comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sura ⁊ pondere condita sunt nemo
potest dinumerare. quanto minus
tum per uerbũ sibi coeternuum cum
sp̃u sc̃o dispensanit quomodoper
iurginis partum adsalutem nra¬
di ueniret ⁊ creaturas repararet
tihominem ad agnitionem ⁊ dilec¬
tionem sui reuocaret dans illi do
est incaritate ⁊ ẽ. qui hune hñt pp
metum gehenne peccare desmũt
⁊ nitam corrigunt hic introdncit
caritatem s foras matitur Qm
enim sic timet mĩdum amat nee
desiderat bona. s cauet mala. s tñ
se coerigit ⁊ bona desiderare incipit
de altera scriptum est.Gimor dñ
tiamqua metermim frui deside¬

Expanded text:
sura, et pondere condita sunt, nemo potest dinumerare; quanto minus tum, per Verbum sibi coaeternum cum Spiritu sancto dispensavit: quomodo per Virginis partum ad salutem mundi veniret, et creaturas repararet, et hominem ad agnitionem et dilectionem sui revocaret, dans illi done in charitate, , etc. Qui hunc habent propter metum gehennae peccare desinunt, et vitam corrigunt: hic introducit charitatem, sed et foras mittitur. Qui enim sic timet, nondum amat nec desiderat bona, sed cavet mala; sed tamen se corrigit, et bona desiderare incipit. De altera scriptum est, Timor Domtiam, quae in aeternum frui deside
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ tͥ afferens cum tolerantia. ut eum quoq lucraretꝰ tͥ. Et inspira dñe
ds̃ ms̃. inspira seruis tuis fr̃ibꝰ mis. filiis tuis dñis mĩs. quib & corde et uoce
&litt̾is seruio. ut quot quot hȩc legerint meminerint ad altare tuum mon¬
nicȩ famiulȩ tuȩ. cum patricio quondam eiꝰ coniuge. ꝑ quoꝵ carnem in¬
troduxisti me in hac uitã. quẽ ad modũ nescio. Meminerint cum affectu pio
parentum meoꝵ in hac luce tñsitoria & frũm meoꝵ subte patre in matre ca
exitu usq ad reditũ. Ut quod ame poposcit illa extremũ. uberiꝰ ei p̃stet᷑ in
multoꝵ orationibꝰ. ꝑ confessiones quã ꝑorationes in ea. Am e+¬

Expanded text:
fructum tibi afferens cum tolerantia, ut eum quoque lucraretur tibi. et inspira, domifructum tibi afferens cum tolerantia, ut eum quoque lucraretur tibi. et inspira, domine meus, deus meus, inspira seruis tuis, fratribus meis, filiis tuis, dominis meis, quibus et corde et uoce et litteris seruio, ut quotquot hoc legerint, meminerint ad altare tuum Monnicae, famulae tuae, cum Patricio, quondam eius coniuge, per quorum carnem introduxisti me in hac uita, quemadmodum nescio. meminerint cum affectu pio parentum meorum in hac luce texitu vsque ad reditum: vt quod illa a me poposcit extremū, vberius ei præstetur in multorum orationibus, tam per confessiones quam per orationes meas.
Abbreviated transcription (Latin):
condiri aromatib. aut monim̃tũ electum concupunt. aut curauit sepul¬
chrum patriũ. Non ista mandauit nobis. s tantũmodo memoriam sini. ad
altare tuum fieri desiderauit. cui nulliꝰ diei p̃termissione seruierat. unde
scierat dispensari uictimã scãm qua deletũ. ẽ eyrogriphũ qd erat contrariũ
nobis. qua triumphatꝰ ẽ. hostis. cõputans delicta nr̃a. & querens qͥd obiciat.
Xnichil mueniens millo inquo uincimꝰ. Quis ei refundet innocentẽ sangui¬
nem. Quis ei restituet p̃cuĩ quo nos emit. ut nos auferit ei. Ad cuiꝰ p̃cii nostri
sacramtũ ligauit ancilla tua aiãm suam uineulo fidĩ. nemo aꝓtectiot e
tua disrũpat eam. Non se int̾ ponat. nec ui nec insidiis. leo et draco. Neq enĩ
respondebit illa nichil se debere. ne coniuncatꝰ & obtineat᷑ ab accusatore callido.
Sit gͦ in pace cum uiro ante quẽ nulli. & pꝰquẽ nulli nipta ẽ. cui seruuit

Expanded text:
condi aromatis aut monumentum electum concupiuit aut curauit sepulcondi aromatis aut monumentum electum concupiuit aut curauit sepulchrum patrium: non ista mandauit nobis, sed tantummodo memoriam sui ad altare tuum fieri desiderauit, cui nullius diei praetermissione seruierat, unde sciret dispensari uictimam sanctam, qua deletum est chirografum, quod erat contrarium nobis, qua triumphatus est hostis conputans delicta nostra et quaerens, quod obiciat, et nihil inueniens in illo, in quo uincimus. quis ei refundet innocentem sanguinem? quis ei restituet pretium, quo nos emit, ut nos auferat ei? ad cuius pretii nostri sacramentum ligauit ancilla tua animam suam uinculo fidei. nemo a protectione tua dirrumpat eam. non se inter- . ponat nec ui nec insidiis leo et draco: neque enim respondebit illa nihil se debere, ne conuincatur et obtineatur ab accusatore callido, Sit ergo in pace cum uiro, ante quem nulli et post quem nulli nupta est, cui seruiuit
Abbreviated transcription (Latin):
resoluta sic uixerit. ut laudet nom̃ tuũ infide. moribusq ciꝰ. Non tamen
audeo dicere exqͦcam ꝑbaptisiuũ regeneristi. nullum ũbũ exissẽ abore eiꝰ
contra p̾ceptum tuum. Et dictũ.eͥ. aueritate a filio tuo. Siquis dixerit
frĩ suo fatuę. reuserit gehennȩ ignis. Et uę etiã laudabili uite hominũ. si
remota mĩa discutias eam. Quia uͦ non exquiris delicta uehenit᷑. fiducia¬
liter sꝑamꝰ aliquem apd̾ te locũ. Quisqͥs aũt tibi enunerit ueri mierita
sua. quid tͥ enimierat. nͥ munera tuaꝰ Osi cognoscant se homines homanes.
et sedens ad dexteram tuã te intpellat ꝓnobis. Scio msericordit̃ oꝑitam.
& excorde dimisisse debita debitorib suis. dimitte illi & tu debita sua siqͣ
xiĩ contria it ꝑtot annos pꝰaquam salutis. Dimitte dñe dimitte obsecro. nẽ
nente die resolutionissue. ñ cogitauit corp̾ suũ sumptuose contegi. aut

Expanded text:
resoluta sic uixerit, ut laudetur nomen tuum in fide moribusque eius, non tamen resoluta sic uixerit, ut laudetur nomen tuum in fide moribusque eius, non tamen audeo dicere, ex quo eam per baptismum regenerasti, nullum uerbum exisse ab ore eius contra praeceptum tuum. et dictum est a ueritate, filio tuo: si quis dixerit fratri suo: fatue, reus erit gehennae ignis; et uae etiam laudabili uitae hominum, si remota misericordia discutiam eam. quia omnino non exquiris delicta uehementer, fiducialiter speramus aliquem apud te locum. quisquis autem tibi enumerat uera merita sua, quid tibi enumerat nisi munera tua? o si cognoscant se homines homines eet sedens ad dexteram tuam te interpellat pro nobis. scio misericorditer operatam et ex corde dimisisse debita debitoribus suis: dimitte et tu illi debita sua, si qua etiam contraxit per tot annos post aquam salutis. dimitte, domine, dimitte, obsecro, ne nente die resolutionis suae non cogitauit suum corpus sumptuose contegi aut
Abbreviated transcription (Latin):
continebã ut effluerent quantũ uellent. subst̃nens cas cordi meo. Et reqͥeus
in eis. qm̃ ibi erint aurestuę. ñ cuiꝰquã hominis suꝑbe int̾p̃tantis ploratũ
meũ. Et nẽ dñe confiteor. tͥ in litt̾is. legat qͥuol&. & int̾ptetꝰ ut uol&. Et
si peccatũ inuenerit fleuisse me matrẽ exigua parte horę. matrẽ oculi muis
interim mortuã. que me multos annos fleuerat. ut oculiᷤᷤtuis iuuerẽ. non irri¬
deat. s poti si est grandis caritate ꝓpeccati meis fleat ipse adte patrem om̃ium
fratrum xp̃i tui. Eͥgo auit iamsmnato corde abillo uulnere. inquo poterat
redargui carualis affectus. fundo tͥ asur ꝓilla famula tua longe aliud la¬
crimaꝵ genꝰ. qđ manat de concusso sp̃u consideratione ꝑieuloꝵ om̃is anmę
quę inadam moritur. quamiq illa in xp̃o uiufficata. & im nondu uarne

Expanded text:
continebam, ut effluerent quantum uellent, substernens eas cordi meo: et requieuit continebam, ut effluerent quantum uellent, substernens eas cordi meo: et requieuit in eis, quoniam ibi erant aures tuae, non cuiusquam hominis superbe interpretantis ploratum meum. et nunc, domine, confiteor tibi in litteris. legat qui uolet et interpretetur, ut uolet, et si peccatum inuenerit, fleuisse me matrem exigua parte horae, matrem oculis meis interim mortuam, quae me multos annos fleuerat, ut oculis tuis uiuerem, non inrideat, sed potius, si est grandi caritate, pro peccatis meis fleat ipse ad te, patrem omnium fratrum Christi tui. Ego autem iam sanato corde ab illo uulnere, in quo postea redargui carnales affectus, fundo tibi, deus noster, pro illa famula tua longe aliud lacrimarum genus, quod manat de concusso spiritu consideratione periculorum omnis animae, quae in Adam moritur. quamquam illa in Christo uiuificata etiam nondum a carne
Abbreviated transcription (Latin):
dixerinit. qd̾ anxietatẽ pellat ex animo. Ecce & hoc confiteor misericorcliȩ tuȩ
pat᷑ orphanorũ. qm̃ laui .x. taliscrã. qͣlis pͥusq lauissẽ. Neq eni exuclauit de corde
ieo: meroris amaritudo. Deinde dormiui & eiugilaui. ⁊nͥ parua ex parte mitigatũ
inueni dolorẽ meũ. atq ut era in lecto meo solus. recordatꝰ sũ ueridicos uersus am¬
brosii tui. Iueseni ds creator om̃iui. poliq rector. uestiens diȩ̃ decoro lumine. noc¬
te sopori gr̃a. artꝰ soluto ut qͥes reddat laboris. sui. m̃tesq fessas alleu&. luctq soluit
anxios. Adq inde paulat̾i reducebã in pͥstinũ sensũ ancillã tuã conu̾sationẽ.q eius
piã inte: ⁊ sc̃e uinos blandã atq morigera. qͥ subito destitutꝰ sũ. Ilibuit flere
in conspectu tuo de illa & ꝓilla. de me & ꝓme. Et dimisi lacrimas qͣs

Expanded text:
dixerint, quod anxietatera pellat ex animo. Ecce et hoc confiteor misericordiae tuae, dixerint, quod anxietatera pellat ex animo. Ecce et hoc confiteor misericordiae tuae, pater orfanorum, quoniam laui et talis eram, qualis priusquam lauissem. neque enim exudauit de corde meo maeroris amaritudo. deinde dormiui et uigilaui et non parua ex parte mitigatum inueni dolorem meum atque, ut eram in lecto meo solus, recordatus sum ueridicos uersus Ambrosii tui: tu es enim, -deus, creator omnium polique rector uestiens diem decoro lumine, noctem sopora gratia, artus solutos ut quies reddat laboris usui mentesque fessas alleuet luctuque soluat anxios. Atque inde paulatim redducebam in pristinum sensum ancillam tuam conuersationemque eius piam in te et sancte in nos blandam atque morigeram, qua subito destitutus sum, et libuit Here in conspectu tuo de illa et pro illa, de me et pro me. et dimisi lacrimas, quas
Abbreviated transcription (Latin):
nec usq ad uultꝰ mutationem. sed ego sciebam qͥd corde pͣmerẽ. Et qͥa mͥuehem̃it̃
displicebat. tantũ in me posse hec humana quȩ ordine debito. & sorte condi¬
tionis nr̃ȩ accilere necesse ẽ: Alio dolore doleba. dolore meũ. iduplici tristi¬
cia macerabar. Cũ ecce corpꝰ elatii ẽ: imꝰ. reclimꝰ sine lacriniis. Ni neq in eis p̃cib
quã tibi fuaclimꝰ cũ offerret᷑ ꝓ ea sacrificiũ p̾ci nͣri. iã i̾ta sepuleru posito caclaue e
pͥusꝗ̃ poneret᷑. sic̃ illic fieri sol&. nec mens gͦ p̃cib fleui: s toto die gͣuit̃ in oc¬
culto mestꝰ er̃a. ⁊ inte tͣbata rogaba te ut pot̾am qͦ sanares dolorẽ. meũ nee faci¬
ebas. Credo commendans memnorie. meȩ: uił hoc uno docum̾to om̃is consuetuclinis
uinculũ. & ia adu̾sus itẽ quȩ iã ñ fallaci u̾bo pascit᷑. Uisũ &iã mͥẽ: ut ir̃e laua

Expanded text:
nec usque ad uultus mutationem, sed ego sciebam, quid corde premerem. et quia mihi uehementer nec usque ad uultus mutationem, sed ego sciebam, quid corde premerem. et quia mihi uehementer displicebat tantum in me posse haec humana, quae ordine debito et sorte conditionis nostrae accidere necesse est, alio dolore dolebam dolorem meum et duplici tristitia macerabar. Cum ecce corpus elatum est, imus, redimus sine lacrimis. nam neque in eis precibus, quas tibi fudimus, cum priusquam deponeretur, sicut illic fieri solet, nec in eis precibus ego flevi: sed toto die graviter in occulto moestus eram, et mente turbata rogabam te, ut poteram, quo sanares dolorem meum, nec faciebas; credo, commendans memoriae meae, vel hoc uno documento, omnis consuetudinis vinculum, etiam adversus mentem quae jam non fallaci verbo pascitur. Visum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& cõmemorabat grandi dilectionis affectu. nũq se audisse exore mõ
uculatũ in se. durum aut contumeliosum sonũ. S tm̃ qͥd tale ds̃ nĩs
qui fecisti nos. qͥs comparabile habebat honor ame delatus illi. et
seruitꝰ ab illa mͥ: Qm̃ itaq deserebar tã magno eiꝰ solatio sauciabatꝰ
aĩa. & quasi dilamabatꝰ uita. quȩ una facta erat ex mea. & illius:
officium erat funꝰ curantibꝰ. Ego in parte ubi decent̃ pot̾am cumeis dͥ me non
deserendũ ẽẽ censebant̃. auod erat tempori congruũ disputabum. eoq fomento
ueritatis. mitigabã cruciatũ tͥ notũ. ilł ignorantibꝰ. & utente audientibꝰ. &
sine sensu doloris ine eẽ arbitrantibꝰ. At ego in aurib tuis ubi eoꝵ nullus audi¬
eb.it. increpabam mollitiam affectꝰ mĩ. et constringebũ fuixũ meroris. cedebat
q iͥ paululum rursusq impetu suo ferebat᷑. Non usq ad cruptionẽ lacͥmaꝵ.

Expanded text:
et conmemorabat grandi dilectionis affectu numquam se audisse ex ore meo et conmemorabat grandi dilectionis affectu numquam se audisse ex ore meo iaculatum in se durum aut contumeliosum sonum. sed tamen quid tale, deus meus, qui fecisti nos, quid conparabile habebat honor a me delatus illi et seruitus ab illa mihi? quoniam itaque deserebar tam magno eius solacio, sauciabatur anima et quasi dilaniabatur uita, quae una facta erat ex mea et illius. officium erat, funus curantibus ego in parte, ubi decenter poteram, cum eis, qui me non deserendum esse censebant, quod erat tempori congruum disputabam eoque fomento ueritatis mitigabam cruciatum tibi notum illis ignorantibus et intente audientibus et sine sensu doloris me esse arbitrantibus. at ego in auribus tuis, ubi eorum nullus audiebat, increpabam mollitiam affectus mei et constringebam fluxum maeroris, cedebatque mihi paululum: rursusque impetu suo ferebatur non usque ad eruptionem lacrimarum
Abbreviated transcription (Latin):
oculi mei uiolento animi imꝑio. resordebant fontẽ suũ. usq adsiccitatẽ.
Et in tali luctamine. ualde male mͥ erat. Tum uͦ ubi effiauit extremũ.
puer adõ datꝰ exclamauit in planctũ. atq ab om̃ib nob̾ cohereitꝰ tacuit.
cohercebatꝰ: & tacebit. Ne& enĩ decere arbitrabam᷑ funꝰ illud questibus
lacrimosis. gemiitibꝰq cȩlebrari. quia his plerũq sol& deplorari quȩdã
miseria morientiũ. arit quasi om̃imoda extinctio. At illa nec inisere
moriebat᷑: nec om̃ino moriebatꝰ. Hoc & documentis moꝵ eiꝰ. & fide ñ
ficta ritionibꝰ certis tenebamꝰ. Qͥd gͦ erat q intꝰ mͥ grauit᷑ dolebat.
nͥ ex consuetudine simul iuuendi dulcissima & bem̃a repente disrup¬
ta uuliꝰ iecensꝰ Gratulabar quidẽ testimonio eiꝰ. qd̾ inca ipsa ulti¬
ma egritudine obsequi sĩ meis int̃ blandiens appellabat me pium:

Expanded text:
oculi mei uiolento animi imperio resorbebant fontem suum usque ad siccitatem, oculi mei uiolento animi imperio resorbebant fontem suum usque ad siccitatem, et in tali luctamine ualde male mihi erat. tum uero, ubi efflauit extremum, puer Adeodatus exclamauit in planctu atque ab omnibus nobis cohercitus tacuit. cohercebatur et tacebat. neque enim decere arbitrabamur funus illud questibus lacrimosis gemitibusque celebrare, quia his plerumque solet deplorari quaedam miseria morientium aut quasi omnimoda extinctio. at illa nec misere moriebatur nec omnino moriebatur. hoc et documentis morum eius et fide non ficta rationibusque certis tenebamus. Quid ergo quod intus mihi grauiter dolebat, nisi ex consuetudine simul uiuendi dulcissima et carissima repente dirrupta uulnus recens? gratulabar quidem testimonio eius, quod in ea ipsa ultima aegritudine obsequiis meis interblandiens appellabat me pium
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebam. Et letabar: admirans qđ sic mͥ apparuisset. Quamq et in illo
sermone nr̃o ad fenestrã cũ dixit iam qͥdhic facio. non apparuit desiderire
in patria mori. Audiui etiam p̾ca. quod iam cum hostiis ẽeniꝰ. cũ qͥbisdã
amicis m̃is mat̾na fidutia conloquebatꝰ quodã die: de contemptu uitae
huiꝰ et bono mortis. ubi ipse non aderã. liisq stupentib uirtutẽ femine
quã tũ dederas ei. querentibꝰq utrum ñ formidaroe. tã longe a sua ciui¬
tate corpꝰ relinquere. nichil inqͥt. longe. ẽ. adõ. Neo tudũ. ẽ. nẽ ille
ñ agnoscat in finẽ scłi unde ine resuscitet. Erso die nono ȩgritudiniꝰ suę.
quinquagesimo & sexto anno etatis sue. tricesino & t̾eio etatis meac.
aĩa illa religiosa & pia corpore. soluta ẽ. Premebã oculos eiꝰ. & confluebat
in p̃cordia mea mestitudo magna. & transfluebat in lacrimas. Ibidemq

Expanded text:
nesciebam et laetabar admirans, quod sic mihi apparuisset, quamquam et in illo nesciebam et laetabar admirans, quod sic mihi apparuisset, quamquam et in illo sermone nostro ad fenestram, cum dixit: "iam quid hic facio?" non apparuit desiderare in patria mori. audiui etiam postea, quod iam, cum Ostiis essemus, cum quibusdam amicis meis materna fiducia conloquebatur quodam die de contemtu uitae huius et bono mortis, ubi ipse non aderam, illisque stupentibus uirtutem feminae — quoniam tu dederas ei — quaerentibusque, utrum non formidaret tam longe a sua ciuitate corpus relinquere: "nihil" inquit "longe est deo, neque timendum est, ne ille non agnoscat in fine saeculi, unde me resuscitet". ergo die nono aegritudinis suae, quinquagensimo et sexto anno aetatis suae, tricensimo et tertio aetatis meae, anima illa religiosa et pia corpore soluta est. Premebam oculos eius, et confluebat in praecordia mea maestitudo ingens et transfluebat in lacrimas, ibidemque
Abbreviated transcription (Latin):
onite ingqͥd. hoc corpꝰ. ubicũq nichil uos eiꝰ cura conturb&. tantũ illud uoᷤ
rogo. ut ad dñi altare memineritis mei ubi fueritis. Ciunq hanc senten
tiam u̾biᷤ qͥbꝰ poterat explicasset. conticuit. Et in grauescente morbo exer¬
cebatꝰ᷑: Ego uͦ cogitans dona tua ds̃ inutsibilis. quȩ inmittis in corda fi¬
delium tuoꝵ. & ꝓueniunt inde fruges admirabiles. gaudebam. & gr̃as
tͥ agebam. recolens qđ nouerã quanta cura semꝑ estuass& de sepulchro qd̃
sibi ꝓuiderat. &x p̃pariuerat uixta cor p̾iuiri sii. Ra enĩualde concordit̃
uixerant. id etiã uolebat. ut est animꝰ humanꝰ. niinꝰ capax diumoꝵ adun¬
iad illam felieitatem. & cõmeniorari abhominib concessum sibi eẽ post
trans marinã ꝑegͥnationẽ. ut coniuncta t̾ra ambors coniugum t̾ra tegera:
Quando auit ista manitas plenitudine bonitatis tuȩ ceꝑat in eiꝰ corde non eẽ.

Expanded text:
"ponite" inquit "hoc corpus ubicumque: nihil uos eius cura conturbet; tantum illud uos "ponite" inquit "hoc corpus ubicumque: nihil uos eius cura conturbet; tantum illud uos rogo, ut ad domini altare memineritis mei, utiam uerbis quibus poterat explicasset, conticuit et ingrauescente morbo exercebatur. Ego uero cogitans dona tua, deus inuisibilis, quae immittis in corda fidelium tuorum, et proueniunt inde fruges admirabiles, gaudebam et gratias tibi agebam recolens, quod noueram, quanta cura semper aestuasset de sepulchro, quod sibi prouiderat et praeparauerat iuxta corpus uiri sui. quia enim ualde concorditer uixerant, id etiam uolebat, ut est animus humanus minus capax diuinorum, adiungi ad illam felicitatem et conmemorari ab hominibus, concessum sibi esse post transmarinam peregrinationem, ut coniuncta terra amborum coniugum terra tegeretur. quando autem ista inanitas plenitudine bonitatis tuae coeperat in eius corde non esse,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianũ catholicum uiderem pͥusquã morerer. Cumulatiꝰ hoc mͥ ds̃ mns
p̾stitit: ut te xiã contẽpta felicitate t̾rena. seruum ciꝰ udeã. Qdhie facio
Aobȩc ei quid responderi. ñsatis recolo. Cum int̾ea uix intra quinq die ᷤ
uit ñ multo ampliꝰ. decubuit febrib. Et cum egrotaret. quodam die
defectum aĩȩ passa. ẽ. & paululum subtracta ap̃sentibꝰ. Nos concurrimꝰ.
sed eito reddita est sensui. Et aspexit adstantes. nie & frẽm meũ. & ait
nobis: quasi querenti similis. Ubi eram. Deinde nos intuens merore at¬
tonitos. ponetiꝰ inqͥt hic. matrẽ ur̃am. Ego silebam & fletum frenabam.
fr̾aũt m̃s quidam locutꝰ ẽ. quo eam ñ peregre s in patria defungi. tamiq
felicius optaret. Quo audito illa. uultu anxio. reuerberans eũ oculis
qd talia saperet. atq inde mẽ intuens uide. uit. qͥd dic̃. Et mox ambobꝰ

Expanded text:
christianum catholicum uiderem, priusquam morerer. cumulatius hoc mihi deus christianum catholicum uiderem, priusquam morerer. cumulatius hoc mihi deus praestitit, ut te etiam contemta felicitate terrena seruum eius uideam. quid hic facio?" Ad haec ei quid responderim, non satis recolo, cum interea uix intra quinque dies aut non multo amplius decubuit febribus. et cum aegrotaret, quodam die defectum animae passa est et paululum subtracta a praesentibus. nos concurrimus, sed cito reddita est sensui et aspexit astantes me et fratrem meum et ait nobis quasi quaerenti similis: "ubi eram?" deinde nos intuens maerore attonitos: "ponitis hic" inquit "matrem uestram." ego silebam et fletum frenabam. frater autem meus quiddam locutus est, quo eam non in peregre, sed in patria defungi tamquam felicius optaret. quo audito illa uultu anxio reuerberans eum oculis, quod talia saperet, atque inde me intuens: "uide" ait "quid dicit." et mox ambobus:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nẽ extendimꝰ nos et rapida cogitatione attingimꝰ ȩtnam sapientiaor
suꝑ om̃a manentẽ. Si continuetꝰ hoc. & subtrabantꝰ aliȩ uisiones longe.
imparis gen̾is. & hacuna rapiat & absorbeat & recondat in interior a gaudia
spectatorem suum. ut talissit sempit̾na uita. quale fuit hoc momentũ
intelligentiȩ. cui suspirauimꝰ. nonne hoc ẽ. intra in gaudiũ domini tui.
Et istuo quandoꝰ An cum om̃s resurgemꝰ sed ñ om̃s inmutabimꝰ: Dicebam
talia et si ñ isto mͦ et his ũbis. tam̃ dñe tũ scis qđ illo die cum talia loquerem᷑.
& mundꝰ iste nobis int̾ ũba uilesceret. cum om̃ib delectationib suis. tunc
ait illa. Fai. quantũ adme ꝑtinet. nulla rẽ iam delector. in hac uita. Quid
hic faciam adhuc. & quur hic sim nescio: iam consumpta spe scłi huius.
U num erat. ꝓpt̾ quod inihae uita aliquantũ unmorari cupiebam. ut te

Expanded text:
sicut nunc extendimus nos et rapida cogitatione attingimus aeternam sapientiam sicut nunc extendimus nos et rapida cogitatione attingimus aeternam sapientiam super omnia manentem, si continuetur hoc et subtrahantur aliae uisiones longe inparis generis et haec una rapiat et absorbeat et recondat in interiora gaudia spectatorem suum, ut talis sit sempiterna uita, quale fuit hoc momentum intellegentiae, cui snspirauimus, nonne hoc est: intra in gaudium domini tui? et istud quando? an cum omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur?" Dicebam talia, etsi non isto modo et his uerbis, tamen, domine, tu scis, quod illo die, cum talia loqueremur et mundus iste nobis inter uerba uilesceret cum omnibus delectationibus suis, tunc ait illa: "fili, quantum ad me adtinet, nulla re iam delector in hac uita. quid hic faciam adhuc et cur hic sim, nescio, iam consumpta spe huius saeculi. unum erat, propter quod in hac uita aliquantum inmorari cupiebam, ut te
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmicias sp̃s. & remeauimꝰ adstrepitũ oris nr̃i. ubi u̾bũ incipitꝰ & finit᷑. Et quid
simile u̾bo tuo dño nr̃o inse semꝑ manenti sine uetustate. atq in nouanti oĩa:
Dicebamꝰ gͦ. Sicui sileat tumultꝰ cirniᷤᷤ. sileant fantasię t̾re. & aqͣꝵ. & aeris. sileant
& poli. & ipsa sibi aĩa sileat. & transeat se ñ se cogitando. Sileant somnia. &
ymarginarie reuelationes. Om̃is lingua. et om̃e signũ. & quicqͥd trinseundo
fic. si cui sileat om̃ino. qm̃ siquis audrat. diet̃ hec om̃a Nipsa nos fecimꝰ: s
fecit nos qui manet in ȩc̾nũ. Ffis dictis si iam taceant. qm̃ erexert̃ aurem
in eum qui fec̃ ea. & loquatꝰ ipse solus ñ ꝑeas. sed ꝑseipsum ut audiamꝰ ũbuor
eiꝰ. non ꝑlinguam carnis. neq ꝑuocẽ angeli. nec ꝑsonitum nubis. nec ꝑ
enignia similitudinis. sed ipsũ quẽ in eis amamꝰ. ipsum sine his audiamꝰ.

Expanded text:
primitias spiritus et remeauimus ad strepitum oris nostri, ubi uerbum et incipitur et finitur. et quid primitias spiritus et remeauimus ad strepitum oris nostri, ubi uerbum et incipitur et finitur. et quid simile uerbo tuo, domino nostro, in se permanenti sine uetustate atque innouanti omnia? Dicebamus ergo: "si cui sileat tumultus carnis, sileant phantasiae terrae et aquarum et aeris, sileant et poli et ipsa sibi anima sileat et transeat se non se cogitando, sileant somnia et imaginariae reuelationes, omnis lingua et omne signum et quidquid transeundo fit si cui sileat omnino — quoniam si quis audiat, dicunt haec omnia: non ipsa nos fecimus, sed fecit nos qui manet in aeternum — his dictis si iam taceant, quoniam erexerunt aurem in eum, qui fecit ea, et loquatur ipse solus non per ea, sed per se ipsum, ut audiamus uerbum eius, non per linguam carnis neque per uocem angeli nec per sonitum nubis nec per aenigma similitudinis, sed ipsum, quem in his amamus, ipsum sine his audiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
tatio quanta libet. in quantalib& luce corporea. p̾illiꝰ uite iocunditate ñ com¬
paratione. sod nec cõmemoratione qͥdem digna uideretꝰ. erigentes nos. arden¬
tiore affecti inidipsũ. ꝑ ambulauimꝰ gradatĩ euneta corporalia. & ipsii cęhy
unde sol. et luna. et stelle. lucent suꝑt̾rã. Et adhuc ascendebamꝰ interiꝰ cogitando
& loquendo. & mirando oꝑa tua. & uenimꝰ inm̃tes uras & trinscendimꝰ cas. ut
attingereniꝰ regionẽ ub̾tatis indeficientis. ubi pascis isrł inȩc̃nũ ueritati pabulo.
Ec ibi uita sapientia ẽ. ꝑquã fiunt om̃ia ista. & que fuert̃ & quę fut᷑a sunt.
Et ipsa ñ fit. sed sic ẽ. ut fuit : & sic erit semꝑ. Qum potiꝰ fuisse & fut̾m cẽ ñ ẽ in ea.
illi. attigimꝰ eã modice toto ictu cordiᷤ. & suspirauimꝰ. & reliqͥmꝰ ibi religatas

