comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sufficientiã alim̃toꝵ hora statuta singłi
ꝑcepturi. Int̾ qͦs om̃s miserrini qͥqͦ
num̾o uiginti. iͫi. ꝑscrutati. seorsũ
ꝯggabantur. Ante quoꝵ pedes humil¬
lime ꝓcũbẽs pontifex sũmꝰ pꝰꝙͣ lauit
ac tersit: oscubũ quoq cordis et oris
imp̃ssit. necnon manib aquã infudit.
ꝯsũmato ministio humilitatis. uersꝰ
est ad opus caritatis: cũ cibo & potu
unicuiq nũmũ porrigens. Iam uero
inuitante hora et necessitate ubi et ip¬
se consedit ad mensam: more solito qͦt¬
qͦt suꝑuen̾ant. introducebantur ante
eum ad couescendũ ꝑegͥm. Tum ex sin
lac ꝑ urbem egrotis in locũ unũ sepa¬
rauit. Postremo m̃sa submota surrexit
u̾e pat̾ orphanoꝵ. u̾e iudex uiduarum:
et tanquã dic̃et sute paruulos ueni¬
re ad me taliũ est eni regnũ celoꝵ: accli¬
nãs se ꝓpͥa manu cibauit pupillos: re¬
fecit orphanos. aluit filios pauꝑũ: deli¬

Expanded text:
sufficientia alimenta hora statuta singuli sufficientia alimenta hora statuta singuli percepturi. Inter quos omnes miserrimi quique numero viginti quatuor perscrutati, seorsum congregabantur. Ante quorum pedes humillime procumbens pontifex summus, postquam lavit ac tersit, osculum quoque cordis et oris impressit, necnon manibus aquam infudit. Consummato ministerio humilitatis, versus est ad opus charitatis, cum cibo et potu unicuique nummum porrigens. Jam vero imminente hora et necessitate, ubi et ipse consedit ad mensam, more solito, quotquot supervenerant, introducebantur ante eum ad convescendum peregrini. Tum ex singlac per urbem aegrotis in locum unum separavit. Postremo mensa submota, surrexit vere pater orphanorum, vere judex viduarum, et tanquam diceret: « Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum coelorum : » acclinans se, manu propria cibavit pupillos, refecit orphanos, aluit filios pauperum, deli
Abbreviated transcription (Latin):
tis cessarent: om̃s in cõmune ut se reos
clamarent: ac ꝓtocius mundi necessita¬
tib cõmunẽ dñm inuocarẽt. Qs unqͣ.
ł saxei cordis annonẽ in eccła loquẽtẽ
audiens: a lacrimis ualuit tẽperare:
Oeniq ab exteris etiã et remotiorib ꝓ¬
uinciis obsolam indulgẽtie et doctͥne
eius famã plurum confluxerant: õĩb
delicus p̃ferentes annonẽ audire: diui¬
cias in cõꝑabiles estimantes eiꝰ indul.¬
gentia relaxari: eius benedictione p̃
bitores redituũ antecessoꝵ suoꝵ ninnie¬
tate ł suꝑfluitate grauatos et ꝓpe nuola¬
tos intelligens: exactorib ut parc̃ent
iussit: singłis ł totũ. ł ex parte ꝓ ut opꝰ
do: unitans cũ qui dix̃. E stote mise¬
ricordes: sic̃ & pat̾ ur̃ celestis miseri¬
cors est. Illucescente e enim primo
surgentis diei crepusclo: ecce ueluod
examen apũ turba egenoꝵ undecũq
conuolans erus cotidie fores obsedit.

Expanded text:
ta cessarent, omnes in commune, ut se reos ta cessarent, omnes in commune, ut se reos clamarent, ac pro totius mundi necessitatibus communem Dominum invocarent. Quis unquam vel saxei cordis Annonem in ecclesia loquentem audiens, a lacrymis valuit temperare? Denique ab exteris etiam et remotioribus provinciis, ob solam indulgentiae et doctrinae ejus famam, plurimi confluxerunt, omnibus deliciis praeferentes Annonem audire, divitias incomparabiles aestimantes, ejus indulgentia relaxari, ejus benedictione prabitores reddituum, antecessorum suorum nimietate vel superfluitate gravatos et prope nudatos intelligens, exactoribus ut parcerent jussit, singulis vel totum, vel ex parte, prout opus do, imitanti eum, qui dixit: « Estote misericordes, sicut et pater coelestis misericors est . » Illucescente enim primo surgentis diei crepusculo, ecce velut examen apum, turba egenorum undecunque convolans, ejus quotidie fores obsedit,
Abbreviated transcription (Latin):
xͥanos assidtis p̃dicatioĩb ad catholice
pietatis cultum informans. breuiter
et aꝑte cõplexꝰ quid credi. qͥd sꝑari. qͥd¬
ue amari oporteat. Imperauit dem
auctoritate pontificali. suasitq pietate
pat̾na singłos audientiũ. ħ eadem do¬
mi suis euuanglizare. bonam ilł ꝓ hoc
a deo uicissitudinẽ pollicẽs. In quo eo¬
usq ꝓfecit. ut pueri quoq ten̾os in¬
asser̃t beati annonis inuicẽ discerent.
inuic̃e docerent: et ex ipsa bom studri
assiduitate. singłis eoꝵ eã mane ł ues¬
ꝑe coram dõ ꝓnuntiandi. quasi lex in¬
oleuerit. Habebat aut̃ hoc in signe m̃i¬
toꝵ suoꝵ apud hoĩes indiciũ: qđ quoti¬
ens p̃dicaturꝰ in publicũ ꝓcessisset:
tantis subito lacrimis inmaduit. ut
omniũ corda ad miserationẽ cõmouis¬
sec. Tum melliflua et ꝯpunctione ple¬
na u̾ba ꝓfundẽ: clementiam dĩ ꝓpon̾e :
iusticiam non tace: hortari bonos ut
ad meliora ꝓfic̃ent: malos ut aꝑpetra¬

Expanded text:
anos, assiduis praedicationibus ad catholicae pietatis cultum informans, breviter et aperte complexus, quid credi, quid sperari, quidve amari oporteat. Imperavit dein auctoritate pontificali, suasitque pietate paterna, singulos auditores haec eadem domi suae evangelizare, bonam illis pro hoc a Deo vicissitudinem pollicens. In quo cousque profecit, ut pueri quoque teneros inasserunt, beati Annonis invicem discerent, invicem docerent et ex ipsa boni studii assiduitate, singulis eorum eam mane vel vespere coram Deo pronuntiandi quasi lex inoleverit. Habebat autem hoc insigne meritorum suorum apud homines indicium, quod quoties praedicaturus in publicum processisset, tantis subito lacrymis immaduit, ut omnium corda ad miserationem commovisset: tum melliflua, et compunctione plena verba profundere, clementiam Dei proponere, justitiam non tacere: hortari bonos, ut ad meliora proficerent: malos, ut ad perpetra
Abbreviated transcription (Latin):
aliis ꝓ uite necessitatib. aliis ꝓ mundi cu¬
piditatib extra uagantib : uniu̾soꝵ p̃ben¬
das ꝓsupputatioẽ annualiũ reddituum
large disposuit. ñnullas ex suis ad augẽs:
ut occasiõe lib̾tatis erepta. necessitatẽ iugi
claustrał cunctis induc̃et. In his exe¬
quendis apłicis utebat᷑ p̾ceptis. obsecrãs
ut pat̾. increpans ut magist̾: interdum
stimulos exorbitãtib ac recaleitͣntib ad¬
dens: et eatenꝰ neglectã disciplinã celestis
scolã tẽꝑib suis mundo reformãs. Qͥbus
studus qͦ plꝰ caritate feruebat eo sollici¬
tiꝰ insistẽs : ad maiora druine laudis oꝑa
magis inflãmatꝰ accessit: qͥnq monaste¬
ipsius addicens seruicus
decoris elegantia pulchre distinctũ ꝯsecra¬
uit: p̃dus ad tͥgnita canonicoꝵ sufficiẽtiã
copiose delegatis: quos undiq: scientia.
uita. T morib exqͥsitos illuc adunau̾at.
Ipse uero speciali deuotiõe dilecte sibi do¬
mine totꝰ inherẽs. cũ eius patrocinnis aĩã

