comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
care. ut euangelitemꝰ: Nam
si ꝓpterea euangelizamꝰ ut
manducemus: iulius habe¬
mus euangłm. quã cibum
Et erit. iã bonũ nr̃m in ma¬
nducando: necessariũ autẽ
ineuangłitando. Quod ȩtiã
apłs ꝓhibet: cum dic̃. lice¬
re sibi quidem et ꝑmissum
ẽẽ a dño. ut qui euangłm
ad nunciant. de euanglio
uiuant. Id est de etiangłio
habeant ea. quȩ huic uite
st̃ necessaria s tam̃ se. non ẽẽ
ab usum hac potestate. Erãt
eñi multi. qui occasionem
habere eupiebant ad qui¬
rendi et uendendi euangłm
quib eam uolens amputar
apłs. manib suis tuctũ suã
colerauit. De his enim alio
loco dicit. ut amputẽ occasi¬
onem his. quiquerunt occa¬
sionem. Quam quã ȩtiam si
cut ceceri et boni apłi ꝑmis
sõ dñi de euangłio uiuere.
non ineo uictu constitueret
finem euangelirandi s ma¬
gis ipsius uictus sui finem
iȩuangłio collocaret. Idẽ
s ideo ista sumeret. ut illud
impleret: ne non uolens. sed
ideo ista sumeret. ut illud

Expanded text:
care, ut evangelizemus: nam si propterea evangelizamus, ut manducemus, vilius habemus Evangelium quam cibum; et erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem, et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria; sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant acquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam si, ut caeteri boni aposomini de Evangelio viveret, non ideo in eo victu constitueret finem evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id essed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, ideo ista sumeret, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
iondticat alteram. ne qđ
Aculpat. ipse committat
ꝯiter et mulier si dimittat
Iuterum: non sibi copulet
anum: Alligata est eñi quã¬
anur eitis tuuit: nec alege
minisi mortui liberatur. ut
ansit adtiltera: si fuerit cum
turpitudinis nubat: et reli¬
gonis sue turontbat: hoc

Expanded text:
non ducat alteram, ne quod in non ducat alteram, ne quod in illa culpat, ipse committat. similiter et mulier, si dimittit adulterum, non sibi copulet alterum; alligata est enim, quamdiu uir eius uiuit nec a lege uiri nisi mortui liberatur, ut non sit adultera, si fuerit cum turpitudinis nubat, et religionis suae viro nubat. C
Abbreviated transcription (Latin):
idcirco ꝓsequitur: ut doceat
quia mulier etiam siauiro
fuerit eiecta nubendi licei¬
enim. siue mechus siue casis
uir eius uiuit. mecatursi
alteri nupserit. Et̃ uir alig¬
tus quiam diu sitie mecha.
siuie casta uror eius uiuit.
mechatur. si alteram duxerit
hec namq obligatio. quandi¬
quidem non soluitur. etiam¬
si ꝑ repudium conitinra cafto
conitige separetur. multomi¬
nus soluitur. si non se parata
mechet᷑: Ac ꝑhoc non eam sal¬
uit. nisi mors coniugis. non
in adultertum corruentis . s
de corpore exeuntis: Quapt̃
si recesserit mulier ab adcilte¬
ro uiro et ei reconciliari non
uult: maneat innupta : Et
si dimiserit tur adulteram
mulierem: et eã non uultre¬
cipere.:nec post pęnicentiam.
custodiat continentiã: Et si
non ex uoluntate eligendi po¬
tuis boni: certe ex necessitate
uitandi ꝑniciosi mali: Quod
ut aꝑtius dicam: quã diuuit
eits incorpore est: Pariergo
forma et uiralligatts ẽ. quã¬
diu mulier eits in corporet
hacesiuult dimittere adulte

Expanded text:
idcirco prosequitur, ut doceat quia mulier, etiamsi a viro fuerit ejecta, nubendi licen siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatur, si alteri nupserit, et uir alligatus, quamdiu siue moecha . siue casta uxor eius uiuit, moechatur, si alteram duxerit. haec namque alligatio quandoquidem non soluitur, etiamsi per repudium coniux a casto coniuge separetur, multo minus soluitur, si non separata moechetur. ac per hoc non eam soluit nisi mors coniugis non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. quapropter si recesserit mulier ab adultero uiro et ei reconciliari non uult, maneat innupta; et si dimiserit uir adulteram mulierem et eam non uult recipere nec post paenitentiam, custodiat continentiam, etsi non ex uoluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate uitandi perniciosi mali. adut apertius dicam, quamdiu uir eius in corpore est. pari ergo forma et uir alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. unde si uult dimittere adulteram,
Abbreviated transcription (Latin):
imperitorum fratrum: putan¬
tium eẽ illic aptid idolũ aliqũ
gratiã. quando peritiores fẽs
inter eẽ illic. et non horrere
uidebant: Ideo ait. caritas
edificat. ut saluti fratrũ stu¬
dentes. scientiȩ illic legib non
uterentur.: ne illis scandalum
scire aliquid. non dũ cognouit
quemadmodum oporteat
eum scire. Eos ipsos quim
scientia gloriant᷑: ostendit ñ
ita cognouisse. sicut cognos¬
cendum est. Dum enĩcarita¬
dem que mater om̃iũbonorũ
est. non sectantur: nonsciunt
sicut oportet. Ut ergo scientia
fructũ habere possit: caricati
se debet subici: Siquis autẽ
diligit dm̃: hic cognitus estabe
Sie diligit dm̃: qui caritads̃
qusoscientiam mitigat. ut ꝓ

Expanded text:
imperitorum fratrum, putanimperitorum fratrum, putantium esse illic apud idolum aliquam gratiam; quando peritiores fratres interesse illic, et non horrere videbant. Ideo ait: Charitas aedificat; ut saluti fratrum studentes, scientiae illic legibus non uterentur, ne illis scandalum se aliquid scire, nondum cognovit quemadmodum oporteat eum scire. Eos ipsos qui in scientia gloriantur, ostendit non ita cognovisse, sicut cognoscendum est. Dum enim charitatem, quae mater omnium bonorum est, non sectantur, non sciunt sicut oportet. Ut ergo scientia fructum habere possit, charitati se debet subjicere. Si vero quis diligit Deum, hic cognitus est ab eo. Hic diligit Deum, qui charitatis causa scientia
Abbreviated transcription (Latin):
edificat. Genus enim scien¬
tiȩ hoc est. ut glorietur insese.
ritate humilietur. et amplitis
crescat: Temperat᷑ enĩ adilec¬
tione. ut non satis merasit. et
inebriet scientẽ. ut se extollat
Sicut enim uint̃ non tepera¬
tum admixtione aque. m̃tẽ
alienat. ita et scientia suꝑbũ
facit. nisi fuerit tẽperata. Omĩa
enim sola. in suauia sc̃. et noci¬
ua: quia nec panis solus bene
editur: Nec reliqui cibi sine
ad mixtione gratist̃ s noci¬
ui: Ideo caritas edificat. ipsa
pelletur: multis tam̃ consistit:
Sine pacientia enim nonpo¬
test: neq sine humilitate. neq
sine cordis simplicitate: Hiigͦ
inflati erant ꝑscientiã. qtua¬
salutem fratrum imperitoꝵ.
carnes sacrificatorũ ȩdebant:
scientes licere carnẽ edere:e
quia nichil est idolum. ⁊cui
non contaminari edentem
Hi scandalum fratrib erant
caritatem p̃oculis non haben¬
tes:. Quia plus erat carnem
contẽpnere: quam fratrisean¬
dalum facere. Scientia enim
illorum destrciebat animos

Expanded text:
e. Genus enim scientiae hoc est, ut glorietur in sese, ritate humilietur, ut amplius crescet. Temperatur enim a dilectione, ut non satis mera sit, et inebriet scientem, ut se extollat. Sicut enim vinum non temperatum admixtione aquae mentem alienat; ita et scientia superbum facit, nisi fuerit temperata. Omnia enim sola insuavia sunt et nociva; quia nec panis solus bene editur, nec reliqui cibi sine admixtione grati sunt, sed nocivi; ideo charitas aedificat. Ipsa pelletur, multis tamen consistit; sine patientia enim non potest, neque sine humilitate, neque sine cordis simplicitate. Hi inflati erant per scientiam, qusalutem fratrum imperitorum carnes sacrificatorum edebant, scientes licere carnem edere, et quod nihil est idolum, ideo non contaminari edentem, hi scandalum fratribus erant charitatem prae oculis non habentes, quia plus erat carnem contedalum facere. Scientia enim illorum destruebat animos
Abbreviated transcription (Latin):
do quoq utitur. s quasi non
utatur. qui et necessaria cunc¬
ta exterius ad uitȩ sue ministe¬
rium redigit: et tamen hȩc ea¬
dem non sinit suȩ menti do¬
minari: ut subiecta foris ser¬
tuant: et numquã intentionẽ
animi adalia tendentis ti¬
frangant. Qui cumq igitus
tales sunt: eis ꝓfecto omnia¬
terrena. non ad desideriums
adustim ad sunt: Quia rebus
quidem necessariis utuntur:
s nichil habere cum peccato
cupiunt:. De ipsis qtioq reb
habitis cotidie mercedes que¬
runt: et plus gaudent bono
opere. quam bona possessione

Expanded text:
do quoque utitur, sed quasi non utatur, qui et necessaria cuncta exterius ad vitae suae ministerium redigit, et tamen haec eadem non sinit menti suae dominari: ut subjecta foris serviant, et nunquam intentionem animi ad alta tendentis frangant. Quicunque igitur tales sunt, eis profecto terrena omnia non ad desiderium, sed ad usum adsunt, quia rebus quidem necessariis utuntur, sed nihil habere cum peccato cupiunt. De ipsis quoque rebus habitis quotidie mercedes acquirunt: et plus gaudent bono opere quam bona possessione
Abbreviated transcription (Latin):
licere uob edere carnẽ de sacrifi¬
tio dicitis. ꝑiad quod nichil eẽ
idolum scitis: offensionẽ gene¬
retis frib qui nesciunt adhuc
quia nichil est idolum: Quia
infide. et scientes sedm sententiã
dñi non coinquinare ea que
inos intrant. s quȩ exeunt. in¬
different̃ sumebant cibos sal¬
ua conscientia: Quidam uero
infirmiores abstinebant acar¬
nib et uino:. ne uł nescientes
inciderent in ea quȩ idolis sacri¬
ficabantur: Omĩs enim tune
immolaticia caro inmacello
uendebatur: Et de primitiis
uni. libabant gentes simula¬
eris suis: et quedam in ipsis tor¬
cularib sacrificia faciebant:
Itibet ergo apłs. et his qui salua
conscientia talib alimentis
utebantur. non sꝑnere infirmi¬
tatem illorum qui se atalib
cibis et potu abstinebant: et
illis infirmis. ne eos qui carnib
non abstinebant. et uinũ bibe¬
bant. tanquã pollutoiudica¬

Expanded text:
licere vobis edere carnem de sacrifilicere vobis edere carnem de sacrificio dicitis, per id quod nihil esse idolum scitis, offensionem generetis fratribus, qui nesciunt adhuc quia nihil est idolum. Si in fide, et scientes secundum sententiam Domini, non commaculare ea quae in eos intrant, sed quae exeunt , indifferenter sumebant cibos salva conscientia: quidam vero infirmiores abstinebant a carnibus et a vino, ne vel nescientes inciderent in ea quae idolis sacrificabantur. Omnis enim tunc immolatitia caro in macello vendebatur, et de primitiis vini libabant Gentes simulacris suis, et quaedam in ipsis torcularibus sacrificia faciebant. Jubet ergo Apostolus et his qui salva conscientia talibus alimentis utebantur, non spernere infirmitatem illorum qui se a talibus cibis et potu abstinebant: et illis infirmis, ne eos qui carnibus non abstinebant, et vinum bibebant, tanquam pollui judica
Abbreviated transcription (Latin):
alem t̾ibi capere cibũ: qui ñ
slum nos ȩdificet et delectet:
hec ut uidentes non offendat¬
aut ledat. Ost ergo non solũ
icibis. idolis immolatum:
het in uerbis: Et ego puto.
quia sicut omĩs sermo qui
pietatẽ et iustitiã et uerita¬
dm docet deo consecratus ẽ.
dedimmolatꝰ est.: ita et om̃is
samno quiad ĩpudicitiam.
uł iniustitiam. uł impietatẽ
respicit. idolis immolatus est:
Et quieum recipit: quasi idolis
immolata manducat. Esca
autem. nos non cõmendat deo
Uerum est. quia non ideo deo
placebimtis. si omia ederimus:
auit offendĩmus: si aliquia con¬
tẽpserimus: Heq enim si non¬
eñĩ sacrificiorũ esca. non utiꝙ
de erit quod ȩdatur. Si autẽ
sumpta fuerit. non habunda¬
bit ita ut nichil requiratur.
dc ꝑhoc abicienda. quia neq
sine illa non uiuit᷑ et scandalũ
fr̃ib est. Uidete autem: ne forte¬
hec licentia trã offendiculum
fiat infirmis. H oc est. nequia

Expanded text:
talem verbi capere cibum, qui non talem verbi capere cibum, qui non solum nos aedificet et delectet, sed et qui videntes non offendat. Est ergo non solum in cibis idolis immolatum, sed et in verbis. Et ego puto, quia sicut omnis sermo, qui pietatem et justitiam et veritatem docet, Deo consecratus est, et Deo immolatus est, ita et omnis sermo qui ad impudicitiam vel injustitiam vel impietatem respicit, idolis immolatus est, et qui eum respicit, quasi idolis immolata manducet. autem nos non commendat Deo. Verum est, quia non ideo Deo placebimus, si omnia ederimus: aut offendemus si aliqua contempserimus. Neque enim si enim sacrificiorum esca, non utique deerit quod edatur; si autem sumpta fuerit, non abundabit, ita ut nihil requiratur: ac per hoc abjicienda; quia neque sine illa non vivitur et scandalum fratribus est. Videte tamen ne forte licentia vestra offensio fiat infirmis. Hoc est, ne quia
Abbreviated transcription (Latin):
rem ipsam grauẽm ꝓnunti¬
are. quam illitis offensam
qui hec uidens. simili ꝓuiocat
exemplo: cũ non simili scientia
muniatur. ita tit ostendat
eum qui habens scientiam
recumbit inidolio. Nontam
stu quam alterius dammef¬
fici reum: S tuide neforte ñ
hoc solum fiebat apuid coris¬
thios. ut inidolo recũberent:
et immolata idolis mandu¬
carent: s forte qm̃ studiosi
erant et amatores philo sopls
asrio ad htic sttidiorum
tum tenebantur et phi¬
sphorum dogmata quasi
ils immolata edebant:
li tamen ledere fortasse
anpoterant eos qui plenã
srtiam ueritatis acceꝑant:
hautem qui inxp̃o minus
auditionẽ habebant. si imi¬
arentur eos.legentes talia.
t illis ad huc studiis oꝑam
daintes: utilnerari poterant:
ti dit̾sorum dogmatũ ua¬
ris errorib implicari. Sic
ugo fiebat. ut lederetur aliꝰ.
inde is qui habebat plenã
scentiam ueritatis.ledinon
poterat. s qm̃ caritas non
inerit qd̃ sibi utile ẽ. s qđ̃
nuiltis: obseruare oportet

Expanded text:
rem ipsam gravem pronuntiare, quam illius offensam, qui haec videns simili provocatur exemplo, cum non simili scientia muniatur: ita ut ostendat eum, qui habet scientiam et recumbit in idolio, non tam sui quam alterius damni effici reum. Sed vide ne forte non hoc solum fiebat apud Corinthios, ut in idolio recumberent, et immolata idolis manducarent, sed forte quoniam studiosi erant et amatores philosophiae, desiderio adhuc studiosi veterum tenebantur, et philosophorum dogmata quasi idolis immolata edebant. Quae tamen delere fortasse non poterant eos qui plenam scientiam veritatis acceperant. Hi autem qui in Christo minus eruditionis habebant, si immutarentur eos legentes talia, et illis adhuc studiis operam dantes, vulnerari poterant, et diversorum dogmatum variis erroribus implicari. Si sic ergo fiebat, ut deleretur alius, unde et is qui habebat plenam scientiam veritatis, laedi non poterat? Sed quoniam charitas non quaerit quod sibi utile est, sed quod multis, observari oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia finiri mundum dirit:
ostendit figuram eiꝰ p̃terire:
et hunc ẽẽ finem: Ia est non
substantiam eius p̃terire. s
formam: Itaq siforma mun¬
di ꝑibit. dubium utiq ñ est.
omĩa que inmundo scint in¬
terire. Ideo p̃terit: quia coti¬
die se nescit mundus. Uolo¬
autem uos sine sollicitudie

Expanded text:
Quia finiri mundum dixit, ostendit figuram ejus praeterire; et hunc esse finem, id est, non substantiam ejus praeterire, sed formam. Itaque si forma mundi peribit, dubium utique non est omnia, quae in mundo sunt, interire. Ideo praeterit, quia quotidie senescit mundus. Volo vos sine sollicitudine
Abbreviated transcription (Latin):
licitudo mulieris: alia uirgi¬
nis est. Tamencum dr̃ muli¬
er: incertum est quid signi¬
ficet. nisi significatio subseqͦ¬
ttir. Cum autẽ dic̃ turgo: ma¬
nifesta locutio ẽ. Hinc apłs¬

Expanded text:
licitudo mulieris, alia virginis est; tamen cum dicitur mulier, incertum est quid significet, nisi significatio subsequatur: cum autem dicitur virgo, manifesta locutio est. Hic A
Abbreviated transcription (Latin):
dolio recumbentẽ: nonne con¬
scientia eiꝰ cum sit infirma edi¬
ficabitur ad manducandum
uidens quis frem peritũ inido¬
lio inuitatum recumbentem
edere carnes sacrificiorũ: putat
ẽẽ illic aliquid gratiȩ: et incipi
et et ipse edere carnes sacrifici¬
orũ: Non illa conscientia qua
ille ꝑitiȩ causa sciens nichil
men: quando frẽm peritui
uidit illic edere. nechorren¬

Expanded text:
nne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum videns quis fratrem peritum in idolio invitatum, recumbentem edere carnes sacrificiorum, putat illic esse aliquid gratiae, et incipit etiam ipse edere carnes sacrificiorum, non illa conscientia, qua ille peritiae causa sciens nihil men; quando fratrem peritum videt illic edere, nec horre
Abbreviated transcription (Latin):
nisi me tueretur inconti¬
stib. ne tẽptante satana
apercata dampnabilia. la¬
serentur. Quod autẽ se dicit
as parcere. quos ait tribula¬
tionem carnis habituros:
nehil michi interim sanius
ocurrit. quam cũ uoluisse
aperire et explicare uerbis.
eandem ipsam carnis tribula¬
tionem: qtiam p̃nuntiauit
us quieligunt nuptias. in
suspitionib zeli conugalis.
inpereandis filiis atq nutri¬
eidis: intimorib atq mero¬
tib orbitatis:. Quotus enim
qusq cum se concibii uincłis
aligauerit: non istis trahat᷑
atq agitetur affectib:¬
E go autem uobis parco: Par¬
et : quando adhec magis
ꝓuocat. que tribulationes
carnis. et sollicitudines me¬
moratas excludant: Potest
sicuideri parcere: cum ꝑ¬
mittit et non contra dicit
uolentib quod onerosũ osten¬
dit: Hoc itaq dico fr̃s. tẽpꝰ¬
breue est. Hec om̃ia ut expo¬
nendo aliquid hinc breuit
dicam: sic ex istimo intellegen¬
dum: hoc inquam dico fr̃s.
non adhuc popłs dei ꝓpaga¬

