comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dico uob̃. quia qui u̾bum meũ audit. & credit ei qͥ me
misit. ħr uitam ȩt̾nam. & in iudicium ñ ueni&e. s tran¬
siet amorte in uitã. Hec uita ȩt̾na ẽ illa uisio quȩ ñ ꝑtin&
ad inalos. Deinde sequitur. Am̃ am̃dico uob̃. quia ueni&e
hora & nunc ẽ. cum mortui audient uocẽ filii dĩ. &e qui
audierint uiuent. Et hoc ꝓpͥum ẽ piorum. qui sic audi¬
unt de incarnatione eiꝰ. ut credant quia filiꝰ dĩ ẽ: id ẽ
sic eum propt̾ se factum accipiunt. minorẽ patre in for¬
ma serui: ut credant quia equalis ẽ patri in forma dei.
Et idõ sequit᷑: & hoc ipsum comm̃dans dic̃. Sic̃ enĩ pat̾
ħt uitam in sem& ipso: ita dedit & filio uitam hab̾e in¬
sema ipso. Deinde uenit ad uisionẽ suȩ claritatis. in qua
uenturus ẽ ad uidicium: quȩ uisio cõmunis erit & impiis
& iustis. Sequit᷑ enim ⁊ dicit. Et potestatẽ dedit ei uidi¬

Expanded text:
dico uobis, quia qui uerba mea audit et credit in eum qui me dico uobis, quia qui uerba mea audit et credit in eum qui me misit, habet uitam aeternam et in iudicium non ueniet, sed transiet de morte inuitam. haec uita aeterna est illa uisio, quae non pertinet ad malos. deinde sequitur: amen, amen dico uobis, quia ueniet hora et nunc est, cum mortui audient uocem filii dei, et qui audierint, uiuent. et hoc proprium est piorum, qui sic audiunt de incarnatione eius, ut credant, quia filius dei est, id est sic eum propter se factum accipiant minorem patre in forma serui, ut credant, quia aequalis est patri in forma dei. et ideo sequitur et hoc ipsum commendans dicit: sicut enim habet pater uitam in semet ipso, ita dedit et filio uitam habere insemet ipso. deinde uenit ad uisionem suae claritatis, in qua uenturus est ad iudicium, quae uisio communis erit et impiis et iustis. sequitur enim et dicit: et potestatem dedit ei et i
Abbreviated transcription (Latin):
filium: uidicat cum illo. Scđm hoc gͦ dictum ẽ: qͦd ĩ
iudicio ñ forma dĩ. s s forma filii hominis apparebit.
Nquia ñ iudicabit qui dedit omne iudicium filio. cũ
de illo dicat filtꝰ. est qui querat & iudicet: s ita dictũ÷
pat̾ non iudicat quẽꝗͣ. s omne uidicium dedit filio. acsi
diceret᷑. patrem nemo uidebit in uidicio uiuoꝵ & mortuo¬
rũ. s om̃s filium. qr & filiꝰ hominis ẽ. ut possit & ab ĩpiis
uideri. cum & illi uidebunt in quẽ pupugert᷑. O ne co¬
nicere potiꝰ ꝗͣ aꝑte domonstrare uideamur: ꝓferimꝰ eiꝰdẽ
dñi certam manifestamq sententiã. qua ostendamꝰ ipsã
fuisse causam ut dicer&e. pat̾ ñ iudicat quẽꝙͣ s om̃e iudi¬
cium dedit filio. quia uidex forma filii hominis appa-¬
rebit. quȩ forma ñ ẽ patris s filii. nec ea filii in qua eqͣ¬
lis ẽ patri. s in qua minor ẽ patre. ut sit in iudicio
conspicuus & bonis & malis. Paulo post enim dic̃. Am̃

Expanded text:
m hoc ergo dictum est quod in judicio non forma Dei sed forma Filii hominis apparebit; non quia non judicabit qui dedit omne judicium Filio, cum de illo dicat Filius: Et qui quaerat et judicet; sed ita dictum est: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filionemo uidebit in iudicio uiuorum et mortuorum, sed omnes filium", quia et filius hominis est, ut possit et ab impiis uideri, cum et illi uidebunt in quem pupugerunt. Quod ne conicere potius quam aperte demonstrare uideamur, proferimus eiusdem domini certam manifestamque sententiam, qua ostendimus ipsam fuisse causam, ut diceret: pater non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio, quia index forma filii hominis apparebit, quae forma non est patris, sed filii, nec ea filii, in qua aequalis est patri, sed in qua minor est patre, ut sit in iudicio conspicuus et bonis et malis. paulo post enim dicit: amen
Abbreviated transcription (Latin):
crederetur. Cum uͦ tres uiri sunt. nec quisꝗͣ in eis uł
forma uł ȩtate uł potestate maior cȩc̾is uisus ẽ. cur ñ
hic accipiamus uisibilit̾ insinuatã ꝑ creaturã uisi.

Expanded text:
crederetur. Cum vero tres viri visi sunt, nec quisquam in eis vel crederetur. Cum vero tres viri visi sunt, nec quisquam in eis vel forma, vel aetate, vel potestate major caeteris dictus est; cur non hic accipiamus visibi
Abbreviated transcription (Latin):
siue cum ei sodomȩ imminens int̾itꝰ indicatur.xi
on paruã neq transitoriã c̃sid̾ationẽ: loquit᷑.
postulat iste scripturȩ locꝰ. Si enim uir unus
uisus fuiss&e: iam illi qͥ dicunt & priusꝗͣ de uirgine
nasceret᷑. ꝑ suam substantiam uisibilem filium. qͥd ali¬
ud ꝗͣ ipsum eẽ clamarent : Qm̃ de patre inqͥunt dic¬
tum ẽ. in uisibili soli do. Et cam̃ possem adhuc q̃re¬
re. quom̾ ante fusceptã carnẽ habitu ẽ inuent᷑ ut ħo.
qñqͥdem pedes ei loti sunt: & humanis epulis epulat᷑ꝰ ẽ.
Quomͦ istud fieri poterat. cum adhuc cum in forma dĩ
eẽt. ñ rapinam arbitrat᷑ ẽ esse ȩqualis dõ: Humqͥd enĩ
iam sem& ipsum exinanierat. formã serui accipiens.
in similitudinem hominũ factus. & habitu inuentꝰ
ruit abrahȩ: An illa forma uera ñ erat: Possem ista
querere. si unus uir apparuiss& abrahȩ: idemq d̃i filiꝰ

Expanded text:
sive cum ei Sodomis imminens interitus indicatur sive cum ei Sodomis imminens interitus indicatur Non parvam neque transitoriam consiir unus visus fuisset, jam illi qui dicunt et priusquam de Virgine nasceretur per suam substantiam visibilem Filium, quid aliud quam ipsum esse clamarent? Quoniam de Patre, inquiunt, dictum est, Invisibili soli Deo . Et tamen possem adhuc quaerere, quomodo ante susceptam carnem, habitu est inventus ut homo: quandoquidem ei pedes loti sunt, et humanis epulis epulatus est? Quomodo istud fieri poterat, cum adhuc in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse aequalis Deo? Numquid enim jam semetipsum exinanierat, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus nus apparuit Abrahae? An illa forma vera non erat? Possem ista quaerere, si vir unus apparuisset Abrahae, idemque Dei Filius
Abbreviated transcription (Latin):
arbitraret᷑ filium significatum. & iđo dictum sp̃m ꝓpt̾
incorporeã substantiam. secutus contexuit. uͥ autẽ sp̃c dm̃i
ꝑsona. an d̾s ipse trinitas. de quo uno d̾õ dictũ ẽ. dñm̃
đm tuum adorabis. & illi soli seriies: uisus fuerit abraȩ
Sub ilice autẽ inambrȩ tres uiros uidit. quib & inui¬
tatis hospitioq susceptis & epulantib ministrauit.
Sic tam̃ scriptura illam rẽ gestam narrare cepit: ut nͣ
dicat. uisi sunt ei tres uiri: s uisus ẽ ei dñs. Atq inde
consequent̾ exponens. quomͦ ei sit uisus dñs: adcexit
narrationem de trib uiris. qͦs abraham ꝑ pluralem
numerum inuitat. ut hospitio suscipiat. & postea
singłarit̾ sic̃ unum alloquit᷑. & sic̃ unus el de sarra fi¬
lium pollicet᷑. quẽ dum dic̃ scriptura. sic̃ in eiusdem
narrationis exordio. uisus ẽ in quit dns abrae. Inui¬
tat gͦ & pedes lauat. & deducit ab euntes tamꝗͣ hoĩes:
loquit᷑ autẽ tamꝗͣ cum dño dõ. siue cũ ei ꝓmittit᷑ filiꝰ.

Expanded text:
arbitraretur Filium significatum, et ideo dictum spiritum propter incorpoream substantiam, secutus contexuit, Ubi autem Spiritus persona, an Deus ipse Trinitas, de quo uno Deo dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies , visus fuerit Abrahae. Sub ilice autem Mambre tres viros vidit, quibus et invitatis hospitioque susceptis et epulantibus ministravit. Sic tamen Scriptura illam rem gestam narrare coepit, ut non dicat, Visi sunt ei tres viri; sed, Visus est ei Dominus. Atque inde consequenter exponens quomodo ei visus sit Dominus, attexit narrationem de tribus viris, quos Abraham per pluralem numerum invitat, ut hospitio suscipiat; et postea singulariter sicut unum alloquitur; et sicut unus ei de Sara filium pollicetur, quem Dominum dicit Scriptura, sicut in ejusdem narrationis exordio, Visus est, inquit, Dominus Abrahae. Invitat ergo, et pedes lavat, et deducit abeuntes tanquam homines: loquitur autem tanquam cum Domino Deo, sive cum ei promittitur filius,
Abbreviated transcription (Latin):
trina ñ ẽ mea. Quã dix̃ suam: eandem dix̃ ñ suã. Q mͦ
istud uerũ ẽ. nͥ scam aliud suam dix̾it. scđ̾m aliud ñ suã:
dicit ñ ẽ mea. s eiꝰ qui me misit: ad ipsum u̾bũ nos fac̃
recurrere. Doctrina enim patris ẽ u̾bum patͥs: qui ẽ
unicus filiꝰ. Qd sibi & illud uult. qui in me credit. ñ in
me credit: Quomͦ in ipsum. quomͦ ñ in ipsum. Quomͦ
tam contrariũ sibiq adu̾sum pot̾ intelligi. qui in me
credit inquit. ñ in me credit. s in eum qui me misit:
nͥ ita incelligas. qͥ in me credit. ñ in hoc qͦd uid& credit. ne
sit spes nr̃a in creatura. s in illo qui suscepit creaturã
in qua humanis oculis apparer&e. acsic ȩqualẽ se patri
ad contemplandum ꝑfidem corda mundar&: Idõq ad
patrem referens intentionem credentium & dicens. ñ in
me credit. s in eum qͥ me misit. ñ utiq se apatre. id est

Expanded text:
trina non est mea; quam dixit suam, eandem dixit non suam. quomodo trina non est mea; quam dixit suam, eandem dixit non suam. quomodo istud uerum est, nisi secundum aliud suam dixerit, secundum aliud non suam, dicit, Non est mea, sed ejus qui me misit, ad ipsum Verbum nos facit recurrere, doctrina enim Patris est Verbum Patris, qui est unicus Filius. Quid sibi et illud vult, Qui in me credit, non in me credit? Quomodo in ipsum? quomodo non in ipsum? quomodo tam contrarium sibique adversum potest intelligi? Qui in me credit, inquit, non in me credit, sed in eum qui me misit, nisi ita intelligas: Qui in me credit, non in hoc quod videt credit, ne sit spes nin qua humanis oculis appareret, et sic ad se aequalem patri contemplandum per fidem corda mundaret. ideoque ad patrem referens intentionem credentium et dicens: non in me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a patre, id est
Abbreviated transcription (Latin):
iam existenti & ñ habenti dederit aliquid. s ipsũ dedis¬
se ut haberet: genuisse ẽ ut eẽt. Hon enim sic̃ creatura.
ita dĩ filiꝰ ante incarnationẽ. & ante assumptã creaturã:
unigenitꝰ ꝑ quẽ facta sunt omĩa. aliud ẽ. & aliud ħt.
S hoc ipsum est qͦd ẽ. id qͦd ħt. Qd illo loco manifestiꝰ
dicit᷑. siquis ad capiendum sit idoneus: uͥ ait. Sic̃ hab&e
pat̾ uitam in sem&e ipso: ita dedit filio uitam hab̾e in
sem&e ipso. Neq enim iã existenti & uitã ñ habenti.
dedit ut haber& uitam in sein&e ipso: cum eo ipso qͦd est
uita ȩt̾na sit. hoc ẽ gͦ. dedit filio hab̾e uitam in seince ip¬
so. sic genuit filium ẽẽ incõmutabilẽ uitam. qͦd ẽ uita¬
ęt̾na. Cum gͦ u̾bum dĩ sit filiꝰ dĩ. & filius dĩ sit uetꝰ ds̃
& uita ȩt̾na: sic̃ in epła sua dic̃ ioħes: &̃ hic quid aliud
agnoscimus cum dic̃ dñs. u̾bum qͦd locutꝰ sum ipsũ iudi¬

Expanded text:
amquam exsistenti et non habenti dederit aliquid, sed ipsum dedisamquam exsistenti et non habenti dederit aliquid, sed ipsum dedisse, ut haberet, genuisse est, ut esset. non enim sicut creatura, ita dei filius ante incarnationem et ante assumtam creunigenitus per quem facta sunt omnia, aliud est et aliud habet: sed hoc ipsum est quod est id quod habet, quod illo loco manifestius dicitur, si quis ad capiendum sit idoneus, ubi ait: Sicut habet Pater vitam in semetipso, ita dedit Filio habere vitam in semet ipso; neque enim iam exsistenti et uitam non habenti dedit, ut haberet uitam in semet ipso, cum eo ipso quod est uita sit. hoc est ergo: dedit filio habere uitam in semet ipso, genuit filium e uerbum dei sit filius dei et filius dei sit uerus deus et uita aeterna, sicut in epistula sua dicit Iohannes, etiam hic quid aliud agnoscimus, cum dicit dominus: uerbum, quod locutus sum, ipsum iudi
Abbreviated transcription (Latin):
dicam quid loquar. ⁊ scio qr mandatũ eiꝰ uita ȩt̾na ẽ.
Quȩ ego loquor: ita ut dix̃ mͥ pat̾. sic loquor. Sigͦ ñ uidi
cat filiꝰ. s u̾bum qͦd locutꝰ ẽ filiꝰ : idõ autẽ iudicat u̾bũ
qͦd locutꝰ ẽ filiꝰ. q ñ ex se locutꝰ ẽ filiꝰ. s qͥ m̃isit eum
pat̾ mandatum ei dedit. quid dicat & quid loquat᷑: pa¬
ter utiq iudicat: cuiꝰ u̾bum ẽ qͦd locutꝰ ẽ filiꝰ. atq ip¬
sum u̾bum patris: idem ipse est filiꝰ. Non enim aliud
ẽ mandatum patris: aliud u̾bum patris. Nam &e u̾bũ
hoc: appellauit & mandatum. Uideamꝰ gͦ ne forte quod
ait. ego ñ ex mne locutꝰ sum. hoc intelligi uoluerit: ego
ñ ex me natꝰ sum. Si enim u̾bũ patͥs loquit᷑. se ipsũ loqͥt᷑.
quia ipse ẽ u̾bum patris. Plerumq enĩ dic̃. dedit mͥ pat̾.
in quo uult intelligi. qͦd eum genuerit pat̾: ut ñ tanꝗͣ¬

Expanded text:
dicam et quid loquar. et scio, quia mandatum eius uita aeterna est. dicam et quid loquar. et scio, quia mandatum eius uita aeterna est. qucat Filius, sed verbum quod locutus est Filius, ideo autem judicat Verbum, quod locutus est Filius, quia non ex se locutus est Filius, sed qui misit eum Pater, mandatum ei dedit quid dicat et quid loquatur, Pater utique judicat, cujus Verbum est quod locutus est Filius, atque ipum, uerbum patris, idem ipse est filius. non enim aliud est mandatum patris, aliud uerbum patris; nam et uerbum hoc appellauit et mandatum. uideamus ergo, ne forte quod ait: ego non ex me locutus sum, hoc intellegi uoluerit: "ego non ex \'me natus sum". si enim uerbum patris loquitur, se ipsum loquitur, quia ipse est uerbum patris. plerumque enim dicit: dedit mihi pater; in quo uult intellegi, quod eum genuerit pater, ut non iam t
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autẽ uenit plenitudo temporis. misit d̃s filiũ
suum. factum ex muliere. factum sub lege. ut eos qui
sub lege erant redimeret. Misit inquit filium suũ
factum ex muliere. Quo nomine quis catholicꝰ ne¬
sciat. ñ eum priuationẽ uirginitatis s differentiam
sexus hebreo loquendi more. significare uoluisse:
Cum itaq ait. misit ds filium suum factũ ex muliere:
satis ostendit eo ipso missum filium. qͦ factꝰ ẽ ex muli¬
ere. Qod gͦ de dõ natꝰ ẽ: in hoc mundo erat. Qod autẽ
de maria natꝰ ẽ: in hunc mundũ missus aduenit.¬
ꝓ inde mitti a patre sine spu sc̾o ñ potuit. ñ solum qr
intelligit᷑ pat̾ cum eum misit. idest fecit ex femina.
ñ utiq sine sp̃u suo fecisse: uerũ &̃ qͦd manifestissi¬
me atq aꝑtissime in euangłio dicit᷑ uirgini mariȩ
querenti ab angło. quomͦ fice istud. sp̃c sc̃s suꝑueni¬

Expanded text:
udo te aporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret. misit, inquit, filium suum factum ex muliere: quo nomine quis catholicus nesciat non eum priuationem uirginitatis, sed differentiam sexus hebraeo more loquendi significare uoluisse? cum itaque ait: misit deus filium suum factum ex muliere, satis ostendit eo ipso missum filium, quo factus est ex muliere. quod ergo de deo natus est, in hoc mundo erat; quod autem de Maria natus eProinde mitti a Patre sine Spiritu sancto non potuit, non solum quia intelligitur Pater, cum eum misit, id est fecit ex femina, non utique sine Spiritu suo fecisse, verumetiam quod manifestissime atque apertissime in Evangelio dicitur Virgini Mariae quaerenti ab angelo, Quomodo fiet istud? Spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
quia de illo dictum ẽ: sem& ipsum exinaniuit formã¬
dix̾it blasphemiam in filiũ hominis: dimittet᷑ ei.
uirtutes oꝑatꝰ ẽ dicens. Si ego in spu dĩ eicio demonia:
certe suꝑuenit in uos regnum dĩ. Et apud isaiã dic̃.
quã lectionẽ ipse in sinagoga recitauit: & de se com¬
pletam sine scrupulo dubitationis ostendit. Sp̃c inqͥt

Expanded text:
quia de illo dictum est, Semetipsam exinanivit : miquia de illo dictum est, Semetipsam exinanivit : midixerit blasphemiam in Filium huirtutes operatus est dicerte supervenit super vos regnum Dei . Et apud Isaiam dicit, quam lectionem ipse in synagoga recitavit, et de se completam sine scrupulo dubitationis ostendit. Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥo filio ñ peꝑcit. s ꝓ nob̾ om̃ĩb tradidit eum: s ta-¬
les nos amat d̾s quales futuri sumus: ñ quales sumꝰ.
Quales enim amat: tales inȩt̾nũ conseruat. Quod tẽ
erit. cum tradiderit regnum dõ & patri: qui nc̃ int̾¬
pellat ꝓ nobis ut iam ñ roget patrẽ. quia ipse pater
amat nos. Quo autẽ merito nͥ fidĩ qua credimꝰ. añꝗͣ
illud qͦd ꝓmittit᷑ uideamus: ẜ hanc enĩ ꝑuenimꝰ
ad speciẽ. ut tales nos am&. quales amat ut simꝰ. ñ
quales odit quia sumus: & hortat᷑ ac prestat. ne
Uua propt̾ cognita ista regula intelligendarum scͥp patͥ. nc̃ aũ minor.xi.¬
turarum de filio dĩ. ut distinguamꝰ quid in eis
son&e scđm formã dĩ in qua ẽ ȩqualis patri. & quid̃ se¬
cundũ formã serui quã accepit. in qua minor ẽ patre:
ñ conturbabim tanꝗͣ contrariis ac repugnantib int̾
sic̃ iam ostendimꝰ. Scđ̃m autẽ formã serui. minor est
patre: quia ipse dix̃. pat̾ maior me ẽ. Minor ẽ seipso:

Expanded text:
proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum ; sed tales nos amat Deus, quales futuri sumus, non quales sumus. Quales enim amat, tales in aeternum conservat: quod tunc erit, cum tradiderit regnum Deo et Patri, qui nunc interpellat pro nobis, ut jam non roget Patrem, quia ipse Pater amat nos. Quo autem merito, nisi fidei, qua credimus antequam illud quod promittitur videamus? Per hanc enim perveniemus ad speciquales odit quia sumus, et hortatur ac praestat ne Quapropter, cognita ista regula intelligendarum Scripturarum de Filio Dei, ut distinguamus quid in eis sonet secundum formam Dei, in qua aequalis est Patri, et quid secundum formam servi quam accepit, in qua minor est Patre, non conturbabimur tanquam contrariis ac repugnantibus inter sicut jam ostendimus: secundum autem formam servi, minor est Patre, quia ipse dixit: Pater major me est : minor est se ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
nec trepidꝰ ero ad ꝓferendam sententiã meã. in qua magis
amabo inspici arectis. ꝗͣ timebo morderi aꝑu̾sis. Gratant᷑
enim suscipit osculum columbinum: pulcherrima &e mo¬
destissima caritas. Dentẽ autẽ caninum uł euitat cautissi¬
ma humilitas: uł retundit solidissima u̾itas. Magisq opta¬
bo a quolibae tep̾hendi: ꝗͣ siue ab errante. siue ab adulan¬
te laudari. Hullus enim rep̃hensor formidandꝰ ẽ: amatori
u̾itatis. Etenim aut inimicus rep̃hensurus ẽ. aut amicus.
Si gͦ inimicus insultat: ferendꝰ ẽ. Amicꝰ autẽ si errat do¬
cendus. si docet audiendꝰ. Laudator uͦ & errans confirmat
errorem: & adulans illicit in errorẽ. E mendabit gͦ me
iustus in miscđia & argu&e me: oleum autem peccatoris

Expanded text:
Nec trepidus ero ad proferendam sententiam meam, in qua magis Nec trepidus ero ad proferendam sententiam meam, in qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima charitas; dentem autem caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas: magisque optabo a quolibet reprehendi, quam sive ab errante, sive ab adulante laudari. Nullus enim reprehensor formidandus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus reprehensurus est, aut amicus. Si ergo inimicus insultat, ferendus est: amicus autem si errat, docendus; si docet, audiendus. Laudator vero et errans confirmat errorem, et adulans illicit in errorem. Emendabit ergo me justus in misericordia, et arguet me; oleum autem peccatoris
Abbreviated transcription (Latin):
UM homines đm querunt. & ad intelligñ¬
tiam trinitatis ꝓ captu infirmitatis hu¬
manȩ animũ intendunt. exꝑti difficulta¬
tes laboriosas. siue in ipsa acie m̃tis conan¬
tes intueri in accessibilẽ lucẽ. siue in ipsa
multiplici & multimoda locutione litterarũ sacrarũ. uͥ mͥ ñ
uidet᷑ nͥ atteri animã. ut xp̃i grã glorificata dulcescat. cũ
ad aliqͥd certum discussa omĩ ambiguitate ꝑuen̾int: facil¬
lime debent ignoscere errantib. in tanti ꝑuestigatione
secreti. S duo sunt: quȩ in errore hominũ difficillime
tolerant᷑. P resumptio priꝰꝗͣ u̾itas pateat: & cũ iã patuerit.
p̾sumptȩ defensio falsitatis. A quib duob uiciis nimis
inimicis. inuentioni u̾itatis. & tractationi diunoꝵ sc̃oꝵq
ad inquirendum substantiã dĩ. siue ꝑ scripturã eiꝰ. siue ꝑ
creaturam. quȩ utraq nob̾ ad hoc ꝓponit᷑ intuenda. ut ip¬
se querat᷑ ipse diligat᷑. qui & illam inspirauit & istã creaũ.

Expanded text:
um homines Deum quaerunt, et ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi mihi non videtur nisi atteri animam, ut Christi gratia glorificata dulcescat: cum ad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facillime debent ignoscere errantibus in tanti pervestigatione secreti. Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum jam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quibus duobus vitiis nimis inimicis inventioni veritatis, et tractationi divinorum sanctad inquirendam substantiam Dei, sive per Scripturam ejus, sive per creaturam. Quae utraque nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse quaeratur, ipse diligatur, qui et illam inspiravit, et istam creavit.
Abbreviated transcription (Latin):
idem filius. Sic̃ pat̾ suscitat mortuos & uiuificat: sic &
filius qͥs uult uiuificat. Quomͦ solus pat̾ fac̃ mirabilia
cum hȩc uerba nec patrem tantum. nec filium tautũ
ꝑmitcant intelligi. s utiq đm unum. uerum. solum
idest patrem & filium &e sp̃m scĩnꝰ Itẽ dic̃ idem apłs.
Nob unus ds̃ pat̾ ex qͦ omĩa & nos in ipso. & unus dñs¬
iħc xp̃c. ꝑ quem omĩa & nos ꝑ ipsum. Qis dubitet eum
omĩa quȩ creata sunt dicere. sic̃ ioħes. omĩa ꝑ ipsum fac¬
ta sunt: Quero itaq de qͦ dicat alio loco. qm̃ ex ipło & ꝑ
enim de patre & filio & sp̃u scõ. ut singłis ꝑsonis singła
tribuant᷑. ex ipso expatre. ꝑ ipsum ꝑfilium. in ipso ĩ spu
enim cepit hunc sensum: Non ait o altitudo diuitiarũ
sapientiȩ & scientiȩ patris aut filii. aut sp̃c sc̃i: s sapi¬

Expanded text:
 sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. quomodo ergo solus pater facit mirabilia, cum haec uerba nec patrem tantum nec filium tantum permittant intellegi, sed utique deum unum, uerum, solum, id est patrem et filium et spiritum sanctum? Item dicit idem apostolus: nobis unus deus pater, ex quo omnia et nos in ip per quem omnia, et nos per ipsum ; quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Joannes, Omnia per ipsum facta sunt? Quaero itaque de quo dicat alio loco, Quoniam ex ipso,enim de Patre et Filio et Spiritu sancto, ut singulis personis singula tribuantur; Ex ipso, ex Patre; per ipsum, per Filium; in ipso, in Spiritu enim coepit hunc sensum, non ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Patris, aut Filii, aut Spiritus sanc
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa quecumq ħt pat̾. mea sunt. propt̾ea dixi. quia¬
de meo accipi&e & annuntiabit uob. cederet᷑ fortasse ita
pe dixetat. mea doctrina ñ ẽ mea: s eiꝰ qui me misit.
uob. S quia reddit causam cur dix̾it de meo accipi&e.
ait enim. omĩa quecumq h̃t pat. mea st̃ ꝓpt̾ea dixi
quia de meo accipi&: restat ut intelligat᷑ &e sp̃e sc̃s¬

Expanded text:
omnia, quae habet pater, mea sunt; propterea dixi: de meo accipiet et annuntiabit uobis, crederetur fortasse ita pe dixerat: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit; uobis. sed quia reddit causam, cur dixerit: de meo accipiet — ait enim: omnia, quaecumque habet pater, mea sunt; propterea dixi, quia de meo accipiet
Abbreviated transcription (Latin):
unt gͦ quedam in scĩs libris ut dicere qd licet. eqͣlẽ¬
quonã referenda sint. utrum ad illud qͦd ꝓpter pat᷑ sit docean .ii.¬
assumptam creaturã minor ẽ filiꝰ. an ad illud qͦd quãuis
equalis. tam̃ quia de patre sit. indicat᷑. Et mͥ qͥdem uidet᷑
si eo mͦ ambiguum ẽ. ut explicari discerniq ñ possit.
ex utralib&e regula sine ꝑiculo possit intelligi. sic̃ ẽ qͦd
ait. Mea doctrina. ñ ẽ mea: s eius qui misit me. Nam &
ex forma serui potest accipi. sic̃ iam in libro suꝑiore trac¬
tauimus: & ex forma dĩ in qua sic equalis ẽ patri. ut tamͣ
de patre sit. In d̾i quippe forma sic̃ ñ ẽ aliud filiꝰ. aliud
dedit filio uitam. ñ aliud intelligit᷑. ꝗͣ genuit filium
qui ẽ uita: sic ẽ ẽ cum đr deoit filio doc trinã. bñ intel¬
ligit᷑ genuit filium qui ẽ doctrina. ut qͦd dictũ ẽ mea
doctrina ñ ẽ mea s eiꝰ qui me misit. sic intelligatur:
acsi dictum sit. ego ñ sum ame ipso. s ab illo qui me

