comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magistros et doctores significat
suꝑ fundamentũ quod est. xp̃s
homines recte instituere uł praue.
in quibꝰ magistrorũ doctrina indie
uidicii in igne reuelabitur. ubi con¬
sumptis peccatoribꝰ. ꝓbati mane¬
bunt: doctores aũt suꝑ his qui ꝓ¬
bati fuerint. mercedẽ retributionis
accipient. In illis uero quos ignis
exusserit: dampno afficientur.
quia inuacuũ laborauerunt.
Item. Magistri aut inuidicium
uenientes salui fient. si tam̃ ipsi
causa non fuerint ꝑditorũ. Quod
aũt ait. sicuiꝰ opus arserit. in igne
nientur. saluos eos qui ꝑtransie¬
rint. non erit eis dampnũ sed lu¬
crum. Unde manifeste ostendit᷑.
sicut supra comp̃hensum ẽ. bo¬
mines ẽẽ aurũ argentum lapides
p̃ciosos. ligna fenũ stipulam. qui

Expanded text:
magistros, et doctores significat magistros, et doctores significat super fundamentum quod est Christus homines recte instituere, vel prave, in quibus magistrorum doctrina in die judicii in igne revelabitur, ubi consumptis peccatoribus, probati manebunt. Doctores autem super his, qui probati fuerunt, mercedem retributionis accipient: in illis vero quos ignis exurit, damno afficientur: quia in vacuum laboraverunt. Iidem autem magistri in judicium venientes, salvi fient, si tamen ipsi causa non fuerint perditorum. Quod autem ait: Si cujus opus arserit, damno nientur, salvo eo, qui perpetraverat, non erit ei damnum, sed lucrum. Unde manifeste ostenditur, sicut supra comprehensum est, homines esse aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ suũ laborẽ. Dei eñĩ sumꝰ
adiutores. dĩ agri cultura estis.
dĩ ecdificatio estis. Non in potentia
sed inuerbo adiuuamus coli dei
agrum. et construi templũ. Se¬
cundũ grãm dĩ. quȩ data ẽ michi.
Non scdm meã uirtutem sibi sub¬
ponendi fundam̃tũ grãm accepi.
ut ibi p̃dicarem ubi. xp̃s non fu¬
erat nunciatus. Ut sapiens ar¬
chitectus fundam̃tũ posui. Non
potest imꝑitus architectus pone
recta parietum latera consurgãt.
xp̃s quem possit uobis aliquis
p̃dicare preter iħm: cui fide fir¬
missima credidistis. Hoc solũ agi¬
tur: ne ꝑ doctorũ negligentiam
obnoxii incipiatis eẽ gehennȩ. Si
quis aũt suꝑedificat supra funda¬
mentũ hoc. Huiꝰ artis est qui suꝑ¬
ȩdificat. licet minor sit in oꝑe. cuiꝰ
ille est. qui posuit fundam̃tũ. Nõ
ergo unus quisq homo suꝑ fidem
suã ȩdificat. sed quilibet doctor
quia nec parietes ꝑse aliquando
possunt erigi. nisi fuerint ab
oꝑatore constructi. Itemq. Hic

Expanded text:
nostri laboris. Dei enim sumus adjutores: Dei agricultura estis: Dei aedificatio estis. Non in potentia, sed in verbo adjuvamus coli Dei agrum, et exstrui templum. Secundum gratiam Dei, quae data est mihi. Non secundum meam virtutem. Sive ponendi fundamentum gratiam accepi: ut ibi praedicarem, ubi Christus non fuerat nuntiatus. Ut sapiens architectus fundamentum posui. Non potest imperitus architectus ponerrecta parietum latera consurgant. t alius Christus, quem possit vobis aliquis praedicare, praeter Jesum cui fide firmissima credidistis. Hoc solum agitur, ne per doctorum negligentiam obnoxii incipiatis esse gehennae. Si quis autem superaedificat supra fundamentum hoc. Ejusdem artis est, qui superaedificat, licet minor sit in opere, cujus ille est, qui posuit fundamentum. Non ergo unusquisque homo super fidem suam aedificat, sed quilibet doctor: quia nec parietes per se aliquando possunt erigi, nisi fuerint ab operatore constructi. Item hic
Abbreviated transcription (Latin):
rificate et portate dm̃ incorpore
portate eum eus imaginem con¬
seruando. sicut ait alibi. Sicut
portauimꝰ imaginẽ terreni: ita
portemus imaginem cęlestis.
xxxii. De quibus aũt scripsistis

Expanded text:
rificate, et portate Deum in corpore portate eum, ejus imaginem conservando: sicut ait alibi: Sicut portavimus imaginem terreni, ita portemus imaginem coelestis. CAPUT VII. De quibus autem scripsistis
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ que data ẽ uobis in xp̃o ibu.
Primũ ut solet et laudando ꝓuo¬
cat ad ꝓfectum. et dicit se quidẽ
gaudere de eorũ scientia: sed scire
illos debere quia uera sapientia
non inflat neq dissentit. Quia
in om̃ibus diites facti estis in il¬
lo. In om̃ibus uirtutibus. ꝑsapien¬
tiam quȩ amicos dĩ et ꝓpħas con¬
struit. Item alia. Hoc dicendo apłs
ostendit eos quando ad fidem xp̃i
accesserunt: om̃i gr̃a tunc ẽẽ dita¬
tos. Nunc aũt non uixta fidem
conuersantes: uacuefactos mons¬
trat gratia quam ꝑceꝑunt. In om̃i
uerbo et in om̃i scientia. Id ẽ. tam
noui quam ueteris testamenti. Si¬
cut testimoniũ. xp̃i confirmatũ
ẽ in uobis. Testimoniũ quo ait.
omĩs scriba doctus in regno cȩloꝵ
similis ẽ homini patri familias.
qui ꝓfert de thesauro suo noua
et uetera. Ita ut nichil uobis de¬
sit uiulla gr̃a. Unde ait salomon.
Uenerunt michi om̃ĩa bona part̃
cum illa: id ẽ. cum sapientia. Ex pec¬

Expanded text:
Dei, quae data est vobis in Christo Jesu. Primum solito laudando provocat ad profectum, et dicit se quidem gaudere de eorum scientia: sed scire illos debere, quia vera sapientia non inflat, neque dissentit. Quia in omnibus divites facti estis in illo. In omnibus virtutibus, per sapientiam, quae amicos Dei, et Prophetas constituit. Item aliter: Hoc dicendo, Apostolus ostendit eos, quando ad fidem Christi accesserunt, omni gratia tunc ditatos: nunc autem non juxta fidem conversantes, vacuefactam monstrat gratiam, quam perceperunt. In omni verbo et in omni scientia. Id est, non tam novi quam veteris Testamenti. Sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis. Testimonium quo ait: Omnis scriba doctus in regno coelorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera. Ita ut nihil vobis desit in ulla gratia. Unde ait Salomon: Venerunt mihi omnia bona pariter cum illa, id est, cum sapientia. Exspec
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum uidico. Ego qui conscientiã
meã optime noui: nichil eẽ me ui¬
me ipsum uidico. nichil enĩ michi
conscius sum: male sentiunt. qui
dicunt nemo potest uitare apec¬
iustificatus sum. hoc ꝓ humilita¬
te dicit. Hichil em̃ michi consci¬
uis sum. Unde suꝑ om̃s homines
debeãt głari. Si hoc paulus dicit.
quid anobis dici debeat cogitan¬
dum ẽ. Sed non in hoc iustificat᷑
sum. Qui aũt uidicat me dñs ẽ.
Non in quo me quidam laudant.
quia ita quisq aliena laude non
iustificatur. ut nec macule̾tur in¬
famia. Unicuiq enĩ apud dm̃
quod ẽ. non quod dicitur inpu¬

Expanded text:
ipsum judico. Ego qui conscientiam ipsum judico. Ego qui conscientiam meam optime novi, nihil esse me jumeipsum judico. Nihius sum. Male sentiunt, qui dicunt: Nemo potest vitare pecjustificatus sum. Hoc pro humilitate dicit: Nihil enim mihi sum conscius: unde super homines debeam gloriari. Si hoc Paulus dicit: Quid a nobis dici debeat, cogitandum est. Sed non in hoc justificatus sum. Qui autem judicat me, Dominus est. Non in quo me quidam ita laudant: quia ita quisque aliena laude non justificatur, ut ne maculetur infamia. Unicuique enim apud Deum quod est, non quod dicitur, impu
Abbreviated transcription (Latin):
siue mors. Omĩa
creata
cum ni¬
chil habeant. possi¬
dent cun¬
tatem referre arbitrii. et quod uł¬
utelligant siue mortẽ siue uitã.
Siue p̾sentia siue futura. omia
enĩ ur̃a sunt. Quod scĩs tam pre¬
sentia quam futura diuinitus sint
attributa. Item: xp̃i uitam mor¬
temq significat. qm̃ ꝓpt̾ nos et
mortuus est et resurrexit. Uos
iunitate uelis intelligi. Cȩteriun:
hic de assumpti hominis forma
tractatur. scđm quã et dicitur
unctus. Xp̃s aũt dĩ. quasi ho¬
mo.XU. Sic nos existimet ho¬
mo ut ministros xp̃i: et dispen¬
satores ministerioꝵ dĩ. Non ut
equales xp̃o. Hic iam querit᷑
inter dispensatores: ut fidelis
quis inueniatur: Int̾rogantis uox
ẽ. id ẽ. iam hic uos putatis con¬
scientias iudicare: Michi autem
ꝓminimo ẽ. ut auobis iudicer.
aut ab humano die. Humanũ
uidiciũ nullius duco momenti.
inquo sepe ueritas et iusticia frus¬
tratur. Diem eñi hominis non con¬
cupiui.ieremias ait. Sed neq me¬

Expanded text:
sive mors. Omnia creata cum nihil habeant, possident cuntatem referre arbitrii, ut quod velint eligant, sive mortem, sive vitam. Sive praesentia, sive futura. Omnia enim vestra sunt. Quod sanctis, tam praesentia, quam futura divinitus sint attributa: item Christi vitam mortemque significat. Quoniam propter nos et mortuus est, et resurrexit. Vos initate velis intelligi. Caeterum hic de assumpti hominis forma tractatur, secundum quam et dicitur unctus. Christus autem Dei. Quasi homo. CAPUT IV. Sic nos existimet homo, ut ministros Christi, et dispensatores minisc jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Interrogantis vox est: id est, jam hic vos putatis conscientias judicari. Mihi autem pro minimo est, ut a vobis judicer, aut ab humano die. Humanum judicium nullius dico momenti, in quo saepe veritas et justitia frustratur. Diem enim hominis non concupivi, Jeremias ait. Sed neque me
Abbreviated transcription (Latin):
cordiũ. Homo uidet in fatie: ds
aũt incorde. & tunc laus erit:
unicuiq adõ. Ille uers laudabi¬
lis est: qui dĩ testimonio laudał.
apud quem omĩa occulta et inui¬
sa sunt cognita .XUII. Hec aũt
fr̃s transfiguraui inme et apollo
ꝓpter uos. Ut a nobis sumatis hu¬
militatis exemplũ. ne supra disci¬
plinam scripture audeat unus quisq
aduersus alterum ꝓ alio inflari
doctore. male contenciones euerso.
Ut in nobis discatis. ne supra qđ
scriptũ ẽ. unus aduersus alterũ

Expanded text:
in facie, Deus autem in corde. Et tunc laus erit unicuique a Deo. Ille vero laudabilis est, qui Dei testimonio laudatur, apud quem omnia occulta, et invisa sunt cognita. Haec autem, fratres, transfiguravi in me, et Apollo, propter vos. Ut a nobis humilitatis sumatis exemplum: ne supra disciplinam Scripturae audeat unusquisque adversus alterum pro alio inflari, doctore malae contentionis everso. Ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est, unus adversus alterum
Abbreviated transcription (Latin):
pientes. quibus humana pru¬
dentia non ꝑmittebat sentire di¬
una.
Alit̃. Siquis se ad
redden¬
dum uicem inui¬
rie si ea¬
dem fecerit putat
se eẽ sapientem: stultus fiat. In
hoc seculo stultus ẽ. qui euangłi¬
ca uoluerit implere p̃cepta. Qui
enĩ ꝑcucienti alteram prebet ma¬
xillam: uoluntate stultus ẽ non
natura. Sapientia enĩ huiꝰ mun¬
di: stulticia ẽ apud dm̃. Nichil
stultius quam ut uelit se qui
non potest uindicare. et dõ suo
non reseruare inuiriam: et ita
de contumelia uindictam apud
dm̃ ꝑdet. et pacientiȩ mercedẽ.
Seriptum ẽ enĩ. Comphendam
sapientes in astucia eoꝵ. Ad ef¬
fugiendum manũ dñi: nulla
suffragatur astucia. Et iterum.
.UU Itaq nemo glorietur in ho¬
minibus. In falsis scilicet apłis.
humana tantũ sapientib. cum
nec innobis quidem sed in eo cuiꝰ
et ipsi sumꝰ sit głandum. Om̃ia
enĩ ur̃a sunt. siue paulus. suie
apollo. siue cȩphas. uri sumꝰ uos

Expanded text:
pientes, quos humana sappientes, quos humana sapientia non permittebat sentire divina. Aliter: Si quis ad reddendam vicem injuriae, si eadem fecerit, putet se esse sapientem, stultus fiat. In hoc enim saeculo stultus est, qui evangelica voluerit implere praecepta: Qui enim percutienti alteram praebet maxillam: voluntate stultus est, non natura. Sapientia enim hujus mundi stultitia est apud Deum. Nihil stultius est, quam ut velit se, qui non potest, vindicare, et Deo suam non reservat injuriam. Et ita de contumelia vindictam apud Deum perdet, et de patientia mercedem. Scriptum est enim: Comprehendam sapientes in astutia eorum. Ad effugiendam manum Dei, nulla suffragatur astutia. Et iterum: Nemo itaque glorietur in hominibus. In falsis scilicet apostolis, humana tantum sapientibus, cum nec in nobis quidem, sed in eo, cujus et ipsi sumus, sit gloriandum. Omnia enim vestra sunt, sive Paulus, sive Apollo, sive
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis negligenter aut uerbo do¬
cuerit aut exemplo. ꝑdit laborem
suũ. quia opus aridum infirmũq
ille non nisi ꝑ ignem saluus erit
qui iustus ex ꝓprio ẽ. qui non
negligenter edificauit discipulos.
quid de illis fiat qui nec sermone
edificant. et insuꝑ scandalirant
exemplo: XIII. Nescitis quia
templũ dĩ estis. et sp̃s dĩ habitat
in uobis: Nescitis cuiꝰ sitis templũ.
siue in singłis. siue in uniuersa
eccła.Si quis aũt templũ dĩ uio¬
lauerit: disꝑdet illum ds̃. Tem¬
plum enĩ dĩ scm ẽ. quod estis
uos. Siue suũ corpus peccando. si¬
ue eccłam ad prauam doctrinam
seducendo. uł certe exemplo pro¬
prio destruendo.Solent hunc lo¬
cum nouatiani opponere: ad pe¬
nitentiam excludendam. Qui¬
bus respondendũ ẽ aliquid. illis¬
hoc ipsum scribitur. sua spe ueni¬
am non habebunt. Nemo se sedu¬
cat. Propria uł aliena adulatio¬
ne deceptus. xiiii.Si quis uide¬
culo: stultus fiat. ut sit sapiens.
Hic ꝓprie mundi increpat sa¬

Expanded text:
Si quis negligenter aut verbo docuerit, aut exemplo, perdet laborem suum, quia opus aridum infirmumqueille nonnisi per ignem salvus erit, qui justus ex proprio est, quia negligenter aedificavit discipulos: quid de illis fiet, qui et sermone non aedificant, et insuper scandalizant exemplo? Nescitis, quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis? Nescitis, cujus sitis templum, sive in singulis, sive in universa Ecclesia? Si quis autem templum Dei violaverit; disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Sive suum corpus, peccando: sive Ecclesiam ad pravam doctrinam reducendo, vel certe exemplo proprio destruendo. Solent hunc locum Novatiani opponere ad poenitentiam excludendam. Quibus respondendum est, ad quid hoc ipsum scribitur: Spem veniae non habebunt. Nemo vos seducat. Propria, vel aliena adulatione deceptus. Si quis videculo: stultus fiat, ut sit sapiens. Hic proprie mundi increpat sa
Abbreviated transcription (Latin):
quanto tempore uir eus uiuit.
indño. Scdm legem. libera facta
ẽ auinculo conuigali. Quod si
nec tunc continere uoluerit: con¬
ceduntur illi etiã sedẽ nuptiȩ.
tam̃ ut infideliũ ritu non nubat.
Beatior aũt erit: si sic ꝑmanserit.
scđm meũ consiliũ. Beata. habens
maritũ: si custodiat iusticiam.
Beatior uidua: quĩ minore in labo¬
re maiorẽ inueniat castitatẽ. Bea¬
tissima uirgo: quȩ sine labore ad

Expanded text:
quanto tempore vir ejus vivit. quanto tempore vir ejus vivit. in Domino. Secundum legem libera facta est a vinculo conjugali. Quod si nec tunc continere voluerit, conceduntur illi etiam secundae nuptiae, tantum ut infidelium ritu non nubat. Beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meum consilium. Beata habens maritum, si custodiat castitatem. Beatior vidua, quia minore labore majorem inveniet castitatem. Beat
Abbreviated transcription (Latin):
dere nuptiarũ. & ita oportet
fieri. quod uult faciat. non pec¬
cat si nubat. Si ita necesse fue¬
rit. ꝓpt̾ filiȩ uoluntatẽ: nam pa¬
rentes quidẽ usq ad legitimam
etatem custodire debent. et do¬
cere quod meluis ẽ. Si aũt illa
noluerit: fiat quod necesse ẽ.
Nam qui statuit inconde suo
firmus. non habens necessitatem.
potestatem aũt habens suȩ uolun¬
tatis. et hoc iudicauit in corde
suo seruare uirginem suã: bene
facit. Ille firmus statuit: cuiꝰ pu¬
elle consensus patris firmauerit
uoluntatẽ: et non illũ compel¬
lit filiȩ necessitas facere quod
nolebat. sicut ille de quo supra
loquutus ẽ. Igitur et qui matri¬
monio iungit uirginẽ suã. bene
facit: & qui non iungit. melius
facit. Ita concludit uirginũ cau¬
sam: ut eas faciat in om̃ibus me¬
liores. Unde prudentib semꝑ
meliora et ꝑfectiora sectanda st̃:
qui nec in secłaribꝰ et caducis no¬
runt mediocrib ẽẽ contenti.¬
xxx uiiii. Mulier alligata est.

Expanded text:
ervare. Et ita oportet fieri, quod vult, faciat: non peccat, si nubat. Si ita necesse fuerit propter filiae voluntatem: nam parentes quidem usque ad legitimam aetatem custodire debent, et docere, quod melius est; si autem illa noluerit, fiat quod necesse est. nam qui statuit in corde suo firmus, non habens necessitatem, potestatem autem habet suae uoluntatis, et hoc iudicauit in corde suo seruare uirginem suam, bfacit. Ille firmus statuit, cujus puellae consensus, patris firmaverit voluntatem. Et non illum compellit filiae necessitas facere, quod nolebat, sicut illum de quo supra locutus est. Igitur, et qui matrimonio jungit virginem suam, bene facit; et qui non jungit, melius facit: Ita concludit virginum causam, ut eas faciat in omnibus meliores. Unde prudentibus semper meliora et perfectiora sectanda sunt: quia nec in saecularibus, et caducis norunt mediocribus esse contenti. Mulier alligata est legi,
Abbreviated transcription (Latin):
nes. scdm hominẽ dicitur ambu¬
lare. Sed in hoc loco. ob defensionẽ
singłorum hominum: homines
appellantur. Cum eñi quis dicit.
ego quidem sum pauli. alius aũt.
ego apollo. nonne homines estis:
Uult nos plus eẽ. quam homi¬
nes. Quid igitur ẽ apollo: quid
uero paulus: Ministri eius: cui
credidistis. Si nos nichil sumus
quos ministros ipse consticuit.
quantomagis illi qui carnalibus
głantur: xii. Et unicuiq sicut
diis dedit. Ego plantaui. apollo
rigauit. sed ds̃ incrementum de¬
dit. Itaq neq qui plantat ẽ ali

Expanded text:
nes, secundum hominem dicitur ambunes, secundum hominem dicitur ambulare: sed in hoc loco ob defensionem singulorum hominum, homines appellantur. Cum enim quis dicat, ego quidem sum Pauli: alius autem, ego Apollo: nonne homines estis? Vult nos plus esse, quam homines. Quid igitur est Apollo? quid vero Paulus? ministri ejus cui credidistis. Si nos nihil sumus, quos ministros ipse constituit, quanto magis illi qui in carnalibus gloriantur! Et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus nunc incrementum dedit
Abbreviated transcription (Latin):
quam inprincipio credentes acce¬
ꝑunt. ꝑdiderunt. Uidetur autem
hoc loco unuiersos incommune
increpare: cum hi rep̃hendantur
qui non uixtas conuers antur. Tan¬
quam paruuilis in xp̃o
non
etate carnali. sed in
Lac uobis potum de¬
di non
escam. Nondum eñi
pote¬
ratis. sed nec nunc qui¬
dem
potestis. ad huc enim
nales. Hoc et beatus petrus
ait. Deponentes igitur omnẽ
malitiam et simulationẽ. tanquã
modo generati infantes rationabi¬
les et sine dolo. lac concupiscite.
ut in eo crescatis insalutem. Si
ergo adhuc illi paruuli sunt. qͥ
omnẽ malitiã abiecerunt. quia
nondum sunt inuirtute ꝑfecti.
quid de illis censendum est. qui¬
bus om̃is malitia dominatur:
Cum enĩ sit inter uos zelus et
contentio. nonne carnales estis:
Eece de quibus uitiis carnales
iudicantur. quȩ non ꝓprie ꝑcar¬
nem fuint: sed de carnali sensu
talia descendunt. Et scł̾m ho¬
minem ambulatis. Qui nichil
amplius habet quam cȩteri homi¬

Expanded text:
quam in principio credentes accequam in principio credentes acceperant, perdiderint. Videtur autem hoc loco universos in commune increpare. Cum hi reprehendantur, qui non juxta fidem conversantur. Tamquam parvulis in Christo. Non aetate carnali, sed in Lac vobis potum dedi, non escam. Nondum enim poteratis, sed nec nunc quidem potestis: adhuc enim estis. Hoc et beatus Petrus ait: Deponentes igitur omnem malitiam et simulationem, tamquam modo geniti infantes rationabiles, et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem. Si ergo adhuc illi parvuli sunt qui omnem malitiam abjecerunt, et qui nondum sunt in virtute perfecti, quid de illis censendum est, quibus omnis malitia dominatur? Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis. Ecce de quibus vitiis carnales judicantur: quae non proprie per carnem fiunt; sed de carnali sensu talia descendunt. Et secundum hominem ambulatis? Qui nihil amplius habet, quam caeteri homi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere. quia spiritalit̾ exa¬
minatur. Stulticia illi uidetur.
primo quod ille et passus et
mortuus et resurrexit. tocius
creature nunc dñs p̃dicetur.
sedo. contempnere ꝓpria bona.
alteram prebere maxillã: et cete¬
ra his similia. xp̃i mandata. Spi¬
ritalis aũt diuidicat om̃ia: et
nes delectantur: et ipse ita se agit
ut anemine udicetur.: Siue om¬
nia spiritalis discernit et intelli¬
git: et sensus illius ab homine
non intelligitur animali. Itemq
homo nisi spiritalit̃ intelligat.
scire non potest. Quis eni cogno¬
instruat eum: Sensum dñi qui
est in uiris spiritalibus. sine sp̃u
dĩ nemo cognouit. Itemq alia.
Hic intelligentiam significat.¬
xI. Nos aũt sensum xỹi habe¬
lo qui quasi spiritalib. sed qua¬
pimus. modo tanti mens ne pu¬
tent hunc solum habere sensum
dñi. quo ipsi ut pariuili audie¬
runt. Non inquit in me sensus
dñi defecit: sed uobis uirtus de¬
fuit audiendi. Item alia. Argu

Expanded text:
intelligere, quia spiritualiter exaintelligere, quia spiritualiter examinatur. Stultitia illi videtur primo, quod ille, qui et passus, et mortuus est, et resurrexit: totius creaturae nunc Dominus praedicetur. Secundo contemnere propria bona, alteri praebere maxillam, et caetera his similia Christi mandata. Spiritualis autem judicat omnia, et nes delectantur. Et ipse ita se agit, ut a nemine judicetur. Sive omnia spiritualis discernit, et intelligit: et sensus illius ab homine non intelligitur animali. Item alhomo nisi spiritualiter intelligat, scire potest. Quis enim cognoinstruxit eum? Sensum Domini, qui est in viris spiritualibus, sine spiritu Dei nemo cognovit. Item sensus, hic intelligentiam significat. Nos autem sensum Christi habeloqui quasi spiritualibus, sed quaus. Modo timens, ne putent hoc solum habere sensum Domini, quod ipsi ut parvuli audierant: non, inquit, in me sensus Domini defecit, sed vobis virtus defuit audiendi. Item alia exposi
Abbreviated transcription (Latin):
minis. nisi sp̃s hominis qui in ip¬
so ẽ : Ita et quȩ dĩ sunt. nemo
cognouit. nisi sp̃s dĩ. Quȩ cogi¬
tationes uersentur in homine.
Itemq alia exposicio. Preclarũ
hoc aduersum hereticos: qui
creaturam sp̃m scm dicunt. Un¬
de hic ostenditur non solum cre-¬
aturam non eẽ: uerũ etiã quod
ipse solus interiora dĩ et ꝓfun¬
da rimetur. quippe ut eiusdem
nature atq substantiȩ. x.¬
Nos aũt non sp̃m huiꝰ mundi ac¬
cepimus: sed sp̃m qui ex dõ ẽ.
Quicũq mundana sapit. non
sp̃m dĩ uidetur habere sed mun¬
di. Ut sciamus que adõ donata
sunt nobis & ut sciamus quan¬
ta nobis adõ collata sunt ꝑ xp̃i
aduentum. Quȩ et loquimur
non indoctis humane sapientiȩ
uerbis: sed indoctrina sp̃s. Quȩ
etiã uobis annuntiamus: non
aphilosophis uł gramaticis. sed
adĩ sp̃ũ eruditi. Spitalibus spĩta¬
lia comparantes. Illis ea dicentes
cognitis et similibus comp̃hen
Stulticia ẽ enĩ illi. et non potest

Expanded text:
hominis, qui in ipso est? Ita et quae Dei sunt, nemo cognovit nisi spiritus Dei. Quae cogitationes versentur in homine. Item alia expositio: Praeclarum hoc adversus haereticos, qui creaturam Spiritum sanctum dicunt. Unde hic ostenditur non solum creaturam non esse, verum etiam, quod ipse solus interiora Dei, et profunda rimetur: quippe ut ejusdem naturae atque substantiae Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est. Quicumque mundana sapit, non spiritum Dei videtur habere, sed mundi. Ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis. Ut sciamus quanta nobis a Deo collata sunt per Christi adventum. Quae et loquimur non in doctis humanae sapientiae verbis, sed in doctrina spiritus. Quae etiam vobis annuntiamus, non a philosophis, vel grammaticis, sed a Dei spiritu eruditi Spiritualibus spiritualia comparantes. Illis ea dicentes,cognitis et similibus comprehendStultitia enim est illi, et non potest
Abbreviated transcription (Latin):
ut in carne carnalis actus interi¬
re: sp̃u uero spiritalis conuersatio
salua fieri demonstretur. Item:
hic ostendit eiectum extra ęccłam
rabido ore demonũ lacerandum.
si ꝑmanserit nolens carnis uitia
mortificare. ut possit uitã sc̃ã re¬
cuꝑare. Uit sp̃s salitus sit in die

Expanded text:
ut in carne carnales actus interiut in carne carnales actus interire: in spiritu vero spiritualis conversatio salva fieri demonstretur. Item hic ostendit ejectum extra Ecclesiam rabido ore daemonum lacerandum, si permanserit nolens carnis vitia mortificare, ut possit vitam sanctam recuperare. Ut spiritus salvus sit in die
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse. Ut tolleretur de medio
urm qui hoc opus fecit. Siue ho¬
mo qui peccauit tollatur. siue sa¬
thanas eiciatur. dum non habet
ꝑ quem oꝑetur.xxiii. Ego qui¬
dem absens corpore. presens autẽ
sp̃u: iam iudicaui ut presens. Pre
ditu absentem dampnasse putare¬
tur. Scđm illud ęlisei. dicentis ad
gier i. Nonne sp̃s m̃s tecum erat
urtute dni iħu. Qui ꝓ me erit
presens. siue in luterarũ mearuĩ
uirtus assistit. Tradere huiusmo¬
di sathane interitum carnis. Ut
ad diripiendum illũ corporalit̃
habeat potestatem. qui dumui¬
derit se nec carnis hic nec in futu¬
ro sp̃s requiẽ habiturum: de fac¬
to peniteat et saluetur. Siue. sic
quisq ꝓmeritis suis de eccła pel¬
litur. Item: sathane traditur po¬
testati: ut dum caro eius ꝑpeni¬
tentiam afflicta quendã interitum
patitur. ut sp̃s conseruetur. Habet
eñi consuetudinẽ scriptura. ut ho¬
minem in parte totũ intelligat.
siue ita: et hic scripture mos ẽ.

Expanded text:
fecisse. Ut tollatur de medio fecisse. Ut tollatur de medio vestrum, qui hoc opus fecit. Sive homo, qui peccavit tollatur, sive Satanas ejiciatur, dum non habet per quem operetur. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu: jam judicavi ut praesens. Praes auditu absentem damnasse putaretur: secundum illud Elisaei dicentis ad Giezi: Nonne spiritus meus tecum erat virtute Domini Jesu. Qui pro me erat praesens, sive in litterarum mearum virtus assistit. Tradere hujusmodi Satanae in interitum carnis. Ut arripiendi illum corporaliter habeat potestatem. Quod cum viderit se nec carnis hic, nec in futuro spiritus requiem habiturum: de facto poeniteat ut salvetur. Sive sic quisque pro meritis suis de Ecclesia pellitur, Satanae traditur potestati: ut dum caro ejus per poenitentiam afflicta, quemdam interitum patitur, spiritus conservetur. Habet enim consuetudinem Scriptura, ut hominem in parte, totum intelligat. Sive ita, quia et hic Scripturae mos est,
Abbreviated transcription (Latin):
pam: sed conuersationis effectũ.
ubi uirtus fidĩ ꝓbatur. Non eñt
in sermone ẽ regnum dĩ. sed in
uirtute. Hic ostenditur nichil
nignus magister discipulorum
correctionẽ eorũ potestati dimit.¬
tit. ut si penitere uellent. clem̃¬
tissimus consolator ad esset. Sil
aiit nollent: durus ultor adsiste¬
ret peccatorũ. In uirga ueniam ad
uos. aut in caritate et sp̃u mansu¬
etudinis: Quali uirga petrus ana¬
niam et saphiram. et ipse paulus
ad magum uenit. xxii. Om̃ino
auditur. Ostendit quare suꝑiora
minatus sit. Inter uos fornicatio.
Et talis fornicatio: qualis nec int̃
non magis luctum habustis. Uana
scientia inflamini. et curam de his
qui ꝑeunt non habetis. ut aut cor¬
rigantur. aut ab eccła separentur.
cum bonos pastores semꝑ magis le¬
gamus populi deflere peccata. Et
ieremias ait. Quis dabit capiti
meo aquã. & oculis meis fontem
lacrimarũ. ut ostenderet sibi non
affectum doloris. sed lacrimas de-¬

Expanded text:
pam, sed conversationis effectum, pam, sed conversationis effectum, ubi virtus fidei esse probatur. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute. Hic ostendit, nihil prnignus magister discipulorum correptionem in eorum potestate dimittit: ut si poenitere velint, clementissimus consolator adesset. Si autem nollent, durus ultor assisteret peccatorum. In virga veniam ad vos, an in charitate et spiritu mansuetudinis? Quali virga venit Petrus ad Ananiam et Sapphiram, et ipse Paulus ad magum. CAPUT V. Omnino auditur. Ostendit quare superiora minatus sit. Inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec internon magis luctum habuistis. Vana scientia inflamini, et curam de his, qui pereunt non habetis: ut aut corrigantur, aut ab Ecclesia separentur. Cum bonos pastores semper legamus, populi deflesse peccata: Ut Jeremiam qui ait: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum? ut ostenderet, sibi non affectum doloris, sed lacrymas de
Abbreviated transcription (Latin):
fectum. Nam si decem milia pe¬
dagogorũ habeatis in xp̃o: sed
non multos patres. Om̃s qui ab
alio iam genitiꝰ ministrant: pa¬
tres dici non possunt. xx. Nã
uos genui. In nouam uitam
me primũ p̃dicante reforma¬
tos uos eẽ meministis. Rogouos
ri parentes. Ideo misi aduos ti¬
motheũ. qui ẽ filuis m̃s carissi¬
mus. et fidelis in dño. Quanto
fidelior cȩteris: tanto carior cun¬
ctis. Qui uos commone faciat ui¬
as meas que sunt in xp̃o. Qui uos
et meis literis et suo commone¬
ret exemplo. Aluid enĩ sine alio
ita ꝓdẽẽ non poterat. Sicut ubiq
in om̃i eccła doceo. Quomodo semꝑ
et ubiq meũ exemplũ cũ doctri¬
na concordat. xxi. Tanquam
non uenturus sim ad uos. Hinc
incipit causam fornicationis ar¬
guere. Sic inflati sunt quidam.
erit. Tamdiu aliquis de scientia
falsa se iactat: usq quo uere sci¬
entiȩ predicator adueniat. Et
cognoscam non sermonẽ eorum
qui inflati sunt : sed uirtutem: ex¬
aminabo Non eloquentiȩ pom¬

Expanded text:
piebat, sed profectum. Nam si decem millia paedagogorum habeatis in Christo, sed non multos patres. Omnes qui ab alio jam genitis ministrant, patres dici non possunt. Nam vos genui. In novam vitam me primum praedicante, reformatos vos esse meministis. Rogo ergri parentes. Ideo misi ad vos Timotheum, qui est filius meus charissimus, et fidelis in Domino. Quanto fidelior est caeteris, tanto charior cunctis. Qui vos commonefaciat vias meas, quae sunt in Christo Jesu. Qui vos et meis litteris, et suo commoneret exemplo: aliud enim sine alio prodesse non poterat. Sicut ubique in omni Ecclesia doceo. Quomodo semper et ubique meum exemplum cum doctrina concordat. Tamquam non venturus sim ad vos. Hic incipit causam fornicationis arguere. Sic inflati sunt quidam. erit. Tamdiu aliquis de scientia falsa se jactat, usquequo verae scientiae praedicator advenit. Et cognoscam non sermonem eorum, qui inflati sunt, sed virtutem. Examinabo non eloquentiae pom
Abbreviated transcription (Latin):
bimus: Quantomagis secularia:
Ergo indigni sunt de rebus exi¬
guis uidicare. qui et mundũ to¬
cum et angłos udicabunt: Illos
angłos qui cum carnẽ non ha¬
buerint peccare uoluerunt. uidi¬
cabunt. Secularia igitur iudicia
si habueritis. Que de rebus seculi
oriuntur. Contemptibiles qui st̃
in eccła: illos instituite ad iudican¬
dum. Posst̃ de his etiã illi qui mi¬
nimi sunt in eccła uidicare. Item:
contemptibiles in eccła eos iudi¬
ces dicit: quos appellat in inferi¬
oribus infideles. Ad uerecundiam
uram dico. Sic non ẽ int̃uos sa¬
piens quisquã. qui possit iudica¬
re inter fratrẽ suũ et fratrẽ: Cru¬
bescere debetis. eo quod nemo sit
inter uos tam sapiens. qui noue¬
rit causas uiter fr̃s discernere.
et non necesse sit publice litiga¬
re.Sed frat̃ cũ fratre iudicio con¬
tendit: et hoc apud infideles.
duplex peccatũ ẽ. et quod uidi¬
cio contenditis: et quia apud
infideles uos ad uirgia ꝓuocatis.¬

Expanded text:
bimus: quanto magis saecularia! bimus: quanto magis saecularia! Ergo indigni sunt de rebus exiguis judicare, qui et mundum totum et angelos judicabunt. Illos angelos qui, cum carnem non habuerint, peccare voluerunt, hicabunt. Saecularia igitur judicia si habueritis. Quae de rebus saeculi oriuntur. Contemptibiles qui sunt in Ecclesia, illos constituite ad judicandum. Possunt de his etiam illi qui minimi sunt in Ecclesia judicare. Item contemptibiles in Ecclesia eos judices dicit quos appellat in inferioribus infideles. Ad verecundiam vestram dico. Sic non est inter vos sapiens quisquam, qui possit judicare inter fratrem suum. Erubescere debetis, eo quod nemo sit inter vos tam sapiens, qui noverit causas inter fratres discernere: ut non necesse sit publice litigare. Sed frater cum fratre judicio contendit, et hoc apud infideles. Duplex peccatum est, et quod judicio contenditis, et quia apud infideles vos ad jurgia provocatis
Abbreviated transcription (Latin):
catis: Nam eos qui foris sunt ds̃
iudicabit. Nunquid non uos de
his solis qui sunt intra eccłam ui¬
dicatis: Auferte malũ ex uobismet
ipsis. Quo facilius eos possitis do¬
cere qui foris sunt. xxui. Au-
contra p̃ceptum dñi uenire di¬
centis.Si quis uult tecum con
tendere uidicio. et çetera. Notan¬
dum quod aliqui apostoli in
media causa quam agit quos¬
dam sensus inserat et de latere
iactet. Quibus explicitis: rursus
reuertatur ad causam. Iudica¬
ri apud iniquos et non apud
scõs. Hinc ꝓbatur x p̃ianos tunc
iudices non fuisse: quia iniqui
dicuntur. An nescitis qm̃ scĩ de
hoc mundo iudicabunt: Quod do¬
los. sedebitis et uos udicantes du¬
odecim tribus isrł. Etiam om̃ibus
hoc ꝓmitens. qui eos fuerint umni¬
tati. Nam ex ipsis unus ꝑiit: cuiꝰ
loco alius successit. eui nichil fue¬
rat reꝓmissum. Paulus quoq et
dus. Siue ꝑ uos uł ur̃o exemplo.
Indigni estis qui de minimis uidi¬
cetis : Nescias qm̃ angłos iudica¬

Expanded text:
catis? Nam eos qui foris sunt Deus catis? Nam eos qui foris sunt Deus judicabit. Numquid non vos de his solis qui sunt intra Ecclesiam judicatis? Auferte malum ex vobis ipsis. Quo facilius eos possitis docere qui foris sunt. CAPUT VI. Audecontra praeceptum Domini venire, dicentis: Si quis vult tecum judicio contendere, et caetera. Notandum quod aliquando Apostolus in medio causae quam agit quosdam sensus inserat, et de latere jactet, quibus explicitis, rursus revertatur ad causam. Judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Hic probatur Christianos tunc judices non fuisse, quia iniqui dicuntur. An nescitis, quoniam sancti de hoc mundo judicabunt? Quod Doens: Sedebitis, et vos judicantes duodecim tribus Israel: etiam omnibus hoc promittens, qui eos fuerint imitati. Nam ex ipsis unus periit, cujus loco alius successit: cui nihil fuerat repromissum. Paulus quoque etdus. Sive per vos, vel vestro exemplo. Indigni estis, qui de minimis judicetis. Nescitis quoniam angelos judica
Abbreviated transcription (Latin):
adulterino acriore corruptum ẽ:¬
XXU Scripsi uobis in epła non cõ¬
misceamini fornicariis. non utiq
fornicariis huiꝰ mundi. aut aua
si. non ut agentib sed abhis qui
peccant ineccła separemini. Sin
aũt: mori debueratis: quos id circo
p̃cipue uiuere interim deus
aũt. melius uobis fuerat de hac
luce migrasse. quam indigere
ꝑ cominunionẽ agentiũ consor¬
cio separari. Nunc aũt scripsi uo¬
bis non commisceri. Sed ẽ mags
uingamini. Si is qui frat̃ nomi
ex sola opinione uitandus est.
sed siquis frat solo nomine appel¬
latur. cũ fornicator detegatur auls
fur. ab hoc separari ubemur. Si¬
cut scriptũ est. Qui se iungit for¬
nicariis: nequam ẽ: putredo et uer¬
mes hereditabunt eum. Cũ eius¬
modi nec cibũ quidẽ sumere. Nec
communẽ quidẽ. cũ talibꝰ paraici¬
pandũ eẽ concessit. Quid enun
michi de his qui foris sunt uidi¬
care : Hocẽ de infidelibus. Non¬
ne dehis qui intus sunt uos uidi¬

Expanded text:
adulterino acore corruptum eadulterino acore corruptum est? Scripsi vobis in Epistola, ne commisceamini fornicariis. Non utique fosi, non ut a gentibus, sed ab his qui peccant in Ecclesia, separemini: sin autem, mori debueratis: quos idcirco praecipue vivere interim Deus autem, melius vobis fuerat de hac luce migrasse, quam indigere per commonitionem a gentium consortio separari. Nunc autem scripsi vobis, non commisceri. Sed magis jungamini. Si is qui frater nomiex sola opinione vitandus est. Sed si quis frater solo nomine appellatur, cum fornicator detegatur, aut fur, ab hoc separari jubemur: sicut scriptum est: Qui se jungit fornicariis, nequam est: putredo et vermis haereditabunt eum. Cum hujusmodi nec cibum sumere. Nec communem quidem cibum cum talibus participandum esse concessit. Quid enim mihi de his qui foris sunt judicare? Hoc est, de infidelibus. Nonne de his qui intus sunt, vos judi
Abbreviated transcription (Latin):
tem: ut dni iudicio reseruetur.
Nescitis quia modicũ fermñtum
totam massã corrumpit: Igno¬
ratis qu̾a malo exemplo possunt
plurimi interire : sed et ꝑunuis
delictum: inom̃em populũ uide¬
orũ iram dĩ legimis aduenisse.
Expurgate igitur uetus fermen¬
tum. ut sitis noua consꝑsio. sicut
estis azimi. Nichil inuobis con¬
uersationis pristinȩ relinquatis.
quod sinceritatẽ possit naturȩ cor¬
rumpere. Et eni pascha nr̃m in¬
Non inferm̃to ueteri. neq infer¬
mento malitiȩ et nequitiȩ. sed in
azimis sinceritatis et ueritatis.
Non figura: sed ueritas: et iudȩi
quidẽ septem diebꝰ azima come¬
debant. nos uero semꝑ simplicit
et pure uersemur. quia in septẽ
diebꝰ mundus ẽ factus. qui semꝑ
in suo ordine reuoliuntur. et coti¬
die nobis agnus occiditur. et pai¬
cha cotidie cȩlebramus. si ferm̃tũ
malitiȩ et nequitiȩ non habeamꝰ.
Quid ẽ enĩ aliud nisi corruptio
naturȩ ferm̃tũ. quod et ipsum pri¬
us anaturali dulcedine recedens.

Expanded text:
ni judicio reservetur. nescitis, quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Ignoratis, quia malo exemplo possunt plurimi interire? Sed et per unius delictum, in omnem populum Judaeorum iram Dei legimus advenisse. Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Nihil in vobis conversationquod sinceritatem possit naturae corrumpere. Etenim Pascha nostrum imnon in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae: sed in azymis sinceritatis et veritatis. Non figura, sed veritas. Et Judaei quidem septem diebus azyma comedebant. Nos vero semper, si simpliciter et pure versemur. Quia in septem diebus mundus est factus, qui semper in suo ordine revolvitur. Et quotidie nobis agnus occiditur, et pascha quotidie celebramus: si fermentum malitiae et nequitiae non habemus. Quid est enim aliud nisi corruptio naturae, fermentum, quod et ipsum prius a naturali dulcedine recedens,
Abbreviated transcription (Latin):
causa. ambo fornicationis crimen
admitant. quia utriq sunt incõ¬
tinentes. Ceterũ aũt si unus edu¬
obus considerans p̃miũ castitatis
uoluerit continere: incontinenti
adsistere non debet: sed ita age¬
re.ut uidendo continentiam illiꝰ
ꝓuocetur in continens. quia luxu¬
ria ad continentiam transire de¬
bet: non ad luxuriam continen¬
tia declinare. Quamius plurime
mulieres castitate se contradicunt
ita illum qui uoluerit continere
agere debere. ut incontinentia
dissentiat in id ipsum ne dum ille
continet illa peccet. Anima quȩ
peccauerit ipsa morietur. Nec enim
seruituti subiectus est frat̃ aut so¬
ror in eiusmodi. Neq eni uocauit
nos ds̃ in inmundiciam: sed inscĩ¬

Expanded text:
causa, ambo fornicationis crimen causa, ambo fornicationis crimen admittant, quia utrique sunt incontinentes. Caeterum autem si unus e duobus considerans praemium castitatis, voluerit continere, incontinenti assentire non debet, sed ita agere, ut videndo continentiam illius provocetur incontinens: quia luxuria ad continentiam transire debet, non ad luxuriam continentia declinare: quamvis plurimae mulieres castitati contradicant, ita illum qui voluerit continere, agere debere, ut incontinentia assentiat in idipsum: ne dum ille continet, illa peccet. Anima quae peccaverit, ipsa morietur. Nec enim servituti subjectus est frater, aut soror in ejusmodi. Neque enim vocavit nos Deus in immunditia
Abbreviated transcription (Latin):
qua iam impleta: debemis ab in¬
continentia temꝑare. Sed potuit
illi usus coniuigii non fuerat pla¬
citurus. Sed non queritur quid
potuit. sed quid fecit. cui om̃ia
possibilia sunt. Ipsam deniq
euam noluit de terra facere: sed
de costa. Si aũt putas nobis anti¬
qua tempora in om̃ibus conue¬
nire: adam umitare. qui filiã ut
ita dixerim suã accepit uxorẽ.
Cain similit̾ si non pudet. et cȩte¬
ros qui ꝓprias in matrimonium
acceꝑe sorores. quod fieri non de
quod ungitur. Sicut ergo muli¬
er corpus dicitur uiri: ita et uir
corpus mulieris appellatur. Ideo
neq si uoluerit mulier contrai¬
re.in corpore suo id ẽ in uxore iuir
poterit dominari. Dubiũ aũt ñ
ẽ. multomagis nolente uiro neq
in uirũ mulierẽ posse preualere.
Qm̃ ergo de duobꝰ incontinentib
dicit. concedit ex necessitatẽ apłs
ut in idipsum qui utriq incon¬
tinentes sunt reuertantur. ne in¬
t̃cedente quacumq dissensionis

Expanded text:
qua jam impleta, debemus ab inqua jam impleta, debemus ab incontinentia temperare. Sed potuit,illi usus conjugii non fuerat placiturus. Sed non quaeritur quid potuit, sed quid fecit: cui omnia possibilia sunt. Ipsam denique Evam noluit de terra facere, sed de costa. Si autem putas nobis antiqua tempora in omnibus convenire, imitare Adam, qui filiam ut ita dixerim suam accepit uxorem. Cain similiter, si non pudet, et caeteros, qui proprias in matrimonium accepere sorores. Quod si fieri non debquod tangitur. Sicut ergo mulier corpus dicitur viri: ita et vir corpus mulieris appellatur. Ideo neque si voluerit mulier contraire: in corpore suo, id est, in uxore, vir poterit dominari. Dubium autem non est, multo magis nolente viro, neque in virum mulierem posse praevalere. Quoniam ergo de duobus incontinentibus dicit, concedit ex necessitate Apostolus, ut in idipsum, quia utrique incontinentes sunt, revertantur: intercedente quacumque dissensionis
Abbreviated transcription (Latin):
sed uir. Bonũ fuerat illud quod
uobis in primordio p̃dicaui. hoc
ẽ scđm conuigii usum non tange¬
re mulierẽ. sed qm̃ multis incon¬
tinentib huic doctrine scripsis¬
tis refragari. concedatur remediũ
ne fornicando moriantur. Ergo
hoc apłi exemplo: in primis uir¬
ginitas et continentia p̃dicanda¬
e. Et si quis se incontinentem se nõ
erubuerit confiteri: in languore
incontinentiȩ reclamanti. non de¬
negetur remediũ nuptiarum
Quomodo si ꝑitus medicus inqͥe¬
to igro. et neganti se posse apo¬
mis om̃ibus abstinere. concedat
aliquantũ ne ille ꝑniciosa p̃su-¬
mat: Incontinentię reuera usus.
et tem pore. et etate. et loco. et in¬
firmitate. ꝓhibetur: Castitas uero:
potest iugit̃ custodiri. Illud ergo
debemꝰ appetere: quod facilius
custodire sine ullo impedimento
possumus. et in ꝑpetud̃ possidere.
Sed obicere amatores luxurie so¬
lent. Utquid ergo pͥma dĩ benedi¬
ctio. crescere et multiplicare con¬
cessit: ut terra scilicet repleretur:

Expanded text:
uxor viro. Bonum fuerat illud, quod vobis in primordio praedicavi; hoc est, secundum conjugii usum, non tangere mulierem. Sed quoniam multos incontinentes huic doctrinae scripsistis refragari: concedatur remedium, ne fornicando moriantur. Ergo hoc Apostoli exemplo, in primis virginitas et continentia praedicatur. Et si quis se incontinentem non erubuerit confiteri, in languorem incontinentiae reclamanti, non denegetur remedium nuptiarum. Quomodo si peritus medicus inquieto aegro, et neganti se posse a pomis omnibus abstinere, concedat aliquantum, ne ille perniciosa praesumat. Incontinentiae revera usus et tempore, et aetate, et loco, et infirmitate prohibetur. Castitas vero potest jugiter custodiri. Illud ergo debemus appetere, quod facilius custodire sine impedimento possumus, et in perpetuo possidere. Sed objicere amatores luxuriae solent: Ut quid ergo prima Dei benedictio, crescere et multiplicare concessit? Ut terra scilicet repleretur:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sp̃m suũ. Memoratorũ scilicor
principũ mens hec uidere non po¬
tuit: quia credere noluerunt. Qui¬
dam sane dicunt. oculus non ui¬
dit uirginem peꝑisse. nec au¬
ris au¬
diuit: tunc iusti sicut
sol ful¬
gebunt: qui habent
aures audiendi: audi¬
Et incor hominis nõ
ascen¬
dit. Hominis coheredis

Expanded text:
 illum. Memoratorum scilicet principum mens haec videre non potuit: quia credere noluerunt. Quidam sane dicunt, oculus non vidit virginem peperisse, nec auris audivit: Tunc justi sicut sol fulgebunt. Qui habet inquit, audiendi, audiet in cor hominis non ascendit, homines cohaeredes
Abbreviated transcription (Latin):
magis inuiriam accȩpistis: cur
non magis fraudẽ patimini: Sed
uos iniuiriã facitis. et fraudatis.
Cum illata scđm ȩuangłii p̃cep¬
tum et dñi exemplũ pacienter
sustinere debeatis: uos econtra¬
rio non solum non suffertis: sed
etiã non facientibꝰ irrogatis.
Et hoc frĩbꝰ. Quod nec inumicis
reddere deberetis. fratrib facere
non timetis. xxuiii. An nes¬
citis qm̃ iniqui regnũ dĩ non
possidebunt: Quod regnũ dĩ
nonpossidebunt. et quod om̃ia
peccata baptismi grã deleantur.
Nolite ergo errare. neq fornica

Expanded text:
magis injuriam accipitis? Quare non magis fraudem patimini? Sed vos injuriam facitis, et fraudatis. Cum illata secundum Evangelii praeceptum, et Domini exemplum patienter sustinere deberetis: vos econtrario non solum non suffertis, sed etiam non facientibus irrogatis. Et hoc fratribus. Quod nec inimicis reddere deberetis, fratribus facere non timetis. An nescitis quia iniqui regni Dei non possidebunt? Quod regnum Dei non possidebunt, nisi omnia peccata baptismi gratia diluantur? Nolite errare: neque fo
Abbreviated transcription (Latin):
Item  alias orat ꝓipsis. ut usq
adfinẽ uitȩ sue in rephensibiles
neant. Fidelis ds̃. ꝑ quem uocati
estis insocietatem filii eius. Fidelis
Qm̃ d̾s̃ lux ẽ: et tenebrȩ in eo ñ
sunt ulle.Si dixerimus quia so¬
cietatem habemus. et intenebris
ambulamus. m̃timur. Et paulus
ait. Si conmortui sumus. et conui¬
uemus. Si sustinemus: et conreg¬
nabimus. Hic locus contra arrianos
facit: qui in hoc minorẽ filiũ esse
uolunt. quod ꝑ ipsũ om̃ia facta re¬
feruntur. cũ hoc etiã inpatrẽ cadat.
ꝑ quẽ in societatem filii euis creden¬
tes uocãt᷑. Itemq alia. Hoc contra
arrianos ualet: qui ministrũ p̃cep¬
torũ patris filiũ dicunt. qm̃ scriptũ
ẽ. omĩa ꝑ ipsum facta sunt. Hic au¬
tẽ ostenditur. quia et ꝑ dm̃ patrẽ
uocati sunt in communionẽ iħu¬

Expanded text:
Item aliter: Orat pro ipsis, ut usque ad finem vitae suae irreprehensibiles neant. Fidelis Deus, per quem vocati estis in societatem Filii ejus Christi, Quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae. Si dixerimus quia societatem habemus cum eo, et in tenebris ambulamus, mentimur. Et Paulus ait: Si commortui sumus: et convivemus: si sustinemus, et conregnabimus. Hic locus contra Arianos facit, qui in hoc minorem esse Filium volunt, quo per ipsum omnia facta referuntur, cum hoc etiam in Patrem cadat: r quem in societatem Filii ejus credentes vocat. Item aliter: Hoc contra Arianos valet, qui ministrum praeceptorum Patris Filium dicunt: quoniam scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt. Hic autem ostenditur, quia per Deum Patrem vocati sunt in communionem
Abbreviated transcription (Latin):
successit. et hostias offerebat. De
quo etiã scd̾m historiam dictum
est. Suscitabo michi sacerdotem
fidelem: qui quamuis non sit ex
genere a aron. cam̃ de tribu leui
eẽ in paraly pomenon legitur. qͥa
ipse hunc constituit et illum.
Ita enĩ aaron elegit: ut alios post¬
ea eligendi non amiserit potesta¬
tem. Inom̃i loco ipsoꝵ et nr̃o. Qͥa
sacerdotes et suo et apłorũ loco
funguntur: ꝓpter quod etiã eccła¬
rum apłi nominantur. Item alia
uniuersis eccłis ꝓuintie achaiȩ:
ostendit se has luteras mutere. Gr̃ã
uobis et pax adõ patre nr̃o. et dño

Expanded text:
successit, et hostias offerebat. De successit, et hostias offerebat. De quo etiam secundum historiam dictum est: Suscitabo mihi sacerdotem fidelem. Qui, quamvis non sit ex genere Aaron, tamen de tribu Levi esse in Paralipomenon legitur: quia ipse hunc constituit, qui et illum. Ita enim Aaron elegit, ut alios postea eligendi non amiserit potestatem. In omni loco ipsorum et nostro. Quia sacerdotes et suo, et Apostolorum loco funguntur. Propter quod etiam Ecclesiarum apostoli nominantur. Item aliter: Universis Ecclesiis provinciae Achaiae ostendit se has litteras mittere. Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Do