comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent: multum ẽ ut meminerint. multũ ẽ ut tu
ipse meminis anuere iusseris. an ipsis uisseris. an
aliis. an omnibꝰ. maxime qͥa etiã nc̃ alt̾i actori au¬
distidatum. et saluam eẽ ipsam pecuniã. et ñ tͥ dis¬
plicuit qͥa dedunt. S cum ego dixissem: qͥd si ⁊ iste
int̾uertisset. ab ipsis ct̾um erigendum erat: rursust̾
cepit displic̾e quia ded̾unt. Et cum mͥ sepe dixisses.
numqͣm de iniixisse uices tuas uł ualerio uł ag¬
mesi: subito cumde uino ageret᷑ quia debuerunt
ostende si accessere ceꝑat. et diceretur tͥ qđ absens e¬
rat. credo excidit tͥ qui mͥ totiens dix̾as et dixisti. qͥa
habuerunt aginesi ostendẽ. et ex ipsius ag̾e arbito.
Ibi ego cum dixissem: certe uices tuas istis ñ soles in¬
iung̾e̾: respondisti. s litt̾as meas habebat agmesis.
qͣsi semꝑ illi quib aliquid inungis litt̾as tuas reci¬
tent rusticanis hominib ut credant qͥa tu iussisti.

Expanded text:
rent, multum est, ut meminerint, multum est, ut tu rent, multum est, ut meminerint, multum est, ut tu ipse memineris, an uere iusseris an ipsis iusseris an aliis an omnibus, maxime quia etiam nunc alteri actori audisti datum et saluam esse ipsam pecuniam et non tibi displicuit. quia dederunt. sed cum ego dixissem: \'Quid, si et iste interuertisset, ab ipsis iterum exigendum erat. rursus tibi coepit displicere, quia dederunt, et, cum mihi saepe dixisses numquam te iniunxisse uices tuas uel Valerio uel Aginesi, subito, cum de uino ageretur, quia debuerunt ostendere, si acescere coeperat, et diceretur tibi, quod absens erat, credo, excidit tibi, quid mihi totiens dixeras, et dixisti, quia habuerunt Aginesi ostendere et ex ipsius agere arbitrio. ibi ego cum dixissem: \'Certe uices tuas istis non soles iniungere\'. respondisti: \'Sed litteras meas habebat Aginesis\', quasi semper illi, quibus aliquid iniungis, litteras tuas recitent rusticanis hominibus, ut credant, quia tu iussisti.
Abbreviated transcription (Latin):
me uidisses. Renunciasti ita te ẽẽ facturũ. Surre¬
xisti die dñico. et ut audiui uenisti in eocłam ⁊ orasti.
et ꝓfectus es: et me uid̾e noliust. Ds̃ tͥ ignoscat. Qd
enim aliuid t̃ dicam: ñ qđ ipse nouit quia cupio:
S scio quia nisi te corrȩreris: ille iustus ẽ. Cũ autẽ
t parcis: et mͥ parcis. Neq enim tam mniser sum et
alienus a uiscerib xp̃i ut ñ grauissimo uulnere fe¬
riatur cor meum. qͣndosic agunt. quos in eiꝰ eugłio
genui. Itum dicturus es. Non eis ussi ut darent por¬
ticano. Respondet᷑ tͥ. Sed ussisti ut seriurent ponti¬
cano. nec possent distinguere. quousq seruirent: et qͦ¬
usq ñ seruirent. maxime cum ea peteret. quȩ se debe
sciebant. Tuas autẽ litt̾as habere debuerunt quas
ꝓferrent eractori. si te nolente. crigebat: et releg̾ent
ei ñ se debere dare. nͥ cum tuas litt̾as accepissent.
Nam siu̾bo aliqndo iussisti ne ȩractori aliquid da¬

Expanded text:
me uidisses. renuntiasti ita te esse facturum. surreme uidisses. renuntiasti ita te esse facturum. surrexisti die dominico et, ut audiui, uenisti in ecclesiam et orasti et profectus es et me uidere noluisti. deus tibi ignoscat. quid enim aliud tibi dicam, nisi, quod ipse nouit, quia cupio? sed scio, quia, nisi te correxeris, ille iustus est. cum autem tibi parcis, et mihi parcis; neque enim tam miser sum et alienus a uisceribus Christi, ut non grauissimo uulnere feriatur cor meum. quando sic agunt, quos in eius euangelio genui. Iterum dicturus es: Non eis iussi, ut darent Ponticano. respondetur tibi: Sed iussisti, ut seruirent Ponticano; nec possent distinguere. quousque seruirent et quousque non ser- uirent. maxime cum ea peteret, quae se debere sciebant. tuas autem litteras habere debuerunt, quas proferrent actori, si te nolente exigebat, et relegerent ei non se debere dare, nisi cum tuas litteras accepissent. nam si uerbo aliquando iussisti, ne actori aliquid da
Abbreviated transcription (Latin):
reatur tui. Aut si ego iniquus sum qui hoc tecum
ago: ne miseriet egeni homines bis reddant qd̃
debent. cum coloni auctori suo dedint. subdito p̃po¬
sito. et iubenti seruientes. nec ille se accepisse nega¬
ie potuerit. sigͦ ego iniquus sum. quia iudet᷑ in¬
iustum ut bis erigant᷑ qui uir semel redde suffici¬
unt: fac qđ uis. Si autẽ tuuides qͥa inuistum est.
fac qd̾ decet. fac qđ ds iubet. et ego rogo. Nã ꝓ illis
magis. nouit ille quem timeo. s ꝓ te ipso te ipsum ro¬
ꝗo. ait quomͦ scͥptum ẽ. miserearis anims tuȩ placẽs
d̾o. Et mͦ quidem ñ rogandꝰ. s obiurgandꝰ es. Nã et
hoc scͥptum ẽ. Ego quem amo redarguo et castigo.
Ego tam̃ si ꝑme iogandꝰ eẽs: forte ñ te rogarẽ. Quia
uͦ ꝓ te rogandus es: rogo te iratum ut parcas tͥ. ut
placeris tͥ. ut tͥ placet᷑ ille quẽ rogas. Misi addte
die sabbi cum adhuc pͣnderes: ut ñ ꝑficiscereris. nͥ

Expanded text:
reatur tui. aut si ego iniquus sum, qui hoc tecum reatur tui. aut si ego iniquus sum, qui hoc tecum ago, ne miseri et egeni homines bis reddant, quod debent, cum coloni actori suo dederint subdito praeposito et iubenti seruientes nec ille se accepisse negare potuerit, si ergo ego iniquus sum, quia mihi uidetur iniustum, ut bis exigantur, qui semel reddere uix sufficiunt, fac. quod uis: si autem tu uides. quia iniustum est. fac, quod decet. faciat, quod deus iubet et ego rogo. Non pro illis magis — nouit ille, quem timeo — sed pro te ipso te ipsum rogo, ut, quo modo scriptum est. miserearis animae tuae placens deo. et modo quidem non rogandus sed obiurgandus es; nam et hoc scriptum est: Ego quem amo. redarguo et castigo. ego tamen, si pro me rogandus esses, forte non te rogarem; quia uero pro te rogandus es, rogo te iratum. ut parcas tibi, ut placeris tibi, ut tibi placetur ille, quem rogas. misi ad te die sabbati, cum adhuc pranderes. ut non proficiscereris. nisi
Abbreviated transcription (Latin):
No dilectissimo filio romulo:c e¬
augustinꝰ in dñosalutẽ. Ueritas ⁊ dulcis
ẽ. et amara. Qnͣdo dulcis ẽ paicit. et qͣndo
amara curat. Si ñ recusas bibe qđ in hac epła of¬
fero: ꝓbabis qđ dixi. Utinam sicut m ñ obẽ. sic
nec t obeẽt: gincqͥd contumeliaꝵ mͥ irrogas. Fe uti¬
nam uł tm̃ tͥ obeẽt. iniquitas quã miseris et pau¬
ꝑib facis: qͣntum obest ipsis quib eam facis. Illi
ad tempꝰ laborant: tu autẽ uide qͥd tͥ thesaurites
in die irȩ et ieuelationis iusti iudicii di: qͥ reddet
unicuiq scđm oꝑa sua. Cuiꝰ nuscdiam deprecor
ut hic te corrigat. quomͦ ipse nouit potius qͣm re¬
seruet in illum diem qndo iam nullus erit corre¬
ctionis locus: ut qui tͥ dedit timorẽ suum. ꝓpt̃ quẽ
de te ñ desꝑo. aꝑiat tͥ sensum et udeas que facis et
exhorreas et emĩdes. Parua enim et qͣsi nulla tͥ uident᷑
consid̾are ꝑmiserit. riges lacͥmis t̾ram. ut ds mise¬

Expanded text:
NO DILECTISSIMO FILIO ROMULO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Veritas et dulcis est et amara. quando dulcis est, par et, quando amara, curat. si non recusas bibere, quod in hac epistula offero, probabis, quod dixi. utinam, sicut mihi non obest, sic nec tibi obesset, quicquid contumeliarum mihi inrogas, et utinam uel tantum tibi obesset iniquitas, quam miseris et pauperibus facis, quantum obest ipsis, quibus eam facis! illi enim ad tempus laborant, tu autem uide. quid tibi thesaurizes in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. cuius misericordiam deprecor. ut hic te corrigat, quo modo ipse nouit, potius, quam reseruet in illum diem, quando iam nullus erit correctionis locus, ut, qui tibi dedit timorem suum, propter quem de te non despero, aperiat tibi sensum et uideas, quae facis, et eihorreas et emendes. parua enim et quasi nulla tibi uidenconsiderare permiserit, riges lacrimis terram, ut deus mise
Abbreviated transcription (Latin):
telligentes in his que nos eis obicious om̃s illos
teneri: in his uͦ que nob̾ obiciunt. palcam ł zizani¬
a messis dñice rep̃hendi. ad frumenta autem cri¬
men fĩ ꝑtinere: neq considantes quia qͥb mali
placent in unitate. ipsi cõmunicant malis: qͥbus
autem displicent & eos em̃dare ñ possunt. neq
ante tempꝰ messis audent zizania eradicare.
ne simul eradicent & tͥticum: non factis eorum
sed altari xp̃i commnunicant: ita ut ñ solum ñ
ab eis macłentut. sed &̃ diumis u̾bis laudari. p̃
lia scismata blasphemetur: ꝓ bono unitatis to¬
lerant. qđ ꝓ bono eqͥtatis oderunt. Si habent
aures: aures audiant qͥd sp̃c dicat eccłus. Sic emim
in apocalipsi ioħis scͥptum est. Angło inquit ephe¬
si eccłe scͥbe. Hec dicit qͥ tenet septẽ stellas in dext̃a

Expanded text:
tellegentes in his, quae nos eis obicimus, omnes illos tellegentes in his, quae nos eis obicimus, omnes illos teneri, in his uero, quae nobis obiciunt, paleam uel zizania messis dominicae reprehendi, ad frumenta autem crimen non pertinere neque considerantes, quia, quibus mali placent in unitate, ipsi communicant malis, quibus autem displicent et eos emendare non possunt neque ante tempus messis audent zizania eradicare, ne simul eradicent et triticum, non factis eorum sed altari Christi communicant, ita ut non solum non ab eis maculentur, sed etiam diuinis uerbis laudari praelia schismata blasphemetur, pro bono unitatis tolerant, quod pro bono aequitatis oderunt. Si habent aures, audiant, quid spiritus dicat ecclesiis. sic enim in Apocalypsi Iohannis legitur: Angelo, inquit, ecclesiae Ephesi scribe: Haec dicit, qui tenet septem stellas in dex
Abbreviated transcription (Latin):
Et adhuc baptirant extra eccłam: & si possunt rebap¬
tizant ecłam. Sacͥficant in dissensione &e scismate:
& pacis nomine ppłos salutant: quos a pace salu¬
tis ext̾minant. Conscinditur unitas xp̃i. blãphema¬
tur ħeditas xp̃i: exusflat baptisma xp̃i: & nolunt
in se ista ꝑ ordinarias potestates humanas flagel¬
gellis cẽꝑalib emĩdari: ne in ec̾nas pęnas ꝓ ĩantiᷤ sa
crileguis destinent᷑. Noseiᷤ obicimꝰ furorẽ scismatis re¬
baptirationis insaniam: ab hereditate xpĩ que ꝑ
omnes gentes diffusa est nefariam seꝑationem.
De codicib ñ cantum nris. sed &̃ eorum. recitamꝰ
eccłas quarum nomina hodie legunt: & quibꝰ
hodie ñ communicant. Que cũ recitantur in con¬
uenticłis eorum: lectorib suis dicunt pax tecum:
& cũ ipĩs plebib qͥb ille litt̾e scͥpte sunt. pacẽ ha
bent: & ipsi nob̃ obiciunt uel falsa cͥmina. mor¬
tuorum. uel etiam si uera. tam̃ aliena: non in¬

Expanded text:
Et adhuc baptizant extra ecclesiam et, si possint, rebapEt adhuc baptizant extra ecclesiam et, si possint, rebaptizant ecclesiam; sacrificant in dissensione et schismate et pacis nomine populos salutant, quos a pace salutis exterminant. conscinditur unitas Christi, blasphematur hereditas Christi, exsufflatur baptisma Christi et nolunt in se ista per ordinarias humanas potestates flagellis temporalibus emendari, ne in aeternas poenas pro tantis crilegiis destinentur. Nos eis objicimus furorem schismatis, rebaptizationis insaniam, ab haereditate Christi quae per omnes gentes diffusa est, nefariam separationem. De codicibus non tantum nostris, sed etiam eorum, recitamus ecclesias quarum nomina hodie legunt, et quibus hodie non communicant: quae cum recitantur in conventiculis eorum, lectoribus suis dicunt, Pax tecum;  cum ipsis plebibus, quibus illae litterae scriptae sunt, pacem non. habent. et ipsi nobis obiciunt uel falsa crimina mortuorum uel etiam si uera tamen aliena non in
Abbreviated transcription (Latin):
ca ueniam petiturꝰ. dum tamen illi qđ ulteriu ᷤᷤ
dicerent ñ haberent si eius sententie ñ obtemꝑa¬
rent. ad quem ipsi ꝓuocarunt: sic & illi aliqͣn¬
cederent cederent ueritati. Iussit enim ille: ut
ei partes ad agendam causam romam occurte¬
rent Quo cũ cecilianus nescio qua causa ñ occ̃¬
risset: int̾pellatꝰ ab eis p̃cepit ut mediolanum se¬
quertur. Tunc se aliqͥ eorum subtͣhere ceꝑant. for¬
tasse indignati qͥa non ẽ eos imitatꝰ constantinꝰ:
ut iam statim atq uelocit̾ cecilianum dampnar&
absentem. Qđ uͥ cognouit ꝓuidus imꝑator: reliqͦs
ab officialib custoditos fecit mediolanum ꝑueni¬
re. Q cum etiã cecilianꝰ uenisset: ip̃ma qͦiq sicut scͥpsit
exhibuit. Cognitaq causa: qua diligentia. q̃ cau
cautela. qͣ ꝓuisione. sicut eiꝰ indicant littere: cecilia¬
num innocentissimum. illos ĩꝑbissimos iudicauit.

Expanded text:
ea ueniam petiturus. dum tamen illi, quod ulterius ea ueniam petiturus. dum tamen illi, quod ulterius dicerent, non haberent, si eius sententiae non obtemperarent, ad quem ipsi prouocauerunt, sic et illi aliquando cederent ueritati! iussit enim ille, ut ei partes ad agendam causam Romam occurrerent. quo cum Caecilianus nescio qua causa non occurrisset, interpellatus ab eis praecepit, ut Mediolanium sequerentur. tunc se aliqui eorum subtrahere coeperant fortasse indignati, quia non est eos imitatus Constantinus, ut iam statim atque uelociter Caecilianum damnaret absentem. quod ubi cognouit prouidus imperator, reliquos ab officialibus custoditos fecit Mediolanium peruenire. quo cum etiam Caecilianus uenisset, ipsum quoque, sicut scripsit, exhibuit cognitaque causa qua diligentia, qua cautela, qua prouisione, sicut eius indicant litterae, Caecilianum innocentissimum, illos inprobissimos iudicauit.
Abbreviated transcription (Latin):
bamus: ex eo qđ totus orbis eis ñ communicat:
Aut si factum ẽ: etiam ibi sunt uicti. qđ ipsa eoꝵ
seꝑatio manifestat. Sed tamen qͥd postea fecũnt.
imꝑatoris literis sufficientissim ostendit᷑. Iu¬
dices enim eccłasticos tante auctoritatis epõs.
quorum iudicio & ceciliani innocentia. & eorũ
improbitas decłata ẽ: non apud alios collegas.
um: aliorum scilicet epõrum. Non quia iã necc̃e
erat: sed eorum ꝑuersitatib cedens. & omnimo¬
do cupiens tantam impudentiam cohibe. Neꝙ
fallaces querelas susciꝑe. ut de iudicio ep̃orum
qͥ rome sederant ipse iudicaret: sed alios ut dixi
epos dedit. a qͥb tam̃ illi ad ip̃m rursum imꝑa¬
torem ꝓuocari maluerunt. Qua in re illos quẽ
admodum detestetur audistis:. atq utinam saltim
ipsius iudicio insanissmis animositatib suis fi¬
nem posuissent: atq ut eis ipse cessit. ut de illa
causa post epõs iudicaret. a scĩs antistiqbus post¬

Expanded text:
bamus ex eo, quod totus orbis non eis communicat; bamus ex eo, quod totus orbis non eis communicat; aut, si factum est, etiam ibi sunt uicti, quod ipsa eorum separatio manifestat. Sed tamen quid postea fecerint, imperatoris litteris sufficientissime ostenditur. iudices enim ecclesiasticos tantae auctoritatis episcopos, quorum iudicio et Caeciliani innocentia et eorum inprobitas declarata est, non apud alios collegas sum aliorum scilicet episcoporum, non quia iam necesse erat, sed eorum peruersitatibus cedens et omni modo cupiens tantam inpudentiam cohibere. nefallaces querelas suscipere, ut de iudicio episcoporum, qui Romae sederant, ipse iudicaret, sed alios, ut dixi, episcopos dedit. a quibus tamen illi ad ipsum rursum imperatorem prouocare maluerunt. qua in re illos quem ad modum detestetur, audistis. atque utinam saltem ipsius iudicio insanissimis animositatibus suis finem posuissent atque, ut eis ipse cessit, ut de illa causa post episcopos iudicaret a sanctis antistitibus post
Abbreviated transcription (Latin):
paterent᷑ ignaram ꝑ tot gentes eccłam cõmu¬
nicare dap̾natis: & cur se ipsi ab innocentis
orbis t̾rarum cõmunione p̃cident. cũ tacendo
sinerent ep̃o quẽ carthagiensib ordinassent
a toto cobe ñ commnunicari. Elegetunt sicut dici¬
tuissent quacunq u̾sutia false cͥminationis con¬
uincere. satiarent plenissime cupiditatẽ suã. Si
Sed iam tam̃ quasi haberent qđ dicẽnt. malos n¬
dices se c̃ẽ ꝓpessos. qͦ uox ẽ om̃iũ malorũ litigato¬
rum. cum fuerint cciã manisestissima u̾itate su¬
ꝑati: quasi ñ adhuc eis dici possit. & iusticcime
dici. Ecce putemꝰ illos ep̃os qͥ rome iudicarunt.
ñ bonos iudices fuisse. Restabat adhuc plena¬
tium eccłt uniu̾se concilium. uͥ cc̃ c̃ ipsiꝰ iudicibꝰ
causa posset agitari: ut si male iudicasse conine¬
ti eelit eorum sententie soluerentur. Qđ utrum
fecerint ꝓbent. Hos enim non ẽẽ factum facile ꝓ¬

Expanded text:
paterentur ignaram per tot gentes ecclesiam commupaterentur ignaram per tot gentes ecclesiam communicare damnatis et cur se ipsi ab innocentis orbis terrarum communione praeciderent, cum tacendo sinerent episcopo, quem Carthaginiensibus ordinassent, a toto orbe non communicari. elegerunt, sicut dicituissent quacumque versutia falsae criminationis evincere, satiarent plenissime cupiditatem suam; si am tamen quasi haberent, quod dicerent, malos iudices se esse perpessos, quae uox est omnium malorum litigatorum, cum fuerint etiam manifestissima ueritate superati, quasi non eis ad hoc dici possit et iustissime dici: \'Ecce putemus illos episcopos, qui Romae iudicarunt, non bonos iudices fuisse? restabat adhuc plenarium ecclesiae uniuersae concilium, ubi etiam cum ipsis iudicibus causa posset agitari, ut, si male iudicasse conti essent, eorum sententiae soluerentur. quod utrum fecerint, probent; nos enim non esse factum facile pro
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt: tc̃ innocentiam suã adu̾sus eorũ machina¬
menta defendẽt: sic̃ postea factum ẽẽ didicistis: cũ
tam̃ illi nͥ sero quefissent iudictum tͣnsmarinum.
iam scismatis rei: iam leuati altaris hortendo sce¬
lere maculati. Ptimo enim facerent si uerita¬
te niteient᷑: sed falsis rumorib tẽꝑis diutͣmta¬
te firmatis. quasi uetusta fama p̾iudicante ad
iudiciũ uenire uoluerunt: aut qđ mag̾̃ creden¬
dum ẽ. dampnato pͥus sic̃ libtut ccciliano. qͣsi
securi sibi uidebant᷑. p̾fidentes numero suo:
nec audentes alibi cõmou̾t catisam tã malam: uͥ
nulla corruptione oꝑante posset uĩtas iueniri.
Sed postea quam ipĩs reb exꝑti sunt cũ cecilia¬
no ꝑmane̾ cõmunionem orbis t̾rarũ. & ad cũ
a tͣnsmarinis eccłus cõmunicatorias litcetas mit¬
ti. non ad illum quẽ ip̃i scelerate ordinaucran.
puduit eos semꝑ tacẽ: quia posset eis obici. cut