Expanded text:
tatio quantalibet in quantalibet luce corporea prae illius uitae iucunditate non contatio quantalibet in quantalibet luce corporea prae illius uitae iucunditate non conparatione, sed ne conmemoratione quidem digna uideretur, erigentes nos ardentiore affectu in id ipsum perambulauimus gradatim cuncta corporalia et ipsum caelum, unde sol et luna et stellae lucent super terram. et adhuc ascendebamus interius cogitando et loquendo et mirando opera tua et uenimus in mentes nostras et transcendimus eas, ut attingeremus regionem ubertatis indeficientis, unde pascis Israel in aeternum ueritate pabulo, et ibi uita sapientia est, per quam fiunt omnia ista, et quae fuerunt et quae futura sunt, et ipsa non fit, sed sic est, ut fuit, et sic erit semper. quin potius fuisse et futurum esse non est in ea, illi, attingimus eam modice toto ictu cordis; et suspirauimus et reliquimus ibi religatas
Abbreviated transcription (Latin):
rantib nobis. ꝓuenerat ut credo ꝓeurante tẽ occultis tuis modis. ut ego. et ipsa.
soli staremꝰ in cũbentes ad quandã fenestrã. unde hortꝰ intra domũ que nos habe¬
bat ꝓspectabatꝰ illic ap̃s hostia tiberina. Ubi remoti aturbis. pr longi itineris
laborem. instaurabamꝰ nos nauigationi. Conloquebamꝰ gͦ soli ualde duleiter
& p̃terea obliuiscentes mea que ante st̃ extenti. Querebamꝰ int̾ nos apd̃ p̃sentem
ueritatẽ qđ tu es. qualis fut᷑a e̾et uita et̾na sc̃oꝵ. quã nec oculus uidit. nec
auriᷤᷤ audiuit. nec incor. hominis ascendit. S inhiabamꝰ ore cordiᷤᷤ insuꝑna flu
enta fonti tui. fontiᷤᷤuitę qͥ ẽ. apd̾ cẽ. ut inde ꝓcaptu nr̃o aspsi. quo quomͦ rem
tantã cogitaremꝰ. Cumq ad cũ finẽ sermo ꝑduceretꝰ. ut carnaliũ sensuũ delee¬

Expanded text:
rantibus nobis; provenerat, ut credo, procurante te occultis tuis modis, ut ego et ipsa rantibus nobis; provenerat, ut credo, procurante te occultis tuis modis, ut ego et ipsa soli staremus incumbentes ad quamdam fenestram, unde hortus intra domum quae nos habebat prospectabatur, illic apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem instaurabamus nos navigationi: colloquebamur ergo soli valde dulciter; et praeterita obliviscentes, in ea quae ante sunt extenti , quaerebamus inter nos apud praesentem Veritatem, quod tu es, qualis futura esset vita aeterna sanctorum, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendquo modo rem tantam cogitaremus. Cumque ad eum finem sermo perduceretur, ut carnalium sensuum delec
Abbreviated transcription (Latin):
extrema uita temporali eiꝰ luerata est tͥ. nec in eoiam fideli planx̃. quod in
ñdum fideli tolerauerat. Crat etiam serua seruoꝵ tuoꝵ. Quisqͥs eoꝵ nouerit
cam: mnultũ in ea laudabat et honoribat. et diligebat te. qͥa seneiebat p̃sentiã
tuã in corde eius sc̃ę conu̾sationis fructib testibꝰ. fuerat enĩ uniꝰ uiri uxor.
mutuã uicem parentibꝰ reddiderat. domũ suam pie tractauerat. in opibꝰ boniᷤ
cestimonium habebat. Nutrierat filios. totiens eos parturiens. quotieNs
abste deuiare cernebat. Postremo nob̾ dñe om̃ib qͥex munere tuo sinis loqui
seruis tius. qͥ ante dormitionem eiꝰ inte iam consociati iuuebaꝰ ꝑcepta gr̃a
baptisini tui. ita curã gessit quasi om̃s genuisset. Ita seruiũ. quasi ab oniubꝰ genita
fiusset. Impendente aũt die quo exhac uita erat exitura. quẽ tu noueris igno

Expanded text:
extrema uita temporali eius lucrata est tibi nec in eo iam fideli planxit, quod in extrema uita temporali eius lucrata est tibi nec in eo iam fideli planxit, quod in nondum fideli tolerauerat. erat etiam serua seruorum tuorum. quisquis eorum nouerat eam, multum in ea laudabat et honorabat et diligebat te, quia sentiebat praesentiam tuam in corde eius sanctae conuersationis fructibus testibus. fuerat enim unius uiri uxor, mutuam uicem parentibus reddiderat, domum suam pie tractauerat, in operibus bonis testimonium habebat. nutrierat filios totiens eos parturiens, quotiens abs te deuiare cernebat. postremo nobis, domine, omnibus, quia ex munere tuo sinis loqui seruis tuis, qui ante dormitionem eius in te iam consociati uiuebamus percepta gratia baptismi tui, ita curam gessit, quasi omnes genuisset, ita seruiuit, quasi ab omnibus genita fuisset. Impendente autem die, quo ex hac uita e
Abbreviated transcription (Latin):
discordes quas libo aĩas. ubi poterat tam se p̃bebat pacificam. ut cum ab utraq
multa de iniucẽ audiret amarissima. qualia solet cructare tͣgens atq indi¬
gesta discordia. quando p̾senti amice de absente inimica ꝑ acida colloqͥa cru¬
delitas ex alatꝰ odioꝵ. nichil tam̃ alteri de alta ꝓderet. nͥ qđ id cas roconcilian¬
das ualeret. Pariũ hoc bonũ mͥuideret᷑: nͥ t̾has in numeraibiles tristis exꝑirer:
nescio quahorrenda pestilentia peccatoꝵ. latissimȩ ꝓuagante. ñsolum iritoꝵ
immieoꝵ iratis immicis dicta ꝓdere. s etiã quę ñ dicta st̃ addere. cum contra
aĩo humano parũ ẽẽdebeat. inimicitias hominum nec exertare nec augere
male loquendo. nͥ eas etiã extinguere bene lo qͥndo studuerit. qualis illa erit̃.
docente te magistro intimo inscola pectoris. Deniq etiã uirũ suũ iam in

Expanded text:
discordes quaslibet animas, ubi poterat, tam se praebebat pacificam, ut cum ab utraque discordes quaslibet animas, ubi poterat, tam se praebebat pacificam, ut cum ab utraque multa de inuicem audiret amarissima, qualia solet eructuare turgens atque indigesta discordia, quando praesenti amicae de absente inimica per acida conloquia cruditas exhalatur odiorum, nihil tamen alteri de altera proderet, nisi quod ad eas reconciliandas ualeret. paruum hoc bonum mihi uideretur, nisi turbas innumerabiles tristis experirer nescio qua horrenda pestilentia peccatorum latissime peruagante non solum iratorum inimicorum iratis inimicis dicta prodere, sed etiam quae non dicta sunt addere, cum contra homini humano parum esse debeat inimicitias hominum nec excitare nec augere male loquendo, nisi eas etiam extinguere bene loquendo studuerit. qualis illa erat docente te magistro intimo in schola pectoris. Denique etiam uirum suum iam in
Abbreviated transcription (Latin):
et causam familiarit quererent. docebat illa institutũ suum. qđ supͣ ineino¬
raui. quȩ obseruabant exꝑte gratulabantꝰ: q̃ ñ obseruabant subiectȩ uexabant᷑:
Socrũ eciã suã pͥmo susurris malaꝵ ancillaꝵ adũsus se irritatã. sic uicit obseqͥis
ꝑseuerins tolerantia & mansuetudine. ut illa ultro filio suo medias linguaᷤᷤ
famulaꝵ ꝓderet. quibꝰ uit̾ sẽ & nurũ pax domestica turbabatꝰ. expeteretq
uindictam. Itaq p̾ea quam ille & matri obtemꝑans. & eurans familiȩ di¬
sciplinã & concordiȩ suoꝵ consulens. ꝓditas ad pdentis arbitrium u̾beribꝰ.
coercuit. ꝓmisit illa talia de se p̃mia sꝑare debere. quęcũq de sua nuru sibi quo
placeret mali aliquid loqueret᷑. Nullaq iam audiente memorabili int̾ sẽ
beniuolentię suauitate uixert̃. Hoc quoq illi bono mancipio tuo. in euiꝰ uto

Expanded text:
et causam familiariter quaererent, docebat illa institutum suum, quod supra memoet causam familiariter quaererent, docebat illa institutum suum, quod supra memoraui. quae obseruabant, expertae gratulabantur: quae non obseruabant, subiectae negabantur. Socrum etiam suam primo susurris malarum ancillarum aduersus se irritatam sic uicit obsequiis perseuerans tolerantia et mansuetudine, ut illa ultro filio suo medias linguas famularum proderet, quibus inter se et nurum pax domestica turbabatur, expeteretque uindictam. itaque posteaquam ille et matri obtemperans et curans familiae disciplinam et concordiae suorum consulens proditas ad prodentis arbitrium uerberibus cohercuit, promisit illa talia de se praemia sperare debere, quaecumque de sua nuru sibi, quo placeret, mali aliquid loqueretur, nullaque iam audente memorabili inter se beniuolentiae suauitate uixerunt. Hoc quoque illi bono mancipio tuo, in cuius utero
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat hec ñ resistere irato iuro. ñ tantũ facto. sed nec ũbo qͥdem. Iã uͦ refiac¬
tum et quietũ cũ oportunũ uideret. rationẽ facti sui reddebat. si forte ille in¬
considerantiꝰ cõmotꝰ fuerat. Deniq cum matronę multȩ quaꝵ uiri mansuetiore ᷤ
erant plagaꝵ uestigia &iã de honestatẽ faciem gererent. int̾ amica conloqͥa
ille arguebant maritoꝵ uitã. Hec caꝵ linguã ueluti ꝑ iocum grauit᷑ admonens.
ex qͦ llas tabulas quę matrimoniales uocantꝰ recitari audissent. tãꝗ instru¬
menta quibꝰ ancille factȩ eent deputare debuisse. Proinde memor es c̃ditionis.
suꝑbire adusus dominos ñ oportere. Cũq iurarent᷑ illȩ. scientes quam ferocẽ
coniuigem sustineret. nũq fuisse auditũ aut aliqͦ indicio clarusse. đ patricuis
cȩciderit uxorem. aut qđ ase inuicẽ uel unã diem domesticalite dissẽserint.

Expanded text:
nouerat haec non resistere irato uiro, non tantum facto, sed ne uerbo quidem. iam uero refracnouerat haec non resistere irato uiro, non tantum facto, sed ne uerbo quidem. iam uero refractum et quietum cum opportunum uiderat, rationem facti sui reddebat, si forte ille inconsideratius conmotus fuerat. denique cum matronae multae, quarum uiri mansuetiores erant, plagarum uestigia etiam dehonestata facie gererent, inter amica conloquia illae arguebant maritorum uitam, haec earum linguam, ueluti per iocum grauiter admonens, ex quo illas tabulas, quae matrimoniales uocantur, recitari audissent, tamquam instrumenta, quibus ancillae factae essent, deputare debuisse; proinde memores conditionis superbire aduersus dominos non oportere. cumque mirarentur illae scientes, quam ferocem coniugem sustineret, numquam fuisse auditum aut aliquo indicio claruisse, quod Patricius ceciderit uxorem aut quod a se inuicem uel unum diem domestica lite dissenserint,
Abbreviated transcription (Latin):
dominã ñsanare. Et idõ elanculo. aut qͥa ita eas inuenerat locꝰ & tẽp̾litis.
aut ne forte & ipsa ꝑiclitaretꝰ qđ tam sero ꝓdidisset. At tu dñe rector celitũ
& t̾renoꝵ. adusus tuos contor quens ꝓfunda torrentis fluxum scłoꝵ ordinate
turbulentũ. &iã de alt̾iꝰ aĩȩ insana sanasti alt̾ã. nẽ quisquã cũ hoc aduertit.
potentie sue tribuat. si u̾bo eiꝰ aliꝰ corrigatꝰ. quem uult corrigi. Educata
itaq pudice. ac sobrie. potiꝰq ate subdita parentib quã aparentib tibi. ubi
plenis amis nubilis facta. ẽ. tradita uiro seruiũ ueluti dño. & sat egit eũ lucrari
tͥ. loquenstẽ illi morib suis quib eã pulchrã faciebas. et reuerent̃ amabilẽ att
mirabilẽ iuro. Ita aũt colerauit cubił iniurias. ut nullã de hac rẽ cum marito
caretꝰ. Crat uͦ ille p̃terea sicut beniuolentia p̃cipiuus. ita ira feruidꝰ. Sed

Expanded text:
dominam, non sanare, et ideo clanculo, aut quia ita eas inuenerat locus et tempus litis, dominam, non sanare, et ideo clanculo, aut quia ita eas inuenerat locus et tempus litis, aut ne forte et ipsa periclitaretur, quod tam sero prodidisset. at tu, domine, rector caelitum et terrenorum, ad usus tuos contorquens profunda torrentis, fluxum saeculorum ordinate turbulentum, etiam de alterius animae insania sanasti alteram, ne quisquam, cum hoc aduertit, potentiae suae tribuat, si uerbo eius alius corrigatur, quem uult corrigi. Educata itaque pudice ac sobrie potiusque a te subdita parentibus quam a parentibus tibi, ubi plenis annis nubilis facta est, tradita uiro seruiuit ueluti domino et sategit eum lucrari tibi loquens te illi moribus suis, quibus eam pulchram faciebas et reuerenter amabilem atque mirabilem uiro. ita autem tolerauit cubilis iniurias, ut nullam de hac re cum marito caretur. erat uero ille praeterea sicut beniuolentia praecipuus, ita ira feruidus. sed
Abbreviated transcription (Latin):
latente morbũ. nͥ tua medicina dñe iugilaret suꝑ nosꝰ Absente patre et
matre et nutritorib tu p̃sens qui creasti. qui uocas. qui &iam ꝑp̃positos
homines bomi aliquid agis ad aĩ.uꝵ salutẽ. Nã quid tẽ egisti ds̃ nĩs. unde
curasti. unde sanasti: Nonne protulisti durũ et acutum ex altera anima
conuiciũ tãꝗ inedicinale ferrũ ex occultis ꝓuisionib tuis. & uno ictu
putredinẽ illã p̃cidisti: Ancilla enĩ cũ qua solebat accede adeuppam.
litigans cũ domina minore: ut fit sola cum sola. obiecit hoc crimen.
amarissima insultatione. uocans mero bibulam. Quo illa stimulo ꝑcussa. re¬
spexit foeditatẽ suã. confestumnq dampnauit atq exiit. Sic̃ amici ad¬
ulantes puertunt. sic inimici litigantes plerũq corrigt̃. Nec tu quod ꝑ eos
agis. s đ ipsi uoluerint recribuis eis. Illa enĩ irata. ex agitare appetiũ minorẽ

