comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dinem quoq possunt intelligi iudei.
omni uento cedentes: qui abinuicem
discirpando dissipati sunt. Linum uͦ
fumigans sunt gentes: quas naturaliᷤ
ardore legis fere extincto. erroris fumus
amarissimus inuoluit: quousq de par¬
ua scintilla in magnũ ardorem carita¬
tis. xp̃c illas suscitauit. E quidẽ prtica¬
tio eius nullis insidiis suꝑata. tam diu
mundo lucebit: donec eiciat .i. ostendat
ultimũ tudicium. ad uctoriam de om¬
nib inimicis sus plenariam. & ñ re¬
tractandam. Nomen xp̃i ẽ ipsius noti¬
cia: in fide xꝑiana: in quo gentes xp̃ia¬

Expanded text:
dinem quoque intelligi possunt Judaei, dinem quoque intelligi possunt Judaei, omni vento cedentes, qui ab invicem discrepando dissipati sunt. REMIG. Linum vero fumigans sunt gentes, quas, naturalis legis ardore fere exstincto, erroris fumus amarissimus involvit, quousque de parva scintilla in magnum ardorem charitatis Christus illas suscitavit. Equidem praedicatio ejus nullis insidiis superata, tandiu mundo lucebit, donec ejiciat, id est, ostendat ultimum judicium, ad victoriam de omnibus inimicis suis plenariam et non retractandam. Nomen Christi, est ipsius notitia in fide Christiana. in quo gentes Chri
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiens os suum. Harumdinẽ quassatã
ñ confringet. & linũ fumigans ñ extin¬
guet. donec ciciat ad uictoriam iudiciũ:
& in nomine cuis gentes sꝑabunt. Qui
peccanti ñ porrigit manũ. nec portat
onus frĩs. quassatũ calamũ confringit:
& qui modica fidĩ scintillam contem¬
nit in pariulis: linũ fumigan ᷤ extinguit.
Hec autẽ xp̃c non fecit: potiꝰ uenit querere
qd ꝑierat. Pacientiam namq seruauit. do¬
nec uidicium qđ in eo agebat᷑ ad uictoniã
ꝑueniret: & expulso mundi principe ad
regnũ rediret in dextera patͥs sedens. do
Dicit arundinem quȩ quassata sit non
ẽẽ confractam: i. gcnces uento uanitatis
agitatas & in peccatis quassatas. in salu¬
tem ꝑ xpm̃ rescruatas. Linum fumiganᷤ
ait ñ cẽ extinctum. hoc ẽ exiguum sp̃m
ex reliquiis ueteris gr̃ȩ isrł non ẽẽ abla¬
tum: quia dotiꝰ iesumendi luminis in
temꝑe penitentiȩ sit facultas. ꝑarun¬

Expanded text:
aperiens os suum . Arundinem quaperiens os suum . Arundinem qunget, et linum fumigans non exstinguet, donec ejiciat ad victoriam judicium: et in nomine ejus gentes sperabunt. Qui peccatori non porrigit manum, nec portat onus fet qui modicam fidei scintillam contemnit in parvulis, linum fumigans exstinguit. aec autem Christus non fecit, potius venit quaerere quod perierat . Patientiam namque servavit, donec judicium quod in eo agebatur, ad victoriam perveniret, et expulso mundi principe, in regnum rediret ad dexteram Patris sedens, donDicit arundinem, quae quassata sit, non esse confractam, id est, gentes vento vanitatis agitatas, et in peccatis quassatas, in salutem per Christum reservatas. Linum fumigans ait non esse exstinctum, hoc est, exiguum spiritum ex reliquiis veteris gratiae, Israel non esse ablatum, quia totius resumendi luminis in tempore poenitentiae sit facultas. Per arun
Abbreviated transcription (Latin):
Ponam sp̃m meũ suꝑ cum: & iudicium
gentib nuntiabit. Non contendet neq
clamabit: neq audiet aliquis in plateis
uocem eius. Non curationis taciturnitaᷤᷤ
ammonet de se cateri: quia obsetuantia
silentii. ex re quȩ sit silenda ꝓficit. Quin
etiam ꝑ hanc tacendi de se uoluntatem:
dictoꝵ ꝑ ysaiam. effectus im Opletur.
Ex ꝑsona patris. dicit ysaias eece puer
cia ñ sensu clectus ẽ ad testaurandũ genꝰ
humanum: ad qđ ñ erat alius idoncuᷤᷤ.
Unde ꝓbat᷑ sp̃alit̃ dilectus a dco: & in eo
pat̾nȩ uoluntati beneplacitũ fuisse. Ipse
enĩ solus ẽ agnus sine macula. Anima
ta nuntiabit gentib: ꝑ predicationem
noui cestamenti. Platec sunt spaciosa ui¬
ca: in qua morantes & conuerti nolentes.
uocẽ dñi non audiunt. Quo circa: non
sua uoce. s ꝑ parabolas eis interdũ loque¬
bat᷑. Contra tales ñ contendit neq clama¬
uit. qui cum malediceret᷑. ñ maledixit.
s. sicut ouis ad occisionem ductus ẽ. ñ

Expanded text:
judicium gentibus nuntiabit. Non contendet, neque clamabit, neque audiet aliquis in plateis vocem ejus . Non curationis taciturnitas admonet de se taceri; quia observantia silentii ex re quae sit silenda, proficiscitur. Quin etiam per hanc tacendi de se voluntatatem, dictorum per Isaiam effectus impletur. Ex persona Patris dicit Isaias: Ecce puer tia, non sensu, electus est ad restaurandum genus humanum, ad quod non erat alius idoneus. Unde probatur specialiter dilectus a Deo, et in eo paternae voluntati beneplacitum fuisse. Ipse enim solus est Agnus sine macula. Anima ta, nuntiabit gentibus per praedicationem Novi Testamenti. Plateae sunt spatiosa vita, in qua morantes et converti nolentes, vocem Domini non audiunt, quocirca non sua voce, sed per parabolas eis interdum loquebatur. Contra tales non contendit, neque clamavit: Qui cum malediceretur, non maledixit : sed sicut ovis ad occisionem ductus est, non
Abbreviated transcription (Latin):
domo: sedebat secus mare. Et congregate
sunt ad eum turbȩ multe: ita ut in na¬
uiculam ascendens sederet. Ꝙ. om̃is t̃ba
stabat in littore. Utrum dominus eaddẽ
die qua post orationẽ nocauit disciplõs.
an alio temꝑe ericns de cdomo fecerit
ea quȩ sequunt᷑: minime conturbat
illũ. qui nouit in p̃occupando & reca¬
pitulando modũ narrandi euangłista¬
rum. Maths quidẽ post illud qđ nar¬
rat de matre ꝙ fr̃ib domini: hoc con¬
tinuo subiunxit dicens. In ilo die exi¬
ens ihc de domo: sedebat secus mare. et¬
cctera. Uerum more scͥpture diem ponca¬
do ꝓ temꝑe: uisus ẽ p̃occupare. Lucas
mon̾ẽ in monte habttum. factam. illo
mͦ quo pret̾missa recapitulari solent:
commemorat dicens. Et cum dies fa¬
ctus eẽt. uocauit discipulos suos: et
elegit auodecim ex ipsis. qͦs & apło no

Expanded text:
congregatae sunt ad eum turbae multae, ita ut, in naviculam ascendens, sederet. Et omnis turba stabat in littore. Utrum Dominus eadem die, qua post orationem vocavit discipulos, an alio tempore, exiens de domo, fecerit ea quae sequuntur, minime conturbat illum, qui novit in praeoccupando et recapitulando modum narrandi evangelistarum. Matthaeus quidem, post illud quod narrat de matre et fratribus Domini, haec continuo subjunxit, dicens: In illo die, exiens Jesus de domo sedebat secus mare, etc. . Verum more Scripturae diem ponendo pro tempore visus est praeoccupare. Lucas monem in monte habitum factam, illo modo quo praetermissa recapitulari solent, commemorat, dicens: Et cum dies factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis, quos aposto
Abbreviated transcription (Latin):
dieb exiit in mont̾e orare: & erat ꝑ noc¬
tans in oratione ddĩ. Sanat ut ds: orat
ut homo. Quando orat theoricã uitam.
qñ sanat actiuĩa uitam informat: ne
quis ꝓ cura ꝓximi a contemplationis
studio torpescat. uł ꝓ studio diuinȩ
contemplationis qũauis suꝑior sit. ꝓ¬
ximi curam negligat. Quia pat̾ oĩa
posuit in manus fuii uidex ẽ: quod ẽ
insigne ꝓuide potestatis. filius tam̃
ut formam hominis impleret. obsccrat
patĩẽ ꝓ nob: quia filius aduocatus ẽ no¬
bis: in quo consistit officium pietatis
infirmus obsecrat: s pus impetrat o¬
randi formã p̃scribcns: quam debemus
unitari. Exit autẽ orare in montẽ. qui
dm̃ orando querit. exurgentẽ strepitũ
uicioꝵ. p̃mens. ad uerticem sublimioris
curiȩ ꝓgrediens: ut exteriore cessante
tumultu: in quodam ñttis secreto ꝑ in¬
terna desideria silent̃ cum dño loquat᷑.
Qui uͦ de diuiciis aut honore scculi.
aut de morte munici orat. in uno racet.

Expanded text:
diebus, exiit in montem orare: et erat pernoctans in oratione Dei. BEDA. Sanat ut Deus, orat ut homo. Quando orat, theoricam vitam; quando sanat, activam vitam insinuat: ne quis pro cura proximi a contemplationis studio torpescat, vel pro studio divinae contemplationis, quamvis superior sit, proximi curam negligat. Quia Pater omnia posuit in manus Filii, judex est: quod est insigne providae potestatis. Filius tamen ut formam hominis impleret, obsecrat Patrem pro nobis, quia advocatus est nobis, in quo consistit officium pietatis.infirmus obsecrat, sed quis impetrat, orandi formam praescribens, quam debemus imitari. Exiit autem orare in montem qui Deum orando quaerit, exsurgentem vitiorum strepitum premens, ad verticem sublimioris curiae progrediens, ut exteriore cessante tumultu in quodam mentis secreto per interna desideria silenter cum Domino loquatur. Qui vero de divitiis aut honore saeculi, aut de morte inimici orat, in imo jacet,
Abbreviated transcription (Latin):
tos accipiens. ostendit figurate sacerdotalẽ
cibum ad usum tratisiturum ẽẽ ppłorͥ
siue qđ om̃s uitam sacerdotałe debemus
imitari: siue quia om̃s filii eccliȩ sacetdo¬
des sunt. Ingim᷑ enĩ in sacerdotium scm̃:
offerentes nosmet ipsos deo nostias sp̃ua¬
les. Abiathar autẽ filius achimelech. uel
ut quidam codices habent abimelech
aderat cũ patre: ubi dauid panes pecut¬
& accepit. Occiso aut̃e ab unelech a saule
cum uiris domus suȩ qui erant de genẽ
sacerdotali octoginta quinq fugit abi¬
athar ad dauid: comes factus exilii eius.
Postea uͦ regnante dauid summi sacerdo¬
cii gradum accepit. maioris excellentiȩ
factus quã pat̾ suus: & ideo dignus.
cuiꝰ dñs mentionẽ faceret ut marchus
refert quasi summi sacerdotis. etiam
patre uiuente. Et dicebat illis. M exx.
Nut ñ legistis in lege. quia sabbatis
sacerdotes in templo sabb̃m uiolant:

Expanded text:
tos accipiens, ostendit figurate sacerdotalem tos accipiens, ostendit figurate sacerdotalem cibum ad usum transiturum esse populorum, siue quod omnes uitam sacerdotalem debemus imitari siue quia omnes filii ecclesiae sacerdotes sunt? unguimur enim in sacerdotium sanctum offerentes nosmet ipsos deo hostias sples. Abiathar autem filius Achimelech, vel, ut quidam codices habent, Abimelech, aderat cum patre, ubi David panes petiit et accepit. Occiso autem Abimelech a Saule cum viris domus suae, qui erant de genere sacerdotali, octoginta quinque, fugit Abiathar ad David, comes factus exsilii ejus. Postea vero, regnante David, summi sacerdotii gradum accepit, majoris excellentiae factus, quam pater suus, et ideo dignus cujus Dominus mentionem faceret, ut Marcus refert, quasi summi sacerdotis, etiam patre vivente. Et dicebat illis. M. 115X Aut non legistis in lege, quia Sabbatis sacerdotes in templo Sabbatum violant,
Abbreviated transcription (Latin):
bitauit salutẽ hominũ ẽẽ hostiam dõ
placabilem: scd̃m ꝓpħam dicentem.
Miscdiam uolo: & ñ sacrificium. Qđ
c̃ dicere. Magis uolo de famis ꝑiculo ho¬
minẽ liberare: qũa deo sacrificiũ offerre
Sensus ẽ. Si & dauid sc̃s ẽ. & abimelech
pontifex a uob̃ non reprehendit᷑. s legis
ut̃q mandatũ ꝓbabili excusatione tͣns¬
gressi sunt. & fames in causa ẽ. eut idẽ
ñ ꝓbatis in apłis qđ in ceteris: Panes
ꝓpositionis ante sabb̃m cocti mane sab¬
bati offerebant᷑. & suꝑ sacram mensã
ponebant᷑ sex hinc et sex inde ad aite¬
rutros conuersi: duab pateris aurcis
suꝑpositis chure plenis: que ꝑmanebãt
usq ad aliud sabb̃m. Et cunc ꝓ ilis.
alii ponebant᷑. & illi sacerdotib ex¬
hibebant᷑: & thure incenso in igne
sacro. in quo holocausta fiebant: aliud chus
suꝑ alios duodecim panes adicicbat᷑. Qua
hora suꝑueniens dauid. panesq consetra¬

Expanded text:
bitavit, salutem hominum esse hostiam Deo bitavit, salutem hominum esse hostiam Deo placabilem, secundum prophetam dicentem: Misericordiam volo et non sacrificium? Quod est dicere: Magis volo de famis periculo hominem liberare, quam Deo sacrificium offerre. Sensus est: Si et David sanctus est, et Achimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est: cur idem non probatis in apostolis quod in caeteris? Panes propositionis ante Sabbatum cocti, mane Sabbati offerebantur, et super sacram mensam ponebantur, sex hinc, et sex inde, ad alterutros conversi, duabus pateris aureis superpositis thure plenis, quae permanebant usque ad aliud Sabbatum. Et tunc pro illis alii ponebantur, et illi sacerdotibus exhibebantur, et thure accenso in igne sacro, in quo holocausta fiebant, aliud thus super duodecim alios panes adjiciebatur. Qua hora superveniens David, panesque consecra
Abbreviated transcription (Latin):
euangłiste narrant domino obiecta fiusse.
S siune illi siue discipulis eius. siue ittsq
dicta sint: ad cum quasi ad magistru
ꝑtinebat responsio. In qua nouȩ gr̃e mu¬
nere designat ocium legis c̃ẽ gr̃ȩ opus:
arguens doctores legis nescire leg̃e. De
frugũ quidẽ uastatione nulla fit que¬
stio: quia licet ꝑ legem de uinca uł fru¬
ge uicini edere. s non falcem mittere.
uel foras eicere. Et respondens ih̃e ad eos.
dirit. Nec hoc legistis qđ fecit dauid cũ
esuriret ipse. & qui cum eo erant: quomͦ¬
intrauit in domũ dĩ. & panes ꝓpositio¬
nis sumpsit. & manducauit. et dedit
his qui cum co erant: qͦs ñ licebat man¬
giens saulem ueuit in nobam: & ab a¬
chimelech sacerdote postulauit cibos.
Qui cum panes laicos ñ haberet. dedit
ei consecratos. quib soli sacerdotes &
leuite uesci debebant: hoc tm̃ int̾roganᷤ
si pueri sui amulierib mundi eẽnt.
ab heri & nuduis tercius. Non enĩ du¬

Expanded text:
evangelistae narrant Domino objecta fuisse. evangelistae narrant Domino objecta fuisse. Sed sive illi, sive discipulis ejus, sive utrisque dicta sint, ad eum quasi ad magistrum pertinebat responsio, in qua novae gratiae munere designat, otium legis esse gratiae opus, arguens doctores legis nescire legem De frugum quidem vastatione nulla fit quaestio, quia licet per legem de vinea vel fruge vicini edere, sed non falcem mittere vel foras ejicere. Et respondens Jesus, dixit disse: Nec hoc legistis quod fecit David, cum esuriret ipse et qui cum eo erant, quomodo venit in domum Dei, et panes propositionis sumpsit et manducavit, et dedit his qui cum ipso erant, quos non licebat giens Saulem, venit in Nobam, et ab Achimelech sacerdote postulavit cibos . BEDA.--AMBR. Qui cum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus soli sacerdotes et levitae vesci debebant: hoc tamen interrogans, si pueri sui a mulieribus mundi essent ab heri et nudiustertius . Non enim du
Abbreviated transcription (Latin):
Ager ẽ mundusͥ agri seges. humani ge¬
neris fecunditas: spice. fructus eccłie: qͥb
saturant᷑ apłi. nr̃o se alentes ꝓfectu. Alit̃.
ꝑsata ambulant. cum domino: quiob¬
temꝑantes diuinis imperiis. delectant᷑
in sacris eloquiis. Esuriunt in satis.
cum in sacris eloquus que legendo
transeunt. illa inuenire desiderant:
quib ampluis accensi. amore di. qͣsi
pane pascant᷑. & hoc in sabbatis: dum
a turbidis cogitationib uacare. & ui¬
dere quam suauis ẽ dñs gaudeant.
Uellunt spicas & terunt cũ testimonia
scͥpturarum assumunt. & discuciunt
donec medullam dilectionis extrahant.
quȩ sub ulitate litt̾ȩ. quasi sub aristarũ
horrore uelat᷑. S qui solam litt̾ȩ suꝑfici¬
em sequunt᷑: stutui defensores sabbati.
neq m̃tis refectionẽ norunt: neq anima¬
rũ requiem querunt. Unde sequit᷑. Qui¬
dam aut̾ẽ phariseoꝵ: dicebãt illis. Quid fa¬
citis: qđ non ucet in sabb̃is: Hec ali

Expanded text:
Ager est mundus; agri seges, humani geAger est mundus; agri seges, humani generis fecunditas; spicae, fructus Ecclesiae, quibus saturantur apostoli, nostro se alentes profectu. Aliter: Per sata ambulant cum Domino, qui, obtemperantes divinis imperiis, delectantur in sacris eloquiis. Esuriunt in satis, cum in sacris eloquiis, quae legendo transeunt, illa invenire desiderant: quibus amplius accensi, amore Dei quasi pane pascantur. Et hoc in Sabbatis, dum a turbidis cogitationibus vacare et videre quam suavis est Dominus, gaudent. Vellunt spicas et terunt, cum testimonia Scripturarum assumunt et discutiunt, donec medullam dilectionis extrahant, quae sub vilitate litterae, quasi sub aristarum horrore velatur; sed qui solam litterae superficiem sequuntur, stulti defensores Sabbati, neque mentis refectionem norunt, neque animarum requiem quaerunt. Unde sequitur: Quidam autem Pharisaeorum dicebant illis: Quid facitis quod non licet in sabbatis? Haec alii
Abbreviated transcription (Latin):
Pot̃ & ita intelligi. ut sabb̃m noui testa¬
menti. scd̃m & p̾rimũ sit: scđm quia
pꝰ legale ẽ. pͥmũ quia ante decreta legis
a iustis obseruabat᷑ antiquis. Mystice
eor saluitem esurientes. Unde illud. Sur-¬
ge petre: macta & manduca. Mira sacra¬
menti concordia ẽ. mactari animalia &
confricari spicas: sicut paulus dicit. Mor¬
tificate menbra ur̃a quȩ sunt suꝑ t̾ram.
& exiute uos ueterem homine cũ actib
suis. Hellere spicas ẽ. homines a terrena
intentione eruere: fricare aut̃ẽ manibus
ab ipsa etiam carnis concupiscentia. qͣsi
ab integumentis aristarum puritatem
m̃tis exuere. Grana uͦ manducare ẽ: emũ¬
datum quẽq ab omni inquinamento
carnis & sp̃c. ꝑ ora p̃dicantium eccłiȩ m̃¬
bris incorꝑari. Apud march̃u discipuli
p̃gredientes dñm noc egisse referunt᷑: qͥd
quia p̃dicatores ꝓ spe quietis et̾̃nȩ labo¬
rant. ad quam & alios inuitant. Uel ita.

Expanded text:
Potest et ita intelligi, ut Sabbatum Novi TestaPotest et ita intelligi, ut Sabbatum Novi Testamenti secundum et primum sit: secundum, quia post legale est; primum, quia ante decreta legis a justis observabatum antiquis. Mystice entes, eorum salutem esurientes. Unde illud: Surge, Petre, macta et manduca . Mira sacramenti concordia est, mactari animalia et confricari spicas, sicut Paulus dicit: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem cum actibus suis . Vellere spicas, est homines a terrena intentione eruere; fricare autem manibus, ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi ab integumentis aristarum, puritatem mentis exuere. Grana vero manducare, est emundatum quemque ab omni inquinamento carnis et spiritu per ora praedicantium Ecclesiae membris incorporari. Apud Marcum discipuli praegredientes Dominum, haec egisse referuntur ; ququia praedicatores pro spe quietis aeternae laborant, ad quam et alios invitant. Vel ita:
Abbreviated transcription (Latin):
spicas confricabant: quia ut ait marchꝰ¬
cium ñ habebant. ꝓpt̾ nimiam impor¬
tunitatem eoꝵ qui ueniebant ut cura¬
rent᷑. Unde quasi homines csuriebant.
Confricatio illa uitam austeriore signifi¬
cat: ñ uitam querentium p̃paratas epu¬
las. s cibos simplices. Nota pͥmos apłos
litteram sabbati destruere contͣ hebioni¬
tas: qui cum alios apłos recipiant. pau¬
lum quasi transgressorem legis repudiãt.
Bene lucas sabb̃m qđ apłi soluebant. de¬
uteropton: hoc ẽ scdõ pͥmũ nuncupat. uo¬
lebat enim intimare obseruantiam legis
sabb̃i ultra cessare debere: & naturalis
sabb̃i lib̃tatem. quȩ fuit usq ad tempora
moysi. cet̾is dieb similit̃ oportere restitu
Huius itaq temꝑis sabbatum. quo sicut
in cet̾is dieb utilia licet oꝑari. scdo pͥmũ
ad distinction̾e iudaici sabb̃i appellat:
ud scdõ pͥmũ sabb̃m intelligas ẽẽ. quam
inferiori suꝑi̾or. uide siquis iħm xp̃m se¬
cundo pͥmũ adam uelit appellare: non

Expanded text:
spicas confricabant, quia manduhabebant, propter nimiam importunitatem eorum qui veniebant ut curarentur . Unde quasi homines esuriebant. Confricatio illa vitam austeriorem significat, non vitam quaerentium praeparatas epulas, sed cibos simplices. Nota primos apostolos litteram Sabbati destruere, contra Ebionitas, qui cum alios apostolos recipiant, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. BEDA. Bene Lucas Sabbatum quod apostoli solvebant, deuteroproton, hoc est, secundo primum nuncupat. Volebat enim intimare observantiam legis Sabbati ultra cessare debere, et naturalis Sabbati libertatem, quae fuit usque ad tempora Moysi, caeteris diebus similis, oportere restitui. Hujus itaque temporis Sabbatum, quo sicut in caeteris diebus utilia licet operari, secundo primum ad distinctionem Judaici Sabbati appellat, ud secundo primum Sabbatum intelligas esse, quam inferiori superius. Unde si quis Jesum Christum secundo primum Adam velit appellare, non
Abbreviated transcription (Latin):
calumniam quȩ sͥ parabat᷑: arguit ui¬
deos estimantes in sabb̃o etiam a bonis
oꝑib feriandum: cum lex dicat. Omne
opus seruile: ñ facietis in eo. S de pecca¬
do dictum ẽ opus seruile. Omnis enim
qui facit peccatum: seruus c̃ peccati.
More autẽ scripturarum animam ꝓ
homine posuit: ut illud. Hec st̃ aĩe:
quȩ exierunt de femore iacob. Uł ideo
curaturus corpus. de anime saluatiõe
intertogat: quia ipsa manus sanatio
salutẽ animȩ significabat. quȩ a bonis
oꝑib cessans. aridam quodammꝰ dex¬
ceram habere uidebat᷑. Nullũ siquide
summe puis ꝑdit: s quando ñ saluat
dicit᷑ ꝑdere scͥpturȩ consuctudine: sic̃¬

Expanded text:
calumniam quae sibi parabatur, arguit Jucalumniam quae sibi parabatur, arguit Judaeos, existimantes in Sabbato etiam a bonis operibus feriandum, cum lex dicat: Omne opus servile non facietis in eo . Sed de peccato dictum est opus servile: omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati . More autem Scripturarum, animam pro homine posuit, ut illud: Hae sunt animae quae exierunt de femore Jacob . Vel ideo curaturus corpus de animae salvatione interrogat; quia ipsa manus sanatio salutem animae significabat, quae a bonis operibus cessans, aridam quodammodo dextram habere videbatur. Nullum siquidem summe pius perdit, sed quando non salvat, dicitur perdere Sc
Abbreviated transcription (Latin):
maiori subiacet culpȩ. Eger iste dicit᷑
fuisse cementarius. queritans iuictum
manib: & udeoꝵ. manus. cuiꝰ sp̃ualiᷤ
edificii cura commissa fuit. erat ari¬
da usq ad aduentum saluatoris: pꝰea
autẽ reddita ẽ dextera in apłis creden¬
tib. Obseruabant autẽ scribȩ & pha¬
risci si in sabb̃o curaret: ut inuenirent
accusare illum. Quia discipulos ꝓba¬
bilit excusauerat. ip̃m obseruant: ut
si in sabb̃o curet trangressionis: si ñ
curet crudelitatis. aut imbecillitatis
eũ arguant. Ipse uͦ sciebat cogitatiões
eors. & ait homini qui habebat ma¬
Inum aridam. Surge: & sta in medi¬
um. Et surgens stetit. Hinc ẽ illud.
Dominus scit cogitationes hominũ:
qm̃ uanȩ sunt. In medio stent eger:
ut ab omnib iuderet᷑. Ait aut̾e ad
illos ih̃c. Interrogo uos si licet sabbato
bene facere an male: Animã saluam
facere. an ꝑdere:Idẽ homuñe curare:
an aꝑditione ñ uberare: Preueniens

Expanded text:
majori subjacet culpae HIERON. Aeger iste dicitur majori subjacet culpae HIERON. Aeger iste dicitur fuisse caementarius, quaeritans victum manibus, et Judaeorum manus, cui spiritalis aedificii cura commissa fuit, arida erat usque ad adventum Salvatoris, postea autem reddita est dextra in apostolis credentibus. Observabant autem Scribae et Pharisaei, si in Sabbato curaret, ut invenirent accusare illum. Quia discipulos probabiliter excusaverat, ipsum observabant, ut si in Sabbato curaret, trangressionis, si non curaret, crudelitatis aut imbecillitatis eum arguant. Ipse vero sciebat cogitationes eorum. Et ait homini qui habebat manum aridam: Surge, et sta in medium. Et surgens stetit. Hinc est illud: Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt In medio stetit aeger, ut ab omnibus videretur. Ait autem ad illos Jesus: Interrogo vos si licet Sabbato benefacere, an male? Animam  hominem curare, an a perditione non liberare? Praeveniens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃̾ nominẽ factum ẽ: & ñ homo ꝓpt̃
sabbatũ. Ideo maior cura ẽ adhibenda
saluti hominũ: quã custodie sabb̃i
Sic enĩ mandatũ ẽ sabb̃m custodiri:
ut si necessitas eẽt. ñ ficret ieus qui
solueret. Sabb̃o circumcidi ñ ẽ ꝓhibitũ:¬
co septem dieb cum exercitu circũiuit:
citum ñ erat in lege. necessitate famis fa¬
iunium coiruꝑit: ñ tenet᷑ reus: Lxuiiii.
actum ẽ autem & in alio sabbato ut
intraret in synagogam: & doceret. Et
erat ibi homo: & manus cius dextera a
rida. Sabbatis p̃cipue dominus docet &
oꝑat᷑ uirtutes: ñsolum ut insinuet sp̃ua¬
le sabbatum: s etiam ꝓpt̃ celebriorem ppłi
conuentum. Homo manũ habens ari¬
dam. humanũ genus indicat. in bono
oꝑe arefactum. ꝓ manu in pͥmo paren¬
de extensa ad uetitũ pomũ: s dñi mise¬
ratione restitutum ẽ saluti. ꝑ manris
innocentes extensas in cruce. Bene in
synagoga manus erat arida: quia ubi
maius donum scientiȩ ibi transgressor

Expanded text:
pter hominem factum est, et non homo propter Sabbatum. Ideo major cura est abhibenda saluti hominum, quam custodiae Sabbati. Sic enim mandatum est Sabbatum custodiri, ut si necessitas esset, non fieret reus qui solveret. Sabbato circumcidi non est prohibitucho septem diebus cum exercitu circuivit. Ecitum non erat in lege, necessitate famis fajunium corruperit, non tenetur reus. CAPUT LXIX. Factum est autem in alio Sabbato, ut intraret in Synagogam et doceret. Et erat ibi homo, et manus ejus dextera arida. BEDA. Sabbatis praecipue Dominus docet et operatur virtutes, non solum ut insinuet spirituale Sabbatum, sed etiam propter celebriorem populi conventum. Homo manum habens aridam, humanum genus indicat in bono opere arefactum, pro manu in primo parente extensa ad vetitum pomum; sed Domini miseratione restitutum est saluti, per manus innocentes extensas in cruce. Bene in Synagoga manus erat arida; quia ubi majus donum scientiae, ibi transgressor
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͦ omnis ex uob̃. qui non m. xcui.¬
rtnuntiat omnib que possidet: ñ potest.
m̃s cẽ discipulus. Quandoquidẽ non pot̃
bene edificare. qui ñ computat sumptus:
nec secure pot̾ occurt̾e. qui ñ p̃mittit le¬
gationẽ: gͦ nec m̃s pot̾ ẽẽ discipulus. qui
non renuntiat omnib. Hic docet᷑ quod
edificare turrim. pacem facere cum forti¬
ore. nich̃ ẽ aliud quam eẽ discipulũ xp̃i:
p̃parare uͦ sumptus uł mittere legationẽ.
ad faciendam pacem: nichil aludẽ. qmͣ
renuntiare omnib quȩ possidemus Int̃
quida accipiunt ꝓ temporali uita intelli¬
gunt᷑: & quam sic possidere debemꝰ ut
non nos impediat ad ȩterna. Distat sane
int̃ renuntiare omnib̧ & relinquete oĩa.
quia paucoꝵ. ꝑfectoꝵ ẽ relinquere omnia.
& solis ct̾̃nis inhiare: cunctoꝵ autẽ fide¬
lium renuntiare omnib: hoc ẽ sic trena
gerere. ut tam̃ tota m̃te ad celestia tendãt:¬

Expanded text:
Sic ergo omnis ex vobis, qui non renuntiat omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus. Quandoquidem non potest bene aedificare qui non computat sumptus, nec secure potest occurrere qui non praemittit legationem: ergo nec meus potest esse discipulus qui non renuntiat omnibus. Hic docetur quod aedificare turrim, facere pacem cum fortiore, nihil est aliud quam esse discipulum Christi; praeparare vero sumptus, vel mittere legationem ad faciendam pacem, nihil aliud est, quam renuntiare omnibus quae possidemus. Inter quidam accipiunt pro temporali vita, intelliguntur, et quam sic possidere debemus, ut non nos impediat ad aeterna. Distat tamen inter renuntiare omnibus, et relinquere omnia; quia paucorum perfectorum est relinquere omnia et solis aeternis inhiare, cunctorum autem fidelium, renuntiare omnibus, hoc est, sic terrena gerere, ut tamen tota mente ad coelestia tendant
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ peccatoꝵ querentib. ignoscit. sic̃
scͥptum ẽ. Dic tu iniquitates tuaᷤ. ut
iustificeris. Iustificat᷑ gͦ. qui inustici¬
as accusando repellit humilit a deo
grãm postulans: & iustus dñs iusti¬
cias dilexit. Pharisei aut̾ẽ & legis ꝑi¬
ti consiliũ dĩ sp̃uerunt in semetipsoᷤ
ñ baptiaati ab eo. In semet ipsos .i. cont̃
sem&ipsos: quia qui grãm di respuit
contͣ seip̃m facit. Uel consiliũ dĩ mis¬
sum ad sem& ipsos noluerunt reciꝑe:
ut stulti. Consilium enĩ dĩ fuit. ut ꝑ
mortẽ iħu mundñ saluaret: qđ pha¬
risci & legis ꝑtti spreuerunt: Mey.¬

Expanded text:
bus ignoscit, sicut scriptum est: Dic tu iniquitates tuas, ut justificeris . Justificatur ergo, qui injustitias accusando repellit, humiliter a Deo gratiam postulans: et justus Dominus justitias dilexit . Pharisaei autem et legisperiti consilium Dei spreverunt in semetipsos non baptizati ab eo. In semetipsos, id est, contra semetipsos; quia qui gratiam Dei respuit, contra seipsum facit; vel consilium Dei missum ad semetipsos noluerunt recipere, ut stulti. Consilium enim Dei fuit, ut per mortem Jesu mundum salvaret: quod pharisaei et legisperiti spreverunt M.
Abbreviated transcription (Latin):
milib occurrere ei qui cum uiginti
milib uenit ad se: Auoquin: ad huc
illo longe agente. legationẽ mittens
rogat ea quȩ pacis sunt. Si rex a rege
pacem querit: multomagis nos infir¬
mi cum deo pacem nabere debemus.
Quasi committere bellum cũ deo ẽ:
aliquẽ intelligere ex meritis saluari ab
eo iuste. Uerum hac similitudine os¬
tendit᷑. nullũ ad głam ꝑtingere posse:
nisi seueri uidicis sententia. temꝑet᷑ ꝑ¬
misccłiam. In conspectu enĩ euis: om̃iˢ
homo uꝑfectus ẽ. Sicut gͦ p̃medita¬
tio necessaria ẽ ad cauenda ĩimici irrisionẽ:
ita necessaria ẽ ad ĩpetrandã iudici miscdiã:
fortasse malũ opus a nob abscidimus:
s ñ qͥd iõnẽ cogitatiõiꝰ nr̃e redd̃e sufficimꝰ:
Quasi cum decẽ milib occurrit deo.
qui offert oꝑa decem mandatoꝵ quȩ
exterius gessit: s ds̃ quasi cum duppli¬
cato numero contͣ uenit: cum uix p̃pa¬
ratum in solo oꝑe. discitit simul de
oꝑe & cogitatione. Longe adhuc esse

Expanded text:
m vigenti millibus venit ad se? Alioquin adhuc illo longe agente, legationem mittens, rogat ea quae pacis sunt. Si rex a rege pacem quaerit, multo magis nos infirmi cum Deo pacem habere debemus. Quasi committere bellum cum Deo est, aliquem intelligere ex meritis salvari ab eo juste. Verum hac similitudine ostenditur, nullum ad gloriam pertingere posse, nisi severi judicis sententia tempem. In conspectu enim ejus omnis homo imperfectus. Sicut ergo praemeditatio necessaria est ad cavendam inimici irrisionem, ita necessaria est ad impetrandam judicis misericordiam, fortasse malum opus a nobis abscidimus; sed numquid rationem cogitationis nostrae reddere sufficimus? Quasi cum decem millibus occurrit Deo, qui offert opera decem mandatorum, quae exterius gessit; sed Deus quasi cum duplicato numero contra venit, cum vix praeparatum in solo opere, discutit simul de opere et cogitatione. Longe adhuc esse
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃ nominẽ rapti: sine enigiate con¬
templati sunt intellectuali uisione di
libro numeri. Siquis fuerit int̾ uos ꝓpłia
dñi. in uisione apparebo ei: uel ꝑ somni¬
um loquar ad illum. At ñ taus seruus
meus moyses. Ore enim ad os loquor ei

Expanded text:
sine aenigmate contemplati sunt intellectuali visione, libro Numeri: « Si quis fuerit inter vos propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. At non talis servus meus Moyses. Ore enim ad os loquor ei
Abbreviated transcription (Latin):
Et nemo nouit filium nisi pat̾ͥ ⁊ cluii.¬
neq patr̃e quis nouit nisi filius: & cui fi¬
dicens se plenam noticiam habere de patͤ.¬
& filio. Non ita intelligendum ẽ hoc. qͣsi
filius a nullo possit sciri. nisi a patre solo.
pat̾ aut̃e ñsolum a filio. s ab cis etiam
quib reuelauerit filius: s ad uttumq¬
nr̃ȩ lum̃ ẽ. Tradita autẽ filio ñ alia sũt:
quã quȩ in eo soli patͥ nota sunt. Nota
uͦ filio soli sunt: quȩ patͥs sunt. Atq ita
in hoc mutuȩ cognitionis secreto: intel

Expanded text:
emo novit Filium nis Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui vodicens se plenam notitiam habere de Patre et Filio. Non ita intelligendum est hoc quasi Filius a nullo possit sciri nisi a Patre solo. pater autem non solum\' a filio sed etiam ab eis quibus reuelauerit filius. sic est. HILAR. Tradita autem Filio non alia sunt, quam quae in eo soli Patri nota sunt. Nota vero Filio soli sunt quae Patris sunt. Atque ita in hoc mutuae cognitionis secreto, intel
Abbreviated transcription (Latin):
bet qͦmͦ parentes p̃cipimur odisse: qͥ
iubem & inimicos diligere. Et de uxo¬
te ueritas dicit: qđ ds coniunxit nomo
ñ separet. E paulus ait. Uiri diligite
uxores uras: sic̃ &. xp̃c ȩccłiam. Si ium

Expanded text:
bet, quomodo parentes praecipimur odisse, qui jubemur et inimicos diligere Et de uxore Veritas dicit: quod Deus conjunxit, homo non separet . Et Paulus ait: Viri, diligite uxores vestras, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Licet angusto initio sit arta uia ut ali¬
bi dicit quȩ ducit ad uitam: ꝓcessu tñ
temꝑis ineffabili dilectionis dulcediue
dilatat᷑. Iugum fidĩ ẽ suaue comꝑati¬
one legis: quia ibi uulnerant᷑ pueri:
hic lauant᷑ saluandi. Onus ȩuangelis
leue ẽ quantum ad legem: quia ibi ad¬
ulterium punit᷑ ꝑ lapidationẽ: hic pur¬

Expanded text:
Licet angusto initio sit arcta via, ut aliLicet angusto initio sit arcta via, ut alibi dicit, quae ducit ad vitam , processu tamen temporis ineffabili dilectionis dulcedine dilatatur. Jugum fidei suave est comparatione legis, quia ibi vulnerantur pueri, hic lavantur salvandi. Onus Evangelii leve est, quantum ad legem, quia ibi adulterium punitur per lapidationem, hic pur
Abbreviated transcription (Latin):
Gollite iugũ meũ suꝑ uos: & discitea
me qͥa mit̾is sum & humilis corde:. et
inuenietis requiem animab ur̃is. Iu¬
gum dicit᷑ cuangłium xp̃i. iudeos &
gentes in una fide conungens: uc t̾rã
cordis sui excolãt ꝑ uomerem sacͥ eloqͥi
Tollite uigũ incũ suꝑ uos: in suꝑiori
scilicet m̃tis ur̃ȩ. in honore habentes.
Exemplo qͦ meo discite mites ẽe corde.
& humiles corde: ne lateat serpens in
spetie columbe. Humiles quippe ne-¬
minẽ concemnunt: mites quoq in le-¬
nitate animi iugit ꝑseuerantes nullũ
ledunt: & sic ꝑ qͥuiẽtem m̃tis inueni¬
ent tandẽ aliqñ sempiternã requiem
animab suis. Iugũ enĩ meũ suaue ẽ.
& onus meũ leue est. Quid iugo xp̃isi
auius: quid onere leuius: Pbabilem
ficri ab scelere abstinere: bonũ uelle. ma¬
lũ nolle. amare om̃s. odisse nullũ: et̾na
consequi. presentib ñ capi: nolle inferre
alteri. qđ sibi ipsi ꝑpcti sit molestum.

Expanded text:
Tollite jugum meum super vos, et discite a Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde; et invenietis requiem animabus vestris. Jugum dicitur Evangelium Christi, Judaeos et gentes in una fide conjungens, ut terram cordis sui excolant per vomerem sacri eloquii. Tollite jugum super vos, in superiori scilicet mentis vestrae, in honore hExemplo quoque meo discite mites esse corde, et humiles spiritu, ne lateat serpens in specie columbae. Humiles quippe neminem contemnunt, mites quoque in lenitate animi jugiter perseverantes nullum laedunt, et sic per quietem mentis invenient tandem sempiternam quietem animabus suis. « Jugum enim meum suave est, et onus meum leve. » Quid jugo Christi suavius? Quid onere levius? Probabilem fieri, a scelere abstinere, bonum velle, malum nolle, amare omnes, odisse nullum, aeterna consequi praesentibus non capi, nolle inferre alteri quod sibi ipsi perpeti sit molestum.
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑. ñ aliud in filio ignorabile extitisse. qũa
qđ in patre ignorabile sit. Attende uͥ solus
pat̾ filium. solus ue filius patr̃e nosse dr:
ñ nisi creaturarum fieri exclusionẽ. Neq
enim filiꝰ a noticia sui ipsius excipitur:
neq pat̾ quinseip̃m cognoscat excludit᷑.
paulus. Sp̃c scrutat᷑ omnia: etiã ꝓfun¬
da dĩ. Et conuersus ad discipulo s suos
onere peccati dicit᷑: uł p̾ssos ugo legiᷤ
inuitat ad ęuangłium. Qua ratione
ẽ ȩuangelii gr̃a ieuior lege: cũ in lege
ad ulterium. in euangłio concupiscentia:
ibi homicidium. hic ira puniat᷑: In le¬
ge oꝑa requirunt᷑. in euangłio uolun¬
tas. quȩ licet effectum ñ habeat. p̃mi¬
um tam̃ ñ amittit. ut si uirgo ñ uolun¬
tate corrumpat᷑. apud ȩuangłiũ uirgo
suscipit᷑: apud legem quasi corrupta
repudiat᷑. Laboratis dicit: uł ilegi difsi¬
cultatib uł in diuiciis acquirendis. Re¬
ficiam uos.i. retreabo uos exhoneratos
ꝑ ȩuangłium: ꝓmittens regnũ eternũ

Expanded text:
to non aliud in Filio ignorabile exstitisse, quam quod in Patre ignorabile sit. Attende, ubi solus Pater, Filium, solusve Filius Patrem nosse dicitur, non nisi creaturarum fieri exclusionem. Neque enim Filius a notitia sui ipsius excipitur, neque Pater qui seipsum cognoscat excluditur,Paulus: « Spiritus scrutatur omnia, etiam profunda Dei . » « Et conversus ad discipulos onere peccati dicit, vel pressos jugo legis invitat ad Evangelium. Qua ratione est Evangelii gratia levior lege, cum in lege adulterium, in Evangelio concupiscentia: ibi homicidium, hic ira puniatur? In lege opera requiruntur, in Evangelio voluntas: quae, licet effectum non habeat, praemium tamen non amittit, ut si virgo non voluntate corrumpatur, apud Evangelium virgo suscipitur, apud legem quasi corrupta repudiatur. Laboratis dicit, vel in legis difficultatibus, vel in divitiis acquirendis. Reficiam vos, id est recreabo vos exoneratos per Evangelium, promittens regnum aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
pla humilitatis accipimus: ne temere
discutere suꝑna consilia de alioꝵ uo¬
catione. aliorumq repulsione p̃suma¬
mus. Non enim rationẽ reddidit :
s sic deo placitum dixit: ostendens qͥa
iniustũ ẽe non pot̃. qđ placuit iusto.
Unde & in uinea laborantib: metce¬
dem reddens ait. Nolo & huic nouissi¬
mo dare: sic̃ & tibi. In cunctis gͦ dispo¬
sitis a dco: aꝑta rõ ẽ occulte iusticia uo¬
Annia mͥ tradita sunt
a patre meo. Ideo confiteor pat̾: quia oĩa
mͥ tradidit pat̾. Non dicit omnia de
elem̃tis: s de his qui ꝑ filium accedunt
ad patr̃e : & ante erant rebelles. De his
omnia: agnoscis ommipotentẽ ñ decolo¬
rem. non degenerem patͥs. Cum audistra¬
dita: conficeris filium. cui ꝑ natur̃a uniꝰ
confitet᷑ .i. grãs agit patͥ: immo indiuiduȩ
tͥnitati. In hoc uͦ qđ ipse c̃ splendor qui de
patre splenduit supra intellectum. nullas
refert grãs. licet omnia a patre nabeat:

Expanded text:
pla humilitatis accipimus, ne temere pla humilitatis accipimus, ne temere discutere superna consilia de aliorum vocatione aliorumque repulsione praesumamus. Non enim rationem reddidit, sed sic Deo placitum dixit, ostendens quia injustum esse non potest, quod placuit justo. Unde et in vinea laborantibus mercedem reddens, ait: Volo et huic novissimo dare sicut et tibi . In cunctis ergo a Deo dispositis, aperta ratio est occultae justitia vohi tradita sunt a Patre meo. » Ideo confiteor Patri quia omnia mihi tradidit Pater. Non dicit omnia de elementis, sed de his qui per Filium accedunt ad Patrem, et ante erant rebelles. De his omnia, agnoscis omnipotentem, non decolorem non degenerem Patris. Cum autem audis tradita, confiteris Filium, cui per naturam unius confitetur, id est gratias agit Patri, imo individuae Trinitati. In hoc quod ipse est splendor qui de Patre splenduit, supra intellectum, nullas refert gratias, licet omnia a Patre habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃u scõ de salute humilium quib
loquebat᷑. gr̃ãs agit &. exultat in pa¬
tre. qđ apłis aduentus sui aꝑuit sacra¬
menta. quȩ ignorauerunt scͥbe &. pha¬
risei: qui sibi sapientes iudebant᷑. Unde
supͣ. Iustificata ẽ sapientia a filus suis.
Confessio ñ semꝑ penitentiam: s aliqñ
gr̃arum accionẽ significat. In hoc qđ
ait. pat̾. ostendit se eẽ genitum a deo non
creatũ ut heretici dicunt: in hoc quod
dicit domine creatorẽ celi &. t̾re. Puichre
sapientid & prudentib. ñ insipientes
& hebetes. s paruulos .i. humiles oppo¬
suit: ut ꝓbaret se tumor̃e damnare. ñ
acum̃ scientiȩ. Humilitas enĩ clauis ẽ
scientiȩ: de qua alibi dicit. Tulistis cla¬
uem scientiȩ hoc ẽ humilitatẽ fidi xp̃i:
qua ad diuinitatis ciꝰ agnitionẽ ꝑue¬
nire poteratis. Etiam pat̃: quia sic
fuit placitum ante ce. Sensus ẽ. Certe
pat̾ hec fecisti: quia sic placuit antete.
idẽ tibi in conspectu tuo. His uerb̃ exem¬

Expanded text:
tu sancto, de salute humilium quibus loquebatur, gratias agit et exsultat in Patre quod apostolis adventus sui aperuit sacramenta, quae ignoraverunt Scribae et Pharisaei, qui sibi sapientes videbantur. Unde supra: « Justificata est sapientia a filiis suis . » Confessio non semper poenitentiam, sed aliquando gratiarum actionem significat. In hoc quod ait Pater: ostendit se esse genitum a Deo, non creatum, ut haeretici dicunt; in hoc quod dicit: Domine, creatorem coeli et terrae, pulchre sapientibus et prudentibus, non insipientes et habetes, sed parvulos, id est humiles opposuit ut probaret se tumorem damnare, non acumen scientiae. Humilitas enim clavis est scientiae. De qua alibi dicit: « Tulistis clavem scientiae , » hoc est humilitatem fidei Christi, qua ad divinitatis ejus agnitionem pervenire fuit placitum ante te. Sensus est: Certe, Pater, haec fecisti, quia sic placuit ante te, id est, tibi in conspectu tuo. His verbis exem
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit᷑: unde t̾eia die resurrexit añs &
ppls antiquuis ad montẽ synai ꝑueniens
die t̃cia legem accepit: & idem fluuum
iordanẽ quo baptismi gr̃a comm̃data ẽ. ter¬
cia die qua uenerat transiuit. Bim mit¬

Expanded text:
ostendiostendipulus ad montem Sinai perveniens die tertia legem accepit. Idem fluvium Jordanem, quo baptismi gratia commendata est, tertia quam adierat die, transivit. Et mi
Abbreviated transcription (Latin):
chel plorans filios suos: noluit consola¬
ri. Erit aut̾e manducandi spaciũ scĩs.
in coniuiuo in quo libabit᷑ nouũ unũ:
cum cantabit᷑ canticum nouũ in celo
nouo & derta noua. ab hominib noiuis:
designauit dñs & alios septuaginta
duos discipulos: & misit illos binos
ante faciem suam in omnẽ cuuitatem
& locum quo erat ipse uenturus. Sicut
duodecim apłi forma sunt ep̃oꝵp. sic
Bene septuaginta duo mittunt᷑: siue
quia totide gentib euangłium p̾dican¬
dum erat: ut quomͦ duodecĩ primo
ꝓpt̾ duodecun tͥb isrł missi sunt. isti ꝓpter
exteras gentes muterent᷑: seu qđ p̃dicantiũ
numeto totꝰ orb̃ ꝑ euangłium scẽ tnitatis il¬
lustrandus intimabat᷑: sic̃ sol tͥduano ambi¬
tu suȩ lucis. septuaginta duas horas expli¬
cat. Nam ipse dominus se diem dicit: suoᷤᷤ
uͦ apłos horas ita. Nonne horȩ duodecuim
sunt diei: ꝑtres dies uͦ mysteriũ tͥnitatis

Expanded text:
chel plorans filios suos noluit consolachel plorans filios suos noluit consolari . Erit autem manducandi spatium sanctis in convivio, in quo libabitur novum vinum, cum cantabitur canticum novum in coelo novo et terra nova, ab hominibus novis nta duos, et misit illos binos ante faciem suam, in omnem civitatem et locum quo ipse erat venturus. Sicut duodecim apostoli forma sunt episcoporum, sic Bene septuaginta duo mittuntur, sive quia totidem gentibus Evangelium praedicandum erat, ut quomodo duodecim, primo opter duodecim tribus Israel missi sunt, isti propter exteras gentes mitterentur, seu quod praedicantium numeros totus orbis per Evangelium sanctae Trinitatis illustrandus intimabatur, sicut sol triduano ambitu suae lucis septuaginta duas horas explicat. Nam ipse Dominus se diem dicit, suos vero apostolos horas; ita: Nonne duodecim horae sunt diei? Per tres dies vero mysterium Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
illi omnia quecumq fecerant. & docuerãt.
Heniunt apłi ad iħ̃m: riui ad fontem:
ad locum unde exeunt flumina reuertun¬
t᷑. Nuntiant illi quȩ fecerant. & quomͦ
docuerant: semꝑ grãs referentes suꝑ his
t ait illis. Uenite seorsum in desertum
qui ueniebant &. redibant multi: nec spa¬
cium manducandi habebant. Quȩ autẽ
necessitas fuerit requiei: ostendit᷑ cũ dicit᷑.
Frant enĩ qui ueniebant & cet̾a. Seorsum
diicit qͦs eligit: ut int̾ male uiuentes ma¬
la ñ attendant. ut loth in sodomis. & iob
in tra hus: & abdias in domo ahab. Reqͥ¬
napis. Pusilla requies ẽ nic scĩs.&. longus
labor: s postea dicct᷑ illis ut requiescant
a laborib suis. Ueniebant & redibant
multi. In archa noe animalia quȩ intꝰ
etant foras mitebant᷑. &. quȩ foris erãt
intus crumpebant: sic in gcłia iudas dis¬
cessit: latro accessit. Quamdiu a fide rece¬
att᷑: nec ecclie requies ẽ sine merore. Ra¬

Expanded text:
illi omnia quae fecerant et docuerant. illi omnia quae fecerant et docuerant. Veniunt apostoli ad Jesum, rivi ad fontem. Ad locum unde exeunt, flumina revertuntur . Nuntiant illi quae fecerant et quomodo docuerant, semper gratias referentes super his Et ait illis: Venite seorsum in desertum qui veniebant et redibant, nec manducandi spatium habebant. Quae autem necessitas fuerit requiei, ostenditur cum dicitur: Erant enim qui veniebant, etc. Seorsum ducit quos eligit, ut inter male viventes mala non attendant, ut Lot in Sodomis , et Job in terra Hus , et Abdias in domo Achab . Requnapis: pusilla requies est hic sanctis et longus labor; sed postea dicetur illis, ut requiescant a laboribus suis . Veniebant et redibant multi. In arca Noe animalia quae intus erant, foras mittebantur , et quae foris erant, intus erumpebant: sic in Ecclesia, Judas discessit , latro accessit. Quandiu a fide receditur, nec Ecclesiae requies est sine moerore, Ra
Abbreviated transcription (Latin):
tas obuiant sͥͤ. ut nec miscdia impediat
ueritatẽ. qua plectit᷑ dignus: nec ucritas
miscłiam. qua liberat᷑ indignus. Deus¬
ab ȩc̃no sciens conuersationẽ hominum
mała futuram. & quia nec sola seuerita¬
te possent saluari. nec sola miscđia ꝑueni¬
re ad ꝓfectum meritoꝵ: decreuit quid in
uno quoq temꝑe predicandum eẽt: uniũ¬
quẽq ꝑmittens suo iudicio .i. naturali
legi. S quia naturalis lex obcorpuit con¬
suetudine peccandi: p̃dicata ẽ lex quȩ re¬
frenaret peccantes. Et quia iterũ nomo
ñ se ꝑ legis seueritatẽ cohibebat. immo
ꝑ int̾dictum reus tenebat᷑: predicata est
miscdia quȩ saluaret confugientes ad
eam. & excecaret refutantes. mittens gt̃s
ad ꝓmissionem iudeoꝵ: ut ipsi uidei
salt̾e cmulatione gentiũ conuerterent᷑.
Et hec ẽ altitudo consilii di : quo mira
ꝓuidentia iudeos & gentes reduxit ad
uitam. quã ꝑdiderant in adam:
sienissent apłi ad ih̾m: nuntiauerũt

Expanded text:
tas occurrerunt sibi, ut nec misericordia impediat ueritatem. qua plectitur dignus. nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quab aeterno sciens conversationem hominum malam futuram, et quia nec sola severitate possent salvari, nec sola misericordia pervenire ad profectum meritorum, decrevit quod in unoquoque tempore praedicandum esset, unumquemque permittens suo judicio, id est, naturali legi. Sed quia naturalis lex obtorpuit consuetudine peccandi, praedicata est lex quae refrenaret peccantes. Et quia iterum homo non se per legis severitatem cohibebat, imo per interdictum reus tenebatur: praedicata est misericordia, quae salvaret confugientes ad eam, et excaecaret refutantes, mittens gentes ad promissiones Judaeorum, ut ipsi Judaei saltem aemulatione gentium converterentur. Et haec est altitudo consilii Dei , quo mira providentia Judaeos et gentes reduxit ad vitam, quam perdiderant in Adam. sent apostoli ad Jesum, nuntiaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
faciem suam cos mittit. quia uerba exhor¬
tationis p̃currunt: ꝑ quȩ ueritas inm̃te
suscipit᷑. Sepe ꝓ sua nequitia p̃dicantiũ
lingua restringit᷑: sepe ex subiectoꝵ culpa
De sua nequicia. ait psalmista. Peccato¬
ri autẽ dixit ds: quare tu enarras iusticias
meas. &. assumis testamentũ meũ ꝑ ostu¬
um: De uicio subiectoꝵ: ait dñs ad iere¬
chielem. Lingũa tuam adherere faciam
palato tuo: & cris mutus nec quasi uirob¬
iurgans: quia domus exasꝑans ẽ. Ac si di¬
cat. Plebs ñ ẽ digna: cui exhortatio fiat.
Et dicebat illis. L. exyi. mxepiii Ratui.
Et qui uos sꝑnit: me sꝑnit. Qui autẽ
me sꝑnit: sꝑnit cum qui me misit. In
audiendo uł sꝑnendo ȩuangłiũ. discant
auditores. ñ uiles ꝑsonas quasubet audi¬
re uł sꝑnere: s ipsum. saluatore & suum
patrẽ. In discipulo eni magister audit᷑: et
in filio pat̾ honorat᷑. Uel ita. Qui ñ facit
miscdiam uni de fr̃ib meis. nec mͥ facit:
qui ꝓ illis formã serui & paupis habtũ

Expanded text:
a verba exhortationis praecurrunt, per quae veritas in mente suscipitur. Saepe pro sua nequitia praedicantium lingua restringitur, saepe ex subjectorum culpa. De sua nequitia ait Psalmista: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testimonium meum per os tuum ? De uam tuam adhaerere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est . Ac si dicat: Plebs non est digna cui exhortatio fiat. Et dicebat illis. L. 116I M. 98 R. 96 et qui vos spernit, me spernit. Qui autem me spernit, spernit eum qui me misit. BEDA. In audiendo vel spernendo Evangelium, discant auditores non viles personas quaslibet audire vel spernere, sed ipsum Salvatorem et suum Patrem. In discipulo enim magister auditur, et in Filio Pater honoratur. Vel ita: Qui non facit misericordiam uni de fratribus meis, nec mihi facit, qui pro illis formam servi et pauperis habitum