comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua. aut imprudentia contigit. it
uiri scĩ peregrino sermone loquerait᷑
sed ꝓuidentia diuinitatis factume.
ut quia ad magnificandum dcum
una loquela non sufficit. ꝑplures
linguas mentis deuotio solutretma.
ocundati enim sumus: quia dem
nea domini saba oth. fructumti¬
fectionis accepimus. Uinea autem
saba oth. sicut dicit ꝓpħa. domus
isrł ẽ. Que domus. nos sumꝰ. Scdn
fidem enim: isrłite nos sumus &n¬
de dicit apls: Quia qui exfide siũ
hi filii sunt abrahȩ. Qm̃ igit᷑ nos
sumus isrł: uinea dñi sumus l¬
deamus diligent̃ ne ex palmite ope¬
ris nr̃i ñ nascatur dulcedinis uiia
faceret uuam. fecit aũt spinas. e
non iustitiam. sed clamorem. Quam
dura conditio: ut possessio que dñ
suo suauitatis fructus afferre debur.
spinarum illum asꝑitate compun¬
xerit. hocẽ cum uidei saluatorem
debuerint tota fidĩ deuotione su¬
sciꝑe. spinarum eum coronauetus
passione. Quȩ corona quidẽ qͣntin
inuideis ẽ. erat ininiuriarum con¬

Expanded text:
qua aut impudentia contigit, ut viri sancti peregrino sermone loquerentur: sed providentia divinitatis factum est, ut quia ad magnificandum Deum una loquela non sufficit, per plures linguas mentis devotio solveretur. 2. Jucundati enim sumus, quia de vinea Domini sabaoth fructum refectionis accepimus: vinea autem Domini sabaoth, sicut dicit propheta, domus Israel est, quae domus nos sumus . Secundum fidem enim Israelitae nos sumus; unde dicit Apostolus: Qui ex fide sunt, ii filii sunt Abrahae . Quoniam igitur nos sumus Israel, vinea Domini sumus: videamus diligenter ne ex palmite operis nostri non nascatur dulcedinis uva, faceret uvam, fecit autem spinas; et non justitiam, sed clamorem . Quam dura conditio, ut possessio, quae domino suo suavitatis fructus afferre debuit, spinarum illum asperitate compunxerit! hoc est, cum Judaei Salvatorem debuerint tota fidei devotione suscipere, spinarum eum coronaverunt passione. Quae corona quidem, quantum in Judaeis est, erat injuriarum con
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tantorũ nouitas gaudiorũ
ut habere se in utero elisabeth teste¬
tur infantem: qui necdum semet¬
ipsum sentiens. dñicum iam senti¬
ret aduentum: Uere hic omnium
beatissimus paruuloꝵ: qui intra
uiscera adhuc materna conclusus
adesse saluatorem mundi. quia
gaudio reuelauit. Nullus igno¬
rat km̃i. omnem paruulũ mat̾no
utero ꝓdeuntem. inter ipsa lucis
exordia mestis concrepare uagiti.¬
b. Solus baptista domini: ultra
legem nascentium natiuitatẽ suã
letitiȩ exultatione p̃uenit. Q̃ qͣ
decuit fr̃s. ut de matre sterili nas¬
ceret᷑ qui feditatem uirginis reue¬
labat: quatinus mirabilem partũ
mirabiliter natus oftenderet. Illud
etiam quam stupendũ quãq mag.¬
nificum. quod zacharias sacerdos
pater futurus ꝓpħȩ. Eł qr hoc
ipsum qd̃ gerebat᷑ angło loq̃nte
non credidit. usum loq̃ntis amisit:
donec ꝓmissione completa. natus
noui hominis preco. paterne lin¬
guȩ uincła relaxaret. Os enim

Expanded text:
quae tantorum novitas gaudiorum, quae tantorum novitas gaudiorum, ut habere se in utero Elisabeth testaretur infantem, qui nec dum semetipsum sentiens, dominicum jam sentiret adventum? Vere hic omnium beatissimus parvulorum, qui intra viscera adhuc materna conclusus, adesse Salvatorem mundi, quia gaudio revelavit. Nullus ignorat, carissimi, omnem parvulum, materno ab utero prodeuntem, intra ipsa lucis exordia moestis concrepare vagitibus; solus Baptista Domini ultra legem nascentium nativitatem suam laetitiae exsultatione praevenit. Et quam decuit, fratres, ut de matre sterili nasceretur, qui fecunditatem virginis revelabat; quatenus mirabilem partum mirabiliter natus ostenderet. Illud etiam quam stupendum, quamque magnificum, quod Zacharias sacerdos, pater futurus prophetae; quia hoc ipsum, quod gerebatur, angelo loquenti non credidit, usum loquentis amisit, donec, promissione completa, natus novi hominis praeco paternae linguae vincula relaxaret. Os enim
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis occasue. & suscepta
ib eis ꝓ xp̃i nomine passio
consecrauit. Multimoda namq
ueterum relatione didicimus. non¬
nullos mr̃m ꝓstratos gladioł ig¬
ne alios concrematos: complures
bestiarum dilacerato s dẽtibus : in¬
numeros etiam uariis torm̃toꝵ
eruciatib affectos: spreta sui cor¬
poris morte. xp̃ianȩ fidei testimo¬
nium reddidisse. Beatus uͦ baptista
cȩlestia mundo gaudia sterili ab
utero natus inuexit. Et illi. quidẽ
indubitata iam gła regnantem
legio gratiȩ singlaris ostendit. In
tantum aũt specialis in eo p̾ful¬
sit electio: ut ante mereret᷑ nun¬
ciare dñm. quam nascendi initium
uel linguam quȩ nunciare posset
acciꝑet. Deniq elisabeth uetus illa
mulier et noua mater. quȩ ante
partum suum de futuri filii leta¬
batur officio: uenienti ad se beatȩ
mariȩ in ipso salutationis occursu
ait. Ecce ex quo facta est uooc sa¬
lutationis tue in aurib meis: ex¬
ultauit in gaudio infans in utero
meo. Quid est hoc miraculi fr̃s.

Expanded text:
praesentis occasus, et suscepta ab eis pro Christi nomine passio consecravit. Multimoda namque veterum relatione didicimus nonnullos martyrum prostratos gladio, igni alios concrematos, complures bestiarum dilaceratos dentibus, innumeros et jam variis tormentorum cruciatibus affectos, spreta sui corporis morte Christianae fidei testimonium reddidisse. Beatus vero Baptiste laetamur, coelestia mundo gaudia sterili ab utero hodie natus invexit. Et illi quidem indubitata jam gloria regnantem legio gratiae singularis ostendit. In tantum autem specialis in eo praefulsit electio, ut ante mereretur annuntiare Dominum quam nascendi initium vel linguam, quam enuntiare posset, acciperet. Denique Elisabeth illa vetus mulier, et nova mater, quae ante partum suum de futuri filii laetabatur officio, venienti ad se beatae Mariae in ipso salutationis occursu, ait: Ecce, ex quo facta vox salutationis tuae in auribus meis, exultavit in gaudio infans in utero meo . Quid hoc est miraculi, fratres;
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Non enim frẽs. beatus lauren¬
tuis: citata uel simplici passione
ꝑimitur. Nam qui gladio ꝑcutit᷑
semel moritur. Qui inflammarũ
caminum mergitur: uno impetu
liberatur. hic aũt longa & mult¬
plici pena cruciatur: ut mors ei
non desit ad supplicium. & desit. ad
finem. Dicitur enim abillo seuissi
pena: ut ardentium exposita mole
carbonum. in suꝑ eum ferrea crate
distentum. lenta flamina consume¬
ret: ut non tam inflammando cito
interimeret hominem. qũa. dui ex¬
urendo torqueret. Ita cum unum
latus exustum ꝑsecutor cerneret:
aliud latus ignibus obiceret exu¬
rendum. Legimus ananiam. Ma¬
riam. & misael beatissimos pue¬
ros. arege in camino ignis inclu¬
sos. inpenarum suarum deambu¬
lasse flaminis. & igneos globos
pedibus conculcasse. Unde & bri¬
tus laurentius. nonminori ẽ gła
preferendus. Siquidem illi. in pi¬
narum suarum flammis ambu

Expanded text:
r. Non enim, fratres, beatus Laurentius cita vel simplici passione perimitur. Nam qui gladio percutitur, semel moritur; qui in flammarum camino mergitur, uno impetu liberatur: hic autem longa et multiplici poena cruciatur; ut mors ei non desit ad supplicium, et desit ad finem. Dicitur enim ab illo saevisso constituta poena, ut ardentium exposita mole carbonum, insuper eum ferrea crate distentum lenta flamma consumeret; ut non tam inflammando cito interimeret hominem, quam diu exurendo torqueret: ita ut cum unum latus exustum persecutor cerneret, aliud latus ignibus objiceret exurendum. Legimus Ananiam, Azariam et Misaelem beatissimos pueros a rege in camino ignis inclusos, in poenarum suarum deambulasse flammis, et igneos globos pedibus conculcasse . Unde et beatus Laurentius non minori est gloria praeferendus: siquidem illi in poenarum suarum flammis ambu
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris ignem legimus ineuan¬
głio: dicente eodem domino. Ne¬
scitis quia ignem uini mittere
interram: & quid uolo nisi ut
accendatur: Quo igne suecensi
a mahiis & cleophas: dixerunt.
Nonne cor nr̃m ardens erat in no¬
bis de iħu. dum loqueritur in uia.
& aꝑiret nobis scripturas. Hoc
tius accensus. flammnarum ñ sen¬
sit incendia: & dum xp̃i ardet.
desiderio. ꝑsetutoris pena non
ardet. In quantũ eñi in illo s¬
dei ardor feruct: in tantum supplitii
flamina frigescit. Corporali enim
beatus laurentius laborat incendio.
Hinc amore xꝑ̃i succenditur: inde
ꝑsecutoris flamma torquetur. Sed
diuinus saluatoris ardor. materi¬
alem tyranni restinguit ardorem.
Quamius enim infauillã menbra
soluantur: fidĩ tam̃ fortitudo ñ
soluitur. Corporis detrimentum¬

Expanded text:
Salvatoris ignem legimus in EvanSalvatoris ignem legimus in Evangelio, dicente eodem Domino, Nescitis quia veni ignem mittere in terram? et quid volo, nisi ut accendatur ? Quo igne succensi Amahus et Cleophas dixerunt: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas ? Hoc tius accensus, flammarum non sentit incendia: et dum Christi ardet desiderio, persecutoris poena non ardet. In quantum enim in illo fidei ardor fervet, in tantum supplicii flamma frigescit. Corporali enim beatus Laurentius laborat incendio: hinc amore Christi succenditur, inde persecutoris flamma torquetur: sed divinus Salvatoris ardor materialem tyranni restinguit ardorem. Quamvis enim in favilla membra solvantur, fidei tamen fortitudo non solvitur: corporis quide
Abbreviated transcription (Latin):
catissimi laurentii mar¬
tiris cuius natalem ho¬
die gelebramus. passio¬
nemnosse uos credo: & quanta
in ꝑsecutione ꝑtulerit. dilectionẽ
urãm scire posse non dubito.
Tanta enim martyrii eius gloria
extitit: ut passione sua mun¬
dum illuminauerit uniuersum.
lluminauit plane mundum
laurentius eo lumine quo ipse¬
succensus ẽ: & flaminis quas ipse ꝑ¬
tulit. om̃ium xꝑ̃ianorum corda ca¬
lefecit. Quis enim hoc exemplo no¬
lit pro xꝑ̃o ardere cum laurentio:
ut possit a xp̃o cum laurentio co¬
ronari: Quis nolit ad horam su¬
stinere laurentii ignem: & ȩt̃nũ
gehenne non paciatur incendiũ
Beati igitur laurentii exemplo ꝓ¬
uocamur ad martyrium: accen¬
cdimur ad fidem. incalescimus
ad deuotionẽ & si nobis flãma¬
ꝑsecutoris deest: fidĩ tam̃ flãma
ñ deẽ. Non ardemus quidẽ cor¬
pore proxp̃o: sed ardemiis af¬
fec̾tui. Non subicit michi ꝑsecutor
i gnem: sed suggerit michi igniẽ
desiderium saluatoris. Esse eñĩ

Expanded text:
atissimi Laurentii martyris, cujus Natalem hodie celebramus, passionem nosse vos credo; et quanta in persecutione pertulerit, Dilectionem vestram scire posse non dubito. Tanta enim ejus martyrii gloria exstitit, ut passione sua mundum illuminaverit universum. Illuminavit plane mundum Laurentius eo lumine quo ipsesuccensus est; et flammis quas ipse pertulit, omnium Christianorum corda calefecit. Quis enim hoc exemplo nolit pro Christo ardere cum Laurentio, ut possit a Christo cum Laurentio coronari? Quis nolit ad horam sustinere Laurentii ignem, ut aeternum gehennae non patiatur incendium? Beati igitur Laurentii exemplo provocamur ad martyrium, accendimur ad fidem, incalescimus ad devotionem Etsi nobis persecutoris flamma deest; fidei tamen flamma non deest. Non ardemus quidem corpore pro Christo, sed ardemus affectu: non subjicit mihi persecutor ignem, sed suggerit mihi ignem desiderium Salvatoris. Esse autem
Abbreviated transcription (Latin):
ucharius pb̃r exhispa¬
nia. calame habita t: ut¬
tere morbo calculi labo¬
rabat. ꝑmemoriam supradicti
martyris. quam possidnis. illo ad¬
uexit ep̃c: saluus factusẽ. Idem
ipse postea morbo allo preualescen¬
te mortuus sic iacebat: ut ei iam
pollices ligarent᷑. Opitulatione me¬
morati martyris. cum de memoria

Expanded text:
ucharius presbyter ex Hispania, Calamae habitans, veteri morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris quam Possidius illo advexit episcopus, salvus factus est. Idem ipse postea morbo alio praevalescente, mortuus sic jacebat, ut ei jam pollices ligarentur: opitulatione memorati martyris, cum de memoria
Abbreviated transcription (Latin):
p̃rogans. Dimisse sunt enĩ disce¬
cdentibus seuientibus. misera ⁊ mi¬
scłia. Et ait illi dñs. Nemo te
condempnauit. Respondit: ne¬
mo dñt. Necegote inquit con
dẽpnabo. Uade &e deinceps iã
noli peccare. Sed tanta michi
fecit miles iste. uellem nosse si
militares: utrum similia ñ faceres.

Expanded text:
praerogans. Dimissae sunt enim, discepraerogans. Dimissae sunt enim, discedentibus saevientibus, misera et misericordia. Et ait illi Dominus: Nemo te condemnavit? Respondit: Nemo, Domine. Nec ego, inquit, te damnabo: vade, et deinceps jam noli peccare fecit miles iste. Vellem nosse, si militares, utrum similia non faceres.
Abbreviated transcription (Latin):
occidit iã dãpnatꝰ erat: ia supplitio
destinatus. Sed in ordinate feri¬
re. homicidiũ ẽ. Si homicidiũ ẽ.
in ordinate ferire dãpnatũ. Quid
ẽ rogo uos uelle ferir᷑ mauditum :
uelle ferire non uidicatũ: uelle fe¬
rire nulla accepta potestate ho¬
minẽ malum: Non enĩ malos de¬
fendimus: aut dicimus malos non
ẽẽ malos. Reddent inde rationẽ
qui uidicant. quare de morte alie¬
na. tu uis redde difficultatem ra¬
tionis:: qui ñportas sarcinã pote¬
statis: Lib̃auit te ds: ut ñ sis uidex.
Quid tibi usurpas alienũ: Bete red¬
sti cordaseiuentiũ: quando dixisti.
Qui sine peccato ẽ: prior in illã lapi¬
dem mittat. Uerbo graui & accuto
conpunctis cordib suas consci¬
entias agnouerunt: & iustitie p̃¬
senti erubuerunt: & unus post u¬
num abscecdentes. so lam mulierẽ
miseram reliquerunt. Sed ñ fuit
sola rea:Quia cũ illa erat uidex.
nondum uidicans. sed miscdiam

Expanded text:
occidit, jam damnatus est, jam supplicio occidit, jam damnatus est, jam supplicio destinatus: sed inordinate ferire, homicidium est. Si homicidium est, inordinate ferire damnatum; quid est, rogo vos, velle ferire inauditum, velle ferire non judicatum, velle ferire nulla accepta potestate hominem malum? Non enim malos defendimus, aut dicimus malos non esse malos. Reddent inde rationem qui judicant. Quare de morte aliena tu vis reddere difficultatem rationis, qui non portas sarcinam potestatis? Liberavit te Deus, ut non sis judex: quid tibi usurpas alienum? De te redsti corda saevientium, quando dixisti, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem mutat. Verbo gravi et acuto compunctis cordibus conscientias suas agnoverunt, et justitiae praesenti erubuerunt; et unus post unum abscedentes, solam mulierem miseram reliquerunt. Sed non fuit sola rea: quia cum illa erat judex, nondum judicans, sed misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa laudante sibona ẽ. Si aũt
iniqua ẽ: mortuus ꝓfide. ꝓ ui¬
stitia. ꝓ ueritate. habebis laudẽ
ex illa. etiam seuiente illa. Ex il¬
la enim habebis. ñ ipsa laudãte.
sed ipsa tibi laudis occasionem
prebente. Ergo bonum fac: et ha
ille tanta fecit: tantos oppressit. tã¬
tos ad mendicitatem egestatemq ꝑ¬
duxit habet iudices suos: habet
potestates suas ordinata ẽ respubli¬
ca. Quȩ enĩ sunt a dco: ordinata st̃.
u quare seuis: quam potestatem
accepisti: nisi quia ñ st̃ ista publi¬
ca supplitia. sed aꝑta latrocinia:
Quid enim: Considate in ipsis or¬
dinib potestatum: destinatũ sup¬
plicio &e dãpnatũ. cui gladius
imminet. si licert fcriri. nisi ab
illo qui ad hoc militat. Militat
questionarius: ab illo ꝑcutit᷑ dãp¬
natus. Si dãpnatum iam supplitio
destinatũ ꝑcutiat exceptor. ñne
& dampnatum occidit. & tamquã
homicida dampnat᷑. Certe quẽ

Expanded text:
ipsa laudante, si bona est. Si autem ipsa laudante, si bona est. Si autem iniqua est, mortuus pro fide, pro justitia, pro veritate, habebis laudem ex illa; etiam saeviente illa. Ex illa enim habebis, non ipsa laudante, sed ipsa tibi laudis occasionem praebente. Ergo bonum fac, et habille tanta fecit, tantos oppressit, tantos ad mendicitatem egestatemque perduxit. Habet judices suos, habet potestates suas. Ordinata est respublica. Quae enim sunt, a Deo ordinatae sunt . Tu quare saevis? Quam potestatem accepisti, nisi quia non sunt ista publica supplicia, sed aperta latrocinia? Quid enim? Considerate in ipsis ordinibus potestatum, destinatum supplicio et damnatum, cui gladius imminet, non licere feriri, nisi ab illo qui ad hoc militat. Militat quaestionarius: ab illo percutitur damnatus. Si damnatum, jam supplicio destinatum, percutiat exceptor, nonne et damnatum occidit, et tanquam homicida damnatur? Certe quem
Abbreviated transcription (Latin):
causa gladium portat. Uindex
ẽ enim in ira: sed ei qui male
agit. Inira uindex: ei qui male
agit. Quod si malũ inquit fece¬
ris: time. Non enĩ sine causa ꝙ¬
dium portat. Uis autem non
timere potestatem: Bonum fa
& habebis laudem ex illa. Quid
ergo ait aliquis: sẽs laurentius m¬
lum fecerat. ut apotestate occidet
Quomodo in illo impletũ ẽ. bonun
fac. & habebis laudẽ ex illa÷ quads
ꝓpt̃ bonum tantos cruciatus ne¬
riut exilla: Si non haberet lau¬
dem ex illa: hodie non honora¬
retur: non a nob̃ predicaretur.
non tanto preconio laudaretur.
Habet gͦ laudẽ ex illa: etiam nol̃¬
te illa. Non enĩ ait apłs. bonĩ
fac. & laudabit te potestas ipsa
bonum enim fecerunt apłi om̃s
ce martyres: &e ñeos laudaueriũ.
sed inter fecerunt potius potesta¬
tes. Ergo si cdiceret. bonum fac
autem temꝑauit uerba: circũspe¬
xit. appendit: moderatus ẽ. circũci¬
dit. Discite quod audistis:. bonũ
fac. & habebis laudem ex illa: etiã

Expanded text:
causa gladium portat. Vindex causa gladium portat. Vindex est enim in iram, sed ei qui male agit. In iram vindex ei qui male agit. Quod si malum, inquit, feceris, time. Non enim sine causa gladium portat. Vis autem non timere potestatem? Bonum fac, et habebis laudeergo? ait aliquis sanctus Laurentius malum fecerat ut a poteQuomodo in illo impletum est, Bonum fac, et habebis laudem ex illa, quando propter bonum tantos cruciatus meruit ex illa? Si non haberet laudem ex illa, hodie non honoraretur, non a nobis praedicaretur, non tanto praeconio laudaretur. Habet ergo laudem ex illa, etiam nolente illa. Non enim ait Apostolus, Bonum fac, et laudabit te potestas ipsa. Bonum enim fecerunt Apostoli omnes et martyres; et non eos laudaverunt, sed interfecerunt potius potestates. Ergo si diceret, Bonum fac,autem temperavit verba, circumspexit, appendit, moderatus est, circumcidit. Discite quod audistis: Bonum fac, et habebis laudem ex illa; etiam
Abbreviated transcription (Latin):
numerum. quem condempnas: De
malo us iuncere malum: de ma-¬
litia uincere malttiam: Erunt du¬
e malitie: ambe uincende. Non au¬
dis consilium domini tui ꝑ apłm:
Noli iunci amalo: sed iunce in bo¬
num malũ.: Fõrte ille peior est.
Cum & tu sis malus: duo tamen
mali. Ego uellem: ut uel unus es¬
set bonus. Postremo seuit usq
ad mortem. Quid & post mortẽ.
ubi adillũ malũ iam ñ ꝑuenit
pena: & alteruis mali exercetur¬
tota malitia: Hoc insanire ẽ: ñ
mei: quid uobis dicam: Non
uobis placeant tales. Itane uero
hoc deuobis sensurus sum. quia
placent uobis tales: absit a nob̾:
ut sentiamus ista de uobis. Sed
parum ẽ. ut tales displiceant uo¬
bis: parumẽ. Est aliquid quod
de uobis exigendumẽ. Nequis
dicat. Deus nouit.: quia nolui fieri
Ecce duas res dixisti: & non feci et
nolui fieri. Ad huc parumẽ. Parĩ
ẽ prorsus si noliusti: si non etiam
ꝓhibiusti habent mali uidices
suos÷ habent potestates suas. bi
quib apłs ait. Non enim sinc

Expanded text:
numerum, quem condemnas? De malo vis vincere malum? de malitia vincere malitiam? Erunt duae malitiae, ambae vincendae. Non audis consilium Domini tui per Apostolum: Noli vinci a malo, sed vince in bono malum ? Forte ille pejor est: cum et tu sis malus, duo tamen mali. Ego vellem ut vel unus esset bonus. Postremo saevit usque ad mortem. Quid et post mortem, ubi ad illum malum jam non pervenit poena, et alterius mali tota exercetur malitia? Hoc insanire est, non mei? quid vobis dicam, Non vobis placeant tales? Itane vero de vobis sensurus sum, quia placent vobis tales? Absit a nobis ut sentiamus ista de vobis. Sed parum est ut tales displiceant vobis, parum est: est aliquid quod de vobis exigendum est. Ne quis dicat, Deus novit quia nolui fieri. Ecce duas res dixisti: et non feci, et nolui fieri. Adhuc parum est. Parum est prorsus si noluisti, si non etiam prohibuisti. Habent mali judices suos, habent potestates suas: de quibus Apostolus ait, Non enim sine
Abbreviated transcription (Latin):
ineccłia catholica sẽt̃tanti honoris cel¬
situdinem meruit: cuiꝰ concordissimũ
bito sermone ꝓuirib ꝑsoluto: exhor¬
tor dilectionem deuotionemq urãm.
ut istum diem honeste acsobrie ꝑaga¬
mus: et hoc exhibeamus diti. quo ꝙypͥ¬
anus beatissimus passusẽ. quodama¬
exultet ȩcclłia: quam in om̃e gaudiũ¬
& celestis eruditione sermonis instruxit.¬
& munere triumphalis sanguinis deco¬
rauit. fuit enim in eo sicut conspectũ
habemus. & contra errores diaboli sp̃i¬
talis sapientie plenitudo. ⁊ adu̾sꝰ ꝑsectiti¬
ones mundi. xꝑ̃iani pectoris infatiga¬
ta constantia. Quis non huiusmodi
uirum quantis ualet preconiis ꝑse¬
quatur. c̃uius eloquentia in spirata
diuinitus. & eccłias docuit. et scłm
confutauit.: Uere hic mirabilis at¬
q om̃ium ubiq studiis celebrandꝰ
quem scĩtas sac̃dotem. ꝑttia doctorẽ.
fides martyrem consecrauit. Precio¬
sa inquit daiuid inconspectu domini:¬

Expanded text:
in Ecclesia catholica tanti honoris celin Ecclesia catholica tanti honoris celsitudinem meruit, cujus concordissimum bito sermone pro viribus persoluto, exhortor dilectionem devotionemque vestram, ut istum diem honeste ac sobrie peragamus, et hoc exhibeamus diei, quo Cyprianus beatissimus passus est, quod amaexsultat Ecclesia, quam in omne gaudiumt coelestis eruditione sermonis instruxit, et munere triumphalis sanguinis decoravit; fuit enim in eo, sicut compertum habemus, et contra errores diaboli spiritalis sapientiae plenitudo, et adversus persecutiones mundi Christiani pectoris infatigata constantia. Quis non hujusmodi virum quantis valet praeconiis prosequatur, cujus eloquentia inspirata divinitus et Ecclesias docuit, et saeculum confutavit? Vere hic mirabilis atque omnium ubique studiis celebrandus, quem sanctitas sacerdotem, peritia doctorem, fides martyrem consecravit. Pretiosa, inquit David
Abbreviated transcription (Latin):
enim: & non faciunt. Iste quia credi¬
dit. locitus ẽ: quia locutusẽ. passus
ẽ. Hoc gͦ docuit inurta quod fecit:
rum creatori. & creatori hominum:
qui suo tali antistite huius ciuita¬
tis ȩccl̃am ditauit: &e tam sancto
corpore. huius loci amplitudiñe con¬
secrauit. Illi laus. illigła: qui dignatꝰ
ẽ illum uirum predestinate int̾ scõs
suos ante tempora: creare int̾ homi¬
nes oportuno tempore: uocare errãtẽ
mundare sordentẽ: formare credentẽ.:
docere obȩdientem: regere docentẽ: ad¬
uiuare pugnantẽ: coronare uĩcentem.
lli laus. illigła: qui hunc talem fecit. in
quo maxime ostenderet eccłiȩ sue. qͦn¬
tis malis opponenda. & quantis esset
la esset caritas. xꝑ̃iani: aquo ñ custodiret᷑
unitas xp̃i. Quam sic ille dilexit. ut &
malis ꝓ caritate non parceret. & malos
propace toleraret: & liber indicendo qd̃
ipse sentiret: & pacificus in audiendo
quod frẽs sentire cognosceret. Merito

Expanded text:
enim et non faciunt . Iste quia credienim et non faciunt . Iste quia credidit, locutus est; quia locutus est, passus est. Hoc ergo docuit in vita, quod fecit; rum, creatori et recreatori hominum, qui suo tali antistite hujus civitatis Ecclesiam ditavit, et tam sancto corpore hujus loci amplitudinem consecravit. Illi laus, illi gloria, qui dignatus est illum virum praedestinare inter sanctos suos ante tempora, creare inter homines opportuno tempore, vocare errantem, mundare sordentem, formare credentem, docere obedientem, regere docentem, adjuvare pugnantem, coronare vincentem. Illi laus, illi gloria, qui hunc talem fecit, in quo maxime ostenderet Ecclesiae suae quantis malis opponenda et quantis esset la esset charitas Christiani, a quo non custodiretur unitas Christi. Quam sic ille dilexit, ut et malis pro charitate non parceret, et malos pro pace toleraret; et liber in dicendo quod ipse sentiret, et pacificus in audiendo quod fratres sentire cognosceret. Merito
Abbreviated transcription (Latin):
quam querit forte quis uicerit.
ut ommittã regnũ celeste scõrum
quod infideles crede nolunt. qͥa
iudere ñ possunt: nunc in ista
cerra. in ista uita. indomib inagris.
inciuitatib in orbe terrarum. ẽcce
sunt feruentes laudationes marꝙy¬
nim: ubi sunt furentes accusatio¬
nes impiorum: Ecce quem admo¬
dum honorant᷑ memorie ꝑemptoꝵ.
nunc illi ostendant idola demoni¬
orum. Quideis uidicando facturi
sunt. qui eorum templa moriendo
euerterunt: Quomͦ eorũ suꝑbas
fallatias resurgentium militũ suoꝵ
splendore dampnabit: qui eorum
fumantes aras morientiũ sangni¬
beatissimus cyprianus głosorum
pliorum doctor. & głosus ipse p̃lia¬
tor. ita quod facturiis erat docuit.¬
& quod docuerat fecit: ut & in
uerbis docentis. prenosceretur ani¬
mus martyris: & mnanimo pacien¬
tis. recognoscerentur uerba doctoris.
onenin erat similis eorum: de qͥb
dñs ait. Quȩ dicunt facite: quȩ au¬
tem faciunt facere nolite. Sicunt

Expanded text:
quam quaerit forte quis vicerit, quam quaerit forte quis vicerit, ut omittam regnum coeleste sanctorum, quod infideles credere nolunt, quia videre non possunt; nunc in ista terra, in ista vita, in domibus, in agris, in civitatibus in orbe terrarum, ecce sunt ferventes laudationes martyrum: ubi sunt furentes accusationes impiorum? Ecce quemadmodum honorantur memoriae peremptorum, nunc illi ostendant idola daemoniorum. Quid eis judicando facturi sunt, qui eorum templa moriendo everterunt? Quomodo eorum superbas fallacias resurgentium militum suorum splendore damnabit, qui eorum fumantes aras morientium sanguibeatissimus Cyprianus gloriosorum praeliorum doctor et gloriosus ipse praeliator, ita quod facturus erat docuit, et quod docuerat fecit; ut et in verbis docentis praenosceretur animus martyris, et in animo patientis recognoscerentur verba doctoris. Non enim erat similis eorum, de quibus Dominus ait: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, nolite facere: dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
eloquii tam nobilis instrumentum
quo ruinosis doctrinis demoniorũ
in digna ornam̃ta fiebant. in edifi¬
cationem conuerteretur ȩccliȩ. qua
crescente illa laberentur: & ut tan¬
te uocis tuba. quȩ forensiũ m̃da¬
tiorum certamina solebat acuiere.
ad ꝓsternendũ p̃ciosis scõrũ mor¬
tib diabolum xꝑ̃o militantes. et
in tpso głantes. deuotos martytes
excitaret. Int̃ quos & ipse eypͥanꝰ.
cuius pio & scõ non iam fabulosos
fumos euom̃te. sed dominica luce
radiante. accendebantur eloquio
moriendo uixit: iudicatus uidic̃
suꝑauit: aduer sarium ꝑcussus
uicit: morcemq occisus occidit
enim in ludo ꝑuersitatis humanȩ
& suã & aliorum linguas docuerat
loqui mendatiũ: ut quod abaduet¬
sario obiceretut. astuta fallatia ne¬
garetur: iam in alia scola didicerat.
confitendo deuitare aduersariũ
Ubi enim xꝑ̃i nom̃ inimicus conuer¬
tit in crimen: ibi supplitiũ xp̃s cõ¬
uertit in laudem. Et si adhuc quis

Expanded text:
eloquii tam nobilis instrumentum, eloquii tam nobilis instrumentum, quo ruinosis doctrinis daemoniorum indigna ornamenta fiebant, in aedificationem converteretur Ecclesiae, qua crescente illa laberentur; et ut tantae vocis tuba, quae forensium mendaciorum certamina solebat acuere, ad prosternendum pretiosis sanctorum mortibus diabolum Christo militantes et in ipso gloriantes devotos martyres excitaret. Inter quos et ipse Cyprianus, cujus pio et sancto, non jam fabulosos fumos emovente, sed dominica luce radiante accendebantur eloquio, moriendo vixit, judicatus judicem superavit, adversarium percussus vicit, mortemque occisus occidit. Qui enim in ludo perversitatis humanae et suam et aliorum linguas docuerat loqui mendacium, ut quod ab adversario objiceretur, astuta fallacia negaretur, jam in alia schola didicerat confitendo devitare adversarium. Ubi enim Christi nomen inimicus convertit in crimen, ibi supplicium Christus convertit in laudem.
Abbreviated transcription (Latin):
& regna: eradicare & effodere. & ꝑdẽ
& rehedificare. & plantare. Accessit
gͦ adillam animam. eradicator atq
plantator. & euertit ueterem cy pria¬
num: positoq ibi fundam̃to. ipso
se. nouum cy prianum edificauit
inse: et uterum eyprianum fecitexse.
x ꝑ̃o enuim dicit ȩccł̃ia. Botius cypri.
bonus odor factus ẽ. in omĩ loco. sic̃
att apłs paulus: qui etiam ipse de¬
structus ẽ ꝑsecutor: & edificatus ẽ
predicator. Xꝑ̃i inquit bonus odor
sumus dõ in om̃i loco: & in his qͥ¬
salui fiunt. & in his qui pereunt.
Aliis quidẽ odor uitȩ inuitam: a¬
liis odor mortis in mortem. Et ad
hec quis ydoneus: Alii enĩ cypͥa¬
num umitando uixerunt: Alii cypͥ¬
ano inuidendo perierunt. Illi laus.
dem uftficando eruit abimpiis.
& fecit frameam suã. hocẽ gladiũ
bis accutum: ut per illam linguã
stultitia gentruim muidata feruẽtuir.
ꝑquam prius tecta atq dilata pul¬
chra prudentib uidebatur: atq ut

Expanded text:
et regna, eradicare, et effodere, et perdere, et regna, eradicare, et effodere, et perdere, et reaedificare, et plantare . Accessit ergo ad illam animam eradicator atque plantator; et evertit veterem Cyprianum, positoque ibi fundamento ipso se, novum Cyprianum aedificavit in se, et verum Cyprianum fecit ex se. Christo enim dicit Ecclesia, Botrus cypri fbonus odor factus est in omni loco, sicut ait apostolus Paulus: qui etiam ipse destructus est persecutor, et aedificatus est praedicator. Christi, inquit, bonus odor sumus Deo in omni loco, et in in iis qui pereunt: aliis quidem odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem. Et ad haec quis idoneus ? Alii enim Cyprianum imitando vixerunt: alii Cypriano invidendo perierunt. CAPUT IV. 4fidem justificando eruit ab impiis, et fecit frameam suam, hoc est gladium bis acutum; ut per illam linguam stultitia Gentium nudata feriretur; per quam prius tecta atque velata pulchra prudentibus videbatur; atque ut
Abbreviated transcription (Latin):
grãs egit. pristina sua non impie re¬
sorbens quȩ uomuerat: s pie recolẽs
que mutauerat. Scribens enĩ ad a¬
micũ suũ. ut  ipse extenebris qd̾
erat inse. lux fieret in domino. Ego
inquit cum intenebris. atq in no¬
cte ceca iacerem: cũq in salo iactãu̾
scłi nutabundus ac dubius uesti¬
giis oberrantib fluctuarem uitȩ
meȩ nescius: ueritatis. ac lucis a¬
lienus. Et paulo post. Nam ce ipse
in quit plurimis uite mee prioris
erroribis implicatus tenebar: quib
erui me posse non crederem. Sic
uitiis adherentib obsecundans erã
Desꝑatione meliorũ. malis meis ue¬
lut iam ꝓprus acuernaculus ef
xꝑ̃c inuenit: ecce ad qualem ani¬
mam ꝑcutiendam. & sanandã. ille
eradicator & plantator accessit.
Neq emĩ fustra dicit. Ego occidam et
ego uiuere faciam: ego ꝑcutiam et
egosanabo: aut frustra infigura fu
turorum ad iereiniam dictum est.
Ecce constituite hodie super gentes

Expanded text:
gratias egit, pristina sua non impie regratias egit, pristina sua non impie resorbens quae vomuerat, sed pie recolens quae mutaverat. Scribens enim ad amicum suum, ut et ipse ex tenebris, quod erat in se, fieret lux in Domino: Ego, inquit, cum in tenebris atque in nocte caeca jacerem, cumque in salo jactantis saeculi nutabundus ac dubius vestigiis oberrantibus fluctuarem, vitae meae nescius, veritatis ac lucis alienus. » Et paulo post: Nam ut ipse, inquit, plurimis vitae meae prioris erroribus implicatus tenebar, quibus exui me posse nouitiis adhaerentibus obsecundans eram, desperatione meliorum malis meis uelut iam propriis ac uernaculis et Christus invenit: ecce ad qualem animam percutiendam et sanandam ille eradicator et plantator accessit. Neque enim frustra dicit, Ego occidam, et ego vivere faciam; ego percutiam, et ego sanabo : aut frustra in futurorum figura ad Jeremiam dictum est, Ecce constitui te hodie super gentes
Abbreviated transcription (Latin):
cessarium ꝓpt̃ nos. sed solutus atq
liberatus a nexu & debiti & iuncu¬
li. cum xꝑ̃o quietus expectat redẽ¬
ptionem corporis sui:. Qui enum
iuiuȩ suȩ carnis temptatione ñ
uictus c̃: de sepultȩ reparatione
anima eius. ut mites audiant et
lecentur. In dño laudetur anima
bona: quopossidente fit bona : qͦ
inspirante uiget: quo illuminã¬
te fulget: quo formante pulcra:
quo implente fecundaẽ: hocenĩ
deserente. quondam mortua.te¬
nebrosa. deformis. sterilis fluctu¬
abat: ante quam credidisset in
xp̃m. Quid enĩ & paganoꝑderat elo¬
quentia: qua tanquam poculo p̃cio¬
so. & bibebat mortiferos & ꝓpinabat
criores: Cum aũt benignitas & hu¬
manitas illuxit saluatoris nr̃i dei.
mundauit cum credentem sibi a se¬
cularib cupiditatib: et fecit uas in
honore. utile domui suȩ. ad om̃e opꝰ
bonum paratum. Nec ille tanquam
ingratus hec tacuit: ab sit enĩ ut co¬
gnoscens dm̃ non sic̃ dm̃ głificet. sed

Expanded text:
cessarium propter nos; sed solutus atque cessarium propter nos; sed solutus atque liberatus a nexu et debiti et vinculi cum Christo quietus exspectat redemptionem corporis sui. Qui enim vivae suae carnis tentatione non victus est, de sepultae reparatione anima ejus, ut mites audiant et laetentur. In Domino laudetur anima bona, quo possidente fit bona, quo inspirante viget, quo illuminante fulget, quo formante pulchra, quo implente fecunda est. Hoc enim deserente, quondam mortua, tenebrosa, deformis, sterilis fluctuabat, antequam credidisset in Christum. Quid enim ei pagano proderat eloquentia, qua tanquam poculo pretioso et bibebat mortiferos, et propinabat errores? Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei , mundavit eum credentem sibi a saecularibus cupiditatibus, et fecit vas in honorem utile domui suae, ad omne opus bonum paratum . Nec ille tanquam ingratus haec tacuit. Absit enim ut cognoscens Deum non sicut Deum glorificaret: sed
Abbreviated transcription (Latin):
iei tam grati letiq solemp¬
nitas. & corone tanti mar¬
tyris. tam felix & iocunda
festiuitas. sermonẽ a me
debitum flagitat. Sed tantam
portant: ut siquid minus quam
debetur exsoluero. ñ me despiciat
loquentem uob̃: sed om̃s reficiat
precando ꝓ nob̾. Fãciam sane qd̃
ei certus sum esse gratissimũ: ut
cum indomino laudẽ. cum de il¬
lo dũm laudo. Mitis enuim erat
etiam cũ uite hiuius turbide acꝓ
cellose ꝑicula in uariis temptan¬
onib sustinebat. & dõ cantare ui
ille bene nouerat corde ueraci. In¬
relicta terra morientium: beatus
possidet terram uiuentium. Hic
enim de illis erat: de quib dictũẽ.
Beati mites: qm̃ ipsi possidebt̃
terram. Sed quam terram. nisi
de qua dicitur dõ: spes mea tu.
portio mea in terra iuuentium :
A ut terra uiuentiũ ñ ẽ. uͥ corpus
resurgentium. ex terra sumptũ.
et in cęlestem głam commnutatum.
non ille ad huc gemens in infirmi¬
tate mortalitatis huiꝰ. cui manere
in carne non fuit optimum. s ne¬

Expanded text:
iei tam grati laetique solemnitas, et coronae tanti Martyris tam felix et jucunda festivitas, sermonem a me debitum flagitat. Sed tantam portant; ut si quid minus quam debetur, exsolvero, non me despiciat loquentem vobis, sed omnes reficiat precando pro vobis. Faciam sane quod ei certum mihi est esse gratissimum, ut eum in Domino laudem, cum de illo Dominum laudo. Mitis enim erat, etiam cum vitae hujus turbidae ac procellosae pericula in variis tentationibus sustinebat, et Deo cantare vir ille bene noverat corde veracrelicta terra morientium, beatus possidet terram viventium. Hic enim de illis erat, de quibus dictum est, Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Sed quam terram, nisi de qua dicitur Deo, Spes mea es tu, portio mea in terra viventium ? Aut si terra viventium non est, nisi corpus resurgentium, ex terra sumptum et in coelestem gloriam commutatum; non ille adhuc gemens in infirmitate mortalitatis hujus, cui manere in carne non fuit optimum, sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħicam suꝑ gressus est laudem: cuiꝰ
inconspectu domini ñ solum mors.
s uita extitit p̃tiosa. Moriendo nãq
ꝓprium xꝑ̃o sanguinẽ dedit: uuẽ¬
do nichilominus. cohortatione for¬
tissima in numeros cȩlo martyres
acquisiuit. Quid hoc clarius sac̃do¬
te. qui int̃ hominũ turbas cȩlesti con¬
uersatione enucuit: atq int̾angłorũ
cȩtus. & sua factus ẽ & aliorũ mor¬
te conspicuus.: Iustissime hiccum
patriarcha dauid cantauit dño deo
suodicens. Cor meum & caro mea.
exultauerunt indõ uiuo. Erulta¬
uit utiq cor euis in deo uiuo: cum
morientis & morituri scłi uarietate
despecta. totum se diuinis mancipa¬
uit obsequus. Exultauit & caroes
indõ: quȩ de hoc mundo ñ miseri
corruptione langͥbris.s piis pron
ligione supplitiis consecrata migra¬
uit: hic ẽ ille eugłicus pat̃ familias
ꝓferens de thesauro suo nonace ue

Expanded text:
icam ingressus est laudem, cujus in conspectu Domini non solum mors, sed et vita exstitit pretiosa; moriendo namque proprium Christo sanguinem dedit; vivendo nihilominus cohortatione fortissima innumeros coelo martyres acquisivit. Quid hoc clarius sacerdote, qui inter hominum turbas gloria coelestis conversationis emicuit, atque inter angelicos coetus et sua factus est, et aliorum morte conspicuus? Justissime hic cum patriarcha David cantavit Domino Deo suo dicens: Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deo vivo . Exsultavit itaque cor ejus in Deo vivo, cum, morientis ac morituri saeculi vanitate despecta, totum se divinis mancipavit obsequiis; exsultavit et caro ejus in Deo, quae de hoc mundo non miseri corruptione languoris, sed piis pro religione suppliciis consecrata migravit. Hic est ille evangelicus paterfamilias proferens de thesauro suo nova e
Abbreviated transcription (Latin):
as: Cuius opus ẽ cẏprianus pale¬
nisi cuis qui dixit. dabo uob̾ pasto¬
res scđm cor meũ. & pascent uos
cũ disciplina: Ciuus opus ẽ cypͥ¬
anus confessorꝰ. nisi cius quidixit.
dabo uobis os & sapientiã. cui non
pocerunt resistere inimici ur̃i᷑ Cuiꝰ
opus ẽ. cyprianus. tante illius ꝑse¬
cutionis ꝓueritate ꝑpessor. nisi eiꝰ
cuidictum ẽ. pacientia isrł dñe. et
de quo dictum ẽ. qm̃i ab ipso patien¬
tia mea : Postremo cuiꝰ opus cypͥ¬
anuis in om̃ib uictor:. nisi eius de
quo dictum est. in om̃ib suꝑuin¬
cimus ꝑ eum qui dilexit nos. Nõ
ergo recedimus. a laudib domini.
quando laudamꝰ oꝑa dñi. & p̃lia

Expanded text:
uas ? Cujus opus est Cyprianus pastuas ? Cujus opus est Cyprianus pastnisi ejus qui dixit, Dabo vobis pastores secundum cor meum, et pascent vos cum disciplina ? Cujus opus est Cyprianus confessor, nisi ejus qui dixit, Dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere inimici vestri ? Cujus opus est Cyprianus tantae illius persecutionis pro veritate perpessor, nisi ejus cui dictum est, Patientia Israel, Domine ; et de quo dictum est, Quoniam ab ipso est patientia mea ? Postremo cujus opus est Cyprianus in omnibus victor, nisi ejus de quo dictum est, In omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos ? Non ergo recedimus a laudibus Dei, quando laudamus opera Dei, et praelia
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnissimus dics. atq
huic ȩccłiȩ ornam̃to famui¬
arior & preclarior. Letificandis nob̃
onis cyprianus beatissimus ilu¬
strauit. Cuius reuerendi ep̃i & u
nerandi martyris laudib nuua lin¬
gua sufficeret: nec si se ipse laudant.
n hoc itaq sermone nr̃o quẽ deillo
debitum urĩs auribus reddimus:
magis approbate uoluntatis affectũ.
quam cͤrigite facuitatis affectum. Sic
enim & laudib dĩ quib non solum
oratio sed necogitatio quidẽ ulla si¬
tis ẽ. cumse sc̃s laudator minus ib¬
neum cerneret. ait. U oluntaria oris
mei. bene placita facdñe. Hoc adtgo
dixerim. Sit etiam ista mea deuo¬
tio. ꝙ si par ñsum ad explican¬
dum quod uolo: accepto feratir.
quia uolo. Quid enim nisidi st̃¬
laudes: tanti martyris laudes:
Aut cuiꝰ honor. ẽ. cyprianiis. ad
dm̃ toto corde conuersus: nisi
eius cui dictumẽ. d̃s iurtutum
conuerte nos: Cuius opus ẽ ey¬
prianus doctor. nisi eus cui die¬
ctumẽ. doce me uistificationes l¬

Expanded text:
solemnissimus dies, atque huic Ecclesiae ornamento familiarior et praeclarior, laetificandis nobis onis Cyprianus beatissimus illustravit. Cujus reverendi episcopi et venerandi martyris laudibus nulla lingua sufficeret, nec si se ipse laudaret. In hoc itaque sermone nostro, quem de illo debitum vestris auribus reddimus, magis approbate voluntatis affectum, quam exigite facultatis effectum. Sic enim et laudibus Dei, quibus non solum oratio, sed ne cogitatio quidem ulla satis est, cum se sanctus laudator minus idoneum cerneret, ait: Voluntaria oris mei beneplacita fac, Domine . Hoc et ego dixerim: sit etiam ista mea devotio, ut si par non sum ad explicandum quod volo, accepto feratur, quia volo. laudes tanti Martyris laudes? Aut cujus honor est Cyprianus ad Deum toto corde conversus, nisi ejus cui dictum est, Deus virtutum, converte nos ? Cujus opus est Cyprianus doctor, nisi ejus cui dictum est, Doce me justificationes t
Abbreviated transcription (Latin):
quos facit amicos. Magna itaq
framea dĩ. anima beatissim cypri¬
ani. splendida caritate. acuta ue¬
ritate. pugnantis dĩ acta & iubra¬
ta uirtute. quȩ bella confecit: qͣs
contradicentium cateruas redargu¬
entlo suꝑauit: quot ꝑcussit infen¬
sos: quot ꝓstrauit aducisos: inqͣm
multorum inimicorum cordibus
ipsas inimicitias quib oppugna¬
batur occidit: eosq amicos quib
ad uersus alios deus copiosius pu¬
gnaret. effecit. Ubi aut̃ uenit tẽ¬
pus ut tamquam p̃ualescentib
hostib p̾enderetur: tũ uero ne op¬
pressus & uictus ab impiis. eorũ
manib cederet. affuit ille ꝑ quẽ
p̃staretur in uictus. suscepit uicto¬
riam. postquam nullũ certam̃ ulte¬
rius remaneret: quam de hoc scilicet
mundo & de mundi huiꝰ principe
reportaret. Affiuit omino fidelissi¬
no suo testi. usq ad mortem ꝑ ueri¬
tate certanti: fecit quod fuerat ex
hortatus: eruit animameius ab
impiis. frameam suam abinimicis

Expanded text:
quos facit amicos. Magna itaque quos facit amicos. Magna itaque framea Dei anima beatissimi Cypriani, splendida charitate, acuta veritate, pugnantis Dei acta et vibrata virtute, quae bella confecit? quas contradicentium catervas redarguendo superavit? quot percussit infensos? quot prostravit adversos? In quam multorum inimicorum cordibus ipsas inimicitias, quibus oppugnabatur, occidit, eosque amicos quibus adversus alios Deus copiosius pugnaret, effecit? Ubi autem venit tempus, ut tanquam praevalescentibus hostibus prenderetur, tum vero ne oppressus et victus ab impiis eorum manibus cederet, adfuit ille per quem praestaretur invictus: suscepit victoriam, postquam nullum certamen ulterius remaneret, quam de hoc scilicet mundo et de mundi hujus principe reportaret. Adfuit omnino fidelissimo suo testi usque ad mortem pro veritate certanti, fecit quod exoratus fuerat, eruit animam ejus ab impiis, frameam suam ab inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
quod est eccłia. ad u̾sus eos qui se ꝑ¬
secuntur. Precatur effundi atq
concludi. potest quidem intelligi:
ubi ipse saluator corpori suo dicit.
Non ueni pacem mittere interram: s
gladium. Quo gladio sꝑ̃ali amar¬
tẏrib suis cȩlestia concupiscentib
gaudia. terre nos male blandos se¬
ꝑauit affectus: quib de cęlo adter¬
ram reuocarentur astricti nisi gla¬
dius int̃cideret xꝑ̃i. Sedc̃ etiam
alia eiudentissima framea dei.¬
anima iusti in manu di: de qua illi
inpsalmodr̃. Erue animam meã
abimpiis:frameam tuam ex inimi¬
cis manus tuȩ. Quod dix̃ animã
meã. hoc repetiuit frameam tuã.
Quod dixit abimpiis: hoc repetunt
exinimicis manus tuȩ. Hanc effu
martyres suos: ce conclusit aduer¬
sus eos qui ꝑsequebantur ȩccłiam:
ut quia p̃dicantiũ uocib ñ flecte¬
bant᷑. morientiũ uirtutib frangeñt᷑.
Fortia quippe sibi aduersus inimi¬
cos fabricat arma deus: eos ipsos

Expanded text:
quod est Ecclesia, adversus eos qui se pquod est Ecclesia, adversus eos qui se persequuntur, precatur effundi atque concludi; potest quidem intelligi, ubi ipse Salvator suo corpori dicit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . Quo gladio spirituali à martyribus suis coelestia concupiscentibus gaudia, terrenos male blandos separavit affectus, quibus de coelo ad terram revocarentur astricti, nisi gladius intercideret Christi. Sed est etiam alia evidentissima Dei framea anima justi in manu Dei; de qua illi in Psalmo dicitur: Erue animam meam ab impiis, frameam tuam ex inimicis manus tuae . Quod dixit, animam meam; hoc repetivit, frameam tuam; quod dixit, ab impiis; hoc repetivit, ex inimicis manus tuae. CAPUT V. martyres suos: et conclusit adversus eos qui persequebantur Ecclesiam; ut quia praedicantium vocibus non flectebantur, morientium virtutibus frangerentur. Fortia quippe sibi adversus inimicos fabricat arma Deus, eos ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum dĩ. Quidẽ iustitie loriea
indui & acciꝑe scutũ fidĩ. & galeã
salutis. & gladium sꝑc̃ quod ẽ uerbũ
dĩ: nisi adomino donis eius arma¬
ri: Nec armari tantum sufficeret
hiuc militi: nisi impetrasset abar¬
mato ipso a quo armatus fuerat ad¬
uiuari. Neq enim pussimus martyr
in illa conflictatione passionis non
orauit. & dixit. Iudica dñe nocentes
me: ex pugna impugnantes me. Ap¬
prchende arma & scittũ: & exurge
iaduitorium mͥ. Effunde frameã.
& conclude aduersus eos qui me ꝑ¬
secuntur: dic animȩ meȩ salus tua
egosum. Quomͦ unceretur. quẽ sic
dñs ꝓducebat armatũ: sic adiuuabat
dm̃ quib dam corporalib instrum̃tis.
puerili corde credamus. Cuiꝰ modi
quippe arma illa sint. quib ab ar¬
mato deo solent eius milites ad ru¬
uari: ipsi confitentur adiuti: ubi ex¬
clamantes. & grãs agentes dicunt.
Dñe ut scuto bonȩ uolũtatis tuȩ co¬
ronastinos. framea uero dei hoc est
gladius di. quam frameã corpus xͥ

Expanded text:
uid est justitiae lorica indui, et accipere scutum fidei, et galeam salutis, et gladium spiritus, quod est verbum Dei, nisi a Domino donis ejus armari? Nec armari tantum sufficeret huic militi, nisi impetrasset ab armato ipso, a quo armatus fuerat, aduvari. Neque enim piissimus Martyr in illa conflictione passionis non oravit et dixit: Judica, Domine, nocentes me, expugna impugnantes me. Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi. Effunde frameam, et conclude adversus eos qui me persequuntur: dic animae meae, Salus tua ego sum . Quomodo vinceretur, quem sic Dominus producebat armatum, sic adjuvabat Deum quibusdam corporalibus instrumentis puerili corde credamus. Cujusmodi quippe arma sint illa, quibus ab armato Deo solent ejus milites adjuvari, ipsi confitentur adjuti, ubi exclamantes et gratias agentes dicunt: Domine, ut scuto bonae voluntatis coronasti nos . Framea vero Dei, hoc est gladius Dei, quam frameam corpus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
poneret: tamen sc̃s laurentus
has flaminas. fidĩ calore ñ sentit.
Et dum xp̃i precepta cogitat: fri¬
giddum ẽ illi omne quod patit᷑.
Iec enim potest uisceribus igniũ
tormenta sentire: qui sensibus ꝑa¬
disi refrigeria possidebat. Iaceat
licet ante pedes tyranni ex usta ca¬
po: corpus exanime: nichil tam̃
derimenti patitur interris. cuius
animus demoratur in celis. Extẽ¬
in latera. Sed quanto plus pena¬
rum patitur: tanto amplius cri¬
stum dominũ ꝑtimescit. Nouo
ammirationis genere. alius illũ
torquet: & alii seuientis torm̃¬
ta ꝓficiunt. Seuotiorẽ lauren¬
tium saluatori supplitia attro¬
ciora fecerunt.. xl ii.

Expanded text:
poneret; tamen sanctus Laurentius poneret; tamen sanctus Laurentius has flammas fidei calore non sentit: et dum Christi praecepta cogitat, frigidum est illi omne quod patitur. Nec enim potest in visceribus ignium tormenta sentire, qui sensibus paradisi refrigeria possidebat. Jaceat licet ante pedes tyranni exusta caro, corpus exanime; nihil tamen detrimenti patitur in terris, cujus animus demoratur in coelis. Extenin latera; sed quanto plus poenarum patitur, tanto amplius Christum Dominum pertimescit. Novo admirationis genere alius illum torquet, et alii saevientis tormenta proficiunt. Devotiorem Laurentium Salvatori supplicia atrociora fecerunt.