comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nunqͥd o Nichil ꝓmisit eis qui in eũ filiũ hominis cre¬
derent. cũ idẽ ipse sit & filiꝰ dĩ &filiꝰ hominis: Habes etiã
aꝑte uitã ȩt̾nã ꝓmissa credentib infiliũ hominis. si c exalcauit
sinqͥđ moyses serpentẽ in here mosic oport& exaltari filiũ
hominis ut om̃is qͥ crediderit ineũ nonpereat. sed habeat
uitã ȩtnã. Quid uultis aplius. c̃redite ergo infilũ hominis
ut habeatis uitã ȩternã : quia ipseẽ. & filius di quipo¬
test dare uitã ȩt̃nã. qr ipseẽ uerus ds̃ & uita ȩt̃na.
Sic̃ idẽ ioħs ait in epła sua ubi etiã dicit anticristũ. eẽ qui
negat xpm̃ in carne uenisse. Q uidergo uos tanquã
fidesuera etiã siuere implerent᷑ a uob̵: Nonne
audistis apł̃m dicentẽ. si distribuã om̃ia mea pauꝑib.
& t̾radã corpus meũ ut ardeã. caritatẽ aut̃ non¬
habeã nihil m ꝓdest. Ruid ergo uos tanquã de

Expanded text:
numquid ideo nihil promisit eis, qui in eum filium hominis crenumquid ideo nihil promisit eis, qui in eum filium hominis crederent, cum idem ipse sit et filius dei et filius hominis ? habes etiam aperte uitam aeternam promissam credentibus in filium hominis. sicut exaltauit, inquit, Moyses serpentem ihominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid uultis amplius? credite ergo in filium hominis, ut habeatis uitam aeternam, quia ipse est et filius dei, qui potest dare uitam aeternam, quia ipse est uerus deus et uita aeterna, sicut idem Iohannes ait in epistula sua, ubi etiam dicit antichristum esse, qui negat Christum in carne uenisse. Quid ergo uos tamquam fides uera, etiamsi uere inplerentur a uobis ? nonne audistis apostolum dicentem: si distribuam omnia mea pauperibus et tradam corpus. meum, ut ardeam, caritatem authabeam, nihil mihi prodest ? Quid ergo vos tanquam de
Abbreviated transcription (Latin):
uidiciũ facero : qr filius hominis ẽ. Scđm hoc enĩ
qđ dix̃ filius hominis ẽ: accepit pocestatẽ uidiciũ fa¬
ciendi quia impsa forma uenturꝰ ẽ. adiudiciũ. ut
n& aboms & a małcudeatur in qua forma etiã as¬
cendit incȩlũ. & uox illa discipuł sonuit. sic ueni&
quẽ ad modũ cũ uidistis euntẽ incȩlũ. Nã seđm
id qđ filius dĩ ds̃ȩ quał ẽ. patri. & cũ patre unꝰ non
uidebit᷑ amał. Beati enĩ mundo corde : qm̃ ipsi dm̃¬
isde uidebt̃. Cũ ergo credentib: in se ꝓmittat uitã ȩter¬
nã. nec aliudd sit credere in eu quã credere inuerũ
xpm. qualẽ sẽ ipsẽ p̃dicat. & ab apłis p̃dicat᷑ꝰ hocẽ & uerũ
difiliũ & uerũ hominis filiũ :uos manichei qui creditis
infalsũ & fallacẽ falsi & fallacis hominis filiĩ & ipsis dm̃
gentis aduersȩ tu multu ꝑt̾ritũ menbra sua misissẽ cru¬
clancla. nec postea tota purganda: Udetis quã sitis alieni
dix petro confitenti eũ filiũ di. Bcatises simon barioria.

Expanded text:
ius hominis est. secundum hoc enim, quod dixit filius hominis est', accepit potestatem iudicium fciendi, quia in ipsa forma uenturus est ad iudicium, ut et a bonis et a malis uideatur. in qua forma etiam ascendit in caelum et uox illa discipulis sonuit: sic ueniet, quemadmodum eum uidistis euntem in caelum. nam secundum id, quod filius dei deus aequalis est patri et cum patre unum, non uidebitur a malis; beati enim mundo corde, quia ipsi deum uidebunt. cum ergo credentibus in se promittat uitam aeternam nec aliud sit credere in eum quam credere in uerum Christum, qualem se ipse praedicat et ab apostolis praedicatur, hoc est et uerum dei filium et uerum hominis filium: uos, Manichaei, qui creditis in falsum et fallacem, falsi et fallacis hominis filium, cum et ipsum deum gentis aduersae tumultu perterritum membra sua misisse crucianda nec postea tota purganda docetis, uidetis, quam sitis alieni  eum. at enim dixit Petro confitenti eum filium dei: beatus es, Simon Bariona.
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ eẽ. regnũ ueꝑcepturũ. aut ȩc̃nã habiturũ uitã
qͥ eũ fassꝰ fuerit natũ exfemina interu tameñ sie hȩc
parse. fid̃ beatitudinẽ non hab& Cũ uero eã nec̃ partẽ
fidĩ ꝓbauerimꝰ quud fio& : Nẽpe eritisuos inanes. qđ & ipsũ
utiq monstrabit᷑. sed interĩ hoc satis nobis ẽ. ad ꝓpositũ.
qr portio hȩc nrã beatitudinib: coronata sit. Cui tam̃
accedit & illa alia beatitudo exconfessione quoq ser¬
ipse oresuo testat᷑ iħsdicens ad petrũ. beatus es si mon
bariona qr nontibi hoc : caro & sanguis reuelauit : sed
pat̃ nns qui incȩ lisest. qua ꝓpt̃ noniã ut putabatis
unã sed duas easdẽq: ratas fidĩ partes tenemꝰ & in
utraq parit̃ beati apellam᷑ a xpõ.Auia alterã
eaꝵ oꝑib exercentes. alterã sinc blasphemia p̃dicamꝰ

Expanded text:
beatum esse regnumue percepturum aut aeternam habiturum uitam, beatum esse regnumue percepturum aut aeternam habiturum uitam, qui eum fassus fuerit natum ex fepars est fidei, beatitudinem non habet. cum uero eam nec partem fidei probauerimus, quid fiet? nempe eritis uos inanes, quod et ipsum utique monstrabitur. sed interim hoc satis nobis est ad propositum, quia portio haec nostra beatitudinibus coronata sit. cui tamen accedit et illa alia beatitudo ex confessione quoque seripse ore suo testatur Iesus dicens ad Petrum: beatus es, Simon Bariona, quia non tibi hoc caro et sanguis reuelauit, sed pater meus, qui in caelis est. quapropter non iam, ut putabatis, unam, sed duas easdemque ratas fidei partes tenemus et in utraque pariter beati appellamur a Christo, quia alteram earum operibus exercentes alteram sine blasphem
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ sedut mandata corseruent. Itẽ a libi a mici mer
critis si feceritis quȩ p̃cipio uob̵. Nondixĩ sinatũ me
crediderits. Rursũ si feceritis mandata mea manebitis
in mea caritate & alia multa. Nec non & inmonte cũ docer&
beati paupores dicens. beati mittes beati pacifici. beati
puro corde beati qui lugent. beatiquie surunt beati
qͥ ꝑsecutionẽ paciuint᷑ ꝓpt̃ iusticiã. Nusquã dix̃ beati
quime confessi fuerint natũ & indiscretione agnoꝵ
ab hȩdis inuidicio dicturũ se dicit. his quiadd exterã s.
esuriui & cibastis me. sitiui & potastisme. &cȩtera.
ꝓptẽa ꝑcipite regnũ. non dixi. qr naitũ me credi¬
dstis regnũ ꝑcipite. Nec non & diuiti quȩrenti
utã ȩt̾nã : Vade inqͥđ uende om̃ia que habes &
sequere me. Nondix credemenatũ. ut inȩtnũ
inuas Ecce igit᷑ portitioni meȩ quã mͥ degemina
utuuiltis fide delegi ubiq regnũ. uita bentitudo
ꝓmittit᷑: Vrẽ uero nusquã: aut docete sic ubi scriptũẽ.

Expanded text:
ci mei eritis, si feceritis, quae praecipio uobis, non dixit: si natum me credideritis. rursum: si feceritis mandata mea, manebitis in mea caritate et alia multa. necnon et in monte cum doceret: beati pauperes, dicens, beati mites, beati pacifici, beati puro corde, beati qui lugent, beati qui esuriunt, beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, nusquam dixit: beati, qui me confessi fuerint natum. et in discretione agnorum ab haedis in iudicio dicturum se dicit iis, qui ad dexteram sunt: esuriui, et cibastis me; sitiui, et potastis me et cetera; propterea recipite regnum. non dixit: quia natum me credidistis, regnum percipite. necnon et diuiti quaerenti uitam aeternam, uade. inquit, uende omnia, quae habes, et sequere me; non dixit: crede me natum, ut in aeternum uiuas. ecce igitur portioni meae, quam mihi de gemina, ut uultis, fide delegi, ubique regnum, uita, beatitudo promittitur, uestrae uero nusquam. aut docete sicubi scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ hominis dicat & quanta uantate mani chei
fabulã nefandi sui erroris inducant. de nescio quo¬
cormentio pͥmo homine quẽ non terrenũ sed fallacib:
elementis indutũ contra apłm p̃dicant dicentem
pͥmꝰ homo de t̾ra trenus: & quanta cura noside
mouerit a płs dicens si qͥs uob ałnuntiauerit p̃tor
ꝗ qđ annuntiauimꝰ uob.: anathema sit. Aua ꝓpt̃ restat
ut filiũ hominis xpm̃ ita credamꝰ sic̃ apłica ueritate p¬
ꝓdicatur.: ruĩ sic̃ manicheoꝵ falsitate confingitur.
Cũ igitur eũ eugłistę adnuntient natũ exfemina
dedomo đđ hocẽ. defamila dđ. Paulusq acdtimo¬
theũ scribat dicens : Memor esto xpm̃ resu rrexissẽ¬

Expanded text:
filium hominis dicat et quanta uanitate Manichaei fabulam nefandi sui erroris inducant de nescio quocommenticio primo homine, quem non terrenum, sed fallacibus elementis indutum contra apostolum praedicant dicentem: primus homo de terra terrenus, et quanta cura nos idem monuerit apostolus dicens: si quis uobis adnuntiauerit praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. quapropter restat, ut filium hominis Christum ita credamus, sicut apostolica ueritate praedicatur, non sicut Manichaeorum falsitate confingitur. cum igitur eum euangelistae adnuntient natum ei femina de domo Dauid, hoc est de familia Dauid, Paulusque ad Timotheum scribat dicens: memor esto Christum Ie
Abbreviated transcription (Latin):
noncupat᷑. Estenĩ niħ aliud quã p̃dicatio &
mandatũ xpi. Ego aurũ argentũq reieri.
&aes in zonis habere destiti coticdano contentus
cibo nec decrastino curans necunde uent̃ ĩpleat᷑.
aut corpꝰ oꝑiat᷑ sõllicitudinẽ gerens & quȩ risame
utrũ accipiã eugłm. Vudes inme xpibeatitudines

Expanded text:
nuncupatur. est enim nihil aliud quam praedicatio et mandatum Christi. ego aurum argentumque reieci et aes in zonis habere destiti cotidiano contentus cibo nec de crastino curans nec unde uenter inpleatur aut corpus operiatur sollicitudinem gerens. et quaeris a me, utrum accipiam euangelium? uides in me
Abbreviated transcription (Latin):
describatis exuna parte a tra gentis tenebrarũ canqũi
cuneo coartato discissã ut neq inrerũ ueritate
inueniat᷑ & in cogitationũ urãrũ falsitate credatꝰ.
Etidõ necuitã urãndata st̾ineat & mentẽ urãm
me int̾rogas utrũ accipiã. inquo idsũ accipere
appar& ql quȩ iub& obseruo. Anego dete quȩ¬
rere debeo utrũ accipias inquonulla accipientis
eugłm uident᷑ indicia : ego patrẽ dimisi & matrẽ.

Expanded text:
describatis ex una parte a terra gentis tenebrarum, tamquam describatis ex una parte a terra gentis tenebrarum, tamquam cuneo coartato discissam, ut neque in rerum ueritate inueniatur et in cogitationum uestrarum falsitate credatur; et ideo nec uitam uestram data sustineat et mentem uestram me interrogas utrum accipiam, in quo idipsum accipere apparet, quia quae jubet observo. An ego de te quaerere debeo, utrum accipias, in quo nulla accipientis Evangelium videntur indicia? Ego patrem dimisi, et matrem,
Abbreviated transcription (Latin):
suo: noua & uetera : & idõ dũ sola ꝓmissa di noua
tenere uos arbi tramini : remansistis inuetustate
carnis & nouitatẽ in duxistierroris. Dequa noui
Multũ enĩ ꝓficiunt adĩpietatẽ & sermo eoꝵ sic̃
cancer serpit. Ex qͥb: ẽ. hymoneius & filetꝰ qui
circa ueritatẽ aberrauer̃. dicentes resurrectionẽ
iã factã eẽ. & fidẽ quorundã subuertunt.
x qua uena falsitatis uos manare cognoscitis.
qͥ dicitis nunc eẽ. resurrectionẽ tantũ modo anima¬
rũ. ꝑp̃dicationẽ ueritatis. Corporũ aut̃ quã p̃di¬
hominẽ interiorẽ qͥrenouat᷑ inagnicione dĩ potes¬
tis cogitare. cũ ꝑuetustatẽ carnis & ꝓcarnalium
rerũ imagines qͥb: totus errorur inuoluit᷑ res cor¬
poreas non possessione teneatis sed fantasiate
sapiatis. c Terrã enĩcha naneoꝵ quȩ manifesta
erat & manifeste illi popło dataẽ. contẽpnere
uos& fastidire głamini quasi nonta trã luminis

Expanded text:
suo noua et uetera. et ideo dum sola promissa dei noua suo noua et uetera. et ideo dum sola promissa dei noua tenere uos arbitramini, remansistis in uetustate carnis et nouitatem induxistis erroris. de qua nouitmultum enim proficiunt ad inpietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse, et fidem quorundam subuerterunt. ex qua uena falsitatis uos manare cognoscite. qui dicitis nunc esse resurrectionem tantummodo animarum per praedicationem ueritatis, corporum autem, quam phominem interiorem, qui renovatur in agnitione Dei , potestis cogitare; cum per vetustatem carnis, et per carnalium rerum imagines, quibus totus error vester involvitur, res corporeas, non possessione teneatis, sed phantasmate sapiatis? Terram enim Chananaeorum, quae manifesta erat, et manifeste illi populo data est, contemnere vos, et fastidire gloriamini; quasi non ita terram l
Abbreviated transcription (Latin):
his tronis reb fuisse deditos credimꝰ intelligebantenĩ
reuelante sibi spũ dĩ qͥd tẽꝑͦi illi congruer& etqͥb modis
ds̃ ꝑillas om̃s res gestas & dictas futura figuranda & p̃¬
nuntianda decerner&. Magisq desideriũ eoꝵ denouo
testamento erat sed p̃sens functio corporał adsigni¬
ficanda noua uentura pollicitationib: ueterib p̃bebat᷑.
Ica illoꝵ hominũ nontantũ lingua sed &inta ꝓfetica fuit.
Cirnał aut̃ popłs ꝓmissis uitȩ p̃sentis in hȩrebat. Deqͦ tam̃
etiã popło nichilomius significabant᷑ futa. Seduos ista
non intelligitis qr sic̃ ꝓpheta dix̃ nisi credidertis
Nonintelieͥgetis. Nonenĩ estis cruditi in regrocȩloꝵ
de dutus scãrũ scripturarũ non solũ noria
sedetiã uetera ꝓferretis: Ipse qͥppe dñs
dicit ꝓpt̃ea om̃s scriba eruditꝰ in regno celoꝵ
simuł ẽ. homini patrifamilias. ꝓferenti decesauro

Expanded text:
his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. Sed uos ista non intellegitis. quia, sicut propheta dixit "nisi credideritis, non intellegetis." non enim estis eruditi in regno caelorde diuitiis sanctarum scripturarum non solum noua sed etiam uetera proferretis. ipse quippe dominus dicit: propterea omnis scriba eruditus in regno caelorum similis est homini patrifamilias proferenti de thesauro
Abbreviated transcription (Latin):
obuenit: Nonspteio mea seda postolicus intellecꝰtuse. di¬
cenꝰ Ite paulo. cũ decalib loqueret᷑. Hȩc om̃ia fugu¬
Scriptas aut̃ ꝓpt̃ nos inqͦs fons scłoꝵ obuenit Nonergo
uetꝰ testamentũ ad consequendas illas ꝓmissiones
sed maf aditellegendis meis.No ui testamenti
p̃nuntiatio nesaccipimꝰ. Ueteris qͥppe testificatio fi¬
dẽ nouo conciliat. Unde dñs postea quã resurrexit
amortuis. seque nonsolũ intuendũ dispłoꝵ ocuł sed
etiã contrectandũ manib: obtulit . Neqͥd tam̃ cũsius
mortalib & carnalib: sensib: fallacit̃ agi arbitrarent᷑ :
magis eos deueterũ librorũ testificatione firmauit
dicensoportebat ĩpleri om̃ia quȩ scriptass inlege mo¬
ysi& ꝓfetis & psalmis deme. Nonitaq spes nrã intẽpo¬
raliũ rerũ ꝓmissione defixa ẽ quando qͥdẽ nec ipsos
illiꝰ tẽporis scs & pũales iuros patriarchas & ꝓphetas

Expanded text:
obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, diobvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figusunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus um testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas,
Abbreviated transcription (Latin):
libari posse p̃dicatis FAUSTUSDIX̃. Accipis testamentũ
uetus : siẽ mͥineo hȩreditas : accipio Sinonẽ : nonaccipio
Imꝓbitas enĩ hȩc qͥdẽ nimia ẽ usurpare tabulas quȩ testant᷑
exhȩredacũ Angnoras testamentũ uetꝰ cha naneoꝵ
t̾ã reꝓmitiore sẽdeã tam̃ uidȩis idẽ. crcũcisis & sãcrificantib
& abstinentib: a porcina acreliqͥs carnib: qͣs in mundas moyses
appellat sabbata obseruantib: & a zimorũ sollenitatẽ
reddamꝰ &tabulas. Hȩc ergo caula pͥmaẽ cure go
testam̃tũ uetꝰ abiciendd̃ puto nsi tumne prudentius
aliqͥd doceas. Secd̃i uero causaẽ. qđtã etiã misra eius
& corporał aclonge ab aninie cõmodis her editasẽ. ut post
beatã illã noui testamenti pollicitationẽ quȩ celoꝵ mͥreg¬
nũ & uitã ꝑpetuã reꝓmittit ȩtiã sigratis eã mͥ testator suus
cȩloꝵ adouũ ꝑtin& testamentũ sed in ilł tẽporalib: figo¬
ras fuis se futuroꝵ que ĩplerent᷑ in nob in qͦs finis scłoꝵ

Expanded text:
LIBER QVARTUS. FAUSTUS dixit: Accipis testamentum uetus? si est mihi in eo hereditas, accipio; si non est, non accipio. inprobitas enim haec quidem nimia est usurpare tabulas. quae testentur exheredatum. an ignoras testamentum uetus Chananaeorum terram repromittere, sed eam tamen ludaeis, id est circumcisis et sacrificantibus et abstappellat, sabbata observantibus, et azymorum solemnitatem, reddamus et tabulas. Haec ergo prima causa est cur ego Testamento Vetus abjiciendum puto: nisi tu me prudentius aliquid doceas. Secunda vero causa est, quod tam etiam misera ejus, et corporalis, ac longe ab animae commodis haereditas est, ut post beatam illam Novi Testamenti pollicitationem, quae coelorum mihi regnum, et vitam perpetuam repromittit, etiam si gratis eam mihi testator suus coelorum ad Novum pertinet Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum
Abbreviated transcription (Latin):
excels agnoscit᷑ his enĩ uocatis uidȩis & grecis. x̾s
dĩ uirtꝰ &̃ dĩ sapientia ẽ. Ascendit itaq moyses in montẽ.
ut carne mortua uiuo sũ reciꝑet᷑. quo faustꝰ ñ as¬
cendđat ut carnales calũpnias m̃te mortua loque¬
retͦ Nonne iñ p&rã petrus ꝑ prudentiã carnis
ꝑcuti exorruit cũ dnõ passionẽ suã p̃nuntiantiait:
huic peocato dr̃s. cũ ei retułit. redi retrosatanas.
Aut ubi mortua ẽ. ista carnał diffidentia nisi ix
xp̃ĩ glorificatione tanꝗinmontis altitudine
Hã ueiq uuiebat eũ eũ timide negar& et utiq mortua
erait. cũ eũ libe p̃ dicar&. Hȩc uiuebat in saulo eũ
lego scandilũ crucis detestans uastabat xpiana fidẽ¬
N Etubi nisi in illo monte mor tua erat cũ ĩ paulu
habesigi heretica uanitas undeto puitosposse

Expanded text:
enim uocatis Iudaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei sapientia est. ascendit itaque Moyses in montem, ut carne mortua uiuo spiritu reciperetur: quo Faustus non ascenderat, ut carnales calumnias mente mortua loqueretur. nonne ipsam petram Petrus per prudentiam carnis percuti exhorruit. cum domino passionem suam praenuntianti aihuic peccato dominus, cum ei retulerit: redi retro, satanas. t hominum. aut ubi mortua est ista carnalis diffidentia nisi in Christi glorificatione tamquam in montis altitudine? nam utique uiuebat, cum eum timide negaret, et utique mortua erat, cum eum libere praedicaret. haec uiuebat in Saulo, cum scandalum crucis detestans uastabat christianam fidem; et ubi nisi in illo monte mortua erat. cum iam Pauluhabes igitur, haeretica uanitas, unde te putes posse
Abbreviated transcription (Latin):
dici aliqͥd poss& in signius quando qͥdẽ resꝑ
ducta ẽ usq ad nominis ex p̃ssionẽ. Suꝑ est
isrłita in quo dolus nonẽ : recordet᷑ infigura
illũ mortuũiħm qͥ introdix int̾rã mo¬
rientiũ &agnoscat inueritate uiuũ iħm
quo duc& intret int̾rã uuientiũ . tał enĩiã
non acerb resistit amꝑ spicue ꝓphetiȩ. sed
ex cõmemorationo iħu qͥ introdux in illã
ꝓmissionis t̾rã mitis effectꝰ udi&¬
ctĩ isũ cuiꝰ nom̃ ille habebat ueriꝰ intro¬
ducentẽ &dicente beati mites qm̃ ipsi
hereditate possidebt̃ t̃ra. Hic iã etiã ille
geitił sinon nimis lapideũ cor haber. aut si
&xilis eat̃. lapidib deqͥb scitat as filios
abra ȩ nonne miraret᷑ in libris antiquis

Expanded text:
dici aliquid possit insignius, quandoquidem res dici aliquid possit insignius, quandoquidem res perducta est usque ad nominis expressionem. SuperestIsrahelita, in quo dolus non est, recordetur in figura illum mortuum Iesum, qui introduxit in terram morientium, et agnoscat in ueritate uiuum Iesum, quo duce intret in terram uiuentium. talis enim iam non acerbus resistet tam perspicuae prophetiae, sed ex commemoratione Iesu, qui introduxit in illam promissionis terram, mitis effectus audiet iam ipsum, cuius nomen ille habebat, uerius introducentem et dicentem: beati mites, quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. hic iam etiam ille gentilis, si non nimis lapideum cor haberet, aut si ex illis esset lapidibus, de quibus suscitat deus filios Abrahae. nonne miraretur in libris antiquis
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. ihs. Nuc accedit qđ idẽ nũ di ũ bũ intelli ÷¬
gł᷑ loqͥ ubi ꝓmittit cͦundẽ ipsũ moyseos succes
angłi eũ appellans. sic̃ etiã homines aliqͥd nun¬
quntes ipiscript᷑ã diuina solent appellaric
&ita dic̃. Ec eeego micto angłm meũ ante fa¬
credasilli . Nihilenĩ subtra & tͥ. Nonĩ enĩ meu ẽ.
in eo. qͥdẽ hoc : ꝑscrutet scripturas illas non
iã manichȩus sed ipse etiã uides & uideat utr̃u
dealiquo angło ds̃ dixerit nom̃ meũ ẽ. in illo:
nisi dehoc quẽ introductorẽ in ꝓmissionis trã
pollicet᷑. Deinde quȩrat in hominib: qͥs moysi
suc cessor incroduxerit popłm: & inueni&
iħm non hoc abinitio uitȩ suȩ sed nomine mu¬
tato appellatũ. Qui ergo dix̃ nom̃ meũ ẽ. in
illo iħ u. pe ẽ. uerꝰ iħsrector & ductor popłi in
hereditatẽ uite ȩt̾ne scđm testam̃tũ nouũ:
cuiꝰ figura erat testam̃tũ uetꝰ. Ita quantum
attin& ad propheticũ apparatũ. nec geri nec

Expanded text:
Iesus. huc accedit, quod idem ipsum dei uerbum intelleur loqui, ubi promittit eundem ipsum Moyseos . succeangeli eum appellans — sicut etiam homines aliquid nuntiantes in scriptura diuina solent appellari — et ita dicit: ecce ego mitto angelum meum ante facredas illi; nihil enim subtrahet tibi. nomen enim meum est in eo. quid est hoc? perscrutetur scripturas illas non iam Manichaeus, sed ipse etiam Iudaeus et uideat, utrum de aliquo angelo deus dixerit: nomen meum est in illo, nisi de hoc, quem introductorem in promissionis terram pollicetur. deinde quaerat in hominibus. quis Moysi successor introduxerit populum, et inueniet Iesum. non hoc ab initio uitae suae, sed nomine mutato appellatum. qui ergo dixit: nomen meum est in illo Iesu. ipse est uerus Iesus. rector et ductor populi in hereditatem uitae aeternae secundum testamentum nouum. cuius figura erat testamentum uetus. ita quantum adtinet ad propheticum adparatum nec geri nec
Abbreviated transcription (Latin):
utñ ise introducer& popłm in trã ꝓmissionis.¬
ne uidelic& lex ꝑmoysen ñ ad saluandũ sadcons¬
uincendũ peccatorẽ data. Inregnũ cȩloꝵ intro¬
ducere putaret᷑ sed grã & ueritas ꝑiħm x p̃m̃¬
facta : uerã crgͦ auidȩ ocur endẽ qi fueo suosuc¬
cessorr morses noñ mutauerit : Voc abat᷑ enĩ auses
& appellauit eũ iħm:. Cur deniq unc appellauerit
qͣndo ex conualle pharan p̃misit ad eandẽ trã quo
erat popłs ipͥoducente uentur: : dic enĩ uerneibis

Expanded text:
ut non ipse introduceret populum in terram promissionis,ut non ipse introduceret populum in terram promissionis,ne uidelicet lex per Moysen non ad saluandum, sed ad conuincendum peccatorem data in regnum caelorum introducere putaretur. sed gratia et ueritas per legumfacta: quaeram ergo a Judaeo, cur eidem ipsi futuro suo successori Moyses nomen mutaverit. Vocabatur enim Ause, et appellavit eum Jesum . Cur denique tunc appellaverit, quando ex convalle Pharan praemisit ad eamdem terram, quo erat populus ipso duce venturus? Dixit enim verus
Abbreviated transcription (Latin):
Paera humanas coniecturas futura pnuntiansN
confess eseũ dixisti qđte ad eredendũ euangło ꝓ fessiotia
fec̃ obraexiũ Iudeus qͥe ꝓcedat inmediũ q̃ ces tuciẽ¬
auigo xpĩ male libam tolit : & ido sibi ad huc fas
moysi:
suscitabo illis ꝓpħam de frib eorũ sic̃ teiuł similẽ
tͥ. Multienĩ ꝓpħȩ postea fuer̃: sed utiq: unũ ꝗdã
intelligi uoluit. hic ei credo facillime occurr&
successor ille ille moysi: qͥ popłm exegypto libatũ
in trã ꝓmissionis indux. Quẽ cogitas me adhuc
fortasse ridebit : querentẽ de quodictũ sit scitabo
ilł ꝓpłum similẽ tͥ: cũ legã qͥs in eodẽ munere po¬
płi illiꝰ regendi atq ducendi moysi defuncto suc¬
cesserit. quicũ me uelut imperieũ riserit. tał
enĩ &a fausto describit᷑ : ñ definã hominiẽ adhuc
etiã compellare &a securo risi ad curã refondendi
reuocareꝰ. & uerendo atq flagitando cur eidẽ ipi
fut᷑o suo successoriuncuiꝰ cõꝑatione in ꝓbatꝰ est