Expanded text:
ssitatibus, aliis pro mundi cupiditatibus extra vagantibus: universorum praebendas pro supputatione annualium reddituum large disposuit, nonnullas ex suis adaugens: ut occasione libertatis erepta, necessitatem jugi claustralis cunctis induceret. In his exsequendis apostolicis utebatur praeceptis , obsecrans ut pater, increpans ut magister: interdum stimulos exorbitantibus ac recalcitrantibus addens, et catenus neglectam disciplinae coelestis scholam temporibus suis mundo reformans. Quibus studiis quo plus charitate fervebat, eo sollicitius insistens, ad majora divinae laudis opera magis inflammatus accessit, quinque monasteipsius addicens servitiisdecoris elegantia pulchre distinctum consecravit, praediis ad triginta canonicorum sufficientiam copiose delegatis: quos undique scientia, vita vel moribus exquisitos, illuc adunaverat. Ipse vero speciali devotione dilectae sibi Dominae totus inhaerens, cum ejus patrociniis animam
Abbreviated transcription (Latin):
habens. filiolũ suũ in lacte recenti posi¬
tum ante ueniẽtis uestigia clam media
deposuit inuia. seseq inde p̃ripiens.
cũ festinatiõe latebͥs inm̾sit. Nec mora sa¬
cerdos approximãs. uͥ pͥmã uagiẽtis in¬
fantuli uocẽ aure ꝑccp̃ predolore totus
intremuit. uarias aĩo gerens passiones.
unde puer huiꝰmodi ea hora noctis il¬
lic hab̃et᷑. Int̾ea uelut ad obseqͥũ xp̃i sub
feno cubantis impiger accurrens. flexo
corꝑe puerulũ a terra suscepit. memor
sci simeoĩs qualit̾ olim infantĩa saluato¬
ris piis ulnis ãplexãs. pacẽ et salutẽ sͥmec
ĩprecaret᷑ & popło. Acuiꝰ deuotiõe in re
dissimili. ñ dissimilia sentiens:. tali gratu¬
labundus oñe ibat cubiculũ repetens:
illũ imitatꝰ. qͥ relictã piis hum̃is adouilia
reportauit ouiculã. Confestim pat̾na
sollicitudine nutͥcẽ paruulo ꝓcurans :
quẽ carne ñ genuit. spiritali gen̾atione

Expanded text:
habens, filiolum suum in lacte recenti posihabens, filiolum suum in lacte recenti positum, ante venientis vestigia clam media deposuit in via, seseque inde proripiens, cum festinatione in latebras immersit. Nec mora, sacerdos approximans, ubi primam vagientis infantuli vocem aure percepit, prae dolore totus intremuit, varias animo gerens passiones, unde puer hujusmodi ea hora noctis illic haberetur. Interea velut ad obsequium Christi, sub feno cubantis, impiger accurrens, flexo corpore puerulum a terra suscepit, memor sancti Simonis, qualiter olim infantiam Salvatoris piis ulnis amplexus , pacem et salutem sibimet imprecaretur et populo. A cujus devotione in re dissimili et dissimilia sentiens, tali gratulabundus onere ibat cubiculum repetens: illum imitatus, qui relictam piis humeris ad ovilia reportavit oviculam . Confestim autem paterna sollicitudine nutricem parvulo procurans, quem carne non genuit, spiritali regeneratione
Abbreviated transcription (Latin):
te qua uen̾at recucurrit. Nox abiecto
a ceruicib ou̾e incuruauit se quãtociꝰ
ad iacentẽ: puerulũ panius obuoluit:
ip̃am a terra sublatam in lectulũ colloca¬
uit: ac ꝓpͥis extractis uestib utrosq di¬
ligenter contexit. In eodem loco dispo¬
sitis ꝓ sustentatione eiꝰ quousq conuales¬
ceret necessariis. ꝓcessit. uere p̃cum sua¬
rum consecuturus effectũ. qͥ tam humili
& pio minift̾io ꝑ horroiẽ cece noctis in mi¬
nimis membs suis illi obsecutus ẽ: quẽ
qͦndã ꝓ nob̃ incarnatũ. uͥgo mat̃ uilib
obuolutũ pannis. redinauit in p̃sepirmꝰ.
et uir deo deuotꝰ estimatiõis huma¬
ne fugiens ocłos. uen̾andos scaꝵ uͥginũ
ciñes supplex cepit adire. Qͦd una ex con¬
suetis muliercuł sollicite p̃uidẽs. neces¬
sitate simul et arte instructa. nescienti
hac fraude obuiauit. Scilicet p̃ter mẽ¬
dicitatẽ nil adindigñtiã corporeã certi

Expanded text:
te qua venerat, recurrit. Mox abjecto te qua venerat, recurrit. Mox abjecto a cervicibus onere, incurvavit se quantocius ad jacentem, puerulum pannis obvolvit, ipsam a terra sublatam in lectulum collocavit, ac propriis extractis vestibus, utrosque diligenter contexit. In eodem loco dispositis pro sustentatione ejus, quousque convalesceret, necessariis, processit vere precum suarum consecuturus effectum, qui tam humili et pio ministerio per horrorem caecae noctis in minimis membris suis illi obsecutus est, quem quondam pro nobis incarnatum, Virgo Mater vilibus « obvolutum pannis, reclinavit in praesepium . et vir Deo devotus, aestimationis humanae fugiens oculos, venerandos sanctarum virginum cineres supplex coepit adire. Quod una ex consuetis mulierculis sollicite praevidens, necessitate simul et arte instructa, nescienti hac fraude obviavit. Scilicet praeter mendicitatem nil ad indigentiam corpoream certi
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ quã ob inopiam. nullus hospi¬
cio dignabatur. recentis & sub hora ip̃a
editi nati partu ꝑiclitatam. suꝑ nudã
humũ lacrimabilit̃ sese uolutantem.
Erat gͦ uidẽ miseriã. Nox tenebris
densis uagantẽ occupauerat. fatigatã
tellus cenosa ac petrosa seminulã exce¬
perat. fame et siti confectã frigꝰ amplus
uexabat. nullꝰ mortaliũ aderat: & ecce
urgente nat᷑a cepit cruciari. uoces emit¬
tere. suspiria crebra trahere:tandemq
enixam ꝓlem in pulu̾em fundens. ip¬
sa disiectis hac et illac iniserabilit̃ mẽ¬
bris. nil ultra p̃ter mortem expectabat.
Hac gͦ miseria qͥd miseriꝰ: Suꝑuenit gͥ¬
ut dictũ ẽ sacer p̃sul. ac ꝓtinꝰ uelu ictu
sagitte tnͣsub̃atꝰ: rep̃sso gradu p̃ horrore
& miseria substitit attonitꝰ. cũ ecce gͣui¬
tate pontificali postposita instar ue¬
locissimi cursoris reꝓperauit. ĩpositoq
humis suis grabato cũ stram̃tis: celita¬

