comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut aũ potuer̃ aureã peccuniã habere romani.
quã uis dm̃ aurinũ ñ colerent: sic & argenteã ha¬
bere potuer̃ & ereã. sinec argentinũ nec eiꝰ patrc̃
colerent esculanũ. & sic om̃a retexert pig& Sic gͦ & reg¬
nũ inuito qͥdem dõ uero nullomͦ habere possent Dus
uͦ istis falsis. & multis ignoratis siue contemptis. atq
illo uno cognito. & fide sincera ac morib culto. &
meliꝰ hic regnũ haberent. quantũ cũq haberent:
& post hec acciperent sempit̾nũ. siue hic haberent.
siue non haberent:

Expanded text:
Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, quamvis deum Aurinum non colerent: sic et argenteam habere potuerunt, et aeream, si nec Argentinum, nec ejus patrem colerent Aesculanum, et sic omnia quae retexere piget. Sic ergo et regnum inuito quidem Deo uero nullo modo habere possent; dis uero istis falsis et multis ignoratis siue contemtis adque illo uno cognito et fide sincera ac moribus culto et melius hic regnum haberent, quantumcumque haberent, et post haec acciperent sempiternum, siue hic haberent siue non haberent
Abbreviated transcription (Latin):
eã potiꝰ in iuriã. si de illis ista fingant᷑. sed eã potuis
in uiriã ferre ñ posst̾. si ꝑ eoꝵ sollẽpnia ñ agant᷑:
Iã uͦ si aduersꝰ eos iouc̃ int̾pelles. maxime ob eam
causã. quia eiꝰ plurima crimina ludis scencis
actitant᷑. nonne etiã si dm̃ iouẽ nuncupatis a qͦ
regit᷑ totꝰ atq ãministrat᷑ hic mundus. eo il¬
li fit a uob̾ maxima in uiria. qͦd eũ cũ istis colen¬
dũ putatis. eoꝵq regem ec̃ ꝓhibetis:¬
ullo gͥ modo dutales q talib placcant᷑. uł
potiꝰ accusantur honorib. ut maiꝰ sit crim̃
qͦd eis falsis oblectant᷑. quã si de illis uera di¬
cerentur: romanũ imꝑiũ augere & conseruare po¬
tuissent: Hoc enĩ si possent: grecis potiꝰ donũ tã
grandẽ conferrent. qͥ eos in huiꝰcemodi reb diuinis.
ñ substraxer̃. dando eis licentiã male tractandi
homines quos lib&. Et ipsos scenicos ñ turpes uidica¬
uer̃. sed dignos etiam p̃claris honorib habuer̃:

Expanded text:
am potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cum istis colendum putatis eorumque regem esse perhibetisullo igitur modo dii tales, qui talibus placantur, vel potius accusantur honoribus, ut majus sit crimen quod eis falsis oblectantur, quam si de illis vera dicerentur, Romanum imperium augere et conservare potuissent. Hoc enim si possent, Graecis potius donum tam grande conferrent, qui eos in hujuscemodi rebus divinis, non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scenicos non turpes judicaverunt, sed dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. ita fieri potuit. ut demones ꝗͣ uis magis ae¬
ri sint terrestrib nob̃ non ideo meliores sint qͥa
ẽ aer ꝗͥ. t̾ra suꝑior. sed ideo eis homines p̾ferendi
tio cõparanda ẽ: Ham & illa ratio platonis qua
elementa quatuor ꝓportione contex. atq ordi¬
nat. ita duob extremis ignimobilissimo & teriȩ
ĩmobili media duo aerem & aquã int̾serens. ut ꝗͣ¬
to ẽ aer aquis. & acre ignis. tanto & aquę suꝑiores
leiꝰ cũ cȩteris terrestre animal hominẽ dicit. qͥtã¬
m̃ longe p̾ponitur animalib a quatilib. cum
ipsas aquas terris p̃ponat plato. ut intelligamꝰ
n eundẽ ordinẽ tenendũ. cũ agitur de meritis
ammarĩ . qͥ uidetur ordo ẽt̃ in gradib corporũ
sed fieri posse: ut inferiꝰ corpꝰ anima melior in ha¬
bit&. deteriorq suꝑus:

Expanded text:
tatem: ita fieri potuit, ut daemones, quamuis magis aetatem: ita fieri potuit, ut daemones, quamuis magis aerii sint, terrestribus nobis non ideo meliores sint, quia est aer quam terra superior; sed ideo eis homines praeferendi tio conparanda est. Nam et illa ratio Platonis, qua elementa quattuor proportione contexit adque ordinat, ita duobus extremis, igni mobilissimo et terrae inmobili, media duo, aerem et aquam, interserens, ut, quanto est aer aquis et aere ignis, tanto et aquae superiores leius cum ceteris terrestre animal hominem dicit, qui tamen longe praeponitur animalibus aquatilibus, cum ipsas aquas terris praeponat Plato: ut intellegant, non eundem ordinem tenendum, cum agitur de meritis animarum, qui uidetur esse ordo in gradibus corporum; sed fieri posse, ut inferius corpus anima melior inhabitet deteriorque s
Abbreviated transcription (Latin):
plicioꝵ et̾nitas torqueat. sed quã  precedat anima¬
rũ: lã uͦ de loci altitudine quod demones iaere
nos aut̃ habitamꝰ in t̾ra: ita ꝑmoueri. ut hinc eos
nobis eẽ p̃ponendos existimemꝰ. omĩno ridiculũ
ẽ: Hoc enĩ pacto nob̃ & omã uolatilia p̃ponimꝰ:
At enĩ uolatilia cũ uolando fatigant᷑. uł reficien¬
dũ corpꝰ alimentis habent. t̾ra repetunt. uł ad
requiem. uł ad pastũ. qͦd demones in quiunt
ñ faciunt: Num qͥd gͦ plac& eis. ut uolatilia
nobis. demones aut̃ etiam uolatilib antecellant :
Qͦd si dementissimũ ẽ opinari. nichilẽ quod a̾e
habitatione suꝑioris elementi dignos esse demones
existimemꝰ. qͥb nos religionis affecty subdere de¬
beamꝰ Sicut enĩ fieri potest. ut aerię uolucres ter¬
restrib nobis non solũ ñ p̃ferant᷑. ucrũ etiã subiti¬
antur ꝓ pt̾ rationalis animȩ quȩ in nobis ẽ digni¬

Expanded text:
pliciorum aeternitas torqueat, sed quam puritas praecedat animopliciorum aeternitas torqueat, sed quam puritas praecedat animorum. Iam uero de loci altitudine, quod daemones in aere, nos autem habitamus in terra, ita permoueri, ut hinc eos nobis esse praeponendos existimemus, omnino ridiculum est. Hoc enim pacto nobis et omnia uolatilia praeponimus. At enim uolatilia cum uolando fatigantur uel reficiendum alimentis corpus habent, terram repetunt uel ad requiem uel ad pastum, quod daemones, inquiunt, non faciunt. Numquid ergo placet eis, ut uolatilia nobis, daemones autem etiam uolatilibus antecellant? Quod si dementissimum est opinari, nihil est quod de habitatione superioris elementi dignos esse daemones existimemus, quibus nos religionis adfectu subdere debeamus. Sicut enim fieri potuit, ut aeriae uolucres terrestribus nobis non solum non praeferantur, uerum etiam subiciantur propter rationalis animae, quae in nobis est, digni
Abbreviated transcription (Latin):
Quis hominũ uidendo ȩquabitur. aqͥlis & uulturib:
Quis odorando canib: Quis uelocitate leporib.
cerus. om̃ib auib  Qus multũ ualendo leoni¬
b & dephantis: uis dui uniendo serpentib &
Qui etia deposita tunica senectutẽ deponere. atq in
uuentutẽ redire ꝑhibetur. Sed sicut his om̃ib ra¬
tiocinando & intelligendo meliores sumꝰ. ita etiam
demonib bene atq honeste uiuendo melioris eẽ de¬
bemꝰ: Ob hoc enĩ & ꝓuidentia diuina eis quib nos
constat esse potiores. data sunt quȩdã potiora cor¬
porũ munera. ut illud qͦ eis p̃ponimur. etiamis¬
to modo nobis commendaretur. multo maiore ex¬
ra  colendũ ẽẽ qͦ. corpꝰ Ipsamq excellentiã corpo¬
ralẽ. ꝗͥ demones habere nossemꝰ. p̃ bonitate ute
qua illis ante ponim᷑ contempnere disceremꝰ. ha¬
bituri & nos ĩmortalitatẽ corpoꝵ. non ꝗͣ. sup¬

Expanded text:
Quis hominum uidendo aequabitur aquilis et uulturibus? Quis hominum uidendo aequabitur aquilis et uulturibus? quis odorando canibus? quis uelocitate leporibus, carnis, omnibus auibus? quis multum ualendo leonibus et elephantis? quis diu uiuendo serpentibus, qui etiam deposita tunica senectutem deponere adque in iuuentam redire perhibentur? Sed sicut his omnibus ratiocinando et intellegendo meliores sumus, ita etiam daemonibus bene adque honeste uiuendo meliores esse debemus. Ob hoc enim et prouidentia diuina eis, quibus nos constat esse potiores, data sunt quaedam potiora corporum munera, ut illud, quo eis praeponimur, etiam isto modo nobis commendaretur multo maiore cura excolendum esse quam corpus, ipsamque excellentiam corporalem, quam daemones habere nossemus, prae bonitate uitae, qua illis anteponimur, contemnere disceremus, habituri et nos inmortalitatem corporum, non quam sup
Abbreviated transcription (Latin):
uenit p̃t̃ subtilitatẽ & firmitatẽ corpoꝵ. & habita¬
tionis altiorẽ locũ : Nã de morib eoꝵ cũ de om̃ib
gnalit̃ loqueretur. ñ solũ nichil bonidix̃. s etiam
plurimũ mali. Deniq lecto libro illo. ꝓrsus nemo
miratur eos etiã scenicã turpitudinẽ in reb diui¬
nis habere uoluisse. & cũ deos sc putari uelint. dõꝵ
criminib oblectari potiusse. & quicqͥd in eoꝵ sacris
obscena sollẽpnitate seu turpi crudditate. uł ride¬
tur. uł horretur eoꝵ affectionib conuenire:¬
uam obrẽ absit. ut ista considerans. animꝰ
ueracit᷑ religiosus. & uere dõ subditus idõ
Sarbitrctur demones se ipso et̃ melio¬
res quod habeant corpora meliora: Alioquin mul¬
tas sibi & bestias p̃laturꝰ c̃: quo̧ & nos acrimonia sen¬
suũ. & motu facillimo atq cclerrimo. & ualentia
uiriũ & annosissima firmitate corporũ uincunt:

Expanded text:
uenit praeter subtilitatem et firmitatem corporum et habitauenit praeter subtilitatem et firmitatem corporum et habitationis altiorem locum? Nam de moribus eorum, cum de omnibus generaliter loqueretur, non solum nihil boni dixit, sed etiam plurimum mali. Denique lecto illo libro prorsus nemo miratur eos etiam scaenicam turpitudinem in rebus diuinis habere uoluisse, et cum deos se putari uelint, deorum criminibus oblectari potuisse, et quidquid in eorum sacris obscena sollemnitate seu turpi crudelitate uel ridetur uel horretur, eorum adfectibus conuenireuam ob rem absit ut ista considerans animus ueraciter religiosus et uero Deo subditus ideo arbitretur daemones se ipso esse meliores, quod habeant corpora meliora. Alioquin multas sibi et bestias praelaturus est, quae nos et acrimonia sensuum et motu facillimo adque celerrimo et ualentia uirium et annosissima firmitate corporum uincunt.
Abbreviated transcription (Latin):
poscerunt atq uisser̃. Aut gͦ fallit̾ apuleiꝰ. & non
ex isto gnc̃ numinũ habuit amicũ socrates. aut con¬
trariũ int̾ se sentit plato. modo demones honoran¬
do. mͦ eoꝵ delicias a ciuitate benc memorata remo¬
uendo. aut ñ ẽ socrati amicicia demonis gratulanda.
de qua usq ad eo & ipse apuleiꝰ erubuit. ut de dõso¬
eratis p̃notar& librũ quc̃ sedm̃ suã disputationẽ qua
deos a demonib tã diligenter copioseq discernit:
ñ appellare de dõ. sed de demone socratis debuit:
Maluit aũ hoc in ipsa disputatione. ꝗͣ. in titulo libri
poncre: Ita enĩ ꝑsanã doctimã quȩ humanis reb
illux. ut om̃s uł pene om̃s demonis nom̃ exhorrent.
ut qͥsqͥs ante disputationẽ apulei. qͥ demonũ digni¬
tas cõ mendatur. titulũ libride nomine socratis
leger&. neqͥꝗͣ illũ hominc̃ sanũ fuisse sentir& Quid
aut̃ etiã ipsc apulciꝰ quod in demonib laudar& in¬

Expanded text:
poscerunt adque iusserunt. Aut ergo fallitur Apuleius et non poscerunt adque iusserunt. Aut ergo fallitur Apuleius et non ex isto genere numinum habuit amicum Socrates aut contraria inter se sentit Plato modo daemones honorando, modo eorum delicias a ciuitate bene morata remouendo, aut non est Socrati amicitia daemonis gratulanda, de qua usque adeo et ipse Apuleius erubuit, ut de deo Socratis praenotaret librum, quem secundum suam disputationem, qua deos a daemonibus tam diligenter copioseque discernit, non appellare de deo, sed de daemone Socratis debuit. Maluit autem hoc in ipsa disputatione quam in titulo libri ponere. Ita enim per sanam doctrinam, quae humanis rebus inluxit, omnes uel paene omnes daemonum nomen exhorrent, ut, quisquis ante disputationem Apulei, qua daemonum dignitas commendatur, titulum libri de daemone Socratis legeret, nequaquam illum hominem sanum fuisse sentiret. Quid autem etiam ipse Apuleius quod in daemonibus laudaret in
Abbreviated transcription (Latin):
& exponit. ex qͦ genere numinũ Soerates habdut adio¬
catũ. & amicicia quadã conciliatũ. A qͦ ꝑhibetur solitꝰ
ammoneri. ut desister& ab agendo. quando id quod a¬
gere uolebat. ñ ꝓsꝑe fuerat euenturũ: Dicit enĩ aper¬
tissime. & copiosissime asserit. non illũ dm̃ fuisse seddȩ¬
monẽ. diligenti disputatione ꝑtractans. istã placonis
de deoꝵ sublimitate. & hominũ humilitate. & de¬
monũ medietate scitentĩ. Heo gͥ si tast i qͥuĩ modo
ausus c̃ plato. etiã si non diis. quos ab om̃i humana con¬
tagione se mouit. certe. ipsis demonib poctas urbepel¬
lendos. auferre theatricas uoluptates. nisi quia hoc
pacto ãmonuit humanũ animũ. quã ius ad huc in
his moribundis menbris positũ ꝓsplendore honesta¬
tis impura demonũ iussa contempnere. eoꝵq in¬
mundiciam detestari: Nã si plato hȩc honestissime
arguit & ꝓhibuit. ꝓfecto demones t᷑pissime po¬

Expanded text:
 exponit, ex quo genere numinum Socrates habebat adiu exponit, ex quo genere numinum Socrates habebat adiunctum et amicitia quadam conciliatum, a quo perhibetur solitus admoneri, ut desisteret ab agendo, quando id quod agere uolebat, non prospere fuerat euenturum; dicit enim apertissime et copiosissime adserit non illum deum fuisse, sed daemonem, diligenti disputatione pertractans istam Platonis de deorum sublimitate et hominum humilitate et daemonum medietate sententiam — haec ergo si ita sunt, quonam modo ausus est Plato, etiamsi non dis, quos ab omni humana contagione semouit, certe ipsis daemonibus poetas urbe pellendo auferre theatricas uoluptates, nisi quia hoc pacto admonuit animum humanum, quamuis adhuc in his moribundis membris positum, pro splendore honestatis inpura daemonum iussa contemnere eorumque inmunditiam detestari? Nam si Plato haec honestissime arguit et prohibuit, profecto daemones turpissime po
Abbreviated transcription (Latin):
inde dii sunt hominib demonibq potiores. homi¬
nes uͦ infra deos & demones constituti sunt. ut dem̃toꝵ
ordine sit differentia meritoꝵ: Demones gͥ medii quc̃
ad modũ diis qͥ inferꝰ habitant. post ponendi. ita ho
dus cõmunc̃ in mortalitatt̃ corpoꝵ. animoꝵ autẽ
cũ hominib passiones Qua ꝓpt̾ ñ ẽ mirũ inqͥunt
si etiã ludoꝵ obscenitatib & poctarũ figmentis delecꝰ¬
tantur. ꝗͥ do quidem humanis capiunt᷑ asfictib aqͥb:
dii longe. absunt. & modis om̃ib alicni sunt: Ex qͦ
colligitur platonẽ poetica detestando & ꝓhibendo fig¬
menta. non deos qͥ om̃s boni. & excelsi sunt. pͥuasse
ludoꝵ scenicoꝵ uoluptate: s demones Hȩc si ita st̃.
quȩ lic& apud alios qͦq repperiant᷑. apulciꝰ tamen
platonicꝰ maudarensis. de hacre sola unũ scripsit li¬
lirũ. cuiꝰ ec̃ titulũ uoluit de deo socratis. ubi dixerit¬

Expanded text:
inde di sunt hominibus daemonibusque potiores; homiinde di sunt hominibus daemonibusque potiores; homines uero infra deos et daemones constituti sunt, ut elementorum ordine, sic differentia meritorum. Daemones igitur medii, quem ad modum dis, quibus inferius habitant, postponendi, ita homdis communem inmortalitatem corporum, animorum autem cum hominibus passiones. Quapropter non est mirum, inquiunt, si etiam ludorum obscenitatibus et poetarum figmentis delectantur, quando quidem humanis capiuntur adfectibus, a quibus di longe absunt et modis omnibus alieni sunt. Ex quo colligitur, Platonem poetica detestando et prohibendo figmenta non deos, qui omnes boni et excelsi sunt, priuasse ludorum scaenicorum uoluptate, sed daemones. Haec si ita sunt quae licet aput alios quoque reperiantur, Apuleius tamen Platonicus Madaurensis de hac re sola unum scripsit librum, cuius esse titulum uoluit \'de deo Socratis\', ubi disserit et
Abbreviated transcription (Latin):
mis cruentis atq huiusmodi supplicationib placari
existimat. bona uͦ ludis. sed talib quasi ad leticiam
ꝑtinentib reb Quid ẽ gͦ qͦd semi deus plato. ñ semi¬
deis sed diis & hocbonis illa oblectamenta quia iu¬
dicat turpia. tã constant̾ audet auferre. qͥ sane dii
refellunt. sententiã labeonis Nã se in latino ñ lasci¬
uos atq ludibundos. sed etiã scuos terribilesq mon¬
strarunt. Exponant gͦ nobis ista platonici. qͥ om̃s
deos scdmn auctoris sui sententiã bonos & honestos &
uirtutib sapientiũ socios ẽt̃ arbitrantur. alit̾q
cnium inqͥ unt animaliũ in qͥb ẽ anima ratio.¬
nalis. triꝑtita diuisio ẽ. Indcos. homines. de¬
mones Du excellentissimũ locũ tener. ho¬
mins infimũ. demones mediũ: Nã deoꝵ sedes in ee¬
lo c̃. hominũ in terra. in aerc demonũ: Sicut eis
diuersa dignitas ẽ locoꝵ: ita etiam naturarũ: Pro¬

Expanded text:
mis cruentis adque huius modi supplicationibus placari mis cruentis adque huius modi supplicationibus placari existimat, bona uero ludis et talibus quasi ad laetitiam pertinentibus rebus. Quid est ergo quod semideus Plato non semideis, sed deis, et hoc bonis, illa oblectamenta, quia iudicat turpia, tam constanter audet auferre? Qui sane di refellunt sententiam Labeonis; nam, se in Latinio non lasciuos tantum adque ludibundos, sed etiam saeuos terribilesque monstrarunt. Exponant ergo nobis ista Platonici, qui omnes deos secundum auctoris sui sententiam bonos et honestos et uirtutibus sapientium socios esse arbitrantur aliterquenium, inquiunt, animalium, in quibus est anima racionalis, tripartita divisio est in deos, homines, demones. Dii exellentissimum locum tenent, homines infimum, demones medium. Nam deorum sedes in celo est, hominum in terra, in aere daemonum. Sicut eis diuersa dignitas est locorum. ita etiam naturarum. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
quod tã indigna deoꝵ maiestate atq benignitate
carmina cõposuer̃. censet ciuitatt pellendos. Qui
sunt gͦ isti cdiĩ. qui de scenicis ludis. cũ ipso platone
contendunt : Ille quippe ñ patitur deos falsis eri¬
muib in famari. isti eisdem criminib suos hono¬
res celebrari iubent Deniq isti cũ eosdẽ ludos
instaurari p̃ciperent poscentes turpia. &iam ma¬
ligna gesser̃. tito latinio auferentes filiũ & immi¬
tentes morbũ. qͦd eoꝵ abnusset imꝑiũ. eumq mo¬
bũ retrabentes. cũ uissa complesset Iste autẽ illos
nec tã malos timendos putat. sed suȩ scientiȩ robus
constantissime retinens. om̃s poetarũ sacrilegas nu¬
gas qͥb illi immundicie societate oblectantur.
a poplõ bene instituto remouere ñ dubitat: Hc̃
autẽ platonc̃ quodiam in sedõ libro cõmemoraui int̃
semi dõs labeo ponit. qͥ labeo numina mala uicti¬

Expanded text:
quod tam indigna deorum maiestate adque bonitate quod tam indigna deorum maiestate adque bonitate carmina conposuerint, censet ciuitate pellendos. Qui sunt igitur isti di, qui de scaenicis ludis cum ipso Platone contendunt? Ille quippe non patitur deos falsis criminibus infamari; isti eisdem criminibus suos honores celebrari iubent. Denique isti cum eosdem ludos instaurari praeciperent, poscentes turpia etiam maligna gesserunt, Tito Latinio auferentes filium et inmittentes morbum, quod eorum abnuisset imperium, eumque morbum retrahentes, cum iussa conplesset; iste autem illos nec tam malos. timendos putat, sed suae sententiae robur constantissime retinens omnes poetarum sacrilegas nugas, quibus illi inmunditiae societate oblectantur, a populo bene instituto remouere non dubitat. Hunc autem Platonem, quod iam in secundo libro commemoraui, inter semideos Labeo ponit. Qui Labeo numina mala uicti
Abbreviated transcription (Latin):
nec parua resẽ: & inde nc̃ questio ẽ pͥmũ
ab cis quero quib diis istũ cultĩ exibendũ arbitrent᷑.
utrũ bonis an malis. an & bonis & malis: Sed de hoc¬
ħ abemꝰ sententiã platonis dicentis. om̃s deos bonoset.
net et om̃ino ullũ deoꝵ malũ: Consequens c̃ gͥ. ut bo¬
nis hȩc exibenda intelligant᷑: Tc̃ enĩ diis exibentur.
qm̃ nec dii er. si boni ñ erunt: hocsiitaẽ: nã de diisqͥd
aliud decet credere. illa ꝓfecto uacuat᷑ opinio. qua
non nulli putant deos malos sacris placandos et̃ ne
ledant bonos autẽ ut adiuuent in uocandos. Mali
autꝰ nulli sunt dii: Sonis porro. debitꝰ ut dicunt ho¬
nor sacroꝵ ẽ deferendꝰ Qui sunt gͦ illi. qͥ ludos sce¬
nicos amant: eosq diuinis reb ad iungi. & suis ho¬
norib flagitant exiberi. quoꝵ uis ñ eos indicat nul¬
los sed iste affectꝰ nimirũ indicat malos: Quid enĩ
de ludis scenicis plato senserit notũ ẽ: cũ poctas ipsos

Expanded text:
est, et inde nunc quaestio est, primum ab eis quaero, quibus diis istum cultum exhibendum arbitrentur, utrum bonis, an malis, an et bonis et malis. Sed habemus sententiam Platonis, dicentis omnes deos bonos esse, nec esse omnino ullum deorum malum . Consequens est igitur, ut bonis haec exhibenda intelligantur: tunc enim diis exhibentur; quoniam nec dii erunt, si boni non erunt. Hoc si ita est, nam de diis quid aliud decet credere? illa profecto vacuatur opinio, qua nonnulli putant deos malos sacris placandos esse, ne laedant, bonos autem, ut adiuuent, inuocandos. Mali enim nulli sunt di; bonis porro debitus, ut dicunt, honor sacrorum est deferendus. Qui sunt ergo illi, qui ludos scaenicos amant eosque diuinis rebus adiungi et suis honoribus flagitant exhiberi? quorum uis non eos indicat nullos, sed iste adfectus nimirum indicat malos. Quid enim de ludis scaenicis Plato senserit, notum est, cum poetas ipsos,
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilia facta sunt ñ sint. uehem̃t᷑ hoc plato tenuit.
& diligentissime cõmendauit: Et nescio utrũ hoc uspram
reperiat᷑ in libris eoꝵ. qͥante platonc̃ fuer᷑ nͥ ubi dictũ e.
eil unde cumq ista illa didicerit. siuc p̃cedentib
cum uctery libris. siuc potiꝰ qͦ modo dicit apłsꝰ
quia quod notum ẽ di manifestĩ ẽ illis. dt̃ enĩ
illis manifestauit. in uisibilia enĩ eiꝰ a constititione mun¬

Expanded text:
mutabilia facta sunt non sint, uehementer hoc Plato tenuit mutabilia facta sunt non sint, uehementer hoc Plato tenuit et diligentissime commendauit. Et nescio utrum hoc uspiam reperiatur in libris eorum, qui ante Platonem fuerunt, nisi ubi dictum est: ed undecumque ille ista didicerit, siue praecedentibus eum ueterum libris siue potius, quo modo dicit apostolus, quia quod notum est Dei manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit; inuisibilia enim ei
Abbreviated transcription (Latin):
se: Manifestũ ẽ aut᷑ quodigni tribuit celi locũ: hab&¬
gͥ hȩc sententia quandã ille similitudinc̃. qͥ dictỹẽ: in pͥn¬
cipio fec̃ as cęlũ & terrã: Dcinde illa duo media qͥb int̾¬
positis sibim& hec extrema copularentur. aquã dic̃ & ac¬
tur suꝑaquas: Parũ quippe adtendens qͦ mort soleat illa
opinatꝰ eenta locoillo cõmemorata uideri potest: Dem¬
de quod plato dicit. amatorẽ dĩ et̃ philosophũ. nichil il
lic sacris litteris flagat. & maxunc illud qͦd & me pluri
mũ adducit. ut pene assentiar platonẽ illoꝵ libroꝵ exꝑ¬
tẽ ñ fuisse Ed cũ ad scm̃ moysen ita uerba dĩ ꝑanglm̃
ꝑferant᷑. ut querenti qͦd sit nom ciꝰ. qͥ eum ꝑgere p̃cipiebat
ad popłm hebreum ex egypto liberandi respondeatur
ego sũ quisusꝰ. & dices filus is ł. quic̃ misit me aduos Tx¬
q̃ in ciꝰcõparationẽ qͥuere ẽ. quia in cõmutabilis ea quȩ

Expanded text:
se. Manifestum est autem quod igni tribuat coeli locum, se. Manifestum est autem quod igni tribuat coeli locum, go haec sententia quamdam illius similitudinem, qua dictum est: In principio fecit Deus coelum et terram . Deinde illa duo media, quibus interpositis sibimet haec extrema copularentur, aquam dicit et aetur super aquam. Parum quippe adtendens quo more soleat illa opinatus elementa loco illo commemorata uideri potest Deinde quod Plato dicit amatorem Dei esse philosophum, nihil sic illis sacris litteris flagrat; et maxime illud quod et me plumum adducit, ut pene assentiar Platonem illorum Librorum expertem non fuisse, quod cum ad sanctum Moysen ita verba Dei per angelum perferantur, ut quaerenti quod sit nomen ejus, qui eum pergere praecipiebat ad populum Hebraeum ex Aegypto liberandum, respondeatur, Ego sum qui sum; et dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos ; tamquam in eius conparatione, qui uere est quia incommutabilis est, ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
linguã nouerant. int̾p̃tandas habendasq curauit.
grinatione sua plato nec iheremiã uidere potuit tan¬
to ante defunctõ. nec easdem scripturas legere quȩ ñ¬
dũ fuerant in grecã linguã translate qua ille polle¬
bat. nͥ forte quia fuit acerrimi studii sic̃ ȩgẏptias
ita & istas ꝑ int̾p̃tem didicit Non ut scribendo trans¬
ferr&. qͦd ptholomeus ꝓ ingenti beneficio qͥ regia
potestate etiam timeri potuerat meruisse ꝑhibet᷑:
sed ut colloquendo qͥd continer&s. quanty capere pos¬
set ad discer&. Hoc ut existimetur illa suadore uident᷑ in¬
dicia. qd liber genseossic incipit: In pͥncipio fecttãs es¬
lũ & terraꝰ: Terra aut̃ erat inuisibilis & in cõposita &
tenebre erant suꝑ abyssũ. & spc̃ dĩ fercbat᷑ suꝑ aquas.
In timeo aut̃ plato quẽ librũ de mundi constrtione con¬
scripsit. dm̃ dicit in illo opere terrã pͥmo ignẽq uinxis¬

Expanded text:
linguam noverant, interpretandas habendasque curavit, linguam noverant, interpretandas habendasque curavit, regrinatione sua Plato nec Jeremiam videre potuit tanto ante defunctum, nec easdem Scripturas legere, quae nondum fuerant in graecam linguam translatae, qua ille pollebat: nisi forte, quia fuit acerrimi studii, sicut Aegyptias, ita et istas per interpretem didicit, non ut scribendo transferret, quod Ptolemaeus pro ingenti beneficio, qui regia potestate etiam timeri poterat, meruisse perhibetur, sed ut colloquendo, quid continerent, quantum capere posset, addisceret. Hoc ut existimetur, illa suadere videntur indicia, quod liber Geneseos sic incipit: In principio fecit Deus coelum et terram. Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae eranIn Timaeo autem Plato, quem liberum de mundi constitutione conscripsit, Deum dicit in illo opere terram primo ignemque junxis
Abbreviated transcription (Latin):
tia uł glã. ipsas libentiꝰ didicerunt. atq in nr̃m eloqͥ¬
ũ transstrendo nobiliores clariortsq fecer̃:¬
iR antur᷑ qͥdã nobis in xpĩ grã sociati. cũ au¬
diunt uł legunt platonc̃ de dõ ista sensisse.
quȩ multũ congruere ueritati nr̃e religionis
agnoscunt. Vnde non nulli putauer̃ eũ ꝗͣdo ꝑrexit
inegyptũ. iheremiã audisse ꝓphetã. uł scripturas
ꝓpheticas in eadẽ peregrinatione legisse. Quoꝵ qͥdc̃
opinionẽ in quib dã libris mcis posui. S diligent̃ sub¬
putata tempoꝵ ratio quȩ chronica historia continctur.
platonc̃ indicat a tempore qͦ ꝓphãuit hicremias centũ
fere annos postea natũ fuisse Qui cũ octoginta & imo
uxisset. ab anno mortis eiꝰ usq ad id tẽpꝰ qͦ pt̾olomeus
rex egypti scripturas ꝓphĩcasgentis hebreoꝵ de uidea
poposcit. & ꝑ septuaginta uiros hebreos. qͥ etiã grecã

Expanded text:
tia, vel gloria, ipsas libentius didicerunt, atque in nostrum eloqutia, vel gloria, ipsas libentius didicerunt, atque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarioresque fecerit, quidam nobis in Christi gratia sociati cum audiunt uel legunt Platonem, eum de deo ista sensisse, quae multum congruere ueritati nostrae religionis agnoscuntur. Unde nonnulli putauerunt eum, quando perrexit in Egyptum, Ieremiam audisse uel scripturas propheticas in eadem peregrinatione legisse: quorum quidem opinionem in quibusdam libris meis posui. Sed diligenter supputata temporum ratio, quae chronica historia continetur, Platonem indicat a tempore quo prophetavit Jeremias, centum ferme annos postea natum fuisse: qui cum octoginta et unum vixisset, ab anno mortis ejus usque ad id tempus, quo Ptolemaeus rex Aegypti Scripturas propheticas gentis Hebraeorum de Judaea poposcit, et per septuaginta viros Hebraeos, qui etiam graecam
Abbreviated transcription (Latin):
uitandis. idõ nescit ab uno uero dõ. atq optimo. & na¬
turã nobis eẽ. qua facti ad eiꝰ imagine̾ sumꝰ. & doctri¬
nã qͦ eũ nosq nouerimꝰ & gram qua illi coherendo bea¬
tisumꝰ: Hȩc itaq causa ẽ: curistos cetis p̃stramꝰ. qͥa cũ
alii philosophi ingenia sua studiaq contriuerint. in
qͥrendis rerũ causis. & qͥnã c̾ẽt modꝰ discendi atq uiuen¬
di isti dõ cognito reperer̃. ubi ẽẽt & xcausa constit¬
ta uniũsitatis. & lux ꝑcipiendę ueritatis. & fons biben¬
de felicitatis. Siue gͦ isti platonici. siue quicumq alii
quarũ lib& gentiũ philo sophi de dõ ista sentiunt:
nob consentiunt. Sed idõ cũ platonicis magis agere
placuit hanc causa. qͥa eoꝵ sunt littẽ notiores: Nã
& greti quoꝵ lingya ingentib p̃min&. eas magna
p̃dicatione celebrar̃. & latini ꝑmoti eoꝵ uł excellen

Expanded text:
uitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et nauitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius imaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque nouerimus, et gratiam, qua illi cohaerendo beati simus. Haec itaque causa est quur istos ceteris praeferamus, quia, cum alii philosophi ingenia sua studiaque contriuerint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo cognito reppererunt ubi esset et causa constitutae uniuersitatis et lux percipiendae ueritatis et fons bibendae felicitatis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agere placuit hanc causam, quia eorum sunt litterae notiores. Nam et Graeci, quorum lingua in gentibus praeminet, eas magna praedicatione celebrarunt, et Latini permoti earum uel exc
Abbreviated transcription (Latin):
stulti fact. st̃. & mutaucr̃ glam̃ in corruptibilis dĩ. in simili¬
tudinẽ imaginis corruptibilis hominis. & uolucrũ. & qua¬
drupedũ & serpentium: Ubi & romanos. & grecos. & ẽ¬
gyptios qͥ de sapientic nomine glãtist̃. fec̃ intellegi Sed
de hoc eũ istis pꝰ modũ disputabimꝰ. In qͦ aut̃ nobis consenti¬
unt. de unodõ huiꝰ uniũsitatis auctore. qͥ ñ solũ suꝑomã
corpora ẽ in corporeus uerũ etiã suꝑ om̃s animas in cor¬
ruptibilis. pͥncipiũ nr̃m. lum̃ nrm. bonũ nr̃m. in hoceos
cetis anttponimꝰ. Nec siliteris eoꝵ apanꝰ ignorins. uerbis
quȩ non didic̃ in disputationib ñ utit᷑. uł natiralc̃ latinȩ
uł phisicã grece appellat. eam partẽ. in qua de naturȩ
inquisitione tractat᷑. & rationalc̃ siuc loicã. in qͥ querit᷑
qͦnã mͦ ueritas percipi possit. & moralẽ uł ethicã in qͣ
de morib agitur. bonoꝵq fimb appetendis. maloꝵq

Expanded text:
corruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium; ubi et Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi. Sed de hoc cum istis post modum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo huius uniuersitatis auctore, qui non solum super omnia corpora est incorporeus, uerum etiam super omnes animas incorruptibilis, principium nostrum, lumen nostrum, bonum nostrum, in hoc eos ceteris anteponimus. Nec, si litteras eorum Christianus non didicit, in disputatione non utitur, ut uel naturalem Latine uel physicam Graece appellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumque
Abbreviated transcription (Latin):
gua ionicoꝵ & italicoꝵ sciat. ñ tam̃ ita surdꝰ ẽ. in rebus
humanis. ut nesciat philosop hos uł studiũ sapientie. uł
ipsã sapientia ꝓfittri Cauet cos tam̃ qͥ scdm̃ dem̃ta huiꝰ¬

Expanded text:
gua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen ita surdus est in rebus gua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum ele
Abbreviated transcription (Latin):
& uero ista senserunt. quod & rerũ creatura¬
rũ st eftetor. & lum cognoscenda rum &
bonũ agendarũ. qͦd ab illo nobis sit pͥncipiũ naturȩ &
ueritas doctrinȩ. & felicitas uitȩ. siue platonici accomo¬
datiꝰ nuncupent᷑. suc qͦd lib& aliud sectȩ suȩ nom̃ impo¬
nant. siue tantĩ mͦ ionici gnĩs qͥ in ei p̃cipu fuer̃ ista sense¬
r̃. sic̃ idem plato & qͥ eũ benc intellexerꝰ. siue etiã italici.
ꝓpt̃ pytagorã & pytagoreos. & si qͥ forte alii eiusdem
sententie inidentidẽ fuer. siue aliarũ qͦq gentuĩ. qͥ sapi¬
entes & philosophi habiti sunt: athalantici. libies. ȩgy p¬
tii. indi. ꝑse. caldei. scite. galli. hispani. aliiq reꝑian¬
tur. qͥ hoc uiderint ac docuerint. eos om̃s cȩtis antepo¬
nimꝰ. eosq nob̾ ꝓpinquiores fatem̃:
eruditꝰ. platonicoꝵ forte nom̃ ignor&. nec utrũ
duognã philosophoꝵ extiterint. grecalin¬

Expanded text:
et uero ista senserunt, quod et rerum creataet uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae nomen inponant; siue tantummodo Ionici generis, qui in eis praecipui fuerunt, ista senserint, sicut idem Plato et qui eum bene intellexerunt; siue etiam Italici, propter Pythagoram et Pythagoreos et si qui forte alii eiusdem sententiae indidem fuerunt; siue aliarum quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, Atlantici Libyes, Aegyptii, Indi, Persae, Chaldaei, Scythae, Galli, Hispani aliqui reperiuntur, qui hoc uiderint ac docuerint: eos omnes ceteris anteponimus eosque nobis propinquiores fatemur. eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum extiterint in Graeca lin
Abbreviated transcription (Latin):
imitationẽ. nec et̃ alia causa beatũ: Idõq ñ dubitat
adhoc et̃ philosophari amare dm̃. cuiꝰ natura sit in cor¬
porał Unde utiq colligitur tc̃ fore beatũ studiosũ sa¬
pientiȩ. Id enĩ c̃ philosophus. cũ fruidõ ceꝑit. Quim¬
us enĩ ñ continuo beatꝰ sit. qͥ eo fruit᷑ qͦd amat. multi
eni amando ea quȩ amanda ñ sunt. miseri suns. & mise¬
riores cũ fruunt᷑. nemo tam̃ beatꝰ ẽ: qͥ eo quod amat ñ
fruit᷑. Nã & ipsi qͥres ñ amandas amant. non se beatos
putant amando s fruendo Quisquis gͦ fruit᷑ eo qͦd amat.
ucrũq & sumũ bonũ amat. quis eum beatũ nͥ miserrimꝰ
negat: Ipsũ aut̃ uerũ ac sũmũ a bonũ. plato dic̃dm̃
Unde uult et̃ philosophũ amatorẽ dĩ. ut qm̃ philoso¬
phia ad beatã uitã tendit. fruens dõ sit beatꝰ. qͥ dm̃ ama
uicũq gͥ philosophi de dõ sũmo

Expanded text:
imitationem nec esse aliam ob causam beatum; ideoque non dubitat imitationem nec esse aliam ob causam beatum; ideoque non dubitat hoc esse philosophari, amare Deum, cuius natura sit incorporalis. Unde utique colligitur tunc fore beatum studiosum sapientiae id enim est philosophus, cum frui Deo coeperit. Quamuis enim non continuo beatus sit, qui eo fruitur quod amat multi enim amando ea, quae amanda non sunt, miseri sunt et miseriores cum fruuntur: nemo tamen beatus est, qui eo quod amat non fruitur. Nam et ipsi, qui res non amandas amant, non se beatos putant amando, sed fruendo. Quisquis ergo fruitur eo, quod amat, uerumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrimus negat? Ipsum autem uerum ac summum bonum Plato dicit Deum, unde uult esse philosophum amatorem Dei, ut, quoniam philosophia ad beatam uitam tendit, fruens Deo sit beatus qui Deum amaitur philosophi de Deo summo
Abbreviated transcription (Latin):
a part hominis deteriore. qͥuꝰ animo a parit incliore.
qͥ aut̃ ab utroq a totoho mine: Siuegͦ a parte
qualib& siuc a toto. ñ nͥ ab homine: Hec iste difftrentiȩ
qm̃ tres sunt. idõ tres. sed multas dissensiones philosophoꝵ
sectasq fecer̃. quia & de bono corpo ris. & de bono
animi. & de bono utriꝰq diusi diusa opinati sunt: Cedant
gͥ hi homines illis philosophis. qͥñ dixcr̃ beatũ hominẽ¬
et frucntc̃ corpore. ł fruentt̃ animo. s fruenit̃ dõ ñ sic̾
corpore uł se ipso animꝰ. aut sic̃ꝰ amico amicꝰ. s sicut
luce oculꝰ: Si aliqͥd abhis ad illas similitudines afferen¬
dũ ẽ: quod qualc sit. si dsꝰ ipscadiuuerit alioloco q̃tũ
ꝑnos ficri potuerit apparebit: Nc̃ satissit cõ memora¬
It platonc̃ꝰ determinasse finc̃ boni ec̃ sedm̃ uirtutem
uiuere. & ei soli euenire posse qͥ notitiã di habeat. &

Expanded text:
a parte hominis deteriore; qui vero ab animo, a parte meliore; a parte hominis deteriore; qui vero ab animo, a parte meliore; qui autem ab utroque, a toto homine. Sive ergo a parte qualibet, sive a toto, non nisi ab homine. Nec istae differentiae, quoniam tres sunt, ideo tres, sed multas dissensiones philosophorum sectasque fecerunt: quia et de bono corporis, et de bono animi, et de bono utriusque diversi diversa opinati sunt. Cedant igitur hi omnes illis philosophis, qui non dixerunt beatum esse hominem fruentem corpore uel fruentem animo, sed fruentem Deo: non sicut corpore uel se ipso animus aut sicut amico amicus, sed sicut luce oculus, si aliquid ab his ad illa similitudinis adferendum est, quod quale sit, si Deus ipse adiuuerit, alio loco, quantum per nos fieri poterit, apparebit. Nunc satis sit commemorare Platonem determinasse finem boni esse secundum uirtutem uiuere et ei soli euenire posse, qui notitiam Dei habeat et
Abbreviated transcription (Latin):
reqramꝰ: Ido qͥppe & fius ẽ dictꝰ. quia ꝓpt̾ hunc etã
uolumꝰ. ipsũ aut̃ ñ nͥ ꝓpt̃ ipsũ: Hoc gͦ beatificũ bonũ
alua corpore. alii ab animo. alii ab utroq in homine
ec̃ dixer̃: Uidebant qͥppe ipsũ hominẽ constare anima
& corpore. & idõ ab alterutro istoꝵ duoꝵ. aut ab utroq
bene sibiec̃ posse credebant. finali qͦdã bono qͦ beati es¬
sent qͦ cuncta quȩ agebunt referrent. atq id qͦ referen¬
dũ ẽẽt ñ ultra quererent: Unde illi qͥdicunt᷑ ad didis¬
se itiũ genꝰ bonoꝵ qͦd appellat᷑ extrinsetꝰ. sicuti ẽ. honoi
glã. peccunia. & siquid huiꝰ modi. non sic ad dider̃
ut finale ess&. idẽ ꝓpt̾ se ipsũ appeteridũ. sed ꝓpter
aliud bonũ qͦ ẽẽt hoc genꝰ bonũ bonis. malũ autẽ ma¬
lis. Ita sũmũ bonũ hominis qͥ uł ab anima uł a corpo
re uł ab utroq expetiuer̃. nichil aliud ꝗͣ ab homine
expetendũ ẽẽ putauer̃. S qͥid appetiuer̃ a corpore

Expanded text:
s est dictus, quia propter hunc cetera uolumus, ipsum autem non nisi propter ipsum. Hoc ergo beatificum bonum alii a corpore, alii ab animo, alii ab utroque homini esse dixerunt. Videbant quippe ipsum hominem constare ex animo et corpore et ideo ab alterutro istorum duorum aut ab utroque bene sibi esse posse credebant, finali quodam bono, \\10 beati essent, quo cuncta quae agebant referrent adque id quo referendum esset non ultra quaererent. Unde illi, qui dicuntur addidisse tertium genus bonorum, quod appellatur extrinsecus, sicuti est honor gloria pecunia et si quid huius modi, non sic addiderunt, ut finale esset, id est propter se ipsum adpetendum, sed propter aliud; bonumque esse hoc genus bonis, malum autem malis. Ita bonum hominis qui uel ab animo uel a re, vel ab utroque expetiverunt, nihil aliud quam ab homine expetendum esse putaverunt. Sed qui id appetiverunt a corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
philosophi nobilissimi quib plato sectandus placuit.
noluer: sedici paripateticos. aut acha denicos. sed pla¬
tonicos: E x quib sunt ualde nobilitati greci. plotinꝰ.
iamblicꝰ. porphiriꝰ. In utraq aut̃ lingua: idẽ gre¬
ca & latina. apuleiꝰ afer extitit platonicꝰ nobilis.
Sed hi om̃s & ceti eiꝰmodi & ipse plato dus plurimisẽt sa¬
cra facienda putauerꝰ:¬

Expanded text:
philosophi nobilissimi, quibus Plato sectandus placuit, philosophi nobilissimi, quibus Plato sectandus placuit, noluerint se dici Peripateticos aut Academicos, sed Platonicos. Ex quibus sunt ualde nobilitati Graeci Plotinus, Iamblichus, Porphyrius; in utraque autem lingua, id est et Graeca et Latina, Apuleius Afer extitit Platonicus nobilis. Sed hi omnes et ceteri eius modi et ipse Plato dis plurimis esse sacra facienda putauer
Abbreviated transcription (Latin):
questione quã mͦ suscepimꝰ agit᷑. de naturali theologa
utrũ ꝓptꝰ felicitatẽ quȩ pꝰmortẽ futuraẽ. unidõ an
plurib sacra facere oporteat. satis ut existimo exposui
dõꝰ quippe hos potissimũ elegi. qm̃ de uno dõ qͥ fecit
celũ & terrã. quanto meliꝰ senser̃. tanto cettris glori¬
osiores & illustriores habentur: In tanty aliis p̃lati
uidicio posteroꝵ. ut cum aristoteles platonis disci¬
pulus. iur excellentis ingenii. & loqo. platoni qͥdem
impar. s multos facile suꝑans. cũ secta peripatitica
condidiss&. quod de ambulans disputare consueue¬
rat. plurimosq: discipulos p̃clara fama excellens.
uiuo ad huc p̃ceptore insuã heresim congregass&.
pꝰmortẽ uͦ platonis seusippꝰ sororis eiꝰ filiꝰ. & ex seno cra¬
tes dilectus eiꝰ discipulus in scolã eiꝰ quȩ athademia
uocabat᷑ cidem successissent. atq ob hoc & ipsi & eoꝵ
successores achademici appellarent᷑. recentiores tam̃

Expanded text:
pimus, agitur de naturali theologia, utrum propter felicitatem, quae post mortem futura est, uni Deo an pluribus sacra facere oporteat, satis, ut existimo, exposui. Ideo quippe hos potissimum elegi, quoniam de uno Deo qui fecit caelum et terram, quanto melius senserunt, tanto ceteris gloriosiores et inlustriores habentur, in tantum aliis praelati iudicio posterorum, ut, cum Aristoteles, Platonis discipulus, uir excellentis ingenii et eloquio Platoni quidem inpar, sed multos facile superans, cum sectam Peripateticam condidisset, quod deambulans disputare consueuerat, plurimosque discipulos praeclara fama excellens uiuo adhuc praeceptore in suam haeresim congregasset, post mortem uero Platonis Speusippus, sororis eius filius, et Xenocrates, dilectus eius discipulus, in scholam eius, quae Academia uocabatur, eidem successissent adque ob hoc et ipsi et eorum successores Academici appellarentur, recentiores tamen
Abbreviated transcription (Latin):
lis plac&̃ ꝑuenit enĩ usq ad animã. ñ usq ad uerũ
dm̃. qͥ fec̃ & animã: Quanto ẽ ab iectior & fallacior
ista ciuilis. quȩ maxime circa corpoꝵ ẽ occupata
naturã. sic̃ & ipse int̾p̃tationes eiꝰ ex quib quedam
necessaria cõmemorare me oport&. tanta ab ipsis
exquisitȩ & enucleatȩ diligentia demonstrabunt᷑:

Expanded text:
lis placet; pervenit enim usque ad animam, non usque ad verum lis placet; pervenit enim usque ad animam, non usque ad verum Deum qui fecit et animam, quanto est abiectior et falsior ista ciuilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam, sicut ipsae interpretationes eius, ex quibus quaedam necessaria commemorare me oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligentia demonstrabunt
Abbreviated transcription (Latin):
ad dm̃ sũmũ idest a quo factaẽ: non cũ qͦfacta
ẽ: nec cuuꝰ portio. s cuiꝰ conditio ẽ. nec qui est oĩ¬
um anima. s qͥ fec̾ omem animã. qͦsolo illustrante
anima fit beata. si ciꝰ grẽ ñ sit in grata. nullo mͦ po¬
tuit ꝑuenire: Ucrũ ista inẜstria doctrine qualia sint:
quantiq pendenda: quę sccunt᷑ ostendent: fatetur uir
unde intelligit᷑ totã eiꝰ theologiã eĩ ipsã scilic& natu¬
ralẽ cui plurimũ tribuit. usq ad animȩ rationalis na¬
turã se extendere potuisse De naturali paucissim a¬
ploquitur in hoc libro. in qͦ uidebimꝰ utrũ ꝑ int̾p̃ta¬
tiones phisiologas ad hanc naturalem possit referre
ciuilẽ: ꝗͣ de diis selectis ultimã scripsit Qd si potuerit.
tota naturalis erit: Et qͥd opꝰ erat ab ea ciuilem tanta
cura distinctionis ad iungere: Si autẽ recto discri¬
mine sepata ẽ ꝗͣ do nec ista uera ẽ: quę illi natura¬

Expanded text:
ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cuius portio, sed cuius conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo inlustrante anima fit beata, si eius gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur inteunde intellegitur totam eius theologian, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distinctionis adjungere? Si autem recto discrimine separata est; quando nec ista vera est quae illi natura
Abbreviated transcription (Latin):
uase natura ista soleat contineri. cuiꝰ naturȩ dm̃
uolunt ẽẽ uł deos. Hęc sunt misttria doctrinę.
quȩ iste uir doctissimꝰ penetrauerat. unde in lucẽ
ista ꝓftrr&. Sed homo acutissime. num in istis
doctrine mysitriis illam prudentiã ꝑdidisti. qͦ
tibi sobric uisũ ẽ: qͦd hi qͥ primis poplis simulacra
constitucrunt. & inctũ dempscrunt ciuib suis. &
errorẽ addiderunt castiꝰq deos sine simulacris ue¬
teres obseruasse romanos. Hi enĩ tibi fuerant aucꝰ¬
tores. ut hec contͣ posteriores romanos dicert au¬
deres: Nam & si illi antiquissimi simulaera coluis¬
sent. fortassis totũ illum sensum de simulacris ñ
constituendis interim uerũ timoris silentio p̃me¬
res. & in huiuscemodi ꝑniciosis uanisq figmen¬
tis ista misttria doctrinę loqͥtius & elatiꝰ p̾dica¬
res Anima tua tam̃ tã docta & ingeniosa.
ubi te multũ dolemꝰ ꝑ hȩc mysteria doctrinę

Expanded text:
uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
selecti erubescenda amiserant ꝑpetrando fron¬
tẽ : quanto istt in nocentior. tanto frontuosior
audiamꝰ : quib turpitudinẽ miserrimi erroris.
uelut altioris doctrinȩ suȩ specię colorare canant᷑:
Rimũ eas int̾p̃tationes sicut uarro
cõmendat: ut dicat antiquos simulachra
dõꝵ & insignia ornatꝰq fuxisse. Quȩ
cum occulis animaduertissent. hi qͥ adissent doctri¬
ne misteria. possent animã mundi ac partesciꝰ id ÷
dcos ueros animo uidere. quoꝵ quę simulacra spe¬
cic hominis feccrłnt. hoc uideri secutos qͦd morta¬
liũ animꝰ qͥc̃ in corpore humano. simillimꝰ ẽ in¬
mortalis animi: Iamꝗ̃ si uasa ponerentur causa
notandoꝵ dõꝵ. & in liberi ȩde giophoꝵ sisteretur.
qͦd significara uinũ. ꝑ id qͦd contin& id qͦd conti¬
netur. ita ꝑ simulachrũ quod formã haber& hu¬
manã. rationabilẽ significari animã qͦd eo uelut

Expanded text:
selecti erubescenda perpetrando amiserant fronselecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris, velut altioris doctrinae specie, colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse; quae cum oculis animadvertissent hi qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes ejus, id est deos veros, animo videre: quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc videri secutos quod mortalium animus qui est in corpore humano, simillimus est immortalis animi: tanquam si vasa ponerentur causa notandorum deorum, et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret vinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut