comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habitura. Que si diligentius dicta intelligãt:
ea fortasse que illis sacramentis signifi ca¬
bantur. fide̾m non erant habitura. Ita enĩ
ne longius ab eam. dicimus ȩternũ dm̃
ñ ittiq istas duas breuissimas sillabas: si
scribens ait. Spem uite ȩterne quam promi¬
sit non mendax ds̃: ante tempora eterna.
Cum ait retrorsum tempora a constitutio¬
ne mundi habere uideant᷑ inituim̃ quomͦ
sunt et̃na. nisi quia eterna dixit que ante
se ñ habent ullum tempus: S. quisquis
prudenter aduertit quod dictum est. tre
inignem cternũ: illud eẽ dictum quod ñ
habet finem. a contrario ꝓbat eo ipso loco¬
euuangłico de uita ȩterna. quam uisti accep¬
turisunt. Nonenim & ipsa habet finem.
fine supplicium: quid de premio rustoꝵ
credituri sumus. cum in utraq parte eodẽ
loco eadem sententia eodem uerbo prenũ¬
tietur eternitas: Aniterum etiam iustos
ex illa sanctione. & uita eterna. inpeccato¬

Expanded text:
habitura; quanquam si diligentius dicta intelligantur, habitura; quanquam si diligentius dicta intelligantur, ea fortasse quae illis sacramentis significabantur, finem non erant habitura. Ita enim, ne longius abeam, dicimus aeternum Deum, non utique istas duas brevissimas syllabas, sed scribens ait: Spem vitae aeternae quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna . Cum autem retrorsum tempora a constitutione mundi habere videantur initium, quomodo sunt aeterna, nisi quia aeterna dixit quae ante se non habent ullum tempus? CAPUT VI. 7. Sed quisquis prudenter advertit quod dictum est, Ite in ignem aeternum, illud esse dictum quod non habet finem, a contrario probat eo ipso locoevangelico de vita aeterna quam justi accepturi sunt: non enim et ipsa habet finem. fine supplicium; quid de praemio justorum credituri sumus, cum in utraque parte, eodem loco, eadem sententia, eodem verbo pronuntietur aeternitas? An iterum etiam justos ex illa sanctificatione et vita aeterna in peccato
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ite inignem eternum. Nonenĩ dictum ẽ.
eẽt. iscłare latine diceretur. ñ eternũ: quod
nemo unquam int̃pres ausus est dicere. Qua¬
ꝓpter licet latine scłm cum aliquo fine in¬
telligatur. eternum nõ nisi id quod sine
fine est non soleat appellari: &oñ aut̃
gatur: tamen quod exhoc nomine diriuat᷑
&e appellatur. Aonioũ. ipsi greci quantum
existimo ñ solent intelligere. nisi id quod ñ
habet finem. Nos aũt siue aona. siue dẽo¬
nioñ. non solemus dic̾e: nisi ȩternum. S¬
Quamiuis quidam int̃dum etiam ȩt̃nale au¬
deant dicere : ne latine lingue de eẽ uideat᷑
ab eodem nomine diruiatio. Et fortasse
quidem sedm morem scripturarum inueni¬
ant isti aliquid etiam aomoñ dictum
quod sine fine nonsit: sicut ds̃ inlibris
ueteris testamenti assidue dicit. hoc uob̃
erit legitimum ȩternum: quod gretus ha¬
bet aẽonioñ. cum de talibus sacramentis
eomodo sepe preciperet. que finem fuerant

Expanded text:
est: Ite in ignem aeternum. Non enim dictum est esset, saeculare Latine diceretur, non aeternum, quod nemo unquam interpres ausus est dicere. Quapropter licet Latine saeculum cum aliquo fine intelligatur, aeternum vero nisi id quod sine fine est non soleat appellari; αἰών autem gatur, tamen quod ex hoc nomine derivatur et appellatur αἰώνιον, ipsi Graeci, quantum existimo, non solent intelligere nisi id quod non habet finem: nos autem sive αἰῶνα sive αἰώνιον non solemus dicere nisi aeternum, sQuamvis quidam interdum etiam aeternale audeant dicere, ne latinae linguae deesse videatur ab eodem nomine derivatio. 6. Et fortasse quidem secundum morem Scripturarum inveniant isti aliquid etiam αἰώνιον dictum, quod sine fine non sit, sicut Deus in libris Veteris Testamenti assidue dicit; Hoc vobis erit legitimum aeternum ; quod graecus habet αἰώνιον: cum de talibus sacramentis eo modo saepe praeciperet, quae finem fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
faria seneiuntur. Siue gͦ in hanc fidem qui
deuiauerant restituti sunt. siue quieam ñ¬
dum nouerant. illarum disputationũ lecti¬
one didicerunt. hoc se gaudeant didicissc
quod sanum ẽ. Quod autem & ineis etrotẽ
quamquam te cognouisse iam iudeam. Ta¬
men quem ad modum contra talia disserat᷑.
ibi meluis discere potettꝰ. ubi erroi ipse et
olim exortus ẽ. & nonolim proditus:
quantũ possum tñ etiam ego comnioneo. ut
de diaboli angłotumq eins eorrectione. et
inpristinum statum reparatione sapere nicħ
audeas: Non quia diabolo & demonibus
inuidemus. & eomͦ quasi uicem maliuolẽ¬
tie rependimus. cum illi non obaluid ñ
inuidentie stimuilis agitati. nr̃a itinera qͥb
in dm̃ tendimus. ꝑturbare conent᷑: s quia
ultime sententie sumini & ueracissimi ui¬
dicis. ex nrã presũptione nichil addere de¬
bemus. Ipse enim se simitibus eorum esse
dicturum predixit. Ite inignem cternum:

Expanded text:
faria sentiuntur. Sive ergo in hanc fidem qui faria sentiuntur. Sive ergo in hanc fidem qui deviaverant restituti sunt, sive qui eam nondum noverant illarum disputationum lectione didicerunt, hoc se gaudeant didicisse quod sanum est. Quod autem et in eis erroris est, quanquam te cognovisse jam videam, tamen quemadmodum contra talia disseratur, ibi melius discere poteris, ubi error ipse et olim exortus est, et non olim proditus. Quantum possum tamen etiam ego commoneo, ut de diaboli angelorumque ejus correctione, et in pristinum statum reparatione, sapere nihil audeas: non quia diabolo et daemonibus invidemus, et eo modo quasi vicem malevolentiae rependimus, cum illi non ob aliud nisi invidentiae stimulis agitati nostra itinera quibus in Deum tendimus perturbare conentur, sed quia ultimae sententiae summi et veracissimi judicis ex nostra praesumptione nihil addere debemus. Ipse enim se similidicturum praedixit: ite in igne aeterno,
Abbreviated transcription (Latin):
origenis apuduos homines fusse dila¬
psos. nec ab illa peste potusse sanani.
niłi & ipsa medicina morbidum aliqd
intulisset.⁊ ñ ẽ quidẽ dolor iste culpan¬
Dus: ueritas eñ debiit ñ falsitas pellett
falsitatẽ. Nam hoc mutare est malum.
non euitare. Uerũtam̃ quia dcipso deo
ereaturatum omniũ conditote. hoc ẽ
De ipsa eoetna & in commutabili trins¬
tate abeis qui aduos libros origenis
attuletant.idtraditum esse cominemoras qd̃
ueritas habet: contra quam ueritatem priscil
lianus sabellianũ anticdim dogina restituit.
hoc iste peiot. quod etiam de anima ita sen¬
tit. ut noneam propriam uelit hab̾e natu¬
ram᷑:.s de ipso dõ tanquam particulam de¬
fluere. & tam deformiter in quinari. atq
indeterius eommutari. eum manicheis au¬
deat affirmare. non parum boni ex libris
ulis prouincia nr̃a ꝑcepit. inea re maxi¬
me inqua eapitaliter erratur. De creatore
quippe. non decreatura: tam falsa. & tam ne¬

Expanded text:
Origenis\' apud uos homines fuisse delaOrigenis\' apud uos homines fuisse delapsos nec ab illa peste potuisse sanari, nisi et ipsa medicina morbidum aliquid intulisset, non est quidem dolor iste culpandus; ueritas enim debuit, non falsitas pellere falsitatem; nam hoc mutare est malum, non euitare. uerum tamen quia de ipso deo, creaturarum omnium conditore, hoc est de ipsa coaeterna et incommutabili trinitate ab eis qui ad uos libros Origenis attulerant id traditum esse commemoras quod ueritas habet; contra quam uerilianus Sabellianum antiquum dogma restituit, hoc iste pejor, quod etiam de anima ita sentit, ut non eam propriam velit habere naturam, sed de ipso. Deo tanquam particulam defluere, et tam deformiter inquinari atque in deterius commutari, cum Manichaeis audeat affirmare: non parum boni ex libris illis provincia vestra percepit, in ea re maxime in qua capitaliter erratur, de Creatore quippe non de creatura tam falsa et tam ne
Abbreviated transcription (Latin):
sq adeo igitur in bitera.¬
eo quod exichilo fecit. uolun¬
ras non nichil dicitur: ut ipsa
precipue comĩ detur. Nam eui dicituꝵ.
subest enĩ tͥ cum uoles posse: siue adsit
unde fiat. siue ñ adsit: sat. ẽ. uoluntas:
chil esse ꝑhibetr: cum ꝓpterea de nichi¬
lo ereari aliquid possit. quia uoluntas
ereantis etiam sine materia sibi sufficit:
Quod si forte ñ solum animã. s nullam
om̃ino ercaturam uolunt fateri ex nichi¬
lo factam. idõ qm̃ quicquid ds fecit
uoluntate fecit. quȩ uoluntas utiq ñ
⁊̃ nichil: respiciant unde scđm corpus fa¬
ctus sit homo. Certe enim sicut scriptuta
testatur: eum de limo nel depuluere terrȩ
nec tam̃ uoluntas cłi. pulius aut limus:
Sicut gͥ in eo quod ex limo factum ẽ. quã¬
uis uoluntate sit factum. ñ est uolũ tas
limus: ita in eo qd̾ ex nichilo factumẽ
quamuis uoluntate sit factum. ñ ẽ uolĩ¬
tas nichil. Iam uero quod dolendii ad¬
didisti. ex p̃riscilliani heresi ad errorem

Expanded text:
sque adeo igitur in eo! quod ex nihilo ,!fecit\' uoluntas non nihil dicitur, ut ipsa praecipue commendetur. nam cui dicitur: subest tibi enim cum uoles posse, siue adsit unde fiat siue non adsit, sat est uoluntas uhil esse perhibetur, cum propterea de nihilo creari aliquid possit, quia uoluntas creantis etiam sine materia sibi sufficit? quod si forte non solum animam, sed nullam omnino creaturam uolunt fateri ex nihilo factam, ideo quoniam quidquid deus fecit uoluntate fecit, quae uoluntas utique non est nihil, respiciant unde secundum corpus factus sit homo. certe enim, sicut scriptura testatur, cum de limo uel de puluere terraenec tamen uoluntas dei puluis ant limus est. sicut ergo in eo quod ei limo factum est, quamuis uoluntate sit factum, non est uoluntas limus, ita in e6\'\'quiod ex nihilo factum est, quamuis uoluntate sit factum, non est uoluntas nihil.iam uero quod dolendum addidisti, ex Priscilliani haeresi ad errorem
Abbreviated transcription (Latin):
locũ elegit scm̃. & illi corpore posito
recordatus locus sẽs eum qui p̃cesserat
renouat & augeat. Affectũ. tam̃ etiam si
ñ possit uͥ religiosus animꝰ eligit hu¬
mare quem diligit.⁊ nullomͦ debet a
suppli cationib necessariis in eius
cõm̃datione cessare uͥ cũq enim iaceat
uel ñ iaceat defuncti caro. spũi requi¬
es adquirenda ẽ: quicũ inde exiret
setũ abstcilit sensum qͦ unt eẽ possit
quomͦ quisq sit siue in bonis siue in
malis: nec abea carne expectat adiuua¬
ri suã uitam cui prebebat ipse uitã qa
detraxit excedens & rediturus est redus¬

Expanded text:
locum elegit sanctum et illic corpore posito locum elegit sanctum et illic corpore posito recordatus locus sanctus eum qui praecesserat renouat et auget affectum, tamen etiamsi non possit ubi religiosus animus elegit humare quem diligit, nullo modo debet a supplicationibus necessariis in eius commendatione cessare. ubicumque enim iaceat uel non iaceat defuncti caro, spiritui requies adquirenda est, qui cum inde exiret, secum abstulit sensum, quo interesse possit quomodo quisque sit siue in bonis siue in malis, nec ab ea carne expectat adiuuari suam uitam, cui praebebat ipse uitam, quam detraxit excedens et redditurus est red
Abbreviated transcription (Latin):
tib congruit cũ genua figunt: cumexte¬
dunt manus. uel etiam prosternunt᷑ solo.
& si quid aliud faciunt uisibilit̃ quã ius
eoꝵ inuisibilis uoluntas & cordis inten¬
tio dõ nota sit. nec ille indigeat his indi¬
cuis ut animus ei pandatur humanus:
s hic magis seipsum excitat homo adoran¬
dum gem̃dũq humilius atq feruentiꝰ
& nescio quomͦ cũhi motus corporis fi¬
eri nͥ motu animi p̃cedente ñ possint.
eisdem rursus exterius uisibilit factis
ille interior inuisibilis qui eos fe̾cit au¬
getur: ac ꝑhoc cordis affectus qui ut fie¬
rent ista p̃cessit quia facta sunt crescit.
Uerũtam̃ si eo mͦ qͥsq teneatur ueletiam
liget᷑. ut hec de sius m̃bris facere nequeat:
non idõ nonorat interior hõ it añ ocu¬
los dĩ in secretissimo cubili. uͥ cõpungit᷑
sternitur: Ita etiã cũ plurimũ intersit
uͥ ponat corpus mortui sui qui ꝑ spũ
eius dõ supplicat. qui & p̃cedens affectꝰ

Expanded text:
tibus congruit, cum genua figunt, cum extentibus congruit, cum genua figunt, cum extendunt manus uel etiam prosternuntur solo et si quid aliud faciunt uisibiliter, quamuis eorum inuisibilis uoluntas et cordis intentio deo nota sit nec ille indigeat his indiciis, ut animus ei pandatur humanus. sed hinc magis se ipsum excitat homo ad orandum gemendumque humilius atque feruentius, et nescio quomodo, cum hi motus corporis fieri nisi motu animi praecedente non possint, eisdem rursus exterius uisibiliter factis ille interior inuisibilis qui eos fecit augetur, ac per hoc cordis affectus. qui, ut fierent ista, praecessit, quia facta sunt crescit. uerum tamen si eo modo quisque teneatur uel etiam ligetur, ut haec de suis membris facere nequeat, non ideo non orat interior homo et ante oculos dei in secretissimo cubili, ubi conpungitur, sternitur. ita etiam cum plurimum intersit, ubi ponat corpus mortui sui, qui pro spiritu eius deo supplicat, quia et praecedens affectus
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit ęccłia: ut quib ad ista desunt
parentes aut filii. aut quicũq cognati
uł amici: ab una eis exibeat᷑ pia matre commu¬
ni.Si aũt deeeñt iste supplicationes q̃
fiunt recta fide ac piet ate ꝓmortius:
puto quod nichil ꝓdeẽnt spĩtibus
eorum quamlibet scĩs locis exanmata
corpora ponerentur. Cũ gͦ fidelis mat̾
fidelis filii defuncti corpus desidauit
inbasilica martyris poni. siqui dem
credidit eiꝰ animam meritis martyris ad¬
uinari: hoc quod ita credidte supplicatio
quedam fuit: & hec ꝓfuit siquid profuit.
Et quod ad idẽ sepulcrum recurrit animo.
& filiũ p̃cib magis magisq cõm̃dat ad¬
iuuat defuncti spm̃ ñ mortui corporis lo¬
cus. s ex loci memoria uiuus matris af¬
fectus. simul enim & quis & cui cõm̃datꝰ
sit: ñ utiq infructuose religiosam m̃tẽ
p̃cantis attingit. Nam & orantes de m̃¬
bris sui corporis faciunt quod supplicã¬

Expanded text:
suscepit ecclesia, ut quibus ad ista desunt suscepit ecclesia, ut quibus ad ista desunt parentes aut filii aut quicumque cognati uel amici, ab una eis exhibeantur pia matre communi. si autem deessent istae supplicationes, quae fiunt recta fide ac pietate pro mortuis, puto, quod nihil prodesset spiritibus eorum, quamlibet locis sanctis exanima corpora ponerentur. Cum ergo fidelis mater fidelis filii defuncti corpus desiderauit in basilica martyris poni, si quidem credidit eius animam meritis martyris adiuuari, hoc, quod ita credidit, supplicatio quaedam fuit, et haec profuit, si quid profuit. et quod ad idem sepulcrum recurrit animo et filium precibus magis magisque commendat, adiuuat defuncti spiritum non mortui corporis locus, sed ex loci memoria uiuus matris affectus. simul enim et quis et cui commendatus sit, non utique infructuose religiosam mentem precantis adtingit. nam et orantes de membris sui corporis faciunt quod supplican
Abbreviated transcription (Latin):
ne obliuione etiam cordib subtrahantur
inmemoriam reuocant. et ã monendo fa¬
ciunt cogitari. Nam & memoriȩ nom̃ id
aꝑtissime ostendit: & monum̃tũ eo quod
moneat m̃tẽ. id est amoneat nũcupatur:
memoriã seu monum̃tũ appellamus:
qm̃ lingua eoꝵ memoria ipsa qua memini¬
mus nẽmioñ dicit᷑. Cum itaq recolet ani¬
locus nomine martyris uenerabilis:cidẽ
martyri animam dilectã cõm̃dat. recor¬
dantis. & p̃eantis affectus: qͥ cũ defunctis
a fidelib hm̃is exhibetur.: eũ ꝑdẽẽ ñdubiũ ÷
his qui cum incorpore uiuerent talia sibi
post hanc uitã ꝓdeẽ meruerunt. Uerum et
si aliqua necessitas uel humari corpora
uel intalib locis humari nulla data fa¬
cultate ꝑmitat: ñ sunt p̃t̃mittende sup¬
plicationes ꝓspiritalib mortuoꝵ: quas
faciendas pro om̃ĩb in xp̃ia na & catho¬
lica societate defunctis etiã tacttis nomi¬
nib eorum sub generali commemoratiõe

Expanded text:
ne obliuione etiam cordibus subtrahantur, ne obliuione etiam cordibus subtrahantur, in memoriam reuocant et admonendo faciunt cogitari. nam et memoriae nomen id apertissime ostendit et monumentum eo quod moneat mentem, id est admoneat, nuncupatur. memoriam seu monumentum appellamus, quoniam lingua eorum memoria ipsa, qua meminimus, μvήμη dicitur. cum itaque recolit anilocus nomine martyris uenerabilis, eidem martyri animam dilectam commendat recordantis et precantis affectus. qui cum defunctis a fidelibus carissimis exhibetur, eum prodesse non dubium est his, qui cum in corpore uiuerent, talia sibi post hanc uitam prodesse meruerunt. uerum et si aliqua necessitas uel humari corpora uel in talibus locis humari nulla data facultate permittat, non sunt praetermittendae supplicationes pro spiritibus mortuorum, quas faciendas pro omnibus in christiana et catholica societate defunctis etiam tacitis nominibus eorum sub generali commemoratione
Abbreviated transcription (Latin):
nii siue malum reddente dõ unicuiq se¬
cuundum oꝑa eius. Ut eñ hoc quod im¬
penditur possit ei ꝓdẽẽ post corpus. in ea
uita est adquisitum quam gessit in corpo¬
re. Prouisus itaq sepeliendis corporibus a¬
pud memoriã sc̃orũ locus bone afflicti¬
onis humana est gͦ funera suorũ: qm̃ si
ñ nulla religio ẽ ut sepeliant᷑: non pot̃
nulla eẽ quando uͥ sepeliantur. attendit᷑.
S cum talia uiuoꝵ solatia requiruntur.
quib eorum pius in suos animus appa¬
reat. ñ uideo que sint adium̃ta mortu¬
orum: nisi ad hoc ut dum recolunt
uͥ sint posita eorũ quos diligunt corpora:
eisdem scĩs illos tanquam patronis susce¬
ptos apud dñm ad iuuandos orando
cõm̃dent. Quod quidẽ facere possent:
etiamsi talib locis eos humare ñ pos¬
sent. S non ob aluid uel memorie uel
monum̃ta dicuntur ea quȩ insignit᷑e fi¬
unt sepulcͣ mortuorum: nisi quia eos qͥ
uuentium oculis morte subtractisunt.

Expanded text:
 siue bonum siue malum, reddente deo unicuique se siue bonum siue malum, reddente deo unicuique secundum opera eius. ut enim hoc quod impenditur possit ei prodesse post corpus, in ea uita est adquisitum, quam gessit in corpore. Prouisus itaque sepeliendis corporibus apud memoriam sanctorum locus bonae affectionis humanae est erga funera suorum, quoniam, si nonnulla religio est, ut sepeliantur, non potest nulla esse, quando ubi sepeliantur attenditur. sed cum talia uiuorum solacia requiruntur, quibus eorum pius in suos animus appareat, non uideo, quae sint adiumenta mortuorum nisi ad hoc, ut, dum recolunt ubi sint posita eorum quos diligunt corpora, eisdem sanctis illos tamquam patronis susceptos apud dominum adiuuandos orando commendent. quod quidem facere possent, etiam si talibsent. sed non ob aliud uel \'memoriae\' uel monumenta> dicuntur ea quae insignite fiunt sepulcra mortuorum, nisi quia eos, qui uiuentium oculis morte subtracti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
apłica sententia. Ante mortẽ ammonet
fieri quod possit ꝓdẽẽ post mortẽ: non
tunc quando iam recipiendum est quod
quisq gesserit ante mortẽ: uerum hȩc
ita soluitur questio. qm̃ quodã uite gñae
adquiritur. dum in hoc corpore uiuitur
ut aliquid adiuuent ista de functos ae
pꝰcorpus religiose ꝓ ulis facta fuerint ad¬
uiuantur. Sunt enim quos nichil om¬
nino adiuuant ista. siue proeis fiant
quorum tammala sunt merita. ut nec
talib digni sint aduuiari: siie ꝓ his
quorum tambona. ut talib ñ indigeat̃
adium̃tis. Genere igitur uite quod ges¬
sit quisq ꝑcorpus. efficitur: ut prosint
uel non ꝓsint quecumq ꝓillo pie fuint
cum reliquerit corpus. Nam meritum ꝑ
quod ista ꝓsint. si nullũ comparatum ẽ
in hacuita: frustra post hanc queritur
uitam. Ita fit ut neq in aniter eccłia uel
suorum cura ꝓdefunctis quod posuerit
religionis impendat: & tam̃ ferat unus¬

Expanded text:
apostolica sententia ante mortem admonet apostolica sententia ante mortem admonet fieri quod possit prodesse post mortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere adquiritur, dum in hoc corpore uiuitur, ut aliquid adiuuent ista defunctos, ac nt eis quae post corpus religiose pro illis facta fuerint adiuuantur. sunt enim, quos nihil omnino adiuuant ista, siue pro eis fiant, quorum tam mala sunt merita, ut nec talibus digni sint adiuuari, siue pro eis, quorum tam bona, ut talibus non indigeant adiumentis. genere igitur uitae, quod gessit quisque per corpus. efficitur, ut prosint uel non prosint, quaecumque pro illo pie fiunt, cum reliquerit corpus. nam meritum per quod ista prosint, si nullum conparatum est in hac uita, frustra post hanc quaeritur uitam. ita fit, ut neque inaniter ecclesia uel suorum cura pro defunctis quod potuerit religionis inpendat et tamen ferat unus
Abbreviated transcription (Latin):
ex hebreorũ quia in eo ñ ẽ canone contͣ¬
dicitur. qͥd de moyse dicturi sumꝰ. qui
certe & indeutõmio mortuus ⁊ i euglio
cum helya qui mortuu ñ ẽ legitun
appariusse uiuentibus: cccxiui Quibus
sacrificium ꝓsit. aut locui martyram
nquo quispiam sepelitut. Ex libro de
cuiq post mortẽ quod corpus
eius apud scĩ alicius memoriã
sepelitur. Namdicis uideri tͥ ñ eẽ ina¬
nes motus animorũ religiosorum atq
fidelium: ꝓsius ista curantiũ. ad iungs
etiam. uacare non posse quod unuisa
prodefunctis eccłia supplicare consue¬
uit.: ut hine & illud conici possit homi
niꝓdesse pꝰ mortem si fide suiorũ human¬
do eiuscorpori talis prouide atur locꝰ.
in quo apparcat opitulatio etiam isto
mͦ quesita sc̃orũ. S cũ hec ita sint qͣ̃
huic opimoni contrarium ñ sit qđ ait
corpus gessit siuie bonum siue malum:
Nonte satis uide significas: hȩc quippe

Expanded text:
ex Hebraeorum quia in eorum non est canone contrex Hebraeorum quia in eorum non est canone contradicitur, quid de Moyse dicturi sumus, qui certe et in Deuteronomio mortuus, et in Evangelio cum Elia qui mortuus non est legitur apparuisse viventibus? CAPUT CCCVI. Quibus sacrificium prosit, aut locus martyrum in quo quispiam sepelitur; ex libro de cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur. nam dicis uideri tibi non esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ita curantium. adiungis etiam uacare non posse, quod uniuersa pro defunctis ecclesia supplicare consueuit, ut hinc et illud conici possit, homini prodesse post mortem, si fide suorum humando eius corpori talis prouideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. Sed cum haec ita sunt, quomodo huic opinioni contrarium non sit quod ait corpus gessit, siue bonum siue malum, non te satis uidere significas. haec quippe
Abbreviated transcription (Latin):
susihuiꝰ scripture tractatione atq ex po¬
sitione a mittat᷑. s. illo excluso imagina¬
ria simulatio samuhelis diabolicoritu
facta intelligatur. S qm̃ siue illud fieri
possĩt. siue non posset. tam̃ fallatia sathane
atq imaginũ sumulandorũ callida oꝑatio.
decipiendis humanis sensib multiformis
iningilat. pedetentĩ quidẽ. ne inquisit¬
onib diligentioribus p̃scribamꝰ. s tamen
potius existimemus tale aliquid factũ
dui nob̃ aliquid ampluis ex cogitare ati
ex plicare ñ datur: hec sunt que tune de
phytonissa & samuele rescripsi. s quam
non frustra dixerim pecletentĩ nos in haoc
existimare debere. ne in quisitionib dili¬
gentiorib p̃scribamꝰ: mea posterior inqͥsi¬
tio declarauit. quando inueni in libro e¬
cłastico uͥ patres laudantur. Exordine.
ipsum sic fuisse laudatũ ut ꝓpħasse ct¬
am mortuus diceretur: s si & huic libro

Expanded text:
sus in hujus Scripturae tractatione atque exposus in hujus Scripturae tractatione atque expositione admittatur, sed illo excluso, imaginaria simulatio Samuelis diabolico ritu facta intelligatur. Sed quoniam, sive illud fieri possit, sive non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis invigilat, pedetentim quidem, ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed tamen potius exdiu nobis aliquid amplius excogitare atque explicare non datur. Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuele rescripsi, sed quam non frustra dixerim, pedetentim, nos in hac existimare debere ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus mea posterior inquisitio declaravit, quando inveni in libro Ecclesiastico, ubi patres laudantur ex ordine, ipsum sic fuisse laudatum, ut prophetasse etiam mortuus diceretur. Sed si et huic libro
Abbreviated transcription (Latin):
ctum eẽ testatur: aut sippt̃ea samuel sa¬
uli dixit mecũ eris ut ñ adeqͥtatẽ felici¬
tatis. s ad patrem conditionẽ mortis re¬
feratur. quod ut̃q homo fuerit & ut̃q
mori potuerit. iamq mortuus mortẽ
uiuo p̃nũciabat: perspicit quantum
opinor prudentia tua scđm utrumq
intellectũ habere exitũ illam lecꝰtioncn
qui ñ sit contra fidem: nͥ forte ꝓfundiore
& ꝑplexiore inquisitione. que uel uiriũ
mearum uel temporis excedit angustias.
inueniatur ad liquidũ. uel pos itu. se
uel non posse animam humanã cum
ex hac iuta emi grauerit magicis carmi¬
nib euocatã. iurorũ apparere conspecti¬
b etiã corporis liniam̃ta gestantem ut
ñ solũ uideri ualeat s & agnosci: & si pot̃.
utrum etiam iusti anuna ñ quidẽ cogat᷑
magicis sacris. s dignetur ostendi occus¬
tiorib imꝑiis summȩ legis obtemperans:
ut si fieri non posse clati erit ñ ut̃q sen¬

Expanded text:
ctum esse testatur . Aut si propterea Samuel Sactum esse testatur . Aut si propterea Samuel Saüli dixit, Mecum eris, ut non ad aequalitatem felicitatis, sed ad parem conditionem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, et uterque mori potuerit, jamque mortuus mortem vivo praenuntiabat; perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem: nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae vel virium mearum vel temporis excedit angustias, inveniatur ad liquidum, vel posse vel non posse animam humanam, cum ex hac vita migraverit, magicis carminibus evocatam vivorum apparere conspectibus, etiam corporis lineamenta gestantem, ut non solum videri valeat, sed et agnosci. Et si potest, utrum etiam justi anima, non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans: ut si fieri non posse claruerit, non uterque sen
Abbreviated transcription (Latin):
ut omp̃s & iustꝰ ds adeorũ penã quibus
ista p̃dicuntur ut malum quod eis im¬
pendet ante quam ueniat p̃noscendo
patiant᷑ occulto apparatu ministĩorũ su¬
orum etiam spiritib talib aliquid diuina¬
tionis imꝑciat: ut qđ audiut̃ ab angłis prȩ¬
nuncient hoĩbus: tantũ aut̃ audĩt: qͣntũ
om̃iũ dñs atq moderator. uel iubet uel
sinit: unde etiam spiritꝰ phytonicus in
actib apłorũ atcestatur paulo apło et
eugłista eẽ conatur miscfint tam̃ isti fal¬
latias: & uerum qđ nosse potuerint non
docendi magis quam decipiendi fine pre
nunciant: & forte hocẽ quod cũ illa ima¬
go samuelis saulẽ p̃diceret moriturum
dixit etiam secũ futurũ: qđ utiq falsũ ẽ.
magno quippe int̾uallo post mortẽ se¬
parari bonos a malis. In eugłio legiius:
cũ dñs int̾ suꝑbũ illũ diuitẽ. cũ iam apd̃
inferos tormenta pateretur. & illũ quiad
eius ianuam ulcerosus iacebat iam in
requie constitutũ. magnũ chaos int̃ ie¬

Expanded text:
ut justus, ad eorum poenam quibus ista praedicuntur, ut malum, quod eis impendet, anteqpatiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potuerint, non docendi manuntiant. Et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saülem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum: quod utique falsum est. Magno quippe intervallo post mortem separari bonos a malis in Evangelio legimus, cum Dominus inter superbum illum divitem, cum jam apud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad ejus januam ulcerosus jacebat, jam in requie constitutum, magnum chaos interje
Abbreviated transcription (Latin):
cianum. c̃ eo tp̃r qͦ tale aliqͥd uidit nõ ignoraremꝰ.
usq ado manifestũ est ñ ipsos homines. sed
imagines eorũ uideri: & pharaospicas se
dixit uidisse insomnis & boues. ñ spicaꝵ
aut bo ũ imagines: si igit᷑ liqͥdo constat
nominib eatum rerum quarũ imagine̾
st̃ easdem imagines appellari: ñ mirũ ẽ qͦd scͥpt᷑a
dic̃ samuelẽ uisum. &̃ si forte imagoSa¬
muelis apparuit machinam̃to euis qui
traris figurat se uelut angłm lucis. &¬
CA ministros suos uelut ministros ui¬
stitĩe: Iam uͦ si illud mouet quomͦ &e: ama¬
ligno spũ sauli uera p̃dicta sunt: potest¬
& illud mirum n uideri quomͦ demones
agnouerint. xp̃m quẽ uidĩ ñ cognoscebãt
Cum enĩ uult ds̃ etiam ꝑinfimos infir¬
mos q spc̃ aliquem uera cognoscere. tẽ

