comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligo isrłis meruit nom̃ accipe: et
quia uidit dñm: iniuriã facere cessa¬
uit. Sicut gͦ isrł sensus uł uir uidens
dm̃. & semꝑ de dõ cogitans: facere nes¬
cit in iuriã: sic om̃is ꝓ cacitas & contu¬
melia auersa ẽ a iacob hoc ẽ subplanta¬
tore: ab eo qui adhuc in certam ine po¬
situs supplantat in imicos. Ut autẽ
sciamus. qđ iniuria in malã partẽ ac¬
aut̃ scđm utrãq intelligentiã iniuria
auersa sit a ia cob. quȩ prius auersa fu¬
erat ab isrł: sequens sermo declarat.
Quia excutientes excusser̃ eos: & fla¬
gella eoꝵ demoliti sunt. siue corruper̃.
Angłi inquit singuloꝵ. qui cotidie ui¬
dent faciem patris: quicqͥd in iacob. &r
in isrł adhȩserat pulueris: excussert̃.
Unde & petro lauant᷑ pedes: &r ꝑ pro¬
phetã dicitur. excute puluerẽ: & surge
tur: excutite puluerẽ pedũ ur̃oꝵ: et
in psalmis scriptũ ẽ. sicut sagitte in
manu potentis: ita filii excussoꝵ. Au̾¬
sa ẽ itaq mens ad contumeliã promp

Expanded text:
 et quia vidit Deum, injuriam facere cessavit. Sicut ergo Israel, sensus vel vir videns Deum, et semper de Deo cogitans, facere nescit injuriam sic omnis procacitas et contumelia aversa est a Jacob, hoc est, a supplantatore, ab eo, qui adhuc in certamine positus supplantat inimicos. Ut autem sciamus, quomodo injuria in malam partem acautem secundum utramque intelligentiam injuria aversa sit a Jacob, quae prius aversa fuerat ab Israel, sequens sermo declarat: Quia excutientes excusserunt eos, et flagella eorum demoliti sunt, sive corruperunt. 552 Angeli, inquit, singulorum, qui quotidie vident faciem Patris , quidquid in Jacob et Israel adhaeserat pulveris, excusserunt. Unde et Petro lavantur pedes . Et per prophetam dicitur: Excute pulverem, et exsurtur: Excutite pulverem pedum vestrorum . Et in Psalmis scriptum est: Sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum . Aversa est itaque mens ad contumeliam prompt
Abbreviated transcription (Latin):
re: Si aut̃ stilla indignationis eiꝰ con
ta in nos ira dñi funderet᷑: Prestet iħs.
ut auferat᷑ cor lapideũ: & mutet᷑ in no¬
bis cor carneũ: duriciaq mollita: pos¬
sit in se p̃cepta dei recipere: quȩ scribu¬
tur. Sacrificiũ enĩ dño spc̃ contribu.¬
latus: cor contritũ & humiliatũ ds̃ non

Expanded text:
re. Si autem stilla indignationis ejus conre. Si autem stilla indignationis ejus conta in nos ira Dei funderetur? Praestet Jesus ut auferatur cor lapideum, et mutetur in nobis cor carneum duritiaque mollita, possit in se praecepta Domini suscipere quae scribuntur: Sacrificium enim Deo spiritus contribulatus, cor con
Abbreviated transcription (Latin):
subuertens que intelligunt᷑ flumina.
& potentiã. ubertatẽq eiꝰ ad nichilum
melus. & flos libani. & montes.collesq
dicunt᷑: ac latitudinẽ imperii. concuti¬
ens q̃ orbis t̃rarũ appellatur. tunc nul¬
la potentia resistere poterit irascenti
dño: & suũ popłm uindicanti. Indig¬
natio eius effusa ẽ ut ignis: et petrȩ
dissolutȩ sunt ab eo . lxx. furor eiꝰ con¬
sumet principatꝰ. & petrȩ contritȩ sue
ab eo. Pro eo qđ nos posuimꝰ effusa est.
id ẽ conflata ẽ. simmachiis. & theodotio
ectazeñ: hoc ẽ stillauit. Siue gͥ confla¬
ta ẽ indignatio dĩ quasi ignis. siue fu¬
ror eiꝰ in similitudinẽ stillauit incen¬
dii: ut dura corda hominũ. quȩ petrȩ
uocant᷑ conterentur & dissoluerent᷑.
utilis ẽ in dignatio dĩ. quȩ diu ꝑ patienti¬
am nr̃a peccata sustentans. uix aliquan¬
do conflata ẽ: & tam̃ ñ ex toto prorupit
in pȩnã. s modico ad nos stillauit ardo.¬

Expanded text:
subvertens, quae intelliguntur flumina, subvertens, quae intelliguntur flumina, et potentiam, ubertatemque ejus ad nihilum melus et flos Libani, et montes collesque dicuntur, ac latitudinem imperii concutiens, quae orbis terrarum appellatur: tunc nulla potentia resistere poterit irascenti Deo, et populum suum vindicanti. Indignatio ejus effusa est ut ignis, et petrae dissolutae sunt ab eo. LXX: Furor ejus consumit principatus, et petrae contritae sunt ab eo. Pro eo quod nos posuimus effusa est, id est, conflata est: Symmachus et Theodotio ἔσταξεν, hoc est, stillavit. Sive igitur conflata est indignatio Dei quasi ignis, sive furor ejus in 541 similitudinem stillavit incendii, ut dura corda hominum, quae petrae vocantur, contererentur, et dissolverentur, utilis est indignatio Dei, quae diu per patientiam nostra peccata sustentans, vix aliquando conflata est, et tamen non tota prorumpit in poenam, sed modico ad nos stillabit ardo
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretatus simmachus. & quis susti¬
nebit iram furoris eiꝰ : Aut rarus igit᷑.
aut nullus poterit inueniri: qui ira
corripiente ñ dignus sit: nec erit ulla
anima quȩ ñ paueat ad iudicium dei:
cũ astra quoq ñ sint munda in cons
trastulerunt resistet: ad illam intelli-¬
gentiã transferamꝰ: de qua in scđo reg¬
noꝵ libro. & in primo paralipomenon
dr: suꝑ ira dei genere masculino: nul¬
liq dubiũ quin ibi ira dĩ diabolus in¬
telligatur. & angłi pessimi: qui mit¬
tunt᷑ ad plectendos eos qui ira digni
sunt. Difficile itaq repperiet᷑ in consũ¬
matione mundi. qui ĩmaculatus et
purus audeat dicere: ecce uenit prin-¬
ceps mundi istius. & inuenit in me ni¬
chil: & libera aduersus eũ fronte con¬
sistat. Contra assyrios aut̃ sic sentien¬
dũ: quia cũ uenerit dñs in tẽpestate.
& turbine siccans babilonis imperiũ.
qđ int̾pretat᷑ mare: & omnia eiꝰ regna

Expanded text:
interpretatus est Symmachus: Et quis sustiinterpretatus est Symmachus: Et quis sustinebit iram furoris ejus? Aut rarus igitur, aut nullus poterit inveniri, qui ira corripiente non dignus sit. Nec erit ulla anima quae non paveat ad judicium Dei, cum astra quoque non sint munda in conspanstulerunt, resistet, ad illam intelligentiam transferamus, de qua in secundo Regnorum libro, et in primo Paralipomenon dicitur, super ira Dei, genere masculino. Nullique dubium quin ibi ira Dei diabolus intelligatur, et Angeli pessimi, qui mittuntur ad plectendos eos qui ira digni sunt. Difficile itaque reperietur in consummatione mundi, qui immaculatus et purus audeat dicere; Ecce venit princeps mundi istius, et invenit in me nihil , et libera adversus eum fronte consistat. Contra Assyrios autem sic sentiendum, quia cum venerit Dominus in tempestate et turbine, siccans Babylonis imperium, quod interpretatur mare, et omnia ejus regna
Abbreviated transcription (Latin):
eo. lxx. Montes cõmoti sunt ab eo: &
colles incursi sunt. & contracta ẽ t̾ra
a facie eius: uniuersitas & om̃s qui
habitant in ea. Potest & simplicit acci-¬
pi. qđ in consũmatione mundi cum
in maiestate sua saluator uenerit:
montes. & colles. & orbis terrȩ
& cuncta moueant᷑. Si enĩ in passio¬
ne eiꝰ sol fugit. saxa scissa sunt. t̾ra
contremuit: multomagis in clarita¬
te eiꝰ omnia turbabunt᷑. S & figura¬
lit̾ montes. & colles. sublimes quiq
lio suo depositi: pauim̃to coherebt̃.
facies enĩ dñi suꝑ facientes mala: ut
ꝑdat de t̾ra memoriã eoꝵ. Tunc & ter¬
ra contremescet: & orbis. atq uniuer-¬
sitas faciem dñi formidabt̃: hoc pro
sumo cruciatu pęnaq ducentia. qd
uultũ eiꝰ respicere ñ audebunt. Ante
faciem idignationis eiꝰ quis st̃abit: &
qui resistet in ira furoris eiꝰ : Lxx. A facie
ire eius quis sustinebit: & quis resistec
in ira furoris eiꝰ : Pro eo qđ nos posuimꝰ.
& quis resistet in ira furoris erus: aꝑtiꝰ

Expanded text:
moti sunt ab eo, et colles concussi sunt, et contracta est terra a facie ejus, universitas et omnes qui habitant in ea. Potest et simpliciter accipi quod in consummatione mundi, cum in majestate sua Salvator venerit, et montes et colles, et orbis et terra, et cuncta moveantur. Si enim in passione ejus sol fugit, saxa scissa sunt, terra contremuit : multo magis in claritate ejus omnia turbabuntur. Sed et figuraliter montes et colles, sublimes quiquelio suo depositi pavimento cohaerebunt. Facies enim Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum . Tunc et terra contremiscet, et orbis atque universitas faciem Domini formidabunt: hoc pro summo cruciatu poenaque ducentia, quod vultum ejus respicere non audebunt. Ante faciem indignationis ejus quis stabit, et quis resistet in ira furoris ejus? LXX: A facie irae ejus quis sustinebit, et quis resistet in ira furoris ejus? Pro eo quod nos posuimus: Et quis resistet in ira furoris ejus? apertius
Abbreviated transcription (Latin):
it cognitio ueritatis: unde đr: accinc¬
u lumbos ur̃os in ueritate. Si enĩ ue¬
ritas xp̃s ẽ. qui tota in xp̃m mente cre¬
didit: lũbos suos mortificauit in xp̃o.
sercio p̃cipitur: confortare uirtute
nimis. Elegisti inquit uiã. tenuisti
umbũ: assume uirtutem: ut possis
uignare cũ hostibꝰ. Et ne forte diffidas.
datur tͥ causa cur speres. Auertit in qͥt
ans contumeliã iacob: sic̃ contumeliã
set. Quod ambiguũ ẽ. Aut enĩ ipsius
acob contumeliã qua ceteris faciebat
iniuriã auertit: aut contumeliã qua
siã iacob solebat ceteris facere: a dño
sau̾sa. Non enĩ tante uirtutis ẽ. ab ali
fitã in iuriam sustinere: quantȩ gr̃e

Expanded text:
ritatis. Unde dicitur: Accingite lumbos vestros in veritate. Si enim veritas est Christus, qui tota in Christo mente credidit, lumbos suos mortificavit in Christo. Tertio praecipitur, confortare virtute nimis: elegisti, inquit, viam, tenuisti lumbum, assume virtutem; ut possis pugnare cum hostibus. Et ne forte diffidas, datur tibi causa cur speres: Avertit, inquit, Dominus contumeliam Jacob, sicut contumeliam Israel, quod ambiguum est: aut enim ipsius Jacob contumeliam, qua caeteris faciebat injuriam, avertit: aut contumeliam, quam ab quam Jacob solebat caeteris facere, a Domino sit aversa. Non enim tantae virtutis est, ab aliis factam injuriam sustinere, quant
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ flumina de uentre iusti fluunt.¬
& fontes uberes in uitã et̃nam per ua¬
rias multiplicesq sententias quibꝰ un¬
perat sermo dĩ: ita habent & heresiar¬
chȩ aquas suas quib imꝑant: & quȩ
ex eoꝵ primũ fonte manarunt. Qđ
aut̃ sequit᷑. & sic diuident᷑ uł de celes¬
tibus quȩ in suꝑnis dõ seruiunt uir¬
tutib intelligi potest: qđ una queq

Expanded text:
enim flumina de ventre justi fluent, et fontes uberes in vitam aeternam, per varias multiplicesque sententias, quibus imperat sermo Domini : ita habent et haeresiarchae aquas suas, quibus imperant, et quae ex eorum primum fonte manarunt. Quod autem sequitur: Et sic dividentur, vel de coelestibus quae in supernis Deo serviunt virtutibus intellig
Abbreviated transcription (Latin):
submersit fluctib: isrłitarũ cadauera
ꝓstrauit in heremo: scitote eũ ideo ad
p̃sens reddidisse supplicia: ne in ȩter¬
nũ puniret. Certe aut uera sunt quȩ
ꝓpħȩ locuntur: aut falsa. Si uera suit
quȩ de seueritate eiꝰ uident᷑ dicere: ipsi
dixerunt. Non uindicabit dñs bis in
id ipsũ in tribulatione. Sin aut̃ falsa
sunt. & falsũ ẽ hoc qđ dr: ñ consurget¬

Expanded text:
submersit fluctibus, Israelitarum cadavera submersit fluctibus, Israelitarum cadavera prostravit in eremo, scitote, eum ideo ad praesens reddidisse supplicia, ne in aeternum puniret. Certe aut vera sunt quae Prophetae loquuntur, aut falsa. Si vera sunt quae de severitate ejus videntur dicere, ipsi dixerunt: Non vindicabit Dominus bis in id ipsum in tribulatione; sin autem falsa sunt, et falsum est q
Abbreviated transcription (Latin):
ñũ. id ẽ consurgentib. & septuaginta
ait. Et in diluuio transeunte. consum¬
mationẽ faciet loci eius. Quidã de nr̃is
consurgentes & inimicos: martionem
& om̃s ueteres hereticos int̾pretantur:
qui aduersũ creatorẽ disputant. Quid
cogitatis contra dñm: qđ consũmati
dñm. consũmationẽ ipse faciet: Non
uindicabit bis in id ipsũ in tribulatio¬
consurget scda tribulatio. Loquitur
aut̃ iuxta tropologiam aduersum
martionẽ de quo supra diximꝰ: & om̃s
ueteres hereticos: qui bonũ nescio quẽ
confingentes dm̃ ipsũ dicũt consum¬
mationẽ mundi eẽ facturũ: & arguuit
legis dm̃ quasi crudelitatis. qđ multos
puniat: & ꝓ peccatis in roget cruciatꝰ.
Quid gͦ ait contra dm̃ cogitatis: Ipse
qui creauit mundũ: & consũmationẽ
eiꝰ faciet. Qđ si uobis uidet᷑ crudelis.ri¬
gidus. & cruentus. qđ in diluuio genꝰ
deleuit humanũ: suꝑ sodomã &e go¬
morrã. ignẽ. & sulphurẽ pluit. egyptiõ¬

Expanded text:
nquit, id est, a consurgentibus; Septuaginta, ait: Et in diluvio transeunte, consummationem faciet loci ejus. Quidam de nostris, consurgentes et inimicos, Marcionem et omnes veteres haereticos interpretantur, qui adversum Creatorem disputant. Quid cogitatis contra Dominum? consummatioDominum? consummationem ipse faciet: non vindicavit bis in idipsum in tribulatioconsurget secunda tribulatio. Loquitur autem juxta tropologiam adversum Marcionem, de quo supra diximus, et omnes veteres haereticos, qui bonum nescio quem confingentes Deum, ipsum dicunt consummationem mundi esse facturum, et arguunt Legis Deum quasi crudelitatis, quod multos puniat, et pro peccatis irroget cruciatus. Quid ergo, ait, contra Dominum cogitatis? ipse qui creavit mundum, et consummationem ejus faciet. Quod si vobis videtur crudelis, rigidus et cruentus, quod in diluvio genus delevit humanum, super Sodomam et Gomorrham ignem et sulphurem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cõmunicatio xp̃o & belial: Quia
subuersa niniue totus interiit. Si
quando grauissima ꝑsequutio fuerit.
in aduersarios eiꝰ: dicamꝰ ad ȩccłiam.
Celebra iuda festiuitates tuas. redde
uota tua: & cetera. hex Celebra festi¬
uitates tuas. redde uota tua: quia neqͣꝗͣ
apponent ultra. ut ꝑtranseat in uetus.¬
tatem. Completũ ẽ. consũmatũ ẽ: as¬
cendat insufflans faciem tuã: & eru¬
ens de tribulatione. Semel dixi uixta
ir :pretationis uarietatem: capitula
quoq ipsa alit̾ definiri: & non posse
sarioꝵ tuoꝵ nomine ultͣ ñ seminabit᷑:
& uirga eoꝵ contrita ẽ. & uincula dis¬
sipata sunt. & uenit qui tͥ annunciaret
pacẽ: celebra festiuitates tuas: ñ in uino
&epulis ut carnei iudei existimant :
s in spiritalib deliciis: & uoluptate tor¬
rentis o iuda redde uota tua: qui a neqͣꝗͣ
ultra ꝑtranseant inimici. qͥ te adducans
in uetustatẽ: hoc ẽ qui te uolunt ima¬

Expanded text:
Quae communicatio Christi et Belial ? quia, Quae communicatio Christi et Belial ? quia, subversa Ninive 549 totus interiit. Si quando gravissima persecutio fuerit, in adversariis ejus, dicamus ad Ecclesiam: Celebra, Juda, festivitates tuas, et redde vota tua, etc. LXX: Celebra, Juda, festivitates tuas, redde vota tua, quia nequaquam opponent ultra ut pertranseant in vetustatem: completum est, consummatum est: ascendit insufflans in faciem tuam, eruens de tribulatione. Semel dixi, juxta interpretationis varietatem capitula quoque ipsa aliter definiri, et non posse sariorum tuorum nomine ultra non seminabitur, et virga eorum contrita est; et vincula dissipata sunt, et venit qui tibi annuntiaret pacem, celebra festivitates tuas, non in vino et epulis, ut carnei Judaei aestimant, sed in spiritualibus deliciis et voluptate torrentis. O Juda, redde vota tua: quia nequaquam ultra pertransient inimici qui te adducant in vetustatem, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
interiit. Paulisꝑ septuaginta int̾pretẽ
lifferã: quia & ipsa capitula apud eos
nt̾pretationis uarietate confusa sunt.
lũq hystoriã breuiter exposuero: editi¬
oni eoꝵ meũ eloquiũ temperabo. In pa
ẽ. Oiuda qui regnas in ierłm noli esse
sollicitus: int̾fecto hoste tuo in templo
dei sui. Ecce uenit tibi nuncius. montes
collesq transcurrens: & quasi de sublimi
specula nuntians sennacherib mortuũ:
urbem eius impio liberat: celebra festa.
redde uota ꝓ nece inimici. quȩ pollicitꝰ
es deo: nequaꝗͣ ultra transibit perte p̃¬
uaricator & apostates: hoc enĩ int̾pretat᷑
belial totus interiit: id ẽ & exercitus &
rex. & impiũ assyrioꝵ. penitus concider̃.
te prius popłabatur. & grauissimo p̃me¬
bat iugo: in idolis. & cũ idolis quȩ fabri¬
catus fuerat: periit. Celebra festiuitateᷤ
tuas. & redde dõ uota tua: canens cum
anglis iugiter. Nequaꝗͣ enĩ ultra ꝑ te
transibit belial: de quo dicit & apls:

Expanded text:
interiit . Paulisper LXX interpretes differam, quia et ipsa capitula apud eos interpretationis varietate confusa sunt. Cumque historiam breviter exposuero, editionem eorum meo eloquio temperabo. In Parest, o Juda, qui regnas in Jerusalem, noli esse sollicitus, interfecto hoste tuo in templo Dei sui. Ecce venit tibi nuntius, montes collesque transcurrens, et quasi de sublimi specula procul nuntians Sennacherib mortuum; urbem ejus imperio liberatam. Celebra festa, redde vota pro nece inimici, quae pollicitus es Deo: nequaquam ultra pertransibit per te prevaricator et ἀποστάτης, hoc enim interpretatur Belial. Totus interiit, id est, exercitus, et rex et imperium Assyriorum penitus concideruntte prius populabatur et gravissimo premebat jugo, in idolis et cum idolis quae fabricatus fuerat, periit: celebra festivitates tuas, et redde Deo vota tua, canens cum angelis jugiter: nequaquam enim ultra per te transibit Belial, de quo dicit et Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
& in tranquillũ redactis. pacẽ tͥ fidei
sensũq reddiderit. Ignoscite ꝓlixitati.
Non enĩ possũ &e hystoriam & tropolo.¬
giam sequens breuit̃ utrũq cõprehen¬
dere: maxime cũ & int̾pretationis uari¬
etate torqueat: & aduersũ conscientiã
cogar int̾dum uulgate ȩditionis con¬
sequentiã texere. Ecce suꝑ montes pe¬
des euanglizantis. & annuntiantis paa¬
em. Celebra iuda festiuitates tuas: &
redde uota tua: quia ñ adiciet ultra

Expanded text:
et in tranquillum redactis, pacem tibi fidei et in tranquillum redactis, pacem tibi fidei sensumque reddiderit. Ignoscite prolixitati, non enim possum et historiam et tropologiam sequens breviter utrumque comprehendere: maxime cum et interpretationis varietate torquear, et adversus conscientiam meam cogar interdum Vulgatae editionis consequentiam texere. Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem. Celebra, Juda, festivitates tuas, et redde vot
Abbreviated transcription (Latin):
& conflatile sepulchrũ tuũ: ut int̾ aras
& puluinaria adorantis idola sanguis
nefariꝰ effundatur. Iuxta aut̃ septua¬
ginta int̃pretes cũ suꝑiorib iunge qd̃
sequit᷑. Non seminabit᷑ inquit ex no¬
mine tuo amplius. Nequaꝗͣ o heretice
aninȩ deceptoꝵ ex doginatib ur̃is
suscipient nomina quȩ prius in uo¬
cauerant suꝑ t̾ras suas: sicut in quadra¬
gesimo octauo psalmo figuralit̃ canit᷑.
Et ꝓderit uobis hec ipsa cessatio satio¬
nis quȩ prius animã seminantis: dein
morieris errori: & bono tuo mortuus.
idola quȩ colebas habebis sepulchrũ.
Atq: ita fiet: ut de pectore tuo qđ ante
templũ dĩ tui quẽ simulaueras fuerat.
oñs auferant᷑ errores. Hec aut̃ euenies
tibi: qui quondã aduersũ dm̃ contra¬
ria cogitabas: cũ dei sermo qui semper
ascendet in montes in animas uidelicet
excelsas. atq sublimes. ad te uelocit᷑ ue¬
nerit: calcatisq prioꝵ erroꝵ fluctibus.

Expanded text:
et conflatile sepulcrum tuum, ut inter aras et conflatile sepulcrum tuum, ut inter aras et pulvinaria adorantis idola sanguis nefarius effundatur. Juxta Septuaginta autem interpretes cum superioribus junge quod sequitur: Non seminabitur, inquit, ex nomine tuo amplius. Nequaquam, o haeretici, animae deceptorum ex dogmatibus vestris suscipient nomina, quae prius invocaverant super terras suas, sicut in quadragesimo octavo psalmo figuraliter canitur. Et proderit vobis haec ipsa cessatio sationis, quae prius animam seminantis, deinde morieris errori, et bono tuo mortuus, idola quae colebas, habebis sepulcrum. Atque ita fiet ut de pectore tuo, quod ante templum Dei tui, quem simulaveras, fuerat, omnes auferantur errores. Haec autem evenient tibi, qui quondam adversus Dominum contraria cogitabas, 548 cum Dei sermo, qui semper ascendit in montes, in animas videlicet excelsas atque sublimes, ad te velociter venerit, calcatisque priorum errorum fluctibus,
Abbreviated transcription (Latin):
piet de te dñs: ñ seminabit᷑ ex nomi¬
ne tuo ampliꝰ de domo dĩ tui. Disper¬
dam sculptilia. & conflatilia ponam
sepulchrũ tuũ: qm̃ ueloces ecce suꝑ
montes pedes euangłizantes: & anñ¬
tiantes pacẽ. Ideo plus posui de septua
priori non poterat separari. In eo enĩ
qđ dicit᷑. quia inhonoratꝰ es. pro quo
quinta editio posuit TΥIBPICSNC̃
septuaginta transtuler̃: quia ueloces
qđ in hebreo legit᷑ chicallioth. Uelo¬
ces aut̃ nisi ad inferioris capituli pe¬
des retuleris: pendet sententia. Itaq
iuxta consuetudinẽ meã primum
historiã: & postea uulgate editionis
sententiã uentilabo. Precipiet inquit
contͣ te dũs o assur. ut qđ passurus es
Statĩ quippe niniue reuersus senna¬
cherib a filiis suis occisus ẽ. Lege isaiã:
& occisus ẽ in domo dĩ sui. quã adora¬
t᷑us intrauerat. Hoc ẽ enĩ quod ait
de deoro dĩ tui int̾ficiam: ibi punieriᷤ
unde sꝑabas auxiliũ. Erit sculptile.

Expanded text:
piet de te Dominus: non seminabitur ex nomipiet de te Dominus: non seminabitur ex nomine tuo amplius: de domo Dei tui disperdam sculptilia, et conflatilia: ponam sepulcrum tuum: quia veloces; ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem. Ideo plus posui de Septuagpriori non poterat separari. In eo enim quod dicitur, quia inhonoratus es, pro quo quinta editio posuit ὅτι ὑβρίσθης. Septuaginta transtulerunt: quia veloces, quod in Hebraico legitur CHI CALLOTH  . Veloces autem nisi ad inferioris capituli pedes retuleris, pendet sententia. Itaque juxta consuetudinem meam primum historiam, et postea Vulgatae editionis sententiam ventilabo. Praecipiet, inquit, contra te Dominus, o Assur, ut quod passurus es,statim quippe Niniven reversus Sennacherib a filiis suis occisus est. Lege Isaiam, et occisus in domo Dei sui quam adoraturus intraverat. Hoc est enim quod ait, de domo Dei tui interficiam : inde punieris, unde sperabas auxilium. Erit sculptile
Abbreviated transcription (Latin):
quia dixerat. regnans in aqͥs multiᷤ
confusus & in discretꝰ sensuũ numerꝰ
putaretur: s quo unaqueq sententia
diuisos habeat int se sensus: & separa¬
tas materias: ꝓpriasq YΠΩΘ ΕCΕIC
Nam qđ dicitur. auditus tuus non
audietur amplius: increpatio est in
eos qui aduersũ dñm contraria cogi¬
tarant: qđ ostensis sophismatibꝰ & de¬
cipulis quib dĩ popłs in retiebat᷑. ser¬
mo eoꝵ ultra ñ currat: nec suscipiat᷑
a popłis. S & hoc qđ infert: & nẽ con¬
terã uirgã eiꝰ ate & uincula disrum¬
pam: pro ipsis đr. quib fit cõminatio.
ut nequaꝗͣ cedant᷑ a diabolo: & ei sub¬
iecti sint: quo auctore tanta excogita¬
uerant. atq confinxerant. Contererur
gͦ imperiũ eiꝰ in eis. S & uincula quibꝰ
peccantiũ animȩ ligabantur disrũpen¬
tur a sermone dei: dicente his qui
in uinculis sunt: exite. Et p̃cipiet con
sculptile. & conflatile ponã sepulchrũ
tuũ: quia inhonoratus es .Lxx. Et p̃ci¬

Expanded text:
egnans aquis multis, confusus et indiscretus sensuum numerus putaretur: sed quod unaquaeque sententia divisos habeat inter se sensus et separatas materias propriasque ὐποθέσεις. Nam quod dicitur: Auditus tuus non audietur amplius, increpatio est in eos, qui adversus Deum contraria cogitaverant, quod ostensis sophismatibus et decipulis, quibus Dei populus irretiebatur, sermo eorum ultra non currat, nec suscipiatur a populis. Sed et hoc quod infert: Et nunc conteram virgam ejus a te, et vincula tua disrumpam, pro ipsis dicitur quibus fit comminatio, ut nequaquam caedantur a diabolo, et ei subjecti sint, quo auctore tanta excogitaverant atque confinxerant. Conteretur ergo imperium ejus in eos: et vincula quibus peccantium animae ligabantur, disrumpentur a sermone Dei, dicente his qui in vinculis sunt, exite. Et praecipiet contsculptile et conflatile: ponam sepulcrum tuum: quia inhonoratus es. LXX: Et praeci
Abbreviated transcription (Latin):
ĩinuentus locus eiꝰ. & iter impioꝵ pe¬
ribit. sic diluuii it̃ pereat post irã dñi.
sola apparente clementia. Quod quidẽ
& scđm historiã intelligi potest: quia
cũ uastauerit isrł. & quasi diluuio ter¬
rã reꝓmissionis inundauerit: finem
faciet captiuitatis: ad sedes eũ pristinas
reuocando. At econtrario: inimicõ eiꝰ
ximus de isrł. & assyriis. intelligi de
consũmatione mundi. & de scĩs ac ꝑse
quutorib. siue contrariis uirtutib po¬
ssequutores uͦ & inimicos eoꝵ. qͥ eleger̃
tenebras & ñ lucẽ: ipse quas elegeruit
tenebrȩ cõprehendant. Dittentur in
tenebras exteriores: ibi erit fletus et
stridor dentiũ. Uerbũ ãnachonia. qđ

Expanded text:
est inventus locus ejus ; et: Iter impiorum peribit ; sic diluvii iter pereat post iram Domini, 542 sola apparente clementia. Quod quidem et secundum historiam intelligi potest, quia cum vastaverit Israel, et quasi diluvio terram repromissionis inundaverit, finem faciet captivitatis, ad sedes eum pristinas revocando. At econtrario, inimicos ejus ximus de Israel et Assyriis, intelligi de consummatione mundi, et de sanctis ac de persecutoribus, sive contrariis virtutibus popersecutores vero et inimicos eorum, qui elegerunt tenebras, et non lucem, ipsae, quas elegerunt, tenebrae comprehendant: mittentur enim in tenebras exteriores: ibi erit fletus, et stridor dentium . Ve
Abbreviated transcription (Latin):
re quȩ dicta sunt ñ seueritatẽ: in con-¬
sequentib discite. Donus dñs & confor¬
tans in die tribulationis: & sciens sꝑan¬
tes in se.lxx. Suauis dñs expectantibus
eũ in die tribulationis: & cognoscens ti¬
mentes se. Cũ irasci ceꝑit gentibꝰ: et
quondã potentissima regna uastare:
sciet eos qui sui sunt. & ñ una tempes¬
tate opprimet nauigantes. Diem aut̃
tribulationis scđm anagogen. diem in¬
telligamus iudicii: de quo scribit rsaiã
ecce dies dñi insanabilis uenit furoris
mentes se.Scit enĩ dñs eos: qui eiꝰ sunt.
Et in diluuio p̃tereunte consũmatio¬
nẽ ipse faciet loci eiꝰ. & inimicos ꝑse
quent᷑ tenebre. lex. Et in diluuio tͣn-¬
seunte consũ mationẽ faciet: consurgen¬
tes & inimicos eiꝰ ꝑsequent᷑ tenebre. Dñs
patiens. & multȩ miserationis & non
irascetur in finẽ. neq in ęt̃nũ in digna¬
bit᷑ s cũ creuerit malicia suꝑ terram.
& om̃is caro corruperit uiã suã: indu

Expanded text:
severitatem, in consequentibus discite. Bonus Dominus, et confortans in die tribulationis, et sciens sperantes in se. LXX: Suavis Dominus exspectantibus eum in die tribulationis, et cognoscens timentes se. Cum irasci coeperit gentibus, et quondam potentissima regna vastare, sciet eos qui sui sunt, et non una tempestate opprimet navigantes. Diem autem tribulationis secundum ἀναγωγὴν, diem intelligamus judicii, de quo scripsit Isaias: Ecce dies Domini insanabilis venit furoris mentes se . Scit enim Dominus eos qui ejus sunt. Et in diluvio praetereunte consummationem faciet loci ejus, et inimicos ejus persequentur tenebrae. LXX: Et in diluvio transeunte consummationem faciet: consurgentes et inimicos ejus persequentur tenebrae. Dominus patiens et multae miserationis, et non irascetur in finem, neque in aeternum indignabitur; sed cum creverit malitia super terram, et omnis caro corruperit vi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra iuda sunt assyrii: & quasi spinȩ
se inuicem complectunt᷑: letantes.
atq gaudentes ab angło consunient᷑.
quando una nocte centũ octoginta
quinq milia cesa sunt hostiũ. Pul-¬
chire quoq exercitus eoꝵ. multitudi¬
ipsũ conuiurũ non rosarũ. ñ lilioꝵ
dix̃ eẽ non floꝵ: s simile spinarum
se inuicẽ complectentiũ: quȩ semꝑ¬
igni traduntur: & quasi stipula
ariditate plena: leui cõburunt᷑ ar-¬
dore. Quod aut̃ sequit᷑. ex te exiuit
agitans contra dñm. maliciã inte
ꝑtractans p̃uaricationẽ. de rapsace in¬
telligi uolunt. qđ de assyriis egressus
re uoluerit: ut desꝑans de auxilio dei:
se assyriis traderet: ñ dõ s idolis seͬuitu¬
rus. Hec dicit dñs. si ꝑfecti fuerint &
ita plures: sic quoq adtondent᷑. & per-¬

Expanded text:
terra Juda sunt Assyrii, et quasi spinae terra Juda sunt Assyrii, et quasi spinae se invicem complectuntur, laetantes atque gaudentes, ab angelo consumentur, quando una nocte centum octoginta quinque millia caesa sunt hostium . Pulchre quoque exercitus eorum multitudiipsum convivium non rosarum, non liliorum dixit esse, non florum; sed simile spinarum se invicem complectentium, quae semper traduntur igni, et quasi stipula ariditate plena, levi comburuntur ardore. Quod autem sequitur: Ex te exibit cogitans contra Dominum malitiam, mente rtractans praevaricationem , de Rabsace intelligi volunt, quod de Assyriis egressus,persuadere voluerit, ut desperans de auxilio Domini, se Assyriis traderet, non Deo, sed idolis serviturus . Haec dicit Dominus, si perfecti fuerint, et ita plures: sic quoque attondent
Abbreviated transcription (Latin):
uicem cõplectentes. & conuiuiũ eorũ
atq misteria: quia & ipsi m̃sam dñicd
habere sedicunt spinarũ fedus ẽ si¬
mul uescentiũ: parit̃q potantium.
Cũ enĩ ebrii de uinea sodomoꝵ adu̾¬
sũ conditorẽ rabido ore blasphemant.
nonne conuiuiũ sentiũ ẽ. qđ tamen
cũ suis consumetur auctoribꝰ quasi
stipula ariditate plena: Exte exiũ
cogitans contra dnm maliciã: mte
ꝑtractans p̃uaricationẽ . Lxx Ex te
exiuit cogitatio contra dnm pessima:
cogitans contraria. Uere ab hereticis
tio. An non uidetur eẽ aduersũ do-¬
minũ malicia. & p̃uaricatio dicere
qđ ualentinus. quasi abortiuũi erran-¬
tis sapientie. extremũ editũ creato¬
rem: Honne contͣ dñm ẽ cogitatio
ditori: Porro quia docti ab hebreis.
toriȩ demonstrare: dicendũ ẽ ñ con-¬
surget duplex tribulatio: idẽ non ca¬
pent᷑ ab assyriis duȩ tribꝰ: sic̃ captę
sunt decem. Siquidẽ. dũ adhuc in

Expanded text:
vicem complectentes, et convivium eorum vicem complectentes, et convivium eorum atque mysteria, quia et ipsi mensam dominicam habere se dicunt, spinarum foedus est, simul vescentium, pariterque potantium. Cum enim ebrii de vinea Sodomorum adversus conditorem rabido ore blasphemant, nonne convivium sentium est? quod tamen cum suis consumetur auctoribus, quasi stipula ariditate plena. Ex te enim exibit cogitans contra Dominum malitiam, mente pertractans praevaricationem. LXX: Ex te exibit cogitatio contra Dominum pessima cogitans contraria. Vere ab haereticis tio. An non videtur esse adversus Deum malitia et praevaricatio, dicere quod Valentinus, quasi abortivum errantis sapientiae extremum editum Creatorem? Nonne contra Deum cogitatio est ditori? Porro quia docti ab Hebraeis toriae demonstrare, dicendum est: Non consurget duplex tribulatio, id est, non capientur ab Assyriis quae tribus, sicut captae sunt decem. Siquidem dum adhuc in
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ lapides: & terciã quȩ int̾ spinas.
Qđ quidẽ & apłs de his qui suꝑ fun-¬
damentũ xp̃i non bene ȩdificant: sub¬
ostendit quosdã ẽẽ. qui edificent ligna:
fenũ: stipulã. Igitur ligna referamꝰ ad
digent᷑ ad uepres. fẽnũ uͦ ad id qđ seqͥt᷑
& sicut uuluula quȩ circundat᷑: comedet᷑.
Porro stipula manifeste refertur ad sti
tate plena. Propterea gͦ ñ uindicabit
dñs bis in id ipsũ. quia malicia quȩ
in autorib hereseos orta fuerat: usq
ad fundam̃tum & ad radices suas con-¬
sument᷑. S siquis in eis uidebat᷑ põpã
habere uerboꝵ. id ẽ folia in ani tantũ
aspectu delectantia: sicut uuluula.
uirgultis. circundari solet: & in lon¬
gũ serpere. Quicqͥd etiã in eis uidet̃
habere pompã segetis.s non habec
spicas. & grana frum̃ti: quasi stipula
ariditate plena tradetur incendio:
Hoc scđm septuaginta. Ceterũ iuxta
hebraicũ uere hereticoꝵ federa & ne¬
cessitudines: quasi spinȩ sunt se in¬

Expanded text:
apides, et tertiam quae inter spinas: quod quidem et Apostolus de his qui super fundamentum Christi non bene aedificant , subostendit quosdam esse qui aedificant ligna, fenum, stipulam. Igitur ligna referamus ad digentur ad vepres. Fenum vero ad id quod sequitur: Et sicut volvola quae circumdatur, comedetur. Porro stipula manifeste refertur ad stiptate plena. Propterea ergo non vindicabit Dominus bis in idipsum, quia malitia quae in auctoribus haereseos orta fuerat, usque ad fundamentum et ad radices suas consumetur. Sed et si quis in eis videbatur pompam habere verborum, id est, folia inania, tantum aspectu delectantia, sicut volvola, virgultis circumdari solet, et in longum serpere. Quidquid etiam in eis videtur habere pompam segetis, sed non habet spicas et grana frumenti, quasi stipula ariditate plena, tradetur incendio. Hoc secundum Septuaginta. Caeterum juxta Hebraicum, vere haereticorum foedera et necessitudines quasi spinae sunt se in
Abbreviated transcription (Latin):
dio clause multitudinis ꝓ uinculiᷤ
accipi. Porro iuxta septuaginta mul¬
to alter ẽ sensus. Adhuc enĩ uidetur
aduersũ eos loqui. quib supͣ dixerat.
quid cogitatis aduersũ dñm: & ex te
exiuit cogitatio contra dñm pessima:
cogitans contraria. Hec gͦ dicit dñs

Expanded text:
dio clausae multitudinis pro vinculis dio clausae multitudinis pro vinculis accipi. Porro juxta LXX multo aliter est sensus. Adhuc enim videtur adversus eos loqui, quibus supra dixerat: Quid cogitatis contra Dominum? Et: Ex te exibit cogitatio contra Dominum pessima, cogitans contraria. Haec ergo dic
Abbreviated transcription (Latin):
audietur amplius. Et nc̃ conterã uir¬
gã eius a te: & uincula eius disrum¬
pam. Iuxta litterã manifestus ẽ sen-¬
sus. Licet inquit robusti sint assyrii.
cunctarũ gentiũ: sic quoq angelo
uastante tondent᷑. Quomͦ enĩ nume¬
rus capilloꝵ accute forcipi ñ repug¬
nat: ita & numerus aduersarioꝵ dĩ
facili succisione tolletur. Et ꝑtransi¬
uit assur. uł ẽẽ desistet. siue uastato
exercitu suo reuertet᷑ ad patriã: te
sospitẽ derelinquens. Rursũq ad iu¬
dã. & ierłm sermo dirigit᷑. Afflixi
te & ñ affligã te ultra: ñ quo ꝑpetuã
securitatẽ polliceat᷑: s illius tantũ
temporis: & ab illis hostib a quib
tunc obsidebat᷑. Deniq infert. Et
nc̃ conteram uirgã eius. id ẽ assyrii
de dorso tuo: & uincula tua disrum¬
pam: uł ꝑ metaforã potestatẽ eiꝰ sig¬
nificans. uł certe uirgã qua ꝑcute¬
re conabatur : & uincula quȩ cap¬
tiuis parabat. quãquã possit & obsi¬

Expanded text:
plius, et nunc conteram virgam ejus a te: et vincula ejus disrumpam. Juxta litteram manifestus est sensus: Licet, inquit, robusti sint Assyrii, cunctarum gentium: sic quoque angelo vastante, tondentur. Quomodo enim numerus capillorum acutae forcipi non repugnat: ita et numerus adversariorum Dei, facili succisione tolletur, et pertransibit Assur, vel esse desistet, sive, vastato exercitu suo, revertetur ad patriam, te sospitem derelinquens. Rursumque ad Judam et Jerusalem sermo dirigitur: Afflixi, te, et 546 non affligam te ultra: non quod perpetuam securitatem polliceatur, sed illius tantum temporis, et ab illis hostibus a quibus tunc obsidebatur. Denique infert: Et nunc conteram virgam ejus, id est, Assyrii, de dorso tuo, et vincula tua disrumpam: vel per metaphoram potestatem ejus significans: vel certe, virgam qua percutere conabatur, et vincula quae captivis parabat: quanquam possit et obsi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in lege descripta ẽ. Qđ si uerum ẽ
ut negare ñ poterunt dicente ꝓpheta:
ñ uindicabit dñs bis inidipsũ in tribu¬
latione: gͦ qui puniti sunt. postea ñ
punientur. Si aut̃ illi postea ꝑunien¬
tur scriptura mentit᷑: qđ dicere nefas
ẽ. Receper̃ gͦ. & qui in diluuio perierass
ut sodomite. & egrptii. & isrłite in soli
hc aliquis. si fidelis dep̃hensus in adul.¬
terio decollet᷑: quid de eo postea fiat. Aut
dicabit dñs bis in id ipsũ in tribulati
one: aut ñ punietur. Et optandum

Expanded text:
erum est, ut negare non poterunt, dicente Propheta: Non vindicabit Dominus bis in id ipsum in tribulatione: ergo qui puniti sunt postea non punientur. Si autem illi postea punientur, scriptura mentitur, quod dicere nefas est. Receperunt ergo et qui in diluvio perierunt, et Sodomitae, et Aegyptii, et Israelitae inhic aliquis: Si fidelis deprehensus in adulterio decolletur, quid de eo postea fiat? Aut dicabit Deus bis in id ipsum”; aut non punietur, et optandum erit
Abbreviated transcription (Latin):
priuari sententia iudicis. Hec illȩ in
peccatorẽ exercendȩ de hinc penȩ aufer¬
ri potestatẽ: & magnũ peccatũ magniꝰ
diuturnisq elui cruciatib Siquis aut̃
punitus sit ut ille in lege. qui isrłitã
maledixerat: & qui in sabbato ligna
collegerat. tales postea ñ puniri: quia
culpa leuis. p̃senti supplicio cõpensata
sit. Hebreus hunc locũ ita exposuit.
Quid putatis o assyrii iniquitatẽ con¬
tra dñm cogitantes. qđ popłm isrł idẽ
duodecim trib usq ad int̾nitionem
ipse consumat: Non consurget duplex
tribulatio: id ẽ non uobis tradet iudã
&r ierłm. sicut tradidit decẽ trib & sa
potantiũ consumet᷑. quasi stipula ari-¬
ditate plena .lxx. Quia usq ad fun-¬
damenta sua redigetur in uepres: et
quasi uuluula circundata comedet᷑. &
quasi stipula ariditate plena. Tres diffe.¬
rentias quas dñs in parabola sementis
posuit excepta t̾ra bona: quȩ affert tri.¬
cesimũ. & sexagesimũ. & centesimum

Expanded text:
cis, nec illi in peccatorem exercendae dehinc poenae auferri potestatem, et magnum peccatum magnis diuturnisque elui cruciatibus. Si quis autem punitus sit, ut ille in Lege qui Israeliticis maledixerat, et qui in sabbato ligna collegerat : tales postea non puniri, quia culpa levis praesenti supplicio compensata sit. Hebraeus hunc locum ita exposuit: Quid putatis, o Assyrii, iniquitatem contra Dominum cogitantes, quod populum Israel, id est, duodecim tribus usque ad internecionem ipse consumat? Non consurget duplex tribulatio, id est, non vobis tradet Judam et Israel, sicut tradidit decem tribus et Spotantium consumetur quasi stipula ariditate plena. LXX: Quia usque ad fundamenta 544 sua redigentur in vepres, et quasi volvola circumdata comedetur, et quasi stipula ariditate plena. Tres differentias quas Dominus in parabola sementis posuit , excepta terra bona, quae affert tricesimum et sexagesimum et centesimum
Abbreviated transcription (Latin):
pectantiũ fertur in ꝓnũ. Uide platonẽ:
specta demostenen. tulliũ quoq phi¬
losophũ. parit̃ & oratorem. & hereticoꝵ
principes intuere: de quib fuit ualen¬
tinus. martion. bardesanes tatianus:
& de fluminib non ambiges. Sed hec
qđ iuxta titulũ qui inscribit᷑ assũ ꝑ¬
tio niniue liber uisionis naum elce¬
sei. recte & niniue mundus figuralit̃
intelligitur: & mare eiꝰ. & eloquentiȩ
flumina in consũmatione siccantur.
Infirmatꝰ ẽ basan & carmelus. & flos
melũ & libanũ. regionẽ uberẽ. & mon¬
tes consitos. assyru uastitas demonstra¬
dir: qđ ille potens quondã. & florens.
& plurimis gentib imperans: dño
irascente populandus sit.S de con sũ-¬
matione mundi possumꝰ intelligere:
qđ potentes quiq & nobiles. & nimi¬
is opib habundantes repente pereatł̃.¬
miniã sonat. in consũmatione mun-¬
di omnia que ignominia & rubore
digna sunt asserimꝰ cũ dñs uenerit in¬

Expanded text:
pectantium fertur in pronum. Vide Platonem, pectantium fertur in pronum. Vide Platonem, specta Demosthenem, Tullium quoque philosophum pariter et oratorem, et haereticorum principes 539 intuere, de quibus fuit Valentinus, Marcion, Bardesanes, Tatianus, et de fluminibus non ambiges. Sed haec quod juxta titulum, qui inscribitur: Assumptio Ninive: liber visionis Naum Elcesaei, recte et in Ninive mundus figuraliter intelligitur, et mare ejus eloquentiae flumina in consummatione siccantur. Infirmatus est Basan et Carmelus, et flos melum et Libanum, regionem uberem, et montes consitos, Assyrii vastitas demonstratur, quod ille potens quondam et florens et plurimis gentibus imperans, Domino irascente, populandus sit. Sed et de consummatione mundi possumus intelligere, quod potentes quique et nobiles, et nimiis opibus abundantes, repente pereant, eminiam sonat, in consummatione mundi omnia, quae ignominia et rubore digna sunt, asserimus cum Dominus venerit, in
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃ta mutare. Uł certe quia semel
de consũmatione mundi eẽ diximus
ꝓphetiam: & hoc simplicit̃ accipite. cũ
uenerit mundi consũmatio. & ꝑtran¬
sierit cęlum. & terra: mare quoq flu¬
uiosq siccare.S mͥ legenti illud in
psalmis. Hoc mare magnũ & spaciosũ
ibi reptilia quoꝵ non ẽ numerus. ani¬
malia parua cũ grandibꝰ. ibi naues
pambulant: draco iste quẽ formasti
ad illudendũ ei. Dignũ uidet᷑ bonita¬
te. & clementia dei omnẽ amaritudi-¬
nẽ. & salsuginẽ maris. sua cõminatione
destruere: & regnantẽ in aquis humi¬
liare draconẽ. & malitiȩ exsiccare gur-¬
gites: in quib parua natant reptilia.
quoꝵ ñ ẽ numerus. Neq enĩ digna sc̃
numero: quȩ cũ dracone uersantur.
Numina quoq ad desertũ ꝑducens: om¬
nẽ falsi nominis sententiã. quȩ se contͣ
dm̃ erigens. flumine eloquentiȩ utitur.
& uolubilitate uerboꝵ: & tumentes
contorquens gurgites: cũ miraculo ex¬

Expanded text:
elementa mutare. Vel certe quia semel elementa mutare. Vel certe quia semel de consummatione mundi esse diximus prophetiam, et hoc simpliciter accipite: Cum venerit mundi consummatio, et pertransierit coelum et terra, mare quoque et fluvios siccari. Sed mihi legenti illud in Psalmis: Hoc mare magnum et spatiosum: ibi reptilia quorum non est numerus: animalia parva cum magnis; ibi naves perambulant. Draco iste quem formasti ad illudendum ei , dignum videtur bonitate, et clementia Dei, omnem amaritudinem et salsuginem maris, sua comminatione destruere: et regnantem in aquis humiliare draconem, et malitiae exsiccare gurgites in quibus parva natant reptilia, quorum non est numerus: neque enim digna sunt numero quae cum dracone versantur. Flumina quoque ad desertum perducens, omnem falsi nominis scientiam, quae se contra Deum erigens, flumine eloquentiae utitur, et volubilitate verborum, et tumentes contorquens gurgites, cum miraculo s
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ uenerit filiꝰ hominis in nubibus.
quib mandat᷑ in isaia. ne pluant suꝑ
uineã imbrẽ. & ad quas ꝑuenit ueritaᷤ
dĩ dicente psalmografo: ueritas tua usq
eleuatȩ in sublime tenu ioris substan¬
tiȩ fient: & in scabellũ pedũ dĩ reductȩ.
in extremis quibq int̾ angłos officiis
ministrabunt. Priora quippe & antiqͣ
quȩ ad caput ꝑtinent: nosse ñ potuer̃.
Alius uͦ nubes in contrariã partẽ acci¬
piet: qd̃ semꝑ serena conturbent. & cla¬
rũ solis stellarũq lum̃ sua caligine
nitantur p̃texere: & qđ subiecte postea
dñicȩ potestati in puluerẽ redigantur
ad nichilũ: & t̾ra in eis quȩ pinguis est
dissoluatur. Increpans mare & exsicais
illud. & omnia flumina ad desertum
ꝑducens. Iuxta litteram potentia dei¬
describit᷑: qui uindicaturꝰ ẽ de aduer¬
sariis hierłm: qđ ñ grande sit illi assy¬
rios destruere: cuiꝰ maiestatis sit etiam

Expanded text:
: Cum venerit Filius hominis in nubibus, : Cum venerit Filius hominis in nubibus, quibus mandatur in Isaia , ne pluant super vineam imbrem, et ad quas pervenit veritas Dei, dicente Psalmographo : Veritas tua usque elevatae in sublime, tenuioris substantiae fient, et in scabellum pedum Dei redactae, in extremis quibusque inter angelos officiis ministrabunt. Priora quippe et antiqua, quae ad caput pertinent, nosse non poterunt. Alius vero nubes in contrariam partem accipiet, quod semper serena conturbent, et clarum solis stellarumque lumen sua caligine nitantur praetexere, et quod subjectae postea dominicae potestati in pulverem redigantur et in nihilum, et terra in eis quae pinguis est, dissolvatur. Increpans mare, et exsiccans illud et omnia flumina ad desertum perducens. Juxta litteram Dei potentia describitur, qui vindicaturus est de adversariis Israelem, quod non grande sit ei Assyrios destruere, cujus majestatis sit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cans eos ad pęnitentiã. s quia contẽpta
bonitate dei. scđm cor impęnitens thesau-¬
rizauer̃ sibi irã in die irȩ: qͥ ante peni¬
tens fuerat. nequaꝗͣ eos quasi mundos
& innocentes inultos abire patiet᷑. Uel
certe ita: qm̃ in bonã partẽ semel uolu-
um sibi adplaudet. cũ argutus fuerit.
dei ẽesaluatus. Licet enĩ dicat. ecce ego
us nequã est quia ego bonus sũ: Atq
ita fiet. ut in eo ipso qđ arguit & ignos¬
cit: nullum innoxiũ abire patiatur.
Dñs in tẽpestate. & turbine uiȩ eiꝰ: & ne¬
bulȩ puluis pedũ eius. Pro tẽpestate et
turbine: consũmationẽ & cõmotionẽ
septuaginta transtuler̃. Licet in eo ubi
nos posuimus in tẽpestate: & in hebreo
scribit᷑. Basus fa. in cõmotionem quoq
possit intelligi. Hoc aut̃ significat quod
in fine mundi uniuersa moueantur:
iuxta illud qđ scriptũ ẽ in aggeo. Adhuc
mota. ut credant uiȩ dñi. qui dicit in

Expanded text:
cans eos ad poenitentiam; sed quia, contempta cans eos ad poenitentiam; sed quia, contempta bonitate Dei, secundum cor impoenitens thesaurizaverunt sibi iram in die irae , qui ante patiens fuit, nequaquam eos tamquam mundos et innocentes inultos abire patietur. Vel certe ita quoniam in bonam partem simul volumuum sibi applaudet coargutus fuerit, quod Dei sit salvatus. Licet enim dicat: Ecce ego us nequam est, quia ego bonus sum ? Atque ita fiet, ut in eo ipso quod arguit et ignoscit, nullum innoxium abire patiatur. Dominus in tempestate et in turbine vitae ejus, et nebulae pulvis pedum ejus. Pro tempestate et turbine, consummationem et commotionem Septuaginta transtulerunt: licet in eo ubi nos posuimus, in tempestate, et in Hebraeo scribitur BASUPHA  , in commotione quoque possit intelligi. Hoc autem significat, quod in fine mundi universa moveantur, juxta illud quod scriptum est in Aggaeo: Adhuc mota ut credant viae Domini, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ut purũ aurũ remaneat & argentum.
Ulciscens dñs & habens furorẽ. ulcis-¬
cens dñs in hostes suos: & irascens ipse
inimicis suis. lxx. Uiciscens dñs cum
furore: ulciscens dñs in aduersarios
suos: & tollens ipse inimicossuo. Scdm
utrãq intelligentiã. quia diligit dñs
quẽ corripit. & castigat om nẽ filium
& contrariis cogitationib fractis. ser¬
monibq sublatis. in antiquũ redeant
statũ. Deniq in consequentib ait. Dñs
patiens: & longa fortitudo eiꝰ. Sed quia
semel & hystoriã exponere ꝓposuimꝰ:
inimicos & hostes dĩ intelligamꝰ assirio
in quos cũ diu patiens fuerit: postea cũ
furore. & iracundia ultor existet. Dñs
patiens. & magnus fortitudine: & mun¬
dans ñ faciet innocentẽ: qđ significantiꝰ
in greco legit᷑ RMAS IinoΥ Κas iaxa.¬
& ẽ sensus. Diu quidẽ sceleris assyrioꝵ pa¬
tiens fuit: & magnanimitatis suȩ forti¬
tudine iniquitates eoꝵ sustinuit. ꝓuo¬

Expanded text:
ut purum aurum remaneat et argentum . ut purum aurum remaneat et argentum . Ulciscens Dominus, et habens furorem: Ulciscens Dominus in hostes suos, et irascens ipse inimicis suis. LXX: Ulciscens Dominus cum furore: ulciscens Dominus in adversarios suos, et tollens ipse inimicos suos. Secundum utramque intelligentiam, quia diligit Dominus quem corripit , et castigat omnem filium et contrariis cogitationibus fractis, sermonibusque sublatis, in antiquum redeant statum. Denique in consequentibus ait: Dominus patiens, et longa fortitudo ejus. Sed quia semel et historiam exponere proposuimus, inimicos et hostes Dei intelligamus Assyrios, in quos cum diu patiens fuerit, postea cum furore et iracundia ultor existet. Dominus patiens et magnus fortitudine, et mundans, non faciet innocentem. Quod significantius in Graeco  est sensus: 537 Diu quidem sceleris Assyriorum patiens fuit, et magnanimitatis suae fortitudine iniquitates eorum sustinuit, provo
Abbreviated transcription (Latin):
lator & ulciscens
laudantis dm̃: qđ
de assyriis populi
sui ultus iniuriã.
siue iuxta altiorẽ
intelligentiam. qđ audiat gemitum
ta maiora. & in alio loco.zelor enĩ uos
dĩ zelo: & ipse dñs in psalmo. zelus domꝰ
tuȩ comedit me: & helias. zelans in qͥt
zelatus sum dño omnipotenti dõ isrł.
finees quoq zelum. & mathathiȩ le-¬
gimus. & symonẽ ⁊ elotẽ apłm ihu xp̃i:¬
que marcus euangłista symonẽ chana¬
neũ uocat. Telatur aut̃ dñs in salu¬
tẽ eoꝵ quos zelatur: ut quos ñ potuit
eius seruare clementia. seruet emula-
nimia uisitationẽ zeli & furoris eiꝰ ñ
merebat᷑: in ez echiele loquit᷑ ds̃. Telus
m̃s recessit a te: & ñ irascar ultra tͥ. Quã¬
diu itaq agebat pęnitentiã mundus:
consũmatio illiꝰ ñ fiebat. Postꝗͣ uͦ multi¬
plicata iniquitate. refrixit caritaᷤᷤ mul¬
toꝵ: ita ut tẽptarent᷑ etiã electi dĩ: tc̃
zelator dñs uenit in ultionẽ. non quo
ignis. ligna. fenũ. stipulãq consumat:

Expanded text:
lator, et ulciscens laudantis Deum, quod de Assyriis populi sui sit ultus injuriam. Sive juxta altiorem intelligentiam, quod audiat gemitum ta majora . Et in alio loco: Zelor enim vos Dei zelo . Et ipse Dominus in psalmo: Zelus domus tuae comedit me . Et Elias: Zelans, inquit, zelatus sum Domino omnipotenti Deo Israel . Phinees quoque zelum, et Matathiae legimus . Et Simonem zelotem apquem Marcus evangelista, Simonem Chananaeum vocat . Zelatur autem Dominus in salutem eorum quos zelatur: ut quos non potuit ejus servare clementia, servet aemulatinimia visitationem zeli et furoris ejus non merebatur, in Ezechiele loquitur Deus: Zelus meus recessit a te, et non irascar ultra tibi . Quamdiu itaque agebat poenitentiam mundus, consummatio illius non fiebat: postquam vero, multiplicata iniquitate, refrixit charitas multorum, ita ut tententur etiam electi Dei: tunc zelator Dominus venit in ultionem: non quod ignis, ligna, fenum, stipulamque consumat,