comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hiemis confinio quas. statos erefer
nunc infidiare decipere
nuno uisco eos eftillere
nunc lacio captare contendim᷑¬
Turres uocate quod terrote sin
& longe teres estenĩ aliquid
rotundũ cũ ꝓceritate ut colũ no
nã & quã uis quad rate
aut late construantur

Expanded text:
hiemis confinio quasi exacta aestatenunc infida sede decipere, nunc sibilo eos fallere, nunc laqueis eos captare contendimTurres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur
Abbreviated transcription (Latin):
Nela. greci arme nadicunt
ꝓ inde quod here mouentur
genera uelorũ a cateon
epy dromt dalũ artemo
si pare mendicũ¬

Expanded text:
ela Graeci ἄρμενα dicunt, proinde quod aere moventur;Genera velorum: acation, epidromos, dolo, artemo, siparum, mendicu
Abbreviated transcription (Latin):
LIT TERADROIN OC
interdũ nihilẽ quia alicubi nec uocalis
nec consonans est ut quis uocalis enĩ
nonẽ qua sequitur consonans non ẽ quia que
p̃cedit Ideo quando nec uocalis nec consonans
est sine dubio nihilẽ eadẽ & drgamona
grecis uocatur quando sibi m&alusq Ns
uocalis iungitur qui ideo dygamiondicit᷑¬

Expanded text:
littera proinde interdum nihil est, quia alicubi nec vocalis nec consonans est, ut quis. Vocalis enim non est, quia I sequitur; consonans non est, quia Q praecedit. Ideoque quando nec vocalis, nec consonans est, sine dubio nihil est. Eadem et digammon a Graecis vocatur, quando sibimet aliisque vocalibus iungitur: quae ideo digammon dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Thur arbor a rabie in mensa
atqi ramosaa lenis simicotticis
ramis adaceris quali tatẽ amigdale
modu facũ aromaticũ fundens
albũ & masticatione uelut inpuluere
resolutũ & confractũ intuspĩ guae
& igni ad positũ facile ardescens
& appellatar apudnos mastulos
eo quod sit natura rotundã
inmodũ. testiculorũ
Delicũ plcinũ & panes cabro sum
minus obtimũ adulteratur autẽ
amixtt resina siue gummi
sed dinostitur sua ꝓpri&ate
nanthuus igni inpositũ ardescit
resina fumestit gumen uero liquescit
hoc & libanũ uocatũ amonte a rabiȩ
ubis ab eis sunt nam mons eorũ
libanus dicit᷑ ubitura colliguntur.¬

Expanded text:
Tus arbor Arabiae inmensa atque ramosa lenissimi corticis, ramis ad aceris qualitatem, amygdalae modo sucum aromaticum fundens album et masticatione veluti in pulverem resolutum, et cum frangitur, intus pingue et igni adpositum facile ardeset appellatur apud nos masculus eo quod sit natura rotundum, in modum testiculorum, reliquum planum, et pene scabrosum, minus optimum. Adulteratur autem mista resina sive gummi, sed dignoscitur sua proprietate. Nam thus igni impositum ardescit: resina fumescit. Gumen vero liquescit hoc et Libanum vocatum a monte Arabiae, ubi Sabaei sunt. Nam mons eorum Libanus dicitur, ubi thura colliguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uirgilii dequb ẽ illud quiuauiũ non odit
Am& tua carmina meui ad quẽ
idẽ iungat uulpes & mulgeat hyrcos
idẽ quiuauiũ nonodit propoena ei
contingat ut diligat meuiũ fuerun
faciatq contranaturã s̃ iđ iungat

Expanded text:
Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi, Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircos, id est: qui Bavium non odit, pro poena ei contingat ut diligat Maevium. Fuerufaciat quae contra naturam sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uates autẽ auimentis appellatos
cuius significa multiplex ẽ
Nam modo sacerde tã modo ꝓph&at
significat modo po&at¬
Id est flectendis hocẽ modulandis
& ꝓ inde po&e latine uates olim
scripta torũ uatici adicebanur
quodui quadet̃ & quasi uesania
instribendo commouerentur uel
quomodis uerba conecterent uiere
antiquis ꝓuinci reponentis b &itã
ꝑ furorẽ diuini eodẽ erant nomine
qui & ipsi quoq pleraq: uersibus
efferebar¬

Expanded text:
ates a vi mentis appellatos, cuius significatio multiplex est. Nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetid est flectendis, hoc est modulandis: et proinde poetae Latine vates olim, scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribendo commoverentur; vel quod modis verba conecterent, viere antiquis pro vincire ponentibus. Etiam per furorem divini eodem erant nomine, quia et ipsi quoque pleraque versibus effereba
Abbreviated transcription (Latin):
ubi iugalis ꝓpriifuerit amissione
tem fuit & amarus ad graciã plus
doloris ex morte quã suauitatis ex cari¬
tate generauerit Itaq: ittierare
coniunctionẽ recus at nepudoris iura
aut contẽ platiuiri resoluit federa illi
solisuã carita tẽ reserdiat illi custidit
nomen uxoris non enĩ uritur flore¬
luuenis non tep̃tatur occasionis
ilec ebra nescit primũ fidẽ irritit̃
facere qui e nouit castimoniã
reseruare prima conubis ortep̃¬
missa turtur nido suo nepullos suos
incurs& lupussquille foliae suꝑ lac&
nouit enĩ quod hui modi folia : lupi
fugere consueuerr¬

Expanded text:
ubi iugalis proprii fuerit amissione t amarus ad gratiam, qui plus doloris ex morte quam suauitatis ex caritate generauerit. itaque iterare coniunctionem recusat nec pudoris iura aut deceptam uiri resoluit foedera, illi soli suam caritatem reseruat, illi custodit nomen uxoris. diiuuentutis, non temptatur occasionis inlecebra; turtur nescit primam fidem inritam facere, quia nouit castimoniam reseruare auctoritate conubii sorte prm! Turtur nido suo, ne pullos suos incurset lupus, squillae folia superjacit. Novit enim quod hujusmodi folia lupi fugere consuer
Abbreviated transcription (Latin):
Trolanorũ gens antoa dar dana
addardano nominata mandamus
ut iussius frater egrecici ꝓfecti
ex his iussius ad traciã dardanus
ad frigiũ ꝑuenit ibique primus
regnaiuit post quã filius eius eriotonus
deinde nepus eius tronas. a quo trolam
nuncupati sun

Expanded text:
Troianorum gens antea Dardana a Dardano nominata. Nam Dardanus et Iasius fratres e Graecia profecti; ex his Iasius ad Thraciam, Dardanus ad Phrygiam pervenit, ibique primus regnavit. Post quem filius eius Ericthonius, deinde nepos eius Tros, a quo Troiani nuncupati sun
Abbreviated transcription (Latin):
sibi custodes uiea rx ad tegimen sui
quasi teguriũ siue ꝓp̃t ardorẽ solis & radios
declinandossiue ut inde uł homines
adbestiolasq insidicirisolent natifrugib
abigant. huno rustiei capanauocant

Expanded text:
sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sive propter ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde vel homines vel bestiolas, quae insidiare solent natis frugibus, abigant. Hunc rustici capannam vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
inixus ambulcibat suꝑ scipionẽ aut̃
a quilã suꝑ sedebat ab indiciũ quod ꝑ
uictoriã quasi ad suꝑnã magnitudinẽ
accederent inde & colere rufo ꝑliniebant
quas imitebantur diuini ignis effigiẽ
quod uero a carnifice configebantur
id ẽ iudiciũ & ad tantũ fastigiũ euesti
medio critatis humane commouerentur
duob: aut̃ generib: del&ur exercitus
a p̃danda uocato ma nubue eoqđ
manib: d&rabuntur hat & exuuiae
& exuendo dicte quia exuunt᷑
haeo & partes a paridiuisione ꝓꝑsonarũ
qualitate & laborũ iuxta decisione¬
ex polia aut̃ appelleis qutisi ex pab uistis¬

Expanded text:
 scipionem autem aquila supersedebat, ob indicium quod per victoriam quasi ad supernam magnitudinem accederent. Inde et colore rufo perliniebantur, quasi imitarentur divini ignis effigiem. Quod vero a carnifice contingebantur, id esse indicium ut ad tantum fastigium evecti mediocritatis humanae commonerentur. Duobus autem generibus deletur exercitus; a praedando vocata. Manubiae, eo quod manibus detrahuntur. Haec et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur. Haec et partes a pari divisione pro personarum qualitate, et laborum iusta decisione. Spolia autem a palleis, quasi expalli
Abbreviated transcription (Latin):
ł̃sidoi Tucos. qđ hispani cuculos uocant
A uoceꝓpria nominantur hii ueniendo
habent tẽpus miloꝵ stapulis
suscepti ꝓp̃t breues & paruos
uolatus neꝑ longa deris spacia
fagati deficiant hoꝵ salibeticadas

Expanded text:
it. Tucos, quos Hispani ciculos vocant, a voce propria nominatos. Hi veniendi habent tempus, milvorum scapulis suscepti propter breves et parvos volatus, ne per longa aeris spatia fatigati deficiant. Horum salivae cicadas
Abbreviated transcription (Latin):
Vas carago uocatur eo quoduis cũ gignat
in quo herenta ues que ꝓpria uolum tate
opidũ ut iuxta pirineũ a quos
cognominati uaccei dequib creditur
dixissep& a. latoq uacantes
uaccei hu pprinei iugis ꝑ templos
montis habitant solitudinẽ
Cir .s. littera demutati quos ieus
pompe eius hedo mita his pania
a triũ phũ redire festinans depgrinei
iugis deposuit & inunũq ppidũ
collo cauit unde & conuenarũ usus
Nomen accepit

Expanded text:
Viscarago vocatur, eo quod viscum gignat, in quo haerent aves, quae propria voluntate ppidum fuit juxta Pyrenaeum, a quo sunt cognominati Vaccaei, de quibus creditur dixisse poeta: Lateque vagantes Vaccaei. Hi Pyrenaei jugis peramplam montis habitant solitudinem: c in s litteram demutata; quos Cneus Pompeius, edomita Hispania, ad triumphum redire festinans, de Pyrenaei jugis deposuit, et in unum oppidum congregavit: unde et convenarum urbs nomen accepit
Abbreviated transcription (Latin):
Trucinaẽ geminũ ponderũ lances
equali ex anime pendens faciti
ꝓp̃t talentt & c&enaria adpendenda
sicut momen tana ꝓpcruci modicaq:
lancis & uno inmedio stilo librata
aequali test&¬

Expanded text:
Trutina est gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria appendenda, sicut momentana pro parva modicaque lancibus et uno in medio stylo librata aequalite
Abbreviated transcription (Latin):
assimꝑ hinon cii÷ iugis & desertis
solitn dinibi conimertostectuonĩ
hominũ & conuersionẽ fugit
& commoratur insilius quȩ &iã
hieme deplumatt in truncis arborũ
concauis habitare ꝑ hib&ꝰ
Cuius ec ontrario colũ bahospicier
humana diligit domoꝵ blanda
sẽꝑ habita trix

Expanded text:
in montium iugis et in desertis solitudinibus commorans. Tecta enim hominum et conversationem fugit, et commoratur in silvis. Quae etiam hieme deplumata in truncis arborum concavis habitare perhibetur. Cuius e contrario columba hospitia humana diligit; domorum blanda semper habitatrix
Abbreviated transcription (Latin):
ut tumultus non sit
tumultũ autẽ sinebellã esse non potest
quidẽ em̃ aliud tumultus si ꝑturbatio
tanta ut maiortimor oriat᷑ unde
&iã dictus tumultus quasi tumor
multus grauius autẽ ẽẽ tumultũ
quã bellũ nam inbello uocationes
ualent in tumulto non ualent
Dellũ est contra hostes exortũ tumultũ
uero domestica appellatione concitaitũ
hoc &ic̃ & seditio nuncupettur
Nam seditio ẽ dissensio ciuiũ quod enĩ
scorsũ alii ad alios eunt. seditiodicit᷑
alu puttant ꝓpt dissensionem
animoꝵ sedictionẽ uocatũ quẽ
grecidicistus inuorant

Expanded text:
ut tumultus non sit. Tumultus autem esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumuBellum est contra hostes exortum, tumultum uero domestica appellatione concitatum. Hoc etiam et seditio nuncupatur. Nam seditio est dissensio ciuium; quod enim seorsum alii ad alios eunt, seditio dicitur. Alii putant propter dissensionem animorum seditionem uocatam, quam Graeci diastasin uocant
Abbreviated transcription (Latin):
triũ phũ latine dicit potuis appellatũ
qđ lis quitriũ phans urbẽ ingredereur
Triꝑtito iudicio honor&ur nã primũ
detriũpho duci concedendo exercitũ
iudicare solitũ erat secundo senaito
tercio populũ erat aut̃ apud romanos
ut triũ phantos quad rigis uelerentur
ex illo quosoliti sunt prioros duces
hoc habitu bella iniraem quiquũ aũt
in conflicto uiciss& palina aurea
coronabatur quia palmas timulos
hab& quiuero sine conflictu
fugientũ prort rans s& laurea eo qđ
hac arbor sine spinis ẽ nam que
purpore ã & palmatũ togã triũ phat Ses
induebantur & scipiont̃ cũ sotp̃tro imanu
gerebant adimitationẽ uictoriȩ scipiones
lic& scipio baculũ sit quo bomines initunt᷑
unde & illus primos cornelius stipio

Expanded text:
us appellatum, quod is, qui triumphans urbem ingrederetur, tripertito iudicio honoraretur: nam primum de triumpho duci concedendo exercitum iudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romanorum mos ut triumphantes quadrigis veherentur, ex illo quod soliti sint priores duces hoc habitu bella inire. Quicumque autem in conflictu vicisset, palma aurea coronabatur, quia palma stimulos habet; qui vero sine conflictu fugientem prostrasset, laurea, eo quod haec arbor sine spinis est. Namque et purpuream et palmatam togam triumphantes induebantur, et scipionem cum sceptro in manu gerebant ad imitationem victoriae Scipionis; licet et scipio baculum sit quo homines innituntur. Unde et ille primus Cornel
Abbreviated transcription (Latin):
iiden Trope ũ dictũ a potos tropes Iđ a conuer¬
sione hostis fuga nã ab eo qđ hostẽ
qui fugas s& merebatur tropheũ¬
pleneenĩ uictoria triũ phus
deb&ur semiplene tropheã
quinumdũ plene ẽ uictoriã consecu¬
tus non enim ob tinuit sed fugaui
ex ercitũ hacta men omnia
stribtores confundun

Expanded text:
it. Tropheum dictum est apotis trophes, id est conversione hostis et fuga; nam ab eo quod quis hostem fugasset, merebatur trophePlene enim victorie triumphus debetur, semiplene tropheum; quia nondum plenam victoriam est consecutus. Non enim obtinuit, sed fugavit exercitum: hec tamen nomina scriptores confundun
Abbreviated transcription (Latin):
iicio mensis tuba indie in signis
solemnitatis usciẽ
Praceptũ enĩ fuerat iud aeis ut hicio
noua lunae tubeclangerent
qđ &iã hucusq faciun
Tubamtureni primi inuener̃
hanc enĩ torrennis p̃donib:
ex cogitata cũ disꝑsi circũ maritimas
oras non facile ad quãq p̃de oc casionẽ
uoce dut bucisa conuocarentur
uento plerũq obstrepente hinc
ad denuncianda signabellorũ
non poterat sonitus tubae clangentis
INtertubã aũt & bucinã uiteres
discernebant. Nã bucina
insonans sollicitudinẽ ad bella
comimitatur in terdũ ut hi se¬
quantur eos quifupiunt
apud ã atona aũ non tube sicut a regib
sed a regina sistro uocabatur feminarũ
exercitus

Expanded text:
itio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunTubam Tyrrheni primi invenerunHanc enim a Tyrrhenis praedonibus excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, vento plerumque obstrepente. Hinc ad denuntianda signa bellorum, non poterat, sonitus tubae clangentis Inter tubam autem et buccinam veteres discernebant: nam buccina insonans solicitudinem ad bella committantur, interdum ut inseqApud Amazonas autem non tuba sicut a regibus, sed a regina sistro vocabatur feminarum exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
modo locutionũ
interprartut᷑
fiant autẽ
a ꝓpria sig¬
nificatione
similitudinẽ
querũ omnia nomina diffibilimũ
est ad nottiri sed ex omnibus
donatur trede cĩ a sui tradendo
constripsit id est m&a fora

Expanded text:
ocutionum interpretantur. Fiunt autem a propria significatione similitudinem. Quorum omnium nomina difficillimum est annotare, sed ex omnibus Donatus tredecim usui tradenda conscripsit. 2. Metaphora
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ut tales milesius. quidem aruimũ
INomnibus commouenitem & lutidum
utpitagoras quidam dm̃ sine tempore
incommutabilem ut plato quidam men¬
tem solutam. ut cr̃cero quidam & spm̃
&mentem ut marro. uiuenitũ enim
solum modo dm̃. non ut inuenerunt

Expanded text:
Deum, ut Thales Milesius. Quidam animum Deum, ut Thales Milesius. Quidam animum in omnibus commanentem et lucidum, ut Pythagoras. Quidam Deum sine tempore incommutabilem, ut Plato. Quidam mentem solutam, ut Cicero. Quidam et spiritum et mentem, ut Maro. Inventum enim solummodo Deum, non ut invenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ex cellere non nist philoso phus uocere t̃.
idem autem philosophi triplicigere
diuidunitur. Nam aut phisici surt
aut a&hici aut logici. phisicidictis
quia  denaturas tractant.
natura quippe graece fisis uocatur.
aehici quia demoribus disputant:
mores enim apud graecos achis appel¬
laniatur. Logici autem quia inna¬
turis & in moribus rationem adiunguNł.
Rationem enim grecȩ logos dicitur
diu̾si sunt autem & hii in erasibussuis.
thabentes quidam NOmina
exactoribus ab
ut platonici epicur ei pita¬
gorici. Alu a locis conuenticulorũ
&stacionum suorum ut ꝑipat&ici
stoic ac ademici. theo logi autem¬
idem sunt qui& phisici. dicti autem
theo logii qñm scriptissuis. de dõ
dixerunt a Aa¬
Quorum uaria constat opinio quid ds̃
ess& dum cernerent. quidam erum
corporeo senisu hunc mundum uisibilem
exquat tuor elementis dm̃ essedixert
ut donusius sthoicus. Alii uero spiri¬
taliter intellexerunit mentem esse

Expanded text:
excellere, non nisi philosophus vocaretur. excellere, non nisi philosophus vocaretur. Idem autem philosophi triplici genere dividuntur: nam aut Physici sunt, aut Ethici, aut Logici. Physici dicti, quia de naturis tractant. Natura quippe Graece φύσις vocatur. Ethici, quia de moribus disputant. Mores enim apud Graecos ἤθη appellantur. Logici autem, quia in natura et in moribus rationem adiungunt. Ratio enim Graece λόγος dicitur. Divisi sunt autem et hi in haeresibus suis, habentes quidam nomina ex auctoribus, ut Platonici, Epicurei, Pythagorici: alii a locis conventiculorum et stationum suarum, ut Peripatetici, Stoici, Academici. idem sunt qui et Physici. Dicti autem Theologi, quoniam in scriptis suis de Deo dixerunt. Quorum varia constat opinio, quid Deus esset dum quaererent. Quidam enim corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quattuor elementis Deum esse dixerunt, ut Dionysius Stoicus. Alii vero spiritaliter intellexerunt mentem esse
Abbreviated transcription (Latin):
e dicitur. quires ꝓpositas
operationibus suis expli. cat.
cuius pastes s̃ tres moralis.
dispensatiuia & ciuilis. mot̾alis
honestas appecitur & instituta
aduis tutem tendentiã p̃paraNT
Dispensatiua dicitur com dom¬
noa carum rerũl: sapienter
ordo disponitur. Ciuilis
dicitur per quã tatius ciuitatis
utilitas administratur.
uocanitur. qui latinȩ amatores
sapientiae int̃p̃tanitur.
est enim philosophus quidiuina¬
rũ & humanarum scientia hab&
& omnem beneuiuendi tramitem ten& nom̃
philo sophorum primum apithagora
fertur exortum namdum antea grȩci
ueteres sofista Id est sapientes aut
doctores sapientiae. sem& ipsos iactantur
nominarenit. Iste interrogatus qui
ꝓfiteretur uerecunide nomine philoso¬
tiae se eẽ. respondit. qnms a pientem
ꝓfiteri ad rogatissimum udebatur
ita deinceps posteris placuit ut quanta¬
lib& derebus sapientiã pertinentibus.
doctrinaquisq uel sibi uel aliis uideret᷑.

Expanded text:
 dicitur, quae res propositas  dicitur, quae res propositas operationibus suis explicat. Cuius partes sunt tres, moralis, dispensativa et civilis. Moralis honestus appetitur et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur per quam totius civitatis utilitas administratur. vocantur, qui Latine amatores sapientiae interpretantur. Est enim philosophus qui divinarum et humanarum rerum scientiam habet, et omnem bene vivendi tramitem tenet. 2. Nomen philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea Graeci veteres sophistas, id est, sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos jactantius nominarent, iste interrogatus, quid profiteretur? verecundo nomine philosotiae se esse respondit, quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Ita deinceps posteris placuit ut, quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur
Abbreviated transcription (Latin):
acreatore definitum: est. Nisi
forte cum uo lunita tedĩ aliquod
miraculum ꝓuemre monstratur.
Diuinalis dicitur quando aut iN¬
effabilem naturã dĩ. aut spi tales
creaturas. & aliqua paste ꝓfun¬
dissima qualitate disserimus.
Doctrinalis dicitur. scientiaq
abstractam considerat.
quantitatem.
Abstracta enim quantitas dicitur.
quam ini tellectu amateria sepa¬
ranites uel ab aliis accidentibus
ut est par inapar uel alia huius ce¬
modi in sola ratione tractamus.
cuius speciessunit quattuor.
Aritbmedica. geum&ria. musica
astronomia. arithm&ica . ẽ.
disciplina quanititatis Numera¬
bilis secunidum se. geumorica
est. disciplina magnitudinus
in mobilis exformarum
musica est disciplina qdae deriu¬
meris loquitur quiad aliquid s̃
his quiiniueniuntur iNsonis
austro nomia ẽ disciplina
cursus caelestũ. siderum figuras
contemplatꝰ om̃s & habitudines
stellarum circasse & circa
terram indagabili ratione
percurrit porro actualis¬

Expanded text:
a creatore definitum est, nisi a creatore definitum est, nisi forte cum voluntate Dei aliquod miraculum provenire monstratur. Divinalis dicitur, quando aut ineffabilem naturam Dei, aut spiritales creaturas ex aliqua parte, profundissima qualitate disserimus. Doctrinalis dicitur scientia, abstractam considerat quantitatem. « Abstracta » enim « quantitas dicitur, quam intellectu a materia separantes, vel ab aliis accidentibus, ut est, par, impar, et hujusmodi, in sola ratiocinatione tractamus. Cujus species sunt quatuor, arithmetica, geometria, musica, astronomia. 15. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Geoest disciplina magnitudinis inmobilis et formarum. Musica est disciplina quae de numeris loquitur qui ad aliquid sunt, his qui inveniuntur in sonis. Astronomia est disciplina, quae cursus coelestium siderum, quae figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. Porro actualis
Abbreviated transcription (Latin):
est. meditatio mostis qđ magis
conuenit xp̃ianis: quiscłi ambitione
calcata coniuensatione disciplina¬
bilis similitudinae fatere patrie
uiuunt. Pbilosophia dunditur iN
duas pastes. prima ins pectiua.
secunida in actiualem: alidefinie¬
runt phubosophia rationem ini
duabus consistere pastibus quarũ
prima inspectiua est. secunda
actualis. inspectuua diuiditur
intribus modis. Id est prima.
innaturalem. secunda doctrina¬
lem. tertia indiuina.
Doctrioalis diuiditur inquat tuor.
idest prima in arid medicam.
secunida geumariã. tertia
musicã  quastam. austro nomiã
actiualis duiditur in tribus
Id est prima in moralem. secunda.
dispensatiuam. tertia ici uilem:¬
inspectiua dicitur qua saper¬
gressi uisibilia diuinis aliquid
ex caelestibus contemplamur
qnm corporeum saꝑ greditur
obtutum natura lis dicitur
ubi unius cuiusq reinatura
discutitur  quia nibil genera¬
tur. Inuita sed unum quodq:
Inusibus deputatur in quibus

Expanded text:
est meditatio mortis, quod magis est meditatio mortis, quod magis convenit Christianis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione disciplinabili, similitudine futurae patriae vivunt. Philosophia dividitur in duas partes: prima inspectiva; secunda actualis. Alii definierunt Philosophiae rationem in duabus consistere partibus, quarum prima inspectiva est, secunda actualis. Inspectiva dividitur in tribus modis, id est prima in naturalem; secunda in doctrinalem; tertia in divinam. Doctrinalis dividitur in quattuor, id est, prima in Arithmeticam, secunda Musicam, tertia Geometriam, quarta Astronomiam. Actualis dividitur in tribus, id est, prima in moralem, secunda dispensativam, tertia ciInspectiva dicitur, qua supergressi visibilia, de divinis aliquid et coelestibus contemplamur, quoniam corporeum supergrediuntur obtutum. Naturalis dicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, quia nihil generatur in vita: sed unumquodque his usibus deputatur, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
qua libido concupis ceritia quarerũ
frenatur. iustitia. quarecto iudicando
sua cuiq distribunitur. Logicam quae
rationalis uocatur plato subiurigit.
per quã discursis terum morũ que causis
uim earum rationabilit̃ prȩscrutatus
est. Diuidens eã indialecticã & rec¬
thoricam. dicta autem logica id est
rationabilis locus erum apud graecos:
& sermonem significat & rationem
his quippe tribus generibus philosophiȩ
&iã & loqui diuina consisturt. Nam
aut denatura disputari solenit.
ut ingenesi & in eclesiaster.
aut demoribus aut in prouerbis
& inomnibus sparsim libris. aut
delogica proqua Nr̃i thelogicam.
sibiuindicant ut incantica canticoꝵ
& euargelus item aliqui doctorum
plilosophiam li inomine & partibus
ita defimerunt. philosophia est.
diuinarum humanarum quaererũ
Inquantum homini possibile est :
probabilis scientia. alit̃ philoso¬
phies ars astium & disciplina disci¬
plinarum. Rursus philosophia

Expanded text:
qua libido concupiscentiaque rerum qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nomine et partibus suis ita definierunt: Philosophia est divinarum humanarumque rerum, in quantum homini possibile est, probabilis scientia. Aliter: Philosophia est ars artium et disciplina disciplinarum. Rursus: Philosophia
Abbreviated transcription (Latin):
demoribus agitur. tertia rationalis quȩ
grȩco uocabulo logica appellatur inqua
disputatur quem ad modum inrerum
causis uel uitae moris ueritas ipsa quȩ¬
tatur. Inphisica igitur causa quae¬
renidi. In a&chica. ordouiueridi iN
logica ratio iNtellegendi uersatur.
Phisica apud grȩcos primus praescrutatus
est. tales milesius unus ex septem miles
sapientibus hncerum anite alios caeli.
causas atq uimrerum natu¬
ralium. contemplata ratione suspexit.
quam post modum plato inquattuor dest¬
ntionis distribuit. Id est arithmachicã.
geumaricam. musicã. astronomiam:
&hicã socrates primus ad corrigendos
componendosq mores instituit atq
omne studium eius ad bene uiuendi
dis potationem ꝑduxit.
Diui dens eam iN
quariuor uirtutib animae.
idest pruderitiã iustitiã fortitadi¬
nem temperantiã : prudenita ẽ
inrebus quadiscernunitur ab omnis
mald. fortitudo qua aduersa aqua¬
miniter tolerantur. temperantia

Expanded text:
de moribus agitur: tertia rationalis, quae de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemacausis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In physica igitur, causa quaerendi; in ethica, ordo inveniendi; in logica, ratio intelligendi versatur.Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibus. Hic enim ante alios caeli causas atque vim rerum naturalium contemplata ratione suspexit, quam postmodum Plato in quattuor definitiones distribuit, id est Arithmeticam, Geometricam, Musicam, Astronomiam. Ethicam Socrates primus ad corrigendos conponendosque mores instituit, atque omne studium eius ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in quattuor virtutibus animae, id est prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia,
Abbreviated transcription (Latin):
Philo sophia ẽ rerum bumanarum ditue¬
narum. cognitio cumstudio bene uiuendi
coniunc. b eaduabus eerebes consa¬
tare uidetur scierida & opimone. scieN¬
tia est. quam res aliqua certaratione
ꝑcipitur. opinatio autẽ quã ad hoc in¬
cesta res latac & nulla ratione. firma
indetur ut puta sol utrum Rietantus
quantus uid& anmaior sit quã om̃is t̃ra.
ltem lana iglobosa sit an concaua
stelle utrũ neadereant caelo anpro.
herem libero cursu : feranitur
caelum ipsum quamagr i tudine quaue
materia const& utrũ qui&ũ sumpsit.¬
& inmobile aN ingredibili caderiate
uoluatur.
uanta sit t̃rae crassitudo aut quibus
furidamentis librata & suspensa
ꝑmaneat. Ipsum autt̃ nomeri latinȩ
int̃p̃tatũ amorem sapienitiae pfitetur.
Nam greci filo amorem sopbiam sapien¬
tiã dicunt. philosophiae species triꝑtita
est. una naturalis quemgrȩci phisica
appellatur. In quadenature inquisi¬
tione disseritur. altera moralis
quem grecae a&hica. dicitur inqua

Expanded text:
Philosophia est rerum humanarum divinarumque cognitio cum studio bene vivendi coniuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constat: utrum quietum sit et inmobile, an incredibili celeritate volvatur: quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis librata et suspensa permaneat. Ipsud autem nomen Latine interpretatum amorem sapientiae profitetur. Nam Graeci φιλο- amorem, σοφίαν sapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
ecce lud&. Pilam in signo cons¬
tituisse fertur ł agustus ꝓpt̃
Nationes sibi in totõ otebi sub¬
iectus ut malus figurãmõrbis
P ila sunt armaiaculorum atq
telorũ ator quendo uel emitten¬
do uocate E de quibus lucanus
signia pares aquilas & pilam¬
in antia pilis cuius singulare
pilam dicitur.
lacđ. Pila sibreuis sillaba omnis rutuni¬
ditur ł uel deligno faccta quae
pueri intriuus ludunt. sipila
longa ẽ pila dicunitur tela
grandia mibello necessaria gene¬
ris neutri ut haec pillam & haec
pila. Item pilam dicimus genere
feminino haecpila. sus tentaculũ
domus s̃ cuius lib& aedificari.
si dr Pilatus int̃ p̃tatur. õs malleatoris
quia dum xp̃m oresuo. & iustificat
& condempnat more malleatoris

Expanded text:
eperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in toto orbe subiectas, ut in illa figuram orbis Pila sunt arma iaculorum atque telorum a torquendo, vel emittendo, vocatae. De quibus Lucanus1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Cuius singulare pilum dicitur.ntis. Pila si breuis pi syllaba, omnis rotunditas ut de ligno facta, qua pueri in triuuiis ludunt. Si pi longa est, pila dicuntur tela grandia in bello necessaria generis neutri, ut ‘hoc pilum’ et ‘haec pila’. Item pilam dicimus genere feminino ‘haec pila’ sustentaculum domus et cuiuslibet aedificii. st Pilatus, quod interpretatur os malleatoris, quia, dum Christum ore suo iustificat et condemnat, more malleatoris
Abbreviated transcription (Latin):
er pilosi. Inesaia demonum genera.
Non nulli ostiam doctissimonim. IN¬
cubones uel satiros aut quosdam silues¬
tros homines intellegendo putauerunT.
INcubis uocantur quorum forma ab
humana effigiȩ iNcipit. seduestiali
extremitate terminantur. de quibus
Pilosi. quigrece panite satini in cubi appel¬
lantur siue in uiabinuehendo passim cum
animalibus uinde & in cubi dicunitur.
ab incubendo: hoc est strupranido sepȩ
erum in ꝓbi existunt &iã mulieribus &
earũ ꝑaguit in munditiã quem autem
uulgo incubonem uocanit hunc romani
faunum ficarum dicunt. adquem hora
amator. permeos fines &apricamra
lenis uicedas.

Expanded text:
 Pilosi in Esaia daemonum genera; nonnulli hos etiam doctissimorum incubones uel satyros aut quosdam siluestres homines intellegendos putauerunt.incubos vocant? quorum nimirum forma ab humana effigie incipitur, sed bestiali extremitate terminatur. PilosPilosi, qui Graece Panitae, Latine Incubi appellantur; sive Invi ab ineundo passim cum animalibus: unde, et Incubi dicuntur ab incumbendo, 395 hoc est, stuprando. Saepe enim improbi existunt, etiam mulieribus, et earum peragunt vulgo Incubonem vocant, hunc Romani Faunum ficarium dicunt. Ad quem Horatientium amator, per meos fines et aprica rura lenis incedas.
Abbreviated transcription (Latin):
isdr̃i. Pila. apisendis seminibus id est
te rendis uocata.hinc & pigmenta
eo quod in pila &pilo aguntur quasi
pilamenitum. est erum pila uas con¬
cauum & medicorũ aptum usui in
quo propriae pthisanne efiery &e pig¬
merita concidi solenit. uarro autem
refełt.pilũnũ quẽ dũ initalia fuisse.
qui pensendis p̃fuit aruis uride
pilumn & pistores. abhoc igitur
pilũ & pilũ inuentum quibus far pin¬
situr & exeius nomine ita appellita
pilum autem unde contunditur
quicquid inpila mittitur.
Pila ꝓpriae dicitur. quod sit pilis
plena haec & fera aferendo uel fe¬
riendo dicta ł dequarum genere
& pondere dorcatius sic tradit
neutu paste pilos uiuatis concere
teruis uncia donec erit geminas
suꝑ adicta libre.
Inter species pilarum sunt trigo¬
naria & arenata. trigonoria
est. qua intres luditur arenata
qua in grẽc dum excircolo adstan¬
tium expectantiũq emissa ultra
ius tum. sapatium pilam excipere
lusuq: INire consuerunt cubi tale
lusum appellant cum duo cõmunus

Expanded text:
istere. Pila a pisendis seminibus, id est terendis. Hinc et pigmenta, eo quod in pila et pilo aguntur, quasi piligmenta. Est enim pila vas concavum et medicorum aptum usui, in quo proprie ptisanae fieri et pigmenta concidi solent. Varro autem refert Pilumnium quendam in Italia fuisse, qui pinsendis praefuit arvis, unde et pilumni et pistores. Ab hoc igitur pilum et pilam inventam, quibus far pinsitur, et ex eius nomine ita appellata. Pilum autem est unde contunditur quidquid in pila mittitur.Pila proprie dicitur quod sit pilis plena. Haec et sphaera a ferendo, vel feriendo dicta, de quarum genere et pondere Dorcatius sic tradit: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminae superaddita librae. 2. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est, qua inter tres luditur. Arenata, qua in grege dum ex circulo astantium spectantiumque emissa, ultra justum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant, cum duo cominus
Abbreviated transcription (Latin):
siđ Pilentum uel p̃toritum contecta
quattuor rotarũ uel iacula quib
matrone olim utebaritur uirgilius
di deducenda p̃coria. ierant
autem antea pilenta ueni& colo¬
ris Nonut nunc sunt rusati quib
nisi caste matrone uti non pote¬
siđt. Pileum est. exbissoroturidum
quas sphera media caput tegenis
sacer dotale & iN hoc cipicio uit ta
constrinctum hoc greci & non sit

Expanded text:
sa. Pilentum vel petorritum contecta quattuor rotarum vehicula, quibus matronae olim utebantur. VergiliusAdi, ducenda petorrita. Erant autem antea pilenta veneti coloris, non, ut nunc sunt, russati; quibus nisi castae matronae uti non potee. Pileum est ex bisso rotundum, quasi sphera media, caput tegens sacerdotale et in occipitio vitta constrictum, hoc Greci et nostri
Abbreviated transcription (Latin):
uNa dicta quasilucina ablatamedia
sumpsit auiẽ nomen per diriuationem
a solis luce ab ꝑquod lumen accipiat
Agnitudo lunȩ minor fertꝰ et̃ qua
solis. namdum sol superius sit alu¬
na. & tamena nobis maior qualunaui¬
d&ur. iamsi propenos accessiss& multo
maior quam luna conspicer&ur sic̃aute¬
sol fortiorẽ terrȩita terra fortior luna
peraliquantitate qͣtititem

Expanded text:
Luna dicitur quasi lucina, ablata media Sumpsit autem nomen per dirivationem a solis luce, eo quod ab eo lumen accipiat oque lunae minor fertur esse quam solis. Nam dum sol superior sit a luna, et tamen a nobis major quam luna videatur, jam si prope nos accessisset, multo major quam luna conspiceretur. Sicut autem fortior est sol terra, ita terra fortior luna per aliquam quantitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Ludum gladiatorium dictum quod
in coiuuenes usuarmorum diuersomo¬
tu condiscant. & modo intersegla¬
diis autpugnis certantes modo contra
bestia s incedentes ubinonodio sed p̃mio
in lacti subeunt fenil& ertamen

Expanded text:
ludum gladiatorium dictum quod in eo iuvenes usum armorum diverso motu condiscant, et modo inter se aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes; ubi non odio, sed praemio inlecti subeunt ferale certamen
Abbreviated transcription (Latin):
Lucifer stella quęnitens quȩ omniũ maxina
& clarior eẽ uid&ur. Nam que ad modũ
sol & luna itti & haccum brã feccit. isteigi¬
tur orientem solem prtecedit. atq: mane
nuntians tenebns noctis luminesui fulgo¬
Luciferdictus: Eoquod interomnia sidera
barlucis effundat. sed & splendor solis ac
lunȩ & stellarum iubar uocantur quod
in modũ iubera diipsoꝵ extendantur fertꝰ¬
aut̃ quod hȩcstella oriens luciferum occi¬
dens uesperum facit. dequapo&a & alter¬
nodependitur unus in ostu
dĩdo Luciferians heretici alucifero srm ae
ep̃s co orti quiepscos catholicos qui cons¬
tanti persecutione perfidiȩ arrianoꝵ
consentientesentnt & postea correctire¬
dire incatholicꝰ deleger̃ damnantes siue
quod crediderunt siue quod credidissesi¬
mulcuerunt quodecclesia catholica mat̃¬
norccipit sinutam qua p&rum postfl&ũ
negationis hanc illimatris caritatem suꝑ¬
bȩ accipientes cos quȩ reci perenolentes ad
ec desiȩ communione recesserunt& cũ ip¬

Expanded text:
quae ominum maxima et clarior esse videtur. Nam quemadmodum sol et luna, ita haec umbram facit. Ista igitur orientem solem praecedit, atque mane nuntians tenebras noctis lumine sui fulgoLucifer dictus, eo quod inter omnia sidera bar lucis effundat. Sed et splendor solis ac lunae et stellarum jubar ideo vocatur, quod in modum jubae radii ipsorum extendatur. Heautem quod haec stella oriens Luciferum, occidens vesperum facit. De quo Statius: Alterno dependitur unus in ortuit. Luciferiani a Lucifero Sirmiae episcopo orti, qui episcopos catholicos, qui Constantii persecutione perfidiae Arianorum consentientes erant, et postea correcti redire in catholicam delegerunt, damnantes, sive quod crediderunt, sive quod se credidisse simulaverant; quos Ecclesia catholica materno recepit sinu, tamquam Petrum post fletum negationis. Hanc illi matris caritatem superbe accipientes eosque recipere nolentes ab Ecclesiae communione recesserunt et cum ip
Abbreviated transcription (Latin):
in lustratur sursu estadȩlũ ad terram
uero illa quanidiare sol non potest. nã¬
& postdimidium mensencumi coeperit
ex alios aemi circulo propinquare soli.
quanto magis superiore parte in lustra¬
tur tanto magis aliae partȩ quam ter¬
ris auert& non potest exupere radios
solis a proptereauid&ur decrescercil¬
lud certemanifestum ẽ & cuius aduer¬
tens facile cognitum quod luna non au¬
alia propinquando. ab illo ergo a cap̃it
lumen & cum subillo ẽ. semper exigua
ẽ cumuero abillo longius abcesserit fi¬
tamplasuo abituplena. si enim s uolu¬
mine utcr&ur neces seenit semper eã
ec̃ aequaleni nediȩ xxxma. exi¬
lem ficri & sis uolumine uter&ur hu¬
iusnumquam ecglipsis fier&. na¬

Expanded text:
illustratur, sursum est ad coelum, ad terram illustratur, sursum est ad coelum, ad terram autem illa quam radiare sol non potest.  Post dimidium autem mensem, cum coeperit ex alio semicirculo propinquare soli, quanto magis superiore parte illustratur, tanto magis 31 ab ea parte quam terris avertit, non potest excipere radios solis, et propterea videtur decrescere. 4. Illud certe manifestum est, et cuilibet advertenti facile cognitum, quod luna non aualia propinquando. Ab illo ergo accipit lumen, et cum sub illo est, semper exigua est; cum vero ab illo longius abcesserit, fit ampla, suoque ambitu plena. Si enim suo lumine uteretur, necesse erat semper eam e aequalem, nec die XXX exilem fieri; et si suo lumine uteretur, hujus nunquam eclipsis fieret.
Abbreviated transcription (Latin):
eccandor minui doneciterum aid cornua
redeat acsi totutus candora boculis
auertatur & solaiterum obscura illa
pars possit uideri quod ficri dicunt
qued lumen lunȩ uid & urcrescere atłq
ad quintam decimam & rursus usq
adtricesima unui. & redire adcornua
donecpoenitus Nihil in calucis apparȩat
At contra alii dicunt non haber lunalum̃
co superior ẽ hinceuenit ut quando isub
illo ẽ parte superiorcluceat inferiorȩuero
ab ea &iam partequam hab& adterram.
incipiens a cornibus. sicquepcuilatim sole
longius discedente pars omnis subterior
in luminatur donec efficiatur quin¬
oritur ut quisquis occidentem solem
obseruaiuerit cum eum coeperit nonui¬
dere conuersus adorientem luna sur¬
gere uideatatq: inde ex alia parte cum
ei coeperit propinquare illa partem
ad nos conuertere qua non in lustratur
donec ad cornuaredecit atq: in de omni¬
no non appar& quiatunc pars illaquȩ

Expanded text:
et candor minui, donec iterum ad cornua et candor minui, donec iterum ad cornua redeat, ac sic totus candor ab oculis avertatur, et sola iterum obscura pars possit videri. Quod fieri dicunt, cum lumen lunae videtur crescere usque ad quintamdecimam, et rursus usque ad tricesimam minui, et redire ad cornua, donec penitus nihil in ea lucis appareat. 3. At contra alii dicunt lunam non suo fulgeco superior est. Hinc evenit ut quando sub illo est, parte superiore luceat, inferiore vero, tur ex ea parte, quam habet ad terram, incipiens a cornibus. Sicque paulatim, sole longius discedente, pars omnis subterior illuminatur, donec efficiatur quinoritur, ut quisquis occidentem solem observaverit, cum eum coeperit non videre, conversus ad Orientem, lunam surgere videat; atque inde ex alia parte cum ei coeperit propinquare, illam partem ad nos convertere, qua non illustratur, donec ad cornua redeat atque inde omnino non appareat; quia tunc pars illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
prium nomen habere globiquecius una
partem eẽ luci flucimaliamuero obs¬
formas efficere. alii ccontnr᷑aiunt luna
nõ suumlumen. habere N edsolis nedius
in luminari. unde eclipsinpatitur si inter
ipsam & solemum bra terres einterponat
Ite scus augustinus in psalmi deoͥmi exposi¬
tione sicait. quȩ riturinquitunde habeat
lumenluna. duȩ tamensunt oppiniones.
probabiles. sed quae sit harum uenix du¬
sed globum eius dimidium lucere dimidi
culo suo eandem parte qualuc& pculatim
ad terras conuerti utuideria nobis possit
& ideoprius quasi corniculatam apparere
Nam & si formis pilam exdimidia parte
candida & exdimidia obscuram si
campartem quc obscura ẽ cont̃onocalis
habeas nihilcandoris uidebis & cum coe¬
peris illa candida partepaulcitim¬
a doculos conuertere primumueluti
cornuaicandoris uidebis. dehic sensim
crescit donectoca parscandens apponatꝰ
oculis & nihil obscurum alterius partis
uid eatur. quã sidenuo pculatim con¬
uerteris incipit obscuritas apparere.

Expanded text:
eam lumen habere, globique ejus unam partem esse lucifluam, aliam vero obsformas efficere. Alii e contra aiunt lunam non suum lumen habere, sed solis radiis inluminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem umbra terrae interveniatit Sanctus Augustinus in Psalmi decimi expositione: « Quaeritur, inquit, unde habet luna lumen. Duae tantum opiniones traduntur, sed quae sit harum verax, dused globum eius dimidium lucere, dimidiuculo suo, eandem partem, qua lucet, paulatim ad terras conuerti, ut uideri a nobis possit, et ideo prius quasi corniculatam apparere. nam et si facias pilam ex dimidia parte candidam et dimidiam obscuram, si eam partem, qua obscura est, ante oculos habeas, nihil candoris uides, et cum coeperis illam candidam partead oculos convertere, primum veluti cornua candoris videbis; dehinc sensim crescet, donec tota pars candens opponatur oculis, et nihil obscurum alterius partis videatur; quam si denuo paulatim converteris, incipit obscuritas apparere,
Abbreviated transcription (Latin):
uel quod lumbis hercat hoc in egrpro & sy¬
ria non tantũ femine sed & uiriutuntur
undeehn cremias transcu fintentulit lumba¬
rem suum ibiq illud in fontmine pareabs¬
consum & posicascissum repperithoca qui¬
b: dam & renale dicitur quiarꝗibus ad¬
uiris ccuisa corpores uoluptatis impsis ẽ sicꝰ
inum bilico feminis unde & adiob inexordio
tuos ut in his ess& resistendipparatio inqui¬
b: libidinis ẽ. uisitatadominandi occasio
Lumbricus uermis intestinarum dictus¬
quasilumbicus quialabitꝰ uł quodinlumbis

Expanded text:
el quod lumbis haereat. Hoc in Aegypto et Syria non tantum feminae sed et viri utuntur. Unde et Ieremias trans Euphraten tulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et postea scissum repperit. Hoc a quibusdam et renale dicitur, quia in renibus alviris causa corporeae voluptatis in ipsis est, sicut in umbilico feminis. Unde et ad Iob in exordio tuos': ut in his esset resistendi praeparatio, in quibus libidinis est usitata dominandi occasio. Umbilicus quasi lumbicus, quia labitur, vel quod in lumbis
Abbreviated transcription (Latin):
Ludicras pectacula que in ludis geruntꝰ
aud inscenis. lud oium ougo sicneditur.
lidios exasia transuenasin & ruria con¬
sedis seduce tirreno qui fratris uccesse¬
rat in regno contentioneigitur in&ru¬
ria interc&eros ritus supersunũ
suarum specca cula quoquercligionis
nomine in sticuerunt onderonpnar¬
cessitos artisices mututis. & inde
ludia lesuoctt sunt uarro aute dicit ludo¬
dolo s alii suuocatos quodiuuenes per
dies fescossolebant ludiexulttione
populum delectareunde & eũ ludiꝰ iu¬
uenum & dieb festis & templis &
religionibus reputant. nihi liamde
causa uocabulidũmreicausa idola¬
tria situnde ctpromisciu : ludibbera¬
lia uocabantur ab honorẽ liberipa¬
trs. obhocdespicienda ẽ. originis
macula nebonum aescimes quod ini¬
dum amalo accepit. ludus aut̃ autgim¬
nicus c̃ autcrcinsis aut gladictorius
aut scenicus

Expanded text:
ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Unde et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium a malo accepit. Ludus autem aut gymnicus est, aut circensis, aut gladiatorius, aut scenicus
Abbreviated transcription (Latin):
Lucus dictus cata antifrasin quia car&
luce. pernimiam̃ nemorum umbram
a collucendo
decnrhens ꝑͥosta a colbͣcendo crebris lumi¬
nibus dici quae ibi propter religionem genti¬
liumcultum quaefiebant. solebant enim
paganunlucis fciunos consulere & respon¬
sa ab illis non signis seduocib: accipiebant
unde & afandorantu faunisunt appellaq¬
Lucus est densitas arborums olelucem detra¬
hens. tropo antifursin eoquod non luceat siue
alucc quod incolucebant funalia uelccrer ps¬
ternemorum tenebras

Expanded text:
dictus lucus per antiphrasim, quia caret luce prae nimia nemorum umbra, a collucendodeclinans. Potest et a collucendo crebris luminibus dici, quae ibi propter religionem gentilium cultumque fiebant. Solebant autem pagani in lucis daemones consulere, et responsa ab illis non signis, sed vocibus accipiebant; unde et a fando fana sunt appellaLucus est densitas arborum solo lucem detrahens, tropo antiphrasi, eo quod non luceat; sive a luce, quod in eo lucebant funalia vel cerei propter nemorum tenebras