comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidem inferos iispiam scͥpturarum in bono
appellatos potui repꝑire. Qd̃ si nusqmͣ in diui¬
nis auccorib legitur non utiq ille sinus abra¬
he io ẽ secrete cui̾dam quictis habitatio. aliqͣ
pars inferorum eẽ credenda ẽ qmquam in his
ipsis tanti magistri u̾bis. ubi arc aicisse abra¬
ham int̃ nos etuos chaos magnium firmatum
õsatis ut opinor appareat non ẽẽ qnͣdam par-¬
tem et qͣsi menbrum inferoꝵ tante illiꝰ felicita¬
tis sinum. Chaos enm magnum quid ẽ. nisi qͥ¬
dam hiatus multum ea seꝑans int̃ que ñ solũ:
uerum etiã firmatus est: Quaꝑꝑ si millum abra¬
he sinum xp̃m mortuum uenisse scã scͥptura
dixisset. ñ nominato in ferno eiꝰq doloribrmi¬
ror si quisqm ad inferos eum descendisse asse¬
rere auderet. sed qui a euidentia destimonia et
infermum cõmemorant et dolores: nula cau¬
sa occurrit tur illo credatur uenisse saluator.
nisuit abeis dolorib saluos faceret: Sed utrum

Expanded text:
quidem inferos uspiam scripturarum in bono quidem inferos uspiam scripturarum in bono appellatos potui reperire. quod si nusquam in diuinis auctoritatibus legitur, non utique sinus ille Abrahae, id est secretae cuiusdam quietis habitatio aliqua pars inferorum esse credenda est. quamquam in his ipsis tanti magistri uerbis, ubi ait dixisse Abraham: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, satis, ut opinor, appareat non esse quandam partem et quasi membrum inferorum tantae illius felicitatis sinum. chaos enim magnum quid est nisi quidam hiatus multum ea separans, inter quae non solum est, uerum etiam firmatus est? quapropter si in illum Abrahae sinum Christum mortuum uenisse sancta scriptura dixisset non nominato inferno eiusque doloribus, miror, si quisquam ad inferos eum descendisse adserere auderet. Sed quia euidentia testimoma et infernum commemorant et dolores, nulla causa occurrit, cur illo credatur uenisse saluator, nisi ut ab eis doloribus saluos faceret; sed utrum
Abbreviated transcription (Latin):
seth. noc. ⁊ domineius. abraham ysaac & iacob.
sernum uenisset illis dolorib soluerentur. S
qͦnãmodo intelligatur abraham incuĩ sins̃
piuis etiam pauꝑ iue susceptus ẽ. in illis fiuisse
dolorib ego quidem non tudeo: explicant for¬
tasse quipossunt. Soios autem duos idẽ abrahã
et latarum. siue eleararum in illo memorabilis
quietis sinu fuisse anteqmͣ dñs in inferna des¬
cenderet. &e deistis tantum duob dixit fuisse
illi diuiti int̾ nos et uos chaos magnum fir¬
matumẽ. ut qui uoluint hinc transire ad uos
non possunt neq inde huc transmeare:nescio
utrum quisqm sit cui ñ uideatur absurdum:
porro si plures ꝗmͣ duo ibierant: quis aubece
dicere non ibi fuisse patriarchas et ꝓphetas qͥb̃
in scͥptura den iustitie pietatisq tam insigne
testimonium ꝑhibetur: Quid his g prestiterit
qui doiores soluit inferm in quib illi non fue¬
runt ñ dum intelligo p̃sertim quia nec ipsos

Expanded text:
Seth, Noe et domui eius, Abraham, Isaac, Iacob aSeth, Noe et domui eius, Abraham, Isaac, Iacob aum in infernum uenisset, illis doloribus soluerentur. Sed quonam modo intellegatur Abraham, in cuius sinum pius etiam pauper ille susceptus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non uideo; explicant fortasse, qui possunt. solos autem duos, id est Abraham et Lazarum in illo memorabilis quietis sinu fuisse, antequam dominus in inferna descenderet, et de istis tantum duobus dictum fuisse illi diuiti: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, ut hi, qui uolunt, hinc transire ad uos non possint neque inde huc transmeare, nescio utrum quisquam sit, cui non uideatur absurdum. porro si plures quam duo ibi erant, quis audeat dicere non ibi fuisse patriarchas et prophetas, quibus in scriptura dei iustitiae pietatisque tam insigne testimonium perhibetur? quid his ergo praestiterit, qui dolores soluit inferni, in quibus illi non fuerunt, nondum intellego, praesertim quia ne ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
dam accipi potest. quos ille dignos ista liberati¬
one iudicabat ut neq frustra illuc descendisse
existimetur. nulli eoꝵ ꝓfuturus qͥ ibi tenebant᷑
inclusi: nec tam̃ sit consequens ut qd diuina qͥb.¬
dam misedia iustitiaq concessit. omnib con¬
cessum eẽ putandum sit Et de illo quidẽ pͥmo
homine patre generis humam qd̃ eum ibidem
soluerit eccła fere tota consentit: Qđ̃ eam non in¬
anit̾ credidisse credendum ẽ undecumq hoc
traditum sit. etiã si canonicarũ scͥpturarũ hine
expressa non ꝓferatur auctoritas: qmͣquam il¬
lud qd̃ in libro sapientie scͥptum ẽ. hec illũ qui
pͥmus factus t̃ patrem orbis t̾rarum cũsolus
eẽt creatus custodiuit et edirxit illum adelicto
suo et dedit ei continendi uirtutem omĩa. magis
ꝓ hac sententia qmͣ pullo alio intellectu facere
indeatur: addunt quiddam. hoc benefitium
antiquis etiam sanctis fuisse concessum: abel

Expanded text:
dam accipi potest, quos ille dignos ista liberatidam accipi potest, quos ille dignos ista liberatione iudicabat, ut neque frustra illuc descendisse existimetur nulli eorum profuturus, qui ibi tenebantur inclusi, nec tamen sit consequens, ut, quod diuina quibusdam misericordia iustitiaque concessit, omnibus concessum esse putandum sit. Et de illo quidem primo homine, patre generis humani, quod eum indidem soluerit, ecclesia fere tota consentit, quod eam non inaniter credidisse credendum est, undecumque hoc traditum sit, etiamsi canonicarum scripturarum hinc expressa non proferatur auctoritas. quamquam illud, quod in libro sapientiae scriptum est: Haec illum, qui primus factus est, patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodiuit et eduxit illum a delicto suo et dedit ei uirtutem continendi omnia, magis pro hac sententia quam pro ullo alio intellectu facere uideatur. addunt quidam hoc beneficium antiquis etiam sanctis fuisse concessum, Abel,
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ iustitia creatoris. Quecum ita sint. si om̃s
inde soluit saluator. & sicut requirens scripsisti
exmaniuit inferna ut de inceps iuditium iam
expectaretur extremum: hec sunt que in hac re
ñ inmerito mouent que michi interim cogitã¬
ti solent octurrere: pͥmum qͣ auccoritate firme¬
tur ista sertentia. Qd̾ enĩ scͥptum ẽ in morte xp̃i
factum. solutis dolorib inferm. uł ad ipsum po¬
test intelligi ptinere qd̃ eos acceñ soluerte. hoc ẽ
irritos fecerit ne abeis ipse teneretur: presertim
quia sequitur inquib impossibile erac teneri cũ.
uł si causa queritur cur uoluerit uenire mninfer¬
num ubi dolores illi eeñt. quib teneri omnino
ñ poterat. quierat ut scͥptum ẽ in mortius liber
in quo pͥnceps et p̃posit᷑ mortis. ñ inuenit aliqͥd
qd̾ supplicio deberetur᷑ hoc scilicet qd̾ scͥtum ẽ
solutis doiorib inferm. ñ mominib sed inqͥbi¬

