comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut in aduentu nouissimo quo iudica¬
turus ÷ mundum. ab infidelium c̃õ¬
setio liberetͣ. Secundo. introiturum
eaddomini altare ꝯfidit: ubi tan¬
um mͦ beati s accessus ẽ Et ideo in mo¬
istius huius mundi animam suam
non dicit ẽẽ turbandam: quȩ iam
sye suꝑni muneriᷤ gloriatur:¬
ydica me ds̃ ⁊ discerne causam meã
degente uonsc̾ã: Dum uir fidelis. scłi
nuuis iniqͥtatibus angeretur: ⁊ cum
increduliᷤ ppłis adhuc eẽt habitatiõe
puixtus. subito crupit inuoc̃e: ut
iniudicio domini causa eius sequestͣ¬
retur ab impiis. qͣndo agnos ponet
ad dexteram. hȩdos aut̃e ꝯstituet ad
sinistram Non enim petit peccata sua
discuti: s aliniquorum consortio li¬
berari: Essec enim ꝑiculosum dic̃e
uidica me: nisi addidisset. ⁊ discerne
causam meã. Id̃ diuide ꝑmixtionẽ
meam. qͣm in seculo isto sustineo: ⁊ ali-¬
quando segregatum me ab impiis.
in populi tui electione constitue Ad¬

Expanded text:
ut in adventu novissimo, quo judicaut in adventu novissimo, quo judicaturus est mundum, ab infidelium consortio liberetur. Secundo introiturum se ad Domini altare confidit, ubi tantummodo beatis accessus est; et ideo in molestiis hujus mundi animam dicit non esse turbandam, quae jam spe superni muneris gloriaturdica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta. Dum vir fidelis hujus saeculi iniquitatibus angeretur, et cum incredulis populis adhuc esset habitatione permixtus, subito erupit in vocem; ut in judicio Domini causa ejus sequestraretur ab impiis, quando agnos ponet ad dexteram, haedos autem constituet ad sinistram. Non enim petit pecdiscuti, sed ab iniquorum consortio liberari. Esset enim periculosum dici, judica me, nisi addidisset, et discerne causam meam, id est, divide permistionem meam, quam in saeculo isto sustineo, et aliquando segregatum me ab impiis in populi tui electione constitue. A
Abbreviated transcription (Latin):
contineant pauciora. omnes¬
⁊ tam̃ ad suꝑnȩ consi¬
derationis munera producunt᷑. ut
ipsa uarietas nec fastidium faciat.
nec quȩ sunt necessaria cõmonere
desistat. P salmus gͦ sicut sepe dictũ
dl. significat melos cȩlestium u̾borum:
quod desursum nobis resonare sentit᷑.
sicut hic dicturus ẽ: Discerne causã
meam: de gente non sc̃a: uł cȩtera: Da-¬
iud autẽ. fortissimum:i desiderabilem.
nobis indicat xp̃m: ad quem ex ꝑsona
saelissimi xp̃iani. psalmus iste dirigi¬
tur. dum mens ⁊ intentio eius ad ip̃
ii suꝑior docet omnia contempni. qͣ¬
itus desiđium domini singulariter
appetat᷑: ita hic premonet. ne munda¬
na possimus tribulatione confundi
S in atriis domini dicit ẽẽ gauden¬
dum: egriti idinibus nr̃is ualde neces¬
sariam ꝓbans. quam totiens nobis prꝰ
medicus ingerit potionem: Diuisio pl.
salmum istum unusquisq fide¬
lium sibi competent᷑ aptauit:
qui in pͥmo capite dominum dep̃cat᷑.

Expanded text:
ant pauciora; omnes tamen ad supernae considerationis munera perducuntur; ut ipsa varietas nec fastidium faciat, nec quae sunt necessaria commonere desistat. Psalmus ergo sicut saepe dictum est significat melos coelestium verborum, quod desursum nobis resonare sentitur; sicut hic dicturus est: Discerne causam meam de gente non sancta, etc. David autem fortissimum et desiderabils indicat Christum, ad quem ex persona fidelissimi Christiani psalmus iste dirigitur, dum mens et intentio ejus ad ipsu superior psalmus docet omnia contemni, quatenus desiderium Domini singulariter appetatur; ita hic praemonet, ne mundana possimus tribulatione confundi, sed in atriis Domini dicit esse gaudendum: aegritudinibus nostris valde necessariam probans, quam toties nobis pius medicus ingerit potionem. Divisio psalmi. Psalmum istum unusquisque fidelium sibi competenter aptabit, qui in primo capite Dominum deprecatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tenere uideat᷑: quia noui ⁊ uet̾is
testamenti sacramenta complectit᷑.
Siue qd̾ iste numerus ad illud
aptari potest: quod a natale
dñi. usq ad euis apparitionem
tredecim dies ẽe. noscuntur:
Merito gͦ cȩlestibus rebus. suppu¬
tatio ista completa est. Explicit
psalmus.xiii. Incipit psalmus¬
um titulus iste nos sollempni¬
ter remittat ad dñm. nec sit
aliquid noui quod de eius

Expanded text:
tenere videatur, quia Novi et Veteris tenere videatur, quia Novi et Veteris Testamenti sacramenta complectitur. Sive quod iste numerus ad illud aptari potest, quod a natali Domini usque ad ejus apparitionem tredecim dies esse noscuntur. Merito ergo coelestibus rebus supputatio ista completa est. EXPOSITIO IN PSALMUM XIV. In finem psalmCum titulus iste nos solemniter remittat ad Dominum, nec sit aliquid novi quod de ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ipio animo dicta cogitemus.
illa nobis uirtus in hoc psal¬
mo prȩdicata ẽ: ut inimici
nr̃is quantum in nobis est. m̃ti
beniuola consulamus: ne cȩca
obstinatione durati. insolubili mõ¬
cipentur errori: Increpat enu
ȩccłia populum peccatoꝵ. ut ad
suum non festinet exitium: quaten
pͣuitate deposita. ñ moret᷑ abic̾e ũn pot̾
modis omnibus interire.ua ꝓpter
⁊noᷤͤ put datum. fuerit. sequamur
usfituta reuerenda: suadeamus
hereticis rectam fidem. superbis
predicemus scãm humilitatem:
Nobis potius ista conferimus: si
talibus ꝓdesse mereamur: Scire
autem debemus primum hunc
ẽẽ psalmum eorum. qui de uidȩ¬
orum increpatione et conuersiõe.
conscripti sunt: De num ero quoq
huius ꝑsalmi. sic conicere non pu¬
tamus absurdum: ut quia sc̃a
eccłia introducta ẽ. ad loquendũ.
quȩ ⁊ quinq libros moysi. ⁊ octo
dierum. ꝓ dominica resurrectiõe
recipit mysteria: Merito ꝑsona
eius tercium decimum calculum

