comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
balteos. nũmos: et alia queq seruianda
sibi ꝓ benedictione et uariis necessitati¬
l ꝓfutura. Maxime autem parati m di¬
em t̾cium sollemnẽ. ꝑ loca ꝓxima p̃sto¬
labant᷑ reponendi sacri corporis eius horã.
copiosiuᷤ undiq conuenturi. Nam et scłã
die tantus circa m̾idiem ppłs fuerat cong̾¬
gatus. et tanto pietatis zelo stipati un¬
diq sacrum corpꝰ obsederant: ut nulla
pene epĩs reu̾entia. nulla fr̃ib habere¬
tur. Unde ueriti ne quid simile aut for¬
te gͣuius accidet die t̾cia p̃occupantes
horam. ⁊ mane diuina ex more sacͥficia
consũmantes: sicut et biduũ iam in ce¬
lebratione missarum. et iugi fecerant
psalmodia. purissimum illud balsamu.
suo uasculo commisere. un lapide reponen¬
tes lapidem p̃ciosum: obtimam marga
pletis. dilectus dñi bernandꝰ clareual¬
lensis cenobu pͥmꝰ abbas alioꝵ quoꝙ am¬
te scm̃ altare beate uirginis matͥs: cuius

Expanded text:
baltheos, 1157 nummos, et alia quaeque servanda baltheos, 1157 nummos, et alia quaeque servanda sibi pro benedictione, et variis necessitatibus profutura. Maxime tamen parati in diem tertium solemnem per loca proxima praestolabantur reponendi sacri corporis ejus horam, copiosius undique conventuri. Nam et secunda die tantus circa meridiem populus fuerat congregatus, et tanto pietatis zelo stipati undique sacrum corpus obsederant, ut nulla pene episcopis reverentia, nulla fratribus haberetur. Unde veriti ne quid simile aut forte gravius accideret die tertia, praeoccupantes horam, et mane divina ex more Sacrificia consummantes, sicut et biduum jam in celebratione Missarum et jugi fecerant psalmodia, purissimum illud balsamum suo vasculo commisere, in lapide reponentes lapidem pretiosum, optimam margarpletis, dilectus Domini Bernardus, Clarae-Vallensis coenobii primus abbas, aliorum quoque amm altare beatae Virginis matris, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
bilis ad altare dei. saeram ei et accepta¬
bilem hostiam sui sp̃e oblaturus: corpꝰ
etiam rite paratum ⁊ ornatũ sac̾dotalib
indumentis. oratorio beade dei genitris
infertur. Plurima quoꝙ nobiliũ et ig¬
nobilium de uicinis qͥbꝙ locis gemebun¬
da ꝓtinꝰ turba conuenit: et uallem totã
ploratꝰ ⁊ ululatꝰ multꝰ implebat. Amariꝰ
aut̃ ꝓ forib monasteru lam̃tabatur sexꝰ
miscrabilior mulierũ: qd accedentibtis
ad beata uestigia uiris : monastici ordiniᷤ
disciplina. inexorabilit̾ eis etiam tunc ne¬
garet ingssum. Biduo mansit in medio
gͣgis pastor extinctus: dum pͥstina illa dul¬
cissimi grã uultꝰ. nil minorata s auctama¬
gis omniũ in se figeret oclos: animos tra¬
heret. sepeliret affectus. Crescebat autẽ supͣ
modũ ruens undiq ppłi multicudo. et in¬
tolerabilis iamfiebat impetus concurrenti¬
um. ac desidabiles tenentium pedes: os¬
culantium manus: applicantium panes.

Expanded text:
bilis, ad altare Dei, sacram ei et acceptabilis, ad altare Dei, sacram ei et acceptabilem hostiam sui spiritus oblaturus; corpus etiam rite paratum et ornatum sacerdotalibus indumentis, oratorio beatae Dei Genitricis infertur. Plurima quoque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat. Amarius tamen pro foribus monasterii lamentabatur sexus miserabilior mulierum, quod accedentibus ad beata vestigia viris, monastici Ordinis disciplina inexorabiliter eis etiam tunc negaret ingressum. Biduo mansit in medio gregis pastor exstinctus, dum pristina illa dulcissimi gratia vultus nil minorata, sed aucta, magis omnium in se figeret oculos, animos traheret, sepeliret affectus. Crescebat autem supra modum ruens undique populi multitudo, et intolerabilis jam fiebat impetus concurrentium, ac desiderabiles tenentium pedes, osculantium manus, applicantium panes,
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾nus erga filios amor. uere etiam nẽ. im¬
monunc uerius uitiens et uigens. crebͥs
reuelationib eoꝵ dignatur solari lacͥmas:
releuare mesticiam: ut quo dulcius ei
gaudent. irinꝰ anxie doleant sibi. Siqua
tam̃ ex his minꝰ plixam desidantia narra¬
tionem lector scire desidat: ꝓpͥo magis et
iouissimo credimꝰ reseruanda capiło. In
cerim cet̾a ꝓsequentes qnta possumꝰ uiolen¬
da animos au̾tamꝰ ab illo tã gui gemitu iru¬
gitu: quo nimirtim grex miserabilis pas¬
tore migͣnte ꝑsonuit. Parc amꝰ pagine. et qͣn¬
cum possums᷑ strigamꝰ ocłos. palpebs com¬
plodamus ad u̾sus lacrimas. quibus in illo
sue claritatis abscessi uallis nrã fluebat.
eccłie ꝓtinꝰ uniu̾se calicem sin ꝓpinaturame¬
roris: cui haccenꝰ consueu̾at stillare dulce¬
dinem gaudia fundere: fluere consolatio¬
nes: Dum fidelis minist᷑ ⁊ sac̃dos altissimi
felicit᷑ ingredit᷑ in locum cabnacłi admira¬

Expanded text:
paternus erga filios amor, vere etiam nunc, impaternus erga filios amor, vere etiam nunc, imo nunc verius vivens et vigens, crebris revelationibus eorum dignatur solari lacrymas, relevare moestitiam, ut quo dulcius ei congaudent, minus anxie doleant sibi. Si qua tamen ex his, minus prolixam desiderantia narrationem, lector scire desiderat, proprio magis et novissimo credimus reservanda capitulo. 14. Interim caetera prosequentes, quanta possumus violentia animos avertamus ab illo tam gravi gemitu et rugitu, quo nimirum grex miserabilis, pastore migrante, personuit. Parcamus paginae, et quantum possumus, stringamus oculos, palpebras complodamus adversus lacrymas, quibus in illo suae claritatis abscessu vallis nostra fluebat, Ecclesiae protinus universae calicem sui propinatura moeroris, cui hactenus consueverat stillare dulcedinem, gaudia fundere, fluere consolationes. Dum fidelis minister et sacerdos Altissimi feliciter ingreditur in locum tabernaculi admira
Abbreviated transcription (Latin):
ei pene t̾cia singularis lucerna sue genera¬
tionis sc̃s ac ue beatus abbas bernardus.
acorpore mortis in t̾ram uiuentium felicit᷑
cuncos gͣtulantes: ad obiua agiina ange¬
loꝵ. Felix anima qua sic leuabant excelsa
suoꝵ pͥuilegia m̾itoꝵ quã sic pia filicaro
sequebant᷑ infcrioꝵ uot sic quoq supi¬
oꝵ desideria sacra trahebant. felre ilł.
et uere sereuꝰ dies: quo pleñ ei m̃idies
xp̃c illuxit. Dies cunccis uite sue dieb tan¬
tis ab eo expectatꝰ. dcsideriis ⁊ expetitꝰ sus¬
pirus: frequentatꝰ meditationib. oracionib
p̃munitꝰ. E clix tͣnsitꝰ de labore ad refrige¬
rium. de expectatione ad ꝑmiuĩ: de ago.¬
ne ad brauiũ : de morte ad uitam. de fide
ad nocitiam: de ꝑegͥnatione ad patͥam:
de mundo ad patrem. De quo tnsitu eĩ mul
indigna relatu s difficile nimis singula
uestigare: et scribere omnia nimis longũ.
Nam et usq mͦ multifarie multisq modis

Expanded text:
ei pene tertia singularis lucerna suae generaei pene tertia singularis lucerna suae generationis, sanctus ac vere beatus abbas Bernardus, a corpore mortis in terram viventium felicitercuneos gratulantes, ad obvia agmina angelorum. Felix anima, quam sic levabant excelsa suorum privilegia meritorum, quam sic pia filiorum prosequebantur inferiorum vota; sic quoque superiorum desideria sacra trahebant! Felix illi et vere serenus dies, quo plenus ei meridies Christus illuxit: dies cunctis vitae suae diebus tantis ab eo exspectatus desideriis, expetitus suspiriis, frequentatus meditationibus, orationibus praemunitus! Felix transitus de labore ad refrigerium, de exspectatione ad praemium, de agone ad bravium, de morte ad vitam, de fide ad notitiam, de peregrinatione ad patriam, de mundo ad Patrem! De quo etiam transitu indigna relatu, sed difficile nimis singula vestigare, et scribere omnia nimis longum. Nam et usque modo multifarie multisque modis
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ. nullus alteri cui qͣm ꝑueniret. Ham
et solit̾ erac in familiari collocutione fate¬
ri: uix credere se hominib quod sic eũ
sibi ucilem crederent ut dicebant. Secd
nec paruum sese in sius suꝑ hoc cogitatiõibꝰ
ꝑhibebat aliqͣndo sustinuisse conflictũ. qͦd
nec tamueraces homines fallere uelle. nec
tam prudentes falli posse ueri simile ui¬
deretur: cũ altutrũ excusare ñ posset.
Queni enim totꝰ mirabat᷑ orbis. solus ipse
quod erat mirabilius ñ uidebat. sue tu¬
delicet oꝑationis opinionisue splendorẽ:
sicut ille qͦndam uir simplex et rectꝰ nec
solem cum fulgeret. nec lunam inçeden¬
tem clare uidisse se memorabat. Hotussi¬
ine cũ ext̾ioris habitaculi undiq iamso¬
luta compago. desideranti anime liberũ
p̃staret egressum: magius ille dies illurit.
quo ꝑpetuus illi ortus est dies. Ad cuiꝰ exicũ
tudine fuerant congregati. Hora autem di¬

Expanded text:
fructus, nullus alteri cuiquam proveniret. Nam fructus, nullus alteri cuiquam proveniret. Nam et solitus erat in familiari collocutione fateri, vix credere se hominibus, quod sic eum sibi utilem crederent ut dicebant. Sed nec parvum sese in suis super hoc cogitationibus perhibebat aliquando sustinuisse conflictum, quod nec tam veraces homines fallere velle, nec tam prudentes falli posse verisimile videretur cum alterutrum excusare non posset. Quem enim totus mirabatur Orbis, solus ipse quod erat mirabilius non videbat suae videlicet operationis opinionisve splendorem, sicut ille quondam vir simplex et rectus, nec solem cum fulgeret, nec lunam incedentem clare vidisse se memorabat . 13. Novissime cum exterioris habitaculi undique jam soluta compago, desideranti animae liberum praestaret egressum, magnus ille dies illuxit, quo perpetuus illi ortus est dies, ad cujus exitumosa multitudine fuerant congregati. Hora autem di
Abbreviated transcription (Latin):
genuerat. piissimum eiꝰ animum lacͥmabili
supplicatione pulsabant: et hec atq huiꝰ¬
modi loquebantur. Hunquid ñ misereri
huic monasterio pat̾ nunqͥd ñ cõpateris
nobis: qͦs tanto pietatis affectu mat̾nis lac¬
tasti uberib pat̾ua consolatione fouisti:
Quomͦ sic exponis labores tuos quos in loco
hoc laborasti: quomͦ tam dilectos hactenꝰ
filios sic relinquis: Tunc uͦ flens ipse cum
flentib. et columbinos ocłos in celum porri¬
gens. ac mñte tota aplicum illum concipiers
sp̃m testabatur coartatum se eduol. et
quid elig̾et ignorantem: diuine totum tͥbu¬
ere arbitrio pietatis. Nam et hinc
pat̾na illum urgebat caritas. filioꝵ uotiꝰ
annuere ut maneret: et intle trahebat
xp̃i desideriũ ut inigret. Cui tam̃ ab olim
iam atq altius radicata in pectore eius hu¬
militas ꝑsuaserat. ut ex intimo cordis affe¬
ccu. seruum mnutilem eẽ se dicẽt. et arborẽ
stĩlem reputaret: ex cuius uita nullus sibi

Expanded text:
lium ipse genuerat, piissimum ejus animum lacrymabili supplicatione pulsabant, et haec atque hujusmodi loquebantur: « Nunquid non misereris huic monasterio, Pater? nunquid non compateris nobis, quos tanto pietatis affectu maternis lactasti uberibus, paterna consolatione fovisti? Quomodo sic exponis labores tuos, quos in loco hoc laborasti? quomodo tam dilectos hactenus filios sic relinquis? » Tunc vero flens ipse cum flentibus, et columbinos oculos in coelum porrigens, ac mente tota apostolicum illum concipiens spiritum, testabatur coarctatum se e duobus, et quid eligeret ignorantem , et divinae totum tribuere arbitrio pietatis. Nam et hinc paterna illum urgebat charitas, filiorum votis annuere, ut maneret: et inde trahebat Christi desiderium, ut migraret. Cui tamen ab olim jam atque altius radicata in pectore ejus humilitas persuaserat, ut ex intimo cordis affectu servum inutilem se esse diceret, et arborem sterilem reputaret, ex cujus vita nullus sibi 1156
Abbreviated transcription (Latin):
et obsecramꝰ in dño iħu. ut quẽ admodum
accepistis a nobis qͦmͦ uos oporteat ambula¬
re et placere deo ꝑ omnia. sicut et ambu¬
latis. ut abundetis magis. Atq utinam tam
efficacit᷑ ꝑsuaserit: quã affectuose suast. Mo¬
dum autem egͥtudinis erus si quis nosse de¬
siderat: extat epła quã adamicum quen¬
dam paucissimis diebs ante sacram a nob̾
ꝓfectionem suam ipse dictauit. Quã iimirũ
huic nr̃e narrationi duximꝰ inserendam:
quod uidelicet et si aliena qͦq de ipso. ãpliꝰ
tam̃ nos ipsius dese uerba delcicitt Qa ad¬

Expanded text:
et obsecramus in Domino Jesu, ut quemadmodum et obsecramus in Domino Jesu, ut quemadmodum accepistis a nobis quomodo vos oporteat ambulare et placere Deo per omnia, sic et ambuletis, ut abundetis magis . Atque utinam tam efficaciter persuaserit quam affectuose suasit. Modum autem aegritudinis ejus si quis nosse desiderat, exstat epistola, quam ad amicum quemdam paucissimis diebus ante sacram a nobis profectionem suam ipse dictavit: quam nimirum huic nostrae narrationi duximus inserendam, quod videlicet etsi aliena quoque de ipso, amplius tamen nos ipsius de se verba delectent.
Abbreviated transcription (Latin):
gendis. et minus apponere animum mira¬
retur: nemireris inquit. ego enim iam ũ
sum dehoc mundo. Uidens autem pater
tabeses utes. ⁊ arescentes p̃timore et expecta¬
tione suꝑuienientis desolationis guissime. ⁊
lam̃tabilis orbitatis: dulcissimis cosconsola¬
tiouib refouebat. Et monens eos in tuto di¬
uine clem̃tie sinu spei fideiq sue anchorã
ꝑ uiconuulsibilem karitatem firmius ra¬
dicare: se quoq ꝓmittebat nec pꝰ mortem¬
eis aliqndo desuturum. Ppensius autem
qͣm nr̃ queat expͥmere sermo. rogansob¬
secrausq ꝑ multas lacͥmas timorem dñi et
sacre puritatis ac totius ꝑfectionis amo¬
rem: nr̃is impͥmere animis conabatur.
Sed et monebat et cum lacͥmis obtestaba¬
tur. ut si quid forte uirtutis aut exem¬
plo nobis aliqͣndo cõmcudasset. aut u̾bo
id emularcinur id firmit̾ teneremꝰ. ⁊ ꝑfi¬
ceremus i eo: aliis quidem ubis sed eodẽ
spũ illud aplicum lequens. Rogani uos

Expanded text:
gendis, et minus apponere animum miragendis, et minus apponere animum miraretur: « Ne mireris, inquit, ego enim jam non sum de hoc mundo. » 9. Videns autem Pater tabescentes et arescentes prae timore et exspectatione supervenientis desolationis gravissimae et lamentabilis orbitatis dulcissimis eos consolationibus refovebat: et monens eos in tuto divinae clementiae sinu spei fideique suae anchoram per inconvulsibilem charitatem firmius radicare, se quoque promittebat nec post mortem aliquando defuturum. Propensius autem, quam noster queat exprimere sermo, rogans obsecransque per multas lacrymas, timorem Dei, et sacrae puritatis, ac totius perfectionis amorem nostris imprimere animis conabatur. Sed et monebat, et cum lacrymis obtestabatur, ut si quid forte virtutis, aut exemplo nobis aliquando commendasset aut verbo, id aemularemur, id firmiter teneremus, et proficeremus in eo; aliis quidem verbis, sed eodem spiritu illud apostolicum loquens: Rogamus vos
Abbreviated transcription (Latin):
fratrib aiebat. Hec sunt u̾ba que
loquebar ad uos cum p̃terita hicme egro¬
tarem. non uobis ẽẽ quod adhuc timeretis.
estate ꝓxima imminere me michi credere
huius corporis dissolutionem. Ad quam e¬
uident̾ ꝓprio didicimus exꝑimento. quod
de scĩs aplis euangelia sacra testant᷑. quod
dum suam illis p̃dicet dñs passionẽ erat
u̾bũ abscõditũ ab ei ⁊ caꝑe ñ ualebant. Nimi¬
rum quod tam uehement̃ horrebat ani¬
mꝰ. minꝰ facile ꝑsuadebat᷑ ut crederet. p̃¬
serti cum et ipse compatiens filiis eius¬
modi u̾ba subpmeret. Cetͣm faccis quodã¬
modo clamans oꝑa consũmaui que de¬
dit michi pater ut facerem. magis ac ma¬
gis actus omittere. affectus retrahere: et
sacroꝵ funib desiderioꝵ sedula intenti¬
one p̾iactis. uicino iam lit ori herere fir¬
mius ⁊ cõmodius applicare. Demq cum
ueuabilis antistes sedis lingonice gode¬
fridus. de quibdam eum sollicitaret a¬

Expanded text:
fratribus aiebat: « Haec sunt verba quae fratribus aiebat: « Haec sunt verba quae loquebar ad vos, cum praeterita hieme aegrotarem, non vobis esse quod adhuc timeretis: aestate proxima imminere me mihi credere hujus corporis dissolutionem. » At quam evidenter proprio didicimus experimento, quod de sanctis Apostolis Evangelia sacra testantur, 1154 quod dum suam illis praediceret Dominus passionem, erat verbum absconditum ab eis, et capere non valebant. Nimirum quod tam vehementer horrebat animus, minus facile persuadebatur ut crederet, praesertim cum et ipse compatiens filiis ejusmodi verba supprimeret. Caeterum factis quodammodo clamans, « Opera consummavi, quae dedit mihi Pater ut facerem, » magis ac magis actus omittere, affectus retrahere, et sacrorum funibus desideriorum sedula intentione praejactis, vicino jam littori haerere firmius, et commodius applicare. Denique cum venerabilis antistes sedis Lingonicae Godefridus de quibusdam eum sollicitaret a
Abbreviated transcription (Latin):
dei feminam cecam illuminauit: sub
oculis plurimoꝵ qui de tota confluxeras
regione. Ceterum nimis difficile aut om¬
nimodis impossibile forec. itineris illius
magnalia uniu̾sa complecti. Sed neq
ꝓpositi nostri est eiusmodi modi ꝓsequi sig¬
na: et narrandis uirtutum oꝑib oꝑam dare
Hic enim uiarum duarum pat̾ dulcissime fi¬
nis beatus: et hic labor ultimus fuit. In hoc
oꝑe ñ minꝰ utili qͣm difficili. nec minꝰ desꝑate
qͣm necessarie pacis labores tuos glose comple¬
uit: qui magnifice semꝑ honcstauit te ui
laborib tuis. te in suo nomine et nom̃ suu
in te glorificans: rex glorie dñs iłs tuus.
reconciliatione et ꝓuincie illi pace
reddita. albas sc̃s ad monastium redut:
gͣui admodum iam iamq deficientis in com¬
modo corporis occupatus in tanta animi
suauitate et dulcedine sp̃e cotidie ꝓpinqͥ¬
bat ad exitum: ac si in portu nauigans
paulatim uela deponeret. Euidenter ꝙͣ

Expanded text:
Dei feminam caecam illuminavit sub Dei feminam caecam illuminavit sub oculis plurimorum, qui de tota confluxerant regione. Caeterum nimis difficile, aut omnimodis impossibile foret, itineris illius magnalia universa complecti. Sed neque propositi nostri est ejusmodi modo prosequi signa, et narrandis virtutum operibus operam dare. Hic enim viarum tuarum, Pater dulcissime, finis beatus, et hic labor ultimus fuit. In hoc opere non minus utili quam difficili, nec minus desperatae, quam necessariae pacis, labores tuos gloriose complevit, qui magnifice semper honestavit te in laboribus tuis, te in suo nomine, et nomen suum in te glorificans, Rex gloriae Dominus Deus treconciliatione, et provinciae illi pace reddita, Abbas sanctus ad monasterium rediit, gravi admodum jam jamque deficientis incommodo corporis occupatus, in tanta animi suavitate, et dulcedine spiritus quotidie propinquabat ad exitum, ac si in portu navigans paulatim vela deponeret. Evidenter quoque
Abbreviated transcription (Latin):
utibatur ⁊ renib. pedes emortuos post se
trahens. Quem ex burgundic partib pat̾
aduectum ante annos quatuor. ibi reliquerat:
et ex tunc fr̃m elemosinis alebatur. Itaq cũ
beatipatͥs aduentum et uirtutes. quas dñs
oꝑabatur in ipso ꝑ omnem circa ꝓuinciã
celebͥs fama uulgaret ⁊ impositum plaustͦ
cundem puerum fratres p̃dicti cenobii
adduxerunt ad eum: rogantes ut solitapi¬
etate misero subueniret. Acquieuit. impo¬
suit manus.orauit. et eadem hora sanũ
reddidit: firmit̾ stantem. firmit̾ ambu¬
lantem. Deniq sicut ab eiusdem loci abb̃e
nuꝑ accepimus. usq hodie fratrum pecora
idem puer incolumis sequitur et custodit:
et si quis desiderat scire. iohannes est nom̃
eius. Alter etiam claudus in eiusdem mo¬
nasterii uicinia degens. eodem tempore
ad p̃dicti patͥs sc̃ĩ bene liccionem sanatusẽ:
et gressum recepit. Sed et ꝓpe leucoꝵ urbẽ.
loco cui nom̃ est gunderaulla. idem uir

Expanded text:
utebatur et renibus, pedes emortuos post se utebatur et renibus, pedes emortuos post se trahens: quem ex Burgundiae partibus pater advectum ante annos quatuor ibi reliquerat, et extunc fratrum eleemosynis alebatur. Itaque cum beati Patris adventum, et virtutes Dominus operabatur in ipso, per omnem circa provinciam celebris fama vulgaret; impositum plaustro eumdem puerum fratres praedicti coenobii adduxerunt ad eum, rogantes ut solita pietate misero subveniret. Acquievit, imposuit manus, oravit, et eadem hora sanum reddidit, firmiter stantem, firmiter ambulantem. Denique, sicut ab ejusdem loci abbate nuper accepimus, usque hodie fratrum pecora idem puer incolumis sequitui et custodit; et si quis desiderat scire, Joannes est nomen ejus. Alter etiam claudus, in ejusdem monasterii vicinia degens, eodem tempore ad praedicti Patris sancti benedictionem sanatus est, et gressum recepit. Sed et prope Leucorum urbem, loco cui nomen est Gundervilla, idem vir
Abbreviated transcription (Latin):
pleta autem oratione et benedictione da¬
ta erexit illam: omnibq mirantib ꝑ me
dium illoꝵ incolumis ibat quam attule¬
rant in grabato. In flumine quoq mosel¬
la dum obintolerabilem concurrentiũ
multitudinem. uir beatus naui cula
ucheretur: unus exhis qui curam desi¬
derabant cecus. clamabat in littore obsecͣns.
ut duceretur ad eum. Cumq ille iam ꝑtͣn¬
siret. audiens homo nauigantem pꝰ eum in
nauicula alt̾a piscatorem: diffibulatam ꝓ¬
tinus clamidem quaerat oꝑtus. porrigens
dabat illi. ut in nauicula reciꝑetur. faccũ
est: et ut ꝑuenit ad scm iuxtasue fidei ma¬
guitudinem magna uelocitate sub manu
eius uisu recepto. miratus clamabat uide¬
re se colles. uidere homines. iudere arbo¬
res. et cet̾a uniũsa. Paucis ab codem loco
miliariis distat cenobium: quod scĩ bene¬
dicti nomine uocant. Ubi puer claudus ⁊
arenib infra omni ꝓrsus membroꝵ desti¬
tutus officio: solis ad mouendum manib

Expanded text:
pleta autem oratione et benedictione dapleta autem oratione et benedictione data, erexit illam: omnibusque mirantibus, per medium illorum incolumis ibat, quam attulerant in grabato. In flumine quoque Mosella, dum ob intolerabilem concurrentium multitudinem Vir beatus navicula eheretur, unus ex his qui curari desiderabant, caecus clamabat in littore, obsecrans ut duceretur ad eum. Cumque ille jam pertransiret, audiens homo navigantem post eum in navicula altera piscatorem, diffibulatam protinus chlamydem, qua erat opertus, porrigens dabat illi, ut in navicula reciperetur. Factum est: et ut pervenit ad Sanctum, juxta suae fidei magnitudinem magna velocitate sub manu ejus visu recepto, miratus clamabat videre se colles, videre homines, videre arbores, et caetera universa. 7. Paucis ab eodem loco milliariis distat coenobium, quod Sancti-Benedicti nomine vocant; ubi puer claudus, et a renibus infra omni prorsus membrorum destitutus officio, solis ad movendum manibus
Abbreviated transcription (Latin):
cebant. Oportet nos libenter audire eum
quem ut ip̃si cernimus d̃s diligit et exau¬
dit: et audito eo multa facere ꝓ quo tanta
facit in oculis nrĩs. Quib ille ut semꝑ cau¬
tus crat competent̾ huiusmodi głam de¬
clinare: ñ ꝓpt̾ me inquit. sed ꝓpter uos
facit. Simili quoq miraculo et in similio¬
portunitate: ipsa etiam dic metensium
animos. dñs inclinauit ad pacem. In gress
enim sanctus metensium ciuitatem: ep̃m
simul et popłm ad ea que pacis erant ue¬
hementer urgebat. Grauiter autem ure¬
bat illos uulnus acceptum: quib enim
ualide satis reponere cogitauerãt. secusꝗͣ.
uellent remittere cogebantur. In ipsa ho¬
ra oblata est ei mulier paralitica: de ciui¬
tate eadem. Cui manus imponens et orars
dignatus est palliolum quoq ꝓprium qͦ
utebatur ipse. suꝑ extendere ei: tenendũ¬
q ep̃o tradere ꝓpter astanti: et sub eodem
uelamine debilia tangere membra. Ex¬

Expanded text:
cebant: « Oportet nos libenter audire eum, cebant: « Oportet nos libenter audire eum, quem, ut ipsi cernimus, Deus diligit et exaudit; et audito eo multa facere, pro quo tanta facit in oculis nostris. » Quibus ille, ut semper cautus erat competenter hujusmodi gloriam declinare: » Non facit. » 6. Simili quoque miraculo et in simili opportunitate, ipsa etiam die Metensium animos Dominus inclinavit 1153 ad pacem. Ingressus enim Sanctus Metensium civitatem, episcopum simul et populum ad ea quae pacis erant, vehementer urgebat. Graviter autem urebat illos vulnus acceptum: quibus enim valide satis reponere cogitaverant, secus quam vellent, remittere cogebantur. In ipsa hora oblata est ei mulier paralytica, de civitate eadem: cui manus imponens, et orans, dignatus est palliolum quoque proprium, quo utebatur ipse, superextendere ei, tenendumque episcopo tradere prope astanti, et sub eodem velamine debilia tangere membra. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
sui ibidem dñs prestitit sanitates: celeber¬
rima fuit cuiusdam curatio mulieris. Hec
ab annis .Uiͦiiͦ. pessima egritudine labo¬
rabat: uehementi tremore et ualidis mo¬
tib uniu̾sa parit̃ membra concutiens.
Cum autem uideretur grauiorib ortis
difficultatib ꝓpe modum excidisse spes
pacis: domino disponente uenit muli¬
er ita tremens. nec minus horribilis qͣm
miserabilis: et omnes pariter ad specta¬
culum conuencrunt. Orante demq dei
famulo. sub oculis omnium paulatim con
nem etiam durissimos quosq ꝑmouit.
ut ꝑcutientes pectora sua ꝑ horam fere di¬
midiam. cum lacrimis acclamarent. Tan¬
tus deniq faccus est impetus et concursꝰ
ꝓcidentium et deosculantium uiri dei
sacra uestigia. ut ꝓpe modum compͥme¬
recur: donec tollentes eum frẽs ⁊ imponẽ¬
tes in nauiculam. a terra modice subduxe¬
runt. Cumq accedentes ad se principes
ut ceꝑat ꝓ pace rogaret: suspirantes di¬

Expanded text:
sui ibidem praestitit Dominus sanitates, celebersui ibidem praestitit Dominus sanitates, celeberrima fuit cujusdam curatio mulieris. Haec ab annis octo pessima aegritudine laborabat, vehementi tremore et validis motibus universa pariter membra concutiens. Cum autem videretur gravioribus ortis difficultatibus propemodum excidisse spes pacis, Domino disponente venit mulier ita tremens, nec minus horribilis quam miserabilis, et omnes pariter ad spectaculum convenerunt. Orante denique Dei Famulo, sub ocunem etiam durissimos quosque permovit, ut percutientes pectora sua, per 1271 horam fere dimidiam cum lacrymis acclamarent. Tantus denique factus est impetus et concursus procidentium et deosculantium Viri Dei sacra vestigia, ut propemodum comprimeretur, donec tollentes eum fratres, et imponentes in naviculam, a terra modice subduxerunt. Cumque accedentes ad se principes, ut coeperat, pro pace rogaret, suspirantes di
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictoꝵ penitudine principũ legatione
suscepta: iocunde satis conuersus ad suos.
agnosette ait. ꝓmisse nobis canende głe.
⁊ cantici pacis p̃parationem Intermmergo
est: et oħ marimas difficultates occurren¬
tes utrimq sepius desꝑatum ÷ nisi quõd
omnes iam consolabatur. que omnibus
innotuerat: abbatis scĩ tam certa deformã¬
da pace ꝓmissio. Nec parum ipsa dilatio
ꝓfuit. his p̾sertim qui uariis incommõdiᷤ
laborantes remedia consequebantur in car¬
ne: seuetiam qui uidentes edificabantur
infide. Tantus enim concursus erat in mul¬
ticudine partter atq importunitate sua
ipsum quoq negocium componende
pacis pene desꝑabiliter impedirent: do¬
nec quesita tandem in medio flumine in¬
sula. partis utriusq primarii in nauicłis
accesserunt. Ubi compositis omnib scđm
quod fidelis arbiter diffiniuit: datis sibi
inuicem dextris. reconciliati sunt in oscło
pacis. Inter omnes sane quas ꝑ manũ serui

Expanded text:
praedictorum poenitudine principum legatione praedictorum poenitudine principum legatione suscepta, jucunde satis conversus ad suos. « Agnoscite, ait, promissae nobis canendae Gloriae et cantici pacis praeparationem. » Interim ergo est, et ob maximas difficultates occurrentes utrinque saepius desperatum, nisi quod omnes jam consolabatur, quae omnibus innotuerat, Abbatis sancti tam certa de reformanda pace promissio. Nec parum ipsa dilatio profuit, his praesertim qui variis incommodis laborantes remedia consequebantur in carne, seu etiam qui videntes aedificabantur in fide. Tantus enim concursus erat, ut multitudine pariter atque importunitate sua ipsum quoque negotium componendae pacis pene desperabiliter impedirent: donec quaesita tandem in medio flumine insula, partis utriusque primarii in naviculis accesserunt; ubi compositis omnibus secundum quod fidelis arbiter definivit, datis sibi invicem dextris reconciliati sunt in osculo pacis, 5. Inter omnes sane quas per manum servi
Abbreviated transcription (Latin):
in salutatum. solam uͦ ceteris omnib relin¬
quentes desꝑationem pacis. Nec sane ex
contemptu aliquo. sed ex metu reucrentie
eius inere fugam: siquidem uerebantur
cile flecteret: minus considerantes quid
ille ꝑsp̃m nusqͣm absentem. posset etiã
inabsentes. Iam conuentus in magnotur¬
bine soluebatur. sola utrimq meditabant᷑
duma. sola inibant consilia malignandi.
cum uir sc̃s eos qui secum uenerant con¬
solatis fr̃s. necurbemim inquit licet eni
ꝑmultas disficultates. omiino tñ par¬
desiderata ꝓueniet. Quib etiam unde ĩd
nosset: innotuit dicens. Uidebar michi ꝑ
noccuriium soporem: missam celebrare
sollemnem. Cumq expleta paulominus
oratione prima. recordarer angelicum
ex more canticum. id est gła in excelsis
deo precedere debuisse÷ erubui: et quod
oblitus omiseram canticum inchoans. uo¬
biscum parit̾ ad finem usq compleui. Iam
ineditim noctis transierat. cũ uir sc̃s cde

Expanded text:
insalutatum, solam vero caeteris omnibus relininsalutatum, solam vero caeteris omnibus relinquentes desperationem pacis. Nec sane ex contemptu aliquo, sed ex motu reverentiae ejus iniere fugam: siquidem verebantur,cile flecteret; minus considerantes quid ille per spiritum nusquam absentem posset etiam in absentes. Jam conventus in magno turbine solvebatur, sola utrinque meditabantur arma, sola inibant consilia malignandi, cum Vir sanctus eos qui secum venerant consolatus fratres: « Ne turbemini, inquit; licet enim per multas difficultates, omnino tamen padesiderata proveniet. » Quibus etiam unde id nosset innotuit, dicens: « Videbar mihi per nocturnum soporem Missam celebrare solemnem. Cumque, expleta paulo minus oratione prima, recordarer angelicum ex more canticum, id est Gloria in excelsis Deo, praecedere debuisse, erubui, et quod oblitus omiseram canticum inchoans, vobiscum pariter ad finem usque complevi. » Jam medium noctis transierat, cum Vir sanctus de
Abbreviated transcription (Latin):
reputans: ñ amorte sed ad mortem reuo¬
catum se sentiebat. cum ab exitu reuocare¬
tur. licet sentiens haud diutius retinendũ.
Quod quidem sepius erga eum ꝓuidentia
diuina disposuit. in cuius mani erat pla¬
cita ei anima illius: ut quotiens eum gͥn¬
dis aliqua necessitas euocaret. uincentẽ
omnia animo uires corporis non decẽnt.
mirantib qui uidebant eum. et robustos
homines in tolerantia suꝑare. Explecis
namq negociis uelut in se rediens. mult.
atus: qui occupatus deficere nesciebat.
Cui in oꝑe nouissimo tam manifeste tãq
magnifice diuina affuit uirtus: ut ex
iaborib uires caꝑe iuderetur. Accidit autẽ
cum in p̃dicti moselle fluuii littore residen¬
tibus hinc inde partib. mediator fidelis
rogaret que ad pacem erant: ut pars al¬
tera ex tanta siquidem hostium strage
ferocior. quod exigebatur obstinata ani¬
mositate renueret. Subito demꝙ tanq̃.
agitati furiis discesserunt: turum dei

Expanded text:
reputans, non a morte, sed ad mortem revoreputans, non a morte, sed ad mortem revocatum se sentiebat, cum ab exitu revocaretur, licet sentiens haud diutius differendum. 4. Quod quidem saepius erga eum providentia divina disposuit, in cujus manu placita erat anima illius, ut 1152 quoties eum grandis aliqua necessitas evocaret, vincente omnia animo, vires corporis non deessent, mirantibus qui videbant eum, et robustos homines in tolerantia superare. Expletis namque negotiis, velut in se rediens, multipatus, qui occupatus deficere nesciebat. Cui in opere novissimo tam manifeste, tamque magnifice divina adfuit virtus ut ex laboribus vires capere videretur. Accidit autem, cum in praedicti Mosellae fluvii littore residentibus hinc inde partibus mediator fidelis rogaret quae ad pacem erant, ut pars altera, ex tanta siquidem hostium strage ferocior, quod exigebatur, obstinata animositate renueret. Subito denique tanquam agitati furiis discesserunt, Virum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
et fortiores preda copiosa. et audaciores
fecisset euentus. Imminebat totius ꝓuin¬
cie certa uastatio. cum uenerabilis eoꝵ me¬
tropolicanus illmus archiepe treuerensiᷤ
dolens anxie de p̃terttis. sed adhuc graui¬
te refugium petuit. et expeciit uirum dei.
Ueniens ergo claramuallem. ipsius accꝑ
omnium fratrũ uestigiis tota humilitate
ꝓstratus rogabat et obsecrabat. ut se tan¬
tis dignaretur opponere malis: quibus
alt̾ nemo posse modũ ponere iuideretur.
Oñs autem sicut semꝑ fidelis serui sui di¬
rexerat uias. et in p̃cipuis quibq causis
aptissimo usus fuerat instrum̃to: ex pau¬
cis ante dieb egritudinem corporis eius
aliquatenus releuarat. Quib dieb cum
ad litteras uen̾abilis hugonis ostiensis
ep̃i rescriberet: ait. Uerum est quod audi¬
stis. Infirmatus sum usq ad mortem: sed
interum ut sentio reuocatus ad mortem
atq hoc ut me seutio non diu. Uitam qͥp¬
pe mortalem. mortem magis qͣm uitam

Expanded text:
et fortiores praeda copiosa, et audaciores et fortiores praeda copiosa, et audaciores fecisset eventus. Imminebat totius provinciae certa vastatio, cum venerabilis eorum metropolitanus Illinus archiepiscopus Treverensis, dolens anxie de praeteritis, sed adhuc gravite petiit refugium, et expetiit Virum Dei. Veniens ergo Claram-Vallem, ipsius atque omnium fratrum vestigiis tota humilitate prostratus, rogabat et obsecrabat, ut se tantis dignaretur opponere malis, quibus alter nemo posse modum ponere videretur. Dominus autem, sicut semper fidelis servi sui direxerat vias, et in praecipuis quibusque causis aptissimo usus fuerat instrumento, ex paucis ante diebus aegritudinem corporis ejus aliquatenus relevarat. Quibus diebus cum ad litteras venerabilis Hugonis Ostiensis episcopi rescriberet, ait: « Verum est quod audistis. Infirmatus sum usque ad mortem, sed interim, ut sentio, revocatus ad mortem, atque hoc, ut me sentio, non diu . » Vitam quippe mortalem mortem magis quam vitam
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ sustentabat: scmet ipsum parit̾ offe¬
rens acceptabilem hostiam deo in odorem
suauitatis. Quo tempore aduuncłm suũ
andream militem templi. qui et regionis
Ego enum delibor: nec puto me longũ
façere suꝑ terram:
um adhuc pat̾ sc̃s in suo clareual¬
lensi cenobio. licet lecculo decubas
cursum uite uirilit̾ consimaret: grauis
admodum plaga metensi populo suꝑ¬
uenit. E gressi enim in multitudine gͣui
aduersus uicmnos principes. a quibus
p̃ter morem lacessitam se ẽẽ tanta ciuitas
indignabatur: traditi sunt multi in ma¬
nus paucissimoꝵ. Conclusi deniq inter
frigidi montis sic enĩ eũ appellant. et mo¬
selle amnis angustias. ac mutuo sese i¬
petu collidentes. una hora sicut dicebatur.
plusqͣm duomilia corruerunt: quidam
gladiis trucidati. plures amne submersi.
Uehementi gͥ indignatione concepta nobi¬
lis illa ciuitas. totis adul tionem uirib
parabatur: cum e regione adu̾sarios qͦq

Expanded text:
spiritus sustentabat, semetipsum pariter offespiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabilem hostiam Deo in odorem suavitatis. Quo tempore ad avunculum suum Andream militem Templi, qui et regionis Ego enim delibor, nec puto me longum facere super terram um adhuc Pater sanctus in suo Clarae-Vallensi coenobio, licet lectulo decubans, cursum vitae viriliter consummaret, gravis admodum plaga Metensi populo supervenit. Egressi enim in multitudine gravi adversus vicinos principes, a quibus praetermorem lacessitam se esse tanta civitas indignabatur, traditi sunt multi in manus paucissimorum. Conclusi denique inter Frigidi-Montis sic enim eum appellant et Mosellae amnis angustias, ac mutuo sese impetu collidentes, una hora, sicut dicebatur, plus quam duo millia corruerunt, quidam gladiis trucidati, plures amne submersi. Vehementi igitur indignatione concepta, nobilis illa civitas totis ad ultionem viribus parabatur, cum e regione adversarios quoque
Abbreviated transcription (Latin):
reuallensi abbati. diu deside¬
ratum p̃ciose mortis somnũ
dare disponeret: et fidelem
seruum in requiem introducere suam:
cepit magis ac magis ꝓmptus in ipsum
scens enim uir sc̃s ꝓpe cẽ iam brauium.
solito currebat alacrius: et t̾restris sue ha¬
bitationis dissolutionem sentiens immi¬
nere÷ uotis uberiorib aspirabat.
adhabitationem ex deo. domũ non manu¬
factã eternam in celis. In cuiul purissimo
pectore. sacri sese desiderii flamma ñ capi¬
ens. crebris erumpebat indiciis: et ignitũ
eloquium uehement̾ feruoris int̾ni uehe¬
quasi aspectus eris candentis. Corpuslectu¬
lo decubans uaruis exercebatur incõmo¬
dis: animus tam̃ nichilominus liber et
potens que dei erant exercebat inuictus
non cessans in mediis quoꝙ dolorib me¬
ditari sacrum aliquid aut dictare: orare
affectuosius. fratres studiosius exhortarl.
In oblatione hostie salutaris quam usq
ad defectum ultimum uix aliqͣndo int̾¬
misit. artus sibi uix coherentes ugore

Expanded text:
allensi abbati diu desideratum pretiosae mortis somnum dare disponeret, et fidelem servum in requiem introducere suam; coepit magis ac magis promptus in ipso pscens enim Vir sanctus prope esse jam bravium, solito currebat alacrius, et terrestris suae habitationis dissolutionem sentiens imminere, votis uberioribus aspirabat ad habitationem ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis. In cujus purissimo pectore sacri sese desiderii flamma non capiens, crebris erumpebat indiciis, et ignitum eloquium vehementer fervoris interni vehequasi aspectus aeris candentis . Corpus lectulo decubans variis exercebatur incommodis: animus tamen nihilominus liber et potens, quae Dei erant exercebat invictus, non cessans in mediis quoque doloribus meditari sacrum aliquid aut dictare, orare affectuosius, fratres studiosius exhortari. In oblatione Hostiae salutaris, quam usque ad defectum ultimum vix aliquando intermisit, artus sibi vix cohaerentes vigore
Abbreviated transcription (Latin):
uotis. calcaneum nudum m̃itis: ut is qͥ
insidiatur inuenire ñ possit unde figat
dentem. et uulnus infligat. Hec ipse dic¬
taui sic me habens: ut ꝑ notam uob ma¬
num agnoscatis affectum. Hoc exemplar
epłe quam ut nos diximꝰ et ipsa quoq ei̾de
ũba declarant: pater scs̃ exitu iam ĩmi¬
nente dictauit. Ex cuius tenore possit ni¬
mirum diligens lector. sacrum illius uł
ex parte aliqua pectꝰ agnoscere: qͣnta il¬
lim ipsa sui ruma corporis. tranqͥllitas m̃¬
tis. serenitas animi. suauitas spẽ: qͣnta sub
ficlucie culmine. radix humilitatis. Sed
sangues. singultus graues. crebra suspiria.
anxias cogitationes. Nimirum cum thes¬
aurus tantus et tam amabilis ad huc nob̃
eẽt in manib: et tam̃ nec spes ẽẽt diutius
retinendi. nec facultas parit̾ commean¬
di.Nec lugendum nobis ullatenꝰ suꝑ il¬
lũ qui in gaudium dm̃ dei sui. feliciter

Expanded text:
votis calcaneum nudum meritis: ut is qui votis calcaneum nudum meritis: ut is qui insidiatur, invenire non possit unde figat dentem, et vulnus infligat. Haec ipse dictavi, sic me habens, ut per notam vobis manum agnoscatis affectum. » 11. Hoc exemplar epistolae, quam, ut nos diximus, et ipsa quoque ejus verba declarant, Pater sanctus exitu jam imminente dictavit. Ex cujus tenore posset nimirum diligens lector sacrum illius vel ex parte aliqua pectus agnoscere, quanta illi in ipsa sui ruina corporis tranquillitas mentis, serenitas animi, suavitas spiritus, quanta sub fiduciae culmine radix humilitatis. Sed sangues, singultus graves, crebra suspiria, anxias cogitationes. Nimirum cum thesaurus tantus et tam amabilis adhuc in eorum manibus esset: et tamen nec spes esset diutius retinendi, nec facultas pariter commeandi. Nec tamen lugendum eis ullatenus super illum, qui in gaudium Domini Dei sui feliciter i
Abbreviated transcription (Latin):
in caritate: et non in uoluptate.
Que enim uoluptas. ubi totum
sibi uendicat amaritudo: Hisi
quod solum nichil comedere: utcunq de¬
lectabile ẽ. Somnꝰ recessit a me.: ne uel be¬
neficio sopiti sensus. dolor tinqͣm recedat.
Defectus stomachi. fere totum quodpati¬
or est. frequenter in die et in nocte exig̃¬
confortari modico admodum qualicũq li¬
quore: nam adsolidum omne mexorabilit̾
indignatur. Hoc parum quod dignat᷑ ad¬
mittere. non sine graui molestia sumit:
sed timet gͣuiorem. si sese uacuum omnino
cdimiserit. Quod si pluscłm quid. int̾dum
admitt̾e ac quiescat: id guissimũ. Pedes
et crura intumuerunt: quemadmodum
ydropicis contingere solet. Et in his ommbꝰ
ne quid lateat amicum de statu annci sol¬
licitum: scdm unt̾iorem hominẽ ut minꝰ
sapiens dico. spc̃ ꝓmptus est in carne infir¬
ma. Orate saluatorem qui ñ uult mortẽ
peccatoris: ut tempestiuuum iam exitum
ñ ddifferat sed custodiat. Curate munire

Expanded text:
in charitate, et non in voluptate. Quae enim voluptas, ubi sibi totum vindicat amaritudo? nisi quod solum nihil comedere, utcunque delectabile est. Somnus recessit a me, ne vel beneficio sopiti sensus dolor unquam recedat. Defectus stomachi fere totum quod patior est. Frequenter in die et nocte exigiconfortari modico admodum qualicunque liquore: nam ad solidum omne inexorabiliter indignatur. Hoc parum quod dignatur admittere, non sine gravi molestia sumit; sed timet graviorem, si sese vacuum omnino dimiserit. Quod si plusculum quid interdum admittere acquiescat, id gravissimum. Pedes et crura intumuerunt, quemadmodum hydropicis contingere solet. Et in his omnibus, ne quid lateat amicum de statu amici sollicitum, secundum interiorem hominem ut minus sapiens dico spiritus promptus est in carne infirma. Orate Salvatorem, qui non vult mortem peccatoris, ut tempestivum jam exitum non differat, sed custodiat. Curate munire
Abbreviated transcription (Latin):
inata eccłia ÷ assignatis etiam ad alimo¬
nias domꝰ agͥs et uineis: a claraualle ab¬
batem et conuentum fr̃m sibi initti dñs
papa petuit. et obtinuit. Oittit᷑ igit᷑ ber¬
nardus pisane olim eccłie uicedñs. et re¬
ligiosi cum ec frẽs: qui scđm beati bene¬
dicti regulam ui eodem loco dño deser¬
uirent. Cito ꝓfecit illa plantatio: et asso¬
ciatis sibi uiris indigenis. seruoꝵ dei multi¬
plicatus est numerus: et pascua congrua
nutrim̃tis. multiplex in breui ꝓdixere pe

Expanded text:
mata ecclesia, assignatis etiam ad alimomata ecclesia, assignatis etiam ad alimonias domibus, agris, et vineis, a Clara-Valle abbatem et conventum fratrum sibi mitti dominus Papa petiit, et obtinuit. Mittitur ergo Bernardus, Pisanae olim ecclesiae vice-dominus, et religiosi cum eo fratres, qui secundum beati Benedicti Regulam in eodem loco Domino deservirent. Cito profecit illa plantatio, et associatis sibi viris indigenis servorum Dei multiplicatus est numerus; et pascua congrua nutrimentis multiplex in brevi produxere pe
Abbreviated transcription (Latin):
tores occurrunt. Alii cum negociis: alii
tantum grã congaudendi adueniunt: ꝓ¬
cessiones ꝑ eccłias sollemint̾ celebrant᷑. de¬
positis armis. ad audiendum ũbum dñi
plebes accurrunt. Post multifarias eges¬
tates. in breui ciuitas opulenta refloret:
que discordic tempore distracta fuerant:
pax solidata reuocat et reducit. Arant᷑ so¬
litudines: et deserta pinguescunt. Reqͥes¬
cunc singuli sub uite et ficulnea sua: no¬
ccurne silent excubie: et aꝑtis ianuis om¬
nis timor excludit᷑. Dato tempore iino¬
centius eccłie runas restaurat: recolli¬
git exules : ecclesiis antiqua seruicia:
ðepopulatas colonias expulsis restituit.
insuꝑ et congrua dona largitur. Monas¬
terium etiam apũd aquas saluias. in san¬
cti anastasii martiris honore constituit:
quod quidem ibi pͥus fuerat: sed hoc tem¬
pore sola eccłia. deerat habitator. Constru¬
ctis itaq cenobialib mansionib et refor¬

Expanded text:
tores occurrunt. Alii cum negotiis, alii tores occurrunt. Alii cum negotiis, alii tantum gratia congaudendi adveniunt. Processiones per ecclesias solemniter celebrantur, depositis armis ad audiendum verbum Domini plebes occurrunt Post multifarias egestates in brevi civitas opulenta refloret: quae discordiae tempore distracta fuerant, pax solidata reducit et revocat. Arantur solitudines, et deserta pinguescunt. Requiescunt singuli sub vite et ficulnea sua: nocturnae silent excubiae, et apertis januis, omnis timor excluditur. Dato tempore Innocentius Ecclesiae ruinas restaurat, recolligit exsules, ecclesiis antiqua servitia, 1112 depopulatas colonias expulsis restituit, insuper et congrua dona largitur. Monasterium etiam apud Aquas-Salvias in sancti Anastasii martyris honore constituit; quod quidem ibi prius fuerat, sed hoc tempore sola ecclesia, deerat habitator. Constructis itaque coenobialibus mansionibus, et refor
Abbreviated transcription (Latin):
innocenti pedes adduxit. Quo facto ciui¬
tas gͣtulabunda letat᷑ ÷ innocentio eccłia
reditur: romanꝰ popłs ut pastorem et do¬
minũ. innocentium ueneratur: Albas clare¬
uallis in mira reuerentia habet᷑: ab omnibꝰ
auccor pacis : et pater patrie p̃dicat᷑. Nce¬
dentem. uiri nobiles ꝓsequunt᷑: acclamat
popłs: matrone sequuntur: et omnes ei
ꝓmpto animo obsequunt᷑. Sed qͣmdiu ille
głam tolerauit: Qmdiu pace fruitꝰ ẽ post
tam diuturnũ laborem: Nec dicm ꝓ an¬
no reciꝑe acqͥeuit. Sedatis omnib et com¬
positis÷ uix qͥnq dies teneri potuit: qui
septem annis et ultra ꝓ resarcienda ca¬
dem scissione sudauit. Exeuntem roma
ꝓsequitur: deducit clerus: occurrit po¬
płs: uniu̾sa nobilitas comitatur. Nec po¬
terat sine communi merore dimitti: qui
colebatur amore cõmuni. Igit᷑ firmata
terre suscipit᷑. Int̾ea rome in nocentius po¬
testatiue agenda disponit: undiq uisita¬

Expanded text:
Innocentii pedes adduxit. Quo facto civiInnocentii pedes adduxit. Quo facto civitas gratulabunda laetatur, Innocentio ecclesia redditur, Romanus populus ut pastorem et dominum Innocentium veneratur. Abbas Clarae-Vallis in mira reverentia habetur, ab omnibus auctor pacis, et pater patriae praedicatur. Procedentem viri nobiles prosequuntur, acclamat populus, matronae sequuntur, et omnes ei prompto animo obsequuntur. Sed quandiu ille gloriam toleravit? quandiu pace fruitus est post tam diuturnum laborem? Nec diem pro anno recipere acquievit. Sedatis omnibus et compositis, vix quinque dies teneri potuit, qui septem annis et ultra pro resarcienda eadem scissione sudavit. Exeuntem Roma prosequitur, deducit clerus, concurrit populus, universa nobilitas comitatur. Nec poterat sine communi moerore dimitti, qui colebatur amore communi. Lacrymantur vote suscipitur. Interea Romae Innocentius potestative agenda disponit, undique visita
Abbreviated transcription (Latin):
confederat. Aduenerat tempꝰ in quo com¬
pleta amorrei malicia angłs ꝑcutiens
gladium iam iubrabat: et ꝑtransiens
domos quarum suꝑ liminaria sanguis ag¬
ni imbuerat: ad domum petrileonis uemi¬
ens. salutare in ea non repꝑit signum. P¬
cussit gͥ miserum ÷ nec tamen ilico defun¬
gitur: sed datur ꝑ tͥduum penitentie locꝰ.
Ille patientia dei abutitur: et in peccato
suo morit᷑ desꝑatus. Miserabili pompa cor¬
pꝰ eius effertur: cadauer eius in latebris se¬
pelitur: ec usq hodie fouea illa a catholi¬
cis ignoratur. At tam̃ pars ipsius papam
sibi ꝑillo alterum statuerunt: non tam ex
ꝑtinacia scismatis. qͣm ut oportunius ꝑ ali¬
quam temporis moram. pape innocentio
reconciliarent᷑. Quod sine mora ꝑ manum
serui sui xp̃c effectt. Nam et ipse ridiculus
pontifex. petri leonis heres. ad eundem ui¬
rum dei nacte se contulit: et ille eum nu¬
datum qdem usurpatis insignib: ad dĩ

Expanded text:
confoederat. 47. Advenerat tempus, in quo comconfoederat. 47. Advenerat tempus, in quo completa Amorrhaei malitia, angelus percutiens gladium jam vibrabat, et pertransiens domos, quarum superliminaria sanguis Agni imbuerat, ad domum Petri Leonis veniens, salutare in ea non reperit signum. Percussit igitur miserum, nec tamen illico defungitur: sed datur per triduum poenitentiae locus. Ille patientia Dei abutitur, et in peccato suo moritur desperatus. Miserabili pompa corpus ejus effertur, cadaver ejus in latebris sepelitur, et usque hodie fovea illa a Catholicis ignoratur. Attamen pars ipsius, Papam sibi pro illo alterum statuerunt; non tam ex pertinacia schismatis, quam ut opportunius per aliquam temporis moram papae Innocentio reconciliarentur: quod sine mora per manum servi sui Christus effecit. Nam et ipse ridiculus pontifex, Petri Leonis haeres, ad eumdem virum Dei nocte se contulit: et ille quidem nudatum eum usurpatis insignibus ad domini