Expanded text:
aliter iustitia creatoris. Quae cum ita sint, si omnes aliter iustitia creatoris. Quae cum ita sint, si omnes inde soluit saluator et, sicut requirens scripsisti, exinaniuit inferna, ut deinceps iudicium iam expectaretur extremum, haec sunt, quae in hac re non inmerito mouent, quae mihi interim cogitanti solent occurrere: primum, qua auctoritate firmetur ista sententia. quod enim scriptum est in morte Christi factum solutis doloribus inferni, uel ad ipsum potest intellegi pertinere, quod eos hactenus soluerit, hoc est inritos fecerit, ne ab eis ipse teneretur, praesertim quia sequitur: In quibus inpossibile erat teneri eum, uel, si causa quaeritur, cur uoluerit uenire in infernum, ubi dolores\' illi essent, quibus teneri omnino non poterat, qui erat, ut scriptum est, in mortuis liber, in quo princeps et praepositus mortis non inuenit aliquid, quod supplicio deberetur, hoc scilicet, quod scriptum est, \'solutis doloribus inferni\' non in omnibus sed in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
coierent: uerũ etiã illos qui het non cantando ut
declamando. sed philosophando dixerunt. Mul¬
toꝵ etiam quoꝵ litteras non habemꝰ.sed in illoꝵ
litteris didicimus secundum quemdam modum
laudabiles uitas: excepto dei cultu in quo erraue¬
runt colentes uana que publice colenda fuerant
instituta. et creature qmͣ ereatori potius seruien¬
tes inceteris morib parsiuionie. continentie casti.¬
tatis. sobrietatis. mortis ꝓpatrie sauite contem¬
ptu. seruateq fider non solum ciuib uerũ et
hostib imitandi merito ꝓponantur. Que qͥdẽ¬
omiã qnͣdo ñ referunt᷑ ad finem recte uereq
pietatis. sed ad fastum in anẽ humane laudis
et głeetiam ipsa in anescunt qͦlammodo.ste¬
riuiaq reddunt᷑. Herumptam̃ quadam indole
animi ita delectant. ut ens inqͥb hec fuerunt
uellem᷑ uł p̃cipue uł cum ecc̃is ab inferm crucia¬
tib uberari: nisi alit̃ se habe̾t sensus humanus

Expanded text:
colerent, uerum etiam illos, qui haec non cantando uel colerent, uerum etiam illos, qui haec non cantando uel declamando sed philosophando dixerunt, multos etiam, quorum litteras non habemus, sed in illorum litteris didicimus secundum quendam modum laudabiles uitas, ut excepto dei cultu, in quo errauerunt colentes uana, quae publice colenda fuerant, instituta et creaturae quam creatori potius seruientes, in ceteris moribus parsimoniae, continentiae, castitatis, sobrietatis, mortis pro patriae salute contemptus seruataeque fidei non solum ciuibus uerum et hostibomnia quando non referuntur ad finem rectae veraeque pictatis, sed ad fastum inanem humanae laudis et gloriae, etiam ipsa inanescunt qriliaque redduntur. uerum tamen quadam indole animi ita delectant, ut eos, in quibus haec fuerunt, uellemus uel praecipue uel cum ceteris ab inferni cruciatibus liberari, nisi aliter se haberet sensus humanus
Abbreviated transcription (Latin):
inuinculis. et sic eos soluit tamquam si cathenaᷤ
soluisset. quib fuerat alligatus. facile ẽ intelli¬
gere sic eos solutos quẽadmodum solui posst̃
laquei uenantium neteneant: ñ quia tenuert̃.
Potest et sic. ut eos dolores eum soluisse credam᷑
quibteneri ipse ñpoterat. sed quib alii teneban¬
tur quos ille nouerat libandos. Uerum qͥ nam
isti sint: temerarium ẽ defiture. Si enĩ om̃s oĩno
dixerimus tunc ẽẽ liberatos. qͥ ulic inuenti st̃.
qͥs non gratuietur. si hoc possimus ostendere: p̃¬
itrtum ꝓpt̃ quosdam qui nobis litterario labore
sus familiarit̾ innotuerunt. quoꝵ eloqͥum in¬
geniumq miramur. non solum poetas et ora.¬
tores qui eos dem ipsos falsos deos gentiũ multi
opusculoꝵ suoꝵ locis contempnendos. ridendoᷤ¬
q monstrart̃. it aliqñdo etiam unum om̃ uerũ¬
q confessisunt. qmͣuis illa suꝑstitiosa cũ ceteris

Expanded text:
in uinculis et sic eos soluit, tamquam si catenas in uinculis et sic eos soluit, tamquam si catenas soluisset, quibus fuerat alligatus —, facile est intellegere sic eos solutos, quem ad modum solui possunt laquei uenantium, ne teneant, non quia tenuerunt; potest et sic, ut eos dolores eum soluisse credamus, quibus teneri ipse non poterat, sed quibus alii tenebantur, quos ille nouerat liberandos. Verum quinam isti sint, temerarium est definire. si enim omnes omnino dixerimus tunc esse liberatos, qui illic inuenti sunt, quis non gratuletur, si hoc possimus ostendere, praesertim propter quosdam, qui nobis litterario labore suo familiariter innotuerunt, quorum eloquium ingeniumque miramur, non solum poetas et oratores, qui eosdem ipsos falsos deos gentium multis opusculorum suorum locis contemnendos ridendosque monstrarunt et aliquando etiam unum deum uerumque confessi sunt, quamuis illa superstitiosa cum ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
tui dediti. atemporib noc usq adpassionẽ xp̃i
ex hac uita emnigrarunt. quos apud inferos xp̃c
inueniens quomodo illis ñ p̃ dicauit.
seduls tantum qui indiebus noe m¬
creduli fuerunt. cum fabricharetuu archa: aut
si omnib p̃dicauit. cur illos solos petrus cõmemo¬
rauit p̃ter missa multitudine tam in numerabi
l ceterorum: Et dñm quidem carne mortificatũ
uenisse in infernũ: satis constat. Neq enĩ contra¬
dici potest. uł ꝓpħie que dixit. qm̃ non derelin¬
ques anuam meam in inferno: qd̃ ne aliter
quisqm saꝑe auderet in actib apłorũ idem petrus
exponit: uł eiꝰdem petri illis u̾bis. quib eum as¬
serit soluisse inferm dolores. inquib eum impos¬
sibile erat teneri: Quis gͦ nisi infidelis negauerit
fuisse apud in feros. xp̃m: Qd̃ si mouet quẽad
modum accipiendum sit inferni abulo solu¬
tos dolores: neq emm ceꝑat ineis eẽ tamqm

