comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
saciat. Ferebat gͦ puer quidam quinq
panes & duos pisces. Si queramus qͥs
fuerit puer iste. forte ppłs isrł erat.
sensu puerili portabat. nec manducabi
Illa enim quȩ portabat. clausa oneralit
aꝑta pascebant. Quo aut̃ pisces uident᷑
nob̾ significare duas illas inueteri test¬
mento sublimes ꝑsonas. quȩ ungebant
ad ppłm scĩficandum & regendum. sace¬
dotis & regis. Q ipse iniisterio uenit
aliquando qui ꝑ illã significabat᷑. Uent
aliquando qui ꝑ medullam hordei oste¬
debatur. ꝑ paleam uͦ hordei occultaba
Uenit ipse unus utramq ꝑsonam in se
portans sacerdotis & regis. Sacerdotis ꝑ
uictimam qua se ipsum obtulit ꝓ nobis
đo: regis. qr regimur ab eo: & aꝑiunt᷑
quȩ clausa portabant᷑. Grãs illi. Imple¬
uit ꝑ se. q ꝑ uetus testamentum ꝓmit¬
tebatur. Ꝙ frangi iussit panes. Frangen¬
do multiplicati sunt. Nichil ueruis:
Quinq enim illi libri moysi: quam

Expanded text:
et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis significare illas duas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sacrificandum et regendum, sacerdotes et reges. Et ipse in mysterio venitaliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
er quidam portans quinq: panes orde-¬
aceos. & duos pisces. Qait iħc. Facite
homines discumbere. Erat aut̾e ibi
multum fȩnum. Q discubuerunt fer-¬
me quinq milia hominũ. Accepit aut̃
dñs iħo panes. grãs egit. iussit frangi
panes. s. qd adiecerat: qui creauerat qͦs
auctum erat. & de piscib qͦntum uolebat
Parum ẽ turbam illam fuisse saciatam ÷ͥ¬
fragmenta resederunt. & ipsa colligi ussi
sunt ne perirent. Ꝙ impleuerunt xͦii
cõphinos fragmentors. Breuit ut cur.¬
ramus quinq panes intelligunt᷑ qͥnq
libri moysi. Merito nͨ triticeis ordeacei
Q ad uetus testam̃tum ꝑtinent. Nostis
autẽ hordeum ita creatum. ut ad medullã
eiꝰ uix ꝑueniat᷑. Uestit᷑ enim eadem me¬
dulla tegmine palee & ipsa palea tenax
& inherens. ut cum labore excutiatur:
Talis ẽ littera ueteris testamenti: uestita
tegininib carnalium sacramentorum.
s si ad eiꝰ medullam ꝑueniat᷑: pascit

Expanded text:
idam puer portans quinque panes hordeidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et discubuerunt fere quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit frangi,panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit
Abbreviated transcription (Latin):
monstratione ignorantiȩ discipłi aliqͥd
significauit. Apparebit gͦ cum ipsum
sacram̃tum de quinq panib ceperit
nob̾ loqui: & qui significet indicare:
Ibi enim uidebimus quare dñs in hoc
facto ignorantiam discipłi uoluit inter¬
rogando q sciebat ostendere. Nam in¬
terrogamus aliqͣndo q nescimus: au-¬
dire uolentes ut discamus. Aliqͣndo
interrogamus q scimus. scire uolen¬
tes utrum & ille sciat qͦm interroga¬
mus. Utrumq hoc nouerat dñs: &
qͥ interrogabat sciebat. Qͥd enim eẽt
facturus ipse nouerat: & ħ nescire
philippum sciebat similit̃. Qr̃ itaq
interrogabat. nisi qr illius ignoran¬
tiam demonstrabat: Q̾ hoc quare
fecerit. ut dixi pꝰ intelligemus. An¬
dreas ait. Est hic puer quidam. qui
habet quinq panes & duos pisces:
S hec quid sunt ad tantos : Cum dix¬
isset philippus interrogatꝰ ducentoꝵ.
denariorum panes ñ sufficere. quib
tanta illa turba reficeret᷑: erat ibi pu¬

Expanded text:
monsmonssignificavit. Apparebit ergo cum ipsum sacramentum de quinque panibus nobis coeperit loqui, et quid significet indicare. Ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi qu
Abbreviated transcription (Latin):
laudauimus: legamus & intelligamus:
Dominꝰ in monte. Multomagis in tel¬
ligamus. qr dñs in monte u̾bum ẽ. ĩ alco
ꝓ inde ñ quasi humilit᷑ iacet quod in
monte factum ẽ: nec transeunt p̾tere¬
undum ẽ. s suspiciendum. Turbas ui¬
dit. esurientes agnouit. miscđiter pa¬
uit. ñ solum ꝓ bonitate uerum etiã
ꝓ potestate. Q uid enim sola ꝑdesset¬
bonitas. ubi ñ erat panis unde turba
esuriens pasceret᷑: Nisi bonitati adeẽt
potestas: ieiuna illa turba & esuriens
remaneret. Deniq & discipłi qͥ erant
cum dño. infame. & ipsi turbas uolebant
pascere. ut ñ remanerent manes: sed
unde pascerent ñ habebant. Interroga¬
uit dominꝰ unde emerent᷑ panes ad
turbas pascendas: & ait scriptura. ħ oc
aut̃ dicebat temptans eum discipulum
scilicet philippum qͦm interrogauerat:
Ipse enim sciebat quid ẽẽt fac̾turus:
Cui gͦ bono temptabat. nͥ qr ignorantiã
discipłĩ demonstrabat: Q forte in de¬

Expanded text:
laudavimus, legamus et intelligamus. laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in de
Abbreviated transcription (Latin):
s quemadmodum si litteras pulchras
alicubi inspiceremus. ñ nobis suffic̾et
laudare scriptoris articulum qm eas
pariles. equales. decorasq fecit. nͥ ⁊
leg̾emus qͥd nob̾ ꝑ illas indicauerit:
ita factum hoc qui tantum inspicit
delectat᷑ pulchritudine facti. ut miret᷑
artificem. Qui aut̃ intelligit. qͣsi legit:
Alit̾ enim uidet᷑ pictura : alit̾ uident᷑
litterȩ. Picturam cum uideris. hoc ẽ
totum uidisse laudasse. Litteras cum
uideris. ñ ẽ hoc totum: qm cõmoneris
& leg̃e. Ꝙ enim dicis cum uideris lit¬
teras. si forte ñ eas nosti legere. Quid
putamus ẽẽ qd hic scriptum ẽ : Inter¬
rogas quid sit: cum iam uideas aliqͥd:
Aliud tibi demonstraturꝰ ẽ : a qͦ queris
cognoscere q uidisti. Alios ille ocłos¬
habet : alios tu. Nonne similt apices
uidetis: S ñ similit̾ signa cognoscitis
TU gͦ uides & laudas. ille uidet ⁊ laudat.
legit & intelligit. Quia gͦ uidimus. ꝙr

Expanded text:
Sed quemadmodum si litteras pulchras Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille ochabet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tas enim erat in manib xp̃i. Panes aut̃
illi quinq quasi semina erant ñ qͥdẽ
terrȩ mandata : s ab eo qui terram
fecit multiplicata. H oc gͦ ad motum ẽ.
sensib quo erigeretur mens: & exibi¬
tum oculis ubi exerceret᷑ intellectus.
ut inuisibilem dm̃ ꝑ uisibilia opera
miraremur. & erecti ad fidem & pur¬
gati ꝑ fidem ⁊̃ ipsum inuisibiliter
uidere cuperemus. qͦm de reb uisibi¬
lib inuisibilem nosceremus. Nec tñ
sufficit ħ intueri in miraculis xp̃i:
Interrogemꝰ ipsa miracula. qͥd nobis
loquantur de x. habent enim si intel¬
ligant᷑ linguam suam. Nam qr ipse
nobis ẽ. Hoc gͦ miraculum sic̃ audi¬
uimus qͣm magnum sit: queramꝰ ⁊
suꝑficiȩ delectemur. s ⁊̃ altitudinẽ
ꝑserutemur. Habet enim aliquid intꝰ.
hoc qd miramur foris. Uidimus. specta¬
uimus magnum qͥddam. p̾clarum qͥddã
& omnino diuinum: đ fieri nͥ ãdo ñ
possit. Laudauimus de facto factorẽ.

Expanded text:
tas enim erat in manibus Christi: panes autem tas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque, quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipsenobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem diuina oꝑa: & ad
intelligendum dm̃ de
uisibilib ammonẽt humanã mentẽ
Quia enim ille ñ ẽ talis substantia
uideri ocłis possit. & miracula eius
quib totum mundum regit uniu̾samq
creaturam amministrat assiduitate uilu-¬
erunt. ita ut pene nemo dignet᷑ attende
oꝑa d̃i mira & stupenda in quolibet
seminis grano: scd̃m ipsam suam mi¬
sericordiam seruauit sibi quȩdam quȩ
faceret oportuno temꝑe. p̾t̾ usitatum
cursum ordinemq naturȩ : ut ñ maio¬
ra s in solita uidendo stuperent. quib
cotidiana uiluerant. Maius enĩ mira¬
culum ẽ. gub̾natio totius mundi qͣm
saturatio quinq milium hominum de
quinq panib & tamen hȩc nemo mi¬
ratur. Illud mirant᷑ homines. ñ quia
maius ẽ: s qr rarum ẽ. Quis enim &
nunc pascit uniu̾sum mundum. nͥ ille
qͥ de paucis granis segetes creat: Fecit
gͦ qͦmͦ ds̃. Unde enim multiplicat de
pauois granis segetes. inde in manib
suis multiplicauit quinq panes. Potes¬

Expanded text:
quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potes
Abbreviated transcription (Latin):
omne iudicium dedit filio. Bene gͦ dila¬
tum ẽ. ut ipse ẽẽt expositor qui ꝓpositor
Suꝑius enim occultum erat. numne iam
ut arbitror manifestum ẽ: qr dedit ei
potestatem & iudicium facere. qr patͤ
ñ iudicat qͦmqͣm. s omne iudicium de¬
dit filio. qr iudicium ꝑ illam formam

Expanded text:
omne judicium dedit Filio. Bene ergo dilaomne judicium dedit Filio. Bene ergo dilatum est, ut ipse esset expositor qui propositor. Superius enim occultum erat; nunc jam, ut arbitror, manifestum est quia dedit ei potestatem et judicium facere, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedi
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium uiuorum & mortuorum pat̾
ipse uenturus ẽ. nec tam̃ recedit afilio
pater. Qͦ mͦ gͦ ñ ipse ueniurꝰ ẽ: Quia ñ
ipse uidebitur iniudicio. Uidebunt in
quem pupugerunt. Forma illa erit
iudex: quȩ ftetit sub iudice. Illa iudi¬
cabit. quȩ iudicata ẽ. Iudicata enim ẽ
inique: iudicabit iuste. Ueniet forma
serui: & ipsa apparebit. & enĩ forma
di qͦmͦ appareat iustis & iniquis: nã si
iudicium ñ fieret nͥ int̾ solos iustos. ap¬
pareret tanqͣm iustis formadi. Quia uͦ
iudicium futarum ẽ. iustorum & iniquoꝵ
nec licet ut iniqui uid eant dm̃. beati
enim mundi cordes qm ipsi dm̃ uidebt̃:
serui uidebit᷑. occulta erit forma di. Oo¬
cultus erit inseruo filius dĩ. ⁊ appare¬
bit filius hominis : qr potestatẽ dedit
ei & iudicium facere qr filius hominis ẽ.
& qr ipse solus apparebit informa serui:
Pat᷑ aut̃ ñ apparebit. qͥ ñ ẽ indutꝰ forma serui:
ideo suꝑius ait. Pat̃ ñ iudicat qͦmqͣm. s

Expanded text:
judicium vivorum et mortuorum Pater judicium vivorum et mortuorum Pater ipse venturus est: nec tamen recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse venturus est? Quia non ipse videbitur in judicio. Videbunt in quem pupugerunt . Forma illa erit judex, quae stetit sub judice; illa judicabit quae judicata est: judicata est enim inique, judicaapparebit. Etenim forma Dei quomodo appareret justis et iniquis? Nam si judicium non fieret nisi inter solos justos, appareret tanquam justis forma Dei: quia vero judicium futurum est justorum et iniquorum, nec licet ut iniqui videant Deum; Beati enim mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt ; servi videbitur, occulta erit forma Dei. Occultus erit in servo Filius Dei, et apparebit filius hominis; quia potestatem dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est. Et quia ipse solus apparebit in forma servi, Pater autem non apparebit, quia non est indutus forma servi; ideo superius ait, Pater non judicat quemquam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
di d̃ ẽ. u̾bum di.hominẽ tanqͣm anima
corpꝰ. Optime. Sic̃ anima habens corpꝰ
ñ facit duas ꝑsonas s unum hominẽ:
sic u̾bum habens hominẽ ñ facit duaᷤᷤ
quib reb loquar. & quis loquar. ⁊ qͥb
loquar. Nunc audite de resurrectione
eos qui resurrexerunt surgendo a morte.
inherendo uicȩ. Cui uitȩ: Qͤ ñ nouit
mortẽ. Quare ñ nouit mortẽ : Qa nescit
mutabilitatẽ. Qr̃ nescit mutabilitatẽ:
Qͥa uita ẽ in semetipso. Ꝙ potestatẽ dedit
ei iudic ium facere.qr filius hominis ẽ:
Qͦd iudicium : & quale iudicium: Nolite
mirari ħ. qr dixi dedit ei potestatẽ &
iudicium fac̾e. qr uenit hora. ñ addidit
& nunc ẽ. Ergo horam qͣndam uult
insinuare in fine scłi. Hora nunc ẽ. ut
resurgant mortui. Hora erit in fine scłi.
ut resurgant mortui. S resurgant nc̃
inmente. tunc in carne. Resurgant nc̃
inmente ꝑ u̾bum dĩ. filium dĩ: resur¬
gant tunc incarne ꝑ u̾bum dĩ carnem
factum filium hominis. Neq enim ad

Expanded text:
 Dei, habet hominem, tanquam anima corpus. Sicut anima habens corpus, non facit duas personas, sed unum hominem; sic Verbum habens hominem, non facit duas quibus rebus loquar, et quis loquar, et quibus loquar. 16. Nunc audite de resurrectione eos qui resurrexerunt surgendo a morte, inhaerendo vitae. Cui vitae? Quae non novit mortem. Quare non novit mortem? Quia nescit mutabilitatem. Quare nescit mutabilitatem? Quia vita est in semetipso. Et potestatem dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est. Quod judicium, quale judicium? Nolite mirari hoc, quia dixi, Dedit ei potestatem et judicium facere. Quia venit hora. Non addidit, et nunc est: ergo horam quamdam vult insinuare in fine saeculi. Hora nunc est ut resurgant mortui, hora erit in fine saeculi ut resurgant mortui: sed resurgant nunc in mente, tunc in carne; resurgant nunc in mente per Verbum Dei Filium Dei, resurgant tunc in carne per Verbum Dei carnem factum, filium hominis. Neque enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓꝓħa u̾bum dĩ. Meruerunt priora
tempora ꝓpħas afflatos & impletos u̾bo
đi: meruimus nos ꝓpħam ipsũ u̾bũ di:
x dñs angłor. Nam & ipse dicꝰtus ẽ
magni consili angłs. Ueruntamen
alibi qͥd dicit ꝓpħa : Quia ñ legatꝰ neq
angłs. s ipse ueniens saluos faciet eos.
id ẽ ad saluos eos faciendos ñ mittet
legatum. ñ mittet angłm: s ueniet
ipse. Quis ueniet: Q ipse angłs:

Expanded text:
 Verbum Dei. Meruerunt priora tempora prophetas afflatos et impletos Verbo Dei. Meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. nus angelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus.
Abbreviated transcription (Latin):
illum sanum fecisset qͣm ille qui eos scan¬
dalizauit. qr unum hominẽ sabbato sab.¬
uum fecit. Quis enim alius alios salnos
fecit qͣm ipsa salus. quȩ illam salutem
qͣm dedit huic homini dat & iumentis:
salus enim corꝑalis erat. Salus carnis &
reparat᷑ & moritur. & cum reparat᷑: mors
& ministrante imꝑtiat᷑ ab illo dat᷑ a quoẽ
omnis salus. cui dr in psalmo. homines &
iumenta saluos facies dñe. sic multiplicasti
miscłiam tuam ds. Quia enim ds es. mul¬
tiplicata misođia tua ꝑuenit & ad salutẽ
carnis humane. ꝑuenit ⁊̃ ad salutẽ mu¬
torum animalium. S qui das salutẽ carnis
hominib iumentisq cõmunẽ: nunquid
nulla salus ẽ qͣm sertias hominib: est
nib cominunis ẽ bonis & malis. Demq¬
ibi cum ile ista salute dixisset qͣm com¬
munit̃ accipiunt pecora & homines:
ꝓpt̾ illam salutem qͣm sꝑare debent
homines s boni homines. secutꝰ adiunx:

Expanded text:
illum sanum fecisset quam ille, qui eos scanillum sanum fecisset quam ille, qui eos scandalizavit, quia unum hominem salvum fecit sabbato. Quis enim alius alios salvos fecit quam ipsa salus; qui illam salutem quam dedit huic homini, dat et jumentis? Salus enim corporalis erat. Salus carnis et reparatur, et moritur; et cum reparatur, mors et ministrante impertiatur, ab illo datur a quo est omnis salus, cui dicitur in Psalmo, Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Quia enim Deus es, multiplicata misericordia tua pervenit etiam ad salutem carnis humanae, pervenit etiam ad salutem mutorum animalium: sed qui das salutem carnis hominibus jumentisque communem, numquid nulla salus est quam servas hominibus? Est nibus communis est bonis et malis. Denique cum ibi de ista salute dixisset, quam communiter accipiunt pecora et homines; propter illam salutem quam sperare debent homines, sed boni h
Abbreviated transcription (Latin):
habes. Quis te querit occidere: Quasi
ñ peius fuit dicere demonium habes.
qͣm eum occidere. Ei quippe dictum ẽ.
qđ demonium habebat. qui demones
expellebat. Qͥd posset aliud dicere t᷑ba
turbulenta: quid posset aliud olere
cenum commotum : turba turbata ẽ:
Unde : ã ueritate. Turbam lippitudinis.
turbauit claritas lucis. Oculi enim ñ
habentes sanitatẽ. nͥ possunt ferre lu
malum ꝓ malo. nec maledicꝰtum ꝓ male.¬
dicto. Quib si diceret. demoniũ habetis¬
& uos. uerum utiq diceret. N enim talia
illi ueritati dicerent. nͥ eos diaboli falsitaᷤᷤ
irritaret. Quid gͦ respondit: audiamus
tranquille. & tͣnquillum bibamꝰ. Unũ opꝰ
feci. & om̃s miramini: tanqͣm dicens:
Qͥa si om̃ia oꝑa mea uidẽuis: ĩpsiꝰ enĩ oꝑa
erant quȩ in mundo uidebant. & ipsum qͥ
omnia ñ uidebant. Fecit unãrẽ & turbati st̃.
quia saluum fecit hominẽ sabbato. Quasi
uͦ. si quis qͣm egrotus sabbato sinceraret. ass

Expanded text:
habes; quis te quaerit occidere? Quasi habes; quis te quaerit occidere? Quasi non pejus fuerit dicere, Daemonium habes, quam eum occidere. Ei quippe dictum est quod daemonium haberet, qui daemones expellebat. Quid possit aliud dicere turba turbulenta? quid possit aliud olere coenum commotum? Turba turbata est; unde? A veritate. Turbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi enim non habentes sanitatem, non possunt ferre lummalum pro malo, nec maledictum pro maledicto . Quibus si diceret, Daemonium habetis vos; verum utique diceret. Non enim talia illi veritati dicerent, nisi eos diaboli falsitas irritaret. Quid ergo respondit? Audiamus tranquille, et tranquillum bibamus: Unum opus feci, et omnes miramini. Tanquam dicens, Quid si omnia opera mea videretis? Ipsius enim opera erant quae in mundo videbant, et ipsum qui fecit omnia non videbant: fecit unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem sabbato. Quasi vero si quisquam aegrotus sabbato sinceraret, alius
Abbreviated transcription (Latin):
Inilł enĩ qͥ tunc erant uidebat in nob̃ qͥ fut᷑i
eramꝰ p̃uidebat. Nos itaq sic audiamꝰ eugłm
quasi p̾sentẽ dm̃. Hec dicamus õ illi felices
qui eum uidere potuerunt qr multi in
eis qui uiderunt & occiderunt: multi
aut̃ in nobis qui ñ inderunt & credidert᷑:
Qͦd enim p̃ciosum sonabat de ore dñi. &
ꝓpt̾ nos scriptum ẽ. & nob̃ seruatum ẽ: &¬
ꝓpt̃ nos recitatum. & recitabit᷑ etiam ꝓpt̾
posteros nr̃as : & donec scłm finiatur
loco ẽẽ pot̾. ueritas eiꝰ ubiq diffusa ẽ:
Dominũ gͦ audiamus. & q ipse donauerit
de uerbis eiꝰ & nos dicamus. Nonne moy
ses inquit dedit uob̾ legem. & nemo ex
uobis facit legem: Quid me queritis
interficere: Ideo enim queritis int̾fic̾e.
qr nemo ex uob̾ facit legem. Nã si legem
facereus. in ipsis litteris xp̃m agnosceretis.
& p̃sentem ñ occideretis. Respondit t᷑ba¬
quasi turbata ñ ꝑtinentia ad ordinem s
ad ꝑturbationem. Deniq turba t᷑bata
uidete quid responderit. Demonium

Expanded text:
c erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Domini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est. Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis ejus, ses, inquit, dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quaeritis interficere? « Ideo enim me quaeritis interficere, quia nemo ex vobis facit legem: nam si legem fecissetis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis. Et illi respquasi turba, non pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem. Denique turba turbata, videte quid responderit? Daemonium
Abbreviated transcription (Latin):
eos de cecero uisuros xp̃m ueritas
ꝓnuntiauit. hȩccine iustitia ẽ ñ quam
xp̃m uidere. & in eum tñ credere.
cum ꝓpterea laudetur fides ex qua iult
hanc iustitiam nunquid dicturi sumis
paulum apł̃m ñ fuisse iustum confitat̃
se uidisse xp̃m pꝰ ascensionẽ eiꝰ in celu
de quo utiq iam tempore dixerat ian
ñ uidebitis me: Nunquid scđm hano
iustitiam iustus ñ erat głosissimus ste¬
phanus. qui cum lapidaret᷑ ait. ecce ui¬
deo cȩlum aꝑtum. & filium hominis
patrem uado & iam ñ uidebitis me. nͥ
qͦd modo sum cum uob̾cum sum: tune
enim erat adhuc mortalis insimilitu¬
dine carnis peccati. qui esurire pot̾at
ac sitire. fatigari atq dormire. huncgͦ
de hoc mundo ad patrem. ñ erant iã
uado ad patrem & iam ñ uidebitisne.
qm̃ in eum quem ñ uidebitis credens
inme. & qͣndo me uidebitis ꝗq tunc
ero ñ uidebitis me qd sum uob̾ cumm:
Non uidebitis humilem. s excelsum. ñ
uidebitis mortalem. s sempiternum.

Expanded text:
eos de caetero visuros Christum Veritas pronuntiavit. Haec injustitia est, nunquam Christum videre, et in eum tamen credere? cum propterea laudetur fides, ex qua justus dum justitiam, nunquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat: Jam non videbitis me? Nunquid secundum justitiam hanc justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelos apertos, et Filium hominis Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc erde hoc mundo ad Patrem, non erant jamvado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum;
Abbreviated transcription (Latin):
dampnatꝰ ẽ. & de hoc itaq iudicio quo
princeps iudicatꝰ ẽ mundi. arguit᷑ a
Si enim ds sicut dicit apłs petrus pec¬
cantib angłis ñ peꝑcit. s carcerib cali¬
ginis inferi recrudens tradidit in iudi¬
cio puniendos seruari: qͦm ñ a scõ sp̃u¬
de hoc iudicio mundus arguit᷑. qͣndo ĩ
homines in xp̃m. nearguant᷑ de peccatõ
infidelitis suȩ. quo peccato omnnia de¬
tinentur. Ranseant innumerũ fideliũ.
ne arguant᷑ de iusticia eor. qͦs iustifi¬
catos ñ imitantur. Caueant futurum
iudicium. ne cum mundi principe
iudicent᷑. qͣm iudicatum imitantur:
Et enim ne sibi existimet parci suꝑbia
dura mortalium. de suꝑhorum supplicio
terrenda ẽ angłorum .x.c.iii¬

Expanded text:
destinatus est. Et de hoc itaque judicio quo destinatus est. Et de hoc itaque judicio quo princeps judicatus est mundi, arguitur aSi enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos serde hoc judicio mundus arguitur, quando ihomines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccata omnia detinentur: transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur: caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
uaboluis princeps. qͣ significatione intel¬
latur mundus ubi dictum ẽ. & mundꝰ
sum factus ẽ: s mundi ẽ diabolus
princeps. de quo mundo ibi continuo
subiunx it atq ait. & mundus eum ñ
ognouit. Hoc ẽ homines infideles. qͥb
oto orbe terrarum plenus ẽ mundus.
iter quos gemit fidelis mundus. qͦm
de mundo elegit ꝑ qͦm factus ẽ mundꝰ.
Deqͦ ipse dicit. Non uenit filiꝰ hominis
ut iudicet mundum. s ut saluet᷑ mun¬
aus ꝑ ipsum. M undus eo iudicante dã¬
natur mundus eo subueniente saluat᷑:
qͣm sicut arbor foliis & pomis. sic̃ area
paleis & frumentis: ita infidelib & fide¬
lib plenus ẽ mundus. Princeps gͦ mun¬
di huius hoc ẽ princeps tenebrarum
harum id ẽ infidelium. de quib eruit᷑
mundus quib dr. fustis aliqͣndo tenebrȩ
nunc aut̃ lux indomino. princeps mnun¬
di hꝰ de quo alibi dixit. nune princeps
mundi ħꝰ missus ẽ foras. utiq iudicatꝰ ẽ:
q̃m iudicio ignis ȩtermi in reuocabilit᷑

Expanded text:
abolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est: Et mundus per eum factus est ; sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit, Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est princeps tenebrarum harum, id est infidelium; de quibus eruitur mundus, quibus dicitur, Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino : princeps mundi hujus de quo alibi dicit, Nunc princeps mundi hujus missus est foras , utique judicatus est; quoniam judicio ignis aeterni irrevocabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
me carnaliter diligatis. & isto lacte con¬
tenti semꝑ infantes ẽẽ cupiatis. Expedit
uobis ut ego uadam. Si enim ñ abiero.
paraclitus ñ ueniet ad uos. Si alimenta
tenera quib uos alui ñ subtraxero: so¬
lidum cibum ñ esurietis. Si carnaliter
efurietis. capaces sp̃c ñ eritis. Nam qͥd ẽ
si ñ abiero paraclitus ñ ueniet ad uos:¬
hic positus eum ñ poterat mittere:
Quis hoc dixerit: Neq enim ubi ille
erat. iste inde recesserat: nec sic uene¬
rat a patre. ut ñ maneret in patre:
P ostremo quomodo eum etiam hic con¬
stitutus ñ poterat mittere. qͦm scimus
suꝑ eum baptizatum uenisse atq man¬
sisse. inimo uero a quo scimus eum
nunqͣm separabilem ftrisse: Qͥd ẽ gͦ.
si ñ habiero paraclitus ñ ueniet ad uos.
nisi ñ potestis caꝑe sp̃m sc̃m. qͣm diu¬

Expanded text:
me carnaliter diligatis, et isto lacte conme carnaliter diligatis, et isto lacte contenti, semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera, quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum meum non esurietis. Si carnaliter haeseritis, capaces Spiritus non eritis. Nam quid est: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vohic positus, eum non poterat mittere? Quis hoerat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse ; imo vero a quo scimus eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos; nisi, non potestis ca
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit eum qͣndo ascendit ab eis.
& euntem in celum ñ uerbis quesie¬
runt. s ocłis deduxerunt. S qr ħ
loquutus sum uobis inquit. tristicia
impleuit cor ur̃m. Uidebat utiq
quid illa sua uerba in eorum cordib
agerent. Sp̃italem quippe ñdum
exterius in xp̃o uidebant amittere
metuebant. &̃ quia se amissuros ẽẽ.
uera denuntiante dubitare ñ pote¬
rant. contristabatur humanus affectꝰ.
qr carnalis desolabatur aspectus:
Nouerat aut̃ ille quid eis pͥotius ex¬
pediret. qr uisus interior ipse eft
utiq melior. quo eos consolaturus
ingesturus corpꝰ humanum. s seipsũ
credentium pectorib in fusurus. De¬
niq adiungit. S ego ueritatẽ dico
uobis. expedit᷑ ut ego uadam. Si
enim ñ abiero paraclis ñ ueniet
ad uos. Si aut̃ abiero: mittã eum ad uos:
Tanqͣm diceret. expedit uobis ut hec forma
serui auferatur a uobis. Caro quidẽ factũ
uerbum habito in nobis. s nolo adhuc

Expanded text:
suscepit eum, quando ascendit ab eis, suscepit eum, quando ascendit ab eis, et euntem in coelum, non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat itaque quid illa sua verba in eorum cordibus agerent. Spiritualem quippe nondumexterius in Christo videbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse, illo vera denuntiante, dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit: Sed ego veritatem dico vobis: Expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si autem abiero, mittam eum ad vos. Tanquam diceret: Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis, sed nolo adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
& int̾ficerent. arbitrantes obseqͥum
se p̾stare do: qm̃ caritas omnia tole¬
rat quȩ diffundenda erat in cordib
ut illo ineis oꝑante ꝑsecutionum qͣt̃q
asꝑa tolerarent. nec frigescerent. a ca¬
ritate p̾dicandi. illo diuino igne suc¬
camini qr ego dixi uobis. Hȩc scilic&
loquutꝰ sum uob̾. ñ tantum qr pas¬
suri estis ista. s qr cum uenerit
paraclitus ille testimonium ꝑhibebit
de me. ne ista timendo taceatis. Unde
fiet. ut etim uos testimonium ꝑhibe¬
atis. Hec aut̃ uob̾ ab imitio ñdixi qr
uob̾cum eram. & ego uos consolabar
mea p̾sentia corporali exhibita huma¬
nis sensib ur̃is qͣm paruuli caꝑe po¬
quo uadis. Significat sic se iturum ut
nullus interrogaret. q palam fieri
uisu corporis cernerent. Nam suꝑiꝰ
interrogauerant eum quo ẽẽt iturus.
& responderat eis eose iturum. quo
ipsi uenire ñ possent. Nunc uero
ita se ꝓmittit iturum. ut nullꝰ eoꝵ.
quo uadat interroget. Nubes enim

Expanded text:
et interficerent, arbitrantes obsequium et interficerent, arbitrantes obsequium se praestare Deo, quoniam charitas omnia tolerat, quae diffundenda erat in cordibusut illo in eis operante, persecutionum quaecunque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succamini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos mea praesentia corporali exhibita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poerrogat me: Quo vadis? Significat sic se iturum, ut nullus interrogaret quod palam fieri visu corporis cerneret. Nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis eo se iturum quo ipsi tunc venire non possent. Nunc vero ita ipse promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim
Abbreviated transcription (Latin):
fide eugłii scđm mathm. qͥ hȩc eis
i domino ñ solum cum iam ẽẽt pascha
aum discipłis cenaturus unminente
passione. uerum & ab initio denunti¬
ita eẽ cominemorat ubi primum no¬
innatim xiͦi exprimuntur apłi ⁊ ad
oꝑa diuina mittutur: Quid sibi gͦ
uult q hic ait. Hȩc aut̃ uob̃ ab initio
ñ dixi quia uob̾cum eram nisi qr ea
quȩ hic dicit de sp̃u sc̃o quod sit
uenturus ad eos & testimonium ꝑhi¬
biturus. qͣndo mala passuri sunt. ħ
eis ab initio ñ dixit qr cum ipsis erat:
consolator gͦ ille uł aduocatus. utrũq
ido de illo ñ dixerat abinitio qͣndo
cum illis erat quia eius p̾sentia so¬
labantur: abscessurus aut̃ oportebat
ut diceret illum ẽẽ uenturum. ꝑ
quem futurum erat ut caritate dif¬
fusa in cordib suis u̾bum d̃i cuna
siducia p̃dicarent. & illo intrinsecꝰ
ap̾ eos testimonium ꝑhibente de xͦ.
ipsi quoq testimornum ꝑhiberent.
neq scandalizarentur cum inimici
iudei absq synagogis facerent eos

Expanded text:
ec eis a Domino non solum cum jam esset Pascha cum discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur Apostoli, et ad opera divina mittuntur ? Quid sibi ergo vult quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobquae hic dicit de Spiritu sancto, quod sit venturus ad eos, et testimonium perhibiturus, quando illi mala passuri sunt, haec eis ab initio non dixit, quia cum ipsis erat. Consolator ergo ille, vel advocatus utrumqueideo de illo non dixerat ab initio, quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur. Abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut, charitate diffusa in cordibus suis, verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent, neque scandalizarentur, cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos,
Abbreviated transcription (Latin):
uobis abinitio ñ dixi. qr nob̾eũ erĩ.
Nunc aut̃ uado adeum qͥ misit me
Ubi primum uidendum ẽ utrumeis
futuras ñ p̃dixerit ante passiones:
S aliĩ tres eugłistȩ satis eum p̃dixisse
ista demonstrant: anteqͣm uentũ eet
ad cenam. Qua ꝑacta: scđni ioħem
ista loquutus ẽ ubi ait. H ec aut̃ uob̾
ab initio ñ dixi. qr uob̾cum eram:
Anforte hinc ista soluit᷑ questio. qr
ce illi eum narrant passioni ꝓximũ
fuisse cum ħ diceret. Non g ab intio
qͣndo cum illis erat. qr iam discessurꝰ
iamq ad patrem ꝑrecturus ħ dixit.

Expanded text:
vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant, antequam ventum esset ad coenam : qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, quia jam discessurus, jamque ad Pa
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. hoc nimirum significare uoluit
magister bonus dicendo. Si enim ñ
abiero. paraclitus ñ ueniet ad uos. si
aut̃ abiero. mittam eum ad uos. xp̃o
aut̃ discedente corꝑalit̾. ñ solum sp̃s
sc̃s. s & pater & filius illis affuit sp̃i¬
taliter. Nam si ab eis sic abscessit xp̃c.
b̾cum sũm usq in consũmacionẽ scłi.
& ueniemus ad eun ego & pater. & man¬
sionem apud eum faciemus. cum sp̃m
scm̃ ita se ꝓmiserit ẽẽ missurum. ut
cum eis eẽt ineternum : Ac ꝑ hoc cum
fuerant habituri. In nullo gͦ credendus ẽ
ẽẽ pater sine filio & sp̃u sc̃o. aut pater
& filius sine sp̃u sc̃o. aut filius sine patre
tebat aut̃ ita insinuari trinitatẽ. ut qͣm¬
uis nulla ẽẽt diuersitas substantiarum.
singillatim tamen commendaret᷑ distins¬
tio ꝑsonarum: ubi eis qͥ recte intelligint
numqͦm uideri potest separatio natu¬
rarum. Qͦd aut̃ sequitur. Q cum uenerit
ille arguet mundum de peccato & de
iustitia. & de iudicio. de peccato qͥdem

Expanded text:
novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus, dicendo: Si enim non abiero, Paracletus non veniet. Si autem abiero, mittam eum ad vos. Christo autem descendente csed et Pater et Filius illis adfuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christbiscum sum usque in consummationem saeculi ; et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem apud eusanctum ita se promiserit esse missurum, ut cum eis esset in aeternum; ac per hoc cum fuerant habituri. In nullo autem credendus est esse Pater sine Filio et Spiritu sancto, aut Pater et Filius sine Spiritu sancto, aut Filius sine Patre tebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio
Abbreviated transcription (Latin):
qͦm delectat tam suauiter sc̃m tale
spectaculum contueri. acꝰtus apłor
legat. Ibi beatum pecrum qͦm negantẽ
doluerat. stupeat predicantẽ. Ibi lin¬
guam illam uideat. ad fiduciam a
diffidentia. & ad libertatem a seruitute
translatam: tot linguas mimicoruni
conuertere ad xp̃i confessionẽ quarũ
ñ ualendo unam ferre. uersa fuerat
innegationẽ. Quid plura: tantꝰ in illo
parebat. tanta de ore p̃dicantis pre¬
tiosissimȩ ueritatis pondera ꝓcedebãt:
ut in gentis multitudinis aduersarios
interfectores xͥ iudeos faceret ꝓ illo
paratos mori. aquib cum illo formida¬
bat occidi. ħ oc fecit sp̃c sc̃s tunc missꝰ.
ante ꝓmissus. Ita dominꝰ magna atq
miranda sua beneficia p̾uidebat. qͣndo
dicebat. Q̾ uiderunt & oderunt:⁊ me
& patrem meum: ut impleat᷑ sermo
qui in lege eorum scriptus ẽ. qr odio

Expanded text:
quem delectat tam suaviter sanctum tale quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat : ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid plura? Tantus in illoitudo apparebat, tanta de ore praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: ut adimpleatur sermo qui in L
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ in caritate. s ꝑfecta caritas foras
mittit timorem. Deniq ante passionẽ
domini seruilis timor eiꝰ interrogatꝰ ẽ
afemina seruitutis. pꝰ resurrectionẽ uͦ
añi liberalis amor eius ab ipso pͥnci¬
pe libertatis. Q ido ibi turbabatur. hic
tranquillabatur. Ibi quem diͤxerat ne¬
gabat. hic qͦm negauerat diligebat. S
adhuc etiam cunc amor ipse infirmus
fuerat. & angustus. donec eum robora¬
ret & dilataret sp̃c sc̃s. Qui postea ꝗͣ.
illi ẽ habundantia gr̃ȩ largioris infus.
sic ad ꝑhibendum de xͦ cestimonium
qͣndo eius frigidum pectus accendit.
atq illa prius trepida quȩ ueritatẽ
suppresserant ora reserauit: ut cum
omnes inquos uenerat sp̃e sc̃s linguis
omium gentium loquerentur iudeoꝵ
circumstantib turbis. solus ad testimo¬
nium de xͦ ꝑhibendum p̃ceteris ꝓmp¬
tius emicaret. eiusq interfecꝰtores de
illius resurrectione confunderet. Si

Expanded text:
non est in charitate, sed perfecta charitas foras non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem . Denique ante passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus est a femina servitutis; post resurrectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe libertatis : et ideo ibi turbabatur, hic tranquillabatur; ibi quem dilexerat negabat, hic quem negaverat diligebat. Sed adhuc etiam tunc amor ipse infirmus fuerat et angustus, donec eum roboraret et dilataret Spiritus sanctus. Qui posteaquam illi est abundantia gratiae largioris infusus, sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos venerat Spiritus sanctus, linguis omnium gentium loquerentur, Judaeorum circumstantibus turbis, solus ad testimonium de Christo perhibendum praecaeteris promptius emicaret, ejusque interfectores de illius resurrectione confunderet. Si
Abbreviated transcription (Latin):
corde conuersi sunt. & tanti sangunis
tam impie atq immanit̾ fusi indul¬
gentiam ꝑceꝑunt. ipso redempti san¬
guine qͦm fuderunt. xͥ enim sangus
sic in remissionẽ omĩum peccatorum
fusus ẽ ut ipsum ⁊̃ peccatum possit
delere quo fusus ẽ. Hoc gͦ intuens
dominꝰ dicebat. O dio me habuerunt
gratis. Cum aut̃ uenerit paraclitus.
ille testimonium ꝑhibebit de me:
Tanqͣm diceret. Odio me habuerunt
& occiderunt uidentes. s tale de pa
raclitus testimonium ꝑhibebit. ut eos
faciat in me credere ñ uidentes. Q
initio mecum estis. potestis p̃dicare
quod nostis. Quod ut modo ñ faciatis.
alius sp̃c plenitudo nondum adẽ uob̾:
Iile gͦ testimonum ꝑhibebit de me. &
uos phibebitis. Dabit enim uobis fi¬
cro adhuc defuit. qͣndo mulieris an¬
cillȩ interrogatione ꝑterritꝰ. ñ potuit
uerum testimonium ꝑhibere. s contͣ
suam pollicitationẽ timore magno cõ¬
pulsus ẽ ter negare. Timor aut̃ iste

Expanded text:
corde conversi sunt; et tanti sanguinis corde conversi sunt; et tanti sanguinis tam impie atque immaniter fusi indulgentiam perceperunt, ipso redempti sanguine quem fuderunt . Christi enim sanguis sic in remis ionem peccatorum omnium fusus est, ut ipsum etiam peccatum posset delere quo fusus est. Hoc ergo intuens Dominus dicebat, Odio habuerunt me gratis: cum autem venerit Paracletus, ille testimonium perhibebit de me: tanquam diceret, Odio me habuerunt, et occiderunt videntes; sed tale de me Paracletus testimonium perhibebit, ut eos faciat in me credere non videntes. 2initio mecum estis, potestis praedicare quod nostis: quod ut modo non faciatis, illius Spiritus plenitudo nondum adest vobis. Ille ergo testimonium perhibebit de me, et vos perhibebitis: dabit enim vobis fitro adhuc defuit, quando mulieris ancillae interrogatione perterritus, non potuit verum testimonium perhibere; sed contra suam pollicitationem timore magno compulsus est ter negare . Timor autem iste
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ de me. & uos testimonium ꝑhi¬
bebitis. quia abinitio mecum estis:
Quid hoc ꝑtinet ad illud q̃ dixerat.
nunc aut̃ uiderunt & oderunt & me
patrem meum sut impleatur sernos
in lege eorum scriptus ẽ. quia odioha¬
buerunt me graus: An quia paradie
quando uenit̾ sp̃c ueritatis. eos qͥ uot¬
runt & oderunt testimonio manife¬
ore conuicit. immo uͦ etiam aliquos o
illis qui uiderant & adhuc oderant:
ad fidem que ꝑ dilectionem oꝑat᷑ sui
manifestatione conuercit: Hoc ut ii
intelligamus. ita factum ẽẽ recolimus
Uenit enim die pentecostes sp̃e sesn
inquib & apłi omnes erant. Q illo
adimpleti. cum linguis omniũ gen¬
tium loquerent᷑: plures ex his qui
aderant tanto miraculo stupefach.
qͣndoquidem uiderunt loquente pe¬
tro tam magnum atq diuinum testi¬
monium ꝑhiberi de xͦ. ut ille qͥ occnsꝰ
ab eis inter mortuos deputabat᷑. resir¬
rexisse & uiuere ꝓbaretur: compunch

Expanded text:
bit de me; et vos testimonium perhibit de me; et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. » Quid hoc pertinet ad illud quod dixerat. « Nunc autem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: sed ut impleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis? » An quia Paracletus quando venit, Spiritus veritatis, eos qui viderunt et oderunt, testimonio manifestiore convicit? Imo vero etiam aliquos ex illis qui viderunt, et adhuc oderant, ad fidem quae per dilectionem operatur , sui manifestatione convertit. Hoc ut ita intelligamus, ita factum esse recolimus. Venit enim die Pentecostes Spiritus sin quibus et Apostoli omnes erant, qui illo adimpleti cum linguis omnium gentium loquerentur, plures ex his qui oderant, tanto miraculo stupefacti quandoquidem viderunt loquente Petro tam magnum atque divinum testimonium perhiberi de Christo, ut ille qui occisus ab eis inter mortuos deputabatur, resurrexisse et vivere probaretur, compuncti