comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eo scͥbendi licentiam ñ habebit. Quinpotius hu¬
manitatis tuȩ ẽ: in quo ueniam tibi tribuis. indul¬
gere cet̾is. Ego enim ñ tam uct̾a abolere conatꝰ
sum que lingue meȩ hominib em̃data de greco
in latinum transtuli: quã ea testimonia que a iu¬
deis p̃termissa .s̃. uel corrupta. ꝓferre in medium:
ut scirent nr̃i. quid hebrea ueritas continer&: Si
cui legere ñ plac&: nemo compellit inuitum. Bi¬
bat uinũ tietꝰ cũ suauitate.⁊ nr̃a musta ꝯtẽnat
quȩ in explanatione pͥorum edita s̃: ut sicubi il¬
la ñ intelliguntur. ex nr̃is manifestiora fiant. Qd̃
autẽ genus int̃p̃tationis inscͥpturis scĩs seq̃ndũ
sit. liber quem scripsi de optimo genere int̃p̃tandi.
⁊om̃s p̃faciuncule diuinoꝵ uoluminũ. quas editi¬
om nr̃ȩ apposuimus explicant: ad illasq pruden¬
tem lectorem mittendum puto. Et si me ut dicis
in noui testamenti cm̃dationem suscipis: exponisq

Expanded text:
eo scribendi licentiam non habebit. quin potius hueo scribendi licentiam non habebit. quin potius humanitatis tuae est, in quo ueniam tibi tribuis, indulgere et ceteris. ego enim non tantum uetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia, quae a ludut scirent nostri, quid Hebraea ueritas contineret. si cui legere non placet, nemo conpellit inuitum. bibat uinum uetus cum suauitate et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque
Abbreviated transcription (Latin):
potuit: maxime in explanatione psalmor. quos
ap̃ grecos int̾pretati s̃ multis uoluminib: pͥmus
origenes. scds eusebius cesariensis. t̾cius theodorus
eracleotes. quartus arterius scitopolitanus. qͥntus
apollinaris laodicenus. sextus didimus alexandri
nus. Ferunt᷑⁊ diũsoꝵ in paucos psalmos op̾cula:
s nunc de integro psalmoꝵ corpore dicimus. Rp̃
latinos aut̃ hẏlarius pictauensis ⁊ eusebius u̾cel¬
iensis ep̃s. origenẽ ⁊ eusebium transtuler: quorũ
pͥorem ⁊ nr̃ ambrosius in qͥbꝰdam secutus ẽ. Res¬
pondeat m prudentia tua. cur tu pꝰ tantos ⁊ tale
int̃pretes. in explanatione psalmoꝵ diu̾sa senseris:
Si enim obscuri s̃ psalmi: te quoq in eis faui potu¬
isse credendum ẽ. Si manifesti: ulos in eis faui po¬
tuisse ñ credit᷑. Ac ꝑ hoc utroq mͦ suꝑflua erit int̃¬
pretatio tua: ⁊ hac lege post priores nullus loqͥ
audebit: ⁊ quodc̃q alius occupauerit. alius de

Expanded text:
potuit, maxime in explanatione psalmorum, quos potuit, maxime in explanatione psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis uoluminibus primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolita, quintus Apollinarinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est, si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur. ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua et hac lege post priores nullus loqui audebit et. quodcumque alius occupauerit, alius de
Abbreviated transcription (Latin):
habet᷑ in hebreo:. ubi aut̃ asterisci id÷ stelle prelu¬
centes. ex theoditionis editione ab origene additũ
ẽ. Et ibi girca transtulimus: hic de ipso hebraico
qd inteuigebamꝰ exp̃ssimus: sensuũ potius ueritatẽ.
puros ut ab eis editis̃. s ab origene em̃datos si
dita s̃ ex hominis iudi atq blasphemi pꝰ passio¬
nem xp̃i editione transtulerit. Uis amator ẽẽ ue
riscis s̃. ĩmo rade de uoluminib: ut ueterum de
fautore ꝑbes. Q uod si frccris: om̃s ȩccłarum bibli¬
otecas condemnare cogeris. Uix enim unus aut
alt̃ inuenit᷑ liber: qui ista ñ habeat. Porro quod
dicis. ñ debuisse me int̃pretari pꝰuetes.⁊ nouo utis
siuogismo. aut obscura fuerunt aut manifesta q̃¬
tuisse credendũ ẽ. simanifesta illos in eis falli ñ po¬
tuisse ꝑspicuum ẽ: tuotͥ sermone respondeo. Om̃ᷤ
uetẽs tractatores qͥ nos in dñop̃cesserẽ:⁊ qͥ scͥpt᷑a sc̃aᷤᷤ¬

Expanded text:
habetur in Hebraeo. Ubi autem asterisci, id est, stellulae praeluhabetur in Hebraeo. Ubi autem asterisci, id est, stellulae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est: Et ibi Graeca transtulimus: hic de ipso Hebraico, quod intelligebamus, expressimus: sensuum potius veritatem, puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siudita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo uteris syllogismo: Aut obscura fuerunt, quae tuisse credendum est, si manifesta, illos in eis falli non potuisse perspicuum est,\' tuo tibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatores, qui nos in domino praecesserunt et qui scr
Abbreviated transcription (Latin):
cas disputatiuncule meȩꝰ. ⁊ qđ modum meũ egressꝰ
sum t imputes. qui coegisti ut rescͥb̾em. ⁊mͥ cum
ẽẽ mendacii. qui sequor xp̃m dicentẽ. ego sum uia
⁊ueritas ⁊uita: nec potest fieri ut ueritatis cultor.
mdacio colla submitta. Neq mͥ imꝑitoꝵ plebicu¬
clamantem. sacerdotii honore suscipiuntꝰ. me aut̃
etatis ultimȩ. ⁊ pene decrepitum. ac monasterii &
ruris secreta sectantem paruipendunt.:queras
tͥ quos doceas siue rep̃hendas. Ad nos enim tanti
maris atq trarum ate diuisos spaciis. uix uocis
tuȩ sonus ꝑuenit. Et si forsitan litt̃as scripseris. añ
eas italia ac roma suscipient. quã ad me cui mitten¬
dȩ s̃ deferant᷑. quod aut̃ in aliis queris epłis. cur
prior mea in libris canonicis int̾pretatio asteris¬
cos habeat ⁊ uirgulas p̃notatas: pꝰea aliam trans¬
iationem absq his signis ediderim: pace tua dixe¬

Expanded text:
cas disputatiunculae meae: et quod modum meum egressus cas disputatiunculae meae: et quod modum meum egressus sum, tibi imputes, qui coegisti ut rescriberem al. scesse mendacii, qui sequor Christum dicentem: Ego sum via, veritas, et vita ; nec potest fieri, ut veritatis cultor, mendacio colla submittam. Neque mihi imperitorum plebecuclamantem, Sacerdotii honore suspiciunt: me autem aetatis ultimae et pene decrepitum, ac Monasterii et ruris secreta sectantem parvipendunt. Et quaeras tibi quos doceas, sive reprehendas. Ad 752 nos enim tantis maris atque terrarum spatiis a te divisos vix vocis tuae sonus pervenit. Et si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipient, quam ad me cui mittendae sunt, deferantur. 19. Quod autem in aliis quaeris epistolis: cur prior mea in libris Canonicis interpretatio asteriscos habeat et virgulas praenotatas; et postea aliam translationem absque his signis ediderim: pace tua dixe
Abbreviated transcription (Latin):
enim miselli. ⁊ miscdĩt deplorandi: qui contentiõe
sua ⁊amore legis abolitȩ apłm xp̃i fecere iudeum
Nec multum int̃est int̾ meã ⁊ tuam sententiam: qr
ego dico ⁊pctrum⁊ paulum timore fideliũ iud̃oꝵ
legis exercuisse. ĩmo simulasse mandata: tu autem
asseris hoc eos fecisse clement̃. ñ mentientis astu. s
compatientis affectu: dum mͦ illud constet. uł metu
argum̃tum quo adu̾sum nos uteris. qđ ⁊ gentilibꝰ
debuit gentilis ficri. si iudis iuds factus ẽ: magis
ꝓ nob̾ facit. Sic̃ enim ñ fuit uere iuds: sic nec gen
tilis erat. Et sic̃ ñ fuit uere gentius: sic nec uere iu¬
deus erat. Ido autẽ imitator gentilium ẽ. quia p̃¬
pucium recipit in fide xp̃i: & indifferent̃ ꝑmit¬
tit uesci cibis quos damnant iudi. ñ cultu ut pu
tas idoiorum. In xp̃o enim ihũ nec circuncisio ẽ
aliquid nec p̃pucium: s obseruatio mandatoꝵ

Expanded text:
enim miselli et misericorditer deplorandi, qui contentione enim miselli et misericorditer deplorandi, qui contentione sua et amore legis abolitae apostolum Christi fecere Iudaeum. nec multum interest inter meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed compatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio est aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
in epła tua. Nam si propt̾ea illa sacram̃ta celeb̾uit.¬
quia simulauit se iud̃m ut iudos lucrisacer&. cur
ñ etiam sacrificauit cũ gentib. quia ⁊ his qui sine
lege erant. tanquã sine lege factus ẽ. ut eos quoq
lucrifacer&: nisi quia Sillud fecit ut natura iud̃s:
⁊hoc totum dix̃. ñ ut paulus se finxerit ẽẽ quod
ñ erat s ut miscdit̃ ita subueniendũ ẽe sentiroe. ac
si ipse in eo errore laborar&. ñ scilic& mentientis
astu. s compatientis affectu: Bene defendis pau¬
lum. qd ñ simulauerit errorẽ iudoꝵ. s uere fu̾it¬
in errore: neq imitari petrum uoluerit m̃tientẽ.
ut qd̾ erat metu iudoꝵ dissimulara: s tota lib̾tate
iudm̃ se ẽẽ dic̃ct. Noua clem̃tia apłi. Dum iudos
xp̃ianos uult facere: ipse iuds factus ẽ. Ñ enim
poterat luxuriosos ad frugalitatẽ reducere. nisi
uenire miscris. nisi se miserum ipse sentir&. Uere

Expanded text:
in epistola tua: « Nam si proptin epistola tua: « Nam si proptquia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque let hoc totum dixit, non ut Paulus se fingeret esse quod non erat, sed ut misericorditer ita subveniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret; non scilicet mentientis astu, sed compatientis affectu. » Bene defendis Paulum, qin errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad frugalitatem reducere, nisi uenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere
Abbreviated transcription (Latin):
Bonum ẽ continentia: malum luxuria. Int̾utrumq
indifferens. ambulare: digerere alui stercora: Ca¬
pitis narib purgainta ꝓicere: ĩputis reumata ia¬
cere:. hoc nec bonum nec malum ẽ. Siue enim fe¬
ceris siue ñfeceris: nec iusticiam habebis. nec iniusti¬
ciam. Obseruare autẽ legis cerimonias ñ potest
ẽẽ indisserens: s aut bonum ẽ aut malum. Tu di¬
cis bonum: ego assero malum: ⁊ malum ñ solum
his qui ex gentib. s his qui ex iudaico popło cre¬
diderunt: In hoc ni fallor loco: dum aliud uitas.
ad aliud deuolueris. Dum enĩ metuis porphiriũ
blasphemantẽ. in hebionis incurris laqueos: his
qui credunt ex nidis obseruandam legem ẽẽ dec̃¬
nens. Et quiꝰ ꝑicuiosum intelligis ẽẽ qͦd icisꝰ. rur¬
sum illud suꝑfluis u̾bis temꝑare conaris. sini ulla
salutis necessitate. sic̃ iudi celebranda putabant. aut
petri. audacter obseruauit legitima. Sequit᷑ eñi.

Expanded text:
\'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque \'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis bonum, ego adsero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, nin aliud devolveris. Dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos: his qui credunt ex Judaeis, observandam Legem esse decernens. Et qui periculosum intelligis esse quod dicis, rursum illud superfluis verbis temperare conaris: « Sine ulla salutis necessitate, sicut Judaei celebranda putabant, aut Petri, audacter observavit legitima. Sequitur enim
Abbreviated transcription (Latin):
scdm ordinem melchisedech. adhuc putabant ueta
sacram̃ta ñ ex consuetudine solemnitatis s ex ne
cessitate salutis ẽẽ celebranda: que tam̃ siñunquã
fuissent necessaria. infructuose atq inam̃t̃ pro eis
machabei mres fierent. Postremo illud. quod p̃di
rentur. hos atq huiꝰmõi errores ⁊uicia dicit se
cdamnare: ⁊ut stercora arbitratum. ut xp̃m luc
querit iudoꝵ. Rursum te docente discamus: que
bona eoꝵ tenuerit obseruationis. Inquies leges.
quas more patͥo celebrant: sic̃ ab ipso paulo celebͣ¬
te sunt sine ulia salutis necessitate. Id quid uelis
dicere sine ulla salutis necessitate: ñ satis intelligo.
Sienim salutem ñ afferunt: cur obseruant᷑: Si aut̃
obseruanda s̃. utiq salutem afferunt: maximeq
seruata miẽs faciunt. Ñ enim obseruarent᷑. nisi
afferrent salutem. Neq enim in diffentia s̃ int̾
bonum ⁊ malum: sicut phiosophi disputant:

Expanded text:
secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praeds persequerentur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum querit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant:
Abbreviated transcription (Latin):
ido petrum em̃dauit quod pat̾nas traditiones ob¬
seruar&: quod si facere uell&. nec m̃dacit̃. nec incon¬
aliquẽ iudeoꝵ. qui factus xp̃ianus natum sͥ filiũ
circuncidat. qui obseruet sabbatum: qui abstine¬
at acibis quos ds creauit ad utendum cũ gr̃arum
actione: qui quarta decima die mensis primi ag¬
num mactet ad uesꝑam. Et cum hȩc feceris: ĩ mo¬
ñfeceris. scio enim te xp̃ianum. & rem sacrilegam
ñ ẽẽ facturum. uelis nolis tuam sententiam repro¬
babis. ⁊tunc scies oꝑe. difficilius ẽẽ confirmare sua
quam aliena rep̃hendere. Ac ne forsitan tͥ ñ credemꝰ
imino ñ intelligemus quod diceres: fiequent enim
in longum sermo ꝓtractus. care intelligentia ⁊ dũ
ñsentitur ab imꝑitis minus rep̃hendit᷑ inculcas &
dimiscrat: Utiq iuud qđ sequitur: qđ ignorantes
cũ iusticiam. ⁊ suam uoientes constituere. iusticiȩ
dĩ ñ s̃ subiecti. Deinde qđ post passionem ⁊ resur¬
rectionẽ xp̃i dato ac manifestato sacram̃to gratiȩ

Expanded text:
etrum emendavit, quod paternas traditiones observaret; quod si facere vellet, nec mendaciter, nec inconaliquem Judaeorum, qui factus Christianus, natum sibi filium circumcidat, qui observet sabbatum, qui abstineat a cibis quos Deus creavit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarto decimo die mensis primi agnum mactet ad vesperam; et cum hoc feceris, imo non feceris scio enim te christianum, et rem sacrilegam non esse facturum, velis nolis, tuam sententiam reprobabis; et tunc scies opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. Ac ne forsitan tibi non crederemus, imo non intelligeremus quid diceres frequenter enim in longum sermo protractus caret intelligentia; et dum non sentitur, ab imperitis minus reprehenditur, inculcas et dimiserat? Utique illud quod sequitur: quod ignorantessuam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
molorum astilum amminiculis. quib ⁊ cucur¬
bitȩ. ⁊ hederȩ indigent: suo trunco se sustinens. H
g u̾bum de u̾bo disserens: si ceceion trãsferre uolu¬
issem nullus inteiuger&. si cucurbitam. id diccrem ꝗ
in hebraico ñ habetur. Hederam posui: ut cetis in¬
t̃pretib consentirem. Sin aut̃ iudĩ ur̃i ut ipse as¬
seris malicia uel imꝑitia hoc dixerunt ẽẽ in uolu¬
minib hebreoꝵ quod in grecis ⁊ latinis codicibus
continetur. manifestum ẽ eos aut hebreas littas
ignorare. aut ad irridendos cucurbitarios uolu¬
isse mentiri. Peto in fine epłȩ. ut quiescentẽ senem
oumq uet̾anum militare ñ cogas: ⁊rursum de ui¬
ta ꝑicuitari. Tu qui nuenis es.⁊ in pontificali cul¬
mine constitutus. doceto populos: ⁊ nouis africe
frugibus romana tecta locupleta. M ichi sufficit

Expanded text:
morum et hastilium adminiculis, quibus et cucurmorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico non habetur; \'hederam\' posui, ut ceteris interpretibus consentirem. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios uoluisse mentiri. peto m fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
cium corrigere: uolens pꝰ magnum ꝑiculum ñ
remanere sine plebe. Unde etiam nob̾ uidetur:
aliqn te quoq inñnuiuis falli potuisse. Dicis me
in ionam ꝓpħam male qͥddam int̃p̃tatum: ⁊ se¬
dicione populi conclamande. ꝓropt̃ unius u̾bi
dissonantiã. ep̃m pene sac̾dotium ꝑdidisse.⁊ qͥd
sit illud qd male int̃p̃tatus sum. subtrahis. Au¬
fers michi occasionem defensionis meȩ: ne qͥcqͥd
dix̾is me respondende soluatur. nisi forte ut ante
annos plurimos cucurbita uenit in medium. as¬
serente illis temporib cornelio ⁊ asinio pollione
me hederam ꝓcucurbita transtulisse. Suꝑ qua re.
in cõmentario ione prophȩ plenius respondimus.
hoc tantum nunc dixisse contenti. quod in eo loco
hederam transtulerunt. id÷ cariacon. in hebreo uo¬
lumine ceceion scͥptum hab&. quã uulgo sẏrii cy¬
ceiam uocant. Est autẽ genus uirgulti: lata hẽns
fola in modum pampini. Cumq plantatum fu¬
erit. cito consurgit in arbusculam. absq ullis cala¬

Expanded text:
magnum periculum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco,\'hederam\' transtulerunt, idest κιττόν, in Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis cala
Abbreviated transcription (Latin):
propͥe suꝑ hoc capitulo latissimũ exarauit librũ:
in quo origenis ⁊ ueterum sententias ẽ secutus: Si
gͥ me rep̃hendis errandem: patere me queso errare
cũ talib: ⁊cum me erroris mei multos socios hr̃e
ꝑspexens: tu ueritatis tuȩ unum saldem astipu¬
latorem ꝓferre debebis. Hȩc de explanatione uniͦ
capituli epłȩ ad galathas. S ne uidear adu̾sus ra¬
tionem tuam nidi destium numero ⁊occasione ui¬
rorum illustrium subt̾fug̾e̾ ueritate. nec manum
audere conserere: breuit de scͥpturis exempla ꝓpo¬
nam. In actib apłoꝵ uox facta ẽ ad petrũ dicens.
Surge petre. occide ꝯmanduca. idest om̃ia animalia
quadrupedũ ꝯserpentium t̃re. ⁊uolatili a cęli. Q
dicto ostendit᷑ nullum hominẽ scdm nat᷑am c̃ẽ pol
facta ẽ dicens. Que ds mundauit: tu ne cõmune
dixeris. Iuit itaq cesaream:⁊ingressus ad corneli¬
um.apiens os suum dix̃. In ueritate comꝑi. quod¬

Expanded text:
proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollfacta est: Quae deus purificauit, tu ne commune dixeris. iuit itaque Caesaream et ingressus ad Cornelium aperiens os suum dixit: In ueritate comperio, quo
Abbreviated transcription (Latin):
chis. idest cũ compeccatorib meis de magnis sta¬
tuere ñ audeo: nisi hoc ingenue confiteri. me ma¬
iorum scͥpta legere.⁊ in cõmentariis scdm̃ om̃iũ
consuetudinẽ uarias ponere explanationes: ut
e multis sequat᷑ unusqͥsq quod uult. Qd̃ qͥdem
te puto ⁊in scł̃ari litt̾atura.⁊ in diuinis ubris le¬
gisse ⁊ ꝓdasse. Hanc autẽ explanationẽ qͣm pͥmus
origenes in decimo stromatum libro ubi ȩpłam
pauli apłi ad galathas int̃pretat᷑. ⁊ cet̾i deinceps
int̃pretes s̃ secuti. illa uł maxime causa subintro¬
ducunt. ut porphirio respondeant blasphemanti
qui pauli arguit ꝓcacitatem. qđd principẽ apłoꝵ
petrum ausus ẽ reprehendẽ ⁊ arguere in faciȩ: ⁊ hac
ratione constringere quod male feccrit. id est in eo
errore fu̾it in quo fuit ipse qui alium arguit delin¬
quentem. Quid dicam de ioħe. quidudum ĩ pon¬
tificali gradu constantinopolitanã rexit ȩccłiam:

Expanded text:
chis, id est conpeccatoribus meis de magnis stachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et
Abbreviated transcription (Latin):
quod nec petrus peccasse. nec paulus ꝑcaciter o¬
stenditur arguisse maiorem: deb& exp̃onere qua
consequentia paulus in alt̾o rep̃hendit qđ ip̃se ꝯ¬
misit. Ex quo ostendi. me ñ ex definito i defendẽ
quod in grecis legeram:s ca exp̃ssisse que legerã:
ut lectoris arbit̾o derelinquerẽ. udrum ꝓbanda
esent an imꝓbandia. Igit᷑ ne q ego petieram ñ
faceres: nouum argum̃tum repperisti: ut asseieres
gentues qui in xp̃m credidissent legis oncre liberos.
eos autẽ qui ex iudeis credent legi ẽẽ subdidos: ut ꝑ
utrorũq ꝑsonã. ⁊paulus recte rep̃hendẽt eos qui le¬
gem seruarent. quasi doctor gentium: & petrꝰ iure
rep̃hendẽtur qui pͥnceps circuncisionis id imꝑau̾it
gentib. qd soliqui ex iudeis erant debuerint ob¬
seruare. Hoc si plac&. immo quia placa: ut quic̃q
mulgare sententiã:  in assensum tuum om̃s coep̃os
trahere. Ego in paruo tuguriunculo cum mona¬

Expanded text:
quo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter oquo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicummulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum mona
Abbreviated transcription (Latin):
na: & decimũ stromatum suoꝵ librum.cõmatico
suꝑ explanatione eius sermone compleuit. Trac¬
tatus quoq uarios ⁊ excerpta: que uel sola possẽt
sufficere. composuit. Pret̾mitto didimum uiden¬
egressum. ⁊ alexandrum uet̾em hereticum. eusebiũ
quoq emissenum. ⁊theodorũ eracleotem. qui &
penitus ñ contemneret᷑. Itaq ut simplicit̃ fateaR.
legi hȩc om̃ia: & in mente mea plurima coac̃uans.
accido notario uł mea uł aliena dictaui: nec ordinis.
nec u̾boꝵ. intdum nec sensuum memor. Iam dñi
ta disꝑeant. ⁊ ñ placeant int̾ extraneos. que placẽt
rere. utrum ea que scͥpsimus hab̾entur in grecis:
ut si illi ñ dixissent. tunc meã ꝓpͥe sententiam cõ¬
demnares: p̃sertim cũ libe in p̃fatione confessus
sim origenis cõmentarios me ẽẽ secutum: ⁊ uel
mea uel aliena dictasse. Et in fine eiusde capituli
rep̃hendis quod scͥpserim: si cui iste ñ plac&e: sensꝰ

Expanded text:
na et decimum Stromatum suorum librum commatico na et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidenegressum et Alquoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui etpenitus contemneretur, et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam dominta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent rat quaerere utrum ea, quae scripsimus; haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios me secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem\'capituli, quod reprehendis, scripserim: si cui iste non placet sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
Legisti cnim ⁊ grecos ⁊ latinos. qui uitas unorum illu¬
strium descpserunt. quod nunquam epitaphium ti
philosophis. oratorib. hystoricis. poetis. epicis. tra¬
gicis. comicis. Epytaphium autẽ. ꝓpriȩ inscͥbitur mo¬
rtuorum: qđ quidẽ in dormicione sc̃e memorie ne-¬
pociani prb̃i olim fecisse me noui. Ergo hic liber
uł de illustrib uiris. ut propͥe de scͥptorib ȩcclasti¬
cis appeuandus ẽ. lic&e aplerisq em̃datorib impitis¬
pensatoriã s ueramꝰ ⁊ me ñ debere docere m̃dacium :
s uniu̾sa que scͥpta s̃. ita sonare ut scͥpta s̃. Adque
pͥmum respondeo: debere ꝓuidentiam tuam p̃faci¬
unculȩ cõmentarioꝵ meoꝵ meminisse. dicentis ex
ꝑsona mea. Quid gͥ: Ego stultus aut temerarius.
quid pollicear. qd ille ñ potuit: Minime: quin
nis cõmentarios sum secutus. Scͥpsit enim ille uir
in epła pauli ad galathas. quinq propͥa uolumi¬

Expanded text:
legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlulegisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlustrium descripserunt, quod numquam Epitaphium huiphilosophis, oratoribus, historicis, poetis, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel De inlustribus uiris uel proprie De scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inppensatoriam sed ueram et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: \'Quid igitur? ego stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin nis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumi
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis ⁊ cadauera ꝓstratorũ. ñ suam s pacis uicto
mus. Prec̃mitto salutationis officia: quib meum de¬
mulces caput. Taceo de blandiciis: quibz rep̃hensi¬
onem meã niteris consolari. Ad ipsas causas ueniam:
Dicis accepisse te librum meum aquodã frẽ qui ditulũ
ñ hab̾et. in quo scͥptores ȩccłasticos tamgrecos quam
latinos enumerauer̃i. Cũq ab eo quereres ut tuis u̾bis
utar. cur liminaris pagina ñ ess&e inscͥpta. uel qͦ cense-¬
retur nomine. respondisse. appellari eum epitaphiũ:
⁊ argum̃taris qđ recte sic uocaretur: si eoꝵ tantum uł
uitas uł scripta ib legisses qui iam defuncti essent. Cũ
uͦ multorũ ⁊ eo tp̃r quo scͥbebatur. ⁊nunc usq uiuen¬
tium. ibi cõmemorarent᷑ opuscula: mirari ce. cur hc̃
ei ditulum imposuerim. Pudo intelligere prudentiã
tuam. qd ex ipso oꝑe titulum podueris inteiugere:

Expanded text:
sanguinis et cadauera prostratorum non suam, sed pacis uictorsanguinis et cadauera prostratorum non suam, sed pacis uictormus. praetermitto salutationes et officia, quibus meam demulces caput, taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari: ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam -fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim. cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur \'liminaris pagina\' non esset inscripta uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere.
Abbreviated transcription (Latin):
chil asꝑitadis ⁊ sordium int̾ huiꝰ scłi turbines in sen¬
sib suis ẽẽ monstrabat. bibens de torrente in uia:
⁊propt̾ea exaltatus suꝑbissimũ caput goliath suo po¬
tissimum mucrone trũcauit: ꝑcutiens in fronte blas¬
phemum.:⁊ in ea parte corporis uulnerans. in qua &
Iicamus gͦ ꝯ nos ꝑatum cor meum ls. ꝑatum cor meũ.
cantabo ⁊ psallam in glã mea. exurge psalt̃ium ⁊ cytha¬
ra. exurgam diluculo: ut in nob̃ possit impleri. aperi
os tuum ⁊ ego adimplebo illud. ⁊dñs dabit u̾bum ȩ¬
uanglirantib uirtute multa. Te quoq hoc ipsum o¬
rare ñ dubito: ut nob̃ contendentib ueritas supera.
zego uincam: si meũ errorem intellexero. Me qͦq
econtrario uincente. tu suꝑas: quia ñ filii parentib
sz parentes fiiis thesaurizant. Et in ꝑalipomenon
libro legimus. qđ filii isrł ad pugnandum ꝓcesserĩt
mente pacifica. int̃ ipsos quoq gladios ⁊ effusiones

Expanded text:
hil asperitatis et sordium inter huius saeculi turbines in senhil asperitatis et sordium inter huius saeculi turbines in sensibus suis esse monstrabat bibens de torrente in uia et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliam suo potissimum mucrone truncauit percutiens in fronte blasphemum et in ea-parte corporis uulnerans, in qua et dicamus igitur et nos: paratum cor meum, deus, paratum cor meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: aperi os tuum et ego implebo illud et: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet. uiceris, et ego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus, sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusionem
Abbreviated transcription (Latin):
ut ego sentio rep̃hensiones meoꝵ opusculoꝵ conti¬
nentes. Ad quas si respondere uoluero: lubri magni¬
tudine opus erit. Tam̃ conabor quantum fac̾e pos
moram ñ fac̾e̾: qui ante triduum quã ꝓfecturus
erat a me epłas flagitauit. ut pene in ꝓcinctu hȩc
qualiacunq sunt effulcire compelleret. & tumultu¬
ario responde sermone: ñ maturitate scribentis. sed
dictantis demcritate: que plerunq ñ in doctrinam
s in casum u̾titur: ut fortissimos quosq milites su¬
bita bella ꝯturbant: & ante cogunt᷑ fugere. quã pos¬
apłi pauli instructio qui scribit ad ephesios. A ssumi¬
de arma di: ut possitis resistere in die malo. Et rursũ.
State precincti lumbos ur̃os in ueritate. ⁊ induite lo
ricam iusticiȩ. ⁊calciati pedes in preꝑatione ȩuglii
pacis: suꝑ om̃ia accipientes scutum fidi. in quo pos¬
sitis om̃ia dela inimici ignita extinguere. ⁊ galeam

Expanded text:
ut ego sentio, reprehensiones opusculorum meorum contiut ego sentio, reprehensiones opusculorum meorum continentes. Ad quas, si respondere voluero, libri magnitudine opus erit. Tamen conabor quantum facere possmoram non facere: qui ante triduum quam profecturus erat, a me epistolas flagitavit; ut pene in procinctu haec qualiacumque sunt, effutire compellerer, et tumultuario respondere sermone, non maturitate scdictantis temeritate: quae plerumque non in doctrinam, sed in casum vertitur; ut fortissimos quoque milites subita bella conturbant, et ante coguntur fugere, quam posristus est, et apostoli Pauli institutio, qui scribit ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, ricam justiciae, et calciate pedes in preparationem evangelii pacis, super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis universa tela maligni ignita extinguere, et galeam
Abbreviated transcription (Latin):
bus eos catholica damnat auctoritas: queso ne gͦͣue
sit ltt̾atio labori tuo. quo ñ mediocrit̃ ꝑ dm̃ dĩ nr̃i
gr̃am in latina lingua scõrum studia ⁊ accendisti &
adiuuisti. id quod tͥ ꝑ humilitatẽ meã fr̃na caritas in¬
dicit. ut si occupationes tuȩ sinunt. om̃ium hereticoꝵ¬
ꝑũsa dogmata. qui rectitudinẽ fidi xp̃ianȩ usq ad hoc
tempus. uel imprudentia uel ꝑuicacia deprauare
conatis̃. uno libello bieuit digesta edas in noticiã
eorũ quib aut ñ uacat ꝓpt̾ alia negocia aut non
ualent ꝓpt̾ alienam linguam tam multa legere atq
cognoscere: Diu de rogarem: nisi hoc soleree ẽẽ indi¬
cium minus de caritate p̃sumentis. Hunc interea
benignitati tuȩ: cuius in nr̃is regionib existimati¬
oni bonum coram dõ destimonium phibemus:.
in xp̃o. Tres simul epłas immo
lidellos breues ꝑdiaconum cipͥ¬
anum tuȩ dignationis accepiͥ di¬
ũsas ut tu nominas questiones:

Expanded text:
bus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue bus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue sit litterario labori tuo, quo non mediocriter per domini nostri gratiam in Latina lingua sanctorum studia et accendisti et adiuuisti — id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit —, ut, si occupationes tuae sinent, omnium hereticorum-peruersa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae usque ad hoc tempus uel inpudentia uel peraicacia deprauare conati sunt, uno libello breuiter digesta edas in notitiam eorum, quibus aut non uacat propter alia negotia aut non ualent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere. diu te rogarem, nisi hoc soleret esse indicium minus de caritate praesumentis. hunc interea benignitati tuae, cuius in nostris regionibus existimationi bonum coram deo testimonium perhibemus.. 1. Tres simul epistolas, imo libellos breves per Diaconum Cyprianum, 737 tuae dignationis accepi, diversas, ut tu nominas, quaestiones,
Abbreviated transcription (Latin):
quoquã ueritas potest fauere mendacio:De origene
aut̃ẽ qd rescͥbere dignatꝰ es iã sciebam. ñ tantũ in ȩcclia¬
sticis litt̾is s in om̃ib recta ⁊ uera que inuenerimꝰ ap¬
ꝓbare atq laudare: falsa uͦ ⁊ praua imꝓbare atq re¬
prehendẽ. S illud de prudentia doctrinaq tua desi¬
dãbam. & adhuc desidero ut nota nob̃ facias ea ipsa
eius errata: quib a fide ueritatis iue uirtantus reces¬
sisse conuincit᷑. In libro ̃ quo cunctos quorũ me¬
minisse potuisti scͥptores ȩccłi̾asticos. ⁊ eoꝵ scripta ꝯ
memorasti. cõmodius ut arbitror fierte: si nominatis
eis quos heresiotas ẽẽ nosti. qñ ne ipsos quidẽ pret̃¬
mittere uolueris. subiunges etiam in quib cauen¬
di eẽnt᷑ quãquã ñ nuuos ẽ pret̾ieris. qđ scire cuꝑẽ.
quo consuitu factum sit. Aut si illud uolum̃ onera¬
re noluisti. ut cõmemoratis hereticis. ñ adderes inqͥ

Expanded text:
quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et uera, quae inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conuincitur. in libro etiam, quo cunctos, quorum memmemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis quos haeresiotas esse nosti, quando ne ipsos quidem praetermittere volueris, subjungeres etiam in quibus cavendi essent: quanquam nonnullos etiam praeterieris; quod scire cuperem quo consilio factum sit. Aut si illud volumen forte onerare noluisti, ut com
Abbreviated transcription (Latin):
quã helena grecoꝵ. Pista enim fortius nr̃i mr̃es ad¬
u̾sus hanc sodomã: quam ꝓuia illi heroes adũsus
troiam dimicauer̃. Neq ego hoc dico. ut oculos
cordis recipias. quos absit ut amiseris: s ut adu̾tas
qd cum eos habeas sanos ⁊ uigues. nescio qua dissi¬
mulatione aũtisti. ut ñ intendẽs que consequant᷑ ad¬
u̾sa: si semel creditum fu̾it posse honeste ac pie scrip¬
torẽ diuinorum librorum in aliqua sui opis parte
mentin. Scͥpseram etiã aliq̃n hinc ad te eplłam. quȩ
ñ ꝑlata ẽ: quia nec ꝑrex̃. cui ꝑferendam tradideram:¬
Ex qua uud michi suggestum ẽ cum ista dictarem.
qđ in hac quoq p̃t̾inittere ñ debui: ut si alia ẽ sen¬
tentia tua eademq ẽ melior. timori meo libent̃ igno¬
scas. Si enim alit̃ sentis. uerumq tu sentis: nam nisi
uerum sit melius eẽ ñ podest. ut ñ dicam nulla. certe
ñ magna culpa meus error ueritati faue:. si recte in

Expanded text:
quam Helena Graecorum. pro ista enim fortius nostri martyres adquam Helena Graecorum. pro ista enim fortius nostri martyres aduersus hanc Sodomam quam pro illa illi heroes aduersus Troiam dimicauerunt. neque hoc ego dico, ut oculos cordis recipias, quos absit ut amiseris, sed ut aduertas, quos cum habeas sanos et uigiles, nescio qua dissimulatione auertisti, ut non intenderes, quae consequantur aduersa, si semel creditum fuerit posse honeste ac pie scriptorem diuinorum librorum in aliqua sui operis parte mentiri. Scripseram iam hinc aliquando ad te epistulam, quae non perlata est, quia nec perrexit, cui ex qua illud mihi suggestum est, cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam, nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in
Abbreviated transcription (Latin):
cer&: cur ñ etiam sacͥficauit cũ gentib. qr ⁊his qui
sine lege erant tanquã sine iege factus ẽ. ut eos qͦq
iucͥfac̾et. nisi qr ⁊ illud fecit ut natura iuds.:⁊ hoc do¬
tum dix̃ ñ ut fallacit̾ se finger& ẽẽ qđ non erat. s ut
miscdit̃ eis ita subueniendũ ẽẽ sentira: ac si ipse in eod
errore laborara: ñ scilicae m̃tientis astu. s compatien¬
tis affectu. sic̃ eo ipso loco generalit̾ intulit. factus
sum infirmus infirmis. ut infirmos lucͥfacem: ut
sequens conclusio. om̃ib om̃ia factus sum ut om̃s
lucͥfacem. ad hoc referenda intelligat᷑. ut cuiꝰq infir
enim ⁊ cũ dic̃et. quis infirmat᷑ ⁊ ego ñ infirmor. in¬
firmitatẽ ait̾ius simulasse pocius quã doluisse uo¬
iebat intelligi. Qua re arripe obsecro ingenuam:
uere xp̃ianam cũ caritate seueritatẽ ad illud opus
cane. Incomꝑabilit enim pulchrior ẽ ueritas xͥanoꝵ.

Expanded text:
ceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui ceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sinelucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? sicut eo ipso loco generaliter ihtulit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirenim et cum diceret: Quis infirmatur et ego non infirmor? infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat intellegi. J Quare arripe, obsecro te, ingenuam et uere Christianam cum caritate seueritatem ad illud opus cane. incomparabiliter enim pulchrior est ueritas Christianorum
Abbreviated transcription (Latin):
re. iusticiȩ dĩ ñs̃ subiecti: dein qđ pꝰ passionem &
resurrectionẽ xp̃i. dato ac manisestato sacramento
gr̃ȩ scd̾m ordinẽ melchisedech. adhuc putabant
uet̾a sacram̃ta ñ ex consuetudine sollemnitatis. s
ex necessitate salutis ẽẽ celebranda: que tam̃ si non¬
alqñ fuissent necessaria. infructuose atq inaniteR
ꝓ eis machabei mr̃es fierent: pꝰtremo illud qđ p̃di¬
catores gĩȩ xp̃ianos. iudi tanq̃m hostes legis ꝑseque¬
bantur. Hos ato huiꝰmõi errores ⁊uicia dicit sedã¬
nare ⁊ ut stercora deputatũ ut xp̃m iucrifaceret:
ñ obseruationes legis. si more pato celebrarent᷑. sic̃¬
⁊ ab ipso celebrate s̃. sine ulla salutis necessitade. si ẽ
iudi celebrandas putabant. aut fallaci simulatioẽ
qđ in petro rep̃hendat. Nam si propt̾ea illa sacͣm̃ta
celebrauit. quia simulauit se iudeum. ut illos iucͥfa¬

Expanded text:
re iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et re iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infrupro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequebantur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret, non obseruationes legis, si more patrio celebrarentur, sicut ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. nam si propterea illa sacramenta celebrauit, quia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifa
Abbreviated transcription (Latin):
credidissent. ñ tam̃ in eis iam constituerent spem sa
a fide reuocarent onere graui ñ necessario. nuuomͦ
uis enim iam suꝑflua. tam̃ solita ñ noc̾ent: s qͦmam
g̃s̃ cogebat iudaizare. qđ nullomͦ poss& nisi ea sic
agene.tanquam adhuc etiam pꝰ domini aduentum¬
necessaria saluti forent: qd uchement̃ ꝑ aplatũ pau¬
i ueritas dissuasit. Nec petrus apłs hoc ignorabat:
s id faciebat timens eos qui ex cucuncisisione erant:
Ita ⁊ ipse uere correptus ẽ.⁊ paulus uera narrauit. ne
scã scͥptura q̃ ad fidem post̾is edita ẽ. admissa aucto¬
ritate mendacii tota dubia nutet ac fluctuor.Non
enim potest aut oportet litt̾is explicari quanta ⁊ ꝗͣ
iexplicabilia mala consequant᷑:si hoc concesserimꝰ
Poss&e autẽ oportune minusq ꝑiculose demonst̾ri:
si coram int̾ nos couoq̃remur. Hoc gͦ iudõꝵ paulꝰ
dimiserat qđ malum habebant. ⁊ in pͥmis uliud.
qđ ignorantes dĩ iusticiã ⁊ suam uolentes ꝯstitue

Expanded text:
credidissent, non tamen in eis iam constituerent spem sala fide reuocarent onere graui et non necessario, nullo modo uis enim iam superflua, tamen solita non nocerent —, sed quoniam gente cogebat iudaizare, quod nullo modo posset, nisi ea sic ageret, tamquam adhuc etiam post domini aduentumnecessaria saluti forent; quod uehementer per apostolatum Pauli ueritas dissuasit. nec apostolus Petrus hoc ignorabat, sed id faciebat timens eos, qui ex circumcisione erant. ita et ipse uere correctus est et Paulus uera narrauit, ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii tota dubia nutet et fluctuet. non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus; posset autem oportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos conloqueremur. Hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant, et in primis illud, quod ignorante
Abbreviated transcription (Latin):
ciosa his qui ea uelent sic̃ aparentib ꝑlegem ac¬
ceꝑant custodire: Rursum obsecro te: ut pace tua
ddolorem meũ audias. Iudorum pauius cerimonias
custodire. Ego econtrario loquar. & reclamante
mundo. lib̃a uoce ꝓnunciem. cerimonias iudeoꝵ
& ꝑniciosas cẽ. & mortiferas xp̃ianis. & quicunq
eas obseruauerit. siue ex iudis siue exgentib. eum
in baratrum diaboli deuolutum. Finis enim legis
xp̃c ad iusticiam om̃i credenti: iudõ scilic& atq gen¬
tiu. Neq enim om̃i credenti erit finis ad iusticiam:
si iuds excipitur. In cugłio legimus. lex ⁊ prophete.
usq ad ioh̃m baptistam. Et in alio loco. Proptẽa¬

Expanded text:
ciosa his qui ea vellent, sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire. » Rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias. Judaeorum Paulus cerimonias custodire. » Ego e contrario loquar, et reclamante mundo, libera voce pronuntiem, cerimonias Judaeorum perniciosas esse et mortiferas Christianis; et quicumque eas observaverit, sive ex Judaeis, sive ex gentibus, eum in barathrum diaboli devolutum. Finis enim Legis Christus ad justitiam omni credenti : Judaeo scilicet et Gentili. Neque enim omni credenti erit finis ad justiam, si Judaeus excipitur. In Evangelio legimus: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam . Et in alio loco: Propte
Abbreviated transcription (Latin):
ñuiuant in eis. Hec dicimus. ñ quod legem iux¬
ta manicheum ⁊ marcionem destruamus. quã
fides uenit ⁊ temꝑum plenitudo. misit ds̃ fiiũ suũ
natum ex muliere. factum sub lege. ut eos qui sub
lege erant redimer&e. ut adoptionem filioꝵ recipe

Expanded text:
non uiuant in eis. haec dicimus, non quo legem iuxnon uiuant in eis. haec dicimus, non quo legem iuxta Manicheum et Marcionem destruamus, quam fides uenit et temporum plenitudo, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoption