comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ cum comparamꝰ⁊ ille ẽ melior: qui bonum
ampltus quam aliꝰ habet. Porro qͥ amplius
eiꝰdem generis habet: & id quod minꝰ ẽ habet.
& tͥguita: ñ in tͥginta sunt & seraginta. Non
oꝑͣi aut̃ ex eo qͦd habet. in distͥbutione officio¬
rum positum ẽ. ñ in egestate uirtutum: qͥa
nec bono miscłiȩ caret. qͥ ñ inuenit miseros.
qͥb possit miscdit̃ subuenire. Huc accedit: qͥa
ũ recte comparant᷑ homines hominib. ex uno
aliquobono. fieri enim potest ut alius non
habeat aliqͥd qͦd alius habet: s aliud habe¬
at. qͦd pluris estimandum ẽ. Maiꝰ enim bonũ
ẽ obedientie: quam continentie. Nam conu¬
bium nusqͣm scͥpturarum nr̃arum auetori¬
tate damnat᷑: inobȩdientiȩ uͦ nusqm absolui¬
tur. Si gͦ ꝓponat᷑ uirgo ꝑmansura sed tam̃
inobediens. & maritata q̃ uirgo ꝑmanere ñ
posset s tam̃ obediens: qm melorem dicamꝰ:
Mmus laudabilem qͣm si uirgo eẽt:an dam¬

Expanded text:
uero cum comparamus, ille est melior, qui bonum uero cum comparamus, ille est melior, qui bonum amplius quam alius habet. porro qui amplius eiusdem generis habet triginta, non in triginta sunt et sexaginta. non operari autem ex eo, quod habet, in distributione officiorum positum est, non in egestate uirtutum, quia nec bono misericordiae caret, qui non inuenit miseros, quibus possit misericorditer subuenire. Huc accedit, quia non recte conparantur homines hominibus ex uno aliquo bono. fieri enim potest, ut alius non habeat aliquid quod alius habet, sed aliud habeat quod pluris aestimandum est. maius enim bonum est oboedientiae quam continentiae. nam conubium nusquam nostrarum scripturarum auctoritate damnatur, inoboedientia uero nusquam absoluitur. si ergo proponatur uiitata, quae uirgo permanere non posset, sed tamen oboediens, quam meliorem dicamus? minus laudabilem quam si uirgo esset, an dam
Abbreviated transcription (Latin):
quod eum uidet. aut audit aliquid ex illo: au¬
ferat a ꝑsona sua nodum questionis: & nonde
homine s de re ipsa respondeat. & dicat. O
tantum potest: talis ẽ qualis abrahamfuit.
Potest aut̃ fieri. ut minor sit continentiȩ uir¬
tus in animo eiꝰ qͥ ñ utit᷑ nuptus qͥb ẽ usꝰ abra¬
ham: s tam̃ maior ẽ quam in animo eiꝰ quiꝓp¬
terea tenuit coniugii castitatem. quia non
potuit ampliorem. Sic & femina innupta q̃
cogitat ea que st̃ dm̃ ut sit sc̃a & corpore &
sp̃u. cum audierit imprudentem illum ꝑ¬
cunctatorem dicentem. tu gͦ melor quam
huius continentie carent: quod de sara non
credo. fecit gͦ illa cum ista uirtute quod illi
tempori congruebat. a qͦ sum ego immunis:
ut in meo etiam corpore appareat. quod illa
in animo conseruabat. Res gͦ ipsas si compa¬
remꝰ: nullomͦ dubitandum ẽ meliorem ẽẽ
castitatem continentiȩ. qͣm castitatem nup¬
tialem: cum tam̃ utrunq sit bonum. Hoĩes

Expanded text:
quod eum uidet aut audit aliquid ex illo, auquod eum uidet aut audit aliquid ex illo, auferat a persona sua nodum quaestionis et non de homine, sed de re ipsa respondeat et dicat: qui tantum potest, talis est, qualis fuit Abraham. potest autem fieri, ut minor sit continentiae uirtus in animo eius, qui non utitur nuptiis quibus est usus Abraham; sed tamen maior est, quam in animo eius, qui propterea tenuit coniugii castitatem, quia non potuit ampliorem. sic et femina innupta. quae cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, cum audierit inprudentem illum percontatorem dicentem: tu ergo melior quam huius continentiae carent, quod de Sarra non credo. fecit ergo illa cum ista uirtute, quod illi tempori congruebat, a quo ego sum inmunis, ut in meo etiam corpore appareat quod illa in animo conseruabat. Res ergo ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est meliorem esse castitatem continentiae quam castitatem nuptialem, cum tamen utrumque sit bonum; homines
Abbreviated transcription (Latin):
utor nuptuis quemadmodum usꝰ ẽ abrahã
Et ideo melior sum illis qui ꝑ animi inconti¬
nentiam ñ possunt qͦd ego: non illis qui ꝓpt̃
temporis differentiam ñ fecert̃ qͦd ego. Quod
enim ego nc̃ ago: meliꝰ illi egissent. si tc̃ agen¬
dum ẽẽt. Qͦd aut̃ illi egerunt. sic ego ñ age¬
rem: & sinc̃ agendum cet. Aut si talem se iste
sentit & nouit. ut salua & ꝑmanente in habi¬
tu animi sui uirtute continentiȩ. si adusã
nuptiarum ex aliqͦ religionis officio descen¬
disset. talis maritꝰ & talis pat̾ eẽt qͣlis fuit
abraham: audeat plane respondere illi cay¬
tioso int̾rogatori. & dicere. Nsum quidem
melior quam abrabam. in hoc dumtaxat
genere continentiȩ qͥ ille ñ carebat & si non
apparebat: s sum talis. ñ aliud habens s ali¬
ud agens. Dicat plane ista: qͥa & si uoluerit
głari non erit insipiens.Ueritatem eñ dicet.
Si aut̃ parcit. nequis eum existim et suꝑ it

Expanded text:
utor nuptiis, quemadmodum est usus Abraham; utor nuptiis, quemadmodum est usus Abraham; et ideo melior sum illis, qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis, qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius illi egissent, si tunc agendum esset; quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum esset. aut si talem se iste sentit et nouit, ut salua et permanente in habitu animi sui uirtute continentiae, si ad usum nuptiarum ex aliquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset. qualis fuit Abraham, audeat plane respondere illi captioso interrogatori et dicere: non sum quidem melior quam Abraham, in hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis non aliud habens, sed aliud agens. dicat plane ista, quia et si uoluerit gloriari, non erit insipiens; ueritatem enim dicit. si autem parcit, ne quis eum existimet super id
Abbreviated transcription (Latin):
citaret semen inisrł: & qͥ pot̾at ñ ꝓmebat.
s tam̃ habebat. Ex qͦ aut̃ uenit plenitudo
temporis ut diceret᷑. qͥ potest caꝑe capiat:
ex illousq adhuc & deinceps usq in finem.
qui habet oꝑat᷑. Qui oꝑari noluerit: non
se hab̃e mentiat᷑. Ac ꝑhoc. ab eis qͥ corrum¬
punt bonos mores colloquiis malis.mani
& uana ũsutia. dr homini xp̃iano continen¬
ti: & nuptias recusanti. Tu gͦ melior quam
abraham: Qd ille eum audierit ñ ꝑturbe¬
tur: nec audeat dicere. melior: ne aꝓposito
delabat᷑. Iilud enim ñ uere dic̃: hoc ñ recte
facit. S dicat. ego quidem ñ sum ielior. qͣm
abraham: s melior ẽ castitas cȩlibum. qͣm ca¬
stitas nuptiarum. Quarum abraham unã
habebat inusu: ambas in habitu. Caste qͥp¬
pe conuigal it̃q uixit: ẽẽ aut̃ castꝰ sine coniu¬
gio potuit: s tẽ non oportuit. Egouͦ facilius
ñ utor nuptus qͥb usꝰ est abraham quam sic

Expanded text:
citaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, citaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habere mentiatur. ac per hoc ab eis, qui corrumpunt bonos mores conloquiis malis, inani et uana uersutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat: ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor nuptiis, quibus est usus Abraham, quam sic
Abbreviated transcription (Latin):
pheta xp̃i nuptias faciens & filios ꝓereans.
quem dicant manichei mulieros erat: & u¬
stificata ẽ sapientia a filus suis: qͦd dñs ibi
subiecit: cum de ioħe ac de se illa dixisset.
Iustificata ẽ inquit sapientia a filiis suis: qui
uident continentiȩ uirtutem in habitu a¬
nuni semꝑ ẽẽ deb̾e. in oꝑe aut̃ ꝓ rerum ac
tempoꝵ oportunitate manifestari: sic̃ uirt᷑
patientiȩ scorum martyrum in oꝑe appa
cirea siẽ ñ est impar meritum patientiȩ in
petͦ qui passus ẽ. & in ioħe qui passus ñ ẽ:
sic ñ ẽ impar meritum continentiȩ in ioħe
qͥ nullas exꝑtꝰ est nuptias. & in abrahamqͥ
filios generauit. Et illiꝰ enim celibatꝰ. & illiꝰ
conubium: ꝓ tempoꝵ distributione. xp̃o
militauerunt. S contiuentiam ioħs & in
oꝑe: abraham uͦ in solo habitu habuit.Illo
itaq tempore cum & lex dies patͥarcharum
subsequens. maledictum dixit qui non ex.¬

Expanded text:
ropheta Christi nuptias faciens et filios procreans, ropheta Christi nuptias faciens et filios procreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae sanctorum martyrum in opere apparocirca sicut non est inpar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohannes et in opere, Abraham uero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non ex
Abbreviated transcription (Latin):
biberit: nullus ambigit eoꝵ qͥ ex eiꝰ euan¬
gelofideles st̃. Num gͥ non erat in illocon¬
tinentiȩ uirtꝰ a cibo & potu: quanta erat
in ioħe baptista: Ilenit enim ioħs ñ man¬
ducans neq bibens: & dixerunt. Demoniũ
habet. Uenit filiꝰ hominis manducans &¬
bibens: & dixerunt. Ecce homouorax. & po¬
tator uini: amicꝰ publicanorũ & peccatoꝵ
unquid ñ talia dicunt᷑ in domesticos ciꝰ
patres nr̃os. ex alio genere utendo t̾renis.
quantum ad concubitum ꝑtinet: ecce ho¬
mines libidinosi. & immundi. amatores fe¬
minarum & las ciuiarum: Et tam̃ sic̃ in illo
illudñ erat uerum. qͣmuis uerum ẽẽt qͦd ñ
sic̃ ioħs abstineret amanducando & bibendo
ipse enim aꝑtissime uerissimeq ait. uenit io¬
hannes ñ manducans neq bibens. uenit fi¬
lius hominis manducans & bibens: sic nec
hoc in illis patͥb uerum ẽ. quamuis uenerit
dicant pagani magꝰ erat: uenerit aut̃ tunc ꝓ¬

Expanded text:
biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euanbiberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filibibens, et dixerunt: ecce uorax et uinaria, amicus publicanorum et peccatorum. numquid non talia dicuntur in domesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiarum? et tamen sicut in illo illud non erat uerum — quamuis uerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filius hominis manducans et bibens - sic nec hoc in illis patribus uerum est, quamuis uenerit dicant pagani: magus erat; uenerit autem tunc p
Abbreviated transcription (Latin):
tinentiam q̃ fit a concubitu. ñhabent illi
ꝑfecti animi bonis t̾renis ad aliud necessa¬
riis ꝑhc̃ habitum continentiȩ. qͦ eis ñ obliga¬
rent᷑: & qͦ possent eis etiam ñ uti. si non opꝰ
eẽt. Nec qͥs qͣm eis bene utit᷑: nisi qui& ñ
uti potest. Multi qͥdem facilius se abstinent
ut ñ utant᷑: qͣm temꝑant ut bñ utant᷑. Ne¬
mo tam̃ potest sapient̃ uti: nisi qͥ potest &
continent̃ ñ uti. Ex hoc habitu & paulus
dicebat. Scio & abundare. & penuriã pati.
Pentiriam qͥppe pati. quoꝵcunq hominũ
ẽ: s scire pęnuriam pati magnorum ẽ. Sic
& abundare qͥs ñ potest: scire aut̃ abunda.¬
re. ñ nisi eorum ẽ. qͦs abundantia ñ corrum¬
pit̃. Uerum ut aꝑtiꝰ intelligat᷑. qͦmͦ sit uintꝰ
in habitu etiam si ñ sit in oꝑe: loqͦr de exem¬
plo. de qͦ nullꝰ dubitat catholicorum xp̃ia
carnis esurierit ac sitierit. manducauerit &¬

Expanded text:
tinentiam quae fit a concubitu non habent illi tinentiam quae fit a concubitu non habent illi perfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligarentur, et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. Nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. Multi quidem facilius se abstinent ut non utantur, quam temperent ut bene utantur: nemo tamen potest sapienter uti, nisi qui potest et continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus dicebat: scio et abundare et penuriam pati. penuriam quippe pati quorumcumque hominum est; sed scire penuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? scire autem abundare nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor de exemplo, de quo nullus dubitat catholicorum christcarnis esurierit ac sitierit, manducauerit et
Abbreviated transcription (Latin):
habitu latẽt: sic̃ martyrii uirtꝰ emicuit. appa¬
rutq tolerandopassioneᷤ. S qͣm multi st̃ in
eadem turtute anim qͥbꝰ temptatio deẽ. qͣ id
ꝙͣ nou̾at ds. ⁊ cui testimoniũ phibebat: s hõĩb
innotuit temytationis examine: & qͦd la¬
tebat intͥnsecꝰ. ꝑ ea quȩ forinsecꝰ illata st̃.
ñ natum. s manifestatum ẽ. Habebat ut¬
q &e timotheus utir tutẽ continendi a uino:¬
quam ñ ei abstulit parilus monendo tit
uino modico uteret᷑ ꝓpt̾ stomachum. & fre¬
quentes suas infirmitates. Alioqͥn: ꝑuiciose
decebat. ut ꝓpt̃ salutem corporis. fieret in
animo damnum uirtutis. S qͥa poterat
ea uirtute salua. fieri qͦd monebat: ita relax¬
ata ẽ corpori utilitas bibendi: ut maneret in
anmohabitꝰ continendi. Ipse est enĩ habit᷑.
qͦ aliquidagit᷑ cum opꝰ est: cum aut̃ ñ agit᷑.
pot̃ agi. s ñ opꝰ est. Hunc habitum circa con¬

Expanded text:
habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit appahabitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua iam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinsecus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino,quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri qata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. Ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. Hunc habitum circa con
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰhumanitatis est: E tam̃ purificatio &
inde mandata est. quia & mortuum corpꝰ
uita deserente ñ peccatum ẽ: s peccatum
significat anime deserte a iusticia. Bonũ
inquam st̃ nuptiȩ : & contͣ om̃s calumnias
possunt sana ratione defendi. Nuptus tam̃
scõꝵ patrum ñ qͥs nuptias s qm continentiã
cõparem quero. immo ñ nuptias nuptiis:
nam par in omnib munꝰ ẽ mortalium ho¬
minum nat᷑e datum⁊ s homines qͥ nuptus
utunt᷑. illis hõib qͥ longe alit̃ nuptus usi ft̾
qͦs conferam. qm̃ ñ inuenio. quinã conti¬
nentes illis conugatis conferend sint reqͥ¬
rendum ẽ: nisi forte abraham continere
se ñ possec a nuptus ꝓpt̾ regnum cȩlorĩ: qͥ
unicũ ꝓliꝰ pignꝰ ꝓpt̾ qͦd nuptiȩ carȩ st̾ potuit
ĩtreproꝰ ĩmolare. ꝓpt̾ regnũ cȩloꝵ sontinen
tia qͥppe: ñ corporiꝰᷤ s ammi uͥtꝰ ẽ. U̾tutes aut̃
amimi aliqͣndo in oꝑe manifestant᷑: aliqͣn ĩ

Expanded text:
opus humanitatis est? et tamen purificatio etiam opus humanitatis est? et tamen purificatio etiam inde mandata est ; quia et mortuum corpus vita deserente, peccatum non est, sed peccatum significat animae desertae a justitia. 24. Bonum, inquam, sunt nuptiae, et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. Nuptiis tamen sanctorum patrum, non quas nuptias, sed quam continentiam comparem quaero: imo non nuptias nuptiis; nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum; sed homines qui nuptiis utuntur, aliis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non invenio, quinam continentes illis conjugatis conferendi sint requirendum est. Nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum coelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae charae sunt, potuit inttia quippe non corporis, sed animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in
Abbreviated transcription (Latin):
mis & ineruditȩ. A qͣ informitate. qm̃ opor
tet hominem doctuȩ forma & eruditione
mundari: in huiꝰ rei signum illa purifica¬
tio p̃cepta ẽ. post seminis emissionem. Neq
enim & in somnis peccato fit: ettam̃ etiã
ibi p̃cepta ẽ purificatio. Aut si & hoc pec¬
catum quisquam putat. ñ arbitrans acci¬
dere nͥ ex aliqͦ hui modi desidĩo. qͦo ꝓcul
dubio falsum ẽ. nunqͥd & solita menstrua.
peccata st̃ feminarum: A quib tam̃ eas ea¬
dem legis uetustas p̃cepit expiari: ñ nisi ꝓp¬
ter ipsam mat̾ialem informitatem: q̃ facto
conceptu tanquam in edificationẽ corpo¬
ris addit᷑. Ac ꝑ hoc cum informit̃ fluit.
significari ꝑ illam lex tioluit animũ sine
discipline forma indecent̃ fluidum. ac dis¬
solutum: quem formari oportere signifi¬
cat. cum talem fluxum corporis iubet pu¬
rificari. Postremo nunqͥd & mori peccatũ
ẽ. aut mortuum sepelire ñ etiam bonum

Expanded text:
mis et ineruditae: a qua informitatemis et ineruditae: a qua informitatetet hominem doctrinae forma et eruditione mundari, in hujus rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. Neque enim et in somnis peccato fit; et tamen etiam ibi praecepta est purificatio. Aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo hujusmodi desiderio, quod procul dubio falsum est; numquid et solita menstrua peccata sunt feminarum? a quibus tamen eas eadem Legis vetustas praecepit expiari ; non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tanquam in aedificationem corporis additur: ac per hoc cum informiter fluit, significari per illam lex voluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum; quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis jubet purificari. Postremo numquid et mori peccatum est, aut mortuum sepelire non etiam bonum
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium castis nuptus ampliꝰ bonum erat
qͦd pat̾ abraham in suofemore nouerat: cui
manum subdere famulum iussit. ut de ux¬
ore q̃a filio eẽt ducenda iuraret. Ponens
enim manum sub femore hominis. & iu¬
rans ꝑ dm̃ cȩli: quid aliud significabat. nͥ
in ea carne q̃ ex illo femore originem du¬
ceret. dm̃ cęli eẽ uenturum: Bonum gͦ
st̃ nuptiȩ: in qͥb tanto meliores st̃ coniuigi¬
ti.quanto castiores ac fideliores deumti¬
ment: maxime si filios qͦs carnalit̾ deside¬
rant etiam sp̃italit̃ nutͥant. Nec qͦd purifi¬
cari lex hominem & post comugalẽ con¬
cubitum iubet. peccatum ẽẽ declarat:
sñ ẽ ille qͥ scđm ueniam concedit᷑. qui
etiam nimiꝰ impedit orationes.S sic̃ lex
multa ponit in sacram̃tis & umbͥs fut᷑oꝵ
quedam in semine quasi mat̾ialis infor¬
mitas. quȩ formata corpꝰ hominis reddi¬
tura ẽ. in significatione posita ẽ uitȩ infor¬

Expanded text:
fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod purificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam conceditur, qui etiam nimius inpedit orationes. sed sicut multa lex ponit in sacramentis et umbris futurorum, quaedam in semine quasi materialis informitas, quae formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est uitae infor
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ferendum est: qͥa non tali officio quere¬
bant illi filios ex nuptiis. quali dicunt᷑
isti ex qͦdam sensunat᷑e mortalis. successio¬
nem decessioni requirentes. Qͦ quisqͥs
bonum negat: ignorat dm̃ omnium bo¬
norum.a cȩlestib usq ad t̾rena. ab immor¬
talib usq ad mortalia creatorem. Hoc au¬
tem sensu generandi nec bestiȩ penitus
carent: & maxime alites qͣrum in ꝓmp¬
tu est cura nidificandi. & quedam conugi¬
orum similitudo. ad simul ꝓcreandum.
atq nutͥendum. S ill homines istum na¬
ture mortalis affectum. cuius in suo gene¬
re castitas accedente dĩ cultu sicut qͥdam
intellexerunt. in tͥcenario fructu ponit᷑.
longe sanctiore mente suꝑabant.qui de fuis
eiꝰ scđm carnem distinguendum ab omnib
gentib. sic̃ deo disponere placuit: ut hoc
p̃cet̾is ad eum ꝓpħandum ualeret. quod
p̃nunciabat᷑ ex quo etiam genere & ex qua
gente eẽt in carne uenturꝰ. ualde gͦ nr̃oꝵ

Expanded text:
praeferendum est, quia non tali officio quaerepraeferendum est, quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. sed illi homines istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas accedente dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente superabant, qui de suis eius secundum carnem distinguendum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophetandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ numerosioris ꝓlis fecerunt scĩ nr̃i qͦd cato
dicit᷑ fecisse romanꝰ. ut tradet uiuus uxorẽ.
etiam alt̾ius domum filiis impleturam. In
nr̃arum qͥppe nuptiis plus ualet sanctitas
sacram̃ti: quam fecunditas ut̃i. Si gͦ & illi
qͥ ꝓpt̾ solam generationem ꝓpt̾ quam sunt
institute nuptiȩ conungunt᷑. non compa¬
rant᷑ patͥb. multo alit̃ ipsos filios qͣm isti q̃¬
rentib: qͣndoquidem filium immolare
tussus abraham intreprdꝰ ac deuotꝰ quem
de tanta desꝑatione susceꝑat unico ñ peꝑ¬
cit. nͥ eo ꝓhibente manum deponeret. quo
iubente leuauerat: restat ut uideamus u¬
trum saltim continentes nr̃i conugatis il¬
lis patͥb comparandi sint: nͥ forte iam isti p̃¬
ferendi sunt eis qͥb nondum qͦs conferamꝰ
inuenimꝰ. Maiꝰ enim bonum erat in illo¬
rum nuptiis. quam ẽ bonum ꝓpͥci nup¬
tiarum. cui ꝓculdubiobonũ continentie

Expanded text:
ergo numerosioris prolis fecerunt sancti nostri, quod Cato ergo numerosioris prolis fecerunt sancti nostri, quod Cato dicitur fecisse Romanus, ut traderet uiuus uxorem etiam alterius domum filiis inpleturam. in nostrarum quippe nuptiis plus ualet sanctitas sacramenti quam fecunditas uteri. Si ergo et illi, qui propter solam generationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae
Abbreviated transcription (Latin):
ris uir significat ex oĩb gentib unitatem.
un⁊ uiro subditam xp̃o: quȩ tẽ ꝑficietur
cũ reuelau̾it occulta tenebrarum. & ma¬
nifestauerit occulta cordis: ut t̾̃c laus sit
unicuiq a deo. Nunc aut̃ st̃ manifestȩ.
st latentes dissensiones. etiam salua cari¬
tate int̾ eos. qui unum & in uno futͣi sunt:
quȩ tẽ utiq nulle erunt. Sic̃ gͦ sacram̃tũ
pluralium nuptiarum ilhꝰ temporis. signi¬
ficauit fut᷑am multitudinem dõsubiectã
in t̾renis omnib gentib: sic sacramentum
nuptiarum singłarͥum nr̃i temporis. signi¬
ficat unitatem omnium nr̃oꝵ. subiectam
deo fut᷑am. in una cęlesti ciuitate. Itaq sicut
duob plurib ue seruire: sic a uiuo uiro in
alt̾ius tͣnsire conubium. nec tẽ licuit: nec
nc̃ licet: nec unqm licebit. Apostatare qͥp¬
pe ab uno dõ. & ire in alt̃ius adultĩnam
suꝑsticionem: semꝑ est malum. Nec eaus a

Expanded text:
ris uir significat ex omnibus gentibus unitatem ris uir significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo, quae tunc perficietur, cum reuelauerit occulta tenebrarum et manifestauerit occulta cordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua cartate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significauit futuram multitudinem deo subiectam in terrenis omnibus gentibus, sic sacramentum nuptiarum singularum nostri temporis significat unitatem omnium nostrum subiectam deo futuram in una caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa
Abbreviated transcription (Latin):
ris uirum. Qͦ d acutiꝰ intellexerunt: qͥ nec
eum qui cathecuminus uł paganus ha¬
buerit alt̾am. ordinandum ẽẽ censuerũt.
De sacram̃to enimagit᷑: ñ de peccato. Nã
in baptismo peccata omnia dimittunt᷑. S
qͥ dixit. si acceꝑis uxorem ñ peccasti. & si
nupserit uirgo. non peccat. & qͦd uult fa¬
ciat. ñ peccat si nubat: satis declarauit
nuptias ñ ẽẽ peccatum. ꝓpt̃ sacramenti
aut̃ sc̃itatem. sic̃ femina etiam si cathecu¬
mina fuerit uiciata. ñ potest post baptis¬
mum int̃ de uirgines consecrari: ita non
absurde uisum ẽ. eum qui excessit uxorũ
numerum sugłarem. ñ peccatum aliqͦt
commisisse. s normam quandam sacram̃¬
ti amisisse: non aduite bone meritum:s
ad ordinationis ȩecłiastice signaculum
necessarium. Ac ꝑhoc. sic̃ plures uxores
antiquorum patrum significauerunt
fut᷑as nr̃as ex omnib gentib eccłias uni
uiro subditas xp̃o: ita nr̃ antistes uniꝰ uxo¬

Expanded text:
ris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec ris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxo
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Ita duob seu plurib maritis uiiuis.
nullam legimꝰ seruisse sc̃arum: plures aut̃
feminasum uiro legimꝰ. cum gentis illius
societas sinebat. & temporis ratiosuadebat.
Neq enim cont̾ nat᷑am uuptiarum est.
Piures enim feminȩ ab tinoturo fetaꝵ
possunt: una uͦ a plurib non potest. Hec ẽ
pͥncipioꝵ uis. Sic̃ multe anime uni do rec¬
te subdunt᷑. ideoq ñ ẽ uerꝰ d̾s animarum
nisi unꝰ. una uͦ anima ꝑmultos falsos deos
fornicari potest ñ fecundari: s qm ex mul¬
tis animis una cruitas fut᷑a ẽ habentiũ
auimam unã & corunum in dm̃. quȩ
unitatis nr̃ȩ ꝑfectio post hanc ꝑegͥnatio¬
nem fut᷑a ẽ. ubi omnium cogitationes
nec latebunt inuicem. nec int̾ se in aliqͦ
repugnabunt: ꝓpt̾ea sacramentum nupti¬
arum temporis nr̃i. sic adunum uirum
& unam uxorem redactum ẽ: ut ȩccłiȩ dis¬
pensatorem ñ liceat ordinari.nisiuniꝰ uxo¬

Expanded text:
dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum gentis illius societas sinebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec est principiorum uis - sicut multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostrae perfectio post hanc peregrinationem futura est, ubi omnium cogitationes nec latebunt inuicem nec inter se in aliquo repugnabunt — propterea sacramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum uirum et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari nisi unius uxo
Abbreviated transcription (Latin):
nubio nec appetant. nͥ ꝓpt̃ qͦd institutȩ st̃
nuptiȩ: coequari possunt illis hominibus.
In istis enim carnale ẽ ipsum desiderium
filioꝵ: in illis aut̃ sp̃itale erat: qͥa sacram̃to
illiꝰ temporis congruebat. Nunc quippe
nullus pietate ꝑfectꝰ filios hab̃e ñ sp̃italit̃
querit. tc̃ uͦ ipsius pietatis oꝑatio erat. etiã
carnalit̃ filios ꝓpagare: quia illiꝰ popul
generatio. nuncia fut᷑oꝵ erat: & ad dispen¬
sationem ꝓpħicam ꝑtinebat. Ideoq ñ sic̃
uni uiro etiam plures hab̾e licebat uxorẽ.
ita tinifemine plures uiros. nec ꝓlis ipsius
causa: s forte illa parere posset.ille genera¬
re ñ posset. Occulta enim lege natͣe. amant
singlaritatem quȩ pͥncipant᷑. Stibiecta
uͦ. ñ solum singła singłis: s si ratio nat᷑alis
uł socialis admittit. etiam plura uni ñ sine
decore subdunt᷑. Neq enim sic habet unus
seruus plures dños: qͦmͦ plures serui unũ

Expanded text:
nubio nec appetunt, nisi propter quod institutae sunt nubio nec appetunt, nisi propter quod institutae sunt nuptiae, \'coaequari possunt illis hominibus. in istis enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia sacramento illius temporis congruebat. nunc quippe nullus pietate perfectus filios habere nisi spiritaliter quaerit; tunc uero ipsius pietatis erat operatio etiam carnaliter filios propagare, quia illius populi generatio nuntia futurorum erat et ad dispensationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni uiro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures uiros nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae principantur; subiecta uero non solum singula singulis, sed, si ratio naturalis uel socialis admittit, etiam plura uni non sine decore subduntur. neque enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum
Abbreviated transcription (Latin):
nubant: ñ comparande st̃ tc̃ etiam nuben¬
tib scĩs. Ipse quidem nuptiȩ inomnib gen¬
tib: cadem st̃ filior ꝓcreandoꝵ causa. Qui
quales libet postea fuerint: ad hoc tamen
institute funt nuptiȩ: ut ordinate honeste¬
q nascant᷑. S homines qui se ñ continent.
tanquam ascendunt in nuptias gͣdum hone¬
statis: qͥ aut̃ se sine dubio continerent. si boc
illiꝰ temporis ꝑmisisset ratio: quodam mo¬
do descenderunt in nuptias gradum pieta¬
tis. Ac ꝑhoc. qͣmiuis utroꝵq nuptiȩ in qͣn¬
tum nuptiȩ st̃. qͥa ꝓcreandi causa sunt.
equalit̃ bone sint: hi tamen homines con¬
iugati. illis hominib coniugatis non sunt
comparandi. Habent enimisti quod illis
ꝓpt̾ honestatem nuptiarum qmuis ad nup¬
tias ñ ꝑtineat. scdm ueniam conced it᷑. id ẽ
ꝓgressum illum qͥ excedit generandi neces¬
sitatem: qͦd illi non habebant. S neq hi
siqͥ forte nẽ inueniunt᷑ qͥ ñ querant in co¬

Expanded text:
nubant, non conparandae sunt tunc etiam nubentibus sanctis. ipsae quidem nuptiae in omnibus gentibus eadem sunt filiorum procreandorum causa, qui qualeslibet postea fuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. sed homines, qui se non continent, tamquam ascendunt in nuptias gradu honestatis; qui autem se sine dubio continerent, si hoc illius temporis ratio permisisset, quodam modo descenderunt in nuptias gradu pietatis. ac per hoc quamuis utrorumque nuptiae, in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter bonae sint, hi tamen homines coniugati illis hominibus coniugatis non sunt conparandi. habent enim isti, quod illis propter honestatem nuptiarum, quamuis ad nuptias non pertineat, secundum ueniam concedatur, id est progressum illum, qui excedit generandi necessitatem, quod illi non habent. sed neque hi, si qui forte nunc inueniuntur, qui non quaerunt in co
Abbreviated transcription (Latin):
congruos huic tanto ꝓposito aditingantꝰ ut
de p̃pollenti p̃miocertam securitatem gerant:
scientes sane sibi atq oĩb fidelib dilectis &e
electis xp̃i m̃b̃s. multis ab oriente & occiden¬
te uenientib. & si int̾ se distant ꝓ meritis głe
luce fulgentib. hoc tam̃ magnum incominu¬
ne p̃stari dut cum abraham &e ydaac & iacob¬

Expanded text:
congruos huic tanto proposito adiungant, ut congruos huic tanto proposito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem gerant, scientes sane sibi atque omnibus fidelibus dilectis et electis Christi membris multis ab oriente et occidente uenientibus, etsi inter se distante pro meritis gloriae luce fulgentibus, hoc tamne praestari, ut cum Abraham et Isaac et Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito sine dubitatione p̃ponant. Pieros qͦꝙ
ac turgines integͥtate m ipsam deo chcantes.
multomaxime cominonemus: ut tanta no¬
rint humilitate tuendum ẽẽ quod in terra
utt̃m tiiuunt. qͣnto magis celi ẽ qͦd uouer̃t.
Nempe scͥptum est. Quanto magnus es:tan¬
to humilia te in oĩb. Nr̃m itaq ẽ de magni¬
tridine eoꝵ aliquid dicere: illoꝵ de magna hu¬
militate cogitare. Exceptis gͥ qͥbdam illis con¬
iugatis patͥb & matͥb sc̃ĩs quib ideo isti mel¬
ores ñ sunt. qͣmuis conuigati ñ sint. qͥa si con¬
uigati eẽnt pares ñ ẽẽnt: cȩt̾os omnino huiꝰ
temporis coniugatos. uł post exꝑtum coneu¬
bitum continentes. a se suꝑarinon dubitent:
non quantum ab anna susanna:. s quantum
ambe a maria suꝑant᷑. Qͦd adipsam ꝑtinet
scãm carnis integritatem loquor. Nam qualia
sint marie merita. qͥs ignorat: Mores itaq

Expanded text:
proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines integritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nempe scriptum est: quanto magnus es, tanto humila to in omnibus. nostrum ergo est de magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogitare. exceptis igitur quibusdam illis coniugatis patribus et matribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a Maria superantur. quod ad ipsam pertinet sanctam carnis integritatem, loquor; nam quae alia sint Mariae menta, quis ignorat? mores itaque
Abbreviated transcription (Latin):
sis. & ideo non intelligentes qͣntas uires ha¬
beat animꝰ iusticie contͣ lbidines seruienti
ne carnalib huꝰcemodi motib aeqͥescat.
cosq in concubitum ult᷑ generandi necessita¬
tem ꝓlabi atit ꝓgredi sinat: quantum ordo
nat᷑e. quantum morum confuetudo. qͣntũ
legum scita p̃scͥbunt. Hoc qͥppe ideo de ilis pa¬
tribuis homines suspicant᷑: qͥa ipsi ꝑinconti¬
nentiam uł nuptias elegerunt: uł conugib
intemꝑant̾ utunt᷑. At uͦ continentes. uł ma¬
res qͥ defunctis uxorib. uł femine que de¬
functis uiris. uł utͥq qui pari consensu con¬
tmentiam deo uouert̃. sciant sibi quidem
mercedis ampliꝰ deberi quam coniugalis
castitas poscit: s scõꝵ patrum nuptias qui
ꝓpħice coniungebant᷑. qͥ neq in concubitu
nisi ꝓlem. neꝙ in ipsa ꝓle nͥ qͦd incarne uen¬
turo xp̃o ꝓficeret requirebant: ñ solum ꝓ
suo ꝓposito ñ contemnant: tierum etiam suo

Expanded text:
sis et ideo non intellegentes, quantas uires hasis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus homines suspicantur, quia ipsi per incontinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi quidem mercedis amplius deberi, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret requirebant, non solum prae suo proposito non contemnant, uerum etiam suo
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdiendo pot̾ant immolare: Quȩ cũita
sint:hereticis quidem siue manicheis.
siue qͥcunq alii patͥb uet̾is testamenti de
plurib calumniant᷑ uxorib. hoc ẽẽ argu¬
mentum deputantes. quo eoꝵ conuincãt
incontinentiam. satis suꝑq responsum est.
si tam̃ capiunt ñ ẽẽ peccatum. quod neq
contͣ nat᷑am commnittit᷑. qͥa non lasciuiendi
s gignendi causa illis feminis utebant᷑. neq
contͣ morem. qͥa illis temporib ea factitaban¬
tur. neq contͣ p̃ceptum. quia nulla lege ꝓ¬
hibebant᷑. Iuos uͦ qͥ illicite feminis usi sunt.
uł arguit in scͥpt᷑is illis diuina sententia.
uł nob̃ lectio iudicandos atq uitandos.
ñ approbandos imitandosue ꝓponit. Nr̃os
aut̃ qui coniuges habent. quantum possu¬
mus admonemꝰ: ne scđm suam infirmita¬
tem de illis scĩspatͥb audeant iudicare.: cõ¬
parantes ut ait apl̃s semet ipsos sibimet ip¬

Expanded text:
oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Manichaeis siue quicumque alii patribus ueteris testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur; neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel arguit in scripturis illis diuina sententia uel nobis lectio iudicandos atque uitandos, non adprobandos imitandosue proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ip
Abbreviated transcription (Latin):
dimitat. Hec omnia bona sunt. ꝓpterquȩ
nuptiȩ bonum st̃: ꝓles. fides. sacramentum
Nec ꝓlem aut̃ earnalem iã hoc tempore que¬
rere. ac ꝑhoc. ab omni tali oꝑe immunitatẽ
quandam ꝑpetuam retinere. atq uni uiro
xp̃o sp̃italit̾ subdi. meliꝰ est utiq & sanctius.
si tam̃ eauacatione sic utant᷑ homines qͦmͦ
scͥptum ẽ. ut cogitent quȩ sunt dñi. quom
placcant dño: id est ut ꝑpetuo cogitet conti¬
uentia. neqͥd minꝰ habeat obȩdientia. Quam
uirtutem tanqͣm radicalem atq ut dici so¬
let matͥcem. & plane generalem sc̃i antiqui
patres in oꝑe exercuerunt: illam uͦ contiuen¬
tiam in animi habitu tenuerunt. Qui ꝓfec¬
to. ꝑ obȩchentiam quia iusti ce sc̃i erant.& ad
omne opꝰ bonum semꝑ parati: etiamsi ab
omni concubitu abstin ere iuberent᷑. effice¬
rent. Quanto enĩ faciliꝰ possent uł iussione
uł exhortatione dei ñ concumbe : qͥ prolem
cui uni ꝓpagandȩ concumbendo seruiebãt.

Expanded text:
e nuptiae bonum sunt: proles, fides, sacramentum. nec prolem autem carnalem iam hoc tempore quaerere ac per hoc ab omni tali opere inmunitatem quandam perpetuam retinere atque uni uiro Christo spiritaliter subdi melius est utique et sanctius; si tamen ea uacatione sic utantur homines, quomodo scriptum est, ut cogitent quae sunt domini, quomodo placeant deo, id est, ut perpetuo cogitet continentia, ne quid minus habeat oboedientia: quam uirtutem tamquam radicalem atque, ut dici solet, matricem et plane generalem sancti antiqui patres in opere exercuerunt, illam uero continentiam in animi habitu tenuerunt, qui profecto per oboedientiam, quia iusti et sancti erant et ad omne opus bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione dei non concumbere, qui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant,
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia dei. ubi sunt & illi qui sua q̃runt
non quȩ iħu xp̃i. qui ꝑ inuidiam & con¬
tentionem xp̃m annunciant non caste.
&& dicunt siue ꝑ occasionem. siue ꝑueri
tatem xp̃s annunciet᷑. & in hoc gaudeo
s & gaudebo. impollutꝰ int̾ eos atq inte¬
ger ꝑmanet:quia non eis adsua queren¬
da consentit. cum hoc culpet atq rep̃hen¬
dat. nec eos ad peceandum s ad hoc adiu¬
uat unde xp̃s latius p̃dicet᷑. & ab eis qͥ au¬
diunt & faciunt. ꝑ eos qui quod dicunt
oicens. Nolite coniungi cum infidelibus.
Quȩ enim participatio iusticiȩ cum iniqͥ¬
tate: Que communicatio luci ad tenebs:
pars fideli cum infideli: Qui autem cõ¬
sensus templo dei cum simulacris: Clos
enim templum diuiui. estis. Dicit enim qͥa
inhabitabom eis & inambulabo: & ero il¬
lorum ds̃: & ipsi ert̃ mͥ popłs. Apt̃ quod exi

Expanded text:
in ecclesia dei, ubi sunt et illi qui sua quaerunt, in ecclesia dei, ubi sunt et illi qui sua quaerunt, non quae Iesu Christi, qui per inuidiam et contentionem Christum annuntiant non caste, et dicit: siuetatem Christus annuntietur; et in hoc gaudeo, sed et gaudebo : impollutus inter eos atque integer permanet, quia non eis ad sua quaerenda consentit, cum hoc culpet atque reprehendat; nec eos ad peccandum, sed ad hoc adjuvat, unde Christus latius praedicetur, et ab his qui audiunt et faciunt per eos qui quod dicunt dicens: Nolite conjungi cum infidelibus. Quae enim participatio justitiae cum iniquitate? Quae pars fideli cum infideli? quae autem conuentio templo dei cum simulacris? uos enim templa dei uiui estis. dicit enim: quia inhabitabo in eis et inambulabo et ero illorum deus et ipsi erunt mihi populus. propter quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
te ira domini. Quis enim nr̃m dicit̃
peccatorem adiuuandum. ad hoc utiq
in quo peccare uult: sic̃ ipsum achab
adiuuit iosaphat eundo cum illo in p̃¬
lium: cum ille micheȩ ꝓpħȩ ueracia u̾ba
contemneret: Et tamen nec sic obfuit
innocen te regis iosaphat pessimũ
meritum tegis achab. quia illum dñs
ad se clamantem a ꝑicło bellico libera¬
uit. illum autem sacrilegum contemp¬
torem in manꝰ hostium uenire ꝑmisit:
&e siquid ios aphat ꝑiculi exꝑtus ẽ. qͦd
es ꝓpħa indicarat. ab ira dei fuisse. non
alieno meruerat peccato s suoͬ. quia sic̃
ei dictum est peccantem adiuuabat. S
aꝑud dm̃ cęt̾a eius bona facta p̃ualuert̃.
Sic enim dr ei. Peccatorem illum adiu¬
uisti: & ei contra dominum amicus es:
& in hoc suꝑ te ira afacie dei. Sermones
dei boni in uniũsis sunt decum. qm ab.¬
stulisti lucos in t̾ra: ce parasti cor tuum ad
requirendum dm̃. Qui autem u̾s atur

Expanded text:
te ira domini. quis enim nostrum dicit te ira domini. quis enim nostrum dicit peccatorem adiuuandum ad hoc utique in quo peccare uult, sicut ipse Achab, quem adiuuit Iosaphat eundo cum illo in proelium, cum ille Michae prophetae ueracia uerba contemneret? et tamen nec sic obfuit innocentiae regis Iosaphat pessimum meritum regis Achab, quia illum dominus ad se exclamantem de periculo bellico liberauit, illum autem sacrilegum contemptorem in manus hostium uenire permisit. et si quid Iosaphat periculi expertus est, quod ei propheta indicat ab ira domini fuisse, non alieno meruerat peccato sed suo, quia sicut ei dictum est peccantem adiuuabat. sed aput deum cetera eius bona facta praeualuerunt. sic enim ei dicitur: si peccatorem illum adiuuisti et eis qui oderunt dominum amicus es? et in hoc super te ira a facie domini. sermones dei boni in uniuersa sunt tecum, quoniam abstulisti lucos de terra et parasti cor tuum ad requirendum deum. qui autem uersatur
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma sacram̃ta sedm ꝑfectam humilita.¬
tis uiam factus sub lege suscepit: neq cũ
postea discipulis electis cum suo tͣditore
usq ad extremum oscłm uixit: Liꝰ enim
exemplo non solum ñ facientis mala. S
etiã non consentientis ulli maliciȩ. inter
paleam frumenta secura st̃:quia neq
talia faciunt. neq consentiunt facienti¬
bus: etiam si in eadem segete usq ad
messem. in eadem area usq aduentila¬
tionem.intra eadem retia usq ad sepa¬
rationem. que in littore futura ẽ. bon
tolerent malos. S isti ft̾ uiere cȩci duceᷤᷤ
cȩcoꝵ. &e qui in numero suors tã multos
malos uident. & uiam pacis ñ uident:
& ut se ñ ad sustinendum inuicem ꝓpt̃
unitatis uincłm.s ad diuidendum ab in¬
uicem ꝓpt̾ scismatis sacͥlegium sequant᷑
homines ꝑsuadent. At enim dictum ẽ
ꝑ ꝓpħam regi ios aphat. O Rex ios aphat
si peccatorem tu adiuuas. aut eum qͤm
dñs odit tu diligis: ꝓpterea fuit suꝑ

Expanded text:
prima sacramenta secundum perfectam humilitaprima sacramenta secundum perfectam humilitatis uiam factus sub lege suscepit neque cum postea discipulis electis cum suo traditore usque ad extremum osculum uixit. eius enim exemplo non solum non facientis mala, sed etiam non consentientis ulli malitiae, inter paleam frumenta secura sunt, quia neque talia faciunt neque consentiunt facientibus, etiamsi in eadem segete usque ad messem, in eadem area usque ad uentilationem, intra eadem retia usque ad separationem quae in litore futura est boni tolerent malos. sed isti sunt uere caeci duces caecorum, qui et in numero suorum tam multos malos uident et uiam pacis non uident et ut se non ad sustinendum inuicem propter unitatis uinculum, sed ad diuidendum inuicem propter schismatis sacrilegium sequantur homines persuadent. At enim dictum est per prophetam regi Iosaphat: o rex Iosaphat, si peccatorem tu adiuuas aut eum quem dominus odit tu diligis? propterea fuit super
Abbreviated transcription (Latin):
&& ille ꝑ quem facta sunt omnia. ab illo.
qui factꝰ est int̃ omnia baptizari:ut &¬
doceret humilitatem: & ostenderet ñ
int̾ess e quis a quo baptizet᷑: dum eobap¬
tismo quo baptizandꝰ est baptizet᷑. Nec
a phariseis dedignaret᷑ ille baptizari:
si haberent huius modi baptis mum
pharisei quo ille certi sacramenti gr̃a
uoluit baptizari. Nam & cum circum¬
cidendus ẽẽt: nunquid ioħs quesitꝰ ẽc
Hoc enim a uideis fieri iam solebat. o
cum ꝓ illo ẽẽt offerendum legale sacri¬
ficium: nunquid deuitatum ẽ illud
templum quod ab eo uocat᷑ spelunca
latronum. quo certe boni intrabant
&e mali. nec bonis oberant mali. qm̃¬
dñs qui ait. scĩ estote quia ego sc̃s sum:
ita mninolabilit᷑ facit scõs suos uersar
it̾ malos. si custodiant eam quam ac¬
cipiunt sc̃itatem: quemadmodum ipse
dñs iħs nulla contagione malignitatis
in iudeoꝵs gente pollutꝰ est. neq cũ illa

Expanded text:
et ille per quem facta sunt omnia ab illo et ille per quem facta sunt omnia ab illo qui factus est inter omnia baptizari, ut et doceret humilitatem et ostenderet non interesse quis a quo baptizetur, dum eo baptismo quo baptizandus est baptizetur. nec a Pharisaeis dedignaretur ille baptizari, si haberent huiusmodi baptismum Pharisaei, quo ille certi sacramenti gratia uoluit baptizari. nam cum etiam circumcidendus esset, numquid Iohannes quaesitus est, quia hoc a Iudaeis fieri iam solebat, et cum pro illo esset offerendum legale sacrificium, numquid deuitatum est illud templum quod ab eo uocatur spelunca latronum? quo certe et boni intrabant et mali nec bonis oberant mali, qus, qui ait: sancti estote, quia et ego sanctus sum, ita inuiolabiliter facit sanctos suos uersari inter malos, si custodiant eam quam accipiunt sanctitatem, quemadmodum ipse dominus Iesus nulla contagione malignitatis in Iudaeorum gente pollutus est, neque cum illa