comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cet̾ũ auxilii & miscd̃iȩ tuȩ munus oran¬
dũ ẽ. ut extensa tibi fidi nr̃e confessionsꝰq
uela afflatusp̃c tui impleas: nosq ĩ cur¬
sum p̃dicationis intte ꝓpellas. N enĩ in
fidelis nobis sponsionis istiꝰ auctor ẽ. di¬
cens. P etite. & dabit᷑ uobis. querite. & in¬
uenietis: pulsate & aꝑiet᷑ uobis. Nos qͥde
inopes ea qͥb egemus p̃cabimꝰ. & in scru
ꝑuicax afferemꝰ. & om̃s obserate intelli¬
gentie aditꝰ pulsabimꝰ. s tuũ ẽ. & oratũ
tribuere. & quesitũ adeẽ: & pulsatum¬
patere. Torpemus enĩ quodã nature
nr̃e pigro stupore. & ad res tuas intelli¬
gendas. intra ignor antiȩ necessitatem
ingenii nr̃i imbecillitate cohibemur:
s doctrine tuȩ studia ad sensũ nos diuinȩ
cognitionis instituunt. & ult naturalem
opinionem fidĩ obedientia ꝓuehit. Expe¬
ctamus ꝗͦ ut tͦpidi huiꝰcepti exordia
incites. & ꝓfectu accrescente confirmes.

Expanded text:
caeterum auxilii et misericordiae tuae munus orancaeterum auxilii et misericordiae tuae munus orandum est, ut extensa tibi fidei nostrae confessionisque vela flatu Spiritus tui impleas, nosque in cursum praedicationis initae propellas. Non enim nobis infidelis sponsionis istius auctor est, dicens: Petite, et dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nos quidem inopes ea quibus egemus precabimur, et in scrutpervicax afferemus, et omnes obseratae intelligentiae aditus pulsabimus: sed tuum est, et oratum tribuere, et quaesitum ade. Torpemus enim quodam naturae nostrae pigro stupore, et ad res tuas intelligendas intra ignorantiae necessitatem ingenii nostri imbecillitate cohibemur: sed doctrinae tuae studia ad sensum nos divinae cognitionis instituunt, et ultra naturalem opinionem fidei obedientia provehit. 38. Exspectamus ergo ut trepidi hujus coepti exordia incites, et profectu accrescente confirmes,
Abbreviated transcription (Latin):
ea qͦ que confessioni sp̃c sci congrua
ac religiosa eẽnt docere. ut iã confirmatis
longo anterioꝵ libelloꝵ diligentiq tra¬
ctatu nichil de totiꝰ fidĩ absolutione de¬
eẽt. cũ amotis uiciosaꝵ p̃dicationũ etiã
de opinione sc̃ĩ spc̃ irreligiositatibus.
tͥnitatis sacram̃tũ. intra deffinitionẽ sa¬
lutarẽ apłica atq eugłica auctoritas con¬
tineret. neq iã ꝑsensus humani sententiã
sp̃m dĩ inter creaturas quisquã auder&.
referre: quẽ ad immortalitatis pignꝰ. &
ad diuine incorrupteq nature consortiũ
uitt mee officiũ debere me tibi pat̾ om̃i¬
potens d̃s conscius sũ. ut te om̃is sermo
m̃s &. sensus loquat᷑. neq enĩ ullũ aliud
maiꝰ p̃miũ hic ipse usus michi ate conces¬
sus loquendi potest referre: qmͣut p̃di¬
scilicet unigeniti di. aut ignoranti scło:
aut negantiheretico demonstret. & ĩ hoc
quid̾ẽ tantũ uoluntatis meȩ ꝓfessio est.

Expanded text:
ea quoque quae confessioni sancti Spiritus congrua ea quoque quae confessioni sancti Spiritus congrua ac religiosa essent, docere: ut jam confirmatis longo anteriorum libellorum diligentique tractatu, nihil de totius fidei absolutione deesset, cum amotis vitiosarum praedicationum etiam de opinione Sancti Spiritus irreligiositatibus, Trinitatis sacramentum intra definitionem salutarem apostolica atque evangelica auctoritas contineret: neque jam per sensus humani sententiam Spiritum Dei inter creaturas quisquam auderet referre, quem ad immortalitatis pignus, et ad divinae incorruptaeque naturae consortium vitae meae officium debere me tibi, Pater omnipotens Deus, conscius sum, ut te omnis sermo meus et sensus loquatur. Neque enim ullum aliud majus praemium hic ipse usus mihi a te concessus loquendi potest referre, quam ut praedi, patrem scilicet unigeniti Dei, aut ignoranti saeculo, aut neganti haeretico demonstret. Et in hoc quidem tantum voluntatis meae professio est:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ affirmare nitunt᷑. qr dictũ ẽ. dñs crea¬
uit me iinitio uiarũ suarũ in oꝑasua uͥ sit ex
cõmum creationũ natura. licet sit p̃stantior
in genere creationis. neq meosit gła diuinȩ
natiuitatiss uirtus potentis creature. Ue¬
rũ nos nichil nouũ. nichil extrinsecꝰ pre¬
sũptũ afferentes: ipso illo sapientie te¬
stimonio ueritatẽ dictirationẽq p̃stabi¬
mus. neq ad natiuitatis diuine & ȩternȩ
intelligentiã trahi posse. qd mitio uiarũ
dĩ & inoꝑa sit creatꝰ. qr ñ ide sit in hec cre¬
atũ ẽẽ. & ante omĩa natũ eẽ. cũ ubinati¬
uitatis significatib ẽ sola natiuitatis pro¬
fessio ẽ. ubi it creationis ẽ nom̃: ibi causa
eide creationis anterior ẽ: & cũ ante oĩa
sit nata sapientia: tam̃ qr etiã in res aliqͣs
sit creata. ñ id ipsũ sit id qd̾ ante om̃ia ẽ.
& qd̾ cepit eẽ post aliqua. Dehinc conse¬
quens uisum ẽ creationis nomine a fide
quȩ nobis de uigenito dõ ẽ repudiato.

Expanded text:
tuntur, quia dictum est, Dominus creavit me in initium viarum suarum in opera sua ; ut sit ex communi creationum natura, licet sit praestantior in genere creationis; neque in eo sit gloria divinae nativitatis, sed virtus potentis creaturae. Verum nos nihil novum, nihil extrinsecus praesumptum afferentes, ipso illo Sapientiae testimonio veritatem dicti rationemque praestabimus, neque ad nativitatis divinae et aeternae intelligentiam trahi posse, quod in initium viarum Dei et in opera sit creatus, quia non idem sit in haec creatum esse, et ante omnia natum eatis significatio est, sola nativitatis professio est; ubi vero creationis est nomen, ibi causa ejusdem creationis anterior est: et cum ante omnia sit nata Sapientia, tamen quia etiam in res aliquas sit creata, non idipsum sit id quod ante omnia est, et quod coepit esse post aliqua. quens visum est, creationis nomine a fide, quae nobis de unigenito Deo est, repudiato,
Abbreviated transcription (Latin):
nature q immemores. ad argumentũ im¬
pietatis suȩ. dispensationis gesta & dicta
tenuerunt. Itaq nos demonstratis om̃ib
quȩ insacramento & animȩ & corporis diũ
nr̃i ihũ xͥ sunt. nichil in exploratũ. nichil
tacitum dereliquimus. s dictoꝵ omnium
pacificã intelligentiã singulis quibq cau¬
sarsi generib coaptantes. nec trepidare
fiduciã. neq euitare uoluntatẽ. nec conqͤri
securitatẽ. nec cõmendationẽ sui orantẽ
aliis ueniã desiderasse monstrauimꝰ. fid̾e

Expanded text:
naturaeque immemores, ad argumentum imnaturaeque immemores, ad argumentum impietatis suae, dispensationis gesta et dicta tenuerunt. Itaque nos demonstratis omnibus, quae in sacramento et animae et corporis Domini Jesu Christi sunt,nihil inexploratum, nihil tacitum dereliquimus: sed dictorum omnium pacificam intelligentiam singulis quibusque causarum generibus coaptantes, nec trepidare fiduciam, nec evitare voluntatem, nec conqueri securitatem, nec commendationem sui orantem, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad querelã desolationis suȩ passionis
acerbitate cõmotus. auxilii inops paterni
spm̃ inhac uoce emiserit. cum dixit. pater.
landi sp̃c trepidatione turbatꝰ. tuendũ hc̃
do patͥ cõmendauerit. qr commendationis
necessitatẽ desꝑatio securitatis exegerit.
intelligentes. nichil contrariũ in reb hisdẽ.
eodẽ dictum fuisse. uerbis tantsĩ
inherentes. causas ipsoꝵ dictoꝵ reli¬
liquerunt. Namcũ longe multũ q diuer¬
sum sit. tristis ẽ aĩa mea usq ad mortẽ. &
amodo uidebitis filium hominis sedentẽ a
calicem quẽ dedit mͥ pat̃ m̃s. ñ bibam illũ.
Longe q diuersum sit. ds dc̃ m̃s quare me
dereliquisti. ab eo. am̃dico tibi. hodie me¬
cum eris inparadyso. multũ q dissentiat
pat̃ cõmendo in manus tuas spm meum.
trepidationi & libertati. festinationi &
excusationi. querelȩ & adhortationi. diffi¬
dentiȩ & intercessioni: diuine ꝓfessionis

Expanded text:
usque ad querelam desolationis suae, passionis usque ad querelam desolationis suae, passionis acerbitate commotus, auxilii inops paterni, spiritum in hac voce emiserit cum dixit: Pater, landi spiritus trepidatione turbatus tuendum hunc Deo patri commendaverit; quia commendationis necessitatem desperatio securitatis exegerit. intelligentes nihil contrarium in rebus iisdem ab eodem dictum fuisse, verbis tantum inhaerentes, causas ipsas dictorum reliquerunt. Nam cum longe multumque diversum sit, Tristis est anima mea usque ad mortem ; et, Amodo videbitis Filium hominis sedentem aCalicem quem dedit mihi Pater meus, non bibam eum ? longeque diversum sit: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ? 21 ab eo: Amen dico tibi, hodie meum eris in paradiso : multum quoque dissentiat: Pater, commendo in manus tuas spiritum meum ; trepidationi et libertati, festinationi et excusationi, querelae et adhortationi, diffidentiae et intercessioni, divinae professionis
Abbreviated transcription (Latin):
solus: intelligant᷑ insingłis & dispensationũ
p̃dicationes. & consciȩ potestates naturalis ꝓ¬
fessionis. & cumidemsit dicti auctor u¬
uerȩ diuinitatis. qd ad sacram̃tũ fidei
eugłicȩ sub dispensatione. & cause. ⁊ tẽ¬
poris. & natiuitatis & nominis p̃dicat᷑.
qr expassionis genere & ꝓfessione qͣdã
ꝑstultȩ intelligentie sensum ad contu
stranda fuerunt. & abhis impiissime in¬
tellecta es: & adño ad ꝓtestationem
uere & ꝑfecte in se maiestatis ẽẽ me¬
morata. Namq his sibi dictis ut reli¬
giose impii sint blandiunt᷑. ⁊ristĩs ẽ
asa meausq ad mortẽ. ut longe a beatitu¬
aine atq incorruptione dĩ sit. in cuiꝰ ani¬
mũ dominans metus tristiciȩ imminentis
inciderit. qui eciã usq ad hanc precẽ conster
timere uid̾et᷑ ꝑpeti. qd̾ ne pateret᷑ orauerit.
qr patiendi trepidatio causa attulerit dep̃¬
candi. Intantũ uͦ infirmitatẽ eiꝰ obtinuerit
uis doloris. ut in ipso crucis tempore dicer&.

Expanded text:
telligantur in singulis et dispensationum praedicationes, 20 et consciae potestatis naturalis professiones: et cum idem sit dicti auctor uverae divinitatis, quod ad sacramentum fidei evangelicae sub dispensatione et causae et temporis et nativitatis et nominis praedicatur. quia ex passionis genere et professione quaedam per stultae intelligentiae sensum ad contumstranda fuerunt, et ab his impiissime intellecta esse, et a Domino ad protestationem verae et perfectae in se majestatis esse memorata. Namque his sibi dictis, ut religiose impii sint, blandiuntur: Tristis est anima mea usque ad mortem ; ut longe a beatitudine atque incorruptione Dei sit, in cujus animam dominans metus tristitiae imminentis inciderit: timere videretur perpeti, quod ne pateretur oraverit; quia patiendi trepidatio causam attulerit deprecandi: in tantum vero infirmitatem ejus obtinuerit vis doloris, ut in ipso crucis tempore diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
asciente. ꝙr natura ignorationi obnoxia.
ñ sit eiꝰ uirtutis & potestatis. ꝙͣ domina
ita intellecta eẽ monstrantes. om̃s dictoꝵ
causas exhisipsisuł interrogationũ uł ce¬
poꝵ uł dispensationũ generib attulimꝰ.
causis potius uerba subdentes. ñ causa uer¬
bis deputantes. ut cũ a se dissideat. pater
maior me ẽ. & ego & pat̃ unũ sumꝰ. neq
se diuersitate contraria sint. pat̾ omĩa mea
tua sunt. & mea tua. & iterũ. ut cognoscãt

Expanded text:
a sciente; quia natura ignorationi obnoxia, a sciente; quia natura ignorationi obnoxia, non sit ejus virtutis et potestatis, quae a dominatita intellecta esse monstrantes, omnes dictorum causas ex his ipsis vel interrogationum vel temporum vel dispensationum generibus attulimus, causis potius verba subdentes, non causas verbis deputantes: ut cum a se dissideat, Pater major me est ; et, Ego et Pater unum sumus ; neque se diversitate contraria sint: Pater, omnia tua mea sunt, et mea tua ; et, Ut cognoscant
Abbreviated transcription (Latin):
lit solũ uerũ dm̃ confessus patrẽ. nec
uerus ipse nec ds sit. qr solius ueri dei
exceptio significate ꝓpͥetatis ñ excedat
auctorẽ. Nonambigue aut̃ hoc abeo di¬
ctũ eẽ intelligendũ. qr idemdixerit ñ
potest filius a se facere quicꝗͣ. nisi qd̃ ui¬
derit patm facientẽ. ut cũ nichil nisi
de exemplo operispossit oꝑari. naturȩ
in eo intelligat᷑ infirmitas. qr neqͣquã
sit omĩpotentiȩ cõparandũ. qd aliene
oꝑationis subiectũ ẽ necessitati. & ratio
intelligentiȩ hoc suadeat om̃ib a se
posse & ñ posse differre. Differre autẽ
eousq ut de patre dõ hec ita ꝓfessus sit.
pat̃ maior me est. & cesset inꝓfessione
ab soluta aduersandi calumpnia uideat᷑¬
qr impie uesaniȩ sit honorem ac naturã
dĩ tribuere abnuenti omi aut̃ mͦ ĩ tan¬
tũ eũ aꝓpͥetate ueri di abeẽ. ut etiã te¬
status hȩc fuerit. De die aut̃ illa ⁊ hora

Expanded text:
t solum verum Deum confessus Patrem, nec t solum verum Deum confessus Patrem, nec verus ipse, nec Deus sit; quia solius Dei veri exceptio, significatae proprietatis non excedat auctorem. Non ambigue autem hoc ab eo dictum esse intelligendum, quia idem dixerit: Non potest Filius facere ab se quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem : ut cum nihil nisi de exemplo operis possit operari, naturae in eo intelligatur infirmitas; quia nequaquam sit omnipotentiae comparandum, quod alienae operationis subjectum est necessitati; et ratio intelligentiae hoc suadeat, in omnibus a se posse et non posse, differre. Differre autem eo usque, ut de patre Deo haec ita professus sit: Pater major me est et cesset in professione absoluta adversandi calumnia; quia impiae vesaniae sit honorem ac naturam Dei tribuere abnuenti. Omni autem modo in tantum eum a proprietate veri Dei abesse, ut etiam testatus haec fuerit: De die autem illa et hor
Abbreviated transcription (Latin):
aut ẽ in reb ad salutẽ maxime necessa¬
riis. sola ea ad satisfactionẽ fidi afferre
assertiones: nisi etiã ꝓpositionũ aduer¬
sarũ demonstratȩ uanitatisfidẽ nr̃am
in eo ipso qd̾ ipsȩ ridiculȩ eẽ arguantur
affirment. Nonus itaq liber totꝰ ĩ re¬
fellendis his quȩ ad infirmandã unige¬
niti di diuinitatẽ ab impiis usurpantur
intentus ẽ. Qui dispensationis oculti a
scłis mysterii immemores. eugłica fide
dm̃ atq hominẽ p̃dicari ñ recordentur.
patͥ natũ ex d̾o. & scdm̃ natiuitatis ꝓpͥe.¬
tatẽ inueritate sp̃c subsistere negant:¬
his niti dictoꝵ dominicoꝵ ꝓfessionibus
solent. Quid mȩdicis bonũ: Nemo est
bonus. nisi unus ds. ut cũ dici se bonũ
t᷑. & extra bonitatẽ d̃i sit qui bonꝰ ẽ.
⁊ indĩ ñsit ueritate qͥ unus ẽ. Qb dictis
etiã hȩc adimpietatissuȩ argum̃ta cõne¬
ctunt. hȩc ẽ aut̃ uita ȩt̃na. ut cognoscãt
te solũ uerum dm̃. & quẽ misisti ihm̃ xͫ.

Expanded text:
est autem, in rebus ad salutem maxime necessariis, sola ea ad satisfactionem fidei afferre,assertiones, nisi etiam propositionum adversarum demonstratae inanitates, fidem nostram in eo ipso, quod ipsae ridiculae esse arguantur, affirment. Nonus itaque liber totus in repellendis iis, quae ad infirmandam unigeniti Dei nativitatem ab impiis usurpantur, intentus est: qui dispensationis occulti a saeculis mysterii immemores, evangelica fide Deum atque hominem praedicari non recordentur. patri, natum ex Deo, et secundum nativitatis proprietatem in veritate Spirituhis niti dictorum dominicorum professionibus solent: Quid me dicis bonum? Nemo est bonus nisi unus Deus ; ut cum dici se bonum t extra bonitatem Dei sit, qui bonus est, et in Dei non sit veritate, qui unus est. Quibus dictis etiam haec ad impietatis suae argumenta connectunt: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem mi
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet ut contingat nobis unũ te dm̃ pa¬
phetis atq apłis cognoscentib nc̃ ad uer¬
sum negantes hereticosita dm̃ celebrare:
nͨ solu. & eũ p̃dicare. ne falsum. Explicit

Expanded text:
t nobis, unum te Deum parophetis atque Apostolis cognoscentibus, nunc adversum negantes haereticos, ita Deum et te celebrare, ne solum; et eum praedicare, ne falsum. 25-26
Abbreviated transcription (Latin):
duob suꝑiorib libris dedĩ filio & dõ uero
multũ ad credentiũ sidẽ ꝓficientib totꝰ
inuniꝰ dĩ demonstratione detentus est.
ñ auferens filio dĩ natiuitatẽ. s neq ꝑ eã
duoꝵ deoꝵ diuinitatẽ introducens ac pri¬
mũ quib modis heretici ueritatẽ dĩ patͥs
& dĩ filii qr negare ñ possent. tam̃ elude¬
re niterent᷑ edocuit. dissoluens in eptas eoꝵ
& ridiculas occasiones. quib ꝑ id quod
dictũ ẽ. multitudinis aut̃ credentium
erat anima & cor unũ. & rursũ. Qui
plantat aut̃ & qui rigat. unũ st̃. &rur

Expanded text:
duobus superioribus 18 libris de Dei filio et Deo vero multum ad credentium fidem proficientibus, totus in unius Dei demonstratione detentus est; non auferens filio Dei nativitatem, sed neque per eam duum deorum divinitatem introducens. Ac primum quibus modis haeretici veritatem Dei patris et Dei filii, quia negare non possent, tamen eludere niterentur, edocuit; dissolvens ineptas eorum et ridiculas occasiones, quibus per id quod dictum est: Multitudinis autem credentium erat anima et cor unum ; et rursum: Qui p
Abbreviated transcription (Latin):
munẽ sensũ ueritatis ab solutionẽ nuncu¬
patio filii obtineret. S nequid ad uersan¬
tib unigeniti dĩ ueritati occasionis ad fal¬
lendũ ⁊ illudendũ relinqueret᷑: ipsã illã ꝓ¬
prietatis fidẽ ꝑ diuinitatisueritatẽ astruxi¬
mus. dm̃ eẽ eũ qͥ dĩ filius ñ negat᷑. his mo¬
dis docentes. nomine. natiuitate. natura.
ñ retinuisset potestatẽ: neq potestas ñ etiã
conscia sibi ueritatis ꝓfessione notesceret.
Cansas gͦ om̃s singłoꝵ homin generũ. ita
ex euangłiis excerptaᷤ subiecimus. ut nec ꝓ¬
fessio tacuerit potestatẽ: nec potestas ñ exes¬
cuerit naturã. nec natura ñ suȩ natiuita¬
tissit. nec natiuitas ñ sui nominis. ut ꝑ
id ñ relinqueret᷑ impietatis calũpnia. cũ
dĩ ueri ex dõ uero diuinitatẽ scđ̾m nom̃¬

Expanded text:
munem sensum, veritatis absolutionem nuncupatio filii obtineret. Sed ne quid, adversantibus unigeniti Dei veritati, occasionis ad fallendum et illudendum relinqueretur; ipsam illam prietatis fidem per divinitatis veritatem adstruximus: Deum esse eum, qui Dei filius non negaretur, his modis docentes, nomine, nativitate, natura, non retinuisset potestatem, neque potestas non etiam conscia sibi veritatis professione notesceret. Causas ergo omnes singulorum generum ita ex Evangeliis excerptas subjecimus, ut nec professio tacuerit potestatem, nec potestas non exseruerit naturam, nec natura non suae nativitatis sit, nec nativitas non sui nominis: ut per id non relinqueretur impietatis calumnia, cum Dei veri ex Deo vero divinitatem, secun
Abbreviated transcription (Latin):
dñs de se ꝓfessus ẽ. quantis potest poten¬
tiȩ exemplis ad intelligentiȩ fide coa¬
ptat. dicens. Ego inpatre.⁊ pat̾ in me.
ut qd̾ ab homine ꝑ naturã hebetẽ ñ ca¬
pit᷑. id fides iã rationabilis scientiȩ conse¬
quat᷑. qr neq ñ credendũ de se deo est: neq
opinandũ ẽ extra rationẽ fid̃i eẽ intelli¬
gentiã potestatis. Quartꝰ deinde liber

Expanded text:
Dominus de se professus est, quantis potest potenDominus de se professus est, quantis potest potentiae exemplis ad intelligentiae fidem coaptat, dicens: Ego in Patre, et Pater in me : ut quod ab homine per naturam hebetem non capitur, id fides jam rationabilis scientiae consequatur: quia neque non credendum de se Deo est, neque opinandum est, extra rationem fidei esse intelligentiam potestatis. 23. Liber
Abbreviated transcription (Latin):
re. ne oꝑis in ordinata congeries. rusticũ
quendã tumultũ ꝑ turbata uociferatio¬
ne preberet. S qr nullus ꝑ p̃rupta con¬
scensus ẽ. nisi substratis paulatĩ gradib
ferat᷑ gressus ad sũma: nos qͦq quedam
gradiendi initia ordinantes. arduũ hoc
intelligentiȩ it̾ cliuo quasi molliore le¬
niuimus. N on iam gradib incisũ.
s planicie surrepente deuexum. ut
ꝓpe sine scandentis̃ sensu. euntiũ ꝓfi
huiꝰsermonis libellũ sequens ita sacram̃¬
tũ edocet diuinȩ generationis. ut bapti¬
tandi inpat᷑ ⁊ filio ⁊ sp̃u scõ. ñ ignorent no¬
minũ ueritatẽ. neq uocabulis intelligen¬
tiã confundant. s unũ q̃dq tta sensu con¬
cipiãt ut ẽ ac nuncupat᷑. agnituri abso¬
lutissime in his quȩ dicta st̃. qd̾ neq ñ ipsa
monstratȩ tͥnitatissermonẽ. Tercius li¬
ber & si sensim. tam̃ iã ꝓficient̃ incedit.
Nã id qd̾ ult᷑ humani sensus intelligentiã

Expanded text:
re: ne operis inordinata congeries rusticum re: ne operis inordinata congeries rusticum quemdam tumultum perturbata vociferatione praeberet. Sed quia nullus per praerupta conscensus est, nisi substratis paulatim gradibus feratur gressus ad summa; nos quoque quaedam gradiendi initia ordinantes, arduum hoc intelligentiae iter clivo quasi molliore lenivimus non 15 jam gradibus incisum, sed planitie subrepente devexum, ut prope sine scandentium sensu, euntium profjus sermonis libellum, sequens ita sacramentum edocet divinae generationis, ut baptizandi in Patre et Filio et Spiritu sancto non ignorent nominum veritatem, neque vocabulis intelligentiam confundant, sed unumquodque ita sensu concipiant, ut est ac nuncupatur; agnituri absolutissime in iis quae dicta sunt, quod neque non ipsa monstratae Trinitatis sermonem, tertius liber, etsi sensim, tamen jam proficienter incedit. Nam id, quod ultra humani sensus intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
cognitꝰ ñ ẽ. Si qua uͦ nos de natura
dĩ & de natiuitate tract antes com¬
parationũ exempla afferemꝰ: nemo ea
existunet absolutȩ insert̾ionis ꝑfectionem
continere. Cõparatio enĩ terrenoꝵ ad deum
git species quasdã ex inferiorib tamꝗͣ suꝑi
tudine admonente. ex sensus nr̃i conscien¬
tia adinsoliti sensus opinionẽ educerem᷑.
Om̃isigit᷑ cõparatio homini potiꝰ utilis
habebat᷑ quã dõ apta. qr intelligentiam
magis significet qm expleat. neq natu¬
ris carnis & sp̃c. & inuisibiliũ ac tractabi¬
lium coequandis psupta uidelreputetur.
ꝓtestans & infirmitatise humanȩ intel¬
ligentiȩ necessariã. & ab inuidia eẽ libe¬
ram ñ satisfacientis exempli. Pergemus
itaq de dõ locuturi di uerbis. sensum
tam̃ nr̃m rerũ nr̃aꝵ specie imbuentes.
ut aptissimus legentiũ ꝓfectib conexoꝵ
sibi libelloꝵ ordo succederet. Nichil enum
incompositũ indigestũq placuit affer¬

Expanded text:
cognitus non est. Si qua vero nos de natura cognitus non est. Si qua vero nos de natura Dei et nativitate tractantes comparationum exempla afferemus, nemo ea existimet absolute in se rationis perfectionem continere. Comparatio enim terrenorum ad Deum git species quasdam ex inferioribus tanquam sutudine admonente, ex sensus nostri conscientia ad insoliti sensus opinionem educeremur. Omnis igitur comparatio homini potius utilis habeatur, quam Deo apta, quia intelligentiam magis significet, quam expleat: neque naturis carnis et spiritus, et invisibilium ac tractabilium coaequandis praesumpta reputetur, protestans et infirmitati se humanae intelligentiae necessariam, et ab invidia esse liberam non satisfacientis exempli. Pergimus itaque de Deo locuturi Dei verbis, sensum tamen nostrum rerum nostrarum specie imbuentes. ut aptissimus legentium profectibus connexorum sibi libellorum ordo succederet. Nihil enim incompositum indigestumque placuit affer
Abbreviated transcription (Latin):
scientia sua scdm̃ cȩlestis originis munꝰ
illuminet. Standũ itaq ꝑfidem antea
dĩ. ut de substantia dĩ audituru sensũ
suũ ad ea que dĩ substantie sĩt digna
moderet᷑. Moderet᷑ aut̃ ñ aliqͦ mͦ intel¬
ligendi. s infinitate. Quinetiã consciꝰ
sibi diuinȩ se naturȩ participẽ. ut beatꝰ
apłs petrus in epła sua altera ait effe¬
ctum fuisse. dĩ naturã ñ nature suȩ legi¬
b metiat᷑. s diuinas ꝓfessiones scd̾m ma¬
gnificentiã diuinȩ de se ꝓtestationi
expendat. Optimus enĩ lector ẽ. qͥ di¬
ctoꝵ intelligentiã expectet ex dictis
potiꝰ qͣm imponat. & retulerit magis
ꝗ̃ attulerit. neq cogat id uideri dictis
contineri. qd ante lectionẽ p̃sũpserit
intelligendum. Cũitaq de reb dĩ erit
sermo. concedamus cognitione sui dõ.
dictis q eiꝰ piaueneratione famulem᷑.
Idoneus enĩ sibi testis ẽ. qͥ nisi ꝑ se

Expanded text:
scientia sua secundum coelestis originis munus scientia sua secundum coelestis originis munus illuminet. Standum itaque per fidem ante n substantia Dei: ut de substantia Dei auditurus, sensum suum ad 14 ea quae Dei substantiae sint digna moderetur; moderetur autem non aliquo modo intelligendi, sed infinitate. Quin etiam conscius sibi divinae se naturae participem, ut beatus apostolus Petrus in epistola sua altera ait , effectum fuisse, Dei naturam non naturae suae legibus metiatur, sed divinas professiones secundum magnificentiam divinae de se protestationis expendat. Optimus enim lector est, qui dictorum intelligentiam exspectet ex dictis potius quam imponat, et retulerit magis quam attulerit, neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum itaque de rebus Dei erit sermo, concedamus cognitionem sui Deo, dictisque ejus pia veneratione famulemur. Idoneus enim sibi testis est, qui nisi per se
Abbreviated transcription (Latin):
negant. aut uerũ dm̃ ñ eẽ contendt̃.
ut creatio potentis creaturȩ int̾ unũ
dm̃ fidĩ sacram̃tũ relinquat. qr nati¬
uitas dĩ extͣ uniꝰ dĩ fidẽ religionẽ ꝓ¬
trahat confitentiũ. S nos edocti di¬
uinitꝰ. neq duos deos p̃dicare. neq so¬
lũ. hanc euangłici ac ꝓphetici p̃co¬
nii rationẽ in confessione di patris
& dĩ filii asseremꝰ. ut unũ infide
nr̃a sint uterq ñ unus. neq eunde̾
utrumq neq int̃ uerũ ac falsum
aliud confitentes. qr dõ ex d̾o nato
neq eundẽ natiuitas ꝑmittit eẽ. neq
ignorant ȩ mundo ac sapientib mundi
ueritatis studiũ adlegendũ uocauit.
meminisse oportet terrenaꝵ mentium
infirmas atq imbecilles opiniones eẽ
abiciendas. & om̃s imꝑfecte sententiȩ
angustias religiosa discendi expectati¬
one laxandas. Nouienĩ regenerati in¬
genii sensib opus ẽ. ut unumquẽq con¬

Expanded text:
negant, aut verum Deum non esse contendunt; negant, aut verum Deum non esse contendunt; ut creatio potentis creaturae intra unum Deum fidei sacramentum relinquat; quia nativitas Dei extra unius Dei fidem religionem protrahat confitentum. Sed nos edocti divinitus neque duos deos praedicare neque solum, hanc evangelici ac prophetici praeconii rationem in confessione Dei patris et Dei filii afferemus, ut unum in fide nostra sint uterque, non unus: neque eumdem utrumque, neque inter verum ac falsum aliud confitentes; quia Deo ex Deo nato, neque eumdem nativitas permittit esse, neque ignoratae mundo ac sapientibus mundi veritatis studium ad legendum vocavit, meminisse oportet terrenarum mentium infirmas atque imbecillas opiniones esse abjiciendas, et omnes imperfectae sententiae angustias religiosa discendi exspectatione laxandas. Novis enim regenerati ingenii sensibus opus est, ut unumquemque con
Abbreviated transcription (Latin):
tus infiliũ. Alii uͦ qr salus nulla siner¬
xp̃o sit. qui in pͥncipio apud dm̃ erat
ds uerbũ. natiuitatẽ negantes. creati¬
onẽ solam ꝓfessi sunt: ne natiuitas ue¬
ritatẽ di admitteret. s creatio falsita¬
tẽ doceret. Quȩ dũ ementiret᷑ in ge¬
deret in sacram̃to. s natiuitatẽ ueram
nomini ac fidi creationis subicientes.
aueritate uniꝰ di separabilẽ eũ facerent.
ut creatio substitutionis. ꝑfectionem
sibi duunitatis ñ usurparet. q̃ uerita¬
tis natiuitas ñ dediss Hoꝵ igit᷑ furo¬
ri respondere animꝰ exarsit. recolens
hoc uł p̃cipue sibi salutare ẽẽ ñ solum
in dm̃ credidisse. s etiã indm̃ patrem.
filio. neq increatura. s ind̾o creatore
ex d̃o nato. Maxime gͦ ꝓꝑamus ex
ꝓpheticis atq euangłicis p̾coniis uae¬
saniã eoꝵ ignorantiãq confundere.
qui sub unius di sola sane utili ac reli¬
giosa p̃dicatione. aut dm natũ xp̃m

Expanded text:
sit in filium. Alii vero quia salus nulla sine Chrsit in filium. Alii vero quia salus nulla sine Christo sit, qui in principio apud Deum erat Deus Verbum, nativitatem negantes, creationem solam professi sunt: ne nativitas veritatem Dei admitteret, sed creatio falsitatem doceret, quae dum ementiretur in gederet in sacramento: sed nativitatem veram nomini ac fidei creationis subjicientes, a veritate unius Dei separabilem eum facerent, ut creatio substitutionis, perfectionem sibi divinitatis non usurparet, quam veritatis nativitas non dedissri respondere animus exarsit: recolens hoc vel praecipue sibi salutare esse, non solum in Deum credidisse, sed etiam in Deum patrem; filio; neque in creatura, sed in Deo creatore ex Deo nato. Maxime ergo properamus ex propheticis atque evangelicis praeconiis vesaniam eorum ignorantiamque confundere, qui sub unius Dei, sola sane utili ac religiosa praedicatione, aut Deum natum Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ingenia. potentẽ dĩ naturã ex naturȩ suȩ in¬
firmitate moderantiũ. neq ut ipsiusq ad infi¬
nitatẽ opinandi de infinitis reb emerge¬
rent: s intra finessensus sui indefinita con¬
cluderent. eẽnt q sibi arbitri religionis. cũ
religionis opus in solo obedientiȩ ẽẽt offi¬
cio. sui immemores. diuinoꝵ negligentes.
reticoꝵ stultissimis studiis sileã. de quibꝰ ta¬
men sicubi occasionẽ sermonis ratio p̃bebit.
ñ tacebimꝰ.: quidã ita euangłice fidĩ corrũ¬
punt sacram̃tũ. ut sub uniꝰ di pia tantũ ꝓ¬
fessione natiuitatẽ unigenitiᷤᷤ abnegent.
ut ꝓtensio sit potiꝰui hominẽ qm descensio.
neq ut qui filius hominis scdm̃ tempora
assumptȩ carnis fuit. idem antea semper
fuerit. atq sit di filus. neq in eo natiui¬
tas disit. s ex eode̾ idemsit. ut uniꝰ dei
ut putant inuiolabilẽ fide series ex soli¬
do incarnẽ deducta conseruet. dũ usq
adiurginẽ pat̾ ꝓtensus. ipse sibi sit na

Expanded text:
inum, potentem Dei naturam naturae suae infirmitate moderantium: neque ut ipsi usque ad infinitatem opinandi de infinitis rebus emergerent, sed intra finem sensus sui indefinita concluderent; essentque sibi arbitri religionis, cum religionis opus obedientiae esset officium; sui immemores, divinorum negligentes, reticorum stultissimis studiis sileam, de quibus tamen, sic ubi occasionem sermonis ratio praebebit, non tacebimus; quidam ita evangelicae fidei corrumpunt sacramentum, ut sub unius Dei pia tantum professione nativitatem unigeniti Dei abnegent; ut protensio sit potius in hominem, quam descensio: neque ut qui filius hominis secundum tempora assumptae carnis fuit, idem antea semper fuerit atque sit filius Dei: ne in eo nativitas Dei sit, sed ex eodem idem sit; ut unius Dei, ut putant, inviolabilem fidem series ex solido in carnem deducta conservet, dum usque ad virginem Pater protensus, ipse sibi natus 13
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsũ uiciis quib fides eccłȩ infamat᷑
expurgans: ipsã illã ꝑfidiȩ expositio¬
nẽ a multis olim editã ꝓferens. &
subdole eos ac ꝑ id impiissime unum
dm̃ ex lege defendisse ꝯuincens. om̃ib legis et
ꝓpħaꝵ testimoniis ita demonstratis. ut sine doxͦ.
unũ dm̃ ꝯfiteri irreligiositas sit: ⁊ confesso
unigenito do xͦ. ñ unũ dm̃ p̃dicare ꝑfidiasit:¬

Expanded text:
fides Ecclesiae infamatur, expurgans: ipsam illam perfidiae expositionem a multis non olim editam proferens, et subdole eos, ac per id impiissime, unum Deum ex lege defendisse convincens, omnibus legis ac prophetarum testimoniis ita demonstratis, ut sine Deo Christo unum Deum confiteri irreligiositas sit; et confesso unigenito Deo Christo, non unum Deum praedicare perfidia sit
Abbreviated transcription (Latin):
onessatoꝵ atq ortoꝵ intelligeret. Porro
aut̃ duuinũ ⁊et̃nũ. nichil nisiunũ eẽ ⁊ in¬
differens ꝓ certo habebat: quia id qd̾ sibi
ad id qd̾ ẽ auctor ẽẽt. nichil necẽe est
extra se qd̃ sui eẽt p̃stantiꝰ reliquisset.
atq ita omĩpotentiã ȩtnitatẽq non
nisi penes unũ eẽ : qr neq ĩ om̃ipoten¬
tia ualidiꝰ infirmiꝰ q. neq inęt̃nitate
posteriꝰ anteriꝰ ue congrueret. indo aũt
Hȩc igit᷑ multa atq alia eiꝰmodi cũ ani¬
mo reputans. incidi in eos libros qͦs a
ligio tradebat. inquib ipso creatore dõ
tẽstante de se. hȩc ita continebant᷑.
Ego sum. qui sum. Et rursũ. Hec
dicesfiliis isrł. misit me aduosisqͥ ẽ:¬

Expanded text:
ones satorum atque ortorum intelligeret: porro ones satorum atque ortorum intelligeret: porro autem divinum et aeternum nihil nisi unum esse et indifferens pro certo habebat, quia id quod sibi ad id quod esset auctor esset, nihil necesse est extra se quod sui esset praestantius reliquisset: atque ita omnipotentiam aeternitatemque non nisi penes unum esse; quia neque in omnipotentia validius infirmiusque, neque in aeternitate posterius anteriusve congru--Haec igitur, multaque alia ejusmodi cum animo reputans, incidi in eos libros, quos a ligio tradebat: in quibus ipso creatore Deo testante de se, haec ita continebantur: Ego sum, qui sum ; et rursum: Haec dices filiis Israel. Misit me ad vos is
Abbreviated transcription (Latin):
nione publica loquebant᷑. s hc̃ eun¬
de incuriosũ rerũ humanaꝵ ac negli¬
gentẽ ꝓnuntiabant. Aliqͥ aut̃ ipsas
illas creaturaꝵ corporeas conspicabi¬
les q formas ĩ elementis terrenis &
cģlestib ad orabant. Postremo qͥdã
in simulachris hominũ: pecudũ. feraril.
uolucrũ. serpentiũ deos suoscollocabat it.
⁊ uniuersitatis dñm atq infinitatis paren¬
tẽ. intͣ angustias metalloꝵ ⁊ lapidũ ⁊ sti¬
pitũ coartabant. Dignũ q iã ñ erat au¬
ctores eosueritatis existimare. qͥ ridicula
& feda ⁊ irreligiosa sectantes. ip̃sis illis ina¬
nissimaꝵ sententiaꝵ suaꝵ opinionibꝰ dissi¬
derent. S int hȩc animꝰ sollicit᷑. utili ac
necessaria ad cognitionẽ dñi sui uia nitenᷤ.
cũ neq incuriã dõ rerũ a se condita dignã
fore arbit᷑retur: neq naturȩ potenti atq
incorruptȩ cõpetere sexus deoꝵ & successi¬

Expanded text:
nione publica loquebantur, sed hunc eumnione publica loquebantur, sed hunc eumdem incuriosum rerum humanarum ac negligentem pronuntiabant. Aliqui autem ipsas illas creaturarum corporeas conspicabilesque formas in elementis terrenis et coelestibus adorabant. Postremo quidam in simulacris hominum, pecudum, ferarum, volucrum, serpentum, deos suos collocabant, et universitatis Dominum atque infinitatis parentem intra angustias metallorum et lapidum et stipitum coartabant. Dignumque jam non erat, auctores eos veritatis ex sistere, qui ridicula et foeda et irreligiosa sectantes, ipsis illis inanissimarum sententiarum suarum opinionibus dissiderent. Sed inter haec animus sollicitus, utili ac necessaria ad cognitionem Domini sui via nitens, cum neque incuriam Deo rerum a se conditarum dignam esse arbitraretur, neque naturae potenti atque incorruptae competere sexus deorum, et successi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ñ hȩc tantũmͦ agere. quȩ ñ egisse. ⁊ cͥmi¬
nũ eẽt plenũ ⁊ doloꝵs: s hc̃ tanti muneris
dm̃ parentẽq cognoscete. cui se totum ipse
deberet. cui famulans nobilitandũ se exi¬
stimabat. ad qͣm omne spei suȩ opinionẽ
referret. incuiꝰ bonitate int̾ tantas p̾senti¬
um negocioꝵ calamitates. tãꝗͣ tutissimo sͥ
portu familiariq requiesceret. Ad hc̃ gͥ
ł intelligendũ ł cognoscendu studio
flagrantissimo accendebat᷑. Nãq plu¬
res eoꝵ numerosas inceitoꝵ deoꝵ fami¬
lias intͦducebant. ⁊ uirilẽ ac muliebrẽ
sexũ ĩ diuinis naturis agere existiman¬
tes. ortꝰ ac successiones ex diis deorum
asserebant: alii maiores ac minoreᷤᷤ ac
differente ꝰ pͥotestate deos p̃dicabant.
Nnulli nullũ omĩno dm̃ eẽ affirman¬
tes: eã tantũ qͤ fortuitis motib atq
concursib in aliꝗd existeret naturam

Expanded text:
mus, non haec tantummodo agere, quae non egisse, et crimimus, non haec tantummodo agere, quae non egisse, et criminum esset plenum, et dolorum: sed hunc tanti muneris Deum parentemque cognoscere, cui se totum ipse deberet, cui famulans nobilitandum se existimabat, ad quem omnem spei suae opinionem referret, in cujus bonitate inter tantas praesentium negotiorum calamitates, tamquam tutissimo sibi portu familiarique requiesceret. Ad hunc igitur vel intelligendum, vel cognoscendum, studio flagrantissimo animus accendebatur. 4. res eorum numerosas incertorum deorum familias introducebant: et virilem ac muliebrem sexum in divinis naturis agere existimantes, ortus ac successiones ex diis deorum asserebant. Alii majores ac minores et differentes pro potestate deos praedicabant. Nonnulli nullum omnino Deum esse affirmantes, eam tantum, 4 quae fortuitis motibus atque concursibus in aliquid exsisteret, naturam
Abbreviated transcription (Latin):
consumeret. Et iccirco ad aliquas se
patientie ⁊ continentiȩ ⁊ placabilitatis
uirtutes & doctͥna ⁊ oꝑe tͣnstulisse. qđ
bene agere atq intelligere io demum
bene iuuere eẽ opinabant᷑. Uitã aut̃
si ad mortem tantũ ab ĩmortali d̾o tri¬
bui existimandã. cũ boni largitoris ñ eẽ
intelligeret᷑. uiuendi iocundissimum
sensũ ad tͥstissimũ metũ tͥbuisse morien¬
di. Et qmꝗͣ ñ ineptã hanc eoꝵ eẽ sen
tentiã atq inutilẽ existimarẽ. conscien¬
tiã ab om̃i culpa liberã conseruare. &
prudent᷑. ł uitare consulte. ł ferre
patient̃: tam̃hi ipsi ñ satismͥ ñsatis ido¬
nei ad bene beateq uiuendũ auctoreᷤᷤ ui¬
debant᷑. cõmunia tantũ ⁊ conuenientia
humano sensui docꝰtrinaꝵ p̃cepta statu¬
entes. Quȩ cũ ñ intelligere beluinũ ess et:
intellecta tam̃ ñ agere. ultͣ beluinȩ ĩmanĩ¬
tatis ẽe rabiẽ uideret᷑. F estinabat aut̃ ani¬

Expanded text:
consumeret: et idcirco ad aliquas se consumeret: et idcirco ad aliquas se patientiae et continentiae et placabilitatis virtutes et doctrina et opere transtulisse, quod bene agere atque intelligere, id demum bene vivere esse opinabantur: vitam autem non ad mortem tantum ab immortali Deo tribui existimandam; cum boni largitoris non esse intelligeretur, vivendi jucundissimum sensum ad tristissimum metum tribuisse moriendi. 3. conscientiam ab omni culpa liberam conservare, et prudenter, vel vitare consulte, vel ferre patienter: tamen hi ipsi non satis mihi idonei ad bene beateque vivendum auctores videbantur, communia tantum et convenientia humano sensui doctrinarum praecepta statuentes: quae cum non intelligere beluinum esset, intellecta tamen non agere, ultra beluinae immanitatis esse rabiem videretur. Festinabat autem ani
Abbreviated transcription (Latin):
solutissimꝰ uitȩ humanȩ usus existi¬
mabitur. quiescere ⁊ abundare: ne¬
generissensum. nobis atq unuiersis ratio¬
nis exꝑtib beluis eẽ cõmunẽ. Quibus
om̃ib natura ipsa insũma rerũ copia ⁊
securitate famulante. sine cura habendi.
copia redundet utendi Ac mͥpleriq mor¬
taliũ ñ ob aliã qͥdem causã hanc ineptȩ
acbeliine uitȩ consuetudinẽ. & respuisse
a se.& coanguisse in aliis uident᷑: quã qd̾
natura ipsa auctore impulsi andignum
homine ẽẽ existimauert̃. in officiũ se uen¬
tris tantũ ⁊ mertie natos arbitrari. Et
in hane uitã ñ ob aliqua p̃clari facinoris
aut bonȩ artisstudia eẽ deductos. aut
hanc ipsã uitã ñ add aliquẽ ꝓfectũ eẽ et̃ n¬
tatis indultã. Quã ꝓfecto ñ ambigeret᷑
munꝰ dĩ ñ eẽ reputandũ. cũ tantis affli¬
ctata angorib ⁊ tot molestiis impedita.
se se ipsã atq intra se apuericia ignora¬
tione usq ad senectutis deliramenta

Expanded text:
humanae usus existimabitur, quiescere et abundare; negeneris sensum, nobis atque universis rationis expertibus beluis esse communem: quibus omnibus, natura ipsa in summa rerum copia et securitate famulante, sine cura habendi copia redundat utendi. 2. Ad alia talium non ob 3 aliam quidem causam hanc ineptae ac beluinae vitae consuetudinem et respuisse a se, et coarguisse in aliis videntur, quam quod, natura ipsa auctore impulsi, indignum homine esse existimaverunt, in officium se ventris tantum et inertiae natos arbitrari; et in hanc vitam non ob aliqua praeclari facinoris aut bonae artis studia esse deductos, aut hanc ipsam vitam non ad aliquem profectum esse aeternitatis indultam quam profecto non ambigeretur munus Dei non esse reputandum, cum tantis afflictata angoribus, et tot molestiis impedita, sese ipsa atque intra se a pueritiae ignoratione usque ad senectutis deliramenta
Abbreviated transcription (Latin):
mens trepida ⁊ anxia. plusspei inuenit ꝗͣ
expectabat. ac pͥmũ ad cognitionẽ di patͥs
imbuit᷑. ⁊ qd̾ antea de creatoris sui etnitate
⁊ infinitate ⁊ specie naturali sensu opinabat᷑.
idnunc ꝓpͥũ ẽẽ etiã unigenito dõ accipit.
ñ indeosfidẽ laxans. qr exdõ dm̃ audit. ñ
ad naturȩ diuersitatẽ indm̃ ex dõ decidens.
qr plenũ gr̃a ⁊ ueritate din ex dõ discit.
neq p̃posterũ ex dõ dm̃ sentiens: qr in pͥn¬
cipio apud dm̃ eẽ dm̃ cõperit. Rarissimã
deinde huiꝰ salutaris cognitionis fide ẽẽ.
perunt. ⁊ recipientes infiliosdi aucti st̃.
ñ oitu carnis. s fiđi . ẽẽ aut̃ filiosdi. ñ ne¬
cessitatẽ et̃. s potestatẽ. qr ꝓposito uniuersis
di munere. ñ natura gignentiũ afferat᷑:
s uoluntas p̃miũ consequat᷑. Ac ne id ipsũ
quod unicuiq ee di filiũ sit potestas. ĩ aliqͦ
infirmitatẽ fidi trepidȩ impediret. quia
ꝑ sui difficultatẽ ȩgerrime speret᷑. qd̃ &

Expanded text:
mens trepida et anxia plus spei invenit, quam exspectabat. Ac primum ad cognitionem Dei patris imbuitur. Et quod antea de Creatoris sui aeternitate, et infinitate, et specie, naturali sensu opinabatur, hic nunc proprium esse etiam unigenito Deo accipit: non in deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; non ad naturae diversitatem in Deum ex Deo decedens, 9 quia plenum gratia et veritate Deum ex Deo discit; neque praeposterum ex Deo Deum sentiens, quia in principio apud Deum esse Deum comperit. Rarissimam deinde hujus salutaris cognitionis fidem esse, perunt, et recipientes in filios Dei auctsed fidei. Esse autem filios Dei, non necessitatem esse, sed potestatem: quia proposito universis Dei munere, non natura gignentium afferatur, sed voluntas praemium consequatur. Ac ne id ipsum, quod unicuique esse Dei filio fit potestas, in aliquo infirmitatem fidei trepidae impediret; quia per sui difficultatem aegerrime speretur, quod et
Abbreviated transcription (Latin):
turali metiat᷑ instinctu. ut etiã in qua¬
rundã uolucrũ ac pecudũ accidit spe¬
cie. ut dũ infra sententiã sermo ẽ: sensꝰ
tam̃ id ipsũ intelligens ñ eloquat᷑. Qd̾
tam̃ rursũ dũ sermo om̃is ex sensu ẽ.
sensus sibupse loquat᷑ intelligens. ñ¬
ne huiꝰ ipsiꝰ pulcͥtulinis dñm neceẽ ẽ
totiꝰ pulchritudinis pulcher rimum
intelligi. ut cũ ȩt̃m ornatꝰ sui species
sensũ intelligentiȩ om̃is effugiat: opr¬
nionẽ tam̃ intelligentiȩ sensus ñ re¬
linqͣt ornat᷑ : atq ita pulcherrimꝰ ds ẽ
confitendus: ut neq intra sententiam
sentiendi. Hisitaq pie opinionis atq do¬
ctrinȩ studiis animꝰ imbut᷑. in secessu qͦ¬
dã ac specula pulcherrimȩ huiꝰ sententiȩ
requiescebat. ñ sibi relictũ qͥcqͣm aliud
a natura sua intelligens. inqͦ maiꝰ offici¬
um p̃stare conditori suo munus ue pos¬
set: quã ut tantũ eũ ec̃ intellig̾et qͣntꝰ

Expanded text:
turali metitur instinctu, ut etiam in quaturali metitur instinctu, ut etiam in quarumdam volucrum ac pecudum accidit specie, ut dum infra sententiam sermo est, sensus tamen id ipsum intelligens non eloquatur; quod tamen rursum, dum sermo omnis ex sensu est, sensus sibi ipse loquatur intelligens: nonne hujus ipsius pulchritudinis Dominum necesse est totius pulchritudinis esse pulcherrimum intelligi; ut cum aeterni ornatus sui species sensum intelligentiae omnis effugiat, opinionem tamen intelligentiae sensus non relinquat ornatus? Atque ita pulcherrimus Deus est confitendus: tingendus. --His itaque piae opinionis atque doctrinae studiis animus imbutus, in secessu quodam ac specula pulcherrimae hujus sententiae requiescebat, non sibi relictum quidquam aliud a natura sua intelligens, in quo majus officium praestare Conditori suo minusve posset, quam ut tantum eum esse intelligeret, quantus
Abbreviated transcription (Latin):
immensȩ ȩt̃nitatis infinitatẽ uenerare¬
t᷑: tam̃ studio adhuc intentiore ipsam
illã infiniti ⁊ ȩt̃ni dñi suispeciẽ quere¬
bat. ut incucuiscͥptã ĩmensitatẽ in ali¬
quo pulchrȩ intelligentiȩ ee opinaret᷑
ornatu. In quib cũ religiosa mens intra
ĩbecillitatis suȩ concluderet᷑ errorẽ. hc̃
de dõ pulcherrimȩ sententiȩ modum
ꝓpheticis uocib app̃hendit. De magni¬
tudine enĩ operũ ⁊ pulchritudine
creaturaꝵ. consequent̃ generationũ
conditor conspicit᷑. Magnoꝵ creator
in maximis ẽ. ⁊ pulcherrimoꝵ conditor
ĩ pulcherrumns ẽ. ⁊ cũ sensũ ipsũ eg̃di¬
at᷑ oꝑatio: omnẽ tam̃ sensũ longe
necẽẽ ẽ excedat oꝑator. Pulchrũ itaq
cȩlũ. ether. terra. maria. & uniuersi¬
tas om̃is ẽ: quȩ ex ornatu suo ut etiã
grecisplacet digne loc Moꝰ cͥ id est
mundus nuncupari uidet᷑. S si hanc
ipsã rerũ pulchritudinẽ ita sensus na¬

Expanded text:
immensae aeternitatis infinitatem venerareimmensae aeternitatis infinitatem veneraretur; tamen studio adhuc intentiore ipsam illam infiniti et aeterni Domini sui speciem quaerebat, ut incircumscriptam immensitatem in aliquo pulchrae intelligentiae esse opinaretur ornatu. In quibus cum religiosa mens intra imbecillitatis suae concluderetur errorem, hunc de Deo pulcherrimae sententiae modum propheticis vocibus apprehendit: De magnitudine enim operum, et pulchritudine creaturarum, consequenter generationum conditor conspicitur . Magnorum creator in maximis est, et pulcherrimorum conditor in pulcherrimis est. Et cum sensum ipsum egrediatur operatio, omnem tamen sensum longe necesse est excedat operator. Pulchrum itaque coelum, aether, terra, maria, et universitas omnis est, quae ex ornatu suo, ut etiam Graecis placet, digne κόσμος, id est, mundus nuncupari videtur. Sed si hanc ipsam rerum pulchritudinem ita sensus na
Abbreviated transcription (Latin):
dõ arbitrabat᷑: quã ita eũ ultra intelli¬
gẽtias terũ eẽ. ut inquãtũ se ad aliquẽ
p̃sũptȩ licet opimo̾is modũ mens infinita
ĩfinitas ĩmod̾ata eternitatis exced̾et Qd̃ cũ
anobis pie intelligeret᷑: tam̃ a ꝓpħa hȩc
ita dicente manifeste confirmabatur.
Quo ibo aspũ tuo. aut quo a facie tua
fugiã : Si ascendero incęlũ tu illic es.
si descendero ininfernũ. & ibi ades.
Si sũpsero pennas meas ante lucẽ. ⁊ ha¬
bitauero in pꝰtremis maris: & enĩ illuc
manus tua deducet me. ⁊ tenebit me
dextera tua. Nullus sine d̾o locus. neq
ullus ñ indõ locꝰ c̃. Incęlis ẽ. in infer¬
no ẽ. ultra maria ẽ inẽ interior. ex¬
cedit exterior. Ita cũ habet atq habit.
neq ñ in ali uo ipͤ neq ñ iom̃ib ẽ.¬
Quã ꝗͣ igit᷑ optimȩ huiꝰ atq in explica¬
bilis intelligentiȩ sensu animꝰ gaude¬
ret. qd̾ hanc inparente suo & creatore

Expanded text:
Deo arbitrabatur, quam ita eum ultra intelliDeo arbitrabatur, quam ita eum ultra intelligentias rerum esse, ut in quantum se ad aliquem praesumptae licet opinionis modum mens infinita infinitas immoderatae aeternitatis excederet. Quod cum a nobis pie intelligeretur, tamen a propheta haec ita 6 dicente manifeste confirmabatur: Quo abibo a spiritu tuo, aut a facie tua quo fugiam? Si adscendero in coelum, tu illic es; si desmeas ante lucem, et habitavero in postremis maris: etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua . Nullus sine Deo, neque ullus non in Deo locus est. In coelis est, in inferno est, ultra maria est. Inest interior, excedit exterior. Ita cum habet, atque habetur; neque in aliquo ipse, neque non in omnibus equam igitur optimae hujus atque inexplicabilis intelligentiae sensu animus gauderet, quod hanc in parente suo et creatore
Abbreviated transcription (Latin):
men significationis introspectus sensu
continet. qm exceptꝰ auditu. Nam con¬
clusũ palmo cęlũ rursũ do thronꝰ ẽ. & ter¬
ra quȩ pugillo continet᷑. ead̾e & scabellum
pedii eiꝰ ẽ: ne inthrono & scamello se¬
cundũ habitũ considentis ꝓtensio speci¬
ei corporeȩ posset intelligi. cũ iel qd̾ sibi
thronus & scabellũ ẽ. rursũ ipsa illa
infinitas potenspalmo ac pugillo cõp̃hen¬
dente concluderet. S ut in his cunctis ori
fusus in omĩa nosceret᷑. cũ & palmꝰ pu¬
gillꝰ q continens potestatẽ naturȩ exte¬
rioris ostenderet. ac thronus & scabel¬
lũ substrata eẽ. ut interno exteriora
monstraret. cũ exteriora sua interior
insidens ipse rursũ exterior interna
concluderet. atq ita totꝰ ipse intra extra
ñ ineẽnt. His igit᷑ religiosissimis de do
opinionib ueristudio decent᷑ animus
delectabat᷑: Neq enĩ aliud qͥd dignũ eẽ

Expanded text:
men significationis introspectus sensu men significationis introspectus sensu continet, quam exceptus auditu . Nam conclusum palma coelum rursum Deo thronus est; et terra, quae pugillo continetur, eadem et scabellum pedum ejus est: ne in throno et scabello, secundum habitum considentis, protensio speciei corporeae posset intelligi, cum id, quod sibi thronus et scabellum est, rursum ipsa illa infinitas potens palma ac pugillo apprehendente concluderet; sed ut in his cunctis origfusus in omnia nosceretur, cum et palma pugillusque continens potestatem naturae exterioris ostenderet; ac thronus et scabellum substrata esse ut interno exteriora monstraret, cum exteriora sua interior insidens, ipse rursum exterior interna concluderet: atque ita totus ipse intra extraqnon inessent. His igitur religiosissimis de Deo opinionibus veri studio detentus animus delectabatur. Neque enim aliud quid dignum esse