comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ sc̃ẽ eccłiȩ cunctis uitȩ huius erumpnas
atq dolorib exclusis ꝑpetua beatitudine suc¬
cedet Hec autem uita de nob̃ exigit continen¬
tiam: utetiam cum labore atq suctamine in¬
gemiscentes grauati et habitacłm nr̃m qdđ
decelo ẽ suꝑ indui cupientes. ascłarib de¬
lectationib temꝑemus: et significatur qͣ¬
dragenario numero. quo & moyses et heli¬
as & ipse dominus ieiunarunt. Precipit᷑
enĩ nobis et exlege et exꝓpħis. et exipso euã¬
gelio: qđ testimoniũ habet alege & ꝓpħis.
nde etiã inmonte inter utramq ꝑsonã
scuntur dm̃. auiditatem nr̃am tanquam
ieiunio temperantiȩ refrenemus. quã du
ꝑfectio decalogi legis tanquam psalteriũ
decem cordarũ ꝑquatuor eiusdem mundi
partes. id: toto orbe p̃dicatur: ut decẽ quater
ducta quadragenarium numerũ signent. Qͥn¬
quagenario u numero post resurrectionẽ dñi

Expanded text:
hoc est sanctae Ecclesiae, cunctis vitae hujus aerumnis hoc est sanctae Ecclesiae, cunctis vitae hujus aerumnis atque doloribus exclusis, perpetua beatitate succedet. Haec autem vita de nobis exigit continentiam, ut etiam cum labore atque luctamine ingemiscentes gravati, et habitaculum nostrum quod de coelo est superindui cupientes ; a saecularibus delectationibus temperemus: et significatur quadragenario numero, quo et Moyses et Elias et ipse Dominus jejunarunt . Praecipitur enim nobis et ex Lege, et ex Prophetis, et ex ipso Evangelio quod testimonium habet a Lege et Prophetis; unde etiam in monte inter utramque personam scuntur Deum, aviditatem nostram tanquam jejunio temperantiae, refrenemus; quamdiu perfectio Decalogi Legis, tanquam psalterium decem chordarum, per quatuor ejusdem mundi partes, id est, toto orbe praedicatur, ut decem quater ducta quadragenarium numerum signent. Quinquagenario vero numero post resurrectionem Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
enerunt dies ut cantemꝰ
alleluia: Adestote animo
fr̃s adꝑcipienda que dñs
suggerit adexhortationẽ
nr̃am. & nutriendam ca¬
ritatem: qua nob̃ inherere
do bonum ẽ. Adestote ani¬
mo cantatores boni: filii
laudis & głȩ sempiternȩ ueri & incorrupti
diꝰ ad estote intenti qui nostis cantare &
tes in omnib & laudate dm̃: hoc ẽ enĩ al¬
leluia: Et hic quidem dies ueniunt trans¬
ituri. transeuntq uenturi. et significant
diem qui ñuenit & non transit: quia nec
hesterno preitur ut ueniat: nec crastino
urgetur ut transeat: Adquem sane nos cũ
uenerimus inherentes ei: nec nos transibi¬
mus Et sicut quodam loco canitur dõ: be
hoc opus ua antium: hec actio quietorũ:
hec cura securoꝵ. Sicut enim dies isti pre¬
teritis dieb quadragesime. quib ante resur¬
rectionem dominici corporis uite huius
significatur meror. sollempnit̃ grata hyla¬
ritate succedunt: sic dies ule qui post resur¬
rectionem dabitur plenario corpori dñi

Expanded text:
enerunt dies ut cantemus Alleluia: adeste animo, fratres, ad percipienda quae Dominus suggerit ad exhortationem nostram, et nutriendam charitatem, qua nobis inhaerere Deo bonum est. Adeste animo cantatores boni, filii laudis et gloriae sempiternae veri et incorrupti Dei. Adeste intenti, qui nostis cantare et tes in omnibus : et laudate Deum; hoc est enim Alleluia. Et hi quidem dies veniunt transituri, transeuntque venturi, et significant diem qui non venit et transit, quia nec hesterno praeitur ut veniat, nec crastino urgetur ut transeat. Ad quem sane nos cum venerimus, inhaerentes ei nec nos transibimus: et sicut quodam loco canitur Deo, «Behoc opus vacantium, haec actio quietorum, haec cura securorum. Sicut enim dies isti praeteritis diebus Quadragesimae, quibus ante resurrectionem Dominici corporis vitae hujus significatur moeror, solemniter grata hilaritate succedunt: sic dies ille qui post resurrectionem dabitur plenario corpori Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
inmare. nec apparet: nec apparebat ante qͣm
depluuia colligeretur: sic hoc genus huma¬
num deoccultis colligitur: & ꝓfluit morte
Rursum inoccultũ uergit: medium hoc so¬
nat &e transit. de hoc torrente bibit iue ñ
ẽ dedignatus bibere dehoc torrente. Bibere
enim de hoc torrente illi erat: nasci & mori.
hoc habet torrens iste: natiuitatem & mortẽ:
Suscepit hanc xp̃cꝰ natus ẽ: mortuus est
Ita detorrente inuia bibit. Exultauit enm
sic̃ gigas: adcurrendã uiã Detorrente gͦ in
uia bibit: quia inuia peccatorum non stent
Quia gͦ detorrente inuia bibit: ꝓpterea exalta¬
uit caput: idẽ quia humiliatus ẽ. & factus
ẽ subditus usq admortem mortem autem
crucis: ꝓpterea eũ ds̃ exaltauit amortuis.
etdonauit ei nom̃ qđ ẽ suꝑ omne nom̃. ut

Expanded text:
in mare, nec apparet; nec apparebat, antequam in mare, nec apparet; nec apparebat, antequam de pluvia colligeretur: sic hoc genus humanum de occultis colligitur, et profluit; morte rursum in occultum pergit; medium hoc sonat, et transit. De hoc torrente bibit ille; non est dedignatus bibere de hoc torrente. Bibere enim de hoc torrente, illi erat nasci et mori. Hoc habet torrens iste, nativitatem et mortem: suscepit hanc Christus; natus est, mortuus est: ita «de torrente in via» bibit. «Exsultavit» enim «sicut gigas ad currendam viam» . «De torrente» ergo «in via» bibit; quia «in via peccatorum non stetit» . Quia ergo «de torrente in via» bibit; «propterea» exaltavit «caput:» id est, quia humiliatus est, «et factus est subditus usque ad mortem, mortem autem crucis; propterea eum Deus exaltavit a mortuis, et donavit ei nomen quod est super omn
Abbreviated transcription (Latin):
terram: in hac uita: conquassabit capita mul¬
ta: desuꝑbis humiles facit: Et audeo dicere
fr̃s mei: utile ẽ capite quassato hic humilit̃
ambulare: qͣm capite erecto iniudicium eter¬
ne mortis incidere: Multa capita conqͥssabit
ruinas faciendo: sed replendo edificabit De¬
torrente inuia bibit. ꝓpterea exaltauit capt̃.
Uideamus & inuia bibentem: detorrente: pͥ¬
mo Quis ẽ torrens: ꝓfluxio mortalitatis Iu¬
mane Sic̃ enĩ torrẽs pluualib aqͥs colligit᷑:
redundat: ꝑstrepit: currit: & currendo de¬
currit. id÷ cursum finit: sic ẽ omnis iste cur¬
sus mortalitatis: Nascuntur homines: uiun¬
et moriuntur: & alus morientibus alii na¬
scuntur: rursusq aliis nascentib alii mo¬
riuntur Succedunt: accedunt: decedunt:
nec manebunt. Quid hic tenetur: qͥd non
currit: Quid non quasi depluuia collectũ
it inabyssum: Quomͦ enim fluuius repente
collectus depluiua. de guttis ymbrium. it

Expanded text:
terram,» in hac vita, «conquassabit capita multerram,» in hac vita, «conquassabit capita multa.» De superbis humiles facit: et audeo dicere, fratres mei, utile est capite quassato hic humiliter ambulare, quam capite erecto in judicium aeternae mortis incidere. Multa capita conquassabit ruinas faciendo, sed replendo aedificabit. torrente in via bibet; propterea exaltabit caput.» Videamus et in via bibentem de torrente. Primo quis est torrens? Profluxio mortalitatis humanae. Sicut enim torrens pluvialibus aquis colligitur, redundat, perstrepit, currit, et currendo decurrit, id est, cursum finit; sic est omnis iste cursus mortalitatis. Nascuntur homines; vivunt, moriuntur; et, aliis morientibus, alii nascuntur, rursusque, illis morientibus, alii oriuntur: succedunt, accedunt, decedunt, nec manebunt. Quid hic tenetur? quid non currit? quid non quasi de pluvia collectum it in abyssum? Quomodo enim fluvius repente collectus de pluvia, de guttis imbrium, it
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabit ingentib. Quomͦꝰ: Audi quid se¬
quitur Replebit ruinas: Modo sic uidi¬
cat ingentib: ut repleat ruinas: Nam qͣndo
infine uidicau̾it damnabit ruinas Reple¬
bit ruinas Quas ruinas: Quisquis anomi¬
n e eius timuerit: cadet Cum cecidit euer¬
tetur qđ erat. ut edificetur qđ ñerat: Iudicab̾
ingentib: replebit ruinas. Quisqͥs contumax
es inxͦ: casuiã turrem inaltum erexisti: Bonũ
ẽ ut te ipsum deicias: humilis reddaris.: se¬
dentis ad dexteram patris pedib ꝓuoluari
ut fiat inte ruina construenda: Nã si ꝑma¬
nes inmala altitudine. tunc deicͥeris. quando
ñ edificab̃is. Et enim detalib dicit alio loco
scriptura: Destrue eos. & nonedificabis eos.
Proculdubio ñdiceret dequibusdam destrue
eos & non edificabis eos: nͥ quosdã ita destru¬
eret uiedificaret Qđ fit hoc tempore: cũ
xp̃c ingentib ita uidicat ut repleat ruinas
Conquassabit capita suꝑ terrã multa Hic suꝑ

Expanded text:
Judicabit in gentibus.» Quomodo? Audi quod sequitur: «Replebit ruinas.» Modo sic judicat in gentibus, ut repleat ruinas: nam quando in fine judicaverit, damnabit ruinas. «Replebit ruinas:» quas ruinas? Quisquis a nomine ejus timuerit, cadet: cum ceciderit, evertetur quod erat, ut aedificetur quod non erat. «Judicabit in gentibus, replebit ruinas.» Quisquis contumax es in Christum, casuram turrem in altum erexisti. Bonum est ut teipsum dejicias, humilis reddaris, sedentis ad dexteram Patris pedibus provolvaris, ut fiat in te ruina construenda. Nam si permanes in mala altitudine, tunc dejicieris, quando non aedificaberis. Etenim de talibus dicit in alio loco Scriptura, «Destrue eos, et non aedificabis eos» . Procul dubio non diceret de quibusdam, «Destrue eos, et non aedificabis eos;» nisi quosdam ita destrueret, ut aedificaret. Quod fit hoc tempore, cum Christus in gentibus ita judicat, ut repleat ruinas. «Conquassabit capita super terram multa.» Hic, «super
Abbreviated transcription (Latin):
dunt: conquassantur. Et qͦ ualet qđ conquas¬
santur: Audi &deiudicio futuro: qͥa qͥ offen¬
dit inlapidem ullum ait conquassabitur: suꝑ
quẽ uͦ cecidit lapis ille conteret eum: Cũ ergo
offenditur ineum qͣsi humilis iacet: et tunc
con quassatz Cum autem conteret: de suꝑ
ueniet Uidete quemadmodum his binis uer¬
bis conquassabit. ⁊ conteret offendit ineum.
et ueniet supra eum: distributa sunt duo
tempora humilitatis & claritatis xp̃i: occul¬
te pene & uidicii futuri. Cum ñ conteret
ueniens: quẽ ñ conquassat iacens: lacens dico:
tãꝗͣ contẽptibilis apparens Nam ule ad dextriᷤ
dĩ ẽ. & ualide exalto clamauit: Saule saule:
qͥd me ꝑsequeris: Sed tam̃ quamuis decȩloñ
dicet quid me ꝑsequeris. quẽ nemo tangebat.
nͥ ita incelo ad dexteram patris sederet. ut ũtra
dicium manifestum: udicabit ingentibus.
Modo enim fit: periit memoria eoꝵ cum stre¬

Expanded text:
dunt; conquassantur. Et quo valet quod conquasdunt; conquassantur. Et quo valet quod conquassantur? Audi et de judicio futuro: «Quia qui offenderit in lapidem illum,» ait, «conquassabitur; super quem vero ceciderit lapis ille, conteret eum» . Cum ergo offenditur in eum, quasi humilis jacet; tunc conquassat: cum autem conteret, desuper veniet. Videte quemadmodum his binis verbis, conquassabit et conteret, offendit in eum et veniet super eum, distributa sunt duo tempora, humilitatis et claritatis Christi, occultae poenae et judicii futuri. Eum non conteret veniens, quem non conquassat jacens. Jacens dico, tanquam contemptibilis apparens. Nam ille a dextris Dei est, et valide ex alto clamavit, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Sed tamen quamvis de coelo, non diceret, «Quid me persequeris?» quem nemo tangebat, nisi ita in coelo ad dexteram Patris sederet, ut et in terra dicium manifestum: «Judicabit in gentibus.» Modo enim fit, «Periit memoria eorum cum stre
Abbreviated transcription (Latin):
dit tibi. Astiterunt reges terre. & pͥncipes c̃¬
uenerunt inunum aduersus dnm & ad¬
uersus. xp̃m eius: hos reges conquassaint
gła sua. & pondere nominis sui Infirmos red¬
didit reges: ut non possent efficere qđ uolebañ
Conati enim sunt multum delere nomen xp̃ia¬
num det̾ra. et ñpotuerunt: qͥa qͥ offendit in la¬
pidẽ illũ conquassabitur Offenderunt gͦ in
lapidem offensionis. et ideoconquassati sunt
qͥs galilcus: sic occisus ẽ. sic mortuus : lapis ẽ
ante pedes tuos. qͣsi uiliter et humilit̃ lacens: Ideo
contempnendo offendis: offendendo cadis: ca¬
dendo quassans: Si gͦ tanta ẽ ira occulti: qđ
erit iudiciũ manifesti᷑ Audistis irã occulti: de
qua psalmus scribitur ꝓoccultis filii. Ñonus
psalmus si bene memini inscribitur ꝓoccultis
filii: & ibi ostenditur iudiciũ occultum ire oc¬
cultȩ. Irato dõ uiuunt qͥ inlapidẽ illum offen¬

