comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquanto lorgiorẽ futurũ ee̾ sermonẽ. nͥ forte
ñ uacat qͦd nunc eum dictũ ẽ. aperuisse ossuũ.
qͦd ipse in lege ueteri aꝑire soler&. ora ꝓpłarũ. qd¬
loꝵ. Legimꝰ scriptũ. de appetitione rerũ tempo¬
raliũ. omĩa uanitas. & p̾sũptio sp̃c. Presumptio
aut̃ spc̃. audatiã ⁊ suꝑbiam significat. Uulgo
etiã magnos sp̃c. suꝑbi habere dicut᷑. Et recꝰ¬
te. quando quidẽ sp̾e. etiã uentus uocat᷑. Unde
scrptũ ẽ. Igius grando .nix. glaties sp̃e tem¬
pestatis. Quis uͦ nesciat suꝑbos inflatos dici. tamq̃ i
uento distentos. Unde est etiã alud apłi. Scienti¬
a inflat. caritas uero edificat. Qua propt᷑ recte
hic intelligunt᷑ pauꝑes spũ. humiles ⁊ timentes
am̃. id c̃ non habentes inflatũ spm̃. Nec aliunde
omino inciꝑe oportuit beatitudinẽ. Si quidẽ ꝑ¬
uentura c̃ ad summã sapientĩ. Initiũ aut̃ sapi¬

Expanded text:
aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora Prlorum. Legimus scriptum de appetitione rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autem sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsc̃os ꝓphãs ⁊ famulos suos. secundũ ordina¬
tissimã distributionẽ tempoꝵ dedit mino¬
ra p̾cepta populo. quẽ timore adhuc alliga¬
ri oportebat. ⁊ ꝑfiliũ suũ maiora pͦpulo. quẽ
caritate iã liberare uenerat. Cũ autem mino¬
ra minorib. maiora maioribꝰ dantur. ab eo dan¬
tur qui solus nouit congruentẽ. suis tempori¬
bus. generi humano exhibere medicinã. Hec
regnũ. ab eodẽ unodeo. qͥfecit cęlũ & terrã.
lustitia tua sicut montes dei. Et hoc signifi ber¬
cat. qͦd abuno magistrosolo docendis tantis
reb. ideo docetur inmonte. Sedens aut̃ doc&.
qͦdꝑtinet ad dignitatẽ magizterii. Et accedud
ad eum discipuli eiꝰ. ut audiendis illiꝰ uerbis.
hii c̾ent etiam corꝑe uiciniores. qͥp̃ceptis im¬
plendis arumo ꝓpinquabant. Aperit os suũ¬
⁊ docet eos dicens Ista circũlocutio qua scribrt᷑.
&iꝑiens ossuũ. fortasse ipsa maiora cõmendat.

Expanded text:
anctos prophetas et famulos suos secundum ordinaanctos prophetas et famulos suos secundum ordinatissimam distributionem temporum dedit minora praecepta populo quem timore adhuc alligari oportebat, et per Filium suum majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec rrenum ab eodem uno Deo, qui fecit coelum et terram. Justitia tua sicut montes Dei : et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum discipuli ejus, ut audiendis illius verbis hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis adimplendis etiam animo propinquabant. Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ harenã. Descendit pluuia. uener̃ flumina.
flauerunt uenti. a offenderunt indomũ illã
& cecidit. et factaẽ ruina ciꝰ magna. Cũ gͦ
ñ dixit. qui audit uerba mea tantũ. s addidit
dicens. qͥ audit u̾ba mea hec. satis ut arbitror
significauit hec uerba. quȩ inmonte loquu¬
tus ẽ. tam ꝑfecte instruere uitã eoꝵ qͥuolu¬
erint secundũ ea uiuere. ut merito cõparen¬
tͣ edificanti suꝑ petram. Hoc dixit. ut appa¬
reat istũ sermoriẽ om̃ib p̃ceptis. quib xp̃ia¬
na uita informatur. eẽ ꝑfectũ. Nã de hoc
capitulo diligentiꝰ suo loco tractabitur. Huiꝰ
gͥ sermonis initiũ. sic assumit᷑. Cũ uidisset
aut̃ turbas multas. ascendit inmontẽ. Etcũ
sediss&. accesserunt ad eum discipłi eiꝰ. Et
aꝑiens os suũ docebat eos diceris. Si qͤritur
quid significet mons. bene intelligitur sig¬
nificare maiora p̾cepta iustitiȩ̨. quia mino¬
ra erant. qͣuideis data sunt. Urius tam̾ deus

Expanded text:
ina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et cecidit; et facta est ruina ejus magna. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur: Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus; et aperiens os suum docebat eos, dicensquid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae, quia minora erant, quae Judaeis data sunt. Unus tamen Deus
Abbreviated transcription (Latin):
re. Nam multi heretici nomine xp̃iano animas
decipientes. multa talia paciunt᷑. Sed ideo ex¬
cluduntꝰ ab ista mercede. quia ñdictũ ẽ tantũ.
beati qͥ ꝑsecutionẽ paciuntur. s additũ ẽ ꝓpt̃
iꝰtitiã. Ubi autẽ sana fides n̾ẽ. ñ potest e̾ẽ iusti
tia. quia iustꝰ exfide uiuit. Neq scismatici aliqͥd
noꝑatur. Iuã si haberent. ñ dilariarent corpꝰ¬
xp̃i. qͦd ÷ eccłia. Queri aut̃ potest. qͥd uit̾ sit. qͦd
ait. cũ uobis maledicent. ⁊ dicent om̃e malũ ad¬
uersũ uos. cũ maledicere. hoc sit malũ dicere.
Si alit̾ maledic̾tũ iactat᷑ contumelia corã illo cui
maledicit᷑. sicut dño nr̃o dic̾tũ ẽ. ñne uerũ di¬
cimus qͦd samaritanꝰ es ⁊ demoniũ habes. aliter cũ
absentis fama leditur. sicut de illo itẽ scribit᷑.
Alii dicebant. qͦd ꝓpħa ẽ. alii dicebant non.
s seducit turbas. Persequi autẽ ẽ ium inferre.
cit. qui eum tradidit. & qui eũ crucifixer. Sane¬

