comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
micicie grãm. nͥ int̾ ꝑfect̾os uiros eiꝰdemq uir¬
tutis. ꝑseuerare ñ posse scĩ patres docuerunt.
Unde qͦmͦ ad ꝑfectionem illiꝰ ce iniolabilem
statum ꝑueniri possit: qͣsi gͣdꝰ quosdam statuer̃.
Primum gͥ gͣdum uerȩ amiciciȩ in contemptu
sube mundialis: & omniũ qͥs habemꝰ rerum
despectione ẽẽ dixer̃. Scd̾m ut ita suas unꝰqͥsq
resece ⁊ uoluntates: ne se sapientem atq consul¬
tum ẽẽ iudicans: suis malit qͣm ꝓximi diffini¬
tionib obȩdire. Tercium ẽ: ut sciat omnia õe
q̃ utilia ac necessaria estimat pꝰponenda bono
caritatis ⁊ pacis. Quartum: ut c̃dat nec iustis¬
nec iniustis de catisis pęnit᷑ irascerdum. Qntũ.
ut adũsũ se iracundiã fr̃is. & sine ratione cõ¬
ceptam eodem mͦ qͦsuã curare desidẽt: sciens
eqͣlit̾ sͥ ꝑnitiosam altiꝰ ẽẽ tͥsticiam. ac si adu̾sꝰ

Expanded text:
micitiae gratiam, nisi inter perfectos viros, ejusdemque virmicitiae gratiam, nisi inter perfectos viros, ejusdemque virtutis perseverare non posse sancti Patres docuerunt. Unde quomodo ad perfectionem illius et inviolabilem statum perveniri possit, quasi gradus quosdam statuerunt. Primum igitur gradum verae amicitiae in contemptu substantiae mundialis et omnium quas habemus rerum despectione esse dixerunt. Secundum, ut ita suas unusquisque resecet voluntates, ne se sapientem atque consultum esse judicans, suis malit quam proximi diffinitionibus obedire. Tertium est, ut sciat omnia, etiam quae utilia ac necessaria aestimat, postponenda bono charitatis et pacis. Quartum, ut cnec iniustis de causis penitus irascendum. quintum ut aduersum se iracundiam fratris etiam sine ratione conceptam eodem modo quo suam curare desideret, sciens aequaliter sibi perniciosam alterius esse tristitiam acsi aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem scđdm dm̃ amicꝰ est: ea semꝑ cũ amico
tͣstat q̃ admedicam̃tum uitȩ et̾ne.⁊ immorta¬
litatem ꝑpetuam ꝑtinent. Unde est illa tullii
cyceronis sententia: amiciciam nͥ int̾ bonos eẽ.
ñ posse. Est enimboniuiri quẽ etndem sapien¬
dem licet dicere: hȩc duo tinere in amicicia.
Primũ neqͥd fictum sit: neue simulatum. Aꝑte
enĩ uel odisse mag̃ ingenui ẽ qͣm fronte oceul¬
tare sententiam: deinde ñ solum ab aliqͦ illatas
criminationes repellere: s ne ipsum qͥdem esse
suspiciosum. semꝑ aliqͥd existimantem ab ami¬
co ẽẽ uiolatum. Accedat huc suauitas q̃dam
oportet sermonũ. atq moꝵs: haud quanquam
mediocre condimentũ amicicie. Tristicia aut̃
& in oĩre seueritas ht̃ illa qͥdem gͣuitatẽ: s ami¬
cicia remissior ẽẽ debet ⁊ libior. ⁊ dulcior:⁊ ad
omnem facilitatem ꝓcliuior. Qͥ timet deum
eque habebit amiciciam bonam: qm̃ scdm il¬
lum erit amicꝰ ullꝰ. Pienam gͦ atq ꝑfect̾am a¬

Expanded text:
m Deum amicus est, ea semper cum amico tractat, quae ad medicamentum vitae aeternae et immortalitatem perpetuam pertinent. Unde est illa Tullii Ciceronis sententia: « Amicitiam nisi inter bonos esse non posse. Est enim boni viri quem eumdem sapientem licet dicere, haec duo tenere in amicitia, primum ne quid fictum sit, neve simulatum. » Aperte enim vel odisse magis ingenui est, quam fronte occultare sententiam; deinde non solum ab aliquo allatas criminationes repellere, sed ne ipsum quidem esse suspiciosum semper aliquid existimantem ab amico esse violatum, accedat huc suavitas quaedam oportet sermonum atque morum, haudquaquam mediocre condimentum amicitiae. Tristitia autem et in omni re severitas habet illa quidem gravitatem, sed amicitia remissior ior. « Qui timet Deum aeque habebit amicitiam bonam, quoniam secundum illum erit amicus illius. » Plenam ergo atque perfectam a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intellexert̾. qm̃ qͥ talia agunt. digni st̃ mor¬
te. Nonsolum autem qͥ ea faciunt: s &̃ qͥ con¬
sentiunt facientib. Noli ẽẽ pusilla nimis in
anima tua: exorare ⁊ facere elemosinam ne
despicias. Pusillammita sideo fugienda ẽ qi
sepe ꝑillam tͥsticiam scłi q̃ mortem oꝑat᷑ nascit᷑.
At contͣ constantes ammo. fortit̾ ꝑ patientiã
sufferunt laborem: qͥa omnẽ p̃sentis uite con¬
temnunt dolorem. Unde in ꝓu̾biis scͥptum ẽ.
N contͥstabit iustum: qͥcqͥd accidit ei. Id̃o ⁊ iaco¬
bus apłs. tͥsticiam sustinentes. ad orationis cõ¬
ftigere aurilium hortat᷑ dicens. Tristat᷑ aliqͥs
urm: oret eqͦ animo & psallat. Similit̾ ⁊ pa¬
stor eccłiȩ. eqͣnimitatem ⁊ b̃nficientiam comm̃¬
dat. ita in epła sua scribens. Kmiinolite mira¬

Expanded text:
 digni sunt morte, et non solum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus . « Noli esse pusillanimis in anima tua; exorare et facere eleemosynam ne despicias. » Pusillanimitas ideo fugienda est, quia saepe per illam tristitia saeculi, quae mortem operatur, nascitur. At contra constantes animo fortiter per patientiam sufferunt laborem, quia omnem praesentis vitae contemnunt dolorem. Unde in Proverbiis scriptum est: « Non contristabit justum quidquid acciderit ei . » Ideo et Jacobus apostolus tristitiam sustinentes ad orationis confugere auxilium hortatur, dicens: « Tristatur aliquis vestrum? Oret; aequo animo est? Psallat . » Similiter et pastor Ecclesiae aequanimitatem et beneficentiam commendat, ita in Epistola sua scribens: « Charissimi
Abbreviated transcription (Latin):
tum neqͣ qm intelligunt. Unde scͥptum ẽ. Que¬
rit derisor sapiãm ⁊ ñ inuenietͥ in ꝑceptorib
autem suis ꝓbatioerit ulliꝰ qͣsi lapidis uirtus.
hoc ẽ soliditas sensꝰ. cui nulꝰ t̾renarũ oꝑum cõ¬
parari pot̾ thesaurꝰ: qr uere sapĩȩ suꝑ omnia
excellit statꝰ. Qͦdpsalmista ueracit̾ intelligens.
ita ait. Iudicia di uera: iustificata in semetipsa.
Desid̾abilia suꝑ aurum & lapidem p̃ciosũ mul¬
tum: &e dulciora suꝑ mel ⁊ fauũ. De qͦ ce in ꝓti¬

Expanded text:
vim nequaquam intelligunt. Unde scriptum est: « Quaevim nequaquam intelligunt. Unde scriptum est: « Quaerit derisor sapientiam, et non inveniet . » In perceptoribus autem suis probatio erit illius, quasi lapidis virtus, hoc est soliditas sensus, cui nullus terrenarum opum comparari potest thesaurus; quia verae sapientiae super omnia excellit status. Quod Psalmista veraciter intelligens ita ait: « Judicia Dei vera justificata in semetipsa, desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum,
Abbreviated transcription (Latin):
indoctis hominibꝰ. & ñ ꝑmanebit in illa excors:
qͣsi lapidis uirtꝰ ꝓbatio erit in ilt: ⁊ñ demora¬
bunt᷑. ꝓicere ulam. Imprudentib semꝑ ⁊ stul¬
tis abhominabilis ẽ meditatio sapĩe: & dete¬
stant᷑ eos qͥ se arguunt qͥ a nesciunt utilitatẽ
discipline. Unde scͥptum ẽ in ꝓt̾ibus. Stultꝰ
irridet patͥssui disciplinam. Et item. Argue
sapientẽ ⁊ diliget te: increpa stultum. & odio
te habebit. Et rursum. Non amat pestilens
eum qͥ se corripit: nec ad sapientes graditur.
Auris q̃ audit inc̾pationes uite: in mediosa¬
pientium cõmorabit᷑. Qͥ abieit disciplinã.
despicit aĩam suam. Duram enim estimant eẽ
disciplinam: idõq moltunt᷑ a se abicere illam.
D licet hec sententia gnalit̾ ad om̃s insipientes
ꝑtineat: tñ p̃cipue denotat hereticos qͥ ꝑ duricua
m̃tis sue ñ recipiunt correptionem: nec sustinẽ
ab errore suo diuelli: atq in uiam u̾tatis dir¬
gi. Hi qmͣtus assidue scͥpt᷑as legant. tñ earum

Expanded text:
 permanebit in illa excors, quasi lapidis virtus probatio erit in illis, et non demorabuntur projicere illam. » Imprudentibus semper et stultis abominabilis est meditatio sapientiae, et detestantur eos qui se arguunt, quia nesciunt utilitatem disciplinae. Unde scriptum est in Proverbiis: « Stultus irridet patris sui disciplinam . » Et item « Argue sapientem, et diliget te; increpa stultum, et odio te habebit . » Et rursum: « Non amat pestilens eum qui se corripit, nec ad sapientes graditur . » Auris quae audit increpationes vitae, in medio sapientium commorabitur, qui abjicit disciplinam, despicit animamoque moliuntur a se abjicere illam. Sed licet haec sententia generaliter ad omnes insipientes pertineat, tamen praecipue denotat haereticos, qui per duritiam mentis suae non recipiunt correptionem, nec sustinent ab errore suo divelli, atque in viam veritatis dirigi; hi quamvis assidue Scripturas legant, tamen earum
Abbreviated transcription (Latin):
ene infirmitati cõpatit᷑: sicq inbonis. ꝓximi
sic̃ in suis ꝓfectib letat᷑. qͥ ita se imitabilem cętͥis
in cunct̾is q̃ agit insinuat: ut int̾ eos ñ habeat
qͦd saltm de tnsact̾is erubescat. Qͥ sic studet
uiuere: ut ꝓximors qͦ corda arentia. doctͥnȩ
ualeat fluentis irrigare. Q orationis usu ⁊ ex¬
ꝑimento iamdidicit: qͦd obtinere a dño q̃ po¬
poscit possit. Ñ pecces in multitudine ciuitatꝰ.
nec te immittas in popłm. Hoc tietat. ne is qͥ ra¬
dione pollet. ⁊ lib̃i arbitͥi potestate p̃ualet. sub¬
ditoꝵ insolentia ꝓuocet᷑ ad peccandum: sed
constantiȩ robore resistat alienȩ neqͥtiȩ: nec se
putet impune peccare. in eo qͦd plurimorum
uoluntati elegit consensum p̃bere. Unde seqͥt᷑.
Neq alliges duplicia peccata: nec enim in uno
eris immunis. Duplicia peccata ille alligat:
qͥñ solum semetipsũ a peccatis ñ cohibet: s etiã

Expanded text:
enae infirmitati compatitur; sicque in bonis proximi enae infirmitati compatitur; sicque in bonis proximi sicut in suis profectibus laetatur; qui ita se imitabilem caeteris in cunctis quae agit insinuat, ut inter eos non habeat quod saltem de transactis erubescat; qui sic studet vivere, ut proximorum quoque corda arentia doctrinae valeat fluentis irrigare; qui orationis usu et experimento jam didicit, quod obtinere a Domino quae poposcerit possit. « Non pecces in multitudinem civitatis, nec te immittas in populum. » Hoc vetat, ne is qui ratione pollet, et liberi arbitrii potestate praevalet, subditorum insolentia provocetur ad peccandum, sed constantiae robore resistat alienae nequitiae; nec se putet impune peccare in eo quod plurimorum voluntati elegit consensum praebere. Unde sequitur. « Neque alliges duplicia peccata, nec enim in uno eris immunis. » Duplicia peccata ille alligat qui non solum semetipsum a peccatis non cohibet, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
molliciem animi t̾renis desidiis occupat᷑: cauen¬
dum illi ẽ ne dist̾eti iram iudicis gͣuiꝰ accendẽs:
dtum loco delectat᷑ głe. fiat ĩ subditis auctor ruitiȩ.
Sollert̃ gͦ se qͥsq metiat᷑: ne locum regiminis as¬
fumere audeat. si quod in se adhuc uitium reg¬
nat: ne is qͥ ꝑ crim̃ depͣuat᷑ ꝓpͥumꝰ tudex fieri
appetat culparum alienaꝵ. Ille gͥ ille modis
oĩb ad exemplum debet uiuendi ꝑtrahi. qui
cunctis carnis passionib moriens. iã sp̃italiter
ꝑtimescit: qͥ sola int̾na desidat. Cuiꝰ intentioni
bn congruens. nec oĩno ꝑ imbecillitatẽ corpꝰ. nec
ualde ꝑ contumeliam repugnat: qͥ ad aliena
cupienda ñ deducit᷑: s ꝓpͥa largit᷑. Q ꝑ pietatis
uiscera citꝰ ad ignoscendũ flectit᷑. s nunquam
plqm decet ignoscens. ab arce rectitudinis ineli¬
nat᷑. Qi nulla illicita ꝑpetrat: s ꝑpetrata ab
aliis. ut ꝓpͥa deplorat. Qi et affect̾ti cordis. ali¬

Expanded text:
iem animi terrenis desideriis occupatur, cavendum illi est, ne districti iram judicis gravius accendens, dum loco delectatur gloriae, fiat subditis auctor ruinae. Solerter ergo se quisque metiatur, ne locum regiminis assumere audeat, si quod in se adhuc vitium regnat, ne is qui per crimen depravatur proprium, judex fieri appetat culparum alienarum. Ille igitur modis omnibus ad exemplum debet vivendi pertrahi, qui cunctis carnis passionibus moriens jam spiritaliter pertimescit; qui sola interna desiderat; cujus intentioni bene congruens, nec omnino per imbecillitatem corpus, nec valde per contumeliam, repugnat; qui ad aliena cupienda non deducitur, sed propria largitur; qui per pietatis viscera citius ad ignoscendum flectitur, sed nunquam plus quam decet ignoscens ab arce rectitudinis inclinatur; qui nulla illicita perpetrat, sed perpetrata ab aliis ut propria deplorat; qui ex affectu cordis ali
Abbreviated transcription (Latin):
ne magisteriali: ꝓtinꝰ subiungit. Noli querere
ab hoĩe ducatum: neq a rege cathedram hono¬
ris. Ambitio em̃ p̃lationis: neqͣqm sertiat teno¬
rẽ uerȩ humilitatis. Unde nec opꝰ potest ererce¬
re iustiregiminis: qͥa semitã hab̃e neglexit ueri
pietatis. Hinc ẽ qͦd ipsa u̾itas in eugłio. elationem
carnalem discipłoꝵ suors de pͥmatu contenden¬
tium: edictos alubͥ cõpssit dicens. Reges gentiũ
cant᷑. Uos aut̃ ñ sic. S qͥmaior ẽ inuob̃. fiat fict
iunior. Et qͥ p̃cessor est: sic̃ munstrator. Unde &e
iacobꝰ ait. Nolite plures magist̾ fieri fãs mer. sci¬
entes qm̃ mag̃ iudicium sumitis. De qͦ ⁊ pastor
eccłiȩ docet dicens. Om̃s aut̃ inuicem humili¬
tatem insinuate: qͥa ds suꝑb̃ resistit. humilibus¬

Expanded text:
ne magisteriali, protinus subjungit. « Noli quaerere ne magisteriali, protinus subjungit. « Noli quaerere ab homine ducatum, neque a rege cathedram honoris. » Ambitio enim praelationis nequaquam servat tenorem verae humilitatis: unde nec opus potest exercere justi regiminis, quia semitam habere neglexit verae pietatis; hinc est quod ipsa Veritas in Evangelio elationem carnalem discipulorum suorum de primatu contendentium edicto salubri compressit, dicens: « Reges gentium cantur. Vos autem non sic; sed qui major est in vobis, fiat sicut junior; et qui praecessor est, sicut ministrator . » Unde, et Jacobus ait: « Nolite plures magistri fieri, fratres mei, scientes quoniam majus judicium sumitis . » De quo et pastor Ecclesiae docet, dicens: « Omnes autem invicem humilitatem insinuate, quia Deus superbis resistit
Abbreviated transcription (Latin):
semitas tute. Unde nc̃ admonet ut discedas ab ini¬
quo:& deficient mala abs te. Nemo gͦ cum illa
cohabitans a sorde erroris immunis ẽẽ pot̃. Un
nos instruit: subiungens. Non semines mala
insulcis iniusticie: & ñ metes ea in septuplum.
Deminat gͦ mala insulcis in iusticie: qͥ ĩ labore
pu̾se doctͥnȩ oꝑando erempla inserint neqͥtiȩ.
Quoꝵ fruct metet in septuplum: q̃n in fine p̃¬
sentis uite. ꝑfectam ultionem suscipiet inigne
bono:aliqñ ĩ malo. plenitudinẽ rei significat. Un¬
de &e ꝑ ysaiam.plenitudo diuinoꝵ karisma¬
tum ĩ flore radicis iesse septemplici sp̃u reqͥes¬
cere des ebit᷑. Et in euglio ipse dñs dic̃. malig¬
num sp̃m in domum uacantẽ .uͭii. sp̃s neqͥores se
secũ intͦducere: ex qͦ fiant nouissima hõĩs illiꝰ pe¬
iora pͥoribꝰ. E neqͥs p̃sumptuose appetat honorẽ
eccliastice dignitatis. qͣsi dignũ se estimans ordi¬

Expanded text:
semitas vitae. Unde nunc admonet ut discedas ab inisemitas vitae. Unde nunc admonet ut discedas ab iniquo, et deficient mala abs te. Nemo ergo cum illa cohabitans, a sorde erroris immunis esse potest. Unos instruit, subjungens: « Non semines mala in sulcis injustitiae, et non metes ea in septulum. » Seminat ergo mala in sulcis injustitiae, qui in labore perversae doctrinae operando exempla inserit nequitiae, quorum fructus metet in septuplum, quando in fine praesentis vitae perfectam ultionem suscipiet in ignebono, aliquando in malo plenitudinem rei significat. Unde et per Isaiam, plenitudo divinorum charismatum in flore radicis Jesse septemplici spiritu requiescere describitur . Et in Evangelio ipse Dominus dicit maligspiritum in domum vacantem septem spiritus nequiores se secum introducere, ex quo fiant novissima hominis illius pejora prioribus . Et ne quis praesumptuose appetat honorem ecclesiasticae dignitatis, quasi dignum se aestimans ordi
Abbreviated transcription (Latin):
ris prudentiȩ tue. Inoĩb uiis tius cogita uiũ:
& ipse diriget gressꝰ tuos. Nesis sapiens apud temet¬
ipsum: time dñm. & recede a malo. Cogitatũ
habe in p̃ceptis dei. & in mandatis illiꝰ maxĩe
oe ea meditat᷑ assidue q̃ legis dei concordant do¬
ct̾rine. Ipsaq oꝑe studet implere. quȩ nouit
suo conditor ommmodo placere. Sapientia
loquit᷑ a qͥbꝰ malis ⁊ qͣnͣtis nos custodiamus
non nostras uirib sed eius auxilio:u.
Noli facere mala ce ñ te app̃hendent: discede
ab imqͦ. & deficient inala abs te. Duplicit̃
õium pecc̃oꝵ act̾ionẽ. ꝓ qͣ pena soluet᷑ ꝑpetua:
& specialit̾ hereticorũ ꝑnitiosam societatem. q̃
scͥptura teste reliquit ducem pubtatis suȩ. & pa¬
cti dei sui oblita ẽ. Quamobrem inclinata ẽ. ad
mortẽ domꝰ eiꝰ: & ad inferos semita ipsiꝰ. Om̃sq
qͥ ingͥdiunt᷑ ad eam ñ reu̾tent᷑: nec app̾hendẽt

Expanded text:
ris prudentiae tuae. In omnibus viis tuis cogita illum, ris prudentiae tuae. In omnibus viis tuis cogita illum, et ipse diriget gressus tuos. Ne sis sapiens apud temetipsum; time Dominum et recede a malo. Cogitatum tuum habe in praeceptis Dei, et in mandatis illius maxime et ea meditatur assidue, quae legis Dei concordant doctrinae; ipsaque opere studet implere, quae novit suo conditori omnimodo placere. CAPUT V. Sapientia loquitur a quibus malis, et quantis nos custodiamus, non nostris viribus, sed ejus auxilio. « Noli facere mala, et non te apprehendent. Discede ab iniquo, et deficieomnium peccatorum actionem, pro qua poena solvetur perpetua, et specialiter haereticorum perniciosam societatem, quae Scriptura teste, reliquit ducem pubertatis suae, et pacti Dei sui oblita est. Quamobrem inclinata est ad mortem domus ejus, et ad inferos semita ipsius; omnesque qui ingrediuntur ad eam non revertentur, nec apprehendent
Abbreviated transcription (Latin):
dis huimane. s solũm ꝓpt̾ ipsiꝰ boni appetitum.
totum studium impendat. sicq ueracit᷑ ipsiꝰ uere
sapientie ile ꝑcipiet fructum. Et neqͥs ꝓpͥo fidẽs
ingenio. absq magistrorum tͣditione scͥpturã
sacram temptet scrutari: subningit dicens. In
multitudine p̾sbit̾oꝵs prudentiũ sta. & sapĩe il¬
lorum ex corde coniungere⁊ t omnẽ narrationẽ
d̃ possis atidire: & ꝓu̾bialaudis ñ effugiant te.
Et si uideris sensatum. cuigila adulum: ce gradꝰ
ostioꝵ iuiꝰ exterat pes itius. Quam ꝑicłostim¬
sit ꝓpͥe seĩȩ inniti. c orthodoxor doctͥorum tͣ¬
tauit. eo qͦd suassectas doctͥnis scõꝵ patrum p̃¬
ferebant. Unde in ꝓu̾bus. sapĩa hos rep̾henoit
dicens. Q relinquunt it̾ rectũ. ⁊ ꝑambulant ꝑ
mes gͥsiꝰ eor. Qͥ duͦ agendum sit: ipsa magistra
fidelium post aliqnͣta ostendit dicens. Habe
fiduerã in dño ex toto corde tuo: ⁊ ne innita¬

Expanded text:
dis humanae, sed solummodo propter ipsius boni appetitum, dis humanae, sed solummodo propter ipsius boni appetitum, totum studium impendat, sicque veraciter ipsius verae sapientiae ille percipiet fructum; et ne quis proprio fidens ingenio, absque magistrorum traditione Scripturam sacram tentet scrutari, subjungit dicens: « In multitudine presbyterorum prudentium sta et sapientiae illorum ex corde coniungere, ut omnem narrationem dei possis audire et prouerbia laudis ne effugiant te. et si uideris sensatum, euigila ad illum, et gradus ostiorum illius exterat pes tuus. cogisit propriae scientiae inniti, et orthodoxorum doctorum trtavit, eo quod suas sectas doctrinis sanctorum Patrum praeferebant. Unde in Proverbiis Sapientia hos reprehendit, dicens: « Qui relinquunt iter rectu» Quid vero agendum sit, ipsa magistra fidelium post aliquanto ostendit, dicens: « Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo, et ne innita
Abbreviated transcription (Latin):
A sapientia diligentib se p̃mia ȩt̾ntatis: iiii.¬
ili si attendis mͥ disces. ⁊ si accõmodaueris
animam tuã sapiens eris. Et si inclinau̾is aurem
tuam excipies doctͥnam: ⁊ si dileris audire. sapiens
eris. Ammonet sapĩa uirum eccłiasticum quẽ
nomine filii nuncupat: ut meditationi diuine
legis ex oĩ parte se applicet. Et pͥmum hortat᷑ ut
discat:. deinde ut aĩam ad hoc accõmodetꝰ postea
ut aurem cordis inelinet: teut diligentiam aui¬
diendam adhibeat.Dicq sapientem eũ spon¬
det ec̃ futurum: qͥa necesse ẽ. ut qͥuerȩ sapĩe q̃¬
ẽ xp̃s. ꝑfectam agnitionem ꝑciꝑe desidatꝰ pͥmũ
magistroꝵs catholicoꝵ se humilit̾ subdat doct̾ri¬
nis: sicq om̃s affectꝰ aĩe suȩ eoꝵ subiciat discipli¬
nis. Dehinc ut intentionem cordis ab õi desidio
pͥuo au̾tens. ad audiendum ũbum di diligent̾
adhibeat: sicq caueatut ipsam meditationem
legis di. ñ ꝓpt̾ ambitionẽ t̾renaꝵ rerum uł lau¬

Expanded text:
 Sapientia diligentibus se praemia aeternitatis. « Fili, si attenderis mihi, disces; et si accommodaveris animam tuam, sapiens eris; si inclinaveris aurem tuam, excipies doctrinam; et si dilexeris audire, sapiens eris. » Admonet Sapientia virum ecclesiasticum quem nomine filii nuncupat ut meditationi divinae legis ex omni parte se applicet, et primum hortatur ut discat; deinde ut animam ad hoc accommodet: postea ut aurem cordis inclinet; tunc ut diligentiam audiendi adhibeat: sicque sapientem eum spondet esse futurum; quia necesse est ut qui verae sapie perfectam agnitionem percipere desiderat, primum magistrorum catholicorum se humiliter subdat doctrinis, sicque omnes affectus animae suae eorum subjiciat disciplinis; dehinc ut intentionem cordis ab omni desiderio pravo avertens, ad audiendum verbum Dei diligenter adhibeat, sicque caveat ut ipsam meditationem legis Dei non propter ambitionem terrenarum rerum, vel lau
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem d̃i. fideli c̃atori cõm̃ dant aĩas suias
in b̃nfactis. S tc̃ ipsa bnficientia acceptabilis
erit deo: si humilitatis uiam ñ deserit. neq in
elationem m̃tis declinau̾it. De qͦ ce subdit᷑. Ne
dicas. in multitudine munerum meoꝵ respiciet
d̾s: & offerentem me deo altissimo suscipiet mu¬
nera mea. Qͥd enĩ bnfacientẽ seruũ. de suis fac̃¬
tis sentire oporteat. ipse dñs in eugłio data pa¬
rabola de sertio ab agro regsso. & dñi sui inmi¬
nistrando domi iussa erplenti: nouissime ita cõ¬
cludens. ostendit dicñs. Nunqͥd grãm ht seruoil¬
li: qr fecit q̃ sͥ imꝑau̾at: Ñ puto. Sic ⁊uos cum fe¬
ceritis oĩa q̃ p̃cepta st̃ uolĩ. Dicite. serui mnutiles
sumꝰ qͦd debumꝰ facere fecimꝰ. Qnto enim hõ sua
bnfacta ꝑ iactantiam extollit: tanto minoris me¬
riti apud dm̃ fiunt. Ido necesse ẽ. ut bono oꝑistu¬
dium impendamꝰ. S tñ ante oĩa huimilitatem ĩ
corde seruemꝰ: &e ꝑcaritatem ꝓximis nr̃is concor¬

Expanded text:
luntatem Dei, fideli Creatori commendant animas suas in benefactis . » Sed tunc ipsa beneficentia acceptabilis erit Deo, si humilitatis viam non deserit, neque in elationem mentis declinaverit; de quo et subditur: « Ne dicas, in multitudine munerum meorum respiciet Deus, et offerente me Deo altissimo suscipiet munera mea. » Quid enim benefacientem servum de suis factis sentire oporteat, ipse Dominus in Evangelio data parabola de servo ab agro regresso, et Domini sui in ministrando domi jussa explenti, novissime ita concludens ostendit, dicens: « Nunquid gratiam habet servo illi, quia fecit quae sibi imperaverat? Non puto. Sic et vos cum feceritis sumus; quod debuimus facere, fecimus . » Quanto enim homo sua benefacta per jactantiam extollit, tanto minoris meriti apud Deum fiunt. Ideo necesse est ut bono operi studium impendamus. Sed tamen ante omnia humilitatem in corde servemus, et per charitatem proximis nostris concor
Abbreviated transcription (Latin):
ante dm̃. ⁊ ñ se uideri uelle sapientem. Ui.
&e penes regem noli uelle tuideri sapiens. Nul¬
la p̃sumptio ꝑnitiosior ẽ qͣm de ꝓpͥa iusticia
aut scientia. qͦnqͣm confide: dicente scͥptura. ñ
ẽ homo suꝑ t̾rã qͥfaciãs bonũ: ⁊ ñ peccet. Et it̾m.
Astra inqͥt. ñ st̾ munda in conspectu cd: qͣntoma¬
gis hõ putredo. ⁊ fili hoĩs ũmis: Et in ꝓu̾bus.¬
Qͥs potest inqͥt dicere. mundum ẽ cor meum:
purꝰ sũ a peccõ: Et rursum. Uidisti ait hoĩem sa¬
plentem sͥuideri: mag̃ in illo spem habebit stult

Expanded text:
se videri velle sapientem. « Noet penes regem noli velle videri sapiens. » Nulla praesumptio perniciosior est, quam de propria justitia aut scientia quemquam confidere, dicente Scriptura: « Non est homo super terram qui faciat bonum, et non peccet . » Et iterum: « Astra, inquit, non sunt munda in conspectu Dei: quanto magis homo putredo, et filius hominis vermis? » s potest, inquit, dicere: Mundum est cor meum, purus sum a peccato? » Et rursum: « Vidisti, ait, hominem sapientem sibi videri? magis illo spem habebit stult
Abbreviated transcription (Latin):
uelut lignum aridum in heremo. Uetat iac¬
tantiã. ac detestat᷑ suꝑbiam: qͥa mitium oĩs
peccĩ suꝑbia est:⁊ omns arrogantia abhomi¬
natio ẽ apud dm̃. Et ne sufficere nob c̾damꝰ
si extollentiam uitemꝰ in actu: dic̃. Non te ex¬
tollas in cogitatione aĩe uelut taurꝰ. Ds̃ enim

Expanded text:
velut lignum aridum in eremo. » Vetat jacvelut lignum aridum in eremo. » Vetat jactantiam ac detestatur superbiam, quia initium omnis peccati superbia est, et omnis arrogantia abominatio est apud Deum, et ne sufficere nobis credamus, si extollentiam vitemus in actu, dicit: « Non te extollas in cogitatione animae velut tau
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓꝑium enĩ ⁊ contumeliam malꝰ hereditabit:
ce oĩs peccator inuidꝰ ce bilinguis. Hac sententi¬
a ostendit nob ius uerȩ caritatis: qͥa qͥuere ami¬
cus ẽ ñ potest ad inimiciciam conu̾ti: qm̃ cari
immortalitatis. At contͣ heretici qͥ ab unitate
fidei &e societate caritatis discedunt. ñ ꝑmanẽt
in amicicia uera: s ex amicis in inimicos conũ¬
tunt᷑. Unde ioħs de ipsis ait. A nob̃ exierunt:
s ñ exant ex nob̃. Nam si fuissent ex nob: per¬
mansissent utiq nob̾ẽ. S ut manifesti sint qͦ¬
niam ñst̃ õs ex nob̃: isti imꝑiũ ⁊ contumeliã
pͣue doctͥne seqͣcibꝰ fuis relinquunt. Et omnis
peccator est inuidꝰ ⁊ bilinguis: quia omnis he¬
reticus odit u̾itatem: & seminat falsitatem. N
de extollas in cogitatione animȩ tuȩ uelut tau¬
rus: ne forte allidat᷑ uirtꝰ tua ꝑstulticiam: & folia
tua comedat ⁊ fructꝰ tuos ꝑdat: & relinquaris

Expanded text:
improperium enim et contumeliam malus haereditabit, improperium enim et contumeliam malus haereditabit, et omnis peccator invidus et bilinguis. » Hac sententia ostendit nobis jus verae charitatis, quia qui vere amicus est, non potest ad inimicitiam reverti: « quoniamtum vitae et immortalitatis. » At contra haeretici qui ab unitate fidei et societate charitatis discedunt, non permanent in amicitia vera, sed ex amicis in inimicos convertuntur. Unde Joannes de ipsis ait: « A nobis exierunt, sed non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . » Sed ut manifesti sint, quoniam non sunt omnes ex nobis, isti improperium et contumeliam pravae doctrinae sequacibus suis relinquunt, et omnis peccator est invidus et bilinguis, quia omnis haereticus odit veritatem, et seminat falsitatem. « Non te extollas in cogitatione animae tuae velut taurus, ne forte allidatur virtus tua per stultitiam, et folia tua comedat, et fructus tuos perdat, et relinquaris
Abbreviated transcription (Latin):
pellat heretieos qͥ ad faris limilitudinẽ ob¬
scurttatem amant denebrarum. ⁊ latent̃ laqueos
errorum ponunt. ut spolia uirtutum acrect̾ȩ fi¬
dei abignauis ce desidiosis auferant. Hinc ips a
ẽ pessima: qͥa consensio sempit̾na. Susurratori
aut̃: odium ⁊ inimicicia. & contumelia. Necte
inimicicia & odiũ ce contumelia susurratorib
adiungunt᷑: qͥa fraus illoꝵ ac neqͥtia. facit illos
do ⁊ hõibꝰ detestabiles. Unde ꝑpaulum dr. Su¬
surrones &e detͣctores. do odibiles. Et psalmista.
Detrahentem in qͥt adũsꝰ ꝓximum fuũ occulte:
contumeliȩ. Iustifica pusillum: & magnum si¬
milit̃. Iudicii docet eqͥtatem. ne forte ꝑsonarum
acceptor fias: & ꝑ odium alicuiꝰ seu adulationẽ.
auia uitatis declines. Unde in lege scͥptum est.
Ñ accipias ꝑsonam in iudicio. Iuste qͦd iustum
est ꝑseqͣris. Noli fieri ꝓ amico inimicꝰ ꝓximo:

Expanded text:
pellat haereticos, qui ad furis similitudinem obpellat haereticos, qui ad furis similitudinem obscuritatem amant tenebrarum, et latenter laqueos errorum ponunt, ut spolia virtutum ac rectae fidei ab ignavis et desidiosis auferant. Hinc ipsa vest pessima, quia confusio sempiterna. « Susurratori autem odium, et inimicitia et contumelia. » Recte inimicitia et odium et contumelia susurratoribus adjunguntur, quia fraus illorum ac nequitia facit illos Deo et hominibus detestabiles. Unde per Paulum dicitur: « Susurrones et detractores Deo odibiles » Et Psalmista: « Detrahentem, inquit, adversus proximum suum occulte, contumeliae . » « Justifica pusillum et magnum similiter. » Judicii docet aequitatem ne forte personarum acceptor fias, et per odium alicujus seu adulationem a via veritatis declines. Unde in lege scriptum est: « Non accipias personam in judicio. Juste quod justum est persequaris . » « Noli fieri pro amico inimicus proximo:
Abbreviated transcription (Latin):
contendit. Honor enim ce gła in sermone sen¬
sati: linguauͦ imprudentis subu̾sio est ipsiꝰ.
Honor uidelicet immortalitatis. ce gła et̾nȩ
beatitudinis succedt̃ sapienti: que ꝓmeretur
catholicꝰ doctor. inu̾bo discretꝰ. Neeñ ⁊ fubu̾sio
ȩt̾ni int̾itꝰ sequet᷑ imprudentem: quem ñ eftugi¬
ronem appellat deccͣtorem: cuiꝰ confusio ueraẽ
quia damnatio certa. Unde in ꝓu̾bus scͥptum
est. Sic̃ mordet serpens insilentio: sic qͥ occul¬
te detrahit fr̃i suo. Et aubi. Q detrahit inqͥt
alicuirei. in fut᷑um se obligat. Aut̃. Possum in
susurronibꝰ hereticos intelligere: qͥ occulte cõ¬
struunt dolos. ⁊ ponunt insidias: ut ineautos
qͦsq decipiant. S qͥ fodit foueam incidit in
illam: & in insidus suis capient᷑ iniqͥ. Super
furem enim c̃ confusio ⁊ pęnitentia: &e deno¬
tatio pessima suꝑ bilinguem. fures eosdem ay¬

Expanded text:
contendit. « Honor enim et gloria in sermone sencontendit. « Honor enim et gloria in sermone sensati; lingua vero imprudentis subversio est ipsius. » Honor videlicet immortalitatis, et gloria aeternae beatitudinis succedunt sapienti; quae promeretur catholicus doctor in verbo discretus; nec non et subversio aeterni interitus sequetur imprudentem, quem non effugironem appellat detractorem, cujus confusio vera est, quia damnatio certa. Unde in Ecclesiaste scriptum est: « Sicut mordet serpens in silentio, sic qui occulte detrahit fratri suo . » Et alibi: « Qui detrahit, inquit, alicui rei, in futurum se obligat . » Aliter, possumus in susurronibus haereticos intelligere; qui occulte construunt dolos, et ponunt insidias, ut incautos quosque decipiant. Sed « qui fodit foveam, incidit in illam; et in insidiis suis capientur iniqui. » « Super furem enim est confusio, et poenitentia, et denotatio pessima super bilinguem. » Fures eosdem ap
Abbreviated transcription (Latin):
tui. Esto mansuet ad audiendum u̾bũ ut
intelligas: &e cũ sapĩa fers responsum uerum.
Bonoꝵ gͦ conscietudo semꝑ ẽ cũ mansuctudi¬
ne audire ⁊ susciꝑe u̾bum u̾itatis: & temꝑate
ac prudent u̾bum ꝓferre. Unde iacobꝰ aple
ammonet dicens.Sit autem oĩs hõ uelor ad
audiendum: tard autem ad loq̃ndũ: ⁊ tard̃
ad iram. Et paulopꝰ. In mansuetudine inqͥt
suscipite u̾bum insitum: qͦd potest saluane
sti hoĩem uelocem ad loq̃ndum: stulticiasꝑ¬
anda ẽ mag̃ qm illiꝰ correct̾io. Unde adhuc
subiungit dicens. Si ẽ tͥ intellectꝰ responde
ꝓximo: sin autem. sit manꝰ tua suꝑ os tuum.
ne capiaris in u̾bo indisciplinato: & confunda¬
ris. Sicut ille peccat qͥ habet eruditionem do¬
ctrinȩ. & ñ uult ꝓximo docendo ꝓdesse: ita
Quamobrem mandat illi qͥñ sufficit alios do¬
cere. lingue custodiam hab̃e: ce ore uerbum
indiscretum ñ ꝓferre: qͥa in confuisionem ꝑpe¬
tuam cadit. qͥ p̃cauere erroris laqueum non

Expanded text:
um verbum, ut intelligas; et cum sapientia proferas responsum verum. » Bonorum ergo consuetudo semper est, cum mansuetudine audire et suscipere verbum veritatis, et temperate ac prudenter verbum proferre. Unde Jacobus apostolus admonet, dicens: « Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram . » Et paulo post: « In mansuetudine, inquit, suscipite verbum insitum, quod potest salvare sti hominem velocem ad loquendum? Stultitia speranda est magis quam illius correctio . » Unde adhuc subjungit, dicens: « Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato et confundaris. » Sicut ille peccat, qui habet eruditionem doctrinae, et non vult proximo docendo prodesse, ita Quamobrem mandat illi, qui non sufficit alios docere, linguae custodiam habere, et ore verbum indiscretum non proferre, quia in confusionem perpetuam cadit, qui praecavere erroris laqueum non
Abbreviated transcription (Latin):
ga ulam ⁊ manifestabit᷑ tͥ: ⁊ continens factꝰ. ne
dereliqueris eam. In nouissimis enĩ inuenies re¬
quiem in ea. && conu̾tet᷑ tͥ ĩ oblectationem. ⁊ ert
tͥ cõpedes in ꝓtectione fortitudinis & bases uͥtuti.
animo inspicienda ẽ ñ carne. s tñsensꝰ corꝑis
regendi st̃ m̃tsratione. Unde nos docet apłs di
mandata eiꝰ: ⁊ corꝑis luxum ꝓ continentia Re¬
stringere. ne disfiuat in uoluptatib p̃sentis
uite: s mag̃ uiuat subregła cȩlestis discipli¬
ne. Hie nimirum in nouissimis suis inueniet
reqͥem: q̃ncarne solutꝰ ꝓp̃sentilabore p̃mia ꝑ¬
cipiet et̃ne głe. Unde sequit᷑. Decor enim uite
ẽ in uia. ⁊ uincła illiꝰ nectura salutaris. Stolam
qͥsqm ad ĩmortalitatis stolam ⁊ głe coronam ꝑ¬
uenire pot̾it. nͥ ꝑueram asnitionem sapientie:
qͥa sola ẽ incelesti regnoscor beatitudo. contem¬
platio uultꝰ di ⁊ ꝑceptiou̾itatis. Unde ipsau̾itas

Expanded text:
ga illam et manifestabitur tibi, et continens factus ne ga illam et manifestabitur tibi, et continens factus ne dereliqueris eam: in nouissimis enim inuenies requiem in ea, et conuertetur tibi in oblectationem. et erunt tibi conpedes in protectionem fortitudinis et bases uirtutis animo inspicienda est, non carne; sed tamen sensus corporis regendi sunt mentis ratione. Unde nos docet Apostolumandata ejus, et corporis luxum pro continentia restringere, ne diffluat in voluptatibus praesentis vitae, sed magis vivat sub regula coelestis disciplinae; hic nimirum in novissimis suis inveniet requiem. Quando carne solutus pro praesenti labore praemia percipiet aeternae gloriae. Unde sequitur: « Decor enim vitae est in illa; et vincula illius nectura salutaris.quisquam ad immortalitatis stolam et gloriae coronam pervenire poterit, nisi per veram agnitionem sapientiae, quia sola est in coelesti regno sanctorum beatitudo, contemplatio vultus Dei et perceptio veritatis. Unde i
Abbreviated transcription (Latin):
in uia se ostendit hylarit̾. Qͥ aut̃ contem nur̃
illam: ert̃ ignobiles. Qbꝰ aut̃ agnita ẽ. hoc ẽ qͥ
eam rect̾a fide ac bonis oꝑibꝰ seruant: ꝑducit
illos ad contemplationẽ glȩ di. Beati mundo cor¬
silium intellectꝰ: & ne abicias congilium meum
Inice pedem tuũ in cõpedes illiꝰ: & in torques eiꝰ¬
tuum collum. Subiee humerum tuum. ⁊ porta
lllã: ⁊ ne accidier is auinclis eiꝰ. Docet sapienta
quẽadmodum subici oporteat legi diuine: qͥa
qͥ illi consentit. semetipsum in ec̾num conseruabũ
Inicit g̃ pedem situm ĩ cõpedes illi. qͥ ꝓgressum
una sue munit p̃ceptis illiꝰ. Inicit collum suum in
torquem eiꝰ: qui temꝑat sermones suos scdm regu¬
iam ipsi. Dubicit illi humerum suum ad portan¬
dum: qͥ actꝰ suos subdit magistio illiꝰ.:⁊ implet oꝑe
qd itibet. Et neqͥs tediose &e gͣuit̃ eiꝰ doetͥnam acci¬
piat: subiungit dicens. In omni animo tuo accede
ad illam: ⁊ in õi uirtute tua seruia uias eiꝰ. Intiesti¬

Expanded text:
via se ostendit hilariter . » Qui autem contemnunt illam, erunt ignobiles. Quibus autem agnita est, hoc est, qui eam recta fide ac bonis operibus servant, perducit illos ad contemplationem gloriae Dei. « Beati mundo corsilium intellectus et ne abicias consilium meum inice pedem tuum in conpedes illius et in torques eituum collum; subjice humerum tuum et porta illam, et ne acedieris a vinculis ejus. » Docet sapientia quemadmodum subjici oporteat legi divinae, quia qui illi consentit, semetipsum in aeternum conservabit. Injicit ergo pedem suum in compedes illius, qui progressum vitae suae munit praeceptis illius. Indit collum suum in torquem ejus, qui temperat sermones suos secundum regulam ipsius. Subjicit illi humerum suum ad portandum, qui actus suos subdit magisterio illius, et implet opere quod jubet, et ne quis taediose et graviter ejus doctrinam accipiat, subjungit, dicens: « In omni animo tuo accede ad illam et in omni uirtute tua serua uias eius. inuesti
Abbreviated transcription (Latin):
seduet corda innocentium. Amicꝰ fidelis. pro¬
tectio fortis. Qi aut̃ inuenit illum: inuenit
thesaurum. Amico fideli nulla ẽ cõparatio.
& ñ ẽ digna pond̾atio auri ⁊ argenti contra
bonteatem fide uliꝰ. Qͥd est enim amieꝰ nͥ
consors amoris. ad quem animum tuum ad¬
iungas atq applices. ⁊ ita misceas ut unum ue¬
lis fieri ex duobꝰ cui te tanquam alt̾m tͥ com¬
ittas. a qͦ nicħ timeas. nicħ ipse commodi tui
causa inhonestum petas: Ñ enim uectigalis
amicicia ẽ: s plena decoris. plena gr̃a uͥtutis.
Qͥa amicicia p̃ciosiꝰ: q̃ angłis cõmunis & ho¬
minib ẽ: Unde dñs diẽ. fac̃ite uob amicos:¬

Expanded text:
ducunt corda innocentium . » « Amicus fidelis protectio fortis, qui autem invenit illum, invenit thesaurum. Amico fideli nulla est comparatio: et non est digna ponderatio auri et argenti contra bonitatem fidei illius. » Quid est enim amicus, nisi consors amoris, ad quem animum tuum adjungas atque applices, et ita misceas, ut unum velis fieri ex duobus. Cui te tanquam alterum tibi committas, a quo nihil timeas, nihil ipse commodi tui causa inhonestum petas. Non enim vectigalis amicitia est, sed plena decoris, plena gratia virtutis. Quid amicitia pretiosius? Quae angelis communis et hominib
Abbreviated transcription (Latin):
in labiis sapientis inuentt᷑ sapĩa. Et itẽ. Sermo
durꝰ suscitat rixas: ⁊ sermo lenis mitigat suscita¬
tas. Multiplicat gͦ eccliasticꝰ uir in qͦ lingua eu¬
charis hoc ẽ bonȩ gr̃ȩ abundat fidelium turbã.
docendo: & ꝑsecutors furorem ꝑspicua ratione
ueritatis sepe manstiescere facit. Multi pacifici
sint tͥ: & consiliarꝰ sit tͥ unꝰ de mille. Cum oĩb¬

Expanded text:
in labiis sapientis invenitur sapientia . » Et item: « Sermo durus suscitat rixas, et sermo lenis mitigat suscitatas . » Multiplicat ergo ecclesiasticus vir, in quo lingua eucharis, hoc est bonae gratiae, abundat fidelium turbam docendo; et persecutorum furorem perspicua ratione veritatis saepe mansuescere facit. « Multi pacifici sint tibi, et consiliarius sit tibi unus de mille. » Cum o
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑib iusticie. Neqͥqͣm enĩ sapĩa coramhis occul¬
tanda ẽ qͥ eã piam̃te susciꝑe ⁊ disce uolunt: nec ũ¬
bum p̃dicõnis coram intentis auditorib abscon¬
dendum: qr ut in ꝓu̾bus scͥptũ ẽ. qͥ abscondit fru¬
retinet. hic maledicit᷑ in popłis: qñ in soliꝰ culpa si¬
lentui ꝓ multoꝵ qͦs corrigere potuit pęna damnat᷑.
Ipse ẽ seruus piger ⁊ maliqͥ pretentione talenti qͦd
accepit in extiores tenebras missꝰ ẽ. Hendunt autẽ
frum̃tum qͥ tibum uite audientib conferunt. a
qͥb p̃cium fidi ⁊ ꝯfessionis recipiant: dicente dño.
Negotiamini dũ uenio. Quoꝵ capiti bndictiosuꝑ¬
uenit: dum singłis de tali negotioredeuntiũ dñs
dic̃. Euge serue bone ⁊ fidelis qi suꝑ pauea fuisti fi¬
delis. suꝑ multa te constituã. intͤ in gaudiũ dñi

Expanded text:
in operibus justitiae. » Nequaquam enim sapientia coram his occultanda est, qui eam pia mente suscipere et discere volunt, nec verbum praedicationis coram intentis auditoribus abscondendum, quia ut in Proverbiis scriptum est: « Qui abscondit fruretinet, hic maledicitur in populis, quando in solius culpa silentii pro multorum, quos corrigere potuit, poena damnatur. Ipse est servus piger et malus, qui pro retentione talenti, quod accepit in exteriores tenebras missus est. Vendunt autem frumentum, qui verbum vitae audientibus conferunt; a quibus pretium fidei et confessionis recipiant, dicente Domino: « Negotiamini dum venio , » quorum capiti benedictio supervenit, dum singulis de tali negotio redeuntium Dominus dicit: « Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constitua
Abbreviated transcription (Latin):
fidendum scđm illud. Stulte hac nocte anima
tua auferetur. ⁊ qͦ s̃parasti cuius erunt: xix.
oli attende ad possessiones iniqͣs: ⁊ ne dixeris
e mͥsufficiens uita. Nichil enim ꝓdit in tp̃r
tundict̾e ⁊ obduct̾ionis. Qm̃stultum sit ad t̾re¬
nas possessiones auare inhiare.⁊ maxime ad
iniusta luc animũ u̾tere: mutabilitas rerum
& auctoritas diuinaꝵ litt̾arũ ostendit. Qͥasic̃
nicħ intulimꝰ in hc̃ mundũ: haud dubit̃ ita
nec auferre qͥd possumꝰ. Radix enim oĩam
malorum est auaricia. Unde dñs in cuangłio
diuitem qͥ de futura usura & questu plurimo¬
rum annorum suꝑflue trac̾tabat: redargu¬
it dicens. Stulte hac nocte animam tuam
cepetunt a te: quȩ autem parasti cuiꝰ erunt:
Sic est qͥ sibi thesaurizat & ñ ẽ in dm̃ diues.

Expanded text:
fidendum, secundum illud: Stulte, hac nocte anima tua auferetur, et quae praeparasti cujus erunt? . « Noli attendere ad possessiones iniquas, et ne dixeris, est mihi sufficiens vita; nihil enim proderit in tempore vindictae et obductionis. » Quam stultum sit ad terrenas possessiones avare inhiare, et maxime ad injusta lucra animum vertere, mutabilitas rerum et auctoritas divinarum litterarum ostendit, quia sicut nihil intulimus in hunc mundum, haud dubium ita nec auferre quid possumus. Radix enim omnium malorum est avaritia. Unde Dominus in Evangelio divitem, qui de futura usura et quaestu plurimorum annorum superflue tractabat, redarguit, dicens: « Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a to: quae autem parasti, cujus erunt? . » Sic est qui sibi thesaurizat,
Abbreviated transcription (Latin):
i scĩa: in qͦꝵs doctͥa u̾ba st̃ u̾itatis atq in exemplis fir¬
ratione coronant᷑. Non cẽdicas uitatiullomͦ: ⁊ de
iñdacio ineruditionis tue confundere. Multi ft̃
qͥ c̃ arectorib suis ꝓ male cõmissis arguunt᷑: Aut ħ
defendunt qͦd iniq gessert̾: aut falso denegant
qͦd ĩ ꝯscĩa sua uerum ẽẽ ñ ignorant. Ido ãmonet

Expanded text:
a verba sunt veritatis atque in exempli firratione coronantur. « Non contradicas veritati ullo modo; et de mendacio ineruditionis tuae confundere. » Multi sunt qui, cum a rectoribus suis pro male commissis arguuntur, aut hoc defundunt quod inique gesserunt, aut falso denegant quod in conscientia sua verum esse non ignorant. Ideo admonet
Abbreviated transcription (Latin):
amiciciȩ qm scqͣm᷑: ut faciamꝰ amici uolunta¬
tem: ut aꝑiam secreta nr̃a amico. q̃c̃q ĩ pect̃ore
hm̃s: ⁊illiꝰ archana ñ ignorem᷑. Ostendamus
illi pectꝰ nr̃m: ce ille nob̃ aꝑiat stium. Ideo in¬
quit uos dixi amicos: qͥa omĩa q̃ẽq audiui a
patre meo. nota feci uob̃. Nich gͦ occultat ami¬
cussiuerꝰ est: s effundit animum suum. sic̃ ef¬
fundebat mist̾ia patͥs dñs iħs. Qi enim seruat
amiciciã: dĩ amicꝰ ẽ. Hoc honorat᷑ nomine:
qͥ ẽ unanimis. Nec qͥsqm enĩ detestabilior est:
qͣm qͥ amiciciam leserit. Unde in ꝓditore dñs
hoc gͣuissimũ genꝰ scandaliinuenit. qͦ eiꝰ con¬
demnaret ꝑfidiam: qͦd gr̃ȩ uicem ñ rep̃senta

Expanded text:
ci voluntatem, ut aperiamus secreta nostra amico, quaecunque in pectore habemus, et illius arcana non ignoremus. Ostendamus illi pectus nostrum, et ille nobis aperiat suum. « Ideo, inquit, vos dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. » Nihil ergo occultat amicus, si verus est; sed effundit animum suum sicut effundebat mysteria Patris Dominus Jesus. Qui enim servat amicitiam, Dei amicus est, hoc honoratur nomine, qui est unanimis, nec quisquam enim detestabilior est quam qui amicitiam laeserit. Unde in proditore Dominus hoc gravissimum genus scandali invenit, quo ejus condemnaret perfidiam. Quod gratiae vicem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝓfitent᷑ in ꝓsꝑis. ⁊ in adusis se manifestant ti¬
eri immicos. Unde subiungit᷑. Si humiliau̾it
se cont᷑ te: a facie tua ablcondet se: fingit enim
se facietinꝰ ẽẽ deuotum: s in necessitatis euentu
ꝓbabit se corde ẽẽ alienum. Iđo dr. abscondet
se hoc ẽ fingit se ẽẽ qͦd non est. Unanim̃ habeb̾
amiciciam bonã. ab inmicis tuis separare.⁊ ab
amicis tuis attende. Ubi tinanimitas ẽ int̾ ami¬
cos ibi stabilitas ẽ amiciciȩ: uͥ aut̃ fict̾io ⁊ ñ u̾itas
ibi neqͣqm ẽ amicicie firmitas. Unde ãmonet.
ut ab inimicis uͥyatent inimiciciȩ. pęnitꝰ se sepa¬
ret & cautelam habeat. in amicoꝵ discretione
Notandum aut̃ qͦd hec disc̾tionis obseruantia.
marime necessaria ẽ int̾ catholicos ⁊ hereticos.
qͥa heretici omnẽ machinationem suã ꝑhypo¬
crisin agunt qͣtinꝰ incautos qͦsq faciliꝰ decipi¬

Expanded text:
esse profitentur in prosperis, et in adversis se manifestant fiesse profitentur in prosperis, et in adversis se manifestant fieri inimicos. Unde subjungitur: « Si humiliaverit se contra te, a facie tua abscondet se. » Fingit enim se facie tenus esse devotum, sed in necessitatis eventu probabit se corde esse alienum. Ideo dicitur, « abscondet se, » hoc est fingit se esse quod non est. « Unanimem habebis amicitiam bonam, ab inimicis tuis separare et ab amicis tuis attende. » Ubi unanimitas est inter amicos, ibi stabilitas est amicitiae; ubi autem fictio et non veritas, ibi nequaquam est amicitiae firmitas. Unde admonet ut ab inimicis, ubi patent inimicitiae, penitus se separet, et cautelam habeat in amicorum discretione. Notandum autem quod haec discretionis observantia maxime necessaria est inter catholicos et haereticos: quia haeretici omnem machinationem suam per hypocrisin agunt, quatenus incautos quosque facilius decipi
Abbreviated transcription (Latin):
deris ei: qm uͭii. neqͥtie st̃ ĩ corde illiꝰ. Et eccl̃iastes.
Uirum inqͥt de mille unũ repꝑi: mulierem ex
oĩbꝰ ñ inueni. St̃ enim qͥdam qͥ deuotionem ha¬
bent bonȩ uoluntatis: s ñ m̃tis prudentiam.
Alii autem prudentes st̃ corde: s ꝑu̾si uoluntate.
Ubi autem deuotiofidei ⁊ sensꝰ intelligentiȩ parit̾
inueniunt᷑: ibi consilium utile oportune querit᷑.
& in necessitate subtrahit se. .ii.¬
i possides amicũ in temptatione posside:⁊
Iñ facile edas illi. Est enim amicꝰ scdm tp̃s suũ:
ce ñ ꝑmanebit in die tͥbulationis. Et est amicꝰ
qͥ eg̾dit᷑ ad inimiciciã: ce ẽ amicꝰ qͥ odium ce rix¬
am.⁊ conuitia dentidabit. Est aut̃ amicꝰ socius
mensȩ: ⁊ ñ ꝑmanebit in die necessitatis. Amicꝰ
si ꝑmanserit fixus. erit tͥ quasi coequalis: & in
domesticis tuis fiducialit̾ aget. ꝑ diu̾sas species
falsos amicos expͥmens: tandem ad ueri amici
ꝑuenit demonstrationem. Qa multi amicos se

Expanded text:
septem nequitiae sunt in corde illius . » Et Ecclesiastes: « Virum, inquit, de mille unum reperi: mulierem ex omnibus non inveni . » Sunt enim quidam qui devotionem habent bonae voluntatis, sed non mentis prudentiam. Alii autem prudentes sunt corde, sed perversi voluntate. Ubi autem devotio fidei et sensus intelligentiae pariter inveniuntur, ibi consilium utile opportune quaerituet in necessitate subtrahit se. « Si possides amicum in temptatione posside eum et non facile credas illi est enim amicus secundum tempus suum et non permanebit in die tribulationis et est amicus qui egreditur ad inimicitiam et est amicus qui odium et rixam et convicia denudabit est autem amic. Amicus si permanserit fixus, erit tibi quasi coaequalis, et in domesticis tuis fiducialiter aget. » Per diversas species falsos amicos exprimens, tandem ad veri amici pervenit demonstrationem, quia multi amicos se
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itatem. untm quemq diiudicat. ꝗͥ nemo pot̃
ꝑ hypocͥsm fallere. qͥa oĩa nuda st̃ ⁊ aꝑta ocłis
eiꝰ. Oi si mint̾nis animȩ certucatam ac tumi¬
dam cogitationem conspent. ñ ciplacebit: sedd
allidet᷑ uirtꝰ ipsiꝰ sciꝑbi ꝑstulticiam elationis. &
folia u̾borum eiꝰ st̃ uacua. & frcictꝰ oꝑminutileᷤ.
&e uelut lignum aridum ñ hñs tuiriditatẽ dilec¬
tionis. int̾ steriles iniquorum act̾iones depu¬
tatur. Unde in psalmoscͥptam est. Qm̃ d̃s dis¬
sipat ossa hominum sͥ placentium: confusist̾¬

Expanded text:
at, quem nemo potest per hypocrisin fallere, quia omnia nuda sunt et aperta oculis ejus; qui si in internis animae cervicatam ac tumidam cogitationem conspexerit, non ei placebit, sed allidetur virtus ipsius superbi per stultitiam elationis, et folia verborum ejus sunt vacua, et fructus operum inutiles, et velut lignum aridum non habens viriditatem dilectionis, inter steriles iniquorum actiones deputatur. Unde in psalmo scriptum est: « Quoniam Deus dissipat ossa hominum sibi placentium: confusi
Abbreviated transcription (Latin):
dit mͥ tͥste: altissimꝰ enim ẽ patiens redditor.
Picħ stultiꝰ ẽ qmͣ pietatem dĩ ac patientiam in
usum conũtere peccatorum. Qi id̃o delinq̃ntes
crpectat ut se conũtant in meliꝰ. ⁊ agant pęni¬
tentiam de peccatis suis: qm̃ misericors &e mi¬
ut conu̾tatur & uiuat. Qi autem mentis est
durȩ & indulgentiȩ tp̃s dissimulando tardat

Expanded text:
dit mihi triste; Altissimus enim est patiens redditor. » Nihil stultius est quam pietatem Dei ac patientiam in usum convertere peccatorum, qui ideo delinquentes exspectat, ut se convertant in melius, et agant poenitentiam de peccatis suis. « Quoniam misericors et miut convertatur et vivat , » quia autem mentis est durae, et indulgentiae tempus dissimul
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. Noli anxiꝰ ẽẽ in diuitiis iniustis:
nicħ enĩ ꝓderunt tͥ in diem obduct̾ionis &
oportet anxie anhelare. eui ꝓmissum ẽ regnũ
celeste. Conturbat enimdomum suã qͥ sectat᷑
auariciam. Qͥ autem odit mun̾a. uiuet. Un¬
de ipla cumulatio diuitiarum ñ ualet ĩ die
iudicii de manu uindicte ertꝑe possessorem suũ.
q̃ hic ante miscdit̾ egentib expensa ñ fuerat.
dosaluator nos p̃monuit dicens. Qͥd ꝓdest ho¬
mini si untũsum mundã lucret᷑. aĩe uͦ sue de

Expanded text:
. noli anxius esse in diuitiis iniustis: nihil enim proderunt tibi in diem obductionis et oportet anxie anhelare, cui promissum est regnum coeleste. Conturbat enim domum suam, qui sectatur avaritiam; qui autem odit munera, vivet. Unde ipsa cumulatio divitiarum non valet in die judicii de manu vindictae eripere possessorem suum: quae hic ante misericorditer egentibus expensa non fuerat. Ideo Salvator nos praemonuit, dicens: « Quid prodest homini, si universum mu