comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iaccas. Si gͦ confiteris donum dĩ eẽ ꝑseuerare in bono usq
infinem.cur hoc donum ille accipiat. ille ñ accipiat. pu¬
to qͦd metum parit̾ nescis: & ambo hic inscrutabilia iudicia
dĩ penetrare ñ possumus. Aut si ad lib̃um arbitriũ hominis
qͦd ñ scđ̾m dĩ grãm. s contra eam defendis. ꝑtinere dicis ut
ꝑseueret in bono quisq uł ñ ꝑseueret. ñ do donante si ꝑ¬
seueret. s humana uoluntate faciente: quid moliturꝰ es
contͣ u̾ba dicentis. rogaui ꝓte pette ne deficiat fides tua:
An audebis dicere ẽ rogante xp̃o ne deficeret fides pecri.
defecturam fuisse si petrus eam deficere uoluisset. hoc ẽ si
eam usq in finem ꝑseuerare noluisset: Quasi aliud petrꝰ
norat tuno fuisse ꝑituram fidem petri. si ea quȩ fidelis erat
uoluntas ipsa deficeret. & ꝑmansuram si eadẽ uoluntas ma
posset ẽẽ inanis oratio. Quando rogauit gͦ ne fides eiꝰ defi¬

Expanded text:
jactas. Si ergo confiteris, donum Dei esse perseverare in bono usque jactas. Si ergo confiteris, donum Dei esse perseverare in bono usque in finem; cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia judicia Dei penetrare non possumus. Aut si ad liberum arbitrium hominis, quod non secundum Dei gratiam, sed contra eam defendis, pertinere dicis ut perseveret in bono quisque, vel non perseveret, non Deo donante si perseveret, sed humana voluntate faciente; quid moliturus es contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si Petrus eam deficere voluisset, hoc est, si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliud Petrusnorat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem voluntas manChristi non posset esse inanis oratio. Quando rogavit ergo ne fides ejus defi
Abbreviated transcription (Latin):
& baptizantur. & scđ̃m dm̃ uiuunt : Plane dicunt᷑ electi
a nescientib quid futuri sint. ñ ab illo qͥ eos nouit ñ hab̾e
ꝑseuerantiam. quȩ ad beatã uitã ꝑduc̃ dectos. scitq illos
eis ds̃ ꝑseuerantiam ñ dederit. qui eam qua xp̃iane uiue¬
rent dilectionem dedit : me ignorare respondeo. ħ enĩ
arrogant̾. s agnoscens inodulum meum: audio dicentẽ apł̃m.
O homo. tu quis es qui respondeas dõ: Et o altitudo diuitiar̃
sapientiȩ & scientiȩ dĩ. ꝗͣ inscrutabilia sunt iudicia eꝰ &
inuestigabiles uiȩ eus. Quantũ itaq nob̃ iudicia sua mani¬
festare dignatur: grãs agamus. Quantũ uͦ absconde: ñ adu̾¬
sus eius c̃silium murmuremꝰ. s hoc qͦ nob̃ salubrimum ẽẽ
credamus. Cu autẽ quisquis inimicus eꝰ grẽ sic int̾rogas. ipse
quid dicis: Bene qͦd te ñ negas eẽ xp̃ianum: & catholicum

Expanded text:
et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plane dicuntur electi et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint, non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos, scitque illoseis Deus perseverantiam non dederit, quibus eam qua christiane viverent, dilectionem dedit; me ignorare respondeo. Non enim arroganter, sed agnoscens modulum meum, audio dicentem Apostolum, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? et, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Quantum itaque nobis judicia sua manifestare dignatur, gratias agamus: quantum vero abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod te non negas esse christianum, et catholicum
Abbreviated transcription (Latin):
Isti significati sunt ad timocheum. Ubi cum dic cũ fuisset yme¬
neum & philetum fidẽ quoꝵdam subu̾tere: mox additũ est.
firmũ autẽ fundam̃tum dĩ stat: habens signaculũ hoc. Sci¬
uit dñs qui sunt eius. horum fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑
ꝓfecto aut omnino ñ defic̃. aut siqui st̃ quoꝵ defic̃. reparat᷑
anteqͣ uita ista finiat᷑. & deleta quȩ int̾currerat iniquitate
usq in finẽ ꝑseuerantia deputat᷑. Q uͦ ꝑseueraturi ñ st̾. ac
sic a fide xp̃iana & conu̾satione lapsuri sunt. ut tales eos
uitȩ huius finis inueniat: ꝓculdubio nec illo tpr̃e qͦ bene
pieq uiuunt: in istoꝵ numero cõputandi st̃. Hon enĩ st̃
a massa illa ꝑditionis p̃scientia dĩ & p̃destinatione discreti
& idõ nec scđm ꝓpositum uocati. ac ꝑ hoc nec electi. s in eis
uocati de quib dictum ẽ. multi uocati. ñ in eis de quib dic¬
tum ẽ. pauci uͭ electi. Et tam̃ qͥs eos neget eleccos cum credt̃

Expanded text:
Isti significati sunt ad Timotheum, ubi cum dictum fuisset, Hymenaeum et Philetum fidem quorumdam subvertere; mox additum est, Firmum autem fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, Scivit Dominus qui sunt ejus . Horum fides, quae per dilectionem operatur, profecto aut omnino non deficit, aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur, et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul dubio nec illo tempore, quo bene pieque vivunt, in istorum numero computandi sunt. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti; et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi: sed in eis vocati, de quibus dictum est, Multi vocati; non in eis de quibus dictum est, pauci vero electi. Et tamen quis neget eos electos, cum credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
gra fit ab initio fidi suȩ homo quicũq xp̃ianus. qua gr̃a
homo ille ab initio suo factꝰ ẽ. xp̃c. De ipso spu & hic renat᷑¬
de quo ẽ ille nat᷑. Eodem sp̃u fit in nob̃ remissio peccatoꝵ:
quo sp̃u factum ẽ ut nullum hab̾et ille peccatũ. Hec se d̾s
cẽ faccurum profecco p̃sciuit. Ipsa ẽ gͥ p̃destinatio scõrum.
quȩ in scõscõꝵ maxime claruit. Quam negare qͥs potest

Expanded text:
grgrhomo ille ab initio suo factus est Christus: de ipso Spiritu et hic renatit in nobis remissio peccatorum, quo spiritu factum est ut nullum haberet homo ille peccatum. Haec se Deus esse facturum profecto praescivit. Ipsa est igitur praedestinatio sanctorum, quae in Sancto sanctorum maxime claruit: quam negare quis potest recte
Abbreviated transcription (Latin):
ne de sp̃u scõ & uirgine maria di filius unicus nat᷑ ẽ. ñ car
ne accedente ȩtate. homo ille lib̾o peccaret arbitrio: Aut
ido in illo ñ lib̃a uoluntas erat: Acñ tantomagis erat.
quantomagis seruire peccato ũ pot̾at: Hempe ista omĩa
singłarit̾ ammiranda. & alia siqua qꝰ ꝓpria uerissime di¬
ci possunt singłarit̾ in eo accepit humana hoc ẽ nr̃a na¬
tura. nullis suis p̃cedentib meritis. Respondeat hic hõ
dõ si audet. & dicat cur ñ ego: Et si audierit. o homo tu¬
quis es qui respondeas dõ. nec sic cohibeat s augeat impu¬
dentiam. & dicat quom audio. tu quis es o homo. cũ sim
qͦd audio. idest homo. qͦd ẽ ille de quo ago. cur ñ sim qͦd¬
&e illeꝰ At enim grã ille talis ac tantus ẽ. Cur diu̾sa est
Appareat itaq nob in nr̃o capite ipse fons grẽ. unde scđm
unius cuiꝰq m̃suram se ꝑcuncta qꝰ menbra diffundit. Ea

Expanded text:
nne de Spiritu sancto et Virgine Maria Dei Filius unicus natus est, non carninne de Spiritu sancto et Virgine Maria Dei Filius unicus natus est, non carnine accedente aetate homo ille libero peccaret arbitrio? Aut ideo in illo non libera voluntas erat; ac non tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat? Nempe ista omnia singulariter admiranda, et alia, si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana, hoc est nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis. Respondeat hic homo Deo, si audet, et dicat: Cur nquis es qui respondeas Deo? nec sic cohibeat, sed augeat impudentiam et dicat: Quomodo audio, Tu quis es o homo, cum sim quod audio, id est homo, quod et ille de quo ago; cur non sim quod ille? At enim gratia ille talis et tantus est. Cur diversa est Appareat itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram super cuncta ejus membra diffundit. Ea
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd illi audire ñ possunt. sententiã ueram plane & antiqͥtꝰ
xp̃ianam. raptꝰ ẽ ne malitia mutaret intellectũ qꝰ. des¬
truere moliantur & id adstruere qͦd ñ dico crediturum.
s sompniaturũ neminem putaremꝰ. scđ̾m ea scilicet ui¬
dicari quẽq mortuorum quȩ gesturus fuerat si tempore
plixiore uxisset. Ita quippe claret inuictũ ẽẽ qͦd dicimꝰ
grãm dĩ ñ scđ̾m m̾ita nr̃a dari. ut huic u̾itati contradi¬
centes ingeniosi homines. hȩc ab omĩum aurib & cogi¬
dem suis uł oꝑum uł fidĩ p̃cedentib meritis. natura hu¬
mana quȩ in illo ẽ comparauit: Respondeat᷑ queso.¬
ille hõ ut aubo patͥ coģt̾no in unitatẽ ꝑsone assumptꝰ filiꝰ
dĩ unigenitꝰ eẽt. unde hoc meruit: Es eiꝰ bonũ qualecũq
p̃cessit: Qd egit ante : Qd credidit: Qd petiuit ut ad hanc
ineffabilẽ excellentiã ꝑueniret: Nonne faciente ac suscipi-¬

Expanded text:
quod illi audere non possunt, sententiam veram plane et antiquitus quod illi audere non possunt, sententiam veram plane et antiquitus christianam, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, destruere moliantur; et id astruere, quod, non dico crediturum, sed somniaturum neminem putaremus, secundum ea scilicet judicari quemque mortuorum, quae gesturus fuerat, si tempore prolixiore vixisset. Ita quippe claret invictum esse quod dicimus, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, ut huic veritati contradicentes ingeniosi homines haec, ab omnium auribus et cogidem suis vel operum vel fidei praecedentibus meritis natura humana quae in illo est comparavit? Respondeatur quaesoille homo, ut a Verbo Patri coaeternoDei unigenitus esset, unde hoc meruit? quod ejus bonum qualecunque praecessit? quid egit ante? quid credidit? quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Nonne faciente ac suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tentio. tota questio ista finita ẽ. de illo qui raptꝰ ẽ ne
malitia mutaret intellectum eꝰ. Nec id̾o lib̃ sapientiȩ qͥtan¬
ta numerositate annoꝵ legi meruit in ȩccła. xp̃i. in qͦ & hoc
legit᷑ pati debae iniuriam qm̃ resistit cis qͥ ꝓ m̾itis homi¬
quȩ maxime apparet in paruulis. Quoꝵ cum alii bapti¬
rati alii ñ baptizati uitȩ huiꝰ t̾minũ sumunt: satis indi¬
cant miscđiam & iudicium. Miscđiam qͥdem gratuitam
udicium debitum. Si enim udicarent᷑ ꝓ m̾itis suȩ uitȩ
nicħ ꝓdess&e ei qui raptꝰ ẽ ne malitia mutaret intellectũ
eꝰ. nicħ ꝓdesset eis qui lapsi moruint᷑ si ante morerentur.
qͦd nullus dicere xp̾ianus audebit. Quocirca ñ debent
fr̃s nr̃i qui nobiscum ꝓcatholica fide ꝑniciem pelagia¬
ni erroris impugnant. huic pelagianȩ intantum fauere
opinioni qua opinant᷑ grãm dĩ scđm m̾ita nr̃a dari. ut

Expanded text:
contentio, tota quaestio ista finita est de illo qui raptus est, ne contentio, tota quaestio ista finita est de illo qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Nec ideo liber Sapientiae, qui tanta numellam pati debet injuriam, quoniam resistit eis qui pro meritis homiquae maxime apparet in parvulis; quorum cum alii baptizati, alii non baptizati vitae hujus terminum sumunt, satis indicant misericordiam et judicium; misericordiam quidem gratuitam, judicium debitum. Si enim judicarentur homines pro meritis nihil prodesset ei qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus; nihil prodesset eis qui lapsi moriuntur, si ante morerentur: quod nullus dicere christianus audebit. Quocirca non debent fratres nostri, qui nobiscum pro catholica fide perniciem Pelagiani erroris impugnant, huic Pelagianae in tantum favere opinioni, qua opinantur gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inquit ꝓperamus & currimꝰ. ut patriã nr̃am uidere. ut
parentes salutare possimus: Magnus illic nos carorũ nume¬
rus expectat. parentum. frũm. filiorum frequens nos & copi
osa turba desiderat. iam de sua incolumitate secura. adhuc
de nr̃a salute sollicita. his atq huiusmodi doctor ille sen¬
tentiis in catholicȩ fidi luce clarissima satis aꝑteq testat᷑.
usq ad huuis corporis depositionem peccandi ꝑicula tẽp-¬
tationesq metuendas. deinceps nulla talia quemꝗͣ ẽẽ pas¬
surum. Od & si ñ testaretur quando de hac re xp̃ianus
qualiscumq dubitaret: Quomͦ gͥ homini lapso. & in
eodem lapsu istam uitam misere finienti atq in pęnas
eunti talib debitas. quomͦ inquã huic ñ plurimũ sum¬
meq ꝓdesset. si ex hoc temptationũ loco priusꝗͣ laberet᷑
morte raperetur: Acꝑ hoc si absit nimis inconsiderata

Expanded text:
n properamus et currimus, ut patriam nostram uidere, ut n properamus et currimus, ut patriam nostram uidere, ut parentes salutare possimus? magnus illic nos carorum numerus expectaosa turba desiderat, jam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sollicita. His atque hujusmodi doctor ille sententiis in catholicae fidei luce clarissima, satis aperteque testatur, usque ad hujus corporis depositionem peccandi pericula tentationesque metuendas; deinceps nulla talia quemquam esse passurum. Quod etsi non testaretur, quando de hac re christianus qualiscumque dubitaret? Quomodo igitur homini lapso, et in eodem lapsu istam vitam misere finienti, atque in poenas eunti talibus debitas; quomodo, inquam, huic non plurimum summeque prodesset, si ex hoc tentationum loco priusquam laberetur, morte raperetur. 29. Ac per hoc, si absit nimis inconsiderata
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos disputabant: & in exhortationib ad quasq uir
ra felicitate seruitur. frequentationib autem orationũ
simplicit̾ apparebat dĩ grã quid ualeret. Non enĩ posceren¬
tur de do quȩ precepit fieri: nisi ab illo donarentur ut
fierent. S qui sententiis tractatorum instrui uolunt.
oportet ut istum librum sapientiȩ uͥ legit᷑. raptꝰ ẽ ue ma¬
litia mutaret intellectum eiꝰ. omnib tractatorib ante po¬
apłorum egregii tractatores. qui eum testẽ adhibentes.
nichil se adhib̾e nͥ diuinum testimonium crediderunt.
Et certe beatissimum cypͥanum disputasse constat. ut
celerioris mortis beneficium comiñdaret. a peccatoꝵ ꝑicu¬
lis eripi eos. qͥ hanc uitam finiunt in qua peccari potest.
In eodem libro ait int̾ cęt̾a. Cur ñ cum xp̃o futurus. &
de dñi pollicitatione. securus. qͦd ad xp̃m uoceris amplec¬
teris. & qͦd diabolo careas gratularis: Ec alio loco pueri

Expanded text:
Ecclesiae disputabant, et in exhortationibus ad qEcclesiae disputabant, et in exhortationibus ad qra felicitate servitur. Frequentationibus autem orationum simpliciter apparebat Dei gratia quid valeret: non enim poscerentur de Deo quae praecipit fieri, nisi ab illo donaretur ut fierent. 28. Sed qui sententiis tractatorum instrui volunt, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, omnibus tractatoribus antepoimi Apostolorum egregii tractatores, qui eum testem adhibentes, nihil se adhibere nisi divinum testimonium crediderunt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficium commendaret, a peccatorum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caetera: Cur non cum Christo futurus, et de Domini pollicitatione securus, quod ad Christum voceris, amplecteris; et quod diabolo-careas, gratularis? Et alio loco: Pueri,
Abbreviated transcription (Latin):
solito diligentius atq copiosius contra nouum pelagiano¬
rũ defende urgemur errorem. hoc ẽ grãm dĩ ñ scđ̾m meri¬
ta nr̃a dari. & gratis dari cui dat᷑. quia neq uolentis neq
currentis s miserentis ẽ dĩ. iusto autẽ uidicio ñ dati cui
ñ datur. qr ñ ẽ iniquitas apud dm: si huiꝰ gͦ sententiȩ defen¬
sionem ex diuinoꝵ eloquioꝵ nos p̾cedentib catholicis trac¬
tatorib ꝓmerem: ꝓfecto hi fr̃s ꝓquib nunc agimus ad qͥ¬
escerent. Hoc enim significastis litteris ur̃̾is. Qd gͥ opus
ẽ ut eorum scrutemur opuscula. qui priusꝗͣ ista heresis
oriret᷑. ñ habuerunt necessitatẽ in hac difficili ad soluen¬
dum questione uersari: Qod ꝓculdubio facerent: si respon¬
dere talib cogerentur. Unde factũ ẽ. ut de gr̾a dĩ quid
sentirent. breuit̾ quib dam scriptoꝵ suoꝵ locis & transe¬
unter attingerent. unmorarent᷑ uͦ in eis quȩ adu̾sus ȩccłȩ

Expanded text:
solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianosolito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defendere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari cui non datur, quia non est iniquitas apud Deum : si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus promerem; profecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiescerent: hoc enim significastis litteris vestris. Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui priusquam ista haeresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili ad solvendum quaestione versari? quod procul dubio facerent, si respondere talibus cogerentur. Unde factum est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter quibusdam scriptorum suorum locis et transeunter attingerent: immorarentur vero in eis quae adversus inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculis uita ꝓductiore teneantur. quis cognouit sensum
dm̃: Et camen hinc intelligi dat᷑ &ẽ illis iustis qui bo¬
nos piosq mores usq ad senectutis maturitatẽ. & diem
ne malitia mutaret intellectum eꝰ: ipse in quantacũq lon¬
gitudine custodit iustum. ne malicia mutet intellectum eꝰ.
Cur autem hic tenuerit casurum iustũ quẽ priusꝗͣ caderet
hinc posset auferre: iustissima omnino s inscrutabilia st̃
iudicia eius. Quȩ cum ita sint: ñ debuit repudiari sententia
libri sapientiȩ. qui meruit in ȩccła xp̃i de gradu lectorum
ȩccłe xp̃i tam longa annositate recitari. & ab omnib xp̃ia¬
nis. ab ep̃is usq ad extremos laicos fideles penitentes cathecu¬
minos. cum ueneratione diuinȩ auctoritatis audiri. Certe
enim si de diuinarum scripturarũ tractatorib qui fuert̾
ante nos ꝓferrem oefensionẽ huiusce sententiȩ. quã nunc

Expanded text:
periculis vita productiore teneantur; quis cognovit sensum periculis vita productiore teneantur; quis cognovit sensum Domini ? Et tamen hinc intelligi datur, etiam illis justis qui bonos piosque mores usque ad senectutis maturitatem et diem ne malitia mutaret intellectum ejus, ipse in quantacumque vitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus. Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam caderet hinc posset auferre, justissima omnino, sed inscrutabilia sunt judicia ejus. 27. Quae cum ita sint, non debuit repudiari sententia libri Sapientiae, qui meruit in Ecclesia Christi de gradu lectorum Ecclesiae Christi tam longa annositate recitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum veneratione divinae auctoritatis audiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce sententiae, quam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit impietate defunctꝰ. in qua ñ dico unũ annũ s diẽ
fidelium contradicet: Porro si queratur a nob̾ utrũ si tõ
ẽẽt mortuus quando erat iustꝰ. penas ẽẽt inuenturus an
requiem. numqͥd requiẽ respondere dubitabimꝰ : Hȩc ẽ to-¬
ta causa cur dictum ẽ a quocumq sit dictũ. raptꝰ ẽ ne
malicia mutaret intellectum eꝰ. dictum ẽ enim scd̃m
ꝑicula uitȩ huius. ñ scđ̃m p̃scientiã dĩ qui hoc p̃scunt
qͦd futurum erat. & qͦd futurum ñ erat. idest qͦd ei mort̃
immnaturã fuerat largiturus. ut temptationũ subtrahe¬
retur incerto. ñ qͦd peccaturus eẽt. qui mansurus in temp¬
tatione ñ eẽt. De hac quippe uita legitur in libro iob.
Numquid temptatio ẽ uita humana suꝑ t̾rã. S quare
aliis c̃cedat᷑ ut ex huius uitȩ ꝑicłis dum iusti sunt au¬
ferantur. alii uͦ iusti donec a iusticia cadant in eissoem

Expanded text:
fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum ritati quis fidelium contradicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Dictum est enim secundum periculaquod futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto; non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Sed quare aliis concedatur, ut ex hujus vitae periculis dum justi sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ ñ solum ñ eẽ fidelis inutilẽ mortẽ. uerũ &̃ utilẽ itꝑiri
qͣm peccandi ꝑicdis hominem subtrahit. & in ñ peccandi
securitate constituit. S quid ꝓdest. si &ẽ futura quȩ com¬
missa non st̃ peccata puniunt᷑. Agit cam̃ ille copiosissime
atq optime peccandi ꝑicula nec deesse in ista uita. nec
suꝑ ẽẽ post istam. uͥ & illuo testimonium ponit de libro
sapientiȩ. raptis ẽ ne malitia mutaret intellectum illiꝰ
Quod ame quoq positum fr̃s istos ua respuisse dixistiᷤ
canꝗͣ̃ ñ de libro canonico adhibitum. quasi & excepta hunis
libri attestatione res ipsa ñ clara sit quã uolumꝰ hine
doceri. Qͥs enim audeat negare xp̃ianus iustum si morte
p̃occupatus fuerit in refrigerio futurum: Qlib& hoc di¬
xerit. quis homo sanȩ fidĩ resistendum putabit: Itẽ dix̾it
iustum si a sua iusticia recesserit in qua dii uixit. & in ea

Expanded text:
dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperidicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperim peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, sit, quam voluimus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus hab̾e non possunt. & in uera remissione pecca¬
torum baptizari. quamuis nullum ex adã traherent. qm
remit tuntur eis peccata. de quib illos d̾s penitentiam
p̃sciuit acturos. Ita facillime agerent atq obtinerent
causam suã. qua negant ẽẽ originale peccatum. & grãm
dĩ ñ dari nisi scd̃m m̃ita nr̃a contendunt. S qr hominũ
futura quȩ ñ sunt futura ꝓculdubio nuilla st̾ m̾ita. &s boe
uidere facillimũ ẽ. idõ nec pelagiani hoc dicere potuert᷑. &
multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim ñ potest
qͣ moleste feram qͦd uiderunt pclagiani eẽ facillimũ & ab¬
surdissimũ. hoc ñ udisse istos qui nob̃cum errorẽ illorum
hereticorum catholica auccoritate c̃dempnant. Scribit li¬
brum de mortalitate cipͥmꝰ. multis ac pene omib qͥ ecele¬
siasticas litteras amant: laudabilit̾ notum. In quo ꝓpt̾ea

Expanded text:
prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccaprorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auctoritate condemnant. CAPUT XIV. 26. Scripsit librum de Mortalitate Cyprianus, multis ac pene omnibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea
Abbreviated transcription (Latin):
siuiueret. Itemq baptizatis ñ originalia dilui.s sua fut᷑a
si uiu̾ent: qm̃ ñ posset nͥ in maiore ętate peccari. s alios
accuros penitentiam. alios ñ acturos fortasse p̃uisos. idõ
alios baptizatos. alios sine baptismo exire de hac uita.
Hoc si audirent pelagiani. non iã laborarent negando
originale peccatum. querere paruulis extra regnum dĩ ne-¬
scio cuius suȩ felicitatis locum. Maxime quando c̃uincun¬
tur ñ eos hab̾e posse uitã ȩt̾nam. qr ñ manducauert carnẽ
nec biberunt sanguinem xp̃i. & quia in eis qui nullum
habent omnino peccatũ. falsus ẽ baptisius qui in remis¬
sionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus eẽ¬
nullum originale peccatum. s ꝓ suis futuris si uiu̾ent
m̾itis. uł baptizari uł ñ baptrrari eos qui de corpore sol
uuntur infantes. & ꝓsuis futuris m̾itis eos uł acciꝑe
uł ñ acciꝑe corpus ac sanguinem xp̃i sine quo uitam

Expanded text:
si viveret: itemque baptizatis si viveret: itemque baptizatis si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi ; et quia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non bantur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam
Abbreviated transcription (Latin):
s scđ̾m m̾ita quȩ fuerat habiturus si diutius uixisset in
corpore. unde opinari potuerunt homines quorũ ingenia
ñ ẽẽ contemptibilia ur̃ȩ indicant litterȩ: mirans & stupets
reꝑire ñ possum. nec cred̾e auderem. nͥ uob̃ ñ crede ñ aude¬
rem. S sꝑo affuturum đm. ut cõmoniti cito uideant ea
quȩ dicuntur futura fuisse peccata. si ꝑ dĩ uidicium in ñ
se dimitti. Qͥcumq enim dic̃ puniri tantũ d̾o udicante
futura peccata. dimitci autẽ do miserante nͥ posse. cogi
dum ẽ. magis gͦ futuris si dui uiuerent peccatorib cũ
in parna ȩtate moriunt᷑: lauachro quo peccata diluunt᷑
eos autẽ qui baptirantur & paruuli de corporib exeunt.
d̾m p̾scisse acturos fuisse penitentiã si uiuerent. attendans
& uideant si ita ẽ. ñ iam in paruulis sine baptismate
morientib peccata originalia uindicari. s sua cuiꝰq fut᷑a

Expanded text:
sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non se dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitadum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diluuntureos autem qui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent: attendant et videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. ut ꝑ corpus intelligamus ꝑ corporis tempus: Post cor¬
pus autẽ nemo erit in corpore nisi resurrectione nouissi¬
ma. ñ adulla m̾ita comparanda. s ad recipienda ꝓbonis
m̾itis p̃mia. ꝓ malis luenoa supplicia. Hoc autẽ medio
tempore int̾ depositionem & receptionẽ corporis scđm ea
quȩ gesserunt ꝑ corporis tempꝰ. siue cruciant᷑ animȩ. siue
requiescunt. Ad qͦd tempus corporis ꝑtin& &̃ qͦd pelagi¬
ani negant. s xp̃i ȩccła confitetur originale peccatum.
Quo siue soluto ꝑ d̃ĩ grãm. siue ꝑ dĩ uidicium ñ soluto
cũ moriunt᷑ infantes. aut m̾ito regenerationis transeunt
ex malis ad bona. aut m̾ito originis transeunt ex malis
ad mala. Hoc catholica fioes nouit: In hoc ẽ ñ nulli he¬
recici sine ulla contradictione ẽsentiunt. Iudicari autem
quemꝗͣ ñ scdm m̾ita quȩ habuit quãdiu fuit in corpore.

Expanded text:
fuit, ut per corpus intellegamus per corporis tempus? post corfuit, ut per corpus intellegamus per corporis tempus? post corpus autem nemo erit in corpore nisi resurrectione nouissima, non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
in eadem ȩtate mori. quia & ipsorum p̾scita sunt merita
futura s mala. ñ eorum uitã bonam uł malã dõ remune¬
tante uł dampnante. s nullã: Apl̃s quidem limitẽ fec̃.
quẽ transgredi ñ oebeat hominis ut mitius loquar ĩcau¬
ta suspitio. Ait enim. Omnes adstabimus ante tribunal
xp̃i. ut ferat unusquisq scđm ea quȩ ꝑ corpus gessit.
siue bonum siue malum. Gessit inquit. ñ adiunxit uł
gesturus fuit. S unde hoc talib uiris in mentẽ uenerit
nescio. ut futura quȩ ñ sunt futura puniant᷑. aut hono¬
rentur m̾ita paruulorum. Cur autẽ dictũ ẽ scđ̃m ea quȩ
ꝑ corpus gessit hominẽ iudicandũ. cum gerant᷑ multa
solo animo. ñ ꝑ corpus. nec ꝑ ullum corporis menbrum.
& plerumq tammagna. ut talib cogitationib pena
iustissima debeat᷑. sicuti ẽ ut alia taceam. qͦd dix̃ insipi
gessit. nisi scđ̾m ea quȩ gessit eo tempore quo in corpore

Expanded text:
in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala; non eorum vitam bonam vel malam Deo remunerante vel damnante, sed nullam ? Apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. Ait enim, Omnes astabimus ante tribunalChristi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipgessit, nisi secundum ea quae gessit eo tempore, quo in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
habe deinceps opa bona: cum ipse facit ut faciant diui¬
na mandata. S om̃ĩs hec ratio qua defendimuis grãm d̾i
nr̃a dari. quãuis euidentissime diuinorum eloquiorũ testi¬
moniis asseratur: tam̃ apud eos qui nisi aliquid sibi adsig¬
nent qͦd priores dent ut retribuatur eis. ab omni studio pi¬
etatis reprimi se putant: laborat aliquanto in ȩtate ma-¬
iorum iam utentium uoluntatis arbitrio. S uͥ uenitur
ad paruulos. & ad ipsum mediatorem di & hominum
hominem ib̃m xp̃m. om̃is deficit p̾cedentium grãm dĩ¬
humanorum assertio m̾itorum: qr nec illi ullis bonis
p̃cedentib m̾itis discernunt᷑ a cęc̾is. ut ꝑtineant ad lib̾ato¬
rem hominũ. nec ille ullis humanis p̃cedentib m̾itis
cum & ipse sit homo. lib̃ator factus ẽ hominũ. Qͥs enĩ au¬
diat qͦd dicunt᷑ paruuli ꝓ suis futuris m̾itis in ipsa infanti¬
li ȩcate baptizati. exire de hac uita. & idõ alii ñ baptizati

Expanded text:
habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuihabere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendimus gratiam deinostra dari, quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit phumanorum assertio meritorum: quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a caeteris, ut pertineant ad liberatorem hominum; nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. 24. Quis enim audiat, quod dicuntur parvuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac vita; et ideo alii non baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
obstruxit. adiungenis. quotqͦt enim spu dĩ aguntur. hi fi¬
autẽ hȩc oꝑatur unis atq idem sp̃c. diuidens propria
unicuiq ꝓut uult. Int̾ quȩ omnia sic̃ scitis: nominauit
& fidem. Sic̃ gͦ quãuis donum dĩ sit facta carnis morti¬
ficare: exigit᷑ tamen a nob̃ ꝓposito p̃mio initȩ: ita donũ dĩẽ
& fides. quãuis & ipsa cum dr. si credideris saluus eris. ꝓ¬
posito p̃mio salutis exigatur a nob̃. Idõ enim hȩc & nob̃
p̾cipiunt᷑. & dona dĩ eẽ monstrant᷑. ut intelligant᷑ qͦd &
nos ea facimus. & d̃s facit ut illa faciamus. sic̃ ꝑ ꝓpħani
erechielem aꝑtissime dic̃. Ed enm aꝑtius ꝗ̃ uͥ dicit. ego
faciam ut faciatis: Locum ipsum scripturx̧ atcendite. &
uidebitis illa dm̃ ꝓmittere facturum se ut faciant. quȩ
iubet ut fiant. Non sane ibi tacet m̾ita eoꝵ s mala. qͥb
se ostendit redadere ꝓ malis bona. hoc ipso quo eos facit

Expanded text:
obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi fiobstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi fiautem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult . Inter quae omnia, sicut scitis, nominavit et fidem. Sicut ergo quamvis donum Dei sit, facta carnis mortificare; exigitur tamen a nobis proposito praemio vitae: ita donum Dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio salutis exigatur a nobis. ideo haec et nobis praecipiuntur et dona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod et nos ea facimus et deus facit, ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apertissime dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit
Abbreviated transcription (Latin):
caritatemq cominittit:ꝰ S cum đr inquiunt. si credide¬
ris saluus eris: unum hoꝵ exigit᷑. alterum offertur. Qed
exigit᷑ in hominis : qͦd offertur in dĩ ẽ potestate. Cur ñ
ut det qͦd iubet. Rogant credentes: ut sibi augeatur fi¬
des. Rogant ꝓ non credentib : ut eis donetur fides. Et ĩ
suis gͥ incrementis. & in suis initiis : di donum ẽ fides. Sic aũ¬
ficau̾itis uiuetis. Nam & hic ex his duob unum exigitur
alterum offert᷑. Si sp̃u inquit facta carnis mortificau̾itis ui¬
uetis. Ut gͦ spu facta carnis mortificemus exigit᷑. ut autem
uiuamus: offert᷑. Num gͥ placet. ut facta carnis mortificare
ñ donum d̃i ẽẽ dicamus. neq id donum dĩ ẽẽ fateamur.
q̃m exigi audimus a nob̃. p̃mio uitȩ si hoc fecerimꝰ oblatoꝰ
Absit hoc ut placeat participib & defensorib gr̃ȩ. Pelagi¬
anorum ẽ error iste dampnabilis: quorum mox apłs ora

Expanded text:
charitatemque committit? Sed cum dicitur, inquiunt, Si credidecharitatemque committit? Sed cum dicitur, inquiunt, Si credideris, salvus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur in hominis, quod offertur in Dei est potestate. Cur nonut det quod jubet, et rogant credentes ut sibi augeatur fides: rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides; et in suis igitur incrementis et in suis initiis Dei donum est fides. Sic auaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora
Abbreviated transcription (Latin):
ut impleat qͦd ꝓmisit ds in hominũ ẽ potestate. Nisi
enim homo faciat qͦd dõ ñ donante ad hominẽ ꝑtinet.
ñ faciet ipse qͦd donet. Hoc ẽ nisi habeat hõ fidem ex
sem&e ipso. non implet d̾s qͦd ꝓmisit. ut oꝑa usticiȩ dent᷑
er dõ. Ao ꝑ hoc ut ꝓmissa sua ds possit implet. ñẽ n
dĩ s in hominis potestate. Qa si u̾itas & pietas nos credere
uetat: credamus cum abraham: qm̃ quȩ ꝓmisit potens ẽ &
facere. Promisit autem filios abrahȩ qͦd eẽ ñ possunt: si ñ
habeant fidem. Ergo ipse donat & fidẽ. Sane cum apłs dicat
id̾o ex fide ut scđm grãm firma sit ꝓmissio: miror homi¬
nes infirmitati suȩ se malle cominittere: ꝗͣ firmitati pro¬
missionis dĩ. S incerta ẽ mͥ inquit de me ipso uoluntas
dĩ. Qd gͦͫ Cuane tͥ uoluntas de te ipso certa ẽ. nec times
sit. cur ñ homo firmiori magis ꝗͣ infirmiori fidẽ suã spẽ

Expanded text:
ut impleat quod promisit Deus, in hominum est potestate. Nisi ut impleat quod promisit Deus, in hominum est potestate. Nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet: hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex Deo. Ac per hoc, ut promissa sua Deus possit implere, nDei, sed in hominis potestate; quod si veritas et pietas nos credere vetat, credamus cum Abraham quoniam quae promisit potens est facere; promisit autem filios Abrahae, quod esse non possunt si non habeant fidem, ergo ipse donat et fidem. Sane cum Apostolus dicat, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. Sed incerta est mihi, inquit, de meipso voluntas Dei. Quid ergo? tuane tibi voluntas de teipso certa est, nec times,sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem,
Abbreviated transcription (Latin):
idõ ex fide. ut scđ̃m grãm firma sit ꝓmissio omi semini
ñ de nr̃ẽ uoluntatis potestate. s de sua p̾destinatione pro¬
misit. Promisit enim qͦd ipse facturus fuerat: ñ qͦd hoĩes.
quia & si faciunt homines bona quȩ ꝑtinent ad colendũ
dm. ipse facit ut illi faciant quȩ p̃cepit. ñ illi faciunt
ut ipse faciat qͦd ꝓmisit. Alioquin ut dĩ compleantur¬
ꝓmissa. ñ in dĩ s in hominũ ẽ potestate. & qͦd a dño pro¬
missum ẽ. ab ipsis reddit᷑ abraȩ. Non autẽ sic credidit abra¬
facere. Non ait p̃dicere. ñ ait p̃scire. nam & aliena facta po
hȩ in semine ipsius. ut hoc ꝓmitteret qͦd ipse fac̃. ñ autẽ
ꝓmisit fidem gñtium quã sibi homines faciunt. s ut ꝓmit¬
teret qͦo ipse fac̃. illam p̃sciuit homines eẽ facturosꝰ Non
quidem sic apłs loquitur. filios quoq d̾s ꝓmisit abrahe.
fide. iustus enim ex fide uiuit. & omne qͦd ñ ex fide ẽ pe¬
catum ẽ: & sine fide impossibile ẽ placere dõ: nichominꝰ

Expanded text:
m gratiam firma sit promissio omni semini; non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit: promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Abrans est facere: non ait praedicere, non ait praescire, nam et aliena facta pothae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium quam sibi homines faciunt, sed ut promitteret quod ipse facit, illam praescivit homines esse facturos? Non quidem sic Apostolus loquitur: Filios quippe Deus promisit Abrahae fide, justus enim ex fide vivit, et omne quod non est ex fide peccatum est, et sine fide impo
Abbreviated transcription (Latin):
credamꝰ. neq inscrutabilia scrutari. aut inuestigabilia
uestigare conemur. Ex ore quippe infantium & lac¬
tentium ꝑfecit suam laudẽ. ut qͦd in his uidem quoꝵ
lib̾ationem bona eorum m̾ita nulla p̃cedunt. & in
his quorum dampnationẽ utrisq cõmunia origina¬
lia sola p̃cedunt. hoc & in maiorib fieri nequaꝗͣ omni¬
res qui lib̾antur atq puniunt᷑. siue dispares habeant
causas malas. ut qui uidet᷑ stare uideat ne cadat.
causa paruuloꝵ ad exemplum maiorũ sic̃ scribitis ñ