Expanded text:
ra humanas coniecturas futura praenuntianconfessus es, cum dixisti. quod te ad credendum euangelio professio tua fecit oba jugo Christi male liberam tollit, et ideo sibi adhuc fas Moysi, Suscitabo illis Prophetam de fratribus eorum, sicut te, vel, similem tibi? Multi enim prophetae postea fuerunt, sed utique unum quemdam intelligi voluit. Hic ei, credo, facillime occurret successor ille Moysi, qui populum ex Aegypto liberatum, in terram promissionis induxit. Quem cogitans, me adhuc fortasse ridebit quaerentem de quo dictum sit, Suscitabo illis Prophetam similem tibi; cum legam quis in eodem munere populi illius regendi atque ducendi Moysi defuncto successerit. Qui cum me velut imperitum riserit talis enim et a Fausto describitur, non desinam hominem adhuc etiam compellare, et a securo risu ad curam respondendi revocare, quaerendo atque flagitando, cur eidem ipsi futuro suo successori, in cujus comparatione improbatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ expͥmeret᷑: simulq ibi ad ũter& non
quẽ lib& hominẽ p̃dictũ fuisse iħm sed utiq dm̃.
cũ in homine illo qͥ regendo & introducendo in
regnũ popło constitutus. mutato nomine ihͥs
apellatus ẽ. suũ nom̃ in eẽ . ds̃ dicer&. eũq: angim
nominar& eo ipso quo mutato nomine mitte¬
bat᷑ magnũ aliqd diuinũq nuntiantẽ : Nuntiũ
qͥppe. grecȩ angłm dici: quis illa lingua uł te¬
nuit̃ tinctus ignor& : quã obrẽ qͥ lib& gentilis
si ꝑuers & ꝑuicax eẽ . noll& Nonidõ libros N¬
illos contẽpner& qi eet hebrei ciuꝰ gentis lege
nonteneret᷑ sed cuiꝰ lib& gentis libros idõ magni
pender&. quia in eistanto ante conscripta inue¬
nir& quȩ suis iã tpr̃ib: ĩpleta cognoscer&. Ipsũq¬
xp̃m iħm non ꝓpt̃ea sperner& qͥa bebraicis
lit teris p̃nuntiatũ uider& : sed potiꝰ eũ qͥlitteris
qb lib& antequã int̃ homines nasceret᷑ ꝑtot uo¬
lumina scłoꝵ partĩ aꝑtiorib: testimoniis partĩ

Expanded text:
exprimeretur. simulque ibi aduerteret non quemlibet hominem praedictum fuisse Iesum, sed utique deum, cum in homine illo. qui regendo et introducendo in regnum populo constitutus mutato nomine Iesus appellatus est. suum nomen esse deus diceret eumque angelum nominaret eo ipso, quod mutato nomine mittebatur. magnum aliquid diuinumque nuntiantem? nuntium quippe graece angelum dici quis illa lingua uel tenuiter tinctus ignoret? quamobrem quilibet gentilis, si peruersus et peruicax esse nollet, non ideo libros illos contemneret, quia essent Hebraei. cuius gentis lege non teneretur, sed cuiuslibet gentis libros ideo magni penderet, quia in eis tanto ante conscripta inueniret, quae suis iam temporibus inpleta cognosceret ipsumqs litteris praenuntiatum uideret. sed potius eum, qui litteris quibuslibet, antequam inter homines nasceretur. per tot uolumina saeculorum partim apertioribus testimoniis, partim
Abbreviated transcription (Latin):
Seuinaut̃ : ant xI. Hane ergo carnale de xp̃i
diuinitate desperationẽ inipius xp̃ĩ altitu¬
dine ds moriuil& cũ mortẽ carnis mopsi
co de dis non potest ountas ab sondo sõꝑ mort
constituta se seilic& montẽ fideles qut suos
in sin nomuxis głi fundatos. assorens cuuititẽ.
Prudentia carnis uunt: cũ tã quã petra ꝑ cussa
xp̃i humilitata in cruce contẽpnit᷑. X̾Senĩ cru

Expanded text:
i divinitate desperationem in ipsius Christi altitudine Deus mori jubet, cum mortem carnis Moysi  Deus: Non potest civitas abscondi super montem constituta , se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis gloria fundatos asserens civitatem. Prudentia enim carnis vivit, cum tanquam petra percussa hristi humilitas in cruce cont
Abbreviated transcription (Latin):
ut idẽ ħꝰ alias aliã atq aliã ꝓre aliqua signi¬
ficanda ꝑsonã gerit . tunc moyses popłi uideoꝵ
sub lege positi ꝑ sonã gerebat. cũq in ꝓpħica
p̃nuntiatione fi gurabat. Sic̃ ergo moyses
petrã uirga ꝑcutiens de dĩ uirtute dubitauit
ita lle popłs qͥ sublege ꝑ moysendata tenebat᷑
xpm̃ ligno crucis affigens cũ uirtutẽ dĩ cẽ. non
credidit. Ded sic ꝑcussa p&ra manauit a qua

Expanded text:
ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua signiut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aqu
Abbreviated transcription (Latin):
percatores sali o facere. quor pͥmꝰ edossis.
pegcat ens mou sesuoce diuina qđ cifides
naqũa de petra cicienda aliqͥ itulũ ttu¬
bauerit. Rđ ei cũ peccato petri potest
eẽ. cõmune qͥ in meduis fluctib simił fidei
de fectu dubitauit. Cerũ absit ut oredamꝰ hinc
cũ eẽ. alienatũ ab ęt̾na societate scorũ : qͥcũ scõ
elia sic̃ euangeluĩ loqͥt᷑ meruit clarificato in¬
monte dnõ ad sistere. Nã ut inueterib legimꝰ
libris. etiã post iũ peccatũ quantũ sit apđ dm̃
meritũ eiꝰ appar&. Ded qͥd causȩ fuerit ut de
peccato eiꝰ tali morte uindicando ds loqueret᷑.
qm̃ pollicitussũ ea ipa demonstrare ad p̃nun¬
tiandũ xp̃m ꝑtinere quȩ tu rephendenda de¬
legeris: faciã sic̃ possũ dño ad iuuante ut hoc etiã
qđ in moysi morte rephendisti : ꝓphetiã fuisse
de xp̃o recte intelligentib doceã. Sic̃ enĩ¬
mos ẽ. diuinoꝵ inscripturis sc̃is misteriorũ

