comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in auxiliũ maliquã utilitatẽ: sed in con¬
fusionẽ & obꝓbriũ.lxx. Ue filii p̃uarica¬
tores dicit dñs. fecistis consiliũ & ñ ꝑ me:
& pactũ. non ꝑ sp̃m meũ. ut adderetis
peccata peccatis. Qui itis ut descendatis
megyptũ. & me non in t̾rogastis. ut acci¬
piatis auxiliũ ab pharao. & ꝓ pagammi
ab egyptiis. Et erit uobis ꝓtectio phara¬
onis inconfusionẽ: & his qui confidunt
mȩgypto in obꝓbriũ. Sunt enĩ in taph¬
nis principes nuntii pessimi. frustra la¬
borabunt ad pͦpłm qui eis non ꝓderit
ad auxiliandum: neq in utilitatẽ. sed
inconfusionẽ & obꝓbriũ. Post ꝓpħiam
contͣ arihel & cet̃a quȩ usq adhunc lo

Expanded text:
in aliquam utilitatem, sed in confusionem et in opprobrium. LXX: Vae filii praevaricatores, dicit Dominus. Fecistis consilium, et non per me; et pactum, non per spiritum meum: ut adderetis peccata peccatis: qui itis ut descendatis in Aegyptum; et me non interrogastis, ut accipiatis auxilium a Pharaone, et protegamini ab Aegyptiis. Erit vobis protectio Pharaonis in confusionem; et his, qui confidunt in Aegypto, opprobrium. Sunt enim in Tani principes, nuntii pessimi. Frustra laborabunt ad populum, qui eis non proderit ad auxiliandum: neque in utilitatem, sed in confusionem et opprobrium. Post prophetiam contra Ariel, et caetera quae usque ad hunc l
Abbreviated transcription (Latin):
expugnauit dauid. Additus est annus
adamnũ. sollempnitates euolute sunt.
Encĩnallabo arihel. & erit tristis & me¬
rens. Et erit m quasi arihel. Et circum¬
dabo quasi sperã in circũitu tuo. & iaciã
contra te aggerẽ & munim̃ta ponã
in obsidionem tuã. humiliaberis de t̾ra

Expanded text:
circumdedit David additus est annus ad annum sollemnitates evolutae sunt et circumvallabo Arihel et erit tristis et maerens et erit mihi quasi Arihel et circumdabo quasi spheram in circuitu tuo et iaciam contra te aggerem et munimenta ponam in obsidionem tua
Abbreviated transcription (Latin):
credulitatẽ magis quã ad clem̃tiã ꝑtri
Rursũꝙ idipsum aliis uerbis repta.
Ut oꝑetur opus suũe Non est opil
eius punire peccantes: s ꝑegrmũ
& alienũ ab eo ut puniat qui salua¬
tor est. Qm gͥ de pacientia sua resui¬
recturus est dñs. & nequaquã parcet
sicut non peꝑcit in monte pharasim.
& inualle gabaon: moneo uos o uiri
illusores. ut neqͣquã rideatis de ꝓpħis
meis. & ñ putetis uent᷑a quȩ nunciad.
ne si ꝑ manseritis in illudendo constai¬
gantur uincła peccatoꝵ ur̃oꝵ. fui¬

Expanded text:
crudelitatem magis quam ad clementiam pertinet. crudelitatem magis quam ad clementiam pertinet. Rursumque id ipsum aliis verbis repetit, ut operetur opus suum. Non est opus ejus punire peccantes, sed peregrinum, et alienum ab eo, ut puniat qui Salvator est. Quoniam igitur de patientia sua resurrecturus est Dominus, et nequaquam parciturus: sicut non pepercit in monte Pharasim, et in valle Gabaon: moneo vos, o viri illusores, ut nequaquam rideatis de prophetis meis, et non putetis ventura quae nuntiant, ne si permanseritis in illudendo, constringantur vincula peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
enim & ad breuiationẽ audiui a dño
deo exercituũ: suꝑ uniuersam terrã.
oꝑa sua. amaritudinis opus & furor
eius quasi alienis abutetur: & aliena
nec confortent᷑ uincła ur̃a: qͥa consini¬
matas & adbreatas res audiui adño
deo sabaoth. quas facturus est sin
omnẽ tertã. Lapidem p̃ciosũ int̃a¬
damentis syon positurũ se dñs rm¬
misit. ut sub uerteret grando menoi¬
ciũ. & impioꝵ spem fedusq cũ mor¬
te: & pactũ cum inferno. tempestas
ualida deleret. Quẽ qͥa susciꝑe illus¬
res pͥncipes noluert̃. sicut qͦndã conꝰ
suos. Unde & locus nom̃ accepit. Et
sicut in ualle gabaon. sub iħu pͥnci¬
pe qͣndo fiduciã habens in se dui lo¬
cutus est. stet sol in gabaon. & luna
spacio uniꝰ diei. multiq de aliengenis
ꝑiert̃: sic contra impios & illusores na¬
scetur dñs. ut faciat opussuũ Neqͦ¬
quã. Non est enĩ opus dñi ꝑdere quos
creauit: sed facere opus alienũ qͦd ad

Expanded text:
enim et abbreviationem audivi a Domino enim et abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum super universam terram. opera sua, amaritudinis opus et furor ejus quasi alienis abutetur: et aliena ne confortentur vincula vestra, quia consummatas et abbreviatas res audivi a Domino Deo Sabaoth, quas facturus est super omnem terram. Lapidem pretiosum in fundamentis Sion positurum se Dominus repromisit, ut subverteret grando mendacium et impiorum spem; foedusque cum morte et pactum cum inferno tempestas valida deleret. Quem quia suscipere illusores principes noluerunt, sicut quondam contra suos, unde et locus nomen accepit. Et sicut in valle Gabaon, sub Jesu principe, quando fiducia habitantis in se Dei locutus est: Stet sol in Gabaon, et lunaspatio unius diei; multique de alienigenis perierunt: sic contra impios et illusores irascetur Dominus, ut faciat opus suum. Non est enim opus Domini perdere quos creavit; sed facere opus alienum, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
tio xp̃i ad belial: Quȩ pars fidei cũ
infidele: Qui consensus templo deicũ
Ydolise Loquit᷑ aut̃ sub metaphora
mariti pudicissimi qui adultere dicit
uxori. Unus lectus. me & adulterum
quã moseȩ pͥncipio scortũ uocat &
ad ulterã. Siuis meis cõplexib copu¬
lari: abice ydola. Si seruieris ydoliͤ:
me habere non poteris. Hoc iuxtahe¬
braicũ. Pro quo inlex legit᷑. Discite
audire qui tribulati estis: non possu¬
mus pugnare. Ipsi aut̃ infirmi sumus.
ut non congregem᷑. Quod quẽ sensum
habeat. & quom suꝑiorib copuletur:
penitus ignoro. nͥ forte ad pͥncipes pͦpłi
loquat᷑ sermo diuinus & hortetur ut
re uaticima ꝓpħarũ. illiq responde¬
ant se ꝓ infirmitate uirium adu̾sũ
cont᷑rias potestates pugnare non pos¬
se: nec inter dei pͦpłm congregari.
icut enĩ in monte diuisionũ stabit
dñs. sicut in ualle gabaon irascet᷑. Ut
eo. Et nc̃ nolite illudere. ne forte constrm¬
gant᷑ uincula ur̃a. Consũmationem

Expanded text:
i ad Belial? Quae pars fideli cum infideli? Qui consensus templo Dei cum idolis ? Loquitur autem sub metaphora mariti pudicissimi, qui adulterae dicit uxori: Unus lectulus me et adulterum quam in Osee principio scortum vocat et adulteram , si vis meis complexibus copulari, abjice idola: si servieris idolis, me habere non poteris. Hoc juxta Hebraicum. Porro quod in LXX legitur: Discite audire qui tribulati estis: non possumus pugnare, ipsi autem infirmi sumus ut congregemur, quem sensum habeat, et quomodo superioribus copuletur, penitus ignoro. Nisi forte ad principes populi loquatur sermo divinus, et hortetur eos, ut re vaticinia prophetarum: illique respondeant se pro infirmitate virium adversus contrarias potestates pugnare non posse, nec inter Dei populum congregari. Sicut enim in monte divisionum stabit Dominus, sicut in valle Gabaon irascetur, uteo. Et nunc nolite illudere: ne forte 383 constringantur vincula vestra. Consummationem
Abbreviated transcription (Latin):
tione terrȩ: & uoce magna turbinis. &
tempestatis & flamme ignis deuorantiᷤ.
Et erit sicut somniũ uisionis nocturne
multitudo omniũ gentiũ quȩ dimica¬
uert̃ contra arihel. Et om̃s qui milita¬
uerunt & obsedert̃ & p̃ualuert̃ adu̾sus
eam. sicut somniat esuriens & comedit.
cum fuerit exprectus. uacua est anima
eius. Et sicut somniat sitiens & bibit.
tudo omnũ gentiũ quȩ dimicauert̃ con¬
quã expugnauit dauid. Congregauit ge¬
nimina: annũ suꝑ annũ comedite. Co¬
medetis em̃ cũ moab: coangustabo enim
arihel: & erit fortitudo illius & diuitiȩ
mͥ.Et circũdabo sicut dd̃ suꝑ te: & mittã
uallũ incircuitu tuo. Ponã ꝑ gyrũ tui
turres. & humiliabunt᷑ in terrã sermo

Expanded text:
tione terrae et voce magna turbinis et tempestatis et flammae ignis devorantis et erit sicut somnium visionis nocturnae multitudo omnium gentium quae dimicaverunt contra Arihel et omnes qui militaverunt et obsederunt et praevaluerunt adversus eam et sicuti somniat esuriens et comedit cum autem fuerit expertus vacua est anima eius et sicut somniat sitiens et bibit tudo omnium gentium quae dimicaverunt conquam expugnavit David. Congregate genimina, annum super annum comedite, comedetis enim cum Moab: coangustabo enim Ariel, et erit fortitudo illius et divitiae mihi, et circumdabo sicut David super te: et mittam vallum in circuitu tuo, et ponam per gyrum tui turres, et humiliabuntur in terram serm
Abbreviated transcription (Latin):
illũ: neq uexabit eum rota plaustri
nec ungulis suis cõminuet eũ. Et hoc a
dño deo exercituũ exiuit: ut mirabile
faceret consiliũ. & magnificaret iusticiã.
Lxx. flurib ꝑcipite. & audite uocẽ meã:
attendite. & audite sermones meos. Nũ¬
quid totadie arabit qui arat. aut scm̃¬
tem p̃parabit. antequã p̃paret t̾ram.
Et rursũ seminabit triticũ. & ordeũ. &
miliũ. & far. in finib suis: Et erudieris
iudicio dei. & letab̾is. Nlon enĩ cum du¬
ricia mundabit᷑ gẏth. neq rota plau¬
stri circĩet suꝑ eyminũ. sed uirga ex¬
cutiet᷑ gyth. & cyminũ cũ pane come¬
det᷑. Neq enĩ insempiternũ ego iras¬

Expanded text:
illum, neque vexabit eum rota plaustri, illum, neque vexabit eum rota plaustri, nec in ungulis suis comminuet eum. Et hoc a Domino Deo exercituum exivit, ut mirabile faceret consiLXX: Auribus percipite et audite vocem meam: attendite et audite sermones meos. Numquid 385 tota die arabit qui arat, aut sementem praeparabit antequam praeparet terram? et rursum seminabit triticum, et hordeum, et milium, et far in finibus tuis, et erudieris judicio Dei, et laetaberis? Non enim cum duritia mundatur gith, neque rota plaustri circuit super cyminum; sed virga excutitur gith, et cyminum cum pane comeditur. Neque enim in sempiternu
Abbreviated transcription (Latin):
passuri. nc̃ nolite letari illa leticia qua
gaudebat & diues in conuino purpu¬
ratus. & lazarũ pauꝑem negligens. uie
forte fiant uincła ur̃a fortiora. Quȩ
enim facturus est dñs & reb suã sen¬
tentiã completurus: hec ego audiui.
& uobis omĩa nuntiaui. Qd̃q intulit
suꝑ omnẽ terrã: iuxta hystoriã iudeȩ
terminos intellige. iuxta anagogen
totiꝰ mundi.urib ꝑcipite & audite
uocẽ meã: attendite & uidete eloquiũ
meũ. Nunqͥd tota die arabit arans
ut serat: ꝓscindet & sariet humum
suã: Nonne cũ ad equauerit faciem
eius seret gyth. & cyminũ sparget. &
ponet triticũ ꝑordinẽ. & ordeũ & mi¬
liũ. & uiciã. infinib suis:. Et erudiet
illũ in iudicio ds̃ suus docebit illum.
Nlon enĩ inserris triturabit᷑ gyth. nec
rota plaustri suꝑ ciminũ circũibit:
sed uirga excutietur gych. & cyminũ
baculo. Panis autẽ cõminuct᷑. Uerum
non imꝑpetuũ triturans triturabit

Expanded text:
passuri, nunc nolite laetari illa laetitia qua passuri, nunc nolite laetari illa laetitia qua gaudebat et dives in convivio purpuratus, et Lazarum pauperem negligens : ne forte fiant vestra vincula fortiora. Quae enim facturus est Dominus, et rebus suam sententiam completurus, haec ego et audivi, et vobis omnia nuntiavi. Quodque intulit: Supra omnem terram, juxta historiam, Judaeae termte vocem meam adtendite et audite eloquium meum numquid tota die arabit arans ut serat proscindet et sariet humum suam nonne cum adaequaverit faciem eius seret gith et cyminum sparget et ponet triticum per ordinem et hordeum et milium et viciam in finibus suis illum judicio, Deus suus docebit illum. Non enim in ferris triturabitur gith, nec rota plaustri super cyminum circuibit, sed in virga excutietur gith, et cyminum in baculo: Panis autem comminuetur: Verum non in perpetuum triturans triturabit
Abbreviated transcription (Latin):
a dno deo ommpotente futura cogno¬
ui suꝑ unu̾sã terrã. hȩc uobis nuntio:
ut imminentẽ irã ꝑ penitentiã p̃ueni¬
atis luxta lex ipse dñs qͣsi mons impioꝵ
dicit᷑ surrecturus & futurus inualle ga¬
baon: ut faciat oꝑa sua. Quȩ omĩa unũ
opus est amaritudinis. Qd̃ nequaquã
uideatur. eẽ. blasphemũ. Non enĩ dix̃
futurũ dñm montẽ impioꝵ. s qͣsi mon¬
tem qui impiis & sustinentib uideatur
eẽ. graunssimus. Quomͦ si filiꝰ negligens
& alter egrotus patrẽ & medicũ pu¬
tint. eẽ. crudeles. si eos uerberib atq
caut̾io discipline restituant & sanitati.
Consurget enĩ dñs & erit inualle ga¬
baon. ꝓpter eos qui cũ ob peccata in hu¬
mnli conũsent᷑ loco ꝓpter tumorẽ ani¬
mi erigunt᷑ insuꝑbiam. Gabaon col¬
lis interp̃tat᷑. Ut faciat oꝑa sua. Quȩ
sunt oꝑa amaritudinis. quando cogit᷑
mutare clementiã. & ꝓdulci amarus
efficit᷑. Igit᷑ uos qui hȩc estis aliqͣndo

Expanded text:
no Deo omnipotente futura cognovi super universam terram, haec vobis nuntio, ut imminentem iram poenitentia praeveniatis. Juxta LXX ipse Dominus quasi mons impiorum dicitur surrecturus et futurus in valle Gabaon, ut faciat opera sua, quae omnia unum opus est amaritudinis: quod nequaquam videatur esse blasphemum. Non enim dicit futurum Dominum montem impiorum, sed quasi montem, qui impiis et sustinentibus videatur esse gravissimus. Quomodo si filius negligens et alter aegrotus, patrem et medicum potent esse crudeles, si eos verberibus atque cauterio disciplinae restituant sanitati. Consurget enim Dominus et erit in valle Gabaon, propter eos qui cum ob peccata in humili consistant loco, propter tumorem animi eriguntur in superbiam. Gabaon enim, collis interpretatur: ut faciat opera sua quae sunt opera amaritudinis; quando cogitur mutare clementiam, et pro dulci, amarus efficitur. Igitur vos qui haec estis aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ: scd̃m oꝑa sua. Et iusticiã ac miscd̃iã
alterutro temꝑet: iuxta illud qͦd in
psalinis legimus. Miscd̃ia & ueritas ob¬
unauert̃ sibi: iusticia & pax osculate
sunt. Spem quoq ait urãm atq menda¬
cium id÷ diabolum patrẽ omnis men¬
dacii supplicioꝵ meoꝵ grando subu̾¬
tet: & ꝓtectionẽ sub qua uos tutos
forte arbitrabamin tempestas uali¬
da & aquarũ multitudo delebit. ita
ut amicicia & fȩdus qͦd habebatis cũ
morte & cum inferno hoc est cũ dia¬
bolo ꝑeat mȩternũ. Et flagellũ siue
tempestas de qua dixeratis flagellũ
putabatis desꝑationis. animo nequa¬
quã. ẽẽ. passuros. Semꝑ enĩ irruet uo¬
bis. & tam in ꝓsꝑis quã inadu̾sis iram
dni sentietis: & mors uos seua pͦpłabit᷑.
Quid dicã. de pęnis pęnarũ: Sola for¬
mido & tormentoꝵ metus. uos corri¬
get ad salutẽ : & mala ur̃a intelligere
faciet. Cũq uexati fueritis: tunc ami¬

Expanded text:
que secundum opera sua, et justitiam ac misericordiam que secundum opera sua, et justitiam ac misericordiam alterutro temperet, juxta illud quod et in psalmis legimus: Misericordia et veritas obviaverunt sibi: justitia et pax deosculatae sunt se . Spem quoque ait vestram atque mendacium, id est, diabolum patrem omnis mendacii, suppliciorum meorum grando subvertet. Et protectionem, sub qua vos tutos fore arbitrabamini, tempestas valida et aquarum multitudo delebit, ita ut amicitia et foedus quod habebatis cum morte et cum inferno, hoc est, cum diabolo, pereat in aeternum. Et flagellum 382 sive tempestas, de quo dixeratis: Flagellumputabatis desperationis animo nequaquam esse passuros. Semper enim irruet vobis, et tam in prosperis quam in adversis iram Domini sentietis, et mors vos saeva populabitur. Quid dicam de poenis? Poenarum sola formido et tormentorum metus vos corriget ad salutem, et mala vestra intelligere faciet. Cumque vexati fueritis, tunc sci
Abbreviated transcription (Latin):
tium pͦpłos copulauit. De quo: in psal¬
mo dr᷑. Lapidẽ quẽ reꝓbauert̃ edifican¬
tes: hic factus est in caput anguli. Isti
sunt autẽ edificantes & cementarii qui
nunc appellant᷑ uiri illusores & pͥncipes
ppłi qui est in ierłm. Et de hoc lapide
in daniele legimꝰ. qͦd excisus sit de mon¬
te sine manib & impleuerit uniu̾sum
orbem. eo qͦd diumi germinis dispensa¬
dio humanũ assũpserit. & habitauerit
in eo plenitudo diunitatis corporaliter.
Duꝑ hunc lapidem qui alio nomine ap¬
pellatur petra. xp̃c edificauit ecclesiam.
Et firmo uixta hebraicũ fundauit fun¬
damine: in quo qui credid̾it ñ confun¬
detur: siue nxta hebraicũ non festinet
ne uidelicet tarddi xp̃i uideatur ad uen¬
tus. Si enĩ tardauerit iuxta abachuc. ne¬
mo desꝑet: quia ueniens ueniet. & sua
ꝓmissa complebit. ꝑromittit qͦq ds
ponere se in eo udiciũ pond̾is. Neq
iudiciũ tradidit filio. Et iusticiã siue
miscd̃iam in mensura: ut reddat unicui¬

Expanded text:
os copulavit, de quo et in psalmo dicitur: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Isti sunt autem aedificantes et caementarii, qui nunc appellantur viri illusores et principes populi qui est in Jerusalem. De hoc lapide et in Daniele legimus, quod excisus sit de monte sine manibus, et impleverit universum orbem : eo quod divini germinis dispensatio humanum corpus assumpserit, et habitaverit in eo plenitudo Divinitatis corporaliter. Super hunc lapidem, qui alio nomine appellatur petra, Christus aedificavit Ecclesiam, et firmo, juxta Hebraicum, fundavit fundamine, in quo qui crediderit, non confundetur, sive, juxta Hebraicum, non festinet: ne videlicet tardus ei Christi videatur adventus. Si enim tardaverit juxta Abacuc, nemo desperet: quia veniens veniet, et sua promissa complebit . Promittit quoque Deus ponere se in eo judicium ponderis: Neque judicium tradidit Filio . Et justitiam sive misericordiam in mensura, ut reddat unicui
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. qui lotus in dño & purgatis sor¬
Et istũ pͦpłm tͣns ferri inchermel hoc. ẽ.
incrrcũcisionis scientiã: ut spiritalis &
uere circũcisionis inisteria recognoscat.¬
& in loco sit qͦndã pͦpłi iudeoꝵ. Illos
autẽ qui xp̃m susciꝑe noluert̃. repu¬
tarim saltum & marbores steriles: qͦ
ñ possunt cũ lignis fructiferis lauda¬
re dñm. Cũ aut̃ libanꝰ inchermel. & cher¬
mel in saltũ fuerit cõmutatus: tunc qui
pͥus surdi erant. & u̾ba libri ꝓpħici au¬
due ñ pot̾ant. de quo supͣdiximꝰ quod
om̃is script᷑a scã unus liber appelletur.
dicente ecclesiaste. sermo sapientium
tanqͣm stimuli. & qͣsi claui in altũ con¬
firi. qui a conciliis dati sunt a pastore
uno: audent & loq̃ntur qͥb saluator

Expanded text:
gentium, qui lotus in Domino et purgatis sorgentium, qui lotus in Domino et purgatis soret istum populum transferri in Charmel, hoc est, in circumcisionis scientiam, ut spiritualis et verae circumcisionis mysteria recognoscat: et in loco sit quondam populi Judaeorum: illos autem qui Christum suscipere noluerunt reputari in saltum, et in arbores steriles, quae non possunt cum lignis fructiferis laudare Dominum. Cum autem Libanus in Charmel, et Charmel in saltum fuerit commutatus, tunc qui prius surdi erant, et verba libri prophetici audire non poterant de quo supra diximus, quod omnis Scriptura sancta unus liber appelletur, dicente Ecclesiaste : Sermones sapientium tamquam stimuli et quasi clavi in altum confixi, qui a conciliis dati sunt a pastore uno  audient, et loquentur, quibus Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
li cecoꝵ uidebunt. & addent mites in
d ño leticiã. & pauꝑes homines in sc̃õisilł
exultabunt: quoniã defecit qͥ p̃ualelił.
Consũmatus est illusor: & succisi sunt
om̃s qui uigilabant suꝑ iniqͥtatẽ. qui¬
peccare faciebant hommes in uerbo. &
arguentẽ in porta supplantabant. &
declinauerunt frustra a iusto. Respon¬
deant iudei. & amici simplicis tmhysto¬
nȩ. qui fructus ñ quert̃ in arbore. sed
folia tm̃ umbraq uerboꝵ. quȩcito ale¬
pensationẽ carnis assumpte. ꝓ cõpara¬
tione ȩt̾nitatis breue & modicum temꝑis
spaciũ est. libanꝰ mons phenicis uersus
sit atq translatus in montẽ carmelum
qui hebraie cher mel dr᷑. & est inconfi¬
nio palestinȩ atq phenicis. ptolomaidi
mininens. Licet & alius in seript᷑is scĩs mois
carmelus appellet᷑. in quo fuit nabal
carmelus. homo stultus & cynicus qui
uxorẽ habuit abigail. quȩ mortuo uiro
cũ dic̾e ñ potuerint: audiant libanum
qui int̾p̃tat᷑ dealbatio. referri ad pͦpłm

Expanded text:
it dicens. Addent mites in Domino lætitiam, & pauperes homines in sancto Israel exultabunt, quoniam defecit qui præualebat. Confusus est illusor, & succisi sunt omnes qui vigilabant super iniquitatem. Qupeccare faciebant homines in verbo, et arguentem in porta supplantabant; et declinaverunt frustra a justo. Respondeant Judaei et amici simplicis tantum historiae, qui fructus non quaerunt in arbore, sed folia tantum umbramque verborum, quae cito arepensationem carnis assumptae, pro comparatione aeternitatis breve et modicum temporis spatium est Libanus mons Phoenicis versus sit atque translatus in montem Carmelum? qui Hebraice CHERMEL   dicitur; et in confinio Palestinae atque Phoenicis Ptolemaidi imminens: licet et alius in Scripturis sanctis mons Carmelus appelletur, in quo fuit Nabal Carmelius , homo stultus et iniquus, qui uxorem habuit Abigail, quae mortuo viro,cum dicere non potuerint, audiant Libanum, qui interpretatur dealbatio, referri ad populum
Abbreviated transcription (Latin):
oculi cecoꝵ uidebunt. quoꝵ facilis in¬
terp̃tatio est: aqͥla theodotio & symina¬
chus tͣnstulert. tenebras & caliginẽ. oculi
cecoꝵ uidebunt: ut ostend̾ent gentiũ
ppło qui pͥus cecus erat xp̃i facram̃ta
pandenda iuxta illud qͦd dr᷑. tenebrosa
aqua in nubib aeris. & i eodẽ psalmo
de deo scͥptũ est. posuit tenebras lati¬
bulum suũ. & in ꝓu̾biis legimꝰ. hȩc au¬
diens sapiens sapientiorerit. & prudenᷤ
gubernationẽ possid ebit: intelliget pa¬
rabolam & tenebrosũ sermonẽ dicta
sapientiũ & enigmata. Deniq & moy¬
ses ut intelligeret & uid̾et d̾m innubem
ingressus est & in caliginẽ. De quo inpsal¬
mo dr᷑: caligo sub pedib eiꝰ. Cum autem
priꝰ ceci uel mystica queq conspexerint.
uel de cecitate & tenebris ocłos leuaue¬
rint ad uidendũ. ut sedentib intene¬
bris & umbra mortis oriat᷑ lum̃ uerũ:
tc̃ inites de qͥb scriptũ est beati mites.
qm̃ ipsi possidebunt terrã. siue pauꝑes¬

Expanded text:
lis interpretatio est; Aquila et Theodotio et Symmachus transtulerunt: Tenebras et caliginem oculi caecorum videbunt: ut ostenderent gentium populo, qui prius caecus erat, Christi sacramenta pandenda, juxta illud quod dicitur: Tenebrosa aqua in nubibus aeris . Et in eodem psalmo de Deo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Et in Proverbiis legimus: Haec audiens sapiens sapientior erit: et prudens gubernationem possidebit: et intelliget parabolam et tenebrosum sermonem, dicta sapientium et aenigmata . Denique et Moyses ut intelligeret et videret Deum , in nubem ingressus est et in caliginem, de qua in Psalmo dicitur: Caligo sub pedibus ejus . Cum autem prius caeci vel mystica quaeque conspexerint, vel de caecitate et tenebris oculos levaverint ad videndum, ut sedentibus in tenebris et umbra mortis oriatur lumen verum: tunc mites de quibus scriptum est: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram : sive paupe
Abbreviated transcription (Latin):
pecta. Ergo cũ mortui fuerimus. hocs
gellũ captiuitatis. & hanc tempestati
non sentiemꝰ: semel enim mendacio a¬
didimꝰ hoc est frustra spem habuumis
in deo. & in lege eiꝰ. Et in deo amenda¬
tio ꝓtecti sumus: quia mortui immi
nentẽ captiuuitatẽ declinauimꝰ. Nerbũ
hebraicum sont. aquila & symmachns
flagellum.lxx. tempestatẽ interp̃ta

Expanded text:
pecta. Ergo cum mortui fuerimus, hoc pecta. Ergo cum mortui fuerimus, hoc flagellum captivitatis et hanc tempestatem non sentiemus. Semel enim mendacio credidimus, hoc est, frustra spem habuimus in Deo et in Lege ejus. Et ideo mendacio protecti snentem captivitatem declinavimus. Verbum Hebraicum SOT  , Aquila et Symmachus, flagellum, LXX tempestatem interpretati
Abbreviated transcription (Latin):
spem nr̃am & mendatio ꝓtecti sumus.
Lxx. Propt̾ea audite uerbũ dñi uiri
tribulati. & pͥncipes pͦpłi huiꝰ qui est
in ierłm. qͥa dixistis fecimꝰ testam̃tũ
cũ inferno. & cũ morte pactũ. Tempe¬
stas tͣnsiens si irruerit non ueniet suꝑ
nos: qm̃ posuimꝰ mendaciũ spem nrãm.
& mendacio ꝓtegim᷑. Qd̃ supͣdiximꝰ. cũ
dicere manda remanda expecta reix¬
pecta. & cet̾a his similia ꝑ quȩ osten¬
ditur nequaquã eos ꝓpħarũ creditlisse
sermonib sed ꝓpħiam eoꝵ habuisse
despectui: p̃sens ostendit capitulum.
ꝑ qͦd appellant᷑ uiri illusores. Sunt aut̃
scribe & pharisei. qͥ dñant᷑ suꝑ pͦpłm
dei in ierłm: qͦs lxx uocant uiros tribu¬
latos & pͥncipes pͦpłi ierłm. Dixert̃ enĩ
non sermone sed oꝑe: sumꝰ sicut cct̾e
nationes. Habemꝰ pacẽ & fedus cũ in¬
ferno & cũ morte. Semel salutẽ drisa¬
uimꝰ. Certe. captiuitas longo post lti¬
dicũ adhuc modicũ. expecta ꝓrsiss¬

Expanded text:
sumus. LXX: Propterea audite verbum Domini viri, tribulati et principes populi hujus, qui est in Jerusalem: Quia dixistis: Fecimus testamentum cum inferno, et cum morte pactum: tempestas transiens si irruerit, non veniet super nos, quoniam posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protegemur. Quod supra diximus cum rophetis dicere: Manda, remanda; exspecta, reexspecta, et caetera his similia, per quae ostenditur nequaquam eos Prophetarum credidisse sermonibus, sed prophetiam eorum habuisse despectui: praesens ostendit capitulum, per quod appellantur viri illusores. Sunt autem Scribae et Pharisaei qui dominantur super populum Dei in Jerusalem, quos LXX vocant viros tribulatos, et principes populi Jerusalem. Dixerunt enim non sermone, sed opere: Sumus sicut et caeterae nationes: habemus pactum et foedus cum inferno et cum morte: semel salutem desperavimus. Certe captivitas longo post temodicum, adhuc modicum: exspecta, rursus exs
Abbreviated transcription (Latin):
tr: & angustia quȩ ducit ad uitã. Iilis
hȩc p̃dicantib: audire impii nolue¬
runt. Unde hoc qͦd ad dei pͤpłm dice¬
batur tribulationẽ suꝑ tribulationem
sustme. expecta spem. expecta spem. ad¬
huc modicũ adhuc modicũ: illis uercit᷑
in penã. qui audire sermonẽ dñ nolu¬
& piłm obsidionis ac mortis incurrant
& absq ullo miseriarũfine capiant᷑.
ti sunt: error ꝑspicuus est. Prima enim
littera delei. uel res. paruo apice di¬
stingunt᷑. Si gͦ legat᷑. dea. scientiã sonat.
si Rea. maliciã: non amalo qͦd contra¬
rium bono est sed ab angustras rop¬
ter hoc audite uerbũ dm̃ uiti illusores
qui dñamin suꝑ pͦpłm meũ qui ẽ. in
ierłm. Dixistis enim. ꝑcussimus fedus

Expanded text:
t angustia quae ducit ad vitam. Illis haec praedicantibus, audire impii noluerunt. Unde hoc quod ad Dei populum dicebatur: Tribulationem sustine, tribulationem sustine; exspecta spem, exspecta spem: adhuc modicum, adhuc modicum, illis vertetur in poenam, qui audire sermonem Domini nolu et in periculum obsidionis ac mortis incurrant, et absque ullo miseriarum fine capiantur.ti sunt, error perspicuus est. Prima enim littera DALETH, vel RES parvo apice distinguuntur. Si ergo legatur DEA  , scientiam sonat; si REA  , malitiam; non a malo, quod contrarium bono est, sed ab angustia. Propter hoc audite verbum Domini, viri illusores, qui dominamini super populum meum, qui est in Jerusalem. Dixistis enim: Percussimus f
Abbreviated transcription (Latin):
errorem faciat nouitate sermonũ. qͦd
dubitatione. & transeat ad regna cȩ¬
loꝵ. Legimꝰ in apło. In aliis linguis. &
in aliis labiis loquar ad pͦpłm hunt:¬
& nec sic exaudient me dicit dñs. Qd̃
in uidet᷑ iuxta hebraicũ: de presenti
sumptũ capitulo. Et hoc inueteri obser¬
uaͣmus testam̃to. absq paucis testimo¬
niis. quib lucas solus utit᷑. qui magis
grecȩ linguȩ habuit scientiã. Ubicũꝙ
de ueteri instrum̃to qͥd dr᷑: non eos iix

Expanded text:
errorem faciat novitate sermonum, quoderrorem faciat novitate sermonum, quoddubitatione transeat ad regna coelorum. Legimus in Apostolo: In aliis linguis, et in labiis aliis loquar populo huic, et nec sic exaudient me, dicit Dominus . Quod mihi videtur juxta Hebraicum de praesenti sumptum capitulo; et hoc in veteri observavimus Testamento absque paucis testimoniis, quibus Lucas solus abutitur qui magis Graecae linguae habuit scientiam, ubicumque de veteri instrumento quid dicitur, non eos jux
Abbreviated transcription (Latin):
non habet uͥ caput reclinet. Et hoc ẽ.
meũ refrigeriũ: ut in uobis aliqͣndo
requiescã. Qui noluert̃ audire: & mea
monita contẽpsert̃. Quã obrem. hoc¬
qͥd solebant ludentes dicere ꝓpħis. mai¬
da remanda. manda remanda: expe¬
da reexpecta. expecta reexpecta: mo¬
dicũ ibi. modicũ ibi: & irridere paci¬
entiã meã. dũ me arbit᷑nt᷑ minitari.
quȩ nunqͣm facturus sim: sentiant
reb expleri ut uadant in interitũ.
insanabili: nunquãq ad pͥora ꝓficiaũ
nec possint cũ apło dicere p̃teritoꝵ
obliti. ad ea quȩ priora st̃ extendim:
sed conterantur. & in laqueent᷑. & uel
ab aqͥlonio uel a romano capiantur
exercitu. Pro eo quod diximꝰ manda
remanda. manda remanda: expecta
reexpecta. expecta reexpecta: modi¬
cum ibi. modicũ ibi: in hebreo scͥptũ
est: Sau. lasau. sau. lasau. cau. lacau.
cau. lacax. zersani. Tersani. His uerbi
abuti solet immundissima heresis a¬
pud simplices qͦsq atq deceptos. ut¬

Expanded text:
um reclinet . Et hoc est meum refrigerium, ut in vobis aliquando requiescam. Qui noluerunt audire, et mea monita contempserunt; quamobrem quod solebant ludentes dicere prophetis: Manda, remanda; manda, remanda: exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta: modicum ibi, modicum ibi, et irridere patientiam meam, cum me arbitrantur minitari, quae numquam facturus sim: sentiant rebus expleri, ut vadant in interitum, insanabili; numquamque ad priora proficiant, nec possint cum Apostolo dicere: Praeteritorum obliti, ad ea quae priora sunt extendimur ; sed conterantur et illaqueentur, et vel a Babylonio, vel a Romano capiantur exercitu. Pro eo quod nos diximus: Manda, remanda; manda, remanda: exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi, in Hebraeo sic scriptum est: SAU LASAU, 378 SAU LASAU; CAU LACAU, CAU LACAU: ZER SAM, ZER SAM; hisque verbis abuti solet immundissima haeresis apud simplices quosque atque deceptos, ut t
Abbreviated transcription (Latin):
ut uadant & cadant retrorsum. & con¬
terant᷑. & ꝑiclitent᷑ & capiant᷑. Quis in¬
quit dignus est doctrina dñi Quisu¬
bis saluatoris dicentis. qui habet aut̾
audiendi audiat. ut qͦd aurib hause¬
rit. corde intelligat : Qui nã illi sunt.
sequens uersus ostendit. Allactatia
lacte: auulsi ab ubere. Qui nequaqͣi
lacte nutriunt᷑ infancie. sed solidou
scunt᷑ cibo. qui auulsi sunt ab ubere
cum y saac ꝓpter quã leticiã fecit
abrahã grande conuiuiũ. Hi merci¬
tur dñi audire mysteria & intelligͥi
quȩ sacerdos & ꝓpħa nesciunt. in¬
ebriati & absorti uino qui errauer
& nesciert̃ uidentẽ. quia om̃s men¬
se eorũ replete ᷤ uomitu sordiũq¬
ꝓpħis uentura annuntiantib & mꝰ
fecissent quȩ p̃cepta erant torm̃ta
minitantib: solebant dicere subsan¬
dei pacientia. qui differt iram ut
p̃beat miscd̾iam. solebant etiã hoc
exꝑsona ꝓpharũ ludentes dicere. s¬
pecta paulisꝑ. expecta modicũ. ue¬

Expanded text:
ut vadant et cadant retrorsum, et conterantur, et periclitentur, et capiantur. Quis, inquit, dignus est doctrina Domini, qui verbis Salvatoris dicentis: Qui habet aures audiendi audiat : ut quod auribus hauserit, corde intelligat? Quinam illi sint, sequens versus ostendit: Ablactati a lacte, avulsi ab ubere, qui nequaquam lacte nutriuntur infantiae, sed solido vescuntur cibo; qui avulsi sunt ab ubere cum Isaac: propter quam laetitiam fecit Abraham grande convivium ; hi merentur Domini audire mysteria, et intelligere 377 quae sacerdos et propheta nesciunt , inebriati et absorpti a vino, qui erraverunt et nescierunt videntem, quia omnes mensae eorum repletae sunt vomitu sordiumqis ventura annuntiantibus, et nisi fecissent quae praecepta erant, tormenta minitantibus, solebant dicere subsanDei patientia, qui differt iram, ut praebeat misericordiam: qui solebant etiam hoc ex persona prophetarum ludentes dicere: Exspecta paulisper, exspecta modicum, ve
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. Et erunt sicut pulius de rota di¬
uitiȩ impioꝵ. & sicut fauilla quȩ rapit᷑
multitudo eoꝵ qui te op̃ssert̃. Eritq in
puncto repente adño sabaoth. Uisitatio
enĩ erit cum tomthruo & cõmotione &
uoce magna tempestas ualida & flãma
ignis deuorans. Et erunt qͦmͦ uidentes
gregati sunt suꝑ eã. & afflixert̃ eam Eit̃¬
q sicut. Im somnis esuriunt & comedt̃.
Cũq surrexerint uanũ est somniũ. Et
sicut qui ꝑ somnũ sitit & bibit. cũ sur¬
rexerit adhuc sitit. & anima eiꝰ frustra

Expanded text:
 de rota divitiae impiorum: et sicut favilla quae rapitur, multitudo eorum qui te oppresserunt: eritque in puncto repente a Domino sabaoth. Visitatio enim erit cum tonitru, et commotione et voce magna, tempestas valida, et flamma ignis devorans. Et erunt quomodo videntgregati sunt super eam, et afflixerunt eam. Eruntque sicut qui in somnis esuriunt et comedunt: cumque surrexerint, vanum est somnium eorum, et sicut qui per somnium sitit et bibit, cum surr
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ: ut qui plus accepert̃. plus exi¬
gitur ab eis. Pro eo qͦd nos interp̃tati su¬
mus in uirga excutiet᷑ gyth. & cymimĩ
in baculo: nescio qͥd uolentes lxx tͦrst¬
lert̃ cyminũ autẽ cum pane comeot᷑.
Deniq & uet̾es greci interp̃tes. hebtatũ
disserentes de hoc sermone tacueruis.
qͥa forsitan qͦd dicerent non habebant.
Illud aut̃ in quo nos urcta hebraitum
posuimꝰ uerũ. non imꝑpetuũ tritural
triturabit illũ. neq uexabit illũ rota¬

Expanded text:
veritatem, ut qui plus acceperunt, plus exiveritatem, ut qui plus acceperunt, plus exigatur ab eis. Pro eo quod nos interpretati sumus: in virga excutietur gith, et cyminum in baculo, nescio quid volentes LXX transtulerunt: cyminum autem cum pane comeditur. Denique et veteres Graeciae interpretes Hebraicum disserentes, de hoc sermone tacuerunt, quia forsitan quid dicerent non habebant. Illud autem in quo nos juxta Hebraicum posuimus: Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, neque
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Ideo nc̃ arat nc̃ serit. maturas fru¬
ges metit. & dimissas in aeris terit: orbẽq
suum gubernat. Ut uoluerit gych& ꝙ
iminum id÷ om̃s gentes quȩ non receptit
eius noticiã. nec legis habuere p̃cepta
uirga emendat & baculo. Frumenin
autẽ id ÷ pͦpłm iudeoꝵ: magnis torqiui
suppliciis. Cui enĩ plus credit: plus pu
ab eo. Et seruus qui scit uoluntatem di
sui. & non fecerit eã: uapulabit muta
Et in alio loco scriptũ est. Potentes po¬
tenter tormenca pacientur. Uerũpu
non contorquebit imꝑpetuũ. Aludi
enĩ ẽẽ. impiũ: aliud peccatorẽ. Quosis
degentib & iudeis interp̃tati sumꝰ: ali
exponunt suꝑ ppłm & sacerdotib quad
uulgus indoctum in die iudicii quasi
gyth & cyminũ corripiat᷑ uirga & bi¬
culo. Sacerdotes aut̃ qui habuert̃ claii
scienciȩ: magis suppliciis torqueantut.
Et hoc dñi fiat iudicio qui ostendit in
cunctis mirabile consiliũ suũ & iusticit

Expanded text:
dit; id est, nunc arat, nunc serit, nunc maturas frudit; id est, nunc arat, nunc serit, nunc maturas fruges metit, et demessas in areis terit, orbemque suum gubernat ut voluerit. Gith et cyminum, id est, omnes gentes quae non receperunt ejus notitiam, nec Legis habuere praecepta, virga emendat et baculo: frumentum autem, id est, populum Judaeorum magnis torquebit suppliciis. Cui enim plus creditur, plus exigetur ab eo. Et servus, qui scit voluntatem Domini sui, et non fecerit eam, vapulabit tentes potenter tormenta patientur . Verumtamen non eos torquebit in perpetuum. Aliud enim est esse impium, aliud peccatorem. Quod nos de gentibus et Judaeis interpretati sumus, alii exponunt super populo et Sacerdotibus, quod vulgus indoctum in die judicii quasi gith et cyminum corripiatur virga et baculo; sacerdotes autem qui habuerunt clavem scientiae, magnis suppliciis torqueantur: et hoc Domini fiat judicio, qui ostendit in cunctis mirabile consilium suum et justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
ficit᷑ panis rotis ferreis teret᷑: & omnis
eius stipula cõminuet᷑ in paleas. Uerũp¬
tamen non semꝑ uexat᷑ & terit᷑. nec oĩa
tempore rotarum ungulis cõminuitur.
ꝓ quib in hebraicũ dicit᷑ reqͥes earũ: ut
qͥa ungulas rotarũ dixerat metaphorã
seruaret in reliqͥs. Quidã uolunt ex eo
qͦd eqͦs & ungulas nominauit. ostendi
ȩquarũ greges. qui adterenda frum̃ta
aeris immitti solent: sed non pot̾at
script᷑a dicere qͦd iudea ꝓuincia non ha¬
bebat. Hoc autẽ id: ut gytb. & cymi¬
num uirga excutiant᷑ & baculo & fru¬
mentũ ordeũq & far. fortasse & miliũ
rotis ferreis conterant᷑. & non imꝑpetu¬
um: dei iudiciũ est qui in om̃ib osten¬
dit mirabile consiliũ suũ. & iusticiȩ ma¬
gnitudinẽ monstrat incunctis. Hȩc ꝑ¬
quo dicuntur possimꝰ intelligere. Deus
uarie genus dispensat humanũ. Nunc
punit. nc̃ miseret᷑: nc̃ corripit. nc̃ defen¬

Expanded text:
ficitur panis, rotis ferreis teritur, et omnis ficitur panis, rotis ferreis teritur, et omnis ejus stipula comminuitur in paleas. Verumtamen non semper vexatur et teritur, nec omni tempore rotarum ungulis comminuitur; pro quibus in Hebraico dicitur equis earum: ut quia ungulas rotarum dixerat, metaphoram servaret in reliquis. Quidam volunt ex eo quod ungulas et equos nominavit, ostendi equarum greges, qui ad terenda frumenta 386 areis immitti soleant: sed non poterat Scriptura dicere, quod Judaea provincia non habebat. Hoc autem, id est, ut gith et cyminum virga excutiantur et baculo: frumentum hordeumque, et far, fortasse et milium, rotis ferreis conterantur, non in perpetuum Dei judicium est, qui in omnibus ostendit mirabile consilium suum, et justitiae magnitudinem monstrat in cunctis. Haec πquo ista dicuntur, possimus intelligere. Deus varie genus dispensat humanum, nunc punit, nunc miseretur: nunc corripit, nunc defen
Abbreviated transcription (Latin):
pit eis ut uocẽ eiꝰ audiant. & eloquiũ
diligenter attendant. Nunquid ait
agricola semꝑ arabit: Sementẽ iaci¬
et : Nonne prius ꝓscindet humũ.
& uomere sulcos reuoluet: Iacentesq
glebas rastro franget & sarculo: Et
cũ adequauerit suꝑficiem terre. & du¬
ta prius arua molliuerit: tunc sparget
gyth. siue cyminũ. seretq triticum. & or
deum. & miliũ. & far. in finib suis. iuxta
uarietatẽ terrȩ & tempoꝵ. Nleq enim
simul omĩa seminantur. Pro farre qͦd
greti ⁊ ean. uocant. quidã uiciã intelli¬
gunt. Ipsũq agricolã id satorẽ erudit
ds̃ naturaliter iudicio suo. & docet illũ
ut sciat quã cui sem̃ti culturã adhibe¬
at. Deniq cũ metendi tempus adueñit.
gyth & cyminũ. quȩ infiriora semina.
non rotis plaustroꝵ terent᷑ quȩ inserra¬
rum similitudinẽ ferreȩ circũaguntur
& trahunt᷑ suꝑ dimissas segetes: sed uirga
excutient᷑. & baculo. quȩ uulgo flagella
dicunt᷑. Panis aut̃ id triticũ de quo ef¬

Expanded text:
pit eis, ut vocem ejus audiant, et eloquium illius diligenter attendant. Numquid, ait, agricola semper arabit, ut sementem jaciat? Nonne prius proscindet humum, et vomere sulcos revolvet, jacentesque glebas rastro franget et sarculo: ut cum adaequaverit superficiem terrae, et dura prius arva mollierit, tunc spargat gitdeum, et milium, et far in finibus suis, juxta varietatem terrae et temporum: neque enim simul omnia seminantur. Pro farre quod Graeci ζέαν vocant, quidam viciam intelligunt. Ipsumque agricolam, id est, satorem erudit Deus naturaliter judicio suo, et docet illum ut sciat quam cui sementi culturam adhibeat. Denique cum metendi tempus advenerit, gith et cyminum, quae infirmiora sunt semina, non rotis plaustrorum teruntur, quae in serrarum similitudinem ferreae circumaguntur et trahuntur super demessas segetes; sed virga excutiuntur et baculo, quae vulgo flagella dicuntur. Panis autem, id est, triticum de quo ef
Abbreviated transcription (Latin):
reexpecta. expecta reexpecta: modicũ
ibi. modicũ ibr: ut uadant & cadant
retrorsum & conterant᷑. & in laqueent᷑.
& capiant᷑.Lxx. Cui annuntiabimꝰ ma¬
la: Et cui annuntiabimꝰ nuntiur: Qui
ablactati sunt a lacte: qui abstracti
ab ubere. Tribulationẽ suꝑ tribula¬
tionẽ expecta. p̃stolare spem suꝑ spẽ
ad huc paruũ adhuc paruũ ꝓpter re¬
risionẽ labioꝵ. ꝓpter linguã altiram
qua loquent᷑ p᷑pło huic dicentes eis he
est reqͥes esurientr: & contritio. Et u¬
erunt audire. Et erit eis sermo dñn¬

Expanded text:
ta; modicum ibi, modicum ibi; ut vadant et cadant retrorsum, et conterantur, et illaqueentur et capiantur. LXX: Cui annuntiabimus mala, et cui annuntiabimus nuntium? qui ablactati sunt a lacte: qui abstracti ab ubere. Tribulationem super tribulationem exspecta; praestolare spem super spem; adhuc parum, adhuc parum: propter irrisionem labiorum, propter linguam alteram qua loquentur populo huic dicentes eis: Haec est requies esurienti, et haec contritio, et noluerunt audire. Eterit eis sermo D
Abbreviated transcription (Latin):
Erit aut̃ in sp̃u indicii suꝑ iudiciũ: qͥa
lauabit dñs sordes filioꝵ & filiarũ sy¬
on sp̃u iudicii. Siqͥs autẽ sanguinẽ ha¬
buerit: nequaquã spũ iudicii sed com¬
umo diachonũ mnebriati sunt. & exraue¬
runt ꝓpter sicerã. Sepe diximꝰ uinũ esfe
qͦd de uineis fit: sicerã autẽ omnẽ potio¬
nem quȩ mebriare potest. & statũ men¬
ds euertere. Quã ꝓprie aquila ebrietatẽ
tnstulit: siue illa frum̃to. siue ordeo.
siue milio pomoꝵ ꝙ succo. & palmarũ
stuctu. & alio qͦlib et genere conficiat᷑.¬
Igit᷑ & saterdotes & ꝓpħe hereticoꝵ exci¬
derunt mente ꝓpter sicerã: & ab sorti sinł̃
ꝓpter umũ. Quales fuert̃ pͥsca & mari¬
milla. earũq pͥnceps montanus: quicqͥd
dicerent nesciebant. Uino inebriantur:
qͣndo script᷑as scãs malc intelligunt atꝙ
ꝑuertunt. Sicera:. qͣndo scłari abutim¬
tur sapientia & dialecticoꝵ tenticulis.
que non tam uincula sunt appellanda.
& imagines quȩ cito ꝑeunt atq soluun¬

Expanded text:
 judicium: quia lavabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion spiritu judicii. Si quis autem sanguinem habuerit, nequaquam spiritu judicii, sed comvino draconum inebriati sunt, et erraverunt propter siceram. Saepe diximus esse vinum, quod de vineis fit. Siceram autem omnem potionem, quae inebriare potest, et statum mentis evertere, quam proprie Aquila ebrietatem transtulit, sive illa frumento, sive hordeo, sive millio, pomorumque succo, et palmarum fructu, et alio qe haereticorum exciderunt mente propter siceram, et absorpti sunt propter vinum, quales fuerunt Prisca et Maximilla earumque princeps Montanus: et quid dicerent, nesciebant. Vino inebriantur, quando Scripturas sanctas male intelligunt, atque pervertunt. Sicera, quando saeculari abutuntur sapientia et dialecticorum tendiculis, quae non tam vincula sunt appellanda, et imagines, quae cito pereunt atque solvun
Abbreviated transcription (Latin):
datiũ. Tercia explanatio est: qͦd pꝰ qͣm
dñs scribas phariseosq sub uerterit. &
sociũ eoꝵ nidã ꝑditorẽ qui ab initio fur
erat: loculos enim pecunȩ pauꝑum
ipse portabat: tunc sit in spem. & in
głe coronã. his qui de iudeis in dñm
credid̾int. Haut dubiũ qum apłos sig¬
nificet. qͦs ad p̃dicationẽ eiinglii reser

Expanded text:
explanatio est, quod postquam Dominus Scribas Pharisaeosque subverterit, et socium eorum Judam proditorem, qui ab initio fur fuerat, loculos enim pecuniae pauperum ipse portabat : tunc sit in spem et in gloriae coronam his qui de Judaeis in Dominum crediderint, haud dublum quin apostolos significe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter sicerã. Absorti sunt ꝓpter uinũ.
uert̃. Hoc est fasma. Maledictio comdit
hoc consiliũ. siqͥdem istud consiliũ ꝓpter
auariciã est. Postqͣm omĩs terra samare
id⁊ decẽ tribuũ assyrio fuerit mundas¬
te deleta. & conculcata pedib coronasi

Expanded text:
pter siceram; absorpti sunt propter vinum, l. fasma; maledictio comedet hoc consilium: siquidem istud consilium propter avaritiam est. Postquam omnis terra Samariae, id est, decem tribuum Assyrio fuerit inundante deleta, et conculcata pedibus corona
Abbreviated transcription (Latin):
intellectũ dabit auditui. Coangustatũ
est enĩ stratũ: ita ut alter decidat. &
palliũ breue utrũq oꝑire non potest.
Lxx. Propt̾ea sic dicit dñs ds. Ecce ego
immittã infundam̃ta syon lapidẽ p̾ci¬
osum. electũ. angularẽ. honorabilem.
infundam̃ta eiꝰ: & qui credid̾it nonco¬
fundet᷑. Et ponã iudiciũ in spẽ. miscdi¬
am autẽ meã in pond̾a. Et increpatius¬

Expanded text:
dabit auditui: Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat: et pallium breve utrumque operire non potest. LXX: Propterea sic dicit Dominus: Ecce ego immittam in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, honorabilem in fundamenta ejus; et qui crediderit, non confundetur. Et ponam judicium in spem: misericordiam autem meam in pond
Abbreviated transcription (Latin):
religione templi demonũ simulacra ft̃¬
uenerati: & nesciert̃ udentẽ dñm qui
cuncta consid̾at. Om̃s enĩ mense eoꝵ. &
umũsa religio replete st̃ uomitu sordi¬
umꝙ: ut non solũ in templo. sed in uer¬
tice montiũ. & nemorosis locis idola¬
triȩ sordib cuncta cõplerent. & dñs meiᷤᷤ
non haberet habitationis locũ. Hoc
unta litterã dictũ sit. Porro iuxta tropo

Expanded text:
 simulacra venerati, et nescierunt videntem Dominum, qui cuncta considerat. Omnes enim mensae eorum, et universa religio repletae sunt vomitu sordiumque, ut non solum in templo, sed in vertice montium, et nemorosis locis idololatriae sordibus cuncta complerent, et Dominus in eis non haberet habitationis locum. Hoc juxta lit
Abbreviated transcription (Latin):
credentiũ. ut non ad unã sed ad multaᷤᷤ
separet tribulationes: ut cũ tribulatꝰ
fuerit atq dep̃ssus. rursũ sꝑet & spẽ
suꝑ spem habeat. Qd̃ si paululum tar¬
dauerint quę ꝓmissa sunt: non sit in¬
credulus. Modicũ enĩ pariuilũq: &
tribulatio geminabit᷑ decͣctione labi¬
oꝵ & blasphemiis ꝑsequentiũ: quib
ad u̾sũ dei p᷑płm tabido ore deseinent.

Expanded text:
credentium, ut non ad unam, sed ad multas se paret tribulationes, ut cum tribulatus fuerit atque depressus, rursum speret, et spem super spem habeat. Quod si paululum tarda verint quae promissa sunt, non sit incredulus: Modicum enim parvulumque et tribulatio geminabitur detractione labiorum, et blasphemiis persequentium, quibus adversus Dei populum rabido ore desaeviunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tium int̾p̃tationẽ: sed sensum hebrai
cum suo sermone uertentiũ. Sym¬
machus theodotio & lxx: de hoc loco
diuersa sensert̃. Et qͥa longũ est de
omnib dicere: lxx. int̾p̃tes qui legun¬
tur in eccłns. breuiter transcurramus.
Reiecto pͦpło iudeoꝵ sacerdotib & ꝓ
phetis. qui inebriati sunt sicera. & er¬
rauert̃ & maledictio comedit consili¬
um eoꝵ. qͦd iniert̃ ꝓpter auariciam.
corona uirtutũ: Utiq his qui ab lacta¬
ti sunt a lacte. qui auulsi sunt ab ub̾e.
haud dubiũ qͥn apłos significet. Ribu¬
lationẽ suꝑ tribulationem expecta.¬

Expanded text:
tes interpretationem, sed sensum Hebraicum eum suo sermone vertentes, Symmachus, Theodotio et LXX de hoc loco diversa senserunt, et quia longum est de omnibus dicere, LXX Interpretes, qui leguntur in Ecclesiis, breviter transcurramus. Rejecto populo Judaeorum, Sacerdotibus et Prophetis, qui inebriati sunt sicera, et erraverunt et maledictio comedit consilium eorum, quod inierunt propter avaritiam, corona virtutum? Utique his qui ablactati sunt a lacte, qui avulsi sunt ab ubere, haud dubium quin apostolos significet: Tribulationem su
Abbreviated transcription (Latin):
ta hebraicũ theodotio & aqͥla tͣnstu¬
lert̃. Syminacus aut̃. more suo ma¬
nifestius. Uinea facta.ẽ. dilecto meo
incornu in medio oliuarũ. Porro .lxx.
sensũ magis quã u̾bũ int̾p̃tati st̃. Ui¬
nea facta est dilecto incornu in loco
guius: si ñ montana quȩq atꝙ deser¬
ta.S si omnẽ illiꝰ latitudinẽ consid̾eᷤᷤ
a riuo egypti usq ad flum̃ magnũ
euphraten. contͣ orientẽ. & ad septẽ¬
trionalẽ plagã usq ad taurũ montẽ
& zephyriũ ciliciȩ qͦd mari imminet
Cornuaut̃ regnũ significare & po¬
tentiã: sepe legimꝰ ut est illud ine
uͣngelio. Suscitauit cornu salutisnr̃ȩ:
in domo dauid pueri sui. Et inte mi¬
micos nrõs uentilabimꝰ cornu. Et̃ in
zacharia. Quattuor cornua: iiii. po¬
tentissima regna demonstrantur.
Hebrei hunc locũ ita ed issert̃. Ui¬
nea xp̃o plantata ẽ. in cornu id÷ in
forti loco atꝙ sublimi. qui appellat᷑
filiꝰ olei. uel quod indigeat deimiscd̃ia

Expanded text:
Theodotio et Aquila transtulerunt: Symmachus autem more suo manifestius: Vinea facta est dilecto meo in cornu in medio olivarum. Porro LXX sensum magis quam verbum interpretati sunt: Vinea facta est dilecto meo in cornu, in locoguius, si non montana quaeque atque deserta, sed omnem illius latitudinem consideres, a rivo Aegypti usque ad flumen magnum Euphratem contra Orientem: et ad septentrionalem plagam usque ad Taurum montem et Zephyrium Ciliciae: quod mari imminet. Cornu autem regnum significare, et potentiam saepe legimus, ut est illud in Evangelio: Suscitavit cornu salutis nostrae in domo David pueri sui . Et, In te inimicos nostros cornu ventilabimus . 69 Et in Zacharia quatuor cornua quatuor potentissima regna demonstrant . Hebraei hunc locum ita edisserunt: Vinea Christo plantata est in cornu, id est, in forti loco atque sublimi, qui appellatur filius olei, vel quod indigeat Dei miseri