Expanded text:
esset, tunc innocentiam suam aduersus eorum machinaesset, tunc innocentiam suam aduersus eorum machinamenta defenderet, sicut postea factum esse didicistis, cum tamen illi nimis sero quaesissent iudicium transmarinum iam schismatis rei, iam leuati altaris horrendo scelere maculati. primo enim facerent, si ueritate niterentur; sed falsis rumoribus temporis diuturnitate firmatis quasi uetusta fama praeiudicante ad iudicium uenire uoluerunt aut, quod magis credendum est, damnato prius, sicut libuit, Caeciliano quasi securi sibi uidebantur praefidentes numero suo nec audentes alibi commouere causam tam malam, ubi nulla corruptione operante posset ueritas inueniri. Sed postea quam ipsis rebus experti sunt cum Caeciliano permanere communionem orbis terrarum et ad eum a transmarinis ecclesiis communicatorias litteras mitti, non ad illum, quem ipsi scelerate ordinauerant, puduit eos semper tacere, quia posset eis obici, cur
Abbreviated transcription (Latin):
tus: & in iudiciũ publicum ꝓtalit. Int̾ que id qͣ¬
q cõmemoratum legit᷑: qđ lucille pecuna cor¬
ruptis epĩs. in carthaginensi eccła. in affrice ca¬
pite. altare contͣ altare leuatum ẽ. Scio qđ hec
gesta uob̃ ñ legerimꝰ: sed tẽpus ñ fuisse memi
nistis. Inerat & nonnullus dolor anum de typo
supbie uemiens: qd̾ ñ ipsi ordinauerant car
ros iudices sed inimicos atq corruptos cecilia¬
nus inuenisse cognoscẽt: quando fieri posset ut
uel ipse uellet. uel ppłs cui p̃sidebat ꝑmitt̾it. ut
relicta eccła iret in domum pͥuatam. ñ collega¬
rum discutiendus examine. sed factionis cunco. &
odus muliebrib trucidandus: cũ sibi p̃sertĩ ui¬
deret apud eccłam tͣnsmarinã. pͥuatis inimicitiis
& ab utraq parte dissensionis alienã. incorrup¬
tum & integrum exam̃ sue cause remanẽ. Ubi
si nichil adu̾sarii agere uellent: ip̃i se ab orbis

Expanded text:
tus et in iudicium publicum protulit. inter quae id qutus et in iudicium publicum protulit. inter quae id quoque commemoratum legitur, quod Lucillae pecunia. corruptis episcopis in Carthaginiensi ecclesia, in Africae capite. altare contra altare leuatum est. scio, quod haec gesta uobis non legerimus, sed tempus non fuisse memnistis. Inerat etiam nonnullus dolor animi de typho superbiae veniens, quod non ipsi ordinaverant Cartum eos non veros judices, sed inimicos atque corruptos Caecilianus convenisse cognosceret; quando fieri posset, ut vel ipse vellet, vel populus cui praesidebat permitteret, ut relicta eccrum discutiendus examine sed factionis cuneo et odiis muliebribus trucidandus, cum sibi praesertim uideret apud ecclesiam transmarinam priuatis inimicitiis et ab utraque parte dissensionis alienam incorruptum et integrum examen suae causae remanere? ubi si nihil aduersarii agere uellent, ipsi se ab orbis
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝓ disciplina eccłastica corripiendo idem
cum eet̾ diaconus leserat. Etiam hoc enim accesse¬
rat malum: ad illam ꝑficiendam miqͥtatem:
Nam in illo concilio uͥ a confessis traditorib ab¬
sentes atq innocentes dampnati sunt: pauci qͥ¬
dam erant. qͥ cͥmina sua infamatis aliis tegere
cupiebant: ut homines a ueritatis inqͥsione aũte¬
rentur. falsis rumorib auocati. Pauci gͦ crant¬
qͥ hoc negotium maxime curabant: quãius in
eis eẽt maior auctoritas. ꝓpt̾ ipsiꝰ scdisocietatẽ
qͥ eis poꝑcerat t̾ritus. Cetcri autem: lucille pe¬
cuma maxime adu̾sus cecilianũ empti. & in¬
stigati ꝑhibent᷑. Eatant gesta apud cenophilũ
consularẽ. uͥ nundinatiꝰ qͥdam diaconꝰ a siluano
ctitensi ep̃o quantum ip̃is gestis iudelligit᷑ degͣ
degiadatꝰ. cum ei satifface ꝑ aliorum ep̃orum
litteras frustra conatꝰ eẽt: multa patefecit ira¬

Expanded text:
quam pro disciplina ecclesiastica corripiendo idem quam pro disciplina ecclesiastica corripiendo idem cum esset diaconus laeserat: etiam hoc enim accesserat malum ad illam perficiendam iniquitatem. Nam in illo concilio, ubi a confessis traditoribus absentes atque innocentes damnati sunt, pauci quidam erant, qui crimina sua infamatis aliis tegere cupiebant, ut homines a veritatis inquisitione averterentur falsis rumoribqui hoc negotium maxime curabant, quamuis in eis esset maior auctoritas propter ipsius Secundi societatem, qui eis pepercerat territus. ceteri autem Lucillae pecunia maxime aduersus Caecilianum empti et instigati perhibentur. extant gesta apud Zenophilum consularem, ubi Nundinarius quidam diaconus a Siluano Cirtensi episcopo, quantum ipsis gestis intellegitur, degradatus cum eis satisfacere per aliorum episcoporum litteras frustra conatus esset, multa patefecit ira
Abbreviated transcription (Latin):
tem eociũ plebs alia regenda ꝓuidẽtur. Ourrii
optimum: o filium xp̃iane pacis: & patrem xp̃i¬
ne plebis. Conferte nc̃ istam paucitatẽ cum illa
multitudine ep̃orum: neq numerum numero.
sed pondus ponderi cõꝑate. Hinc modestiã: in¬
de temeritatẽ. Hinc uigilantiã: inde cecitatem
hic nec mansuetudo integͥcatẽ corrupit: nec in¬
tegͥtas mansuetudimi repugnauit. Ibi autem &
furore timor agebat᷑: & timore furor incitabat᷑.
Isti enim conuenerant in cognitione uerorum
cͥminum falsa respuere: illi falsa dap̃natione
uera celare. Illiᷤᷤ nec se cecilianus tandem audi¬
endum. iudicandum q commitcẽt: cũ habẽt
tales apud qͦs si ei causa mouetur. innocentiã¬
suam facillime ostendet. Non se illis omm¬
no cõmittẽt: nec si peregͥnꝰ eccłe carchaginensis
rũpendos annnos uel imꝑitorũ. uel inꝓboꝵ
posset tunc pecuniosa mulier lucilla quedam

Expanded text:
tem eorum plebs alia regenda prouideretur. o uirum tem eorum plebs alia regenda prouideretur. o uirum optimum! o filium Christianae pacis et patrem Christianae plebis! conferte nunc istam paucitatem cum illa multitudine episcoporum neque numerum numero sed pondus ponderi comparate: hinc modestiam, inde temeritatem; hinc uigilantiam, inde caecitatem; hic nec mansuetudo integritatem corrupit nec integritas mansuetudini repugnauit, ibi autem et furore timor tegebatur et timore furor incitabatur; isti enim conuenerant cognitione uerorum criminum falsa respuere, illi falsorum damnatione uera celare. Illisne se tandem Caecilianus audiendum iudicandumque committeret, cum haberet tales, apud qsuam facillime ostenderet? Non se illis omnino committeret, nec si peregrinus Ecclesiae Carthaginensis rupendos animos vel improborum vel imperitorum posse tunc pecuniosissima mulier quaedam Lucilla,
Abbreviated transcription (Latin):
possitis. De numeto autem septuaginta cporũ
cũ quasi grauissima opponẽtur auctoritas: que
fuerint dicta meministis. E tam̃ uiri grauis¬
fumi ab infinitis questionib cathena quadam
in explicabili sese nectentib suum tẽꝑare arbi¬
tͥum malucrunt: nequaquã curantes quãmul¬
ti eeñt illi ep̃i. aut unde collecti. quos indebãt
tanta temeritate cecatos: ut in absentes & ñ in¬
terrogatos collegas. tam p̃cipites auderent ꝓfer¬
re sententias. Et tam̃ qualis ip̃iꝰ beati melciadis
ultima ẽ ꝓlata sententia: Quã innocens. quã
integra. quã ꝓuida. atq pacifica: qua neq colle¬
gas in qͥb nichil constiterat. de collegio suo au¬
sus ẽ remou̾e: & donato solo. quẽ totiꝰ mali pͥnci¬
pem inuenerat maxime culpato. sanitatis re¬
cuꝑande optionem ceteris liberam fecit: ꝑatꝰ
cõmunicatorias litteras mittẽ & his qͦs a maiori¬
firmari uellet. qͥ fuisset ordinatꝰ pͥor. alteri au¬

Expanded text:
possitis? De numero autem septuaginta episcoporum possitis? De numero autem septuaginta episcoporum cum quasi grauissima opponeretur auctoritas, quae fuerint dicta, meministis. et tamen uiri grauissimi ab infinitis quaestionibus M catena quadam inexplicabili sese nectentibus suum temperare arbitrium maluerunt nequaquam curantes. quam multi essent illi episcopi aut unde collecti, quos uidebant tanta temeritate caecatos, ut in absentes et non interrogatos collegas tam praecipites auderent proferre sententias. et tamen qualis ipsius beati Melchiadis ultima est prolata sententia! quam innocens. quam integra, quam prouida atque pacifica! qua neque collegas, in quibus nihil constiterat, de collegio suo ausus est remouere et Donato solo, quem totius mali principem inuenerat, maxime culpato sanitatis recuperandae optionem ceteris liberam fecit paratus communicatorias litteras mittere etiam his, quos a Maiorifirmari uellet, qui fuisset ordinatus prior, alteri au
Abbreviated transcription (Latin):
maiorim. que certã ꝑsonam ñ habebat arguere¬
tur cecilianus: & reqͥsiti ab eis eẽnt uel accusato¬
res uel testes. uel qͦqͦmͦ cause necessatii. qͥ simul
cum eis ex affrica uenerant. & eos p̃sentes fuisse.
atq a donato subtractos eẽ diceret᷑. Promisit au-¬
tem idem donatꝰ. qđ eos eẽt exhibitur. Qđ cum ñ
semel. sed scpiꝰ ꝓmisisset: amplius ad illud iudici¬
um accedere noluit: iam erat tanta confessus.
ut nichil deinceps aliud ñ accedendo nͥ pre¬
sens dampnari noluisse uideret᷑: cum tam̃ ea q̃
dampnanda eent. eo p̃sente atq int̾rogato ma-¬
nisestata fuerint. Aocessit & aliud: ut aqͥb dã
adũsus cecilianũ denuntiationis libellus daret᷑.
Post qđ factum. quemadmodum sit ruisus agita¬
ta cognitio. & que ꝑsone illum libellũ dederunt:
qͦq mͦ nichil in cecilianũ ꝓbare potuerit. qͥd dic̃a:
cũ & audieritis omnia. & qͦtiens uolueritis legere

Expanded text:
Majorini, quae certam personam non habebat, arguereMajorini, quae certam personam non habebat, argueretur Caecilianus; et requisiti ab eis essent vel accusatores vel testes vel quoquomodo causae necessarii, qui simul cum eis ex Africa venerant, et eos praesentes fuisse atque a Donato subtractos esse diceretur. Promisit idem Donatus quod eos esset exhibiturus: quod cum non semel, sed saepius promisisset, amplius ad illud judicium accedere noluit, ubi jam erat tanta confessus, ut nihil aliud deinceps non accedendo, nisi praesens damnari noluisse videretur; cum tamen ea quae damnanda essent, eo praesente atque interrogato manifestata fuerint. Accessit et aliud, ut a quibusdam adversus Caecilianum denuntiationis libellus daretur: post quod factum quemadmodum sit rursus agitata cognitio, et quae personae illum libellum dederint, quoque modo nihil in Caecilianum probari potuerit, quid dicam, cum et audieritis omnia et, quotiens uolueritis, legere
Abbreviated transcription (Latin):
tiosam. & ab eccle pace alienatam multitudinem
tranfferre uoluisse: ut ab ea uidelicet tba cecili¬
anus accusaretur. quam solis tumultuosis
clamorib. nulla documentorum actestatione nul¬
lo ueritatis eramine. ad suam uoluntatẽ animos
iudicum detorquere posse arbitrabant᷑. nisi for¬
te furiosa. & poculo erroris atq correptionis ebͥa
multitudo. uera in cccilianũ cͥmina dicẽt. uͥ septua¬
ginta ep̃i. sicut de felice autunniano constitit
absentes & innocentes collegas. tã insana temeri¬
tate clampnarunt. Quali enim tͣbe illi consense¬
rant: ut adu̾sus in nocentes ñ int̾rogatos ꝓferress
sententias: a tali tͣba ꝙ̃ rursts accusari cecilianũ
uolebant. Sed plane᷑ inuenerant tales iudices:
qͥb illam dem̃tiam ꝑsuaderent. Podestis enum
ꝓ ur̃a prudentia. & illorum ꝑu̾sitatẽ illic atten
dere. & iudicũ grauitatẽ: quẽadmodum ad ex¬
tremum ꝑsuadere ñ possent. ut a plebe partis

Expanded text:
tiosam et ab ecclesiae pace alienatam multitudinem tiosam et ab ecclesiae pace alienatam multitudinem transferre uoluisse, ut ab ea uidelicet turba Caecilianus accusaretur, quam solis tumultuosis clamoribus nulla documentorum adtestatione, nullo ueritatis examine ad suam uoluntatem animos iudicum detorquere posse arbitrabantur, nisi forte furiosa et poculo erroris atque corruptionis ebria multitudo uera in Caecilianum crimina diceret ubi septuaginta episcopi, sicut de Felice Aptungitano constitit, absentes et innocentes collegas tam insana temeritate damnarunt. quali enim turbae illi consenserant, ut aduersus innocentes non interrogatos proferrent sententias, a tali turba etiam rursus accusari Caecilianum uolebant. sed plane tales inuenerant iudices, quibus illam dementiam persuaderent! Potestis enim pro uestra prudentia et illorum peruersitatem dere, et judicum gravitatem, quemadmodum ad extremum persuaderi non possent, ut a plebe partis
Abbreviated transcription (Latin):
legib penas iustas & debitas luetet. Qđ si ge¬
sta ꝓconsularia displicent: eccłasticis credite. Om¬
nia uob̃ ordine recitata sunt. An forte ñ debuit
romane eccłe melciades ep̃c cum collegis trasma-¬
rinis epĩs illud sibi usurpare iudicium: qđ ab
fuerat t̾minatum: Quid qđ nec ip̃e usur pauit:
Rogatus qͥppe imꝑator. iudices misit epõs. qͥ cum
eo sederent: & de tota illa causa quod iustũ ui¬
derctur statuerent. Hoc ꝓbamꝰ & donatistarum
p̃cib: & u̾bis ip̃nis imꝑatoris. Utraq em̃ uobis
lecta meministis: & inspiciendi. ac descͥbendi licen¬
tiam nunc habetis. Legite & considerate omnia.
Uidete quanta cura pacis atq unitatis con¬
seruande. uel restituende cuncta discussa
sint: quemadmodum accusatorũ ꝑsona trac̃¬
tata. & qͦrumdam eorum qͥb maculis imꝓba¬
ta sit. p̾sentium q uocib liqͥdo constitĩt nichil
eos habuisse qđ in cecilianum dicerent᷑. sed totam

Expanded text:
legibus poenas iustas et debitas lueret. Quod si gelegibus poenas iustas et debitas lueret. Quod si gesta proconsularia displicent, ecclesiasticis cedite. omnia uobis ordine recitata sunt. an forte non debuit Romanae ecclesiae Melchiades episcopus cum collegis transmarinis episcopis illud sibi usurpare iudicium, quod afuerat terminatum? quid, quod nec ipse usurpauit? rogatus quippe imperator iudices misit episcopos, qui cum eo sederent et de tota illa causa, quod iustum uideretur, statuerent. hoc probamus et Donatistarum precibus et uerbis ipsius imperatoris; utraque enim uobis lecta meministis et inspiciendi ac describendi licentiam nunc habetis. legite et considerate omnia. uidete, quanta cura pacis atque unitatis conseruandae uel restituendae cuncta discussa sint, quem ad modum accusatorum persona tractata et quorundam eorum quibus maculis inprobata sit praesentiumque uocibus liquido constiterit nihil eos habuisse, quod in Caecilianum dicerent, sed totam
Abbreviated transcription (Latin):
pandus ẽ quẽ iudex t̾renus absoluit. cũ ip̃e
sibi hoc ñ popocisset: quantomiagis culpandi
sunt. qͥ t̾renum regẽ sue cause iudicem ẽẽ uolu¬
erunt: Si autem cͥminis ñ ẽ ꝓuocari ad imꝑa¬
torem: non ẽ cͥminis audire ab ĩꝑatore. Ergo
nec ab illo cui causam delegauer it imꝑator. Qũe¬
dam etiam suspensũeculeo in cau sa felicis ep̃i
amicus ille uoluit cͥminari: ut qͥs etiam un¬
gulis uexaretur. Numqͥd poterat felix contͣdic̃ẽ.
ne tanta diligentia ł seueritate queret᷑. cum eiꝰ
causam inueniendam cognitor agitaret: Quid
erat aliud nolle sic queri: quã de cͥmine confi¬
teri: Et tam̃ ille ip̃e ꝓconsul int̾ p̃conum t̾ri¬
biles uoces. & cruentas carnificum manꝰ. ñqũa
collegam dampnaret absentem. qͥ iudicio eiꝰ se p̃¬
sentare noluiss et: cum haberet aliud qđ posset
audiri. fut si dampnaret: certe &̃ ipsis scl̃arib

Expanded text:
pandus est quem judex terrenus absolvit, cum ipse pandus est quem judex terrenus absolvit, cum ipse sibi hoc non poposcisset; quanto magis culpandi sunt, qui terrenum regem suae causae judicem esse voluerunt? Si autem criminis non est provocare ad imperatorem, non est criminis audiri ab imperatore: ergo nec ab illo, cui causam delegaverit imperator. Quemdam etiam suspensum equuleo in causa Felicis eamicus ille uoluit criminari, ut quis etiam ungulis uexaretur. numquid poterat Felix contradicere, ne tanta diligentia uel seueritate quaereretur, cum eius causam inueniendam cognitor agitaret? quid enim erat aliud nolle sic quaeri quam de crimine confiteri? et tamen ille ipse pro consule inter praeconum terribiles uoces et cruentas carnificum manus numquam collegam damnaret absentem, qui iudicio eius se praesentare noluisset, cum haberet aliud, quod posset audiri, aut si damnaret, certe etiam ipsis saecularibus
Abbreviated transcription (Latin):
dite causam felicis autimniani: & pͥmo legi¬
te quam uehementiores in eũ fuerunt. dic̃
gͦ & cecerorum causam nouerant. sicut huiꝰ.
qͥ postea innocentissimus diligenti &e t̾ribi¬
li inqͥsione ꝓbatꝰ est. Quanto itaq iustiꝰ. & tu¬
tius. &. citiꝰ innocentes eos existimare debemꝰ.
quorum cͥmina ab istis leuiꝰ accusata sunt. et
partiore rep̃hensione dãpnata: quando ille in¬
uentus ẽ innocens. in quem multo immantꝰ
dem cũ uob diceret̃ dioplicuit: sed tam̃ pret̾¬
mittendum non ẽ: ait enim qͥdam. Non
debint ep̃c ꝓconsulari iudicio purgari. Qua¬
si uero ip̃e sibi hoc cõꝑauerat: ac ñ imꝑator
ita queri iussit: ad cuiꝰ curam de qͣ rationem
deo redditurꝰ eẽt. res illa maxime ꝑtinebat:
Arbitrum enim ꝙ iudicem causa traditionis
oescismatis illi eũ fecerant: qͥ ad eum etiã mi¬
serant. ad quẽ postea ꝓuocarunt: & tam̃ iu¬
dicio eius acqͥescere noluerunt. Itaq si cul¬

Expanded text:
dite causam Felicis Aptungitani et primo legidite causam Felicis Aptungitani et primo legite, quam uehementiores in eum fuerunt. sic ergo et ceterorum causam nouerant, sicut huius, qui postea innocentissimus diligenti et terribili inquisitione probatus est. quanto itaque iustius et tutius et citius innocentes eos existimare debemus, quorum crimina ab istis leuius accusata sunt et parciore reprehensione damnata, quando ille inuentus est innocens, in quem multo immanius dem cum vobis diceretur displicuit, sed tamen praetermittendum non est; ait enim quidam. Non debuit episcopus proconsulari judicio purgari: quasi vero ipse sibi hoc comparaverit, ac non imperator ita quaeri jusserit, ad cujus curam, de qua rationem Deo redditurus esset, res illa maxime pertinebat. Arbitrum enim et judicem causae traditionis et schismatis illi eum fecerant, qui ad eum etiam preces miserant, ad quem postea provocarunt; et tamen judicio ejus acquiescere noluerunt. Itaque si cul
Abbreviated transcription (Latin):
dicium eccłasticũ uitasse uiderent᷑. qͥ seiudicio
eorum p̃sentare noluissent. Milia qͥppe collega¬
tum transmarina testabant: ubi apparebat eos
iudicari posse. qͥ uidebant᷑ affros ł numidas
collegas habere suspectos. Ubi ẽ enim qđ scͥptã
clamat. antequã int̾roges ne uituꝑes quẽquã:
& cum int̾rogaiũs cortipe iuste: Si gͦ nec ui¬
tuꝑati nec corrripi nisi int̾rogatum sp̃s sc̃s
uoluit: quanto sceleratiꝰ non uituꝑati aut cor¬
repti. sed omnino dampnati sunt. qͥ de suis
cͥminib nichil absentes int̾rogari potuerũt:
Sed tamen isti qͥ licet absentnum & nequaquã
iudiciũ deserentium qͥa ñquam affuerunt.
& semꝑ sibi cuneum illum suspectum ẽẽ de¬
claraucrunt: tamen cognita cͥmina damp¬
nasse dicunt. Queso uos fr̃s mei. qͦmͦ cogno¬
uerunt: Repondetis nescimus: quandoqͥdẽ
ipsa cognitio in illis gestis explicata ñ est Sed
ego uobis ostendam qͦmͦ cognouerunt. Atten¬

Expanded text:
dicium ecclesiasticum uitasse uiderentur, qui se iudicio dicium ecclesiasticum uitasse uiderentur, qui se iudicio eorum praesentare noluissent. milia quippe collegarum transmarina restabant, ubi apparebat eos iudicari posse, qui uidebantur Afros uel Numidas collegas habere suspectos. ubi est enim, quod scriptura clamat: Antequam interroges, ne uituperes quemquam et, cum interrogaueris, corripe iuste? si ergo nec uituperari nec corripi nisi interrogatum spiritus sanctus uoluit, quanto sceleratius non uituperati aut correpti, sed omnino damnati sunt, qui de suis criminibus nihil absentes interrogari potuerunt! Sed tamen isti, qui licet absentium et nequaquam iudicium deserentium, quia numquam adfuerunt et semper sibi cuneum illum suspectum esse declarauerunt, tamen cognita crimina damnasse dicunt, quaeso uos, fratres mei, quo modo cognouerunt? respondetis: Nescimus, quando quidem ipsa cognitio in illis gestis explicata non est.\' sed ego uobis ostendam, quo modo cognouerunt. adten
Abbreviated transcription (Latin):
dõ dimisit: paci unitatiq consuluit. Alioqͥn ma¬
gis hoc apud cartaginẽ ꝓuideret. ne scisma fierde.
ubi nullus aderat cui confesso cͥmen donare
cogeret᷑. sed qđ erat facillimum. tota conserua¬
tio pacis eẽt. absentes nolle dampnare. Itaq in-¬
iuriam faceñt innocentib: &̃ si eis ñ conuictis.
neq confessis. neq omnino p̃sentib ignosc̃e uo¬
liuissent. Ille qͥppe accipit ueniã: cuiꝰ culpa certis¬
sima ẽ. Quanto gͦ immaniores. & ceciores fuerũt
qͥ ea se putauerunt posse dampnare: que in¬
cognita nec donare potinssent: Sed illic cog¬
nita dimissa sunt õ. ne alia qrerent᷑: hic in¬
cognita dãp̃nata sunt. ut alia tegerent᷑. Sed di¬
cet aliqͥs. Cognouerunt. Qđ & si concedã: ⁊̃ sic ab¬
sentibꝰ utiq. parci oportebat. Neq enim iudiciũ
deseruerant. uͥ ñquam omnino constiterant:
nec in illis solis epĩs affris erat eccła: ut. om̃e iu¬

Expanded text:
deo dimisit, paci unitatique consuluit; alioquin madeo dimisit, paci unitatique consuluit; alioquin magis hoc apud Carthaginem prouideret, ne schisma fieret, ubi nullus aderat, cui confesso crimen donare cogeretur, sed, quod erat facillimum, tota conseruatio pacis esset absentes nolle damnare. itaque iniuriam facerent innocentibus, etiam si eis non conuictis neque confessis neque omnino praesentibus ignoscere uoluissent. ille quippe accipit ueniam, cuius culpa certissima est. quanto ergo immaniores et caeciores fuerunt, qui ea se putauerunt posse damnare, quae incognita nec donare potuissent! sed illic cognita dimissa sunt deo, ne alia quaererentur; hic incognita damnata sunt, ut illa tegerentur. sed dicet aliquis: Cognouerunt. quod etsi concedam, etiam sic absentibus utique parci oportebat. neque enim iudicium deseruerant, ubi numquam omnino constiterant, nec in illis solis episcopis Afris erat ecclesia, ut omne iu
Abbreviated transcription (Latin):
cartaginẽ traditores: tãquam in nebulam men¬
dacissimi rumoris. ip̃i qͥ ucte tradicdant latita¬
bant. Vnde uidetis lm̃i fieri potiusse. qđ ue¬
tisimile ñ ẽẽ qͥdam ur̃m dicebantꝰ ut qͥ cent
de sua tͣlitione confessi. causamq suam ĩpe¬
trauissent deo dimitti oportere: idem iudices
dampnatores q tamquam traditorũ absenti¬
um postea consediesent. Mlagis enim cõple¬
xi sunt ocasionem. qua possent alios falsa c̾¬
minatione ꝑfundere: & conuersas in eos lin¬
guas hominum. inqͥsitione cͥminum suorum
hoc modo declinare. Alioquin si fieri non pos¬
set. ut qͥsq mala que ip̃e committ̃et. in alio ni¬
dicaret. ñ diceret qͥbusdam paulus apls. ꝓpttrca
inexcusabilis es o homo qͥ iudicas: in qͦ enim a¬
lium iudicas. temetip̃m condep̃nas: eadẽ enim
agis que iudicas. Qđ illi omnino fecerunt: ut
hec u̾ba aplica integre in eos apte ꝙ conueni¬

Expanded text:
Carthaginem traditores, tamquam in nebula menCarthaginem traditores, tamquam in nebula mendacissimi rumoris ipsi, qui uere tradiderant, latitarent. unde uidetis, carissimi, fieri potuisse, quod uerisimile non esse quidam uestrum dicebant, ut, qui essent de sua traditione confessi causamque suam impetrauissent deo dimitti oportere, idem iudices damnatoresque tamquam traditorum absentium postea consedissent. magis enim amplexi sunt occasionem, qua possent alios falsa criminatione perfundere et conuersas in eos linguas hominum inquisitione criminum suorum hoc modo declinare. alioquin, si fieri non posset, ut quisque mala, quae ipse committeret, in alio iudicaret, non diceret quibusdam Paulus apostolus: Propterea inexcusabilis es, o homo, qui iudicas. in quo enim alium iudicas, temet ipsum condemnas; eadem enim agis, quae iudicas. quod illi omnino fecerunt, ut haec uerba apostolica integre in eos apteque conueni
Abbreviated transcription (Latin):
bus. quam a totiꝰ orbis cõmunione dissenti¬
retur Sed qͥa ñ erant que in cecilianum. & or¬
dinatores cius tͣnsmarino iudicio ꝓbarentur.
ꝓpt̾ea nec pͥusquam in eum sententias dicent
differre noluerunt: nec postea quã dixerunt
ꝑseuerant̾ id agere ut eccle transmarine in no¬
ticiã ꝑferret᷑. qͦrũ tͣditoꝵ in affrica damnatoꝵ
cõmunionem uitare deberent: qͥa si id facete
temptauissent. adcent sibi cecilianus. & ceteti:
& suam causam adu̾sus fallaces cͥminatores. a¬
pud transmarmos eccłasticos iudices. diligenti¬
sima discuszione pͣgarent. Itaq consiltum illud
ꝑu̾sum atq nefarium. maxime ut credit᷑ tͣdi¬
torium fuit: qͥb confesdis scds tigistanꝰ ignoue¬
rat: ut qm̃ de traditione fama crebruerat. in¬
famatis aliis a se aũterent suspicionẽ: & cũ ho¬
mines ꝑ affricam totam credentes ep̃ĩs falsa de
innocentib loquerent᷑. qđ dampnati eeñt ap̃

Expanded text:
bus quam a totius orbis communione dissentibus quam a totius orbis communione dissentiretur! sed quia non erant. quae in Caecilianum et ordinatores eius transmarino iudicio probarentur, propterea nec, priusquam in eum sententias dicerent, differre noluerunt nec, postea quam dixerunt. perseueranter id agere, ut ecclesiae transmarinae in notitiam perferretur, quorum traditorum in Africa damnatorum communionem uitare deberent, quia, si id facere temptauissent, adessent sibi Caecilianus et ceteri et suam causam aduersus fallaces criminatores apud transmarinos ecclesiasticos iudices diligentissima discussione purgarent. Itaque consilium illud peruersum atque nefarium maxime, ut creditur, traditorum fuit, quibus confessis Secundus Tigisitanus ignouerat, ut, quoniam de traditione fama crebruerat, infamatis aliis a se auerterent suspicionem et, cum homines per Africam totam credentes episcopis falsa de innocentibus loquerentur, quod damnati essent apud
Abbreviated transcription (Latin):
forte cũ alius mͦ fui̾t ordinatus. ñ ei cõmunice¬
tur ab eccłã transmarina: qͥa iste ab honore de¬
positꝰ non uidebitur. quẽ iam ordinatũ fama
celebrauit. ꝙ ad eum cõmeare com municatoriaᷤ
litt̾as feẽ. atq ica magnũ scandalũ scisinatis in u¬
nitate eccle xp̃i iam pacatis tempib oriatur.
dum p̃proꝑe uolumus nrãs p̃cipitare senten¬
tias: & ñ contra cecilianum sed contra oroem t̃¬
rarum qͥ ei ꝑ ignorantiam cõmunicat. altare
alterum erigere uideamur. Huic tã sano rec¬
toq consilio qͥsquis insanus obtemꝑare
noluisset:quid eẽt facturꝰ aut qͦmͦ aliquem
absentium collegarum eẽt dampnaturꝰ: cum
in potestate acta concilii ñ haberet. contradi¬
cente pͥmate: Qd si tanta & adũsus pͥmam se¬
dem seditio nasceretur. ut ñnulli dampna¬
re iam uellent. qͦs uolebat ille differtr quã¬
to meliꝰ a talib inqͥeta & impacata molienti¬

Expanded text:
forte, cum alius modo fuerit ordinatus, non ei communiceforte, cum alius modo fuerit ordinatus, non ei communicetur ab ecclesia transmarina, quia iste ab honore depositus non uidebitur, quem iam ordinatum fama celebrauit et ad eum commeare communicatorias litteras fecit, atque ita magnum scandalum schismatis in unitate Christi iam pacatis temporibus oriatur, dum praepropere uolumus nostras praecipitare sententias, et non contra Caecilianum sed contra orbem terrarum, qui ei per ignorantiam communicat, altare alterum erigere audeamus.\' Huic tam sano rectoque consilio quisquis infrenis obtemperare noluisset, quid esset facturus aut quo modo aliquem absentium collegarum esset damnaturus, cum in potestate acta concilii non haberet contradicente primate? quod si tanta et aduersus primam sedem seditio nasceretur, ut nonnulli damnare iam uellent, quos uolebat ille differri, quanto melius a talibus inquieta et inpacata molienti
Abbreviated transcription (Latin):
paganus ñ insequit᷑ inimicus Itaq aut istas
om̃s causas quas clades fbulentissimi tẽꝑis
inflixit eccłẽ. dõ iudici diittamꝰꝰ aut si aliqͥ
in uob̃ sunt qͥ certa istorum cͥmina ita nouũt.
ut ea facile ualcant edocere. negantesꝙ: conun¬
cere: & talib communicare formidant: ꝑgant
rum epõs: et ibi pͥus de istorum factis. & con¬
tumatia conquerant᷑. qđ ad iudicium colle¬
garum affrorum male sͥ conscii uentre nolu¬
crunt: aut in de illis enuntict᷑ ut ueniant: ibi¬
q obiectis respondeant. Qđ̃ si ñ feccrint: ibi cciã
eorum prauitas & ꝑu̾sitas ignotescet. missaq
c̃ctatora suꝑ eorũ nomine ꝑ totũ orbem t̾rarũ
quacumq iam xp̃i eccła dilatata ẽ ab omnibus
eccłuis corum cõmunio p̃cidetur: ne aliquis in ca¬
thedra eccłe carthaginis oriatur. Tunc demum
securi ep̃m alium plebi carthagini ordina¬
bimus: cum a tota eccła. isti fuerint seꝑati: ne

Expanded text:
paganus non insequitur inimicus. itaque aut istas paganus non insequitur inimicus. itaque aut istas omnes causas, quas clades turbulentissimi temporis inflixit ecclesiae, deo iudici dimittamus aut, si aliqui in uobis sunt, qui certa istorum crimina ita nouerint, ut ea facile ualcere, et talibus communicare formidant, perganrum episcopos et ibi prius de istorum factis et contumacia conquerantur, quod ad iudicium collegarum Afrorum male sibi conscii venire noluerunt, aut illis denuncietur, ut veniant ibique obiectis respondeant. Quod si non fecerint, ibi eorum etiam pravitas et perversitas innotescet, missaque tractatoria super eorum nominibus per totum orbem terrarum, quacumque iam Christi ecclesia dilatata est, ab omnibus ecclesiis eorum communio praecidetur, ne aliquis error in cathedra ecclesiae Carthaginis oriatur. tum demum securi episcopum alium plebi Carthaginis ordinabimus, cum a tota ecclesia isti fuerint separati, ne
Abbreviated transcription (Latin):
um collegarum qͦs a suis inimicis contra u̾itatẽ
sue cause ꝑu̾sos eẽ sentiebat. uel suspicabat᷑. uel
ut ipsi asscrunt simulabat: tantomagis scds si
uere pacis custos eẽ uoluisset: cauere debuit.
ne dampnarent᷑ absentes: qͥ iudicio eorũ om¬
mino intesse noluerunt. Neq enim de prb̃is.
aut diaconis. aut inferions ordinis clericis.
sed de collegis sic agebatur. qͥ possent aliorum ni
integram reseruare: ubi contra eos sententie dic¬
te in absentes nullomodo aliqͥd ualerent. quan¬
do eorum iudicium ñ pͥmo aditum postea dese¬
ruerunt: sed suspectum semꝑ habitum. ñquam
adire uoluerunt. Hec res maxime sollicitare de¬
buit sccłm. qͥ tunc erat pͥmꝰ: si ꝓpterea regebat
concilium ut paci consuleret. Facile enim for¬
tassis rabida in absentem ora. paccata. ł fre¬
nata cõpͥmeret: si dicẽt. Uidetis fr̃s. post tan¬
tam stragem ꝑsecutionis. miscłia dĩ a pͥncipib

Expanded text:
um collegarum, quos a suis inimicis contra ueritatem um collegarum, quos a suis inimicis contra ueritatem suae causae peruersos esse sentiebat uel suspicabatur uel, ut ipsi adserunt, simulabat, tanto magis Secundus, si uerae pacis custos esse uoluisset, cauere debuit, ne damnarentur absentes, qui iudicio eorum omnino interesse noluerunt. neque enim de presbyteris aut diaconis aut inferioris ordinis clericis sed de collegis agebatur, qui possent aliorum colintegram reseruare, ubi contra eos sententiae dictae in absentes nullo modo aliquid ualerent, quando eorum iudicium non primo aditum postea deseruerunt, sed suspectum semper habitum numquam adire uoluerunt. Haec res maxime sollicitare debuit Secundum, qui tunc erat primas, si propterea concilium regebat, ut paci consuleret; facile enim fortassis rabida in absentem ora placata uel frenata comprimeret, si diceret: Videtis, fratres, post tantam stragem persecutionis misericordia dei a principibus