comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
thesaurizas tͥ iram in die irȩ & reuelationis iusti iudi¬
cii dĩ. qui redd&e unicuiq scđ̃m oꝑa sua. Hec tam̃ cũ
in dõ sint uniu̾sa quȩ condidit: inquinant eum qui
peccant. De cuius sapientia đr. Attingit autẽ omĩa ꝓp¬
ter suam munditiam: & nicħ inquinatũ in eã incur¬
rit. Oportet enim ut sic̃ dm̃ incorruptibilẽ & incõ¬
mutabilẽ. ita c̃sequent̾ &̃ incoinquinabilẽ credamus:
Qa uͦ & minima bona. hoc ẽ t̾rena atq mortalia ipse
fec̃: illo apłico sine dubitatione intelligit᷑. ubi loquens
de menbris carnis nr̃ȩ. quia si glorificatur unum m̃brũ
c̃gaudent omia m̃bra. & si patit᷑ unũ m̃brũ. cõpatiunt᷑
om̃ia m̃bra: &̃ hoc ibi ait. Ds̃ posuit omĩa mbra. sin¬
gulum qͦdq eorum in corpore ꝓut uoluit. & d̃s tempe¬
rauit corpus. ei cui deerat maiorẽ honorẽ dans. ut ñ
c̃ẽnt scissure in corpore. s idem ipsum ut ꝓ inuicẽ solli¬
cita sint menbra. Hoc autẽ qͦd sic in modo & in specie

Expanded text:
is iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra" etiam hoc ibi ait: deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. hoc autem, quod sic in modo et specie
Abbreviated transcription (Latin):
modi. tunc utiq quando głosa. Non enĩ mͦ in tantis
malis. in tantis scandalis. in tanta ꝑmixtione hominum
pessimor̾. in tantis obprobriis impior̃. dicendũ ẽ eã eẽ gło
sam qr reges ei seruiunt uͥ ẽ ꝑicłosior maiorq tẽptatio: s t̃
potiꝰ głosa erit. quando fiet qͦd ait idem apłs. Cum xp̃c¬

Expanded text:
modi: tunc utique, quando gloriosa. non enim modo in tantis modi: tunc utique, quando gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quando fiet quod idem ait
Abbreviated transcription (Latin):
instant̾ orando. & ꝓficiendi uires p̾cando. ueraciterq
dicendo. dimitce nob̾ sic̃ &e nos dimittimꝰ. & ne nos
inferas intẽptationẽ s lib̾a nos a malo. Hoc prorsus
mundatũ. ꝗͦ miscđia remitcat᷑. ut d̾o indendo totũ sa¬
num mundũq reddat᷑. Iudiciũ enĩ sine miscdia: s illi
qͥn fac̃ miscd̾iam. Suꝑ exaltat autẽ miscđ̾ia iudicium.
Qoꝯ si ñ eẽt. quȩ spes eẽt. quando qͥdẽ cũ rex iustus sederit
in throno. quis gloriabit᷑ castum se hab̾e cor. aut qͥs głabi¬
tur mundũ se eẽ apeccato: T̃unc gͦ ꝑ eiꝰ miscłiã iusti¬
plene ꝑfecteq mundati. fulgebunt in regno patͥs sui sic̃
sol. lunc plene atq ꝑfecte erit ȩccła ñ habens maculã
aut rugã. aut aliquid huiusmodi. qr tc̃ cẽ erit uere glo¬
riosa. Cũ enĩ ñ tantũ air. ut exhib̾et sͥ eccłam ñ habñ¬
tem maculã aut rugã. s addidit głosam: satis signifi¬
cauit quando erit sine macula & ruga. aut aliqͥd eiꝰ

Expanded text:
 veraciterque dicendo: « Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, » et: « Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo. » Hoc prorsus mundatum, ejus misericordia remittatur, ut Deo vivendo totum sanum mundumque reddatur. Judicium enim sine misericordia, sed illialtat autem misericordia judicio. Quod si non esset, quae spes esset? Quandoquidem cum Rex justus sederit in throno, quis gloriabitur se castum habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Tunc ergo per ejus miseriplene perfecteque mundati fulgebunt in regno patris sui sicut sol, tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine macula et ruga aut aliquid eius
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit: illos & uocauit. Os autẽ uocauit: illof & iusti¬
ficauit. Qos aut̃ iustificauit: illos & glorificauit. Currimꝰ
gͦ cum ꝓficimus: dum sanitas nr̃a in ꝓficientib currit.
sic̃ aẽ cicatrix currere đr. quando uulnꝰ bene diligñt̾q cu¬
ratur. ut ex om̃i parte ꝑfecti. sine uulnere sim̾ omnino
infirmitatis peccati. Qd ñ solum uult ds̃: uerũ ẽ ut
impleat᷑. facit atq adiuuat. Et hoc nobiscum agit grã¬

Expanded text:
uit, illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. currimus ergo, cum proficimus, dum sanitas nostra in proficientibus currit — sicut etiam cicatrix currere dicitur, quando bene uulnus diligenterque curatur omni ex parte perfecti sine ulla simus omnino infirmitate peccati, quod non solum uult deus, uerum etiam ut impleatur facit atque adiuuat. et hoc nobiscum agit gra
Abbreviated transcription (Latin):
głosa: Mundat gͥ eam nunc lauachro aquȩ. in u̾bo ablu¬
ens peccata p̾tita. & pellens ab ea dñationẽ maloꝵ angło¬
tũ. Demoe ꝑficiens cĩ sanitates: fac̃ eã occurrere in illã
głam sine macula & ruga. Qos enĩ p̃destinauit. illos & uo
cauit. & qͥs uocauit ipsos & iustificauit. qͦs autẽ iustificaũ
illos & glorificauit. In hoc mist̾io dictũ arbitror: ecce
aicio demonia: & sanitates ꝑficio hodie & cras: & t̾cia¬
die consummor. idest ꝑficior. Dix enĩ hoc ex ꝑsona cor¬
poris sui qͦd ẽ eccła dĩ. ponens ꝓ distinctis ordinatisq
temporib. qͥo &e in sua resurrectione significauit intri¬
duo. Puto aut̾ int̾ eẽ: int̾ rectũ corde. & mundũ corde.
Nã &e rect̾ corde. in ea q̃ ante st̃ extendit᷑. ea quȩ retro st̃
obliuiscens. ut recto cursu idest recca fide atq int̾ntiõe
ꝑueniat. uͥ habitet mundꝰ corde. sic̃ illa singła reddenda st̃
singłis. uͥ dictum ẽ quis ascendae in montẽ dñi. aut quis

Expanded text:
osa? mundat ergo eam nunc lauacro aquae, in uerbo abluens peccata praeterita et pellens ab ea dominationem malorum angelorum; deinde perficiens eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam sine mcauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. in hoc mysterio dictum arbitror: ecce eicio daemonia et sanitates perficio hodie et cras et tertia consummor, id est perficior: dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est ecclesia, dies ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod et in sua resurrectione significauit in triduo. Puto autem interesse inter rectum corde et mundum corde. nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur. ea quae retro sunt obliuiscens, ut recto cursu, id est recta fide atque intentione perueniat, ubi habitet mundus corde. sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum est: quis ascendet in montem domini? aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
nantes. aliũ qͥ dix̃ pacẽ do uob̃. ⁊ aliũ qͥdix̃. ñ ueni
pacem mittere in t̾ra s gladium. maxume qr displi¬
cet ei. res aliquas bonas. malarũ nominib figurati.

Expanded text:
nantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, Non veni nantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium : maxime quia displicet ei res aliquas bonas malarum nominibus figurari.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de ipsiꝰ grã. s de sua uiitute fidentib. ñ qͥb uiuerent.
s quib morerent᷑ aut conuincerent᷑ dedit. sic̃ apłi dicen¬
te uno ipsoꝵ bonꝰ odor xp̃i erant. & in his qͥ salui fiebant.
& in his qui ꝑibant. aliis qͥdem odor uite in uitã. aliis odor
mortis in mortẽ. Qͥ uiciatoꝵ salus apparuit: ams inces¬
sum claudis. linguã mutis. auditum surdis. lum̃ cecis.
Ipse ẽ enĩ & ꝓpħarum ds. qͥ cadẽ uicia ñ solũ miscđissime
sanat. uerũ &ẽ iustissime importat. Neq enĩ deb& eum
quisꝗͣ ñ minꝰ impia uanitate xp̃o putare c̃trariũ. & istũ
bonũ dice̾. xpm autẽ malum. coqͦd iste in uirga aaron
aridum lignũ & nulla radice subnixũ. florem fec̃ ferre
& fructum. Xp̃c autẽ arborẽ maledicto arefecit. qr nicħ
ris auctorem. illũ uolens intelligi xp̃m. hunc autẽ le¬
gis & ꝓpħarum dm̃: potest uan̾ dicere. ipsũ xp̃m sibi ec̃
c̃trarium. aut duos fuisse ñ unum int̾ se scilicet repug¬

Expanded text:
sed de sua virtute fidentibus, non quibus viverent, sed quibus morerentur, ut convincerentur dedit. Sicut Apostoli, dicente uno ipsorum, bonus odor Christi erant, et in his qui salvi fiebant, et in his qui peribant; aliis quidem odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem . Qui vitiatorum salus apparuit, dans incessum claudis, linguam mutis, auditum surdis, lumen caecis. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui eadem vitia non solum misericordissime sanat, verum etiam justissime importat. Neque enim debet eum quisquam non minus impia vanitate Christo putare contrarium, et istum bonum dicere, Christum autem malum; eo quod iste in virga Aaron aridum lignum, et nulla radice subnixum, florem ferre fecit et fructum; Christus autem arborem maledicto arefecit, quia nihil ris auctorem; illum volens intelligi Christum, hunc autem Legis et Prophetarum Deum: potest vanus dicere ipsum Christum sibi esse contrarium, aut duos fuisse, non unum, inter se scilicet repug
Abbreviated transcription (Latin):
quid illi pati debeant. quib eos nocere ꝑmittit. Hec oĩa
tam ꝑspicua tam certa. si uellent aduertere. qͥ aliã naturã
inducunt. quã ñ fec̃ ds̃. ñ tantis blasphemiis implerenͭ.
ut & in summo malo tanta bona ponerent. & in dõ tan¬
ta mala. Sufficit enim ut supradixi ad eoꝵ correcti¬
onem. si uelint atcendere. qͦd eos ẽ inuitos coegit ueri¬
tas conficeri. omĩa prorsus bona ñ cẽ nͥ a dõ. Hon gͦ
ab alio sunt magna bona. & ab alio parua bona . s e
magna & parua bona ñ nisi a summo bono. qͦd ds ẽ.
Cominemoremꝰ gͦ bona quanta potuerimus. quȩ dig¬
num ẽ ut dõ auctori tribuamus. & his sublatis uide¬
amus. utrum aliqua natura remanebit. Omnis uita
&e magna & parua. omĩs potentia & magna & parua.
om̃ĩs salus & magna & parua. om̃is memoria & par

Expanded text:
quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit deus, non tantis blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tanta mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, utrum aliqua natura remanebit. omnis uita et magna et parua, omnis potentia et magna et parua, omnis salus et magna et parua, omnis memoria
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͦs bonum ẽ. Que si omnino detrahant᷑. ut penitus
c̃sumantur. idõ nullum bonum erit. qr nulla natura
remanebit. Om̃s gͥ nature corruptibiles. nec omnino
naturȩ eẽnt. nͥ a dõ eẽnt: nec incorruptibiles eẽnt. si de
illo eẽnt. quia hoc qͦd ipse ẽ eẽnt. Idõ gͥ quocũq mͦ. qua¬
cumq specie. quocumq ordine sunt: quia ds ẽ a qͦ facca
sunt. Idõ autẽ ñ incommutabiles sunt: quia nicħ ẽ un¬
de facta sunt. Sacrilega enim audacia coequant᷑ nicħ & ds̃.
si quale ẽ illud qͦd de dõ natum ẽ. tale uelimus ẽẽ illud qͦd
ab eo de nichilo factum ẽ. Quapropt̾ naturȩ õĩ noceri om¬
nino ñ potest. nec alicui naturȩ sub dõ noceri iniuste
potest: quia & cum peccando iniuste aliqui nocent. uo¬
luntas iniusta eis imputat᷑. Potestas autem qua nocere
ꝑmittunt᷑. ñ ẽ nisi a dõ: qui & ipsis nescientib nouit

Expanded text:
aliquod bonum est: quae si omnino detrahantur et penitus aliquod bonum est: quae si omnino detrahantur et penitus consumantur, ideo nullum bonum erit, quia nulla natura remanebit. Omnes igitur naturae corruptibiles nec omnino naturae essent, nisi a deo essent, nec corruptibiles essent, si de illo essent, quia hoc, quod ipse est, essent. ideo ergo quocumque modo, quacumque specie. quocumque ordine sunt. quia deus est, a quo factae sunt; ideo autem non incommutabiles sunt, . quia nihil est, unde factae sunt. sacrilega enim audacia coaequantur nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus esse illud, quod ab eo de nihilo factum est. Quapropter nec naturae dei omnino noceri potest nec alicui naturae sub deo noceri iniuste potest, quia et cum peccando iniuste aliqui nocent, uoluntas iniusta eis inputatur; potestas autem, qua nocere permittuntur. non est nisi a deo, qui et ipsis nescientibus nouit,
Abbreviated transcription (Latin):
tiorib. atq ita cȩlestib t̾rena concordant. tanꝗͣ p̃cellen¬
tib subdita. fit autem decedentib & succedentib reb
temporalib quedam in suo genere pulchritudo. ut
nec ipsa quȩ moriuntur. uł qͦd erant eẽ desinant. & tur¬
bent aut turpent modum & speciẽ & ordinẽ. uniuersȩ
creaturȩ: sic̃ sermo bene compositus utiq pulcher ẽ. ꝗͣuis
in eo sillabȩ atq om̃s soni tamꝗͣ nascendo & morien¬
Do transcurrant. Qualis autẽ & quanta pena cuiq cul¬
pȩ debeat᷑ : diuini iudicii ẽ. ñ humani. Quȩ utiq & cũ
conu̾sis remittit᷑. magna ẽ bonitas apud dm̃: & cũ debi¬
ta reddit᷑. nulla ẽ iniquitas apud dm̃. quia meliꝰ ordinat᷑
natura ut iuste doleat in supplicio. ꝗͣ ut impune gau¬
deat in peccato. Quȩ tam̃ &̃ sic habens ñnullum modũ
& speciẽ & ordinem in quacumq extremitate. adhuc

Expanded text:
tioribus, atque ita coelestibus terrena concordent tanquam praecellentioribus, atque ita coelestibus terrena concordent tanquam praecellentibus subdita. Fit autem decedentibus et succedentibus rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo, ut nec ipsa quae moriuntur, vel quod erant esse desinunt, turpent ac turbent modum et speciem et ordinem uniuersae creaturae: sicut sermo bene compositus utique pulcher est, quamuis in eo syllabae atque omnes soni tamquam nascendo et moriendo transcurrant. Qualis autem et quanta poena cuique culpae debeatur, diuini iudicii est, non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna est bonitas apud deum. et cum debita redditur, nulla est iniquitas apud deum, quia melius ordinatur natura, ut iuste doleat in supplicio quam ut inpune gaudeat in peccato. quae tamen etiam sic habens nonnullum modum et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
ac sic incorruptibili pulchritudini eiꝰ adheserint. si aũ
obedientiam conseruare noluerint. q̃m uolentes cor¬
rumpuntur in peccatis. nolentes corrumpant᷑ in pęniᷤᷤ.
Tale quippe bonum ẽ ds̃: ut nemini eũ deserenti bene
sit. Et in reb a dõ factis. tam magnum bonũ ẽ natura
rationalis: ut nullum sit bonũ quo beata sit: nisi d̾s.
Parantes gͥ in suppliciis ordinantur. Quȩ ordinatio qr
eorum naturȩ ñ competit: idõ pena ẽ. S quia culpȩ com¬
petit: idõ iusticia ẽ. Cet̾a uͦ quȩ sunt facta de nichilo. qͣ
utiq inferiora sunt. ꝗͣ sp̃c rationalis: nec beata possunt ẽẽ
nec misera. S quia ꝓ modo & specie sua &ẽ ipsa bona st̃:
nec ẽẽ qͣuis minora & minima bona nisi a summo bono dõ
potuerunt: sic ordinata sunt ut cedant infirmiora fir¬
miorib. & inualidiora fortiorib. & impotentiora pot̾ñ.¬

Expanded text:
ac sic incorruptibili pulchritudini eius adhaeserint; si autem ac sic incorruptibili pulchritudini eius adhaeserint; si autem oboedientiam conseruare noluerint. quoniam uolentes corrumpuntur in peccatis, nolentes corrumpantur in poenis. tale quippe bonum est deus, ut nemini eum deserenti bene sit; et in rebus a deo factis tam magnum bonum est natura rationalis, ut nullum sit bonum, quo beata sit, nisi deus. peccantes igitur in suppliciis ordinantur: quae ordinatio quia eorum naturae non competit. ideo poena est; sed quia culpae competit, ideo iutique inferiora sunt quam spiritus rationalis, nec beata possunt esse, nec misera. Sed quia pro modo et specie sua etiam ipsa bona sunt, nec esse quamvis minora et minima bona, nisi a summo bono Deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus, et invalidiora fortioribus, et impotentiora poten
Abbreviated transcription (Latin):
malam uoluntatẽ sp̃c rationalis. ꝗ̃ irrationalis sp̃c incor
incorruptum. Melior enĩ natura quȩ cum presto ẽ cor¬
pori preb& ei uitam. ꝗͣ illa cui uita prebet᷑. Quantũli¬
bet autẽ corpꝰ sit: sp̃c uite qui fact᷑ ẽ. uitam p̃bere cor¬
pori potest. Ac ꝑ hoc melior illo ẽ: quãuis incorrupto
cortuptꝰ. Corruptio autẽ si omnẽ modum omnẽ spe-¬
ciem. omnẽ ordinẽ reb corruptibilib auferat: nulla
natura remanebit. Ac ꝑ hoc omĩs natura quȩ corrumpi
ñ pot̃. summũ bonum ẽ sic̃ ds̃. Omĩs autẽ natura quę
corrumpi pot᷑. ẽ ipsa aliquod bonum ẽ. Non enĩ posset
ei nocere corrruptio: nisi adimendo & minuendo qͦd bo¬
num ẽ. Creaturis autẽ p̃stantissimis hoc ẽ rationabi¬
lib sp̃ib hoc prestitit ds̃. ut si noluit: corrumpi ñ pos¬
sint. idest si obedientiam c̃seruauerint. sub dño dõ suo.

Expanded text:
malam voluntatem spiritus rationalis, quam irrationamalam voluntatem spiritus rationalis, quam irrationaincorruptum melior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumlibet autem corruptus sit spiritus uitae, qui factus est, uitam praebere corpori potest; ac per hoc melior illo est quamuis incorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. Creaturis autem praestantissimis, hoc est rationalibus spiritibus, hoc praestitit deus, ut si nolint, corrumpi non possint, id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino deo suo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Om̃is itaq natura bona ẽ. Proinde cum querit᷑ unde
sit malum: priꝰ querendum ẽ quid sit malũ. qͦd nicħ
aliud ẽ ꝗ̃ corruptio uł modi uł speciei uł ordinis natu¬
ralis. Mala itaq natura đr: quȩ corrupta ẽ. Nam in-¬
corrupta: utiq bona ẽ. S &̃ ipsa corrupta in quantũ
natura ẽ. bona ẽ : inquantum corrupta ẽ mala est.
fieri autẽ pot̾ ut quedam natura. quȩ mͦ & specie na¬
turali excellentius ordinata ẽ. &̃ corrupta melior sit
adhuc ꝗ̃ ẽ incorrupta alt̾a quȩ minore mͦ &e specie
naturali inferius ordinata ẽ: sic̃ in hominũ estimati.¬
one scđm quȩ aspectib adiacet. Mldiꝰ ẽ utiq &̃ corrup¬
tum aurũ. ꝗͣ incorruptũ argentũ. & meliꝰ ẽ &̃ corruptum
argentum. ꝗͣ plumbũ incorruptum. Sic & in naturis
potentiorib atq spiritalib. Melior ẽ enim corruptꝰ ꝑ

Expanded text:
est. omnis ergo natura bona est. Proinde cum quaeritur, unde est. omnis ergo natura bona est. Proinde cum quaeritur, unde sit malum, prius quaerendum est, quid sit malum . quod nihil aliud est quam corruptio uel modi uel speciei uel ordinis naturalis. mala, itaque natura dicitur, quae corrupta est; nam incorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est . sicut in hominum aestimatiem quae aspectibus adjacet, melius est utique corruptum aurum, quam incorruptum argentum; et melius est corruptum argentum, quam plumbum incorruptum. Sic et in naturis potentioribus atque spiritualibus melior est etiam corruptus per
Abbreviated transcription (Latin):
cxisteret uoluntatẽ. Iam suꝑiꝰ responsũ ẽ. s addendũ
uideo. qͦd spe salui facti sumus. Spes aut̃ quȩ uidet᷑. ñ ẽ
spes. &d enm uidae quis qͥo sꝑat: Si aut̃ qͥo ñ uidemus
sꝑamus: ꝑ patientiã cxpactamꝰ. Cc̃ g̃ erit ꝑfecta iusticia q̃ndo
plena sanitas. Tunc plena sanitas: quando plena caritas. Ple¬
iitudo gͦ legis caritas. Tunc autẽ plena caritas: quando uide¬
bimus eum sicuti ẽ. Neq enim erit qͦd addat᷑ ad dilectionẽ.
cum fides ꝑ uen̾it ad uisionem. Iter̃ querendũ c̃ inquit:
ꝑ quio efficit᷑ homo cũ peccato. ẜ naturȩ necessitatẽ: an ꝑ
arbitrii lib̾tatem.Si ꝑ naturȩ necessitatẽ: culpa caret. Si ꝑ
arbitrii lib̾tatem: querendũ ẽ. a qͦ ipsa arbitrii lib̾tatẽ acce¬
perit. Proculdubio a do̾. Ds̃ autẽ qͦd dedit: certe bonum est.
Hegari enim ñ pot̃. Qua gͥ ratione bonum ꝓbat᷑. si mag̾

Expanded text:
existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena caritas — plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii libertatem. si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est, a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. procul dubio a deo. deus autem quod dedit, certe bonum est; negari enim non potest. qua igitur ratione bonum probatur, si magis
Abbreviated transcription (Latin):
ambulet. ut cũ se ñ posse ꝑspexit. medicinã reqͥrat. que
int̾ioris hominis ad sanandã peccati claudicationẽ gr̃a dĩ
hominẽ ds sine peccato eẽ. Proculdubio uult: & ꝓculdu¬
bio pot̾. Qͥs enim tam demens. ut uł dubitet fieri posse.
qͦd dm uelle ñ dubitet: ꝑespondet᷑. Si nollet d̾s hominẽ
sine peccato ẽẽ: ñ mitcer& filium suũ sine peccato. qͥ sana¬
ret homines a peccatis. Hoc fit in credentib & ꝓficientib
renouatione int̾ioris hominis de die in diẽ. donec fiat ꝑfec¬
bio ñ uult ẽẽ cũ peccato. Quanta hec impietatis blasphe¬
mia sit. cogitandum ẽ. ut dicat᷑ hominẽ posse eẽ cum
peccato. qͦd d̃s̃ ñ uult. & neget᷑ posse eẽ sine peccato qͥo dđs
uult. quasi quẽ ad hoc ds̃ creau̾it. ut possit eẽ qͦd nolit.
& ñ possit cẽ qͦd uelit. & ut contͣ suã mag̾ ꝗͣ ut scđm suã

Expanded text:
ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicationem gratia dehominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecbio non uult esse cum peccato. quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine pecccreauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nec debae. Et si ñ deb& hõ ẽẽ sine peccato. deb& gͦ eẽ cum
peccato. Et iã peccatũ ñ erit: si illud deb̾e. hab̃i c̃stit̾it. Aut
si hoc cẽ dici absurdum ẽ. c̃fiteri neceẽ ẽ. deb̃e hominẽ sine
peccato eẽ. & c̃stat eum ñ aliud deb̾e ꝗͣ pot̾. Respondet᷑
cadẽ similitudine qua suꝑiꝰ respondimꝰ. Cũ enĩ uidemus
cdaudũ qͥ sanari pot̾: recte utiq dicimꝰ. Deb& ẽẽ hõ iste
sine claudicatione: & si deb&. pot̾. Hec tam̃ cũ uult c̃ti¬
nuo pot̾: s cũ fuerit adhibita curatione sanat᷑. & medi¬
cina adiuuerit uoluntatẽ. Hoc fit in int̾iore hoĩe qͦd ad
peccatũ attin&. tanꝗͣ eꝰ claudicationẽ ꝑ eiꝰ gram. qͥ ueñ ñ
uocare iustos. s peccatores. qr ñ ẽ opꝰ sanis medicꝰ. s male
sine peccato eẽ. Aut enĩ ñ pot̾ & p̃ceptũ ñ ẽ: aut qr p̃cep¬
tum ẽ pot̾. Nam cur p̃ciꝑct᷑. qͦd ficri omnino ñ posset
Respondet᷑ consultissime homini p̃cipi ut rectis passib

Expanded text:
go nec debet. Et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo cum peccato esse; et jam peccatum non erit, si illud deberi constiterit. Aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est, debere hominem sine peccato esse, et constat eum non aliud debere quam potest. Respondetur eadem similitudine, qua superius jam respondimus. Cum enim videmus claudum, qui sanariione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male n est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus
Abbreviated transcription (Latin):
estote. Itẽ ad colosenses. Corripientes omnẽ hominẽ &
docentes in omi sapientia. ut exhibeamus omnẽ homi¬
nem ꝑfectum in xp̃o. Itẽ ad philippenses. Omĩa faciti
sinc murmuratione & hesitatione. ut sitis inrephen¬
sibiles & simplices. sic̃ filii d̾i immaculati. htẽ ad ephe¬
in oñi bñdiccione sp̾itali in gelestib in xp̃o. sic̃ elegit noᷤ
in ipso ante mundi c̃stitutionẽ. ut essemus sc̃i & in ma¬
culati in c̃spectu eꝰ. Item ad colosenses. Et uos cũ eẽtis aliq̃n
alienati & ininici sensus eiꝰ in oꝑib malis. nunc autẽ
ieconciliati in corpore carnis eiꝰ ꝑ mortẽ ei. exhibete uos
scõs & inmaculatos & inrep̾hensibiles. Itẽ ad ephesios.
Ut exhibae ipse sͥ gloriosã ȩccłam. ñ habentẽ maculam
aut rugam aut aliquid huiusmodi. ut sit scã & in ma¬
culata. Item ad corinthios pͥma. Sobrii estote & iusti.
& nolite peccare. Itẽ in epła sci pet̾. Propt̾ qͦd succincti

Expanded text:
mnem hominem et docentes in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo; item ad Philippenses: omnia facite sine murmuratione et haesitatione, ut sitis inreprehensibiles et simplices sicut filii dei inmaculati; item ad Epheit nos in ipso ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et inmaculati in conspectu eius; item ad Colossenses: et uos cum essetis aliquando alienati et inimici sensus eius in operibus malis, nunc autem reconciliati in corpore carnis eius per mortem eius, exhibete uos sanctos et inmaculatos et inreprehensibiles; item ad Ephesios: ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, ut sit sancta et inmaculata; item ad Corinthios prima: sobrii estote et iusti et nolite peccare; item in epistula sancti Petri: propter quod succincti
Abbreviated transcription (Latin):
aliud qͦd in eodem codice scribi ceꝑat. adimanti opꝰ est.
illius discipłi manichei: qui propͥo nomine addas ole¬
tus est. Ubi de utroq testam̃to uelutit int̾ se contraru
testimonia proferunt᷑ uersipelli dolositate: uł ut inde
ostendatur utrũq ab uno dõ ẽẽ non posse: s alterum
ab alt̾o. Contra hoc aut̃ malignũ machinam̃tũ. iã oli sꝙ̃¬
simꝰ ut paulo ante cõmemoraui: Lipsũ opusculũ ur̃m
hab̾e uos credo. ꝗͣuis q̃dã sint ꝑpauca ĩ fine ipsiꝰ oꝑis adi
dixi i fine ꝑpauca st̃. qͣ si dñs uoluerit q̃ noti aplicat cautib

Expanded text:
aliud quod in eodem codice scribi coeperat, Adimanti opus est, aliud quod in eodem codice scribi coeperat, Adimanti opus est, illius discipuli Manichaei, qui praenomine Addas dictus est: ubi de utroque Testamento velut inter se contraria testimonia proferuntur versipelli dolositate, velut inde ostendatur utrumque ab uno Deo esse non posse, sed alterum ab altero. Contra hoc autem malignum machinamentum jam olim scripsimus, ut paulo ante commemoravi, et ipsum opusculum nostrum habere vos credo. Quamvis quaedam sint perpauca in fine ipsius operis Adimut dixi, in fine perpauca sunt, quae si Dominus voluerit, quantocius explicare curab
Abbreviated transcription (Latin):
nem libri. rursus alterius appar&e exordium: eiusdam
forsitan hominis auccoris: eiusdem tam̃ qͦd non dubi¬
tatur erroris. Disputare autẽ ceꝑat: qͦd caro aliũ ha¬
beret fabricatorẽ nonđm. Unde cum ꝑ pauca dixis¬
set: in ipso exordio cepta finita sunt. S utrũ ipse au¬
ctor anscriptor codicis non potuerit implere qͦd ceꝑat.
nescio. De hac tam̃ dementia hominũ ñ considetantũ
quid loquantur: ad uersus manicheos multa iam serq¬
simus. & in huius ipsius oꝑis initio idonea quantum
existimo iacta sunt fundamenta. quib prudens & pius
lector intelligat non ido subtrahendã carnẽ oꝑib di. qͦd spĩ
natura sit potior. nec ido mala ẽẽ ista temporalia qͥa me¬
rito eis p̃ponunt᷑ eterna. nec ido bona t̾restria decestan¬
da. qͥa sunt cęlestia meliora. cũ d̾s creauerit omnia bo¬
na. magnus in magnis. s ñ paruus in paruis. Ia illud

Expanded text:
nem libri, rursus alterius apparet exordium, ejusdem nem libri, rursus alterius apparet exordium, ejusdem forsitan hominis auctoris, ejusdem tamen, quod non dubitatur, erroris. Disputare autem coeperat, quod caro alium haberet fabricatorem, non Deum: unde cum perpauca dixisset, in ipso exordio coepta finita sunt. Sed utrum ipse auctor an scriptor codicis non potuerit implere quod coeperat, nescio. De hac tamen dementia hominum non considerantium quid loquantur, adversus Manichaeos multa jam scripsimus. Et in hujus ipsius operis initio idonea, quantum existimo, jacta sunt fundamenta, quibus prudens et pius lector intelligat, non ideo subtrahendam carnem operibus Dei, quod spiritus natura sit potior; nec ideo mala esse ista temporalia, quia merito eis praeponuntur aeterna; nec ideo bona terrestria detestanda, quia sunt coelestia meliora: cum Deus creaverit omnia bona, magnus in magnis, sed non parvus in parvis. Jam illud
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quas in eo uolumine scripsit blasphemiȩ pullulart.
impiissimis in dm̃ maledictis atq conuiciis uaria loqua¬
citate frondentes. quarũ om̃s singillatĩ ramos ferire ninis
longũ fuit. s radices ipsȩ fuerant amputandȩ. Si autem
recenseatis quȩ contra faustũ manicheũ scripsimus. & cn¬
tra adimantũ qͥ manichei sectator cũ ille uiu̾et fuisse
iactat᷑: multa reꝑictis. quȩ adu̾sus istũ parit̾ ualeant. &
fortasse si illa legerent᷑. uł ñ omnino. uł non multũ necs.¬
sariũ fuiss& hec scrib̾e. Sane post finem libri in qͥfine
paucitatem hominũ in suo errore conmendat. quia uide¬
licet paucorum est sapientia. quod omnib hereticis
adu̾sariis ȩccłȩ catholicȩ. quȩ ꝑ omnes terras copiosaft¬
tilitate diffunditur. in sua cuiusq propria uanitate
commune est. Omnes enĩ de paucitate gloriant᷑. & it
seducere possint. multitudinẽ querunt. Post hunc g fi¬

Expanded text:
omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, impiissimis in Deum maledictis atque conviciis varia loquacitate frondentes. Quarum omnes singillatim ramos ferire, nimis longum fuit: sed radices ipsae fuerant amputandae. Si autem recenseatis quae contra Faustum manichaeum scripsimus, et contra Adimantum, qui Manichaei sectator cum ille viveret fuisse jactatur, multa reperietis quae adversus istum pariter valeant. Et fortasse si illa legerentur, vel non omnino, vel non multum necessarium fuisset haec scribere. 42. Sane post finem libri, in quo fine paucitatem hominum in suo errore commendat, quia videlicet paucorum est sapientia: quod omnibus haereticis adversariis Ecclesiae catholicae, quae per omnes terras copiosa fertilitate diffunditur, in sua cuique propria vanitate commune est; omnes enim de paucitate gloriantur, et ut seducere possint multitudinem quaerunt : post hunc ergo fi
Abbreviated transcription (Latin):
baptizatũ. Post hunc aut̃ fuer̃ ñ nulli oiscipłi aꝰ. ĩ eadẽ
ĩpietate postiores. pͥorib succedentes. Qͦ rũ ĩ successiõe qͣrtꝰ
extitit basilides. qͥ pͥmꝰ aꝑtiꝰ ausus ẽ dic̾e. dđm quẽ gens iu¬
dea credidit. ñ fuisse uerũ dm̃. Post istos fuit qͥdã &ẽ car-
dixisse duos dcos. unũ bonũ alterũ malũ. longe anteꝙͣ be¬
resis manicheoꝵ emersissae. qͦr̃ ĩ hoc furioso deliram̃to
error ẽ notior. Huiꝰ cerdonis martion discipłs fuit: appel¬
les qͦq talia docuit. fuerunt ẽ a qͦdã patricio ñ nulli pa¬
triciani. uł st̾: similit̾ adu̾santes diuinis uet̾ib libris.
Hi om̃s aꝑtissime cont᷑ dm̃ sentiunt legis & ꝓphar. hoc
Hã ñ eũ puto eẽ manicheũ. s cuiꝰlib& heretici sit erroris¬
uł ipse uł tabriciꝰ nescio qͣs. cuius se głat᷑ cẽ disc ipłm.
quantũ ad hunc librũ attinet quẽ misistis. satis ei puto
eẽ responsũ. Ea quippe furoris eiꝰ deiecta st̃ robora exqͥb

Expanded text:
nulli discipuli ejus, in eadem impietate posteriores prioribus succedentes: quorum in successione quartus exstitit Basilides, qui primus apertius ausus est dicere, Deum quem gens Judaea coluit, non fuisse verum deum. Post istos fuit quidam etiam Carpodixisse duos deos, unum bonum, et alterum malum, longe antequam haeresis Manichaeorum emersisset, quorum in hoc furioso deliramento error est notior. Hujus Cerdonis Marcion discipulus fuit. Apelles quoque talia docuit. Fuerunt etiam a quodam Patricio nonnulli Patriciani, vel sunt, similiter adversantes divinis veteribus Libris. Hi omnes apertissime contra Deum sentiunt Legis et Prophetarunam non eum puto esse Manichaeum. 41. Sed cujuslibet sit haervel ipse, vel Fabricius nescio quis, cujus se gloriatur esse discipulum, quantum ad hunc librum attinet quem misistis, satis ei puto esse responsum. Ea quippe furoris ejus dejecta sunt robora, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ illum qui nec dinoscentiȩ qͥdem sensũ hab̃̾e ꝑmisit
atq hoc mͦ cęt̾a multa contexuit. Cui loco libri eiꝰ ita
respondendũ putaui. ut &̃ ego uos exhortarer. Intendamꝰ
xp̃m uerũ & sũmũ dm. ueri ⁊ sũmi dĩ unicũ filiũ. ñ
huiꝰ scł̃i malignũ pͥncipẽ. s tam̃ mundi hoc ẽ cęli t̾ręq

Expanded text:
non illum qui nec dignoscentiae quidem sensum habere permisit. non illum qui nec dignoscentiae quidem sensum habere permisit. Atque hoc modo caetera multa contexuit. 37. Cui loco libri ejus ita respondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christum verum et summum Deum, veri et summi Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tam
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ñ fuisse. de eo qͦd in lege positum ẽ. sanguinẽ eẽ animã.
de dõ cui moyses seruiuit. quẽ putat đm uerũ ñ fuisse. de
uarietate ꝑsonarum. in quib putat apłm locutũ ẽẽ fal¬
lacit̾. quȩ omĩa ñ hoc ordine ꝑsecutꝰ sum qui ẽ in libto eꝰ
s sic̃ nr̃ȩ disputationis sibima conexa series postulauit:
um maligni & bonitatis. & cep̃ contrariis int̾ se breuib
crebrisq sententiis laudare. xp̃m. & accusare legis dm̃ hoc
mͦ. uelut cũ ad quẽ scribebat exhortans. Quare gͥ fr̾ in¬
quit recedentes ab iniquitate pret̾iti ertoris: intendamꝰ
mꝰ inquã illum piũ ac mitẽ. qͥ nos suȩ cognatiõis osten¬
dens. mundi lum̃ uocauit. ñ illũ qͥ scđ̾m scripturas uida¬
icas t̾renũ nob̃ initiũ assignans in t̾ra nob̃ finẽ indixit:
Qui nos fr̃s appellans. uigilare ac diuina saꝑe ꝑsuasit.

Expanded text:
Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa series postulavit. um malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus crebrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scribebat exhortans: Quare igitur, frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, intendamusmus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum scripturas Judaicas terrenum nobis initium assignans, in terra nobis finqui nos fratres appellans, vigilare ac divina sapere persuasit:
Abbreviated transcription (Latin):
adȩ. oc fabrica hominis. de ꝑsuasu serpentis. de maledie¬
to in homine. & de uitȩ arbore. de penitentia dĩ. de di¬
luuio. de artu in nubib. de induratione cordis pharaoĩs.
de sp̃u m̃dacii scđm micheam propħam. de testimonio
isaiȩ ꝓpħe. propt̾ qͦd ait filios genui & exaltani. qͥb rurs
dic̃. filii scelesti semen pessimum. & qͦd itẽ apud eũ scrip¬
tum ẽẽ dic̃. ego sum ds faciens bona & creans mala. de ꝑdi¬
tione popłi mandato moysi. de maledicto qͦd turpe existi¬
mat. de dĩ quam putat confessa crudelitate. de studio qͦd pu¬
tat malitiȩ iuxta dauid regẽ. de eo qͦd scriptum ẽ penitet
me qͦd ẽstituerim saul in regẽ. de spu moysi cuiꝰ scripturas
putat dixisse apłm fabulas aniles. de qualitate figurarũ.
de abraham. de filiis hely sacerdotis. de sacrificiis quȩ putat
ñ nͥ demonib exhiberi. de ꝓpħis dĩ qͥs putat ante aduentũ

Expanded text:
Adae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicAdae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicto in homine, et de vitae arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arcu in nubibus; de induratione cordis Pharaonis; de spiritu mendacii secundum Michaeam prophetam; de testimonio Isaiae prophetae, propter quod ait: Filios genui et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum
Abbreviated transcription (Latin):
bi oportere. qm̃ ds lux ẽ. & tenebrȩ in eo ñ sunt ullȩ.
Homo ẽ enim qui putat apłm ut congruer& infirmis
& imꝑfectis multa falsa & improbanda dixisse: quia
testimoniis quȩ de lege ac propħis ponit. ꝙͣ uen̾abilit̾
scripturas illas accipiat. ꝑ epłas eius apparet. nec cogi¬
tat tam ꝑu̾so sensu posse defendi &ẽ illa quȩ in uet̾ib dĩ
libris iminundꝰ atq impiꝰ quasi pius & mundꝰ horrescit.
Ham si ei quispiam dicat. similis ciꝰ. ea quȩ te offendt̃
in lege ⁊ propħis falsa st̃. s ꝓpt̾ infirmos & imꝑfectoᷤᷤ
sic ca sc̃s sp̃c poni uoluit. qͥd pari suo uano contra hoc
respondeat ñ habebit. Conuincit᷑ enĩ regła falsa s sua.
ni hominis sacrilega uaniloquia. qͥb me respondisse
sufficient̾ existimo. hoc ẽ de initio geneseos. de lucis fabri¬
ca. de die uł sole. de causa c̃stituendi hominẽ. de peccato

Expanded text:
bi oportere: quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae . bi oportere: quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae . Homo est enim, qui putat Apostolum, ut congrueret infirmis et imperfectis, multa falsa et improbanda dixisse, quia testimoniis quae de Lege ac Prophetis ponit, quam venerabiliter Scripturas illas accipiat per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso sensu posse defendi etiam illa quae in veteribus Dei Libris immundus atque impius quasi pius et mundus horrescit. Nam si ei quispiam dicat similis ejus, Ea quae te offendunt in Lege ac Prophetis falsa sunt, sed propter infirmos et imperfectos sic ea Spiritus sanctus poni voluit: quid pari suo vano contra hoc respondeat non habebit. Convincitur enim regula falsa, sed sua; ni hominis sacrilega vaniloquia, quibus me respondisse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendi hominem; de peccato
Abbreviated transcription (Latin):
ob filiis abrahȩ. duabꝰq mulicrib eiꝰ cõmixtione fitatis.
sic̃ duos in carne una xp̃m & ecclam istis nolentib sine
dumq sanguinem dantẽ. fideli corde atq ore suscipimꝰ
quauis horribiliꝰ uideatur humanã carnẽ mandere ꝙͣ
ꝑ imere. & humanum sanguinẽ potare ꝙͣ fundere. atq
in omĩb scĩs scͥpturis scđ̃m sanȩ fidĩ regulã figurate fac¬
tum uł dictum siqͥd exponit᷑ de quib libae reb a u̾bis
quȩ sacris paginis continent᷑. expositio illa ducat᷑. ñ asꝑ¬
nant̾ s sapient̾ audiamis. & relinquamꝰ istũ mania
garrientẽ. ⁊ nesciendo qͥd loquat᷑. quadã si dici potest
imꝑita ꝑitia de figurarum qualitate tractantẽ. Qi cũ
dic̃ reb congruis ñ c̃trariis aliqͥd eẽ significantes. pot̾ uanꝰ
dic̾e semꝑ dm̃ lucido auro nunꝙͣ nigro attram̃to scri¬

Expanded text:
obus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetatis: obus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetatis: sicut duos in carne una, Christum et Ecclesiam, istis nolentibus, sine andam bibendumque sanguinem dantem, fideli corde atque ore suscipimus; quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere: atque in omnibus sanctis Scripturis, secundum sanae fidei regulam figurate dictum vel factum si quid exponitur, de quibuslibet rebus et verbis quae sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernanter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractantem. Qui cum dicit rebus congruis non contrariis aliquid esse significandum, potest vanus dicere, semper Deum lucido auro, nunquam nigro atramento scri
Abbreviated transcription (Latin):
lentiȩ. & disputaturꝰ de qualitate figurarum. atq dic turꝰ
ñ eũ debuisse figuras rerũ honestarũ. de reb turpib du¬
care testatur doctor gentiũ. ꝙ̃uis natiũ rugas ⁊ frontis
obducat. & crispato uultu hanc parabolam exhorreat
doctor pestilentium. & multo ãpliꝰ & asꝑnabiliꝰ quando
audit eundẽ gentium doctorẽ qͦd scriptũ ẽ de masculo &
fęmina. erunt duo in carne una adoere ac dicere. sacram̃¬
tum hoc magnũ ẽ. ego autẽ dico in xp̃o & in ȩccł̃a. Ita¬
ne uͦ ubi cẽnt cognoscenda tantȩ rei sacram̃ta idest sacra
signa. & in re pubenda atq in eis uerbis qͥb uerecundia
debet᷑ cognosci ñ debuisse. nec dici homo iste sciebat. & beatꝰ
apłs nesciebat a Eat plane iste retro cum suis similib
sociis. qui dixerunt durus ẽ hic sermo qͥs eũ pot̾ audite:
Hos autem audiamꝰ & intelligamꝰ. duo testam̃ta in du¬

Expanded text:
lentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus lentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducare testatur Doctor Gentium , quamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Itane vero ubi essent cognoscenda tantae rei sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Apostolus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos autem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in du
Abbreviated transcription (Latin):
longe ab eoꝵ cognationib alienũ. Si aut̃ uideis tanꝙͣ
uideus factus erat. aut eis qͥ sub lege tanꝙͣ eẽt & ipse sub
lege. ut qͥd dicebat ñ eẽ heredes ex legeꝰ Utquid dicebat
lex p̃uaricationis grã ꝓposita ẽ. qͦd equo animo ferre ñ
possent. qui gloriabantur in lege: Qͦd si ut infirmꝰ
loquebatur. infirmis. & sic eos ut fallacib placet. fallẽ¬
do laccabat. cur eos ab umbris uet̾ib in quib infirmi
quiescebant. sic ꝓturbabat ut diceret. ecce ego paulus
Si autẽ in illa ꝑsona qͥnta ꝑfeccis sapientiã loquebat᷑.
quales solos dignos iste putat. qͦs ñ fallat apłs. quare
contrario uult cẽ ipse ꝑfectꝰ. ut blasphenae abrahã.
quẽ sic ꝑfectis laudat apłs. maxime ĩ illis duob filuᷤᷤ
ciꝰ. uno de ancilla. alio de lib̃a ÷ Si displicet illi cum
ismaele testam̃tũ uetꝰ: cum ysaac placeat testam̃tum

Expanded text:
longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus faLege? utquid dicebat, Lex iram operatur? utquid dicebat, Lex praevaricationis gratia posita est? quod aequo animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Paulus Si autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicat cont᷑ legẽ ꝑ moysen datã.uł cont᷑ testam̃tũ uetꝰ.
inueniat tale aliqͥd adu̾sus abrahã. Qd ex euangłicis lit¬
teris sonare uideat᷑: omnino ñ inuenit. Ubicũq ille
nominat᷑ in libris testam̃ti noui: cũ honore debito no¬
minat᷑. ita ut iudeis diceret ipse dñs. Si filii abraȩ estis
facca abraȩ facite. Ac ꝑ hoc iste qͦd blasphemat abrabã.
xp̃m ꝓfecco blasphemat: qui tale testimoniũ ꝑhib&
abrahȩ. S dicat si pot̾ quam ꝑsonam illarũ quinq ge¬
rebat apłs. cum sic p̾dicaret abrahã. Si enĩ eis qͥ sine lege
suerant. factꝰ erat quasi eẽt & ipse sine lege: illi abrahã ñ
nou̾ant. E rgo aliquẽ pͥncipẽ siue romanoꝵ siue gracor̃.
siuie aliquẽ philosophorum debuit inuenire. quẽ talib
p̃dicarit. ut eis sic̃ huic placet talẽ se quales ipsi erant
singindo c̃gruer&e: ñ abrahã nescioquẽ alicingenã ꝑatrẽ
gentis hebreȩ. longe ab eoꝵ morib. longe ab coꝵ ritib

Expanded text:
er Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus,
Abbreviated transcription (Latin):
auctorẽ. s potiꝰ ad diabolũ ꝑtinere. qi dñs ait ĩ euangłio de
muliere quã sanã fec̃. qͦd eam sathanas alligau̾at decẽ & oc¬
to annos ꝓpt̾ qͦd erat incurua. nec se erigere pot̾at. quasi
sathanas cũ babeat semꝑ cupiditatẽ nocendi. nocere cuiꝗͣ
possit. nͥ ab omĩpotente acceꝑit potestatẽ. Nã qͥd aliud ñ
solum in libro iob quẽ ꝓfecto iste ñ accepit. s ã magis in
ipso euangłio declaratum ẽ. uͥ sp̃c immundi nec in porcos
irent. nͥ hoc illis benignus ipse saluator petentib. qͦs certe
in abissum possae religare conceder&. rẽ necessariã doc̾e
nos uolens. ut scilicet nouerimꝰ multominꝰ eos posse sua
potestate nocere hoĩb. qͥn & pecorib qualib cũq potuer᷑ :
Hanc aũ potestatẽ ds bonus occulta nob iusticia dare
pot̃. iniuste ñ pot̃. Dainde qͦd de antixͥ aduentu & elatione
ĩpia dix̃ apłs. uult iste ad hoc trahere ut ipsũ intelligam

Expanded text:
orem, sed potius ad diabolum pertinere: quia Dominus ait in Evangelio, de muliere quam sanam fecit, quod eam satanas alligaverat decem et octo annos; propter quod erat incurva, nec se erigere poterat : quasi satanas, cum habeat semper cupiditatem nocendi, nocere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente acceperit potestatem. Nam quid aliud, non solum in libro Job, quem profecto iste non accipit, sed magis in ipso Evangelio declaratum est, ubi spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet : rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus multo minus eos posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscumque potuerunt? Hanc autem potestatem Deus bonus occulta nobis justitia dare potest, injuste non potest. 40. Deinde quod de Antichristi adventu et elatione impia dixit Apostolus,