comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cos iura constituunt᷑. que appellantur ciui¬
lia. ñ qd̾ hinc fiat ut bene utentes sint. sed
ut male utentes minus molesti sint. donec
fideles & pii quorum iure sunt om̃ia qͥ uel
ex illis fiunt. uł inter illos tantisꝑ uiuentes
malis cors ñ obstringunt᷑ s exercentur. ꝑue¬
niant ad illam ciuitatem ubi hereditas ȩter¬
nitatis ẽ. ubi ñ habee nisi iustus locum. ñ nͥ
sapiens pͥncipatum. ubi possidebunt qͥcunq
ibi erunt uere sua. S tam̃ etiam hic ñ inter¬
cedimus. ut scdm mores legesq t̾renas ñ re¬
stituantur aliena. quamins placabiles uos
uelimus malis. ñ ut placeant. uł ꝑmaneant
mali. s quia ex iłł fiunt quicũq fiunt boni.
& sacrificio miscdiȩ placatur ds̃. quem nͥ ꝓpi¬
tium hab̃ent mali. nulli essent boni. Diui est
quod occupationib tuis loquendo uideor o¬
nerosus. cum tͥ homini acuto & docto cito
solui potuerit qd̃ querebas. Iam dudum aut̃

Expanded text:
eos iura constituuntur, quae appellantur ciuieos iura constituuntur, quae appellantur ciuilia, non quod hinc fiat, ut bene utentes sint, sed ut male utentes minus molesti sint, donec fideles et pii, quorum iure sunt omnia, qui uel ex illis fiunt uel inter illos tantisper uiuentes malis eorum non obstringuntur, sed exercentur, perueniant ad illam ciuitatem, ubi hereditas aeternitas est, ubi non habet nisi iustus locum, non nisi sapiens principatum, ubi possidebunt, quicumque ibi erunt, uere sua. sed tamen etiam hic non intercedimus, ut secundum mores legesque terrenas non restituantur aliena, quamuis placabiles uos uelimus malis, non ut placeant uel permaneant mali, sed quia ex illis fiunt, quicumque fiunt boni, et sacrificio misericordiae placatur deus, quem nisi propitium haberent mali, nulli essent boni. Diu est, ut occupationibus tuis loquendo uideor onerosus, cum tibi homini acuto et docto cito solui potuerit, quod quaerebas. iam dudum autem
Abbreviated transcription (Latin):
dat pauꝑem fenore: hec atqz huiꝰmodi.
male utiq possidentur. & uellem restitue¬
rendur. s ñ ẽ quo iudice repetantur. Iam uͦ
si prudent̃ intucamur qd scͥptum ẽ. fidelis
hominis totus mundus diuitiarum ẽ. infi¬
delis autem nec obolus: nonne om̃s qui sibi
uidentur gaudere licite conquisitis. eisq u¬
ti nesciunt. alicna possidere conuincimus :
Hoc ciim certe alienum non ẽ. qd iure posside¬
tur. Hoc audem iure qđ iuste: & hoc iuste qd̃
bene. Omne gͥ qd̃ male possidetur: alienum ẽ.
Male autem possida: qui male utidur. Cermis
ergo quam multi debeant redde aliena. si uel
pauci quib reddantur reppiantur. Qui tam̃
ubi ubi sunt. tanto magis ista condemnunt.
quanto ea iustius possidere potuerunt. Iusti
tiam quippe & nemo male haba. & qui non
dilexerit non habet. Pecumauero & amalis
male habetur: & abonis tanto meliꝰ habetur.
quanto minus amatur. S inter hȩc tolerat᷑
iniquitas malc habentium. & quedam int̃

Expanded text:
dat pauperem faenore? haec atque huius modi dat pauperem faenore? haec atque huius modi male utique possidentur et uellem restituerentur; sed non est, quo iudice repetantur. Iam uero si prudenter intueamur, quod scriptum est: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est, infidelis autem nec obolus, nonne omnes, qui sibi uidentur gaudere licite conquisitis eisque uti nesciunt, aliena possidere conuincimus? hoc enim certe alienum non est, quod iure possidetur, hoc autem iure, quod iuste, et hoc iuste, quod bene. omne igitur, quod male possidetur, alienum est, male autem possidet, qui male utitur. cernis ergo, quam multi debeant reddere aliena siue pauci, quibus reddantur, reperiantur; qui tamen ubiubi sunt, tanto magis ista contemnunt, quanto ea iustius possidere potuerunt. iustiam quippe, et nemo male habet, et qui non dilexerit non habet. Pecunia vero, et a malis male habetur, quanto minus amatur. sed inter haec toleratur iniquitas male habentium et quaedam inter
Abbreviated transcription (Latin):
tu ẽ. quia scilic& ita ñ uult homo repetere qd̾
patrono ut male uinceret dedit. sic̃ ñ uult
reddere qd̃ ab adu̾sario cum male uicisset
accepit. Qͥs tandem aduocatus. aut ex ad¬
uocato ita uir optimus facile repꝑitur. qui
suscepto suo dicat. recipe qđ̃ michi cum tibi
male adessem dedisti: & redde adu̾sario tuo
qd̃ me agente iniq abstulisti: Et tam̃ quem
prioris ñ recte uitȩ rectissime penidet etiam
hoc faccre deb&. ut si ille qui iniq litigauit
ñ uult admonitus corrigere iniquitatem. eiꝰ
tam̃ iniquitatis nolit iste habere mercedem.
nisi forte restituendum ẽ alienum qđ ꝑfurtũ
clanculo aufertur: & restituendum ñ ẽ quod
in ipso foro ubi peccata pumuntur decepto
iudicc. & circunuentis legib optinedur. Qͥ o
dicam de usuris quas etiam leges ipse & iu¬
dices reddi iubent: An crudelior ẽ qui sub¬
trahit aliquid uł cripit diuiti: quã qͥ truci¬

Expanded text:
tu est, quia scilicet ita non uult homo repetere, quod tu est, quia scilicet ita non uult homo repetere, quod patrono, ut male uinceret, dedit, sicut non uult reddere, quod ab aduersario, cum male uicisset, accepit. quis tandem aduocatus aut ex aduocato ita uir optimus facile reperitur, qui suscepto suo dicat: Recipe, quod mihi, cum tibi male adessem, dedisti, et redde aduersario tuo, quod me agente inique abstulisti? et tamen, quem prioris non rectae uitae rectissime paenitet, etiam hoc facere debet, ut, si ille, qui inique litigauit, non uult admonitus corrigere iniquitatem, eius tamen iniquitatis nolit iste habere mercedem, nisi forte restituendum est alienum, quod per furtum clanculo aufertur, et restituendum non est, quod in ipso foro, ubi peccata puniuntur, decepto iudice et circumuentis legibus obtinetur. quid dicam de usuris, quas etiam ipsae leges et iudices reddi iubent? an crudelior est, qui subtrahit aliquid uel eripit diuiti, quam qui truci
Abbreviated transcription (Latin):
nis. calumnus. opp̃ssionib. inuasionib ab¬
stulcrit. reddenda potius quã donanda cen¬
semus. zachei publicani eugłico exemplo. qͥ
cum hospicio dñm suscepisset. in uita sc̃am
repente mutatus. dimidium inquit rerum
mearũ do pauꝑibus. & sicui aliquid abstuli.
quadruplum reddo. Ueruntam̃ si iusticia
sinceriꝰ consulatur. iustius dicitur aduocato
redde quod accepisti. quando contͣ ueritatẽ
stetisti. iniquitati affuisti. iudic̃e fefellisti. au¬
stam causam oppressisti. de falsitate uicisti.
quod uides multos honestissimos & disertissi¬
mos uiros ñ solum impune. ucrum etiam
głoriose uideri sͥ committẽ. quam cuiquã
in quoliba. officio militanti. redde qđ acce¬
pisti. qñ iubente iudice cuicunqz cause ne¬
cessarium hominem denuisti. ne resisteret
uinxisti. ne fugeret inclusisti. postremo aut
ꝑmanente lite exhibuisti. aut finita dimisi¬
sti. S illud cur aduocato ñ dicatur. in ꝓmp¬

Expanded text:
nis, calumniis, oppressionibus, inuasionibus abnis, calumniis, oppressionibus, inuasionibus abstulerit, reddenda potius quam donanda censemus Zachaei publicani euangelico exemplo, qui cum hospitio dominum suscepisset, in uitam sanctam repente mutatus: Dimidium, inquit, rerum mearum do pauperibus et, si cui aliquid abstuli, quadruplum reddo. Verum tamen si iustitia sincerius consulatur, iustius dicitur aduocato: Redde, quod accepisti, quando contra ueritatem stetisti, iniquitati adfuisti, iudicem fefellisti, iustam causam oppressisti, de falsitate uicisti, quod uides multos honestissimos et disertissimos uiros non solum impune uerum etiam gloriose uideri sibi committere, quam cuiquam in quolibet officio militanti: Redde, quod accepisti, quando iubente iudice cuicumque causae necessarium hominem tenuisti, ne resisteret, uinxisti, ne fugeret, inclusisti, postremo aut permanente lite exhibuisti aut finita dimisisti. sed illud cur aduocato non dicatur. in promp
Abbreviated transcription (Latin):
tibus datur. Ille tam̃ solet tanquam males
ablatam pecuniam repetere. qui iustum iudi¬
cium emit: qm̃ uenale eẽ ñ debuit. Qui uero ꝓ
iniquo iudicio dedit. uellet quidem repedere.
nisi timeret uł puderet emisse. Sunt aliȩ ꝑso¬
ne inferioris loci qui ab utraq parte ñ in¬
solent̃ accipiunt sicut officialis & aquo a¬
mouctur. & cui admouetur officium. ab his
extorta ꝑimmodatam imꝓbitatem repeti
solent data. ꝑtolerabilem consuctudinem ñ
solent. Magisq rep̃hendimus qui talia in¬
usitate repequerim̃ quam qui ea de more sũp¬
serunt. qm̃ multe necessarie ꝑsone reb hu¬
manis. uł inuitantur huiꝰmodi commodis.
uł denentur. Isti si uiam inte mutauerint. aut
excellentioris conseendint sc̃itatis gradum. fa¬
cilius ca que hoc mͦ acquisierunt. tanquam
sua pauꝑibz largiuntur. quãquam cis aqͥb
accepta sunt. tanquam aliena restituant. Qͥ
uͦ contra ius socictatis humane. furtis. ⁊ api¬

Expanded text:
tibus datur. ille tamen solet tamquam male sibi tibus datur. ille tamen solet tamquam male sibi ablatam pecuniam repetere, qui iustum iudicium emit, quoniam uenale esse non debuit; qui uero pro iniquo iudicio dedit, uellet quidem repetere, nisi timeret uel puderet emisse. Sunt aliae personae inferioris loci, quae ab utraque parte non insolenter accipiunt sicut officialis, et a quo admouetur et cui admouetur officium; ab his extorta per inmoderatam inprobitatem repeti solent, data per tolerabilem consuetudinem non solent magisque reprehendimus, qui talia inusitate repetiuerunt, quam qui ea de more sumpserunt, quoniam multae necessariae personae rebus humanis uel inuitantur huius modi commodis uel tenentur. isti si uiam uitae mutauerint aut excellentioris conscenderint sanctitatis gradum, facilius ea, quae hoc modo adquisierunt, tamquam sua pauperibus largiuntur. quam eis, a quibus accepta sunt, tamquam aliena restituunt qui uero contra morem societatis humanae furtis, rapi
Abbreviated transcription (Latin):
stis ẽ ds̃ ausim dicere. sentire. decernere. inter¬
ueniendum ẽẽ ꝓaliquo. ut qd̃ scelere abstulit.
scleris impunitate possideat. s ut remissa
iniuria quod iniuriose abstulit reddlat. sitam̃
habet quod abstulit. uł aliud unde illud re¬
stituat. Non sane qͥcquid ab inuido sumitur.
iniuriose aufertur. Nam pleriqz nec medico
uolunt reddere honorem suum. nec operario
mercedem. nec tam̃ hȩc que ab inuitis acci¬
piunt ꝑ iniuriam accipiunt. que potius ꝑ
iniuriam ñ darentur. S non ido debet iu¬
dex uendere iustum iudicium. aut testis ue¬
rum testimonium. quia uendit aduocatus
iustum patrocimum. & iuris ꝑitus uerum ẽ¬
silium. Illi enim inter utranq pardem ad ex¬
amen adhibentur. isti ex una parte consistunt.
Cum autem iudicia & testimonia que nec u¬
sta nec uera uendenda sunt. iniqua & fals a
uenduntur. multo sceleratius utiq pecunia
sumitur. quia scelerate etiam quamins a uolen¬

Expanded text:
stis est Deus, ausim dicere, sentire, decernere, interstis est Deus, ausim dicere, sentire, decernere, interveniendum esse pro aliquo, ut quod scelere abstulit, sceleris impunitate possideat: sed ut remissa injuria, quod injuriose abstulit reddat; si tamen habet quod abstulit, vel aliud unde illud restituat. Non sane quicquid ab inuito sumitur, iniuriose aufertur. nam plerique nec medico uolunt reddere honorem suum nec operario mercedem, nec tamen haec qui ab inuitis accipiunt, per iniuriam accipiunt, quae potius per iniuriam non darentur. sed non ideo debet iudex uendere iustum iudicium aut testis uerum testimonium, quia uendit aduocatus iustum patrocinium et iuris peritus uerum consilium; illi enim inter utramque partem ad examen adhibentur, isti ex una parte consistunt. cum autem iudicia et testimonia, quae nec iusta et uera uendenda sunt, iniqua et falsa uenduntur, multo sceleratius utique pecunia sumitur, quia scelerate etiam quamuis a uolen
Abbreviated transcription (Latin):
possidere. addidisti & aisti. ꝓhis quoq int̃¬
uemendum putat sac̾dotium ur̃m. ficri e¬
nim potest ut tu scias quod ego nescio: & ꝓp¬
terea putem ꝓ aliquo int̾uemiendum. quod
me fallere potuit. cum de ñ potuerit. ut ego eũ
non credam possidere qđ tu possidere nosti:
Ita fit. ut cum de reo sententia ñ una sit nr̃a.
neutri tamen nr̃m placeat quod res ñ reddi¬
tur aliena. De homme ut hommes diuersa
sentimus: s in ipsa iusticia simul sumus co
modo etiam ficeri potest. ut qd̃ scio aliquem
non habe. hoc cum tu habe ñ certissime tene¬
as. s credibiliter suspiceris: & ob hoc tͥ idear
interuenire ꝓeo qui & sceleris penam sͥ cupi¬
at relaxari. & id propt̃ qd̃ scelus admissum ẽ
qui reppiuntur. qualem de ẽe gaudemus. neq
apud ipsos qui magno studio aliena. ac ni¬
chil ꝓfutura. multoq etiam ꝑiculosa ac ꝑ¬
niciosa petunt. neq apud cor meum cui de¬

Expanded text:
possidere, addidisti et aisti: \'Pro his quoque intepossidere, addidisti et aisti: \'Pro his quoque interueniendum putat sacerdotium uestrum\'. fieri enim potest, ut tu scias, quod ego nescio, et propterea putem pro aliquo interueniendum. quod me fallere potuit, cum te non potuerit, ut ego eum non credam possidere, quod tu possidere nosti. ita fit, ut, cum de reo sententia non una sit nostra, neutri tamen nostrum placeat, quod res non redditur aliena. de homine ut homines diuersa sentimus, sed in ipsa iustitia simul sumus. eo modo etiam fieri potest ut quod scio aliquem non habere, hoc eum tu habere non certissime teneas, sed credibiliter suspiceris; et ob hoc tibi videar intervenire pro eo qui et sceleris poenam sibi cupiat relaxari, et id propter quod scelus admissum est qui reperiuntur qualem te esse gaudemus, neque apud ipsos qui magno studio aliena ac nihil profutura, multumque etiam periculosa ac perniciosa petunt, neque apud cor meum cui te
Abbreviated transcription (Latin):
nandes. Nolentes autem reddere qͦs nouimꝰ
& male abstulisse. & un reddant habe: argui¬
mus. increpamꝰ. & dedestamur. Qͦsdam clam.
quosdam palam sicut diu̾sitas ꝑsonarum di¬
u̾sam uidetur posse reciꝑe medicinam: nec
in alioꝵ ꝑniciem ad maiorem insaniam con¬
citari. Aliquando etiam si res magis curan¬
da ñ impedit. sc̃i altaris cõmuniõe priuamꝰ
Uerum sepe accidit ut nos fallant. uł negando
se abstulisse: uł affirmando se uñ restituant
ñ habere. Sepe etiam & uos fallimini. pu¬
tando uł nos ñ agere ut reddant. uł scipsos
habe unde reddant. Et omnes aut pene
om̃s homines amamus nr̃as suspiciones. uł
uocare uł existimare cognitiones. quando
credibilib rerum signis mouemur. cũ cre¬
dibilia ĩmnulla sint falsa. sicut incredibilia
nonnulla sunt uera. Ido quosdam comme¬
morans qui & sceleris pęnam sͥ cupiunt rela¬
xari. & id propt̃ quod scclus admissum est

Expanded text:
nantes. nolentes autem reddere, quos nouimus nantes. nolentes autem reddere, quos nouimus et male abstulisse et, unde reddant, habere, arguimus, increpamus, detestamur quosdam clam, quosdam palam, sicut diuersitas personarum diuersam uidetur posse recipere medicinam nec in aliorum perniciem ad maiorem insaniam concitari, aliquando etiam, si res magis curanda non impedit, sancti altaris communione priuamus. Yerum saepe accidit, ut nos fallant uel negando se abstulisse uel adfirmando se, unde restituant, non habere; saepe etiam et uos fallimini putando uel nos non agere, ut reddant, uel ipsos habere, unde reddant; et omnes aut paene omnes homines amamus nostras suspiciones uel uocare uel existimare cognitiones, quando credibilibus rerum signis mouemur, cum credibilia nonnulla sint falsa, sicut incredibilia nonnulla sunt uera. ideo quosdam commemorans, qui et sceleris poenam sibi cupiunt relaxari et id, propter quod scelus admissum est,
Abbreviated transcription (Latin):
care & exhortari decet. M elius enim etiam
si hab& amittis. quam si non habet aut ex¬
crucias. aut occidis. Sed ꝓ istis magis apud
eos qui repetunt. quam apud eos qui iudi¬
cant intercedere conuenit. ne ipse ideatur
auferre. qui cum hab& potestatem ñ cogit
reddere: quamuis in cogendo ita debeat a¬
dhibere integritatem. ne amittat humani¬
tatem. Illud uͦ fidentissime dix̾im. eum qͥ
phomine ad hoc interuenit ne male ablata
restituat. & qui ad se÷. confugientem qͣntum
honeste potest ad restituendum ñ compellit.
socium ẽẽ fraudis & criminis. Nam miseri¬
cordius opem nr̃am talib subtrahimꝰ: quam
impendimus. Non enim opem fert qui ad pe¬
ccandum adiuuat. ac ñ potius subu̾tit atq
opprimit. S nũquid ido nos aut exigere.
aut exigendum tradere. uel possumus uel
debemus : Agimus quantum ep̃al facultas
datur. & humanum qͥdem ñnunquam. sed
maxime ac semꝑ diuinum iudicium cõmi¬

Expanded text:
care et exhortari decet: melius enim, etiam care et exhortari decet: melius enim, etiam si habet, amittis, quam, si non habet, aut excrucias aut occidis. sed pro istis magis apud eos, qui repetunt, quam apud eos, qui iudicant, intercedere conuenit. ne ipse uideatur auferre, qui, cum habeat potestatem, non cogit reddere, quamuis in cogendo ita debeat adhibere integritatem, ne amittat humanitatem. Illud uero fidentissime dixerim, eum, qui pro homine ad hoc interuenit, ne male ablata restituat, et qui ad se confugientem, quantum honeste potest, ad restituendum non compellit, socium esse fraudis et criminis. nam misericordius opem nostram talibus subtrahimus, quam inpendimus; non enim opem fert, qui ad peccandum adiuuat ac non potius subuertit atque opprimit. sed numquid ideo nos aut exigere aut exigendum tradere uel possumus uel debemus? agimus. quantum episcopalis facultas datur, et humanum quidem nonnumquam sed maxime ac semper diuinum iudicium commi
Abbreviated transcription (Latin):
do. nec aliud habet unde restituat. Hiic certe
non possumus dicere redde quod abstulisti.
nisi cum hab̃e credimus & negare. Ubi qͥdem
si aliquos sustinet repente cruciatus dum ex¬
istimatur habe quod reddat. nulla ẽ imniquitas.
quia & si non ẽ unde luat ablatam peccuniã.
merito tam̃ dum eam ꝑ molestias corporales
redhibere compellitur. peccati quo male abla
ta ẽ penas luit. Sed inhumanum ñ ẽ etiam ꝓ
talib intercedere. tanquã ꝓ reis criminum. ñ
ad hoc ut minime restituantur aliena. sed ne
frustra homo in hominem seuiat. Ille p̃sertim
qui iam remisit culpam. s querit pecumam:
& fraudari metuit. non expetit uindicari. De¬
niq in talib causis si ꝑsuadere potuerimus
eos ꝓ quib interuenimus non habe qđ poscit᷑.
continuo nob̃ eorum molestie relaxantur. Ali¬
quando audem misccłes & in ipso dubio nolt̃
homini ꝓincerta pecuma certa inferre suppli¬
cia. Ad hanc misediam uos etiam nos ꝓuo¬

Expanded text:
do, nec aliud habet unde restituat. Huic certe do, nec aliud habet unde restituat. Huic certe non possunisi cum habere credimus et negare. Ubi quidem si aliquos sustinet repente cruciatus, dum existimatur habere quod reddat, nulla est iniquitas: quia etsi non est unde reddat ablatam pecuniam, merito tamen, dum eam per molestias corporales redhibere compta est, poenas luit. sed inhumanum non est etiam pro talibus intercedere tamquam pro reis criminum non ad hoc, ut minime restituantur aliena, sed ne frustra homo in hominem saeuiat ille praesertim, qui iam remisit culpam, sed quaerit pecuniam et fraudari metuit, non expetit uindicari. denique in talibus causis si persuadere potuerimus eos, pro quibus interuenimus, non habere, quod poscitur, continuo nobis eorum molestiae relaxantur. aliquando autem misericordes et in ipso dubio nolunt homini pro incerta pecunia certa inferre supplicia. ad hanc misericordiam etiam nos prouo
Abbreviated transcription (Latin):
temnatur. quia & plectendo & ignoscendo
hoc solũ b̃n agitur it tuita hominum cor¬
rigatur. Quod si tanta ẽ ꝑu̾sitas & impietas.
ut ei corrigende nec disciplina possit ꝓdẽe nec
uenia. a bonis tamen intentione atq consci¬
entia quam ds̃ cernit. siue scueritate siue le¬
nitate. non isi osficium dilectionis impletͣ:
Quod autem in epła dua sequitur. ubi dicis uerũ
nunc ut mores nr̃i sunt. & sceleris penam cupi¬
unt sͥ homines relarari. & id propt̃ qđ̃ scelus
adinissum ẽ possidere: pessimum hominum ge¬
nus commemoras. eui penitendi medicina om̃i¬
no non ꝓdest. Si enim res aliena propt̃ quã
peccatum ẽ cum reddi possit non redditur: ñ
agitur penidentia sz fingitur. Si autem uera¬
citer agitur. non remittetur peccatum. nisi re¬
stituatur ablatum. Sed ut dixi. cũ restitui
potest. Plerunq enim qui aufert amittit si¬
ue alios patiendo malos. siue ipse male inuen¬

Expanded text:
temnatur; quia et plectendo et ignoscendo temnatur; quia et plectendo et ignoscendo hoc solum bene agitur, ut vita hominum corrigatur. Quod si tanta est perversitas et impietas, ut ei corrigendae nec disciplina possit prodesse, nec venia; a bonis tamen intentione atque conscientia quam Deus cernit, sive severitate, sive lenitate, nonnisi officium dilectionis impletur. 20. Quod autem in epistola tua sequitur, ubi dicis, Verum nunc, ut mores nostri sunt, et sceleris poenam cupiunt sibi homines relaxari, et id propter quod scelus admissum est possidere; pessimum hominum genus commemoras, cui poenitendi medicina omnino non prodest. Si enim res aliena, propter quam peccatum est, cum reddi possit, non redditur, non agitur poenitentia, sed fingitur: si autem veraciter agitur, non remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum; sed, ut dixi, cum restitui potest. Plerumque enim qui aufert, amittit; sive alios patiendo malos, sive ipse male viven
Abbreviated transcription (Latin):
Uis autem non timere potestatem: Bonum¬
fac & habebis laudem ex illa. Dei enim mi¬
nister ẽ. tibi in bonum. Quod si malefeceris:
time. Non enim frustra gladium portat:
Dei enim minister ẽ. uindex in iram ei qͥ male
agit. Id̾oq necessitate subditi estote. ñ solũ
propt̃ iram. s & propt̃ conscientiam. Ideo
enim & tributa prestatis. M imistri enim dei
sunt. in hoc ipsum ꝑseuerantes. Reddite om̃ib
debita. Cui tributum: tributum cui uectigal.
uectigal. cui honorem honorem. Nemini qͥc¬
quam debeatis. nisi ut inuicem diligatis. ħ
uerba apłi: utilitatem ũe seucritatis osten¬
dunt. Proinde sicut dilectionem iussi sunt
terrentib debere qui timent: ita dilectionẽ
iussi sunt timentib debere qui derrent. Hi¬
chil nocendi cripiditate fiat: s om̃ia consu¬
lendi caritate. & nichil fiat immanider. ni¬
chil inhumaniter. Ita formidabitur ulcio
cognitoris. ut nec intercessoris religio con¬

Expanded text:
uis autem non timere potestatem, uis autem non timere potestatem, fac et habebis laudem ex illa; dei enim minister est tibi in bonum. quod si malum feceris, time; non enim frustra gladium portat, dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. ideoque necessitate subditi estote non solum propter iram sed et propter conscientiam. ideo enim et tributa praestatis; ministri enim dei sunt in hoc ipsum perseuerantes. reddite omnibus debita; cui tributum, tributum, cui uectigal, uectigal, cui timorem. timorem, cui dquam debeatis, nisi ut invicem diligatis . Haec verba Apostoli, utilitatem vestrae severitatis ostendunt. Proinde sicut dilectionem jussi sunt terrentibus debere qui timent, ita dilectionem jussi sunt timentibus debere, qui terrent. Nihil nocendi cupiditate fiat, sed omnia consulendi charitate; et nihil fiat immaniter, nihil inhumaniter. Ita formidabitur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio con
Abbreviated transcription (Latin):
lumus. id ÷ comm̃datio mansuetudinis ad cõ¬
ciliandam dilectionem uerbo ueritatis. & ut
qui libantur a demporali morte sic uiuant. ne
in ȩt̃nam unde nunquam lib̾entur incurrant.
Prodest gͦ & seueritas ur̃a cuiꝰ ministerio quies
adiuuatur & nr̃a: prodest & intercessio nr̃a cuiꝰ
ministerio seueritas temperatur & ur̃a. Non
uob displiceat quod rogamini abonis: qr nec
bonis displicet quod timemini a malis. Nam
hominum iniquitatem etiam apłs paulus ñ
tantum de iudicio futuro uerum etiam de p̃¬
sentibus ur̃is securib terruit. asserens & ipsas
ad dispensationem diuinȩ ꝓuidentię ꝑtinere
Omnis inquit anima potestatib sublimioribꝰ
subdita sit. Non ẽ enim potestas nisi a dõ. Q
autem sunt adco ordinata sunt. Quapropt̃
qui resistit potestati dĩ ordinatiomi resistit:
Qui autem resistunt: ipsi sibi iudicium acqͥrt̃.
P̃rincipes enim ñ sunt timori bomi oꝑis: s mali:

Expanded text:
lumus; id est commendatio mansuetudinis ad conlumus; id est commendatio mansuetudinis ad conciliandam dilectionem verbo veritatis, et ut qui liberantur a temporali morte, sic vivant, ne in aeternam, unde nunquam liberentur, incurrant. 19. Prodest ergo et severitas vestra, cujus ministerio quies adjuvatur et nostra; prodest et intercessio nostra, cujus ministerio severitas temperatur et vestra. Non vobis displiceat quod rogamini a bonis; quia nec bonis displicet quod timemini a malis. Nam hominum iniquitatem etiam apostolus Paulus non tantum de judicio futuro, verum etiam de praesentibus vestris securibus terruit, asserens et ipsas ad dispensationem divinae providentiae pertinere. Omnis, inquit, anima potestatibus sublimioribus subdita sit: non est enim potestas, nisi a Deo; quae autem sunt, a Deo ordinaqui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Qui autem resistunt, ipsi sibi judicium acquirunt. principes enim non sunt timori boni operis, sed mali.
Abbreviated transcription (Latin):
berato. uelne alius liberetur sͥ ipse mort̾e inferat:
Num propt̾̃ istas alienarum mortium causas.
aut sceleri consentiendum ẽ. aut uindicta pecc̃i
que non fit nocendi s corrigendi studio etiam
paterna tollenda. aut oꝑa miscdiȩ cohibenda
sunt: hec cum accidunt debemus eis humanũ
dolorem. ñ propt̃ illa ne accidant recte factoꝵ
reprimere uoluntatem. Si etiam cũ int̃cedimꝰ
ꝓ peccatore damnando sequuntur aliquando
que nolumus. siue in ipso qui nr̃a int̃cessione
libatur. uel immanius impunita crassetur au¬
dacia. subito cupiditati. ingrato lenitati. atq
unus morti ereptus plurimos necet. uł ipso
ꝑbeneficium nr̃m in melius cõmutato. mori¬
busq correcto. alius male uiuendo ꝑcat. s̾q
huiꝰ impunitate proposita. talia uł grauiora
committat. non ut opinor hȩc mala impu¬
tanda sunt nob̃ cum intercedimꝰ uob̃. s potꝰ
illa bona quȩ cum id facimus intuemur. & uo¬

Expanded text:
berato uel ne alius liberetur sibi ipse mortem inferat? berato uel ne alius liberetur sibi ipse mortem inferat? num propter istas alienarum mortium causas aut sceleri consentiendum est aut uindicta peccati, quae non fit nocendi sed corrigendi studio, etiam paterna tollenda aut opera misericordiae cohibenda sunt? haec cum accidunt, debemus eis humanum dolorem, non propter illa, ne accidant, recte factorum reprimimus uoluntatem. Sic etiam, cum intercedimus pro peccatore damnando. sequuntur aliquando, quae nolumus, siuliberatur, ut vel immanius impunita grassetur audacia, subdita cupiditati, ingrata lenitati, atque unus morti ereptus plurimos necet; vel ipso per beneficium nostrum in melius commutato, moribusque correcto, alius male vivendo pereat, sibique hujus impunitate proposita, talia vel graviora committat. Non, ut opinor, haec mala imputanda sunt nobis, cum intercedimus vobis: sed potius illa bona quae, cum id facimus, intuemur et vo
Abbreviated transcription (Latin):
dere: Qͥs autem ñ mis eRicordem qui talia ꝓhi¬
bens contẽp̃torem u̾borum etiam u̾beribus e¬
mendauerit: Et ideo non usq ad mortem pro¬
tendenda ẽ disciplina: ut sit cui ꝑdesse possit.
Quãqͣm etiam cum homo ab hoĩe occidit̃. mul¬
tum dista utrũ fiat nocendi cupiditate. uł in¬
iuste aliquid auferendi. sic̃ fit ab inmico. sicut
a latrone. an ulciscendi. uł obediendi ordine sic̃
a iudice. sic̃ a carnifice. an euadendi uł subueni¬
endi necessitate. sicut int̾imitur latro auiatore.
hostis amilite. & aliqñ qui causa mortis fuit
potius in culpa fuit. quã ille qui occidit. uelut
si qͥsquam decipiat fide iussorem suum. atq ille
ꝓisto supplicium legitimum luat. nec tamen
om̃is qui causa aliene mortis ẽ. reus ẽ. Qͥ d cm̃
si quisquam stuprum petat. seseq siñ impetra¬
uerit interimat: Quid si filius timens patͥs pia
uerba p̃cipicio ꝑeat: Quid si alius homine li¬

Expanded text:
dere? quis autem non misericordem, qui talia prohidere? quis autem non misericordem, qui talia prohibens contemptorem uerborum etiam uerberibus emendauerit? et ideo non usque ad mortem protendenda est disciplina, ut sit, cui prodesse possit. quamquam etiam cum homo ab homine occiditur, multum distet, utrum fiat nocendi cupiditate uel iniuste aliquid auferendi, sicut fit ab inimico, sicut a latrone, an ulciscendi uel oboediendi ordine, sicut a iudice, sicut a carnifice, an euadendi uel subueniendi necessitate, sicut interimitur latro a uiatore, hostis a milite. et aliquando, qui causa mortis fuit, potius in culpa est quam ille, qui occidit, uelut si quisquam decipiat fideiussorem suum atque ille pro isto supplicium legitimum luat. nec tamen omnis, qui causa alienae mortis est, reus est. quid, si enim quisquam stuprum petat seseque, si non impetrarit, interimat? quid, si filius timens patris pia uerbera praecipitio pereat? quid, si alius homine li
Abbreviated transcription (Latin):
inuocato deo sanetur uoluntas. Sed huic or¬
dinationi rerum humanarũ contrariȩ ñ sunt
intercedendi ullus ess&. si ista non essent. Tan¬
do enĩ ft̃ indercedentiũ & parcendium beneficia
gratiora. quanto peccantium iustiora suppli¬
cia. Nec ob aliud quantum sapio in ueteri¬
testamento antiquorũ temporib propħarum
seuerior legis uindicta feruebat. nisi ut ostendet᷑
recte iniquis pęnas constitutas. ut quod eis par¬
cere noui testamenti indulgentia cõmonemur.
aut remedium sit salutis quo peccatis parcatur
& nr̃is. aut cõmendatio mansuetudinis. ut per
eos qui parcunt ueritas p̃dicata ñ tantum time¬
atur. uerum etiã diligatur. Piurimum aut̃e int̃¬
est. quo animo quisq parcat. Sicuti enim ẽ ali¬
quando miscđia pumiens. ita & crudelitas parceis.
Nam ut exempli gr̃a manifestum aliquid ponam.
quis non crudelem uerius dixerit eum qͥ puero
peꝑcerit uolenti obstinatissime de serpentib lu¬

Expanded text:
inuocato deo sanetur uoluntas. sed huic orinuocato deo sanetur uoluntas. sed huic ordinationi rerum humanarum contrariae non suntintercedendi ullus esset, si ista non essent. tanto enim sunt intercedentium et parcentium beneficia gratiora, quanto peccantium iustiora supplicia. nec ob aliud, quantum sapio, in ueteritestamento antiquorum temporibus prophetarum seuerior legis uindicta feruebat, nisi!\' ut ostenderetur recte iniquis poenas constitutas. ut, quod eis parcere noui testamenti indulgentia commonemur, aut reme. dium sit salutis, quo peccatis parcatur et nostris, aut commendatio mansuetudinis, ut per eos, qui parcunt. ueritas praedicata non tantum timeatur, uerum etiam diligatur. Plurimum autem interest, quo animo quisque parcat. sicut enim est aliquando misericordia puniens, ita et crudelitas parcens. nam, ut exempli gratia manifestum aliquid ponam, quis non crudelem uerius dixerit eum, qui puero pepercerit uolenti obstinatissime de serpentibus lu
Abbreviated transcription (Latin):
hominis culpam sibi placuisse monstraret:
Iam uides gͥ de religione descendere. nec nos
socictate criminum obstringi. quod interce¬
dimus plerunq etiam pro sceleratis. & si ñ
scelerati. tam̃ pro peccatorib peccatores: &qͣ
ueraciter potius quam miuriose dictum ac¬
cipias. puto quod apud peccatores. Nec idõ
sane frustra instituta sunt podestas regis. iꝰ
gladii cognitoris. ungule carnificis. arma mi¬
litis. disciplina dominantis. seueritas etiam
boni patris.Habent ista omnia modos suos.
causas. rationes. utilitates. Hec cum timentur
& cohercentur mali. & quietiꝰ inter malos ui¬
uunt boni. non quia ꝓnunciandi sunt boni
qui talia metuendo non peccant. Non enim
bonus ẽ quispiam timore pene: sed amore iu¬
sticiȩ. Ueruntam̃ non mutiliter etiam metu
legum humana cohercetur audacia. ut & tuta
sit inter imꝓbos innocentia: & in ipsis imꝓbis
dum formidato supplicio frenatur facultas.

Expanded text:
hominis culpam sibi placuisse monstraret. hominis culpam sibi placuisse monstraret. iam uides igitur de religione descendere nec nos societate criminum obstringi, quod intercedimus plerumque etiam pro sceleratis etsi non scelerati tamen pro peccatoribus peccatores et — quod ueraciter potius quam iniuriose dictum accipias - puto quod apud peccatores. Nec ideo sane frustra instituta sunt potestas regis, ius gladii cognitoris, ungulae carnificis, arma militis, disciplina dominantis, seueritas etiam boni patris. habent ista omnia modos suos, causas, rationes, utilitates. haec cum timentur, et cohercentur mali et quietius inter malos uiuunt boni, non quia boni pronuntiandi sunt, qui talia metuendo non peccant — non enim bonus est quispiam timore poenae sed amore iustitiae —, uerum tamen non inutiliter etiam metu legum humana cohercetur audacia. ut et tuta sit inter inprobos innocentia et in ipsis inprobis, dum formidato supplicio frenatur facultas.
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽt quare dicẽmus dimitte nob̃ debita
nr̃a. quanto nequicia purior anmus ess&.
tanto clementia plenior ẽẽ deb̾et. ut si ñ com¬
pungẽmur sententia dñi dicentis. qui ur̃m
est sine peccato prior in illam lapidem iaciat.
ipsius qui hoc dixit sectaremͣ exemplum. qui
cum ẽet utiq sine peccato ait mulieri. quam
ꝑterriti illi reliquerant. Nec ego te damnabo.
uade iam deinceps noli peccare. Potuit enim
metuere flagiciosa mulier. ne illis discedentibꝰ
qui sua peccata cognouerant. ut peccato par¬
cerent alieno. illam iustissime iam ipse dam¬
naret qui erat sine peccato. At ille non con¬
scientia pauidus. sed plenus clem̃tia. cũ illa
respondiss& a nemine se fuisse damnatã: nec
ego te inquit damnabo. Tanquam dicet. Si
malicia tibi parcere potuit: quid metiuis in¬
nocentiam: Et ne delictorum non donator
sed approbator uideretur. uade ait. iam dem
ceps noli peccare: ut se homini peꝑcisse. non

Expanded text:
non esset, quare diceremus: Dimitte nobis debita non esset, quare diceremus: Dimitte nobis debita nostra, quanto nequitia purior animus esset, tanto dementia 1 plenior esse deberet, ut, si non compungeremur sententia domini dicentis: Qui uestrum est sine peccato, prior in illam lapidem iaciat, ipsius, qui hoc dixit. sectaremur exemplum, qui cum esset utique sine peccato, ait mulieri, quam perterriti illi reliquerunt: Nec ego te damnabo; uade, iam deinceps noli peccare. potuit enim metuere flagitiosa mulier. ne forte illis discedentibus, qui sua peccata cogitauerant, ut peccato parcerent alieno, illam iustissime iam ipse damnaret. qui erat sine peccato. at ille non conscientia pauidus sed plenus clementia, cum illa respondisset a nemine se fuisse damnatam: Nec ego te, inquit, damnabo, tamquam diceret: Si malitia tibi parcere potuit, quid metuis innocentiam? et ne delictorum non donator sed approbator uideretur: Vade, ait, deinceps iam noli peccare, ut se homini pepercisse, non
Abbreviated transcription (Latin):
se: Num gͥds pater malorum ẽ : Absit. Q ͦ
modo gͦ dicitur pater ur̃ cȩlestis quib dicit᷑
cum sitis mali. nisi quia utrunq ueritas mo¬
nstrat quid simus dĩ dono. quid humano uiti¬
o: hoc cõmendans: illud emendans. Merito
ait seneca qui temporib apłoꝵ fuit. cuiꝰ etiã
quedam ad paulum apłm leguntur epłe. Os
odit qui malos odit. & tam̃ ideo s̃ diligendi
mali ut non sint mali: quẽ admodum ñ ut
ꝑmaneant. sed ut sanentur diliguntur egroti.
Quicqͥd autem post eam quȩ fit in baptismo
abolitionem peccatorum in hac uita manen¬
do peccamus etiam si non tale sit quod a di¬
uinis remoueri compellat altarib. ñ dolore
sterili. sed miscdĩȩ sacrificiis expiatur. Q uod
gͦ agimus ut faciatis int̾cedentib nob̃. deo
uos noueritis offerre pro uob̃: indigetis enĩ
miscđia quam p̃betis. Et uidete quis dixerit.
dimitite & dimittetur uob. date & dabitur
uobis. Quanquã etiam si ita uiueremus ut

Expanded text:
deus pater malorum est? absit. quo modo ergo dicitur \'pater uester caelestis\', quibus dicitur cum sitis mali\', nisi quia utrumque ueritas monstrat, quid simus dei bono, quid humano uitio, hoc commendans, illud emendans? merito ait Seneca, qui temporibus apostolorum fuit, cuiu etiam quaedam ad Paulum apostolum leguntur epistulae: 'Omnes odit, qui malos odit\'. et tamen ideo sunt diligendi mali, ut non sint mali, quem ad modum, non ut permaneant. sed ut sanentur, diliguntur aegroti. Quicquid autem post eam, quae fit in baptismo, abolitionem omnium peccatorum in hac uita manendo peccamus, etiam si non tale sit, quod a diuinis remoueri compellat altaribus, non dolore sterili sed misericordiae sacrificiis expiatur. quod ergo agimus, ut faciatis intercedentibus nobis, deo uos noueritis offerre pro nobis. indigetis enim misericordia, quam praebetis, et uidete, quis dixerit: Dimittite et dimittetur uobis, date et dabitur uobis. quamquam etiam si ita uiueremus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cede remanere. Cupio enim acciꝑe ea que mͥ com¬
moda. sine pendentis incõmodo. inmo que mͥ
cõmod& cum gła dependentis. Officium sac̾dotu
ur̃i eẽ dicitis int̾uenire ꝓ reis: & nisi optineatis of¬
fendi. quasi qd̃ erat officii ur̃i minime reportetis:
Hic gͦ uehem̃ter ambigo utrum istud ex religione
descendat. Nam si a dño peccata adeo ꝓhibent᷑.
ut ne penitendi quidẽ copia post pͥmam iͥbuat᷑:
queadmodum nos possumꝰ ex religione conten
dere. ut nob qualecunq illud crimen fuerit di¬
mittatur. qd̃ utiq cum impunitum uolumus
ꝓbamus : Et si constat ñ minus auctorẽ quã
ꝓbatorem teneri in om̃ib que peccantur: certũ
ẽ nos culpȩ societate uinciri quotiens eũ impu

Expanded text:
cede remanere. cupio enim accipere eam, quae mihi comcede remanere. cupio enim accipere eam, quae mihi commodet sine pendentis incommodo, immo quae mihi commodet cum gloria dependentis. 2 Officium sacerdotii uestri esse dicitis interuenire pro reis et, nisi obtineatis, offendi, quasi, quod erat officii uestri. minime reportetis. hic ego uehementer ambigo, utrum istud ex religione descendat. nam si a domino peccata adeo prohibentur, ut ne paenitendi quidem copia post primam tribuatur, quem ad modum nos possumus ex religione condere ut nobis qualecumque illud crimen fuerit, dimittatur? quod utique, cum impunitum volumus, probamus. Et si constat non minus auctorem quam probatorem teneri in omnibus quae peccantur, certum est nos culpae societa
Abbreviated transcription (Latin):
& alia multa q̃ in eodem edicto ita posusti. ut
te appareat in terreni iudicis cingulo ñ parua
ex parte celestem rem publicã cogitare. Quare
si de ueris uirtutib & uerebeata uita uolui di¬
utius loqui tecũ. queso ne onerosus deputer oc¬
cupationib tuis. inmo uͦ me ñ ẽẽ confido. qͣndo
tu adeo magnum animum & mirabilit̾ laudan¬
dum geris. ut nec illas curas deseras. & his liben¬
tius ac familiarius occuperis:. xlu.
omino merito uenerabili & unice
colendo patri augustino:macedo¬
mus. Optatas ad modum sc̃ĩtatis
tuȩ litas accepi ꝑbonifacium ue¬
nerandȩ legis antistitem. quẽ ego magis receptum
dilexi. qd̃ ad me desidatum ꝑtulerat sermonem
sc̃ĩtatis tuȩ & incolumitatẽ dñe merito uen̾abił
& unice colende pat̾. Itaq sine mora. qđ optabat
optinuit. Uerum qm̃ existit occasio. boc ipsũ qͣn¬
tulũcunq ẽ qđ ammonit᷑ indulsi. nolo sine mer¬

Expanded text:
et alia multa, quae in eodem edicto ita posuisti, ut et alia multa, quae in eodem edicto ita posuisti, ut te appareat in terreni iudicis cingulo non parua ex parte caelestem rem publicam cogitare. quare si de ueris uirtutibus et uera beata uita uolui diutius loqui tecum, quaeso, ne onerosus deputer occupationibus tuis, immo uero me non esse confido, quando tu adeo magnum animum et mirabiliter laudandum geris, ut nec illas curas deseras et his libentius ac familiarius occuperis. CLVI. OMINO MERITO VENERABILI ET UNICE COLENDO PATRI AUGUSTINO MACEDONIUS. Optatas admodum sanctitatis tuae litteras accepi per Bonifatium, uenerandae legis antistitem, quem ego eo magis receptum dilexi, quod ad me desiderata pertulerat, sermonem sanctitatis tuae et incolumitatem, domine merito uenerabilis et unice colende pater. itaque sine mora, quod optabat, obtinuit. uerum quoniam extitit occasio, hoc ipsum, quantulumcumque est, quod admonitus indulsi, nolo sine mer
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq om̃s boni & scĩ etiam in tormentis qͥblibet
diumo fulti adiutorio spe illiꝰ sinis beati uocant᷑.
quo fine beati erunt. Nam si meisdem dorm̃tis
& atrocissimis dolorib semꝑ ẽẽnt cum qͥb lib&
untutib eos ẽẽ miseros nulla sana ratio dubitara.
Pietas gͥ id÷ uerus ueri dĩ cultus ad om̃ia ꝓdest.
& que molestias huiꝰ uitȩ au̾tat aut leniat. & que
ad illam uitam salutemq ꝑducat. ubi nec aliqͥd
iam mali patiamur. & bonosũmo sempit̃noq
ꝑfruamur. Ad hanc de ꝑfectius assequendam:
ꝑseuantissime retinendam exhortor ut meipsũ.
cuiꝰ nisi iam particeps eẽs. tuosq istos honores
temporales ei seruire oportere iudicares. ñ dona¬
tistis hereticis. ad eos in unitatem xp̃i pacẽq re¬
digendos ꝑ edictum diceres. Pro uob hoc agitur
ꝓuob sacerdotes incorruptȩ fidi. ꝓuob̃ imꝑator
augustus. ꝓuob̃ nos qͦ ens iudices laboramus.

Expanded text:
itaque omnes boni et sancti etiam in tormentis quibuslibet itaque omnes boni et sancti etiam in tormentis quibuslibet diuino fulti adiutorio spe illius finis beati uocantur, quo fine beati erunt; nam si in eisdem tormentis et atrocissimis doloribus semper essent, cum quibuslibet uirtutibus eos esse miseros nulla sana ratio dubitaret. Pietas igitur, id est uerus ueri dei cultus ad omnia prodest, et quae molestias huius uitae auertat aut leniat et quae ad illam uitam salutemque perducat, ubi nec aliquid iam mali patiamur et bono summo sempiternoque perfruamur. ad hanc te perfectius adsequendam et perseuerantissime retinendam exhortor ut me ipsum. cuius nisi iam particeps esses tuosque istos honores temporales ei seruire oportere iudicares, non Donatistis haereticis ad eos in unitatem Christi pacemque redigendos per edictum diceres: Pro uobis hoc agitur; pro uobis sacerdotes incorruptae fidei, pro uobis imperator Augustus, pro uobis nos quoque eius iudices laboramus\'
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ueracissime scͥptum ẽ. Qui autẽ amat ini¬
quitatem: odit animã suam. Quia gͥ nemo
nisi dm̃ diligendo diligit seipsum. ñ opus erãt
ut dato de di dilectione p̃cepto. etiã seipsum
homo dilig̾r iub̾ctur. cũ in eo diligat seipsum. qd̾
latione. uł informatione doctrinȩ. uł disciplinȩ
cohertione adducat ad colendum dm̃. sciens ĩ his
duob p̃ceptis totam legem propħasqz pendere
ħ qͥ sobͥa disc̾tiõe eligis prudens ẽ. Qui nulla hinc af
tibus diuinitus imꝑtitis ꝑ gr̃am mediatoris dĩ
cum patre & nob̾cum hominis xp̃i ihu ꝑ quem
post inimicitias iniquitatis reconciliamur dõ in
sp̃u caritatis. his inquã uirtutib diuinitꝰ ĩꝑtitis.
& bona uita nune agitur. & postea p̃mium eius
q̃ nisi ec̃na eẽ ñ potest beata uita ꝑsoluitur. Hic
enim s̃ cedem uirtutes in actu: ibi in effectu. Hic
in oꝑe: ibi in mercede. Hic in officio: ibi in fine:

Expanded text:
quod ueracissime scriptum est: Qui autem amat iniquod ueracissime scriptum est: Qui autem amat iniquitatem, odit animam suam. quia igitur nemo nisi deum diligendo diligit se ipsum, non opus erat, ut dato de dei dilectione praecepto etiam se ipsum homo diligere iuberetur, cum in eo diligat se ipsum. quolatione uel informatione doctrinae uel disciplinae cohercitione adducat ad colendum deum, sciens in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere. Hoc qui sobria discretione eligit, prudens est; qui nulla hinc afftibus diuinitus impertitis per gratiam mediatoris dei cum patre et nobiscum hominis Christi Iesu, per quem post inimicitias iniquitatis reconciliamur deo in spiritu caritatis, his, inquam, uirtutibus diuinitus impertitis et bona uita nunc agitur et postea praemium eius, quae nisi aeterna esse non potest, beata uita persoluitur. hic enim sunt eaedem uirtutes in actu, ibi in effectu, hic in opere, ibi in mercede, hic in officio. ibi in fine.
Abbreviated transcription (Latin):
resplendentia ueritatis cum ab uno sene alteri
sem dictum componere: tantum ne abre tua ẽ
o cii tͥ alicna. ut cures ea q̃ nicħ ad te attinent
Responsum ab alt̾o reddidit homo sum. huma¬
ni nicħ a me alienum puto. Cui sententie fert̃
etiã theatra tota plena stultis indoctisq plau¬
sisse. Ita quippe affectum om̃ium naturaliter
attigit humanoꝵ societas animorumut nullꝰ
ibi hominũ nisi cuiꝰlib& hominis prorimum
se eẽ sentira. Cum gͣ illa dilectione quã diumna
lex imꝑat debeat homo diligẽ dm̃ & scipsum
& ꝓrimum. ñ tam̃ ex hoc tria p̃cepta data sunt.
ẽẽ aliam dilectionẽ qͣ quisq diligit seipsum. nͥ
qd̃ diligit dm̃. Qui enim aliter se diligit potius
se odisse dicendus ẽ. Fit quippe iniquus. pͥuat᷑q
luce iustitiȩ. quo a potiore acp̃stantiore bono a¬
uersus. atq inde uł ad scipsum conũsus. ad in¬
seriora & egena utiq conũtitur. fitq in ipso

Expanded text:
resplendentia ueritatis, cum ab uno sene alteri resplendentia ueritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret: Tantumne ab re tua est oti tibi, Aliena ut cures ea, quae nihil ad te adtinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nihil a me alienum puto. cui sententiae ferunt etiam theatra tota plena stultis indoctisque plausisse. ita quippe affectum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum. ut nullus ibi hominum nisi cuiuslibet hominis proximum se esse sentiret. Cum ergo illa dilectione, quam diuina lex imperat, debeat homo diligere deum et se ipsum et proximum, non tamen ex hoc tria praecepta data sunt nesse aliam dilectionem, qua quisque diligit se ipsum, nisi quod diligit deum. qui enim aliter se diligit, potius se odisse dicendus est; fit quippe iniquus priuaturque luce iustitiae, cum a potiore ac praestantiore bono auersus atque inde uel ad se ipsum conuersus ad inferiora et egena conuertitur fitque in ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens ẽ. & ubiq totus. ñ pedib licor ire. s moribꝰ
Mores autẽ nr̃i ñ ex eo qd̾ quisq nouit. s ex eo qd̾
diugit diuidicari solent. Nec faciunt bonos uł
malos mores: nisi boni ut mali amores. Prauita¬
te cͦ nr̃a a rectitudine d̃i longe sumꝰ. unde rectum
amando corrigimͣ. ut recto recti adherere possimꝰ.
Ad illum gͦ qͣnta oꝑa possumꝰ etiã illi ut ꝑueniant
agamus. quos tanquã nosm& ipsos diligimus.
si nosma ipsos diligẽ illum diligendo iã nouimꝰ.
totam legem ꝓpħas q pendere. ut diligamꝰ dm̃
ex toto corde. ex tota anma. ex tota mente. & di¬
ligamus ꝑrimos tanꝗͣ nosma ipsos. Proximus
sane hoc loco ñ sanguinis propinqͥtate. s rõnis
societate pensandus ẽ. in q̃ socu s̃ om̃s homines.
Nam si pecumȩ ratio socios facit. q̃ntomagis rõ
nat᷑e ñ negotiandi s nascendi lege communis:
Hinc & ille comicus fic̃ luculentis ingents ñ desit

Expanded text:
praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. mores autem nostri non ex eo, quod quisque nouit, sed ex eo, quod diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, etiam illi ut perueniant, agamus, quos tamquam nosmet ipsos diligimus, si nosmet ipsos diligere illum diligendo iam nouimus.totam legem prophetasque pendere, ut diligamus deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et diligamus proximos tamquam nosmet ipsos. proximus sane hoc loco non sanguinis propinquitate sed rationis societate pensandus est, in qua socii sunt omnes homines. nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae non negotiandi sed nascendi lege communis! hinc et ille comicus, sicut luculentis ingeniis non defit
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i boni. Dicatur hec & prudentia: quia ꝑ fectĩ¬
sime adherebit bono. qd ñ amittatur. & fortitudo.
quia firmissime adherebit bono un ñ auellatur
Et temꝑantia. quia castissime adherebit bono uͥ
ñ corrumpat᷑. & iustitia. quia rectissime adherebit
bono. cui merito subiciatur: quamꝗͣ & in hac uita
untus ñ ẽ. nisi dilig̾e qd diligendum ẽ. Id dilig̾e:
prudentia ẽ. Nullis inde au̾ti molestus: fortitudo
ẽ. Nullis illecebris: temꝑantia ẽ. Nulia suꝑbia: u¬
stitia ẽ. Qͥd autẽ eligamus qd̾ p̃cipue diligamus.
nisi quo nicħ melius inuenimus: Hoc ds ẽ. cui
si aliquid diligendo ut p̃ponimus uł ȩquamus.
nos ipsos dilige̾ nescimus. Tanto enim nob meliꝰ¬
autẽ: ñ ambulando. Quẽ tanto habebimꝰ p̃senti¬
orem. qͣnto eunde amorẽ quo meũ tendimꝰ potu¬
erimus habe puriorẽ. Nenim locis corporalibus
ut extenditur uł includitur. Ad eum gͦ qui ubiq

Expanded text:
nostri boni. dicatur haec et prudentia, quia prospectisnostri boni. dicatur haec et prudentia, quia prospectissime adhaerebit bono, quod non amittatur, et fortitudo, quia firmissime adhaerebit bono, unde non auellatur, et temperantia, quia castissime adhaerebit bono, ubi non corrumpatur, et iustitia, quia rectissime adhaerebit bono, cui merito subiciatur. Quamquam et in hac uita uirtus non est nisi diligere, quod diligendum est; id eligere prudentia est, nullis inde auerti molestiis fortitudo est, nullis inlecebris temperantia est, nulla superbia iustitia est. quid autem eligamus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil melius inuenimus? hoc deus est, cui si aliquid diligendo uel praeponimus uel aequamus, nos ipsos diligere nescimus. tanto enim nobis meliando sed amando. quem tanto habebimus praesentiorem, quanto eundem amorem, quo in eum tendimus, potuerimus habere puriorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique