comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a uirginis utero. Qua gͦ grã homo ille
abinitio factus ẽ bonꝰ: ea demgra ho¬
mines qui sunt menbra ciꝰ exmalis fiunt
boni. Quid enim dicatis dexp̃o scđm¬
hominẽ non inuenitis. idest scđm id qd̃
u̾bum caro factumẽ: qđ ille qui ds̃ erat.
& d̾s mansit & homo factus ẽ. qđ ipse
homo nunquam ita fuit homo. ut non
eẽt unigenitus dĩ filius ꝓpt̾ unigenitũ
u̾bum. Neq enim ut hoc cẽt. morum
suorum de ꝓpria uoluntate uenientiũ
meritis comparauit: s sicut uerum dixit
ambrosius. quasi de spũnatus. Absti-¬
nuit adelicto. Alioqͥn scd̾m uos multi
eeñt tales si eẽ uoluissent: atq ut ille ta¬
lis non nͥ unus ẽẽt. in potestate hominũ
fuit quitales ẽẽ noluerunt. Que si at¬
tenditis qͣnta impietate dicantur. uel ta¬
cita cogitatione credantur. sicut agno¬
scitis unigeniti naturam. qđ inpͥncipio
erat u̾bum. & u̾bum erat apuddm̃. et
ds̃ erat u̾bum: agnoscite & grãm. quod

Expanded text:
a virginis utero. Qua ergo gratia homo ille a virginis utero. Qua ergo gratia homo ille ab initio factus est bonus, eadem gratia homines qui sunt membra ejus ex malis fiunt boni. Quid enim dicatis de Ctis, id est, secundum id quod Verbum caro factum est: quod ille qui Deus erat, et Deus mansit et homo factus est; quod ipse homo nunquam ita fuit homo, ut non esset unigenitus Dei Filius, propter unigenitum Verbum. Neque enim ut hoc esset, morum suorum de propria voluntate venientium meritis comparavit: sed, sicut verum dixit Ambrosius, quasi de Spiritu natus abstinuit a delicto. Alioquin secundum vos, multi essent tales, si esse voluissent; atque ut ille talis nonnisi unus esset, in potestate hominum fuit, qui tales esse noluerunt: quae si attenditis quanta impietate dicantur, vel tacita cogitatione credantur; sicut agnoscitis Unigeniti naturam, quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; agnoscite et gratiam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
arabit terram ꝑomnem diem: Nunqͥd
dicit lutum figulo quid facis: quia non
oꝑaris. quia non habes manus: Nun¬
quid dicit figm̃tum ei qui se finxit. sapi¬
ent̃ me finxistĩ. uel qui dicit patri quid
generabis. & matri quid parturies ͤ Qui¬
a sic dicit dñs ds̃ isrł sc̃s. qui fecit futu
michi. Ego feci terram. & hominem suꝑ
eam: ego manumea firmaui cȩlum. Ego
om̃ib syderibus mandaui. Ego leuaui
cum iusticia regem: & om̃s uiȩ eiꝰ recte.
Hic ȩdificauit ciuitatem meã. & capti¬
uitatem poplimei reducet: Non cump̃¬
mio nec cum muncribus. dixit dñs sa¬
baoth. augꝰ S i intelligeres u̾ba ꝓphete.
intelligeres ibi. regẽ de quo dictum est.
Ego leuaui cum iusticia regem. & om̃s
uiȩ cius recte. hunc ẽẽ mediatorem dei
& hominum hominem xp̃m iħ̃m: sed
intelligeres ut intelligendus ẽ. Neq enĩ
audebis eum dicere p̃cedentib oꝑum
meritis filium dĩ factum abinitioid

Expanded text:
arabit terram per omnem diem? Numquid arabit terram per omnem diem? Numquid dicit lutum figulo, Quid facis, quia non operaris, quia non habes manus? Numquid dicit-figmentum ei qui se finxit, Sapienter me finxisti? vel qui dicit patri, Quid generabis? et matri, Quid parturies? Quia sic dicit Dominus Deus Israel sanctus qui fecit futurmihi. Ego feci terram et hominem super eam; ego manu mea firmavi coelum; ego omnibus sideribus mandavi: ego levavi cum justitia regem, et omnes viae ejus rectae; hic aedificabit civitatem meam, et captivitatem populi mei reducet, non cum praemio, nec cum muneribus, dixit Dominus sabaoth . AUG. Si intelligeres verba Prophetae, intelligeres ibi regem, de quo dictum est, Ego levavi cum justitia regem, et omnes viae ejus rectae, hunc esse mediatorem Dei et hominum hominem Christum Jesum: sed intelligeres ut intelligendus est. Neque enim audebis eum dicere praecedentibus operum meritis Filium Dei factum ab initio, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ utiq diceret. si hoc qđ uos. de par¬
uulis crederet: Contrahunc gͦ diuini¬
tus intonantẽ. ñ ẽ fulminea ratio
putata sunt. Cȩcerum in isaia un-¬
de ipsam sententiam paulus assũpsit.
in tantũ ñ decerret ds̃ rationabilẽ creatu¬
ram a sui consideratione iudicii. ut sic̃
re ꝑu̾se. discite bene facere. subuenite¬
oppresso. & uenite arguite me dicit dñs:
Itaetiam hic. nequid potestate sola non ui-¬
sticia uideretur fecisse: dispensationũ
suarum dignatur aꝑire rationẽ. Affli¬
ctoenĩ incaptiuitatem popło iudõrum.
redemptionis apppiare tempꝰ quo adt̃¬
ram suam reu̾terentur annuntiat: et
causam uel p̃cedentium angoꝵ reserat.
uel instantiam gaudioꝵ. Epuletur in¬
quit cȩlum desuꝑ: & nubes spargant
iusticiam: oriat᷑ ex terra miscđĩa: & iu¬
sticia oriatur simul. Ego sũ dñs ds̃ qͥ
creauite. faciens meliorem: p̃parauite
sicut lutum figuli. Nunquid quiarat.

Expanded text:
quod utique diceret, si hoc quod vos de parquod utique diceret, si hoc quod vos de parvulis crederet: contra hunc ergo divinitus intonantem non est fulminea ratio putata sunt. Caeterum in Isaia, unde ipsam sententiam Paulus assumpsit, in tantum non deterret Deus rationabilem creaturam a sui consideratione judicii, ut sicutperverse, discite bene facere, subveniteoppresso; et venite, arguite me, dicit Dominus : ita etiam hic, ne quid potestate sola, non justitia videretur fecisse, dispensationum suarum dignatur aperire rationem. Afflicto enim in captivitate populo Judaeorum redemptionis appropiare tempus, quo ad terram suam reverterentur, annuntiat; et causam vel praecedentium angorum reserat, vel instantium gaudiorum. Epuletur, inquit, coelum desuper, et nubes spargant justitiam; oriatur ex terra misericordia, et justitia oriatur simul. Ego sum Dominus Deus qui creavi te, faciens meliorem, praeparavi te sicut lutum figuli. Numquid qui arat,
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis creet ñ tam̃ liberat: qđ etiã
uos de paruulis cogimini confiteriꝰ qͦr
certe om̃ium unam ẽẽ massam ñ pote¬
stis negare. qualem libet eam putetis:
ex qua tam̃ alios indĩ regnũ adoptari
fatemini: quos ꝓculdubio uasa in ho¬
norem facta conceditis: alios uͦ ñ adop¬
tari:. quos facta uasa incontumeliam.
nisi intelligent̃ consentiatis. impudent̃
negatis. Neq enim si non ẽ ista pena
dampnationis sicut uultis: nonerit
saltem contumelia imaginis dei. se pa-¬
rari a regno dĩ s uos si illam ꝑseuerant̃
negabitis grãm: ad hoc iudicium uos
płm dixisse de morib: ita apparet. qͣnta
testimonioꝵ legis inopia labores:qui
abhis sententiis contra fulmina ratio¬
nis opem pecis. quȩ tͥ dedignant᷑: immo
natura sui subuenire non possunt. augꝰ
Contra apłm. dicentẽ ex eadem massa
aliuduas inhonorem aliud incontu¬
meliam dm̃ facere. nec dicentẽ aliud
nec inhonorem nec in contumeliam.

Expanded text:
quamvis creet, non tamen liberat. Quod etiam quamvis creet, non tamen liberat. Quod etiam vos de parvulis cogimini confiteri, quorum certe omnium unam esse massam non potestis negare, qualemlibet eam putetis: ex qua tamen alios in Dei regnum adoptari fatemini, quos procul dubio vasa in honorem facta conceditis; alios vero non adoptari, quos facta vasa in contumeliam, nisi intelligenter consentiatis, impudenter negatis. Neque enim, si non est ista poena damnationis, sicut vultis, non erit saltem contumelia imaginis Dei, separari a regno Dei. Sed vos si illam perseveranter negabitis gratiam, ad hoc judicium vos postolum dixisse de moribus, ita apparet quanta testimoniorum Legis inopia labores, qui ab his sententiis contra fulmina rationis opem petis, quae tibi dedignantur, imo natura sui subvenire non possunt. AUG. Contra Apostolum dicentem, ex eadem massa aliud vas in honorem, aliud in contumeliam Deum facere; nec dicentem, aliud nec in honorem, nec in contumeliam,
Abbreviated transcription (Latin):
ud incontumeliam: Aufer cuas nebu¬
las abistoꝵ serenitate u̾boꝵ. quib dei
quidẽ iudicium significat᷑ occultum:
s: ipsa tamclara sunt. ut se tua caligine
tu om̃s ire ꝓnuntias. Absurdissime
aut̃ argumentaris soles. ut dicas: s hi
non finguntur in condempnationem
qui postea liberant᷑. cum nec sic possit
sermonis apłicit᷑ uel suꝑficies conuenire.
Nam cum dicis tuomĩs in con dempnati¬
onem creantur lege nascendi:s aliqͥ inde
licet ꝑexigui misteriis liberant᷑: non hoc
asseris qđ ille. qui ñ solum de condemp¬
natis liberatis p̃dicat. uerum non incon¬
dempnationem fingi. s alios in contume¬
liam. alios inhonorem. atigꝰ Ubidixit
apłs. ex uno om̃s in condempnationem.
ipsam massam demonstrauit. que tota
uitiata ex adam fluxit. Ubi aũt dicit
ex illa fieri uas in honorẽ. grãm cõm̃-¬
dat: qua homines quos ereat. etiam libe¬
rat. Ubi uͦ ex illa fieriuasa incontume¬
liam. iudicium ostendit. quo homines

Expanded text:
ud in contumeliam . Aufer tuas nebuud in contumeliam . Aufer tuas nebulas ab istorum serenitate verborum, quibus Dei quidem judicium significatur occultum; sed ipsa tam clara sunt, ut se tua caligine tu omnes ire pronuntias. Absurdissime autem argumentari soles, ut dicas, Sed hi non finguntur in condemnationem, qui postea liberantur: cum nec sic possit sermonis apostolici tibi vel superficies convenire. Nam cum dicis tu, Omnes in condemnationem creantur lege nascendi, sed aliqui inde, licet perexigui, mysteriis liberantur; non hoc asseris quod ille, qui non solum de condemnatis liberari praedicat, verum non omnes in condemnationem fingi, sed alios in contumeliam, alios in honorem. AUG. Ubi dixit Apostolus, Ex uno omnes in condemnationem ; ipsam massam demonstravit, quae tota vitiata ex Adam fluxit: ubi autem dicit, ex illa fieri vasa in honorem, gratiam commendat, qua homines quos creat, etiam liberat; ubi vero, ex illa fieri vasa in contumeliam, judicium ostendit, quo homines,
Abbreviated transcription (Latin):
aut ad głam p̃parant᷑. Ds̃ autem
notam facit potentiam suã in utroq:
uel seueritatem in impios exerendo:
uel benedictionẽ fidelib largiendo:
apparuit itaq hanc sententiã eggu
p̃ceptoris. nec manicheis opem sensibus
attulisse: & adiu̾sonos consequent̃ ar¬
masse. aua ¶Duid calumpniaris. qͥd fal¬
so criminaris: nec quos & quales eccłiȩ
docꝰtores crimineris atcendis: Non cu¬
iusquam manichei. s scĩ ambrosii uerbis
tͥ respondeo. Ds̃ quos dignat᷑ uocat.&.
quem uult religiosum facit. Hoc inu̾ita¬
te facit: hoc inueritate scripturarum
diuinarum intellexit ambrosiꝰ. S iudi¬
cium cum alios facit alios ñ facit occul¬
tum ẽ: ꝓpt̃ qđ dicit᷑ homini ꝑ hominẽ.
s ñ ab homine. O homo. cuquis es qui
respondeas dõ: Nunquid dic̃ figm̃tũ
ei qui se finxit. quid me fecisti sic:ꝰ An¬
ñ habet potestatem figulus luti. ex eadẽ
massa facere aliud uas inhonorem:ali¬

Expanded text:
aut ad gloriam praeparantur: Deus autem aut ad gloriam praeparantur: Deus autem notam facit potentiam suam in utroque, vel severitatem in impios exserendo, vel benedictionem fidelibus largiendo. Apparuit itaque hanc sententiam egregii praeceptoris, nec Manichaeis opem sensibus attulisse, et e diverso nos consequenter armasse. AUG. Quid calumniaris, quid falso criminaris, nec quos et quales Ecclesiae doctores crimineris attendis? Non cujusquam Manichaei, sed sancti Ambrosii verbis tibi respondeo: « Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » . Hoc in veritate facit, hoc in veritate Scripturarum divinarum intellexit Ambrosius: sed judicium, cum alios facit, et alios non facit, occultum est. Propter quod dicitur nomini per hominem, sed non ab homine: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quid me fecisti sic? Annon habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, ali
Abbreviated transcription (Latin):
dauerit semetipsum. ut ostenderetur
& opus hominis ꝑuoluntatem. Sed
ingrate homo.p̃paratur uoluntas
parat uasa ingłam. & quia ipsa sep̃pa¬
rant. Ut enim faciat homo ds̃ facit.
quia ut diligat homo. ds̃ prior diligit:
lege iherechielem ꝓpħam. unde quod
satis uisum est supra cõmemoraui:
ista etiam u̾ba reꝑies. idest dm̃facere
ut p̃cepta eiꝰ homines faciant. quoꝵe
miseretur non ꝓpt̃ merita eoꝵ que
mala ibi ẽẽ commemorat. s ꝓpt̃ nom̃
suum. ut dõ sine meritis eoꝵ facien¬
te ut faciant p̃cepta eiꝰ. incipiant me¬
rita bonoꝵ habere factor. Hec est
grã quam negatis. ñ ex oꝑib quȩ fĩt.
s ut fiant. Iuł̃. Ecce officium libere
uoluntatis: si inquit mundauerit
quis semet ipsum ã societate uasoꝵ
uilium. quo nomine uicia denotãt᷑:
erit uas in honorem scĩficatum. utile
dño. ad om̃e opꝰ bonũ paratum. Hec
igitur uasa. studiis ꝓpriis aut ad irã

Expanded text:
daverit semetipsum, ut ostenderetur daverit semetipsum, ut ostenderetur et opus hominis per voluntatem: sed, ingrate homo, praeparatur voluntas aeparat vasa in gloriam, et quia ipsa se praeparant. Ut enim faciat homo, Deus facit; quia ut diligat homo, Deus prior diligit. Lege Ezechielem prophetam, unde quod satis visum est supra commemoravi : ista etiam verba reperies, id est, Deum facere ut praecepta ejus homines faciant, quorum miseretur, non propter merita eorum, quae mala ibi esse commemorat, sed propter nomen suum; ut Deo sine meritis eorum faciente ut faciant praecepta ejus, incipiant merita bonorum habere factorum. Haec est gratia quam negatis, non ex operibus quae fiunt, sed ut fiant. CXXXV. JUL. Ecce officium liberae voluntatis: Si, inquit, mundaverit quis semetipsum a societate vasorum vilium quo nomine vitia denotantur, erit vas in honorem sanctificatum, utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Haec igitur vasa, studiis propriis, aut ad iram,
Abbreviated transcription (Latin):
consũmatis imꝑditionem. & ut notas fa¬
ciat inquit diuitias głȩ suȩ. in uasis mi
scđiȩ quȩ preparauit ingłam. quos et uo¬
cauit nos. non solũ ex iudeis. s etiã ex genti¬
b. Certe hic absoluit qđ suꝑior conflictꝰ
operuerat: non inferri a dõ iram. nisi his
uasis quȩ ad ꝑditionẽ consũmata fuerint.
Głam aũt̃ darihis. quȩ adhoc fuerint pre¬
parata: a quo aũt uasa eiꝰ modi insuscepti¬
onẽ hoꝵ que diximus p̃parent᷑. ipsius apłi
sermo patefecit. in magna inquit domo
non sunt tantũm uasa aurea & argente¬
a. s & lignea & fictilia: alia quidẽ in
honorem. alia incontumeliam.Si ergo
mundauerit quis semetipsum abhis.
erit uas in honorem sc̃ificatũ. utile dño.
ad om̃e opus bonũ paratum. augͥcinꝰ
Ergo ipsa uasa ita se p̃parant. ut fru¬
stra de dõ dictum sit. quȩ p̃parauit
ingłamꝰ hoc enim aꝑtissime dicis. nec
intelligis. ita dictum es se siquis mun-¬

Expanded text:
consummatis in perditionem: et ut notas faconsummatis in perditionem: et ut notas faceret, inquit, divitias gloriae suae in vae, quae praeparavit in gloriam, quos et vocavit nos, non solum ex Judaeis, sed etiam ex Gentibus . Certe hic absolvit, quod superior conflictus operuerat, non inferri a Deo iram nisi his vasis quae ad perditionem consummata fuerint; gloriam autem dari his quae ad hoc fuerint praeparata. A quo autem vasa hujusmodi in susceptionem horum quae diximus praeparentur, ipsius Apostoli sermo patefecit. In magna, inquit, domo, non sunt tantummodo vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia; alia quidem in honorem, alia in contumeliam. Si ergo mundaverit quis semetipsum ab his, erit vas in honorem sanctificatum, utile Domino, ad omne opus bonum paratum . AUG. Ergo ipsa vasa ita se praeparant, ut frustra de Deo dictum sit, quae praeparavit in gloriam? Hoc enim apertissime dicis: nec intelligis ita dictum esse, Si quis mun
Abbreviated transcription (Latin):
ri. & desidiã suam obidcolore necessitatis
obnubere. ut insusceptione gentium recla¬
maret ȩugłio: audit. qm̃ & si sic eẽt. quomͦ
tu cõm̃taris. tam̃ supplicare dõ. ñ sediti¬
onem excitare deberes: quib u̾bis neqͥtiã
recundit hominis. qui diu̾sitatem meri¬
toꝵ ex uoluntatis qualitate uenientem.
aucupans elocutionis ambiguũ. idõ ne¬
cessitati diuinȩ conabatur asscribe. ꝙ asse¬
reret necesse ẽẽ alterum deduob: idest
aut gentes ad pmissions ñuenire consor¬
tium. aut si hoc liceret dõ. extingui offici¬
a liberȩ uoluntatis. Uerum quia id non
sufficiebat negotio. neq enĩ a tali magi¬
stro. sicut cõm̃dabat᷑ auctoritas ddĩ. ita e¬
rat indefensa relinquenda iusticia. subdit
consequentissime. uasa quȩ incontumelia
& que in honore fiunt. habere hoc deꝓ
prie stipendio uoluntatis. Si em̃ uolens¬
ds̃ ostendere iram. & notam facere poten¬
tiam suam. inmulta patientia in uasisire

Expanded text:
ri, et desidiam suam ob id colore necessitatis ri, et desidiam suam ob id colore necessitatis obnubere, ut in susceptione Gentium reclamaret Evangelio; audit quoniam etsi sic esset quomodo tu commentaris, tamen supplicare Deo, non seditionem excitare deberes: quibus verbis nequitiam retundit hominis, qui diversitatem meritorum ex voluntatis qualitate venientem, aucupans elocutionis ambiguum, ideo necessitati divinae conabatur adscribere, ut assereret necesse esse alterum de duobus, id est, aut Gentes ad promissionis non venire consortium, aut si hoc liceret Deo, exstingui officia liberae voluntatis. Verum quia id non sufficiebat negotio; neque enim a tali magistro, sicut commendabatur auctoritas Dei, ita erat indefensa relinquenda justitia: subdit consequentissime, vasa quae in contumelia et quae in honore fiunt, habere hoc de propriae stipendio voluntatis. Si enim Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam in multa patientia, in vasis irae,
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt grã. non ex oꝑib Alioqͥn: grã
iam ñ est gr̃ã unde & hic cũ dixisset.
ut ꝑ electionẽ ꝓpositum dĩ maneret:
continuo subdidit ñ ex oꝑib s ex uo¬
cante dictum ẽ: quia maior seruiet
minori: contra istam ueritatis tubant
reclamas: & dicis: adincuruandam cir-¬
cũcisoꝵ arrogantiam. sub nomine gr̃e
paulus apłs de sola dĩ p̃iudicat pote¬
state uͥ qͥd dicis aliud. nisi. ad incuruã¬
dam circumcisoꝵ arrogantiã m̃tit᷑
apłs. dicens ñ ex oꝑib dilectum ẽẽ ia¬
cob. cum exoꝑib sit dilectus. quia erat
quiȩtus & mitis. obȩdiens parentũ
preceptis. & scĩficationũ appetentissimus :
erat fuisse dilectum. s talem quia dilectꝰ c̃
factum. Crubesce. non mentit᷑ apłs: non
exoꝑibus iacobdilectus ẽ si enim gr̃a. ĩa
non exoꝑib: s gr̃a dilectus: eadem grã faci¬
ente. bonis oportuit ut polleret oꝑib. par¬
ce anmȩ tuȩ: noli eẽ inimicus huic grẽ

Expanded text:
am non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. Unde et hic, cum dixisset, ut per electionem propositum Dei maneret; continuo subdidit, Non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori . Contra istam veritatis tubam reclamas, et dicis: « Ad incurvandam circumcisorum arrogantiam, sub nomine gratiae Paulus apostolus de sola Dei praejudicat potestate. » Ubi quid dicis aliud, nisi, Ad incurvandam circumcisorum arrogantiam mentitur Apostolus, dicens non ex operibus dilectum esse Jacob; cum ex operibus sit dilectus, quia erat « quietus, et mitis, obediens parentum praeceptis, et sanctificationum appetentissimus » ? erat, fuisse dilectum: sed talem, quia dilectus est, factum. Erubesce: non mentitur Apostolus; non ex operibus Jacob dilectus est; si enim gratia, jam non ex operibus: sed gratia dilectus, eadem gratia faciente bonis oportuit ut polleret operibus. Parce animae tuae, noli esse inimicus huic grati
Abbreviated transcription (Latin):
tionib meis ambuletis: & iudicia me¬
a obseruetis & faciatis. Hiᷤᷤ certe oꝑib:
merces imputat᷑ scđm debitũ. Debet᷑¬
enim merces si fiant: s grã quȩ ñ debetur p̃¬
cedit ut fiant. Debecur enim inquã bona
merces oꝑib hominum bonis: s. ñ debet᷑
grã. que ipsos homines bonos oꝑat᷑ ex
malis. Postremo qui facere dm̃ cdixisti
qđ debet. & alta ceruice humana merita
uentilasti. Dic queso. quib meritis par¬
uuloꝵ. debeat regnũ cȩloꝵ. dicturus es
forte. debere hoc eum gr̃ȩ suȩ: qua opitu¬
lante renati sunt: ꝓpt hanc enĩ acceptã:
lam uenire in eius regnum merent᷑. S:
ipsam grãm quam regenerandis exhi-¬
bet: nuius eoꝵ om̃ino meritis debetꝓ
no. eos qui dicunt grãm dĩ scdm mita
nr̃a dari. ne ipse dampnaretur dampna¬
re compulsus ẽ: uͥ & te ipsum & scipsũ
qui hoc dicere non desistitis. sine dubi-¬
tatione dãpnauit: istam grãm uere gra-¬

Expanded text:
tionibus meis ambuletis, et judicia metionibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . His certe operibus merces imputatur secundum debitum: debetenim merces, si fiant; sed gratia quae non debetur, praecedit ut fiant. Debetur, inquam, bona merces operibus hominum bonis: sed non debetur gratia, quae ipsos homines bonos operatur ex malis. Postremo, qui facere Deum dixisti quod debet, et alta cervice humana merita ventilasti, die quaeso, quibus meritis parvulorum debeat regnum coelorum. Dicturus es forte, debere hoc eum gratiae suae, qua opitulante renati sunt. Propter hanc enim acceptam jam venire in ejus regnum merentur: sed ipsam gratiam, quam regenerandis exhibet, nullis eorum omnino meritis debet. no, eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ne ipse damnaretur, damnare compulsus est: ubi et te ipsum, et se ipsum, qui hoc dicere non desistitis, sine dubitatione damnavit. Istam gratiam, vere gra
Abbreviated transcription (Latin):
largit᷑ grãm quam nullis eoꝵ bonis
oꝑib debet. Quid enim debebat eidẽ
ipsi paulo. cum adhuc saulus ꝑseque¬
retur ȩccłiam: ñne supplicium: quod gͦ
uit: qđ excecauit: qđ ad fidem ꝑcipien¬
debitum fecit. ut ineis eẽt reliquiis po¬
płi isrł de quib dicit sie gͦ & in hoc tẽ¬
pore: reliquiȩ ꝑ electionẽ grẽ facte st̃.
Si aũt grã: iam ñ ex oꝑibus alioquin:
grã iam ñ ẽ grã: quid debebat etiam
bona eoꝵ imipsis. s ꝓpt̃ nom̃ suum
qđ ꝑfanauerunt: non ꝓpt̃ ipsos qͥ pro¬
fanauerunt. Nam ꝓpt̃ ipsos si facere
uellet. supplicium illis debitũ redderet.
non grãm donaret indebitam: quod
enim se facturum dieit. adhoe ꝑtinet
ut boniꝰ faciant: non quia boni erant
qui ꝓfanauerunt nom̃ scm eiꝰ. Deni¬
q aꝑtissime dicit eos bona eẽ factu¬
ros: s se faciente. ut ea faciant. Ait qͥp¬
pe int cȩtera & faciam ut in iustifica¬

Expanded text:
largitur gratiam, quam nullis eorum bonis largitur gratiam, quam nullis eorum bonis operibus debet. Quid enim debebat eidem ipsi Paulo, cum adhuc Saulus persequeretur Ecclesiam? nonne supplicium? Quod ergo vit, quod excaecavit, quod ad fidem percipiendebitum fecit, ut in eis esset reliquiis populi Israel, de quibus dicit: Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae factae sunt: si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Quid debebat etiam bona eorum in ipsis; sed propter nomen suum quod profanaverunt, non propter ipsos qui profanaverunt: nam propter ipsos si facere vellet, supplicium illis debitum redderet, non gratiam donaret indebitam. Quod enim se facturum dicit, ad hoc pertinet ut bona faciant, non quia boni erant qui profanaverunt nomen sanctum ejus. Denique apertissime dicit eos bona esse facturos; sed se faciente ut ea faciant: ait quippe inter caetera, Et faciam ut in justifica
Abbreviated transcription (Latin):
a m̃e uoluntatis & potestatis diuinȩ.
ad excidium iusticie illiꝰ ꝑtineret: et
quia dixi. facit qđ uult. argum̃tatꝰ es
nichiliam reposci abhominis uolun¬
tate debere. si ds̃ totum ꝓsua faceret
uoluntate. cumꝑsone dignitas. locum
excluserit questionis. Nam sidixissem.
facit ds̃ qđ debet scdłm iusticie suȩ le¬
ges. quĩ demeritis iudicat singłorum:
Nichil quale nunc obicis. utiꝙ retu¬
lisses. Nẽ uͦ quia dixi facit ds̃ quod
uult: puitasti aliquid me furatũ cẽ.
de iusticiȩ dignitate. Utrumq igit᷑ idẽ
est: namcum dedõ dico. facit qđ uult.
nichilaliud dico quam fecit qđ debet.
quia scio eum nichil aliud uelle quã
debet. Ubigͦ inseparabilit uoluntas
coheret ȩquitati: quãcũq de illis nomi¬
nauero. utrãq signaui. aut̃. Quomodo.¬
libet dicas dm̃ facere qđ debet. grãm ne¬
mini debet: multisq non reddit sup¬
plicium qđ malis eoꝵ oꝑib debet᷑: &

Expanded text:
a me voluntatis et potestatis divinae a me voluntatis et potestatis divinae ad excidium justitiae illius pertineret: et quia dixi, Facit quod vult; argumentatus es nihil jam reposci ab hominis voluntate debere, si Deus totum pro sua faceret voluntate; cum personae dignitas locum excluserit quaestionis. Nam si dixissem, Facit Deus quod debet secundum justitiae suae leges, quae de meritis judicat singulorum; nihil quale nunc objicis, utique retulisses: nunc vero quia dixi. Facit Deus quod vult; putasti me aliquid furatum esse de justitiae dignitate. Utrumque igitur idem est. Nam cum de Deo dico, Facit quod vult; nihil aliud dico, quam, Facit quod debet: quia scio eum nihil aliud velle quam debet. Ubi ergo inseparabiliter voluntas cohaeret aequitati quamcumque de illis nominavero, utramque signavi. AUG. Quomodolibet dicas Deum facere quod debet; gratiam nemini debet, multisque non reddit supplicium, quod malis eorum operibus debet, et
Abbreviated transcription (Latin):
nes nuilis legis ritib consecratas. ad con-¬
sortium sui nec posse admuti subito
nec debere.diceret. quia & si inulis ob¬
seruationib fuisset summa iusticie: ha¬
beret tam̃ in potestate sua ds̃ qnͣdã fac̾e̾
poploꝵ cõmutationẽ: ut reiceret qͦs uel¬
let: & quos uellet assumeret: cui sensui
iamexigi abhominis uoluntate: qndo¬
quidem ds̃ cuiꝰuult miseret᷑.
& quem uult obdurat: ad quod refert
apls. Ohomo. tu quis es qui responde¬
as dõ.  & infert testimoniũ ꝓpħe ysaie
nunquid dicit inquit figm̃tũ ei qui
se finxit. ut quid me fecisti sic :  Additq
de suo aut ñ habet potestatem figulus.
ex eadem massa facere aliuduas in ho¬
norem. aliud in contumeliã: Et est
sensus cius modi quia ego cõm̃daui uo¬
luntatem dei. auctoritatẽq grẽ ciꝰ expo¬
sin. dicens qđ miscdiam p̃staret cuiꝰcũq
miscrtus fuisset: tum O iudee calũp¬
niam concitasti:quasi cõm̃datio ꝓlata

Expanded text:
nes nullis legis ritibus consecratas ad connes nullis legis ritibus consecratas ad consortium sui nec posse admitti subito, nec debere, diceret, quia etsi in illis observationibus fuisset summa justitiae, haberet tamen in potestate sua Deus, quamdam facere populorum commutationem, ut rejiceret quos vellet, et quos vellet assumeret. Cui sensui  debere jam exigi ab hominis voluntate; quandoquidem Deus, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Ad quod refert Apostolus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Et infert testimonium prophetae Isaiae, Numquid dicit, inquit, figmentum ei qui se finxit, Utquid me fecisti sic? Additque de suo: Aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ? Et est sensus ejusmodi: Quia ego commendavi voluntatem Dei, auctoritatemque gratiae ejus exposui, dicens quod misericordiam praestaret, cujuscumque misertus fuisset; tu mihi, o Judaee, calumniam concitasti, quasi commendatio prolata
Abbreviated transcription (Latin):
constaret exemplis. dm̃ iusto indiciobo¬
nis m̃tibus in quacũq gente suã miscdi¬
am ñ negare: malas uero m̃tes nulla si¬
nere stirpis nobilitate defendi: intelli¬
gerent iudei gentium fidem a se despi¬
ci non debere: quia sicut ñ patͦcinat᷑
isrłitarum stemma criminib: ita etiã
nullum impedimentum ẽ gentium
origo uirtutib hoc gͦ totum agens
conflictu illo apłs: in quib dam tamen
locis. adincuruandam circũcisorum
arrogantiã. sub nomine gr̃e de sola dĩ
p̃iudicat pocestate. auo. E rgoad in
nisi hereticus. inimicus grẽ. amicꝰ suꝑ¬
biȩ: Clamat uas electionis. & gr̃ȩ quã
talis factus ẽ p̃dicator. Non ex oꝑib
dilectum ec̃ iacob & tu cõmemoras
oꝑa iacob ex quib eum dilectũ cẽ
contendis. & hoc faciens: michi te
existimas contradicere. cumsis nouus an
niarum & ostiarum obseruatione głan¬
tibus. ꝑ que hoc estimantib alias natio¬

Expanded text:
constaret exemplis, Deum justo judicio boconstaret exemplis, Deum justo judicio bonis mentibus in quacumque gente suam misericordiam non negare, malas vero mentes nulla sinere stirpis nobilitate defendi; intelligerent Judaei, Centium fidem a se despici non debere: quia sicut non patrocinatur Israelitarum stemma criminibus, ita etiam nullo impedimento est Gentium origo virtutibus. Hoc ergo totum agens conflictu illo Apostolus; in quibusdam tamen locis, ad incurvandam circumcisorum arrogantiam, sub nomine gratiae de sola Dei praejudicat potestate. AUG. Ergo ad innisi haereticus inimicus gratiae, amicus superbiae? Clamat vas electionis, et gratiae, qua talis factus est, praedicator, non ex operibus dilectum esse Jacob: et tu commemoras opera Jacob, ex quibus eum dilectum esse contendis; et hoc faciens, mihi te existimas contradicere, cum sis novus Anniarum et hostiarum observatione gloriantibus, perque hoc aestimantibus alias natio
Abbreviated transcription (Latin):
nisi grãm ñ ec̃ debitam s gratuitam:. Hãc
itaq cõm̃dabat: uͥ dicebat. Cum enim
nondum natieẽnt. neq egissent aliquid
boni aut malĩ ut scđm electionẽ ꝓposi¬
tum di maneret: ñ ex oꝑib sed
exuocante dictum ẽ. quia maior seruiet
minori. Clara sunt: quȩ obscurare conaris:
fumos tolle: scͥpturarum lum̃ attende
gr̃a quippe hominem p̃uenit ut diligat
diligamus : qm̃ pͥor dilexit nos: ñ ergo
diligimur quia dileximꝰ. s quia dilecti
sumus diligamus. Iuł. Esauenim ꝓfa¬
nus &e fornicator. ꝓpt̃ unam escam uen¬
dens pͥmitiua sua. quęsitit benedictio¬
nem quam spreuerat: nec adeptus ẽ. quã¬
quam eam cũ lacrimis poposciseet. Ia¬
cobaut̃ quictus & mitis. obediens paren¬
tum preceptis. & scificationũ appecentis¬
simus. ad hoc usq ꝓuectus c̃: ut sicut
abrahȩ. & ysaac ita etiam et iacob ds̃
in scõ popło diceretur. Cum gͥ om̃ibus

Expanded text:
nisi gratiam non esse debitam, sed gratuitam? Hanc nisi gratiam non esse debitam, sed gratuitam? Hanc itaque commendabat, ubi dicebat: Cum enim nondum nati essent, neque egissent aliquid boni aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori . Clara sunt quae obscurare conaris: fumos tolle, Scripturarum lumen attende. Gratia quippe hominem praevenit, ut diligat diligamus, quoniam prior dilexit nos . Non ergo diligimur, quia dileximus; sed quia dilecti sumus, diligamus. CXXXII. JUL. Esau enim profanus et fornicator, propter unam escam vendens primitiva sua , quaesivit benedictionem quam spreverat, nec adeptus est, quanquam eam cum lacrymis poposcisset. Jacob autem quietus et mitis, obediens parentum praeceptis, et sanctificationum appetentissimus, ad hoc usque provectus est, ut sicut Abrahae et Isaac, ita etiam et Jacob Deus in sancto populo diceretur. Cum igitur omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑsone. Qđerprimit nomen grẽ. in
diffinitione iustitie. ita de semine uenieti¬
tes abraham cũ nequit̃ uiuunt iure con¬
dempnat. ac de sua hereditate pturbat:
sicut etiam gentiles insimili opatione de¬
p̃hensos. & ẽregione. utriꝰq popłi bonas
uoluntates. & ueram fidem ꝓbitatẽq ac¬
tionum donat gaudiis sempiternis. Cõ¬
primit gͥ gentium magister iudõrum
tumorem: & ostendit ñ in seminib huma¬
nigeneris s inmorib eẽ distantiam: ut
se illi agnoscerent. nisi fideles eẽ curasset.
nulla prerogatiua circũcisi gencris usti¬
dicandos: Si quidẽ iacob & esau una se¬
minis exceptione concepti. & unaui pari¬
entis effusi. diu̾sos niium exitus pro
loco menta. iacob. u̾eum dicit ille non
exoꝑib fuisse dilectum: ut grãm cõm̃det.
quȩ ñ scd̾m merita nr̃a dat᷑. alioqͥn. mer¬
ces ñ imputat᷑ sicut ipse dicit scđm grãm:
s scdm debitum. Quib u̾bis qͥd ostendit.

Expanded text:
ne personae quod exprimit nomen gratiae in ne personae quod exprimit nomen gratiae in definitione justitiae, ita de semine venientes Abraham, cum nequiter vivunt, jure condemnat, ac de sua haereditate proturbat, sicut etiam Gentiles in simili operatione deprehensos; et e regione, utriusque populi bonas voluntates et veram fidem probitatemque actionum donat gaudiis sempiternis. Comprimit igitur Gentium Magister Judaeorum tumorem, et ostendit non in seminibus humani generis, sed in moribus esse distantiam; ut se illi agnoscerent, nisi fideles esse curassent, nulla praerogativa circumcisi generis vindicandos: siquidem Jacob et Esau una seminis exceptione concepti, et una vi parientis effusi, diversos nimium exitus pro loco merita Jacob, ubi eum dicit ille non ex operibus fuisse dilectum; ut gratiam commendet, quae non secundum merita nostra datur: alioquin merces non imputm debitum . Quibus verbis quid ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
ista dicere. nec dõ contradicere nec uiiꝰ sapicni¬
tiȩ tuum prebere consilium. quis enim
cognouit sensum dñi. aut quis consiliatiꝰ
eius fuit: Desine nob̾ introdiicere alterũ
figulum. qui non facit uasa incontumeliã:
& ab isto qui ca facit rephendendo cohi¬
bete. & agnoscste. quia ut ñ implices hoc
uel de aliquib hoc sensisse. quod cu de oĩ¬
b estimasti. a pls itaq paulus disputans
cum questionib iudõꝵ.qui generis sui di¬
gnitate turgentes. dedignabant᷑ coequari
sibi ex gentib fideles. & iustitiam dĩ com¬
m̃dat &e gram. Disputans ad earum mu¬
nificentiam ꝑtincre. qđ& primo iudeos
nobilitauerat legis agnitio. & qđ deinceps
etiam gentes ad sciuerat xp̃i p̃dicatio unꝰ
enim utriꝰ q popłi conditor. iudicaturus
lege. quia ñ erat iudõꝵ ds̃ tantũ sedetiã
gentium. reddens suum unicuiq sine frau¬
de sine grã. idest sine cuiusquã acceptio¬

Expanded text:
ista dicere, nec Deo contradicere, nec illius sapienista dicere, nec Deo contradicere, nec illius sapientiae tuum praebere consilium; quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? desine nobis introducere alterum figulum, qui non facit vasa in contumeliam; et ab isto qui ea facit reprehendendo cohibe te: et agnosce te; quia ut non te implices hoc vel de aliquibus hoc sensisse, quod tu de omnibus aestimasti. Apostolus itaque Paulus disputans cum quaestionibus Judaeorum, qui generis sui dignitate turgentes, dedignabantur coaequari sibi ex Gentibus fideles, et justitiam Dei commendat et gratiam, disputans ad earum munificentiam pertinere, quod et primo Judaeos nobilitaverat legis agnitio, et quod deinceps etiam Gentes adsciverat Christi praedicatio. Unus enim utriusque populi conditor judicaturus lege ; quia non erat Judaeorum Deus tantum, sed etiam Gentium, reddens suum unicuique sine fraude, sine gratia, id est sine cujusquam acceptio
Abbreviated transcription (Latin):
ut cot milia paruuloꝵ non baptiratoꝵ.
quos nouit ꝑdite cẽ uicturos. et in et̃nũ
ignem dampnante ipso cum diabolo itu¬
ros. rapiat ex hac uita dum sunt in nocen¬
tes & boni: ut si non in regno ciꝰ certe in lo¬
co aliquo scde felicitatis. quẽ talib edifi¬
cauit heresis ur̃a. uitam teneant sempi¬
ternam.Habes adhuc qđsuggeras con¬
siliarius dĩ. ꝓfilis eiꝰ quos regenerauit.
quos adoptauit. et cam̃ malos atq dã¬
pnandos futuros ẽc̃ p̃uidit: ut ante quã
ueniant in ream uitam. uite ipsius p¬
ductione priuentur: et ad regnum eius
ñ adsupplicia ȩterna ꝑtineant. Cum
enimte inuidiose sedicere putaueris. dm̃
creare quos dampnet. cogita quanto in¬
uidiosus possit dicere alius similit uanꝰ.
diñ regenerare quos dampnet: cumsit in
eiꝰ omĩpotentiȩ potestate. ante quam dãp¬
nabiles fiant. eos de temptationib mor¬
talis uite huiꝰ auferre. Si autem ñ potes

Expanded text:
ut tot millia parvulorum non baptizatorum, ut tot millia parvulorum non baptizatorum, quos novit perdite esse victuros, et in aeternum ignem, damnante ipso, cum diabolo ituros, rapiat ex hac vita, dum sunt innocentes et boni; ut si non in regno ejus, certe in loco aliquo secundae felicitatis, quem talibus aedificavit haeresis vestra, vitam teneant sempiternam. Habes adhuc quod suggeras consiliarius Dei, pro filiis ejus quos regeneravit, quos adoptavit, et tamen malos atque damnandos futuros esse praevidit: ut antequam veniant in ream vitam, vitae ipsius productione priventur, et ad regnum ejus, non ad supplicia aeterna pertineant. Cum enim te invidiose dicere putaveris, Deum creare quos damnet; cogita quanto invidiosius possit dicere alius similiter vanus, Deum regenerare quos damnet: cum sit in ejus omnipotentiae potestate, antequam damnabiles fiant, eos de tentationibus mortalis vitae hujus auferre. Si autem non potes
Abbreviated transcription (Latin):
iam demolitos studioꝵ prauitate. refor-¬
mare remedioꝵ desiderat largitate Ipsi
quidem cantat ȩccłia miscdiam & iuidi¬
cium: quia & ulisẽ benignus qui nichil
deliquerunt: & iusto pumt iudicio eos
quiboni a dõ conditi. suadente uolun¬
tate peccarunt: ac miscdđie subsidia re¬
dicium: cantat eccłia catholicorum. Cȩ¬
terum in ur̃a nichil potest tale resona¬
re:que dicit sine iusticia. sine iudicio.
sine miscdĩa. dm̃ conditorẽ maloꝵ. for¬
mare quos puniat:atq obhoc pumre.
quod eos exadam ipse formauerit. auoꝰ.
am tͥ quidem suꝑiꝰ ad omnia ista respon¬
sum est. tam̃ ce bie bituit audi. Non
abstinet ds bonũ form ationis sue. etiam
stirpe damꝑnata. S si t̾ displicet dm̃
creare quos dampnet: contradie ei si po¬
tes. ne creet eos. quos malos futuros. et
inmalignitate usq infinem ꝑseueratu¬
ros. & obhoc sine dubitatione damꝑnã¬
dosẽẽ. p̃scunt. Aut ei suggere siuidetur.

Expanded text:
iam demolitos studiorum pravitate, reforiam demolitos studiorum pravitate, reformare remediorum desiderat largitate. Ipsi quidem cantat Ecclesia misericordiam et judicium ; quia et illis est benignus qui nihil deliquerunt, et justo punit judicio eos qui boni a Deo conditi suapte voluntate peccarunt, ac misericordiae subsidia re et hoc judicium cantat Ecclesia Catholicorum: caeterum in vestra nihil potest tale resonare, quae dicit sine justitia, sine judicio, sine misericordia, Deum conditorem malorum, formare quos puniat; atque ob hoc punire, quod eos ex Adam ipse formaverit. AUG. Jam quidem tibi superius ad omnia ista responsum est: tamen et hic breviter audi. Non abstinet Deus bonum formationis suae etiam ab stirpe damnata: sed si tibi displicet, Deum creare quos damnet; contradic ei, si potes, ne creet eos, quos malos futuros, et in malignitate usque in finem perseveraturos, et ob hoc sine dubitatione damnandos esse praescivit: aut ei suggere, si videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
lo aliauasa in honorẽ. idest quȩ a Csumũ¬
tur ingrãm. alia in contumeliam. idest
quȩ adluendum debitũ rlinquuntur.
ut filii gr̃ȩ id sibi donarisciant. quod si
exigeretur ñ eẽt in iustum: ac sic ñ in se
dixerim: ut statim appareret te eẽ aut
imꝑitie aut impudentiȩ singularis: qͥ
tuoꝵ uice contrariis utereris. Cȩterũ
pictas explanabit & ratio. dm̃ meũ nemi¬
nẽ incontumeliam formare. auoꝰ Si ds̃
tuus in contumeliam neminẽ format:
ñ ẽ ipse pauli apłi ds̃. Ille quippe. dedõ
uero dicebat. O homo. tuquis es qui re¬
spondeas dõ: nunquid dicit figm̃tum ei
quise finxit. quid me finxisti sic: Annon
habet potestatem figulus luti. ex eadem
massa facere aliuduas in honorem:aliud
incontumeliam: S tu uidelicet artifex
magnus. ꝓfers ex officina pelagiana me¬
liorem dm̃: qui nullum uas fẽcit in con¬
tumeliam. Iuł. Sed imaginem suam
id est om̃s homines bonos condere. qͥ et¬

Expanded text:
lo alia vasa in honorem, id est, quae assumunlo alia vasa in honorem, id est, quae assumuntur in gratiam, alia in contumeliam, id est, quae ad luendum debitum relinquuntur; ut filii gratiae id sibi donari sciant, quod si exigeretur, non esset injustum; ac sic non in seUL. Et haec quidem dixerim, ut statim appareret, te esse aut imperitiae aut impudentiae singularis, qui tuorum vice, contrariis utereris: caeterum pietas explanabit et ratio, Deum meum neminem in contumeliam formare. AUG. Si Deus tuus in contumeliam neminem format, non est ipse Pauli apostolvero dicebat: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit. Quid me fecisti sic? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ? Sed tu videlicet artifex magnus profers ex officina Pelagiana meliorem deum, qui nullum vas facit in contumeliam. CXXX. JUL. Sed imaginem suam, id est, omnes homines bonos condere, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & ꝓpt̃ea uasa ire nuncupant᷑. quia et
his bene utitur ds̃. ut notas faciat diuiti¬
iudicante a cęteris exigitur: hoc istis eo
miscrante donatur: quas inuestigabiles
uias dm̃ si ex̾timas imꝑbandas: audi. O
Nichil enim ita pugnat. quam dicere om̃s
& nonom̃s. Tu dicis. a figulodõ om̃sfi¬
eri incondempnationẽ. Apls dicit. ñ om̃s
in condempnationẽ. nec om̃s in honorem:
Qd in locosuoqͥd habeat dignitatis absol¬
uam. In ipsa tam̃ ꝓnuntiatione senten-¬
tiȩ. constat int̃ uos magnam cẽ discordiã:
nec eundem ẽẽ figulũ. in condempnatio¬
nem cuncta fingentem. quẽ pauł dicat
in honorem alios fabricantẽ: nec te illi
credere qui amagistro admagistro ad¬
mirabili p̃dicat᷑. qm̃ tuus figulus om̃s
in dampnationẽ fingit: apłi figulus plu¬
rimos fingit ingłiam. auoꝰ Cumdicunt᷑
om̃s exino incondempnationẽ:
ipsa massa significat᷑. ex qua fiunt a figu¬

Expanded text:
est: et propterea vasa irae nuncupantur, quia et est: et propterea vasa irae nuncupantur, quia et his bene utitur Deus, ut notas faciat divitijudicante a caeteris exigitur, hoc istis eo miserante donatur: quas investigabiles vias Domini si aestimas improbandas, audi, O VIII. JUL. Nihil enim ita pugnat, quam dicere, omnes, et non omnes. Tu dicis, a figulo Deo omnes fieri in condemnationem: Apostolus dicit, non omnes in condemnationem, nec omnes in honorem; quod in loco suo, quid habeat dignitatis absolvam. In ipsa tamen pronuntiatione sententiae, constat inter vos magnam esse discordiam, nec eumdem esse figulum in condemnationem cuncta fingentem, quem Paulus dicat in honorem alios fabricantem: nec te illi credere, qui a magistro admirabili praedicatur; quoniam tuus figulus omnes in condemnationem fingit, Apostoli figulus plurimos fingit in gloriam. AUG. Cum dicuntur omnes ex uno in condemnationem, ipsa massa significatur, ex qua fiunt a figu
Abbreviated transcription (Latin):
uasa: siue illa. siue ista. Nam si inscruta¬
bilis quȩstionis huiꝰ ista eẽt solutio quã
tu sapis scđm merita uoluntatũ. tam
manifesta eẽt. ut nulla eiꝰ difficuitate
cõpelleretur apłs dicere. Ohomo. tuqͥs
es qui respondeas dõ: de ñdum natis
Unde adhecũba ꝑuentum est: ut de eadẽ
massa. & diu̾sis uasis. & de potestate figu
ras om̃s ire incondempnationẽ: qua testi¬
monium fronte posiusti. quo ꝓnuntiat᷑
ire alius in honorem. alius incontume¬
liam : aucꝰ Sed gr̃a lib̾atã totiꝰ massȩ dãp¬
natione quos liberat: quam uos negan¬
do estis heretici. Quantum enĩ ꝑtinet
adoriginis meritum. ex uno om̃s incon¬
dẽpnationẽ: qͣntũ aut̃ ad grãm quȩ ñ
scdm merita datur: quicũq ab ista con¬
dempnatione lib̾ant᷑. dicunt᷑ uasa mise¬
ricordiȩ. Quiuͦ non lib̾antur. ira deima-¬
net suꝑ eos. ueniens de iusto iudicio dĩ.
qdđ non idõ uituꝑabile. quia inscrutabile

Expanded text:
vasa, sive illa, sive ista. Nam si inscrutavasa, sive illa, sive ista. Nam si inscrutabilis quaestionis hujus ista esset solutio, quam tu sapis, secundum merita voluntatum; tam manifesta esset, ut nulla ejus difficultate compelleretur Apostolus dicere, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? De nondum natis unde ad haec verba perventum est, ut de eadem massa et diversis vasis, et de potestate figulras, omnes ire in condemnationem, qua testimonium fronte posuisti, quo pronuntiatur ire alius in honorem, alius in contumeliam? AUG. Sed gratia liberat a totius massae damnatione quos liberat; quam vos negando, estis haeretici. Quantum enim pertinet ad originis, meritum, ex uno omnes in condemnationem : quantum autem ad gratiam, quae non secundum merita datur, quicumque ab ista condemnatione liberantur, dicuntur vasa misericordiae: qui vero non liberantur, ira Dei manet super eos , veniens de justo judicio Dei; quod non ideo vituperabile, quia inscrutabile
Abbreviated transcription (Latin):
destructumẽẽ qđ extruxeras. & ꝑhoc ñ
ire om̃s ex uno condempnationẽ: s hos
tantum qui rebelles uoluntatidĩ. sine
penitentia. sine correctione. ultimo fue¬
rint fine dep̃hensi. aug̃ Adde & genera¬
tos. si non fuerint regenãti: quia in uno
aliuduas in honorem. aluid incontume¬
liam. a te commemorari om̃ino ñdebuit.
qui aut a nob̃ conseqͤnt̃ exponitur. ita tͥ
cotum repugnat. Nam cum alii inhono¬
rem alii incontumeliam fieri dicuntur:
iuuatur sensus catholicoꝵ: quo scđm
diu̾sitatem uoluntatis humane. diu̾sus
etiam uasoꝵ exitus p̃dicatur. auoͦ Nm¬
brosium audi. qui dicit. Om̃s homines
sub peccato nascim̃: quoꝵ ipse hortus
inuitio est. Sic quippe intellexit cum
ceteris condiscipłis & condoctorib suis.
sine ulla dubitatione catholicis. qđ scͥp¬
tum est de peccato & morte: qđ ꝑunum
intrauit. & in om̃s homines ꝑtransierit:
&& intellige hanc cẽ massam. de qua fiunt

Expanded text:
destructum esse quod exstruxeras, et per hoc non destructum esse quod exstruxeras, et per hoc non ire omnes ex uno in condemnationem; sed eos tantum qui rebelles voluntati Dei, sine poenitentia, sine correctione, ultimo fuerint fine deprehensi. AUG. Adde et generatos, si non fuerint regenerati: quia in uno aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ; a te commemorari omnino non debuit: quia ut a nobis consequenter exponitur, ita tibi totum repugnat: nam cum alii in honorem, alii in contumeliam fieri dicuntur, juvatur sensus Catholicorum, quo secundum diversitatem voluntatis humanae, diversus etiam vasorum exitus praedicatur. AUG. Ambrosium audi, qui dicit, « Omnes homines sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » . Sic quippe intellexit cum caeteris condiscipulis et condoctoribus suis, sine ulla dubitatione catholicis, quod scriptum est de peccato et morte, quod per unum intraverit, et in omnes homines pertransierit . Et intellige hanc esse massam de qua fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
attende. ꝓpħas & patriarchas om̃sq scõs
ueteris testam̃ti. constat baptismatis
exꝑtes fuisse: s a dõ conditos. ꝓpriis de¬
inceps fulsisse uirtutib subdiaboli gͦ
regno.contra testimoniũ legis eẽ creden-¬
tur. ȩternis suppliciis mancipandi: qͥa
ex adam om̃s pronuntianturate in
condempnationem creati. aug̃. Et ip¬
sos antiquos iustos eadem gratia libe¬
rauit. cui uos bellum indixistis. quãuis
diu̾sis usi fuerint ꝓtempore sacram̃tis:
humilitatis aduentus: claritatis uͦ qui
diatore una fides ẽ: & idem sp̃s fidĩ
& in illis ee in nobis. Unde dicit apłs.
mur tanquam ex nobis sit: eundem au
diamꝰ apłm grã inquit salui factiestis
ꝑfidem . ce. hoc non ex uobis. s dĩ donũẽ.
si dixeris: quam sis aꝑte manicheus. e̾tiã
patronitui poterunt confiteri. Si uero
intellexeris. tantum ueri regis exercitum
contra tuam dimicare sententiam: nec ilł
te afferre posse p̃iudicium: ad quiesce

Expanded text:
attende. Prophetas, et Patriarchas, omnesque sanctos attende. Prophetas, et Patriarchas, omnesque sanctos Veteris Testamenti constat Baptismatis expertes fuisse, sed a Deo conditos propriis deinceps fulsisse virtutibus: sub diaboli ergo regno, contra testimonium legis, esse credentur aeternis suppliciis mancipandi; quia ex Adam omnes pronuntiantur a te in condemnationem creati. AUG. Et ipsos antiquos justos eadem gratia liberavit, cui vos bellum indixistis: quamvis diversis usi fuerint pro tempore sacramentis.humilitatis adventus; claritatis vero qui diatore una fides est, et idem spiritus fidei et in illis et in nobis: unde dicit Apostomur tanquam ex nobis sit, eumdem aum: Gratia, inquit, salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . si dixeris, quam sis aperte Manichaeus, etiam patroni tui poterunt confiteri. Si vero intellexeris tantum veri Regis exercitum contra tuam dimicare sententiam, nec illis te afferre posse praejudicium: acquiesce
Abbreviated transcription (Latin):
ita etiam iꝰtissimus credit᷑. quoꝵsi unũ
defuerit. neutrum aderit. ut conditor
benignissimus hominũ. ita meritoꝵ
expunctor ȩquissimus: om̃e qđ facit.
bonũ ualdeest: ac ꝑhoc nemo natura¬
liter malus est. S quicũꝙ reus c̃. mo¬
ribus. non exordiis accusat᷑. auõ Cur
gͦ graue iugum suꝑ exordia paruulor.
sub dõ potentissimo atq iustissimo: Iuł.
N ec malum itaq naturale ẽ. nec ds̃ creare
reos potest: nec in regno diabolo collocare:
quib collectis. & tu manicheus immo
manicheo peior ostenderis: & sine pecca¬
to inhunc mundum humanitatis ingͣs¬
sus. & subiure dĩ ñ diaboli fructus fecun¬
ditatis & naturalis innocentia claruert̃.
augꝰ. Ergo & ambrosiꝰ qui dixit. inpri¬
mordia naturȩ suȩ qui baptirati fuerint
paruuili amalicia reformantur. mainiche¬
us aut mamcheo peior ostenditur: sicut
conuiciaris aut furis. Iuł. Hoc igit᷑ con¬
signato: quid ꝓcessum tuum consequat᷑

Expanded text:
ita etiam justissimus creditur; quorum si unum ita etiam justissimus creditur; quorum si unum defuerit, neutrum aderit; ut conditor benignissimus hominum, ita meritorum expunctor aequissimus; omne quod facit, bonum valde est. Ac per hoc, nemo naturaliter malus est: sed quicumque reus est, moribus, non exordiis accusatur. AUG. Cur ergo grave jugum super exordia parvulorum sub Deo potentissimo atque justissimo? CXXIII. JUL. Nec malum itaque naturale est, nec Deus creare reos potest, nec in regno diaboli collocare. Quibus collectis et tu Manichaeus, imo Manichaeo pejor ostenderis: et sine peccato in hunc mundum humanitatis ingressus, et sub jure Dei, non diaboli, fructus fecunditatis, et naturalis innocentia claruerunt. AUG. Ergo et Ambrosius, qui dixit, « In primordia naturae suae, qui baptizati fuerint parvuli, a malitia reformantur » , Manichaeus, aut Manichaeo pejor ostenditur, sicut conviciaris, aut furis. CXXIV. JUL. Hoc igitur consignato, quid processum tuum consequatur