Expanded text:
latentem morbum, nisi tua medicina, domine, uigilaret super nos? absente patre et latentem morbum, nisi tua medicina, domine, uigilaret super nos? absente patre et matre et nutritoribus tu praesens, qui creasti, qui uocas, qui etiam per t praepositos homines boni aliquid agis ad animarum salutem. quid tunc egisti, deus meus? unde curasti? unde sanasti? nonne protulisti durum et acutum ex altera anima conuicium tamquam medicinale ferrum ex occultis prouisionibus tuis et uno ictu putredinem illam praecidisti? ancilla enim, cum qua solebat accedere ad cupam, litigans cum domina minore, ut fit, sola cum sola, obiecit hoc crimen amarissima insultatione uocans meribibulam. quo illa stimulo percussa respexit foeditatem suam confestimque damnauit atque exuit. sicut amici adulantes peruertunt, sic inimici litigantes plerumque corrigunt. nec tu quod per eos agis, sed quod ipsi noluerunt, retribuis eis. illa enim irata exagitare appetiuit minorem
Abbreviated transcription (Latin):
modum. ut iã nec liberet qđ ñ decerae. Et subrepserat tam̃ sicut mͥ filio famula
tua narraibit. subrepserat ei uinolentia. Nam cum de more tamq puella sobria
iuberetꝰ aparentib de cuppa uinũ deꝓmere. subimisso poculo qua de suꝑ patet.
pusq in laguneulam funder&. merũ pͥmorib labriꝰ sordebat exiguum. quia ñ
poterit ampliꝰ sensu recus ante. Non enim ulla temulenta cupidine faciebat hoc.
sed qͥbusdam sitꝑfluentib &atis excessibis qui ludieriᷤᷤ motib ebulluuit. et
inprierilib animis maioꝵ pondere p̃mi solent. Itaq ad illud modicum co-
tidiana modica addendo. qm̃ qͥ modica sꝑnit. paulatun decidit. in eam
consuetudinẽ lapsa erat. ut ꝓpe iam plenos mero calieulos iuhiant᷑ haurtr&
Ibi tẽ sagaxanꝰ: et uehemens illa ꝓhibitio: ĩ lĩqͥd ualebat aliquid aduersus

Expanded text:
modum, ut jam nec liberet quod non deceret. 18. Et surrepserat tamen, sicut mihi filio famula modum, ut jam nec liberet quod non deceret. 18. Et surrepserat tamen, sicut mihi filio famula tua narrabat, surrepserat ei vinolentia. Nam cum de more, tanquam puella sobria, juberetur a parentibus de cuppa vinum depromere, submisso poculo qua desuper patet, priusquam in lagunculam funderet merum, primoribus labris sorbebat exiguum, quia non poterat amplius, sensu recusante. Non enim ulla temulenta cupidine faciebat hoc, sed quibusdam superfluentibus aetatis excessibus, qui ludicris moribus ebulliunt, et in puerilibus annis maiorum pondere premi solent. itaque ad illud modicum cotidianum cotidiana modica addèndo- quoniam qui modica spernit, paulatim decidit— in eam consuetudinem lapsa erat, ut prope iam plenos mero caliculos inhianter hauriret. ubi tunc sagax anus et uehemens illa prohibitio? numquid ualebat aliquid aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰdã decrepite. quę patrẽ eiꝰ infantẽ portauerat. sicut. dorso grandiꝰ¬
culaꝵ puellaꝵ paruuli portari solent. Cuiꝰ rei gr̃a: & ꝓpt̾ sencctam ac
mores optimos. in domo xpiana satis a dominis honorabat᷑. Unde õẽ
eurã dominicaꝵ filiaꝵ cõmissã sibi diligent̃ gerebat. & erat in eiꝰ coercendiᷤᷤ
cum opꝰ ẽẽt scã seueritate uchemens. atq indocendis sõbria prudentia.
Nam eas p̃t̾ illas horas qͥb ad mensã parentũ moderatissime alebant᷑.&addens¬
ũbũ sanũ. Modo aquã bibitis. quia in potestate uinum ñ habetis. Cũ autẽ
ad maritos ueneritis. factȩ dñȩ apotecaꝵ & cellarioꝵ. aqͣ sordebit. sed mos
potandi p̃ualebit. Hac ratione p̾cipiendi. et auctoritate imꝑandi. frenabat
iuiditatem tenerioris aetatis. et ipsam puellaꝵ. sitim formabat adhonestum

Expanded text:
cuiusdam decrepitae, quae patrem eius infantem portauerat, sicut dorso grandiucuiusdam decrepitae, quae patrem eius infantem portauerat, sicut dorso grandiuscularum puellarum paruuli portari solent. cuius rei gratia et propter senectam ac mores optimos in domo christiana satis a dominis honorabatur. unde etiam curam dominicaruni tiliarum conmissam diligenter gerebat et erat in eis cohercendicum opus esset, sancta severitate vehemens, atque in docendis sobria prudentia. Nam eas, praeter illas horas quibus ad mensam parentum moderatissime alebantur, everbum sanum: Modo aquam bibitis, quia in potestate vinum non habetis; cum autem ad maritos veneritis, factae dominae apothecarum et cellariorum, aqua sordebit, sed mos potandi praevalebit. Hac ratione praecipiendi et auctoritate imperandi frenabat aviditatem tenerioris aetatis, et ipsam puellarum sitim formabat ad honestum
Abbreviated transcription (Latin):
militaret. pͥor nobis adte conisus ẽ. & baptizatꝰ. Et relicta milicia scłari
accinctꝰ in tua. simul eramꝰ. simul habitaturi in placito scõ. Querebamꝰ
quisnam locꝰ nos utiliꝰ haberet seruientes tibi. pirit᷑ remeabamꝰ maffricã.
ones ds̃ m̃s. de rebꝰ innumerabilibꝰ. eciã insilentio. Sed ñ p̃teribo quicqͥd
mͥ aĩa parturit de illa famula tua. quę me parturiuit. Et carne. ut in
hanc temporalẽ. et corde: ut in ȩt̾nã lucẽ nascerer. Non eiꝰ. sed tua dicam
dona in ea. Neq enĩ ipsa sc fecerat. aut educauerat seipsam. Tucrrasti eã.
Nec pat̾ nec in at̾ sciebat quał exeis illa fieret. Et crudunt eã in timore
tuo uirga xp̃i tui. regim̃ unici filii tui. in domo fideli bono m̃bro eccłe tuȩ.
Nec tantã erga suã disciplinã diligentiã matris p̃dicabat. quantã famłe

