comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
una parte acuti: ipsi sunt machere Iste au¬
tem frameȩ: ipse et romphee: ipse etiam spa¬
te appellantur Magnum mysterium ha¬
bet hoc genus ferramenti: qđ exutraq par¬
te accutum ẽ Ipse framec sunt bis acute: in
manib eorũ: frameas bis acutas. intelligimꝰ
sermonem dñi Et una framea ẽ: Sed ideo
multȩ dicuntur: quia multa ora sunt. &
multȩ linguȩ scõrum: Sermo gͦ dĩ. gladius
bis acutus Undebis acutus : dicit de tempo¬
ralib : dicit deȩternis: in utroq ꝓbat qͦd dic̃
et eum quem ferit. separat amundo: Nonne
ipse ẽ gladius dequo dñs dicit: non ueni pa¬
cem mutere interram. s. gladium: Attende¬
gͦ quom̃ uenit disiungere: quom̃ uenit sepa¬
rare: Disiungit scõs: disiungit impios: sc̃¬
parat ate qđ te impedit. filus uult seruir
deo: pater non uult: Uenit gladiꝰ: uenit ser¬
mo di: diuidit filium apatre Filia uult. ma¬
ter non uult: Gladio diuidunt᷑ abinuicem.

Expanded text:
una parte acuti, ipsae sunt machaerae. Ipsae auuna parte acuti, ipsae sunt machaerae. Ipsae autem frameae, ipsae et romphaeae, ipsae etiam spathae appellantur. Magnum mysterium habet hoc genus ferramenti, quod ex utraque parte acutum est. Ipsae «frameae» sunt «bis acutae in manibus eorum.» Frameas bis acutas intelligimus sermonem Domini: et una framea est; sed ideo multae dicuntur, quia multa ora sunt, et multae linguae sanctorum. Sermo ergo Dei, gladius bis acutus . Unde bis acutus? Dicit de temporalibus, dicit de aeternis. In utroque probat quod dicit, et eum quem ferit, separat a mundo. Nonne ipse est gladius, de quo Dominus dicit: «Non veni pacem mittere in terram, sed gladium» ? Attende quomodo venit disjungere, quomodo venit separare. Disjungit sanctos, disjungit impios, separat a te quod te impedit. Filius vult servire Deo, pater non vult: venit gladius, venit sermo Dei; dividit filium a patre. Filia vult, mater non vult; gladio dividuntur ab invicem.
Abbreviated transcription (Latin):
bitur mundum se ẽẽ apeccato: Est gͦ qͥdã
modus głandi inconscientia. ut noueris fi¬
dem tuam ẽẽ. sinceram: noueris spem tuã¬
eẽ certam: noueris caritatem tuã ẽẽ sine si¬
mulatione: S qm̃ multa sunt adhuc. quȩ
possunt forte offendere ocłos dĩ: lauda eum
qͥ tͥ ista donauit: tunc ꝑficiet qđ donauit:
Propterea cũ dixisset. letabuntur incubilibꝰ
siuis: ne qͣsi placentes sibi uiderentur: adiun¬
xit statim Exultationes dĩ infaucibus
eorum: Sic letabuntur incubilib suis. ut non
sibi tribuant qđ boni sunt. s illũ lauaent
aquo acceꝑunt qđ sunt: a quo uocantur
ut ꝑueniant ad id qđ nondum sunt. & a qͦ
sperant ꝑfectionem: cui grãs agunt quia
inchoauit Exultationes di infaucib eorũ.
Iam uidete scõs: uidete głam eoꝵ: iudete ꝑ
uniuersum mundũ: uidete qđ exultatioẽs
te inmanib eoꝵ. framea appellatur: quam
uulgo spatam dicunt: Sunt enĩ gladii ex

Expanded text:
bitur mundum se esse a peccato» ? Est ergo quidam bitur mundum se esse a peccato» ? Est ergo quidam modus indem tuam esse sinceram, noveris esse spem tuam certam, noveris charitatem tuam esse sine simulatione. Sed quoniam multa sunt adhuc forte quae possunt offendere oculos Dei, lauda Deum qui tibi ista donavit; tunc perficiet quod donavit. Propterea cum dixisset, «Laetabuntur in cubilibus suis;» ne quasi sibi placentes viderentur, adjunxit statim, «Exsultationes Dei in faucibus eorum.» Sic laetabuntur in cubilibus suis, ut non sibi tribuant quod boni sunt, sed illum laudent a quo acceperunt quod sunt, a quo vocantur ut perveniant ad id quod nondum sunt, et a quo sperant perfectionem; cui gratias agunt, quia inchoavit: «Exsultationes Dei in faucibus eorum.» Jam videte sanctos, videte gloriam eorum, videte per universum mtae in manibus eorum.» Framea appellatur, quam vulgo spatham dicunt. Sunt enim gladii ex
Abbreviated transcription (Latin):
et inte uicit: Lalem uictorem uestire ñuis:
Quare : Quia minus clamatur: quia minus
insanitur: Propterea isti qui adtalem glo¬
riam delectantur: inconscientia sua nicħ
habent: Quomͦ exhauriunt arcas ut uestes
mittant: sic exinaniunt ipsã conscientiã
dite sequentẽ uersum Exultabunt scĩ in
gła: & letabuntur incubilib suis Non in
theatris: non inamphiteatris: non incir¬
cis: ñ innugis: non inforis: s incubibibꝰ
suis. Quid est incubilib siis: Incordibꝰ
siis. Audi apłm paulum: exultantem incubi¬
li suo Nam gła nr̃a hec ẽ: testimoniũ consci¬
entiȩ nr̃ȩ : Rursum timendum ẽ. ne quisq a¬
put se ipsum. fiat sibi placens: et quasi de con
tremore exultare: quia donum di ẽ unde ex¬
ultat: ñ meritum suum. Et enim sunt multi
sibi placentes: et iustos se ẽẽ arbitrantes: et ꝓce¬
dit aduersus illos alia pagina dicens Quis
głabitur castum se habere cor: Aut qͥs gła¬

Expanded text:
et in te vicit. Talem victorem vestire non vis. et in te vicit. Talem victorem vestire non vis. Quare? Quia minus clamatur, quia minus insanitur. Propterea isti qui tali gloria delectantur, in conscientia sua nihil habent. Quomodo exhauriunt arcas, ut vestes mittant; sic exinaniunt ipsam conscientiam, dite sequentum versum: «Exsultabunt sancti in gloria: laetabuntur in cubilibus suis.» Non in theatris, non in amphitheatris, non in circis, non in nugis, non in foris; sed, «in cubilibus suis.» Quid est, «in cubilibus suis?» In cordibus suis. Audi apostolum Paulum exsultantem in cubili suo: «Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae» . Rursum timendum est ne quisque apud seipsum fiat sibi placens, et quasi superbutremore exsultare ; quia donum Dei est unde exsultat, non meritum suum. Etenim sunt multi sibi placentes, et justos se esse arbitrantes; et procedit adversus illos alia pagina dicens: «Quis gloriabitur castum se habere cor; aut quis gloria
Abbreviated transcription (Latin):
aurigis Quanta donant: quanta impen¬
dunt Effundunt uires: non patrimonii
tantum. sed etiã animi sui Isti fastidiunt
pauꝑem: quia non clamat popłs. ut pauꝑ
accipiat Clamat autem popłs ut uenator
accipiat Illi ergo uͥ eis non clamatur no¬
lunt erogare: ubi clamatur abinsanis. in sa¬
nuint: et fiunt om̃s insani: et qui spec¬
tantur. & qui spectant. & qui donant. In¬
sana ista gła reprehenditur adño: imꝓbat̃
ante ocłos om̃ipotentis: Et tamen fr̃s mei
accepi tantum. quantũ acceꝑunt uenatores.
& illis ut donaretis. de meo donastis: ego aut̃
nudus etam. & non uestistis me Etilli Qnͣdo
te uidimus nudũ et ñ uestiuimus te Et ille
Cum uni exminimis meis ñ fecistis: neq mͥ fe¬
cistis Sed eum uestire uis: qͥtͥ placet. In quo
tͥ xp̃c displicet: uestire uis uenatorem: qͦ
forte uicto erubescas Ap̃s nunquã uincit᷑
et diabolum uicit: et ꝓte uicit: et tͥuicit.

Expanded text:
aurigis. Quanta donant! quanta impenaurigis. Quanta donant! quanta impendunt! Effundunt vires, non patrimonii tantum, sed etiam animi sui. Isti fastidiunt pauperem, quia non clamat populus, ut pauper accipiat; clamat autem populus, ut venator accipiat. Illi ergo ubi eis non clamatur, nolunt erogare: ubi clamatur ab insanis, insaniunt; et fiunt omnes insani, et qui spectatur, et qui spectat, et qui donat. Insana ista gloria reprehenditur a Domino, improbatur ante oculos Omnipotentis. Et tamen, fratres accepi tantum, quantum acceperunt venatores; et illis ut donaretis, de meo donastis: ego autem «nudus eram, et non vestistis me.» Et illi: «Et quando te vidimus nudum, et non vestivimus te?» Et ille: «Cum uni ex minimis meis non fecistis, nec mihi fecistis» . Sed eum vis vestire, qui tibi placet: in quo tibi Christus displicet? Vestire vis venatorem, quo forte victo erubescas: Christus nunquam vincitur; et diabolum vicit, et pro te vicit, et tibi vicit,
Abbreviated transcription (Latin):
estote qđ non fuistis: Bene facit dñs inppło
suo: dimittendo peccata: ꝓmittendo uitam
eternam: Bene facit auersum conuertere:
pugnatem adiuuare: iuncentem coronare:
Benefacit dñs inpopło suo Et exaltalut mã¬
suetos insalutem Exaltantur enim & suꝑbi:
sed non insalutem: Mansueti insalutem:
suꝑbi inmortem: Ideo suꝑbi. ipsi se exaltant:
et do minu illoc⁊ humili¬
at: Mansuet autem ipsi se hu-¬
miliant: et dominue illoc
exaltat Exaltaluit mãsuetoᷤ i salucẽ: Exx¬
re. audite attentus de gła sc̃orum Hemo ẽ
enim qui non amet głam: s gła stultorum po¬
pularis illa quȩ dicitur. habet ilecebram dde¬
ceptionis. ut adlaude uanoꝵ hominũ
quisquis commotus uelit sic uiuereꝰ ut pre¬
dicetur abhominib quibuscunq. quomẽq.
hirc homines insani effecti & inflati tẏpo
inanes intus. foris tumidi: etiam res ꝑdere
uolunt: donando scenicis istrionib uenatorib

Expanded text:
estote quod non fuistis? «Benefecit Dominus in populo estote quod non fuistis? «Benefecit Dominus in populo suo,» dimittendo peccata, promittendo vitam aeternam. Benefacit aversum convertere, pugnantem adjuvare, vincentem coronare: «Benefecit Dominus in populo suo. Et exaltabit» «mansuetos in salute». Exaltantur enim et superbi, sed non in salute. Mansueti in salute, superbi in morte: id est, superbi ipsi se exaltant, et Dominus eos humiliat; mansueti autem ipsi se humiliant, et Deus eos exaltat. «Et exaltabit mansuetos in salute.» re; audite attentius de gloria sanctorum. Nemo est enim qui non amet gloriam. Sed gloria stultorum, popularis illa quae dicitur, habet illecebram deceptionis, ut ad laudes vanorum hominum quisque commotus, velit sic vivere, ut praedicetur ab hominibus quibuscumque, quomodocumque. Hinc homines insani effecti, et inflati typho, inanes intus, foris tumidi, etiam res suas perdere volunt, donando scenicis, histrionibus, venatoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ tacendum: Intympano corium exten¬
ditur: inpsalterio cordȩ extenduntur In
utroq organo: caro crucifigitur Quã bene
psallebat intympano & psalterio qͥ dicebat.
mͥ mundus crucifixus ẽ. & ego mundo Ipsũ
qui amat canticum nouum. qͥ te docet
quando tͥ dicit: qui uult ẽẽ m̃s discipulus
abneget semet ipsum & tollat crucem suã &
sequatur me Nondimitat psalterium suũ:
non dimittat tẏmpanum: extendatur inli¬
gno. & siccetur aconcupiscentia carnis Her¬
ui quando fuerint plus extenti: tanto acutiꝰ
sonant Ut ergo ante sonaret pauli apłi psal¬
terium qͥd dicit: Quȩ retro oblitus: in ea
quȩ ante sunt extentus: sequor adpalmã
suꝑnȩ uocationis Extendit se ipsum: teti¬
git xp̃c: et sonuit dulcedo ueritatis Intym
mori ꝓ impiis. Quid tã beneficũ. ꝗͣ sanguine
iusto delere cyrographum peccatorii: Qd tã
bñficũ. ꝗͣ dicere non adme ꝓtinet qđ fuistis:

Expanded text:
non est lacendum. In tympano corium extennon est lacendum. In tympano corium extenditur, in psalterio chordae extenduntur: in utroque organo caro crucifigitur. Quam bene psallebat in tympano et psalterio, qui dicebat: «Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo» ! Ipsum qui amat canticum novum, qui te docet quando tibi dicit: «Qui vult esse meus discipulus, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me» . Non dimittat psalterium suum, non dimittat tympanum: extendatur in ligno, et siccetur a concupiscentia carnis. Nervi quanto plus fuerint extenti, tanto acutius sonant. Ut ergo acute sonaret Pauli apostoli psalterium, quid dixit? «Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, sequor ad palmam supernae vocationis» . Extendit se ipse; tetigit Christus, et sonavit dulcedo veritatis. «In tymori pro impiis? quid tam beneficum, quam sanguine justo delere chirographum peccatoris? quid tam beneficum, quam dicere: Non ad me pertinet quod fuistis;
Abbreviated transcription (Latin):
tamus: concordit cantemus: Inchoro cantanti¬
um quisquis uoce discrepauerit: offendit au¬
ditum. & ꝑturbat chorum: Si uox inconue¬
nieqter eantãtis. disturbat concentum cantan¬
tium: quomodo disturbat dissonans heresis.
consensus laudantiũ: chorus xp̃i lam totus
mundus ẽ chorus. xp̃i: aboriente in occidentẽ
consonat. Uidcamus si tantum extenditur
chorus xp̃i Dic̃ alius psalmus. Asolis ortu
usq ad occasũ laudate nom̃ dm̃ Laudent nom̃
eiis inchoro: Intympano & psalterio psal¬
lant ei Quare assumit tympanum & psalteriũ:
Ut non sola uox laudet: s et oꝑa. Quando assumi¬
tur tẏmpanum & psalterium: manus concinat
uoci Sic⁊ tu si quando cantas alła. porrigas
et panem esurienti: uestias nudum: suscipi¬
as peregrinum: ñ sola uox sonat. sed et manꝰ
consonat: quia uerbis facta concordant: As¬
sũpsist organum consentiunt digiti linguȩ:
Et ipsum mysterium tẏmpani & psalterii.

Expanded text:
tamus, concorditer cantemus. In choro cantantitamus, concorditer cantemus. In choro cantantium quisquis voce discrepuerit, offendit auditum, et perturbat chorum. Si vox inconvenienter cantantis disturbat concentum cantantium, quomodo disturbat haeresis dissonans concentum laudantium? Chorus Christi jam totus mundus est. Chorus Christi ab oriente in occidentem consonat. Videamus si tantum extenditur chorus Christi. Dicit psalmus alius: «A solis ortu usque ad occasum laudate nomen Domini» . «Laudent nomen ejus in choro.» 8. «In tympano et psalterio psallant ei.» Quare assumit tympanum et psalterium? Ut non sola vox laudet, sed et opera. Quando assumitur tympanum et psalterium, manus concinunt voci. Sic et tu, si quando Alleluia cantas, porrigas et panem esurienti, vestias nudum, suscipias peregrinum; non sola vox sonat, sed et manus consonat, quia verbis facta concordant. Assumpsisti organum, et consentiunt digiti linguae. Et ipsum mysterium tympani et psalterii
Abbreviated transcription (Latin):
dum sacrificium: S peccator es: impius es:
sed inquinatam conscientiam habes Poteris
forte aliquid mundum offerre purgatus: sea
ut purgeris. aliquid ꝓte offerendum ẽ. Qd gͦ
ꝓte oblaturꝰ es ut munderis: Si mundatus es:
potcris offerre qđ mundum ẽ Offerat gͦ seipsũ
mundus sacerdos: ut mundet hoc ẽ qđ fecit. xͦ.
Nichil mundum inuenit in hominib qđ offerret
ꝓhominib: se ipsum obtulit mundã uic̾ti¬
mam: Felix uictima: uera uictima: munda¬
uictima: hostia inmacłata. ħ gͦ hoc obtulit qd̃
noᷤ illi dedimꝰ: ĩmo ħ obtulit qd anob̾ accep̃: ⁊mỹ¬
dũ obtulit. Carnẽ enĩ a nob̃ accep̃. ⁊ hãc obtulit. S
un illã accep̃: Deut̾o uͥginis marie. ut mundã
otferret ꝓinmundis: ipse rex. ipse sacerdos: in
Et chorus qͥd significat: Multi nouerunt choꝵ:
et qͥa inciuitate loquimur. ꝓpe om̃s norunt.
Chorus ẽ consensio cantantium: Si inchoro can¬

Expanded text:
dum sacrificium. Sed peccator es, impius es, dum sacrificium. Sed peccator es, impius es, sed inquinatam conscientiam habes. Poteris forte aliquid mundum offerre, purgatus; sed ut purgeris, aliquid pro te offerendum est. Quid ergo pro te oblaturus es, ut munderis? Si mundatus es, poteris offerre quod mundum est. Offerat ergo seipsum mundus sacerdos, et mundet. Hoc est quod fecit Christus. Nihil mundum invenit in hominibus, quod offerret pro hominibus; seipsum obtulit mundam victimam. Felix victima, vera victima, hostia immaculata! Non ergo hoc obtulit quod nos illi dedimus: ienim a nobis accepit, hanc obtulit. Sed unde illam accepit? De utero virginis Mariae, ut mundam offerret pro immundis. Ipse Rex, ipse Sacerdos; in Et chorus quid significat? Multi noverunt chorum; et quia in civitate loquimur, prope omnes norunt. Chorus est consensio cantantium. Si in choro can
Abbreviated transcription (Latin):
dixit qui fecit eum: hoc dixit in rege suo. Qđ
distis ineo qͥfecit eum: hoc ẽ inrege suo filiꝰ
di qͥ fecit nos: factus est inter nos Et rex nr̃ reg̃
nos: quia creator nr̃ fecit nos. Ipse ẽ tam̃ ꝑquẽ
abunctione Reges autẽ unguebantur: & si¬
cerdotes Ile uerus unctus ẽ et rec & sacerdos.
Rex pugnauit ꝓ nob sac̾dos obtulit se ꝓnob̾. Qndo
ꝓnobis pugnauit. qͣsi uict̾us ẽ: uere autẽ uic̃. Cr¬
cifixus est enim: & de cruce sua inqua fixus e¬
rat diabolum occidit. Et inde rex noster. Uñ aut̃
sacerdos: Quid pronobis obtulit: Date sacer¬
doti qđ offerat. Quid inueniret ħo qd̃ daret:
Mundam iuictimã. Quã uictimã: Quid mundũ
potes offerre. opeccator: oinique ÷ oimpie:Q.¬
qͥd attuleris ĩmundũ ẽ: ⁊ aliqͥd mũdũ ꝓte offerend
tatur arietib nec hẏrcis. nec tauris: omĩa
ipsius sunt: et si non offeras Offer gͦ illi mũ¬

Expanded text:
dixit, «qui fecit eum;» hoc dixit, «in rege suo.» Quod dixit, «qui fecit eum;» hoc dixit, «in rege suo.» Quod distis, «in eo qui fecit eum;» hoc est, «in rege suo.» Filius Dei qui fecit nos, factus est inter nos: et Rex noster regit nos, quia Creator noster fecit nos. Ipse est tamen per ab unctione. Reges autem ungebantur et sacerdotes : ille vero unctus est et Rex et Sacerdos. Rex pugnavit pro nobis, Sacerdos obtulit se pro nobis. Quando pro nobis pugnavit, quasi victus est; vere autem vicit. Crucifixus est enim, et de cruce sua, in qua erat fixus, diabolum occidit: et inde Rex noster. Unde autem Sacerdos? Quia se pro nobis obtulit. Date Sacerdoti quod offerat. Quid inveniret homo quod daret mundam victimam? Quam victimam? Quid mundum potest efferre peccator? O inique, o impie! quidquid attuleristatur arietibus, nec hircis, nec tauris. Omnia ipsius sunt, etsi non offeras. Offer ergo illi mun
Abbreviated transcription (Latin):
lices Letetur isrł in eo qui fecit eum Et filii
syon exultent inrege suo: Ipse ẽ isrł qui filii
eccłiȩ sunt: qͥa syon fuit quidẽ una ciuitas
quȩ cetidit: Ineius reliquiis habitant quidẽ
scĩ temporalĩt: s syon uera. et iherusalẽ uera.
quia ipsa syon que ierłm. eterna ẽ incelis quȩ
ẽ mater nr̃a: ipsa nos genuit: ipsa ẽ ȩccłia scoꝵ¬
ipsa nos nutriuit: ex parte peregrina ex magna
natur in hoc scło. spes ẽ iustoꝵ. De illa dictũ ẽ
gła inexcelsis dõ: de hac dictum ẽ. & interra
pax hominib bone uoluntatis: Qui gͦ ĩhac
uita gemunt & desiderant illã patriã: currãt
dilectione. non pedib corꝑis. ñq̃rant naues sed
pennas:. duas alas caritatis apprehendant.
Quȩ sunt duȩ alȩ caritatis: Dilectio dĩ et dilec¬
tio ꝓximi Peregrinamur enim: suspiramꝰ:
geminus: uenerunt adnos littere de patria
nr̃a: ipsas uob̃ recitamus Letetur isrł in eo qui
fecit eum: et filii syon exultent in rege suo&a

Expanded text:
lices: «Laetetur Israel in eo qui fecit eum.» 5. «Et filii Sion exsultent in rege suo.» Ipse Israel, filii Ecclesiae sunt. Quia Sion fuit quidem una civitas, quae cecidit: in ejus reliquiis habitabant quidem sancti temporaliter; sed Sion vera et Jerusalem vera quia ipsa Sion, quae Jerusalem, aeterna est in coelis, quae est mater nostra . Ipsa nos genuit, ipsa est Ecclesia sipsa nos nutrivit, ex parte peregrina in saeculrinatur in hoc saeculo, spes est justorum. De illa dictum est: Gloria in excelsis Deo; de hac dictum est: Et in terra pax hominibus bonae voluntatis» . Qui ergo in hac vita gemunt, et desiderant illam patriam, currant dilectione, non pedibus corporis: non quaerant naves, sed pennas; duas alas charitatis apprehendant. Quae sunt duae alae charitatis? Dilectio Dei, et proximi. Peregrinamur enim, suspiramus, gemimus. Venerunt ad nos Litterae de patria nostra, ipsas vobis recitamus. 6. «Laetetur Israel in eo qui fecit eum, et filii Sion exsultent in rege suo.» Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Pedes leues iam ꝓgrediebant᷑ inlapsum: compe¬
dib tenent᷑: habet iuncula ferrea: timet dm̃:
dr̃ illi dampnabit de ds̃ si feceris: uidex est
supra om̃s: audit gemitum uxoris tuȩ: reus
teneberis inconspectu eius: Hac concupiscen¬
tia blanditur: hac pęna det̾ret. Ibat᷑ adconse¬
dendum prauȩ cupiditati: nͥ uincula ferrea
retinerent: Qđ plus ẽ. si dicat continere iam
uolo: nolo iã uxorẽ.non potest. Quid si tu
ius & illa non uult: nunqͥd ꝑcontinentiam
tuã debet illa fieri fornicaria : Si alii
nupserit te uiuo. adultera erit: Non uult ta¬
li lucro ds̃. cõpensartale dãpnũ. Redde debitũ
⁊ si ñ exigiᷤredde. ꝓscĩficatione ꝑfecta ds̃ tibi com¬
putabit: si non qđ debetur exigis: sed red¬
dis quod debes uxor. limes: ñ facis:
concutiuntur uincula tua Audi qͥa un¬
culis ferreis constrictus es: alligatus es uxo¬
ri. nequesieris solutionẽ Durum ẽ: ferreũẽ.¬

Expanded text:
Pedes leves jam progrediebantur in lapsum, compePedes leves jam progrediebantur in lapsum, compedibus tenentur; habet vincula ferrea, timet Deum. Dicitur illi: Damnabit te Deus, si feceris; judex est supra omnes, audit gemitum uxoris tuae, reus teneberis in conspectu ejus. Hac concupiscentia blanditur, hac poena deterret. Ibat ad consentiendum pravae cupiditati, nisi vincula ferrea retinerent. Quod plus est, si dicat, Continere jam volo, nolo jam uxorem: Non potes. Quid, si tu vis, et illa non vult? numquid per continentiam tuam debet illa fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus compensare tale damnum. Redde debitum; etsi non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod debet exigis, sed reddis quod debetur uxori. Times, non facis; concutiuntur vincula tua. Audi quia vinculis ferreis constrictus es: «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem» . Durum est, ferreu
Abbreviated transcription (Latin):
homo et si nontimeat dm̃: quia nullarũ in¬
rium ẽ. nullarum facultatum: ne cum se cõ¬
mou̾it insupplicium rapiat᷑: cessat timore
hominis: et si non dĩ: Potentes autem mundi
reges. nobiles. nͥ dm̃ timeant. qͥd timebunt.
S p̃dicatur iiis et ꝑcutiuntur framea uis acu¬
ta: dr̃ iuis. qͥa ẽ qui ponat alios addexteram.
alios ad sinistram: ut dicat eis qui asinistris
sunt ite uignem ȩternum qui paratus est
diabolo & angłis eius Nondũ diligunt iu¬
sticiam: s timent pęnam: Et timendo pe¬
nam. iã acceꝑunt compedes: et inuinculis fer¬
reis erudiuntur: Uenit adnos homo de scło po¬
tens: offendit illũuror sua. aut forte concupi¬
uit alterã pulchriorem. aut alteram ditiorẽ
uult dimittere illam quã habet Non facit
Audit aseruo dĩ: audit aꝓpħa. audit ab apło.
Non facit. Audit abeo incuius manibus est
nicationis: Audit hoc: timet. & non facit.

Expanded text:
homo, etsi non timeat Deum; quia nullarum vihomo, etsi non timeat Deum; quia nullarum virium est, nullarum facultatum; ne cum se commoverit, in supplicium rapiatur, cessat timore hominis, etsi non Dei. Potentes autem mundi, reges, nobiles, nisi Deum timeant, quid timebunt? Sed praedicatur illis, et percutiuntur framea bis acuta. Dicitur illis quia est qui ponat alios ad dexteram, alios ad sinistram; ut dicat eis qui a sinistris sunt: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Nondum diligunt justitiam, sed timent poenam; et timendo poenam, jam acceperunt compedes, et in vinculis ferreis erudiuntur. Venit ad nos homo de saeculo potens; offendit illum uxor sua, aut forte concupivit alterius pulchriorem, aut alteram ditiorem: vult dimittere eam quam habet, et non facit. Audit a servo Dei, audit a propheta, audit ab apostolo, et non facit; audit ab eo in cujus manibus est causa fornicationis : audit hoc, timet, et non facit.
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. qͥd loquar. Audistis mͦ apłm ioħem.¬
Timor ñ ẽ in caritate: s ꝑfecta caritas foraᷤ mit¬
tit timorem. qͥa timor penam habet: hoc
ẽ uinculum ferreum: Et tam̃ nͥ timore
intipiat homo dm̃ colere: ñꝑueniet ada¬
morem: Initium sapientiȩ timor dñi Incip̃
ergo auinculis ferreis: finitur adtorquẽ au¬
reum: Dictum ẽ enim desapientia: & torquẽ
aureum circa ceruicem tuam: Nontͥ impo¬
neret torquem aureum: nͥ pͥmũ incõpedib
ferreis. te alligasset Cȩpisti atimore: consũ¬
mariꝰ ad sapientiam Quam multi sunt
qui ꝓpterea nolunt male facere. qͥa gehen¬
nã timent. quia cruciatum timent Non¬
dum amant iusticiam: Si illis ꝓmitteret᷑
impunitas. & diceretur eis. facite qđ uultis
seturi impunitum uob̾ erit: emitterent
ꝓgressus libidinum suarum inqueq nequis¬
sima: et maxime fr̃s mei. maximȩ reges ⁊ no¬
biles: quib ñ facile dicitur qͥd fecisti: siã pau

Expanded text:
vestra quid loquar. Audistis modo apostolumvestra quid loquar. Audistis modo apostolumTimor non est in charitate; sed perfecta charitas foras mittit timorem, quia timor tormentum habet» . Hoc est vinculum ferreum. Et tamen nisi timore incipiat homo Deum colere, non perveniet ad amorem. Initium sapientiae timor Domini . Incipit ergo a vinculis ferreis, finitur ad torquem aureum. Dictum est enim de Sapientia, «Et torquem aureum circa tuam cervicem» . Non tibi imponeret torquem aureum, nisi primo in compedibus ferreis te alligasset. Coepisti a timore, consummaris ad sapientiam. Quam multi sunt qui propterea nolunt male facere, quia gehennas timent, quia cruciatus timent? Nondum amant justitiam. Si illis promitteretur impunitas, et diceretur eis, Facite quod vultis securi, impunitum vobis erit; emitterent progressus libidinum suarum in quaeque nequissima: et maxime, fratres mei, maxime reges et nobiles, quibus non facile dicitur, Quid fecisti? Nam pauper
Abbreviated transcription (Latin):
impletione tiubari: uidẽ inunum nomen
cancurrere genꝰ humanum Et qͥd facerent:
Multi elegerunt ignobilitatẽ: et dimittentes do¬
mos suas. substantias suas distribuentes pau¬
ꝑib concurrerunt adꝑfectionem: Iali ergo
imꝑfecto. dicitur adño Si uis ꝑfectus eẽ. ua¬
de uende omĩa quȩ habes & da pauꝑib. ⁊ue
ni sequere me: & habebis thesaurum incelis:
Multi exnobilib fecerunt hoc. s cessauerunt
isti ẽẽ nobiles gentium: elegerunt pauꝑta¬
tem inscło: nobilitatem inxp̃o: Multi au¬
t̃ẽ tenẽt ipsã nobilitatẽ: tenet̃ regias pote¬
states: et sic sunt xp̃iani Ipsi sunt tanqͣm
incompedib. et tanqͣm inuinculis ferreis:
Unde hoc: Ne ꝓgrederentur adillicita com¬
pedes acceꝑunt: compedes sapientiȩ. com¬
pedes uerbi dĩ Suare gͦ uicula ferrea. Et nõ
uincula aurea: ferrea sunt. qͣindiu timent.
ament & aurea erunt: Attendat caritas

Expanded text:
impletione turbari, videre in unum nomen impletione turbari, videre in unum nomen concurrere genus humanum. Et quid facerent? Multi elegerunt ignobilitatem, et dimittentes domos suas, substantias suas distribuentes pauperibus, cucurrerunt ad perfectionem. Tali enim imperfecto dicitur a Domino: «Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus; et veni, sequere me, et habebis thesaurum in coelis» . Multi ex nobilibus fecerunt hoc: sed cessaverunt isti nobiles esse gentium; elegerunt paupertatem in saeculo, nobilitatem in Christo. Multi autem tenent ipsam nobilitatem, tenent regias potestates, et sic sunt christiani. Ipsi sunt tanquam in compedibus, et tanquam in vinculis ferreis. Unde hoc? Ne progrederentur ad illicita, compedes acceperunt; compedes sapientiae, compedes verbi Dei. 15. Quare ergo vincula ferrea, et non vincula aurea? Ferrea sunt quamdiu timent; ament, et aurea erunt. Attendat Charitas
Abbreviated transcription (Latin):
ligatos compedib et uinculis ferreis intelligi¬
mus: Scit caritas ur̃a & eruditio. qͥa in eccłia
nutriti estis et soletis audire diuinas lectiones.
qm̃ infirma mundi elegit ds̃ ut confundet
fortia & stulta mundi elegit d̃s̃ ad confun¬
dendos sapientes: et ea quȩ ñ sunt tanquã
quȩ sunt. ut ea quȩ sunt euacuentur: Sic enĩ
ait apłs: Uidete enim uocationem urãm
fis̃: quia ñmulti sapientes scđm carnem:
ñ multi potentes: ñ multi nobiles: s stul
ta mundi elegit ds et infirma mundi.¬
ut confunderet fortiaꝰ et ignobilia & coN
temptibilia elegit ds̃. & ea que non sunt
tanquam ea quȩ sunt: ut ea quȩ sunt
euacuentur uenit xp̃c ds̃ ut ꝓdesset¬
imꝑatorem Etelegit ea que nulliꝰ mom̃ti
erant inmundo: ip̃sos impleuit spu scõ: de¬
dit eis frameas bis acutas: p̃dican cepit eu
mundus : erexit se leo aduersꝰ agnum: s for¬
seiuendo: agnus uicit patiendo: Conuers a s̃

Expanded text:
modo ergo ligatos compedibus et vinculis ferreis intelligimodo ergo ligatos compedibus et vinculis ferreis intelligiSaulum persecutorem, et non invenio; occisus nutriti estis, et soletis audire divinas lectiones, quoniam «infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia; et stulta mundi elegit Deus, ad confundendos sapientes; et ea quae non sunt tanquam ea quae sunt, ut quae sunt evacuentur.» Sic enim ait Apostolus: «Videre enim vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potsequitur, et exponit: «Objurgationes in populis.» Objurgatio quae est? Correptio. Procedat ex vobis framea bis acuta, nolite cessare; dedit illam vobis Deus pro modulo vestro. Qualis homo es, qui idola colis? Dic amico tuo, si tamen reimperatore; et elegit ea quae nullius momenti erant in mundo. Ipsos implevit Spiritu suo, dedit eis frameas bis acutas, praedicare praecemundus, erexit se leo adversus agnum: sed foraeviendo, agnus vicit patiendo. Conversa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
armatos: attendite strages. attendite p̃lia glaosa.
pedib: et nobiles eoꝵ inuinculis ferreis: ut
faciant ineis iudicium conscriptum facile
exposiumus qͦmͦ de frameis cadent ut ex¬
surgant: separentur. irc congregentꝰ uul¬
nerentur: ut sanentur: moriant᷑ ut uiuant:
Sed quid faciemus: qͦmͦ exponimus adal¬
ligandos reges eoꝵ incompedib: Reges
gentium alligat incompedib: et nobi¬
les eoꝵ inuinculis: addidit ferreis Ad esto¬
te ut agnoscatis qđ nostis Isti enĩ uersus qͦs
cepimus exponere obs curi sunt S ulud
qd exillis dicturus sum. ñ ẽ nouum: iã no¬
tum ẽ uob̾: mͦ non discere opus habetis. sed
commemorari Adhoc sunt autẽ uoluit
ds̃ obscure ponere quosdam uersus suos: ñ
ut aliquid nouum de ulis eruatur: s ut iã
qđusitatum erat. obscuris expositis innoue¬
tur: Hoiumus reges factos xp̃ianos: noui¬
mus nobiles gentium. factos xp̃ianos: suñ
hodieq & fuerunt. et erunt: et noncessant.

Expanded text:
armatos; attendite strages, attendite gloriosa praelpedibus, et nobiles eorum in vinculis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum.» Facile exposuimus quomodo de frameis cadant ut exsurgant, separentur ut congregentur, vulnerentur ut sanentur, moriantur ut vivant: die ipsa fit; hoc agimus et nos loquendo. Atligandos reges eorum in compedibus?» Reges gentium alligandi in compedibus; «et nobiles eorum in vinculis,» addidit «ferreis.» Adestote, ut agnoscatis quod nostis. Isti enim versus quos coepimus exponere, obscuri sunt; sed illud quod ex illis dicturus sum, non est novum. Jam notum est vobis; modo non discere opus habetis, sed commemorari. Ad hoc autem voluit Deus obscure ponere quosdam versus suos, non ut aliquid novum de illis eruatur; sed ut quod jam usitatum erat, obscuris expositis innovetur. Novimus reges factos christianos, novimus nobiles gentium factos christianos. Sunt hodieque, et fuerunt, et erunt; et non cessant f
Abbreviated transcription (Latin):
reis Ut faciant in eis uidicium conscriptum:
hoc ẽ. iudiciũ: qđ faciunt scĩ. ꝑom̃s gentes. Qr̃e
conscriptum: Quia ista antea conscripta sunt:
et mͦ complentur Ecce mͦ fuint: aliquando
legebant᷑. ñfiebant. Et conelusit ita. Oła hec
altant dm infaucib suis: sic letant᷑ incubi¬
lib suis: sic exultant ingła sua: sic exaltant᷑
insalute sua: sic cantant canticum nouũ: sic
dicunt alleluia. corde. ore. uita. amen.

Expanded text:
 Ut faciant in eis judicium conscriptum.» Hoc est judicium quod faciunt sancti per omnes gentes. Quare, «conscriptum?» Quia ista antea conscripta sunt, et modo complentur. Ecce modo fiunt: aliquando legebantur, et non fiebant. Et conclusit ita: «Gloria altant Deum in faucibus suis, sic laetantur in cubilibus suis, sic exsultant in gloria sua, sic exaltantur in salute, sic cantant canticum novum, sic dicunt Alleluia, corde, ore, vita. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
pedes: qđ ds̃ coninxit homo ñseparet S:
dura sunt uincula Quis nesciat: p̃psam du¬
riciam Doluerunt apłi: et dixerunt Si talis
causa ẽ cum uxore: non expedit nubere: Si
uincula ferrea sunt: ñ opus ẽ ut uluc pedes
mittant᷑: Et dñs: Non om̃s capiunt uerbũ
istud: s qͥ potest caꝑe capiat. Auigatus es

Expanded text:
d Deus conjunxit, homo non separet.» Sed dura sunt vincula. Quis nesciat? Ipsam duritiam doluerunt Apostoli, et dixerunt: «Si talis est causa cum uxore, non expedit nubere.» Si vincula ferrea sunt, non opus est ut illic pedes mittantur. Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum istud;
Abbreviated transcription (Latin):
fecit omnia. et meliuis ulo ñẽ aliqͥd: quicqͥd
fecit intra ulum ẽ: et quicqͥd inhis tͥ placet
minus ẽ quam ipse Ii on gͦ ita tibi placeat qd̃
fecit ut recedas ab eo qui fecit: s si amas qđ
fecit: multomagis eum qui fecit Si pulchra
sunt quȩ fecit: quanto pulchrior ẽ qui fecit:
Confessio eius interra ⁊ incelo. E texaltauit
cornu popłi sui Ecce quid ꝓpħabant aggeꝰ
cezacharias: mͦ cornu popłi ipsius. humil
ẽ intrituris : intribulationib intemptationibus:
intunsione pectorum Quando exaltabit cormu
popłi sui: quando uenerit dñs ipse. & ortus fue¬
rit sol nr̃: non iste qui ocłis uidetur & oritur
suꝑ bonos & malos. s de quo dr̃. uob̃ qͥ timetis

Expanded text:
fecit omnia, et melius illo non est aliquid, quidquid fecit omnia, et melius illo non est aliquid, quidquid fecit, intra illum est; et quidquid in his tibi placet, minus est quam ipse. Non ergo ita tibi placeat quod fecit, ut recedas ab eo qui fecit; sed si amas quod fecit, multo magis eum qui fecit. Si pulchra sunt quae fecit, quanto pulchrior est qui fecit? «Confessio ejus in terra et coelo.» 16. «Et exaltabit cornu populi sui.» Ecce quod prophetabant Aggaeus et Zacharias. Modo cornu populi ipsius humile est in trituris, in tribulationibus, in tentationibus, in tunsione pectorum: quando «exaltabit cornu populi sui?» Quando venerit ipse Dominus, et ortus fuerit sol noster: non iste qui oculis videtur, et oritur super bonos et malos ; sed de quo dicitur, «Vobis
Abbreviated transcription (Latin):
confitenii: Nan . s ui.uii omnia confitent᷑:
omnia clamant: omnium pulchritudo. quo¬
dãmodo uor eoꝵ ẽ.confitentium dm̃: Clama
celum: ds̃ tu me fecisti non ego Clamat t̾ra.
tu me condidisti ñego Quom clamant ista
Quando considerantur. & hoc inuenitur: ex
tua considatione clamant: exuoce tua cla¬
tende cȩlum pulchrum ẽ: adtende terrãpuil¬
chra ẽ: utrũq sunul ualde pulchrum ẽ Ipseft¬
cit: ipse regit: ipsiuis nutu gub̾nantur: ipse
traicit tempora: momenta ipse instaurat:¬
ꝑipsum omnia Ergo ista laudent ulum: si¬
ue instatu. siue inmotui: siue deterra deorsũ.
siue decelo sursum. siue inuetustate. siue inre¬
nouatione Cum uides hec ⁊gaudes. & at¬
tolleris in artificem: & iniuisibilia eius ꝑea q̃
facta sunt intellecta intueris: confessio eius
interra ⁊ incelo: id confiteris ei de reb ter¬
renis: confiteris de reb cȩlestib. Et quia ipse

Expanded text:
confitetur? Non; sed qua illum omnia confitentur, confitetur? Non; sed qua illum omnia confitentur, omnia clamant: omnium pulchritudo quodam modo vox eorum est, confitentium Deum. Clamat coelum Deo: Tu me fecisti, non ego. Clamat terra: Tu me condidisti, non ego. Quomodo clamant ista? Quando considerantur, et hoc invenitur; ex tua consideratione clamant, ex voce tua clatende coelum, pulchrum est; attende terram, pulchra est: utrumque simul valde pulchrum est. Ipse fecit, ipse regit, ipsius nutu gubernantur, ipse trajicit tempora, momenta ipse instaurat. Omnia ergo ista laudant illum, sive in statu, sive in motu, sive de terra deorsum, sive de coelo sursum, sive in vetustate, sive in renovatione. Cum vides haec et gaudes, et attolleris in artificem, et invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, intellecta contueris , «Confessio ejus in terra et coelo;» id est, confiteris ei de rebus terrenis, confiteris ei de rebus coelestibus. Et quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
reprehendere folles. incudes. malleos. & da
imꝑitum hominem nescientẽ qͥd q̃re fit.¬
& omnia reprehendit. s si ñhabeat ꝑitiam
artificis. & habeat saltim considerationem
hominis: quid s dicit: honsine causa. hoc
loco folles positi sunt: artifex noũ qͣresi ego
quemadmodum ignis. grando. nix glacies
sp̃s tempestatis faciunt uerbũ ei: sic om̃a
que uanis uidentur inrerũ natura temere
fieri. ñ faciunt nͥ uerbũ eius: qͥa ñfaciunt n
iussum eius Deinde dicit. ut laudent deum¬
montes & om̃s colles: ligna fructi fera & õ
cedri: bestie & omnia peccora: reptilia & uo¬
latilia pennata Beinde adhomines Reges t¬
re & om̃s popłi: principes & om̃s iudices t̾re.
iuuenes. & uirgines: senes. cũ iumorib lau¬
dent nom̃ dñi Explicata ẽ laus decło ex¬
nomen suum Uis exaltari: Illi te subde qͥ
non potest humiliari Exaltatum ẽ nom̃eiꝰ

Expanded text:
reprehendere folles, incudes, malleos. Et da reprehendere folles, incudes, malleos. Et da imperitum hominem nescientem quid quare sit, et omnia reprehendit. Sed si non habeat peritiam artificis, et habeat saltem considerationem hominis, quid sibi dicit? Non sine causa hoc loco folles positi sunt; artifex novit quare, etsi ego quemadmodum «ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt verbum ejus;» sic omnia quae vanis videntur in rerum natura temere fieri, non faciunt nisi verbum ejus, quia non fiunt nDeinde dicit, ut Dominum laudent: «Montes et omnes colles, ligna fructifera et omnes cedri; bestiae et omnia pecora, reptilia et volatilia pennata.» Deinde ad homines: «Reges terrae et omnes populi, principes et omnes judices terrae; juvenes et virgines, seniores cum junioribus laudent nomen Domini.» Explicata est laus de coelo, exnomen suum. Vis exaltari? Illi te subde, qui non potest humiliari: «Exaltatum est nomen
Abbreviated transcription (Latin):
inueniat Inqͥlinus enĩ es: ñ possessor domꝰ. loca
lis: migrabis Et ñeam tali conditione accepi¬
sti: ut qͣsi tempora tͥ certa sint Quia dix̃ dñs¬
ds̃ tuus: qͣndo uoluero cum dixero migra: pa¬
ratus esto Expello te dehospicio: s dabo do¬
mum Inquilinus es int̾ra: eris possessor in
çȩlo Quicqͥd gͦ hic accidit contra uolunta¬
tem nr̃am. noueritis ñ accidere nͥ deuolun¬
tate dĩ: de ꝓuidentia ipsius: de ordine ipsiꝰ
de nutu ipse: delegib ipsius Et si nos ñ
intelligimꝰ qͥd qͣre fiat: demus hoc pruden¬
tiȩ ipsius. qͥa non fit sine causa: et non blas.¬
phemabimus Cũ enim cepimus disputare
de oꝑib dĩ. quare hoc qͣre illud: & ñ dehuit
sic facere male fecit hoc: ubi ẽ laus di: ꝑdidi¬
sti alleluia Omna sic consida. quomͦ place¬
as deo & laudes artificem: Quia si intrares
forte inofficinam fabri ferrarii: ñ auderes

Expanded text:
inveniat. Inquilinus enim es , non possessor domus. Locainveniat. Inquilinus enim es , non possessor domus. Localis, migrabis: et non eam tali conditione, accepisti, ut quasi tempora certa tibi sint. Quid dixit Dominus tuus? Quando voluero, cum dixero, Migra; paratus esto. Expello te de hospitio, sed dabo domum: inquilinus es in terra, eris possessor in coelo. 12. Quidquid ergo hic accidit contra voluntatem nostram, noveritis non accidere, nisi de voluntate Dei, de providentia ipsius, de ordine ipsius, de nutu ipsius, de legibus ipsius: et si nos non intelligimus quid quare fiat, demus hoc providentiae ipsius, quia non fit sine causa, et non blasphemabimus. Cum enim coeperimus disputare de operibus Dei, Quare hoc, quare illud; et, Non debuit sic facere, male fecit hoc: ubi est laus Dei? Perdidisti Alleluia. Omnia sic considera, quomodo placeas Deo, et laudes artificem. Quia si intrares forte in officinam fabri ferrarii, non auderes
Abbreviated transcription (Latin):
illi sceleratiori si se mutare noluerit quid pe¬
narum inocculto seruetur: Nonne malleri
fulmine incendi. quib infine dicetur: tte
inignẽ et̃num: Opꝰ ẽ ut innocens sis Quid em̃:
malum ẽ. mori innaufragio : et bonũ ẽ mori
febre:siue inde siue inde moriat᷑: quere qͣlis
sit qͥ morit᷑: qͦ post mortẽ tturus ẽ: non unde
De uita exiturus ẽ Quacunq occasione: hinc
exituri sumꝰ. Quib exitib martyres exire
meruerunt: hunqͥd febrib: Quomͦ multi
optant ut febre soluant᷑. Alii uno ictu gla¬
dii: alii ignib: alii bestiis. & deuorauerunt
bestiȩ corpa martyrum: et ñtimuerunt ne
ꝑirent corꝑa ipsoꝵ. Undiq enim ds̃ reducet
Et qͣndo uoluit: tres pueros abigne libauit.
N unqͥd ideo machabeos inigne deseruit: ilos
apte liberauit: illos occulte coronauit: ho¬
uit gͦ ds̃ qͥd agat. tu time & bonus esto Un¬
cdecunq uoluerit ut exeas: hinc paratum te

Expanded text:
illi sceleratiori, si se mutare noluerit, quid poeilli sceleratiori, si se mutare noluerit, quid poenarum in occulto servetur? Nonne mallent fulmine incendi, quibus in fine dicetur: «Ite in ignem aeternum» ? Opus est ut innocens sis. Quid enim? malum est mori naufragio, et bonum est mori febre? Sive inde, sive inde moriatur, quaere qualis sit qui moritur; quo post mortem iturus est, non unde de vita exiturus. Quacumque occasione, hinc exituri sumus, Quibus exitibus martyres exire meruerunt? numquid febribus, quomodo multi optant ut febre solvantur? Alii uno ictu gladii, alii ignibus, alii bestiis. Et devoraverunt bestiae corpora martyrum, et non timuerunt ne perirent corpora ipsorum. Undique enim Deus reducet Et quando voluit, tres pueros ab igne liberavit : numquid ideo Machabaeos in igne deseruit ? Illos aperte liberavit, istos occulte coronavit. Novit igitur Deus quid agat. Tu time, et bonus esto. Undecumque voluerit ut excas hinc, paratum te
Abbreviated transcription (Latin):
mou̾ei: que uerbo dĩ. iom̃i motu suo deser¬
uiunt: Quo uult ds̃ illiic it ignis: illuc
fertur nubes: siue pluuiam. siue niuem. si¬
ue grandinem portet Et qͣre aliquando ꝑcu¬
tiunt montem fulmina. & non ꝑcutiunt
latronem: Qđ̾cunq possum dicere. ꝓcaptu
mentis meȩ. quantum ds̃ donare dignatur:
maiores maiora nouerint. & amplius intel¬
ligant: et det uob̃ d̃s pl sapere quam dico:
tamen cum temꝑantia. sine suꝑbia Possũ
ergo ꝓmodulo meo dicere: quare ꝑcutiant
montem. et non ꝑcutiant latronem: Quia
forte adhuc latronis conu̾sionem querit: &
ideo ꝑcutitur mons qui non timet: ut mu¬
tetur homo qͥtimet: Aliquando & tu cum
das disciplinam: terrã feris ut infans expa¬
uescat Et aliquando ferit & quẽ uult ho¬
minem: S dicis mͥ Ecce cedit in nocentiorẽ.
et dimittit sceleratiorem: Noli mirari. Mors¬
undecunq pio bonum ẽ: Unde autem scis.

Expanded text:
moveri, quae verbo Dei in omni motu suo desermoveri, quae verbo Dei in omni motu suo deserviunt. Quo vult Deus, illuc ignis, illuc fertur nubes, sive pluviam, sive nivem, sive grandinem portet. Et quare aliquando percutiunt montem fulmina, et non percutiunt latronem? Quodcumque possum dicere pro captu mentis meae, quantum Deus donare dignatur: majores majora noverint, et amplius intelligant; et det vobis Deus plus sapere quam dico, tamen cum temperantia, sine superbia: possum ergo pro modulo meo dicere quare percutiant montem, et non percutiant latronem: quia forte adhuc latronis conversionem quaerit; et ideo percutitur mons qui non timet, ut mutetur homo qui timet. Aliquando et tu, cum das disciplinam, terram feris, ut infans expavescat. Et aliquando ferit et quem vult hominem. Sed dicis mihi: Ecce ferit innocentiorem, et dimittit sceleratiorem. Noli mirari: undecumque mors pio bona est. Unde autem scis
Abbreviated transcription (Latin):
anno: & omni anno dat frum̃tũ: Seruari hec
frumentum ñ potest: Cito corrumpit᷑ quia oĩ
anno datur:: ibi qͥa raro: & multum dat᷑. &
dui seruatur S forte putas. quia ibi deserit ds̃
homines: aut ñ ibi scđm iocunditatẽ suã. &
laudant et głificant dm̃: App̃hende indege¬
tulum: pone int̾ istas arbores amenas: fũgere
hinc uult. & redire adnudam getuliam: In om¬
nibus gͦ ds̃ locis. regionib. temporib. sua
queq distribuit. & ordinauit: et longum est
commemorare diligentiorem considationẽ
omnium rerum: Quis uiam explicat: Tam̃
qui ocłos habent. multa ibi uident: cum
uiderint placent: cum placuerint laudantur.
ñtanqͣm ipsa. s ille qͥ fecit: ita omnia lau¬
dixisset ignis. grando. nix glacies. sp̃s tempe¬
statis. que omnia turbata uidentur quibꝰdã
stultis. & qͣsi casib agitari: ad didit: Quȩ faci¬
unt uerbum eius Non tͥ gͦ uidcantur casib

Expanded text:
anno, et omni anno dat frumentum: servari hic anno, et omni anno dat frumentum: servari hic frumentum non potest, cito corrumpitur; quia omni anno datur: ibi, quia raro, et multum datur, et diu servatur. Sed forte putas quia ibi deserit Deus homines, aut non ibi secundum jucunditatem suam et laudant et glorificant Deum? Apprehende inde Getulum, pone inter istas arbores amoenas; fugere hinc vult, et redire ad nudam Getuliam. Omnibus ergo Deus locis, regionibus, temporibus, sua quaeque distribuit et ordinavit. Et longum est commemorare diligentiorem considerationem omnium rerum. Quis illam explicat? Tamen qui oculos habent, multa ibi vident: cum viderint, placent; cum placuerint, laudantur, non tanquam ipsa, sed ille qui fecit: ita omnia laue, cum dixisset, «Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis,» quae omnia turbata videntur quibusdam stultis, et quasi casibus agitari, addidit, «Quae faciunt verbum ejus.» Non tibi ergo videantur casibus
Abbreviated transcription (Latin):
głm: ipse fec̃ int̾ra uermiculũ. S angelũ
incȩlo ꝓhabitatione cȩlesti uermiculum int̾ra
ꝓhabitatione derrestri Nunquid angłm fec̃
reꝑe incȩno: et uermiculum incęlo: Distri¬
buit sedib habitatores: Incorruptionẽ incor¬
ruptis dedit sedib: corruptibilia corrupti¬
bilib locis Totum attende: totum lauda:
Qui gͦ disposuit menbra uermiculi: ñgub̾¬
nat nubes: Et quare inmare pluit: qͣsi non
inmari sint qui alantur pluuia: qͣsi non ibi fec̃
pisces: qͣsi non ibi fecit animalia Attendite qͦ¬
modo currunt pisces adaquam dulcem & qͣre
ĩqͥt pisci pluit: mͥ ñ pluit: Ut cogites te inre¬
gione ẽẽ. deserti. & inperegrinatione uitȩ &
amarescat tͥ uita p̃sens. ut futuram desideres:
aut ut flagelleris & corripiaris. & corrigaris:
Quom̃ autẽ distribuit. ꝓpria regionum: Ecce
qͥa degetuilia locuti sumus. pluit ꝓpe hic oĩ

Expanded text:
gelum, ipse fecit in terra vermiculum: sed angelum gelum, ipse fecit in terra vermiculum: sed angelum in coelo pro habitatione coelesti, vermiculum in terra pro habitatione terrestri. Numquid angelum fecit repere in coeno, et vermiculum in coelo? Distribuit sedibus habitatores; incorruptionem incorruptis sedibus dedit, corruptibilia corruptibilibus locis. Totum attende, totum lauda. Qui ergo disposuit membra vermiculi, non gubernat nubes? Et quare in mare pluit? Quasi non sint in mari, quae alantur pluvia; quasi non ibi fecit pisces, quasi non ibi fecit animalia. Attendite quomodo currunt pisces ad aquam dulcem. Et quare, inquit, pisci pluit, et mihi aliquando non pluit? Ut cogites te in regione esse deserti, et in peregrinatione vitae; et amarescat tibi vita praesens, ut futuram desideres; aut ut flagelleris, et corripiaris, et corrigaris. Quomodo autem distribuit propria regionum? Ecce, quia de Getulia locuti sumus, pluit hic prope omni
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam: qm̃ ipsi saturabunt᷑ Iste enĩ iã sa¬
turatus ẽ. qui talia disputat: qͣsi doctus sibi¬
uidetur. nec uult discere: ideo ñsitit: Nam si
sitiret uellet discere: & inueniret qͥa totum
dĩ ꝓuidentia fit interra: & miraretur dispo¬
sita etiã menbra pulicis. Attendat cairtaᷤᷤ ur̃a.
Qͥs disposuit m̃bra puliciᷤᷤ ⁊ culiciᷤᷤ ut habeãt ordi¬
nẽ suũ: habeãt uitã suã: habeat motũ suũ:
Unã bestiolã breuẽ minutissimã consid̾a ꝗͣ uo¬
lueris: si consides ordinẽ menbroꝵ ipsiꝰ. et ani¬
mationẽ uitȩ qͣ mouet᷑ ⁊ ꝓposse fugit mortẽ: a¬
mat uitam: appetit uoluptates: deuitat mo¬
lestias: exerit sensus diu̾sos Uiget inmotu
congruo sibi Quis dedit aculeum culici: qͦ
sanguinem sugat: Quã tenuis fistula ẽ qua
sorbet: es disposuit ista: Quis fecit ista: Ex¬
pauescis uminimis: lauda magnum: Hoc
itaq tenete fr̃s mei: nemo uobis de fide excu¬
tiat sanam doctrinam: Qui fecit incelo an¬

Expanded text:
ipsi saturabuntur» . Iste enim jam saturatus est, qui talia disputat; quasi sibi doctus videtur, nec vult discere, ideo non sitit. Nam si sitiret, vellet discere; et inveniret quia totum Dei providentia fit in terra; et miraretur disposita etiam membra pulicis. Attendat Charitas vestra. Quis disposuit membra pulicis et culicis, ut habeant ordinem suum, habeant vitam suam, habeant motum suum? Unam bestiolam brevem, minutissimam considera, quam volueris. Si consideres ordinem membrorum ipsius, et animationem vitae qua movetur; ut pro se fugit mortem, amat vitam, appetit voluptates, devitat molestias, exserit sensus diversos, viget in motu congruo sibi! Quis dedit aculeum culici, quo sanguinem sugat? Quam tenuis fistula est qua sorbet! Quis disposuit ista? quis fecit ista? Expavescis in minimis; lauda magnum. Hoc itaque tenete, fratres mei; nemo vos de fide excutiat, et de sana doctrina. Qui fecit in coelo an
Abbreviated transcription (Latin):
ineo letetur qͥfecit eum Hos fr̃s. ñ uob̃ cõmẽ¬
commendamꝰ uos do: Quomͦ uob̃ dm̃ com¬
mendamꝰ : ut diligatis illum. bonũ ur̃m ñ bo¬
malo ipsiꝰ Non enĩ minus habebit ds̃ diui¬
nitatẽ: si homo in illo ñhabuerit caritatem
dilexit prior ante quã eum diligeremus: ut
filium suũ unicum miteret mori ꝓnob̃. Qui
fecit nos: factus ẽ inter nos: Quomͦ nos ipse
fecit: Omnia ꝑipsum facta sunt: & sine ipso
factum ẽ nicħ: Quomͦ factus ẽ inter nos: E
uerbum caro factum ẽ: et habitauit innobis:

Expanded text:
«In eo laetetur qui fecit eum.» Nos, fratres, non vobis commen«In eo laetetur qui fecit eum.» Nos, fratres, non vobis commencommendamus vos Deo. Quomodo vobis Deum commendamus? Ut diligatis eum bono vestro, non bomalo ipsius. Non enim minus habebit Deus Divinitatem, si homo in illo non habuerit Charitatem. dilexit prior, antequam eum diligeremus, ut Filium suum unicum mitteret mori pro nobis. Qui fecit nos, factus est inter nos. Quomodo nos ipse fecit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Quomodo factus est inter nos? Et Verbum caro f