Expanded text:
nisi metueretur incontinentibus, ne tentante satana in peccata damnabilia laberentur. Quod autem se dicit eis parcere, quos ait tribulationem carnis habituros, nihil mihi interim sanius occurrit, quam eum noluisse aperire et explicare verbis eamdem ipsam carnis tribulationem, quam praenuntiavit eis qui eligunt nuptias, in suspicionibus zeli conjugalis, in procreandis filiis atque nutriendis, in timoribus et moeroribus orbitatis. Quotus enim quisque, cum se connubii vinculis alligaverit, non istis trahatur atque agitetur affectibEgo autem vobis parco. Parcit quando ad haec magis provocat, quae tribulationes carnis, et sollicitudines memoratas excludunt. Potest sic videri parcere, cum permittit, et non contradicit volentibus, quod onerosum ostendit. Hoc itaque dico, fratres, tempe esse. haec omnia, ut exponendo aliquid hinc breuiter dicam, sic existimo intellegenda. hoc, inquit, dico, fratres: non adhuc populus dei
Abbreviated transcription (Latin):
potuit utiq se parare acor¬
porali opere illo tibi ait. Om̃s
uidelicet non nisi incorpore
consticutus impitis potuit
dicere. non est ds̃: Ut taceam
quod malia epła ipse doctor
gentium dicit. Manifefta
autem sunt opera carnis ẽ
exsequitur. Que sunt. form¬
cationes. inmunditie. lura¬
rie. ueneficia. inunicitiȩ an¬
tentiones. emulationes an¬
mositates. dissensiones. her¬
ses. inuidie. ebrietates. et hs
similia: que p̃dico uobis siẽ¬
et predixi: qm̃ qui talia ag̃
regum dei non possidebunt
Numquid enim non uidetir
nobis. extra corpus fieri certi
illa quȩ ibi inter posuit. e¬
mulationes. animositates
dissensiones. inuidias her¬
ses: et tamen operib carnis
ista tribuit doctor gentiũ
infide et ueritatȩ: Quid est
ergo. omne peccatum qđ cũq
fecerit homo. extra corpus est
et unum tantũ modo forma¬
tionis peccatũ nominans.
cuitus tardo ⁊ obtunsoꝙͣ difficil
sit ista questio: quã dñs pie

Expanded text:
potuit utique separare a corpotuit utique separare a corporali opere, illo loco ubi ait: Omnes uidelicet non nisi in corpore constitutus impius potuit dicere: non est deus; ut taceam quod in alia epistula ipse doctor gentium dicit: manifesta autem sunt opera carnis, et exequitur: quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates et his similia; quae praedico uobis, sicut praedixi, quia qui talia agunt regnum dei non possidebunt. numquid enim non uidetur nobis extra corpus fieri certe illa quae ibi interposuit, aemulationes, animositates, dissensiones, inuidias, haereses? et tamen operibus carnis ista tribuit doctor gentium in fide et ueritate. quid est ergo: \'omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, et unum tantummodo fornicationis peccatum nominans acuiuis tardo et obtunso, quam sit ista quaestio; quam dominus piae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprium peccat : cum suie
ipsa fornicatio. siue aliabuiꝰ
modi que non nisi ꝑcorpus
fiunt peccata turpitudini
et fornicationi si millima. ñ
nisi ꝑ ipsum corpꝰ generant᷑
atq crerceantur:Quid ergo
poterit ne ẽẽ quispiam ut ce¬
tera memorata suꝑius taccã
turuł ebriosus. uł maledicꝰ.
uel. rapax. extra operationẽ
corporis huiꝰ. quamuis nec
ipsa idolatria. neq ipsa aua¬
ritia. p̃ter seruitium corporis
poterit ad usum fructũq su¬
um ꝑuenire: Quid est ergo
omne peccatum quod cũq
fecerit homo extra corpus
est. Qui autem formcatur
in corpus suum peccat. Pri¬
mum. quia incorpore isto
homo constitutus. quiequid
solo tantum animo poderit
iniq concupiscere dicit non
potest. extra corpꝰ hoc hominẽ
facere: cũ constet cum carna¬
li sensu et carnali prudentia
hoc agere: isto adhuc circũ¬
septus incorpore. Nam et
quod inpsalmo scriptũ est.
Dirit impius incorde suio non
est ds. Idem beatus apłs non

Expanded text:
proprium peccat, cum siue proprium peccat, cum siue ipsa fornicatio siue alia huius modi quae non nisi per corpus fiunt peccata turpitudini et fornicationi simillima non nisi per ipsum corpus generentur atque exerceantur? quid ergo? poteritne esse quispiam, ut cetera memorata superius taceam, fur uel ebriosus uel maledicus uel rapax extra operationem corporis huius? quamuis nec ipsa idololatria neque ipsa auaritia praeter seruitium corporis poterit ad usum fructumque suum peruenire. quid est ergo: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus mum, quia in corpore isto homo constitutus, quidquid solo tantum animo poterit inique concupiscere, dici non potest extra corpus hoc hominem facere, cum constat eum carnali sensu et carnali prudentia hoc agere, isto adhuc circumseptum corpore. Nam et quod in psalmo scriptum est: Dixit impius in corde suo, Non est Deus, idem beatus Apostolus non
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Omẽ peccatũ quod¬
cumq fecerit homo extra
corpꝰ est. Qui autẽ fornica¬
tur. in corpꝰ ꝓpriũ peccat:
quasi uero illa quȩ dinume¬
rauit peccata dicens. nolite
errare.neq fornicatores. neq
idolis seruientes. neq ad ul¬
teri. neq molles. neq mas¬
cllorum concubitores. neq
fures. neq auari. neq ebriosi.
neq maledici. neq rapaces
regnum dei possidebunt:
Ista omĩa flagitia. et facino¬
ra. numquid non nisi ꝑcorpꝰ
fieri aut exerceri possunt:
Quis hoc sani capitis homo
negauerit: totum quippe istũ
locum apłs ꝓpt̃ ipstm corpꝰ.
iamemptum magno idest
xp̃i sanguine pretioso. tẽplũq
sp̃s scĩ factum adeo. netalib
flagitus pollueretur: sed po¬
tius inuiolatum tanquam
dei habitaculum sertiaretur
agebat: et defendebat. Quare
ergo subiungere uoluit hoc.
unde difficilis questio nasce¬
retur. idest ut diceret. omne
peccatum quod cumq fece¬
rit homo ertra corpus est.
qui autem fornicat᷑ in corpꝰ

Expanded text:
it: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat. quasi uero illa quae dinumerauit peccata dicens: nolite errare; neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt, ista omnia facinora et flagitia numquid non nisi per corpus fieri aut exerceri possunt? quis hoc sani capitis homo negauerit? totum quippe istum locum apostolus propter ipsum corpus iam emtum magno, id est Christi sanguine pretioso, templumque spiritus sancti factum a deo, ne talibus flagitiis pollueretur, sed potius inuiolatum tamquam dei habitaculum seruaretur, agebat et defendebat. quare ergo subiungere uoluit hoc, unde difficilis quaestio nasceretur, id est ut diceret: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc modo exhortans ad uie¬
ginitatem continentiamq
ꝑpetuam᷑: ut aliquantulum
anuptiis etiam de terreret:
est enim ad mittere carnis
turpitudinem: aliud habere
carnis tribulationẽ. Illud
est crimen facere. Hoc laborẽ
est pati: quẽ plerũq homi¬
nes etiam ꝓofficiis honestis¬
simis non recusant: s ꝓaben¬
do coniugio iam hoc tẽpo¬
turo rp̃o ipsiꝰ ꝓlis ꝓpagatione
s seruitur Iston

Expanded text:
hoc modo exhortans ad uirginitatem continentiamque perpetuam, ut aliquantulum a nuptiis etiam deterreret, est enim admittere carnis turpitudinem, aliud habere carnis tribulationem: illud est criminis facere, hoc laboris est pati, quem plerumque homines etiam pro officiis honestissimis non recusant. sed pro habendo coniugio iam hoc tempoturo Christo ipsius prolis propagatione s
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo: non peccauit: Illud
autem prius cum dixisset.
alligatus es urori. nequesie¬
ris solutionem: Numquid
addidit. et si nupseris non
peccasti:iam enim supra dixe¬
rat: his autem qui sunt incon¬
iugio precipionon ego s dñs.
Uxorem auiro non discedere:
quod si discesserit. manere in
nuptam: aut uiro suo recon¬
ciliari: fieri enim potest: ut ñ
sua culpa. s merito discedat:
Deinde ait. Et uir urorem suã¬
non dimittat: quod nichit ho¬
minus ex precepto dñi posuit.
Nec ibi addidit. et si dimiserit
non peccat: p̃ceptum est enĩ
hoc. cui non obedire peccatũ
est. non consilium: quosiut
nolueris. minus bom ad¬
ipisceris: non mali aliqͥd
ꝑpetrabis. Propterea cum
dixiss solutus es abuxore
ne quesieris uxorem: qtua
non precipiebat ne malã
fieret. s consulebat ut me¬
lius fieret: Continuo stibiun¬
xit: Et si acceꝑis uxorẽ: non
peccasti: Et si nupserit uͥgo
non peccat. atq addidit:¬

Expanded text:
uirgo, non peccat. illud uirgo, non peccat. illud autem prius cum dixisset: adligatus es uxori? ne quaesieris solutionem, numquid addidit: et si solueris, non peccasti? iam enim supra dixerat: his autem qui sunt in coniugio praecipio non ego sed dominus, uxorem a uiro non discedere: quodsi discesserit, mnuptam, aut viro suo reconciliari: fieri enim potest ut non sua culpa, sed mariti discedat. Deinde ait, Et vir uxorem ne dimittat ; quod nihilominus ex praecepto Domini posuit, nec ibi addidit, Et si dimiserit, non peccat. Praeceptum est enim hoc, cui non obedire peccatum est; non consilium, quo si uti nolueris, minus boni adipisceris, non mali aliquid perpetrabis. Propterea cum dixisset, Solutus es ab uxore, ne quaesieris uxorem; quia non praecipiebat ne malum fieret, sed consulebat ut melius fieret; continuo subjunxit, Et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit virgo, non peccat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
simulq orbitates filiorum
ignorat: Ut ergo ad hanc acf¬
fectandam hortaretur. pre¬
sentis necessitatis exitia lucra¬
Horum duorum quod prius
posuit. ad p̃ceptum ꝑtinet:
contra quod non licet facere:
Non enim licet dimittere
uxorem. nisi ex causa fornica¬
tionis: sicut ineuangłio ipse
didit Solatus es. abuxore.
noli querere uxorem.Con¬
sili sententia est. non p̃cepti.¬
uita parum integritatis¬
ẽẽ bonum: sinuptiȩ non
ert̃ malum: Immo uero
hinc sibi potius maioris
glorie palmam p̃paratam
eẽ confidant: que non dam¬
nari si nuberet timuit: s hono¬
ratiꝰ coronariq uͥ ñ nuberet con¬
cupiuit. Q gͦ sine coniugio per¬
manere uoluert̃: ñ tanꝗͣ foueã¬
s peccati nup¬
tias fugiant. s tanquam
collem minoris boni trans¬
cendant:ut inmaioris con¬
tinentiȩ monte requiescant:
uxorem: non peccasti: Non
utiq peccat: quia quod con¬
cessum est. facit: si uero con¬
tẽpserit:meritũ sibi col locat.

Expanded text:
simulque orbitates filiorum simulque orbitates filiorum ignorat. Ut ergo ad hanc affectandam hortaretur, 136 praesentis necessitatis exitia lucrahorum duorum quod prius posuit ad praeceptum pertinet, contra quod non licet facere. non enim licet dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sicut in euangelio ipse didit: solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem, consilii sententia est, non praeceptitam magnum integritatis bonum, si nuptiae non erunt malum. immo uero hinc sibi potius maioris gloriae palmam praeparatam esse confidat, quae non damnari, si nuberet, timuit, sed honoratius coronari, quia non nuberet. concupiuit. qui ergo sine coniugio permanere uoluerint, non tamquam foueam peccati nuptias fugiant, sed tamquam collem minoris boni transcendant, ut in maioris continentiae monte requiescant. uxorem, non peccasti. Non utique peccat, quia quod concessum est, facit. Si vero contempserit, meritum sibi collocat
Abbreviated transcription (Latin):
scdia stimfidelis. Omĩa ad
dei miscdiam refert. ut sus
gemplo doceat nisi indeo.
imini se adeptum ẽẽ testat᷑¬
fistimo ergo hoc bonum eẽ.
ter instantem neccessitatẽ:
socinquit.unde p̃ceptum
dommi non habeo. s consiliũ
ao: hoc est deuirginib. Ex¬
istimo ergo hoc bonum esse:
ꝓpter p̃sentem necessitatem
Nouienim quid p̃sentis tem¬
poris cui coniugia seruiuunt.
necessitas cogat: ut ea quȩ
dei sunt minus cogitentur.
quamuis ĩ ȩterna uita ac sa¬
lte manentium: Stella
enim abstella differt incla¬
ritate: sic et resurrectio mortu¬
mini sicut ẽẽ. Bonum dicit
ẽ uirginem ꝑmanere. et ut
hoc absolutius ostenderet:
ꝓpter p̃sentem necessitatem
ait: Quia obtimũ est ut int̃
bonum et obtimum. nichil
tam p̃clarum atq utile ẽẽ
cognosceretur. quã est turgi¬
nitas: quia non solum apud
dm̃ uirginitatem cõmenda¬
tiorẽ docet:. s et apud uitam
p̃sentem:dum necessitates
temporis nescit quas patit᷑
coniugium et meroris partꝰ:

Expanded text:
no ut sim fidelis. Omnia ad Dei misericordiam refert, ut suo exemplo doceat, nisi in Deo Domini sistimo itaque hoc bonum esse propter praesentem necessitatem. hoc, inquit, unde praeceptum domini non habeo, sed consilium do, hoc est de uirginibus existimo bonum esse\' propter praesentem necessitatem. noui enim quid praesentis temporis, cui coniugia seruiunt, necessitas cogat, ut ea quae dei sunt minus cogitentur, quamuis in aeterna uita ac salute manentium; stella enim ab stella differt in gloria. sic et resurrectio mortumini sic esse. Bonum dicit esse virginem permanere. Et ut hoc absolutius ostenderet, propter praesentem necessitatem ait; quia optimum est, ut inter bonum et optimum nihil tam praeclarum atque utile esse cognosceretur, quam est virginitas; quia non solum apud Deum virginitatem commendatiorem docet, sed et apud vitam praesentem, dum necessitates temporis nescit quas patitur conjugatio; et moerores partus,
Abbreviated transcription (Latin):
nestum eẽt: si uirgo consiliũ.
quo p̃ceptum eam non con¬
pellit. arriperet: Tunc aute
non expedit id quod licitũẽ.
quando ꝑmittitur quidem:
susus ipsius potestatis aliis
affert inpedimentũ salutis:
Sicut est. unde iam superius¬
diu locutisumus. decdis cessu
conugis fidelis ab infideli:
quod non ꝓhibet dñs p̃cepto
legis. quia coram illo iniusta
Non solum quia ꝑnitiosissime
scandalizarentur offensi: ue¬
rum etiam quia malia con¬
iugia cum cecidissent. uiuen¬
tib eis aquib dimittebantur:
adulteriniᷤ cẽnt nexib colligal¬

Expanded text:
nestum esset, si uirgo consilium, nestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert inpedimentum salutis. sicut est, unde iam diu loquimur, discessio coniugis fidelis ab infideli, quam non prohibet dominus praecepto legis, quia coram illo iniusta non solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colliga
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiam consecutus adño:
dat fidele consilium. ineo sp̃u.
dequoait: Puto autem: qđ
et ego sp̃m dei habeam: Uerũ¬
tamen aliud est dñi iubentis
imperium: aliud conuersi ser¬
ui scđm miscđiam caritatis.
que illi est a dño inspirata atq
donata. fidele consilium: Ibi
aliud facere non licet: hic aut̃
licet. Ita sane: ut ipsum consi¬
litm partim quidem expedi¬
at: partim uero non expediat.
Expedit tunc: quando nonso¬
lum ꝑiustitiam que coram dño
est ꝑmittitur: s etiam homi¬
nib nullum ex hoc inpedim̃¬
tum salutis infertur: Helut
cum dat consilium non nuben¬
di apłs uirgini. unde p̃ceptũ
dñi se non habere destatur: et¬
licet aliud facere. id est nubere.
et minus quam continentie
bonum:tamen non denere nup¬
tiarum: ipsumq licitũ etiã
expedit: qm̃ inuetita et illici¬
ta rui turam carnis infirmita¬
tem sic excipit honestatem
nubendi. ut neminem in pe¬
diat ad salutem: quamuis
magis expediret magisq ho¬

Expanded text:
ricordiam consecutus a Domino, uricordiam consecutus a Domino, uergo dat fidele consilium in eo spiritu, de quo ait: Puto autem, quod et ego spiritum Dei habeam. § 2. Veruntamen aliud est Domini jubentis imperium, aliud conservi secundum misericordiam caritatis, quae illi a Domino est inspirata atque donata, fidele caliud facere non licet, hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim uero non expediat. expedit tunc, quando non solum per iustitiam, quae coram domino est, permittitur, sed etiam hominibus nullum ex hoc inpedimentum salutis infertur: uelut, cum dat consilium non nubendi apostolus uirginibus, unde praeceptum domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere et minus quam continentiae, bonum tamen tenere nuptiarum. ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in uetita et inlicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestate nubendi, ut neminem inpediat ad salutem, quamuis magis expediret magisque ho
Abbreviated transcription (Latin):
in quo uocatus est frat: in hoc
maneat apud dm̃: Hoc est
quod supra dixit: quod ut
non habeo: Hoc ad scripta
illorũ respondit. sicut supra
dixit de quib autem scripsis¬
de uirginib negat accepisse:
quia non poterat auctor con¬
iugii rem ad uersam nuptiis
imperare: ne factum suum
pristinũ accusaret: Pre cepto¬
enim quisquis non obtẽperat.
reus est et debitor pene:Pinde
quia tixorem ducere uł nubere
peccatum non est. si autẽ pecca¬
tum eẽt. p̃cepto uetaretur:
ꝓpterea p̃ceptum dm̃i de uirgi¬
nib nullũ est: S qm̃ de eui¬
tandis remissisq peccatis
ad eunda est uita eterna. In
qua est quedam egregia gla
dam ibi tribuenda. cui conse¬
quende parũ est liberatũ eẽ.
apeccatis. nisi aliquid ipsi li¬
beratori totieatur. quod non
sit criminis non uouisse: sed
uotisse ac reddidisse sit lau¬
Non quod displiceat neq ad
olatione factum sit: quia ad
hoc gratiam consecutus est.
ut idoneus sit indandis consi¬
liis salutarib:tanquam mise¬

Expanded text:
in quo vocatus est, in eo maneat apud Deum. Hoc est, quod supra dixit, quod ut non habeo. Hoc ad scripta illorum respondit, sicut supra dixit: De quibus autem scripsisde virginibus negat se accepisse; quia non poterat auctor conjugii rem adversam nuptiis imperare, ne factum suum pristinum accusaret. enim quisquis non obtemperat, reus est et debitor poenae. proinde quia uxorem ducere uel nubere peccatum non est, si autem peccatum esset, praecepto uetaretur, propterea praeceptum domini de uirginibus nullum est. sed quoniam deuitatis remissisue peccatis adeunda est uita aeterna, in qua est quaedam egregia glordam ibi tribuenda, cui consequendae parum est liberatum esse a peccatis, nisi aliquid ipsi liberatori uoueatur, quod non sit criminis non uouisse, sed uouisse ac reddidisse sit launon quod displiceat, neque quod adulatione fucatum sit; quia ad hoc gratiam consecutus est, ut idoneus sit in dandis consiliis salutarib
Abbreviated transcription (Latin):
conditionis despectũ se putet
neq liber elatione mentis
inflatus. seruo se suꝑponat
Pretio empti estis: nolite fieri
serui hominum. Uerum est.
quia tam caro p̃tio emptisu¬
mus: ut anullo redimi po¬
tuissemus. nisi axp̃o:qui om¬
niũ diues est. Qui ergo p̃tio
emitur: magis seruire debet.
ut aliquatentis uicem reda
emptori. adeo ergo empti.
non debent. Serui autẽ hon¬
num hii sunt: qui humanis
se subiciunt suꝑstitionib.
Apostolus tamen illud me¬
morat. quod incapite epłȩ
reprehendit eo quod dicerẽt
Ego sum pauli. alius autem
ego apollo. Dedic tamen art¬
culum.xp̃m fatendum dm̃
quando sertios xp̃i non homi¬
nis seruos appellandos often¬

