comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contentus sis peto. qua te sentio delectatũ.
Que autẽ subtilissime de hoc disputari poᷤᷤ¬
sunt. ita ut non similitudinib quȩ plerũq
fallunt. s reb ipsis satis fiat: ne in p̃sentia
expectes. Nam &e concludendus est tã lon¬
gus sermo. & multis alns quȩ tibi desunt
animꝰ ad hȩc intuenda & inspicienda pre¬
colendus est. ut possis intelligere lucidis¬
sime.utrũ quod a quibda doctissimis ui¬
ris dicitur. ita sese habeat: ammiã ꝑ se ipsã
nullo mͦ s tam̃ ꝑ corpꝰ posse partiri. Nune
accipe ame si uelis. uel potius recognosce
ꝑme quanta sit anima. non spacioloci ac
temporis: s ui ac potentia. Nam suta me
ministi: ꝓpositum ac distributũ iam diu
nobis ẽ. De numero uͦ animarũ. nescio qͥd
tibi respondeam: cum hoc ad istam questi¬
onemꝑtinere putaueris. Citius enĩ dyxerĩ
non ẽẽ omĩno querendũ. aut certe tͥ nunc
differendũ: quã uel numerũ ac multitu¬

Expanded text:
contentus sis peto, qua te sentio delectatum. contentus sis peto, qua te sentio delectatum. Quae autem subtilissime de hoc disputari possunt, ita ut non similitudinibus quae plerumque fallunt, sed rebus ipsis satis fiat, ne in praesentia exspectes: nam et concludendus est tam lonrmo, et multis aliis quae tibi desunt, animus ad haec intuenda et dispicienda praecolendus est, ut possis intelligere liquidissime, utrum quod a quibusdam doctissimis viris dicitur, ita sese habeat, animam per seipsam nullo modo, sed tamen per corpus posse partiri. 69. Nunc accipe a me, si voles, vel potius recognosce per me, quanta sit anima non spatio loci ac temporis, sed vi ac potentia: nam ita si meministi, propositum ac distributum jamdiu nobis est. De numero vero animarum, nescio quid tibi respondeam, cum hoc ad istam quaestionem pertinere putaveris: citius enim dixerim non esse omnino quaerendum, aut certe tibi nunc differendum, quam vel numerum ac multitu
Abbreviated transcription (Latin):
timus ꝑ locum. quod aurib ꝑ tempus di¬
uiditur. Ut enĩ uermiculus ille plus loci
totus quã pars eiꝰ occupabat. ita maiorem
temporis morã tenet. cum luciferdicitur. qͣ
si luci tantũ modo diceretur. Quare si hoc sig¬
nificatione uiuit in ea diminutione tem:¬
poris. quȩ diuisio illo sono facta ẽ. eum ca¬
dem significatio diuisa non sit. non enĩ ip¬
sa ꝑ tempus distendebatur. s sonus: ita ex¬
istimandũ ẽ secto uermiculi corpore. qm¬
quã inminore loco pars eo ipso quo pars
erat uiueret. non omĩno sectam aĩam. nec
loco minore. minorẽ ẽẽ factam. licet integri
auimantis mẽbra omĩa ꝑ maiorẽ locum
porrecta simul possideret. Non enĩ ipsa loc̃
s corpus qͦd ab eadem agebatur tenebat:
sicut illa significatio non distenta ꝑ tempus.
om̃s tañi nominis litteras suas moras ac tẽ¬
pora possidentes: uelut animauerat atꝙ
compleuerat. Hac similitudine interim

Expanded text:
timus, per locum; quod auribus, per tempus ditimus, per locum; quod auribus, per tempus dividitur. Ut enim vermiculus ille plus loci totus, quam pars ejus occupabat; ita majorem temporis moram tenet, cum Lucifer dicitur, quam si Luci tantummodo diceretur. Quare si hoc significatione vivit in ea diminutione temporis, quae diviso illo sono facta est, cum eadem significatio divisa non sit non enim ipsa per tempus distendebatur, sed sonus; ita existimandum est, secto vermiculi corpore, quanquam in minore loco pars eo ipso quo pars erat viveret, non omnino animam sectam, nec loco minore minorem esse factam, licet integri animantis membra omnia per majorem locum porrecta simul possederit. Non enim locum ipsa, sed corpus quod ab eadem agebatur, tenebat: sicut illa significatio non distenta per tempus, omnes tamen nominis litteras suas moras ac tempora possidentes, velut animaverat atque compleverat. Hac similitudine interim
Abbreviated transcription (Latin):
tet. non omĩmodam ueluti mortẽ tali p̾ci¬
sione factam eẽ. cum tͥ mẽbra separatim
considerata quodlibet significantia & qͦ¬
si spirantia uidebuntur. ado Concedã om̃i¬
no: & ut iam id ipsum sones flagito. a6̃.
Accipe. Nam dim uiciniã solis attendo.
de curus nomine suꝑius egimꝰ. lucifer mͥ oc¬
currit. qui ꝓfecto inter sedam & terciam sil¬
labam scissus. non nichil priore parte signifi¬
cat. eum dicimus luci. & ideo in hoc plusqͣ
dimidio corpore noĩs uiuit: extrema pars¬
etiam habet aĩam. Nam cum ferre aliquid
iuberis: hanc audis. & quid enĩ possis obtẽ¬
perare si quis tͥ diceret fer codicem: si nicħ
significaret fer: quod cum atiditur luci.
lucifer sonat: & significat stellam. Cun aut̾
demitur. non nichil significat & obhoc qua¬
si retinet uitã. Cum autẽ locus & tempꝰ
sit. quib omĩa quȩ sentiuntur occupant᷑
uł potius quȩ occupant: quod oculis sen¬

Expanded text:
tet, non omnimodam veluti mortem tali praecitet, non omnimodam veluti mortem tali praecisione factam esse, cum tibi membra separatim considerata quodlibet significantia et quasi spirantia videbuntur. E. Concedam omnino, et ut jam idipsum sones, flagito. A. Accipe: nam dum viciniam solis attendo, de cujus nomine superius egimus, Lucifer mihi occurrit; qui profecto inter secundam et tertiam syllabam scissus nonnihil priore parte significat, cum dicimus, Luci, et ideo in hoc plusquam dimidio corpore nominis vivit. Extrema etiam pars habet animam: nam cum ferre aliquid juberis, hanc audis. Qui enim posses obtemperare, si quis tibi diceret, Fer codicem, si nihil significaret Fer? quod cum additur Luci, Lucifer sonat, et significat stellam; cum autem demitur, nonnihil significat, et ob hoc quasi retinet vitam. 68. Cum autem locus et tempus sit, quibus omnia quae sentiuntur occupantur, vel potius quae occupant; quod oculis sen
Abbreviated transcription (Latin):
est. num aliud putas eẽ factum. quã dila¬
uiato corpore discessisse ammã: & quasi
solum assentior: s ita libenter ut nicħ me
magis in hoc sermone delectauerit.ag̃.
Si satis gͦ ꝑspexisti in hac similitudine qͦ¬
modo possit dissecto corpore. anima non
secari: nc̃ accipe quomͦ frusta ipsa corporis
cum anima non secta sit: uiuere possint. Iã
enĩ concessisti & recte ut opinor significati.¬
onem. quȩ quasi anima soni ẽ. dum nom̃
editur. ꝑse ipsam nullo pacto diuidi posse:
cum ipse sonus quod uelut eius corpus ẽ.
possit. S in soł nomine ita som ẽ facta diui¬
sio: ut nulla pars eius significationẽ aliqͣm
retineret. Itaq illas litteras dilacerato
corpore nominis.tanquã ex animia mem¬
bra. idẽ significatione carentia considera¬
bamus. Quã obrem si aliquod nom̃ inuene¬
rimus quod diuisum queat etiã singlis
partib quippiã significare: concedas opor¬

Expanded text:
est; num aliud putas esse factum, quam dilaest; num aliud putas esse factum, quam dilaniato corpore discessisse animam, et quasi solum assentior, sed ita libenter, ut nihil me magis in hoc sermone delectaverit. 67. A. Si ergo satis perspexisti in hac similitudine, quomodo possit dissecto corpore anima non secari; accipe nunc quomodo frusta ipsa corporis, cum anima secta non sit, vivere possint. Jam enim concessisti, et recte, ut opinor, significationem quae quasi anima soni est, dum nomen editur, per seipsam nullo pacto dividi posse, cum ipse sonus, quod velut corpus ejus est, possit. Sed in solis nomine ita soni est facta divisio, ut nulla pars ejus significationem aliquam retineret. Itaque illas litteras, dilacerato corpore nominis, tanquam exanima membra, id est, significatione carentia, considerabamus. Quamobrem si aliquod nomen invenerimus, quod divisum queat etiam singulis partibus quidpiam significare; concedas opor
Abbreviated transcription (Latin):
gito. quem tu ante uocem & cum ipsa uoce co¬
gitasti: & nunc fortasse ambo cogitamus:
ñne tibi uidetur nomen ipsum ueluti ex te¬
accepisse significationẽ. quã ad me depor.
men ipsum sono & significatione constet.
sonus autem ad aures. significatio autẽ ꝑ¬
tineat admentẽ: nonne arbitraris innoĩe
uelut in aliquo animante sonũ eẽ corpu
significationẽ autem quasi animã som:¬
ado. Nichil mͥ uidetur similiꝰ. ac̃. Attende
nunc utrũ nominis sonus ꝑ litteras diui¬
di possit. cum anima eius id ẽ significati¬
o non possit: siquide ipsa ẽ quã pauloan¬
te innr̃a cogitatione nec latam nec longã
respondisti tibi uideri. ado Prorsus assenti¬
or. ag̃. Quid cum ꝑ litteras singulas sonꝰ
ille diuiditur: uidetur tibi significatio¬
nẽ illam retinere: ađdo. Quom possunt
singule littere significare quod nomen qͦd
ex his confit significat: ag At cum ꝑdita
significatione discerptus in litteris sonus

Expanded text:
gito, quem tu ante vocem et cum ipsa voce cogito, quem tu ante vocem et cum ipsa voce cogitasti, et nunc fortasse ambo cogitamus; nonne tibi videtur nomen ipsum veluti accepisse abs te significationem, quam ad me per men ipsum sono et significatione constet, sonus autem ad aures, significatio ad mentem pertineat; nonne arbitraris in nomine, velut in aliquo animante, sonum esse corpus, significationem autem quasi animam soni? E. Nihil mihi videtur similius. A. Attende nunc, utrum nominis sonus per litteras dividi possit, cum anima ejus, id est significatio, non possit. Siquidem ipsa est quam paulo ante in nostra cogitatione nec latam nec longam respondisti tibi videri. E. Prorsus assentior. A. Quid, cum per litteras singulas sonus ille dividitur, videtur tibi significationem illam retinere? E. Quomodo possunt singulae litterae significare, quod nomen quod ex his confit, significat? A. At cum, perdita significatione discerptus in litteris sonus
Abbreviated transcription (Latin):
queris. adoQuis dubitet a me ꝓcedere:x.
Abs te gͦ sol ꝓcedit cum nominas solẽ: ado.
De sono me non de re ipsa interrogasti.ag̃.
Aliud gͦ sonus ẽ aliud res quã significat so¬
nus. tũ autẽ utrũq ẽẽ dixeras. ado. Age ĩa
concedo aliud eẽ significantem sonũ: aliud
rem quȩ significatur. ag̃. Dic gͦ utrum pos¬
sis gnarus latinȩ linguȩ nominare in loqͥn¬
do solem: sinon intellectus solis p̾cederet
sonum. ado. Nullo mͦ possem. ag. Quidan¬
tequã ipsum nomen de ore ꝓcedat. si uo¬
lens id enunciare aliquandiu te insilentio
teneas: non ne intua cogitatione manet.
qͦd expressa uoce alius auditurus ẽ: ado.
Manifestum ẽ ac̃. Quid. cum ipse sol tan¬
tȩ sit magntudinis. nũ illa notio eiꝰ quã eo¬
cogitatione ante uocem tenes aut longa aut
iata. aut qͥd huimõi uideri potest: ado. ssullo
mͦ.ag̃. Age iam dic mͥ cumore ipsum nom̃
erumpit tuo.atq id ego audiens. solem co¬

Expanded text:
queris. E. Quis dubitet a me procedere? A. queris. E. Quis dubitet a me procedere? A. Abs te ergo sol procedit, dum nominas solem? E. De sono me, non de re ipsa interrogasti. A. Aliud ergo sonus est, aliud res quam significat sonus: tu autem utrumque idem esse dixeras. E. Age, jam concedo aliud esse significantem sonum, aliud rem quae significatur. A. Dic ergo, utrum posses gnarus latinae linguae nominare in loquendo solem, si non intellectus solis praecederet sonum. E. Nullo modo possem. A. Quid? antequam ipsum nomen de ore procedat, si volens id enuntiare aliquandiu te in silentio teneas; nonne in tua cogitatione manet, quod expressa voce alius auditurus est? E. Manifestum est. A. Quid? cum ipse sol tantae sit magnitudinis, num illa notio ejus, quam cogitatione ante vocem tenes, aut longa, aut lata, aut quid ejusmodi videri potest? E. Nullo modo. 66. A. Age, jam dic mihi: cum ore ipsum nomen erumpit tuo, atque id ego audiens solem co
Abbreviated transcription (Latin):
uiuacitatis & numerositatis eius causã
non ualeamꝰ afferre. Si enĩ apud te fixũ¬
de aliquo ĩmotumq constaret. qͦd esset
uir bonusꝰ. eumq in latronũ conuiuio qͦs
ꝑ sequerere comp̃henderes. atq aliquo casu
sceleratis comiunctionẽ atq conuiuiũ.
etiam si te semꝑ lateret: quã sceleris & so¬
cietatis. Cur gͦ ñ cum tam multis argu¬
mentis suꝑius editis atq abste firmissime
comꝓbatis. planum tͥ factũ sit non loco
aĩam contineri. atq ob hoc nulliꝰ eẽ taliᷤ
quantitatis. qualẽ in corporib cernimꝰ.
aliquã suspicaris eẽ causam:cur ñ nullum
animal concisum in omĩb partib uiuat.
non eam tam̃ quod cum corpore anima
concidi potuerit: quã si repꝑire non possu¬
mus. querenda ñ est potius uera. quã falsa
inuerbis nr̃is. aliud ẽẽ ipsum sonũ. aliud qͦd
sono significatur. ado Ego utrũq idẽ puto.
at̃. Dic mͥ gͦ sonus ipse unde ꝓcedat cũ lo¬

Expanded text:
vivacitatis et numerositatis ejus causam vivacitatis et numerositatis ejus causam non valeamus afferre. Si enim apud te de aliquo fixum immotumque constaret, quod esset vir bonus, eumque in latronum convivio quos persequerere deprehenderes, atque aliquo casu,sceleratis conjunctionis atque convivii, etiamsi te semper lateret, quam scelus et societatem. Cur ergo non, cum tam multis argumentis superius editis, atque abs te firmissime comprobatis, planum tibi factum sit non loco animam contineri, atque ob hoc nullius talis esse quantitatis, qualem in corporibus cernimus, aliquam suspicaris esse causam, cur nonnullum animal concisum in omnibus partibus vivat; non eam tamen quod cum corpore anima concidi potuerit? Quam si reperire non possumus, quaerenda nonne est potius vera, quam falsa in verbis nostris aliud esse ipsum sonum, aliud quod sono significatur. E. Ego utrumque idem puto. A. Dic mihi ergo, sonus ipse unde procedat cum lo
Abbreviated transcription (Latin):
quod robustiꝰ demultis. s qͦd breuiꝰ: neq
quod in ꝓbabilius quã cętera. s quod tͥ
aptius eligere potui. ado. Dic oro te quã ei¬
tissime potes. as̃ Primũ illud dico si ma¬
xune causa lateat cur inconcisione quor¬
dam corpoꝵ illa contingant. ñ continuo
nos hoc uno ita ꝑturbari oportere: ut tã
multa quę suꝑiꝰ luce clariora tibi uisas
falsa eẽ arbitremur. fieri enĩ potest. ut hu¬
iis rei causa nos lateat. quȩ uł humane na¬
ture occultata ẽ. uł sit alicui homini cog¬
nita. nec iste a nob̾ interrogari possit. aut
etiam hoc ingeniosissimꝰ ũt satis nob̾ fa¬
cere interrogatus possit. Nunquidnã ex
eo quicqͥd ex contraria parte firmissime di¬
dicimꝰ. ac uerissime confitemur. labi nobis
atq extorqueri decet: Atqui si illa mane¬
ant integra. quȩ interrogatus certa & indu¬
bia eẽ respondisti: nichił ẽ quod istũ uer¬
miculũ pueriliter metuamus: quãquã

Expanded text:
quod robustius de multis, sed quod brevius; neque quod robustius de multis, sed quod brevius; neque quod mihi probabilius quam caetera, sed quod tibi aptius eligere potui. E. Dic, oro te, quam citissime potes. A. Primum illud dico, si maxime causa lateat, cur in concisione quorumdam corporum illa contingant, non continuo nos hoc uno ita perturbari oportere, ut tam multa quae superius luce clariora tibi visa sunt, falsa esse arbitremur. Fieri enim potest ut hujus rei causa nos lateat, quae vel humanae naturae occultata est; vel sit alicui homini cognita, nec iste a nobis interrogari possit; aut etiam hoc ingenio ipsi simus, ut satisfacere nobis interrogatus non possit. Numquidnam ex eo quidquid ex contraria parte firmissime didicimus, ac verissimum esse confitemur, labi nobis atque extorqueri decet? Atqui si illa maneant integra, quae interrogatus certa et indubia esse respondisti; nihil est quod istum vermiculum pueriliter metuamus, quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
ra nobis dicenda sunt: quã ab ipso princi¬
pio tantis ambagib atq amfractib dicta
sunt. Non apud te tamen tacebo quod sen¬
tio. Nisim tunc multa iam nota eẽnt de cor¬
pore de specie quȩ in est corpori.de loco.de
tempore. de motu. que subtilissime atqꝙ
abstrusissime. ꝓpter hanc ipsã q̃stionem dise¬
runtur: ad dandam palmã his qui corpꝰ eẽ
animã dicunt. dedinarem. Qua ꝓpter te
ut possum etiã atq etiam moneo ne te.¬
mere aut in libros. aut indisputationes
loquacissimoꝵ hominũ nimiũq sensib
his corporeis credentiũ te p̃cipites. donec cor¬
rigas firmesq uestigia. quȩ adusq ipsũ
unũ dm̃ animũ ducunt: ne ab illo sacra¬
tissimo & tranquillissimo mentis habita¬
culo aquo nunc dum hȩc incolit ꝑegrina ẽ
studiis facilius. & laborib quã mnertia de¬
sidiaq auertaris. Nunc autẽ accipe contͣ
illud quo ut sentio multũ moueris: ñ

Expanded text:
ra nobis dicenda sunt, quam ab ipso princira nobis dicenda sunt, quam ab ipso principio tantis ambagibus atque anfractibus dicta sunt: non apud te tamen tacebo quod sentio. Nisi mihi tunc multa jam nota essent de corpore, de specie quae inest corpori, de loco, de tempore, de motu, quae subtilissime atque abstrusissime propter hanc ipsam quaestionem disseruntur; ad dandam palmam iis, qui corpus esse animam dicunt, declinarem. Quapropter te, ut possum, etiam atque etiam moneo, ne temere aut in libros aut in disputationes loquacissimorum hominum, nimiumque sensibus his corporis credentium te praecipites, donec corrigas firmesque vestigia, quae usque ad ipsum Deum animam ducunt, ne ab illo secretissimo et tranquillissimo mentis habitaculo, a quo nunc, dum haec incolit, peregrina est, studiis facilius et laboribus, quam inertia desidiaque avertaris. 64. Nunc autem accipe contra illud quo, ut sentio, multum moveris, non
Abbreviated transcription (Latin):
plura: temptauimꝰ quatenus id ualeret
atq uermiculũ immo ĩa uermiculos. in
multas partes concidimꝰ. ita om̃s moueban¬
tur. ut nisi a nob̾ illud factum ẽẽt. & cõpa¬
rerent uulnera recentia: totidem illos sepa¬
ratim natos ac sibi quẽq uixisse crederemus.
S tunc ego quod illis adolescentib dixi cũ
intenti me intuerentur: tibi nunc dicere
uereor. lam enĩ tantũ ꝓcessimꝰ. ut nisi tibi
aliter respondero. qͦd scđm meã causam ꝓ¬
babiliter ualet: tanta nr̃a intentio ꝑtam
longum munita sermonẽ ab uno uermi.¬
cuło penetrata succubuisse uideatur. Iilis
autem p̃ceperam ut instudiis sicuti cȩꝑant
suũ cor tenerent: ita eos oportunꝰ aliquan¬
do ad querenda &e discenda ista si res mone¬
ret ec̃ uenturos. S quȩ illis discedentib cũ
alipio sermocinatus sum. cum uterq nr̃m ꝓ
suo quisq modulo recordaretur. & comecta¬
ret & quereret. si exponere uelim longe plu¬

Expanded text:
plura? Tentavimus, quatenus id valeret; plura? Tentavimus, quatenus id valeret; atque vermiculum, imo jam vermiculos in multas partes concidimus: ita omnes movebantur, ut nisi a nobis illud factum esset, et comparerent vulnera recentia, totidem illos separatim natos, ac sibi quemque vixisse crederemus. 63. Sed tunc ego quod illis adolescentibus dixi, cum intenti me intuerentur, tibi nunc dicere vereor: jam enim tantum processimus, ut nisi tibi aliter respondero quod secundum meam causam probabiliter valet, tanta nostra intentio per tam longum munita sermonem, ab uno vermiculo penetrata succubuisse videatur. Illis autem praeceperam, ut in studiis, sicuti coeperant, suum cursum tenerent; ita eos opportunius aliquando ad quaerenda et discenda ista, si res moneret, esse venturos. Sed quae illis discedentibus cum Alypio sermocinatus sum, cum uterque nostrum pro suo quisque modulo recordaretur et conjectaret et quaereret, si exponere velim; longe plu
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoc me reuocat. quod his hausi oculis
pene serius quã credi potest: s certe non
serius quã deberem. Cum enĩ nuꝑ eẽmuᷤ
mecũ erant studiors suoꝵ gr̃a. animadũ¬
terunt humi iacentes iopaco loco reptan¬
tem bestiolam mnultipede. longũ dico quen¬
đa ueriniculũ. uulgo notus est: hoc tamen
ꝗ dicam nunquã in eo exꝑtus eram. Uerso
namq stuo quẽ forte habebat unꝰ illorũ a¬
nimal mediũ ꝑcussit. Tu abeparte̾ corporis
ab illo uulnere incontraria discesserunt.
tanta pedum celeritate ac nichilo imbecil¬
liore insu: quã siduo huiꝰ modi animantia
forent. Quomiraculo exterriti. causeq cu¬
riosr ad nos ubi simul ego & alipiꝰ consede¬
bamus alacrit uiuentia frusta illa detule¬
runt. Neq nos parũ cõmoti ea currere in
tabula quaqua uersum poterant cerne¬
bamus: atq unii ipsoꝵs stilo tactũ contor¬
quebat se ad doloris locum: nichil sentien¬
te alio ac fuos alibi motus ꝑagente. Quid

Expanded text:
ab hoc me revocat quod his hausi oculis ab hoc me revocat quod his hausi oculis pene serius quam credi potest; sed certe non serius quam deberem. Cum enim nuper in agmecum erant studiorum suorum gratia, animadverterunt humi jacentes in opaco loco, reptantem bestiolam multipedem, longum dico quemdam vermiculum: vulgo notus est, hoc tamen quod dicam nunquam in eo expertus eram. Verso namque stilo quem forte habebat unus illorum, animal medium percussit: tum ambae partes corporis ab illo vulnere in contraria discesserunt, tanta pedum celeritate, ac nihilo imbecilliore nisu, quam si duo hujuscemodi animantia forent. Quo miraculo exterriti, causaeque curiosi, ad nos, ubi simul ego et Alypius considebamus, alacriter viventia frusta illa detulerunt. Neque nos parum commoti, ea currere in tabula quaquaversum poterant, cernebamus: atque unum ipsorum stilo tactum, contorquebat se ad doloris locum, nihil sentiente alio, ac suos alibi motus peragente. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
di sensu sentis non attingere ueritatem:
nec ualere aliquid ut eam ꝑtotum corpꝰ
tanquã sanguinẽ diffusam ẽẽ conuincat.
Aut si iam quod afferas nichil habes: ui¬
deamꝰ quȩ restant. ado Nichil haberem for
tasse. nisi recordarer qͥtum pueri miram solere¬
mus palpitantes lacertarum caudasam¬
putatas acȩtero corpore: quẽ motũ sine a¬
nima fieri nullomͦ mͥ ꝑsuadere possum. ne¬
q quopacto fiat ut nullũ sit anime spa¬
cium. quo p̃cidi etiam eum corpore potesi
intelligo. ad̃. Possum respondere a erẽ & ig¬
ne. que duo ꝑ amme p̾sentiam tenentur
in corpore terreno & humido. ut omĩum
quatuor fiat temꝑatio: dum post eiude
anime abscessitm ad suꝑna euadunt. ac se¬
se expediunt. mouere illa corpuscula. tan¬
to concitaturꝰ quanto plaga recentiore subi¬
to erumpunt: Dein porro motum langue¬
scere postremo desinere. dum ninꝰ minusq
fit quod effugit: ac deinde totum euolat. S

Expanded text:
di sensu, sentis non attingere veritatem, di sensu, sentis non attingere veritatem, nec valere aliquid, ut eam per totum corpus tanquam sanguinem diffusam esse convincat: aut si jam quod afferas nihil habes, videamus quae restant. Ctasse, nisi recordarer quantum pueri mirari soleremus palpitantes lacertarum caudas amputatas a caetero corpore; quem motum sine anima fieri nullo modo mihi persuadere possum: neque quo pacto fiat, ut nullum sit animae spatium, quando praecidi etiam cum corpore potest, intelligo. A. Possem respondere aerem et ignem, quae duo per animae praesentiam tenentur in corpore terreno et humido, ut omnium quatuor fiat contemperatio, dum post ejusdem animae abscessum ad superna evadunt, ac sese expediunt, movere illa corpuscula tanto concitatius, quanto plaga recentiore subito erumpunt: deinde porro motum languescere, postremo desinere, dum minus minusque fit quod effugit, ac deinde totum evolat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
quo eui non uideatur nullo loco anmã con¬
tineri: si quide oculus quod ẽ corpꝰ. id tantũ
non loco suo patitur quod nunquã sine ani¬
non ne istis rationib confici potest.animas
nr̃as non eẽ incorporibꝰ: quod siita ẽ. ñne
ubi sim nescio: quis enĩ inichieripit qͦd
ego ipse amma sum: ac̃. Ne ꝑturbare. sed
magis bono animo facito sis. ista enĩ cogita¬
tio & consideratio ad nosmet ipsos nos in¬
uitat. & quantũ licet auellit acorpore. Qd
autẽ tibi uisum ẽ nonẽẽ anima in corpore
uiuentis animantis. quã qͣm uideatur ab¬
surdũ. non tamen doctissimi homines qͥ¬
b id placuerit defuerunt: neq nunc ar¬
bitror de eẽ.S ut ipse intelligis. res ẽ sub¬
tilissima: & ad quã cernendam mentis aci¬
es satis purganda ẽ. Nunc attende potiuᷤᷤ
quid aliuid afferas. quo coniuncas aĩam
uł longam. uł latam eẽ uel quid eiꝰ modi.
Nam illud argumentũ tuum de tangen¬

Expanded text:
quo cui non videatur, nullo loco animam conquo cui non videatur, nullo loco animam contineri? Siquidem oculus, quod est corpus, id tantum non loco suo patitur, quod nunquam sine aniNonne istis rationibus confici potest, animas nostras non esse in corporibus? quod si ita est, nonne ubi sim nescio? Quis enim mihi eripit, quod ego ipse anima sum? A. Ne perturbere, ac magis bono animo facito sis. Ista enim cogitatio et consideratio ad nosmetipsos nos invitat, et quantum licet avellit a corpore. Quod autem tibi visum est, non esse animam in corpore viventis animantis, quanquam videatur absurdum, non tamen doctissimi homines, quibus id placuerit, defuerunt, neque nunc arbitror deesse: sed, ut ipse intelligis, res est subtilissima, et ad quam cernendam mentis acies satis purganda est. Nunc attende potius quid aliud afferas, quo convincas animam vel longam vel latam esse, vel quid ejusmodi: nam illud argumentum tuum de tangen
Abbreviated transcription (Latin):
siem̃ dicam sensum non ẽẽ. cum corporis
passio ꝑ se ipsam non latet aĩam: quid erit
aliud. si hoc non ẽ oculos ncħ paticũ ui¬
demus : absurdissimũ ẽ ibi pati: ubi sunt.
At. se ipsos non uident: nec ubi sunt qͥcqͥd:
preter ipsos s non eẽ oculis animã poten¬
tiorem. cum eadem sit istoꝵ potentia. nicħ
ẽ dementiꝰ. Andicendum ẽ hoc potentius
ẽẽ: ibi pati ubi quidq sit. quã ubi non sit:
S si hoc uerum ẽẽt: non eẽt prestantior
uisus. cęteris sensib. ag̃. Quid qͦd ictum
aliquẽ uł incidens quippiã. uł humoris
ꝑturbationẽ. cum ibi patiantur oculi u¬
bi sunt.neq hoc aĩam latet. nec ista passio
uisus. s tactus uocatur. & tam̃ talia pati
oculus possit etiam inexanimi corpore ꝗͣ¬
uis deesset anima quã passio non lateret:
Iuud autẽ quod pati non potest oculus.
nisi assit anima. id ẽ quod uidendo pati¬
tur: hoc solum ibi patitur ubi non ẽ. Ex

Expanded text:
nim dicam? sensum non esse, cum corporis nim dicam? sensum non esse, cum corporis passio per seipsam non latet animam? quid erit aliud, si hoc non est? Oculos nihil pati cum videmus? absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? at seipsos non vident, nec ubi sunt quidquam est praeter ipsos. Non esse oculis animam potentiorem, cum eadem sit istorum potentia? nihil est dementius. An hoc dicendum est, potentius esse ibi pati, ubi quidque sit, quam ubi non sit? sed si hoc verum esset, non esset praestantior visus caeteris sensibus. A. Quid quod ictum aliquem, vel incidens quidpiam, vel humoris perturbationem cum ibi patiantur oculi ubi sunt; neque hoc animam latet, nec ista passio visus, sed tactus vocatur: et tamen talia pati oculus posset etiam in exanimo corpore, quamvis deesset anima, quam passio non lateret; illud autem quod pati non potest oculus, nisi adsit anima, id est quod videndo patitur, hoc solum ibi patitur, ubi non est? Ex
Abbreviated transcription (Latin):
totum quod querebamꝰ effectum ẽ. Si enĩ
sensus est corporis passio ꝑ se ipsam non
latens aĩam. quod ut firmissi me tenere¬
mus diutius quã uelles sermocinati su¬
mus: meminisci ne tande nos comperis¬
se ibi sentire oculos ubi non sunt. uel po¬
tius ibi pati: ado Memini. ac̃. Etiam illud
dedisti nisi fallor: nec modo dubitas dan¬
dum fuisse. aĩam multo quã totũ corpus
ẽ esse meliorẽ ac potiorẽ.ado. Hinc uͦ dubi¬
tare nefariũ puto. ag̃ Age sicorpꝰ potest
ibi pati aliquid ubi non ẽ. ꝓpter quandã
cũ anima contemꝑationẽ. quod ocłis in
cernendo accidere inuentumẽ. adeone
animã crassam & pigram putamꝰ ꝑ qͣm
ipsi oculi tantũ possunt. ut eam lateat
corporis passio: si non ibi iaceat ubi pas¬
sio ipsa contingit: adõ. Multum me mo¬
uet ista conclusio: & tam multũ. ut om̃i¬
no stupeam: & non solum quid responde¬
am. s ꝓrsus ubi sim non inueniã. Quid :¬

Expanded text:
totum quod quaerebamus, effectum est. Si enim totum quod quaerebamus, effectum est. Si enim sensus est corporis passio per seipsam non latens animam, quod ut firmissime teneremus, diutius quam velles sermocinati sumus; meministine tandem nos comperisse ibi sentire oculos ubi non sunt, vel potius ibi pati? E. Memini. A. Etiam illud dedisti, nisi fallor, nec modo dubitas dandum fuisse, animam multo quam totum corpus est, esse meliorem ac potentiorem. E. Hinc vero dubitare nefarium puto. A. Age, si corpus potest ibi pati aliquid ubi non est, propter quamdam cum anima contemperationem, quod oculis in cernendo accidere inventum est; adeone animam crassam et pigram putamus, per quam ipsi oculi tantum possunt, ut eam lateat corporis passio, si non ibi jaceat, ubi passio ipsa contingit? 60. E. Multum me movet ista conclusio, et ita multum ut omnino stupeam, et non solum quid respondd prorsus ubi sim non inveniam. Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
quid uelles dicerem: ac̃. Non continuo
ẽẽ scientiam si quid non latet: s si ꝑ ratio¬
nem non latet. Cum autem ꝑ corpus ñ la¬
tet. sensum uocari: si ꝑ se ipsam ñ lateat:
corporis passio. Anignoras quibdam phi¬
losophis & ꝑ acutis uisum eẽ. ne id ipsũ
quide quod mente comp̃henditur ad no¬
men aspirare scientiȩ: nisi tamfirma cõp̃¬
hensio sit. ut ab ea mens nulla ratione q̃at
demoueri: ado. Accipio ista gratissime. S qͤ¬
illam questionẽ ꝓpter quã hoc explican¬
dum susceꝑamꝰ. Attuleram enĩ ego argu¬
mentũ quo tantam ꝓbarem aĩam eẽ qͣn
tum eiꝰ corpus ẽ: eoq. tangentem acapite
usq ad pedis extremũ pollicem sentit qͥqͣ
uersum tetigeris : atq inde ad sensus dif¬
finitionem morarũ plenissimã. s forte ne¬
cessario delati sumus. Itaq ipsum fruc¬
tum tanti oꝑis: iam ostende si placet. ag̃.
Esto omnino securus. atq uberrimꝰ. Nã

Expanded text:
quid velles dicerem? A. Non continuo quid velles dicerem? A. Non continuo esse scientiam si quid non latet, sed si per rationem non latet: cum autem per corpus non latet, sensum vocari, si per seipsam non lateat corporis passio. An ignoras quibusdam philosophis et peracutis visum esse, ne idipsum quidem quod mente comprehenditur, ad nomen aspirare scientiae, nisi tam firma comprehensio sit, ut ab ea mens nulla ratione queat dimoveri? 59. E. Accipio ista gratissime: sed quillam quaestionem, propter quam explicandum hoc susceperamus. Attuleram enim ego argumentum, quo tantam probarem animam esse, quantum ejus est corpus, eo quod tangentem a capite usque ad pedis extremum pollicem sentit quaqua versum tetigeris; atque inde ad sensus definitionem morarum plenissimam, sed forte necessario delati sumus. Itaque ipsum fructum tanti operis jam ostende, si placet. A. Est omnino, atque uberrimus; nam
Abbreviated transcription (Latin):
& pducta ẽ ut uirgaret audenter. & op¬
pugnata ut turpiter cederet: aõ. Num qͥd¬
nam hic quisquã iudex aquo huic uł mͥ
metuendũ sit: ego te priuatim quasi ad¬
hibitus iuris consultus. instruendi causa
refellere uolui. ut cum ad iudiciũ uentũ
fuerit paratus assistas. ado Est gͦ aliquid
qͣd ꝓista ꝓferas: quã michi inualidissimo
temere defendenda tuendaq cõmendas:
scientia. ilud tam̃ non latere utriq com¬
mune ẽ. ut ipsihomini & bestiȩ quamius
plurimũ differant. animal tam̃ ẽẽ com¬
miine ẽ. Noneĩ latet quicqͥd amie ap¬
paret. siue ꝑ temꝑationem corꝑis. siue ꝑ
intelligentiȩ puritatẽ. Atq illud pͥmii
sensus. hoc autẽ alterũ. scientia sibi uin¬
dicabit. acio Manet gͦ illa diffinitio tu¬
ta ce ꝓbata. ac̃. Manet uero. ado ubinã
ego deceptus sum : as̃. Ulbi rogaui utrũ
om̃e quod non latet: sciatur. Tu enĩ hu¬
ic rogationi temere assensus es. ado. Nam

Expanded text:
et producta est ut jurgaret audenter, et opet producta est ut jurgaret audenter, et oppugnata ut turpiter cederet? A. Numquidnam est hic quisquam judex, a quo huic vel mihi metuendum sit? Ego te privatim quasi adhibitus jurisconsultus, instruendi causa refellere volui, ut cum ad judicium ventum fuerit, paratus assistas. 58. E. Est ergo aliquid quod pro ista proferas, quam mihi invalidissimo temere defendendam tuendamque commendas? scientia, illud tamen non latere utrique commune est; ut ipsi homini et bestiae, quamvis plurimum differant, animal tamen esse commune est. Non latet enim quidquid animae apparet, sive per temperationem corporis, sive per intelligentiae puritatem; atque illud primum sensus, hoc autem alterum scientia sibi vindicavit. E. Manet ergo illa definitio tuta et probata? A. Manet vero. E. Ubinam ergo deceptus sum? A. Ubi rogavi, utrum omne quod non latet, sciatur: tu enim huic rogationi temere assensus es. E. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sus: aliua scientia. ado lta ẽ. ag̃. Non au¬
tẽ sentimus ratione: s aut uisu aut au¬
ditu. aut olfactu. aut gustatu. aut tactu.
ado assentior. ag̃. Q om̃e quod scimꝰ ratio¬
ne scinꝰ. Nullus gͥ sensus scientia ẽ. Qunc¬
quis autẽ non latet: ad scientiã ꝑtinet.
Ao nullũ gͦ sensum ꝑtinet non latere:
ut nullus homo quadrupes recte dici
potest. Quã obrem ista nr̃a diffinitio sus¬
ccpta tua ñ solum alienos t̾minos inua¬
sisse. neq aliquid sui iuris reliquifse: s ni¬
chu omĩno habuisse ꝓprium. totũq alie¬
ni occupasse. conuicta ẽ. acio Quid gͦ a¬
gemus: patieris ne illam de iudicio ita
discedere : quaqua enĩ ego ei defensionẽ
qualem poti pͥbuerĩ : tu tamen ipsam li¬
tis formulã quȩ nos decipit cõposusti: et
ego quide tam & si obtinere non poturbo¬
na fide affui. quod mͥ satis ẽ. Tu uero si p̃¬
uaricationis arguaris quid facias: aquo

Expanded text:
sus, aliud scientia. E. Ita est. A. Non ausus, aliud scientia. E. Ita est. A. Non autem sentimus ratione, sed aut visu, aut auditu, aut olfactu, aut gustatu, aut tactu. E. Assentior. A. Et omne quod scimus, ratione scimus: nullus igitur sensus scientia est. Quidquid autem non latet, ad scientiam pertinet: ad nullum ergo sensum pertinet non latere, ut nullus homo quadrupes recte dici potest. Quamobrem ista nostra definitio suscepta tua, non solum alienos terminos invasisse, neque aliquid sui juris reliquisse, sed nihil omnino habuisse proprium, totumque alienum occupasse convicta est. E. Quid ergo agemus? Patierisne illam de judicio ita discedere? Quanquam enim ego ei defensionem qualem potui praebuerim, tu tamen ipsam litis formulam, quae nos decepit, composuisti. Et ego quidem tametsi obtinere non potui, bona fide adfui, quod mihi satis est: tu vero si praevaricationis arguaris, quid facias, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
or nichil me inuenire quo resistam. ag̃.
Accipe aliua. quo magis nos hiuꝰ diffini¬
tionis pudeat. Nam meministi ut opi¬
nor terciũ diffinitionis uicium tibi de¬
monstratum. quo ꝓrsus nicħ ẽ turpiꝰ cũ ex
neutra parte uera ẽ: quał ẽ illa hominiᷤ.
homo e animal quadrupes. Nam siue oĩs
homo animal ẽ quadrupes. siue om̃e ani¬
mal quactrupes homo ẽ. qͥdicit atq af¬
firmat: in sanit ꝓfecto siñ iocatur. ado ue¬
rum dicis. ac̃. quid si in hoc etiam uicio
ista nr̃a deprehenditur: putas ne magi¬
quicquã eẽ quod sit explodendũ atex
terminandũ de animo: ado Quis id recu¬
set : s nollem si fieri potest. etiam hic tã¬
diu detineri: atq int̾ro gatiuncuł agita¬
ri. ad suchil ẽ quod metuas. Iam enim
confectum ẽ negociũ. Antibi nondum
psuasum ẽ. cum de differentia ferarum &
hominũ ageretur. aliud eẽ sentire. aliud
scire: ado Imino maxime. aõ Aliud gͦ sen¬

Expanded text:
or nihil me invenire quo resistam. 57. A. or nihil me invenire quo resistam. 57. A. Accipe aliud quo magis nos hujus definitionis pudeat. Nam meministi, ut opinor, tertium definitionis vitium tibi demonstratum, quo prorsus nihil est turpius; cum ex neutra parte vera est, qualis est illa hominis, homo est animal quadrupes: nam sive, omnis homo animal est quadrupes; sive, omne animal quadrupes homo est, qui dicit atque affirmat, insanit profecto, si non jocatur. E. Verum dicis. A. Quid? si in hoc etiam vitio ista nostra deprehenditur, putasne quidquam magis esse quod sit explodendum atque exterminandum de anima? E. Quis id recuSed nollem, si fieri potest, etiam hic tamdiu detineri, atque interrogatiunculis agitari. A. Nihil est quod metuas, jam enim confectum est negotium: an tibi nondum persuasum est, cum de differentia ferarum et hominum ageretur, aliud esse sentire, aliud scire? E. Imo maxime. A. Aliud ergo sen
Abbreviated transcription (Latin):
na reformandus sit: cuiꝰ bonitate ac pote¬
state formatus ẽ. S ad ꝓpositum redire co¬
gimur. Quare uide utrum tibi iam ꝓba¬
tumsit feras non habere scientiã: totamq
illam uelut imaginẽ scientiȩ quã & mira¬
murium eẽ sentiendi. ado ẜ robatum sane:
&e si quid de hoc diligentius querendũ est
aliud tempꝰ aucupabor: nunc nosse cupi¬
tas msi diffinitionem illam sensus. ut an-¬
tea quod nescio quid plusqm sensũ inclu¬
debat ita nunc contrario uicio uacillare.
qd ñ omne sensum potuit includere: ha¬
bent enĩ fere sensũ: nec habent scientiam.
Quicquid autẽ non latet scitur: & om̃e
quoa scitur. ad scientia ꝓfecto ꝑtinet. De qͥ¬
b om̃ib iamm tecũ conuenit. Aut gͥnon
e ueru sensum eẽ passionem corporis ñ la¬
tentem amma: aut eocarent bestiȩ: quia
scientia carent. Sensum autẽ concedimꝰ
bestus. diffinitio gͦ illa: uiciosa ẽ. ado fãte¬

Expanded text:
tia reformandus sit, cujus bonitate ac potetia reformandus sit, cujus bonitate ac potestate formatus est. 56. Sed ad propositum redire cogimur. Quare vide utrum tibi jam probatum sit, feras non habere scientiam, totamque illam velut imaginem scientiae, quam miramur, vim esse sentiendi. E. Probatum sane; et si quid de hoc diligentius quaerendum est, aliud tempus aucupabor: nunc nosse cupitas, nisi definitionem illam sensus, ut antea quod nescio quid plus quam sensum includebat, ita nunc contrario vitio vacillare, quod non omnem sensum potuit includere? Habent enim ferae sensum, nec habent scientiam: quidquid autem non latet, scitur; et omne quod scitur, ad scientiam profecto pertinet. De quibus omnibus jam mihi tecum convenit. Aut igitur non est verum, sensum esse passionem corporis non latentem animam; aut eo carent bestiae, quia scientia carent: sensum autem concedimus bestiis: definitio ergo illa vitiosa est. E. Fate
Abbreviated transcription (Latin):
quã necessitas cogit refundat insensus: s
ab his potius ad se ipsam colligat. id ẽ iuue¬
nescat & repuerescat deo: quod ẽ nouu ho¬
minẽ fieri uetere exuto. aquo incipere ꝓp¬
ter neglectam di legem certa ẽ necessitas.
quoneq uerius neq secretius quicqͣm scͥp¬
turis diuinis continetur. Uellem hinc plu¬
ra dicere. ac me ipsum constringere. dum
quasi tibi p̃cipio ut incħ aliud agerem
qua redderet mͥrcui me marime debeo. at¬
ꝙ ita deo fieri quod ait oratius. Amicũ
mancipiũ dño. Quod omino fi̾eri non
potrstnin addeius reformemur imaginẽ:
ꝯciam nob ut pciosissimũ quidd̾a & cariᷤ¬
smau custodiendam dedit: dum nos ip¬
sos tales nobis dedit. qualib nichil possit
pret ipsuni antepomi. Hac aũ actiõe nichil mͥ
indetu oꝑ osiis. & nicħ ẽ cessationi simi¬
lis. Neq tam̃ eam susciꝑe. aut implere
amies potest nisieo ip̃so adinuante cui
readitur. Snde fit ut homo eius clemen¬

Expanded text:
quam necessitas cogit, refundat in sensus; sed quam necessitas cogit, refundat in sensus; sed ab his potius ad seipsam colligat, et repuerascat Deo: quod est novum hominem fieri, vetere exuto; a quo incipere propter neglectam Dei legem certa est necessitas, quo neque verius neque secretius quidquam Scripturis divinis continetur. Vellem hinc plura dicere, ac meipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem quam redderer mihi, cui me maxime debeo : atque ita Deo fieri, quod ait Horatius, Amicum mancipium domino . Quod omnino fieri non potest, nisi ad ejus reformemur imaginem, quam nobis ut pretiosissimum quiddam et charissimum custodiendam dedit, dum nos ipsos nobis tales dedit, qualibus nihil possit praeter ipsum anteponi. Hac autem actione nihil mihi videtur operosius, et nihil est cessationi similius: neque tamen eam suscipere aut implere animus potest, nisi eo ipso adjuvante cui redditur. Unde fit ut homo ejus clemen
Abbreviated transcription (Latin):
sus ea quib tales ammȩ delectantur ante¬
cedente consuetudine cuiꝰ magna uis est.
potest discernere: atq eo facilius qͦd anima
beluarũ inagis corpori affixa ẽ. cuiꝰ sunt
illi sensus quib utitur ad uictũ uolupta¬
temq quã ex eodem illo corpore capit. Hu¬
mana uero anima prationẽ atq scientiã
de quib agimꝰ quoti sunt ista longe p̾stan¬
tiora sensib. suspendit se acorpore quan¬
tũ potest. & ea que intus ẽ libentius frui¬
tur uoluptate: quantoq insensus decli¬
nat magis. tanto similiorẽ homine pecori
facit. Inde est etiam quod pueri uagienteᷤ
quanto aliemores aratione sunt: tanto
facilius discernunt sensu. etiam contactũ
coniunctionẽq nutricũ: nec odorẽ aliaꝵ
possunt sustinere cũ quib consuetudo
non fuit. Quãobrẽ quãuis aliud ex alio in¬
ciderit: libenter tamen in eo sermone de¬
moror. quo ãmonetur anima ne se ultra

Expanded text:
sus ea quibus tales animae delectantur, acsus ea quibus tales animae delectantur, accedente consuetudine cujus magna vis est, potest discernere; atque eo facilius, quod anima belluarum magis corpori affixa est, cujus illi sunt sensus quibus utitur ad victum voluptatemque, quam ex eodem illo corpore capit. Humana vero anima per rationem atque scientiam, de quibus agimus, quod sunt ista longe praestantiora sensibus, suspendit se a corpore quantum potest, et ea quae intus est, libentius fruitur voluptate; quantoque in sensus declinat, tanto magis similiorem hominem pecori facit. Inde est quod etiam pueri vagientes, quanto alieniores a ratione sunt, tanto facilius discernunt sensu etiam contactum conjunctionemque nutricum, nec odorem aliarum possunt sustinere, cum quibus consuetudo non fuit. 55. Quamobrem, quamvis aliud ex alio inciderit, libenter tamen in eo sermone demoror, quo admonetur anima, ne se ultra
Abbreviated transcription (Latin):
ado Consequens uideo. ag̃. Placet ne tͥ me¬
liores an feliciores eẽ hominib bestias: ado
Auertat ds tammmanẽ amentiã. ac̃. Re¬
Cte sane exhorruisti: s ad id nos cogit senten¬
tia tua. Dixisti enĩ eas habere scientiam &
non habere rationem. Rationẽ autẽ homo
habet: ꝑ quã uix ad scientiã ꝓuenitur. Si
ut concedam facile ꝑueniri.quidnos aqͥ¬
iuuabit ratio. ut bestiis nos anteponen¬
dos putemꝰ: cum ille habeant scientiam.
&e hanc pluris quã rationẽ pendendã ẽẽ
tiam abestiis haberi non contendere: aut
nichil recusare quin mͥ merito anteponan¬
tur. S queso explica illud quod de cane
ulixis cõmemoraui: quale nã sit. Nam eiuᷤᷤ
amiratione cõmotus : tam inaniter latra¬
ui.ag̃. Quid autẽ hoc putas eẽ isi iim qͣn¬
dam sentiendi: ac ñ sciendi: Sensuenĩnos
multe bestie supant: cuiꝰ rei causam non
hic locus est ut queramꝰ. Mente autẽ. ratio¬
ne. scientia. nos illis ds̃ p̃posuit. Sed ille sen¬

Expanded text:
Placetne tibi meliores aut feliciores esse hominibus bestias? E. Avertat Deus tam immanem amentiam. A. Recte sane exhorruisti; sed ad id nos cogit sententia tua: dixisti enim eas habere scientiam, et non habere rationem. Rationem autem habet homo, per quam vix ad scientiam pervenitur. Sed ut concedam facile perveniri; quid nos adjuvabit ratio, ut bestiis nos anteponendos putemus, cum illae habeant scientiam, et hanc pluris quam rationem pendendam esse tiam bestiis non concedere, aut nihil recusare, quin mihi merito anteponantur. Sed, quaeso, explica illud, quod de cane Ulyssis commemoravi, qualenam sit: nam ejus admiratione commotus tam inaniter latravi. A. Quid autem hoc putas esse, nisi vim quamdam sentiendi, non sciendi? Sensu enim nos bestiae multae superant, cujus rei causam non hic locus est ut quaeramus; mente autem, ratione, scientia, nos illis Deus praeposuit. Sed ille sen
Abbreviated transcription (Latin):
seruientẽ. & ob hoc bene imꝑantẽ cȩteris
que homini fubiectas: prudentiã amorẽ
bene discernentem ea quib ad iuiuetur in
de singulis uirtutib quinã uiuendi modꝰ
ducatur paucis explicabo: si pͥꝰ destimonuis noui
ria ut pollicitus sum. comparauero. Num
cni paulus tantũ dicit deo nos ẽẽ debere sub¬
iunctos: ita ut in medio qđ separaret nichil
sit: Nonne et ꝓpħa cõmodissime hoc et breuis¬
sime significat cum dicit: mͥautẽ adberere dõ
bonũ est: Nonne qđ ibilatissime de carita¬
te dictumẽ. hic uno uerbo continetur qđ
ait. inherere: Item quod addidit bonum ẽ
nonne ad illud respicit quod ibi positum
ẽ diligen tib dm̃ omĩa ꝓcedunt inbonũ:
Ita inuna sententiola duobq uerb̾.
ꝑpħa &e ium ce fructum caritatis ostendit.
Cumq ibi dictum sit. dĩ filium. dĩ uirtutẽ

Expanded text:
servientem, et ob hoc bene imperantem caeteris servientem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; prudentiam, amorem Dei bene discernentem ea quibus adjuvetur in de singulis virtutibus quinam vivendi modus ducatur, paucis explicabo, si prius testimoniis Novi ria, ut pollicitus sum, comparavero. Num enim Paulus tantum dicit, Deo nos esse debere subjunctos, ita ut in medio quod separet nihil sit? Nonne et propheta commodissime hoc et brevissime significat, cum dicit: Mihi autem adhaerere Deo bonum est? Nonne quod ibi latissime de charitate dictum est, hic uno verbo continetur quod ait, inhaerere? item quod addidit, bonum est, nonne ad illud respicit, quod ibi positum est, Diligentibus Deum omnia procedunt in bonum ? ita ut una sententiola duobusque verbis propheta et vim et fructum charitatis ostendat. 27. Cumque ibi dictum sit, Dei Filium, Dei Virtute
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uirtutẽ affirmauerim: nisi summũ amo¬
rẽ dĩ. N Hamꝙ illud quod quadriꝑti¬
ta dicitur uirtus: ex ipsius amoris uario qͦ¬
aa affectu quantũ intelligo dicitur. Itaq
illas quatuor uirtutes quarũ utinãita in
mentib uis ut nomina in ore sunt omĩum
sic etiã definire non dubitem. ut temꝑantia sit
amor integrum se prebens ei quod amat᷑:
fortitudo. amor facile tolerans omĩa. ꝓpter
quod amatur: iusticia. amor soli amato ser¬
uiens. & proptea recte dñans: prudentia a¬
mor ea quib adiuuatur. ab eis quib impe¬
ditur sagaciter seligens. S hunc amorẽ ñ
ciuusubet s. dĩ eẽ diximꝰ:. idẽ. summi boni.
summe sapientiȩ. sũmȩq concordiȩ. Quare
diffinire etiã siclicet. ut temꝑantiam dicamꝰ
eẽ amorẽ. deo sese integrũ incorruptũq ser¬
uante: fortitudinẽ amorẽ. omnia ꝓpt̾ dm̃
facile ꝑferentẽ: iusticiam amorẽ. deo tantũ

Expanded text:
esse virtutem affirmaverim, nisi summum amoesse virtutem affirmaverim, nisi summum amorem Dei. Namque illud quod quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu, quantum intelligo, dicitur. Itaque illas quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem Deo sese integrum incorruptumque servantem; fortitudinem, amorem omnia propter Deum facile perferentem; justitiam, amorem
Abbreviated transcription (Latin):
nichil aliud dicã eẽ. nsi idd ipsum eẽ. E enĩ
uere sũmeq ds̃. ex quo omĩa: ꝑ quẽ omĩa:. in
quo omĩa.hec uerba pauli sunt. Quid de¬
inde subiecit: Ipsi gła. Sincerissime omĩo.
Neq eniꝰ ait ipsis: nam unus ẽ ds̃. Q uid ẽ
autẽ ipsi gła: nisi ipsi optima. & sũma & la¬
te patens fama: Quanto enĩ melius atq dif.¬
fusius diffamatur: tanto diligitur & amatur
ardentius. Q uod cum fit. nichil aliud ab
humano genere qua certo & constanti gra¬
du inopt̾ima uitam et beatissimã ꝑgitur.¬
n Non arbitror cumde morib &e uita
sit questio. amplius eẽ requirendũ. quid
sit hominis summũ bonũ: quo referenda
sint omĩa. Id enĩ eẽ patuit. & ratione qͣn¬
tum ualiumꝰ. & ea quȩ nr̃ȩ rationi antecel¬
lit auctoritate diuina: nichil aliud qũã ip¬
sum dm̃. siam quid erit aliud optimum
hominis: nisi ciuẽ herere beatissimũ: Idau
tẽ solus ds: cui herere certe ñ ualemus. nisi
ad beatam uitã nos ducit: nichil omĩno

Expanded text:
cam esse, nisi idipsum esse. Est enim vere summeque Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: haec verba Pauli sunt. Quid deinde subjicit? Ipsi gloria . Sincerissime omnino. Neque enim ait, ipsis: nam unus est Deus. Quid est autem, ipsi gloria, nisi ipsi optima et summa et late patens fama? Quanto enim melius atque diffusius diffamatur, tanto diligitur et amatur ardentius. Quod cum fit, nihil aliud ab humano genere quam certo et constanti gradu in optimam vitam et beatissimam pergitur. Non arbitror cum de moribus et vita fit quaestio, amplius esse requirendum, quod sit hominis summum bonum, quo referenda sunt omnia. Id enim esse patuit, et ratione quantum valuimus, et ea quae nostrae rationi antecellit auctoritate divina, nihil aliud quam ipsum Deum. Nam quid erit aliud optimum hominis, nisi cui inhaerere est beatissimum? Id autem est solus Deus, cui haerere certe non valemus, nisi ad beatam vitam nos ducit, nihil omnino
Abbreviated transcription (Latin):
bundet omĩb. cum his inheret quȩ anut¬
tere facillime potest. neq dum uult habet.
caret autẽ bona uoluntate. quȩ nec com¬
paranda ẽ cumistis: & cum sit tã magnũ
bonũ: uelle solum opus ẽ ut habeatur : or
Uerissimũ est. as Iure gͥ ae merito stulti ho

Expanded text:
bundet omnibus, cum iis inhaeret quae amitbundet omnibus, cum iis inhaeret quae amittere facillime potest, neque dum vult habet, caret autem bona voluntate, quae nec comparanda est cum istis, et cum sit tam magnum bonum, velle solum opus est, ut habeatur? E. Verissimum est. A. Jure igitur ac merito stulti ho