Expanded text:
peccatores saluos facere, quorum primus ego sum. arguitur enim Moyses uoce diuina. quod eius fides ad aquam de petra eiciendam aliquantum titubauerit: quod ei cum peccato Petri potest esse commune. qui in mediis fluctibus simili fidei defectu dubitauit. uerum absit, ut credamus hinc eum esse alienatum ab aeterna societate sanctorum. qui cum sancto Helia. siceteribus legimus Libris, etiam post ipsum peccatum, quantum sit apud Deum meritum ejus apparet. Sed quid causae fuerit, ut de peccato ejus tali morte vindicando Deus loqueretur? Quoniam pollicitus sum ea ipsa demonstrare ad praenuntiandum Christum pertinere, quae tu reprehendenda delegeris; faciam sicut possum, Domino adjuvante, ut hoc etiam quod in Moysi morte reprehendisti, prophetiam fuisse de Christo recte intelligentibus doceam. Cpturis sanctis mysteriorum,
Abbreviated transcription (Latin):
illã quã cõmemorasti çȩlo delatã. hicẽ.
flius ms dilectissũ nꝰ gredite illi. qlia uosnon atidifis
scis inuenistis ibic̃. ista cui credere non auules deip̃o
Eripsissẽ masen. Ibi abx multe quib̧ parit̃ fidẽ
derogitis nec timetis misom naita ꝓphianꝰ alqs
dicit istã uocẽ om̃ino non sonise decȩlo. Eesicuc
uoscontra salutẽ generis humani quȩ omib
gentib euanglica auctoritate confentur&iã in
uram ꝑniciẽ anguentamini. cũ dicitis ꝓpterei
non eẽ. credendũ qđ diaxerit xp̃s de se scripis ẽ
mosemq sihocille dixiss& nec udȩi tacere po¬
tuissent qͥn stati ut pote maligm & astuti quȩ¬

Expanded text:
illam, quam commemorasti caelo delatam: hic est filius meus dilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae, quibus pariter fidem derogatis nec timetis, miseri, ne ita profanus aliquis dicat istam uocem omnino non sonuisse de caelo. et sicut uos contra salutem generis humani, quae omnibus gentibus euangelica auctoritate confertur, etiam in uestram perniciem argumentamini, cum dicitis propterea non esse credendum, quod dixerit Christus de se scripsisse Moysen. quia si hoc ille dixisset. nec Iudaei tacere potuissent. quin statim, utpote maligni et astuti, quae
Abbreviated transcription (Latin):
enꝰ pͥnuntiatione ꝑ ipsũ moysen p̃eepit els
pianduicart apopulo sua eusq sangͥne lad
itutelã saluttis adiberi. & pascha appellar:
qđ minc in xp̃o eẽ cõpletũ nemo. dissi¬
mulare ꝑmittit᷑. Qua ꝓpẽ. le scrip¬
tunis e panrosco dissimile de scripturĩs
mecũ a gnosce &tu similẽ mon inde
dissimilem unde esimile sed alia causa
illud alia illud dũtam̃ utrũq de¬

Expanded text:
er ipsum Moysen praecepit deus manducari a populo suo eiusque sanguinem ad tutelam salutis adhiberi et pascha appellari, quod nunc in Christo esse conpletum nemo dissimulare permittitur? quapropter de scripturis agnosco dissimilem, de scripturis mecum agnosce et tu similem: non inde dissimilem, unde similem, sed alia causa illud, alia illud, dum tamen utrumque de
Abbreviated transcription (Latin):
suir Vdeoq scriptũ eẽ. in ore duorũ ul triũ
cestiũ stabit om̃e uerbũ. e Alio qͥn & unꝰtestis
plerũq uerũ dic̃ : & plures plerũq: m̃tiunt᷑.
Potuisq creditũ ẽ. in exordio fidĩ gentium
uni apło euangeli zanti : quã popłiserrantib
a qͥb ꝑsccutionẽ patiebat᷑. Non igꝰ frustra
quodã mͦ consecratꝰ ẽ. iste numerꝰ testiũ.
Eteũ hoc dñs respondit: eo quoq ipso intellig¬
ñ sq uoluit dese ꝓpħasse moysen. An forte
inde calũ pmamini. qr non ait in lege dĩ
sed inlege ur̃a scriptũ ẽ. s usitatã locutionẽ
scripturarũ qͥs non agnoscat : Lege enĩ

Expanded text:
s? ideo scriptum est: in ore duorum uel trium testium stabit omne uerbum. alioquin et unus testis plerumque uerum dicit et plures plerumque mentiuntur, potiusque creditum est in exordio fidei gentium uni apostolo euangelizanti quam populis errantibus, a quibus persecutionem patiebatur. non igitur frustra quodam modo consecratus est iste numerus testium, et cum hoc dominus respondit, eo quoque ipso intellegi uoluit de se prophetasse Moysen. an forte inde calumniamini, quia non ait, in lege dei, sed in lege uestra scriptum est?'" ubi usitatam locutionem scripturarum quis non agnoscat? in lege uestra
Abbreviated transcription (Latin):
fures & latrones fueritis q pͥusquã uos
ipse inluminar& ut ueritatẽ ipsuis p̃dica¬
retis. cũ ante uenire uduistis: ut uram
fallatiã iactaretis. Illic aut̃ ubiei dictũ ẽ.
auideis tudete testificaris. testimoniũ tuũ
non ẽ.uerũ: non mirũ ẽ nonte udere
ꝑsecutuĩ eũ ut dicer & dese ꝓpħassẽ moisen.¬

Expanded text:
fures et latrones estis, quia, priusquam uos ipse inluminaret. ut ueritatem ipsius praedicaretis, eum anteuenire uoluistis, ut uestram fallaciam iactaretis. Illic autem, ubi ei dictum est a ludaeis: tu de te testificaris; testimonium tuum non est uerum, non mirum est non te uidere prosecutu
Abbreviated transcription (Latin):
te moerieũquo ne agoteneo. ferios
&ego fat hri de xp̃o scripsissẽ moysen. quia hoc
xpm dixissẽ ineu angłio le git᷑ cuite adoredendũ
ꝓfessio cuastc̃ obnoxui. Cũ ilidẽo u uł gentili
tere existime. Nec illud nego de xp̃o ec̃ pr¬
p̃dictũ qđ tu tanquã facile refellendu ele
quasi colorare ac pingere uoliusti ullo modo ab hac
fidei ueritate deterrent. Conparans enĩ xp̃ni
atꝙ moysen & cupiens demonstrare dissimile
ut ob habc non de xpõ uideat᷑ intelligendũ
oe ađ scriptũ ẽ. suscitabo ilł ꝓph̃am simͦulertẽ¬
opposusti tibim & ex aduerso multa seentia
uos uero nec ex uirginẽ ille offenco do ox
simile intelligit᷑: quia non ea tantut se
utoras homines om̃ib hominib inquantũ
abi ueruetia naturȩ dispariss & dicur̃
multa similia. ut oliue. oleast & fantri¬
tiuo: dereb adeximis & at tingentboa
loquuderea qti longe distans a filiodi
ꝑ que facstas om̃ia quã peeꝰ elapis

Expanded text:
te interim, cum quo nunc ago, teneo, ferio, cogo fateri de Christo scripsisse Moysen, quia hoc Christum dixisse -in euangelio legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium. cum Iudaeo uero uel gentili tere existimem. Nec illud nego de Christo esse praedictum, quod tu tamquam facile refellendum elequasi colorare ac pingere uoluisti, ullo modo ab hac fidei ueritate deterrent. conparans enim Christum atque Moysen et cupiens demonstrare dissimile, ut ob hoc non de Christo uideatur intellegendum esse, quod scriptum est: suscitabo illis prophetam similobposuisti tibimet ex aduerso multa contrariuos uero nec ex uirgine, ille offenso deo ocimile intellegatur, quia non ea tantum, quuel omnes homines omnibus hominibus, in quantum icitur — uerum etiam naturae disparis sunt et dicuntur multa similia, ut oliuae oleaster et far tritico. de rebus adhuc proximis et adtingentibus loquor; nam quid tam longe distans a filio dei, per quem facta sunt omnia, quam pecus et lapis?
Abbreviated transcription (Latin):
in euuangłio : sicut dñ faustus inueteri testamento.
Dicer& enim &ille in pronuidũ xpm̃. non solũ ex hoc quod
miratus est centurionis ficlem : uerum eciã quod iudam
inter discipulas elegit: quimandata eiꝰ nonerat
seruaturus: sicut rephendit iste Quur p̃ceptũ
in para dysodatũ suerit homini non facturo
Culpar& eciam illud. quod scire non potuerit quis
eum tetigerit. quando tetigit sinbriam uestim̃ti eiꝰ
quȩ fluxum sanguinis: patiebat᷑ sicut iste culpauit
dm̃ nescisse ubi later&adam: Creclo quia dixerat
aclã ubi es: sic̃ dix̃ xp̃s quis ine totigit . dicer&
& iniudũ ac timentẽ : ne si intrarent quinq aliȩ
iurgines in regnũ eius. uiuerent in aeternũ: contra
quas ita clausit. ut nec miscrabiliter pulsantib:
aperin&. uelut oblius cens quod ipse ꝓmiserat.
dicens pulsatt & aperictur uob sicut iste ĩ uliȩ timouse
arguit deũ. quoel acliutã aet̾nã non admiserit peccatores

Expanded text:
in euangelio, sicut deum Faustus in uetere testamento. diceret enim et ille inprouidum Christum non solum ex hoc, quod miratus est centurionis fidem, uerum etiam quod ludam inter discipulos elegit, qui mandata eius non erat seruaturus, sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo. culparet etiam illud, quod scire non potuerit, quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam uestimenti eius, quae fluxum sanguinis patiebatur, sicut iste culpauit deum nescisse, ubi lateret Adam, credo quia dixerit: Adam, ubi es? sicut dixit Christus: quis me tetigit? diceret et inuidum ac timentem, ne, si intrarent quinque aliae uirgines in regnum eius, uiuerent in aeternum: contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret. uelut obliuiscens, quod ipse promiserat dicens: pulsate et aperietur uobis, sicut iste inuidiae timorisque arguit deum, quod ad uitam aeternam non admiserit peccatore
Abbreviated transcription (Latin):
luce declarati denescio quo secreto nescio quoꝵ
p̃suptione ꝓlatis : Aluidẽ : ergo auccoritate aliqͦ
uł libroꝵ uł hominũ nontener : & aliudẽ: di¬
cere iste qͥdẽ iir scs om̃ia uera scripsit. & ista epła
ipsius ẽ. sed in ea ipsa hoc ciꝰ ẽ. hoc non ẽ .eiꝰ. Ubi
cũ exadũso audieris ꝓba. non confugias ad exẽ¬
plaria ueriora uł pluriũ codicũ uł antiqͦrũ.
uł linguȩ p̃cedentis un hoc inaliã linguã in¬
non eẽ: qi hoc ꝓme sonat. illud contra me.
Tuesergͥ regula ueritatis. Iuic qͥd contrate
fuerit : nẽ uerũ . Quidsi aliꝰ simili insama.
sed tam̃ qua tua duricia confringat᷑ ex istat:¬
& dicat. imo illud qđ ꝓte sonat falsũ ẽ. hocaut̃ Niug nin¬
qđ contrate est uerũ est : qͥd acturꝰ es. isi forte
aliũ librũ ꝓlaturꝰ. ubi qͥcqͥd legeris seđm tuã sen¬
tentiã possit intelligi. Hoc sifeceris: non de
aliqua eiꝰ particula. sed de toto audics contra¬

Expanded text:
luce declarati de nescio quo secreto nescio quorum luce declarati de nescio quo secreto nescio quorum praesumptione prolati sunt —: aliud est ergo auctoritate aliquorum uel librorum uel hominum non teneri et aliud est dicere: iste quidem uir sanctus omnia uera scripsit et ista epistula ipsius est, sed in ea ipsa hoc eius est, hoc non est eius. ubi cum ex aduerso audieris .. proba." non confugias ad exemplaria ueriora uel plurium codicum uel antiquorum uel linguae praecedentis, unde hoc in aliam linguam innon esse, quia hoc pro me sonat, illud contra me. Tu es ergo regula veritatis? quidquid contra te fuerit, non est verum? Quid, si alius simili insania, sed tamen qua tua duritia confringatur, existat et dicat, Imo illud quod pro te sonat, falsum est; hoc autem quod contra te est, verum est? quid acturus es, nisi forte alium librum prolaturus, ubi quidquid legeris, secundum tuam sententiam possit intelligi? Hoc si feceris, non de aliqua ejus particula, sed de toto audies contra
Abbreviated transcription (Latin):
ante dixi. qr ubi sic manifesta ueritate isti
p̃focant᷑ ut obsessi dilucidis uerb̵ scãrũ scrip¬
turarũ exitũ in eis fallatiȩ suȩ reperire
non possint id testimoniũ qđ ꝓlatũ ẽ. falsũ eẽ.
respondent. Ouocẽ aueritato fugacẽ ina-¬¬
m̃tia ꝑtinacẽ. Usq adõ inuictas̃quȩ ad usus
uos de diuinis eodicib ꝓferunt᷑. ut non sic
aliud qđ dicatis. nisi eos falsatos. Auȩ aucto¬
ritas litterarũ aꝑiri. qͥssacerliber euolui.
qđ docum̃tũ cuiꝰ lib& scripturae ad conuin¬
cendos errores exeripotest si hȩc uob ad¬
mictit᷑ si alicuiꝰ ponderis estuatur caliud
ẽ ipsos libros non acciꝑe : & nullo eoꝵ uin¬
culo detineri : qđ paganide om̃ib: libris
pris qđ iudei denouo testam̃to facuint. qđ
demq nosi psi de urĩs & alioꝵ hȩreticoꝵ siqͥs
suos & ꝓpͥoshabent uł dehis qͥa pellant᷑ a po¬
crifi. non qđ habendi sint in aliqua aucto¬
ritate secreta : sed qr nulla testificationis

Expanded text:
ante dixi. quia ubi sic manifesta ueritate isti praefocantur, ut obsessi dilucidis uerbis sanctarum scripturarum exitum in eis fallaciae suae reperire non possint, id testimonium. quod prolatum est. falsum esse respondent. o uocem a ueritate fugacem, in amentia pertinacem! usque adeo inuicta sunt, quae aduersus uos de diuinis codicibus proferuntur, ut non sit aliud, quod dicatis nisi eos esse falsatos. quae auctoritas litterarum aperiri. qui sacer liber euolui, quod documentum cuiuslibet scripturae ad conuincendos errores exeri potest, si haec uox admittitur, si alicuius ponderis aestimatur? aliud est ipsos libros non accipere et nullo eorum uinculo detineri, quod pagani de omnibus libris nostris. quod Iudaei de nouo testamento faciunt, quod denique nos ipsi de uestris et aliorum haereticorum, si quos suos et proprios habent, uel de his. qui appellantur apocryphi — non quod habendi sint in aliqua auctoritate secreta, sed quia nulla testificationis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sp̃m̃ grẽ liberi dominarent᷑. Nunc aut̃ ignorantes
dĩ iuistitiã & suã uolentes constituere. clatideo perib:
legis non humiliati de peccatissuis. non quieueruns:
& regnante peccato in eoꝵ mortali corpore adobe¬
diendũ desideriis eiꝰ offender̃ in lapidẽ offensio¬
nis. & ex arser̃ odio adũsus cũ. cuiꝰ oꝑa uidentes
dõ accepta eẽ. doluer̃ illo qͥ cȩcuꝰ natꝰ iã uidebat
s̃bidicente . scimꝰ qr peccatores ds̃ Non exaudit.
sedqͥ eũ coluerit & uoluntatẽ eiꝰ fecerit. hunc exau¬
dit. Tan qͣm hoc eis dicer&. Suꝑ sacrificiũ cain
iste in caluariȩ loco: Int̾rogat ds̃ cam. non tanqͥm
ignarus eũ aquodiscat. sed tanquã uidexreũ
quẽ pumat uibi sit fr̃ eius. Respond& ille
nescire se : nec eiꝰ se. eẽ custodẽ. Usq ad huc

Expanded text:
per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis non quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Sirecte offeras rectemondundas: pec casti.Auisi ob¬
tẽperass& dõ dicenti quiesce : Adte enĩ conũsio eius
&tu dominaberis illius : ad se conuertiss& peccatũ
suũ sibi hoc tribuens & confitens dõ. acsic aduitus
indulgentiȩ grã ise peccato suo dominaretur:
non illo sibi dominante seriuis peccati frm̃ occi¬
der&: innocentẽ. Sic & iudei in quoꝵ hȩc figura
gcrebant᷑ siqͥescerent a sua ꝑ turbatione &tẽpus
salutis ꝑgram̃ inpeccatoꝵ remissionẽ cognoscentes
audirent xpm̃ dicentẽ. non ẽ opꝰsanis me dicus
sed male habentib nonueni uocare iustos. sed pec¬
catores inpęcentiã. & om̃s qui fac̃ pec catũ seruus
ẽ. paccati: Etsi uos filius libauarit. tunc uere liberi
eritis: ad sȩ conuertis sent peccatũ suũ in confessione.
sic̃ inp̾lamo scriptũ est: medicodicentis : Ego dixi
dnc̃ misorere mei. sana animã meã. qm̃ pec cauitibi.
Eidẽ peccato quã du eẽt ad huc in eoꝵ mortali corpore.

Expanded text:
recte autem non diuidas, peccasti. qui si obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscentes audirent Christum dicentem: nbentibus; non ueni uocare iustos, sed peccatores in paenitentiam, et: omnis qui facit peccatum, seruus est peccati, et: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi, eritis, ad se conuertissent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo scriptum est, medico dicentes: ego dixi, domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et eidem peccato, quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
fibstinta piletas. quasi pagamimultos suos nonexuna asserane qũas
dusi illofficia i opi ⁊ porestites itribuant. Sicetũ apd uosaliep
puguit gent̃ onebranũ: al sexeacipta fibricat mundi Aliꝰ
desuꝑ spendit. aliꝰ subt̃ portat: Aliꝰ otasigniũ uentoꝵ &aquarũ
inimo ũ sit: aliꝰ incelo circũien sraduis sius etia declaicis m̃bradi ur̃
colligit. Eqͥsnurer & om̃ia om̃iũ dõꝵ urõꝵ officia. sabulosa. nulla¬
sueri tate manifestanulł engmatis figunata: porro si aliꝰ ita duida
om̃s hominesut aboseẽ. dicat. qͥcreduntdm̃ umanacurare. alios qͥ id
omĩno ñ crecunt : in hac parte & pagani nob̵ cũ sentiunt. & iudȩi. & i¬
istã duȩ sol sectȩ cẽ. dicant᷑. nt mrimna earũ nob̾cũ sitis: Anandebitis
in hac differentia discedere a nob̵̃ qͥdm̃ p̃dic amꝰ numanacurare.
n ecẽ cũ epicureisqͣhoc negant c hic ꝓfecto illos repudiantes ad nos
curritis. Sic ꝑalias ⁊ alias differentias. nunchie nunc illic reꝑiunt᷑

Expanded text:
substantia perhibetis, quasi pagani multos suos non ex una adserant, quamuis diuersa illis officia et opera et potestates adtribuant. sicut etiam apud uos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum, alius desuper suspendit, alius subter portat, alius rotas ignium, uentorum et aquarum in imo uersat, alius in caelo circuiens radiis suis etiam de cluacis membra dei uestri conligit. et quis numerat omnia omnium deorum uestrorum officia veritate manifesta, nullis aenigmatibus figurata? Porro, si alius ita dividat omnes homines, ut alios esse dicat qui credunt Deum humana curare, alios qui id omnino non credunt: in hac parte et Pagani nobiscum sentiunt et Judaei, istam duae solae sectae esse dicantur, ut in una earum nobiscum sitis? anin hac differentia discedere a nobis, qui Deum praedicamus humana curare; et esse cum Epicureis, qui hoc negant? Hic profecto illos repudiantes ad nos curritis. Sic per alias et alias differentias, nunc hic, nunc illic reperiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
hac sił hominũ or̃ spensexligno. c̃odemensut interĩ non discutiũ
dehacre ur̃a uanalo quia: potestnẽtra despũ scõ conciꝑepatibilẽ il̃im.

Expanded text:
alus hominum, omni suspensus ex ligno? O demens, ut interim non discutiam de hac re vestra vaniloquia, potestne terra de Spiritu sancto concipere patibilem Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
Nn& cor pomliũ uicio  simi lacra ssima ni
ilocis honombilib subbimatas qusis. tantum
obsequũ exiberi uident tanꝗ deostime ant
ille ipse int̃p̃tationes quib: hac muta & surda
& coca & exanimia defenduntꝰ dignius
ae ousant᷑: Ueruntam̃ nista quo qͦmꝰ squa nis atĩ dnei

Expanded text:
Nam et corporalium uitiorum simulacra Romani in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum obsequium exhiberi uident, tamquam deos timeant, illae ipsae interpretationes, quibus haec muta et surda et caeca et exanima defenduntur, dignius accusantur; uer