comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Norus aũt tͥbunꝰ filiꝰ flori
regis mortuo cõstantino ⁊ regnã¬
te cõstantio icõstantinopolim uẽĩt.
cũ filio suo floro ꝑuulo. quẽ unꝑa¬
tori cõmendauit. qͥ eũ secũ retinu¬
hũit pꝰmortẽ constãtii. S uir

Expanded text:
orus igitur tribunus, filius Flori regis, mortuo Constantino, et regnante Constantio, Constantinopolim venit cum filio suo Floro parvulo, quem imperatori commendavit, qui eum secum retinuhu
Abbreviated transcription (Latin):
obsequiis ⁊ mltis donatuus uen̾a¬
bantur. Cet̾um pͥncipes tribum
et milites xp̃iani. iudei ⁊ gentiles
eos uisitabant. reu̾ebantur ⁊ exco¬
lebant. Qua de re serui dei ꝑmot
subici timẽtes fuge latibulũ expe¬
tentes. prĩaniq reliriq̃re disposue¬
runt. Quippe cũ in exemplo sit¬

Expanded text:
obsequiis et multis donativis venerabantur. Caeterum principes, tribuni et milites Christiani, Judaei et gentiles eos visitabant, reverebantur et excolebant. Qua de re servi Dei permosubjici timentes, fugae latibulum expetentes, patriam relinquere disposuerunt: quippe cum in hoc exemplo ei
Abbreviated transcription (Latin):
mplentur ppli stupore mi¬
raculi: et ĩ pectorib om̃i fides ca¬
tholica ĩ calcata fu matur. Predi¬
catio deuide ad plebem de p̾uari¬
tationis emendacõe conueitit᷑
Dm̃iq sentencia prauitatis auo¬
id medit̾ranea defferendi. ut ⁊ ie¬
qio euoris absolutione: et illi e¬
mendatẽe fruerentur. qd̃ in tm̃
salubriter fcm est. ut ĩ illis locis
etiã nunc fides intem̾ata ꝑduret.
Itaq cõpositis omĩb bissimi sã¬
ceudtes ea q̃ uenerarit ꝓspitate

Expanded text:
mplentur populi stupore miraculi, et in pectoribus omnium fides catholica inculcata firmatur. Praedicatio deinde ad plebem de praevaricationis emendatione convertitur, omniumque sententia pravitatis aucad mediterranea deferendi, ut et regio absolutione et illi emendatione fruerentur. Quod in tantum salubriter factum est, ut in illis locis etiam nunc fides intemerata perduret, itaque, conpositis omnibus, beatissimi sacerdotes ea qua venerunt prosperitate
Abbreviated transcription (Latin):
rñdere debueram: Int̾roga pr̃em
tuũ ⁊ annũciabit tͥ: maiores tu¬
os ⁊ dicẽs tibi. S qr ut uerũ fate¬
ar me ip̃m tͥ debeo: etiã uitͣ uires.¬
t̾ parere nõ differam. Et si ẽĩ ĩ est
ignorantia quã arguat p̾sũpcio:
uera tñ dilectio nõ horrescit. Pare¬
bo itaq nõ eloquens erudrto: s
ut amico amicissimus. Polus ue¬
iax quã elcquens ĩueniri conabor
pompatici sermionis affectare glori¬
alas quib studiũ est ẽẽ potius quã
uideri. Derũ qi nõnullis mos est
scripta aliorun ad ungueni elimare.
cũ ipsi lipientib ocłis si qua forte edi¬
derint uix respectẽt. rogo ut pͥuata
lettione cõtentus. et q̃ priuatim dic¬
taumꝰ. pͥuatun ip̃e legas. ne si forte
in manus alienoꝵ uenero discerpar
ab eis: quos nõ uera s uana delectãt.

Expanded text:
ndere debuerim, Interroga patrem tuum, & annūciabit tibi: maiores tuos, & dicent tibi. Sed, quia, vt verum fatear, meipsum tibi debeo, etiam vltra vires parere tibi nō differam. Etsi enim inest ignorantia quam arguat præsumptio, vera tamen dilectio non horrescit. Parebo itaque non eloquens erudito, sed vt amico amicissimus. Plus verax, quam eloquens, inueniri conabor. pōpatici sermonis affectare gloriolas, studium est esse potius, quam videri. Verum quia nonnullis mos est scripta aliorum ad vnguem elimare, cum ipsi lippientibus oculis, si qua forte ediderint, vix respectent: rogo vt priuata lectione contentus, & quæ priuatim dictauimus priuatus & ipse legas, ne si forte in manus alienorum ipse venero, discerpar ab eis, quos non vera, sed vana delectant.
Abbreviated transcription (Latin):
rerim: pͥucctus amor claudit ccłm
mentis. Plusq tͥ placet amiti ru¬
sicitas: quã cet̾oꝵ fallerata urba¬
nitas. S esto. Tibi paream. Ag¬
grediar qd̃ hortairis. Berumptñ
quis fidelius tenorẽ hystorie quã
describi postulas scire pot̾it. quã tu
ip̃es cuiꝰ ingelgerius uidelz dector ⁊
pͥnceps in ecidem. profectione exti¬
tit: Si gͥ excusare lit̾et. si quid tͥ¬

Expanded text:
xerim, privatus amor claudit oculum xerim, privatus amor claudit oculum mentis: plusque tibi placet amici rusticitas, quam caeterorum phalerata urbanitas. Sed esto, tibi paream: aggrediar quod hortaris. Verumtamen quis fidelius tenorem historiae, quam describi postulas, scire potuit, quam tu ipse cujus Ingelgerius videlicet doctor et princeps in eadem profectione exstitit? Si
Abbreviated transcription (Latin):
Ulcon bono głiolisti
consuli andegauoꝵ mu
odo humilis abbas clurieise sie
salutẽ gr̃am et beredcõnem e
in sublimi hũilitas. ĩ magnis
mltis negariis octupato. uiitin
studiũ iepperit᷑. uere fateor iliui
opus ẽ. qui p̃t de laipidib susi¬
tare filios abrahe Patet credo
cur ista p̾miserim. Ecce eĩ mũdꝰ
ĩ maligno totus positus ẽ nee
tñ sibi uendicat gen̾osissimũ
pͥncipem fulconẽ bonũ. a que
ffulco bonus utꝰ pote comes pois
equidẽ in his ĩmorari. ⁊ bom ful¬
conis bonitatẽ expͥmere: s ꝑco
laudibz ne adulciri uidear. et
pareo uissis. ne ĩgratus existã
Ixx saltem unũ me dixise li¬
srat: inrum ĩmo fere nullũ reppui
quẽ ita uututis emulacõ scł̃o sur¬
ipiat mãcipet honestati. S iã
uitute cõsuleres a p̾cipue de uiro
yututis martino. nisi tuũ collec¬
faneũ odonem: Puto deerãt pre¬
dar frantoꝵ ĩgenia: qͥ sublimẽ
matiam sublimi eqͥperarẽt eloquẽ¬
aa S ut sentio. quod pate tua di¬