Expanded text:
pio animo dicta cogitemus, illa nobis virtus in hoc psalmo praedicata est, ut inimicis nostris, quantum in nobis est, mente benevola consulamus, ne caeca obstinatione durati, insolubili mancipentur errori. Increpat enim Ecclesia populum peccatorem, ut ad suum non festinet exitium: quatenus pravitate deposita non moretur abjicere, unde potest modis omnibus interire. Quapropter et nos, prout datum fuerit, sequamur instituta reverenda. Suadeamus haereticis rectam fidem, superbis praedicemus sanctam humilitatem. Nobis potius ista conferimus, si talibus prodesse mereamur. Scire autem debemus primum hunc esse psalmum eorum qui de Judaeorum increpatione et conversione conscripti sunt. De numero quoque hujus psalmi sic conjicere non putamus absurdum: ut quia sancta Ecclesia introducta est ad loquendum, quae et quinque libros Moysi, et octo dierum pro dominica resurrectione recipit mysteria, merito persona ejus tertium decimum calculum
Abbreviated transcription (Latin):
psalmus. s cȩlestiᷤᷤ doctrinȩ u¬
bertate repletus ẽ: Habens in uersi¬
bus gratiam breuitatis. ⁊ in sensibꝰ
extensas omnino latitudines Hic
enim sc̃ȩ resurrectionis gratia đr.
hic passio domini gloriosa memo¬
ratur: ut nulla tribulatio passio¬
nis terreat. quos resurrectionis
spes magna letificat. Et intucre
ꝓpter gratiam nouitatis. hic ordinẽ
fuisse ꝯuersum: ut inciperet a re¬
surrectione. quam post passionẽ
domini constat euenisse: Explicit
psalmus xxuiiii. Incipit psalmꝰ¬
erba quȩ titulus ꝯtinet ad xp̃m
dominum frequent diximus
esse referenda. eui totus hic psal¬
mus aptandus est: qͣndo eius passi¬
onem resurrectionemq decantat:
Loqui enim ex nr̃a humilitate di¬
gnatus ẽ. qui ȩtiam sustinuit hu¬
mani corporis passionem. Per sua
nos eloquia bonus magister erudi¬
ens ut nos im itantes rerum cȩle¬
stium disciplinam. humiles ac deuo¬
ti nostri capitis dicta sequeremur.
Intuendum est uͦ psalmum hunc

Expanded text:
psalmus, sed coelestis doctrinae ubertate repletus est: habens in versibus gratiam brevitatis, et in sensibus extensas omnino latitudines. Hic enim sanctae resurrectionis gratia dicitur, hic passio Domini gloriosa memoratur; ut nulla tribulatio passionis terreat, quos resurrectionis spes magna laetificat. Et intuere propter gratiam novitatis hic ordinem fuisse conversum, ut inciperet a resurrectione, quam post passionem Domini constat evenisse. EXPOSITIO IN PSALMUM XXX. In finem psalmVerba quae titulus continet, ad Dominum Christum frequenter diximus esse referenda, cui totus psalmus aptandus est, quando ejus passionem resurrectionemque decantat. Loqui enim ex nostra humilitate dignatus est, qui etiam sustinuit humani corporis passionem: per sua nos eloquia bonus Magister erudiens, ut et nos imitantes rerum coelestium disciplinam, humiles ac devoti nostri capitis dicta sequeremur. Intuendum est vero psalmum hunc
Abbreviated transcription (Latin):
torum uͦ ꝑditio sine maximo dolo¬
re non poterat sustineri: Sequit᷑:
Quia odio iniquo od erunt me:
Acclesiam reuera. iniquo o¬
dio oderant. qr duim pro ipsis ora¬
tionem funderet. illi tam̃ eam ꝑse¬
qui nulla uĩtmissione cessabant.
Et idco addidit odio iniquo: qr
ẽe uidetur ⁊ iustum. sicut est il¬
lud ꝑfecto odio oderam illos¬

Expanded text:
torum vero perditio sine maximo dolotorum vero perditio sine maximo dolore non poterat sustineri. Sequitur, quia odio iniquo oderunt me. Ecclesiam revera iniquo odio oderant, quia dum pro ipsis orationem funderet, illi tamen eam persequi nulla intermissione cessabant. Et ideo addidit odio iniquo, quia esse videtur et justum, sicut et illud: Perfecto odio oderam illos
Abbreviated transcription (Latin):
atq hereticorum patiebat᷑ insidiis:
hii sunt enim qͥ necem inferre cu¬
piunt xp̃ianis: Suas enim recte
Humilitas est autem ȩcclesiȩ: q̃n
in disciplinato ᷤ ⁊ prauos docendo
sustinet.: ⁊ tecto atq latentes patit᷑
diuino reseruare iudicio: Labor enĩ
ipsius est: quia multis ꝑsecutionibꝰ
multaq contentione fatigatur. et
semꝑ prauorum obiectionibus la¬
cessita. nulla hic optatȩ pacis reqͥe
conquiescit: Merito gͦ post tanta
quȩ patitur remitti sibi peccata
omnia deprȩcatur: quia piȩ tole¬
rantiȩ durissimus labor. clemen¬
tiam iudicis semꝑ expectat N es¬
pice inim icos meos. qm̃ multiplica¬
tisunt. ⁊ odio iniquo oderunt me:
Dicendo respice inimicos meos. pro
ille respicit sine dilatione conu̾tit.
sicut in cuangelio petrum domi¬
nus respexit ut fleret: Addidit
causam qua perire non debeant:
qm̃ multiplicati sunt: Pauci enĩ
crederent᷑ fortasse contempni: mul¬

Expanded text:
atque haereticorum patiebatur insidiis. atque haereticorum patiebatur insidiis. Hi sunt enim qui necem inferre cupiunt Christianis. Suas enim recte Humilitas est autem Ecclesiae, quando indisciplinatos et pravos docendo sustinet, et tectos atque latentes patitur divino reservari judicio. Labor enim ipsius est, quia multis persecutionibus multaque contentione fatigatur; et semper pravorum objectionibus lacessita, nulla hic optatae pacis requie conquiescit. Merito ergo post tanta quae patitur, remitti sibi peccata omnia deprecatur, quia piae tolerantiae durissimus labor clementiam judicis semper exspectat. Vepice inimicos meos, quoniam multiplicati sunt, et odio iniquo oderunt me. Dicendo, Respice inimicos meos, pro ille respicit, sine dilatione convertit, sicut in Evangelio Petrum Dominus respexit ut fleret . Addidit causam qua perire non debeant: Quoniam multiplicati sunt. Pauci enim crederentur fortasse contemni, mul
Abbreviated transcription (Latin):
caute ambulamus pedesq nr̃os
dirigimus. si ad dominũ iuigiter
oculoᷤ eleuemus: qm ille respectꝰ.
ab omni nos offensione reddit alie
gia sibi comparatio respondet: qͥ a
suꝑius dixit: O culi mei semper ac
dominum. nunc dicit. respice in
me. que madmodũ ego inte ⁊ mise¬
rere mei: Nam qui ad illum semper
respicit: exigit ut eum miseratus ip¬
se respiciat: Addidit quoq miseri¬
cordiȩ amplissimaᷤᷤ causa ᷤ quando
unicus plus amatur. pauꝑrimus
plus dolet᷑ quod de ꝑsona xp̃iani
populi ꝯuenient dicit ȩccłia: qui
unicus est ei. quia solus ueracis fidĩ
sacramenta custodit. Pauꝑ. q̃m a
mundi illecebriᷤ segregatus. nulla
seculi ambitione refertus est Tri
latata est ecclesiȩ tribulatio: dum co¬
gitationes suaᷤ ꝑ mundi calam itates
ubi est seminata distendit N ecesse
est eium ut copioso fasce depͥmat᷑.
qui ꝓ multi ᷤᷤ affligit᷑. De necessitati¬
bus enim dicit: quas ꝑsecutorum

Expanded text:
si caute ambulemus, pedesque nostros si caute ambulemus, pedesque nostros dirigamus, si ad Dominum jugiter oculos elevemus, quoniam ille respectus ab omni nos offensione reddit aliengia sibi comparatione respondet, quia superius dixit, Oculi mei semper ad Dominum, nunc dicit, Respice in me, quemadmodum ego in te, et miserere mei. Nam qui ad illum semper respicit, exigit ut eum miseratus ipse respiciat. Addidit quoque misericordiae amplissimas causas, quando unicus plus amatur, pauperrimus plus doletur. Quod de persona Christiani populi convenienter dicit Ecclesia, qui unicus est ei, quia solus veracis fidei sacramenta custodit. Pauper, quoniam a mundi illecebris segregatus, nulla saeculi ambitione refertus est. Verslatata est Ecclesiae tribulatio, dum cogitationes suas per mundi calamitates, ubi est seminata, distendit. Necesse est enim ut copioso fasce deprimatur, qui pro multis affligitur. De necessitatibus enim dicit, quas persecutorum
Abbreviated transcription (Latin):
gloriat᷑. Firmamentum est dñs
timentibus eum ⁊ testam entum
ipsius ut manifestetur illis In hoc
u̾siculo diligent̃ credentium aĩos
mentesq roborauit: Primo: quia
humana consuetudo inutabilis ẽ.
Firmamentum eius dominum
dicit futurum ut de se dubitare ñ
debeat: cum tali promissione solida-¬
tur: S uide quod dicit. timenti¬
bus eum: ista enim suꝑbis ⁊ audaci¬
bus non ꝓmittit: Et intuere quã
uim habeant u̾ba disposita: huma¬
nus timor diffidentiam tribuit:
Diuinus autem spei firmamenta
ꝯcedit Secundum istud ẽ. amplec¬
tendum. nimiᷤq necessarium: ut
lex eius ipsius nobiᷤ munere decla-¬
retur: Sine quo nec intelli gere
plationem suam fuisse dicit semꝑ
ad dominum: Pulcherrimȩ aut̃e
cognoscit᷑ hȩc facta diu̾sita ᷤᷤ. Solent
enuim qui ante pedes suoᷤᷤ non intu-¬
entur in laqueo irruere: aut in fo¬
uearum hiatus incidere Hoc aute
mirabilit ⁊ ueracĩt dictum ẽ: quia

Expanded text:
gloriatur. 15 Firmamentum est Dominus gloriatur. 15 Firmamentum est Dominus timentibus eum, et testamentum ipsius ut manifestetur illis. In hoc versiculo diligenter credentium animos mentesque roboravit. Primo quia humana consuetudo mutabilis est, firmamentum ejus Dominum dicit futurum, ut de se dubitare non debeat, cum tali promissione solidatur. Sed vide quod dicit timentibus eum. Ista enim superbis et audacibus non promittit. Et intuere quam vim habeant verba disposita. Humanus timor diffidentiam tribuit, divinus autem spei firmamenta concedit. Secundum istud est amplectendum, nimisque necessarium, ut lex ejus ipsius nobis munere declaretur, sine quo nec intelligere qplationem suam fuisse dicit semper ad Dominum. Pulcherrime autem cognoscitu haec facta diversitas. Solet enim qui ante pedes suos non intuetur, in laqueos irruere, aut in fovearum hiatus incidere. Hoc autem mirabiliter et veraciter dictum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
munere gratulet᷑. S more suo in¬
terrogationem prȩmittit: responsu-¬
ra q̃ compȩtunt: legem statuit ei:
Iste est quem uolebat exprimere
dicit hominẽ accepisse legem: Cui
ideo uoluit mȩtum adicere ne pos¬
set sub ignorantiȩ securitate pecca
terram Quia iustis hominibus exu¬
tis corpore non statim ꝑfecta beatitudo
dat᷑ quȩ scĩs in resurrectione promitu¬
tur: Animam tam̃ eius dicit in bo¬
nis posse remorari: qm̃ ⁊ si adhuc
prȩmia illa suspensa sunt quȩ nec
oculus uidit. nec auriᷤ audiuit. nec
incor homini ascendert: modo ta¬
men futuri p̾mia certissima spei
delectatione pascunt᷑ Sequitur:
Et semen eius hereditate possidebit
terram. Istud iam futurum prę¬
mium absolute significat: qͣndo
semen eius. id opera bona in ęt̾na
securitate recipient᷑ ⁊ possessio euis¬
nulla ulterius expulsione turba¬
bitur. Quia enim aliquid ex here¬
ditate tenet. firmissima possessione

Expanded text:
munere gratuletur. Sed more suo inmunere gratuletur. Sed more suo interrogationem praemittit, responsura quae competunt: Legem statuit ei. Iste est quem volebat exprimere. Dicit hominem accepisse legem, cui ideo voluit metum adjicere, ne posset sub ignorantiae securitate peccarterram. Quia justis hominibus exutis corpore, non statim perfecta beatitudo datur, quae sanctis in resurrectione promittitur, animam tamen ejus dicit in bonis posse remorari, quoniam etsi adhuc praemia illa suspensa sunt, quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; modo tamen futuri praemii certissima spei delectatione pascuntur. Sequitur, et semen ejus haereditate possidebit terram. Istud jam futurum praemium absolute significat, quando semen ejus, id est opera bona 85 in aeterna securitate recipientur, et possessio enulla ulterius expulsione turbabitur, qui enim aliquid ex haereditate tenet, firmissima possessione
Abbreviated transcription (Latin):
nia uͦ prȩcedentium dicta ꝓpheta¬
rum: Testes enim fuerunt sacrarũ
ꝓmissionum. quas dñs aduentus
sui manifestatione compleuit:
hoc bene ad ꝑsonam refertur ȩccłiȩ.
quod lingua nr̃a saluator interp̃¬
tatur: Nom̃ siquidem ipsum salutiᷤᷤ
intelligit᷑ esse ꝓfessio Sequit᷑ Copi¬
osumͤ enim. id ÷ cui non possis par¬
cere ꝓpter se: s ꝓpter tui nominis
sc̃itatem: Sed dum copiosum dr
peccatum: habundantissimũ esse
monstrat᷑. Qm̃ cursu temporis sem¬
per augetur. et nisi fuerit diuina
miseratione subuentum. qͣntum
uita ꝓtenditur. tantum humana
fragilitate peccatur et memoria
reconde quod ȩcclesia dicit: Pro par¬
te membrorum copiosa fua ẽẽ pec¬
cata: ut qui se prȩdicant mundo ᷤᷤ¬
ẽe sicut cathariste. intelligant se
dominum: legem statuit ei in uia
qͣm elegit: Uenit ad t̾cium mem¬
brum specialit̃ demonstratura
qui sit qui timeat dominũ: aut qͣli

Expanded text:
nia vero praecedentium dicta prophetania vero praecedentium dicta prophetarum, testes enim fuerunt sacrarum promissionum, quas Dominus adventus sui manifestatione complevit. Hoc bene ad personam refertur Ecclesiae,quod lingua nostra Salvator interpretatur. Nomen siquidem ipsum salutis intelligitur esse professio. Sequitur, copiosum est enim, id est cui non possis parcere propter se, sed propter tui nominis sanctitatem. Sed dum copiosum dicitur peccatum, abundantissimum esse monstratur: quoniam cursu temporis semper augetur; et nisi fuerit divina miseratione subventum, quantum vita protenditur, tantum humana fragilitate peccatur. Et memoria reconde quod Ecclesia dicit pro parte membrorum, copiosa sua esse peccata; ut qui se praedicant esse mundos, sicut Catharistae, intelligant se Dominum? Legem statuit ei in via quam elegit. Venit ad tertium membrum, ubi specialiter demonstratur qui sit qui timeat Dominum, aut quali
Abbreviated transcription (Latin):
sueti: hoc est tolerantes iniurias. non
reddentes malũ pro malo. uias suaᷤᷤ
dixit: s quȩ sint uiȩ domini subse¬
quenter exponit. Uniu̾sȩ uiȩ¬
domini misericordia ⁊ ueritas requi¬
rentibus testamentum eius i testi¬
monia euis: Dum sint incomp̃hen¬
sibiles uie dñi: aptissime eas sub bre¬
uitate collegit: Quis enim operas
eius en arrare sufficeret. qͣnta poten¬
tia cęlestia t̾renaq moderit᷑: Sed
cum illȩ ñ potuissent enumerari:
sufficient comp̃hensum ẽ. uniuer¬
sȩ uiȩ domini misericordia ⁊ ueri¬
tas Misericordia: quia p̾uenit cunc¬
ta bonitate: Ueritas: quia omnia
sub integritate diuidicat: S ne
hoc putares ꝯmuniter conferendu
Sequit᷑. Quibus possint talia con¬
uenire: scilicet requirentibꝰ testa¬
mentum eius ⁊ testimonia eius:
qͣndo singulari numero dicitur
testamentũ: aut uętus significat᷑
aut nouum: hic ergo testamentũ¬
nouum debemus accipere: Testimo¬

Expanded text:
sueti, hoc est tolerantes injurias, non sueti, hoc est tolerantes injurias, non reddentes malum pro malo. Vias suas dixit: sed quae sint viae Domini subsequenter exponit. Vers. Domini misericordia et veritas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Dum sint incomprehensibiles viae Domini, aptissime eas sub brevitate colligit. Quis enim opera ejus enarrare sufficeret, quanta potentia coelestia terrenaque moderetur? Sed cum illae non potuissent enumerari, sufficienter comprehensum est, Universae viae Domini misericordia et veritas. Misericordia, quia praevenit cuncta bonitate; veritas, quia omnia sub integritate dijudicat. Sed ne hoc putares communiter conferendum, sequitur, quibus possint talia convenire; scilicet, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Quando singulari numero dicitur Testamentum, aut Vetus significatur, aut Novum. Hic ergo Testamentum debemus accipere Novum; testimo
Abbreviated transcription (Latin):
mulgatione corrigere: S ne quis hãc
districtionem crederet. ex asperitate
uenisse: consilrum late legis exponit
id ÷ bonitati ⁊ dulcedinis: In uia id
est inp̃senti utta ubi lex ponitur:
inqua recte uiuere commonemur:
Dirigit mites in iudicio. docebit mã¬
suetos uia ͤ suaᷤᷤ Id ÷ animo placidoᷤᷤ
ad promissam facit beatitudinem
ꝑuenire: Directus quippe dicit᷑. qui
de curuo rectus efficitur: Dicendo
autem mites excludit suꝑbos ⁊ ela¬
tos sicut in euangelio dicit: Beati
mites quia ipsi possidebunt terrã:
Mansuetos utiq non suꝑbos qui contͣ
uigum leue: ionus leue noxia sibi
ubertate recalcitrãt. S illos docebit
qui sine murmuratione faciunt
quȩ uissa cognoscunt. Inter mansu¬
etos enim ⁊ mites: hȩc uidetur ẽẽ
distantia: Mites sunt qui nulla fu¬
roris accensione turbant᷑.s in leni¬
tate a numi uigit ꝑseuerant: A ansu¬
eti autem dicuntur quasi manu cõ¬

Expanded text:
mulgatione corrigere. Sed ne quis hanc mulgatione corrigere. Sed ne quis hanc districtionem crederet ex asperitate venisse, consilium latae legis exponit, id est bonitatis et dulcedinis. In via, id est in praesenti vita, ubi lex ponitur, in qua recte vivere commDiriget mites in judicio: docebit mansuetos vias suas. Id est animo placidos ad promissam facit beatitudinem pervenire. Directus quippe dicitur qui de curvo rectus efficitur. Dicendo autem mites, excludit superbos et elatos; sicut in Evangelio dicit: Beati mites, quia ipsi possidebunt terram . Mansuetos utique, non superbos, qui contra jugum lene et onus leve noxia sibi libertate recalcitrant; sed illos docebit qui sine murmuratione faciunt quae jussa cognoscunt. Inter mansuetos enim et mites haec videtur esse distantia: mites sunt qui nulla furoris accensione turbantur, sed in lenitate animi jugiter perseverant; mansueti autem dicuntur, quasi manu con
Abbreviated transcription (Latin):
fas est aliquanto p̾sumere: nisi
quem grauit̾ contigit errare. que
figura dicitur emphasis id÷ exag¬
geratio. S hic illa eiꝰ species est: quȩ
significat id quod ñ dicit: Merito
inuia: Dulciᷤ est dominus quia dum
cunctoᷤ beneficiis p̃ueniat: conu̾sionẽ
tam̃ delinquentis expectat: Puiit enĩ
suꝑ iusto ͤ. ⁊ iniustoᷤ: uitam tribuit
his qui merebant᷑ extingui: Merito
gͦ dulcis dicitur. a quo suauia dona
prȩstantur: sicut alius psalmꝰ dicit.
Gustate ⁊ uidete qm̃ suauis ẽ dominꝰ.
Dulciᷤᷤ enim dictus ẽ ad similitudinẽ
dulcium ȩscarum: quibus maxime
delectat᷑ humanita. Rectus ẽ: qͣndo
post frequentes increpationes ⁊ lon¬
gissimaᷤ expectationes obsistit malis:
Humiliat suꝑbo ᷤ ⁊ impio ut tandẽ
aliquando sapiant ⁊ se errasse peni¬
teant: Q uod autẽ legem statuit. utiq
dulcedinis ⁊ rectitudiniᷤᷤ fuit: qͣndo
noluit errare quo ᷤᷤ maluit legis pro¬

Expanded text:
fas est aliquando praesumere, nisi fas est aliquando praesumere, nisi quem graviter contingit errare. Quae figura dicitur emphasis, id est exaggeratio: sed hic illa ejus species est, quae significat id quod non dicit. Merito in via. Dulcis est Dominus: quia dum cunctos beneficiis praeveniat, conversionem tamen delinquentis exspectat. Pluit enim super justos et injustos , vitam tribuens his qui merebantur exstingui. Merito ergo dulcis dicitur, a quo suavia dona praestantur: sicut et alius psalmus dicit: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus . Dulcis enim dictus est ad similitudinem dulcium escarum, quibus maxime delectatur humanitas. Rectus est quando post frequentes increpationes et longissimas exspectationes obsistit malis, humiliat superbos et impios, ut tandem aliquando sapiant, et se errasse poeniteant. Quod autem legem statuit, utique dulcedinis et rectitudinis fuit; quando noluit errare quos maluit legis pro
Abbreviated transcription (Latin):
dam senes leuitatis crimine macu¬
lantur: Ignorantiȩ autem dixit
quia multa facimus quȩ mala ẽẽ
nescimus: Damus plerumq igna-¬
ri ꝯsilium quod ledat alterum:
damus uelut pro remedio egroto
cybos. qui uehement affligunt:
Ipsam quoq legem frequenter
offendimus ignorantes: qͣm non
licet ignorari. dum eam uoluerit
diuinitas a generalitate cognosci.
semꝑq retineri: Alii autem dicũt
delicta ignorantiȩ. ętiam ad paruu-¬
los ꝑtinere: qui licet inualido sen¬
su sopiti sunt. tam̃ originali pecca¬
to probant᷑ obnoxii: Pętit gͦ ut de¬
licta iuuentutiᷤ ⁊ ignorantiȩ ad
iundictam reseruare non uelit:
Sed tamquã excedant illi. ita ad
iudicium non patiatur adduci
Ideoq prȩcat᷑ ecclesia ne delicta
meminerit: s potius memor sit
eius secundum magnã misericor¬
diam suã Propter bonitatem
tuam dñe Dicendo ꝓpter bonitate
tuam domine. fȩcit intelligi. nõ
ꝓpter meritum meũ unde nulli

Expanded text:
dam senes levitatis crimine macudam senes levitatis crimine maculantur. Ignorantiae autem dixit, quia multa facimus quae mala esse nescimus; damus plerumque ignari consilium, quod laedat alterum; damus velut pro remedio aegroto cibos qui vehementer affligant. Ipsam quoque legem frequenter offendimus ignorantes, quam non licet ignorari, dum eam voluerit Divinitas a generalitate cognosci semperque retineri. Alii autem dicunt delicta ignorantiae etiam ad parvulos pertinere, qui licet invalido sensu sopiti sint, tamen originali peccato probantur obnoxii. Petit ergo ut delicta juventutis et ignorantiae ad vindictam reservare non velit, sed tanquam excidant illi, ita ad judicium non patiatur adduci. Ideoque precatur Ecclesia ne delicta meminerit, sed potius memor sit ejus secundum magnam misericordiam suam. Propter bonitatem tuam, Domine. Dicendo: Propter bonitatem tuam, Domine, fecit intelligi non propter meritum meum. Unde nulli
Abbreviated transcription (Latin):
distinctiones u̾borum prȩter mitt̾e
uideamur: miserationes attinent
ad operationes piaᷤ. Misericordiȩ uͦ
ꝑtinent ad clementem naturam:
Unde rogat ut utrumq rerum sua¬
rum memor sit dominꝰ: Delicta¬
uuientutiᷤᷤ. ⁊ ignorantiȩ meȩ ne me¬
mineriᷤ. Secundum magnã mi¬
scricordiam tuã memor esto mei
deus Belictum quidam uolunt
leuius ẽẽ peccatum: dictumq ab eo
quod uiam linquat ȩquitatis. Nõ
tamen insumma criminum praui¬
tate u̾setur: Delictum est enim a¬
uidius cẏbum sumere: cachitino
in compȩtent̃ resolui. otiosis uerbi ᷤ
operam dare: Et cȩtera huiusce.¬
modi: quȩ grauissima non uiden¬
tur ẽẽ peccata: S ed tamen ꝯstant
ẽẽ prohibita: Iuuentutem uͦ non
tantum floridam ętatem posuit:
s precipitationis audaciam. quę
in illa ȩtate facillima est. dum ca¬
lor antmi modestiam ꝯu̾sationis
excedit: Nam multi uiuenes morũ
grauitate maturi sunt: ẽ contra qͥ¬

Expanded text:
distinctiones verborum praetermittere distinctiones verborum praetermittere videamur, miserationes attinent ad operationes pias, misericordiae vero pertinent ad clementem naturam. Unde rogat ut utrarumque rerum suarum memor sit Dominus. Vejuventutis et ignorantiae meae ne memineris; secundum magnam misericordiam tuam memor esto mei, Deus. Delictum quidam volunt levius esse quam peccatum, dictumque ab eo 84 quod viam linquat aequitatis, non tamen in summa criminum pravitate versetur. Delictum est enim avidius cibum sumere, cachinno incompetenter resolvi, otiosis verbis operam dare, et caetera hujuscemodi, quae gravissima non videntur esse peccata, sed tamen constant esse prohibita. Juventutem vero non tantum floridam aetatem posuit, sed praecipitationis audaciam, quae in illa aetate facillima est, dum calor animi modestiam conversationis excedit. Nam multi juvenes morum gravitate maturi sunt; econtra qui
Abbreviated transcription (Latin):
sibi desiderat subueniri largitore
beneficii putat oblitum. quando
aliqua fuerit dilatione tardatuᷤ.
Subuinxit Et misericordiarũ tuañ
que a seculo sunt. In hi ᷤ uerbis
preclara nimis ⁊ regularis nobis
nullus suis meritis ad eius gr̃am
uenit: dicendo en im misericordians
tuaꝵ quȩ a seculo sunt: S emper
dñm miscricordiarum approbat
largitorem: qui non ante homi¬
num merita suscipit. s pruis
sua dona concedit. Omnes qui¬
dem hereses detestabili cogitatione
repertȩ sunt: Pelagianum uͦ ma¬
lum quam sit ꝑnitiosum. hiic da¬
tur intelligi: quod tanta cognoscit
assiduitate redargui: a seculo dicit.
cum cepit ẽẽ seculum. qͣndo am¬
ministrare cȩptus ẽ. mundus:
Seculum ẽ. enim mundi ordo de¬
currens. qͥ ad futura tendens p̃cita
deserit: hȩc aliqui in ebdomadis si¬
militudine. septenis annis det̾mi-¬
nanda ẽẽ putauerunt: Alii enrm
secula dicta ẽe uoluerunt: quod in
se iugiter reuoluant tempora: ine

Expanded text:
sibi desiderat subveniri, largitorem sibi desiderat subveniri, largitorem beneficii putat oblitum, quando aliqua fuerit dilatione tardatus. Subjunxit, et misericordiarum tuarum, quae a saeculo sunt. In his verbis praeclara nimis et regularis nobis nullus suis meritis ad ejus gratiam venit. Dicendo enim misericordiae tuae, quae a saeculo sunt, semper Dominum misericordiarum approbat largitorem, qui non ante hominum merita suscipit, sed prius sua dona concedit. Omnes quidem haereses detestabili cogitatione repertae sunt: Pelagianum vero malum quam sit perniciosum, hinc datur intelligi, quod tanta cognoscitur assiduitate redargui. A saeculo dicit, cum coeperit esse saeculum, quando administrari coeptus est mundus. Saeculum est enim mundi ordo decurrens, qui ad futura tendens, praeterita deserit. Haec aliqui in hebdomadis similitudinem, septenis annis determinanda esse putaverunt. Alii enim saecula dicta esse voluerunt, quod in se jugiter revolvant tempora. Et ne
Abbreviated transcription (Latin):
tinere: in quo ambulat ⁊ doctoꝵ
ꝯuersatio. ⁊ simplicium multitudo:
Semitas autem legis intelligenti¬
am debemus accipere. quȩ ipau¬
cis notȩ ⁊ difficultate sui probant᷑
anguste: Sequitur enim. edoce me.
qui sermo ñ ad callem. s ad legẽ
magis noscitur pertinere: Diri
monibus superiores sensus hic uer¬
sus amplectitur: D irige me ad ui¬
tam ꝑtinet: doce ad scientiam: Seqͥt᷑.
Quia tu es deus salutaris meus:i
te sustinui tota die: Perfecte bre¬
uiterq nos imbuit. Quȩ siquidẽ
ressunt. quȩ bonos efficiunt xp̃i¬
anos Prima ut dm̃ nobis saluta¬
rem credamus: secunda ut sub
totius uitȩ patientia retributio¬
nem ipsius expectare debeamus:
totadie acsi diceret omni die sci¬
licet non interpo lato tempore.
piissima humilitate sua pȩtens.
quatenus secundum consuetudi¬
nem eius misericordiam domini
consequat᷑. Humano usu illi di¬
citur reminiscere: qui nunquã
potest aliquid obluusci Nam qͥ

Expanded text:
tinere, in quo ambulat et doctorum tinere, in quo ambulat et doctorum conversatio, et simplicium multitudo. Semitas autem legis intelligentiam debemus accipere, quae et paucis notae, et difficultate sui probantur angustae. Sequitur enim, edoce me; qui sermo non ad callem, sed ad legem magis noscitur pertinere Vers. monibus superiores sensus hic versus amplectitur. Dirige me ad vitam pertinet, doce ad scientiam. Sequitur, quia tu es Deus salutaris meus, et te sustinui tota die; perfecte breviterque nos imbuit. Duae siquidem res sunt quae bonos efficiunt Christianos: prima, ut Deum nobis salutarem credamus; secunda, ut sub totius vitae patientia retributionem ipsius exspectare debeamus. Tota die: ac si diceret, omni die, scilicet non interpolato tempore, secundum membrum, piissima humilitate sua petens, quatenus secundum consuetudinem ejus, misericordiam Domini consequatur. Humano usu illi dicitur reminiscere, qui nunquam potest aliquid oblivisci. Nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
quod deuoti animus expectabat:
Sic ⁊ alius psalmꝰ dicit. E xpecta
dominum uiriliter age: ⁊ confor¬
tetur cor tuum ⁊ sustine anm.
Et respice quia ꝑfiguram anadi¬
plosin quȩ latine dicit᷑ congemi¬
natio dictionis: sermonem gemi¬
nat ad decocem In superiore qui¬
dem psalmo inu̾sibus factum est
Hic autem in soł uerbis est posita:
addidit ꝯfundantur: ipsum u̾bũ
quod profidelibus infine positum
est. In parte ini quorum fȩcit ini¬
tium s illic oꝑtatur nec ueniat:
hic petitur ut emergat. Facientes
uana: id ÷ quȩ a domino probant᷑
aliena. Uanum enim dicimꝰ infruc̃¬
mitas non parua distantia ẽ. Uas
enim dicimus quas cõmeantium
generaliter licentia ꝑuagatur: quȩ
dictȩ sunt a uehendo: Semitȩ uero
sunt: quȩ angusto calle dirigunt᷑.
nec uulgo nõtȩ sunt. s occultis iti¬
neribus ambulant᷑ Dicta est. enĩ
semita quasi semiuia. Quaꝓpter
uia ᷤᷤ dicamus ad uitȩ ordinem per-¬

Expanded text:
quod devoti animus expetebat. quod devoti animus expetebat. Sic et alius psalmus dicit: Exspecta Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Et respice quia per figuram anadiplosin, quae Latine dicitur congeminatio dictionis, sermonem geminat ad decorem. In superiore quidem psalmo in versibus facta est, hic autem in solis verbis est posita. Addidit, confundantur: ipsum verbum quod pro fidelibus in fine positum est, in parte iniquorum fecit initium; sed illic optatur ne veniat: hic petitur ut emergat. Facientes vana, id est quae a Domino probantur aliena. Vanum enim dicimus infrucmitas non parva distantia est. Vias enim dicimus, quas commeantium generaliter licentia pervagatur, quae dictae sunt a vehendo. Semitae vero sunt quae angusto calle diriguntur, nec vulgo notae sunt, sed occultis itineribus ambulantur. Dicta est enim semita, quasi semivia. Quapropter vias dicamus ad vitae ordinem per
Abbreviated transcription (Latin):
dte dñe leuaui animã
meã. deus meus inte ꝯfido
noñ erũbescam Neq irrideant
me inimici mei. Leuare dicinꝰ
sursum erigere: ergo de terrena
conu̾satione uitiisq carnalibus
ad dm̃ dicit ȩcclesiam leuasse ani¬
mam suam. ad contemplationem
scilicet cȩlestium rerum qua semꝑ
dominum pius animus intuet᷑:
quia facile humana despicit. qui
diuina conspexerit: erubescere est
autẽ repentina animi ꝑturbati¬
one ꝯfirndi: subitoq aliud respic̾e
quam credebat᷑ euenire Pętit gͦ
ne minoe efficiat᷑ in conspectu eru:
quȩ de ipsius pietate confisa est.
Irrident uͦ inimici: qndo ustaꝵ
ꝯfidentiam ñ uident ẽẽ completã:
Et si alit̃ cedat qͣm secuturum esse
predicebant: Sperat gͦ mat̃ ȩccłia
ut promissa sua prestet dñs qua¬
tenus aduersarii eius unde eam
irridere non habeant. Ridere enĩ
plerumq benigni: irridere autẽ
entes uana. Expectare ẽ. sub maloꝵ
patientia dm̃ uirilĩt sustinere: ut
ille ueniens in iudicio suo reddat

Expanded text:
Domine, levavi animam meam: Deus meus, in te confido, non erubescam: neque irrideant me inimici mei. Levare dicimus, sursum erigere. Ergo de terrena conversatione, vitiisque carnalibus ad Deum dicit Ecclesiam levasse animam suam, ad contemplationem scilicet coelestium rerum, qua semper Dominum pius animus intuetur: quia facile humana despicit, qui divina conspexerit. Erubescere est autem repentina animi perturbatione confundi, subitoque aliud respicere quam credebatur evenire. Petit ergo ne minor efficiatur in conspectu ejus, quae de ipsius pietate confisa est. Irrident vero inimici, quando justorum confidentiam non vident esse completam, et si aliter cedat quam secuturum esse praedicebant. Sperat ergo mater Ecclesia, ut promissa sua praestet Dominus; quatenus adversarii, unde eam irridere possint, non habeant. Ridere enim plerumque benigni, irridere autem entes vana. Exspectare est sub malorum patientia Deum viriliter sustinere; ut ille veniens in judicio suo reddat
Abbreviated transcription (Latin):
recti adheserunt mͥ. quasi ⁊ illo ᷤ
non habeat ꝑmixtoͭᷤ. qui in probis
moribus polluuntur ͤ Sed ꝯsidera
pondus uerbi istius ut innocentes
⁊ rectos adhesisse sibi dicat: tam qͣm
illi fuerint sociati atq ꝯglutinati:
quod apud utramq partem meoꝵ
probitas uidetur efficere: Reliqͥ
autem cum labore toleratisitnt: potiꝰ
quam adhȩserunt: Sustinui uero
dicit. uiriliter passa sum in hoc mũ¬
do frequentes angustias: S ed una
fuit michi c̃osolatio. te dominum
sustinere. Et inspice iuim u̾sus istiꝰ.
quia innocentes ⁊ rectos ideo sibi ad¬
hesisse cuicit. qm̃ sustinuit dñm:
Alioqͥn non poterat tales amare:
domini saluatoris exposcit: curius
sanguine redempta. de diabolica
est captiuitate liberata: Deus istael.
id÷ deus te uidentium: quia iꝑso ᷤ
reuera gratos habet. quibus con¬
spectum suȩ contemplationis in¬
dulget: Subiungendo enim ex
omnibus angustiis meis: nullam
in se maculam desiderat inueniri:

Expanded text:
recti adhaeserunt mihi, quasi et illos recti adhaeserunt mihi, quasi et illos non habeat permixtos qui improbis moribus polluuntur? Sed considera pondus verbi istius, ut innocentes et rectos adhaesisse sibi dicat, tanquam illi fuerint sociati atque conglutinati, quod ab utraque parte morum probitas videtur efficere. Reliqui autem cum labore tolerati sunt potius quam adhaeserunt. Sustinui vero dicit, viriliter passa sum in hoc mundo frequentes angustias; sed una mihi fuit consolatio, te Dominum sustinere. Et inspice vim versus istius, quia innocentes et rectos ideo sibi adhaesisse dicit, quoniam sustinuit Dominum; alioquin non poterat tales amare, Domini Salvatoris exposcit, cujus sanguine redempta, de diabolica est captivitate liberata. Deus Israel, id est, Deus te videntium, quia ipsos revera gratos habet quibus conspectum suae contemplationis indulget. Subjungendo enim, Ex omnibus angustiis meis, nullam in se maculam desiderat inveniri,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfundar qm̃ inuocaui tẽ. Fidem
suam petit ȩcelesia rectissimã custo¬
diri: ut seruata ab scis maticis nulla
queat ꝑuersitate ꝯfundi:s sine ma¬
cula ⁊ ruga sponso suo ornata fidĩ
uirtutibus offeratur Subiungit᷑
causa ꝓbabilis. qua pętitionem suã
ꝯsequi debuisset: q̃m inuocauit
dominũ. Reuera ñ meretur eru¬
bescere: quȩ spem suam cognoscit᷑
in tanta uirtute posuisse: Ipsum
enuim elegit inuocare: qui nescit
pie supplicantes abicere In nocẽ¬
tes ⁊ recti adhȩserunt michi: qm̃
sustinui te domine: Innocentes
quidam intelligũt paruulos sa¬
cro baptisinate regeneratos: qui
adhuc nullis mundanis conu̾sati-¬
onibus polluunt᷑. s in ipsa sc̃itate
transeunt. qͣm suscipere meruer̃t.
Rectos autẽ illos accipi uolunt: qͥ
iam matura ętate conuersi. diui-¬
no munere a peccatorum sunt
laqueis absoluti: Sed cum dixe¬
rimus ȩcclesiam uariis hominũ
moribus esse completã. quomodo
hic dicit tantum in nocentes et

Expanded text:
niam invocavi te. Fidem suam petit Ecclesia rectissimam custodiri, ut servata a schismaticis, nulla queat perversitate confundi, sed sine macula et ruga Sponso suo ornata fidei virtutibus offeratur. Subjungitur causa probabilis qua petitionem suam consequi debuisset, quoniam invocavit Dominum. Revera non meretur erubescere, quae spem suam cognoscitur in tanta virtute posuisse. Ipsum enim elegit invocare, qui nescit pie supplicantes abjicere. Vetes et recti adhaeserunt mihi, quoniam sustinui te, Domine. Innocentes, quidam intelligunt parvulos sacro baptismate regeneratos, qui adhuc nullis mundanis conversationibus polluuntur, sed in ipsa sanctitate transeunt, quam suscipere meruerunt. Rectos autem illos accipi volunt, qui jam matura aetate conversi, divino munere a peccatorum sunt laqueis absoluti. Sed cum dixerimus Ecclesiam variis hominum moribus esse completam, quomodo hic dicit tantum, innocentes et
Abbreviated transcription (Latin):
locuturus uel quę p̃staturus sit fide¬
libus temp̾r incarnationis suȩ: Secun¬
dam. memorat stutti ⁊ insipientibus
quanta uentura sint. Tercio dicit quȩ ui¬
stos impios quȩ secutura sunt: uarta:
commonet fideles ne timeant diuites
t̾rarum: quia om̃em potentiã suã cum

Expanded text:
locuturus, vel quae praestaturus sit fidelibus tempore incarnationis suae. Secunda memorat stultis et insipientibus quanta ventura sint. Tertia dicit quae justos impiosque secutura sunt. Quarta commonet fideles ne timeant divites terrarum, quia omnem potentiam suam cum
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã suã in medio ȩccłiȩ narrat᷑ ẽẽ ds̃:
quia uniu̾sos uoluntate ȩquabili contuctͣ.
Nec aspectu quis eius fraudabit᷑: nisi qͥ
ab eo se crediderit alienum: Non cõmoue¬
bit᷑ de eccłia dicit: cui singularis data ẽ
illa ꝓmissio. tu es petrus ⁊ suꝑ hanc petr̾a
edificabo ȩccłiam incã: ⁊ portȩ inferi non
p̃ualebunt adu̾sus eam: Cõmoueri en̾i

Expanded text:
justitiam suam in medio Ecclesiae narratur esse Deus; justitiam suam in medio Ecclesiae narratur esse Deus; quia universos voluntate aequabili contuetur; nec aspectu quis ejus fraudabitur, nisi qui ab eo se reddiderit alienum. Non commovebitur, de Ecclesia dicitur, cui singularis data est illa promissio: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Commo
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut istum fluuium irrigatorẽs cog¬
nosceres animarũ: non dicit saciasse.
s lȩtificasse ciuitatem: Iste namq est
fluuius: de qͦ ipsa ueritas dic̃. Sui cre¬
dit in me. non sitiet unquã: s fiet in
eo fons aquę salientis. inuitam ȩ̃tnam:
E t benedixit impȩtus fluminis: quia
nichil palustre. nichil morosum cursꝰ
eius sustinet. cum se potentia diuinita-¬
tis infuderit. Additum ẽ. Sc̃ificauit
tab̃naculum suum. altissimus Taber-¬
naculum altissimi ẽ. siue ęccłia. siue
humani corporis gloriosa susceptio:
quod utrumq constat ẽe sc̃ificatũ.
qͣndo u̾bum caro factum ẽ. ⁊ habitaũ
bit᷑: adiuilabit eã deus uultu suo
Nonfic inmedio ẽẽ dicit᷑ ds̃. quasi loci
alicuius amplitudine ꝯcludat᷑ Ille
enim spacio ullo non claudit᷑: quando
equabili benignitate. equalit̾ ubiq
totus ẽ. Ideo aittẽ in medio dr. q fideles
semꝑ intendit: Qua ꝓpter merito secundũ

Expanded text:
Et ut istum fluvium irrigatorem cogEt ut istum fluvium irrigatorem cognosceres animarum, non dicit satiasse, sed laetificasse civitatem. Iste namque est fluvius, de quo ipsa Veritas dicit: Qui credit in me non sitiet unquam, sed fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. . Et bene dixit: Impetus fluminis, quia nihil palustre, nihil morosum cursus ejus sustinet, cum se potentia Divinitatis infuderit. Additum est, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Tabernaculum Altissimi est sive Ecclesia, sive humani cordis gloriosa susceptio; quod utrumque constat esse sanctificatum, quando Verbum caro factum est, et habitavit bitur: adjuvabit eam Deus vultu suo. Non sic in medio esse dicitur Deus, quasi loci alicujus amplitudine concludatur; ille enim spatio ullo non clauditur, quoniam non inaequabili benignitate, sed aequaliter ubique totus est. Ideo autem in medio dicitur, quia fideles semper intendit. Quapropter merito secundum
Abbreviated transcription (Latin):
grandisona p̃dicatione totus mundꝰ
untremuit: ⁊ ad dñi se credulitatẽ lim¬
pidato postea corde reuocauit. Seqͥt᷑.
Conturbati st̃ montes in foetitudine
eius Hic alios montes dic̃. hoc ẽ scłi
potestates Nam ⁊ in bono accipiunt᷑.
unmalo S montes dei. stabiles atq
decori sunt: montes uͦ diaboli. muta¬
biles atq squalidi: Potestates enim
mundanȩ turbatȩ sunt: quando contͣ
religionem adci. leges pagaini pͥncipes
sacrilegas inferebant: Eluminis im¬
pȩtus lȩtificat ciuitatem dei: sc̃ificauit
tabernaculum suũ altissimus. Suꝑtꝰ
terrores habitos dixit: quos de p̾dicatio¬
ne noua mundus accepit:. Nunc bene-¬
ficia quȩ collata sunt ȩccłiȩ de aduen-¬
tu dñi saluatoris edicunt᷑: ut merito
diuisionẽ diapsalmatis. inmutatio
sensus acceperit. Intuere quȩ dicunt᷑:
qua ꝓprietate distincta sint: ciuitas dĩ.
impetus fluminiᷤ lȩtificata requicuit:

Expanded text:
grandisona praedicatione totus mundus grandisona praedicatione totus mundus intremuit, et ad Domini se credulitatem limpidato postea corde revocavit. Sequitur: Conturbati sunt montes in fortitudine ejus. Hic alios montes dicit, hoc est saeculi potestates. Nam et in bono accipiuntur et in malo. Sed montes Dei stabiles atque decori sunt; montes vero diaboli mutabiles atque squalidi. Potestates enim mundanae turbatae sunt, quando contra religionem Dei leges pagani principes sacrilegas inferebant. Vers. 4. Fluminis impetus laetificat civitatem Dei: sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Superius terrores habitos dixit, quos de praedicatione nova mundus accepit: nunc beneficia quae collata sunt Ecclesiae de adventu Domini Salvatoris edicuntur, ut merito divisionem diapsalmatis immutatio sensus acceperit. Intuere quae dicuntur, qua proprietate distincta sint. Civitas Dei impetu fluminis laetificata requievit.
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscere. Hȩc autẽ. ęuangelico sale
condita. ueracit estimares. Cor enim
non habet mare: s nomines: Sonauer̃t
montes infortitudine eius Insuꝑiore
sensu ꝑmansit: adhuc enim illa contur¬
batio exponit᷑. quȩ facta ẽ de aduentu
domini xp̃i. Sonasse dicit apłos p̾dica¬
tiones suaᷤ. quasi alicuius fragoris robu¬
stissimã uocẽ: quȩ non tantũ auribus.
qͣntum mentibus insonaret. Quo tempr
turbatas asserit aquas. id̃÷ seculi huiꝰ
innumeras gentes: quȩ de tali fuerãt
ammiratione ꝑterritȩ. Hȩc figura d̾r
parabole: id÷ comparatio: cum res ge¬
nere dissimiles qͣlitatua comparatiõe
sociamus. S intuendũ qm̃ hoc per
decorem pulcherrimȩ comparationis
edictum ẽ: Tunc enim aquę plurima
ꝯfusione turbant᷑. qͣndo in marinis u¬
sccribus. constructorum deicit᷑ magnitu¬
do: et grandem sonitum reddunt. cũ
maguo pondere fluenta ꝑcusserint:
N oc utiq contigit. quando apostoloꝵ

Expanded text:
cognosceres; haec autem evangelico sale cognosceres; haec autem evangelico sale condita veraciter aestimares. Cor enim non habet mare, sed homines. Vers. montes in fortitudine ejus. In superiori sensu permansit; adhuc enim illa perturbatio exponitur, quae facta est de adventu Domini Christi. Sonasse dicit apostolos praedicationes suas, quasi alicujus fragoris robustissimam vocem, quae non tantum auribus, quantum mentibus insonaret. Quo tempore turbatas asserit aquas, id est saeculi hujus innumeras gentes, quae de tali fuerant admiratione perterritae. Haec figura dicitur parabole, id est comparatio, cum res genere dissimiles qualitativa comparatione sociamus. Sed intuendum, quoniam hoc per decorem pulcherrimae comparationis dictum est. Tunc enim aquae plurima confusione turbantur, quando in marinis visceribus constructorum dejicitur magnitudo; et grandem sonitum reddunt, cum magno pondere fluenta percusserint. Hoc utique contigit, quando apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
montes in cor maris Tempus illud p̾dicͤ¬
tȩ tribulationis exponit᷑ Qm̃ aduentũ
domini saluatoris cum de nouitate tan¬
timiraculi. uidȩorum corda turbata
sint. scĩ uiri timere non poterant: qui
in eius nomine ac uirtute p̾sumebant:
Sequit᷑. Et tͣnsferent᷑ montes. u cor ma¬
ris Hocutiq factum ẽ. qͣndo montes.
id÷ apłi. relictis incretuł uridcis. in cor
mariᷤᷤ. hoc ẽ ad p̃dicandum gentibus
tͣnsicrunt: sicut in actibus apostolorum
legit᷑. Nobis qͥdem oportebat loqͥ u̾bum
dei: s quia reppulistiᷤᷤ illud ⁊ indignos
suos iudicasti  eternȩ uitȩ. ecce conuerti¬
mur ad gentes Quo exemplo adu̾ti¬
mus montes illos pio cacumine p̾minen¬
tes. ⁊ fidei soliditate firmissimos: in cor
maris. id̃ ad fidem omniũ nationum
fuisse tͣnslatos Et inspiciendũ quod
aridȩ t̾rȩ ꝑfidiam uidȩorum. aquis
uͦ salsis. credulitatem gentium com-¬
parauit: ut illa corda inmalum durata

Expanded text:
rentur montes in cor maris. Tempus illud praedicrentur montes in cor maris. Tempus illud praedictae tribulationis exponitur, quando adventu Domini Salvatoris, cum de novitate tanti miraculi Judaeorum corda turbata sint, sancti viri timere non poterant, qui in ejus nomine ac virtute praesumebant. Sequitur, et transferentur montes in cor maris. Hoc utique factum est, quando montes, id est apostoli, relictis incredulis Judaeis, in cor maris, hoc est ad praedicandum gentibus transierunt; sicut in Actibus apostolorum legitur: Vobis quidem oportebat loqui verbum Dei; sed quia repulistis illud, et indignos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . Quo exemplo advertimus, montes illos pio cacumine praeminentes, et fidei soliditate firmissimos, in cor maris, id est ad fidem omnium nationum fuisse translatos. Et inspiciendum quod aridae terrae perfidiam Judaeorum, aquis vero salsis credulitatem gentium comparavit, ut illa corda in malum durata