comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doceret ñ uulganda eẽ nr̃a beneficia. s potiꝰ pre¬
m̃da. ut ñ solũ amercede pecctime abstineamus.
ubet mundatos munera deferre. ut ⁊uden¬
tes credant ei. ł si ñ credant in excusabiles sint.
ine ⁊̃ legẽ frangere uideret᷑. ⁊ ut ñ sac̃dos intel¬
ligeret. ñ legis ordine.s. dei grã supͣ legẽ eũ cura¬
tũ ẽẽ. Offerre autẽ sacͥficiũ p̾cepit. ut ostendẽt
quia ñ legẽ solueret s impleret. qui scd̃m legem
gradiens. supra legẽ eos sanaret. qͦs remedialegis
ñ sanauerant. Qd̃ siquẽ mouet. quomͦ dñs mosaic̃
uidet᷑ approbare sacrificiũ. eũ id ñ receꝑit eccłia.
xp̃i ẽ. xp̃c it ñd̃ passus erat. ⁊ umbrã oportebat te
leprosi. ut eẽt in testimoniũ curationis leꝑsi.
eli ꝑ iꝑsũ. leprosi ⁊ alii tam mirabilit̾ sanarentur:
Talit̃. Intestimoniũ ilł. ut scł ipsa curatio ⁊ ipsa
munera figuralit̾ oblata. aliã curationẽ aliꝰq ob¬
lationem testificatentur. Tipice quidẽ descensio

Expanded text:
doceret non vulganda esse nostra beneficia, sed potius premenda, ut non solum a mercede pecuniae abstineamus, jubet mundatos munera deferre, ut etiam videntes credant ei, vel si non credant inexcusabiles sint, et ne etiam legem frangere videretur, et ut etiam sacerdotes intelligerent non legis ordine, sed Dei gratia supra legem illum curatum esse. Offerre autem sacrificium praecipit, ut ostenderet quod non legem solveret, sed impleret, qui secundum legem gradiens, supra legem eos sanaret, quos remedia legis non sanaverant. Quod si aliquem movet quomodo Dominus Mosaicum videtur approbare sacrificium cum id non receperit Ecclesia,  enim nondum passus erat, et umbram oportebat tenleprosi, ut essent in testimonium curationis leprosi cum per ipsum leprosi et alii tam mirabiliter sanarentur. Vel aliter: In testimonium illis, ut scilicet ipsa curatio et ipsa munera figuraliter oblata, aliam curationem aliamque oblationem testificarentur. Typice quod descensio
Abbreviated transcription (Latin):
mitunt᷑ t̃ ꝑecc̃a. an dieere surge ⁊ ambula: Strũq eni ȩque fa¬
esse xp̃i. uel eugliste. Quasi euglista dixerit. Ipsi dimitte¬
re eum posse dubitabant. s. ut sciatis quod filiꝰ hoi̾s hoc
illius orationis. quȩ imꝑfecta ẽ. Iste paraliticus
gerit ꝑsonã baptiratoꝵ sub aliena fide. Quor
aĩa dissoluta ẽ in peecatis. ⁊ iacet in lecto corporis.
hoc ẽ uoluptatibus eiꝰ. Offerentes sunt doctor es
cccłie. qui rogant proinfirmo in peccatis. eui ds̃¬
dimitat pecc̃a. ⁊dic̃. Surge. a uitus. ⁊ tolle gra¬
batum tuũ .i. carnẽ ꝑ frena continentie correptã
rege. ut aĩa corpori dominet᷑. que prius seruiebat ei.
n ab eo regebatur. ⁊ uade in domũ tuã.i. ad para¬

Expanded text:
ta tua, an dicere, surge et ambula? Utrumque aeque faesse Christi vel Evangelistae, quasi Evangelista diceret: Ipsi dubitabant eum posse illius orationis, quae imperfecta est. Iste paralyticus gerit personam baptizatorum sub aliena fide quorum anima dissoluta est in peccatis, et jacet in lecto corporis, hoc est voluptatibus ejus. Offerentes sunt doctores Ecclesiae, qui rogant pro infirmo in peccatis, cui dimittit peccata, et dicit: Surge, a vitiis, et tolle grabatum, id est carnem per frena continentiae correctam rege, ut anima corpori dominetur, quae prius serviebat ei, et ab eo regebatur. Et vade in domum tuam, id est ad para
Abbreviated transcription (Latin):
passib corporis. eũ adorabat .i. humili ueneratiõe
fiagrtabat dieciis. hoc e mentis deuotionẽ ⁊ uultꝰ
humilitatẽ ostendens exterĩ ꝑ oris confessionẽ.
Dñe. suus potes me mundare. Quia eũ dñm
uoeat ad se curand potente n dubitat. dii uͦ siuis
dit. Don diffidit quidem demisedia quantũ ad eũ
quẽ orabat . s. potiꝰ quantu adse ipsũ. quẽ indignũ¬
dium postulat. ⁊ ipsa confessio. religionis ⁊ fidei ple¬
pietatis dubitauit. s quasi colluuionis sue consciꝰ
n presũpsit oꝵ Uenit gͦ ad eũ. antequã peteret
adorare cepit antequam rogaret cultura ostendit.
Senit eredendo. adorat eolendo. diẽ confitendo. dñe.¬

Expanded text:
 adorabat, id est humili flagitatione venerabatur dicens, hoc est mentis devotionem et vultus humilitatem ostendens, exterius per oris confessionem: Domine, si vis, potes me mundare, quia eum Dominum vocat ad se curandum potentem non dubitat. Dum vero si vis dia ejus diffidit. Non diffidit quid de misericordia quantum ad eum qui adorabat sed potius quantum ad seipsum, qui se indignudium postulat, et ipsa confessio religionis et fidei pleuasi incredulus pietatis dubitavit, sed quasi colluvionis suae conscius non praesumpsit curare. Venit ergo ad eum, antequam peteret, adorare coepit, antequam rogaret culturam ostendit. Venit credendo, adorat colendo, dicit confitendo: D
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ. Iste peticiones distinctȩ sunt sed̃m duas
uitas. quia uita alia tẽporał. alia celestis ꝑtempo¬
ralem. transit᷑ ad celestẽ. Sibene ⁊ recte temporali¬
utat᷑ uiator. ita quod ñquã adhereat huic mundo.
immo lib̾etur abeo. Eres inferiores peticiones peti¬
ciones ꝑtinent ad temporalẽ uitã. ⁊ pͥme tres con¬
suminabunt᷑ incelesti uita. Media uͦ quãuis decelesti¬
b sit. hic tñ cõpletur. qr panis spũał ideo petitur ut
inore orantis p̾mitritur cũ dic̃. Pat̾. Inducit᷑ unꝰ¬
ti hominũ. ut caritas ⁊ unitas eccłȩ designetur.
in qua tam bene desiderat suꝑsalutẽ frĩs. sic ⁊ suã
Dic̃ gͦ. Pat̃ nr̃. Cũ uocet eũ patrẽ. debet ẽẽ filius.

Expanded text:
udinem. Istae petitiones distinctae sunt secundum duas vitas; quia vita alia temporalis, alia coelestis. Per temporalem transitur ad coelestem, si bene et recte utatur temporali viator, ita quod non adhaereat huic mundo, imo liberetur ab eo. Tres ultimae petitiones pertinent ad temporalem vitam, et tres primae consummabuntur in coelesti vita. Media vero, quamvis de coelestibus sit, hic tamen completur, quia panis spiritualis ideo petitur, ut more orantis praemittitur, cum dicat: Pater noster, indti hominum, ut charitas et unitas Ecclesiae designetur, in qua tam bene desiderat frater salutem fratris sicut et suam. Dicit ergo: Pater noster. Cum vocet eum patrem, debet esse filius,
Abbreviated transcription (Latin):
mentes hominũ. Sua ẽ feruor dilectionis. fiẽ
dulcedo bonȩ conũsationis. Sic̃ gͦ de spinis
n naseuntur uue. neq de tribulis ficus. sic
nec lietiei feruent in dilectione. nec student in
iud qui bonꝰ erat. peccasse in adult̾io⁊ homicidio
legat᷑. ⁊ similia. S ħ ꝑ malã arborẽ mala uo¬
luntas ꝑ bona arborẽ bona uol intelligr. de
neq bona uoluntas malã actionẽ generat.
S ut melius possimꝰ exequi litterã quȩ sequit̃.
ñ posset deꝓpͥe de pura uoluntate legi. Ideoꝑ
bonam arborẽ ñ solũ uoluntas bona. s ñ hõ¬

Expanded text:
dilectionis, ficus dulcedo bonae conversationis. Sicut ergo de spinis non nascuntur uvae neque de tribulis ficus, sic nec haeretici fervent in dilectione, nec student in um David qui bonus erat, peccasse in adulterio et homicidio legatur, et similia? Sed hic per malam arborem mala voluntas, per bonam arborem bona voluntas intelligitur. De neque bona voluntas malam actionem generat. Sed ut melius possimus exsequi litteram quae exsequitunon potest proprie de bona voluntate legi. Ideo per bonam arborem non solum bona voluntas, sed et ho
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ competent̾ deutraq uia locutus ẽ. ꝑ latã¬
uiã multi ambulante angustam pauci inue¬
niunt: latam ñ queramꝰ. nec inuestigatione opꝰ
ẽ. Sponte se offert errantiũ uia. Angustã ñ os u̾
inueniunt. ⁊illi qͥ inueniunt ñ statĩ inueniunt᷑¬
ꝑ eamingrediunt᷑. Multi enĩ inuenta ueritatis
iua. capti scsi uoluptatib. demedio itinere reuer
le uiuunt. ⁊ morib sius alios corrumpunt. Ter¬
tiũ. ponit .s. quosdã a quib uix possunt homines
caueres. qui in nomine dñi predicant. ⁊mira cu

Expanded text:
quod competenter de utraque via locutus est. Per latam multi ambulant, angustam pauci inveniunt, latam non quaeramus, nec investigatione opus est, sponte se offert erranti in via; angustam vero nec omnes inveniunt, nec qui inveniunt, statim ingrediuntur per eam. Multi enim, inventa veritatis via, capti saeculi voluptatibus, de medio itinere revertle vivunt, et moribus suis alios corrumpunt. Tertium ponit, scilicet quosdam a quibus vix possunt sibi homines cavere, qui in nomine Domini praedicant, et miracu
Abbreviated transcription (Latin):
qui erat in latere montis descendisse. ⁊ibi eund̃
sermonẽ popło recapitulasse. quedã noua tñ int̾¬
miscendo. ⁊ queda iã dicta pret̾mittendo. Quem
ne consũmasser. Quȩ consuminatio in loco cã¬

Expanded text:
qui erat in latere montis descendisse, et ibi eumdem qui erat in latere montis descendisse, et ibi eumdem sermonem populo recapitulasse, quaedam tamen nova intermiscendo, et quaedam jam dicta praetermittendo, quem ne consummasset, quae consummatio in loco cam
Abbreviated transcription (Latin):
gencia temptationĩ. ⁊impuleit eã nec tam̃ eecid.
suiuia que paulatĩ crescit. ẽ carnał concupiscen¬
na. ł leuior temptatio diaboli. flumina sunt. ꝑse
eutiones impior. Senti sunt. maiores demonum
imprignationes. huic pot comparari ut diximꝰ¬
tione iuitutũ edificauit supͣ petram .i. xp̃m q̃¬
nulla ꝑsecutiõe destrui pot̾. Cet̃a ñ mutantur.
Aomis: ponit sententiã suꝑ contemptores eontͣ¬
riã suꝑiori. dicens. Omĩs qui audit in facit simił¬
nũ suu maliena arena .i. in temporalib quȩ insta¬
cauit. Qd̾ bonũ ꝑsecutiones auferunt in p̃senti.
⁊ infuturo erit magna ruina quando diectur. Ite
maledicti ic̃. & factũ ẽ duob modis pot̾ u̾sus
iste intelligi. Sicnĩ dicamꝰ eẽ eundẽ sermonẽ q̃.
maths ⁊ lucas refert̃: tc̃ euidens ẽ litcͣa. quod cũ con¬
summasset ihe hec ũba. admiratȩ sunt turbe.
que tune huic sermoni int̾fuisse si ambigun
tis sermonẽ habuisse. postea ad locum campestrẽ

Expanded text:
impulerunt eam, nec tamen cecidit. Pluvia quae paulatim crescit, est carnalis concupiscentia, vel levior tentatio diaboli. Flumina sunt impiorum persecutiones. Venti sunt majores daemonum impugnationes. Huic potest comparari, ut diximtionem virtutum aedificavit supra petramsecutione destrui potest, caetera non mutantur. Et omnis, etc. ponit sententiam super contemptores, contrariam superiori dicens: Omnis qui audit et non facit, siminum, in alia arena, id est in temporalibus, quae instacavit, quod bonum persecutiones auferunt in praesenti, et in futuro erit magna ruina, quando dicetur: Ite maledicti, etc. Et factum est, etc. Duobus modis potest iste versus intelligi. Si enim diferunt, tunc evidens est littera: quod cum consummasset Jesus haec verba, admiratae sunt turbae, quae tunc huic sermoni interfuisse non ambigunttis sermonem habuisse; postea ad locum campestrem,
Abbreviated transcription (Latin):
racula faciunt. aquib simiłr cauendui ẽ. Qua
in re ostendr demonia eicere ⁊ alias uirtutes fa¬
cere int̾dii ñ eẽ meriti illi qͥ oꝑatur: s innocatio¬
nis nominis dñi. ad facientis dannationẽ. ⁊ ad
uidentiũ utilitatẽ. ut licet contemnat᷑ inuoeats
tñ dñs d̃s glorificetut qui talia oꝑatur. ⁊ quod
quidam falsi fr̃s in nõie domini ꝓpħitant. i mita¬
cula faciunt. ꝓ confessiõe illor cõpbat. qua in
ultimo iudicio facient in quo mentiri ñ pot̾unt.
Discedite ame qui oꝑamini iniquitatẽ. ñ diẽ qui
oꝑati estis. quia licet n habeant mͦ facultatem
peecandi. tu adhuc peccare uellent. si ad huc ui¬
uerent. Om̃is qui audit. Eositurus dus finem

Expanded text:
t a quibus similiter cavendum est, quia in re ostenditur, daemonia ejicere, et alias virtutes facere, interdum non esse meriti illius qui operatur, sed invocationis nominis Domini ad facientis damnationem, et ad videntium utilitatem, ut licet contemnatur invocas, tamen glorificetur Deus, qui talia operatur. Et quod falsi quidam fratres in nomine Domini prophetant et miracula faciunt, professionem illorum comprobat, quam in ultimo judicio facient, in quo mentiri non poteruntDiscedite a me qui operamini iniquitatem. Non dicit qui operati estis, quia licet modo non habeant facultatem peccandi, tamen adhuc peccare vellent, si adhuc viverent. Omnis ergo qu
Abbreviated transcription (Latin):
surgendo. quia ꝑimus turbatione tuȩ mortis.
Ipse uͦ resurgens. in die resurrectionis increpat il¬
los. ⁊ duriciã cordis eoꝵ. que duricia ł increꝑatio
legitur post resurrectionẽ multis modis fuis¬
se. siẽ illud. Eiprobrauit incredulitatẽ illoꝵ
& duriciam cordis. quia his qui uiderant eil
resurrexisse ñ .c. & cũ iterũ dic̃. O stulti ⁊ tardi

Expanded text:
surgendo, quia perimus turbatione tuae mortis. surgendo, quia perimus turbatione tuae mortis. Ipse vero exsurgens in die resurrectionis increpat illos, et duritiam cordis eorum, quae increpatio legitur post resurrectionem multis modis fuisse, sicut illud: Exprobravit incredulitatem eorum et duritiam cordis, quia his qui viderant eum resurre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunꝰ. Tanto fuert̃ metu ꝑterriti. ⁊ pene aĩo alie¬
nati irruerunt ii cũ. ut ñ leuit̃ aut modeste surg¬
gͣcrent. s. eũ turbulenter suscitarent. dicentes. Dñc
salua nos. ꝑ unꝰ: discipłi qui adhuc paruuli ⁊ in¬
firmi erant. nec dum plenatiȩ robusti. Nondũi
eos confirmauerat passio dñi. resurrectio. ascen¬
sio. nec descensio sp̃c paracliti. ideo fragilitate ti
creditis: Qui pusillũ credit arguit᷑. ⁊ qui nicħ
credit contempnitur. fragiles in fide corripiunt᷑.
ł orro bomines mirati st̃. Hoĩes hic uide tur intel¬
ligere alios quam discipulos. nautas.s. ⁊ alios
aliquot qui in mari erant. qui diuinã potentiã
re qd̃ dñs cũ discipulis transire desiderat: a
cuiꝰ auxilio fideles adiuti. transcensis mundi
oꝑta ẽ fluctib. quia tota uis ꝑsecutionis cͥca
tum ẽ. Ipse dormiebat. Suũ dormite. mori est.
Excitant discipli dnm̃. dũ turbati morte maximis
uotis resurrectionẽ quert̃. dicentes. salua nos re¬

Expanded text:
tu perterriti, et pene animo alienati, ut irruerent in eum, et non leviter aut moleste suggererent, sed illum turbulenter excitarent, dicentes: Domine, salva nos, perimus. Discipuli qui adhuc parvuli et infirmi erant, necdum plenarie robusti, nondum enim eos confirmaverat passio Domini, resurrectio, et ascensio, nec descensio Spiritus Paracleti, ideo fragilitatem ticreditis? Qui pusillum credit arguitur, et qui non credit contemnitur, fraPorro homines mirati sunt. Homines hic videtur intelligere, alios quam discipulos, nautas scilicet et alios aliquot, qui in mari erant, qui divinam potentiam re, quod Dominus cum discipulis transire desiderat, amnis, cujus auxilio fideles adjuti, transcensis mundi operta est fluctibus, quia tota vis persecutionis circatum est: Ipse vero dormiebat. Suum dormire, mori est: Excitant discipuli Dominum, dum turbati morte maximis votis resurrectionem quaerunt dicentes: Domine, salva nos re
Abbreviated transcription (Latin):
illud iudiciũ. ꝓpt̾ quod iudicabitis eũ temere
erit mensura pene ur̃e. Sedm hoc enĩ quod
magis temere ⁊ grauus uidicabit frem. sed̾m
candẽm̃suram penẽ qualitas sibi in inferno mẽ¬
Iudiciũ om̃ino abstulit parib ñ p̾latis. correp¬
tionẽ uͦ annuit. s. mundis tm̃. Si eni ĩmundꝰ
corrigit ñ amore correptionis hoc fae̾. s amore
tia mundaret. ⁊ post infre. ⁊ tunc cũ lenitate ⁊ dile¬
etione ⁊ pura intentione iusticie. qm̃ in omni re
ẽ gradus. pͥus uideat ne sint ineo pec̃ca. ⁊ tuncmit¬
tat in aliũ lapidẽ. deinde ne foueat peccatũ alt̾iꝰ
adulando. Cercio nesit negligens depecẽo alt̾sꝰ.
quin corrigat eũ. quia alit consentire eẽt. Un
ambrosius. Consentire ẽ ñ redarguere eũpossis.
iẽ. hic dat᷑ licentia cortigendi. s mundis ti.¬

Expanded text:
illud judicium, propter quod judicabitis eum temerarerit mensura poenae vestrae. Secundum hoc enim quod magis temerarie et gravius judicabitis fratrem, secundum eamdem mensuram poenae qualitas sibi in inferno menJudicium omnino abstulit paribus, non praelatis. Correctionem autem annuit, sed mundis tantum. Si enim immundus corrigit, non amore correctionis facit, sed amortia mundaret, et postea in fratre. Et tunc cum lenitate et dilectione et pura intentione justitiae. Quoniam in omni re est gradus, prius videat ne sint in eo peccata, et tunc mittat in alium lapidem, deinde ne foveat peccatum alterius adulando. Tertio, ne sit negligens de peccato alterius, quin corrigat eum, quia aliter consentire esset. Unde Ambrosius: « Consentire est non redarguere cum posses. c. Hic datur licentia corrigendi, sed mundis t
Abbreviated transcription (Latin):
intellexexert. & ideo petpit pͥus petere oꝑationẽ:
duo subdidit quę ꝑtinent ad intelligentiam. ut prĩ
quetant in qua auctoritate sit quod inuestigat.
⁊ inuenta auctoritate. siñ intelligunt. pulsent
⁊ inuestigent. ⁊ ds̃ aꝑiet eis. & faciant ad mod̾
infirmi. qui prius querit uites ut eat. dcinde
diã qua eat. ⁊ tandẽ cũ eatullue uenerit. ut
datis: audite. Si patres carnales dant bona filus.
multomags patercelestis duo ponit. panẽ pis¬
significat. Piscis fidẽ. quȩ exaquis baptismatis
orta ẽ.  in mediis fluctib huiꝰ mundi pulsat̃.
spem designat. Contra caritate ponit lapidẽ.
pius. Cum eni spes in anteriora se extendit. des¬
tionẽ ꝓrum. qr ipsa ẽ impletio legis. Qui it
ht dilectione ꝓximi: ꝑuenit ad dilectione dei
tionẽ sui. Precipitur enĩ hoi. diligere ꝓximũ
cũ scͥptumisit. Qui diligit imquitatẽ. odit aĩa

Expanded text:
intellexerunt, et ideo praecipitur prius petere operationem. Duo subdit quae pertinent ad intelligentiam, ut prius quaerant in qua auctoritate sit quod investigant, et inventa auctoritate, si non intelligant pulsent et investigent, et Deus aperiet eis. Faciant ad modum infirmi, qui prius quaerit vires ut eat, deinde viam qua eat, et tandem eum illuc venerit, ut datis audite: Si patres carnales dant bona filiis, multo magis Pater coelestis. Duo ponit, panem et pisnon valent. Piscis, fidem, quae ex aqua baptismatis orta est, et in mediis fluctibus hujus mundi pulsatur,spem designat. Contra charitatem ponit lapidem, pius. Cum enim spes in anteriora se extendat, destionem proximi, quia ipsa est adimpletio legis. Qui enim habet dilectionem proximi, pervenit ad dilectionem Deisui. Praecipitur enim homini diligere proximum cum scriptum sit: Qui diligit iniquitatem, odit animam
Abbreviated transcription (Latin):
nificata figure sunt uenerande. ne uirando ꝑfi
guras. uiolet significata. Caput uͦ. significat xp̃m.
capillũ creare. s nec ⁊̃ colorẽ dare. Nota. quia qui
mentitur. peccat. Qui autẽ ꝑdm̃ affirmat. ipꝰ ea
fallit: dupliciter peccat. ⁊ in mentiendo. ⁊ in fasita¬
te affirmationis ꝑiuramentũ. quod ꝑuiriũ ẽ. Si⁊
autẽ. Q uomodo gͦ loquemur dicerent illi. qui¬