Expanded text:
re. Nam multi haeretici, nomine christiano animas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum est, propter justitiam: ubi autem sana fitia, quia justus ex fide vivit. Neque schismatici aliquid non operatur, quam si haberent non dilaniarent corp potest quid intersit, quod ait, Cum vobis maledicent, et dicent omne malum adversum vos, cum maledicere, hoc sit malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est: Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur: Alii dicebant: Quia propheta est; alii dicebant: Non, sed seducit populum . Persequi autem, est vim inferre cit, qui eum tradidit, et qui eum crucifixerun
Abbreviated transcription (Latin):
totũ hominẽ ⁊ suscipiens similitudinẽ dei. quę
ita conduditur. Beati pacifici. qm̃ ipsi filii dei
uocabunt᷑. Oc taua tamꝗ̃ ad caput redit. qr consũ¬
matũ ꝑfectũq ostendit & piobat. Itaq in prima
⁊ inoctaua. nominatũ c̃ regnũ celoꝵ. Beati pau¬

Expanded text:
totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita concluditur: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Octava tanquam ad caput redit; quia consummatum perfectumque ostendit et probat: itaque in prima et in octava nominatum est regnum coelo
Abbreviated transcription (Latin):
retur ex tremis. Inquarto aut̃ gradu labor ẽ. ubi
uehement᷑ incumbit᷑. ut sese animꝰ auellat abeis.
qͥb pestifera dulcedine innexꝰc̃. Hic gͦ esurit᷑. ⁊ sitit᷑
iustitia. ⁊ multũ necessaria fortitudo. qr n̾relinqͥ¬
tur sine dolore qͦd cũ delectatione retinẽtur. Suin¬
to enĩ gradu ꝑseuerantib in labore. dat᷑ euaden¬
di consiliũ quia nͥ quisq adiuuet᷑ asuꝑiore. nullo
modo sibi ẽ idoneus. ut sese tantis miseriarũ in¬
plicamentis expediat. Est. aut̃ iustũ consiliũ. ut qͥ
se apotentiore adiuari uult. adiuuet infirmio¬
rẽ. inqͦ ẽ ipse potentior. Itaq beati miseri cordes. qm̃
ipsoꝵ miserebit᷑ ds̃. Sexto gradu ẽ cordis munditia
debona conscientia bonoꝵ operũ. ualens ad contẽ¬
plandũ illud summũbonũ. qͦd solo puro ⁊ sereno
intellectu cerni potest. Postreina ẽ septuna ipsa
sapientia id ẽ contẽplatio ueritatis. pacificans

Expanded text:
retur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi retur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad octauã sententiã ubi ait. beati qui ꝑse
cõpellens. cũ & illa quȩ supra dicta sunt. ad
eos etiã ꝑtinerent. qͥ p̾sentes audiebunt. ⁊ hec
p̾ea quȩ uidentur p̃sentib specialit̾ dici. ꝑti¬
neant etiã ad illos qui absentes. uel pꝰ futuri
erant. Qua ꝓpter iste sententiarũ numerꝰ.
diligent᷑ consid̾andus ẽ. Incipit enĩ beatitudo.
dũ se diuinę auctoritati subdit anima. tunens
pꝰhanc uitã. neꝑgit ad penas. etiã si forte in hac
uita sibi beata esse uideatur. Inde uenit addi¬
uinarũ scripturanĩ cognitionẽ. ubi oportet
eam se mite̾ p̾bere pietati. neid qͦd imꝑitis ui¬
det᷑ absurdũ. uttuꝑare audeat. & ꝑuicacib con¬
certationib effitiatur indolis. Inde ia incipit
scire. quib nodis seculi huiꝰ ꝑcarnalẽ consuctudi¬
nẽ ac peccata. teneat᷑. Itaq in hoc t̃tiog̾du. inquo
scieritia ẽ. lugetur amissio summi boni. quia in he¬

Expanded text:
usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui persusque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui perscompellans, cum et illa quae supra dicta sunt ad eos etiam qui praesentes audiebant, et haec postea, quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhae
Abbreviated transcription (Latin):
Et hȩc pax. que dat᷑ interra hominibꝰ bone uo¬
luittatis. hȩc uita consũmati ꝑfectiq sapi¬
ertis. Dehuiꝰ modi regno pacatissimo ⁊ ordina¬
tissimo. missus ẽ foras princers huiꝰ secłi. qͥꝑũ
constituta atq firmata. quascumq ꝑsecutionẽ¬
II ille qͥforas missus c̃. forinsecꝰ concitauerit. auga¬
gl̃am. qͦ scdm̃ dm̃ ẽ. ñ aliquid in illo ȩdifitio
labe factans.s deficientib Inachinis suis. in no¬
tescere faciens. quanta firmitas intus ex tructa
sit adeo. Sequitur. S eati qͥꝑsecutionẽ pacumn¬
tur ꝓpter uistitiã. qm̃ ipsoꝵ ẽ regnũ celor.
Sunt aut̃ om̃s iste octo sententię. lam enuim
cetera cõpellens. loqͥtur ad illos qui ad erant
dicens. Beati eritis cũ uobis maledicent. ⁊ ꝑse¬
quentur uos. Suꝑiores aut̃ seritentias. genera¬
liter diri gebat. Non enĩ dixit beati paup: resu
t̾ram .s. qm̾ ipsi possidebunt t̾rã. Et ita cęteraᷤᷤ

Expanded text:
quae datur in terra hominibus bonae voquae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, quiconstituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, augm Deum est, non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis, innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnuSunt autem omnes istae octo sententiae. Jam enim caetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos. Superiores autem sententias generaliter dirigebat: non enim dixit, Beati pauperes terram, sed quoniam ipsi possidebunt terram; et ita caetera,
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur. sicut alibi scriptũ ẽ.⁊ insĩ plicitate
cordis querite illũ. Hoc ẽ enĩ mundũ cor. qͦd ÷
simplex cor. Et quẽ admodũ lum̃ hoc uideri
ñpotest nͥ occulis mundis. ita nec ds uidetur
nͥ mundũ sit illud. qͦuideri potest. Beati pa¬
cifici. qm̃ filii dei uocabuntur. Inpace ꝑfectio
ẽ. ubi nichil repugnat. ⁊ ideo filii dei pacifici.
nẽ patͥs habere deberit. Pacifici autẽ insein&¬
ipsis sunt. qͥom̃s anuni sui motꝰ cõponentes.
⁊ subitientes iationi. idẽ menti ⁊ spũi. carnales¬
q concupiscentias habentes edomitas. fiunt
regnũ dei. inquo ita ordinata sunt omĩa. ut¬
II. id qͦd ẽ in homine p̃cipuũ ⁊ excellens. hoc im¬
pera ceteris ñreluctantib. quę sunt nobis bes¬
tiisq cõmunia. atq id ipsũ qͦd excellit in homi¬
ne. id ÷ mens ⁊ ratio subrtiatur potiori. qͦd est
ipsa ueritas urugenitꝰ dei filiꝰ. Neq enĩ ĩꝑare
inferiorib potest. nͥ suꝑiori se ipse subitiat.

