. deceptoria ꝑniciosa. sacrilega. hermes egiptius
quia tempꝰ quo auferrent᷑ uenturum sciebat do¬

Expanded text:
i Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et haec futuro tempore plangat auferri quasi quicquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantur; cum sit facilius, ut tamquam deos colendo, quos fecit, nec ipse sit homo, quam ut per eius cultum di possint esse, quos fecit homo. Citius enim fit, ut homo in honore positus pecoribus non intellegens conparetur, quam ut operi Dei ad eius imaginem facto, id est ipsi homini, opus hominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo auferrentur, uenturum sciebat, do
Abbreviated transcription (Latin):
obligatꝰ: S ħ omĩa inquit referunt᷑ ad mundũ. Ui¬
aeat ne potius ad immundũ. Quid aũt ñ potest re¬
ferri ad mundum. qd̃ eẽ demonstrat᷑ in mundo:
Nos autem querimꝰ animum. qui uera religione
confisus. ñ tanquam dm̃ suũ adoret mundũ. s
tanqͣm opus dei ꝓpt̃ dm̃ laudet mundũ: ⁊ munda¬
nis sordib expiatus. mundus ꝑueniat ad đmi qui

Expanded text:
obligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Viobligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad inmundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem animum quaerimus, qui uera religione confisus non tamquam deum suum adoret mundum, sed tamquam opus Dei propter Deum laudet mundum, et mundanis sordibus expiatus mundus perueniat ad Deum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uia. stupia. ac turpitudines ceterorum. que ꝓferremꝰ
delibris nͥ cotidie cantarent᷑ et saltarent᷑ intheatris:
S ħ quid sunt ad tantum malũ. cuiꝰ magnitudo ma¬
gne matri tantummꝰ competebat p̃sertim qđ illa di¬
cuntur a poetis eẽ conficta. quasi poete id etiam fin¬
rer int. qd̾ ea sint diis grata et accepta: Ut gͦ cane¬
rent᷑ ł scriberentur: sit audatia ł pcculantia pocta¬
rum. Ut uͦ diuinis reb et honorib eisdem imꝑantib:
⁊ extorquentib numinib adderent᷑ quid c̃ nͥ crim̃
deoꝵ imino uͦ confessio demonioꝵ. ⁊ deceptio mise¬
roꝵ: Uerum illud qđ de abscisoꝵ consecratione ma¬
t̃ dm̃ coli meruit. non poetȩ confinxerunt: s horrere
magis quam canere maluerunt. Hisnc diis selectis
quisqͣm consecrandꝰ ẽ. ut pꝰ mortem uiuat beate. qͥb.
consectatꝰ añ mortem honeste ñ potest uiuere. tam
fedis suꝑsticionib subditꝰ. ⁊ immundis demonib

Expanded text:
uia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae proferremus uia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarentur in theatris? Sed haec quid sunt ad tantum malum, cuius magnitudo Magnae Matri tantummodo conpetebat? Praesertim quod illa dicuntur a poetis esse conficta, quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint dis grata et accepta. Ut ergo canerentur uel scriberentur, sit audacia uel petulantia poetarum; ut uero diuinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est nisi crimen deorum, immo uero confessio daemoniorum et deceptio miserorum? Verum illud, quod de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonibus
Abbreviated transcription (Latin):
pidib addita. hȩc in hominib ꝑdita. Hoc dedl¬
cus tot iouis ipsius et tanta stupra ñ uincunt.
Ille inter femineas cor
no ganimede çlum infamauit: ista tot molll
ꝓfessis et publicis. et inquinauit t̾ram: ⁊ qͥl
fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemls
huic in isto genere turpissimȩ crudelitatis sul
conferie siue p̃ferre. qui patre castrasse ꝑhibet᷑. S in
saturni sacris homines aliens manib potiꝰ occidi qͣm
suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios ut po¬
cte ferunt: et phisici ex hoc interp̃tant᷑ qđ uolunt:
ut autem hystoria ꝓdit necauit. S qđ ei pen suos
filios sacrificauerunt: non receꝑe romani. At uͦ ista
magna dõꝵ mater etiam romanis templis castratos
intulit. atq istam seuitiam moremq seruauit: cre¬
dita uires adiuuare romanoꝵ. ex secando uirilia iuroꝵ.
Quid sunt ad hoc malum furta mercurii. ueneris lasci¬

Expanded text:
pidibus addita, haec in hominibus perdita. Hoc dedepidibus addita, haec in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter femineas corruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinauit terram et caelo fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc malum furta Mercurii, Veneris lasci
Abbreviated transcription (Latin):
mansit absciso. quid eo significari dĩ: quo refcit᷑.
quȩ interp̃tatio inde ꝓfertur: An hȩc frustra moli¬
endo. nicħq inueniendo ꝑsuadent illud potius
ẽẽ credendum quod de homine castrato fama iacta¬
uit. literisq mandatum ẽ: Merito hinc auerlat̾
ẽ uarro ur̃ nr̃. neq hoc dicere uoluit. Non enim
q uerecundiam consecratis. qui usq in hesternũ
diem madidis capillis. facie dealbata. fluentibus
membris. de incessu femineo. ꝑ plateas uicosq cal¬
taginis. etiam appłis unde turpiter iuuerent eri¬
gebant. nicħ uarro dicere uoluit: nec uspiã me
legis se cõmemim. Defecit interp̃tatio. erubuit ia¬
tio. conticuit oratio. uicit matris magnȩ om̃s ll
lioos falsos non numinis magnitudo. s criminis.
ic monstro nec iani monstruositas compaiat. Il
insimulaeris habebat solam deformitatẽ. ista il
sacris deformẽ crudelitatem. Ille membra inla¬

Expanded text:
mansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? mansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim que uerecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis capillis facie dealbata, fluentibus membris incessu femineo per plateas uicosque Carthaginis etiam a propolis unde turpiter uiuerent exigebant, nihil Varro dicere uoluit nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris Magnae omnes deos filios non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Iani monstrositas conparatur. Ille in simulacris habebat solam deformitatem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in la
Abbreviated transcription (Latin):
statur nouȩ nuptȩ uerecundia: ut ñ solum fecun¬
ditas s nec uirginitas adimat᷑. Hic ita amputat
uirilitas: ut nec uir conuertat᷑ in feminã. nec uir
relinquat᷑. Etatis ille non ẽ cõmemoratꝰ. nec ciꝰ
ab isto interp̃tatio requisita ẽ: in cuiꝰ dilectionis
memoriam gallus abscidit᷑. S docti greci atq sa¬
pientes. nequaqͣm rationem tam scãm p̃claramꝙ
tacuerunt. Propter uernalem quippe faciẽ trȩ q̃
ceteris ẽ temporib pulcbrior: porphiriꝰ philo¬
sophus nobilis. attmflores significare ꝑhibuit.
Et ideo abscisum: quia flos decidit añ fructum.
Nongͦ ipsum hominem uel quasi hominẽ qͥẽ uo¬
catꝰ attis. s turilia eiꝰ flori comparauert̃. Ipsa qͥppe
illo uiuente deciderunt. immo uͦ non deꝗdert
neq decerpta. s planc discerptasunt. Nec illo flo¬
re amisso quisquam postea fructꝰ: s potius steribi¬
tas consecuta ẽ. Quid gͦ ipse reliquus. et qͥcqd re¬

Expanded text:
statur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunstatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquatur. CAab isto interpretatio requisita est, in cuius dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci adque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernalem quippe faciem terrae, quae ceteris est temporibus pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores significare perhibuit, et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum. Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid re
Abbreviated transcription (Latin):
ditur quantum maligni demones p̃ualuerint. qͥ
nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt:
⁊ tam crudelia exigere potuerunt. Si dea tra ñ
eẽt. manus ei homines oꝑando inferrentut semi¬
na consequerent᷑ ꝑ illam. non et sibi seuiendo ut
semina ꝑderent ꝓpt̃ illam. Si dea non eẽt ita fecun¬
da fieret manib alienis: ut ñ cogeret hominem
sttrilem fierimanib suis. Iam qd̃ in lib̾i sacris ho¬
nesta matrona pudenda uirilia coronabat spectan¬
te multitudins ubirubens et sudans si ẽ lla
siuns in hominib adstabat forsitan et maritus
et qd incelebratione nuptiarum suꝑ pͥapi cap̃t
noua nupta sedere iubebat᷑. longe contempti¬
biliora atq leuiora sunt p̃ista turpitudine cru¬
delissima uel crudelitate curpissima. Ibi demo¬
nicis ritib sic uterq sexus illudit᷑: ut neuter
suo uulnere ꝑimat᷑. Ibi fascinatio timet᷑ agroꝵ:
hic membroꝵ amputatio ñ timet᷑. Ibi sic de hone¬

Expanded text:
ditur, quantum maligni daemones praeualuerint, qui ditur, quantum maligni daemones praeualuerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Iam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda uirilia coronabat spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, adstabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere iubebatur: longe contemtibiliora adque leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehone
Abbreviated transcription (Latin):
quit fieri. ut eadem res et una sit: et in ea q̃dã res
sint plures. Concedo ut inunohomine ẽẽ resplu¬
res. Nunqͥd ideo ⁊ homines plures: Sic inuna dea
eẽ resplures. nunquid ideo ⁊ deas plures:Uerũ
sicut uolunt diuidant. corlent. multiplicent.
replicent. implicent. H sunt telluris ⁊ matris ma¬
gnȩ p̃clara mysteria: uñ omia referunt᷑ ad mor¬
talia semina. et ad exercendam agriculturã. Itanc
ad ħ relata et hunc finem habentia. tympanum.
turres. galli. iactacio insana membroꝵ. crepitus
cymbaloꝵ. confictio leonum. uitam cuiqͣm polli¬
cent᷑ eternam: Itane ꝓpterea galli abscisi huic ma¬
gnȩ dcȩ seruiunt. ut significent qui semine indi¬
geant t̾ram sequi oportert. quasi ñ eosipsa potrꝰ
seruitꝰ semine faciat indigere: Utrum enĩ seq̃ndo
hanc deam cum non habeant sem̃ adquirunt. an
potiꝰ sequendo hanc deam ctm habeant semen
amittunt: Hoc interp̃tari ẽ an detestari: Nec atten¬

Expanded text:
quit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res quit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? Sic in una dea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, multiplicent replicent inplicent. Haec sunt Telluris et Matris Magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, iactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum uitam cuiquam pollicentur aeternam? Itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius seruitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen adquirunt, an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est an detestari? Nec adten