Expanded text:
mulierem, quam ob inopiam nullus hospimulierem, quam ob inopiam nullus hospitio dignabatur, recentis et ipsa hora editi infantis partu periclitatam, super nudam humum sese lacrymabiliter volutantem. Erat ergo videre miseriam. Nox tenebris densis vagantem occupaverat, fatigatam tellus coenosa ac petrosa seminudam exceperat, fame et siti confectam frigus amplius vexabat, nullus mortalium aderat, et ecce, urgente natura, coepit cruciari, voces emittere, suspiria crebra trahere: tandemque enixam prolem in pulverem fundens, ipsa disjectis hac et illac miserabiliter membris, nil ultra praeter mortem exspectabat. Hac ergo miseria quid miserius? Supervenit ut dictum est, sacer praesul, ac protinus velut ictu sagittae transverberatus, represso gradu, prae horrore et miseria substitit attonitus: cum ecce gravitate pontificali postposita, instar velocissimi cursoris reproperavit, impositoque humeris suis grabato cum stramentis, celerita
Abbreviated transcription (Latin):
lactantem habe: cuiꝰ manib aꝗͣ. p̃bens
ipsemet pedes ac manꝰ paruuli lauit:
moxq datis alim̃tis solidũ unũ porrex̃.
Super ħ et xenodochiũ colonie con¬
struxit. languidos et debiles. et omni
oesticutos solatio illuc inferẽs: deputa¬
tis ad eoꝵ subsidia cotidianis stipendus.
Numꝗͣ pauꝑem se inclamantẽ absq
q caritatis larga manu remeauit. Sane
incena dñica quã ꝓdigꝰ fuerit suꝑfluũ
est memorare: cũ nec p̾arcꝰ quililibet ea
chie manĩr retrahat ab elemosmna. His oĩ¬
nocturuas tenebras. solo deo teste rarissi¬
mis secretaliũ suoꝵ dũ taxat exceptis ope¬
ratꝰ est. cũ qͥb ut dictũ est noctu scõr lumi¬
na circinẽs: pegrinos & qͥb ñ erat tectũ
in porticib. in angłis. uasisq uinaruis
ꝑ plateas expositis scrutatꝰ ẽ : qͦs inuentoᷤᷤ
pauit. atq uestiuit: allato secũ ꝓ hoc ip̃o
uictu et uestitu.
egresus. lanĩtabile et omni miseratione
plenũ in itin̾e offendit spectaculum:

Expanded text:
lactantem habere, cujus manibus aquam praebens, ipsemet pedes ac manus parvuli lavit, moxque datis alimentis, solidum unum porrexit. Super haec et xenodochium Coloniae construxit, languidos, et debiles, et omni destitutos solatio illuc inferens, deputatis ad eorum subsidia quotidianis stipendiis. Nunquam pauperem se inclamantem absqueque charitatis larga manu remeavit. Sane in Coena Dominica quam prodigus fuerit, superfluum est memorare, cum nec parens quilibet ea die manum retrahat ab eleemosyna. His omnnocturnas tenebras, solo Deo teste, rarissimis secretalium suorum duntaxat exceptis, operatus est, cum quibus, ut dictum est, noctu sanctorum limina circuiens, peregrinos et quibus non erat tectum, in porticibus, in angulis vasisque vinariis per plateas expositis, scrutatus est: quos inventos pavit atque vestivit, allato secum pro hoc ipso victu et vestitu. egressus, lamentabile et omni miseratione plenum in itinere offendit spectaculum,
Abbreviated transcription (Latin):
discretionis. et discretȩ pietatis in om̃s fuit
agnoscamus. Talib studiis intendebat:
m istis do seruiebat: ꝑ ħ bonis omnibus
ualde placebat. Unde bona fama etus
ñ mͦ normannia tota resꝑsa ẽ: uerum etiã
repleuit. Exciti sunt quaq gentium mul¬
ti nobiles. prudentes clerici. strenui miliceᷤ
atq ad eum confluxere seq et sua in ipsum
monastium. di seruitio tradidere. Crescit
cenobium illud intus & extͣ intꝰ in sc̃a religi¬
õe: extra in multimoda possessioẽ.
umuͦ abbas herlumus cuius supͣ me

Expanded text:
etatis in omnes fuerit etatis in omnes fuerit agnoscamus. 32. Talibus studiis intendebat, in istis Deo serviebat, per haec bonis omnibus valde placebat. Unde bona fama ejus non modo Northmannia tota est respersa, verum etiam replevit. Exciti sunt quaque gentium multi nobiles, prudentes clerici, strenui milites atque ad eum confluxere, seque et sua in ipsum monasterium servitio Dei tradidere. Crescit coenobium illud intus et extra, intus in sancta religione, extra in multimoda possessione. 33. Cum vero abbas Herluinus, cujus supra me
Abbreviated transcription (Latin):
nolo. qr cdaret. At tñ hoc tenete: qr ficut
fragile et forte corpꝰ ꝓsua qualitate habet
cibum suum: ita fragilis et fortis anima
ht̃ ꝓsu menstira uictum suum. Fortis aĩa
delectatur et pascitur cibo solido:patientia
scilicet in tͥbulationib. ñ concupiscere aliena.
ꝑcutienti unam maxillam.p̃bere alteram.
Mrare ꝓmimicis.odientes diligere: & multa
in hunc modum. Fiagilis autem et adhuc
in di seruitio tenera: lacte indiget. mansuetu¬
dine trdelicet. aliorum benignitate. miscð̃ia.
hylari aduocatiõe: cantatiua supportatiõe:
et plurib hinusmodi. Sitaliter ur̃is. et
fortib. et infirmis uos coaptatis: ꝑ di gr̃am
auditis ingemint dicens Mere erratumtis
a ueritate: & lux discittionis ñ lux̃ nob. Et
cadens interram ante pedes eius.se peceasse.
se reum ẽẽ confessus ẽ: ueniamq de p̃tenti ᷤ
petuit: et em̃dationẽ de futuris ꝓmisit.
hȩc iccnro dicimus: quatinus ꝑ ħ qũa pie

Expanded text:
nolo, quoniam claret. Attamen hoc tenete, quia sicut nolo, quoniam claret. Attamen hoc tenete, quia sicut fragile et forte corpus pro sua qualitate habet cibum suum; ita fragilis et fortis anima habet pro sui mensura victum suum. Fortis anima delectatur et pascitur solido cibo, patientia scilicet in tribulationibus, non concupiscere aliena, percutienti unam maxillam praebere alteram, orare pro inimicis, odientes diligere, et multa in hunc modum. Fragilis autem et adhuc in Dei servitio tenera  al., tenere, lacte indiget, mansuetudine videlicet aliorum, benignitate, misericordia, hilari advocatione, charitativa supportatione, et pluribus hujusmodi. Si taliter vestris et fortibus et infirmis vos coaptatis; per Dei graauditis ingemuit dicens: Vere erravimus a veritate, et lux discretionis non luxit nobis. Et cadens in terram ante pedes ejus se peccasse, se reum esse confessus est, veniamque de praeteritis petiit, et emendationem de futuris repromisit. Haec idcirco di
Abbreviated transcription (Latin):
et incurin ad intia. Cumq anullo ad
nullum in uera fuerint caritate nutniti:
nullum nisi dep̃ssis suꝑcilus oculoue obli¬
ceretism: quid cause sit. quod eis tm̃ infe¬
sti estis. N onne homines: nonne
letis ne uob̃ fieri quod illis facitis: siqui¬
dem quod sunt uos ẽẽtis: S esto. Solis
eos ꝑcussionibz et flagellis ad mores bonoᷤᷤ
uultis informare: Midistis unquam au¬
rificem ex lamina auri uel argenti. solis ꝑ¬
cussionib imaginẽ speciosam formasse: N
puto. Quid tunc. Quatinus aptam for
instrum̃to lenit p̃mit. & ꝑcutit: nc̃ discre¬
to  leuamine lenius leuat.et format. Sic
et uos si pueros ur̃os cupitis ornatis moribꝰ
ẽ: necẽẽ ẽ ut cum dep̃ssionib uerberum.
leuam̃: quod subsidium: Ad graues &
mattiros mores illos constringere laboramꝰ.
Cu ille. Bene quidem. Et panis. et qͥsq
solidus cibus: utilis et bontis ẽ. uti eo ualen¬
ti. Merum subtracto lacte. ciba inde lacten

Expanded text:
et incurvi ad vitia. Cumque ad et incurvi ad vitia. Cumque ad nullum fuerint in vera charitate nutriti, nullum nisi depressis superciliis, oculove obliceretis mihi, quid causae sit quod eis tantum infesti estis? Nonne homines; nonne letisne vobis fieri quod illis infertis  al., facitis? Si quidem quod sunt, vos essetis? Sed esto. Solis eos percussionibus et flagellis ad mores bonos vultis informare  al., minare? Vidistis unquam artificem ex lamina auri vel argenti solis percussionibus imaginem speciosam formasse? Non puto. Quid tunc? Quatenus aptam forminstrumento leniter premit et percutit, nunc discreto levamine lenius levat et format. Sic et vos si pueros vestros cupitis ornatis moribus esse, necesse est ut cum depressionibus verberum levamen? quod subsidium? Ad graves et maturos moles illos constringere laboramus. Cui ille: Bene quidem. Et panis et quisque solidus utilis et bonus est, eo uti valenti. Verum subtracto lacte ciba inde lactent
Abbreviated transcription (Latin):
ba. si plantam arboris in horto tuo. plan¬
tares. et mox illam ex omni parte ita con¬
cluderes. ut ramos suos extendere nullate¬
nus posset: cũ eam pꝰ annos excludens qͣlis
arbor inde ꝓdiret:  fecto iiitilis: in¬
curuis ramis et ꝑplexis. Et hoc ex cunꝰ
culpa ꝓcederet nisi tua: qui eam immode¬
rate concdusisti: Certe hoc facitis de ptie¬
iis ur̃is. Plantati sunt ꝑoblationẽ in hor¬
autem in tantum t̃rorib. minis. et ube¬
rib undiq illos coartatis: ut nulla pe¬
nitus s̃ͥ liceat libtate potiri. Itaq indiscre¬
tione opp̃ssi. prauas et spinarum more ꝑ
uent. nutͥunt: tantaq eas ui nutendo suf
possent adminiculari. obstinata m̃te sub¬
t̃fugiant. Unde fit ut qr nicħ amoris.
nicħ pietatis. nich beniuolentiȩ siue dulce¬
dinis circa se muob sentrunt: nec illi ali
dant. Contingitq mͦ miserabili. ut sicut
deinceps corꝑe crescunt. sic in eis odium
et suspitio omnis mali crescat:semꝑꝓni

Expanded text:
ba, si plantam arboris in horto tuo planba, si plantam arboris in horto tuo plantares, et mox illam omni ex parte ita concluderes, ut ramos suos nullatenus extendere posset, cum eam post annos excluderes, qualis arbor inde prodiret? Profecto initulis, incurvis ramis et perplexis. Et hoc ex cujus culpa procederet nisi tua, qui eam immoderate conclusisti? Certe hoc facitis de pueris vestris; plantati sunt per oblationem in horautem in tantum terroribus, minis et verberibus undique illos coarctatis, ut nulla penitus liceat libertate potiri. Itaque indiscrete oppressi pravas et spinarum more pevent, nutriunt, tantaque eas in nutriendo suffpossent adminiculari obstinata mente subterfugiant. Unde fit, ut quia nihil amoris, nihil pietatis, nihil benevolentiae, sive dulcedinis circa se in vobis sentiunt, nec illi alicdant. Contingitque modo miserabili, ut sicut deinceps corpore crescunt, sic in eis odium et suspicio omnis mali crescat, semper proni
Abbreviated transcription (Latin):
unius horrorem fugere.quo altits ame¬
nitate studint delectari. Totum gͦ dem¬
ceps sese dedit in hoc. ut uere monachꝰ
pͥuatus desidio suo. Qd quidem ut esti¬
mo aliquantum ꝑcipi podent. ex uerbis
eius. quȩ ꝑ uices huic opusculo indere
ratisuus: iuxta quod senes gestȩ ret
quam suscepimus enarrare postulabit.
Nec enim uidetur mͥ pleniter posse ꝑtin¬
gi ad noditiam institutionis iitȩ illius:
si descriptis actib eius. quis uel qualis
fuerit in sermone taceatur.
qui admodum religiosus habebat᷑
secum dehis quȩ monasticȩ religionis e¬
rant loqueretur: ac inter abia de puenis
obsecro fiet de istis: Puersi sunt et incor¬
gibiles. Die ac nocte ñ cessamts eos uer¬
eos uerbare:Et cum adult sint. quales
sunt: hebetes inqͥt & bestiales. At ille. Qͣm bo¬
minib bestias nutͥuistis. Et nos ait quid
possumus inde: Modis omnib constͥn¬
gimus eos ut ꝓficiant: & nicħ ꝓficimus.

Expanded text:
unius horrorem fugere, quo alterius amoeunius horrorem fugere, quo alterius amoenitate studuit delectari. Totum ergo deinceps sese dedit in hoc, ut verus  al., privatus desiderio suo. Quod quidem, ut aestimo, aliquantum percipi poterit ex verbis ejus, quae per vices huic opusculo indere rati sumus, juxta quod series gestae rei quam suscepimus enarrare postulabit. Nec enim mihi videtur pleniter posse pertingi ad notitiam institutionis vitae illius, si descriptis actibus ejus quis vel qualis fuerit in sermone taceatur. qui admodum religiosus habebatur, secum de his quae monasticae religionis erant loqueretur, ac inter alia de pueris obsecro, fiet de istis? Perversi sunt et incorrigibiles, die ac nocte non cessamus eos vereos verberare? Et cum adulti sunt, quales sunt? Hebetes, inquit, et bestiales. At ille: Quo bohominibus bestias nutrivistis? Et nos, ait, quid possimus inde? Modis omnibus constringimus eos ut proficiant et nihil proficimus.
Abbreviated transcription (Latin):
qui eum comitabatur: ne mirens ait. Tor¬
rens mundi ẽ qd udes: qͦ rapiuntur &
intoltuntor hommes muncdi. Et adiec̃.
Mis ne undere quid sit uerus monachts:¬
scptum cuitisdam magni et ampli claustri:
et dint ei. Cicumspice. Aspexit: & ecce pa¬
netes cdatistri illitis obducti erant argento
diȩ planiciei urens erat. et ip̃a argentea:
mollis quidem et ultra humanam opini
subhis qui m ea pausabant leniter flecte¬
batur: oe surgentib ipsis. et ip̃a ergebatur.
Itaq locus ille totus erat amenus: et p̃ci¬
ptia iocunditate repletus. Hunc gͦ ad in¬
habitandum sͥ eligit anselmus. Tunc dti¬
ctor ests dixit ei. Eia uis uidere quid sit
patientia uera:Ad quod cum ille mag¬
no cordis affectu gestiret. et se id qũa man¬
me uelle responderet: ad se subito reutuꝰ
et uisionem. & tsionis demonstracor
dolens et gemebundus parider amisit
Duas autem quas tiderat uisioner in¬
delligens.secumq reuoluens: eo magis

Expanded text:
qui comitabatur eum: Ne mireris, ait; torqui comitabatur eum: Ne mireris, ait; torrens mundi est quod vides, quo rapiuntur et involvuntur homines mundi; et adjecit: Visne videre quid sit verus  aseptum cujusdam magni et ampli claustri, et dixit ei: Circumspice. Aspexit, et ecce parietes claustri illius obducti erant argento mediae planitiei virens erat et ipsa argentea, mollis quidem et ultra humanam opiniosub his qui in ea pausabant, leniter flectebatur, et surgentibus ipsis, et ipsa erigebatur. Itaque locus ille totus erat amoenus, et praecipua jucunditate repletus; hunc ergo ad inhabitandum elegit sibi Anselmus. Tunc ductor ejus dixit ei: Eia! vis videre quid sit patientia vera? Ad quod cum ille magno cordis affectu gestiret, et se id quam maxime velle responderet, ad se subito reversus, et visionem, et visionis demonstratorem dolens ac gemebundus pariter amisit. Duas autem quas viderat visiones intelligens, secumque revolvens, eo magis
Abbreviated transcription (Latin):
nipotens dominus ꝑficiat gressus tuos in
semitis suis. ut ñ moueantur uestigia tua:
ut in iusticia appareas conspectui di: et sa¬
tieris cum apparuit gła eius.¬
sui innullo discordarent:. totamq sue men¬
tis intentionem in contemptum mundi
cõposuisset. et his solis quȩ di erant. totũ
studium suum infixisset: contigit ut
infirmitate correptus grauiter affligeretur.
paulisꝑ sedato. extra se ꝑm̃tis excessum rap¬
tus. uidit fluuium unum rapidum atq
p̃cipitẽ: in quem confluebant omnitm
nimis turbida et immunda: & omni
spurticiarum sorde horrida. Rapiebat
gͥ in se quicquid atuingere poterat: et de¬
uoluebat tam uiros quam mulieres. di¬
uites et mopes simtil. Q  cum anselmꝰ
uidisset: et tam obscenam reuolutionẽ
illorum miscratus unde uiuerent. aut
unde sitim suam refocillarent. qui sic fe¬
rebantur inquireret: accepissetq respon¬
sum. eos ea qua trahebantur aqua inuere.
hominum pudore se ferret: Ad hec ille.

Expanded text:
nipotens Dominus perficiat gressus tuos in nipotens Dominus perficiat gressus tuos in semitis suis, ut non moveantur vestigia tua, ut in justitia appa eas in conspectu Domini, et satieris cum apparuerit gloria ejus.sui in nullo discordarent, totam suae mentis intentionem in contemptum mundi composuisset, et his solis quae Dei erant totum studium suum infixisset, contigit ut infirmitate correptus graviter affligeretur. paulisper sedato, extra se per mentis excessum raptus vidit fluvium unum rapidum atque praecipitem, in quem confluebant omnium nimis turbida et immunda, et omni spurcitiarum sorde horrida. Rapiebat igitur in se quidquid attingere poterat, et devolvebat tam viros quam mulieres, divites et inopes simul. Quod cum Anselmus vidisset, et tam obscenam revolutionem illorum miseratus unde viverent, aut unde sitim suam refocillarent qui sic ferebantur, inquireret; accepissetque responsum, eos ea qua trahebantur aqua vivere dhominum pudore se ferret? Ad hoc ille
Abbreviated transcription (Latin):
uat: et adnichilet. S qm̃ iam breuitatem
quam exigit epła excessi: et totum quod hinc¬
dixi. aut dicendum fuit. ad custodiendam
mentis inquietudine laborare. S qm̃ do
onem t̾scb̃e: et nescio quid potius moneã.
quam cauere hoc sub sp̃e rectȩ uoluntatis:
quod scio nouitiis quibusdam solere subri¬
ꝑe. Quappt̃ amice mi. et fr̃ dilectissime. con¬
scilit. monet p̃catur te duus dilectus. dile¬
ctor totis cordis uiscerib: ut totis unibus
quieti mt studeas: sine qua nulli licet cal¬
lidi hostis insidias crcunspicere: uel semi¬
tas untutum angustissimas. ꝓspicere. Ad
hancuͦ monachus qui inmonastio conũsat᷑
ꝑtingere nullatenus ualet. sine constantia.
et mansuetudine. quȩ mansuetudo indis¬
solubilis comes ẽ patientie: et nͥ monasteri
sui instituta. quȩ diumis ñ ꝓhibentur man¬
datis. etiam si rationem eorum ñ ꝑuidit:
ut religiosa studuit obseruare. Qale et om¬

Expanded text:
vat et annihilet. Sed quoniam jam brevitatem, vat et annihilet. Sed quoniam jam brevitatem, quam exigit epdixi, aut dicendum fuit, ad custodiendam mentis inquietudine laborare. Sed quoniam domionem tibi scribere, nescio quid potius moneam, quam cavere hoc sub specie rectae voluntatis, quod scio novitiis quibusdam solere subrepere. Quapropter, amice mi et frater dilectissime, consulit, monet, precatur te tuus dilectus dilector totis cordis visceribus, ut totis viribus quieti mentis studeas, sine qua nulli licet callidi hostis insidias circumspicere vel semitas virtutum angustissimas prospicere. Ad hanc vero monachus qui in monasterio conversatur, pertingere nullatenus valet sine constantia et mansuetudine, quae mansuetudo indissolubilis comes est patientiae; et nisi monasterii sui instituta, quae divinis non prohibentur mandatis, etiamsi rationem eorum non perviderit, ut religiosa studuerit observare. Vale, et om
Abbreviated transcription (Latin):
ñ denegat: ne ꝑimpatientiã. iudicem iu¬
stum exasꝑans. mereatur qd ñ ht̃ ñ acciꝑe.
et qd accep̃ amittere: aut qr ñ amat muti¬
liter tenere. Seu uͦ miscdiam. scu iudicium
erga se. in illis quȩ ñ ht et optat ꝑsentiat:
letus ex his quȩ accepit. largitati supernȩ gr̃aᷤᷤ
ꝓcellosis mundi turbinib potuit ꝑtingere:
caueat in portus tranquillitate uentum le¬
uitatis. & impatientiȩ durbinem introducẽ:
quatinus mens constantia. & mansuetudĩe¬
eam tutantib quieta. nec ditn: timoris sol¬
lictudine. nec amoris delectaticẽsit uacua.
Nam timor ꝑsollicitudinem custodit: a¬
moruͦ ꝑdelectationem ꝑficit. Scio quia ł
maiorem aut scͥbendi. aut colloquendi exi¬
gunt amplitudinem: ut plenius intelligat᷑.
quibus scilicet dolis antiquus serpens igna¬
rum monachum in hoc genere temptatioĩs
illaqueet: et econtra quibus rõnib prudenᷤ
monachus eius callidas ꝑsuasiones dissol¬

Expanded text:
non denegat, ne per impatientiam judicem junon denegat, ne per impatientiam judicem justum exasperans, mereatur quod non habet non accipere, et quod accepit amittere, aut quod non amat, inutiliter tenere. Seu vero misericordiam seu judicium erga se in illis, quae non habet et optat, persentiat; laetus ex his quae accepit, largitati supernae gratiasprocellosis mundi turbinibus potuit pertingere, caveat in portus tranquillitatem ventum levitatis et impatientiae turbinem inducere: quatenus mens constantia et mansuetudine tutantibus quieta, divini timoris sollicitudine et amoris delectatione sit vacua. Nam timor per sollicitudinem custodit, amor vero per delectationem perficit. Scio quia haec majorem aut scribendi aut colloquendi exigunt amplitudinem, ut plenius intelligatur quibus, scilicet, dolis antiquus serpens ignarum monachum in hoc genere tentationis illaqueet; et econtra, quibus rationibus prudens monachus ejus callidas persuasiones dissol
Abbreviated transcription (Latin):
diiudicare refugiat. G audeat se iam tandẽ
muenisse uͥse ñ inuitum. s uoluntarium.
tota uita mansurum omni tͣnsmigrandi¬
sollicitudine ꝓpulsa deliberet: ut quietus
ad sola piȩ uitȩ exercitia exquirenda sedulo
uacet. Qd̃ sisibi indetur maiora quedam
et utiliora sp̃uali feruore appetere. quam
illi p̃sentis monast̾ii institutionib liceat:
aut estimet se falli siue p̃ferendo paria pa¬
rib. uel minora maiorib. siue p̃sum̃do se
posse quod ñ possit: aut certe credat se ñ me¬
ruisse quod desiderat. Qd si fallitur. agat
gr̃as diuinȩ miscdiȩ qua ab errore suo de¬
fenditur: ne sine emolumento. auit etiã cũ
iactura locum. uel uitȩ ordiem mutando.
ĩconstantiȩ leuitatisq frustra crim̃ subeat:
aut maiora suis urib exꝑiendo fatigatus.
re meliora illis quȩma in promptu sunt
nundum mentus optat: patient̃ toleret
diumum iudicium qd ulli aliquid iniuste

Expanded text:
dijudicare refugiat. Gaudeat se jam tandem dijudicare refugiat. Gaudeat se jam tandem invenisse ubi se non invitum, sed voluntarium tota vita mansurum, omni tsollicitudine propulsa deliberet: ut quietus ad sola piae probataeque vitae exercitia exquirenda sedulo vacet. Quod si sibi videtur majora quaedam ac utiliora spirituali fervore appetere quam illi praesentis monasterii institutionibus liceat, aestimet aut se falli, sive praeferendo paria paribus, vel majora majoribus, sive praesumendo se posse quod non possit, aut certe credat se non meruisse quod desiderat. Quod si fallitur, agat gratias divinae misericordiae, quia ab errore suo defenditur, ne sine emolumento aut etiam cum jactura, locum vel vitae ordinem mutando, inconstantiae levitatisque frustra crimen subeat, aut majora suis viribus experiendo fatigatus dre meliora illis, quae in promptu sunt, nondum meritus optat, patienter toleret divinum judicium, quod ulli aliquid injuste
Abbreviated transcription (Latin):
tatem cito attrahit. nec ad ali quã fructus
fertilitatem ꝓuenit: sic infelix monachꝰ
si sepius de loco ad locum ꝓpͥo appetitu
mutatur:aut inuno ꝑmanens frequent̃
eius odio concutitur: nusquam radicibus¬
amoris stabilitus. ad omne utile exerciti¬
um langescit: & nulla bonorum oꝑum
ubertate ditescit. Cumq: se nequaquam
ad bonum s in malum ꝓficere. si forte
hec recogitat ꝑpendit: omnem suȩ miseriȩ
causam. ñ suis s aliorum morib inustitiis
intendit: atq inde se magis ad odiũ eoꝵ
it̃ qͦs conu̾satur infelicit̃ accendit. Qua¬
ꝓpt̃ quicunq cenobitarum forte ꝓpositũ
aggreditur: expedit ei. ut in qͦcunq mo¬
nastio ꝓfessus fuit. nͥ tale fui̾t ut ibi malum in¬
uitus facere cogatur. tota m̃tis intentioe. amo¬
ris radicib ibi radicare studeat: atq aliorũ¬
mores. aut loci consuetudines si contra diui¬
na p̃cepta ñ sunt. etiam si mutiles uideant᷑.

Expanded text:
tatem cito attrahit, nec ad aliquam fructus tatem cito attrahit, nec ad aliquam fructus fertilitatem pervenit: sic infelix monachus, si saepius de loco ad locum proprio appetitu mutatur, aut in uno permanens frequenter ejus odio concutitur, nusquam amoris stabilitus radicibus, ad omne utile exercitium languescit, et nulla bonorum operum ubertate ditescit. Cumque se nequaquam ad bonum, sed in malum proficere, si forte hoc recogitat, perpendit; omnem suae miseriae causam non in suis, sed aliorum moribus injustus intendit, atque inde se magis ad odium eorum inter quos conversatur, infeliciter accendit. Quapropter, quicunque coenobitarum forte propositum aggreditur, expedit ei ut in quocunque monasterio professus fuerit, nisi tale fuerit ut ibi malum invitus facere cogatur, tota mentis intentione amoris radicibmores aut loci consuetudines, si contra divina praecepta non sunt, etiamsi inutiles videantur,
Abbreviated transcription (Latin):
monachum nequit obruere.uitȩ quam ꝓ¬
fessus ẽ odio: nititur eum conu̾sationis ĩqͣ
ẽ subruere fastidio. Et licet illi monachi¬
cum ꝓpositum tenendum qͣsi concedat:
tñquia hoc subtalib. aut inter cales. aut
in eo loco incepit. illum staltum nimis.
imprudentemq multi modis uersutriᷤ
arguere ñ cessat: ut dum illi ꝑsuadet.
incepto dei beneficio ingratum existere:
tusto tudico nec ad meliora ꝓficiat. nec
quod accepit teneat. aut meo uriliter
ꝑsistat: quippe dum incessanter labori¬
osis cogitationib demutando. aut si
mutan ñ ualet.saltemde imꝓbando in¬
itio meditatur: nunquam ad finem ꝑ¬
fectionis tendere conat᷑. Nam qm̃ ill
fundamentum quod posint displicet:
nullatentis illi structurã bonȩ intȩ su¬
ꝑedificare libet. Ande fit ut quemadmodũ
arbuscula si sepe transplantetur.aut nuꝑ
plantata in eodem loco crebra conuulsioẽ
inquietetur: neqͣꝗͣ. radicare ualens aridi¬

Expanded text:
monachum nequit obruere vitae quam pmonachum nequit obruere vitae quam professus est odio, nititur eum conversationis, in qua est, subruere fastidio. Et licet illi monachicum propositum tenendum quasi concedat, tamen quia hoc sub talibus aut inter tales, aut in eo loco incoepit, illum stultum nimis imprudentemque multimodis versutiis arguere non cessat, ut, dum illi persuadet incepto Dei beneficio ingratum existere, justo judicio nec ad meliora proficiat, nec quod accepit teneat, aut in eo inutiliter persistat. Quippe dum incessanter laboriosis cogitationibus de mutando loco, aut si mutari non valet, saltem de improbando initio meditatur, nunquam ad finem perfectionis tendere conatur. Nam, quoniam illi fundamentum quod posuit, displicet, nullatenus illi structuram bonae vitae superaedificare libet. Unde fit ut, quemadmodum arbuscula, si saepe transplantetur aut nuper plantata in eodem loco crebra convulsione inquietetur, nequaquam radicare valens, aridi
Abbreviated transcription (Latin):
set. gauisus ẽ: et reprehensori suo gr̃as agenᷤ
suam ad hoc responsionem edidit: eamq
lbello sibi directo subscͥptam. subuno ei qui
miserat amico remisit.Hoc ab eo et ab aliis
qui libellum illũ hab̃e dignant᷑ petiturũ
tri desiderans: quatintis in fine ipsius. suȩ
argum̃tationis reprehensio: et reprehensio¬
ni sa responsio subscribatur.
nter ħ etiam scripsit quamplures epłas.
rõe respondens.Etquidem de his quȩ di¬
uerse cause scbi cogebant: m̃tionẽm suꝑ
sedemꝰ facere. Quid au:÷ consilii cuidam
lantoni nouiter apud cduniacum facto
de aliis ꝓpendatur. Scribit itaq int̃ alia
am: in qua ñ solum aꝑte obsistentis hostiᷤᷤ
inolentia ẽ ꝓpellenda: s et quasi consulen¬
tis astutia cauenda. Sepe nanq dum ty¬
ronem xp̃i utilnere male uoluntatis. ap¬
te maliuolus ñ ualet ꝑimere: sicientem
cum poculo uenos ⁊ rationis.maliuole
callidus temptat extinguere. Nam cum

Expanded text:
set, gavisus est; et reprehensori suo gratias agens, set, gavisus est; et reprehensori suo gratias agens, suam ad hoc responsionem edidit, eamque libello sibi directo subscriptam sub uno ei qui miserat amico remisit. Hoc ab eo et ab aliis, qui libellum illum habere dignantur petitum iri desiderans, quatenus in fine ipsius operis , suae argumentationis reprehensio; et reprehensioni sua responsio subscribatur. 27. Inter haec scripsit etiam quamplures epistolas, pro ratione respondens. Et quidem de his quae diversae causae scribi cogebant, mentionem facere supersedemus. Quid autem consilii cuidam Lanzoni, noviter apud Cluniacum facto de aliis perpendatur. Scripsit itaque inter alia am; in qua non solum aperte obsistentis hostis violentia est propellenda, sed et quasi consulentis astutia cavenda. Saepe namque dum tironem Christi vulnere malae voluntatis aperte malevolus non valet perimere, sitientem eum poculo venenosae rationis malevole callidus tentat exstinguere. Nam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ori parte lectuli sui tabulas reponit: & se¬
quenti die nil sinistri suspicatus. easdem
in pauim̃to sparsas ante lectum repꝑit:
cera quȩ in ipsis erat hac illac frustatim
dispsa. Leuantur tabulȩ: cera colligitur.
et parit̃ anselmo reportantur. A dumnat
ip̃e et ceram: et licet uix scripturam recu¬
ꝑat.Uerens autem ne qua incuria penitꝰ
ꝑditum eat: eam in nomine domini ꝑga¬
mene iubet tradi. C omposuit gͦ inde
uolum̃ paruulum: s sententiarum ac
subtilissimȩ contemplationis pondere
magnum: quod ꝓslogion nominauit.
Alloquitur enim in eooꝑe: aut se ip̃m.
aut dm̃. Qd opꝰ cum in manus cuiusdã
uenisset. et is in quadam ipsius oꝑis argu¬
mentatiõe ñ parum offendisset: ratus est
eandem argumentationem ratã ñ eẽ. Quã
refelłe gestiens. quoddam contra illam scͥp¬
tum composuit: et illud fini eiusdem oꝑiᷤ
scͥptum apposint. Quod cumsͥ aquodam
amicosuo transmissum anselmus consideras¬

Expanded text:
ore parte lectuli sui tabulas reponit, et seore parte lectuli sui tabulas reponit, et sequenti die nil sinistri suspicatus, easdem in pavimento sparsas, ante lectum reperit, cera quae in ipsis erat hac illac frustatim dispersa. Levantur tabulae, cera colligitur, et pariter Anselmo repertantur; adunat ipse ceram, et, licet vix, scripturam recuperat. Veritus autem ne qua incuria penitus perditum eat, eam in nomine Domini pergameno jubet tradi. Composuit ergo inde volumen parvulum, sed sententiarum ac subtilissimae contemplationis pondere magnum, quod Prostagion nominavit. Alloquitur etenim in eo opere aut seipsum, aut Deum. Quod opus, cum in manus cujusdam venisset, et is in quamdam ipsius operis argumentationem non parum offendisset, ratus  al., iratus est eamdem argumentationem ratam non esse: quam refellere gestiens, quoddam contra illam  al., illum scriptum composuit, et illud fini ejusdem operis scriptum apposuit. Quod cum sibi a quodam amico suo transmissum Anselmus consideras
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: nisusq: ẽ eam ꝓcul repellere. a sua
intentiõe. Uerum quanto plus in hoc desu¬
dabat: tanto illum ip̃a cogitatio magis ac
magis infestabat. E t ecce quadam nocte
inter nocturnas ingilias di gr̃a illuxit in cor¬
de cius: et res patint indellectin etus: tmm̃soq
gaudio et subilatiõe. repleuit intima etus oĩa.
Reputans gͦ apud se hoc ip̃m si sciretur. & a¬
lns posse placere: liuore carens. rem ilico sqͥp¬
sit intabulis: e gun asq solligtius custo¬
diendas. uni ex monasterii fr̃ib tradidit.
Post dies aliquot: tabulas repetit a custo¬
de. Queruntur in loco uͥ reposite fuerunt.
nec inueniuntur. Requiruntur a fribus.
ne forte eas aliquis accepit: s: nequaquam.
Nec enim hucusq inuentus ẽ: qui recog¬
nouent se quicquam inde sciuisse. Repa¬
rat anselmꝰ aliud de eadem materia. dicta¬
m̃. in alns tabulis: et illas eidem sub cau¬
tiori custodia tradit custodi. Ille in secreti¬

Expanded text:
tionem, nisusque est eam procul repellero a sua tionem, nisusque est eam procul repellero a sua intentione. Verum quanto plus in hoc desudabat, tanto illum cogitatio ipsa magis ac magis infestabat. Et ecce quadam nocte inter nocturnas vigilias, Dei gratia illuxit in corde ejus, et res patuit intellectui, immensoque gaudio et jubilatione replevit omnia intima ejus. Reputans ergo apud se hoc ipsum, et aliis si sciretur posse placere, livore carens, rem illico scripsit in tabulis, easque sollicitius custodiendas uni ex monasterii fratribus tradidit. Post dies aliquot, tabulas repetit a custode. Quaeruntur in loco ubi repositae fuerant, nec inveniuntur. Requiruntur a fratribus, ne forte aliquis eas acceperit, sed nequaquam. Nec enim huc usque inventus est, qui recognoverit se quidquam inde scivisse. Reparat Anselmus aliud de eadem materia dictamen in aliis tabulis, et illas eidem sub cautiori custodia tradit custodiendas. Ille in secreti
Abbreviated transcription (Latin):
tates et qualia qͦmͦ sint discrete accipienda
exponit. et instruit. Fecit qͦ libellum unũ:
quem monologion appellauit. Solus enim
in eo et secum loquitur: ac tacta omni auctor
sentit. inuincibili ratiõe. sic nec aliter eẽ pos¬
se ꝓbat & astruit.
ost ħ ĩcidit illi in mentem inuestigare.
itirum imo solo et biti argum̃to. ꝓba
nposset id quod de deo creditur. et predicatur.
indelicet quod sit eternus. incominutabilis.
pius. misericors. uerax ueritas. bonitas. iusti¬
cia. & ñnulla alia: et qͦmͦ hec omĩa in ipso u¬
num sint. Que res sicut ip̃e referebat: mag¬
namsͥ pepit difficultatem. N am hec cogi¬
tatio partim illi cibum. potum. & somnum
tollebat: partim et quod magis eum graua¬
bat intentionem eius. quia matutinis. et alii
seruitio dei intendere debebat: ꝑturbabat.
Qd ip̃e animaduertens. nec ad huc quod
querebat ad plenum cape ualens: ratus ẽ
huiusmodi cogitationem diaboli ẽẽ tempta¬

Expanded text:
tates et qualia, quomodo sint discrete accipienda tates et qualia, quomodo sint discrete accipienda exponit et instruit. Fecit quoque libellum unum quem Monologium appellavit. Solus enim in eo et secum loquitur, ac tacita omni auctorisentit, invincibili ratione sic nec aliter esse probat et astruit. 26. Post haec incidit sibi in mentem investigare utrum uno solo et brevi argumento probari posset id quod de Deo creditur et praedicatur: videlicet quod sit aeternus, incommutabilis, opius, misericors, verax, veritas, bonitas, justitia, et nonnulla alia, et quomodo haec omnia in ipso unum sint . Quae res, sicut ipse referebat, magnam sibi peperit difficultatem. Nam haec cogitatio partim illi cibum, potum et somnum tollebat, partim et quod magis eum gravabat, intentionem ejus qua matutinis et alii servitio Dei intendere debebat, perturbabat. Quod ipse animadvertens, nec adhuc quod quaerebat ad plenum capere valens, ratus est hujusmodi cogitationem, diaboli esse tenta
Abbreviated transcription (Latin):
lia uice uir quidam Walterius nomine
cognomine tirellus. cundem hominẽ
ꝑterram suam transeuntem detinuit: no¬
lens cuma se impensum dimittere. Uerũ
cum ip̃e de penima piscium conquereret᷑:
et quod tanto uiro et monachis eius. nisi inlia
quedam ñ haberet. quȩ apponerentur: allu¬
dens dixit ei anselmus. Stuno unus en t̾ de¬
fert᷑: & animus tuus de delitiarum ĩopia
quentur: Ridet ille: fidem his qͥ audiebat
uerborum anselmi. duo ex hominib turi at¬
tulerunt sturionem unum p̃grandem: que
innpa fluminis altre. dixerunt a pastoribꝰ
is temꝑibꝰ scripsit
tractatus tres. scilicet de uentate. de li¬
bertate arbitri. et de casu diaboli. In quibꝰ
satis patet uͥ animum fixent: quanuis ab
eis quȩ aliorum cura expetebat: talium re¬
rum consideratiõe. nullo se mͦ subtraxerit
Scͥpsit & quartum: quem titulauit de grama¬
tico. In quo cum discipulo qͣm secum Aispu
stiones dialecticas ꝓponit et solinit: tñ quali¬

Expanded text:
lia vice, vir quidam Walterus nomine, cognomine Tirellus, eumdem hominem per terram suam transeuntem detinuit, nolens eum a se impransum dimittere. Verum cum ipse de penuria piscium conquereretur, et quod tanto viro ac monachis ejus, nisi vilia quaedam non haberet quae apponerentur, alludens dixit ei Anselmus: Sturio unus en tibi defertur, et animus tuus de deliciarum inopia queritur? Ridet ille, fidem his quae audiebat verborum Anselmi duo ex hominibus viri attulerunt sturionem unum praegrandem: quem in ripa fluminis Altijae dixerunt a pastoribusHis temporibus scripsit tractatus tres, scilicet De veritate, De libertate arbitrii, et De casu diaboli; in quibus satis patet ubi animum fixerit, quamvis ab eis quae aliorum cura expetebat talium rerum consideratione nullo se modo subtraxerit. Scripsit et quartum quem intitulavit De grammatico. In quo cum discipulo quem secum disputstiones dialecticas proponit et solvit, tum quali
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat deuotissimꝰ ipse sacerdos. Sed et
pectori eius ipso in tumulo capsula suꝑ¬
posita ẽ: in qua beati thadei apłi reliqͥe
continent᷑. Qs codem anno ab ierosoli¬
ina sibi missas. suo iusserat corpori suꝑ¬
poni: eo utiq fidei et deuotionis intui¬
tu. ut eidem apło in die cõmunis resur
anno. quo beatꝰ papa nr̃ tercius eugeniꝰ
eiusdem patͥs scĩ in scã ru̾satione filius
ab hac luce uel ab hac magis caligine mi¬
gͣuit ad lucem. cuius m̾ita in ipsa cui insi¬
gnit̾ p̃fuit urbe. miraculis plurib illu¬
strata choruscant: successore eius anasta¬
sio romane eccłie p̃sidente. regnantibus
autẽin romanoꝵ imꝑio frederico illustri
infrancoꝵ regno puissimo rege ludoui¬
co filio ludouici⁊ pͥncipatum eccłie uni¬
u̾se ac totius creature uisibilis ⁊ inuisibi¬
lis monarchiam tenente dei filio ih̃u xͦ.
anno abincarnatione sua. Mͦ. cͦ.l.iiͦi: Q¬

Expanded text:
fuerat devotissimus ipse minister. Sed et fuerat devotissimus ipse minister. Sed et pectori ejus ipso in tumulo capsula superposita est, in qua beati Thaddaei apostoli reliquiae continebantur: quas eodem anno ab Jerosolymis sibi missas suo jusserat corpori superponi, eo utique fidei et devotionis intuitu, ut eidem apostolo in die communis resurranno, quo beatus papa tertius Eugenius, ejusdem Patris in sancta conversatione filius, ab hac luce gravit ad lucem, cujus merita in ipsa cui insigniter praefuit urbe miraculis pluribus illustrata coruscant: successore ejus Anastasio Romanae Ecclesiae praesidente, regnantibus autem in Romanorum imperio Friderico illustri; in Francorum regno piissimo rege Ludovico, filio Ludovici; principatum Ecclesiae universae ac totius creaturae visibilis et invisibilis monarchiam tenente Dei Filio Jesu Christo, anno ab Incarnatione sua millesimo