comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerum etiam unde sunt corpore absentes: Tẽ
enim erit ꝑfectum illud de qͦ loquens apłs
exparte inquit scimꝰ. ⁊ exparte ꝓpħamus: Cũ
autem uenerit qd ꝑfectum ẽ cuacuabitur qd̾
exparte ẽ. Deinde ut quomͦ posset aliqͣ simili¬
tudine ostenderet. quantum ab illa quȩ fu¬
tura ẽ distet hȩc uita. ñ qualiũcunq homi¬
num uerum etiam qͥ p̃cipua hic scĩtate sunt
p̃diti: cum eẽm inquit paruulus quasi par¬
uulus sapiebam quasi paruulus loquebar
quasi partiulus cogitabam. Cum aucẽ factus
sum uir: euacuaui ea quȩ paruuli erant. Uide¬
mus nunc ꝑspeculum ineniginate. tunc au¬
tem facie ad faciem. Nunc scio exparte: tunc
autem cognoscam sicut et ego cognitus sũ.
li adiuuenem. uidit tamen helyseus accipi¬
entem munera seruum suũ ubi ipse non erat:
itane cum uenerit qđ ꝑfectum ẽ. nec iam
corpus corruptibile aggrauabit animã. sed
incorruptibile nichil impediet illi scĩ ad ea

Expanded text:
uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens apostolus: Ex parte, inquit, scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est tudine ostenderet, quantum ab illa quae futura est distet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. li ad iuuenem, uidit tamen Helisaeus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est, nec iam corpus corruptibile adgrauabit animam, sed incorruptibile nihil inpediet, illi sancti ad ea,
Abbreviated transcription (Latin):
mine nuncupamꝰ. Quappt̾ cum exme queri¬
tur. quid acturi sunt sci in illo corpore spũali:
non dico qd̾ iamuideo. s dico qd̃ credo. scdm
illud qd̾ inpsalmo lego. Credidi ꝓpt̾ qđ locu¬
tus sum. Dico itaq. Uisuri dm̃ sunt inipso
corpore. s utrum ꝑ ipsum sicut ꝑ corpꝰ nẽ ui¬
demus solem lunã. stellas. mare ac t̾̃ram. et
quȩ sunt in ea: non parua questioẽ Durum
ẽ enim dicere. quod sc̃i talia corpora tunc ha¬
bebunt. ut non possint oculos claudere atq
aꝑire cum uolent. Durius autem. qd̵ ibi dm̃
quisquis oculos clauserit nonuidebit. Sienĩ
ꝓpħa helyseus puerum suum gyeri absenscor¬
pore uidit accipientem munera quȩ dedit ei
naaman syrus.quem ꝓpħa memoratꝰ alepre
deformitate mundauerat. qd seruus neqͣm do¬
mino suo non uidente latent̃ se fecisse putaue¬
rat: quantomagis in illo corpore spũali uide¬
bunt sci omnia. ñ solum si oculos claudant.

Expanded text:
mine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaerimine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico quod credo, secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propter quod locutus sum. Dico itaque: Visuri sunt Deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc uidemus solem, lunam, stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua quaestio est. Durum est enim dicere, quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere adque aperire cum uolent; durius autem, quod ibi Deum, quisquis oculos clauserit, non uidebit. Si enim propheta Helisaeus puerum suum Giezi absens corpore uidit accipientem munera, quae dedit ei Naeman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant,
Abbreviated transcription (Latin):
parte ꝓpħamus.donec ueniat qd ꝑfectum ẽ
Et uidemus nunc ꝑspeculum mneniginate:
tunc autem facie ad faciem. Sic iamuident
scĩ angłi. qui eiamnri angłi dicti sunt. qͥa
eruti de potestate tenebrarum. et accepto pi
gnore spc̃ tͣnslati ad regnum xp̃i. ad eos angłos
iam cepimus ꝑtinere cũ quib nob̾ erit scã
atq dulcissima. de qua iam dot libros scrip¬
simus. dei qiuitas ipsa communis.Sic sunt
non dereliquerunt. Nrĩ sunt: quia suos ci¬
ues nos habere ceꝑunt. Dixit autem dñs iħc.
uidete ne contempnatis unum de pusil lis
s nondum ita uidemus. Propt̃ qd ait apłs
qd̾ paulo ante dixiUidemus nunc ꝑspecu¬
lum menigmate: tunc autem facie ad faciẽ.
Premiũ itaq fidei nobis uisio ista seruatur.
rit inquit similes ei erimus. qm̃ uidebi¬
mus eum sicuti ẽ. Facies autem dei manifesta.¬
tio eiꝰ intelligenda ẽ: non aliqd̃ tale membrũ¬
quale nos habemus incorpore.atq isto no¬

Expanded text:
parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum est; parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum est; et: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. sic iam uident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eruti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta atque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, dei ciuitas ipsa communis. sic sunt non reliquerunt; nostri sunt, quia suos ciues nos habere coeperunt. dixit autem dominus Iesus: uidete, ne contemnatis unum de pusillis ised nondum ita uidemus. propter quod ait apostolus quod paulo ante dixi: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur, rit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. facies autem dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membruquale nos habemus in corpore adque isto no
Abbreviated transcription (Latin):
lim dicere. nescio. Non enim hoc unqͣm
ꝑsensus corporis uidi. Si autem mente
id ẽ intelligentia uidisse me dicam: quantũ
est aut qͥd ẽ nr̃a intelligentia ad illam excellen¬
pace uicturi sunt quȩ suꝑat omnẽ intellectũ.
Qm̃ nr̃m quidem suꝑat: non ẽ dubium. Si
autem suꝑat ⁊angłoꝵ. ut nec ipsos excepisse
uideatur qui ait omnẽ intellectum : scđm
hoc dictum eẽ debemꝰ acciꝑe. qͥa pacem dei
qua ds̃ ipse pacatus ẽ. sicut ds̃ nouit ñ eã
nos sic possumus nosse nec ulli angłi. Su¬
ꝑat. itaq omnẽ intellectum: non dubium
quod p̃ter suum. S quia et nos ꝓ mͦ nr̃o pacis
eiꝰ participes facti. summã in nobis atq inter
noset cum ipso pacem. quantum nr̃m sũmũ
ẽ obtinebimus: isto mͦ ꝓsuomͦ sciunt eam scĩ
angłi. homines autẽ nunc longe infra. qͣntũ¬
libet ꝓuectu mentis excellant. Considerandũ ẽ
enim quantus uir dicebat. Exparte scimꝰ ⁊ ex

Expanded text:
lim dicere, nescio. non enim hoc umquam lim dicere, nescio. non enim hoc umquam per sensus corporis uidi. si autem mente, id est intellegentia, uidisse me dicam, quantum est aut quid est nostra intellegentia ad illam excellenpace uicturi sunt, quae superat omnem intellectum. quoniam nostrum quidem superat, non est dubium; si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse uideatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem dei, qua deus ipse pacatus est, sicut deus nouit, non eam nos sic possumus nosse nec ulli angeli. superat itaque omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. sed quia et nos pro modo nostro pacis eius participes facti summam in nobis atque inter nos et cum ipso pacem, quantum nostrum summum est, obtinebimus: isto modo pro suo modo sciunt eam sancti angeli; homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis excellant. considerandum est enim, quantus uir dicebat: ex parte enim scimus et ex
Abbreviated transcription (Latin):
uisum ẽ fieri non posse ut dilapsa cad auera
mnauras. inpuluerem. incinerem. in humo¬
res. incorpora uescentium besliarũ. ł ipsoꝵ
qͦq hominum. ad id rursus redeant qd
fuerunt. Quappt̾ plato ⁊ porphiriꝰ ł potiꝰ
qͥcunq illos diligunt et adhuc uiuunt si no¬
biscum sentiunt etiam scãs animas ad cor¬
pora redituras.sicut ait plato.nec tamen ad
mala ulla redituras sicut ait porphiriꝰ ut ex
his fiat consequens quod fides p̃dicat xͥana.
talia corpora recepturas. in qͥb sine ullo ma¬
lo in et̃num felicit̃ uiuant: assumant etiã
hoc de uarrone. ut ad eadem corpora rede¬
ant. in quib antea fuerunt. ⁊ apud eos to¬
ta questio de carnis inȩternum resurrectio
immortalib atq spũalib scĩ. ñ adhuc
eoꝵ carne carnalit̃ s spũalit̃ iamuiuen¬
tes. quantum dñs dignabit᷑ ad iuuare.
uideamus. Et illa quidẽ actio ł potius qͥ¬
esatq ociũ quale futurum sit: siuerũ ue¬

Expanded text:
uisum est fieri non posse, ut dilapsa cadauera uisum est fieri non posse, ut dilapsa cadauera in auras in puluerem, in cinerem in umores, in corpora uescentium bestiarum uel ipsorum quoque hominum ad id rursus redeant, quod fuerunt. Quapropter Plato et Porphyrius, uel potius quicumque illos diligunt et adhuc uiuunt, si nobis consentiunt etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyrius, ut ex his fiat consequens, quod fides praedicat Christiana, talia corpora recepturas, in quibus sine ullo malo in aeternum feliciter uiuant, adsumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem corpora redeant, in quibus antea fuerunt, et aput eos tota quaestio de carnis in aeternum resurrectioninmortalibus adque spiritalibus sancti, non adhuc eorum carne carnaliter, sed spiritaliter iam uiuente, quuideamus. et illa quidem actio uel potius quies atque otium quale futurum sit, si uerum ue
Abbreviated transcription (Latin):
corporis factam fuisse narrarunt: quales fue¬
runt eoꝵ quos resurrexisse nouimꝰ. et huic
quidem redditos uitȩ. s non eo mͦ ut ñ mo¬
rerent᷑ ulteriꝰ. Mirabiliꝰ autem quiddã marcꝰ
uarro ponit in libris quos conscripsit de gen¬
te popłi romani. cuiꝰ putaui ũba ip̃sa ponen¬
da. Genethliaci quidam scripserunt inquit
cẽ in renascendis hominibꝰ quam appellant
palingenesian greci. hanc scripserunt confici
in annis numero quadringentis .xl. ut idẽ
comunctionẽ. Iste uarro qͥdem siue illi ge¬
nethliaci nescio qͥ. ñ enim nomina coꝵ ꝓdi¬
dit quoꝵ cõmemorauit sententiam. aliqͥd
dixerunt qd̾ licet sit falsum. cũ enĩ semel ad
eadem corpora que gesserunt animȩ redie¬
rint. nunqͣm ea postea sunt relicture: tam̃
multa illiꝰ impossibilitatis qua contra nos ist.
garriunt argumenta conuellit ⁊ destruit.
Qui enim hoc sentiunt siue sensert: non eis

Expanded text:
corporis factam fuisse narrarunt, quales fuecorporis factam fuisse narrarunt, quales fuerunt eorum, quos resurrexisse nouimus et huic quidem redditos uitae, sed non eo modo ut non morerentur ulterius. Mirabilius autem quiddam Marcus Vano ponit in libris, quos conscripsit de gente populi Romani, cuius putaui uerba ipsa ponenda. \'Genethliaci quidam scripserunt, inquit, esse in renascendis hominibus quam appellant rcaXrnevsatav Graeci; hac scripserunt confici in annis numero quadringentis quadraginta, coniunctionem.\' Iste Varro quidem siue illi genethliaci nescio qui non enim nomina eorum prodidit, quorum commemorauit sententiam aliquid dixerunt, quod licet falsum sit cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, numquam ea sunt postea relicturae, tamen multa illius inpossibilitatis, qua contra nos isti garriunt. argumenta conuellit et destruit. Qui enim hoc sentiunt siue senserunt, non eis
Abbreviated transcription (Latin):
dituras animas ẽẽ scõꝵ ad sua illas redire ꝑ¬
mitterent. in quib mala huiꝰ scłi ꝑtulerunt.
inquib dm̃ ut his malis carerent. pie fideli¬
terq coluerunt. xXU¬
Lonnulli nr̃i ꝓpt̃ qđdam p̃clarissimũ lo¬
quendi genus ⁊ ꝓpt̃ nonnulla quȩ ueraci¬
ter sensit. amantes platonem: dicunt eũ aliqͥd
simile nobis etiam de mortuoꝵ resurrectio¬
ne sensisse. Quod quidem sic tangit in libris
de re publica tullius: ut eum lusisse potiꝰqͣ
id qd̾ uerum eẽt affirmet dicere uoluisse. In¬
ducit enim hominẽ reuixisse. ⁊narrasse quȩ¬
dam. quȩ platonicis disputationib congrue¬
bant. Labeo etiam duos dicit uno die fuiss e
defunctos. ⁊ occurrisse inuicem inquodam
compicto. deinde ad corpora sua iussos fuisse
remeare.⁊ constituisse inter se amicos se ẽẽ ui¬
cturos: atq ita eẽ factum. donec postea mo¬
rerent᷑. S isti auctores talem refurrectionem

Expanded text:
dituras animas esse sanctorum, ad sua illas redire pdituras animas esse sanctorum, ad sua illas redire permitterent, in quibus mala huius saeculi pertulerunt, in quibus deum, ut his malis carerent, pie fideliterque coluerunt. ostri propter quoddam praeclarissimum loquendi genus et propter nonnulla, quae ueraciter sensit, amantes Platonem dicunt eum aliquid simile nobis etiam de mortuorum resurrectione sensisse. Quod quidem sic tangit in libris de re publica Tullius, ut eum lusisse potius, quam quod id uerum esset, adfirmet dicere uoluisse. Inducit enim hominem reuixisse et narrasse quaedam, quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos et occurrisse inuicem in quodam compito, deinde ad corpora sua iussos fuisse remeare et constituisse inter se amicos se esse uicturos, adque ita esse factum, donec postea morerentur. Sed isti auctores talem resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
mas ad humana corpora redituras. rursꝰ qd
uerũ uidit porphiriꝰ. si dedisset platoni nun¬
quã redituras ad miserias corruptibilis cor¬
poris animas scãs. ut non singuli ħ singula.
s ambo ⁊ singuliutrunq dicerent: puto qd
uiderent eẽ iam consequens. ut ⁊ redirent ani¬
mȩ ad corpora. ⁊talia reciperent corpora in qͥ¬
b beate atq immortalit̃ uiuerent. Qm̃ scd̃or
platonẽ etiamscẽ animȩ ad humana corpora
redibunt: scđm porphiriũ ad mala mundi
huiꝰ. scẽ animȩ non redibunt. Dicat itaq cũ
platone porphirius redibunt ad corpora. di
cat cumporphrio plato non redibunt ad ma¬
la: et ad ea corporaredire consentient. inqͥb
nulla patiant᷑ mala. Hȩc itaq non erunt nͥil
la que ꝓmisit ds̃. beatas animas in ȩternum
cũ sua ȩterna carne uicturas. Hoc enim qͣn¬
tum cxistimo iam facile nob̾ concederent am¬
bo. ut qui fattrent᷑ ad immortalia corpora re¬

Expanded text:
mas ad humana corpora redituras; rursus quod mas ad humana corpora redituras; rursus quod uerum uidit Porphyrius dedisset Platoni, numquam redituras ad miserias corruptibilis corporis animas sanctas, ut non singuli haec singula, sed ambo et singuli utrumque dicerent: puto quod uiderent esse iam consequens, ut redirent animae ad corpora et talia reciperent corpora, in quibus beate atque immortaliter uiuerent. quoniam secundum Platonem etiam sanctae animae ad humana corpora redibunt, secundum Porphyrium ad mala huius mundi sanctae animae non redibunt. dicat itaque cum Platone Porphyrius: "redibunt ad corpora;" dicat Plato cum Porphyrio: "non redibunt ad mala": et ad ea corpora redire consentient, in quibus nulla patiantur mala. haec itaque non erunt nisi illa quae promittit deus, beatas animas in aeternum cum sua aeterna carne iacturas. hoc enim, quantum existimo, iam facile nobis concederent ambo, ut qui faterentur ad immortalia corpora re
Abbreviated transcription (Latin):
quam in qͦ corruptibili gemuerunt: Sic enĩ
in eis non erit illa dira cupiditas. qͣm posuit
cxplatone uirgiliꝰ. ubi ait. rursus ⁊ incipient
in corpora uelle rec̃ti. Sic in quam cupiditatẽ
reuertendi ad corpora ñ habebunt. cũ corpo¬
ra inque reuerticupiunt secũ habebunt. et
sic habebunt ut nunqͣm ñ habeant: nunꝙͣ
ea prorsus uel ad exiguum qͣmlibet tempus
ulla morte deponantx¬
ingula quȩdam dixerunt plato atq por¬
phiriꝰ: que sunter se cõmunicare potuis¬
sent. facti eẽnt fortasse xp̃iani. Plato dixit si¬
ne corporibꝰ animas ingt̃num eẽ nonposse.
Idõ cnim dixit etiam sapientium animas pꝰꝗͣ
libet longum tempꝰ tamen ad corpora redi¬
turas. Porphirius autem dixit animã purgatis.¬
simam cum redierit ad patrem: ad hȩc mala
mundi nunqͣm ẽẽ redituram. Ac ꝑhoc qd ue¬
rum uidit platosi dedisset porphirio. etiam
iustoꝵ atq sapientium purgatissimas ani¬

Expanded text:
quam in quo corruptibili gemuerunt? Sic enim quam in quo corruptibili gemuerunt? Sic enim non in eis erit illa dira cupiditas, quam posuit ex Platone Virgilius, ubi ait: Rursus et incipiant in corpora velle reverti. Sic, inquam, cupiditatem revertendi ad corpora non habebunt, cum corpora, in quae reverti cupiunt, secum habebunt; et sic habebunt, ut nunquam non habeant, nunquam ea prorsus vel ad exiguum quam libet tempus ulla morte deponantSingula quaedam dixerunt Plato atque Porphyrius, quae si inter se communicare potuissent, facti essent fortasse christiani. Plato dixit sine corporibus animas in aeternum esse non posse. ideo enim dixit etiam sapientum animas post quamlibet longum tempus tamen ad corpora redituras. Porphyrius autem dixit animam purgatissimam, cum redierit ad patrem, ad haec mala mundi numquam esse redituram. ac per hoc, quod uerum uidit Plato si dedisset Porphyrio, etiam iustorum atque sapientum purgatissimas ani
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ur̃am quam illa quibꝰ estis colligati. Si ñ
solum absurdi s sisurdi non sunt qͥħ audiunt.
nonutiq dubitant diis factis ab illo deo qͥ eos
fecit scd in platonem. qd̾ ẽ impossibile fuisse ꝓ¬
missum. Qui enim dicit. uos qͥdem immorta¬
les cẽ ñ potestis. s meauoluntate immortales
eritis: qͥd aliud dicit qͣm id qd fieri ñ potest.
me faciente tamen eritis: Ille gͥ carnem incor¬
ruptibilem immortalẽ spũalem resuscitabit:
qͥ iuxta platonem id qd̾ impossibile ẽ se factu¬
rum eẽ ꝓmisit. Qd adhuc qd ꝓmisit ds̃ qd dõ
ꝓmittenti credidit mundꝰ. qui etiã ipse ꝓmissꝰ¬
ẽ crediturus. eẽ impossibile clamant: qñqͥdẽ
nos dm̃ qui etiam scdm platonem facit impos¬
sibilia. id facturumeẽ clamamꝰ: Nongͦ ut bea¬
te sint animȩ. corpus ẽ omne fugiendũ: s cor¬
pus incorruptibile recipiendũ. Et in qͦ conue¬
nientius incorruptibil corpore letabuntur:

Expanded text:
tatem uestram quam illa quibus estis colligati." si non tatem uestram quam illa quibus estis colligati." si non solum absurdi, sed surdi non sunt qui haec audiunt, non utique dubitant dis factis ab illo deo, qui eos fecit, secundum Platonem quod est impossibile fuisse promissum. qui enim dicit: "uos quidem immortales esse non potestis, sed mea uoluntate immortales eritis" quid aliud dicit, quam "id quod fieri non potest me faciente tamen eritis"? ille igitur carnem incorruptibilem, immortalem, spiritalem resuscitabit, qui iuxta Platonem id quod impossibile est se facturum esse promisit. quid adhuc quod promisit deus, quod deo promittenti credidit mundest crediturus, esse impossibile clamant? Quandoquidem nos Deum, qui etiam secundum Platonem facit impossibilia, id facturum esse clamamus. Non ergo, ut beatae sint animae, corpus est omne fugiendum, sed corpus incorruptibile recipiendum. Et in quo convenientius incorruptibili corpore laetabuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
de tantum commemorabo. Emendet libroᷤᷤ
suos istorum omĩũ magister plato. ⁊ dicat
eoꝵ dõs ut beati sint sua corpora fugituros
idẽ ẽẽ morituros quos in celestib corpori¬
b dixit inclusos. Quib tamen ds̃ a qͦ facti
sunt quopossent eẽ securi. immortalitatẽ
id c̃ in eisdem corporib et̃nam ꝑmansionẽ
non coꝵ natura id habente s suo consilio p̃ualen-¬
te ꝓmisit: ubi etiam illud euertit qđ dicunt
qm̃ ẽ impossibile ideo resurrectionẽ carnis ñ eẽ
credendam. Aꝑtissime quippe iuxta eundẽ phi¬
losophum ubi diis ase factis ꝓmisit ds̃ ñ fact᷑
ummortalitatẽ: qd̾ impossibile ẽ se dixit eẽ factu¬
rum. Sic enĩ eum locutũ narrat plato. Qm̃ estis
orti inquit: immortales eẽ ⁊ indissolubiles ñ po¬
testis. Nontamen dissoluemini. neq uos ulla
mortis facta ꝑiment nec erunt ualentiora quã
consilium meum qd̃ maiꝰ ẽ uincłm ad ꝑpetui¬

Expanded text:
de tantum commemorabo. emendet libros de tantum commemorabo. emendet libros suos istorum omnium magister Plato et dicat eorum deos, ut beati sint, sua corpora fugituros, id est esse morituros, quos in caelestibus corporibus dixit inclusos, quibus tamen deus, a quo facti sunt, quo possent esse securi, immortalitatem, id est in eisdem corporibus aeternam permansionem, non eorum natura id habente, sed suo consilio praeualente promisit. ubi etiam illud euertit quod dicunt, quoniam est impossibilis, ideo resurrectionem carnis non esse credendam. apertissime quippe iuxta eundem philosophum, ubi dis a se factis promisit deus non factus immortalitatem, quod impossibile est se dixit esse facturum. sic enim eum locuturum narrat Plato: "quoniam estis orti" inquit "immortales esse et indissolubiles non potestis; non tamen dissoluemini neque uos ulla mortis fata periment nec erunt ualentiora quam consilium meum, quod maius est uinculum ad perpetui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmifit. ⁊ sic credant sicut id credidit mundus
quẽ crediturum eẽ p̃dixit. quem crediturũ
eẽ laudauit. quem crediturum ẽẽ ꝓmisit.
quẽ credidisse iam ostendit. Hoc autẽ malũ
eẽ unde demonstrant: Non erit illic ulla
corruptio: qd̾ ẽ corporis malum. De ordine
elementoꝵ iam disputauimꝰ: de aliis homi¬
num coniecturis satis diximꝰ. Quanta sit fu¬
tura incorpore incorruptibili facilitas motꝰ.
de p̃sentis bonȩ ualitudinis temꝑamento.
quȩ utiq nullomͦ illi comparanda ẽ ĩmor¬
talitati: in libro .xiii. satis ut opinor ostendi
mus. Legant suꝑiora oꝑis husꝰ. qui ł ñ leger̃.
uel uolunt recolere quod legerunt xiii
anima. corpꝰ oẽ ẽẽ fugiendũ. Nichil gͦ ꝓ
dest qr incorruptibile diximꝰ futurũ corpus.
si animabeata non ertt. nisi omne corpꝰ effu¬
gerit. S iamet hinc in libro memorato qͣn¬
tum oportuit disputaui. Uerũ hic unũ in¬

Expanded text:
promisit, et sic credant sicut id credidit mundus, promisit, et sic credant sicut id credidit mundus, quem crediturum esse praedixit, quem crediturum esse laudauit, quem crediturum esse promisit, quem credidisse iam ostendit. Hoc autem malum esse unde demonstrant ? Non erit illic ulla corruptio, quod est corporis malum. De ordine elementorum iam disputauimus; de aliis hominum coniecturis satis diximus; quanta sit futura in corpore incorruptibili facilitas motus, de praesentis bonae ualetudinis temperamento, quae utique nullo modo illi conparanda est inmortalitati, in libro tertio decimo satis, ut opinor, omus. legant superiora operis huius qui uel non legerunt uel uolunt recolere quod legerunt. CLV.anima, corpus esse omne fugiendum. nihil ergo prodest, quia incorruptibile diximus futurum corpus, si anima beata non erit, nisi omne corpus effugerit. sed iam et hinc in libro memorato quantum oportuit disputaui. uerum hic unum in
Abbreviated transcription (Latin):
dꝰ. non sic̃ paucissimi gartiunt qͥ hoc cũ
mundo quod crediturus p̃dictus ẽ crede¬
noluerunt: Sienim ꝓpterea dicunt alio mͦ eẽ
credenda. ne si dixerint uana ẽẽ conscripta imu¬
riam faciant illi deo cuitam magnũ ꝑhibent
testimonium: tantam prorsus e uel etiã gra¬
uiorem faciunt iniuriam si alit̃ dicunt eẽ in¬
telligenda. non sicut mundꝰ ea credidit quẽ
crediturum ipse laudauit. ipse ꝓmisit ipse
compleuit. Utrum enĩ non potest facere ut
resurgat caro ⁊ uiuat inȩt̃num. An ꝓpt̃ea cre¬
dendum non ẽ id eum esse facturum. qr malũ
ẽ atq indignum deo: S de omĩpotentia etꝰ
qua tot et tanta facit meredibilia iam multa
diximus. Si uolunt inuenire quod omp̃s ñ
potest.habent. prorsus ego dicam. mentiri ñ
potest. Credamus gͦ qđ pocest: non credendo
ꝗd non potest. Honitaq credentes qđ mentiri
possit credant ẽẽ facturum qđ se facturum eẽ

Expanded text:
dus, non sicut paucissimi garriunt, qui hoc cum dus, non sicut paucissimi garriunt, qui hoc cum mundo, quod crediturus praedictus est, credenoluerunt? Si enim propterea dicunt alio modo esse credenda, ne, si dixerint uana esse conscripta, iniuriam faciant illi Deo, cui tam magnum perhibent testimonium: tantam prorsus ei uel etiam grauiorem faciunt iniuriam, si aliter dicunt esse intellegenda, non sicut mundus ea credidit, quem crediturum ipse laudauit, ipse promisit, ipse conpleuit. Utrum enim non potest facere ut resurgat caro et uiuat in aeternum, an propterea credendum non est id eum esse facturum, quia malum est adque indignum Deo? Sed de omnipotentia eius, qua tot et tanta facit incredibilia, iam multa diximus. Si uolunt inuenire quod omnipotens non potest, habent prorsus; ego dicam, mentiri non potest. Credamus ergo quod potest non credendo quod non potest. Non itaque credentes quod mentiri possit credant esse facturum quod se facturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
contendunt Hanc quantumpossunt ne¬
gant. S credentes multi. negantes paucissi¬
mos reliquerunt. ⁊ ad xp̃m qui hoc qd istis
uidet᷑ absurdum in sua resurrectione mon¬
strauit fideli corde conuersi sunt. docti ⁊
indocti. sapientes mundi ⁊ insipientes. Hoc
enim credidit mundꝰ qd̾ p̃dixit ds̃: qͥ etiã
hoc p̃dixit. qd̾ hanc remmundꝰ fuerat credi¬
turꝰ. Neq enimpetri maleficiis eam cũ lau¬
de credentiũ tanto ante p̃nuntiare cõpul¬
sus ẽ. Ille ẽ enim ds̃: quẽ sicut iam dixi ali¬
quotiens nec cõmemorare me piget confi¬
tente porphirio atq id oraculis dõꝵ suoꝵ
ꝓbare cupiente ipsa numina ꝑhorrescunt:
quẽ sic laudauit ut eum et dm̃ patrem ⁊ re¬
gem uocaret. Absit enim ut sic intelligenda
sunt quȩ p̃dixit: quomͦ uolunt hi. qͥ hoc
cũ mundo non crediderunt qd mundũ
crediturum ẽẽ p̃dixit. Cur enim ñ potius
ita sic̃ crediturꝰ tanto ante p̃dictus ẽ mun¬

Expanded text:
contendunt, hanc quantum possunt necontendunt, hanc quantum possunt negant. Sed credentes multi negantes paucissimos reliquerunt et ad Christum, qui hoc quod istis uidetur absurdum in sua resurrectione monstrauit, fideli corde conuersi sunt, docti et indocti, sapientes mundi et insipientes. Hoc enim credidit mundus. quod praedixit Deus, qui etiam hoc praedixit, quod hanc rem mundus fuerat crediturus; neque enim Petri maleficiis eam cum laude credentium tanto ante praenuntiare conpulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut iam dixi aliquotiens, nec commonere me piget confitente Porphyrio adque id oraculis deorum suorum probare cupiente ipsa numina perhorrescunt; quem sic laudauit, ut eum et Deum patrem et regem uocaret. Absit enim, ut sic intellegenda sint quae praedixit. quo modo uolunt hi, qui hoc cum mundo non crediderunt. quod mundum crediturum esse praedixit. Quur enim non potius ita, sicut crediturus tanto ante praedictus est mun
Abbreviated transcription (Latin):
gnum p̃destinatis loquens: qͥ ꝓpͥo inqͥt filio
non peꝑcit. s ꝓ nobis omĩb tradidit eũ. qͦmͦ
non ⁊ cum illo omnia nobis donabit: Cũ hȩc
promissio complebit᷑ qͥd erimꝰ: Quales eri¬
mus: Quȩ bona in illo regno accepturi sumꝰ.
quandoqͥdẽ xp̃o moriente ꝓ nob̾ tale iam
pignus accepimus: Qual erit sp̃s hominis
nullũ omĩno habensuitium nec sub quo ia¬
ceat nec cui cedat. nec contra qd̃ saltem lau¬
dabilit̃ dimicet. pacatissima uirtute ꝑfectꝰ:
Rerũ ibi omĩum quanta quam speciosa qͣm
certa scientia. sine errore aliquoł labore. ubi
dei sapientia de ip̃so suo fonte potabit᷑ cũ
sũma felicitate sine ulla difficultate: Quale
ficient̃ uiuificatum nubł alimonus indige¬
bit: Non enimanimale s spũale erit: habeis
quidem carnis. s sine ulla carnali corruptio¬
ne substantiam.X
beatissimꝰ ꝑfruet᷑ non anobis dissentiunt
philosophi nobiles: de carnis resurrectione

Expanded text:
gnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio gnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio non pepercit, sed pro\'nobis omnibus tradidit eum, quo modo non et cum illo omnia nobis donabit? Cum haec promissio conplebitur, quid erimus! quales erimus! Quae bona in illo regno accepturi sumus, quando quidem Christo moriente pro nobis tale iam pignus accepimus! Qualis erit spiritus hominis nullum omnino habens uitium, nec sub quo iaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabiliter dimicet, pacatissima uirtute perfectus! Rerum ibi omnium quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine errore aliquo uel labore, ubi Dei sapientia de ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate!. Quale ficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis. sed sine ulla carnali corruptione substantiam. beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles: de carnis resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
mulcet intuentẽ. ut ñ iaciat ⁊ quatiat naui¬
gantẽ. Quid ciboꝵ usq quaq copia contra fa-¬
mem: Quid sapoꝵ diuersitas contra fastidiũ
naturȩ diffusa diuinitꝰ ñ cocoꝵ arte ac labore
quesita: Quanta intam multis reb tuendȩ
ac recuꝑandȩ salutis auxilia: Qͣm grata uicis¬
situdo diei alt̾̃nantis ⁊ noctis. Aurarũ qͣm blan¬
da temꝑies. Infruticib ⁊ pecorib indum̃toꝵ
conficiendoꝵ quanta materief. Omĩa cõme¬
morare qͥs possit: Hȩc autem sola quȩ ame
uelut inquendam sunt aggerem coartata.
si uellem uelut colligata iuoluera soluere
atq discutere quanta mͥ mora eẽt insingłis
ista: Quid dabit eis quos p̃destinauit ad
uitã ⁊ qͥ ħ̃ dedit etiãeis qͦs p̃destinauit ad mortẽ: Qu
hona in illabeatauita faciet eossumere. ꝓquib
inhac misera unigenitũ filiũ suũ uoluit usq ad
mortẽ malatanta ꝑferre: Tñ apl̃s de ipsis in illd̾re¬

Expanded text:
mulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauimulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauigantem! Quid ciborum usquequaque copia contra famem? quid saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuendae aut recuperandae salutis auxilia! Quam grata uicissitudo diei alternantis et noctis! Aurarum quam blanda temperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quanta materies! Omnia commemorare quis possit? Haec autem sola, quae a me uelut in quendam sunt aggerem coartata, si uellem uelut conligata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis. ista? Quid dabit eis quos praedestinauit ad uitam, qui haec dedit etiam eis quos praedestinauit ad mortem? Quae bona in illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hac misera unigenitum suum filium uoluit usque ad mortem mala tanta perferre? Unde apostolus de ipsis in illud re
Abbreviated transcription (Latin):
in istos labores miseriasq ꝓiecto atq dampna¬
to.spectanda atq sumenda diuina largitate
concessa ẽ. quo sermone t̃minaripotest. in cȩli
⁊ int̃reet inmaris multimoda ⁊ uariapulchritudine
in ipsiꝰ lucis tanta copia tamq mirabili specie.
in sole ac luna.⁊ insyderibꝰ. inopacitatibꝰ nemoꝵ.
in colorib ⁊ odorib florum. indiuersitate ac mul¬
titudine uolucrum. garrularũ atq pictarum.
inmulti formispecie tot tantarumq animan¬
tium. quarũ ille plus habent admirationis
quȩ molis minimũ plus enim formicularũ et
apicularũ oꝑa stupemus ꝗͣ immensa corpora
ballenarũ inipsiꝰ quoq maris tam grandi specta¬
culo cum sese diuersis colorib uelut uestib in¬
duit. et aliquando uiride atq hoc multis mo¬
dis. aliquandopurpureũ. aliqͣndo ceruleũ ẽ
Quam porro delectabilit̃ spectat᷑ etiam qñcun¬
q turbat᷑ Et fit inde maior suauitas qͥa sic de¬

Expanded text:
in istos labores miseriasque proiecto adque damnain istos labores miseriasque proiecto adque damnato, spectanda adque sumenda diuina largitate concessa est, quo sermone terminari potest? in caeli et terrae et maris multimoda et uaria pulchritudine, in ipsius lucis tanta copia tamque mirabili specie, in sole ac luna et sideribus, in opacitatibus nemorum, in coloribus et odoribus florum, in diuersitate ac multitudine uolucrum garrularum adque pictarum. in multiformi specie tot tantarumque animantium, quarum illae plus habent admirationis, quae molis minimum plus enim formicularum et apicularum opera stupemus quam inmensa corpora balaenarum, in ipsius quoque maris tam grandi spectaculo, cum sese diuersis coloribus uelut uestibus induit et aliquando uiride adque hoc multis modis, aliquando purpureum, aliquando caeruleum est. Quam porro delectabiliter spectatur etiam quandocumque turbatur, et fit inde maior suauitas, quia sic de
Abbreviated transcription (Latin):
placet ipsius. mentisq oculis utitur p̃fer¬
ret᷑ arbitrio. Sunt uͦ quedam ita posita in
corpore ut tantũmͦ decorem habeant ñ et
usum: sicut habet pectus uirile mãmillas.
sic̃ facies barbam. quã non eẽ munim̃to sed
uirilȩ ornam̃to indicant purȩ facies femi.¬
narum quas utiq infirmiores muniri tutꝰ
conueniret. Si gͦ nullum membrũ ẽ inhis
quidẽ conspicuis unde ambigit nemo qd̃
ita sit alicui oꝑi accõmodatũ. ut ñ etiã sit
decorum: sunt autem nonnulla quoꝵ solũ
decus et nullus ẽ usus: puto facile intelligi
inconditione corporis dignitatẽ necessitati
fuisse p̃latam. Transitura ẽ quippe necessitas:
tempꝰq uenturũ. qñ sola inuicem pulchritudi¬
ne sine ulla libidine ꝑfruam᷑. Qd maxime ad lau¬
dẽ referendum ẽ conditoris. cui dicit᷑ inpsalmo.
Confessionem ⁊ decorem indiusti.Iam cetera pul¬
chritudo ⁊ utilitas creaturȩ quȩ homini licet

Expanded text:
placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praefenplacet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praefen-etur arbitrio. Sunt uero quaedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum; sicut habet pectus uirile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed uirili ornamento indicant purae facies feminarum, quas utique infirmiores muniri tutius conueniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis unde ambigit nemo, quod ita sit alicui operi adcommodatum, ut non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus et nullus est usus: puto facile intellegi in condicione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transitura est quippe necessitas tempusque uenturum, quando sola inuicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur: quod maxime ad laudem referendum est Conditoris, cui dicitur ir. psalmo: Confessionemetdecorem induisti. Iam cetera pulchritudo et utilitas creaturae, quae homini, licet
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ foris eminent humana posset uestigare
sollertia. Quȩ uͦ tecta sunt atq anrĩs remota
conspectib sicuti ẽ tanta ꝑplexitas uenarũ atq
neruoꝵ ⁊ uiscerum. secreta uitalium inuenire
nullus potest. Qͥa ⁊ si medicoꝵ diligentia ñ nul¬
la crudeł quos anathomicosuocant laniauit
corpora mortuoꝵ. siue etiã int̾̃ manꝰ secantis
ꝑscrutantisq morientiũ. atq in carnibꝰ hu¬
manis satis inhumanȩ abdita cuncta rimata
ẽ. ut qͥd ⁊ quomꝰ quib locis curandũ eẽt addis¬
ceret: numeros tamen de qͥbꝰ loquor quibꝰ coap¬
tatio quȩ armonia grece dicit᷑ tanquã cuiꝰdã
organi extrinsecꝰ atq intrinsecus totiꝰ corporis
constat quid dicam nemoualuit muenire
qͦs nemo ausꝰ ẽ querere. Qui si noti eẽ potuis¬
sent: in interiorib quoq uisceribꝰ quȩ nul¬
lum ostentant decꝰ ita delectaret pulchritu¬
do rationis. ut omni formȩ apparenti q̃ ocłis

Expanded text:
quae foris eminent, humaua posset uestigare quae foris eminent, humaua posset uestigare sollertia; quae uero tecta sunt adque a nostris remota conspectibus, sicuti est tanta perplexitas uenarum adque neruorum et uiscerum, secreta uitalium, inuenire nullus potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mortuorum siue etiam inter manus secantis perscrutantisque morientium adque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid et quo modo quibus locis curandum esset addisceret: numeros tamen de quibus loquor, quibus coaptatio, quae i ovfa|i.ovfa Graece dicitur, tamquam cuiusdam organi, extrinsecus adque intrinsecus totius corporis constat, quid dicam, nemo ualuit inuenire, quos nemo ausus est quaerere? qui si noti esse potuissent, in interioribus quoque uisceribus, quae nullum ostentant decus, ita delectaret pulchritudo rationis, ut omni formae apparenti, quae oculis
Abbreviated transcription (Latin):
rationalis se indicet factum: Nonem̃ ut
animalia rationis erꝑtia ꝓna ẽẽ uidemus
int̾ram. ita creatus ẽ homo: s erecta in cęlũ
corporis forma admonet eũ quȩ sursũ st̃
sape. Porro mira mobilitas quȩ linguȩ
ac manib attributa ẽ ad loquendũ et scri¬
bendum apta atq conueniens. et ad opa
artium plurimarũ officioꝵq complenda. ñ¬
ne satis ostendit quali animȩ ut seruiret tale
sit corpꝰ adiunctũ: Quanqͣm ⁊ detractis ne-¬
cessitatib oꝑandi. ita omĩum partiũ congru¬
eritia numerosa sit ⁊ pulchra sibi parilitate
respondeat. ut nescias utrũ meo condendo
maior sit utilitates habita ratio ꝗͣ decoris.
Certe enim nichil creatũ uidemꝰ incorpore u¬
tilitatis causa: qd ñ habeat etiã decoris locũ.
Pitis autem id nobis appareret: si numeros m̃¬
surarũ quib int̾ se cuncta conexa sunt ⁊ coap¬
tata nossemus:. Quos forsitan data oꝑa in his

Expanded text:
rationalis se indicet factum? Non enim ut rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse uidemus in terram, ita creatus est homo; sed erecta in caelum corporis forma admonet eum quae sursum sunt sapere. Porro mira mobilitas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium. partium congruentia numerosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat, ut nescias utrum in eo condendo maior sit utilitatis habita ratio quam decoris. Certe enim nihil creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his,
Abbreviated transcription (Latin):
losophoꝵ atq rethoricoꝵ: quis estimare suf¬
ficiat: Loquim᷑ enimnc̃ de natura m̃tis hu¬
mane.qua ista uita mortał ornat᷑ non de fi¬
de atq itinere ueritatis. qua illa ĩmortalis
ad quirit᷑. Huiꝰ tante nature conditor cũ
sit utiq ds̃ uerus ⁊ sũmꝰ. ipso cuncta q̃ fecit
administrante.⁊ summã potentiã sũmãq
habente iusticiam. nunqͣm ꝓfecto inhas¬
miserias decidisset. atq exhis p̃ter cosso¬
los qͥ lib̃abunt᷑ in ȩc̃nas penas eẽt natura: nͥ ni¬
mis grande peccatũ in homine pͥmo de qͦ
ceteri ex ortisunt p̾cessisset. Iamuͦ inipso cor¬
pore quamuis sit nob̃ cũ belius mortalita¬
te cõmune. multisq earũ reꝑiat᷑ infirmiꝰ.
quanta dĩ bonitas. quanta ꝓuidentia tan¬
ti creatoris apparet: Nonne ita sunt in eo
loca sensuũ et cetera membra disposita spe
ciesq ipsa ac figura et statura totiꝰ corpo¬
ris ita modificata. ut ad ministeriũ animę

Expanded text:
losophorum adque haereticorum, quis aestimare suflosophorum adque haereticorum, quis aestimare sufficiat? Loquimur enim nunc de natura mentis humanae, qua ista uita mortalis ornatur, non de fide adque itinere ueritatis, qua illa inmortalis adquiritur. Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus et summus, ipso cuncta quae fecit administrante et summam potestatem summamque habente iustitiam numquam miserias decidisset, atque ex his, praeter eos solos qui liberabuntur, in aeternas esset itura, nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo caeteri exorti sunt, praecessisset. 4. Jam vero in ipso corpore, quamvis nobis sit cum belluis mortalitate commune, multisque earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta providentia tanti Creatoris apparet? Nonne ita sunt in eo loca sensuum et caetera membra disposiciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae
Abbreviated transcription (Latin):
lib animantib. quȩ ⁊ quanta repperit. adu̾¬
sus ipsos homines tot genera uenenoꝵ. tot
enda atq reparanda quot medicam̃ta atq ad¬
ium̃ta comp̃henderit ꝓ uoluptate fauciũ qͦt
condimenta et gule irritamenta reppererit.
ad indicandas ⁊ suadendas cogitationes qͣm
multitudinẽ uarietatẽq signorum uͥ p̃cipu¬
um locũ u̾ba ⁊ litterȩ tenent ad delectandos
animos quos elocitionis ornatꝰ. qͣm diũsoꝵ
carminũ copiam ad mulcendas aures qͦt
organa musica. quos cantilene modos ex¬
cogitauerit. quantam ꝑitiam dim̃sionum
atq numeroꝵ meatꝰq ⁊ ordines siderũ qͣnta
sagacitate comp̃henderit qͣm multa rerum
mundanarũ cognitione se impleuerit
qͥs possit eloqͥ: maxime si uelimꝰ ñ acerua¬
tm cuncta congerere. s in singulis ĩmorari:
In ipsis postremo errorib ⁊ falsitatibꝰ defen¬
dendis qͣmmagna claruerint ingenia phi¬

Expanded text:
libus animantibus quae et quanta reppererit; aduerlibus animantibus quae et quanta reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot enda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condimenta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia phi
Abbreviated transcription (Latin):
tent̃ effatur aut cogitat: Pret̃ artes enĩbene
uiuendi. ⁊ ad immortalem ꝑueniendi felici¬
tem quȩ uirtutes uocant᷑ ⁊ sola dei gr̃ã quȩ in
xpõ ẽ. filuis ꝓmissionis regniq donant᷑: non¬
ne humano ingenio tot tanteq artes sunt in¬
uentȩ ⁊ exercitate partim necessariȩ partimuo¬
luntariȩ. ut tam excellens uismentis atq ra¬
tionis inhis etiam reb quas suꝑfluas immo
⁊ ꝑicłosas ꝑniciosasq appetit quantum bonũ
habeat innatura. unde ista potuit uel inuenire
ł discere ł exercere testentur: Uestimentoꝵ ⁊ edi¬
ficioꝵ ad oꝑa quam mirabilia qͣm stupenda in¬
dustria humana ꝑuenerit. qͦ inagricultura qͦ
innauigatione ꝑfecerit. quȩ infabricatione¬
uarietate excogtauerit et impleuerit. quȩ in
theatris mirabilia spectantib. audientibꝰ in¬
credibilia facienda ⁊ exhibenda molita sit. in
capiendis. occidendis. domandis. irrationabi¬

Expanded text:
tenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene tenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene uiuendi et ad inmortalem perueniendi felicitatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei gratia, quae in Christo est, filiis promissionis regnique donantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim necessariae partim uoluptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione uarietate excogitauerit et inpleuerit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis occidendis domandis inrationa
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ tammagnum ⁊ mirabile ẽ: ut ñ solum in
homine qd̃ ẽ animal rationale.⁊ ex hoc cun¬
ctis t̃renis animantib excellentiꝰ atq p̾̃stan¬
tiꝰ. s in qualibet minutissima muscłabene con¬
sideranti stuporem m̃tis ingerat. laudẽq pa¬
tem dedit ubiratio ⁊ intelligentia in infante
sopita ẽ quodammꝰ quasi nullasit. excitan¬
da scilicet atq exercenda etatis accessu. qua
sit scientiȩ capax atq doctrinȩ et habilis ꝑ¬
ceptioniueritatis. ⁊ amoris boni. qua capac¬
tate hauriat sapientiam. uirtutibq sit p̾dita.
quib prudenter. forater. temꝑanter ⁊ iuste
aduersus errores et cetera ingenerata uicia di¬
micet eaq nullius rei desiderio nisiboni illiꝰ
summi atq immutabilis uincat. Quod ⁊ si ñ
faciat ipsa taliumbonoꝵ capacitas in natura
rationali diuinitus instituta quantũ sit bo¬
ni quã mirabile opus omipotentis. qͥs compe¬

Expanded text:
eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in homine, quod est animal rationale et ex hoc cunctis terrenis animantibus excellentius atque prestantius, sed in qualibet minutissima muscula, bene consideranti, stuporem mentis ingerat, laudemque patem dedit, ubi ratio et intelligentia in infante sopita et quodammodo quasi nulla, sit excitanda, scilicet atque exercenda etatis accessu, qua fit scientie capax atque doctrine, habilis perceptioni veritatis et amori boni; qua capactate hauriat sapientiam virtutibusque sit praedita, quibus prudenter, fortiter, temperanter, et juste, adversus errores et caetera ingenerata vitia dimicet, eaque nusummi adque inmutabilis uincat. Quod etsi non faciat, ipsa talium bonorum capacitas in natura rationali diuinitus instituta quantum sit boni, quam mirabile opus Omnipotentis, quis conpe
Abbreviated transcription (Latin):
michilominꝰ as̃ uellet implere t̾ras hominibꝰ:
quomͦꝰ creauit unũ sine commixtione maris et
femine. sic posset om̃s. Concumbentes uͦ nisi¬
illo creante generantes eẽ non possunt. Sic̃ gͦ
ait apłs de institutione spũali qua homo ad pie¬
tatem iustieiamq format᷑ neq qͥ plantat est
aliquid neq qͥ rigat s qui incrementũ dat ds̃:
ita etiam hic dicipotest. Nec qui concumbit.
nec qͥ seminat ẽ aliquid. s qͥ format ds̃. N ec
mat̾ quȩ conceptum portat. & partum nu-¬
trit ẽ aliquid: s qͥ incrementũ dat ds̃. Ipse
nanq oꝑatione qua usq nunc oꝑat᷑ facit ut
numeros suos explicent semina: & a quibꝰdã
latentib atq inuisibilib inuolueris. informas
uisibiles huiꝰ qd aspicimus decoris euoluant.
Ipse incorpoream corporeamq naturam illã
p̃positam. istam subiectam. miris modis co¬
pulans ⁊ conectens animantẽ facit. Quod opꝰ

Expanded text:
nihilo minus Deus uellet inplere terras hominibus: nihilo minus Deus uellet inplere terras hominibus: quo modo creauit unum sine commixtione maris et feminae, sic posset omnes; concumbentes uillo creante generantes esse non possunt. Sicut ergo ait Apostolus de institutione spirituali, qua homo ad pietatem iustitiamque formatur: Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus: ita etiam hic dici potest: Nec qui concumbit nec qui seminat, est aliquid, sed qui format Deus; nec mater, quae conceptum portat et partum nutrit, est aliquid, sed qui incrementum dat Deus.\' Ipsa namque operatione, qua usque nunc operatur, facit ut numeros suos explicent semina et a quibusdam latentibus adque inuisibilibus inuolucris in formas uisibiles huius qIpseque incorporea natura illa preposita, istam subiectam miris modis copulans et connectens animantem facit. Quod opus
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ ꝑagere tempora: nec prorsus ieo qd̾ creatȩ
sunt aliquatenꝰ ꝑmanebunt. Sic gͦ creauit ho¬
minẽ ds̃. ut ei adderet fertilitatem quandam
qua homines alios ꝓpagaret: congenerans eis
etiam ipsam ꝓpagandi possibilitatẽ ñ necessi¬
tatẽ. Quib tam̃ uoluit homĩbꝰ abstulit eã ds̃: et
steriles fuerunt. Ntñ generi humano abstulit.
semel datam pͥmis duob coniugib benedicti¬
onem generandi. Hȩc gͦ propagatio quamuis
peccato ablata ñ fuerit: ñ tamen etiam ipsa ta¬
lis ẽ qualis fuisset si nemo peccasset. Ex qͦ enim
homo inhonore positꝰ postea quam deliqͥt cõ¬
paratꝰ ẽ pecorib: similit̃ generat. Non in eo ta¬
men penitus extincta ẽ quȩdam uelut scin¬
tilla rationis inqͣ factus ẽ ad imaginẽ dei. Hu¬
ic autem ꝓpagationi si conformatio ñ adhib̾e¬
tur: nec ipsa in sui generis formas modosq
ꝓcederet. Si enim ñ concubuissent homines.

Expanded text:
tibus peragere tempora nec prorsus in eo quod creatae tibus peragere tempora nec prorsus in eo quod creatae sunt aliquatenus permanebunt. Sic ergo creauit hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, qua homines alios propagaret, congenerans eis etiam ipsam propagandi possibilitatem, non necessitatem: quibus tamen uoluit hominibus abstulit eam Deus, et steriles fuerunt; non tamen generi humano abstulit semel datam primis duobus coniugibus benedictione generali. Haec ergo propagatio quamuis peccato ablata non fuerit, non tamen etiam ipsa talis est, qualis fuisset, si nemo peccasset. Ex quo enim homo in honore positus, postea quam deliquit, conparatus est pecoribus, similiter generat; non in eo tamen penitus exstincta est quaedam uelut scintilla rationis, in qua factus est ad imaginem Dei. Huic autem propagationi si conformatio non adhiberetur, nec ipsa in sui generis formas modosque procederet. Si enim non concubuissent homines et