comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sideratur ac ꝑpen¬
ditur cari¬
tatis: non minus inuenit᷑ mirabilis
quã suauis. Quis enim eam non
miretur: aut quis ñ admodũ de¬
lectet᷑: Cuiꝰ sarcina cum portat᷑
ñ fatigatione animũ debilitat: sed
a lacritate confortat. Ipsa eñi cum
onerat subleuat: & miro mͦ queni
onerat ñ ꝑmittit conprimi: quẽ sub¬
leuat non siit extolli. Hec me tͥ
p̃teritum debitũ cum dñi ad iuitorio
ꝑsoluentẽ: rursus efficit debitorẽ.
Iam enim de quatuor questionib
quas michi miseras ꝑtractandas. il¬
lo adiuuante qui sapientiã p̃stat
paruulis duos libros ab solueran .ũ¬
piens tͥ reddere qđ debebamr: Sic i¬
pente cuiꝰdam assertionis arrianen
as aures ꝑstrinxit opinio. quȩ tanto
lectu non solum diuinarum script̃as
s etiã ipsius humanitatis excerna.
Comperi qui ppe quandam eos de in¬
In principio erat u̾bum & u̾bũ ert
apuddm̃ & ds̃ erat u̾bũ. Ita intelli¬
gendũ atq exponendum ꝑutent
ut id ipsum u̾bi apud patrem eẽ ñ

Expanded text:
sideratur ac perpenditur caritatis, non minus invenitur mirabilis quam suavis. Quis enim eam non miretur, aut quis ea non admodum delectetur, cujus sarcina cum portatur, non fatigatione animum debilitat, sed alacritate confortat? Ipsa enim cum onerat, sublevat, et miro modo, quem onerat, non permittit comprimi, quem sublevat, non sinit extolli. Haec me tibi praeteritum debitum, cum Domini adjutorio, persolventem, rursus efficit debitorem. Jam enim de quatuor quaestionibus quas mihi miseras pertractandas, illo adjuvante qui sapientiam praestat parvulis, duos libros absolveram cupiens tibi reddere quod debebam. Sic repente cujusdam assertionis Arianae meas aures perstrinxit opinio, quae tanto llectu, non solum divinarum Scripturarum, sed etiam ipsius humanitatis externa. Comperi quippe quamdam eos de inIn principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , ita intelligendum atque exponendum putent, ut id ipsum Verbum apud Patrem esse, non
Abbreviated transcription (Latin):
dõ est u̾bum ds̃: qui ẽ unigenitus
filius. Dicitur enim & nob̃ quia
& dicitur ipsi dõ. si non peccauĩmꝰ:
scimus q ap̃ te sumus deputatĩ. ue¬
rumtam̃ cum hoc de nobis dicit᷑.
non naturalis unitas nr̃a cum dõ
ostenditur: s aut potentia creatoris
intelligit᷑. aut pietas redemptoris.
Sicenim qui credidimus in dõ. et
apud dm̃ sumꝰ: sicut de dõ geniti fi¬
lii dĩ sumus. Scriptumẽ enim. Rm̃i
nunc filii dĩ sumꝰ. & iterum. Uolun¬
tariȩ genuit nos u̾bo uitatis.
Nos gͦ ds̃ u̾bo ũitatis genuit. illũ aũt
ubum uitatem genuit. Nob̃ potesta¬
tem dedit filios dĩfiers: ille aũt non ex
potestate filius dĩ factus: s: dedõ na¬
turalit ẽ dĩ fuius natus. Nos ds uo¬
luntarie genuit. quia uoluntas ge¬
nerationẽ precessit. Inunigeniti aũt
generatione nulla generantis pre¬
cessit uoluntas: ubi sine mitio na¬
turalis ꝑmanet ȩterna natiuitas.
Sieut gͦ geniti sumus. s non sicut uing¬

Expanded text:
est Verbum Deus, qui est unigenitus Filius: dicitur enim de nobis, quia Et dicitur ipsi Deo, si non peccaverimus, scimus quia apud te sumus deputati. Verumtamen cum hoc de nobis dicitur, non naturalis unitas nostra cum Deo ostenditur, sed aut potentia creatoris intelligitur, aut pietas redemptoris. Sic enim qui credimus, in Deo et apud Deum sumus, sicut de Deo geniti, filii Dei sumus. Scriptum est enim: Carissimi, nunc filii Dei sumus . Et iterum: Voluntarie genuit nos Verbo veritatis . Nos ergo Deus Verbo veritatis genuit, illud autem Verbum veritatem genuit. Nobis potestatem dedit filios Dei fieri; ille autem non ex potestate Filius Dei factus, sed de Deo naturaliter est Dei Filius natus. Nos Deus voluntarie genuit, quia voluntas generationem praecessit; in Unigeniti autem generatione, nulla generantis praecessit voluntas, ubi sine initio naturali permanet aeterna nativitas. Sicut ergo geniti sumus, sed non sicut unig
Abbreviated transcription (Latin):
uerint arriani: & ut suam sapientiã
euident ostendant. de legalib & ꝓphe¬
ticis atq apłicis dictis: iudiciumfe¬
rant. Moyses dicit. Ds̃ fidelis inqͦ
nonẽ iniquitas. Dauid quoq dicit.
iniquitas apud dm̃ꝰ absit. Aut gͥ
fateantur apłicum sensum legalip¬
phecicoqi sensin conuenire: aut di¬
cantapłm paulum alegali & ꝓhe¬
tica intelligentia discrepare. Paulꝰ
it. quem etiam moy ses sc̃s accepit:
sic̃ ip̃e testat᷑ dicẽs. habentes aũ eund̾ sp̃m
fidei sic̃ scͥptũ ẽ Credidi ꝑꝑ qͦd locutꝰ sũ¬

Expanded text:
uerint Ariani, et, ut suam sapientiam uerint Ariani, et, ut suam sapientiam evidenter ostendant, de legalibus et propheticis atque apostolicis dictis judicium ferant. Moyses dicit: Deus fidelis, in quo non est iniquitas. David quoque dicit:iniquitas apud Deum? absit. Aut igitur fateantur apostolicum sensum legali propheticoque sensui convenire, aut dicant apostolum Paulum a legali et prophetica intelligentia discrepare. Paulusit, quem etiam Moyses sanctus accepit, sicut ipse testatur, dicens: Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
dus non potest acciꝑe: quia non ui¬
dit eum nec scit eum. Uos aũt cog¬
noscetis cũ: quia apud uos maneat¬
bit & in uobis erit. Ecce apud quos
potest eẽ diu̾sitas in eo qđ apud eos
manet: & meis ẽ. & enim in unoloco
utraq prepositio ponit᷑. & sp̃ui scõ
utriusq rei possibilitas assignatur:
ut apud quos manet in eis sit. Itane
uero sp̃s sc̃s sic apud fideles manet.
ut in ipsis fidelib ẽẽ possit. u̾bum
aũt ds̃ sic apud dm̃ẽ. ut indõ esse
non possit: Quid dicam dehis qui
descͥpturis sic disputare desiderant
ut intelligentiȩ spiritalis uiam nul¬
latenus querant: & auertentes ocdos
a uero lumine. iugit in tenebris de¬
lectentur errare: Hocidem quippe ẽ
apud dm̃ qđ ẽ ẽe indõ: scã scͥptura a-¬
liis quoq locis ostendit. Dicit enim
moyses. Ds̃ fidelis in quo non ẽ ini¬
iniquitas in eo. Paulus aut̃ apłs apus
dm̃ non ẽẽ iniquitatẽ dicit. Sic eñ
ait. Nunquid iniquitas apud dm̃:
Absit. Eligant in hocloco quod uol¬

Expanded text:
accipere, quia non vidit eum, nec scit eum; vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit . Ecce apud quos potest esse diversitas in eo quod apud eos manet, et in eis est? Etenim in uno loco utraque praepositio ponitur, et Spiritui sancto utriusque rei possibilitas assignatur, ut apud quos manet, in eis sit. Itane vero Spiritus sanctus sic apud fideles manet ut in ipsis fidelibus esse possit: Verbum autem Deus sic apud Deum est, ut in Deo esse non possit? Quid dicam his qui de Scripturis sic disputare desiderant, ut intelligentiae spiritalis viam nullatenus quaerant, et avertentes oculos a vero lumine, jugiter in tenebris delectentur errare? Hoc idem quippe esse apud Deum, quod est esse in Deo, sancta Scriptura aliis quoque locis ostendit. Dicit enim Moyses: Deus fidelis, in quo non est iniiniquitas in eo . Paulus autem apostolus apud Deum non esse iniquitatem dicit. Sic enim ait: Nunquid iniquitas apud Deum? absit . Eligant in hoc loco quod vol
Abbreviated transcription (Latin):
indõ uiuo ẽ ds̃ uita. Et uere apud
dm̃ uerumẽ ds̃ ucritas: quia in dõ
uero est. ds̃ uĩtas. Et uere apud
dm̃ fortemẽ ds̃ uirtus quia indõ
forti ẽ ds̃ uirtus. S quid mirũ si hoc ẽ
filioeẽ apud patrẽ quodẽ illi eẽ in pa¬
tre. quia scilicet naturalit natus de pa¬
tre. ꝑmanet semꝑ inpatre: Cumetiã
de hominib legamus quantũ ad sub¬
stantiam attinet qua naturalit hoĩes
sunt. non aliud eẽ cum dicit᷑ aliquid
apud illos eẽ. quam in illis cẽ: Unde
testimonia manifestissima ꝑferemus.
In libro ysaie conunet᷑ ez echiȩ regis
oratio. quam post adiectos sibi ad
uitam annos quindecim ad dm̃ ef-¬
fudit: ubi int̃ cętera sicdicit. Sp̃s
m̃s apudme factus est sicut lanifica
ꝓximans demere telam. Quid autẽ
hic aliud intelligitur sp̃c m̃s apud
homine aũt non eẽ. cum euident̃
apłs dicat: Quis enim scit homi¬
num quȩ sunt hominif. nisi sp̃s ho

Expanded text:
ere apud Deum verum est Deus veritas, quia in Deo vero est Deus veritas. Et vere apud Deum fortem est Deus virtus, quia in Deo forti est Deus virtus. Sed quid mirum, si hoc est Filio esse apud Patrem, quod est illi esse in Patre, quia scilicet naturaliter natus de Patre permanet semper in patre: cum etiam de hominibus legamus quantum ad substantiam attinet, qua naturaliter homines sunt non aliud esse, cum dicitur aliquid apud illos esse, quam in illis esse? Unde testimonia manifestissima proferemus. In libro Isaiae continetur Ezechiae regis oratio, quam post adjectos sibi ad vitam annos quindecim, ad Deum effudit, ubi inter caetera sic dicit: Spiritus meus apud me factus est, sicut lanifica proximans demere telam . Quid autem hic aliud intelligitur: Spiritus meus apud homine autem non esse? Cum evidenter Apostolus dicat: Quis enim scit hominum quae sunt homini
Abbreviated transcription (Latin):
ut in cȩlis conu̾sentur. Unde dicit a
mortem fuit: quomodo de morte li¬
bata ẽ. sim morte non fuit: Et qͣmͦ
ex inferno erepta est. si apud inferos¬
ininferno non fuit: Cum utiq si
inmorte non ẽẽt:mortua ñ fuisset.
ꝑmalam aut̃ uoluntatẽ hoc ẽ ꝑpec
catum quis nesciat animã mori: Cũ
dñs dicat anima que peccauit ipsa
morietur. Certum ẽ gͥ animã male
cogitantem cum apud mortem est.
inmorte cẽ: & cum apud inferos ẽ in
inferno eẽ. Quid qđ etiam saluator
dicit: Quȩ impossibilia sunt apud
homines. possibilia sunt apud dm̃: G̾¬
ne sic dicemꝰ omĩa dõ possibilia eẽ ut
hoc ipsum quidẽ possibile ẽẽ sic dica¬
mus apud dm̃eẽ. ut dicamus indõ ñ
ẽe. Quid aũt posse apudse ds̃ habet:

Expanded text:
ut in coelis conversentur. Unde dicit Aput in coelis conversentur. Unde dicit Apmortem fuit, quomodo de morte liberata est, si in morte non fuit? et quomodo ex inferno erepta est, si apud inferoin inferno non fuit? Cum utique si in morte non esset, mortua non fuisset. Per malam autem voluntatem, hoc est, per peccatum, quis nesciat animam mori? cum Deus dicat: Anima quae peccaverit, ipsa morietur . Certum est igitur, animam male cogitantem, cum apud mortem est, in morte esse, et cum apud inferos est, in inferno esse. Quid quod etiam Salvator dicit: Quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum ? Ergone sic dicemus, omnia Deo possibilia esse, ut hoc ipsum quidem possibile esse, sic dicamus apud Deum esse, ut dicamus in Deo non esse? Quid autem posse apud se Deus habet,
Abbreviated transcription (Latin):
sus in libro sapientiȩ dr̃. Hȩc cogitans
apudine & cõmemorans incorde
meo: qm̃ immortalitas ẽ in cogitati¬
one sapientiȩ. Quod apud nse cogi¬
tat. hoc incorde suo cõmemorat. Qd
dumutrũq dicit: illam utiq cogi¬
tationẽ & illam cominemorationẽ
non exterius s interius sibi in cẽ
monstrauit. Dicitur etiam in prou̾bu
fili non te comp̃hendat cogitationi¬
la: que derelinquit doctrinã adolesas¬
tiȩ: & testam̃ti diuini oblita est. Posui
enim apud mortẽ domũ suam: &a
pud inferos cum terrigenis axessuo:
Si gͦ cogitatio mala quȩ apud mort̃
posuit domum suam extra mortẽ
ẽ. non in morte ꝓfecto uiuit. Ꝙ si
apud inferos posita nonẽ in infec¬
no: suꝑ est ut illa que nec in mortti
nec ininferno: uitam hab̃e dicat᷑ in
cȩlo.I dõ enim dõ dr̃. quia eripuist
animam meam de morte: quia am
circo ipsi dr̃ eripiusti anmam meã
ex inferno inferiori: quia idcirco a¬
nime ab inferno gr̃adĩ eripiuntur.

Expanded text:
itans apud me, et commemorans in corde meo, quoniam immortalitas est in cogitatione sapientiae . Quod apud se cogitat, hoc in corde suo commemorat, quod utrumque dum dicit, illam utique cogitationem et illam commemorationem, non exterius, sed interius sibi inesse monstravit. Dicitur etiam in Proverbiis: Fili, non te comprehendat cogitatio mala, quae derelinquit doctrinam adolescentiae, et testamenti divini oblita est; posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos . Si ergo cogitatio mala, quae apud mortem posuit domum suam, extra mortem est, non in morte, profecto vivit. Et si apud inferos posita non est in inferno, superest ut illa quae nec in morte est, nec in inferno, vitam habere dicatur in coelo. Ideo enim Deo dicitur: Quia eripuisti animam meam de morte , quia ancirco ipsi dicitur: Eripuisti animam meam ex inferno inferiori , quia idcirco animae ab inferno gratia Dei eripiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum ẽ: quia de tota & in tota esł.
Tantumq est ipsum u̾bũ quanta
simul &e mens ipsa cum u̾bo. Neq
enim sic deilla u̾bum nascitur. ut
ab ea localit̾ secernat᷑. Natiuitas
quippe illa que ostendit quod sit &e deqͣ
sit ipsa ostendit quod extra eam de qua
natum est eẽ non possit: nec inaliquo
minus sit. s sic de ipsa sit. ut apud ipsã
& imipsa sit. Tantumq sit de illa qͣn¬
tumin illa: & tantum in illa. quantũ

Expanded text:
verbum est, quia de tota et in tota est. verbum est, quia de tota et in tota est. Tantumque est ipsum verbum, quanta simul est et mens ipsa cum verbo, neque enim sic de illa verbum nascitur, ut ab ea localiter secernatur. Nativitas quippe illa, quae ostendit quid sit et de qua sit, ipsa ostendit quod extra eam de qua natum est esse non possit, nec in aliquo minus sit, sed sic de ipsa sit, ut apud ipsam et in ipsa sit, tantumque sit de illa, quantum in illa, et tantum in illa, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
illum sinceritate dilectionis. loco di¬
scernitur: quantolibet affectu inuicẽ
sibi utq uingatur. S sic ẽ sibum a
puddm̃ sicut ẽ in mente u̾bũ. sicut
in corde consiliũ. Cum enim mens
apud se u̾bum habet utiq cogitan¬
do habet: quia nichil aliudẽ apud
se dicere: quamapud se cogitare. Cũ
gͦ mens cogitat & cogitando u̾bũ
intra se generat: de sua substantia
generat ũbũ. Et sic illud uerbum
generat de se: ut genitum habeat
apudse. Nec minus aliquid habet
u̾bum qđ ex mente nascitur. quã
ẽ mens de qua nascit᷑: Quia quanta
ẽ mens que generat u̾bum tantum
ẽ etiam ipsum u̾bum. Sicut enim
de totam̃te nascit᷑ u̾bum: sic intra to¬
tam ꝑmanet natum. & quia cogi¬
tante m̃te nonẽ eius aliquid uͥ mea
u̾bum nonsit: idõ u̾bũ tantumẽ
quanta mens ipsa ẽ dequa ẽ: & cũ
apud illam ẽ in illa ẽ. & quod ipsa
mens ẽ. hoc ẽ u̾bum qđ de illa &e in
illa ẽ. Et quanta illa c̃. tantum etiã

Expanded text:
illum, sinceritate dilectionis, loco diillum, sinceritate dilectionis, loco discernitur, quantolibet affectu invicem sibi uterque jungatur. Sed sic est Verbum 50 apud Deum, sicut est in mente verbum, sicut in corde consilium: cum enim mens apud se verbum habet, utique cogitando habet, quia nihil aliud est apud se dicere quam apud se cogitare. Cum ergo mens cogitat, et cogitando verbum intra se generat, de sua substantia generat verbum, et sic illud verbum generat de se, ut genitum habeat apud se. Nec minus aliquid habet verbum quod ex mente nascitur, quam est mens de qua nascitur, quia quanta est mens quae generat verbum, tantum est etiam ipsum verbum. Sicut enim de tota mente nascitur verbum, sic intra totam permanet natum. Et quia cogitante mente, non est ejus aliquid, ubi in ea verbum non sit, ideo verbum tantum est, quanta est mens ipsa de qua est, et cum apud illam est, in illa est et quod ipsa mens est, hoc est verbum quod de illa et in illa est; et quanta illa est, tantum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum erat apud dm̃ ñ aluid intelligi
debe: quam u̾bum erat in dõ. Nam &e
ipse filius quiẽ u̾bum ds̃. non solum
patrem inse: s etiam se in patre esse
cestatur dicens. Noncredis quiae¬
go in patre. & pater in me ẽ: hoc autẽ
filii eẽ apud patrem & ec̃ in patre ñ
tale uideat᷑: quale siquis homo sit
apud aliquem hominẽ: siue iure
hospitalitatis siue caritatis affectu.
Nam & apl̃s paulus dicit se apud
apłm petrum quindecim diebus
mansisse. uire scilicet hospitalita¬
tis & puritate dilectionis: Quoꝵ¬
scilicet &e ꝑunitatem fidei &e carita¬
tis. fuerit anima una & corunum:
nontam̃ sic mansit paulus apud
petrum. sicut u̾bũ manet apud dm̃:
Quia nec sic potest homo ẽẽ apud
hominem: sicut u̾bum ds̃ ẽ apud
dm̃ patrem. Homo enim apudho¬
minem sic est. ut non solũ apud
eũ non eẽ possit. s etiam cum a¬
pudeum ẽ ĩipso substantialit̃ ẽẽ non
possit. Uere enim quisic apud aliuor
e: extraillumẽ. Quia cumest apud

Expanded text:
apud Deum, non aliud intelligi debere quam Verbum erat in Deo. Nam et ipse Filius, qui est Verbum Deus, non solum Patrem in se, sed etiam se in Patre esse testatur, dicens: Non credis quia ego in Patre, et pater in me est . Hoc autem Filii esse apud Patrem, et esse in Patre, non videatur tale quale si quis homo sit apud aliquem hominem, sive jure hospitali , sive caritatis affectu. Nam et apostolus Paulus dicit, se apud Apostolum Petrum quindecim diebus mansisse , jure scilicet hospitalitatis, et puritate dilectionis, quorum licet per unitatem fidei et caritatis fuerit anima una, et cor unum, non tamen sic mansit Paulus apud Petrum, sicut Verbum manet apud Deum, quia nec sic potest esse homo apud hominem, sicut Verbum Deus est apud Deum Patrem: homo enim apud hominem sic est, ut non solum apud eum non esse possit, sed etiam, cum apud eum est, in ipso substantialiter esse non possit. Vere enim qui sic apud alium est, extra illum est, quia cum est apud
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt sicut ipse filius loquit᷑. Siqͥs
diligit ine sermonẽ meum seruabit:
& pat̃ m̃s diliget eum: & ad eum ue¬
niemus & mansionẽ apud cũ faci¬
emus. Qdđ si uenientes pat̾ & filiꝰ
adeum apud quẽ mansionẽ facuĩt
non interius s exterius sunt. dicat᷑
nob̃. uͥadeum ueniant & mansionẽ
apud eum faciant: interim quod¬
interius insuis fidelib in habitet
xp̃c paulo p̃dicantt cognouimus:
qui ait. ininteriori homine nr̃o¬
inhabitare xꝑ̃m ꝑfidem incordib
urĩs. An forsitan dicturi sunt a¬
liter in interiori homine nr̃o habi
patre uenientẽ apud dilectorem suum
facere mansionẽ: ut xp̃c interim solus
ininteriori homine nr̃o in habitare
possit. pat̾ aut̃ exterius remanens apud
quem mansionẽ facit. non solum ipse
interius manere nequeat: s etiam fi¬
lium communionẽ aduentus sui. ne
in interiore homine habitare possit
impediat: Sꝑ̃m quoq sc̃m sic filius

Expanded text:
ciunt: sicut ipse Filius loquitur: Si quis ciunt: sicut ipse Filius loquitur: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Quod si venientes Pater et Filius ad eum, apud quem mansionem faciunt, non interius, sed exterius sunt, dicatur nobis, ubi ad eum veniant et mansionem apud eum faciant? interius in suis fidelibus inhabitet Christus, Paulo praedicante cognovimus, qui ait: In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris . An forsitan dicturi sunt, aliter in interiore homine nostro habPatre venientem apud dilectorem suum facere mansionem, ut Christus interim solus in interiore homine nostro inhabitare possit, Pater autem exterius remanens, apud quem mansionem facit, non solum ipse interius manere nequeat, sed etiam Filium communione adventus sui ne in interiore homine habitare possit impediat. Spiritum quoque sanctum sic Filius
Abbreviated transcription (Latin):
de sapientia legimus. Immortalitas
enim est. in mnemoria illiꝰ: qm̃ & apud
dm̃ nota est. & apud homines. Quo¬
mͦ aũt apud homines nota ẽ si ñitͣ
homines s extrahomines ẽ. cum nͥ
in animam hominis intrauerit no¬
ta homini ẽẽ non possit: De ipsa
quippe sic dicitur. & ꝑmanens inse
omia in nouat: & ꝑnationes in ani¬
mas scãs se transfert. Q ut non aliud
agnoscat᷑ in animas se transferre quã
manimas intrare: rursus de illa textꝰ
scriptur sc̃ẽ sic memorat. Hȩc popu¬
lum uistum & sem̃ sine querela libe¬
rauit.a nationib quȩ illum compͥ¬
mebant. Intrauit in animam serui
dñi: & stecit contra reges horrendos
inportentis & signis. Hunc introi¬
tum suũ quo manimas intrat: etiã
in apocalipsi ioħis insinuat dicens.
Eccesto ad ianuam & pulso: siquis
audierit uocem meam & aꝑuerit
ianuam: introibo ad eum & cȩnabo
cum illo & ipse mecum. Hoc introitu
pat̃ & filius ad dilectorem suũ ue¬
niunt: & mansionẽ apud eum fa¬

Expanded text:
mmortalis enim est memoria illius, quoniam et apud Deum nota est, et apud homines . Quomodo autem apud homines nota est, si non intra homines, sed extra homines est? Cum nisi in animam hominis intraverit, nota homini esse non possit. De ipsa quippe sic dicitur, et permanens in se omnia innovat, et per nationes in animas sanctas se transfert . Et ut non aliud agnoscatur, in animas se transferre, quam in animas intrare: rursus de illa textus Scripturae sanctae sic memorat: Haec populum justum et semen sine querela liberavit a nationibus quae illum comprimebant. Intravit in animam servi Domini, et stetit contra reges horrendos in portentis et signis . Hunc introitum suum, quo in animas intrat, etiam in Apocalypsi Joannis insinuat, dicens: Ecce sto ad januam et pulso: si quis audierit vocem meam et aperuerit januam, introibo ad eum, et coenabo cum illo, et ipse mecum . Hoc introitu Pater et Filius ad dilectorem suum veniunt, et mansionem apud eum fa
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis aliquid suꝑerogasse paulum.
Ineo qđ proprii laboris sumptu enã¬
głiũ p̃dicans stipendium sibi debitũ
a fidelib non exegit. Digne etiã suꝑ¬
erogasse aliquid creditur. in eo qd
de uirginib p̃ceptum dñi ñ habuit
s consilium dedit. Utrũq sine du¬
bio illo habens largiente:a quo ni

Expanded text:
ceptis, aliquid supererogasse Paulum, in eo quod proprii laboris sumptu Evangelium praedicans, stipendium sibi debitum a fidelibus non exegit; digne etiam supererogasse aliquid creditur, in eo quod de Virginibus praeceptum Domini non habuit, sed consilium dedit. Utrumque sine dubio illo habens largiente, a quo ni
Abbreviated transcription (Latin):
dicis & ueneficis. & ydolis seruientb
& om̃ib m̃dacibus. pars eoꝵ insta¬
gno ardenti & sulphure: quod est
mors scdã. Illam scdam mortem nũ¬
cupat. quȩ sequit᷑ ex sententia iusti¬
iudicis: non illam quȩ p̃cessit in¬
mala concupiscentia peccatoris. Q
morte saluator quosdam mortuos
asserebat dicens. Dimitte mortuos
sepelire mortuos suos. Et apls deui¬
dua. Que aut̃ indeliciis ẽ uiuens
mortua est. Ad ephesios quoq sic lo¬
quit᷑. E uoscum cẽtis mortui delie¬
tis & peccatis ur̃is. in quib aliquan¬
do ambulastis scđm scł̃m mundibꝰ

Expanded text:
dicis, et veneficis et idolis servientibus, dicis, et veneficis et idolis servientibus, et omnibus mendacibus, pars eorum in stagno ardenti et sulphure, quod est mors secunda . » Illam secundam nuncupat mortem quae sequitur ex sententia judicis, non illam quae pmala concupiscentia peccatoris. Qua morte Salvator quosdam mortuos asserebat, dicens: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Et Apostolus de vidua: Quae autem in deliciis est vivens mortua est . Ad Ephesios quoque sic loquitur: Et vos, cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis, s
Abbreviated transcription (Latin):
merent᷑. Recipient enim ñ pro eo qd̾
ds̃ bene usus ẽ eoꝵ oꝑib malis.sed
pro eo quod ipsi male abusi sunt
dĩopib bonis. Tales utiq ds̃ apta¬
uit in interitum punitionis quẽ pera¬
tori uistus iudex p̃destinatione iusta
decreuit: non inpeccatum quod hõ
non exp̃destinatione diuina. s exuo¬
luntate sua male concupiscendo c
pit: & male oꝑando ꝑfecit. Concu¬
piscentia enim concipiens peꝑit pec¬
catum: peccatũ uero consum matũ¬
ẽ genuit mortem. Nongͦ iniqui
p̃destinati sunt ad mortem animȩ
primam: s p̃destinati sunt ad scc̃a
idest ad stagnum ignis & sulphu¬
ris. de quo beatus ioħe dicit. Et
diabolus qui sedricebat eos. missus
ẽ instagnum ignis & sulphuris
& alio loco. Et mors & infernus.
missi sunt instagnũ ignis. Hȩc
non est inuentus in libro uite scͥp¬
tus: missus ẽ instagnũ ignis. Rui
sus dicit. Dubiis aut & infidelibus.
contaminatis & homicidis. & impu¬

Expanded text:
merentur. Recipient enim, non pro eo quod merentur. Recipient enim, non pro eo quod Deus bene usus est eorum operibus malis, sed pro eo quod ipsi male abusi sunt Dei operibus bonis. Tales itaque Deus aptavit in interitum punitionis, quem peccatori justus judex praedestinatione justa decrevit, non in peccatum, quod homo non ex praedestinatione divina, sed ex voluntate sua male concoepit, et male operando perfecit: concupiscentia enim concipiens peperit peccatum, peccatum vero consummatum genuit mortem . Non ergo iniqui praedestinati sunt ad mortem animae primam, sed praedestinati sunt ad secundam, id est ad stagnum ignis et sulphuris. De quo beatus Joannes dicit: Et diabolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris . Et alio loco: Et mors et infernus missi sunt in stagnum ignis. Haec est non est inventus in libro vitae scriptusus dicit: « Dubiis autem et infidelibus, contaminatis, et homicidis, et impu
Abbreviated transcription (Latin):
casset᷑. In hoc itaq ista uasa ds̃ apta¬
uit in quod p̃destinauit. hoc ẽ in in¬
teritum:. Illum utiq inceritũ: quem
paulus malis repente suꝑuenturum
denuntiat. dicens. Cum enim dixerĩt
pax & securitas: tunc repentinus eis
suꝑueniet interitus. Qđ sids̃ tales
in peccatum p̃destinaret. non eos a¬
pls uasa ire mallet nominare seͬcul¬
pe: nec ininteritum talia uasa. sed in
peccatum dicerentur aptata. Nunc au
intalib exdĩ p̃destinatione ñ hoc ẽẽ
qđ est male abeis ad missum: s qd̃
ẽ talib bene redditum. Bene qͥppe
malis interitus adõ reddit᷑: quam¬
iussit malus interitus eis qui nũc
iuste deserunt᷑. & postmodum ui¬
ste corquebunt᷑. Intalib enim ds̃¬
iudicium suum desertione inchoat:
cruciatione consũmat. Nam &e hoc
tempore quo discedentes malos dese¬
in eis quod ei displicet: s oꝑatur ꝑ
eos quod ei placet. postmodum eis
redditurus quod ab eius iusticia

Expanded text:
casset? In hoc itaque ista vasa Deus aptacasset? In hoc itaque ista vasa Deus aptavit, in quo praedestinavit, hoc est in interitum: illum utique interitum quem Paulus malis repente superventurum denuntiat dicens: « Cum enim dixerint, Pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus . » Quod si Deus tales in peccatum praedestinaret, non eos Apostolus « vasa irae » mallet nominare, sed culpae; nec in interitum talia vasa, sed in peccatum dicerentur aptata. Nunc autin talibus ex Dei praedestinatione hoc non esse quod est male ab eis admissum, sed quod est talibus bene redditum . Bene quippe malis interitus a Deo redditur, quamvis sit malus interitus eis qui nunc juste deseruntur et postmodum juste torquebuntur. In talibus enim judicium suum Deus desertione inchoat, cruciatione consummat; nam et hoc tempore, quo discedentes malos desein eis quod ei displicet, sed operatur per eos quod ei placet, postmodum eis redditurus quod ab ejus justitia
Abbreviated transcription (Latin):
quia gratis sunt miscdiam consecuta.
De quib etiam ipse beatus apl̃s se eẽ
testat᷑ dicens. Qui prius fui blasphe¬
mus & ꝑsecutor & contumeliosus:
s. miscdđiam consecutus sum: quia
ignorans feci in incredulitate. Hoc
ẽ opus dĩ inuasis miescđiȩ ut & blas¬
phemis & ꝑsecutorib & contume¬
liosis. ñ debitus redderetur. Interitꝰ
Uasis uero irȩ nũquã ds redderet in¬
teritum. si non spontaneũ inueniret᷑
homo hab̃e peccatum: Quia nec ds̃
peccãti homini iuste inferret irã:
sihomo ex p̃destinatione dĩ cecidis¬
set inculpam.S quia causam iniqͥ¬
tatis suȩ ex propria homo habuit
uoluntate: ꝓpt̃ea beatus paulus
sustinuisse asserit dm̃ in multa pa¬
tientia uasa irȩ aptata in interitũ.
Hec gͥ ira idõ talib uasis interitum
reddidit: quia in eis meritum uolũ¬
tariȩ iniquitatis inuenit. Qndo
aũt peccãti seruo iramiustus dñs intu¬
lisset: si seruus ex p̃destinatione dĩ pec¬

Expanded text:
quia gratis sunt misericordiam consecuta. quia gratis sunt misericordiam consecuta. De quibus etiam ipse beatus Apostolus se esse testatur, dicens: Qui prius fui blasphemus et persecutor et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate . Hoc est opus Dei in vasis misericordiae, ut blasphemis et persecutoribus et contumeliosis, non debitus redderetur interitus,Vasis vero irae nunquam Deus redderet interitum, si non spontaneum inveniretur homo habere peccatum, quia nec Deus peccanti homini juste inferret iram, si homo ex praedestinatione Dei cecidisset in culpam. itatis suae ex propria homo habuit voluntate, propterea beatus Paulus « sustinuisse » asserit Deum « in multa patientia vasa irae aptata in interitum . » Haec igitur ira ideo talibus vasis interitum reddidit, quia in eis meritum voluntariae iniquitatis invenit. Quomodo autem peccati servo iram justus Dominus intulisset, si servus ex praedestinatione Domini pec
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatẽ ꝓpriam p̃cessisse. Lalisẽ
enim dñs uerus cuius ut gratuita
sit miscdia. & ira non sit iniusta. Ac
ꝑhoc & illos indignos p̃ueniat bo¬
nitate quos iustificat. & illos dig¬
nos inueniat punitione quos dãp¬
nat: Ac sic appareat & inuasis mi¬
scdiȩ. non ex ipsis s ex dõ eẽ qđ boni
sunt: & inuasis ire non ex dõ s ex
ipsis ẽe qđd mali sunt. Posset enim
apłs quos dixit uasa miscđię. potiꝰ
uasa iusticiȩ nuncupare. S si uasa
iusticie uocarent᷑. forsitan exse ipsis
habere iusticiam putarentur. Nũe
aut cum uasa miscdiȩ dicit ꝓculdu¬
bio quid ipsi fuerint non tacuit. qr
quideis a dõ collatũ sit euidenter
ostendit. Si enim ꝑse ipsos eẽnt iusti:
apłs alio loco dicit. Eiaũt qui oꝑat᷑.
merces non imputatur scđm grãm:
s scd̃m debitum. Uasaitaq miscdiȩ
adindebitam sunt głam p̃parata:

Expanded text:
iniquitatem propriam praecessisse. Talis est iniquitatem propriam praecessisse. Talis est enim Dominus verus, cujus et gratuita sit misericordia, et ira non sit injusta; ac per hoc, et illos indignos praeveniat bonitate quos justificat, et illos dignos inveniat punitione quos damnat; ac sic appareat, et in vasis misericordiae, non ex ipsis, sed ex Deo esse, quod boni sunt, et in vasis irae, non ex Deo, sed ex ipsis esse quod mali sunt. Posset enim Apostolus quos dixit vasa misericordiae, potius vasa justitiae nuncupare; sed si vasa justitiae vocarentur, forsitan ex seipsis habere justitiam putarentur. Nunc autem cum vasa misericordiae dicit, procul dubio, quid ipsi fuerint, non tacuit, 22 quia quid eis a Deo collatum sit, evidenter ostendit. Si enim per seipsos essent justi, Apostolus alio loco dicit: Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Vasa itaque misericordiae ad indebitam sunt gloriam praeparata,
Abbreviated transcription (Latin):
re podentiã suam. sustinuit in mul¬
ta pacientia uasa irȩ aptata in inte¬
ritum: ut ostenderet diuitias glori
ut hunc apłi locum diligenter
adtendas. Notum nanq ẽ iram d̾i
dici non posse: nisi ubi creditur
hominis iniquitas prȩcessisse. Neq eñi
enim ds̃ aũt aut ignarus eẽ potuit
aut in iustus: quipossit aut peccantiꝰ
hominis culpam non agnoscere.: aut
non peccanti uidicium punitionis
inferre. Nam ce ipse beatus paulus
miniquitate hominis iusticiam dĩ
p̃dicat comindari: ut ostendat non
in iuste iram om̃ipotentis inferri. A¬
it nãq. Si aũt inquitas nr̃a iusti¬
ciam dĩ cõm̃dat: quid dicemus: Nũ¬
quid iniquus ds̃ qui infert iram:
Scd̾m hominẽ dico. absit. Alioqͥn
quomͦ iudicabit ds̃ mundum: Non
itaq frustra talisẽ abeo facta int̃
puniendos glificandosq discretio.
ut illos uocaret uasa ire. istos aut̃
uasa miscđię: nisi ut ostenderet tã
inuasis irȩ quam in uasis miscđiȩ.

Expanded text:
re potentiam suam, sustinuit in mulre potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae aptata in interitum, ut ostendereut hunc Apostoli locum diligenter attendas. Notum namque est, iram Dei dici non posse nisi ubi creditur hominis iniquitas praecessisse. Neque enim Deus aut ignarus esse potuit, aut injustus, qui posset aut peccantis hominis culpam non agnoscere, aut non peccanti judicium punitionis inferre. Nam et ipse beatus Paulus in iniquitate hominis justitiam Dei praedicat commendari, ut ostendat, non injuste iram omnipotentis inferri. Ait namque: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? nunquid iniquus Deus, qui infert iram? secundum hominem dico absit, alioquin quomodo judicabit Deus mundum ? Non itaque frustra talis est ab eo facta inter puniendos glorificandosque discretio, ut illos vocaret vasa irae, istos autem vasa misericordiae, nisi ut ostenderet, tam in vasis irae quam in vasis misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
uit. quia ta l lib iuste pum¬
tionis supplicium p̃parauit. Qd̃
utiq manifesto dñs ipso sermone
perdocuit. in eo. quod a se ostendit
paratum non solum regnum ubi
lȩdentur boni: sed et ignem ȩternũ
ubi crucientur mali. Bonis et enĩ
dicturus ẽ. Uenite benedicti patrs
mei ꝑcipite regnum: quod uobis
paratum ẽ a constitutione mundi.
Malis autem dicturus ẽ. Ite maledi¬
eti in ignem ȩternum: qui p̃paratꝰ
est diabolo et angelis eius. Ecce
ad quid dñs iniquos et impios pre¬
destinauit: id ẽ ad suplicium iustũ.
non ad aliquid opus iniustum: Ad
penam non ad culpam: Ad punitio¬
nem. non ad transgressionem.Ad inte¬
ritum quem ira iusti iudicis peccan¬
tib reddidit: non ad interitum quo
in se iram dei peccantium iniquitas
ꝓuocauit. Quod beati apłi p̃dicatio
manifestat. qui malos quos in ȩternũ
dannaturus ẽ deus: uasa uocat ire
non culpȩ. Atenim. Quod si uolen
deus ostendere iram. et notam face¬

Expanded text:
vit, quia talibus justae punvit, quia talibus justae punitionis supplicium praeparavit. Quod utique manifesto Dominus ipse sermone perdocuit, in eo quod a se ostendit paratum, non solum regnum, ubi laetentur boni, sed et ignem aeternum, ubi crucientur mali. Bonis etenim dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a constitutione mundi ; malis autem dicturus est: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Ecce ad quod Dominus iniquos et impios praedestinavit, id est ad supplicium justum, non ad aliquod opus injustum; ad poenam, non ad culpam; ad punitionem, non ad transgressionem; ad interitum, quem ira justi judicis peccantibus reddidit, non ad interitum, quo in se iram Dei peccantium iniquitas provocavit. Quod beati Apostoli praedicatio manifestat, qui malos, quos in aeternum damnaturus est Deus, vasa vocat irae, non culpae. Ait enim: Quod si volens Deus ostendere iram, et notam face
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Et de malo oꝑe cuiꝰ libet mali
nondesunt ipse bonũ oꝑari: nec in
ipsis in iuste uoluntatis oꝑib deserit
oꝑum suoꝵ iustum ordinẽ: quia &¬
inhoc ipso ordine habet quod malã
iuste deserit uoluntatẽ. Quam ta¬
m̃ sic in sins malis oꝑib a se disceden¬
tem deserit ut ibi ꝑmittentis dĩ o¬
ꝑatio bona non desit: dum & in
pecc̃atis uoluntate in uista implet
ipse iusticiam: & de malo quo pec¬
cantẽ iudicat: quib ipse uult be
dedit: Quod autem daturum se
p̃sciuit. in eterna bonitatis dispo¬
sitione p̃destinauit. Ipsa. ẽ enim
p̃destinatio dĩ. sempitna scilicet
dispositio futuri oꝑis dĩ. Porro
aũt in iniquis punituriis ẽ. quod
ut eẽnt mali non dedit: nec eosad
iiquitatẽ aliquam p̃destinauit:
quia ut miq uellent hoc eis daturꝰ
ipse non fuit. Et quia malȩ uo¬
luntatis ꝑseuerans iiquitas in¬
ulta remanere non debuit:ta¬
les ad interi. sil tum p̃destina¬

Expanded text:
tum, et de malo opere cujuslibet mali, tum, et de malo opere cujuslibet mali, non desinit ipse bonum operari: nec in ipsis injustae voluntatis operibus, deserit operum suorum justum ordinem, quia et hoc in ipso ordine habet, quod malam juste deserit voluntatem. Quam tamen sic in suis malis operibus a se discedentem deserit, ut ibi permittentis Dei operatio bona non desit, dum et in peccantis voluntate injusta implet ipse justitiam, et de malo, quo peccantem judicat, quibus ipse vult bendedit. Quod autem daturum se praescivit, in aeterna bonitatis dispositione praedestinavit. Ipsa est enim praedestinatio Dei, sempiterna scilicet dispositio futuri operis Dei. Porro autem in iniquis puniturus est, quod ut essent mali, non dedit, nec eos ad iniquitatem aliquam praedestinavit, quia ut inique vellent, hoc eis daturus ipse non fuit. Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas inulta remanere non debuit, tales ad interitum praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
cendumẽ bonitatis. largitate promis¬
sum: qđintentat iniquitatis merito
seueritas inferendum. Siqua uero
ad ꝑsonam seruientium dõ ꝑtinent:
& p̃dicta sunt & promissa. Taleali¬
quid est in illo etiam saluatoris nr̃i
sermone:quo ait. Tunc illi ibunt
incõbustionẽ ȩternam: iusti autem
inuitam ȩternam. Predixit & pro¬
misit premiũ quo fruent᷑ iusti: ñ
aũt promisit s p̃dirit supplicium
quo punient᷑ in iusti. Neq enim sic̃
p̃destinauit scõs ad iusticiã accipi¬
endam. sic p̃destinauit iniquos ad
eandem iusticiã amittendam: Qͥa
misericors dñs & iustus potuit gra-¬
tis a prauitate lib̾are quem uoluit.
Prauitatis auem oꝑator nũquã
fuit. quia pͣtu̾ eis ⁊ nũquã aliqͥs
fuit: nisi inqͣn ix tum adõ dis¬
cessit. Nec discessurum ds̃ p̃destina
uit. quamuis discessurum cogniti¬
one diuina p̃sciuerit. Ds̃ itaq licet
auctor non sit malaꝵ cogitationũ:
ordinator tam̃ est malarũ uolunta¬

Expanded text:
cendum est bonitatis largitate promissum quod intentat iniquitatis merito severitas inferendum. Si qua vero ad personam servientium Deo pertinent, et praedicta sunt, et promissa. Tale aliquid est etiam in illo Salvatoris nostri sermone, quo ait: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Praedixit et promisit praemium quo fruentur justi, non autem promisit, sed praedixit supplicium quo punientur injusti. Neque vero, sicut praedestinavit sanctos ad justitiam accipiendam, sic praedestinavit iniquos ad eamdem justitiam amittendam, quia misericors Dominus et justus, potuit gratis a pravitate liberare quem voluit; pravitatis autem operator nunquam fuit, quia pravus nunquam aliquis fuit, nisi in quantum a Deo discvit, quamvis discessurum cognitione divina praesciverit . Deus itaque, licet auctor non sit malarum cogitationum, ordinator tamen est malarum volunta
Abbreviated transcription (Latin):
nequitiã referenda sint: dubium ñ ẽ
sine ulla temporali differentia dm̃.
& p̃scisse simul & p̃destinas se que
ipso erant auctore facienda:. uel que
malis meritis iusto erant iudicio re¬
tribuenda. Prescisse aũt tantũ modo
non etiam predestinasse quȩ non ex
ipso erant causam oꝑationis habi¬
ca de libris scĩ augustini & de responn¬
sionib ꝓsꝑi obhoc maluimꝰ. huicli¬
bello in serere: ut cuncti nouerint
quid debeant de p̃destinatione scõꝵ
impioꝵq sentire: Simulq ut ap¬
pareat eiusdem beati augustim di¬
ctis. tenorem nr̃e sententiȩ conue¬
nire. Proinde quia sufficienter
ut arbitror inquos non ad pec¬
catum s ad suppliciũ p̃destinatos
ostendimꝰ. huic uolumini iam t̃¬
minũ demus. ut ad aliarum quȩ¬
stionũ disputationẽ attentiꝰ recen-¬
sendã lectoris renouet studiũ. tempe¬
ries distincta llibrorũ.

Expanded text:
nequitiam referenda sint: dubium non est, nequitiam referenda sint: dubium non est, sine ulla temporali differentia, Deum et praescisse simul et praedestinasse, quae ipso erant auctore facienda, vel quae malis meritis justo erant judicio retribuenda; prnon etiam praedestinasse, quae non ex ipso erant causam operationis habica de libris sancti Augustini, et de responsionibus Prosperi, ob hoc maluimus huic libello inserere, ut cuncti noverint quid debeant de praedestinatione sanctorum impiorumque sentire; simulque, ut appareat ejusdem beati Augustini dictis tenorem nostrae sententiae convenire. Proinde quia sufficienter ut arbitror iniquos non ad peccatum, sed ad supplicium praedestinatos ostendimus, huic volumini jam terminum debemus, ut ad aliarum quaestionum disputationem attentius recensendam, lectoris renovet studium temperies distincta librorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ita diffinierit. ut quicũq non
credunt: ex ipsius constitutione ñ
credant. Huic itaq prauitatiquȩ
beati augustini dictis non ex tu̾̃tate
s ex liuore obiciebat᷑. tali ꝓsꝑ sermo¬
ne respondit. Infidelitas non cre¬
dentiũ ȩugłio. nequa quã ex dĩ p̃¬
destinatione generat᷑. Bonoꝵ enĩ
ds̃ auctor ẽ. non maloꝵ. Predesti
infidelitas non credentiũ. Non ad
constitutionẽ dĩ ẜ ad pscientiam
referenda ẽ: quȩ non idõ necessitaten
non credendi intulit: quia falli de es
quȩ futura erat infidelicate ñ potuit
Quintadecima etiam obiectio his u̾br
inserta est: qđ idẽ sit p̃scientia quod
p̃destinatio cui ꝓsꝑ sic respondit.
Qui p̃scientiã dĩ in nullo ab ipsius p̃de¬
stinatione discernit. qđ tribuendum
ẽ do debonis. hoc ei etiã de malis eo¬
natur ascrib̾e. S cum bona ad lar¬
gitorẽ cooꝑatoremq eoꝵ dm̃. mala
aũt ad uoluntariã rationalis create

Expanded text:
Deus ita definierit, ut quicunque non Deus ita definierit, ut quicunque non credunt, ex ipsius constitutione non credant. » Huic itaque pravitati quae beati Augustini dictis, non ex veritate, sed ex livore objiciebatur, tali Prosper sermone respondit: « Infidelitas non credentium Evangelio, nequaquam ex Dei praedestinatione generatur. Bonorum enim Deus auctor infidelitas non credentium, non ad constitutionem Dei, sed ad praescientiam referenda est. Quae non ideo necessitatem non credendi intulit, quia falli de ea, quae futura erat, infidelitate non potuit. Quinta decima etiam objectio his verbis inserta est. Quod idem sit praescientia, quod praedestinatio. Cui Prosper sic respondit: Qui praescientiam Dei in nullo ab ipsius praedestinatione discerni, quod tribuendum est Deo de bonis, hoc ei etiam de malis conatur ascribere. Sed cum bona ad largitorem cooperatoremque eorum Deum, mala autem ad voluntariam rationalis creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
hocẽ siuc quȩ ad miscdiam. seu quȩ
adiusticiam ꝑtinent. Mala uͦ oꝑa
hoc ẽ peccata p̃scisse tantũ ñ etiam
p̃destinasse: quia ibi non opus dĩ eẽ
dĩ ñẽ: quia ut peccatũ fieret p̃de¬
stinatum ab eo nonẽ. Idõ aũt iu¬
dicium ẽ: quia in ultũ ñ relinqͥt᷑:
qđ sine oꝑante dõ malus oꝑatuir.
tus augustinus in assertione p̃desti¬
nationis diuinȩ. peccatores non ad
solum p̃destinatos diceret uidiciũ.
s. etiam ad peccatũ. Cuius dicta qͥa
ipse celeri p̃uentus ẽ obitu ꝓsꝑ. uir
eruditꝰ & sc̃s. recta defendit fide: &
copioso sermone. Ex quib gallors
capitulis ut non multa nunc po¬
namꝰ. ne libellum istum quẽ plixũ
facere disputandi necessitas cogit.
ꝓlixiorẽ uoluntas facere uideatur:
duaꝵ responsionũ loca duximus
inserenda. Quarta decima quippe
galloꝵ obiectio sic habetur. quod
qui eugłicȩ p̃dicationi ñ credunt.
ex dĩ p̃destinatione ñ credant & qd̃

Expanded text:
hoc est, sive quae ad misericordiam, seu quae hoc est, sive quae ad misericordiam, seu quae ad justitiam pertinent; mala vero opera, hoc est peccata, praescisse tantum, non etiam praedestinasse; quia ibi non opus Dei esseDei non est, quia ut peccatum fieret, praedestinatum ab eo non est. Ideo autem judicium est, quia inultum non relinquitur, quod sine operante Deo malus operatur. tus Augustinus in assertione praedestinationis divinae, peccatores, non ad solum praedestinatos diceret judicium, sed etiam ad peccatum; cujus dicta, quia ipse celeri praeventus est obitu, Prosper vir, eruditus et sanctus, recta defendit fide et copioso sermone. Ex quibus Gallorum capitulis, ut non multa nunc ponamus, ne libellum istum, quem prolixum facere disputandi necessitas cogit, prolixiorem voluntas facere videatur, duarum responsionum loca duximus inserenda. Quartadecima quippe Gallorum objectio sic habet: « Quod qui evangelicae praedicationi non credunt, ex Dei praedestinatione non credant. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ciat᷑ asseitio: aliquid nob ponendũ
ẽ delibro quem scripsit de p̃destina¬
tione scõꝵ quomanifestius ostendit
sine p̃destinatione p̃scientiã dĩ ẽẽ
posse: ꝑdestinationẽ uͦ sine p̃sentia
eẽ non posse: Et quia ds̃ p̃scuut etiã
quȩ ipse non facit. hoc ẽ peccata. In
supramemorato gͥ libro: hȩc ẽ eiusdẽ
beati augustini sententia. Predesti¬
natio ẽ. que sine p̃scientia non pocest
ẽẽ. Potest aut̃ eẽ sine p̃destinatione:
p̃scientia. P redestinatione quippe:
ds̃ ea p̃sciuit. quȩ fuerat ipse factu¬
rus. Unde dictum ẽ: fecit quȩ futã
sunt. Prescire etiam potens ẽ quȩ
ipse non facit. sicut quecũq peccata.
Quia & si sunt quȩdam quȩ ita pecca¬
ta sunt ut pene sint etiam peccatoꝵ.
unde dictum est tradidit illos ds̃
in repbam mentẽ ut faciant que ñ
conueniunt non ibi peccatũ dĩ est:
s iudicium. Puco in his dictis beati
augustini euident̃ ostensum bona
oꝑa sua dm̃ p̃scisse & p̃destinasse:

Expanded text:
assertio, aliquid nobis ponendum est de libro quem scripsit de praedestinatione sanctorum, quo manifestius ostendit, sine praedestinatione praescientiam Dei esse posse, praedestinationem vero sine praescientia esse non posse; et quia Deus praescivit etiam quae ipse non facit, hoc est, peccata. In supra memorato igitur libro, haec est ejusdem beati Augustini sententia : « Praedestinatio est, quae sine praescientiesse, potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus, unde dictum est: Fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt , non ibi peccatum Dei est, sed judicium. » Puto in his dictis beati Augustini evidenter ostensum, bona opera sua Deum praescisse et praedestinasse,
Abbreviated transcription (Latin):
doces tuos non suꝑbire. Unde alibi
dr̃. Et iudiciatua adiuuabunt me.
Supradictum itaq marcellinũ tali
doctrina sc̃i augustinus informans:
sequit᷑ &e dicit. Nuillius proinde cul¬
pchumanȩ: in dm̃i referas causam.
Nicioꝵ nãq om̃iũ humanoꝵ causa:
supbia ẽ. In istis scĩ augustini dictis
ut non homines adiuuent᷑ adõ. in
ipsis causa eẽ dicitur. non indõ. De¬
inde quia ꝓpt̃ iniquitatem suꝑbie
p̃destinati dñr dampnãdi qđ ꝑti-¬
net ad iudiciũ ñ deprauandi qđ
ptinet ad peccatũ. Tertio etiã con¬
fidera. quia nullius culpe humanȩ.
in dm̃ referendam admonet causã:
Quiꝰsi aliqua peccatoris miquitas a
dõ p̃destinata credit᷑: ipsius iniqͥta¬
tis causa inp̃destinatione diuina
ponit᷑. Qd quam sit impiũ quãq
fidĩ xp̃iane contrarium. nullum
puto fugere xp̃ianum. Alio quoq
eiꝰ dem libri loco memoratꝰ sc̃s au¬
gustinꝰ sic diẽ. Excolli quippe in

Expanded text:
doces tuos non superbire. Unde alibi doces tuos non superbire. Unde alibi dicitur: Et judicia tua adjuvabunt me . » Supradictum itaque Marcellinum tali doctrina sanctus Augustinus informans, sequitur et dicit: « Nullius proinde culpae humanae in Deum referas causam, vitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. » In istis sancti Augustini dictis ut non homines adjuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur, non in Deo. Deinde, quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad judicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum. Tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, qua si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius iniquitatis causa in praedestinatione divina ponetur . Quod 25 quam sit impium, quamque fidei Christianae contrarium, nullum puto fugere Christianum. Alio quoque ejusdem libri loco memoratus S. Augustinus sic dicit: « Extolli quippe in
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ ad marcellinũ scribens int̃ alia
sic dicit. Ignorantia gͥ & infirmitas
uicia sunt quȩ impediunt uolunta¬
tẽ ne moueatur ad faciendum opꝰ
bonũ: uel ab oꝑc malo abstinendũ.
Ut aũt in notescat qd̃ latebat. & sua¬
ue fiat qđ non delectabat grẽ deiẽ
qua hominũ adiuuat uoluntates
quaut ñ ad iuuent᷑ in ipsis itidem
causa ẽ non indõ. siue dãpnandi p̃¬
destinati sint ꝓpt̃ iniquitatem suꝑ¬
bie: siue contra ipsam suꝑbiam u¬
dicandi & erudiendi filii sunt mi¬
stimoniũ ꝓpħe subiunxit dicens.
Vnde iheremias cum dixisset. sciodñ
suos: continuo subiunxit. Corripe
me dñe uerumtam̃ inuidicio & non
infuturore tuo. Tanquã dicentt. Se¬
o ad correptionẽ mea ꝑtinere quod
quod minus abste adiuuor. ut ꝑfe¬
cte dirgantur gressus mei: uerum¬
tam̃ hoc ipsum noli sic mecũ agett
tanquã in furore quo iniquos dãpnare
statuisti: s tanquam in uidicio quo

Expanded text:
lorum ad Marcellinum scribens, inter alia lorum ad Marcellinum scribens, inter alia sic dicit : « Ignorantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uoluntates; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praedestinati sunt propter iniquitatem superbiae siue contra ipsam suam superbiam iudicandi et erudiendi, si filii sunt mistimonium prophetae subjunxit, dicens: « Unde Jeremias, cum dixisset, Scio, Dosuos , continuo subjunxit, Corripe me, Domine, verumtamen in judicio, et non in furore tuo. Tanquam diceret: Scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adjuvor, ut perfecte dirigantur gressus mei. Verumtamen ob hoc ipsum noli sic mecum agere, tanquam in furore quo iniquos damnare statuisti, sed tanquam in judicio quo