comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
os ẽẽ iudicandos: qͥ temporalium bonorum
uł copiam sectantes. uł mopiam metuentes.
amittunt et̾na: q̃ nec dari posst̾ ab hominib
nec auferri. Itaq ait. Si sal infatuatum fu̾it.
in quo saliet᷑: Id est si uos ꝑ qͦs condiendi st̃
quodamin popłi. metu ꝑsecutionum tempo¬
ralium amiseritis regna cȩloꝵ: qͥerunt ho¬
mines ꝑ qͦs uob̃ error auferat᷑. cum uos elege¬
rit ds̃. ꝑ qͦs errorem auferat cȩt̃oꝵ : Gͦad ni¬
chilum ualet sal infatuatum: nisi ut mittat᷑
foras. & calcet᷑ ab hominib. N itaq calcat᷑ ab
hominib qui patit᷑ ꝑsecutionem: s qͥ psecutio¬
nem timendo infatuat᷑. Calcari enim ñ po¬
test nisi inferior. S inferior non ẽ: qui quã¬
uis corpore mutta in t̾ra sustineat. corde tñ
fixus in cȩlo ẽ. Uos estis lumen mundi. Qͦmͦ
dixit suꝑiꝰ sal t̾re. sic nẽ dic̃ lumen mundi.
Nam neq suꝑius ista t̾ra accipienda ẽ. quã

Expanded text:
os esse judicandos, qui temporalium bonorum os esse judicandos, qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Itaque si sal infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; qui erunt homines per quos a vobis error auferatur, cum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, nisi ut mittatur foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibus qui patitur persecutionem, sed qui persecutionem timendo infatuatur. Calcari enim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi. Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tate: qmmerces ur̃a multa ẽ in cęlis. N hic cȩlos
diciputo. suꝑiores partes huiꝰ uisibilis mundi:
Non enim merces nr̃a quȩ inconcussa & ȩt̾na
ẽẽ debet. in reb uolubilib & temporalibus col¬
locanda ẽ. S in celis dictum puto. in sp̃ialib
firm am̃tis ubi habitat sempit̾na iusticia: in qͦ¬
rum comparatione tra dr anima uiqͣ: cui pec¬
canti dictum est. t̾ra es & in t̾ram ibis. Dehis
Sentiut gͦ iam istam mercedem: qͥ gaudens
sp̃italib bonis. S ex omni parte ꝑficiet᷑: cũ
etiam hoc mortale induerit immortalitatẽ.
Ita enim ꝑsecuti st̃ inquit & ꝓpħas: qui ante
uos fuerunt. Nunc ꝑsecutionem generaliter
posuit: & in maledictis & in dilaceratione fa¬
me. Et b̃n exemplo adhortatꝰ est: quia uera
dicentes solent ꝑsecutionem pati. Nec tam̃
ideo ꝓpħe antiqui. timore ꝑsecutionis a ueri¬
tatis p̃dicatione defecerunt. Rectissime itaq
sequit᷑. Cos estis sal t̾rȩ. Ostendit dñs fatu¬

Expanded text:
tate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporalibus collocanda est. Sed in coelis dictum puto, in spiritualibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia: in quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est, Terra es, et in terram ibis . De hiSentiunt ergo jam istam mercedem, qui gaudent spiritualibus bonis: sed tunc ex omni parte perficietur, cum etiam hoc mortale induerit immortalitatem. Ita enim persecuti sunt, inquit, et Prophetas qui ante vos fuerunt. Nunc peposuit, et in maledictis, et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae antiqui more persecutionis a veritatis praedicatione defecerunt. Rectissime itaque sequitur, Vos estis sal terrae: ostendens fatu
Abbreviated transcription (Latin):
uos: mentientes ꝓpt̃ me. Gaudete & exultate:
qm̃ merees ur̃a multa ẽ in celis. Ammadũ¬
tat qͥsqͥs delicias huiꝰ scłi. & facultates rerũ
temporalium querit in homine xpĩano.
intͥnsecꝰ ẽẽ beatitudinem nr̃am:. sic̃ de anima
secutiones & detractationes ꝓmittunt᷑. De
quib tam̃ magna merces in celis est:q̃ senti¬
tur in corde patientium eoꝵ qui iã possunt
dicere. S lam in tͥbulationib scientes qͦd
tribulatio patientiam oꝑat᷑: patientia autem

Expanded text:
Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ersecutiones et detractiones promittuntur: de quibus tamen magna merces est in coelis, quae sentitur in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patienti
Abbreviated transcription (Latin):
est scłm id qͦd soluit. ñ scdđm id qͦd inuenit &¬
legit: minimus uocabit᷑ in regno cȩloꝵ. Et for¬
tasse ideo ñ erit in regno cȩloꝵ: ubi nisi mag¬
ni ẽẽ non possunt. Qui aut̃ fecerit & docue¬
rit sic. hoc ẽ qui non soluerit & docuerit sie.
scdm id qͦdũ soluit. magnꝰ uocabit᷑ in regno

Expanded text:
est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit sic, hoc est, qui non solverit, et docuerit sic, secundum id quod non solvit, magnus vocabitur in regno
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd inuenit: s magis ꝑficiendo confirmat. Et
ideo sequit᷑ & dicit. Am̃ dico uob̃. donec trans¬
eat celum & t̾ra: iota unum aut unꝰ apex ñ
transiet a lege. donec omnia fiant. Dum enĩ
fiunt etiam illa q̃ addunt᷑ ad ꝑfectionem:
multomagis fiunt illa quȩ p̃missa sunt ad
inchoationem. Qͦd aut̃ ait iota unum aut
unꝰ apex ñ transiet a lege: nichil potest in
telligi aliud. nisi uehemens exp̃ssio ꝑfectio¬
nis: qͣndo ꝑlitt̾as singłas demonstrata est.
int̃ qͦs litt̾as iota minor est cęt̾is. qͥa uno duc¬
tufit: apex aut̃ etiam ipsius aliqua in fũmo
particła ẽ. Quib u̾bis ostendit: in lege ad ef¬
fectum etiam minima queq ꝑduci. Deinde
scibieit. Qui enim soluerit unum de manda¬
tis istis minimis. & docuerit sic homines:
mininꝰ uocabit᷑ in regno cȩloꝵ. Mandata
gͦ ininima: significant᷑ ꝑunum iota. & unũ
apicem. Qtu gͦ soluerit & docuerit sic. id

Expanded text:
quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: et quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: et ideo sequitur, et dicit, Amen dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Postea gͦ ꝙͣ cohortatꝰ est audientes. ut se
p̃pararent ad omnia sustinenda ꝓueritate
atq iusticia. & ñ abscondent bonum quod
accept᷑i erant. s ea beniuolentia dicerent.
ut cȩt̾os docerent. ñ ad laudem suam. s ad
głam di bona sua oꝑa referentes: incipit eos
iam in formare & docere quod doceant. Tan¬
quam si quererent dicentes. Ecce uolumꝰ omĩa
sustinere ꝓ tuo nomine: & doctͥnam tuam ñ
absconde. S quid ẽ hoc ipsum qͦd uetas ab
scondi: & ꝓ qͦ iubes omnia tolerari: Nunquid
alia dicturꝰ es. contra ea q̃ in lege scͥpta sunt:
S inquit. Nolite putare qm̃ uenisoluere le¬
gem aut ꝓpħas. Non ueni soluere: s adimple¬
re. In hac sententia duplex sensꝰ est: & scđm u¬
trunq tractandum ẽ. Nam qͥ dicit ñ ueni sol¬
uere legem s adimplere: aut addendo dicit.
qͦd minus habet: aut faciendo quod iubet.
Illud gͦ priꝰ considemus: quod pͥmitꝰ posur::
Nam qui addit qͦd minꝰ habet. ñ utiq soluit

Expanded text:
. Posteaquam ergo cohortatus est audientes ut se praepararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et ut non absconderent bonum quod accepturi erant, sed ea benevolentia discerent, ut caeteros docerent, non ad laudem suam, sed ad gloriam Dei bona sua opera referentes; incipit eos jam informare et docere quid doceant, tanquam si quaererent dicentes: Ecce volumus et omnia sustinere pro tuo nomine, et doctrinam tuam non abscondere; sed quid est hoc ipsum qscondi, et pro quo jubes omnia tolerari? Nunquid aliud dicturus es contra ea quae in lege scripta sunt? Non, inquit: Nolite putare quoniam veni solvere legem, aut prophetas. Non enim veni solvere, sed adimplere. In hac enim sententia setrumque tractandum est. Nam qui dicit, Non veni solvere Legem, sed implere; aut addendo dicit quod minus habet, aut faciendo quod habet: illud ergo prius consideremus, quod primo posui. Nam qui addit quod minus habet, non utique solvit
Abbreviated transcription (Latin):
ta ur̃a: s addidit. & głificent patrem ur̃m
qͥ in cęlis ẽ: ut hoc ipsum qͦd homo ꝑbona
oꝑa placet hominib. non ibi finem consti¬
tuat. ut hominib placeat: s referat hoc ad
laudem di: & ꝓpt̾ea placeat hominibus.
ut in illo głificet᷑ ds̃. Hoc enim laudantib
expedit: ut ñ hominem s dm̃ honorent. Siẽ
in ipso homine quem portabat dñs ostendit:
ubi admirate fc̃ turbe de paralytico sanato
uirtutes eiꝰ. sic̃ in eugłio scͥptum ẽ. Tmuert̃

Expanded text:
tra, sed addidit Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, ut hoc ipsum, quod homo per bona opera placet hominibus, non sibi finem constituat, ut hominibus placeat, sed referat hoc ad laudem Dei. Et propterea placeat hominibus, ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit ut non hominem, sed Deum honorent. Sicut in ipso homine, quem portabat, Dominus ostendit, ubi admiratae sunt turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio scriptum est: Timuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
si surgens ira silentio p̃meret᷑. Siuͦ non solum
uox indignantis audiat᷑. s eciamũbum quod¬
lam certam uituꝑationem eiꝰ in quem ꝓfertͣ de¬
signet. & notet ÷ qͥs dubitet ampliꝰ hoc ẽẽ. qmͣsi
solus indignationis sonꝰ ederet᷑: Itaq in pͥ¬
mounum ẽ id ẽ ira sola : in scđo duo. ira ce
iox qͦ irã significat. in tc̃io tͥa. ⁊ ira ⁊ uox qͦirã
significat ⁊ ĩuoce ipsa c̾te uituꝑationis ex

Expanded text:
si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum, quod certam ejus vituperationem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur. Itaque in primo unum est, id est ira sola, in secundo duo, et ira et vox, quae iram significat, in tertio tria, et ira et vox, quae iram signifieat, et in voce ip
Abbreviated transcription (Latin):
uti u̾bo qͦd & in latina lingua nullum sit.
& in greca musitatum ꝓ babilitis ẽ gͦ quod
audiui a qͦdam hebreo: cum id int̾ro gassem.
Dixit enim ẽẽ uocem ñ significantem aliqͥd:
s indignantis anim motum expͥmentem.
Has int̾iect̾iones grammatiqi uocant parti¬
culas orationis. significantes cõmoti animi
affectum: uelut cum dr a dolente heci. uel
abirascente hem: Quȩ uoces quarum eũq
linguarum sunt ꝓpͥe: nec in aliam linguam
facile tranfferunt᷑. Quȩ causa utiq coegit.
tã g̾cum intpretem quam latinum uocem ip¬
sam ponere: cum qͦm eam int̃ptaret᷑ non in¬
ueniret. Grac itaq st̃ in istis peccatis: ut pͥ¬
mo qͥs ꝙ irascat᷑ & eum motum retineat corde
conceptum. Iam si extorscrit uocem indignan¬
tis ipsa commotio. ñ significantem aliquid.
s illum animi motum ipsa eruptione testan¬
tem qͣ feriat᷑ ille cui irascit᷑. plus ẽ utiq quam¬

