comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr totũ te p̃teriit. qr totũ ille de xͦ scripsit:
in isto oꝑe si potero dõ ad iuuante seruabo.
qd suꝑus dixi ut ea ipsa quȩ ad rep̃hendendũ
eligis. ostendã de xꝑo eẽ ꝯscripta. Quin &̃ pe¬
tisti ne dixerim ut imꝑiti solent. ħ ipsum satis
eẽ debere ad fidem. quia xp̃c dixerit de se scri¬
psisse moysen Qđ quidẽ si dico. ñ ut imꝑitꝰ.
s ut fidelis dico. Non ualere aut̃ ħ ad ꝯiun¬
cendũ gentilẽ uł iudȩũ ⁊ ego fateor. s ad u̾sus
uos qui quo qͦ modo nomine xꝑiano głamini.
satis ẽẽ idoneũ ac p̃ualidũ. Iu quoq ⁊ si diu
t̃giuersatꝰ tam̃ coactus es ꝯfiteri dicens. No¬
lo i nc̃ ad me respicias quẽ ad credendum

Expanded text:
 Totum te praeteriit, quia totum ille de Christo scripsit. in isto opere, si potero Domino adjuvante, servabo, quod superius dixi, ut ea ipsa quae ad reprehendendum eligis, ostendam de Christo esse conscripta. Quin etiam petis ne dixerim, ut imperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse Moysen. quod quid.eÎn si dico, non ut inperitus, sed ut fidelis dico; non ualere autem hoc ad conuincendum gentilem uel Iudaeum et ego fateor; sed aduersus uos, qui quoquo modo nomine christiano gloriamini, satis esse idoneum ac praeualidum, tu quoque et si diu tergiuersatus tameJ;lJ coactus es confiteri dicens: nolo en
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi aut̃ habundauit. delictũ. suꝑ habunda¬
uit gr̃a. Nlec id̾o tñ eandem legẽ peccatũ
uocat. ꝙ sine gr̃a non uiuificat. Auget it
potius reatũ p̃uaricatione addita. Ułbi eñ
ler ñ est nec p̃uaricatio. Et ideo ꝑseipsam
cum fela sola. littera ẽ sine sp̃u id ÷ lex sine gr̃a:
tantũ mͦ reos facit. S ꝓponit dͥ qd putare minꝰ
in tellegentes possent. ⁊aꝑit quid dicat. cũ ait
Quid gͦ dicimꝰ: Lex peccatũ est : Absit. S pec¬
catũ non cognoui nͥ ꝑlegem. Nam c̃cupiscen

Expanded text:
ubi autem abundauit delictum, superabundaubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. nec ideo tamen eandem legem peccatum uocat, quia sine gratia non uiuificat; auget enim potius reatum praeuaricatione addita: ubi enim lex non est, nec praeuaricatio. et ideo per se ipsam, cum sola littera est sine spiritu, id est lex sine gratia, tantum-, modo reos facit; sed proponit sibi, quod putare minus intelle-' gentes possent, et aperit, quid dicat, cum ait: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit. sed peccatum non cognoui
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc aut̃ septẽ quib societas humana nõ
leditur: si q̃n custodis. aut pudore repͥme¬
ris ne int̾ homines ꝯfundaris. aut timore
frangeris ne publicis legib pumaris. aut
malũ factũ bona aliqua ꝯsuetudine hor¬
rescis. aut ipsa naturali lege quã in iuste
alteri facias. qđ tibi ab altero fieri ñ uis
tis. cum uł ħ facis. qđ pati ñ uis. uł ideo
ñ facis q pati ñ uis. Ista uͦ uera sponsa xp̃i
cui de dypticio lapideᷤ fronte impudentis¬
sima in sultas Antellegit quid distet int̾
luterã ⁊ sp̃m. quȩ duo dicunt᷑ alio mͦ lex
& gr̃a. ⁊ ñ iam inuetustate litterȩ. s in
nouitate sp̃c dõ seruiens. ñ est iam sub
lege s sub gr̃a. Neq it litigiosa cecatur.
s mitis in tendit uerb̃ apłi. ut in tellegit
quid appellet legem. sub qua nos iam
ñ uult ec̃. quia tͣnsgressionis gr̃a posita
÷ donec ueniret sem̃ an ꝓmissum ẽ. et qi
ideo sub intrauit. ut habundaret delictũ.

Expanded text:
haec autem septem, ' quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confundaris, aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris, aut. malum factum bona aliqua consuetudine horrescis, aut ipsa naturali lege, quam iniuste alteri facias, quod tibi ab altero fieri non uis, tis, cum uel hoc facis, quod pati non uis uel ideo non facis, quia pati non uis. At ista uera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte inpudentissima insultas, intellegit, quid distet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub gratia. neque enim litigiosa caecatur, sed mitis intendit uerbis apostoli, ut intellegat, quid appellet legem, sub qua nos iam non uult esse, quia transgressionis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est, et quia ideo subintrauit, ut abundaret delictum;
Abbreviated transcription (Latin):
dietis uegasse habere patrẽ dm. ubicumq
tam hic ẽ filius m̃s dilectissimꝰ cre¬
dite illi qr uos ñ audistis: nolite illi cre¬
dere. Si aut̃ idõ creditis q eam in scrip¬
turis scĩs inuerustis: ibi ÷ & ista eui cre¬
dere ñ uultis de xͦ scripsisse moysen: ibi
alie multȩ quib parit̃ fidem derogatis.
Nlec timetis miseri ne ita ꝓfanus aliquis di¬
cat istã uocẽ ommino ñ sonuisse de celo: &
sicut uos cont᷑ salutẽ generis humani quȩ
omnib gentib euugłica auctorite confer¬
t᷑. etiã in ur̃am ꝑ nitiem argum̃tamuni. cũ

Expanded text:
itis negasse se habere patrem deum. ubicumqtam: hic est filius meus dilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, nolite illi credere. si autem ideo creditis, quia eam in scripturis sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae, quibus pariter fidem derogatis nec timetis, miseri, ne ita profanus aliquis dicat istam uocem omnino non sonuisse de caelo. et sicut uos contra salutem generis humani, quae omnibus gentibus euangelica auctoritate confertur, etiam in uestram perniciem
Abbreviated transcription (Latin):
naturã. non aliter regno suo potuisse ꝓspi¬
cere. atq consulere. nisi partẽ suȩ nature
in illius auidas fauces deuorandã mitteret:
atq ita polluendã. ut pꝰ tantos labores atq
cruciatus non posset saltẽ tota purgarie
aut bonam annuntiationẽ interp̃tantur:
Quomͦ aut̃ ẽ iste bonus nuntiꝰ. qͣndoqui¬
dem ipse d̃s uobis sibi opposito lugere nun¬
ne reparent᷑ atq purgentur e Qui si
aliquando luctũ finierit: crudelis erit.
Quid it de illo male meruit pars illa
eiꝰ que in globo ligabit̃ ⁊ quȩ ut̃ꝙ ietnũ
lugenda est quia in eternũ dampnabit᷑.
ded euasimus quod istum nũciũ quisqͥs
diligent̃ ad uerterit. non cogit᷑ lugere quia
malus ẽ: s rȩdere quia falsus est.

Expanded text:
naturam non aliter regno suo potuisse prospinaturam non aliter regno suo potuisse prospicere atque consulere, nisi partem suae naturae in illius auidas fauces deuorandam mitteret atque ita polluendam, ut post tantos labores atque cruciatus non posset saltem tota purgari? aut Bonam annuntiationem interpretantur. Quomodo est autem iste bonus nuntius, quandoquidem ipse Deus vobis, velo sibi opposito, lugere nunne reparentur atque purgentur? Qui si aliquando luctum finierit, crudelis erit. quid enim de illo male meruit pars illa eius, quae in globo ligabitur? quae utique in aeternum lugenda est, quia in aeternum damnabitur. sed euasimus, quod istum nuntium quisquis diligenter aduerterit, non cogitur lugere. quia malus est, sed ridere, quia falsus est.
Abbreviated transcription (Latin):
x p̃c est. Qui et ipsam carnẽ sub cȩlo
creatã. ea uoluntate assumpsit. qͣ etiam
celum creauit: ea potestate de posuit &
recepit: qu a etiã syderib imperauit.
generatione narrantur. cum tam bona no¬
bis annuncient᷑. ut ꝑ ipsa nr̃a sanetur
infirmitas : An quia matheus ñ est ita
ex orsus ut diceret. initium eugłii i ñ
xp̃.i. sicut ait marcus: s liber generati¬
onis i ũ u x p̃ie łoc modo nec ioħs
ait. initiũ eugłii. aut liber eugłii. s in pͥn¬
cipio erat uerbũ: nisi forte tam elegaus
uocabulorũ fabricator faustus fuit ut et ħ
ioħis ex ordiũ uerbidium nominauerit ꝑꝑ
uerbũ. sicut illud ꝓpter genesim. genesidiũ
ausus ẽ appellare. d cur non potius cogi¬
tatis. quanta inpudentia ꝓlixas illas et un¬
pias fabulas uĩas eugłm nominetis : quid
enĩ illic boni annuntiat᷑. ubi dr̃ d̾s aduersꝰ
rebellem nescio quã et contrariã alienamq

Expanded text:
Christus est, qui et ipsam carnem sub caelo Christus est, qui et ipsam carnem sub caelo creatam ea uoluntate adsumpsit, qua etiam caelum creauit, ea potestate deposuit et recepit, qua etiam sideribus imperauit. generatione narratur, cum tam bona nobis adnuntietur, ut per ipsam nostra sanetur infirmitas? an quia Matthaeus non est ita exorsus, ut diceret initium euangelii Iesu Christi', sicut ait Marcus, sed liber generationis Iesu Christi'? hoc modo nec Iohanait initium euangelii' aut liber euangelii' sed in principio erat uerbum'. nisi forte tam elegans uocabulorum fabricator Faustus fuit, ut et hoc Iohannis exordium uerbidium' nominauerit propter uerbum sicut illud propter genesim genesidium' ausus est appellare. sed cur non potius cogitatis, quanta inpudentia prolixas illas et inpias fabulas uestras euangelium nominetis ? quid enim illic boni adnuntiatur, ubi dicitur deus aduersus rebellem nescio quam contrariam alienamque
Abbreviated transcription (Latin):
sub stellis. ut aliquã stellarum homine
aliquo nato cixcuitꝰ sui ordinẽ reliquisse.
et ad eum qͥ natus ẽ ꝑrexisse asseuerent.
Sortem quippe nascentiũ astrorũ ordini
conligari arbitrant᷑. non astrorũ ordinem
ad hominis nati diem posse mutari. Qua¬
ꝓpter si stella illa ex his erat quȩ in celo ꝑ¬
agunt ordines suos quomͦ poterat decne
quod natus x p̃c acturus erat que nato
x p̃ o uisa ẽ relinquere quod agebat:
Si aut̃ ut ꝓbabilius creditur. ad de mon¬
strandum x p̃ m. que ñ erat exorta est:
non ido natus est x p̃ c. quia illa exti¬
tit: s ideo illa ex titit: quia xp̃c natꝰ
est. Unde si dici oportet: ñ stellã x p̃o.
sed x p̃ m stelle fatũ fuisse diceremus.
Ipse quippe illi. non illa huic na̾cendi
attulit causã. Si gͦ sunt fata quȩ a fan-¬
do id ÷ adicendo appellata sunt. qm̃ xp̃c
sunt omnia: non consortiũ sẏderum fa¬
tum x p̃i est: sed fatũ etiam syderũ:

Expanded text:
sub stellis, ut aliquam stellarum homine sub stellis, ut aliquam stellarum homine aliquo nato circuitus sui ordinem reliquisse et ad eum, qui natus est, perrexisse, adseuerent? sortem quippe nascentis astrorum ordini conligari arbitrantur. non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. quapropter si stella illa ex his erat, quae in caelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere, quod natus Christus acturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere, quod agebat? si autem, ut probabilius creditur, ad demonstrandum Christum, quae non erat, exorta est, non ideo Christus natus est, quia illa extitit, sed ideo illa extitit, quia Christus natus est. unde, si dici oporteret, non stellam Christo, sed Christum stellae fatum fuisse diceremus. ipse quippe illi, non illa huic nascendi adtulit causam. si ergo sunt fata, quae a fando, id est a dicendo appellata sunt, quoniam Csunt omnia, non consortium siderum fatum Christi est, sed fatum etiam siderum
Abbreviated transcription (Latin):
radiculisq ructet᷑. Et nos quidem sub
fato stellarũ nullius hominis genesim
ponimꝰ. ut liberum arbitriũ uoluntatis
qua uel bene uł male uiuitur. propter
iustum iuditium di ab omni necessitatis
uinculo uendicemus. quanto minus illius
temporalem generationẽ sub astrũ condia¬
one credimꝰ factam qui est ȩternus uni¬
uersors creator ⁊ dñs: Itaq illa stella
quam uider̃ magi: x p̃ o scđm carñ
nato. non ad decretum dñabatur. sed ad
testimoniũ famulabatur: nec eum sul¬
iciebat imperio: sed indicabat obsequi
quȩ abinitio creaturȩ inͥnerum suoꝵ
ordinẽ sub creatoris lege custodiunt:
s nouo uirginis partu. nouũ sidus
apparuit. quod ministeriũ officii sui
etiam ipsis magis querentib x p̃ m. cũ
ante faciem p̃iret exhibuit. donec eos usq
ad ipsum locũ ubi dei uerbũ infans erat.
p̃eundo ꝑduceret. Qui tandem astrologi
ita constituerunt hominũ nascentiũ fata

Expanded text:
radiculisque ructetur. Et nos quidem sub radiculisque ructetur. Et nos quidem sub fato stellarum nullius hominis genesim ponimus, ut liberum arbitrium uoluntatis, qua uel bene uel male uiuitur, propter iustum iudicium dei ab omni necessitatis uinculo uindicemus: quanto minus illius temporalem generationem sub astrorum condicione credimus factam, qui est aeternus uniuersorum creator et dominus. itaque illa stella, quam uiderunt magi, Christo secundum carnem nato non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur, nec eum subiciebat imperio, sed indicabat obsequio. quae ab initio creaturae itinerum suorum ordinem sub creatoris lege custodiunt, sed nouo uirginis partu nouum sidus adparuit, quod ministerium officii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei uerbum infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata
Abbreviated transcription (Latin):
implicatȩq teneant᷑. & simundo stante
solui ⁊ purgari non potuerint. iam illo
igne ultimo quo ipse mundus ardebit soluan¬
tur atq purgentur: Nec tam̃ etiam
tunc totũ xp̃m dicitis posse liberari. s
eius bone diuineq naturȩ nouissimas.
residuasq particulas. quȩ ita sorditlate
sunt ut nullo mͦ delui ualeant: dãpnari
inȩternũ. confixas globo horrido tenebra¬
rum. Elcce qui se fingunt in dignari
quod filio dei fiat inuiria quia eũ natũ
stella de monstrasse dicatur. tamꝙͣ gene
sis sub fatali constelatione sit constituta:
cum eum ipsi non tantũ substellarũ s nexi¬
one. s inuinculis omniũ t̾renoꝵ et in sucis
omniũ herbarũ. et inputredine omniũ car¬
nium. et iomniũ corruptione cyborũ ita
ligatum pollutũq constituant: ut ex ma¬
gna non tam̃ ex tota parte solui purgari¬
q: non possit: nisi et ab hominib. elec¬
tis uidelicet mancheorũ. etiam in porris

Expanded text:
inplicataeque teneantur, et si mundo stante inplicataeque teneantur, et si mundo stante solui et purgari non potuerint, iam illo igne ultimo, quo ipse mundus ardebit, soluantur atque purgentur. nec tamen etiam tunc totum Christum dicitis posse liberari, sed eius bonae diuinaeque naturae nouissimas residuasque particulas, quae ita sordidatae sunt, ut nullo modo dilui ualeant, damnari in aeternum confixas globo horrido tenebrarum. ecce qui se fingunt indignari, quod filio dei fiat iniuria., quia eum natum stella demonstrasse dicatur, tamquam genesis eius sub fatali constellatione sit constituta, cum eum ipsi non tantum sub stellarum conexione. sed in uinculis omnium terrenorum et in sucis omnium herbarum et in putredine omnium carnium et corruptione omnium ciborum ita ligatum pollutumque constituant. ut ex magna. non tamen ex tota parte solui purgarique non possit. nisi et ab hominibus. electis uidelicet Manichaeorum, etiam in porris
Abbreviated transcription (Latin):
principib tenebrarũ commistum ẽẽ creditis
inillo bello quo ipse primꝰ homo uester cũ
tenebrarum pugnauit. gente ut de ipsis
pͥncipib tenebrarũ tali commixtione captis.
mudus fabricaret᷑. Unde et ista sacrilega
deliram̃ta uos cogunt non solum incelo
atq in omnib stellis. s etiam int̾ra atq in-
omnib quȩ nascunt᷑ in ea. confixum et col¬
ligatum atq concretũ xp̃m dicere. non iã
saluatorẽ ur̃m s auobis saluandũ cum
eos manducatis atq ructatis. Nam et ista
impia uanitate se ducti seducitiᷤᷤ auditores
ur̃os ut uobis cybos afferant: quo possit
colligato in eis & p̃o subueniri ꝑ ur̃os de¬
rices et uentres. Talibus em̃ auxiliis: eum
absolui et liberari p̃dicatis. nec saltem to¬
tum. s ad huc licet exiguas sordidasq
reliquias eus in stercorib remanere conden¬
ditis. ut in aliis atq aliis rerum corporali¬
um formis. iterum atq iterũ implexȩ

Expanded text:
principibus tenebrarum commixtum esse creditis principibus tenebrarum commixtum esse creditis in illo bello, quo ipse primus homo uester cum tenebrarum gente principibus tenebrarum tali commixtione captis mundus fabricaretur. Unde et ista sacrilega deliramenta vos cogunt, non solum in coelo atque in omnibus stellis, sed etiam in terra atque in omnibus quae nascuntur in ea, confixum et colligatum atque concretum Christum dicere, non jam Salvatorem vestrum, sed a vobis salvandum cum ea manducatis atque ructatis. Nam et ista impia vanitate seducti, seducitis Auditores vestros, ut vobis cibos afferant, quo possit ligato in eis Christo subueniri per uestros dentes et uentres. talibus enim auxiliis eum solui et liberari praedicatis; nec saltem totum, sed adhuc licet exiguas sordidasque reliquias eius in stercoribus remanere contenditis, ut in aliis atque aliis rerum corporalium formis iterum atque iterum inplexae
Abbreviated transcription (Latin):
Quia filius diuenit ad carnem. qua suscip¬
ta. et homo exterius fieret. et ds̃ interius
ꝑmaneret. ut et dĩ filius uerus e̾ẽt ꝑquĩ
facci sumus: ⁊ hominis filius uerus fierte
ꝑquẽ refecti sumꝰ. Curgͦ primũ hominẽ
ur̃m cõmentitium nescio unde ꝓducitis:
et primũ hominẽ quem doctrina apłta do.¬
cet. non uultis cogno̾cere ⁊ An ut complacȩ¬
antur in uob̃. quos ipse apłs ait. aueritate
quidẽ auditũ auertentes. ad fabulas autẽ
conuertentes : laulus annuntiat pͥmũ¬
hominẽ de terra terrenũ. manicheus an¬
nuntiat primũ hominẽ non t̾renũ. sed¬
nescio quibus fallacibus elem̃tis quinq
uestitũ. Et paulus dicit: si quis uobis
annuntiauerit p̃ter quam quod accepis¬
tis a nobis. anathema sit. Quod̃ autem
⁊̃ stelle calũpniamini. qua magi ad xp̃or
infantem ad orandum ꝑducti sunt: non
sub stellȩ testificatione ponatis s stellis in¬
omnib conͥligatũ ẽe dicatis : quia uidelic&

Expanded text:
dei filius uenit ad carnem. qua suscepta et homo exterius fieret et deus interius permaneret, ut et dei filius uerus esset, per quem facti sumus, et hominis filius uerus fieret, per quem refecti sumus. cur ergo primum hominem uestrum commenticium nescio unde producitis et primum hominem, quem doctrina apostolica docet, non uultis agnoscere? an ut compleatur in uobis, quod ipse apostolus ait: a ueritate quidem auditum suum auertentes, ad fabulas autem conuertentur? hominem de terra terrenum: Manichaeus annuntiat primum hominem non terrenum, nescio quibus fallacibus elementis quinque vestitum. Et Paulus dicit, Si quis vobis annuntiaverit praeterquam quod aichaeus anathema sit. Quod autem etiam stellae calumniamini, qua magi ad Christum infantem adorandum perducti sunt, non sub stellae testificatione ponatis, sed in stellis omnibus conligatum esse dicatis ? quia uidelicet
Abbreviated transcription (Latin):
de liram̃ta quis audat. qđ̃ primũ hominẽ
urm dicitis scđ̾m hostium uoluntatem
quo eos caperet elementa quȩ portabat
mittasse atq uertisse. ut regnũ quod dici¬
cs falsitatis. in sua natura manens non
fallaciter dimicaret. et substantia ueri¬
tatis murabilis appareret ut falleret :
Huius primi hominis filiũ crediuul:
pimũ hominẽ quẽ laudatis quia mu¬
tabilibus et mendacib formis cũ adũsa
gente pugnauit. si uerũ dicias non uni¬
tamini: si aut̃ imitamim: et uos men

Expanded text:
deliramenta quis audiat, quod primum hominem deliramenta quis audiat, quod primum hominem uestrum dicitis secundum hostium uoluntatem, quo eos caperet, elementa, quae portabat, mutasse atque uertisse, ut regnum, quod dicitis falsitatis, in sua natura manens non fallaciter dimicaret, et substantia ueritatis mutabilis adpareret, ut falleret? huius primi hominis filium credi uultprimum hominem, quem laudatis, quia mutabilibus et mendacibus formis cum aduersa gente pugnauit, si uerum dicitis, non imitamini; si autem imitamini, et uos men
Abbreviated transcription (Latin):
tra fumũ: aere ut di icil armnabatur et
concra terebras: luce An quia mula st
tumꝰ & tenebrȩ. nor. ea potiue habere
bonitas eius ÷̃. Dona ergo sunt illa tria.
aqua. ignis. uentus. Cur gͦ ea potuit habere
malitia gentis ad uersȩ : ic respondecis.
S aqua illa gentis tenebrarũ mala erat. quã
uͦ primus homo attulit: bona erat. Et uentꝰ
illius malus: huius aut̃ bonus. Ita et huius
ignis bonus. contͣ malum ignẽ illius dimica¬
uit. Cur gͦ ex contra malũ fumum ñ potuit
afferre bonum fumũ : an infumo ur̃a in¬
dacia tamꝗͣ fumꝰ ipse euanescunt. atq defici
naturã bellũ gessit. Cur quinq illis elem̃¬
tis quȩ in contraria gente confingitis. unũ
allatum ẽ de diuinis regnis contrariũ. lux
contra cenebras :̃ cetera enim quatuor: non
sunt contraria. Nam nec aer fumo ẽ con
trarius. multo minus aquȩ aqua. et uentꝰ
uento. & ignis igni: lam uͦ illa sacrilega

Expanded text:
tra fumum aere, ut dicitis, armabatur et tra fumum aere, ut dicitis, armabatur et contra tenebras luce ? an quia mala sunt fumus et tenebrae, non ea potuit habere bonitas eius? bona ergo sunt illa tria: aqua, uentus, ignis. cur ergo ea potuit habere malitia genti's aduersae? hic respondetis: sed aqua illa gentis tenebrarum vero primus homo attulit, bona erat: et ventus illius malus, hujus autem bonus; ita et hujus ignis bonus contra malum ignem illius dimicavit. Cur ergo et contra malum fumum non potuit afferre fumum bonum? An in fumo vestra mendacia, tanquam fumus ipse, evanescunt atque deficiucontrariam bellum gessit. Cur quinque illis elementis quae in contraria gente confingitis, unum allatum est de divinis regnis contrarium, lux contra tenebras? Caetera enim quatuor non sunt contrarius, multo minus aquae aqua et uentus uento et ignis igni. Iamuero illa sacrilega
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulum optinuit illa quam dixi annun¬
ciatio. saluatons. Si autẽ uos aliud annũ¬
tiatis: extra eugłm uos ẽẽ manifestum est:
Utiq sunt ad uersus uos paruuli. quos ap¬
pellatis semi xp̃ianos. si matris caritatis
uocem sibi exore apostolicos ꝑsonantem
audiant. Siquis uobis annuntiauerit. p̃t̃¬
quam quod annunciauimꝰ uohis: anathe¬
ma sit: Cum gͦ ipse paulus scđm cugl̃m
suum annuntiauerit x pͣ m ex semine¬
quanta ceutate dicatur. quod nusq̃ se
Xp̃c natum ex hominib dica:. cum pene
nunquã se filiura heminis raceat : sed ui¬
delicet dostissim homires ꝓfirtis nobis ex
armario uro nescio queta primii hominẽ.
qui ad gentẽ tenebrarũ debellandam de
lucis gerite descendit. armarũqris suis
contra inimuoiũ aquui et ione suo cont᷑
inimicoiũ ignẽ x uerras suis corera ii¬
micorũ ueniois Sai non erge et fumo
suo contra inimicnuĩ fumũ. et cenebri
sius contra immiceni tenebras Dcon¬

Expanded text:
uocabulum obtinuit illa quam dixi adnunuocabulum obtinuit illa quam dixi adnuntiatio saluatoris. si autem uos aliud adnuntiatis, extra euangelium uos esse manifestum est. utique sunt aduersus uos paruuli, quos appellatis semichristianos, si matris caritatis uocem sibi ex ore apostolico personantem audiant: si quis uobis adnuntiauerit praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. cum ergo ipse Paulus secundum euangelium suum adnuntiauerit Christum ex seminequanta caecitate dicatur, quod nusquam se Christus natum ex hominibus dicat, cum paene numquam se filium hominis taceat? Sed uidelicet doctissimi homines profertis nobis ex armario uestro necio quem primum hominem, qui ad gentem tenebrarum debellandam de lucis gente descendit, armatum aquis suis contra inimicorum aquas et igne suo contra inimicorum ignem et uentis suis contra inimicorum uentos. cur non ergo et fumo suo contra inimicorum fumum et tenebris suis contra inimicorum tenebras, sed con
Abbreviated transcription (Latin):
UOUPTINUS respondit: Certe
in t̾rogasti tt ipsum uelut ex pso¬
na nr̃a. utrum acciperes euugłium.
et respondisti. Et maxime. Rursusq in¬
t̾rogasti. utrum acciperes xp̃o natum:
et respondisti. Non ita ẽ. Hatic sił causã
subiciens. quia generatio x p̃i non ꝑtinet
ad euglm̃. Quid ergo respondebitis apło
uł te nescire fingas. quid sit eugł̃m: nec
exddostrina apłolica sed ex ũro errore nomi¬
nes eugłm. Aut si hoc appellas eugłm q̃d̃
Quod aut̃ erat apłi pauli eugłra. hoc etiã
ceteroiũ apłorum. ⁊ omniũ fideliũ dispensa¬
torum tanti sacram̃ti. Hoc ir alibi dicit:
Diue g ego siue illi: sic p̃dicamꝰ. et sic cre¬
didistis: Non it omnes illi eugłm conscri¬
psexũt. s tam̃ omnes eugłm predicauer̃.
Marratores quippe orriginis faccorũ. dic¬
dicti sunt eu̾geliste. Nam ⁊ ipsũ nom̃ si
queramꝰ quid latine int̾pretetur : bonus
Quod quidem cum aliquod bonũ annun¬
ciatur. semꝑ dici potest. Froprie tam̃ hoc

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Certe interrogasti teipsum velut ex persona nostra, utrum acciperes Evangelium; et respondisti, Maxime. Rursusque interrogasti, utrum acciperes Christum natum; et respondisti, Non ita est: hanc scilicet causam subjiciens, quia generatio Christi non pertinet ad Evangelium. Quid ergo respondebis Apostolo vel te nescire fingas, quid sit Evangelium; nec ex doctrina apostolica, sed ex vestro errore nomines Evangelium. Aut si hoc appellas Evangelium,Quod autem erat apostoli Pauli Evangelium, hoc etiam caeterorum Apostolorum, et omnium fidelium dispensatsiue ergo ego siue illi; sic praedicamus et sic credidistis. non enim omnes illi euangelium conscripserunt, sed tamen omnes euangelium praedicauerunt. narratores quippe originis, factorum, dicdicti sunt euangelistae. nam et ipsum nomen si quaeramus quid latine interpretetur, bonus nquod quidem cum aliquid bonum adnuntiatur, semper dici potest, proprie tamen hoc
Abbreviated transcription (Latin):
x p̃ c. uerus ⁊ uerax dĩ filius:: uerus &
uerax hominis fiłius. quod utrũq de se
ipse testatur: et de dõ uero diuinitatis et̃¬
nitatẽ. & de uero homine carnis ouginẽ dix̃.
Ion nouit apłica doctrina pͥmum hoĩem
ur̃m. Audite apłm. Pauulum. Frimus hõ¬

Expanded text:
 uerus et uerax dei filius, uerus et uerax . hominis filius, quod utrumque de se ipse testatur, et de uero deo diuinitatis aeternitatem et de uero homine carnis originem duxit. non nouit apostolica doctrina primum hominem uestrum. audite apostolum Paulum: primus ho
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ uocat. Di mͥ ñ creditis dicenꝰ:
oꝑib credite. Non dix̃ si mͥ ñ creditis.
ꝓpħis credite. Qua ꝓpt̾ nos testimonii
de saluatore nr̃o nullis egemꝰ. Exem¬
pla cantũ uitȩ honeste et prudentiam
ac uirtutẽ ñ ꝓpħis querimꝰ. quoꝵ ni-¬
cuerit sentio. Diquidẽ ꝯsulente me cur
eos accipiendos putares: ñ imꝓuide nec
in urbanit̃. silentio eoꝵ mandatis oꝑib:
in sola transiliusti p̃sagia. oblitꝰ utiq
spins nec de tribulis ficus. Qua ꝓpt̃
hȩc strictim interim & castigate ad in¬
trogationẽ tuã responderĩ. qi queris
cur ñ accipiã ꝓpħas. Alioqum. nichil
eos de xp̃o ꝓphetassae : ab unde iam pa¬
rentũ nr̃oꝵ libris ostensum ÷. Ego uͦ il¬
lud adiciam. qr si hebraici uates x p̃or
scientes ⁊ p̃dicantes cam flagitiose uxer
nire et in ipsos dici poterit. id quod pau¬
lus de gentiũ sapientib ꝯtestat᷑. Quia
cũ cognouissent dm̃. ñ sicut dm̃ glorifi¬

Expanded text:
testimonium uocat, si mihi non creditis, dicens, operibus credite; non dixit: si mihi non creditis, prophetis credite. quapropter nos testimoniis de saluatore nostro nullis egemus; exempla tantum uitae honestae et prudentiam ac uirtutem in prophetis quaerimus, quorum nituerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utiquspinis nec de tribulis ficus." quapropter haec strictim interim et castigate ad interrogationem tuam responderim, quia quaeris, cur non accipiamus prophetas; alioquin nihil eos de Christo prophetasse abunde iam parentum nostrorum libris ostensum est. ego uero illud adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gentium sapientibus contestatur: quia cum cognouissent deum, non ut deum clarifi
Abbreviated transcription (Latin):
ex pͥmere uolens quid nunc appellauerit
carnẽ et sangumẽ. quiꝰ ipsam coruptionẽ
iustoꝵ ñ erit: ꝯtimuo ꝯtexit. Neq corru¬
ptio in corruptelam possidebit. Et ne ad¬
huc quisꝗͣ putaret. non illud qđ sepulcũ
fuerat resurrecturũ: s tanꝗͣ alia cunica
ponat᷑ et alia melior accipiat᷑. uolens aꝑtis¬
sime de darare. qr ħ ipsum in melius cõ¬
mutabit᷑ sicut uestim̃ta x p̃ i inmonte
non s̃ posita et alia sumpta s ipsa quȩ fue¬
rant in melius clarificata s̃ seq̃r et contexit
dicens. Ecce mysteriũ uob̃ dico. Om̃s qui¬
dẽ resurgemꝰ. s ñ om̃s ĩmutabimͣ. Wad¬

Expanded text:
exprimere volens quid nunc appellaverit exprimere volens quid nunc appellaverit carnem et sanguinem, quia ipsam corruptionem rum non erit, continuo contexuit: Neque corruptio incorruptelam possidebit. Et ne adhuc quisquam putaret, non illud quod sepultum fuerit resurrecturum, sed tanquam alia tunica ponatur, et alia melior accipiatur, volens apertissime declarare quia hoc ipsum in melius commutabitur: sicut vestimenta Christi in monte non sunt posita, et alia sumpta, sed ipsa quae fuerant, in melius clarificata sunt : sequitur et contexit dicens, Ecce mysterium vobis dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes immutabimur.
Abbreviated transcription (Latin):
łm paulũ respondet. ⁊ maxime : hȩc
om̃ia negat. Nam Nec i t̃ m ex semi¬
ne dđ uult acciꝑe. nec factũ ex mulic¬
re.quã non quod fuerit uł concũbendo
pariendo corrupta mulierẽ paulus appel¬
lat. s more scripturarũ loquit᷑ quȩ ipsum
sexum sic apellare consuer. sicut ingenesi
de eua scriptũ ẽ. formauit eã in mulierẽ
cũ utiq cõmixta uiro ñ fuisset: Nec ip¬
sam mortẽ x p̃i et sepulturã et resur¬
dicit nec mortale corpus habuisse ubi ue¬
ra illa mors ẽẽ. nec illas cicatricss ueras
fuisse. quas post resurrectionẽ discipulis
ostendit. cum eis qđ et paulus cõmemorat
uiuus apparuit. nec ipsam carnẽ nr̃am re-¬
surrecturã in corpus sp̃ale mutatã. sicut
aꝑtissime idem apłs dicit. Seminat᷑ corpꝰ
animalȩ. surget corpꝰ sp̃ale: Unde discer¬
sp̃ale: contęxͣuit. quod iam cõmemoraui
de pͥmo adam. et nouissimo adam. Dem
Et ne quis ꝗͣ ipsam speciẽ carnis & ipsam
substantiam ñ posse resurgere crederet:

Expanded text:
maxime, haec omnia negat: nec Jesum ex semine David vult accipere, nec factum ex muliere, quam, non quod fuerit vel concumbendo vel pariendo corrupta, mulierem. Paulus appellat; sed more Scripturarum loquitur, quae ipsum sexum sic appellare consueverunt: sicut in Genesi de Eva scriptum est, Formavit eam in mulierem ; cum commixta viro non fuisset. Nec ipsam mortem Christi, et sepulturam, et resurdicit, nec mortale corpus habuisse, ubi illa vera mors esset; nec illas cicatrices veras fuisse, quas post resurrectionem discipulis ostendit, cum eis, quod et Paulus commemorat, vivus apparuit : nec ipsam carnem nostram resurrecturam, in corpus spirituale mutatam, sicut apertissime idem apostolus dicit, Seminatur corpus animale, surgit corpus spirituale. Unde discerspirituale, contexuit quod jam commemoravi de primo Adam et de novissimo Adam. DeinEt ne quisquam ipsam speciem carnis, et ipsam substantiam non posse resurgere credidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ im pleri ñ potest. nͥ ꝑcaritatẽ sp̃a¬
lem ad hoc suꝑ eos erat ut p̃uaritatiõi
abundaret de lictũ. ut postea reuelato
nouo cestam̃to ꝑ indulgentiã suꝑ abim¬
daret gr̃a. ¶łinc sumlit̾ alibi dicit.
Qaut̃ in carne st̃. dõ placere ñ possunt.
Et ne putaret quis ꝗͣ eos dictos qui ño¬
dum mortui st̃. statim subiecit. Uos
aut̃ non estis in carne. s in sp̃u. idest
qui inspe carnaliũ bonoꝵ s̃. dõ placẽ¬
re ñ possunt. uos aut̃ ñ estis inspo car¬
naliũ. s in spe sp̃alium id ÷ regni celoꝵ
ubi ⁊ ipsũ corpus ꝑ illam mutationẽ in
suo quodã genere sp̃ale erit quod m̃
ammalȩ ẽ. Seminat᷑ it corpus am¬

Expanded text:
quae inpleri non potest nisi per caritatem spiritaquae inpleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus a
Abbreviated transcription (Latin):
mortui c̃uiuificauit nos xꝑo. cuiꝰ gr̃a
sumꝰ salui facti. Quod it hic dix̃ ꝯiui¬
ficauit nos xp̃o: hoc dixit ad corinthios.
ut qͥ inuunt iam ñ sͥ uiuant. s ei qui ꝓ
loqͥtur qđ inspe tenet. Nam qd paulo
ante cõmemoraui: aꝑtissime alibi dicit.
Spe it salui facti sumꝰ. Ideoq et hic seqͥt᷑.
et camꝗͣ ꝑfectũ sit enumerat qđ futu¬
iam tenemꝰ: simul sedere nos dixit in qȩ¬
lestib ñdum in nob̾. s iam in illo. Nam¬
q neputares iam nc̃ ẽẽ ꝑfectũ quod in
gas ad huc futurũ: sequit᷑ et dicit. Ue
ostenderet insuꝑ uementib scł̃is suꝑ ab¬
undantes diuitias gr̃ȩ suȩ in benignita¬
te suꝑ nos. in xꝑo i p̃u. Hinc est et
illud. Cum it eẽmꝰ in carne: passioneᷤ
peccatoꝵ quȩ ꝑ legẽ sunt oꝑabant᷑ in
menbris nr̃is. ut fructũ ferrent morti.
ta it dixit cũ eẽmꝰ in carne: quasi iam
non eẽnt incarne. Quod ita in telligit᷑
Cum ẽẽmꝰ inspe rerũ carnaliũ. qͣndo lex

Expanded text:
onuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro loquitur, quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat, quod futuiam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum, quod in  ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in benignitate super nos in Christo Iesu. hinc est et illud: cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, uita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex,
Abbreviated transcription (Latin):
illa p̃cepta uitȩ significandȩ quib eoꝵs
oblatrat ostencio et illi cc̃ tempori ob¬
seruanda ꝯgruisse. ⁊ huic nc̃ cempori in¬
telligenda ⁊ gruere. Hos aut̃ quomͦ uet̾
cestam̃tũ camꝗ̃ alienũ ꝯcupiscimꝰ. cũ ea
legamꝰ quȩ infigura ꝯtingebant illis.
obuenit : Puto quod ñ ꝯcupiscit alienũ.
filum dei ex semine dd nacũ scdm car¬
neme Nlon equidem crediderim a¬
płm dĩ contraria ͥ scribere potuisse.
⁊ mͦ hanc mͦ illam de dño nr̃o habuis¬
se sententiã. S quia uob̾ ita placet. qui
numꝗͣ sine stomacho auditis aliquid
in apło cauponatũ. ne hoc quidẽ nobis
scias ẽẽ contrariũ. si quidẽ hȩc uetus
uideat᷑ pauli ẽe ⁊antiqua opimio de
itĩ u. cum eũ ⁊ ipse dauid filium putare
ut ceteri. Quod tam̃ ubi falsum didior.
interpellat ⁊ infirmat. scribensq ad co¬
rinthios. ñ inquid nemmẽ nouimꝰ scđm

Expanded text:
illa praecepta uitae significandae, quibus eorum illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, et illi tunc tempori obseruanda congruisse et huic nunc tempori intellegenda congruere. nos autem quomodo uetus testamentum tamquam alienum concupiscimus. cum ea legamus, quae in fiobuenit? puto, quod non concupiscit alienum. filium dei ex semine Dauid natum secundum carnem? non equidem crediderim apostolum dei contraria sibi scribere potuisse et modo hanc. modo illam de domino nostro habuisse sententiam. sed quia uobis ita placet. qui numquam sine stomacho auditis aliquid esse in apostolo cauponatum. ne hoc quidem nobis scias esse contrarium, si quidem haec uetus uideatur esse et antiqua opinio Pauli de Iesu. cum eum et ipse Dauid filium putaret ut ceteri. quod tamen ubi falsum didicit. interpolat et infirmat scribensque ad Corinthios. nos, inquit. neminem nouimus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ. quare suꝑ t̾rã tenebrarũ. ubi nũꝙͣ
fuerant noua scła contruxit : An dicturus
c̃. prior ipsa gens cenebrarũ regnũ in eũ
concupiuit. ꝗd̃ ab illa erat aliemĩ e Ergo
imitatꝰ est gentẽ tenebrarũ. ut ⁊ ipse con¬
cupiscer& alienũ: An augustũ fuerat an¬
tea regnũ lucis: Obtandũ gͥ erat bellũ.
ut ad quireret᷑ de uictoria latitudo reg¬
nandie Quodsi bonũ ẽ. ⁊ ante potuit
ꝯcupisci. S expectabat᷑ ut gens hostilis in
bellũ prior erumperet. quo quasi iustius
ex pugnaret᷑. Si aut̃ ñ est bonũ. quare
inimico uicto. suꝑ alienã t̾rã crescere
uoluit regnũ suũ : Cum prus contentꝰ
finib suis. plena felicitate uixisset ⁊ Sed
utinã isti uere hȩc ipsa p̃cepta uitȩ a¬
gende quors ẽ. unũ ne concupiscamꝰ alie¬
nũ uellent ex illis literis discere. ꝑfecto
mansuescerent. et mites intelligerent &̃

Expanded text:
aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod si bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugnaretur. si autem non est bonum, quare inimico uicto super alienam terram crescere uoluit regnum suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa praecepta uitae agendae, quorum est unum. ne concupiscamus alienum, uellent ex illis litteris discere, profecto mansuescerent et mites intellegerent etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bros. quoꝵ uos ad decipiendos imperitos
c̃fingitis sestatores.⁊ quȩ ibi scripta sunt
ñ solum ñ credetis. s etiam qͣntis potestis.
uirib oppugnatis  Certe uidecis uos
potius de nouo testam̃to.quã nos de ue¬
teri obiectis respondere ñ posse. Om̃ia it
quȩ inueteri testam̃to scripta õ nos ⁊ uera
eẽ dicimꝰ ⁊diuinitꝰ mandata.⁊ ẽgrius cem
porib distributa. Uos aut̃ cũ uob̾ obiesta
fuerint quȩ inlibris noui cestam̃ti scrip¬
ta s̃ nec accipiunt᷑ a uob̾: de ficientes in
respondendo.⁊ manifesta ueritate faucib
p̃ssis. an helitu saucio dicitis ẽẽ falsata.
Quid aliud possent exspirare p̃focata ora
fallaciũ. uel potius quid aliud possent
putere confossa cadauera mortuorum:
Et tam̃ confessus ẽ faustus. ñ concupiscere
aliena. ñ solũ se ex nouo testam̃to s etiã
ex ueteri didicisse quod certe a suo do nõ
posset discere. Ile qͥppe si ñ concupiuit

Expanded text:
bros, quorum uos ad decipiendos inperitos bros, quorum uos ad decipiendos inperitos confingitis sectatores, et quae ibi scripta sunt, non solum non creditis, sed etiam quantis potestis uiribus obpugnatis? certe uidetis uos potius de nouo testamento quam nos de uetere obiectis respondere non posse. omnia enim quae in uetere scripta sunt, nos et uera esse dicimus et diuinitus mandatautem, cum uobis obiecta fuerint, quae in libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur a uobis, deficientes in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent putere confossa cadauera mortuorum? et tamen confessus est Faustus non concupiscere aliena non solum se ex nouo testamento, sed etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit
Abbreviated transcription (Latin):
responsionẽ querit. quȩ suꝑius a nob̾ dicta
s̃ legat. ludeo aut̃ dicenti mͥ. curtenes cella
mentũ uetus cuiꝰ p̃cepta ñ seruas. respon¬
deo seruari a xp̃ianis etiã ex ipsis libris
p̃cepta uitȩ agendȩ. p̃cepta uͦ uitȩ signi¬
ficandȩ tc̃ recte obseruata cũ p̃nuntiabã¬
tur istaꝗ̃ nc̃ reuelata st̃. Qua ꝑꝑt̾ eciã
ipsa sic ñ ob seruo ad religionẽ. ut teneã
tam̃ adtestificationẽ. sicut ⁊ ꝓmissa car¬
nalia que ib continent᷑. Unde propͥȩ
uetus dr̃ testanitũ quã uis mͥ ęt̾na sꝑanda
ibi uelata sint. Et ipͣsa tam̃ attestantia lego.
Itaq si audistis quid respondeã iudeis. au¬
dite ⁊ qd obiciã manicheis. Certe faustuᷤ
dixit. turbari nos posse si nob̾ uidei dixeriis
quare cenetis cestam̃tũ uetus cuiꝰ p̃cepta
ñ obseruatis. Quib nos eiusdẽ stripture
seruata ec uenerata auctaricate responde¬
tis cũ uobis dr̃. quare tenetis eugłicos li¬

Expanded text:
responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem dicenti mihi: "cur tenes uetus testamentum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continentur, unde proprie uetus dicitur testamentum. quamuis mihi aeterna speranda reuelata sint, et illa tamen adtestantia lego. itaque si audistis, quid respondeamus Iudaeis, audite et quod obiciam Manichaeis. Certe Faustus dixit turbari nos posse, si nobis Iudae dixerint: quare tenetis uetus testamentum, cuius praecepta non obseruatis? quibus nos eiusdem scripturae uenerata atque seruata auctoritate respondetis, cum uobis dicitur: quare tenetis euangelicos li
Abbreviated transcription (Latin):
ausius dixit. Cur ñ accipis cesta¬
mentũ uetus: Quia ⁊ ab ipso hoc
za nouo. didicimꝰ aliena ñ ccupisce¬
re. Quis aut̃ inquis alienũ habet cestam̃ũ
nause imimo quis habet n alienu. Piui¬
cios ꝓmittit. et uentris saturitatẽ. ⁊ filios et
nepoces uitãq longã. ⁊ cũ his cananitidis
rignũ. s om̃ia hȩc circũcisis ⁊ obseruantib
sabbata. ⁊ immolantib s̃. ⁊ abstinentib a
porcna ⁊ab huiꝰ modi ecteris. Quȩ qr go
neglego et xꝑiamis omnis ut inepta scili¬
cet et ad salutẽ animȩ minimȩ ꝑtinentia.
id circo nec quȩ ꝓmictit ad me iam specta¬
re cognosco. memorq qr sit mandatũ ñ cõ¬
cupisces aliena. iudeis habere bona sua li¬
bens uolensq ꝑmisi. solo silicet ȩugło et
regni cȩloꝵ splendida hereditate contenꝰ.
Nam ut iudeo si sibi eugłm usurparet. iure
uana repetere istũ non pudet. sed
eadem sepe qͣuis uera respondere
me piget. Quis qͥs itaq & aduersus ista

Expanded text:
AUSTUS dixit: Cur non accipis testamentum uetus? quia et ab ipso hoc et ex nouo didicimus aliena non concupiscere. quid autem, inquis, alienum habet. testamentum uetus? immo quid habet non alienum? diuitias promittit et uentris saturitatem et filios et nepotes uitamque longam et cum his Chananitidis regnum, sed omnia haec circumcisis et obseruantibus sabbata et immolantibus sibi et abstinentibus a porcina et huiusmodi ceteris: quae quia ego neglego et christianus omnis, ut inepta scilicet et ad salutem animi minime pertinentia, idcirco nec quae promittit. ad me iam expectare cognosco, memorque quia sit mandatum: non concupisces aliena, Iudaeis bona sua habere libens uolensque permisi solo scilicet euangelio et regni caelorum splendida hereditate contentus. nam ut Iudaeo, si sibi euangelium usurparet. iure uana repetere istum non pudet, sed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista
Abbreviated transcription (Latin):
satis ostendit. quid loquat᷑ apło: Suo quip¬
pe more intã nr̃am futurã ꝗ̃ iam in ipso
Iñ ẜ capite nr̃o resurgente cõplata est.
ita spe certa meditatur : camꝗͣ iam ad sit.
p̃sensq teneat᷑. Quȩ utiq uita ñ erit scdm
Carnem namq hoc loco ñ ipsam corporis
ñi substantiã. quã dñs etiã post resurrecti¬
onẽ suam carnẽ appellat dicens. palpate et
me uidetis habere: s corruptionẽ mortali¬
tatẽq carnis uult intelligi. quȩ tunc non
erit in nob sicut in xp̃o iam ñ est. Hanc
N ꝓpriȩ carnẽ nominabat &̃ cum de ipsa
resurrectione. satis uident̃ loqueret᷑ et
diceret. qd̾ iam supͣ cõmemoraui. Caro
et sangunis regnũ dĩ possidere ñ possunt.
neq corruptio incorruptelã possidebit.
Cum gͦ factũ fuerit quod ibi ꝯsequenter
dicit ecce mysteriũ uob̃ dico. om̃s quidẽ
resurgensꝰ nontam̃ om̃s immutabimur:

Expanded text:
satis ostendit quid loquatur apostolus; suo quipsatis ostendit quid loquatur apostolus; suo quippe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso Iesu capite nostro resurgente completa est, ita. spe certa meditatur, tamquam iam sit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum carnem namque hoc loco non ipsam corporis nostri substantiam quam Dominus etiam post resurrectionem suam carnem appellat dicens: Palpate et me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit, quod ibi consequenter dicit: ecce mysterium uobis dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur,
Abbreviated transcription (Latin):
pħarũ. qr ita sibi omma in kanonica
auctoritate ꝯcordant: ut camꝗͣ uno ore
dicta. uistissima et prudentissima pie¬
tate credant᷑. ut serenissimo intellectu
in ueniant᷑. ⁊ sollertissima diligentia de¬
monstrent᷑: ñliceret de alterutro dubi¬
care: Pro inde quia ex apłi panli ka¬
nomcis. id ÷ uere pauli epłis utrumq
ꝓfert᷑. ⁊ ñ possumꝰ dicere aut medosũ
eẽ coditẽ omnes ⁊t latimi em̃dati sic ha¬
bent: aut int̾pretẽ erras se. omnes enĩ
greci emendati sic habent: restatut tu
non intelligas: ame aut̃ ratio flagitetur.
quomͦ neutrũ ab altero dissonet. s i eadẽ
sane fiłi regula utrũq ꝯcordet Si it cu
quoq pie quereres: posses inuenire. quomͦ
ista ꝑscrutata dilucescant. Nam qd̾ filius
di ex semine dđ homo factus est. nec idem
apłs uno loco dicit. ⁊ aliȩ sc̃ȩ spripturȩ a¬
ꝑtissime p̃dicant. Quod nͦ dicit. ⁊ si noue¬
uimꝰ. ea ipsa circũstantia scripturȩ loci eius

Expanded text:
arum, quia ita sibi omnia in canonica auctoritate concordant, ut tamquam uno ore dicta iustissima et prudentissima pietate credantur et serenissimo intellectu inueniantur et sollertissima diligentia demonstrentur: non liceret de alterutro dubitare. proinde quia ex apostoli Pauli canonicis, id est uere Pauli epistulis utrumque profertur et non possumus dicere aut mendosum esse codicem — omnes enim latini emendati sic habent — aut interpretem errasse — omnes enim graeci emendati sic habent — restat, ut tu non intellegas, a me autem ratio flagitetur, quomodo neutrum ab altero dissonet, sed in eadem sanae fidei regula utrumque concordet. si enim tu quoque pie quaereres, posses inuenire, quomodo ista perscrutata dilucescant. Nam quod filius dei ex semine Dauid homo factus est, nec idem apostolus uno loco dicit et aliae sanctae scripturae apertissime praedicant. quod uero dicit: etsi noueuimus. ea ipsa circumstantia scripturae loci eius
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis iam ñ morit᷑. mors illi ultra non
dñabitur. Nam si te ad uerbore ꝓprieta¬
tẽ ceneas : mentitꝰ est quod ait noueramꝰ
it carnẽ. qi dixit apłs nc̃ iam ñ se nosse
x p̃ m scđm carnẽ. nec illi habuer̃ carnĩ
de quib in eodẽ loco dicit. Itaq uos a¬
modo neminẽ nouimꝰ scđm carnẽ. sleq
i de solo. xp̃o id uolens in telligi: diyxis¬
set nemmẽ nouimꝰ scđm carnẽ. D qr

Expanded text:
mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. Nam si te ad uerborum proprietatem teneas, mentitus est, quod ait: noueramuit carnem, quia dixit apostolus nunc iam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem, de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id uolens intellegi posset
Abbreviated transcription (Latin):
na qua humane imperitie regat᷑ infir¬
mitas. si libroꝵ kanonicoꝵ saluberrima
auctoritas aut tempta penitꝰ ab oletur.
rt̃. quod alibi scriptũ est. filiũ dĩ ex semi¬
ne dd. alibi aut̃. et si noueramꝰ xp̃m so¬

Expanded text:
na, qua humanae imperitiae regatur infirna, qua humanae imperitiae regatur infirmitas, si Librorum canonicorum saluberrima auctoritas, aut contempta penitus aboletur, runt, quod alibi scriptum est, Filium Dei ex semine David, alibi autem, Et si noveramus