comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ipsam imaginem rerũ. Et sicut
alibi dicit apłs: om̃ia in figura
contingebant illis. S ꝓ umbra lu¬
cem ueritatis: ꝓ figura legis. ipsam
imaginẽ rerum que figurabatur
exhibuit. rp̃c: quando data sp̃s
gr̃a. aꝑuit discipłis suis sensũ ut
intellig̾ent scͥpturas. Lex ꝑ moysen
data ẽ: cum popłs asꝑsione sangui¬
ce. lauit nos a peccatis nr̃is in sangui¬
ne suo. Lex ꝑ moysen data ẽ: quia po¬
płm p̃ceptis salutarib instituens
sihec obseruaret terram reꝓmissio¬
nis intraturum. et in ea ꝑpetuo uic¬
turũ: sin alias: ꝓsternendũ ab hosti
gem sp̃ualit̾ intelligi ac seruari pos¬
se donauit: et eos qui seruant in uerã
celestis uite beatitudinẽ. quam ter¬
ra reꝓmissionis signabat introdu
glista subdendo manifestat. Deuin
nemo uidit unquã. Unigenitꝰ filiꝰ
qui ẽ in sinu patris: ipse narrauit.
Nulla etenĩ gr̃a maior hominib
dari. nulla ueritas altior potest ab
hominib cognosci: quam ea de qua

Expanded text:
n ipsam imaginem rerum; et sicut alibi dicit Apostolus: Omnia in figura contingebant illis . Sed pro umbra lucem veritatis, pro figura legis ipsam imaginem rerum, quae figurabantur, exhibuit Christus, quando data Spiritus gratia aperuit discipulis suis sensum, ut intelligerent Scripturas . Lex per Moysen data est, cum populus aspersione sanguice, lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Lex per Moysen data est, quia populum praeceptis salutaribus instituit, si haec servaret, terram repromissionis intraturum; et in ea perpetuo victurum; sin alias, prosternendum ab hoste gem spiritaliter intelligi ac servari posse donavit: et eos qui servant in veram coelestis vitae beatitudinem, quam terra promissionis signabat, introduest, evangelista subdendo manifestat. Deum nemo vidit unquam: unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Nulla etenim gratia major hominibus dari, nulla veritas altior potest ab hominibus cognosci, quam ea de qua
Abbreviated transcription (Latin):
dit̾ ȩxercenda donauit. suꝑne beati¬
tudinis p̃mia recͥbuit. Et hoc ẽ qd̃
dicit᷑ acciꝑe nos gr̃am ꝓ gr̃a: quia
nimirũ ꝓ grã bone comu̾sationis quã
dedit. et ne deficere possit. ipse ser¬
uans adiuuat: dabit grãm beate
remunerationis. in qua miscdias eiꝰ
in eternũ cantemꝰ. D eniq apłs ipsã
tis p̃cedentib reddit᷑. grãm uocare
ñ dubitauit: qui cum̃ p̃misisset.
stipendium peccati ẽẽ mortem. no¬
luit e contrario dicere stipendium
iusticie ẽe uitam et̾nam⁊ s ait. gr̃ã
nr̃o: ñ quia ñ iuste meritis bonis
a iusto iudice daturꝰ. s quia ipsa
merita quib dant᷑ pͥmo sunt apio
saluatore gratis data. Sequit᷑. Quia
lex ꝑ moysen data ẽ: gr̃a et ueritas

Expanded text:
diter exercenda donavit, supernae beatiditer exercenda donavit, supernae beatitudinis praemia retribuit. Et hoc est quod dicitur accipere nos gratiam pro gratia, quia nimirum pro gratia bonae conversationis quam dedit, et ne deficere possit, ipse servans adjuvat, dabit gratiam beatae remunerationis, in qua misericordias ejus in aeternum cantemus. Denique Apostolus ipsam tis praecedentibus redditur gratiam vocare non dubitavit: qui cum praemisisset stipendium peccati esse mortem, noluit e contrario dicere stipendium justitiae esse vitam aeternam; sed ait: Gratia Non quia non juste meritis bonis a justo judice datur, sed quia ipsa merita quibus dantur primo sunt a pio Salvatore gratis data. Sequitur: Quia lex per Moysen data est, gratia et veritas
Abbreviated transcription (Latin):
Non uos me elegistis. s ego elegi uoᷤ:
& posui uos ut eatis et fructum af¬
feratis & fructus ur̃ maneat. Et ut
uitam ꝓpter fidem. dilectionem
& oꝑa bona ꝑcipiamꝰ et̾nam. grã
dĩ ẽ: quia ne abono deuiemꝰ itinere
ipso duce semꝑ opus habemus cui
dr̃. Deduc me in uia tua: & ambula-¬
bo in u̾itate tua. Ac si aꝑte dicatur.
Nisi te duce ing̃diens. uiam u̾itatis
quam cepi tenere nequaquã suffi-¬
cio. Ne in bonis oꝑibus deficiamus.
illius auxilio debemus semꝑ inniti
qui ait. Quia sine me nichil potestĩ
facere. Unde bene psalmista ut initi¬
um fidei et bone actionis a dño no¬
bis dari signaret: ait. D s̃ m̃s mise
agimus illo opitulante ꝑficienda
doceret: iterum dicit. Et miscdia
tua subsequet᷑ me: om̃ib dieb uite
mec. It mercedem uite et̾ne que bo¬
nis redditur oꝑib gratis tͥbui nobiᷤ
ostenderet: ait. Qui coronat te in
quippe et miseratione nos coronat.
qͣndo ꝓpt̃ bona oꝑa q̃ nob̃ ipse misericor¬

Expanded text:
is, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat . Et ut vitam propter fidem, dilectionem, et opera bona percipiamus aeternam, gratia Dei est, quia ne a bono deviemus itinere, ipso duce semper opus habemus, cui dicitur: Deduc me in via tua, et ambulabo in veritate tua ; ac si aperte dicatur: Nisi te duce ingrediens viam veritatis quam coepi, tenere nequaquam sufficio. Ne in bonis operibus deficiamus, illius auxilio debemus semper inniti, qui ait: Quia sine me nihil potestis facere; unde bene Psalmista, ut initium fidei et bonae actionis a Domino nobis dari signaret, ait: Deus meus, misagimus illo opitulante perficienda doceret, iterum dicit: Et misericordia tua subsequetur me omnibus diebus vitae meae . Ut mercedem vitae aeternae, quae bonis redditur operibus, gratis nobis tribui ostenderet, ait: Qui coronat te in quippe et miseratione nos coronat, quando propter bona opera quae nobis ipse misericor
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ꝑsona manifeste designans.
Erubescat manicheus. audiens
uenit uir: conticescat fotinꝰaudi¬
ens hic ẽ filiꝰ dĩ. Audiant mansue¬
ti et letent᷑ quia uenit uir post
ioh̃em fortior ioħe. qui baptirat
in spũ scõ: et quia hic ẽ filius dĩ.
Quia enĩ ꝑsuꝑbiam recessimꝰ a
homo: ut idem ipse et ꝑ diumi¬
tatem patͥ. et ꝑhumanitatẽ con¬
grueret nob̃: et ꝑhumanitatem
nr̃isimilem. ꝓ nobis cum hoste
confligere: ꝑ diuinitatẽ patͥ con¬
substantialem. ad iaginẽ nos
dĩ et similitudinẽ quam peccan¬
do amisimꝰ. possec digne recrea¬

Expanded text:
Christi persona, manifeste designans. Christi persona, manifeste designans. Erubescat Manichaeus, audiens: Venit vir. Conticescat Photinus, audiens: Hic est Filius Dei. Audiant mansueti et laetentur, quia venit vir post Joannem, fortior Joanne, qui baptizat in Spiritu sancto, et quia hic est Filius Dei. Quia enim per superbiam recessimus ohomo, ut idem ipse et per divinitatem Patri et per humanitatem congrueret nobis; ac per humanitatem nostri similem pro nobis cum hoste configere, per divinitatem Patri consubstantialem, ad imaginem nos Dei et similitudinem, quam peccando amisimus, posset digne recrea
Abbreviated transcription (Latin):
tim maneat in eternum: partĩ
redicurus secẽdat. Manet qͥppe
apud eos. ut bonis insistant ac¬
tib. uoluntariã pauꝑtatem
et sitiant iusticiam: miscdiam.
munditiam cordis. et tͣnͣquillita¬
tem pacis amplectanͣt: s et ꝓ obser¬
uatione iusticiȩ ꝑsecutionẽ pati
ñ uereant᷑: elemosinis. orationibꝰ
et ieiuniis. cet̾isq sp̃s fructib in
sistere desicdent. Recedit autem
ad tempꝰ: ne semꝑ infirmos curan¬
di. mortuos suscitandi: leꝓsos mun¬
dandi. demones eiciendi. ut etiã
ꝓpħandi possint habere uirtutẽ
Manet semꝑ ut possint habere
uirtutẽ: ut mirabilit̾ ipsi uiuañ:
uenit ad tempus. ut etiam aliis
ꝑ miracłoꝵ signa quales sint intꝰef¬
fulgeant. Et ego uidi inquit. et
testimoniũ phibui: quia hicẽ filiꝰ
dĩ. Supͣdirerat. post me uenit uir
qui ante me factusẽ nc̃ testimo
nium ꝑbibet quia hicẽ filius dĩ:
utͥusq nat᷑e ueritatẽ & humane
uidelicet et diumȩ. in una eadẽq

Expanded text:
tim maneat in aeternum, partim tim maneat in aeternum, partim rediturus secedat. Manet quippe apud eos, ut bonis insistant actibus, voluntariam paupertatem et sitiant justitiam, misericordiam, munditiam cordis, et tranquillitatem pacis amplectantur. Sed et pro observatione justitiae, persecutionem pati non vereantur, eleemosynis, orationibus, et jejusistere desiderent. Recedit autem ad tempus, ne semper infirmos curandi, mortuos suscitandi, leprosos mundandi, daemones ejiciendi, vel etiam prophetandi possint habere virtutem. Manet semper, ut possint habere virtutem qua mirabiliter ipsi vivant; venit ad tempus, ut etiam aliis per miraculorum signa quales sint intus, effulgeant. Et ego vidi, inquit, et testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei. Supra dixerat, Post me venit vir qui ante me factus esnium perhibet, quia hic est Filius Dei: utriusque naturae veritatem, et humanae videlicet et divinae, in una eademque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minushabet ipse quam pat̾:
ipso attestante qui ait. Paraclitꝰ
autẽ sp̃s sc̃s quem mittet pater
in nomine meo: ille uos docebit
om̃ia. Et alio loco qđ ipsehunc
nimirum unaẽ indiuinitate
substantia: inseparabilis ẽ oꝑatio
patͥs et filii et eiusdẽ sp̃s sc̃i. Nam
et de ipso sp̃u qđ sua sponte ue¬
mat ubi uelit: sua potestate oꝑe¬
tur qđd̃ uelit: testatur filius ubi
baptista ipse celsius iam quem
daret᷑ indicium. nequaquã senͥ
baptiratos aqua sp̃s eiusdem
posse baptisma mereri. Queren¬
dum int̾ea quomͦ speciale filii
dĩ agnoscendi signum fuerit. qd̃
suꝑ eum descenłit. & manserit
sp̃s: cum etiam discipłis ipse pro¬
mittat dicens. & ego rogabo patrẽ.
& alium paraclitũ dabit uobis.
ut maneat uob̃cum in ȩternũ
apud uos manebit. et in uobis e¬
rit. Si enim apud seruos dĩ electoᷤᷤ
manet. et in illis erit sp̃c: quio
nere sp̃s astruatur: Notandũq
mortale corpus gestauerint. par¬

Expanded text:
tum non minus habet ipse quam Pater, tum non minus habet ipse quam Pater, ipso attestante qui ait: Paracletus autem Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia . Et in alio loco quod ipse hunc nimirum una est in divinitate substantia, insperabilis operatio Patris, et Filii, et ejusdem Spiritus sancti. Nam et de ipso Spiritu, quod sua sponte veniat ubi velit, sua potestate operetur quae velit, testatur Filius ubi Baptista ipse celsius jam quem daret indicium nequaquam se nisi baptizatos aqua, Spiritus ejusdem posse baptisma mereri. Quaerendum interea quomodo speciale Filii Dei agnoscendi signum fuerit, quod super eum descenderit et manserit Spiritus, cum etiam discipulis ipse promittat, dicens: Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, apud vos manebit, et in vobis erit. Si enim apud servos Dei electos manet, et in illis erit Spiritus, qnere Spiritus astruatur? Notandum qumortale corpus gestaverint, par
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset suꝑ quẽ uideris sp̃m des¬
cendentẽ. addidit. et manentem
suꝑ eum. Et in scõs enĩ eiꝰ sp̃s des¬
cendit. Herum quia quamdiu st̃
in corpore. peccato carere neque¬
unt: quia celestiũ contemplatio¬
ni semꝑ ocłm m̃tis intendere ñ
sufficiunt. s sepiꝰ hunc ad t̾rene
curam conu̾sationis inflectunt.
meoꝵ ꝓculdubio cordib sp̃s ali¬
quando uenit. aliquando recedit.
Unde dictum ẽ. Sp̃s ubi uult spi¬
rat: et uocem eiꝰ audis: s ñ scis un¬
de ueniat. aut quo uadat. Uenit
quippead scõs. uadit a scĩs sp̃s:
ut quem semꝑ habere idonei ñ
st̃. enis ꝑ tempora redeuntis crebra
luce reficiantur. In solo autem
cit̾: in quo nec sordide cogitatio¬
nis macłam quam refugeret ul¬
lam muenit. Mansit autem totꝰ
in illo. nec exeo solum tempore
quohunc ioħs suꝑ eum uidit
descendentẽ: s ex quo homo fie¬
ri incipiens. eius ministerio et
oꝑe conceptꝰ: Unde etiam pote¬

Expanded text:
dixisset, super quem videris Spiritum desdixisset, super quem videris Spiritum descendentem, addidit, et manentem super eum. Et in sanctos enim ejus Spiritus descendit; verum quia quandiu sunt in corpore, peccato carere nequeunt, qui coelestium contemplationi semper oculum mentis intendere non sufficiunt, sed saepius hunc ad terrenae curam conversationis inflectunt, in eorum procul dubio cordibus Spiritus aliquando venit, aliquando recedit. Unde dictum est: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, et quo vadat . Vequippe ad sanctos, vadit a sanctis Spiritus, ut quem semper habere idonei non sunt, ejus per tempora redeuntis crebra luce reficiantur. In solo autem veraciter manet, in quo nec sordidae cogitationis maculam, quam refugeret, ullam invenit. Mansit autem totus in illo non ex eo solum tempore quo hunc Joannes super eum vidit descendentem, sed ex quo homo fieri incipiens ejus ministerio et opere conceptus est. Unde etiam pote
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sẽi grãm peccata dimittendo
Siue enim ipse aqua aliquos disci¬
puloꝵ suoꝵ pͥmus baptirauerit. ꝑ
quos ad cet̾os fideles. baptismi riuuꝰ
ꝓflueret: eosdem etiam sp̃u bapti¬
zabat. peccata illis relaxando. ꝙ sp̃s
dona ministrando: siue fideles eiꝰ
inuocato nomine ipsiꝰ aqua bapti¬
zent electos. & chrismate sco ꝑungañ:
cosdẽ nicħominꝰ ipse sp̃u scõ hapti¬
zat: quia nemo p̃ter ipsũ peccatoꝵ
ere. Unde eugłista ioh̃s cum dixis¬
set. audier̃t pharisei quia dicipłos
ihs plures facit et baptirat quam
ioħs: ꝓtinus adiunxit. quamquã
docens. quia et si discipłi ih̃u. in no-¬
mine eiꝰ aqua baptirant:. ipse tam̃
magis baptizare intelligendus ẽ
qui peccata dimittit. Baptitat qͦ
dñs in sp̃ũ scõ: cum ꝑ afflationem
eiꝰdem sp̃s. corda fidelium suoꝵ
ascensurus in celum. dicit discipłis.
Nos autem baptitabimini in sp̃u
scõ: ñ post multos hos dies. S di
ligentiꝰ intuendũ ẽ: quia cum

Expanded text:
s sancti gratiam peccata dimittendo. Sive enim ipse aqua aliquos discipulorum suorum primus baptizaverit, per quos ad caeteros fideles baptismi rivus proflueret, eosdem etiam Spiritu baptizabat, peccata illis relaxando, et Spiritus sancti dona ministrando. Sive fideles ejus, invocato nomine ipsius, aqua baptizent electos, et chrismate sancto perungant, eosdem nihilominus ipse Spiritu sancto baptizat, quia nemo praeter ipsum peccatorum ere. Unde evangelista Joannes cum dixisset: Audierunt pharisaei quia Jesus plures discipulos facit et baptizat quam Joannes, protinus adjunxit:  quanquam docens quia etsi discipuli Jesu in nomine ejus aqua baptizant, ipse tamen magis baptizare intelligendus est qui peccata dimittit. Baptizat quoque Dominus in Spiritu sancto cum per afflationem ejusdem Spiritus corda fidelium suorum ascensurus in coelum, dixit discipulis: Vos autem baptizabimini in Spiritu sancto non post multos hos dies . Sed diligentius intuendum est, quia cum
Abbreviated transcription (Latin):
do m̾eamur eẽ consortes. Beatusin¬
quit es symon bariona.Bariona sy¬
simplex ẽ ammal: et ipse prudenti
ac pia simplicitate dñm sequebat᷑
memor illius p̃cepti. qđ cum suis
condiscipłĩs ab eodem magistro
u̾itatis ac simplicitatis accepit.
Estote prudentes sic̃ serpentes: et
simplices sic̃ columbe. Uel certe qͥa
descendit: recte filiꝰ columbe nun¬
cupat᷑. quia spũali gr̃a plenꝰ extitis¬
se monstrat᷑. Et iusta satislaude. di¬
lectorẽ confessorẽq suũ dñs remu¬
nerat: cum eum scĩ sp̃s filium eẽ
testat᷑ a quo ipse dĩ uiui filiꝰ asseu̾a¬
tur: quamuis hoc ipsũ multum
petrus sicut ec cet̾i electi filiꝰ sp̃s sc̃i ẽ¬
ipso  natus ẽ. Xp̃c filiꝰ dĩante temꝑa
ipse ẽ enim dĩ uirtus et dĩsapientia
que dic̃. dñs possedit me ab initio
uiarum suaꝵ. antequã quicquã
fac̾et a pͥncipio: petrus filiꝰ sp̃s scĩ ex
eo temꝑe quo ab ipso illuminatus

Expanded text:
do, mereamur esse consortes. Beatus, indo, mereamur esse consortes. Beatus, inquit, es Simon Bar Jona. Barsimplex est animal, et ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro simplicitatis et veritatis accepit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Vel certe, quia descendit, recte filius columbae nuncupatur, qui spiritali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa satis laude dilectorem confessoremque suum Dominus remunerat, cum eum sancti Spiritus filium esse testatur, a quo ipse Filius Dei vivi asseveratur: quamvis hoc ipsum multum Petrus, sicut et caeteri electi, filius est sancti Sipso renatus est. Christus filius Dei ante tempora, ipse est enim Dei virtus et Dei sapientia quae dicit: Dominus possedit me ab initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio . Petrus filius Spiritus sancti ex eo tempore quo ab ipso illuminatus
Abbreviated transcription (Latin):
discipls excellentiã diuine et̾nitatiͤ
ostendat. Dñs de se qd minꝰẽ: disci¬
pulus de dño intimat qđ mansẽ.
Dñs de se qđ̃ factus ẽ ꝓpt̾ nos: disci¬
pulus declarat dedño: quia ipse ẽ
qui fecit nos. Sic et in eugłio dñs
multo crebriꝰ se filium hominis qͣm
filium dĩ appellare consueuit: ut
nos admoneat dispensationis quã
ꝓ nob̃ suscepit. S nos necesse ẽ tan¬
to humiliꝰ diuinitatis eiꝰ alta uene¬
rari: qͣnto illum meminimꝰ ꝓ nr̃a¬
eraltatione ad humanitatis eiꝰ infi¬
ma descendisse. Si enim int̾ sacra¬
m̃ta in carnationis eiꝰ quib redemp¬
ti sumꝰ. potentiam diuinitatis qua
creati sumꝰ. pia semꝑ m̃te recolimus
fit ut ipsi quoq cum petro suꝑne bea¬
titud inis m̃cede donem᷑. Nam confi
stant. S intueam᷑ attenti. quale.
qͣntumue sit nom̃ istud. qđ ꝑfectũ
sui nominis confessorẽ głificat: ut
huiꝰ etiam nos ueracit̾ eum confiten¬

Expanded text:
discipulus excellentiam divinae aeternitatis discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostendit. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit ut nos admoneat dispensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta venerari, qexaltatione ad humanitatis infima descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus, quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitstant. Sed intueamur intenti quale quantumve sit nomen illud quo perfectum sui nominis confessorem glorificat, ut hujus etiam nos, veraciter eum confiten
Abbreviated transcription (Latin):
discipłos quem eum dic̾ent eẽ ho¬
mines. et illidiu̾sas diu̾soꝵ opinio¬
nes ꝓmpsissent. dicit illis. Uos aũt
quem me ẽẽ dicitis: Quasi ab ho
minũ gen̾alitate illos sequestranᷤ
et deos ac dĩ filios ꝑ adoptionẽ iam
factos. insinuans: urta illud psal¬
miste. Ego dixi dii estis: et filii excelsi
om̃s. Respondens symon petrus:
dix̃. Tu esxp̃c filius dĩ uiui. Dm̃ in
uum appellat. ad distinctionẽ falsoꝵ
deoꝵ.quos uario delusa errore gen¬
tilitas. uł de mortuis sibi hominib
instituit. uł maiore dem̃tia de insen¬
sibili mat̾ia quos adoraret creauit.
Dequibꝰ canit᷑ in psalmo. S imula¬
chra gentiũ argentũ et aurũ opa
manuũ hominũ: os habent et ñ
loquent᷑: et cet̾a. Notet autẽ dilectio
ur̃a. quã miranda distinctione sit
factum: ut cum de utraq eiꝰdem
dñi et saluatoris nr̃i nat᷑a. ab ipso
dño et a fideli eiꝰ discipłõ eẽt ꝓferen¬
da sententia. dñs ipse humilitatẽ
assumpte humanitatis ꝑfiteat᷑

Expanded text:
discipulos, quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones prompsissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitminum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem jam factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes . Respondens Simon Petrus dium appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas vel de mortuis sibi homiuibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia, quos adoraret, creavit. De quibus canitur in psalmo: Simulacra gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur, etc. . Notet autem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃teritas mundi etates legalibus
do fidelit̾: quia scͥptura que aꝓpħiᷤᷤ
ministrata ẽ. et salubris ẽẽt ad hau¬
stum sapientiȩ celestis: et ad oꝑm
castigationẽ utilis. Impleuert̃ aut̃
eas usq ad summum: quia recte
intellexert nullum fuisse tempꝰ
scłi a sc̃is alienum doctorib: qui
fiue u̾bis siue exemplis. siue etiã
scͥptis. uiam uitȩ mortalibꝰ pan
Architͥclinus aliquis legis ꝑitus
illiꝰ temꝑis ẽ: fortasse inchodemꝰ
uł gamaliel uł discipłs tunc eiꝰ
saulus: nc̃ autem magister totiꝰ
eccłiȩ paulus apłs. Et dum talibꝰ
u̾bum eugłii credint᷑. qđ in litt̾a
legis et ꝓpħie latebat occultum:
umum utiq architͥclino de aqua
factum ꝓpinat᷑. Et bene in domo
harum nuptiarum. quȩ xp̃i et
ȩccliȩ sacram̃ta figurarent. tͥclimũ
id ẽ tres ordines discumbentium
altitudine distantes mẽe descri¬
buntur: quia nmirum tres st̃¬
ordines fidelium. quib ȩccłia con¬

Expanded text:
praeteritas mundi aetates legalibus praeteritas mundi aetates legalibus do fideliter, quia Scriptura, quae a prophetis ministrata est, et salubris esset ad haustum sapientiae coelestis, et ad operum castigationem utilis. Impleverunt autem eas usque ad summum, quia recte intellexerunt nullum fuisse tempus saeculi a sanctis alienum doctoribus, qui sive verbis, sive exemplis, sive etiam Scripturis viam vitae mortalibus pandArchitriclinus aliquis legis peritus illius temporis est, fortasse Nicodemus, vel Gamaliel, vel discipulus tunc ejus Saulus, nunc autem magister totius Ecclesiae Paulus apostolus; et dum talibus verbum Evangelii creditur, quod in littera legis et prophetiae latebat occultum, vinum utique architriclino de aqua factum propinatur. Et bene in domo harum nuptiarum, quae Christi et Ecclesiae sacramenta figurarent, triclinium, id est, tres ordines discumbentium altitudine distantes inesse describuntur, quia nimirum tres ordines fidelium sunt, quibus Ecclesia con
Abbreviated transcription (Latin):
inuinum: quia sex mundi ȩtates
sapientiȩ salutaris largitate dona¬
uit: quam tñ ipse ueniens sublimi¬
oris senfus uirtute fecundaiit. Nãq
carnales carnaliter tantũ sapiebant:
ipse sp̃ualib fp̃ualit̾ sentienda rese¬
rauit. Uultis audire fres qualiter
de aqua fec̾it uinum: Apparuit
post resurrectionẽ suã duob disci¬
pulis ambulantib in uia.ibatq:
cum illis. et incipiens a moyse.
et om̃ibꝰ ꝓpħis int̾pretabat᷑ cum
illis in om̃ib scͥpturis que de ipso
erant. Uultis it̾um audire quomͦ
eodem fint irino inebriati: Post¬
modum cognoscentes quis eẽt
bant adinuicem. Nonne cor nr̃m
ardens erat in nobis de iħ̃u. cum
loqueret᷑ in uia : et aꝑtret nobis
scͥpturas: Dixit gͦ iħc ministris. Im¬
plete ydrias aqua. Et impleuert̃
eas usq ad summum. Quid ꝑ mi-¬
instros qui hec iuibent᷑ fac̾e. nͥ xp̃i
signant᷑ discipuli: Qui impleue¬
runt ydrias aqua: ñ quidem ipsi

Expanded text:
in vinum, quia sex mundi aetates in vinum, quia sex mundi aetates sapientiae salutaris largitate donavit, quam tamen ipse veniens sublimioris sensus virtute fecundavit. Nam quae carnales carnaliter tantum sapiebant, ipse spiritualiter sentienda reseravit. Vultis audire, fratres, qualiter de aqua fecerit vinum? Apparuit post resurrectionem suam duobus discipulis ambulantibus in via, ibatque cum illis, et incipiens a Moyse et omnibus prophetis, interpretabatur illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant. Vulteodem sint vino inebriati? Postmodum cognoscentes, quis esset bant ad invicem: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum loqueretur in via et aperiret nobis Scripturas? Dicit ergo Jesus ministris: Implete hydrias aqua. Et impleverunt eas usque ad summum. Quid per ministros qui haec jubentur facere, nisi Christi signantur discipuli, qui impleverunt hydrias aqua? Non quidem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
tionis a peccatoꝵ nos morte redĩmit
intelligis: in inductione in templũ
et oblatione hostiȩ purificantis
figuratum cognoscis fideles quosq
de baptisterio ad altare sc̃m ing̃di.
ac dm̃ici corꝑis et sanguinis uicti¬
ma singłari debe consecrari:umo
quidẽ de aqua facto. etquidẽ me¬
racissimo donatꝰ es. Porro si circũ¬
cisionis diem ad generalẽ huma¬
nigen̾s refurrectionem quando
mortalis ꝓpago cessabit. mortalitaᷤᷤ
tota immortalitate mutabit᷑ int̾¬
pretaris. et circumcisos induci in
post refurrectionem uniu̾sali ex¬
pleto iudicio sc̃iiam incorruptibi¬
les facti. ad contẽplandã ꝑpetuo spẽo
diuinȩ maiestatis cum bonoꝵ oꝑũ
mueribꝰ intrabunt: tantũ ꝓfec¬
cuiꝰ conditori recte ꝓtesteris et dicaᷤ.
Et poculum tuum in ebrians quã
p̃clarũ ẽ. Ergo dñs uinum in gau¬
dia nuptiarum. ñ de nichilo fac̾e
uoluit: s ydrias sex impleriaqua
p̃cipiens. hanc mirabile conu̾tit

Expanded text:
tionis a peccatorum nos morte redemit, tionis a peccatorum nos morte redemit, intelligens, in inductione in templum et oblatione hostiae purificantis figuratum cognoscis, fideles quosque de baptisterio ad altare sanctum ingredi, ac Dominici corporis et sanguinis victima singulari debere consecrari, vino quidem de aqua facto, et quidem meracissimo donatus es. Porro si circumcisionis diem ad generalem humani generis resurrectionem, quando mortalis propago cessabit, et mortalitas tota in immortalitatem mutabitur, interpretaris: et circumcisos induci in post resurrectionem universali expleto judicio sancti jam incorruptibiles facti, ad contemplandam perpetuo speciem divinae majestatis cum bonorum operum muneribus intrabunt: mirandum profeccujus conditori recte protesteris et dicas: Et poculum tuum inebrians quam praeclarum est! Ergo Dominus vinum in gaudia nuptiarum non de nihilo facere voluit, sed hydrias sex impleri aqua praecipiens, hanc mirabile convertit
Abbreviated transcription (Latin):
nimirum adiabolo de eccłia pec
peccando raptis. aliis gr̃a sp̃s sci
reconciliatis: uinum de aqua fac¬
tum habet: quia ad se ꝑtinere
que scͥpta sunt intelligens mag¬
no mor compunctionis ardore
quasi musto incalescenz: quicquid
sibi peccati captiuantis in eẽ dep̃hen
Sexta inchoante scłi etate dñs in
carne apparens. octaua die natiur¬
tatis. iuxta legem circumcisus ẽ:
tͥcesima et t̾cia post hec ad templũ
delatus: et legalia sunt ꝓ eo mune¬
ra oblata. H ec intuentes ad litte¬
ram aꝑte discimꝰ. quanta nobis
diligentia funt euglice fidei sube¬
unda misteria: qͣndo ipse bene¬
litere dedit. uet̾um p̾mo cerimo¬
marum ritu consecrari. qui cun¬
cta diuinitus consecrat: et fic noua
gr̃e sacram̃ta susciꝑe simulet tra¬
de curauit. Ecee hydria serta ad
abluenda peccati contagia: ad
potanda uitegaudia: mundiorẽ
cet̾is afferens. undam. Uerũ si in oc-¬
taui diei circumcisione baptifma
qđ in mysterium dnice resurrec¬

Expanded text:
nimirum a diabolo de Ecclesia nimirum a diabolo de Ecclesia peccando raptis, aliis gratia Spiritureconciliatis, vinum de aqua factum habet; quia ad se pertinere quae scripta sunt intelligens, magno mox compunctionis ardore, quasi musto incalescens, quidquid sibi peccati captivantis inesse deprehenSexta inchoante saeculi aetate Dominus in carne apparens octava die nativitatis juxta legem circumcisus est, tricesima et tertia post haec ad templum delatus, et legalia pro eo sunt munera oblata. Haec intuentes ad litteram, aperte discimus quanta nobis diligentia sunt evangelicae fidei subeunda mysteria, quando ipse benelitterae dedit, veterum primo caeremoniarum ritu consecrari, quo cuncta divinitus consecrat, et sic nova gratiae sacramenta suscipere simul et tradere curavit. Ecce hydria sexta ad abluenda peccati contagia, ad potanda vitae gaudia mundiorem caeteris afferens undam. Verum si in octavi diei circumcisione baptisma, quod in mysterium Dominicae resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłiam significare cognou̾it. illoꝵ
ob ꝑfidiam. et carnale sunul imꝑi¬
um et sp̃uale destructum. xp̃i
autẽ et ȩccłiȩ regnum semꝑ eẽ
mansurũ: poculum utiq uimi de
aqua factum sentiet: quia se suãq
uitam et regnum. s et ipsũ regem
ibi scͥptum legere nouit: ubi pͥusde
aliis uet̾em legebat historiam. Qͥnta
etate scl̃i popłs peccans captruante
nabucodonosor babiloniã tͣnfmi¬
gratur᷑ s post septuaginta annoᷤᷤ
penitens. et correctus ꝑ ih̃m sacer
dotem magnrũ reducit᷑: ubi domũ
dĩ que incensa ẽ. et ciuitatem scãm
que destructa ẽ reedificat. Hȩc legenꝰ
siue audiens quisq peccandi metũ
corripit: ad penitendi remedium
confugit: aqua hydrie purifican¬
tis ablutus ẽ. Si uͦ intelligere didis¬
cerit iherłm et templũ dĩ eccłiam
xrp̃i: babylonem confusionẽ pecca¬
torp: nabuchodonosor diabolum:
largiunt᷑. uidelicet ꝓꝑter decalo¬

Expanded text:
Ecclesiam significari cognoverit, illorum Ecclesiam significari cognoverit, illorum ob perfidiam, et carnale simul imperium et spirituale destructum, Christi autem et Ecclesiae regnum semper esse mansurum, poculum utique vini de aqua factum sentiet; quia se suamque vitam et regnum, sed et ipsum regem ibi scriptum legere novit, ubi prius quasi de aliis veterem legebat historiam. Quinta aetate saeculi populus peccans, captivante Nabuchodonosor, in Babyloniam transmigrat: sed post septuaginta annos poenitens et correctus, in patr ubi domum Dei, quae incensa est, et civitatem sanctam, quae destructa est, reaedificat. Haec legens sive audiens quisque cum peccandi metum corripit, et ad poenitendi remedium confugit, aqua hydriae purificantis ablutus est. Si vero intelligere didicerit Hierusalem et templum Dei Ecclesiam Christi, Babylonem confusionem peccatorum, Nabuchodonosor diabolum, largiuntur, videlicet propter decalo
Abbreviated transcription (Latin):
cereatq habere satagis: ydriam¬
si immnolatione filii mei dilecti
passionem eiꝰ intelligis. de quo dicit
pater: hic ẽ filius m̃s dilectus in quo
in complacui: in qua quia diui¬
nitate impassibili ꝑmanente sola
humanitas passa ẽ. mortem et do¬
lorem quasi filius offert᷑. s aries
mactatur. Si intelligis benedictio¬
nis que ꝓmissa:abrahe in te qui de
gentib credis. mimꝰ ẽẽ complecũ:
nimirum de aqua tͥ uinum fecit:
quia sp̃ualem senfum cinꝰ noua
flagrantia debriaris aꝑuit. Qrte
ifrłitice gentis sortit᷑. humilis in¬
nocens. et mitis: ẽu̾l ꝓ illo cuius
iniusta diu ꝑsecutione cruciabat᷑.
Ecce hydria quarta: fonte saluta¬
ri repleta. Quisquishec audiens
humilitati atq innocentiȩ studẽ
et suꝑbiam ceꝑit atq inindiam
suo de corde repellere: quasi hau
stum aque limpidissime quo refi¬
ciatur inuenit. At si in saule iude¬
os ꝑsequentes. in dauid . xp̃m et

Expanded text:
cere atque habere satagis: cere atque habere satagis: immolatione filii unici dilecti passionem ejus intelligis de quo dicit Pater: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui , in qua quia, divinitate impassibili permanente, sola humanitas mortem passa est et dolorem, quasi filius offertur, sed aries mactatur. Si intelligis benedictionem quae promissa est Abrahae, in te, qui de gentibus credis, munus esse completum, nimirum de aqua vinum fecit tibi, quia spiritalem sensum, cujus nova fragrantia debriaris  Ms., ebriaIsraeliticae gentis sortitur, humilis, innocens, et mitis exsul . Porro ille cujus injusta persecutione cruciabatur abjectus est. Ecce hydria quarta fonte salutari repleta. Quisquis enim haec audiens humilitati atque innocentiae studere et superbiam coeperit atque invidiam suo de corde repstum aquae limpidissimae, quo reficiatur, invenit. At si in Saule Judaeos persequentes, in David Christum et
Abbreviated transcription (Latin):
liberatione. quisquis em̃datius
uiu̾e ceꝑit liberari defiderans cũ
electis. timens ext̾minari cum
reꝓbis: hydriam ꝓfecto aquȩ qua
mundaretur uł reficeret᷑ accepit.
aqua diluente peccatores aquã
baptifmi. que peccata diluit. in
hominib uł in animalib que
archa continebat. multifariam
baptitatoꝵ differentiam. in colũ¬
ba que post diluium ramũ oliuȩ
intulit in archam. unctionẽ sp̃s
scĩ qua baptirati imbuunt᷑ intel¬
cationem. iustificationem ꝓpħari
contemplatur. Tercia scł̃i ȩtate ds̃
temptans obedientiam abrahȩ:
filium unicũ eum quẽ diligit
in holocaustum sibi offerri p̃cepit
Non differt abraham face que iu¬
betur: s ꝓ filio immolat᷑aries et¬
ipse tam̃ ꝓ obedientiȩ uirtute ex¬
imia ꝑpetuȩ benedictionis here-¬
ditate donatur. Ecce habes hydri¬
am t̾ciam. Audiens enĩ quanta
uirtus obedientiȩ. quanta mercede
remuneret᷑: et ipse obedientiam dĩ¬

Expanded text:
mirabili, quisquis emendatius mirabili, quisquis emendatius vivere coeperit, liberari desiderans cum electis, timens exterminari cum reprobis, hydriam profecto aquae, qua mundetur vel reficiatur, accepit. aqua diluente peccatores aquam baptismi quae peccata diluit, in hominibus et in animalibus quae arca continebat, multifariam baptizatorum differentiam, in columba, quae post diluvium ramum olivae intulit in arcam, unctionem Spiritus sancti, quo baptizati imbuuntur, intelcationem, justificationem prophetari contemplatur. Tertia saeculi aetate, Deus tentans obedientiam Abrahae, filium unicum, quem diligebat, in holocaustum sibi offerre praecepit . Non differt Abraham facere quae jubetur, sed pro filio immolatur aries; ipse tamen, pro obedientiae virtute eximia, perpetuae benedictionis haereditate donatur. Ecce habes hydriam tertiam. Audiens enim quanta virtus obedientiae quanta mercede remuneretur, et ipse obedientiam dis
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃icida impius et̾ne maledictionis
penas luit. Quicumq his auditis
metuentes cum impiis damnari
cupientes benedici cum piis. omnẽ
odioꝵ et inuidie fomitem abiciuñ:
dõ placere ꝑ sacͥficium iusticiȩ. mo¬
destiȩ. innocentiȩ. ac patientie cu¬
rant: uas ꝓfecto plenum aque in¬
scͥptura inuenert̃: unde salubrit̾
abluti. potatiq gauderent. Sed
si intellererint cam homicidam
iudeoꝵ ẽẽ. ꝑfidiam: occ ifionem
abel. passionem ẽẽ dñi saluatoris:
t̾ram que aꝑuit os suum. et susce¬
pit eiꝰ sanguiem de manu cam
ȩccłiam eẽ. que effusum a iudeis
xp̃i sanguinẽ. in misterium sue
renouationis accepit: nimirum
aquam in uinum mutatam re
cratius intelligunt. Scda ȩtate
scłi inchoantẽ deletus ẽ aquis
diluuii mundus ob peccatoꝵ
magnitudinem: s solus noe ꝓpter
iusticiam cum domo sua liberatꝰ
ẽ marca. Huiꝰ plage audita uastati¬
one horribili. paucoꝵq mirabili:

Expanded text:
fratricida impius aeternae maledictionis fratricida impius aeternae maledictionis poenas luit. Quicunque, his auditis, metuentes cum impiis damnari, cupientes benedici cum piis, omnem odiorum et invidiae fomitem abjiciunt, Deo placere per sacrificium justitiae, modestiam innocentiae, virtutem patientiae curant: vas Scriptura invenerunt, unde salubriter abluti potatique gaudeant. Sed si intellexerint in Cain homicidam Judaeorum esse perfidiam; occisionem Abel passionem esse Domini Salvatoris; terram, quae aperuit os suum et suscepit ejus sanguinem de manu Cain, Ecclesiam esse, quae effusum a Judaeis Christi sanguinem in mysterium suae redemptionis accepit; nimirum aquam in vinum mutatam repcratius intelligunt. Secunda aetate saeculi inchoante, deletus est aquis diluvii mundus, ob peccatorum magnitudinem; sed solus Noe per justitiam cum domo sua liberatus in arca . Hujus plagae 484 audita vastatione horribili, paucorumque liberatione
Abbreviated transcription (Latin):
totam que unus ds̃ ẽ intellige tri¬
nitatem. S quantum inter aquã
et uinum: tantũ distat int̾ senfũ
illum quo scͥpture ante aduentũ
saluatoris intelligebant᷑. et eum
quem ueniens ipse reuelaiit apłis:
coꝵq discipłis ꝑpetuo sequendum
reliquit. Et quidem potuit dñs ua¬
cuas implere hydrias uino. qui in
exordio mundane creationis cuncta
creauit ex nichilo: s maluit deaqͣ
fac̾ẽ uinum: quo typice doc̾et ñ se
ad soluendum imꝑbandumq sed
ad implendũ potius legẽ ꝓpħasq
uenisse: neq alia se ꝑ eugłicã grãm
fac̾e et docere. quam que legalis
et ꝓphica scͥptura. eum facturũ doc¬
turumq signaret. Uideamꝰ gͦ frẽs
sex hydrias scͥpturarum aqua salu¬
tari repletas: uideamꝰ eandem aquã
in suauissimum uini odorem. gu¬
stumq conu̾sam. In pͥma ȩtate scli
abel iustum fr̃ inuidens occidit:
et᷑hoc ipse ꝑpetua martyrii gl̃a
beatus. etiam in euangłicis et apl̃i¬
cis litteris iusticiȩ laudem accepit:

Expanded text:
totam, quae unus Deus est, intellige Trinitatem. Sed quantum inter aquam et vinum, tantum distat inter sensum illum quo Scripturae ante adventum Salvatoris intelligebantur, et eum quem veniens ipse revelavit apostolis eorumque discipulis perpetuo sequendum reliquit. Et quidem potuit Dominus vacuas implere hydrias vino, qui in exordio mundanae creationis cuncta creavit ex nihilo; sed maluit de aqua facere vinum, quo typice doceret, non se ad solvendum improbandumque, sed ad implendum potius legem prophetasque venisse, neque alia se per evangelicam gratiam facere et docere quam quae legalis et prophetica Scriptura eum facturum docturumque signaret. Videamus ergo, fratres, sex hydrias Sctari repletas. Videamus eamdem aquam in suavissimum vini odorem gustumque conversam. In prima aetate saeculi, Abel justum frater invidens occidit ; et ob hoc ipse perpetua martyrii gloria beatus, etiam in evangelicis et apostolicis litteris justitiae laudem accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
fimul et cogitationis macłas. ante
diem extremi discriminis. ipsi sol¬
licitius examinando diluamꝰ: ne
forte tc̃ ing̃diens rex qui hasfilio¬
suo nuptias fecit. si uiderit iipti¬
ali caritatis ueste carentes eitiat
nos: et ligatis a bene agendi facul¬
tate pedib nr̃is ac manib ext̾iores
muitat in tenebras. Mundemꝰ fide
mus hec aqua scientie salutaris sa¬
crȩ lectioniserebrius attendendo.
rogemꝰ dñm. ut ipsam quam nob̃
scientiȩ grãm contulit. ne forte in¬
flet. caritatis sue feruore calefaciat:
et ad suꝑna solum querenda. ac
sapienda conu̾tat: quatiꝰ sp̃ualit̾
inebriati possimꝰ et ipsi cum ꝓpha
cantare. Potasti nos uino compun¬
ctionis. Sicq fit. ut nob̃ quoq bene
ꝓficientib et nc̃ ex parte ꝓ ut caꝑe
sufficimꝰ: et in fut᷑o ꝑfecte iħc ma

Expanded text:
simul et cogitationis maculas ante simul et cogitationis maculas ante diem extremi discriminis ipsi sollicite examinando diluamus; ne forte tunc ingrediens rex, qui suo filio nuptias fecit, si viderit nos nuptialem charitatis vestem non habere, ejiciat nos, et ligatis a bene agendi facultate pedibus nostris ac manibus exteriores mittat in tenebras. Mundemus fide mus haec aqua scientiae salutaris, sacrae lectioni crebrius attendendo. Rogemus Dominum ut ipsam quam nobis scientiae gratiam contulit ne forte inflet charitatis suae fervore calefaciat, et ad superna quaerenda sola ac sapientia convertat, quatenus spiritualiter inebriati, possimus et ipsi cum Propheta cantare: Potasti nos vino compunctionis . Sicque fit ut nobis quoque bene proficientibus, et nunc ex parte prout capere sufficimus, et in futuro perfecte
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ que mortalis adhuc mortalib
erat ostensurus. aquam conu̾tit
in uinum: ipse initio signoꝵ que
immortalis iam ꝑ refurrectionẽ
effectus. immortalis uite studia
sola sectantib ostendet: carnalem
pͥus. et quasi insipidã m̃tem eoꝵ
sapore scientiȩ cȩlestis imbuit. Nã
et pͥmo confistens in t̾ra dato fici¬
sp̃s munere. aꝑuit illis sensum
ut intellig̾ent scͥpturas: et postmo¬
dum misso eodem decȩlis. maiorẽ
suꝑni amoris simul et sapientiȩ
sp̃ualis flagrantiam eoꝵ cordibus
infudit: data insuꝑ omniũ cog¬
ntione linguarũ. quib uniu̾so
orbi eam quam ꝑceꝑant uite grãm
ꝓpinare suffic̾e̾nt. Has gͦ.xp̃i et ec
una in ciuitate figurabant᷑. &. nc̃
uniu̾so celebrant᷑ i orbe t̾rarum
tota m̃te diagamꝰ harum gaudiis
celestib indefessa bonoꝵ õꝑum Inten-¬
tione iungam᷑: has quia ꝑ fidem:
uocati intrauimꝰ. mundo dilectio
nis celebrare curemꝰ: nr̃eq actionis

Expanded text:
norum quae mortalis adhuc mortalibus norum quae mortalis adhuc mortalibus erat ostensurus, aquam convertit in vinum: ipse initio signorum quae immortalis jam per resurrectionem effectus, immortalis vitae studia sola sectantibus ostenderet, car nalem prius et quasi insipidam mentem eorum sapore scientiae coelestis imbuit. Nam et primo consistens in terra, sui Spiritus munere aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas: et postmodum misso eodem de coelis majorem superni amoris simul et sapientiae spiritualis flagrantiam eorum cordibus infudit, data insuper omnium cognitione linguarum, quibus universo orbi eam, quam perceperant, vitae gratiam propinare sufficerent. Has ergo Christi et Ecuna in civitate figurabantur, et nunc universo celebrantur in orbe terrarum, tota mente diligamus, harum gaudiis coelestibus indefessa bonorum operum intentione jungamur. Has quia per fidem vocati intravimus mundo dilectionis habitu, celebrare curemus, nostraeque actionis
Abbreviated transcription (Latin):
cans. Pmꝰ gͦ ordo discum bentiũ
ad nuiptias sponsi celestis. id ẽ in
ȩccłiȩ fide. et oꝑatione gaudenti¬
um. gradus ẽ comugatoꝵ fideliũ:
scd̃s continentiũ: sup̃mꝰ p̃dicatoꝵ.
Inde conuemient̾ ꝑhibetur quod
architͥclinꝰ uocato sponso dixerit.
om̃is homo pͥmum bonum ui¬
num ponit: et cum mebriati
fuerint. tc̃ id qd̾ det̾ius ẽ. tuautẽ
seruasti uinum bonum usq ad
huc: quia doctoꝵ ẽ cognosc̾e distan¬
tiam legis. et eugłii. ueritatis et um¬
brȩ cunctisq uet̾ibus institutis.
cunctis regni t̾ren ꝓmissis nouã
euglicȩ fid̃i grãm. et ꝑpetua celestiꝰ
pate dona p̾ferre. Hoc fecit initrũ
signoꝵ iħe in chana galileȩ: et ma¬
nifestauit głam suam. Manifesta¬
uit hoc figno. quia ipse eẽt rergłe
et ideo sp̃onsus ȩccłiȩ: qui ut homo
communis ueniret ad nuptias: s
quasi dñs cęli et terrȩ. elem̃ta ꝓut
uoluisset conu̾teret. Pulchra autẽ
rerũ conuementia. Qui uitio sig¬

Expanded text:
. Primus ordo discumbentium ad nuptias sponsi coelestis, id est, in Ecclesia fide et operatione gaudentium, gradus est conjugatorum fidelium; secundus continentium; supremus praedicatorum. Unde convenienter perhibetur quod architriclinus vocato sponso dixerit: Omnis homo primum bonum vinum ponit, et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est. Tu servashuc. Quia doctorum est cognoscere distantiam legis et Evangelii, veritatis et umbrae, cunctisque veteribus institutis, cunctis regni terreni promissis, novam evangelicae fidei gratiam, et perpetua coelestis patriae dona proferre. Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam. Manifestavit hoc signo quia ipse esset rex gloriae, et ideo sponsus Ecclesiae, qui ut homo communis veniret ad nuptias, sed quasi Dominus coeli et terrae elementa prout voluisset, converteret. Pulchra autem rerum convenientia, qui initio sig
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ et apls petrus meminit ita di¬
cens. Ad quem accedentes lapidẽ
uiuum: et ipsi tamquam lapides
uiui suꝑedificamini. Bene scdm
purificationem iudeoꝵ posite erant
hydriȩ: quia iudeoꝵ tantũ popło
ler ꝑ moysen data ẽ: nam et gr̃a et
ueritas eugłii. ñ minꝰ gentil b qͣm¬
iudeis ꝑ ih̃m rp̃m facta ẽ. Capientẽ
inquit singlȩ metretas binas uel
ternas: quia scͥpturȩ sacrȩ auctoreᷤ
& ministri ꝓpħe. mͦ de patre tantũ
locuntur et filio: ut ẽ illud. om̃ia
in sapientia fecisti. uirtus etenm

Expanded text:
Cujus et apostolus Petrus meminit, ita diCujus et apostolus Petrus meminit, ita dicens: Ad quem accedentes lapidem vivum, et ipsi tanquam lapides vivi, superaedificamini . Bene secundum purificationem Judaeorum positae erant hydriae, quia Judaeorum tantum populo lex per Moysen data est. Nam gratia et veritas Evangelii, non minus gentibesum Christum facta est. Capientes, inquit, singulae metretas binas vel ternas. Quia Scripturae sanctae auctores et ministri prophetae, modo de Patre tantum loquuntur et Filio, ut est illud: Omnia in sapientia fecisti , virtus enim
Abbreviated transcription (Latin):
auctorem ñ ẽẽ cognoscit. Erant
autẽ ibi lapideȩ idriȩ sex posite
sed̃m purificationem udeoꝵ: ca¬
pientes singlȩ metretas binas uel
ternas: Hydriȩ uocantur uasa aqͣ¬
rum receptui parata. Grece enim
aqua hydor dicit᷑. Aqua enim scͥp¬
turȩ sacrȩ scientiam designat. que
suos auditores et a peccatoꝵ sorde
abluere: et diuinȩ cognition: soleti
fonte potare. Nasa sex quib conti¬
nebatur. corda sunt deuota scõꝵ.
plum recte credendi ac iuuendi ꝓ¬
posita ẽ generi humano ꝑ sex scti
labentis ȩtates. id ẽ usq ad tempꝰ
dm̃te p̃d. acationis. Et bene la¬
pidea sunt uasa: quia fortia sunt
p̃cordia iustoꝵ. utpote illius fide
et dilectione solidata lapidis. quẽ
uidit danihel p̃cisum de monte
sine manib. factumq in montẽ
magnum. et implesse omnẽ terrã:
et de quo dicit zacharias : in lapi¬
de uno septem ocłi sunt: idẽ in xp̃o
uniu̾sitas scientiȩ sp̃ualis inhabitat.

Expanded text:
auctorem non esse recognoscit. Erant auctorem non esse recognoscit. Erant autem ibi lapideae hydriae sex positae secundum purificationem Judaeorum, capientes singulae metretas binasternas. « Hydriae vocantur vasa aquarum receptui parata, Graece enim aqua ὕδωρ dicitur. Aqua autem Scripturae sacrae scientiam designat, quae suos auditores et a peccatorum sorde abluere et divinae cognitionis solet fonte potare. Vasa sex quibus aqua continebatur, corda sunt devota sanctorplum recte credendi ac vivendi proposita est generi humano per sex saeculi habentis aetates, id est, usque ad tempus dominicae praedicationis. Et bene lapidea sunt vasa, quia fortia sunt praecordia justorum, ut pote illius fide et dilectione solidata lapidis, quem vidit Daniel praecisum de monte sine manibus, factumque in montem magnum, et implesse omnem terram ; et de quo dicit Zacharias: In lapide uno septem oculi sunt, id est, in Christo universitas scientiae spiritualis habitat.
Abbreviated transcription (Latin):
pore marie scdm carnem. que ex da¬
uid semine descendit: S in eo qd̃
miracłm facturus ait. quid mͥ et
tͥ ẽ mulier: significat se diuinitatĩ
qua miracłm erat patrandum. ñ
pͥncipium temꝑalit̾ accepisse de
matre: s et̾nitatem semꝑ habuisse
de patre. Quid mͥ inquit et tͥ ẽ mu¬
lier: Nondum uenit hora mea. Qd
diuinitati quam ex patre semꝑ ha¬
bui cum tua carne ex qua carnem
suscepi commune ẽ: Nondum ue¬
nit hora. ut fragilitatem sumptȩ
ex te humanitatis. moriendo demon¬
strem: pͥus ẽ ut potentiã et̾nȩ dĩtatiᷤ
uirtutes oꝑando patefaciã. Uenit
autẽ hora. ut quid sibi et mat̾ com¬
mune eẽt ostenderet: cum eã mori-¬
turus in cruce discipło uirgini. uir¬
ginem comm̃dare curauit. Carmꝰ
namq infirma ppessus. matrem
de qua hec susceꝑat pie cognitam
ei quem maxime diligebat discipłõ
comm̃dauit: quam diuina facturꝰ
quasi incognitam se nosse dissimu¬
lat. quia hanc diuine natiuitatis

Expanded text:
pore Mariae secundum carnem, quae ex Dapore Mariae secundum carnem, quae ex David semine descendit? sed in eo quod, miraculum facturus, ait: Quid mihi et tibi est, mulier? significat se divinitatis, qua miraculum erat patrandum, non principium temporaliter accepisse de matre, sed aeternitatem semper habuisse de Patre. Quid mihi, inquit, et tibi est, mulier? Nondum venit hora mea. Quid divinitati, quam ex Patre semper habui, cum tua carne, ex qua carnem suscepi, commune est? Nondum venit hora ut fragilitatem sumptex te humanitatis moriendo demonstrem: prius est ut potentiam aeternae deitatis virtutes operando patefaciam. Veniet autem hora ut quid sibi et matri commune esset ostenderet, cum eam moriturus in cruce discipulo virgini virginem commendare curavit. Carnis namque infirma perpetiens, matrem, de qua haec suscepit, pie cognitam, ei, quem maxime diligebat, discipulo commendavit, quam divina facturus quasi incognitam se nosse dissimulat, quia hanc divinae nativitatis
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ad nuptias dño. uinum defe¬
cit: ut uino meliore ꝑ ipsum mira¬
bili ordine facto. manifestaret᷑ gloria
latentis in homine dĩ: et credentiũ
in eum fides aucta ꝓfic̾et. Qđ si mi¬
sterium querimꝰ: apparente in car¬
ne dño. meraca illa legalis sensus
suauitas. paulatĩ ceꝑat ob carnalẽ
phariseoꝵ int̾pretationẽ a pͥsca sua
uirtute deficere: qui mox ea que car¬
nalia uidebant᷑. mandata. ad sp̃ua¬
lem conu̾tit doctrinam: cunctamq
litt̾e legalis suꝑficiem. euglica cȩle-¬
stis gr̃ȩ uirtute mutauit: qđ ẽ uinũ
fecisse de aqua.S pͥmo studea mus
indagare quid sit. qđ̃ cum deficiente
umno dic̾et mat̾ iħu ad eum. uinum
ñ habent. respondit. Quid mͥ et tͥ est
mulier: Nondum uenit hora mea
Neq enim matrem suam inhonora¬
ret: qui nos iubet honorare patrem
et matrẽ: aut eam sibiͤmatrem nega
scd̃m carnem. Quomͦ enim ex semi¬
ne dauid scd̃m carnem: fi ñ ex cor¬

Expanded text:
autem ad nuptias Domino, vinum defeautem ad nuptias Domino, vinum defecit, ut vino meliori per ipsum mirabili ordine facto, manifestaretur gloria latentis in homine Dei, et credentium in eum fides aucta proficeret. Quod si mysterium quaerimus, apparente in carne Domino, meraca illa legalis sensus suavitas paulatim coeperat ob carnalem Pharisaeorum interpretationem, a prisca sua virtute deficere, qui mox ea quae carnalia videbantur mandata ad spiritualem convertit doctrinam, cunctamque litterae legalis superficiem evangelicae coelestis gratiae virtute mutavit, quod est vinum fecisse de aqua. Sed primo studeamus indagare quid sit cum deficiente vino diceret mater Jesu ad eum: Vinum non habent. Respondit: Quid mihi et tibi est, mNeque enim matrem suam inhonoraret, qui nos jubet honorare patrem et matrem; aut eam sibi esse matrem negarsecundum carnem . Quomodo enim ex semine David secundum carnem, si non ex cor