comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
F ilti diffidentię s̃ infideles. & qͥs ħ ñ ÷
anteꝗͣ fideł fideł fiat. Qcura õs
homines ab origine sub pͥncipe s̃ po¬
testatis aeris: qͥ oꝑat᷑ in filus diffidentię
scilic& ut .ẽ. deprauata peccito. ñ ut
recta ereata. ẽ: abinitio. Modꝰ aũ iste quo
traditus. ẽ. hõ indiabol potestate. ñ ita
deb& intelligi tanqũã d̾s hoc fec̾it. aut
fieri usserit. s qd̾ tantũ ꝑmiserit: iuste
t̾n illo deserente peccantẽ : peccati auc¬
tor ilico inuasit. Nec ita sane ds̃ deseruit
creaturã suã. ut ñ se illi ex hib̾a d̾m̾ cre¬
antẽ ⁊ uiuificantẽ: & int̃ pęnalia mala.
ĩ bonamał multa pr̃antẽ. N eñi continuit
in ira sua miseratiões suasͥ nec hominiẽ
a lege suȩ potestatis amisit: qͣndo inpo¬

Expanded text:
Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in
Abbreviated transcription (Latin):
secunt᷑. Cũ eñi dixisset in qͦ om̃s peccauer̃.
secutꝰ adiunx̃. Usq ad legẽ eñĩ peccatũ
inmundo fuit. ħ ⁊ qr nec lex potuit au¬
ferre peccatũ. qͣ sub intrauit ut magis ha¬
bundaret peccatũ: siue naturał lex. inqͣ
qͥsq iã ratione utens. incip̃ pecc̃o origina¬
h adde ⁊ ꝓpͥa: siue ipsa q̃ scripta ꝑ moy¬
sen ppło data. ẽ. Si eñi data. eẽt lex quȩ
poss& uiuificare: om̃ino ex lege ẽẽt

Expanded text:
 dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. si enim data esset lex, quae posset uiuificare. omnino ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
apłm dicentẽ. audiut dixci iã dudũne
desꝑatiõe frangaris. Audi qͦmͦ amat̾es
ñ amandꝰ. Audi qͦmͦ amatꝰ es turpis fe.
anteqͣm e̾ẽt inte qd amari dignũ. e̾et.
Amatꝰ es priꝰ: ut dignꝰ fieres qͥ amarens¬

Expanded text:
Apostolum dicentem: audi, ut dixi jamdudum, ne desperatione frangaris; audi quomodo amatus es non amandus, audi quomodo amatus es turpis, foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres qui amare
Abbreviated transcription (Latin):
mĩs legẽ p̃tiens iniquus. ẽ: ñ oi̾s mni¬
quus legẽ p̃terit. Ubi eñi ñ ÷ lex ait
apłs: nec p̃uaricatio. Qui gͦ legẽ ñ ac¬
ceper̃. iniqui dici possunt: p̃uaricato¬
res ñ possunt. Iudicant᷑ utriq scdm
ex ꝓmissione: qr ds̃ qd̾ ꝓmisit ipse
facit. Qui enĩ p̃cepta legis implere se
putat. ꝑ arbitriũ ꝑpͥe uoluntatis sine
spu gͥȩ suã iusticiam uult constituere.
gr̾am firma sit ꝓmissio om̃i seminiNon
ei tantũ qd̾ ex lege.ẽ. id ẽ. qd̾ ex uet̾ite¬
neidr imitatores fidei abrahã. qͥ ÷ pat̃ õĩũ
ex fide ut scđm gr̾am firma sit ꝓmis¬
sio: miror homines infirmitat suȩ se
malle c̃õmitt̾e : ꝗͣ firmitati ꝓmissionis
dĩ. S incerta.ẽ. minqͥt. de me ipso uo¬
luntas dĩ. Qd gͦ: Iuane tͥ uoluntas
de te ipso certa ẽ: Nec times qͥ uidet᷑
ta utraq sit. cur ñhõ fumior ꝗͣ infir¬
mioꝵ fidẽ suã. sp̃e.caritatẽq cõmit.¬
tit: S cum dr̾ in quiunt. sicredis sal.¬

Expanded text:
is Legem praeteriens iniquus est, non omnis iniquus Legem praeterit. Ubi enim non est Lex, ait Apostolus, nec praevaricatio . Qui ergo Legem non acceperunt, iniqui dici possunt, praevaricatores non possunt. Judicantur utrique secundum epromissione, quia Deus quod promisit, ipse facit. Qui enim praecepta legis implere se putat per arbitrium propriae voluntatis sine spiritu gratiae, suam justitiam vult constituere, grati am firma sit promissio n 111 n i semini, non ei tantum quod ex leges est id est quod ex uetere teidest imitatores fidei A bra h am—, qui est pater omnium ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est nec times: qui uidetur ta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit? Sed cum dicitur, inquiunt, Si credideris, salv
Abbreviated transcription (Latin):
nos ad dilectionẽ. primi. uenit in
⁊ dilige frẽm. Accipe de cȩio & dilige
d̾m: qr oe int̾ra qd̵ accepisti de cęlo. ẽ. In
t̾ra &ẽ dͥedit: s de cęlo ÷ qd̾ dedit. Ille cm̃
dedit: qͥ de celo descendit. Hic inuenit
cui daret: s inde attulit qđ daret. Qͥd
ritas ad sp̃m sc̃m ꝓpͥe ꝑtineat. ł aulũ au¬

Expanded text:
nos ad dilectionem proximi, dedit in et diligis fratrem: accipe de coelo, et diligis Deum. Quia et in terra quod accepisti, de coelo est. In terra Christus dedit, sed de coelo est quod dedit. Ille enim dedit, qui de coelo descendit. Hic invenit cui daret, sed inde attulit quod daret. CAritas ad Spiritum sanctum pertineat? Paulum au
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligit᷑ nͥ cũ talis ira funtur¬
ec inunici eramꝰ dõ: nͥ quẽ admodum
iusticiȩ s̃ iniica peccata. Quibꝰ re¬
missis tales inimitiȩ finiunt᷑. & rec̃¬
ciliant᷑ iusto qͦs ipse iustificat. qͦs
tñ etiã inimicos utiq dilex̃: qͣndo

Expanded text:
recte intelligitur, nisi cum talis ira finiturNec inimici eramus Deo nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remissis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo, quos ipse justificat: quos tamen etiam inimicos utique dilexit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
d̃i mĩa cõm̃dat᷑. Nã qͣle ÷ iõ se uelle
laudari. qr uitio suo tã detestabiliter
egrotauit: ut ñ possit alit̃ ꝗͣ. medici
p̃serimꝰ angłis. qr cũ et angłi peccau̾it.
nichil tale eis un sanarent᷑ impen¬
sũ ẽ.: Cur ñ potiꝰ intelligimꝰ. qͥ tanto
dãpnabilior eoꝵ iudicata sit culpa:
qͣnto erat nata sullimior: Lanto
enim minus quã nos peccare debuert̃:
qͣnto meliores nob̾ fuer̃. N c̃ aũ in offen¬
dendo creatore. tanto exetrabiliꝰ bene-¬
ficio eiꝰ ingrati extiter̃ : qͣnto beneficien¬
tiꝰ s̃ creati. nec eis satis fuit desertores
ẽẽ. illiꝰ nͥ ⁊ nr̃i fierent deceptores. Noc
itaq nob̾ magnũ bonũ c̃feret. qͥ dilexit

Expanded text:
dia commendatur. Nam quale est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici praeferimus Angelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tale unde sanarentur impensum edamnabilior eorum judicata sit culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto enim minus quam nos peccare debuerunt, quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec eis satis fuit desertores esse illius, nisi et nostri fierent deceptores. Hoc itaque nobis magnum bonum conferet, qui dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ inpotestatẽ diaboli traditũ. ẽ. genus
humanũ peccato pͥmi homiiiᷤ. in om̃s
utriꝰq sexꝰ cõmixtione nascente s origi¬
nalit̃ tnscunte: & parentũ pͥmoꝵ debito
uniu̾sos p̾teros obligante. Apłs aũ aꝑtiꝰ¬

Expanded text:
estatem diaboli traditum erat genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Si
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ a diabolo ñ aũ diabolus potentia dĩ:
s iusticia suꝑandꝰ fuit. Nã qͥd oĩpotente
potentiꝰ. aut cuiꝰ creaturȩ potestas. po¬
testati creatoris cõꝑari pot̃: S cũ diabo¬
lus uitio ꝑu̾sitatis suȩ factꝰ sit amator
potentiȩ. & desertor oppugnatorq iusti¬
ciȩ⁊ sic eñi & hoiẽs eũ tantomagis imi¬
tant᷑. qͣnto magis negledta uł etiã ꝑosa
iusticia potentiȩ student. eiꝰq uł ad¬
eptione lȩtant᷑ uł inflãmant᷑ cupidi¬
tate: placuit dõ ut ꝓpt̃ eruendũ ho¬
minẽ de diaboli potestate. ñ potentia¬

Expanded text:
potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, n
Abbreviated transcription (Latin):
uulus reus. ꝑeccatũ ñdsi fec̃: s trax̃.
eñi illud peccatũ ñ infonte mansit s ꝑ
xios pͥmꝰ peccator: pͥmꝰ p̃uaricator: ue¬
nit ad sanandos de uirgine saluator:
qͥ ad te ñ qͣ uenisti uenit. Non enĩ ille

Expanded text:
vulus reus; peccatum nondum fecit, sed traxit. Etenim illud peccatum non in fonte mansit, sed xios primus peccator, primus praevaricator. Venit ad sanandos de virgine Salvator. Quia ad te non qua venisti, venit: non enim ille
Abbreviated transcription (Latin):
ñ auderemꝰ erigi meũ. Quales aũ nosdi¬
lexerit ostendi oportebat: ne tanꝗͣ de
m̾itis nr̃is suꝑbientes magis ab eo resili¬
remꝰ. & in nr̃a fortitudine magis desic̾e¬
mꝰ. ac ꝑ hoc egit nob̾cũ ut ꝑ esꝰ fortitu¬
dinẽ potiꝰ ꝓfic̾emꝰ: atq ita ininfumita¬
te humilitatis ꝓfic̾et᷑ uirtꝰ caritatis. Noc

Expanded text:
n auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus fortitudinem potius proficeremus, atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus chari
Abbreviated transcription (Latin):
ligi. ñ m̾itis redditã. s gratis datã: ũ
⁊ gr̃a nominat᷑. Dedit eñĩ eã ñ qr dig¬
ni eramꝰ. s qͥa uoluit. Hoc cognoscente̾:
ri. Ipse uͦ ꝑfic̃ nos: qͥ etiã paulo apło di¬
xx̃. Suffic̃ tͥ gr̾a mea: nã uirtus in infir¬
mitate ꝑficit᷑. ꝑ suadendũ gͦ erat homi
ni qͣntũ nos dilex̾it ds̃: & quales dile¬
xerit. Qͣntũ ne desꝑaremꝰ. qͣlesne su¬
ꝑbiremꝰ. Hunc locũ. apłs ꝑnecessariũ
sic excplicat. Cõm̃dat aũ inqͥt suã ca

Expanded text:
 meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, ri. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitni quantum nos dilexerit Deus et quales dilexerit: quantum, ne desperemus; quales, ne superbiremus. Hunc locum Apostolus pernecessarium sic explicat: Commendat
Abbreviated transcription (Latin):
.eẽmꝰ d̃. Suꝑiꝰ aũ idẽ apłs nos peccatores
⁊ inunicos dĩ. duob idẽtidẽ nominibus
appellauit: uno uelut mitissimo. alio pla¬
ne atrocissimo dicens. Si eñi xͤ cũ infir¬
tuꝰ ẽ. Qͦs infirmos. eosdẽ impios. nuncu¬
paũ. Leue aliqͥd uidet᷑ infirmitas: s ali¬
qͣndo tał ẽ: ut impietas nominet᷑. Nisi
iñ infirmitas cẽt. medicũ necessariũ ñ
lingua antea ñ habebat. s hab̾e pot̾at:
sic̃ potuit qͣndo uoluit. Hec aũ apħ seutẽ¬
his duab sequentib. quarũ inuna dix̃
peccatores. inalia inimicos dĩ. tanꝗͣ in
illis singłis reddidit singła: peccatores
ad infirmos. inimicos dĩ referens ad im

Expanded text:
 autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirtuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non gua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sentenhis duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad im
Abbreviated transcription (Latin):
ex uno delicto incdẽpnationẽ : qr suf¬
fic̾oe ad c̃dẽpnationẽͥ eciã siñ ẽet in
hominib nͥ originale peccatũ. Quã¬
uis eñi c̃dẽpnatio grauior sit eoꝵ. qui
⁊ tanto singłis grauior qnto grauius
qͥs peccauit: tñ etiã illud solũ qd̾ origi¬
nalit᷑ tractũ ÷ ñ tantũ a regno dĩ sepa¬
rat. qͦ paruulossine accepta gr̃a xͥ de¬
functos. intrare ñ posse ipsi etiã c̃fi¬
tent᷑: uerũ & a salu te ac uita ȩt̾na fac̃
alienos. q̃ nulla. ẽe̾. alia pot̾ p̃t regnũ

Expanded text:
ufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui  tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum
Abbreviated transcription (Latin):
cipe diuitẽ sp̃m d̃: dilatab̾is. ñ angꝰ¬
tab̾is. Dilatast gressꝰ meos subtꝰ me.
ie dic hospiti tuo: dicturꝰ es. dilatasti
gressꝰ meos subtꝰ me. Quando hic ñ eraᷤ :
angͦtias patiebar. Implest cellã meam:
⁊ ñ me exclusisti. s angͦtiã meã. Cũ eñi
dic̃ caritas dĩ diffusa ÷: ipsa diffusio
latitudinẽ significat. Non gͦ timeas an¬
gͦtias. Recipe hospitẽ tuũ: & ñ sit hos¬
pes qͣsi de transeuntib. N eñi debet da¬
re discedendo. Ueniens habitet inte:
⁊ dedit. Ipsiꝰ esto. ñ te deserat: ñ inde mi¬
gret. Tene illũ animo: & dic illi. Dñe d̾s

Expanded text:
cipe divitem Spiritum Dei: dilataberis, non angustaberis. Dilatasti gressus tuos subter me : dicis. Hospiti tuo dicturus es, Dilatasti gressus meos subter me. Quando non hic eras, angustias patiebar: implesti cellam meam, et non me exclusisti, sed angustiam meam. Cum enim dicit, Charitas Dei diffusa est, ipsa diffusio latitudinem significat. Non ergo timeas angustias, recipe hospitem istum: et non sit hospes qre discendendo; veniens habitet in te, et dabit. Ipsius esto, non deserat te, non inde migret. Tene illum omnino, et dic ei: Domine Deus
Abbreviated transcription (Latin):
U nicꝰ ꝓqͥb mortuus ÷: Utinã ꝓbonis. uti
is mortẽ suã. qͥd seruat iustis nͥ uitã
suã Erigat seg̾ humana fragilitaᷤᷤ.
desꝑet: ñ se collidat: ñ se au̾tat: ñ dicat
ñ ero. Q ꝓmisit d̾s ẽ: ⁊ uenit. ut ꝓmit¬
tͥet. Apparuit hominib. uenit susci

Expanded text:
uibus mortuus est? Utinam pro bonis, utinis mortem suam, quid servat justis, nisi vitam suam? Erigat ergo se humana fragilitas, non desperet, non se collidat, non se avertat, non dicat, Non ero. Qui promisit, Deus est: et venit, ut promitteret; apparuit hominibus, venit su
Abbreviated transcription (Latin):
morte dignũ inueniret: dccidit eũ tñ.
Et utiq iustũ ÷ ut debitores qͦs tenebat.
lib̾i dimittant᷑ in eũ credentes: quẽ
sine ullo debito occidit. ħ ẽ: qd̾ iusti¬
ficari dicin᷑ in sanguine xͥ. Sic qͥppe
in remissionẽ peccatoꝵ nr̃oꝵ: in nocenᷤ
lib̾⁊ mortuus. Hinc ⁊ inalio psalmodicit.
Q ñ rapui tunc exsoluebã. rapinã uolens
inteiligi peccatũ: qr usurpatũ ÷ contra li¬
citũ. Uñ ꝑos etiã carnis suȩ sic̃ in eugłio
legit᷑ dic̃. Ecce uenit pͥnceps mundi huiꝰ
&̾ inme nichil inueñ: id⁊ nullũ pecca¬
inde ad passionẽ: ut ꝓ debitoribꝰ nob̾. qd̾
ipse ñ debebat exsolu̾et. Nũ qͥd isto uire
eqͥssimo diabolꝰ uinc̾et᷑. si potentia xͦ cũ
illo agere. ñ iusticia uoluisset: S pꝰtpo¬
suit qd̾ potuit: ut priꝰ ag̾et q oportuit.
I dõ aũ illũ. eẽ. opꝰ erat: ⁊ homiuẽ et dm̃.
Ni si eĩho ẽẽt. ñ poss occidi: nͥ & ds̃ eẽt.¬

Expanded text:
cidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in sanguine Christi. Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me niinde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non poss
Abbreviated transcription (Latin):
missio peccatoꝵ: multomagis rec̃ci¬
liati salui erimꝰ inuita ipsiꝰ. In uita
salui: qͥ ꝑ mortẽ rec̃ciliati. Qͥs enĩ
dubitet daturũ amicis uitã suã: ꝓ
qͥb inimicis dedit mortẽ suã: Non¬

Expanded text:
multo magis reconciliati salvi erimus, in vita ipsius , in vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam pro quibus inimicis dedit mortem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ ꝗͣ resurge̾ a mortuis: & incęlũ cũ ip¬
tuisset occidi : qͣmuis maioris sit poten.¬
tiȩ. etiã ipsã mortẽ uinc̾e resurgen¬
do. quã uitare uiuendo. S aliud. ẽ. ꝓpt̾
qd̾ iustificam inxͥ sanguine: cũ ꝑ remiᷤᷤ¬
cit᷑. ñ potentia. Ex infirmitate quippe
quã suscep̃ incarne mortali: ñ ex ĩmor¬
mitate ait apłs. Qd̃ in firmũ ÷ dĩfor

Expanded text:
tius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum iptuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remiscitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immormitate ait Apostolus, Quod infirmum est Dei, for
Abbreviated transcription (Latin):
ficat᷑ impiꝰ: ex impio iꝰtus fit. Si ex impio
oꝑa sua. dicat dopaupib. nichil alicui
aufero: ñ ux orẽ alienã c̃cupiscoͥ ñ quẽꝗͣ
occido. nulli fraudẽ facio: deposicũ apd̾
me nullo teste rep̃sento. Hȩc om̃ia dicat.
q̃ro utrũ piꝰ sit an impiꝰ. & qͣm sũ unpiꝰ
inqͥt ista faciens : Qm̾ illi de qͥb dictũ ÷.
⁊ seruier̃ creature potiꝰ ꝗͣ creatori: qͥ ẽ.
benedictꝰ in scłã. Qm ñes impiꝰ : Quio :¬

Expanded text:
catur impius, ex impio fit justus: si ex impio opera sua, et dicat: Do pauperibus, nihil alicui aufero, non uxorem alienam concupisco, non quemquam occido, nulli fraudem facio, depositum apud me nullo teste repraesento; haec omnia dicat: quaero utrum pius sit, an impius. Et quomodo sum impius, inquit, ista faciens? Quomodo illi, de quibus dictum est: Et servierunt creaturae potiusquam Creatori, qui est benedictus in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
dit Quis ÷ qͥc̃fundit᷑: Qui dic̃. ego qͥ
sꝑabã ñ inueni. & mͥito. Sꝑabas enĩ de
te: aut sꝑabas de homine amico. Ala¬
ledictꝰ aũ qͥ spẽ suã ponit in homine.
onfunderis: qr fefellit te spes posita
nas spẽ tuã indõtuo. ñ c̃funđis. qr ille
in qͦ spẽ posuist fallere ñ pot̃. Unde.¬

Expanded text:
t qui confunditur? Qui dicit: Ego quod sperabam non inveni. Non immerito: sperabas enim de te, aut sperabas de homine amico: maledictus autem qui spem suam ponit in homine . Confunderis, quia fefellit te spes, fefellit spes posita nas spem tuam in Deo tuo, non confunderis; quia ille in quo spe
Abbreviated transcription (Latin):
tabił. Non .ii. ex qͦ reconciliat sumꝰ ꝑ
sanguinẽ filii eiꝰ nos cȩp̃ dilig̾e. sed
gͦ rec̃ciliati sumꝰ dõ ꝑ mortẽ filii elñ¬
sic audiat᷑. qͣsi ĩo nos rec̃ciliauerit
ei filiꝰ. ut iã inciꝑet amare qͦs od̾at: sic̃
rec̃ciliat᷑ inimicꝰ inimico. ut deinde
sint amiciꝰ & inuicẽ diligant qͥ od̾anł
inuicẽ: s iã nos diligenti rec̃ciliati
sumꝰ ei: cũ qͦ ꝓpt̃ peccatũ inimicitias
habebamꝰ. Qd̃ utrũ uerũ dicã. attes¬
tet᷑ apłs. Cõm̃dat inqͥt dilectionẽ suã
eẽmꝰ x̾ ꝓ nob̾ mortuus ẽ. Habebat
ita .÷. ille erga nos caritatẽ. enã cũ ini¬
micitias adu̾sꝰ cũ exercentes oꝑarem᷑ ini¬
qͥtatẽ : itam̃ ei u̾issime dictũ ÷. O distidñe¬

Expanded text:
tabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus, per sanguinem Filii ejus, nos coepit diligere; sed os reconciliati sumus Deo per mortem Chriatur, quasi ideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant invicem: sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attestetur Apostolus: Commendat, inquit, dilectionem suam  pro nobis mortuus est . Habebat itaque ille erga nos charitatem, etiam cum inimicitias adversum eum exercentes operaremur iniquitatem: et tamen ei verissime dictum est, Odisti
Abbreviated transcription (Latin):
ũ tãꝗ te ipsũ. In his duob p̃ceptis:
tota lex pendet ⁊ ꝓpħȩ. Una caritas:
⁊ duo p̃cepta. Umiis sp̃s ⁊ duo data.
illa q̃ diligit dm̃. Ng alia caritate. s
qͣ caritate ꝓocimũ diligimꝰ: ipsa cari

Expanded text:
te ipsum. in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. una caritas et duo praecepta, unus spiritus et duo data. illa quae diligit deum. non ergo alia caritas est; qua caritate proximum diligimus, ip
Abbreviated transcription (Latin):
potestat cuncta ȩqͣlit̃ subiacent. s sanan¬
fuisse. necesse oportuisse. Qd eñi tã ne¬
cessariũ fuit ad erigendã sp̃e nr̃am m̃¬
tesq carnaliũ conditiõe ipsiꝰ mortalitanꝰ
abiectas: ab immortalitatis despatiot̾
lib̾andas: ꝗͣ ut demonstraret᷑ nob̾ qͣ¬
atq p̃clariꝰ ꝗͣ. ut dĩ filiꝰ ĩmutabilit
bonꝰ inse manens ꝙ erat. ⁊ a nob̾ ꝑnob
trim̃tũ. nr̃m dignatꝰ inire c̃sortiũ pͥꝰ
sine ullo suo malo m̾̃ito malanr̃a ꝑfer¬
ret: ac si iã credentib qͣntũ nos diligat
bita largitate c̃ferret : qͥa ⁊ ea q̃ dicunt᷑¬
bona merita nr̃a dona s̃ eiꝰ: Ut eñifi¬
des ꝑ dilectionẽ opet᷑. caritas dĩ diffu

Expanded text:
potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sananfuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanatque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro trimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat bita largitate conferret? 14. Quia et ea quae dicuntur merita nostra, dona sunt ejus. Ut enim fides per dilectionem op
Abbreviated transcription (Latin):
gr̾am dĩ aliqͥd m̾iti p̃cedit humami . s
ipsa gr̃a meret᷑ augeri. ut aucta me¬
reat᷑ ⁊ ꝑfici: comitante. ñ ducente. pe.¬
disseqͣ ñ p̃uia. uoluntate. Unde ille qͥ
dix̃. fortitudinẽ meã ad te custodiã¬
tor m̃s es: tanꝗͣ reqͥrens qͥb id m̾itis

Expanded text:
gratiam dei aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici, comitante non ducente, pedisequa non praeuia uoluntate. unde ille, qui dixit: Fortitudinem meam ad te custoditor meus es, ta
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ nr̃am Qui sanat õs languores
tuos: qͥ redimit de int̾itu uitã tuã. Ib
sanabit᷑ oĩs languor tuus: cũ corrupti¬
bile ħ induet incorruptionẽ. Redẽpta
÷ eñi uita tua. de corruptioẽ. Iã securꝰ
esto: initus. ẽ. bone fidĩ contcͣtꝰ. Nemo
fallit redẽptorẽ tuũ: nemo circũuenit.
nemo p̃mit. Egit hic cõmerciũ. iã p̃ci¬
ũ soluit: sanguinẽ fudit. Sanguinẽ
inꝗͣ fudit unicꝰ filiꝰ dĩ ꝓ nob̾. O anima:
erige tẽ. tantiualens. Redimet de cor¬
ruptioẽ. uitã tuã. Ostendit exẽplo: qd̾
ꝓmisit inp̃mio. Mortuus ÷ ꝓpter de¬
licta nr̃a: resurrex̃ ꝓpt̾ iustificationem
nr̃am. Sꝑent m̃bra: qd incapite demoi¬
stratũ ÷. Non curabit m̃bra sua. qͦꝵ ca¬

Expanded text:
atem. «Qui sanat omnes languores tuos, qui redimit de corruptione vitam tuam.» Ibi sanabitur omnis languor tuus, cum corruptibile hoc induet incorruptionem. Redempta est enim vita tua de corruptione; jam securus esto: initus est bonae fidei contractus; nemo fallit redemptorem tuum, nemo circumvenit, nemo premit. Egit hic commercium, jam pretium solvit, sanguinem fudit. Sanguinem, inquam, fudit unicus Filius Dei pro nobis: o anima, erige te, tanti vales. «Redimit de corruptione vitam tuam.» Ostendit exemplo, quod promisit in praemio. Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Sperent membra quod in capite demonstratum est. Non curabit membra sua, quorum ca
Abbreviated transcription (Latin):
cłꝰ & oues pascue ei. Ipse nos fec̃ pͦpłm su¬
ũ ipse nos fec̃ oues pascuȩ suȩ. Quimi¬
sit uigulandã ouẽ innoxiã: fec̃ oues
de lupis. Hȩc ÷ gr̾a. excepta illa cõmu¬
ni gr̃a naturȩ qua homines facti sumꝰ:
nec digni fiumꝰ qͥ ñ fitimꝰ. Excepta illa

Expanded text:
se nos fecit populum suum, ipse nos fecit oves pascuae suae. Qui misit jugulandam ovem innoxiam, fecit oves de lupis. Haec est gratia. Excepta illa communi gratia naturae, qua homines facti sumus, nec digni fuimus, quia non fuimus: excepta illa
Abbreviated transcription (Latin):
potens ẽ. et fac̾e Fnittenti credidit
abrahã & deputatũ. ẽ. illi ad iusticiã.
edit em̃ głam dõ plenissumne credens sic̃
qr p̃scut a se ipsis bonos futuros. Nã
aũ sic credidit abrahã s ñ. ẽ infirma¬
tus infide dans głam dõ. ⁊ plenissime
credens qr q̃ ꝓmisit potens ÷ & facere.
Ion ait q̃ p̃sciuit potens ÷ ꝓmitt̾e. aut
q̃ p̃dix̃ potens⁊ ostende. aut q̃ ꝓmisit¬

Expanded text:
promittenti credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, plenissime credens, sicuhae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens
Abbreviated transcription (Latin):
÷ in epła ad hebreos. fide. ⁊ ipsa sara uir¬
tutẽ accepit. ad emissionẽ seminis. Am¬
bo aũ semores erant: siẽ script᷑a testat᷑.
illa etiã sterili̾i cruore menstruo iã
destituta. ꝓpt̾ qd̾ iã parere ñ posset:
etiã si sterilis ñ fuisset. Porro si femina
ita sit ꝓuectioris ȩtatis. ut ei solita mu¬
lierũ adhuc fluant. de uiuene parere
pot̃. de seniore ñ pot̃: ꝗͣuis adhuc pos¬
sit ille semor s de ad olescentula gigł̾ie :
sic̃ abrabã pꝰ mortẽ sarȩ de cȩcura potu¬
it : qr uiuidã eiꝰ inuenit ęcatẽ. Hoc gͦ
hȩ ĩa fuisse corpꝰ emortuũ: qm ñ ex om̃i
femina. cui ad huc ẽ̾e̾t aliqd̾ pariend
tẽpꝰ extremũ: generare ipse in illa etate
adhuc posset. Ad aliqͥd eñi emortuũ corpꝰ
intellig̾e debemꝰ. ñ ad om̃a. Nã si adoĩa
ñ iã senectus uiui. s cadauer ÷ mortui.¬

Expanded text:
est in Epistola ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra virtutem accepit ad emissionem seminis . Ambo autem seniores erant, sicut Scriptura testatur: sed illa etiam sterilis, et cruore menstruo jam destituta; propter quod jam parere non posset, etiamsi sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit provectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de juvene parere potest, de seniore non potest: quamvis adhuc possit ille senior, sed de adolescentula gignere: sicut Abraham post mortem Sarrae de Cethura potuit, quia vividam ejus invenit aetatem. Hoc ergo e iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui.
Abbreviated transcription (Latin):
ut pecora factꝰ :. nec ut arbor factꝰ mec
ut saxũ factꝰ ẽ: s factus ad imagunẽ cre¬
atoris. H oc beneficiũ qͥs dedit : Uł qui
erat: & ex ȩt̾no erat. Cui dedit: Homi
nos elegit ante mnundi constitutionẽ.
Elegit ante munh constitutionẽ. In
mundo isto facti sumꝰ. nec midꝰ erat.
qͣndo elect sumꝰ. In effabilia mirabi
Qͥs saltẽ qd̾ ex plic&e cogitare  Eligun¬
t᷑ qui ñ s̃: nec erant. Qui eligit nec
uane eligit: eligit tñ. & ht̃ electos:
qͦs creaturꝰ: eligendos. Ht̃ aũ apud
se ipsũ. ñ uinatura sua: s in p̃scientia

Expanded text:
ut pecora factus est, nec ut arbor factus est, nec ut saxum factus est; sed factus est ad imaginem Creatoris. Hoc beneficium quis dedit? Deus qui erat, et ex aeterno erat. Cui dedit? Hominnos elegit ante mundi constitutionem . Elegit ante mundi constitutionem: in mundo isto facti sumus, nec mundus erat quando electi sumus. Ineffabilia, mirabilquis saltem quod explicet, cogitare? Eliguntur qui non sunt: nec errat qui eligit, nec vane eligit. Eligit tamen, et habet electos, quos creaturus est eligendos: habet autem apud se ipsum, non in natura sua, sed in praescientia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissio om̃i semini. ñ de nr̃e uolunta¬
tis potestate : s de p̃destinatio ẽ sua p¬
misit: ꝑ misit enĩ qd ipse facturꝰ fuerat
ñ qd̾ homines: qr &̾ cũ ipsi facunt
homines bona: ꝗͣ ꝑtinent ad colendũ
dm̃: ipsefac̃ ut illi faciant q̃ p̃cep̃: ñ ill
faciunt. ut ipse faciat qd̃ ꝓmisit. Alio¬
qͥn ut dĩ ꝓmissa compleant᷑: ñ in dei¬
s indĩs in hominũ ÷ potestate : et qd̾
a dño ꝓmissũ. ẽ. ab ipsis reddit᷑ abra¬
hȩ. Nõ aũ sic credidit abrahã. s cre¬

Expanded text:
io omni semini : non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed cre
Abbreviated transcription (Latin):
dotiũ dĩ ÷ dilig̾e dm̃. Ipse ut dilig̾et᷑
dedit: qͥ ñ dilectꝰ dilex̃. Displicentes
amati sumꝰ: ut fieret in nob̾ uñ plac̾emꝰ.
Diffundit eñĩ caritatẽ in cordib nr̃is
sp̾s patris & filii: qũe cũ patre amamꝰ

Expanded text:
donum Dei est diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim charitatem in cordibus nostris Spiritus Patris et Filii, quem cum Patre amamus
Abbreviated transcription (Latin):
heredũ ꝓmissionẽ Si enĩ lex iustificat
ñ ẽ. iustisicatꝰ abrahã. qͥ multo ante le¬
gẽ fuit. Qd̃ qr dic̾e ñ possunt. cogunt᷑
fateri ñ legis oꝑib iustificari hominẽ.
s side. Simul etiã nos cogit intellig̾e.
tũ id ẽ. pͥmũ aduentũ dñi. ex parte
futurũ. id. ẽ. scđm aduentũ dñi creden¬
do salui efficimꝰ: ħ totũ illi. idẽ. utrũ¬
q aduentũ futurũ credebant: reuelan

Expanded text:
 Si enim lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere,tum, id est, primum adventum Domini, ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini, credendo salvi efficiemur, hoc totum illud est, utrumque adventum futur
Abbreviated transcription (Latin):
g ꝓpͥũ donũ. Ipse ÷ singłaris fons. Ad
hunc bibendũ uos hortat᷑ sp̃s dĩ: ad se
qi de sp̃ suo dedit nob̾: Noc ipsũ quia
de sp̃i suo dedit tͥ. un cognoscis: In t̾ro¬
ga uiscera tua siple̾na s̃ caritate: habes
spͥm dĩ. Uñ cognoscimꝰ. qr inde cognosciᷤ
habitare inte sp̾md̾i: Paulũ int̾roga

Expanded text:
um donum; ipse est singularis fons. Ad hunc bibendum, vos hortatur Spiritus Dei; ad se quia de Spiritu suo dedit nobis? Hoc ipsum, quia de Spiritu suo dedit tibi, unde cognoscis? Interroga viscera tua: si plena sunt charitate, habes Spiritum Dei. Unde cognoscimus quia inde cognoscis habitare in te Spiritum Dei? Paulum interroga
Abbreviated transcription (Latin):
innob̾. ñutiq sine nob̾. Audi iã gͣ.u intelli¬
ge. Qui credit in me:oꝑa q̃ ego facio & ip¬
se faciet. Priꝰ ego facio deinde & ipse faci¬
&: qr facio ut faciat. Quȩ oꝑa: nut ex
impio ustꝰ fiat : & maiora hoꝵ faciet.
ipsiꝰ salutẽ oꝑat᷑. Qd̃ utiq in illo. s ñsiue

Expanded text:
in nobis, non utique sine nobis. Audi ergo jam et intellige: « Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet ? » Prius ego facio, deinde ipse faciet; quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? Et majora horum faciet. ipsius salutem operatur; quod utique in illo, sed non sine
Abbreviated transcription (Latin):
patre auetoritas: infilio natiuitas : in
sp̾u sc̃o patris filiiq cõmunitas: intrib
eqͣlitas. Qd̃ gͦ cõmune. ẽ. patri & filio.
ꝑ hoc nos uoluit hab̾e cõmunionẽ
⁊ int̃ nos ⁊ secũ: ꝑ illud donũ nos col¬
lig̾e inunũ. qd̾ ambo habent unum.
tam᷑. Nã qͥd nob̾ ꝓdeẽt qͥcqͥd boni nos¬
semꝰ: nͥ etiã dilig̾emꝰ: Sic̃ aũ u̾itate
discimꝰ. ita caritate diligimꝰ: ut & ple¬
niꝰ cognoscamꝰ. et bĩ cognito ꝑfruamur.
noꝵ: caritas cooꝑit multitudinẽ pec¬

Expanded text:
as, in spiritu sancto patris filiique communitas, in tribus aequalitas. quod ergo commune est patri et filio, per hoc nos uoluerunt habere communionem et inter nos et secum, per illud donum nos colligere in unum, quod ambo habent unum, tamur. nam quid nobis prodesset quidquid boni nossemus, nisi etiam diligeremus? sicut autem ueritate discimus, ita caritate diligimus, ut et plenius cognoscamus et beati cognito perfruamur. norum, caritas cooperit multitudinem pec
Abbreviated transcription (Latin):
s putas te ad uitã ȩt̾nã posse ꝑuenire
aeris. & maris. & t̾rȩ ⁊ siderũ. impiꝰ es:¬
s crede in eũ qͥ iustificat impiũ ut possint
& bona oꝑa tua ẽẽ. oꝑa bona. Nã nec bo¬
na illa appellauerĩ. qnͣdui ñ de radice bo¬

Expanded text:
enire aeris, et maris, et terrae, et siderum? Impius es. Crede in eum qui justificat impium, ut possint et bona opera tua esse opera bona. Nam nec bona illa appellaverim, quamdiu non de radice bo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sua: ante fidẽ. Ubi fides ñ erat: bo¬
nũ opꝰ ñ erat. Bonũ eñi opꝰ intentio fac̃
intentionẽ fides dirigit. Noi ualde at¬
tendas qͥd hõ faciat. s qͥd cũ fac̃ aspiciat:
qͥ lacertoᷤᷤ optimȩ gub̾natioĩs dirigat. fac
eñi hominẽ optume gub̾nare nauẽ: &
ꝑdidisse qͥ tendit. Nonne iste qͣnto sͥ
catiorͥ tanto ꝑiculosiꝰ eã sic gub̾nat. ut ad
naufragiũ ꝓꝑando ꝑducat : Ialis. ẽ: & qͥ
to inualidior. & cũ labore ⁊ aliqͣ difficul¬
tate gub̾nacula reg̾et. et tñ rectũ debi-¬
p̃t̃ uiã fortit̾ curreret : Optimꝰ gͦ ille.
qͥ ⁊ uiã tenet: & bene ib ambulat. Se¬
quentis aũ spes. qͥ ⁊ si aliqͣntũ daudi¬
cat. ñ oĩno ut erret aut remaneat: s
ꝓgrediat᷑ ⁊ si paulatĩ. Fortasse eñi sꝑan-¬
dũ ÷ eũ qͦ tendit etiã tardiꝰ ꝑuenturũ.

Expanded text:
sua ante fidem: ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; cacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat? Talis est et qui to invalidior, ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula regeret, et tamen rectum debipraeter viam fortiter curreret? Optimus ergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: sequentis autem spei, qui etsi aliquantum claudicat, non omnino ut erret, aut remaneat, sed progreditur etsi paulatim. Fortasse enim sperandum est, eum quo tendit etiam tardius perventurum.
Abbreviated transcription (Latin):
cipunt. ad maiorẽ fit bonoꝵ utili¬
tatẽ: ꝓpt̃ exercitationẽ patientiȩ.
Itaq anima xͥatia sẽꝑ inuigilet intͥ¬
bulationib siis seqͥ uoluntatẽ dĩ sui:
ne ordinatiomi dĩ resistendo. adqui¬
rat sͥ grauiꝰ uidiciũ. Qd enĩ ipse
dix̃. ħ & iob diabolo posset dicere.
ñ hab̾es ume potestatẽ: nͥ data tib
.eẽt desuꝑ. Nong̾ eiꝰuoluntis ciuius
malitiȩ potestas ibonoᷤᷤ dat᷑. s eiꝰ
uoluntas a qͦħ potestas dat᷑. debet

Expanded text:
cipiunt ad maiorem bonorum utilitatem propter exercitationem patientiae. itaque anima christiana semper inuigilet in tribulationibus suis sequi uoluntatem domini sui, ne ordinationi dei resistendo adquirat sibi grauius iudicium. quod enim ipse dixit, hoc et Job diabolo posset dicere: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. non ergo eius uoluntas cuius malitiae potestas in bonos datur, sed eius uoluntas a quo haec potestas datur, debet
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ dr̃. ut credatis in eũ qũe ille misit. Ut
credatis ineũ: ñ ut credatis ei. S si cre¬
ditis in cũ: creditis ei.N aũ c̃tinuo qui
credit ei: credit in eũ. Nã ⁊ demones cre¬
debant ei : ⁊ ñ credebant in cũ. Rurgus.
etiã de apłis ipsiꝰ possumꝰ dic̾e. Credimꝰ

Expanded text:
opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus
Abbreviated transcription (Latin):
bat corrig̾e hoẽs. qͥ male intellexer̃ istũ
apłm. lacob enĩ in epła sua. contͣ eos qͥ
nolebant bene oꝑari de sola fide p̃sum̃
suꝑ edificationẽ oꝑis: s uidõ fidĩ funda¬
m̃tũ. Laudo fructũ boni oꝑis: s infide
agnosco radicẽ. Si aũt ħ p̃t̃ fidẽ rectã fa¬
c̾ae̾ abrabã. nichil ill ꝓdeẽt: qͣlecũq illud
ut cũ ei d̾s imꝑaret offere sͥ immolandũ
do qr me etiã c̃cẽpnentẽ iussa sua lib̾at
d̾s. fides sine oꝑib mortua. eẽt: ⁊ tanꝗͣ radix
sine fructu. sterilis atq arida reman̾et.

Expanded text:
bat corrigere homines, qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim in Epistola sua, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide praesumsuperaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque illud offerre sibi immolandum do quia me etiam contemnentem jussa sua liberat Deus; fides sine operibus mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remaneret. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
fieri xp̃ianos: qͥa qͣsi sufficiunt dͥ de
bona uita sua. Bene uiu̾e opꝰ. ẽ. ait. Qͥd
homicidiũ. nullũ furtũ. nullã rapinã
facio: res alienas ñ c̃cupisco: nullo ad¬
ult̾io c̃taminor. Non inuenit᷑ aliqͥd in
uita mea: qd̾ rep̃hendat᷑. Et qͥ rep̃hendẽ¬

Expanded text:
fieri Christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait, quid homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor, non invenitur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehende
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Uñ illã fidẽ q̃ suf¬
fic̾e ad salutẽ qͥbꝰdã uidet᷑. ita nichil
ꝓdeẽ. asseu̾at ut dicat. si habeã omnẽ
fidẽ ita ut montes tranferã. caritatẽ aũ
ñ habeã. nichil sũ. Ubi aũ fidelis caritas
oꝑat᷑. sine dubio bene iuuit᷑: pletutudo
eñi legis caritas. Unde euident̃ in sccła epła
sua petrꝰ cũ ad uitę maꝵ̾q sc̾itatẽ hortare¬
t᷑ mnundũq istũ transiturũ p̃nuntiaret ⁊
çelos uͦ nouos & t̾rã nouã expectari q̃ us¬
tis in habitanda tradet᷑: ut ex hoc atten¬
derent qualit̃ eõs oportͥet uiu̾e. ut ha¬
bitatione illa digni ẽẽnt.: sciens de apłi
pauli qͥb̾dã sub obscuris sententiĩs ñnul¬
los iniqͦs accepisse occasionẽ: ut tãqũã
securi de salute q̃ infide. ẽ. bene uiu̾e
ñ curarent: cõmemorauit q̃dã ad intel¬
ligendũ difficilia. ẽẽ. in epła eiꝰ q̃ homi

Expanded text:
dilectionem operatur. unde illam fidem, quae sufficere ad salutem quibusdam uidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. ubi autem fidelis caritas operatur, sine dubio bene uiuitur; plenitudo enim legis caritas. Vnde euidenter in secunda epistula sua Petrus, cum ad uitae morumque sanctitatem hortaretur mundumque istum transiturum praenuntiaret, caelos uero nouos et terram nouam expectari, quae iustis inhabitanda traderetur, ut ex hoc adtenderent, qualiter eos oporteret uiuere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intellegendum difficilia esse in
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia lib̾e diligat᷑. Om̃ia ħ̃ q̃ uelut
catenatĩ conexuii. habent uoces suas:
in scripturis scĩs. Lex dic̃. ñc̃cupisces:
fides dic̃: sana aĩam meã qm̃ peccauit᷑.
Gr̃a dic̃. ecce sanꝰ factꝰ es iã noli peccare.
ne qͥd tͥ det̾iꝰ contingat: sanitas dicit:
Lib̾um arbitriũ dic̃. uoluntarie sacrifi¬
cabo tͥ: dilectio iusticiȩ dic̃. narrauer̃
mͥ iniqͥ delectatioes suas: s ñ sic̃ lea
tua dñe. Ut qͥd gͦ miseri hoĩes. aut de
lib̾o arbitrio audent suꝑbire anteꝗͣ.
lib̾ent᷑ ÷ aut de suis uirib si iã lib̾ati
s̃. nec attend̃t in ipso nõe libi arbi¬
trii. utiq lib̾tatẽ sonare : Ubi autem

Expanded text:
iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique libertatem sonare; ubi autem
Abbreviated transcription (Latin):
ficari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib & alius
dic̃ manẽ. ẽẽ. fidẽ sine opibꝰ. qͥa ille dic̃
de oꝑib q̃ fidẽ p̃cedunt  iste aũ debis
q̃ fidẽ secunt᷑ : siẽ etiã ipse paulus multiᷤᷤ
se iustificari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑib le¬
gis tñ ħ agit ut ꝑcepta ac ꝓfessa fide. oꝑa
iusticiȩ contẽpnant᷑. s ut sciat se qͥsq ꝑ
sidẽ posse iustificari. etiã si legis oꝑa p̃
cesserint. Sequunt᷑ eni iustificatũ: ñ p̃¬
cedunt iustificandũ. Qm̃ gͦ ħ opinio t̾c¬
rigt̃ intentionẽ: ut uehem̃t̃ astruant

Expanded text:
er fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non praecesserint. sequuntur enim iustificatum, non praecedunt iustificandum. unde in rigunt intentionem, ut vehementer astruant
Abbreviated transcription (Latin):
bene oꝑet᷑: qm abrahȩ exẽplo etiã pau¬
lus apls usꝰ. ẽ: ut ꝓbaret iustificari ho¬
na oꝑa cõmemorat abrahȩ q̃ eiꝰ fidei
comitata s̃. satis ostendit apłm paulũ.
ñ ita ꝑ abraham docere iustificariho¬
minẽ ꝑfidẽ sine oꝑib ut si qͥs
crediderit. ñ ad eũ ꝑtineat bene oꝑari:
s ad hoc potiꝰ ut nemo arbitret᷑ mitis pͥoꝵ
bonoꝵ oꝑũ se ꝑuenire. ad donũ iustificati¬
onis: q̃÷ infide. In hoc em̃ se gentib in xp̃m

Expanded text:
aulus usus est, ut probaret justificari hona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis quae est in fide. In hoc se gentib
Abbreviated transcription (Latin):
nomine isrł arbitret᷑ extraneũ. lilis
enĩ qu credider̃ ex uideis inqͦꝵ nu¬
mero pͥti cipalit̃ apłos itiuenimꝰ in an¬
gulari lapide copulam̃. Hinc ait
dñs alio loco. Habeo alias oues quȩ
ñ s̃ ex ħ ouili. oportet me &e eas addu¬
cere ut sit unus grex & unꝰ pastor

Expanded text:
xtraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus grex et unus pastor
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u dĩ nr̃i. Quibꝰ sententũs manifestissi¬
me docet. ñ eos p̃t̾ito bono oꝑe ad fides
cũ dic̃ qͣm qͥ talia agunt reguũ dĩ ñ pos¬
sidebt̃: satis ostendit iã ex qͦ credidert̃.
bene deb̾e oꝑari. Qd & iacobꝰ dic̃. &¬

Expanded text:
ostri . Quibus sententiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. Cũ p̃putio qͥppe oĩs hõ nascit᷑. que¬
admodũ cũ original pecc̃o. & octauo
die lex circuncidi carnẽ p̃cip̃qr xp̃s
octauus.ẽ. & circũcisus p̃puciatũ gignit.
traiciens in illũ qͦ ipse iã caruit: sic̃ bap¬
tizatus in filiũ quẽ generat carne. rea¬
ud. ẽẽ. meliꝰ ñ possẽ accepissẽ utiq cir¬
cuncisionẽ. Qd signacłm iusticiȩ fides
tantũ illo tp̃r ualuit. anteꝗͣ dñi uacua¬
ret᷑ aduentu. ut infantẽ filiũ moysi.
angłs ꝓfocass&: nͥ mat̾ arrepto calculo
circuncidissa puerũ: ⁊ ħ sacm̃to im¬
minentẽ pnitiẽ depuliss&̾. ħ sacͤmtũ
etiã iordanẽ fluuiũ refrenauit: ⁊ re

Expanded text:
catum. Cum praeputio quippe omnis homo nascitur, quemadmodum cum originali peccato: et octavo die lex circumcidi carnem praecepit, quioctavus est: et circumcisus praeputiatum gignit, trajiciens in illum quo ipse jam caruit; sicut baptizatus in filium quem generat carne, reae melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. si eñi scd̾m carnẽ uixeritis morie¬
mini: si aũ sp̾a facta carnis mortificau̾itis
uiuens. Quȩ sint aũfacta carnis. q̃ oꝑib
spiritalib mortificanda ⁊̃. alio loco demoꝵ¬
sirat dicens. Manifesta aũ s̃ oꝑa carnis.
Quȩ õ: fornicationes. immundiciȩ. idoloꝵ¬

Expanded text:
dum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, i
Abbreviated transcription (Latin):
ri. ꝗͣuis nichil antea uste opatꝰ ad fidĩ
cũ iã ꝑdilectionẽ bene opat᷑: Qd̃ sicũ
credidit mox de hac uita discesserit.
iustificatio fidĩ manet cũ illo: nec p̃ce¬
dentib bonis oꝑib qͥa ñ merito ad illã
si gr̾a ꝑuenit. nec consequentib: qͥa in
hac uita. ẽẽ ñ sinit᷑. Uñ manifestũ.ẽ.¬

Expanded text:
ri, quamvis nihil antea juste operatus ad fidei cum jam per dilectionem bene operatur. Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit, nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum e
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ oꝑũ m̾itis. ꝑ fidẽ iustificat᷑ impiꝰ.
sic̃ dic̃ apłs. Credenti in eũ qͥ iustificat
impiũ deputat᷑ fides eiꝰ ad iusticiã: ut de¬
inde ipsa fides ꝑdilectionẽ incipiat oꝑa¬
ri. Ea quippe sola bona oꝑa dicenda st̃:
q̃ fiunt ꝑ dilectionẽ dĩ. ⁊ ec aũ necesse
⁊ ante cedat fides. ut inde ista ñ abistiᷤ

Expanded text:
ficatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis
Abbreviated transcription (Latin):
płs p̃dicans iustificari hominẽ ꝑfidẽ si¬
ne oꝑib legis. ñ bene intellectꝰ. ẽ. ab eis
qͥ sic dictũ acceper̃. ut putarent cũ se¬
mel in xp̃m credidissent. etiã si male
oꝑarent᷑. ⁊ facinorose flagitioseq uiue¬

Expanded text:
stificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic acceperunt dictum, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiamsi male operarentur, et facinorose flagitioseque vive