Expanded text:
conditionis despectum se putet, conditionis despectum se putet, neque liber elatione mentis inflatus, servo se superponat. Pretio empti estis, nolite fieri servi hominum. Verum est, quia tam caro empti sumus, ut a nullo redimi potuissemus, nisi a Christo, qui omnium dives est. Qui ergo pretio emitur, magis servire debet; ut aliquatenus vicem reddat emptori. A Deo ergo empti, non debent. Servi autem hominum hi sunt, qui humanis se subjiciunt superstitionibus. Apostolus tamen illud memorat, quod in capite epistolae reprehendit, eo quod dicerent: Ego sum Pauli: alius autem: Ego Apollo . Dedit tamen articulum Christum fatendum Deum; quando servos Christi non hominis servos appellandos osten
Abbreviated transcription (Latin):
indomino uocatus est seruus:
libertus est. dñi. Ereptus
enim apeccatis. quod deterius¬
dñifit. Ille enim omnino ser¬
uus est:qui ĩprudenter agit:
Sicut et ueterib placuit: qui
om̃s sapientes liberos appella¬
runt. ĩprudentes aut̃e om̃s.
seruos. Vnde salomon.Seruo
inquit sapienti: liberi serui¬
ent: hic ergo quicredit & si
sertius sit addempus:quia
rem facit prudendem ut cre¬
dat inxp̃m. libertus fit dñi
Sic ergo peccata seruos faci¬
unt. sicut cham filius noe.
peccati et inprudentiȩ cau¬
sa. factus est seruus: cumenĩ
accipit remissionẽ peccatoꝵ.
liber efficitur. Similiter
qui liber uocatus est: seruus
est xp̃i. Pro fectus est: exli¬
bero seruum fieri xp̃i. liber
enim erat adeo:quod maxi¬
mum crimen est. Ideo amissa
amara et contraria libertate.
conditionẽ sortitusẽ. que ꝓdeẽt:
sicut dicit dñs. Collite iugũmcũ
suꝑuos. quia suaue ẽ: & ors meũ
qr leue ẽ Suꝑbiã itaq abscidit. &
unitatẽ fecit: ut neq seruus pudore

Expanded text:
in Domino vocatus est servus, libertus est Domini. Ereptus enim a peccatis, quae vere sfit; hic enim omnino servus est, qui imprudenter agit, sicut et veteribus placuit, qui omnes sapientes liberos appellarunt, imprudentes autem omnes servos. Unde et Salomon: Servo, inquit sapienti liberi servient . Hic ergo qui credit, etsi servus sit ad tempus; quia rem facit prudentem, ut credat in Christum, libertus fit Domini. Si ergo peccata servos faciunt, sicut Cham filius Noe peccati et imprudentiae causa factus est servus; cum quis accipit remissionem peccatorum, libertus efficitur. Similiter qui liber vocatus est, servus est Christi. Profectus est ex libero servum fieri Christi: liber enim erat a Deo, quod maximum crimen est: et ideo amissa amara et contraria libertate, conditionem sortitus est, quae prodesset, sicut dicit Dominus: Tollite jugum meum super vos, quia suave est: et onus meum, quia leve est . Superbiam itaque abscidit, et unitatem fecit; ut neque servus pudore
Abbreviated transcription (Latin):
eñi firmat: quod supͣ dixit.
Seruus uocatus es: non sit tͥ
cure s et si potes liber fieri
magis utere. Hortatur. ut
bene seruiens de di cimore.
carnali dño. dignum se faciat
libertate: ne aridiens forte.
seruus uocatus es non sit tibi
curȩ. neglegentior eẽt circa
bonos actus carnalis dñi: et
doctrina xp̃i blasphemaret᷑.
et nec ille dm̃ ꝓmereretur:
Quia inhis terrenis bene ser¬
uiens. meritum sibi collocat
apud dm̃: quia dixit dñs:
Qui inminimo fidelis est: et

Expanded text:
 firmat, quod supra dixit. Servus vocatus es? Non sit tibi curae: sed et si potes liber fieri, magis utere. Hortatur ut bene serviens de Dei timore carnali domino, dignum se faciat libertate, ne audiens forte: Servus vocatus es? Non tibi sit curae; negligentior esset circa bonos actus carnalis Domini, et doctrina Christi blasphemaretur, et nec ille Deum promereretur, qui in his terrenis bene serviens, meritum sibi collocat apud Deum: quia dixit Dominus: Qui in minimo fidelis est, et
Abbreviated transcription (Latin):
partem quam nudauit
rursus tegimen carnis ad¬
traxerit. et quasi iudeus
ẽẽ destiterit: sicut alibi diẽ.
Circum eisio tua: p̃putiũ
xp̃ianus. non pucet se fort
indignum: quia p̃putiũ
non habet. dans gloriam
p̃putio. Et hoc non tanqui
cogens dirit apls: ut illos
manere inp̃putio. auti¬
deos inconsuetudine pa¬
trum suorũ. s ut neuter
malcera cogeretur: Pocest
autẽ habere quisq manen¬
di insua consuetudine: ñ
ne cessitate. Neq enĩ siuel¬
let iudeus. ubi nullũ per¬
turbaret. recedere aiido¬
cis obseruationib. ꝓbibal¬
tur ab apło: quanido quls¬
uade saluti essent. necessaria
imuenirent: neq ab illo
beretur. si uellet quisquã
cilium ideo circumcidi.
ithoc ipsum ostenderet ñ
llecestari quasi noxium: s
idifferentur habere tãquã
ignaculum: etuꝰ utilitas¬
ilo iam tempore p̃terisset:¬

Expanded text:
partem, quam nudauit, partem, quam nudauit, rursus tegmen carnis adtraxerit et quasi iudaeus esse destiterit, sicut alibi dicit: circumcisio tua praeputium christianus non putet se forte indignum, quia praeputium non habet, dans gloriam est. et hoc non tamquam cogens dixit apostolus aut illos manere in praeputio aut iudaeos in consuetudine patrum suorum, sed ut neutri in alteram cogerentur, potestatem autem haberet quisque manendi in sua consuetudine, non necessitatem. neque enim, si uellet iudaeus, ubi nullum perturbaret, recedere a iudaeicis obseruationibus, prohiberetur ab apostolo, quando ququae saluti essent necessaria, non uenirent, neque ab illo prohiberetur, si uellet quisquam gentilium ideo circumcidi, ut hoc ipsum ostenderet, non se detestari quasi noxium, sed indifferenter habere tamquam signaculum, cuius utilitas iam tempore praeterisset
Abbreviated transcription (Latin):
est. Unde enim scis mulier.
si uirum saluum facies aut
unde scis uir. si uxorem sal¬
uam facies:Hoc dicit: qͥa
forte possunt credere. qui ñ¬
abhorrent nomen xp̃i
scit quando podest credere
et sustinet illum. et sio hic
docet expectandos eos. nec
scandalum de his pati de¬
bere: quia custodienda est
spes illorum.Si eni ipsi reces¬
serint: dissimulandum ab
his. Unum quemq sicut
uocauit ds̃. ita ambulet. Hoc
est. tt si matrimonio iunctas
est.quicredit. non deserat:
neq uir. neq mulier: s sic
maneat. siue iudeus. siue gre¬
cus. S icut inomĩb ecclesiis
doceo. Ut suadeat: non se
aliter his tradere dicit quã
cederis: Ut cum cederos huiꝰ
fidei hoc doceri audiunt:
promptius assequantur:
facilius enim quis inelin.¬
tur. si uiderit socium co¬
sensisse. Circumcisus ali¬
quis uocatus est: non adaui
enim podest adduci p̃puci¬
tm: quod p̃cisum est. sea
non adducat dixit: non ta
uiuat. quasi p̃putium adͥ¬
duxerit:.idẽ quasi in eam

Expanded text:
est. Quid enim scis, mulier, est. Quid enim scis, mulier, si virum salvum facies? aut unde scis, vir, si uxorem salvam facies? Hoc dicit, quia forte possunt credere, qui non horrent nomen Chrisscit quando potest credere, et sustinet illum. Et hic docet exspectandos eos, nec scandalum de his pati debere, quia custodienda est spes illorum; si enim ipsi discesserint, dissimulandum ab his. Unumquemque sicut vocavit Deus, ita ambulet. Hoc est, ut si matrimonio junctus est, qui credit, non deserat, neque vir, neque mulier: sed sic maneat, sive Judaeus, sive Graecus. Sicut in omnibus Ecclesiis doceo. Ut suadeat, non se aliter his tradere, quam caeteris; ut cum caeteros hujus fidei hoc doceri audiunt, promptius assequantur. Facile enim quis inclinatur, si viderit socium consensisse. Circumcisus ali uocatus est, in ea enim potest adduci praeputium quod praecisum est? sed \'non adducat\' dixit \'non ita uiuat\', quasi praeputium adduxerit, id est, quasi in eam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponitur ista conditio. ut
xp̃m dimittat. si illos secũ
habere desiderat. Hoc ergo
et dedomo atqagris: hoc
est de his reb quȩ iure pecu¬
niario possidentur.hoc lo¬
co accipiendum est. Hon¬
est enim seruituti subiectus
frat̃. aut soror: in eius modi:¬
Hoc est. debetur reuerentia
comugii: ei qui horret auc¬
torẽ coniugii. Non enimira¬
tum est matrimonitim: qđ
sine dei de uotione est. ac ꝑ
hoc non est peccatum ei qui
dimitttur ꝓpter dm̃: si alii
se itinxerit. Contumelia
enim creatoris. soluit ius
matrimonii circa eum qui
retinquitur: ne accusetur
alii coptilatus. Infidelis
autem discedens. et indm̃.
et in matrimoniũ peccare
di noscitur: quia noluit sub
dei detiotione habere coniu¬
gium. Itaq non est ei fides
seruanda coniugii: qui ideo
recessit. ne audiret aucꝰtorẽ
Npace atitẽ. tiocauit nos ls̃
Uerum est.quia non oporcet
litigare cumeo qui discedit:
quia odio dei discedit: ac ꝑ
hoc nec dignus habendus

Expanded text:
proponitur ista condicio, ut proponitur ista condicio, ut Christum dimittat, si illos secum habere desiderat. hoc ergo et de domo atque agris, hoc et de his rebus, quae iure pecuniario possidentur, hoc loco accipiendum est. est enim servituti subiectus frater aut soror in eiusmodihoc est non debetur reverentia conjugii ei qui horret auctorem conjugii. Non enim ratum est matrimonium, quod sine Dei devotione est. Ac per hoc non est peccatum ei qui dimittitur propter Deum, si alii se junxerit. Contumelia enim Creatoris solvit jus matrimonii circa eum, qui relinquitur, ne accusetur alii copulatus. Infidelis autem discedens et in Deum et in matrimonium peccare dignoscitur; quia noluit sub Dei dilectione habere conjugium. Itaque non est ei fides servanda conjugii, qui ideo recesserit, ne audiret auctorem In pace autem vocavit nos Deus. Verum est, quia non oportet litigare cum eo, qui discedit; quia odio Dei discedit, ac per hoc nec dignus habendus
Abbreviated transcription (Latin):
nunc autẽ: scĩ sunt. Siam¬
bo infideles essetis: neces¬
sario filii uos immitaren¬
tur. Nunc autẽ forsitanłi¬
delem immitantur. et sc̃ise
qui etiam si nec de duobus
fidelib nascantur. sie nil¬
cantur tanquã sioleaster
poliua. Oleastrum ꝓpter
sntur inxp̃o. Quia diabo¬
iis. culpe auctor est: non
nature. Iam credo quod
erant paruuli xp̃iani: qui
sitie auictore uno exparen¬
tib siue utroq consentien¬
te sanctificati erant: Quod
non fieret: si uno credente
dissociaretur coniugitm¬
subereatoris ueneratione
uacisunt ꝓpensiore expar¬
te: Quia sicut quicquid
ꝑdedicationem idolorum
sit. inmundum est: et ita
quicquid sub dei creatoris
ꝓfessione fit. scm̃ est. Od̃
si infidelis discedit: disce¬
dat. Idest si infidelis no¬
luerit ẽẽ cumconiuge fi¬
dele: bic agnoscat fidelis
suam libertatem: ne ita se
subiectum de putet serui¬
uti. ut ipsam dimittat¬
iugem amittat infidelẽ
omnes dimittendos:cum

Expanded text:
nunc autem sancti sunt. Si amnunc autem sancti sunt. Si ambo infideles essetis, necessario filii vos imitarentur: nunc autem forsitan fidelem imitantur, et sancti sunt: quia etiamsi de duobus fidelibus nascantur, sic nascantur, tanquam si oleaster ex oliva. Oleastrum dico pscantur in Christo: quia diabolus culpae auctor est, non naturae. Jam credo quod erant parvuli Christiani, qui sive auctore uno ex parentibus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non fieret, si uno credente dissociaretur conjugiumsub creatoris veneratione nati sunt propensiore ex parte. Quia sicut quidquid per dedicationem idolorum fit, immundum est; ita quidquid sub Dei creatoris professione fit, sanctum est. Quod si infidelis discedit, discedi, id est si infidelis noluerit esse cum coniuge fideli, hic agnoscat fidelis suam libertatem, ne ita se subiectum deputet seruituti, ut ipsam dimittatiugem amittat infidelem. omnes dimittendos, cum