comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse tempꝰ qͦ auferret᷑ cultꝰ idoloꝵ. & in eos qͥ cole¬
rent dominatio demonioꝵ. malo spũ instigatꝰ sc̃ꝑ
uolebat istam captiuitatẽ manere. qͣ transacta.
psalmꝰ canit. edificari domũ in oĩ t̾ra: Pronuncia¬
bat illa hermes dolendo. ꝓnunciabat hec ꝓphã
canebat. etiã hermes ipse ea quę dolebat & nole¬
bat auferri. ñ a prudentib & fidelib & religiosis.
s ab errantib. & incredulis. & a cultu diunȩ re¬
ligionisauersis ẽt̃ instituta. miris modis coactus ẽ con¬
fiteri. Qui ꝗͣ uis cos appellet deos. tam̃ cũ dic̃ a talib
hominib factos. quales c̾t̾ utiq ñ debemꝰ. uelit. nolit.
ostendit colendos ñ eẽ. ab eis qͥ tales ñ sunt: quales
fuer̾ a quib facti sunt: hoc ẽ a prudentib. fidelib
religiosis: simul etiã demonstrans. ipsos homines
qͥ eos fecer̾ sibimet importasse. ut cos haberent deos
qui ñ erant dii Uerũ ẽ quippe illud ꝓphĩcũ. Si fa¬

Expanded text:
fuisse tempus, quo auferretur cultus idolorum et in eos, qui colerent, dominatio daemoniorum, malo spiritu instigatus semper uolebat istam captiuitatem manere, qua transacta psalmus canit aedificari domum in omni terra. Praenuntiabat illa Hermes dolendo; praenuntiabat haec propheta canebat, etiam Hermes ipse ea, quae nolebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiosis, sed ab errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta miris modis coactus est confiteri. Qui quamuis eos appellet deos, tamen cum dicit a talibus hominibus factos, quales esse utique non debemus, uelit nolit, ostendit colendos non esse ab eis, qui tales non sunt, quales fuerunt a quibus facti sunt, hoc est a prudentibus, fidelibus, religiosis; simul etiam demonstrans ipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet inportasse, ut eos haberent deos, qui non erant di. Verum est quippe illud propheticum: Si fa
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem sed tardũ opinantur. siue quia ꝑditionẽ suã
hano ipsam dicebant. qua fiebat ut cogniti sperne¬
etiã om̃ib qͥ eoꝵ socictatt detinent᷑: sic̃ religio loquit᷑.
quȩ nec fallit nec fallitur. ñ sicut iste quasi om̃i uen¬
to doctrinȩ hinc atq hinc ꝑflatꝰ. & falsis uera ꝑmis¬

Expanded text:
quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditionem suam quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditionem suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti sperneetiam hominibus, qui eorum societate detinentur, sicut religio loquitur, quae nec fallit nec fallitur, non sicut iste quasi omni uento doctrinae hinc adque inde perflatus
Abbreviated transcription (Latin):
rentur uenturũ sciebat. dolebat. s tam in prudenter
dolebat. ꝗͣ. imprudent̃ sciebat Honenĩ ei hȩc reuela
sunt dii Et alio loco Erit in illa die dic dñs. exter¬
minabo nomina simulacroꝵ a terra. & iã ñ erit eoꝵ
memoria: ꝓ pͥe uͦ de egipto quod ad hanc rẽ adtin&
ita scs̃ ysaias ꝓphetat Et mouebunt᷑ manu facta
cgipti a facie eiꝰ. & cor eoꝵ unciet᷑ in eis. & cetã huiꝰmo¬
di: Ex qͦgnc̃ & illi erant. qͥ uenturũ quodsciebant ue¬
nisse gaudebant. qualis simcon. qualis anna. qͥ mox
natũ ihm̃. qualis eliz ab& que etiã conceptũ in sp̃u
agnouit. qualis petrus reuelante patre dicens. tu
es xp̃c filiꝰ dĩ uiui: Huic aũ egiptio illi sp̃c indi¬
cauerint futura tẽpa ꝑditionis suę. qͥ etiã p̾sentim
carne dnõ trementes dixer̃ Qͥd uenisti ante tempꝰ
ꝑdere nos : Siue quia subditũ illis fuit. qͦd futurũ

Expanded text:
rentur, uenturum sciebat, dolebat; sed tam inpudenter rentur, uenturum sciebat, dolebat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter sciebat. Non enim haec ei reuelausunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eorum memoria; proprie uero de Aegypto, quod ad hanc rem adtinet, ita sanctus Esaias prophetat: Et mouebuntur manufacta Aegypti a facie eius, et cor eorum uincetur in eis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. Huic autem Aegyptio illi spiritus indicauerant futura tempora perditionis suae, qui etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue quia subitum illis fuit, quod futurum
Abbreviated transcription (Latin):
in corruptibilis dĩ. in similitudinc̃ imaginis corrup¬
tibilis hominis: & cetã quȩ cõmemorare longũ ẽ:
Multa quippe talia dic̃ de uno uero dõ fabricatore
mundi. qualia ueritas hab& Et nescio qͦmͦ illa obs¬
curatione cordis ad ista dilabit᷑. ut dis qͦs confitetur
ab hominib fieri. semꝑ uelit homines subdi. & hȩc
futuro temꝑe plangat auferri. quasi quicꝗđ sit infelici
homini. cui sua figmenta dominant᷑. cũ sit faciliꝰ ut
tamꝗͣ. deos colendo quos fet̾ nec ipse sit homo. ꝗͣ. ut ꝑeiꝰ
cultũ dui possint ẽc̃ quos fec̃̾ homo Citius enĩ fit ut hõ
in honore positꝰ peccorib ñ intelligeis comparetur. ꝙͣ
ut oꝑidĩ ad eiꝰ imaginẽ facto. id est ipsiꝰ homini opꝰ ho
minis p̃feratur: Qua ꝓpt̾ merito hõ defic̾ ab illo qui
eũ creauit. cũ sibi p̃fic̾ ipse qͦd fec̃. Hec uana decepto¬
ria. ꝑniciosa. sacrilega. hermes egiptiꝰ qͥa tẽpꝰ qͦ austr¬

Expanded text:
i Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et haec futuro tempore plangat auferri quasi quicquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantur; cum sit facilius, ut tamquam deos colendo, quos fecit, nec ipse sit homo, quam ut per eius cultum di possint esse, quos fecit homo. Citius enim fit, ut homo in honore positus pecoribus non intellegens conparetur, quam ut operi Dei ad eius imaginem finis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo aufer
Abbreviated transcription (Latin):
dem rtrũ gestarũ utrumq et̃ ñ potest. Uerũ: eilin¬
gue potius credatur. unde ẽ in aliam ꝑ int̾ptes¬
facta translatio Nam in quibdam etiam codicib
grecis trib & uno latino & uno etiam sẏro inter sẽ
consentientib. inuentus ẽ mathusilem sex annis ante
diliunum fuissi defunctus:¬
uiNic etiam uideamꝰ. quo nã modo eiudent̃¬
nc̃ habemꝰ. quos utiq circuitꝰ confic̾ solis: in illoꝵ
hominũ uita ꝓlixissima computatos. Sexcentesimo
nempe anno ite noc: scriptũ ẽ factũ ec̃ diliunum:
Uurgͦ ibi legitur. & aqua diluiui facta ẽ suꝑ ter

Expanded text:
dem rerum gestarum utrumque esse non potest uerum, ei lindem rerum gestarum utrumque esse non potest uerum, ei linguae potius credatur, unde est in aliam per intfacta translatio. Nam in quibusdam etiam Codicibus Graecis tribus et uno Latino, et uno etiam Syro inter se consentientibus inventus est Mathusalam sex annis ante diluvium fuisse defunctusunc jam videamus quonam modo evidentenunc habemus quos utique circuitus conficit solis, in illorum hominum vita prolixissima computatos. Sexcentesimo nempe anno vitae Noe scriptum est factum esse diluvium. Cur ergo ibi legitur, Et aqua diluvii facta
Abbreviated transcription (Latin):
genuit enos: ac ꝑho c sedm̃ istos. nondũ habebat
undecĩ annos etatis: Quid dicam de canan eiꝰ filio.
Lax. legitur fuisse. quando genuit malaleel: Qͥs
generat homo septennis. sitt̃ anni septuaginta
nuncupabantur qͥ septẽ fuerunt : xiuĩ¬

Expanded text:
genuit Enos : ac per hoc, secundum istos, nondum habebat undecim annos aetatis. Quid dicam de Cainan ejus filioseptuaginta legitur fuisse, quando genuit Malalehel ? Quis generat homo septennis, si tunc anni septuaginta nuncupabantur qui septem fuerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
& singula milia annoꝵ uixisse ꝓduntur. His uelut
ꝓbabilib argumentis quidam ñ destruentes fidem
sacre huiꝰ historiȩ. sed astruere nitentes. ne sit in¬
ercdibile quod tam multos annos uixisse referunt᷑
antiqͥ. ꝑsuaserunt sibi nec sc suidere impudenter
aetur. Qd antequam faciam: ñ mͥ tacendũ uide¬
tur ꝗͥ credibilior possit ec̃ suspicio: P oteramꝰ hanc
certe asscuerationẽ &x hebras codicib redar¬
guere atq coninncert. ubi adam ñ ducentoꝵ¬

Expanded text:
 singula milia annorum uixisse produntur.\' His uelut  singula milia annorum uixisse produntur.\' His uelut probabilibus argumentis quidam non destruentes fidem sacrae huius historiae, sed adstruere nitentes, ne sit incredibile quod tam multos annos uixisse referuntur antiqui, persuaserunt sibi, nec se suadere inpudenter ditur. Quod antequam faciam, non mihi tacendum videtur, quae credibilior possit esse suspicio. Poteramus certe hanc asseverationem ex hebraeis codicibus redarguere atque convincere, ubi Adam non ducento
Abbreviated transcription (Latin):
aut ñ multo ampliꝰ genuerit filiũ. Sed qͥ minima¬
runtur Quia nemo inquiunt. x ͨ. annoꝵ homo
potest gencrare filios. qͥ numerꝰ. eͣ. appellantur. amnni
ab illis hominib. s in aiis xxuͦi. ẽ matura puber
annos. illa temꝑa nuñcupabant: Ut aũ alit̾ an¬
nũ tc̃ fuisse computatũ non sit in credibile. adi¬
ciunt quod apud plerosq scriptores hẏsteriȩ
repperitur. egyptios habuisse annũ. iiͦii. men¬
sium. A carnanas sex mensium. labmos xiii men¬
siũ: Plinius secundꝰ cũ cõmemorasset relatũ fuis
cẽe. quosdam ad quingentos. alios ad sexcentos
ñ nullos ad octogintos etiã ꝑuenisse. hȩc om̃a in¬
scientia tempoꝵ accidisse arbitratꝰ ẽ Alii quip
hicme. alii quadriꝑtitis temꝑib sicut areades
inquit. quoꝵ anni trimenses tres fucrunt:
Adiccit etiam aliquando egiptios quoꝵ paruos
annos quatnoꝵ mensiũ. fuisse sup diximꝰ: lu¬
ne finc limitasse annũ: Itaq apud eos inquit¬

Expanded text:
aut non multo amplius, genuerit filium; sed qui minima aruntur; quia nemo, inquiunt, decem annorum homo potest gignere filios, qui numerus centum appellabantur anni ab illis hominibus; sed in annis sedecim est matura pubertet sexaginta annos illa tempora nuncupabant. Ut autem aliter annum tunc fuisse conputatum non sit incredibile, adiciunt quod aput plerosque scriptores historiae reperitur, Aegyptios habuisse annum quattuor mensum, Acarnanas sex mensum, Lauinios tredecim mensum. Plinius Secundus cum commemorasset relatum fuiss alios trecentorum, quosdam ad quingentos, alios ad sescentos, nonnullos ad octingentos etiam peruenisse, haec omnia inscitia temporum accidisse arbitratus est. \'Alii quipphieme, alii quadripertitis temporibus. sicut Arcades, inquit, quorum anni trimenstres fuerunt.\' Adiecit etiam aliquando Aegyptios, quorum paruos annos quaternorum mensum fuisse supra diximus, lunae fine limitasse annum. \'Itaque aput eos, inquit, et
Abbreviated transcription (Latin):
Que facultas cũ uolentib ubiq gentiũ presto sit.
ñ tam̃ uicat. quod septuaginta int̾ p̃tes in pluri¬
mis q̃ diuersa dicere uidentur. ex hebras codicib
emendare ausus ẽ nemo: Noneni est illa diuersitas
putata mendositas: nec ego ullomodo putandã
existimo: Sedubi non c̃ scriptoris error aliqͥd eos
duuns sp̃ũ ubi sensus c̃ẽt consentancus ueritati. &
pdicans ueritatem. ñ int̾p̃tantiũ munere sed p¬
phetantiũ libertate. aliter dicere uoluisse ere¬
dendum est Vnde merito ñ solũ hebreis. uerũ
etiam ipsis. cum adhibent testimonia de scriptu¬
ris ut apłica inuenitur auctoritas. Sed hinc me
oportuniore loco sidsꝰ ad iuuerit ꝓmisi diligen¬
tiuis loquuturũ: nc̃ quod instat expediam: Non
eni ambigndũ ẽ ab homine qͥ ex pͥmo homine
pͥmꝰ est natꝰ. quando tam dui uiuebat potuisse cons

Expanded text:
Quae facultas cum uolentibus ubique gentium praesto sit, Quae facultas cum uolentibus ubique gentium praesto sit, non tamen uacat, quod septuaginta interpretes in plurimis, quae diuersa dicere uidentur, ex Hebraeis codicibus emendare ausus est nemo. Non enim est illa diuersitas putata mendositas; nec ego ullo modo putandam existimo: sed ubi non est scriptoris error, aliquid eos diuino spiritu, ubi sensus esset consentaneus ueritati et praedicans ueritatem, non interpretantium munere, sed prophetantium libertate aliter dicere uoluisse credendum est. Unde merito non solum Hebraeis, uerum etiam ipsis, cum adhibet testimonia de scripturis, uti apostolica inuenitur auctoritas. Sed hinc me opportuniore loco, si Deus adiuuerit, - promisi diligentius locuturum; nunc quod instat expediam. Non enim ambigendum est ab homine, qui ex primo homine primus est natus, quando tamdiu uiuebant, potuisse cons
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quẽ duodetĩ menses lunares additis ꝓpt̃ cursum
lunarem. quinq dieb & qua drante consummant
Quanti anni sexcentesimi uitȩ. noȩ scds erat men¬
sis. eiꝰq mensis uicesimꝰ & septimꝰ dies. quando cepit
et diluuium. in qͦ dies quadraginta continuate
ingentes pluuiȩ memorantur. Qui dies nonbinas
ac paulo ampliꝰ horas habebant. s xͥx & quat̾nas
die noctuq transactas Ac ꝑ hoc tã magnos annos
uixerunt illi antiqͥ usq ampluis ꝗͥ non gentos. qͣn¬
tos postea uix abraham septuaginta. & pꝰ eum
septuaginta uł octoginta. uł non multo amplius
de quib dictum ẽ Et ampliꝰ eis labor & dolor: Illa
uͭ numeroꝵ uarictas quȩ inter eodices hebreos inue¬
nitur. & nr̃os. neq dehac antiquoꝵ longeuitate
dissentit. & si quid hab& ita diuersũ ut uerũ ẽt̃ u¬
trumq non possit. rerum gestarũ fides. ab ea lin¬
gua repetenda ẽ: ex qͣ int̾ p̃tatum ẽ qͦd habemus:

Expanded text:
est, quem duodecim menses lunares additis propter cursum est, quem duodecim menses lunares additis propter cursum solarem quinque diebus et quadrante consummant, quanti anni sescentensimi uitae Noe secundus erat mensis eiusque mensis uicensimus et septimus dies, quando coepit esse diluuium, in quo dies quadraginta continuatae ingentes pluuiae memorantur, qui dies non binas ac paulo amplius horas habebant, sed uicenas et quaternas die noctuque transactas. Ac per hoc tam magnos annos uixerunt illi antiqui usque amplius quam nongentos, quantos postea uixit Abraham centum septuaginta et post eum septuaginta uel octoginta uel non multo amplius, de quibus dictum est: Et amplius eis labor et dolor. Illa uero numerorum uarietas, quae inter codices Hebraeos inuenitur et nostros, neque de hac antiquorum longaeuitate dissentit, et si quid habet ita diuersum, ut uerum esse utrumque non possit, rerum gestarum fides ab ea lingua repetenda est, ex qua interpretatum est quod habemus.
Abbreviated transcription (Latin):
unũ nr̃m. aaͣ x uͭi habrat dies. Tantillus quip¬
pe annꝰ si antiquo more hoc nom̃ accepit: aut ñ
hab& menses. aut mensis eiꝰ ẽ triduũ. ut habeat duo¬
eẽ diliuiũ : Deinde postea insine diluiui ita legit᷑
sis suꝑ montes ararat: aqua aut̃ minuebatur. usq ad
undecimũ mensem. in x i ͦ aut̃ mense pͥma die men¬
sis: paruer̃ capita montiũ: Si igitur tales menses
erant. tales ꝓfecto & anni erant quales nc̃ habemus:
Menses quippe illi triduani. a x. & septem dies habe¬
re ñ poterant. Aut si pars xxx. tridui tc̃ appella¬
bantur dies. ut oma ꝓ portione minuant᷑. ergo nec
toto quatriduo nr̃o factum ẽ illud tam grande diluui¬
hanc absurditatẽ & uanitatẽ ferat: Proide remo¬
ueatur hic error. qui coniectura falsa ita uelut ad¬
struert scripturarũ nr̃arũ fidem. ut alibi destruat:
minanit: Tantus mensis quantꝰ &nc̃ ẽ: quẽ luna
coepta & finita concludit: Tantꝰ annꝰ quantꝰ & nc̃

Expanded text:
um, triginta sex habebat dies? Tantillus quippe annus, si antiquo more hoc nomen accepit, aut non habet menses, aut mensis eius est triduum, ut habeat duoesse diluuium? Deinde postea in fine diluuii ita legitur: ma mensis, super montes Ararat. Aqua autem minuebatur usque ad undecimum mensem; in undecimo autem mense prima die mensis paruerunt capita montium. Si igitur tales menses erant, tales profecto et anni erant, quales nunc habemus. Menses quippe illi triduani uiginti et septem dies habere non poterant. Aut si pars tricensima tridui tunc appellabatur dies, ut omnia proportione minuantur: ergo nec toto quadriduo nostro factum est illud tam grande diluuihanc absurditatem et uanitatem ferat? Proinde remoueatur hic error, qui coniectura falsa ita uult adstruere scripturarum nostrarum fidem, ut alibi destruat. minant; tantus mensis, quantus et nunc est, quem luna coepta et finita concludit; tantus annus, quantus et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
illum ẽẽt suptura mercedẽ. qͣ. sibi credere debcr& ab
hercule ꝑsolutã. Ac sic ab cunti. cũ primꝰ uiuenis di¬
oissimꝰ taruciꝰ occurriss&: eamq dilectã sibi secũ diutiꝰ
habuiss&: illa herede defunctus ẽ Quȩ amplissimã
adepta peccuniã. ne diunc mercedi uideret᷑ ing̾¬
ta. qͦd acceptissimũ putauit ẽt̃ numinib popłm
romanũ etiã ipsa scripsit heredẽ Atq illa ñ cõpa¬
renit: inuentũ ẽ testam̃tũ Quib meritis. eam fer̃
etiam honores meruisse diuinos Hȩc si poetȩ fingeras
si mimi agerent. ad fabulosã theologiã dicerentur
ꝓculdubio ꝑtinere. & a ciuilis theologie dignita¬
te separanda iudicarent᷑. Cũ uͦ hȩc dedecora. non
poetarũ sed populoꝵ. ñ mimoꝵ s sacroꝵ. ñ thea¬
troꝵ s temploꝵ. id est ñ fabulose sed cuulis theolo
gic a tanto auctore ꝓduntur. ñ frustra histriones

Expanded text:
illum esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab illum esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilisgiae, a tanto auctore produntur; non frustra histriones
Abbreviated transcription (Latin):
losis aꝑtissime reꝓbatis ẽc simillimos. fortus. etatib.
sexu. habito. coniugiis. gnãtionib. ritib In qͥb
om̃ib. aut homines fuisse intelligunt᷑. & ꝓuniusco¬
iusq uita. uł morte. sacra eis & sollempnia constau¬
ta. hunc errort̃ insinuantib firmantib q demonib
aut certe ex qualib& occasione inmundissimos spõ fal¬
lendis humanis mentib irrepsisse:

Expanded text:
losis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, losis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallendis humanis mentibus inrepsisse
Abbreviated transcription (Latin):
nitur: eonimirũ consilio: ut qm̃ acutissimi homines atq
doctissimi. a qͥb ista conscripta sunt: ambas ĩ ꝓbandas in¬
telligebant. & illã scilic& fabulosã & istam cuulẽ Illam
uͦ audebant im ꝓbare: istam ñ audebant: Illã culpandã¬
ꝓ posuer᷑. hane ei similit csparandã exposucr: Non ut hȩe
p̃ illa tenenda cligerent᷑. sed ut cũ illa respuenda intelli¬
geretur. Atq ita sinc ꝑiculo eoꝵ qͥ ciuilẽ theologia re¬
pͣhendere metuebunt. utraq contẽpta. ea quã natura¬
lẽ uocant. apud meliores animos inucnir& locũ. Nã
& ciuilis & fabulosa: ambȩ fabulose sunt. ambeq ciui¬
les. Ambas inueni& fabulosas: qui uanitates & obsce¬
nitates ambarỹ prudent᷑ inspexerit. ambasciuiles. qͥ
scenicos ludos ꝑtinentes ad fabulosam indõꝵ cuuliã
festiuitatib & in urbiũ diuinis reb aduerterit: Quo
itur. qͦ sua simulachra & sacra coniuncunt. dusfabu¬

Expanded text:
nitur: eo nimirum consilio, ut quoniam acutissimi homines atque nitur: eo nimirum consilio, ut quoniam acutissimi homines atque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas improbandas intelligebant, et illam scilicet fabulosam et istam civilem, illam vero audebant improbare, hanc non audebantposuerunt, hanc ejus similem comparandam exposuerunt; non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intelligeretur; atque ita sine periculo eorum qui civilem theologiam reprehendere metuebant, utraque contempta, ea quam naturalem vocant, apud meliores animos inveniret locum. Nam et civilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque civiles: ambas inveniet fabulosas qui vanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas civiles qui scenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum civilium festivitatibus et in urbium divinis rebus adverterit. Quomitur, quos sua simulacra et sacra conuincunt dis fabu
Abbreviated transcription (Latin):
muliebria pati ñ ẽ scdm̃ naturã. sed contͣnaturã: Hic
morb. hoc crim̃. hoc dedetꝰ hab& int̾ illa sacra ꝓfes¬
sionẽ. qͦd inuiciosis hominũ morib uix hab& int̾ tor¬
m̃ta confessionẽ: Deinde susta sac̾ quę scenicis turpitodi¬
nib conuincunt᷑ ẽc̃ fediora. hinc excusant᷑ atq purgan¬
tur. qͦd habent int̾̃p̃tationes suas. quib ostendant᷑ itrũ
significart naturã: cur ñ etiã poetica similit̾ excusentur
atq purgent᷑ : Multi enĩ & ipsa ad eundẽ modũ int̾¬
tentur. qͦd longinquitas temꝑis. quȩ saturtu nomine sig¬
nificatur. qͥcqͥd gignit ipsa consumat. Uel sic̃ idem opina¬
tur uarro. qͦd ꝑtineat saturnꝰ ad semina. quȩ in t̾ram de
qua oriunt᷑ itm̃ recidant: Itemq alii aliomͦ. & similiter
cetã: Et tam̃ theologia fabulosa dr̃. & cũ oĩb huiꝰcemodi¬
anaturali quȩ philosophoꝵ ẽ. uerũ etiã abista ciuili de
de diis indigna confinxerint. merito repudianda discer¬

Expanded text:
ram, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum moribus uix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scaenicis turpitudinibus conuincuntur esse foediora, hinc excusantur adque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum inteetentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat, uel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicia naturali, quae philosophorum est, verum etiam ab ista civili, dede diis indigna confinxerit, merito repudianda discer
Abbreviated transcription (Latin):
sime hoc ultimo uersu eafata appellauit qͥ sup̃ di¬
xerat sumi patris uoluntatẽ Cui paratũ se obocdi¬
re dic̃. ut uolens ducat᷑. ne nolens trabatur. Q m̃ sci¬
licet duicunt uolentt̃ fata. nolentẽ trahunt. Iiliqͦq
uersus homerici huic sententiȩ suffragant᷑. quos c¬
cero in latinũ uertit: Tales sunt hominũ mentes
qualis pat̾ ipse. Iupit̾ auctiferas lustrauit lumine t̾ras:
Nec in hac questione auctoritatẽ haber& poctica senten¬
tia. sed qmstoicosdic̃ iuĩ fati asserentes. istos ex omero
uersus solert usurpare. ñ de illiꝰ poete. sed de istoꝵ philo¬
sophoꝵ opinione tractatur: Cũ ꝑistos ũsus quos dispu¬
tationi adhibent ꝙͣ de fato habent. qͥd sentiant eͥc̃ fatũ

Expanded text:
sime hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra disime hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra dixerat summi patris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt nolentem fata, nolentem trahunt. Illi quoque uersus Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum uertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Iuppiter Iuppiter lustrauit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit uim fati adserentes istos ex Homero uersus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatu
Abbreviated transcription (Latin):
Ui uͦ non astroꝵ constitutionẽ¬
sicuti c̃ cũ quidq concipitur. uł nascitur. ut
inchoatur. sed om̃iũ concxionẽ seri¬
c̃qͣ causarũ. qua fit om̃e qͦd fit. fati nomine appel¬
lant : non mult̃ cũ eis de uerbi contro uersia labo¬
randũ atq certandũ c̃: quando quidem ipsarũ ciu¬
sarũ ordinẽ & quandã conexionẽ di sũmi tribu¬
unt uoluntati & potestati. qͥ optime &ucracissimc
creditur. & cunctascire anteq̃ fiant. & nichil in or¬
dinatũ relinquert. a qͦ sunt om̃s potestates. quã uis
ab ipso ñ sint omĩum uoluntates: Ipsa itaq p̃cipu¬
e dĩ sũmi uoluntatẽ. cuiꝰ potestas in supabiliter
ꝑ cuncta porrigitur. eos appellare fatũ sic ꝓbat᷑.
Annc scnetȩ sunt fallor hi uersus: Duc sũ me pater
altiq dnãtor poli. qͦcũq placuit. nulla parendi
mora ẽ Ad sum impiger. fac nolle comitabae
mẽs. malꝰq patiar faceit qͦd licuit bono. Ducunt
uolentẽ fata. nolentẽ trahunt: Nempe eudentis¬

Expanded text:
vero non astrorum constitutionesicuti est cum quidque concipitur, vel nascitur, vel inchoatur, sed omnium connexionem seriemque causarum, qua fit omne quod fit, fati nomine appellant; non multum cum eis de verbi controversia laborandum adque certandum est, quando quidem ipsum causarum ordinem et quandam conexionem Dei summi tribuunt uoluntati et potestati, qui optime et ueracissime creditur et cuncta scire antequam fiant, et nihil inordinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium uoluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi uoluntatem, cuius potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi uersus: Duc, summe pater altique dominator poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum inpiger: fac nolle, comitabor gomens Malusque patiar, facere quod licuit bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt. Nempe euidentis
Abbreviated transcription (Latin):
sexigenos. alii centenos. hoc indie uidicii futuꝵ suspi¬
cari solent. ñ post iudiciũ: Qua opinione quidã cũ ui¬
dera homines ĩpunitatẽ sibi ꝑuersissiume pollicentes. co
quod om̃s isto mͦ ad lib̃tionẽ ꝑtincre posse uideant᷑.
degantissime respondisse ꝑhibet᷑. bene potiꝰ eẽ uiuen
dũ ut int cos quisq reppiat᷑ qͥ ꝓ alus int̾cessuri sunt
libãndis. nec tã pauci sint. ut cito ad numcrũ suũ uł
tricenũ uł sexigaiũ uł centenũ unoquoq coꝵ ꝑ
ueniente multi rem incant qͥ erui um de poenis illoꝵ
intcessione ñ possint: & in eis inueniatur. qͥsqͥs sibi
spem fractꝰ alieni ttneritatt uanissima pollicetur:
Hec me illis respondisse suffecent. qͥ sacrar littãrũ
qͥs cõmunes habemꝰ ac toritatẽ ñ sꝑñt. s eas male
intellegendo ñ qͦd ille loquunt᷑ s hoc potiꝰ putant
futiuꝵ et. quod ipsi uolt̃. Hac itaq responsione
reddita. librũ sic̃ ꝓmisimꝰ. t̃minamus

Expanded text:
sexagenos, alii centenos: hoc in die judicii futurum suspicari solent, non post judicium. Qua opinione quidam cum videret homines impunitatem sibi perversissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse videantur, elegantissime respondisse perhibetur, bdum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicetur. Haec me illis respondisse suffecerit, qui sacrarum litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responsione reddita librum, sicut promisimus, terminamus
Abbreviated transcription (Latin):
in tab̾nacula ȩt̾na suscipi ant. nec tã bonc. ut ad tantã
bcatitudinc̃ adipiscendã eis ipsa sufficiañt. nͥ eoꝵ me¬
solco etiã apud uirgiliũ reppiri istam dnĩ sententiã
ubi ait: Facite uob̾ amicos de mãmona iniqͥtatis. ut
& ipsi recipiant uos in tabnacula gna. cui ẽ & illa
simillima. qͥ recipit ꝓpham in nomine ꝓphẽ. marcedẽ
ꝓphẽ accipi&. & qui recipit iustũ in nõe sꝰti. mercedẽ iꝰti
accipia. Nam cũ elisẏos campos poeta ille describẽt
ubi putant habitare aĩas beatoꝵ. ñ solũ ubi posuit cos
qͥ ꝓpͥis meritis ad illas sedes ꝑ ucnirc potuer .s adiccit
atq ait. Queꝙ̃ sui mcmores alios fecere increndo. Id ÷¬

Expanded text:
 tabernacula suscipiant, nec tam bonae ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum mesoleo etiam aput Vergilium reperiri istam Domini sententiam, ubi ait: Facite uobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant uos in tabernacula aeterna; cui est et illa simillima: Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, meraccipiet . Nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos, qui propriis meritis ad illas sedes pervenire potuerunt, sed adjecit, atque ait, Quique sui memores alios fecere merendo; id
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cetĩs audiait. uenite benedicti patris mei. pos¬
sidett paratũ uob regnũ. ñ ad simstrã. ubi illier̃
qͥ salui ñ er̃ & ideo audient. diseeditt ame male¬
dicti in ignem ȩternũ. Nemo quippe ab illo igne
saluabit᷑. qi in suppliciũ ȩternũ ibt̃ illi oms. ubi
uerms eor ñ moriet᷑. & ignis ñ extinguet᷑. qͦ cruci

Expanded text:
benedicti patris mei, possidete paratum uobis reg num, non ad sinistram, ubi illi erunt, qui salui non erunt et ideo audient: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Nemo quippe ab illo igne saluabitur, quia in supplicium aeternum ibunt illi omnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur, quo cr
Abbreviated transcription (Latin):
obluuscetur miseren ds̃. aut c̃tinebit inira sua mi¬
sedas suas. c̃anuo subiet᷑: Et dixi nc̃ aocpi. hec ÷̃ mu¬
tatio dextere excclsi: Ex posuit ꝓfccto. qͥd dixii¬
rit. numqͥd c̃inebit in ia sua miscritiones suas :
lracnĩdĩ÷. eti am ista uita mortalis. ubihomo ua¬

Expanded text:
t continebit in ira sua miserationes suas? continuo subiecit: Et dixi: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi. Exposuit profecto quid dixerit: Numquid continebit in ira sua miserationes suas? Ira enim Dei est etiam ista uita mortalis, ubi homo ua
Abbreviated transcription (Latin):
tiad ianis & mignis & quanta cũq sceleꝵ consuctu¬
dinc mĩam posse ĩpetrne diuinĩ. ut ei qͦtadiana
renissio seqretur. uid crent serẽ dicere ab surdĩ atꝙ
ridiculã. Sicenĩ cogerent᷑ fateri ficri posse. uto¬
pulentissimꝰ hõ decc̾ nũ mulis diurnis in elemosi¬
nas ompensis. homicidia & adulteria & nefarii q̃q
facta rediinera: Qͦdsi ab surdissimũ atq insanis¬
simũ ÷ dicere ꝓfectosi queratur quȩ digne sint ꝑ¬

Expanded text:
erum consuetudine misericordiam posse impetrare diuinam, ut ea cotidiana remissio sequeretur, uiderent se rem dicere absurdam atque ridiculam. sic enim cogerentur fateri fieri posse, ut opulentissimus homo decem nummulis diurnis in elemosynas impensis homicidia et adulteria et nefaria quaeque facta redimeret. quod si absurdissimum atque insanissimum est dicere
Abbreviated transcription (Latin):
cuꝙ scõꝵ humił quisq cõm̃dat & dic̃. memor meiesto
atq̃ ut id et̃ possit. ꝓmcrendo effic̃. S. qͥs iste sit moda
q̃ sint ipsa peccita qͥ ita impediunt ꝑuentionẽ. Ad regnũ
dĩ ut tam̃ scoꝵ amicor ieritis ĩpetrent indulgentum
difficillimũ ÷ inuenire. ꝑiculosissimũ dfinire. Ego cer¬
te usꝙ ad hoc tẽpꝰ cũ inde sitigert̃.: ad cor indaginc pucni¬
reñ potui. Et ꝓptẽa fortassis latent. nc studiũ ꝓficien¬
di ad oĩa ciuenda peccata pigescat. qm̃si scirent᷑ q̃ uł qͣ¬
lia suit delicta ꝓqͥb etiam ꝑ maliguntib nec ꝓuectu
uite melioris ab sumptis intercessio sit inqͥrenda & sꝑan¬
da itoꝵ. esse secura obuoluera inim ina segnitia. neq
curara. s tantũmͦ qͣrtra alioꝵ incritis libũri. quosami¬
coss de mãmona iniqͥtatis elemosinaꝵ largitate ftcissa¬
fecto & studiũ in indiora ꝓficiendi ormdo x instando
uigilantiꝰ ad hibet̾. & faciendi de mãmona iniqͥtatis

Expanded text:
um humilis quisque commendat, et dicit, Memor mei esto: atque ut id esse possit, promerendo efficit. Sed quis iste sit modus, et quae sint ipsa peccata, quae ita impediunt perventionem ad regnum Dei, ut tamen sanctorum amicorum meritis impetrent indulgentiam, difficillimum est invenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem, ad eorum indaginem pervenire non potui. Et fortassis proptdi ad omnia cavenda peccata pigrescat, quoniam si scirentur quae vel qualia sint delicta pro quibus etiam permanentibus, nec provectu vitae melioris assumptis, intercessio sit inquirenda et speranda justorum, eis secura se obvolvere humana segnitia segnicuraret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mammona iniquitatis eleemosynarum largitate fecissprofecto et studium in meliora proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mamona iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
domosine facendes. ut cũ de p̃tritis peccatis
dep̃cimĩ. exaudiam̃. ñ ut in eis ꝑseuerantis
liccntiã male faciendi nos ꝑ elemosinas com¬
parare credamꝰ. Ideo aut̃ dñs &. dextris el ciuo¬
sinas ab cs fictas. & sinistris ñ factas se in¬
putaturũ et̃ p̃dix̃. ut hinc ostenderae quan¬
tũ ualeant elomosine ad pͥora delen da ñ
ad ꝑpetua ĩ pune cõmattenda peccata.
Tales aut̃ elemosinas ñ dicendi sunt facere qͥ
utã nolunt a c̃suctudine scelerã in melius
comutare: Quia & in hoc qͦd ait. quindo
uni ex iniminis meis ñ ficistis. mͥ ñ fecistis. Ostendit cosñ
facẽ. etiã ꝗͣ̃ dose facere exstimant: Si enĩ xp̃ano esuri¬
enti panc̃ tãꝗͣ xp̃iano darent. ꝓfecto sibi panẽ iusti
aĩo ei porrigit elemosinã qͦ accedit ad xp̃m. ñ qͦ uult
recedẽ impunitꝰ xxp̃o. Tanto enĩ magis qͥsqꝙ deserit

Expanded text:
ae sunt, ut, cum de praeteritis peccatis deprecamur, exaudiamur; non ut in eis perseuerantes licentiam malefaciendi nos per elemosynas conparare credamus. Ideo autem Dominus et dextris elemosynas ab eis factas et sinistris non factas se inputaturum esse praedixit, ut hinc ostenderet quantum ualeant elemosynae ad priora delenda, non ad perpetua inpune committenda peccata. Tales autem elemosynas non dicendi sunt facere, qui uitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare. Quia et in hoc quod ait: Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis. ostendit eos non facere etiam quando se facere existimant. Si enim Christiano esurienti panem tamquam Christiano darent, profecto sibi panem iustitanimo ei porrigit eleemosynam quo accedit ad Christum, non quo vult recedere impunitus a Christo. Tanto enim magis quisque deserit
Abbreviated transcription (Latin):
audiat misotre aĩc tuȩ placensdõ: Hanede¬
mosinã id ÷ ut dõ placeat ñ faciens aic suȩ
qͦm̃ dignas ꝓ peccatis suis clemosinas facere di¬
cendus ÷ : Ad hoc ciũ & illud scriptũ ÷. Qui
sibi maligiꝰ ÷. cui bonꝰ crit : Orationes ad iu
uant & lemosinȩ & utiq intuendũ ÷ quod
legimꝰ. fili peccasti nc adicias atm̃ & de p̃itri

Expanded text:
acens Deo . Hanc eleemosynam, id est, ut Deo placeat, non faciens animae suae, quomodo dignas pro peccatis suis eleemosynas facere dicendus est? Ad hoc enim et illud scriptum est: Qui sibi malignus est, cui bonus erit ? Orationes quippe adjuvant eleemosynae. Et utique intuendum est quod legimus: Fili, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
senut. qͦd nũ qͣ tenuit: Dande quia his occ̃rit apłs
cidem uerba ꝓferens. & emimeratis illis carnis oꝑ
debentẽ securi qͥusq in finẽ quidẽ uelut in c̃munione
cindo siue alias in mundicias flagitioꝵ qͥs nec ex pͥ¬
mert apls̃ uoluit in suo corpore ꝑpetrando siuctꝰ¬
pitudinc luxuriȩ diffluendo siue aliquideoꝵ ali

Expanded text:
seruit quod numquam tenuit; deinde quia et his occurrit apostolus eadem uerba proferens et enumeratis illis carnis opedebent esse securi, qui usque in finem quidem uelut in communione cando siue alias inmunditias flagitiorum, quas nec exprimere apostolus uoluit, in suo corpore perpetrando, siue turpitudine luxuriae diffluendo siue aliquid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis nichil scrptura diuna significare con¬
suciut. nͥ quod finẽ ñ hab& tempris. Quã obrẽ
ꝓrsus nec alia causa nec iustior atꝙ in anifestior
inueniri potest. cur uerissima pietate teneatur
fixũ & ĩmobile. nullũ regressũ ad iusticiã utaq
scõꝵ diabolũ & anglõs eiꝰ habituros. nͥ qr scriptu¬
ra qͥneminẽ fallit dic̃. eis dm̃ ñ peꝑcisse. & sic ab
illo eẽ interi p̃dapnatos. ut carcerib caliginis in¬
feri retrsi traderent seruandi atꝙ ultimo uidi¬
cio puniendi. quando cͦꝰs emnꝰ ignis accipi& ubi cruci¬

Expanded text:
uerbis nihil scriptura diuina significare consueuit, nisi quod finem non habet temporis. Quam ob rem prorsus nec alia causa nec iustior adque manifestior inueniri potest, quur uerissima pietate teneatur fixum et inmobile nullum regressum ad iustitiam uitamque sanctorum diabolum et angelos eius habituros, nisi quia scriptura, quae neminem illo esse interim praedamnatos, ut carceribus caliginis inferi retrusi traderentur servandi, atque ultimo judicio puniendi, quando eos aeternus ignis accipiet, ubi cruci
Abbreviated transcription (Latin):
inꝰ dies. si hoc tempĩs int̾ uallo sp̃s defunctoꝵ eiꝰ
modi ignẽ diõtur ꝑpeti. quẽ ñ sentiant ali qͥ non
habuor tales mores & amores in huiꝰ corporis uita
ut coꝵ ligna & foenũ & stipula consumat᷑. aluu̾ͦ
sentint qͥ ciusinodi secũ edificia portauer̃. siuc ibi
tantũ. siue ibi & inc. siuc ideo hio. ut ñ ibi sceula¬
ria q̃uis a dampnationc uenialia c̃citmantẽ ignẽ

Expanded text:
allo spiritus defunctorum eius modi ignem dicuntur perpeti, quem non sentiant illi qui non habuerunt tales mores in huius corporis uita, ut eorum ligna et faenum et stipula consumatur, alii uero sentiant, qui eius modi secum aedificia portauerunt sine ibi tantum sine et hic et ibi sine ideo hic, ut non ibi saecularia, quamuis a damnatione uenial
Abbreviated transcription (Latin):
minima peccata sine qͥb ñ ẽ etiã uita iꝰtoꝵ alit̃ ñ
remittunt᷑. q̃ tomagis multis & magnis criminib
in uoluti etiam si eã ꝑpetrare iã desinant. nullã in¬
duli gentiã c̃sequuntur. si ad remittendũ aliis qͦd
ieds quisq peccauerit in ex orabiles fiunt fucrint
cũ dicat dñs. si aut̃ ñ dimiseritis hominib neꝙ pat̾
ur̃ dimitt& uobis: Ad hoc enĩ ual& qͦd etiam
mĩam Ue u. iurc quippe in mentẽ etiã scruus il¬
le cui debitori dñs ciꝰ relaxauit decẽ milia talentor.
que postta uissit ut rtdder&. qr ipse ñ misertꝰ ẽ esorui
sui. qui ei debebat centũ denaorios. In his gͦ qͥfilii s
adiungens. Suꝑ exiltat aut̃ mĩa iudicio. Qm̃ & ill
iusti qͥ tanta sc̃ĩtate uixtr ut alios qͦꝙ recipiant intab¬
nacula gt̃na. aquib amici factis de mãmona inqͥta¬

Expanded text:
peccata, sine quibus non est etiam uita iustorum, aliter non remittuntur, quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiam si ea perpetrare desinant, nullam indulgentiam consecuntur, si ad remittendum aliis quod in eis quisque peccauerit inexorabiles fuerint, cum dicat dominus: si autem non dimiseritis hominibus, neque pater uester dimittet uobis. ad hoc enim ualet quod etiam iam. Venire quippe debet in mentem etiam seruus ille. cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum. quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. In his ergo, qui filii sunt ajusti qui tanta sanctitate vixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, quibus amici facti sunt de mammona iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
cantẽ. ligna foenũ. stipulã: Qui aũ matrimonio
uinctꝰ c̃ inquit: aogitat qͦ s̃ mundi. qͦmͦ placeat
uxori. Uniꝰ cuiꝰq opꝰ mani festabitur. dies enĩ dñ¬
declarabit. diesutiꝙ tribulationis. qm̃ in igne
inquit reuelabitur: E andem tribulationẽ ignẽ
uocat᷑: sic̃ alibi legtur. Uasa figuli ꝓbat fornax
A homines uistos teptatio tribulaionis. Etuniꝰ¬

Expanded text:
cantem ligna, fanum, stipulam: Qui autem matrimonio iunctus est, inquit, cogitat quae sunt mundi, quo modo placeat uxori. Uniuscuiusque opus manifestabitur; dies enim declarabit dies utique tribulationis, quoniam in igne, inquit, reuelabitur. Eandem tribulationem ignem uocat. sicut alibi legitur: Vasa figuli probat fornax et homines iustos tentatio tribula
Abbreviated transcription (Latin):
uabit cũ ꝑ ugnẽsides. aliꝰ aũ. i oꝑa ñ lubeat. nũqͥd
poterit fides saluare eũ : Inuenemꝰ gͦ quis possit
saluari ꝑ ignẽ : si priꝰ inuenerimꝰ quid sit. habẽ
in fundam̃to xp̃m Qͦd ut de ipsa similitudine
quantociꝰ adũtamꝰ. nidil in edificio p̃ponitu
fundam̃to: Quisquis itaq sic hib& in cor de
xpm̃ utei ñ itrrena &. tẽporalia nec ea quȩ
licita s̃ atq̃ c̃cessa p̃ponat. fundamentũ haba
apm̃. Si aut̃ p̃ponit: & si uideatur hibere fi¬
p̃pont᷑. Quaintomigissi salutaria p̾cepta con¬
ttpnens cõmitat illicita ñ p̃posuissc xp̃m s pꝰ¬

Expanded text:
at, numquid poterit fides salvare eum? 2. Inveniemus ergo quis possit salvari per ignem, si prius invenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius advertamus: Nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt atque concessa praeponat, fundamentum habet Christum. Si autem praeponit, etsi videatur habere fipraeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat illicita, non praeposuisse Chris
Abbreviated transcription (Latin):
luptatisq̃ p̃ponit. quã uis suꝑ edific& ligna . foc¬
ont ꝑignẽ. Oclicus qͥppe huius modi amoresq
ter renos ppt c̃iugalẽ quidc̃ copulã ñ dĩpnabiles
tribulationis ignis exurit. at quẽ ꝑtinent ignẽ ⁊
oibitatis & quecũq calamuitates. quȩ auferunt hec
sa. qr ñ habebit qͦd suꝑ cdificauit. & coꝵ amissi¬
one cruciabitur. quib fruendo utiq letabatur.
uerb̾ hominc̃ ȩdificantẽ suꝑ fundamentũ. aurã.

Expanded text:
uis superaedificet ligna. feerit per ignem. Delicias quippe huius modi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non damnabiles, tribulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitates quae auferunt haec. sa; quia non habebit quod superaedificavit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabaturverbis hominem aedificante
Abbreviated transcription (Latin):
ucentur qr ñ solo in quiunt sacraimento s re ipsa
manducauer corpꝰ xp̃i. in ipso scilic& eiꝰ corpore c̃¬
stituti: de qͣ corpore ait aplsꝰ. Unꝰ panis. unu conr¬
pꝰ. multi sumꝰ. Qui gͦ ẽ in eiꝰ corporis unitat a¬
÷ in xpanoꝵ cõpage menbroꝵ. cuiꝰ corporissa¬
cramentũ fidd&s cõmimicantes de altari sunde
matici ab huiꝰ unitate corporis separati posse
idem ꝑ ciꝑe sac̾ mentũ s ñ sibi utile. ĩme ũ ea¬
am noxiũ. qͥ iudicaent᷑ g̾uiꝰ. quã uł tardiꝰ libs¬
rantiar R onst̃ quippe ineo uinculo pucis qͦd
ulo expͥmit᷑ sic̃imento. Sed rursꝰ etum isi qre
te intellegunt n dicendũ et̃ manducare ea pap¬
in heresi uł etiam in gentiliũ suꝑstitionẽ e l
corporis unitate labunt᷑ libatione quandorqa
eeni igno supplicii: P rimũ qi debent adtndor
qua sit incoleribile atty a sana doettira ain
acuiuum mult ac pene oms q̃ hereses ĩpuis
c̃dider ex euntes de clutholica p̧eclã. & facti sunt he¬

Expanded text:
centur: quia non solo, inquiunt, sacramento, sed re ipsa manducaverunt corpus Christi, in ipso scilicet ejus corpore constituti: de quo corpore ait Apostolus, Unus panis, unum corpus multi sumus . Qui ergo est in ejus corporis unitatnorum conpage membrorum, cuius corporis sacramentum fideles communicantes de altari sumere matici ab huius unitate corporis separati possunt idem percipere sacramentum, sed non sibi utile, immo uero etiam noxium, quo iudicentur grauius. quam uel tardius liberentur. Non sunt quippe in eo uinculo pacis, quod illo exprimitur sacramento. Sed rursus etiam isti, qui recte intellegunt, non dicendum esse manducare corpin haeresim, vel etiam in gentilium superstitionem, ex illius corporis unitate labuntur, liberationem quandoque ab aeterni igne supplicii. Primum, quia debent attendere, quam sit intolerabile atque a sana doctrina nimis devium, ut multi ac pene omnes, qui haereses impias condiderunt exeuntes de catholica Ecclesia, et facti sunt hae
Abbreviated transcription (Latin):
qr dr̃. ꝑhanc enĩ nob̃ uoluit saluator ostendere
quantũ lib& iꝰte in huiꝰ uite caligine atq firmi¬
tate uiuamꝰ. ñ nob̾ deet̃ petcata. ꝓ qͥb dimitten¬
dis debeamꝰ orare. & eis qͥ innos petcant ut & nob̾
ignoscantur ignoscere: N itaꝙ̃ ꝓptẽa dñs ait¬
fisi seturi quottidiaa sclera faceremꝰ. uł potentia
qͥ ñ timeremꝰ homine̾s leges. uł astutia qͣ ipsos homi¬
nes fallertinꝰ. s ut ꝑ illam disceremꝰ ñ putare nos
ct siue pereato. etiam si a criminib et̃mꝰ ĩmunes.¬
Sic̃ etiã legis utis sac̃ dotes hocipsũ ds̃ de sacrificiis ĩmo¬
nuit. ꝗͣ uissittos pͥmũ de suis deinde ꝓpplĩ offerre peo¬
catis. Nam x ipsa ũba tanti magistri & dni nr̃i. ingil ant̃
intuendas. Nenĩ ait si dimiscritis peccata hominib & pat̃¬

Expanded text:
r hanc enim nobis uoluit saluator ostendere, quantumlibet iuste in huius uitae caligine atque infirmitate uiuamus, non nobis deesse peccata, pro quibus dimittendis debeamus orare et eis qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. non itaque propterea domifisi, securi quotidiana scelera faceremus, vel potentia qua non timeremus hominum leges, vel astutia qua ipsos homines falleremus: sed ut per illam disceremus, non putare nos esse sine peccatis, etiamsi a criminibus essemus immunessicut etiam Legis veteris sacerdotes hoc ipsum Deus de sacrificiis admonuit, quae jussit eos primum pro suis, deinde pro populi offerre peccatis . Nam et ipsa verba tanti Magistri et Domini nostri vigilanter intuenda sunt. Non enim ait, Si dimiseritis peccata hominibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽdusit onĩ dñs os in infidelitate ut om̃iũ misere¬
at ñ ideo dictũ÷ qd sit neminẽ dãpnaturꝰ s supi
appara unde sit dictũ. Nã cũ de uideis postea
credituris apłs loqueret᷑ ad gt̾s. atq utiq iam
eredentes c̃scrbebat eplas: sic̃ onĩ uos inqͥt aliq̃¬

Expanded text:
usit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, non ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea credituris apostolus loqueretur ad gentes, ad quas utique iam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim uos, inquit, aliq
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. facite gͦ fructꝰ dignos pciutentie. ꝓcul
dubio ñ inuenient᷑ eas faccre qͥ uitã suĩ usq id
mortẽ quottidianoꝵ criminũ ꝓpet̾tione c̃fo¬
diunt: Primo qi in auftrendis reb alienis son¬
ge plura diripiunt: exqͥb ꝑ exigna pauꝑib
Pargiendo xpm̃ se ad hoc pascere estimant . ut
licentiã male factoꝵ ab illo se emiisse uł qͦttidiȩ
potiꝰ omere credeiis. situri dĩpnabilia tanta
cõmutant: Quis ꝓ uno scelere omã sua dis¬
tribuerent indigentib menbris xpĩ nͥ desiste¬
rent atalib factis habendo caritatt quȩ ñ agit
ꝑperã. Aliquid cis ꝑdesse ñ possa Qui gͦ
dignas ꝓpeccatis suis clemosinas fac̃. priuscas¬

Expanded text:
cul dubio non inuenientur eas facere, qui uitam suam usque ad mortem cottidianorum criminum perpetratione confodiunt: primum, quia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt, ex quibus perexigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pascere existimant, ut licentiam malefactorum ab illo se emisse uel cottidie potius emere credentes securi damnabilia tanta committant. Qui si pro uno scelere omnia sua distribuerent indigentibus membris Christi, nisi desisterent a talibus factis habendo caritatem, quae non agit perperam, aliquid eis prodesse non potest. Qui ergo dignas pro suis peccatis elemosynas fac
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo: Eustate & iudete. quã dulcis ÷ dñs. Et
hanc quidẽ in hac peregrinatione gustantes ñ
ad satietaitẽ sum̃tes esurimꝰ eã potiꝰ ac sitimꝰ. ut
ea postea saturem̃. cũ udebimꝰ cũ sicuai ẽ. &
implebit᷑ qͥd scriptũ ÷. Saturibor: cũ manifes¬
tabit᷑ glãtua. Ita ꝑfic̃ xp̃c magnã multitudi
nẽ dulcedinissuȩ sꝑantib in eũ: Porro aut̃ si
eã ꝗ̃ illi putant dulccdmẽ suã ds̃ absc̃dit tim̃¬
tib eũ. qrñ ÷ impios dãpnatiurꝰ. ut hoc nescien¬
tes &. dãpnar tuncntis recte uiuant. acsic pos¬
sint et̃ qͥ orent ꝓñ recte uiuentib. qͦmͦ ea ꝑfet̃¬

Expanded text:
Psalmo, Gustate, et videte quam dulcis est Dominus . Et hanc quidem in hac peregrinatione gustantes, non ad satietatem sumentes, esurimus eam potius ac sitimus, ut ea postea saturemur, cum videbimus eum sicuti est , et implebitur quod scriptum est, Saturabor, cum manifestabitur gloria tua . Itnem dulcedinis suae sperantibus in eum. Porro autem si eam, quam illi putant, dulcedinem suam Deus abscondit timentibus eum, qua non est inpios damnaturus, ut hoc nescientes et damnari timentes recte uiuant ac sic possint esse qui orent pro non recte uiuentibus: quo modo e