Expanded text:
nificata figurae sunt venerandae, ne jurando per figuras violet significata. Neque per caput tuum.capillum creare, sed nec etiam colorem dare. Nota quod qui mentitur peccat, qui autem per Deum affirmat, et postea fallit, dupliciter peccat, et in mentiendo et in falsitate affirmationis per juramentum, quod perjurium est. Si aute
Abbreviated transcription (Latin):
cat eũ lucas. qr eũ cotidie aliquo supͣdictor mo¬
doꝵ comedimꝰ. hodie uocat p̃sens tp̃s ꝑ istũ ꝑa¬
nem esurimꝰ ⁊ sitimꝰ iusticiã futurã. Iusticia
N p̃sens ẽ imꝑfecta. ⁊ quasi esuries ⁊ desideriũ¬
tres que restant ñ possunt adimpleri ꝑfecte.
nͥ in celo. Pastus illo pane. petit quod uolun¬
tas dei fiat. int̾ra sic̃ incelo duȩ uoluntates¬
sunt indeo. Una miscd̃ie quȩ ñ ẽ cogens. nec
aliquid libero arbrtrio aufert. qr om̃s hoĩes
uub saluos fieri. quod tñ in liba uoluntate
eoꝵ positũ ẽ. Est alia que ẽ de effectib rerũ.
de qua dr. Omĩa quecũq uoluit fecit. huic
nemo potest resift̾e. de qua d̃r. Uoluntati eiꝰ
quis resistit: hec prouidentię concordat sẽꝑ.
alia uͦ ñ semꝑ. Si enĩ uelit ꝑmiscdiã de aliquo
prauo quod sit iustus. ⁊ conferat ei grãm suã.
⁊ tñ ille ꝑliberũ arbitriũ contradicat. nec gr̃e
dei consentiat: hȩc uoluntas prouidentie ñ con¬

Expanded text:
vocat Lucas, quia eum quotidie aliquo supradictorum modorum comedimus, hodie vocat praesens tempus. Per istum panem esurimus et sitimus justitiam futuram. Justitia enim praesens est imperfecta, et quasi esuriens, de hatres quae restant non possunt impleri perfecte nisi in coelo. Pastus illo pane, petit quod voluntas Dei fiat, in terra sicut in coelo. Duae sunt voluntates in Deo: una misericordiae, quae non est cogens, nec aliquid libero arbitrio aufert, qua omnes homines vult salvos fieri, quod tamen in libera voluntate illorum positum est. Est alia quae est de effectibus rerum, de qua dicitur: Omnia quaecunqntati ejus quis resistet? haec providentiae concordat semper, alia vero, non semper. Si enim velit per misericordiam de aliquo pravo quod sit justus, et conferat ei gratiam suam, et tamen ille per liberum arbitrium contradicat, nec gratiae Dei consentiat. Haec voluntas Dei non con
Abbreviated transcription (Latin):
queritur quomͦ pauꝑ pot̾ sine ista saluari. eum
singłe dicantur uirtutes beatitudinem conferit.
S. notand̃ ẽ quia aliud ẽ ħre uirtutẽ. aliud exer¬
citiũ uurtutis. Pauꝑ gͦ ħt mansuetudinem in
mente. s. ñ ħt eam aliqũ in exercitio. quia fuit
qui lugent. Quamuis fidelis res inundi abdica¬
uit. quãuis deinuirus n doluit. tñ in multa potuit
aliquando ineidere. & ideo necessarie sunt lac̾mȩ q̃

Expanded text:
quaeritur, quomodo pauper sine istis potest salvari, cum quaeritur, quomodo pauper sine istis potest salvari, cum singulae virtutes dicantur beatitudinem conferre. Sed notandum quod aliud est habere virtutem, aliud exercitium virtutis. Pauper ergo habet mansuetudinem in mente, sed non habet eam aliquando in exercitio, quia fuit qui lugent. Quamvis fidelis res mundi abdicavit, quamvis de injuriis non doluit, tamen in multa incidit aliquando, et ideo n
Abbreviated transcription (Latin):
ysaias dicat. ⁊ repleuit eũ sp̃e timoris dñi. S sicut
uoluit tedere ⁊ pauere. ⁊ timere penas passionis. sic
deeẽnt. dm̃ tũ ñ offenderet. Notandũ ẽ quod de
singulis uirtutib prouenit beatitudo. Ait eñ.
mites. De pauꝑtate nascitur mansuctudo. Mitis ẽ
qui ꝓpt̾ nullã iniuriã ł dãnũ cõmoueri potest. Q
amissa doluit. Hec ẽ enĩ illa uirtꝰ. que laudatur
in moyse. Si enĩ ꝑcutiebat. ⁊am̃ mitis erat. ⁊ ex
zelo iusticie ñ recedens a caritate. Dehac enĩ ait dñs.
Discite ame. quia mitis sũ ⁊ humilis corde. Hoc
oratur. cũ dr̃. E ne nos inducas intemptationẽ.
Aliud ẽ temptari. aliud induci intemptationem
tionẽ .i. temptatiomi succũbere timet fidelis. ⁊ illd̃
orat necontingat: temptatur fidelis dũ iniuriat᷑
dũ sua s̃ auferunt᷑. ⁊iitemptationẽ inducitur.
si doleat. ⁊ dolore afficitur. Istã mansuetrdinẽ dat
sp̃s pietatis. Si enĩ pius ẽ. ⁊ mitem ẽẽ necẽe ẽ .S.

Expanded text:
saias dicat: Et replebit eum spiritus timoris Domini . Sed sicut voluit pavere, taedere, et timere poenas passionis, sic deessent, Deum tamen non offenderet. Notandum quod de singulis virtutibus provenit beatitudo. Ait enim:mites. De paupertate nascitur mansuetudo. Mitis est qui propter nullam injuriam vel damnum commoveri potest. Qui amissa doluit. Haec est enim illa virtus quae laudatur in Moyse. Si autem percutiebat, tamen mitis erat, et ex zelo justitiae, non recedens a charitate. De hac autem ait Dominus: Discite a me quia mitis sum et humilis corde . Hoc oratur, cum dicitur: Et ne nos inducas in tentationem . Aliud est tentari, aliud in tentationemid est, tentationi succumbere, timet fidelis; et illud orat ne contingat. Tentatur fidelis, dum injuriatur, dum sibi sua auferuntur. In tentationem inducitur, si doleat, et dolore afficiatur. Istam mansuetudinem dat spiritus pietatis. Si enim pius est, et mitem esse necesse est. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Margarite dñr lapides ĩuentiĩ ꝯchis qͥ politi
preciosist̃. Simiłr allegorie de concba figurari
supte. ⁊bene polite. p̾ciose sunt. Neforte ꝑorei. Per
simile dictũ ẽ. quasi uilificẽt. mecanes abillo sc̃
recipiendo conũsi dirumparit. Nondico illud sem
quod inuiolabile ẽ innatura sin. s uos rũpant
benc opandi. querite uͥ sit hoc quod uultis. ⁊ eo
inuento: postea pulsate. ⁊ uob apiet̃. duo st̃. que

Expanded text:
enti in conchis, qui politi pretiosi sunt, Similiter allegoriae de concha figurarum sumptae et bene politae pretiosae sunt. Ne forte, etc. Per simile dicitur quasi vilificent, et ne canes ab illo sancto recipiendo conversi, disrumpant. Non dico illud sanctum quod inviolabile est in natura sui, sed vos rumpant bene operandi; quaerite ubi sit hoc quod vultis, et eo invento, postea pulsate et aperietur vobis. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
certe futurũ tẽpꝰ satis ex se affe ret sollicitudi¬
nẽ ⁊ laborẽ. ⁊ hoc ẽ. Crastinꝰ dies sollicitus ent
S̾ .i. ipse afferet sollicitudinẽ suã sec̃. ꝓuichilo
citudini rerũ. uta quod malitia .i. labor ⁊ an¬
gustia tp̃ris satis sufficeret diei. ñ oportet ut
extua parte addas. Isti diei ade maledixit iob.
Maledictꝰ dies inquo natus sũ. ⁊ ieremias. Uellẽt¬

Expanded text:
e satis afferet sollicitudinem et laborem, et hoc est, crastinus dies sollicitus erit sibi, et ipse afferet sollicitudinem suam secum. Sufficitcitudini rerum, et ita cum malitia, id est labor et angustia temporis satis sufficiet diei, non oportet ut ex tua parte superaddas. Isti diei Adae maledixit Job. Maledictus dies in qua natus sum , et Jeremias: Male
Abbreviated transcription (Latin):
eor. ñ uelle ñ eẽ. Nolite. Remouit sollicitudinẽ.
remouet etiã illud quod sequit᷑ ex sollicitudie.
.s. temeraria uidicia. Qui eni diligit terrena
fale sit suspiciones malas de factis alior Iude
muidie. detractiones. odia temeraria iudicia
piuntur. Qui enĩ diligunt mundũ. siuide¬
analique iustũ nummos ad usũ suũ reseruare:
auani uocant. bypocritam appellant .i ase abi¬
enun. quia de conseientia sua alios udieant
Iua temeraria iudieia prohibet dus. A notand¬
ẽ quia ñ agit h nͥ de temerariis iidieus. que fi¬
unt aparibus. ñ ap̃latis. Sunt enĩ quedamiu
conuictũ. quia alit̾ eẽt temerariũ iuditium.
siaut aliquis iudicat frẽm suũ. siue coniuie¬

Expanded text:
 etc. Removit sollicitudinem, modo removet etiam illud quod sequitur ex sollicitudine, scilicet temeraria judicia. Qui enim diligit terrena, facile habet suspiciones malas de factis aliorum. Inde invidiae, detractiones, odia, temeraria judicia oriuntur. Qui enim diligunt mundum, si viderint aliquem justum nummos ad utilitatem suam reservare, avarum vocant, hypocritam appellant, et a se abjiciunt, quia de conscientia sua alios judicant. Illa temeraria judicia prohibet Dominus. Et notandum quod non agit hic de temerariis judiciis, nisi quae fiunt a paribus, non a praelatis. Sunt enim quaedam jconvictum, quia aliter esset temerarium judicium. Si autem aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
tioni similes ł unice ert̃: Uł alit̃. Lum̃ ẽ intentio
dicta. quia nota ẽ illi qui intendit. Exitꝰ uͦ
rei quia incertus ẽ: tenebre dr̃. Ille enĩ qͥinten¬
dit. licet cognoscat quid intendat: neseit tñ qͥd
de facto eueniat. siue bonũ. siue malũ. Ut cũ
aliquid alicui do. ł ago. nescio utrũ bono cedat.

Expanded text:
i unitae erunt? Vel aliter: Lumen est intentio dicta, quia nota est illi qui intendit. Exitus vero rei, quia incertus est, tenebrae dicitur. Ille enim qui intendit, licet cognoscat quid intendat, nescit tamen quid de facto eveniat, sive bonum sive malum. Ut cum alicu
Abbreviated transcription (Latin):
adusũ reliquoꝵ annoꝵ uellet ea seruare. ħ eẽt
uana sollicitudo. ⁊ hoc eẽt cogitare de crastino.
P resentẽ enĩ diẽ uocat scd̃m hoc tempꝰ. qd̾ proui¬
dentia ñra debet obseruare. Non timemꝰ in
anno nͥ semel. ⁊ ideo quantũ ad menses. unꝰ
anuꝰ ẽ quasi p̃sens tempꝰ. Erastinũ tempꝰ est
alius annꝰ. ⁊ ita in alus. scõm qualitates rerũ.
¶Et quod ꝓuidentia nob̾ ñ negat. ipse ostendit.
qui loculos unde se ⁊ discipulos pasceret habu
Dies adę plena ẽ miseruis. ł ost peccatũ enĩ po¬

Expanded text:
ad usum reliquorum annorum vellet eam reservare, haec esset vana sollicitudo, et hoc esset cogitare de crastino. Praesentem enim diem vocat, scilicet hoc tempus, quod providentia nostra debet observare. Non metimus in anno nisi semel, et ideo quantum ad messes unus annus est, quasi praesens tempus. Crastinum enim tempus est annus alius, et ita in aliis secundum qualitatem rerum. Et quod providentiam nobis non negat ipse ostendit, quibus loculos qui se et discipulos pasceret habuiDies Adae plena est miseriis. Post peccatum en
Abbreviated transcription (Latin):
oñ d̾r qui es inceł. uidetur orare ille quiẽ inimo. ut
tate. in impassibilitate possit ascendere. ut cũ eo sit un¬
mutabilis. impassibił. P remissa captatione beniuo¬
lentiȩ: accedit adpeticiones.S alio mͦ ordinantur.q̃.
in hominib cõpleantur consummate. Premittuntur
enĩpeticiones ille quę infuturo eit̃ ꝯsũmate. qr dig¬
mores. postea ponunt᷑ ille quȩ ad p̃sentẽ uitã ꝑti¬
nent. qr indigniores st̃. Sic̃ i saias fectt. qui dona
sp̃c scĩ digniora p̃misit descendo inminimis. ⁊ moy¬
tempore. Ut gͦ melius ⁊ dignitatẽ. ⁊ quomͦ aliud
cialio nascitur uideamꝰ: naturalẽ ordinẽ siẽ in nob̾
completͣ sequamͣ prius: ⁊ postea adistũ ordinẽ re¬
deamus. Sltima petitio ẽ: s libera nos amalo. q̃
iterũ pͥma ẽ in nob̃. hõ enĩ qui uult asced̾e in celũ.
uidens quia alit̃ ñpot̃ ascendere nͥ a malis huius

Expanded text:
 Qui es in coelis, videtur orare ille qui est in imo, ut itate, impassibilitate, possit ascendere, ut cum eo fiat immutabilis, impassibilis. Praemissa captatione benevolentiae, accedit ad petitiones. Sed alio modo ordinantur, quam in hominibus complentur. Praemittuntur enim illae petitiones quae in futuro erunt consummatae, quia digniores sunt. Postea ponuntur illae quae ad praesentem vitam pertinent, quia indigniores sunt. Sicut Isaias fecit, qui dona Spiritus sancti digniora praemisit descendendo in minimis, et Moytempore. Ut ergo melius et dignitatem, et quomodo aliud ex alio nascitur videamus, naturalem ordinem sicut in nobis completur sequamur, prius, et postea ad istum ordinem redeamus. Ultima petitio est: Sed libera nos a malo, quae tamen prima est in nobis. Homo enim qui vult ascendere in coelum, videns quia
Abbreviated transcription (Latin):
habeatur. Panis iste ds̃ ẽ qui pascit angłos.⁊
sic̃ pannis qui amatre comedit᷑ in lac in matre couuer¬
titur. ut puer illo fruatur: sic ds̃ quo fruunt
frũ. Assũpsit enĩ uisibilem formã ut doceret
homines. ⁊ sic saltẽ eũ cognosceremꝰ. Comedimꝰ
gͦ eũ sẽꝑ sub aliqͣ sp̃e. In sacm̃to altaris. in scͥpt᷑is

Expanded text:
habeatur. Panis iste est Deus, qui pascit angelos, et habeatur. Panis iste est Deus, qui pascit angelos, et sicut panis qui a matre comeditur, in lac in matre convertitur, ut puer illo fruatur, sic Deus quo fruunturfrui. Assumpsit enim visibilem formam ut doceret homines, et sic saltem eum cognosceremus. Comedimus ergo eum semper sub aliqua specie, in sacramento altaris, in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
cognitis facit clamare. Dumitte nob̃ debita ut̃a.
.i. pecc̃a q̃ debemꝰ lugere. Sic̃ inos dumittimꝰ .d.ni.
debitores st̃ qui nob̾ peccuniã debent. ł qͥ fecert̃¬
nob̾ aliquã iniuriã. Si debet peccuniã. ⁊ ꝑ fectꝰ es.
dimitte. Si imꝑfectus es. licite requirere potes.
si ille hat unde reddat. Sin autẽ. debes dimit¬
tere. Si fecit iniuriã. ⁊ se tibi humiliauerit: dimitte.
Si ñ uult humiliari. patatꝰ sis ad condonandũ. ⁊ fac
quantũ inte ẽ. illi autẽ nicħ ꝓficit quod tu facis
a malo. temptatio. lugere pro peccatis. in presenti
ẽ. ⁊ a mundo separatio uocat᷑. Modo tnͣsit ad ce¬
lestia. ⁊ inp̾mis petit dari sͥ panẽ celestẽ. quo bene
oꝑetur. ⁊ inuia confortet᷑ ne defictat: de celo quid̃
panis petitur. s ut hic comedatur. ⁊ ita petitio
ista confiniũ ẽ de temporali ad cęlestẽ uitã. qr res
celestis melinari postulatur. ut hic in presenti

Expanded text:
cognitis facit clamare: Dimitte nobis debita nostra, id cognitis facit clamare: Dimitte nobis debita nostra, id est peccata quae debemus lugere. Sicut et nos dimittimus debitornobis aliquam injuriam. Si debent pecuniam et perfectus es, dimitte. Si imperfectus es, licite requirere potes, si ille habeat unde reddat. Sin autem, debes dimittere, si fecit injuriam, et se tibi humiliaverit, dimitte: si non vult humiliari, paratus sis ad condonandum, et fac quantum in te est. Illi autem nihil prodest quod tu facis, a malo, tentatio, lugere pro peccatis, in praesenti est, et a mundo separatio vocatur, modo transit ad coelestia, et inprimis petit sibi dari panem coelestem, quo bene operetur, et in via confortetur ne deficiat. De coelo quidem panis petitur, sed ut hic comedatur, et ita petitio ista confinium est de temporali ad coelestem vitam, quia res coelestis inclinari postulatur, ut in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
gnali pecẽo ⁊ actuali. ⁊ a desiderio huiꝰ mundi.
ut ⁊ temporalia ⁊ meipsũ abdicare queã. ⁊ fiã pau¬
ꝑ spũ quod totũ fit ꝑ sp̃m timoris. sic̃ suꝑsꝰ expo¬
situm ẽ planius. intractatu uirtutũ. S & nenos.
Abdicatis om̃ib terrenis. necesse ẽ instare temp¬
tationes interiores. ⁊ exteriores. Necessaria gͦ ẽ
mansuctudo. ut mitis sit. ⁊ humilis omnib no¬
ones. s ut ñ indueatur. Ille inducitur intempta¬
tionẽ. qui succũbit teptatiomi. ⁊ mergit᷑ in ea. E
dimitte nob̾. Quãus sit lib̾at᷑ a malo. quãuis ñ
frangatur temptationib. adhuc tñ ñ pot̾ muta¬
ri quin inmultis dm̃ offendat. ⁊ nauis transiens
ꝑ mare pͥmaᷤ recipit aqͣs. iideo necessariꝰ ẽ luctus
quo peccata abluat. ⁊ ut sͥ dimittant᷑. aliis
dimittat. ⁊ de miserus husꝰ scłi doleat. Qd̃ totũ
seientiȩ facit lugere hominẽ. qui quanta sit
miseria in presenti cognoscere facit. ⁊ peccati

Expanded text:
siderio hujus mundi, ubi et temporalia et meipsum abjicere queam, et fiam pauper spiritu. Quod totum fit per spiritum timoris, sicut superius expositum est planius in tractatu virtutum. Et ne nos inducas, etc. Abdicatis omnibus terrenis, necesse est instare tentationes interiores et exteriores. Necessaria est ergo mansuetudo, ut mitis sit et humilis nosed ut non inducatur. Ille inducitur in tentationem, qui succumbit tentationi, et mergitur in ea. Et dimitte, etc. Quamvis sit liberatus a malo, quamvis non frangatur tentationibus, adhuc tamen non potest mutari, quin in multis Deum offendat. Et navis transiens per mare, per rimas recipit aquas, et ideo necessarius est luctus quo peccata abluat, et ut sibi dimittatur, aliis dimittat, et de miseriis hujus saeculi doleat, quod totum e facit lugere hominem, qui quanta sit miseria in praesenti facit cognoscere, et peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
debeo eñ potius aufugere.ẜ Dictũ ẽ. Iterum
ostend̃ abundantiorẽ iusticiã. Moyses propt̾ du¬
riciã cordis iudeoꝵ ꝑmisit ñ p̃cepit dimitt̃e uxo¬
multas alias causas. potsꝰ quã eas interficerent
leuiꝰ enĩ erat dimittere eas qua interficere. ⁊ tẽ q
eas dimittebant peccabant nec saluabant᷑. mul¬
ta eni piniituntur ꝓpt̾ grauiora uitanda. ⁊ qͣsi
tebat libellu repudn ei tradebat. in quo libello
quid scͥptum eẽt ignorat᷑. nͥ forte causa repuoni.
⁊ uinee. ⁊ terre redditus. uñ uxor uiueret. Ego
autẽ dico ñ dimitti uxorẽ. quia om̃is qui dimit¬
tit urorẽ facit eã mecc̾ari quantũ in se ẽ. licet¬
illa aliquando nolit mechari Uidet᷑ sͥ ẽẽ con

Expanded text:
rum ostendit abundantiorem justitiam. Moyses propter duritiam cordis Judaeorum permisit, non praecepit, dimittere uxo propter multas alias causas, potius quam eas interficerent. Levius enim erat dimittere quam interficere, et tunc qui eas dimittebant peccabant, nec salvabant. Multa enim permittuntur propter graviora vitanda, et quasi tebat, libellum repudii tradebat, in quo libello quod scriptum erat ignoratur, nisi forte causa repudii, et vineae et terrae redditus unde uxor viveret. Ego autem dico non dimitti uxorem, quia omnis, qui dimittit uxorem faciteam moechari: quantum in se est, licet aliquando illa
Abbreviated transcription (Latin):
gis oftendat. qui eam fec̃. ⁊ soluere pot. E rat eni
in lege ꝑmissio ñ p̃ceptũ ꝓpter humana fiagili¬
tatem. ñ tangere leprosũ. ⁊ figura. ne aliquis eo¬
muniearet alienis peccatis: Ille qui ꝑfectione
humilitatis. ⁊ imsediȩ docebat. destruit ꝑmissio¬
nẽ ⁊ doeet ꝑfectionẽ. ne horreamꝰ in pauꝑe infir¬
mam carnẽ Tengit ⁊̃ propt̾ aliã causã. ut hu¬
militatẽ uideł demonstraret. ⁊ doceret nullũ
et sꝑuendum ꝓpt̾ qualibet corporis lesionem q
adeo imiitritur. Cum exteudit manũ signifieat
eat᷑ se affectũ ꝑ oꝑationẽ implere. ⁊ qd̾ factis os¬
tenderat. u̾bis pꝰea manifestiꝰ declarat. cũ diẽ.
uolo mundate. E uolo notatur misedĩa. ꝙ. ẜ
extensione manꝰ significauerat: oum dic̃. mundare.

Expanded text:
dat, qui eam facit et solvere potest. Erat enim in lege permissio, non praeceptum, propter humanam fragilitatem non tangere leprosum, et est figura, ne aliquis communicaret alienis peccatis. Ille qui perfectionem humilitatis et misericordiae docet, destruit permissionem, et docet perfectionem, ne horreamus in paupere infirmam carnem. Tetigit etiam propter aliam causam, ut humilitatem videlicet demonstraret, et doceret nullum esse spernendum propter quamlibet corporis laesionem quae a Deo immittitur. Cum extendit manum significat cat se affectum per operationem complere, et quod factis ostenderat, verbis manifestius postea declarat, cum dicat: Volo, mundare. Per volo notatur misericordia, quam extensionem manus significaverat, cum dicit, mundare,
Abbreviated transcription (Latin):
quedam uerba audita anob̾. nos ad compuntionẽ
commoueant. S Sic gͦ. docuit orandũ iuͭ. ⁊ quomͦ.¬
Modo docet que sunt oranda. ponendo breuit sũmi
om̃s alie pendent. sic materiã peticionũ ponit.
ne errent homines in peticionib. ine aliquid p̃t̾
mittat᷑. qd includatur in aliqua istarum peticionũ.
ł auea u̾ba ⁊plena mysteruis ponit. ut ⁊idiota possit¬
ea retinere. ⁊ suinmatĩ intelligere. & sapiens ibi inue¬
niat ꝓfunda in ysteria. in quib diu se possit exercere:⁊
quec̃q in om̃ib orationib diffuse petunt᷑. Nomnia
breuit̃ inueniuntur.

Expanded text:
quaedam verba audita a nobis, nos ad compunctionem moveant. Sic ergo, etc. Docuit orandum, et ubi et quomodo. Docet quae sunt oranda, ponendo breviter summam omnes aliae dependent, sic materiam petitionum ponit, ne errent homines in petitionibus, et ne aliquid quod non includatur in aliqua istarum, petatur. Pauca verba et plena mysteriis ponit, ut et idiota possit retinere, et summatim intelligere, et sapiens ibi inveniat profunda mysteria, in quibus se posset diu exercere: et quaecunque in orationibus diffuse petuntur, hic omnia breviter inveni
Abbreviated transcription (Latin):
uiebant demonus. ñ credebant sic̃ nec erant in
diu̾sis locis ẽẽ deos suos. ⁊ideo faciebant longas
orationes. in multiloquio confidentes. ut ꝑeas
abalus locis reuocatent. ꝓpterea demones ñ
possunt cogitationes intelligere. nͥ aliquib sig¬
nis indicent᷑. Erantigit᷑ u̾bis omĩa suis imitanda
Credebunt ⁊̃ gentiles. uboꝵ compositione dõs ad
copassione mouere sie ⁊ hoies Eciebant gͥ lotigas
oratiões. in multiloquio confidentes hoc remotiet. ẜ.
ñ quod phibeat facere longas orationes. qr ꝑnoctasse
one fierilongas ꝓbibet. ut qͣsi in multiloqͥo tincon¬
fidant. ⁊ñ inpura conscientia. Ende art. Nolite mł¬
.i. gentiles. Putant enĩ. Ex ponit intentionẽ eoꝵ.¬

Expanded text:
viebant daemoniis non credebant, sicut nec erant, in viebant daemoniis non credebant, sicut nec erant, in diversis locis, deos suos esse, et ideo faciebant longas orationes in multiloquio, confidentes, ut per eas ab aliis locis revocarent. Praeterea daemones non possunt cogitationes intelligere, nisi aliquibus signis indicentur. Erant igitur omnia verbis suis incitanda. Credebant etiam gentiles verborum compositione deos ad compassionem movere, sicut et homines, faciebant igitur longas orationes in multiloquio confidentes. Hoc removet Christus, non quod prohibeat longas orationes, quia pernoctasse longas fieri prohibet, ut quasi in multiloquio tantum confidant, et non in propria conscientia, unde ait: Nolite mua ethnici, id est gentiles. Putant enim. Exponit intentionem eo
Abbreviated transcription (Latin):
laudis .s. ⁊ceteroꝵ. Non gͦ consocient᷑ isti amo¬
res. & nesciat si nistra tua.i. peticio humane
laudis. quid faciat dext̃a tua .i. amor ⁊ respectꝰ
amant orare stantes. quasi cũ labore. insinago¬
gis & in angulis platearũ. Duo genera notat
hypochritarũ. alios qui aꝑte orant inpublico
ut uideant᷑. sic̃ illi qui orant in synagis uͥ tot᷑¬
ẽ contientꝰ hominũ. ialios qui licet in publico
orarent. tñ se latere uelle simulabant cũ tñ uellẽt
uderi. sic̃ illi qui inplateis orabant. s. tñ in
accipitur altiꝰ. ꝑ cubiculũ. secretũ conscientie.
in quo eubili oportet ut non sit litigiosa uxor
.i. carnalitas. quȩ inquietet ⁊ faciat foras uaga¬
ri mentẽ. ñ ꝑmittens sͥ quiescere. Oportet gͥ
cã domari. ⁊ cõprimi. ut ñ inquietet ilitiget.
s ñ ualet refugere ad cubiculũ nͥ clauso ostio
docet quomͦ sit orandũ. remouendo falsã intẽ¬
tionẽ gentiliũ ab orationib nr̃is. Gentiles quiser¬

Expanded text:
licet et caeterorum: non ergo consocientur isti amores, et nesciat sinistra, id est petitio humanae laudis, quid faciat dextra, id est amor et coelestiamant orare stantes, quasi cum labore in synagogis, id est in angulis platearum. Duo genera notat hypocritarum, alios qui aperte orant in publico ut viderentur, sicut illi qui orant in synagogis, ubi est totus conventus hominum, et alios qui licet in publico orarent, tamen latere se velle simulabant, cum tamen vellent videri, sicut illi qui in plateis orabant, sed tamen in accipitur per cubiculum secretum conscientiae, in quo cubili oportet ut non sit litigiosa uxor, id est carnalitas, quae inquietet et faciat foras vagari mentem, non permittens sibi quiescere. Oportet igitur eam domari et comprimi, ut non inquietet et litiget. Sed non valet refugere ad cubiculum, nisi clauso ostio, docet quomodo sit orandum, removendo falsam intentionem gentilium ab orationibus nostris. Gentiles qui ser
Abbreviated transcription (Latin):
sententia. s Sienĩ. diligite inimicos ur̃os. ñ tiñ
amicos. qr si tm̃ diligitis amicos.qͥ.i. qr uos di¬
ligunt. nullã mercedẽ habebitis. Si tñ diligunt᷑
amci ñ ꝓpter carnalẽ affectũ. s ꝓpt̾ dei p̃ceptũ qͥ
ait. honora patre ⁊ c̃. tẽ merces habetur. Publica
micis tir̃is bona optetis. in hoc quid facietis ãpliꝰ
.i. quo sitis ampliores gentib .i. meliores:  Eth¬
nos int̃p̃tat᷑ gens. unde ethnicꝰ .i. gentilis¶ Estote
sunt. ⁊ ideo dat eis temporalia necessaria. SAtten
ieiumo. oratione. remouendo a singuł ħe
finẽ. Non prohibet fieri opa cor̃a hoĩb. qr suꝑiꝰ¬

Expanded text:
tentia. Si enim, etc. Diligite inimicos, non tantum amicos, quia si tantum diligitis quia vos diligunt, nullam mercedem habebitis. Si tamen diliguntur amici non propter carnalem affectum, sed propter Dei praeceptum, qui ait: Honora patrem , etc., tunc merces habetur. Publicansi tantum amicis vestris bona optetis, in hoc quid facietis amplius, id est quo sitis ampliores, gentibus? id est meliores. Ethnos interpretatur gens, inde ethnicus, id est gentilis. Estote sunt, et ideo dat eis temporalia necessaria. CAPUT Vnio, et oratione, removendo a singulis hunc finem. Non prohibet fieri opera coram hominibus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
malo ẽ .i. obineredulitatem audientis: ũ die malũ ẽ
dientib de eo male suspicantib uiret. Non enĩ
negligenda ẽ fama. in qua proximꝰ occiditur.
Audistis. Docet iterũ abundantiorẽ iusticiam.
Moy ses dedit quodoa preceptũ. ⁊ ꝓlesis. i pro
temerariis ledentib. Ne eñi om̃s eẽnt temerarii in le¬
sionib alior. posuit penã. ut refrenarentur. Itẽ qr
luit irã eoꝵ contemꝑare. ne suꝑ iniuria se uindicatent.
s. ꝓ pari. patẽ redd̃ent talionẽ. Solent enĩ in uirlatian

Expanded text:
id est, ab incredulitate audientis, non dicit malum est, dientibus de eo male suspicantibus juret, non enim negligenda est fama, in qua proximus occidatur, Audistis, etc. Docet iterum abundantiorem justitiam. Moyses dedit quoddam praeceptum, et pro laesis et pro temerariis laedentibus. Ne enim omnes temerarii essent in laesionibus aliorum, posuit poenam ut refrenarentur. Item quiluit iram eorum contemperare, ne super injuriam vindicarent se, pro pari parem redderent talionem. S
Abbreviated transcription (Latin):
strue ut melius uideas: ⁊ deuestim̃to quid sol¬
liciti estis quod ad corpꝰ ꝑtinet: ꝓnichilo. qr
totũ corpꝰ in meo oꝑe ẽ. ita quod ñullus urm¬
& si incorpore nicħ adde potestis.s. solus os totũ
fac̃. tc̃ nolite sollicrt eẽ de indum̃to corporis.
qr qͥ corpꝰ fec̃ uestiet corpꝰ. mediante autẽ tñ¬
ꝓiudentia hominũ ꝑquã oꝑatur ⁊ dat qͣndo

Expanded text:
strue, ut melius videas. Et de vestimento quid solliciti estis? Quod ad corpus pertinet, pro nihilo: quia totum corpus in meo opere est, itaque nullus si in corpore nihil addere potestis, sed solus Deus totum facit, tunc nolite solliciti esse pro indumento corporis, quia qui corpus fecit vestiet corpus, mediante tamen providentia hominum postquam operatur, et dat quando
Abbreviated transcription (Latin):
Peccaui. tradens sanguinẽ iustũ. ⁊ noluit humi¬
liare se.p̃cari ueniã. s facilius cucurrit adlaq̃¬
um. ⁊ huic penitentię ñ ignosẽ d̾s̃. Hõ huiꝰ modi
qui diabolitũ pecc̃m in currit. iaͬᷤ diabolo dãnat᷑
ẽ. nec proeo. sicut nec ꝓ diabolo orandũ ẽ. S
ñ om̃s cognoset eũ nͥ sp̃uales uiri. ut ioħs.⁊¬
ido ñ p̃cipitur. nͥ ei qui scit ñ orare peo. Unde
indiscrete pro om̃ib oramꝰ. quia discere nescimꝰ.
Cet̾a pecc̃a ñ dñr admortẽ. quia de eis possunt
penitere homines. ⁊ quia sanari possunt. nẽ ne¬
ganda medicina orationis. ꝓ impenitentia uͦ ñ ẽ
orand̃. qr iã st̃ ininferno .i. m desꝑatione. Hic aut̃
precipit dñs orare ꝓinfidelib ꝑsequentib. Ioħs¬
p̃cipit orare. sicut nec ipse pro om̃ib ereditur
orasse inpassione. s ꝓ ilł qui ñ erant in diaboli¬
co pecc̃o. nec scient̾ nec ꝑinuidiã impugnabãt
ueritatẽ. s ꝑ ignorantiã. Unde ait. qr nesciuint

Expanded text:
Peccavi, tradens sanguinem justi , et noluit humiliare se, et precari veniam, sed facilius cucurrit ad laqueum, et huic poenitentiae non ignoscit Deus. Homo hujusmodi qui diabolicum peccatum incurrit, jam cum diabolo damnatus est, nec pro eo sicut nec pro diabolo orandum est. Sed non omnes cognoscunt eum nisi spirituales viri, ut Joideo non praecipitur nisi ei qui scit non orare pro eo, unde indiscrete pro omnibus oramus, quia discernere nescimus. Caetera peccata non dicuntur ad mortem, quia de eis poenitere possunt homines, et quia sanari possunt, non est neganda medicina orationis: pro impoenitentia vero non est orandum, quia jam est in inferno, id est in desperatione. Hic autem praecipit Dpraecipit orari, sicut nec ipse pro omnibus creditur orasse in passione, sed pro illis qui non erant in diabolico peccato, nec scienter, nec per invidiam impugnabant veritatem, sed per ignorantiam; unde ait: Quia nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
modi. que lesio ẽ aꝑta. iinre digna. prebe ei ⁊ alte¬
rã: non dicit simstrã. s alterã dextrã sub audi. Bonꝰ¬
facere possumus. Sin autẽ. ut ait apłs potius
debens pati fraudẽ quã in uidiciocũfrẽ contend̾e. &

Expanded text:
smodi, quae laesio aperta est, et in re digna, praebe ei et altesmodi, quae laesio aperta est, et in re digna, praebe ei et alteram, non dicit sinistram, sed alteram dextfacere non possumus; sin autem, ut ait Apostolus , potius debemus pati fraudem quam in judicio cum fratre contendere,
Abbreviated transcription (Latin):
las ꝑcutienti ded id auid qui dicebat. Si reddidi
retribuentib mͥ mala.⁊ ẽ. s ⁊ ħ eueniant mͥ: multos
puniuit. St̃ enĩ uicaru dei scłares potestates. que
uice dei malos dãnãt. ⁊ ad utilitatẽ eoꝵ. ⁊ ad terrorẽ
alior. Licet autẽ istis uindictas de malefactis acei¬
pere. s ⁊elo iusticie ñ delectatione pene. sic̃ ds̃ facit.
hoc mͦ pumiebat dauid fuas ⁊̃ imurias potest um¬
dicare. ñ sic̃ hõ: s. sicut uidex. Cet̾is autẽ hominib¬
minẽ s peccatũ. ut hõ corrigatur. Eres iniurias
ponit. lesionẽ in ꝑsona. rerũ ablationẽ. ⁊ angarias
in seruitiũ. quas om̃s iubet ds̃ tolerare. Delesiõe
enĩ ꝑsone agit. cũ dicit. Siquis ꝑcusserit te inma
tñ dñs ñ legitur hoc fecisse. s ꝑcussus in maxilla
respondisse. Si male locutus sum: ꝑhibe testimo¬
lesio aꝑta. ĩre digna: ꝑ maxillã. aꝑta. ꝑ dext̾am.
res digna intelligitur: q.d. Siquis improperau̾it

Expanded text:
las percutienti , et David, qui dicebat: Si reddidi retribuentibus mihi mala , haec et haec eveniant mihi, multos punivit. Sunt enim vicarii Dei saeculares potestates, quae vice Dei malos damnant, et ad utilitatem eorum et ad terrorem aliorum. Licet enim istis vindictas de malefactis accipere, sed zelo justitiae, non delectatione poenae, sicut Deus facit, hoc modo puniebat David. Suas etiam injurias potest vindicare, non sicut homo, sed sicut judex; caeteris autem hominibminem, sed peccatum ut homo corrigatur. Tres injurias ponit, laesionem in persona, rerum ablationem, et angarias in servitium, quos omnes jubet tolerare. De laesione enim personae agit, cum dicit: Si quis percusserit te in mare, tamen Dominus non legitur hoc fecisse, sed percussus in maxillam, respondisse: Si male locutus sum, testimolaesio aperta in re digna. Per maxillam, apertio; per dexteram, res digna intelligitur, quasi dicat: Si quis improperaverit