comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mille & quadringentos currus . & xii. milia e¬
quitum. scriptura dicit esse salomonis: quid
ꝑ quadringinitanariũ numerum ubi quadra¬
gies dem numerantur. nisi temꝑa legis priscȩ¬
designantur: Quia & moyses illam acceptu
liticus qui ꝑ eam instruebatur. xb anins in
postolica doctrina populũ noui testam̃ti e¬
oni dei abiles efficiuntur: quib ule presidẽs
scdm uoluntatem suam eos regendo ducit
ac gub̾nat. Adducebantur autem ei & ȩqui
de egypto. & de choaa negociatorib regis
qui ibant & einebant p̃tio quadrigã equoꝵ
sexcentis argenteis: & equum centum qͥnqͣ¬
gunta.Similit̾ de uniui̾sis regnis cȩtheoꝵ. &¬
a regib syrie emptio celebtat᷑. Choam ergo
alii dicunt insulam esse unã de cicladib: ẽ¬
brei uero dicunt hoc nomine congregatio¬
nem significari. Adducebant᷑ autem salomo¬
ni equi de egypto. & de choaa negociatori¬
b regis: cum ꝑ negociatores spintales hoc¬

Expanded text:
mille quadringentos currus et duodecim millia emille quadringentos currus et duodecim millia equitum Scriptura dicit esse Salomonis, quid per quadringentenarium numerum, ubi quadragies deni numerantur, nisi temdesignantur? Quia et Moyses illam accepturliticus, qui per eam instruebatur, quadraginta postolica doctrina populum Novi Testamenti eoni Dei habiles efficiuntur, quibus ille praesidens secundum voluntatem suam nos regendo ducit ac gubernat. Adducebantur autem ei et equi de Aegypto, et de Coa a negotiatoribus regis, qui ibant et emebant pretio quadrigam equorum sexcentis argenteis, et equum centum quinquaginta, similiter de universis regnis Syriae emptio celebrabatur. Coam ergo alii dicunt insulam esse unam de Cycladibus; Hebraei vero dicunt, hoc nomen congregationem significare. Adducebantur autem Salomoni equi de Aegypto et de Coa a negotiatoribus regis, cum per negotiatores spi
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est. Currus łi decem milia. mul¬
tiplex milia letantium. dñs in illis. Con¬
suetudo est scripturȩ diunȩ allegorioe lo¬
qui: ut cum aliuod dicat. aliud uelit in¬
telligi. Unde hic currus significat᷑ homi¬
num iuncta copulatio: quia ita sanctos
caritas iungit. sicut loris &̾ iugis amma¬
lia sociantur. Unde & dñs act. Iugum ⁊t
meum suaue est : & onis meum leue est.
Sanctoꝵ ergo unanimitas currus est dñi:
quem ille uelut auuiga insidet. & ad uo¬
luntatis suȩ ministerium salutari lege mo¬
deratur. S ut istum currum ostend̾et non
equis deditum. s humanis cogitacionib ad¬
tributum: ait decem milium mnultiplex. qd
bene ad innumeros ꝑopulos non ad ęquos
noscitur ꝑtinere. Subiunxit milia letanti¬
um : qd̾ utiq de fidelib debet intelligi. Q
ut ostenderet leticie plenitudinem: ait. dñs
in illis. qui magnẽ exultacionis est cumulꝰ.
& bonorum omniũ dulcedo mirabilis. S qͥa

Expanded text:
scriptum est: Currus Dei decem millibus mulscriptum est: Currus Dei decem millibus multiplex, millia laetantium, Dominus in illis . Consuetudo est Scripturae divinae, allegorice loqui, ut cum David dicat, aliud velit intelligi. Unde hic currus significatur hominum vincta copulatio, quia ita sanctos charitas vincit, sicut loris et jugis animalia sociantur. Unde et Dominus ait: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Sanctorum ergo unanimitas currus est Domini, quia ille velut auriga insidet, et ad voluntatis suae ministerium salutari lege moderatur. Sed ut istum cursum ostenderet non equis deditum, sed humanis cogitationibus attributum, ait: Decem millium multiplex. Quod bene ad innumeros populos, non ad equos, noscitur pertinere. Subjunxit: Millia laetantium, quod utique de fidelibus debet intelligi. Et ut ostenderetur laetitiae plenitudo, ait: Dominus in illis, qui magnae exsultationis est cumulus, et bonorum omnium dulcedo. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat moyses in deserto. & altare holocauᷤᷤ¬
torum eadem tempestate erant in excel¬
so gabaon: & non preualuit dauid ire ad
altare. ut ibi obsecraret dñm: uinuo enĩ
fuerat timore ꝑterritus. uidens gladium
bidem donec constructum est templũ: &
tunc eam salomon transtulit in templũ
t regnauit suꝑ israhel: congrega¬
uitꝙ sibi currus & ȩquites. Q facti
lunt ei mille quadringenti cutrus. & du¬
odecim milia equitum: q fecit eos esse in
urbib. quadrigarũ. & cum rege in iherłm.
Urbes quadrigarũ dicit oppida. siue edificia
ac loca quȩ in terra iude siue in iherłm e
rant edificata ad stacionem curruum: qđ
sequentia monstrant. udi dicitur. & cum
rege in iherusalem. Mistice autem cuttꝰ
ꝙ  equites salomonis spiritalis. significant
angelorũ hominũq ministeria: quȩ coti¬
die suo deseruiunt creatori. & enis in om̃ib
obediunt uoluntati: de quib in psalmo

Expanded text:
fecerat Moyses in deserto, et altare holocausfecerat Moyses in deserto, et altare holocaustorum eadem tempestate erat in excelso Gabaon. Et non praevaluit David ire ad altare, ut ibi obsecraret Deum: nimio enim fuerat timore perterritus, videns gladium ibidem, donec constructum est templum, et tunc eam Salomon transtulit in templum Domini. Et regnavit super Israel, congregavitque sibi currus et equites; et facti sunt ei mille quadringenti currus et 12,000 equitum, et fecit eos esse in urbibus quadrigarum et cum rege in Jerusalem. Urbes quadrigarum dicit oppida sive aedificia ac loca, quae in terra Judae sive in Jerusalem erant aedificata ad stationem curruum: quod sequentia monstrant, ubi dicitur: Et cum rege in Jerusalem. Mystice autem currus et equites David spiritualis significant angelorum hominumque ministeria, quae quotidie deserviunt Creatori, et ejus in omnibus obediunt voluntati; de quibus in Psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enim potest hunc populum tuum
digne qui tam grandis est & reliqua. ubi
moraliter consiłandum est si salomon
rex factus in terrestri iherłm non aurũ
nec diuitias. non substantiam. nex glo¬
riam mundanã a deo petiuit: qͥntõ mas
recesse sit rectorib sc̃ȩ cli eccłis. quib cõmen¬
data est cura & regimen animarũ. ut non
substantiã terrenã uel diuicias mundi quȩ¬
rant. s sapientiã & scientiã legis łi. atꝙ di¬
uitias uircutum appetant: ut possint popu¬
lum dei digne iudicare. ꝙ ingressum eiꝰ ad
fidem atq egressum ad speciem et̾ne beati¬
tudinis rite ac racionabilit᷑ docendo ei de¬
monstrarẽ: Uenit ergo salomon ab excelio
gabaon in iherłm: coram tab̾naculo fed̾is
Qd dicit coram tab̾naculo fedis: signifi¬
cat archam dñi in qua tabulȩ testamenti
ac pacti dñi qd pepigit cum israhel. c al¬
locatȩ erant: maxime cum in suꝑiorib ita
scriptum sit. Tabernaculũ autem dñi qđ

Expanded text:
Quis enQuis endigne, qui tam grandis est, judicare, et reliqua. Ubi moraliter considerandum est: si Salomon, rex factus in terrestri Jerusalem, non aurum, nec divitias, non substantiam, neque gloriam mundanam a Deo petivit, quanto magis necesse sit rectoribus sanctae Dei Ecclesiae, quibus commendata est cura et regimen animarum, ut non substantiam terrenam vel divitias mundi quaerant, sed sapientiam et scientiam legis Dei atque divitias virtutum appetant, ut possint populum Dei digne judicare, et ingressum ejus ad fidem atque egressum ad speciem aeternae beatitudinis rite ac rationabiliter docendo ei demonstrare. Venit ergo Salomon ab excelso Gabaon in Jerusalem coram tabernaculo foederis. Quod dicit: coram tabernaculo foederis, significat arcam Domini, in qua tabulae testamenti ac pacti Domini, quod pepigit cum Israel, collocatae erant, maxime cum in superioribus ita scriptum sit: Tabernaculum autem Domini, quod
Abbreviated transcription (Latin):
a& obtulit in eo mille hostias. Gabaon u
gabaonitȩ supplices uenerunt ad ihm. eta
olim metropolis & regalis ciuitas heueoꝵ.
cecidit ꝙ in sortem tribus beniamin. fuit
autem & ipsa separata leuitis: sicut supeti
demonstratum est. Unde miror cur iosephͦ
scripserit qd salomon in ebron ueniens in
altart ereo qđ fecerat moyses sacrificarer
deo: nisi forte ipsam ebron excelsum gabo¬
on intelligi uoluerit. eo qd̾ daud ibi pͥmũ
regnare ceꝑit. Int̾pretatur autẽ gabaon su¬
blimitas uel collis patruelis. Ecce autem in
ipsa nocte: apparuit ei ds dicens. Postula qđ
ius ut cdem tib. Dyxitꝙ salomon deo. Tufe¬
cisti cum dauid ꝑatre meo misericordiam
magnam : &e constitiusti me regem ꝓ eo. Nsẽ
igitur dñe deus impleatut sermoᷤ tuuis qli
pollicitus est dauid patri meo. Tuenim me
fecisti regem suꝑ populum tuum multũ
quitam innumerabilis est qͣm pulius tet¬
re. Damichi sapientiã & intelligentiã ut
egrediar coram populo tuo & ingrediar.

Expanded text:
et obtulit in eo mille hostias . Gabaon, unde Gabaonitae supplices venerunt ad Jesum , erat olim metropolis et regalis civitas Hevaeorum, ceciditque in sortem tribus Benjamin. Fuit autem et ipsa separata Leviticis , sicut supernis demonstratum est. Unde miror cur Josephus scripserit quod Salomon, in Hebron veniens, in altari aereo, quod fecerat Moyses, sacrificaret Deo, nisi forte ipsam Hebron excelsum Gabaon intelligi voluerit, eo quod David ibi primum regnare coeperit . Interpretatur autem Gabaon sublimitas vel collis patruelis. Eipsa nocte apparuit ei Deus dicens: Postula quod vis, ut dem tibi. Dixitque Salomon Deo: Tu fecisti cum David patre meo misericordiam magnam: et constituisti me regem pro eo. Nunc igitur, Domine Deus, impleatur sermo tuus quem pollicitus es David patri meo: Tu enim me fecisti regem super populum tuum multum, qui tam innumerabilis est, quam pulvis terrae. Da mihi sapientiam et intelligentiam, ut egrediar coram populo tuo, et ingrediar:
Abbreviated transcription (Latin):
Unde in tegum scriptũ est. Q cedro omnuis do¬
mus uestiebatur: habens ternaturas suas.
& iuncturas fabrefactas & celaturas ȩmi¬
nentes. Lapides parietis siue pauimenti &
tabule & aurum: sanctorum in eccłia uitã
omnia designant. S ea utiq distinctione
cum pariter ponuntur: ut lapides uiuisĩt
sancti fortitudine fid̾i in unam eandemꝙ
regulam sibimet adglutinati: tabulȩ cȩd̾¬
ne siue cipressinȩ suit sancti. latitudinẽ
uariarũ uirtutum scdm̃ donationes sp̃c
sancti in una eademꝙ fide sibunet alteru¬
trum conexi:. Auri laminȩ sint sancti suꝑ¬
einmentẽ scientiȩ caritatem habentes. huiꝰꝙ
fulgore gratissimo ad inuicem congauden¬
tes. Quȩ tria bȩatus apłs una sentencia cõ¬
plexiis est dicens. Nam in xp̃o iłsi. nec eirẽ¬
rifere & aurum. transcendentis orauaia di¬
lestionis Sculpsitii in ea palmas. & qurasi
cectiuias se iniucem complectentes. Scaly¬

Expanded text:
Unde in Regum scriptum est: Et cedro omnis doUnde in Regum scriptum est: Et cedro omnis domus vestiebatur, habens tornaturas suas et juncturas fabrefactas et celaturas eminentes . Lapides parietis sive pavimenti, et tabulae et aurum, sanctorum in Ecclesia vitam omnia designant; sed ea utique distinctione, cum pariter ponuntur, ut lapides vivi sint sancti, fortitudine fidei in unam eamdemque regulam sibimet agglutinati; tabulae cedrinae sive cypressinae sint sancti, latitudine variarum virtutum secundum donationem Spiritus sancti in una eademque fide sibimet alterutrum connexi; auri laminae sint sancti supereminentem scientiae charitatem habentes, hocque fulgore gratissimo ad invicem congaudentes. Quae tria beatus Apostolus una scientia complexus est, dicens: Nam in Christo Jesu netionis odoriferae; aurum, transcendentis omnia dilectionis. Sculpsitque in ea palmas et quasi catenulas se invicem complectentes. Sculp
Abbreviated transcription (Latin):
ob̃riei adfixit ꝑ totum. Domum maiorem:
ipsum templum qđ erat ꝑre forib oraculi
dicit. Nam triꝑtita fuit distĩctio ipsius fa¬
brice: hoc est porticꝰ aute templũ. & ipsũ
templum in quo altare thuniamatis. ꝙ m̃¬
sa panum propositionis. & candelabrũ lu¬
minis posita erant: & oraculum hoc est sc̃m
sanctorum. ubi archa testamenti & cherubĩ.
post uelum collocata erant. Que ocnnia
scdłm spiritalẽ significationẽ ita distingui po ᷤ¬
sunt. ut dicamꝰ porticũ que erat aute templũ
antiquoꝵ figutã gestare fideliũ: ipsum uero
templum eoꝵ. qui post incarnationis dñicȩ
tempus inmundũ uenert̃. Porro domũ ite¬
riorem: regni cȩlestis gaudia. que utrisq iꝰ¬
tis cdantur figurare. Notandũ ergo quod iꝑ¬
suis domus parietes laꝑidib preciosis fue¬
runt facti: oꝑtiq tabulis cypressinis. siue
cedrinis. & insuꝑ lãminis aureis uestiebant᷑.

Expanded text:
obrizi affixit per totum. Domum majorem, obrizi affixit per totum. Domum majorem, ipsum templum, quod erat pro foribus oraculi, dicit. Nam tripartita fuit distinctio ipsius fabricae: hoc est, porticus ante templum, et ipsum templum in quo altare thymiamatis, et mensa panum propositionis, et candelabrum luminis posita erant, et oraculum, hoc est, sanctum sanctorum, ubi arca testamenti, et cherubim post velum collocata erant. Quae omnia secundum spiritalem significationem ita distingui possunt, ut dicamus porticum, quae erat ante templum, antiquorum figuram gestare fidelium, ipsum vero templum eorum qui post incarnationis Dominicae tempus in mundum venerunt, porro domum interiorem regni coelestis gaudia, quae utrisque justis dantur, figurare. Notandum ergo quod ipsius domus parietes lapidibus pretiosis fuerunt facti, opertique tabernaculis cypressinis sive cedrinis, et insuper laminis aureis vestiebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit. Hec non & omnium que cogi¬
tauerat atͥoꝵ & exedrarũ ꝑ circuitum in
thesauros domꝰ dñi & in thesauris sc̃orũ.
Qd autem om̃is altitudo templ centũ xxͣ¬
quod & pͥmitiua in iherosolunis eccłia post
passionẽ resurrectionẽ q ascensionẽ dñi
in cȩlos. in hoc numero uiroꝵ grãm sp̃c
ꝙ .uiiͦ. constant. solent nonnumqͣm ad
significationẽ referri utte futurȩ: quȩ ncͣ
in sabbatismo geritur animarũ fideliũ.
ducta. idest cum omnib suis ꝑartib adnu¬
merata: centum. xxͣ efficiunt. Quappter
apte numero centenario & uicenario: mag¬
na electorũ bȩatitudo in futura uita desig¬
natur.Aꝑte in hoc t̃cium domus dñi cena¬
culuꝰ consuminat᷑. quȩ post presentes fi¬
delium labores post acceptã in futuro reqͥ¬
em animarũ ꝑlena tocius eccłie felicitas
in resurrectionis gloria complebitur.
omum quoq maiorem texit tabuł
ligneis cypressinis: ꝙ lãminas auri

Expanded text:
adjunxit: Nec non et omnium quae cogiadjunxit: Nec non et omnium quae cogitaverat atriorum et exedrarum per circuitum in thesauros domus Domini, et in thesauros sanctorum. Quod autem omnis altitudo templi quod et primitiva in Hierosolymis Ecclesia, post passionem, resurrectionem, et ascensionem Domini in coelos, in hoc numero virorum, gratiam m et octo constant, solent nonnunquam ad significationem referri vitae futurae, quae nunc in sabbatismo geritur animarum fidelium: in trigonum ducta, id est, cum omnibus suis partibus adnumerata, centum triginta faciunt. Quapropter apte numero centenario et vicenario magna electorum beatitudo in futura vita designatur. Apte hic tertium domus Domini coenaculum consummatur, quia post praesentes fidelium labores, post acceptam in futuro requiem animarum, plena totius Ecclesiae felicitas in resurrectionis gloria complebitur. Domum quoque majorem texit tabulis ligneis cypressinis, et laminas auri
Abbreviated transcription (Latin):
tercium cęnaculũ addebãt᷑ quousꝙ ꝑor¬
ticuũ. quȩ erant circa templum ab austro¬
& ab aquilone & occasu rectũ ꝑueniebat:
ut iosepho narrante didicimꝰ. Deinde usꝙ: ad
supp̃mũ tectũ templi. alii. lx. cubiti num̃a¬
bant᷑: & sic tota altitudo domꝰ iuxta librũ
paralipomenõ in centum. xxͣ. cubitos cõsũ¬
mata est. Forticus quoꝙ quȩ erat ante fr̃o¬
tem templi ad orientẽ iuxta fidẽ p̾fati uo¬
luminis eandem cubitoꝵ summã in altitu¬
dine habebat: qui uidelicet lib̾ illas de qͥb
p̃diximꝰ porticus circa templũ. cellaria uo¬
cat & cubicula. Unde & in suꝑiore libro:
ita scriptũ est. Ded̾ autẽ dauid salomoni
filio suo descriptionẽ porcicꝰ templi &̾ cella
rioruᷤ & cęnacul & cubiculoꝵ in abditis. &
domus ꝓpiciationis. Ubi ȩtiam ext̃ioꝵ do¬
morum. quȩ erant extra atriũ sacerdotũ
in circuitu templi fecit mentionẽ: cũ ꝑtinꝰ

Expanded text:
tertium coenaculum addebantur, quousque portertium coenaculum addebantur, quousque portae, quae erant circa templum ab Austro et Aquilone et Occasu, ad tectum perveniebant, ut Josepho narrante didicimus. Deinde usque ad supremum templi tectum alii 60 cubiti numerabantur, et sic tota altitudo domus juxta librum Paralipomenon in 120 cubitis consummata est. Porticus quoque, quae erat ante frontem templi ad Orientem, juxta fidem praefati voluminis, eamdem cubitorum summam in altitudine habebat, qui videlicet liber illas, de quibus praediximus, porticus circa templum cellaria vocat et cubicula. Unde in priore libro ita scriptum est: Dedit autem David Salomoni filio suo descriptionem porriorum, et coenaculi, et cubiculorum in adytis et domus propitiationis. Ubi etiam exteriorum domorum, quae erant extra atrium sacerdotum in circuitu templi fecit mentionem, cum protinus
Abbreviated transcription (Latin):
dño: habebat. Ex̃ cubitos in longitudine.¬
bitos in altitudine. Longitudo domis lon¬
gaminitatẽ designat sancte eccłiȩ: quia in
exilio peregnationis huis pacient̾ queꝙ
tollerat: donec ad pat̾am quam expectat̾
ꝑueniat. Latiudo: insinuat caritatẽ. qua
dilatato sinu mentis non solum amicos in deo.
s inunicos dilig̾e gaudet ꝓpt̾ dm̃: donec ueni¬
at tempꝰ quando siue ad pacẽ sua̾ conu̾sis. siue
funditus omnib ext̾inctis inunitis. cuͦ solis
gaudeat amicis in deo. Altitudo spem denun¬
ciat future retͥbutionis: cuiꝰ intuitu libent̃
infirma quȩq siue quȩ demulcent. seuque
adũsantur contempnit: usq dum utsq tͣns¬
censis. sola mereatur uidere hona dñi int̾¬
ra uiuentium. yͥ notandum qđ Mxͣs. cubi¬
ti altitudinis: non usq tectum templ. sed
usꝙ ad cenaculũ inferius ꝑtingebant. Hãc
in libro presenti paraliponeñ aꝑte scriꝑtũ
ꝑtingebant. Deinde alii. Mͣx cubiti usq ad

Expanded text:
bat 60 cubitos in longitudine,bitos in altitudine . Longitudo domus longanimitatem designat sanctae Ecclesiae, quam in exsilio peregrinationis hujus patitur atque tolerat, donec ad patriam, quam exspectat, perveniat. Latitudo insinuat charitatem, qua dilatato sinu mentis non solum amicos in Deo, sed et inimicos diligere gaudet per Deum , donec veniat tempus quando sive ad pacem suam conversis, sive funditus omnibus exstinctis inimicis, cum solis gaudeat amicis in Deo. Altitudo spem denuntiat futurae retributionis, cujus intuitu libenter infima quaeque, sive quae demulcent, seu quae adversantur, contemnit, usque dum, utrisque transcensis, sola mereatur videre bona Domini in terra viventium . Ubi notandum quod 30 cubiti altitudinis non usque ad tectum templi, sed usque ad coenaculum inferius pertingebant. Namque in libro praesenti Paralipomenon aperte scriptpertingebant. Deinde alii 30 cubiti usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
regi filium sapientem. & eruditũ. q sensatũ.
atq prudentem.: ut elificaret domum dño.
scientissimũ hẏram fabrum patrem meum.
filium mulieris de filiab dan: cuiꝰ pater ty¬
rius fuit. qui nouerit oꝑari in auro & argen¬
to. ȩre & ferro. & marmore. & lignis. in pur¬
pura quoq & iacincto. & bisso. & coccino: &
sciat celare omnem sculpturã. &̾ adinuenire
prudent᷑. quod cumq in opere necessariũ est.
cum artificib tuis. & cum artificib dñi m̃i
dauid patris tui. & reliqua Qđ ergo dicit¬

Expanded text:
regi filium sapientem et eruditum et sensatum regi filium sapientem et eruditum et sensatum atque prudentem, ut edificaret domum Domino scientissimum Huram, patrem meum, filium mulieris de filiabus Dan, cujus pater Tyrius fuit, qui novit operari in auro, et argento, aere, et ferro, et marmore, et lignis, in purpura quoque, et hyacintho, et bysso, et coccino: et qui scit caelare omnem sculpturam, et adinvenire prudenter quodcumque in opere necessarium est, cum artificibus tuis et cum artificibus domini mei David patris tui. Triticum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
habebant iꝑsorum apostoloꝵ qui a cño di¬
dicerant eruãitione in ũbo fidei insticui: e
si absꝙ magistris docere inciꝑent. magist᷑ excis¬
terent erroris. Ideirco qenim salomon seruos
hẏram cedere sibi uoluit ligna de libano. qͥa
doctores erant serius suis ad cedendũ. Sed
idcuto ȩciam seruos suos simul adesse uo¬
luit: ut ostenderent cedentib. cuiꝰ m̃surȩ
ligna fieri deberent. Cuius rei figura in ꝓmp¬
tuest: quia nimirũ apłi certius uerbum euã¬
geluĩ. quod a dño audite. nouerunt: s geniti¬
les ab errore conu̾si. atꝙ: ad ueritatẽ ȩuuan¬
gelii transformati. melius ipsos gentilium er¬
rores nouerant: & quo cercius nouerunt. eo
artificiosius hos expugnare atq euacuare
literas quas miserat salomon. Quia dilexit
dñs populũ suum: idcuco te regnare fecit su¬
ꝑ eum. q addidit dicens. Benedictus dñs ds̃
israhes qui fecit celum & terrã: qui dedit da

Expanded text:
habebant ipsorum apostolorum, qui a Domino dihabebant ipsorum apostolorum, qui a Domino didicerant, eruditione in verbo fidei instituti: ne si absque magistris docere inciperent, magistri existerent erroris, idcirco etenim Salomon servos Hiram caedere sibi voluit ligna de Libano, quia doctiores erant servis suis ad caedendum. Sed idcirco etiam servos suos simul adesse voluit, ut ostenderent caedentibus cujus mensurae ligna fieri deberent. Cujus rei figura in promptu est: quia nimirum apostoli certius verbum Evangelii, quod a Domino audiere, noverunt, sed gentiles ab errore conversi, atque ad veritatem Evangelii transformati, melius ipsos gentium errores noverant. Et quo certius noverunt, eo artificiosius hos expugnare atque evacuare litteras, quas miserat Salomoni: Quia dilexit Dominus populum suum, idcirco te regnare fecit super eum. Et addidit dicens: Benedictus Dominus Deus Israel, qui fecit coelum et terram, qui dedi
Abbreviated transcription (Latin):
cum his artificib. quos mecum habeo in ud̾a.
& in iherłm. quos preꝑarauit dauid pat᷑ m̃s.
S & ligna cȩdrina mitte mͥ: & cypressina.
ꝙ pinea de libano. Scio enim qđ serui tui
nouerint cedere ligna de libano: & eruit s¬
ui mei cum seruis tuis. ut parentur mͥ ligna
plurima. Domus enim quam cupio ȩdifica¬
re: magna est nimis & inclita. Preterea oꝑe¬
rariis qui cȩsuri sunt ligna set̾uis tus: da¬
bo in cibaria tritici choros .Xxͣ. milia. & or¬
dei choros totidem. Olei quoq sata .xx. mi¬
cidebant salomoni cȩdros ddelibano: doctoreᷤᷤ
sunt ȩlecti de gentib quorum officii est eos
qui in hoc mundo reb & gloria letabantur.
a suꝑbie fastu corrigendo sternere: atq ad ob¬
sequium sui redemptoris eorum uota trans¬
ferre. Cum quib tudelicet seruis erant & s¬
ui salomonis. ac pariter memorato instabãt
oꝑi: quia pͥmi doctores ex gentib nȩcesse

Expanded text:
cum his artificibus quos mecum habeo in Iudaea cum his artificibus quos mecum habeo in Iudaea et in Hierusalem quos praeparavit David pater meus sed et ligna cedrina mitte mihi et arceuthina et pinea de Libano scio enim quod servi tui noverint caedere ligna de Libano et erunt servi mei cum servis tuis ut parentur mihi ligna plurima domus enim quam cupio aedificare magna est nimis et inclita praeterea operariis qui caesuri sunt ligna servis tuis dabo in cibaria tritici choros viginti milia et hordei choros totidem olei quoque sata vicidebant Salomoni cedros de Libano, doctores sunt electi de gentibus, quorum officii est, eos qui in hoc mundo rebus et gloria laetabantur, et superbiae fastu corrigendo sternere, atque ad obsequium sui Redemptoris, eorum vota transferre. Cum quibus videlicet servis, erant et servi Salomonis, ac pariter memorato instabant operi; quia primi doctores ex gentibus necesse
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe conlocarent᷑. Misit ȩtiam artifices: qͥa
conuersos ad ueram sapientiam phylosophos.
qui graciam eruditionis populis quoq regen¬
dis iure preponerentur dño gentilitas obtulit.
qualis fuit ipsis apostoloꝵ temꝑorib dionisiꝰ
ariopagita: qualis deinceps doctor suauissimꝰ
& fortissimus martyr cyprianus. aliiq qͣm
plurimi. Misit & aurum qdͣ in eadem pene
significatione acciꝑitur: quia nimirũ uiros
saꝑientia & ingenio preclaros ofrendit. Pro
quib cunctis oblationib. gentilitas a dño
dona expectat gr̃ȩ celestis: triticum uidelic&
uerbi dei. & oleum caritatis atq unctionis
& inluminationis sꝑ̃c sancti. Conuenit autẽ
apte rebus ecclie. qd̾ auxilium oꝑis sancti fla¬
gitans: ait ad hyrã salomon. Mitte igiturꝰ
michi uirum ȩruditum. qui nouerit oꝑari
in auro & argento. ere. ferro. purpura. coc¬
cino & iacincto: & qui sciat sculpere cȩlata.

Expanded text:
tempore collocaretur. Mtempore collocaretur. Mconversos ad veram sapientiam philosophos, qui gratia eruditionis populis quoque regendis jure praeponerentur, Domino gentilitas obtulit, qualis fuit ipsis apostolorum temporibus Dionysius Areopagita, qualis deinceps doctor suavissimus ac fortissimus martyr Cyprianus, aliique quam plurimi. « Misit et aurum. » Quod in eadem pene significatione accipitur: quia nimirum viros sapientia et ingenio praeclaros ostendit, pro quibus cunctis oblationibus gentilitas a Domino dona exspectat gratiae coelestis, triticum videlicet verbi Dei et oleum charitatis atque unctionis et illuminationis Spiritus sancti. Convenit auapte rebus Ecclesiae, quod auxilium operis sancti flagitans ait ad Hiram Salomon: mihi virum eruditum qui noverit operari in auro et argento aere ferro purpura coccino et hyacintho et qui sciat scalpere celata
Abbreviated transcription (Latin):
liq potencia salomonem in ȩdificio domus
dñi iuuabat. conuersos ad fidem ipsoꝵ terũ
dños typice denunciet: quorũ ope constat
ecclesiam sepius adiutam. ac nobilit̾ aug¬
mentatã. & contra hereticos. scismaticos. q
paganos princiꝑalib ȩrectam esse decrecis.
Petut ergo salomon in opere templi auxi¬
lium ab hyram: quia cum ueniens dñs in
carne dilectam sibi domũ uidelicet eccłiam
edificare disponeret. non de uideis tantũ¬
mͦ uerum ȩtiam de gentib ad utores ope¬
ris elegit. Nam de utroq populo minis¬
tros sermonis assumpsit. Mĩit hẏrã salo¬
moni precisa de libano lignacȩdrina & habi¬
egna. quȩ in domo dñi ponerent᷑: quia conu̾¬
sa gentilitas misit ad dñm uiros. quondã ad se¬
culum claros. s securi dominice increpat̃ionis
de monte sue suꝑbiȩ iam cleiectos & humili¬
atos: qui ad normam euuangelicȩ ueritatis
instituti. in ȩdificio eccłie ꝓ suo quisq m̃ito uł

Expanded text:
lique patientia Salomonem in aedificio domus lique patientia Salomonem in aedificio domus Domini juvabat, conversos ad fidem ipsos rerum Dominos typice denuntiet, quorum ope constat Ecclesiam saepius ad vitam nobiliter augmentatam ac contra haereticos schismaticos et paganos principalibus erectam esse decretis. Petiit ergo Salomon in opere templi auxilium ab Hiram, quia cum veniens in carne Dominus dilectam sibi domum, videlicet Ecclesiam, aedificare disponeret, non de Judaeis tantummodo, verum et de gentibus adjutores operis elegit. Nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina et abiegna, quae in domum Domini ponerentur, quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros quondam ad saeculum claros, sed securi dominicae praeparationis de monte suae superbiae jam dejectos et humiliatos, qui ad normam evangelicae veritatis instituti in aedificio Ecclesiae pro suo quisque merito vel
Abbreviated transcription (Latin):
holocaustomata mane & uesꝑe. sabbatis
quoq & neomeniis & sollempnitatib dñi
dei nr̃i in sempit̾num. quȩ mandata sunt
ifrahel. & reliqua. Harrat autem regum
historia: qł salomon edificaturus domũ
dño. quȩsierit auxilium ab yram rege ty¬
ri. qui erat amicus dauid omni temꝑe. &
cum ipso quoq salomone postqͣm regno po¬
titus est pacem hr̃e iam cȩperat. promptũq
mox ad adiuuandũ se in omnib eius inue¬
ñit animum. ita ut artifices illi &̾ ligna. &
tritici & olei choros in cybum domui eius
dabat. Nulli autem dubium qđ salomon
qui interpretatur pacificꝰ. & ipso nomine
&̾ serenissimo regni sui statu illum signifi¬
cet: de quo dixit ysayas. Multiplicabitur
eius imꝑium : & pacis non erit finis. Hyrã
uero qui latine dicitur uiuens excelse: cre¬
dentes ex gentib & uita simul cum fide
gloriosos figuraliter expͥmit. Neq aliqͥd
prohibet qtn hyram. quia rex erat rega¬

Expanded text:
holocaustomata mane et vespere, sabbatis holocaustomata mane et vespere, sabbatis quoque et Neomeniis et solemnitatibus Domini Dei nostri in sempiternum, quae mandata sunt Israel, et reliqua. Narrat autem Regum historia , quod Salomon aedificaturus domum Domino, quaesierit auxilium ab Hiram rege Tyri, qui erat amicus David omni tempore, et cum ipso quoque Salomone, postquam regno potitus est, pacem habere jam coeperit, promptumque mox ad adjuvandum se in omnibus ejus invenerit animum, ita ut artifices illi, et ligna ettritici et olei choros in cibum domui ejus dabat. Nulli autem dubium quin Salomon, qui interpretatur pacificus, et ipso nomine et serenissimo regni sui statu illum significet de quo dixit Isaias: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis . Hiram vero, qui Latine dicitur vivens excelse, credentes ex gentibus et vita simul cum fide gloriosos figuraliter exprimit. Neque aliquid prohibet quin Hiram, quia rex erat, rega
Abbreviated transcription (Latin):
regni celestis: & electionem pͥmȩ de israhel
ecclesiȩ. & salutem om̃ium gentiũ in xp̃o
multimodis ostendaturꝰ insinuare figuris.
ficare domum tiomini dñi & palatium sibi
ad eundem sensum ꝑtinet: quia sc̃a di ecełi¬
& domꝰ dei est. quam ille ꝑpetualiter in hab¬
tat᷑. & palatium cȩlestis regis. ubi ipse gliȩ
siȩ magnitudinem uniũsis gentib oftend̾
Oꝑatii autem uęri salomonis quiq sunt ȩ¬
lecti: qui uel recte credendo ac bene oꝑando
semetipsos habiles edificio dei faciunt. uel a¬
simꝰ. nec non & sexcentesimꝰ atq terciꝰ nume¬
rus: in sequentib dicemꝰ. Misitq ad yram
regem tyridicens. Sicut egisti cum dauid
patre meo. & misisti ei ligna cȩdrina ut edi¬
ficaret sibi domum. in qua & habitauit :
sic fac mecum ut edificem domum nomini¬
dñi dei mei : & consecrem eam ad adolendũ
incensũ coram illo. & fumiganda aromata:
& ad propositionẽ panum sempit̾nã. ꝙ ad

Expanded text:
regni coelestis, et electionem primae de Israel regni coelestis, et electionem primae de Israel Ecclesiae, et salutem omnium gentium in Christo, multimodis ostendatur insinuare figuris. ficare domum nomini Domini, et palatium sibi, ad eumdem sensum pertinet, quia sancta Dei Ecclesia domus Dei est, quam ille perpetualiter inhabitat, et palatium coelestis regis, ubi ipse gloriae suae magnitudinem universis gentibus ostendit. Operarii autem veri Salomonis quique sunt electi, qui vel recte credendo ac bene operando semetipsos habiles aedificio Dei faciunt, vel asimus, necnon et sexcentesimus atque tertius numerus, in sequentibus dicemus. Misit quoque ad Hiram regem Tyri, dicens: Sicut egisti cum David patre meo, et misisti ei ligna cedrina, ut aedificaret sibi domum, in qua habitavit, sic fac mecum, ut aedificem domum Domini Dei mei, ut consecrem eam ad adolendum incensum coram illo, et fumiganda aromata, et ad propositionem panum sempiternam, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
ẏsen. Uerum quia illa domus in itine q̃uo ad
terran repmissionis ueniebat᷑. bec autem
edificabatur in ipsa terra reꝓmissionis & in
ciuitate ierłm̃. illa. ut de loco ad locum cr¬
bro leuitarũ minift̾io portata. tandem in
terrã ꝓmisse hereditatis induceret᷑. Hec ut
mox in pat̾a ipsa & ciuitate regia construe¬
t̾a. in uiol abilis semꝑ fundamento consist̾et.
donec inditum sib figurarũ cȩlestium mu¬
nus impleret: potest in illa presentis ȩccłiȩ
labor & exilium. in hac futurȩ requies &̾
beatitudo figurari. Uel cerce quia illa a solis
filus israhel. hec autẽ a ꝑselitis eciam & gen¬
tib facta est: possunt in illa pͥncipaliter pa¬
tres uet̾is testamenti & antiquus ille dei
populus. in hac aũ congregata de gentib
eccłia. figuralit᷑ exprimi. Quamius edifici¬
um utriusq domus ȩnucleatiꝰ spiritali sensi
excussum. & labores presentis eccłiȩ cotidia¬
nos. & premia in futuro ꝑhennia. gaudiaq

Expanded text:
. Verum quia prior domus in itinere, quo ad terram repromissionis veniebatur; haec autem aedificabatur in ipsa terra repromissionis, et in civitate Jerusalem; illa, ut de loco ad locum crebro Levitarum ministerio portata, tandem in terram promissae haereditatis induceretur; haec, ut mox in patria ipsa et civitate regia constructa inviolabili semper fundamento consisteret, donec inditum sibi figurarum coelestium munus impleret: potest in illa praesentis Ecclesiae labor et exsilium, in hac futura requies et beatitudo figurari; vel certe quia illa solis filiis Israel, haec autem a proselytis etiam in gentibus facta est, possunt in illa principaliter patres Veteris Testamenti, et antiquus ille Dei populus, in hac autem congregata de gentibus Ecclesia figuraliter exprimi; quamvis aedificium utriusque domus enucleatius spiritali sensu excussum et labores praesentis Ecclesiae quotidianos, et praemia in futuro perennia, gaudiaque
Abbreviated transcription (Latin):
nan qui interpretat᷑ ornatus. & erat natione
iebuseus: natione quidem gentiles significat.
nomine autem eosdem inlustrandos a dño. acꝙ
in filios eccłiȩ cõmutandos ostendit. Quib mẽ¬
rito dicit apostolus. Fiustis aliquando tenebre:
nunc autem lux in dño. Iebus eadem est ciu¬
iebus quidẽ int̾pretat᷑ conculcata: ierusalem
autem uisio pacis. In qua qͣmdiu ornan geci¬
tilis regnabat iebus dicta est: cum uero in ea
cdauid locum holocausti emeret. cum salomõ
in ea templum dño edificaret. non iam iebus
sed hierusalẽ uocata est. Quia nimirũ gentili¬
conculcabatur. & inludebatur ab inmundis
spiritib. ad simulacra muta ꝓut ducebatur
sequens: cum uero illam graͬcia sui conditoris
respexit. continuo pacis in se & locũ inuenit
ꝙ nomen. Cepit autẽ ȩlificare mense scdõ. ã¬
no quarto regni sui. In libro uero regum de
hoc ita scriptum est. Factum est igitur qͣdriꝰ¬

Expanded text:
nan, qui interpretatur illuminatus; et erat natione nan, qui interpretatur illuminatus; et erat natione Jebusaeus: natione quidem gentiles significat; nomine autem eosdem illustrandos a Domino atque in filios Ecclesiae commutandos ostendit: quibus merito dicit Apostolus: « Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . » Jebus eadem est civebus quidem interpretatur conculcata; Hierusalem autem visio pacis: in qua quandiu Ornan gentilis regnabat, Jebus dicta est. Cum vero David in ea locum holocausti emeret, cum Salomon in ea templum Domino aedificaret, non jam Jebus, sed Hierusalem vocata est; quia nimirum gentiliconculcabatur et illudebatur ab immundis spiritibus ad simulacra muta, prout ducebatur sequens. Cum vero illum gratia sui Condrespexit, continuo pacis in se et locum invenit et nomen. Coepit autem aedificare mense secundo, anno quarto regni sui. In libro vero Regum de hoc ita scriptum est: Factum est ergo quadrin
Abbreviated transcription (Latin):
de quo ysayas act. Q etit in nouissimis di¬
eb preparatus mons domus dñi in u̾tice
montium. Q iꝑse de se in euuangelio. Nõ
potest inquit ciuitas abscondi suꝑ montẽ
posita. Ipse est enim mons montium. qui
de t̾ra quidem ꝑ originem ad sumptȩ camis
oitus est: s omnium terrigenatum potenciã
ac sanctitatẽ singularis culmine dignitatis an¬
cendit. In quo nimrũ monte ciuitas siue domꝰ
dñi constructa est: quia si non in illo radicem
figat spes & fides nostra. nulla est. Qui recde
mons moria idest uisionis uocatur: quia elec¬
tos suos quos acd ȩt̾nam suȩ claritatis uisionẽ
conseruat. in hac int̾im uita laborantes uid̾e
& aduniare dignatur. Qui demonstratꝰ fue¬
rat dauid patri eiꝰ. Oftensus namq erat da¬
uia sicut & cet̾is prophetis uenturus in carne
ñs. Bene idem locus in area erat ornan iebu¬
sei: quia &e eccłia areȩ solet uocabulo designa¬
ri: dicente iohanne de dño. Cuius uentilabrũ
in manu sua: & ꝑmundabit aream suam. Or¬

Expanded text:
novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium . » Et ipse de se in Evangelio ait: « Non potest, inquit, civitas abscondi super montem posita . » Ipse est enim mons montium, qui de terra quidem per originem assumptae carnis ortus est, sed omnium terrigenarum potentiam ac sanctitatem singularis culmine dignitatis transcendit. In quo nimirum monte civitas sive domus Domini constructa est, quia si non in illo radicem figat, spes et fides nostra nulla est. Qui recte mons Moria, id est, visionis, vocatur: quia electos suos, quos ad aeternam suae claritatis visionem conservat, in hac interim vita laborantes videre et adjuvare dignatur. « Qui demonstratus fuerat David patri ejus. » Ostensus namque erat David, sicut et caeteris prophetis venturus in carne Dominus. Bene idem locutus in area erat Ornan Jebusaei: quia et Ecclesia areae solet vocabulo designari: dicente Joanne de Domino: « Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam . » Or
Abbreviated transcription (Latin):
in iherłm in monte oria: qui demõ¬
stratus fuerat dauid patri eius in loco quẽ
parauerat dauid in area ornan iebuse. Edi¬
ficatur autem domꝰ dñi in iherłm̃ hoc est in
uisione pacis: quia dilatata ꝑ totum orbem
eccłia. in una eadẽꝙ fide & ueritatis catholi¬
oe societate consistit. Namq: in scissura m¬
tium ds non est: s factus est in pace locus
eius. & habitacio eius in syon. Edificatur

Expanded text:
in Jerusalem in monte Moria, qui demonin Jerusalem in monte Moria, qui demonstratus fuerat David patri ejus in loco quem paraverat David in area Ornan Jebusaei . » Aedificatur ergo domus Domini in Jerusalem, hoc est, in visione pacis, quia dilatata per totum orbem Ecclesia in una eademque fide et veritatis catholicae societate consistit. Namque in scissura mentium Deus non est; sed « factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion . » Aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
honera nostra portare. ut adimpleamꝰ legẽ
ter sabbatismum animarũ. septimꝰ enim dies
in sabbatum idest in requiem consecͣtus est.
Lxxͣc. milia propt̃ spem resurrectionis. quȩ
octaua die idest post baptismum in dño pn¬
cessit. & in nobis quoq octaua die simul. ꝙ
octaua etate futura speratur. Prepositi autẽ
erant tria milia trecenti: ꝑꝑter fidem nimirũ
sc̃ẽ trinitatis. quam sancta nobis eloquentia
predicant. Quod uero in p̃sentis libri hysto¬
ria. hoc est inparalipomenon pro trib mili¬
b trecentis prepositis. qui in hystoria regũ
annumerant᷑. tͥa milia sexcenti sunt scripti:
ad eandem prorsus sublimiũ uirorum ꝑfec¬
t̾ionem respicit. Nam quia in senario num̃o
dñs mundi ornatum compleuit: recte in ea
ꝑfecta bonorum solent oꝑa figutari. Q qͥa
sancta scriptura cum fide ueritatis oꝑa ius¬
ticie docet habenda: recte prepositi õꝑum
temppli tria milia & sexcenti fuisse ꝑhibent᷑¬

Expanded text:
onera nostra portare, ut impleamus legem onera nostra portare, ut impleamus legem er sabbatismum animarum, septimus enim dies in sabbatum, id est, requiem, consecratus est; octoginta propter spem resurrectionis, quae octava die, id est, per sabbatum in Domino praecessit, et in nobis quoque octava die simul et octava aetate speratur. Praepositi autem erant tria millia trecenti propter fidem nimirum sanctae Trinitatis, quam sancta nobis eloquia praedicant. Quod vero in praesentis libri historia, hoc est, Paralipomenon, pro tribus millibus trecentis praepositis, qui in historia Regum adnumerantur , tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium virorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum solent opera figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis, opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia, et sexcenti fuisse perhibent
Abbreviated transcription (Latin):
cidimur catheritando. &̾ sacramenta fid̾i
ꝑcipiendo de monte suꝑbiȩ. & in montẽ do¬
mus dñi transferimur. quia eruti de po¬
testate tenebrarum ad arcem uirtutum. q̃
est in unitate sancte eccłiȩ. ꝑuenius. No¬
tandum autem qd idem oꝑarũ ita erant
distribiti. ut pars in monte lapides cedẽt.
pars autem hona portarent. Diu̾sa namq
sunt dona spiritus: & quidã maiora dicen¬
di. ac ꝓpt̃ nos arguendi constanciã hñt. qͥ¬
dam mitiores ad consolandũ pusillamios
ł infirmos subleuandos existunt. Quidã
utriusꝙ uirtutis mun̾e p̃diti. ad opus domꝰ
dñi conueniunt: quales fieri uoluit eos qͥ
consolamini pusillanimes. suscipite infirinos.
pacientes estote ad omnes. Prepositi autem
qui prerant singulis oꝑib: ipsi sunt sacri
conditores scripturȩ. quorum magisterio
in omnib erudimur. quomͦ inscios docere.¬
& contemꝑtores corriꝑe. quomodo nos iniuicẽ

Expanded text:
cidimus catechizando, et sacramenta fidei cidimus catechizando, et sacramenta fidei percipiendo, de monte superbiae, et in montem domus Domini transferimur, quia eruti de potestate tenebrarum ad arcem virtutum, quae est in unitate sanctae Ecclesiae, pervenimus. Notandum autem, quod iidem operarii ita erant distributi, ut pars in monte lapides caederent, pars item onera portarent. Diversa namque sunt dona Spiritus; et quidam majorem dicendi ac protervos arguendi constantiam habent; quidam interiores ad consolandos pusillanimes et infirmos sublevandos existunt; quidam utriusque virtutis munere praediti ad opus domus Domini conveniunt, quales fieri voluit eos quiconsolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepositi autem, qui praeerant singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores Scripturae, quorum magin omnibus erudimur, quomodo inscios docere, contemptores corripere, qu
Abbreviated transcription (Latin):
moni.lxc. milia eorum qui honera por¬
tabant. & .lxxͣx. milia latomoꝵ in monte.
absꝙ prepositis. qui preerant singulis o¬
ꝑib numero tͥum milium trecentorũ: ut
in regum scriptum est. ꝑrecipientiũ popu¬
lo. ꝙ his qui faciebant opꝰ. Latomos dic̃
lapidum cesores. Idem autem lapidum cȩ¬
sores qđ &̾ lignoꝵ cesores figurate desig¬
nant. Hoc est sanctos predicatores: qui
mentes insipientiũ dolabro uerbi dei exer¬
cent. eosq ab ea in qua nati sunt tortitu¬
dine ac deformitate transmutare conten¬
dunt: ac regulariter institutos. unitati
fidelium . edificio uidelicet domꝰ dei aptoᷤᷤ
reddere curant. Qd̃ autem & ligna q̾ la¬
pides in monte ceduntur. & cesa ac prepa¬
rata utraq materies ad montem domus
dñi transfertur: patet sensus qđ omnes
in monte suꝑbie nati sumus. & de p̾ua¬
ricatione pͥmi hominis quam suꝑbia fecto
originem carnis traximus. Quicumq aute̾
gracia dei preordinati sumꝰ ad uitam: ex¬

Expanded text:
millia eorum, qui onera portabant, et octuaginta millia latomorum in monte, absque praepositis, qui praeerant singulis operibus, numero trium millium trecentorum, ut in Regum scriptum est , praecipientium populo, et his qui faciebant opus. Latomos dicit lapidum caesores. Idem autem lapidum caesores quod et lignorum caesores figurate designant, hoc est, sanctos praedicatores, qui mentes insipientium dolabra verbi Dei exercent, eosque ab ea in qua nati sunt tortitudine ac deformitate transmutare contendunt, ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei, aptos reddere curant. Quod autem et ligna et lapides in monte caeduntur, ac caesa ac praeparata utraque materies ad montem domus Domini transfertur, patet sensus, quod omnes in monte superbiae nati sumus, quia de praevaricatione primi hominis, quam superbia fecit, originem carnis traximus. Quotquot autem gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, ex
Abbreviated transcription (Latin):
domus dñi: potest eo referri mistice quod
post expletam dispensationẽ dñice in carna¬
tionis. quȩ in quatuor euuangelii lib̾s scͥp¬
ta est: misso de celis sꝑiritu sancto ȩccsie struc¬
tura cȩꝑit. Q qđ mense scdõ cȩpta est. pot̾
ad electionẽ getitium referri: quȩ scđo loco
post israhel edificationẽ in se sui suscepere
cieatoris. Unde & scds mensis in lege con¬
cessus est ad faciendum pascha: his qui in¬
mundi suꝑ anima uel inuia ꝑcul positi ad
faciendũ in pͥmo mense pascha occurrẽ ne¬
quitent. Unde nos aꝑtissime designati su¬
mus : qui inmundi suꝑ morte animȩ nr̃e
ce procul ashuc positi a populo dei. non¬
potumiꝰ primum pascha facere. qđ in car¬
ne & sanguine agni fiebat. Cȩlebramꝰ ho
die pascha: scłm qđ in corpore & sangui¬
ne reddemptoris nostri. a quo quȩsiti & mũ¬
dati sumus. actum est.
t hec sunt fundamenta quȩ fecit sa¬
lomon: ut edificaret domum dei. Lo¬

Expanded text:
domus Domini, potest eo referri mystice, quod domus Domini, potest eo referri mystice, quod post expletam dispensationem Dominicae Incarnationis, quae in quatuor Evangelii libris scripta est, misso de coelis Spiritu sancto, Ecclesiae structura coeperit . Et quod mense secundo coepta est, potest ad electionem gentium referri, quae secundo loco post Israel aedificationem in se sui suscepere Creatoris. Unde et secundus mensis in lege concessus est ad faciendum Pascha his qui immundi super anima, vel in via procul positi, ad faciendum in primo mense Pascha occurrere nequirent . Ubi nos apertissime designati sumus, qui immundi super morte animae nostrae, et procul apotuimus primum pascha facere, quod in carne et sanguine agni fiebat. Celebramus autem hodie pascha, secundum quod in corpore et sanguine Redemptoris nostri, a quo quaesiti et mundati sumus, actum est.t haec sunt fundamenta quae iecit Salomon ut aedificaret domum Dei lo
Abbreviated transcription (Latin):
dño. Qd̾ licitur in anno quarto mense xio.
ipse est mensis sccłs regis salomonis suꝑ is¬
rahel: ordo sensus est in anno quarto re¬
gis salomonis suꝑ isrł. mense zio ipse est
mensis sełs. Mensem autȩm sccłm: maiũ
dicit. Namq apͥlis quo pascha celebrat᷑.
pͥncipiũ mensium: apud ħebreos pͥmus e¬
rat in mensib anni. Ex quo manifeste cla¬
ret: quia mor ꝑacto pascha. ceꝓit edificare
domum dño. & consecratus mistica sollemp¬
nitate populus manꝰ ad misticũ opꝰ misit.
fit autem in regum cominemoratio eg̃ssi¬
onis ex egypto quando tab̾naculũ edifica¬
ri cȩptum est: ut admoneat᷑ lector quot
annoꝵtempꝰ int̾ edificationẽ utꝰꝙ. domꝰ trã¬
sierit: & huic quoq sũme temporis sacra¬
mentum inesse spiritale cognoscat. ꝑman
sit autem cultus & religio tabnaculi an¬
nos quadringentos. & õctoginta: ac sic tẽ¬
plum ȩdificari incipit. Quod autem qͣrto
anno regis salomonis edificari cepta est

Expanded text:
d dicitur, « in anno quarto mense Zio, ipse est mensis secundi regis Salomonis super Israel, » ordo sensus est: in anno quarto regis Salomonis super Israel mense Zio, ipse est mensis secundus. Mensem autem secundum Maium dicit. Namque Aprilis, quo Pascha celebratur, principium mensium apud Hebraeos primus erat in mensibus anni. Ex quo manifeste claret, quod mox, peracto Pascha, coepit aedificare domum Domini, et consecratus mystica solemnitate populus, manus ad mysticum opus misit. Fit autem commemoratio egressionis ex Aegypto quando tabernaculum aedificari coeptum est, ut admoneatur lector quot annorum tempus inter aedificationem utriusque domus transierit; et huic quoque summae temporis sacramentum inesse spirituale cognoscat. Quasit autem cultus et religio tabernaculi annos quadringentos et octoginta, ac sic templum aedificari incipit. Quod autem quarto anno regis Salomonis aedificari coepta est
Abbreviated transcription (Latin):
templũ hoc: & in trib dieb excitabo illd.
Q& exponens ȩnuangelista: subiunx̃. Hoc
autem dicebat: de templo corꝑis sui. Dicit
apłs de nobis. Hescitis quia templũ di es¬
tis: &e sp̃c dĩ habitat in uobis : si ergo illetẽ¬
plum dei ꝑ assumptã humanitatem factus
est. & nos templum d̾i ꝑ inhabitantẽ sp̃m
eius in nobis efficimur: Gonstat utiq qͥa
figurã omniũ nostrũ. & ipsius udelicet do¬
mini. & menbroꝵ eius que nos sumꝰ. tẽplũ
illud materiale tenuit. S ipsius tamqͣm la¬
pidis angularis singularit̃ electi. & pretiosi
in fundamento fundati: nostri autẽ tamqͣm
lapidum uiuoꝵ suꝑ edificatoꝵ suꝑ fundamtũ
apostolorũ & ꝓphetarũ. hoc est suꝑ ipsũ dñas

Expanded text:
in tribus diebus excitabo illud . » Quod exponens Evangelista, subjunxit: « Hoc autem dicebat de templo corporis sui. » Dicit Apostolus de nobis: « Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? » Si ergo ille templum Dei per assumptam humanitatem factus est, et nos templum Dei per inhabitantem Spiritum ejus in nobis efficimur, constat utique quia figuram omnium nostrum, et ipsius Domini videlicet et membrorum ejus, quae nos sumus, templum illud materiale tenuit; sed ipsius tamquam lapidis angularis singulariter electi et pretiosi in fundamento fundati; nostri autem tamquam lapidum vivorum superaedificatorum super fundamentum apostolorum et prophetarum, hoc est, sup