comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suis usq in consummationẽ scłi futurꝰ
p̾sentia sp̃itali: exhortatus ẽ eos ad
ꝑferendas ꝑsecutiones impiorum. qͦs
mundi nomine nuncupauit. Ex quo
tamen mundo etiam ipsos discipłos
elegisse se dicit. ut scirent se gr̾̃a dĩ
ẽẽ quod sunt. suis aut̃ uitiĩs fuisse qͥ
fuerunt. Deinde ꝑsecutores & suos &
ipsorum iudeos euidenter ex pressit.
ut omnino appareret etiam ipsos
mundi damnabilis appellatione con¬
clusos qui ꝑsequunt᷑ scõs. Cumq de
ipsis diceret. qđ ignorarent eum a qͦ
missus ẽ. & tamen odissent & filium
& patrem. hoc ẽ & eum qui missus ẽ
& eum a quo missus ẽ de qͥb omnib
in aliis sermonib iam disseruimus.
ad hoc ꝑuenit ubi ait. Ut impleat᷑
sermo qui in lege eorum scriptus ẽ qr
odio habuerunt me gratis. Deinde
tanqͣm consequent᷑ adiunxit. unde
nunc disputare suscepimus. Cũ aut̃
uenerit paraclitus quem ego mittã
uob̾ a patre sp̃m ueritatis qui a pa¬
tre ꝓcedit. ille testimonium ꝑhibe¬

Expanded text:
suis usque in consummationem saeculi futurus praesentia spirituali, exhortatus est eos ad perferendas persecutiones impiorum, quos mundi nomine nuncupavit: ex quo tamen mundo etiam ipsos discipulos se elegisse dixit, ut scirent se Dei gratia esse quod sunt, suis autem vitiis fuisse quod fuerunt. Deinde persecutores et suos et ipsorum Judaeos evidenter expressit, ut omnino appareret etiam ipsos mundi damnabilis appellatione conclusos, qui persequitur sanctos. Cumque de illis diceret quod ignorarent eum a quo missus est, et tamen odissent et Filium et Patrem, hoc est, et eum qui missus est, et eum a quo missus est, de quibus omnibus in aliis sermonibus jam disseruimus; ad hoc pervenit ubi ait, Ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Deinde tanquam consequenter adjunxit, unde modo disputare suscepimus: « Cum autem venerit Paracletus quem ego mittai a Patre procedit, ille testimonium perhibe
Abbreviated transcription (Latin):
Potest quippe ipse cuncta ꝑ seipsum :
nemo aut̃ pot̾ aliqͥd sine ipso. S ħ & si
pat̾ aut̃ sp̃e sc̃s fecit. nemo alius fecit
qͣm totius trinitatis una substantia ẽ:¬
tres dui. s unus ds̃. de qͦ scͥptum est:
Benedictꝰ dñs ds isrł. qͥ facit mirabilia
hec aut̃ ipse ñ illis facientib fecit:¬

Expanded text:
Potest quippe in seipso cuncta per seipsum; Potest quippe in seipso cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia etres dii, sed unus Deus, de quo scriptum est, Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia Haec autem ipse, non illis facientibus, fecit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc factum ẽ in iudeis. neq coram eis: &¬
n̾dum hoc fecerat quando dicebat. si
oꝑa ñ fecissem in eis que alius fecit
Nimirum sͦ illa sunt quȩ in eor uali¬
tudinib tanta miracula salutis. osten¬
dit qͣnta illis. antea nemo donauit.
Hec enim uiderunt. & hoc eos expro¬
brans adiungit & dicit. Nuno autẽ &
uiderunt. & oderunt & me & patrẽ
ineum. S ut impleat᷑ sermo qui in
lege eors scͥptus ẽ. qr odio habuert̃
me gratis. E or legem dicit. ñ ab ipsis
inuentã s ipsis datam. sicut dicimus
panem nr̃m cotidianũ. qͦm tam̃ ad eo
pecimiis. addendo da nobis. Gratis
aut̃ odit. qui nullum ex odio cõmo¬
dum querit. uł incõmodũ fugit.
Sic oderunt dñm impii. sic diligunt
iufti hoc ẽ gratis: ut alia p̃t̾ illum ñ
expetent bona. qm ipse erit ĩ om̃ib
omnia. Quisqͥs uͦ altius attenderit xp̃m
dicentẽ: si oꝑa ñ fecissem in eis qͦ nemo
quispiam di homo tale aliqͥd̃ fecit:

Expanded text:
hoc factum est in Judaeis, neque coram eis; hoc factum est in Judaeis, neque coram eis; nondum hoc fecerat, quando dicebat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et odemeum: sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis . Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia. Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem, Si opera non fecissem in eis, quae nemo quispiam Dei homo tale aliquid fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
mos. & dep̃cabantur ut uł fimbriã
uestimenti eiꝰ tangerent. Q̾ quotquot
tangebant eum. salui fiebant. H ec
nemo alius feoit meis. Sic enun est¬
intelligendum q̃ ait in eis. ñ int̾ eos
uł coram eis. s prsus in eis: quia
sanauit eos. Hȩc quippe intelligi uo¬
luit quȩ ñ solum facerent admirati¬
onem. uerum etiam manifestam cõ¬
ferent salutem. Pro quib beneficiis
utiq amore. ñ odium retribuere de¬
buerunt. Omnia quidẽ ceteroꝵ mi¬
racula superat qͥ ẽ natus ex uirgine
matrisq integritatẽ solus potuit nec
conceptus uiolare nec natus. S hoc
nec coram eis factum ẽ nec in eis. Ad
cognoscendam quippe huius miracłi
ueritatẽ. ñ cõmuni cum eis aspec̾tu.
s disereco ab eis discipulatu apłi ꝑ
uenerunt. Iam uͦ illud qͤ die tercio in
carne inqua occisus fuerat de sepulchro
se reddidit uiuum & nunqͣm deinde
moriturus cum illa ascendit incȩlum:
suꝑat etiam cuncta quȩ fecit. S neq

Expanded text:
 deprecabantur eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim intelligendum est quod ait, in eis, non inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum, superat etiam cuncta quae fecit: sed neque
Abbreviated transcription (Latin):
&e nocłe declarauit: qͣndo nox iudeoꝵ
separatum ã se diem xp̃ianoꝵ nulla¬
eum confusione fuscauit. & qͣndo carnẽ
occidere potuit. fidẽ tenebrare ñ potuit¬
Sermo xci. de eo quod dicit. hec
aut̾ uobis ab initio ñdixi. quia

Expanded text:
 nocte declaravit : quando nox Judaeorum separatum a se diem Christianorum nulla confusione fuscavit; et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuitV. De eo quod dicit Jesus, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uixit inno cuus: Quis p̃t̃ trei uros
ananiam. Mzariam. mi sahelẽ inflam¬
mis ardentib & ñ urentib deambula¬
uit illesus: Pretereo cetera. qm̃ hoc
satis ẽẽ arbitror quib demonstiaret᷑.
& alios scõs quedam oꝑa miranda
lcise. quȩ alius fecit. S qui tam mul
uitia & malas ualitudines uexatio
nesq mortalium tanta potestate sa¬
naret nullus omnino legit᷑ antiquoꝵ:
It enim taceant᷑ quos iubendo sicut
oecurrebant saluos singłos fecit. mar¬
nis euangłista quodam loco ait. Uespe
uut̃ facto cum occidisset sol afferebãt¬
adl eum ouines male habentes & demo¬
ma habentes. & erat omnis ciuitas cõ
qui uexabantur uariis languorib: &
demonia multa eiciebat. Id aut̃ cum
cõmemorasset matheus. etiã testimoniũ
ꝓpheticum addidit dicens. ut adimple¬
retur q dicꝰtum ẽ ꝑ ysaiam ꝑpħam di¬
centem. Ipse infirmitates nostras acce¬
pit. & egrotationes portauit. Itẽ alio

Expanded text:
vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et mnesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur, quos jubendo sicut occurrebant salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto, cum sol occidisset, afferebant ei omnes male habentes, et daemonia habentes; qui vexabantur variis languoribus, et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit dicens: Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem, Ipse infirmitates nostras accepit, et aegritudines
Abbreviated transcription (Latin):
hostib eo refugissent. eumq ibi potus¬
sent: continuo resurrexit. Fecit tames
aliqua xp̃e quȩ nemo alius fecit. quod
suꝑ aquas ambulauit & petro ut hoc
faceret p̃stitit. qͦd aqͣm mutauit io
uinum. qͤ aꝑuit ocłos ceci nati & alia
multa quȩ cõmemorare longum et
S respondet᷑ nobis & alios fecisse que
ipse ñ fecit & quȩ nemo alius fecit
Quis enim nisi moyses egyptios pla¬
gis tot tantisq ꝑcussit diuiso mari
ppłm duxit. manna de celo esuriensbh
impetrauit. aqͣm de petra siciento
fudit : quis nisi iħc naue ppło tunsi¬
turo iordanis fluenta diuisit. & cur¬
rentem solem emissa ad dnm oracions
frenauit & fixit: quis p̾cer samson
ꝓpt̾ suam sitim maxilla mortui asim
exundante saciatus ẽ: Quis p̃t̃ hehã
sepulto suo caclauere cadauer alterius
reddidit uitȩ : Quis p̃t̃ damelem int̾
ora secum inclusor leonum esuriendũ

Expanded text:
hostibus eo refugissent, eumque ibi posuishostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam e commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium
Abbreviated transcription (Latin):
IXERAT DÑS̃. qui me
odit & patrem meum odit
Utiq enim qui odit ue¬
itatem. necesse ẽ oderit &
aquo ueritas nata ẽ. Unde iam qͣntum
datum ẽ loquuti sumus. Deide addi¬
dit unde nunc nobis loquendum ẽ:
Si oꝑa ñ fecissem in eis quȩ nemo aliꝰ
fecit. peccatum ñ haberent. peccatum
illud scilicet magnum. de quo supꝰ
ait: si ñ uenissem & loquutus fuilsẽ¬
eis. peccatum ñ haberent: hoc est
peccatum quo in eum loquentẽ & ope¬
rantẽ ñ crediderunt. Neq enim nul¬
lum habebant pec catum anteqͣm
lo queretur eis. & oparetur in eis
S hoc peccatum quo meum ñ credi¬
derunt id̾o sic cõmemoratur. qr in
ipso ꝑeccato tenentur & cetera.s
quid est hoc q̃ cum dixisset. si oꝑa¬
ñ fecissem in eis. mox ad didit quȩ nemo
alius fecit: nulla quippe inoꝑib en
ꝓꝓħas. F ecit enim helias fecit helisesie¬
& cum in hac in carne uiueret & cum.
suo monumento sepultus iaceretar
quidam portantes mortuum cũ ur emo.

Expanded text:
ixerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur etquid est hoc quod cum dixisset, Si openon fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibusProphetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tius opinantes. Qͦmͦ enim diligerent
patrem ueritatis. qui haberent odio
ueritatem: I nolunt enim sua fac¬
ta dampnari. & hoc habet ueri¬
tas. ut talia facta dampnent᷑. Tantũ
gͥ oderunt ueritatẽ. quantũ oderunt
suas penas. quas talib irrogat ueri-¬
tas. Nesciunt aut̃ illam ẽẽ ueritatẽ.
quȩ tales. quales ipsi sunt dampnat:¬
Oderunt gͥ qͣm nesciunt & cum ullam
oderunt: ꝑfecto & eum de quo nata ẽ
nisi odisse ñ possunt. Acꝑ hoc qr ue¬
ritatem qua tudicante dampnant᷑ de
patre deo natam nesciunt. ittiq etiam
ipsum & nesciunt & oderunt. Omiseros
homines. qui cum ẽẽ uolunt mali. no¬
lunt ẽẽ ueritatem qͣ dampnant᷑ mali.
Nolunt enim eam ẽẽ qd ẽ cum se ipsos
debeant nolle ẽẽ ꝗ sunt. ut ipsa ma¬
nente mutentur. ne ipsa iudicante
in eis quȩ nemo alius fecit. pec

Expanded text:
tius opinantes? Quomodo enim diligerent tius opinantes? Quomodo enim diligerent patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veritas, ut talia facta damnentur. Tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damoderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante in eis, quae nemo alius fec
Abbreviated transcription (Latin):
fit si quis uerbi gr̃a cum sit pudicus.
a nobis creditur impudicus. Sine dubio
enim si pudicum diligo: hoc ẽ ipse qͣ
diligo. Ergo etiam ipsum diligo &
nescio. Q si impudicum odi ñ gͦ ipsũ
odi. qr ñ ẽ qd odi. & tamen dilecto meo
cum quo simul in caritate pudititiȩ
habitat anima mea facio ignarus in¬
iuriam. ñ errans indiscretione uir¬
tutum atq uitoꝵ s incordium tene¬
bris humanor. Proinde sicut fieri
pot̾ ut homo bonus hominẽ bonum
oderit nesciens. uł potius diligat nes¬
ciens: ipsum enim diligit cũ bonum
diligit. qr id q ẽ ille hoc iste diligit.
oderit aut̃ nesciens ñ ipsum s quod
putat ẽẽ ipsum: ita fieri potest ut
etiam homo iniustus hominẽ oderit
iustum diligat ñ ipsum s qđ putat eẽ
ipsum. Qniadmodum aut̃ hominẽ:
sic & dm̃. Deniq si interrogarent᷑ iudei¬
utrum diligerent dm̃ quid se aliud
qͣm se diligere responderent: Nec
ex animo mentientes. s errando po¬

Expanded text:
fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Deniqutrum diligerent Deum, quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando po
Abbreviated transcription (Latin):
dicia tamen id ẽ definitas firmasq sẽ¬
tentias continere debemus. nec ante
tempꝰ quicqͣm udicare. donec ueniat
dominꝰ & illuminet abscondita tene¬
brarum. & manifestet cogitationes cor¬
dis. & tunc laus erit unicuiq ađo:
Quando gͦ ñ erratur in reb ut recta
sit imꝑbatio uitiorum uircutumq
aꝑꝓbatio: ꝑfecto si erratur in homi¬
nib uenialis ẽ humana temptatio:
łhas aut̃ humanor cordium teneb̃s.
res multum miranda & multum do¬
lenda contingit: ut eum ñ num qͣm
qͣm inustum putamus. & tam̃ iustꝰ ẽ
& iustitiam in eo nescientes diligimus:
deuitemus:⁊ auersemur: a nr̃o ꝓhibe.¬
amus accelsu. cõmunẽ cum illo uitam
uictumq hab̾e nolimus: eumq etiam
si disciplinȩ imponende necessitas cogit.
siue ne aliis noceat siue ut fiat ipse
correctior asꝑitate salubri ꝑsequamur.
& hominẽ bonum tanqͣm malum af¬
fligamus. qͦm nescientes amamus. Hoc

Expanded text:
dicia tamen, id est, definitas firmasque sendicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
reb habeamus ueram certamq sen¬
siiam: hoc ẽ ut sillle uł ille homo utrũ
impudicũs pudicus ue nescimus. ode¬
rmus tamen impudititiam & pudicitiã
uligamus. & si illum uł illum iniustum
c̃ iustum ue nescimus. Lamemus tam̃
ustitiam & iniustitiam detestemur: ñ
quas nobis ipsi errando confingimus. s
quas fideliter hanc appetendam illamq
uitandam indĩ ueritate conspicimus:
ut cum de ipsis reb qd appetendum est
appetimus. qd deui tandum ẽ deuitamꝰ:
ignoscatur nobis qd de occultis hominũ
aliqͦndo inimo assidue ñ uera sentimꝰ:
hoc enim ad humanã temptationẽ ꝑti¬
uere arbitror sine qua ista duci ñ pot̃
inta. ita ut apłs diceret. temptatio. uos
ñ apprehendat nisi humana. Qͥd enĩ
cor hominum. & ido ñ eius latebras ꝑ¬
scrutari. s plerumq aliud qͣm id quod
agitur suspicari : Quamqͣm & in his
rerum tenebris humanaꝵ. hoc ẽ cogi¬
tationum alienarum. & si suspitiones

Expanded text:
rebus habeamus veram certamque senrebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones
Abbreviated transcription (Latin):
potest notior ẽẽ qͣm sibi: N igitur meiꝰ
facie corporali nobis intimat᷑ cuiꝰq noticu
s tunc nobis ad cognitionẽ patet. qͣndo
eiꝰ mores & uita ñ latet. Alioquin nec se¬
iꝓsum nosse quisqͣm pot̾. qui uidete
faciem suam ñ potest. S utiq tanto
ceroius qui ñ notus ẽ aliis. ipse se nouit.
qͣnto certius interiore conspectu potest
uidere q sapit. uidere q cupit. uidere
q̃ uiuit. Quȩ cum aꝑiuntur & nobis
tunc uere fit cognitus nob̃. H ec itaq
qͣm plerumq ad nos de absentib uł
etiam mortuis. siue fama siue litteris
ꝑferuntur: hinc fit ut sepe quos ñꝙͣ.
facie corporis uidimus. ñ tam̃ quos
omnino nescimus. uł oderimꝰ homines
uł amemꝰ. S plerumq in eis nr̃a cre¬
dulitas fallitur. quia ñ nunqͣm & hys¬
horia & multo magis fama mentitur:
Etinet aut̃ ad nos ne ꝑnitiosa opinati¬
one fallamur. ut qr ñ possumus homi¬
num indagare conscientiã. de ipsis

Expanded text:
potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
nunc non potest. L x x xuii..t
trem meum odit
FUDIS T Is dnm̃ dicentem. qui
me odit & patrem meũ odit:
qui suꝑius dixerat. Hec faci¬
ent uobis. quia nesciunt eum qͥ misit
me. Non itaq dissi mulanda nascitur
questio. quomodo possint odisse qͥm uesei¬
unt. Si enim dñm ñ qͣ ẽ ipse. s nescio so
aliud eum suspicant᷑ aut credunt. & hoe
oderunt: utiq ñ ipsum oderunt. sS
sua mendacii suspitione uł uana creduli¬
tate concipiunt. Si aut̃ q ẽ hoc de ilo uen¬
tiunt. qm eum nescire dicuntur: &de
hominib quidem fieri pot̾. ut eos sep
quos nunqđm indimus diligamꝰ. ae phe
nec illud econtrario impossibile ẽ ut es
quos nunqͣm uidimus oderimus. f ama
quippe de aliquo sermocinante seu bene
seu male. fit ñ inmerito ut amemus
uł oderimus ignotum. S si fama sit ue¬
rax quomͦ ẽ de quo uera didicimus di¬
cendus ignotus: anquia eiꝰ faciem ñ uidi¬
mus. qͣm cum & ipse ñ uideat. nulli tũ

Expanded text:
nunc non potest. TRACTATUS XC. nunc non potest. TRACTATUS XC. trem meum oditudistis Dominum dicentem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uina qͣm comectura scrutatur aut effat᷑
humana: isti certe ad quos uenit & qͥb
delitatis peccato illam excusationẽ qua
possent dicere ñ uidimus. ñ audiumius:
siue ñ acceptaret᷑ ista excusatio ab illo
cuius inscrutabilia sunt iudicia. siue
acceptaret᷑: & si ñ ut ab omni damna¬
tione liberarentur. certe ut aliqͣnto le¬
uius damnarent᷑. Qui me odit inquit.
& patrem meum odit. Hic nobis fortase
dicat᷑. Quis pot̾ odisse qͦm nescit: Q
utiq anteqͣm diceret si ñ uenissem &
loquutus fuissem eis. peccatum ñ habe¬
ipse. s nescio quid de illo aliud opinant᷑
ñ utiq ipsum s illud inueniunt᷑ odisse
ꝗ fingunt. aut errando potius suspi¬
cantur. & tamen nisi possent homines
odisse qd nesciunt. ñ ueritas utrumq
dixisset. q eiꝰ patrem & nesciunt & ode¬
runt. S quomodo id fieri possit. si add¬
iuuante domino ꝑ nos demonstrari po¬
test quia hȩc disputatio ẽ iam claudẽda.

Expanded text:
vina, quam conjectura scrutatur aut effatur vina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non habeipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam claudenda,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos attinet omnino nullam ẽẽ uolue-¬
runt. Illi aut̃ peccant in lege qͥ sunt
in lege. id ẽ qui eam suscipiunt. eãq
sc̃am & mandatum scm̃ & iustum &
bonum fatentur. s infirmitate non
implent qd ab ea rectissime p̃cipi
dubitare ñ possunt. Hi sunt qui ali¬
quomodo forsitan possunt ab eoꝵ. qͥ
sine lege sunt ꝑditione discerni. si
de infidelib & fidelib erat sermo
ut hoc diceret. s de gentib & iudeis.
qui certe utriq nisi meo saluatore
saluent᷑ qui uenit querere qd ꝑierat
ad ꝑditionẽ sine dubio ꝑtinebunt:
Qmuis dici possit alios grauius alios
leuius ꝑituros: id ẽ alios grauiores.
alios leuioros penas insua ꝑditione passu¬
ros. Ille enim ꝑire do dr. quisquis ab illa
beatitudine qͣm dat sc̃ĩs suis. ꝑ suppliciũ
separatur. Tanta ẽ aut̃ supplicioꝵ: qͣnta ẽ
diuersitas peccatorum. Que qͦmodo sese
habeat. altius enim iudicat sapientia di¬

Expanded text:
ipsos attinet, omnino nullam esse volueipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia di
Abbreviated transcription (Latin):
quirere utrum hi qui priusqͣm xͦ
sunt seu p̃ueniunt᷑ possint habere
hanc excusationẽ. Possunt plane. sed
ñ iđo possunt effugere dampnationẽ:
Quicumq enim sine lege peccauert
sine lege ꝑibunt. & quicumq in lege pec¬
cauerunt ꝑlegem indicabuntur. Quȩ
terribilius sonat qͣm qd uidicabuntur:
nͨ solum nichil adiuuare hanc excusa¬
tionẽ uidentur ostendere. uerum ⁊
plus grauare. Qui enim se qr ñ audie¬
rint excusabunt sine lege ꝑibunt
S utrum hi qui cum audirent con¬
tempserunt. uł etiam restiterunt nec
tantum contͣ dicendo. s eos aquib au¬
dierunt odiis ꝑsequendo. in eis de¬
putandi sint de quib aliquid lenius
uidetur sonuisse q̃ dictum ẽ ꝑ legẽ
iudicabunt᷑. merito querit᷑. s si aliud
ẽ perire sine lege. aliud iudicari ꝑ
legem. & illud ẽ graurus. hoc autem
lenius : ꝓculdubio ñ sunt isti in hac
pena leuiore ponendi. qr neq in lege
peccauerunt. s omnino legem xꝑi
acciꝑe noluerunt. & eam qͣntum ad

Expanded text:
quirere utrum hi qui priusquam Chsunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaterribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
diligat mundus ꝑditionis. qui odit mun¬
dum redemptionis: diligit se utiq falsa
dilectione ñ uera. ꝓinde falso se diligit.
& uere odit. Qui enim diligit inquitatẽ.
diligit. Odit gͦ in se naturam. diligit ui¬
cium. Odit qd factus ẽ ꝑ d̃i bonitatem.
diligit q in eo factum ẽ. ꝑliberam uolum¬
tatem. Unde nos quoq illum diligere
lite diligere mundum. Iubemur autẽ
ubi nobis đr̃. diligite inimicos urõs. Ipł
sunt enim mundus qui nos odit. Ergo
ꝓhibemur diligere mn illo q ipse diligit
in se ipso. & iubemur diligere in illo qͦ
ipse odit inseipso. Uitium quippe m̃
illo diligere ꝓhibemur. iubemurq dili¬
gere naturam : cum ipse in se diligat
uitium. oderitq naturam : ut nos eum
& diligamus & oderimus recte. cum se
ipse diligat oderitq ꝑuerse.Lxxxu.

Expanded text:
diligat mundus perditionis, qui odit mundiligat mundus perditionis, qui odit mundum redemptionis, diligit se utique falsa dilectione, non vera; proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem,diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium. Odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere lite diligere mundum . Jubemur autem ubi nobis dicitur: Diligite inimicos vestros . Ipsi sunt enim mundus, qui nos odit. Ergo prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso, et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam, ut nos eum et diligamus, et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque perverse.
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. Totus gͦ mundus eccła ẽ. & totus
mundus odit eccłam. M undus gͥ odit
mundum. inimicus reconciliatum. dam¬
natus saluatum. inquinatꝰ mundatum:
S iste mundus qͦm ds in .xͦ reconciliat
peccatum omne donatur : de mundo elec¬
tus ẽ inimico. damnato contaminato
Ex eadem quippe massa que tota in adã
ad uasa ire. quȩ ꝑfecta sunt inꝑditio¬
nem. Deniq cuni dixisset. si de mundo¬
tinuo subiecit. Quia uero de mundo ñ esis
si ego elegi uos de mundo. ꝓpterea ocituos
mundus. Sͦ & ipsi inde erant. unde uepꝰ
eẽnt electi sunt inde ñ meritis suis. quoꝵ
nulla bona p̾cesserant oꝑa: ñ natura qu
tota fuerat ꝑ liberum arbitrium in ipsa
radice uiciata. s gratuita hoc ẽ uera gã
Qui enim de mundo mundum elegit. fe¬
cit q eligeret ñ inuenit: qr reliquie ꝑele¬
tionem gr̃ȩ saluȩ factȩ sunt. Si enim grã
inquit.iam ñ ex oꝑib. Alioquin grã. iã
ñ ẽ gra. Si autẽ queratur quomodo se

Expanded text:
mundi . Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat i per Christum peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem . Denique cum dixisset: Si de mundotinuo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit: quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam non est gratia . Si autem quaeratur quomodo se
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dicit᷑ ñ ẽ seruus maior dño suo. Si
me ꝑsecuti sunt & uos ꝑsequentur. il¬
lum significari seruum ꝑtinentẽ ad
timorem castum qui ꝑmanet in sclm
scłi. Hic enim seruus ẽ auditurus. euge
nomen meum. q nesciunt sumꝰ qui
misit me. Quȩ omnia facient. nisi quȩ
dixit: Odio habebunt scilicet & ꝑse¬
tanon ꝓseqͥuerent᷑. ñ omnia facerent:
Hȩc aut̃ omnia facient uobis ꝓpt̾ nomen
meum. Quid ẽ alud dicere qͣm me in uob̾
odio habebunt. me in uobis ꝑsequentur.
& sermonẽ ur̃m quia meus ẽ idoñ ser¬
uabunt: H ec omnia facient uob̃ ꝓꝓter
ores qui ꝓpter hoc nomen ista faciunt.
qͣnto beatiores qui ꝓpt̾ hoc nomen ista
patiuntur. sicut ipse alio loco dicit. Beati
qui ꝑsecutionem paciuntur ꝓpt̾ iustitiã:

Expanded text:
ubi dicitur: Non est servus major domino suo; si me persecuti sunt, et vos persequentur; illum significari servum pertinentem ad timorem castum, qui permanet in saeculum saeculi. . Hic enim servus est auditurus: Euge,nomen meum, quia nesciunt eum qui me misit. Quae omnia facient, nisi quae dixit: odio habebunt, scilicet, et persetamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen meum, quid est aliud dicere, quam, me in vobis odio habebunt, me in vobis persequentur, et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? Haec enim omnia facient vobis propter ores sunt qui propter hoc nomen ista faciunt, quanto beatiores qui propter hoc nomen ista patiuntur: sicut ipse alio loco dicit: Beati, qui persecutionem patiuntur propter justitiam ,
Abbreviated transcription (Latin):
potestis facere: Elegit ꝙͦ & posuit ut eamꝰ.
e fructum afferamus. Nullum itaq fructũ.
unde nos eligeret. habebamus. Ut eatis
inquiti & fructum afferatis. Imus ut affe¬
ramus & ipse ẽ uia qua imus. in qͦ nos posuit
ut eamus. Proinde in omnib miscd̃ia eiꝰ¬
at. ut qcumq pecieritis patrẽ in nomine
meo det uobis. Maneat g dilectio. ipsa ẽ
enim fructus ñr. Quȩ dilectio nunc est
in desiderio. ñdum insaturitate. & ipso
desiderio q̃cumq pecierimus in nomine
imigeniti filii. dat nobis pater. Qͦd aut̃
acciꝑe saluandis ñ expedit nobis. ñ exifti¬
memus nos petere innomine saluatoris.
s hoc petimus in nomine saluatoris qd̃
ꝑtinet ad rationem salutis:. Lxxxiiii:¬

Expanded text:
potestis facere ? Elegit ergo, et posuit ut eamus, potestis facere ? Elegit ergo, et posuit ut eamus, et fructum afferamus: nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit ut eamus. Proinde in omnibus miseat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis.
Abbreviated transcription (Latin):
fuissemus prius electuri. Non eium alit̾
ẽẽ possemus. boni nisi forte dicendus ẽ
bonus qui ñ eligit bonum. Qͥd gͦ elegit
in non bonis: Non enim electi sunt qr
Si aut̃ gr̃ã. iam ñ ex oꝑib: alioquin
me elegistis. s ego elegi uos. Non ẽ ut
dicas. ido electus sum qr iam credebã
Sienim credebas in eum. iam elegeras
eum. S audi. ñ uos me elegistis. Nonẽ
ut dicas. anteqͣm crederem iam bona
oꝑabar. iło electus sum. Quid eniraẽ
boni oꝑis ante fidem. cum dicat apłs.
omne qͦd ñ ẽ ex fide peccatum ẽ : Qdgͦ
dicturi sumus audiendo ñ uos me ele¬
gistis. nisi qr mali eramus electi sumis.
ut boni ꝑ grãm nos eligentis essemꝰ:
son ẽ enim gr̾ã. si p̾cesserant merita. Est
s. quos elegit faciat bonos. Ego inquit elegi
uos & posui uos ut eatis & fructum affera¬
asi& fructus ur maneat. Nonne iste est
huctus de quo iam dixerat. sine me nichil

Expanded text:
fuissemus prius electuri. Non enim aliter fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus, qui non eligit bonum. Quid ergo eligit in non bonis; non enim electi sunt, quia Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin me elegistis, sed ego elegi vos. Non est ut dicas, Ideo electus sum, quia jam credebam. Si eneum. Sed audi: « Non vos me elegistis. » Non est ut dicas: Antequam crederem jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem? cum dicat Apostolus: « Omne quod non est ex fide, peccatum est . » Quid ergo dicturi sumus audiendo: « Non vos me elegistis, » nisi quia mali eramus, et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus. Non est enim gratia, si praecesserant merita: est sed quos elegit, faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste est fructus de quo jam dixerat, Sine me nihil
Abbreviated transcription (Latin):
de die indiem. Itaq sicut immortalita¬
tem carnis & salutem animars futurã
expectamus. qͣmuis iam pignore accepto
saluificati ẽẽ dicamur: ita omnium noti¬
ciam qͦcumq unigenitꝰ audiuit apatre
futuram sperare debemus. qͣmuis iam
illa ineffabilis grã. Qͥd enim eramus
qͣndo xp̃m ñdum elegeramus. & ideo
ñ diligebamus: Ham qui eum ñ eligit.
quomodo diligit: Nunquid iam innobis
erat q in psalmo cant᷑. elegi abiectus ee
indomo cd̃i. magisqͣm habitare intab̾na¬
culis peccatorum: N utiq. Quid gͣ eranꝰ¬
nisi iniqui & ꝑditi: Neq enim iam ere¬
dideramus in eum. ut eligeret nos. Nam
si iam credentes elegit. electos elegit
uana illorum ratiocinatio. qui p̃sentian
di defendunt contͣ grãm di. & iło nos
dicunt electos ante mundi constiuitionẽ.
qr p̾sciuit nos d̾s futuros bonos.  ñ se¬
ipsum nos facturos bonos. Ñ hoc ⁊ dit̾
cierat. simul etiam p̾scisset qd eum nos

Expanded text:
de die in diem . Itaque sicut immortalitade die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis hoc illa ineffabilis gratia. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo nondum diligebamus? nam qui eum non eligit, quomodo non diligit? Nunquid jam in nobis erat quod in psalmo canitur: Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum ? nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit.vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit,civerat, simul etiam praescisset quod eum nos
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ nunc ꝑ speculum in enigmate. tunc aut̃
facie ad faciem. Nam & ipse apłs saluos
nos dicit factos ꝑ lauachrum regenera¬
tionis. qui tamen alio loco. spe inquit
salui facti sumus. Spes aut̃ quȩ uidetur.
ñ ẽ spes. Quod enim uidet quisquid sꝑat:
si aut̃ q̃ ñ uidemus sꝑamus. ꝑ pacientiam
expectamu s. Unde eciam eiꝰ coapłs petrus.
in quem mͦ inquit ñ uidentes creditis qͦm
cum uideritis ex ultabitis gaudio menar¬
rabili & honorato. ꝑcipientes mercedem
fidi salutem animaium ur̃arum. Sigͦ nunc
tempꝰ ẽ fidi. salus aut̃ animaꝵ merces ẽ
fidi: quis dubitet in fide quę ꝑ dilectionẽ
oꝑatur ꝑagendum diem atq infine diei
rei felicitas isto tempore atq in ista
mortalitate in spe potius hãbet᷑ qͣm re
teneatur. Uerum hoc inter ẽ q exterior
homo nr̃ id ẽ corpꝰ adhuc corrumpitur.
interior aut̃ id est anima iam renouat᷑

Expanded text:
Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur
Abbreviated transcription (Latin):
os aut̃ dixi amicos. quia
omnia quecumq audiui
a patre meo nota feci uobis. Quis enĩ
audeat affirmare uł credere ullum
hominum scire omnia quecumq a
patre audiuit unigenitꝰ filius. qͥndo
ne hoc quidem quisqͣm accepit qͦmͦ
audiat a patre ullum ũbum. cum ipse
sit patris unicum ũbuni: quid quod
aliquanto pꝰ in hoc ipso tam̃ sermone
quem pꝰ cenam ante passionẽ ad dis¬
cum nota fecisse discipłis quecumq
audiuit apatre. cum ꝓꝑter ea quedã
multa ñ dicat. qr scit eos mͦ portare ñ
posse: s nimirum qͥ facturus ẽ fecisse
se dicit. qr ea quȩ futura sunt fecit:
manus meas & pedes nec ait fossuri
sunt uelut p̾terita dicens. & ea tñ
futura p̾dicens: ita & hoc loco ait
omnia se nota feoisse discipłis. qͥ se
nouit nota eẽ facturum in illa plenitudi¬
ne scientiȩ. de qua dicit apłs. Cum autẽ
uenerit qd ꝑfectum ẽ. qͣ ex parce ẽ euacua¬
bitur. Ibi quippe dicit. Nunc scio ex parte.
tunc aut̃ cognoscant sicut cognitus sum

Expanded text:
dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad diseum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit .manus meas et pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitunc autem cognoscam sicut et cognitus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
umqͣm debito obnoxius: & ip̃se iustꝰ ẽ.
&̃ alios iustificat xp̃c. Noli contra etim
te extendere. intantum pauꝑ a ut re¬
missionis peccatorum apparea. cotidianꝰ
in oratione mendicus. Tuo aut̃ inquit¬
consilio abstinete. Unde nisi ap̃sumpti¬
one fallaci: Ille quia quippe ñ tantum ẽ
homo s etiam ds. ido numqͣm reus. Si
enim direxeris ocłm tuum ad illum:
nusqͣm parebit. Ocłm tuum ocłm uide¬
licet humanum quo cernis humana
si direxeris ad illum. nusqͣm parebit.
qͣm uideri ñ potest qͦmadmodum uidẽ
te potest. Parabit enim sibi pennas
sicut aquile. & uadet in domum ꝓpositi
sui. unde ad nos utiq uenit. nec tales
qualis uenit inuenit. Diligamus gͦ inui¬
cem sicut & xp̃c dilexit nos. & tradidit
semetipsum ꝓ nobis. Maiorem hac dilec¬
tionem nemo habet. qͣm ut animã suã
ponat quis ꝓ amicis suis. eumq sic
imitemur pĩa obedientia. ut ei nos cõ¬
parare nulla p̃sumamꝰ audacia Lxxxii.

Expanded text:
unquam debito obnoxius, et ipse justus est, unquam debito obnoxius, et ipse justus est, et alios justificat Christus. Noli contra eum te extendere, in tantum pauper, ut remissionis peccatorum appareas quotidianus in oratione mendicus. Tuo autem consilio, inquit, abstine te. Unde, nisi a praesumptione fallaci? Ille quippe quia non tantum est homo, sed etiam Deus, ideo nunquam reus. Si enim direxeris oculum tuum ad illum, nusquam parebit Oculum tuum, oculum videlicet humanum quo cernis humana, si direxeris ad illum, nusquam parebit; quia videri non potest, quemadmodum videre tu potes. Parabit enim sibi pennas sicut aquilae, et vadet in domum praepositi sui : unde ad nos utique venit, nec tales qualis venit invenit. Diligamus ergo invicem, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Majorem quippe hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Eumque sic imitemur pia obedientia, ut ei nos comparare nulla praesumamus audacia.
Abbreviated transcription (Latin):
nullius sanguis mr̃is fundit᷑. qͥ fecit
ille ꝓnobis. Neq in hoc qͥd imitarem᷑.
s quid gratularemur contulit nobis:
fuderunt. hac tenus talia exhibuerunt:
qualia de mensa dominica ꝑceperunt:
Inceteris autẽ quȩ dixi. qͣmuis nec omnia
nare s suum saltem nullum habere pec¬
catum. etiam sic auidior ẽ qͣm ratio salutis
exposcit. multum ẽ ad illum ñ capit tantũ:
Q bene qͦ ista ꝓuerbiorum sententia com
ꝓsi auidior es. noli concupiscere cibos eiꝰ:
Sanctius ẽ enim ut nichil inde sumas. qͣm
ut tibi plusqͣm oportet assumas. ħ enim
hypocrisi. Dicendo eium se sine peccato
ẽẽ. iustum ñ potest exhibere s fingere:
Ido dictum ẽ ħ enim habent uitam fal¬
lacem. Unus ẽ solus. qui & carnẽ homi¬
nis habere. & peccatum potuit ñ hab̾e:
Merito q sequitur nobis p̃cipitur. & tali
uerbo atq ꝑũbio humana infirmitas
conuenitur. eiq đr. Noli extendere te
cum sis pauꝑ. cont᷑ diuitem. Diues est
enim qui nec hereditario nec ꝓprio

Expanded text:
nullius sanguis martyris funditur, quod fecit ille pro nobis: neque in hoc quid imitaremur, sed quid gratularemur contulit nobis. fuderunt, hactenus talia exhibuerunt, qualia de mensa dominica perceperunt. In caeteris enim quae dixi, quamvis nec omnia nare, sed suum saltem nullum habere peccatum: etiam sic avidior est quam ratio salutis exposcit, multum est ad ilium, non capit tantum. Et bene quod ista Proverbiorum sententia commcit, Quod si avidior es, noli concupiscere cibos ejus; satius est enim ut nihil inde sumas, quam ut tibi plus quam oportet assumas. Haec enhypocrisim. Dicendo enim se sine peccato esse, justum non potest exhibere, sed fingere Ideo dictum est, Haec enim habent vitam fallacem. Unus est solus qui et carnem hominis habere, et peccatum potuit non habere. Merito quod sequitur, nobis praecipitur, ac tali verbo atque proverbio humana infirmitas convenitur, eique dicitur: Noli extendere te, cum sis pauper, contra divitem. Dives est enim qui nec haereditario nec proprio