comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ista sententia. Sed ego eã ex poni
uolo ñ confirmari. quae ꝑse ipsam
apud nos om̃ib philosophorũ auctori¬
tatibus. Et illud quidẽ de iustutibus
& deuitiis si ueracit̃ dicit᷑: non ẽ conse¬
quens ut ꝓpt̃ hoc omĩa peccata sint
paria. Nã illud de inseparabilitate
uistutũ & si forsitan fallor. ta men siuerũ
memini qđ uix memini om̃ib. philosopbis
placuit: qui easdẽ uistutes agende uitȩ
necessarias eẽ dixer̃. Hoc autẽ depari¬
litate peccatorũ. soli stoici ausisurit
disputare: contra omnẽ sensũ generis
humani: quã eorũ uanitatẽ : in iouini a¬
no illo qui in hac sententia stoicus erat.
in aucupandis autẽ & defensitandis uolup¬
tatib epicureds. de scripturis sc̃ĩs diluci¬
dissime conuicisti: inqua tua suauissi¬
ma & p̃clarissima disputatione satis
euident̃ apparuit ñ placuisse auctorib
nr̃is uel ipsi potius quȩ ꝑ eos locuta est
ueritati. om̃ia paria eẽ peccata. luo mͦ

Expanded text:
ista sententia. Sed ego eam exponi ista sententia. Sed ego eam exponi volo, non confirmari; quae per seipsam apud nos omnibus philosophorum auctoritatibus firmior. et illud quidem de uirtutibus et uitiis si ueraciter dicitur, non est consequens, ut propter hoc omnia peccata sint paria. nam illud de inseparabilitate uirtutum, etsi forsitan fallor, tamen, si uerum memini, quod uix memini, omnibus philosophis placuit, qui easdem uirtutes agendae uitae necessarias esse dixerunt. hoc autem de parilitate peccatorum soli Stoici ausi sunt disputare contra omnem sensum generis humani; quam eorum uanitatem in Iouiniano illo, qui in hac sententia Stoicus erat, in aucupandis autem et defensitandis uoluptatibus Epicureus, de scripturis sanctis dilucidissime conuicisti. in qua tua suauissima et praeclarissima disputatione satis euidenter apparuit non placuisse auctoribus nostris uel ipsi potius, quae per eos locuta est, ueritati omnia paria esse peccata. quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Siautẽ ꝑsonas accipitis. peccatũ operamini:
redarguti alege quasi transgressores.
Uide quẽ ail modũ trans gressores legis
appellent᷑: quidicunt diuiti sede hic &
tẽptibile eẽ peccatũ. in hac unare
Mlegẽ transgredi. secutus ad iunxit.
ui cũq autẽ totã legẽ seruauerit. offen¬
dat autẽ in uno: factusẽ om̃iũ reus.:
Quienĩ dixit ñ mȩchaberis: dixit & nota
occides. Qđ si ñ methaberis. occidesaut̃:
factus es transgressor legis: Propter
illud qđ dixerat. redarguti alege quasi
trans gressores. Iuae cũ ita sint: cor¬
sequens uidet᷑. nisi alio modo intelligen¬
dũ ostendat᷑: ut qui dixerit diuiti
sede hic pauperista illic. huic honorẽ
Ampliorẽ quã illi deferens & idolater
& blasphemus & ad ult̃ & homicida.
& ne qđ longũ est ut cuncta cõme¬
morẽ. reus om̃iũ criminũ iudicandus
ẽ. Offendens quippe in uno. factus ẽ.
habet. om̃s habet: Et qui unã ñ habet.
nullã habet. Hoc siuerũ est. confirmat᷑

Expanded text:
ccipitis, peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. uidete, quem ad modum transgressores legis appellet, qui dicunt diuiti: \'sede hictemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adiunxit: quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. qoccides. Quod si non moechaberis, occides autem, factus es transgressor legis. Propter illud quod dixerat: Redarguti a lege quasi transgressores. Quae cum ita sint, consequens videtur nisi alio modo intelligendum ostendatur ut qui dixerit diviti: Sede hic, et pauperi: Sta illic, huic ampliorem honorem quam illi deferens, et idololatra, et blasphemus, et adulter, et homicida, et ne, quod longum est, cuncta commemorem, reus omnium criminum judicandus sit: offendens quippe in uno, factus est habet, omnes habet; et qui unam non habet, nullam habet? Hoc si verum est, confirmatur
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognoscant te uerũ dm̃ & quẽ misis ti iħm
xp̃m. Aet̃ na igit᷑ uita ẽ ipsa cognitio ueritatis.
Iuã obrẽ quã ꝑ uersi atq p̃posteri sunt. quise
Arbitrant᷑ dĩ cognitionẽ tradere ut ꝑfecti¬
simus cũ ꝑfectorũ ipsa sit p̃miũ. quidergo
Agendũ nisi ut eũ ipsũ quẽ cognoscere uolumꝰ

Expanded text:
em misisti Jesum Christum. Aeterna igitur vita est ipsa cognitio veritatis; quamobrem quam perversi atque praeposteri sunt, qui se arbitrantur Dei cognitionem tradere ut perfectisimus, cum perfectorum ipsa sit praemium! Quid ergo agendum, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus,
Abbreviated transcription (Latin):
simũ ac saluberrimũ est. quanto magnus es
tanto humilate in om̃ib: qui euange lista
xp̃m longe cęteris altius cõmendat. apud¬
eũ discipulis pedes lauat.
DEEO QUODAIT.NEMO NOUIT FIIUM
PISIPATER. EXUBRO WUESTIONŨ FUAN

Expanded text:
simum ac saluberrimum est: quanto magnus es, simum ac saluberrimum est: quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus, qui euangelista Christum longe ceteris altius coeum discipulis pedes lavat. De eo quod ait: Nemo novit Filium nisi Pater, ex libro I Quaestionum Evan
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃ erat. & uerbũ ds̃ erat. Et si per
speculũ & in enigmate. longe tamen
sublimius ab omĩ similitudine corporali.
Qua ꝓpt̃ quã uisin illis tribus actiua. in
lohannis autẽ euangelio dona contẽpla¬
tiue uirtutis eluceant eis qui haec dinos¬
parte ẽ. sic manebit donec ueniat quod
tore dnĩ liquidius aliquid bibit. alius
leuatus usq ad terciũ caelũ in effabilia
corpore peregrinant᷑ ad ño & om̃ib. bonȩ
spei fi delib in libro uitae scriptus seruat᷑.
qđ dictũ est. Et ego diligã eũ. & ostendã
me ipsũ illi. Uerũ tam̃ in hac peregrinati¬
one quantũ reihuius intelligentia uel
scientia quisq ꝓfeterit. tanto magis caueat
diabolica uitia. suꝑbiã & inuidentiam.
Meminerit hic ipsũ euangłiũ ioħis. quã
multo amplius erigit ad contẽplatiorẽ
uericatis. tã multo amplius p̃cipere dedulce-¬
dinẽ caritatis. Et quia illud p̃ceptũ ueris¬