Expanded text:
credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem : ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in majoribus fieri nequaquam omnires qui liberantur atque puniuntur, sive dispares habeant causas malas; ut qui videtur stare, videat ne cadat ; Cu
Abbreviated transcription (Latin):
ciam gratis. hoc ẽ nullis eorum uł fidĩ uł oꝑum meritis
p̃cedentib. & maiorib &̃ his quos p̃uidet si apud eos
facia eẽnt suis miraculis credituros quib ñ uult sub¬
uenire ñ subuenit. de quib in sua p̃destinatione occul¬
te quidem s iuste aliud iudicauit. Hon ẽ enim iniqui¬
tas apud dm̃ s inscrutabilia sunt udicia qͦ. & inue
ritas. Inuestigabilis gͦ ẽ miscđ̾ia. qua cuiꝰ uult miseretur
nullis eius p̃cedentib meritis. & inuestigabilis u̾itas. qua
quẽ uult obdurat eius qͥdem p̃cedentib m̾itis. s cum eo
cuius miseretur: plerumq cõmunib. Sic̃ duoꝵ geminoꝵ
quoꝵ unꝰ assumitur unus relinquitur: dispar ẽ exitus.
merita communia. In quib tamen sic alt̾ magna dei
bonitate lib̾at᷑: ut alt̾ nulla eius in iquitate dampnet᷑.
Numqͥd enim iniquitas ẽ apud dm: Absit. S inuesti¬
gabiles uiȩ ipsuis. Itaq miscdiam eius in his qͥ lib̾ant᷑
e u̾itatem eius in his qui puniunt᷑: sine dubitatione

Expanded text:
iam gratis, id est nullis eorum vel fidei vel operum meritis praecedentibus: et majoribus, etiam his quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros. Quibus non vult subvenire, non subvenit, de quibus sua praedestinatione occulte quidem, sed juste judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum, sed incrustabilia sunt judicia ritas . Investigabilis ergo est misericordia, qua cujus vult miseretur, nullis ejus praecedentibus meritis: et investigabilis veritas, qua quem vult obdurat , ejus quidem praecedentibus meritis, sed cum eo cujus miseretur plerumque communibus. Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia: in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Numquid enim iniquitas est apud Deum? Absit: sed investigabiles sunt viae ipsius. Itaque misericordiam ejus in his qui liberantur, et veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
se dicunt. Ualde autẽ bona st̃ p̃cepta: si legitime his utamͦ.
Eo quippe ipso qͦ firmissime credit᷑ dm̃n uistum & bonũ ĩpoᷤ¬
sibilia ñ potuisse p̃ciꝑe. hinc ammonem & in facilib qͥd
agamus. & in difficilib quid petamus. Omĩa quippe fiunt
facilia caritati: cui uni xp̃i sarcina leuis ẽ: aut ea una ẽ
sarcina ipsa quȩ leuis ẽ. Scđ̃m hoc dictum ẽ. Et p̾cepta
eiꝰ grauia ñ sunt: ut cui grauia sunt: consideret ñ potu¬
isse diuinit᷑ dici grauia ñ sunt. nͥ qr pot̾ et̃ conrdis affect
cui gauia ñ sunt: e petat q̃ oestitut᷑: ut inpleat quid̃
ubeair. Ec qͦd dr ad isrł in deuteronomio. si pie. si sc̃e. si
spiritalit̾ incelligatur. hoc idem significat. Qa utiq cũ hoc
spiritales manꝰ: hoc ẽ inquit ubum fidĩ qͦd p̃dicamꝰ. Conu̾s
gͥ quisq sic̃ ibi p̃cipitur ad dñm dm̃ suum ex toto corde

Expanded text:
his utamur. his utamur. eo quippe ipso quo firmissime creditur \'deum iustum et bonum inpossibilia non potuisse praecipere\', hinc ammoneniur et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid petamus. omnia quippe fiunt facilia caritati, cui uni Christi sarcina leuis est aut ea una est sarcina ipsa quae leuis est. secundum hoc dictum est: et praecepta eius grauia non sunt, ut cui grauia sunt, consideret non potuisse diuinitus dici: grauia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt. et petat quo destituitur, ut inpleat quod iubetur. et quod dicitur ad Israhel in Deuteronomio, si pie, si sancte, si spiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, cum hoc spiritales manus — hoc est, inquit, uerbum fidei quod praedicamus. conuersus ergo quisque, sicut ibi praecipitur, ad dominum deum
Abbreviated transcription (Latin):
& recte uiuere negligunt: u̾berent᷑ t̾rorib. & p̃mioꝵ lau¬
dib erigant᷑. Ita sane ut ñ solum ad bonas actiones utrũ aẽ
ad pias orationes eos exhortari meminerimꝰ. atq hac instu¬
ere sanitate doctrinȩ. ut & illinc grãs agant cũ insticue¬
rint bene uiu̾e. qͦd aliqͥd sine difficultate fec̾int. & uͥdif
ficultatẽ aliquam sentiunt. fidelissimis & ꝑseuerantissi¬
mis p̃cib. & miscdiȩ promptis oꝑib facilitatẽ a dño imn¬
petrare ꝑsistant. Sic autem ꝓficientes. uͥ & quando pleniꝰ¬
sima iusticia ꝑficiantur: ñ nimis curo. ubicũq aut̾ &
quando cumq ꝑfecti fuerint: ñ nͥ gr̃a dĩ ꝑ iħm xꝑm¬
dñm nr̃m ꝑfici posse c̃firmo. Sane quando liqͥdo cogno¬
uerint nullũ peccatũ se hab̃e. ñ se dicent hab̾e peccatum
ne u̾itas in eis ñ sit. sic̃ in eis u̾itas ñ ẽ. qͥ cũ hañt. ñ habe¬

Expanded text:
et recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum lauet recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine diffficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et perseverantissimis precibus et misericordiae promptis operibus facilitatem a Domino impetrare persistant. Sic autem proficientes, ubi et quando plenissima justitia perficiantur, non nimis curo: ubicumque autem et quandocumque perfecti fuerint, nonnisi gratia Dei m perfici posse confirmo. sane quando liquido cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas n