comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
designatur. Merito ergo septuagesia¬
preponitur. et ea que de prothoplausto¬
rum exdisione a paradyso scripta sunt¬
et legendo inecclesia replicantur. ut dũ
ex his homo cognoscit unde quo deue¬
nerit: quo etiam ei rederindum sit: ꝑ
hec admoneatur. Legitur enim inintc̃o
septuag̃ lib̾ genesis. in quo et paradẏsi
felicita. et presentis uite mutabilitas
seu mortalitas manifeste exprimitu
Non solum legitur. sed etut cordib
humanis utilius imprimamur. etiam
cantando tragedia eadem deploratur.
et hec quidem in nocte. ut ea que per¬
plexiorem hñt noctis obscuritatem. no¬
ctis bucubratiuncula elucescant. et hu¬
mane ignorantie nox illustretur. et ce¬
citas pulsetur. Dieuero iam facta uer¬
banointestamenti proportirr.et
ea que predictis ueteris testamentiuer¬
bis conueniant: ut per diem: tempus
gratie. ꝑ noctem: tempusculpe. trans¬
gressionis. et pene: intelligamus. et
quanta inter ipsa sit distantia. seu cõ¬

Expanded text:
designatur. Merito ergo septuagesidesignatur. Merito ergo septuagesipraeponitur, et ea quae de protoplastorum exclusione a paradiso scripta sunt, legendo in Ecclesia replicantur, ut dum ex his homo cognoscit unde, quo devenerit, quo etiam ei redeundum sit, per hoc admoneatur. Legitur enim in initio Septuagesimae liber Genesis; in quo et paradisi felicitas, et praesentis vitae mutabilitas seu mortalitas manifeste exprimitur. Non solum legitur, sed et ut cordibus humanis utilius imprimatur, etiam cantando tragoedia eadem deploratur. Et haec quidem in nocte; ut ea quae prolixiorem habent noctis obscuritatem noctis lucubratiuncula elucescant, et humanae ignorantiae nox illustretur, et caecitas pulsetur. Die vero jam facta, verba Novi Testamenti proponuntur, et ea quae praedictis Veteris Testamenti verbis conveniant, ut per diem tempus gratiae, per noctem tempus culpae transgressionis et poenae intelligamus; et quanta inter ipsa sit distantia seu con
Abbreviated transcription (Latin):
suo apostatauerit. datus in obprobri¬
um sempiternum sit anathema marana¬
idetur odo eccłiasticorum
officiorum ordimi humane conditi¬
onis congruere. et eorum que in eccłia
geruntur in ipsis prothop laustis et
eorum suecessorib signrã: precessisse.
Quod enim initio anni septuagesimã.
de hinc sexagesimam. quinquagesimã
quoq et quadresimam consueuit ecele¬
sia sollempniter celebrare. quatuor p¬
misetatib conuenire uidetur. Inquib
autem conuemiant uel quid ex istis aut illꝰ sig¬
nificationis seuutilitatis elicipossit:
subtili indagatione inquiren dum est.
et primo de septuagesua uideamus.
Hoc si quidem cum prima et ate con¬
uenit. quia quando adam de para¬
diso. ad huius exilii mutabilitatem
eiectus est. et de soliditate octonarii ad
septenarii mutabilitatem uidetiur.
descendisse. Sicut enim ꝑ occonariũ
qui quadratus et solidus est numer᷑
soliditas stabilitatis ostenditur: itaꝑ
septenarium quo presens tempus
uoluitur. in stabilitas uite presentis

Expanded text:
suo apostataverit, datus in opprobrium sempiternum, sit anathema, maranidetur ordo ecclesiasticorum officiorum ordini humanae conditionis congruere; et eorum quae in Ecclesia geruntur, in ipsis protoplastis et eorum successoribus figuram praecessisse. Quod enim initio anni Septuagesimam, dehinc Sexagesimam, Quinquagesimam quoque et Quadragesimam consuevit Ecclesia solemniter celebrare, quatuor primis aetatibus convenire videtur. In quibus autem conveniant, vel quid ex istis aut illis significationis elici possit, subtili indagatione inquirendum est; et primo de Septuagesima videamus. Haec siquidem cum prima aetate convenit, quia quando Adam de paradiso ad hujus exsilii mutabilitatem ejectus est, de soliditate octonarii ad septenarii mutabilitatem videtur descendisse. Sicut, enim per octonarium, qui quadratus et solidus est numerus, soliditas stabilitatis ostenditur, ita per septenarium, quo praesens tempus volvitur, instabilitas vitae praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
actionem et laudum preconia reuer¬
tidebent: ut uerum fluant. Mexito
in quam dator talium fluctirim ho¬
noratur: ex eis perquemetiam qui te¬
cipit: honestatur. Non uera hones¬
tas est: que dei gratie non imputa¬
tur. nec dei aigua laus est: quam.
honestas nõ comitatur. Illa enuntr̃a¬
sitoria est ista adulatoria iudicatur.
In operib autem sapientie honestas
esse legitur. sine defectione. Unde
et labores illiis complesse dicitur.
quem in laborib legitur honestasse
Honestas igitur ad gratiam. honor
refertur ad gloriam. Tales sunt fru¬
etuum hunis uitis effectus. Qui sĩt
etiam ipsi fructus subuingitur ubi
tio et agnitio fructus sunt. timor
et spes horum fructuum flores. Sic̃
enum dilectio eustodia legum est. et
finis precepti caritas esse dicitur. sic
initium sapientie timor domim per¬
hibetur. et sicut fructus florem ex¬
plod̾e. sic perfecta caritas timorem
foras mittere consueuit. sic et agri¬
tio spem. Quodenim indet quid.
quis sperat: si autem quod non

Expanded text:
actionum et laudum praeconia reverti debent, ut iterum fluant. Merito, inquam, dator talium fructuum ex eis honoratur, per quem etiam qui recepit, honestatur. Non vera honestas est, quae Dei gratiae non imputatur; nec Dei digna laus est, quam honestas non comitatur. Illa enim transitoria est, ista adulatoria judicatur. In operibus autem sapientiae honestas esse legitur sine defectione . Unde et labores illius complesse dicitur, quem in laboribus legitur honestasse. Honestas igitur ad gratiam, honor refertur ad gloriam. Tales sunt fructuum hujus vitis effectus. Qui sint etiam ipsi fructus, subjungitur, ubi tae spei . Dilectio et agnitio fructus sunt, timor et spes horum fructuum flores. Sicut enim dilectio custodia legum est, et finis praecepti charitas esse dicitur; sic initium sapientiae timor Domini perhibetur: et sicut fructus florem explodere, sic perfecta charitas timorem foras mittere consuevit; sic et agnitio spem. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non
Abbreviated transcription (Latin):
cati. et temporalium affluentiam. e¬
longans maneat in solitudine. ne for¬
te ipsa commoditate facilius recidi

Expanded text:
cati, et temporalium affluentiam, elongans maneat in solitudine; ne forte ipsa commoditate facilius recidi
Abbreviated transcription (Latin):
luerit appare¬
re. hacqq
discretione usus beatus papa ẽte¬
gorius. alios etiam uti docebat .
dicens. Compassionem quippe
homini: rectitudinem uiciis de

Expanded text:
luerit apparere. Hac quoque discretione usus beatus papa Gregorius alios etiam uti docebat, dicens : « Compassionem quippe homini, rectitudinem vitiis de
Abbreviated transcription (Latin):
atrocissimo predom apopulis dnu̾i¬
sarum linguarum. et nationum. ⁊
iuix iam ĩter xpistianos reperitur:
qui non tyramnicos legib reluc¬
tecur. Ftenit igitur expoliati hostis
ipsius furor. et nouum querit lu¬
erum. quia perdidisse seuis sentit
antiquum. Penitet eum iam ni fal

Expanded text:
atrocissimo praedoni a populis diveratrocissimo praedoni a populis diversarum linguarum et nationum; et vix jam inter Christianos reperitur, qui non tyrannicis legibus reluctetur. Fremit igitur exspoliati hostis impius furor, et novum quaerit lucrum, quia perdidisse se jus sentit antiquum. Poenitet eum jam, ni fal
Abbreviated transcription (Latin):
cie si occubuerint. quam ad palmam
uictorie si superauerint aspirantes.
Numquidnum sola dextera domini
fec̾it tantam uirtutem. qua spretis
temporalib canto desid̾io sola que¬
rantur et amentur eterna. Ecce dex¬
tera domimi gaudent amplexari. qui
de sola temporaluum leua bonorum
quam habebant sub capite gloriari
solebant. Leua hec extulit aduer¬
sarium. sed ecce dextera affligit inum¬
cum. Elatus siquidem est et eleua¬
tus pro transitoria et momentanea
prosꝑitate animus salahadim. qui
xpistianis pre omnib gentilibus
studitit aduersari. S unde hic
aduersarius est elatus. inde operã¬
te gratia antiquus et iniquus hu¬
mani generis affligitur inumcus.
Salahadinus siquidem xpĩanis
possideat. sed diabolu iniquo eos
odio ꝑro salahadinum. et alia mem¬
brasua ꝑsequens: nomen xpistipe¬
nitus delere festinat. Tanto igitiu.
acrius affligitur. quanto ei minc
dominandi xpistianis potestas au¬
fercur. et innumera eis uasa capti¬
uitatis eripuntur. Renuntiatur

Expanded text:
 si occuberint, quam ad palmam victoriae, si superaverint, aspirantes. Nunquid non sola dextera Domini facit tantam virtutem, qua, spretis temporalibus, tanto desiderio sola quaerantur et amentur aeterna? Ecce dextera Domini gaudent amplexari, qui de sola laeva temporalium bonorum quam habebant sub capite, gloriari solebant. Laeva haec extulit adversarium, sed ecce dextera affligit inimicum. Elatus siquidem est et elevatus pro transitoria et momentanea prosperitate animus Salahadini, qui Christianis prae omnibus gentilibus studuit adversari. Sed unde hic adversarius est elatus, inde, operante gratia, antiquus et iniquus humani generis affligitur inimicus. Salahadinus siquidem Christianis possideat; sed diabolus iniquo eos odio per Salahadinum et alia membra sua persequens, nomen Christi penitus delere festinat. Tanto igitur acrius affligitur, quanto ei nunc dominandi Christianis potestas aufertur, et innumera ei captivitatis vasa eripiuntur. Renuntiatur
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. quamdecora adiocundlitatẽ qͣn
te. Deipsa quippe dicitur. Fortis est
bat. quod neq mors. nequita. neq n¬
stalia. neq fu᷑mneq angeli neq ereatu¬
ra alla posset eum separare. acari¬
tate xpisti. Ecce quam fortis quam
stabilis immo quam eterna. que si¬
ue prophetie euacuabuntur. siue¬
truetur. ipsa non solum non exti¬
dit. sed potins consuminatur. Ipsa
quippe huius ciuitatis. mitium est
et finis. et que in natiuitate xpist
cuntatis ocpisti inuenitur funda¬
mentum. ip̃sa inpentecosten eius¬
dem ciuitatis essicitur complemen¬
tum. Quid uero pulchrius castira¬
te. que in carne preter carnemin¬
nem iuiuentes homines celestes factti
et eos qui per luxuriam aliquan¬
do iumentis insipientib compa¬
rati. com putauerunt instercorib
sins. angelis dei in celis similes facit.
ubuurta euuangelium. Req nu¬
bunt. neq nubuntur. Deniq eas¬
titatis in corruptio sieut in libro sa¬
pientie legitur. facit hominem pro¬

Expanded text:
tatem, quam decora ad jucunditatem, quam te? De ipsa quippe dicitur in Cantico cbat, quod neque mors, neque vita, neque instantia, neque futura, neque angeli, neque creatura alia posset eum separare a charitate Christi. Ecce quam fortis, quam stabilis, imo quam aeterna: quae, sive prophetiae evacuabuntur,truetur, ipsa non solum non excidit, sed consummatur. Ipsa quippe hujus civitatis initium est et finis; et quae in nativitate Christi civitatis Christi invenitur fundamentum, ipsa in Pentecoste ejusdem civitatis efficitur complementum. Quid vero pulchrius castitate, quae in carne praeter carnem viventes homines coelestes facit, et eos qui per luxuriam aliquando jumentis insipientibus comparati computruerant in stercore suo, angelis Dei in coelis similes facit, ubi juxta Evangelium, neque nubent, neque nubuntur? Denique castitatis incorruptio sicut in libro Sapientiae legitur, facit hominem pro
Abbreviated transcription (Latin):
ambaptisim ordinem dupplici
asserit mẏsterii significatione ce¬
lebratione. recte inquiens tercio¬
msi estis. qui accepistis baptisium
in nomine triritatis. Recte tercio m̾si
estis qui accepistis baptismũ in noĩe xͥ
qui die t̾ciaresurrex amortuis. E cce isti

Expanded text:
am baptismi ordinem duplici am baptismi ordinem duplici asserit mysterii significatione celebrari: « Recte, inquiens, mersi estis qui accepistis baptismum in nomine Trinitatis. Recte tertio mersi estis, qui accepistis baptismum in nomine Christi, qui die tertia resurrexit a mortuis. » Ecce isti
Abbreviated transcription (Latin):
etificatione obtinenda recipitur.
non pro elementi ueneratione.
que nulla est. nisi que ei ex uer¬
bi sanctificatione confertur. Acce¬
dente enim uerbo adelementum
fit non ipsa aqua. sed ex ipsa et
uerbo sacramentum. Xpistus igi¬
tur res est et causa b̃aptismi. qm
qui non habet proculdubio ex
baptismo salutem non habet.
cit. Salus populi ego sum. Et¬
cui prophetam dicit. Dic arime
mee salus tua ego sum. Quomo¬
do etiam sit res mysterii uideamꝰ.
Mysterrum est occ̾ulta sanetifica¬
tio ipsius uisibilis sacramenti. qͣm
diuersam diuersi assignauerunt.
Ambrosrus. quidem per aquam
uoluit intelligi. quod sicut aqua
sordes corporis ac uestes abluit. ita
baptismus maculas amme sor¬
desq int̾orumemundando ex¬
tergit. Qregorius autem indribus
mersionib personarum trinita¬
tem. et mnuna ubi talis est consue¬
tudo diuinitatis singularitatem
uoluit designari. Addidit etiam
nos qui tercio mergimus. etiam
triduane sepulture sacramen¬
tum signamus. Angustinus eti¬

Expanded text:
tificatione obtinenda recipitur, non pro elementi veneratione, quae nulla est, nisi quae ei ex verbi sanctificatione confertur. Accedente enim verbo ad elementum, fit non ipsa aqua, sed ex ipsa et verbo sacramentum. Christus igitur res est et causa baptismi; quam qui non habet, procul dubio ex baptismo salutem non habet, cit, Salus populi ego sum; et Propheta dicit: Dic animae meae: Salus tua ego sum . Quomodo etiam sit res mysterii, videamus. Mysterium est occulta sanctificatio ipsius visibilis sacramenti; quam diversam diversi assignaverunt. Ambrosius , quidem per aquam voluit intelligi, quod sicut aqua sordes corporis ac vestes abluit, ita baptismus maculas animae, sordesque interiorum emundando extergit. Gregorius autem in tribus mersionibus personarum Trinitatem, et in una, ubi talis est consuetudo. divinitatis singularitatem voluit designari. Addidit etiam, nos qui tertio mergimur, etiam triduanae sepulturae sacramentum signare. Augustinus eti
Abbreviated transcription (Latin):
prehemsum in laqueo quem tetenddit.
Credebat sic acephalos posse fieri x¬
anos. si sepulchro et eruee domiri ꝓ¬
phanatos. et in manus hostium da¬
tis. iam ad illud cominune omnium
peccatorum asilum confugers ad il¬
lud ultimum sceleratissimorum re¬
medium transire non ualerent. Sed
eoce hac spe sua frustratus. et in c̃õ¬
trarium cessisse deplangens. num¬
quid num cum suis satellitib stri¬
dendo dibi dicere iudecur. O crux.
fallers gauclia nostra. et parturiens
dampna nostra. cur te exhibumus
pylato cur tradidimus salahadyno:
Quotiens tuam ignominiam tua
procurauimus perditionem. toti¬
tiens tuam gloriam. nostram autẽ
sentimus lesionem. Quot ei suscita¬
uimus impugnatores. tot semper
uuenit robustissimos defensores.
Iudeus etiam nobis suadentibus
sepeliuit. sed effodiente helena con¬
stantinus eam mirabiliter exaltaũ
Cosdroe nostro eam aucilio capu¬
uauit. sed eraclius ampliori eamglo¬
ria sublunauit. Gentilis noster po¬
pulus totam terram illam nobis sem¬

Expanded text:
prehensum in laqueo quem tetendit. Credebat sic acephalos posse fieri Christianos, si sepulcro et cruce Domini profanatis, et in manus hostium datis, jam ad illud commune omnium peccatorum asylum confugere, ad illud ultimum sceleratissimorum remedium transire non valerent. Sed ecce hac spe sua frustratus, et in contrarium cessisse deplangens, nunquid non cum suis satellitibus stupendo tibi dicere videtur? O crux fallens gaudia nostra, et parturiens damna nostra, cur te exhibuimus Pilato, cur tradidimus Salahadino? Quoties tuam ignominiam, tuam procuravimus perditionem, toties tuam gloriam, nostram autem sensimus laesionem. Quot ei suscitavimus impugnatores, tot semper invenit robustissimos defensores. Judaeus etiam nobis suadentibus sepelivit, sed effodiente Helena Constantinus eam mirabiliter exaltavit. Cosdroe nostro eam auxilio captivavit; sed Heraclius ampliori eam gloria sublimavit. Gentilis noster populus totam terram illam nobis sem
Abbreviated transcription (Latin):
bentur. ostendit dicens. primo
in laudib cesaris. Ibimagnum
lum exoptabat. ubi uirtus eni¬
tescere posset. et hoc laud̾ auidi¬
tas. et gloria cupidit aᷤ faciebat.
Deinde catonem eos laudasse
refert qui ad gloriam honorem
imperium. uerauia. idest ipsa
urc tute uitebantur. Unde et
uerba catonis ponensita dicit
Nolite existimare maiores nrõs
Armis rem publicam ex parua
magn᷑ fecisse. Si ita esset multe
pulcherrimam eam nos habere¬
mus. Quippe sociorum atq euu¬
um. preterea armorum atq e¬
quorum. maior copia nobis qͣm
illis est. S alia fuere que illes
magnos fecere. que nobis nulla
sunt. Domi industria. foͣns rus¬
tum impertum. animus in ꝯ¬
sulendo liber. neq delicte. ne¬
q libidim obrexrus. Pro his
nos habemuus luxuriam. aua¬
riciam. publice egestatem. pri¬
uatitm opulentiam. laudannis
diuitias. sequimur merciã.
inter bonos et malos diserim̃
nullum. omnia uirtutis. pre¬
mia ambitio possidet. Nec mi¬
xum ubi nos separatim con

Expanded text:
bentur, ostendit dicens primo in laudibus Caesaris: « Ibi magnum lum exoptabat, ubi virtus enitescere posset, hoc laudis aviditas et gloriae cupiditas faciebat. » Deinde Catonem eos laudasse refert, qui ad gloriam, honorem, imperium, vera via, id est ipsa virtute nitebatur. Unde et verba Catonis ponens, ita dicit : « Nolite exiarmis rem publicam ex parua magnam fecisse. Si ita esset, multo pulcherrimam eam nos haberemus. Quippe sociorum adque ciuium, praeterea armorum et equorum maior copia nobis quam illis est. Sed alia fuere quae illos magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam adque auaritiam, publice egestatem, priuatim opulentiam; laudamus diuitias, sequimur inertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi
Abbreviated transcription (Latin):
subiacente et cetera.Ros celi:
gratia est spiritus sancti. Que¬
dam uelut abyssi subiacentis
exalatio:ius est humane na¬
fre et ammalis sensuum uege¬
tatio. Hiis duob caro uirginis
fecundata. uelut terra bona et
optima pomum non ligni scien¬
entie boni et mali sed ligni uite.
ex se non intercedͣendum. s õib
exponendum: produxit. Huius
fecunde generationis. scilicet
incarnationis xpisti mysteria.
in prima celi et abyssi ereati¬
one: deus mox figurauit. et
uelut quedam poma odoran¬
da: uiris spiritalib preꝑauit.
Nec contentus est hec poma
sola amicis repdnere. S ed et
mẏsteria xpisti et ecclesie. ue¬
lut poma fructuum solis et
lune: eis uolint reuelare. Quid
enum aliud sensisse uidetur
propheta qui ait. Eleuatus
est sol et luna stecit in ordine
suo: nisi quod eleuato xp̃oad
dexceram patris uelut sole iꝰti¬
cie in meridie constituto. et sta¬
tus ecclesie confirmatus. et
xpistiane religionis ordo sit
solidatus: Quod ille qui ait:

Expanded text:
subjacente, etc. Ros coeli gratia est Spiritus sancti. Quaedam velut abyssi subjacentis exhalatio vis est humanae naturae, et animalis sensuum vegetatio. His duobus caro Virginis fecundata velut terra bona et optima, pomum non ligni scientiae boni et mali, sed ligni vitae ex se non interdicendum sed omnibus exponendum, produxit. Hujus fecundae generationis, scilicet incarnationis Christi mysterium, in prima coeli et abyssi creatione Deus mox figuravit, et velut quaedam poma odorantia viris spiritualibus praeparavit. Nec contentus est haec poma sola amicis reponere, sed et Christi mysteria et Ecclesiae, velut poma fructuum solis et lunae eis voluit revelare. Quid enim aliud sensisse videtur Propheta, qui ait: Elevatus est sol, et luna stetit in ordine suo, nisi quod elevato Christo ad dexteram Patris, velut sole justitiae in meridie constituto, et status Ecclesiae confirmatus, et Christianae religionis ordo sit solidatus? Quid ille qui ait:
Abbreviated transcription (Latin):
lucem suo fulgore:quam cectta¬
tem inferret. Ea igitur die nom̃
illud suaue aurib dulce ori. in
corde iubilum. quod sola et pri¬
ma ab angelo didicerat filio suo
imponens. uelut stella matuti¬
na solis nouiter orientis mundo
lumen iuent. Nonne per huiꝰ.
nominis impositionem. dicere
ad singulos. dicere ad omnes tibi
uidetur. non est aliud nomen sub
celo in quo oporteat saluos fieri:
in quo qui benedicendus est su¬
per terram benedicetur in dño
amen. Hoc siquidem nomen.
efficax inuenitur non solum ad
optinendam salutem: sed etiam
ad promerendam benedictionẽ.
non solum saluat. s etiam scĩficat.
saluat apondere peccatorum. sal¬
uat ab insidiis temptationum.
saluat a temporalium periculis
uarietatum. In hoc namq noĩe
omne genũ : flect itur. celestiũ.
terrestrium. et infernorum. flec¬
didur uirtus infernalium nequi¬
darum netemptando noceant.
flectitur elatio et cupiditas ho¬
minem terrenorum: ne pecca¬
do consentiant. fleccitur etiam

Expanded text:
lucem fulgore, quam caecitatem inferet. Ea igitur die nomen illud suave auribus, dulce ori, in corde jubilum, quod sola et prima ab angelo didicerat, filio suo imponens, velut stella matutina solis noviter orientis mundo lumen invexit. Nonne per hujus nominis impositionem dicere ad singulos, dicere ad omnes tibi videtur: Non est aliud nomen sub coelo, in quo oporteat salvos fieri? In quo qui benedicendus est, benedicetur in Domino. Amen . Hoc siquidem nomen efficax invenitur, non solum ad obtinendam salutem, sed etiam ad promerendam benedictionem; non solum salvat, sed etiam sanctificat; salvat a pondere peccatorum, salvat ab insidiis tentationum, salvat a temporalium periculis varietatum. In hoc namque nomine omne genu flectitur, coelestium, terrestrium et infernorum . Flectitur virtus infernalium nequitiarum, ne tentando noceant; flectitur elatio et cupiditas hominum terrenorum, ne peccato consentiant; flectitur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
domirium benedicunt. Bene autem
inuesperareddi dicitur: quod sero
percipitur. De qua uespera legitur
in iob. Si dormiero sompno contem¬
plationis dicam quando consurgã
ad exercicium actionis. et rursus ex.¬
pectabo uesperam quiete contempla-¬
tiomis. Hic est fructus centesimus.
ad quem post tricesimum et sexage¬
simum tanddem sero pertingitur
qui merito denario comparatur.
In denario enim y mago regis expri¬
mnitur. ad quem per gratiam con¬
templationis reditur. cum ẏmago
et simlitudo illa. ad quam homo
conditus esse per dilectionem et cog¬
uitionem in eo repẽriantur. Y̾ mago
enim in agritione ueritatis. simili¬
tudo in amore uirtutis consistit. Pro¬
curator qui hunc denarium distri¬
buit. spiritus discretionis est quiqͥd
cuiq conueniat. et aquo quodine¬
retur accipiat subtiliter attendlit.
hic cum mulltisint uoeati. pancos
esse electos deprehendit. quia erm
multa sint in presenti necessaria.
i fucuro unum sufficerete cognos

Expanded text:
Dominum benedicunt. Bene autem Dominum benedicunt. Bene autem in vespera reddi dicitur, quod sero percipitur. De qua vespera legitur in Job: Si dormiero somno contemplationis, dicam, quando consurgam ad exercitium actionis: et rursus exspectabo vesperam quietae contemplationis. Hic est fructus centesimus, ad quem post tricesimum et sexagesimum tandem sero pertingitur, qui merito denario comparatur. In denario enim imago regis exprimitur: ad quem per gratiam contemplationis reditur, cum imago et illa similitudo ad quam homo conditus est, per dilectionem et cognitionem in eo reparantur. Imago enim in agnitione veritatis, similitudo in amore virtutis consistit. Procurator qui hunc denarium distribuit, spiritus discretionis est: qui quid cuique conveniat, et a quo quod meretur accipiat, subtiliter attendit. Hic cum multi sint vocati, paucos esse electos deprehendit ; quia, cum multa sint in praesenti necessaria, in futuro unum sufficere recognos
Abbreviated transcription (Latin):
plicando commendat. Circa un¬
decimam tandem cum iam car¬
nalis concupiscentie ardor tepes¬
cere ceperit. increpande sunt. et
iuitandi: affectus et intellectus
ad uindemiandum. Isti siquidem
in labores aliorum introeunt. et
quod alii laborando odorant. de¬
gustando percipiunt affectus fru¬
ctum pulere dilectionis. intellectus
autem fructum agrationis. Alii
siquidem arant inspe et intimo¬
re suam salutem operantur. et
tantum flores decerpere. et ex eis
suauitatem odoris haurire uide¬
uino m̾acisimo debrantur. Unde et
merito una hora fecisse dicuntur. qr
in huius centesimi fructus sapore
suaui.uix quasi dmundia hora mo¬
rari licet. Unde et aquodam elegan¬
ter dicitur tarda hora et parua mo¬
ra. Alii autem pondus diei sustinus¬
se cdicuntur. quia ibi labor et afflictio
spiricus. hic uero consummatio et fi¬
nis laboris. Ad eundem tamen gustũ
t ip̃i licet srioperuenutnt cum pro tanta
dulcedine omina interioriora hominis

Expanded text:
plicando commendat. Circa unplicando commendat. Circa undecimam tandem, cum jam carnalis concupiscentiae ardor tepescere coeperit, increpandi sunt et invitandi affectus et intellectus ad vindemiandum. Isti siquidem in labores aliorum introeunt, et quod alii laborando odorant, degustando percipiunt; affectus fructum pulchrae dilectionis; intellectus autem fructum agnitionis. Alii siquidem arant, in spe et timore suam salutem operantur, et tantum flores decerpere, et ex eis suavitatem odoris haurire videvino meracissimo debriantur. Unde et merito una hora fecisse dicuntur; quia in hujus centesimi fructus sapore suavi, vix quasi dimidia hora morari licet. Unde et a quodam eleganter dicitur: Tarda hora, et parva mora. Alii autem pondus diei sustinuisse dicuntur; quia ibi labor et afflictio spiritus, hic vero consummatio et finis laboris. Ad eumdem tamen gustum et ipsi licet sero perveniunt, cum pro tanta dulcedine omnia interiora hominis
Abbreviated transcription (Latin):
in principio ugiliarum suarum
primo ei ueritas clarius elucescit.
Tunc quasi quidam operarii in
uineam conducti mittuntur. dolor
et confessio. Hii primi in uinea con¬
scientie oꝑantur. Dolor euellendo
et dissipando noxia dicens. quem
fructum habuunquib minc eru¬
besco: Odificando etiam plantan¬
doutilia dicens. usq quo piger dor¬
mis: Confessio autem fodiendo ⁊
aperiendo occulta. quoniam iis¬
tus inprincipio sermonis accusator
est sui. Dehine cuca horamterciã
cum iam ueritas plemus innotue¬
rit mpittuntur ⁊ elis et erreumspec¬
tio. Hii putare et stercorare noue¬
runt. zelus suꝑstua amputando.
circuispectio tam nature quam
culpe uulitatem. uelut quasdam sor¬
des coram oculis statuendo. Cir¬
casextam autem et nonam horam.
cum iam solm summo ẽ mattuntur
ad propagandum et sepienilum :¬
meclitatio et oratio. Illa eium men¬
tem uirtutes propagando dila¬
tat. ista ut propagata proficiãt:
ei qui solus incrementum dat. sup¬

Expanded text:
in principio vigiliarum suarum in principio vigiliarum suarum primo ei veritas clarius elucescit. Tunc quasi quidam operarii in vineam conducti mittuntur dolor et confessio. Hi primi in vinea conscientiae operantur; dolor evellendo et dissipando noxia, dicens: Quem fructum habui in quibus nunc erubesco? Aedificando etiam et plantando utilia, dicens: Usquequo piger dormio? Confessio autem fodiendo et operando occulta; quoniam justus in principio sermonis accusator est sui. Dehinc circa horam tertiam, cum jam veritas plenius innotuerit, mittuntur zelus et circumspectio. Hi putare et stercorare noverunt, zelus superflua amputando; circumspectio tam naturae quam culpae vilitatem, velut quasdam sordes coram oculis statuendo. Circa sextam autem et nonam horam, cum jam sol in summo est, mittuntur ad propagandum et sepiendum meditatio et oratio. Illa enim mentem virtutes propagando dilatat; ista, ut propagata proficiant, ei qui solus incrementum dat, sup
Abbreviated transcription (Latin):
hii flores fruetus dicuntur. eitra sic
flornisse: iam quodammodo fruc¬
tificasse uideatur. Attende etiam qͣm
recte fructus honoris et honoris et¬
honestatis esse referuntur. Pulcra
siquidem dileetio est eum id solum
amatur quod amandum est. et ta¬
ligiter diligitur: qualiter diligen¬
dumest. Am̃o namq et sithamar
sororem fuiam dilexit. quam debuit.
non tamen dilexit ut debuit. Uides
ergo niifallor quamtam pulchra di¬
lectio homim conferat honestatem.
quan tum deo attribuat honorem.
per quam et deus super omnia dili¬
gitur. cetera propter deum. ant in
deo tantummodo diliguntur. Tan¬
tum fateor delectabiles uisi sunt in¬
tis hurus fructus. quod aproposito
longe disgressi sumrus. Nunc igitur
ad seriem lectionis enuangelice re¬
uertamur. Dicitur paterfamilias
primomane exisse. quod fit cum
abactiua uita quasi de domo ꝓpͥa.
et quasi de terra et de cognatione
sua exiens quis: ad contemplatiuã
tranfferre se satagit. euitunc pri¬
mum mane illusceseit: quando

Expanded text:
hi flores fructus dicuntur, cum sic floruisse jam quodammodo fructificasse videatur. Attende etiam quam recte fructus honoris et honestatis esse referuntur. Pulchra siquidem dilectio est, cum id solum amatur, quod amandum est, et taliter diligitur, qualiter diligendum est. Amon namque etsi Thamar sororem suam dilexit, quam debuit, non tamen dilexit, ut debuit. Vides ergo, ni fallor, quantam pulchra dilectio homini conferat honestatem, quantum Deo attribuat honorem, per quam et Deus super omnia diligitur, caetera propter Deum, aut in Deo tantummodo diliguntur. Tantum, fateor, delectabiles visi sunt vitis hujus fructus, quod a proposito longe digressi sumus. Nunc igitur ad seriem lectionis Evangelicae revertamur. Dicitur paterfamilias primo mane exiisse, cum scilicet ab activa vita, quasi de domo propria, et quasi de terra et de cognatione sua exiens quis ad contemplativam transferre se satagit: cui tunc primum mane illucescit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
sibi imponunt exerceri uoluit. ut suo
nos ie exemplo doceret non facile pos¬
se per patientiam superare alios qͥ
sibi ipsi non didicerit imperare se¬
cundum illiud. Melior est patiens
uiro forti. et qui dominatur ammo
suo expurgatore urbiũ. Hoc siqͥdẽ pꝰtea
uerbo docturus eras. et meuuange¬
lizando diccurus. In patientia ur̃a
possidebitis animas uestras. quia
secundum beatum gregorum qñ
nobis ipsis dominari dicims. incipi¬
mus possidere quod sumus. Hec com¬
plere uolens dominus primo sibi
solitudinis. ac penurie neccessitatẽ.
uastitatis heremi horrorem. ieuunii
ac fatis cruciatum imposuit. Hec

Expanded text:
sibi imponunt, exerceri voluit, ut suo sibi imponunt, exerceri voluit, ut suo nos exemplo doceret, non facile posse per patientiam superare alios, qui sibi ipsi non didicerit imperare, secundum illud: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Hoc siquidem postea verbo docturus erat, et evangelizando dicturus: In patientia vestra possidebitis animas vestras ; quia secundum beatum Gregorium, quando nobis ipsis dominari discimus, incipimus possidere quod sumus. Haec complere volens Dominus primo sibi solitudinis ac penuriae necessitatem, vastitatis eremi, horrorem jejunii ac famis cruciatum imposuit. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
simulatione decepti sunt contra
omnia samora consilia et monita
obsurrclescunt. Nam relique forte
temptationes in ceteris animalib
exprimuntur. ut in leone superbia
uite. in dracone concupiscentia car¬
nis. in basilico qui uisu nocet ocłoꝵ
concupiscentia iitelligatur. que
sirecte itapossunt intelligi: curioso
lectori relinquimis. Satis lam nisi.
fallor dictum est in quib propheta
et apostolus conueniant. quomodo
duo hec cherubin uultus mutuos ad
se ipsa habeant. nunc autem iam di¬
cendum uidetur. quomodo uersis
multib in propitiatorium euuangłice
lectionis respiciant. S ne repetendo
ea que uel inpsalmo uelin apostolo
dicta sunt. lectorem onerems aut
paginam. eabreuiter colligendo in¬
uenire in euiuangelio studeamus.
Nolens siquidem dominus ihesus
incipere. prius facere quam docere.
secundum quod in propheta et a¬
postolo supra dictum est: primo apa¬
tientia cepit. et primitus in patientia
illarum et tribulationum quas sc̃ĩ

Expanded text:
simulatione decepti sunt, contra simulatione decepti sunt, contra omnia saniora consilia et monita obsurdescunt. Nam reliquae forte tentationes in caeteris animalibus exprimuntur, ut in leone superbia vitae, in dracone concupiscentia carnis, in basilisco qui visu nocet, oculorum concupiscentia intelligitur; quae si recte ita possunt intelligi, curioso lectori relinquimus. Satis jam, nisi fallor, dictum est, in quibus Propheta et Apostolus conveniant: quomodo duo haec cherubim vultus mutuos ad se ipsa habeant. Nunc jam dicendum videtur, quomodo versis vultibus in propitiatorium evangelicae lectionis respiciant. Sed ne repetendo ea quae vel in Psalmo vel in Apostolo dicta sunt, lectorem oneremus aut paginam, ea breviter colligendo invenire in Evangelio studeamus. Volens siquidem Dominus Jesus incipere prius facere quam docere, secundum quod in Propheta et Apostolo supra dictum est, primo a patientia coepit; et primitus in patientia illarum tribulationum, quas sancti
Abbreviated transcription (Latin):
dens. ad altiora se querenda. ꝑfoto
saꝑe persuadet. Et hec tempta¬
tio recte meridiana dieitur. quan¬
do homo lucis nimietate offenditur.
tantoq ꝑniciosius nocet. tardius¬
q cauetur: quanto difficilius dep̃¬
henditur. et discernitur raruis.
et licet taritum inter hanc et alias
distet temptationes. quantum int̾
mille et decemmilia. quantumq
inter leuam et dexteram. tamen sic
scuto ueritatis muniti. nulle suꝑamꝰ
ad sinistram. sic gladium spiritus
quod est uerbumdel dextera tenen¬
tes. etiam decem milla fugamus a
dextera. Nnius est enim dei sermo
et efficax et penetrabilior omni
gladio ancipiti et pertingens usq
ad druisio anime ac spirituis. et¬
quantum c̃ꝙ spiritales ⁊ subtilissi¬
mas demonum temptationes. di¬
uidens et discernens. Et forte hec
temptatio meridian in cursus in
sequentib eiusdem psalmi per
aspidem designatur. Sicut enim
aspis obturans aures suaz ne uo¬
cem in cantantium audiat sic qui
ista lucis cransfiguratione ac boni

Expanded text:
dens, ad altiora se quaerenda, fortisapere, persuadet. Et haec tentatio recte meridiana dicitur, quando homo lucis nimietate offenditur, tantoque perniciosius nocet, tardiusque cavetur, quanto difficilius deprehenditur et discernitur rarius. Et licet tantum inter hanc et alias distet tentationes, quantum inter mille et decem millia, quantumque inter laevam et dexteram; tamen sicut scuto veritatis muniti mille superamus ad sinistram; sic gladium spiritus, quod est verbum Dei dextera tenentes, etiam decem millia fugamus a dextra. Vivus eet efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem anime ac spiritus, quantumcunque spirituales et subtilissimas daemonum tentationes dividens et discernens. Et forte haec tentatio meridiani incursus in sequentibus ejusdem psalmi per aspidem designatur. Sicut enim aspis obturans aures suas ne vocem incantantium audiat; sic qui ista lucis transfiguratione ac boni
Abbreviated transcription (Latin):
illarum et tribulationum quas sc̃i
sibi imponunt exerceri uoluit. ut suo
nosI exemplo doceret non facile pos¬
se per patientiam superare alios qͥ
sibi ipsi non didicerit imperare se¬
cundum illud. Melior est patiens
uro forti. et qui dominatur ammo
suo expurgͥatoreurbiũ. Hoc siqͥdẽpꝰtea
uerbo docdurus erat. et meuilange¬
lizando dieturus. In patientia ur̃a
possidebitis animas uestras. quia
secundum beatum gregorium qñ
nobis ipsis dominari di̾cimus. incipi¬
mus possidere quod sumus. Hec com¬
plere uolens dominus primo sibi
solitudinis. ac penurie neccessitatẽ.
uastitatis heremi horrorem. leuinii
ac famis cruciatum imposuit. Hec
enim uolentib ad deum redre ma¬
xime in principio necessaria esse scie¬
bat. primo ut fugiens homo et de¬
clinans omnem commoditatem pec

Expanded text:
illarum tribulationum, quas sancti illarum tribulationum, quas sancti sibi imponunt, exerceri voluit, ut suo nos exemplo doceret, non facile posse per patientiam superare alios, qui sibi ipsi non didicerit imperare, secundum illud: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Hoc siquidem postea verbo docturus erat, et evangelizando dicturus: In patientia vestra possidebitis animas vestras ; quia secundum beatum Gregorium, quando nobis ipsis dominari discimus, incipimus possidere quod sumus. Haec complere volens Dominus primo sibi solitudinis ac penuriae necessitatem, vastitatis eremi, horrorem jejunii ac famis cruciatum imposuit. Haec enim volentibus ad Deum redire, maxime in principio necessaria esse sciebat; primo ut fugiens homo, et declinans omnem commoditatem pec
Abbreviated transcription (Latin):
ista lucis transfiguratione ac boni
simulatione decepti sunt contra
omnia samora consilia et morita
obsurdescunt. Nam relique forte
temptationes in ceteris animalib
exprimuntur. ut in leone superbia
uite. in dracone concupiscentia car¬
nis. in basilico qui uisu nocet ocłoꝵ
concupiscentia intelligatur.que
sirecte itapossunt intelligi: curioso
lectori relinquimus. Satis lam risi
fallor dictum est inquib propheta
et apostolus conueriant. quomodo
duo hec cherubin uultris mutuos ad
se ipsa habeant. munc autem iam di¬
cendum uidetur. quomodo uersis
tuiltib in propitiatorium euuangłice
lectionis respiciant. S ne repetendo
ea que uel in psalmo ueli apostolo
dicta sunt. lectorem oneremis aut
paginam. ea breuiter colligendo in¬
uenire in euuangelio studeamus.
Nolens siquidem dominus ihesus
incipere. prius facere quam docere.
secundum quod in propheta et a¬
postolo supra dictum est: primo apa¬
tientia cepit. et primitus inpatientia

Expanded text:
ista lucis transfiguratione ac boni ista lucis transfiguratione ac boni simulatione decepti sunt, contra omnia saniora consilia et monita obsurdescunt. Nam reliquae forte tentationes in caeteris animalibus exprimuntur, ut in leone superbia vitae, in dracone concupiscentia carnis, in basilisco qui visu nocet, oculorum concupiscentia intelligitur; quae si recte ita possunt intelligi, curioso lectori relinquimus. Satis jam, nisi fallor, dictum est, in quibus Propheta et Apostolus conveniant: quomodo duo haec cherubim vultus mutuos ad se ipsa habeant. Nunc jam dicendum videtur, quomodo versis vultibus in propitiatorium evangelicae lectionis respiciant. Sed ne repetendo ea quae vel in Psalmo vel in Apostolo dicta sunt, lectorem oneremus aut paginam, ea breviter colligendo invenire in Evangelio studeamus. Volens siquidem Dominus Jesus incipere prius facere quam docere, secundum quod in Propheta et Apostolo supra dictum est, primo a patientia coepit; et primitus in patientia
Abbreviated transcription (Latin):
dens. ad altiora se querenda. etfoti
do.plus sapere quam oporteat
saꝑe persuadet. Et hec tempta¬
tio recͥte meridiana dicitur. quan¬
do homo lucis nimietate offenditur.
tantoq ꝑutiosius nocet. tardius¬
q cauetur: quanto difficilus dep̾¬
henditur. et discernitur raruis.
et licet tantum inter hanc et alias
distet temptationes. quantum int̾
mille et decemmilia. quantumq
inter leuam et dexteram. tamen sic̃
scuto ueritatis muniti. mille suꝑamꝰ
ad simstram. sic gladium spiritus
quod est uerbum del dexteratenen¬
tes. etiam decem milla fugamus a
dextera. Niuius est enim dei sermo
et efficax et penetrabilior omni
gladio ancipiti et pertingens usq
ad diuisio anime ac spiritus. et
quantum c̃q spiritales ⁊ subtilissi¬
mas demonum temptationes. di¬
uidens et discernens. Et forte hec
temptatio meridiani in cursus in
sequentib eiusdem psalmi per
aspulem designatur. Sicut enim
aspis obturans aures suaz ne uo¬
cem in cantantium audiat sic qui

Expanded text:
dens, ad altiora se quaerenda, fortiodo, plus sapere quam oporteat sapere, persuadet. Et haec tentatio recte meridiana dicitur, quando homo lucis nimietate offenditur, tantoque perniciosius nocet, tardiusque cavetur, quanto difficilius deprehenditur et discernitur rarius. Et licet tantum inter hanc et alias distet tentationes, quantum inter mille et decem millia, quantumque inter laevam et dexteram; tamen sicut scuto veritatis muniti mille superamus ad sinistram; sic gladium spiritus, quod est verbum Dei dextera tenentes, etiam decem millia fugamus a dextra. Vivus enim Dei sermo et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus , et quantumcunque spirituales et subtilissimas daemonum tentationes dividens et discernens. Et forte haec tentatio meridiani incursus in sequentibus ejusdem psalmi per aspidem designatur. Sicut enim aspis obturans aures suas ne vocem incantantium audiat; sic qui
Abbreviated transcription (Latin):
b distet. & in pͥmo septem clymatum
ẽẽ positam: uolo ut huiꝰ situs descͥptio¬
nem lucidissime ostendens. ita me faci¬
as intelligẽ. ut uidear mͥ in eadem ur¬
be consistere. Cum enum dicas aren in
medio terre positam. sig̃care uideris ip̃i¬
us t̾re suꝑficiem ẽẽ planã. Exratione uõ
orientis & occidentis p̃missa. significaue¬
ras t̃ram rotunditatẽ hr̃e sꝑicam. Om̃e
aũ rotundum pͥncipio caret acsine: d uͥ¬
c̃q pͥncipiũ q̃ris uł t̾minũ: ibidem ꝓcul
dubio inuenies cemedium. Petrus.
Consida gͥaten intali locofꝑe terrestris
ẽẽ ut ab aquilonari &e ab australi eqͣlit̃
transeant duo pͥma puncta arietis ⁊ li¬
bre. Habebit gͥ ad utrumq polum.xc. gͦ¬

Expanded text:
bus distet, et in primo septem climatum bus distet, et in primo septem climatum esse positam, volo ut hujus situs descriptionem lucidissime ostendens, ita me facias intelligere, ut videar mihi in eadem urbe consistere. Cum enim dicas Aren in medio terrae positam, significare videris ipsius terrae superficiem esse planam, ex ratione vero orientis et occidentis praemissa significaveras terram rotunditatem habere sphaericam. Omne autem rotundum principio caret ac fine, sed ubicunque principium quaeris vel terminum, ibidem procul dubio invenies et medium. PETRUS. Considera igitur Aren in tali loco sphaerae terrestris esse, ut et ab aquilonali et ab australi aequaliter transeant duo prima puncta Arietis et Librae. Habebit igitur ad utrumque polum,
Abbreviated transcription (Latin):
melius cognoscamus diuersitates horar̃
codem tp̃r suꝑ easdem apparentiũ. P e¬
trus. Constituamꝰ gͦ solem in pͥmo arietis
puncto &e incipiat fierieclypsis solis ap̃a
ren cuutatẽ pͥmopuncto seꝑtime diei hore:
erit utiq eadem hora pͥmꝰ caneri gradus
in ipsus aren oriente. Qd si tunc nosse de¬
sideras quota hora fieri incipiat eadem
eclypsis ap̃ aliam qͣm p̃diximꝰ cruitatẽ si
diligñter inspicias pͥmo qͥnte hore pũcto.
ĩuemies eam ibidem fieri inciꝑe: eodemq
mom̃to apparebit pͥmũ geminoꝵ punc¬
dũ in illius ciuitatis oriente. Uñ indu¬
bitant̾ patit triginta longitudinis gͣdꝰ
int̾ ritrãq ẽẽ cuutatem. E hoc quid mo¬
do ad astrologis ĩuenit᷑. qͣnta int̾ duas ci¬
Magne cecitatis uelamen de pecrore me¬
o educens. uĩtatis lucernã clarissime in¬
fudisti:qua re digna adõ compensetur
in aren ciuitatem in medio celi hemis¬
ꝑio sitã. ita ut eqͣliter ab omĩb parti¬

Expanded text:
melius cognoscamus diversitates horarum melius cognoscamus diversitates horarum eodem tempore super easdem apparentium. PETRUS. Constituamus ergo solem in primo Arietis puncto, et incipiat fieri eclipsis solis apud Aren civitatem, primo puncto septimae diei horae erit utique eadem hora primus Cancri gradus in ipsius Aren oriente. Quod si tunc nosse desideras quota hora fieri incipiat eadem eclipsis, apud aliam quam praediximus civitatem, si diligenter inspicias, primo quintae horae puncto invenies eam ibidem fieri incipere, eodemque momento apparebit primum Geminorum punctum in illius civitatis oriente, unde indubitanter patet triginta longitudinis gradus inter utramque esse civitatem. Et hoc quidem modo ab astrologis invenitur quanta inter duas ciMagnae caecitatis velamen de pectore meo educens, veritatis lucernam clarissime infudisti, quare digna a Deo compensetur ni Aren civitatem in medio coeli hemisphaerio sitam, ita ut aequaliter ab omnibus parti
Abbreviated transcription (Latin):
stellas dum qͥbusdam occidũt: aliis ead
hora orirũ nec in tota celi spera certus
ẽ orientis &e occidentis locus. s cotidie
uariat᷑ ꝑuarios gradꝰ. multominus
credi debet orientis & occidentis muta¬
tionem celestib accidere creaturis. qͥb
nulla ũqͣm int̾uenit obscuritas. s sem¬
pit̾na ĩdeficientis luminis irradiat claritas
sic̃ dauid ꝓpħa dic̃. Qͥa tenebre ñ obscura¬
bunt᷑ ate. & nox sicut dies illuminabitui.
sic̃ tenebre eiꝰ ita ce lum̃ eiꝰ. & damel. Ip̃e in
qͥd reuelat ꝓfunda ⁊ abscondita. & nouit
ĩtenebͥs constituta. ⁊ lux cũ eosemꝑerit.
Cũetiam nulla in celo ascensus uł descẽ¬
sus possit ẽẽ locał mutatio: aꝑtissime crii
ius patet qđ in celo nec oriens sit nec occi¬
dens. Qꝓbato: fatuitas ẽ eiudẽs dicentiũ
qd̾ clĩ locus occidens ẽ uͥ stelle supplicant
dõ. Moyses. Licet manifestis refragari.
dines distantiũ ab ĩuicem cuutatũ ut

Expanded text:
stellas quae quibusdam occidunt, aliis eadem stellas quae quibusdam occidunt, aliis eadem hora oriri, nec in tota coeli sphaera certus est orientis et occidentis locus, sed quotidie variatur per varios gradus, multo minus credi debet orientis et occidentis mutationem coelestibus accidere creaturis, quibus nulla unquam intervenit obscuritas, sed sempiterna indeficientis luminis irradiat claritas, sicut David propheta dicit: Quia tenebrae non obscurabuntur a te, et nox sicut dies illuminabitur: sicut tenquit, revelat profunda et abscondita, et novit in tenebris constituta, et lux cum eo semper erit . Cum etiam nulla in coelo ascensus, vel descensus possit esse localis mutatio, apertissime igitur cuivis patet, quod in coelo nec oriens sit, nec occidens. Quo probato, fatuitas evidens est dicentium, quod Dei locus occidens est ubi stellae supplicant Deo. MOYSES. Licet manifestis refragari ndines distantium ab invicem civitatum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
illi occũbente p̃dc̃am lineam aren
ciuitatis p̃dicto mͦ ad celi cardines
ducamꝰ. quas eiꝰdem celi partes sũ¬
mitas queq continget: Moyses.
Orientis sũmitas ĩitium pͥmi gradꝰ
scorpionis. occidentis uͦmitrũ pͥmi
gͣilꝰ tauri continget. Petrus.
Nĩ cognoscẽ potes qr gradꝰ signi qͥ
ẽ in oriente sole aren ciuitati appa¬
rente. ñẽidem cum eo qͥead hora alii
dine. Uoyses. Cuncta patenter intel¬
ligo. Petrus. Nec illa celi particła que
hodie mortu solis quoius t̾rarũ loco in
oriente apparet:est eadem que cͣs eadem
hora. eodem t̃reloco in eod parebit. Mo¬
yses. E hoc lucide patet. P etrus. hec
cut ip̃e sol ꝑ eos demgͣdꝰ uariat᷑ cotidie.
Hoyses. Quod ratio ostendit. nega¬
reñ ualeo. Petrus. Quandoqͥđ ita
ẽẽ ut diximꝰ necc̃ia constat ratione. &
in totius t̾re spatio ñ sunt loca orientis
ce occidentis equaliaͥ nec hore ortus ce
occasus eedem. unde necessario seqͥt᷑.

Expanded text:
illi occumbente praedictam lineam Aren illi occumbente praedictam lineam Aren civitatis praedicto modo ad coeli cardines ducamus, quas ejusdem coeli partes summitas quaeque continget? MOYSES. Orientis summitas initium primi gradus Scorpionis, occidentis vero initium primi gradus Tauri continget. PETRUS. Nunc cognoscere potes, quia gradus signi qui est in oriente sole Aren civitati apparente, non est idem cum eo qui dine. MOYSES. Cuncta patenter intelligo. PETRUS. Nec illa coeli particula, quae hodie in ortu solis quovis terrarum loco in oriente apparet, est eadem quae cras eadem hora eodem terrae loco in eodem apparebit. MOYSES. Et hoc lucide patet. PETRUS. Haec cut ipse sol per eosdem gradus variatur assidue. MOYSES. Quod ratio ostendit negare non valeo. PETRUS. Quandoquidem ita esse, ut diximus necessaria constat ratione, et in totius terrae spatio non sunt loca orientis et occidentis aequalia, nec horae ortus et occasus eaedem. Unde necessario sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ continget: W oyses. Illa quid
sũmitas que uergit ad orientem:
pͥmũ punctũ pͥmi gͣdus piscium
obtinebit: illa uͦ que directa est
ad occidentẽ. pͥmũ puntũ pͥmi gͣdꝰ
uͥginis ꝑcutiet. Petrus. Rursus
si sole aren ciuitati occũbente: apđd
alterã ciuitatem lineam eo qd̃ dixi¬
mus mͦ ad celũ usq utrunq tenda¬
mꝰ: utͣq sumitas eius quas celi par¬
tes continget: Moyses. Que ado¬
rientem tendit᷑ pͥmo puncto pͥmigͣd̃
uͥginis. que uͦ ad occidentem pͥmo pũ¬
cto pͥmigͣlꝰ pisciũ occ᷑rit. P etrus.
Iterum si solera urbi illi oriente. line¬
ã ap̃ aren ciuitatem ad eiꝰd̃ orientem
cioccidentem tendentes usq ad ip̃m
celum ducamꝰ. utraq sũmitas ꝙͣ
celi partẽ otĩgee: M oyses. Que o¬
rientẽ continget pͥmã particłam pͥ¬
mi gradꝰ tauriꝑcutiet: que uͦ occidñ¬
tẽ pͥmo puncto primi gͣdꝰ scorpionis
occurret. Petrꝰ. Si aũ sole urebi

Expanded text:
men continget? MOYSES. Illa quidem men continget? MOYSES. Illa quidem summitas quae vergit ad orientem, primum punctum primi gradus Piscium obtinebit, illa vero quae directa est ad occidentem, primum punctum primi gradus Virginis percutiet. PETRUS. Rursus si sole Aren civitati occumbente, apud alteram civitatem lineam eo quo diximus modo ad coelum usque utrinque tendamus, utraque summitas ejus quas coeli partes continget? MOYSES. Quae ad orientem tenditur, primo puncto primi gradus Virginis; quae vero ad occidentem primo puncto primi gradus Piscium occurrit. PETRUS. Iterum autem si sole urbi illi oriente lineas apud Aren civitatem ad ejusdem orientem, et occidentem tendentes usque ad ipsum coelum ducamus, utraque summitas quam coeli partem continget? MOYSES. Quae orientem continget, primam particulam primi gradus Tauri percutiet; quae vero occidentem primo puncto primi gradus Scorpionis occurret. PETRUS. Si autem sole urbi