comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lator sed uerbũ dĩ non est alligatũ : qm̃ multi futurri
erant filii cdiaboli quidifilium in carne natũ nega¬
rentadcercohoc memorat qm̃ fallacit̃ sub nomine
apłoꝵ hoc asscuerare nitimtur Subieat scđm euan¬
głium meũ ut excluderet mole mentis falsa conlo¬
quia: Nec enĩplus horeticis credendĩ est deapłis
uamhis ipsis deprutatione sua testantib: quam pre¬
cationẽ cum labore se agere querit᷑: Pressuris enĩ
tribu labat᷑ & carcerib: et qđ tam uideos quangenti¬
les offenderet sicut illis uidebantu : inore dibilia
predicando: Iratos enĩ habebat uideosꝓpt̃ legem:
ꝗcessare deebat Gentilos autẽ mimicos faciebat :
quia unũ dm̃ predicabat inxp̃o : Uide quasi latro¬
nẽ hunc tractabant. alligantes claudentes sipos¬
sit tacere. nescientes quia uerbũdi alligare non po¬
terent: Demq sepe clausus. non dispendium fecit:
sed lucrũ : Neq enĩ defuit cu predicaret incarcere.

Expanded text:
latro; sed verbum Dei non est alligatum. » Quoniam multi futuri erant filii diaboli, qui Dei Filium incarnatum negarent, idcirco hoc memorat, quoniam fallaciter sub nomine apostolorum hoc asseverare nituntur. Subjecit, secundum Evangelium meum, ut excluderet malae mentis falsa colloquia; non enim plus haereticis credendum est de Apostolis, quam his ipsis de praedicatione sua testantibus, quam praedicationem cum labore se agere queritur. Pressuris enim tribulabatur et carceribus, eo quod tam Judaeos quam gentiles offenderet, sicut illis videbatur, incredibilia praedicando; iratos enim habebat Judaeos propter Legem, quam cessare docebat: gentiles autem inimicos sibi faciebat; quia unum Deum praedicabat in Christo. Unde quasi latronem hunc tractabant, alligantes, claudentes si posset tacere, nescientes quia verbum Dei alligari non poterat. Denique saepe clausus non dispendium fecit, sed lucrum; neque enim defuit, cui praedicaret in carcere,
Abbreviated transcription (Latin):
labia tua sed ꝑximitui: sed hic dolore
sentire deberent. ĩdigne sentiebaN
Telans enĩ uos dĩ telo paraui uos uos uni uiro
uirginẽ castã adsicgiare xp̃o: Quȩ loqrar¬
turus est amore eoꝵ dicturũ se ostendit:
ut non magis adlaudẽ eiꝰ ꝓficiat. sed ad soꝵ¬
ꝓfectũ : ut dfant̃ qũ ead modũ parente suo
in euuangłio fađe ant: qx uituperatio patris
detractio silioꝵ ẽ : & laus filioꝵ: gła patris est :
Virgines ergͦ uultͦ esse infide : uonde & cor¬
ruptores fidei telatur ab hisut indie iudi
uir gines enĩ ꝑmanserunt: hise¬
cuntur agnum quocũq: uadit:
In mulieribus errorẽ significauit:
quia error ꝑmulierem coepit:
Sic̃ a iez abel mulierem dic̃ꝓpt̃
occidit: cũ intelligatur idolatria
qua cor rũpuntur mores & fidei uentas:
Nam si mulieres intelligas. ut id copu¬
tes uirgines dictos quia corporasua
in taminata seruauer̃ exdudis
ab hac gła scos quia om̃s ap̃łi excep¬

Expanded text:
labia tua . » Sed hic dolore labia tua . » Sed hic dolore sentire deberent, indigne sentiebanZelans enim vos Dei zelo; paravi enim vos uni viro virginem castam assignare Christo. Quae locuturus est, amore eorum dicturum se ostendit; ut non magis ad laudem ejus proficiat, sed ad profectum horum: ut discant quemadmodum parenti suo in Evangelio faveant; quia vituperatio patris detractio filiorum est, et laus filiorum gloria patris est . Virgines ergo vult eos esse in fide; unde et corruptores fidei zelatur ab his, ut in die juvirgines enim permanserunt. Hi sequuntur Agnum, quocumque vadit . In mulieribus errorem significavit; quia error per mulierem coepit, sicut et Jezabel mulierem dicit prooccidit ; cum intelligatur idololatria, qua corrumpuntur mores, et fidei veritas. Nam si mulieres intelligas, ut ideo putes virgines dictas, quia corpora sua incontaminata servaverunt, excludis ab hac gloria sanctos; quia omnes apostoli, excep
Abbreviated transcription (Latin):
c̃fidit neq głam sperat. q̃uȩ in alioꝵ
laborib: constant : Idõ ãpłs non audec
in hos qͥ aliis p̃dicantib: credider̃. ne in a¬
lienis laborib: gloriari uideretur.
sed hoc nitit᷑ ut eis p̃dicet quib ñ erat
annuntatũ : ut głam delabore suo querat:
Qui aut̃ gloriat᷑. in dño glorietur:
Hoc dicto significauit ipsã confidentiã
in potestate euuangelica confidit. dõ
auctore confidat: ut questus om̃is ne¬
gotu diumi. dño inlucrũ ueniat
Sed qui non accipit potestatẽ adõ
non potest in dñogłari quia suã głam
quẽ dignũ habet. acmittit ut p̃dicet
donũ eiꝰ: Quẽ aut̃ ñ mittit. non illum
cõmendat: Ipse aut̃ se cõm̃dat : qͥ ñ missus
p̃dicat. Ac ꝑhoc idoneus nẽ. sed p̃sũptor
&reꝓb Utinã sustineretis pusillũ in¬
prudentiã meã: sed & patimini me:
Incipientẽ se uera desemet ipso narrari.
insipientẽ se dicit. qx ad laudẽ eiꝰ uidet᷑
ꝑtinere : Propt̃ qđ diccũ ẽ. ñte laudent

Expanded text:
rat, quae in aliorum laboribus constant. Ideo et Apostolus non audet in hos, qui aliis praedicantibus crediderunt; ne in alienis laboribus gloriari videretur; sed hoc innititur, ut eis praedicet, quibus non erat annuntiatum, ut gloriam labore suo quaerat. Qui autem gloriatur, in Domino glorietur. Hoc dicto significavit ipsam confidentiam in potestate evanauctore confidat, ut quaestus omnis negotii divini Domini in lucrum veniat. Sed qui non accepit potestatem a Domino, non potest in Domino gloriari, quia suam gloriam quem dignum habet, ac mittit, ut praedicet donum ejus; quem autem non mittit, non illum commendat. Ipse autem se commendat, qui non missus praedicat; ac per hoc idoneus non est, sed praesumptor Utinam sustineretis pusillum imprudentiam meam! sed et patimini me. Incipiens vera de se ipso narrare, 198 insipientem se dicit; quia ad laudem ejus videtur pertinere. Propter quod dictum est: Non te laudent
Abbreviated transcription (Latin):
mortu porre fur gerit :
Iuod nemo utiq: desc̃ patitur audne.
ut indentes hoc contra se essẽ reuerte¬
rentur ad pronã fidẽ : inucrimur au¬
te & falsi testas dei qr testimonium
diximmus aduersus dm̃. qđ suscita uerit

Expanded text:
mortui non resurgent. Quod nemo utique de se patitur audire ut videntes hoc contra se esse revertentur ad primam fidem. Invenimur autem et falsi testes Dei, quoniam testimonium dicimus advers
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis ur̃ae. & indiumini nouum hominẽ qui scđm
est. retam iam sequi Hic aut̃ reitã uiã sequit.
qui deuotꝰ creatori suo in uoluntate eiꝰ anbulat:
quã gentilitas nescit. In nouatꝰ enĩ sp̃s mentis : nouũ¬

Expanded text:
induimini novum hominem, qui secundum est rectam viam sequi: hic autem rectam viam sequitur, qui devotus creatori suo in voluntate ejus ambulat, quam gentilitas nescit. Innovatus enim spiritu mentis novu
Abbreviated transcription (Latin):
sationem ueterem hominẽ : qui corrumpitꝰ scđm
desideria erroris. Qui xp̃m audiuit. hoc didicit
ut reced& a conũsatione pristina quã ueterem
hominem nuncupat ꝓpt̾ p̃teritum ignorantiae tẽpus:
Homo itaque unus atque idem est: quisi pristina
anbulat : alienꝰ a scłari errore qui est siue in actu.
siue insensu: rudis dr̃: Non utique substantia
caris aut animȩ. sed intellectu & conũsatione

Expanded text:
rsationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum rsationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris. Qui Christum audivit, hoc didicit; ut recederet a conversatione pristina, quam veterem hominem nuncupat propter praeteritum ignorantiae tempus. Homo itaque unus atque idem est, qui, si pristinte vitae ambulat, alienus a saeculari errore, qui est sive in actu, sive in sensu, rudis dicitur; non utique substantia carnis aut animae, sed intellectu et conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
Uos aut̃ non didicistis xp̃m ita : si tam̃ illũ audistis & in
illo edocti estis. sicut est ueritas in iħu Manfestũ est
xp̃ianos non desꝑationȩ̃ post mortem hanc didicisse: sed
spem adutrumque. Fidelibus enĩ uita. ꝑfidis uero
ꝓmittitꝰ mors quȩ est poena aet̾na: ut siue mors siue
uita xp̃o discatur:. Quia qui eum sequit᷑. ꝑ eum
resurg& aduitam: Qui uero discernit se abeo. ꝑ eũ
mancipabit᷑ gehennȩ: Ipso enĩ iudicante dãpnabitꝰ:
Et qm̃ sunt quidam in eccła qui sub nomine xp̃i
non sequunt̾ xp̃i ueritatem: Ideo. siuit ͤ inquit
& in illo docti. eẽ. uideantur Xp̃c enĩ dese doc&
quid sit. & quantꝰ credendussit : & quȩ spes in eo
sit. & quales debeant. eẽ. credentes: Qui enĩ didicit
xpm : scit illum amortuis resurrexisse : ut forma. eẽt.
ficdelibus: Ideoq magna spes est: post istã mortẽ
amantibus dm̃. Vt exponatis scđm priorem çonũ¬

Expanded text:
Vos autem non ita didicistis Christum, si tamen illum audistis, et in Vos autem non ita didicistis Christum, si tamen illum audistis, et in illo edocti estis, sicut est veritas in Jesu. Manifestum est christianos non desperationem post mortem hanc didicisse, sed spem ad utrumque; fidelibus enim vita, perfidis vero promittitur mors, quae est poena aeterna; ut sive mors, sive vita in Christo discatur; quia qui eum sequitur, per eum resurget ad vitam: qui vero discernit se ab eo, per eum mancipabitur gehennae; ipso enim judicante, damnabitur. Et quoniam sunt quidam in Ecclesia, qui sub nomine Christi non sequuntur Christi veritatem, ideoque: Sicut est, inquit, et in illo edocti esse videantur: Christus enim de se docet quid sit, et quantus credendus sit, et quae spes in eo sit et quales debeant esse credentes. Qui enim didicit Christum, scit illum a mortuis resurrexisse; ut forma esset fidelibus, ideoque magna spes est pro ista morte amantibus Deum. Ut deponatis secundum priorem conve
Abbreviated transcription (Latin):
Dum taxat: contestat᷑ illos in dm̃. ut non alit̃ incedant
uł sentiant quam docent̾: ne similes gentib inueni¬
ant̾ qui nec fidem recipiunt.: nec conũ sationẽ qua
mandat lex. Obscurum habentes sensum ne con¬
templent᷑ diuini nominis ueritatem: Uana enim
sectantes quȩ sunt idolatria. infrenant᷑ a diabolo.
ne umꝰ dei it̾ incedant: ut sotios illos suae ꝑditionis
corđ illoꝵ qui desꝑantes sem& ipsos tradiderunt im¬
puditiis: in oꝑationẽ immudicitiae om̃ĩs & auariciae:
Gentiles futȩ resurrectionis desꝑationẽ cȩcider̃ cordis ratt¬
hab̾e significat: quasi enĩ ultra non futi uitã suã
contaminant turpissima oꝑatione. Nolentes sẽ
subicere legifidȩi. quia ꝓhib& uolupitatem ꝓpt̾ spẽ
uitȩ fut̾ȩ. quã hi idcito ridendã cessent. ut iurȩ
de honestarese & aliena appetere auida cupiditate
uideant᷑: quasi post hanc tans punctionẽ nulla sit uita:

Expanded text:
dumtaxat, contestatur illos in Deum, ut non aliter incedant dumtaxat, contestatur illos in Deum, ut non aliter incedant vel sentiant, quam docentur; ne similes gentilibus inveniantur, qui nec fidem recipiunt, nec conversationem, quam mandat Lex, obscurum habentes sensum, ne contemplentur divini nominis veritatem. Vana enim sectantes, quae sunt idololatria, infrenantur a diabolo; ne unius Dei iter incedant, ut socios illos suae perditionis  illorum, qui desperantes, semetipsos tradiderunt impudicitiis in operationem immunditiae omnis, et avaritiae. Gentiles futurae resurrectionis desperatione caecitatem cordis habere significat. Quasi enim ultra non futuri vitam suam contaminant turpissima operatione, nolentes se subjicere legi fidei; quia prohibet voluptatem propter spem vitae futurae, quam hi idcirco ridendam censent, ut jure dehonestare se, et aliena appetere avida cupiditate videantur, quasi post hanc transpunctionem nulla sit vita.
Abbreviated transcription (Latin):
angłis quos ipse dñs scõs appellat s quedã concate¬
natio sit usq ad firmam̃tũ ordinata descendens.
ut totũ &uinctũ sit. & meritis tam̃ discernatur:
Meritis dico non solum offitioꝵ: sed & natingrũ. Nec enĩ
quia iuncta dicit om̃a uniꝰ eadẽ natȩ. sed qđ iN
I corpore mebra faciunt. discreta offitus non nata.
Ita & in his om̃ibus non mẽbra sed natę ipse faciant
distinctiones: Hoc est ergo qđ laborat᷑ ut ad unũ
sensum redigat᷑ ereatã. & in sensu unũ sit corpꝰ.
dũ omiũ una ꝓfessio est ut concord& in caritate
creatoris ad suum ꝓfectum Re edificat enim sẽ
intemplum dñi destructa enĩ fuerat dem̃tia & furore
diaboli. Hoc ergo dico. & testor indño ut non ambu¬
letis sicut & fgentes anbulant inuanitate m̃tis suȩ.
obscurati intellectu. Alienatia fide dei. ꝑ ignorantiam
quȩ est in ipsis: Manifestato creator & ratiore
ostensa quã sequi debeat creatã infide dei sui

Expanded text:
Angelis quos ipse Dominus sanctos appellat , quasi quaedam concatenatio sit, usque ad firmamentum ordinata descendens; ut totum et junctum sit et meritis tamen discernatur: meritis dico non solum officiorum, sed et naturarum. Nec enim quia juncta dicit omnia, unius erunt naturae: sed quod in corpore membra faciunt discreta officiis, non natura; ita et in his omnibus non membra, sed naturae ipsae faciunt distinctiones. Hoc est ergo quod laboratur, ut ad unum sensum redigatur creatura, et in sensu unum sit corpus, dum omnium una professio est, ut concordet in charitate Creatoris ad suum profectum; 243 reaedificat enim se in templum Domini, destructa enim fuerat dementia et furore diaboli. Hoc ergo dico et testor in Domino, ut non ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intellectu, alienati a fide Dei propter ignorantiam, quae est in ipsis. Manifestato creatore, et ratione ostensa, quam sequi debeat creatura, in fide Dei sui
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest. ut uł tẽprẽ p̃ueniant᷑ a fic̾tis. initus ue
fit. Quaꝓpẽ si ad ianũ ꝑtinent initia factoꝵ:
nonidõ priora sunt efficientib causis quas ioui tri¬
buunt. Sicut enĩ nihil fit. ita nihil inchoat᷑ ut fiat:
quod non faciens causa causam p̃cesserit. Hunc
sane deum penes quẽ sunt om̃s causȩ fac̾tarũ omium
naturarũ. natalim̃q rerum. si iouẽ popłi appellant. & tan¬
tis contumelus. tamq scelestis criminationib coluq̃ :
tetriore sacrilegio sese obstringunt quã si prarsus
nullũ putarent deum. Unde satius eẽt eis aliũ
aliquẽ iouis nomine nuncupare dignũ turpibus
& flagitiosis honorib. subposito uano figm̃to qđ
potius blasphemarent. sicut sacurno dr̃ suppositus
lapis quẽ pro filio deuorar&: quã istũ dm̃ dice¬
r̾&. et tonantẽ & adulterantẽ. & totũ mundũ regen¬
tem. & ꝑtot stupra diffluentẽ. & naturarũ om̃iũ

Expanded text:
fieri potest, ut vel tempore praeveniantur a factis initiisve fieri potest, ut vel tempore praeveniantur a factis initiisve fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
telligi exponant: deus ẽ. inquiunt. habens potestatẽ
causarũ quib aliquid fit in mundo. Hoc quam
magnũ sit. nobilissimus uirgilii uersus ille testit᷑.
Felix qui potuit rerũ cognoscere cansas. Sed cur ei
p̃ponit ianus. hoc nob̵ uir ille acutissimꝰ doctissi¬
musq respondeat. Em̃ penes ianũ inquit sunt prima
penes iouem sũma merito gͦ rex om̃iũ iupit habet᷑.
Prima enĩ uineunt̾ a sumis: quia lic& pͥma p̃cedant ten¬
pore. sũma suꝑant dignitate. Sed recte hoc diceret᷑.
si factoꝵ pͥma discernerent. & sũma: sicut initiũ
facti ẽ ꝓficisci. sũmũ ꝑuenire. Initiũ facti incoep¬
tio discendi. sũmũ ꝑceptio doc̃trine. Acsi i nom̃ib
pͥma st̃ initia. sũmiq sunt fines. Sed iam hoc nego¬
tiũ interianũ t̾minũq discussũ ẽ. Causae aut̃ quae
dant̃ ioui. efficientia st̃ non effecta: neq ullo modo

Expanded text:
ttcausarum, quibus aliquid fit in mundo. Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed cur ei praeponitur Janus, hoc nobis vir ille acutissimus doctissimusque respondeat. Quoniam penes Janum, inquit, sunt prima, penes Jovem summa. Merito ergo rex omnium Jupiter habetur. Prima enim vincuntur a summis: quia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium facti est proficisci, summum pervenire; initium facti incoeptio discendi, summum perceptio doctrinae: ac sic in omnibus prima sunt initia, summique sunt fines. Sed jam hoc negotium inter Janum Terminumque discussum est. Causae autem quae dantur Jovi, efficientia sunt, non effecta: neque ullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
frontẽ & ianũ geminũ appellant. ad quatuor
mundi partes hoc int̾p̃tatur: quasi aliquid
spece& mundus foras. sicut ꝑ om̃s facies iatid :
Deinde si ianus ẽ. mundus. & mundus quatuor
partibus constat: falsum ẽ simulacrũ iani bi¬
frontis: Aut si ꝓpt̃ea uerũ ẽ. quia &iã nomi¬
ne orientis & orcidentis totus sol& mundus
intelligi. nũ quid cũ duas partes alias nomi¬
namꝰ septẽtrionis & austri. sicut illũ quadri¬
frontẽ dicunt geminũ ianũ: ita quisquã ge¬
minũ dicturus ẽ mundũ s Non hñt om̃ino¬
unde quatuor ianuas quae intrantib & exeuntib pate¬
ant int̃p̃tent᷑ ad mundi sinilicudinẽ. sicut de bifronte
qđ dicerent saltẽ in ore hõis inuener : nisi neptunus
forte subueniat. & porrigat piscẽ. cui p̃t̃ hiatũ oris
& gutt̾is &iam dextra & sinistra fuices patent:
& tam̃ hanc uanitatẽ ꝑ tot ianuas nulla effugit
anima: nisi quae audit ueritatẽ dicentẽ. Egosũ

Expanded text:
frontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor frontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omunde quatuor januas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem; sicut de bifronte quod dicerent saltem in ore hominis invenerunt; nisi Neptunus forte subveniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
dias eũ facies ante & retro hab̾e dicunt. qđ
hiatus nr̃ cum os aꝑimus mundo similis uidea¬
t̾: unde & palatum greci aranon appellant:
&. non nulli inquit poetȩ latini. caelũ uocauer̃
palatũ: a quo hiatu oris. & foras eẽ aditũ ad den¬
tes uersus & introrsus ad fauces: ecce quoꝑ duc¬
tus ẽ mundus: ꝓpt̃ palati nr̃i uocabulũ. uł gre¬
cũ uł poxicũ: quid aut̃ hoc adanimã. quid
ad uitam aet̃nam: ꝓpt̃ solas saliuas colatur hic
deus: quib partim glutiendis partim ex pu¬
endis sub cęlo palati utraq pandit̾ ianua.
Quid ẽ porro ab surdius. quã in ipso mundo non
inuenire duas ianuas ex aduerso sitas. ꝑquas
uł admittat ad se aliquid intro uł emittat
a se foras. & de nr̃o ore & guiture quoꝵ simili¬
tudinẽ mund non hab&.  mundi simulacrũ
cõponere in iano ꝓpt̃ solũ palatũ cuiꝰ similtu¬
dinẽ ianus non hab& ͤ Cũ uͦ eũ faciunt quadri¬

Expanded text:
Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadri
Abbreviated transcription (Latin):
dicereñ. atq initus unã faciẽ finibus alterã
darent. qm̃ qui oꝑatur utrũq deb& intendẽ.
n omĩ enĩ motu actionis suę. qui non respicit
initium: non ꝓspicit finẽ: Unde necesse est
a me moria respiciente ꝓspiciens conectat᷑ inten¬
tio. Nam cuui excidit qđ coeꝑit: quomꝰ finiẽt
non inueni&. Qđ si uitã beatã in hoc mundo
inchoari putarent extͣ mundũ ꝑfici&
idõ iano id est mundo solam initiorũ tribue¬
rent potestatẽ: ꝓfecto ei p̃ponerent t̾minũ.
eumq ab diis selectis non alienarent: quã quã
& iam nunc cum inistis duobus dus mitia
rerum tẽporalium finesq tractant᷑. t̃mino
dari debuit plus honoris. Mlaior enĩ lxicia
est cũ res quęq ꝑficit᷑. sollicitudinis aut̃
plena st̃ coepta donec ꝑducant᷑ ad finem:
qrã qui aliquid incipit. maxime appetit.
intendit. expectat. exoptat. nec de re in¬
choata nuũ t̃minet᷑ exultȩt: Sed iam¬
bifrontis sinulacri in t̃ p̃tatio ꝓferatur:¬

Expanded text:
dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi terminetur, exultbifrontis simulacri interpretatio proferatur
Abbreviated transcription (Latin):
ficia prohibentur. de codicibus eorum probetur
quem admodum hoc fuerit tanco ante propħatũ:
ne force cum legeretur in nostris anobis putaret᷑
eẽ conficcum: Iam quod sequitur in uolumine
sequenti uidendum est. & hic dandus huius
prolixitatis modus¬
uotiao constat om̃iũ rerum¬
G doptandarũ plenitudinẽ eẽ felicitatẽ quȩ ñẽ
dea sed donũ dĩ . & idõ nullũ diñ colendum eẽ
ab hominib: nisi qui potest eos facere felices:
U nde s illa dea ess&. sola colenda merito dicerẽt
Iam consequent uideamꝰ qua causa dĩ qͥ potest & illa
bona dare quȩ hab̾e possunt & iã non boni Ac
ꝑhoc etiam ñ felices. romanũ imꝑiũ tã magnũ
tamq diut̾nũ esse uoluerit. Iuia enĩ hoc deoꝵ
falsoꝵ illa quã colebant multitudo ñ fecit. &

Expanded text:
ficia prohibentur, de codicibus eorum probetur, ficia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixitatis modusuoniam constat omnium rerum optandardea, sed donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant mul
Abbreviated transcription (Latin):
Nec consecrauer̃ aliquã deam manniã quando
decaelo manna supserunt: nec quando sitiencib
aquam ꝑcussa pera profudit nymphas lymphasq
coluerunt: sine isanis sacris martis & bellonae
bella gesserunt & sine uiccoria quidem non uicer̃.
non eam tamen deam sed dei suimunus habuerunt:
sine segecia segetes. sinc bubona boues. mella sine
mellona poma sine pomona: & ꝓrsus om̃ia pro
quibus tantȩ falsorum deoꝵ turbae romani sop¬
plicandum putarunt abuno uero deo multo felieus
acceperunt & sinon ineum petcassent. impia curio¬
sitate camquam magicis artibus seducci ad alienos
deos & ad idola defluendo. & postremo xp̃m
occidendo in eodem regno & sinon spacios tam̃
feliciore mansissent: &nunc quod ꝑom̃s fere
terras gentesq disꝑsisunt. illius umus ueri dei
pro uidentia est. ut quod deoꝵ falsorum usquequaq
simulacra. arae. luci. templa euertuntur. & sacri¬

Expanded text:
Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo manna sumserunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem non uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes sine Bubona boues, mella sine Mellona poma sine Pomona, et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent, inpia curiositate tamquam magicis artibus seducti ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo: in eodem regno etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius ueri Dei prouidentia est, ut, quod deorum falsorum usquequaque simulacra arae, luci templa euertuntur et sacri
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalibus quãuis nondum in manifestatione prȩ¬
dicantibus. & quae illis temporalibus rebus signi¬
ficaretur aeternitas & inquibus dĩ donis esset
terrena bona quib solis inhiant qui meliora
cogitare non possunt in ipsius unius ẽt̃ posica
potestate non inmultoꝵ falsorum quos colendos
romani antea crediderunt: popłm suum inagip¬
to depaucis sinis multiplicauit & inde signis mi¬
rabilibus liberauit. Nec lucinam mulieres illȩ
inuocauer̃: quando earum partus ut miris mo¬
dis multiplicarent᷑ & gens illa incredibiliter
cresceret. ab aegiptioꝵ ꝑsequentium & infantes
om̃s necare uolentium manibus ipse seruauit:
sine dea rumina suxerunt. sine cunina incunis
fuerunt. sine educa & portina escam potumq
sumpserunt. sine totdus puerilibus educatisus.
sine dus coniugalibus coniugati. sine cultu pri¬
api coniugibus mixti. sine inuocatione nepcuni
mare transcuntib diuisum patuit. & sequences
eoꝵ inimicͥos felctib in seredeuntibus obruit:

Expanded text:
spiritalibus, quamuis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporalibus rebus significaretur aeternitas, et in quibus Dei donis esset terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus educati sunt, sine dis coniugalibus coniugati, sine cultu Priapi coniugibus mixti; sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit.
Abbreviated transcription (Latin):
uł quid bonoꝵ habeamꝰ. maloꝵue patiam̃: ab au-¬
ribus om̃iũ repellendi suq dionsolũ eoꝵ qͥue-¬
ram religionẽ tenent. sed qui deoꝵ qualicũq
lic& falsoꝵ uolutit eẽ cultores. Haec enĩ opi-¬
nio quid agit aliud tusi ut dullus omĩno colat᷑
aut regetur ds̃ : Coritra quos modo riob dispu¬
tatio non ẽ. instituta. sed contra hos qͥ pro defen-¬
siorie eoꝵ quos deos putant cristian&e religioni
aduersant᷑: Illiiꝰ qui positionẽ stellarũ qͦdã mͦ
decerneatiũ qualis quisq sit & quid exꝓueniat boni
quidue mali accidat ex dĩ uolinitate suspendt̃.
Si easdẽ stellas putant hab̾e hanc potestatẽ traditã

Expanded text:
uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auuel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium repellendi sunt, non solum eorum qui ueram religionem tenent sed qui deorum qualiumcumque, licet falsorum, uolunt esse cultores. Haec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omnino colatur aut rogetur Deus? Contra quos modo nobis disputatio non est instituta, sed contra hos qui pro defensione eorum, quos deos putant, Christianae religioni aduersantur. Illi uero, qui positionem stellarum quodam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat boni quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant habere hanc potestatem tradita
Abbreviated transcription (Latin):
nũ eẽ dicems: Causa gͦ magnitu diniꝰ imꝑi
romani. nec fortuita est. necfatalis: scđm eoꝵ
sententiã siue opinuoriẽ qui ea dicurit et̃ fortu-¬
ita quȩ uł nullas causas hñt. uł non ex ali quo
rationabili ordine ueruentes: Et ea fatalia. quȩ
p̃t̃ dĩ & hominẽ uolunitatẽ cuiꝰdã oidinis necessita¬
te coritirgunt: ꝓrsus diuina ꝓuideritia regna
constituunt᷑ humana. Iuae si ꝓpt̾ea qͥsquã fato
tribuit. q ipsam dĩ uoluntatẽ uł potestatẽ fati
Nomine appellat: sententiam teneat. linguam
corrigat. Cui enĩ non hoc pͥmũ dicit. qđ posta
dic̾turꝰ est cum abillo quisquã quȩsierit quid
dixerit fatom Nam id homines quando
audiunt. usitata loquendi corisu& udine non
intelliguas. nisi uim positionis syderũ qualis
est quando quis nascit siue concipit᷑ qđ aliqui
Alienant adi uoluritate. aliqui ex illa etiam
hoc pende corfirmaas : Sedilla qͥ sine dĩuo-¬
luntate decernere opinant᷑ syđa quid agamꝰ.

Expanded text:
nsistere. Causa ergo magnitudinis imperii Romani nec fortuita est nec fatalis secundum eorum sententiam siue opinionem, qui ea dicunt esse fortuita, quae uel nullas causas habent uel non ex aliquo rationabili ordine uenientes, et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum uoluntatem cuiusdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus diuina prouidentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel potestatem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt. usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficere uero dĩ: Nã quis uincer& principes & po¬
testates. rectores tenebrarũ harũ sꝑitalia nequitiae
inclestibus. Nisi solus ds quos causa inuidiae inimicos
habemꝰ : indignant᷑ enĩ dici nos filios dĩ : non ergo qđ

Expanded text:
ero Dei. Nam quis vinceret Principes ac Potestates, rectores tenebrarum harum, spiritalia nequitiae in coelestibus, nisi solus Deus, quos causa invidiae inimicos habemus? Indignantur enim nos dici filios Dei. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sticere.: Aba płis quiclariores int̾cetõs erant. quos & firmi¬
tatisc ausa calumunas appellat: quique cũ dño semꝑ
in secretis fuerant. głam cius dignunmonte respicere:
ha bere primatum in p̃dicatione gentium. sic̃ & habebat
petrus in p̃dicatione circũcisionis : Et sic̃ dat petrosotios
uiros egregios int̃ apłos. it a sibi adiungit barnabã. quidi¬
uino iuditio ei adiinctus est. Orã tam̃ primatus sibi soli
uindicat coricessamadeo. siuit & soli petro concessuestint̃
apłos : ita ut apłi circũcisionis dextras porrigerent apłis
gentiũ ad concordiã sotiȩatus demonstrandaum: ut utriq
scient̃ ꝑfectionis spm. in dispensatione euuangłii se ad ño

Expanded text:
sionem. Ab apostolis, qui clariores inter caeteros erant, quos et firmitatis causa columnas appellat, quique cum Domino semper in secretis fuerant, gloriam ejus digni in monte respicere: habere primatum in praedicatione gentium, sicut et habebat Petrus in praedicatione circumcisionis. Et sicut dat Petro socios viros egregios, inter apostolos, ita et sibi jungit Barnabam, qui divino judicio ei adjunctus est: gratiam tamen sibi soli primus vindicat concessam a Deo, sicut et soli Petro concessa est inter apostolos, ita ut apostoli circumcisionis dextras porrigerent apostolis gentium, ad concordiam societatis demonstrandam: ut utrique scientes perfectionis spiritum in dispensat
Abbreviated transcription (Latin):
positi intran quillittite m̃tis. & qͥ ete dõnro seruire
possimus. Drantes etiam ꝓhis qͥb sub lims potesttis est
creditouit iniusticia &ueritate gubernent rẽ publicã.
Sub pelit ante rerũ babundantia: ut amoti ꝑ turba¬
tione seditionis. subcedat letitia Pams eñ confir¬
matcor: & inNum letificat meNtem:
Postulantes uero plns qui in neces sitaite uaria sunt
ut crueti & liberati. ut elm̃ conlauelent in colomita¬
tis auctore reftrantes quoq gr̃arũ actiones ꝓhis

Expanded text:
eo nostro servire possimus. Orantes etiam pro iis, quibus sublimis potestas est credita; ut in justitia et veritate gubernent rempublicam, suppeditante rerum abundantia, ut amota perturbatione seditionis, succedat laetitia; panis enim confirmat cor, et vinum laetificat mentem . Postulantes vero pro iis, qui in necessitate varia sunt; ut eruti et liberati, Deum collaudent incolumitatis auctorem. Referentes
Abbreviated transcription (Latin):
uer sã est rcacre at᷑. inchl habens dicere debobis
dignũ reprebensione: Qm̃ uuentus sol& mandũ
egred onmo prõptiores ad lapsum: iderreo
salutliribus retinaculis continen iubet᷑ ut infrenata
duronis legibus guber net᷑: Qđ ut efficit nonsit
dduum aut difficile : magistrũ formam. eẽ prȩ¬
cipit: ut eaq doc& quo modo fiant ostendat : ut
in qui ꝓphaoi sunt & mimici ficdei. erubes cant
uudentes quuia que uerbis docet uera eẽ ꝓbat faci¬
tis: Ser uił d̃is fuis subditos . eẽ. mom̃ib opti¬

Expanded text:
erso est, revereatur, nihil habens dicere de nobis dignum reprehensione. Quoniam juventus solet modum egredi, immo promptior esse ad lapsum, idcirco salubribus retinaculis contineri jubetur, ut infrenata divinis legibus gubernetur. Quod ut effici non sit arduum aut difficile, magistrum formam esse praecipit; ut ea quae docet, quomodo fiant, ostendat; ut ii qui profani sunt, et inimici fidei, erubescant, videntes quia quae verbis docet, vera esse probat factis. Servos dominis suis subditos esse in om
Abbreviated transcription (Latin):
ad fructũ uiccoriae alba subuersa ẽ: ubi post ilium
qđ greci euerter: & pͦ lauiniũ ubi aeneas regnũ ꝑegrnũ
atq fugitiuũ constituerat. tertio loco habitauerant illat¬
numinat troianct: sed more suo etiã inde iã fortasse
migrauerant: idõ deleta ẽ. Discesserant uidelic& om̃s
aditis arisq relictis dii quib imꝑiũ illud steterat.
Discesser̃ sane ecce iã tertio: ut eis quarttt rome ꝓui¬
dentissime crederet᷑. Displieuerat enĩ & alba. ubi
amulius expulso fr̃e: & roma placuerat. ubi romulus
occiso frẽ regnauerat. Sed ante quã alba dirueret᷑
trans fusus ẽ. inquiunt popłs eiꝰ romã : ut exutraq

Expanded text:
ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troiana. Sed more suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraq
Abbreviated transcription (Latin):
poenas luer: quã illoꝵ armoꝵ quaerere głam: & tam̃
sim arenã ꝓcederent pugnaturi int̾se gladiatores.
quoꝵ alter filius alt̾ pat̾ ẽẽt: tale spectaculũ qͥs ferr&.
quis ñ auferr&. Quomͦ ergo gloriosũ alterius matris
alterius filiae cuutatis interse armoꝵ pocuit et̃. certam̃:
an ideo diuersũ fuit qđ arent illt non fuit. & latiores
cãpi ñ duoꝵ gladiatoꝵ sed in duob popłis multoꝵ funerib
implebant᷑. nec amphiteatro cingebant᷑ illa certamina
sed uniuerso orbe & tunc uius & posteris quousq istt
fama porrigit᷑ impiũ spectaculũ p̃bebat᷑: Uim tam̃
patiebant᷑ studii sui dirilli p̃sides imꝑii romani & taliũ
certaminũ tãquã theatrici speccatores. donec oratioꝵ
soror ꝓpt̃ curiatios tres pentos etiã ipst t̃̾ria exalt̾a
parte frat̃no ferro duob frĩb adderet᷑. ne minus ha¬
ber& mortiũ etiã roma quae uicerat. De inde

Expanded text:
poenas luere quam illorum armorum quaerere gloriam. Et tamen poenas luere quam illorum armorum quaerere gloriam. Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis ferret? quis non auferret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae ciuitatis inter se armorum potuit esse certamen? An ideo diuersum fuit, quod harena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
ea uͦ in quit quã in asya cẏrus. ingrecit lacedemonii
& athenienses cȩpere urbes atq nationes subigere.
libidinẽ dominandi belli causã habere. maximã
głam in marimo imꝑio putare. & cȩt̾a quae ipse in¬
stituerat dicere: mihi. hucusq satis sit eiꝰ uerba po¬
suisse. Libido ista dominandi malis magnis agitat¬
& conterit humanũ genus. Hac libidine romit tẽ
uiccã albam se uicisse triũphabat: & sui sceleris
laudẽ głam nominabat. Qm̃ laudat᷑ inqͥt script᷑a
nr̃t peccator indesideriis anima suae : & qͥ iniquet
gerit benedicit᷑ Fallaciet igit᷑ tegmina & decep¬
toria dealbationes auferant᷑ areb ut sincero inspi¬
ciant᷑ examine. Nemo mihi dicat. magnus ille
atq ille: qr cũ illo & illo pugnauit & uicit. Pugnañ
etiã gladiatores uincunt & ipsi. habe t p̃mia laudis
& illa crudelitas: sed puco eẽ. satius ciuiꝰlib& mertiae

Expanded text:
stea vero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii stea vero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes atque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habuere, maximam gloriam, in maximo imperio putare, et caetera, quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scriptura nostra, peccator in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet praemia laudis et illa crudelitas; sed puto esse satius cuiuslibet inertiae
Abbreviated transcription (Latin):
fleuerit. si uiri hostes ase uictos etiã cũ laude fleuer̃
Ergo ponso a fre illatã mortẽ quando femina illa¬
flebat. tunc se contra matrẽ cuutatẽ tanta stiage
bellasse. & tantit hinc & inde cognati cruoris
effusione uicisse roma gaudebat. Quid mihi ob¬
tendit̾ nom̃ laudis. nom̃q uictoriae. remotis absta¬
culis insanae opinionis. facinorit nuda cernant᷑.
nuda pensent᷑: nuda iudicent᷑. causa dicat᷑ alba:
sicut troiae adulteriũ dicebat᷑. nulla talis nullat
similis inuenit᷑. Tantũ ut resides mouer& tullus
in armt uiros: &iã desuetti triũphis agminet:
Illo itaq unitio tantũ scelus ꝑpetratũ ẽ. socialis belli
atq cognati. Iđ uitiũ salustius magnũ transe¬
unter attingit. Cum enĩ laudans breuit̃ antiqͥort
cõmemora ss& tẽporit. quando uitet hominũ sine
cupiditate agitabat᷑. & sut cuiq satis placebant. pͦ

Expanded text:
fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illaflebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique sat
Abbreviated transcription (Latin):
matre pugnauit. Accessit aliud huic terminorũ
pugnae ultima. atrox atq horrendũ malũ. Nam
ut erant ambo popłi prius amici. uicini quippe atq
cognati: unicuriatiorũ desponsatet fuerĩt oratioꝵ
soror. Hac post et quã sponsi spolit inuictore fr̃e
conspexit: ab eodem fratre qm̃ fleuit occisa est.
Humanior huiꝰ unius femina. quã uniuersi popłi ro¬
mani mihi fuisse uidetur affectus: illa quẽ uirum
iam fide media stinebat. aut forte etiã ipsũ fratrem
dolens qui eũ occiderat cui sororẽ ꝓmiserat: puto qđ
nonculpabilit̃ fleuerit. Unde enĩ apud uirgilium
pius aenȩas laudabilit̃ dol& hostem etiã sue pemtũ
manuꝰ Vnde marcellus syracusanã ciuitatẽ. reco¬
lens eiꝰ paulo ante culm̃ & głam submanus suas su¬
bito concidis se. cõmunẽ cogitans conditionẽ flendo
miseratꝰ ẽ. Quȩso abhumano impetremꝰ affeccu.
ut feminct sponsũ suũ a fr̃ẽ suo ꝑemtũ sine crimine

Expanded text:
matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine
Abbreviated transcription (Latin):
hinc dici & quã multat possent. nisi qua suꝑs̃ nr̃a cura-¬
r& intencio & sermo inalit festinar&. Quid deinde¬
pꝰnumã sub aliis regib quanto malo ñsolũ suo sedetiã
romanoꝵ. inbellũ albani ꝓuocatis: quict uidelic& pax
numa tã longat uluerat: quã crebra strages roma-¬
ni abbaniq exercitus fuerunt: &utriusq cõminutio
ciuitatis: albanãq illt quã filius aeneae ereauit asca
ta ẽ. & afflixit: donec multoꝵ teder& pari defec¬
tione certaminũ. Tunc euentũ belli. detergeminis
hinc atq inde frib placuit exꝑiri :aromanis tres
oratii: ab albanis aut̃ trescuriacii ꝓcesserunt: acuri¬
acus tnbus eaclade etiã incertamine extremo: ut
de sex unus redir& domũ: cuidã. num mutriũsq.
cui luctus. nisi anea stirpĩ nisi ascanii posteris. nisi
proli ueneris. nisi nepocib iouis: Nam & hoc plus
quã cunle bellũ fuit: quando filia cunitas cũ cuutate

Expanded text:
hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curarhinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio et sermo in alia festinaret. post Numam sub aliis regibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate
Abbreviated transcription (Latin):
nit: impso foro scelerata & nimis atrox int̾generos
socerosq pugnat cõmisst ẽ : & raptores illi etiã supabant᷑:¬
& crebro fugientes. int̾domos suas grauius fȩdabant pris¬
tinas quãuis & ipsas pudendas lugendesq uictorias: id
tam̃ romulus desuoꝵ iã uirtute desꝑans iouem orauit. ut
starent: atq ille hac occasione nom̃ statoris inuenit Nec
finis eẽt. tanti mali. nisi raptȩ illa laceratis crinib emica
uictricib sed supplici pietate sedarent: Demnde ticum
tatiũ regẽ sabinoꝵ. sociũ regni romulus ferre cõpulsus
ẽ: germani consortis impatiens. Sed quando & istum
diui tolerar&. qui fr̃m geminũq non ꝑtulit: unde &ipso
int̾fecto. ut maior ds̃ ẽt. regnũ solus obtinuit. Quae s̃
ista iura nuptiarũ quae irritam̃tt belloꝵ qua fȩdera
germanitatis. affinitatis. socuetatis. diuinitatis: qua pos¬
tremo subtot diis tutorib uitͥ ciuitatis. uides quanta

Expanded text:
nia in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos nia in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est, et raptores illi etiam superabantur et crebro fugientes inter domos suas grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicauictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium regni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut maior deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista iura nuptiarum, quae inritamenta bellorum, quae foedera germanitatis adfinitatis, societatis diuinitatis? quae postremo sub tot dis tutoribus uita ciuitatis? Vides quanta
Abbreviated transcription (Latin):
aut fortassis allecto illa inferna furia iã eis fauente
iunone plus in illos habuit licentiȩ quã cũ eiusp̃cib
cont᷑ aeneã fuerat excitata. Andromacha feliciꝰ
captiuata ÷ quã illa coniugia romana nupser̃: lic&
seruiles tam̃ pꝰ eiꝰ amplexus nullũ troianoꝵ pirrus
occidit: romani aut̃ soceros int̾ficiebant in pliis.
quoꝵ iã filias amplexabant᷑ inthalamis Illa uictori
subdita. dolore tantũ suoꝵ mortẽ potuit. ñ timere:
Illȩ sociate bellantib. parentũ suoꝵ mortes ꝓcedentib
uiris timebant redeuntib dolebant: nec timorem
crudelit̃ laetibant᷑ uictoriis maritoꝵ. hucaccedebat:
quod ut sunt altna belloꝵ. aliquae parentũ ferro amiser̃¬
uiros. aliquae utroꝵq ferro & parentes & iuiros. Neq enĩ
& apud romanos paruet fuer̃ illa discrimina: siquidem
tuebant᷑. Iuib dolo aꝑtis. admissisq hostib intra mȩ¬

Expanded text:
aut fortassis Alecto illa infernalis furia, jam eis favente aut fortassis Alecto illa infernalis furia, jam eis favente Junone, plus in illos habuit licentiae, quam cum ejus precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captivata est, quam illa conjugia Romana nupserunt: licet serviles, tamen post ejus amplexus nullum Trojanorum Pyrrhus occidit. Romani autem soceros interficiebant in praeliis, quorum jam filias amplexabantur in thalamis. Illa victori subdita, dolere tantum suorum mortem potuit, non timere: illae sociatae bellantibus, parentum suorum mortes procedentibus viris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem crudeliter laetabantur victoriis maritorum. Huc accedebat quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiseruiros, aliquae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moe