comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicant ex animopietatem. sed ex ercitatã
faciant fecundiorem: quantomagis cũ
desunt eti quaecurandis funeribus con¬
dendisq corporibus de functorum ad¬
hiberisolent. non efficiunt miseros i noc
cultis piorum sedibus iamquietos. Ac
ꝑ hoc quando ista cadaueribus xpĩanoꝵ
in illa magne urbis. uł &iam alioꝵ oppi¬
dorum uastationedefuerunt. Nec uiuoꝵ
culpa est qui non potuerunt ista p̃bere
nec poena mortuorum. qui non pos sunt
&iam captiui ducti sunt. Hoc sane miser¬
rimum est : sia liquo ducipotuer̃. ubidm̃
suũ noninuener. Sunt inscripturis scĩs
huius &iamdadis: magna solatia ł uer
incaptiuitate tres pueri: fuit danihel
fuerunt aliiꝓphecȩ. nec ds̃ defuit conso¬
lator. Siergo non de seruit fideles suos.
sub dominatione gentis. lic& barba rȩ:
tamen humane. qui ꝓpħam non deseruit
nec inuis ceribus beluȩ. Hȩc quoqueilli. cũ
quibus agimꝰm alunt inridere quã credere:

Expanded text:
dicant ex animo pietatem, sed exercitatam dicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea, quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhibericultis piorum sedibus iam quietos! Ac per hoc quando ista cadaueribus Christianorum in illa magnae urbis uel etiam aliorum oppidorum uastatione defuerunt, nec uiuorum culpa est, qui non potuerunt ista praebere, nec poena mortuorum, qui non possunt etiam captiui ducti sunt. Hoc sane miserrimum est, si aliquo duci potuerunt, ubi Deum suum non inuenerunt. Sunt in scripturis sanctis huius etiam cladis magna solacia. Fuerunt in captiuitate tres pueri, fuit Daniel, fuerunt alii prophetae; nec Deus defuit consolator. Sic ergo non deseruit fideles suos sub dominatione gentis, licet barbarae, tamen humanae, qui prophetam non deseruit nec in uisceribus beluae. Haec quoque illi, cum quibus agimus, malunt inridere quam credere,
Abbreviated transcription (Latin):
atque honorifice tegendum. sepeliendũq
curarunt : Uerumistȩ auctoritates. non
hoc admonent. qđ sit ullus cadaueribus seꝵ¬
sus : sed addĩ ꝓuidentiam cui placent &iam
talia pi&atis officia Corpora quoque mor¬
tuorum ꝑtinere significant : ꝓpter fidomn re¬
surrectionis adstruendam. Vbi & illud salu¬
briter discitur. quanta possit . cẽ. remune¬
ratio. proelemosinis quas uiuentib & senti¬
entibus exibemꝰ: sineque hoc apud dm̃ perit.
quod exanimis hominum membris. officio
diligentiaq ꝑ soluitur. Sunt quidẽ & aliti
quȩ scĩ patriarchȩ decor poribus sius uel con¬
dendis ueltrans ferendis ꝓphitico spũ
dicta intellogi uoluerunt : pom autẽ hic locus
est utei ꝑtractem̃. cum sufficiant ista
quȩdiximus Sedsiea quȩ sus tentandis
uiuentibus sunt neces saria sicut uic tus
& amictus. quamuis cum graui afflic¬
tione desint. non frangunt in bonis per¬
ferenditolerundiq uir tutem. necera¬

Expanded text:
atque honorifice tegendum sepeliendumque atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribus sensus, sed ad dei prouidentiam, cui placent etiam talia pietatis officia, corpora quoque mortuorum pertinere significant propter fidem resurrectionis astruendam. ubi et illud salubriter discitur, quanta possit esse remuneratio pro elemosynis, quas uiuentibus et sentientibus exhibemus, si neque hoc apud deum perit, quod exanimis hominum membris officii diligentiaeque persoluitur. sunt quidem et alia, quae sancti patriarchae de corporibus suis uel condendis uel transferendis prophetico spiritu dicta intellegi uoluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista quae diximus. sed si ea quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut uictus et amictus, quamuis cum graui afflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtutem nec era
Abbreviated transcription (Latin):
Sieum paterna uestis & anulus. ac siquid
huius modi tanto carius .ẽ. posteris. qui¬
qͣanto erga parentes maior affectus.
Nullo modo ipsa spernenda sunt corpora¬
queutiq multo familiarius . atque coniunc¬
tius. quam quelib& indumenta gestamus
Haec enimnon adornam̃tum uł adiutorium
qđ adhibetur ex trinsecus: seda dipsamnatu¬
ram hominis ꝑtinent. Vnde & antiquoꝵ
iustorum funera. officiosa pietate curata s̃:
& exequiȩ celebratȩ. & sepultura ꝓuisa. ipsiq
cum uiuerent. desepeliendis. uel &iam trans¬
ferendis suis corporibus filus mandauerunt
Et cobias sepeliendo mortuos : dm̃ ꝓmeruis se
testante angelo com̃datur. Ipse quoque
dñs die tertia resurrecturus religiose muli¬
eris bonum opus predicat. p̃dicandũq cõmex¬
dat : quod unguentum p̃tiosũ. suꝑ membraci
effuderit. atque: adeũ sepeliendum fecerit
Mlaudabiliter cõmemorant᷑ incugło: qui
corpus cius decruce acceptum. diligenter

Expanded text:
si enim paterna uestis et anulus ac si quid si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corporautique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrecturus religiosae mulieris bonum opus praedicat praedicandumque commendat. quod unguentum pretiosum super membra eius effuderit atque hoc ad eum sepeliendum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus eius de cruce acceptum diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
nis terium prebuit angelorum : qui eum ñ
extulerunt. inmarmorcum tumulum: sed
in abrahȩ gremium sustulerunt. Nident
hat illi. contraquos defendendam suscepim
ciuitatemdĩ : ueruntamen sepulture curã
&iam eorum philosophi contempserunt
Et sepȩ uniuersi exercitus dumꝓterrena
patria morerentur : ubi postea iacerent.
uel quibus bestus esca fierent noncurar̃
Licuitq dehacre po&is. plausibilit̃ dice¬
re: cado tegitur qui non hab& urnam:
Quantominus debent. decor porib in se¬
pultis. in sultare xp̃ianis. quib & ipsius
carnis. membrorumq: omnium reformatio
non solum ex terra. uerum &iam exalioꝵ
elementorum secr&is simosinu. quo di lapsa
cadiuera recesserunt. intemporis puncto
reddenda & redintegranda ꝓmittitur: Nec
id cotameꝵ contemnenda. & abicienda sua
corpora defunctorum. maximeq iustorũ
atque fidelium quibus tamquã organis &
uasis adomnia operabona. sce usus ẽ. sp̃s

Expanded text:
nisterium praebuit angelorum, qui eum non nisterium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem dei. uerum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt. et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibus bestiis esca fierent, non curarunt, licuitque de hac re poetis plausibiliter dicere: caelo tegitur, qui non habet urnam. quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur! Nec ideo tamen contemnenda et abicienda sunt corpora defunctorum maximeque iustorum atque fidelium, quibus tamquam organis et uasis ad omnia bona opera sancte usus est spiritus.
Abbreviated transcription (Latin):
eorum quis quam ace lo & terra separauit.
quai totam impl& presentia sua: quinouit
unde resuscit& quod creauit : Dicitur
quidem inpsalmo Posuerunt mortulia
seruorum tuorum. aescas uolatilibus celi :
carnes scõrum tuoꝵ bestuis terrȩ. Effu¬
derunt sanguinẽ eorũ. sicut aquã incir
cuitu hierusalem : & non erat qui sepelir&:
Sed magis ad exagge randam crudelita¬
tem eorum quiista fecerunt: non ad eorũ
infelicitatẽ quusta ꝑpessi sunt : Qũauis
hȩc in conspectu hominum dura & dira ui¬
decintur. sed preciosa in conspectudñĩ mors
scõrum eius Proinde ista omnia. id est
curitio funeris. conditio se pulturae
pompa ex sequiu rum. magis sunt uiuoꝵ
solatia. quam subsidia mortuorum. Sialiqͥd
prodest impio sepultura pretiosa: oberit
piouilis autnulla: Preclaras exsequias in
conspec tu hominum purpurato illidiuiti ex hibus¬
turba famulorum : sed multo lariores
in conspectudñi. ulcero soilli pauperi Mi¬

Expanded text:
eorum quisquam a caelo et terra separauit, eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde resuscitet quod creauit. Dicitur quidem in psalmo: Posuerunt mortalia seruorum tuorum escas uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderucuitu Hierusalem, et non erat qui sepeliret, sed magis ad exaggerandam crudelitatem eorum, qui ista fecerunt, non ad eorum infelicitatem, qui ista perpessi sunt. quamuis enim haec in conspectu hominum dura et dira uideantur, sed pretiosa in conspectu domini mors sanctorum eius. proinde ista omnia, id est curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exequiarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum. si aliquid prodest inpio sepultura pretiosa, oberit pio uilis aut nulla. praeclaras exequias in conspectu hominum purpurato illi diuiti turba exhibuit famulorum, sed multo clariores in conspectu domini ulceroso illi pauperi mi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid mortuis obfuer̃ quibene uixeruntꝰ
peliri potuerunt: neque istuc pia fides
nimium reformidat tenens predictum
nec ab sumentes bestias. resurrecturis cor¬
poribus obfuturas. quorum capillus capi¬
tis non perit : N ullo modo dicer& ueritas.
Nolite timere eos qui corpus occidunt
animam autem nom pos sunt occidere.
Siquic quam obesset future uitȩ. quic¬
quid inimici decor porib occisorum face¬
reuoluis sent: nisi forte quis piam sicab¬
surdus. ẽ. ut contendat eos quicorpͦ occi¬
dunt: non debere timeri ante mortem.
ne corpus occidant: & tuneredeberi post
mortem: necorpus occisum sepeliri non
faciant si habent tanta quȩd ecadauerib
faciant. Absit ut falsum sit quoduerita s
dixit : Dictum est enim aliquid eos face¬
re cum occidunt: quia in corpore sen¬
sus ẽ. occidendo Postea uero nihil habe¬
re quod faciant : quia nullus sensus est
in cor por eocciso: Multa itaque corpora
xpianorum terra nontexit : sed nullum

Expanded text:
quid mortuis obfuerunt, qui bene uixerunt? quid mortuis obfuerunt, qui bene uixerunt? peliri potuerunt. Neque istud pia fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus obfuturas, quorum capillus capitis non peribit. Nullo modo diceret ueritas: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, si quicquam obesset futurae uitae, quidquid inimici de corporibus occisorum facere uoluissent. Nisi forte quispiam sic absurdus est, ut contendat eos, qui corpus occidunt, non debere timeri ante mortem, ne corpus occidant, et timeri debere post mortem, ne corpus occisum sepeliri non n habent quid faciant, si habent tanta, quae de cadaueribus faciant. Absit, ut falsum sit quod ueritas dixit. Dictum est enim aliquid eos facere cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo; postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est in corpore occiso. Multa itaque corpora Christianorum terra non texit, sed nullum
Abbreviated transcription (Latin):
uita ista finiatur quandoille cuifinit᷑
iterum mori non cogitur: Cum autẽ uni¬
cuique mortalium subcotidianis uitȩ
huius casibus innumerabiles mortes qđ¬
ammodo comminentur. quam diu incer¬
tum est quȩnamearum uentura sit. quero
utrum satius sit unam ꝑpetimorien do
a nomnes timere uiuendo. Nec ignoro
quam citius digatur diuuere subtimore
tot mortium : quam semel moriendo. nullã
deinceps formidare. Sed aliud est quod
carnis sensus in firmiter pauid refugit :
aliud quodmentis ratio. diligenter enu¬
cleata conuincit. Malamors putanda
non est: quambona uita preces serit.
N equeenim facit malam mortẽ: nisi qđ
sequitur mortem. Nonutique multum
curandum cis. qui neces sario morituris
quid accidat ut moriantur : sed moriendo
quo i recogantur : Cumigitur xpĩani noue¬
runt longe meliorem fuis se religiosi pau¬
peris mortem inter lingentium canũ
linguas. quamimpii diuitis inpurpura
& brsso horrenda illa genera mortiũ

Expanded text:
uita ista finiatur, quando ille, cui finitur, uita ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub cottidianis uitae huius casibus innumerabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est quaenam earum uentura sit, quaero utrum satius sit unam perpeti moriendo an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam citius eligatur diu uiuere sub timore tot mortium quam semel moriendo nullam deinceps formidare. Sed aliud est quod carnis sensus infirmiter pauidus refugit, aliud quod mentis ratio diligenter enucleata conuincit. Mala mors putanda non est, quam bona uita praecesserit. Neque enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum curandum est eis, qui necessario morituri sunt, quid accidat ut moriantur, sed moriendo quo ire cogantur. Cum igitur Christiani nouerint longe meliorem fuisse religiosi pauperis mortem inter lingentium canum linguas quam inpii diuitis in purpura et bysso, horrenda illa genera mortium
Abbreviated transcription (Latin):
conditum aurum argentumq non habe¬
bant. Nescio quidem utrum. cuiquam talium
acciderit. utdum habere creditur torquer&:
Uerumtamen &iam siaccidit: profecto qui
abhostibus credinonpotuit. Iamenscẽ pau¬
ꝑtatis confessor: sine caelestimercede tor¬
queri. Multosinquiunt &um xp̃ianos
fames diuturna uastauit: Hoc quoque
inusus suos : bonifideles pietolerando uer¬
terunt. Quos enim fames necauit malis
uite huius sicutcorporis morbus eripuit
Quos autem non necauit: docuit parcius
uiuere. Docuit ꝓductius ieiunare: Sed
multimultarum mortium. foeda uan& ate
consumpti Hoc siegre ferendum . ẽ. omnib
quiin hac uita procreati sunt utiq cõmunc ẽ.
Hoc scio: neminem fuisse mortuum qui non
fuerat aliquando moriturus. łinis autem
uitȩ : tam longam . tam breuem uitam. hoc
idem facit. Neque enim aliud melius :¬
& aliud deterius. aut aliud mauis. & aliud
breuius . e: quodiam pariter non est:¬
Quid auteminter est quomortis genere

Expanded text:
conditum aurum argentumque non habeconditum aurum argentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uerum tamen etiamsi accidit, profecto, qui ab hostibus credi, non potuit tamen sanctae paupertatis confessor sine caelesti mercede torqueri. Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere, docuit productius ieiunare. CAPUmulti multarum mortium foeda uarietate consumti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem uitae tam longam quam breuem uitam hoc idem facit. Neque enim aliud melius et aliud deterius, aut aliud maius et aliud breuius est, quod iam pariter non esQuid autem interest, quo mortis genere
Abbreviated transcription (Latin):
Illiuero nec prodere nec ꝑdere potuer
bonum : quo & ipsi bonierant. Si autem
torqueri quammamona iniquitatis ꝓ¬
dere malucrunt: boninonerant. Ad mo¬
nendi autem fucrunt. quittanta pacie¬
bantur proauro. quanta es sent sustinenda
proxp̃o : ut cum potius diligere discerent
qui prose passo &erna felicitate ditar&:
Non aurum &ar gentum proquo patimi¬
serrimum fuit : scumentiendo occultar&
scuuerum dicendo proder&ur. Namq
misit: nemo aurum nisi negando ser¬
uauit Quocirca utiliora erant fortas se
tormenta qua ebonum incorruptibile
anandum docebant : quam illa bona
quaȩ sincullo utilifructu dominos suia mo¬
retor quebant. Sed quidam &iam non ha¬
bentes quod proderent. dumnon credunt᷑
tortisunt : & hi forte habere cupiebant.
nec scã uoluntate pauperes erant. Quib:
demonstrandum fuit : non facultates. sedd
ipsas cupiditates talibus dignas. eẽ. crucia¬
tibus. Siuero uitȩ melioris proposito. re¬

Expanded text:
Illi uero nec prodere nec perdere potuerunt Illi uero nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem torqueri quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret, non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu uerum dicendo proderetur. Namqumisit, nemo anrum nisi negando seruauit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant nec sancta uoluntate pauperes erant; quibus demonstrandum fuit non facultates, sed ipsas cupiditates talibus dignas esse cruciatibus. Si uero uitae melioris proposito re
Abbreviated transcription (Latin):
certius & securius gaudere potuerunt. qui
monitu dĩ sui illuc migrauerat quo accede¬
reomnino non poss& : Unde paulinus
noster nolensis ep̃s. ex opulentis sima diuitȩ
uoluntate pauꝑrimus & copiosis sie sc̃s:
quando & ipsam nolam barbari uastauerunt
cum ab eis tener&ur sic incordesuo. uta¬
beo postea cognouimus precabatur
Dñe non ex crucier. ꝓpter aurum & ar¬
gentum : ubi enim sunt omnia meatu
scis Ibienim habebat omnia sua: ubi
eum condere &thes aurizare illemonu¬
erat. qui hȩc mala mundouentura pre¬
dixerat.:Ac perhoc quidnõ suo mo¬
nenti oboedierant. ubi & quomodothes¬
aurizare deberent: nec ipsas terrenas
diuitias barbaris incursantibus amiser̃
Quos autem non oboedis se pęnituit. quid
d&alibus rebus faciendum e&. si non pre¬
cedente sapientia. certe con sequente. ex¬
perientia didicerunt: a tenim quidam
boni &iam xpianitor mentis excrucia¬
tisunt. ut bona sua hostibus proderent.

Expanded text:
certius et securius gaudere potuerunt, qui certius et securius gaudere potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruciati sunt, ut bona sua hostibus proderent.
Abbreviated transcription (Latin):
tribuant. communicent. thes aurizent sibi
fundamentũ bonum infuturum. ut ad p̃hex¬
dant ueramuitam. Haec quidesuis diuitus
faciebant magnisunt. lucris leuia dampna
solati. plusq I&ati ex his qua facile tribu¬
endo totiens serua uerunt. quam contristati
ex his quȩ tii de r&inendo facilius amiscrunt
Hoceni potuit interra perire : quod pigu¬
it indetrans ferre. Nam qui receperunt
consilium dnĩ suidicentis. Noliteuob abscon¬
dere thes auros interra ubitinea & rubigo
exterminant. &ubi fures effodiunt & furant᷑.
sed thesauriteuobis thes aurum in celoquo
fur non accedit. neque tinea corrumpit.
Vbi enim est thesaurus tuus. illic erit & cor
tuum. tribulationis tempore probauerunt
quamrecte s. perauerint non contempnendo
ueracissimum p̃ceptorem & thes aurisui fide¬
lis simum inuictissimumqcus todem Nam
simultigauisi sunt ibi sehabuisse diuitias suas
quo contigit uthostis non acceder&. quanto

Expanded text:
tribuant, communicent, thesaurizent sibi tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis thesaurum in caelo, quo fur non accedit neque tinea corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto
Abbreviated transcription (Latin):
ber&. ipsam sui dnĩ uoluntatem: cui pedis se¬
cus mentedi cer&. nec contristaretur eis
rebus uiuens relictis. quas cito fuerat mo¬
riens relicturus : Illi autem infirmiores.
qui terrenis his bonis. quamuis ea non pre¬
ponerent xp̃o. aliquantula tamen cupi¬
ditate coherebant. quantum hȩc amando
pecca uerint ꝑ dendo senserunt. Tantũ qͥppe
doluerunt : quantũ sed oloribus inseruerant
sicut apłm dixisse supra commemor aui
Oportebat enim: uteis adderetur . &iã ex¬
perimentorum disciplina. a quibus tam diu
fuerat neglecta uerborum: Nam cum dix̃
apłs quiuolunt diuites fieri. incidunt in
temptationem & c&. ꝓfecto indiuitis cupi¬
ditatem reprehendit. non facultate quam prẽ¬
cepit alibi dicens. Precipe diuitib huius mun¬
di: non suꝑbȩ sapere. neque sperare in incer.¬
to diuitiarum. sed indo uiuo. qui prestat nobis
omnia habundanter ad fruendun Bene fa¬
ciant : diuites sint in operibus bonis. facile

Expanded text:
beret ipsam sui Domini uoluntatem, cui pediseqberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut apostolum dixisse supra commemoraui. Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum; bene faciant, diuites sint in operibus bonis, facile
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat apłs. Est autem quȩstus magnus
pietas cum sufficientia: Nihil enim intu¬
limus in hunc mundum : sed nec aufferre
aliquidpos sumus : Habentes autẽ uictum
& tegumentum : his contentisumus: Nam
quiuo lunt diuites fieri: incidunt intẽpta¬
tionem & laqueum. & desideria multa . stul¬
ta & noxia quae mergunt homines in inte¬
ritum & ꝑditionem. Radix est enimom¬
nium malorum: auaritia Quam quidã ad¬
petentes: a fide ꝑ errauerunt. & in seruer
se doloribus multis. Quibus ergo terrene
diuitiȩ. illauastatione perierunt. sicas sic
habeb nt. quem ad modum abisto foris pau¬
pere intus diuitȩ audierant. idest simun¬
do utebantur. tam quam nonutentes: potu¬
erunt dicere. quod ille grauiter tẽptatus
& minime superatus:. Nudus exii deutero
matris mee. nudus reuertar interram
Dñs dedit dñs abstulit: sicut dño placu¬
it ita factum est. sit nom̃ dnĩ benedictum
Vtbonus seruus. magnas facultates ha¬

Expanded text:
dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus. Habentes autem uictum et tegumentum his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites fieri, incidunt in tentationem et laqueum et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates ha
Abbreviated transcription (Latin):
non parcant obiurgando peccata: Nec ideo
tamen. ab huius modi culpa penitus alienꝰ
est quilic& p̃positus nonsit in eis: tamen
quibus uitȩ huius necessitate coniungitur.
multamonenda. uł arguenda nouit & ne¬
glegit. deuitans eorum offensiones ꝓpter
illa quibus in hacuita non in debitis utitur:
sed plus quam debuit delectatur: Dein de
habent aliam causam boni quare tempora¬
libus affligantur malis. qualem habuit iob:
ut sibi ipse humanus animus sit ꝓbatus. & cog¬
nitus quanta uirtute pietatis gratis dm̃diligai
adtende utrum aliquid inali acciderit fide¬
libus & piis : quod eis non in bonum uerter&:
Nisi forte putandum . ẽ. a postolicam illam
uacare sententiam. ubi ait : Scimus quia dili¬
gentibus dm̃. omniac ooperantur inbonũ
Amiserunt omña quȩ habebant: Num quid
fidem : Numnquid pietatem : Num quid inte¬
rioris hominis bona qui est ante dm̃ diues:
hȩ sunt opes xp̃ianorum. quib: opulentus

Expanded text:
non parcant obiurgando peccata. Nec ideo non parcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Deinde habent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum diligaadtende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus
Abbreviated transcription (Latin):
reformidatur uulgiiudicium. & carnis ex¬
cruciatio uel ꝑemptio. hoc. ẽ. ꝓpter quȩdã
cupiditatis uincula. non propter officia
caritatis: Non mihi itaque uidetur. hȩc
parua .cẽ. causa. quare cummalis flagel¬
lantur. & boni: quando dõ plac&. ꝑditos
mores &iam temporalium poenarum af¬
flictione punire: Flagellantur enimsimul:
non quia simul agant malam uitã. sed quia
simul amant temporalemuitã: Nonquidẽ
equaliter: sed ta mensimul: Quamboni con¬
tempnere deberent: ut illi correpti atque
correᷤti. conseque rentur aeternam: Ad
quam consequendam. sin ollent eam socii.
ferrentur & diligerentur inimici: quia do¬
nec uiuunt semꝑ incertumest. utrum uolun¬
tatem sint in melius materi Qua in re
nonutique parem sedlonge grauiorem
quidem in suo pec catomori: tur: sanguinẽ
autem eius demanuspeculatoris inquiram
Adhoc enim s peculatores. hoc . ẽ. popu¬
lorum p̃positi constituti sunt in ecclesis: ut

Expanded text:
reformidatur uulgi iudicium et carnis exreformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere deberent, ut illi correpti adque correcti consequerentur aeternam, ad quam consequendam si nollent esse socii, ferrentur et diligerentur inimici, quia donec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem sint in melius mutaturi. Qua in re non utique parem, sed longe grauiorem tur: Ille e quidem in suo peccato morietur, sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
poralia multa terrena libentur. ad ipiscunt᷑
moleste amittunt: ꝓpter quȩ non audent
offendere homines: quorum sibiuita conta¬
minatissima & consceleratissima displic&:
uerum &iam hi qui superiorem uitȩ gradũ
tenent. nec coniugalibus uinculis in rettti
sunt & uictu paruo ac togimento utuntur :
plerumque̾ suae famȩ ac saluti duminsidi¬
as atque impetus malorum timent. ab eoꝵ
reprehensione sese abstinent : Etquã uis
non intantum cosmetuant. ut ad similia
ꝑ petranda quibus lib& corum terrorib
atque in ꝓbitatibus cedant: ea ipsa tamep
quȩ cumcis non ꝑpe trant nolunt plerũq
corripere : cumfortasse possent aliquos
corripiendo corrigere. nesi non potue¬
rint. sua salus ac fama inpericulum exiti¬
umq ꝑueniat: N ec ea consideratione
qua suam famam ac salutem dicunt. ec̃.
neces sariam utilitate crudiendorum homi¬
num: sed ea potius infirmitate. qua deloc¬
tat lingua blandiens. & humanus dies. &

Expanded text:
poralia, multa terrena libenter adipiscuntur et poralia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi uita contaminatissima et consceleratissima displicet; uerum etiam hi, qui superiorem uitae gradum tenent nec coniugalibus uinculis inretiti sunt et uictu . paruo ac tegimento utuntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et
Abbreviated transcription (Latin):
inquirit ułeis demipsis &uit nediteriores
ex hoc efficiantur: uł adbonam uita & piã
erudiendo impediant. alios infirmos sub pri¬
mant atque auertant a fide: Nonuid&ur
es secupiditatis occasio. sed consilium ciritatis:
Illud est culpibile : quod hi quidis similiter
uiuunt &amalorum factis ab orrent: parcunt
tamen peccatis alienis que docere autobiur¬
gare deberent. dum eorum offensiones ca¬
uent nesibi noccant in his rebus quibus liate
boniatque in nocentes utunturꝰ. sedcupidius
quam oportebat cos qui in hoc mundo pere¬
grinantur. & spem suꝑne patrie p̃segerunt :
Non solum quippe infirmior es uitã ducen¬
tes coniugalem. filios habentes: uelhabere
quȩ rentesi domos ac familias possidentes:
quos apłs in ecclesis adloquitur docens & mo¬
nens quem ad modum uiuere debeant. &uxo¬
res cummaritis. & mariti cumuxorib: & filui
cum parentib & parentes cum filiis. & serui
cumdominis & dominicumscruis : Multatẽ¬

Expanded text:
inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa tem
Abbreviated transcription (Latin):
uat. & cum talibus ẽ. uiuendum : Plerũq
enim ab eis docendis. ad monendis aliquax¬
do &iam obiurgandis & corripiendis ma¬
ledis simulatur: uł cum laboris pig&. ut
cumos eorum uerecundamur offendere
uelcum eorum inimicitias deuitamꝰ. neim¬
pe diant & noceant inististemporalib
rebus. siue qua sadipisci adhuc app&it
nostra cupiditas. siue quasamittere for¬
midat infirmitas. Ita ut quamuis bonisma¬
lorum uita displiccat. ideoͣ cumcis ponin¬
cidant in illam dampnationem quȩ post
hanc uitam talibus prepar&ur : lamer
quia ꝓpterea peccatis eorum damnabilib
parcunt dum eos insuis lic& leuibus &
uenialibus me tuunt: iure cumeis tepora¬
liter flagellantui:: Quamuis inȩternũ
minime puniantur : iure istanuitam qnđ
diuinitus ad fliguntur cumcs imara sent¬
unt. cuius amando dulcedinem. peccantib
cis amaries se noluerunt : Namsi ꝓptere
quis queo biurgandis & corripiendis male
agentibus parcit . quia oportunius tempus

Expanded text:
uat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque uat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuis bonis malorum uita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam damnationem, quae post hanc uitam talibus praeparatur, tamen, quia propterea peccatis eorum damnabilibus parcunt, dum eos in suis licet leuibus et ueniabilibus, metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamuis in aeternum minime puniantur, iure istam uitam, quando diuinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus
Abbreviated transcription (Latin):
in illa rerum uastitatẽ xpĩ ani passi sunt
quod non cis magis fideliter ista conside¬
rantib: ad prouectum ualer&. primo qđ
ipsa peccata quibus ds̃ indignatus imple¬
uit tantis calamitatibus mundũ. humiliter
cogitantes. quamuis longe ab sint a faci¬
norosis. flagitiosis. atqueimpus. tamenñ
us que ad eo sea delictis deputant alienos.
ut nec temporalia proeis mala ꝑpetiseiu¬
dicent dignos: excepto enim. qđ unus qͥs¬
que quãlib& laudabiliter uiuens cedit
inquibus dam carnali cmcupis centiȩ :¬
Etsinon ad facinorum inmanitatem
& gurgitem flagitiorum. atquempie¬
tatis ab ominationem : ad aliquatam
peccata uel rara ueltanto crebriora
quantominora : Hocergo excepto quis
tandem facile repperitur. quicos de ipsos
ꝓpter quorum horrendam suꝑbiam. lu¬
xuriamq & auaritiam. atque exetra¬
biles iniquitates & impi&ites ds̃ sicut
minando predixit. conterit terras.
sic habeat. ut habendisunt sigum cisui¬

Expanded text:
in illa rerum uastitate Christiani passi sunt, in illa rerum uastitate Christiani passi sunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad prouectum ualeret? Primum quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus inpleuit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamuis longe absint a facinerosis flagitiosis adque inpiis. tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Excepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum inmanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis ui
Abbreviated transcription (Latin):
nos facer& talis seruitus: sed potius cupi¬
dos & auaros : Hȩc cumita sint : quicũq
bom & mali pariter afflicti sunt : Nonideo
ipsi distincti non sunt᷑ : quia distinctum. ẽ.
quod utrique ꝑpessisunt: Man& enimdis¬
similitudo pas sorum : &iam in similitudine
passionum &licet sub eodem tormento :¬
non est idem uirtus &uitium: Nam sicut
sub uno igne aurum rutilat. palea fumat.¬
& sub eadem tribula stipulȩ comminuuntur.
frumenta purgantur. Nec ideo cumoleo
Amurca confunditur. quia eodem prelipon¬
dere exprimitur . Ita und eademq uis in¬
ruens. bonos probat. puri ficat. eliquat. ma¬
los damnat. uastat ex terminat : Vndeinea¬
dem ad flictione mali dñ detestantur atq
blas phemant : boni autẽ precantur &laũ¬
dant. Tantum inter est : non qualia. sed
qualis quis que patiatur: Nam pari motu
exagitatum. & ex alat horribiliter cȩnum:
& sua uiter fragͥat ungentum : Qui digitur

Expanded text:
nos faceret talis seruitus, sed potius cupinos faceret talis seruitus, sed potius cupidos et auaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter adflicti sunt, non ideo ipsi distincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ita una eademque uis inruens bonos probat purificat eliquat, malos damnat uastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur adque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum et suauiter fragrat unguentum. CAPUT VII
Abbreviated transcription (Latin):
petantur : quȩ mali quoque haberecer¬
nuntursnec malatur piter euitentur
quibus & boni plerumque afficiuntur :
Inter est autem plurimum : qualis stt usus. ⁊¬
uel earum rerum quae prosperȩ. uelearũ
quedicuntur aduersȩ : Nambonis tempo¬
ralibus : nec bonus extollitur. nec malis
frangitur: Malus autem id eo huiuscemo¬
di infelicitate punitur: quia felicitate cõ¬
rumpitur : Ostendit tamends: sepe &iam
in his distribuendis: euidentius operatio¬
nem suam: Namsinunc omne pec catĩmnani¬
festa plecter& poena: nihil ultimoiudicio
serua riputa r&ur: Rursus sinullũ pecca¬
tum nunc punir& aꝑtediuinitas : nulla. cẽ
diuina prouidentia creder&ur: Similit̃
in rebus sccundis sinon eas ds̃ quibus dã
petentibus euidentissima largitate
conceder&: non adeum ista ꝑtineredi¬
ceremus: Itemq si omnibus cas peten¬
tibus dar& : nonnisi ꝓpter talia premia
seruiendum illies se arbitraremur: nec pios

Expanded text:
petantur, quae mali quoque habere cerpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepe etiam in his distribuendis euidentius operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo iudicio seruari; putaretur; rursus si nullum nunc peccatum puniret aperta diuinitas, nulla esse diuina prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus euidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia seruiendum illi esse arbitraremur, nec pios
Abbreviated transcription (Latin):
Dic& aliquis : Curergo ista diuina miscda
&iam adimpios ingratosq ꝑuenit : cur
putamus nisiquia cam ille prebuit qui cotidic
facit oriri solem suum suꝑ bonos & malosi&
pluit suꝑiustos &iniustos: quamuiscnim
quidam corum ista cogitantes penitendo ab
impi&ate secor rigant. quidimuero sicut
a p̃ostolus dicit diuitias bonitatis &
longanimitatis dĩ contempnentes se¬
cundum duritiam cordis sui. & cor inpe¬
nitens. thesaurizant sibiiram indie ire
& reuelationis iustiiudicudi. qui red¬
det unicuique secundum opera cius. ta¬
menpacientia dĩ ad penitentiam inuitat
malos Sicut flagellum dĩ ad pęnitenti¬
am erudit bonos sitemq misericordia
dĩ fouendos amplectitur bonos: Sicut ꝑ¬
scueritas di puniendos cor ripit malos:
Placuit quippe diuinȩ ꝓuidentiȩ: p̃para.¬
r& in poscerum bona iustis quibus non fru¬
erentur iniusti : Etmala impus : quibus
non ex cruciabuntur boni Istauero tem¬
poralia bona & malo utris que uoluit
es se communia: ut nec bona cupidius apb¬

Expanded text:
Dicet aliquis: \'Quur ergo ista diuina misericordia etiam ad inpios ingratosque peruenit?\' Quur putamus, nisi quia eam ille praebuit, qui cottidie facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? Quamuis enim quidam eorum ista cogitantes paenitendo ab inpietate se corrigant, quidam uero, sicut apostolus dicit, diuitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnentes secundum duritiam cordis sui et cor inpaenitenelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius ad
Abbreviated transcription (Latin):
iuuerint hii quos deos putant &po
tius quantũ decipiendo & fallondo
nocuerint. Pos treno aduoersustos
dicetur: quimanifestissimis docu¬
mentis confuatiatq. conuicti co¬
nantur asserere. non ꝓpter uitę p̃sen¬
tis utilitatem. sed ꝓptereum quȩ post
mortem futura est colendos deos
Quenisi fallor. questio multo erte ope¬
rosior. & subtiliore disputationedig¬
nior : ut & contra philosophos. in ea
dis seratur. Non quos lib& sed qui
apud illos excellentis sima gloria cla¬
risunt. & nob cũ multa sentiunt. & de
anime inmortalitate. & qđ ds̃ uerus
mundum condiderit. & deꝓuidentia
cius quia uniuersam condidit. regit :
Sed qm̃ & ipsi in illis que contranos
sentiunt refelledisunt: de .eẽ. huic
officio non debemꝰ: Vtrefutatis impus
contradictionib prouirib qsꝰ ds̃ in ꝑ¬
ti&. asseramꝰ ciuitatẽdĩ. uerãq pi&a¬
tem & dĩ cultum. in quo uno uera citer
sempiterna beatitudo ꝓmittitur
Hic itaq modus sit huius uoluminis:

Expanded text:
adjuverint hi, quos deos putant, quin potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint. Postremo adversus eos dicetur, qui manifestissimis documentis confutati atque convicti conantur asserere, non propter vitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior, et sublimiore disputatione dignior; ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui apud illos excellentissima gloria clari sunt, et nobiscum multa sentiunt, scilicet de animae immortalitate, et quod verus Deus mundum condiderit, et de providentia ejus, qua universum, quod condidit, regit. Sed quoniam et ipsi in illis quae contra nos sentiunt, refellendi sunt; deesse huic officio non debemus: ut refutatis impiis contradictionibus pro viribus, quas t, adseramus ciuitatem Dei ueramque pietatem et Dei cultum, in quo uno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc xp̃iano tempori tribuendum : quisquis
non uidet cȩcus : quis quis uid& neclaudat
ingratus: quis quis laudanti reluctatur in¬
sanus est : Ab sit ut prudens quis quam hoc fe¬
ritatrin putet barbarorum: truculentis simas
& scuis simas mentes ille terruit. ille frena¬
uit. ille mirabiliter temperauit : qui ꝑpħam
tanto antedixit: Uisitabo in uirga iniquita¬
tatem eorum & flagellis peccata corum: mi

Expanded text:
hoc Christiano tempori tribuendum quisquis hoc Christiano tempori tribuendum quisquis non uidet, caecus, quisquis uidet nec laudat, ingratus, quisquis laudanti reluctatur, insanus est. Absit, ut prudens quisquam hoc feritati inputet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata eorum; mi
Abbreviated transcription (Latin):
dia uerum &iam renunciarentur. armata:
relinquamus in quit tarentinis deos. ratos:
Cum igitur noc illius fletum. nec huius risũ
nec illius cas tam miscricordiam. nec huius
facctam continentiam . romanarũ gesta¬
rum. scriptores tacere potuerint : quan¬
do pretermit te retur. si aliquibus hominib:
in honorem cuius piam deorum suorum sic pe¬
percis sent. ut in quo quam templo cedemuł
captiui tatem fieri piberent : quic quid ergo¬
uastationis trucidationis. concremationis
afflictionis. inista recentis sima roma na
lade cominis sumest : fecit hoc consuctudo
bellorum: Quod autem nouo more factũ
est. quod inusitata rerum facie in manitas
barbara tammttis apparuit ut amplissi¬
maͣ ba silice implendo populo cui parcere¬
tur eligeretur. & decerner&ur ubi nemo
feriretur unde nemora peretur qͦđ libe¬
randimulti a miserantibus hostibus duce¬
rentur. Vndecaptiuandi ulli. nec a crudelib
hostibus ab ducerentur. hoc xpĩ nomini

Expanded text:
dia, uerum etiam renuntiarentur armata, dia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam nec huius facetam continentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templo caedem uel captiuitatem fieri prohiberent? Cuastationis trucidationis depraedationis concremationis adflictionis in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum; quod autem nouo more factum est, quod inusitata rerum facie inmanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae inplendae populo cui parceretur eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde captiuandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur: hoc Christi nomini,
Abbreviated transcription (Latin):
nominis marcus marcellus. quisi racusas¬
ui urbem ornatis simam caepit: refertur
eam prius fleuis se ruituram. & antecius
sanguinem suas illilacrimas ef fudis se:
Ges sit & curam pudicitiȩ : &iamin hoste
seruande : Namprius quam oppidum uic¬
tor iussis s& inuadi: constituit edicto. ne
quis corpus liberum uio lar&. cuersa .c̃. tam̃
ciuitas morebellorum : Necuspiam legit᷑
abimperatore tam casto. atquec lem̃te fuis¬
sẽ p̃ceptum : ut quis quis adillud. uł illud tẽ¬
plum fugiss&. haberctur iblesus: Quod
utique nullo modo preterir&ur : quando
nec cius fletus. nec quod edixerat. ꝓpudi¬
citia minime uiolanda potuit taceri : ł abi¬
us tarentinȩ urbis cuersor : asimulacrorũ
depredatione seabstinuis se laudatur:
Nam cumei scriba suggessiss&. quid de
signis deorum que multa capta fuerant
fieri iuber& : continentiamsuam. &iamio¬
cando condiuit: Quȩ siuit enim culus mo¬
di es sent : Etcum ei non solum multa gran¬

Expanded text:
nominis Marcus Marcellus. qui Syracusasnominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum, nec uspiam legitur ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando condiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa gran