Expanded text:
tui dediti, a temporibus Noe usque ad passionem Christi, tui dediti, a temporibus Noe usque ad passionem Christi, ex hac vita emigrarunt, quos apud inferos Christus inveniens, quomodo illis non praedicavit, sed illis tantum, qui in diebus Noe increduli fuerunt, cum fabricaretur arca? Aut si omnibus praedicavit, cur illos solos Petrus commemoravit, praetermissa multitli ceterorum ?. Et dominum quidem carne mortificatum uenisse in infernum satis constat. neque enim contradici potest uel prophetiae, quae dixit: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, quod ne aliter quisquam sapere auderet, in actibus apostolorum idem Petrus exponit, uel eiusdem Petri illis uerbis, quibus eum adserit soluisse inferni dolores, in quibus inpossibile erat eum teneri. quis ergo nisi infidelis negauerit fuisse apud inferos Christum? quod si mouet, quem ad modum accipiendum sit inferni ab illo solutos dolores: - neque enim coeperat in eis esse tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
salue facte sunt ꝑaqmͣ. deinde subiuntit. et ate
ad̃ et uos nunc sumli forma baptisma saluos fecit.
Mouet itaq si apud inferos dñs qñdo mortuus ẽ
incarcere conclusis spiritib p̃dicauit quid bomi so¬
li meruerint ut dtis min ferna descenderet: qui
tunc infid eles fuerunt eum fabricaretur archa.
Et enim post tempora noe multa milia tot genti¬
um usq ad passionem xp̃imortua sunt. que potu¬
it apuo in feros inuenire.ñutiq eorum qui inde¬
um crediderant sicut ꝓpħe et patriarche destir-¬
pe abrahe. sicut ipse retro noe et tota domus eiꝰ
que salua facta sunt ꝑaquam. excepto fortassis
uno firio qui postea reꝓbatus est. sicut etiã p̃ter
ꝓgeniem iacob alu fuerunt credentes indm̃ sicut
iob sicut ciuitas miiue. et si qui aui sunt qui uł
apparent in scͥturis uł ingenere. humano latẽt.
sed eorum dico multa milia hominum qͥ dm̃
ignorantes. et demonum uł simulachroꝵ cul¬

Expanded text:
saluae factae sunt per aquam. deinde subiunxit et ait: saluae factae sunt per aquam. deinde subiunxit et ait: Quod et uos nunc simili forma baptisma saluos fecit. mouet itaque, si apud inferos dominus, quando mortuus est, in carcere conclusis spiritibus praedicauit, quid boli meruerint, ut Dominus ad inferna descenderet, qui tunc infideles fuerunt cum fabricaretur arca. Etenim post tempora Noe, multa millia tot gentium usque ad passionem Christi mortua sunt, quae potuit apud inferos invenire: non utique eorum qui in Deum crediderant, sicut Prophetae et Patriarchae de stirpe Abrahae, sicut ipse retro Noe et tota domus eius, quae salua facta est per aquam excepto fortassis uno filio, qui postea reprobatus est, sicut etiam praeter progeniem Iacob alii fuerunt credentes in deum sicut Iob, sicut ciuitas Nineue et si qui alii sunt, qui uel. apsed eorum dico multa millia hominum, qui Deum ignorantes, et daemonum vel simulacrorum cul
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo fr̃i & coepõ euodio: au¬
gustinꝰ in domino salutẽ. Questio qm̃ mi¬
chi ꝓposuisti ex epła apłi petri. soiet nos
ut te latere non arbitror uehementissi¬
me cõmouere: quomͦ itia u̾ba accipienda sint tamꝙͣ
de inferis dicta. Replico gͦ tibi eandem questionẽ.
ut siue ipse potueris. siue aliquem qͥ possit mue¬
neris auferas de illa atq fimas dubitationẽ meã.
Qd̃si prior potuero: cum id donauerit dñs tibiq
imꝑtire ualuero. nonfraudabo dilectionem tuam.
Nunc autẽ que me ibi moueatit intimabo: ut se¬
cundum hec que deillis u̾bis apłicis. uł ipse cogites.
uł quẽ idoneum reperis consulas. Cum dixisset
xp̃m mortificatum carne uiuificatum spu: conti¬
nuo subiecit in eo ipso. spiritib qͥ in carcere erant
conclusi aduenientem p̃dicasse: qui sp̃c alignͣdo
ad huc expectabat dei patientia in dieb noc cum
fabricaretur archa: inqua pauc. dẽ octo anime

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO FRATRI ET COEPISCOPO EVODIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quaestio, quam mihi proposuisti ex epistula apostoli Petri, solet nos, ut te latere non arbitror, uehementissime commouere, quo modo illa uerba accipienda sint tamquam de inferis \' dicta. replico ergo tibi eandem quaestionem, ut, siue ipse . potueris siue aliquem, qui possit, inueneris, auferas de illa atque finias dubitationem meam. quod si prior potuero, cum id donauerit dominus, tibique inpartire ualuero, non fraudabo dilectionem tuam; nunc autem, quae me ibi moueant, intimabo, . ut secundum haec de illis uerbis apostolicis uel ipse cogites uel, quem idoneum reppereris, consulas. -Cum diiisset Christum mortificatum carne. uiuificatum spiritu, continuo subiecit in eo ipso spiritibus, qui in carcere erant conclusi, aduenientem praedicasse, qui spiritus aliquando adhuc expectabat dei patientia, in diebus Noe, cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animae
Abbreviated transcription (Latin):
habes dm̃ times. Iuipse consid̾a que nolo dicẽ et in¬
uemes deqnͣtis malis debeas agere penitentiã. ꝓpt̃
rare. ut agas eam sicut agenda ẽ: s si illud audias
qd̾ scpͥtum ẽ. ne tardes coñti ad dnm̃. et uc differas
de die indiem. Iustam quidẽ dicis habere te causã.
possum. S qualiscumq sit tua causa de qua mo¬
do querere uł disputare ñ op᷑ ẽ num quid coram dõ
potes negare. qđ̃ mistam necessitatem ñ ꝑuenisses.
nisi bona huiꝰ seccili dilȩcisses que tam̃ seraius
dĩ quẽ te aute noueramꝰ contempñc oĩno et ꝓnchi¬
lo hab̾e debiusti. et oblata quidem sum̃e ut eis ute¬
reris adpictatem. ñ autem negata. uł delegata sic
querere. ut ꝓpt̃ illain istam necessitatem ꝑ duc̾eris
ubicum amantur bona ꝑpetrantur mala pauca
quidẽ ate. s multa ꝓpt̾ te. et cum tim̃tur que ad
exiguũ tempꝰ nocent si tam̃ nocent. cõmittuntur

Expanded text:
habes, deum times. tu ipse considera, quae nolo dicere, et inhabes, deum times. tu ipse considera, quae nolo dicere, et inuenies, de quantis malis debeas agere paenitentiam, propnibus liberare, ut agas eam, sicut agenda est, sed si llud audias, quod scriptum est: Ne tardes conuerti ad dominum neque differas de die in diem. iustam quidem dicis habere te causam, possum; sed qualiscumque sit tua causa, de qua modo quaerere uel disputare non opus est, numquid coram deo potes negare, quod in istam necessitatem non peruenisses, nisi bona huius saeculi dilexisses. quae tamquam seruus dei, quem te ante noueramus, contemnere omnino et pro nihilo habere debuisti et oblata quidem sumere, ut eis utereris ad pietatem, non autem negata uel delegata sic quaerere, ut propter illa in istam necessitatem perducereris, ubi, cum amantur uana, perpetrantur mala pauca quidem a te sed multa propter te et, cum timentur, quae ad exiguum tempus nocent, si tamen nocent, committuntur
Abbreviated transcription (Latin):
płm debebas sublimorib potestatib. Urorem aũ
ñ duxisses: nisi sũceptam deserus contiuentiã. con¬
cupiscentiaminctus ec̃s. Quod ego cum cõꝑissem:
fateor miratus obstupui: Oolorem aũ ineũ ex aliqͣ
parte consolabatur. qd̾ audiuite illam ducẽ noluis¬
se: insi pͥus catholica fitiss facta. Et tam̃ heresis coꝵ
qͥ uerum filium dĩ negant. tantũ p̃ualuit indomo
tua: ut abipsis filia tua baptitantur. Iam uͦ si ad
nos ñ falsa platasu que utinam falsa sint. quod
ab ipĩs hereticis ctiam ancille dõ dicate rebaptirate
sint. qnͣtis tantũ malum plangendum ẽ fontib
lacͥmarũ: Ip̃ãm qͦq uxorem ñ tͥ suffecisse. s con¬
cubinaꝵ nescio quarum cõmixtione pollutum
loquuntur hoiẽs: et forsitan m̃tuntur. Itaq oĩbꝰ
patent tot et tanta mala: que a te pꝰea qm comu¬
gatꝰ es consetuta st̃. Quid gͦ dicam: xp̃iams es: cor

Expanded text:
ndum apostolum debebas sublimioribus potestatibus: uxorem autem ndum apostolum debebas sublimioribus potestatibus: uxorem autem non duxisses, nisi susceptam deserens continentiam concupiscentia uictus esses. quod ego cum comperissem. fateor. miratus obstipui; dolorem autem meum ex aliqua parte consolabatur, quod audiui te illam ducere noluisse, nisi prius catholica fuisset facta. et tamen haeresis eorum, qui uerum filium dei negant, tantum praeualuit in domo tua, ut ab ipsis filia tua baptizaretur. iam uero, si ad nos non falsa perlata sunt, quae utinam falsa sint, quod ab ipsis haereticis etiam ancillae deo dicatae rebaptizatae sint, quantis tantum malum plangendum est fontibus lacrimarum ! ipsam quoque uxorem non tibi suffecisse, sed concubinarum nescio quarum commixtione pollutum loquuntur homines et forsitan mentiuntur. Ista, quae omnibus patent, tot et tanta mala, quae a te, posteaquam coniugatus es, consecuta sunt, quid ego dicam? Christianus es, cor
Abbreviated transcription (Latin):
de animo et uoluntate tua fucris collotutꝰ. Soli de¬
cum eramꝰ ego et fr̃ alipius. Non enim existimo
tantũ tialinsse t̾renas curas quib impletus es: ut
hoc dememoria tua penitus delere potuerint. Nẽpe
õs actris publicos qͥb occupatus eras. telinquere cu¬
piebas. et te inocium scm̃ conferre: atq mea uita ui¬
uere. in qͣ serui dĩ monachi uiuunti lu aũ ne face¬
res quid te reuocarit. insi quia consid̾asti ostenden
sola intentione ageres. ut defense ab infestationibus
barbarorum quictam et tranquillam uitã agerent
sicut dicit apĩs. momm pietate et castirate. tu autẽ
nichil ex hoc mundo quereres nisi ea que necessaria
ẽẽnt huic uite suistendande tue ac ttiorum. accinitus
balcheo castissime continentie. et uit̾ arma corpora¬
lia sp̃italib armis tutiꝰ fortius q munitus: Cum
gͦ te eẽ in hoc ꝓposito gaud̃emꝰ: nauigasti uxoremq

Expanded text:
de animo et uoluntate tua fueris conlocutus. soli tede animo et uoluntate tua fueris conlocutus. soli tecum eramus ego et frater Alypius. non enim existimo tantum ualuisse terrenas curas, quibus impletus es, ut hoc de memoria tua penitus delere potuerint. nempe omnes actus publicos, quibus occupatus eras, relinquere cupiebas et te in otium sanctum conferre atque in ea uita uiuere, in qua serui dei monachi uiuunt. ut autem non faceres, quid te reuocauit. nisi quia considerasti ostendensola intentione ageres, ut defensae ab infestationibus barbarorum quietam et tranquillam uitam agerent, sicut dicit apostolus, in omni pietate et castitate, tu autem nihil ex hoc mundo quaereres nisi ea, quae necessaria essent huic uitae sustentandae tuae ac tuorum, accinctus balteo castissimae continentiae et inter arma corporalia spiritalibus armis tutius fortiusque munitus? Cum ergo te esse in hoc proposito gauderemus, nauigasti uxoremque
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾m autẽ dnĩ nepeat amma tua: ñ facile tͥ quasqmͣ
consulit. ñ quia desunt qͥ hoc fatiant s quia difficile
ẽ muenire qnͣdo tecum ista possint loqui. Nam it ego
semꝑ desid̾aui et nũqm̃ inuemi locum uł tempꝰ. ut age¬
rem tetum qõ me age oportebat cũ homine quẽ mul¬
tũ diligo in xp̃o. Scis aũ qualem me apud ypponẽ
inderis. qnͣdo ad me dignatus es uenire: quia rux lo
quebar imbetillitate corporis fatigatus. Nunc gͦ fi¬
p latoris: et cauens ne adeos ad quos nollem mea e¬
pistola pueniret. Unde peto ut ignostas si pritas¬
me plus timuisse qmͣ debui. Lam̃ dixi qd̾ tunui.
mitatis mee. Recole qualis fueris ad hucincorpe
constituta religiose memorie pͥore coniuge tua. et
reccnti eiꝰ obitu. quomodo tͥuanitas scłi huiꝰ hoeru¬
erit et quom concupieris seruitutem dĩ Nos no¬
uimiꝰnos testes sumus: quid nob̾cum apud tubanas

Expanded text:
secundum autem deum, ne pereat anima tua, non facile tibi quisquam secundum autem deum, ne pereat anima tua, non facile tibi quisquam consulit, non quia desunt, qui hoc faciant, sed quia difficile est inuenire, quando tecum ista possint loqui. nam et ego semper desideraui et numquam inueni locum uel tempus, ut agerem tecum, quod me agere oportebat cum homine. quem multum diligo in Christo. scis autem, qualem me apud Hipponem uideris, quando ad me uenire dignatus es, quia uquebar, imbecillitate corporis fatigatus. Nunc ergo, fiperlatoris, et cavens ne ad eos ad quos nollem, mea epistola perveniret. Unde peto ut ignoscas, si me putas plus timuisse quam debui: tamen dixi quod timui. 3. mitatis meae; recole, qualis fueris adhuc in corpore constituta religiosae memoriae priore coniuge tua et recenti eius obitu quo modo tibi uanitas saeculi huius horruerit et quo modo concupieris seruitutem dei. nos nouimus, nos testes sumus, quid nobiscum apud Tubunas
Abbreviated transcription (Latin):
rsõ filio inp̃sentem et met̾nam salutem. dĩ et̾ue¬
miscdia ꝓtegendo et regendo bonefatio: au¬
gustiñ. Ihdeliorem homnnẽ et qtui facilio¬
res hab̾et accessus ad aures tuas ftrens litteras incas
numqm᷑ potui reꝑire: quã minc dñs obtulit seruũ
et ministrum xp̃i diaconũ patilũ ambob nob̾ kĩnũ.
ut aliquid tͥ loquerer ñ ꝑ potentia tua et honore quẽ
geris inscło isto maligno. nec ꝑ incolumitate carnis
tue corruptibilis atq mortalis. quia et ipsa transi¬
toria ẽ. et qmͣ diu sit semp incertumẽ. s ꝓilla salute
nere quam diligere. et hoc amare et sꝑare abillo qd̾
in sua resurrectione monstrauit. Resurrex̃ enĩ amor¬
tius nec iam moritut: et mors ti ultra ñ dñabitur. Scie
ñ deeẽ homines qui te sccłm uitam mundi hui dili¬
gunt. et sccłm ip̃am tͥ dant consilia. aliqñ utilia. ali¬
qnͣdo inittilia. quia homines st̃ et sicur possunt ad p̃¬
sens sapiunt. nestientes quid contingat sequenti die.

Expanded text:
O FILIO IN PRAESENTEM ET IN AETERNAM SALUTEM DEI MISERICORDIA PROTEGENDO ET REGENDO BONIFATIO AUGUSTINUS. Fideliorem hominem et qui faciliores haberet accessus ad aures tuas ferens litteras meas, numquam potui reperire, quam nunc dominus obtulit seruum et ministrum Christi diaconum Paulum ambobus nobis carissimum, ut aliquid tibi loquerer non pro potentia tua et honore, quem geris in isto saeculo maligno. nec pro incolumitate carnis tuae corruptibilis atque mortalis. quia et ipsa transitoria est et, quam diu sit, semper incertum est, sed pro illa salute,nere quam diligere et hoc amare et sperare ab illo, quod in sua resurrectione monstrauit; resurrexit enim a mortuis nec iam moritur et mors ei ultra non dominabitur. Scio non deesse homines, qui te secundum uitam mundi huius diligunt et secundum ipsam tibi dant consilia aliquando utilia aliquando inutilia, quia homines sunt et. sicut possunt, ad praesens sapiunt nescientes, quid contingat sequenti diei.
Abbreviated transcription (Latin):
ris. qmodo ista salus tua transitoria tuta sit copo¬
tentia atq opulentiauił ista seruetur qm̃ nunc ha¬
bes uł etiam maior addatur: quid tͥ respondeam ne¬
scio. Incerta quippe ista: certum consilium habere
ñ possunt. Si aũ scdm dm̃ me constilis. ne anma
tuia peat. et times ũba u̾itatis dicentis qͥd pro dest

Expanded text:
culum quaeris, quo modo ista salus tua transitoria tuta sit et poculum quaeris, quo modo ista salus tua transitoria tuta sit et potentia atque opulentia uel ista seruetur, quam nunc habes, uel etiam maior addatur, quid tibi respondeam, nescio: incerta quippe ista certum consilium habere non possunt. si autem secundum deum me consulis, ne anima tua pereat, et times uerba ueritatis dice
Abbreviated transcription (Latin):
attende tri xp̃m considera: qui tanta bona p̾stititi
et tanta mala ꝑtulit. Quicumq ad eiꝰ regnum cu¬
piunt ꝑtinere. et cum illo ac subillo semꝑ beate ui¬
ue. diligunt etiã immicos suos. benefatiunt ilł qui
eos oderunt: et orant ꝓeis aquib ꝑsecutionẽ patum¬
t᷑. & si qnͣdo ad hibent ꝓdisciplina molestam seue¬
ritatem: ñ tam̃ amittunt sincerissimã caritatem
Sig̾ bona tͥ sunt p̃stita qmͣus terrena. tranfitoria.
abimꝑio romano quia et ip̃m t̃renum ẽ ñ celeste nec
potest p̃stare iisi qd̾ habet inpotestate. sigͦ bona inte
collata st̃: noli reddere mala ꝓbonis. Si auĩ mala tͥ
irrogata sunt: noli redd̃e mala ꝓmalis. Quid istoꝵ
duorum sit nec discutere uolo: nec ualeo iudicare.
Ego xp̃iano loquor. Noli reddẽ uł mala ꝓbonis. uł ma¬
la ꝑmalis. Dicismͥ fortasse. Intanta necessitate quis

Expanded text:
adtende, tu Christum considera, qui tanta bona praestitit adtende, tu Christum considera, qui tanta bona praestitit et tanta mala pertulit. quicumque ad eius regnum cupiunt pertinere et cum illo ac sub illo semper beate uiuere, diligunt etiam inimicos suos, bene faciunt illis, qui eos oderunt, et orant pro eis, a quibus persecutionem patiuntur, et, si quando adhibent pro disciplina molestam seueritatem, non tamen amittunt sincerissimam caritatem. si ergo bona tibi sunt praestita quamuis terrena transitoria ab imperio Romano. quia et ipsum terrenum est non caeleste nec potest praestare, nisi quod habet in potestate, si ergo bona in te conlata sunt, noli reddere mala pro bonis: si autem mala tibi inrogata sunt, noli reddere mala pro malis. quid istorum duorum sit, nec discutere uolo nec ualeo iudicare; ego Christiano loquor: noli reddere uel mala pro bonis uel mala pro malis. Dicis mihi fortasse: \'In tanta necessitate quid
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ incontrarium u̾sa sit spes hominũ uides. Nec di¬
utiꝰ hinc tecum loquendum ẽ. quia plus ea tu potes
cogitare quãnos dicere. S forte adista respondes. itł
hoc potius eẽ imputandum qͥ te leserunt. qui tius
offitiosis uirtutib ñparia s cont᷑ria reddiderunt. Qͣs
causas ego audire et uidicare ñ possum. Luam causã
potius aspice et inspice. qm ñcum homĩb quib lib.
s cũ dõ hab̾e te cognostis. Qui a inxp̃o fidelit̾ uitis.
ipĩn debes timere ne offendas. Nam causas ego sui¬
ꝑiores potĩ attendo: quia ut affrica tanta mala pa¬
ciatur suis debent imputare homies peccatis. ue¬
rũptam̃ nolo te adeorum numerũ ꝑtinẽ. ꝑ quos
malos et inquos ds̃ flagellat penis temꝑalib
qͦs uoluerit. Ipsis namq iniquis nisi correcti fue
ruit seruat et̾na supplicia: quoꝵ malitia iustt u¬
titur. ut alus mala ingerat temporalia. Tu d̃m

Expanded text:
quam in contrarium uersa sit spes hominum, uides. nec diquam in contrarium uersa sit spes hominum, uides. nec diutius hinc tecum loquendum est, quia plus ea tu potes cogitare quam nos dicere. Sed forte ad ista respondes illis hoc esse potius inputandum, qui te laeserunt, qui tuis officiosis uirtutibus non paria sed contraria reddiderunt. quas causas ego audire et inspice non possum; tuam causam potius aspice et inspice, quam non cum hominibus quibuslibet sed cum deo habere te cognoscis; quia in Christo fideliter uiuis, ipsum debes timere ne offendas. nam causas ego superiores potius adtendo, quia. ut Africa tanta mala patiatur, suis debent inputare homines peccatis. uerum tamen nolo te ad eorum numerum pertinere, per quos malos et iniquos deus flagellat poenis temporalibus, quos uoluerit. ipsis namque iniquis, si correcti non fuerint, seruat aeterna supplicia, quorum malitia iuste utitur, ut aliis mala ingerat temporalia. tu deum
Abbreviated transcription (Latin):
te pascere. ne uniũs a plus ꝑeant: Ansi tu fatias que
ds̃ ꝓhibet et fatientib cõminatur: Opt̃̾ qd̾ uides
tam multa contrita: utiam uilt aliquid qd̾ rapia¬
tur uix inuematut. Quid aũ dicam deuastatio¬
ne affrice qmͣ fatiunt affri barbari resistente ntl¬
lo dum tu talib necessitatib occuparis. nec aliquid
ordinas unde ista calamitas aũtatut: Quis autẽ
cred̾et. qͥs autẽ timeret. bonefatio domesticorũ et a¬
frice comite in affrica constituto cũtam magno ex̃¬
citu et potestate. qui tͥbunus cum paucis federatis
omnes ipãs gentes exprignando et terrendo paca¬
cauerat: nunc tantũ fuisse ausuros barbaros. tantũ.
ꝓgressuros. tanta uastaturos. tanta rapturos. tanta
loca que plena ppsis fuerant deserta faciuros: Qui
ñ dicebant qnͣdocumq tu comitiuam sumeres po¬
testatem. affros barbaros ñsolum domitos.s etiam
tributarios futuros romane rei publice: Et nunc

Expanded text:
te pascere, ne uniuersa plus pereant. nisi tu facias, quae te pascere, ne uniuersa plus pereant. nisi tu facias, quae deus prohibet et facientibus comminatur? propter quod uides tam multa contrita, ut iam uile aliquid, quod rapiatur, uix inueniatur. Quid autem dicam de uastatione Africae, quam faciunt Afri barbari resistente nullo, dum tu talis tuis necessitatibus occuparis nec aliquid ordinas, unde ista calamitas auertatur? quis autem crederet. quis autem timeret Bonifatio domesticorum et Africae comite in Africa constituto cum tam magno exercitu et potestate. qui tribunus cum paucis foederatis omnes ipsas gentes expugnando et terrendo pacauerat, nunc tantum fuisse barbaros ausuros, tantum progressuros, tanta uastaturos. tanta rapturos, tanta loca, quae plena populis fuerant. deserta facturos? qui non dicebant, quandocumque tu comitiuam sumeres potestatem, Afros barbaros non solum domitos sed etiam tributarios futuros Romanae rei publicae? et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. s scłm scłm diligunt ꝑte cupiunt ꝑuenire:
ac ꝑ hoc qui refreniare et compescere debuisti cupi¬
ditates tuas explere cogeris alienas. Quod ut fiat.
necesse ẽ multa que deo displicent fiant. Nec. sic
tam̃ explentur tales cupiditates. Nam facilius
resecantur meis qui dm̃ diligunt: qm̃ meis qͥmun¬
dũ diligunt aliqnͣdo sanantur. ꝓpt̾ quod dicit scͥpͥ¬
tura ditima. Nolite diligẽ munidum. nec ea que iniũ¬
do sunt. Siquis dilexerio mundum. dilectio patris
ñ ẽ ineo. quia ommne qd̾ inmundo ẽ concupiscentia
carns ẽ et concupistentia ocłorũ et ambitio scłi. que
ñ est expatre. s exmindo ẽ. Et mund̾ transit et concu¬
piscentia eiꝰ. Qui autem facit uolutatẽ dĩ matet
inet̾num: sicut et ds manet inct̃num. Qnͣdo gͦ po¬
tĩs tot hominũ armatorũ quorũ fouenda ÷ cupi¬
ditas. timetur atrocitas. qnͣdo inquam pot̾is corũ
concupiscentiam qui diligunt mundum. ñ dico
saciare. qd̃ fieri nullo modo potest s aliqua expar¬

Expanded text:
m saeculum diligunt, per te cupiunt peruenire, ac per hoc, qui refrenare et compescere debuisti cupiditates tuas. explere cogeris alienas? quod ut fiat, necesse est multa, quae deo displicent, fiant. nec sic tamen explentur tales cupiditates; nam facilius resecantur in eis, qui deum diligunt, quam in eis, qui mundum diligunt, aliquando satiantur. propter quod dicit scriptura diuina: Nolite diligere mundum nec ea, quae in mundo sunt. si quis dilexerit mundum, dilectio patris non est ineo. quia omne quodinmundoost, concupiscentia carnis est et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi, quae non est a patre, sed ex mundo est. et mundus transit et concupiscentia eius; qui autem facit uoluntatem dei, manet in aeternum. sicut et deus manet in aeternum. quando ergo poteris tot hominum armatorum, quorum fouenda est cupiditas, timetur atrocitas, quando, inquam, poteris eorum concupiscentiam. qui diligunt mundum, non dico satiare, quod fieri nullo modo potest. sed aliqua ex par
Abbreviated transcription (Latin):
ne lesioue tui corporis potes. Bonautro illa terrena
noli diligẽ. Quantalibet tͥ habundent: sic eis utere.
ut bona multa exeis. nullum autẽ malum fatias
ꝓpt̾illa. Omina quippe talia pibunt. Si bona oꝑa
ñ ꝑeunt: etiã que de bonis ꝑeuntib fiunt. Si enm
coniugem ñ hab̾es. dicerem tͥ quod it tubanis dixi¬
mͦut incastitate continentie uiueres. adderem qd̾
tunc fieri ꝓhibuimꝰ ut iam te quantũ humana¬
rum saluã pace pottusses ab istis bellicis rebus ab¬
straheres. et ei uite uacares insocietate scõrum. cui tt̃
uacare cupiebas. ubi insilentio pugnant mlites
xp̃i. ñ ut occidant homines s ut expugnant pͥnci¬
pes et potestates. et spũalia nequitie idẽ diabolũ
et angelos enis. Hos cnĩ hostes scĩ uincunt. qs tube

Expanded text:
ne laesione tui corporis potes. bona uero illa terrena ne laesione tui corporis potes. bona uero illa terrena noli diligere, quanta libet tibi abundent. sic eis utere, ut bona multa ex illis nullum autem malum facias propter illa. omnia quippe talia peribunt, sed bona opera non pereunt, etiam quae de bonis pereuntibus fiunt. Si enim coniugem non haberes, dicerem tibi, quod et Tnbunis diximus, ut in castitate continentiae uiueres; adderem. quod tunc fieri prohibuimus, ut iam te, quantum rerum humanarum salua pace potuisses, ab istis bellicis rebus abstraheres et ei uitae uacares in societate sanctorum, cui tunc uacare cupiebas ubi in silentio pugnant milites Christi, non ut occidant homines, sed ut expugnent principes et potestates et spiritalia nequitiae, id est diabolum et angelos eius. hos enim hostes sancti uincunt, quos uidere
Abbreviated transcription (Latin):
quã ñ utens. ut ex bonis eiꝰ fatias ñ malus fias:
quia et ipsa bona sunt nec dantur hominib rasi
ab illo qui habet ormitũ celestium et t̾restrium po¬
testatem. S ne putentur mala: dantur et bonis. Ne
putentur magna et sũma bona: dantur et malis.
Itemq auferũtur ista et bonis ut ꝓbentur et male
ut crucientur. Quis emm nesciat quis ita sit stciltꝰ
ut ñuideat qd salus huius mortalis corporis et
m̃brorũ corruptibilium uirtꝰ. et uictoria dehoĩb
municis. et honor atq potentia temporalis. & cetera
bona ista terrena et bonis dentur et malis. et bonis
atiferantur et malis: salus uͦ amme cũ immortali¬
tate corporis unrtusq institie. et uictoria decupidita¬
tib inrinicis. et gła et honor ce pax ec̃na ñ dentur
nisi bonis: Ista gͦ dilige ista contupisce: ista modis
omnibi quere. ꝓpt̃ hec acquirenda ce obtinenda fac
elemosinas. funde orationes. exerce ieuima: qnͣtum si¬

Expanded text:
quam non utens, ut ex bonis eius bona facias, non malus fias, quam non utens, ut ex bonis eius bona facias, non malus fias, quia et ipsa bona sunt nec dantur hominibus nisi ab illo, qui habet omnium caelestium et terrestrium potestatem. sed ne putentur mala, dantur et bonis; ne putentur magna uel summa bona, dantur et malis itemque auferuntur ista et bonis, ut probentur, et malis, ut crucientur. Quis enim nesciat, quis ita sit stultns, ut non uideat. quod salus huius mortalis corporis et membrorum corruptibilium uirtus et uictoria de hominibus inimicis et honor atque potentia temporalis et cetera ista bona terrena et bonis dentur et malis et bonis auferantur et malis? salus uero animae cum inmortalitate corporis uirtusque iustitiae et uictoria de cupiditatibus inimicis et gloria et honor et pax in aeternum non dantur nisi bonis. ista ergo dilige, ista concupisce, ista modis omnibus quaere. propter haec adquirenda et obtinenda fac elemosynas, funde orationes, exerce ieiunia. quantum si
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia eiꝰ. Qui autem feccrit uoluntatẽ dei.
manet inet̾num: sic̃ et ds̃ manet met̾num. Cece
consilium arripe & age. hic appareat si uir fortis
es. Uince cupiditates. quib iste diligitur munbus.
age penitentiam dep̃teritis malis: qnͣdo abcis
cupiditatib uictus ꝑdesiõia ñ bona trahebaris. hoc
consiluim si acccꝑis. si tenueris atq seruaueris. et
adbona illa certa ꝑuenies: et eum salute amme
tue int̾ ista incerta ũsaberis. S forte it̾um quetio
a me quomodo ista fatias.tantis mundi huius ne¬
cessitatib implicatus. Ora foitit᷑. et dic dõ qd̾ habes
ipsalmo. De necessitatib meis erue me. lunc enĩ
fimuntur iste necessitates: quando uincuntur ille
cupiditates. Qui exandiuit te et nos ꝓte. ut lib̾a¬
reris de tot tantis ꝙ ꝑiculis iusibilium corporaliũ¬
ptiua teneatur: et ipse te ex audiet ut int̾ĩores et in¬
uisibiles hostes. id ẽ ipsas cupiditates inuisibilit
et spaliter de uincas. et sic utaris hoc mundo tan¬

Expanded text:
upiscentia eius; qui autem fecerit uoluntatem dei, manet in aeternum, sicut et deus manet in aeternum : ecce consilium; arripe et age. hic appareat, si nir fortis es; uince cupiditates, quibus iste diligitur mundus, age paenitentiam de praeteritis malis, quando ab eis cupiditatibus uictus per desideria uana trahebaris. hoc consilium si acceperis, si tenueris atque seruaueris, et ad bona illa certa peruenies et cum salute animae tuae inter ista incerta uersaberis. Sed forte iterum quaeris a me, quo modo ista facias tantis mundi huius necessitatibus implicatus. ora fortiter et dic deo, quod habes in psalmo: De necessitatibus meis erue me. tunc enim finiuntur istae necessitates, quando uincuntur illae cupiditates. qui exaudiuit te et nos pro te, ut libereris de tot tantisque periculis uisibilium corporaliumptiua teneatur, ipse te exaudiet, ut interiores et inuisibiles hostes, id est ipsas cupiditates inuisibiliter et spiritaliter uincas et sic utaris hoc mundo tam
Abbreviated transcription (Latin):
homim si totum mundum lucretur. aninc autem
suc dampnũ patiatur: habeo plane qd dicam. Est
apud me consilium: qd̾ a me audias. Quid aũ opꝰ
ẽnt aliud dicam. quamillud qd̾ supra dixi: Noli
dilig̾e mundum: nec ea que imundo sunt. Siqͥs
enĩ dilexerit mundum. ñ ẽ caritas pat̾s in eo: qm̃¬
omnia que inirtundo sunt. concupistentia carnis ẽ.

Expanded text:
homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae damnum patiatur, habeo plane, quod dicam; est apud me consilium, quod a me audias. quid autem opus est, ut aliud dicam quam illud, quod supra dixi: Noli diligere mundum nec ea. quae in mundo sunt. si quis enim dilexerit mundum, non est caritas patris in illo. quo
Abbreviated transcription (Latin):
tĩba tubanensia dricere non debeas: illa tͥ tam̃ nicħ
horum sciens innocentẽr et simplicit᷑ nupsit. atq ti¬
tinam posses ei ꝑsuad̾e continentiã: ut sine impedi¬
m̃to redd̃es deo quod te deb̾e cognoscis. S si cum illa
et roga dm̃ qui te de necessitatib eruat: ut qd non
potes mͦ. possis aliqñ. Ucrumptam̃ ut dm̃ diligas. ñ
diligas minidum. ut imp̃is bellis si ad huc in eis te
ũsari opꝰ ẽ fidem teneas. pacem queras. ut ex nndi
bonis fatias oꝑabona et ꝓpt̃ mundi bona ñ fatia ᷤᷤ
oꝑ a mala: aut ñ impedit comunx aut impedut
ñ debet. hec ad te fili dilectissime ut scrib̾em caritas
et cogitans qd̾ scͥpͥtum ẽ corripe sapientem et ama¬
bit te. corripe stultum et ad iciet odisse te. ñ te utiq
stultum s sapientem debui cogitare.

Expanded text:
unensia verba tua ducere non debebas, illa tibi tamen nihil horum sciens innocenter et simpliciter nupsit. Atque utinam posses ei persuadere continentiam, ut sine impedimento redderes Deo quod te debere cognoscis. Sed si id cum illa et roga deum, qui te de necessitatibus eruat, ut, quod non potes modo, possis aliquando. uerum tamen, ut deum diligas, non diligas mundum; ut in ipsis bellis, si adhuc in eis te uersari opus est, fidem teneas, pacem quaeras; ut ex mundi bonis facias opera bona et propter mundi bona non facias opera mala, aut non impedit coniunx aut impedire non debet. haec ad te, fili dilectissime, ut scriberem, caritaset cogitans, quod scriptum est: Corripe sapientem et amabit te, corripe stultum et adiciet odisse te, non te utique stultum sed sapientem debui cogitare.
Abbreviated transcription (Latin):
arduum uehem̃t̾q difficile negotium iniuiimis.
tit aliqͥd de dõ ñ intelligentes intellig̾emus. Lam̃
quẽadmodũ omĩa que sunt sine quadam spetie ñ
intelliguntur. et incognoscibilia s̃. sic multoma
gis sine filio hoc ẽ sine ratione incognitus ẽ d̃s̃. Qd
em̃: an aliqnͣdo sine ratione pat̾ alogus fuit: Qͥs¬
hoc aubeat diccre: Cognoscendum itaq ratione
dm̃ unum exuno. uł unum inuno simul unũ eẽ
quia uꝰ ẽ ds̃: cui necesse ẽ. illã mẽe dilectionẽ quã
semꝑ habendam ip̃a ratio docet. uił ds̃ p̃cepie dilee¬
tionem tiel exibendam ẽe.

Expanded text:
arduum uehementerque difficile negotium iniuimus, arduum uehementerque difficile negotium iniuimus, ut aliquid de deo non intellegentes intellegeremus. tamen quem ad modum omnia, quae sunt, sine quadam specie non intelleguntur et incognoscibilia sunt, sic multo magis nihil sine filio, hoc est sine ratione cognitum est. quid enim? an aliquando sine ratione pater alogus fuit? quis audeat dicere? cognoscendum itaque ratione deum unum ex uno uel unum in uno simul in unum esse, quia unus est deus, cui necesse est et illam inesse dilectionem, quia semper habendam ipsa ratio docet uel deus praecipit diletionem uel exhibendam esse.
Abbreviated transcription (Latin):
Utrũ aũ germ̃rationis dm̃ dicannis an dĩgerm̃
rationẽ. quia nec fructꝰ sine radice ẽẽ potest. nec radix¬
sine fructu aliquid ẽ. similitudo sit ducta: ut qͥddã
intelligentie de dõ designetur. uitut enĩ et ingͣno
tritici ratio fecundans:. qua sterile ñ sinitur eẽ. S
it̃um si granum tritici ñ ẽĩt ex qua re ista ꝑduc̃et
ratioñ haberet. Cum gͥ ratio que ds̃ ẽ. aut ostendat
dĩn rationem. aut rationem eẽ dimñ: unum qͦdãmͦ
alt̾um ostendens. ñ ostenditur pat̃ nisi ꝑ filium. nec
filits ostenditur insi ꝑpatrem. et tunc quasi insilẽ¬
cio sit filius qnͣdo ꝑ patrem uenitur ad filium. utt
unum qͦdammꝰ abscondatur. alt̾um demonstretur.
ut demonstrans se unus. demonstret et alt̾um. nec
possit unus sciri ut lateat alt̃. quia qui me uidit
inqtͥ uidit et patrem. et nemo uenit ad patrẽ nifi
ꝑme. et nemo uenit ad me. insi quẽ ꝑat̾ attrarerit.

Expanded text:
Utrum autem germen rationis Deum dicamus, an Dei germen Utrum autem germen rationis Deum dicamus, an Dei germen rationem, quia nec fructus sine radice esse potest, nec sine fructu radix aliquid est? Similitudo sit ducta, ut quiddam intelligentiae de Deo signetur; vivit enim et in grano tritici ratio fecundans, qua sterile non sinitur esse: sed iterum si granum tritici non esset, ex qua re ista produceret, ratio non haberet. 4. Cum igitur ratio quae Deus est, aut ostendat Deum rationem, aut rationem esse Deum, unum quodam modo alterum ostendens; non ostenditur Pater nisi per Filium, nec Filius ostenditur nisi per Patrem; et tunc quasi in silentio sit Filius, quando per Patrem venitur ad Filium, ut unum quodam modo abscondatur, alterum demonstretur: ut demopossit unus sciri, ut lateat alter, quia: Qui me uidit, inquit, uidit et patrem et: Nemo uenit ad patrem nisi per me et: Nemo uenit ad me, nisi quem pater adtraxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾at: aut ratio dm̃. aut ds̃ rationem. Subietum
aũ aut insubiecto forte dicatur. ratio et ds̃. Deus
et ratio unꝰ muno. Bene aũ ds̃ generat rationẽ: Sẽ¬
quia ratio dm̃ ẽẽ demonstrat. Intelligitur aũ ds̃ a
ratione. ut filius apatre: et ratio ado. ut pat̾ afilio.
slam et ip̃a ratio tum dõ ds̃ ẽ. Neq entin ds̃ aliqũdo
sine ratione fuit: aut ratio sine dõ. Tunc enim ẽ d̃s
si ẽ ratio. et tunc filius si ẽpater. ut si ratio auferat᷑.
sicut dictum ẽ qd̃ dici fas ñẽ: nc ip̃e quidem ds̃ ẽ
Peiꝰ enĩ rationem ẽ accus et oꝑatio. ut sit ds̃. Rur¬
sus eadem dicamus. Si ratio ñ fuit: ds̃ ñ fuit. Et si
ds̃ ñ ẽ: ratio. ñ fuit. Ratio gͦ et ds̃ sempit̾na res. d̃s et
ratio simili modo res semptt̾na. Conecio auĩ atq ui
uitio rationis addm̃ et dei ad rationem. pat̾s ad fi¬
lrum fili ad patrem. pͥncipia sibi qͦdam modo et

Expanded text:
generat, aut ratio Deum, aut Deus rationem. Subjectum generat, aut ratio Deum, aut Deus rationem. Subjectum autem, aut in subjecto forte dicatur ratio et Deus. Deus et ratio unus in uno. Bene autem Deus generat rationem: quia ratio Deum esse demonstrat. Intelligitur autem Deus a ratione ut Filius a Patre, et ratio a Deo, ut Pater a Filio. Nam et ipsa ratio cum Deo Deus est. Neque enim Deus aliquando sine ratione fuit, aut ratio sine Deo. Tunc enim Deus est si est ratio, et tunc Filius est si est Pater; ut si ratio auferatur, sicut dictum est, quod dici fas non est, ne ipse quidem Deus est: per ejus enim rationem est actus et operatio ut sit Deus. Rursus eadem dicamus. Si ratio non fuit, Deus non fuit; et si Deus non est, ratio non fuit. Ratio ergo et Deus sempiterna res: et Deus et ratio simili modo res sempiterna. Connexio autem atque unitio rationis ad Deum, et Dei ad rationem, Patris ad Filium, Filii ad Patrem, principia sibi quodammodo et
Abbreviated transcription (Latin):
lãuẽ quanquam ostendit deum esse uel necesse esse
ut deus esset quid cui p̃ponemus rationem deo aut
le ẽ: Si enim dm̃ cẽ et̾num ẽ ratione eẽ et̾num.
que ẽ ratio: Ergo aut ds̃ ẽ aut dĩ ẽ: ut ip̃a docet
ratio. Que supã ẽ d̾s. ratio ostendit dm̃ cẽ rõnẽ.
et possunt ista coeua et coet̾na cẽ. Si autem di est si¬
mlitudo hec ratio. ostendit rationem dĩ eẽ similiter
et hoc erit cocuum et coct̃num: Dm̃ autẽ eẽ. similit̾
fieri ñ posse msi ec̃t ds. ip̃a ratio ostendit. Que ratio
si auferatur qd̾ dictu nefas ẽ n̾erit ds̃: si ratio ñ osten¬
d̾it necesse eẽ dm̃. Tunc d̾s ẽ: cum eitis ratio ostendit
ut sit d̾s. Os gͦ quia ẽ sine dubio ẽ ratio: quie docuit
quia ẽ. Quid gͦ ẽ si dici potest. indeo pͥmum ratio
Ratio quoq ñcrit: nisi ds̃ erit. Nichil gͦ ibi pri¬
mum et postremum. Natura gͦ hec dituna sintil
qͦdam modo habet et rationem et dm̃. unũ aũ unũ

Expanded text:
am ratio ostendit Deum esse, vel necesse esse ut Deus esset, quid cui praeponemus? rationem Deo, aut le est? si enim Deum esse aeternum, est ratione esse aeternum, quae est ratio? Ergo aut Deus est, aut Dei est, ut ipsa docet ratio: quae si ipsa est Deus, ratio ostendit Deum esse rationem, et possunt ista coaeva et coaeterna esse. Si autem Dei est similitudo haec ratio, ostendit rationem Dei esse similiter: et hoc erit coaevum et coaeternum. Deum autem esse similiter fieri non posse, nisi esset Deus, ipsa ratio ostendit: quae ratio si auferatur, quod dictu nefas est, non erit Deus, si ratio non ostenderit necesse esse Deum. Tunc ergo Deus est, cum ejus ratio ostendit ut sit Deus. Deus ergo quia est: sine dubio est ratio quae docuit quia est. 3. Quid ergo est, si dici potest, in Deo primum, ratioRatio quoque non erit, nisi Deus erit. Nihil ergo ibi primum, et postremum. Natura ergo haec divina simul quodammodo habet et rationem et Deum. Unum autem unum