comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ fecerit Et laudabilit̃ cõmemorantur in cuuan¬
glõ. qui corpꝰ eiꝰ de cruce acceptr̃. diligenter
atq honorifice tegendũ sepeliendũq curar̃. Ueruntam̃
istt auctoritates. si hoc ãmonent qͦd insit ullus cadaue¬
ribsensꝰ: sed ad dĩ ꝓuidentiã cui placent etiã talia pi¬
ctatis officia corpora quoq mortuoꝵ ꝑtinere signifi¬
cint ꝓpt᷑ fidem resurrectionis astruendã. Ubi & illud
salubrit̃ discit᷑. quanta possit ẽe remuneratio ꝓ ele¬
mosinis quas uiuentib & sentientib exibemꝰ. si neq
apud dm̃ hoc perit. qͦd ex animis hominũ menbris
officii diligentieq ꝑsoluitur: Sunt quidẽ & alia
quȩ scĩ patriarche de corporib suis uł condendis
uł transferendis. ꝓphetico spũ dicta intellegiuo¬
luer̃. Non aũ hiclocꝰ ẽ ut ea ꝑtractemꝰ. cũ sufficiuts
ista quȩ diximꝰ. Sed si ea quȩ sustentandis uiuen¬

Expanded text:
dum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euandum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus eius de cruce acceptum diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribus sensus, sed ad dei prouidentiam, cui placent etiam talia pietatis officia, corpora quoque mortuorum pertinere significant propter fidem resurrectionis astruendam. ubi et illud salubriter discitur, quanta possit esse remuneratio pro elemosynis, quas uiuentibus et sentientibus exhibemus, si neque hoc apud deum perit, quod exanimis hominum membris officii diligentiaeque persoluitur. sunt quidem et alia, quae sancti patriarchae de corporibus suis uel condendis uel transferendis prophetico spluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista, quae diximus. Sed si ea, quae sustentandis uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
Wet ideo tam̃ contẽpnenda & abicienda s̃ corpora
tãꝗ organis & uasis ad om̃a oꝑabona sc̃s usus est
spc̃ Si enĩ pat̾na uestis & a nulꝰ & siqͥd huiꝰ modi
tanto carius c̃ posteris. ꝗͣto erga parentes maior
affectus. nullo modo ipsa spernendas corpora.
quȩ utiq multo familiariꝰ atq coniunctiꝰ quã quȩ¬
lib& indum̃ta gestamꝰ. Hȩc enĩ non ad ornam̃tĩ
uł ad adiutoriu qͦd ad hibetur extrinsecꝰ. sed ad ip¬
sã naturã hominis ꝑtinent Unde & antiquoꝵ i̾¬
toꝵ funera officiosa pietate curita sunt. & ex eqͥc
celebratȩ. & sepultura ꝓuisa: ipsiq dũ uiuerent.
de sepdiendis uł etiã transfercudis suis corporib:
filiis mandauer̃ Et tobias sepliendo mortuo
diñ ꝓ meruisse tesit anglõ cõmendat᷑. Ipsc qͦq dñs
die t̾cia resurrecturꝰ religiose mulieris opꝰ bonũ
p̃dicat: p̃dicandũq cõm̃dat. qͦdunguentũ pcio¬
sũ suꝑ menbra eiꝰ effuderit: aq hoc adcĩ sepdicn¬

Expanded text:
corpora tanquam organis et vasis ad omnia bona opera sanctus usus est Spiritus. Si enim paterna vestis et annulus, ac si quid hujusmodi, tanto charius est posteris, quanto erga parentes major affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrecturus religiosae mulieris bonum opus praedicat praedicandumque commendat. quod unguentum pretiosum super membra eius effuderit atque hoc ad eum sepelien
Abbreviated transcription (Latin):
te putandũ ẽ apłicã illã uacare sententiã ubi ait.
scimꝰ qr diligentib dm̃ om̃a cooperantur in bonum.
Amiserunt om̃a quę habebant. Humquid fidẽ :
Nũ qͥd pictatẽ : Numqͥd inttrioris hominis bona

Expanded text:
te putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: te putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona,
Abbreviated transcription (Latin):
turi. Qua inre non utiq parẽ .s longe gͣuiorẽ
habent causã quib ꝑ ꝓphetã dicit᷑. Ille quidem in
peccato suo morietur. sanguinẽ autẽ eiꝰ de many spe¬
culatoris requirã. Ad hoc enĩ speculatores hoc ẽ popłoꝵ
gando peccata. Hec ideo tam̃ ab huiꝰ modi culpa pe¬
nitꝰ alienꝰ ẽ : qui lic& p̃positus non sit. in eis tam̃ quib:
utte huiꝰ necessitate conuingitur. multa monenda
uł arguenda nouit & negligit. eoꝵ deuitans offen¬
siones. ꝓpt̃ illa quib in hac uita non indebitis u¬
titur. sed plusꝗͣ debuit deiectatur. Deinde habens
aliã clusam boni quare tẽporalib affligant᷑ malis.
qualẽ habuit iob. ut sibi ipse humanꝰ animꝰ sit ꝓ¬
batꝰ atq cognitꝰ. quanta uirtute pietatis gͣtis dm̃¬
uib recte consideratis. atq
pspectis. ad tende utrũmali aliqͥd acciderit fi¬
delib & piis quod c̃is ñ in bonũ uerteretur. nisi for¬

Expanded text:
turi. Qua in re non utique parem, sed longe grauiorem turi. Qua in re non utique parem, sed longe grauiorem habent causam, quibus per prophetam dicitur: Ille e quidem in suo peccato morietur, sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Deinde habent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Duibus recte consideratis adque perspectis adtende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi for
Abbreviated transcription (Latin):
mã ac salutẽ uident ẽẽ necessariã utilitati erudien¬
doꝵ hominũ: sed ea potius infirmitate qua delecꝰ¬
tat lingua blandiens. & humanꝰ dies. & reformi¬
datur uulgi iudiciũ. & carnis excruciatio uł ꝑemp¬
tio. hoc c̃ ꝓpt̾ quedã cupiditatis iuincula. non ꝓpter
officia caritatis Non michi itaq hȩc uidetur par¬
ua esse causa. quare cũ malis flagellentur & boni.
quando dõ plac& ꝑditos mores etiam temporaliũ
penarũ afflictione puniri. Flagellant᷑ enĩ simul.
non quia simul agunt uitã malã. sed quia simul
amant temporalẽ uitã : non quidẽ ȩqualit᷑. sed
tam̃ simul. quã boni contempnere deberent: ut
illi correpti atq correcti consequerentur et̃nã:
Ad quã consequendã si nollent esse socii. ferren¬
tur & diligerent᷑ inimici. quia donec uiuunt sẽ¬
ꝑ incertũ ẽ: utrũ uoluntatẽ suit in meliꝰ muta¬

Expanded text:
mam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudienmam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere deberent, ut illi correpti adque correcti consequerentur aeternam, ad quam consequendam si nollent esse socii, ferrentur et diligerentur inimici, quia donec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem sint in melius muta
Abbreviated transcription (Latin):
& parentes cũ filuis. & serui cũ dñis. & dñi cũ ser¬
uis. multa tẽporalia. multa terrena libent̃ adipis¬
cuntur. & moleste amittunt. ꝓpt̃ quȩ non auden
offendere homines. quoꝵ sibi uita contaminatissi
ma & consceleratissima displic&. uerũ &iam hiqͥ
suꝑiorẽ uite gradũ tenent. nec conuigalib uin¬
culis irretiti sunt. & uictu paruo ac uestimento
utuntur. plerũq sue fame ac saluti. dũ insidias
atq impetus maloꝵ tunent. ab eoꝵ reprehensio¬
nesese abstinent Et quãuis non in tantũ eos me¬
tuant ut ad similia ꝑpetranda quib lib& eoꝵ
terrorib atq imꝓbitatib cedant. ea ipsa tamen
que cũ cis non ꝑpetrant. nolunt plerũq corripere:
cũ fortasse pos sint aliquos corripiendo contingere.
ne si non potuerint. sua salus ac fama in periculũ exi¬
tiũq ꝑueniat Nec ea consideratione qua suã fa¬

Expanded text:
et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seret parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent ofma et consceleratissima displicet: verum etiam hi, qui superiorem vitae gradum tenent, nec conjugalibus vinculis irretiti sunutuntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua suam fa
Abbreviated transcription (Latin):
eisdẽ ipsis metuit: ne deteriores ex hoc efficiantur. uł
ad bonã uitã & piã erudiendos impediant. alios infir¬
mos sub primant atq auertant a fide: ñ uideatur ẽẽ
cupiditatis occasio. sed consilium caritatis. Illud est
culpabile qͦd hi qui dissimiliter uiuunt. & a maloꝵ
factis abhorrent. parcunt tam̃ peccatis alienis.
que docere aut obuirgare deberent. dum eoꝵ of¬
fensiones cauent. ne sibi noceant in his reb quib
licite boni atq innocentes utuntur. sed cupidius
quã oportebat eos qͥ in hoc mundo peregrinant᷑.
& spẽ suꝑne patrie p̃se gerunt Non solũ qͥppe
infirmiores uitã ducentes coniuigalẽ. filios haben¬
tes uł habere querentes. domos ac familias pos¬
sidentes. quos apls in ȩccliis alloquitur. docens &
monens quẽ admodũ uiuere debeant. & uxores cũ
maritis & mariti cũ uxorib. & filii cũ parentib

Expanded text:
eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus
Abbreviated transcription (Latin):
dissimulatur. uł cũ laboris pig&. uł cũ os eoꝵ uerecun¬
damur offendere. uł cũ eoꝵ inimici cias deuitamus. ne ĩ¬
pediant & noceant in istis temporalib reb siue quas
adipisci adhuc appetit nr̃a cupiditas. siue quas a¬
mittere formidat infirmitas. ita ut quã uis bonis
maloꝵ uita displiceat. & ideo ut cũ eis non incidant.
in illã dampnationẽ quȩ post hanuitã talib p̾pa¬
ratur. tam̃ quia ꝓpterea peccatis eoꝵ dãpnabilib
parcunt. dum eis in suis lic& leuib & uenalib me¬
tuunt. iure cũ eis temporalit᷑ flagellantur. ꝗͣ uis
inet̾nũ minue puniantur Iure istam uitã quando
diuinitꝰ affliguntur cũ eis amarã sentiunt. cuiꝰ aman¬
do dulcedinc̾. peccantib eis amari esse noluerunt:
Nam si ꝓpterea quisq obiurgandis & corripiendis malis
agentib parcit. quia oportunũ tempꝰ inquirit. uel

Expanded text:
dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuis bonis malorum uita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam damnationem, quae post hanc uitam talibus praeparatur, tamen, quia propterea peccatis eorum damnabilibus parcunt, dum eos in suis licet leuibus et ueniabilibus, metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamuis in aeternum minime puniantur, iure istam uitam, quando diuinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel
Abbreviated transcription (Latin):
humiliter cogitantes. quamuis longe ab sint a fa¬
cinorosis. flagitiosis. atq impis. non usq ad eota¬
men se a delictis deputant alienos: ut nec tempo¬
ralia ꝓ eis mala ꝑpeti se iudicent indignos. Ex¬
cepto enĩ quod unis quisq quãlib& laudabiliter
uiuens. cedit in quib dã carnali concupiscentie.
& si ñ ad facinoꝵ inmanitatẽ gurgitẽ flagitioꝵ
atq impietatis ab hominationẽ. ad aliqua tamen
peccata uł rara. uł tanto trebriora. quanto mino¬
ra. Hoc excepto quis tandẽ facile repperit᷑. qͥ eosdẽ
ipsos ꝓpter quorũ horrendã suꝑbiã. luxuriãq &
auaritiã. atq execrabiles iniquitates atq impieta¬
tes ds̃ sicut mina ndo p̃dix̃ conterit terras. sic ha¬
beat ut habendi sunt. sic cũ eis uiuat. ut cũ talibus
ẽ uiuendũ: Plerumq enĩ ab eis docendis. a monen¬
dis. aliquando etiam obiur gandis & corripiendis male

Expanded text:
humiliter cogitantes, quamvis longe absint a fahumiliter cogitantes, quamvis longe absint a facinorosis, flagitiosis atque impiis, tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se judicent dignos. Excepto enim quod unusquisque, quamlibet laudabiliter vivens, cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum inmanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male
Abbreviated transcription (Latin):
distinctũ non ẽ. quod utriq ꝑpessi sunt Man&e
enĩ dissimilitudo passorũ. & iam in similitudine
passionũ & lic& sub eodem tormento. non ẽ idem
urtꝰ & uiciũ. Nã sicut sub uno ignc aurũ rutilat.
palea fumat. & sub eadẽ tribula stipule cõminu¬
untur. frumenta purgant᷑. nec ideo cũ oleo a¬¬
murca confunditur. quia eodẽ pͣli pondere ex¬
primitur. ita una cademq uis irruens bonos ꝓbat.
purificat. eliquat. malos dampnat. uastat. ex¬
terminat Unde. in eadẽ afflictione mali dm̃ de¬
testantur atq blasphemant: boni autẽ p̃cant᷑¬
& laudant: Tantũ inter ẽ: non qualia. sed quał
quisq patiatur. Nam pari moto ex agitatum. &
exalat horribilit᷑ cęnũ. & suauiter flagrat unguen¬
sunt. quod non eis magis fidelit̃ ista considerantib ad
ꝓuectom ualer& : Primo qͦd ipsa peccata quib ds̃
indignatꝰ impleuit tantis calamitatib mundũ.

Expanded text:
distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ita una eademque uis inruens bonos probat purificat eliquat, malos damnat uastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur adque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum et suauiter fragrat unguensunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad profectum valeret? Primo, quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus implevit tantis calamitatibus mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
untur. Inter ẽ autẽ plurimũ. qualis Sit usus uel earõ
rerũ quę ꝓsꝑẽ. uel earũ quȩ dicunt᷑ aduerse:
Nã bonꝰ temporalib nec bonis extollit̾. nec malis fran¬
gitur. M alus aũ ideo huiuscemodi infelicitate
punitur. quia felicitate corrumpitur O stendit
openationc̃ suã Nã si nunc om̃c peccatõ manifesta plec¬
terx pena. nichil ultimo iudicio seruari putaretur. Rur¬
sus si null ũ peccatũ nc̃ punir& aꝑte diuinitas: nulla
esse diuma ꝓuidentia crederctur: Similit̾ in reb se¬
cundis. si non eas d̃ quibdã petentib euidentissima
largitate conceder&. non ad eum ista ꝑtinere edice¬
renius Item si om̃ib eas petentib dar&. non nisi
ꝓpt᷑ talia p̾mia seruiendõ illi esse arbitraremur:
ei pios nos facer& talis seruitꝰ. sed potiꝰ cupidos&
auaros. Nec cũ ita sint. quicũq boni & mali
parit᷑ afflicti sunt. non ideo  distincti ñ sunt. qr

Expanded text:
untur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum untur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit toperationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo iudicio seruari; putaretur; rursus si nullum nunc peccatum puniret aperta diuinitas, nulla esse diuina prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus euidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia seruiendum illi esse arbitraremur, nec pios nos faceret talis seruitus, sed potius cupidos et auaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter adflicti sunt, non ideo ipsi distincti non sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ille eam p̃buit. qͥ cotidic facit oriri solẽ suũ suꝑ bo¬
nos & malos. & pluit suꝑ iustos & in iustos: Quã¬
uis enĩ quidã eoꝵ ista cogitantes penitendo ab im¬
pietate se corrigant. qͥdã uͦ sicut apls̃ dicit. diuiti¬
as bonitatis & longanimitatis dĩ contempnentes.
sedm̃ duritiã cordis sui. & cor impenitens. thes
auri zant sibi iram in die ire & reuelationis iusti
iudicu dĩ. qͥ redd& unicuiq scdm opera eiꝰ. tam̃
patientia di ad penitentiã inuitat malos. sicut fla¬
gelly ad penitentiã erudit bonos. Itẽq miscdã
dĩ fouendos amplectitur bonos. sicut seueritas dĩ
puniendos corripit malos Placuit quippe diui¬
ne ꝓuidentic p̃parare in posterũ bona iustis. qͥb
non fruentur iniusti: & mala impus. qͥb non ex¬
cruciabuntur boni Ista uͦ temporalia bona & mala
utrisq uoluit esse cõmunia. ut nec bona cupidius
appetantur. que maliquoq habere cernuntur. nec
mala turpit̾ euitentur. quib & boni plerumq asfici¬

Expanded text:
ille praebuit, qui cottidie facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? Quamuis enim quidam eorum ista cogitantes paenitendo ab inpietate se corrigant, quidam uero, sicut apostolus dicit, diuitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnentes secundum duri reuelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adfici
Abbreviated transcription (Latin):
ducerentur. unde captiuandi ulli nec a crudeli¬
b hostib ab ducerent᷑. hoc xp̃i nomini. hoc xp̃a¬
no tempori tribuendũ quisquis non uidet cecus:
quis quis uid& nec laudat. ingratꝰ. quisquis lau
danti reluctatur: insanus ẽ. Absit ut prudens qͥs¬
quã hoc feritati imput& barbarorũ. Truculentis¬
simas & seuissimas mentes ille ⁊ crruit. ille frenauit.
ille mirabiliter temperauit. qͥ ꝑ ꝓphãm tantt ante
dixit: Uisitabo in uirga iniquitates eoꝵ & in fla¬
gellis peccata eoꝵ: miscdãm autt̃ non disꝑgam

Expanded text:
ducerentur, unde captivandi ulli nec a crudeliducerentur, unde captivandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur; hoc Christi nomini, hoc christiano tempori tribuendum quisquis non videt, caecus; quisquis videt, nec laudat, ingratus; qdanti reluctatur, insanus est. Absit, ut prudens quisquam hoc feritati inputet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata eorum; mis
Abbreviated transcription (Latin):
diuit Quesiuit enĩ cuiusmodi essent Et cũ einon so¬
lũ multa grandia. uerỹ etiã renunciarent᷑ armata. re¬
linquamꝰ inquit tarentinꝰ dõs iratos: Lum igitur nec
illiꝰ fletũ nec huiꝰ risum. nec illius castã miscdãm. nec
cerc potuer̃. quando p̃termuteretor. si aliquib homi¬
nib in honorẽ cuuspiã tlõꝵ syoꝵ sic peꝑcissent. ut in
quoquã templo cedẽ uł captiutatẽ fieri phiberent :¬
Quicquid gͦ uastationis. trucidationis. dep̃dationis. concre¬
mationis. afflictionis. in ista recentissima romana elade
cõmissỹ ẽ. fecit hoc consuetudo bellorũ. Quod autẽ
nouo more factom ẽ: quod inusitata rerũ facie imma¬
nitas barbara tã mitis apparuit. ut amplissime ba¬
silicȩ implende poplõ cui parccretur cligerentur.
& decernerentur ubi nemo feriretur. unde nemo
raperetur. qͦ liberandi multi a miserantib hostib

Expanded text:
diuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non sodiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam cere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templo caedem uel captiuitatem fieri prohiberentQuidquid ergo vastationis, trucidationis, depraedationis, concremationis, afflictionis, in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum. Quod autem more novo factum est, quod inusitata rerum facie immanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae implendae populo cui parceretur, eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos pietatis indicia p̃terirent :¬
gregius romani nominis marcus marcellus.
qui siracusas urbẽ ornatissimã cȩpit. refertur
eã prius fleuisse ruiturã. & ante eiꝰ sanguinẽ suas
ei lacrimas effudisse. Gessit & curã pudicitie. &iam
in hoste seruando: Nã priusꝗͣ opidũ uictor ius¬
sisset inuadi. constituit edicto. nequis corpꝰ liberum
uiolar&: Euersa ẽ tam̃ ciuitas more belloꝵ. nec quicꝗͣ
legitur ab imperatore tã casto atq clementi fuissẽ
p̃ceptr̃. ut quisquis ad illud uel illud templũ confu¬
gisset. haberetur illesus Quod utiq nullo modo p̃¬
teriretur: quando nec eiꝰ fletꝰ. nec quod edixerat ꝓ
pudicitia minime uiolandapotuit taceri
abius tarentine urbis euersor. asimulachors
dep̃clatione se abstinuisse laudat᷑: Nã cũ eiscriba
suggessiss&c. quid de signis deoꝵ quȩ multa capta fu¬
erant. fieri iuber&. continentiã suã etiam iocando con¬

Expanded text:
ipsos pietatis indicia praeterirent? Eipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum, nec uspiam legitur ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando con
Abbreviated transcription (Latin):
postremo armis. cadauerib: cruore atq: lucti om̃a
tepleri. Hic si fana taciuss&. dõrũ sedib solere hos¬
tes parcere putaremꝰ: Et hec ñ ab alienigenis hosti¬
d sed a catilina & socus eiꝰ nobilissimis senatorib
& ciuib romanis romana templa metuebant. Sed
hi uidelic& ꝑditi. & patrie parricide:¬
uid gͦ ꝑ multas gentes quę int̾ se bella gesser̃.
modiscurrit : Romanos ipsos uid eamꝰ. ipsos in quã
recolamus. respiciamꝰq romanos. de quoꝵ p̃cipua
laude dictũ ẽ partere subiectis. & debellare siꝑpbos
& quod accepta iniuria igno ⁊ cere quã ꝑsequi ma¬
lebant: Quando tot tantasq urbes ut late domina¬
rentur expugnatas captasq euerter̃. legat᷑ nobis quȩ
templa exciꝑe solebant. ut ad ea quisquis confugis¬
set liberaretur: An illi faciebant & scriptores earun¬
dẽ rerũ gestarũ ista reticebant: Ita uͦ qͥ ea quȩ lau¬
darent maxime reqͥrebant. ista p̃clarissima scdm̃

Expanded text:
postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perditi et patriae parriciduid ergo per multas gentes, quae inter se bella gesserunt mo discurrat? Romanos ipsos uideamus, ipsos, inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot tantasque urbes, ut late dominarentur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset liberaretur. An illi faciebant et scriptores earundem rerum gestarum ista reticebant? Ita uero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sa. hic seruata libertas. Ibi clausa. hic int̾dicta cap¬
tiutas: Ibi possidendi adominantib hostib p̃me¬
bant᷑. huc liberandi a miserantib ducebantur:
ostremo illud iunonis tẽplũ sibi elegtrat auaricia
& suꝑbia leuiũ grecoꝵ. istas xp̃i basilicas miscdã
& humilitas &iam in mani ũ barbarorũ.
isi forte greci quidẽ eo in illa sua uictoria tem¬
plis cõmuniũ deorũ peꝑcer̃. atq illoc̃ fugientes
miseros uictosq troianos ferire uel captiuare non
ausi suit. sed uirgilius poetarũ more illa mentitus ẽ
Immo uͦ morẽ hostiũ & cuutatis euertentiũ ille des¬
nobilitate ueritatis hẏstoricꝰ. sententia sua quã de
coniuratis in senati habuit. cõmemorare ñ p̃termittt:
rapi iurgines. pueros. diuelli liberos a parentũ com¬
plexo. matres familiari pati quȩ uictorio collibu¬
isset. fana atq domos spoliari. cedẽ incendia fieri.

Expanded text:
sa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta capsa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euertentium ille desnobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri:
Abbreviated transcription (Latin):
ledictis hostib ꝓsilirent: Ipsa ut dixi troia mat᷑
poplĩ romani sacratis locis dõrỹ suorũ munire non
potuit cuies suos abignib ferroq grecorũ cosdẽ ipsos
deos colentiũ. quin etiã a iunonis a sylo custodes let¬
ti. phenix & dirus ulixes p̃dã ad seruabaÑ. Huc un¬
diq troia gaza incensis erepta additis. menseq deorm.
craterasq aurosolidi. captiuaq uestis conge:itur. pue¬
ri & pauide longo ordine matres stant curtũ. E lectꝰ
ẽ uidelic& locꝰ tantȩ deȩ ac sacratꝰ. non unde captiuos
non licer& duccre. sed ubi captiuos liber& includer.:
Compara nc̃ a sylũ non cuiꝰlib& dĩgregalis uel de
turba plebis. s iorus ipsius sororis & conuigis. & re
censis templis & dus. erepta spolia portabantur. ñ
donanda uictis. sed diuidenda uictorib. Huc aũ
& quod alibi ad ea loca ꝑtinere cõꝑtũ ẽ. cũ honore
& obsequio religiosissimo reportatũ ẽ. Ibi amis¬

Expanded text:
ledictis hostilibus prosilireledictis hostilibus prosilirepopuli Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coniugis et recensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amis
Abbreviated transcription (Latin):
illi prus perissent. sed illos potiꝰ olim fuisse pe¬
rituros. nisi eos quantũ potuiss& roma seruass& :
Nã quis non cũ animaduerterit uideat: quanta sit
uanitate p̃sumptiꝰ non posse uincisub defensorib uic¬
tis. & ideo perisse quia custodes ꝑdidit deos. cũ uelsola
esse potuerit causa pertundi. custodes habere uolius¬
se perituros. Non itaq cũde dus uictis illa conscri¬
berentur atq canerent᷑ poetis libebat mentiri: sed
cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Uerum
ista oportuniꝰ alio loco diligent̃ copioseq tractanda
sunt: nc̃ quod instituerã de ingratis hominib dicere parĩꝑ
ad tendere. & eas linguas aduersus eiꝰ nom̃ dementia
sacrilege ꝑuersitatis exercent. quib linguis usurpaue¬
r̃ mendacit᷑ ipsũ nom̃ ut uiuerens̃. uł quas linguas in lo¬
cis ei sacratis metuendo p̃sser̃. ut illic tuti atq muniti
ubi ꝓpter eum illesi ab hostib fuer̃. inde in eũ ma¬

Expanded text:
isi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse peisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper adtendere et eas linguas aduersus eius nomen dementia sacrilegae peruersitatis exercent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ipsum nomen, ut uiuerent, uel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti adque muniti, ubi propter eum inlaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum ma
Abbreviated transcription (Latin):
prudentes cõmendare debuer̃: Sedhec ino dice¬
bat uelut irata mulier. quid loqueret᷑ ignoranis:
Quid eneas ipse. pius totiens apellatꝰ: Nonne ita nar¬
rat : Panthus otsyades archis phebiq sacerdos: sacra
manu uictosq deos pariũq nepotẽ. ipse trahit: cur¬
suq amens ad limina tendit Nonne dcos ipsosqͦs
uictas non dubitat dicere. sibi potiꝰ quã se illis phib&
cõmendatos cũ ei dicit᷑. Sacra suosq tibi cõmendat
troia penates: Si gͥ uirgiliꝰ tales deos & uictos di¬
cit. & ut uel uicti quo quomͦ euaderent homini cõ¬
mendatos. que dementia ẽ existimare his tutorib
romã sapient̃ fuisse cõmissã. & nisi eos amisiss& non
potuisse uastari. Immo uͦ uictos deos tãꝗͣ p̾sides
ac defensores colere. quid ẽ aliud ꝗͣ tenere numina¬
non bona.s numina mala: Quanto enĩ sapientiꝰ
credit᷑ romã ad istã cladẽ non fuisse uenturã. nͥ¬

Expanded text:
prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno diceprudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, n
Abbreviated transcription (Latin):
lebatur ut patriã custo dir& & ciues. que suos non
ualuit custodire custodes :¬
cce qualib diis urbẽ romani seruandã se cõmisis¬
se gaudebant: O nimiũ miserabilẽ errorẽ. & no¬
bis sũccens& cũ de dus eoꝵ talia dicimꝰ. cũ nec
succensent auctorib suis. quos ut ediscerent merce¬
dẽ deder̃. doctoresq ipsos insuꝑ & salario publico
& honorib dignissimis habuer᷑. Nempe apud
uirgiliũ quẽ ꝓpt̾a paruuli legunt. ut uidelic& po¬
eta magnꝰ om̃iumq p̃clarissimus atq optimꝰ teneris
ebibitꝰ animis. non facile obliuone possit ab oleri.
scdm̃ illud oratii. quo semel ẽ inbuta recens seruabit
odorẽ testa diu: apud hunc gͦ uirgiliu nempe iuno
inducitur infesta troianis. eolo uenturũ regi aduer¬
sus eos irritando dicere Gens inimica michi tẏrrenũ
nauigat equor. Ilium initaliã portans uictosq pe¬
nates. Itane istis penatib uictis romã ne uinceret᷑

Expanded text:
lebatur, ut patriam custodiret et cives, quae suos non lebatur, ut patriam custodiret et cives, quae suos non valuit custodire custodescce qualibus dis Urbem Romani seruandam se commisisse gaudebant!s o nimium miserabilem errorem! Et nobis suscensent, cum de dis eorum talia dicimus; nec suscensent auctoribus suis, quos ut ediscerent mercedem dederunt doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe aput Vergilium, quem propterea paruuli legunt, ut uidelicet poeta magnus omniumque praeclarissimus adque optimus teneris ebibitus animis non facile obliuione possit aboleri, secundum illud Horatii: Quo semel est inbuta recens sernabit odorem Testa diu - aput hunc ergo Vergilium nempe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi aduersus eos inritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpla confugisse cõpererant. aut aliquẽ ducẽ bar¬
barorũ p̃cepisse. ut irrupto opido nullꝰ feriretur.
qͥm illo uł in illo tẽplo fiuss& inuentꝰ. Nonne ui¬
dit eneas priamũ ꝑ aras sanguine. fedantẽ quos
ipse sacrauerat ignes: Nonne diomedes & uli¬
xes. cesis sume custodib arcis. corripuere sacrã esfi¬
giẽ. manibq cruentis uirgineas ausi diuę conti¬
gere uittas: Nec tam̃ qͦd seqͥtur ueruẽ ex illo
fluere. ac retro sublapsa referri spes danaum: Postea
quippe. uicer̃. postea troiã ferro ignibq deleueruss.
postea confugientẽ ad aras pͥamum obtruncauerius:
Sec ideo troia peruit. quia mineruã ꝑdidit: Quid
enĩ prius ipsa minerua ꝑdiderat. ut perir& : Anfor¬
te custodes suos:. Hoc sane uerũ ẽ. Illis quippe int̾¬
emptis potuit auferri Neq enĩ homines a simulachro:
s simulachrũ ab hominib seruabat᷑: Quomͦgͦ co¬

Expanded text:
templa confugisse compererant, aut aliquem ducem bartempla confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum praecepisse, ut inrupto oppido nullus feriretur, qui in illo uel illo templo fuisset inuentus. Nonne uidit Aeneas Priamum per aras Sanguine foedantem quos ipse sacrauerat ignes? Nonne Diomedes et Ulixes caesis summae custodibus arcis Corripuere sacram effigiem manibusque cruentis ngere vittas? Nec tamen quod sequitur verum est: Ex illo fluere, ac retro sublapsa referri Spes Danaûm. . Postea quippe vicerunt, postea Trojam ferro ignibusque deleverunt, postea confugientem ad aras Priamum obtruncaverunt. Nec ideo Troja periit, quia Minervam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerva perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane verum est: illis quippe interemptis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacrum ab hominibus servabatur. Quomodo ergo co
Abbreviated transcription (Latin):
simis & amplissimis. ac ꝓ largiore miscdã ad capa¬
citatẽ multitudinis electis: p̃ter belloꝵ mort̃ truco¬
lenti barbari peꝑcer̃. hoc tribuere xp̃anis tẽporib.
re. ut esfugiant penas ignis et̃ni Qͦd nom̃ multi
eoꝵ mendacit᷑ usurpar̾: ut effugerent penas p̃sentis
exitii Nam quos uides petulant̃ & ꝓcacit᷑ in¬
sultare. seruis xp̃i: sunt in eis plurimi qͥ illũ inte¬
ritum cladẽq ñ euasissent: nisi seruos xp̃i se esse
fixissent: Et nc̃ ingͣta suꝑbia. atq impuss ima
insania. ecclẽ eiꝰ nomini resistunt corde ꝑuerso. ut
sempit̾nis tenebris puniantur. ad qͦd nom̃ ore uł sub¬
dolo confuger̃. ut tẽporali lucc fruerentor:
ot bella gesta conscripta sunt. uel ante con¬
ditã romã. uł ab eiꝰ exorti & imꝑio. legant & ꝓfe¬
rant sic ab alienigenis captã aliquã ẽẽ ciuitatẽ. ut
hostes qͥ ceꝑant parcerent eis. quos ad dõrũ suoꝵ

Expanded text:
simis et amplissimis, ac pro largiore misericordia ad capasimis et amplissimis, ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis, praeter bellorum morem truculenti Barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus re, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata superbia adque inpiissima insania eius nomini resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerentur. ot bella gesta conscripta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
cebantur a miserantib hostib quib etiã extra ip¬
sa loca peꝑcerant. ne in eos incurrerent. qͥ similẽ mi¬
sericordiã non habebant: Qui tam̃ etiã ipsi alibi
truces. atq hostili more seuientes. post ea quã
ad loca illa ueniebant: ubi fuerat int̃ dictĩ quod alibibel¬
li iure licuss&. tota feriendi refrenabat᷑ in manitas. &
captiuandi capiditas frangebatur. Sic euaser̃ multi. qͥ¬
ꝓpt̃ xp̃i honorẽ facta sunt : non imnputant xp̃o nr̃o. seđ
fato suo: cũ potius deberent si quid recte saperent. illa
quȩ ab hostib aspera & dura ꝑpessi sunt. illi diuine
ꝓudentie tribuere: que solet corruptos hominũ mores
bellis emendare atq conterere: itẽq uitã mortalum
ustã atq laudabilẽ. talib afflictionib exertere: ꝓ¬
batãq uel in meliora transferre. uł in his ad huc ter¬
ris ꝓpt̾ usus alios detinere. illud uͦ quod in eis uel ubi

Expanded text:
cebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipcebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qpropter Christi honorem facta sunt, non imputant Christo nostro, sed fato suo: cum potius deberent, si quid recti saperent, illa, quae ab hostibus aspera et dura perpessi sunt, illi divinae providentiae tribuere, quae solet corruptos hominum mores bellis emendare atque conterere; itemque vitam mortalium justam atque laudabilem talibus afflictionibus exercere, probatamque vel in meliora transferre, vel in his adhuc terris propter usus alios detinere: illud vero, quod eis vel ubic
Abbreviated transcription (Latin):
de &iam de terrena ciuitate que cum dominari ap¬
ctit .&: si populi seruiant. ipsa ei dominandi libido
dominatur. non ẽ p̃tereundũ silentio. quicqͥd dice¬
re suscepti huiꝰ oꝑis ratio postulat. & facultas dai¬
Ex hac nãq existunt inimici. aduersus quos defenden
da ẽ ciuitas dĩ. Quorũ tam̃ mubti correcto impie¬
tatis errore. ciues in ea funt satisidonei Multiuͦ
in eã tantis ex ardescunt ignib odioꝵ. tãq manifes¬
tis beneficuis redemptoris eiꝰ ingrati sunt. ut hodie
cont̾ eã linguas non mouerent. nisi ferrũ hostile
fugientes. in sacrati ȩccłę locis uitã de qua suꝑbi¬
unt inuenirent: An non etiã illi romani xp̃i no¬
Testantur hec martirĩ loca. & basilice aploꝵ. quę
in illa uastatione orbis ad se confugientos suos a¬
lienosq receper̃. Huc usq cruentus seuiebat inimi¬
cus. ibi accipiebat limitt̃ trucidatoris furor. illo du¬

Expanded text:
de etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adpde etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adpetit, etsi populi seruiant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti huius operis ratio postulat et facultas daEx hac namque existunt inimici, adversus quos defendenda est Dei civitas: quorum tamen multi, correcto impietatis errore, cives in ea fiunt satis idonei; multi vero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum, tamque manifestis beneficiis Redemptoris ejus ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non moverent, nisi ferrum hostile fugientes, in sacratis ejus locis vitam, de qua superbiunt, invenirent. Annon etiam illi Romani Christi noTestantur hoc martyrum loca et basilicae apostolorum, quae in illa uastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo du
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide uiuens. siue in illa stabilitate sedis ȩternę quã
nũc expectat ꝑ patientiõ. quo adusq iusticia con¬
uertat᷑ in iudiciũ. dcinceps ad eptara ꝑ excellentiauic¬
toriã ultimã & pacẽ ꝑfectã. hoc opere ate instituto
E& mea ꝓmissione debito defendere aduersus eos qui
conditori deos suos p̾ferunt fili carissime marcelline¬
Suscepi. magnum opꝰ & ardiũ: sed d̃s aduitor nĩ ẽ:
A scio quib uirib opussit. ut psuadeat᷑ suꝑbis quanta
sit urtꝰ humilitatis. qua fit u om̃a terrena cacumia
tẽporali mobilitate nutantia. non humano usurpata
fastu. sed diuina gr̃a donata celsitudo transcendit:
Lex enĩ & conditor ciuitatis huiꝰ clequa loquuturi¬
Sumus. inscriptura populis suis sententiã duunc
legit aperuit. qua dicbii ẽ. Ds̃ suꝑbis resistit: hu¬
milib ditẽ dat grãm: Hoc uero quod dĩẽ. suꝑbe qͦ¬
q anime sp̃s inflatus affectat. amatq sibi in laio¬
dib dici. parcert subiectis. & debellare suꝑbos Un¬

Expanded text:
tate sedis aeternae, quam nunc exspectat per patientiam , quoadusque justitia convertatur in judicium , deinceps adeptura per excellentiam victoria ultima et pace perfecta, hoc opere a te instituto, et mea promissione debito, defendere adversus eos qui Conditori ejus deos suos psuscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae quoque animae spiritus inflatus adfectat amatque sibi in laudibus dici: Parcere subiectis et debellare superbos. Un
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eoꝵ qͥ ista fecer̃. non ad eoꝵ infelicita ẽ qͥ ista ppes¬
si sunt. Quamuis enĩ hȩc in conspecto hominũ dura &
dira uideant᷑. s p̃ciosa in conspecto dñi mors scõꝵ eiꝰ. Sin¬
de ista om̃a idẽ curatio funeris. conditio sepulture. põ¬
pa exequiarũ magis s̃ uiuoꝵ solatia q̃ subsidia mor¬
tuoꝵ. Si aliqͥd ꝓdest impio p̃ciosa sepultura. oberit
pio uilis atq nulla Preclaras exeqͥas in conspecto
s multo clariores in conspecto dñi ulceroso illi pauꝑi.
ministeriũ p̃buit angłoꝵ. qͥ eũ non extuler in mar¬
moreũ tumulũ. s: in abrahȩ gremio sustuler RideNs
hec illi: cont᷑ qͦs defendendã suscepimꝰ ciuitatẽ dĩ
Ueruntam̃ sepulture curã etiã eoꝵ philosophi con¬
tẽpser̃. & sepe uniuersi exercitꝰ dũ ꝓ t̾rena patria
morerent᷑ ubi postea iacerent. uł ubi bestus esce fi¬
erent: ñ curar̾ licuitq poetis de hacrt plausi bilit᷑
dicere. glo tegit᷑. qͥ ñ hab& urnã. Quantominꝰ de¬

Expanded text:
ecerunt, non ad eorum infelicitatem, qui ista perpessi sunt. quamuis enim haec in conspectu hominum dura et dira uideantur, sed pretiosa in conspectu domini mors sanctorum eius. proinde ista omnia, id est curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exequiarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum. si aliquid prodest inpio sepultura pretiosa, oberit pio uilis aut nulla. praeclaras exequias in conspectu um, sed multo clariores in conspectu domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem dei. uerum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt. et saepe uniuersi exercitus, dum prmorerentur, ubi postea jacerent, vel quibus bestiis esca fierent, non curaverunt; licuitque poetis de hac re plausibiliter dicere, Coelo tegitur, qui non habet urnam. quanto minus de
Abbreviated transcription (Latin):
do. postea uͦ nichil habere qͦd faciant. qr nullꝰ sens e̾ incor¬
pore occiso Multa itaq corpora xp̃anoꝵ ttrranon
texit. s nullũ eoꝵ qͥsqͣ acelo & terra sẽpauit. ꝗͣ totã im¬
pl& p̃sentia sua. qͥ nouit unde resuscita quod creauit.
Dr̃ qͥdem in psalmo: Posuer mortalia seruoꝵ tuoꝵ escas
uolatilib ecli. carnes scõꝵ tuoꝵ bestus terrȩ. E studer̃
sanguinc̃ eoꝵ tanq̃ aquã in cir cuiti iherłm. & non erat

Expanded text:
do; postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est in cordo; postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est in corpore occiso. Multa itaque corpora Christianorum terra non texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde resuscitet quod creauit. Dicitur quidem in psalmo: Posuerunt mortalia seruorum tuorum escas uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderunt sanguinem