comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Adhumanã uͦ głam p̃sentisq tẽporis. satis digna
uelatũ fuit. ut non ꝓt̾renis & tẽporalib beneficus
quȩ cliuina ꝓiudentia ꝑmixte bonis malisq conce¬
dit. sed ꝓ aet̃na uita mimeribq ꝑpetuis. & ipsius
suꝑnȩ ciuitatis societate colit ds̃ unus & uerus.
reccissime istoꝵ głae donati st̃ : ut hi qui qualibus
eos qui magnis uitus datorẽ uerȩ głȩ & ciuitatis
Nam licet ꝓcluie sit ut qͥ humana gl̃a niniũ delec¬
tatur etiã deminari ardent̃ affect& : tam̃ qͥ uerã
humanarũ laudũ głam concupiscunt¬
dant oꝑam bene iudicantib non displicere: St̃ enĩ
multa inmorib bona deqͥb multi bene iudicant:
quãuis ea multi nonhabeant: ꝑ eabona moꝵ ni-¬
taͣnt̾ ad głam & imꝑiũ. uł clominationẽ. de quib
ait salustius: Sedille uera ua nitit᷑: quisqͥs aut̃
sine cupiditate głae qua ueret̾ homo bene uidi¬

Expanded text:
Ad humanam uero gloriam praesentisque temporis satis digna Ad humanam uero gloriam praesentisque temporis satis digna uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibusceos, qui magnis uitiis datorem uerae gloriae et ciuitatis Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscuntdant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait Sallustius: \'Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani qui excellentiore ꝓposito diuitias suas com-¬
aliqͥd ꝓpͥũ. sed sint illis om̃ĩa cõmumiax intelligunt
se nulla obhoc uentilari oportere iactantia. id
faciendo ꝓ optinenda societate angłoꝵ. cũ pene
tale aliqud illi fecerint ꝓ conseruanda gła ro-¬
manoꝵ : Haec & alia siqua huiꝰ modi re ꝑiunt᷑
in litteris eoꝵ. quando sic innotescerent. qͣndo
tanta fama p̃dicarent᷑. nisi romanũ ĩꝑiũ longe
lateq porrectũ magnificis successib augeretur:
Proinde ꝑ illud imꝑiũ tã latũ. tãq duit᷑ nũ auro-¬
rumq tantoꝵ uircutib p̃clarũ atq gloriosũ.
& illoꝵ intentioni merces quã quȩrebant est
reddita. & nob̃ ꝓposita necessariȩ cõmonitionis
exempla: ut si uirtutes quarũ iste utcũq sunt
similes quas isti pro ciuitatis terrenȩ gła te
mꝰ. pudore pungam̃. si tenuerimꝰ suꝑbia non

Expanded text:
Christiani, qui excellentiore proposito diuitias suas comChristiani, qui excellentiore proposito diuitias suas comaliquid proprium, sed sint illis omnia communia, intellegunt se nulla ob hoc uentilari oportere iactantia, id faciendo pro obtinenda societate angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria Romanorum? Haec et alia, si qua huius modi reperiuntur in litteris eorum, quando sic innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, nisi Romanum imperium longe lateque porrectum magnificis successibus augeretur? Proinde per illud imperium tam latum tamque diuturnum uirorumque tantorum uirtutibus praeclarum adque gloriosum et illorum intentioni merces quam quaerebant est reddita, et nobis proposita necessariae commonitionis exempla, ut, si uirtutes, quarum istae utcumque sunt similes, quas isti pro ciuitatis terrenae gloriaeus, pudore pungamur; si tenuerimus, superbia non
Abbreviated transcription (Latin):
suo defunctus ẽ conidlatu usq adeo fuisse pauperem.
ut nũmis a popło collatis eius sepulturȩ curaret᷑
Audiat uł legat quintiũ cincinnatũ. cũ quatuor
iugera ponidẽt. &ea suis manib: colerdi ab aratro
esse adductũ ut dictator fier& maior utiq hono¬
re qua consul. uictisq hostib ingentẽ głam consecu-¬
tũ ineadẽ pauꝑtate mansisse: Aut quid se magnũ fe¬
cisse p̃dicabit qͥ nullo p̃mio mundi huꝰ fuerit ab aet̃.¬
na illius patriae societate seductꝰ. cũ fabricium
didicerit tantis munerib pyrri regis epyrotarũ
ꝓmissa etiam quarta parte regni aromana ciutate
atq ditissimã. sic ipsi insus domib pauꝑes erant:
ut qͥdĩ eoꝵ quiĩã bis consul fuiss& ex illo senatu homi¬
nũ pauꝑũ pelleret᷑ notatione cenbria qđ decẽ pondo
argenti inuasis hab̾e cõꝑtꝰ ẽ. ita idẽ ipsi pauꝑes erant
quoꝵ triũphis publicũ ditabat᷑ aerariũ: Nonne om̃s

Expanded text:
suo defunctus est consulatu, usque adeo fuisse pauperem, suo defunctus est consulatu, usque adeo fuisse pauperem, ut nummis a populo conlatis eius sepultura curaretur? audiat uel legat Quintium Cincinnatum, cum quattuor iugera possideret et ea suis manibus coleret, ab aratro esse adductum, ut dictator fieret, maior utique honore quam consul, uictisque hostibus ingentem gloriam consecutum in eadem paupertate mansisse? Aut quid se magnum fecisse praedicabit, qui nullo praemio mundi huius fuerit ab aeternae illius patriae societate seductus, cum Fabricium didicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, promissa etiam quarta parte regni, a Romana ciuitaadque ditissimam, sic ipsi in suis domibus pauperes erant, ut quidam eorum, qui iam bis consul fuisset, ex illo senatu hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium: nonne omnes
Abbreviated transcription (Latin):
& sine mortuos sepelire mortuos suos: Si mareꝰ
regulus ne crudelissimos hostes iurando faller& ad
eos abipsa roma reuersus est. qm̃ sicut romanis eum
tenere uolentib respondisse fertur. postea quã afris
seruierat dignitatẽ illic honesti ciuis lub̃e ñ possa:
eũq cartaguienses qm̃ contra eos in romano senatu
egerat grauissimnis supplicus necauer̃.: Eui cruciatꝰ
ñ st̃ ꝓfide illius patriȩ contẽpnendi: ad cuiꝰ beatitu-¬
dinẽ fides ipsa ꝑducit: Aut quid retribuet᷑ dño ꝓ
om̃ib quae retribuit: Si ꝓfide quȩ illi debetur
talia fuerit homo passus. qualia ꝓfide quã ꝑnicio-¬
sissimis inimicis debebat passusẽ regulus: quo modo
se audebit extollere de uoluntaria pauꝑtatȩ cristi-¬
anus. ut in huiꝰ uitȩ peregrinatione expeditior am-¬
bulet uã quȩ ꝑducit ad patriam. ubi uerȩ diuitiȩ
ds̃ ipse ẽ. cũ audiat uł legat luciũ ualeriũ qui in

Expanded text:
et sine mortuos sepelire mortuos suos? Si Marcus et sine mortuos sepelire mortuos suos? Si Marcus Regulus, ne crudelissimos hostes iurando falleret, ad eos ab ipsa Roma reuersus est, quoniam, sicut Romanis eum tenere uolentibus respondisse fertur, postea quam Afris seruierat, dignitatem illic honesti ciuis habere non posset, eumque Carthaginienses, quoniam contra eos in Romano senatu egerat, grauissimis suppliciis necauerunt: qui cruciatus non sunt pro fide illius patriae contemnendi, ad cuius beatitudinem fides ipsa perducit? aut quid retribuetur Domino pro omnibus quae retribuit, si pro fide quae illi debetur talia fuerit homo passus, qualia pro fide quam perniciosissimis inimicis debebat passus est Regulus? Quo modo se audebit extollere de uoluntaria paupertate Christianus, ut in huius uitae peregrinatione expeditior ambulet uiam, quae perducit ad patriam, ubi uerae diuitiae Deus ipse est, cum audiat uel legat Lucium Valerium, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
decii deuouer illis cadentib & iram deoꝵ sanguine
suo placantib romanus liberarẽt exercitꝰ nullo
modo suꝑbient scĩ martires tamꝗ dignũ aliquid
proillius patriȩ participatione fecerint ubi aet̃na
est & uera felicitas. usq ad sui sanguinis esfusionẽ ñ sõ¬
lũ suos fratres ꝓquib fundebat᷑ uerũ & ipsos ini¬
micos a quib funde bat᷑ sicut eis p̃ceptũ est diligen¬
tes. caritatis fide & fidei caritate certarunt: Si mar¬
cus puluilliis dedicans aedem iouis iunonis. mineruȩ.
falso sibi abiniudis morte filii nunciata. ut illo nuncio
ꝑturbatꝰ absceders: atq: ita dedicationis glam collega
eius coniẽqueret᷑. ita contẽpsit. ut eũ etiã prorci in se¬
pultũ iuber&. sicineus corde orbitãs dolorem
głae cupiditas uicerat. Quid magnũ se ꝓ euangłii
scĩ p̃dicatione qua ciues suꝑnȩ patriȩ de diuersis
lib̾ant᷑ & colligunt errorib fecisse dicturus est: cui
dñs desepultura patris su sollicito ait. sequere me.

Expanded text:
Decii deuouerunt, ut illis cadentibus et iram deorum sanguine suo placantibus Romanus liberaretur exercitus: nullo modo superbient sancti martyres, tamquam dignum aliquid pro illius patriae participatione fecerint, ubi aeterna est et uera felicitas, si usque ad sui sanguinis effusionem non solum suos fratres, pro quibus fundebatur, uerum et ipsos inimicos, a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, diligentes caritatis fide et fidei caritate certarunt? Si Marcus Puluillus dedicans aedem Iouis Iunonis Mineruae falso sibi ab inuidis morte filii nuntiata, ut illo nuntio perturbatus abscederet adque ita dedicationis gloriam collega eius consequeretur, ita contemsit, ut eum etiam proici insepultum iuberet sic in eius corde orbitatis dolorem gloriae cupiditas uicerat: quid magnum se pro euangelii sancti praedicatione, qua ciues supernae patriae de diuersis liberantur et colliguntur erroribus, fecisse dicturus est, cui Dominus de sepultura patris sui sollicito ait: Sequere me
Abbreviated transcription (Latin):
detur. NemiNui dubiũ est.dõ ut post futurã fieriniori
rit incaerne sua: ex carne met& corruptioniẽ. Hic car¬
nalia uitia qua incarne amieti solent signficat :
Ut qui carnẽ sua corrłperit: sciat se corruptelȩ ficirum
obnoxium: Corrłpit aut̃ corpꝰ. qui in concessa p̃sumtt
Qui uero seminauerit in spũ: despũ met& uitã a et̃iã. homo

Expanded text:
detur. Nemini dubium est Deo imposturam fieri non detur. Nemini dubium est Deo imposturam fieri non eminaverit in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hic carnalia vitia, quae in carne admitti solent, significat; ut qui carnem suam corruperit, sciat se corruptelae futurum obnoxium. Corrumpit autem corpus, qui inconcessa praesumit. Qui vero seminaverit in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
uelimꝰ : & sinos crigeremꝰ indinarem. Qđ facit imperitia
corđ inflatiut apđ homines cõmendatio suid eatur:
Sꝑrerd eum & despitieN peccatores: iustũ se uideri
contendit: Sic̃ & phariscus ille : quem dñs de notat:
Nunquid nonuee dehic impeditꝰ est qui p̃sentis głȩ cupiđ
est. : Numquid nonuere de futuris dẽs ꝑar mertedẽ
iuflitiae im psenti uult consegui: quare : quia non est
uistus inoꝑe : sed ꝑfallatiam fingit iusticiam: Qiuenim
uult iustusnesse. alamsibi p̃ponat ut uere iustus sit:¬
sarcinam portabit: Ad postremũ hoc uoluit in notescere
suꝑbis quia non co inquinat᷑ quis alieno petcato dũ mͦ
dissentiat : ut nemoueat᷑ uingere se peccatori : Aut acce¬
audientes cõmunicent in om̃ib: bonis: Si aut̃ alit̃ agant
quam docent. in his illis non cõmunicandũ sed dissentiendũ
ut magis lex tibi dux sit quam homo: Sienĩ oberit nontibi
quia quae doceris obseruas: Nolite errare : dsnonarri¬

Expanded text:
elimus: et si nos erigeremus, inclinaremur, quod facit imperitia cordis inflati; ut apud homines commendatior videatur. Spernens enim et despiciens peccatores, justum se videri contendit, sicut et pharisaeus ille, quem Dominus denotat . Numquid non vere hic imperitus est, qui praesentis gloriae cupidus est? Numquid non vere de futuris desperat, qui mercedem justitiae in praesenti vult consequi? Quare? Quia non est 230 justus in opere, sed per fallaciam fingit justitiam; qui enim vult justus esse, alterum sibi psarcinam portabit. Ad postremum hoc voluit innotescere superbis, quia non coinquinatur quis alieno peccato, dummodo dissentiat, ut nemo vereatur se jungere peccatori, aut acceaudientes communicent in omnibus bonis. Si autem aliter agant, quam docent, in his illis non communicandum, sed dissentiendum; ut magis lex tibi dux sit, quam homo. Sibi enim oberit, non tibi; quia quae docuerit, observas. Nolite errare, Deus non deri
Abbreviated transcription (Latin):
sine deo quomodo possunt oꝑari. bonũ: xp̃iani aut̃ ficti
ttm p̃habent oꝑaindibonum. ad om̃s homines ut post
acceptam fidembonũ opꝰ ꝓfitiat mercedi ꝓmissȩ. Tẽp
enimidurco nonceditur uitẽ &iam iuistȩ uersenum
exemplum dantes gñibus Maxime autẽ addomesti¬
cosfidei. Uerum est quia faciliores & ꝓpensiores
ibono ciria fr̃set̃. debemꝰ : quia inuic ẽ sumꝰ mebne.
Huic ergorei inseruiendum quȩ ꝓdest c̃irũ cisiorui
rei nunc mani. Scitote qualibus lieteris scripsi
uobis mea manu.: Auctoritatẽ dat epłȩ suae. Cũ enĩ

Expanded text:
sine Deo, quomodo possunt operari bonum? Christiani autem facti, sine Deo, quomodo possunt operari bonum? Christiani autem facti, tempus habent operandi bonum ad omnes homines; ut post acceptam fidem bonum opus proficiat mercedi promissae. Tempus enim idcirco conceditur vitae, ut jam juste versemur, exemplum dantes gentilibus. Maxime autem ad domesticos fidei. Verum est quia faciliores et propensiores in bono circa fratres esse debemus; quia invicem sumus membra. Huic ergo rei inserviendum, quae prodest; non circumcisioni, rei nunc inani. Scitote qualibus litteris scripsi vobis mea manu. Auctoritatem dat epistolae suae; cum eni
Abbreviated transcription (Latin):
spussc̃ĩcaro est: Cũ gͦ spũi dit ad sepdũ : cohibensse abhis
quae centraria sux Sꝑitalit̃ enũ seminat: ut possit metere:
utã cegiã : Testimonio enĩ sp̃s accipi&e in mortalitatem
loco mertedis: Si c̃ eñĩ qui coirũpit de honestans corpꝰsuũ
susõ non ad ȩc̃nitatẽ. sedadcorruptionẽ ꝑtinebit. Ita & qui in¬
contaminatũ se custodit : uitã aeq̃iã consequet᷑. hȩc est
quantomagis ubi alienꝰ adeo ignẽ tortorẽ patitur: Bnũ
aut fucionta snon desitiamꝰ: tepore em̃ ꝓprio mẽtemꝰ infat gabilesq
Ioc dĩc : quia qui fortis erit ad seminandũ . foras erit᷑ adme¬
tendum: Idest: sicrecipi& quo modo fact. Ideeꝓmetos nos
adbenefatiendũ hortatur. eẽ: nẽe faftidiũ pati debe secures
tros qr ꝓparius magna recipiemꝰ. d ꝑt̾renis aetna tẽpore
quo ꝓ misitds̃. Ergo dũtepꝰ habem: oꝑemꝰ bonũ ad om̃s
Setiles tẽpus habent oꝑandi malũ. Homines enim

Expanded text:
us, caro est. Cum ergo spiritui dat assensum, cohibens se ab iis, quae contraria sunt, spiritaliter seminat; ut possit metere vitam aeternam. Testimonium enim Spiritus accipit, et immortalitatem loco mercedis. Sicut enim qui corrumpit dehonestans corpus suum, non ad aeternitatem, sed ad corruptionem pertinebit; ita et qui incontaminatum se custodit, vitam aeternam consequetur. Haec est quanto magis ubi alienus a Deo, ignem tortorem patietur! Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus infatigabiles. Hoc dicit, quia qui fortis est ad seminandum, fortis erit et ad metendum, id est, sic recipiet, quomodo facit. Ideo promptos nos ad benefaciendum esse hortatur, nec fastidium pati debere, securos quia pro parvis magna recipiemus, et pro terrenis aeterna, tempore quo promisit Deus. Ergo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. Gentiles tempus habent operandi malum; homines enim
Abbreviated transcription (Latin):
Claudebantꝰ cȩdebant᷑.: Seduiuimꝰ cũ ipso ẽx uirtute dei
erga uos : Manifestum est quiasi a ꝑfidis infirmabantur
apđ eredentis nonerat hȩc infirmitts sed ꝓfectus : quia hic
potentiores fuint fideles dum infirmantur: Iylla taergo
mors aꝑfidis : uitt est aredentes : Virtute enĩ di resurgunt:

Expanded text:
claudebantur, caedebantur. Sed vivimus cum eo ex virtute Dei erga vos. Manifestum est quia si a perfidis infirmabantur apud credentes: non erat haec infirmitas, sed profectus; quia hinc potentiores fiunt fideles, dum infirmantur. Illata ergo mors a perfidis, vita est erga credentes; virtute enim Dei resurgent
Abbreviated transcription (Latin):
locum int deos huic ioui tribuant: si ianus ẽ mundus:
deos enĩ ueros animã mundi ac partes eius iste diffi¬
nuit: ac ꝑ hoc. quicqͥd hoc non ẽ : non ẽ utiq scdm
istos ueras deds. Numigͥ ita dicturi st̃ iouẽ animã
mundi. ut ianus sit corpus eius. iđ iste usibilis mundꝰ
Hoc si dicunt: nonerit quẽ ad modũ ianũ deũ dicuͤnt :
Qm̃ mundi corpꝰ nonẽ deus uł scđm ipsos. sed animam
mundi ac partes eius. Unde aꝑtissime idem dicit
exanimo & corpore Glum itaq mundi corpꝰ nonẽ deus:
sed. ut sola anima eius. Aut simul corpꝰ & animꝰ.
ita tam̃ ut nonsit a corpore sed abanimaͦ deus.
Si ergo ianus ẽ munđ. & deus ẽ ianus Nũ qͥd iouẽ
ut ds̃ enc&ͤ possit. aliquã partẽ iani eẽ dicturi st̃
magis enĩ ioui unuiersũ solent tribuere unde

Expanded text:
locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Mag
Abbreviated transcription (Latin):
est. iouis om̃a plena. Ergo & iouem ut deus sit¬
& maxime rexdeoꝵ. non aliũ possunt existimare
q̃ua mundũ. ut diis cet̾is. scđm istos sius partib.

Expanded text:
est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partib
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enitat᷑. ut lor hor tet᷑ & doceat E xortatio est :÷
cũ miti uerbo aliquos ꝓuocamus adbonũ op̃. Do¬
cere uero: quapido ea q latent intimamꝰ m̃tib audi¬
entium: Sicnĩ recter populi abhis disfomulat: negle¬
gte gr̃am cdatã sibi Adhoc em̃ erecit᷑ clux populo.
uthinꝰ salutis solliettudinẽ gerat: admonendo docendo
ut fructũ habeat ordmatio: Quẽ ad hoc utiq ds consti¬
tuit. ut ꝓficiat saluti plebis sue: Qin ergo inhac aucto¬
ritate pontus incligens fuerit. dĩ contemptor abebi.¬
tur minimꝰ inregiodĩ uocatꝰ. Neq enĩ poterit face¬
re: quinec docere dignat᷑: Gr̃am tam̃ dari ordinato
amas inpositionis uero uerbasunt mystictĩ : quib eon

Expanded text:
hoc enitatur, ut exhortetur et doceat. Exhortatio est, hoc enitatur, ut exhortetur et doceat. Exhortatio est, cum miti verbo aliquos provocamus ad bonum opus. Docere vero, quando ea quae latent intimamus mentibus audientium. Si enim rector populi ab his dissimulat, negligit gratiam datam sibi. Ad hoc enim creatur dux populo ut hujus salutis sollicitudinem gerat, admonendo, docendo, ut fructum habeat ordinatio; quem ad hoc utique Deus constituit, ut proficiat saluti plebis suae. Qui ergo in hac auctoritate positus indiligens fuerit, Dei contemptor habebitur, minimus in regno Dei vocatus . Neque enim poterit facere, qui nec docere dignatur. Gratiam tamen dari, ordinarimanus impositiones vero, verba sunt mystica, quibus con
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ inmortalita tẽ iugebit: Idõ gͦ ait maccine fide¬
lium: Precipe hȩc & doce. nemo muauentutẽ tuã
contẽpnat s& forma esto fidelium: iũbo incon¬
uersatione. in caritate infide & castitate: Timotheus
quantũ ad etatẽ ꝑtinet iuenis erat: quantũ ad
mores & con uersationẽ : semor et grandeuus Quẽ
idõ sicmoriet ut ꝓfectus eius ꝑom̃sa excemplum esset
bonoꝵ oꝑum. ut ad oles cente mirabilis inderet᷑. & gra¬
uis disciplina. ut actus eiꝰ exeusarent aetatẽ. & non qua¬
si rouenis fi quasi senior haberet᷑. & erubescerent ma¬
iore isi se exi buissent iuxiti formam huiꝰ conuersa¬
tione &morib graues. luuenes aut̃: coeuũ suũ haberent.
magnꝰtrũ : Mirabilis adolescens. scis fareis timotheus:
cuius excẽ plũ indisciplinata co ercenla inuentꝰ est
de lectiont̃ ecortationđ̃ acdoc trmnãm politȩ negle¬
gere grãm quȩ est inte q̃: data est tibi ꝑprophetiã
& deditũ exereitatio lectionis.: ut om̃ cura diligentiaq

Expanded text:
e vigebit. Ideo ergo ait, maxime fidelium. Praecipe haec, et doce. Nemo juventutem tuam contemnat, sed forma esto fidelium, in verbo, in conversatione, in caritate, in fide, in castitate. Timotheus, quantum ad aetatem pertinet, juvenis erat; quantum ad mores et conversationem, senior et gravis. Quem ideo sic monet, ut profectus ejus per omnia exemplum esset bonorum operum, ut in adolescente mirabilis videretur et gravis disciplina, ut actus ejus excusarent aetatem, et non quasi juvenis, sed quasi senior haberetur, et erubescerent majores natu, nisi se exhibuissent, juxta formam hujus, conversatione et moribus graves: juvenes autem coaevum suum haberent magistrum. Mirabilis adolescens sanctissimus Timotheus, cujus exemplo indisciplinata coercenda juventus est, de lectioni, exhortationi, doctrinae. noli neglegere gratiam, quae in te est, quae data est tibi per prophetiam, et deditum exercitio lectionis, ut omni cura diligentiaque
Abbreviated transcription (Latin):
iquuis gͦ quia miscłiam magnares esꝰt. lubricũ tam̃ carꝰ¬
nis pãtiꝰtua. huiꝰ mocłi quid fi&. sine clubio uapulabit
quia illud opor tuit fieri & hoc miime p̃t̃ mitti Si
aut̃ solũ corporis habuit excercitiũ ꝑhennas poenas
eitam corporis habent carnales. & aliud spiritales
Carnales enĩ sagina & dapib nutriit corpora sua:
ut celeri motu ꝓficiant adꝑditionẽ Spirirales aut̃
ie uinus & abstinentia tẽ perant corpora sua. &pi gra
facta cirea desideria: possint digna. et̃ futura resur
desꝑationẽ fou& curam enis. agens ad tẽpris: ut morieat᷑.
citius ad pec candũ: Fidelis sermo. & omñ acceptione
fidelũ: Dignũ est ent̃ plane & accepto ferendu ꝓspe
quȩ ẽ in dm̃. pati ꝑseuationes quia inp̃senti uita spes cadu¬
ca est h ꝓmissione aut dĩ firma atq sabilis ipse est¬
Q enĩ salus omĩum: quia ex ipso & ꝑ ipsam inurint:
uantũ ad p̃sentẽ uitam ꝑtinet om̃s quantũ uero

Expanded text:
 quia misericordia magna res est, lubricum tamen carnis patiatur, hujusmodi quid fiet? Sine dubio vapulabit; quia illud oportuit fieri, et hoc minime praetermitti . Si autem solum corporis habuit exercitium, perennes poenas citium corporis habent carnales, et aliud spiritales; carnales enim sagina et dapibus nutriunt corpora sua; ut celeri motu proficiant ad perditionem: spiritales autem jejuniis et abstinentia temperant corpora sua; ut pigra facta circa desideria, possint digna esse futura resurrdesperationem fovet, curam ejus agens ad tempus; ut moveatur citius ad peccandum. Fidelis sermo, et omni acceptione fidelium. Dignum est plane et accepto ferendum pro spe, quae est in Deum, pati persecutiones; quia in praesenti vita spes caduca est, in promissione autem Dei firma atque stabilis. Ipse est enim salus omnium; quia ex ipso et per ipsum vivunt, quantum ad praesentem vitam pertinet, omnes; quantum vero
Abbreviated transcription (Latin):
conposita Sunt em̃ aliquid qui calore antim mittunt
se indispatationes huiꝰ modi: Pietati aut̃ oꝑam dandã
conmon&. quia grandam hab& ꝓfectũ. Qui em̃ miscđis
student seniorib: ricẽ. reddantes parentib: & in presen¬
ti uita. auxilia dĩ nonde erunt illis: a infuturo inmorta¬
litatẽ habebunt eũ gła Eocercitium aut̃ corporale: ad
modicũ utile dic̃: leiunare eñ & abstinere acibis manen¬
te auctoritate ereatoris. ñ multũ pedẽ. nisi addat᷑
huic pietas. cuiꝰ oꝑa multoꝵ precib adui uatur
addñm Promerandũ : deniq illos qͥ frĩb: largi
sunt. & uariis titulis obsequentes. inuitam et̃nam¬

Expanded text:
composita; sunt enim aliqui, qui calore animi mittunt se in disputationes hujusmodi. Pietati autem operam dandam commonet, quia grandem habet profectum. Qui enim misericordiae student, senioribus vicem reddentes parentibus: et in praesenti vita auxilia Dei non deerunt illis, et in futuro immortalitatem habebunt cum gloria. Exercitium autem corporale ad modicum utile dicit; jejunare enim et abstinere a cibis, manente auctoritate Creatoris, non multum prodest, nisi addatur huic pietas, cujus opera multorum precibus adjuvatur ominum promerendum. Denique illos qui fratribus largi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Vt & hoc diesse ostenderet ñ hominis Scđ̾m hanc
itaq gr̃am ut sapiente ar chitectũ fũda¬
m̃tũ sedicit posu issẽ Sapiens architectus.ẽ.
qͥ uxta disciplinã auctorẽs collocat fũdam̃tũ
id .ẽ qͥ scđm traditionẽ saluatoris euuan gelitat:
Alius aut̃ suꝑ adificat: Suꝑ ȩdificia quȩ̃ post

Expanded text:
et hoc Dei esse ostenderet, non hominis. Secundum hanc itaque gratiam, ut sapientem architectum fundamentum se dicit posuisse. Sapiens architectus est, qui juxta disciplinam auctoris collocat fundamentum, id est, qui secundum traditionem Salvatoris evangelizat. Alius autem superaedificat. Superaedifici
Abbreviated transcription (Latin):
Pec eatã aut̃ dimit tere & spm̃ daro dĩ solius
Si ergo effectũ salutis ds̃ dat: nulla gła
sine manus inpositione datũ ado: & non
baptitatũ consecutũ remissionẽ peccatoꝵ
Nũ qͥd ñ inc inuibilit̃ baptizatũs est quãdo¬
donũ baptistnatis consecutus .ẽ. r itaq neq
qui plantat est aliquid neq qui rigat:
sed qͥ incrementũ datds̃ Et plantata enõ
solent emori arigata ad effectũ fecit᷑tutis
minime ꝑuenire nisid& ds̃ uegeta tõ untam:
Quãtũ g ad honori ficentiã dĩ ꝑtin&. nichil
est homo: Quãtũ aut̃ administeriũ ꝑtinet
neces sarius .ẽ. ut honorificetꝰ quasi seruus nũ
ut aliquid deillo speret adin uiriã dĩ quiaut̃
plantat & qui regat unũ sut : Oñ sunit : qͥa abo
necessari sunt quã uis diũsas int illoꝵ offt

Expanded text:
peccata autem dimittere, et Spiritum dare, Dei solius. peccata autem dimittere, et Spiritum dare, Dei solius. Si ergo effectum salutis Deus dat, nulla gloria sine manus impositione datum a Deo , et non baptizatum consecutum remissionem peccatorum. Numquid non hic invisibiliter baptizatus esttis consecutus est? Itaque neque qui plantat, est aliquid; neque qui rigat: sed qui incrementum dat Deus. Et plantata enim solent emori, et rigata ad effectum fecunditatis minime pervenire, nisi det Deus vegetam vitam. Quantum ergo ad honorificentiam Dei pertinet, nihil est homo: quantum autem ad ministerium pertinet, necessarius est; ut honorificetur quasi servus, non ut aliquid de illo speretur ad injuriam Dei. Qui enim plantat, et qui rigat, unum sunt. Unum sunt, quia ambo mercenarii sunt; quamvi
Abbreviated transcription (Latin):
estis uossic̃ homines moriemini: Asuaergͦ
ꝑ sona incipit. neforte putaret᷑ ꝑ iiuidiã
magis personas illoꝵ destruere.
Ostendens magnũ er rotẽ & ad der contu¬
meliã ꝑtinere quando dõpredicato gła
dat᷑ hominib: Quid gͦ minus ẽ. a gentelitate
dũ ad hiuc aliquid de homineb sꝑat᷑ quid
igit᷑ est appollo quid uero paulds. &minis¬
tri eiꝰ cui credidistiss Ot qͥa ministrisunt
spes non sit inhis sed indõ cui ministrisunt:
Illi enĩ grãrũ actio deforenda est cuiꝰ deni
est: Hli uero serui quos etium inuitos pportet
disponsare Nũqͥd non moyses coactus estire
ad pharaonẽ & ionas inuitus missus est
predicare nineuitis. & an nanis contra¬
dicens missas .ẽ. saulo manũ in ponerere
&uni cuiq sic̃ ds̃ dedit id ẽ. sic̃ uoluit & sei¬
uit diuisit singłis officia ministerii Ego
planta ui apollo nigauit sed ds̃ in crementũ dedit.
Planta re est : eo uangelitare & ad fidẽ adtra¬
bere: Rigare uõ. bapti tare sollẽpnib: uerbis

Expanded text:
em sicut homines moriemini . A sua ergo persona incipit; ne forte putaretur per invidiam magis personas illorum destruere, ostendens magnum errorem et ad Dei contumeliam pertinere, quando Deo praedicato, gloria datur hominibus. Quid ergo minus est a e hominibus speratur? Quid igitur est Apollo? Quid vero Paulus? Ministri ejus, cui credidistis. Ut quia ministri sunt, spes in his non sit, sed in Deo, cujus ministri sunt. Illi enim gratiarum actio deferenda est, cujus donum est; hi vero servi, quos etiam invitos oportet dispensare. Numquid non Moyses coactus est ire ad Pharaonem; et Jonas invitus missus est praedicare Ninivitis, et Ananias contradicens missus est Saulo manum imponere? Et unicuique sicut Dominus dedit: id est, sicut voluit, et scivit, divisit singulis officia ministerii. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Plantare est evangelizare, et ad fidem attrahere: rigare vero, baptizare solemnibus verbis:
Abbreviated transcription (Latin):
pi& scđm suã laborẽ: Quãuis enĩ unũ sait:
si qͥa maior ẽ. qͥc euan gelitat quã quibapti¬
tat idõ discreuit mercedes illori: & non solũ
doctri nã: dĩ enĩ sumꝰ oꝑis participes. dĩ
cult᷑a dĩ edificatio estis: Hoc ad apłoꝵ ꝑtinet p̃sonã:¬

Expanded text:
laborem. Quamvis enim unum sint, sed quia major est, qui evangelizat, quam qui baptizat; ideo discrevit mercedes illorum; et non solum doctrinam. Dei enim sumus operis participes: Dei cultura, Dei aedificatio estis. Hoc ad apostolorum persona
Abbreviated transcription (Latin):
tie. Etego fr̃s non potui uobis loqͥ quasi
spr̃talib sed quasi carnalib Nunc his loqͥtꝰ
tam̃ qͥa post baptismũ statĩ aduterẽ
lominẽ fuerant reuersi eui abrenũtia¬
uerant dicũt᷑ carnales. Sp̃s enĩscs tunc
ꝑmanet in eo cuse infuderat : simaneat
in pro posito regenerationis : si quominꝰ absce¬
dit ititam̃ ut si reforma uerie homo
diligensu penitẽtiã. Quasi paruulis inxep̃o
lac uobis potũdedi non escam: Quã uis
renati essent in xp̃o. tamẽ non fuit dignũ
tradi his spĩtalia Accepta enĩ fide quȩ est
uelut sem̃ sp̃itale: nullũ fructũ dõ dignũ
fecerunt ut ꝑfectionis uerba meresẽtion
ed uiscoro seđđ quasi paruuli onpstetionis

Expanded text:
I. Et ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Nunc his loquitutamen quia post baptismum statim ad veterem hominem fuerant reversi, cui abrenuntiaverant, dicuntur carnalepermanet in eo cui se infuderit, si manet in proposito regenerationis, si quo minus, abscedit: ita tamen ut si reformaverit se homo, diligens poenitentiam. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam. Quamvis renati essent in Christo, tamen non fuit dignum tradi spiritualia; accepta enim fide, quae est velut semen spiritale, nullum fructum Deo dignum fecerunt, ut perfectionis verba mererentur addiscere: sed quasi parvuli impe
Abbreviated transcription (Latin):
q dorib spitalib scandalũ pateretꝰ Nõ dẽ
eñ eotortus qstendit aꝑte non illondo¬
buisse auhire que confirmatis dicendu
sunt Sed neq nunc potestis. ad huc enuĩ¬
estis caornales: Hic ualde arguit temeritate
illoꝵ qͥque rebãt᷑ dudũ se non audissẽ
spr̃tilia cũ ad huc indigni essent audire:
Pseudo apłi enĩ ꝓmis cuȩ om̃ib uio at q
eo de genere tradebant: nullius ꝑsonã dis.¬
cernentost accep tabiles fierent ꝑrpo crisi con¬
m̃ dati: Cũ constet dñm & auctorẽ ihut in
unt᷑ ipsos apłos fuisse distãtiã: Trib & enĩ
discipulis głam suam imonte ostẽdit: dicens
illis ut tacerent ut sum quã diu amortius
resur geret : Nã cũ in uobis emulatio
& contentiones sint non ne carnales.
estis & scđm hominẽ ãbulatis ⁊ indigni¬
uitis cau̾sã ostẽdit: ꝗͥa de homine qͦui¬
sperat auxiliũ: carnalȩs est Qui autẽ spreta
humit nitate dedõ sperat: sp̃italis est qͥa

Expanded text:
 spiritalibus scandalum pateretur. Nondum enim poteratis. Ostendit aperte non illos debuisse audire, quae confirmatis dicenda sunt. Sed neque nunc potestis; adhuc enim carnales estis. Hic valde arguit temeritatem illorum, qui querebantur dudum se non audisse spiritalia; cum adhuc indigni essent audire. Pseudoapostoli enim promiscue omnibus uno atque eodem genere tradebant, nullius personam discernentes; ut acceptabiles fierent per hypocrisin commendati: cum constet Dominum et auctorem nostrum inter ipsos apostolos fuisse distantiam; tribus etenim discipulis gloriam suam in monte ostendit, dicens illis ut tacerent visum, quamdiu a mortuis resurgeret . 121 Cum enim in vobis aemulationes et contentiones sint, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Indignitatis causam ostendit; quia qui de homine sperat auxilium, carnalis est. Qui autem. spreta humanitate, de Deo sperat, spiritalis est; quia
Abbreviated transcription (Latin):
na testat᷑. eisdẽ &iã exercitationib assuefacti.
tam similia corpora gererent: ut & iam ad
egrotandũ uno tẽpr̃e eisdẽq causis similit̃ mo-¬
uerent: Cotistitutionẽ uͦ cęli. ac syderũ quae
fuit quando concepti siue natisunt uelle tra-¬
here ad istã egrotadidi parilitatẽ.: cũ tã mul¬
ta diuer sisimi gnris. diuersissimoꝵ affectuũ
et euentoꝵ eodẽ tẽpore inuniꝰ regionis terra eidẽ
cȩlo subdita potuerint concipi & nasci cuus sit
in solentiȩ: Nos aut̃ nouimꝰ gȩminos non solũ

Expanded text:
na testatur, eisdem etiam exercitationibus adsuefacti tam simi lia corpora gererent, ut etiam ad aegrotandum uno tempore eisdemque causis similiter mouerentur. Constitutionem uero caeli ac siderum, quae fuit quando concepti siue nati sunt, uelle trahere ad istam aegrotandi parilitatem, cum tam multa diuersissimi generis diuersissimorum effectuum et euentorum eodem tempore in unius regionis terra eidem caelo subdita potuerint concipi et nasci, nescio cuius sit insolentiae. Nos autem nouimus geminos non solu
Abbreviated transcription (Latin):
nascerent᷑ redirent: & quod illi. pro ioue gle¬
ba obiecta ẽ deuoranda: significat inquie mani¬
bus humanis obrui coeptas serendo fruges ante¬
quã utilitas arandi ẽẽ inuenta Saturnus ergo
dici debuit ipsa terra. ñ semina. Ipsa eni quodã
modo deuorat quȩ genuerit: cũ ex ea nata semi¬
na ineam rursus recipienda redierint : & quod
pro ioue accepisse dr̃ glebam. quid hoc ad id uals.
quod manib hominũ sem̃ gleba cooꝑtum ẽ cita¬
enĩ hoc dictũ ẽ: quasi qui glebã opposuit semen
abstulerit. sicut saturno ꝑhibent oblata gleba
õblatũ ionẽ.: ac non potius glebu sem̃ oꝑiendo
fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto
modo sem̃ ẽ iupit̃: ñ seminis caniã. qđ paulo ante
dicebat̾: sed quid faciant hoẽs. qui cũ res stul¬
tas int̾p̃tant᷑ ñ inuemunt quid sapient̃ dica tꝰ¬

Expanded text:
nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue glenascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue accepisse dicitur glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum estenim hoc dictum est, quasi qui glebam obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicat
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnia constituta. atq hȩc paulatĩ ꝑanimas
hominũ dȩmonib similes &ludicrarũ rerũ aui
dis irrependo. longe lateq uulgata: ornantibus
ea mendaciis podarum. & ad ea fallacibus spi¬
ritibus seducentib. Facilius eñ fiem potiuit. ut
nuenis impius. uł ab impio patre int̃fici metuens.
& auidus regni patrẽ pellerẽ regno: quã id quod
iste int̾p̃tatur. Ideo saturnũ patrẽ a iorie filio
suꝑatũ. qđ ante ẽ causa quȩ ꝑtin& ad iouẽ. quã
sem̃. qđ ꝑtin& ad uturnũ. Si enĩ hoc ita e&.
nũꝗ saturnus prior fiuss&. nec pat̃ ionuis ess& :
semꝑ enĩ sem̃ causa p̃cedit: nec unꝗ generatur
ex semine sed cũ conant᷑ uanissimas fabulas. siue
hominũ res gestas. uelut nat᷑alib intp̃tationibus
honorare: &iam homines acutissimi tantas pati¬
unt᷑ angustias. ut eoꝵ quoq uanitatem dolere
eo essent solitũ deuorare: qđ eo semina unde

Expanded text:
sollemnia constituta adque haec paulatim per animas sollemnia constituta adque haec paulatim per animas hominum daemonibus similedas irrependo, longe lateque vulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum, et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut juvenis impius vel ab impio patre interfici metuens et avidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Jove filio superatum, quod ante est causa quae pertinet ad Jovem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, numquam Saturnus prior fuisset nec pater Iouis esset. Semper enim semen causa praecedit nec umquam generatur ex semine. Sed cum conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uanitatem dolere eo essent, solitum deuorare, quod eo semina, unde
Abbreviated transcription (Latin):
nius scripsit. quid putem. ñ quid çontendam
Ponam: hominis enĩ ẽ haec opinani: dĩ scire. Pe¬
rũ igit̾ non cõp̃ hensarũ nec firmissime credi¬
tarum sed opinatarũ & dubitandarũ sermonem
trepidus pollicetur: dicturꝰ ea quae ab hominibus
instituta st̃. Neq enĩ sciebat eẽ mundũ. eẽ cȩlũ
& terrã celũ sideribus fulgidũ. terrã seminib:
fertilẽ. atq hu̾ꝰmodi exerã sicut hanc totam
molẽ atq naturã quꝰ dã inuisibili ac pp̃oten¬
ti regi atq aministrari certa amimi stabilitate
credebat: ita pot̾at affirmare de iano qđ muno
ipse e&. aut de sat᷑no inuemire quomodo & ioiuis
pat̾ eã. & ioui regnanti subditꝰ factus ess&. et
cȩtera talia. De quibus credibilior redditur
ratio cum ꝑ hibe̾t᷑ homines fuisse. & unicuiq
eoꝵ abhis qui eos adulando deos eẽ uoluerunt
ex eius ingenio morib actib canbus. sacra &

Expanded text:
nius scribit, quid putem, non quid contendam, nius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. Hominis est enim haec opinari, dei scire\'. Rerum igitur non conprehensarum nec firmissime creditarum, sed opinatarum et dubitandarum sermonem trepidus pollicetur dicturus ea, quae ab hominibus instituta sunt. Neque enim, sicut sciebat esse mundum, esse caelum et terram, caelum sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnanti subditus factus esset et cetera talia. CAPUratio, cum perhibentur homines fuisse et unicuique eorum ab his, qui eos adulando deos esse uoluerunt, ex eius ingenio moribus, actibus casibus sacra et
Abbreviated transcription (Latin):
Nam trium extremoꝵ pͥmũ de dus certis cũ absol¬
uiss& libru: in alto de dis incertis dicere ing̃sus.
ait. Cũ in hoclibello dubias dedus opiniones posue¬
ro. rephendi nondebeo. Iui eni pritau̾it iudicare
oportere & posse: cũ audierit faciet ipse: ego citius
ꝑduci possũ ut in pͥmo libro quae dixi in dubitati¬
onẽ reuocẽ.: qua in hoc quȩ p̃scribã. omia ut aliqͣm
dorigam sumã : itaneꝰ solum istũ dediis incer¬
tis sed &iam illũ de certis fecit incertũ: in t̾cio
porro isto dediis selecꝰtis. postea quã p̃locutꝰ est
qđ ex naturali theologa p̃loquendũ putauit. ing̃s¬
surꝰ huiꝰ ciulis theologiȩ uanitates & insanias men¬
daces. ubi eum ñ solũ ñdeducebat rerũ ueritas
sed &iam maiorũ p̃mebat auctoritas. de dis
in quit popli romani publicis. quib aedes dedi¬
cauer̃ eosq pluribus signis ornatus notauer̃ in
hoc libro scribam: sed ut xenophanes colopho¬

Expanded text:
Nam trium extremorum primum de dis certis cum absolNam trium extremorum primum de dis certis cum absoluisset librum, in altero de dis incertis dicere ingressus ait: \'Cum in hoc libello dubias de dis opiniones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabit iudicari oportere et posse, cum audierit, faciet ipse. Ego citius perduci possum, ut in primo libro quae dixi in dubitationem reuocem, quam in hoc quae perscribam omnia ut ad aliquam dirigam summam. Ita non solum istum de dis incertis, sed etiam illum de certis fecit incertum. In tertio porro isto de dis selectis, postea quam praelocutus est quod ex naturali theologia praeloquendum putauit, ingressurus huius ciuilis theologiae uanitates et insanias mendaces, ubi eum non solum non ducebat rerum ueritas, sed etiam maiorum premebat auctoritas: \'De dis, inquit, populi Romani publicis, quibus aedes dedicauerunt eosque pluribus signis ornatos notauerunt, in hoc libro scribam, sed ut Xenophanes Colopho
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sũ sicut iouẽ: parteseiꝰ ut geniũ. ut matrem
magnã ut solem: ut lunã uł potius apollinem
& dianam. Et aliquando unũ dm̃ res plures.
aliquando unã rem deos plures faciunt. Nã umnus
deus res plures sunt: sicut ipse iupit̃: & mundus
enĩ totus iupit̃. & solũ caelũ iupit̃. & sola stella
iupit̃ hab&ur & dr̃. Itemq iuno secundarũ
causarũ domina. & iuno aer. & iuno terra. & si
uenerem uincer&: iuno stella : similit̃ minerua
sũmꝰ aether. & minerua itidẽ luna. quã e ẽ in
aetheris infimo limite existimant: Unã uͦ rem
deos plures ita faciunt: & ianus munđ & iupit̃.¬
hȩc quȩ exẽpli grã cõmemoraui: ita & çxa non
explicant sed potius implicant. sicut imp&us erra¬
bundȩ opinionis impulerit: ita huç atq illue. hinc
atq illinc insiliunt. & resiliunt: ut ipse uarro de
om̃b dubitare quã aliquid affirmare maluerit:

Expanded text:
uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum Iuppiter, et sola stella Iuppiter habetur et dicitur; itemque Iuno secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est munduhaec, quae exempli gratia commemoraui, ita cetera non explicant, sed potius inplicant; sicut impetus errabundae opinionis inpulerit, ita huc adque illuc, hinc adque illinc insiliunt et resiliunt, ut ipse Varro de omnibus dubitare quam aliquid adfirmare maluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ide adiouẽ : qui propterea dictus ẽ. progenitor geni¬
trixq qđ omia semina ex se mitter& et inse reciꝑ&.
quando quidẽ &iam matrẽ magnã eandẽ cererem
uolunt. quã mhil aliud dicunt eẽ quã terrã. eamq ꝑ¬
hibent & iunonẽ. & idõ ei secundas causas rerũ tribu¬
unt. cũ tam̃ ioui sit dictũ ꝓgenitor genitrixq deum.
quiꝰ scd̃m eos totus ipiẽ mundus ẽ iouis ssineruã &iã
qui eã humanis artibus p̃posuer̃ nec inuener̃ uł stellã
ubi eam ponerent: eandẽ uł sũmũ aethera. uł &iam
lunã eẽ dxer̃. Uestam quoq ipsam ꝓpt̃ea dearum
maximã putauer̃. qđ ipiã sit terra: quãuis ignẽ mundi
leuiorẽ qui ꝑtin&. ad usus hominũ faciles. non uolenti¬
orem qualis uulcani est. eidepitandũ eẽ credider̃
Ac ꝑhoc om̃s istos deos selectos hunc eẽ mundum
uolunt. in quibusdã umiũsũ. inquibusclã partes euis:

Expanded text:
id est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor geneid est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor genetrixQuando quidem etiam Matrem Magnam eandem Cererem uolunt, quam nihil aliud dicunt esse quam terram, eamque perhibent et lunonem, et ideo ei secundas causas rerum tribuunt, cum tamen Ioui sit dictum \'progenitor genetrixque deum\', quia secundum eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eam humanis artibus praeposuerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam ponerent, eandem uel summum aethera uel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putauerunt, quod ipsa sit terra, quamuis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolentiorem, qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum uolunt, in quibusdam uniuersum, in quibusdam partes eius;
Abbreviated transcription (Latin):
partes mundi sed actus hominũ: cur ari&i & tau¬
ro. & cancro & scorpio. cȩt̃isq huius modi quae
celesta signa numerant & stellis non singulis. secd¬
locata ubi constantior motus in errabilẽ meatũ siderib
preb&. Nullas aras. nulla sacra. nulla templa fecer̃.
nec deos ñdico int̾ hos selectos sed ne int̃ illos quidẽ
quasi pleberos habuer̃: A polline quãuis diuaatorẽ
& medicũ uelint: tam̃ ut in aliqua parte mundi statu erent.
ipsum &iam solem eẽ dixer̃: dianãq germanam
euis similit̃ lunã. & uiarũ p̃sidem. unde & uirginem
uolunt qđ iua nihil pariat: idõ ambos sagitas hab̾e.
qđ ipsa duo sĩdera de cȩlo radios terras usq ꝑtendat᷑.
Uulcanũ uolunt ignẽ mundi. Neptunũ: aquas mundi.
Ditem patrem. hoc est orcum: terrenã & in fima partẽ
mundi liberũ & cȩrerẽ p̃ponint seminib uł illum
masculitus illã feminis. uel illũ liquori illã uͦ ari¬
ditati seminũ: & hoc utiq totũ refert᷑ ad mundum.

Expanded text:
partes mundi, sed actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coelestia signa numerant, et stellis non singulis, sedlocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt; nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne inter illos quidem mundi esse uoluerunt. Apollinem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
tin& ad frum̃tũ qđ ceres inuenit. & ad pro¬
serpinã quã rapiente orco ꝑdidit: & hanc
ipsam dic̃ sigiuficare fecunditatẽ seminum:
Quae cũ defuiss& quodã tẽpore eademq ste-¬
rilitate terra arer&. exortã eẽ opinionem
qđ filiã cereris idest ipsam fecunditatẽ quae
a ꝓserpendo ꝓserpina dicta ẽ. & orcus abstu¬
lerat. & apud inferos de tinuerat. Quae res
cũ fuiss& luctu publico celebxita: quia rursus
eadẽ fecunditas redit. ꝓ̃serpina reddita exor-¬
tam eẽ lxiciam. & ex hoc sollẽpma constituta.
Dicit deinde multa in mysteriuis eius tradi. quae

Expanded text:
tinet ad frumentum, quod Ceres inuenit, et ad Protinet ad frumentum, quod Ceres inuenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit; et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum; quae cum defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat et aput inferos detinuerat; quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam et ex hoc sollemnia constituta. Dicit deinde multa in mysteriis eius tradi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. hoc significat. penes saturnũ ñ penes celũ
sem̃ eẽ diumũ: hoc ꝓpt̾ẽa quantũ intelligi dat᷑:
quia nuhil incelo de seminib nascitur. Sed ecce
saturnus si cęli est filius: iouis ẽ filius cȩlũ enĩ eẽ
iouem: innumerablit̃ & diligent̃ affirmant. Ita
ista quae aueritate nonueniunt. plerũq & nullo
impellente se ipsa subuertunt: chronon appel¬
latũ dicit: qđ g̃co uocabulo significat temporis
spatium. sine quo semen inquit non potest esse
f̃cundũ: haec & alia de sãturno multa dicuntur.
&. ad sem̃ omia referint᷑: sedialtẽ iaturnus se¬
minibus cũ tanta ista potestate sufficeret:
quid adhȩc dii alii requirant᷑. maxime liber
& libera id est ceres: de quibus rursus qđ
ad sẽmen attin& tanta dicit: quasi desat᷑ no
illa eleusina: quae apud athenienses nobilis¬
sina fuer̃. Dequib iste nihuil int̃ p̃tat᷑. nis qđ at¬

Expanded text:
dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Caelum dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Caelum semen esse diuinum\'. Hoc propterea, quantum intellegi datur, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Sed ecce, Saturnus si Caeli est filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem innumerabiliter et diligenter adfirmant. Ita ista, quae a ueritate non ueniunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, inquit, non potest esse fecundum. Haec et alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista potestate sufficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen adtinet, tanta dicit, quasi de Saturno illa Eleusinia, quae aput Athenienses nobilissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod ad