Expanded text:
apud Deum erat, et Verbum Deus erat; etsi per apud Deum erat, et Verbum Deus erat; etsi per speculum et isublimius ab omni similitudine corporali. quapropter, quamuis in illis tribus actiuae, in Iohannis autem euangelio dona contemplatiuae uirtutis eluceant eis qui haec dinosparte est, sic manebit, donec ueniat quod tore domini liquidius aliquid bibit, alius leuatus usque ad tertium caelum ineffabilia corpore, peregrinantur a dospei fidelibus in libro uitae scriptis seruatur quod dictum est: et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi. uerum tamen in hac peregrinatione quantum rei huius intellegentia uel scientia quisque profecerit, tanto magis caueat diabolica uitia, superbiam et inuidentiam; meminerit hic ipsum euangelium Iohannis, quam multo amplius erigit ad contemplationem ueritatis, tam multo amplius praecipere de dulcedine caritatis. et quia illud praeceptum ueris
Abbreviated transcription (Latin):
Et quantũ quisq hoc magis potesti tanto
maior est. Quanto autẽ minus. tanto
minor. Si autẽ nihil adhuc tale mens
hominis ex ꝑta ẽ. in qua tam̃ habitat xp̃s
ꝑfidẽ. in stare debet minuendis finiendisq
cupiditatib huius scłi moralis uirtutis
actione tã quã in comitatu triũ illorũ
euangelistarũ cũ mediatore xp̃o ambulans.
eũ qui filius dĩ semꝑ est ꝓpt̃ nos filiũ homi¬
nis factũ. ut sempit̃na uirtus ciꝰ&e diuinitasi
nraẽ infirmitati & inmortalitati contẽperata
de nr̃o nobis inse atq ad se faceret uiã. cũ magnȩ
spei lȩticia. fidelit̃ teneat. Et ne peccet: a rege
xp̃o regat᷑. Si forte peccauerit: ab eodem
sacerdote xp̃o expiet᷑. Atq ita in actione
bonȩ conuersationis & uitae. nutritis pennis
geminȩ dilectionis tã quã duab. alis ualidis
euectus a terris: ab eodẽ ipso xp̃o uerbo illu¬
minet᷑ uerbo qđ in principioerat uerbũ. &¬

Expanded text:
et quanto quisque hoc magis potest, tanto et quanto quisque hoc magis potest, tanto maior est, quanto autem minus, tanto minor. si autem nihil adhuc tale mens hominis experta est, in qua tamen habitat Christus per fidem, instare debet minuendis finiendisque cupiditatibus huius saeculi moralis uirtutis actione, tamquam in comitatu trium illorum euangelistarum cum mediatore Christo ambulans. eum qui filius dei semper est propter nos filium hominis factum, ut sempiterna uirtus eius et diuinitas trae infirmitati et mortalitati contemperata de nostro nobis in se atque ad se faceret viam, cum magnae spei laetitia fideliter teneat. Ne peccet, a rege Christo regatur; si forte peccaverit, ab eodem sacerdote Christo expietur, atque ita in actione bonae conversationis et vitae nutritis pennis, geminae dilectionis, tanquam duabus alis validis evectus a terris, ab eodem ipso Christo Verbo illuminetur, Verbo quod In principio erat, et Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
atq carnaliũ serenissima in cõmutabilis
ueritatis luce potiat᷑. & m̃te penitus a
consuetudine uitae huius alienata. illi
constant̃ & indeclinabi lit̃ hereat. nequid
querat. nequis quaerat intelligit. Credat
ergo potius sublimi auctoritati minimeq
Acsi ꝑ seuerant̃ retinens atq custodiens fidẽ.
spem. & carita tẽ. intendat inspecie. ex
omnẽ ueritatẽ. cũ ds̃ qui suscitauit iħm
xp̃m amortuis. ui ui ficabit & mortalia
corpora nr̃a. ꝑ in habitantẽ spm̃ eius in nobis.
Prius autẽ quã uiuificet᷑ hoc qđ mortuũ est
& ꝓpt̃ peccatũ ꝓculdubio corruptibile est
& agͥgrauat animã. & siquando ad uita
excedit hanc nebulã qua tegit᷑ om̃is t̃ra.
idẽ. hanc carnalẽ caliginẽ qua tegitur
om̃is uita t̃rena. tã quã rapida chorusca¬
tione ꝑstringit᷑. & in suã in firmitatem
redit. uiuente desiderio quo rursus erigat᷑.
nec sufficiente mundicia qua figatur.

Expanded text:
adque carnalium serenissima incommutabilis adque carnalium serenissima incommutabilis ueritatis luce potiatur et mente penitus a consuetudine uitae huius alienata illi constanter et indeclinabiliter haereat, nec quid quaerat nec quis quaerat intelergo potius sublimi auctoritati minimeque 115 ac sic perseveranter retinens atque custodiens fidem, spem et charitatem, intendat in specie ex omnem veritatem, cum Deus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, uiuificabit et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis. prius autem quam uiuificetur hoc quod mortuum est propter peccatum, procul dubio corruptibile est et aggrauat animam; et si quando adiuta excedit hanc nebulam, qua tegitur omnis terra, id est hanc carnalem caliginem, qua tegitur omnis uita terrena, tamquam rapida coruscatione perstringitur et in suam infirmitatem redit uiuente desiderio, quo rursus erigatur, nec sufficiente munditia, qua figatur;
Abbreviated transcription (Latin):
iscipłis etiã & insufflando dedit spm̃ scm̃.
ne ipse sp̃s qui trinitati consubstantialis
& coaet̃ nusẽ. tantũ modo patris eẽ : ñ eti ã
filii sp̃s̃ putarit᷑. Postremosuas oues petro
seamanti. eũq. a morẽ ter consitenti cõ¬
m̃dans. dicit eumdẽ io hannẽ sic se uelle
ma nere donet ueniat. Ubieaã mihi uidet᷑
Alto docuisse misterio istã ipsã ioħis euan¬
geliste dispensationẽ. qua inlucẽ liquidis¬
simã uerbi sublimitate fertur. ubi trinita¬
tis aqualitas. & in cõmutabilitas uideri
homo cuius susceptione uerbũ caro factũ
ẽ. ꝑspicue cerni cognosciq ñ posset. nisicũ
ipse dñs uenerit. Ideo sic manebit donec
ueniat. Manebit autẽ nunc infide cre¬
dentiũ. tunc autẽ facie ad faciem. contẽ¬
plandũ erit. Cũ apparuerit uita nr̃a & nos
cũ ipso apparebimus ingła. Quisquis autẽ
Arbitratꝰ homini uitã istã mortalẽ adhuc
Agenti posse contingere. ut denito atq
discusso om̃i nubilo fantasiarũ corporaliũ

Expanded text:
iscipulis etiam insufflando dedit spiritum sanctum, ne ipse spiritus, qui trinitati consubstantialis et coaeternus est, tantummodo patris esse, non etiam filii spiritus putaretur. postremo suas oues Petro se amanti eumque amorem ter confitenti commendans dicit eundem Iohannem sic se uelle manere, donec ueniat. ubi etiam mihi uidetur alto docuisse mysterio istam ipsam Iohannis euangelistae dispensationem, qua in lucem liquidissimam uerbi sublimitate fertur, ubi trinitatis aequalitas et incommutabilitas uideri homo, cuius susceptione uerbum caro factum est, perspicue cerni cognoscique non posse, nisi cum ipse dominus uenerit. ideo sic manebit, donec ueniat. manebit autem nunc in fide credentium, tunc autem facie ad faciem contemplandum erit, cum apparuerit uita nostra et nos cum ipso apparebimus in gloria. quisquis autem arbitratur homini uitam istam mortalem adhuc agenti posse contingere, ut dimoto adque discusso omni nubilo phantasiarum corporalium
Abbreviated transcription (Latin):
t fecit luctũ patri suo. septẽ dies. Nescio
utrũ inueniat᷑ alicuius scõrũ inscripturis
celebratũ eẽ. luctũ. nouẽ dies. qđ apud
latinos nouendia lia appellant. Unde mihi
uident᷑ ab hac consuetudine ꝓhibendi. siqui
xp̃ianorũ istũ in mortuis numerũ seruant.
qui magis ẽ. ingentiliũ consuetudine.
Septimus uero dies. auctoritatẽ inscripturis
habet. Unde alio loco scriptũ ẽ. Luctus
mortui septẽ dierũ. fatui autẽ om̃s dies
uitae eius. Septenarius autẽ numerus.
ꝓpt̃ sabbati sacram̃tũ. p̃cipue quietis indi¬
ciũ est. Unde merito mortuis. tã quã requi
escentib ex hibetꝰ. Quẽ tam̃ numerũ in
luctu ia cob decuplauerunt aegiptii. qui eũ
septuaginta dies luxerunt. e.

Expanded text:
t fecit luctum patri suo septem dies. Nescio utrum inveniatur alicujus sanctorum in Scripturis celebratum esse luctum novem dies, quod apud Latinos novendialia appeuidentur ab hac consuetudine prohibendi, si qui christianorum istum in mortuis suis numerum seruant, qui magis est in gentilium consuetudine. septimus uero dies auctoritatem in scripturis habet. unde alio loco scriptum est: luctus mortui septem dierum; fatui autem omnes dies uitae eius. septenarius autem numerus propter sabbati sacramentum praecipue quietis indicium escentibus exhibetur: quem tamen numerum in luctu Jacob decuplaverunt Aegyptii, qui eum septuaginta dies luxerunt. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
uita et̃na ũt cognoscantte solũ uerũ dm̃.
& quẽ misisti iħm xpm̃. Hoc fiet cũ uene¬
rit dñs. & illumina uerit occulta tenebra¬
rũ. cũ tenebrae mortalitatis huius corrup¬
tionisq transierint. tunc erit manie
nr̃m. dequo in psalmodicit᷑. Mane : d¬
astabo tibi. & contẽplabor. Dehac contẽ¬
platione. intelligo dictũ. cũ tradiderit
regnũ dõ & patri. idẽ cũ ꝑduxcerit iustos
quibus nunc ex fide uiuentib. regnat
mediator dĩ & hominũ homo xxp̃s iħs. ad
contẽ plationẽ dĩ & patris. Sidesipio hic
corrigat me qui melius sapit. mihi ali ud
ñ uidet᷑. Neque enĩ queremus aliud cũ
ad illius contẽplationẽ ꝑ uenerimus. que
nunc non ẽ. quã diu gaudiũ nrm̃ inspeẽ.
Spes autẽ quae uidet᷑ ñ est spes.  uod enĩ

Expanded text:
uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti legum Christum. hoc fiet, cum uenerit dominus et inluminauerit occulta tenebrarum, cum tenebrae mortalitatis huius corruptionisque transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intellego dictum: cum tradiderit regnum deo et patri, id est cum perduxerit iustos, quibus nunc ex fide uiuentibus regnat mediator dei et hominum homo Christus Iesus, ad contemplationem dei et patris. si desipio, corrigat me qui melius sapit; mihi aliud non uidetur. neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem peruenerimus, quae nunc non est, quamdiu gaudium nostrum in spe est. spes . aute
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ. Id est ut necessaria ñsit dispensa¬
tio si militudinẽ ꝑ angelicos principatus
& potestates. & uirtutes. En quarũ ꝑsona
ñ in conuenient̃ intelligit᷑ dici in cantico
canticorũ ad sponsam. imilitudines
auri faciemus tibi cũ distinctionib argen¬
t quo adusq rex in retubitu suo ẽ. idest
quo adusq xp̃s in setreto suo ẽ. quia uita
tis cũ ipso ingloriauodante quã fiat.
uide mus nunc ꝑ speculũ in enigmate hoc
ẽ. insi militu dinibus. ttinc autẽ facie ad
faciem. Haec enĩ contẽplatio ꝓ mittitur.
actionũ om̃iũ finis. atq aet̃ naꝑfectio
Angelorũ. Filii enĩ dĩ sumus. & ñdũ apparuit
quid erimus. Scimus quia cũ apparuerit.
similes ei erimus. qm̃ uidebimus eũ sicuti
est. Qqđ enĩ dixcit famulo suomorsi. ego sũ
qui sũ. & dicesitaq filiis isrł qui est misit
me aduos: hoc contẽplabimꝰ. cũ uidebimꝰ
in aet̃ nũ. Ita quippeait. Haec ẽ. autem

Expanded text:
uirtutem, id est ut necessaria non sit dispensauirtutem, id est ut necessaria non sit dispensatio similitudinum per angelicos principatus et potestates et uirtutes. ex quarum persona non inconuenienter intellegitur dici in cantico canticorum ad sponsam: similitudines auri faciemus tibi cum distinctionibus argenti, quoad usque rex in recubitu suo est, idest quoad usque Christus in secreto suo est, quia uita tis in gloria. quod antequam fiat, uidemus nunc per speculum in aenigmate — hoc est in similitudinibus — tunc autem facie ad faciem. Haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omnium finis \'atque aeterna perfectio gaudiorum. filii dei enim sumus, et nondum apparuit quod erimcuti est. quod enim dixit famulo suo Moysi: ego sum qui sum; et dices itaque filiis Israhel: qui est, misit me ad uos: hoc contemplabimur, cum uiuemus in aeternum. ita quippe ait: haec est
Abbreviated transcription (Latin):
sub pedibus suis. tã quã cũ posuerit ñ sit regia¬
turus. Nec intelligunt ita dictũ. sicut est
illud. Confirmatũ ẽ coreius ñ cõmo uebit᷑.
donec uideat suꝑ inimicos suos. Nonenĩ
cũ uiderit. iã cõmouebit᷑. Quidergo est
cũ tradiderit regnũ dõ & patri: quasi modo
ñ habeat regnũ ds̃ & pat̃. Sed quia om̃s
iustos quib nunc regnat ex fide uiuen¬
tibus. mediator dĩ & hominũ homoxp̃s¬
iħs ꝑducturus ẽ. ad speciem. quã uisionẽ
dicit idem a płs facie ad faciem. Ita dictũ
ẽ cũ tradiderit regnũ dõ & patri. ac sidice¬
retꝰ. cũ ꝑduxerit credentes ad contẽpla¬
tionẽ dĩ & patris. Sic Et enĩ dicit omĩ a
mihi tradita sunt a patre meo & nemo
nouit filiũ nisi pat̃. neq patrẽ quis nouit
nisi filius. & cui uoluerit filius reuelarẽ :¬
tunc reuelabit᷑ a filio pat̃i cũ euacuauerit
omnẽ principatũ & omnẽ potestatẽ &

Expanded text:
b pedibus suis, tamquam cub pedibus suis, tamquam cuturus. Nec intelligunt ita dictum, sicuti est illud: Confirmatum est cor ejus; non commovebitur, donec videat super inimicos suos . Non enim cum viderit, jam commovebitur. Quid ergo est, Cum tradiderit regnum Deo et Patri? quasi modo non habeat regnum Deus et Pater? Sed quia omnes justos, in quibus nunc regnat ex fide viventibus mediator Dei et hominum homo Chrducturus est ad speciem, quam uisionem dicit idem apostolus facie ad faciem, ita dictum est: cum tradiderit regnum deo et patri, ac si diceretur: "cum perduxerit credentes ad contemplationem dei et patris". sicut enim dicit: omnia mihi tradita sunt a patre meo, et nemo nouit filium nisi pater; neque patrem quis nouit nisi filius et cui noluerit filius reuelare, tunc reuelabitur a filio pater, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et
Abbreviated transcription (Latin):
figurauit corpus humilitatis nr̃ae. c̃forme
ut fiat corpori głae suae. scđm operationẽ
suã qua possit etã sibi subicere omia.
Inseparabilis enĩ ẽ. operatio patris & filii.
Alio quin nec ipse pat̃ sibi subiecit omĩa. sed
filius ei subiecit qui ei regnũ tradidit. &
euacuat omnẽ principatũ & potestatẽ.
& uirtutẽ. Defilio quippe. ista dicta sunt.
Cũ tradiderit inquit regnũ dõ & patri.
cũ eua cuauerit omnẽ principatũ &
omnẽ potestatẽ. & uirtutẽ. Ipse enĩ subiecit.
qui euacuat. Nec sic arbitremꝰ xp̃m tra¬
diturũ regnũ dõ & patri: ut ad imat sibi.
nã & hoc quidã uaniloqui crediderunt.
Cũ enĩ dicit᷑ tradiderit regnũ dõ & patri.
ñ separat᷑ ipse. quia simul cũ patre unus
ds̃ ẽ. Sed diuinarũ scripturarũ incurio¬
sos & contentionũ studiosos fallit uerbũ
qđ positũ ẽ. donec. Ita nãq sequit᷑. Oportet
enĩ illũ regnare. donec ponat inimicos suos¬

Expanded text:
figurabit corpus humilitatis nostrae, conforme ut fiat corpori gloriae suae, secundum operationem suam, qua possit etiam sibi subjicere omnia . Inseparabilis enim operatio est Patris et Filii. Alioquin nec ipse Pater sibi subjecit omnia, sed Filius ei subjecit, qui ei regnum tradit, et evacuat omnem principatum et omnem potestatem et virtutem. De Filio quippe ista dicta sunt: Cum tradiderit, inquit, regnum Deo et Patri, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem; ipse enim subiecit qui euacuat. Nec sic arbitremur Christum traditurum regnum deo et patri, ut adimat sibi; nam et hoc quidam uaniloqui crediderunt. cum enim dicitur tradere regnum deo et patri, non separatur ipse, quia simul cum patre unus deus est. sed diuinarum scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit uerbum, quod positum est, donec; ita namque sequitur: oportet enim illum regnare, donec ponat inimicos su
Abbreviated transcription (Latin):
etẽ. p̃sentia. filii hominis apud eos. quominꝰ
ueniret ille qui mi nor ñ etẽ. quia ñ semet¬
ipsũ ex inaniuit sicut filius. formã serui
ab occulis eorũ forma serui. quã ui¬
dentes hoc solũ eẽ. xp̃m putabant qđ uidebant.
Inde ẽ. & illud qđ ait. Si diligeretis me gau¬
derctis qm̃ eo ad patrẽ. quia pat̃ maior me ẽ.
Idẽ. ꝓptea me oportet ire id patrẽ quia dũ
me ita uidetis. ex hoc qđ uidetis aestimatis. qd¬
minor sũ patre. Atque ita circa creaturam
susceptũq. habitũ occupati. ae qualitatẽ quã
cũ patre habeo ñ incelligitis. Inde ẽ. & illud.
Nolime tangere ñdũ enĩ ascendi ad patrem.
⁊ actus enĩ. tã quã finẽ facit notionis. Ideoq
nolebat in eo eẽ finẽ intenti cordis inse. ut
hoc qđ uidebat᷑ tantũ modo putaret᷑. Ascensio
Autẽ ad patrẽ. erat ita uideri sicut ae qualis
est patri. ut ibi eõẽ. finis uisionis. qua sufficit

Expanded text:
esset praesentia Filii hominis apud eos, quominus esset praesentia Filii hominis apud eos, quominus veniret ille qui minor non esset, quia non semetipsum exinanivit sicut Filius, formam servi ab oculis eorum forma servi, quam videntes, hoc solum esse Christum putabant quod videbant. inde est et illud quod ait: si diligeretis me, gauderetis, quoniam eo ad patrem, quia pater maior me est, id est propterea me oportet ire ad patrem; quia, dum me ita uidetis et ex hoc quod uidetis aestimatis, minor sum patre, atque ita circa creaturam susceptumque habitum occupati aequalitatem, quam cum patre habeo, non intellegitis. inde est et illud: noli me tangere; nondum enim ascendi ad patrem meum. tactus enim tamquam finem facit notionis, ideoque nolebat in eo esse finem intenti cordis in se, ut hoc quod uidebatur tantummodo putaretur. ascensio autem ad patrem erat ita uideri, sicut aequalis est patri, ut ibi esset finis uisionis, quae sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
rogabo patrẽ & aliũ aduocatũ dabit uobis.
ut uobiscũ sit in aet̃nũ sp̃m ueritatis quẽ hic
mundus accipere ñ potest. idẽ dilector es
sp̃s dĩ. Sed ad huc uideri pocest ideo dictũ.
& ego rogabo patrẽ & aliũ ad uocatũ dabit
uobis. quasi ñ sufficiat solus filius. Illo autẽ
loco ita de illodictũ ẽ. tãquã solus omni no
sufficiat. Cũ uenerit ille sp̃s ueritatis docebit
uos omnẽ ueritatẽ. Nũ quid ergo separa t᷑
hinc filius tãquã ipse ñ doceat omnẽ uerita¬
potuit docere filius: Dicant ergo siplacet
nemo nisi ipse uos docebit omnẽ ueritatẽ.
ideo ꝑmittunt ut cũ illo docere credatur
his quȩ sunc dĩ. ubi ait. Sic & quȩ di sunt
neno scit. nisi sp̃sdĩ. Ut iã isti ꝑ uersi possint
eehoc dicere. qđ & filiũ ñ doceat quaedĩ sunt
nisi sp̃s sc̃s. tã quã maior minorẽ. cui filius
ipse tantũ tribuit ut diceret. Quia haec
eam. Nã si ñ abiero. ad uocatus ñ ueniet

Expanded text:
it uobis, ut nobiscum sit in aeternum, spiritum ueritatis, quem hic mundus accipere non potest, id est dilectores ae sunt spiritus dei. sed adhuc uideri potest ideo dictum: et ego rogabo patrem, et alium aduocatum dabit uobis, quasi non sufficiat solus filius. illo autem loco ita de illo dictum est tanquam solus omnino sufficiat: Cum venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem . Numquid ergo separatur hinc Filius, tanquam ipse non doceat omnem veritapotuit docere Filius? Dicant ergo, si placeNemo, nisi ipse, vos docebit omnem veritatem; ideo permittunt ut cum illo docere credatur iis quae Dei sunt, ubi ait, Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei : ut jam isti perversi possint ex hoc dicere, quod et Filium non doceat quae Dei sunt nisi Spiritus sanctus, tanquam major minorem; cui Filius ipse tantum tribuit, ut diceret, Quia haec eam; nam si non abiero, advocatus non veniet
Abbreviated transcription (Latin):
scđm ea facit in telligi quae supra cõmemora
ui. satisq in sinuaui. plerũq ita nominari
unã quãq in trinitate ꝑsonã. ut & aliae
illic intelligant᷑. Sic itaq dictũ ẽ. ipse enĩ
pat̾ amat uosi ut consequent̃ intelliga t᷑
& filius & sp̃ssc̃si Non quia modo nos
ñ amat. qui ꝓprio filio ñ pepercit. sed ꝓnobis
om̃ib tradidit eũ : sed tales nosamat ds̃
quales futuri sumus. ñ qualessumus.
uales enĩ amat. tales in at̃nũ conseruat.
uodtunc erit. cũ tradiderit regnũ dõ & patri.
qui nunc int̃pellat ꝓnobis. ut iã ñ roget
patrẽ. quia ipse pat̃ amat nos. Ruo autẽ
merito nisi fidei qua credimus antequam
illud qđ ꝓmitat᷑ uideamus: Perhanc
enĩ ꝑ uenimus ad speciem ut tales amet
quales amat ut simus. ñ quales odit quia
sumus. & hortat᷑ ac prestet necales eẽ sẽꝑ ÷
uelimus.
NELATEUGENDUSSITNUNCAEAUAUS

Expanded text:
secundum ea facit intesecundum ea facit intevi, satisque insinuavi, plerumque ita nominari unamquamque in Trinitate personam, ut et aliae illic intelligantur. Sic itaque dictum est, Ipse enim Pater amat vos, ut consequenter intelligatur itus sanctus, non quia modo nos non amat qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, sed tales nos amat deus, quales futuri sumus, non quales sumus. quales enim amat, tales in aeternum conseruat. quod tunc erit, cum tradiderit regnum deo et patri, qui nunc interpellat pro nobis, ut iam non roget patrem, qmerito nisi fidei qua credimus antequam illud quod promittitur videamus? Per hanc enim perveneimus ad speciem: ut tales nos amet, quales amat ut simus, non quales odit quia sumus, et hortatur ac praestat ne tales esse semper velimus. ne intelligendus sit, Nunc aequa
Abbreviated transcription (Latin):
exii. nisi ñ ea forma qua aequalissũ patri
sed alit̃. idẽ. in assũpta creatura minor
Apparui  & quid ẽ. ueni in hunc mundũ.
nisi formã serui quame ex inaniens accepi
etiã peccatorũ qui mundũ istũ diligunt
oculis demonstraui : Et quid est iterum
relinquo mundũ. nisi ab aspectu dilectorũ
mundi aufero qđ uiderunt: & quid ẽ. uado
ad patrẽ . nisi doceome sic incelligendũ a fide¬
lib meis. quomodo aequalissũ patri: hoc
qui credunt. digni habebunt᷑ ꝑduci a fide
Ad speciem. idẽ. ad ipsã uisionẽ quo ꝑducens
dictus ẽ. tradere regnũ dõ & patri. Fideles
quippe eius quos redemit sanguine suo. dicti
sunt regnũ eius. ꝓqub. nunc int̃pellat.
Tunc autẽ illic eos sibi faciens in herere. ubi
aequalis ẽ patri. ñ iã rogabit patrr̃ ꝓeis. Ipse
enĩ inquit pat̃ a matuos. Ex hoc enĩ rogat.
quo minor ẽ. patre. Quo uero aqualis. exau¬
dit cũ patre. Unde se abeo qđ dioxit. ipse
enĩ pat̃ amat uos. utiq ipse ñ separat. sed

Expanded text:
exiui nisi "non in ea forma, in qua aequalis sum patri, sed aliter, id est in assumta creatura minor apparui" ? et quid est: ueni in hunc mundum nisi "formam serui, quam me exinaniens accepi, etiam peccatorum, qui istum mundum diligunt, oculis demonstraui" ? et quid est: iterum relinquo mundum nisi "ab aspectu dilectorum mundi aufero quod uiderunt"? et quid est: uado ad patrem nisi "doceo me sic intellegendum a fidelibus meis, quomodo aequalis sum patri" ? hoc qui credunt, digni habentur perduci a fide ad speciem, id est ad ipsam uisionem, quo perducens dictus est tradere regnum deo et patri. fideles quippe eius, quos redemit sanguine suo, dicti sunt regnum eius, pro quibus nunc interpellat. tunc autem illic eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est patri, non iam rogabit patrem pro eis; ipse enim, inquit, pater amat uos. ex hoc enim rogat, quo minor est patre; quo uero aequalis est, exaudit cum patre. unde se ab eo quod dixit: ipse enim pater amat uos, utique ipse non separat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. Illi autẽ quiputant humanã in eo
naturã in deitatis substantiã mutari atq
conuerti & itadictũ. tunc & ipse filius
subiectus erit ei qui illi subiecit omĩa.
acsi diceret᷑. Tunc & ipse filius hominis
& a uerbo dĩ suscepta humana natura.
cõmutabit᷑ in eius naturã quae illi sub¬
iecit omĩa: Tunc futurũ putant. cũ
post diem iudicu tradiderit regnũ dõ¬
& patri. ac ꝑhoc etiã scđm istã opinionẽ
Ad huc pat̃ maior ẽ. quã forma serui. quaȩ
de uirgine accepta ẽ. Qđ si aliqui hoc ađ¬
firmant qđ iã fuerit indĩ substantiam
mutatus homo xp̃s iħs: illud certe nega¬
re ñ possunt qđ adhuc natura hominis:
manebat quando ante passionẽ dicebat.
qm̃ pat̃ maior me ẽ. Unde nulla cunctatio
ẽ. scđm hoc eẽ dictũ qđ forma serui maior ẽ.
pat̃. cui formadĩ aequalis ẽ. filius. Ne
quis quã cũ audierit. qđ ait apłs. cũ autẽ
dixerit quia omĩa subiecta sunt. mani¬

Expanded text:
tuis. illi autem qui putant humanam in eo tuis. illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque conuerti et ita dictum: tunc et ipse filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia, ac si diceretur: tunc et ipse filius hominis et a uerbo dei suscepta humana natura commutabitur in eius naturam, qui illi subiecit omnia: tunc futurum putant, cum post diem iudicii regnum tradiderit deo et patri, ac per hoc etiam secundum istam opinionem adhuc pater maior est quam forma serui, quae de uirgine accepta est. quod si et aliqui hoc affirmant, quod iam fuerit in dei substantiam mutatus homo Christus Iesus, illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: quoniam pater maior me est. unde nulla cunctatio est secundum hoc esse dictum, quod forma serui maior est pater, cui in forma dei aequalis est filius. nec quisquam, cum audierit quod ait apostolus: cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt, mani
Abbreviated transcription (Latin):
sub iec̾ta fuerint. tunc & ipse filius sub¬
iectus erit ei qui illi subiecit omĩa. aut
ideo dictũ ẽ. nequisquã putaret habitũ
xp̃i qui ex humana creatura susceptus ẽ
conuersũ postea in ipsã diuinitatẽ. uelut
certius expresserĩ deitatẽ. quae non est
creatura. sed est unitas trinitatis. incorpo¬
rea & in cõmutabilis. & sibi met consubstan¬
tialis & co at̃na natura. Aut siquis quã
contendit ut aliqui senserunt ita dictũ.
& ipse silius subiectus erit ei qui illi sub¬
iecit omĩa. ut ipsã sub iectionẽ cõmuta¬
tionẽ & conuersionẽ credat futurã crea¬
turae in ipsã substantiã uelessentiam
creatoris. idẽ ut quae fuerat substantia
creature fiat substantia creatoris.: certe
uel hoc concedit qđ ñ habet ullã dubita¬
tionẽ. nundũ hoc fuisse factũ cũ dñs
diceret. pat̾ ma ior me ẽ. Dixit enĩ hoc
ñ solũ ante quã ascendisset in caelũ. uerũ
etiã ante quã passus resurrex isset a mor¬

Expanded text:
subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conversum iri postea in ipsam divinitatem, vel, ut certius expresserim, deitatem, quae non est creatura, sed est unitas Trinitatis incorporea et incommutabilis et sibimet consubstantialis et co3aeterna natura. Aut si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum, Et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subiecit omnia, ut ipsam subiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia creatoris, certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum dominus diceret: pater maior me est. dixit enim hoc, non solum antequam ascendisset in caelum, uerum etiam antequam passus resurrexisset a mor
Abbreviated transcription (Latin):
act̃na. dicit dñs in psalmis. Longitudine
dierũ replebo eũ. & ostendã illi salutare
altero potest ostendi. Unũ qui ppesunt.
ꝓpt̃ ipsã in separabilitatẽ. sufficienter
aliquando nominat᷑ uel pat̃ solus uel filius
solus adimpleturus nos lȩcitia cũ uultusuo
Nec inde separat᷑ utriusq sps. id ẽ patris &
enĩ plenũ gaudiũ nr̃m. quo am plius non est.
frui trinitate dõ ad cuius i maginẽ facti
sumus. Propt̃ hoc aliquando ita loquit᷑ despũ scõ
Et ideo solus sufficit. quia separari a patre &
filio ñ potest. Sicut pat̾ solus sufficit. quia
separari a filio & spũ scõ ñ potest. Et filius
ideo sufficit solus quia separari a patre &

Expanded text:
aeterna, dicit Dominus in psalmis: Longitudine aeterna, dicit Dominus in psalmis: Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare altero potest ostendi. Unum quippe sunt,propter ipsam inseparabilitatem, sufficienter aliquando nominatur, vel Pater solus, vel Filius solus, adimpleturus nos laetitia cum vultu suo. Nec inde separatur utriusque Spiritus, id est Patris et enim plenum gaudium nostrum, quo amplius non est, frui Trinitate Deo, ad cujus imaginem facti sumus. Propter hoc aliquando ita loquimur de Spiritu et ideo solus sufficit, quia separari a Patre et Filio non potest; sicut Pater solus sufficit, quia separari a Filio et Spiritu sancto non potest; et Filius ideo sufficit solus, quia separari a Patre et
Abbreviated transcription (Latin):
Amplius requi ret᷑ qr nec erit quid amplius
requirat᷑. Os tendet᷑ enĩ nobis pat̃ & suffi¬
ciet nobis. Quod bene intellexerat philippus.
ut diceret. Onẽ ostende nobis patrẽ.: &
sufficit nobis. Sed nundũ intellexerat eo
quoq modo idipsũ se potuisse dicere. Dnẽ
ostende nobiste. & sufficit nobis. Ut enĩ
intelligeret res ponsũ ẽ. ei ad ño. Tanto
tẽpore uobiscũ sũ & ñ cognouistis me :
Philippe. qui me uidet. uidet & patrẽ. Sed
qui a uolebat eũ ex fide uiuere. antequã
illud posset uidere. secutus ait Noncredis
quia ego in patre. & pat̃ in me ͦ Quã diu
enĩ sumus in corporei peregrinam᷑ ad nõ.
erfidẽ enĩ ambulamus ñ ꝑspeciem. Con¬
tẽplatio quippe merces ẽ. fidei. cui merce¬
di ꝑ fidẽ corda mundant᷑. sicut scriptũ
ẽ Mundans fide corda eorũ. Proba tur
autẽ qđ illi contẽplationi corda mundent᷑.
illa maxime sententia. Beatimundi cordes.
qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Et quia haec ẽ uita

Expanded text:
amplius requiritur, quia nec erit quod amplius requiratur. Ostendetur enim nobis Pater, et sufficiet nobis, quod bene intellexerat Philippus ut diceret: Domine, ostende nobis Patrem et sufficit nobis: sed nondum intellexerat eo quoque modo idipsum se potuisse dicere: Domine, ostende nobis te, et sufficit nobis. Ut enim hoc intelligeret, responsum est ei a Domino: Tanto tempore uobiscum sum, et non cognouistis me? Philippe, qui uidet me, uidet et patrem. sed quia uolebat eum ex fide uiuere, antequam illud posset uidere, secutus est et ait: non credis, quia ego in patre et pater in me? quamdiu enim sumus in corpore, peregrinamur a doper fidem enim ambulamus, non per speciem. Contemplatio quippe merces est fidei, cui mercedi per fidem corda mundantur, sicut scriptum est: Mundans fide corda eorum. Probatur autem quod illi contemplationi corda mundentur, illa maxime sententia: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Et quia haec est vita
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Et tanto magis ualet ad exitum
separato : quanto magis posset ad salutem
ualere coniuncto. Et ideo si abilla ꝑuer¬
sitate correctus. & separatione conuersus
uenerit ad catholicã pacẽ : sub eodẽ baptis¬
mate qđ acceperat eius peccata dimittunt᷑.
ꝓpt̃ uinculũ caritatis. sub quo baptis mate
peccata eius tenebant᷑ ꝓpt̃ sacrilegium
diuisionis. quia illud & in homine iusto.
Alicuius aequitate auget᷑. neq alicuius
iniquitate minuit᷑. Quae cũ ita sint.
quid huic ꝑspicue ueritati obficit qđ mult
coep̃i cỹpriano in illã sententiã c̃senser̃.
suasq in idem conuenientes ꝓprias ꝓtuler̃.
nisi ut magis magisq illius uiri erga uni¬
tatẽ xpĩ caritas in notescat. Sienĩ solus
ita sentiens nullo consentiente remane¬
ret: uideret᷑ ꝓpt̃ea refriguisse abscelere
scis matias. quia socios non inueniebat
erroris. Tam multis autẽ sibi consentien¬
tibus. qđ cũ cȩteris diuersa sentientib in

Expanded text:
accipit, et tanto magis ualet ad exitium accipit, et tanto magis ualet ad exitium separato, quanto magis posset ad salutem ualere coniuncto. et ideo si ab illa peruersitate correctus et a separatione conuersus uenerit ad catholicam pacem, sub eodem baptismate quod acceperat eius peccata dimittentur propter uinculum caritatis, sub quo baptismate peccata eius tenebantur propter sacrilegium diuisionis, quia illud et in homine iusto  neque alicuius aequitate augetur neque alicuius iniquitate minuitur. Quae cum ita sint, quid huic iam perspicuae ueritati\\ officit, quod multi coepiscopi Cypriano in illam sententiam consenserunt suasque in idem conuenientes proprias protulerunt, nisi ut magis magisque illius uiri erga unitatem Christi caritas innotescat? si enim solus ista sentiens nullo consentiente remaneret, uideretur propterea refriguisse ab scelere schismatis, quia socios non inuerroris; tam multis autem sibi consentientibus quod cum ceteris diuersa sentientibus in
Abbreviated transcription (Latin):
quanto melior. Atq ita nihil int̃ est quan¬
to peior id accipiat. sicut nihil int̃ est
quanto melior. Illud enĩ ꝑse ipsũ & in eis
PECCATA DIATTUNT PROPTER UIN¬
CUIŨ CARITATIS. SUBQUO TEE BARTUR
PRoe T SacreGiũ piuisionis. EDe
ED ut dictũ est nihil int̾ ẽ. DEBAPTSMOM
adbaptismi scĩtatẽ quanto quisq peior
id habeat. & quanto peiori tradat. Potest
tam̃ tradere separatus. sicut potest
Ille autẽ cui tradit potest salubrit̃ acci¬
pere. siupse ñ separatus accipiat. sicut
plerisq accidit ut catholico animo & corde
abunitate pacis ñ alienato. aliqua neces¬
sitate mortis urgentis in aliquẽ hereticũ
irruerent. & abeo xp̃i baptis mũ sine illius
ꝑuersitate ꝑciperent. & siue de functi siue
liberati nequaquã apud eos remanerent
ad quos nũquã corde transierat. Si autẽ
etiã ipse separatus acceperit: tanto ꝑnitio¬
sius accepit. quanto magis bonũ ẽ qđ ñ bene

Expanded text:
quanto melior; atque ita nihil interest, quanquanto melior; atque ita nihil interest, quanto peior id accipiat, sicut nihil interest, quanto melior. illud enim per se ipsum et in peccata dimittantur, propter vinculum charitatis, sub quo tenebantur propter sacrilegium divisionis; et de ed, ut dictum est, nihil interest ad baptismi sanctitatem, quanto quisque peior id habeat, et quanto peiori tradat. Potest tamen tradere separatus, sicut potest Ille autem, cui tradit, potest salubriter accipere, si ipse non separatus acciplerisque accidit, ut catholico animo et corde ab unitate pacis non alienato aliqua necessitate mortis urgentis in aliquem haereticum inruerent et ab eo Christi baptismum sine illius peruersitate perciperent et siue defuncti siue liberati nequaquam aput eos remanerent, ad quos numquam corde transierant. si autem etiam ipse separatus acceperit, tanto perniciosius accipit, quanto magis bonum est quod non bene
Abbreviated transcription (Latin):
Audeo tam̃ dicere alit̃ eũ sensisse de scisma¬
ticis uelherrticis bapti candis. quã postea
ueritas ꝓdidit. ñ ex mea sed ex uni uersae
ecđae sententia plenarii concilii auctori¬
tate roborata. atq firmata. sicut uene¬
eũ recte fecisse ut gentes iudaiz are coge¬
ret. etiã hoc enĩ dico ñ ex mea sed ex apłi
pauli salutari doctrina ꝑ uniuersam
eccłam retenta atq seruata. Disputans
ergo de sententia cypriani. multũ in fra
merita positus cypriani dicosa cram̃tũ
baptismi & bonos & malos posse habere.
posse dare posse accipere. Et bonos quidẽ
utilit̃ ac salubrit̃. malos autẽ ꝑnitiose atq
penalit̃. cũ illud tam̃ inutrisq sit aequalit̃
integrũ atq nihil int̾ eẽ ad eius aqualẽ
in om̃ib integritatẽ. quanto peior adhibeat
int̃ malos. sicut nihl int̃ est quanto ad hi
beat int̾̃ bonos. Ac ꝑ hoc nihil etiã inter ẽ.
quanto peior id tradat. si cut nihil int̃ est

Expanded text:
audeo tamen dicere eum aliter sensisse de schismaaudeo tamen dicere eum aliter sensisse de schismaticis vel haereticis baptizandis, quam postea veritas prodidit, non ex mea, sed ex universae Ecclesiae sententia, plenarii concilii auctoritate roborata atque firmata: sicut veneeum recte fecisse ut Gentes judaizare cogeret; etiam hoc enim dico, non ex mea, sed ex apostoli Pauli salutari doctrina, per Ecclesiam universam retenta atque servata . 4. Disputans ergo de sententia Cypriani, multum infra merita positus Cypriani, dico sacramentum Baptismi et bonos et malos posse habere, posse dare, posse accipere: et bonos quidem utiliter ac salubriter, malos autem perniciose atque poenaliter; cum illud tamen in utrisque sit aequalitintegrum, atque nihil interesse ad eius aequalem in omnibus integritatem, quanto peior id habeat inter malos, sicut nihil interest, quanto melior id habeat inter bonos. ac per hoc nihil etiam interest, quanto peior id tradat, sicut nihil interest,
Abbreviated transcription (Latin):
facile coaequamus beato cr̃priano. quẽ
int̃ raros && paucos excellentissimȩ grãe
uiros numerat pia mat̾ ȩcđa quã uis ist
& apud hereticos cognoscant baptismũ xp̃i
illi autẽ alit̃ uisũ sit. ut ꝑ eũ minus aliqđ
uidentẽ & in unitate firmissime ꝑmanentẽ:
manifestius de monstraret᷑ hereticis quã
sacrilego scelere rumperet᷑ uinculũ pacis
N eque enĩ pharisei ceci quã uis dicentes
aliquando qđ sieri debeat. cõ parandierant
Apło petro quã uis dicenti aliquando qđ
fieri ñ debebat. Nonsolũ autẽ istorũ ari¬
ditas illius uiriditati conferenda non ẽ.
sed nec aliorũ fructus illius ubertati ad¬
ȩquandus ẽ. Gentes enĩ iudaizare nemo
nedigit. nec ideo tam̃ quisquã nunc in ȩccła
quantũ libet ꝓfeterit. petroͥ apłã con feren¬
dus ẽ. Qua ꝓpt̃ reddens debitã reuerete¬
tiã dignũq honorẽ quantũ ualeo ꝑsoluens
pacifico ep̃o & glorioso mastyri cr̃priano

Expanded text:
facile coaequamus beato Cypriano, quem facile coaequamus beato Cypriano, quem inter raros et paucos excellentissimae gratiae uiros numerat pia mater ecclesia, quamuis isti et aput haereticos agnoscant baptismum Christi, illi autem aliter uisum sit, ut per eum minus aliquid uidentem et in unitate firmissime permanentem manifestius demonstraretur haereticis, quam sacrilego scelere rumperetur uinculum Neque enim Pharisaei caeci, quamvis dicentes aliquando quod fieri debebat, comparandi erant apostolo Petro, quamvis dicenti aliquando quod fieri non debebat. Non solum autem istorum ariditas illius viriditati conferenda non est: sed nec aliorum fructus illius ubertati adaequandus est. Gentes enim nemo judaizare nunc cogit, nec ideo tamen quisquam nunc in Ecclesia quantumlibet profecerit, Pestolatui conferendus est. Quapropter reddens debitam tri aporeverentiam, dignumque honorem, quantum valeo, persolvens pacifico episcopo et glorioso martyri Cypriano,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quae sectat᷑ assequit᷑. Ille enĩdũ zelo
dĩ grauit̃ detestat᷑ eos quise ab unitate
separa uerunt. etiã ab ipso baptis mo separatos
eẽ. arbitratus ẽ. Isti autẽ parũ sceleris
putantes qđ ipsi a xp̃i unitate separati sunt
etiã baptismũ eius illic ñ eẽ. & secũ exisse
contendunt. Tã ergo longe sunt a fecun¬
ditate cỹpriani. ut nec purgam̃tis eius
aquent᷑. Itẽ quisquis ñ habens caritatem
& ꝑditas uias morũ in grediens pessimorũ.
intus uidet᷑ eẽ. cũ foris sit. & baptis mũ xp̃i
nec in hereticis repeat. nihil eius adiuuat
sterilitatẽ qđ ñ fecundat᷑ suo. sed fructu
onerat᷑ alieno. Fieri autẽ potest ut aliquis
uigeat in radice caritatis. & in quo cypria¬
no alit̃ sapuit rectissime sapiat. & tam̃
incrpriano quã in isto plura fecunda sint.¬
& inisto quã in cr̃priano plura purgan¬
da sint. Nonsolũ itaq malos catholicos
nullo modo cõparamus. sed nec bonos

Expanded text:
ipsa quae sectatur adsequitur. ille enim dum zelo ipsa quae sectatur adsequitur. ille enim dum zelo dei grauiter detestatur eos, qui se ab unitate separauerunt, etiam ab ipso baptismo separatos esse arbitratus est; isti autem parum sceleris putantes, quod ipsi a Christi unitate separati sunt, etiam baptismum eius illic non esse et secum exisse contendunt. tam ergo longe sunt a fecunditate Cypriani, ut nec purgamentis eius aequentur. Item quisquis non habens caritatem et perditas uias morum ingrediens pessimorum intus uidetur esse cum foris sit et baptismum Christi nec in haereticis repetit. nihil eius adiuuat sterilitatem, quod non fecundatur suo, sed fructu oneratur alieno. fieri autem potest, ut aliquis uigeat in radice caritatis et in quo Cyprianus aliter sapuit rectissime sapiat, et tamen in Cypriano quam in isto plura fecunda sint et in isto quam in Cypriano plura purganda sint. non solum itaque malos catholicos nullo modo conparamus, sed nec bonos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quae dicunt facite. Sicut enĩ homospiri¬
talis habens sinẽ p̃cepti idẽ. caritatẽ decorde
puro & conscientia bona. & fide ñficta.
potest aliquid ex corpore qđ ad huc corrũ¬
pit᷑ & aggrauat animã minus liquide
cernere . & alit̃ sapere qđ in eadẽ caritate
ꝑmanenti. ds̃ cũ uoluerit reuelabit. sic
in homine carnali atq ꝑ uerso potest aliqͥd
bonũ & utilere periri. qđ & aliunde sit.
ñ ex ipso. Nã ut in palmite fructuoso in¬
uenit᷑ aliquid qđ purgandũ sit ut maiorẽ
fructũ ferat: ita & in arundine sterili atq
arida. alligata solet uua pendere. Et ideo
sicut stultũ ẽ. fructiferi palmitis purga¬
m̃ta diligere. cõ mode autẽ facit qui poma
suauia ubiq sus pensa ñ respuit: ita quisquis
ab unitate p̃cisus ꝓpt̃ea rebaptizat quia
cr̃priano uisũ ẽ. abhereticis uenientes denuo
baptizari: oportet laudanda si in tanto
uiro aduersat᷑ & emendanda sectet᷑. nec ea

Expanded text:
est: quae dicunt facite. Sicut enim homo spiriest: quae dicunt facite. Sicut enim homo spiritalis habens finem praecepti, id est caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, potest aliquid ex corpore quod adhuc corrumpitur et adgrauat animam minus liquide cernere et aliter sapere quod in eadem caritate permanenti deus cum uoluerit reuelabit, sic in homine carnali adque peruerso potest aliquod bonum et utile repperiri, quod aliunde sit, non ex ipso. nam ut in palmite fructuoso inuenitur aliquid quod purgandum sit, ut maiorem fructum ferat, ita et in arundine sterili adque arida uel alligata solet uua pendere. et ideo sicut stultum est fructiferi palmitis purgamenta diligere, commode autem facit qui poma suauia ubicumque suspensa non respuit, ita quisquis ab unitate praecisus propterea rebaptizat, quia Cypriano uisum est ab haereticis uenientes denuo baptizari oportere, laudanda in tanto uiro auersatur et emendanda sectatur nec ea
Abbreviated transcription (Latin):
sacis eluxit pastorib ȩccłae catholice toto
orbe diffusae. ꝑ quos postea plenarii c̃cilu
a uctoritate. originalis consuetudo firma¬
ta ẽ. etiã ouẽ quae foris errabat & dñicũ
caracterẽ a fallacib dep̃datorib suis foras
acceperat. uenientẽ ad xp̃ianae unitatis
salutẽ aberrore corrigi. a captiuitate
liberari. auulnere sanari. caracterem
ta m̃ in ea dñicũ agnoscipotius quã imꝑbari.
Q uando quidẽ ipsũ caracterẽ multi & lupi.
& lupis infigunt. quiuident᷑ quidẽ intus
eẽ. Uerũ tam̃ ad illã ouẽ quae etiã ex multis
una ẽ . ñ ꝑtinere morũ suorũ fructib con¬
uincunt᷑ in quib in finẽ usq ꝑduret. Quia
scđm p̃scientiã dĩ. sicut multȩ oues errant
ex terius. sic multi lupi insidiant᷑ interius.
int̃ quos tam̃ nouit dñs qui sunt eius. qui
non audiunt uocẽ nisi pastoris. etiã cum
clamat ꝑsimiles phariseorũ. dequib dictũ

Expanded text:
satis eluxit pastoribus Ecclesiae catholicae toto satis eluxit pastoribus Ecclesiae catholicae toto orbe diffusae, per quos postea plenarii concilii auctoritate originalis consuetudo firmata est, etiam ovem quae foris errabat, et Dominicum characterem a fallacibus depraedatoribus suis foris acceperat, venientem ad Christianae unitatis salutem, ab errore corrigi, a captivitate liberari, a vulnere sanari: characterem tamen dominicum agnosci potius quam improbari, quandoquidem ipsum characterom multi et lupi et lupis infigunt, qui videntur quidem intus esse, verumtamen ad illam ovem, quae etiam ex multis una est, non pertinere morum suorum fructibus conuincuntur, in quibus in finem usque perdurant, quia secundum praescientiam dei, sicut multae oues errant exterius, sic multi lupi insidiantur interius. inter quos tamen nouit dominus qui sunt eius, qui non audiunt uocem nisi pastoris, etiam cum clamat per similes Pharisaeorum de quibus dictum