comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sumus : Fuistis enim inquit aliquando tenebrȩ
nunc autẽ lux in dño Istos uero desertor es.
tenebras aꝑtis sime nunccupari ꝓfecto ad¬
uertunt qui peiores ce. hominib infidelib
siuc intellegunt siuecredunt. Qua propter
& si alia lux in isto huius libri loco intellegmn¬
da e ubilegimꝰ. dixit ds fut lux. & facta ẽ.
lux. & alix̨ tenelnȩ significatȩs. inco qđ scrip¬
tum .ẽ. diuisit ds̃ inter lucẽ & tenebras. nos
tamen istas duas angelicas soci& ates una fru¬
ente dõ. altera tumtẽ typo. unã cuidr̃ adora¬
terũ oms angelies. aliam cuius princeps dicit
Hȩcomnia tibi dabo si prostratus ad oraueris
me una di sco amore flagrante: alteram
ꝓpriecelsitudinis inmundo amore fumante
& qm sicut scriptu e. Di suꝑbis resistit humi¬
lib aute dat gratia. illa incelis cęloꝵ habitan¬
tem: Istam indedeecta. in hoc infimo aerio cȩ¬
lo tumultuante: Illam luminosa pietate tran¬

Expanded text:
sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue intellegunt siue credunt. Quapropter, etsi alia lux in isto huius libri loco intellegenda est, ubi legimus: Dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, et aliae tenebrae significatae sunt in eo quod scriptum est: Diuisit Deus inter lucem et tenebras: nos tamen has duas angelicas societates, unam fruentem Deo, alteram tumentem typho; unam cui dicitur: Adorate eum omnes angeli eius, aliam cuius princeps dicit: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me: unam Dei sancto amore flagrantem, alteram propriae celsitudinis inmundo amore fumantem; et quoniam, sicut scriptum est, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, illam in caelis caelotem, istam inde dejectam in hoc infimo aerio coelo tumultuantem: illam luminosa pietate tran
Abbreviated transcription (Latin):
tias. Dumtam̃ angelos scõs inblimib sedib
non quidondõ cogernos: sed tinen desua se¬
piterna etuera felicitate situros & certos ec.
nemo ambigat Ad quorum societatẽ ꝑtinere
paruulos suos dñs docens: non solu illudait.
erunt equales angelis dĩ: Uerum ipsi quoqiue
angeli qua conteplatione fruantur ostendit
ubiait : Videte contepnatis unũ expus illisi fts
Dico tnim uob: quia angelicoꝵ incęlis seper
uident faciem patrismo quuncȩlis e. Peccasse
autem quos dã angelos. & in huius mundi
ima detrusos. quiei suelut carcer .e. usquead
futurã indic iudicii ultim ĩ dapnatione. apłs
pͥtrus aꝑtissime ostendit dicens. Quod ds̃
angelis peccantib non peꝑcit sed carceribus
dm̃ uelpsentia uelopere diuisisse quis dubi¬
t&. illosq: lucẽ merito appellari. quis contra¬
dicat. quando quide nos adhuc infide ui¬
uentes & corum equalitatẽ adhuc sperantes
utiq non dũ tenentes: iam lux dicti abapło

Expanded text:
tias, dum tamen angelos sanctos in sublimibus sedibus tias, dum tamen angelos sanctos in sublimibus sedibus non quidem Deo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et uera felicitate securos et certos esse nemo ambigat. Ad quorum societatem pertinere paruulos suos Dominus docens non solum illud ait: Erunt aequales angelis Dei; uerum ipsi quoque angeli qua contemplatione fruantur ostendit, ubi ait: Videte, ne contemnatis unum ex pusillis istis; dico enim uobis, quia angeli eorum in caelis semper uident faciemautem quosdam angelos, et in hujus mundi ima detrusos, qui eis velut carcer est, usque ad futuram in die judicii ultimam damnationem, apostolus Petrus apertissime ostendit dicens, quod Deus angelis peccantibus non pepercerit. sed carceribus Deum uel praescientia uel opere diuisisse quis dubitet? illosque lucem merito appellari quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
in cugło udȩis querentib quis. e&. respondit se
cc̃. principium: Non econtrario referã conten¬
tionem : maxime quia hoc medelectat pluri¬
mum. quod &iã insummo eordio scĩ libri
genescos. trinitas cõmendat᷑ : Cum enimita dr̃
in principio fecit ds̃celũ & terrã. ut pater fecis¬
se intellegatur infiliosuo. ut adtestatur psal¬
mus ubilegitur: Quammagnificata s̃ opcra
tuadnẽ. omã insapientia fecisti. conuenientis¬
sime paupͥopost cõmemoratur &iam sps̃ sc̃s:
Cum enim dictum. e&. qualem terrã ds̃pri¬
mitus fecerit. uelquam molẽ materiam ue
future constructionis mundi cȩli. & terrȩ
nomine nunccupauerit: suhiciendo & adden¬
do. Terra autẽ erat in uisibilis & in conposi¬
ta & tenebraerint suꝑ habyssum. moxut
quisque accipiet quodita ꝓfundum e. utad
xercitatione legentium aç fidei regula Nĩ
oberrantes: plures possit generare senten¬

Expanded text:
in euangelio Iudaeis quaerentibus quis esset respondit se in euangelio Iudaeis quaerentibus quis esset respondit se esse principium: non e contrario referam contentionem, maxime quia hoc me delectat plurimum, quod etiam in summo exordio sancti libri geneseos trinitas commendatur. Cum enim ita dicitur: In principio fecit Deus caelum et terram, ut Pater fecisse intellegatur in Filio, sicut adtestatur psalmus, ubi legitur: Quam magnificata sunt opera tua Domine! omnia in sapientia fecisti: conuenientissime paulo post commemoratur etiam Spiritus sanctus. Cum enim dictum esset, qualem terram Deus primitus fecerit, uel quam molem materiamue futurae constructionis mundi caeli et terrae nomine nuncupauerit subiciendo et addendo: Terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum: mox utquisque accipiat, quod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non abhorrentes plures possit generare senten
Abbreviated transcription (Latin):
in parit autẽ labor: Ideo laboram quam¬
diu exparte scimꝰ: sed cuuenerit qđ ꝑfectũ ÷
quod ex parte t̃ . cuacuabit̃. Hinc ẽ. quod & iã
scripturas istas con labo are rimamur : Scĩuero
angeli quorum societati & congregationi in hac
peregrinatione laboriosissima suspiramus.
adiuuant: qm̃ spitalib motib puris & liberis
nonscos angelos ee. significatos. in eo quod
scriptum .e. fiat lux & facta .c. lux sed quã¬
lib& lucem tunc primũ factã ce. corpoream
autopinetur. aut doceat Angelos autẽ prius
esse factos: non tantũ ante firmam̃tũ. quod in¬
ter aquas etaquas factu appellatũ e caelum sed
ante illud dequodictum .ẽ. In principio fecit
ds̃ celum et terram atque illud quoddictũ in prin¬
cipio: Nondictu. tãquã primũ hoc factũ sit
cumante feccrit angelos. sed quia omnia in sa¬
pientia fecit. quod .ẽ. uerbu eius. & ipsum
scriptura principium nominauit: sicut ipse

Expanded text:
in parte autem labor. Ideo laboramus, quamin parte autem labor. Ideo laboramus, quamdiu ex parte scimus, sed cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Hinc est quod etiam scripturas istas cum labore rimamur. Sancti uero angeli quorum societati et congregationi in hac peregrinatione laboriosissima suspiramus, adiuuant, quoniam spiritalibus motibus puris et liberis non sanctos Angelos esse significatos, in eo quod scriptum est, Fiat lux, et facta est lux; sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream aut opinetur, aut doceat: Angelos autem prius esse factos, non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum, appellatum est coelum, sed ante illud quod dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram: atque illud quod dictum est, In principio, non ita dictum tanquam primum hoc factum sit, cum ante fecpientia fecit, quod est Verbum eius et ipsum scriptura principium nominauit sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
occasione conꝑta. scientiolamnram leuter
magis quam utiliter iactare uelle uidõn:
Habenda .e. itaq ratio moderationis atque
grauitatis : neforte cum denum ero multum
loquimur m̃surã & ponđ nec glegere iudi¬
cenur H oc itaque satissit ammonere: qđ
totus in par primꝰ num erus ternarius. ẽ.
totus par quat̃ narius. ex quib duob septe¬
narius constat: Ideo ꝓuniuerso sepe ponit᷑.
sicuti ẽ. septies cad& iustus & resurg&.
Id .e. quotiens cũ quececidoit non peribit:
quod non deiniquitatib: sed detribulationib
adhumilitatẽ ꝑ ducentib intelligiuoluit:
& septies indie laudabote: quod alibimodo
dictũ . ẽ. semꝑ lauscius in oremeo & multa
huius modi indiuinis auctoritatib. reppe¬
riuntur : in quib septenarius numerus ut dixi
ꝓcuiusq rei uniuersitate ponisol& Prop¬
lbi requiesdi: quare quiescitur indõ. Into¬
to quippe idẽ ⁊ plena ꝑfectione requies:

Expanded text:
occasione conperta scientiolam nostram leuiter occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle uideamur. Habenda est itaque ratio moderationis adque grauitatis, ne forte, cum de numero multum loquimur, mensuram et pondus neglegere iudicemur. Hoc itaque satis sit admonere, quod totus inpar primus numerus ternarius est, totus par quaternarius; ex quibus duobus septenarius constat. Ideo pro uniuerso saepe ponitur, sicuti est: Septiens cadet iustus, et resurget; id est: Quotienscumque ceciderit, non peribit; quod non de iniquitatibus, sed de tribulationibus ad humilitatem perducentibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laudabo te; quod alibi alio modo dictum est: Semper laus eius in ore meo; et multa huius modi in . diuinis auctoritatibus reperiuntur, in quibus septenarius numerus, ut dixi, pro cuiusque rei uniuersitate poni solet. PropIbi requies Dei, qua requiescitur in Deo. In toto quippe, id est in plena perfectione, requies;
Abbreviated transcription (Latin):
randum putaui. ad commendandũ senaru
numeri ꝑ fectionẽ : qui primꝰ ut dixiparti¬
bus suis in summãredactis ipse ꝑficitur
in quo ꝑfecit ds̃ opoa sua unde rationumer
contẽpnenda non .ẽ. quȩ in multis scarũ scrip¬
turarum locis. quam magni estimanda sit
elũc& diligente intuentib Nec frustra in
laudib dĩ dictũ e. omnia in mensura & nu¬
mero & pondere disposuisti Inseptimo autẽ¬
die id .ẽ. codẽ die septies repetto quinume¬
rus &iam ipsa aliaratione ꝑfectus. e. dir eqͥes
commendatur. inqua primũ scĩ ficatiosonat:
lta dñs noluit istum diem innullis suiso peri¬
bus sci ficare. sed inrequie sua quenon hab&
uesperam Nequeenim ulla creatura ẽ. ut
& iamipsa aliter indi uerbo. aliter in secog¬
nita faciat Aliamuelat diurna.: alii ue¬
lut uesꝑtina notitiam: deseptinaruporro
numeri ꝑfectione: diciquide plura poss
sed & liber iste iam prolixus .e. & uercor ne

Expanded text:
randum putaui ad commendandam senarii randum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Unde ratio numeri contemnenda non est, quae in multis sanctarum scripturarum locis quam magni aestimanda sit elucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere deposuistidie, id est eodem die septiens repetito, qui numerus etiam ipse alia ratione perfectus est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat. Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim ulla creatura est, ut etiam ipse aliter in Dei Verbo, aliter in se cognita faciat aliam uelut diurnam, aliam uelut uespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt; sed et liber iste iam prolixus est,. et uereor ne
Abbreviated transcription (Latin):
uenario numero quatiuor parsali quatius .e.
ideodicipotest quota eius sit: unum aut po¬
test: namnonacius .c. & tria potestꝰ Namtia ciꝰ ẽ:
coniuncte uero istȩ due partes eius Non asci¬
lic& atque tertia id .ẽ. unum &tria. longesunt
atota summa eius quod .ẽ. nouem Itenq in
denario quaternarius ẽ. aliqua parscius : sed
quota sit dicinon potest. unum autẽ potest
Nam decima parseius. ẽ: Hab& eoquintã
quod sunt duo : hab& & dimidiam quod sunt
quinque Sed & tres partes cius decima & quinta
& dimidia id ẽ. unum & duo. & quinq: simul
ducte. non complent decem: Sunt onim octo
Duo denarium uero numeri partes in summã
ducte : transcunt cum ꝑl ab& enim duode¬
cimam quod .e. unum: hab& sextã quod sunt
duo: hab& quartam quȩ sunt tria. hab&
tertiam quae sunt quattuor. hab & dimidiã
quȩsunt sex Vnum aute & duo & tria &
quattuor. & sex: non duo decim sed amplius
id .e. sedecim fiunt. Hocbreuiter cõmemo¬

Expanded text:
venario numero quatuor pars aliqua ejus est, venario numero quatuor pars aliqua ejus est, ideo dici potest quota ejus sit: unum autem potest, nam nona ejus est; et tria potest, nam tertia ejus est. Conjunctae vero istae duae partes ejus, nona scilicet atque tertia, id est, unum et tria, longe sunt a tota summa ejus, quod est novem. Itemque in denario quaternarius est aliqua pars ejus; sed quota sit dici non pnam decima pars eius est. Habet et quintam, quod sunt duo; habet et dimidiam, quod sunt quinque. Sed hae tres partes eius, decima et quinta et dimidia, id est unum et duo et quinque, simul ductae non conplent decem; sunt enim octo. Duodenarii uero numeri partes in summam ductae transeunt eum; habet enim duodecimam, quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet quartam, quae sunt tria; habet tertiam, quae sunt quattuor; habet et dimidiam, quae sunt sex; unum autem et duo et tria et quattuor et sex non duodecim, sed amplius, id est sedecim, fiunt. Hoc breuiter commemo
Abbreviated transcription (Latin):
in commutabiliter ꝑmanentes: aliter inscip¬
sis illa clariore. al obscuriore cognitione
uelut artis atq operũ : Quetam̃ opera cũad
ipsius creatoris laude. ueneratione refe¬
runtur : tãquã mane lucescit inmtibus com¬
tẽplantiũ. H & aute ꝓpter senarii numeri ꝑ fec¬
tionem codem dic sexies repetito. sex dieb
ꝑfecta narrant᷑: non quiadõ fuerit necessaria
mora tẽporum . quasi qui non potuerit creare
omnia simul. quȩd einceps congruis matib
ꝑagerent tepora : sed quia ꝑ senariũ numerũ
e operum significata ꝑfectio Numerus
quippe senarius primꝰ completur suis par¬
tib id .e. sexta suiparte. & tercia & dimi¬
dia quȩ sunt unũ & duo & traa: que in suma
ducta sex fiunt Partes aute in hacconside¬
ratione numerorũ : ille intellegendȩ sunt
quȩ quo tesint dicipotest sicut dimidia ttia
quarta etdeinceps ab aliquo numerodeno¬
minate. Nequeenim ex empligatia quia in no¬

Expanded text:
incommutabiliter permanentes, aliter in se ipincommutabiliter permanentes, aliter in se ipsis; illic clariore, hic obscuriore cognitione, velut artis atque operum: quae tamen opera cum ad ipsius Creatoris laudem venerationemque referuntur, tanquam mane lucescit in mentibus connpletur. Haec autem propter senarii numeri perfectionem eodem die sexiens repetito sex diebus perfecta narrantur, non quia Deo fuerit necessaria mora temporum, quasi qui non potuerit creare omnia simul, quae deinceps congruis motibus peragerent tempora; sed quia per senarium numerum est operum significata perfectio. Numerus quippe senarius primus conpletur suis partibus, id est sexta sui parte et tertia et dimidia, quae sunt unum et duo et tria, quae in summam ducta sex fiunt. Partes autem in hac consideratione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotae sint dici potequarta, et deinceps ab aliquo numero denominatae. Neque enim, exempli gratia, quia in no
Abbreviated transcription (Latin):
& scipsos ibimdius quã inscipsis: ucrũ tam̃
& inscipsis. Factisunt enim & aliuds quã ille
iam supra deximus Multum enim diffet
utrum in ea ratione cognoscatur aliquid
sccundum quã factũ. ẽ an in scipso sicutalit̃
scitur retitudo incã scuucritas figurarũ.
cumintelletta conspicitur A litor cũmnpul¬
uere scribitur : & aliter ius titia describitur
inueritate in cõmutabili. alit̃ anima iusti
Sic deinde cetera: sicut firmam̃tũ intera quas
aquarum congeries. terreq: nudatio & her¬
barum inftitutio atquelignorum. sicut solis
aclunȩ stella rũq conditio. sicutex aquis
animalium uolu chrumscilic& atq: pisciũ
beluarũq natantium. sicut quoꝵ q: in terra
gradientium atque repenti. um. & ipsius
hominis qui cunctis in terra rebus excelle¬
ret. omnia Hec aliter in uerbodi cognos¬
cuntur ab angelis. ubihabeant causas ra¬
tionesq suas. id .e. scđm quas facta sunt

Expanded text:
et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, verumtamen et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, verumtamen et in se ipsis. Facti sunt enim, et aliud sunt quam ille  supra jam diximus . Multum enim differt utrum in ea ratione cognoscatur aliquid secundum quam factum est, an in se ipso. Sicut aliter scitur rectitudo linearum seu veritas figurarum, cum intellecta conspicitur, aliter cum in pulvere scribitur; et aliter justitia in veritate incommutabili, aliter in anima justi. Sic deinde caetera, sicut firmamentum inter aquasaquarum congeries terraeque nudatio, et herbarum institutio atque lignorum; sicut solis et lunae stellarumque conditio; sicut ex aquis animalium, volucrum scilicet atque piscium belluarumque natantium; sicut quorumcumque in terra gradientium atque repentium, et ipsius hominis, qui cunctis in terra rebus excelleret. Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab Angelis, ubi habent causas rationesque suas, id est secundum quas facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuentura sunt. qm̃ ꝑ nosipsos nosse non pos sum.
alios hinc testes. uelquerimꝰ uelhabemꝰ: dequo
fide quur nulla debeat .et. dubitatio non .c.
istc. sed posterior erit diligentius disscrendilocus:
In hocaute libro deciuitatedĩ quenunc pere¬
grinatur inhuius uitȩ mortalitate. sed irmor¬
talis sep incelis .e. Id est deangelis scis do
coherentibus quinec fuerunt umquã nec futu¬
risunt desertores. inter quos & illos qui&̃nã
lucem deserentes tenebre facti sunt . dm̃pr¬
mitus diuisis se iam diximꝰ: illo adiuuante
non ꝑuerba sonantia dm̃ discunt: sed ꝑipsa
p̃sentiam in cõmutabilis ueritatis. hoc .ẽ. uer¬
bũ eiꝰ unigenitũ & ipsum uerbũ & patron¬
& eoium spm̃ scm̃. eam que .eẽ. in separabile
trinitate singulasq: in ea ꝑsonas unã eẽ
nob cognitisi m̃. Ipsam quoq creatura melius
ibi hoc ẽ insapientia dĩ tãquã in arte qua
facta est : quã in ea ipsa scunt Rcper hoc

Expanded text:
peruentura sint, quoniam per nos ipsos nosse non possumus, peruentura sint, quoniam per nos ipsos nosse non possumus, alios hinc testes uel quaerimus uel habemus: de quorum fide quur nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior erit diligentius disserendi locus. In hoc autem libro de ciuitate Dei, quae non peregrinatur in huius uitae mortalitate, sed inmortalis semper in caelis est, id est de angelis sanctis Deo cohaerentibus, qui nec fuerunt umquam nec futuri sunt desertores, inter quos et illos, qui aeternam lucem deserentes tenebrae facti sunt, Deum primitus diuisisse iam diximus, illo adiuuante non per uerba sonantia Deum discunt, sed per ipsam praesentiam inmutabilis ueritatis, hoc est Verbum eius unigenitum, et ipsum Verbum et Patrm; eamque esse inseparabilem Trinitatem, singulasque in ea personas esse unam nobis cogniti sumus. Ipsam quoque creaturam melius ibi, hoc est in sapientia Dei, tanquam in arte qua facta est, quam in ea ipsa sciunt: ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ rebus que in franos sunt qñ & ipsa nec
aliquo modo essent. nec aliqua specie conti¬
nerentur necaliquẽ ordinẽ uel a pocterent
ud tenerent. nisi ab illo facta eeñt. qui sũ me e
qui summe sapiens ẽ. Qui sum mebonus .e. tã¬
quã ꝑomã quȩ fecit mirabili stabilitate curro¬
tes. qua si querlam eiꝰ alibimagis. alibiminus
in pressa uestigia colligamꝰ In nob aut̃ ipsis
cius imaginẽ contuentes : tã quã minor ille
cuangelicus filius ad nosm& ipsos ÷ cuersi sur¬
gamꝰ. & adillũ redeamꝰ aquo peccando reces¬
seramus ubi esse nr̃m non habebit mortm
ubinos se nr̃m non habebit orrorem Ibi
amare nrm non habebit offensionẽ : Nuncaut᷑
ria ista nr̃a quã uis certa teneamus necalus
ea credamꝰ testib sed nos ipsi p̃sentia sentiam̃
atque interiore ueracis simo cortiamꝰ aspectu:
Tamen quam diu futura uelutrum numquã defu¬
tura. & quosimale. quo aute sibene agantur

Expanded text:
quidem rebus, quae infra nos sunt, quoniam et ipsa nec quidem rebus, quae infra nos sunt, quoniam et ipsa nec aliquo modo essent nec aliqua specie continerentur nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nisi ab illo facta essent, qui summe est, qui summe sapiens est, qui summe bonus est, tamquam per omnia, quae fecit mirabili stabilitate, currentes quasi quaedam eius alibi magis, alibi minus inpressa uestigia colligamus; in nobis autem ipsis eius imaginem contuentes tamquam minor ille euangelicus filius ad nosmet ipsos reuersi surgamus et ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem. Nunc autem tria ista nostra quamuis certa teneamus nec aliis ea credamus testibus, sed nos ipsi praesentia sentiamus adque interiore ueracissimo cernamus aspectu, tamen, quamdiu futura uel utrum numquam defutura et quo si male, quo autem si bene agantur
Abbreviated transcription (Latin):
quomale uiuimꝰ. donec ad fectũ sanet᷑ & in bo¬
num cõmutetur omne quoduiuimꝰ. Sienim pi¬
cora cẽmͦ: carnalem uitã. & quod scđm sensũ
cius de .ẽ. amaremug. idq e&̃ sufficieas
aliud quereremus. Item si arbor es essemus:
nihil quidẽ sentiente motu amare possemus:
Veruntam̃ id quasi appetere uiderem᷑: quofo¬
raciuis essemꝰ uberiusq fructuose : Siessem
lapides. aut fluctus autuentꝰ. aut flamma¬
ud quid eius modi sin eullo quidem sensu atque
uita non tamen nob deess& quasiquidã nr̃oꝵ
locmum atque ordinis appetitus. Nãuelut
amores co.porũ mom̃ta sunt ponderũ : siue
deorsũ grauitate. siue sur sũla atenitan᷑
Ita eum corpus pondere siut anim amore fat᷑
quocũque fertur. Qm̃igitur homines sumus.
ad nr̃i creatoris imaginẽ crecti cuius e. uera
cternitas. ꝓ terna uertias. eterna ituera trini¬
crinitas .e. Nec confusa neque separata in his

Expanded text:
quo male uiuimus, donec ad perfectum sanetur et in boquo male uiuimus, donec ad perfectum sanetur et in bonum commutetur omne quod uiuimus. Si enim pecora essemus, carnalem uitam et quod secundum sensum eius est amaremus idque esset sufficialiud quaereremus. Item si arbores essemus, nihil quidem sentiente motu amare possemus, verumtamen id quasi appetere videremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides, aut fluctus, aut ventuel quid huius modi, sine ullo quidem sensu adque uita, non tamen nobis deesset quasi quidam nostrorum locorum adque ordinis adpetitus. Nam uelut amores corporum momenta sunt ponderum, siue deorsum grauitate sine sursum leuitate nitantur. Ita enim corpus pondere, sicut animus amore fertur, quocumque fertur. Quoniam igitur homines sumus ad nostri creatoris imaginem creati, cuius est uera aeternitas, aeterna ueritas, aeterna et uera caritrinitas neque confusa neque separata: in his
Abbreviated transcription (Latin):
non ullus corporeus tactus accedit :bimc. &
amareme si militer certus sum Sed deduobus¬
illis essentia scilic& & notitia quantũ amentur
in nobis & quen ammodum &iam inceteris reb
quȩ infrsunt corum repperiatur: & si disse¬
ault rens. quȩdã similitudo quantũ suscepti huius
operis ratiouisa ẽ postulare satis dicimus
Ocamor eautẽ quo amantur : utrũ & ipscamor
ametur non dictum ẽ Amatur autẽ & hinc
probamꝰ: quod in hominib quiratus ambni
ipsemagis amatur N equeenim uirbonꝰ merite dri
quiscit quodbonum. ẽ: sed quidiligit Quur cr¬
go & in nob ipsis non etipsũ amorem nosamare
sentimꝰ qͥm̃ amamꝰ quicquidboni amam: est eni
&amor quo amatur. & quod amandum non e
Ctistum amorom odit in scqͥui illũ diligit: quo
idamatur. quodamandũ ẽ. Possunt enimam¬
bo et in uno homine : & hocbonũ .c̃. homini
utillo ꝓficiente quobene uiuimꝰ iste deficiat

Expanded text:
non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me enon ullus corporeus tactus accedit. Ibi me eamare me similiter certus sumillis, essentia scilicet et notitia, quantum amentur in nobis, et quem ad modum etiam in ceteris rebus, quae infra sunt, eorum reperiatur, etsi differens, quaedam tamen similitudo, quantum suscepti huius operis ratio uisa est postulare, satis diximus; de amore autem, quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem; et hinc probamus, quod in hominibus, qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim uir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit Quur ergo et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quidquid boni amamus? Est enim et amor, quo amatur et quod amandum non est, et istum amorem odit in se, qui illum diligit, quo id amatur quod amandum est. Possunt enim ambo esse in uno homine, et hoc bonum est homini, ut illo proficiente quo bene uiuimus, iste deficiat
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus recte iudicare possimus : Naminquan¬
tum cam capimꝰ: intantum idpos simꝰ: Verũtam̃
in et in sensib in rationalium animantium &¬
siscientia nullo modo: at certe quȩdã scientiȩ
similitudo : E& ra autẽ rerum corporadiũ: non
qui sentiunt. sed quĩ sentiunt᷑ sensibilia nunc¬
cupata sunt: quorum in arbustis hoc simileest
sensibus quod aluntur et gignunt: Verũtam̃
bent : sed formas suas. quib mundihuius uisibilis
structura formosa. ẽ sentiendas sensibus pre¬
beant. ut pro eo quod nosse non possunt qͥ si
in notescere uelle uideantur Sednosea sinsu
corporali. ita capimus: ut debis non sensucor¬
poris iudicem̃ Habemꝰ enim alium interioris hi¬
minis sensũ istolonge presumiore: quo iusta
et inusta semimus : Iusta ꝑ intelli gibilẽ speci
iniusta ꝑcius priuatimẽ: adhuius sensusos¬
fuum: non acies pupillȩ non foram̃ auricule
non spiram̃ta narium. nonguscus faucium

Expanded text:
omnibus recte iudicare possimus. Nam in quanomnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verum tamen inest in sensibus inrationalium animantium, etsi scientia nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo; cetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamebent; sed formas suas, quibus mundi huius uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu corporis ita capimus, ut de his non sensu corporis iudicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo iusta et iniusta sentimus, iusta per intellegibilem speciem, iniusta per eius priuationem. Ad huius sensus officium non acies pupulae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium,
Abbreviated transcription (Latin):
motibus indicant : quibus arbusta om̃sq
fru tices quib: nullus .e. sensus aduitandĩ
manifesta motione ꝑnicum. nonne utinau¬
ras totum cacuminis germen emittant. ali¬
ud terrȩ radicis affigunt. quo alim̃tũ trahan
atq: ita suum quod ammodo .eẽ. conseruent
ipso post tremo corpora quib non solu sens
sednec ulla saltem seminalis e uita. ita tam̃
ued ex iliunt in suꝑna. uel inima descendunt.
ud librantur in medus: utessentiam suam.
ubi secundum naturam possunt. ec̃ custo di¬
ant : Iam ueronosse quantũ a metur. quãq
fallinolit natura humana: uelhinc intelli¬
gipotest quod lam̃tari quisque sanam̃te mauub
quã l&ari in am̃tia: quȩuis magna atq
mirubilis mortalib p̃ter homini animantib
nulla .ẽ. licet corum quibus dam adistã lucẽ con¬
tuendam multo quam nobsit acrior sensus oculoꝵ:
Sedliucem illam in corporea contingere neq unt:
quamens nr̃c quod ammodo radiatur. ut dehis

Expanded text:
motibus indicant? Quid? arbusta omnesque motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad uitandam manifesta motione perniciem, nonne ut in auras tutum cacuminis germen emittant, aliud terrae radicis adfigunt, quo alimentum trahant adque ita suum quodam modo esse conseruent? Ipsa postremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est uita, ita tamen uel exiliunt in superna uel in ima descendunt uel librantur in mediis, ut essentiam suam. ubi secundum naturam possunt esse, custodiant. Iam uero nosse quantum ametur quamque falli nolit humana natura, uel hinc intellegi potest, quod lamentari quisque sana mente mauult quam laetari in amentia. Quae uis magna adque mirabilis mortalibus praeter homini animantibus nulla est, licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis in mortalitatẽ dar& qua nec ipsi mi¬
seria morer&: ꝓposcto sibi. Quod sunca dem
miseria semꝑ esse nollent: nulli et nus quam
es sent futuri. sed omnimodo perituri: ꝓfecto
exultarent l&itia & sisemꝑ eligerent esse
quam ehimo non .cẽ : huius retestis e. notis¬
simꝰ sensus eoꝵ: Vndeenim morimetunt & ma¬
lunt in illa erumna uiuere. quãcã morte fi¬
nire. nisiquia satis appar& quã refugiat
natura non .ex. ad quedeo cũ senouerint e
morituros: ꝓmagno beneficio sibihancimis cđam
desiderant ut aliquanto productius in cãde
miscria uiuant tar diusq moriantur : Proculdu¬
bio ergo indicant in mortalitatẽ salte talem
que nm habebat finem mendicitatis: quanta
gratulatione susciperent: Quid animalia om̃a
etiam inrationabilia quibus datum non .ẽ.
ista cogitare. ab inmensis draconib: usquead
exiguos uer miculos. non nese. ee uellc atq
ab hoc interitu fugere omnibus quibus possunt

Expanded text:
si quis inmortalitatem daret, qua nec ipsa misi quis inmortalitatem daret, qua nec ipsa miseria moreretur, proposito sibi quod, si in eadem miseria semper esse nollent, nulli et nusquam essent futuri, sed omni modo perituri, profecto exultarent laetitia et sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sensus illorum. Unde enim mori metuunt et malunt in illa aerumna uiuere, quam eam morte finire, nisi quia satis apparet quam refugiat natura non esse? Adque ideo cum se nouerint esse morituros, pro magno beneficio sibi hanc inpendi misericordiam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria uiuant tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant, inmortalitatem, saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia omnia etiam inrationalia, quibus datum non est ista cogitare, ab inmensis draconibus usque ad exiguos uermiculos nonne se esse uelle adque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt
Abbreviated transcription (Latin):
dom quoq: amorem quiddam tertiũ : nec in pa¬
ris estimationis eis qua snouireb adiungo
Nequeenim fallor amare mecum in his quȩ
amonon fallar. Quanquam & sulla falsa
essent .s.  mne amare uerũ e&: Nam quo
pacto recte rep̃henderer. & rate ꝓhibirer
abamore falsorum. simeilla a mare falsũ eo.
Cum uero etilla uera atque certa sint. quis du¬
bit& qued eorum cum amantur. & ipse amor
uerus & certus . e. tamporronemo .ẽ. qui esse
nolit : quamnemo .e. quinon . eẽ. beatu seuelit:
Quomodo enim potest beatus. eẽ sinihil sit:¬
ita uero.. quadamnaturali ipsũ . eẽ. iocundu
est & non ob aliud & hi quimiserinolint in¬
terire. et cũmiscros eẽ. sentiant . non scipsos
dereb sed miseriamsuam potius auferriuelint
Illi &iam. quiet sibi miserrimi apparent &¬
planesunt: & non solum a sapientib qm̃ stulti
uerum & abhis quise beatos putant miscriiu¬
dicantur. quia pauperes atque medici sunt.

Expanded text:
dem quoque amorem quiddam tertium nec inpadem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohiberer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? Cum uero et illa uera adque certa sint, quis dubitet quod eorum, cum amantur, et ipse amor uerus et certus est? Tam porro nemo est qui esse se nolit, quam nemo est qui non esse beatus uelit. Quo modo enim potest beatus esse, si nihil sitIta uero ui quadam naturali ipsum esse iucundum est, ut non ob aliud et hi qui miseri sunt nolint interire et, cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri uelint. Illis etiam, qui et sibi miserrimi apparent et plane sunt et non solum a sapientibus, quoniam stulti, uerum et ab his, qui se beatos putant, miseri iudicantur, quia pauperes adque mendici sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla nos falsitas uerisimilis turbat: Non enĩ
ea sicut illa quȩ foris sunt ullos ensu corporis
tangimus. uelut colores uidendo. sonos audi¬
endo odores ol faciendo. sapores gustando.
dura & mollia con tractando sentimꝰ. quoꝵ
sensibilium &iam imagines cis simillima s.
nec iam corporeas cogitationes uersamus.
meoria tenomꝰ & ꝑistas in ipsorum deside¬
ria concitam᷑. sed sineulla phantasiarum.
uel phantas matum imaginatione ludi fica¬
toria mihi ee. idq nosse etamare cer¬
tis simum e: nulla in his eris achademicoꝵ
argumentati formido dicentium. Quidsi fal¬
leris: sienim fallor sum Nam quinon .ẽ.
utiq nec falli potest. acꝑ hoc sum si fallor:
Quia ergo sum si fallor. quomodo ee. mefal¬
lor quando certum .e. me .&e si fallor: quia
igitur ec̃m. qui fallerer : ꝓculdubio &iamsi
non fallar: Sicut onim noui cẽ me : ita noui&ia
hocipsum nos seme: ea queduo. cum amo Cun¬

Expanded text:
nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo, sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustando, dura et mollia contrectando sentimus, quorum sensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas cogitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; sed sine ulla phantasiarum uel phantasmatum imaginatione ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare certissimum est. Nulla in his ueris Academicorum argumenta formido dicentium: Quid si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est, utique nec falli potest: ac per hoc sum, si fallor. Quia sum ergo si fallor, quo modo esse me fallor, quando certum est me esse, si fallor? Quia igitur essem qui fallerer, etiamsi non fallar. Sicut enim noui esse me, ita noui etiam hoc ipsum, nosse me. Eaque duo cum amo, eun
Abbreviated transcription (Latin):
nui: quȩ sunt natura . doctrina. usus Ex
his ꝓpter obtinendam beatã uitã triꝑtita
ut dixi aphrlo sophis inuenta .ẽ. disciplina
Naturilis propter naturat̃: rationaligꝓp¬
ter doctrina. moralis ꝓpter usum Siergo
is som sapientia. nec eam doctrina id.ẽ ali¬
unde discendo ꝑcipere curaremꝰ . & nr̃
amor a nobis profectus. & adnos relatus
adbeatȩ uiuendũ sufficer&. nec bono alio
quo fruerem᷑ ullo indigẽr& Nuncucro quia
dubio utuera sapiami psum debem haberedoc¬
torem. Ipsum etiã utbeatisimꝰ. suauitatis
et si nonȩ quale. immoualde longe distante
neque cohȩternam: & quod breuius totũ
dr̃ nom eius dẽ substantiȩ cuus ds̃ ẽ. tam̃
quadonihil sit in reb adõ factis natura
trinitatis agnoscim. ad reformationẽ per¬
ficiendam. ut sit &iam similitudine ꝓxima
Nam & sumus : & nos et̃ nouimus & eẽ. ac
nos se diligimus In his aute trib: quaedixi:

Expanded text:
nui, quae sunt natura, doctrina, usus. Ex nui, quae sunt natura, doctrina, usus. Ex his propter obtinendam beatam uitam tripertita, ut dixi, a philosophis inuenta est disciplina, naturalis propter naturam, rationalis propter doctrinam, moralis propter usum. Si ergoissemus sapientiam, nec eam doctrina, id est aliunde discendo, percipere curaremus; et noster amor a nobis profectus et ad nos relatus et ad beate uiuendum sufficeret, nec bono alio quo frueremur ullo indigeret; nunc uero quia dubio ut uera sapiamus ipsum debemus habere doctorem, ipsum etiam ut beati simus suauitatis etsi non aequalem, immo ualde longeque distantem, neque coaeternam et, quo breuius totum dicitur, non eiusdem substantiae, cuius Deus est, tamen qua Deo nihil sit in rebus ab eo factis natura trinitatis, agnoscimus, adhuc reformatione perficiendam, ut sit etiam similitudine proxima. Nam et sumus et nos esse nouimus et id esse ac nosse diligimus. In his autem tribus, quae dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
sit opinionum: Esse tam̃ aliquã naturȩ cau¬
sam scientiȩ formam. uitȩ summam: nen o
cunc tatiur: is &iamtria sunt. quȩ in unoqͦq
homine artifice expectant᷑. ut aliquid ef¬
ficiat: natura doctrina. usus. Natura in¬
genio : doctrina scientia. usus fructu diui¬
dicandus .e. Necignoro. quod ꝓprie fruc tꝰ
fruentis usus utentis sit : atque hoc inter . ee
referenda ꝑscipsam delatat. uti uero eare
quam propter aliud quȩrimꝰ: Vnde tepora¬
libus magis utendum .ẽ. quam fruendu. ut
frui mereamꝰ ȩternis. non sicut ꝑ uersiqui frui
uolunt nummo. uti autẽ do. Qmñ non numũ
propter dm̃ impendunt: sed dm̃ ꝓpt̃ numu
colunt. Verũtam̃ eoloquendi modo quem
plus obtinuit consuctudo: & fructib utim
et usib fruim Nam et fructus iã ꝓprie
dicuntur agrorum: quib utiq oms tempo¬
raliter utim᷑. Hocitaq: more. usum dixeri
in his trib quȩ in homine spectanda cõmo¬

Expanded text:
sit opinionum, esse tamen aliquam naturae causit opinionum, esse tamen aliquam naturae causam, scientiae formam, uitae summam nemo cunctatur. Tria etiam sunhomine artifice spectantur, ut aliquid efficiat; natura, doctrina, usus: natura ingenio, doctrina scientia, usus fructu dijudicandus est. Nec ignoro quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit; atque hoc interesse referenda per se ipsam delectat; uti vero ea re, quam propter aliud quaerimus. Unde temporalibus magis utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur aeternis. Non sicut perversi, qui frui volunt nummo, uti autem Deo; quoniam non nummum propter Deum impendunt, sed Deum propter nummum colunt; uerum tamen eo loquendi modo, quem plus obtinuit consuetudo, et fructibus utimur et usibus fruimur; nam et fructus iam proprie dicuntur agrorum, quibus utique omnes temporaliter utimur. Hoc itaque more usum dixerim , in his tribus, quae in homine spectanda commo
Abbreviated transcription (Latin):
ttam .eẽ. uoluerunt: immo triꝑtitã . ee. ani¬
aduertere potuer. Nequeenim ipsu nsti¬
tuerunt utita or: sedita esse potius inue¬
nerunt. cuius una pars appellar& physica
altera logica. tertia & hica. Quarũ nomina
latina tãmultoꝵ litteris frequentata sunt:
utnaturalis. ratioalis. moralisq uocarent᷑
Quas &iam etoctauo libro breuter strinxim
non quo sit consequens. ut isti in his trib aliqͥd
to primꝰ ista diftributioem repperisse & cõ¬
mendasse dicatꝰ: cui neque naturarũ omni¬
nium auctor nisids̃ uisus .e. neq intellegen¬
tiȩ dator. neque amoris quo bene beateq
uiuitur inspirator Sed certe cũ denatura
reru etderatione indagundȩ ueritatis. & de
bonifine adquẽ cuncta quȩ agim referredebe
mus diuersa sentiant : In hiftamentribus
magnis & generedib questionib: omis corũ
uersatur intentio: Ita cuminuna quaq: carũ
quid quisq sectet᷑. multiplex discrepantia

Expanded text:
ertitam esse uoluerunt, immo tripertitam esse aniertitam esse uoluerunt, immo tripertitam esse animaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquito primus istam distributionem repperisse et commendasse dicatur, cui neque naturarum omnium auctor nisi Deus uisus est neque intellegentiae dator neque amoris, quo bene beateque uiuitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum et de ratione indagandae ueritatis et de boni fine, ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum uersatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisque sectetur multiplex discrepantia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quid fecerit. ꝓpter quid fecerit Pater
quippe intellogit᷑ uerbi: qui dix̃ ut fiat
Quod autẽ illo dicente factũ. ẽ ꝓcul dubio
sitate.: nulla suȩ cuiusquã utilitatis indigentia.
sed sola bonitate fecisse quod factũ .c. Id .ẽ.
quia bonum . e: Quodideo postea quã factũ . ẽ
dr̃ : utres quȩ facta ẽ. congruere bonitati
ꝓpter quã facta .ẽ. indic&. Quȩ bonitas si
sp̃s sc̃s recte intellegit᷑. uniuersa nob trini¬
tas in suis operib: intimatur. Inde .ẽ. ciuita.¬
tis scȩ̃ quae inscis angelis sursum .ẽ. & origo
& informatio. & beatitudo. Nam siquerat᷑
undesit: ds̃ eam condidit. Siundesit sapigus:
ado inluminat᷑ Siundesit felix: do fruit
Subsistens modificatur : conte plans inlus¬
tratur. in herens iocundatus. uid&: amat
Inęternitate di uig&: inueritatedi luc&:
in bonitate di gaud&: Quantũ intelligidat
hinc philosophi sapientiȩ disciplinã triꝑ¬

Expanded text:
per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater quippe intellegitur Verbi, qui dixit ut fiat; quod autem illo dicente factum est, procul dubDeum nulla necessitate, nulla suae cuiusquam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quod factum est, id est, quia bonum est; quod ideo postea quam factum est dicitur, ut res, quae facta est, congruere bonitati, propter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus recte intellegitur, uniuersa nobis trinitas in suis operibus intimatur. Inde est ciuitatis sanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et informatio et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit: Deus eam condidit; si unde sit sapiens: a Deo inluminatur; si unde sit felix: Deo fruitur; subsistens modificatur, contemplans inlustratur, inhaerens iucundatur; est, uidet, amat; in aeternitate Dei uiget, in ueritate Dei lucet, in bonitate Dei gauhinc philosophi sapientiae disciplinam trip
Abbreviated transcription (Latin):
inseparabilẽ diuinitatẽ unus ds̃. sicut unus
omp̃s ꝓpter inseparubilẽ omni potentiam :
ita tam̃ &iã cũ desingulis queritur unꝰ quisq
deomnib simul nontres dii ueltres omni¬
potentes sedunus ds̃ omp̃s: tanta ibi ẽ. intri¬
bus in separabilis unitas: quȩsic seuoluit p̃¬
dicari Vtrum aute bomipatris & bonifilii.
sps scs. quia cominunis ambobus ẽ rectebo¬
nitas dici pocest amboꝵ: non audeo temerariã
p̃cipitare sententiã. Verum tam̃ amborum
eum dicere scitatẽ facilius ausus fuero: non
amborũ quasi qualitatẽ. sed ipsum quoque
substantiam & tertiã intrinitate ꝑsonam:
adhoc enim me ꝓbabilius ducit: quod cum
Sed sinihil. e. aliud bonitas diuina quã scc̃tas.
profecto & illa diligentia rationis .ẽ. non
p̃ sumpsionis audatia. ut in operib di secr&o
quodã loquendi modo quonra eerceat
intentio Cadon nob insinuata intellegat᷑
trinitas unã quãque creaturim quis fecerit

Expanded text:
inseparabilem unitatem, sicut unus omnipotens propter inseparabilem omnipotentiam: ita tamen, ut cum de singulis quaeritur, unusquisque de omnibus simul, non tres di uel tres omnipotentes, sed unus Deus omnipotens; tanta ibi est in tribus inseparabilis unitas, quae sic se uoluit praedicari. Utrum autem boni Patris et boni Filii Spiritus sanctus, quia communis ambobus est, recte bonitas dici possit amborum, non audeo temerariam praecipitare sententiam; uerum tamen amborum eum dicere sanctitatem facilius ausus fuero, non amborum quasi qualitatem, sed ipsum quoque substantiam et tertiam in trinitate personam. Ad hoc enim me probabilius ducit, quod, cumtialis amborum. Sed si nihil est aliud bonitas diuina quam sanctitas, profecto et intellegentia rationis est, non praesumtionis audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi modo, quo nostra exerceatur intentio, eadem nobis insinuata intellegatur trinitas, unamquamque creaturam quis fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanente: diluuium fuit quod appel¬
latum .ẽ. deucalionis. eo quod ipse
regnabat in earum terrarũ partib
ubima xime factum .e. Hocautem
diluuium nequaquam ad egrptum
atquead eus uicinia ꝑuenit
Eduxit ergo mor ses ex aegrpto popu¬
lum dĩ nouis simo tempore cecropis
atheniensium regis: cuma pud as syrios
regnar& ascades. apud sicinios ma¬
rathus. apud argiuos triopas: Educ¬
to autem populo in monte sina diuini¬
tus acceptam tradidit logem quod
uetus dicitur testamentum: quia pro¬
missiones terrenas hab&. & ꝑihm̃
xp̃m futurum fuerat testamentum
nouum quo regnum cȩlorum promit¬
teretur: Hunc enim ordinem seruari
oportebat : sicut in uno quoq homi¬
ne qui indm̃ proficit idagitur qđ
ait apłs. ut non sit prius quod spiri¬
taleest sed quod animale. postea
spiritale Qm̃ sicut dicit &uerũ ẽ.
primus homo deterra. terrenus. se

Expanded text:
permanente, diluuium fuit, quod appelpermanente, diluuium fuit, quod appellatum est Deucalionis, eo quod ipse regnabat in earum terrarum partibus, ubi maxime factum est. Hoc autem diluuium nequaquam ad Aegyptum adque ad eius uicina peruenitEduxit ergo Moyses ex Aegypto populum Dei, novissimo tempore Cecropis Atheniensium regis, cum apud Assyrios regnaret Ascatades, apud Sicyonios Marathus, apud Argivos Triopas. Educto autem populo in monte Sina divinitus acceptam tradidit legem: quod vetus dicitur Testamentum, quia promissiones terrenas habet; et per Jesum Christum futurum fuerat Testamentum novum, quo regnum coelorum promitteretur. Hunc enim ordinem servari oportebat, sicut in unoquoque homine, qui in Deum proficit, id agitur, quod ait Apostolus, ut non sit prius quod spirituale est; sed quod animale, postea spirituale: quoniam sicut dicit, et verum est, Primus homo de terra
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & ad placandos ludis deos qui
delectantur. seu ueris. seu falsis is¬
tis criminib: suis inter theatricos
plausus cantantur atque saltant᷑
Hȩc uarro non credit: ned eorum naturę
seumoribus credat in congrua: &
tamen non fabulosam sedhistoricam
ratioem deathenarum uocabulo
reddons Tantam neptuni & miner¬
ue litem suis litteris inserit Decuiꝰ
nomine potius illi ciuitas uocar&.
utcum prodigiorum ostentatione
contenderent. intercos iudicare
nec apollo consultus auder&. sed deoꝵ
iurgium finiendum Sicut memorata¬
rum trium dearum ad paridem iuppi¬
ter. ita &iste adhomines mitter&:
ubi uincer& minerua suffragus &
inpoena suarum suffragatricium
uincer&. quȩ in aduersarus suis uiris
obtinere athenas potuit. & amicas
suas feminas athenas haberenon po¬
tuit Histemporibus utuarro scribit
regnante atheniensib cranao succes¬
sore cecropis. ut autem nr̃i cusebius
& hieronimus. adhuc codem cecrope

Expanded text:
tur et ad placandos ludis deos, qui tur et ad placandos ludis deos, qui delectantur seu ueris seu falsis istis criminibus suis, inter theatricos plausus cantantur adque saltantur. Haec Varro non credit, ne deorum naturae seu moribus credat incongrua; et tamen non fabulosam, sed historicam rationem de Athenarum uocabulo reddens tantam Neptuni et Mineruae litem suis litteris inserit, de cuius nomine potius illa ciuitas uocaretur, ut, cum prodigiorum ostentatione contenderent, inter eos iudicare nec Apollo consultus auderet, sed deorum iurgium finiendum, sicut memoratarum trium dearum ad Paridem Iuppiter, ita et iste ad homines mitteret, ubi uinceret Minerua suffragiis et in poena suarum suffragatricium uinceretur, quae in aduersariis suis uiris obtinere Athenas potuit, et amicas suas feminas Athenaeas habere non potuit. His temporibus, ut Varro scribit, regnante Atheniensibus Cranao, successore Cecropis, ut autem nostri Eusebius et Hieronymus, adhuc eodem Cecrope