comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnus. eẽt. petendo acciꝑe. s quid illi di¬
gni. eẽnt. a quib uolebat horrenda
supplicia remouere. Dñe inquit ne sta¬
tuas illis hoc peccatum. Qd̃ stepħs
humilis: xp̃e sublimis Qd̾ ille ad t̾rã
inclmat᷑. hoc. xp̃c in ligno suspensus.
Nam recolite. quia et ipse ait. Pat̃ ignosce
illis quia nescunt qͥd faciunt. Sede¬
bat in catedra crucis. & docebat ste¬
phanũ regulam pietatis. O magister
bone. bene ꝓ nunciasti. bñ docuisti. Ecce
discipłs tiuuis orat ꝓ inimicis suis. orat
ꝓ lapidatorib suis. Ostendit quomodo
te debuerit imitari: sublimẽ humilis.
creatorẽ creatura. mediatorẽ uictima.
qr unicus. Ego qui sũ qui hoc faciam:
Simultum ẽ. ad te dñs tuus. nescis qͥa
stepħs : conseruus tuus: Docuit ds̃
ꝑ stepħm non exinanitũ. Si ista in
euangłio p̃cessisse uidetis fr̃s mei ne¬
modicat in corde suo. Qls illud fac̃:
Ecce stepħs. fecit de se. de suo fecit: Si

Expanded text:
gnus esset petendo accipere, sed quid ipsi dignus esset petendo accipere, sed quid ipsi digni essent, a quibus volebat horrenda supplicia removere. Domine, inquit, ne statuas illis hoc peccatum. 8. Chrishumilis, Christus sublimis: quod ille ad terram inclinatus, hoc Christus in ligno suspensus. Nam recolite quia et ipse ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Sedebat in cathedra crucis, et docebat Stephanum regulam pietatis. O Magister bone, bene pronuntiasti, bene docuisti. Ecce discipulus tuus orat pro inimicis suis, orat pro lapidatoribus suis. Ostendit quomodo te debuerit imitari sublimem humilis, creatorem creatura, mediatorem victima, quia Deus, quia Unicus; ego qui sum, qui hoc faciam? Si multum est ad te Dominus tuus, nescis quia Stephanus est conservus tuus? Docuit Deus per Stephanum non exinanitum. Si ista in Evangelio praecessisse videtis, fratres mei, nemo dicat in corde suo, Quis illud facit? Ecce Stephanus fecit: de se? de suo fecit? Si
Abbreviated transcription (Latin):
lus: Ego sum minimus apostolorum.
Magna diuina spec̾tacula. Qui erat in cele
stephani ꝑsecutor: factus ẽ regni celorum
pꝰ ea p̃dicator. Qntum seuiebat inilla cebꝰ
uultis audire: Uestimenta lapidantum
seruabat ut omnium manibus lapidart
Ergo postea. quã stephanus sanctus star
exigeret debtium dicens. domine iħu a¬
cipe sp̃m meũ. attendens inimicos suos
qui sibi lapidando malum debitum fa¬
ciebant. et addebant ad thesaurũ illũ oi
tuam et cor inpenitens thesauritas tin
iram indie ire et reuelationis iusti uidic
dei. attendit eos et misertus est eiz.
et fixit pro eis genu. Ero se stabat. pro
illis genua figebat Discreuit ustum a
peccatoribus. Pro uisto stans petebat
quia mercedem exigebat. Pro peccatorib
genua fixit. quia sciebat quam diffici¬
le pro tam sceleratis posset exaudiri.
Quamius iustus qͣmius sub ipsa coroni
constitutus: non presumpsit. sed ge¬
nu fixit. Non attendens qͥd ipse di¬

Expanded text:
lus? Ego sum minimus Apostolorum . lus? Ego sum minimus Apostolorum . Magna, divina spectacula! Qui erat in caede Stephani persecutor, factus est regni coelorum postea praedicator. Quantum saeviebat in illa caede, vultis audire? Vestimenta lapidantium servabat, ut omnium manibus lapidaret. Ergo posteaquam Stephanus sanctus stans exigeret debitum dicens, Domine Jesu, accipe spiritum meum; attendens inimicos suos, qui sibi lapidando malum debitum faciebant, et addebant ad thesaurum illum, detuam et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei : attendit eos, et misertus est eis, et fixit pro eis genu. Pro se stabat, pro eis genua figebat. Discrevit justum a peccatoribus: pro justo stans petebat, quia mercedem exigebat; pro peccatoribus genua fixit, quia sciebat quam difficile pro tam sceleratis posset exaudiri. Quamvis justus, quamvis sub ipsa corona constitutus, non praesumpsit, sed genu fixit: non attendens quid ipse di
Abbreviated transcription (Latin):
certauerat. hosti non cesserat. timorem
calcauerat. carnẽ spreuerat. mundũ et dia¬
bolũ uicerat. Inde cũ diceret. Domine iħ̃u
accipe sp̃m meũ. Qñ iste exigebat debitũ
paulꝰ apłs cumulabat debitũ. Iue petebat
debitum bonum ille addebat ad debi¬
tum malum. Quid enim putatis fr̃s.
Quando lapidabatur stephanus audis¬
tis. sed forte non aduertistis. posuerunt
falsi testes lapidaturi stephanum. posi¬
erunt uestimenta sua ad pedes cuiusdi
a dolescentis nomine sauli. lste saulus
et postea paulus. Persecutor saulus ps¬
dicator paulus. Saulꝰ enĩ nomen est an
le. Saul ꝑsecutor erat regis dauidd Tali
fuerat saul indauid: qualis saulus in
stephano. Postea uero cum uocatus esset.
de celo. uocatus ꝓstratus. mutatus. ubi
cepit apłs predicare uerbum dei mutar
sibi nomen et dixit se paulum. Et hoc q̃t
elegit: Qa paulꝰ modicꝰ ẽ. paulꝰ paruis:
Nos solemus sic loqui. Hidebo de post
paulum post modicum. Ende ergo pe¬

Expanded text:
certaverat, hosti non cesserat, timorem certaverat, hosti non cesserat, timorem calcaverat, carnem spreverat, mundum et diabolum vicerat: inde stabat cum diceret, Domine Jesu, accipe spPaulus apostolus cumulabat sibi debitum. Ille petebat debitum bonum: ille addebat ad debitum malum. Quid enim putatis, fratres? Quando lapidabatur Stephanus, audistis, sed forte non advertistis, posuerunt falsi testes lapidaturi Stephanum, posuerunt vestimenta sua ad pedes cujusdam adolescentis, nomine Sauli. CAPUT V. Iste Saulus, et postea Paulus: persecutor Saulus, praedicator Paulus. Saulus enim nomen est a Saüle. Saül persecutor erat regis David. Talis fuerat Saül in David, qualis Saulus in Stephanum. Postea vero cum vocatus esset de coelo; vocatus, prostratus, mutatus, ubi coepit apostolus praedicare verbum Dei; mutavit sibi nomen, et dixit se Paulum. Et hoc quare elegit? Quia Paulus modicus est, Paulus parvus est. Nos solemus sic loqui: Videbo te post paulum, id est post modicum. Unde ergo Pau
Abbreviated transcription (Latin):
fidem seruaui. De cetero reposita ẽ michi
corona iusticie qͣm reddet mͥ dominus in
illa die iustus uidex Reddet reddet qͦd
debet. Qui erat ante debitor suppliciorũ.
fuit apostolus paulus debitor supplicio¬
rum: Quia inimicus eccłie. q̃a ꝑsecutor.
Ipsum audi. Nonsum dignꝰ dici apostolꝰ
quia ꝑsecutus sum eccłiam dĩ. Nonsum
dignus dicit. Quare non es dign: Penas
pati. in gehennas intrare. ꝓ meis meritis
cruciari. Hoc eram dignus. Apłs nor
eram dignus. Unde ergo tibi quo noneraᷤ
dignus: Secutus ẽ. S gr̃a dĩ sum ia¬
ꝗͥd sum. Malo meo fui quod fui. dono di
sum qd sum. Ut ergo postea exigeret de¬
bitum. prius accepit indebitum. Quod
debitum postea: Suꝑ est mͥ corona ius¬
ticie. qͣm reddet michi dñs inillo die ui¬
stus uidex Reddet mͥ. debetur mͥ. i
debitum prius. Quid: Non sum dignus
uocari apłs. sed grã dĩ sum quod sum
Sic et sc̃s stephanus. Domine ihu. stansse¬
cũ ad fidutiã. qͥa bene militauerat. bene

Expanded text:
dem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Reddet, reddet quod debet. Qui erat ante debitor suppliciorum, fuit apostolus Paulus debitor suppliciorum? Quia inimicus Ecclesiae, quia persecutor. Ipsum audi: Non sum dignus dici apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Non sum dignus, dignus dicit. Quare non es dignus? Poenas pati, in gehennas intrare, pro meis meritis cruciari, hoc eram dignus: apostolus esse, non eram dignus. Unde ergo hoc tibi, quo non eras dignus? Secutus est: Sed gratia Dei sum quod sum . Malo meo fui quod fui: dono Dei sum quod sum. Ut ergo postea exigeret debitum, prius accepit indebitum. Quod debitum postea? Superest mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illo die justus judex. Reddet mihi, debetur mihi: indebitum prius. Quid? Non sum dignus vocari apostolus: sed gratia Dei sum quod sum. Sic et sanctus Stephanus, Domine Jesu, stans secum ad fiduciam, quia bene militaverat, bene
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmdiu m illo ppło mansit. in bis septeno
id est
in uallo non fȩcit angulum. Cum
aut̃ detortus ordo est ut transmnigͣ¬
retur in babiloniam: uelut a ieco.¬
nia quidam factus est angłs: ut eũ
in typo illius uenerandi lapidis
angularis bis numerare oporter&e.¬

Expanded text:
quamdiu in illo populo mansit, in bis septeno, quamdiu in illo populo mansit, in bis septeno, id est, intervallo non fecit angulum; cum autem detortus ordo est, ut transmigraretur in Babyloniam, velut a Jechonia quidam factus est angulus; ut eum in typo illius venerandi lapidis angularis bis numerare oportere
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum lapidem metiris unũ pari¬
etem: et ab ipso alterum. Bis ergo
numerat᷑ lapis angłaris: qui cõne¬
etit utrũq parietem. lechonias gͦ
gestans figuram dñi: tanꝗͣ lapidis
angłaris tipum p̃ferebat. & sicut
iechonias regnare non. ẽ. ꝑmissus
nideis. s itum est in babiloniam:
sic. xp̃c lapis quẽ reꝑbauerunt edi¬
ficantes. factus.ẽ. in caput angłi:
ut euangłm ꝑueniret ad gs̃. Noli
gͦ dubitare bis numerare caput
angłi: et occurrit tͥ numerus scͥp¬
tus: atq ita quatuordecim sunt.
et quatuor decĩ. et quatuordecim:
et non sunt tam̃ quadraginta duȩ
generationes: s quadraginta et
una. Quia sicut ordo lapidum cũ
ꝑ lineam rectã dirigitur. om̃s sin-¬
gillatim numerantur: cum autẽ
detorquetur ordo ut angulũ fa-¬
ciat. illum lapidẽ undẽ torquet᷑
oportet bis numerari. quia & ad
illũ ordinẽ ꝑtinet. qͥ usq ad ipsũ finit᷑. &
ad illũ qͥ ab ipso incip̃. sic ordo gen̾ationu̾

Expanded text:
ipsum lapidem metiris unum pariipsum lapidem metiris unum parietem, et ab ipso alterum. Bis ergo numeratur lapis angularis, qui connectit utrumque parietem. Jechonias ergo gestans figuram Domini, tanquam lapis angularis typum praeferebat. Et sicut Jechonias regnare non est permissus Judaeis, sed itum est in Babyloniam; sic Christus lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli , ut Evangelium perveniret ad Gentes. Noli ergo dubitare bis numerare caput anguli, et occurrit tibi numerus scriptus; atque ita quatuordecim sunt, et quatuordecim, et quatuordecim: et non sunt tamen quadraginta duae generationes, sed quadraginta et una. Quia sicut ordo lapidum cum per lineam rectam dirigitur, omnes singillatim numerantur; cum autem detorquetur ordo, ut angulum faciat, illum lapidem indetorquetur oportet bis numerari; quia et ad illum ordinem pertinet, qui usque ad ipsum finitur, et ad illum qui ab ipso incipit: sic ordo generationum
Abbreviated transcription (Latin):
his qui in sublimitate sunt con¬
sticuti: ut quietã. & tranquillam
uitam agamꝰ cũ omni pietate &
castitate. Nondũ erant reges xp̃ia¬
ni: & orabat ꝓ eis. Orans gͦ isrł
in babilonia exauditus est. Erau¬
ditȩ sunt uoces eccłe: facti sunt
xp̃ian: et uidetis impleri qđ si¬
guralit̾ dictum . ẽ. In eoꝵ pace erit
pax ur̃a. Acceꝑunt enim pacẽ xp̃i
et dssteterunt ꝑsequi xp̃ianos :
ut iam in securitate pacis edifica¬
rent᷑ eccłȩ. et plantarent᷑ popłi in
agriculta dei: et fructificarent
omnes gs̃. fide. spe. et caritate q̃
in babiloniam time per iechoniã.
qui ñ est ꝑmissus regnare in ui¬
sibi regnare noluerunt. Transitũ
gentium. Quid gͦ miraris qđ bis
numerat᷑ iechonias : Etenim si ꝙͥ
figuram gerebat a iudȩis transe¬
intis ad ge̾: attende quid ÷ xp̃s
int̾ iudȩos & gs̃. Nonne ipse est ille
lapis angularis. Attende in an¬
gulo terminum parietis unius:
et initium parietis alteriꝰ. Usq ad

Expanded text:
is qui in sublimitate sunt constituti; ut quietam et tranquillam vitam agamus, cum omni pietate et castitate . Nondum erant reges christiani, et orabat pro eis. Orans ergo Israel in Babylonia, exauditus est. Exauditae sunt voces Ecclesiae, facti sunt christiani: et videtis impleri quod figuraliter dictum est, In eorum pace, erit pax vestra. Acceperunt enim pacem Christi, et destiterunt persequi Christianos; ut jam in securitate pacis aedificarentur ecclesiae, et plantarentur populi in agricultura Dei, et fructificarent omnes gentes fide, spe et charitate quae in Babyloniam tunc per Jechoniam, qui non est permissus regnare in Jusibi regnare noluerunt. Transitum Gentium. Quid ergo miraris quod bis numeratur Jechonias? Etenim si Christi figuram gerebat a Judaeis transeuntis ad Gentes; attende quid esinter Judaeos et Gentes. Nonne ipse est ille lapis angularis? Attende in angulo terminum parietis unius, et initium parietis alterius. Usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
uec ꝓpt̾ea parcere uidet᷑. qr libidinose
diligeret: ettam̃ nec punit nec ꝓdit.
Meritõ plane testis electus. ẽ. uirginita¬
tis uxoris. Qui gͦ humana infirmi¬
tate turbabatur: diuina auctorita¬
te firmatus est. Sequit᷑ enim: &¬

Expanded text:
nec propterea parcere videtur, quia libidinose nec propterea parcere videtur, quia libidinose diligeret: et tamen nec punit, nec prodit. Merito plane testis electus est virginitatis uxoris. Qui ergo humana infirmitate turbabatur, divina auctoritate firmatus est. CAPUT VII.
Abbreviated transcription (Latin):
& nollet eam traducere: uoluit occul¬
te dimittere eam. Quia enim de illo
grauidam ñ ẽẽ sciebat. ĩam uelut con-¬
sequent᷑ ad ulteram existimabat. Cũ
ẽet uistus sicut scͥptura dicit. & noll&
cam traducere. id ẽ di uulgare: nam
hoc etiam multi codices habent: uoluit
eam occulte dimtitere. Turbat᷑ qͥdẽ
maritus: s non seuit iustus. Tanta
enim iusticia tribuit᷑ hiuic uiro: ut
nec uellet habere ad ulteram. nec au¬
dret punire uulgatam. Uoluit eã
in quit occulte dimittere: quia non
solum eam punire noluit: s nec ꝓ¬
dere. Attendite sinceram iusticiam.
son enim ꝓpterea parcere uolebat:
quod habere cupiebat. Multi enim
amore carnali ad ulteris uroribus
parcũt uolentes eas & adulteras
habere: ut eis ꝑ carnalem concupi¬
scentiam ꝑfruant᷑ Hic aũt uir ui¬
stus. habere eam non uult. Ergo ñ
carnalit̾ diligit. Ꝙ tam̃ punire ñ
uult. Ergo m̃isericordit̃ parcit. Qua¬
lis hic iustꝰ est: Nec tenet adulterã:

Expanded text:
let eam traducere, voluit eam occulte dimittere. Quia enim de se gravidam non esse sciebat, jam velut consequenter adulteram existimabat. Cum esset justus, sicut Scriptura dicit, et nollet eam traducere, id est divulgare, nam hoc etiam multi codices habent; voluit eam occulte dimittere. Turbatur quidem maritus, sed non saevit justus. Tanta enim justitia tribuitur huic viro, ut nec vellet habere adulteram, nec auderet punire vulgatam. Voluit eam, inquit, occulte dimittere: quia non solum eam punire noluit, sed nec prodere. Attendite sinceram justitiam. Non enim propterea parcere volebat, quod habere cupiebat. Multi enim amore carnali adulteris uxoribus parcunt, volentes eas et adulteras habere, ut eis per carnalem concupiscentiam perfruantur. Hic autem vir justus habere eam non vult: ergo non carnaliter diligit. Et tamen punire non vult: ergo misericorditer parcit. Qualis hic justus est? Nec tenet adulteram,
Abbreviated transcription (Latin):
batis quia in his oportet me. ẽẽ. q̃
patris mei sunt: Es
enim sic
ebat. ẽẽ. filiũ illorũ.
ut non intelligeret᷑  filius dĩ.
Filus enim dĩ semꝑ filius dĩ: ereans
eos ipsos. filius aũt hominis ex tẽ¬
pore natus de uirgine sine semine
maritali: parentẽ tamen habebat
utrumq. Unde hoc ꝓbamꝰ : lam
dixit maria. Pat̃ tiuis et ego dolen¬

Expanded text:
batis quia in his oportet me esse quae batis quia in his oportet me esse quae Patris mei sunt? Non enim sic se volebat esse filium illorum, ut non intelligeretur Filius Dei. Filius enim Dei, semper Filius Dei, creans illos ipsos. Filius autem hominis ex tempore, natus de virgine sine semine maritali, parentem tamen habebat utrumque. Unde hoc probamus? Jam dixit Maria, Pater tuus et ego dolen
Abbreviated transcription (Latin):
plo. et disputabat cũ senioribus:¬
et aminirabant᷑ suꝑ doctrina eius.
Illi aũt̃ redeuntes. de ierosoluis q̃si¬
erunt illum in comitatu suo. inter
eos scilicet qui secum ãbulabant. &
non eum inuenientes. turbati redi¬
erunt ierosolimam. eũnq dispitan¬
tem in templo cũ semorib inuene¬
runt: cun. ẽẽt. ut dixi annorũ
duodecim. S qͥd mirũ: Uerbum
dĩ nunquam tacet: s non semꝑ au¬
ditur. Inuenit᷑ gͦ in templo: et dic̃
ei mat̾ eius. Quid nob̃ fȩcisti sic:
Pat̾ tuus et ego dolentes querebamͦ
te. E ille: ñ sciebatis quia oportet
me in his. eẽ. quȩ patris mei sumt:
Hoc ꝓpt̾ea dix̃. quia filius dei erat
in templo dei. Templũ enĩ illud
non erat ioseph: s dei. Ecce inquit
aliquis: non se concessit esse filium
ioseph. Attendite aliquando pati-¬
entius fr̃s ꝓpt̾ angustias temporis:
ut sermoni sufficiant. Cum dixisset
maria. pat̾ tuus et ego dolentes q̃¬
rebamꝰ te: ille respondit. Non scie¬

Expanded text:
um senioribus,et admirabantur super doctrina ejus. Illi autem redeuntes de Jerosolymis quaesierunt illum in comitatu suo, inter eos scilicet qui secum ambulabant; et non eum invenientes, turbati redierunt Jerosolymam, eumque disputantem in templo cum senioribus invenerunt, cum esset, ut dixi, annorum duodecim. Sed quid mirum? Verbum Dei nunquam tacet: sed non semper auditur. Invenitur ergo in templo, et dicit ei mater ejus: Quid nobis fecisti sic? Pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. Et ille: Non sciebatis quia oportet me in his esse quae Patris mei sunt ? Hoc propterea dixit, quia Filius Dei erat in templo Dei. Templum enim illud non erat Joseph, sed Dei. Ecce, inquit aliquis, non se concessit esse filium Joseph. Attendite aliquanto patientius, fratres, propter angustias temporis, ut sermoni sufficiant. Cum dixisset Maria, Pater tuus et ego dolentes quaerebamus te; ille respondit, Non scie
Abbreviated transcription (Latin):
parentes illi tẽporalit̃: pat̾ ille sẽ¬
pit̾ne. Parentes illi filii hominis:
pat̾ ille ti̾bi et sapientie suȩ: pater
uircutis suȩ ꝑ quam cuneta for¬
mauit. Si ꝑ illam formant᷑ uniu̾sa.
quȩ attingit a fine usq ad finem
fortit᷑ et disponit omnia suauiter:
ꝑ filium dei et illi formati sunt: qͣb
idem ipse postea filius hominis
subderet᷑. & apłs dicit eũ filiũ dđ̃
Qui factus. ẽ. ei inquit ex semine đđ:
sed̃m carnẽ. S tam̃ ipse dñs q̃sti¬
onem ꝓponit uidȩis: quã in ipsis
u̾bis soluit apłs. Cũ enĩ dic̃et. qui¬
filius dĩ. dñs dauid. Nam et alio lo¬
co sic dicit apłs: cũ comm̃daret stir

Expanded text:
parentes illi temporaliter, Pater ille semparentes illi temporaliter, Pater ille sempiterne. Parentes illi filii hominis, Pater ille Verbi et Sapientiae suae, Pater Virtutis suae, per quam cuncta formavit. Si per illam formantur universa, quae attingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter , per Filium Dei et illi formati sunt, quibus idem ipse postea filius hominis subderetur. Et Apostolus dicit eum filium David: Qui factus est ei, inquit, ex semine David, secundum carnem . Sed tamen ipse Dominus quaestionem proponit Judaeis, quam in his ipsis verbis solvit AposFilius Dei, Dominus David. Nam et alio loco sic dicit Apostolus, cum commendaret stir
Abbreviated transcription (Latin):
hebreȩ. Audi euidentissimũ exem¬
plum. Priua femina quã fȩcit ds̃
sumptã de latere uiri anteꝗͣ cũ
uiro concũberet. quod pꝰea quã de
paradyso exierunt scribit᷑ faccum.
tam̃ mulier iã uocabat᷑: dicente
scriptura. formauit eam in muli¬
xp̃c. Oportebat me. eẽ in his quȩ
patris mei sunt. Non sic indieat
patrem deum: ut neget patrem
Non sciebatis quia in his quȩ patͥs
mei sunt oporter me. ẽẽ: lili autẽ
non intellexerunt: quid illis locutꝰ
ẽ.  cum descendisset cum illis ue¬
nit nazareth: et erat subditꝰ illis.
Non dix̃ erat subditꝰ matri. aut erat
subditꝰ ei: s erat inquit subditꝰ eis:
Quib subditꝰ erat. Nonne parenti¬
b. Ambo parentes erant: quib ille
subditꝰ erat. ea dignatione qua filiꝰ
minȩ accipiebant: nunc pueri ac¬
cipiant. ut obsequant᷑ parentib: essq
sint subditi. Xp̃o mundus subdit᷑:
mei. ẽẽ. ut intelligeremꝰ quasi dic¬
tum. uos ñ estis parentes mei. S

Expanded text:
evidentissimum exemplum. Prima femina, quam fecit Deus sumptam de latere viri, antequam cum viro concumberet, quod posteaquam de paradiso exierunt scribitur factum, tamen mulier jam vocabatur, dicente Scriptura, Formavit eam in muli Oportebat me esse in his quae Patris mei sunt; non sic indicat Patrem Deum, ut neget patrem Non sciebatis quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse. Illi autem non intellexerunt quid illis locutus est. Et cum descendisset cum illis, venit Nazareth, et erat subditus illis . Non dixit, Erat subditus matri; aut, erat subditus ei: sed, erat, inquit, subditus illis. Quibus subditus erat? Nonne parentibus? Ambo parentes erant, quibus ille subditus erat, ea dignatione qua filiusminae accipiebant: nunc pueri accipiant, ut obsequantur parentibus, eisque sint subditi. Christo mundus subditus, unt esse, ut intelligeremus quasi dictum, Vos non estis parentes mei. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Quare iħm. Ipse eñiinqͥt saluũ faci&
popłm suum a peccatis eoꝵ. Intelli¬
git᷑ gͦ iħm hebrea lingua. latine
int̾pretari saluatorẽ: qđ ex ipsa no¬
minis expositione. adu̾timꝰ tanꝗͣ
enim quereret᷑ quare ib̃m: contunuo
subiecit rationẽ uocabuli aꝑiens.¬

Expanded text:
Quare Jesum? Ipse enim, inquit, salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Intelligitur ergo Jesum hebraea lingua, latine interpretari Salvatorem, quod ex ipsa nominis expositione advertimus. Tanquam enim quaereretur, quare Jesum? continuo subjecit, rationem vocabuli aperiens
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt eu̾głista. ẽ: et creditis ei.
Consequent̾ utiq quem fatemur
euangłistam: huic necessario cre¬
dimũs. Attendite generationes aͥ
quas posuit matħs. Liber genera¬
tionis iħu xp̃i filui dauid. filii a¬
braham. Quomͦ filii dauid. quo¬
mͦ filii abraham: Nisi emĩ ꝑ succes¬
soneni generis: ostendi non potest.
õstat quippe cum dñs nasceretꝰ
de uirgine maria: neq abra¬
ham neq Ađ in reb humanis
fuisse. Et tu eundẽ dicis filium
abraham: Tanquã dicamꝰ matħs¬

Expanded text:
inquiunt, evangelista est, et creditis ei? inquiunt, evangelista est, et creditis ei? Consequenter utique quem fatemur evangelistam, huic necessario credimus. Attendite generationes Christi, quas posuit Matthaeus: Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abraham. Quomodo filii David, quomodo filii Abraham? Nisi enim per successionem generis, ostendi non potest. Constat quippe cum Dominus nasceretur de virgine Maria, neque Abraham, neque David in rebus humanis fuisse. Et tu eumdem dicis filium Abraham? Tanquam dicamus Mat
Abbreviated transcription (Latin):
corde deuoto. in nullo omnino dubi¬
tantes: respondemꝰ plane. euangłista
ẽ matħs. Credis ei inquiunt: Qͥs
non respondeat credo: Quomͦ de
murmure ur̃o pio insonuit: lta
fr̃s: si securi. creditis. ñ ẽ unde eru¬
bescatis. Loquor uob̃ aliqͣndo decep¬
tus cum primo puer ad diuinas
scripturas ante uellem afferre a¬
cumen discutiendi quã pietatem
querendi: ego ipse contra me ꝑu̾sis
morib claudebã ianuam dñi mei
Quã pussare deberem ut aꝑiretur:
ad debam ut clauderetur. Suꝑbus
enim audebam querere: qđ nisi hu¬
milis non potest inuenire. Quanto
uos beaciores estis mͦ. quã securi dis¬
citis. quam tuti: quicunq ad huc par¬
uuli estis in nido fidei. et spũalẽ
escam accipitis. Ego aut̃ miser.
cum me ad uolandum idoneum
putarem. reliqui nidũ: et prius ce¬
cidi quã uolarem. S dñs miseri¬
cors me a transeuntib ne coneulca¬
rer et morerer leuauit: et in nido
reposuit. Hȩc enim me ꝑturbauer̃:
quȩ mͦ uob̃ securus in nomine

Expanded text:
corde devoto, in nullo omnino dubitantes: respondemus plane, Evangelista est Matthaeus. Credis ei, inquiunt? Quis non respondeat, Credo? Quomodo de murmure vestro pio insonuit? Ita, fratres, si secure creditis, non est unde erubescatis. Loquor vobis, aliquando deceptus, cum primo puer ad divinas Scripturas ante vellem afferre acumen discutiendi, quam pietatem quaerendi: ego ipse contra me perversis moribus claudebam januam Domini mei: cum pulsare deberem, ut aperiretur; addebam, ut clauderetur. Superbus enim audebam quaerere, quod nisi humilis non potest invenire. Quanto vos beatiores estis modo! quam securi discitis, quam tuti, quicumque adhuc parvuli estis in nido fidei, et spiritualem escam accipitis! Ego autem miser, cum me ad volandum idoneum putarem, reliqui nidum; et prius cecidi, quam volarem. Sed Dominus misericors me, a transeuntibus ne conculcarer et morerer, levavit, et in nido reposuit. Haec enim me perturbaverunt, quae modo vobis securus in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
filius abraham. Cui rei fidelit̾ enar-¬
ratȩ istã calũpniam primã mo¬
uent: quia sequitur idem matħs
et dicit. Om̃s gn̾ationes ab abra¬
ham usq ad dauid: generatioẽs
quatuordecĩ & a dauid usq ad
transmigrationem babilonis: ge
nerationes quatuor decun. & a
transmigratione babilonis usq ad
xpm̃: generationes quatu or decim
Deinde subiecit ut narraret quomͦ
natus . ẽ.xp̃c de maria uirgine:
subiungens et dicens. X ꝑł autẽ
generatio sic erat. Etenim ordine
pit̃no. coet̾num ei qui genuit aute
omnia tpr̃a. ante omnẽ creaturam.
ꝑ quem facta sunt omnia: s etiam
iam natum de sp̃u sc̃o et uirgine
maria qđ parit̾ confitem᷑. Remi¬
niscimini enim et nostis: catholicis
quippe loquor frĩb meis. hane esse
fidem nrãn: hoc nos ꝓfiteri. & con¬
fiteri. Pro ista fide int̾fecta sunt mi¬
lia mr̃m: toto orbe t̾rarum. Hoc¬
enim qd̃ sequitur uolunt illi ride¬
re. qui uolunt fidem derogare
libris euangłicis: ut nos ueluti os¬

Expanded text:
istum. Cui rei fideliter enarratae, istam calumniam primam movent, quia sequitur idem Matthaeus, et dicit: Omnes generationes ab Abraham usque ad David, generationes quatuordecim: et a David usque ad transmigranerationes quatuordecim: et a transmigratione Babylonis usque ad Christum, generationes quatuordecim. Deinde subjecit, ut narraret quomodo natus est Christus de Maria virgine, subjungens, et dicens: Christi autem generatio sic erat. Etenim ordine piterno, coaeternum ei qui genuit ante omnia tempora, ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia; sed etiam jam natum de Spiritu sancto ex virgine Maria, quod pariter confitemur. Reminiscimini enim et nostis Catholicis quippe loquor fratribus meis hanc esse fidem nostram, hoc nos profiteri et confiteri. Pro ista fide interfecta sunt millia martyrum, toto orbe terrarum. enim quod sequitur volunt illi ridere, qui volunt fidem derogare Libris evangelicis: ut nos veluti os
Abbreviated transcription (Latin):
mariam numerant᷑. Attendat pau¬
lisꝑ scĩtas ur̃a. Non inquiunt ꝑ io¬
sepħ debuit. Quare ñ debuit per
ioseph: Nunquid ñ erat maritus
mariȩ ioseph: Non inquiunt. Ces
hoc dicit: Scriptura enim dicit an¬
głica auctoritate: qđ maritus erat.
oli timere inquit acciꝑe mariam
conugem tuam Qd̃ enim in illa
natum est: de sp̃u scõ. ẽ. Ei quoq
iubetur. ut puero nom̃ imponat:
quamuis non de semine suo nato:
ariet inquit filium: & uocabis no¬
men eius sħm. S hoc intendit scͥ¬
ptura. qđ non sit natus de semine
ioseph: cum sollicito unde. eẽt. illa
tam̃ paterna ei non aufertur
tas: cum iubetur
puero nom̃ imponere. Deniq¬
et ipsa uirgo maria bene sibi con¬
scia qd̾ ñ ex eius complexii et
concubitu conceꝑit xp̃m: tamen
eum patrem xp̃i dicit. Attendite

Expanded text:
Mariam numerantur. Attendat paulisper Sanctitas vestra. Non, inquiunt, per Joseph debuit. Quare non debuit per Joseph? Numquid non erat maritus Mariae Joseph? Non, inquiunt. Quis hoc dicit? Scriptura enim dicit angelica auctoritate quod maritus erat. Noli timere, inquit, accipere Mariam conjugem tuam. Quod enim in illa natum est, de Spiritu sancto est. Ei quoque jubetur ut puero nomen imponat, quamvis non de semine suo nato. Pariet, inquit, filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Sed hoc intendit Scriptura, quod non sit natus de semine Joseph, cum sollicito unde esset illa gest. Et tamen paterna ei non aufertur auctoritas; cum jubetur puero nomen imponere. Deniqet ipsa virgo Maria bene sibi conscia quod non ex ejus complexu et concubitu conceperit Christum, tamen eum patrem Christi dicit. 17. Jose
Abbreviated transcription (Latin):
concipies in utero et paries filium:
et uocab nom̃ eiꝰ iħm. hic erit ma¬
guꝰ: et filiꝰ altissimi uocabitꝰ᷑. Meru¬
erat parere filium altissimi. et erat
humillima: nec se marito. nec in
ordine nominis p̃ferebat. ut diceret
ego et pat̾ tuus. s pat̾ tuus inqͥt
et ego. Non attendit su uteri dig¬
nita̾tem: s attendit ordinẽ conuga¬
lem. Non enim humilis xp̃e matrẽ
suam suꝑbire docuisset. Pat̃ tuus
et ego dolentes querebatꝰ te. Pater
tuũs inqͥt et ego: qui a caput muli¬
eris uir. Quantominꝰ debent suꝑ¬
bire cęt̾ȩ femine. Nam et ipsa ma¬
ria mulier dicta. ẽ.: non corrupta
uirginitate. s appellatione ꝓpria
tam̃ int̾rupit ordinẽ et textum fi-¬
dei nr̃e. qua confitem᷑ natũ de sp̃u
sc̃õ et uirgine maria. llla enim uir¬
go concẽpit: uirgo peꝑit. iurgo ꝑ¬
mansit. S mulieres om̃s feminas

Expanded text:
es in utero, et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur . Meruerat parere Filium Altissimi, et erat humillima: nec se marito, nec in ordine nominis praeferebat, ut diceret, Ego et pater tuus; sed, Pater tuus, inquit, et ego. Non attendit sui uteri dignitatem: sed attendit ordinem conjugalem. Non enim humilis Christus matrem suam superbire docuisset. Pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. Pater tuus, inquit, et ego: quia caput mulieris vir . Quanto minus debent superbire caeterae feminae? Nam et ipsa Maria mulier dicta est, non corrupta virginitate, sed appellatione propria tamen interrupit ordinem et textum fidei nostrae, qua confitemur natum de Spiritu sancto, et virgine Maria. Illa enim virgo concepit, virgo peperit, virgo permansit
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas legunt. recordent᷑ nob̾cũ:
qui non legunt. credant nob̾. U ma¬
batur gͦ ieremias ex ꝑsona dñi eis
qui nolebant ire in babiloniam:
eis aut̃ qui irent ꝓmittebat ibi qui¬
etem. et quandã felicitatem. in no¬
uellandis uineis. et plantandis hor¬
tis. et ubertate fructuum. Quo mͦ
gͦ iam ñ in figura s in ueritate po¬
płs isrł transit in babiloniam: Uñ
erant apłi Nonne de gente uide¬
orum: Unde ipse paulus: Nam
et ego inquit isrłita sum. ex semine
abrahe: ex tribu benianin. Credide
plusquã quingenti fr̃s. qui dñm
post resurrectionẽ uidere meru¬
erunt: in de erant centũ iuginti
ueritatis iudei : Ad uos inqͥt missi
eramus: s qm̃ respiustis uerbum dĩ.
ecce conu̾timus nos ad ꝙs. facta ẽ.
gͦ transmigratio in babiloniam se¬
cundũ sp̃ualem dispensationem
temporis incarnationis dñi : q̃ tẽ
p̃signata est tp̃r ieremiȩ. S quid
dicit ieremias transm igrantib de

Expanded text:
Scripturas legunt, recordentur nobiscum: Scripturas legunt, recordentur nobiscum: qui non legunt, credant nobis. Minabatur ergo Jeremias ex persona Domini eis qui nolebant ire in Babyloniam: eis autem qui irent, promittebat ibi quietem, et quamdam felicitatem in novellandis vineis et plantandis hortis et ubertate fructuum . Quomodo ergo jam non in figura, sed in veritate populus Israel transit in Babyloniam? Unde erant Apostoli? Nonne de gente Judaeorum? Unde ipse Paulus? Nam et ego, inquit, Israelita sum, ex semine Abrahae, ex tribu Benjamin . Credideplus quam quingenti fratres, qui Dominum post resurrectionem videre meruerunt : inde erant centum viginti veritatis Judaei? Ad vos, inquit, missi eramus; sed quoniam respuistis verbum Dei, ecce convertimus nos ad Gentes . Facta est ergo transmigratio in Babyloniam secundum spiritualem dispensationem temporis Incarnationis Domini, quae tunc praesignata est tempore Jeremiae. Sed quid dicit Jeremias transmigrantibus de
Abbreviated transcription (Latin):
facta. ẽ transinigratio in babiloniam:
qͣnͣdo in locum patris sui defimeti
iechonias rex constitutus. ẽ. Ablatũ
.ẽ. ei regnum: et alius constitutus est
in loco eius. S tamen uiuente ie-¬
chonia: facta est transmigratio ad
g̃s. Nulla enim culpa iechoniȩ dr̃
quare sit regno priuatus: s magis
illoꝵ peccata inducunt᷑ qui ei suc¬
cesserunt. Sequit᷑ gͦ captiuitas: it᷑
in babiloniam. Non eunt soli mali:
s cum his etiam ꝑgunt scĩ. In illa
captiuitate erat ezechiel ꝓpħa: in
illa erat damel: ibi erant tres pu¬
eri int̾ flammas nobilitati.
miȩ ꝓpħȩ. Mem̃tote iechomam sine
ulla culpa imꝓbatum. inde destitiᷤ¬
se regnare: & fecisse transitum ad
imaginẽ rerũ futuraꝵ in dño
in quo nullam culpã inuenerunt.
Reꝓbatus est in se: reꝓbatus etiam
in serius sius: et transitum. ẽ. in
gs̃ tanquã in babiloniam. E qui¬
non irent in babiloniam. ieremi¬
as pseudoꝓpħas arguebat. Qui

Expanded text:
facta est transmigratio in Babyloniam, facta est transmigratio in Babyloniam, quando in locum patris sui defuncti Jechonias rex constitutus est. Ablatum est ei regnum, et alius constitutus est in locum ejus. Sed tamen vivente Jechonia facta est transmigratio ad Gentes. Nulla enim culpa Jechoniae dicitur, quare sit regno privatus: sed magis illorum peccata inducuntur, qui ei successerunt. Sequitur ergo captivitas, itur in Babyloniam. Non eunt soli mali; sed cum his pergunt etiam sancti. In illa captivitate erat Ezechiel propheta, in illa erat Daniel; ibi erant tres pueri inter flammas nobilitati. is. Mementote Jechoniam sine ulla culpa improbatum, inde destitisse regnare, et fecisse transitum ad imaginem rerum futurarum in Domm Christum, in quo nullam culpam invenerunt. Reprobatus est in se, reprobatus etiam in servis suis; et transitum est in Gentes, tanquam in Babyloniam. Honon irent in Babyloniam, Jeremias pseudoprophetas arguebat. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓtulero et gustau̾itis: id ipsũ
renunciabitis. Intendite gͦ. Aie¬
chonia ipso incipiente numero ter
fiunt quatuordecim. Quid iecho¬
nias ille et finalis suꝑioris inter¬
ualli. et initialis seq̃ntis int̾ualli.
bis mimerat᷑ : S dix̾it aliqͥs. Quare
iechonias bis numerat᷑. Nicħ gestum
est antea in popło isrł: qđ ñ ẽẽt mi¬
sterium futuroꝵ. lechomas quidem
non irrationabilit̾ bis numeratur:
quia et si sit cerminus int̾ duos agͦz.
uel lapis uel discretio aliqua ma¬
cherie: et ille qui est ex hac parte usq
ad ipsam macheriam metit᷑: et ille qͥ
ex altera parte ab ipsa iterum sumit
exordium metiendi. S quare hoc
noñ faccum in prima conexione
int̾̃ualli. ubi ab abraham numera-¬
mus quatuordecĩ generationes usq
ad dauid. & ad alias quatuor decĩ
non repetito dauid. s a salomone
incipimus mimerare. reddenda cau-¬
sa est: quȩ magnum continet sacra¬
m̃itum. Intendat sanctitas ur̃a. Tc̃

Expanded text:
cum protulero, et gustaveritis, idipsum cum protulero, et gustaveritis, idipsum renuntiabitis. Intendite ergo. A Jechonia ipso incipiente numero tertm Christum fiunt quatuordecim: quia Jechonias ille et finalis superioris intervalli, et initialis sequentis intervalli bis numeratur. Sed dixerit aliquis: Quare Jechonias bis numeratur? Nihil gestum est antea in populo Israel, quod non esset mysterium futurorum. Jechonias quidem non irrationabiliter bis numeratur: quia et si sit terminus inter duos agros, vel lapis, vel discretio aliqua maceriae, et ille qui est ex hac parte, usque ad ipsam maceriam metitur, et ille qui ex altera parte est, ab ipsa iterum sumit exordium metiendi. Sed quare hoc non factum est in prima connexione intervalli, ubi ab Abraham numeramus quatuordecim generationes usque ad David, et alias quatuordecim non repetito David, sed a Salomone incipimus numerare, reddenda causa est, quae magnum continet sacramentum. Intendat Sanctitas vestra. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
et irridentes insultant. Quiꝰ sibi
gͦ uult cum dicat᷑ in euangłio ter
ẽẽ. quatuordecim : tam̃ om̃s nume¬
ratȩ inueniunt᷑ ñ quadraginta duȩ.
s quadraginta et una : Sine dubio
magnũ sacram̃tũ est. E gaudemꝰ
gras agentes dño: quia & ꝑ occasio¬
nem calumpniantium in uenimus
aliquid: quod qͣntomagis tegebatur
q̃rendũ. tantomag̃ delectet ĩuentũ. Sic̃ N
p̃locuti sumꝰ: edimꝰ spectacłm m̃tiũ. Ab a¬
braham usq ad dauid igit᷑ quatu¬
ordecim sunt. Inde incipit numerꝰ
a salomone. Dauid enĩ genuit salo¬
monem. Incipit aũt numerꝰ a salo¬
mam. Qui cum uiueret facta est
transin igratio in babiloniam: & st̃
aliȩ quãtuordecĩ gen̾ationes ad¬
numerato salomone. a capite alt̾iꝰ
int̾ualli. adnumerato etiam iecho¬
nia. ad quẽ claudit᷑ ipse numerus:
ut impleant᷑ quatuordecĩ. Tercium
uͦ interluallum ab ipso iechonia
cam et dulcem: fateor uobis gu¬
statum cordis mei. Unde credo qr

Expanded text:
et irridentes insultant. Quid sibi et irridentes insultant. Quid sibi ergo vult, cum dicatur in Evangelio ter esse quatuordecim, tamen omnes numeratae inveniuntur non quadraginta duae, sed quadraginta et una? Sine dubio magnum sacramentum est. Et gaudemus gratias agentes Domino, quia et per occasionem calumniantium invenimus aliquid quod quanto magis tegebatur quaerendum, tanto magis delectet inventum. Sicut enim praelocuti sumus, edimus spectaculum mentium. Ab Abraham igitur usque ad David, quatuordecim sunt. Inde incipit numerus a Salomone: David enim genuit Salomonem. Incipit autem numerus a Saloniam, qui cum viveret facta est transmigratio in Babyloniam; et sunt aliae quatuordecim generationes, annumerato Salomone a capite alterius intervalli, annumerato etiam Jechonia, ad quem clauditur ipse numerus, ut impleantur quatuordecim. Tertium vero intervallum ab ipso Jechonia cam et dulcem: fateor vobis gustatum cordis mei; unde credo quia
Abbreviated transcription (Latin):
cussio est de capite in ubera matris:
ut tantũ maneat. quantũ paruui¬
lis sat ẽ. Illi turbati querunt. Qui
aũt uorunt et didicert̃ qr scruta¬
ti sunt. et aꝑuit illis pulsantib ds:
aꝑiunt et ipsi turbatis. Et sic fit.
ut illi sint utiles ad inueniendã
ueritatem: dum calũpniant᷑ ad se¬
ducendũ in errorem. Negligentius
enĩ ueritas quereret᷑. si m̃daces ad¬
u̾sarios non hab̾et. Oportet enim
inquit. et hereses. eẽ. & quasi que¬
reremꝰ causam: subiecit statim: ut
ꝓbati manifesti fiant. int̾ uos. Qd¬
gͦ illi dicunt : Eece matħs numerat
generationes. & dicit a babraham
usq ad dauid. eẽ. quatuor decim:
et ad dauid usq ad transinigratio¬
nem babilonis quatuordecĩ: & a
transmigratione in babiloniam
usq ad ap̃m quatuordecim. Duc
in se ter quatuordecĩ. fiunt quadra¬
ginta duo. Numerant aũt̃ & inue¬
niunt. quadraginta & unam gene¬
rationem: et mouent calimpniam.

Expanded text:
cussio est de capite in ubera matris, cussio est de capite in ubera matris, ut tantum manent, quantum parvulis sat est. Illi turbati quaerunt; qui autem norunt et didicerunt, quia scrutati sunt, et aperuit illis pulsantibus Deus, aperiunt et ipsi turbatis. Et sic fit ut illi sint utiles ad inveniendam veritatem, dum calumniantur ad seducendum in errorem. Negligentius enim veritas quaereretur, si mendaces adversarios non haberet. Oportet enim, inquit, et haereses esse. Et quasi quaereremus causam, subjecit statim, Ut probati manifesti fiant inter vos go illi dicunt? Ecce Matthaeus numerat generationes, et dicit ab Abraham usque ad David esse quatuordecim, et a David usque ad transmigrationem Babylonis quatuordecim, et a transmigratione in Babyloniam usque ad Christum quatuordecim. Duc in se ter quatuordecim, fiunt quadraginta duo. Numerant autem, et inveniunt quadraginta et unam generationem, et movent calumniam,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quid dicunt: Si inuenero inqt
m̾dacium: totũ certe non credis. In¬
ueni. Uideamꝰ. Numero generationes.
lli enim ꝑ calumpnias suas ad id nos
inuitant: et adducunt. Si pie uiua¬
mus: si xp̃m credamꝰ: si non de ni¬
do ante tempꝰ cupiamus uolare: ad
id nos adducunt. ut isteria cog¬
noscamus. Intendat itaq sc̃itas ur̃a
utilitatẽ hereticoꝵ: & utilitatẽ qͥdẽ
sedm dm̃ . etiam malis bene utentẽ.
Seđm ipsos uero hoc reddit᷑ qđ uolu¬
erunt: non hoc qđ de ipsis ds̃ bñfa¬
cit. Sicut de uida quantũ boni fecit:
assione dñi saluȩ factȩ sunt gt̃s.
S ut pateret᷑ dñs: iudas eum tͣdidit:
Ds̃ gͦ et gs lib̾at passo filio: & iudã
punit ꝓ scelere suo. Sacram̃ta enĩ
quȩ illic latent. nemo discuteret
simpliciore contentus fide: et ideo
nemo inueniret. qr nemo discuteret.
nͥ pulsantib calumpniatorib. Cũ
enim heretici calumpniantur: pat¬
uuli ꝑturbant᷑. Cum ꝑturbantur.
inquirunt. Inquisitio eoꝵ quasi ꝑ¬

Expanded text:
ergo quid dicunt? Si invenero, inquit, mendacium, totum certe non credis. Inveni, videamus. Numero generationes. Illi enim per calumnias suas ad id nos invitant, et adducunt. Si pie vivamus, si Christum credamus, si non de nido ante tempus cupiamus volare, ad id nos adducunt, ut mysteria cognoscamus. Intendat itaque Sanctitas vestra utilitatem haereticorum; et utilitatem quidem secundum Deum, etiam malis bene utentem. Secundum ipsos vero hoc redditur, quod voluerunt; non hoc quod de ipsis Deus bene facit. Sicut de Juda quantum boni fecit? Passione Domini salvae factae sunt gentes. Sed ut pateretur Dominus, Judas eum tradidit. Deus ergo et gentes liberat passo Filio, et Judam punit pro scelere suo. Sacramenta enim quae illic latent, nemo discuteret, simpliciore contentus fide; et ideo nemo inveniret, quia nemo discuteret, nisi pulsantibus calumniatoribus. Cum enim haeretici calumniantur, parvuli perturbantur: cum perturbantur, inquirunt: inquisitio eorum, quasi per
Abbreviated transcription (Latin):
Cogitent᷑ etiã ex ipsis ꝑsecutorib tot
milia credentium: qnͣdo uenit sp̃s
dicit. Eram aũt ignotus facie eccłus
audientes erant. quia qui aliqͣndo nos
ꝑsequebat᷑ nc̃ eu̾głirat fidẽ quã aliqͣndo
uastabat. Et in me magnificabant dm̃.
Istomͦ isrłiticus paries cogitetur: ĩparieti
exgentib uenienti. qͥ nc̃ ẽ. conspicuus
adiungat᷑: atq ita lapis angłaris priꝰ in p̃se¬
pio positꝰ. usq ad cęli culm̃ erectꝰ. ñ frustͣ p̃di

Expanded text:
Cogitentur etiam ex ipsis persecutoribus tot Cogitentur etiam ex ipsis persecutoribus tot millia credentium, quando venit Spiritus dicit: Eram autem ignotus facie Ecclesiis audientes erant quia qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Deum . Isto modo Israeliticus paries cogitetur, et parieti ex Gentibus venienti, qui nunc est conspicuus, adjungatur: atque ita lapis angularis prius in praesepio positus, usque ad coeli culmen erectus, non frustra p
Abbreviated transcription (Latin):
cantes. et fidẽ destruentes: angularẽ
lapidẽ reꝓbantes. et ruinã ciuitati
miserȩ fabricantes. Nec ista ibi cogite¬
tur numerositas uidȩoꝵ. disꝑsa per
t̾ras. ad diuinarũ qͣr nescientes ubiq
portant. testimonium litterarũ. In his
enim claudicat iacob. cui tacta & are¬
facta ÷ femoris latitudo: qua sigiufica¬
ret᷑ a semitis suis daudicans generis
multitudo. S in pariete scõ. qͦui ex eis
ad pacẽ lapidis angularis accessit. il¬
li eogitent᷑. in quib benedictꝰ : iacob
Idem quippe. ẽt benedictus et claudus.
Benedictus in sc̃ĩficatis: claudus in re¬
ꝓbatis: Illi in isto pariete cogitentur:
quoꝵ abundantia p̃cedebat et seq̃bat᷑
asellum saluatoris. clamans. bũdictꝰ
qui uenit in nomine dñi. Illi cogi¬
tent᷑. qui discipłi inde electi. & apłi
facti sunt. Cogitet᷑ stepħs. in greca lin¬
gua coronȩ nomine appellatus: & pͥor
pꝰ resurrectionẽ dñi mnr̃io coronatus.

Expanded text:
cantes et fidem destruentes, angularem cantes et fidem destruentes, angularem lapidem reprobantes et ruinam civitati miserae fabricantes. Nec ista ibi cogitetur numerositas Judaeorum dispersa per terras, ad divinarum, quas nescientes ubique portant, testimonium Litterarum. In his enim claudicat Jacob, cui tacta et arefacta femoris latitudo , qua significaretur a semitis suis claudicans generis multitudo. Sed in pariete sancto, qui ex eis ad pacem lapidis angularis accessit, illi cogitentur in quibus benedictus est Jacob. Idem quippe et benedictus et claudus: benedictus in sanctificatis, claudus in reprobatis. Illi in isto pariete cogitentur, quorum abundantia praecedebat et sequebatur asellum Salvatoris, clamans: Benedictus qui venit in nomine Domini . Illi cogitentur qui discipuli inde electi, et apostoli facti sunt. Cogitetur Stephanus in graeca lingua coronae nomine appellatus, et prior post resurrectionem Domini martyrio coronatus.
Abbreviated transcription (Latin):
itaq nos. hoc ÷ eccłam quȩ congregat᷑
ex gentib huiꝰ diei celebrationẽ quo
est. xp̃e primiciis gentium. manifesta¬
tus. illiꝰ diei celebrationi quo. ẽ. xp̃e
ex iudȩis natꝰ adiungere: et tauti sa¬
cram̃ti memoriã geminata sollepnita
cogitant᷑. unꝰ ex uudȩis. aliꝰ ex gentib
angulari lapidi coherendo. seruantes
unitatẽ sp̃c in uincło pacis ñ offen¬
dat animũ reꝓboꝵ multitudo udȩ¬
oꝵ. in quib fuerunt edificantes. id.ẽ.
uolentes. eẽ. legis doctores: s quales
dicit apłs. non intelligentes neq quȩ
locunt᷑. neq de quib affirmant. Per
hanc enim m̃tis cecitatem lapidem
reꝓbauerunt: qui factus ÷ in caput
anguli. Si ñ fieret in caput anguli: nͥ
duob popłis de diu̾so uenientib p̾beret
pacificã gr̃a copulante iuncturã. Non
gͦ cogitent᷑ in isrłitico pariete ꝑsecuro¬
res et interfectores xp̃i. quasi legẽ ȩdifi¬

Expanded text:
itaque nos, hoc est, Ecclesiam quae congregatur itaque nos, hoc est, Ecclesiam quae congregatur ex Gentibus, hujus diei celebrationem, quo est Christus primitiis Gentium manifestatus, illius diei celebrationi, quo est Christus ex Judaeis natus, adjungere, et tanti sacramenti memoriam geminata solemnitatecogitantur, unus ex Judaeis, alius ex Gentibus, angulari lapidi cohaerendo, servantes unitatem spiritus in vinculo pacis ; non offendat animum reproborum multitudo Judaeorum, in quibus fuerunt aedificantes, id est, volentes esse Legis doctores: sed quales dicit Apostolus, Non intelligentes neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . Per hanc enim mentis caecitatem, lapidem reprobaverunt, qui factus est in caput anguli . Sed non fieret in caput anguli, nisi duobus populis de diverso venientibus praeberet pacificam, gratia copulante, juncturam. Non ergo cogitentur in Israelitico pariete persecutores et interfectores Christi, quasi legem aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
minamini: et uultꝰ ur̃i ñ erubescent.
Scriptũ ÷ em̃. Ecce pono in syon lapidẽ
angularẽ. electum. p̃ciosũ: &e qui credi¬
derit in eum non c̃fundet᷑. Qui audi¬
erunt et obȩdiert̃. hinc atq inde utriq
uener̃: pacẽ tenuerunt: inimicicias
finierunt: utroꝵq pͥmicie pastores &
magi fuerunt. In eis cepit bos agnosc̃e
possessorẽ suum: oe asinꝰ p̃sepe dñ
sui. Ex udȩis animal cornutũ: ubi
xp̃o crucis cornua parabant᷑. Ex gentib
animal auritũ: unde p̃dictũ erat. Popłs
aue a cognoui seriuuit m in obauditu au¬
ris obaudiuit mͥ. Ipse nãq possessor bouis &
dñs asini in p̃sepi iacebat: ⁊ ambob alim̃tũ cõ¬
mune p̃bebat. Quia gͦ pax uenerat eis qui
erant longe.:⁊ pax eis qͥ prope: pastores is¬
uerunt. Magi autem gentile¬
tanquã longe inuenti tot dieb int̾¬
positis ex illo quonatꝰ ẽ hodie ꝑue¬
nert̃. Inuener̃. ad orauer̃. Oportebat

Expanded text:
minamini, et vultus vestri non erubescent » . minamini, et vultus vestri non erubescent » . Scriptum est enim: « Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non confundetur » . Qui audierunt et obedierunt, hinc atque inde utrique venerunt, pacem tenuerunt, inimicitias finierunt: utrorumque primitiae pastores et Magi fuerunt. In eis coepit bos agnoscere possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui . Ex Judaeis animal cornutum, ubi Christo crucis cornua parabantur. Ex Gentibus animal auritum, unde, praedictum erat: Populus quem non cognovi, servivit mihi, in auditu auris obaudivit mihi . Ipse namque possessor bovis et dominus asini in praesepi jacebat, et ambobus alimentum commune praebebat. Quia ergo pax venerat eis qui erant longe, et pax eis qui erant prope; pastores Ist exsultaverunt: Magi autem gentiletanquam longe inventi, tot diebus interpositis ab illo quo natus est, hodie pervenerunt, invenerunt, adoraverunt. Oportebat