Expanded text:
militaret, prior nobis ad te conuersus est et baptizatus et relicta militia saeculari militaret, prior nobis ad te conuersus est et baptizatus et relicta militia saeculari accinctus in tua. simul eramus, simul habitaturi placito sancto. quaerebamus, quisnam locus nos utilius haberet seruientes tibi: pariter remeahamus in Africam. ones, deus meus, de rebus innumerabilibus etiam in silentio. sed non praeteribo quidquid mihi anima parturit. de illa famula tua, quae me parturiuit et carne, ut in hanc temporalem, et corde, ut in aeternam lucem nascerer. non eius, sed tua dicam dona in eam. neque enim se ipsa fecerat aut educauerat se ipsam: tu creasti eam, nec pater nec mater sciebat, qualis ex eis fieret. et erudiuit eam in timore tuo uirga Christi tui, regimen unici tui in domo fideli, bono membro ecclesiae tuae. nec tantam erga suam disciplinam diligentiam matris praedicabat quantam famulae
Abbreviated transcription (Latin):
cuus ciuitatiq notissimus cũ ppłi tunultuantis. leticiȩ causam quesisset.
atq audisset. exiluit. eoq sẽ ut duceret suum ducem rogauit. Quo ꝑductꝰ.
impetrauit admitti. ut sud ario tangeret feretrum. p̃tiosȩ inconspectu tuo
mortes scõꝵ tuoꝵ. Quod ubi fecit atq ad mouit oculis. confestĩ aꝑti sunt.
Inde fama discurrens. inde laudes tuȩ feruentes lucentes. inde illius
inimicȩ animꝰ. et si ad credendi sanitatẽ non applicatꝰ aꝑsequendi tam̃
ut hec & iami c̃fiterer tibi. quȩ magna oblitꝰ p̃terieram: &̾ tamen tunc
cum ita flagraret odor unguentoꝵ tuoꝵ. ñ currebamꝰ post tẽ. Idõ plus
flebam int̾ cantica hẏmnoꝵ tuoꝵ. olim suspirans tͥ. Et tandẽ respirans.
quantuni patet aura in domo fȩnea. qͥ habitare facis unanimesindomo.
Cousociasti nobis et euodiũ iuuenem ex nr̃o municipio. Qui cũ agens in reb

Expanded text:
ciuis ciuitatique notissimus, cum populi tumultuante laetitia causam quaesisset ciuis ciuitatique notissimus, cum populi tumultuante laetitia causam quaesisset atque audisset, exiluit eoque se ut duceret suum ducem rogauit. quo perductus inpetrauit admitti, ut sudario tangeret feretrum pretiosae in conspectu tuo mortis sanctorum tuorum. quod ubi fecit atque admouit oculis, confestim aperti sunt. inde fama discurrens, inde laudes tuae feruentes, lucentes, inde illius inimicae animus etsi ad credendi sanitatem non applicatus, a persequendi tamenut haec etiam confiterer tibi, quae magna oblitus praeterieram? et tamen tunc, cum ita fragraret odor unguentorum tuorum, non currebamus post te; ideo plus flebam inter cantica hymnorum tuorum, olim suspirans tibi et tandem respirans, quantum patet aura in domo faenea. Qui habitarc facis uiianimes in domo, consociasti nobis et Kuodiuni iuuenem ex nostro municipio. qui cum agens in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
bi mea mat̾ ancilla tua. sollicitudinis et uigiliaꝵ. pͥmas tenens orationib
uiuebat. nos adhuc frigidi acalore sp̃s tui excitabam᷑. tam̃ ciuitate
attonita atq turbata. Tunc hymni. et psalmi. ut canerent᷑ scd̃m morẽ
orientaliũ partiũ. ne ppłs meroris tedio contabesceret institutum est.¬
et exillo in hodiernũ retentũ. multis iam ac pęne om̃ib gregib tuis. &
ꝑeoea orbis imitantib Tunc memorato antistiti tuo ꝑ usum aꝑuisti quo
loco laterent martyrũ corpora protasii et geruasii quȩ ꝑ tot amios iN¬
corrupta in thesauro secreti tui reconderas. unde oportune ꝓmeres ad co¬
ercendã rabiẽ femineã s regiam. Cũ enĩ ꝓpalata et effossa digno eũ honore
trans ferent᷑ ad ambrosianã basilicã. ñ solum quos inniundi uexabant
sp̃s confessis eisdem demonib sanabantꝰ. uerũ etiã qͥdam plures annos cȩcus

Expanded text:
ibi mater mea, ancilla tua, sollicitudinis et uigiliarum primas tenens, orationibus ibi mater mea, ancilla tua, sollicitudinis et uigiliarum primas tenens, orationibus uiuebat. nos adhuc frigidi a calore spiritus tui excitabamur tamen ciuitate adtonita atque turbata. tunc hymni et psalmi ut canerentur secundum morem orientalium partium, ne populus maeroris taedio contabesceret, institutum est: ex illo in hodiernum retentum multis iam ac paene omnibus gregibus tuis et per cetera orbis imitantibus. Tunc memorato antistiti tuo per uisum aperuisti, quo loco laterent martyrum corpora Protasi et Geruasi, quae per tot annos incorrupta in thesauro secreti tui reconderas, unde opportune promeres ad cohercendam rabiem femineam, sed regiam. cum enim prolata et effossa digno cum honore transferrentur ad Ambrosianam basilicam, non solum quos inmundi uexabant iritus confessis eisdem daemonibus sanabantur, uerum etiam quidam plures annos caecus
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ingr̃atua educandũ indisciplina tua. et baptirati sumꝰ et fugit a
nobis sollicitudo uitȩ p̃teritȩ. Nec satiabar illis dieb dulcedine mirabili.
considerare altitudinẽ consilũ tui siꝑ salutẽ gens humani. Quantũ fleui
in ymnis et canticis tuis suaue sonantis ęccłȩ tuę uocib cõmotus.
deriter uoces illȩ influebant aurib meis. et eliquabat᷑ ueritas in cor. meũ. &¬
exestuabat inde affect pietatis. et currebant lacrimȩ. et bene mͥ erat cũ eis
Non lege çȩꝑat mediolanensis ȩccła genus hoc consolationis et exhortatiois
celebrare. magno studio fr̃m concinentiũ uocib et cordib. Nimirũ anniꝰ
erat aut ñ multo ampliꝰ. cũ ustina ualentiniani regis pueri mat᷑ hominẽ
tuum ambrosiĩ ꝑsequeret᷑ heresis suȩ causa qua fuerat seducta ab arri¬
anis. Excubabat pia plebs in ȩccłia. mori parata cum ep̃o suo seruo tuo:

Expanded text:
nobis in gratia tua, educandum in disciplina tua; et baptizati sumus, et fugit a nobis in gratia tua, educandum in disciplina tua; et baptizati sumus, et fugit a nobis sollicitudo vitae praeteritae. Nec satiabar illis diebus dulcedine mirabili, considerare altitudinem consilii tui super salutem generis humani. Quantum flevi in hymnis et canticis tuis, suave sonantis Ecclesiae tuae vocibus commotus acriter! Voces illae influebant auribexaestuabat inde affectus pietatis, et currebant lacrimae, et bene mihi erat cum eis. Non longe coeperat Mediolanensis ecclesia genus hoc consolationis et exhortationis celebrare magno studio fratrum concinentium uocibus et cordibus. nimirum annus erat aut non multo amplius, cum Iustina, Valentiniani regis pueri mater, hominem tuum Ambrosium persequeretur haeresis suae causa, qua fuerat seducta ab Arrianis. excubabat pia plebs in ecclesia mori parata cum episcopo suo, seruo tuo.