comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de dictum ẽ: Res aut̃ in abdito ẽ ualds: Hoc opꝰ
sic incipit: Magnus es domine:.uI.
manicheum blasfemantem legem ⁊ propħas.
& eorum đm. ⁊ incarnationem xp̃i. scripturas aũt
noui testamenti quibus conuincit᷑ falsatas esse
dicentem. scripsi grande opus uerbis eus pro¬
positis reddens responsiones meas: Triginta ⁊ tres
disputationes sunt. quas etiam libros cur non
dixerim. nam & si sunt in eis aliqui breues tam̃
libri sunt: Unus uero etrum ubi a nobis adũ¬
sus eius criminationes patriarcharum uita de¬
fenditur. tante prolixitatis ẽ. quante fere nullꝰ
librorum meorum: In libro gͦtercio cũ soluerẽ
questionem quomͦ potuerit duos patres hab̾e
ioseph. dixi quod ex alio natus. ab alio fuerit
adoptatus. s genus quoq adoptionis dicere de¬
bui Sic enim sonat quod dixi. tanquã eum
uiuus adoptauerit alius pater: Lex aut filios
etiam mortuiᷤ adoptabat. iubens ut fr̃is sine

Expanded text:
te dictum est; res autem in abdito est ualde. Hoc opus te dictum est; res autem in abdito est ualde. Hoc opus sic incipit: Magnus es, domine. Manicheum blasphemantem legem et prophetas et eorum dominum et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine
Abbreviated transcription (Latin):
bonum. atq in eum excitant humanum intelle¬
cꝰtum & affectum: Interim quod ad me attinet.
hoc in me egerunt cum scriberentur. ⁊ agunt cũ
leguntur: Quid de illis alii sentiant ipsi iuidint.
multis tam̃ fribus eos multum placuisse ⁊ place
scio: A primo usq ad decimum de me seripti st̃.
in tribus ceteris de seripturis scĩs. ab eo quod scͥp¬
tum ẽ. in principio fecit d̾s celum ⁊ terram. usq
ad sabbati requiem: In quarto libro cum de ami¬
ci morte animi mei miseriam confiterer dicens.
quod anima una quodammꝰ facta fuerat ex dua¬
bus. ⁊ iđo inquam forte mori metuebam. ne totus
ille moreretur. quem multum amaueram. quȩ m
quasi declamatio leuis. ꝗͣ gͣuis confessio uidetur qͣ¬
ius utcumq temperata sit hec ineptia. in eo quod
additum ẽ forte: & illud in libro terciodecimo qdđ
diri firmamentum factum int̃ spiritales a iuas
suꝑiores. ⁊ corporales inferiores. non satis consida¬

Expanded text:
bonum, atque in eum excitant humanum intellebonum, atque in eum excitant humanum intellectum et affectum; interim quod ad me attinet, hoc in me egerunt cum scriberentur, et agunt cum leguntur. Quid de illis alii sentiant, ipsi viderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. A primo usque ad decimum de me scripti sunt: in tribus caeteris, de Scripturis sanctis, ab eo quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, non satis considera
Abbreviated transcription (Latin):
ecclia uetus testamentum appellaui: Apls aũt
non uidetur appellare testamentum uetus. nͥ
quod datum ẽ in monte syna: & in eo quod
diri de temporum historia scm ambrosium
soluisse questionem tanquam coctanei fuerĩt
plato & ie remias me fefellit memoria: Nã
quid ille de hac re episcopus dixerit: in libro e¬
ius legitur. quem de sacramentis siue de phi¬
losophia scripsit: Noc opus sie incipit: Sunt
eontra partem donati. quorum in libro
primo dixi. non michi placere ullius secularis
potestatis impetu. scismaticos ad communionem
U olenter artari: & uere michi tunc non pla¬
cebat. qm̃ nondum expertus eram. uel quantũ
mali eorum auderet impunitas. uel quantum
eis melius mutandis conferre posset diligentia
uisciplina: Hoc opus sic incipit: Quoniam do
natiste nobis: Ui Confessionum libri .xiii.
onfessionum mearum libri tredecim & de bo¬
nis & de malis meis d̾m laudant iꝰtumet

Expanded text:
ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt contra partem Donati. Quorum in libro primo dixi non mihi placere ullius. saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere mihi tunc non placebat, quoniam nondum expertus eram, uel quantum mali eorum auderet inpunitas uel quantum eis in melius mutandis conferre posset diligentia disciplinae. Hoc opus sic incipit: Qnatistae nobis. CAPUT VI. Confessionum libri tredecim. 1. Confessionum mearum libri tredecim, et de malis et de bonis meis Deum laudant justum et
Abbreviated transcription (Latin):
os di regnum non possessuros qui ꝑseuerant̃ ista
dilexeri nt: hic liber sic incipit: Corona uictorie:
malui: quam eis sic relictis ad alia retract᷑anda
transire: Compleui eigo tercium qui scriptus
fuerat usq ad eum locum. ubi commemoratum
ẽ ex euglio testimonium de muliere. que abscon¬
dit fermentum in tribus mensuris farine. donec
totum fermentaret᷑. addidi etiam nouissimum li¬
brum ⁊ quatuor libris opus illud impleui: Quo¬
rum primi tres adiuuant ut scripture intelli¬
gantur. quartus aũt quomͦ que intelligimus
profeienda sint: In scđo sane libro de auctore
libri quem plures uocant sapientiam salomonis.
quod etiam ipsum sicut eccłiasticũ iħc filiꝰ sirac
scripserit. non ita constare ut ame dietum est
postea didici.:⁊ omnino probabilius comperi
non ẽẽ hunc eius libri auctorem: U̾ aũt dixi
his quatuor libris testamenti ueteris terminat᷑
auctoritas exconsuetudine qua iam loquitur

Expanded text:
eos dei regnum non possessuros, qui perseueranter ista eos dei regnum non possessuros, qui perseueranter ista dilexerint. Hic liber sic incipit: Corona uictoriae.malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muliere, quae fermentum abscondit in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
debatur affire st̃ quibus tota subuertitur.⁊
quibus admonerer si quando contra dotam seri¬
bere uacasset: Hic liber sie incipit: Unum dm
iber de agone xpiano fratribus in eloquio
latino ineruditis. humili sermone conscriptus
ẽ. fidi regulam continens & precepta uiuendi:
In quo illud quod positum ẽ. nec eos audiamus
qui carnis resurrectionẽ futuram negant. &
commemorant quod ait apłs paulus. caro &
sanguis regnum di non possidebunt. non intel¬
ligentes quod ipse dicit apłs. oportet corrupti¬
bile hoc induere incorruptionem:⁊ mortale hoc
induere immortalitatem. Cum enim hoc factũ
fuerit. iam non erit caro ⁊ sanguis. s celeste corpꝰ.
non sic accipiendum ẽ quasi carnis non sit fut᷑a
erit. ubi caro incorruptibilis erit: Quamius &
aliter intelligi possit carnem ⁊ sanguinem oꝑa
carnis ⁊ sanguinis dixisse accipiamus apłm: ⁊ e

Expanded text:
debatur, affixae sunt, quibus tota subvertitur, et debatur, affixae sunt, quibus tota subvertitur, et quibus commonerer, si quando contra totam scribere vacavisset. Hic liber sic incipit: Unum verer unus. Liber de Agone Christiano fratribus in eloquio latino ineruditis humili sermone conscriptus est, fidei regulam continens, et praecepta vivendi. In quo illud quod positum est, Nec eos audiamus, qui carnis resurrectionem futuram negant, et commemorant quod ait apostolus Paulus, « caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; » non intelligentes quod ipse dicit Apostolus, « Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem; cum enim hoc factum fuerit, iam non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futuraerit, ubi caro incorruptibilis erit, quamuis et aliter possit intellegi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus apostolum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dictum ẽ. quia non dicimus esse in potesta¬
te nr̃a. nisi quod cum uolumus fit. Yͥ prius ⁊
maxime ẽ ipsum uelle: Sine ullo quippe int̃¬
uallo temporis presto est uoluntas ipsa cum
uolumus: S hanc quoq ad bene uiuendũ
desuper accipimus potestatem. cum preꝑatur
uoluntas adomino: Seda questio ẽ. quomodo
dictum sit penitet me quod constituerĩ regem
saul: Tercia utrum sp̃s inmundus qui erat in
phiconissa potuerit agere. ut samuel asaule ui¬
deret᷑. ⁊ loqueretur cum eo: Quarta de eo quod
scriptum ẽ. intrauit rex dauid ⁊ sedit ante do¬
minum: Quinta de eo quod dirit helyas. do¬
mine testis huiꝰ uidue cum qua ego in habito
apud ipsam. tu male fecisti occidere filium eisꝰ:
hoc opus sic incipit: Gratissimã plane atq su¬
quam uocant fundamenti. principia eiꝰ sola re¬
darguit. s inultimis illius partibus am¬
s in ceteris illius partibus ad notationes ubi ui¬

Expanded text:
ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestaideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus sic incipit: Gratissimam sane atque suquam uocant fundamenti, principia eius sola redarguit, sed in ceteris illius partibus a in caeteris illius partibus annotationes ubi vi
Abbreviated transcription (Latin):
essemus. & siẽ gomorra similes fuissemus: In
cuius questionis solutione laboratum ẽ quide
pro libero arbitrio uoluntatis humane. s uicit
di gr̃a. Nec nisi ad illud potui ꝑuenire. ut liqͥ¬
dissima ueritate dixisse intelligatur apłs Qͥs
enim te discernit: Quid aũt habes quod non
accepisti: Si aũt accepisti. quid głaris quasi ñ
acceperis: Qd uolens etiam martyr eyprianus
ostendere. hoc totum ipso titulo definuit diceis
in nullo głandum quando nr̃m niehil est: In
sedo libro tractantur cetere questiones. & ꝓ nr̃a
quantulacumq facultate soluuntur quȩ sunt
omnes de scriptura quȩ regnorum appellatur:
harum prima ẽ de eo quod scriptum ẽ. & insiłuit
sp̃s domini insaul. cum alibi dieatur. & sp̃s do
mini insaul: Quam cum exponerẽ dixi: Quam¬
uissit in cuiusq potestate quod uelit: non
ẽ tam̃ in ciuiusquam potestate quid possit Qd

Expanded text:
essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . In essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? quid autem haaccepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. In secundo libro tractantur ceterae quaestiones et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appellatur. harum prima est de co, quod scriptum est: et insiliuit spiritus domini in Saul, cum alibi dicatur: et spiritus domini malus in Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ finem. uterq dirigitur: Hic liber sic incipit:
Magna questio est de mendatio. Expliclib .i. Inciꝑ .ii.¬
ad simplicianum ecelie mediolanensis antistitẽ.
qui beato successit ambrosio. de diuersis questio¬
nibus. quarum duas ex epła pauli apłi ad roma¬
nos in primum librum contuli: harum prior ẽ
de eo quod scriptum ẽ. quid ergo dicemus. Ler
peccatum ẽ. Absit. Usq ad illud ubi ait. Quis
ba. lex spiritalis ẽ. ego aut carnalis sum. & cetera
quib earo contra sp̃m confligere ostenditur. eo
modo exposui. tanquam homo describat᷑. adhuc
sub lege nondum sub gr̃a constitutus: Longe e¬
nim postea etiam sꝑitalis hominis & hoe proba¬
bilius esse posse illa uerba cognoui: Posterior in
hoc libro questio ẽ. ab eo loco ubi ait. non solũ
aũt s et rebecea ex uno concubitu habens y sa¬
ac patris nr̃i. usq ad illud ub ait. nisi dñs sa¬
baoth reliquisset nobis semen. sic̃ sodoma facti

Expanded text:
tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: Magna quad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos, in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait: Quis ba, Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, etc., quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub Lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libro quaestio est, ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri; usque ad illud ubi ait: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti
Abbreviated transcription (Latin):
gio: hoc opus sic incipit: Ultrum anina a se
ipsa sit:. XXUII De mendatio liber unus:
tem de mendatio scripsi librum. qui & si eum
aliquo labore intelligitur. habet tam̃ non mu¬
tilem ingenu ⁊ mentis exercitationẽ. magisq
moribus ad ueriloquium diligendum profieit.
Hunc quoq auferre statueram de opusculis me¬
is. quia ⁊ obscurus. ⁊ anfractuosus. ⁊ omnino mo¬
lestus michi uidebatur. propt̃ quod eum nec
edideram: Beinde cum postea scripsissem al¬
terum cinus titulus ẽ contra mendatium.
muldomagis istum non esse decreueram ⁊ us¬
seram.s non ẽ factum: Itaq in ista retractatiõe
opusculorum meorum eum eum incolumẽ rep¬
perissem. etiam ipsum retractatum manere pre¬
cepi. maxime quia in eo nonnulla sunt necessa¬
ria que in illo altero non sunt: Proptea uero illiꝰ
inscriptio contra mendatium. istius aũt de men
datio. qm̃ ꝑ illum totum oppugnatio est aperta
mendatii. istius aũt magna pars in inqͥsiti¬
onis disputatione uersatur: Ad cundem

Expanded text:
gio. Hoc opus sic incipit: Vtrum anima a se ipsa sit. CAPVT XXVI. DE MENDACIO LIBER VNVS. Item de mendacio scripsi librum, qui etsi cum aliquo labore intellegitur, habet tamen non inutilem ingenii et mentis administrationem magisque moribus ad ueriloquium diligendum proficit. hunc quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus et omnino molestus mihi uidebatur, propter quod eum nec edideram. deinde, cum postea scripsissem alterum, cuius titulus est: contra mendacium, multo magis istum non esse decreueram et iusseram, sed non est factum. itaque in ista retractatione opusculorum meorum cum eum incolumem repperissem, etiam ipsum retractatum manere praecepi, maxime quia in eo nonnulla sunt necessaria, quae in illo altero non sunt. propterea uero illius inscriptio est: contra mendacium, istius autem: de mendacio. quoniam per illum totum oppugnatio est aperta mendacii, istius autem magna pars in inquisitionis disputatione uersatur; ad eundem
Abbreviated transcription (Latin):
tiam cadauer hominis. saltem dieere
debui non propͥe dicit᷑. ubi dixi non recte đr:
Item dixi. neq inscite distinguitur quod aliud
sit imago ⁊ similitudo di. aliud ad imaginem ⁊
similitudinẽ di. sic̃ hominẽ fact̾um accepimus.
Qs non ita ẽ intelligendum. quasi homo non dicat᷑
imago di. cum dicat apłs. uir quidẽ non debet ue¬
lare caput cum sit imago ⁊ gła di: s dicit᷑ etiã
ad imaginem di. quod unigenitus non đr. qui tm̃
de eo qđ dictum ẽ. penitet me fecisse hominẽ: Qn¬
quagesima t̾cia: de auro ⁊ argento qđ ab egyptiis

Expanded text:
tiam cadaver hominis? Ergo saltem dicere tiam cadaver hominis? Ergo saltem dicere debui, Non proprie dicitur; ubi dixi, non recte dicitur. Item dixi: Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo Dei, aliud ad imaginem et similitudinem Dei, sicut hominem factum accipimus. Quod non ita intelligendum est, quasi homo non dicatur imago Dei, cum dicat Apostolus, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei : sed dicitur etiam ad imaginem Dei, quod Unigenitus non dicitur, quide eo quod dictum est, Poenitet me fecisse hominem . Quinquagesima tertia, de auro et argento quod Is
Abbreviated transcription (Latin):
bus singulor. sic̃ in corpore non potest simul &
iuuentus ẽẽ. et senectus. in animo aũt potest. illa
propt̃ alacritatẽ. ista propt̃ grauitatem: Quadrage¬
sima quinta ẽ: aduersus mathematicos: Quadra¬
gesima serta ẽ. de ideis: Quadragesima septima:
utrum aliquando cogitationes nr̃as uidere possi¬
mus: Yͥ quod diri anglica corpora qualia nos spe¬
ramus habituros. lucidissima atq etherea ẽẽ creden¬
dum ẽ. si hoc sine membris que nunc habemus.
& sine substantia. quamius incorruptibilis. tñ
carnis accipiatur: erratur: Multo aũt melius in
oꝑe de ciuitate di questio ista tractata ẽ de ui¬
dendis cogitationib nr̃is: Quadragisima octaua¬
ẽ. de credibilib: Quadragesima nona ẽ quare
filii isrł sacrificabant uisibiliter pecorum ui¬
ctimas: Quinquagesima: de qualitate filii Qn¬
quagesima prima. de homine facto ad imaginẽ
sine uita non recte appellatur. cum dicit᷑ hõ e¬

Expanded text:
bus singulorum: sicut in corpore non potest esse simul et bus singulorum: sicut in corpore non potest esse simul et juventus et senectus, in animo autem potest; illa propter alacritatem, ista propter gravitatem. Quadragensima quinta est. aduersus mathematicos. quadragensima sexta est de ideis. quadragensima septima: utrum aliquando cogitationes nostras uidere possumus. ubi quod dixi: angelica corpora, qualia nos speramus habituros, lucidissima atque aetheria esse credendum est, si hoc sine membris, quae nunc habemus, et sine substantia quamuis incorruptibilis, tamen carnis accopere de Civitate Dei, quaestio ista tractata est, de videndis cogitationibus nostris . Quadragesima octava, de credibilibus. Quadragesima nona, quare filii Israel sacrificabant visibiliter pecorum victimas. Quinquagesima, de aequalitate Filii. Quinquagesima prima, de homine facto ad imaginem  dixi, Homo sine vita non recte appellatur; cum dicatur homo e
Abbreviated transcription (Latin):
decora sunt omnia: Pricesima septima ẽ. de semꝑ
nato: Tricesima oct᷑aua: de conformatione anime:
Tricesima nona: de alimentis: Quadragesima: cũ
aĩarum natura una sit. unde hominum diu̾se
uoluntates: Quadragesima prima: cum omnia
ds fecerit. quare non equalit̃ fec̃it: Quadragesi
dragesima tercia: quare filius di in homine ap
etates cõmemorarẽ: dixi. nee oportuit uenire di¬
uinitus magistrum. euiꝰ imitatione in mores op¬
timos formaretur. nisi tempore iuuentutis. & ad¬
iunri ad hoc ualere quod apłs dieit. sub lege tã¬
nͥ quam sub pedagogo paruulos custoditos:
S potest mouere cur alibi dixerimus. xp̃m in ge¬
neris humani sextra etate tanquam in senectute
uenisse: hoc ergo quod de iuuentute dictum ẽ:
ad uigorem feruorẽq fidi refertur. que ꝑ dilecti¬
onem oꝑatur: Illud aut̃ de senectute: ad tempor
numerum: Potest enim intelligi utrumq in u
niuersitate hominum. quod non potest in etati¬

Expanded text:
decora sunt omnia. tricensima septima de semper decora sunt omnia. tricensima septima de semper nato; tricensima octaua de conformatione animue; tricensima nona de alimentis; quadragensima: cum animarum natura una sit, unde hominum diuersae uoluntates; quadragensima prima: cum omnia deus fecerit, quare non aequaliter fecit; quadragensimdragensima tertia: quare filius dei in homine apaetates commemorarem, dixi: nec oportuit uenire diuinitus magistrum, cuius imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore iuuentutis, et adiunxi ad hoc ualere, quod apostolus dicit: sub lege tamquam sub paedagogo paruulos custodiens. sed potest mouere, cur alibi dixerimus Christum in generis humani sexta aetate tamquam in senectute uenisse. hoc ergo, quod de iuuentute dictum est, ad uigorem feruoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur, illud autem de senectute ad temporum numerum. potest enim intniversitate hominum, quod non potest in aetati
Abbreviated transcription (Latin):
illud qđ dixi. id ẽẽ amandum qđ nicħ c̃ aliud hr̃e
quam nosse: Non satis aprobo: Neq enim dm̃
non habebant. de quib dictum ẽ. Nescitis quia
templum di estis. & sp̃s di habitat in uobis. Nec
tam̃ eum nouerant. uel sic ut nõcendus ẽ
nouerant: Idem quod dixi. nemo igit᷑ beatam ui¬
tam nouit ⁊ miser ẽ: nouit diri quomͦ nõcenda
ẽ: Nam quis eam penitus nescit. eoꝵ diuntarat
qui iam ratione utunt᷑. quando quidẽ beatos se
ẽẽ uelle nouerunt: Tricesima serta: de nutͥenda
caritate ut dixi d̾s igit᷑ ⁊ anima cũ amatur.
caritas propͥe dicit᷑. purgatissima & consũmata.
diligant̃ urores: S ido dictum ẽ. proprie di¬
lectio dicitur. qm caro diligitur quidem. nec
tam̃ propriȩ. s propt̃ animã eui subiacet adusũ
Nam ⁊si propt̃ seipsã uidet᷑ diligi. cũ eãnolumꝰ cẽ de¬
formẽ. ad aliud referendũ ẽ. ad illud scilic& a quo

Expanded text:
illud, quod dixi: id esse amandum, quod nihil est aliud habere illud, quod dixi: id esse amandum, quod nihil est aliud habere quam nosse, non satis adprobo. neque enim deum non habebant, de quibus dictum est: nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? nec tamen eum nouerant uel non, sicut noscendus est, nouerant. item quod dixi: nemo igitur beatam uitam nouit et miser est, nouit dixi, quomodo noscenda est. nam quis eam penitus nescit eorum dumtaxat. qui iam ratione utuntur, quandoquidem beatos se esse uelle nouerunt? tricensima sexta de nutrienda caritate. ubi dixi: deus igitur et animus cum amantur, ita proprie dicdiligantur uxores. Sed ideo dictum est, proprie dilectio dicitur, quoniam caro diligitur quidem, nec tamen proprie, sed propter animam cui subjacet ad usum. nam etsi propter se ipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud scilicet, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
ctum. in libero sit uoluntatis arbitrio quod ita
ẽẽ omnino uerissimum ẽ: S ut ad recte facien¬
dum liberum sit. di grã liberatur. Uicesima qͥn¬
ta: de crucexp̃i: Nicesima serta: de differentia
peccatoꝵ: U icesima septima: de prouidentia: Ili¬
cesima octaua: quare ds mundum facere uoluit:
Uicesima nona: utrum aliquid sit sursum aut de¬
orsum uniuerso: Tricesima: utrum omnia in u¬
tilitatẽ hominis creata sint : Tricesima prima. eũ¬
ciceronis: Uerum quia ⁊ hec ꝑme innotuit fr̃ĩb.
inder ista que colligebant scripserunt eam. uo¬
lentes nosse quemadmodum uircutes animi ab
illo diuise atq diffinite sint: Tricesima seda ẽ
utrum rem ullam alius alio magis intelligat.
atq ita eiusde rei per infinitum eat intelligen¬
tia: Tricesima tercia ẽ: de metu: Tricesima q̃rta.
utrum non aliud amandum sit. quam metu ca¬
rere: Tricesima quinta: quid amandum sit. In qͣ

Expanded text:
ctum in libero sit uoluntatis arbitrio. quod ita ctum in libero sit uoluntatis arbitrio. quod ita esse omnino uerissimum est, sed ut ad recte faciendum liberum sit, dei gratia liberatur. uicensima quinta de cruce Christi; uicensima sexta de differentia peccatorum; uicensima septima de prouidentia; uicensima octaua: quare deus mundum facere uoluerit; uicensima nona: utrum aliquid sit sursum aut deorsum uniuerso; tricensima: utrum omnia in utilitatem hominis creata sint. tricensima primaCiceronis, uerum quia et haec per me innotuit fratribus, inter ista, quae colligebant, scripserunt eam uolentes nosse, quemadmodum uirtutes animi ab illo diuisae atque definitae sint. tricensima secunda est: utrum rem illam alius alio magis intellegat atque ita eiusdem rei per infinitum eat intellegentia. tricensima tertia est de metu; tricensima quarta: utrum non aliud amandum sit quam metu carere; tricensima quinta: quid amandum sit. in qua
Abbreviated transcription (Latin):
trinaunitate: Nonadecima: de do ⁊ creatura: Ui¬
cesima: de loco đi: Nicesima prima: utrum ds
mali auetor non sit: uͥ uidendum ẽ ne male intel¬
ligatur quod diri. mali aue̾tor non ẽ. quia om̃iũ
que sunt auetor ẽ. Quia in quantum sunt. in t̾m̃
bona sunt: Et ue hĩe pute¬
tur nou ab illo ẽẽ penã malor. que utiq malũ
ẽ his qui puniuntur s hoc ita diri. quẽ admodũ
dictum ẽ. ds mortem non fecit: cum alibi scͥptũ
sit. mors ⁊ uita a domino do ẽ: Malor eigo pena
que ado ẽ. malum quide ẽ malis. s in bonis di
opibus ẽ. qm̃ iustum ẽ ut mali puniantur. & utiq bo¬
num ẽ omne quod iustum ẽ: Uicesima seda ẽ:
dđm non pati necessitatẽ: Llicesima tereia ẽ: de pa¬
tre ⁊ filio: llbi diri quod eam ipse genuerit qua
sapiens dicitur sapientiam: S melius istam
questionẽ in libro postea de trinitate tractaui Ui¬
cesima quarta ẽ. utrum & peecatum. ⁊ recte fa¬

Expanded text:
trinitate; nona decima de deo et creatura; uitrinitate; nona decima de deo et creatura; uicensima de loco dei; uicensima prima: utrum deus mali auctor non sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non. est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur. sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: deus mortem non fecit, cum alibi scriptum sit: mors et uita a domino deo est. malorum ergo poena, quae a deo est, malum est quidem malis, sed in bonis dei operibus est, quoniam iustum est, ut mali puniantur, et utique bonum est omne, quod iustum est. uicensima secunda est: deum non pati necessitatem. uicensima tertia est: de patre et filio. ubi dixi, quod cum ipse genuerit, de qua sapiens dicitur, sapientiam; sed melius istam quaestionem in libro postea de trinitate tractaui. uicensima quarta est: utrum et peccatum et recte fa
Abbreviated transcription (Latin):
sus attingit. qđ & sensibile dicitur. sine ulla in¬
termissione temporis comm ut at᷑ sine dubio. ue¬
rum quide non ẽ in corporib resurrectionis
incorruptibilib. Nuneͥ ea nullus nr̃i corporis
sensus attingit. nisi forte diuinitus tale aliqͥd
reuelet᷑: Decima ẽ: utrum corpu ado sit Unde¬
cima: quare xp̃e de femina natus sit: Duodeci
cima. ubi titulus ẽ. sententia euiusdam
sapientis. non ẽ mea:S: quia ꝑ me in notuit
quibusda fr̃ibus. qui tunc ame ista diligentis¬
eis: inter nr̃a eam scribere uoluerunt: Est aũt
cuiusda fontei cartaginensis. de mente mun¬
danda ad uidendum dm̃. quod paganus qui¬
dem scripsit. s xp̃ianus baptizatus ẽ mortuus.
Tercia decima ẽ: quo. documento constet hoĩes
bestus excellere: Quartadecima: non fuisse cor¬
pus domini nr̃i ihu xp̃i phantasma: Quinta
decima: de intellectu: Serta decima. de filio:
Septimadecima: de scientia di: Oct̾auadecima. de

Expanded text:
sus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla insus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur. decima est: utrum corpus a deo sit; undecima: quare Christus de femina natus sit. duodecima loco, ubi titulus est: sententia cuiusdam sapientis, non est mea, sed quia per me innotuit quibusdam fratribus, qui tunc casu ista diligentiseis, inter nostra eam scribere uoluerunt. est autem cuiusdam Fontei Carthaginiensis: de mente mundanda ad uidendum deum, quod paganus quidem scripsit, sed Christianus baptizatus est mortuus. tertia decima est: quo documento constet homines bestiis excellere; quarta decima: non fuisse corpus domini nostri Iesu Christi phantasma; quinta decima de intellectu; sexta decima de filio; septima decima de scientia dei; octaua decima de
Abbreviated transcription (Latin):
uer illa que seripsimus q̃ddam proli¬
rum opus. qͦid tam̃ unus deputatur liber.
cuius ẽ titulus de diuersis questionib octo¬
ginta uiͦii: Cum aũt disꝑse fuissent per
cartulas multas. qm̃ ab ipso primo dempore
conuersionis mee. postea quam in affricã ue¬
nimus siẽ introgabar afr̃ib quando me ua¬
cantẽ uidebant. nulla a me seruata ordinatione di¬
ct᷑ate sunt. iussi eas iam ep̃e colligi. & unum
ex eis librum fieri. adhibitis numeris: ut quod
quisq legere uoluerit facile inueniat. harũ
questionum prima ẽ. utrum anima a se ipsa sit:
Seda: de libero arbitrio: Tercia: utrum do aueto
re. homo sit det̾ior: Quarta: que sit causa ut
sit homo det̾ior Quinta: utrum animal irra¬
tionale beatum ẽẽ possit: Serta: de malo: Sep¬
tima: que proprie in animante. anima dicat᷑:
Octaua: utrum ꝑse anima moueatur: Nona: u¬
trum corporeis sensib ꝑcipi ueritas possit: In
qua illud quod dixi. omne quod corporeus sen¬

Expanded text:
er illa, quae scripsimus, quoddam prolixum opus, qui tamen unus deputatur liber, cuius est titulus: de diuersis quaestionibus octoginta tribus. cum autem dispersae fuissent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit; sexta de malo; septima: quae proprie in animante anima dicatur; octaua: utrum per se ipsam moueatur; nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sen
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam seͥptum sit occurrerit nescio: lxs .iiii.
apłs dicit. absorta ẽ mors in uictoriã: U̾ ẽ mors
contentio tua. ubi ẽ mors aculeus tuus: Aeulẽ
aũt mortis peccatum. Nirtus uero peccati. lex

Expanded text:
tamquam scriptum sit, occurrerit nescio. sexagensimatamquam scriptum sit, occurrerit nescio. sexagensimaapostolus dicit: absorta est mors in uictoriam. ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis pecc
Abbreviated transcription (Latin):
di dignus fuerit. non ipsiꝰ ẽ qui si relinqueret᷑
interiret: s miserentis di. qui eius precib dolo¬
ribusq subuenit: Parum ẽ enim uelle nisi ds
misereat᷑. s ds ñmiserct᷑ qͥ ad pacẽ uocat. ñ uoluntas
precesserit ad pacem: Hoc dictum ẽ post penitẽ¬
tiam: Nam ẽ miscdia di etiam ipsam p̃ueniens
uoluntatẽ: que si non eẽt. ñ p̃ꝑaret̃ uolunta a dño
Ad eam miscđiam ꝑtinet ipsa uocatio que etiam
fidem p̃uenit: de qua paulopꝰ cum agerem dixi
Hȩc aũt uocatio que siue in singulis hominib.
siue in populis. atq in ipso genere humano per
temporum oportunitates oꝑatur. alte ⁊ ꝓfunde¬
alibi oꝑatioĩs ordinationis est: Quo pertinet
etiam illud in utero scificaui te. & eum eẽs in re¬
nibus patris tui uidi te. & iacob dilexi esau aũ
odio habui. ⁊ cetera. quamius testimonium illd̾
cum esses in renibus patris tui uidi te. unde mͥ

Expanded text:
dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit ad pacem. hoc dictum est post paenitentiam. nam est misericordia dei etiam ipsam praeueniens uoluntatem, quae si non esset, non praepararetur uoluntas a domino. ad eam misericordiam pertinet et ipsa uocatio, quae etiam fidem praeuenit. de qua paulo post cum agerem, dixi: haec autem uocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oportunitates operatur, altae et profundae ordinationis erit. quo pertinet etiam illud: in utero sanctificaui te, et: cum esses in renibus patris tui, uidi te, et: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, et cetera, quamuis testimonium illud: cum esses in renibus patris tui, uidi t e, unde mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis.usq ad id quod dictum ẽ. spe enim
salui facti sumus: U cum exponerẽ qđ scrip¬
tum ẽ. & ipsa ereatura liberabit᷑ aseruitute in¬
teritus: dixi. & ipsa creatura. id est ⁊ ipse homo
cum iam signaculo imaginis propt̃ peccatum
amisso. remansit tantũmͦ creatura Qd non ita
ẽ accipiendum: quasi totum amiserit homo. qđ
habebat imaginis đi: Nam si om̃ino non amisis¬
set. non eẽt propt̃ quod diceret᷑. reformamini ĩ
nouitate mentis ur̃e. & in eande imaginẽ trans¬
formamur: S rursus si totum amisisset. nicħ re
maneret unde diceretur. quamquam in imagi¬
ne ꝑambulet homo. tam̃ uane conturbat᷑:. Item
quod dixi. spiritaliter summos angłos uiuere.
infimos uero animalit̃. audatius dictum ẽ de
infimis quam ut possit uel seripturis scĩs. uel
ipsis rebus ostendi. quia ⁊ si forsitan potest. dif
quia etiã sim leuiorib quisq peccatis. aut cer¬
te quamuis grauiorib & multis. tameN ma¬
gno multo gemitu ⁊ dolore penitendi misedia

Expanded text:
m est: spe enim salui facti sumus. ubi cum exponerem, quod scriptum est: et ipsa creatura liberabitur a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum amiserit homo, quod habebat imaginis dei. nam si omnino non amisisset, non esset, propter quod diceretur: reformamini in nouitate mentis uestrae, et: in eandem imaginem transformamur; sed rursus, si totum amisisset, nihil maneret, unde diceretur: quamquam in imagine ambulat homo, tamen uane conturbatur. item quod dixi spiritaliter summos angelos uiuere, infimos uero animaliter, audacius dictum est de infimis, quam ut possit uel scripturis sanctis uel ipsis rebus ostendi, quia, etsi forsitan potest, diffquia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
than propha missus erat. ut myst̾ium non in e¬
odem homine. s in eodem nomine intelligatur.
bat iħe plures quam iohannes. quamius ipse
non baptizaret. s discipłi eius: U quod dixi. la¬
tro ille cui dictum ẽ. amen dico tibi hodie me¬
cum eris in paradiso. qui nec ipsum baptismũ
acceperat. hoc quidem & alios ante nos recto¬
res sc̃e ȩccłie posuisse in suis litt̃is inuenimus
s quib documentis satis possit ostendi quod
re inpostĩorib quibusdam opusculis nr̃is di¬
ligentius disputatum ẽ. maxime ꝰ in eo qđ ad
uincentium uictorem de animȩ origine scͥpsi¬

Expanded text:
than propheta missus erat, ut mysterium non in ethan propheta missus erat, ut mysterium non in eodem homine, sed in eodem nomine intelligatur.bat Jesus plures quam Joannes; quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ubi quod dixi, Latro ille cui dictum est: « Amen dico tibi; hodie mecum eris in paradiso » ; qui nec ipsum baptismum acceperat: hoc quidem et alios ante nos rectores sanctae Ecclesiae posuisse in suis litteris invenimus; sed quibus documentis satis possit ostendi quod re in posterioribus quibusdam opusculis nostris diligentius disputatum est, maxime in eo quod ad Vincentium Victorem de Animae Origine scripsi
Abbreviated transcription (Latin):
ci debuit. om̃i creato sp̃u melius: Qnqͣgesima qͥnta
de eo qđ scͥptumẽ. seraginta sunt regine. octoginta
concubine. ⁊ adolescentule quarum nonẽ numerꝰ
Q nq̃gesima serta: de annis q̃draginta ser edificati¬
uoi. templi: Qnqͣgesima septuna. de centum qͥn¬
desi quaginta trib piscib. Qnqͣgesima oet̾aua de
iohe baptista: Inqͣgesima nona. de decem uirginibꝰ:
os pisces duas illas significare ꝑsonas. regiam sei¬
licet ⁊ sacerdotalem. ad quas etiam sacroscã illa
unctio ꝑtinebat: dicendum potius fuit. marime
ꝑtinebat. qm̃ unctos aliquando legimus ⁊ pro¬
phetas: Item qđ dixi. lucas qui tanquam ascen¬
dentem post abolitionẽ peccatorum sacerdotem
xp̃m insinuauit. ꝑ nathan ascendit ad dauid. qr
nathan propħa missus erat. cuiꝰ correptione dd
ipse peccati abolitionẽ penitendo impetrauit.
non sie accipiendum ẽ. tanquam ipse fuerit nathã
propħa qui filius dauid: quia nec hic dictum ẽ
quia ipse propħa missus erat. s dictum quia na¬

Expanded text:
ius. Quinquagesima quinta, de eo quod scriptum est, Sexaginta sunt reginae, octoginta concubinae, et adolescentulae quarum non est numerus . Quinquagesima sexta, de annis quadraginta sex aedificati templi. Quinquagesima septima, de centum quinquaginta tribus piscibus. Quinquagesima octava, de Joanne Baptista. Quinquagesima nona, de decem virginibus.os pisces duas illas significare personas, regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat; dicendum potius fuit, Maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et Prophetas. Item quod dixi, Lucas qui tanquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuavit, per Nathan ascendit ad David : quia Nathan propheta missus erat, cujus correptione David ipsius peccati abolitionem poenitendo impetravit, non sic accipiendum est tanquam ipse fuerit Nathan propheta, qui filius David: quia nec hic dictum est, quia ipse propheta missus erat; sed dictum est, quia Na
Abbreviated transcription (Latin):
mines eum qͥb mͥ a pueritia in om̃i ꝯuic tu
fuit sũma consensio. in tuo cultu a me dissen¬
tire ꝑmittas: Sic utiq orans. ia fide retinebã. ñ solũ
conuso ad dm̃ gr̃acius adiuuari ut proficiant
ac ꝑficiantur. ub adhuc diei potest ꝓ me¬
rito conuersionis illorum istam dar gr̃am:
uerum etiam ut conuertant᷑ ad deum. ad
ipsam dei gr̃am ꝑtinere: qnqͥdẽ pro eis oraui
qui erant ab illo nimis auersi: atq ut ad il¬
lum conuerterent᷑ oraui: Hie liber sic inei¬

Expanded text:
mines, cum quibus mihi a pueritia in hominum uictu mines, cum quibus mihi a pueritia in hominum uictu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas. sic utique orans iam fide retinebam non solum conuersos ad deum gratia eius adiuuari, ut pro- Sciant ac perficiantur — ubi adhuc dici potest pro merito conuersionis illorum istam dari gratiam — uerum etiam ut conuertantur ad deum, ad ipsam dei gratiam pertinere, quem pro eis oraui, qui erant ab illo nimis auersi, atque ad illum conuerterentur oraui. Hic liber sic inci
Abbreviated transcription (Latin):
s: quod inter me & illos quos ita sapere inue¬
neram nondum ẽẽt ista questio dissoluta:
Quam tam̃ in aliis longe postiorib libris meis
de genssi ad litt̃am: seđm script᷑as scãs. quanta
potui manifestatione dissolui: Alio loco:
Proptea inquam corporca diligendo peccamus:
quia spiritalia diligere & iusticia iube¬
mur. ⁊ natura possumus: & tunc in nr̃o gene¬
re optimi & beatissimi sumus: U̾ queri põt:
cur nat̾a ⁊ non gratia potius dix̃im s contͣ
manicheos de nat᷑a questio uersabatur & u¬
tiq id agit gra: ut sanata nat᷑a. quod uitiata
lens. oraui pro familiarissimis meis. qͥ mortifero
illo adhuc tenebant᷑ errore: & dixi Ds̃ magne.
ds om̃ĩpotens. ds sũme bonitatis. quẽ in uiola¬
bilem atq inc̃mutabilem credi atq intelligi fas
ẽ: trina unitas. quam catholiea eccłia colit. sup¬
pler oro. expertus in me miseđiam tuã: ne ho¬

Expanded text:
sed quod inter me et illos, quos ita sapere inuesed quod inter me et illos, quos ita sapere inueneram, nondum esset ista quaestio dissoluta. quod tamen in aliis longe posterioribus libris meis de Genesi ad litteram secundum scripturas sanctas quanta potui manifestatione dissolui. Alio loco: propterea, inquam, corporea diligendo peccamus; quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus, et tunc in nostro genere optimi et. beati sumus. ubi -quaeri potest, cur natura et non gratia possumus dixerim. sed contra Manicheos de natura quaestio uersabatur, et utique id. agit gratia, ut ista natura, quod uitiata lens oraui pro familiarissimis meis, qui mortifero illo adhuc tenebantur errore, et dixi: deus magne, deus omnipotens, deus summae bonitatis, .. quem inuiolabilem et incorruptibilem credi atque intellegi fas est, trina unitas, quam catholica ecclesia colit, supplex oro expertus in me misericordiam tuam, ne ho
Abbreviated transcription (Latin):
s nobis malum ẽẽ. si illiciamur & seducam᷑
ab eis: Si aũt caueamus eos atq uincamꝰ:
decorum atq gloriosum: & hoc qͥ dieunt.
uei dentur sibi ut id probent de scripturis
adhibere idonea testimonia: uel illud quod
scriptum ẽ in libro iob. cum diabolus descri¬
beretur. hoc ẽ initium figmenti domini qd̾
fecit ad illudendum ab angłis suis: uel illd̃
in psalmo centesimo dercio. draco hic quẽ fin¬
risti ad illudendum ei: Quam questionem
que non aduersus manicheosqͥh oc non senti¬
unt. s aduersuis alios qui hoc sentiunt. sus¬
cipiendo. atq soluendo. ꝑtractare atq eno¬
dare hic tẽ nolui: ne librum multo quam uel¬
lem facerem longiorẽ: Cum uiderẽ etiam si
hoc cõcederetur. tam̃ debere manicheos ac iaposs
ꝯuinei: introducentes insanissimo errore. natu¬
ram mali. eterno bono coeternã: Ido gͦ diri qđ
int̾m incertum ẽ: non qđ ego inde dubitarẽ:

Expanded text:
sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur ab eis, si autem caueamus. eos atque uincamus, decorum atque gloriosum. et hoc qui dicunt, uidentur sibi, ut id probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod. fecit ad inludendum ab angelis suis, uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non aduersus . Manicheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda, pertractare atque enodare tunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facerem longiorem, cum uiderem, etiamsi hoc concederetur, tamen debere Manicheos . ac iam posse conuinci introducentes insanissimo errore naturam mali aeterno bono coaeternam. ideo ergo dixi: quod interim incertum est, non quod ego inde dubitarem,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si sunt anime. qđ int̾m incertum ẽ. cor¬
porei officiis. non peccato s natura dedite. nõ¬
q quãquam sint inferiores. aliqua tam̃ int̾iore
uicinitate contingunt: non illas ido malas
haberi oportere. quia noscum eas sequimur.
& corporeadiligimus. mali sumus: qͣnqͥ¬
dem de illu hoc dixi de quib suꝑius
loqui ceꝑam. dicens: quãq̃m etiam si eisdem
concedatur inferiore & uiliore genere animna¬
rum nos illici ad turpia: non inde conficiunt
aut illas naturas malas esse. aut istas sũmum
bonum: De his enim disputationem. usq ad
hunc locum perduxi. ubi dixi: etiam si sunt
anime qđ interim incertum ẽ corporeis offici¬
is non peccato s natura dedite : & cet̾a: Queri
gͦ potest cur dix̃im quod intim incertum ẽ:
eum prorsus dubitare non debuerim. ñ esse
qui dicerent. diabolum & angłos eius bonos
ẽẽ in genere suo: & in ea natura in qua eos
creauit ds ordine propͥo tales quales sunt:

Expanded text:
etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, coretiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicinitate contingunt, non iUas ideo malas haberi oportere, quia nos, cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus, quandoquidem de illis hoc dixi, de quibus apertius loqui coeperam dicens: quamquam etiamsi eisdem concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonum — de his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae et cetera - quaeri ergo potest, cur dixerim: quod interim incertum, cum prorsus dubitare non debuerim non esse qui dicerent diabolum et angelos eius bonos esse in genere suo et in ea natura, in qua eos creauit deus ordine proprio tales, quales sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit qđ facere non potuit: sũmȩ iniquitatis & ĩ¬
saneẽ Curgͦ inqͥunt paruuli tenentur rei:
Respondet᷑. quia ex origine eius tenentur. qui ñ
fecit quod facere potuit: diuinum seilicet ser¬
uare mandatum: Qd̃ aũt dixi. ille anime qͥe¬
quid faciunt si nat᷑a non uoluntate faciunt.
id est si libero & ad faciendum & ad non facien¬
dum motu animi carent: si deniq his abstinendi ᷤ¬
ab oꝑe suo potestas nulla conceditur: peccatum
carum tenere non possumus: Propt̾ea ñ ꝑtͣbat
de paruulis questio: quia ex illiꝰ origine rei te¬
nentur qui uoluntate peceauit. q̃n libero ad
faciendum. & ad non faciendum motu animi
ñ carebat: eiq ab oꝑe malo abstinendi sum ma
potestas erat. qđ manichei de tenebrarũ gente
ñ dicunt. quam fabulosissime inducunt: camq
nat᷑am semꝑ malam. numq̃m bonam fuisse cõ¬
tendunt: Illud aũt queri pocest quomͦ dir̃un

Expanded text:
fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et infecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et insaniae, cur ergo., inquiunt, 'paruuli tenentur rei?\' respondetur, quia eius ex origine tenentur, qui non fecit quod facere potuit, diuinum scilicet seruare mandatum. quod autem dixi: illae animae quidquia faciunt, si natura, non uoluntate faciunt, id est si Libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, peccatum earum tenere non possumus, propterea non perturbat de paruulis quaestio, quia ex illius origine rei tenentur, qui uoluntate peccauit, quando libero et ad faciendum et non faciendum motu animi non carebat eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. quod Manichei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, numquam bonam fuisse contendunt. Illud autem quaeri potest quomodo dixerim: