comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempore ornare sponsam. s spoliare:
ñ est custodire s ꝑdere: non ẽ defen¬
dere s exponere. non est instruere s
ꝓstituers: non ẽ pascere gregẽ. s macta¬
re. & deuorare: dicente de illis dño
qui deuorant plebem meam ut cibũ
panis: & quia comederunt iacob. et
locũ cuis desolauerunt. Et in alio ꝓ¬
pħa. Peccata ppłi mei comedent. Qua¬
si dicat. Peccatoꝵ precia exigunt: et
peceantib debitam sollicitudinemi ũ
impendunt. Qũe dabis mͥ de numo
p̃positoꝵ qui non plus inuigilet
subditoꝵ uacuandis marsupiis ͥ
qũa uiciis extirpandis: Ubi qui o¬
rando fiectat iram ÷ qui predicet
annum placabilem dño: Leuiora loqͥ¬
mur: grauiora grauiꝰ manet indicium.
Sine causa tñ u̾el his uel illis immora¬
remur: quia ñ audiunt nos. S et si
litteris forsitan mandent᷑ ista quȩ dici¬
inus. dedignabunt᷑ legere ÷ aut si forte
legerint: m indignabunt᷑. qmͣuis rectiꝰ

Expanded text:
tempore ornare sponsam, sed spoliare; tempore ornare sponsam, sed spoliare; non est custodire, sed perdere; non est defendere, sed exponere; non est instituere, sed prostituere; non est pascere gregem, sed mactare et devorare, dicente de illis Domino: Qui devorant plebem meam, ut cibum panis ; et: Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt , et in alio propheta: Peccata populi mei comedent ; quasi dicat: Peccatorum pretia exigunt, et peccantibus debitam sollicitudinem non impendunt. Quem dabis mihi de numero praepositorum, qui non plus invigilet subditorum vacuandis marsupiis, quam vitiis extirpandis? ubi qui orando flectat iram; qui praedicet annum placabilem Domino? Leviora loquimur; graviora gravius manet judicium. 2. Sine causa tamen vel his, vel illis immoramur, quia non audiunt nos. Sed etsi litteris forsitan mandentur ista quae dicimus, dedignabuntur legere; aut si forte legerint, mihi indignabuntur, quamvis rectius
Abbreviated transcription (Latin):
Sia expediti sumus. Diximuł
hesterno sermone quales i
Qiua hac qua ambulamꝰ uel¬
lemus habere duces: ñ quales habenꝰ
Longe dissimiles exꝑim᷑. Non om̃s sũt
amici sponsi. qͦs hodie sponsȩ hincin¬
de assistere cernis: & qui ut uulgo auĩt.
eam quasi aͦdextiare uident᷑. pauci ad¬
modum sunt qui non que sua sunt
querant: ex omnib earis eius. Biligunt
munera: nec possunt parit̾ diligere
xp̃m: quia manꝰ dederunt mammonẽ.
Intuere quomͦ incedunt nitidi & orna¬
ti: circũamicti uarietatib tanqm̃ spon¬
sa ꝓcedens de thalamo suo. Nonne si
quepiam talium repente eminꝰ ꝓceden¬
tem aspexeris: sponsam potius putab̾:
qũa sponsȩ custodem: Unde uͦ hanc
illis exuberare existimas rerũ affiuen¬
tiam. uestium splendorem. mensarum
luxuriem. congeriem uasoꝵ argenteoꝵ.
et aureoꝵ: nisi de bonis sponsȩ: Inde
est. qd̾ illa pauꝑ et inops & nuda re¬
linquit᷑. facie miseranda. inculta. his¬
pida: exsangui. ꝓppt̃ hoc non est hoc

Expanded text:
ia expediti sumus! Diximus hesterno sermone, quales in via hac qua ambulamus, vellemus habere duces, non quales habemus. Longe dissimiles experimur. Non omnes sunt amici spousi, quos hodie sponsae hinc inde assistere cernis, et qui, ut vulgo aiunt, eam quasi addextrare videntur. Pauci admodum sunt, qui non quae sunt quaerant, ex omnibus charis ejus. Diligunt numera, nec possunt pariter diligere Christum; quia manus dederunt mammonae. Intuere quomodo incedunt nitidi et ornati, circumamicti varictatibus, tanquam sponsa procedens de thalamo suo. Nonne si quempiam talium repente eminus procedentem aspexeris, sponsam potius putabis, quam sponsae custodem? Unde vero hanc illis exubere existimas rerum affluentiam, vestium splendorem, mensarum luxuriem, congeriem vasorum argenteorum et aureorum, nisi de bonis sponsae? Inde est quod illa pauper, et inops, et nuda relinquitur, facie miseranda, inculta, bispida, exsangui. Propter hoc non est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Oista ciboꝵ. tam signant̃ exp̃ssa. Ue¬
rũtam̃ si de regła medicoꝵ hoc ꝓfers
nobis. ñ rep̃hendimus curam carnis.
quam nemo unqu̾a odio habuit:
si tam̃ non nimia fuerit. Si de disci¬
plina abstinentium. ioẽ sp̃ualium.
medicoꝵ scola. etiam uirtutem appro¬
bamus quant carnem domas. frenas
libidinem. At si de insania manichei
prescribis beneficientiȩ dĩ. ut qd̃ ille
creauit et donauit ad ꝑcipiendũ cũ
gr̾arum accione. tu non modo ingra¬
tus s et censor temerarius inmundũ
decernas & tanqu̾a a malo abstine¬
as ÷ non plane abstinentiam collau¬
dabo. s execrabor blasphemiam:
te magis inmundũ dixerim. qui in¬
mundũ qͥd putas. O mnia munda.
mundis. ait ille rerum optimus esti

Expanded text:
o ista ciborum tam signanter expressa. Veo ista ciborum tam signanter expressa. Verumtamen si de regula medicorum hoc profers nobis, non reprehendimus curam carnis, quam nemo unquam odio habuit, si tamen non nimia fuerit. Si de disciplina abstinentium, id est spiritualium medicorum schola; etiam virtutem approbamus, qua carnem domas, frenas libidinem. At si de insania Manichaei praescribis beneficentiae Dei, ut quod ille creavit et donavit ad percipiendum cum gratiarum actione, tu non modo ingratus, sed et censor temerarius immundum decernas, et tanquam a malo abstineas; non plane abstinentiam collaudabo, sed exsecrabor blasphemiam: te magis immundum dixerim, qui immundum quid putas. Omnia munda mundis, ait ille rerum optimus aesti
Abbreviated transcription (Latin):
s abstinentia mea satiffactio est ꝓ
peccĩs: non suꝑstitio ꝓ impietate.
Num redarguunus paulũ quod
castigat corpus suum. & in seruitutẽ
redigit : Abstinebo a uino. quia in ui¬
no luxuria est: aut si infirmus sum.
modico utar iuxta consilium apłi. Aosti¬
nebo a carnib ne dum nimis nutriuns
carnem : simul et carnis nut᷑ant uicia.
Panem ipsum cum mensura studebo
sumere. ne onerato uentre stare adoran¬
dum tedeat. et ne imꝑꝑee etiam michi
ꝓph̃a. quod panem meum comederim
in saturitate. S ne simplici quidẽ aqua.
ingurgitare me assuescam: ne distensio
sane uentͥs. usq ad tiillationem ꝑtingat
libidinis. Hereticus aliter. Nempe hor¬
ret lac. et quiequid ex eo conficitur.
postremo omne quod ex coitu ꝓereat᷑.
Recte et xp̃iane. si non idcirco quia
ex coitu. s ne a̾ coitum ꝓuocent. Cete¬
rum quid sͥ uult quod ita generalit̃
om̃e quod ex coitu generatur uitatur:
Suspitionem generat mͥ obseruati¬

Expanded text:
sed abstinentia mea satisfactio est pro sed abstinentia mea satisfactio est pro peccatis, non superstitio pro impietate. Num redarguimus Paulum, quod castigat corpus suum, et in servitutem redigit? Abstinebo a vino, quia in vino luxuria est ; aut si infirmus sum, modico utar, juxta consilium Pauli . Abstinebo a carnibus, ne dum nimis nutriunt carnem, simul et carnis nutriant vitia. Panem ipsum cum mensura studebo sumere, ne onerato ventre stare ad orandum taedeat, et ne improperet etiam mihi propheta, quia panem meum comederim in saturitate . Sed ne simplici quidem aqua ingurgitare me assuescam, ne distensio sane ventris usque ad titillationem pertingat libidinis. Haereticus aliter. Nempe horret lac, et quidquid ex eo conficitur: postremo omne quod ex coitu concreatur. Recte et Christiane, si non idcirco quia ex coitu, sed ne ad coitum provocent. 7. Caeterum quid sibi vult, quod ita generaliter omne quod ex coitu generatur, vitatur? Suspicionem generat mihi observati
Abbreviated transcription (Latin):
comininuit. Mulier quanto tp̃r uir
eiꝰ uiuit: alligata ẽ uiro. Sinautem
econtra precipis. nulla pret uirginen
nubat. et hoc nisi uirgini. ut non
eui uult nubat uel ipsa. Quid manu
di adbreuias: Quid largam benedicti¬
onem nuptiarum restringis: Quid
ꝓpͥum uendicas uirgini. quod indul¬
tum est sexui: Non concederet hoc
paulus: nisi liceret. At parum dico.
concedit. Uult qͦ. Uolo inquit ad¬
olescentiores nubere: nec dubiũ quin
uiduas dicat. Quid manifestius:
Ergo qd̾ concedit quia licet: etiam
uult quia expedit. Quod lices et
expedit. heceticus ꝓhibet: Nichil
ex hac ꝓhibitione ꝑsuadebit. nisi qd̾
hereticus est. Suꝑest. ut et de residuo
apostolicȩ ꝓphetię istos aliquantulum
exagitemus. Abstinent namq hi ut
predixit ille a cibis qͦs ds creauit ad
ꝑcipiendum cum gr̃arum accione.
Ninc qͦ herecicos se ꝓbantes non sane
quia abstinent: s quia hereticȩ absti¬
nent. Nam et ego interdum abstineo:

Expanded text:
comminuit. Mulier quanto tempore vir comminuit. Mulier quanto tempore vir ejus vivit, alligata est viro; si autem econtra praecipis: Nulla praeter virginem nubat, et hoc nonnisi virgini, ut non cui vult, nubat vel ipsa. Quid manum Dei abbrevias? quid largam benedictionem nuptiarum restringis? quid proprium vindicas virgini, quod indultum est sexui? Non concederet hoc Paulus, nisi liceret. At parum dico, concedit: vult quoque. Volo, inquit, adolescentiores nubere : nec dubium quin viduas dicat. Quid manifestius? Ergo quod concedit, quia licet; etiam vult, quia expedit. Quod licet et expedit, haereticus prohibet? Nihil ex hac prohibitione persuadebit, nisi quod haereticus est. 6. Superest ut et de residuo apostolicae prophetiae istos aliquantulum exagitemus. Abstinent namque hi, ut praedixit ille, a cibis, quos creavit Deus ad percipiendum cum gratiarum actione : hinc quoque haereticos se probantes, non sane quia abstinent, sed quia haeretice abstinent. Nam et ego interdum abstineo;
Abbreviated transcription (Latin):
sexum expressit. & uirginitatem ta¬
cuit: nec dedit occasionem uenandi
uerbum insidiosis uulpeculis. Quod
utiq libent̃ fecissent: quamuis id qͦ
frustra. Quid enim si dixisset uirgi¬
nes ereauit illos: num ꝓpt̃ea continu¬
o optinuisses solos uirgines licere
conuuingi: Et tamen quomͦ exultas¬
seo ex sola uerbi occasione. quomodo
exsuffiasses sccłas et tertias nuptias.
quomͦ insultasses catholicȩ. scorta. le¬
nonesq ad inuicem. tanto libentius
coniungenti. quanto ꝑinde eos de
turpi ad honestum transire non du¬
bitat. fortassis et rep̃henderes dm̃
ꝓpħȩ precipientem fornicariam du¬
cere. Nunc autem et occasio deest:
ꝙ libet gratis hereticum ẽẽ. Nam
testimoniũ quod usurpasti ad astruen¬
dum errorem tuum. plus ad destruendũ
ualere inuentũ est: ꝑ te facere nichil.
contra te plurimum. Nunc aut̃e audi
qł te ex toto aut confundit. aut corri¬
git. et heresim tuam ꝓrsus conterit &

Expanded text:
sexum expressit, 1496 et virginitatem tasexum expressit, 1496 et virginitatem tacuit, nec dedit occasionem venandi verbum insidiosis vulpeculis. Quod utique libenter fecissent; quamvis id quoque frustra. Quid enim si dixisset: Virgines creavit illos? Num propterea continuo obtinuisses, solos virgines licere conjungi? Et tamen quomodo exsultasses ex sola verbi occasione? quomodo exsufflasses secundas et tertias nuptias? quomodo insultasses catholicae, scorta lenonesque ad invicem tanto libentius conjungenti, quanto proinde eos de turpi ad honestum transire non dubitat? Fortassis et reprehenderes Deum prophetae praecipientem fornicariam ducere : nunc autem et occasio deest, et libet gratis haereticum esse. Nam testimonium quod usurpasti ad astruendum errorem tuum, plus ad destruendum valere inventum est; pro te facere nihil, contra te plurimum. 5. Nunc autem audi, quod te ex toto aut confundit, aut corrigit, et haeresim tuam prorsus conterit et
Abbreviated transcription (Latin):
rant: qd̾ suȩ ineptiȩ frustra existimãt
suffragari. Illud credo qͦd dñs cum p̾¬
misisset testimonium de genesi. ꝙ ere¬
auit hominẽ ds̃ ad imaginẽ et si¬
militudinem suam masculũ & fẽ¬
minam creauit illos: postea intili
E quod ds coniunxit homo ñ sepa¬
uirgines ambo erant. et iam ñ licuit
sepatari: non erit autem ex deo copula¬
tio secus presumpta. Quis tibi dixit ꝓ¬
nt̃a a deo coniunctos. quia uirgines
erant: Nam scriptura hoc non loqui¬
tur. An non uirgines erant inquit:
Etant: si non est idipsum copulatos
uirgines. &. copulatos quia uirgines.
Quamqu̾a ne hoc quidẽ nominatim
aictum repperies quo uirgines ecñt.
quamuis eeñt. Sexuum sane exp̃ssa
diuersitas est. non uirginitas: cum
dictum ẽ. masculum & feminam cre¬
auit illos. Merito quidem. Non em̃
maritalis copula corpoꝵ requirit in¬
tegritatem: s sexuum aptitudinem.
hene ꝓinde ipsam instituens sp̃e sc̃s

Expanded text:
rant, quod suae ineptiae frustra existimant rant, quod suae ineptiae frustra existimant suffragari. Illud credo, quod Dominus cum praemisisset testimonium de Genosi: Et creavit hominem Deus ad imaginem et similitudinem suam, masculum et feminam creavit illos; postea intulit: Ergo quod Deus conjunxit, homo non sepavirgines ambo erant, et jam non licuit separari: non erit autem ex Deo copulatio secus praesumpta. Quis tibi dixit propterea a Deo conjunctos, quia virgines erant? Nam Scriptura hoc non loquitur. An non virgines erant, inquit? Erant; sed non est id ipsum, copulatos virgines, et copulatos quia virgines. Quanquam ne hoc quidem nominatim dictum reperies, quod virgines essent, quamvis essent. Sexuum sane expressa diversitas est, non virginitas, cum dictum est: Masculum et feminam creavit illos. Merito quidem. Non enim maritalis copula corporum requirit integritatem, sed sexuum aptitudinem. Bene proinde ipsam instituens Spiritus sanctus,
Abbreviated transcription (Latin):
sam. in qua sͥ duo quasi foramina.
fecerit: unum quo intret. alterũ quo
exeat. Nam sueuit ita. Uide gͦ quomͦ
utrobiq illi interclusus sit exitus. Si
solos in celestib collocat continentes.
ꝑit ex maxima parte salus. Si om¬
nem spurcitiam pariter cum conti¬
nentib collocat: perit honestum. S
iustius perit ipsa ͤ neq hac exitura
neq illac: reclusa ꝑpetuo et capta in
fouea quam fecit. Quidam tamen
dissentes ab aliis: int̾ solos uirgi¬
nes matrimonium contrahi posse
fatent᷑. Uerum quid in hac distincti¬
one rationis afferre possint ñ uideo:
nisi quod ꝑ libitu quisq suo. sacram̃¬
ta eccłiȩ tanquam matͥs uiscera. dente
ipeo certatim int̾ se dilacerare conten¬
dunt. Nam quod dicunt᷑ pretende¬
re de pͥmis conuigib quia uirgines
erant÷ quid istud queso matͥmonii p̃¬
iudicat libertati. quo minus & inter
ñ uirgines contrahi liceat: S nescio
quid se in ȩuangłio inuenisse susur¬

Expanded text:
sam, in qua sibi duo quasi foramina sam, in qua sibi duo quasi foramina fecerit, unum quo intret, alterum quo exeat. Nam consuevit ita. Vide ergo quomodo utrobique illi interclusus sit exitus. Si solos in coelestibus collocat continentes, perit ex maxima parte salus; si omnem spurcitiam pariter cum continentibus collocat, perit honestum. Sed justius perit ipsa, neque hac exitura, neque illac, reclusa perpetuo, et capta in fovea quam fecit. 4. Quidam tamen dissentientes ab aliis, inter solos virgines matrimonium contrahi posse fatentur. Verum quid in hac distinctione rationis afferre possint, non video: nisi quod pro libitu quisque suo sacramenta Ecclesiae, tanquam matris viscera, dente vipereo certatim inter se dilacerare contendunt. Nam quod dicuntur praetendere de primis conjugibus, quia virgines erant; quid istud, quaeso, matrimonii praejudicat libertati, quominus et inter non virgines contrahi liceat? Sed nescio quid se in Evangelio invenisse susur
Abbreviated transcription (Latin):
dorum. ad continentium redigi pau¬
citatem. Quam parcus in uno. qũa
largus in altero. Neutrum horum
competit saluatori. Quid: Corona¬
bitur turpitudo: Nichil minus de¬
cet honestatis auctorem. Damꝑnabit᷑
uniuersitas pret pauculos continen¬
tes: Non est hoc ẽẽ saluatorem. Rara
in terris continentia. neq ꝑ tantillo
questu ad terras plenitudo illa semet¬
ipsam exinaniuit. ꝙ quomͦ de illa
om̃s accepimus : si solis indulsit con¬
tinentib participium sui: Non est
qd̾ ad hoc respondeant. S neq ad
illud credo. Si honestati in celis est
locus ͤ non sit autẽ honesto & turpi
consortium. sicut non est societas
luci ad tenebras: ꝓfecto neminem
inmundoꝵ locus in loco salutis
manet. Siquis aliter sapit: arguet
illum apłica uox absq om̃i ambi¬
guo asserens. qm̃ qui talia agunt.
regnum d̃i non possidebunt᷑. Qua
iam exiet de cauerna hec insidiosa
uulpecula : P uto in fouea deprehen¬

Expanded text:
dorum ad continentium redigi paudorum ad continentium redigi paucitatem. Quam parcus in uno! quam largus in altero! Neutrum horum competit Salvatori. Quid? coronabitur turpitudo? Nihil minus decet honestatis auctorem. Damnabitur universitas praeter pauculos continentes? Non est hoc esse Salvatorem. Rara in terris continentia, neque pro tantillo quaestu ad terras plenitudo illa semetipsam exinanivit. Et quomodo de illa omnes accepimus, si solis indulsit continentibus participium sui? Non est quod ad hoc respondeant. Sed neque ad illud credo. Si honestati in coelis est locus, non sit autem honesto et turpi consortium, sicut non est societas luci ad tenebras: profecto neminem immundorum locus in loco salutis manet. Si quis aliter sapit, arguet illum apostolica vox, absque omni ambiguo asserens: Quoniam, qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Qua jam exiet de caverna haec insidiosa vulpecula? Puto in fovea deprehen
Abbreviated transcription (Latin):
et absq dubio uti sp̃e sc̃s predixit.
ꝑ immissionem & fraudem demoni¬
oꝵ. in hipochrisi loquentiũ mendatiũ¬
nubere. In hypocrisi plane hoc et
uulpina dolositate loquunt᷑: fingen¬
tes se amore id dicere castitatis: quod
magis causa turpitudinis fouende &
multiplicande adinuenerunt. Res tñ
tam in aꝑto est. ut mirer quomͦ un¬
quam homini xp̃iano ꝑsuaderi po¬
tuerit. nisi quod hi ad eo bestiales st̃.
ut non aduertant qualiter om̃i im¬
munditie laxat habenas. qui nupti¬
as dampnat: aut certe ita pleni nequi¬
cia. et diabolica malignitate ab sorti.
ut aduertentes dissimulent. & letent᷑
in ꝑditione hominu. Tolle de eccłia
honorabile conubium. et thoꝵ unma¬
culatum ñne reples eam concubina¬
riis. incestuosis. seminiflius. mollib.
masculoꝵ concubitoribͥ & om̃i deniq
genere immundorũ: Euge gͦ utrum¬
libet aut saluari uniuersa monstra
hec hominum: aut numerũ saluan¬

Expanded text:
et absque dubio, uti Spiritus sanctus praedixit, et absque dubio, uti Spiritus sanctus praedixit, per immisionem 1495 et fraudem daemoniorum, in hypocrisi loquentium mendaciunubere! 3. In hypocrisi plane hoc et vulpina dolositate loquuntur, fingentes se amore id dicere castitatis, quod magis causa turpitudinis fovendae et multiplicandae adinvenerunt. Res tamen tam in aperto est, ut mirer quomodo unquam homini Christiano persuaderi potuerit, nisi quod hi adeo aut bestiales sunt, ut non advertant, qualiter omni immunditiae laxat habenas, qui nuptias damnat; aut certe ita pleni nequitia, et diabolica malignitate absorpti, ut advertentes dissimulent, et laetentur in perditione hominum. Tolle de Ecclesia honorabile connubium et torum immaculatum ; nonne reples cam concubinariis, incestuosis, seminifluis, mollibus, masculorum concubitoribus, et omni denique genere immundorum? Elige ergo utrumlibet, aut salvari universa monstra haec hominum, aut numerum salvan
Abbreviated transcription (Latin):
datium. et cauteriatam habentiũ suam
continentiam. ꝓhibentium nubere. ab¬
stinere a cibis quoc d̾s creauit ad ꝑei¬
pieudum cum gr̃arum actione. Istos
prsus. istos dicebat. Hi nubere ꝓibent:
hi a cibis abstinent quos ds̃ creauit:
de quib postea uidebimus. Nunc au¬
tem uidece. si non ꝓpͥe demonũ & ñ
hominum ludificatio hec: scđm qd̃
predixerat sp̃c. Quere ab illis sue sectȩ
auctorem: neminem hominem dabt̃.
Quȩ heresis non ex hominib habuit
ꝓprium heresiarcham: Manichei in¬
anem habuere principem et p̃ceptorẽ
sabelliani. sabellium: arriani. arrium
eunomiani. eunonu: nestoriani.
nestorium. Ita om̃s ceterȩ huiꝰmodi pe¬
stes. singulȩ singulos magistros. homi¬
nes habuisse noscuit᷑: a quib originẽ
simul duxere et nomen. Quo nomi¬
ne istos. titulo ue censebis: Nullo: qm̃
non ẽ ab homine illorꝑ hecesis. neq ꝑ
hominem illam acceꝑunt. Absit tam̃
ut ꝑ reuelationem iħu xp̃i: s magis

Expanded text:
suam conscientiam, prohibentium nubere, abstinere a cibis, quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione . Istos prorsus, istos dicebat. Hi nubere prohibent, hi a cibis abstinent quos Deus creavit, de quibus postea videbimus. Nunc autem videte, si non proprie daemonum et non hominum ludificatio haec, secundum quod praedixerat Spiritus. Quaere ab illis suae sectae auctorem; neminem dabunt. Quae haeresis non ex hominibus habuit proprium haeresiarcham? Manichaei Manem habuere principem et praeceptorem, Sabelliani Sabellium, Ariani Arium, Eunomiani Eunomium, Nestoriani Nestorium. Ita omnes caeterae hujusmodi pestes, singulae singulos magistros, homines habuisse noscuntur, a quibus originem simul duxere et nomen. Quo nomine istos titulove censebis? Nullo; quoniam non est ab homine illorum haeresis, neque per hominem illam acceperunt. Absit tamen ut per revelationem Jesus Christi, sed magis
Abbreviated transcription (Latin):
eos uirtutes colere: s colorare uicia.¬
quodam quasi uirtutũ minio. Deni¬
q suꝑstitionis impietatem nomine
religionis intitulant. In nocentiam
diffiniunt tm̃ in aꝑto non ledere:
innocentiȩ ꝑinde solum sͥ uendican¬
tes colorem. In oꝑimentum turpitu¬
dius. continentiȩ se in signiere uoto.
Porro turpitudinem in solis existi¬
mant reputandam uxoribꝰ: cum uel
sola sit ea quȩ cum uxore ẽ causa. quȩ
turpitudiniem excusat in coitu. Rusti¬
cani homines sunt et idiotȩ et ꝓrsus
contemptibiles: s non est dico uobis
cum eis negligent̃ agendum. Multũ
enim ꝓficiunt ad impietat̾ẽ: et sermo
eoꝵ ut cancer serpit. Deniq non neglexit
sp̃c sanctꝰ. qui de his quondam tam ma¬
nifeste uaticinatus est: dicente apło. Sp̃e¬

Expanded text:
eos virtutes colere, sed vitia colorare eos virtutes colere, sed vitia colorare quodam quasi virtutum minio. Denique superstitionis impietatem nomine religionis intitulant. Innocentiam definiunt, tantum in aperto non laedere, innocentiae proinde solum sibi vindicantes colorem. In operimentum turpitudinis, continentiae se insigniere voto. Porro turpitudinem in solis existimant reputandam uxoribus: cum vel sola sit ea, quae cum uxore est, causa, quae turpitudinem excusat in coitu. Rusticani homines sunt et idiotae, et prorsus contemptibiles: sed non est, dico vobis, cum eis negligenter agendum. Multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit . 2. Denique non neglexit Spiritus sanctus, qui de his quondam tam manifeste vaticinatus est, dicente Apos
Abbreviated transcription (Latin):
las. quȩ demoliunt᷑ uimncas.
Ecce ego ad uulpes istas. Ipr
sunt quȩ pretegrediunt᷑ uiam:
uindemiant uineam. Non sunt con¬
tente deserere uiam÷ nisi et desertare ui¬
neam possuit: addentes p̃̾uaricationẽ.
Non sufficit hereticos eẽ nisi et hipocritȩ
sint: ut sit supramodum peccans pec¬
catum. Hi sunt qui ueniunt inuesti¬
mentis ouium ad nudandas oues: et
spoliandos arietes. An non tibi utraq
res impleta uidetur: ubi et fide plebes.
ꝙ plebib sacerdotes depredati inueniun¬
tur: Qui nam isti predones: Hi oues
sunt habitu. astu uulpes. actu et eru¬
delitate lupi. Hi sunt qui boni uide.¬
ri non ẽẽ: mali non uideri. s ẽẽ uolũt.
Mali sunt. et boni uideri uolunt ne
soli sint mali: mali uideri timent.
ne parum sint mali. E ẽnim minus
semꝑ malitia palam nocuit: nec unꝗͣ
bonus nisi boni simulatione deceptꝰ
est. Ita gͦ in malum bonoꝵ boni appa¬
rere student: mali nolunt. ut plus
liccat malignari. Neq enim ẽ apud

Expanded text:
 quae demoliuntur vineas . Ecce ego ad vulpes istas. Ipsae sunt quae praetergrediuntur viam, et vindemiant vineam. Non sunt contentae deserere viam, nisi et desertare vineam possint, addentes praevaricationem. Non sufficit haereticos esse, nisi et hypocritae sint, ut sit supra modum peccans peccatum. Hi sunt qui veniunt in vestimentis ovium ad nudandas oves et spoliandos arietes. An non tibi utraque res impleta videtur, ubi et fide plebes, et plebibus sacerdotes depraedati inveniuntur? Quinam isti praedones? Hi oves sunt habitu, astu vulpes, actu et crudelitate lupi. Hi sunt qui boni videri, non esse; mali non videri, sed esse volunt. Mali sunt, et boni videri volunt, ne soli sint mali; mali videri timent, ne parum sint mali. Etenim minus semper malitia palam nocuit, nec unquam bonus, nisi boni simulatione deceptus est. Ita ergo in malum bonorum boni apparere student; mali nolunt, ut plus liceat malignari. Neque enim est apud
Abbreviated transcription (Latin):
qui crediderant induerent᷑ uirtute ex
alto: surrexerunt ex eis homines qͥ
minas hominu contempserunt. for¬
tes in fide. Passi sunt quidẽ qu̾aplu¬
rimos contradictores: s ñ cesserunt
neq subt̾ fugerunt. quominus &
facerent & annuntiarent oꝑa dei.
Nam iuxta illud in psalmo. spirita¬
liter quidẽ & seminauerunt agros
& plantauerunt uineas: et fecerunt¬

Expanded text:
qui crediderant, induerentur virtute ex qui crediderant, induerentur virtute ex alto, surrexerunt ex eis homines, qui minas 1467 hominum contempserunt, fortes in fide. Passi sunt quidem quamplurimos contradictores; sed non cesserunt, neque subterfugerunt, quominus et facerent, et annuntiarent opera Dei. Nam juxta illud in psalmo spiritualiter quidem: Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph a narareth: quod int̃pretatur
tlos. Is gͦ flos apparuit pͥmus: ñ solus.
Nam et multa corpora scõꝵ. qui dor¬
muierant pariter surrexerunt: qui ue¬
luti quidam lucidissimi flores simul
apparuerunt in t̾ra nr̃a. Beniq uener̃t
in scãm ciuitatẽ : & apparuerunt mul¬
tis. Fores etiam fuerunt qui pͥmi cre¬
diderunt de ppło: pͥmitie sc̃orum. flo¬
res eoꝵ miracula: instar florum ad
tis ym¬
ber aliquantulũ uel ex parte
abiit et recessit: secuta mox ẽ pluui¬
a uoluntaria quam segregauit ds
hereditati suȩ: et flores apparere cepe¬
runt. Dominus dedit benignitatem.
et t̾ra nr̃a dedit flores suos: ita ut
una die tria milia. in alia qnq mi-¬
lia de ppło crederent: adeo in breui
creuit floꝵ numerus. idest credentiũ
multitudo. E non potuit gelu ma-¬
litiȩ p̃ualere aduersus flores qui ap¬
paruerunt p̃ripere ut assolet fructũ
uitȩ qu̾e ꝓmittebant. Nam cũ om̃s

Expanded text:
Joseph a Nazareth , quod interpretatur Joseph a Nazareth , quod interpretatur flos. Is ergo flos apparuit primus, non solus. Nam et multa corpora sanctorum, qui dormierant, pariter surrexerunt, qui veluti quidam lucidissimi flores simul apparuerunt in terra nostra. Denique venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis . Flores etiam fuerunt qui primi crediderunt de populo, primitiae sanctorum. Flores eorum miracula, instar florum protis imber aliquantulum, vel ex parte, abiit et recessit, secuta mox est pluvia voluntaria, quam segregavit Deus haereditati suae, et flores apparere coeperunt. Dominus dedit benignitatem, et terra nostra dedit flores suos, ita ut una die tria millia, in alia quinque millia de populo crederent : adeo in brevi crevit florum numerus, id est credentium multitudo. Et non potuit gelu malitiae praevalere adversus flores qui apparebant, nec praeripere, ut assolet, fructum vitae, quem promittebant. 9. Nam cum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
nes in quib non uiuent in eis. Lit¬
teralis illa uerbi causa obseruatio sab¬
bati. sonantis requiem non donantis
indictus sacrifitioꝵ ritus. interdictus
quȩ inmunda a moyse ꝑcensentur
pluua ẽ hoc totum ex illa nube des¬
cendens: s nolo in agrum uel hortũ
meũ quandoq descendat. fuerit sa¬
ne bona suo temꝑe: post tempus si
uenerit. ñ bonam iam censeo. Om̃is
etiam lenis etiam leniter descendens
pluuia: si sit intempestiua. molesta
est. Uonec gͦ istiusmodi aquȩ pestilen¬
tes occupauerunt t̾ram. & inualue¬
runt suꝑ eam. tempus suum uincȩ
ñ habuerunt: nec fuit quod sponsa
inuitaretur ad putandas uineas.
Ceterum illis decurrentib. t̾ra appa¬
ruit arida: et flores apparuerunt
u ea: significantes tempus putati¬
onis adesse. Queris quando hoc fu¬
it: Quando putas. nisi cum reflo¬
ruit caro xp̃i in resur rectione:E
hic pͥmus et maximus flos qui aꝑ
conuallium. ih̾c ut putabat᷑ filius

Expanded text:
nes, in quibus non vivent in eis . Litnes, in quibus non vivent in eis . Litteralis illa, verbi causa, observatio Sabbati, sonantis requiem, non donantis; indictus sacrificiorum ritus, interdictus quae immunda a Moyse censentur, pluvia est hoc totum ex illa nube descendens, sed nolo in agrum vel hortum meum quandoque descendat. Fuerit sane bona suo tempore; post tempus si venerit, non bonam jam censeo. Omnis etiam Ienis et leniter descendens pluvia, si sit intempestiva, molesta est. 8. Donec ergo istiusmodi aquae pestilentes occupaverunt terram, et invaluerunt super eam; tempus suum vineae non habuerunt, nec fuit quod sponsa invitaretur ad putandas vineas. Caeterum illis decurrentibus terra apparuit arida, et flores apparuerunt in ea, significantes tempus putationis adesse. Quaeris quando hoc fuit? quando putas, nisi cum refloruit caro Christi in resurrectione? Et hic primus et maximus flos, qui apconvallium Jesus , ut putabatur filius
Abbreviated transcription (Latin):
tas adiunxisse signant̃ meis: nisi qr
sunt et male nubes. quȩ non sunt
eius: Tolle tolle inquiunt crucifige
eum. O nubes iuolentas & turbidas
o ymbrem ꝓcellosum: o torrentem
iniquitatis: euertere magis qũã fe¬
eumdare idoneum. Nec minus malꝰ
minusue amarus. minori licet im¬
petu ꝓruens: ymber ille qui subse¬
quutus est. Alios saluos fecit: se ip
credimus ei. Pilophors uentosa lo¬
quacitas non bonus ẽ ymber: qui ste¬
rilitatem magis terris intulit quam
fertilitatem. Multomagis praua dog¬
mata hereticoꝵ mali ymbres sunt:.
quȩ ꝓ fructib spinas ꝓducunt ꝙ tri¬
bulos. Mali ymbres et̾iam traditioẽs
phariseoꝵ. quas saluator redarguit:¬
& ipsi nubes male. Et nisi existimes me
inuiriam facere moysi. nam bona
nubes est illa: non omne qd̃ pluit
uel ipsa. bonum tam̃ dicam: ne illi
contradicam qui ait. Dedi illis idest
iuideis precepta non bona. haud du¬
bium quin ꝑ moisen: & iustificatio¬

Expanded text:
tas adjunxisse signanter, meis, nisi quia tas adjunxisse signanter, meis, nisi quia sunt et malae nubes, quae non sunt ejus? Tolle, tolle, inquiunt, crucifige eum . O nubes violentas et turbidas! O imbrem procellosum! o torrentem iniquitatis, evertere magis, quam fecundare idoneum! Nec minus malus minusve amarus, minori licet impetu proruens, imber ille qui subsecutus est: Alios salvos fecit, se ipse, et credimus ei . Philosophorum ventosa loquacitas non bonus imber est qui sterilitatem magis intulit terris, quam fertilitatem. Multo magis prava dogmata haereticorum mali imbres sunt, quae pro fructibus spinas producunt et tribulos. Mali imbres etiam traditiones Pharisaeorum, quas Salvator redarguit, et ipsi nubes malae. Et nisi existimes me injuriam facere Moysi, nam bona nubes est illa, non omne quod pluit vel ipsa, bonum tamen dicam ne illi contradicam, qui ait: Dedi illis, id est Judaeis, praecepta non bona haud dubium quin per Moysen et justificatio
Abbreviated transcription (Latin):
lingua eoꝵ transiens in t̾ram tanqũa
pluuia amarissima t̃ram ipsam pa¬
lustrem ac sterilem facit. & tam plan¬
tis quam satis inutilem. Non quid̾e
his uisibilib atq corporeis. ad nr̃os
utiq corꝑeos usus datis: de quibus
nulla plane sicut nec de bub cura
est deo. S quib  ꝓfecto que seuit
ꝙ plantauit dei manus & non hõisͤ
quȩ et uel germinare uel tadicari in
fide et caritate poterant. & fructus
parturire salutis: si bonis et tempora
eas: quȩ lutum faciant. fructũ non
afferant. Nam sicut bonȩ et male ar¬
bores sunt. ferentes queq fructus ꝓ
sui flissimilitudinis differentesͬ. bõnȩ
iudelicet bonos. & male malos: ita ar¬
bitror nubes et bonas quȩ bonos. et
malas eẽ que malos pluant imbres.
& uide ne forte innueret nob̃ hanc
nubium imbriumq distinetionem
qui dicebat. Mandabo nubib meis:
ne pluant suꝑ eam. Haut dubium
quin suꝑ uineam ymbrem. Cur pu¬

Expanded text:
lingua eorum transiens in terram, tanquam lingua eorum transiens in terram, tanquam pluvia amarissima, terram ipsam palustrem ac sterilem facit, et tam plantis quam satis inutilem, non quidem his visibilibus atque corporeis ad nostros utique corporeos usus datis, de quibus nulla plane, sicut nec de bobus cura est Deo. Sed quibus? Profecto quae 1466 sevit et plantavit Dei manus, et non hominis; quae et vel germinare, vel radicare in fide et charitate poterant, et fructus parturire salutis, si bonis et temporaneas, quae lutum faciant, fructum non afferant! Nam sicut sunt et bonae, et malae arbores, ferentes quaeque fructus pro sui dissimilitudine differentes, bonae videlicet bonos, et malae malos: ita et arbitror nubes et bonas, quae bonos; et malas esse, quae malos pluant imbres. Et vide ne forte innuerit nobis hanc nubium, imbriumque differentiam, qui dicebat: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam haud dubium quin super vineam imbrem . Cur pu
Abbreviated transcription (Latin):
mites: ut fructum plus afferrent. De¬
niq ipse dominus tacebat in passione
ꝙ in multis interrogatus non respon¬
bebat: factus uixta ꝓpħam sicut homo
ñ audiens. et non habens in ore suo re¬
dargutiones. Dicibat autẽ. Si uobis di¬
xero non creditis mͥ. si autem et inter¬
rogauero ñ respondebitis mͥ: sciens tem¬
pus putationis nondum aduenisse : nec
responsuram ꝓrsus iuneam suam i¬
pensis laborib: idest nec fidi nec boni
oꝑis fructum aliquẽ relaturam. Quare.
Quia hẏemps erat in cordib ꝑfidorum:
hyemales quidam malitie ymbres oc¬
cupauerant t̾ram. iacta semina uerbi
suffocare quam fouere paratiores: sed
& cultui uinearũ omnẽ nichilominꝰ
impendendam oꝑam frustraturi. Qͦs
uos me nunc putatis dicere ymbres
Istosne qͦs uidemꝰ currentes ꝑ aera nu¬
bes. turbulento sp̃u spargere suꝑ t̾ram:
Non est ita. S quos de terra in aerem
sursum ferunt homines turbulenti
sp̃c÷ pouentes in celum os suum. et

Expanded text:
mites, ut fructum plus afferrent. Demites, ut fructum plus afferrent. Denique ipse Dominus tacebat in passione, et in multis interogatus non respondebat , factus, juxta Prophetam, sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones . Dicebat autem: Si vobis dixero, non credetis mihi; si autem et interrogavero, non respondebitis mihi : sciens tempus putationis nondum advenisse, nec responsuram prorsus vineam suam impensis laboribus, id est nec fidei, nec boni operis fructum aliquem relaturam. Quare? Quia hiems erat in cordibus perfidorum, et hiemales quidam malitiae imbres occupaverant terram, jacta semina verbi suffocare, quam fovere paratiores; sed et cultui vinearum omnem nihilominus impendendam operam frustraturi. 7. Quos vos me nunc putatis dicere imbres? istosne, quos videmus currentes per aera nubes turbulento spiritu spargere super terram? Non est ita. Sed quos de terra in aerem sursum ferunt homines turbulenti spiritus, ponentes in coelum os suum, et
Abbreviated transcription (Latin):
bat zelo. quippe adhuc igni ꝓximus.
qui euaginato gladio ne ignem ꝑde¬
ret. serui auriculam amputauit. S
non erat tempus putationis: & ideo
audit. Conuerte gladium tuũ: in
locum suũ. Erat enim hora et pote¬
stas tenebrarũ. quia qͥsqͥs tunc discipu¬
lorũ leuaret gladium uel ferri uel
uerbi. aut ferro truncandus erat &¬
neminem lucraretur. nec quippiam
fructus afferret: aut certe timoris
gladio ad negandum cogendus. & sic
magis ipse ꝑiret. uixta uerbũ dñi
qd̾ subuinxit mox ita dicens. Om̃is
qui acceꝑit gladium: gladio ꝑibit.
Quis nempe ceteroꝵ ante pauendam
mortis imaginem in pauidus staret :
trepidante et cedente pͥncipe ipso.
& qui uoce confortatoria sui imꝑa¬
tous fuerat p̾munitus & p̃monitus
alios confortare. Ceterũ nec is nec
illi sibi adhue induerant iurtutẽ
ex alto: et obhoc tutum non erat eis
exire in uineas: exerere lingue sarculũ
& gladio sp̃e putare uites: purgare pal¬

Expanded text:
bat zelo, quippe adhuc igni proximus, bat zelo, quippe adhuc igni proximus, qui evaginato gladio, ne ignem perderet, servi auriculam amputavit. Sed non erat tempus putationis: et ideo audit: Converte gladium tuum in locum suum. Erat enim hora et potestas tenebrarum: et quisque tunc discipulorum levaret gladium vel ferri, vel verbi, aut ferro truncandus erat, et neminem lucraretur, nec quidpiam fructus afferret; aut certe timoris gladio ad negandum cogendus; et sic magis ipse periret, juxta verbum Domini quod subjunxit mox, ita dicens: Omnis qui acceperit gladium, gladio peribit . Quis nempe caeterorum ante pavendam mortis imaginem impavidus staret, trepidante et cedente principe ipso, et qui voce confortatoria sui imperatoris fuerat praemunitus, et praemonitus alios confortare? 6. Caeterum nec is, nec illi sibi adhuc induerant virtutem ex alto; et ob hoc tutum non erat eis exire in vineas, exerere linguae sarculum, et gladio Spiritus putare vites, purgare pal
Abbreviated transcription (Latin):
metendi animarũ segetes tempus
adeẽ monstrabat: ita et hic uineas
equȩ intelligibiles. idest animas uel
eccłias tempus putandi aduenisse de¬
nuntiat: id forsitan inter utrasq res
uolens uocabuloꝵ diuersitate distin¬
gui. ut messes plebes. uineas congre¬
gationes scõꝵ cohabitantiũ intelligamꝰ.
Porro hyemale tempꝰ qd̃ preterisse si¬
gnificat. illud mͥ designare uidetur:
cum dñs ihesus iam non in palam
ambularet apud iudeos. eo qd̃ conspi¬
rassent aduersus eum uolentes eũ in¬
terficere. Unde et dicebat ad qͦsdam.
non ascendam. Ascendit tam̃ pꝰea &. ip¬
se: non palam s inocculto. Ex tunc ergo
et deinceps usq ad aduentum sp̃c sc̃i
quo recaluerunt torpentia fideliũ corda
deret ad prunas. non minus gelido
corde quam corpore: Deniq erat fri¬
gus inquit. Magnum re uera frigus.
cor negantis constrinxerat. Nec mirũ
tamen: cum ignis ab eo ablatus eẽt
Nam paulo ante non paruo ferue¬

Expanded text:
metendi animarum segetes tempus metendi animarum segetes tempus adesse monstrabat, ita et hic vineas aeque intelligibiles, id est animas vel Ecclesias, tempus putandi advenisse denuntiat; id forsitan inter utrasque res volens vocabulorum diversitate distingui, ut messes plebes, vineas congregationes sanctorum cohabitantium intelligamus. 5. Porro hiemale tempus, quod praeteriisse significat, illud mihi designare videtur, cum Dominus Jesus jam non palam ambularet apud Judaeos, eo quod conspirassent adversus eum, volentes eum interficere. Unde et dicebat ad quosdam: non ascendam . Ascendit tamen postea et ipse, non palam, sed quasi in occulto. Extunc ergo et deinceps usque ad adventum Spiritus sancti, quo recaluerunt torpentia fidelium corda,deret ad prunas, non minus gelido corde, quam corpore? Denique: Erat frigus, inquit . Magnum revera frigus cor negantis constrinxerat. Nec mirum tamen, cum ignis ab eo ablatus esset. Nam paulo ante non parvo fere
Abbreviated transcription (Latin):
pus acceptabile: ecce nunc dies sa¬
lutis: nemini dantes ullam offen¬
sionem. ut non uituperet᷑ ministeriũ
nr̃m. Uitiosa sine dubio atq suꝑflua.
& omne deniq qͦd offendiculum da¬
re & impedire fructũ salutis possit pu¬
tare iam et resecare monebat: seiens qr
tempus putationis aduenerit. Ileo &
aiebat fideli cuidam cultori uinearũ:
argue. increpa. obsecra. In pͥmo & sed̃o
hoꝵ putationem uel extirpationem:
in ultimo plantationem indicens. Et̃
hec quidem sponsus ꝑ os pauli de dem¬
pore oꝑandi: s audi quid ꝑ ꝓpͥumos
de tempoꝵ consideratione sub alio qͥ¬
dem rerum scemate et nomine cum
noua sponsa loquutus sit. Nonne
uos dicitis inquit quia quatuor m̃ses
sunt. & messis uenit: Ecce dico uob
leuate oculos ur̃os et uidete regiones.
quia albȩ sunt iam ad messẽm. Item.
Messis quidẽ multa: oꝑarii pauci.
Rogate dñm messis: ut mittat oꝑa¬
rios in messem suam. Sicut gͥ ibi

Expanded text:
pus acceptabile, ecce nunc dies sapus acceptabile, ecce nunc dies salutis; nemini dantes ullam offensionem, ut non vituperetur ministerium nostrum . Vitiosa sine dubio atque superflua, et omne denique quod offendiculum dare, et impedire fructum salutis possit, putare jam et resecare monebat, sciens quia tempus putationis advenerit. Ideo et aiebat fideli cuidam cultori vinearum: Argue, increpa, obsecra ; in primo et secundo horum putationem vel exstirpationem, in ultimo plantationem indicens. Et haec quidem 1465 sponsus per os Pauli de tempore operandi. Sed audi quid per proprium os de temporum consideratione, sub alio quidem rerum schemate et nomine, cum nova sponsa sit locutus. Nonne vos dicitis, inquit, quia quatuor menses sunt, et messis venit? Ecce dico vobis: Levate oculos vestros et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem ; item: Messis quidem multa, operarii pauci: rogate Dominum messis, ut mittat operarios in messem suam . Sicut igitur ibi
Abbreviated transcription (Latin):
anunas eẽ uel eccłias. simulq huiꝰ
rei rationem quenam sit. dixi uobis ĩa
et audistis: nec opus habetis iterato
audire. Ad has itaq reuisendas. cor¬
rigendas. instruendas. saluandas. ani¬
ma ꝑfectior inuitatur: quȩ tam̃ id
ministerii sortita sit: ñ sua ambiti¬
one s uocata a deo tanqũa aaron.
Porro inuitatio ipsa quid ẽ. nisi in¬
tima quedã simulatio caritatis.
pie nos sollicitantis emulari fratnã
salutem: emulari decorem domus
usmodi itaq cirea dm̃ religiosis affe¬
etib. quotiens is qui animas regere
aut studio p̾dicationis ex offitio in¬
tendere habet. hominẽ suũ interio¬
rem senserit ꝑmoueri: tociens ꝓ certo
sponsum adesse intelligat: tociens se
ab illo ad uineas inuitari. Ad quid.
huic sicut et omni rei sub celo non
omne tempus suppetit & aptum ẽ:
addit̾ is qui inuitat. tempus puta¬
tionis aduenisse. Adesse hoc noue¬
rat qui clamabat. Eece nunc tem¬

Expanded text:
animas esse vel Ecclesias, simulque hujus animas esse vel Ecclesias, simulque hujus rei rationem quaenam sit, dixi vobis jam, et audistis, nec opus habetis iterato audire. Ad has itaque revisendas, corrigendas, intruendas, salvandas, anima perfectior invitatur, quae tamen id ministerii sortita sit, non sua ambitione, sed vocata a Deo tanquam Aaron. Porro invitatio ipsa quid est, nisi intima quaedam stimulatio charitatis pie nos sollicitantis aemulari fraternam salutem, aemulari decorem domus usmodi itaque circa Deum religiosis affectibus quoties is qui animas regere, aut studio praedicationis ex officio intendere habet, hominem suum interiorem senserit permoveri; toties pro certo sponsum adesse intelligat, toties se ab illo ad vineas invitari. Ad quid, huic, sicut et omni rei sub coelo, non omne tempus suppetit et aptum est, addit is qui invitat, tempus putationis advenisse. Adesse hoc noverat qui dicebat: Ecce nunc tem
Abbreviated transcription (Latin):
aliud nͥ scĩ questus immissa auidi¬
tas. Animatur etiam ad opus in¬
iunctum: & de temꝑis oportunita¬
te redditur alacrior. Tempus facien¬
di inqͥt o sponsa: quia hyemps tran¬
siit quando oꝑari nemo poterae. Im¬
ber quoq qui inundatione facta o¬
ꝑiebat t̾ram. culturas impediebat.
& uel sata necabat. uel seri uetabat:
is inquam ymber excurrit:abiie
et recessit. Flores apparuerunt in t̾ra
nĩa: uernalem ꝓfecto temꝑiem ad¬
ẽe signantes: oꝑandi commoditatẽ:
frugum uicinitatem ac fruetuum.
Deinde subdit. uͥ et quid pͥmũ oꝑa¬
ri oporteat: tempus inquiens puta¬
tionis aduenit. Ad uineas gͦ excolen¬
das ducitur. Quȩ ut possint ubio¬
rib fructib respondere colonis: ante
omnia necẽe est sarmenta sterilia
ꝓici÷ succidi noxia: putari suꝑflua
hec iuxta litteram. Nunc iam uide¬
amus: quid istiꝰmodi quasi historico
scemate. spiritalit̾ nobis innuatur
intelligendum. & uineas quidem

Expanded text:
aliud, nisi sancti quaestus immissa avidialiud, nisi sancti quaestus immissa aviditas. Animatur etiam ad opus injunctum, et de temporis opportunitate redditur alacrior. Tempus faciendi, inquit, o sponsa, quia hiems transiit, quando operari nemo poterat. Imber quoque, qui inundatione facta operiebat terram, culturas impediebat, et vel sata necabat, vel seri vetabat; is, inquam, imber excurrit, abiit et recessit; flores apparuerunt in terra nostra vernalem profecto temperiem adesse signantes, operandi commoditatem, frugum vicinitatem ac fructuum. Deinde subdit, ubi et quid primum operari oporteat: Tempus, inquiens, putationis advenit . Ad vineas ergo excolendas ducitur: quae ut possint uberioribus fructibus respondere colonis, ante omnia necesse est sarmenta sterilia projici, succidi noxia, putari superflua. Haec juxta litteram. 3. Nunc jam videamus, quid istiusmodi quasi historico schemate spiritualiter nobis innuatur intelligendum. Et vineas quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sponsus ubi dilectam paululum si
nu ꝓpͥo quieuisse ꝑsentit: ad ea de¬
nuo quȩ utiliora uisa sunt. trahere
non cunctatur. Non tam̃ quasi in¬
uitam: nec enim quod fieri uetuit
facetet ullatenꝰ ipie. S teahi sane
a sponso sponse est: ab ipso accipere
desiderium quo trahatur: desideriũ
bonoꝵ oꝑum: desideriũ fructificandi
sponso: quippe eui uiuere sponsus ẽ.
& mori lucrum. & est desideriũ uehe¬
mens: quod eam non tantum surge¬
re. s et surgere festinant̃ sollicitat. Sic
quippe habes: surge ꝓꝑa & ueni. Nec
parum confortat quod audit ueni
& non uade: ꝑ hoc se intelligens ñ
tam mitti quam duci et secum pari¬
ter sponsum ẽẽ uenturũ. Quid enim
difficile sͥ illo comite reputet: Pone
me inquit iuxta te: & euius uis ma¬
nus pugnet contra me. Idem. Si am¬
bulauero in medio umbre mortis
ñ timebo mala: qm̃ tu mecũ es.
Non itaq suscitatur pret̃ qu̾ã uelit:
quando fit pͥus ut uelit: qͦd non est

Expanded text:
sponsus, ubi dilectam paululum in sponsus, ubi dilectam paululum in sinu proprio quievisse persentit, ad ea denuo quae utiliora visa sunt, trahere non cunctatur. Non tamen quasi invitam: nec enim quod fieri vetuit, faceret ullatenus ipse; sed trahi sane a sponso sponsae, est ab ipso accipere desiderium quo trahatur, desiderium bonorum operum, desiderium fructificandi sponso; quippe cui vivere sponsus est, et mori lucrum. 2. Et est desiderium vehemens, quod eam non tantum surgere, sed et surgere festinanter sollicitat: sic quippe habes: Surge, propera, et veni. Nec parum confortat quod audit, veni, et non: Vade: per hoc se intelligens non tam mitti quam duci, et secum pariter sponsum esse venturum. Quid enim difficile sibi illo comite reputet? Pone me, inquit, juxta te, et cujusvis manus pugnet contra me ; item: Si ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es . Non itaque suscitatur praeterquam velit, quando fit prius ut velit: quod non est
Abbreviated transcription (Latin):
mea. columba mea. & ueni. Qͥs
hoc dicit: Absq dubio sponsus.
Et nonne ipse est qui paulo ante susci¬
tari dilectam tantoꝑe ꝓhibebat: Quo
pacto gͦ nunc ñsolum ut surgat sed
etiam ut acceleret iubet : Uenit in
mentẽ simile quid ex euangłio. Ea nẽ¬
pe nocte qua dñs tradebatur. cum fa¬
tigatos ꝓductiorib uigiliis discipulos
qui secum erant dormire demũ ac re¬
quiescere p̃cepisset: in ipsa hora sur¬
gite eamus inquit: ecce appropinqͣtut
qui me tradet. Nunc qͦ similit̃ uno
pene mom̃to et ꝓhibet suscitari spon¬
sam & suscitat: surge inquiens & ue¬
ni. Quid sͥ itaq uult tam subita hec
mutatio uoluntatis consiliiue: Puta¬
miis ne leuitate usum sponsũ: & ali¬
quid uoluisse pͥus quod mox nolue¬
rit: Minime. S agnoscite eas quas
utiq sc̃e quietis. ac neccessarie actio¬
nis: et quia non sit in hac uita co¬
pia contemplandi. nec diuturnitas
ocii: ubi officii et oꝑis cogentior ur¬
get instantiorq utilitas. More gͥ suo

Expanded text:
mea, formosa mea, et veni . Quis hoc dicit? Absque dubio sponsus. Et nonne ipse est, qui paulo ante suscitari dilectam tantopere prohibebat? Quo pacto ergo nunc non solum ut surgat, sed ut et acceleret jubet? Venit in mentem simile quid ex Evangelio. Ea quippe nocte qua Dominus tradebatur, cum fatigatos productioribus vigiliis discipulos qui secum erant, dormire demum ac requiescere praecepisset, in ipsa hora: Surgite, eamus, inquit, ecce appropinquavit qui me tradet . Nunc quoque similiter uno pene momento et prohibet suscitari sponsam, et suscitat: Surge, inquiens, et veni. Quid sibi itaque vult tam subita haec mutatio voluntatis sive consilii? Putamusne levitate usum sponsum, et aliquid voluisse prius, 1464 quod mox noluerit? Minime. Sed agnoscite eas quas utique sanctae quietis, ac necessariae actionis; et quia non sit in hac vita copia contemplandi, nec diuturnitas otii, ubi officii et operis cogentior urget instantiorque utilitas. More igitur suo