Expanded text:
FULCONI BONO gloriosissimo consuli Andegavorum, frater ODO humilis abbas Cluniacensis salutem, gratiam et benedictionem. Cum in sublimi humilitas et in magnis et multis negotiis occupato, virtutis studium reperitur, vere, fateor, illius opus est, qui potest de lapidibus suscitare filios Abrahae . Patet, credo, cur ista praemiserim. Ecce enim mundus in maligno totus positus est : nec tamen sibi vindicat generosissimum principem Fulconem Bonum, a quo Fulco Bonus, utpote comes praepotens etiam in his immorari, et Boni Fulconis bonitatem exprimere: sed parco laudibus ne adulari videar, et parco jussis ne ingratus existam. Hoc saltem unum me dixisse liceat, rarum imo fere nullum reperiri, quem ita virtutis aemulatio saeculo subripiat, ut mancipet honestati. Sed jamvirtute consuleres, et praecipue de viro virtutis Martino, nisi tuum collactaneum Odonem? Puto deerant praeclara Francorum ingenia, qui sublimem materiam sublimi aequipararent eloquentia? Sed, ut sentio, quod pace tua di
Abbreviated transcription (Latin):
silendũ putaui. ꝙ sepius ĩ
morte p̾cipites extenta pietatis
dextera sub leuauit. deniq genito¬
ris ciuis nr̃i seruus. auidice pro
fuiti scelere dep̾hensus patibulo.
duudicat᷑. quo cũ duceretur nom̃
beati uiri antistis ĩuocarat dicẽs.
Libera me scẽ confessor maitine
ab ĩminente ꝑiculo. ad pensus
igr̃ ac solus resittus. cõmoto su¬
bito uento audunt uocem dicente
libe̾mus eum. Et ecce a quelis
partib celi cõcussus stipes quib
minẽ sustentribat cum ũmenso
cespite ĩ modum arboris eradu
ad tram diuellitur. ⁊ sic hõ mont
deditus rediuiiꝰ eugitur alius
a deo penitentiã ꝓ malis q̃ fecals
agebat. app̾hensus sine cã simili
nece dampncit᷑. inuocans semꝑp
bĩ confessoris auxiliũ. qui tum
appensus fuiss diruptis uinclis
illesus ad t̾ram iuit. S mala
audiens abbas monast̾i a loco
ꝓximi currit ad comitẽ rogatu:¬

Expanded text:
silendum putavi, quod saepius in morte praecipites, extenta pietatis dextera, sublevavit. Denique Genitoris civis nostri servus a iudice pro furti scelere conprehensus, patibulo diiudicatar. Qui cum duceretur, nomen beati antistitis invocabat, dicens: 'Libera me, sancte confessor Martine, ab inminente periculo'. Adpensus igitur ac solus relictus, commoto subito vento, audivit vocem dicentem: ' Liberemus eum'. Et ecce a quattuor partibus caeli concussus stipis, qui hominem sustentabat, cum inmenso cespite in modum arboris eradicatae a terra divellitur, et sic homo morti deditus redivivus eregitur. Aliusa Deo, poenitentiam pro malis quae gesserat agebat, apprehensus sine causa, simili nece damnatur, invocans semper sancti Confessoris auxilium. Qui cum appensus fuisset, disruptis vinculis illaesus ad terram ruit. Sed mala audiens abbas monasterii a loco proximi, currit ad comitem, rogatu
Abbreviated transcription (Latin):
ullius acͣ. unde fcm̃ est ut angli¬
co duitu ad domũ principis cumt
quo maurillius hitabat recto iti¬
nere ducerentur. Lectio uñi¬
Ngressi aũt illico uocail mau¬
rillium ut cum olerib quib rex

Expanded text:
ant. Unde factum est ut angelico ductu ad domum principis cum quo Maurilius habitabat, recto itinere ducerentur. Ingressi autem, illico vocari Maurilium, ut cum oleribus, quibus rex
Abbreviated transcription (Latin):
et uirtutes domini marti¬
ni qmꝰ hic amplius non uenit
quam uris argentens. snec
bat. Statim tremens torruit
in terram. snoq sectuto alioꝵ
manibus redditus cepit gra¬
uiter singultare ¶Interrogatꝰ
ant̃ a cirtimistantibus quid
sibi esset. Respondit. Triantẽ
ilin quem pauperes requi¬
rebant. ꝑiuraui. et ideo me
presens uindicta flagellat. s
rogo. ut eum accipientes red¬
Idatis matricule. Q no reddito
statim amisit spiritum O in¬
felix qui fic ab inigna cupidi¬
tate preuentus periit. nt et
lcrum unte perderet. nec dã¬
pna adepte peccunie posside̾t.
sued ad quid non motalia pec¬
toza cogit exetranda cupidi¬
tas:ꝰ que in uida quondam ui¬
due dnobus mimitis celeste
regnũ mertanti. fueras. hũt
per uinim triantem ad ima
precipitas. Et qne uidam ap¬
pendisti laqueo in magistri

Expanded text:
et virtutes domni Martini, quia hic amplius non venit, quam unus argenteus. Nendebat, cum statim tremens corruit in terram, suoque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultire. Interrogatus autem a circumstantibus quid sibi esset, respondit: Triantem illum quem pauperes requirebant, perjuravi, et ideo me praesens vindicta flagellat: sed rogo ut eum accipientes reddatis matriculae. Quo reddito, statim emisit spiritum. O infelix , qui sic ab iniqua cupiditate praeventus periit, ut et lucrum vitae perderet, nec damna adeptae pecuniae possideret. Sed ad quid non mortalia pectora cogit exsecranda cupiditas? Quae invida quondam viduae duobus minutis coeleste regnum mercanti fueras, modo hunc per unum triantem ad ima praecipitas. Et quae Judam appendisti laqueo in Magistri
Abbreviated transcription (Latin):
mercedis intunitu detulit. Quẽ
custos loti collettum. fratrib
occultare non metuit. CCon¬
nenientes antem panperes
ad sextam sciscitati sunt ante¬
dictum custodem. quid sibi bea¬
tus pastor solita pietate respi¬
tiens txansiisisset. Audierãt
emm ibidem alianid fuisse lar¬
gitum Q ii ait cum sacramẽ¬
to. Per hunc salm santtum

Expanded text:
mercedis intuitu detulit; quod mercedis intuitu detulit; quod custus loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem, quid sibi beatus pastor solita pietate respiciens transmisisset. Audierant enim, ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum sacramento: 'Per hunc locum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
rias beatus pontifex. aliquid
ei de rebz illic reddidit. Portan¬
Ite añt illo hoc ad domũ suam.
protinꝰ filius enis unncus in
febzem corruit. Una q nocte en
die graiter exestuans expi¬
rauit. Cui tam p̾sens fint me¬
tis occursus: qmͣ uelociter pa¬
ter eins de reb sibi non debi¬
tit effectus est domimis. Qi
in exemplum gieri possedi
aurum et argentum. s ed qd̾
illi erat pretiosius adqnisi¬
Iint anime lepzam. Amifit et
alium. nec unquam meruit
teinceps alium adipiscixui.
uam presens et super
alium ultio diuina pro¬
cesserit. qni in sancta portitu ꝑ¬
iurauerit. ad comprimandam
ꝑfidorum audatiam non silebo
Tum ad matriculam illam qͣm
santius suo beneficio deuotoꝵ
elemosinis pascit. cotidie a fide¬
hbus neccessaria tribuantur.
consurtudinem beneditti pari-¬
peres habent. ut cum młti ex
his per loca discesserint. custodẽ
in ibi de̾linqnant. qui quod fue¬
rit oblatum accipiant. Q indã
ergo denotus unum triantem

Expanded text:
rias beatus pontifex aliquid rias beatus pontifex aliquid ei de rebus illis reddidit. Portante autem illo hoc ad domum suam, protinus filius eius unicus in febre corruit, unaque nocte et die graviter exaestuans, expiravit. Cui tam praesens fuit mortis occursus, quam velociter pater eius de rebus sibi non debitis effectus est dominus. Qui in exemplum Giezi possedit aurum et argentum, sed quod illi erat pretiosius adquisivit animae lepra, amisit et filium; nec umquam meruit deinceps alium adipisci. 31. Quam praesens et super alium ultio divina processerit, qui in sanctam porticum periuraverit, ad conpremendam perfidorum audaciam non silebo. Cum ad matricolam illam, quam sanctus suo beneficio de devotorum elymosinis pascit, cotidie a fidelibus necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut, cum multi ex his per loca discesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod fuerit oblatum accipiat. Quidam ergo devotus unum triantem
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt expellunt. sanosq
recipiunt. mintiantes regi rẽ
mam imustissime remieri. Et
ideo. hec fuissent pẽpessi. adden¬
tes. Dimitte eam. et erit pax tͥ.
Qui furore repletus. fic dixisse
fertur. siue iuste. siue iniuste
besi lica non habebit. Qni ꝓtinꝰ
diuina iussione transsitum ac¬
cipiens: requieuit Adueniẽ¬
te autem gloziosissimo sigeb̾to
rege in eius regnũ ad suggesti¬
onem beati enfromi episcopi.
Hoc in domino santti martini
restituit. Quod usq hodie ab eiꝰ
basilita possidetur ¶clndite hec
ommnes potestatem habentes.
Sit uestite alos. ut alios nõ
est enim deus uelociter seruo
rum snorum Et Ideo monemꝰ
ut ani hec de potestatib lep̾it
imili conditione x¬
beatus confessoz ĩrebns
sibi inuste alblatis apparuit.
Eustochius quidam cum plex¬
q contra iusticiam sanctum
enfronium episcopum de he¬
ditate baudulfi cognati sni pi¬
saret. qui heredem basilicam
santti martin instuerat. Com¬
motus ab eo per assiduas iu¬

Expanded text:
potuerunt, expellunt, sanosque potuerunt, expellunt, sanosque recipiunt, nuntiantes regi rem illam injustissime retineri. Et ideo haec cum fuissent perpessi, dixerunt: Dimitte eam, et erit pax tibi. Qui furore repletus sic dixisse fertur: Sive juste, sive injuste basilica non habebit. Qui protinus divina jussione transitum accipiens requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in ejus regnum, ad suggestionem beati Eufronii episcopi hoc in dominio 1027 sancti Martini restituit, quod usque hodie ab ejus basilica possidetur. Audite haec omnes potestatem habentes. Sic vestite alios, ut alios non est enim Deus verum suorum. Et ideo monemus, ut, qui haec de potestatibus legeritimili conditione beatus confessor in rebus sibi iniuste ablatis apparuit. Eustochius quidam cum plerumque contra iustitiam sanctum Eufronium episcopum de hereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui heredem basilicam sancti Martini instituerat, commotus ab eo per assiduas iniu
Abbreviated transcription (Latin):
dotibus. magis in luxuriam
deddinasser. ingestum est eius
auribus locum quenidam.
qnem basilita scĩ martim di¬
uturno tempore retinebat
fisti sui uiribus rediberi. Lo¬
co añt illi nauicellis nomen
prisca netustas indiderat.
¶Qui accepto iniquo consilio:
pueros nelociter misit qui
reitulam illam: suo domino
subiugarent. Cumq hec nõ¬
recte possidens uideretur ha¬
bere. inssit in locum illũ sta¬
ibiqs sine equitatis ordine. p̃¬
cepit. eqnos ali. Accedentes
ergo pueri femim quod coa¬
ceruatum fuerat accipiunt
in equorum expensas. Cumq
imunttum studeretur sernici¬
um. acq eqni appositi femmm
cepissent expendere: corripi¬
uitur arabie. Et frementes
adinuicem. difruptis. loris.
ꝑ plana ꝓsiliunt. et in fugam u̾¬
tuntur. Et fic male dispersi. e
cipitantur. alii sep̃ib se. ing̾en¬
tes. palorum a cuminib ultro
transfodiunt. Tamen stabula¬
uii. iram dei inteingentes: pau¬
cos extra t̾minum loti qd̃ asseqͥ

Expanded text:
dotibus, magis in luxuriam dotibus, magis in luxuriam declinasset, ingestum est ejus auribus locum quemdam, quem basilica sancti Martini diuturno tempore retinebat, fisci sui juribus redhiberi. Loco autem illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reiculam illam in suo dominio subjugarent. Cumque haec recte non possidens, videretur habere, jussit in locum illum staibique sine aequitatis ordine praecepit equos ali. Accedentes ergo pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque injunctum studiose ageretur servitium, atque equites appositum fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicem, disruptis loris, per plana prosiliunt, et in fugam vertuntur; et sic male dispersi, alaecipitantur, alii se sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tandem stabularii iram Dei intelligentes, paucos extra terminum loci, quos assequi
Abbreviated transcription (Latin):
festum miratulum quod¬
a fidelib comperi. putaui cri¬
men oucere taceriuins fide
plemis expetiit: ut aliquid pi¬
gnoris de sc̃a basilica secretius¬
reportaret. Et multis cogna¬
tus intib munqm potuit:
dum publice non presump¬
sit. Reuerti antem cupieus
nocte ad fimem illum quo si¬
grum non cõmouetur adue¬
unt. Ex qno fime decisam cul¬
tro particulam. secum detulit.
Reuersus q ad domũ: multis
exide infirmis sanitatem ac¬
conmodanit. ita ut non du ui¬
um esset. egrotum enadere
qui pignus illud meruisset
oscularis ẽ cce quid santte pre¬
stas fidelib. Qmi tua menia ex¬
petunt pie: per te saluantur.
Om pignoza notine detule¬
rint. sub sequente tuo auxi¬
ho liberantur sed hec om¬
ma fides strenua operatur.
dicente domino. Fides tua
te saluum fecit.
qualiter nir beatus
presidia faimilis ad res suas
defensandas quaqua iubet aq¬
conmodet. ¶Charibertus rex
cum exosis deritis. etclesias
dei negoligeret. despettis q sac̃¬

Expanded text:
festum miraculum, quodfestum miraculum, quoda fidelibus comperi, putavi crimen ducere taceri. Unus fide plenus expetiit, ut aliquid pignoris de sadeportaret; et multis conatus vicibus, nunquam potuit, dum publice non praesumpsit. Reverti autem cupiens, nocte ad funem illum de quo signum commovetur advenit; ex quo fune decisam cultro particulam, secum detulit. Regressusque ad domum, multis exinde infirmis sanitatem accommodavit, ita ut non dubium esset aegrotum evadere, qui pignus illud meruissetosculari. Ecce quid, Sancte, praestas fidelibus qui tua moenia expetunt pie. Per te salvantur, qui pignora votive detulerint, et 1026 subsequente tuo auxilio, liberantur. Sed haec omnia fides strenua operatur, dicente Domino: Fides tua te salvum fecit .qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defendendas quaqua jubet accommodet. Charibertus rex, cum, exosis clericis, ecclesias Dei negligeret, despectisque sacer
Abbreviated transcription (Latin):
nomine adoratam. Quem de re¬
gione commotum miserunt
ad santtam basilitam. Ibiq
in oratione cum sumina ꝑti¬
tate se continens. opem sant¬
ti poscebat assidue. Cumq in
hac fide dintius cõmoratus
wi fuisset: omni pauoze dẽp¬
te. sensum nt habuerat ante
recepit. Oblitis es parentibꝰ
in eo loco usq hodie ꝓ bñficio
accepto deseruit.
iatus unũ debilitata mauu ai
pede perdid̾at. Qui ad glorioti¬
templũ famsoꝵ manib depor¬
tatus: ieimis et oratiombꝰ
se subdeus assiduis ꝑ totum
fere amnini om̃im menbros
saintate recepta: gaudens re¬
meait ad ꝓpriam. Et ideo
monemus. ut nullus solli¬
citetur ab hariolis. quia ml
proderunt unꝙͣ infirmis
Plus enim nalet parumper
de puluere basilice. ꝙͣ illi cum
meditamentis insamẽ.
E puluere aut cera
loci illius. uel quod
rapere quis potuit de sepulmn
quante nirtutes. aut assidue
siant. aut facte sint. quis in¬
ꝙͣ inuestigare poterit. ant
stire: Uinim tamen mani¬

Expanded text:
nomine adoratam. Quem de renomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad 1025 sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se continens, opem Sancti poscebat assidue. Cumque in hac fide diutius commoratus ibi fuisset, omni pavore dempto, sensum ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus in eo loco usque hodie pro beneficio accepto deservit. latus unum, debilitata manu ac pede, perdidtemplum famulorum manibus deportatus, ieiuniis et orationibus se subdens assiduis per totum fere annum, omnium membrorum sanitate recepta, gaudens remeavit ad propria. Et ideo monemus, ut nullus sollicitetur ab hariolis, quia nil proderunt umquam infirmis. Plus enim valet parumper de pulvere basilicae, quam illi cum medicamentis insaniae. 28. De pulvere aut cera loci illius, vel quod rapere quis potuit de sepulchro, quantae virtutes aut assiduae fiant aut factae sint, quis umquam investigare potent aut scire? Unum tamen mani
Abbreviated transcription (Latin):
tarii. cui manus et pedes ab
humore contraxerant: uenit
ad santtam basilitam. Et or̃oni
intumbens. per duos. ant tres
menses. a beato antistite uisita¬
tus. menbris direttis sanitatẽ
obtinere ꝓnieruit. Et postea
ante dicti regis domestitꝰ fuit.
Multa q ueneficia populo tu¬
ronico. uel seruentib beate
uasilice ministrant.
arrabo et illud qualit̾
dyabolice artis insanie
ad eius bafilitam demdentur.
Quidam aquillinus nomine.
dum uenationem cum patre
suo insi lus francie exerceret.
pauorem pessimũ inimico in¬
sidiante incurrit. Erat enĩ
ei tremor cordis. et int̾ ea ui¬
debantur exsensis. Parentes
uero eins intelligentes enm
diaboli inmissione multari.
nt mos rusticorum habet a sorti.¬
legis et hariolis. ligamenta ei
et potiones deferebant. Sed cũ
nichil ualerent. ex more sancti
martim auxilia promipti dolo¬
re cogente requirunt dicentes
Potest hic insidiarũ midare
maliciam. qui de texit umubͣm
ut audiuimus salso religionis

Expanded text:
tarii, cui manus et pedes ab tarii, cui manus et pedes ab humore contracti erant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato Antistite visitatus, membris debilibus sanitatem obtinere promeruit: qui postea antedicti regis domesticus fuit, multaque beneficia populo Turonico vel servientibus beatae basilicae ministravit. Narrabo et illud, qualiter diabolicae artis insaniae ad ejus basilicam denudentur. Quidam, Aquilinus nomine, dum venationem cum patre suo in silvis Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur exsensus. Parentes vero ejus intelligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et ariolis ligamenta ei et potiones deferebant. Sed cum nihil valerent ex more, illi sancti Martini auxilia prompti, dolore cogente, requirunt, dicentes: Potest hic insidiarum nudare malitiam, qui detexit umbram multam, ut audivimus, falso religionis
Abbreviated transcription (Latin):
constritus retinebatur. Sed in¬
nocato nomine sepeditti patroni.
ita omne fertum super eum com¬
mimitum est. ut putares eum
finsse denfiguli lutim. Hoc tan¬
tum eret in spaciis ut non sol¬
ueretur a uinculo. quo ad usq
nomen illud sacratissimum iño
tasset. Inuocato añt: om̃nia solue¬
bantur. Tunt rex altioris inge¬
ni uidens uirtutẽ lantti mar¬
ore: coram multis testib fat
ta esse tognoui. utinam se mͥ
in tali uirtute dignaretum.
manifestare beatus confes-¬
sor. nt sic absolu̾et meorum
ligamenta pettaminuim: sic̃
super eum tont̾nit uasta ponde¬
ra cathenarum. xxiiii.¬
Ipims quoq comes
turonice cinitatis cum
per totum anniũ granit̾ ab umꝰ
ture sne uoces ueati martini
iugiter auxilium imploraret.
Apparuit ei beatus confesso uni¬
su notte hilari uultu arridens:
consueta deferens arma. et bea¬
tum signatłm santte crucis suꝑ
pedem infirmũ imposunt. Mox
omni dolore fugato samis surre
referendarius regis clo¬

Expanded text:
constrictus retenebatur. Sed inconstrictus retenebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum est, ut putaris eum fuisse ceu figulum. Hoc tantum erat in spatiis, ut non solveretur a vinculo, quoadusque ncasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii, videns virtutem sancti Marore coram multis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarum. Clpinus quoque comes Turonicae civitatis com per totam annum graviter ab unius torturae suae voces beati Martini iapparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanus surrereferendarius regis Clo
Abbreviated transcription (Latin):
Inquo ille cum maxima deuoto¬
ne pernoitans. dato die. sanita¬
ti quam prius meruerat instan¬
ratur.
Ignum existimani et
illud non omitere ure¬
latum. quod miliacharium pres¬
uit̾um referentem audiui. Te¬
pore quo propter perfidiam
chrãm clotarium regem incur¬
rerat. ad basilitam santti mar¬
tun confugit. acq sbi in chatens
positus tustodiebatur. s nirtu
te beati presulis cõmimiite ca¬
thene: stare non potuerunt.
gligentia. foris at̾o comp̾hentꝰ
est. Quem honeratum ferro
uinttis post tergum mambꝰ
ducebant ad regem. At ille ns¬
ce magna clamare cepit. es
ut sibi beatus martimis mrise¬
retur ozare: nec eum sinel
ire captinm. cinꝰ deuorus
expetierat templũ. Statim ꝙ ĩ
eis uotib orante beato enfra¬
mo epyscopo de muro ciuitatis
contra bafilitam dissolute sunt
mamis eiꝰ. et ommnes bacce tathe¬
narum confratte ceciderunt.
perduttus añt usq ad regem sbi
iterum in compedibus et cathenis

Expanded text:
in qua ille cum maxima devotioin qua ille cum maxima devotione pernoctans, dato die, sanitati, quam prius meruerat, instauratur. gnum exaestimavi et illud non omittere in relatu, quid Wiliacharium presbiterum referentem audivi. Tempore, quo propter perfidiam Chramni Chlotharium regem incurrerat, ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibi in catenis positus custodiebatur, sed virte beati Praesulis comminutae catenae stare non potuerunt. gligentia foris atrium comprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctisque post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magna clamare coepit, et ut sibi beatus Martinus misereretur orare, nec eum sineret abire captivum, cujus devotus expetierat templum. Statimque in ejus vocibus, orante beato Euphronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus ejus, et omnes baccae catenarum confractae ceciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compe
Abbreviated transcription (Latin):
md in condatensi
dyocesi atum sit: nõ pre¬
teribo. Cotus aũt me. crebris uͥ¬
tutibus illnstratur. Ab hoc eñ
uin beatus sartina carnis abiec¬
ta. migrauit ad dñm.
Comeris ergo quidam
nomine. seruus cuindã
hominis andegauin asang̾ne
pertussus. contratta mami. li¬
gataq lingna. rigebat: multo q
tempore in hac debilitate deten¬
tus. neq sibi. ueq dño aliquid
operis exercebat. Hic fide ꝯmo¬
nitus. cum ad beati basilitam
uigilasset: directa manu. delib̾a¬
taq ab omni impedimento lin¬
gua. beati martini miratulũ
populis testabatur dicens. Ecoe
quid in hac notte sc̃s dei opera¬
tus est. me teste ꝓbate. Rener¬
sus añt ad dũm suum. narrauit
ei omnia que atta fuerant.
Sed ille mimine uirtutem
gloriosi pontificis credens. ad
solitum eum ad aptat seruiciũ.
Q ui tum operari cepisset rur¬
sum indebilitatem redigitur.
Intelligens añt dominus eius de¬
hos hoc esse misternum. trans¬
inisit eum iterum ad locum sã¬
aum ad quem prius abierat.

Expanded text:
m in Condatensi dioecesi actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris virtutibus illustratur. Ab hoc enim vir beatus, sarcina carnis abjecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quidam nomine, servus cujusdam hominis Andecavini a sanguine percussus, contracta manu, ligataque lingua rigebat; multoque tempore in hac debilitate detentus, neque sibi, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa manu, deliberataque ab omni impedimento lingua, beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: Ecce quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate. Reversus autem ad dominum suum narravit ei omnia quae acta fuerant. Sed ille minime virtutem gloriosi Pontificis credens, ad solitum eum adaptat servitium. Qui cum operari coepisset, rursum in debilitate redigitur. Intellegens autem dominus eius, Dei hoc esse mysterium, transmisit eum iterum ad locum sanctum, in quo prius abierat;
Abbreviated transcription (Latin):
mis q eius sicta. infectis sangiñe
uenis sanata est. et ita omni cor¬
pore accepta beat confessoris o¬
re formatus est. ut putares eũ
denuio fuisse renatum. Qm pue¬
rulus a iustino comite redemptꝰ
et ingenuus dimissus est. Et post
ea baptisimũ consecũtꝰ. nsq hodie
sub patrocinis santte et clesie
persistit incoluis. Qui nnqmͣ
ista sit ex ordine inquirere ant
inuestigare potuimus scribere
cedis retributionẽ accipere:
nt dum hec leguntur in lau¬
dem santtissim confessoris. no¬
bis fortassis tribuatur refri
gerium pro delictie. dicente po¬
eta. Forsan. et hec olim meun¬
nisse iuuabit
Explicit pͥmꝰ lib̾

Expanded text:
nusque eius sicca, infectis sanguine nusque eius sicca, infectis sanguine venis, sanata est, et ita omni corpore, accepta beati confessoris ope, formatus est, ut putaris, eum denuo fuisse renatum. Qui puerulus a Iustino comite redemptus eea baptismum consecutus, usque hodie sub patrocinio sanctae ecclesiae persistit incolumis. Quis unquam ista sic ex ordine inquirere, aut investigare potuimus, scriberees retributionem mercedis accipere, ut dum haec leguntur in laudem sanctissimi Sacerdotis, nobis fgerium pro delictis, dicente poeta: Forsan et haec olim meminisse iuvabit. EXPLICIT LIB
Abbreviated transcription (Latin):
gressum q recepit. O si totũ¬
proderetur in publicum quod
singnli quiq dum fideliter pos¬
cunt. latenter accipiant. et re¬
tinet occultum multorum con¬
scientia. qd̾ fide lit̾ poscendo cam
quesita sanitas odepta. Qnod l
hec ut dixinnis cuncta publitari¬
tur. non solum libros. sed nec pp¬
sam mundum ut ait euugl̾ista
Unum uobis odhuc predarum
miraculũ prinsqmͣ liber finem
accipiat enarrabo. Edolesdẽs
quidam nomine securus. ex nte
matris egrediens. manum ati¬
dam pedem q protulerat. Et ss
omnium menbrorum siccata
compage diriguerat. ut morsta
anquod samlaret.¶ Erat autem
et iugo seruitutis m̃exns. Quẽ
cam uiderent domini sin iam per
septem amos nichil om̃ino posse
proficere. manib deportantes po¬
ferunt eum. ante beatum sepł¬
chrum. ut uel a pretereuitibus
pasceretur am labore propzio ali
non poterat. Iacente antem eo ĩ
loco io per multos dies. directus
est pes eius qui fuerat debilisi ma¬

Expanded text:
gressumqgressumqproderetur in publicum, quod singuli quique, dum fideliter poscunt, latenter accipiunt, et retinet occultum multorum conscientia, quod fideliter poscendo clam quaesita sanitas est adepta! Quod si haec, ut diximus, cuncta publicarentur, non solum 1034 libros, sed nec ipsum mundum, ut ait evangelista unum vobis adhuc praeclarum miraculum priusqaccipiat, enarrabo. Adolescens quidam nomine Securus ex utero matris egrediens manum aridam pedemque protulerat et ita omnium membrorum siccata conpage diriguerat, ut monstrum aliquod simularet; erat autem et iugo servitutis innexus. Quem cum viderent domini sui iam per septem annis nihil omnino posse proficere, manibus deportantes, posuerunt eum ante beatum sepulchrum, ut vel a praetereuntibus pasceretur, qui labore proprio aleri non poterat. Iacente autem eo in loco illo per multos dies, directus est pes eius qui fuerat debilis, ma
Abbreviated transcription (Latin):
is gressibus fuisse redditam.
que ueniens ab aliis fuerat
substentata.
el quid de merguminis
quibus si uere fuerint parti¬
tas sidesq comuncte. Mox ad¬
miniculante patrono cuntte
ti ex frigoriticis dum ui febris
pessime quatiuntur tota die
aute altare. et sanctum tu¬
mulum detubantes. et ad ues
peꝵ haustum ex beato sepulchͦ
puluerem contimo promerẽ¬
tur accipere santatem. Nan
paulus in ergiitus qui legio¬
nem demonum dicebatur hã
bere. insistente minico ma¬
Minam que santre camere
erat propinqua conccendus.
dixisse feretur. Pereat nas¬
culum. quod exnstiis in habi
its beati uirtute leinter in
pauimentum depositus est
nt millimi menbroriim tor¬
pusculi dampnati. cislideret
Eomeria que dam
oeca. acq contracta: lon¬
go tempore male uuens dinu¬
iter illud per mnanus aliox cre¬
bris octursib utitur. quo ad bĩ
basilicam itur. Tandem ab euis
pietate respecta. iacens ad sanc¬
tum hostium. lumen pariter

Expanded text:
iis gressibus fuisse redditam, iis gressibus fuisse redditam, quae veniens ab aliis fuerat sustentata. XXVIII. De energumenis quibus si vere fuerint parcitas et fides conjunctae, mox adminiculante patrono, cunctati ex frigoriticis, dum vi febris pessime quatiuntur, tota die inter altarium et sanctum tumulum decubantes, ad vesperum autem haustum ex beato sepulchro pulvere, continuo promerentur accipere sanitatem. Nam Paulus inerguminus, qui legionem daemonum dicebatur hbere, insistente inimico, machinam, quae sanctae camerae erat propinqua, conscendens, dixisse fertur: Pereat vasculum, quod exustus inhabitoita beati virtute leviter in pavimentum depositus est, ut nallum membrorum corpusculi damnati conlideret. 39. eomeria quaedam caeca atque contracta, longo tempere male vivens, duiter illud per manus aliorum crebris occursibus utitur, quo ad beati basilicam itur, tandem ab eius pietate respecta, iacens ad sanctum ostium, lumen pariter
Abbreviated transcription (Latin):
satiari. potum eis offerre pͦ¬
cipio. Qui nequaquam expec-¬
tantes quantum pot̾ant fu¬
nebant. Crederes eos fystibꝰ
agi eut inuitos contra possi¬
bilitatem caballorum suorũ
turrere cogi. Et sic tribuẽ¬
te domino. iuuente patrono.
ubi dirigebamꝰ adiienimus.
De quantis me tribulatronib
et erimminis eripuit. in quan¬
tis mithi neccessitatib sua
pietas astitit. uel quantas in
me amaritudines sua uirtn¬
te campescuit. non ditam ad
scribendum. sed etiam ad refe
rendum perlongum est.
ter iuenitur medela quam
fidehter fuerit inquifita.
Nam uidi muilierem a dissin¬
cena per quincs menses gͣ¬
uiter laborantem. ita ut cũ
neccessitas cõmoueret int̾
mamis ad loca neccessaris
transferretur. qe simul
et confortationem cibi. et
uirtutem corpusculi super¬
flua digerendo perdiderat:
gilasse reddito aũt post not¬
turnas tenebzas die abra¬
sum beati tummuli pulnerẽ
et remedium hansisle sumil¬
et poculum/ eamq domi propͥ¬

Expanded text:
satiari, potum eis offerre praesatiari, potum eis offerre praecipio. Qui nequaquam expectantes, quantum poterant fugiebant. Crederes, eos fustibus agi aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, iuvante patrono, ubi dirigebamur advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas adstetit, vel quantas in me amaritudines sua virtute conpescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongum est. ter invenitur medela, quam fideliter fuerit inquisita? Nam vidi mulierem a dysenteria per quinque menses graviter laborantem, ita ut cum necessitas commoveret, inter manus ad loca necessaria transferretur, quae simul et confortationem cibi, et virtutem corpusculi superflue digerendo perdiderat; ilicam vigilasse. Reddito autem post nocturnas tenebras die, abraso beati tumuli pulvere, et remedium hausisse siet poculum; eamque domi propr
Abbreviated transcription (Latin):
de lectulo domini martim tis¬
sti negligenter tetnin hoc re¬
tines. Ideo hec incurristi. be
rio diacono. et ip̃e eum señ
retineat. At me nichil mora¬
tus michi exhibuit. Quodł
go cum simima uenerati¬
ne collectum. loco digno ri¬
posui. Et sic omnnis e sal¬
na in domo eius. sanata est ita
nt nem̃o ibidem deinceps aliqͥd
mali perserret. xxxu
actum est autem quodã
tempore ut usitationis
andio ad uenerabilem matrẽ
meam in burgundiam ambula¬
rem. Cun ant siluas illas que
trans berberim anuium site
sint preterirem letrones incur¬
innus. Qm circumdantes nos
nolebant spaliare et interfic̾e̾.
Tune ego ad auxilia consuera
confugiens. sautti martini p̾si¬
dium flagitabam. Quod michi
protinus dignanter asfistens
its eos conterruit . nt nichil ꝯ¬
tra nos agere possent. Sed ner¬
sa nice am uenerant nt time¬
rentur timere ceperunt et
cursu nelo cissimo fugere. Sed
ego non in menior apłi. mnimi¬
cos nostros potu ciboq deb̾e

Expanded text:
de lectulo domni Martini tulde lectulo domni Martini tulisti, negligenter tecum hic retines, ideo haec incurristi. Sed rio diacono, et ipse illud secum retineat. At ille nihil moratus mihi exhibuit. Quod ego cum summa veneratione collectum loco digno reposui. Et sic omnis faia in domo eius sanata est, ita ut nemo ibidem deinceps aliquid mali perferret. 36. Factum est autem quodam tempore, ut visitationis studio ad venerabilem matrem meam in Burgundia ambularem. Cum autem silvas illas quae trans Berberem fluvium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter adsistens, ita eos conteruit, ut nihil contra nos agere possint. Sed versa vice, qui venerant timerentur, timere coeperunt et cursu velocissime fugire. Sed ego non inmemor apostoli, inimicos nostros potu ciboque debere
Abbreviated transcription (Latin):
fngoritis et aliis infirmie lon¬
gum est enarrare. Sed uum
e multis miraculum proferã.
Agrum quemdã possessionis no¬
stre grando annis singulis na¬
stare ꝯfueuerat. Et tam gra¬
uiter seuiebat. ut nichil ibi¬
dem cumi uenisset reliqueret
Tunc ego in uineis illis arborẽ
unam qe erat excelsio cet̾is
eligens. de sanita cera super
eam posui. Post illam autem
diem usꝙ in pͥresens tempꝰ
numꝙͣ ibidem tempestas ceti¬
ex nostris. lignum ue¬
nerabile de canceno lectuli qd
est ad monasterium sc̃ĩ domu
me nesciente detulerat. quod ĩ
hospitio suo pro saluatione re¬
tinebat. Sed credo non sic ho¬
norabatur an diligebatir it
sbi decuerat. Cepit famiha qͥ
graniter egrotare.¶ Et cum pe¬
nitus nestiret᷑ quid hoc esset pͥ
emendarenir aliquid. ẜ ed con¬
die ageretur deterins. Uiditn
nisu noctis personam terrib¬
iem. dicentem sibi. Cur sic te¬
cum agitur: Qui ait Aanon
prorsus. unde hoc euenerts
dixit ei perlonas Lignum ad

Expanded text:
frigoriticis et aliis infirmis, lonfrigoriticis et aliis infirmis, longum est enarrare. Sed unum e multis miraculum proferam. Agrum quemdam possessionis nostrae grando annis singulis vastare consueverat, et tam graviter saeviebat, ut nihil ibidem cum venisset relinqueret. Tunc ego in vineis illis arborem unam, quae erat excelsior caeteris, eligens, de sancta cera super eam posui. Post illam autem diem usque in praesens tempus nunquam ibidem tempestas ceciex nostris lignum venerabile de cancello lectuli, quod est ad monasterium sancti Domni, me nesciente, detulerat, quod in hospitiolo suo pro salvatione retinebat. Sed, credo, quia non sic honorabatur, aut diligebatur, ut sibi decuerat, coepit familia ejus graviter aegrotare. Et cum penitus nesciretur quid hoc esset, nec emendaretur aliquid, sed quotidie ageretur deterius, vidit in visu noctis personam terribilem, dicentem sibi: Cur sic tecum agitur? Qui ait: Ignoro prorsus unde hoc evenerit. Dicit ei persona. Lignum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui michi seruiret euoco. Ex¬
urgens antem armeutarius
nelotit᷑ coram me stetit. et ant.
Domine. ego parebo quod ins¬
serit. Ac ego estimans eñ adhͨ
esse exensem. aio. Si potes. uo¬
ca puerũ. Et ait. ego quecum¬
q preceperis adimplebo. Ob¬
siupefactus int̾rogo. quid hoc
esset. Qui ait. Intelligo me ual¬
de sanum. s uinus erroz est
animi. quod nescio de qua
hic parte aduenerim. Et in¬
cipiens ita mithi impendit
seruitium. sicut erat solitus
ante redium Tunc ego exl¬
tans et fiens p̾re gaudio: gͣ¬
cias omnipotenti deo tã ꝓ me
ꝙͣ ꝓ ip̃o reso̾. quod int̾cedente
patrono incolumen me corpore a
him mente reddideeit et umus
occursus exffide etiam alteri a¬
menti qui nec petere nouerat
quod post dies quadraginta eodẽ
die pͥmo unum delectatus simm
bibere. cum illud. faciente incon¬
modo usq tunc exosum habus
los pro benedittione beati sepł
thri portauimꝰ. NDe qua cera ꝙͣ
ml̾te uirtutes facte sunt super

Expanded text:
qui mihi serviret, evoco. Exqui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armentarius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego quaecumque praeceperis adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est animi, quod nescio, de qua hic parte advenerim'. Et incipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente pm mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noverat,quod post dies quadraginta eodem die primo vinum delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommodo, usque tunc exosum habuerlos pro benedictione beati sepulcri 1031 portavimus: de qua cera quam multae virtutes factae sunt super
Abbreviated transcription (Latin):
est non reuerti donnrn. si non
eins sepulchͦ meruero p̾sentari.
fTunc una parit̾ flentes iter qͦd
sepe ramꝰ agpredimur. precedente
uero presidio głofi domim ad ba¬
o tempore imus ex cłicis
meis. armentariꝰ nomi¬
ne bene eruditus inspiritualib
̃septuris. cui tam facue erat so¬
norum modulationes app̾hen¬
dere. nt eum non putares hos
meditari sed scribere. in serui¬
tio nolde stremnis. et in cõmis¬
so fidelis: infitiente ueneno a
pnstulis malis fensum õem per¬
diderat. et ita redatius fuerat
nt nichil petuitꝰ aut intellig̾e
posset. aut agerefTertia ue¬
eo nocte postꝙͣ aduemiinus ad
senttem basilitam ingilare
disposinmꝰ squod implenimus.
¶mane añt facto. signo matuti¬
nis uoris cõmoto. reuersi fui¬
mus ad metatum. Qni iectulis
ꝯmescentes usq ad horam ꝓpe
scd̾am dormiuimꝰ. Exꝑiefattus
ego: amotam omnem. langoris
et cordis emaritudinem. sentio
me pristinam recepisse salutẽ.
Et gandens puerũ familiarẽ

Expanded text:
est, non reverti domui, si non est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus adgredimur. Praecedente vero praesidio gloriosi domni, ad bao tempore unus ex clericis meis, Armentarius nomine, bene eruditus 1030 in spiritualibus Scripturis, cui tam facile erat sonorum modulationes apprehendere, ut eum non putares hoc meditari, sed scribere, in servitio valde strenuus et in commisso fidelis, inficiente veneno, a pustulis malis sensum omnem perdiderat et ita redactus fuerat, ut nihil penitus aut intellegere possit aut agere. Tertia vero nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus; quod inplevimus. Mane autem facto, signo matutinis horis conmonito, reversi fuimus ad metatum. Qui lectulis quiescentes, usque ad horam prope secundam dormivimus. Expergefactus ego, amota omnem languoris et cordis amaritudinem, sentio me praestinam recepisse salutem, et gaudens puerum familiarem,
Abbreviated transcription (Latin):
nec ninere me optarem. fi te¬
dius direxissem. Et qmi inxo
euaserem ex ardore intõmon
cepi iterum desiderii febre.
succendi. Nec moza: adhuc pa¬
rum foztis. iter cum meis at¬
cipis. actas q dnas. ant tres
mansiones ingressus silnas
Cozrui rursum in febrem. Ei
tam granit̾ agere cepi nt õ
me autumarent intam s¬
mittere. Tunc accedentes a¬
mici. indentes me ualde lasi
dicebant. Reuertannir ad pro¬
pria. et si te dens uot are uoli¬
erit. in domo tua morere.
Si aũt enadis. notiuum t̃
facilius explitas. Sãtuis e
enim reuerti: ad domũ qnͣ
Ego nero hec andiens ne se¬
ment̾ lacrimans et plan¬
gens infelicitatem meam
iocutus sum eis dicens.
adiuro nos per ommpu̾¬
tem deũ. et reis om̃ibus me¬
tuendñ iudicii diem. ut ad ea
qne rogo conscentiatis. De cep¬
to mnere non desistite. et si me¬
reoz santti marti indere basi¬
lcam. grãs ago deo meo. siu ali¬
ud uel exanmũ corpꝰ defe̾ntes
ibidem sepelite. quia delib̾atio mã

Expanded text:
nec vivere me oporterem, si tarnec vivere me oporterem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actasque vel duae aut tres mansiones, ingressus silvas, corrui rursum febre et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, videntes me valde lassum, dicebant: 'Revertamur ad propria, et si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea
Abbreviated transcription (Latin):
pzetio: hunc per paruum
numinisina demersis in tarta¬
rum. Satis ergi hec ad compͥ¬
mandam malorum temerita¬
tem dicta sufficiant Xxuii.
Ergo his exattis qe cir¬
ta alios gesta sunt saggͤ¬
diar cne tirta mẽ indigium
nirtus presentis est oꝑata pa¬
trom. Anno centesima. sexa¬
gesimo tertio. post assimpti¬
onem santti ac predicabilis
niri beati martim antistitis:
regente eccłiam turanitam
sancto enfrosio episcopo anno
feptimo: scd̾o anno sigeb̾ti glo¬
riosissimi regis. rrui in nalli¬
tudinem cum pustulis malis
et febre. Negato q nsa potus
acq cibi. ita angebar. nt amis¬
sa om̃i spe nite presentis de sol
sepulture neccessariis cogitarẽ.
Obscidebat enim mors assidna
cum ardore animam cupiens
expugnare de corpore ł uic
iam ualde ex animis innocato
nomine uĩ martini antistitis
parumꝑ conualui. Et lento
adhns conamine iter incipio
preparare. Insederat em̃ ami¬
mis. nt lotum uenerabilis se¬
pulthri nisitare deberem. uñ
tanto desiderio offettns sum: in

Expanded text:
pretio, hunc per parvum nomisma dimergis in tartarum. Satis ergo haec ad conpremendam malorum temeritatem dicta sufficiant. 32. Ergo his exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesimo sexagesimo tertio post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam sancto Eufronio episcopo anno septimo, secundo anno Sigiberthi gloriosissimi regis, inrui in valitudinem cum pustulis malis et febre, negatoque usu poti atque cibi, ita agebar, ut, amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsedebat enim mors assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc iam valde exanimus, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis, ut locum venerabilis sepulchri visitare deberem. Unde tanto desiderio adfectus sum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
endus aduenerat. Cum pͥma
ei lex obediencie poneretur: oc
perpetem posbid̾etur. ad om̃ia uł
extrema patientiam: tasu ab¬
bas stozatinam nirgam iam¬
pridem aridam inanu gerebat.
Hant solo fugit: acq illi adnene
D oꝑis impouit. nt tam diu
nirgule aqnam irriguam mi

Expanded text:
endus advenerat: cum prima endus advenerat: cum prima ei lex obedientiae poneretur, ac perpetem polliceretur ad omnia vel extrema patientiam; casu abbas storacinam virgam jampridem aridam manu gerebat: hanc solo figit, atque illi advenae id operis imponit, ut tamdiu virgulae aquam irriguam mi