Expanded text:
uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascitur; plus est utiq
Abbreviated transcription (Latin):
erit concilio. Qui aut̃ dixerit fatue: reuserit
gehennȩ ignis. Quid int̾est int̾ reum iuid¬
co. & reum concilio. & reum gehennȩ ignis:
Nam postremum hoc grauissimum sonat: oe
adionet gͣdus qͦsdam factos a leuiorib ad gra¬
uiora: donec ad gehennam ignis ueniret᷑. Ꝙ
ideo sic̃ leuius ẽ reum eẽ iudicio. quam reum
c̃ẽ concilio. & leuiꝰ est retim ẽẽ concilio. quã
ẽẽ intelligat᷑. irascisine causa fr̃i. quam dicere
racha. & rursũ leuitis eẽ dicere racha. quam
dicere facere fatue. Non enim reat᷑ ipse hab̃et
gradus: nisi gradatim etiam peccata cõme¬
morarent᷑. Unrum aut̃ hic u̾bum obscurum
positum ẽ. qͥa nec grecum nec latinum ẽ ra¬
cha: cęt̾a uͦ in sermone nr̃o usitata st̃. Nonnul¬
li aut̃ de greco trahere uoluerunt. int̃preta¬
tonem huiꝰ uocis. putantes pannosum dici
cum querit᷑ qͥd dcat᷑ grece pannos: non res¬
pondent racha. Demnde posset latinꝰ int̾pres
ubi posuit racha. pannosum ponere: nec

Expanded text:
erit concilio: qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis. Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet quosdam gradus factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Et ideo si levius est reum esse judicio quam reum esse concilio; item levius est reum esse concilio, quam esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarentur. 23. Unum autem hic verbum obscurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec
Abbreviated transcription (Latin):
regnum çelorum. Hec itaq octaua sententia
quȩ ad caput redit. ꝑfectumq hominem de¬
clarat: significat᷑ fortasse & circumcisione oc¬
taui diei inuet̾i testam̃to. & dñi resurrectio¬
ne post sabb̃m qͥ ẽ utiq octauus dies. idemq
pͥmus dies. &e celebratione octauarum feri¬
arum. qͣs in regeneratione noui hominis
celebramꝰ. & numero ipso pentecostes.Nam
septenario numerosepties multiplicato. qͦ
fiunt quadraginta nouem. quasi octauus
adlit᷑. ut qͥnquaginta compleant᷑. & tanꝗͣ
redeat᷑ ad cayut: qͦ die missus ẽ sp̃s sanctꝰ:
qͦ in regnum cȩlorum ducimur. & hȩredi¬
tatem accipimꝰ. & consolamur & pascim᷑. &
misccłiam consequim᷑. & mundamͣ. & pacifi¬
camur: atq ita ꝑfecti. om̃s extͥnsecꝰ illatas mo

Expanded text:
regnum coelorum. Haec octava sententia, regnum coelorum. Haec octava sententia, quae ad caput redit, perfectumque hominem declarat, significatur fortasse et circumcisione octavo die in Veteri Testamento; et Domini resurrectione post sabbatum, qui est utique octavus, idemque primus dies; et celebratione octavarum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus; et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multiplicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur et tanquam redeatur ad caput: quo die missus est Spiritus sanctus, quo in regnum coelorum ducimur, et haereditatem accipimus, et consolamur; et pascimur, et misericordiam consequimur, et mundamur, et pacific
Abbreviated transcription (Latin):
gent: qm ipsi consolabunt᷑. fsurientib &
sitientib satitas: tanqm refectio laborantib
fortit̃q certantib ad salutem. Beati qͥ esuri¬
unt & sitiunt iusticiam: qm ipsi sat᷑abunt᷑.¬
Miscłib misccłia. tanquam uͦ & optimo con¬
silioutentib: ut hoc eis exibeat᷑ a potentio¬
re. quod inualidiorib exibent. Beati mis e¬
ricordes: qm̃ ipsoꝵ mis erebit᷑ d̾s. Mundis
corde facultas uidendi dm̃: tanquam pu¬
rum ocłm ad intelligenda et̾na gerentibus.
Beati mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt.
Pacificis dei similitudo: tanquam ꝑfecte sa¬
pientib formatisq ad imaginem di. ꝑ rege¬
nerationem renouati hominis. Beati pacifici:
qm ipsi filii deiuocabunt᷑. E ista quidem in hac
credim᷑. Nam illa omnimoda & in angłicam
formam mutatio q̃ post hanc uitam ꝓmittit᷑.
nullis ũbis exponi potest. Beati gͦ qͥ ꝑsecutio¬
nem patiunt᷑ ꝓpt̃ iusticiam: q̃m ipsorum ẽ

Expanded text:
gent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et gent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntmisericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod invalidioribus exhibent. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similitudo, tanquam perfecte sapientibus formatisque ad imaginem Dei per regenerationem renovati hominis: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Et ista quidem in hac credimus. Nam illa omnimoda in angelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exponi potest. Beati ergo qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est
Abbreviated transcription (Latin):
lumus: & adiuuemꝰ in qͦ possumꝰ alios. sic̃ &
nos in qͦ ñ possumꝰ cupimꝰ adiuuari: De qͥb
hic dr. Beati miscd̃es: &e reliqͣ. Intellectꝰ con¬
gruit mundis corde: tanquam purgato ocło
quo cerni possit. qͦd corporeꝰ ocłs ñ uidit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis ascendit.
De qͥb hic dr̃. Beati mundi corde. Sapientia
congruit pacificis: in qͥb tam ordinata sunt
omnia : nullusq motꝰ aduers rationem rebel¬
lis ẽ: s euncta obtemꝑant sp̃uihominis. cũ &
ci. Unum aut̃ p̃mium qͦd ẽ regnum cȩlorũ.
ꝓhis gͣdib uarie nominatum ẽ. In pͥmo sicut
oportebat positum ẽ regnum cȩloꝵ: quodẽ
ꝑfecte summeq sapientiȩ animȩ rationalis.
Sic itaq dictum ẽ beati pauꝑes sp̃u. qm̃ ipsoꝵ¬
testamentum patͥs cũ pietate querentibus.
Beatimites: qm̃ ipsi hereditate possidebunt
t̃ram. Iugentib consolatio: tanqͦm scientib
qͥd amiserint. & qͥb mersi sint.Beati qui lu¬

Expanded text:
n quo possumus alios, sicut et nos in quo non possumus cupimus adjuvari. De quibus hic dicitur: Beati misericordes, et reliq. Intellectus cordis congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, seci. Unum autem praemium, quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est: Beati pauperes spiritu, quotestamentum patris cum pietate quaerentibus: Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et quibus mersi sint: Beati qui lu
Abbreviated transcription (Latin):
lugentib qͥiam cognouierunt in septuris
quib malis uincti teneant᷑: quȩ tanquam bo¬
na & utilia ignorantes appetiuerunt. De qͥbus
hic dr: beati qui lugent. fortitudo congruit
esurientib & sitientib. Laborant enim deside¬
rantes gaudium de ueris bonis. & amorem a
t̃renis & temporalib aũtere cupientes. De qͥ¬
bus hic dr. Beati qui esuriunt & sitiunt iu

Expanded text:
lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetiverunt: de quibus hic dicitur, Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus et sitientibus: laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes: de quibus hic dicitur, Beati
Abbreviated transcription (Latin):
in cordib ur̃is: sim m̃tem uenerit. qͦd aliquid
habeat adu̾sum nos fr̃. id est si nos eum in al¬
quo lesimꝰ: tẽ enim ipse habet adũsum nos:
non enim ueniam postulabis ab eo qui tͥfecit
iniuriam. s tm̃ dimittis. sic̃ tͥ dimitti a dño
cupis. qͦd ipse cõmiseris: ꝑgendum est gͦ ad
reconciliationem cum in m̃tem uenerit. qͦd
nos forte frẽm in aliquo lesimͦ. ꝑgendum est¬
aut̃ ñ pedib corporis s motib animi: ut te hu¬
mili affectu ꝓst̾nas fr̃i. ad quem cͥara cogitatio¬
ne cucurreris in conspectueiꝰ. cui munꝰ obla¬
turꝰ es. Ita enim etiam si p̃sens sit. pot̾is eum ñ
simulato animo lenre. atq in gr̃am reuocare.
tieniam postulando. si hoc prius coram deofe¬
ceris. ꝑgens ad eum ñ pigro motu corporis. s
celerrimo dilectionis affectu: atq inde ueni¬
ens. id est intentionem reuocans ad id quod
agere ceꝑas. offeres munus tuum. Quis autẽ
hoc facit. ut fr̃i suo uł non irascat᷑ sine causa.

Expanded text:
n posse. Si in mentem venerit, quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum aliquo laesimus, tunc enim ipse habet adversus nos,Non enim veniam postulabis ab eo, qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittis, sicut tibi a Docupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa,
Abbreviated transcription (Latin):
hement̃ incumbit᷑. ut sese animꝰ euellat ab
eis. qͥb pestifera dulcedine innexus ẽ. Hic gͦ
esurit᷑ & sitit᷑ iusticia. & multum necessaria
ẽ fortitudo: qͥa ñ relinquit᷑ sine dolore. qͦd
cum delectatione retinet᷑. Quinto aut̃ gradu
ꝑseuerantib in labore. dat᷑ euadendi consiliũ:
qͥa nisi quisq adiuuet᷑ a suꝑiore. nullo mͦ sib
est idoneus. ut sese tantis miseriarum impli¬
camentis expechat. Est aut̃ iustum consilium:
ut qͥ se a potenqori adiuuari uult. adiuuet &¬
in firmiorem. in qͦ est ipse potentior. Itaꝙ bea¬
ti misccłes: qͥa ipsorum miserebit᷑ ds. Sextogͣ¬
duẽ cordis mundicia. de bona conscientia bo

Expanded text:
hementer incumbitur ut sese animus avellat ab hementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Besericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona cons
Abbreviated transcription (Latin):
qm ipsorum ẽ regnum cȩloꝵ. Inde iam incip̃
loqͥ. p̃sentes compellans: cum & illa qͦ supra
dicta st̃. ad eos etiam ꝑtinerent qͥ p̾sentes au¬
diebant: & hec postea quȩ uident᷑ p̃sentibus
specialit dici. ꝑtineant etiam ad illos qui ab¬
sentes. uł post fut᷑i erant. Quappt̃ iste senten¬
tiarum numerꝰ diligent̃ considerandus est.
Incipit eñ beatitudo ab humilitate. Beati
pauꝑes sp̃u. id est non inflati: dum se diuinȩ
auctoritati subdit anima. timens post hanc
uitam ne ꝑgat ad pęnas: etiam si forte in hac
eam semitem p̃b̃e pietate : ne id qͦd imꝑitis
uidet᷑ etiam absurdum uituꝑare audeat:
& ꝑuicacib concertationib efficiat᷑ indocibił.
Inde iam incipit scire: qͥb nodis huius secul.
ꝑ carnalem consuetudinem ac peccata tene¬
atur. Itaq in hoc t̾cio gradu. in qͦ scientia ẽ.
luget᷑ amissio summi boni. quia inheret᷑ ex¬
tremis. In quarto aut̃ gradulabor ẽ: ubi ue¬

Expanded text:
m ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi ve
Abbreviated transcription (Latin):
In ꝯcilio aũ qnͣꝙͣ ⁊ iudiciũ ec̃ soleat: tñqr inteẽ ali¬
qͥd ħ locofat̾icog̃ ipsa distinctio: mͥuidet᷑ ad
concilium ꝑtinere sententiȩ ꝓlatio. qͣndo
non iam cum ipsoreo agit᷑. utrum damnan¬
dus sit s int̾se qͥ iudicant conferunt. quo
supplicio damnari oporteat. quem constat eẽ
damnandum.Gehenna uͦ ignis: nec damna¬
tionem habet dubiam.sic̃ iudicium.nec dam¬
nati penam sicut concilium. In gehenna uͦ
ignis: certa ẽ & damnatio. & pęna cdamnati.

Expanded text:
liquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videatur ad concilium pertinere sententiae prolatio, quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se, qui judicant, conferunt, quo supplicio damnari oporteat, quem constat esse damnandum. Gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium, nec damnati poenam, sicut concilium, in gehenna vero ignis certa est et damnatio, et poena damnati.
Abbreviated transcription (Latin):
głam quȩ scđm dm̃ ẽ: non aliqͥo in illo ȩdi¬
ficio labefactans: s deficientib machinis
suis innotesçere faciens qͦnta firmitas intꝰ
extructa sit. Ido sequit᷑. Beati qui ꝑsecutionẽ
patiunt᷑ ꝓpt̾ iusticiam: qm̃ ipsoꝵ ẽ regnum

Expanded text:
am quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. ꝑ sp̃m scm̃ qui datꝰ est nobis. Nonem
lerare. Nam multi heretiei nomine xp̃iano
animas decipientes: multa talia patiunt᷑.
S ideo excludunt᷑ abista mercede. quia ñ
dictum ẽ tm̃. beati qui ꝑsecutionem pati¬
unt᷑: s additum ẽ ꝓpt̃ iusticiam. Ubi aut̃
sana fides ñẽ. ñ potest ẽẽ iusticia: quia

Expanded text:
ritum sanctum qui datus est nobis » . Non enim lerare. Nam multi haeretici, nomine christiano animas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum est, propter justitiam: ubi autem sana fid
Abbreviated transcription (Latin):
cum uolumꝰ fit. ubi prius & maxime ẽ ip¬
sumuelle. sine ullo quippe interuallo tẽ¬
poris. p̃sto est uoluntas ipsa cum uolumus.
S hanc quoq ad beneuiuendum accipi
mus desuꝑ potestatem. cum p̃paratur uo¬
luntas a dño. Scd̃a questio est. quomodo
dictum sit. pęnitet me quod constituerim
regem saul. Tercia. utrum sp̃s immundus
qui erat in phydonissa potuerit agere. ut
samuhel a saule uideret᷑: & loqueret᷑ cum eo.
Quarta de eo quod scͥptum est: intrauit rex
cdauid. & sedit ante dñm. Quinta. de eo qͦd
dixit helyas o dñe testis huius uiduȩ. cum qͣ
ego inhabito.apud ipsam tumale fecisti occi¬
dere filium eius. Hoc opꝰsic incipit. Gratissi¬
mam plane atq suauissimam. Explicit re¬

Expanded text:
cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipcum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus sic incipit: Gratissimam sane atque suauissimam. CAPVT
Abbreviated transcription (Latin):
&e sic̃ gomorra similes fuissemꝰ. In cuiꝰ questio¬
nis solutione laboratum est quidem ꝓ libo
arbitrio uoluntatis humanȩ. s uicit gratia¬
dei. nec nis ad illud potui ꝑuenire. tit liqͥ¬
dissima ueritate dixisse intelligatur apłs. qͥs
enim te discernit. quid aut̃ habes quod ñ ac
cepisti. si aut̃ & accepisti quid głaris quasi
non accepis. Qd uolens etiam martyr ey¬
prianus ostende. hoc totum ipso titulo de¬
finiuit dicens. in nullo głandum quando
nrm nichil sit. In scđo libro tractant᷑ cet̾e
questiones. & pro nr̃a quantulacunq faculta¬
te soluunt᷑. que sunt om̃s de seript᷑a quȩ reg¬
noꝵs appellatur. Harum pͥma est. de eo quod
scriptum est. Et insiluit sp̃s domini in saul.
cum exponerem dixi. quamuis sit in cuiusq
potestate quid uelit. non ẽ tamen in cuiꝰqͣm
potestate quid possit. Qͦd ideo dictum est.
quia non dicimꝰ ẽẽ inpotestate nr̃a. nisi qͣd

Expanded text:
et sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestioet sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libro arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem hcepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil est . 2. In secundo libro tractantur caeterae quaestiones, et pro nostra quantulacumque facultate solvuntur, quae sunt omnes de scriptura quae Regnorum appellatur. Harum prima est de eo quod scriptum est: et insiliuit spiritus domini in Saul, cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod,
Abbreviated transcription (Latin):
ciet cum temptatione etiam exitum ut
duo sunt ad simplicianum ȩccłe medio¬
lanensis antistitem. qui beatissimo suc¬
cessit ambrosio. de diu̾̃sis questionibus.
quarum duas ex epła pauli apł ad roma¬
nos: in pͥmum librum conduui. Harum p̾¬
or est. de eo quod scͥptum ẽ. quid gͦ dicemꝰ.
ler peccatum est. absit. usq ad illud ubi
ait. quis me liberabit de corpore mortis
qua illa apłi uerba lex sp̃italis est. ego aut̃
carnalis sum. ce cȩt̾ã quib caro contͣ sp̃m
confligere ostendit᷑ eo modo exposui. tanꝙͣ
homo describat᷑ adhuc sub lege: nondum
sub gr̃a constitutus. Longe enim postea cẽ
sp̃italis hominis &e hoc ꝓbabilius ẽẽ posse
illa u̾ba cognoui. Postĩor in hoc libro q̃stio ẽ
ab eoloco ubi ait. Non solum aut̃ sed & re¬
becea ex uno concubitu habens ysaac pat̾s
nr̃iusq ad illud ubi ait. nisi dñs sabaothre¬
liquisset nob semen sicut sodoma facti ẽcmꝰ.

Expanded text:
ciet cum temptatione etiam exitum, ut ciet cum temptatione etiam exitum, ut duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antcessit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait, Quis me liberabit de corpore mortis qua illa Apostoli verba, Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum : et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri: usque ad illud ubi ait, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus,
Abbreviated transcription (Latin):
semꝰ eoq ꝑducti sunt defendendo men¬
dacium. ut etiam pͥmo illo genere quod
est sceleratissimum omnium. dicant usũ
fuisse apłm paulum. Namin epła ad ga¬
lathas. quȩ utiq sicut cęt̾e ad doctrinam
religionis pietatisq conscripta ẽ illo loco
dicunt eum eẽ mentitum. ubi ait de pecͦ
ce barnaba: cum uidissem qͥa non recte in¬
grederent᷑ ad ueritatem euangłii. Cum
enim uolunt petrum ab errore. atq ab ib¬
la in qͣm inciderat iiȩ prauitate defend̾e:
ipsam religionis uiam inqua salus ẽ oĩb
confracta ce comiutata scͥpturarum auic¬
toritate conant᷑ euertere. In quo ñuident
non solum mendacui crim̃. s etiam ꝑiurii
se obicere apło inipsa doctrina pietatis: hoc
est in epła in qua predicat᷑ cuangłm. Ibi¬
quippe ait pͥusquam ista narraret. q̃ aut̃
iam sit huius disputationis modus. in cuiꝰ
apłs clicit. fidelis łs. qui non uos sinet
temptari supͣ quam potestis ferre. sed fa¬

Expanded text:
semus, eoque perducti sunt defendendo mensemus, eoque perducti sunt defendendo mendacium, ut etiam primo illo genere, quod est omnium sceleratissimum, dicant usum fuisse apostolum Paulum. nam in epistula ad Galatas, quae utique sicut ceterae ad doctrinam religionis pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum, ubi ait de Petro\' et Barnaba: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii. cum enim uolunt Petrum ab errore atque ab illa, in quam inciderat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus est omnibus, confracta et comminuta scripturarum auctoritate conantur euertere. in quo non uident non solum mendacii crimen, sed etiam periurii se obicere apostolo in ipsa doctrina pietatis, hoc est in epistula, in qua praedicat euangeliquippe ait, priusquam ista narraret: quae autiam sit huius disputationis modus, in cuiusapostolus dicit: fidelis deus, qui non uos sinet temptari supra quam potestis ferre, sed fa
Abbreviated transcription (Latin):
cum id nobis p̃cipue tenendum sit. qͦuocare
atq inuitare debemꝰ : quos sic̃ nosmet ipsos
diliginus. Fortissimoq animo bibenda est
aplica illa sententia. aliis quidem sumus
odoruitȩ in uitam. aliis odor mortis in mor¬
tem. Et ad hec quis idoneus: Nec octauo ge¬
nere mentiendum est. Qra & in bonis casti¬
tas animi. pudicicia corporis: & in malis
id quod ipsi facimꝰ. eo quod fieri sinimus.
maius est. In his aut̃ octo generib tantoqͥs¬
q minꝰ peccat cum mentitur. quanto emer.¬
git ad octauum: tanto amplius quanto m̾¬
qit ad pͥmum. Qͥs quis aut̃ ẽẽ aliquod ge¬
nus mendacii quod peccatum ñ sit puta¬
uerit. decipiet se ipsum tͣpiter. cum hone¬
stum se deceptorem arbitrat᷑ aliorum. Ian¬
ta porro cȩcitas hominum anmas occupa¬
uit.ut eis parum sit si dicamꝰ quedam m̃¬
dacia non ẽẽ peccata. nisi etiam in quibꝰdã
peccatum dicant ẽẽ. si mendacium recu¬

Expanded text:
cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis et in malis id, quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his autem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, quanto emergit ad octauum, tanto amplius, quanto deuergit ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod peccatum non sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. Tanta porro caecitas hominum animos occupauit, ut eis parum sit, si dicamus quaedam mendacia non esse peccata, nisi etiam in quibusdam peccatum dicant esse, si mendacium recu
Abbreviated transcription (Latin):
ritas fine placencli hominib enuncianda ẽ.
Quanto minꝰ mencdacium. quod ꝑ se ip¬
sum qͥa m̃dacium est. utiq turpe est :
Non est mentiendum sexto genere. neq
enm recte etiam testimonii ueritas ꝓcuiꝰqm
temporali cõmodo ac salute corrumpitur.
Ad sempit̃nam uͦ salutem. nullꝰ ducendꝰ est
opituiante mendacio. Non enim malis
conũtentium morib. ad bonos mores conũ¬
tendus est. Qͥa si hoc erga illum faciendũ
est. debet etiam ipse conũsus facere erga ali¬
os. Atq ita non adbonos s ad malos mores
conu̾tit᷑. cum hoc p̃bet imitandum conu̾so.
quod ei p̾stitum est conũtendo. Neq sep¬
timo genere mentiendum est. Non enĩ cuiꝰ¬
quam commoditas aut salus temporalis.
ꝑficiende fidei p̾ferenda ẽ. Nec si qͥsquam
in recte factis nr̃is tam male mouet᷑. ut fiat
etiam anmo det̾ior. longeq a pietate re¬
motior: ꝓpterea recte fact̾a deserenda sunt.

Expanded text:
ritas fine placendi hominibus enuntianda est, ritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium, quod per se ipsum, quia mendacium est, utique turpe est! non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nec ulla exempla mencdacioꝵ imitatione
digna in morib factisq scõs inueniantur.
quod ad eas attu et scͥpturas. que ad nullã
figͣatam significationem referunt᷑. sicuti st̃
eunglio que imꝑitiorib mendacia uident᷑.
figurate significationes st̃. Et quod ait apłs
omnib omnna factꝰ sum. ut om̃s lucrifacerẽ.
non ea mentiendo fed compatiendo fecisse
recte intelligitur. ut tanta caritate cum eis
liberandis ageret. ac si ipse in eo malo esset.
a quo illos sanare cupiebat. Nest gͥ menti¬
endum indoctrina pietatis. magnum enĩ
scelus ẽ. & pͥmum genus detestabilis menda¬
cii. Non est mendiendum scđo genere. qͥa
nulli facienda ẽ iniuria. Non est mentien¬
dum t̾cio genere. quia nulli cum alteriꝰ
iniria consulendum est. Non est menti¬
enctum quarto genere. ꝓpt̃ mendacii libi¬
dinẽ: q̃ ꝑse ipsam uitiosa ẽ. Non est men¬
tiendum quinto genere. quia nec ipsa ue¬

Expanded text:
nec ulla exempla mendaciorum imitatione nec ulla exempla mendaciorum imitatione digna in moribus factisque sanctorum inveniantur; quod ad eas attinet Scripturas, quae ad nullam figuratam significationem referuntur, sicuti sunt res euangelio, quae inperitioribus mendacia uidentur, figuratae significationes sunt. et quod ait apostolus: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, non eum mentiendo, sed conpatiendo fecisse recte intellegitur, ut tanta caritate cum eis liberandis ageret, ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. non est igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim scelus est et primum genus detestabilis mendacii. non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsam uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ue
Abbreviated transcription (Latin):
in animo ẽ etiam: Corporalis gͦ pudi cicia cor¬
rumpi nisim anmo non potest. Quo ñ con¬
sentiente. neq ꝑmittente. nullo mͦ recte dicit᷑
iuolari pudicicia corporalis. quicquid in
corpore fu̾it aliena libidine ꝑpetratum. Un¬
de colligitur muttomagis anuni castitatem
seruandam eẽ in anima. in quã tutela est
pudicicie corporalis. Quamobrem quod in
nobis est utrunq scĩs morib ce conu̾satione
muniendum est atq sepiendum. ne aliunde
uioletur. Cum aut̃ utrunq non potest. qͥd ꝓ
alio sit contemnendum qͥs non uideat. cum
uideat quid eui sit p̾ponendum. animus
corpori. an corpꝰ animoꝰ Animi castitas pu¬
dicicie corporis an pucdicicia corporis castitati
animi: Et quod magis inpeccatis cauendũ.
pmissio facti alieni. an commissio facti tui:
Elucet itaq discussis omnib nichil aliud
illa testimonia scͥpt᷑arum monere. nisi nun¬
quam eẽ omnino mentiendum. qͣndoqͥdem

Expanded text:
in animo est? etiam corporalis ergo pudicitia corin animo est? etiam corporalis ergo pudicitia corrumpi nisi in animo non potest: quo non consentiente neque permittente nullo modo recte dicitur uiolari pudicitia corporalis, quidquid in corpore fuerit aliena libidine perpetratum. unde colligitur multo magis animi castitatem seruandam esse in animo, in quo tutela est pudicitiae corporalis. quamobrem quod in nobis est, utrumque sanctis moribus et conuersatione muniendum est atque sepiendum, ne aliunde uioletur. cum autem utrumque non potest, quid pro quo sit contemnendum quis non uideat? cum uideat, quid cui sit praeponendum, animus corpori an corpus animo, animi castitas pudicitiae corporis, an pudicitia corporis castitati animi, et quid magis in peccatis cauendum, permissio facti alieni. an commissio facti tuElucet itaque discussis omnibus, nihil aliud illa testimonia Scripturarum monere, nisi nunquam esse omnino mentiendum: quandoquidem
Abbreviated transcription (Latin):
iudicaret. ac diceret. fides enim appellata est
in latina lingͣ.ex eo quiafit quod dr. Quam
manifestum est non exibere mentientem. De
ce siminꝰ uiolat᷑ cum ita quisq mentit᷑. ut ei
nullo incommodo nullaq ꝑnicie credatur.
acddita etiam intentione uel salutis tuende.
uel pudiciciȩ corporis: uiolat᷑ tamen. & res
uiolatur. animi castitate atq sc̃itate seruanda.
Unde cogimur ñ opinione hominum q̃ ple¬
runq in errore est. s ipsa que omnib super.¬
eminet atq una inuictissima ẽ ueritate. etiã
pudicicie corporis ꝑfectam fidem anteponere.
Est enim anim castitas amor ordinatꝰ. ñ sub¬
dens maiora minoribꝰ. Minꝰ ẽ aut̃ qͥcqͥd incorꝑe:
qͣm qͥeqͥd in aĩouolari pot̃. serte enĩ cum ꝓ
pudicicia corporal quisq mentit᷑. uidet qͥdẽ
corrumpendo corpor suo non suam s alienam
imminere libidinem: cauet tam̃ ne saltem ꝑ¬
mitcendo sit particeps. ꝑ missio uͦ illa. ubi nisi

Expanded text:
iudicaret ac diceret. fides enim appellata est iudicaret ac diceret. fides enim appellata est in latina lingua ex eo, quia fit quod dicitur: quam manifestum est non exhibere mentientem. quae etsi minus uiolatur, cum ita quisque mentitur, ut ei nullo incommodo nullaque pernicie credatur addita etiam intentione uel salutis tuendae uel pudicitiae corporalis, uiolatur tamen, et res uiolatur in animi castitate atque sanctitate seruanda. unde cogimur non opinione hominum, quae plerumque in errore est, sed ipsa quae omnibus supereminet atque una inuictissima est ueritate etiam pudicitiae corporis perfectam fidem anteponere. est enim animi castitas amor ordinatus non subdens maiora minoribus. minus est autem, quidquid in corpore quam quidquid in animo uiolari potest. certe enim cum pro pudicitia corporali quisque mentitur, uidet quidem corrumpendo corpori suo non suam, sed alienam inminere libidinem, cauet tamen, ne saltem permittendo sit particeps. permissio uero illa ubi nisi
Abbreviated transcription (Latin):
lentiam. ꝓ pudicicia corporis admittendum
sit. Et tamen si quisquam ꝓponeret sibi sic
amandam ueritatem. non tantum que in
contemplando est. s &e inuerum enuncian¬
do quod in suo quoq rerum genere uerum
est. & non alit̃ ꝓferendo ore corporis senten¬
tiam. quam in animo concepta atq conspec¬
ta est. ut fidei ueridicam pulchritudinem.
non solum auro a&e argento. & geminis ce ame¬
nis p̃dus. atq ipsi uniu̾se temporali uitȩ. oĩb¬
q corporis bonis p̃poneret. nescio utrum sa¬
pienter a qͦꝗͣ errare diceret᷑. Et si hoc suis oĩb
talib teb recde anteferret. plurisq penderit:
recte etiam temporalib reb alioꝵ hominum.
quos innocentia beniuolentiaq sua seruare
atq adiuuare deb̃et. Amaret enim ꝑfectam fi¬
dem ñ solum bene credendi ea quȩ sibi excel¬
lent i ac fide digna auctoritate dicerentur.
s etiam fidelit enunciandi. que ipse dicenda

Expanded text:
lentiam, pro pudicitia corporis admittendum lentiam, pro pudicitia corporis admittendum sit. et tamen, si quisquam proponeret sibi sic amandam ueritatem, non tantum quae in contemplando est, sed etiam in uero enuntiando, quod in suo quoque rerum genere uerum est, et non aliter proferendam ore corporis sententiam, quam in animo concepta atque conspecta est, ut fidei ueridicam pulchritudinem non solum auro et argento et gemmis et amoenis praediis, sed et ipsi uniuersae temporali uitae omnique corporis bono praeponeret, nescio utrum sapienter a quoquam errare diceretur et, si hoc suis omnibus talibus rebus recte anteferret plurisque penderet. recte etiam temporalibus rebus aliorum hominum, quos innocentia beniuolentiaque sua seruare atque adiuuare deberet. amaret enim perfectam fidem non solum bene credendi ea. quae sibi excellenti et fide digna auctoritate dicerentur, sed etiam fideliter enuntiandi, quae ipse dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Ueritas aut̃ doctrine religionis. atq pie¬
tatis. non nisi mendacio uiolat᷑. cum ipsa
summa atq intima ueritas cuiꝰ est ista doc¬
trina. nullo mͦ possit uiolari: ad quam ꝑue¬
nire. atq in illa omni mͦ manere. eiq penitꝰ
inherere. non licebit. nisi corruptibile hoc
tas. exercitatio est qua in illam tendit᷑. cui
exercitationi ducatum p̃bet ista doctrina. que
humanis u̾bis. & corporeoꝵ sacramentorum
signaculis. ipsam insinuat. atq intimat ue¬
ritatem. ꝓptea &e hȩc que ꝑ mendacium cor¬
rumpi potest. maxime incorrupta seruanda
est: ut siquid in illa castitate anime fuerit
uiolatum. habeat unde reparet᷑. Corrupta
enim auctoritate doctrinȩ. nullus aut cursus
aut recursꝰ esse ad castitatem animi potest. Con¬
ficitur gͦ ex his omnib hec sententia. ut menda¬
cium quod ñ uiolat doctrinam pietatis. neq
ipsam pietatem. neq innocentiam neq beniuo¬

Expanded text:
deum. ueritas autem doctrinae, religionis atque piedeum. ueritas autem doctrinae, religionis atque pietatis nonnisi mendacio uiolatur, cum ipsa summa atque intima ueritas, cuius est ista doctrina, nullo modo possit uiolari: ad quam peruenire atque in illa omni modo manere eique penitus inhaerere non licebit, nisi cum corruptibile tas exercitatio est, qua in illam tenditur, cui exercitationi ducatum praebet ista doctrina, quae humanis uerbis et corporeorum sacramentorum signaculis ipsam insinuat atque intimat ueritatem, propterea et haec, quae per mendacium corrumpi potest, maxime incorrupta seruanda est, ut, si quid in illa castitate animi fuerit uiolatum, habeat unde reparetur. corrupta enim auctoritate doctrinae nullus aut cursus aut recursus esse ad castitatem animi potest. Conficitur ergo ex his omnibus haec sententia, ut mendacium, quod non uiolat doctrinam pietatis neque ipsam pietatem neque innocentiam neque beniuo