comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
petrus & ioħs. inuenerunt multos bap¬
dendam significationẽ gentium creditu¬
rarum. ut linguis loquerent᷑ in quos
descendebat sp̃c scs̃: impostierunt illis
manus orantes ꝓ eis. & acceperunt sp̃m
sem. Sẏmon ille qui ñ erat in ȩccłã co¬
lumba s coruus. qui ea quȩ ͥ sunt que¬
tentiam magis amauerat qͣm iustitiã:
ipsis orantib datꝰ ẽ : & ait apłis. Qͥ a
cunia comꝑandum. Cui dicit. pecuma¬
tua tecum sit imꝑditione: Utiq bap¬
tizato. Iam baptismum habebat. sed
columbe uiscerib ñ herebat. Audi qr
ñ herebat. Uerba ipsa petri apłi adu̾te
Sequit᷑ enim. N ẽ tͥ pars neq sors ĩ hac
fide. In felle enim amaritudinis uideo
te ẽẽ. Columba fel nͭ ht̃. symon habeba:
ido separatꝰ erat a columbe uiscerib. Bap¬
tismus illi quid ꝓderat: Noli gͦ de bap¬
cismo głari. quasi t ex ipso salus suffitiat:
Noli irasci. Depone fel. ueni ad columbã:

Expanded text:
Petrus et Iohannes, invenerunt multos bapPetrus et Iohannes, invenerunt multos bapdendam significationem gentium crediturarum, ut linguis loquerentur, in quos descendebat Spiritus sanctus, imposuerunt illis manus orantes pro eis, et acceperunt Spiritum sanctum. Symon ille, qui non erat in ecclesia columba, sed corvus, quia ea quae sua sunt quaetentiam magis amaverat quam justitiam,ipsis orantibus datus est, et ait Apostolis, Quid cunia comtua tecum sit in perditione'? Utique baptizato. Iam baptismum habebat, sed columbae visceribus non haerebat. Audi, quia non haerebat, et verba ipsa Petri apostoli adverte. Sequitur enim: 'Non est tibi pars neque sors in hac fide; in felle enim amaritudinis Video te esse'. Columba fel non habet. Symon habebat, ideo separatus erat a columbae visceribus. Baptismus illi quid proderat? In quibtismate gloriari, quasi ex ipso salus tibi sufficiat: noli irasci, depone fel, veni ad columbam;
Abbreviated transcription (Latin):
sortilogos querunt. mathematicos con¬
sulunt. & isti habent baptismum. s
columba gemit int̾ coruos. Quid gͦ
gaudes qr habes : Hoc habes. qd habet
malus. Habeto humilitatẽ. caritatẽ
pacem Habeto bonum q ñdum habeᷤ.
ut ꝓsit tibi bonum qd habes. Nam q
habes. habuit & symon magus. Actus
apłorum testes sunt. ille liber canonicꝰ
saria sollempnitate pꝰ passionem dñi:
Nostis illum librum recitari ubi scͥp
credidisse in samaria: ꝑ p̃dicationẽ phi¬
lippi. Intelligitur aut̾ siue ex apłis. sine
unus ex diaconib : qr septem diacones
ibi legimus ordinatos. int̾ quos e ⁊ͥ nom̃
philippi. ꝑ philippi gͦ p̾dicationẽ. credider
samaritȩ. Samaria cepit habundare
fidelib. Ibi erat simoꝵ iste magus.ꝑ.
magicas factiones suas dem̃tauerat po¬
płm ut eum uirtutem dĩ putarent
posteriora sequentia demonstrauerunt:
Baptizatꝰ ẽ ⁊ symoni. Audierunt ħ apłi qͥ
erant iherosolimis. missi sunt ad illos

Expanded text:
sortilegos quaerunt, mathematicos consortilegos quaerunt, mathematicos consulunt. Et isti habent Baptismum, sed columba gemit inter corvos. Quid ergo gaudes, quia habes? hoc habes quod habet et malus. habeto humilitatem, charitatem, pacem: habeto bonum quod nondum habes, ut prosit tibi bonum quod habes. 18. Nam quod habes, habuit et Simon magus: Actus Apostolorum testes sunt, ille liber canonicussaria solemnitate post passionem Domini nostis illum librum recitari, ubi scricredidisse in Samaria per praedicationem Philippi. Intellegitur autem sive unus ex aposolis sive ex diaconis, quia septem diaconos ibi legimus ordinatos, inter quos est etiam nomen Philippi. Per Philippi ergo praedicationem crediderunt Samaritae, Samaria coepfidelibus: ibi erat iste Simon magus; per magicas factiones suas dementaverat populum, ut eum virtutem Dei putarent: posteriora sequentia demonstraverunt. Baptizatus est et Symon. Audierunt hoc apostoli, qui erant Hierusolimis, missi sunt ad illos
Abbreviated transcription (Latin):
columbȩ p̃ter columbam. Duo sunt ꝓͤ
audis. Accepisti. & p̾̃ter columbam acce¬
pisti. Qͦd accepisti approbo. qr foris acce¬
pisti imꝓbo. Tene gͦ qđ accepisti. ñ mutat᷑
s agnoscitur. Caracter es regis mei. Nͣ
ero sacrilegus. corrigo desertorem: non
muto carecterem. Noli de baptismate
głari. quia ĩpsum ẽ. ecce dico ipsum ẽ.
Tota catholicã ipsum ẽ dĩcit. Aduertit
columba ⁊ agnoscit. & gemit qr ipsum
foris habes. Uidĩt ibi qđ agnoscat. iud&
& q corrigat. Ipsum ẽ ueni. Q głaris
qr ipsum ẽ. & ñ uis uenire: Qͥd gͦ mali.
qui ñ ꝑtinent ad columbam: Ait tͥ
columba. Ꝙ mali int̾ quos gemo. qͥ ñ
ꝑtinent ad membra mea. & necesse ẽ
ut int̾ illos genam. nͨ habent qd̾ te
hab̾e głaris : Nonne multi ebriosi ha¬
bent baptismum : Nonne multi auari:
Nonne multi idolatrȩ: Et qd est peius.
furtim nonne pagam ad idola eunt.
uł ibant publice: Nunc occulte xͥani

Expanded text:
columbae, praeter columbam: duo sunt quae columbae, praeter columbam: duo sunt quae audis; Accepisti, et, Praeter columbam accepisti: quod accepisti, approbo; quia foris accepisti, improbo. Tene ergo quod accepisti; non mutatur, sed agnoscitur: character est Regis mei, non ero sacrilegus; corrigo desertorem, non immuto characterem. 17. Noli de Baptismate gloriari, quia dico, ipsum est; ecce dico, ipsum est; tota Catholica dicit, ipsum est: advertit columba, et agnoscit, et gemit, quia ipsum foris habes; videt ibi quod agnoscat, videt et quod corrigat. Ipsum est, veni. Gloriaris quia ipsum est, et non vis venire? Quid ergo mali, qui non pertinent ad columbam? Ait tibi columba: Et mali inter quos gemo, qui non pertinent ad membra mea, et necesse est ut inter illos gemam, nonne habent quod te habere gloriaris? nonne multi ebriosi habent Baptismum? nonne multi avari? nonne multi idololatrae, et quod est pejus, furtim? nonne Pagani ad idola eunt, vel ibant publice? nunc occulte Christiani
Abbreviated transcription (Latin):
extͣ habeas. nͭ solum tͥ admilitiam nͣ ꝓdẽ
caracter ille: s ⁊̃ ꝓ deseritore punieris:
Ueni gͦ ueni inoli dic̃e iam habeo. iani
sufficit m. Ueni: columba te uocat. ge¬
mendo te uocat. Fãs mei uob̾ dico. ge¬
mendo uocate nͨ rixando. uocate orando.
uideant dolorem urm. confundent᷑ &
reuiuiscent. Ueni g ueni. noli timere:
Time sinͣ uenis. immo nͨ time s plange:
Ueni: gaudebis si ueneris. Gemes qde
in tribulationib ꝑ egrinationis. s gaudeb̃
ꝑ columbani. idem ꝑ linguas. Si ꝑ colũ¬
bam idem sp̃c. & ꝑ linguas idem sp̃e:
precidisti ut clames cum coruo: nͨ ut
gemas cum columba. Ueni gͦ. S sollicitꝰ
es forte. & dicis. Foris baptizãtꝰ timeo
ne inde sim reus.qr foris accepi. Iam
cepisti cognoscere qͥd gemendum sit:
Uerum dicis qr reus es. nͥ qr accepisti.
s qr foris accepisti. Tene gͦ q accepisti.
emenda q̃ foris accepisti. Accepisti rem

Expanded text:
extra habeas, non solum tibi ad militiam non prodest extra habeas, non solum tibi ad militiam non prodest character ille, sed etiam pro desertore punieris. Veni ergo, veni, et noli dicere: Jam habeo, jam sufficit mihi. Veni; columba te vocat, gemendo te vocat. Fratres mei, vobis dico; gemendo vocate, non rixando: vocate orando, videant dolorem vestrum, confundentur, et reviviscent. Veni ergo, veni: noli timere; time si non venis: imo non time, sed plange. Veni, gaudebis si veneris: gemes quidem in tribulationibus peregrinationis; sed gaudebis per columbam, idem et per linguas: si per columbam idem Spiritus, et per linguas idem Spiritpraecidisti, ut clames cum corvo, non ut gemas cum columba. Veni ergo. 16. Sed sollicitus es forte, et dicis: Foris baptizatus, timeo ne inde sim reus, quia foris accepi. Jam coepisti cognoscere quid gemendum sit: verum dicis, quia reus es; non quia accepisti, sed quia foris accepisti. Tene ergo quod accepisti, emenda quod foris accepisti: accepisti rem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdeẽ ad salutem. Non enim tantum tͥ
ñ ꝓderat baptismus. & ñ ⁊̃ oberat. Et sc̃a
possunt obeẽ. In bonis enim scã ad salutẽ
insunt. in malis ad iudicium. Certe enĩ
fr̃s nouimus qͥd accipiamus. ⁊ utiq sc̃m̃ẽ
qͥ accipimus. & nemo dicit ñ ẽe scm̃.¬
bibit indigne. iudicium s manducat ⁊
bibit. N ait qr illa res mala ẽ. s qr ille
malus male accipiendo. adiudicium ac¬
cipit bonum q accipit. N enim mala erat
buccella. quȩ tradita ẽ iude a dño. Absit:
medicus nͨ daret uenenum. Salutem me¬
dicus dedit. s indigne accipiendo ad ꝑni-¬
tiem accepit. qui n pacatꝰ accepit. Sic gͦ
& qui baptizant᷑. Habeo inquit mͥ. fateor
habes. Obserua q habes. eo ipso qd̃ habes
dampnaberis. Qr̃: Quia rem columbe
pͣt̾ columbam habes. Si rem columbȩ ĩ
columba habeas. securus hab es. Puta ẽẽ¬
te militarem. Si caracterem imꝑatoris
tui intus habeas securus militas. Si

Expanded text:
prodesse ad salutem 15. Non enim tantum tibi prodesse ad salutem 15. Non enim tantum tibi non proderat Baptisma, et non etiam oberat. Et sancta possunt obesse: in bonis enim sancta ad salutem insunt; in malis ad judicium. Certe enim, fratres, novimus quid accipiamus, et utique sanctum est quod accipimus, et nemo dicit, non esse sbibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non ait quia illa res mala est: sed quia ille malus, male accipiendo, ad judicium accipit bonum quod accipit. Num enim mala erat buccella quae tradita est Judae a Domino ? Absit. Medicus non daret venenum: salutem medicus dedit; sed indigne accipiendo, ad perniciem accepit qui non pacatus accepit. Sic ergo et qui baptizatur. Habeo, inquit, mihi. Fateor, habes: observa quod habes; eo ipso quod habes damnaberis. Quare? Quia rem columbae praeter columbam habes. Si rem columbae in columba habeas, securus habes. Puta te esse militarem: si characterem imperatoris tui intus habeas, securus militas; si
Abbreviated transcription (Latin):
qui fateris qr habeo. qͣꝵ dicis ueni ad me:
Docet nos columba. Respondet enim de
capite dñi & dicit. Baptismum habes. ca¬
ritatẽ aut̃ qͣm gemo ñ habes. Qͥd ẽ hoc
inquit baptismum habeo. caritatem ñ
habeo: sacram̃ta habeo. caritatem non:
baptismum. Habes. S baptismus ille si¬
ne caritate nichil tibi ꝓ dest. quia sine
caritate tu nichil es. Nam baptismus ille
⁊̃ m illo qui nichil ẽ. ñ ẽ nichil. Baptismꝰ
quippe ille aliquid ẽ. & magnum aliqͥd ẽ.
ꝑpt illum de quo dictum ẽ. hicẽ qͥ bapti¬
zat.S ne putares illud qd magnum ẽ ali
quid tibi ꝓdeẽ posse. si ñ fueris in iinitate:
suꝑ baptizatum columba descendit. cãqͣm
dicens. Si baptismum habes esto in eo¬
lumba. ne ñ tͥ ꝓsit qd habes. Ueni gͦ ad
columbam dicimus. ñ ut incipias hab̾e
q ñ habebas. s ut ꝓdẽẽ tͥincipiat qd̾
habebas. Foris enim habebas baptismum
ad ꝑnitiem. intus si habueris incipit

Expanded text:
qui fateris quia habeo: quare dicis, Veni ad me? qui fateris quia habeo: quare dicis, Veni ad me? 14. Docet nos columba. Respondet enim de capite Domini, et dicit: Baptismum habes, charitatem autem qua gemo non habes. Quid est hoc, inquit, Baptismum habeo, charitatem non habeo? Sacramenta habeo, et charitatem non? Baptismum. Habes, sed Baptismus ille sine charitate nihil tibi prodest; quia sine charitate tu nihil es. Nam Baptismus ille, etiam in illo qui nihil est, non est nihil: Baptisma quippe illud aliquid est, et magnum aliquid est; propter illum de quo dictum est, Hic est qui baptizat. Sed ne putares illud quod magnum est, tibi aliquid prodesse posse si non fueris in unitate, super baptizatum columba descendit, tanquam dicens: Si Baptismum habes, esto in columba, ne non tibi prosit quod habes. Veni ergo ad columbam, dicimus: non ut incipias habere quod non habebas, sed ut prodesse tibi incipiat quod habebas. Foris enim habebas Baptismum ad perniciem: intus si habueris, incipit
Abbreviated transcription (Latin):
coruus qr uult baptizare pꝰ columbã:
Intendat caritas ur̃a. & qr̃ designatũ ẽ
nescio qͥd ꝑ columbam. ut baptizato dño
aduentu columbȩ ħ cognosceret ⁊ oħs
ꝓpriam qͣndam potestatẽ in dño ad
baptirandum. qr ꝑ hanc ꝓpriã potesta¬
tem ut dixi pax eccłȩ firmata est :
Qͥ pot̾ fieri ut habeat aliquis baptismũ
p̾ter columbam. ut ꝓsit ei baptismus
pret columbã: Ñ pot̾. Intendat caritas
ur̃a. ⁊ intelligat qd̃ dico. Nam ⁊ ista
circumuentione sepe seducunt fr̃s
nr̃os. qui pigri ⁊ frigidi sunt. Simꝰ
simpliciores. & feruentiores. E cce
inquiunt ego accepi. an ñ accepi: Respon¬
deo. accepisti. Si gͦ accepi. ñ ẽ qd mͥ des: se¬
curus sum iam testimonio tuo. & ego enĩ
me dico accepisse. & tu me fateris accepise.
utriusq lingua securum me facit. Quid
qͣndo ñ mͥ aliqͥd daturus es amplius: ⁊ me
accepisse fateris. q te hab̾e dicis: Ego aut̃
qͣndo dico ueni adme. dico q ñ habes. Tu

Expanded text:
corvus quare vult baptizare post columbam? 13. Intendat Charitas vestra: et quare designatum est nescio quid per columbam, ut baptizato Domino adventu columbae hoc cognosceret Joannes, propriam quamdam potestatem in Domino ad baptizandum? Quia per hanc propriam potestatem, sicut dixi, pax Ecclesiae firmata est. Et potest fieri ut habeat aliquis Baptismum praeter columbam: ut prosit ei Baptismus praeter columbam, non potest. Intendat Charitas vestra, et intelligat quod dico: nam et ista circumventione saepe seducunt fratres nostros qui pigri et frigidi sunt. Simus simpliciores et ferventiores. Ecce, inquiunt, ego accepi, an non accepi? Respondeo, Accepisti. Si ergo accepi, non est quod mihi des; securus sum, etiam testimonio tuo: et ego enim me dico accepisse, et tu me fateris accepisse; utriusque lingua securum me facit: quid quando non mihi aliquid daturus es amplius, et me jam accepisse fateris quod te habere dicis? Ego autem quando dico, Veni ad me, dico quia non habes tu,
Abbreviated transcription (Latin):
candelabrum ferebat. Bauilans gͦ sibi
crucem exiĩt in eum qui dr̃ caluariȩ
locum: hebraice aut̃ golgotha. ubi eu̾
crucifixerunt. & cum̃ eo alios duos
hinc & inde. medium aut̃ iħm. Isti
duo latrones erant. sicut alior euan¬
głistarum narratione didicimus: cum
deputatꝰ ẽ. Scripsit aut̃ & titulũ pilatꝰ.
& posuitꝰ suꝑ crucem. Erat aut̃ scͥptũ.

Expanded text:
candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: ubi eum crucifixerunt; et cum eo alios duos hinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus, cum deputatus est . 4. « Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem: erat au
Abbreviated transcription (Latin):
latius ȩugłicȩ ueritatis constantia de¬
fendet᷑. aduersus calumpnias infidelis
atq impie uanitatis. Nunc ad narrati¬
onem iohannis eugłistȩ pꝰ ista breuit̃
tractata redeamus. Susceperunt aut̃
inquit iħm & eduxerunt. &bauilans
sibi crucem. exiit ineum qͥ dr caluariȩ
locum. hebraice golgocha ubi eum
erucifixerunt. Ibat gͦ ad locum ubi
fuerat crucifigendus: portans crucẽ
suam iħc. Grande spectaculum. sed si
expectet impietas grande ludibrium:
si pietas grande misterium. Si spectet
impietas grande ignominȩ documtũ:
si pietas grande fidi munim̃tum. Si
spectet impietas ridet regem ꝓ uir ga
regni. lignum sui portantẽ supplicii. si
pietas. uidet regem bauilantẽ lignũ
ad semetipsum figendum q̃ fix urus
fuerat etiam infroncib regum: in eo
speruendꝰ oculis impiors. in qͦ erant
głatura corda scõꝵ. Dicturo enim paulo.
tans humero cõmendabat: & lucerne
arsurȩ quȩ submodio ponenda ñ erat

Expanded text:
latius evangelicae veritatis constantia delatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae loccrucifixerunt. Ibat ergo ad locum ubi erat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum; sed si spectet impietas, grande ludibrium. Si pietas, grande mysterium; si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei monumentum. Si specteregni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim Paulo, tans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat,
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ ueri paschȩ curus umbra erat
pascha iudeoꝵ id ẽ immolationis xͥ.
ex quo a sacerdotib p̾nuntiatꝰ ẽ im¬
molandus: ꝓfecto ab ea noctis hora¬
quȩ tunc nona fuisse concit᷑. usq
urnȩ. Unde in hac parasceue paschȩ
id ẽ p̾paratione immolationis xp̃i
quȩ ab hora noctis ñ cepta erat.
quasi sexta agebat᷑ hora: id ẽ ꝑ acta
quinta iam sexta currere ceꝑat. qͣn
pilatus tribunal ascendit. Adhuc
enim erat ipsa p̃paratio: que ab
hora noctis nonacepta: donec fieret
quȩ p̃parabat᷑ xp̃i immolatio. quȩ
p̃parationis s diei : eademq sexta ñ diei
s p̾parationis. seu utq horis a noctis
nona. usq ad diei terciam computatis:
harum duarum solutionum istius dif¬
ficilis questionis: eligat quisq qͣm uol&e:
Meluis aut̃ qͥd eligat iudicabit: quide
consensu eugłistarum quȩ oꝑosissime
disputata sunt legerit. Qͦd si & aliȩ so¬
lutiones eiꝰ potuerint inueniri: cumu¬

Expanded text:
rationem veri Paschae, cujus umbra erat rationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profecto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque urnae. Unde in hac parasceve Paschae, id est praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coeperat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit: adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio: quae praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ agi sexta iamceꝑat : tereiã potiꝰ
horam recordatꝰ expressit: qua hora in¬
telligunt᷑ ap̃ pilatum clamare potuisse
crucifige crucifige: ut ñ illi tantum
repperiant᷑ crucifixisse iħm id ẽ mi¬
lites qui eum ligno sexta hora suspen¬
derunt: uerum etiam iudei: qui ut
crucifigeret᷑ hora tercia clamauerunt:
Est alia huius solutio queslionis. ut ũ
hic accipiat᷑ hora sexta diei. quia nec
sexta. Parasceuȩ autẽ: latine p̃paratio ẽ
S isto uerbo greco libentius utuntur
iudei in huiusmodi obseruationib: ⁊
qui magis latine qͣm grece loquunttrr
E rat gͦ p̃paratio paschȩ. Pascha uͦ nr̃m
sicut dicit apłs. immolatꝰ ẽ xͦ. Cuius
paschȩ p̾parationẽ si ab hora noctis nona
computemꝰ. tunc enim uident᷑ principeᷤ
sacerdotum p̾nuntiasse dñi immolatio¬
nẽ dicentes. reus ẽ mortis. cũ adhuc
in domo pontificis audiret᷑: unde
congruent̾ accipit᷑ inde cepisse p̃̾pa¬

Expanded text:
quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est Chrispaschae praeparationem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praepa
Abbreviated transcription (Latin):
udicante atq dampnance pilato ꝓ
sexta. Susceperunt & eduxerunt:
& baiulans sibi crucem. exiit ĩ eu̾
qui đr caluariȩ locum. hebraice gol¬
gotha: tib eum crucifixerunt. Qͥdẽ
Cergo q̃ mircus euangłista dicit. erat
aut̃ hora tercia & crucifix erunt eum.
nisi qr hora tercia crucifixus ẽ dñs
linguis iudeoꝵ hora sexta manib mi¬
litum: ut intelligamus horam qͥntam
iam fuisse transactam. & aliquid de sexta
ceptum qͣndo sedit ꝓtribunali pilatus.
quȩ dicta ẽ ã iohanne hora quasi sexta:
Ꝙ cum duceret᷑ ut ligno cum duob
latronib configeret᷑. & iuxta eiꝰ crucem
gererentur que gesta narrant᷑: hora
sexta integra compleret᷑. Ex qͣ hora
usq ad nonam sole obscurato tenebras
facꝰtas. trium eugłistarum mathei. marci
& luce contestatur auctoritas. S qm̃ iti
dei faci nus interfecti xͥ a se in roma¬
nos id ẽ inpilatum & eiꝰ milites trans¬
ferre conati sunt: ꝓꝓterea marcus
ea hora qua x a militib crucifixꝰ ẽ

Expanded text:
udicante atque damnante Pilato prsexta susceperunt, et eduxerunt. Et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Quid est ergo quod Marcus evangelista dicit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum ; nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas . Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, in Pilatum et ejus milites transferre conati sunt; propterea Marcusea hora qua Christus a militibus crucifixus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinuisse ad eor ꝑfectionẽ qui relic¬
tis omnib xp̃m secuti sunt. qm̃ ne
quemqͣm eor grauaret qͥb eugłm
p̃dicabat. suum uictum suis man̾ib
transigebat. Ubi magis impletum ẽ
quoq appareat di gr̃ȩ deputandũ q̃
&̾ animo & corꝑe poterat᷑ usq ad eo
plus illis omnib laborare. ut neq
cessaret ab engłio p̃dicando. neq t̾ñ
ex eugłio sicut illi sustentaret hanc
uitam. cum id ꝑ tot gentes in quib
xͥ nomen ñ fuerat ꝓpħatum. multo
latius atq fercilius seminaret. ubi
ostendit ex eugłio uitiendi hoc est
uictum habendi ñ necessiratẽ apłis
impositã. s potestatẽ datam. Qͣm
potestatẽ cõmemorat idem apłs diceis:
Si nos uobis sp̃italia seminanimus. mag¬
num ẽ si u ra carnalia metamus: Si alii
potestatis ur̃ȩ participant. ñ magis nos:
s ñ sumus usi inquit. hac potestate:
Q̾ paulopꝰ. Qui altari seruiunt inqͥt

Expanded text:
pertinuisse ad eorum perfectionem, qui, relicpertinuisse ad eorum perfectionem, qui, relictis omnibus, Christum secuti sunt, quoniam ne quemquam eorum gravaret quibus dicabat, suum victum suis manibus transigebat: ubi magis impletum est quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus omnibus illis laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque tamen ex Evangelio, sicut illi, sustentaret hanc vitam, cum id per tot gentes, in quibus Christi nomen non fuerat prophetarum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non necessitatem apostolis impositam, sed potestatem datam. Quam potestatem commemorat idem Apostolus dicens: Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Si alii potestatis vestrae participant, non magis nos? Sed non sumus usi, inquit, hac potestate . Et paulo post: Qui altari serviunt, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
patrium morem seruantib oꝑari
utiq ñ licebat. tercio uͦ die dominꝰ
resurrexit eosq reuocauit ad spem
qͣm de illo ñ habere iam ceꝑant.
tamen si tunc fecissent. putaremꝰ
eos illa quȩ animos eoꝵs occupauerat
ocłis & manib nͣ solum uidendã uerũ ⁊̃
tangendam atq palpandam rediuiuȩ
carnis euidentissimã ueritatẽ. pꝰ inspecta
uulnerum loca. usq ad apłi thomȩ con-¬
fessionẽ. qui se alit̾ crediturum ñ ẽẽ
ꝓlata. sicut misit me pat̾ & ego mitto
uos. quor remiseritis peccata remit¬
tunt᷑ eis. & quorum retinueritis retẽta
sunt : subito fiunt sicut fuerunt non
hominũ s piscium piscatores. H is gͦ
quos hoc mouet. respondendum est
ñ eos fuisse ꝓhibitos arte sua licita sci¬
licet atq concessa uictum necessarium
querere sui apostolatus integritate
seruata. si q̃n unde uiuerent aliud ñ
haberent: nisi forte quispiam putare
audebit aut dicere apłm paulum ñ

Expanded text:
patrium morem servantibus operari patrium morem servantibus operari utique licebat; tertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant, tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat oculis et manibus non solum videndam, verum etiam tangendam atque palpandam redivivae carnis evidentissimam veritatem, post inspecta vulnerum loca, usque ad apostoli Thomae confessionem, qui se aliter crediturum non esseprolata: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis retenta sunt, subito fiunt, sicut fuerant, non hominum, sed piscium piscatores? His ergo quos hoc movet respondendum est non fuisse eos prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui apostolatus integritate servata, si quando unde viverent, aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit aut dicere apostolum Paulum non
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ nosL tecum. Queri solet de hac
piscatone discipłorum. utrum redie¬
rint petrus & filii ⁊ ebedei ad id q¬
ECrant enim piscatores. q̃n eis dixit:
uenite pꝰ me. & faciam uos piscatores
hominum. Tunc eum quippe illi se¬
quuti sunt. ut magisterio eiꝰ relictis
omnib adhererent. intantum ut cũ
ab eo diues ille tristis abscederet cui
dixerat uade uende omina qͤ
habes & da pauꝑib: & habebis
thesaurum in celo. & ueni sequere
me: diceret ei petrus. Ecce nos dimi¬
simus omnia. & secuti sumus te. Qͥd
ẽ gͦ q̃ nunc quasi apostolatu relicto
fiunt qd fuerunt. & qd̃ dimiserant re¬
petunt tanqͣm obliti qd audierant. ne¬
mo ponens manum suꝑ aratrum &
respiciens retro. aptꝰ ẽ regno celors:
qͥ si fecissent defuncto iħu priusqͣm
resurrexisset amortuis qd qͥdem non
poterant. qm̃ dies quo crucifixus ẽ
totos eos tenebat attentos. usq ad eiꝰ
sepulturam quȩ ante uesꝑum facta ẽ
sequens aut̃ dies erat sabbati. qñ eis

Expanded text:
 CAPUT XXI. Quaeri solet de hac piscatione discipulorum utrum redierint Petrus et filii Zebedaei ad id qErant enim piscatores quando eis dixit: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum . Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus, relictis omnibus, adhaererent, in tantum, ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui dixerat: Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me , diceret ei Petrus: Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te . Quid est ergo quo nunc quasi apostolatu relicto fiunt quod fuerant, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, respiciens retro, aptus est regno coelorum ? Quod si fecissent defuncto Jesu prius quam resurrexisset a mortuis quod quidem non poterant, quoniam dies quo crucifixus est totos eos tenebat attentos usque ad ejus sepulturam, quae ante vesperam facta est; sequens autem dies erat Sabbati, quando eis
Abbreviated transcription (Latin):
Eccs uelut iam facꝰtum ẽ: q orauit ut
fieret dicens. Uolo ut ubi ego sum.
& illi sint mecum. S nunc ꝑfidem.
Qnͣdo aut̃ fiet ꝑ speciem: Cum xͦ inqͥt
mus quod tunc erimus. qr tunc appa¬
rebit ñ inanit̾ nos hic cretidisse ac
sꝑasse anteqͣm eẽmus. Faciet hoc ille
cui filius cum dixisset ut uideant ola¬
ritatẽ meã qͣm dedisti mͥ. continuo
subiunxit qr dilexisti me. ante mundi¬
constitutionẽ. In illo enim dilexit &¬
nos ante constitutionẽ mundi: & tunc
p̃destinauit q̃ in fine facturus ẽ muno
Pater inquit iuste. mundas te ñ cogno¬
uit. Quia iustus es: ido te ñ cognouit
Mundus quippe ille dampnationi pre

Expanded text:
Ecce velut jam factum est quod oravit ut fieret dicens: « Volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum . » Sed nunc per fidem, quando autem fiet per speciem? « Cum Christmus quod tunc erimus, quia tunc apparebit non inaniter nos id credidisse ac sperasse antequam essemus. Faciet hoc ille, cui Filius cum dixisset: Ut videant claritatem meam quam dedisti mihi, continuo subjunxit: Quia dilexisti me ante conconstitutionem . In illo enim dilexit et nos ante constitutionem mundi, et jam praedestinavit quid in fine facturus est mundi. Pater, inquit, juste, mundus te non cognovit , quia justus es, ideo te non cognovit. Mundus qui
Abbreviated transcription (Latin):
ca qͦ fecit iͦ qͦ si scͥbant᷑ ꝑ singła. nec ipsũ
arbitror mundũ caꝑe eos qͥ scͥbendi st̃
libros. N spatio locoꝵ. credendũ ẽ mundũ
caꝑe ñ posse. qͦ in eo scribi qͦ qͦmͦ pcͤsent
si scͥpta ñ ferret. s capacitate legentiũ
cõp̃hendi fortasse ñ possent. qͣmuis salua
rerum fide plerumq ũba exceðe uideant᷑
fidẽ. Qͦd ñ fit qn aliqͥd qd erat obscurũ uł
dubiũ causa & rõne reddita exponit᷑. s¬

Expanded text:
ae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere eos qui scribendi sunt libros. Non spatio locorum credendum est mundum capere non posse, quae in eo scribi quomodo possent, si scripta non ferret? sed capacitate legentium comprehendi fortasse non possent: quamvis salva rerum fide, plerumque verba excedere videantur fidem. Quod non fit quando aliquid quod erat obscurum vel dubium, causa et ratione reddita exponitur: s
Abbreviated transcription (Latin):
posuerunt incȩlum os suum. & u̾ticẽ
capilli ꝑ ambulantium indelictis suis.
& multa huiusmodi quȩ in scͥptoris
seĩs ñ desunt: sient alii tropi hoc ẽ
locutionum modi. De quib oꝑiosius
disputarem. nisi eugłista terminante
eugłium suum. etiam ipse cõpellerer
meum terminare sermoneo:¬

Expanded text:
cem capilli perambulantium in delictis suis ; et multa hujusmodi, quae Scripturis sanctis non desunt, sicut alii tropi, hoc est locutionum modi. De quibus operosius disputarem, nisi Evangelista terminante Evangelium suum, etiam ipse compellerer meum terminare sermone
Abbreviated transcription (Latin):
erat monum̃tum posuerunt iħm. Acce¬
leratam uult intelligi sepulturam. ne
aduesꝑasceret qͣndo iam ꝓpt̾ parasceuen
qͣm cenam puram iudei latinȩ usitatiꝰ
ap̾ nos uocant facere tale aliquid ñlicebat:
na aut̃ sabbati maria magdalene uenit
mane cum adhuc tenebre eẽnt admo¬
numentum: & uidit lapidem sublatum

Expanded text:
erat monumentum, posuerunt Jesum. » Acceerat monumentum, posuerunt Jesum. » Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret; quando jam propter parasceven, quam coenam puram Judaei latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquid non licebat. 6. Una autem sabbati Maria Magdalene venit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum;
Abbreviated transcription (Latin):
Non ita distinguendum ẽ ut dicamus
pͥmum ferens mixturam myrrȩ. s
ut q̃ dictum ẽ pͥmum. ad suꝑiorem
sensum ꝑtineat᷑. Uenerat enĩm ad
partib. ħ ic gͦ intelligendum ẽ ad iħm
ñ tunc solum. s tunc pͥmum uenisse
nichodemum uentitasse aut̃ pꝰea ut
fieret audiendo discipłs. Qͦd certe mͦ
in reuelatione corꝑis beatissimi stepħi.
pene omnib gentib declarat᷑. Accepe
runt gͦ corpꝰ iħu. & ligauerunt ilłud
liteis cum aromatib: sicut mos iudeis ẽ¬
sepelire. Non in uidetur eugłista frustra
dicere uoluisse. sicut mos iudeis ẽ sepe¬
lire. Ita quippe nisi fallor ammonuit in
huius modi officiis quȩ mortuis exhibent
morem cuiusq gentis ẽẽ seruandum
Erat aut̃ in loco ubi crucifixꝰ ẽ hortꝰ &
in horto monum̃tum nouum. in qͦ ñdũ
qͥsqͣm positꝰ fuerat. Sicut in mariȩ uir¬
ginis utero nemo ante illum. nemo pꝰ
illum conceptꝰ ẽ: in hoc monum̃to nemo
ante illum. nemo pꝰ illum sepultus est:

Expanded text:
 ut dicamus: Primum ferens misturam myrrhae, seu ut quod dictum est, primum, ad superiorem sensum pertineat. Venerat enim ad Jpartibus . Hic ergo intelligendum est ad Jesum non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum; ventitasse autem postea, ut fieret audiendo discipulus, quod certe modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. Accepe et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos est Judaeis sepelire. Non mihi videtur Evangelista frustra dicere voluisse, sicut mos est Judaeis sepelire: ita quippe, nisi fallor, admonuit in hujusmodi officiis quae mortuis exhibentur, morem cujusque gentis esse servandum. 5. Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus erat. Sicut in Mariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est; ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est.
Abbreviated transcription (Latin):
instantes ut ñ ab eis s ãp̃side occide¬
ret᷑. & ido eum occidendum accipere
recu santes. si nunc eum accipiunt oc¬
cidendum : Aut si hoc ñ fit. cur dic̃¬
tum ẽ tunc gͦ tͣdidit eis illum ut cru¬
cifigeret᷑ : An aliquid inter ẽ: Plane
inter ẽ. Non enim ẽ dictum. tunc gͦ tra¬
didit eis illum ut crucifigerent eũ:
s ut crucifigeret᷑. id ẽ ut iudicio ac
potestate p̾sidis crucifigeret᷑. S ido
illis tͣditum dicit eugłista: ut eos
crimine implicatos a quo alieni ẽe
conabant᷑ offenderet. Ñ enim faceret
hoc pilatꝰ: nisi ut id qd eos cupere
cernebat impleret. Qa g sequitur:
Susceperunt aut̃ iħm & eduxerunt: pot̾
ad milites iam referri & apparitores pre-¬
sidis. Nam postea euidentius dr milites
gͦ cum crucifixifsint eum. qͣmuis euan¬
głista etiam si totum uideis tribuit.
merito facit. Ipsi enim susceperunt
q auidissime flagitauerunt: Ꝙ ipsi
fecerunt quicqͥd ut fieret excorsert᷑:¬

Expanded text:
instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideinstantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigerent eum; sed, ut crucifigeretur, id epotestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dicit evangelista, ut eos crimine implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet. Non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat impleret. Quod ergo sequitur; Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt. Potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur: Milites ergo cum crucifixissent eum. Quamvis evangelista etiam si totum Judaeis tribuit, merito facit. Ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverant, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorser
Abbreviated transcription (Latin):
dicit iudeis. Ecce rex ur. Illi aut̃ ola¬
mabant. Tolle tolle crucifige eura:
Dicit eis pilatus. Regẽ ur̃m crucifi¬
gam : Adhuc terrorem qͣm de cesare
ingesserant suꝑare conat᷑ : de ignom¬
nia eor uolens eos frang̾e dicendo:
Regem ur̃m crucifigã: quos de igno¬
minia xͥ mitigare ñ potuit. S timore
moꝵ uincit᷑. Responderunt enim
pontifices. Ñ habemus regẽ: nͥ cesarẽ:
Tunc g tradidit eis illum ut crucifi¬
geretur. A ꝑtissime quippe cont᷑ ce¬
sarem uenire uideret᷑ si regem se ñ
habere nisi cesarem ꝓfitentib aliũ
regem uellet ingerere: dimittendo
impunitum qͦm ꝓpt̾ hos ausus ei
tdiderant occidendum. Tradidit gͦ
eis illum ut crucifigeret᷑. S nunqͥd
aliud & ante cupiebat qͣndo dicebat.
accipite eum uos & crucifigite. uł ⁊¬
urãm iudicate eum : Cur aut̃ illi tan¬
topere noluerunt dicentes. nobis ñ
licet int̾ficere qͦmqͣm. & omnimodo

Expanded text:
Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem claDicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare ingesserant, superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere dicendo, Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non potuit: sed timore mox vincitur. 9. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus, alium regem vellet ingerere dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderant occidendum. Tradidit ergo eis illum ut crucifigeretur. Sed numquid aliud et ante cupiebat quando dicebat, Accipite eum vos, et crucifigite; em vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam ; et omni modo
Abbreviated transcription (Latin):
regem facit. contͣdicit cesari. Maiorẽ
timorem se ingerere putauerunt
pilato terrendo de cesare ut occiđ&
legem habemus. & scđm legem deb&
mori. qr filium dĩ se fecit. Sorum legẽ
quippe ille ñ timuit ut occideret:
s magis filium di timuit ne occidet:
Tunc uͦ ñ sic potuit contempnere ce¬
sarem auctorem potestatis suȩ: qͦm¬
ad modum legem gentis aliene. Adhuc
tam᷑ euangłista sequit᷑ & dicit. Pilatꝰ
aut̃ cum audisset hos sermones. ad¬
duxit foras iħm : & sedit ꝓ tribunali
in loco qui đr litostrotos. hebraice
aut̃ gabatha. Erat aut̃ parasceue pas-¬
che. hora quasi sexta. Qua hora sit
dñs crucifix us. ꝓpt̾ eugłiste alteriꝰ
testimonium qui dixit. erat autẽ
hora tercia & crucifixerunt eum.
qͣm magna disceptatio solet oboriri:
cum ad ipsum locum ubi crucifixꝰ
narrat᷑ uentum fuerit. ut potue¬
rimus si dñs uoluerit disseremꝰ:
Cum gͦ ꝓtribunali sedisset pilatus:

Expanded text:
regem facit, contradicit Caesari. Majorem regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato. terrendo de Caesare, ut occideLegem habemus, et secundum Legem debet mori quia Filium Dei se fecit. Eorum Legem quippe ille non timuit, ut occideret: sed magis Filium Dei timuit, ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auctorem potestatis suae, quaemadmodum Legem gentis alienae. 8. Adhuc tamen Evangelista sequitur, et dicit: Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur Lithostrotos, hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium qui dixit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum , quoniam magna disceptatio solet oboriri; cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus,
Abbreviated transcription (Latin):
mendo quidem p̾sertim innocentiã.
homo hominẽ debet occidere: s tñ
id zelando facere multo maiꝰ malũ ẽ.
qͣm timendo. Q ido ñ ait uerax ma¬
gister. qui me tibi tradidit ipse ht̃
peccatum tanqͣm ille ñ haberet: s alł.
maius ht̃ peccatum. ut. ⁊̃ se habere
intelligeret. Neq enim ꝓpterea illud
nullum ẽ: qr hoc manis ẽ. Exinde
querebat pilatus dunittere eum. Qđ ẽ
hoc qd dictum ẽ ex inde: quasi antea ñ
querebat : Lege suꝑiora. & inuenies
iam dudum eum querere dimittere
iħm. Exinde itaq intelligendum ẽ
ꝓpt̾ hoc id ẽ ex hac causa: ne haberet
peccatum occidendo innocentẽ sibi tra¬
ditum ÷ qͣmuis minꝰ peccans qͣm iudei
qui eum illi tradiderant occidendũ:
Exinde gͥ id ẽ ideo ne hoc peccatum
faceret: ñ nunc pͥmum. s abinitio
querebat eum dimittere. Iudei aut̃
clamabant dicentes. Si hunc dimittis.
ũ es amicus cesaris. Omnis enim qͥ se

Expanded text:
mendo quidem, praesertim innocentem, mendo quidem, praesertim innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere multo magis malum est, quam timendo. Et ideo non ait verax magister, Qui me tradidit tibi, ipse habet peccatum; tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum; ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc majus est. 6. Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, Propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed ab initio quaerebat eum dimittere. 7. Judaei autem clamabant dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis enim qui se
Abbreviated transcription (Latin):
dimittere te: Respondit erħc. Non
haberes aduersus me potestatẽ ullam:
respondit. ñ sicut reus siue dolosus. s
sicut agnus hoc ẽ. sicut simplex atq
innocens ñ aꝑuit ossuum. ꝓ inde ubi
ñ respondebat: sicut ouis silebat. ubi
respondebat. sicut pastor docebat. Dica¬
ñ ẽ potestas nisi a deo: & qr plꝰ peccat
qui potestatȩ̃ innocentẽ occidendum li¬
uore tradit. qͣm potestas ipsa si eum
timore alterius maioris potestatis occidit:
Talem quippe d̾s pilato dederat pocestatẽ.
ut eẽt etiam sub cesaris potestate. Qua¬
ꝓꝓt̾ ñ haberes inquit aduersus me po¬
testatẽ ullam. id ẽ qͣntulamcumq habes.
n hoc ipsum quicqͥd ẽ tibi ẽẽt datum
desuꝑ. S qm̃ scio qͣntum sit. ñ enim
tantum ẽ ut tibi omnimodo liberũ sit
ꝓpterea qui tradidit me tͥ: maiꝰ peccatũ
habet. Ille quippe me tuȩ potestati tra¬
didit inuidendo: tu uͦ eandem potestatẽ
in me exerturus es metuendo. Nec ti¬

Expanded text:
dimitdimitullam, respondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discan est potestas nisi a Deo ; et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Pilato Deus dederat potestatem, ut etiam esset sub Caesaris potestate. Quapropter non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcumque habes, nisi hoc ipsum quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit; non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit: propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exserturus es metuendo. Nec ti
Abbreviated transcription (Latin):
entior. Cum gͦ audisset pilatꝰ ħ u̾bũ:
magis timuit. Q̾ ingressus ẽ p̃torium
iterum: & dicit ad iħm. Unde es tu:
iħc aut̃ responsum ñ dedit ei. Hoc
silentium dñĩ iħu xͥ ñ semel factum
collatis omium eugłistar narrationibꝰ
repperit᷑. & ap̃ principes sacerdotum
&̾ ap̃ herodem quo eum sic̃ lucas indi¬
cat miserat pilatꝰ audiendum. & ap̃
ipsum pilatum : ut ñ frustra de illo
ꝓphetia p̃cesserit. Sicut agnus coram
tondente fuit sine uoce: sic ñ aꝑuit
ossuum : tunc utiq qͣndo int̾rogantibꝰ
ñ respondit. Qmuis enim qͥbꝰdam in¬
terrogationib sepe responderit. tam̃
ꝓpt̾ illa in quib noluit respondere
adhoc data ẽ. de agno similitudo: ut
in suo silentio ñ reus s innocens ha
ñ sicut male sibi conscius. qͥ de peccatis
conuincebat᷑ suis: s sic̃ mansuetꝰ. qͥ
peccatis immolabat᷑ alienis. Dicit gͦ eͦi
pilatꝰ. m ñ loqueris: Nescis qr potestatẽ
habeo crucifigere te. & potestatẽ habeo

Expanded text:
 Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit: et ingressus praetorium iterum, dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silentium Domini collatis omnium evangelistarum narrationibus, reperitur et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum , et apud ipsum, ut non frustra de illo prophetia praecesserit: Sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Tunc utique, quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens habuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo
Abbreviated transcription (Latin):
iħe & ftetit in medio & dicit eis. Pax
uob̾. Q cum hoc dixisset. ostendit eis
manus & latus. Claui enim manꝰ fixe¬
rant. lancea latꝰ aperuerat. ubi ad du¬
bitantium corda sananda uulnerũ sunt
seruata uestigiã. m oli aut̃ corꝑis ubi
diuinitas erat. ostia clansa ñ obstitert᷑:
Ille quippe ñ eis aꝑtis intrare potuit.
quo nascente uirgintas matris in uio¬
lata ꝑmansit. Gauisi sunt gͦ discipłi.
uiso domino. Dixit gͦ eis iterum. Pax
uobis. Iteratio confirmatio ẽ. Ipse qͥppe
uerba mediatoris agnoscimus. medñ
quippe se ostendit dicendo. ille me &
ego uos. Hoc cum dixisset. insufflauit
&̃ dixit eis. Accipite sp̃m scm. Insuf¬
solius ẽẽ sp̃m. s & suum. Quoꝵ remi¬
seritis inqͥuit peccata. remitunt᷑ eis.
& quoꝵ recinueritis recenta sunt. Eccłẽ
mittit. eoꝵ autẽ quiñ sunt eiꝰ partici¬
pes tenet. Ido pꝰ ea qͣm dixit. accipite
sp̃m scm̃: hoc continuo de peccatorum
remissione ac detentione subiecit.
homas aut̃ unus ex duodecim qui

Expanded text:
tit in medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixerant, lancea latus ejus aperuerat: ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis iterum: Pax vobis. Iteratio confirmatio est; ipse quippverba Mediatoris agnoscimus. Medium quippe se ostendit dicendo, Ille me, et ego vos. Hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Insufsolius esse Spiritum, sed et suum. Quorum remiseritis, inquit, peccata, remittuntur eis; uorum retinueritis, relenta sunt. Ecclesimittit: eorum autem qui non sunt ejus participes, tenet. Ideo posteaquam dixit, Accipite Spiritum sanctum; hoc continuo de peccatorum remissione ac detentione subjecit. 5. « Thomas autem unus ex duodecim, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dorsum pedesq figunt᷑. & signifi¬
cat ꝑseuerantiam in longitudine tem¬
poris usq in finem. Alta ẽ in cacumine
excedit. & significat suꝑuum finem
quo cuncta oꝑa referunt᷑. qm̃ cuncta
quȩ latitudine ac longitudine. beneac
ꝑsuerant᷑ fiunt. ꝓpt̾ altitudinẽ diui¬
nor facienda su̾nt p̾mior. ꝓ funda
ẽ gͦ in ea parte qua in terrã figitur:
Ibi quippe & occulta ẽ nec uideri pot.
s cuncta eiꝰ apparentia & eminentia
inde consurgunt. sicut bona nr̃a de
ꝓfunditate gr̃e dĩ que comp̾hendi as
duudicari ñ pot̾ uniuersa ꝓcedunt:
S & si crux xp̃i hoc solumꝰ significae
suam crucifixerunt cum passionib &
concupiscentiis: qͣm magnum bonũ ẽ
nee tamen facit hoc nͥ concupiscens
aduersus carnẽ sp̃c bonꝰ cũ illã crucẽ.
efecerit inmicus id ẽ sp̃c malus. Postre¬

Expanded text:
ubi dorsum et pedes figuntur, et signifiubi dorsum et pedes figuntur, et significat perseverantiam in longitudine temporis, usque ad finem; alta est in cacumine,exceditur, et significat supernum finem quo cuncta opera referuntur, quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum; profunda est in ea parte, qua in terra figitur: ibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si crux Chrisuam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus. P