Expanded text:
dit tibi, «Astiterunt reges terrae, et principes codit tibi, «Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus» ? Hos reges conquassavit gloria sua, et pondere nominis sui infirmos reddidit reges, ut non possent efficere quod volebant. Conati enim sunt multum delere nomen christianum de terra, et non potuerunt; quia «qui offenderit in lapidem illum, conquassabitur» . Offenderunt ergo in lapidem offensionis, et ideo conquassati sunt quis Galilaeus, sic occisus, sic mortuus. Lapis est ante pedes tuos, quasi viliter et humiliter jacens: ideo contemnendo offendis, offendendo cadis, cadendo quassaris. Si ergo tanta est ira occulti, quod erit judicium manifesti? Audistis iram occulti, de qua psalmus inscribitur, «Pro occultis filii:» nonus psalmus, si bene memini, inscribitur, «Pro occultis filii;» et ibi ostenditur judicium occultum irae occultae. Irato Deo vivunt qui in lapidem illum offen
Abbreviated transcription (Latin):
urauit dñs. Qiuis dñs: Qui dixit dño meo. sede ad ex¬
tris meis: ipse urauit tu es sacerdos mȩternum
scłm ordinem melchisedech. Etadipsum dñm
qͥuirauit sermo directus est: dñs adextris tius.
Otu dñe qͥ iurasti ⁊ dixisti tu es sac̾do ᷤᷤ inȩt̾nũ scd̃m or¬
dinẽ melchisedech: ipse sac̾dos inet̾nũ. dñs ẽ adextͥs tui.
Ipse ĩꝗͣ sacerdo ᷤᷤ meternũ de qͦ iurasti dñs ẽ adextͥs¬
tius: qͥa eidem dño meo dixisti sede adextͥs
meis. quoadusq ponã inimicos tuos scabel¬
lum pedum tuoꝵ. Iste gͦ dñs. qui ẽ ad extris tu¬
is de quo uirasti. et cui uirasti dicens. tu es
sacerdos ineternum scđm ordinẽ melchi¬
sedech: conquassabit indie ire sue reges. Ipse
ñpenitebit te. Quid agit sacerdos inet̃num:
Quid aget : Qui ẽ ad derteram dĩ & int̃pellat
ꝓnobis tanquam sacerdos intrans in interi
habens peccatum. et ideo facile mundans
apeccatis. ille gͦ adextris tus conquassabit
indie ire suc reges. Quos reges queris: Exci¬

Expanded text:
extris meis,» ipse «juravit. Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec;» et ad ipsum Dominum qui juravit, sermo directus est, «Dominus a dextris tuis.» O Domine, qui jurasti et dixisti, «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec;» ipse «sacerdos in aeternum, Dominus est a dextris tuis;» ipse, iSede a dextris meis, quoadusque» «ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Iste ergo Dominus qui est a dextris tuis, de quo jurasti, et cui jurasti dicens, «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec, Conquassavit» «in die irae suae reges.» Ipsenon poenitebit te: quid agit sacerdos in aeternum? quid agit, qui est ad dexteram Dei, et interpellat pro nobis , tanquam sacerdos intrans in interiohabens peccatum, et ideo facile mundans a peccatis ? Ille ergo «a dextris tuis conquassavit in die irae suae reges.» Quos reges, quaeris? Exci
Abbreviated transcription (Latin):
minus exsyon. & dominare inmedio inimi¬
coꝵ tuoꝵ: quanta enĩ uirtus eius dominãs
inmedio inimicoꝵ suoꝵ ꝑstrepentium: nicħ
contra eũ ualentium: cotidie sibi dicentiũ.
tur gentes cũ peccator uideat & irascat᷑ dentib
suis frendat & tabescat: qͥa gͦ ẽ & hec uirtus ciꝰ
uolens ꝓpħa cõmendare aliter uitutẽ eiꝰ sicuti
cõmutabił u̾itatis: ad ꝗͣ uisionẽ seruam̃. ad qͣ ui¬
sionẽ differim̃: adꝗͣ uisionem fide mundamut:
aqua uisione tollit᷑ impius ne uideat ho¬
norẽ dĩ: hoc gͦ uolens ostendere: tecũ inquit
principiũ indie uirtutis tue. Qiud ẽ tecum
principiũ: Qđ libet pone principiũ Si ipsũ
xp̃m: potius diceretur tues principiũ qͥm
tecum principiũ Respondit enĩ interrogan¬
tib. tii quis es & ait. Principium qͥ & ioqͦr¬

Expanded text:
Sion, et dominare in medio inimicorum tuorum:» quanta enim virtus ejus dominans in medio inimicorum suorum perstrepentium, nihil contra eum valentium, quotidie sibi dicentium, tur gentes, cum peccator videat et irascatur, dentibus suis frendat et tabescat : quia ergo est et haec virtus ejus, volens Propheta commendare aliter virtutem ejus, sicuti commutabilis veritatis; ad quam visionem servamur, ad quam visionem differimur, ad quam visionem fide mundamur, a qua visione tollitur impius, ne videat honorem Domini; hoc ergo volens ostendere, «Tecum,» inquit, «principium in die virtutis tuae.» Quid est, «Tecum principium?» Quodlibet pone principium. Si ipsum Christum; potius diceretur, Tu es principium, quam «Tecum principium.» Respondit enim interrogantibus, «Tu quis es,» et ait, «Principium, q
Abbreviated transcription (Latin):
uidetis. et fide mundati. eum inquem cre¬
didistis. indie resurrectionis postea ui¬
deatis Sedet ergo adextris di xp̃o: ad ex¬
tris patris filius. I nocculto ẽ credamus
Et enim duas res hic dicit. quia et dixit ds̃
sede adextris meis: & addidit. donec po¬
nam inimicos tuos scabellum pedum tu¬
orum: hoc ẽ sub pedib tuis Non uides
xp̃m sedentem ad dexteram patris: nec
hoc potest uidere quomodo ponantur in¬
imici eius scabellum pedum eius. Cum
hoc impletur in aꝑto: crede illũ ẽẽ in oc¬
culto: Qui inimici ponuntur scabellum
pedum eius: quib inania meditantibus
dicitur. quare fremuerunt gentes. & po¬
puli meditati sunt inania: astiterunt

Expanded text:
videtis, et fide mundati, eum in quem crevidetis, et fide mundati, eum in quem credidistis, in die resurrectionis postea videatis. 9. Sedet ergo a dextris Dei Christus, a dextris Patris Filius in occulto est: credamus. Etenim duas res hic dicit, quia et dixit Deus, «Sede a dextris meis;» et addidit, «donec ponam inimicos tuos scabeilum pedum tuorum,» hoc est, sub pedibus tuis. Non vides Christum sedentem ad dexteram Patris: vel hoc potes videre, quomodo ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus. Cum hoc impletur in aperto, crede illud esse in occulto. Qui inimici ponuntur scabellum pedum ejus? Quibus inania meditantibus dicitur, «Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
admuteretur omnia relaxarentur. Depec¬
cato quidẽ ait: quia noncrediderunt ĩme
& alibi Si nonuenirem. peccatum non ha¬
berent: So enim ipso quo uenit & non
crediderunt in eum: inciderunt inpecca¬
tum Quod si non inciderent. omnia cȩt̾a
peccata dimitti possent ꝑ indulgentiã
grẽ impetratam ꝑfidem Ergo de pec¬
cato: quia non crediderunt inme. De ui¬
sticia: quia ad patrem uado &iam non ui¬
debitis me hec ẽ iusticia. quia ad patrem
uadis. & iam nonuidebunt te. ħec iusticia
enim exfide ẽ Lustus enim exfide uuuit.¬
& tunc exfide inuit: si non uideat qͥd credit.
Quia ergo adiusticiam ꝑtinet ex fide iuiũe᷑
et exfide nemo uiuit nisi non uidendoqͣd
credidit: ut ipsam iusticiam faceret in
hominib id: ut crederent qđ non uidẽq̃:
deiusticia inquit: quia ad patrem uado.
et iam non uidebitis me Hec inquit erit
iusticia ur̃a: ut credatis ineum quẽ non

Expanded text:
admitteretur, omnia relaxarentur. «De pecadmitteretur, omnia relaxarentur. «De peccato quidem,» ait, «quia non crediderunt in me:» et alibi, «Si non venissem, peccatum non haberent.» Eo enim ipso quo venit et non crediderunt in eum, inciderunt in peccatum: quod si non inciderent, omnia caetera peccata dimitti possent per indulgentiam gratiae impetratam per fidem. Ergo «de peccato, quia non crediderunt in me: de justitia, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me» . Haec est justitia, quia ad Patrem vadis, et jam non videbunt te: haec justitia enim ex fide est. «Justus» enim «ex fide vivit;» et tunc ex fide vivit, si non videat quod credit. Quia ergo ad justitiam pertinet ex fide vivere, et ex fide nemo vivit, nisi non videndo quod credit; ut ipsam justitiam faceret in hominibus, id est, ut crederent quod non viderent, «De justitia,» inquit, «quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me.» Haec, inquit, erit justitia vestra, ut credatis in eum quem non
Abbreviated transcription (Latin):
Utrunq eram positum ẽ. etbeati mundicor¬
des quia & ipsi dm̃ uidebunt: et fide mun¬
dans corda eorum. Quia ergo hec ẽ iusti¬
cia fidei credere qđ non uides: & ipso me¬
rito fidei ad uisionem suo tempore ꝑue¬
nire: dominus ineuangłio cum ꝓmitte¬
ret spm̃ scm hoc ait Ipse arguet intindũ
depeccato: ⁊ de iusticia: ⁊ de iudicio. De qͦ pecc̃o:
de qua iusticia: de qͦ iudicio: Ipse sequitur &
exponit coniecturas hominum non ad¬
mittit De peccato quidẽ inquit: quia non
crediderunt inme. Quanta alia peccata ui¬
deorum. & tam̃ qͥsi hoc unum sit itadix̃
Depeccato quidem: quia non crediderunt
inme Hoc ẽ illud peccatum dequo alibi
dicit: si ñuenirem peccatum non habe¬
rent: Quid ẽ hoc. si non uenirem pecca¬
tum ñ haberent: E igo adiustos uenisti:
et eos peccatores fecisti: S exceptis aliis
peccatis quȩ possint dimitti ꝑfidem. hoc
unum peccatum nominauit: qđ si non

Expanded text:
utrumque enim positum est; et, «Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt» ; et, «Fide mundans corda eorum» . Quia ergo haec est justitia fidei, credere quod non vides, et ipso merito fidei ad visionem suo tempore pervenire; Dominus in Evangelio cum promitteret Spiritum sanctum, hoc ait: «Ipse arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio.» De quo peccato? de qua justitia? de quo judicio? Ipse sequitur et exponit; conjecturas hominum non admittit: «De peccato quidem,» inquit, «quia non crediderunt in me.» Quanta alia peccata Judaeorum! Et tamen quasi hoc unum sit, ita dixit: «De» «peccato quidem, quia non crediderunt in me.» Hoc est illud peccatum, de quo alibi dicit: «Si non venissem, peccatum non haberent» . Quid est hoc, «Si non venissem, peccatum non haberent?» Ergo ad justos venisti, et eos peccatores fecisti? Sed exceptis aliis peccatis, quae possent remitti per fidem, hoc unum peccatum nominavit, quod si non
Abbreviated transcription (Latin):
mirum sic tunc dominabitur. secum inȩ¬
ternum regnantib ustis: & eternis penis ar¬
dentib impiis: Quid mirũ situnc: Modo
umedio inimicoꝵ tuoꝵ. Nunc inisto trans¬
itu scłoꝵ: inista ꝓpagatione & successione
mortalitatis humanȩ: nunc dum torrens
temporum preter labitur: ad hoc directa ẽ
uirga uirtutis tuȩ ex syon: ut domineris in
medio inimicorum tuorum Domtnare in

Expanded text:
mirum si tunc dominabitur, secum in amirum si tunc dominabitur, secum in aeternum regnantibus justis, et aeternis poenis ardentibus impiis? quid mirum si tunc? Modo in medio inimicorum tuorum, nunc in isto transitu saeculorum, in ista propagatione et successione mortalitatis humanae, nunc dum torrens temporum praeterlabitur, ad hoc directa est virga virtutis tuae ex Sion, ut domineris in medio inimicorum tuorum. Dominare,
Abbreviated transcription (Latin):
minus exyon Quȩ syon: ipsa ẽ ihrłm Au¬
di ipsum dominũ. Oportebat. xp̃m pati ⁊
resurgere amortius: tercia die. hinc sedet
ad dexteram dĩ patris. resurgendo ubi fuit.
Deinde illo sedente ad dexteram patris quid ã¬
gitur: ut ponantur inimici eius scabellũ
pedum eius. Quid agitur: Audi illum
docentem et exponentem Et predicabitur
innomine eius penitentia & remissio pec¬
catorum ꝑom̃s gentes. incipientib abie¬
rusalem: quia uirgam uirtutis tuȩ emit¬
tet dominus exsyon. Uirgam uirtutis
tuȩ. hoc est regnum potentiȩ tuȩ quia re¬
ges eos inuirga ferrea: emittet dominus
miserit exsyon uirgam uirtutis eius. qͥd fiet:
Et dominarenmu inmedio inunicoꝵ
tuorum: Prius dominare inmedio inimi¬
corum tuoꝵ inter frementes gentes: Nunqͥd
enim postea cum acceꝑĩt honorem suum
scĩ & suã dampnationem impii. inmedio
inimicorũ suorum dominabitur. Et quid

Expanded text:
minus ex Sion.» Quae Sion, ipsa est Jerusalem. Auminus ex Sion.» Quae Sion, ipsa est Jerusalem. Audi ipsum Dominum: «Oportebat Christum pati et resurgere a mortuis tertio die.» Hinc sedet ad dexteram Dei Patris, resurgendo ubi fuit. Deinde illo sedente ad dexteram Patris, quid agitur? ut ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus, quid agitur? Audi illum docentem et exponentem: «Et praedicabitur in nomine ejus poenitentia et remissio peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem» ; quia, «Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion. Virgam virtutis tuae,» hoc est regnum potentiae tuae; quia, «Reges eos in virga ferrea» : «emittet Dominus .» 11. Cum ergo emiserit ex Sion virgam virtutis ejus, quid fiet? «Et dominare in medio inimicorum tuorum.» Prius «dominare in medio inimicorum tuorum:» inter frementes gentes. Numquid enim postea cum acceperint honorem suum sancti, et suam damnationem impii, in medio inimicorum suorum dominabitur? Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s inimicos eius scabellum pedum eiꝰ¬
& quid sequitur Uirgam uirtutis tuȩ
emittet dominus exsẏon. Apparet frs̃.
euidentissimȩ apparet. non de illo regno
patrem rerũ dominũ: quȩ ꝑillum crea¬
ta sunt. Quando enim non regnat i
principio uerbum di apud deum: Dici¬
sibili. incorruptibili. soli do honor & gła¬
mortaliꝰ inuisibili: incorruptibili In eo
iniusibilis. et incorruptibilis: quia eius¬
& ds̃ apud dm. ꝑ quem facta sunt omĩa:
rex ẽ scłorum S tam̃ illud dispensatori¬
um & transitorium. quo nos ꝑmedietatẽ
carnis suȩ uocauit ineternitatem: regnũ
eius incipit axp̃ianis: sed regni eius non
erit finis Ponuntur gͦ scabellum pedũ
eius iniici eius sedentis ad dexterã pa¬
tris: ponuntur ut dictum ẽ Idagitur.
IDusq infinem omnino ꝑagitur Nemo
dicat non posse impleri qđ ceptum ẽ. Quid
tem cȩpit: Hirgam uirtutis tuȩ emitteido¬

Expanded text:
omnes inimicos ejus scabellum pedum eomnes inimicos ejus scabellum pedum e quid sequitur? «Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion.» Apparet, fratres, evidentissime apparet non de illo regno Patrem, rerum Dominum quae per illum creatae sunt: quando enim non regnat in principio Verbum Deus apud Deum? Dicisibili, incorruptibili, soli Deo honor et gorum? Invisibili, incorruptibili.» In eo invisibilis et incorruptibilis, quia et Deus apud Deum, per quem facta sunt omnia; Rex est saeculorum: sed tamen illud dispensatorium et transitorium, quo nos per medietatem carnis suae vocavit in aeternitatem, regnum ejus incipit a Christianis; sed regni ejus non erit finis. Ponuntur ergo scabellum pedum ejus inimici ejus, sedentis ad dexteram Patris, ponuntur, ut dictum est; id agitur, id usque in finem omnino peragitur. Nemo dicat non posse impleri quod coeptum est. Quid tem coepit? «Virgam virtutis tuae emittet Do
Abbreviated transcription (Latin):
aduersꝰ xp̃m eius Nunquid fremendo.
untm aduersꝰ xp̃m conueniendo effici¬
ent ut non impleatur. dabo tͥ gentes he¬
reditatem tuã: & possessionẽ tuã termi¬
minos derrȩ Implebitur omnino & in
illis frementib: et illis in ania meditan¬
dib: dabo tͥ gentes hereditatẽ tuã. & pos¬
sessionem tuam terminos terre. Illi enim
inania meditantur. lit autem impleatur.
dabo tibi gentes hereditatẽ tuam. & pos¬
sessionem tuam terminos terre non
nescio quis magniloquur d: sed dominꝰ
dixit adme Sic et in hoc psabno possumꝰ
dicere. dixit non quicũq ͥ ñilli qͥ fremunt¬
Fremant: meditentur in ania: ꝑstrepant:
nunquid ñ implebitur periit memoria
eoꝵ cũ strepitu: Loquit᷑ certe etaliꝰ psalmꝰ.
sed ñ alius sp̃s. perut memoria eoꝵ cum
strepitu. et dominus ineternum ꝑmanet
lle ergo qui memoria eoꝵ pereunte cum
strepitu. inȩternum ꝑmanet: ipse dicit
domino meo sede adextris meis Sedet
enim addexteram patris: donec ponat

Expanded text:
Christum ejus: numquid fremendo, unum adversus Christum conveniendo, efficient ut non impleatur, «Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae?» Implebitur omnino, et illis frementibus, et illis inania meditantibus, «Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae.» Illi enim inania meditantur: ut autem impleatur, «Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae;» non nescio quis inaniloquus, sed «Dominus dixit ad me» . Sic et in hoc psalmo possumus dicere: «Dixit,» non quicumque, non illi qui fremunt etFremant, meditentur inania, perstrepant; numquid non implebitur? «Periit memoria eorum cum strepitu.» Loquitur certe et alius psalmus, sed non alius spiritus: «Periit memoria eorum cum strepitu, et Dominus in aeternum manet» . Ille ergo qui memoria eorum pereunte cum strepitu, in aeternum manet, ipse «dixit Domino meo, Sede a dextris meis.» Sedet enim a dextris Patris, donec ponat
Abbreviated transcription (Latin):
pientib abierłm: cecitas iudeoꝵ sec̃. Alus
illuminandis: alioꝵ cecitas militauit. Cecitaᷤ
enĩ exparte in isrł facta ẽ ut plenitudo gen¬
tiũ intraret: & sic omnis isrł saluus fieret.
Cecitas expaite ĩ isrł facta occidit de: occisꝰ resur¬
rexisti sanguine tuo peccata gentiũ diliusti:
ad dexteram patͥs sedens undiq p̾atientes
etadte confugͥentes collegisti. Facta ẽ ergo
cecitas exparte isrł. facta ẽ ut plenitudo gen¬
tium intraret: & sic omnis isrł saluus fie¬
tutis eius:: qͣndo cum illo pͥncipium: uel
qͦd principium: uł qͦmͦ cum illo principiũ:
quandoquidẽ et ipse principium: Adiuuet

Expanded text:
pientibus ab Jerusalem, caecitas Judaeorum fecit. Aliis pientibus ab Jerusalem, caecitas Judaeorum fecit. Aliis illuminandis, aliorum caecitas militavit: «Caecitas» enim «ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret» . «Caecitas ex parte Israel facta» occidit te; occisus resurrexisti, sanguine tuo peccata Gentium diluisti, ad dexteram Patris sedens undique patientes et ad te confugientes collegisti. «Facta est» ergo «caecitas ex parte Israel, facta est ut plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fietutis ejus? Quando cum illo principium, vel quod principium, vel quomodo cum illo principium; qu
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ. hunc uersum non bene intelligimus:
si non fieri iam uidemus Sede gͦ adextris
diꝰ occultare ut credaris: donec impleantur
tempora gentium: Sic enim scriptum ẽ.
Quem oportebat celum reciꝑe: donec imple¬
antur tempora gentium Ut eni resur¬
geres mortiuus es: ut ascendes resurrexisti:
ut sederes ad dexterã patris ascendisti gͦ
ut ad dexteram patris sederes. mortuus es.
Demorte enim resurrectio de resurrectione
ascensio: deascensione ad dexteram sessio.
Hoc totum ergo amorte cepit Excellentia¬
huius clarttatis: principiũ habet humi¬
litatis Le itaq sedente ad dexteram patris
implentur tempora gentium: ponuntur in¬
imici om̃s scabellum pedum tuoꝵ. Et ad
hoc ut ꝑueniatur: prius dominaberis i
medio inimicoꝵ tuorum. Adhoc enim uir¬
gam uirtutis tuȩ emutet dominus exyon
t autẽ morereris. et ꝑmortẽ tuã deleretur
cyrographum peccatoꝵ. & p̃dicaretur peni¬
tentia et remissio delictoꝵ ꝑ om̃s gentes. inci¬

Expanded text:
tuorum.» Hunc versum non recte intelligimus, si non fieri jam videmus. Sede ergo a dextris Dei, occultare ut credaris, donec impleantur tempora gentium. Sic enim scriptum est: «Quem oportebat coelum recipere, donec impleantur tempora gentium» . Ut enim resurgeres, mortuus es; ut ascenderes, resurrexisti; ut sederes ad dexteram Patris, ascendisti: ergo ut ad dexteram Patris sederes, mortuus es. De morte enim resurrectio, de resurrectione ascensio, de ascensione ad dexteram sessio: hoc totum ergo coepit a morte. Excellentia claritatis hujus, principium habet humilitatis. Te itaque sedente ad dexteram Patris, implentur tempora gentium, ponuntur inimici omnes scabellum pedum tuorum, et ad hoc ut perveniatur, prius dominaberis in medio inimicorum tuorum: ad hoc enim «virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion.» Ut autem morereris, et per mortem tuam deleretur chirographum peccatorum , et praedicaretur poenitentia et remissio delictorum per omnes gentes, inci
Abbreviated transcription (Latin):
dauid Sedilla quem peꝑit uocabunt no¬
men eus emmanuel: id: nob̾cumds̃ Eoce
habes & dominum dauid. Aliquid nobis
fortassis exhac re quom̃ xp̃s et filius sit da
& dominiuis dauid: etiam psalmus iste in¬
timauit. Audiamus ergo. & ꝑtractemꝰ eũ.
Pulsemus pietate: extorqueamus caritate:
Dauid ergo ipse dicit Neq enim domino con¬
cradicere. licet Dauid inquit inspũ: dicit
eum dominum: Ipse ergo dauid dexp̃o qͥd
dicit: Nam ipsi dauid psalmus: & iste ẽ
totus titulus simplex sine figura questiõis
sine ullo nodo difficultatis Qͥd gͦ dic̃ dd:
Dixit dominus dño meo. sede adextris incr᷑
Donec ponã inimicos tuos seabellũ pedum

Expanded text:
David. Sed ille quem peperit, «vocabunt noDavid. Sed ille quem peperit, «vocabunt nomen ejus Emmanuel, Nobiscum Deus:» ecce habes et Dominum David. 7. Aliquid nobis fortassis ex hac re, quomodo Christus et filius sit David, et Dominus David, etiam psalmus iste intimabit. Audiamus ergo, et pertractemus eum; pulsemus pietate, extorqueamus charitate. David ergo ipse dicit: neque enim Domino contradicere licet: «David,» inquit, «in spiritu dicit eum Dominum.» Ipse ergo David de Christo quid dicit? Nam, «Ipsi David Psalmus:» et iste est totus titulus, simplex, sine figura quaestionis, sine ullo nodo difficultatis. Quid ergo dicit David? «Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabe
Abbreviated transcription (Latin):
caro desperata iacebamus. Her. hum caro
factus es: ut habitares innobis Qcce filius da¬
uid. Certe tu cum informa di esses: non rapi¬
nam arbitratus es eẽ equalis do: ideo dñs dñ.
S ed temetipsum exmnanisti formã serui acci¬
piens: inde filius dauid. Beniq & impsa int̃
iti it pogatione tuadicens quomodo filius eiꝰ¬
n eftnonte filium eius negasti: sed modum
inquo idfieret inquisisti Dicit enĩ eum inqͥs da¬
uid dominum: quomodo filius eiusẽ ñ nego:
sed dic quomͦ Ergo illi exlitteris qͦs legebant
et non intelligebant. si mista interrogatione re¬
colerent modũ: nonne responderent quomͣ ĩ¬
terrogas: Ecce uirgo accipic̾t inutero & pari.¬
et filium: & uocabunt nomen eiuis emma¬
nuel: qđ est interpretatum nobiscum deus.
Accipiet uirgo inuterumꝰ uirgo exsemine
dauid. pariet filium: ut sis filius dauid
Erant enim ioseph & maria: dedomo & pat̾a
dauid Peꝑit ergo illa uirgo: ut eẽt filius

Expanded text:
caro desperata jacebamus, Verbum caro caro desperata jacebamus, Verbum caro factum es, ut habitares in nobis : ecce filius David. Certe tu in forma Dei cum esses, non rapinam arbitratus es esse aequalis Deo; ideo Dominus David: sed temetipsum exinanisti formam servi accipiens ; inde filius David. Denique et in ipsa interrogatione tua dicens, «Quomodo filius ejus est?» non te filium ejus negasti, sed modum quo id fieret inquisisti. «Dicit eum,» inquis, «David Dominum;» quomodo filius ejus est? non nego, sed dic quomodo. Illi ergo ex Litteris quas legebant, et non intelligebant, si in ista interrogatione recolerent modum, nonne responderent: Quomodo interrogas? «Ecce virgo accipiet in utero, et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus» . Accipiet virgo in utero, virgo ex semine David pariet filium, ut sit filius David: erant enim Joseph et Maria de domo et patria David . Peperit ergo virgo illa, ut esset filius
Abbreviated transcription (Latin):
turnitate dirumpi: qͣm humili confessio¬
ne edocer:. Dicat ergo nob̾ magister nr̃.
& iudeamus quid interroganti respondea¬
mus. Quid uob̃ udetur de xp̃o cuius ẽ filiꝰ:
Respondeamus omnino qđ uidei: sed non
remaneamus ubi uidei. Recolamꝰ euange¬
lium qđ credidimus: liber generationis iħu
xp̃i filii dauid Non quia interrogamur ex
esto iħm xp̃m resurrexisse amortuis: ex se¬
mine dauid Ergo interrogemur: & respon¬
deamus Quid uob̾ iudetur de xp̃ocius filiꝰ¬
ẽ: Dicant concordantia ora xpĩana: daiid
Referat et doctor: et reuocet nobis Quomͦ gͣ
dauid inspũ dicit eum dñmꝰ dixit dñs dño
meo sede addexteram meam. donee ponam
inmicos tuos subpedib tius: Quomͦ nos
diceremus: nͥ a te disceremus: Nunc autem
quia didicimus dicimus inprincipio eras u̾¬
bum: & uerbum eras apud dm̃. & ds̃ eras
uerbum Omnia ꝑte facta sunt. Eõce dñs da¬
uid Sed nos ꝓpt̃ infirmitatem nrãm. quia

Expanded text:
turnitate disrumpi, quam humili confessioturnitate disrumpi, quam humili confessione edoceri. Dicat ergo nobis Magister noster, et videamus quid interroganti respondeamus: «Quid vobis videtur de Christo? cujus est filius?» Respondeamus omnino quod Judaei, sed non remaneamus ubi Judaei. Recolamus Evangelium quod credimus: «Liber generationis Jesu Christi, filii David.» Non quia interrogamur excesto Christum Jesum resurrexisse a mortuis, ex semine David.» Ergo interrogemur et respondeamus: «Quid vobest?» Dicant concordia ora christiana: «David.» Referat et Doctor, et revocet nobis: «Quomodo ergo David in spiritu dicit eum Dominum? Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis.» Quomodo nos diceremus, nisi a te disceremus? Nunc ergo quia didicimus, dicimus: In principio eras Verbum, et Verbum eras apud Deum, et Deus eras Verbum; omnia per te facta sunt: ecce Dominus David. Sed propter infirmitatem nostram, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sed adpatriam ꝑuenirent: Deniq & illi ce¬
ci adiuam sedebant: ibi transeuntem sen¬
serunt. & clamandotenuerunt: Inuia
ergo scłi huius hoc transitoriũ sui dñs oꝑa¬
tus ẽ: & hoc transitorium ꝑtinet adfiliũ
cdauid Ideo illi domino transeunti clama
uerunt: miserere nr̃i fili dauid Tanqͣm
dicerent. filium dauid transeuntem
cognoscimus: filium dauid intransitu
factum discimus: Agnoscamus gͦ& nos
filiũdauid: confutamur ut illuminati
mereamur Sentimus enim transeuntẽ
filium dauid & illuminamur adomino
dauid Ecoe gͦ quia magister nr̃ interro¬
gauit uideos. & ideo ñresponderunt qͥa
discipuli et̃ noluerunt: ecce si nos interro¬
garet qͥd responderinus: Defecerunt¬
hac in hac introgatione uides: ꝓficiant. xp̃ia¬
ni Nonꝑturbentur: s erudiantur Non
enim dñs interrogat discere uolens: s tan¬
qͣm doctor interrogat Dicerent miscri ui¬
dei: tu dic nobis. Maluerunt inflata taci¬

Expanded text:
sed ad patriam pervenirent? Denique et illi caesed ad patriam pervenirent? Denique et illi caeci ad viam sedebant, ibi transeuntem senserunt, et clamando tenuerunt. In via ergo saeculi hujus hoc transitorium sui Dominus operatus est, et hoc transitorium pertinet ad filium David. Ideo illi Domino transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Tanquam dicerent: Filium David in transeunte cognoscimus, filium David factum in transitu discimus. Agnoscamus ergo et nos, et filium David confiteamur, ut illuminari mereamur. Sentimus enim transeuntem filium David, et illuminamur a Domino David. 6. Ecce ergo quia Magister noster interrogavit Judaeos, et ideo non responderunt, quia discipuli egaret, quid responderemus? Defecerunt in hac interrogatione Judaei, proficiant Christiani; non perturbentur, sed erudiantur. Non enim Dominus interrogat discere volens, sed tanquam doctor interrogat. Dicerent miseri Judaei: Tu, dic nobis. Maluerunt inflata taci
Abbreviated transcription (Latin):
turbarum contradictionem uincentes incla¬
mando ꝑseuerauerunt: transeuntem tenu¬
erunt: & atangente illuminari meruerunt:
Dicebant gͦ tͣnseunti: miserere nr̃i fili dauid
Stetit ille. Et uicto abeis clamore contradicẽ¬
tiumꝰ quid inquit uultis ut faciam uobis:
Etiuli Domine ut uideamus: Tetigit & aꝑ¬
uit ocłos eoꝵ: uiderunt p̃sentem quẽ sense¬
rant transeuntem: Aliquid gͦ tͣnsitorium
dñs fecit ẽ autem aliud qđ stat. Aliud est
inqͣm transitorum dñi. aliud stabile dm̃i
ransitorium dm̃ uirginis partus: uerbi in¬
carnatio. ȩtatum gradatio miraculorũ
exhibitio: passionum ꝑpessio: mors. re¬
surrectio: ascensio incelum. Hoc totũ tran¬
sitoriũ fuit. Honenim adhuc xp̃s nascituꝵ
aut adhuc moritur: aut adhuc resurg̃. aut
adhuc ascend̾. incelũ. Ine uidetis ista facta ꝑtpr̃a
cucurrisse: ꝑtempora exhibuisse uiatorib
quiddam transitorium ne inuia remanẽt:

Expanded text:
turbarum contradictionem vincentes, in claturbarum contradictionem vincentes, in clamando perseveraverunt; transeuntem tenuerunt; et a tangente illuminari meruerunt. Dicebant enim transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Stetit ille, et victo ab eis clamore contradicentium: «Quid,» inquit, «vultis ut faciam vobis?» Et illi, «Domine, ut videamus.» Tetigit et aperuit oculos corum; viderunt praesentem, quem senserant transeuntem . Aliquid ergo transitorium Dominus fecit: est autem aliud quod stat. Aliud est, inquam, transitorium Domini, aliud stabile Domini. Transitorium Domini, Virginis partus, Verbi incarnatio, aetatum gradatio, miraculorum exhibitio, passionum perpessio, mors, resurrectio, ascensio in coelum: hoc totum transitorium fuit. Non enim adhuc Christus nascitur, aut adhuc moritur, aut adhuc resurgit, aut adhuc ascendit in coelum. Nonne videtis ista facta, per tempora cucurrisse, per tempora exhibuisse viatoribus quiddam transitorium, ne in via remanerent,
Abbreviated transcription (Latin):
bat apłs : retulit uocem tanqͣm contradic¬
tionis & ait. Quomͦ ergo dauid inspũ uocat
eum dominum: & int̃posuit cestunonium
de hoc psalmo Dixit dñs dño meo Si gͦ
inspũ uic dicit eum dominuim: qͦmͦ filus
eius ẽ: Iudei subhac interrogatione tacue¬
runt: qͥd responderent deinceps ñinuene¬
runt: nec tam̃ eum dñm quesierunt: qͥa
et ipsum ẽẽ filium dauid ñagnouerunt:
Nos autem frs credamus: et dicamus. Corde
enim creditur adiusticiam: ore autẽ confe̾¬
sio fit adsalutem Credamus inqͣm & di¬
camus. & filium dauid: et dominũ dauid
Non erubescamus defilio dauid: ne iratum
inueniamus dominũ dauid hoc enim
tes ceci: illuminari meruerunt. Transibat
autem iħs: Etilli audito sonitu tͣnseuntiᷤ
turbȩ: aure iã illum cognoscentes quod
nondum poterant ocłis: adclamaueruñ
uoce magna & dixerunt: Miserere nr̃i fili
dauid Turbȩ autem illos increpabant
ut tacerent. Etilli nichilominus lucis desidio

Expanded text:
m contradictionis, et ait: «Quomodo ergo David in spiritu dicit eum Dominum?» et interposuit testimonium de hoc psalmo, «Dixit Dominus Domino meo. Si ergo in spiritu dicit eum Dominum, quomodo filius est ejus?» Judaei sub hac interrogatione tacuerunt; quid responderent deinceps non invenerunt: nec eum tamen Dominum quaesierunt, quia et ipsum esse illum filium David non agnoverunt. Nos autem, fratres, credamus, et dicamus: corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem : credamus, inquam, et dicamus et filium David, et Dominum David. Non erubescamus de filio David, ne iratum inveniamus Dominum David. 5. Hoc entes caeci, illuminari meruerunt. Transibat enim Jesus, et illi audito sonitu transeuntis turbae, aure jam cognoscentes quod nondum poterant oculis, acclamaverunt voce magna, et dixerunt: «Miserere nostri, fili David.» Turbae autem illos increpabant, ut tacerent: et illi nihilominus, lucis desiderio,
Abbreviated transcription (Latin):
eius pauci Dies eius dirit dies apłatus eiꝰ
quia pauci fuerunt: qm̃ ante dñi passionem
ĩceiere ipsius & morte consumpti sunt: Et tan¬
quam diceretur: Quid gͦ fiet denumero sacra¬
tissimo duodenarioꝰ in quo non frustra dñs
duodecim habere primos aplos uoluit. conti¬
nuo subiecit E tep̃ãtum eiꝰ accipiat alter:
Tanquã diceret. & ipse ꝓsuo merito puniatur:
& ille numerus suppleatur: Qđ si qͥs quemad¬
modum sit factum scire desiderat: actus apłoꝵ¬

Expanded text:
us» dixit, dies apostolatus ejus; qui pauci fuerunt, quoniam ante passionem Domini scelere ipsius et morte consumpti sunt. Et tanquam diceretur, Quid ergo fiet de sacratissimo numero duodenario, in quo non frustra Dominus duodecim habere primos Apostolos voluit? continuo subjecit, «Et episcopatum ejus accipiat alter.» Tanquam dicens, Et ipse pro suo merito puniatur, et ille numerus, suppleatur. Quod si quis quemadmodum factum sit, scire desiderat, Actus Apo
Abbreviated transcription (Latin):
Q enĩ multa multitudo dulcedinis tuȩ dñe:
qͣm abscondisti timentib te. Ergo abscon¬
disti᷑ & remanserunt: Absit ꝑfccisti autẽ
sperantib inte Mirabile ergo mysterium
xp̃i: sedentis indextera dei Occultatũ ẽ
ut crederetur: subtractum ẽ ut sparetur.
Spe enĩ salui facti sumus Spes autẽ quẽ
uidetur nonẽ spes Qd̾ enim uidet quis
qͥd sperat: apłi uerba sunt. Recognosci¬
ts quidẽ: sed ꝓpt̃ rudes commendo d
Quia gͦ que uidetur non ẽ spes: abscondisti
dulcedinem timentib te Qa qđ ñuidemꝰ spa

Expanded text:
 enim «multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Ergo «abscondisti,» et remanserunt? Absit: «Perfecisti autem sperantibus in te» . Mirabile ergo mysterium Christi sedentis ad dexteram Dei: occultatum est ut crederetur, subtractum est ut speraretur. «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat?» Apostoli verba sunt. Recognoscitis quidem, sed propter rudes commendo. Quid Quia ergo «quae videtur non est spes; Abscondisti» dulcedinem «timentibus te.» Quia
Abbreviated transcription (Latin):
teram patris post resurrectionẽ amortuis
et incelõ ascensionem Factum ẽ iam nec
uidimus. sed credimus: inlibris legunus.
p̃dicatum audiuimus: fide retinemus.
nde et eo ipso qđ erat filius dauid. xpc̃ fac¬
tus est dñs dauid Illudenim qđ natũc̃
exsemine dauid: ita honoratum ẽ: ut eẽt
& dñs dauid lta miraris hoc qͣsi & inreb
humanis ista non fiant. Si enĩ contingat
filium cuiusqͣm tegem fieri patre priuatoᷤ
nonne erit dñs patris: Admirabilius ẽ qđ
potest contingere: ut ñsolũ rex factus pri¬
uati filius sit dñs patris sur: sed et ep̃s facto
laici filius sit pat̃ patris sui. Ergo et eo ipso
qđ carnẽ accepit xp̃s: qđ incarne mortuus
ẽ: qđseadẽ carne resurrex. qd ineadẽ ascendit ĩ
sic honorata: sic clarificata. sic incelestem habitũ

Expanded text:
teram Patris post resurrectionem a mortuis, et in coelos ascensionem. Factum est jam; nec vidimus, sed credidimus: in Libris legimus, praedicatum audivimus, fide retinemus. Unde et eo ipso quod erat filius David Christus, factus est Dominus David. Illud enim quod natum est ex semine David, ita honoratum est, ut esset et Dominus David. Ita admiraris hoc, quasi et in rebus humanis ista non fiant. Si enim contingat filium cujusquam regem fieri patre privato, nonne erit dominus patris? Admirabilius est quod potest contingere, ut non solum rex factus privati filius, dominus sit patris sui; sed episcopus factus laici filius, sit pater patris sui. Ergo et eo ipso quod carnem accepit Christus, quod in carne mortuus est, quod in eadem carne resurrexit, quod in eadem ascendit in sic honorata, sic clarificata, sic in coelestem habitum
Abbreviated transcription (Latin):
to erat p̃stantius. qͣm id qđ apparebat: d qd̾
erat prestantius uideri ñ poterat:. Curabatur
eger ꝑ id quod uideri poterat: ut postea
capax fieret uisionis enuis que latendo differe¬
batur: non negando auferebatur. Imcus itaq
filius dĩ uenturus ad homines. assumpturus
hominemꝰ et ꝑid qđ sumpsit futurus homo
moriturus: resurrecturus: ascensurus incȩ¬
lumꝰ sessurus addexterã patris: & impletu¬
rus ingentib quȩ ꝓmisit: & post implecio¬
nem ꝓmissoꝵ suoꝵ ingentib etiã hoc imple¬
turus ut ueniat. & qđ prerogauit exigat:
discernat uasa ire auasis miscđiȩ: reddat
impiis qđ minatus ẽ. iustis qđ pollicitus est:
hoc gͦtotum ꝓpħandum fuit: p̃muntiaN¬
dum fuit: uenturum commendandũ fuit.
ut non subito ueniens horreretur: sed credi¬
tum expectaretur Exbis ꝓmissionib est
dubitare ñ possimus. xp̃m annuntiari psal¬
mo hoc : quando qͥdem xpĩani sumus. &

Expanded text:
lto erat praestantius quam id quod apparebat: sed quod lto erat praestantius quam id quod apparebat: sed quod erat praestantius, videri non poterat. Curabatur aeger per id quod videri poterat; ut postea capax fieret visionis ejus, quae latendo differebatur, non negando auferebatur. Unicus itaque Filius Dei venturus ad homines, assumpturus hominem, et per id quod sumpsit futurus homo, moriturus, resurrecturus, ascensurus in coelum, sessurus ad dexteram Patris, et impleturus in gentibus quae promisit, et post impletionem promissorum suorum in gentibus etiam hoc impleturus ut veniat, et quod praerogavit exigat, discernat vasa irae a vasis misericordiae, reddat impiis quod minatus est, justis quod pollicitus est: hoc ergo totum prophetandum fuit, praenuntiandum fuit, venturum commendandum fuit; ut non subito veniens horreretur, sed creditum exspectaretur. Ex his promissionibus est dubitare non possimus Christum annuntiari psalmo hoc: quandoquidem christiani sumus, et