Expanded text:
ergo quaedam in sanctis Libris, ut dicere coequonam referenda sint: utrum ad illud quod propter assumptam creaturam minor est Filius; an ad illud, quod quamvis aequalis, tamen quia de Patre sit indicatur. Et mihi quidem videtur, si eo modo ambiguum est, ut explicari discernique non possit, ex utralibet regula sine periculo posse intelligi, sicut est quod ait: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit. nam et ex forma serui potest accipi, sicut iam superiore libro tractauimus, et ex forma dei, in qua sic aequalis est patri, ut tamen de patre sit. in dei quippe forma sicut non est aliud filius, aliud dedit filio uitam non aliud intellegitur quam: genuit filium, qui est uita, sic etiam cum dicitor: dedit filio doctrinam, bene intellegitur: genuit filium, qui est doctrina, ut quod dictum est: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit, sic intellegatur, ac si dictum sit: "ego non 25 sum a me ipso, sed ab illo qui me
Abbreviated transcription (Latin):
milit̾ sic̃ pictor alias tabulas pingit. quẽ adinodũ alias
ab alio pictas uidit. nec eadem dissimilit̾ sic̃ corpꝰ easdẽ
litteras expͥmit. quas animus cogitauit. s quȩcũq in¬
quit pat̾ fac̃. hȩc eadem & filius fac̃ similit̾. Ec hec eadẽ
dix̃ & similit̾. Ac ꝑ hoc inseparabilis & par oꝑatio ẽ ꝑatͥ¬
& filio: s apatre ẽ filio. Idõ ñ pot̾ filiꝰ a se facere quicꝗͣ.
nͥ qͥd inderit patrẽ facientẽ. Ex hac gͦ regł̃a qua ita lo¬
cunt᷑ scripturȩ. ut ñ alium alio minorẽ. s tantũ uelint
ostende quis de qͦ sit: ñnulli eum sensum conceꝑunt. tãꝙ
minor filiꝰ diceret᷑. Qdam autem nr̃i indoctiores: & in his
minime eruditi. dum hȩc scđm formã serui conant᷑ acci¬
ꝑe. & eos rectus intellectꝰ ñ sequit᷑: ꝑturbant᷑. &d ne ac¬
cidat: cenenda ẽ hȩc regula. quia ñ minor filiꝰ. s qͦd de

Expanded text:
militer, sicut pictor alias tabulas pingit, quemadmodum alias militer, sicut pictor alias tabulas pingit, quemadmodum alias ab alio pictas videt; nec eadem dissimiliter, sicut corpus easdem litteras exprimit, quas animus cogitavit: sed quaecumque, inquit, Pater facit, haec eadem et facit Filius similiter . Et, haec eadem dixse facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ex hac ergo regula, qua ita loquuntur Scripturae, ut non alium alio minorem, sed tantum velint ostendere quis de quo sit, nonnulli eum sensum conceperunt, tanquam minor Filius diceretur. Quidam autem nostri indoctiores, et in his minime eruditi, dum haec secundum formam servi conantur accipere, et eos rectus intellectus non sequitur, perturbantur. Quod ne accidat, tenenda est haec regula, qua non minor est Filius, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quia in forma accepta excreatura. minor ẽ filiꝰ: conse¬
quens erit. ut prior pat̾ suꝑ aquas ambulau̾it. aut ali¬
cuiꝰ alteriꝰ cecinati de sputo & luto oculos aꝑuerit. &
cet̾a quȩ filius in carne apparens int̾ homines fec̃. ut pos¬
sit ea facere quȩ dix̃ ñ posse filium ase facere quicꝗͣ nͥ
qͦd uiderit patrem facientẽ. Qͥs autẽ uł delirus ita sen¬
tiat: Restat gͦ ut hec idõ ita dicta sint. quia incom¬
mutabilis ẽ uita filii sic̃ patris. & tam̃ de patre ẽ. & in¬
separabilis ẽ oꝑatio patris & filii. s tam̃ ita oꝑari filio. de
illo ẽ. de quo ipse ẽ. idest depatre. Et ita uidet filiꝰ patrẽ:
ut quo eum uid&e hoc ipso sit filiꝰ. Non enim aliud illi ẽ
ẽẽ de patre. idest nasci de patre. ꝗͣ uidere patrẽ: aut aliud
uidere oꝑantẽ. ꝗͣ parit̾ oꝑari. s id̾o ñ a se. quia ñ ẽ a se.

Expanded text:
quia in forma accepta ex creatura minor est Filius, consequia in forma accepta ex creatura minor est Filius, consequens erit ut prior Pater super aquas ambulaverit, aut alicujus alterius caeci nati de sputo et luto oculos aperuerit, et caetera quae Filius in carne apparens inter homines fecit , ut posset ea facere qui dixit non posse Filium a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quis autem vel delirus ita sentiat? Restat ergo ut haec ideo dicta sint, quia incommutabilis est vita Filii sicut Patris, et tamen de Patre est; et inseparabilis est operatio Patris et Filii, sed tamen ita operari Filio de illo est, de quo ipse est, id est de Patre; et ita videt Filius Patrem, ut quo eum videt hoc ipso sit Filius. Non enim aliud illi est esse de Patre, id est nasci de Patre, quam videre Patrem; aut aliud videre operantem, quam pariter operari: sed ideo non a se, quia non est a se.
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ de patre ẽ qͦd ẽ: & patri filius ẽ. Nullus autẽ pater
in scripturis de patre & filio. ut indicent unitatẽ ȩqua¬
litatemq substantię. sicuti ẽ ego & pat̾ unũ sumꝰ. & cũ
in forma dĩ eẽt. ñ rapinam arbitratꝰ ẽ eẽ equalis deo:
& quecumq talia sunt: quedã uͦ ita. ut minorẽ osten¬
dant filium propt̾ formam serui. idest ꝓpt̾ assumptam
creaturam mutabilis humaneq substantiȩ. sicuti ẽ qͦd ait.
um dedit filio. Nam paulopꝰ consequent̾ ait. Et potestatẽ
dedit ei & iuidicium facere: qm̃ filius hominis ẽ. Quedam
porro ita. ut nec minor. nec ȩqualis tunc ostendat᷑: s tan¬
tum qͦd de patre sit intimetur: ut ẽ illud. Sic̃ ht̃ pater
uitam in sem&e ipso: sic dedit filio uitã habere in sema&e ip¬
so. ⁊ illud. Heq enim potest filius a se facere quicꝗͣ: nͥ
qͦd uiderit patrem facientẽ. Qd si ꝓpt̾ea dictum acceꝑimꝰ.

Expanded text:
filius de patre est quod est, et patri filius est: nullus autem pater filius de patre est quod est, et patri filius est: nullus autem pater in Scripturis de Patre et Filio, ut indicent unitatem aequalitatemque substantiae, sicuti est, Ego et Pater unum sumus ; et, Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo ; et quaecumque talia sunt. Quaedam vero ita, ut minorem ostendant Filium propter formam servi, id est, propter assumptam creaturam mutabilis humanaeque substantiae, sicuti est quod ait, um dedit Filio. Nam paulo post consequenter ait, Et potestatem dedit ei et judicium facere, quoniam Filius hominis est. Quaedam porro ita, ut nec minor nec aequalis tunc ostendatur, sed tantum quod de Patre sit intimetur, ut est illud, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso; et illud, Neque enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Quod si propterea dictum acceperimus,
Abbreviated transcription (Latin):
natam. & adoctis catholicis earundẽ scripturarũ tractatorib
demonstratã tanꝗͣ canonicã regulã. quomͦ intelligat᷑ dĩ filiꝰ
& equalis patri scđm oĩ formã in qua ẽ. & minor patre scd̃m
qui fuit. s seipso qͥ ẽ. quia forma serui accepta. formã dĩ
ñ amisit. sic̃ scripturarũ quȩ in suꝑiore libro cõmemora¬
uimus testimonia docuert̃: sunt tam̃ quedã in diuinis
elo quiis ita posita. ut ambiguum sit. ad quã poti regłam
referant᷑. uttũ ad cã qua intelligim̃ minorẽ filiũ in assu̾pta
creatura. an ad eam qua intelligimus ñ qͥdem minorẽ eẽ
filium. s equalẽ patri. tam̃ ab illo hunc ẽẽ. đm de dõ. lu¬
men de lumine. filium quippe dicimꝰ dm̃ de do: patrẽ
autem đm tantum. ñ de do. Unde manifestum sit. quod
filiꝰ habeat alium de quo sit. & cui filiꝰ sit: pat̾ aut̾ non
filium de qͦ sit habeat. s tantum cui ꝑat̾ sit. Omĩs enim

Expanded text:
natam, et a doctis catholicis earumdem Scripturarum tractatoribus demonstratam tanquam canonicam regulam, quomodo intelligatur Dei Filius et aequalis Patri secundum Dei formam in qua est, et minor Patre secundum qui fuit, sed se ipso qui est; quia forma servi accepta, formam Dei non amisit, sicut Scripturarum, quae in superiore libro commemoravimus, testimonia docuerunt: sunt tamen quaedam in divinis eloquiis ita posita, ut ambiguum sit ad quam potius regulam referantur; utrum ad eam qua intelligimus minorem Filium in assumpta creatura, an ad eam qua intelligimus, non quidem minorem esse Filium, sed aequalem Patri, tamen ab illo hunc esse Deum de Deo, lumen de lumine. Filium quippe dicimus Deum de Deo: Patrem autem, Deum tantum; non, de Deo. Unde manifestum est quod Filius habeat alium de quo sit, et cui Filius sit; Pater autem non Filium de quo sit habeat, sed tantum cui Pater sit. Omnis enim
Abbreviated transcription (Latin):
ihu om̃e genu flectatur celestium. t̾restrium ⁊ infer
ẽ dĩ patris. utrũ gͦ scđm illam. an scđm istam locutio.¬
nem diccum sit. omne udicium dedit filio. satis hinc ap-¬
paret. quia si scđm illud diceret᷑. scđm qͦd dictum ẽ dedit
filio uitam hab̃e in semae ipso: ñ utiq diceret᷑. pat̾ non

Expanded text:
Iesu omne genu flectatur caelestium, terrestIesu omne genu flectatur caelestium, terrestest Dei Patris . Utrum ergo secundum illam, an secundum istam locutionem dictum sit, Omne judicium dedit Filio, satis hinc apparet, quia si secundum illud diceretur secundum quod dictum est, Dedit Filio habere vitam in semetipso; non u
Abbreviated transcription (Latin):
ro głam meã. est qui querat & iudic&e. Ham scđ̃m id qͦd
in iudicio ñ forma di s forma filii hominis apparebit:
nec ipse pat̾ iudicabit. Scđ̃m hoc enim dictum ẽ. pat̾
ñ uidicat quẽꝗͣ: s om̃e iudicium dedit filio. quod utrũ
ex illa locutione dictũ sit. quam supra cõmemorauimꝰ
uͭ ait. sic dedit filio hab̃̾e uitam in sem&e ipso. ut signifi¬
caret quia sic genuit filium. an ex illa qua loquit᷑ apł̃s
dicens ꝓpt̾ quod cum suscitauit. & donauit es nom̃ qͦ est
suꝑ omne nom̃. hoc enim de filio hominis dictũ ẽ. scd̾m
quẽ di filiꝰ excitatꝰ ẽ amortuis. ille quippe informa dĩ eqͣ¬
lis ẽ patri. ex qua se exinanuit formam serui accipiens.
in ipsa forma serui & agit & patit᷑. & accepit quȩ conseq̃nt̾
contexit apł̃s. humiliauit se factꝰ obediens usq ad mor¬
tem. mortẽ autẽ crucis. ꝓpt̾ qͦd & d̾s eum exaltauit. &
donauit ei nom̃ qͦd est suꝑ omne nom̃. ut in nomine

Expanded text:
m meam; est qui quaerat, et judicet . Nam secundum id quod in judicio non forma Dei, sed forma filii hominis apparebit, nec ipse Pater judicabit; secundum hoc enim dictum est, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quod utrum ex illa locutione dictum sit, quam supra commemoravimus, ubi ait, Sic dedit Filio habere vitam in semetipso , ut significaret quia sic genuit Filium: an ex illa de qua loquitur Apostolus dicens: propter quod eum suscitauit et donauit ei nomen, quod est super omne nomen - hoc enim de filio hominis dictum est, secundum quem dei filius suscitatus est a mortuis. ille quippe in forma dei aequalis est patri, ex qua se exinaniuit formam serui accipiens; in ipsa forma serui et agit et patitur et accipit, quae consequenter contexit apostolus: humiliauit se, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. propter quod eum exaltauit et donauit ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
significandum. & sic̃ humanis sensib oportebat demons¬
trandum temporalit̾ extiterunt: missus đr &̃ sp̃c sc̃s. N̾
forma serui inhesit ad unitatẽ ꝑsonȩ.: illȩ uͦ species corpo¬
rales ad demonstrandum qͦd opus fuit ad tempꝰ apparue¬

Expanded text:
significandum, et sicut humanis sensibus oportebat demonssignificandum, et sicut humanis sensibus oportebat demonstrandum temporaliter exstiterunt, missus dicitur etiam Spiritforma servi inhaesit ad unitatem personae, illae vero species corporales ad demonstrandum quod opus fuit ad tempus apparue
Abbreviated transcription (Latin):
De illa uͦ columba quȩ dicta ẽ corporali sp̃e descendisse:
nullus umꝗͣ dubitabit qͦd oculis uisa sit. Hec sic̃ dicimus
mus dicere sp̃m columbam uł ignẽ. Illa enim petra ia
erat in creatura: &e ꝑ actionis modũ connuncupata est
nomine xp̃i quẽ significabat. sic̃ lapis ille quẽ ia cob po¬
situm ad caput: &̃ unecionẽ ad significandum dñm as¬
sumpsit. Sic̃ ysaac xp̃c erat: cum ad se inmolandũ ligna
portabat. Accessit istis actio quedam significatiua iã exis¬
tentib: ñ autẽ sic̃ illa columba & ignis. ad hȩc tantum mn
significanda repente extitert̾. Magis ista similia mͥ uident᷑
flaminȩ illi. quȩ in rubo apparuit moisi. & illi columnȩ
quã popls in heremo sequebat᷑. & fulgorib ac tonitruis.
quȩ fiebant cum lex daret᷑ in monte. Ad hoc enim rerũ
illarum corporalis extitit species: ut aliqͥd significaret

Expanded text:
De illa vero columba quae dicta est corporali specie descendisse, De illa vero columba quae dicta est corporali specie descendisse, nullus unquam dubitavit quod oculis visa sit. Nec sicut dicimus mus dicere Spiritum columbam vel ignem. Illa enim petra jam erat in creatura, et per actionis modum nuncupata est nomine Christi quem significabat; sicut lapis ille, quem Jacob positum ad caput etiam unctione, ad significandum Dominum assumpsit ; sicut Isaac Christus erat, cum ad se immolandum ligna portabat . Accessit istis actio quaedam significativa jam existentibus: non autem, sicut illa columba et ignis, ad haec tantummodo significanda repente exstiterunt. Magis ista similia mihi videntur flammae illi quae in rubo apparuit Moysi , et illi columnae quam populus in eremo sequebatur , et fulguribus et tonitruis quae fiebant cum Lex daretur in monte . Ad hoc enim illarum rerum corporalis exstitit species, ut aliquid significaret
Abbreviated transcription (Latin):
& hominem. nec sic̃ dicimꝰ filium agnum dĩ. ñ solũ ioħ̃e
te agnum occisum in apocalipsi. Illa quippe uisio ꝓpħi¬
ca ñ ẽ exhibita oculis corporeis. ꝑ formas corporeas: s ĩ spũ
ꝑ spiritales imagines corporum. Columbam uͦ illã e ig¬
nem oculis uiderunt: quicumq uidert̾. Quãꝗͣ de igne¬
aliqua disceptari possunt. utrum oculis an spũ uisus sit:
ꝓpt̾ u̾ba sic posita. Hon enim ait. uidert̾ linguas diuisas
uelut ignẽ: s uisȩ sunt eis. Hon autẽ sub eadẽ signifi¬
catione solemus dicere. uisum ẽ mͥ: qua dicimus uidi.
Et in illis qͥdem spiritalib uisis imaginũ corporalium:
sola dici. & uisum ẽ mͥ & uidi. In istis uͦ quȩ ꝑ expressã¬
e corporalem sp̾em oculis demonstrant᷑. ñ sol& dici uisũ ẽ
mͥ: s uidi. De illo gͦ igne pot̾ eẽ questio: quomͦ uisus sit.
utrũ int̾ in sp̃ũ tanꝗͣ foris: an uͦ foris coram oculis carnis.

Expanded text:
et hominem: nec sicut dicimus Filium agnum Dei, non solum Joanne et hominem: nec sicut dicimus Filium agnum Dei, non solum Joanne te Agnum occisum in Apocalypsi . Illa quippe visio prophetica non est exhibita oculis corporcis per formas corporeas, sed in spiritu per spirituales imagines corporum. Columbam vero illam et ignem oculis viderunt, quicumque viderunt. Quanquam de igne disceptari potest, utrum oculis, an spiritu visus sit, propter verba sic posita. Non enim ait, Viderunt linguas divisas velut ignem; sed, Visae sunt eis. Non autem sub eadem significatione solemus dicere, Visum est mihi, qua dicimus, Vidi. Et in illis quidem spiritualibus visis imaginum corporalium solet dici, et, Visum est mihi; et, Vidi: in istis vero quae per expressam corporalem speciem oculis demonstrantur, non solet dici, Visum est mihi; sed, Vidi. De illo ergo igne potest esse quaestio, quomodo visus sit; utrum intus in spiritu tanquam foris, an vere foris coram oculis carnis.
Abbreviated transcription (Latin):
mana illa forma ex uirgine maria. Heq enĩ columbam
beatificauit sp̃c. uel illum flatum uł illum ignẽ: sibiq
& ꝑsone suȩ in unitatem habitumq coniunxit inet̾nũ
Aut uͦ mutabilis & conu̾tibilis ẽ natura sp̃o scĩ. ut ñ hȩc
ex creatura ficrent. s ipse in illud atq illud mutabiliter
u̾teret᷑ sic̃ aqua in glaciem. s apparuert̾ ista. sic̃ oportu¬
ne apparere debuert̾. creatura seruiente creatori. & ad
nutum eiꝰ incommutabilit̾ in se ipso ꝑmanentis. ad eũ
significandum & demonstrandum sic̃ significari & de¬
monstrari mortalib oportebat. mutata atq conu̾sa.
cum diceretur. uisȩ sunt illis inquit linguȩ diuisȩ ue¬
lut ignis. qui & insedit suꝑ unumquẽq eoꝵ. & ceꝑunt lin¬
guis loqui. quẽ admodũ sp̃c dabat eis ꝓnuntiare. ut osten¬
deret ꝑ illum ignẽ. sp̃m demonstratum. sic̃ ꝑcolumbam:
ñ tam̃ ita possumus dicere unam ꝑsonam spm scm & dm̃
& columbam. aut & dm & ignem. sic̃ dicimꝰ filium. & dm̃

Expanded text:
mana illa forma ex virgine Maria. Neque enim columbam beatificavit Spiritus, vel illum flatum, vel illum ignem, sibique et personae suae in unitatem habitumque conjunxit in aeternum: aut vero mutabilis et convertibilis est natura Spiritus sancti, ut non haec ex creatura fierent, sed ipse in illud atque illud mutabiliter verteretur, sicut aqua in glaciem. Sed apparuerunt ista, sicut opportune apparere debuerunt, creatura serviente Creatori, et ad nutum ejus incommutabiliter in se ipso permanentis, ad eum significandum et demonstrandum, sicut significari et demonstrari mortalibus oportebat, mutata atque conversa. cum diceretur, Visae sunt illis, inquit, linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum, et coeperunt linquis logui, quemadmodum Spiritus dabat eis pronuntiare , ut ostenderet per illum ignem Spiritum demonstratum, sicut per columbam: non tamen ita possumus dicere Spiritum sanctum et Deum et columbam, aut et Deum et ignem, sicut dicimus Filium et Deum
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ dĩ. ubi ẽ finis omniũ bonarũ actionũ. & requies
sempit̾ua. & gaudium qͦd ñ auferet᷑ a nob̃. Hoc enĩ signi¬
ficat in eo qͥd ait. iterum indebo uos & gaudebit cor ur̃m
&e gaudium ur̃m nemo aufer&e a uob̃. Huius gaudii si¬
militudinem p̃signabat maria. sedens ad pedes dñi. &¬
intenta in u̾bum eius. quieta scilic&e ab omi actione.
& intenta inu̾itate scđ̾m quendã modũ. cuius capax ẽ
ista unta. qͥ tam̃ p̃figuraiae illuo qͦo futurũ ẽ inet̾uum.
Marcha quippe sorore sua in necessitatis actione conu̾¬
sante qͣuis bona & utili. tam̃ cum requies successerit
querenti marthȩ. qͦd eam soror ñ adiuuaret: respondit.
Maria optimam partem elegit: quȩ ñ aufert᷑ ab ea.
Non partẽ malam dix̃ qͦd agebat martha: s istã opti¬
mam quȩ ñ auferetur. Illa eium que in ministerio in¬
digentiȩ ẽ: cum indigentia ipsa transierit. auferet᷑. Boni
quippe oꝑis transituri: merces ẽ requies ꝑmansura.In illa

Expanded text:
tionem Dei, ubi est finis omnium bonarum actionum, et requies sempiterna, et gaudium quod nunquam auferetur a nobis. Hoc enim signat in eo quod ait: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo auferet a vobis . Hujus gaudii similitudinem pintenta in uerbum eius, quieta scilicet ab omni actione et intenta in ueritatem secundum quendam modum, cuius capax est ista uita, quo tamen praefiguraret illud quod futurum est in aeternum. Martha quippe sorore sua in necessitatis actione conuersante quamuis bona et utili, tamen cum requies successerit querenti Marthae, quod eam soror non adiuuaret, respondit: Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea; non partem malam dixit quod agebat Martha, sed istam optimam, quae non auferetur. illa enim quae in ministerio indigentiae est, cum indigentia ipsa transierit, auferetur. boni quippe operis transituri merces est requies permansura. in illa
Abbreviated transcription (Latin):
Oportit enim illum regnare. donec ponat om̃s inimicos¬
suos sub pedib suis: tamꝗͣ cum posuerit ñ sit regnaturꝰ.
Nec intelligunt ita dictum sicuti ẽ illud: confirmatũ ẽ cor
eiꝰ ñ commonebit᷑ donec uideat suꝑ inimicos suos. Non
S qr om̃s iustos in quib nunc regnat ex fide uiuentib

Expanded text:
oportet enim illum regnare, donec ponat inimicoportet enim illum regnare, donec ponat inimicos sub pedibus suis, tamquam cum posuerit non sit regnaturus, nec intellegunt ita dictum, sicut est illud: confirmatum est cor eius; non commouebitur, donec uideat super inimicos suos; non sed quia omnes iustos, quibus nunc regnat ex fide uiuentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum quia pret̾ cum qui subiecit illi omĩa: ita existi¬
met de patre intelligendum. qͥd subiecgrit omĩa filio. ut ip¬
sum filium sibi omĩa subiecisse non putet. Inseparabilis
eium ẽ oꝑatio patris & filii. Alioquin nec ipse pat̾ sibi sub¬
iecit omĩa. s filiꝰ ei subiecit. qui ei regnum tradidit. & euacuat
omnem pͥncipatum. & omnem potestatẽ & uirtutẽ. De filio
quippe ista dicta sunt. cũ tradiderit inquit regnũ dõ & patͥ.
cum euacuauerit omnẽ pͥncipatũ & potestatẽ & uirtutẽ.
Ipse enim subiecit: qui euacuat. Nec sic arbitremur xꝑm
traditurũ regnum dõ & patri: ut adimat sibi. Nam & hoc
quidã uaniloqui crediderunt. Cũ enĩ đr tradiderit regnũ dõ
&̃ patri. ñ separatur ipse. quia simul cum patre unꝰ ds̃ est.
s diuinarum sctiptutarũ incuriosos. &e contentionũ stuniosos
fallit urbum qͥd positum c̃. donec. Ita namq sequitur.

Expanded text:
manifestum, quia praeter eum qui subiecit illi omnia, ita existimanifestum, quia praeter eum qui subiecit illi omnia, ita existimet de patre intellegendum, quod subiecerit omnia filio, ut ipsum filium sibi omnia subiecisse non putet; inseparabilis enim est operatio patris et filii. alioquin nec ipse pater sibi subiecit omnia, sed filius ei subiecit, qui ei regnum tradidit et euacuat omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem. de filio quippe ista dicta sunt: cum tradiderit, inquit, regnum deo et patri, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem; ipse enim subiecit qui euacuat. Nec sic arbitremur Christum traditurum regnum deo et patri, ut adimat sibi; nam et hoc quidam uaniloqui crediderunt. cum enim dicitur tradere regnum deo et patri, non separatur ipse, quia simul cum patre unus deus est. sed diuinarum scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit uerbum, quod positum est, donec; ita namque sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
amortuis. Illi autẽ qui putant humanam in eo naturã
u ditatis substantiam mutari atq conuerti. & ita dictũ tunc
& ipse filius subiert᷑ erit ei qui illi subiecit om̃ĩa. acsi diceret᷑
cunc & ipse filius hominis. & au̾bo dĩ suscepta humana na¬
tura cominutabit᷑ in eiꝰ naturã qui ei subiecit omĩa: tunc fu¬
turum putant. cũ post diẽ iudicii tradiderit regnum dõ &e pat̾.
Ac ꝑ hoc ẽ scđ̃m istam opinionẽ: adhuc pat̾ maior ẽ q̃ serui
forma quȩ de uirgine accepta ẽ. Quod si aliqui & hoc affir¬
mant qͥd iã fuerit in dĩ substantia mutatus homo ⁊ꝑc iħc.
illud certe negare ñ possunt. qͦd adhuc natura hominis ma¬
nebat. quando ante passionem dicebat: qm̃ pat̾ maior me ẽ.
Unde nulla cunctatio ẽ. scđ̾m hoc ẽẽ dictum qͦd forma serui
maior ẽ pat̾. cui forma dĩ ȩqualis ẽ filius. Nec quisqͣ cum
audierit qͦs ait apłs. cum autem dixerit. qi omĩa subiecta st̃.

Expanded text:
a mortuis. Illi autem qui putant humanam in eo naturam a mortuis. Illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque converti, et ita dictum esse: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ac si diceretunc et ipse filius hominis et a uerbo dei suscepta humana natura commutabitur in eius naturam, qui illi subiecit omnia: tunc futurum putant, cum post diem iudicii regnum tradiderit deo et patri, ac per hoc etiam secundum istam opinionem adhuc pater maior est quam forma serui, quae de uirgine accepta est. quod si et aliqui hoc affirmant, quod iam fuerit in dei substantiam mutatus homo Christus Iesus, illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: quoniam pater maior me est. unde nulla cunctatio est secundum hoc esse dictum, quod forma serui maior est pater, cui in forma dei aequalis est filius. nec quisquam, cum audierit quod ait apostolus: cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
llud autẽ qͦd dic̃ apł̃s. cum autẽ ei omĩa subiecta fuerint.
tunc & ipse filius subiect᷑ crit ei. qui illi subiecit omĩa. aut
idõ dictum ẽ. ne quisꝗͣ putaret habitum xp̃i qui ex huma¬
na creatura suscept̾ ẽ. conu̾sum iri pꝰea in ipsam diuinitatẽ.
uł ut certius expresserim ditatẽ quȩ ñ ẽ creatura. s ẽ un tas
trinitatis incorporea & incommutabilis. & sibimn& consub¬
stantialis & coȩt̾na natura: aut si quisꝗͣ contendit. ut aliqui
senserunt ita dictum. & ipse filius subiectꝰ erit ei qui illi
subiecit omĩa. ut ipsam subiectionem. commutationẽ &
conu̾sionem credat futuram creaturȩ in ipsã substantiam
uł essentiam creatoris. idest ut quȩ fuerat substantia crea¬
ture. fiat substantia creatoris. Certe uł boc concedit qͦd ñ
ht̃ ullam dubitationem. ñdum hoc fuisse factum. cum
d̾ns diceret pat̾ maior me ẽ. Dixit enum hoc ñ solũ anteꝗ̃
ascendisset in celum: uerum &̃ anteꝗͣ passus resurrexisset¬

Expanded text:
uerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia: aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conversum iri postea in ipsam divinitatem, vel ut certius expresserim Deitatem, quae non est creatura, sed est unitas trinitatis et incommutabilis et sibimet consubstantialis et coaeterna natura, aut, si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum: et ipse filius subiectus erit qui illi subiecit omnia, ut ipsam subiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia creatoris, certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum dominus diceret: pater maior me est. dixit enim hoc, non solum antequam ascendisset in caelum, uerum etiam ante