comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ila qͦ ꝓcedit scđm has relationes. s sẽ
dit de deo. nec substantia potest a¬
mittere singularitãtẽ. nec relatio plu¬
ralitatẽ. iocirco unũ ẽ ibi tria. ⁊ tria
unũ. nectam̃ tria ddemuicẽ dicunt᷑.
dIe meredibile debet eẽ i nacura q̃
suꝑ omnia ⁊ om̃ib aliis dissimilis est.
aliqͥd esse: cuiꝰ exemplũ in aliis reb non
ualeat ꝑfecte inueniri. Hec autẽ tria
latini dicunt ꝑsonas: greci substantias
sic̃ enĩ nos dicimꝰ in dõ substantiã unã
tres ꝑsonas: sic illi dicunt unã eentiã
tres substantias. idipsũ ibi ꝑ substantiã.
qd̾ nos ꝑ ꝑsonã significantes: nec a nob̾
aliquatenꝰ in fide discrepantes Quomͦ
te in libro de hac ipsa trinitate dili¬
gent̾ contẽplatꝰ est:⁊ ego in monologio
tate disputau Si qͥs autẽ uult scire
cur in summa e̾e̾ntia nullus sit sexus.
parens ibi potius dicatur pat᷑ quam
tir tantũ ingenitus. filius tantum
genitus. sp̃e sc̃s nec genitus nec inge¬

Expanded text:
i a quo procedit, secundum has relationes. Sed sem vel cum Deus procedit de Deo, nec substantia potest amittere singularitatem, nec relatio pluralitatem; idcirco unum est ibi tria, et tria unum; nec tamen tria de invicem dicuntur, nec incredibile 49 debet esse in natura, quae super omnia et omnibus aliis dissimilis est, esse aliquid, cujus exemplum in aliis rebus non valeat perfecte inveniri: haec autem tria Latini dicunt personas, Graeci substantias. Sicut enim dicimus nos in Deo substantiam unam, tres personas; ita illi dicunt unam essentiam, tres substantias: idipsum ibi per substantiam, quod nos per personam, significantes; nec a nobis aliquatenus in fide discrepantes. Quomodte, in libro de hac ipsa Trinitate diligenter contemplatus est; et ego in Monologio tate disputavi. Si quis, autem velit scire cur cum in summa essentia nullus sit sexus; parens ibi potius dicatur Pater, quater tantum ingenitus, Filius tantum genitus, Spiritus sanctus nec genitus, nec inge
Abbreviated transcription (Latin):
lualiter rep̾hendant in fideles qđ¬
dicicimus dm̃ sua morte nos re¬
demisse. ⁊ sic dilectionẽ suã erga
nos ostendisse: et pro nobis dya¬
hominem liberaret. Uiii.
Iuomͦ licet humilia quȩ dicimꝰ
de xp̃o non ꝑtureant ad diuini¬
tatem. tamen in conueniens uide¬
atur infidelib ea de illo dici se¬
cundum hominẽ: et unde illis
udeatur idẽ homo non sponte

Expanded text:
ualiter reprehendant infideles quod dicimus Deum morte sua nos redemisse, et sic dilectionem suam erga nos ostendisse, et pro nobis non deberet. CAPUT VIII. Quomodo licet humilia, quae dicimus de Christo, non pertineant ad divinitatem, tamen inconveniens videatur infidelibus ea de illo dici secundum hominem: et unde illis videatur idem homo non sponte
Abbreviated transcription (Latin):
naturã et̾nitatis pluralitatẽ admititre:
Quappt᷑ quotienscũq repetat̃ et̾mtas i ne¬
est: Quod de multis alus similit̃ dieit᷑
Ut omnipotentia in ommipotentia. ñ est
nisi una omnipocentia: Et ut unõ de
similit᷑ ẽ. ponã: punctũ in puncto. ñ est
nisi unũ punctũ: habet enĩ punctũ. uelut
mediũ punctũ mundi. ⁊ punctũ tẽporis
ẽ presens tempus. ad ec̃intatẽ ĩmillã
simiituo mẽ ñ parũ ad eiuscdẽ et̃nitatis
contemplationẽ utilẽ. unde latius alias
nͥ unũ punctũ. sic̃ et̾mtas cũ et̾ntate. ñ cẽ
⁊ idem & solus ẽ ds̃ Cũ itaq as
rens in pleꝰ. unus scilicet ds̃ pat̾ ⁊ filsꝰ.
E cũ ds̃ ꝓcedit de do patre ⁊ filio. nec exit

Expanded text:
tatem admittere. Quapropter quotiescunque repetatur aeternitas in aeest. Quod de multis aliis similiter dicitur: ut, omnipotentia in omnipotentia, non est nisi omnipotentia una. Et, ut unum de  est nisi punctum: habet enim punctum, velut medium punctum mundi, velut punctum temporis, id est, praesens tempus ad aeternitatem, nonnullam similitudinem non parum ad ejusdem aeternitatis comtemplationem utilem: unde latius alias nisi unum punctum; sicut aeternitas cum aeternitate non est et idem et solus est Deus. Cum itaque Deus rens in prole, unus scilicet Deus Pater et Filius: et cum Deus procedit de Deo Patre et Filio, nec exit
Abbreviated transcription (Latin):
nonsic assũpsit hominẽ ut natura
di et hominis sit una et eadẽ: sed
ut ꝑsona dei et hominis una eadẽq
sit: Quod non nisi in una dei ꝑsona
ẽẽ. potest. Diuersas enim ꝑsonas u¬
nam eandẽq ꝑsonam ẽẽ. cũ uno.
eodemq homine: nequit intelligi.
Nam si unus homo cum singulis
plurib ꝑsonis ẽ una ꝑsona: necesse

Expanded text:
non sic assumpsit hominem, ut natura non sic assumpsit hominem, ut natura Dei et hominis sit una et eadem; sed ut persona Dei et hominis una eademque sit: quod nonnisi in una persona Dei esse potest. Diversas enim personas, unam et eamdem personam esse cum uno eodemque homine nequit intelligi. Nam, si unus homo cum singulis pluribus personis una persona est, necesse
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ꝓpt̾ diuersitatẽ ꝑsonarum
Uidete qui hoc dicit quomodo
claudicat utroq pede inincar¬
natione filui dei. Nam qui recte
suscipit eius in carnationẽ: cre¬
dit eum non assũpsisse hominẽ
inunitatẽ naturȩ. sed in unita¬
tem ꝑsonȩ. Hic autẽ affirmat
hominẽ afilio dei magis esse
assũptum innaturȩ unitatem.
quam inꝑsone unitatẽ. Si enĩ
hoc non opinaretur. non dicer&
magis eẽ. necessariũ patrem
am unus ẽ. pater d̃s et filius.:
quam eẽ. possibile illũ non eẽ.
incarnatum. quia plures sunt
ꝑsone. U troq igitur pede id
est in utraq parte claudicat in
incarnatione filii dei. qui una
natura ẽ. cum patre. ⁊ alia ꝑso¬
na apatre quicũq existimat e¬
andem incarnationẽ sic eẽ. se¬
cundum naturȩ unitatẽ. ut
filius non possit in carnari sine
patre. nec intelligit sic eam scđm
unitatẽ eẽ. ꝑsonȩ. ut pater non poᷤ¬
sit incarnari cumfilio. Quippe d̃s

Expanded text:
esse propter diversitatem personarum esse propter diversitatem personarum Videte qui hoc dicit quomodo claudicat utroque pede in incarnatione Filii Dei. Nam qui recte suscipit ejus incarnationem, credit eum non assumpsisse hominem in unitatem naturae, sed in unitatem personae. Hic autem somniat hominem a Filio Dei magis esse assumptum in naturae unitatem, quam in personae unitatem. Si enim hoc non opinaretur, non diceret magis necessarium esse Patrem am unus est Deus Pater, et Filius, quam esse possibile illum simul non esse incarnatum, quia plures sunt personae. Utroque igitur pede, id est utraque parte claudicat in incarnatione Filii Dei, qui una natura est cum Patre et alia persona a Patre, quicunque existimat hanc incarnationem sic esse secundum naturae unitatem, ut Filius non possit incarnari sine Patre; nec intelligit eam sic secundum unitatem esse personae, ut Pater non possit incarnari cum Filio. Quippe Deus
Abbreviated transcription (Latin):
et eadẽ ꝑsona: sed duȩ et aliȩ ab
inuicem. Dicit ergo. Si filius in¬
carnatus ẽ. et filius non est alia
sed uua et eadẽ numero res quȩ
pater ẽ: ergo necesse ẽ. patrẽ quo¬
ꝙ ẽẽ incarnatum. Unãenĩe eandẽ
niunero rem impossibile ẽ. simul
ẽẽ. ⁊ non eẽ. in eodẽ homine incar¬
natam. Et ego dico. Si filius in¬
carnatus ẽ. et filius non est una
et eadẽ mimnero ꝑsona quȩ pa¬
ter. ẽ. sed alia: non idcirco.ẽ. ne
cesse patrem quoq eẽ. in carna¬
tum. Aliam enim ꝑsonam eẽ
inuno homĩe in carnatam: et aliã¬
ꝑsonam simul non eẽ. in eodem
homine in carnatam. possibile.
& ille. Si deus filius ẽ. incarnatus.
et ds qui est filius non est alius
sedunus et ide numero ds. qui
est pater. plus tamen quãiuis di¬
uersȩ ꝑsonȩ sint pater et filius
uidetur necesse eẽ. patrẽ quoq:
eẽ in carnatũ cum filio propter
unitatem ditatis. quam possibile

Expanded text:
et eadem persona, sed duae et aliae ab et eadem persona, sed duae et aliae ab invicem. Dicit ergo: Si Filius incarnatus est, et Filius non est alia, sed una et eadem numero res quae Pater est; ergo necesse est Patrem quoque esse incarnatum. Unam enim et eamdem numero rem impossibile est simul esse, et non esse in eodem homine incarnatam. Et ego dico: Si Filius incarnatus est, et Filius non est una et eadem numero persona, quae Pater est, sed alia; non idcirco necesse est Patrem quoque esse incarnatum. Aliam enim personam esse in uno homine incarnatam, et aliam simul non esse in eodem homine incarnatam possibile est. Et ille: Si Deus Filius incarnatus est; et Deus qui est Filius non est alius, sed unus et idem numero Deus, qui Pater est; plus tamen quamvis diversae personae sint Pater et Filius videtur necesse Patrem quoque esse incarnatum cum Filio, propter identitatem Deitatis, quam possibile
Abbreviated transcription (Latin):
nũ & solũ ẽ. Non gͥ st̃ plures dii. s unus
et solus ẽ. ds: sicut sũmũ bonũ
est unum et solum. ⁊ sieut sum¬
sic sũma substantia uel essentia
siue natura: quȩ eadẽ ratione ꝗͣ
sũmũ bonum nullatenus plura¬
liter posse dici probantur. Qui
unus solus ds̃ cum sit tres ꝑso¬
ne pater scilicet ⁊ filius ⁊ spiritꝰ
sc̃s: non tamen filio incarnatio
necesse est alias quoq ꝑsonas si¬
cut ille disputator putat in car¬
nari. sed impossibile. Personas enĩ
res non eẽnt. Sed ut breuins
explicẽ et fac ilius quod uolo. loqͣr
tantum sicut suꝑius feci de patre
et filio: quia ꝑhos clarum erit
quod intelligendum sit de spũ
scõ. Pater ergo et filius scđm sub¬
stantiam non sunt plures. nec
alii abinuicẽ.: quia ñ sũt duȩ sub¬
stantie. nec alia sub stantia pater. alia
filius: sed una et eadẽ substantia
sunt pater et filius. Scdm ꝑsonã
uero sunt plures et alii ab inuicẽ.
quia pater et filius non sunt una

Expanded text:
num et solum est. Non igitur sunt plures dii, sed unus et solus est Deus; sicut summum bonum est unum et solum: et sima substantia vel essentia sive natura; quae eadem ratione, qua summum bonum, nullatenus pluraliter dici posse probantur. Qui unus solus Deus cum sit tres personae, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus; non tamen Filio incarnato, necesse est alias quoque personas sicut ille disputator putat incarnari, sed impossibile. Personas enim res non essent. Sed, ut brevius explicem, et facilius quod volo loquar tantum, sicut supra feci, de Patre et Filio; quia per hos clarum erit quid intelligendum sit de Spiritu sancto. Pater ergo et Filius secundum substantiam non sunt plures, nec alii ab invicem; quia non sunt duae substantiae, nec alia substantia Pater, alia Filius; sed una et eadem substantia sunt Pater et Filius. Secundum personam vero sunt plures, et alii ab invicem; quia Pater et Filius non sunt una
Abbreviated transcription (Latin):
inincẽ plures eẽ dicunt᷑: sciendũ ẽ
quia quotienscũq repetat᷑ etͣnitas:
in etͣnitate ñ ẽ. nisi una & eadẽ ȩter¬
nitas: Dignior enĩ est. natura quȩ
in se repetita semꝑ sibi conuenit
inꝑfect᷑ã unitatẽ: quã quȩ sui ad¬
iittit pluralitatẽ. Ubi enĩ pluralitas:
ibi diuersitas. At ubi diuersitas ẽ:
ñ est ꝑfecta concordia: ꝑfecta namq

Expanded text:
dicuntur, sciendum est quia quotiescunque repetatur aeternitas in aeternitate, non est nisi una et eadem aeternitas. Dignior est enim natura, quae in se repetita semper sibi convenit in perfectam unitatem, quam quae sui admittit pluralitatem. Ubi enim pluralitas, ibi diversitas; at ubi diversitas est, non est perfecta concordia: perfecta n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit uerbũ aut filius s ꝓcedens
Adhuc uolo quiddã dicere quod qͣmuis
magnã dissimilitudinẽ habeat. ñmullã
tam̃ habet ad incarnationẽ uerbi simi¬
litudinẽ: qd̃ forsitã aliqͥs legens contep̃¬
net: Dicã tam̃: quia ego alio dicente¬
ñ omnino contempnerẽ: Si enĩ riuus
ꝑ fistulã currat a fonte usq ad lacũ.
ñne solus riuus qͣmuis ñ alius nilus
qu̾ã fons ⁊ lacus. ut ita dicã infistu¬
latus ẽ. sicut solus filius ẽ. incarnatꝰ.
licet ñ alius ds̃ quã pater & filius:
S qm̃ ista t᷑rena ualde longe sunt
a sũma natura: leuemꝰ ad illã ipsa o-¬
pitulante mentẽ: ⁊ in ea contemplem᷑
aliquatenꝰ & breuit᷑ qđ dicimꝰ. Dñe ñ
ẽ aliud quã ipsa simplex etͣnitas. Et̃¬
nitates autẽ plures intelligi nequeunt:
Nam si plures sunt: aut sunt extra se
inuicẽ: aut sunt insese iincẽ: S m¬
chil est. extra etͣnitatẽ. Ergo nec e¬
tͣnitas extra et̾nitatẽ est. Itẽ si extͣ

Expanded text:
non sit Verbum aut Filius, sed procedens. Adhuc volo quiddam dicere, quod quamvis magnam habeat dissimilitudinem, nonnullam tamen habet ad incarnationem Verbi similitudinem: quod forsitan aliquis legens contemnet, dicam tamen; quia ego, alio dicente, omnino non contemnerem. Si enim rivus per fistulam currat a fonte usque ad lacum, nonne solus rivus quamvis non alius Nilus, quam fons et lacus, ut ita dicam, infistulatus est? Sic solus Filius incarnatus est, licet non alius Deus, quam Pater et Spiritus m ista terrena valde longe sunt a summa natura, levemus ad illam, ipsa opitulante, mentem, et in ea contemplemur aliquatenus et breviter quod dicimus. Deus non est aliud quam ipsa simplex aeternitas. Aeternitates autem plures intelligi nequeunt. Nam, si plures sunt, aut sunt extra se invicem, aut sunt intra se invicem. Sed nihil est extra aeternitatem: ergo nec aeternitas est extra aeternitat
Abbreviated transcription (Latin):
ta diuina: non aliã assũpsit ꝑsonam:
quia eandẽ habet cũ assumpto homi¬
ne ꝓprietatũ collectionẽ: Non enim
tum ẽ. sola intelligit᷑ natura: in assũpr¬
to uͦ homine uel in nomine iħu intel¬
ligit᷑ cũ natura. id ẽ cũ homine collec¬
tio ꝓpͥetatũ: quȩ ẽ eadẽ eidẽ assũpto

Expanded text:
ura; non aliam assumpsit personam, quoniam eamdem habet cum assumpto homine proprietatum collectionem. Non enim tum est, sola intelligitur natura; in assumpto vero homineligitur cum natura, id est cum homine, collectio proprietatum quae est eadem assumpto
Abbreviated transcription (Latin):
sint duȩ naturȩ diuina scilicet &¬
humana: una ꝑsona. De qua uni¬
tate ꝑsonȩ quam firmissime credi¬
entib uideri possit. xp̃c exduabus ⁊
in duab ꝑsonis existere: non inu¬
tile michi uidetur aliquid dicere
Dicunt enim quidam. Quomodo di¬
cimus in xp̃o non eẽ. duas ꝑsonas
sicut duas naturas:Nam deus
et ante hominis assũptionẽ ꝑsona
erat: nec post quam hominem assũp¬
sit ꝑsona destitit eẽ: et homo assũptꝰ
ꝑsona est. quia omnis homo in diui¬
duus. eẽ. ꝑsona cognoscit᷑. Quare
alia est ꝑsona dĩ. quȩ fuit ante in¬
carnationem: alia hominis assũp¬
bare duas eẽ. ꝑsonas in xp̃o. quia
deus.ẽ. ꝑsona: et homo assũptus

Expanded text:
sint duae naturae: divina scilicet et sint duae naturae: divina scilicet et humana, una persona. De qua unitate personae, quam firmissimae credentibus videri possit Christus ex duabus et in duabus personis existere, non inutile mihi videtur aliquid dicere. Dicunt enim quidam: Quomodo dicimus in Christo non esse duas personas sicut duas naturas. Nam Deus et ante hominis assumptionem persona erat; nec postquam hominem assumpsit persona destitit esse: et homo assumptus persona est; quia omnis homo individuus esse persona cognoscitur. Quare alia est persona Dei, quae fuit ante incarnationem, alia hominis assumpbare duas esse personas in Christo, quia et Deus est persona, et homo assumptus
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ꝓpria dignitate ⁊ singłari ex¬
celentia priuare quantum in ipso
est eununcitur. Si enim ẽ. alia ali¬
qua uoluntas quȩ nulli subdita
sit: non erit dei uoluntas omnib
p̃lata: nec erit sola. eui nulla alla
presit. Nulla igitur trium ꝑ sona¬
rum di congruentius semet ipsũ
exinamuit formã serui accipiens
ad debelandum dẏabolũ. et inter¬
cedendum pro homine. qui ꝑ rapinã
falsam similitudinẽ dei p̃sũpserat:
quam filius dei qui splendor lucis
pinam arbitratusͤ ẽẽ. se ȩqualem
similitudinẽ dixit. Ego et pat̾ uñ
patrem. Nullus namq uistius
expugnat reum uł punit. aut
illi misecordius parcet uel inter¬
cedit. ꝓ eo: quam eui specialius
in iuria fieri probatur: nec aliquid
conuenientius opponit᷑ falsitati ad
expugnandum. aut apponitur ad
sanandum quam ueritas Inillũ
enim clei falsam p̾sumentes similitu¬
dinem specialuis peccasse uidentur:
qui uera dei similitudo patris cre¬

Expanded text:
Deum propria dignitate et singulari exDeum propria dignitate et singulari excellentia privare, quantum in ipso est, convincitur. Si enim est alia aliqua voluntas, 47 quae nulli subdita sit, non erit voluntas Dei omnibus praelata, nec ipsa erit sola, cui nulla alia praesit. Nulla igitur trium personarum Dei congruentius semetipsam exinanivit formam servi accipiens , ad debellandum diabolum, et intercedendum pro homine, qui per rapinam falsam similitudinem Dei praesumpserant quam Filii, qui splendor lucis pinam arbitratus est dicens se parem similitudinem, dixit: Ego et Pater unum Patrem . Nullus namque justius expugnat reum, vel punit, aut illi misericordius parcit, vel pro eo intercedit, quam cui specialius injuria fieri probatur; nec aliquid convenientius opponitur falsitati ad expugnandum, aut apponitur ad sanandum, quam veritas. In illum enim falsam Dei praesumentes similitudinem specialius peccasse videntur, qui vera Dei Patris similitudo cre
Abbreviated transcription (Latin):
erat adpugnandũ contra ch abolũ
et ad intercedendum sicut dixi ꝓ
bomine. Qui ambo dyabolus scili¬
cet ⁊ homo: ꝑ rapinam se uoluer̾
facere similes do: cum ꝓpria sunt
usi uoluntate. Et quia ꝑ rapinam
ualuerunt non nisi ꝑ falsitatẽ. qm̃
non uisi iniuste potuerunt. Pro¬
pria enim uoluntas angeli siue ho¬
minis ẽ quȩ contra uoluntatem
dei est. Cum enim uult aliquis qđ
ds uelle ꝓbibet: nullũ habet auc¬
torem suȩ uoluntatis nisi se ipsũ
et ideo sua propria ẽ. Nam quam¬
ius homo uoluntatẽ suam aliqͣn¬
do subdat uoluntati alterius hoĩs:
propria tamen est si contra dm ẽ. qm̃
non eam subdit. nisi ut ad aliquid
quod uult atingat. Et ideirco se ip¬
sũ auctorẽ ht̃: cur eam alii subdat.
Auapropt̾ propria uoluntas ẽ: quȩ
nulli est alii subdita. Solius autem
dei ẽ. ꝓpriam habere uoluitatẽ: quȩ
ꝓpria uoluntate utitur adsimili¬
tudinẽ dĩ. ꝑ rapinam nititur: et

Expanded text:
erat ad pugnandum contra diabolum, erat ad pugnandum contra diabolum, et ad intercedendum, sicut dixi pro hominibus: qui ambo, diabolus scilicet et homo per rapinam se voluerunt facere similes Deo, cum propria sint usi voluntate. Et quia per rapinam voluerunt, nonnisi per falsitatem; quoniam nonnisi injuste potuerunt. Propria enim voluntas angeli sive hominis est, quae contra voluntatem Dei est. Cum enim vult aliquis quod Deus velle prohibet, nullum habet auctorem suae voluntatis, nisi seipsum: et ideo sua propria est. Nam, quamvis homo voluntatem suam aliquando subdat voluntati alterius hominis, propria tamen est, si contra Deum est; quoniam non eam subdit, nisi ut ad aliquid, quod vult, attingat; et idcirco seipsum habet auctorem cur eam alii subdat. Quapropter propria voluntas est, quae nulli alii est subdita. Solius autem Dei est propriam habere voluntatem, id espropria voluntate utitur, ad similitudinem Dei per rapinam nititur, et
Abbreviated transcription (Latin):
uirgins duȩ ꝑsonȩ intrinitate no¬
men nepotis accipent: quia ⁊ pat̃
nepos eẽt. parentum uirginis. et
ergo quam libet paruũ inconue¬
niens in deo ẽ. inpossibile: non de¬
buit alia dĩ ꝑsona incarnari quã
filius. Illo enim in carnato: nullĩ
sequit᷑ in coueniens. Quod enim
seo. scdm humanitatẽ ñ tameu
ideo ille duȩ ꝑsonȩ excellent filio:
quia eandẽ inaiestatẽ qua maio¬
res sunt humanitate filis habet
et filius: qua et ipse p̃est cũ illic
suȩ humanitati. Est et aliud cur cõ
ueniat filio incarnatio quam alii.
Qui enim erat incarnandus: oraturꝰ
erat pro bumano genere: et conue¬
nientius satis suscępit mens huma¬
na filium patri. quam alium alii
suplicare:. quamius hȩc supplicatio
non fiat a diuinitate: sed abhuma¬
nitate ad diuinitatẽ. Quam ideuro
filius di facit. quia bomo ꝑ unitatẽ
ꝑsonȩ filius ẽ. di. Amplius. Qui
hominẽ erat assũpturus. uenturꝰ

Expanded text:
Virginis, duae personae in Trinitate noVirginis, duae personae in Trinitate nomen nepotis assumerent; quia et Pater nepos esset parentum Virginis; et ergo quamlibet parvum inconveniens in Deo est impossibile; non debuit alia Dei persona incarnari quam Filius. Illo enim incarnato, nullum sequitur inconveniens. Quod enim secundum humanitatem, non tamen illae duae personae ideo excellunt Filio; quia eamdem majestatem, qua majores sunt humanitate Filii, habet et Filius, qua et ipse praeest cum illis suae humanitati. Est et aliud, cur magis conveniat Filio incarnatio quam alii. Qui enim erat incarnandus, oraturus erat pro humano genere; et convenientius satis suscipit mens humana Filium Patri, quam alium aliis supplicare, quamvis haec supplicatio non fiat a divinitate, sed ab humanitate ad divinitatem, quam idcirco Filius Dei facit; quia homo, per unitatem personae Filius Dei est. Amplius: Qui hominem erat assumpturus, venturus
Abbreviated transcription (Latin):
hompus. Essent igitur duo filii in
hominis. Unde quedam nascerẽt
dubietatis confusio: cum de deofilio
loquerem᷑. Uterq enim eẽt. ds et fi¬
lius: quãuis alter dei. alter homuis.¬
F ieret quoq quasi quedã inęqualitas
diuersarũ ꝑsonarũ scđm hoc quod
filii eẽnt. quȩ omĩno ȩquales esse
debent: cum alt̾ filius maioris pa¬
bentis dignitate excelleret: alter mi¬
nous parentis humilitate subeẽt.
Q uanto enĩ maior ẽ. natura di quam
hominis: tanto dignius ẽ. ẽẽ. filiũ
dei quam eẽ. filiũ hominis. Si ergo
sp̃c sẽs natus eẽt ex uirgine. cum
filius dei haberet excellentiorẽ na¬
tiuitatem solam quȩ ẽ exd̃o: et spi¬
ritus sc̃s minorem tantum q̃ eẽt.
ex homine. alia ꝑsona eẽt maior ce
alia minor scdm dignitatẽ nati¬
uitatis. quod non conuenit. Qđ
si pater in unitatẽ suȩ ꝑsonȩ homi¬
nem assũpsisset. eascdẽ faceret ind̃o
pluritas filiorum inconuenienti¬
as: et ad huc aliam. Nam si eẽt filiꝰ

Expanded text:
hominis. Essent igitur duo Filii in lius hominis. Unde quaedam nasceretur dubietatis confusio, cum de Deo Filio loqueremur; uterque enim esset Deus, et Filius; quamvis alter Dei, alter homifieret quoque quasi quaedam inaequalitas diversarum personarum secundum hoc quod filii essent, quae omnino aequales esse debent, cum alter filius majoris parentis dignitate excelleret, alter minoris parentis humilitate subesset. Quanto enim major est natura Dei quam hominis, tanto dignius est esse Filium Dei quam esse filium hominis. Si ergo Spiritus sanctus natus esset ex Virgine, cum Filius Dei haberet excellentiorem nativitatem solam, quae ex Deo est; et Spiritus sanctus minorem tantum, quae esset ex homine; alia persona esset major, et alia minor secundum dignitatem nativitatis: quod non convenit. Quod si Pater in unitatem suae personae hominem assumpsisset, easdem faceret in Deo pluralitas filiorum inconvenientias, et adhuc aliam. Nam si esset filius
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianã fidẽ qi rõni putant illam
obiectiones: & fidelium pespõsionos
Ac tandem remoto. xp̃o quasi nũꝗ
aliquid fierit de illo: ꝓpat rationi¬
bus uecessarus eẽ. impossibile ul¬
lum hominẽ saluai sine illo. In
sedo autẽ libro simfiter quasim
chil sciatur de xpd monstratur
non minus aꝑta ratione et ueri¬
tate. naturam himanã ad boc
iustitutam eẽ. ut aliqtando im¬
mortalitate beata totus homo

Expanded text:
ianam fidem, quia rationi putant illam objectiones et fidelium responsiones: ac tandem remoto Christo quasi nunquam aliquid fuerit de illo probat rationibus necessariis esse impossibile ullum hominem salvari sine illo. In secundo autem libro similiter, quasi nihil sciatur de Christo, monstratur non minus aperta ratione et veritate naturam humanam ad hoc institutam esse, ut aliquando immortalitate beat
Abbreviated transcription (Latin):
fontẽ ẽẽ riuũ aut lacũ. nec riuũ eẽ la¬
cũ aut fontẽ: nec lacũ ẽẽ fontẽ aut ri¬
uũ. Non enĩ ẽ idẽ ipse fons qui riuus
aut lacus: quamuis idipsum sit riuus
i lacus qd̃ ẽ fons: id est. iblem nlus. idẽ
fluuius: eadem aqua:eadem natura.
Ttia gͥ hic dicunt᷑ de uno toto ꝑfecto.
iunũ ꝑfectũ totũ de trib nec tamen
ipsa tria deinuicẽ dicunt᷑: quamuis hoc
ualde alit᷑ ⁊ ꝑfectius sit in illa natura
simplicissima. ⁊ ab omni loci uel tempo¬
ris uel compositionis partiũ lege liberri¬
ma. Uerumtam̃ si hoc aliquatenꝰ uidet᷑
inre que partib composita localis & tẽ¬
poralis est.: ñ est incredibile in illa sũme
libera natura. eẽ. ꝑfecte. Est hoc quoq
hic considerandũ quia fons ñ est de
riuo nec de lacu: riuus uͦ de solo est
fonte ñ de lacu. lacus autẽ de fonce
⁊ de riuol& ita ut totus riuus de toto
fonte & totoꝰ lacus de toto fonte & de
toto riuo. sic̃ dicimꝰ in patre ⁊ filio ⁊

Expanded text:
um, aut lacum; nec rivum esse fontem, aut lacum; nec lacum esse fontem, aut rivum. Non enim est idem ipse fons, qui rivus aut lacus; quamvis idipsum sit rivus et lacus, quod est fons; id est, idem Nilus, idem fluvius, eadem aqua, eadem natura. Tria igitur hic dicuntur de uno toto perfecto, et unum perfectum totum de tribus; nec tamen ipsa tria de invicem dicuntur: quamvis hoc aliter valde et perfectius sit in illa natura simplicissima, et ab omni lege loci, vel temporis, vel compositionis partium liberrima. Verumtamen si hoc aliquatenus videtur in re, quae partibus composita, localis et temporalis est, non est incredibile in illa summe libera natura perfecte esse. Est hoc quoque hic considerandum, quia fons non est de rivo, nec de lacu; rivus vero de solo fonte est, non de lacu; lacus vero de fonte, et de rivo: et ita totus rivus de toto fonte, et totus lacus et de toto fonte, et de tot
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbum enĩ caro factum: assũpsit
nacurã aliã. non aliam ꝑsonã. Nã
cum ꝓfertur. homo: natura tantũ
quȩ cõmunis ẽ om̃ib hominibꝰ sig¬
nificat᷑. Cũ uͦ demonstratiue dicimꝰ
istum uel illũ hominẽ uel ꝓprio no¬
mine iħ̾m: ꝑsonã designamꝰ quȩ cũ
natura collect᷑ionẽ habet ꝓprietatum:
quib homo cõmunis fit singłs: & ab
aliis singulis distinguit᷑. Nam cum
ita ddesignat᷑. ñ quilibet homo intel¬
ligit᷑. s qui ab angło annuntiatus ẽ.
qui ds̃ & homo filius dei ⁊ filius uir¬
qͣm aut scdm hominẽ uerũ est dicere.
Neq enim ꝑsonaliter filius dei designari
uel nominari sine filio hominis. nec
filius hominis sine filio dei: quia idẽ
ipse est filius dei qui filius hominis: &
eadem ẽ uerbi & assumpti hominis ꝓ¬
prietatũ collectio Diuersarũ uͦ ꝑsonarũ
impossibile ẽ. eandem eẽ. ꝓprietatum

Expanded text:
Verbum enim caro factum assumpsit naturam aliam, non aliam personam. Nam, cum profertur, homo natura tantum, quae communis est omnibus hominibus, significatur. Cum vero demonstrative dicimus istum, vel illum hominem, vel proprio nomine Jesum, personam designamus quae cum natura collectionem habet proprietatum, quibus homo communis sit singulus, et ab aliis singulis distinguitur. Nam, cum ita designatur, non quilibet homo intelligitur; sed qui ab angelo annuntiatus est, qui Deus et homo, Filius Dei et Filius Vir aut secundum hominem, verum est dicere. Neque enim personaliter Filius Dei designari potest vel nominari, sine filio hominis; nec filius hominis, sine Filio Dei; quia idem ipse est Filius Dei, qui filius hominis; et eadem est Verbi, et assumpti hominis proprietatum collectio. Diversarum vero personarum impo
Abbreviated transcription (Latin):
ds: et tamen non tres dii sed unus
sunt ꝑsonȩ. sed una ꝑsona. Non
enum est alius ds alius homo in
xp̃o: quãuis aliud sit ds. aliudho¬
mo: sed idem ipse est ds. qui & bo

Expanded text:
; et tamen non tres dii, sed unussunt personae, sed una persona. Non enim est alius Deus, alius homo in Christo, quamvis aliud sit Deus, aliud homo; sed idem ipse est Deus, qui et ho
Abbreviated transcription (Latin):
sus fuerit ab iniusticia sua.
et fecerit iusticiam: om̃s in iustici¬
as suas tradi obluroni. A Hoc ñ
dicitur nisi illis qui aut expec¬
tauerunt xp̃m antequã ueniret:
aut credunt in eum post quam
quando sola racione utrũ aduen¬
tus eius ad saluationẽ hominũ
eẽt necessarius. querere ꝓposui¬
mus. B Ita fecimus. A Sola igit᷑
racione ꝓcedamus. N Quamuis¬
me in angustias quasda ducas.
desidero tam̃ multũ ut sicut in¬
cȩpsti ꝓgrediaris.xxi.

Expanded text:
rsus fuerit ab injustitia sua, rsus fuerit ab injustitia sua, et fecerit justitiam, omnes injustitias ejus tradi oblivioni . ANS. Hoc non dicitur nisi illi, qui aut exspectaverunt Christum, antequam veniret; aut credunt in eum, postquam quando sola ratione, utrum adventus ejus ad salvationem hominum esse necessarius, quaerere proposuimus. BOS. Ita fecimus. ANS. Sola igitur ratione procedamus. BOS. Quamvis in angustias quasdam me ducas, desidero tamen multum ut sicut incoepisti progrediaris.
Abbreviated transcription (Latin):
habet. non debet acciꝑe quod ñ
habet. De dimissione uero beuit̃
dico quia nullatenus adte ꝑtinet
tu tuus es. nec ille tuus aut su¬
us qui tibi fecit inuiriam. sed u¬
tuius dñi ferui facti ab illo de ni¬
chilo estis: et si de conseruo tuo te
uindicas. iudiciũ quod ꝓprium
est dñi. et uidicis omniũ suꝑ il¬
lum suꝑbe p̃sumis. In obedientiauͦ
quid das deo quod non debes eui
iubenti totum quod es et quod ha¬
bes et quod potes debes: B Nichil
lam audeo in omuib: his dicere me
dare deo quod non debeo. a Quid
ergo solues deo ꝓpeccato tuo:  Si
me ipsum et quicquid possum etiã
quando non pecco illi debeo ne pee¬
cem: nichil habeo quod ꝓpeccato
redlam. A Quid ergo erit de te:
quomͦ poteris saluus ẽẽ : Sira¬
ciones tuas considero: non uideo
quomͦ. Si autẽ ad fide meam recur¬
ro: infide xp̃iana que ꝑdilectionẽ
oꝑatur. spero me posse saluari:
et quia legimus. si iniustus conu̾¬

Expanded text:
habet, non debet accipere quod non habet, non debet accipere quod non habet. De dimissione vero breviter dico quia nullatenus pertineret atu tuus es; nec ille tuus aut suus, qui tibi fecit injuriam, sed unius Domini servi facti, ab illo de nihilo estis: et si de conservo tuo te vindicas; judicium, quod proprium Domini et judicis omnium est, super illum superbe praesumis. In obedientia vero quid das Deo, quod non debes: cui jubenti, totum quod es, et quod habes et quod potes, debes? BOS. Nihil jam audeo in his omnibus dicere me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid ergo solves Deo pro peccato tuo? BOS. Si meipsum, et quidquid possum, etiam quando non pecco, illi debeo, ne peccem; nihil habeo quod pro peccato illi reddam. ANS. Quid ergo erit de te? quomodo poteris salvus esse? BOS. Si rationes tuas considero, non video quomodo. Si autem ad fidem meam recurro; in fide Christiana, quae per dilectionem operatur , spero me posse salvari, et quia legimus, si injustus conve
Abbreviated transcription (Latin):
bes deo quȩ dicis. lantus namq
debet eẽ. in hac mortali uita amor.
et ad quod ꝑtiuet oratio desideri¬
um ꝑueniendi ad id ad quod fac¬
tus es. et dolor quia ibi es nondũ.
et timor ne non ꝑuenias: ut nullã
lȩticiam sentire debeas. uisi de
his quȩ tibi aut auxilium aut
spem dant ꝑueniendi. Non enĩ
mereris habere quod non scdm
quod est amas. et desideras: et de
quo quia nondũ habes. et ad huc
utrum habiturus sis an non. in
tanto es periculo. non doles. Ad
quod etiam pertinet quietẽ et
delectationes mundanas. que
animum abilla uera quiete et
delectatione reuocant fugere.
nisi quantũ adintentionẽ illuc
ꝑueniendi cognoscis sufficere.
Dationem uero ita considerare de¬
bes te facere exdebito: sicut in¬
telligis quia quod cdas non ate ha¬
bes. sed ab illo cuius seruus es tu.
et ille cui das. E natura te docet
ut conseruo tuo icdest homo homi¬
ni facias quod tibi ab illo uis fieri
et quia qui non uult dare quod

Expanded text:
bes Deo, quae dicis. Tantus namque bes Deo, quae dicis. Tantus namque debet esse in hac mortali vita amor; et, ad quod pertinet oratio, desiderium perveniendi ad id ad quod factus es; et dolor, quia nondum ibi es; et timor, ne non pervenias; ut nullam laetitiam sentire debeas, nisi de his quae tibi aut auxilium, aut spem dant perveniendi. Non enim mereris habere quod non secundum quod est, amas et desideras; et de quo, quia nondum habes, et adhuc utrum habiturus sis an non, in tanto es periculo, non doles. Ad quod etiam pertinet quietem, et delectationes mundanas, quae animum ab illa vera quiete et delectatione revocant, fugere: nisi quantum ad intentionem illuc perveniendi cognoscis sufficere. Dationem vero ita debes considerare te facere ex debito; sicut intelligis quia quod das a te non habes; sed ab illo, cujus servus es tu, et ille cui das: et natura te docet ut converso tuo, id est homo homini facias, quod tibi ab illo vis fieri; et quia qui non vult dare quod
Abbreviated transcription (Latin):
oc quoq non dubitabis ut
puto: quia sedm mensuram
pec̾cati oportet satiffactionem
eẽ. B Alit̃ aliquatenus in ordina¬
tum maneret peccatum. quod
cẽ. non potest si deus nichil relui¬
quit in ordinatum in regno suo.
Sed hoc est prestitutumr: quia quã¬
libet paruum inconueniens im
possibile est in deo. A Dic ergo qͥd
solues deo ꝓpeccato tuo: B Pem¬
tentiam: cor contritum et humi¬
liatum: abstinentias et multunis
labores corporis. et miscdiam dan¬
di et dimitendi : et obedientiam.
AQuid in omnib bis dans deo:Ban
uon honoro dm quando ꝓpter
timorem eius et amorem. in cor¬
dis contritione leticiam tẽpora¬
lein abicio: in abstinentiis et labo¬
rib delectationes et quietẽ huiꝰ
uitȩ calco: in dando et dimitendo
quȩ inea sunt laͥgior. in obedien¬
tia me ipsum illi subicio: ACum
reddis aliquid quod debes deo
etiam sinon peccasti: non debes¬
hoc computare ꝓdebito quod
debes propeccato. Oĩa aũt ista de¬

Expanded text:
oc quoque non dubitabis, ut oc quoque non dubitabis, ut puto, quia secundum mensuram peccati oportet satisfactionem esse. BOS. Aliter aliquatenus inordinatum maneret peccatum: quod esse non potest, si Deus nihil relinquit inordinatum in regno suo. Sed hoc est praestitutum quia quamlibet parvum inconveniens in Deo impossibile est. ANS. Dic ergo quid solves Deo pro peccato tuo? BOS. Poenitentiam, cor contritum et humilitatem, abstinentias, et multimodos labores corporis, et misericordiam dandi et dimittendi et obedientiam. ANS. Quid in his omnibus das Deo? BOS. An non honoro Deum, quando, propter timorem ejus et amorem, in cordis contritione laetitiam temporalem abjicio, in abstinentiis et laboribus delectationes et quietem ejus vitae calco, in dando et dimittendo quae mea sunt largior, in obedientia meipsum illi subjicio? ANS. Cum reddis aliquid quod debes Deo, etiamsi non peccasti, non debes computare hoc pro debito quod debes pro peccato. Omnia autem ista de
Abbreviated transcription (Latin):
te nobis debita nr̃ã: et omnis gens
orat dm̃ quȩ credit ut dimutat
sibi peccata  Si enim soluimus
quod debemus: cur oramus ut
dimitat. Nunquid deus inius¬
tus ẽ. ut iterum exigat quod so¬
lutum est. Si autẽ non soluimus:
cur frustra oramus ut faciat qđ
quia non conuenit facere non po¬
test: A Qui non soluit: frustra di¬
mitte dicit. Qui autẽ soluit. sup¬
plicat. qm̃ hoc ipsum ꝑtinet ad
solutionẽ ut supplicet. Nam d̃s
nulli quicquã debet. sed omnis
creatura illi debet: et ideo non
expedit homini ut agat cũ d̃o.
quẽadmodum par cum pari. S
de hoc ñ opꝰ est tibi nc̃ responde¬
re. Cum enim coguosces eur
xp̃c mortuus est: forsitan ꝑte ui¬
debis quod queris. B Sufficit gͦ
nunc michi quod de hac questi¬
one respondes. Quod autẽ nullꝰ
homo adbeatitudinẽ ꝑuenire
queat cum peccato: aut solui a
peccato nisi soluat quod rapuit
peccando: sic aꝑte monstrasti ut
etiam. si uellm non possim. du¬

Expanded text:
te nobis debita nostra : et omnis gens te nobis debita nostra : et omnis gens orat Deum, quem credit, ut dimittat sibi peccata? Si enim solvimus quod debemus, cur oramus ut dimittat. Nunquid Deus injustus est, ut iterum exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus ut faciat quod, quia non convenit, facere non potest? ANS. Qui non solvit, frustra dicit: Dimitte; qui autem solvit, supplicat; quoniam hoc ipsum pertinet ad solutionem, ut supplicet: nam Deus nulli quidquam debet, sed omnis creatura illi debet: et ideo non expedit homini ut agat cum Deo, quemadmodum par cum pari. Sed de hoc non est opus nunc tibi respondere. Cum enim cognosces cur Christus mortuus est, forsitan per te videbis quod quaeris. BOS. Sufficit ergo mihi nunc, quod de hac quaestione respondes. Quod autem nullus homo ad beatitudinem pervenire queat cum peccato, aut solvi a peccato, nisi solvat quod rapuit peccando, sic aperte monstrasti, ut, etiam si velim, non possim du
Abbreviated transcription (Latin):
lus eam in lutum peccati quamuis
consentientẽ deiceret. si enim ꝓhibe¬
re uellet dyabolum non posset tẽp¬
tare hominẽ. nonne in quã simili¬
ter faceret. si hominẽ peccati sorde
maculatũ sine omĩ lauatione idẽ.
absq omĩ satisfactione talem sẽꝑ
mansurũ saltim inparady̧sũ de
quo eiectus fuerat reduceret:
Similitudinẽ si deus hoc faceret
negare non audeo. iccirco eũ hoc
facere posse non annuo. Uideret᷑
enim aut quod ꝓposuerat ꝑage¬
re non potuisse: aut boni ꝓpositi
eum penituisse: quȩ indm̃ cade¬
re nequeunt. ATene ergo certissi¬
me quia sine satisfactione id est
sine debiti solutione spontanea.
nec deus potest peccatum impuni¬
tum dimittere: nec peccator ad
beatitudinẽ uel talem qualem
habedt antequã peccaret ꝑuenire.
Non enu hoc modo repararetur
homo uł talis qualis fuerat ante
peccatum. B Racionib tuis omi¬
no contradicere non possum. Sal
quid est quod dicimus deo. dimit¬

Expanded text:
lus eum in lutum peccati, quamvis lus eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim prohibere vellet diabolum, non posset tentare hominem. Nonne, inquam, similiter faceret, si hominem peccati sorde maculatum, sine omni levatione, id est, absque omni satisfactione, talem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, reduceret? BOS. Similitudinem, si Deus hoc faceret, negare non audeo; et idcirco eum hoc facere posse non annuo. Videretur enim aut quod proposuerat peragere non potuisse, aut boni propositi eum poenituisse: quae in Deum cadere nequeunt. Tene igitur certissime quia sine satisfactione, id est, sine debiti solutione spontanea, nec Deus potest peccatum impunitum dimittere, nec peccator ad beatitudinem vel talem, qualem habebat antequam peccaret, pervenire: 84 non enim hoc modo repararetur homo vel talis, qualis fuerat ante peccatum. BOS. Rationibus tuis omnino contradicere non possum. Sed quid est, quod dicimus Deo: Dimit
Abbreviated transcription (Latin):
ullam uł talem qualem habeaͬt
antequã peccaret debeat ꝓuehe¬
re. D Dic tu quod cogitas. et ego con¬
siderabo ꝑro ut potero. A Ponamus
diuitem aliquẽ inmanu tenere
margaritam p̾ciosam quã nulla¬
umquã pollutio tetigit. et quam
nullus possit alius amouere de ma¬
nu eius nisi ipso ꝑmittente: et eã
disponat recondere inthesaurum
suum ubi sint carissima et p̾cio¬
sissima quȩ possidet.  Cogito hoc
uelut ante nos sit .A. Quid si ipse
ꝑmittat eandem margaritã ab
aliquo inuido excuti de manu
sua incenum cum ꝓhibere possit.
ac postea eam de ceno sumens pol¬
lutam et non lotam in aliquẽ su
um mundũ et carũ locũ deinceps
illam sic seruaturus recundat.
putas ue illum sapientẽ: B Quo¬
modo hoc possum: Nam nonne
suam mundam teneret. et serua¬
ret: quam pollutam: a honne
similit̾ facer& deus qui hominẽ
angelis sociandũ sine peccato
quasi mauu tenebat inparady.so.&
ꝑmisit ut accensus inuidia dẏabo¬

Expanded text:
ullam, vel talem qualem habebat ullam, vel talem qualem habebat antequam peccaret, debeat provehere. BOS. Dic tu quod cogitas ; et ego considerabo prout potero. ANS. Ponamus divitem aliquem in manu tenere margaritam pretiosam, quam nunquam pollutio ulla tetigit, quamque nullus alius possit amovere de manu ejus, nisi ipso permittente: et eam disponat recondere in thesaurum suum, ubi sunt charissima et pretiosissima quae possidet. BOS. Cogito hoc, velut ante nos. ANS. Quid, si ipse permittat eamdem margaritam ab aliquo invido excuti de manu sua in coenum cum prohibere posset, ac postea eam de coeno sumens, pollutam et non lotam in aliquem locum suum mundum et charum, deinceps illam sic servaturus, recondat: putabisne illum sapientem? BOS. Quomodo hoc possum? nam nonne suam mundam teneret et servaret quam pollutam? ANSEL. Nonne similiter faceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut accensus invidia diabo
Abbreviated transcription (Latin):
ut de hominib angelos cȩci¬
derant restauraret.B Certum est. a.
Tales ergo oportet eẽ. homines uulla
ciuitate suꝑna qui ꝓangelis in illã
assumentur. quales ibi futuri erãt¬
illi ꝓ quibꝰ ibidem erunt. id est qͣles
nune sunt boni angeli. Alioquin
non erunt restaurati qui cȩcidert̃.
et sequit᷑ quia deus aut non pote¬
rit ꝑficere bonũ qd̾ ĩcȩꝑit: aut peni¬
tebit eum tantum bonũ iucepis¬
se: quȩ duo absurda sunt. B uere
oportet ut ȩquales sint homines
ne cogitare quod homo quod ali
punitus dimittitur. ęqualis sit
angelo qui nũquã peccauit. B
Uerba ista cogitare possum et di¬
nequeo. sicut falsitatẽ non possũ
intelligere ueritatem eẽ. A Hon gͦ
decet diñ et hominẽ peccantem
sine satisfactione ad restauratio¬
nem angelorũ assumere ꝑditorũ.
eum: leuari ad ȩqualitatẽ bonoꝵ.
Os ic ostendit racio. a Considera etiã
in solo homine sine hoc sine hoe
qͣuod debet angelis ȩquari: utrũ
eum talit̾ deus ad beatitudinem

Expanded text:
ut de hominibus angelos, qui ceciderant, restauraret. BOS. Certum est. ANS. Tales ergo oportet esse homines in illa civitate superna, qui pro angelis in illam assumentur, quales illi futuri ibi erant, pro quibus ibidem erunt, id est, quales nunc sunt boni angeli; alioquin non erunt restaurati qui ceciderunt: et sequetur quia Deus aut non poterit perficere bonum quod incoepit, aut poenitebit eum tantum bonum incoepisse: quae duo absurda sunt. BOS. Vere oportet ut aequales sint homines ne cogitare quod homo, qui aliqntum impunitus dimittitur, aequalis sit angelo, qui nunquam peccavit? BOS. Verba ista cogitare et dinequeo; sicut falsitatem non possum intelligere veritatem esse. ANS. Non decet ergo Deum, hominem peccantem sine satisfactione ad restaurationem angelorum assumere perditorum, eum levari ad aequalitatem bonorum. BOS. Sic ostendit ratio. ANS. Considera etiam in solo homine, sine eo quia debet angelis aequari, utrum eum taliter Deus ad beatitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
nium etiam iherapolitus ep̃c noĩe
papias: qui et hoc dic̃. qͦd petrus
ip̾ma epła sua quã de urbe roma
scͥpsit. meminerit marei: in qua
tropice romam babiloniam nomi¬
nauerit. cum dicit. salutat uos ea ȩccła
que inbibilone electa ẽ. & marcꝰ
filius ms̃. Assumpto itaq euan¬
głio. qͦd ipse confecerat. ꝑrexit egip¬
tum.⁊ pͥmum alexandrie xp̃m¬
annuncians. constituit ȩccłie tan¬
tam doctrinam. et uite continen¬
tiam: ut om̃s sect᷑atores xp̃i. ad
exemplum sui cogeret.Deniq¬

Expanded text:
nium etiam Hierapolites episcopus, nomine nium etiam Hierapolites episcopus, nomine Papias, qui et hoc dicit, quod Petrus in prima epistola sua, quam de urbe Roma scripsit, meminerit Marci, in qua tropice Romam Babyloniam nominarit, cum dicit: Salutat vos ea Ecclesia, quae in Babylone electa est, et Marcus filius meus. Assumpto itaque Evangelio quod ipse confecerat, perrexit in Aegyptum, et primum Alexandriae annuncians constituit ecclesiam, tante doctrine et vite continentia, ut omnes sectatores Christi ad exemplum sui cogeret.
Abbreviated transcription (Latin):
N expositione euangłii scđdm
marcum. opitulante ipsa euã¬
głica gr̃a scͥpturi pͥmo que fu¬
erit eidem marco causa euan¬
gelii scͥbendi. breuit̃ insinuan¬
dum ẽẽ censuimus. Cum roma¬
nȩ urbi clarum ueri dĩ lumen. p̃¬
dicante beato petro aplo fuisset
exortum: a deo sermo ueritatis u¬
niũsorum mentes placido illustͣ¬
bat auditu: ut cottidie audien¬
tibꝰ eum nulla usquam satietas
fieret. Unde neq auditu eis so
lo sufficit: s marcum discipulũ
ille uerbo p̃dicabat. ad ꝑpetuam
eoꝵ commonitionẽ hndam scͥp¬
ture traderet: ꝗͦ domi. forisq in
huiuscemodi uerbi meditationi¬
bus ꝑmanerent. Nec pͥus ab obse¬
crando desistunt: quã que ora¬
uerant impetrarent. Petrus uͦ ut
comꝑit furto. delectatus ẽ: & fi¬
dem eoꝵ deuotionemq ꝑ hec con¬
siderans. factum confirmauit :
& inꝑpetuum legendam scͥpturã
eccłiis tradidit. Clemens insexto
dispositionum libro. hec ita gesta
ẽẽ descͥbit. Cui simile dat testimo¬

Expanded text:
 Expositionem Evangelii secundum Marcum, opitulante ipsa evangelica gratia, scripturi, primo quae fuerit eidem Marco causa Evangelii scribendi, breviter insinuandum esse censuimus. Cum Romanae urbi clarum veri Dei lumen praedicante beato Petro apostolo fuisset exortum, adeo sermo veritatis universorum mentes placito illustrabat auditu, ut quotidie audientibus eum nulla unquam satietas fieret. Unde neque auditio sola eis suffecit, sed Marcum discipulum ille verbo praedicabat, ad perpetuam eorum commonitionem habendam Scripturae traderet, quo domi forisque in hujuscemodi verbi meditationibus permanerent. Nec prius ab obsecrando desistunt, quam quae oraverant impetrarent. Petrus vero, comperit furto, delectatus est; et fidem eorum devotionemque per haec considerans, factum confirmavit, et in perpetuum legendam Scripturam Ecclesiis tradidit. Clemens in sexto Dispositionum libro haec ita gesta esse describit. Cui simile dat testimo
Abbreviated transcription (Latin):
me: euius non sum dignus ꝓcũ
torum eiꝰ. Mos apud uet̾es fuit.
ut si qͥs eam quȩ sͥ competeret
acciꝑe uxorem nollet:ille ei cal¬
ciamentũ solueret. qͥ ad hanc
sponsꝰ uire ꝓpinquitatis ueni¬
ret. Qͥd gͥ inter homines xp̃c. nͥ¬

Expanded text:
 Cujus non sum dignus, ut ti, etc. Mos apud veteres fuit, ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veniret, quid igitur inter homines
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ et isdem iohannes dic̃ qͥ ħt
sponsam: sponsus ẽ. S qͥa iohem
homines xp̃m eẽ putauerunt.
qͦd idem iohannes negat: recte
se uidignum eẽ ad soluendas cor¬
rigiaᷤ eius calciamenti denun¬
tiat. Ac si aꝑte dicat. Ego redẽp¬
toris uestigia denudare non ualeo.
quia sponsi nomen mͥ inmeritus ñ
usurpo. Qd tam̃ intelligi & alit̃
pot̃. Quis .ii. nesciat qͦd calciam̃ta
exmortuis animalib fiant. Incar
natus uͦ dñs ueniens qͣsi calciatus
apparuit: qui in diuinitate sua
morticinam nr̃e corruptionis as¬
sumpsit. S huiꝰ incarnationis
mysterium. humanus ocłs pene¬
trare non sufficit. Inuestigari.ti.
nullatenus potest. quom̃ corꝑa¬
tur uerbumꝰ quomͦ summꝰ & ui¬
uificator sp̃c. intra uterũ matͥs
animatur: quomͦ is qui iniciũ
non habet. et existit & concipit᷑.
Corrigia ergo calciamenti ẽ. ligatu¬
ra my sterui. Iohannes itaq sol¬
non ualet: quia incarnationiᷤᷤ my¬
sterium nec ipse inuestigare suf¬

Expanded text:
dem Joannes dicit: Qui habet sponsam, sponsus est . Sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod idem Joannes negat, recte se indignum esse ad solvendam corrigiam ejus calceamenti denuntiat. Ac si aperte dicat: Ego Redempnostri vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immerito non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat quod calceamenta enatus vero Dominus veniens quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticina nostrae corruptionis assumpsit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit. Investigari enim nullatenus potest quomodo corporatur Verbum, quomodo summus et vivificator spiritus intra uterum matris animatur, quomodo is qui initium non habet, et existit, et concipitur. Corrigia ergo calceamenti est ligatura mysterii. Joannes itaque solnon valet, quia incarnationis ejus mysterium nec ipse investigare suf
Abbreviated transcription (Latin):
uaserat enĩ eas tremor ⁊ pauor:⁊ne
Amini qͥcꝗͣ dixerũt. Timebãt enĩ. Me¬
rito mouet qͦmͦ marcus scribat ⁊
nemini quicꝗͣ dixerũt cũ dicat lucas
omĩa illis un decĩ ⁊ cet̾is omĩb Simi¬
lit̾ matheuf Et exierũt cito demonu
m̃to cũtimore ⁊ gaudio magno. cur¬
rentes nũtiare discipłis eius. Nisi
ĩtelligamus ipsorũ angłorũ nemini
ausas fuisse aliqͥd dicere idẽ respõde
ad ea q̃ abaliis audierant: aut ceite
custodib qͦs iacentes iuderũt. Nã
illud gaudiũ qͦd matheꝰ ꝯmemorat:
ñ repugnat timori dequo mareus
dicit Debuimus enĩ utrũq ĩillarũ
antmo factũ intelligere: etiã supse
matheus detimore ñ diceret. Surgens
aĩiħs manepͥma sabbati apparuit pͥmo
rex̃ aut̃ dñs mane de monum̃to inqͦ
sero iã facto erat depositꝰ. ut ad ĩple¬
ret̃ illud psalmiste. aduesꝑin demo¬
rabit᷑ fletus ⁊̃ ad matutinũ lecica
Sepultus gͦ sȩxta sabbat q̃ dicit᷑

Expanded text:
vaserat enim eas tremor et pavor et nemini quidquam dixerunt. Timebant enim. Merito movet quomodo Marcus scribat: Et nemini quidquam dixerunt. Cum dicat Lucas: omnia illis undecim, et caeteris omnibus. Similiter Matthaeus: Et eximento, cum timore et gaudio magno, currentes nuntiare discipulis ejus . Nisi intelligamus, ipsorum angelorum nemini ausas fuisse aliquid dicere, id est respondere ad ea quae ab illis audierant; aut certe custodibus quos jacentes viderunt. Nam illud gaudium quod Matthaeus commemorat, non repugnat timori, de quo Marcus dicit. Debemus enim utrumque in illarum animo factum intelligere, etiamsi ipse Matthaeus de timore non diceret. Surgens autem Jesus mane prima Sabbati, apparuit primo rexit autem Dominus mane de monumento, in quo sero jam facto erat depositus, ut adimpleretur illud Psalmistae: Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia . Sepultus ergo sexta Sabbati, quae dicitur