comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑. In idumeã extendã calciam̃tum
meũ mͥ alienigene seruient. Hȩ enĩ
gentes eo tempore qͦ ysaias ꝓph̾abat
ad u̾sarie erant pͦpło iud̾oꝵ. & idcirco
nunc dicit. q post qͣm surrexerit radix
iesse ut regnet in gentib. & uexillum
crucis obsalutẽ totiꝰ orbis fuerit eleua¬
tũ: tc̃ etiã idumea. & moab. & filii
ammon. omĩs scilicet arabie latitudo
dent apłis manꝰ. & in locis ydolatriȩ
xp̃i ęccłiȩ suscitent᷑ Et desolabit dñs
linguã maris egypti. & leuabit manũ¬

Expanded text:
quitur: In Idumaeam extendam calceamentum quitur: In Idumaeam extendam calceamentum meum: mihi alienigenae servient . Hae enim gentes eo tempore quo Isaias prophetabat, adversariae erant populo Judaeorum, et idcirco nunc dicit quod postquam surrexerit radix Jesse, ut regnet in gentibus, et vexillum Crucis ob salutem totius orbis fuerit elevatum, tunc etiam Idumaea et Moab et filii Ammon, omnis scilicet Arabiae latitudo dent Apostolis manus, et in locis idololatriae Christi Ecclesiae suscitentur. Et desolabit Dominus linguam maris Aegypti,
Abbreviated transcription (Latin):
& indignos uos iudicatis et̾nȩ uitȩ:
ecce conu̾tim᷑ ad gentes. sicut p̃cepit no¬
bis dñs. Quattuor aut̃ plagas. orientẽ.
& occidentẽ. meridiẽ. & septentrionẽ
significat. ut phȩc mundi uocatio de¬
monstraret᷑. Eo tempore inqͥt ysaias
nequaquã ephraim & iudas qui nunc
me ꝓpħante inter se hostili odio dissi¬
dunt inimici eoꝵ: s iuxta ez echielis
ꝓphiam. due uirge in unã uirgã co¬
qui pͥus fuerant separati. ita ut ingẽ¬
tib cõmuni labore desudent. & uolen
teras nationes. siue tuxta .lxx. int̾p̃tes
uolabunt innauib alicingenarum¬
& mare simul p̃dabunt quȩ de umiꝰ
ꝑ pamphyliam. & asyam. & macedo¬
niam. & achaiam. & diu̾sas insulas
atq ꝓuincias ad italiam quoq ut ip¬
se scribit & adhẏspanias alienigena¬
ym & iudas idd÷ qͥ duo decim tribubus
in xp̃m crediderint ex iudeis simul p̃¬
dabunt᷑ orientẽ. & in ydumeam. & mo¬
ab extendent manꝰ suas. iuxta illud
qͦd sub ꝑsona dauid. xp̃c mystice lo¬

Expanded text:
nos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes, sicut praecepit nobis Dominus . Quatuor autem plagas, orientem, et occidentem, meridiem et septentrionem significat, ut per haec mundi vocatio demonstretur. Eo tempore, inquit Isaias, nequaquam Ephraim et Judas, qui nunc, me prophetante, inter se hostili odio dissident, inimici erunt, sed juxta Ezechielis prophetiam, duae virgae in unam virgam coqui prius fuerant separati , ita ut in gentibus communi labore desudent, et volenteras nationes. Sive juxta LXX Interpretes: volabunt in navibus alienigenarum, mare simul praedabuntur: quod de unius per Pamphyliam et Asiam et Macedoniam et Achaiam, et diversas insulas atque provincias ad Italiam quoque , et ut ipse scribit ad Hispanias alienigenai de duodecim tribubus in Christum crediderunt ex Judaeis, simul praedabuntur Orientem, et in Idumaea et Moab extendent manus suas, juxta illud quod sub persona David Christus mystice lo
Abbreviated transcription (Latin):
be dispsi euͣngłium p̃dicarent. ita ut
quidã ꝑsas indosqꝙ penit᷑rint. & ethy¬
opia daret manꝰ suas deo. & tͣns flumi¬
na ethyopie inde xp̃o munera defer¬
rent᷑. Ac ne solũ orientales pͦpłos signi¬
ficare uideat᷑: iungit & reliqua. & ab
insulis maris. Insulas autẽ maris occi¬
dentalem plagã significat: quȩ occe¬
ani ambitu claudit᷑. Leuabit gͥ signũ
crucis in uniu̾sas nationes. & de syna¬
gogis iudeoꝵ pͥmũ isrł pͦpłos congre¬
gabit. ut apłi p̾ceptũ saluatoris im¬
plerent qui dixerat. lte ad oues ꝑditas
domꝰ isrł. Deniq & paulus ut in credu

Expanded text:
be dispersi Evangelium praedicarint: ita ut quidam Persas Indosque penetrarent, et Aethiopia daret manus suas Deo, et trans flumina Aethiopiae inde Christo munera deferrentur. Ac ne solum orientales populos significare videatur, jungit et reliqua: Et insulis maris. Insulas autem maris occidentalem plagam significat, quae Oceani ambitu clauditur. Levabit igitur signum Crucis in universas nationes, et de synagogis Judaeorum primum Israel populum congregabit, ut Apostoli praeceptum Salvatoris implerent, qui dixerat: Ite ad oves perditas domus Israel . Denique et Paulus ad
Abbreviated transcription (Latin):
aleN enĩ in linguã nr̃ãm habitatam
sonat. Et habitata ꝓpter ingentẽ pͦpłi
multitudinẽ babylon drͣ: ut uͥ pͥus fu¬
erat innumerabilis tͣba pͦpłoꝵ ⁊ ibi sit
uastitas & habitatio bestiarũ. Precio¬
sior erit uir auro. & homo mundo
obrizo. Causa manifesta quare d̃s̃ ui
ut habitatore deserta redigat᷑ insoli¬
tudinẽ. ꝑreciosũ aut̃ dr᷑ om̃e qͦd rarũ
est: quomͦ & supͣ iuxta hystoriã ꝓho

Expanded text:
μένη enim lingua nostra habitatam μένη enim lingua nostra habitatam sonat; et habitata propter ingentem populi multitudinem Babylon dicitur: ut ubi prius fuerat innumerabilis turba populorum, ibi sit vastitas et habitatio bestiarum. Pretiosior erit vir auro, et homo mundo obrizo. Causa manifesta quare Deus visut habitatore deserta redigatur in solitudinem. Pretiosum autem dicitur omne quod rarum est; quomodo et supra juxta Historiam, pro
Abbreviated transcription (Latin):
na ñ splendebit lumine suo. Uerbũ
hebraicũ. chyle .lxx. oriona tͣnstulert̃.
Hebreus qͦq quo ego p̃ceptore usussũ.
arcturũ interp̃tatus est. Nos generalit̃
aut̃ sensus: qͦd cũ dies dm̃ crudelis ad¬
uen̾it. & furor eiꝰ uniu̾sa uastarit: pre
timoris magnitudine mortalib cun-¬
cta tenebrescant. & sol ipse & luna
astraq rutilantia suũ uideant᷑ nega¬
re fulgorẽ. Unde & cęlũ sacco induit᷑.
qͦd scilicet tenebre cuncta oꝑiant & p̃¬
mentib malis nichil aliud sentiunt
homines. nͥ qͦs mens udẽ compellit.
t uisitabo suꝑ orbis mala. & contͣ im¬
pios imqͥtatẽ eoꝵ: & qͥescere faciã suꝑ¬
biam infideliũ. & arrogantiã fortiũ
humiliabo. Et ex hoc loco & ex suꝑio¬
ri uͥ scͥptũ est qͦd obtenebrescat sol in
ortu suo &e luna caligine compleat᷑.
& stelle fulgorẽ retrahant. & totiꝰ orbis
iniqͥtas uisitet᷑: quidã putant ñ de ba¬
bylonis ruina. s de mundi consũmati
acin. babylon intelligenda sit. Dikoi¬

Expanded text:
n splendebit in lumine suo. Verbum Hebraicum CHISILE LXX ὠρίωνα transtulerunt. Hebraeus, quo ego praeceptore usus sum, Arcturum interpretatus est. Nos generaliterautem sensus, quod cum dies Domini crudelis advenerit, et furor ejus universa vastarit, prae timoris magnitudine mortalibus cuncta tenebrescant, et sol ipse et luna astraque rutilantia suum videantur negare fulgorem. Unde et coelum sacco induitur, quod scilicet tenebrae cuncta operiant, et prementibus malis, nihil aliud sentiant homines, nisi quod mens videre compellit. Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem eorum: et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Ex hoc loco et ex superiore, ubi scriptum est, quod obtenebrescat sol in ortu suo, et luna caligine compleatur, et stellae fulgorem retrabant, et totius orbis iniquitas visitetur, quidam putant non de Babμένη, Babylon intelligenda sit. Οἰκου
Abbreviated transcription (Latin):
Dostq̃m capta fuerit baby lon & portaᷤᷤ
esꝰ itrarit hostilis exercitus: cuncta au¬
xilia & diu̾sarũ gentiũ turme quib
pus ciutas defensabat᷑. ad suas ꝓuintiaᷤᷤ
tur: & qui suꝑuen̾it cadet in gladio. Qui
non fugerit: mucrone ferietur. Qui uͦ
nem fundat. Infantes eoꝵ allident᷑: in
ocłis eoꝵ diripient᷑ domꝰ eoꝵ. & uxores

Expanded text:
ostquam capta fuerit Babylon, et per portas ejus intrarit hostilis exercitus, cuncta auxilia, et diversarum gentium turmae, quibus prius civitas defensabatur ad suas provincias s qui supervenerit, cadet in gladio. Qui non fugerit, mucrone ferietur: qui vero nem fundat. Infantes eorum allidentur in oculis eorum: diripientur domus eorum, et uxores
Abbreviated transcription (Latin):
Montẽ caligosũ siue tenebrosũ quod
hebraice dicit᷑ nesphe. babylonẽ ꝓpt̾
montes tenebrosi tristiciã & caligi¬
nẽ p̃ferentes: de quib & iheremias
anteqͣm offendant pedes ur̃i ad moi¬
tes tenebrosos. ꝑrecipit᷑ uel angelis

Expanded text:
Montem caliginosum, sive tenebrosum, quod Montem caliginosum, sive tenebrosum, quod Hebraice dicitur NESPHE  , Babylonem propter montes tenebrosi, tristitiam, et caliginem praeferentes, de quibus Jeremias antequam offendant pedes vestri ad montes tenebrosos . Praecipiturque vel Angeli
Abbreviated transcription (Latin):
sti uoluisse pon̾e uisionẽ. S de hoc
alias. nunc qͦd cepimꝰ exeqͣmur. Baby¬
lon fuit metropolis chaldeoꝵ cuiꝰ rex
nabugodonosor cunctis usꝙ ad ethio¬
piam gentib suꝑatis: inter cet̾as ua¬
undetimo anno cepit regni sedechiȩ.
Quẽ & ipsũ captũ duxit in antiochiã quȩ
tunc uocabat᷑ reblata. ibiq corã patre
filiis int̾fectis:. ocłos sedechiȩ iussit au¬
ferri. excecatũꝙ misit in caueã. & in ri¬
tum ferarũ traxit in babylonẽ. cõple
bẏlonẽ. & ñ uidebis eã. Ad consolatio¬
nem gͦ ppłi iudeoꝵ: babyloniis ruia
p̃dicatur. Qd̃ qͦm᷑ niniue metropolis
assyrioꝵ. quoꝵ rex phul. & theglath¬
fallasar. & salmanasar. & sennacherib
decem trib ceꝑant chaldeo uastante
subu̾sa ẽ: ita etiã hȩc quȩ cont᷑ d̾m su¬
ꝑbierit. medoꝵ atq ꝑsarũ impetu
subũtat᷑. In montẽ caliginosũ exalta
signũ: & exaltare uocẽ. leuate manũ.

Expanded text:
sti voluisse ponere visionem; sed de hoc sti voluisse ponere visionem; sed de hoc alias. Nunc quod cepimus exsequamur: Babylon fuit metropolis Chaldaeorum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis usque ad Aethiopiam gentibus superatis, inter caeteras vaundecimo anno cepit regni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc vocabatur Reblatha, ibique coram patre filiis interfectis, oculos Sedechiae jussit auferri, excaecatumque misit in caveam, et in ritum ferarum traxit in Babylonem; completbylonem, et non videbis eam . Ad consolationem ergo populi Judaeorum, Babylonis ruina praedicitur, quod quomodo Ninive metropolis Assyriorum, quorum reges Phul, et Theglathphalasar, et Salmanasar, et Sennacherib, decem tribus ceperant, Chaldaeo vastante, subversa est: ita etiam haec, quae contra Deum superbierit, Medorum atque Persarum impetu subvertatur. In montem caliginosum elevate signum, exaltate vocem, levate manu
Abbreviated transcription (Latin):
ti nr̃e xp̃c annuerit: sp̃itale supͣstru¬
endũ est ȩdificiũ. ut imposito culim¬
ne ꝑfecta eccłiȩ ornam̃ta monstremꝰ.
Proposusti de ysaia uisionẽ babylo¬
nis & phylistiim. & moab. & damasci.¬
& arabie. & uallis uisionis. & tyri. qͣs
si latius nitar exponere. multis libris
opus erit. & exactoris mei nauigium
i annũ alterũ differet᷑. Itaq ut uis
singłis testimoniis breues sententiolaᷤᷤ
coaptabo. ut ñ tam exponã qͥd serc&̃.
quã paucis u̾bis sentienda dimittã.
Dic̾tamꝰ hec. ñ scribimꝰ. Currente nota¬
rioꝵ articło: currit oratio. H olumꝰ
enĩ nr̃a laudari: s ꝓpħe dicta intel¬
ligi. Hec iactamꝰ eloq̃ntiam: s sc¬
entiã querimꝰ scͥpt᷑arũ. Incipiamꝰ g̃
uidit ysaias filius amos. Uerbũ he¬
braicum messa. uel omis. uel ponduᷤ
intelligi potest. Et ubicũq p̃positũ
fuerit minarũ. plena st̃ quȩ dicunt᷑.
Unde miror.lxx. tͣnslatores in retri¬

Expanded text:
ti nostrae Christus annuerit, spiritale supra struti nostrae Christus annuerit, spiritale supra struendum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem Babylonis, et Philisthiim, Arabiae, vallis Visionis Tyri et si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolumus enim nostra laudari, sed Prophetae dicta intelligi, nec jactamus eloquentiam, sed scientiam quaerimus Scripturarum. Incipiamus vidit Isaias, filius Amos. Verbum Hebraicum MESSA , vel onus, vel pondus, intelligi potest. Et ubicumque praepositum fuerit, minarum plena sunt quae dicuntur. Unde miror LXX Translatores in re tri
Abbreviated transcription (Latin):
pandetẽ ueritatẽ. Meq retͣctantẽ &
molestissimũ explanationũ genus in
tempus aliud differentẽ: sepissime
cõmonebas. Hoc autẽ anno misisti fi¬
lium nr̃m heradiũ diaconũ. qui me
manu conserta in ius uocaret. & ꝓmiᷤ¬
sum ꝑmom̃ta exigeret. Quid gͥ faciã:
Subeam ne opus in quo uiri eruditis¬
simi sudauert̃. Origenẽ loqͦr: & euse¬
biũ pamphyli quoꝵ alter liberis al¬
legorie spaciis euagatur. & int̾p̃tatisno¬
minib singłoꝵ ingenium suũ facit
eccłiȩ sacram̃ta: alter hẏstoricã expo
sitionẽ titulo reꝓmittens. interdum
cidite An taceam. & aꝑte huiꝰ gens
quam noluisse: Quoꝵ alterũ imbe¬
cillitatis ẽ: alterũ suꝑbiȩ. Quib ab¬
ductus causis: malui a te igeniũ me.¬
um qͣm uoluntatẽ queri. B reuiterꝙ
ad notabo que didici: fundam̃ta iaci¬
ens scripturarũ. Ceterũ si aut tu uo¬
lueris. aut spaciũ fuerit. & uolunta¬

Expanded text:
panderem veritatem: meque retractantem, et panderem veritatem: meque retractantem, et molestissimum explanationis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium nostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta in jus vocaret, et promissum per momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spatiis evagatur, et interpretatis nominibus singulorum, ingenium suum facit Ecclesiae sacramenta, alter sitionem titulo repromittens, interdum cedit? An taceam, et aperte hujus generis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus adactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: breviterque annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, aut spatium fuerit, et volunta
Abbreviated transcription (Latin):
li breui sermone ꝑstringerẽ hystori¬
am tantũ qͦd petebat edisserens. nunc
in totũ ꝓpħam cõmentarios scribere.
Et int̾im orationib tuis ad babylouẽ¬
usꝙ ꝑuenimꝰ: quȩ pͥma decẽ uisionũ
est de qͥb ante iam dixi. Suꝑfluum
aut̃ mͥ uisũ est aut eadẽ rursus it̾are:
aut in uno oꝑe diu̾sas sententias ꝓm̃e.
Unde qͥntus in y saiã liber hic. ẽ: qui
qͦndã solus editus. ẽ. Quo ad calcem
usq ꝑlecto: sexti uoluminis iuxta
tropologiã arripuimꝰ exordiũ. & ea¬
dem te dñm dep̾cante sp̃italis intel¬
ligentiȩ culmina ꝑ seqͥmur. Huc usꝙ
papa amabilis & columen caritatis
& nom̃. ac mͥ omniũ qͦs t̾ra genuit
amantissime ꝑlitteras flagitabas: ut
ł decẽ uisiones quȩ in ysaia obscuris¬
sime st̃ hẏstorica dispositione disse¬
rerẽ: & omissis nr̃oꝵ cõmentariis qͥa
uarias opinationes secuti. multa
uolumina condidert̃: hebraicam

Expanded text:
ngulis brevi sermone perstrinxi: historingulis brevi sermone perstrinxi: historiam tantum quod petebat, edisserens. Nunc in totum prophetam Commentarios scribere, et interim orationibus tuis ad Babylonepervenimus, quae prima decem visionum est, de quibus ante jam dixi. Superfluum autem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminis juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem te Dominum deprecante, spiritalis intelligentiae culmina persequemur. « Hucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissererem, et omissis nostrorum Commentariis, qui varias opiniones secuti, multa volumina condiderunt, Hebraicam
Abbreviated transcription (Latin):
iudeȩ t̾rȩ claudebat᷑ angustiis. nc̃ reple¬
uerit omnẽ t̾rã scientia sua. & de mor¬
te consurgens regnet ingentib. & ip¬
sum nationes deprecent᷑ atq adorent.
lta dũtaxat ut ad itiat scd̃o manum
suã ad possidendũ qͦd reliquũ est po¬
puli sui. & congregandos ꝓ fugos
isrł & disꝑsos iuda colligendos a qͣtu¬
or plagis t̾rȩ. qͥa seminariũ euͣngłii
ꝑ apłos. qͥ ex iudeis erant ꝓcessit de
fontib isrł. Meliꝰ aut̃ est ut syon id:¬
specłam in sublimib collocatã. inter¬
p̃tem eccłiã: de qua & qͥnqͣ gesimus
psalmꝰ cant. Benigne fac in bona
uoluntate tua syon. & ȩdificent᷑ muri
ierłm. ut acceptabile fiat in ea dño sa¬
crificiũ iusticie: oblationes & holocau¬
sta & uitulus quẽ filio penitenti pat̾
clem̃tissimꝰ immolauit. Explicit li¬
liires anni siint oyod
a sc̃ȩ memoriȩ uiro
amabili ep̃o rogatꝰ
ut cũ decẽ ysaie
scriberẽ uisiones. ꝓ
angustia illiꝰ tempͥo¬
ris qͥd mͥ uideret᷑ in so¬

Expanded text:
Judaeae terrae claudebatur angustiis, nunc repleverit omnem terram scientia sua, et de morte consurgens, regnet in gentibus, et ipsum nationes deprecentur, atque adorent; ita dumtaxat, ut adjiciat secundo manum suam et possidendum quod reliquum est populi sui, et congregandos profugos Israel, et dispersos Juda colligendos a quatuor plagis terrae: quia seminarium Evangelii per Apostolos, qui ex Judaeis erant, processit a fontibus Isrspeculam in sublimibus collocatam interpretemur Ecclesiam, de qua et quinquagesimus psalmus canit: « Benigne fac in bona voluntate tua, Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. » Ut acceptabile fiat in ea Domino sacrificium justitiae, oblationes et holocausta, et vitulus, quem filio poenitenti pater clementissimus immolavit. INCIPIT lures anni sunt quod a sanctae memoriae viro Amabili episcopo rogatus, ut in decem Isaiae scriberem Visiones, pro angustia illius temporis quid mihi videretur in si
Abbreviated transcription (Latin):
reliquiss erat. Uides frat̃ qͣnta milia siñ
iudeoꝵ credentiũ. Hi om̃s emulatores
legis sint. Et in eodem uolumine legi¬
mus. Erant aut̃ in ierłm habitantes iu¬
dei uri timorati de uniu̾sis gentibus
quȩ sub celo st̃. qui omib mirabantur
atq dicebant. nonne om̃s isti galilei ft̃:
Et qͦmͦ nos audiuimꝰ unusqͥsq linguã
nrãm in qua nati sumꝰ. parchi. & me

Expanded text:
 Vides, frater, quanta millia sint Judaeorum credentium? hi omnes aemulatores legis sunt . Et in eodem volumine legimus: Erant autem in Jerusalem habitantes Judaei viri timorati, de universis gentibus quae sub coelo sunt, qui omnes mirabantur atque dicebant: Nonne isti Galilaei sunt, et quomodo nos audivimus unusquisque linguam nostram, in qua nati
Abbreviated transcription (Latin):
ones. mementote q̃m excelsũ est nom̃ eiꝰ.
Cantate dño q̃m magnifice fecit. annun¬
tiate hoc in uniu̾sa terra. Hȩc p̃cipiun-¬
tur ab apłis & reliquiis isrł. his qͥ de gen¬
tib credidert̃. ut soli confiteant᷑ dño &
ydolis d̾elictis inuocent nom̃ eiꝰ. & cun¬
cta eiꝰ oꝑa p̃dicent infidelib: ut sciant
qm solus excelsus. ẽ. cui cantandũ ẽ. qͦd
magnifice fecerit. & in om̃i orbe illius

Expanded text:
excelsum est nomen ejus. Cantate Domino, quoniam magnifice fecit: annuntiate hoc in universa terra. Haec praecipiuntur ab Apostolis et reliquiis Israel his qui de gentibus crediderunt: ut soli confiteantur Domino, et idolis derelictis, invocent nomen ejus: et cuncta opera ejus praedicent infidelibus; ut sciant, quoniam solus excelsus est: cui cantandum sit quod magnifice fecerit, et in omni orbe illius
Abbreviated transcription (Latin):
& diu̾sis gentib saluabunt᷑ tͣnseantin
egyptum. neqͣqͣm fugientes eã. hca
pientes & suo calcantes pede. Pruden
& xp̃ianus lector habeat reꝓmissionũ
immo ñ nr̃i iudaizantes. carnaliter
fut᷑a contendunt: nos spiritaliter iã
tͣnsacta doceamꝰ. ne ꝑ occasionẽ istiꝰ¬
modi fabularũ. & in extricabiliũ iux¬
ta apłm questionũ. iudaizare coga¬
mur. Et dices in illa die onfitebor¬

Expanded text:
et diversis gentibus salvabuntur, transeant in et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum immo non nostri Judaizantes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabularum et inextricabilium juxta Apostolum quaestionum, judaizare cogamur. Cap. XII Et dices in die i
Abbreviated transcription (Latin):
egyptioꝵ qͦd multis durauit etatib
cleo patre morte destrucdũ est. & ꝑcus¬
sus est annis egyptius in septẽ riuis si¬
ue in septẽ uallib. Hilus enĩ aquarũ
multarũ qͥ pͥus uno fluebat alueo. ꝙ
intͣnsibilis erat. in septem ualles hu¬
millimas & riuos diuisus. ẽ. atq conci¬
sus: ut calciatis pedib tͣnsiret᷑. Hoc
aut̃ tropologice significat qͦd gentẽ
egyptioꝵ intantũ ydolatrie & uani¬
simȩ suꝑstitiom deditã ut accipitres.
noctuas. canes. & hyrcos. & asinos. diui¬
no noĩe consecrarent de infimita regn
potentia: & ꝑ singłos romani imꝑii
iudices distribuerit. ut aliũ iudicem
habeat thebais. aliũ libia. aliũ pen¬
tapolis. aliũ egyptus. aliũ alexandna
& ad pͦpłos egypti ultimos ꝑuenire.
Et qͦm tpr̃ib moysi rubrũ siccatũ:
mare. ut pͦpłs de egypto fugeret:
sic ẽ contͣrio egypti flumina siccabun¬
tur ut reliquiȩ pͦpłi dei quȩ ab assymꝰ

Expanded text:
Aegyptiorum, quod multis duravit aetatibus, Aegyptiorum, quod multis duravit aetatibus, Cleopatrae morte destructum est, et percussus est amnis Aegyptius in septem rivis, sive in septem vallibus. Nilus enim aquarum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et ad populos Aegypti ultimos pervenire. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis
Abbreviated transcription (Latin):
ant ꝑ eum calciati. & uia erit residuo
popło meo. qui derelinquet᷑ ab assyriiᷤ.
sicut fuit isrłi in die qua ascendit de
terra egypti. Quomͦ ydumea. & moab.
& filii ammon tradent manꝰ suas apłis
ut obediant euͣngłice p̃dicatiom: sic
ipse dñs qͥa in apłis suis illa ꝑfecit. de¬
solabit ñ mare iuxta .lxx. s iuxta he¬
breos linguã maris egypti. quȩ pͥus
contͣ dñm blasphemabat. & suꝑstitio¬
ni egyptiȩ p̃erat. unde & in psalmis
legimꝰ. Hoc mare magnũ & spẽciosũ.
ibi reptilia quoꝵ ñ est numerus. Quib
infert᷑: draco iste quẽ plasmasti ut il¬
luderet ei. Desolabit gͥ siue int̾ficiet.
la & syminacus tͣnstulert̃ linguã ma¬
ris egypti. Et leuabit manũ suã suꝑ
flumina egẏpti infortitudine sp̃c sui.
uel spũ uolentissimo: qͦd regnũ intel¬
ligimus romanoꝵ. Regnante enĩ cesa¬
re augusto qͣndo flos de radice conscen
dit. & in orbe romano pͥma facta ẽ. des¬
criptio: podentissimũ prius regnum

Expanded text:
ia residuo populo meo qui relinquetur ab Assyriis, sicut fuit Israel in die qua ascendit de terra Aegypti. Quomodo Idumaea et Moab, et filii Ammon tradent manus suas Apostolis, ut obediant Evangelicae praedicationi, sic ipse Dominus qui in Apostolis suis illa perfecit, desolabit non mare juxta LXX, sed juxta Hebraeos, linguam maris Aegypti, quae prius contra Dominum blasphemabat et superstitioni Aegyptiae praeerat. Unde et in Psalmis legimus: Hoc mare magnum et spatiosum, ibi reptilia quorum non est numerus . Quibus infertur: Draco iste quem plasmasti, ut illuderet ei. Desolabit igitur, sive interficiet, ila et Symmachus transtulerunt, linguam maris Aegypti, et levabit manum suam super flumina Aegypti in fovel spiritu violentissimo, quod regnum intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesare Augusto , quando flos de radice Jesse conscendit, et in orbe Romano prima facta est descriptio, potentissimum prius regnum
Abbreviated transcription (Latin):
insolitudine dixeratis qͣndo ascendistiᷤ
de t̾ra egypti & mare siccatũ est ru¬
brũ. cantemꝰ dño. głose enĩ magnifica¬
tus est & rł: nc̃ ꝑcussa lingua mariᷤᷤ
egypti. & flumine illiꝰ a refacto atꝙ cos¬
ciso humiliato. glorificate dñm & di¬
merui & furorẽ tuũ: miscd̃iam conse¬
cutus sũ. Tu es enĩ saluator ms̃ id÷ iħc.¬
& neqͣqͣm fiduciã habebo in ydolis.
nec timebo quȩ ñ st̃ tim̃da: s tues for¬
titudo mea. & laus mea. qui mͥ factꝰ
es in salutẽ. Audiat sceleratissima he¬
resis factũ dñm his qui saluant᷑ & qͦ¬
rum pͥus dñs ñ erat. ut creationẽ in
scͥpt᷑is atꝙ facturã ñ semꝑ conditionẽ
eoꝵs quȩ ñ erant s int̾dũ grãm in eos
qui meruerint sibi dm̃ fieri intelliga¬

Expanded text:
in solitudine dixeratis, quando ascendistis de terra Aegypti, et mare siccatum est Rubrum: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est: et nunc percussa lingua maris Aegypti, et flumine illiciso, et humiliato, glorificate Dominum, et dimerui et furorem tuum, misericordiam consecutus sum; tu es enim Salvator meus, id  nequaquam fiduciam habeo in idolis, nec timebo quae non sunt timenda; sed tu es fortitudo mea, et laus mea, qui factus es mihi in salutem. Audiat sceleratissima haeresis, factum Dquorum prius Dominus non erat, ut creationem in Scripturis atque facturam non semper conditionem eorum quae non erant sed interdum gratiam in eos qui meruerint sibi Deum fieri, intelliga
Abbreviated transcription (Latin):
mitate cȩlr: dñs & uasa furoris eiꝰ ut
describit᷑ impetꝰ : qͦd multis secũ auxi¬
liis congregatis dño eoꝵ exercitũ p̃ce¬
dente. ad uastitatẽ ueniant babylo¬
nis. ut disꝑdant omnẽ t̾rã. Non qͦ
totũ orbẽ uastau̾int: s omnẽ t̾ram
babylonis & chaldeoꝵ. Idioma. ẽ.

Expanded text:
itate coeli. Dominus et vasa furoris ejus, ut describitur impetus: quod multis secum auxiliis congregatis, Domino eorum exercitum praecedente, ad vastitatem veniant Babylonis, ut disperdant omnem terram: non quod totum orbem vastaverint, sed omnem terram Babylonis et Chaldaeorum. Idioma e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ partes uolumus explanare. ne simul
ꝓposita atꝙ disserta. lecꝰtoris confuno
memoriã. Uirga & florẽ de radice iessi
ipsũ dñm udei int̾p̃tant᷑: qͦd scilicet
in uirga regnantis potentia. in flore
cõherentẽ. De qͣ & supͣ legimꝰ. Ecceuir.¬
go concipiet & pariet filiũ. Et florem
dñm saluatorẽ qui dicit in cantico can

Expanded text:
 partes volumus explanare, ne simul proposita atque disserta lectoris confundat memoriam. Virgam et florem de radice Jesse, ipsum Dominum Judaei interpretantur: quod scilicet in virga regnantis potentia, in flore cohaerentem; de qua et supra legimus: Ecce Virgo concipiet et pariet filium . Et florem Dominum Salvatore
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Ecce ego suscitabo suꝑ eos medoᷤᷤ
qͥ argentũ ñ quert̃: neꝙ aurũ uelint.
Hec mirũ si medos ad subu̾sionẽ ba¬
bylonis scĩficatos uocet: cũ ꝑ iheremi¬
am ipsũ nabugodonosor qͥa eiꝰ imꝑio
seruiebat destruens p̃uaricatricẽ ierłm
seruũ suũ & colũbam dixerit. Porro qͦd
ait fortes meos. exultantes in gła mea:.
ostendit eos ñ suis uirib s dĩ ira. tam
sublimis regni potentiã subũtisse. Uox
multitudinis in montib qͣsi pͦpłoꝵ fre¬
quentiũ: uox sonitꝰ regũ gentiũ con

Expanded text:
dicens: Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerant, nec aurum velint. Nec mirum si Medos ad subversionem Babylonis sanctificatos vocet, cum per Jeremiam ipsum Nabuchodonosor, quia ejus imperio serviebat, destruens praevaricatricem Jerusalem, servum suum et columbam dixerit. Porro quod ait: Fortes meos, et exsultantes in gloria mea, ostendit eos non suis viribus, sed Dei ira tam sublimis regni potentiam subvertisse. Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentium: vox sonitus regum gentium c
Abbreviated transcription (Latin):
Qui aut̃ ablactatus ẽ. & neqͣqͣm lacꝰte
nutrit᷑ infantiȩ s iã solido uescit᷑ cy¬
bo: iste in reguli cauernã mittet ma¬
nũ. hoc ẽ. in ipsũ sathane habitacłm
& in de eũ extrahet. Unde & apłis po¬
testas data est ut calcarent suꝑ serpen¬
tes & scorpiones: & suꝑ omnẽ fortitu¬
dinẽ inimici. Nocere autẽ & occid̾e
neqͣqͣm potert̃ uenenata priꝰ anima¬
lia eos qui habitauerint in monte
scõ dei: qͦd int̾p̃tat᷑ eccłia. de quo in
euͣngłio dr᷑. Non potest ciuitas ab¬
scondi suꝑ montẽ posita. Ac ne hoc
putemꝰ dicide monte syon iuxta ex¬
licȩ p̃dicationis sacram̃ta monstran¬
tur. Quia repleta ẽ. t̾ra scientia dñi.
hoc est illud qͦd supͣdicebat᷑ obscuriͦ.
habitabit lupꝰ cum agno. & pardꝰ
cũ hedo accubabit. Et iuxta consue¬
tudinẽ suã ꝓpħalia in fine u̾ba pan¬
dunt᷑ dic̃ aquȩ inqͥt maris oꝑientes.
Q uomͦ aquȩ maris oꝑiunt ꝓfunda

Expanded text:
Qui autem ablactatus est, nequaquam lacte Qui autem ablactatus est, nequaquam lacte nutritur infantiae, sed jam solido vescitur cibo. Iste in reguli cavernam mittit manum, hoc est, in ipsius Satanae habitaculum, et inde eum extrahit. Unde et Apostolis potestas data est, ut calcarent super serpentes, et scorpiones, et super omnem fortitudinem inimici . Nocere autem et occidere nequaquam poterunt venenata prius animalia eos qui habitaverint in monte sancto Dei, quod interpretatur Ecclesia, de quo in Evangelio dicitur: Non potest civitas abscondi super montem posita . At ne hoc putemus dici de monte Sion juxta Heblicae praedicationis sacramenta monstrantur: Quia repleta est terra scientia Domini: hoc est illud quod supra dicebatur obscurius: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; et juxta consuetudinem suam prophetalia in fine verba panduntur: Sicut aquae, inquit, maris operientes. Quomodo aquae maris operiunt profunda
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus ferocissimꝰ. & ouis & uitulus: pa¬
riter morabunt᷑. Quod cotidie terminꝰ
in eccłia. diuites & pauꝑes. potentes &
humiles. reges atq pͥuatos pariter cõ
morari. Et apueris paruulis qͦs apłos
intelligimꝰ. & apłicos uiros imꝑitos ser¬
mone: s ñ scientia regi in eccłia. Qui
cũ inter se disciplina dm̃ fuerint fede¬
rati. ita ut eorũ qͦq familiȩ comun¬
gant᷑: tc̃ cõplebitur. simul reqͥescent
catuli eoꝵ. Leo qͦꝙ ñ carnes comedet
s paleas: quo scilicet uescat᷑ cibo sim¬
plici. Et hic obseruandũ qͦd ñ boscar¬
nes: s leo paleas comedat. Paleas pu¬
to inscript᷑is scĩs. uerba simplicia intel¬
ligi. Riticũ aut̃ & int̾iorẽ medullam
sensũ qͥ inuenit᷑ in littera. Et freq̃nter
euenit ut hoĩes scłi mistica nescienteᷤᷤ
simplici scͥpt᷑arũ lectione pascant᷑. In¬
fans qͦq qͥ malicia paruulus ẽ. mittet
manũ in foramine aspidis. & de obses¬
sis hominũ corꝑꝰib fugabit demones.

Expanded text:
prius ferocissimus, et ovis et vitulus pariter morabuntur. Quotidie cernimus in Ecclesia divites et pauperes, potentes et humiles, reges atqumorari, et a pueris parvulis, quos Apostolos intelligimus, et Apostolicos viros, imperitos sermone, sed non scientia, regi in Ecclesia. Qui cum inter se disciplina Domini fuerint foederati, ita ut eorum quoque familiae conjungantur, tunc complebitur: Simul requiescent catuli eorum. Leo quoque non carnes comedet, sed paleas, quod scilicet vescatur cibo simplici. Et hic observandum, quod non bos carnes, sed leo paleas comedat. Paleas puto in Scripturis sanctis verba simplicia intelligi. Triticum autem, et interiorem medullam, sensum qui invenitur in littera: et frequenter evenit, ut homines saeculi, mystica nescientes, simplici Scripturarum lectione pascantur. Infans quoque, qui malitia parvulus est, mittit manum in foramine aspidis, et de obsessis hominum corporibus fugat daemones.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligentes: ad omnẽ t̾rarũ sub¬
u̾sionẽ trabunt lulate qͥa ꝓpe. ẽ.
dies dnĩ qͣsi uastitas ad nõ ueniet.
Apostropha fit ad pͦpłm chaldeoꝵ.
ut uent᷑a mala fletib resonent. ne
de ruina ambigant ciuitatis. cum
dñs uastator adueniat. Propt̾ hoc
om̃s manꝰ dissoluent᷑. & om̃e cor ho¬
minis tabescet & conteret᷑ tortiones
& dolores tenebt̃. qͣsi parturiens do¬

Expanded text:
ligentes, ad omnium terrarum subversionem trahunt. Ululate, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Apostropha fit ad populum Chaldaeorum, ut ventura mala fletibus resonent: nec de ruina ambigant civitatis, cum Dominus vastator adveniat. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Torsiones et dolores teneb
Abbreviated transcription (Latin):
diant᷑ portas duces. Ego mandaui sc̃ĩ¬
ficatis meis: & uocaui fortes meos in ira
mea exultantes in gła mea. P rincipes
¶gantes iuxta .Lxx. tͣnslatores. eu¬
sebiꝰ untutes angłicas int̾p̃tat᷑: ꝙ pes¬
simos demones qui ad eũsionẽ baby¬
lonis iissi st. ł los aut̃ hystoriȩ ordi

Expanded text:
iantur portas duces: ego mandavi sanctificatis meis, et vocavi fortes meos in ira mea exsultantes in gloria mea. Principes, et gigantes juxta LXX Translatores Eusebius virtutes Angelicas interpretatur, et pessimos daemones, qui ad eversionem Babylonis missi sunt. Nos au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtas infirmitas. inopia. etiã apd̃ phylo¬
sophos scł̃i. nec int̾ bona reputant᷑ nec
inter mala. s appellant᷑ indifferentia.
Unde & stoici qui nr̃o dogmati imple¬
risq concordant. nichil appellant bonũ.
nͥ solã honestatẽ atq uirtutẽ : nchil
malũ. nͥ turpitudinẽ. Hȩc breuit̃ dixi¬
mus. ut iudaizantes nr̃os grauissimo
somno stertere conuincamus. Ceterum
iuxta uiuificantẽ sp̃m facilis intelligen
& lacerabat eccłiam. de quo dictũ est
beniamin lupus rapax habitabit cum
agno. uel anania a quo baptizatus ẽ:
uel petro apło cu dictũ est pasce ag¬
nos meos. Et pardus qui pͥus mutabat
uarietates suas. lotus infonte xp̃i ac¬
cubabit cũ hedo. ñ qui a sinistris est.
s qui immolat᷑ in pasca dm̃. Et hoc no¬
tandũ qͦd ñ agnꝰ & hedus habitent cũ¬

Expanded text:
inopia, etiam apud philosophos saeculi, nec inter bona reputantur, nec inter mala, sed appellantur indifferentia. Unde et Stoici, qui nostro dogmati in plerisque concordant, nihil appellant bonum, nisi solam honestatem atque virtutem: nihil malum, nisi turpitudinem. Haec breviter diximus, ut Judaizantes nostros gravissimo somno stertere convincamus. Caeterum juxta vivificantem spiritum facilis intelligent lacerabat Ecclesiam, de quo dictum est: Benjamin lupus rapax, habitavit cum agno, vel Anania a quo baptizatus est , vel Petro apostolo, cui dictum est: Pasce agnos meos . Et pardus qui prius non mutabat varietates suas, lotus in fonte Domini accubuit cum haedo, non qui a sinistris est, sed qui immolatur in pascha Domini. Et hoc notandum, quod non agnus et haedus habitent
Abbreviated transcription (Latin):
parcet. & declinabit ad dexterã & esu¬
riet: & comedet ad sinistrã & ñ sat᷑abi.
Unusqͥsꝙ carnẽ brachii sui uorabit. ma¬
nasses ephraim. & ephraim manassen.
simul ipsi contͣ uidã. In om̃ib his ñ est
auersus furor eiꝰ: s adhuc manꝰ ens
extenta. Non solũ dñs hostes rasin ele¬
uabit contͣ eũ & inimicos eiꝰ uertet in
tumultũ syriã ab oriente. & phylistum
ab occidente. ut deuorent isrł in toto

Expanded text:
xtram, et esuriet, et comedet ad sinistram, et non saturabitur: unusquisque carnem brachii sui vorabit. Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen, simul ipsi contra Judam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Non solum Dominus hostes Rasin elevabit contra eum, et inimicos ejus vertet in tumultum, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uirga. & flos. ñ referant᷑ ad sensũ t̾raꝙ
ꝑcussa u̾bo dei & int̾fectus impius sp̃u
& docere cogant᷑. qͥmodo reb in corpeiᷤ
iusticia & u̾itate renes dñi circumdent᷑.
Sed & hoc int̾rogemꝰ eos qͥd dignũ sit
dm̃ maiestate. ut lupꝰ & agnꝰ pascañ
simul. & pardus cũ hedo accubet. & leo
paleas comedat. & puer paruulus mit¬
tat manuĩ in foramine aspidũ. nͥ forte
ita fabulas poetarũ. aureũ nobis
sat᷑m scłm restituent. in quo lupi & ag¬
ni pascent᷑ simul & mulso uino plena
current flumina. & de foliis arboꝵ¬
distillabunt mella dulcissima. lacteis¬
q fontib oĩa cõplebunt᷑. Qd̃ si respon¬
derint ꝓbeatitudine tempoꝵ hȩc fu¬
tura ut absq cuiꝰqͣm noxa hoĩes bonis
om̃ib ꝑfruant᷑: audiant a nob̾ nichil
ẽẽ. bonũ. nͥ inrtutẽ & nichil malũ nͥ uitiũ.
Dicente psalmista. Quis ẽ. homo qui uult
uitã. & diligit dies uidere bonos. cõpes¬
ce linguã tuã a malo. & labia tua ne

Expanded text:
virga, et flos non referantur ad sensum: terraque percussa verbo Dei, et interfectus impius spiri docere cogantur, quomodo rebus incorporeis, justitia, et veritate, renes Domini circumdentur? Sed et hoc eos interrogemus, quid dignum sit Domini majestate, ut lupus et agnus pascantur simul, et pardus cum haedo accubet, et leo paleas comedat, et puer parvulus mittat manum suam in foramine aspidum? nisi forte juxta fabulas poetarum, aureum nobis Saturni saeculum restituent, in quo lupi et agni pascentur simul, et mulso vino plena current flumina, et de foliis arborum stillabunt mella dulcissima, lacteisque fontibus omnia complebuntur. Quod si responderint pro beatitudine temporum haec futura, ut absque cujusquam noxa, homines bonis omnibus perfruantur, audiant a nobis, nihil esse bonum nisi virtutem, et nihil malum nisi vitium, dicente Psalmista: Quis est homo qui vult vitam, et diligit dies videre bonos? Compesce linguam tuam a malo, et labia tua ne
Abbreviated transcription (Latin):
paulꝰ apłs scͥbit: quẽ dñs iħ̾c int̾ficiet
sp̃u oris sui. ꝑcusso aut̃ impio: accin¬
ctus. ẽ. dñs iusticia & ueritate & fide.
Ipse enĩ factus. ẽ. nob̾ adeo sapientia. &
nisticia. & sc̃ificatio. & redẽptio: q merͣm¬
gelio loquebat᷑. Ego sũ lux. & uia. & ue¬
ritas. de quo in psalmis dr᷑. Ueritas de
t̾ra orta ẽ. & iusticia decęlo ꝓsperit.
Unde & apłs hortat᷑ ephesios. Stategͦ
accincti lumbos ur̃os inu̾itate: & indi¬
ti loricã iusticie. Qd̃ si ꝓ ueritate fides
legit᷑. illud dicendũ qͥuod cingłm dm̃
quo cinctꝰ est & iheremias: fides creden¬
tiũ sit. Habitabit lupꝰ cũ agno: & par¬
dus cũ hedo accubabit. Uitulus & leo
& ouis simul morabunt᷑: & puer par

Expanded text:
Paulus Apostolus scribit: Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui . Percusso autem impio, accinctus est Dominus justitia et veritate et fide. Ipse enim factus est nobis a Deo sapientia, et justitia, et sanctificatio et redemptio , gelio loquebatur: Ego sum lux et via, vita et veritas ; de quo in psalmis dicitur: Veritas de terra orta est: et justitia de coelo prospexit . Unde et Apostolus hortatur Ephesios: State ergo succincti lumbos vestros in veritate, et induti lorica justitiae . Quod si pro veritate, fides legitur, illud dicendum, quod cingulum Domini, quo cinctus est Jeremias , fides credentium sit. . Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; vitulus, et leo, et ovis simul morabuntur, et puer par
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ. & auditũ auriũ corripuit.
lllis enĩ dicentib. magister scimꝰ qͥa ue¬
tax es & uiã dei in ueritate doces. & ñ
ad te ꝑtinet de aliqͦ. neq enĩ uides in
faciem hoĩm. sciens maliciã eoꝵ respõ¬
debat. Quid me tẽptatis ypochrite: &
cet̾a his similia. ludicabat aut̃ in iusti¬
cia pauꝑes sp̃u qͦrũ est regnũ dĩ. &
arguet meqͥtate mansuetos & humi¬
les terre. dicens ad apłos. Ad huc & uoᷤᷤ
insipientes estis. Et it̾m. Necdũ scitis. ne¬
q intelligitis. Et ad petrũ specialiter.
modice fidei qͣre dubitasti. Uel certe ꝓ
humilib atq mansuetis. alios argue¬
bat: qui eos oppͥmere conabant᷑. ꝑcus¬
sit qͦq omĩa terrena oꝑa: uirga. uel¬
sicut.lxx. tͣnstulert̃ u̾bo oris sui. loqͦns
in euͣngłio. Holite putare qͥa ueni mit¬
tere pacẽ suꝑ t̾rã. non uem pacẽ mit¬

Expanded text:
ipuit. Illis enim dicentibus: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non ad te pertinet de aliquo: neque enim vides in faciem hominum : sciens malitiam eorum, respondebat: Quid me tentatis, hypocritae? et caetera his similia. Judicabat autem in justitia pauperes spiritu, quorum est regnum Dei: et arguebat in aequitate mansuetos et humiles terrae, dicens ad Apostolos: Adhuc et vos insipientes estis? Et iterum: Necdum scitis neque intelligitis? Et ad Petrum specialiter: Modicae fidei, quare dubitasti ? Vel certe pro humilibus atque mansuetis alios arguebat, qui eos opprimere conabantur . Percussit quoque omnia terrena opera virga, sive ut LXX transtulerunt, verbo oris sui, loquens in Evangelio: Nolite putare, quia venerim mittere pacem super terram: non enim veni mit
Abbreviated transcription (Latin):
sciendũ qͦd hic net er ꝑ sade littes
scribat᷑. Cuiꝰ ꝓpͥetatẽ & sonũ inter rẽta¬
& ss latiꝰ sermo ñ ex pͥmit. Est enim
stridulus & strictis dentib uix linguȩ
inp̾ssione ꝓfert᷑: ex qͣ etiã syon urbs
scbit᷑. Porro nazarei qͦs .lxx. sc̃ĩficatos
rem qui de trunco & de radice iesse
ꝑ mariam uirginẽ repente consur¬
get: reqͥescet sp̃c dm̃i. qͥa in ipso com¬
placuit omnẽ plenitudinẽ diumita¬
tis habitare corporalit̾. & nequaquã
ꝑ partes ut incet̾is sc̃is. s iuxta euͣnge¬
liũ qͦd hebreo sermone conscͥptũ legt̃
nararei. descendit sr̃ eũ omĩs fons spc̃
gimꝰ. illud qͦd in conseq̃ntib scribitur.
Ecce puer m̃s quẽ elegi. electꝰ ms in qͦ
cõplacuit animȩ meȩ. Ponã sp̃m meũ
suꝑ illũ iudiciũ gentib ꝓfert: ad salua

Expanded text:
quod hic NESER, per SADE litteram scribatur: cujus proprietatem et sonum inter z et s Latinus sermo non exprimit. Est enim stridulus, et strictis dentibus vix linguae impressione profertur: ex qua etiam Sion urbs scribitur. Porro Nazaraei, quos LXX sanctificatos,rem, qui de trunco et de radice Jesse per Mariam Virginem repente consurget, requiescet spiritus Domini, quia in ipso complacuit omnem plenitudinem divinitatis habitare corporaliter: nequaquam per partes, ut in caeteris Sanctis; sed juxta Evangelium quod Hebraeo sermone conscriptum legunt Nazaraei: Descendet super eum ogimus illud quod in consequentibus scribitur: Ecce puer meus quem elegi: electus meus in quo complacuit animae meae: ponam spiritum meum super illum: judicium genti
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ aut̃ arabiã cepi. damascũ & sama¬
riã. sic omĩa mͥ regna substernam:
Ranseamꝰ adhebraicũ & quid nobis
indet᷑ breuit̾ ad notemꝰ. Ne assyrio id:
sennacherib: qͥa ipse. ẽ. uirga & bacłs
furoris mei. In manu enĩ eiꝰ indignatio
mea. & ꝑ illũ ꝑcutiã gentẽ fallacissimã.
quȩ inter me semꝑ & idola claudicauit.
quȩ p̃cepta mea se facturã. eẽ. mentita
est. Et contͣ popłm furoris mei ipsi p̾ci
in puluerẽ & conculcet quasi lutũ pla¬
tearũ. id÷ ut ꝑcutiat eũ & ñ int̾ficiat.
& uuln̾et. & non animã auferat. Ipse
aut̃ modũ iracundiȩ meȩ egressus ẽ:
& ñ solũ cont᷑ isrł ad quẽ directus erat
s in gentes plurimas debaccatus est:
ut omĩa ꝑ circũitũ regna contereret
& usq ad int̾netionẽ gentiũ plurima¬
rũ illiꝰ mucro seuiret. Crectus enĩ in su¬
ꝑbiã: hec ausus ẽ. dicere. Duces mei. a
mis: sic cepi & calanno. Quom arfath:

Expanded text:
modo autem Arabiam cepi, Damascum, et Samamodo autem Arabiam cepi, Damascum, et Samariam, sic omnia mihi regna substernam. Transeamus ad Hebraicum, et quid nobis videatur, breviter annotemus. Vae Assyrio, id est, Sennacherib, quia ipse est virga, et baculus furoris mei, in manu enim ejus indignatio mea, et per illum percutiam gentem fallacissimam, quae inter me semper et idola claudicavit, quae praecepta mea se facturam esse mentita est, et contra populum furoris mei ipsi praecin pulverem, et conculcet quasi lutum platearum, id est, ut percutiat eum, et non interficiat, ut vulneret, et non animam auferat. Ipse autem modum iracundiae meae egressus est, et non solum contra Israel, ad quem directus fuerat, sed in gentes plurimas debacchatus est, ut omnia per circuitum regna contereret, et usque ad internecionem gentium plurimarum illius mucro saeviret. Erectus enim in superbiam, haec ausus est dicere: Duces mei alimis, sic cepi et Chalanno: quomodo Arphad,
Abbreviated transcription (Latin):
lis eiꝰ. sic faciã ierłm & simulacris eiꝰ.
Primũ sciendũ qͦd in hebraico ñ ha¬
beat calanne. s calanno. Ultimaem̃
noĩs huiꝰ litt̾a ñ est eth ut illi puta¬
uert̃: s uau. quȩ litt̾e sole int̾ se di¬
stant magnitudine. Turris aut̃ ȩdi¬
ficata est in campo sennaar in quo
nom̃ accepit. arabia aut̃ ñ sennaar
habet᷑ in hebreo sedemath quã syrius¬
q hodie epiphamã uocant. Ululare
quoq sculptilia in ierłm: de suo addi¬
dert̃. Qd̃q supͣscͥptũ est. & si dixerint.
& tii solus es princeps: respondebit ñ
tuli regionẽ illã & illã. s tuli arabiã.
& damascũ. & samariã: hunc sugge¬
rit sensũ. Cũ inqͥt dixerit assyrio. qui
capti st̃. tu es pͥnceps omniũ: ille adhuc
infirmũ. ẽẽ. sentiens. respondebit. Qxo¬
mͦ me uocatis pͥncipẽ cũ tantũ arabiã
& damascũ & samariã ceꝑim. & lon¬
ge positas nationes tͣnsbabilonẽ: nec¬
dũ meȩ sub diderim potestati. Quo

Expanded text:
lis ejus, sic faciam Jerusalem et simulacris illius. Primum sciendum est quod in Hebraico non habet Chalane, sed CHALANNO . Ultima enim nominis hujus littera non est IOD, ut illi putaverunt, sed VAU, quae litterae sola inter se distant magnitudine. Turris autem aedificata est in campo Sennaar, in quo nomen accepit . Arabia autem non habetur in Hebraeo, sed Emath, quam Syri usque hodie Epiphaniam vocant. Ululate quoque sculptilia in Jerusalem, de suo addiderunt. Quodque supra scriptum est: Si dixerint ei, tu solus es princeps, respondebit, non tuli regionem illam, et illam, sed tuli Arabiam, et Damascum, et Samariam, hunc suggerit sensum: Cum inquit, dixerint Assyrio qui capti sunt, tu princeps es omnium, ille adhuc infirmum se esse sentiens, respondebit modo me vocatis principem, cum tantum Arabiam, et Damascum, et Samariam ceperim, et longe positas nationes trans Babylonem, necdum meae subdiderim potestati? Quo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c dei iurtꝰ & dei sapientia. Et in ꝓu̾¬
biis legit᷑. Ds̃ in sapientia sua fundauit
terrã: & parauit cȩlos in prudentia. Et
qͣm idem sermo dei uocat᷑ lux. & uita.
diu̾sus sit iuxta differentias nominũ.
s unꝰ atq idem cunctarũ uirtutũ. fons
ens quis ẽẽ. potest. nec intelligens. nec
consiliariꝰ. nec fortis. nec eruditꝰ. nec ple¬
nus timoris dñi. Et hoc notandũ qͦd¬

Expanded text:
Dei virtus et Dei sapientia . Et in Proverbiis legitur: Deus in sapientia sua fundavit terram, et paravit coelos in prudentia . Et quomodo idem sermo Dei vocatur lux, et vita, diversus sit juxta differentias nominum, sed unus atque idem cunctarum virtutum fons ens quis esse potest, nec intelligens, nec consiliarius, nec fortis, nec eruditus, nec pius, nec plenus timoris Dei. Et hoc notandum q
Abbreviated transcription (Latin):
tatist̃. id truncũ. Et ꝓ flore. qͥ hebia¬
derent qͦd multo pꝰ tp̃r babylome ca¬
tiuitatis. nullo de stẏrpe dd̾ antiquiri
gnigłam possidente. qͣsi de trunco au¬
ria. & de Maria xp̃c exortus sit. Illus
srasti. & non inueniunt u̾scriptũ sit.

Expanded text:
flore qui Hebraderent, quod multo post tempore Babylonicae captivitatis, nullo de stirpe David antiqui regni gloriam possidente, quasi de trunco Maria, et de Maria Christus exortus sit. Illud siastici, et non
Abbreviated transcription (Latin):
deris sp̃m descendentẽ & manentẽ i eo.
ipse ÷ qui baptitat in spũ scõ. P orro in
euͣngłio cuiꝰ supͣ fecimꝰ mentionẽ. hec
scripta reꝑimꝰ. Factũ est aut̃ cũ ascen¬
disset dñs de aqua. descendit fons oĩs
quies mea: tu es filiꝰ m̃s pͥmogenitus qͥ
iegnas in sempit̾nũ. Qui sp̃c dm̃ appel¬
sum facta st̃: & sine ipso factũ ẽ. nichil.

Expanded text:
manentem in eo, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto . Porro in Evangelio, cujus supra fecimus mentionem, haec scripta reperimus: Factum est autem cum ascendisset Dominus de aqua, descendit fons omnisquies mea, tu es filius meus primogenitus, qui regnas in sempiternum. Qui Spiritus Domini appelipsum facta sunt; et sine ipso factu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽt terminꝰ. Nẽ in ꝓlogo aduentꝰ eiꝰ
priꝰquã dicat᷑ qͦd de iesse & dd̾ sit gen̾e
nascit᷑us. ꝑtͣnslationẽ fracte laguncłe
passio illiꝰ demonstrat᷑. qͦd uolente dõ
iccirco caro eiꝰ morti tradita sit. ut iu¬
deoꝵ sublimitas destruat᷑. & excelsi qͦn¬
dã in t̾ra corruant. & libanꝰ cũ suis cedri
succidat᷑. de qͦ in ⁊acharia legimꝰ. aꝑili

Expanded text:
ogo adventus ejus, prius quam dicatur quod de Jesse et David sit genere nasciturus, per translationem fractae lagunculae passio illius demonstratur: quod, volente Deo, idcirco caro ejus morti tradita sit, ut Judaeorum sublimitas destruatur, et excelsi quondam in terram corruant; et Libanus cum suis cedris succidatur, de quo in Zacharia legi
Abbreviated transcription (Latin):
tu ꝓcussisti ipsi ꝑsecuti st̃. Uerbũ hebrai¬
int̾p̃tatꝰ ẽ. theodotio symmachusq uer¬
terunt añon id : torcular: qͦd & ipsũ
iuxta inscriptionẽ triũ psalmoꝵ dm̃¬
cam significat passionẽ ipso dicente
in ysaia. Torcular calcaui solus: & de
gentib uir ñ erat mecũ. Lxx. aut̃ ꝓtor¬
culari nouũ sensũ inferentes: głosum

Expanded text:
tu percussisti, ipsi persecuti sunt . Verbum Hebraiinterpretatus est, Theodotio Symmachusque verterunt ληνὸν, id est, torcular, quod et ipsum juxta inscriptionem trium psalmorum dominicam significat passionem, ipso dicente in Isaia: Torcular calcavi solus, et de gentibus vir non erat mecum . LXX autem pro torculari, novum sensum inferentes, gloriosos