comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc au̾t loco cicero rerũ quȩrendarũ iadis seiuinib multa nobis excolenda lega¬
uit. de ieptem subieclis globis ait. qui nersantur retio. contiario mnotu atq
cȩlum. Qd cũdicit. admonet ut quęramus si uersatur cȩlũ. ⁊ si uli seꝑtem &e
uersautur ⁊ contrario motu mouent᷑. Ant si hũc eẽ sphȩrarũ ordinẽ quẽ cice¬
ro resert: platonica consentit auctoritas. & cũ ⁊ odiacȩ sphȩiȩ subiecte sint. quo
pacto steuȩ earum om̃iũ ⁊odiacũ sustrare dicantur: eũ rodiacꝰ ⁊ iꝰ ⁊nisũmo &e
io sit q̃ue racio in uno zodiaco aliarin cursus breuiores: altarũ faciat longi¬
ores hec enĩ om̃ia in exponendo carũ ordine necesse est asserant᷑. e postremo qͦ
raciones in tertã ferantur. sicut ait om̃a nutu suo pondera. uersari glũ mini¬
danȩ animȩ natina ⁊ uis ⁊ racio docet. cuiꝰ ȩternitas in motu est. qͥa nuinquã

Expanded text:
oc autem loco Cicero, rerum quaerendarum iactis seminibus, multa nobis excolenda legaoc autem loco Cicero, rerum quaerendarum iactis seminibus, multa nobis excolenda legauit. De septem subiectis globis ait: «qui uersantur retro contrario motu atque caelum.» Quod cum dicit, admonet ut quaeramus si uersatur caelum, et si illi septem et uersantur et contrario motu mouentur, aut si hunc esse sphaerarum ordinem quem Cicero refert Platonica consentit auctoritas, et si uere subiectae sint; quo pacto stellae earum omnium zodiacum lustrare dicantur, cum zodiacus et unus et in summo caelo sit; quaeue ratio in uno zodiaco aliarum cursus breuiores, aliarum faciat longiores — haec enim omnia in exponendo earum ordine necesse est adserantur —; et postremo, qua ratione in terram ferantur, sicut ait, «omnia nutu suo pondera.» Versari caelum mundanae animae natura et uis et ratio docet, cuius aeternitas in motu est, quia numquam
Abbreviated transcription (Latin):
bũ possidet illa: quã interris saturniã nominant. demnde hominũ genen ꝓs¬
perus. ⁊ sauitaris iie fulgor: qͥ dicitur ionis. lum rucilus horribilisq terris. quẽ
marciñ dicitis. deinde septẽ mediã fere regionẽ sol aptinet. dux ⁊ pͥnceps ⁊ mo¬
derator tuminũ reliquoꝵ mens mindi. ⁊temꝑacio. tanta magnitudie ut¬
cuncta sua luce instret. ⁊ compleat. hũc ut contes conseqituntur. ueneris alt̃.
att̃ meiturii cursus. Insimoq orbe lina radiis solis accensa cõuertitua. Infra
ant eam nichii est nisi mortale ⁊ caducũ. pret̾ auimos mmimiere d̾oꝵ. hominũ
geueri datos. Suͣ hinã sunt ȩcerna omĩa. Nã eaq̃ est media ⁊ nona terius. naꝙ
inouetur & uitina est.⁊ ieã referuntur ouĩa mitu suo pondera. Totiꝰ mitdi
a sĩo iu nmũ diligens in hunc locũ collecta descͥptio est. & nitegrũ gõdã uiu̾si¬
tatis corpꝰ esfingitum. Qd̃ qͥdam. to tatI. idest oñe dixerunt. Unde ce hic dicit

Expanded text:
Saturniam nominant; deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor qui dicitur Iouis; tum rutilus horribilisque terris quem Martium dicitis; deinde de septem mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundicuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum hominum generi datos, supra lunam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, neque mouetur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Totius mundi a summo in imum diligens in hunc locum collecta descriptio est, et integrum quoddam uniuersitatis corpus effingitur, quod quidam τὸ πᾶν, id est omne, dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
cemtenet. shuiꝰ rei moicium est qoͣ mecdio noctis eporttii. Los oea no tooroẽ
oiem erem ptis olem denuo cõprehendit & uicius udetur oi ꝰ amboriõ
q̃a din ion siccedens rursus nouetur at rurls recedeus paulati semꝑ abo
mentte egiraliendo relinquat occasum Sol ꝙͦs pre ni altti q uo adb at . afo
i oeientem mouetur & hoet tandius recessum suii quã luna c̃onciat. sppe
qͣ tanto tẽpore signũ unĩ emetiatur quauto totai dochia cis ia. hauis. itre¬
rit manifesta tam̃ ⁊ subiecta oculis moeꝰ sui prestat: ndiciae Sine sio
i marietem cẽ ponamns. Qt̃ qͥa egtmoctiale signui estares honas soi¬
ni ⁊ diei facit. In hoc signo cin occidit libram idest scropis ce lasmoa
partes tauri dariores ñnuito post sole mergente ar denus E ut entt
mense sol in signũ posteruis ioest intaurũ raet aen em̃ qd̃ usõ¬

Expanded text:
icem tenet, et huius rei indicium est quod medio noctis exoritur. Postremo, totidem icem tenet, et huius rei indicium est quod medio noctis exoritur. Postremo, totidem diebus exemptis, solem denuo comprehendit, et uicinus uidetur ortus amborum, quamdiu, soli succedens, rursus nouetur et rursus recedens paulatim semper in orientem regrediendo relinquat occasum. Sol quoque ipse non aliter quam ab occasu in orientem mouetur, et, licet tardius recessum suum quam luna conficiat, quippe qui tanto tempore signum unum emetiatur quanto totum zodiacum luna discurrit, manifesta tamen et subiecta ocuIis motus sui praestat indicia. Hunc enim in Ariete esse ponamus, quod, quia aequinoctiale signum est, pares horas somni et diei facit. In hoc signo cum occidit, Libram, id est Scorpii chelas, mox partes Tauri clariores, non multo post solem mergentes uidemus. Sequenti mense sol in signum posterius, id est in Taurum, recedit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ab ariete intaurum qͥ retro loguatus est nec atauro in genunosłi ñ po¬
sterius uoluerentum Srageminis in taurũ aea tauro marietesumita. ⁊mun¬
dane ui olubilitatis consoma accestione ꝑdirent. Ci u apͥrio iusignusct̃ msir
H oc utt plene lqueat aostruamꝰ de lunȩ cursu. q̃ ⁊ claritete ut e uelosticase. no¬
tabilior est.Luna p̾qtia a sole ancedens nouata estrscdosere die qurro oc cosiia
deturea qͣ uicnia ioiquẽ nitꝑ reliqͥt Postquia ille demersus est apio głi ma¬
gine tenet anteaedenti supoccidens. Tertio die tarli occibort qua i mnoesio ces
cotidie lonqiꝰ ab occasu reredit ut septimo die cura solis occatt̃i iimelio es¬
lo ipsa indeatur Post alos nͦ septẽ cã ile mergit hec oraten. a deo mecl ia pore¬
ce mensis anmdui celũ ioest unũ hernsperiu ab occafri morientẽ iisren¬
do mettt᷑. Rursus post septẽ alios cirea solis occatĩ latentis henueeris uere¬

Expanded text:
non ab Ariete in Taurum, qui retro locatus est, nec a Tauro in Geminos, signum posterius, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in Arietem recta et mundanae uolubilitatis consona accessione prodirent. Cum uero a primo in sigHoc ut plene liqueat, astruamus de lunae cursu, quia et claritate sui et uelocitate notabilior est. Luna, postquam a sole discedens nouata est, secundo fere die circa occasum uidetur, et quasi uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli marginem tenet, antecedenti superoccidens. Tertio die tardius occidit quam secundo, et ita cotidie longius ab occasu recedit ut septimo die circa solis occasum in medio caelo ipsa uideatur. Post alios uero septem cum ille mergit, haec oritur. Adeo media parte mensis dimidium caelum, id est unum hemisphaerium, ab occasu in orientem recedendo metitur. Rursus post septem alios circa solis occasum latentis hemisphaerii uert
Abbreviated transcription (Latin):
uenerint: ialoco tam̃ inquo sunul uisȩ sunt ⁊ a se postea sepantim
Ex hoc eas ñ ẽe celo iifixas oculis qͦ approbantib constat. Igitur mouent᷑ nec ue¬
gare hoc qͥs quã poterit qõ uisus anirinat. Querendũ est e utrui ab erul as oera¬
suii: ai inconrariũ uiotu ꝓpriore reuolitant᷑ S e hocq̃teritib nobis ũ bolie

Expanded text:
uenerint, et a loco tamen in quo simul uisae sunt et a se postea separantur. uenerint, et a loco tamen in quo simul uisae sunt et a se postea separantur. Ex hoc eas non esse caelo infixas oculis quoque approbantibus constat. Igitur mouentur, nec negare hoc quisquam poterit quod uisus adfirmat. Quaerendum est ergo utrum ab ortu ad occas
Abbreviated transcription (Latin):
cũluminib duob aut infiras cęlo. ut alia sidera. nullum sui motũ nr̃is o¬
culis indicare s ferri mundanę conuersionis impetui: aut moueri sua qͦ ac¬
cessione dicemus. Rtirsus si mouentur: aut cęli uiam seciutur ab ortu in
occasum ⁊ cõmum & suo motu meantes. aut contrario recessu in orientem
ab occidentis parte uersantur. Pret̃ hȩc ut opinor uel ẽẽ uł fuigi. Nc̃ udea
cederent. s in hisdem locis semꝑ ut aliȩ uiderentun. Eoce eũ de infixis uirgi¬
liȩ nec a sui unquã se copulatione disꝑgunt: nec hyadas q̃ uicinȩ sũt. deserũt
aut orionis ꝓximã regionẽ reliquunt. Septẽtrionũ cõpago ñ soluitur. An¬
gnis qͥ int̾ eos labitur semel circũstisũ nõ mutat amplexũ. hȩc uͦ mͦ in hac:
modo in illa cęli regione insuntur. & sepe cũ inunũ locũ duȩ plures ue con¬

Expanded text:
cum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum nostris ocum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua quoque accessione dicemus. Rursus, si mouentur, aut caeli uiam sequuntur ab ortu in occasum, et communi et suo motu meantes, aut contrario recessu in orientem ab occidentis parte uersantur. Praeter haec, ut opinor, nihil potest uel esse uel fcederent, sed in isdem locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec a sui umquam se copulatione dispergunt, nec Hyadas, quae uicinae sunt, deserunt aut Orionis proximam regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel circumfusum non mutat amplexum. Hae uero modo in hac, modo in illa caeli regione uisuntur, et saepe, cum in unum locum duae pluresue con
Abbreviated transcription (Latin):
stellarum cursus sempiterm. Nã ⁊ infixas dixit: & cursus habere notauit. Nũc
utrum illi septẽ globiqͥ subiedi sunt contrario: ut ait quã cęlũ uertitur motu
ferantim. argumentis aduerũ ducentib requiramꝰ. Solem ac lunã & stellas qͥnq
qͥb ab errore noinen est: pret̾̃ qd̃ secum trahit ab ortu in occasum cęli duirira cõ¬
uersio sic ipsa suo motu in orientẽ ab occidente ꝓced̾e ñ solis litterarũ ꝓfais. s
muttis ꝙͦ doctrina initiatis abhorrere acsi a monstro. simile iudicatũ est. S a¬
pd̃ p̃ssius intuentes ita uerũ cẽ cõstabit. ut ñ solũ mentem concipi: s oculis
ꝙͦ ipsis possit ꝓbari. Tam̃ ut nobis dehocsit cũ ꝑtinacit̾ negante tͣtatus: age qͥsq
tibi hoc liquere dissimulans: suul omĩa q̃ uł contentio sibi fingit. detredans
fidem. uł q̃ ipsa ueritas suggerit.: indiuisionis m̃bra mittamus. has erraticaᷤᷤ

Expanded text:
stellarum cursus sempiterni»: nam et infìxos dixit et cursus habere non tacuit. Nunc stellarum cursus sempiterni»: nam et infìxos dixit et cursus habere non tacuit. Nunc utrum illi septem globi qui subiecti sunt contrario, ut ait, quam caelum uertitur motu ferantur, argumentis ad uerum ducentibus requiramus. Solem ac lunam et stellas quinque quibus ab errore nomen est, praeter quod secum trahit ab ortu in occasum caeli diurna conuersio, ipsa suo motu in orientem ab occidente procedere, non solis litterarum profanis, sed multis quoque doctrina initiatis, abhorrere a fide ac monstro simile iudicatum est; sed apud pressius intuentes ita uerum esse constabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit probari. Tamen ut nobis de hoc sit cum pertinaciter negante tractatus, age, quisque tibi hoc liquere dissimulas, simul omnia quae uel contentio sibi fingit detractans fidem, uel quae ipsa ueritas suggerit, in diuisionis membra mittamus. Has erraticas,
Abbreviated transcription (Latin):
soror qͥ⁊ hnsdem seminib qͥb cęlum: etiã ꝓcieatꝰ est. Conunr: quia aeri subiect
est celo. hiis illud adiciendum est. qd̾ p̃ter duo luiniua ⁊stellas qͥnq q̃ appellan¬
tur uage reliqͣs onĩs alii nsixas cęlo. nec nͥ cũ cȩlo inoueri. alii quorũ assercio
nero ꝓpior est. has ꝙͦ dixerunt suo motu p̃ter qd̃ cũ cȩli conuersione feruntur
accedere. S ꝓpt̾ inmensitatẽ extimmi globi excedentia: credibilem numerum
scła in una eas cursus sui ambicione cõsumere. & id̾o nullũ earii motũ ab homi¬
ne sentiri. cũ ñ sussiciat humanȩ uitȩ spacium adbreue saltẽ puntũ tã tardȩ
accessionis apprȩhendendũ. huic tulliꝰ nulliꝰ sectȩ inscius a ueterib approbatȩ
simul attigit: utramq senteutiam. dicendo inqͦ sunt insixi illi qͥ uoluuntur

Expanded text:
soror, quia isdem seminibus quibus caelum etiam aer procreatus est; coniunx, quia aer subiectus soror, quia isdem seminibus quibus caelum etiam aer procreatus est; coniunx, quia aer subiectus est caelo. His illud adiciendum est quod praeter duo lumina et stellas quinque quae appellantur uagae, reliquas omnes alii infìxas caelo nec nisi cum caelo moueri, alii, quorum adsertio uero propior est, has quoque dixerunt suo motu, praeter quod cum caeli conuersione feruntur, accedere; sed propter immensitatem extimi globi excedentia credibilem numerum saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, et ideo nullum earum motum ab homine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium ad breue saltem punctum tam tardae accessionis deprehendendum. Hinc Tullius, nullius sectae inscius ueteribus approbatae, simul attigit utramque sententiam dicendo «in quo sunt infixi illi qui uoluuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tino ancture reiꝑta sufficient. Qo̾ ant hũc extimi globũ qͥ ita uoliutur sũmũ dũ
uocant. ñ ita accipiendũ est ut ipse pͥma caissa id̾s ille õppotentissimꝰ estimet᷑
cñ glosꝰ ipse qd̾ celũ est animȩ sit fabrica. anuna ex ĩte ꝓcesserit. mens ex do qꝰ
tere sinuꝰ est ꝓcreata sit. s sũmũ qͥdem dixit ad ceteroxũ ordiẽ qͥ subiecdi sũł
animal ac diuunũ st aplȩnĩ inditȩ ex illa purissima mente rationis. s qd̃
imitittes om̃s q̃ mã pͥmȩ onũpotentiã sũmitatis secuntur aut ipse faciar:
aut ipse contineat. Ipsũ denq iouem ueteres uocauerunt. Et apoꝰ thes¬
iogas inppit̃ est mundi anima. hinc ius̃ est. ab ionie pͥncipra ainie tonus
omĩa plena Qo de aratro poetȩ ali mittuati siuit. qͥ de siocrib lociturus.
a cȩlo inquosinit sid̾a exordium sinnendũ ẽẽ deceruens: ab ioue incipiendii eẽ me¬
morauit. hinc ⁊ iuno soror eiꝰ &e coniunx uocatuꝵ. Est aut̃ inno aer liꝰ aũt dicit᷑

Expanded text:
rta sufficient. Quod autem hunc iste extimum globum qui ita uoluitur, summum deum uocauit, non ita accipiendum est ut ipse prima causa et deus ille omnipotentissimus aestimetur, cum globus ipse quod caelum est animae sit fabrica, anima ex mente processerit, mens ex deo qui uere summus est procreata sit. Sed summum quidem dixit ad ceterorum ordinem qui subiecti sunt, animal ac diuinum sit et plenum inditae ex illa purissima mente rationis, sed quod et uirtutes omnes, quae illam primae omnipotentiam summitatis sequuntur, aut ipse faciat aut ipse contineat. Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud theologos Iuppiter est mundi anima. Hinc illud est: ab Ioue principium, Musae, Iouis omnia plena, quod de Arato poetae alii mutuati sunt, qui de sideribus locuturus, a caelo, in quo sunt sidera, exordium sumendum esse decernens, ab Ioue incipiendum esse memorauit. Hinc et Iuno soror eius et coniunx uocatur. Est autem Iuno aer; et dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ mimierũ dõꝵ consecrauit antiqͥtas. S hesiodꝰ qͦ dinȩ sobolis assertor: pͥscos
reges cũ diis aliis enuinerat hiisꝙ exemplo ueteris potestatis etiã ĩ celo regen¬
di res hunanas assignat officiũ. & ne cui fastidiosũ sit siu̾sus ipsos ut poeta gre
ꝓtulit inserainꝰ irferemꝰ eos ut ex uerbis suis ulatina u̾ba conu̾si sunt. Indi¬
getes diui fato sũmi iouis hii sunt. Quõdam hominẽ mͦ cũ suiꝑis humana tu¬
entes. Largi ac niunifici ius regũ nũc ꝙͦ nadi. Hoc & urugiliꝰ ñ ignorat qͥ li¬
cet arguimento suo seruieus hemas uinferos relegauerit. Non tam̃ eos abelueit
a cȩlo s echera hiis deputat largioreui. ⁊ nosse eos solemsuir ac sia sid̾a ꝓ
atetun ut geunne doctrine oberuationes p̾stiterit. &e poctice signien¬

Expanded text:
in numerum deorum consecrauit antiquitas; sed Hesiodus quoque, diuinae subolis adsertor, priscos in numerum deorum consecrauit antiquitas; sed Hesiodus quoque, diuinae subolis adsertor, priscos reges cum dis aliis enumerat, hisque exemplo ueteris potestatis etiam in caelo regendi res humanas adsignat οfficium. Et ne cui fastidiosum sit si uersus ipsos ut poeta Graecus protulit inseramus, referemus eos ut ex uerbis suis in Latina uerba conuersi sunt: Indigetes diui fato summi Iouis hi sunt: quondam homines, modo cum superis humana tuentes, largi ac munifici, ius regum nunc quoque nacti. Hoc et Vergilius non ignorat, qui, licet argumento suo seruiens heroas in inferos relegauerit, non tamen eos abducit a caelo, sed aethera his deputat largiorem, et nosse eos solem suum ac sua sidera tetur, ut geminae doctrinae obseruatione praestiterit et poeticae fig
Abbreviated transcription (Latin):
tun. qd̃ respectu & cogitationib possidebat. Hinc aninia qũa in se ꝓnã corporiᷤᷤ
usus effecit: atq in pecudem qͦo aminodo resormauit ex homine. & absoluci¬
one ĩ corporis ꝑborrescit. & cũ necesse est non nͥ cũ geruttu fugit indigna¬
exoȩdunt pestes. s aut suũ oberrat cadauer: aut noui corporis ambit habita¬
culum. r̃i huinam tĩmodo s ferini qͦ electo genere: morib congruo qͦs ĩ ho¬
mine libent᷑ exeucuit mauultq omĩa ꝑpeti: ut celũ qd̾ uł ignorando uł dissi¬
mulando ut potiꝰ ꝓdendo deseruit euadat. Ciuitatũ uͦ retores: ceteriq sapi¬
entes celũ respectu uł cũ adhuc corpore tenent᷑ habitantes: facile post corpꝰ cele¬
steni quã pene ĩ reliq̃rant sedem reposcunt. Nec enĩ de nichilo aut de uaisa
adusatione ueniebat. qd̃ qͦs dam uabiũ cõditores aut claros in re publica uiros

Expanded text:
tur, quod respectu et cogitationibus possidebat. Hinc anima, quam in se pronam corporis tur, quod respectu et cogitationibus possidebat. Hinc anima, quam in se pronam corporis usus effecit atque in pecudem quodam modo reformauit ex homine, et absolutionem corporis perhorrescit et, cum necesse est, non nisi cum gemitu fugit indignanes cοrpοreae excedunt pestes, sed aut suum oberrat cadauer aut noui corporis ambit habitaculum, non humani tantummodo, sed ferini quoque, electo genere moribus congruo quos in homine libenter exercuit, mauultque omnia perpeti ut caelum, quod uel ignorando uel dissimulando uel potius prodendo deseruit, euadat. Ciuitatum uero rectores ceterique sapientes caelum respectu, uel cum adhuc corpore tenentur, habitantes, facile post corpus caelestem, quam paene non reliquerant, sedem reposcunt. Nec enim de nihilo aut de uana adulatione ueniebat, quod quosdam urbium conditores aut clariores in re publica uiros
Abbreviated transcription (Latin):
tes indubitate constat ẽẽ senteitiȩ & auinȩ dũ corpore uticun. hȩc est ꝑfecta
sapientia. ut iide atia sũ. deqͦ fonte uenerit recognoscat. Hinc illud a qͦdam
int̾ alia seu festiua: siue mordacia serio tainen nsurpatum est de cȩlo des¬
cendit. INcoi ceaytor. Nam & delphici nox fertira oraculi. cõsulenti ad
beatitatem qͦ iuuere ꝑueniret. Site inqͥt agnoueris. S & ipsiꝰ fronti tẽpli hȩc
inscͥpta seuteuua est. Homun aut̃ ut diximꝰ una est agnicio sui. si originis
natalisq sir pͥcipii exordia pͥuia respexerit. nec se quęsierit extra.Sioenĩ
anima iatites ipsas conscientia nobilitatis induitur. qͥb pꝰ corpꝰ euecta:
eo unde descenderat reportatur. Quia nec corporea sordescit uł oueratun e¬
luuie.q̃ puro ⁊ leui fonnite uiatutũ rigatur. nec deseruisse umquã cȩlũ uide¬

Expanded text:
stat esse sententiae; et animae, dum corpore utitur, haec est perfecta stat esse sententiae; et animae, dum corpore utitur, haec est perfecta sapientia ut unde orta sit, de quo fonte uenerit, recognoscat. Hinc illud a quodam inter alia seu festiua, siue mordacia, serio tamen usurpatum est: ... de caelo descendit γνῶθι σεαυτόν. Nam et Delphici uox haec fertur oraculi. Consulenti ad beatitatem quo itinere perueniret: «si te, inquit, agnoueris.» Sed et ipsius fronti templi haec inscripta sententia est. Homini autem, ut diximus, una est agnitio sui: si originis natalisque principii exordia prima respexerit nec se quaesiuerit extra. Sic enim anima uirtutes ipsas conscientia nobilitatis induitur, quibus post corpus euecta eo unde descenderat reportatur, quia nec corporea sordescit uel oneratur eluuie, quae puro ac leui fomite uirtutum rigatur, nec deseruisse umquam caelum uide
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi beati ȩuo sempiterno fruantira. qui ut ostenderet alios ociosis: alios nego¬
ciosis unitutib fieri beatos: ñ dirit absolute nichil ẽẽ illi pͥncipi d̾o acceptiꝰ quã
ciuitates. s adiecit qd̾ qͥdẽ in terris fiat ut cos qͥ ab ipsis celestib incipiunt: dis¬
cerneret a rectorib ciuitatũ. qͥb ꝑ t̾renos actꝰ iten paratur ad celũ. Illa aut di¬
finitione qͥd p̃ssius potest eẽ.: qͥd cantiꝰ de nomine ciuitatũ. quã concilia inqͥt
cȩtusq hominũ iure sociati q̃ ciuitates appellant᷑. Nã & seruilis quondã &
ti. Illa au̾t tinꝰ sola uista est mnultitudo cuiꝰ uinu̾sitas ĩ legñ cõsentit ob¬
seqͥum. Qd̃ uͦ ait harũ recteres ⁊ seruatores huic ꝓfeti: huc reuertuntita: hoc
iodo accipiendũ est. aminarũ origuiẽ mauare de oȩlo int̃ recde phylosophan

Expanded text:
«ubi beati aeuo sempiterno fruantur»; qui, ut ostenderet alios otiosis, alios nego«ubi beati aeuo sempiterno fruantur»; qui, ut ostenderet alios otiosis, alios negotiosis uirtutibus fieri beatos, non dixit absolute nihil esse illi principi deo acceptius quam ciuitates, sed adiecit: «quod quidem in terris fiat», ut eos qui ab ipsis caelestibus incipiunt discerneret a rectoribus ciuitatum, quibus per terrenos actus iter paratur ad caelum. Illa autem definitione quid pressius potest esse, quid cautius de nomine ciuitatum? «Quam concilia, inquit, coetusque hominum iure sociati, quae ciuitates appellantur». Nam et seruilis quondam et ti». Illa autem sola iusta est multitudo, cuius uniuersitas in legum consentit obsequium. Quod uero ait: «harum rectοres et seruatores hinc profecti huc reuertuntur», hoc modo accipiendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
do. Quantȩ situt q̃ in ipsa diunna mente sociari cõsistunt. quã diximꝰ Noyn: uo¬
cari. aqͣrũ exemplo reliquȩ ouĩs ꝑordiẽ deflitunt. Nã si rerũ aliarũ ilto
magis uiatutum id eas esse in mente credendum est. Iilic prudencia est meis
ipsa diuina. temꝑantia. qd̃ uise ꝑpetua intentione coni̾sa est. fortitudo qd̃
semꝑ idem est aliquando mutatita. Iusticia qd̃ ꝑhenni lege a sempit̾ua oꝑis
sui continuatione ũ fleditua. hȩc sunt qͣternarũ qͣtuor genera trtitũ. quę
p̃ter cetera maximã in passionib habent differentiã sui. Passiones aut̃ ut sci¬
mꝰ uocant᷑ qd hoiines mecuunt. cupiuntq gaudentq dolentq. Has pͥme mol¬
lunit. scd̃e auferunt. terciȩ obliuiscunt᷑. In quarts nefas est nominari. Si gͦ
tes. Igit᷑ ⁊ politicis efficiunt᷑ beati. Iure gͦ tulliꝰ de rerũ publicarũ rectorib dixit.

Expanded text:
do. Quartae sunt quae in ipsa diuina mente consistunt quam diximus νοῦν uodo. Quartae sunt quae in ipsa diuina mente consistunt quam diximus νοῦν uocari, a quarum exemplo reliquae omnes per ordinem defluunt. Nam si rerum aliarum, multo magis uirtutum ideas esse in mente credendum est. Illic prudentia est mens ipsa diuina; temperantia, quod in se perpetua intentione conuersa est; fortitudo, quod semper idem est nec aliquando mutatur; iustitia, quod perenni lege a sempiterna operis sui continuatione non flectitur. Haec sunt quaternarum quattuor genera uirtutum, quae praeter cetera maximam in passionibus habent differentiam sui. Passiones autem, ut scimus, uocantur quod homines ... metuunt cupiuntque, dolent gaudentque... Has primae molliunt, secundae auferunt, tertiae obliuiscuntur, in quartis nefas est nominari. Si ergtes, igitur et politicis efficiuntur beati. Iure ergo Tullius de rerum publicarum rectoribus dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
rias uocant: houmius st̃ qͥ diuini capax est solũq aniniũ ei expediuit qͥ de¬
creuit se acorporis cogitatione purgare. ⁊ qͣdam huinanori fuga solis se nne¬
rere diuiuis heȩ sunt ouiosorum. qͥa itrũ publicarũ adib se sequestrant.
Harumi qͥd singule uelint suꝑiꝰ expressimꝰ. cũ de inututib phylosophantium
diceremꝰ. quas solas qͥdani estimauerunt ẽẽ uirtutes. Terciȩ sunt purgati iã
defecatiq anini. & ab om̃i mundi huiꝰ asꝑgine presse pureq depressi. Illic pru¬
dentiȩ est. diuiua ñ qͣsi in lecdione preserre s sola nosse. & hȩc tanquã nichil sit
aliud intueri. Temꝑantiȩ: terrenas cupiditates ñ repͥmere. s penitꝰ obliuisci for¬
titudinis passiones ignorare ñ uincere ut uesciat irasci. cupiat nichil. Insticiȩ:
ita cũ suꝑa ⁊ diuina m̃te sociari. ut seruet ꝑpecuum cũ ea fedus mntan¬

Expanded text:
rias uocant, hominis sunt qua diuini capax est, solumque animum eius expediunt qui derias uocant, hominis sunt qua diuini capax est, solumque animum eius expediunt qui decreuit se a corporis contagione purgare et quadam humanorum fuga solis se inserere diuinis. Hae sunt otiosorum qui a rerum publicarum actibus se sequestrant. Harum quid singulae uelint, superius expressimus cum de uirtutibus philosophantium diceremus, quas solas quidam aestimauerunt esse uirtutes. Tertiae sunt purgati iam defaecatique animi et ab omni mundi huius aspergine presse pureque detersi. Illic prudentiae est diuina non quasi in electione praeferre, sed sola nosse, et haec tamquam nihil sit aliud intueri; temperantiae, terrenas cupiditates non reprimere, sed penitus obliuisci; fortitudinis, passiones ignorare, non uincere, ut nesciat irasci, cupiat nihil...; iustitiae, ita cum supera et diuina mente sociari ut seruet perpetuum cum ea foedus imitan
Abbreviated transcription (Latin):
dentia. docilitas. caucio. fortitudinns aniinũ supͣ ꝑiculi inecũ agere nichilq nisi tur¬
pia timere. tolerare sortit̾ uł adu̾sa uł ꝓsꝑa. fortitudo p̃stat uiagnaminitatẽ fidu¬
ciã. securitatẽ. inagnificentiã. constantiã. tolerantiã. firinitatẽ. Temꝑantiȩ nichil
appetere penitendũ. innullo logẽ ioderationis excedere. sub iugũ racionis cupidi¬
tatẽ doiare. Temꝑantiã secunt᷑ modestia. uerecundia. abstinentia. castitas
honestas. mnoderacio parcitas. sobrietas. pudicicia. Iustitiȩ seruare uincuiq qd̃
suũ est. De iusticia uennint innocentia. amicicia. concoedia. pietas religio.
affectus. humnanitas. hiis matutib ura bouꝰ pͥmũ sui atq inde rei publice
rector efficitira. iuste ac ꝓuide gub̾nans. humana ñ deserens. Scd̃e qͣs purgato¬

Expanded text:
dentia, docilitas, cautio; fortitudinis, animum supra periculi metum agere nihilque nisi turdentia, docilitas, cautio; fortitudinis, animum supra periculi metum agere nihilque nisi turpia timere, tolerare fortiter uel aduersa uel prospera; fortitudo praestat magnanimitatem, fiduciam, securitatem, magnificentiam, constantiam, tolerantiam, firmitatem; temperantiae, nihil appetere paenitendum, in nullo legem moderationis excedere, sub iugum rationis cupiditatem domare; temperantiam sequuntur modestia, uerecundia, abstinentia, castitas, honestas, moderatio, parcitas, sobrietas, pudicitia; iustitiae, seruare unicuique quod suum est; de iustitia ueniunt innocentia, amicitia, concordia, pietas, religio, affectus, humanitas. His uirtutibus uir bonus primum sui atque inde rei publicae rector efficitur, iuste ac prouide gubernans, humana non deserens. Secundae, quas purgato
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessores cũ platone pͥnceps: libro de uirtutib qꝗͣdts earũ uera ⁊ naturali dinii¬
sionis ratione conpostros: ꝑ ordinẽ digerit Quatuor sut inqͥt qͣteruarũ gene¬
ra uiatutũ. Ex hiis pͥme politice uocant᷑. Scd̾e purgatoriȩ Tertiȩ auimi ĩa pur¬
gati. Quante exemplares. & sunt politice hominis. qͥa sotiale aiinal est. hiis
bom uiri rei ptiblice consulunt urbes tuentur. Hiis parentes uenerant᷑. libe¬
ros amant ꝓximos diligunt. hiis ciuiũ salitẽ gubernaut. hiis socios cutũ¬
specta ꝓuidentia ꝓtegunt. iusta liberalitate deuiciunt. hiisq sui inemores
alios fecere inerendo. Et est politici prudentia adrationis nornĩa q̃ cogitat q̃qꝙ
agit uniu̾sa digerere dirigere. ac uichil p̃ter recte uelle uł facere humanisq actib
tanqͣm diuiuis arbitris ꝓuidere. Prtidentiȩ insunt racio intellectꝰ. circũspectio ꝓui¬

Expanded text:
professores cum Platone princeps, libro De uirtutibus gradus earum uera et naturali diuiprofessores cum Platone princeps, libro De uirtutibus gradus earum uera et naturali diuisionis ratione compositos per ordinem digerit. Quattuor sunt, inquit, quaternarum genera uirtutum. Ex his primae politicae uocantur, secundae purgatoriae, tertiae animi iam purgati, quartae exemplares. Et sunt politicae hominis, qua sociale animal est. His boni uiri rei publicae consulunt, urbes tuentur; his parentes uenerantur, liberos amant, proximos diligunt; his ciuium salutem gubernant; his socios circumspecta prouidentia protegunt, iusta liberalitate deuinciunt: hisque ... sui memores alios fecere merendo. Et est politici prudentiae ad rationis normam quae cogitat quaeque agit uniuersa dirigere ac nihil praeter rectum uelle uel facere, humanisque actibus tamquam diuinis arbitris prouidere; prudentiae insunt ratio, intellectus, circumspectio, proui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ grendi sagici diligentia conp̾hendunt. ⁊ qͣntũ iniuendi ꝑspicuitas p̾stat uni¬
tant᷑. & in hoc solo cẽ aiunt exerricia uirtutũ qͣrũ sic officia dispensant. prudentiȩ
c̃ẽ. mundũ istũ ⁊ omn̾a q̃m mundo insitut diuinoꝵ contemplatione despicere.
omnẽq aniiȩ cogitationẽ insola diina dirigere. Temꝑanciȩ omĩa relinquere
in quantũ natura patit. q̃ aporis usus inquirit. ꝓcrtitudrnis ñ terreri ammã¬
animam a corpore quad̾amodo ductn phylosoplnȩ recedentẽ. nec attcudinẽ ꝑfectȩ
ad suꝗꝑua ascensionis hortere. Insticiȩ: ad iniã sibi huiꝰ ꝓpositi consentire iiã unĩcuiꝰꝙ¬
uirtutis obseqͥũ. Atq ita sit. ut scd̾m hoc tã rigidȩ dusmitionis abrup¬
tũ: rerũ publicarũ rectores beati ẽẽ ñ possunt. S plotiuꝰ ut̾ phylosophiȩ

Expanded text:
et quaerendi sagaci diligentia comprehendunt et, quantum uiuendi perspicuitas praestat, imiet quaerendi sagaci diligentia comprehendunt et, quantum uiuendi perspicuitas praestat, imitantur; et in hoc solo esse aiunt exercitia uirtutum, quarum sic officia dispensant. Prudentiae esse mundum istum et omnia quae mundo insunt diuinorum contemplatione despicere omnemque animae cogitationem in sola diuina dirigere; temperantiae, omnia relinquere, in quantum natura patitur, quae corporis usus requirit; fortitudinis, non terreri animam a corpore quodam modo ductu philosophiae recedentem, nec altitudinem perfectae ad superna ascensionis horrere; iustitiae, ad unam sibi huius propositi consentire uiam uniuscuiusuirtutis obsequium. Atque ita fit ut, secundum hoc tam rigidae definitionis abruptum, rerum publicarum rectores beati esse non possint. Sed Plotinus, inter philosophiae
Abbreviated transcription (Latin):
earũ redores & seruatores hinc ꝓfedi huc reuertunt᷑. Bene ⁊ oportune pꝰquãde
morte p̾dixit: mox p̃una boni pꝰ obitũ speranda subiecit. qͥli adeo inetu p̾didi
interitꝰ cogitatio uiuentis erepta est. ut ad moriendi desideriũ ultro anuuaret᷑
maiestate ꝓmisse beatitudinis: ⁊ celestis habitaculi. S debeatitate q̃ debetur con-¬
seruatorib patrie pauca dicenda sunt. ut pꝰea locũ om̃eni quẽ hic tractandũ re-¬
cepiiuꝰ resoliamꝰ. Solȩ faciunt uirtutes beatũ. nullaq alia qͥs quã ura hoc nonĩ
adipicitur. unde qͥa estrinant millis uͥ phylosophantib messe turtutes: nullos
p̾ter phylosophas beatos ẽẽ ꝓmuitiant. Agnitionẽ eñ rerũ diuinarũ sapientiam
ꝓpͥe uocantes cos tantũmodo dicunt eẽ sapientes: qͥ siꝑna ⁊ acie m̃tis reqͥrunt

Expanded text:
atores hinc profecti huc reuertuntur.» Bene et opportune, postquam de atores hinc profecti huc reuertuntur.» Bene et opportune, postquam de morte praedixit, mox praemia bonis post obitum speranda subiecit. Quibus adeo a metu praedicti interitus cogitatio uiuentis erepta est ut ad moriendi desiderium ultro animaretur maiestate promissae beatitudinis et caelestis habitaculi. Sed de beatitate quae debetur conseruatoribus patriae pausa dicenda sunt, ut postea locum omnem, quem hic tractandum recepimus, resoluamus. Solae faciunt uirtutes beatum, nullaque alia quisquam uia hoc nomen adipiscitur: unde qui aestimant nullis nisi philosophantibus inesse uirtutes, nullos praeter philosophos beatos esse pronuntiant. Agnitionem enim rerum diuinarum sapientiam proprie uocantes, eos tantummodo dicunt esse sapientes qui superna et acie mentis requirunt
Abbreviated transcription (Latin):
tatio dicto tñ qd̃ uncio sominii continetur absoluit᷑. Nã cũ dicit᷑ circuita naturaliᷤ
sũmã tibi fatalem cõfecerit. uitari hunc finẽ ñ posse ꝓmuntiat. Qd̃ añt scipioni re¬
liquos uite actus sine offensa dubitandi ꝑ ordinẽ retulit. & de sola ioete similis uisꝰ
est ambigenti hȩc racio est qd̃ siue dũ humano uł merori parcitur uł timori: sen qͥa
utile est hoc maxime latere: ꝓnius cetera oraculis quã uitȩ finis expͥmitur. aut
cũ dicitur ñ sine aliqͣ obscuritate ꝓfertua. hiis aliqua ex parte tͣctatis: ꝓgredianntir
ad reliqͣ. U quo sis affricanc alacͥor ad tutandã iẽ publica: sic babete. Om̃b qͥ patͥam¬
sempiterno frnaut᷑. Nichil est enĩ illi pͥncipi deo qͥ omĩem intidũ regit. qd̃ qͥdem
in t̾ris siat acceptius quã cõcilia cȩiq hominũ uure sociati. q̃ ciuitates appellant᷑.¬

Expanded text:
tatio dicto tamen quod initio somnii continetur absoluitur. Nam cum dicitur «circuitu naturali tatio dicto tamen quod initio somnii continetur absoluitur. Nam cum dicitur «circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint», uitari hunc finem non posse pronuntiat. Quod autem Scipioni reliquos uitae actus sine offensa dubitandi per ordinem rettulit et de sola morte similis uisus est ambigenti, haec ratio est quod, siue dum humano uel maerori parcitur uel timori, seu quia utile est hoc maxime latere, pronius cetera oraculis quam uitae finis exprimitur; aut, cum dicitur, non sine aliqua obscuritate profertur. His aliqua ex parte tractatis progrediamur ad reliqua: «Sed quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rem publicam, sic habetsempiterno fruantur. Nihil est enim illi principi, Deo, qui omnem mundum regit, quod quidem in terris fiat acceptius quam concilia coetusque hominum, iure sociati quae ciuitates appellant
Abbreviated transcription (Latin):
ni luitnioia mentienti ⁊̃ om̃i ec impatis sequendo parm obseruantie aligentiã¬
homericȩ ꝑ ouĩia ꝑsectionis unitator inano: intalibꝰ qͦ reb obtiuuit. lã apđ illũ
eneas ad regionẽ instruendo regno fatalit̾ eligendam satis abundeq de alio ĩstrudꝰ
oraculo. in errorẽ tam̃ iniꝰ u̾bi negligeutia relapiꝰ est. Non qͥdẽ fuerat locoꝵ qͥ petẽ
deberet nom̃ insertũ s cũ origo uetus parentũ seguenda diceret᷑ fuit ĩ u̾bis qd̃ int̾
cretã & italiam q̃ ipsiꝰ gentis audores ut᷑q ꝓduxerant iuiagis offenderet. ⁊ qd̃ arunt
digito demonstraret italiã. Nã cũ fitissent inde teucer huic daulanꝰ: uax sacra sic allo¬
quenda: danlaide duri. aꝑte consulentib italtã deqͣ dardanꝰ ꝓfectꝰ eẽt obiecit. appel¬
lando eos parcutis illius nomine cuiꝰ erat origo rectiꝰ eligenda. E hic certe qͥdẽ demn¬
tiationis est qd̾ de cipionis fine p̃dicitui s grã concilianȩ obscuritatis iserta dubi¬

Expanded text:
gentiaHomericae per omnia perfectionis imitator Maro in talibus quoque rebus obtinuit. Nam apud illum Aeneas, ad regionem instruendo regno fataliter eligendam satis abundeque Delio instructus oraculo, in errorem tamen unius uerbi neglegentia relapsus est. Non quidem fuerat locorum quae petere deberet nomen insertum, sed, cum origo uetus parentum sequenda diceretur, fuit in uerbis quod inter Cretam et Italiam, quae ipsius gentis auctores utraque produxerant, magis ostenderet et, quod aiunt, digito demonstraret Italiam. Nam cum fuissent inde Teucer, hinc Dardanus, uox sacra, sic adloquendo Dardanidae duri, aperte consulentibus Italiam, de qua Dardanus profectus esset, obiecit, appellando eos parentis illius nomine cuius erat origo rectius eligenda. Et hic certae quidem denuntiationis est quod de Scipionis fine praedicitur, sed gratia conciliandae obscuritatis inserta dubi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ in patͥa maxiia est. Ca uita uia ẽ ĩ celũ. ⁊ ĩ hũc cȩtimii eoꝵ. qͥ iã uixere.
⁊ corpore laxati illũ incolunt locũ quẽ uides significans galaxian. Scien¬
dũ est eĩ qd̾ locꝰ inqͦ sibi uidet᷑ ẽẽ scipio ꝑ qͥetẽ: iadẽ circulus ẽ. qͥ galaxias
uocatur. siqͥdem hiis u̾bis ĩ pͥncipio utitur. Ostendebat aũt carthagunẽ de
excelso ⁊ pleno stellarum illustri ⁊ claro qͦdã loco. ⁊ paulopꝰ aꝑtiꝰ dicit. Erat
aut̃ hiis splendidissimo candore inter flaminas cutulus elucens quẽ uos
agrais accepistis orbẽ iacdeũ nuncupatis ex qͦ omĩa mͥ cõtemplanti p̃clara ⁊ mmi¬

Expanded text:
tum in patria maxima est. Ea uita uia est in caelum et in hunc coetum eorum qui iam uixetum in patria maxima est. Ea uita uia est in caelum et in hunc coetum eorum qui iam uixe. Sciendum est enim quod locus in quo sibi uidetur esse Scipio per quietem, lacteus circulus est, qui γαλαξίας uocatur, siquidem his uerbis in principio utitur: «Ostendebat autem Carthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco.» Et paulo post apertius dicit : «Erat autem is splendut a Graiis accepistis, orbem lacteum nuncupatis; ex quo omnia mihi contemplanti praeclara
Abbreviated transcription (Latin):
terfecti tyranni remuneracione locatas: respondit scipio pꝰ alia in hȩc u̾ba
tib lauixis: s stabiliora q̃dam ⁊ uiridiora q̃ dam ⁊ uiridiora p̃mioꝵ genera
desiderat. Q tam̃ ista st̃ inqͥt leliꝰ: Tũ scipio. Patimini me inqͥt qm̃ t̾ciũ diem
iam ferrati sumꝰ. & cetera quib ad narracionẽ sõnii uenit. docens illa eẽ stabi¬
lora ⁊ uiridiora p̃mioꝵ genera q̃ ipse uidisset ĩ cȩlo. bonis rerum publicarũ
seruata rectorib sicut hiis uͥbis eiꝰ ostenditur. & qͦ sis affricane alacͥor adtu¬
tandã rẽpublicã sic habeto. Onĩb qͥpatͥam cõseruaueruit. adiuueruit. au¬
xerint. certum eẽ ingtũ desinitum locũ. ubi beati euo sepit̾uo fruantur
Ꝙ paulo pꝰ hũc certũ locũ qͥ sit oesignans ait. S sic scipio ut auus hic tuus. nt
ego qͥte genu iusticiã cole. ⁊ pietatem. q̃ cũ magna in parentib ⁊ ꝓpinqͥs

Expanded text:
terfecti tyranni remunerationem locatas, respondit Scipio post alia in haec uerba: terfecti tyranni remunerationem locatas, respondit Scipio post alia in haec uerba: tibus laureis, sed stabiliora quaedam et uiridiora praemiorum genera desiderat.» — «Quae tamen ista sunt?» inquit Laelius. Tum Scipio: «Patimini me, quoniam tertium diem iam feriati sumus,» et cetera quibus ad narrationem somnii uenit, docens illa esse stabiliora et uiridiora praemiorum genera quae ipse uidisset in caelo bonis rerum publicarum seruata rectoribus, sicut his uerbis eius ostenditur: «Sed quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rem publicaxerint, certum esse in celo diffinitum locum, ubi beati evo sempiterno fruanturEt paulo post hunc certum locum qui sit designans ait: «Sed sic, Scipio, ut auus hic tuus, ut ego qui te genui, iustitiam cole et pietatem quae, cum magna in parentibus et propinquis,
Abbreviated transcription (Latin):
cornti creditur. cunꝰ ista natura est. ut tenuatũ inisui ꝑtiiũ sit. Cĩ aũt a uero
hebetat ac tepeilit obtutũ ebur putatur. cuiꝰ corpꝰ ita uatura densatũ est: ut
ad qũauis extrenntatẽ tenuiitatis erasum nullo insti ad ulteriora tendente
penetretim. Tractatis generib ⁊ modis ad quod sõnũ scipionis refertur
ũc ipsam ipliꝰ sõm: mentem ipsumq ꝓpositum quẽ greci. ellotiori uocais
anteqͣm uba inspiciantur temptemꝰ aꝑtre. ⁊ eo ꝑtinere ꝓpoltũ p̃sentis opis
asseramꝰ. sicut iamimpͥncipio huiꝰ sermonis adstruximꝰ. ut animas de re publi¬
ca meritoꝵ pꝰ corpora cȩlo reddi ⁊ inic frui beatitatis ꝑpetuitate nos doceat. Nam
scipionem ipsum hȩc occasio adnariandũ sõmũ ꝓuocauit. qd̾ longo tẽpore se testa¬
tꝰ est silencio condidisse. Cũ enĩ lelius quęxeretur nasicȩ statuas ĩ publico in ĩ¬

Expanded text:
cornu creditur, cuius ista natura est ut tenuatum uisui peruium sit; cum autem a uero cornu creditur, cuius ista natura est ut tenuatum uisui peruium sit; cum autem a uero hebetat ac repellit obtutum, ebur putatur, cuius corpus ita natura densetum est ut ad quamuis extremitatem tenuitatis erasum nullo uisu ad ulteriora tendente penetretur. Tractatis generibus et modis ad quos somnium Scipionis refertur, nunc ipsam eiusdem somnii mentem ipsumque propositum, quem Graeci σκoπόν uocant, antequam uerba inspiciantur, temptemus aperire et eo pertinere propositum praesentis operis adseramus, sicut etiam in principio huius sermonis adstruximus, ut animas bene de re publica meritorum post corpora caelo reddi et illic frui beatitatis perpetuitate nos doceat. Nam Scipionem ipsum haec occasio ad narrandum somnium prouocauit, quod longo tempore se testatus est silentio condidisse. Cum enim Laelius quereretur nullas Nasicae statuas in publico in in
Abbreviated transcription (Latin):
sõmoꝵ uigiliũ testem citantes: eiꝰ u̾sus fecimꝰ m̃cionẽ eruti de geminarum
sõnii descriptione portarum. siqͥs forte q̃rere uelit: cur porta exebore fauis &
e cormi ueris sit deputata: instruetur auctore porphyrio. qͥ incõmentariis sa¬
is hȩc in eunoem locũ dicit ab homero sub eadem diuisione descͥꝑptũ. Latet
uiꝗtit omẽ ueruin hoc tam̃ anima cũ ab ossiciis ccrporis somno eiꝰ paulidñ libe¬
ra est: int̾dum aspicit ĩ minquã tendit aciem nec tanũ ꝑuenit. & cñ aspicit tam̃
ñ libero ⁊ directo lumue indet s int̾iecto uelamine qͣt nexꝰ naturȩ caliganiꝰ ob¬
dnicit. ⁊ hoc uinatura cẽ idem uirgiliꝰ asserit dicens. Aspice. nãq oũem q̃ nc̃ ob¬
ducta tuentr mortaies hebetat uisus tibi ⁊ humida circũ caligat nubẽ: eripiã.
Hoc nelam̃ cũ inquiete aduerũ usq aciem animȩ introspicientis adiitat: de

Expanded text:
somniorum Vergilium testem citantes, uersus fecimus mentionem eruti de geminarum somniorum Vergilium testem citantes, uersus fecimus mentionem eruti de geminarum somnii descriptione portarum, si quis forte quaerere uelit cur porta ex ebore falsis et e cornu ueris sit deputata, instruetur auctore Porphyrio, qui in commentariis suis haec in eundem locum dicit ab Homero sub eadem diuisione descriptum: «Latet, inquit, omne uerum. Hoc tamen anima cum ab officiis corporis sοmnο eius paululum libera est, interdum aspicit, nonnumquam tendit aciem nec tamen peruenit, et, cum aspicit, tamen non libero et directo lumine uidet, sed interiecto uelamine, quod nexus naturae caligantis obducit.» Et hoc in natura esse idem Vergilius asserit, dicens: aspice —namque omnem quae nunc obducta tuenti mortales hebetat uisus tibi et umida circum caligat nubem eripiam. ... Hoc uelamen cum in quiete ad uerum usque aciem animae introspicientis admittit, de
Abbreviated transcription (Latin):
sft̾s. ĩmo cũ adhuc ut ipse dicit pene miles haberetur. Aiunt enĩ nꝰ haben¬
da ꝓ ueris de statii ciuitatis sõnia: nisi q̃ iector eoꝵ magistratꝰ ue iudisset aut
q̃ de plebe ñ unꝰ s multi sumnlia sõniassent. Ioeo apõ homerũ cũ in cõcilio gre¬
coꝵ agaũmonis sõniũ qõ de ĩstruendo p̃lio inderat publicaret: nestor qͥ ñ minꝰ
ipse prudencia qͣm omis iuuenta uirib iuuit ex̾citum c̾ofiderans sde relatis
de statu inqͥt publico credendum regio somo: qd̾ si alt̾ uidisset repudraremꝰ ut
futtile. D ̃ abre erat ut scipio ⁊ si nec dũ adeptꝰ tc̃ fuerat consulatum nec
erat rector excitꝰ carthaginis sommaret interitii cuiꝰ erat audor futurꝰ an¬
diretq uictoriam benesicio suo publicam. uideret etiã secreta naturȩ. uir ñ
minꝰ phyiosopliꝰ qua initute p̃cellens. ¶Hiis adsertis qͥa suꝑiꝰ falsitatis in¬

Expanded text:
stratus, immo cum adhuc, ut ipse dicit, paene miles haberetur. Aiunt enim non habenstratus, immo cum adhuc, ut ipse dicit, paene miles haberetur. Aiunt enim non habenda pro ueris de statu ciuitatis somnia nisi quae rector eius magistratusue uidisset, aut quae de plebe non unus sed multi similia somniassent. Ideo apud Homerum, cum in concilio Graecorum Agamemnon somnium quod de instruendo proelio uiderat publicaret, Nestor, qui non minus ipse prudentia quam omnis iuuenta uiribus iuuit exercitum, concilians fidem relatis: «De statu, inquit, publico credendum regio somnio, quod, si alter uidisset, repudiaremus ut futile.» Sed non ab re erat ut Scipio, etsi necdum adeptus tunc fuerat consulatum nec erat rector exercitus, Carthaginis somniaret interitum cuius erat auctor futurus audiretque uictoriam beneficio suo publicam, uideret etiam secreta naturae, uir non minus philosophia quam uirtute praecellens. His adsertis, quia superius falsitatis in
Abbreviated transcription (Latin):
q nec alieni sacerdocio quid illi euenturũ denunciauerunt. Est uisio qͥa
loca ipsa in quib pꝰ corpꝰ ł qͣls futurꝰ eẽt aspexit. Est sõniũ qͥa rerũ quȩ
illi narratȩ ft̃ altitudo teta ꝓfunditate pͥdenciȩ ñ potest nobis uisi sci¬
encia int̾pretatõis aperiri. Ao ipsiꝰ qͦ sõnis species oñs referuntua. Est pro¬
prium quia ad suꝑa ipse pouctus est. ⁊ de se fatura cognouit. Est anenũ
qd̃ quẽ statũ maloꝵ anine soratş suit deprebendit. Cõmine: qd̃ eadẽ loca tã
sibi qũa ceceris eiꝰdem meriti didicit p̃parari. Rublicũ qõ uidoriã ꝑatͥȩ ⁊ car¬
tchaginis interitum ⁊ capitolinũ tͥumphũ ac sollicitudinẽ future seditionis
agnouit. henerale: qd̃ celũ celiq curculos comisionisq c̾ocentũ iiuo adhuc
honuni noua ⁊ ĩcognita stellarũ etiã ac luminũ motus t̾req om̃is situm
suspiciendo ł despiciendo cõcepit. Nec dici potest ñ aptum fuisse scipionis ꝑso

Expanded text:
 nec alieni a sacerdotio, quid illi euenturum esset denuntiauerunt. Est uisio, quia loca ipsa in quibus post corpus uel qualis futurus esset aspexit. Est somnium, quia rerum quae illi narratae sunt altitudo, tecta profunditate prudentiae, non potest nobis nisi scientia interpretationis aperiri. Ad ipsius quoque somnii species omnes refertur: est proprium, quod ad supera ipse perductus est et de se fquem statum aliorum animae sortitae sint deprehendit; commume, quod eadem loca tam sibi quam ceteris eiusdem meriti didicit praeparari; publicum, quod uictoriam patriae et Carthaginis interitum et Capitolinum triumphum ac sοllicitudinem futurae seditionis agnouit; generale, quod caelum caelique circulos conuersionisque concentum, uiuo adhuc homini noua et incognita, stellarum etiam ac luminum motus terraeque omnis situm suspiciendo uel despiciendo concepit. Nec dici potest non aptum fuisse Scipionis pers
Abbreviated transcription (Latin):
Anninuꝰ secistius o acusũ: comisso p̃lio aunssis sertioꝵ plurius uix egrag ĩ castra
temeautt. Num dicendũ dm̃ mandasse in̾idaciũ: Non ita est. S qͥa ilũ cauĩ gre¬
casati decreuerant: latuit ĩ ubis sorgn qd̾ amiadiuisu uł ad uere auceuone ul
ad caue noũ salte poriusset instruere Habuit enĩ p̃ceptio ut unu̾sus ꝓduceretur
edenuie . dt ule sola pugnandi hotatione contenitꝰ ñ uidit qͥd ae ꝓducenda umnii¬
sttate p̃ ceptu sit p̃teri is oq achile qͥ tt̃ receuti lacesstiꝰ inuria abarus cã sno

Expanded text:
diuinum secutus oraculum, commisso proelio, amissis suorum plurimis, uix aegreque in castra diuinum secutus oraculum, commisso proelio, amissis suorum plurimis, uix aegreque in castra remeauit. Num dicendum est deum mandasse mendacium? Non ita est, sed quia illum casum Graecis fata decreuerant, latuit in uerbis somnii quod animaduersum uel ad uere uincendum uel ad cauendum saltem potuisset instruere. Habuit enim illa praeceptio ut uniuersus produceretur exercitus; at ille, sola pugnandi hortatione contentus, non uidit quid de producenda uniuersitate praeceptum sit, praetermissoque Achille, qui tunc re