comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat: aut si quod magis t̾iba ampliꝰ uidentur sonare. &e quodãmͦ
cogere aliqua illic intelligenda ẽ sc̃ifi catio. qua sc̃ificabant᷑ uir
ulla mulier infidelis. in coniuge fideli. & qua sci nascebant᷑ filis
fidelium. siue quia in menstruo cruore mulieris a concubitu cõ¬
tinebat. qui cumq uir illa femina id in lege didicerat. Nam hoc
iecechied int̾ illa p̾cepta ponit. quȩ figurate accipienda sunt:
siue ꝓpt̃ aliam quamlibet. quȩibi aꝑtȩ ꝓposita ñ ẽ ex ipsa necessi¬
tudine coniugioꝵ. atq filioꝵ. scitatis asꝑginẽ. & illud tñ sine du¬
bitatione tenendum ẽ. quȩcumq illa scificatio sit. ñ ualere ad xp̃i¬
anos faciendos atq ad dimittenda peccata: nisi xp̃iana &e eccl̃asti¬
ca institutionis sacramentis esfficiantur fideles. Nam nec coniuges
infideles quamlibet scis & iustis coniugibꝰ ħeant ab inquitate

Expanded text:
rat, aut si, quod magis uerba apostoli uidentur sonare et quodam modo rat, aut si, quod magis uerba apostoli uidentur sonare et quodam modo cogere, aliqua illic intellegenda est sanctificatio, qua sanctificabantur uir uel mulier infidelis in coniuge fideli et qua sancti nascebantur filii fidelium, siue quia in menstruo cruore mulieris a concubitu continebat, quicumque uir uel femina id in lege didicerat — nam hoc Hiezechiel inter illa praecepta ponit, quae non figurate accipienda sunt — siue propter aliam quamlibet, quae ibi aperte posita non est, ex ipsa necessitudine coniugiorum atque filiorum sanctitatis asperginem, illud tamen sine dubitatione tenendum est, quaecumque illa sanctificatio sit, non ualere ad Christianos faciendos atque ad  dimittenda peccata, nisi christiana et ecclesiastica institutione et sacramentis efficiantur fideles. nam nec coniuges infideles, quamlibet sanctis et iustis coniugibus haereant, ab iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
dentibꝰ. & uinceremus ꝑ immortalitatẽ mortẽ resurrectionẽ.
e aculeũ eiꝰ peccatum ꝑ gr̃am iustificationẽ. Nemo itaq de
hac fallatur & fallat. omnes adimit atq aufert istȩ sc̃ȩ scͥptẽ
sensus manifestus ambages. Quẽ adinodũ ab origine trait᷑
mors in corpore mortis huiꝰ sic ab origine tractum ẽ peccatũ.
in hac carne peccati. Fropter quod sanandum & ꝓpagine ad¬
tractum. & uoluntate auctum atq ad ipsam carnẽ resuscitã¬
dam medicꝰ uenit in similitudine carnis peccati: qui ñ ẽ opꝰ
sanis s egrotantibꝰ nec uenit uocare ustos s peccatores. Pro¬
inde quod ait apłs. cum fideles moneret. ut se ab infidelibus
coniugibus ñ disiungerẽt. Sc̃ificatus ẽ enĩ uir infidelis in uxore
essent nc̃ aut̃ sc̃i sunt. Aut sic ẽ accipiendum. quẽadinodum &
nos alibi. & pelagiꝰ cum candem ad corinthios eplam tractaret
faciendos xp̃ianos uoluntas xp̃iina etiam unꝰ parentis ciuice¬

Expanded text:
mortalem resurrectionem et aculeum eius peccatum per gratuitam iustificationem\'. Nemo itaque de hac re fallatur et fallat. omnes adimit atque aufert iste sanctae scripturae sensus manifestus ambages. quemadmodum ab origine trahitur mors in corpore mortis huius, sic ab origine tractum est et peccatum in hac carne peccati; propter quod sanandum et propagine adtractum et uoluntate auctum atque ipsam carnem resuscitandam medicus uenit in similitudine carnis peccati, qui non est opus sanis. sed aegrotantibus, nec uenit uocare iustos, sed peccatores. proinde quod ait apostolus, cum fideles moneret, ut se ab infidelibus coniugibus non disiungerent: sanctificatus est enim uir infessent, nunc autem sancti sunt, aut sic est accipiendum, quemadmodum et nos alibi et Pelagius cum eandem ad Corinthios epistolam tractaret faciendos Christianos uoluntas christiana etiam unius parentis cuice
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi nos admonent iusticiam xp̃i nͥ credentibꝰ prodeẽ ñ posse
e prodec̃ aliquid paruulis confitentur. Unde ut dyamus necet̃
ĩ eos bapticatos in credentium numero sine ulla t̾gi u̾satione
constituere. Consequent᷑ gͥ si non baptiaent᷑ int̾ eos qui ñ credũt
erunt ac ꝑhoc uitam ñ habebunt. s ira dei manet suꝑ eos. qͥm̃¬

Expanded text:
ipsi nos admonent, iustitiam Christi nisi credentibus prodesse non posse ipsi nos admonent, iustitiam Christi nisi credentibus prodesse non posse et prodesse aliquid paruulis confitentur. unde, ut diximus, necesse est eos baptizatos in credentium numero sine ulla tergiuersatione constituant. consequenter igitur, si non baptizentur, inter eos qui non credunt erunt ac
Abbreviated transcription (Latin):
peccantibꝰ nocere pocuisse sicut &e xp̃i iusticia prodeẽ nullis
ñ credentibꝰ pot̾. Dicant itaq iusticia xp̃i. quid baptiratis par¬
uulis prosit: dicant omnino quod uolunt. Frofecto eñ si se
Unde coguntur paruulos bapticatos in eredentium numero de
censet in dignos quibus uisticia xp̃i. etiã scđm istos prodesse
ñ nisi credentibus posset. Sicut gͦ eoꝵ ꝑ quos renascuntur iuti¬
cis sp̃c̃ responsione sua trucit in eos fidem quam uoluntate ꝓpa
ñ dum hab̃e potuerunt.: sic eoꝵ. ꝑ quos nascuntur caro pecati
traicit in eos noxam quam ñdum uita ꝓpͥa contraxerunt. Et
adam generauerat pecaitores. Illa enĩ carnalis generatio ẽ hȩc
miscde e ꝑ hoc illa peccato originali obligatos: ista omnis um
cilo libentos Posteno adid qued intelletu ꝑsprcicislino iscqͥ
ñ ualemꝰ. auctortate diuina consentire cogamur. Bene quod

Expanded text:
peccantibus nocere potuisse, sicut Christi iustitia prodesse ullis peccantibus nocere potuisse, sicut Christi iustitia prodesse ullis non credentibus non potest. dicant itaque, iustitia Christi quid baptizatis paruulis prosit, dicant omnino quod uolunt. profecto enim, si se unde coguntur paruulos baptizatos in credentium numero depcenset indignos, quibus iustitia Christi etiam secundum istos prodesse non nisi credentibus posset. sicut ergo eorum per quos renascuntur iustitiae spiritus responsione sua traicit in eos fidem, quam uoluntate propria nondum habere potuerunt, sic eorum per quos nascuntur caro peccati traicit in eos noxam, quam nondum uita propria contraxerunt. et Adam generauerat peccatores; illa enim carnalis generatio est. haec misericordiae; ac per hoc illa peccato originali obligatos, ista omnis peccati uinculo liberatos. Postremo ad id quod intellectu perspicacissimo adsequi non ualemus, auctoritate diuina consentire cogamur. bene, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Qua propt̃ quoniam illi oꝑi. quod iam certo fine conduse¬
ram nichil addere uolui. & ipsam cisdem u̾bis eam legi: & quid m
contra uideatur huic ȩplȩ inserendum putaui. Sic gͦ illa argn¬
mentatio posita ẽ. Ni autẽ inquit qui contra ducem peccatist̾:
ita illam impugnare nituntur.Si adȩ inquit peccatum etã ñ
pecantibꝰ nocuit: gͦ e xp̃i iusticia eciã ñ credentibꝰ ꝓdẽ quia sim¬
lit̾ immo & magis dicit ꝑ unum saluari. quam ꝑ unum ante ꝑicc̃
Huic gͦ ut dixi argumento in illis duobus quos ante scͥpsi nichib
respondi neq id mͥ prorsꝰ ad arguendum ꝓposui. Nc̃ gͦ pͥus illid
actende: quẽadmodum dicunt. Si adȩ peccatum etiã ñ peccãtibꝰ
nocet: gͦ & xp̃i iusticia etiam ñ credentibꝰ ꝓđẽ. Absurdissimum
&e falsissimum uidicant. ut xp̃i iusticia etiã ñ credentibꝰ prosit.
Uñ. putant confici nec pͥmi hominis peccatum paruulis ñ

Expanded text:
dicere. quapropter quoniam illi operi, quod iam certo fine conclusedicere. quapropter quoniam illi operi, quod iam certo fine concluseram, nihil addere uolui, et ipsam eisdem uerbis quibus cam legi et quid mihi contra uideatur huic epistolae inserendum putaui. Sic ergo illa argumentatio posita est: hi autem, iita illam impugnare nituntur: Si Adae peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest, quia similiter, immo et magis dicit per unum saluari, quam per unum ante perierunt. huic ergo, ut dixi, argumento in illis duobus libris, quos ad te scripsi, nihil respondi neque id mihi prorsus redarguendum proposui. nunc ergo prius illud adtende quemadmodum, cum dicunt: si Adae peccatum etiam non peccantibus nocet, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest, absurdissimum utique et falsissimum iudicant, ut Christi iustitia etiam non credentibus prosit. unde putant confici nec primi hominis peccatum paruulis non
Abbreviated transcription (Latin):
atissimo filio marcellino augustinꝰ
maino salutem. De questionibꝰ quas
mͥ ꝓposueras. ut ad te aliquid scri
peccasset fuisse moriturum. Nec ex
eius peccato quicquam ad eiꝰ postos
mo atq mat̾no. uniu̾sa frequentat ȩccła & quod in hac uita fu¬
erint futuriq sint filii hominum nullũ habentes omĩno pecca¬
tum iam duos ꝓlixos absolueram libros. quibus mͥ uisus sum.
ñ quidem omnibus omnium occurisime in hac cuusa motibꝰ
animoꝵ quod a me. uel a quo quam uttum fieri possit ignoro m̃no
fieri ñ posse ñ dubito. s tanien egisse aliquid. quod dehis rebus
ã maioribꝰ tadita fidei defensores contra nouitates. eorum qͣlit̃
sentiunt. ñ inermes usquequaq consisterent. Uerum pꝰ paucissi-¬
tinerent: atq ibi comꝑi. cum ad illum uenisset locum ubi dicit
apłs. ꝑ unum hominem peccatum intrasse in mundum. &e ꝑpec¬
catum mortẽ. atq ita iomnes homines ꝑtransisse quandam
eoꝵ argumentationẽ qui negant paruulos peccatum origina

Expanded text:
arissimo filio Marcellino Augustinusmino salutem. De quaestionibus, quas mihi proposueras ut ad te aliquid scribetiamsi non peccasset, fuisse moriturum nec ex eius peccato quicquam ad eius posteros mo atque materno uniuersa frequentat ecclesia, et quod in hac uita sint, fuerint futurique sint filii hominum nullum habentes omnino peccatum, iam duos prolixos absolueram libros. quibus mihi uisus sum non quidem omnibus omnium occurrisse in hac causa motibus animorum, quod uel a me uel a quoquam utrum fieri possit ignoro, immo fieri non posse non dubito, sed tamen egisse aliquid, quo de his rebus a maioribus traditae fidei defensores contra nouitates eorum qui aliter sentiunt non inermes usquequaque consisterent. uerum post paucissitinerent, atque ibi conperi, cum ad illum uenisset locum, ubi dicit apostolus per unum hominem peccatum intrasse in mundum et per peccatum mortem atque ita in omnes homines pertransisse, quandam eorum argumentationem qui negant paruulos peccatum original
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis mito accidisse peccati. Cum enĩ dixisset oportet corrup¬
tibile hoc induere in corruptionẽ & mortale hoc induere immor¬
talitatẽ cum autẽ corruptibile hoc indutum fuerit ineorrupti
onem. & mortale hoc immortalitatem: cc̃ fiet inquit sermo qͥ
sptus ẽ absorta ẽ morsĩuctoria. Ubi ẽ mors contemptio tua:
ubi ẽ mors aculeus tuus. Deuide subiecit. Aculeus autẽ mortiꝰ
peccatum ẽ uirtus aut̃ peccati ẽ Quia ergo sic̃ apl̃i aptissi¬
ma u̾ba declarant eo absorbebit᷑ mors in uictoria quo corrupti¬
bile & mortale. hoc induet incorruptionẽ & inmortalitatem

Expanded text:
corporis merito accidisse peccati. cum enim dixisset: oportet corrupcorporis merito accidisse peccati. cum enim dixisset: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. cum autem corruptibonem, et mortale hoc immmortalitatem; tunc fiet, inquit, sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? deinde subjecit, Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex . Quia ergo, sicut Apostoli apertissima verba declarant, eo absorbebitur mors in victoriam, quo corruptibile et mortale hoc induet incorruptionem et immortalitatem;
Abbreviated transcription (Latin):
docemur. p̃t̾ xp̃i societatẽ quȩ in illo & cum illo sit. cum sacram̃¬
tis eꝰ ibimur. & eius membris incorꝑamur: uitam salutẽq ȩtuã
ad ipsi neminẽ posse nimis insipienter atq infelicit̃ repugnare
iudicemur. Ncq enũ alio sensu dictum ẽ ad romanos. ꝑ uirum
hominẽ peccatũ intrauit in mundum. & ꝑ peccatum mors. atq
in om̃s homines ꝑtransĩt. quam illo quo dictum ẽ ad corinchi¬
os ꝑ hominem mors. &e ꝑ hominẽ resurrectio mortuoꝵ. Sicut
eñ in adam omnes moriuutur. sic e in xp̃o omnes uiuficabũ¬
tur. Picmo quippe ambigit hoc ibi de corpore mortis dictum
quoniã de resurrectione corporis magna ampliꝰ intentione
questio uersabatur: & idõ uidetur tibi de peccato tacuisse qr
ñ erat questio de iusticia. Hic autẽ ad romanos utrũq posuit.
etiã ibi ad corinthios locum ipstim de resurrectione diu tractũ.
sic in fine conduserit. ut nos dubitare ũ sineret. mortẽ quoq

Expanded text:
ti societatem, quae in illo et cum illo fit, cum sacramentis eius inbuimur et eius membris incorporamur, uitam salutemque aeternam adipisci neminem posse, nimis insipienter atque infeliciter repugnare iudicemur. neque enim alio sensu dictum est ad Romanos: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors atque ita in omnes homi nes pertransiit, quam illo quo dictum est ad Corinthios: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. nemo quippe ambigit hoc ibi de morte corporis dictum, quoniam de resurrectione corporis magna apostoli intentione quaestio uersabatur. et ideo uidetur ibi de peccato tacuisse, quia non erat quaestio de iustitia; hic autem ad Romanos utrumque posuit etiam ibi ad Corinthios locum ipsum de resurrectione diu tractatum sic in fine concluserit, ut nos dubitare non sineret mortem quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Cum mortale hoc inqduerit immortalitatẽ. Ubi ẽ mors contentio¬
tua:. Ubi ẽ mors aculeus tuus. Morti gͦ corꝑis. hoc dicetur. hãc
eñ ab sorbebitur uictoriosa immortalitas. cum mortale hoc
Uictoria cua qua omnes sic uiceras. ut etiam dĩ filiꝰ tecum confu¬
geret ceq non uitam donando s suscipiendo suꝑaret. uicisti in
morientibꝰ uinces in resurgentibꝰ. Uictoria tua qua absorbue¬
ras corꝑa morientium temꝑalis fuit Uictoria tua qua in cor-¬
poribꝰ ab sorta ẽs. resurgentiũ: ec̃na constabit. Ubi ẽ aculeus
tuus. hoc ẽ peccatum quo puncti. & uenenati sumus: ut etiã
in nr̃is corporibꝰ fieres. & ea tam longo tempore possideres:
Aculeus autẽ mortis peccatũ ẽ urcus uͦ peccati lex. Peccauimꝰ¬
in uno. omnes ut morerem᷑. in uno om̃s accepimus legem. ut
ñ emendatione finiremus peccatum. s ut trausgressione auge¬

Expanded text:
cum mortale hoc induerit inmortalitatem.. tunc ipsi morticum mortale hoc induerit inmortalitatem.. tunc ipsi mortitua? ubi est, mors, aculeus tuus? Morti ergo corporis hoc dicetur. Hanc enim absorbebit victoriosa immortalitas, cum mortale hoc : Ubi est victoria tua, qua omnes sic viceras, ut etiam Dei Filius tecum conflgeret, teque non vitando, sed suscipiendo superaret; vicisti in morientibus, victa es in resurgentibus; victoria tua qua absorbueras corpora morientium, temporibus absorta es resurgentium, aeterna constabit. ubi est aculeus tuus? hoc est peccatum, quo puncti et uenenati sumus, ut etiam in nostris corporibus fieres et ea tam longo saeculo possideres? aculeus autem -mortis est peccatum, uirtus uero peccati lex. peccauimusin uno omnes, ut moreremur in uno omnes; accepimus legem, non ut emendatione finiremus peccatum, sed ut transgressione auge
Abbreviated transcription (Latin):
rectioni corporis contraria ẽ aculcum fuisse peccatũ. Aculeũ
autẽ quo mors facta ẽ non quẽ mors fec̃. Reccato enĩ morimut.
fecerit homo. Sic gͦ & acculeus mortis quo mors facta ẽ. non
quẽ mors fec̃. Sic enĩ dicimus & poculum mortis. quo aliquis
mortuus sit uł mori possit. ñ quod moriens mortuusue confe¬
cerit. Aculeus itaq mortis peccatum ẽ peccati uͦ puncto mor¬
aficatum ẽ genus humanum. Quid adhuc quetimnꝰ cuiꝰ morti
utrum animȩ an corporis. utrum pͥmȩ qua nc̃ omnes morim᷑
an scđȩ. qua tunc impii morientur: Nulla causa exagitandi
questionẽ. nullus tergi u̾sandi locꝰ ampliꝰ u̾ba quibus idage¬
bat int̾rogata respondent. Cum mortale hoc inquit induerit
immortalitatẽ: tc̃ fiet sermo qui scͥptus ẽ. absorta ẽ mors in
uittoria. Ubi ẽ mors. uictoria tua: Ubi ẽ mors aculeus tuus:
Aculeus autẽ mortis peccatum ẽ: uirtꝰ uͦ peccati lex. de resur¬
rectione corporis agebat. quod absorbebitur mors in uict̾oria.

Expanded text:
leum fuisse peccatum, aculeum autem, quo mors facta est, non quem mors fecit; peccato enim morimur, fecerit homo. sic ergo et aculeus mortis, , quo mors facta est, non quem mors fecit. sic enim dicimus et poculum mortis, quo aliquis mortuus sit ucl mori possit, non quod moriens mortuusue confecerit. aculeus itaque mortis peccatum est, peccato punctum mortificatum est genus humanum. quid adhuc quaerimus cuius mortis, utrum animae an corporis? utrum primae, qua nunc omnes morimur, an secundae, qua tunc impii morientur? nulla causa est est exagitandi quaestionem, nullus tergiuersandi locus; apostoli uerba, quibus id agebat, interrogata respondent.. cum mortale hoc, inquit, induerit inmortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est: absorta es.t mors in uictoriam. ubi est, mors, uictoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis peccatum, uirtus uero peccati lex. de resurrectione corporis agebat, quod absorbebitur mors in uictoriam,
Abbreviated transcription (Latin):
antur salutem utramq et̾nam habituri sint. Qm̃ nulliꝰ
peccati uinculo obstricti sunt. hȩc dicentes. pͥmo numquã
explicant isti qua iusticia nullum peccatũ. habens imago
dei separet᷑ a regno dei. Deinde uideamus utrum dominꝰ
iħc unus c̃ solus inagister bonus. in hac ipsa euuglica senten¬
tia. non significauit & ostendit. ñ nͥ ꝑ remissionẽ peccatoꝵ
fieri. ut ad regnum dei ꝑueniant bapticati. Quamuis rec¬
te intelligentibus sufficere debuerit quod dictum. nisi qͥs
dei. Cur enĩ nascatur denuo. Nisi renouandus: Unde re¬
nouandus nisi a uetustate: Qua uetustate nisi quia uetꝰ
homo ur̃ simul confixus ẽ. cum illo. ut euacuetur corpꝰ
peccati: Aut unde imago dei non intrat in regnum dei
totam ipsam circumstantiam euuglice lectionis ad rẽ
de qua agitur ꝑtinentem: intente quantum possumꝰ.
diligenterq uideamus. Erat autem homo ex phariseis¬

Expanded text:
antur salutem uitamque aeternam habituri sint, quoniam nullo antur salutem uitamque aeternam habituri sint, quoniam nullo peccati uinculo obstricti sunt. haec dicentes primo numquam explicant isti, qua iustitia nullum peccatum habens imago dei separetur a regno dei. deinde uideamus utrum dominus Iesus, unus et solus magister bonus, in hac ipsa euangelica lectione non significauerit et ostenderit non nisi per remissionem peccatorum fieri, ut ad regnum dei perueniant baptizati, quamuis recte intellegentibus; sufficere debuerit, quod dictum est: nisi quis dei. cur enim nascatur denuo nisi renouandus % unde renouandus nisi a uetustate? qua uetustate, nisi in qua uetus homo noster simul confixus est cum illo, ut euacuetur corpus peccati ? aut unde imago dei non intrat in regnum dei totam ipsam circumstantiam euangelicae lectionis ad rem de qua agitur pertinentem intente, quantum possumus, diligenterque uideamus. Erat autem homo, inquit, ex pharisaeis
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dedit ꝓ mearum uirium exiguitate disscrui. Itaq
ꝑ nuptiarum bonum defendant. concupiscentiȩ in alũ:
qui carnem e sanguinem p̃uaricatoris adu̾sus carnem
& sanguinem. redemptoris extollunt. non erigantur in
suꝑbia erroris alieni. de quoꝵ paruula etate nob̃ dñs
dedit humilitatis eremplum solus sine pecato natꝰ c̃
quẽ sine uirili complȩci non contupiscentia curiis. si obe¬
dientia mentis uirgo concepit. Sola nr̃o uulneri medici¬
nam parere potuit. quem non expectati uulnere germ̃
pie prolis enusit. Iam nunc scrutemur diligentius quãtũ
adiuuat dñs etiam ipsum eungł̃ii capitulum cibi ait. si
quis renatus fuerit ex aqua & sp̃u. non habebit salutẽ
uel uitam et̾nam. Tantummodo autẽ dixit. non intrabit
in regnum dei. ad hoc paruuli baptitandi sunt. ut sint
etiam cum xp̃o in regno dei ubi non erunt si baptirati
non fuerint. quamuis & sine baptismo si paruuli mori¬

Expanded text:
dominus dedit, pro mearum uirium exiguitate disserui. non itaque dominus dedit, pro mearum uirium exiguitate disserui. non itaque per nuptiarum bonum defendant concupiscentiae malum, qui carnem et sanguinem praeuaricatoris aduersus carnem et sanguinem redemptoris extollunt, non erigantur in superbia erroris alieni, de quorum paruuln aetate nobis dedit dominus humilitatis exemplum. solus sine peccato natus est, quem sine uirili complexu non concupiscentia carnis, sed oboedientia mentis uirgo concepit; sola nostro uulneri medicinam parere potuit, quae non ex peccati uulnere germen piae prolis emisit. Iam nunc scrutemur diligentius, quantum adiuuat dominus, etiam ipsum euangelii capitulum ubi ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, nouel uitam aeternam\', tantummodo autem dixit: non intrabit in regnum dei, ad hoc paruuli baptizandi sunt, ut sint etiam cum Christo in regno dei, ubi non erunt, si baptizati non fuerint, quamuis et sine baptismo si paruuli mori
Abbreviated transcription (Latin):
& ao sola generis humani supplementa ordinate ꝓpagan¬
di ꝓmittitur. hoc bonum conuigi. ꝑ quod ordinata societa¬
te nascitur homo. s nemo renascitur in corpore xp̃i. Nisi pũ
nascatur in peccati corpore. Sicut autem bono male uti ma¬
lum ẽ sic malo bene uti bonum ẽ. Duo gͥ hȩc bonum & ma¬
lum. & alia duo usus bonus. & usus malus sibimet adiunc¬
ta quatuor differentias faciunt. Bene utitur bono. conti¬
nentiam dedicans deo. male utitur bono: concupiscentiã
dedicans ydolo. male utitur malo. concupiscentiam relaxat̃
adulterio. bene utitur malo: concupiscentiam restringens
conubio. Sicut gͦ melius ẽ bene uti bono. quam bene uti
malo: cum sit utrumq bonum. ita qui dat uirginẽ suã
bene facit: & qui non dat nuptum melius facit. De qua
questione multo ub̃ius. & multo sufficientius in duobus
libris uno debono coniugali. altero de sc̃ã uirginitate qͣtũ

Expanded text:
et ad sola generis humani supplementa ordinate propaganet ad sola generis humani supplementa ordinate propaganda permittitur, hoc est bonum coniugii, per quod ordinata societate nascitur homo. sed nemo renascitur in Christi corpore, nisi prius nascatur in peccati corpore. sicut autem bono male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adiuncta quattuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dedicans deo, male utitur bono continentiam dedicans idolo; male utitur malo concupiscentiam relaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum melius facit. de qua quaestione multo uberius et multo sufficientius in duobus libris, uno De bono coniugali, altero de sancta uirginitate, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
Et hic recte dictum ẽ om̃s docet. p̾ter cuius magisterium
nemo discit. Considatis autem omnibꝰ diuinis testimoniis
quȩ commemoraui siue sigillatim de uno quoq disputans.
siue aceruatim multa congestans. uel quecumq sumilia com
minem separari a dõ. nisi qui ꝑ mediatorẽ xp̃m reconciliatur
dõ. nec sꝑari quenquã nͥ peccatis int̾ducentibus posse. Non gͦ
reconciliari nisi peccatoꝵ remissione ꝑ unam gr̃am mmisericor¬
dissimi saluatoris. ꝑ unam inctimam uerissimi sacerdotis: ac
sic omnes filios mulieris quȩ serpenti credidit. ut libidine cor¬
rumperetur:. non liberari a corpore mortis huiꝰ. Nisi ꝑfilium
uirginis quȩ angl̃o credidit. ut sine libidine fateretur. Bonum
gͦ coniugii. non est feruor concupiscentiȩ. s quidam licitus &
mens uoluerit conqui escit. hoc ẽ malum peccati. in qͦ nasct᷑
om̃is homo: Cum aut̃ ab illiatis corruptionibus refrenat᷑.

Expanded text:
et hic recte dictum est, Omnes docet, praeter cujus magisterium et hic recte dictum est, Omnes docet, praeter cujus magisterium nemo discit. 56. Consideratis autem omnibus divinis testimoniis quae commemoravi, sive singillatim de unoquoque disputans, sive acervatim multa congestans, vel quaecumque similia non m hominem separari a Deo, nisi qui per mediatorem Christum reconciliatur deo, nec separari quemquam nisi peccatis intercludentibus posse, non ergo reconciliari nisi peccatorum remissione per unam gratiam misericordissimi saluatoris, per unam uictimam uerissimi sacerdotis ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti credidit, ut libidine corrumperetur, non liberari a corpore mortis huius nisi per filium uirginis, quae angelo credidit, ut sine libidine fetaretur. Bonum ergo coniugii non est feruor concupiscentiae, sed quidam licitus et onquiescit, hoc est malum peccati, cum quo nascitur omnis homo. eunt autem ab inlicitis corruptionibus refrenatur
Abbreviated transcription (Latin):
caro in similitudine cariis peccati.ꝑ quam om̃s ad dampna¬
tionẽ liberantur. Nec ita dictum ẽ omnes: uelut quicumq
nascuntur in carne peccati. idẽ ipsi omnes mundari intelligã¬
tur ꝑ carnem similem carni pecrati. Non enĩ omnium fides¬
s omnes ꝑtinentes ad generationẽ conubii carnalis non nasat
nisi in carne peccati & onĩs ꝑtinentes ad generationem conibi
spualis. non mundant᷑. nisi ꝑ carnem similem carnis peccati.
hoc ẽ illi ꝑ adam ad condempnationẽ isti ꝑ xp̃m ad iustifi¬
cationẽ ẽam quam si dicamus u̾bi gr̃a una ẽ obstetrix in hic
ciuitate. que omnes excipit. & unus est hic literarum ma¬
gister. qui omnes docet. Neq ibi possunt intelligi omnes nͥ
qui nasant itq bic omnes ñ quis discunt cum cui oñs
qui nascuntur luteras. discant s daret quod & illis recte
diccum ẽ omnes excipit p̾ter cuius manus nemo nascitur.

Expanded text:
caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnacaro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad generationem conubii spiritalis non mundantur nisi per carnem similem carni peccati; hoc est: illi per Adam ad condemnationem, isti per Christum ad iustificationem. tamquam si dicamus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascudictum est, Omnes excipit, praeter cujus manus nemo nascitur;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentes ad generationem. uoluntatis carnis non moriuntur.
nͥ in adam in quo omnes peccauerunt. s ex his om̃s omnino ꝑ¬
tinentes ad generationem uoluntatis sp̃c non uiuificantur. nͥ
cum diabolo. qui non est cum xp̃o. Hinc & ipse dñs uolens au¬
ferre de cordibus male credentium istam nescio quam medi¬
ctatem quam coronant᷑ quidam paruulis non baptitatis ͥbue¬
re ut quasi merito innocentiȩ sint in uita ȩt̾na. S quia ñ sunt
lupti.ati. non sint cum xp̃o in regno eius definitiuam ꝓtulit
ad ħ ora obstruenda sententiam ubi ait qui mecum non ẽ adũ¬
sum me ẽ Constitue igitur quẽlibet paruulum. si iam cum xͥ
ẽ. ut quid bapticat᷑. Si autẽ quod ht̃ uitas. id̾o baptitatur. ut
& anima. quȩ utraq dei creature. Porro si ex peccato quod in
illa etate. nisi originale antiquum: Una est quippe caro
peccati in qua om̃s ad dampnationẽ nascuntur: & una est

Expanded text:
pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificacum diabolo, qui non est cum Christo. hinc et ipse dominus uolens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui mecum non est, aduersum me est. constitue igitur quemlibet paruulum: si iam cum Christo est, ut quid baptizatur? si autem, quod habet ueritas, ideo baptizatur, ut et anima, quae utraque dei creatura est. porro si ex peccato, quod in illa aetate nisi originale et antiquum? una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est
Abbreviated transcription (Latin):
herere ꝑ eum in ouile eius intrare ad uitam. & salutẽ quã
sius ꝓmisit ꝑpetuam ꝑtinere. Om̃s in quam agnoscamus
cum qui pecatum non fect. e pecata nr̃a ꝑtulit corpe
suo suꝑ lignum. ut apeccatis seꝑati. cum iusticia uiuamus.
cuiꝰ cicatricibus sanati sumus. Infirmi cum ẽemus tamquam
peccora errantia. quȩ cum ita sint. neminẽ umquam eoꝵ qui
ad xp̃m accesserunt baptismum. sana fides. & sana doctrina
putauit. exceptum a gr̃a remissioniꝰ peccatoꝵ. necesse posse ali¬
cui pret̾ regnum eiꝰ et̾nam salutem. Hȩc eiuĩ parata ẽ reuela¬
ri. in tempore nouissimo hoc ẽ in resurrectione mortuorum
ꝑtinentium. non ad mortem et̾nam. quȩ scd̃ai mors appellat᷑:
s ad uitam ȩt̾nam quam ꝓmittit non mendax ds̃ sc̃is & fidelibꝰ
suis cuiꝰ uitş participes omnes. non uiuificabuntur. nisi in xp̃o
sicut in adam om̃s moriuntur. Quemadmodum enĩ om̃s omino

Expanded text:
haerere, per eum in ovile ejus intrare, ad vitam et salutem, quam haerere, per eum in ovile ejus intrare, ad vitam et salutem, quam suis promisit, perpetuam pervenire: omnes, inquam, agnoscamus eum, qui peccatum non fecit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum justitia vivamus; cujus cicatricibus sanati sumpecora errantia. Quae cum ita sint, neminem umquam eorum, qui ad Christum accesserunt per baptismum, sana fides et sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resurrectione mortuorum pertinentium non ad mortem aeternam, quae secunda mors appellatur, sed ad uitam aeternam, quam promisit non mendax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes non uiuificabuntur nisi in Christo, sicut in Adam omnes moriuntur. quemadmodum enim omnes omnino
Abbreviated transcription (Latin):
bo gͦ malos ꝓpc̃ sepulturam eius: & diuites ꝓpter mortem cꝰ
ob quod inquitatẽ non fecerit nec dolum ore suo uult dñs
purgare illum de plaga si dederitis uos obdelicta ur̃a ani¬
mam urãm: uidebitis semen longissimȩ uitȩ. & uult dñs
auferre. a doloribus animã eiꝰ. ostendẽ illi lucem. & figura¬
re ꝑ sensum. iustificare iustum bene seruientem pluribus
peccata illoꝵ ipse sustinebit. Propterea ipse heditabit com¬
plures: & fortium parciet᷑ spolia. Eropt̃ quod traditaẽ in mor¬
tem anima eiꝰ e inter iniquos estimatus est. & ipse peccata
multoꝵ sustinuit: &e ꝓpter iniquitates eoꝵ traditus est
attende etiã illud eiusdem ꝓpħe. quod de se completum lec¬
toris etiam functus officio in sinagoga ipse recitauit. Sp̃c
misit me ut resrigerent qui in pressura cordis sunt. p̃dicare
captiuis remissionem. & cecis uisum. Om̃s gͦ agnoscamus.
nec ullus exceptus sit eoꝵ. qui uolumus corpori eius

Expanded text:
o malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum in ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, "ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit complures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimata est, et ipse peccata multorum sustineuit et propter iniAttende etiam illud ejusdem prophetae, quod de se completum, lectoris etiam functus officio in synagoga ipse recitavit: Spirie pauperibus misit me, ut refrigerem qui in pressura cordis sunt, praedicare captivis remissionem, et caecis visum . Omnes ergo agnoscamus, nec ullus exceptus sit eorum, qui volumus corpori ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tis edem ad illicita etiam non nulla credamus. tanto magis &
arbriꝰ. quanto detiores. tantõminus e rariꝰ. quantomeliores sumꝰ
S qm̃ de hac questione in qua querit᷑ utrum possit uel utrum
sit fuerit futurꝰ ue sit homo sine peccato in hac uita. excepto il¬
lo qui dyat. ecce uenit pͥnceps mundi. e in me nichil inueniet.
aliquanto diligentiꝰ disserendum ẽ. Iste huiꝰ uoluminis fit modꝰ.
ut illud ab alio queramꝰ exordio Explic̃ lib̾ iꝰ. incip̃ ii.

Expanded text:
tis eidem ad inlicita etiam nonnulla cedamus, tanto magis et tis eidem ad inlicita etiam nonnulla cedamus, tanto magis et crebrius quanto deteriores, tanto minus et rarius quanto meliores sumus. sed quoniam de hac quaestione, in qua quaeritur, utrum possit ucl utrum sit, fuerit futurusuc sit homo sine peccato in hac uita excepto illo qui dixit: ecce uenit princeps mundi et in me nihil inueniet, aliquanto diligentius disserendum est, iste sit huius uoluminis modus, ut illud ab alio quaeramus exordio. LIBER SECVNDVS.
Abbreviated transcription (Latin):
dõ suꝑec sinon inuacuum grã eiꝰ susceꝑt si teprobatur eẽ noluerii:
slam nec grandibus hoc prestatur in baptismo. nisi forte mirado
ineffabili omnipocentissimi creatoris. ut lex peccati que mẽ in
m̃bris repugnans legi mentis penitus extinguat᷑ & ñ sit. s ut qͥ¬
quid mali ab homine factum dictũ cogitatũ ẽ cum cidẽ con¬
cupiscentiȩ subiecta mente seruiret. totum aboleat᷑. Ac uelut
factum non fuerit habeat᷑ Ipsa uero soluto reatus uinculo. quo
ꝑ illam diabolus animam retinebat. & int̃dusione destructa.
qua hominẽ a suo creatore suꝑabat manebat in certamine. quo
corpus nr̃m castigamus &e seruituti subicimꝰ uł adusus licitos &
necessarios relaxanda uel continentia. cohibenda. S qm̃i diuno
iustificetur in conspectu dei omnis uiuens fit ut ꝑ ignorantiam.
uel infirmitatẽ non ȩxertis adu̾sus eam totis uiribus uolunta¬

Expanded text:
deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, si reprobus esse noluerit. deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, si reprobus esse noluerit. nam nec grandibus hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili omnipotentissimi creatoris, ut lex peccati, quae inest in membris repugnans legi mentis, penitus extinguatur et non sit, sed ut quicquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subiecta mente seruiret, totum aboleatur ac uelut factum non fuerit habeatur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et seruituti subicimus, uelad usus licitos et necessarios relaxanda uel continentia cohibenda. sed quoniam diuino iustificetur in conspectu dei omnis uiuens, fit ut per ignorantiam ucl infirmitatem non exertis aducrsus cam totis uiribus uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
habiles. Et nisi oꝑe nutrientis in motis libris papilla uberis ĩgerat᷑
nec ubi sint sentiunt. &e iusta se iacentibus mamiis magis possit̃
esurientes flere quam suggere froinde infirmitati mentis congru¬
it hȩc omnino infirmitas corporis. Nec fuisset caro xp̃i insimilitu¬
dine ainis peccati: nisi caro ẽẽt ista peccati. ciuꝰ pondere rational
anura sic gratuita siue & ipsa ex parentibꝰ tracta sit siue ibidem
creata siue desuꝑ inspirata. quod tẽ querere differo. In paruuł
certe gr̃a dei ꝑ baptisium eiꝰ qui uenit in similitudine carnis
perati id agitur. ut euacuetur caro peccati. Euacuatur autẽ
ñ ut in ipsa iuuentute carne concupiscentia consꝑsa & innata
repente absumatur & non sit. s nec obsit mortuo. quȩ merat na-¬
to. Nam si pꝰ baptisinum uixerit atq ad etatem capacem p̃cepti
ꝑuenire potuerit ĩbi habet cum qua pugnet. eamq adiuuante

Expanded text:
habiles et, nisi opere nutrientis inmotis labris papilla uberis ingeratur, habiles et, nisi opere nutrientis inmotis labris papilla uberis ingeratur, nec ubi sint sentiunt et iuxta se iaccntibus mammis magis possint esurientes flere quam sugere. proinde infirmitati mentis congruit haec omnino infirmitas corporis. nec fuisset caro Christi in similitudine carnis peccati, nisi caro esset ista peccati, cuius pondere rationalis anima sic grauatur, siue et ipsa ex parentibus tracta sit siue ibidem creata siue desuper inspirata, quod nunc quaerere differo. In paruulis certe gratia dei per baptismum eius, qui ucnit in similitudine carnis peccati, id agitur, ut euacuetur caro peccati. euacuatur autem, non ut in ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. nam si post baptismum uixerit atque ad aetatem capacem praecepti peruenire potuerit, ibi habet cum qua pugnet eamque adiuuante
Abbreviated transcription (Latin):
essent filios habituri. qui nec lingua. nec manibꝰ nec pedibus u¬
terent᷑. slam ꝓpter uteri capacitatẽ fortasse necesse fuerit paru¬
ulos nasci. quamuis cum exigua sit pars corꝑis costa. non cam̃
ꝓpt̾ hoc d̃s paruulam uio coniugem fecit. quam edificauit in
mulierem. Unde & eius filios poteat omnino potentia creatoris.
mor editos gandes ꝓtinus facere. S ut hoc omittam poterat cer¬
te quodmultis etiam peceoribus prestitit. quoꝵ pulli quamuis
sint pariuli. neq accedentibꝰ corporis incrementis etiã mente ꝓfi¬
aant q̃m̃ rationalem animam ñ habent. cñ etiam minutissimi
& currunt & matres agnoscunt. Nec suggendis ub̃ibus. cura &
ope admouentur aliena. s ea ipsi in mat̾nis corporibus loco abdi¬
co posita. mirabili facilitate nouerunt contra homini nato. nec
ad in cessum pedes sdonei sunt nec manus salutem ad scalpendũ

Expanded text:
essent filios habituri, qui nec lingua nec manibus nec pedibus uessent filios habituri, qui nec lingua nec manibus nec pedibus uterentur. nam propter uteri capacitatem fortasse necesse fuerit paruulos nasci, quamuis, cum exigua sit pars corporis costa, non tamen propter hoc deus paruulam uiro coniugem fecit, quam aedificauit in mulierem. unde et eius filios poterat omnipotentia creatoris mox editos grandes protinus facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe, quod multis etiam pecoribus praestitit, quorum pulli. quamuis sint paruuli neque accedentibus corporis incrementis etiam mente proficiant, quoniam rationalem animam non habent, tamen etiam minutissimi et currunt et matres agnoscunt nec sugendis uberibus cura et ope admouentur aliena, sed ea ipsi in materni corporis loco abdito posita mirabili facilitate nouerunt. contra homini nato nec ad incessum pedes idonei nec manus saltem ad scalpendum
Abbreviated transcription (Latin):
naret peccatum. natus in similitudine carnis peccati. Non
enĩ hoc agitur de adam quod ꝑtinet ad corporis quantita¬
tem. quia non paruulus factus ẽ s ꝑfecta mole membroꝵ.
Pot̾ enĩ dͥici eiã peccora sic creata. nec tñ eoꝵ peccato factum
ẽe ut ex eis pulli paruuli uascerentur. Quod quale sit ninc
ñ querimꝰ s agtur de illiꝰ mentis quadam ualentia usuq
itionis. quo p̃ceptum dei legẽq mandati & doclis adã
apet e ficle poset custodire si ueles se aute homo
se nastitur ut hoc omiino ñ possit. ꝓpt̃ horrendam ignoran¬
tiam atq infirmitatẽ. ñ carnis s mentis. aum om̃s fateamur
in pariulo ñ altius. s eiꝰdem substantiȩ cuꝰ in pͥmo homine
fuit hoc ẽ rationalem animam degere. quamquam etiã ipsa
canta catnis infirmitas. nescio quid quantũ arbitror penale de¬
monstrat. Mouet enĩ si pͥmi illi homines ñ peccassent utrũ tales

Expanded text:
naret peccatum, natus est in similitudine carnis peccati. non naret peccatum, natus est in similitudine carnis peccati. non enim hoc agitur de Adam, quod pertinet ad corporis quantitatem, quia non paruulus factus est, sed perfecta mole membrorum — potest enim dici etiam pecora sic creata, nec tamen eorum peccato factum esse, ut ex eis pulli paruuli nascerentur, quod quale sit nunc non quaerimus — sed agitur de illius mentis quadam ualentia usuque rationis, quo praeceptum dei legemque mandati et docilis Adam caperet et facile posset custodire, si uellet. nunc autem homo sic nascitur, ut hoc omnino non possit propter horrendam ignorantiam atque infirmitatem non carnis, sed mentis, cum omnes fateamur in paruulo non alterius, sed eiusdem substantiae, cuius in primo homine fuit, hoc est rationalem animam degere. quamquam etiam ipsa tanta carnis infirmitas nescio quid, quantum arbitror, poenale demonstrat. mouet enim, si illi primi homines non peccassent, utrum tales
Abbreviated transcription (Latin):
strata cognoscat. S expectet᷑ tempꝰ quo hanc nescio quam
uelut ebrietatẽ. ñ ꝑ unã noctẽ sic quelibet grauissina solet
s ꝑ aliquot menses atq annos paulatim digerat. & quoddo¬
nec fiat tam multa que in maioribus pimimus toleramus
in paruulis. ut numerari omnino non possunt: Hoc tam
magnum agnorantiȩ atq infirmitatis mn alum. si ii hac uirta
iam nati paruuli contraxerunt ubi. quando quomodo. mag¬
na ali qua impietate commissa repente cantis tenebris in¬
uoluti sunt: Dicet aliquis. Si hȩc natura pura non elt si
uitiosa primordia. & quia talis non ẽ creatus adam. Cur
xp̃c longe excellentius. & certe sine ullo peccato uatus ex
uirgine. in hac tñ infirmitate atq etate pereatus appatu¬
it: Hiuc ꝓpositioni respondemus adam ꝓpt̾ea non talem
creatum. quia nulliꝰ parentis p̃cedente peccato. natꝰ ẽin
carne peccati: Xpc̃ idõ talis: quia ut de peccato condem¬

Expanded text:
strata cognoscat, sed expectetur tempus, quo hanc nescio quam strata cognoscat, sed expectetur tempus, quo hanc nescio quam uelut ebrietatem non per unam noctem, sicut quaelibet grauissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat — quod donec fiat, tam multa, quae in maioribus punimus, toleramus in paruulis, ut numerari omnino non possint — hoc tam magnum ignorantiae atque infirmitatis malum si in hac uita iam nati paruuli contraxerunt, ubi, quando, quomodo magna aliqua impietate commissa repente tantis tenebris inuoluti sunt? Dicet aliquis: \'si haec naturae purae non sunt, sed uitiosae prChristus longe excellentior, et certe sine ullo peccato natus ex virgine, in hac tamen infirmitate atque aetate procreatus apparuit? Huic propositioni respondemus: Adam propterea non talem creatum, quia nullius parentis praecedente peccato, non est carne peccati. Christus ideo talis, quia, ut de peccato condem
Abbreviated transcription (Latin):
committuntur. tamen si ignorantiȩ peccata nulla essent hoc ñ
legeremus quod commemoraui: delicta uiuentutis meȩ & igno¬
rantiȩ meȩ ne memineris. In illas gͥ ignorantiȩ dͥentissimas ce¬
nebras ubi anima infantis recentis ab utero utiq anima homi¬
ns. utiq anima rationał non solum indocta uerum etia indocł
iacet. qr̃ aut̃ quando aut unde contrusa ẽ Sinaturam hominis
sic inaipere. & non iam uiciosa ẽ ista natura: cur non tał creatꝰ
ẽ adam: Cur ille capax p̃cepti & ualens uxori & omnibus ani¬
malibus nomina imponere nam & de illa dixit hoc uocabt᷑
mulier & quodcumq uocauit adam animam uiuam hoc no
men eius. ste autem nesciens ubi sit. quid sit a quo creatus ã
quibꝰ genitus sit iam reus delicti nondum capax p̃cepti. tã
ꝓfundam ignorantiȩ caligine inuolutus. & p̾ssus. ut neq
tamquam de sompno excitari possit. ut hȩc saltem demon¬

Expanded text:
committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non legeremus quod commemoraui: delicta iuuentutis meae et ignorantiae meae ne memineris. in illas igitur ignorantiae densissimas tenebras, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique anima. rationalis, non solum indocta, uerum etiam indocilis iacet, quare aut quando aut unde contrusa est ? si naturae est hominis sic incipere et non iam uitiosa est ista natura, cur non talis creatus est Adam? cur ille eapax praecepti et ualens uxori et omnibus animalibus nomina inponere? nam et de illa dixit: haec uocabitur mulieret: quodcumque uocauit Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo creatus, ex quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tam profunda ignorantiae caligine inuolutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitari possit, ut haec saltem demon
Abbreviated transcription (Latin):
natoꝵ ꝓfundissimam ignorantiam uideamus. ad istam ñ
ꝑmãsuram balbucientem fatuitatem. tamquã ad scien¬
tiam locutionẽq cendentes ꝓficiendo uenerunt. Ilas in¬
quam consideremus cenebras mentis utiq rationalis. in
quibus & đm prorsus ignorant. cuius sacramentis etiam
cum baptizantur obsistunt. in has quero unde &e quando
sum mersi sunt. Itane uͦ eas hic contraxerunt & in hacuita
sua iam ꝓpͥa ꝑminiam negligentiam obliti sunt dm̃.
prudentes uͭ e rligosi nrtetune uel in uters mattum
Bicant ista qui ausifuerant audiant qui uoluennt. redant qͥ
potuerint. Ego autẽ puto. quod om̃s quoꝵ mentes ñ obnubi¬
lit. defendendȩ suȩ sententiȩ ꝑ uicatia. hȩc sentire non possint.
An nullum ẽ ignorantiȩ malum. & idõ nec purgandum: Et qͥd
agit illa uox delicta iuuentutis meȩ &e ignorantiȩ meȩ ne me¬
mineris: Et si enĩ dampnabiliora peccata sunt quȩ abscientib

Expanded text:
natorum profundissimam ignorantiam uideamus, ex qua ad isnatorum profundissimam ignorantiam uideamus, ex qua ad istam non permansuram balbutientem fatuitatem tamquam ad scientiam locutionemque tendentes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, consideremus tenebras mentis utique rationalis, in quibus et deum prorsus ignorant, cuius sacramentis etiam cum baptizantur obsistunt; in has quaero unde et quando sumnicrsi sint. itane uero eas hic contraxerunt et in hac uita sua iam propria per nimiam neglegentiam obliti sunt deum, prudentes uero et religiosi uixerunt uel in uteris matrum? dicant ista qui ausi fuerint, audiant qui uoluerint, credant qui potuerint; ego autem puto, quod omnes, quorum mentem non obnubilat defendendae suae sententiae peruicacia, haec sentire non possunt. an nullum est ignorantiae malum et ideo nec purgandum? et quid agit illauox: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris? etsi enim damnabiliora peccata sunt, quae ab scientibus
Abbreviated transcription (Latin):
ente. talia pater letus expectat. & ꝓuocat.: talem si p̃sciret fu¬
curum esse cum reuerit: nullo modo dubitaret miserabiliꝰ
lugendum eẽ quam mortuũ: S dum spes subẽ incremtoꝵ.
& ingenii lumen accessurum creditur etatis accessu: fit ut
conuitia paruuloꝵ itiã in parentes non solum iniuriosa ñ
sunt uerum etiã grati atq iocunda sint. Quod quidem pra¬
dentium nemo ꝓbauerit. ut abditis uel factis huiꝰmodi ñ
solum non ꝓhibeantur. cum ꝓhiberi iam possunt. uerum
in hoc etiam concitentur. studio ridendi & uanitate maio¬
rum. Nam plerumq illa ȩtas iam patrẽ matrẽq agnosccuꝰ.
neutri eoꝵ audet maledicere: nisi ab altero eoꝵ. aut ut᷑q
uel ꝑmissa. uel iussa. Uerum hec eoꝵ sunt paruuloꝵ. qͥ
iamin u̾ba ꝓrumpunt. & animi suimotus. qualibus cũq
lingue ꝓmere uocibus iam possunt. illam potiꝰ recentium

Expanded text:
ente talia pater laetus expectat et prouocat, talem praesciret fuente talia pater laetus expectat et prouocat, talem praesciret futurum esse cum creuerit, nullo modo dubitaret miserabilius lugendum esse quam mortuum. sed dum spes subest incrementorum et ingenii lumen accessurum creditur aetatis accessu, fit ut conuicia paruulorum etiam in parentes non solum iniuriosa non sint, uerum etiam grata atque iucunda sint. quod quidem prudentium nemo probauerit, ut a dictis uelfactis huiusmodi non tantum nou prohibeantur, cum prohiberi iam possunt, uerum in haec etiam concitentur studio ridendi et uanitate maiorum. nam plerumque illa aetas iam patrem matremque agnoscens neutri eorum audet maledicere nisi ab altero eorum aut ab utroque uel permissa uel iussa. uerum haec eorum sunt paruulorum, qui iam in uerba prorumpunt et animi sui motus qualibuscumque linguae signis promptare iam possunt. illam potius recentium