comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
econtrario ut sanari possit cor contri¬
tum ⁊humiliatum ds̃ ñsꝑrit uerun¬
tamen quia sine pęna non fit. ideo talia
nir anima illa deppło suo. qm̃ talis om¬
mno innumero eoꝵ qui ad dm̃ ꝑtinent
mandata eius disꝑsit contricione con¬
tertur anima illa. Quare autẽ contrici¬
one conteretur: consequent̃ adungit di¬
cens peccatũ eius in illo. Ac ꝑhoc si tali
peccato debitã contricionem ipse sͥ ad¬
hibeat penitendo. corcontritum ut di¬
ctum ẽ ds̃ non sꝑnit. Quamius ingreco
non dictũ sit hoc loco contricione conte¬
ietur. s extricione exteretur anima il¬
la. Quod ita accipi potest qͣsi omnimo¬
do terendo extinguatur ac non sit. S
prius natura immortalitatis animȩ
hc̃ intellectum recusat. Deinde si qͦd
exteritur omnimꝰ efficeretur ut ñ sit.
hon diceret᷑ de sapiente et gradꝰ ostiorum
cius exterat pes tuus. uerum illa dis¬
cretio magis magisq consideranda ẽ.

Expanded text:
e contrario, ut sanari possit, cor contrie contrario, ut sanari possit, cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Verumtamen quia sine poena non fit, ideo hinc ttur anima illa de populo suo; quoniam talis omnino in numero eorum qui ad Deum pertinentmandata eius dispersit; contritione conteretur anima illa. quare autem contritione conteretur, consequenter adiungit dicens: peccatum eius in illa. ac per hoc, si tali peccato debitam contritionem ipse sibi adhibeat paenitendo, cor contritum, ut dictum est, deus non spernit. quamuis in graeco non dictum sit hoc loco: contritione conteretur, sed: extritione exteretur anima illa: quod ita accipi potest, quasi omni modo terendo extinguatur ac non sit. sed prius natura inmortalitatis animae hunc intellectum recusat; deinde si quod exteritur, omni modo efficeretur, ut non sit, non diceret de sapiente: et gradus ostiorum eius exterat pes tuus. uerum illa discretio magis magisque consideranda est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbiȩ. cum quisq suꝑbiendo. id÷ pre¬
ceptũ contempnendo ꝑperam facit
Q uod genꝰ peccati ñ dir̃ ullo genere sacn¬
ficii purgari oportere. tanqͣm insanabi¬
le udicans. Illa dum taxat curatione q̃
ꝑsacrificia gerebantur qͣlia facienda
in hac scriptura p̃cipiuntur. Quȩ si ꝑse
ipsa adtendantur nulli peccato posõt
mederi. Si autẽ res ipse. quarũ hec sac̃¬
menta sunt inquirantur. in eis inueni¬
ri poterit purgatio peccatorũ. Quod gͦ
scͥptum ẽ. Peccator cum uenerit inpro¬
fundũ malorum contempnit. Iste signi¬
ficatus ẽ quem scriptura hocloco dicit
inmanu suꝑbiȩ derelinquere Hoc gͥ si¬
ne pęna eius qui committit non pot̃
aboleri. atq ideo non potest ẽẽ impuni¬
tum. et cum penitendo sanatur Ipsa e¬
nim afflictio penitentis pena peccatis̃.
Quamuis medicinalis & salubris: meri¬
to quippe magnum uidicat᷑ peccatũ
cũ suꝑbia preceptum contempnit sed

Expanded text:
perbiae, cum quisque superbiendo, id est praeperbiae, cum quisque superbiendo, id est praeceptum contemnendo perperam facit. quod genus peccati non dixit ullo genere sacrificii purgari oportere, tamquam insanabile iudicans illa dumtaxat curatione, quae per sacrificia gerebatur, qualia facienda in hac scriptura praecipiuntur. quae si per se ipsa attendantur, nulli peccato possunt mederi; si autem res ipsae, quarum haec sacramenta sunt, inquirantur, in eis inueniri poterit purgatio peccatorum. quod ergo scriptum est: peccator cum uenerit in profundum malorum, contemnit, iste significatus est quem scriptura hoc loco dicit in manu superbiae delinquere. hoc igitur sine poena eius qui committit non poaboleri; atque ideo non potest esse impunitum, et cum poenitendo sanatur: ipsa enim afflictio poenitentis poena peccati est, quamvis medicinalis et salubris. Merito quippe magnum judicatur peccatum, cum superbia praeceptum contemnit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
cere. usq adeo ipsum peccare nemo ap¬
petit ꝓpt̾ hoc ipsum. sed ꝓpter illud qͦd
exeo consequit᷑. Hec si ita sehabent ñ
sunt peccata nolentium nͥ nescientiũ
quȩ discernuntur apeccatis uolentium.
Et anima quecumq peccauerit in xxu¬
manu suꝑbiȩ exindigenis. aut exꝓse¬
litis dm̃ hic exacerbat. & exterminabi¬
tur anima illa deppło suo qm̃ u̾biun
dñi contempsit. & mandata eius
dispdidit. Contritione contererur anima
illa. peccatum eis in illa. Quȩ sint
peccata quȩ fiunt inmanu suꝑbiȩ.
id: suꝑbia cominittuntur scͥptura
ipsa inconsequentib satis exposuit
uͥ ait qm̃ uerbum dñi contempsit.
Iluid gͦ ẽ precepta contempnere. alius
magni quidẽ pendere. sed aut ignarũ
contͣ facẽ aut uictum. quȩ duo fortas¬
se ꝑtineant ad illa peccata que a no¬
lentib fiunt. De quib suꝑuis quẽ ad¬
modum dõ ꝓpiciato expiarent᷑ am¬
monuit. ac deinde subiecit peccata su¬

Expanded text:
cere: usque adeo ipsum peccare nemo adcere: usque adeo ipsum peccare nemo adpetit propter hoc ipsum, sed propter illud quod ex eo consequitur. haec si ita se habent, non sunt peccata nolentium nisi nescientium, quae discernuntur a peccatis uolentium. Et anima quaecumque peccauerit in manu superbiae ox indigenis aut ex proselytis, deum hic exacerbat, et exterminabitur anima illa de populo suo, quonni contemsit et mandata eius disperdidit. contritione conteretur anima illa, peccatum eius in illa. quae sint peccata, quae fiunt in manusuperbiae, idest superbia committuntur, scriptura ipsa in consequentibus satis exponit, ubi ait: quoniam uerbum domini contemsit. aliud est ergo praecepta contemnere, aliud magni quidem pendere, sed aut ignarum contra facere aut uictum. quae duo fortasse pertineant ad illa peccata, quae nolentibus fiunt, de quibus superius quemadmodum deo propitiato expiarentur admonuit ac deinde subiecit peccata su
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatorẽ quorũq quibq ut ei placet dis¬
tributorẽ. Quod p̃cipitur qͦmͦ xxiiii.
expient᷑ peccata quȩ nonsponte cõmit¬
tuntur. Merito queritur quȩ fint ipsa
peccata nolentium. utrũ que anescien¬
tib committuntur. anetiã possit rec¬
te dici peccatũ eẽ nolentis. qͦd fac̾e cõ¬
pellitur. Nam ethoc contra uoluntatẽ
facẽ dici solet: sedutiq uult ꝓpter qͦd
fac̃ Tanqͣm si peierare nolit et fac̃. cum
uult uiuere. Si quisqͣm nͥ fec̾it mortẽ
minetur. Uult gͦ face quia uult ui¬
uere. Et ideo non ꝑse ipsum appeten¬
do ut falsũ iurat. sed ut falsum uirã¬
do uiuat. Quod si ita ẽ nescio utrum
possĩt dici ista peccata nolentium qͣ¬
lia hic dicuntur expianda. Nam si di¬
ligenter consideretur. forte ipsũ nemo
peccare uelit. sed ꝓpter aliud fit qͦd uult
qui peccat. Om̃s quippe homines qui
scientes faciunt qͦd non licet uellent li¬

Expanded text:
ordinatorem et quibusque, ut ei placet, disordinatorem et quibusque, ut ei placet, distributorem. Quod praecipitur quomodo expientur peccata quae non sponte committuntur, merito quaeritur quae sint ipsa peccata nolentium: utrum quae a nescientibus committuntur, an etiam possit recte dici peccatum esse nolentis, quod facere conpellitur; nam et hoc contra uoluntatem facere dici solet. sed utique uult propter quod facit; tamquam si peierare nolit, et facit, cum uult uiuere, si quisquam, nisi fecerit, mortem minetur. uult ergo facere, quia uult uiuere, et ideo non per se ipsum adpetendo, ut falsum iuret, sed ut falsum iurando uiuat. quod si ita est, nescio utrum possint dici ista peccata nolentium, qualia hic dicuntur expianda. nam si diligenter consideretur, forte ipsum peccare nemo uelit, sed propter aliud fit, quod uult qui peccat. omnes quippe homines, qui scientes faciunt quod non licet, uellent li
Abbreviated transcription (Latin):
rabatur terra. quia ipse erat quȩ ex¬
ploraretur. Etibi erat qͥdam dep̃ssior
locꝰ dequa ualle botrus ablatus est.
Et ꝓtulerunt pauorẽ terrȩ. qͣm ex xxii.¬
plorauerunt. Pauorẽ terre dixit. ñ qͦ
pauebat eadem terra sed quẽ ex ea t̃¬
ra conceperant. Caleb et iħus .xiII.
tercȩtera. Uos autem ne timueritis po¬
pulum terre qm̃ cibꝰ nob̃ sunt: absces¬
sit enm tempus abeis. dñs autẽ in
nob netimueritis eos. Quod dictũ ẽ.
cibꝰ nob̃ sunt. intellige̾ uoluerunt ẽ¬
sumemꝰ eos. Quod uͦ adiunrerunt
abscessit tempo abeis. Dñs aũt innob̾.¬
satis diligent̃ ñ dixerunt abscessit dñs
abeis ĩpii qͥppe antiqͥtꝰ fuerunt. s qm̃ &
ĩpiis occulta dispensatiõe diuine ꝓuiden¬
tre dat᷑ tẽpꝰ florendi. atq regnandi absces¬
sit inqͥt tẽpꝰ abeis. Dñs aũt in nob. Ndixer̃t
abscessit tẽpꝰ ab eis. & nrm̃ successit. Bñs
bueit̃. isti dnm̃ dm̃ cẽporũ creatorem c&¬

Expanded text:
rabatur terra, quia ipsa erat quae exrabatur terra, quia ipsa erat quae exploraretur; et ibi erat quidam depressior locus,. de qua ualle botrus ablatus est. Et protulerunt pauorem terrae quam explorauerunt. "pauorem terrae" dixit, non quo pauebat eadem terra, sed quem ex ea terra conceperant. Caleb et Iesus  dixerunt inter cetera: uos autem ne timueritis populum terrae, quoniam cibus nobis sunt. abscessit enim tempus ab eis, dominus autem in nobis; ne timueritis eos. quod dictum est: cibus nobis sunt, intellegere uoluerunt "consumemus eos". quod uero adiunxerunt: abscessit enim satis diligenter non dixerunt, Abscessit Dominus ab eis; impii quippe antiquitus fuerunt: sed quoniam et impiis occulta dispensatione divinae providentiae datur tempus florendi atque regnandi, Abscessit, inquiunt, tempus ab eis, Dominus autem in nobis. Non dixerunt, Abscessit tempus ab eis, et nostrum successit: sbuerunt, isti dominum deum temporum creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
l scendite abista heremo & ascendetis in
montẽ & uidebitis terrã que sit. ⁊ po¬
pulum qͥ insidet suꝑ eã. si fortis ẽ. an
infirmꝰ. si pauci sunt aut multi. expo¬
susse intelligitur scđm quid dixerit.
dipotens ẽ. aut infirmus. hoc ẽ si pau¬
ci sunt aut multi. Nam qͦmͦ possent
demonte ꝓspicientes. sentire humana¬
rum uirium fortitudinẽ. Potest et aliꝰ
senso ẽẽ multo congruentior ueritati:
qdait aiscendetis inmontẽ. inipsam
terrã dix̃. qͣm explorari uolebant. Ñ enĩ
possent facile exploratores intelligi uͥ
tanqͣm ꝑegrinantes omnia ꝑqͥrebant
Nam si demontis uertice eos putauerimꝰ
conspexisse terram et explorasse. qͦmͦ
possent exquirere omnia. quȩ moyseᷤ
exquirenda precepit: quomͦ intrare ci-¬
uitates. qͣs eos scͥptura dirit intrasse:
qͦmͦ deilla ualle botrum tollere ꝓpter
quẽ & loco nom̃ ẽ inditum ut uallis
botri diccretur: In ipso gͦ monte explo¬

Expanded text:
ascendite ista heremo et ascendetis in ascendite ista heremo et ascendetis in montem et uidebitis terram quae sit et populum qui insidet super eam, si fortis est aut infirmus, si pauci sunt aut multi. exposuisse intellegitur, secundum quid dixerit: si potens est aut infirmus, hoc est: si pauci sunt aut multi. nam quomodo possent de monte prospicientes sentire humanarum uirium fortitudinem? potest et alius sensus esse multo congruentior ueritati. quod ait: ascendetis in montem, in ipsam terram dixit, quam explorare uolebant. non enim possent facile exploratores intellegi, ubi tamquam peregrinantes omnia perquirebant. nam si de montis uertice putauerimus eos conspexisse terram et explorasse, quomodo possent exquirere omnia quae Moyses exquirenda praecepit? quomodo intrare ciuitates, quas eos scriptura dixit intrasse? quomodo de illa ualle botrum tollere, propter quem et loco nomen est inditum, ut uallis Botrui diceretur? in ipso ergo monte explo
Abbreviated transcription (Latin):
cntum ꝑcusserit ut si ñ sequeretur ef¬
factus hoc p̃dixisse putaretur cũ ait.
umnquid ex hac petra educemꝰ uob̃ aqͣm:
euod in animo eius lateret omnino nͥ
dĩ sententia ꝓderetur. Econtrario itaq
isto loco debemꝰ intelligẽ uerba moysi
deꝓmissis carnib querentis pociꝰ qͦmͦ
fieret qͣm diffidentis fuisse qͣndo senten¬
ta dñi ñ secuta ẽ. quȩ uindicaret s poti
que docet. De urore moysi ethiopissa xx.¬
queri solet utrum ipsa sit filia ietro
an alteram duxerit uel suꝑ duxerit. s
ipsam fuisse credibile ẽ. de matlianitis
quippe erat. qͥ reperiunt᷑ inparalipome¬
non ethiopes dici. qͣndo contͣ eos pugna¬
uit iosaphat. Nam inhis locis dicitur
ios ꝑsecutus ppls isrł. uͥ madianite habi¬
tant qui nunc sarraceni appellantur: s
nc̃ eos ethiopes nemo fere appellat. sicut
solent locoꝵ et gentium nomina plerũq
uetustate mutari. Et dixit adeos. xxi¬

Expanded text:
certum percusserit, ut si non sequeretur efcertum percusserit, ut si non sequeretur effectus, hoc praedixisse putaretur, cum ait: numquid ex hac petra educemus uobis aquam? quod in animo eius lateret omnino, nisi dei sententia proderetur. e contrario itaque isto loco debemus intellegere uerba Moysi de promissis carnibus quaerentis potius quomodo fieret quam diffidentis fuisse, quando sententia domini non secuta est, quae uindicaret, sed potius quae doceret. De uxore Moysi Aethiopissa quaeri solet utrum ipsa sit filia Iothor an alteram duxerit uel superduxerit. sed ipsam fuisse credibile est; de Madianitis quippe erat, qui reperiuntur in Paralipomenon Aethiopes dicti, quando contra eos pugnauit Iosaphat. nam in his locis dicitur eos persecutus populus Israhel, ubi Madianitae habitant, qui nunc Saraceni appellantur. sed nunc eos Aethiopes nemo fere appellat, sicut solent locorum et gentium nomina plerumque uetustate mutari. Et dixit ad eos:
Abbreviated transcription (Latin):
iurga bis & exut aqua multa. ⁊bibit
sẏnagoga & pecora eorum. Utiq ad
hoc congregauit ppłm. adhoc illam
uirgam inqua tanta miracła fecerat
sumpsit. eaq petrã ꝑcussit. atq inde
solite uirtutis ẽ consecutus effectus.
Uerba gͦ illa quib ait. Nunquid ex hac
petra educimus uob̃ aqͣm̃. Possent sic
accipi tamqͣm diceretur. Nempe ex
hac petra scdm̃ uram incredulitatem
aqͥue duci ñpotest. ut deniq ꝑcutien¬
do ostenderetur fieri diuinitꝰ potu¬
isse. qͦdilli infidelitate non crederent.
Maximȩ quia dixerat. audite me incre¬
duli Ita qͥdẽ intelligi possent hȩc u̾ba
nͥ ds̃ qͥ cordis inspector ẽ qͦ animodic¬
ta fuerint indicaret. sequitur enim
scͥptura et dic̃. Et dix̃ dñs admoysen
⁊aaron. Qm̃ non credidistis me scĩfica
re inconspectu filioꝵ isrł Propt̃ hoc
non unducetis uos sẏnagogam hanc in
ttriam qͣm dedi eis. Ac ꝑhoc intelligitur
iia u̾ba ita dixisse moysen tanqͣm ad in¬

Expanded text:
uirga bis et exiit aqua multa et bibit uirga bis et exiit aqua multa et bibit synagoga et pecora eorum. utique ad hoc congregauit populum, ad hoc illam uirgam in qua tanta miracula fecerat sumpsit eaque petram percussit atque inde solitae uirtutis est consecutus effectus. uerba ergo illa quibus ait: numquid ex hac petra educemus uobis aquam? possent sic accipi, tamquam diceretur: nempe ex hac petra secundum uestram incredulitatem aqua educi non potest, ut denique percutiendo ostenderetur fieri diuinitus potuisse, quod illi infidelitate non crederent, maxime quia dixerat: audite me, increduli. ita quidem intellegi possent haec uerba, nisi deus qui cordis inspector est, quo animo dicta fuerint indicaret. sequitur enim scriptura et dicit: et dixit dominus ad Moysen et Aaron: quoniam non credidistis sanctificare me in conspectu filiorum Israhel, propter hoc non inducetis uos synagogam hanc in terram quam dedi eis. ac per hoc intellegitur illa uerba ita dixisse Moysen, tamquam ad in
Abbreviated transcription (Latin):
detur. qͦd ille ista non credidisset s me¬
lius arbitror intelligi dnm tra respon¬
disse. tanqͣm modum futuri facti quẽ
ille requirebat dic̾e noluerit. s potsꝰ oꝑe
ipso suã potentiam demonstrare. Pote¬
rat enim & mariȩ dicenti. Quomͦ fiet
istud qm̃ uirum ñ cognosco. acalump¬
niantib obici qͦd minus credidĩt. cum
illa modũ quesuierit. non deuutute dĩ
impossibile ẽ. qui suꝑueniet inte: dc
sic idẽ ipse sensus conseruaret᷑. Porro
autẽ talia quedã dicẽs zacharias in¬
credulitatis ar guitur. & uocis
suppresse pena plectitur. Quare nͥqͥa
dñs ñ deuerbis sed decordib uuidicat
alioquin &e adillã petram unde aqua
ꝓslurit poterant excusari uerba moy¬
si. nͥ ineum clara eẽt diuina senten¬
cia qͦd diffidendo talia dixerit. Nam
ita se ea uerba habent. Audite me inere¬
duli: nunquid depetra ista educemus
uob̾aquam: Deinde sequitur. Etele¬
uata moyses manu sua ꝑcussit petrã

Expanded text:
detur quod ille ista non credidisset. sed medetur quod ille ista non credidisset. sed melius arbitror intellegi dominum ita respondisse, tamquam modum futuri facti, quem ille requirebat, dicere noluerit, sed potius opere ipso suam potentiam demonstrare. poterat enim et Mariae dicenti: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognosco, a calumniantibus obici quod minus crediderit, cum illa modum quaesiuerit, non de uirtute deinpossibile est, qui superueniet in te? ac sic idem ipse sensus conseruaretur. porro autem talia quaedam dicens Zacharias incredulitatis arguitur et uocis oppressae poena plectitur. quare? nisi quia deus non de uerbis, sed de cordibus iudicat. alioquin et ad illam petram unde aqua profluxit poterant excusari uerba Moysi, nisi in eum clara esset diuina sententia quod diffidendo talia dixerit. nam ita se ea uerba habent: audite me, increduli: numquid de petra ista educemus uobis aquam? deinde sequitur: et eleuata Moyses manu sua percussit petram
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ de spũ tuo. facilior ẽ absolutio
questionis qua intelligamus nicħ aliũ
dm̃ significare uoluisse. nͥ exeodem spũ¬
gr̃ȩ illos qͦ habituros adiutorium exquo
habebat moyses. ut et isti haberent qͣntũ
dõ uellet. non ut ideo moyses minꝰ hab̾et
Et dirit moyses. Sexcenta milia peditum
inquib sum inipsis. et tu dixisti carnes
dabo eis. & edent inmense dierũ  Num¬
quid oues & boues occidentur illis. &
sufficient illis. aut omnis piscis congre¬
gabitur eis & sufficiet eis: Queri so¬
let utrum hoc moyses diffidendo dire¬
rit. an querendo s si putauerimꝰ eum
diffidendo dixisse. nascetur questio. Cur
hoc ei ñ exprobrauerit dñs. sic̃ exꝓbra¬
uit qͦd ad petram unde aqua ꝓflurit.
uidetur depotestate dm̃ aubitass di
autem direrimꝰ hoc eum dirisse que¬
rendo modum qͦ fieret ipsa dñi respon¬
sio ubi adeum dixit. Numquid mano
onĩ non sufficiet. quasi redarguentis ui¬

Expanded text:
dictum sit, de spiritu tuo, facilior est absolutio dictum sit, de spiritu tuo, facilior est absolutio quaestionis: quia intelligimus nihil aliud Deum significare voluisse, nisi ex eodem Spe illos quoque habituros adiutorium, ex quo habebat Moyses, ut et isti haberent quantum deus uellet, non ut ideo Moyses minus haberet. Et dixit Moyses: sexcenta milia peditum, in quibus sum in ipsis, et tu dixisti: carnes dabo eis, et edent mense dierum. numquid oues et boues occidentur illis et sufficient illis? aut omnis piscis congregabitur eis et sufficiet eis? quaeri solet utrum hoc Moyses diffidendo dixerit an quaerendo. sed si putauerimus eum diffidendo dixisse, nascitur quaestio cur hoc ei non exprobrauerit dominus, sicut exprobrauit quod ad petram unde aqua profluxit uidetur de potestate domini dubitasse. si autem dixerimus hoc eum dixisse quaerendo modum quo fieret, ipsa domini responsio, ubi ad eum dixit: numquid manus domini non sufficiet? quasi redarguentis ui
Abbreviated transcription (Latin):
huiis mundi accepimus. s spm̃ qui ex
dõ ẽ Ostendit utiq alium eẽ spm de.
cuius particeps fit sp̃s hominis ꝑgrãm
di. quamus posset etiam sicut alii int̾¬
pretati sunt. intelligi sp̃s dĩ. ineo quod
dicit᷑ de spũ tuo qui ẽ inte. ut dictum
sit tuo. quia fit etiam uĩt qui dĩ ẽ cum
accipimus eum. sic̃ deiohanne dictum
ẽ. inspũ et uirtute heliȩ. Non enĩ ani¬
ma heliȩ ineum fuãt reuoluta: qͦd si qͥ¬
dam heretica ꝑuersitate opinantur qͥd
dictuħsunt ineo quod scriptum ẽ sp̃s
heliȩ requieuit suꝑ heliseum. Cum iã
ille utiq haberet animã suã. Nisi quia
dictum ẽ de spũ dĩ. ut etiã ꝑillũ operare¬
tur qͣlia ꝑheliam operabatur: Non abillo
recedens ut istum posset implere. aut di¬
sꝑtitus minus eẽt in illo. ut posset ex̾ali¬
qua parte & inisto eẽꝰ Ds̃ est eñi qͥ possit
ẽẽ inom̃ib tantus. inquib ꝑillã grãm
eẽ uoluerit. Nunc autem cum tta scͥp

Expanded text:
hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est ; ostendit utique alium esse Spiritum Dei, cujus particeps fit spiritus hominis per gratiam Dei. Quamvis posset etiam, sicut alii interpretati sunt, intelligi Spiritus Dei in eo quod dicitur: de spiritu tuo qui est in te, ut dictum sit "tuo", quia fit etiam noster qui dei est, cum accepimus eum: sicut de Iohanne dictum est: in spiritu et uirtute Heliae. non enim anima Heliae in eum fuerat reuoluta. quod si quidam haeretica peruersitate opinantur, quid dicturi sunt in eo quod scriptum est: spiritus Heliae requieuit super Helisaeum, cum iam ille utique hadictum est de Spiritu Dei, ut etiam per illum operaretur qualia per Eliam operabatur; non ab illo recedens, ut istum posset implere; aut dispertitus minus esset in illo, ut posset ex aliqua parte et in isto esse? Deus est enim qui possit esse in omnibus tantus, in quibus per illam gratiam esse voluerit. Nunc autem cum ita scrip
Abbreviated transcription (Latin):
loeuti s̃ contra beneficium dñi.
qͦ educti erant deegypto. & postea
scĩficatus ẽ inipsis. cũ illo miracło
ꝓfluentis aquȩ eius scĩtas declara
ta ẽ. Anforte duo genera hominũ
demonstrauit & contra dicentium
ut illis sit aqua contradictionis istis
scĩficationis: Nã et deipso dño in eu¬
moyses adregem edom dic̃ incȩtera.
neq bibemꝰ aqͣm delacu tuo. intelli
Si autem deaqua tua bibemꝰ ego et pec

Expanded text:
locuti sunt contra beneficium domini, locuti sunt contra beneficium domini, quo educti erant de Aegypto; et postea sanctificatus est in ipsis, cum illo miraculo profluentis aqta est. An forte duo genera hominum demonstravit, et contradicentium ut illis sit aqua contradictionis, istis sanctificationis? Nam et de ipso Domino in EMoyses ad regem Edom dicit inter caetera, Neque bibemus aquam de lacu tuo, intelligSi autem de aqua tua bibemus, ego et pec
Abbreviated transcription (Latin):
faciem campi uulneratum aut
nortuũ. aut os hominis aut monum̃¬
tum. Queri potest quid dictũ sit
uulneratum. aut mortuum: si enim
aliud uoluit intelligi uulneratum
aliud mortuũ. Cauendũ ẽ. ne putet᷑
inmundũ ẽẽ etiam qui tetig̾it uul¬
neratum uiuum. qͦdutiq absur¬
cdũ ẽ S quia possunt & mortui eẽ
uulnerati. ipsos mortuos intelligitur
discreuisse. uit et uulneratũ mortuũ
intelligamꝰ. id÷ uulnere ꝑemptum.
paulus qͥd eẽt exposuit ubi ait
Et om̃s eundem potum spiritalem
biberunt: bibebant autẽ de spiritali
spiritalis. qua interior sitis irrigaret᷑.
S qͦd uirga petra ꝑcutitur. crux xp̃i
siguratur. Ligno enĩ accedente ad
petram. gr̃a manauit: et quod bis ꝑ¬
eutitur. euidentius significat cru¬
cem. Duo quippe ligna sunt crux
Quod deaqua illa que de petra xxxui.¬
ꝓfluxit dictum ẽ. hec aqua contra¬
dictionis. quia maledixerunt filii
usrł ante dominũ & scĩficatus est
imipsis. Prius maledixerant qͣndo

Expanded text:
faciem campi vulneratum, aut mortuum, aut os hominis, aut monumentum. Quaeri potest quid dictum sit vulneratum, aut mortuum. Si enim aliud voluit intelligi vulneratum, aliud mortuum; cavendum est ne putetur immundus esse etiam qui tetigerit vulneratum vivum, quod utique absurdum est. Sed quia possunt et mortui esse vulnerati, ipsos mortuos intelligitur discrevisse, ut et vulneratum mortuum intelligamus, id est, vulnere peremptum aPaulus quid esset exposuit, ubi ait, Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Bibebant enim de spirituali italis, qua interior sitis inrigaretur. sed quod uirga petra percutitur, crux Christi figuratur. ligno enim accedente ad petram gratia ista manauit; et quod bis percutitur, euidentius significat crucem. duo quippe ligna sunt crux. Quod de aqua illa quae de petra profluxit dictum est: haec aqua contradictionis, quia maledixerunt filii Israhel ante dominum, et sanctificatus est in ipsis, prius maledixerunt, quando
Abbreviated transcription (Latin):
ris huiꝰdiabolũ dicat qͥ oꝑatur infi¬
liis diffidentiȩ. Et dixit dñs xxx.
admoysen. & adeleararum filium
aaron sacerdotẽ: tollite turibula
erea de medio exustorum ⁊ignẽ
alienũ hunc semina ibi. Quia scĩfi¬
cauerunt turibula peccatoꝵ horũ
inanimab suis & fac ex eis lãminas
ductiles circum positionẽ altari.
qm̃ oblata sunt ante dnin. et scĩsi

Expanded text:
s diabolum dicat, qui operatur in filiis diffidentiae. Et dixit dominus ad Moysen et ad Eleazar filium Aaron sacerdotem: tollite turibula aerea e medio exustorum et ignem alienum hunc semina ibi, quia sanctificauerunt turibula peccatorum horum in animabus suis; et fac ea laminas ductiles circumpositionem altari, quoniam oblata sunt ante dominum et sancti
Abbreviated transcription (Latin):
talia fuerant ꝑsuasa sic̃ ipse opinatus ẽ
dicendo scã mͥ sint. et qͣsi hoc mͦ auerten¬
do ase ium illius maledicti s tẽ accen¬
detur ira dñi. & zelus er in homine illo.
qͣndo putabit ea se auertere. ista incorde
suo dicendo. & adherebunt in eo omĩa
maledicta testamenti huiꝰ quȩ scͥpta
sunt inlibro legis huius. Non possunt
quidẽ omnia euenire uni homini. Non
enim etiã tociens mori potest. qͦt genera
mortis hic dicta sunt s omnia dixit ꝓqͥbꝰ¬
libet. ut ñ sit inmunis ab omnib cui eue¬
nerunt aliqua eoꝵ quib pereat. Quodattid
ait ut ñsimul ꝑdat peccator eum qui

Expanded text:
talia fuerint persuasa, sicut ipse opinatus est talia fuerint persuasa, sicut ipse opinatus est dicendo: sancta mihi sint, et quasi hoc modo auertendo a se uim illius maledicti. sed tunc accendetur ira domini et zelus eius in homine illa. quando putabit eam se auertere ista in corde suo dicendo. et adhaerebunt in eo omnia maledicta testamenti huius, quae scripta sunt in libro legis huius. non possunt quidem omnia euenire uni homini; non enim etiam totiens mori potest, quot genera mortis hic dicta sunt; sed omnia dixit pro quibuslibet, ut non sit immunis ab omnibus, cui euenerint aliqua eorum quibus pereat. quod autem ait: ut non simul perdat peccator eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
clinauit adño dõ ur̃o. ire seruire diis
gentium illarũ: ne qua ẽ ineo radixsur¬
sum germinans infelle & amaritudi¬
ne &erit cum audierit uerba maledic¬
uonis huius. &opinabitur incorde suo
dicens. Scã mͥ fiant. qm̃ inerrore cordis
mei incedo ut ñsimul ꝑdat peccator eum
qui sine peccato ẽ Nolet ds̃ ꝓpiciare ei s
tunc incendetur ira dñi dĩ. & zelus eius
inhomine illo. & adherebunt ineo omĩa
maledicta testamenti huus. quȩ scrip¬
ta sunt inlibro legis huius: ita dictũ ẽ
eum terruit uehementer. Ne forte qͥs qͣm
dicet incorde suo audiens illa maledie
noxia. qm̃ inerrore cordis mei incedo. eundo sci-¬
licet po dos gentiũ. ⁊eis tanqͣm inpune
seruiendo. Non inquit erit sic. Non ꝑ¬
dat simul peccator eum qͥ sine peccato
ẽ: tanqͣm dicẽt cauete ne cui urm̃ talia
ꝑsuadeat. qͥ talia cogitat. Nolet ds̃ ꝓpi¬
ciare ei. siue talia cogitanti. siue illi cui

Expanded text:
clinauit a domino deo uestro ire seruire diis clinauit a domino deo uestro ire seruire diis gentium illarum? ne qua est in uobis radix sursum germinans in felle et amaritudine? et erit cum audierit uerba maledictionis huius, et opinabitur in corde suo dicens: sancta mihi fiant, quoniam in errore cordis mei incedo, ut non simul perdat peccator eum qui sine peccato est. nolet deus propitiare ei, sed tunc incendetur ira domini et zelus eius in homine illo, et adhaerebunt in eo omnia maledicta testamenti huius, quae scripta sunt in libro legis huius. ita dictum esteum terruit uehementer, ne forte quisquam diceret in corde suo audiens illa maledictniam in errore cordis mei incedo, eundo scilicet post deos gentium et eis tamquam inpune seruiendo. non, inquit, erit sic. non perdat simul peccator eum qui sine peccato est, tamquam diceret: cauete, ne cui uestrum talia persuadeat, qui talia cogitat. nolet deus propitiare ei, siue talia cogitanti siue illi, cui
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ĩ cos intelligere iobedire ñposse ocłis
cordis & aurib cordis. &tam̃ si adiuto¬
rium di desit ñido esse excusabile ho¬
minis uitium. qm̃ iudicia di qͣmuis
occulta. tamen iusta sunt. Et addix̃
uos quadraginta annis indeserto ñ
inueterauerunt uestimenta ur̃a. ⁊ cal¬
ciamenta ur̃a nonsunt attrita apedi¬
bus ur̃is. Panẽ non manducastis & ui¬
num ⁊ siceram nonbibistis ut sciretis
quia iste ddñs ds̃ ũr. Hinc apparet tan¬
tum uini insuis impedimentis potuis¬
E portare isrłitas. qͣndo exierunt de
egypto qͦd possent cito consumere.
Iam si omnino nichil secum tulissent
unde ẽ illud de qͦ dictũ ẽ. sedit populꝰ
manducare & bibere & surrexerunt
ludere. Non enim hoc deaqua diceret᷑.
cum ⁊ ipsius moysi manifestissima uer¬
ba sint nonfuisse illam uocem princi¬
pium belli sed principium uini. lii.¬
Iumquid aliqͥs ẽ int̃ uos uir aut mu¬
lier: uel familia uł trib cuiꝰ mens de¬

Expanded text:
dei eos intellegere et oboedire non posse oculis dei eos intellegere et oboedire non posse oculis cordis et auribus cordis et tamen, si adiutorium dei desit, non ideo esse excusabile hominis uitium, quoniam iudicia dei quamuis occulta tamen iusta sunt. Et duxit uos quadraginta annis in deserto; non inueterauerunt uestimenta uestra et calciamenta uestra non sunt adtrita a pedibus uestris; panem non manducastis, uinum et siceram non bibistis, ut sciretis quia iste dominus deus uester. hinc adparet tantum uini in suis inpedimentis potuisse portare Israhelitas, quando exierunt de Aegypto, quod possent cito consumere. nam si omnino nihil secum tulissent, unde esset illud de quo dictum est: sedit populus manducare et bibere et surrexerunt ludere? non enim hoc de aqua diceretur, cum et ipsius Moysi manifestissima uerba sint non fuisse illam uocem principium belli, sed principium uini. Numquid aliquis est inter uos uir aut mulier uel familia uel tribus, cuius mens de
Abbreviated transcription (Latin):
quȩcumq fecit dñs ds̃ ũr interra egyo¬
ti coram uobis. pharaoni et omnib ser¬
uis eius. et omni terrȩ illuis temptationeᷤ
magnas qͣs uiderunt ocłi tui signa ip
digia illa magna et manum ualidam.
et ñ dedit dñs ds̃ uobis cor scire. & ocłos
uidere & audire aures. usq indiẽ istã
Q uomͦ gͦ ait suꝑuis. uos uidistis temp¬
tationes magnas quas uiderunt ocłi
tui. si non dedit dñs eis ocłos uidere⁊
aures audire. nͥ quia uiderunt corꝑe
et corde ñ uiderunt: &uia ocłi dicunt᷑
icordis. ꝓpterea inde cepit & ñ dedit
dñs ds̃ uobis cor scire ad hoc ꝑtinẽt
duo quȩ secuintur. & ocłos uidere ⁊ aures
audire: id÷ intelligere & obtemperare.
Quod uͦ dicit. et non dedit dñs ds̃ uobis.
nullomͦ increpans & arguens hoc diceret
nͥ adeorum qͦ culpam ꝑtinere intelligi
uellet. ne quisqͣm se exhoc excusabilẽ putet.
Simul enĩ ostendit & sine adiutorio dñi

Expanded text:
quaecumque fecit dominus deus uester in terra Aegypquaecumque fecit dominus deus uester in terra Aegypto coram uobis Pharaoni et omnibus seruis eius et omni terrae illius, tentationes magnas, quas uiderunt oculi tui, signa et prodigia illa magna et manum ualidam. et non dedit dominus deus uobis cor scire et oculos uidere et aures audire usque in diem istam. quomodo ergo ait superius: uos uidistis tentationes magnas, quas uiderunt oculi tui, si non dedit dominus eis oculos uidere et aures audire? nisi quia uiderunt corpore et corde non uiderunt, quia oculi dicuntur et cordis. propterea inde coepit: et non dedit dominus deus uobis cor scire. ad hoc pertinent duo, quae sequuntur: et oculos uidere et aures audire, id est intellegere et obtemperare. quod uero dicit: et non dedit dominus deus uobis, nullo modo increpans et arguens hoc diceret, nisi ad eorum quoque culpam pertinere intellegi uellet, ne quisquam se ex hoc excusabilem putet. simul enim ostendit et sine adiutorio domini
Abbreviated transcription (Latin):
auertat: aut certe si dextra intelligims
eterna. sinistra uero temporalia bona nec
ꝓpt̃ illa. nec ꝓpt̃ ista cos colendos sc̃ã scriptu¬
ra hoc loco ãmonuisse credatur. Hec xlix¬
uerba testamenti. qͦd mandauit dñs moysi
statuere filiis isrł interra moab. preterte¬
stamentum qͦd testatus ẽ eis inchoreb os¬
tendit unde appellatus sit liber deute¬
ronomion quasi scb̃a lex. ubi mag̃ illiꝰ
repeticio ẽ. qͣm aliquid aliud. Pauca e¬
nim sunt quȩ ibi ñsint. qͦd primum da¬
tum ẽ. nec tamen hȩc appellant᷑ duote¬
stam̃ta qͣmuis ita hȩc uerba sonare iude¬
antur. Utrumq enim unum ẽ testanẽ¬
tum qͦd ineccłia dicitur uetus. Nam si
ꝓpter hec uerba duo testamenta dicenda
essent. lam non duo sed plura essent. ex¬
cepto nouo. Multis enim locis scͥptura
dicit testamentum sic̃ illud qͦd factũe
ad abraham decircumcisione. uel illuo
suꝑius a̾noe. Et uos uidistis omnia.l.

Expanded text:
auertat. aut certe, si dextra intellegimus auertat. aut certe, si dextra intellegimus aeterna, sinistra uero temporalia bona. nec propter illa, nec propter ista eos colendos sancta scriptum hoc loco admonuisse credatur. Haec uerba testamenti quod mandauit dominus Moysi statuere filiis Israhel in terra Moab praeter testamentum quod testatus est eis in Coreb. ostendit unde appellatus sit liber Deuteronomion quasi secunda lex. ubi magis illius repetitio est quam aliquid aliud; pauca enim sunt, quae ibi non sint, quod primum datum est. nec tamen haec appellantur duo testamenta, quamuis ita haec uerba sonare uideantur; utrumque enim unum est testamentum, quod in ecclesia dicitur uetus. nam si propter haec uerba duo testamenta dicenda essent, iam non duo, sed plura essent excepto nouo. multis enim locis scriptura dicit testamentum; sicut illud quod factum est ad Abraham de circumcisione uel illud superius ad Noe. Vos uidistis omnia
Abbreviated transcription (Latin):
alios. id÷ nec ꝓhis quȩ amantur. nec contͣ
ea quȩ odio habentur adiis aliis auxiliũ
eẽ poscendum. Aut certe illo mͦ ut uel con¬
cilientur quo ꝑsint. uel placentur ne no¬
ceant. Nam et dequibusdam scriptum ẽ
inpsalmo. Quorum os locutum ẽ uanita¬
tem: et dextera eorum dextera iniquitati.
Ideo quia his reb opinantur fieri hominẽ
beatũ. qͣs et boni ⁊ mali possunt habere:
et ideo dextra ẽ iniquitatis. quia iniqui
sunt qui eam dextrã putant. Non enim
ẽ uera dextra. s dextera ẽ eoꝵ quorũ os
locutum ẽ uanitatẽ: beatũ idixerunt po¬
pulum cui hȩc sunt. Cum potiꝰ sic̃ mox ad¬
iungit et docet beatus sit populus. cuius
dñs ds̃ ipsius. hȩc ẽ uera dextera equita¬
tis. noniniquitatis. Non ẽ gͦ eundum pꝰ
deos alienos. neq indextera ut existimet
homo exipsis se fieri beatum. neq insini¬
stra. ut existimando ipsis aduersantibꝰ
se fieri miserum. Adhoc eos colat ut

Expanded text:
alios: id est, nec pro iis quae amantur, nec contra alios: id est, nec pro iis quae amantur, nec contra ea quae odio habentur, a diis aliis auxilium esse poscendum: aut certe illo modo, ut vel concilientur, quo prosint; vel placentur, ne noceant. Nam et de quibusdam scriptum est in Psalmo, Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis: ideo quia his rebus opinantur fieri hominem beatum, quas et boni et mali possunt habere; et ideo dextera est iniquitatis, quia iniqui sunt, qui eam dexteram putant. Non enim est uera dextera, sed dextera est eorum quorum os locutum est uanitatem; beatum dixerunt populum cui haec sunt, cum potius, sicut mox adiungit et docet, beatus sit populus cuius dominus deus ipsius. haec est uera dextera aequitatis, non iniquitatis. non est ergo eundum post deos alienos neque in dextra, ut existimet homo ex ipsis se fieri beatum, neque in sinistra, ut existimando ipsis aduersantibus se fieri miserum ad hoc eos colat ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut ethic subaudiatur. Non preterib ab
omnibꝰ uerbis quȩ ego mando tͥ hodie
Quẽ totũ sensum si dic̾e uelimꝰ suꝑiora
uerba quȩ utriq sensui s̃ communia. re¬
petituri sumꝰ. ut qͦmͦ illic dicit᷑ ñ p̃terib̾
abomnib quȩ ego mando tͥ hodie der¬
tra aut sinistra. sic et ista repetãt᷑. Non
preteribis ab omnib quȩ ego mando
tͥ hodie ire post dõs alienos seruire illis. Pre¬
tereundo enim auerbis quȩ mandata sunt.
etiã hoc fit ut eatur post dõs alios. Non enĩ
alios eatur. sed omnia quȩ mandauit: hoc
tam̃ ita precipue ut post generalitatẽ p̃cep¬
ti qͦd ammonuit. non eẽ pretereundum
abomnib uerbis mandatorum suoꝵ etiã
hoc seorsum commendare uoluerit. Potest
hoc qͦd ait dextera aut sinistra etiã intel¬
ligi ut nec eorũ causa que ꝓpter felicitatẽ
appetuntur nec eorum quȩ ꝓpter infeli¬
citatẽ fugiuntur ire mandau̾it pꝰ dõs

Expanded text:
ut et hic subaudiatur. Non praeteribis ab ut et hic subaudiatur. Non praeteribis ab omnibus verbis quae ego mando tibi hodie. Quem totum sensum si dicere velimus, superiora verba, quae utique sensui sunt communia, repetituri sumus; ut quomodo illic dicitur. Non praeteribis ab omnibus quae ego mando tibi hodie dextra aut sinistra, sic et istic repetatur: Non praeteribis ab omnibus quae ego mando  hodie, ire post deos alienos, servire illis. Praetereundo enim a verbis quae mandata sunt, etiam hoc fit ut eatur post deos alios: non enim alienos eatur, sed omnia quae mandavit. Hoc tamen ita praecipue, ut post generalitatem praecepti, quo admonuit non esse praetereundum ab omnibus verbis mandatorum suorum, etiam hoc seorsum commendare voluerit. Potest hoc quod ait, « dextera aut sinistra, » etiam ligi, ut nec eorum causa, quae propter felicitatem appetuntur, nec eorum quae propter infelicitatem fugiuntur, ire mandaverit post deos
Abbreviated transcription (Latin):
tras qͣs nouit dñs. negemꝰ eẽ rectas: s ut
diri declinare ineas ẽ ñ illiꝰ gr̃ȩ sed sibi
tribuere uelle. qͦd rectũ ẽ. Deniq ut dixci
adiungit & dic̃. Ipse enĩ faciet rectoᷤ cur¬
sus tuos. et omnia ttinera tua in pace ꝓ¬
ducet. Qua ꝓpt̃ qͦd isto loco deuteronomi¬
ũ de qͦ agimus dictum ẽ. ñ preteribis ab
omnibꝰ uerbis quȩ ego mando tͥ hodie
dertra aut sinistra ire post dõs alienos
seruire illis. Non ideo dictum ẽ qͥa dii
alii possunt etiam indextris accipi. s̃
aut terrena loca significata sunt qͥa
& indextra ⁊insinistra habebant genteᷤᷤ
alios dõs colentes. aut hoc de diis aliis
separatim ꝓnuntiandum ẽ. ut duosit̃
sensꝰ. unus uidelicet ñ p̃teribis abom¬
nib uerbis quȩ ego mando tͥ hodie dex¬
tra aut sinistra: Scđm illũ scilicet in
tellectum quẽ supra exposui. Aliꝰ autẽ
sit sensꝯ ire post dõs alios seruire illis.

Expanded text:
tras, quas nouit dominus, negemus esse rectas; sed, ut tras, quas nouit dominus, negemus esse rectas; sed, ut dixi, declinare in eas est non illius gratiae, sed sibi tribuere uelle quod rectum est. denique, ut dixi, adiungit et dicit: ipse enim rectos faciet cursus tuos. et omnia itinera tua in pace producet. Quapropter quod isto loco Deuteronomii, de quo agimus, dictum est: non praeteribis ab omnibus uerbis quae ego mando tibi hodie dextra aut sinistra ire post deos alios seruire illis, non ideo dictum est, quia dii alii possunt etiam in dextris accipi; sed aut terrena loca significata sunt, quia et in dextra et in sinistra habebant gentes alios deos colentes; aut hoc de diis aliis separatim pronuntiandum est, ut duo sint sensus, unus uidelicet: non praeteribis ab omnibus uerbis quae ego mando tibi hodie dextra aut sinistra, secundum illum scilicetintellectum quem supra exposui, alius autem sit sensus: ire post deos alios, servire illis,
Abbreviated transcription (Latin):
ireis mortuo: anꝑhoc ꝓhibet parentalia
quȩ obseruare gentes solent: Non xluiiii.¬
pteribis abomnrib uerbis que ego man¬
do tͥ hodie. dextra aut sinistra ire. pꝰ dõs¬
illienos ierit seruire illis. Queri potest qͦ¬
nͥ possit intelligi ire indextera qui post
das alienos ierit seruire ulis. cum dextra
ilaude ponatur. Illud autẽ numquam
audabiliter fieri possit. Nam ce qͦd rep̃¬
benditur inuia uite qͥ declinat indexte
ñibi ea reprehenduntur quȩ dextra
lint sedille qui declinat inea id÷ qui sͥ
anogat quȩ di sunt. Ideo dicitur inpro¬
uebis. ne decliues in dextera aut insi¬
nistra. Hias enim quȩ adextris sunt nouit
dñs. ꝑuersȩ autẽ sunt quȩ asinistris st̃.
Ergo bonȩ sunt dextre. qͣs nouit dñs. Nouit
autẽ dñs uias iustoꝵ. sic̃ inpsalmo legit᷑.
Cũrgͦ dictũ sit ne declines in dextera con¬
sequenter ostendit addendo. ipse enĩfa-¬
ciet rectos cursꝰ tuos. Absit autẽ ut dex¬

Expanded text:
ex eis mortuo? an per hoc prohibet parentalia, ex eis mortuo? an per hoc prohibet parentalia, quae obseruare gentes solent? Non praeteribis ab omnibus uerbis quae ego mando tibi hodie dextra aut sinistra ire post deos alios seruire illis. quaeri potest quomodo possit intellegi ire in dextra, qui post deos alienos ierit seruire illis, cum dextra in laude ponatur, illud autem numquam laudabiliter fieri possit; nam et quod reprehenditur in uia uitae qui declinat in dextra, non ibi ea reprehenduntur quae dextra sunt, sed ille qui declinat in ea, id est qui sibi adrogat quae dei sunt. ideo dicitur in Prouerbiis: ne declines in dextra aut in sinistra; uias enim quae a dextris sunt nouit dominus; peruersae autem sunt quae a sinistris. ergo bonae sunt dextrae, quas nouit dominus; nouit enim dominus uias iustorum, sicut in psalmo legitur. cur ergo dictum sit: ne declines in dextra, consequenter ostendit addendo: ipse enim rectos faciet cursus tuos. absit autem, ut dex
Abbreviated transcription (Latin):
nt deuxore ꝓpinqui sui. qͥ sine liberis de¬
aissit ac sic ei eẽt alter ex natura pat̾ alter
rlege. inquoꝵ patrib & auis. et deinde
maiorib. ideo nulla ꝓpinquitas appare¬
irt qͦd non exmaribꝰ s exfeminis ꝓpinqͣ¬
ient. Ueruntamen siita eẽt nec dauid ali¬
quando unus pat̾ occurreret: aut si qͥsqͣm¬
seri potuisset contendit. ubi ponimꝰ qd̃ ꝯsue¬
udo scripturȩ nẽ feminas ingenealogia
ꝓmarib ponere. sicut eas nullus euuange¬
usta interposuit. ubi enim commnemorant᷑
matres non ponuntur nͥ cũ patrib. ac ꝑ
hocautita ꝓpinquior defuit aduxorẽ de¬
functi sͥ copulandam ut origo cognatio¬
nis dauid repeteretur aut adoptio fecit
alterum patrem quẽ posset habere ioseph.
luid ẽ q̃d inĩ ilia que iubet dic̃e homi xLUii.
nẽ qͥindandis decimis det quecumq dare
uel impendere lussus ẽ omnia mandata
ampleuit.Etiam eum hoc laude ⁊ com¬
mendatione sua dic̃e iuibet non dedi

Expanded text:
rit de uxore propinqui sui, qui sine liberis derit de uxore propinqui sui, qui sine liberis decessit. ac sic ei esset alter ex natura pater, alter ex lege. in quorum patribus et auis et deinde maioribus ideo nulla propinquitas adpareret, quod non ex maribus sed ex feminis propinquarent. uerum tamen si ita esset, nec Dauid aliquando unus pater occurreret. aut si quisquam potuisse contendit, ubi ponimus quod consuetudo scripturae non est feminas in genealogia pro maribus ponere, sicut eas nullus euangelista interposuit? ubi enim commemorantur matres, non ponuntur nisi cum patribus. ac per hoc aut ita propinquior defuit ad uxorem defuncti sibi copulandam, ut origo cognationis Dauid repeteretur; aut adoptio fecit alterum patrem quem posset habere Ioseph. Quid est quod inter illa quae iubet dicere hominem, qui in dandis decimis et quaecumque dare uel inpendere iussus est omnia mandata compleuit, etiam hoc cum laude et commendatione sua dicere iubetur: non dedi
Abbreviated transcription (Latin):
apud utrumq euuangłistam salathiel
inuenitur. qͣmius fieri potuerit. ut alis
fuerit eodẽ nomine. habens eiusdẽ no¬
minis patrem cuius et ille babuit. Nã un
de sursum uersꝰ diuersi sunt. Aliũ quip¬
pe habet ⁊orobabel auum apud lucã qͥ est
neri alium apud matheum. qͥ ẽ ieconias:
atq: inde suꝑuis nusqͣm ẽ consonantia qͦ¬
usq ueniatur addauid apud matheum
ꝑsalomonem. apud lucam ꝑnathan. Dif¬
ficillimum autem uidetur. ñ fuisse aliquẽ
ꝓpinquiorem qui duceret urorem fratͥs
sui quã eum qui exdauid eẽt consangui¬
neus. tam longinquo gradu non aliqua
infra ꝓpinquitate coniunctus. cum sit
apud lucam dauid pene quadragesimus¬
rum adioseph. Apud matheum autẽ farm
uic esimus septimus. aut si ꝓpinqui ad
uxores defunctorum ducendas etiam il¬
li querebant᷑. qͥ exfeminarum sangiuine
ꝓpinquabant fieri potuit ut esset ali¬
quis ita ꝓpinquans qui ioseph genus¬

Expanded text:
apud utrumque euangelistam Salathiel apud utrumque euangelistam Salathiel inuenitur; quamuis fieri potuerit, ut alius fuerit eodem nomine habens eiusdem nominis patrem, cuius et ille habuit. nam et inde sursum uersus diuersi sunt; alium quippe habet Zorobabel auum apud Lucam, qui est Neri, alium apud Matthaeum, qui est lechonias. atque inde superius nusquam est consonantia, quousque ueniatur ad Dauid apud Matthaeum per Salomonem, apud Lucam per Natham. difficillimum autem uidetur non fuisse aliquem propinquiorem qui duceret uxorem fratris sui quam eum qui ex Dauid esset consanguineus tam longinquo gradu non aliqua infra propinquitate coniunctus, cum sit apud Lucam Dauid paene quadragesimus a Ioseph, apud Matthaeum autem ferme uicesimus septimus. aut si propinqui ad uxores defunctorum ducendas etiam illi quaerebantur, qui ex feminarum sanguine propinquabant, fieri potuit, ut esset aliquis ita propinquans, qui Ioseph genue
Abbreviated transcription (Latin):
dis solui potest euuangłica questio. ut
unꝰ eoꝵ qͦs diuersos commemorant ma¬
theus etlucas. ita fuerit ꝓpinquus alt̾
adducendam eius uxorem. ut alios etiã
sursum uersꝰ parentes atq maiores iste.
alios ille habere potuerit. Nam si frm
filii fuissent.unum habuissent auum:
qͦd non ita ẽ. Nam scdm matheum. ma¬
than ẽ auus ioseph. scđ̃m lucam uero
non mathan sed mathat. Quod si quisꝙ̃
putat tantum eẽ similitudinem nomi¬
nis ut abscriptorib in una littera erra¬
tum sit ut fieret tam parua et pene nul¬
la diuersitas. quid de istoꝵ patrib dic¬
turus ẽ.. Nã scd̾m lucam mathat filius
fuit leui. scdm matb̃m autẽ mathan ex
elearar genitus inuenitur. atq ita inde
sursum uersꝰ diuersi sunt patres ⁊ aui.
& deinde maiores usq adrorobabel qui fere
ẽ uicesimus suisum uersꝰ adioseph apd̃
lucam. apud matheum uͦ undecimꝰ qͥ
ꝓpterea ideo ipse eẽ creditur. quia pat en

Expanded text:
dis solui potest euangelica quaestio, ut dis solui potest euangelica quaestio, ut unus eorum, quos diuersos commemorant Matthaeus et Lucas, ita fuerit propinquus alteri ad ducendam eius uxorem, ut alios etiam sursum uersus parentes atque maiores iste, alios ille habere potuerit. nam si fratrum filii fuissent, unum habuissent auum. quod non ita est; nam secundum Matthaeum Mathan est auus Ioseph, secundum Lucam uero non Mathan, sed Mathath. quodsi quisquam putat esse tantum similitudinem nominis, ut ab scriptoribus in una littera erratum sit, ut fieret tam parua et paene nulla diuersitas, quid de istorum patribus dicturus est? nam secundum Lucam Mathath filius fuit Leui, secundum Matthaeum autem Mathan ex Eleazar genitus inuenitur; atque ita inde sursum uersus diuersi sunt patres et aui et deinde maiores usque ad Zorobabel, qui fere est uicesimus sursum uersus a Ioseph apud Lucam, apud Matthaeum uero undecimus. qui propterea ideo ipse esse creditur, quia pater eius
Abbreviated transcription (Latin):
telligi. non qͦd nomen puer consequenter
accipiat. sed qͦd ille nonsine posteritate mor¬
tuus eẽ uidebitur. et ideo ꝑmanet eiꝰ nom̃.
hoc ẽ memoria. Neq enĩ etiã si ipse filiũ
genuisset. nom̃ suũ ei fuerat impositu¬
rus. ut nom̃ eiꝰ ñ deleret᷑ exisrt̃. s ex hoc
utiq ñ deleret᷑. qͥa ñsine lib̃is ex hac uita
emigͣret. & ħiubet᷑ ex eiꝰ uxore fr̃ eiꝰ implere qd̃¬
ille ñ potuit. Nã et si fr̃ ñ fuisset. & ꝓpinqͦ
ducebat uxorem eiꝰ qͥ sine filuis mortuus
eẽt. adsuscitandum sem̃ frĩ suo sic̃ fecit
boos ducendo ruth ut sem̃ excitaret ꝓ¬
pinquo suo. cuis fuerat illa uxor. nec
de illo pepererat: ⁊tam̃ qͥ de illa natus ẽ.
ex nomine quidẽ defuncti constitutus
ẽ. quia filius eius ẽ dictus: atq ita fac¬
tum ẽ. ut nomei defuncti ñ deleretur
exisrł nec tam̃ eius nomine appellatꝰ
ẽ. Quȩ cũ ita sint. habundantiꝰ duobꝰ mo¬

Expanded text:
tellegi, non quod nomen eius puer consequenter tellegi, non quod nomen eius puer consequenter accipiat, sed quod ille non sine posteritate mortuus esse uidebitur; et ideo permanet eius nomen, hoc est memoria. neque enim, etiam si ipse filium genuisset, nomen suum ei fuerat inpositurus, ut nomen eius non deleretur ex Israhel, sed ex hoc utique non deleretur, quia non sine liberis ex hac uita emigraret. ille non potuit. Nam etsi frater non fuisset, et propinquus ducebat uxorem ejus, qui sine filiis mortuus esset, ad suscitandum semen fratri suo: sicut fecit Booz ducendo Ruth, ut semen excitaret propinquo suo, cujus fuerat illa uxor, nec de illo pepererat; et tamen qui de illa natus est, ex nomine quidem defuncti constitutus est, quia filius ejus est dictus, atque ita factum est ut nomen defuncti non deleretur ex Israhel — nec tamen eius nomine appellatus est., Quae cum ita sint, abundantius duobus mo