Expanded text:
cianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. cianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. usque adeo manifestum est non ipsos homines, sed imagines eorum uideri. et Pharao spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est, quod scriptura dicit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, quomodo et a maligno spiritu Sauli uera praedicta sunt, potest et illud mirum uideri, quomodo daemones agnouerint Christum, quem Iudaei non cognoscebant. cum enim uult deus etiam per infirmos infimosque spiritus aliquem uera
Abbreviated transcription (Latin):
pingunt᷑ atq finguntur exaliqua materiȩ
metalli aut ligna aut cuiꝰq rei apte ad o¬
ꝑa huiꝰ modi. que euã uident᷑ in somnis:
& om̃s fere imagiues. earũ rerum quarũ
imagines sunt appellari nominib solent:
quis enĩ est qui hominẽ pictum dubitet
uocare hominẽ. quandoquidẽ & singłoꝵ
quorumq pirturã cũ aspicimus ꝓpria
quoq nomina incunctanter adhibemꝰ
uelut cum intuentes tabulã aut parietem
dicimus. ille cicero ẽ. ille salustius. ille achil¬
les. ille hector. hoc flum̃ symois. illa roma.
cum aliud nichil sint quam picte imagi¬
nes: Unde cherubincũ sint cȩlestes pote¬
states ficte tam̃ ex metallo quod imꝑauit
ds suꝑ arcã testam̃ti magne rei significã¬
di grã. ñ aliud quã cherubim in illa
quoq figm̃ta uocitantur. Item quis quis
uidet somniũ ñdicit uidiimaginem augu¬
stini aut simpliciani s uidi augustinũ ⁊ sĩpli¬

Expanded text:
pinguntur atque finguntur ex aliqua materia pinguntur atque finguntur ex aliqua materia metalli aut ligni, aut cujusque rei aptae ad opera hujusmodi, quaeque etiam videntur in somnis. Et omnes fere imagines earum rerum quarum imagines sunt. appellari in omnibus solent: quis enim est qui hominem pictum dubitet vocare hominem? quandoquidem et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, propria quaeque nomina incunctanter adhibemus: velut cum intuentes tabulam aut parietem, dicimus: Ille Cicero est, ille Sallustius est, ille Achilles, ille Hector; hoc flumen Simois, illa Roma; cum aliud nihil sint quam pictae imagines. Unde Cherubim cum sint coelestes potestates, ficta tamen ex metallo quod imperavit Deus super arcam Testamenti, magnae rei significandae gratia non aliud quam Cherubim in illa quoque figmenta vocitantur. Item quisquis videt somniustini aut Simpliciani," sed: "uidi Augustinum et Simpli
Abbreviated transcription (Latin):
iniutus nec dñante atq subiuigante
magica potentia. s uolens atq obtem¬
ꝑans occulte dispositio ne dĩ quȩ phy¬
tonissam illam & saulẽ latebat consen
regis diuina eũ sententia ꝑcussurus: cur
enĩ anima boni hominis amalis iuiu̾
cuoeata. siuenerit ammittere uideatur
dignitatem suã. cũ & uui plerũq bo¬
ni uocati ad malos ueniant. & agant
cumeis quod officium postulat ęqui¬
tatis. seruato atq in concusso de core
uirtutis sue. & illorũ uiciis ꝓrerum pre¬
sentiũ uel usu uel necessitate tractatis:
quãquã in hoc facto pot̾ eẽ alius facili
or exitus & expeditior intellectus: ut ñ
uere sp̃m samuelis excitatũ arequie sua
credamꝰ :s aliquod phantasma & ima¬
ginariam illusionem diaboli machina¬
tionibꝰfactã: quã ꝓpt̃ea scͥptura nomine
samuelis appellat: quia solent imagi¬
nes earũ rerum nominib appellari qͣ¬
rum imagines sunt. sicut omnia quȩ

Expanded text:
inuitus nec dominante atque subiugante inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae pythonissam illam et Saulem latebat, consentregis, diuina eum sententia percussurus. cur enim anima boni hominis, a malis uiuis euocata si uenerit, amittere uideatur dignitatem suam, cum et uiui plerumque boni uocati ad malos ueniant et agant cum eis quod officium postulat aequitatis, seruato atque inconcusso decore uirtutis suae et illorum uitiis pro rerum praesentium uel usu uel necessitate tractatis? Quamquam in hoc facto poteor exitus, et expeditior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellat, quia solent imagines earum rerum omnium nominibus appellari quarum imagines sunt: sicut omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
utiq maior ẽ. Qd si hoc mouet qđ licũit malis¬
no spui exercitare animã iusti & tan¬
quam di abditis mortuoꝵ receptaculs
cuoeare ñ ne magis inirandũ ẽ quod sa¬
thanas ipsum dñm assumpsit. & consti¬
ant suꝑ punnam templi: quolibet enum
modo fecerit. ille etiam modus quo sa¬
mueli factum est ut excitaret᷑. similit̃
latet: nisi forte qͥs dixerit faciliorẽ dia¬
bolo fuisse licentiã ad dnm̃ uiuum un¬
de uoluit assũmendũ & uͥ uoluit consti¬
tuendum quã ad samuelis defuncti spm̃
asius sedib excitandũ: quod su llud in
luit atq ꝑmisit nulla deminutione su-¬
e potestatis & diuinitatis id fieri. sicut
ab ipsis uideis quãquã ꝑuersis atq in¬
mundis. & facta diaboli facientib & te¬
neri scilicet & uinciri & illudi & cruci¬
figi. atq int̾fici passus est: Nonẽ ab¬
surdũ crełe ex aliqua dispensatione di¬
iunę uoluntatis ꝑmissum fuisse ut ñ

Expanded text:
utique maior est. quod si hoc mouet, quod licuerit maligutique maior est. quod si hoc mouet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam iusti et tamquam de abditis mortuorum receptaculis euocare, nonne magis mirandum est, quod satanas ipsum dominum assumsit et constituit super pennam templi? quolibet enim modo fecerit, ille etiam modus, quo Samuheli factum, ut excitaretur, similiter latet. nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam ad dominum uiuum unde uoluit assumendum et ubi uoluit constituendum quam ad Samuhelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. quod si illud in luit atque permisit nulla deminutione suae potestatis et diuinitatis id fieri, sicut ab ipsis Iudaeis, quamquam peruersis atque immundis et facta diaboli facientibus, et teneri scilicet et uinciri et inludi et crucifigi atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatione diuinae uoluntatis permissum fuisse, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
debuit. & gaude. audis quemad modũ
dicat ꝑcussũ est sicut fenũ & aruit cor
meum: quia oblitus sum manducart
panẽ meũ. cccx ii. De samuelece phito¬
nissa. Ex libro adulcitium. de septem
de inferno euocauent. hoc ame beate
memorie simpliciamis mediolanensis
ep̃s aliquando quesiuit: quid ei respon¬
derim subditum lege: item queris inqͣn
utrum sp̃ẽ immundus qui erat inphy¬
tonissa potuerit agere ut samuel asa¬
ule inderetur & loqueretur cum eo. sed
multo maioris miraculi est quod ipse
sathanas princeps immundorũ spũũ
potuit loqui cum dño & petere tẽptan¬
dum iob iustissimũ uitũ: qui etiã apłos
temptandos petiit. aut si hoc idõñ ha
bet difficilẽ questionẽ. quia ꝑquam
uoluerit creaturã cui uoluerit crratẽ
utiq presens ueritas loquit᷑. nec ꝓpt̃a
magnimeriti est cui loquit᷑ ds̃: int̾ẽ
iubet interficĩ. si gͦ hinc propterea nulla q̃¬
stio est: nulla sit questio quomodo etiam

Expanded text:
debuit et gaudere, audis quemadmodum debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: Percussum est sicut fenum, et aruit cor meum, quoniam oblitus sum munducare panem meum. CAPUT CCCV. De Samuel et Pythonissa, ex libro ad Dulcitium de VIII Quade inferno evocaverit. Hoc a me beatae memoriae Simplicianus, Mediolanensis episcopus, aliquando quaesivit. Quid ei responderim subditum lege. Item quaeris, inquam, utrum spiritus immundus qui erat in pythonissa potuerit agere ut Samuel a Saule videretur, et loqueretur cum eo. Sed multo majoris miraculi est, quod ipse Satanas princeps immundorum omnium spirituum potuit loqui cum Deo, et petere tentandum Job justissimum virum: qui etiam apostolos tentandos petiit; aut si hoc idbet difficilem quaestionem, quia per quam uoluerit creaturam cui uoluerit creaturae ubique praesens ueritas loquitur nec propterea magni meriti est cui loquitur deus; interest iubet interfici — si ergo hinc propterea nulla quaestio est, nulla sit quaestio, quomodo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
turam humanã ñ posse uiciari. s diui¬
nis credentes scripturis peceato naturã¬
humanam ñ posse uiciari. s diuinis
credentes siripturis peccato eam eẽ uici¬
atam. quom̾ id fieri potuerit inquira¬
mus. Qm̃ peccatũ iam didicimus non
eẽ substantiam: ñne attendit᷑ ut alia
obmittã etiã non manducare ñ eẽ sub
stantiã a substantia quippe recedit᷑.
Qm̃ cib substantia ẽ: s abstinere a ci¬
bo ñ est substantia. Et tam̃ substãtia
corporis si omĩno abstineat᷑ acibo. ita
languescit. ita ualitudinis inequalitate
corrũpitur. ita exbaurit᷑ uirib ita lassitud¬
ne debilitatur & frangit᷑. ut si aliqͦ m̃ ꝑdu
ceret in uita uix possit acdeum cibũ reuo¬
cari unde abstinendo uiciata est. sicne
substantia peccatũ. s substantia ẽ ds. sum¬
maq substantia. & solus uerus rationat
creature cib: a quo ꝑ inobȩdientiã recedẽ¬
do. & ꝑ infirmitatem ñ ualendo capere s

Expanded text:
turam humanam non posse vitiari, sed divituram humanam non posse vitiari, sed divinis credentes Scripturis peccato eanaturam non posse uitiari, sed diuinis credentes scripturis peccato cani esse nitiatam quomodo id fieri potuerit inquiramus. quoniam peccatum iam didicimus non esse substantiam, nonne adtenditur, ut alia omittam, etiam nonstantiam? A substantia quippe receditur, quoniam cibus substantia est; sed abstinere a cibo non est substantia, et tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita languescit, ita valetudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur viribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut si aliquo modo perduret in vita, vix possit ad eum cibum revocari unde abstinendo vitiata est. Sic non est substantia peccatum, sed substantia est Deus summaque substantia, et solus verus rationalis creaturae cibus. A quo per inobedientiam recedendo, et per infirmitatem non valendo capere quo
Abbreviated transcription (Latin):
substantia caret. Ex libro denatura⁊ grã.
rimo inquit de eo disputandũ est.
quõ ꝑ peccatũ debilitata dicit᷑. Et
immutata natura unde autt om̃ia
querendũ puto inquit quid sit peccatũ:
substantia aliqua an omni substantia carens.
nomeN qͦ ñ res. ñ existentia. ñ corpus
aliquid. s ꝑperã facti actus expͥmitur
De inde ad iungit. credo. ita est. Et si ita
est inquit. qͦm᷑ potuit humanãdebita¬
re uel mutare naturam qđ substantia
caret: cernitisne quo tendat. & quo manꝰ
porrigat hec disputatio. ut omĩno fru¬
stra dictum putetur uocabis nom̃ eius
iħm ipse enĩ saluũ faciet ppłm suum a
peccatis eorũ: Quomͦ enim saliui i faciet
uͥ nullaẽ egritudoꝰ peccata quippe a qͥb
sub stantiȩ ñ sunt: & scdm istum uiciart
ñ possunt. O fr̃ bonũ est ut memine¬
ris te eẽ cristianum: credere ista fortas¬
se sufficerit s tam̃ quia disputare uis.
nec ob immo etlam ꝓdest. si firmissima
p̃cedat fides. nec existimemꝰ peceato na¬

Expanded text:
SVBSTANTLA CARET. EX LIBRO DE NATVRA ET GRATIA. ,,Primo" inquit "de eo disputandum est, quo per peccatum debilitata dicitur et immutata natura. unde ante omnia quaerendum puto" inquit "quid sit peccatum, substantia aliqua an omnino substantia carens nomen, quo non res, non exsistentia. non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur". deinde adiungit: "credo, ita est. et si ita est" inquit "quomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam quod substantia caret?" Cernitisne, quo tendat et quo manus porrigat haec disputatio? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius lesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. quomodo enim saluum faciet, ubi nullsubstantiae non sunt, et secundum istum vitiare non possunt. O frater, bonum est ut memineris te esse christianum. Credere ista fortasse sufficeret: sed tamen quia disputare vis, nec obest, imo etiam prodest, si firmissima praecedat fides; nec existimemus peccato na
Abbreviated transcription (Latin):
uidit ds̃ quia bonum ẽ. Et quod de luce
dictum est: hoc de om̃ibus. Manent enĩ
quȩdã suꝑgressa omnem temporalẽ uolu¬
bilitatem. in amplissima scĩtate subdeo:
quedam uero scđm sui temporis modos. dũ
Seos qui dicunt. nunquid ibi fuit moyses
quando fecit ds̃ cȩlum & terrã ut credat᷑¬

Expanded text:
uidit deus quia bonum est. et quod de luce uidit deus quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc et de omnibus: manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum BO8 QVI DICVNT: NVMQVID IBI FVIT MOVSES, QVAHDO PBCIT DEVS CAELVM ET TBR&AM, VT CREDAT
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑc̃ dĩ. in quo scã eius beniuolentia dilectio¬
q intelligit᷑. suꝑferri dictus ẽ. ne faciendo
oꝑa sua. ꝑ indigentie necessitatem potius
quamꝑ habundantiã beneficientie deiis a¬
mare putaretur: Cuiꝰ reimenior apłs. di¬
cturus de caritate. suꝑeminentẽ uiam de¬
monstraturũ se ait. Et alio loco. Super-¬
eminentem inquit scientie caritatem xp̃i
Cumgͦ sic oporteret insinuari spm̃dĩ. ut
suꝑferri diceret᷑: commodius factum est ut
prius insinuaretur aliquid inchoatũ. cui
suꝑferri diceret᷑. Non enim loco: s omnia
suꝑante ac p̃cellente potentia. Ita etiam
rebus ex illa inchoatione ꝑfectis atq for¬
matis: uidit ds quia bonum ẽ. Placuit
enim qd̃ factum ẽ : in ea benignitate. qua
placiut ut fieret. Duo quippe sunt ꝓꝑter
que amat d̃s creaturam suam: ut sit et
ut maneat. Ut eẽt gͦ quod maneret: sꝑ̃s dĩ
suꝑfcrebatur suꝑ aquam. Ut aut̃ maneret:

Expanded text:
itus dei, in quo sancta eius beniuolentia dilectioitus dei, in quo sancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae demare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait; et alio loco: supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuare spiritum dei ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum cui superferri diceretur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit ut fieret. duo quippe sunt propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut esset ergo quod maneret, spiritus dei ferebatur super aquam; ut autem maneret,
Abbreviated transcription (Latin):
principii nomine. qui non patris. sed ꝑ ip
sum create primitus ac potissimum spiritał
creature. & consequenter etiam uniuerse ere¬
ature principiumẽ: dicente aut̃ scriptura
& sꝑẽ dĩ suꝑ ferebatur suꝑaquã. completã
cominemorationẽ trinitatis agnoscinus. Ita
& in conuersione. atq ꝑfectione ereature. ut
rerum species digerant᷑. eadem trinitas in¬
siniiatur. uerbum dĩ scilicet. & uerbi gene¬
rator. cũ dicit. dixit dĩ. & scã bonitas in qͦ
dõ placet. quic quid ei pro sue nature modu¬
lo ꝑfectum placet: cum dicitur uidit ds qͥa
boniunẽ: s. cur cominemorata prius quam¬
iis imꝑfecta ereatuta. postea cominemorat᷑
spc̃ dĩ. prius dicente scriptura. terra aut̃ erat
inuisibilis. & incomposita. & tenebre erant
suꝑ abissum: acdeinde inferente. & sꝑc̃ d̾isu
indigens amor ita diligit. ut rebus quas
diligit subiciat᷑: ꝓpt̃ea cũ cõmemora retua

Expanded text:
prprsum creatae primitus ac potissimum spiritali creaturae et consequenter etiam uniuersae creaturae principium est. dicente autem scripturatus dei superferebatur super aquam, conpletam commemorationem trinitatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum dicitur: dixit deus, et sancta bonitas, in qua deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dindigus amor ita diligit, ut rebus, quas diligit, subiciatur, propterea, cum commemoraretur
Abbreviated transcription (Latin):
materiam. ut eomͦ insinuaret unde facta &
formata sint omĩa. que insuis gñibus iam
dinoscere possumus. appellans aquã quia
ex humida natura uidemus omĩa in terra
ꝑspeties uarias formari. atq concrescere: si¬
ue spiritalem uitam quandã ante formã conuer¬
quia subiacebat scilicet bone uoluntati erea¬
toris. quicquid illud erat quod formandũ
ꝑfic iendumq inchoauerat: ut dicente deo
inuerbo suo fiat lux. inbona uoluntate. hoc
est in bono placito euis. promodulo sui gene¬
ris maneret quod factumẽ. Et idõ dictũ est
quod placuerit deo. scriptura dicente & facta
est lux. & uidit ds̃ lucem quia bona est. ut
quem ad modum in ipso exordio inchoate ere
creature quȩ celi & terre nomine ꝓpt̃ id
quod de illa ꝑficiendum erat commemorata
est. trinitas insinuatur creatoris : nam dicẽte
scriptura. in principio fecit ds̃ celũ & terram. in¬
telligimus patrem indi nomine. & filium in

Expanded text:
materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari atque concrescere, siue spiritalem uitam quandam ante formam conuerquia subiacebat scilicet bonae uoluntati creatoris quidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoauerat, ut dicente deo in uerbo suo: fiat lux, in bona uoluest, in beneplacito ejus, pro modo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit Deus lucem quia bona est. Ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine, et Filium in
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ꝯutit᷑ ut sapient̃ ac beate uiuat. Encipium
quippe ereature intellectualis ẽ et̃na sa¬
pientia: Quod principium manens in se
in cominutabiliter. nullomͦ cessaret occul¬
ta inspiratione uocationis loqui ei ereature
cui principiũ ẽ. ut conuerteretur adidex
quo eẽt: quod aliter formata ac ꝑfecta eẽ
non posset. Ideoq interrogatuis quis esset.
respondit. Principium: quia &e loquor
uobis Quod autem filus loquitur. pat̾
loquit᷑.: quia patre loquente dicitur uerbũ
quod filius ẽ: eterno more si more dicen¬
dum ẽ. loquente dõ uerbum coeternum.
Inest enim dõ benignitas summa. & scã.
& iusta: & quidam ñ ex indigentia . s ex
beneficientia ueniens amor in oꝑasua. Pro¬
ꝓterea prius quam scriberetur. dieit ds fiat
buir precessit scrptura dicens. Et sp̃cdĩ suꝑ¬
ferebatir suꝑ aquam. Quia siue aque no¬
mine appellare uoluit totam corporalem

Expanded text:
illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uobis. Quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praecessit scriptura dicens: et spiritus dei superferebatur super aquam, quia, siue aquae nomine appellare uoluit totam corporalem