Expanded text:
t. Sicut alibi scriptum est: In simplicitate cordis, quaerite illum, hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor, et sicut lumen hoc videri non potest, nisi oculis mundis, ita nec Deus videbitur, nisi mundum sit illud quod videre potest. Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. In pace perfectio est, ubi nihil repugnat, et ideo filii Dei pacifici, nem patris habere debent. Pacifici autem in seipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes, et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei, in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet, caeteris non reluctantibus quae sunt nobis bestiisque communia, atque id ipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa Veritas, unigenitus Filius Dei. Neque imperare inferioribus potest nisi superiori se ipse
Abbreviated transcription (Latin):
turabuntur. lã istos amatores dicit. ueri et in¬
concussi boni. Illo erũ eybo saturabunt᷑. de
quo ipse dñs dicit. mͦseyb ẽ. ut faciã uolunta¬
tẽ patris mei. qͦd ẽ iustitia. ⁊ illa aqͥ. dequa

Expanded text:
turabuntur. Jam istos amatores dicit veri et inturabuntur. Jam istos amatores dicit veri et inconcussi boni. Illo ergo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus dicit, Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, quod est justitia: et illa
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentiũ. Significat enĩ quandã soliditatẽ et
stabilitatẽ hereditatis ꝑpetuȩ. ubi anima ꝑ bonũ
affectũ tamꝗ̃ loco suo requiescit sicut corpꝰ in
t̃ra ⁊ inde cybo suo alitur. sicut corpꝰ ex terra.
Ipsa ẽ requies. ⁊ uita scoꝵ. Mites autẽ sunt. qui
cedunt in probitatibꝰ. ⁊ n̾resisturt malo. s uin¬
cunt inbono malũ. Rixentur inmites. & di¬
inicent ꝓterrenis ⁊ temꝑalib reb beati aut̃
mites. qm̃ ipsi hereditate possidebunt t̾ram.
dequa pelli ñpossunt. Beati lugentes. qm̃ ipsi
consolabunt᷑. Luctus ẽ tristitia deainissione
caroꝵ. Conuersi autẽ addm̃. ea qͦ in hoc mundo
cara amplectebantur. amittunt. Non enĩ gau¬
dent his rebus. quib ante gaudebart. ⁊ donec
fiat in illis amor eternoꝵ. ñnulla mestitia sau¬
terea paracl tus nominatur. id ÷ consolator
ut temꝑalẽ amritentes. et̾na lęcitia ꝑfruant᷑.
Beati qui esuriunt ⁊ sitiurt iustitiã. qr ipsi sa¬

Expanded text:
icat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauterea paracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amittentes aeterna laetitia perfruantur. 6. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi sa
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nr̃ ihc xp̃c inmonte. sicut in euuangłio
sedm̃ inatheũ legunus. siquis pię sobrieq con¬
sidauerit. puto qđ inueniet in eo quantũ ad
mores obtimos ꝑtinet. ꝑfectũ uite xp̃iane mo¬
dũ. qͦd polliceri ñ temere. audemus s exipsis
eiusdem dni uerbis. conicientes. Nam sic ipse
sermo conduditur. ut appareat in eo p̃cepta ẽẽ
omĩa. quȩ ad informandã uitã ꝑtinent. Sic
enĩ dicit. Om̃is gͦ quiaudit u̾ba mea hec et
facit ea. similabo eũ uiro sapienti. qͥ edificaut
domũ suã petrã. Descendit pluuia. uenerunt

Expanded text:
Jesus Christus in monte, sicut in Evangelio secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro sapienti qui aedificavit dom
Abbreviated transcription (Latin):
catꝰ ẽ enĩ uir infidelis inuxore. ⁊ scĩficata ẽ
s manifestũ existimauit. cũ fr̃is nomine xp̃i¬
anũ intelligi uoluit. qͥinifidelẽ haberet uro¬
rẽ. Et ideo paulopꝰdicit. Iđ si infidelis disce¬
dit. discedat. Non aut̃ seruituti subiectꝰ
ẽ fr̃ uł soror in huius modi. Peccatũ gͦ ad mor
tẽ puto ex̃. cũ post agnitionẽ dei. ꝑ grãm do¬
mini nr̃i ihũ xp̃i quisq obpugnat fr̾nctatẽ
& aduersꝰ ipsam grãm. qua reconciliatꝰ ẽ deo. inui¬
si quisꝗͣ ñ amorẽ afiatre alienauerit s offitia fr̾
ignosce illis. qr nesciunt qͥd faciunt. Nondũ enĩ
rat. Prohis autẽ qui ñ abruꝑant amorẽ.s tuno¬
re sub cubuerant. orat. ut eis ignoscat᷑. Sic enĩ
dicit. Alexander erariꝰ. multa mala mͥ osten¬
dit. Reddet illi dñs. secundũ oꝑa illiꝰ. Iuẽ¬

