comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pendet librã unã. quȩ geminata sextariũ facit.
Sextarius duarũ librarũ est. qͥbis assũptus no¬
minat᷑ bilibris. Assumptꝰ quat᷑. fit greco nomiẽ.
cenix. Quinquies cõplicatus. qͥnarẽ siue gomor
facit. Adicis sextũ: congiũ rcͦdit. Nam conguis
sex metitur sextarus. aquo et sextarii nomen
dederunt. Congiĩ autẽ a congiendo. id est per
augmentũ crescendo uocat᷑. Nnde postea pe¬
cuni a beneficii grã dari cepta congiariũ appel¬
latũ est. U nusquisq enĩ sui tẽporis imꝑator fa¬
uorẽ popłi captans adiciebat. ut largior uidere¬
t᷑ in donis. Congiariũ autẽ specialiter mensu¬
ra est liquidorũ cuiꝰ etrem et nom̃ a romanis
impositũ inuenimꝰ. Metrum est m̃sura liqui¬
dorũ. hec a mensura cepit nomen. Metron enĩ
mensurã dicunt greci et inde appellata metre¬
ta. licet et urna et anfora et reliqua hiuꝰmodi.
surã ꝑtinet. metrũ enĩ grece latine m̃sura dr.

Expanded text:
pendet libram unam, quae geminata sextarium facit. pendet libram unam, quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est, qui bis assumptus nominatur bilibris: assumptus quater fit graeco nomine choenix: quinquies complicatus quinarem sive gomor facit. Adjice sextum, congium reddit: nam congisex metitur sextariis, a quo et sextarii nomen dederunt. Congium autem a congiendo, id est per augmentum crescendo, vocatur. Unde et postea pecunia beneficii gratia dari coepta congiarium appellatum est: unusquisque enim sui temporis imperator favorem populi captans adiciebat, ut largior videretur in donis. Congiarium autem specialiter mensura est liquidorum, cuius et rem simul et nomen a Romanis inpositum invenimus. Metrum est mensura liquidorum: haec a mensura accepit nomen; μέτρον enim mensuram dicunt Graeci. Et inde appellata metreta, licet et urna et amphora et reliqua huiusmodi suram pertinet; metrum enim Graece, Latine mensura dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
modo suo uel tempore circuscripta. Hec
autẽ corporis est aut tẽporis. Corporis ut homi¬
nũ lignorũ. et columpnarũ longitudo et bre¬
uitas. S: et solẽ istũ ꝓpͥam sui orbis habere m̃su¬
ram qđ geometrici ꝑscrutari audent. Tẽporis.
ut mensura horarũ et dierũ et annorũ. Unde
et metiri pedes horarũ dicimꝰ. hoc ẽ mensurare.
Propͥe autẽ mensura uocata. qđ ea fruges meti¬
unt᷑ atq frumentũ. id ẽ humida et sicca ut mo
ma coclear: qđ est dimidia pars dragme. ap¬
pendens seliquas nouẽ qui triplicatus concu¬
lam facit. Concula dragina una et dimidia
adimplet᷑. Ciati pondus decẽ dragnus appen¬
falus fit si quinq dragine addunt᷑ ad decem.
Acitabulum. quarta pars emine est. duodeci
dragias appendens. Cotula emina est. habẽs
ciatossex. que ideirrco cotula uocat᷑. qi eote gir¬
co sermone incisio dr̃. et emma sextarii indu¬
o equa incidit᷑ et eotulã facit. Emina autẽ ap¬

Expanded text:
modo suo vel tempore circumscripta; haec modo suo vel tempore circumscripta; haec autem aut corporis est aut temporis. Corporis est, ut hominum, lignorum et columnarum longitudo et brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis habere mensuram, quod geometrici perscrutare audent. Temporis, ut mensura horarum et dierum et annorum: unde et metire pedes horarum dicimus, hoc est mensurare. Proprie autem mensuram vocatam quod ea fruges metiuntur atque frumentum, id est humida et sicca, ut moma coclear, quod est dimidia pars dragmae, adpendens siliquas novem; qui triplicatus conculam facit. Concula dragma una et dimidia adimpletur. Cyati pondus decem dragmis adpenbaphus fit, si quinque drachmae adduntur ad decem. Acetabulum quarta pars heminae est, duodecim drachmas appendens. Cotula hemina est habens cyathos sex, quae idcirco cotula vocatur, quia cote graeco sermone incisio dicitur, et hemina sextarii in duo aequa inciditur, et cotulam facit. Hemina autem ap
Abbreviated transcription (Latin):
is uodecies cõputatus. Libra duodeciꝰ un-¬
eiis ꝑficitur. et inde habetꝰ ꝑfecti ponderis genꝰ:
quia tot constat uncus quot mensib annus.¬
Dicta autẽ libra quod sit libͤra et cuncta inter
se pondera predicta concludat. Mna. in ponde¬
rib centũ dragiis appendit᷑ et est nom̃ grecum.
qd sunt seliquȩ. ĩ dece. cremisses ccxxu. solidi.
lxxu. stateres .xxu. Talentũ. sũmũ esse pondus
ꝑhibet᷑ ingrecis. Nam nichil ẽ calcominꝰ. ni¬
chil talento maius. cuiꝰ uariũ apud diuersas
gentes pondus habet᷑. Apud romanos enĩ talen¬
tum est septuaginta duarũ librarũ. sicut plau
ginita quatuor libras. Est autẽ criplex. id est mi¬
nus mediũ fũmũ. minus qͥnquaginta. mediũ
septuaginta duarũ librarũ. Sũmũ centũ ui¬
ginti constat. Centenariũ̃ numeri nomen est.
qđ centũ librarũ ponderis sit qđ pondus ꝓpt̃
ꝑfectionẽ centenarii instituerunt romani.¬

Expanded text:
cit duodecies conputatus. Libra duodecim uncit duodecies conputatus. Libra duodecim unperficitur; et inde habetur perfecti ponderis genus quia tot constat uncDicta autem libra, quod sit libera et cuncta inter se pondera praedicta concludat. Mina in ponderibus centum dragmis adpenditur; et est nomen Graecum quod sunt siliquae MDCCC, tremisses CCXXV, solidi LXXV, stateres XXV. Talentum summum esse pondus perhibetur in Graecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius. Cuius varium apud diversas gentes pondus habetur. Apud Romanos autem talentum esse septuaginta duarum librarum, sicut Plautginta libras. Est autem triplex; id est minor, medius, summus. Minor quinquaginta, medius septuaginta duarum librarum, summus centum viginti constat. Centenarium numeri nomen est eo quod centum librarum ponderis sit. Quod pondus propter perfectionem centenarii n
Abbreviated transcription (Latin):
Stater autẽ medietas uncie ẽ. appendens aure¬
os ures: Unde et uocat᷑ stater. qđ trib solidisstet.
hec et semiuncia. qr semis habet de uncia. hec
t semissis. qr ponderis semis ẽ. quasi semiassis.
Quadrantẽ. hebrei similit᷑ quadrantẽ uocant.
a uocat᷑ quadraᷤ qđ unciȩ quartã partẽ appen¬
leat. Sicel qui latino scrmone siclus corrupte
appellatꝰ. hebrcũ nomen est. habens apud eos
uncie pondus apud latinos autẽ et grecos quar-¬
apars uncie est. et stateris medietas. draginas
appendens duas. Unde cũ in litteris diuinis
legit᷑ siclus uncia ẽ. cũ uero ingentiliũ quar¬
a pars unciȩ est. Uncia dicta qđ uniuersita¬
t̃ minorũ ponderũ sua unitate uinciat id
ast cõplectat᷑. Constat autẽ dragnis octo id est
srupulis uiginti quatuor. qđ proinde legiti¬
nũ pondus habetur. qr numerus scrupulorũ
eius horas dici noctisq metit᷑. uel qr librã esfi¬

Expanded text:
Stater autem medietas unciae est, adpendens aureStater autem medietas unciae est, adpendens aureos tres; unde et vocatus stater quod tribus solidis stet. Haec et semuncia, quia semis habet de uncia. Haec et semissis, quia ponderis semis est, quasi semis assis. Quadrantem Hebraei similiter codrantem vocant; et vocatur quadrans quod unciae quartam partem adpendeat. Sicel, qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, Hebraeum nomen est, habens apud eos unciae pondus. Apud Latinos autem et Graecos quarta pars unciae est et stateris medietas, dragmas adpendens duas. Unde cum in litteris divinis legatur siclus, uncia est; cum vero in gentilium, quarta pars unciae est. Uncia dicta quod universitatem minorum ponderum sua unitate vinciat, id est conplectat. Constat autem dragmis octo, id est scripulis viginti quattuor. Quod proinde legitimum pondus habetur, quia numerus scripulorum eius horas diei noctisque metitur, vel quia libram effi
Abbreviated transcription (Latin):
sas. Hic apud grecos grãma uocatur. Scrupulꝰ
uitẽ dictus ꝑ diminutionẽ a lapillo breui qui
itipus uocat᷑. Dragma octaua pars unciȩ ẽ.
e denarii pondus argenti trib constans scru¬
pulis idest decẽ et octo siliquis. Denariũ autẽ
dictũ qr ꝓ decẽ ñumis imputat᷑. Solidũ ñcu¬
atũ qͥa nichil. illi deesse uidet᷑. Solidũ enĩ ue¬
enes integrũ dicebant et totũ. Ipse quoq num¬
isma uocat᷑. pro eo quod nominib pͥncipum
issigieq signet᷑. Ab iuicio uero unũ ũmisma unꝰ
ugenteus erat. Hoc enĩ abassiris cepit. Dicũt
iitẽ iudei qđ abraham incerra chanaã pͥmus
lenc adduxerit formã. Solidũ apud latinos
ilio nomine sextula dr̃. qđ bis sex uncia cõple¬
atur. Hunc ut diximus uulgus aureũ solidũ
uocat. cuiꝰ cerciã partẽ ideo dixerunt tremissem
o qđ solidũ faciat ter missus. Sextulabis as¬
suimpta duellam facit. ter posita stater ẽ reddit.

Expanded text:
stat. Hic apud Graecos gramma vocatur. Scripulus stat. Hic apud Graecos gramma vocatur. Scripulus autem dictus per diminutionem a lapillo brevi qui scrupus vocatur. Dragma octava pars unciae est et denarii pondus argenti, tribus constans scripulis, id est decem et octo siliquis. Denarium autem dictum quia pro decem nummis inputatur. Solidum nuncupatum, quia nihil illi deesse videtur; solidum enim veteres integrum dicebant et totum. Ipse quoque nomisma vocatur pro eo quod nominibus principum effigiisque signetur. Ab initio vero unum nomisma unus argenteus erat; hoc enim ab Assyriis coepit: dicunt autem Iudaei quod Abraham in terram Chanaan primus hanc advexerit formam. Solidum apud Latinos alio nomine sextula dicitur, quod his sex uncia conpleatur. Hunc, ut diximus, vulgus aureum solidum vocant; cuius tertiam partem ideo dixerunt tremissem, eo quod solidum faciat ter missus. Sextula bis adsummata duellam facit; ter posita staterem reddit.
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑtus est. Hec duas lances non habet. s uiga
est. signata libris et unciis. etuago pondere m̃¬
surata. Examen est filum mediũ. quo tritti¬
ne statera regitur: et lances equant᷑. unde et ĩ
lanceis amentũ dr. U nicuiq autẽ ponderi
certus est modus nominib ppriis designatus.
Calc̾is minima pars ponderis. quarta parsobi¬
li est. constans lentis grminis granis. Appellat
autẽ calc̾is qđ sit paruulus sicut et lapiscaleu¬
lus qͥ ad eo minuus est ut sine molestia sui
calcet᷑. Siliqua uicesima quarta pars solidi
est. ab arbore cuiꝰ semen ẽ uocabulũ tenens. Ce¬
ratim oboli pars media ẽ. habens siliquã unã
semis hunc latinitas semiobolũ uocat. Cera¬
ten autẽ grece latine siliqua cornuũ interpsa¬
t̃. Obolus siliquis crib appendit᷑. habens erat̃
duos. Calcos quatuor. Fĩebat enĩ olim ad insta
sagitte. unde et nomen agrecis accepit h Et
bgita. Serupulus. sex siliquarũ pondere con¬

Expanded text:
repertus est. Haec duas lances a non habet, sed virga repertus est. Haec duas lances a non habet, sed virga est signata libris et unciis et vago pondere mestet. Examen est filum medium, quo trutine statera regitur et lances equantur: unde et in lanceis amentum dicitur. Unicuique autem ponderi certus est modus, nominibus propriis designatus. Calcus minima pars ponderis, quarta pars oboli est, constans lentis geminis granis; appellatur autem calcus, quod sit parvulus sicut et lapis calculus, qui adeo minimus est, ut sine mocalcetur. Siliqua vicesima quarta pars solidi est, ab arbore, cuius semen est, vocabulum tenens. Ceratin oboli pars media est, habens siliquam unam semis. Hunc Latinitas semiobolum vocat; ceratin autem Graece, Latine siliqua cornulum interpretatur. Obolus siliquis tribus adpenditur, habens ceratin duos, calcos quattuor. Fiebat enim olim ex aere ad instar sagittae. Unde et nomen a Graecis accepit, hoc est sagitta. Scripulus sex siliquarum pondere con
Abbreviated transcription (Latin):
iuiuat cognoscere modũ. Nã ominia
corporalia sicut scriptũ est. a sũmis usq ad
ima in mensura et numero et pondere
disposita sunt atq formata. Cunctis enĩco¬
porͤis reb pondus natura dedit. suum qͦ regit
omnia pondus. Primus moy ses qui omnes
antecedit gentiũ philosophos tẽpore. nouit nu¬
meros. et mensuras et pondus diuersis serm
cet antiquiores extiterint: s iste hac arte ꝙx¬
ꝑientior fuit. Pondus dictũ eo quod in state¬
ra libratũ pendeat. hinic et pensum. Abusiue
autẽ pondus libra una est. Unde etiã dispon¬
dius dictus est quasi duo pondera. qđ nomen
adhuc mnusu retinet᷑. Trutina est gemina põ¬
derũ lancis equali examine pendens. facta
ꝓpter talenta et centenaria appendenda. sicut
mom̃tana ꝓparua modicaq pecunia. Hec
et moneta uocata. eadem et statera nom̃ ex nu¬
mero habens. qđ duab lancib et unoinmedio
stilo librata equaliter stet. Campana a regio
ne italie nomen accepit. ubi pͥmũ eius usus

Expanded text:
uvat cognoscere modum: nam omnia corporalium sicut scriptum est a summis usque ad vina ima, in mensura et numero et pondere disposita sunt atque formata . Cunctis enim corporeis rebus pondus natura dedit. Suum quoque regit omnia pondus. Primus Moyses, qui omnes antecedit gentilium philosophos tempore, nobis et numeros et mensuras et pondus diversis scripcet alii antiquiores exstiterint, sed iste hac arte experientior fuit. Pondus dictum eo, quod in statera libratum pendeat: hinc et pensum. Abusive autem pondus libra una est. Unde etiam dipondium dictum est, quasi duo pondera: quod nomen adhuc in usu retinetur. Trutina est gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria appendenda, sicut momentana pro parva modicaque pecunia. Haec et moneta vocata, eadem et statera, nomen ex numero habens, quod duabus lancibus et uno in medio stylo librata aequaliter stet. ne Italiae nomen accepit, ubi primum eius usus
Abbreviated transcription (Latin):
gi oporteat qđ sordidũ inciuitate redundat.
siue qd uerius ẽ absterten qͥ et stercus dictus.
Idem et fimus est. qͥ ꝑ agros iacit᷑. t dictus fimꝰ
nutruñto leta faciat germina. reddatq arua
pinguia. et fecunda. Ocatio est. cũ rustici satio¬
ne facta bub dimissis grandes glebas cedunt.
ac ligonib frangunt. Et dicta ocatio. quasi ob¬
semina uites. uel arbores. Runcatio est. a terra
herbas uellere. nã rus terra est. Sulcus a sole
uocat᷑. qdđ proscissus solem capiat. Ueractũ
dictũ quasi uere actũ id est uerno aratrum.
Proscissio est. aracio pͥma dũ adhuc durus
ager ẽ. Satio dicta. quasi seminis actio. quasi
saturũ actio. Serere autẽ uocatũ qr hoc sereno
celo faciendũ est ñ ꝑ imbres. Hincẽ illud uir
tendo id est a recidendo dicta. Seges autẽ de
semine dicta qđ iacimus in terra siue asectiõe.

Expanded text:
rgi oporteat quod sordidum in civitate redundat rgi oporteat quod sordidum in civitate redundat sive, quod verius est, ab Sterce qui et Sterculus dictus. Idem et fimus est, qui per agros iacitur. Et dictus fimusnutrimento laeta faciat germina reddatque arva pinguia et fecunda. Occatio est cum rustici satione facta bubus dimissis grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt: et dicta occatio quasi obsemina, vites vel arbores. Runcatio est a terra herbas evellere; nam rus terra est. Sulcus a sole vocatus quod proscissus solem capiat. Vervactum dictum quasi vere actum, id est verno aratum. Proscissio est aratio prima, cum adhuc durus ager est. Satio dicta quasi seminis actio, quasi satorum actio. Serere autem vocatum, quia hoc sereno caelo faciendum est, non per imbres. Hinc est et illudtendo, id est a recidendo, dicta. Seges autem de semine dicta quod iacimus, sive a sectione.
Abbreviated transcription (Latin):
cutus in italia. cuiꝰ ara apico dedicata ẽ romȩ.
Hic plura instrum̃ta agriculturȩ repꝑit pͥmꝰq
agros firmauit. Eundẽ qͥdã saturnũ putaue¬
runt. ut maiorẽ illi nobilitatẽ facerent huius
noĩe. qͦ splendide sonaret. et dignitatem tituli
compararet. De cultura agrorum .ii.¬
ultura est qua frum̃ta uel uina magno
Labore querunt᷑. ab incolendo uocata.
biuiciȩ enĩ antiquorũ in his duob erant. be¬
ne pascere et bene arare. Cultura agri cinis.
aratio. internussio. incensio stipularũ. sttreo¬
ratio. ocatio. runcatio. Cinis est incendiũ. ꝑ
qđ ager in utilẽ humorẽ desudat. Aratiodi¬
cta qi de aere prius teriȩ culturã exercebant.
ancequam ferri fuisset usus reꝑtus. Duplex est
autẽ aratio uernalis. et autunnalis. Intermis¬
sio ẽ. qr alternis annis uacuus ager uires reci¬
pit. Scercoratio est letaminis asꝑsio. Stercus
autẽ uocatũ uel qr sternit᷑ in agris. uel qi extͣ¬

Expanded text:
cutus in Italia, cuius ara a Pico dedicata est Romae: cutus in Italia, cuius ara a Pico dedicata est Romae: hic plura instrumenta agriculturae repperit, primusque agros firmavit. Eundem quidam Saturnum putaverunt ut maiorem illi nobilitatem facerent hoc nomine, quo splendide sonaret et dignitatem tituli conpararet. De cultura agrorum . Cultura est qua frumenta vel vina magno labore quaeruntur, ab incolendo vocata. Divitiae enim antiquorum in his duobne pascere et bene arare. Cultura agri cinis, aratio, intermissio, incensio stipularum, stercoratio, occatio, runcatio. Cinis est incendium per quod ager inutilem humorem exudat. Aratio dicta quia de aere prius terrae culturam exercebant, antequam ferri fuisset usus repertus. Duplex est autem aratio: vernalis et autumnalis. Intermissio est, qua alternis annis vacuus ager vires recipit. Stercoratio est laetaminis adsparsio. Stercus autem vocatum vel quia sternitur in agris, vel quia exte
Abbreviated transcription (Latin):
UID e arboribus De auctorib rerũ rusticarũ
erum rusticarum scribendi sollerciam a¬
ud grecos pͥmꝰ esiodus boetius humanis
stuasis contulit. Deinde democritus. magnus¬
qͦ eartaginensis inuiginti octo uoluminib stu¬
dui gricolationis conscripsit. Apud romanos
aucẽ Uexigri cultura pͥmꝰ cato instituit. quã de¬
inde marcus cerentius expoluut. mox uirgiliꝰ
laude carminũ exculit. Nec minus studiũ ha¬
buerunt postmodũ corneliꝰ. celsus. et uiliꝰ atticꝰ.
emilianꝰ. siue colomella insignis orator. qͥ totũ
corpꝰ discipline eiusdẽ cõplexus est. Primura
ad aratrũ boues iunxisse ferunt quẽdã pͥua-¬
tũ hominẽ. et fulminatũ noĩe homogirũ. qͥdã
autẽ osirĩ dicunt esse artis huiꝰ inuentorẽ. qui¬
dam triptolemũ. Et hic questio qͦmͦ pͥma ceres
ferro in grecia uertere terrã instituit. s ferro qua¬
licũq non specialit᷑ uomere aut aratro. Sterco¬
randi agri racionẽ pͥmus induxit qͥdã noiẽ ster¬

Expanded text:
ix est. De auctoribus rerum rusticarum . Rerum rusticarum scribendi sollertiam apud Graecos primus Hesiodus Boeotius humanis studiis contulit; deinde Democritus. Mago quoque Carthaginiensis in viginti octo voluminibus studium agricolationis conscripsit. Apud Romanos autem de agricultura primus Cato instituit; quam deinde Marcus Terentius expolivit; mox Vergilius laude carminum extulit. Nec minorem studium habuerunt postmodum Cornelius Celsus et Iulius Atticus, Aemilianus, sive Columella insignis orator, qui totum corpus disciplinae eiusdem conplexus est. Primum ad aratrum boves iunxisse ferunt quendam privatum hominem et fulminatum, nomine Homogirum; quidam autem Osirim dicunt esse artis huius inventorem; quidam Triptolemum. Et hic quaestio est quomodo prima Ceres ferro in Graecia vertere terram instituit, sed ferro qualicumque, non specialiter vomere aut aratro. Stercorandi agri rationem primus induxit quidam nomine Ster
Abbreviated transcription (Latin):
significat sextarũ. Si .o. latinũ adiunctum¬
habuerit. indicat acitabulũ. qđ greci oxifalon
uocant. Grecũ suꝑposito .Ni. latinũ significat
mua. Latinũ in fine habens lauda grecũ sig¬
inficat calentũ. Alfa grecũ in dextro brachio
llperiori .o. littera coniuncta. kenix est.¬

Expanded text:
significat sextarium. ξο. Si O Latinum adiunctum, indicat acitabulum, quod Graeci oxifalon vocant. . My Graecum superposito N Latinum significat mina. TΛ. T Latinum in fine habens Labda Graecum significat talentum. Xo. Chi Graecum in dextro brachio superiori O littera coniuncta cenix est.
Abbreviated transcription (Latin):
cior: Rethorica. ad illa que nitit᷑ docenda.
facundior: Illa ad scolas ñ nonꝗͣ uenit. ista
iugit ꝓcedit inforum: Illa requirit raris¬
simos studiosos. hec frequent̃ ⁊ populos
Solent aut̃ philosophi antequã ad ssagogen
ueniant ex ponendum. definitionẽ philo¬
sophiȩ ostendere. quo facilius ea que ad eã

Expanded text:
tior: Rhetorica ad illa quae nititur docenda tior: Rhetorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnumquam venit: ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos: haec frequenter et populos. Solent autem Philosophi antequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem Philosophiae ostendere, quo facilius ea, quae ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
De dialectica
ialectica ẽ disciplina. ad
lisserendas rerum causas
inuenta: Ipsaẽ philosophiȩ
species. quȩ logica dicit᷑. Id ÷
racionalis. defimendi qͤrẽdi
& disserendi potens Docet eñĩ inpluribus
generibus questionũ. quẽ ad modum dis¬
putando. uera ⁊ falsa di iuidicent᷑. Hanc qui¬
dem pͥmi philosophi insuis dictionibus
habuer: ñ tam̃ ad artis redegere periciã:
Post hos aristociles ad regulas quasdam
huiꝰ doctrinȩ argiuñta ꝑduxit. ⁊ dilecticã
ñcupauit. ꝓeo quod mnea dedictis disputa¬
tͣ Nam lecton. dictio dicit᷑. Idõ aut̃ post
rechoricã disciplinã. dialectica sequitur.
quia in multis utraq conmuna existũt:
De differentia dialectice et rethori
uarro. in nouem disciplinarum
libris. tali similitudine deffinuit:
Dialectica ẽ ⁊rechorica ẽ. qđ in manu ho¬
minis pugnꝰ adstrictus. & palma disten¬
sa. illa u̾ba contrahens. ista distendens
Dialectica. si quidem ad disserendas res acu¬

Expanded text:
De Dialectica . Dialectica est disciplina ad disserendas rerum causas inventa. Ipsa est philosophiae species, quae Logica dicitur, id est rationalis definiendi, quaerendi et disserendi potens. Docet enim in pluribus generibus quaestionum quemadmodum disputando vera et falsa diiudicentur. Hanc quidam primi philosophi in suis dictionibus habuerunt; non tamen ad artis redegere peritiam. Post hos Aristoteles ad regulas quasdam huius doctrinae argumenta perduxit, et Dialecticam nuncupavit, pro eo quod in ea de dictis disputatur. Nam λεκτόν dictio dicitur. Ideo autem post Rhetoricam disciplinam Dialectica sequitur, quia in multis utraque communia existunt. De differentia Dialecticae et Rhetori Varro in novem disciplinarum libris tali similitudine definivit: 'Dialectica et Rhetorica est quod in manu hominis pugnus adstrictus et palma distensa: illa verba contrahens, ista distendens'. Dialectica siquidem ad disserendas res acu
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓmerent᷑. Ipse enĩ sp̃s sapientiȩ et inte¬
lectus. sp̃s consilii et fortitudinis. sp̃s scientis
palis in psalmo qͥnquagesimo legit᷑. ubi q
tellexerunt. quia scriptũ est. Dñs spiritꝰ eat.
Quod enĩ non ẽ corpus. et tamen ẽ. uiactur
restare ut sp̃s sit. Intelligunt gͦ ibi ñmilli
trinitatẽ significari. In spũ principali pi¬

Expanded text:
qui promerentur. Ipse enim Spiritus sapientiae et intequi promerentur. Ipse enim Spiritus sapientiae et intellectus: Spiritus consilii et fortitudinis: Spipalis in Psalmo quinquagesimo legitur; ubi qtellexerunt, ideo quia scriptum est: Deus spiritus est . Quod enim non est corpus, et tamen est, videtur restare ut spiritus sit. Intelligunt ergo ibi nonnulli Trinitatem significari; in spiritu principali Pa
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃s sc̃i ex oꝑe ⁊̃ angłs intelligit᷑. Dictum est e
bit uobis. Et utiq angłs grece: latine nuntius
interp̃tatur. Nñ et duo anglłi apparuert̃ loth. in
quib dñs singularit̃ appellat᷑. quos incelligimꝰ
filiumm et sp̃m sc̃m. Niam pater nũquã legtdar
appellat᷑: xp̃c enĩ eum apłis lugentib mst.
postꝙ̃ ab eorũ ocłis ipse in celum ascendit sa
solator enĩ tristib mittit᷑: scd̃m illã eiusden
dñ sententiã. Beati lugentes: qm̃ ipsi conso¬
labuntur. Ipseenĩ dixit. Tunc lugebint ni
sponsi.: cũ abeis ablatus fuerit sponsus. len
paraclitꝰ. pro eo quod consolationẽ prestet an¬
mab quȩ gaudiũ temporale amittunt. di
cant᷑. Ipse enĩ sps scĩ dicit. ipse docet. ꝑ ipsũ
datur sermo sapientiȩ. ab ipso scã seriptura
inspirata ẽ. Sp̃s sc̃s ido septiformis nunci¬
patur. ꝓpter dona.quȩ de unita eius plenitu¬
dine. particulatĩ quiq ut digni sunt conse.¬

Expanded text:
 etiam et angelus intellegitur. Dictum est enbit vobis'; et utique angelus Graece, Latine nuntius interpretatur. Unde et duo angeli apparuerunt Loth, in quibus Dominus singulariter appellatur, quos intellegimus Filium et Spiritum sanctum, nam Pater numquam legitur appellatur. Christus enim eum Apostolis lugentibus misit, postquam ab eorum oculis ipse in caelum ascendit. solator enim tristibus mittitur secundum illam ejusdem Domini sententiam: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Ipse etiam dixit: Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus . Item Paracletus, pro eo quod consolationem praestet animabus, qui gaudium temporale amittunt. Alitantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit; ipse docet; per ipsum datur sermo sapientiae; ab ipso sancta Scriptura inspirata est. Spiritus sanctus ideo septiformis nuncupatur, propter dona quae de unitatis eius plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, conse
Abbreviated transcription (Latin):
uoce diuina dr̃. audi isrł. dñs deus tuus. ds
unus ẽ. Scilicet ut et trinitas sit: et unꝰ dñs
deus sit. Fides apud grecos de trinitate ħ mͦ
est. Una usia. acsi dicat. una natura. aut una
essentia. Tres y potasis. quod resonat in latinũ
uel tres ꝑsonas. uel tres subsistentias. Nam lati¬
ntas. ꝓprie non dicit de deo. nisi essentiã. sis¬
substantia apud giecos ꝑsona intelligitur ĩ

Expanded text:
 dicitur: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est , scilicet ut et Trinitas sit, et unus Dominus Deus sit. Fides apud Graecos de Trinitate hoc modo est: Una οὐσία, ac si dicat una natura, aut una essentia, tres hypostases, quod resonat in Latinum, vel tres personas, vel tres substantias. Nam Latinitas proprie non dicit de Deo nisi essentiam: subsubstantia apud Graecos persona intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
RINItas est appellata. quod fiat totũ
unum ex quibdam trib quasi triuni¬
cas. ut memoria intelligentia. et uoluntas.
in quib mens habet inse quandã imaginẽ¬
diuinȩ trinitatis. Nam dũ tria sint. unũ
sunt. qr et singula in se manent. et omnia
in omnib. Pater gͥ. et filius. et sp̃s scs. trinitas.
et unitas. Idem enĩ unũ: idem et tria. In nata¬
cõmuniouẽ: tria ꝓpt̃ ꝑsonarum ꝓpͥetatẽ. Nam
dem. non aliud. qi parit̃ simplex. pariter incõ.¬
mutabile bonũ. et coeternũ. Pater solus. non ẽ
de alio. idõ solus appellat᷑ ingenitꝰ. Filius solꝰ
de patre est natus. idõ solus dr̃ genitus. Spirit̾
borũ muncupat᷑ sp̃s. In hac trinitate alia appel¬
latrua noĩa alia ꝓpͥa sunt. Prop̾a sunt essenti¬
alia. ut ds. dñs omĩpotens. ĩmutabilis. morta¬
lis. Et inde ꝓpͥa: qr ipsam substantiã signifi¬
cant. qua ununi sunt. Appellatiua uero. pater.
et relatuia. q ad se inuicẽ referunt᷑. Cum enĩ¬

Expanded text:
rinitas est appellata, quod fiat totum unum ex quibusdam tribus, quasi Trinitas; ut memoria, intelligentia, et voluntas, in quibdivinae Trinitatis. Nam dum tria sunt, unum sunt, quia et singula in se manent, et omnia in omnibus. Pater igitur et Filius et Spiritus sanctus, Trinitas et unitas. Idem enim unum, idem et tria, communionem, tria propter personarum proprietatem. Nam  alius quidem non aliud, quia pariter simplex pariterque incommutabile bonum et coaeternum. Pater solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus: Filius solus de Patre est natus, ideo solus dborum nuncupatur spiritus. In hac Trinitate alia appellativa nomina, alia propria sunt. Propria sunt essentialia, ut Deus, Dominus, Omnipotens, Inmutabilis, Inmortalis. Et inde propria, quia ipsam substantiam significant qua unum sunt. Appellativa vero Pater et Ge
Abbreviated transcription (Latin):
credentes impleti. linguis omniũ gentium
loquebant᷑. In tantũ autẽ donũ di ẽ. inqͣ¬
tũ datur eis qui ꝑ eũ diligunt dđm. Apud
se autẽ deus est. apud nos autẽ donum eł.
S sempit̾ne salutis sp̃s sc̃s donũ est: distri¬
uult dimittit. Nam peccata sine sp̃u scõ non
uel qr naturalit̾ eos a quib ꝓcedit conuingit.
et se unum cũ eis esse ostendit. uel qi in nob̾
id agit. ut in deo maneamꝰ et ipse in nobis.
iñ et in donis di nil maiꝰ est caritate. et nul¬
lum ẽ maiꝰ donũ di. quam sp̃s sc̃s. Ipse ẽ et
uina gratis dat᷑. inde gr̃a nuncupat᷑. Sicut
autẽ unicũ di uerbũ ꝓpͥe uocamꝰ nomine
sapientiȩ. cũ sit uniuersaliter et sp̃s sc̃s. et
unuersaliter caritas. Sp̃s sc̃s̃ digitꝰ dei ẽẽ
in libris ȩuuangelii aꝑtissime declarat᷑. Cũ
enĩ unus euuangelista dixisset. in digito dĩ
cicio demonia. aliꝰ h idem ita dixit. in spũ
dĩ eicio demoniũ: Uns in digito dĩ scͥpta lex

Expanded text:
credentes impleti, linguis omnium gentium loquebantur. In tantum donum Dei est in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem t. Sempiterne enim Spiritus sanctus donum est, distripeccata, quibus vult, dimittit. Nam peccata sine Spiritu sancto non vel quia naturaliter eos, a quibus procedit, coniungit et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, et nullum est maius donum Dei quam Spiritus sanctus. Ipse est et atur, inde gratia nuncupatur. Sicut autem unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine Sapientiae, cum sit universaliter et Spiritus sanctus et universaliter caritas. Spiritus sanctus Digitus Dei esse in libris Evangelii apertissime declaratur. Cum enim unus Evangelista dixiejicio daemonia , » alius hoc idem ita dixit: « In Spiritu Dei ejicio daemonia . » Unde et digito Dei scripta est
Abbreviated transcription (Latin):
piritiis sanictis de spirituscõ. iu
ido predicat᷑ ds. qr ex patre filioq proce¬
dit. et substantiã eorũ ht̃. Neq enĩ aliud de
patrȩ pceleie potuit. quã quod ipse ẽ pat̾. Sp̃s¬
sc̃s autẽ: dr̃ scđm id qͦd ad aliqͥd refertur.
spiratꝰ ⁊ inspiran. utiq sp̃u inspirans inspirat᷑c̃
ex eo appellatus sp̃s est. Proprio autẽ mͦ quodã¬

Expanded text:
piritu sancto . Spiritus sanctus ideo praedicatur Deus, quia ex Patre Filioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur spiratus; et spirans utique spiritu inspirans est, et ex eo appellatus Spiritus est. Proprio autem modo quoda
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝙͣ. scĩtas coessentiał et consubstantialis am
nitate filii suspicent᷑. Idõ non p̃dicat᷑ ingenitꝰ
ne duo patres in ipsa trinitate credantur. Pro
adhuc habeo. quȩ uobis loquar s non potestis
illa mͦ audire: Neniet autẽ sp̃s ueritatis. qui ã
patre. ꝓcedit. et de meo accipiet. ille uobis in¬
dicabit omnia. Hic autẽ non solũ natura pro¬
cedit. s sẽꝑ ad ꝑagenda oꝑa trinitatis indesi¬
nenter. ꝓcedit. Koc autẽ inter ẽ inter nascentẽ
filuĩ et ꝓcedentẽ sp̃m scm̃. quod filiꝰ ex uno na-

Expanded text:
am sanctitas coessentialis et consubstantialis ambnitate Filii suspicentur. Ideo non praedicatur ingenitus, ne duo Patres in ipsa Trinitate credantur. Procadhuc habeo quae vobis loquar, sed non potestis illa modo audire. Veniet autem Spiritus veritatis, qui a Patre procedit, et de meo accipiet: ille vobis indicabit omnia.' Hic autem non solum natura procedit, sed semper ad peragenda opera Trinitatis indesinenter procedit. Hoc autem interest inter nascentem Filium et procedentem Spiritum sanctum, quod Filius ex uno nasc
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum s ad filiũ relatiue dicit᷑. qui est ei filiꝰ.
Sic et filiꝰ relatiue dr̾: qr est ei pater. Sic et sp̃s
lationib hoc significat᷑. quod ad se inuicem
referuntur. non ipsa substantia qua unũ st̃.
Proinde crinitas in relatiuis ꝑsonarũ nomi¬
nib est. Dettas ñ criplicat᷑. s in singłaritate ẽ
qr si triplicat᷑: deorũ inducimus płaritatem.
Nom̃ dcorũ in angłis. et in scĩs hominib idõ
pluralit̾ dicit᷑: ꝓpt̾ quod ñ st̃ merito equales.
De quib psalmus. Ego dixi di estis. De patre

Expanded text:
ipsum, sed ad Filium relative dicitur, quia est ei Filius: sic et Filius relative dicitur, quia est ei Pater: sic et Spirilationibus hoc significatur, 456 quod ad se invicem referuntur. Nam ipsa substantia qua unum sunt, proinde Trinitas in relativis personarum nominibus est. Deitas non triplicatur, sed in singularitate est, quia si triplicatur, deorum inducimus pluralitatem. Nomen autem deorum in angelis et sanctis hominibus ideo pluraliter dicitur, propter quod non sint meride quibus Psalmus: Ego dixi: Dii estis . De Patre
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ omnia oꝑatur unꝰ atq idem sp̃s diui¬
dens singulis prout uult. Sicut aũ ꝑ bap¬
tismũ in xp̃o morim᷑. et renascim᷑ ita sp̃u sig-¬
nam᷑. qd ẽ digitus dĩ. et sp̃itale signaculum.
Gp̃s sc̃s iccirco in colũbe sp̃e uenisse scribit᷑:
simplices sicut columbe. Hec enĩ auis cor¬
poraliter ipso felle caret. habens tantũ in¬
nocentiã et amorẽ. Sp̃s sc̃s ido nomine ig.
sedit suꝑ unũquẽq eorũ. Propterea autẽ
diuersarum linguarũ grãm apłis dedit.
ut idonei efficerent᷑ fideliũ eruditione po¬
pulorum. Quod uͦ sup singlos sedisse me.¬

Expanded text:
autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult.' Sicut autem per baptismum in Christo morimur et renascimur, ita Spiritu signamur, quod est digitus Dei et spiritale signaculum. Spiritus sanctus idcirco in columbae specie venisse scribitur, 'simplices sicut columbae.' Haec enim avis corporaliter ipso felle caret, habens tantum innocentiam et amorem. Spiritus sanctus inde nomine ignisedit super unumquemque eorum. Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. Quod vero supra singulos sedisse me
Abbreviated transcription (Latin):
moratur. id causȩ ẽ ut intelligat᷑ ꝑplures ñ fuis¬
se diuisus. s mansisse in singulis totus. sicut
nis accensus. ut quanti ad eũ. quanti ad cri-¬
nẽ purpurei splendoris aspexerint: tantis ui-¬
sũ suȩ lucis imꝑtiat. tantis ministeriũ sui
muneris tribuat. et ipse nichilominꝰ in sui
cente. Si quis sitit ueniat ad me et bibat. qͥ
credit in me flumina aquȩ uiuȩ fluent de
uentrȩ eius. E uuangelista autẽ exposuit.
unde diceret. Sequutꝰ enĩ ait. Hoc enim di¬
cebat de spũ quẽ accepturi erant credentes
in eum. S aliud ẽ aqua sacramenti uisibi¬
lis: aliud aqua quȩ significat sp̃m di. Aqua
enim sacram̃ti uisibilis ẽ: aqua sp̃s. inuisibił
est. Ista abluit corpꝰ. et significat quod fit in
anima: ꝑ illũ autẽ sp̃m scm ipsa anima mun-¬
batur sp̃s sc̃s aquis. Uñ et dñs oleo exultati.¬
onis. hoc est spũ scõ fuisse legitur unctus.
ab eo ꝑmaneat in uobis. et necesse ñ habetis

Expanded text:
moratur, id causae est, ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut abet ignis accensus, ut quanti ad eum, quanti ad crinem purpurei splendoris aspexerint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus in sui cente: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Evangelista autem eunde diceret. Secutus enim ait: 'Hoc enim dicebat de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum.' Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti visibilis est: aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit in anima: per illum autem Spiritum sanctum ipsa anima munbatur Spiritus sanctus aquis. Unde et Dominus oleo exsultationis, hoc est, Spiritu sancto fuisse legitur unctus. ab eo, permaneat in vobis, et necesse non habetis
Abbreviated transcription (Latin):
que precedentes reges consecrauerant. tẽplũ
dnĩ purgasse ac purificasse monstrat᷑. lohel.
dñs deus. siue incipiens deo. uel fuit dei.
Hoc enuĩ eius uocabulũ: resonat ethimolo¬
gia nominis eiꝰ certa. Amos. popłs auulsus.
Propħia enĩ eius ad popłm fuit isrł. qͥ iam
auulsus erat adnõ. et aureis uituł seruie¬
bat. siue auulsus aregno stirpis dauid. Naũ.
germ̃ siue consolator. Increpat enĩ ciuitatẽ
sanguinũ. et pꝰ euersionẽ illiꝰ consolatur sy¬
lizantis et adnuntiantis pacẽ. Abacuc. am¬
plexans. quia uł exeo quod amabilis dnĩ
fuit. uocat᷑ amplexatio. uł qđ in certam̃ cũ
do congredit᷑: amplexantis id est luctantis
sortitus ẽ nom̃. Nullus enĩ tam audaci uo¬
ce ausus ẽ dm ad disceptationẽ iusticiȩ pro¬
uocare. cur in reb humanis mundi istius
tanta rerum uersat᷑ iniquitas. Micheas.

Expanded text:
quos praecedentes reges consecraverant, templum quos praecedentes reges consecraverant, templum Domini purgasse ac purificasse monstratur. Iohel Dominus Deus, sive incipiens Deo, vel fuit Dei. Haec enim eius vocabulum resonat etymologia incerta. Amos populus avulsus. Prophetia enim eius ad populum fuit Israel, quia iam avulsus erat a Domino, et aureis vitulis serviebat, sive avulsus a regno stirpis David. Nahum gemens, sive consanguinum et post eversionem illius consolatur Sylizantis et adnuntiantis pacem.' Habacuc amplexans; qui vel ex eo, quod amabilis Domini fuit, vocatur amplexatio, vel quod in certamen cum Deo congreditur, amplexantis, id est luctantis, sortitus est nomen. Nullus enim tam audaci voce ausus est Deum ad disceptationem iustitiae provocare, cur in rebus humanis et mundi istius tanta rerum versatur iniquitas. Micheas,
Abbreviated transcription (Latin):
siatẽ colerauit. Heliseus dnĩ salus int̾pre¬
tat᷑. Iocabulum autẽ et idem. ex futuri
prsagio suscepit. Demq et multas uirtu¬
tes fecit. et famempellens populũ amorte salua¬
uit. Nathan. dedit. siue dantis. Esaias. interp̃¬
tatur saluator dnĩ. Et merito. Saluatorẽ enĩ
uniuersarũ gentiũ eiusq sacram̃tũ amplius
quã cęteri predicauit. Hieremias. excelsus do
mini pro eo qđ dictũ est ei. constitui ce super
gentes et regna. E techiel. fortitudo di. Danel.
udiciũ dei. siue quia in presbiterorũ iudicio
sententiã diuinȩ examinationis exhibuit. dũ
tur. sagaci mente discernens aꝑuit. Hic et de¬
sidĩorum uir appellatꝰ est. quia ilesiderii panẽ
non manducauit. et uinũ concupiscentiȩ non
bibit. Osce. saluator aut saluans. Dum enim
irã dei in popłm isrł ob crimen idolatriȩ ꝓ¬
phetasset. domui uidȩ salutẽ prenuntiauit.
Propt̾ quod ez echias rex uda sublatis idolis

Expanded text:
rsitatem toleravit. Helisaeus Domini salus interprersitatem toleravit. Helisaeus Domini salus interpretatur; vocabulum autem et idem ex futuri praesagio suscepit. Denique et multas virtutes fecit et famem pellens populum a morte salvavit. Nathan dedit, sive dantis. Esaias interpretatur salvator Domini. Et merito; Salvatorem enim universarum gentium eiusque sacramenta amplius quam ceteri praedicat. Ieremiamini, pro eo quod dictum est ei: Constitui te super gentes et regna . 9. EZECHIEL, fortitudo Dei. DANIEL, judicium Dei, sive quia in presbyterorum judicio sententiam divinae examinationis exhibuit, dum, tur, sagaci mente discernens aperuit. Hic et desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducavit et vinum concupiscentiae non bibit. Ozec salvator, aut salvans. Dum enim iram Dei in populum Israel ob crimen idolatriae prophetasset, domui Iudae salutem pronuntiavit. Propter quod Ezechias rex Iuda, sublatis idolis,
Abbreviated transcription (Latin):
in linguam nr̃am transfertur augmentuoꝵ
uates appellat. hos nr̃i ꝓpħas uocant.
quasi prefatores. qr porro santur. et de futis
uera predicunt. Qui aut̃ a nobis ꝓpħȩ. inue¬
teri testam̃to uidentes appellabant᷑. quia ui¬
debant ea que cetĩ non uidebant. et ꝓspicie
hinc ẽ quod scriptum ẽ. in samuele. Eamus
ad uidentẽ. Hinc isaias. Nidi inquit dnm̃
sedentẽ suꝑ thronũ excelsũ et eleuatũ. Et e¬
rechiel. Aꝑti sunt cęli et uidi uisiones dei.
Quorundã aut̃ propħarũ ethimologiȩ no¬
minũ adnotande sunt. Nocabula enim coꝵ
satis ostendunt. quid in fut̾is factis dictisq
suis prenuntiassent. Helia interp̃tat᷑ dñs ds
ex futuri igit᷑ presagio sic uocatus. Nam dũ
altercaret᷑ in sacͥficio cum quadringentis sa
cmlotib baal: inuocato nomine dnĩ descen-¬
dit de celo ignis suꝑ holochaustũ. Quod cũ
iudisset omnis populus. cecidit in faciem su

Expanded text:
in linguam nostram transfertur augmentum. in linguam nostram transfertur augmentum. vates appellant,a hos nostri prophetas vocant, quasi praefatores, quia porro fantur et de futuris vera praedicunt. Qui autem a nobis prophetae, in Veteri Testamento videntes appellabantur, quia debant ea quae caeteri non videbant, et praespiciebHinc est quod scriptum est in Samuele: Eamus ad videntem . Hinc Isaias: Vidi, inquit, Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum . Ezechieli aperti sunt coeli, et vidit visiones Dei. Quorumdam autem prophetarum etymologiae nominum annotandae sunt. Vocabula enim eorum satis ostendunt, quid in futuris factis dictisque suis pronuntiassent. Elias interpretatur Dominus Deus. Ex futuri igitur praesagio sic vocatus. Nam cum altercaretur in sacrificio cum quadricerdotibus Baal, invocato nomine Domini descendit de caelo ignis super holocaustum. 'Quod cum vidisset onmis populus, cecidit in faciem sua
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Dũ enĩ peꝑisset ⁊ elfa dixitlia. Beto
ego et beatificant me mulieres: et abeo qd
beata dicat᷑ ex ethimologia nominis ba¬
tum uocauit. Ioseph. ab eo quod sibi aliun
addi mat̾ optauerat. uocauit augmenti.
hebraice absconditorũ reꝑtorẽ sonat. piod
quod obscura sonnia reuelauit. et sterill¬
tatẽ predixit. Tam̃ qr ħ nom̃ ab egiptio pe¬
nit᷑. ipsius linguȩ debet habere racionẽ.
Interp̃tat᷑ ergo saphanet egiptio sermonl
saluator mundi. eo qđ orbem terie ab ĩsl¬
nenti famis excidio liberaret. Beniamin in¬
cerpretat᷑ filus dextere. quod ẽ uirtutis. Dex
cera enim appellat᷑ iamin. Mater quippe eius
moriens uocauerat nom̃ eius benonin. id
est silius doloris mei. Pater hoc mutauit. fi¬
luun dexterȩ nominans. Manasses dictus
abeo quod sit pater ciꝰ oblitus laborũ suorũ.
lta enim hebraice uocatur obliuio. Effraim
eo quod auxerit eũ deus. et ex hoc uocabulo

Expanded text:
dicitur. Dum enim peperisset eum Zelfa, dixit Lia: Beata dicitur. Dum enim peperisset eum Zelfa, dixit Lia: Beata ego et beatificant me mulieres, et ab eo quod beata dicatur, ex etymologia nominis beatum vocavit. Joseph ab eo quod sibi alium addi mater optaverat, vocavit augmentum. Hebraice absconditorum repertorem sonat, pro eo quod obscura somnia revelavit et sterilitatem praedixit. Tamen quia hoc nomen ab Aegyptio ponitur, ipsius linguae debet habere rationem. Interpretatur enim Saphaneth Aegyptio sermone salvator mundi, eo quod orbem terrae ab imminenti famis excidio liberavit. Benjamin interpretatur filius dexterae, quod est virtutis. Dextera enim appellatur iamin. Mater quippe eius moriens vocaverat nomen eius Benoni, id est filius doloris mei. Pater hoc mutavit, filium dexterae nominans. Manasses dictus ab eo, quod sit pater eius oblitus laborum suorum. Ita enim Hebraice vocatur oblivio. Ephraim, eo quod auxerit eum Deus; et ex hoc vocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
meus. quia peperi ei tres filios. luda confe¬
sio di: quando enĩ peꝑit eum lia. laude A
id uocatus ẽ uidas. A confessione tagni
men eiꝰ est dictũ. quod ẽ grãrũ actio. sses
interp̃tat᷑ est merces. Is. quippe dr̃ẽ. acar
merces. Hoc autẽ ido. qr mandagoris fili¬
sui ruben. introitũ uiri. qui racheli debe¬
interp̃tat᷑ habitaculũ. Sextũ enĩ hunc
filiũ genuerat lia. ꝓpt̾ea iam secura diat.
habitabit mecũ ur ieus. Tñ et filiꝰ cius
uocatus ẽ habitaculũ. Neptalim de omĩ¬
eius bala. Habitare me fecit d̃s habitatioẽ
cum sorore mea. Dan. int̾pretat᷑ uidicũ
Bala enĩ dum eũ peꝑisset: dix̃ rachel dñã
eius. Iudicauit me dñs. et exaudiens dels
mͥ filiũ. Causã nominis expiessit. ut abco
quod iudicasset se dñs. filio ancillȩ uidici
cinctu: uocatus est. Qnͣdo eniͣ peꝑit eũ rei
dixit dnã eius lia. Infortuna. idest quod

Expanded text:
meus, quia peperi ei tres filios.' Iudas confemeus, quia peperi ei tres filios.' Iudas confessio dicitur. Quando enim peperit eum Lia, laudem Domino id vocatus est Iudas. A confessione itaque nomen eius est dictum, quod est gratiarum actio. Issachar interpretatus est merces. Is quippe dicitur est, sachar merces. Hoc autem ideo, quia mandragoris filii Ruben introitum viri, qui Racheli debeinterpretatur habitaculum. Sextum enim hunc filium gHabitabit mecum vir meus. Unde et filius ejus vocatus est habitaculum. Nephthalim e conveset ancilla ejus Bala: Habitare me facit Deus habitatione cum sorore mea. Dan interpretatur judicium. Bala enim dum eum peperisset, dixit Rachel domina ejus: Judicavit me Dominus, et exaudiens dedit mihi filium. Causam nominis expressit, ut ab eo quod judicasset se Dominus, filio ancillae judicii rocinctu vocatus est. Quando enim peperit eum Zelfa, dixit domina ejus Lia: In fortuna, id est quod
Abbreviated transcription (Latin):
rans ingaudio. Risit et mat̾. qnͣdo ꝑ illos
tres uiros. ꝓmissus ẽ. dubitans ingaudio.
Ex hac gͦ causa nom̃ accepit ysaac. Interp̃¬
tat᷑ eium risus. Sciendum ẽ aut̃ quod qua¬
tuor in ueteri testam̃to absq ullo uelamine
nominib suis anteꝙͣ nascerent᷑ uocati sunt
isina el. isaac. salomon et iosias. Lege scͥpt᷑as.
lacob supplantator interpretat᷑ siue qđ in or¬
tu plantã nascentis fratris apprehenderit.si.¬
ue quod postea frẽm arte deceꝑit. Nñ et esau
dixit. luste uocatũ est nom̃ cius iacob sup¬
plantauit enĩ ine ecce scđ̾o. Isrł. iur uidens
dm. tunc enĩ ħ nom̃ accepit quando tota no¬
cte luctatꝰ uicit in certamine angłm et ori¬
ente lucifero benedictus ẽ. Inde ꝓptͣ uisionẽ
dei isrł appellatus ẽ. sicut et ipse ait. Nidi
mea. Ruben int̾pretat᷑ uisionis filiꝰ siue ui¬
ditus. dixit enĩ lia qͣndo peꝑit eũ. non am¬

Expanded text:
rans in gaudio. Risit et mater, quando per illos rans in gaudio. Risit et mater, quando per illos tres viros promissus est, dubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen accepit Isaac, interpretatur enim risus. 4. Sciendum autem quod quatuor in veteri Testamento absque ullo velamine nominibus suis, antequam nascerentur, vocati sunt; Ismael, Isaac, Salomon, et Josias. Lege Scripturas. 5. JACOB, supplantator interpretatur, sive quod in ortu plantam nascentis fratris apprehenderit, sive quod postea fratrem arte deceperit. Unde et Esau dixit: Juste vocatum est nomen ejus Jacob, supplantavit enim me ecce secundo.' Israel vir videns Deum. Tunc enim hoc nomen accepit, quando tota nocte luctatus vicit in certamine angelum, et oriente lucifero benedictus est. Inde propter visionem Dei Israel appellatus est, sicut et ipse ait Genesmea.' Ruben interpretatur visionis filiuditus. Dixit enim Lia, quando peperit eum, non am
Abbreviated transcription (Latin):
tis. duȩ tantũ ei relicte sint. abia pat̃ dñs.
uel pat̾ fuit. asa dolens siue sustollens. Losa
phat. dnĩ udiciũ. lorã qui ẽ excelsus. Ocho¬
tias. deprehendens dñm. Athalia. tempꝰ dnĩ.
tollens. Ot ias. fortitudo dnĩ. Azarias. auri¬
liũ dni. Orias aut̃ ipse ẽ qui atarias. dupli¬
ci nomine. iste ẽ qui illicitũ sibi sacerdotiũ
uendicare conatus. lepra in fronte ꝑcussus ẽ. lo.¬
nathan. ẽ ꝑfectus. pulchra ethimologia nõis.
fecit enĩ rectũ in conspectu dnĩ et portã tẽpli
edificauit excelsã. Achat. app̃hendens. Ete¬
chia fortis dñs. Manasses. obliuiosus. Per mul¬
ta enĩ scelera et saclegia reliquerat. et oblitus
fuerat dm̃ siue quod oblitus deus peccatorũ
illiꝰ. Ammon. fidelis. uel honestus. Iosias. ubi
est incensũ dni. ꝓpͥa ethimologia nominis.
Iste ẽ enĩ qui simulachra combussit. Loachar
robustus. loachim ubi ẽ preparatio. Eliachi.

Expanded text:
tis, duae tantum ei relictae sint. Abia pater Dominus, tis, duae tantum ei relictae sint. Abia pater Dominus, vel pater fuit. Asa tophat domini iudicium. Ioram quis est excelsus. Achazias adprehendens dominum. Athalia tempus domini. tollens. Ozias fortitudo Domini. Azarias auxilium Domini. Ozias autem ipse est qui Azarias duplici nomine. Iste est qui, inlicitum sibi sacerdotium vindicare conatus, lepra in fronte percussus est. Ioatham est perfectus. Pulchram etymologiam nominis. Fecit enim rectum in conspectu Domini, et portam templi aedificavit excelsam. Achaz adprehendens. Ezechias fortis Dominus. Manasse obliviosus. Per multa enim scelera et sacrilegia reliquerat et oblitus fuerat Deum. sive quod oblitus est Deus peccatorum illius. Amon fidelis vel onustus. Iosias, ubi est incensum Domini, propria etymologia nominis. Iste est enim qui simulacra conbussit. Ioachaz robustus. Ioachim, ubi est praeparatio. Eliachim