comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat de cõrruptelis. que
flagitia nominant᷑ ex quib
tiorum sequens. dum impedi¬
entes ꝑsonas remouere conatͤ.
ꝑgit infacinus.: Sic distinctꝰ
est etiam ille locus insapien¬
tia salomonis:ubieum enu¬
merasset suꝑiora flagitia: ait
Circũ ueniamus pauperem
iustum: qm̃ inutilis est nob̾¬
Ignominia dicta: quod desi¬
nat habere dignitatis nomen
is.qui inaliquo crimine dep̃¬
henditur. Dicta est autẽ igno¬
minia: quasi sine nomine:sic̃
ignarꝰ. sine scientia: sicut igno¬
bilis. sine nobilitate. Hoc quoq¬
et infamia: quasi sine bona

Expanded text:
dicebat de corruptelis quae dicebat de corruptelis quae flagitia nominantur, ex quibtiorum sequens, dum impedientes personas removere conatur, pergit in facinus. Sic distinctus est etiam ille locus in Sapientia Salomonis, ubi cum enumerasset superiora flagitia, ait: Circumveniamus pauperem justum, quoniam inutilis est nobIgnominiam dictam, eo quod desinat habere honestatis nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dicta est autem ignominia quasi sine nomine, sicut ignarus sine scientia, sicut ignobilis sine nobilitate. Hoc quoque infamia dicitur, quasi sine bona
Abbreviated transcription (Latin):
datio: et coluerunt et seruiert
creature potius quã creatori:¬
Neq enim creaturam rep̃hen¬
dit apłs: quod qui fecerit. cre¬
atori iniuriam facit: sed eos
qui male usi sunt. bono meli¬
ore deserto. Pinde sicustodi¬
ant om̃s nature modum.
et speciem. et ordinem ꝓpͥũ:
nullum erit malum. Si aut̃
his bonisquisq male utiuo¬
luerit: nec sic uincit uolunta¬
tem dei quietiam iniustos
iuste ordinare nouit: ut sup¬
si ꝑ iniquitatẽ uoluntatiꝰ sue
male usi fuerint bonis illius:
ille ꝑiustitiam potestatis sue.
bene utat᷑ malis ipsorum:
recte ordinans inpenis.qui
seꝑ uerse ordinauerunt in pec¬
tur cum illo qui est benedict᷑
inscła: cui si seruissent. et ipsi
rant: Maledieti gͦ et tẽporales
effecti sunt: qui benedictum
in scła reliquerunt. De talib
enim dr̃. Similit̃ odio sunt¬
deo: impius et impietas eius.
Propterea tradidit illos deus
tur intelligi ad nocendum ꝑ¬
tinere ista quȩ nunc dicit:
Idẽ facinora. suꝑius autem

Expanded text:
coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatore enim creaturam reprehendit — quod qui fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes naturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in pecter sit Deus. Qui est benedictus in saecula. Cui si servissent, et ipsi runt. Maledicti ergo, et temporales effecti sunt, qui benedictum in saecula reliquerunt. De talibus enim dicitur: Similiter odio sunt impius, et impietas ejus.Deus tur intelligi, ad nocendum pertinere ista quae nunc dicit, id est facinora. Superius autem
Abbreviated transcription (Latin):
sas suꝑius memoratas: etiã
inhis flagitiis dimissi sunt:
ut passio uitii iam pena pecca
euidenter expressit: ut cogno¬
scas eos rationem ꝑdidisse na¬
ture: qui tamamentes effecti
sunt. ut omĩa ꝑuerterent. in
dm̃ ꝑu̾si: Neq enim ordinẽ
nature seruare possunt: qui
auctorem naturȩ dereliquer̃:¬
Similiter autem et mascuil. re¬
licto naturaliusu femine. exar¬
serunt in desideriis suis ininuicẽ
masculi in masculos turpitu¬
dinem oꝑantes: Pondixit
usum coniugalem s naturalẽ:
eum uolens intelligi qui fit
inmenbris adhoccreatis.ut
ꝑea possit ad generandum
sexus uterq misceri: de ꝑhoc.
cum eisdem menbris etiã me¬
retrici quisq miscetur: natura¬
lis est usus:nec tamen lauda¬
bilis. sed culpabilis: Ab ea uero
parte corporis quȩ non ad ge¬
nerandum est instituta. si et
coniuge quisq utatur. con¬
tra naturam est. et flagitiosũ:¬

Expanded text:
sas superius memoratas etiam in his flagitiis dimissi sunt, ut passio vitii jam poena peccaevidenter expressit, ut cognoscas eos rationem perdidisse naturae, qui tamen amentes effecti sunt, ut omnia perverterent, in Deum perversi; neque enim ordinem naturae servare possunt, qui auctorem naturae dereliquersimiliter autem et masculi relicto naturali usu feminae exarserunt in desideriis suis in inuicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, non dixit usum coniugalem, sed naturalem, eum uolens intellegi, qui fit membris ad hoc creatis, ut per ea possit ad generandum sexus uterque misceri. ac per hoc cum eisdem membris etiam meretrici quisque miscetur, naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. ab ea uero parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et coniuge quisque utatur, contra naturam est et flagitiosu
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: ꝓpt̾ qđ tradidit illos
deus indesideria cordis eoꝵ
ininmundiciã: ut contu¬
meliis afficiant corpora
sua in semetipsis: quia eñi
cognoscentes dm̃. peccatũ
suꝑbie intelligendo cõmise¬
runt: cecantur etiã. ne intel¬
ligant quod cõmictunt:
Et qui intellegentiã suam
sequi nolunt inpeccato et
causa peccati. Et ipsũ lum̃
incellegentie ꝑdant inpeccato
et pena peccati. Prioris ergo
peccati merito. peccatorum
subsequentium fouea tegitur.:
ut qui malum sciens ꝑpetrat:
deinceps iustȩ in aliis etiam ne¬
sciens cadat: hoc quippe agit᷑.
ut culpis culpe feriantur:
tium ipsa incrementia uiti¬
orum: nã quia omp̃s ds̃ ad
penitentiam tempꝰ indulget.
qđ tam̃ humana malitia ad
usum suȩ iniquitatis in tor¬
quet: nimirũ iusto iudicio¬
dei augeri culpa ꝑmittitur:
cumuletur Hinc enĩ rursũ
ait: Ut impleant peccata

Expanded text:
idit illos Deus in desideria cordis eorum; in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis . Quia enim, cognoscentes Deum, peccatum superbiae intelligendo commiserunt, caecantur etiam, ne intelligant quid committunt. Et qui intelligentiam suam sequi nolunt in peccato et causa peccati, et ipsum lumen intelligentiae perdunt in peccato et poena peccati. Prioris ergo peccati merito peccatorum subsequentium fovea tegitur, ut qui malum sciens perpetrat, deinceps juste in aliis etiam nesciens cadat. Hoc quippe agitur, ut culpis culpa feriatur atium ipsa incrementa vitiorum. Nam quia omnipotens Deus ad poententiam tempus indulget, quod tamen humana malitia ad usum suae iniquitatis intorquet, nimirum justo judicio augeri culpa permittitur, cumuletur. Hinc enim rursum dicit: Ut impleant peccata
Abbreviated transcription (Latin):
dam scđm uos dixerunt. Hoc
igitur quod in deo uiuimus.
et mouem᷑ et sumꝰ ex illa ue¬
ritate est quamed illi impii si¬
mulacrorũ cultores ininiqui¬
tatẽ detinent: qui cognoscen¬
tes dm̃ non sic̃ dm̃ glorificaue¬
runt: Hanc tamen ueritatem
sicut uidemus.apud impios
et sacrilegos inuentã. non de¬
struit. sed confirmat apłs
eiusq utit᷑ testimonio addo¬
cendos eos qui ista nesciebant.
non sic̃ dm̃ glorificauerunt: ex
tium et uolucrum laberent᷑:¬
in inmunditiam ut contume¬

Expanded text:
idam secundum uos dixerunt. hoc idam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebant. non sicut Deum glorificaverunt, ex tium et volucrum laberentad immunditiam et carnis contume
Abbreviated transcription (Latin):
pentium: Talem scilicet
fingentes dm̃. qualis non est
deus: et non ficut eum cogno¬
tierunt tradentes hominib:
et paulo pꝰ detalib dic̃. qui im¬
mutauerunt ueritatem dei in
mendacium: et coluerunt et
seruierunt creature potius quã
creatori: qui est benedictus in
scła. Ueritas quippe creaturȩ.
a deo est: non est ds̃. quam illi
inmendacium conuerterunt:
tanquam deos colentes solẽ
et lunam. et que cũq celestia
ac terrestria: quod gͦ in muta¬
uerunt inmendacium suũ.
culpat. de testatur. euercit: Qđ
autem uerum indoctrina quã¬
uis multis falsitatib ꝑ mixta
confusaq seruar̃: ap ꝓbat.
testatur. a ffirmat. Nam et
hic eundem locum ita cepit
ut diceret. Reuelatur enim
tatem et in iustitiam hominũ:
eorum qui ueritatem in iniqͥ¬
tatem detinentNon abne
gans ueritatẽ quãuis in iniqͥ¬
tadem detentã: et inactibus
apłoꝵ cum de deo uno et uero
athenienses doceret: quod in
illo uiuimus. mouem᷑ et sumꝰ:
continuo sub iunxit: sicut qͥ¬

Expanded text:
nis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula; ueritas quippe creaturae a deo est, non est deus, quam illi in mendacium conuerterunt, tamquam deos colentes solem et lunam et quaecumque caelestia atque terrestria —: quod ergo immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur euertit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim tatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate gans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut qu
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus enim dei.quȩ sempi¬
terna est. et diuinitas que
nichil ominus sempit̃na ẽ:
exconiecturis agnoscitur crȩ¬
ature: uirtus est. quȩ regit
om̃ĩa: diuinitas: que replet
uniu̾sa. Exhoc ergo inexcu¬
festante deo cognouerint
dm̃. Non ut dignum est co¬
luerunt aut gratias egert̃:
ẜ ꝑ cogitationũ suarũua. nita¬
tẽ. dũformas & imagines reqͥit̃
in ꝓfundas stulticiȩ tenebras
de uoluti sunt. Quid enim
tam decrum.tamobscurũ.
tamq tenebrosum : quam
gloriam dei adcorporalem
et corruptibilem humane
forme effigiem uertere:
ut moris est his qui simula¬
cra uenerant᷑. diuine maie¬
statis eminentiã: It sint¬
mexcusabiles. Quare in ex

Expanded text:
virtus ergo Dei, quae sempiterna est, et divinitas, quae nihilominus sempiterna est, ex conjecturis agnoscitur creaturae; virtus est qua regit omnia divinitas, qua replet universa. Ex hoc ergo inexcufestante Deo, cognoverunt Deum, non ut dignum est coluerunt, aut gratias egerunt, sed per cogitationum suarum vanitatem, dum formas et imagines requirunin profundas stultitiae tenebras devoluti sunt; quid enim tam tetrum, tam obscurum, tamque tenebrosum, quam gloriam Dei ad corporalem et corruptibilem humanae formae effigiem vertere? ut moris est his qui simulacra venerantur, divinae majestatis eminentiam inexcusabiles. Quare inexcu
Abbreviated transcription (Latin):
enim suꝑius dixerat dolere
se quod genus isrł suo uitio
excluderetur aregno. quorũ
hȩc omĩa fuerant: et hic osten¬
dit illos qui non crediderunt
non eẽ filios abrahȩ. Neergo
om̃ib iudeis p̃dicare puta¬
ret᷑ et dicere : gͦ ds̃ m̃titus ẽ ab̃he:¬
incipit raciotinari. quare alto
& iusto iudicio dĩ. repulsis ilł
gentes sint intromisse.S ĩ ysa ac¬
non qui filiicarnis.hui filiidei:
s qui filii sunt ꝓmissionis.
estimantur insemine Quia¬
consuetudinẽ natus ẽ exan¬
cilla: isaac uero plus habuit
quam natura dabat. qui iã

Expanded text:
superius dixerat, dolere se, quod genus Israel suo vitio excluderetur a regno, quorum haec omnia fuerant, hic ostendit, illos, qui non credunt, non esse filios Abrahae, ne omnibus Judaeis praedicare putaretur et diceretur: Ergo Deus mincipit ratiocinari, quare alto et justo judicio Dei, repulsis illis gentes sint intromissae. Non non qui filii carnis, hi sunt filii Dei; sed qui filii promissionis, aestimantur in semine. Quconsuetudinem natus est ex ancilla, Isaac vero plus habuit quam natura dabat, qui ja
Abbreviated transcription (Latin):
ma dei.inqua cumeẽt non
rapinam arbitratus ẽ. esse
se ȩqualem deo.natus exfe¬
mina est:s ex forma serui :
quam accipiendo:semet ip¬
sum exinaniuit: neq enim
obaliud ex inanisse se dictꝰ
est:nisi accipiendo formã
serui:non amittendo formã
dei.Illaenim natura qua in
forma dei equalis est patri.
in cõmutabiliter ꝑ manen¬
te: suscepit mutabilem nr̃am.
ꝑquam de uirgine nasceretur:
Mon autem quod excideret
turis scĩs duppliciter appella¬
tur: et induos diuiditur filios:

Expanded text:
ma dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, natus ex femina est. sed ex forma serui, quam accipiendo semet ipsum exinan uit. neque enim ob aliud exinanisse se dictus est nisi accipiendo formam serui, non amittendo formam dei. illa enim natura, qua in forma dei aequalis est patri, incommutabiliter permanente suscepit mutabilem nostram, per quam de uirgine nasceretur. uos auturis sanctis dupliciter appellatur et in duos diuiditur filios:
Abbreviated transcription (Latin):
Quiagͥ linguarum noticiã.
non ꝓsequis. sed ꝓhis quib
p̃dicandum ẽ. accipit:. Debitor
om̃ib illis efficitur. quorũ
accepit adeolingue noticiã.
Sapientib autem efficitur de¬
bitor:phoc quod accepit sapi
entiã in ministerio abscondi¬
tam. quã ꝑfectis et sapientib
loqueretur. Quomodo autẽ
et insipientib: In quo paci¬
entiȩ gratiã et longanimita¬
tis accepit: Summe et em̃i
patientie est. ferre insipien¬
tium motus. Ita quod¬

Expanded text:
quia ergo linguarum notitiam non pro se quis, sed pro his quibus praedicandum est accipit, debitor omnibus illis efficitur, quorum accepit a Deo linguae notitiam; sapientibus autem efficitur debitor per hoc, quoentiam in mysterio absconditam, quam perfectis et sapientibus loqueretur. Quo modo autem et insipientibus? In quo patientiae gratiam et longanimitatis accepit; summae etenim patientiae ferre insipientium motus. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Quod cum fit: et ipse
consolationem capit. op suũ
firmum et stabile uidens: et
illi consolantur: quia aposto¬
lice gratiȩ participes fiunt:
quia sepe ꝓposui uenire ad

Expanded text:
rinae. Quod cum sit, Paulus et ipse consolationem capit, opus suum firmum et stabile videns, et illi consolantur, quia apostolicae gratiae sunt participes. quia saepe proposui venir
Abbreviated transcription (Latin):
Requirendum nunc est:quo¬
modo apłs grecis acbarbaris
sapientib et insipientib de¬
bitor est. Quid enim abipsis
acceperat: unde eis debitor fie¬
ret : drbitror. diuersis quidẽ
gentib inde eum effectũ eẽ
debitorẽ: quod omniũ gentiũ
linguis loqui accepit ꝑ gratiã

Expanded text:
Requirendum nunc est quomodo Apostolus Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus debitor est; quid enim ab ipsis acceperat, unde eis debitor fieret? Arbitror diversis quidem gentibus inde eum effectum esse debitorem, quod omnium gentium linguis eloqui accepit per gratia
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Hon em̃ erubesco
euangłm. Hoc subtiliter
ad taxationem ꝑtinet pa¬
ganorum:qui merito de
nt deum suum iouem crede¬
re: et erubescendum puta¬
nt. dnm ꝓpcer salut̃e ima¬
ginis sue credere crucifixũ.
cum in aldero de decus. In
altero sit insigne uirtutis.
et contra eos qui negant
curt natiuitatẽ et cruc̃ẽ dm̃i
qui putant hȩc indigna
deo: non intellegentes.ni¬
chil dignius deo quã quod
adhumanam salutẽ ꝓficit
Namsi incredulis stultitia
est: sed credentib dei uirdꝰ
et dei sapientia. De finiens

Expanded text:
. Non enim erubesco Evangelium. Hoc subtiliter ad taxationem pertinet paganorum, qui merito de nt Deum suum Jovem credere, et erubescendum putant, Dominum propter salutem imaginis suae credere, crucifixum cum in altero dedecus, in altero sit insigne virtutis. Et contra eos qui negant cunt nativitatem Domini et crucem, qui putant haec indigna Deo, non intelligentes nihil dignius Deo quam quod ad humanam salutem proficit. Nam si incredulis stultitia est, sed credentibus Dei virtus, et Dei sapientia. Virtus
Abbreviated transcription (Latin):
ad confirmandos uos: osten¬
dit qualit̾ eos suꝑius lauda¬
uerit: qui ad confirmandũ
adhuc gratiȩ indigent spi¬
ritalis: Idest simul consola¬
ri inuob̃ꝑeam que inuicem
est: fidem urãmatq meam.
fideisimul cum illis consola¬

Expanded text:
Ad confirmandos vos. Hic ostendit, qualiter eos superius laudaverit qui ad confirmandum adhuc gratiae indigent spiritalis. Id est, simul consolari in vobis per eam quae invicem est fidem vestram atque meam. fide
Abbreviated transcription (Latin):
et odisse quod feceramꝰ:et ama¬
re quod fecerat: et hoc quidem
in om̃ib intelligi potest de illo.
cui ueraciter dr̃: Nichil odisti
horum quȩ fecisti Non enim
quod cumq odiss ẽẽ uoluiss:
aut om̃ino eẽt quod omp̃s eẽ
noluisset: nisi et in eo quod odit.
eẽt etiã quodamaret: Merito
quipƿe odit: et uelut aregula
suȩ artis alienum in ꝓbat cut¬
um: Amat tamensuũ ȩciam
inuitiosis: tiel sanatione bene¬
ficium uł dampnatione ui¬
dicium: ita ds̃ et nichil odit
eorum quȩ fecit. Naturarum
enim. non uitiorum concditor
mala quȩ odit ipse nonfecit:
et de malis eis dem uel sanan¬
do ea ꝑmiscdiam. uel ordinan¬
do ꝑiudicitm bona sunt ipsa
sz et gloriamur:. nec innobiss
indeo. nec ꝑ nos. sed ꝑdnm̃nr̃m¬

Expanded text:
et odisse quod feceramus, et amaet odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo, cui veraciter dicitur, Nihil odisti eorum quae fecisti . Non enim quodcumque odisset esse voluisset, aut omnino esset quod omnipotens esse noluisset, nisi et in eo quod odit, esset etiam quod amaret. Merito quippe odit, et velut a regula suae artis alienum improbat vitium: amat tamen suum etiam in vitiosis vel sanatione beneficium, vel damnatione judicium. Ita Deus, et nihil odit eorum quae fecit: naturarum enim, non vitiorum conditor, mala quae odit, ipse non fecit; et de malis eisdem vel sanando ea per misericordiam, vel ordinando per judicium, bona sunt ipsa sed et gloriamur: nec in nobis, sed in Deo; nec per nos, sed per
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit nos: ut cum eius unige¬
nito etiã nos filii eius essemus:
pritisquam om̃ino aliquid esse¬
mus: Quod gͦ reconciliati sumꝰ
deo ꝑmortẽ filii eius: non sic au¬
diatur. non sic accipiatur. qua¬
si ideo nos reconciliatierit ei filiꝰ.
ut iam inciperet amare quos
oderat: sicut reconciliatur in¬
micus inimico. Ut deinde sint
amici et inuicem diligant qui
oderant inuicem: s iamnos di¬
ligenti reconciliatisumꝰ ei: cũ
quio ꝓpt̃ peccatũ inimicitias
habebamus. quod utrumq ue¬
rũ eẽ attestatur apłs: Commen¬
dat inquit dilectionem suam
erga nos caritatem etiam cum
inimicitias adu̾sum eũ exer¬
centes operaremur iniquitatẽ:
et tamen ei tierissimȩ dictũ est.
Odistidñẽ om̃s qui operantur
iniquitatem. ꝓ indemiro et di¬
uino modo. et quando nos ode¬
ratidiligebat. Oderat enim nos.:
quales ipse non fecerat: et quia
iniquitas nr̃a opus eius non
om̃i exparte consũpserat: noue¬
rat simul inuno quoq nr̃m.

Expanded text:
dilexit nos, ut cum ejus Unigedilexit nos, ut cum ejus Unigenito etiam nos filii ejus essemus, priusquam omnino aliquid essemus. Quod ergo reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, non sic audiatur, non sic accipiatur, quasi ideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant invicem: sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attestetur Apostolus: Commendat, inquit, dilectionem suam erga nos charitatem, etiam cum inimicitias adversum eum exercentes operaremur iniquitatem: et tamen ei verissime dictum est, Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem . Proinde miro et divino modo et quando nos oderat, diligebat: oderat enim nos, quales ipse non fecerat; et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
potero etiam hic quantũ satis
dam enim iustitia dei. Inpo¬
testate diabolitraditũ est ge¬
nus humanum.peccato pͥmi
hominis. In om̃s utritisq sexus
cõmixtione nascentis origina¬
liter transeunte: et parentũ
primorum debito tinitisos
posteros subiu gante. Hȩo
tradictio pritis ingenesi sig¬
nificata est. ubi cum serpenti
dictum eẽt terram mandu¬
cabis. hominidicꝰtum est. ter¬
ra es et interram ibis: In eoqđ
dictum est interram ibis. mors
corporis p̃nunciata est:quia
nec ipsam fuerat ex ꝑturus. si
ꝑmansiss ut factus est rectus:
quoduero uiuentiait. Terraes:
ostendit totum hominẽ inde¬
terius commutatũ. Tale est eñt
terra es: quale illud: non ꝑma¬
nebit sp̃s m̃s in hominib istis
qm̃ caro sunt: Tunc ergo de¬
monstrauit ei traditum: cus
dictum fuerat terram mandu¬
cabis. Non enim exquo ei recon¬
ciliatisumus ꝑsanguinem fi¬
liieius. nos cepit diligere:s
ante mundi consticutionem

Expanded text:
potero, etiam hic quantum satis potero, etiam hic quantum satis dam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram mandutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii ejus, non coepit diligere; sed ante mundi constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
quis contranos: qui filio pro
et cum illoomĩa nobis dona¬
uit: numquid nisi ĩplacatꝰ
eẽt pater: ꝓpͥofilio non par.¬
cens ꝓ nobis eum traderet :
nonne uidetur hec illi uelut
aduersa eẽ sententiãm: milla
moriatur ꝓ nob̃ filius. et re¬
conciliatur nob̃ pat̾ ꝑeius
mortẽ: In hac audem tanquĩã
pͥor nos dilexerit: pader ipse.
ꝓpter nos filio non parcitur:
Ipse ꝓnobis eum tradidit ad
mortem: s uideo quodec antea
pater dilexit nos: non solum
antequam ꝓnobis filius more¬
retur: s et ancequam conderet
mundum:. Ipso teste apło qui
dicit. sicut elegit nos: ante con
patre sibi non parcente ꝓnob̾
uelut inuitus est traditus:
quia et de ipsodictum est. qui
me dilexit: et tradidit se ipsũ
ꝓme: Omĩa ergosimul et pat
et filius. et amborum sp̃s: pa¬
riter et cũ corditer operantur:
Tamen iustificatisumus in
xp̃i sanguine: et reconciliatisu¬
mus deo ꝑmortem filii eius:
Et quomodo id factum sit: tit

Expanded text:
quis contra noquis contra noomodo non et cum illo omnia nobis donavit ? Numquid nisi jam placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso anFilius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius et amborum Spiritus pariter et concorditer operantur: tamen justificati sumus in Christi sanguine, et reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; et quomodo id factum sit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
impietas nominetur. nisi ta¬
men infirmitas eẽt: medicũ
necessarium non haberet
Hec autem apłi sententia pre¬
cedens ubi ait. cum adhuc in¬
firmi essemus iuxta tempus
ꝓimpiis mortuus est. co¬
heret duab sequentib: qua¬
rum inuna dix̃. peccatores.
inalia inimicos dei. tanquã
illis singulis reddiderit sin¬
gula: Peccatores adinfirmos:
inimicos dei referens ad impi
os: S quia sunt iustificati in
sanguine ipsius: Quȩ uis
est huius sanguinis obsecro.
ut in eo iustificentur creden¬
tes: Et quid est reconciliacio
ꝑmortem filii eius: Ita ne uͦ
cum irasceretur nobis deus
pater. uidit mordem filii sui
ꝓnobis. et placatus est nobis:
Numquid ergo filius eius
usq adeo nobis iamplacatꝰ
erat. ut ꝓ nobis etiam digna¬
retur mori: pater uero usq
adeo ad huc irascebatur: ut
nisi filius ꝓ nob̃ moriretur.
non placaretur:Et quid est
quod alioloco idem ipse doctor
gentium ait: Quid ergo inqͥt¬
dicemus ad hec: sideus ꝓnob̃̾.

Expanded text:
impietas nominetur. Nisi taimpietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberetec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impiSed quid est, justificati in sanguine ipsius? Quae vis est sanguinis hujus, obsecro, ut in eo justificentur credentes? Et quid est, reconciliati per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
mortem reconciliati. quis eñi
dubitet daturum amicis uitã
suam: ꝓquib inimicis dedit
mortẽ suamet reconciliatisumꝰ
qui alienati et inimici facti fue¬
ramus ꝑtransgressionem.ne¬
mo enim reconciliatur. nisi
ex inimicitiis. Inimicos autẽ
nos: pͥmi parentis transgressio
us: hos po sterius inimicos
dei: Et quos prius iustificatos
insanguine iħuxp̃i: eos posteniꝰ
reconciliatos ꝑmortem filii dĩ
Et quos prius saluos abira ꝑ
ipsum: eos postea saluos intu¬
ta ipsius: Non ergo ande istam
gratiam.quo quomodo pecca¬
tores: s intalib peccatis fuimꝰ.
ut inimici essemus dei: Suꝑiꝰ
autem idem apłs. nos peccato¬
res et inimicos dei:duob iden¬
tidem nominib appellauit:
Unouelut mitissimo: alio pla¬
ne atrocissimo.dicens: Si enim
xp̃s cum infirmi essemus ad¬
huc. iuxta tempꝰ ꝓimpiis mor¬
tuus est: quos infirmos: eos¬
dem impios nuncupauit:
Leue aliquid uidetur infirmi¬
tas:s aliquando talis est: ut

Expanded text:
mortem reconciliati. Quis enim mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam, pro quibus inimicis dedit tate. Reconciliati sumus. Quia alienati et inimici facti fueramus per transgressionem. Nemo enim reconciliatur, nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos primi parentis transgressio us, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius: Iustificati inquit
insanguine ipsitis. Iustifica¬
ti in eo plane: quod apeccatis
omnib liberati. Liberatiaut̃
ira utiq dei:quȩ nichil est ali¬
ud quam iusta undicta: non
enim sicut hominis animi
ꝑturbatio ẽ. ira dei: s illius
ira est. ctudicit alio loco sancta
scriptura: Tu autẽ dñe uirtu¬
tum cum tranquillitate iu¬
dicas: Sic ergo tusta diuina
uindicta tale nomen accepit:
etiam reconciliatio dei.quȩ rec¬
te incelligitur: Nisicum talis
ira finitur. nec aliter inimici
eramꝰ deo: nisi quem ad modum
iustitie sunt inmica peccata:
Quib remissis. tales inimicitie
finiuntur: et reconciliantur
iust quos ipse iustificat: quos
tamen etiam inimicos. utiq di¬
lexit: Quandoquidem filio pro
prio non peꝑcit s ꝓ nobis om̃ib
cum adhuc inimici essemus
tradidit: recte ergo apłs secutus
adiunxit: Si enim cumim¬
mici essemus reconciliatisumus
deo ꝑmortem filii eius: multo¬
magis reconciliati. salui erimꝰ
inuitaipsiꝰ. Inuita salui: quia ꝑ

Expanded text:
it. . Justificati, inquit, in sanguine ipsius. Justificati plane in eo quod a peccatis omnibus liberati: liberati auteira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hoperturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilexit: quandoquidem proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus, cum adhuc inimici essemus, tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit, Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. In vita salvi, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
non regnat: qtuia regnũ eitis
destructum est. ꝑgratiam xp̃i:
Etiam ineos qui non pecca¬
uerunt. insimilitudinem p̃¬
dum sua et ꝓpria toltintate
sieut ille peccauerunt: s ab
illo peccatum originale trax¬
erunt. qui est forma futuri
Neq hoc uno modo intellegi¬
tur: auit enim forma xp̃i a
contrario est: ut quemadmo¬
dum in illo om̃s moriuntur.
sio et inxp̃o om̃s tuuificentur:
Et quomͦꝰ ꝑ ipsius in obedientiã
peccatores consticuti sunt mui¬
ti. sic ꝑ xp̃i obedientiam iusti
constituantur multi: aut for¬
mã futis eũ dix̃ quod ipse infli¬
illo enim consticuta est for¬
ma condemnationis. futu¬
ris posteris. qui ex eius pro¬
pagine creati sunt: ut ex un
om̃s incondemnationem
nascerentur: ex qua non li¬
berat. nisi gratia saluatoris
nr̃i: Ille tamen est melior
incellectus: ut acontrario
forma ẽẽ credatur. quã mul¬
Sed non sicut delictum. ita
et donum. sienĩ uniꝰ delicto
multi mortui scint: multo

Expanded text:
non regnat, quia regnum ejus non regnat, quia regnum ejus destructum est per gratiam Christi. Etiam in eos qui non peccauerunt in similitudine prdum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est fo» neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificentur, et quomodo per ipsius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi, aut formam futuri eum dixit, quod ipse infliillo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatorissuis. Ille tamen est melior intellectus, ut a contrario forma esse credatur, quam mulinquit, sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo
Abbreviated transcription (Latin):
s illitis uniꝰ imitatione tran¬
aurib mentib q ꝑciperent
adt̾sus fidem gratiãꝙ xp̃i.
rebelles animos non habe¬
rent: Neq conarentur. inan¬
ter ad suum ꝓpriũ ethereti¬
cum sensum.hecapłica u̾ba
tam dilucida et manifesta
imitationem hic intelligi uo¬
luiss:non ꝑunum hominẽ:
s ꝑdiabolum potius in hunc
mundum peccatũ intrasse.
et ꝑom̃s homines ꝑtransisse
dixiss. De diabolo quippe.scͥp¬
tum est. Imitantur autẽ eũ.
qui sunt et parte ipsius.sed
ideo ꝑunũ hominẽ dixit
Aquo generatio utiq hominũ
cepit: ut ꝑ generationem doceret
isse ꝑom̃s originale peccatũ:¬

Expanded text:
sed illius unius imitatione transed illius unius imitatione tranauribus mentibusque perciperent, adversus fidem gratiamque Christi rebelles animos non haberent, neque conarentur inaniter, ad suum proprium et haereticum sensum haec apostolica verba tam dilucida et tam manifesta imitationem hic intelligi voluisset, non per unum hominem, sed per diabolum potius in hunc mundum peccatum intrasse, et per omnes homines pertransisse dixisset. De diabolo quippe scriptum est, Imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius . Sed ideo per unum hominem dixit, a quo generatio utique, hominum coepit, ut per generationem doceret isse per omnes originale peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓterea sicut ꝑunum hominẽ
genus humanum: Ita ergo
se res habebat: Iacebat inma¬
lis tieletiam uoluebat᷑. et de
malo inmalis p̾cipitabatur
totius generis humani massa
damnata: et adiuncta parti
eorum qui peccauerant ange¬
lorum. luebat impiȩ deserti¬
onis dignissimas penas: Mo¬
duob hominib disputare:
uno eodemq pͥmoadam.
ꝑcuius peccatum et mortem
tanquam hereditariis malis
posteri eius obligatisumus:
altero autem secundo adam.
qui nonhomotantum s etrã
deus est: quo ꝓ nob̃ soluente
quod non debebat adebitis.
et pat̃nis. et ꝓpriis. liberati
sumus: Proinde qm̃ ꝓpt̃ unũ
illũ denebat. diabolus om̃s
ꝑeits uitiatam carnalem
concupiscentiam generatos:
iustum est ut ꝓpt̃hunc unũ
dimittat om̃s: ꝑ ipsius inma¬
culatam grãm sp̃italem rege¬
quod adam peccauerit pͥmũ:
Inquo decetero quisquis pec¬
care uoluerit. peccandi in¬
uenit exemplũ: tit peccatũ
scilicet non generatione ab
illo uno iom̃s homines.

Expanded text:
uo omnes genus humanum. Ita ergo se res habebat: jacebat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala praecipitabatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parti eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. duobus hominibus disputat; uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quoniam propter unum illum tenebat diabolus omnes per ejus vitiatam carnalem concupiscentiam generatos, justum est ut propter hunc unum dimittat omnes per ipsius immaculatam gratiam spiritualem regequod Adam peccauerit primum, in quo de cetero quisquis peccare uoluit, peccandi inuenit exemplum, ut peccatum scilicet non generatione ab illo uno in omnes homines,
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Quod autẽ nemo ambi
git. pͥmũ hominẽ dicit. qui ẽ.
appellatus adam: et ita inquit
in om̃s homines ꝑtransiit: De¬
inde quod sequitur. In quoom̃s
peccauerunt: Quã circũspecte.
quam ꝓpͥe. quã sine ambigui¬
tate dict̾um est: Si eñĩ peccatũ
intellȩxeris. quod ꝑunũ homi¬
nem intrauit inmundũ. inqͦ
peccato om̃s peccauerunt :
certe manifestũ est. alia ẽẽ pro¬
pria cuiq sua nor pec̃ca. in qͥb
hi tantũ peccant quoꝵ peccata
st̃ ꝓpͥa: aliud hoc unũ in qͦ om̃s
peccaueit quando om̃s ille
unus homo fuerunt: Si autem
non peccatum. s ipse untis homo
intellegitur. Inquo uno homine
omnes peccauerunt: quid ista
manifestatione manifestius.¬
dixerit. in quo om̃s peccauerunt:¬
iunxit: Usq ad legem enim:¬
peccatum erat in mundo: Hoc
est: quia nec lex potuit auferre
peccatum: quȩ sub intrauit ut
magis abundaret peccatum:

Expanded text:
ret. quod autem nemo ambigit, istum primum hominem dicit, qui est appellatus Adam. et ita, inquit, in omnes homines pertransiit. Deinde quod sequitur: in quo omnes peccauerunt, quam circumspecte, quam proprie, quam sine ambiguitate dictum est! si enim peccatum intellexeris, quod per unum hominem intrauit in mundum, in quo peccato omnes peccauerunt, certe manifestum est alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt, aliud hoc unum, in quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus homo fuerunt. si autem non peccatum, sed ipse unus homo intellegitur, in quo uno homine omnes peccauerunt, quid etiam ista manifestatione manifestiusdixisset: in quo omnes peccaueruniunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
solum inhoc inquit.non
equalis est forma:quia ille
teporalit nocuit eis. quos
ȩtiam quia illitis uno delic¬
to posteri nisi axp̃o rediman¬
tur: Traduntur incondem¬
nationem: Xp̃i autẽ redemp¬
tio etiam multa delicta disso¬
luit:quȩ ille una abundan¬
tia p̃uaricatricis iniquita¬

Expanded text:
solum in hoc, inquit, non aequalis est forma, quia ille temporaliter nocuit eis quos etiam quia illius uno delicto posteri, nisi a Christo redimantur, traduntur in condemnationem: Christi autem redemptio etiam multa delicta dissolvit, quae illi uni abundantia praevaricatricis iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfruem᷑: Omĩa eni subiecit
sibpedib eius. H oc est: ut
itiã mort̾ẽ destruat: Cum autẽ
sirerit. quia omĩa subiecta sc̃:
hterit hoc utiq ꝓpħa inpsal¬
nis. Manifestum. quia p̃tereũ
sui subiecit illi omĩa. patrem
uult intellegi. omĩa filio scib¬
ecisse: Sicut multis locis idem
dñs ineuangło cõmendat et
p̃dicat: Non solum ꝓpter for¬
mam serui: s etiã ꝓpter pͥnci¬

Expanded text:
tatem. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus: hoc est, ut etiam mortem destruat. Cum autem dixerit, quia omnia subjecta sunt, dixerit hoc utique propheta in Psalmis: manifestum, quia praeter eum qui subjecit illi omnia, Patrem vult intelligi omnia Filio subjecisse: sicut multis locis idem Dominus in Evangelio commendat et praedicat, non solum propter formam servi, sed etiam propter princi
Abbreviated transcription (Latin):
caput eccłe. s et om̃s cum eo
scõs intelligamus. qui sunt
unum inxp̃o. Unum semen
abrahe: Subiectũ autẽ. scđm
contẽplationem sempit̃ne ue¬
ritatis. adoptinendã beatitu¬
dinem: nullo motuanimi.
nulla parte corporis resisten¬
te: ut in illa uita neminem
amante ꝓpriã potestatẽ. sit

Expanded text:
caput Ecclesiae, sed et omnes cum eo caput Ecclesiae, sed et omnes cum eo sanctos intelligamus, qui sunt unum in Christo, unum semen Abrahae: subjectum autem secundum contemplationem sempiternae veritatis, ad obtinendam beatitudinem, nullo motu animi, nulla parte corporis resistente; ut in illa vita nemine amante propriam potestatem, sit
Abbreviated transcription (Latin):
ceptionem hominis dicatur.
quia inde questio nataẽ cum
ageret de resurrectione mortu¬
orũ: tamen recte querit᷑ ucrũ
re eiꝰ et menbris: Cum enĩait.
adgalatas. Nondieit et semini¬
b tanquam inmultis.s tan¬
intellegeremus xp̃mquide
maria uirgine natus est: pꝰ¬
ea dicit: Om̃s enĩuos untm
estis inxp̃o iħu. Si autẽ uos
xp̃i. ergo habrahe sem̃ estis:
Adeorinthios cũ decaritate
diceret. de menbris corporis
similitudinẽ ducens. sic̃ enim
corpus unum est inquit et m̃¬
bra habet multa: omĩa autẽ
menbra corporis cumsint
multa unum est corpꝰ. ita et
xp̃c: Ostendens xp̃m recte
appellari etiam uniu̾isum.
hoc est caput cumcorpore
suo. quod est eccła: In multis
scripturarum locis inuenimꝰ
xp̃m etiam hoc modo appella¬
ri : ut cum om̃ib suis menbris
intelligatur: quib dictumẽ.
uos estis corpus xp̃iet m̃bra:
Non ergo absurde sic intelligi¬
mus. tunc et ipse filius sub¬
iectus erit ei. qui illi subiecit
omĩa:. Ut filium non solum

Expanded text:
ceptionem hominis dicatur, quia inde quaestio nata est, cum ageret de resurrectione mortuorum, tamen recte quaeritur utrum re ejus, et membris. Cum enim ait ad Galatas: Non dicit, et seminibus tanquam in multis, sed tanintelligeremus Christum, qui de Maria virgine natus est, postea dicit: Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis. Ad Corinthios, cum de charitate diceret de membris corporis similitudinem ducens: Sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus, ita etus, ostendens Christum recte appellari etiam universum, hoc est, caput cum corpore suo, quod est Ecclesia. Et multis Scripturarum locis invenimus Christum etiam hoc modo appellari, ut cum omnibus suis membris intelligatur, quibus dictum est, Vos estis corpus Christi et membra . Non ergo absurde sic intelligimus. Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; ut Filium non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Qd si de iustis acciperemꝰ: ideo
dictum ẽ inimicos. quia exin¬
iustis iustificantur. et eicre¬
dendo stibdunt᷑: De iniustis
autẽ. qui ad iustorũ beatitatẽ
futuram non ꝑtinent. sic acci-¬
piendum est. qm̃ et ipsi eum
regnare.ipsa regni eius man¬
festatione fatebuntꝰ:
Orgo oportet eũ regnare donc
ponat om̃s inimicos subpedib
suis. non itadictũ est quasicĩ
non sit postea regnaturus sed
oportet eum regnare doner pe'¬
nat om̃s inimicos suos subrel¬
beius: Oportet eum inqus &
sintam euidentiam suũ regnũ
ꝑducere. donec inimici eiꝰ nullo
modo audeant negare quod
iignat: Interdum. donec uer¬
ium sacra eloquia ꝓconiuncti¬
tican potest: Nam scriptũ ẽ:

Expanded text:
Quod si de justis acceperimus, ideo Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: non ita dictum est, quasi, cum non sit postea regnaturus: sed oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis. Oportet eum, inquit, ad tantam evidentiam suum regnum perducere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnat. Interdum, donec, verbum sacra eloquia pro conjunctidicari potest. Nam scriptum:
Abbreviated transcription (Latin):
utiq regnũ patris: ut om̃ibꝰ
notũ sit nullũ principũ
et potestatũ siue cȩlestium
siue terrestriũ ꝑse habuisse a¬
liquid principatꝰ et potestatis:
s abillo inquosunt omĩa non
solum ut sint. uerũ etiã ut ordi¬
nata sint: In illa eñ manifesta¬
tione. nullis pes aliqua rema¬
nebit. inquoquã principe.aut
inquoquã homine: Qd etiam
ꝓphecice canitur. bonũ est spe¬
rare in dño. quã sperare inpͥn
anima iã in regnũ patris ad¬
surgat: nec cuiusquã potesta¬
tem. p̃ter illum magni faci¬
ens. nec sua sibi ipsa ꝑnitiofis¬
sima blandiens:s iam nulli¬
patrem intuenci ꝑfiliũ opus
sit aut libeat. inctuꝰ quã erca¬
turȩ. uł instia conquiescere
potestate. O portet illũ reg¬
nare:donec ponat om̃s inimi¬
cos suos subpedib eius. Idẽ
oportet regnũ eius intantum
manifestari: donec om̃s inuni¬
ci eius ipsum regnare fateant᷑
hoc enim intelligitur. sub pe¬
dib eius futuros inimicos:

Expanded text:
ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, per se habuisse aliquid principatus et potestatis: sed ab illo, ex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatione nulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, aut in quoquam homine: quod etiam nunc prophetice canitur: Bonum est sperare in Domino, quam sperare in anima jam in regnum Patris assurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magnifaciens, nec sua sibi ipsa perniciosissime blandiens. Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae, vel in sua conquiescere potestate. Oportet enim eum regnare donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus intantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsi eum regnare fateantur. Hoc non intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos.
Abbreviated transcription (Latin):
Increduli tam̃ uiuificari tu¬
uentur:quia corpora sua re¬
upient.iam non morituri:
hpassuri penam ineis sine fine.¬
qtot quot credere noluerunt:
nusquisq autẽ in suo ordine:
Iunc ordines uult resurrecti¬
ons exponere: ne ideo putaret
sabulosũ eẽ. quia factũ adhuc¬
non est inceteris: Ordines illis
crponit: et tẽpora quando
fuctũ sit. et quando futurum
est ut resurgant mortui: Pri

Expanded text:
increduli; tamen vivificari viincreduli; tamen vivificari videntur; quia corpora sua recipient, jam non morituri, sed passuri poenam in eis sine fine: quod credere noluerunt. Unusquisque autem in suo ordine. Nunc ordinem resurrectionis vult exponere, ne ideo putarent fabulosum esse; quia factum non est adhuc in caeteris: ordines illis exponit et tempora, quando factum sit, et quando futurum est, ut resurgant mortui. Ini
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis resurrexisse quia ho¬
mo fuit: ut dubium non sit
hominem adeo ex mortuis exci¬
tatum: ut quia peccato homi¬
nis mors inuenta est: xp̃i iusti¬
tia. resurrectionẽ meruerit
mortuorum. Qm̃ quidem per
hominem mors: et ꝑhominem
resuirrectio mortuorum: Sient
ꝑadam mors intrauit. qtua
ipse pͥmus est mortuts: itaet
mus resurrexit: sicut illeforma
morientium: ita et iste forma
resurgentium: Et sicut in
adam om̃s moriuntur: ita et
inxp̃o om̃s uiuificabuntur.
Hocdicit. quuia sicut adampec¬
cans mortẽ intienit.: et om̃s ex
eitis origine tenuit ut dissol¬
uantur: ita et xp̃s ñ peccans
t ꝓhoc uincens mortẽ:quia
qui non peccat. uincit mortẽ.¬
qua mors expeccato: Om̃ib¬
sͥ qui sunt ex eius corpore ad¬
quisitut uitã idẽ resurrectionẽ.
quãuis generalẽ tribuerit re¬
surrectionem: ut sicut in adam
am̃s siue iusti siue iniusti mori¬
untur. ita et inxp̃o om̃s tam
iredentes quam diffidentes
rsurgant. licet adpenam:

Expanded text:
mortuis resurrexisse, quia homortuis resurrexisse, quia homo fuit, ut dubium non sit hominem a Deo a mortuis excitatum; ut quia peccato hominis mors inventa est, Christi justitia resurrectionem meruerit mortuorum. Sicuhominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut per Adam mors intravit, quia ipse primus est mortuus, ita etmus resurrexit: sicut ille forma morientium, ita et iste forma resurgentium. Et sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Hoc dicit, quia sicut Adam peccans mortem invenit, et omnes ex ejus origine tenuit, ut dissolvantur: ita et Christus non peccans, et per hoc vincens mortem quia qui non peccat, quia mors ex peccato, omnibus qui sunt ex ejus corpore acquisivit vitam, id est resurrectionem. Quamvis ergo generalem tribuerit resurrectionem, ut sicut in Adam omnes sive justi sive injusti moriuntur: ita et in Christo omnes tam credentes quam diffidentes surgant, licet ad poenam
Abbreviated transcription (Latin):
emplo xp̃icrediderunt : Et ñ
est uerum. perierunt: Hoc illis
dicit. quod amore suorũ defunc
torũ nolint audire. ut illis am¬
putet quod prius ꝑerrorem
uolebant audire. Sunhac¬
uica cantũ in xp̃o sperantes
sumus: miserabiliores sumꝰ
omĩb hominib Manifestũ
est: quia et in hac p̃senti uita.
et infutura speramꝰ in xp̃o. neq
enĩ hic deserit seruos suos xp̃s.
s dat illis gratiã: et infuturo
erunt ingloria et̃na: Si audem
future uite spes ñeẽt: om̃ib
hominib qđ dixit miserabili¬
ores essemus. ut quid eñ ieiu¬
nia. uigilia. exitꝰ mundauita.
iustitia. misericordia mors.
si ꝓ illis nulla merceserit in
futuro: Increduli autẽ uel
hanc uitã fruuntur: Hunc
autem xp̃c resurrexit amortu¬
is primitie dormientium:
Hoc dicens tangit pseudo pro¬
pħas. qui xp̃m natũ negabant:
Ac ꝑhoc. non resurrexisse carnẽ:
quia qui natus non est: nec mo¬
ritur: Sic autem ꝓbat xp̃ma

Expanded text:
emplo Christi crediderunt, et non emplo Christi crediderunt, et non est verum, perierunt. Hoc illis dictorum nolunt audire, ut illis imputetur quod prius per errorem volebant audire. Sunvita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus. Manifestum est quia et in hac praesenti vita et in futura speramus in Christo; nec enim hic deserit servos suos Christus, sed dat illis gratiam, et in futuro erunt in gloria aeterna. Si autem futurae vitae spes non esset, omnibus hominibus, quod dixit, miserabiliores essemus. Ut quid enim jejunia, vigiliae, exitus, munda vita, justitia, misericordia, mors; si pro his nulla merces erit in futuro? Increduli autem vel hac vita fruuntur. Nunc autem Christus resurrexit a mortuis, initium dormientiHoc dicens tangit pseudoprophetas, qui Christum natum negabant, ac per hoc non resuquia qui natus non est, nec moritur. Sic autem probat Christum a