Expanded text:
catus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat: non autem servituti subjectus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo frtem puto esse, cum post agnitionem dei per gratiam domini nostri Iesu Christi quisque obpugnat fraternitatem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuisi quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraterniignosce illis; quia nesciunt quid faciunt. Nondum enim rat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dixit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Deus secundum o
Abbreviated transcription (Latin):
carneis occulis uisibilẽ accipias. s illã sa
& iterum. uobis autẽ quitimetis nom̃ dĩũ.
orietur sol iustitie. aut etiã pluiã accipi¬
as inrigationẽ doc trine ueritatis. qui a¬
& bonis et malis apparuit. & bonis et malis
euuangelitatus ẽ xp̃c. siue istum solẽ ma¬
ius acciꝑe. ñsolum hominũ. s etiã pecco
rum. corporeis occulis ꝓpalatum & istam
pluiiã qua fructus gigrunt᷑ qͥ adrefecti¬
onẽ corporis dati sunt. qđ ꝓbabiliꝰ intelli¬
gi existimo. ut ille sol spiritalis n̾oriatur
nisi bonis et scĩs. quia hoc ipsum ẽ. quod
plangunt iniqui in illo libro quisapien¬
tia salomonis inscribitur. & sol ñ ortus ẽ
nobis. ⁊ illa pluuia spiritalis ñurigat nͥ¬

Expanded text:
carcart iterum, Vobis autem qui timetis nomen Domini, orietur sol justitiae : ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis, quia bonis et malis apparuit, et bonis et malis evangelizatus est Christus. Sive istum solem mavis accipere non solurum corporeis oculis prolatum; et istam pluviam, qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod plangunt iniqui in illo libro, qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol non ortus est nobis : et illa spiritualis pluvia n
Abbreviated transcription (Latin):
benc faciamus eis qͥnos oderunt. ⁊ oremus ꝓcis¬
gula ẽ intelligendũ. qua iohannes dicit. De¬
dit eis potestatẽ filios deifieri. Unus ẽ enĩ
autẽ potestate accepta efficimurꝰ filii. in
quantũ ea quȩ ab illo p̾cipiunt᷑ implemus.
Unde apłica disciplina adoptionẽ appel¬
lat qua inet̾na hereditate uocamur: ut
regnũ dei. ñtamꝗ̃ alieni. s tamꝗͣ ab illo
facti. & creati. ut unum sit benefitiũ. qđ
nos fecit eẽ ꝑ om̃ipotentiã suã. cũ ante
nichil essemus. alterum qđ ad optauit. ut
cũ eo tamquã filii uita ęt̾na. ꝓnr̃a partici¬
patione frueremur. Itaq n̾ait. facite ista.
quia estis filii. s facite ista. ut sitis filii.
Cum autẽ ad hoc nos uocat ꝑ ipsum uni¬
genitũ. ad similitudinẽ suã. nos uocat. Ille
enĩ sicut consequent̾ dicit solem suũ ori¬
ri facit suꝑ bonos & malos. et pluit suꝑ
uistos et iniustos. Siue solem suũ. ñ istis

Expanded text:
benefaciamus his qui oderunt nos, et oremus pbenefaciamus his qui oderunt nos, et oremus pgula intelligenda est qua et Joannes dicit: Dedit illis potestatem filios Dei fieri . Unus enim naautem potestate accepta efficimur fquantum ea quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut regnum Dei, non tanquam alieni, sed tanquam ab illo facti et creati: ut unum sit beneficium, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam, cum ante nihil essemus; alterum quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait, Facite ista, quia estis filii; sed, Facite ista, ut sitis filii. 79. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Sive solem suum non istum
Abbreviated transcription (Latin):
itur autẽ ⁊ euertitur peccati regnum. partĩ
correctione hominũ. ut caro spui subitiatur.
partim dãpnatione ꝑ seuerantiũ inpeccato.
Honne tibi uidetur inse ipso stephanũ inar¬
tyrẽ uindicare. cum dicit. ñsic pugno tamꝗͣ
aerem cedens. s castigo corpꝰ meũ. ⁊ seruituti
subitio: Nam hoc inse utiq ꝓsternebat. et
debilitabat. & uctum ordinabat. unde ste¬
phanum cęterosq xp̃ianos fuerat ꝑsecutus.
Iuis gͦ conuincit martẏres scoẜ ñtalẽ suã
uindictã adño eẽ dep̾catos. cũ etiã finẽ huiꝰ
seculi. inquo tanta exitia ꝑtulerunt ad suã
uindictã potuerint libent᷑ obtare: Id qͥ orant
⁊ ꝓinimicis suis orant. qui sanabiles sunt. &
contia illos ñ orant. qui in sanabiles ẽẽ uolu¬
erunt. quia ds quoq puniendos illos. ñ ẽ ma¬
liuolus tortor.s iustissimus ordinator. Sine
ulla g̃ dubitatione diligamus inunicos nr̃os.

Expanded text:
itur autem et evertitur peccati regnum, partim itur autem et evertitur peccati regnum, partim correctione hominum, ut caro spiritui subjiciatur; partim damnatione perseverantium in peccato, nonne tibi videtur in seipso Stephanum martyrem vindicare, cum dicit: Non sic pugno, tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? Nam hoc in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum ordinabat, unde Stephanum caeterosque Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam vindictam potuerint licenter optare? Quod qui orant, et pro inimicis suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque puniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamus inimicos nostros,
Abbreviated transcription (Latin):
ti eum. ideo ꝓ illo ñortas. s quia sentis nichilte
posse ꝓficere. ⁊ orationẽ tuã n̾uis repelli. auis¬
tissimo uidice. Sed quid agimus dehis. contra
quos oratũ ascis accipimus. ut ñ cornigerent᷑. nahoc
modo ꝓipsis potiꝰ oratũ ẽ. si ad illã ultimã dãp¬
illa ut dictum ẽ p̾dictio futuroꝵ. ñ obtatio sup¬
plitii fuit. nec sicut apło contra alexandrũ. na
& inde iã satis dictum ẽ. s. sicut in apocalypsi
ioħis legimus martẏres orare ut uindicent᷑.
cũ ille primus martyr. ut lapidatoribꝰ suis ig
Quis enĩ audeat affurmare. eum illi sci candi¬
dati se uindicari petiuerint. utrum contra
homines. ancontra regnum peccati petiueria.
Nam ipsa ẽ sincera ⁊ plena iustitię. ac mise¬
ricordię uindicta martyrũ. ut euertat᷑ reg¬
num peccati. qͦregnante tanta ꝑpessi sunt.
Ad cuiꝰ euersionẽ nititur apłs dicens. Nongͦ
regnet peccatũ. in ur̃o mortali corꝑe. Destru¬

Expanded text:
ti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te ti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te posse proficere, et orationem tuam non vis repelli a justissimo judice. Sed quid agimus de his contra quos oratum a sanctis accepimus, non ut corrigerentur, nam hoc modo potius pro ipsis oratum est; sed ad illam ultimam damtam; nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, non optatio supplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexandrum; nam et inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocalypsi Joannis legimus martyres orare ut vindicentur ; cum ille primus martyr ut lapidatoribus suis ignQuis enim audeat affirmare, cum illi sancti candidati se vindicari petierint, utrum contra ipsos homines, an contra regnum peccati petierint? Nam ipsa est sincera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta perpessi sunt. Ad cujus eversionem nititur Apostolus, dicens: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore . Destru
Abbreviated transcription (Latin):
seculo. neq infuturo. Nã si eos sic habera condẽp¬
natos. ut nulla spes illis reliqua esset. ñ adhuc
monendos iudicara. cũ addidit dicens. Aut
facite arborẽ bonã. ⁊ fructꝰ eiꝰ bonũ. aut facite
arborẽ malã. ⁊ fructum eiꝰ malũ. Sic itaq ac¬
cipiatur. diligendos irmicos ẽẽ ⁊ bene facien¬
dum his qui nos oderunt & orandũ ꝓhis qͥnos
ꝑsequuntur. ut ꝓquibdã etiã frm peccatis
intelligat᷑ ñ preceptũ ẽẽ ut oremus. neꝑimꝑitiã
sentire uideatur. Sed utrum sicut ꝓquib dã
ñ ẽ orandũ ita etiã contra aliquos orandũsit.
ñdum satis apparuit. Generalit᷑ enĩ dictum ẽ.
benedicite ⁊ nolite maledicere. Et illud. Nemi¬
ni malũ ꝓmalo reddentes. Proquo aut̃ ñoras.
ñ etiã contra illũ oras. Potes enĩ uidere certã
eiꝰ pęnã. ⁊ penitus desꝑatã salutẽ. ⁊ ñquia odis¬

Expanded text:
saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemsaeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . 76. Sic itaque accipiatur diligendos inimicos esse, et benefaciendum his qui nos oderunt, et orandum pro his qui nos persequuntur, ut pro quibusdam etiam fratrum peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per impersentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scĩ. Iͦd peccatũ dñs. neq hic neq infuturo
qͦd inbeelzebub principe demonioꝵ demonia
dñs ex pelleret. utrum hoc in ipsum dominũ
dictũ accipiamus. quia de se dicit alio loco.
sierũ patrem familias behelebub uocauerunt.
quantomagis domesticos eiꝰ: Anqm̃ demag¬
na inuidentia dixerant ing̃ti tã p̾sentibus
benefitiis. quãuis ñdũ xp̃iani fuerint. tam̃
ꝓpter ipsam inuidentiȩ magnitudinẽ. in
spm̃ sc̃m peccasse credendi sunt: Donenĩ
hoc colligitur. de uerbis dni. Quauis enĩ eodẽ
loco dixerit. qͥcumq autẽ dixerit uerbũ neꝗͥ
aduersus filium hominis. remittet᷑ ei qͥ aut̃
adhoc eos monuisse. ut accedant ad grãm.
⁊ p̾acceptã grãm ñ ita peccent. ut nunc peo¬
cauer̃. Nunc enĩ infiliũ hominis dixerunt ũbũ
nequã. ⁊ potest eis dimitti. si conuersi fuerid.
cepto. si fr̾nitati inuidere & grãm ꝗ̃ acceꝑunt.
oppugnare uoluerint. ñ eis dimitti. neq in hoc

Expanded text:
sancti, quod peccatum Dominus neque hic, neque in futuro dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, ingrati tam praesentibus beneficiis, quamvis nondum christiani fuerint, tamen propter ipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum sanctum peccasse credendi sunt? Non enim hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis enim eodem loco dixerit, « Quicumque enim dixerit verbum nequam adversus Filium hominis, remittetur ei: qui auad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum nequam, et potest eis dimitti, si conversi fuerint,cepto si fraternitati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
faciliꝰ tamen desꝑatione cucurrit adlaqͦum.
quã humilitate ueniã dep̃catus ẽ. Qua ꝓp¬
ter multũ int̾ ÷ quali penitentię ignoscat
ds̃. Multi enĩ multa eitĩ se fatentur peccas¬
se. atq ita sibi sufenfoset ut uehement᷑ se
peccasse nollent .s. tam̾ animũ ad humilian¬
dũ ⁊ obterendũ cor implorandãq ueniã ñ
deponunt. Quã mentis affec̾tionẽ ꝓpter
peccati magnitudinẽ. iã dedãpnatione
illos habere credendũ ẽ. Et hoc ÷ fortasse pec¬

Expanded text:
one cucurrit ad laqueum , quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humiliandum et obterendum cor, implorandamque veniam non deponunt: quam mentis affectionem, propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. 75. Et hoc est fortasse pec
Abbreviated transcription (Latin):
tam pariuuis ẽ tamen. ut cũ publicanis etiã
possit ẽẽ comunis. Nec qđ in lege dictũ ẽ
oderis inimicũ tuũ. uox iubertis iuisto ac¬
cipienda ẽ. s ꝑmittentis infirmo. Orctur
hic sane nullo modo dissimulanda questio.
qđ huic p̾cepto diũ quinos hortatur dili¬
gere inimicos nr̃os. bene facere eis qui nos o¬
derunt. a orare ꝓeis qui nos ꝑsequuntur.
multe alie scripturarũ partes. minꝰ diligeni¬
tera sobriȩ considantib uident᷑ aduersę.
qr ⁊ in ꝓplñs inuenuintur. multe inp̃catio¬
nes aduersus inimicos. quȩ maledictiones
putanturꝰ. Sicut ẽ illud. Fiat mensa eoꝵ in la¬
queũ.⁊ cętera qͦ ibi dicunt᷑. Et illud. fiant filii
pupilli. et uxor. eiꝰ uidua. & qͦ alia uel sup̃. uł
perunt᷑ quȩ uideantur eẽ contraria. ⁊ huic
p̃cepto dñi. ⁊ illi apłico qͦait. benedicite & noli¬
te maledicere. cũ et de drĩo scriptũ sit. qͦd ma¬

Expanded text:
tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oderunt, et orare pro his qui nos persequuntur, multae aliae Scripturarum partes minus diligenter et sobrie considerantibus videntur adversae; quia et in Prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ; et quae alia vel supra vel periuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apostolico, quo ait, Benedicite, et nolite maledicere : cum et de Domino scriptum sit quod ma
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione qua etiã inimicos ⁊ ꝑsecutores
nr̃os diligere iubeinur. ea quȩ suꝑiꝰ dic̾ta
sunt. implere quis potest: ꝑfectio autẽ
miscđiȩ. qua plurimũ animȩ laboranti c̃¬
sulitur. uitra dilecꝰ tionẽ uumici porrigi
ñ potest. Et ideo sic claudit᷑. estote gͦ uos ꝑfec¬
ti. sicut & pat̾ urͣ qui incelis ẽ ꝑfectusc̃. ita
tam̃ ut deus intelligatur ꝑfect. tamꝗͣ ds̃.
& anima ꝑfec̾ta tamquã anima. gradũ tam̃
ẽẽ aliquẽ inphariseoꝵ iustitia. quȩ ad legẽ¬
uetere ꝑtinet. Hĩc intelligit᷑. quod multi
homines eos etiã aquib diligunt᷑ oderul.
sicut lururiosi filii. parentes cohercitores
luxurię sue. Ascendit gͦ aliquẽ gradũ. qui
ꝓrimũ diligit. quã uis adhuc oderit inimi¬
cũ. Euis aut̾ imꝑio. quiuenit legẽ implere.
ñ soluere ꝑficit & beniuolentia.⁊ benigni¬
tate cũ eam usq ad inimici dilectionẽ ꝑ¬
duxerit. Nam ille g̃dus quauis ñ nullꝰ sit.

Expanded text:
dilectione, qua etiam inimicos et persecutores nostros diligere jubemur, ea quae superius dicta sunt implere quis potest? Perfectio autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest; et ideo sic clauditur: Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester qui in coelis est, perfectus est. Ita tamen ut Deus intelligatur perfectus tanquam Deus, et anima perfecta tanquam anima. 70. Gradum tamen esse aliquem in Pharisaeorupertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur, oderunt, sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae. Ascendit ergo aliquem gradum, qui proximum diligit, quam vis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
iniꝰtitiã patris familie. ꝗͣ inunde cimȩ horȩ
oꝑariis. oñis parit᷑ accusant. inse ipsis ñ in¬
telligunt. Sicrũ iniquus est pat̾ fami¬
lias. ñ in uno iniquus ẽ. sed in om̃ib. quia
et none. a sexte hore oꝑario. Om̃is itaq retro
uocatio gentibꝰ inuidet. et in cuuangłii tor¬
quetur grã. Unde et saluator conludens pa¬
rabolã. erunt inqͥt primi nouissuni. et nouis¬
simi primi. qͦd uidei decapite ũtant᷑ in caudã.
et nos de cauda mutemincaput. Amice. ñ
faciotͥ iniuriã. Legi uicuiꝰdã libro amicũ istũ.
qͥincrepat᷑ apatre familias. primȩ horȩ oꝑari¬
ũ ꝓthoplaustũ intelligi. et eos qui in illo tẽꝑe
credider̃. Nonne exdenario conuenisti mecũ :
Denariꝰ. figurã regis habet. Recepisti gͦ merce¬
dẽ. quã tͥ ꝓmiserã. hoc ẽ imaginẽ. ⁊ similitu¬
diriẽ meã. Suid qͣris ampliꝰ: Et ñ tam ipse plus

Expanded text:
injustitiam patrisfamilias, quam in undecimae horae injustitiam patrisfamilias, quam in undecimae horae operariis omnes pariter accusant, in seipsis non intelligunt. Si enim iniquus est paterfamilias, non in uno iniquus est, sed in omnibus: quia et nonae, sextae horae operario. Omnis itaque retro vocatio gentibus invidet, et in Evangelii torquetur gratia. Unde et Salvator concludens parabolam: Erunt, inquit primi novissimi, et novissimi primi. Quod Judaei de capite vertantur in caudam: et nos de cauda mutemur in caput. Amice, non facio tibi injuriam. Legi in cujusdam libro, amicum istum qui increpatur a patrefamilias, primae horae operarium, protoplastum intelligi, et eos qui illo tempore crediderunt. Nonne ex denario convenisti mecum? Denarius figuram regis habet. Recepisti ergo mercedem quam tibi promiseram, hoc est, imaginem et similitudinem 154 meam: quid quaeris amplius; et non tam ipse plus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. s quod plus acciꝑe uoluerint. his in quos
se clementia conductoris effuderat. Michi ui¬
et baptiztã iohẽm. qui possunt cũ psalmis ta
dicere. exittero matris meȩ ds̃ m̃s estu. Mertiȩ
uͦ horȩ oꝑarii st̃. qͥ apubertate seriure deo cȩpe¬
Porro undecumȩ. qͥultima senectute. Et tam̃ om̃s
parit᷑ accipiunt p̾miũ. licet diuersꝰ sit labor. Sund
qͥhanc parabolã. alit̾ disserunt. Prima hora uoluni
missũ e̾ẽ inuineã ad am. ⁊ reliqͦs patriarchas usq
ad noȩ. Tertia. ipsũ noȩ. usq ad abrahã. ⁊ circum¬
cisionẽ eidatã. Sexta. ababrahã usq ad moysen.
q̃ndo lexdata ẽ. Nona. ipsũ moysen et ꝓpħas.
Undecua. aplõs et gentiũ popłm. qͥb om̃s in¬
uident. Unde hoc ipsũ intelligens. pꝰ horam
iã undeci mã.cũ esset ꝓpe solis occasũ et ad
uesꝑam. io hannes euuangelista loqͥt᷑. Filioli
mei. nouissima horaẽ. Et simul cõ sidera qͦd

Expanded text:
tum, sed quod plus accipere voluerint his, in quos tum, sed quod plus accipere voluerint his, in quos se clementia conductoris effuderat. Mihi viet Baptista Joannes, qui possunt cum Psalmista dicere: Ex utero matris meae Deus meus es tu . Tertiae vero horae operarii sunt, qui a pubertate servire Deo coepePorro undecimae, qui ultima senectute: et tamen omnes pariter accipiunt praemium, licet diversus labor sit. Sunt qui hanc parabolam aliter edisserant. Prima hora volunt missum esse in vineam Adam et reliquos patriarchas usque ad Noe; tertia, ipsum Noe usque ad Abraham et circumcisionem ei datam; sexta ab Abraham usque ad Moysen, quando Lex data est; nona, ipsum Moysen et prophetas; undecima, apostolos et gentium populum, quibus omnes invident. Unde hoc ipsum intelligens post horam jam undecimam, cum esset prope solis occasum et ad vesperam, Joannes Evangelista loquitur: Filioli mei, novissima hora est . Et simul considera, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Parabola ista uel similitudo regni cęloꝵ. ex his
qͣ p̃missa sunt intelligitur. Scriptum ẽ enĩ ante¬
eam. Multi enũ erunt pͥmi nouissimi. et nouis¬
simi pͥmi. ñ temꝑe differente deo. sed fide.
Dicitq patrẽ familias pͥmo mane exisse. ut c̃¬
duceret oꝑarios inuineã suã. ⁊ p̃tium operis
constituisse denariũ. de inde egressũ circa
horam t̾tiam uidisse alios stantes in platea
.ociosos. et illis nequaꝗ̃ denarium. s qͥd iustũ
ẽ fuisse pollicitũ. sexta qͦq hora ⁊ nona. fe¬
cisse similit̾. undecima aut̃ inuerusse alios
Stantes. qͥtotadie occiosi fuerant. ⁊ misisse eos
iniuineã. cũ aut̃ sero factũ fuisset p̾cepisse ꝓ¬
curatori suo ut anouissimis inciꝑet reddere
hoc ẽ aboꝑariis horȩ undecimȩ. hoc ẽ ab oꝑariis
horȩ primȩ. om̃sq parit̃ contra nouissimos
inudia concitatos. iniqͥtatẽ arguisse patris¬
familiȩ. ñ qͦminꝰ acceꝑint ꝗ̃ fuerat constitu¬

Expanded text:
Parabola ista vel similitudo regni coelorum ex his quae praemissa sunt intelligitur. Scriptum est enim antea: Multi erunt primi novissimi, et novissimi primi. Non tempori deferente Domino, sed fidei. Dicitque patremfamilias primo mane exisse, ut conduceret operarios in vineam suam, et pretium operis constituisse denarium. Deinde egressum circa horam tertiam, vidisse alios stantes in platea otiosos: et illis nequaquam denarium, sed quod justum est fuisse pollicitum. Sexta quoque hora et nona fecisse similiter. Undecima autem invenisse alios stantes, qui tota die otiosi fuerant, et misisse eos in vineam. Cum autem sero factum esset, praecepisse procuratori suo, ut a novissimis inciperet reddere, hoc est, ab operariis horae undecimae usque ad operarios horae primae; omnesque pariter contra novissimos invidia concitatos, iniquitatem arguisse patrisfamilias. Non quod minus acceperint quam fuerat constitu
Abbreviated transcription (Latin):
pib sac̃dotũ et scribis. a condẽpnabt̃ eũ mor¬
te. ⁊ tradent cum gentib addcludendũ. ⁊ fla¬
gellandũ & crucifigendũ. Et die tertia resur¬
get. Crebro hoc ipsum discipulis dixerat.S qr
multis in medio disputatis. poterat labi deme¬
moria qͦd audicrint. ⁊ turꝰ iherosolimã. ⁊ secũ
ducturꝰ apłos ad tẽptationẽ eos parat. necum
lizentur:
UNCACCESSIT AOEŨ mat̃ filioꝵ

Expanded text:
t eum morte, et tradent eum gentibus ad illudendum, et flagellandum, et crucifigendum, et tertia die resurget. Crebro hoc ipsum discipulis dixerat: sed quia multis in medio disputatis, poterat labi de memoria quod audierant, iturus Jerosolymam, et secum ducturus apostolos, ad tentationem eos parat: ne cum lizentur. accessit ad eum mater filio
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalia recipiet. qͦ cõꝑatione ⁊ merito sui ita
eruitt. quasi si paruo nuinero centenariꝰ numerꝰ
cõꝑarctur. Unde dicit et apłs. qui unã tantỹ
domũ ⁊ uniꝰ ꝓuintiȩ paruos agros dimserat.
qͣsi ruchil habentes.⁊ omĩa possidentes.

Expanded text:
spiritalia recipiet, quae comparatione et merito sui ita spiritalia recipiet, quae comparatione et merito sui ita erunt, quasi parvo numero centenarius numerus comparetur. Unde dicit et Apostolus, qui unam tantum domum et unius provinciae parvos agros dimiserat, quasi nihil habentes et omnia possidentes.
Abbreviated transcription (Latin):
aut filios. aut agros. ꝓpter nomen meũ. cen¬
tuplũ accipiet.⁊ uitã et̃nã possidebit. Multi
aut̃ erunt primi nouissimi. ⁊̃ nouissimi pͥmi
Locus istȩ cũ illa sententia congruit. in qua
saluator. loquitur. ñueni pacẽ mittere. s
gladiũ. Ueni enĩ seꝑare hominẽ a patre suo.
⁊ matrẽ a filia. ⁊ nurũ asocru. et inimici ho
minis domestici eiꝰ. Iuigͦ ꝓpter fidẽ xp̃i et
p̃dicationẽ euuangłii. om̃s affec̾tus contẽpscris.
atq diuitias et scłi uoluptates. isti centuplũ re¬
cipient et uitã ȩternã possidebunt. Ex occasionę
huiꝰ sententiȩ. quidã introducunt mille annoᷤ
pꝰ resurrectionẽ. dicentes nob̾ tunc centuplũ oim̃i¬
ũ rerum quas dimisimus. ⁊ uitã ęt̾nã e̾e̾ redden¬
dã ñ intelligentes qͦd incęteris digna sit repro¬
missio. inuxorib appareat turpitudo. ut qͥunã
ꝓdño dimiserit. centũ recipiat infuturo. Sensꝰ
igit᷑ iste ẽ. Qui carnalia ꝓsaluatore dimiserit.

Expanded text:
um, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. Multi autem erunt primi novissimi et novissimi primi. Locus iste cum illa sententia congruit in qua Salvator loquitur, non veni pacem mittere, sed gladium, veni quippe separare hominem a patre suo et matreter fidem Christi et praedicationem Evangelii omnes affectus contempserint, atque divitias et saeculi voluptates, isti centuplum recipient et vitam aeternam possidebunt. Ex occasione hujus sententiae quidam introducunt mille annos post resurrectionem dicentes, nobis tunc centuplum omnium rerum quas dimisimus et vitam aeternam esse reddendam, non intelligentes quod si in caeteris digna sit repromissio, in uxoribus appareat turpitudo, ut qui unam pro Domino dimiserit centum recipiat in futuro. Sensus igitur iste est: qui carnalia pro Salvatore dimiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
sũ : Id ipsũ sonat. & illa lucę paribola. ubi ma¬
ior filius. minori inuidet. et ñ uult eũ recipi
penitentẽ. ⁊ patre̾ accusat iniustitiȩ. Et ut sci¬
amus hunc ẽẽ sensũ ꝗͤ di ximꝰ. titulꝰ parabolȩ
huiꝰ finisq consentiunt. Sic erunt in qͥt no¬
iussimi pͥmi. et primi nouissuri. Multi in¬
quit sunt uocati. pauci uͦ electi. Et ascen¬
dens ihc iherosolimã ad sumpsit duodecim

Expanded text:
 Idipsum sonat et illa Lucae parabola, ubi major filius minori invidet, et non vult eum recipi poenitentem, et patrem accusat injustitiae. Et ut sciamus hunc esse sensum quem diximus, titulus parabolae hujus finisque consentiunt. Sic erunt, inquit, novissimi primi, et primi novissimi. Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. Et ascenden
Abbreviated transcription (Latin):
b diuites cõꝑantur. cũ deposuerint grauẽ sar¬
cinã peccatoꝵ. ⁊ totiꝰ corporis gͣuitatẽ. intrare
Int̾rogantib aut̃ discipulis ⁊ admirantibꝰ auste¬
ritatẽ dicti. quis gͦ saluus fiet. elementia sua
seueritatẽ sententiȩ temꝑauit dicens. qͣ apud
homines impossibilia. apud dm̃ possibilia st̃.
Tunc respondens petrꝰ di xit ei. Eece nos relin¬
quimus omĩa. ⁊ secuti sumuste. Quid gͦ erit

Expanded text:
ibus divites comparantur, cum deposuerint gravem saribus divites comparantur, cum deposuerint gravem sarcinam peccatorum, et totius corporis pravitatem, intrare Interrogantibus autem discipulis, et admirantibus austeritatem dicti, Quis ergo salvus fiet? clementia sua severitatem sententiae temperavit, dicens: Quae apud homines impossibilia, apud Deum possibilia sunt. Tunc respondens Petrus, dixit ei: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te
Abbreviated transcription (Latin):
relic̾tis dñi testimonio p̾dicant᷑: Sed considan¬
dum qͦd eo temꝑͦe qͦ intrauer̃ diuites ẽẽ desierat.
Tam diu gͦ ñ int̾bunt. ꝗͣ dui diuites fuerint.
Ettam̃ quia difficult̾ diuitiȩ contẽpnuntur.
ñ dixit impossibile ẽ diuites int̾re in regnũ
cȩloꝵ. sed difficile. U̾bi difficile ponit᷑. ñ impoᷤ¬
sibilitas p̃tenditur.s raritas demonstratur.
Et iterũ dico uob̾. faciliꝰ ẽ camelũ ꝑforam̃
acus transire. quã diuitẽ int̾re in regno çȩloꝵ.¬
hoc dicto. ostendit᷑ ñ in possibile e̾ẽ s difficile.
Si enĩ qͦmodo camelꝰ ñ potest int̾re ꝑforamen
acus. sic diues introire ñ potest inregnũ cȩloꝵ.
nullus diuitũ saluus erit. Sed silegamꝰ ysaiã
qͦmodo cameli madian. ⁊ efat. ueniant ad ihe¬
rusalẽ cũ donis atq munerib. ⁊ quipriꝰ curui
erant ⁊ uitioꝵ p̃uitate distorti. ingrediantur
portas iherłm. uidebimꝰ quomͦ a isti cameli qͥ¬

Expanded text:
nsiderandum, quod eo tempore quo intraverunt, divites esse desierunt. Tamdiu ergo non intrabunt, quamdiu divites fuerint. Et tamen quia difficulter divitiae contemnuntur, non dixit: Impossibile est divites intrare in regnum coelorum, sed difficile. Ubi difficile ponitur, non impossibilitas praetenditur; sed raritas demonstratur. Et iterum dico vobis: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum coeloHoc dicto ostenditur non difficile esse, sed impossibile. Si enim quomodo camelus non potest intrare per foramen acus, sic dives intrare non potest in regna coelorum, nullus divitum salvus erit. Sed si legamus Isaiam, quomodo cameli Madian et Epha veniant Jerusalem cum donis atque muneribus : et qui prius curvi erant, et vitiorum pravitate distorti, ingrediantur portas Jerusalem, videbimus quomodo et isti cameli, qu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia pauꝑib. et sic sibi cõparet thesaurũ in reg¬
nocęloꝵ. Nec hoc adꝑfec̾tionẽ sufficit. nͥ pꝰcon¬
tentas diuitias saluatorẽ sęquatur. id est re¬
lictis malis. faciat bona. Faciliꝰ enĩ sacculꝰ con¬
tempnit᷑. quã uoluptas. Oulti diuitias relinqͦn¬
tes. dnm ñsequuntur: Seqͥtur aut̃ dnm̃ qͥuni

Expanded text:
 thesaurum in regno coelorum. Nec hoc ad perfectionem sufficit, nisi post contemptas divitias Salvatorem sequatur, id est, relictis malis, faciat bona. Facilius enim sacculus contemnitur quam voluntas. Multi divitias relinquentes Dominum non sequuntur. Sequitur autem Domi