comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctionis omnino conuertit eas ad sp̃ũa¬
lia. Hinc ẽ iuxta censurã canonũ qd aqͣ
baprismatis usu sp̃uali expleto effrindit᷑.
in diuersorio. chrisma et ȩucharistia
ꝓ uctustate cremant᷑. etiã ligna dedica¬
tȩ eccłiȩ in laicoꝵ oꝑa ñ admittunt᷑. et
sic de ceteris. Unitas qͦ cuiusq sacram̃ti
atcendenda ẽ: qͥa una ȩccłia in unitate
ficłi unũ dm̃ colit. uno baptismo licet
in diuersis locis. & diuersis temꝑib
regenerat᷑. una confirmatione contͣ
aduersa munit᷑. una hostia salutani
p̃cipue xp̃o unit᷑. qñ sacramentũ passi¬
onis illius cum ore ad redemptionem
sumit᷑. ad imitandũ qͦ intenta mente
cogitat᷑. Sic cnĩ sanguine xp̃i corpꝰ et
animã linimus. qͥa sanguis agni suꝑ
utrumq postem domus. lib̃auit he¬
breos ab angło exc̃minatore. ¶Igit᷑ in
sacram̃to altatis diligent̃ attendenda
st̃. institutio. causa institutionis. sacra¬

Expanded text:
ctionis omnino convertit eas ad spirituactionis omnino convertit eas ad spiritualia. Hinc est juxta censuram canonum, quod aqua baptismatis usu spirituali expleto effunditur in diversorio; chrisma et eucharistia pro vetustate cremantur, etiam ligna dedicatae Ecclesiae in laicorum opera non admittuntur: et sic de caeteris. Unitas quoque cujusque sacramenti attendenda est, quia una Ecclesia in unitate fidei unum Deum colit; uno baptismo, licet in diversis locis et diversis temporibus regeneratur; una confirmatione contra adversa munitur; una hostia salutari praecipue Christo unitur, quando sacramentum passionis illius cum ore ad redemptionem sumitur, ad imitandum quoque intenta mente cogitatur. Sic enim sanguine Christi corpus et animam linimus, quia sanguis agni super utrumque postem domus liberavit Hebraeos ab angelo exterminatore . Igitur sacramento altaris diligenter attendenda sunt, institutio, causa institutionis, sacra
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta instituta cẽ ꝓpt̃ cruditioñe. humili¬
ationẽ. exercitationẽ. E ruditio ẽ. qd̾ menꝰ
ꝑ usibilia ꝓmouet᷑ ad inuisibilia inte¬
ligenda. Magna qͦ humilitatis exhibttio
ẽ in istis uisibilib. & homine multũ mn¬
feriorib. a deo salutem querere. qũã suꝑ¬
bia ꝑdidit. Cum eñ ñ possit homo ẽẽ
sine excicitatione ut remoueret᷑ a mala
& suꝑflua et exerceret se in bona: insti¬
tuit ds̃ sactam̃ta. et coꝵ ocita loca. ut
in ȩccłia audiat᷑ missa. suscipiat᷑ ȩcicha¬
ristia. & similia. Consistit autẽ sacra¬
mentũ in reb factis. dictis. Res autẽ
sacram̃tales sunt: ut aqua. oleũ et si¬
milia. facta. ut baptrandoꝵ submer¬
sio. insufflatio. Dicta: uelite sc̃ẽ tͥnitatiᷤ
inuocatio. Et notandum qñta sit con¬
uersio in reb sacram̃taub ex uirtute di¬
uinȩ consecrationis. Indifferent̃ enĩ se
habent ad cominunes usus ante conse¬
ciationẽ. s uirtꝰ nimirũ diuinȩ benedi-¬

Expanded text:
onem, humiliationem, exercitationem. Eruditio est, quod mens per visibilia promovetur ad invisibilia intelligenda. Magna quoque humilitatis exhibitio est in istis visibilibus et homine multum inferioribus, a Deo salutem quaerere, quam superbia perdidit. Cum enim non possit homo esse sine exercitatione, ut removeretur a mala et superflua, et exerceret se in bona, instituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecclesia audiatur missa, suscipiatur eucharistia et similia. Consistit autem sacramentum in rebus, factis, dictis. Res autem sacramentales sunt, ut aqua, oleum, et similia. Facta, ut baptizandorum submersio, insufflatio. Dicta, velut sanctae Trinitatis invocatio. Et notandum quanta sit conersio in rebus sacramentalibus ex virtute divinae consecrationis. Indifferenter enim se habent ad communes usus ante consecrationem; sed virtus nimirum divinae benedi
Abbreviated transcription (Latin):
aliors ordine. Qd uͦ post calicem datũ
traditorem cominemorat. p̃t̾missa uera¬
pitulare uidetur. Probat enim hilanꝰ
diũ. pꝰca secum bibituri erant in regno
parͥs: ad qd̃ uidas dignus ñ fuerat. Bi¬
bentib etiam: nullũ excipiens dixit. san¬
guis ms̃ effundet᷑ ꝓ uob̃. s in aliis extẽ¬
pit dicens ꝓ multis. Uerumtñ qͥa sunul
ficri potuerunt. quȩ simul dici ñ possãt.
b dñm. distribiusse sactamentũ corpis
& sanginis sui. anteqm̃ ꝑ bucellam
tinctam suũ expͥmeret traditorem. Esẽ¬

Expanded text:
aliorum ordine. Quod vero post calicem datum, aliorum ordine. Quod vero post calicem datum, traditorem commemorat, praetermissa recapitulare videtur. Probat enim HilariuDomini postea secum habituri erant in regno Patris, ad quod Judas dignus non fuerat. Bibentibus etiam, nullum excipiens, dixit: Sanguis meus effundetur pro vobis. Sed in aliis excepit, dicens, pro multis. Verumtamen quia simul potuenum distribuisse sacramentum corporis et sanguinis sui antequam per buccellam tinctam suum exprimeret proditorem. E
Abbreviated transcription (Latin):
saluator tradidit sacramentũ: ut ꝑ hoc
semꝑ commonetem᷑. qͥa ꝓ nob̃ mortuus
ẽ. Nam et ideo cum accipimꝰ a sacero¬
tib commonem᷑ quia corpus & sanguiᷤ
c̃xpi. ut ñ simꝰ ingrati tantis eius bene¬
ficus. Beda in lucam. Panis corptis xp̃i¬
mysticȩ intelligit᷑. uinum uͦ sanguis.
Uerum quia &e nos in xp̃o. ꝙ in nobis
xꝑm manere oportit. uino dñici calicis
uel a qũã solam uel uinũ solũ. sic̃ nec
granũ frumĩti solum sine aquȩ ammix¬
tione in panem. Qđ si quẽ mouct cum
cenatis saluator apłis suũ corpus ac
sanguinẽ tradiderit. quare nos ieium
ead̾e sacram̃ta ꝑcipiamus. audiat qr
tunc necesse erat typicũ pascha con¬
summari. et sic ad uerũ pascha tian¬
siri. nunc aut̃e in honorem tanti sa¬
cram̃ti placuisse magistus eccliȩ pͥmo
nos dominicȩ passionis participatio¬
ne muniri. ꝙ spũalib epuł saciari.
nẽ panis. & pꝰca repetendo ordinauit

Expanded text:
Salvator tradidit sacramentum, ut per hoc Salvator tradidit sacramentum, ut per hoc semper commoneamur, quia pro nobis mortuus est. Nam et ideo cum accipimus, a sacerdotibus commonemur, quia corpus et sanguis est Christi, ut non simus ingrati tantis ejus beneficiis. mystice intelligitur, vinum vero sanguis. Verum quia et nos in Christo, et in nobis Christum manere oportet, vino Dominici calicis vel aquam solam vel vinum solum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione in panem. Quod si quem movet, cum coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare nos jejuni eadem sacramenta percipiamus; audiat quia tunc necesse erat typicum pascha consummari, et sic ad verum Pascha transiri, nunc autem in honorem tanti sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos Dominicae passionis participatione muniri, et spiritualibus epulis satiari, nem panis, et postea repetendo ordinavit
Abbreviated transcription (Latin):
tempus me resurgente. cum ego sublima¬
tus in glam uitȩ immortał uobc̃ fungar
rati. Idem in lucam. Pot̃ simplicit̾ accipi
qd̾ ab hora cenȩ usq ad tempus resurrecti¬
ons uinum bibiturus ñ cẽt. Dostea nãq
manducauit et bibit ut ait petrus apls.
qͥ manducauimꝰ cum illo pꝰqũa resurrex̃
a mortuis. Multo tam̃ consequentiꝰ intel¬
ligit᷑ ut negit se ult gustaturũ typicum
potum. donec manifestata. gła resurrecci¬
onis regni dĩ fides mundo adueniat.L
Poc facite in meã comincmnorationem
Hoc exponit apłs dicens. Quotienscũq
manducatis panẽ hunc. et calicem bibi¬
tis: mortẽ dñi annuntiabitis doneo ue¬
niat. Hanc ultimã memoriã nob̃ teliqt
qu̾ead modum siqͥs ꝑegre ꝓficiscens aliqd̃
pignus ei quẽ diligit relinquat. ut quo¬
tienscũq illud uiderit. possit et cius be¬
neficia. & amicicias memorari. Qũe si
ille ꝑfecte dilexit. sine ingenti desideno

Expanded text:
tempus, me resurgente, cum ego sublimatempus, me resurgente, cum ego sublimatus in gloriam vitae immertalis, vobiscum fungar rati. » Idem in Lucam: « Potest simpliciter accipi, quod ab hora coenae usque ad tempus resurrectionis, vinum bibiturus non esset. Postea namque manducavit et bibit, ut ait Petrus Apostolus: qui manducavimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . » Multo tamen consequentius intelligitur, ut neget se ultra gustaturum typicum potum, donec manifestata gloria resurrectionis, regni Dei fides mundo adveniat. L. Hoc facite in meam commemorationem. Hoc exponit Apostolus, dicens: Quotiescunque manducatis panem hunc et calicem bibitis, mortem Domini annuntiate donec ve Hanc ultimam memoriam nobis reliquit quemadmodum si quis peregre proficiscens, aliquod pignus ei quem diligit relinquat, ut, quotiescunque illud viderit, possit et ejus beneficia et amicitias memorari; quem si ille perfecte dilexerit, sine ingenti illud des
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. ñ bibam amodo de hoc genumine
uitis usq in diem illum: cũ illud bibã
uob̃cum nouum in regno patͥs mei. De
carnalib: transit ad sp̃ualia. Testat᷑ scͥp¬
tura ppłm isrł appellatum ẽẽ uineam.
Dicit gͦ dñs se de hac iunea ñ bibiturũ:
nͥ in regno patͥs sui. Regnũ patͥs: fidem
puto ẽe credentium. Unde apłs. Regnum
di uitͣ uos ẽ. Attende dictum cẽ patris:
ñ dci. Omnis pat̾. nomen ẽ filii. Cum in¬
quã credideruit in dm̃ patĩe. & adduxerit
eos pat̾ ad filiũ. tunc de iuno eor bibet
dñs. et in similitudiñe ioseph inebriabit᷑
cum fr̃ib suis. Sensus ẽ. Dcinceps ñ dele¬
ctabor in sacrificus synagoge donce credat
in patr̃e incũ & in me. et in ęccłia fidelit̃
unmolet sacrificium carmis mec & san¬
guinis mei. Qd cum fccerit. tunc uibam
hoc ẽ delectabor uob̃cum in renouatione
sua ꝑ fidem eccłiȩ. Beda in march̃ti. Pas
nc uitis. Ac si aꝑte dicat. Non ult᷑ car
carnał agnus locum tenet. Aderit cnum

Expanded text:
n bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei. De carnalibus transit ad spiritualia. Testatur Scriptura populum Israel appellatum esse vineam. Dicit ergo Dominus se de hac vinea non bibiturum, nisi in regno Patris sui. Regnum Patris, fidem puto esse credentium. Unde apostolus: Regnum Dei intra vos est . Attendite dictum esse Patris, non Dei. Omnis pater nomen est filii. Cum enim crediderint in Deum Patrem, et adduxerit eos Pater ad Filium, tunc de vino eorum bibet Dominus, et in similitudinem Joseph inebriabitur cum fratribus suis . Sensus est: Deinceps non delectabor in sacrificiis Synagogae, donec credat in Patrem meum et in me, et in Ecclesia fideliter immolet sacrificium carnis meae et sanguinis mei. Quod cum fecerit, tunc bibam, hoc est, delectabor vobiscum in renovatione sua per fidem Ecclesiae. Beda in Mno Dei. » Ac si aperte dicat: Non ultra carcarnalis agnus locum tenet. Aderit enim
Abbreviated transcription (Latin):
carnationis uerbi. &. finalis causa dñicȩ
passionis. Hinc icronimꝰ. paule et eustochi¬
o in epłã ad ephesios. Dupplicit̾ sanguis
xp̃i et caro intelligit᷑. uł spũalis illa atꝙ
diuina de qua ip̃se dicit. caro mea uerc ẽ
cib. & sanguis ms̃ uerc ẽ potus. et nͥ man¬
ducauertis catñe meã et sanguinẽ meũ

Expanded text:
rnationis Verbi et finalis causa Dominicae passionis. Hinc Hieronymus Paulae et Eustachio in Epistolam ad Ephesios: « Dupliciter sanguis Christi et caro intelligitur, vel spiritualis illa atque divina, et de qua ipse dicit: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus ; et: Nisi manducaveritis carnem meam, et sanguinem meu
Abbreviated transcription (Latin):
ut scł memoua dñice passionis habeat᷑
ut sp̃c hominis purget᷑. & itficiat᷑. ut
infirmitas humana contͣ frequentes
lapsus roborct᷑ et muniat᷑. Saciam̃¬
tum tͥplex ẽ. quia in panc & utno.
& aqua. Ꝙ est panis sacram̃t̃u dñi¬
ci corꝑis. illud uͦ incarnate diuinita¬
tis. Est inquit apłs magnũ pictatis
sacram̃tũ. qd̾ manifestatũ ẽ in carne.
Unde augustinus. Inud corpꝰ uisibile
et palpabile. sacramentum ẽ inuisibił
formȩ .i. panis celestis: quo uiuunt
angli. Cum enĩ nicħ in corꝑe gessent aĩa
xp̃i. nisi qnͣtũ uerbũ cui unita ẽ inspira¬
bat. qͥs ñ uidet corpus cẽ sacramentũ in ha¬
bitantis deicatis. Hinum aut̃e sacramen¬
tum sangiinis est. in quo intelligit᷑ aĩa.
Aqua uͦ: uel illius aquȩ quȩ fluxit de

Expanded text:
t memoria Dominicae passionis habeatur, ut spiritus hominis purgetur et reficiatur, ut infirmitas humana contra frequentes lapsus roboretur et muniatur. Sacramentum triplex est, quia in pane et vino et aqua. Et est panis, sacramentum Dominici corporis, illud vero incarnatae divinitatis. Est, inquit Apostolus, magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne . Unde Augustinus: « Illud corpus visibile et palpabile, sacramentum est invisibilis formae, id est, panis coelestis quo vivunt angeli. Cum enim nihil in corpore gesserit anima Christi, nisi quantum Verbum cui unita est inspirabat, quis non videt corpus esse sacramentum inhabitantis Deitatis? » Vinum autem sacramentum sanguinis est, in quo intelligitur anima. Aqua vero vel illius aquae, quae fluxit de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ñ dissimilẽ. Utiq sumina simiutudo
ẽ int̾ summã ueritatẽ & sũme ueracem.
int̃ summã sapicntiã. et sumine sapien¬
tem. hoc ẽ int̃ filium & patr̃e. Est enim
entia: qmͣ genuit sapiens. Dicit cipmi¬
lippus. Domine ostende nob̃ patr̃e: et
sufficit. Dicit ei ih̾c. Tanto temꝑe uob̾cũ

Expanded text:
Utique summa similitudo est, inter summam veritatem et summe veracem, inter summam sapientiam, et summe sapientem, hoc est, inter Filium et Patrem. Est enim entia quam genuit, sapiens. Dicit ei Philippus: Domine ostende nobis Patrem. et sufficit nobis. Dicit ei Jesus: Tanto tempore vob
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ & uituloꝵ fuit sanguine dedica¬
tum. Igit᷑ quia impossibile ẽ sanguine
hẏrcors peccata tolli: necessario effundit᷑
sanguis xp̃i in temissionem peccatoꝵ. ꝓ
multis effundit᷑. quia ñ om̃s emundat.

Expanded text:
corum et vitulorum fuit sanguine dedicacorum et vitulorum fuit sanguine dedicatum. Igitur quia impossibile est sanguine hircorum peccata tolli , necessario effunditur sanguis Christi in remissionem peccatorum. Pro multis effunditur, quia non omnes emundat,
Abbreviated transcription (Latin):
piens calicem grãs egit obhoc nimir̃
qͥa uent̾ura transitura erant: ꝙ noua
uentura. Utiq patͥ grãs egit. nob̃ tͥbu¬
ens exempłu głificandi dm̃. in omin
bona inchoatione. Uel ita. Accipienᷤ
calicem passionẽ suam p̃figuraitt̃ẽ
grãs egit. de redemptione humano
gcm̃ collata ꝑ illam. Gr̃a enim ñ me¬
ritis. saluati sumus a deo. Patet gͥ ꝗd
unusqͥsq facere debcat in flagello ꝓ¬
priȩ culpȩ. qnͣdo quide patͥ ȩqualis
equanimit̃ tulit flagella culpȩ alienȩ.
Hinc ẽ qđ ait. Bibite ex hoc om̃s & ore
et corde. ut sitis participes passionis meȩ.
Unde aplo. Si compatimͣ. & cõrgna¬
bimus. Benedixit dñs calicẽ cad̃e celesti
benedictione qua et paũe. quia passionẽ
suam constituit hostiam sufficientẽ qua
mundꝰ deo reconciliat᷑. Unde apłs. Michi
absit głari: nisi in crucc dñi nr̃i iħ̃u xp̃i
Hic ẽ inquit sangius m̃s noui testam̃ti
confirmator: uetus autẽ testamentũ hyr¬

Expanded text:
piens calicem, gratias egit. Ob hoc nimirum, quia vetera transitura erant, et nova ventura. Utique Patri gratias egit, nobis tribuens exemplum glorificandi Deum in omni bona inchoatione. Vel ita: Accipiens calicem passionem suam praefigurantem, gratias egit de redemptione humano generi collata per illam. Gratia enim, non meritis salvati sumus a Deo. Pater igitur quid unusquisque facere debeat in flagello propriae culpae, quandoquidem Patri aequalis, aequanimiter tulit flagella culpae alienae. Hinc est quod ait: Bibite ex hoc omnes, et ore et corde, ut sitis participes passionis meae. Unde apostolus: Si compatimur, et conregnabimus . Benedixit Dominus calicem eadem coelesti benedictione qua et panem; quia passionem suam constituit hostiam sufficientem, qua mundus Deo reconciliatur. Unde Apostolus: Mihi absit gloriari, nisi in cruce Domini nostriit, sanguis meus, Novi Testamenti confirmator. Vetus autem Testamentum hir
Abbreviated transcription (Latin):
cendo ꝓdere se uidert᷑: int̾rogat sic̃ alii.
In hoc qd̾ ait rabbi: iungit affectũ blandi¬
entis. & magisttũ uocat quasi excuset ꝓ¬
ditionem. Ait illi. Tu dixisti. Cogitando
aliquid dicit᷑: iuxta illut. Dutrunt apud
semet ipsos. Constat itaq qͥa uidas corde
dixit: et iatum habuit se c̃ẽ ꝓditorem. Con¬
futat᷑ gͦ cum audit. tu dixisti: nec tamen
aliis aꝑte expͥmit᷑. Pot̃ enim intelligi.
qͣsi dñs diccrtt. non ego dixi a exxu.
usus c̃. Hec p̃sumptio peccata auxit. ut
aꝑte a domino recederet. Nox autẽ con¬
gruit sacram̃to: erat enĩ qui exit fuiꝰ tene¬
braꝵ. faciens oꝑa tenebraꝵ. Cum gͦ exis¬
set: dicit iħe. Nunc clarificatus ẽ filius

Expanded text:
ere videretur, interrogat sicut alii. In hoc quod ait Rabbi, jungit affectum blandientis, et magistrum vocat, quasi excuset proditionem. Ait illi: Tu dixisti. Cogitando aliquid dicitur, juxta illud: Dixerunt apud semetipsos. Constat itaque, quia Judas corde dixit et ratum habuit se esse proditorem. Confutatur ergo cum audit: Tu dixisti; nec tamen aliis aperte exprimitur. Potest enim intelligi quasi Dominus diceret: non ego dixi. A. 125X usus est, haec praesumptio peccata auxit, ut aperte a Domino recederet. Nox autem congruit sacramento: erat enim qui exiit, filius tenebrarum, faciens opera tenebrarum. Cum ergo exiisset, dicit Jesus: Nunc cla
Abbreviated transcription (Latin):
eum in semetipso. & contimio clarifica¬
bit eũ. Exeunte iuda ꝓ quo dicebat᷑. ñ
estis mundi om̃s: remanserunt soli mũ¬
di cũ suo mundatore. In hoc significata
ẽ clanficatio xp̃i in qua separatis mał
manebit in et̃nitate cum scĩs. Cum ciĩ
transibit mundus: nemo in ppło xp̃i¬
temanebit inmundꝰ. Et quia res signi¬
ficantes t̃anqmͣ significate appellantꝰ
ut pctia ñ dicit᷑ significabat xp̃m s eiãt

Expanded text:
m in semetipso, et continuo clarificabit eum. Exeunte Juda pro quo dicebatur, non estis mundi omnes, remanserunt soli mundi cum suo mundatore. In hoc significata est clarificatio Christi, in qua separatis malis, manebit in aeternitate cum sanctis. Cum enim transibit mundus, nemo in popremanebit immundus. Et quia res significantes tanquam significatae appellantur, ut petra non dicitur, significabat Christ
Abbreviated transcription (Latin):
fidos sub uno pastore. Qđ uͦ marchus
genus. alt̾ modũ significauit: m echexix.
ꝙ discumbebat cum duodecim discipui¬
lis sus. Omnia sic agit iudas ut collat᷑
suspitio ꝓditoris: nam discumbit cum
cat mundi. Circa undecimã uamq no¬
ram ueniunt nouissimt. qͥ pͥmi dena¬
rium uitȩ accipiunt et̃nȩ. Ante ctuõe
abraham erat in inferno: ꝙ pꝰ ctuccin
Tempus meũ ꝓpe ẽ: quo iturus sũ de
mundo ad patrem. Cum discipuł discũ¬
Pesiderio desidciaui hoc pascha man¬
ducare uob̃cum: anteqm̃ patiar. Desi¬
derat typicũ pascha mandducare. et
sic passionis suȩ mysteria declarare.
quatinus et legalis paschȩ ꝓbator exi¬
stat & ultra uetitet exhiberi carnalit᷑.
docendo fuisse figuram ueri pasche.
In cuiꝰ tei figura defecit manna pꝰqm̃
comederunt filii isrł de frugab terre.
nec usi sunt ultia cibo illo. dechos¬

Expanded text:
fides sub uno pastore. AUGUST. Quodfides sub uno pastore. AUGUST. Quodgenus, alter modum significavit. M.t discumbebat cum duodecim discipulis suis. Omnia sic agit Judas, ut tollatur suspicio proditoris, nam discumbit cum cat mundi; circa undecimam namque horam veniunt novissimi, qui primi denarium vitae accipiunt aeternae . Ante crucem Abraham erat in inferno, et post cruceTempus meum prope est, quo iturus sum de mundo ad Patrem. Cum discipulis discumDesiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar. BEDA. Desiderat typicum pascha manducare, et sic passionis suae mysteria declarare, quatenus et legalis paschae probator existat, et ultra vetitet exhiberi carnaliter, docendo fuisse figuram veri Paschae. In cujus rei figura defecit manna, postquam comederunt filii Israel de frugibus terrae, nec usi sunt ultra cibo illo
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. Amphora aquȩ lex licterę. Uel ita.
Datatitris pascha. nomo amphorã aquȩ
portans occurtit. ut ostendat᷑ mystertũ
paschȩ dñi celebrandũ ꝓ ablitione mũdi.
Aqua quippe lauachtũ gr̃e. amphora m̃¬
suram turtittũ significat. uł ꝑfectã men¬
surã expleti temꝑis. quo dignũ erat hoc
Inde nabemus thesaurũ istũ in uasis
fictilib. Consulte &. aquȩ bauili. et dm̃
domus tacita sunt uocabula. ut om̃ib
sign etͣ. Cenaculũ magnũ lex spũalis ẽ.
que de angustiis litt̾ȩ egrediens. in sub¬
luni loco recipit saluatorem. Nam qui
adhuc litteram occidentem seruat. et
ñ aliud in agno quã pecus intelligit.
iste nimirũ in imis pascha facit. At qͥ¬
aquȩ baiulum. hoc ẽ gr̃e p̃conem in do¬
mũ eccłiȩ fuetit sequittus. hie ꝑ sp̃m ui
qͥ dncit in altum. uͭ xp̃c cum discipul sub¬
limiũ uirtutũ delatatione reficit᷑. Unde
raab exploratorib maudat: ut ñuentꝰ
ꝑ ima. ħ ꝑ excelsa. Ampliꝰ. Cenacłm eccłia

Expanded text:
st. Amphora aquae, lex litterae. Vel ita: Paraturis pascha, homo amphoram aquae portans occurrit, ut ostendatur mysterium paschae Domini celebrandum pro ablutione mundi. Aqua quippe lavacrum gratiae, amphora mensuram virtutum significat, vel perfectam mensuram expleti temporis, quo dignum erat hoc Unde: habemus thesaurum istum in vasis fictilibus . Consulte et aquae bajuli et Domini domus tacita sunt vocabula, ut omnibussignetur. Coenaculum magnum, lex spiritualis est, quae de angustiis litterae egrediens in sublimi loco recipit Salvatorem. Nam qui adhuc litteram occidentem servat, et non aliud in agno quam pecus intelligit, iste nimirum in imis pascha facit. At qaquae bajulum, hoc est, gratiae praeconem in domum Ecclesiae fuerit secutus, hic per Spiritum qui ducit in altum, ubi Christus cum discipulis sublimium virtutum delectatione reficitur. Unde Rahab exploratoribus mandat, ut sed per excelsa . Amplius: Coenaculum Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
sionis impetus. sic̃ potus cito transigit᷑.
Dredicta comestione roboratus occur¬
rit. et ꝓponit᷑ calix. hunc uidentes desi¬
derant & sitiunt. Primo ẽ calix. dem̃
sitis. hanc sequit᷑ potus. sitientes enim
potant. felix ebrietas sequit᷑ potum. ꝑ
quã homo a terrenis alicnatus. celestibꝰ
conformat᷑. In ebriationẽ sequit᷑ dormi¬
tio: dormitionẽ quies. Muiti enim
dormiunt: qui ñ quiescunt. Quietẽ
sequit᷑ uita ęterna. ut obtineat in ipsa
re. qd̃ iam habet in spe. ¶Sane tria
distingui oportet. que et sc̃i doctores
communit̃ asserunt: & ęccłia firmĩt
tenet. Unum ẽ qd̾ pains et uintm
ꝑ consecrationem uertunt᷑ in ucrũ cor¬
pus et sanguinem xp̃i. Transit itaq
esca corꝑis in escam animȩ. cib uentͥs.
in cibum m̃tis. fidelis et spũalis. qua¬
ꝓpt̃ uiaticum appellat᷑. S apło teste

Expanded text:
sionis impetus, sicut potus cito transigitur. sionis impetus, sicut potus cito transigitur. Praedicta comestione roboratus occurrit et proponitur calix, hunc videntes desiderant et sitiunt. Primo est calix, deinde sitis, hanc sequitur potus, sitientes enim potant. Felix ebrietas sequitur potum, per quam homo a terrenis alienatus, coelestibus confirmatur. Inebriationem sequitur dormitio, dormitionem quies. Multi enim dormiunt, qui non quiescunt. Quietem sequitur vita aeterna, ut obtineat in ipsa re quod jam habet in spe. Sane tria distingui oportet, quae et sancti doctores communiter asserunt, et Ecclesia firmiter tenet. Unum est, quod panis et vinum per consecrationem vertuntur in verum corpus et sanguinem Christi. Transit itaque esca corporis in escam animae, cibus ventris in cibum mentis fidelis et spiritualis; quapropter viaticum
Abbreviated transcription (Latin):
uite. alii accipiunt ad uitam. qͥa coti¬
niunt᷑ cum uerbo uitȩ. In comestiõe
spũali. septem debent considerari. fioes.
cogitatio. intelligcntia. incmoria. amor
imitatio. ad hesio. Homo quippe qui
comedit pͥus bucellam panis suit.
&ẜ inde ponit inos et dentib terit.
et ꝑ saliuam de capite descendentem
fit cib ille glitibis. et sic in uentrem
descendit. inde corpus roborat᷑: ꝙ sp̃c
sustentat᷑. Sucella panis ẽ portio ficl̃i.
quã ponit ds in ore cordis. Hanc seqͥt᷑
cogitatio quȩ inquirit. tenit apud se
frequent̃ ituoluit. Deinde intelligen¬
tia. quȩ panem tritũ glitibisẽ reddit.
memoria nutrit amorem. amorducit
ad imitationẽ. imitatio facit plenam
ad hesionem. Unde qui adherec deo.
unus sp̃e ẽ. cũ eo. Hoc pane confiriatꝰ¬
homo pot̃ calicem bibere .i. passionem
fustincit. et cibum. potus sequit᷑. Calix
ẽ passio in manu dñi. & cito transit pas¬

Expanded text:
vitae, alii accipiunt ad vitam, quia couvitae, alii accipiunt ad vitam, quia couniuntur cum Verbo vitae. In comestione spirituali septem debent considerari: fides, cogitatio, intelligentia, memoria, amor, imitatio, adhaesio. Homo quippe qui comedit, prius buccellam panis sumit, et inde ponit in os et dentibus terit, et per saiivam de capite descendentem, fit cibus ille glutibilis, et sic in ventrem descendit: inde corpus roboratur, et spiritus sustentatur. Buccella panis est portio fidei, quam ponit Deus in ore cordis. Hanc sequitur cogitatio, quae inquirit, terit, apud se frequenter revolvit. Deinde intelligentia, quae panem tritum glutibilem reddit. memoria nutrit amorem, amor ducit ad imitationem, imitatio facit plenam adhaesionem. Unde qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum eo . Hoc pane confirmathomo potest calicem bibere, id est passionem sustinere, et cibum potus sequitur. Calix est passio in manu Domini, et cito transit pas
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tał. alia fit corde. et ẽ realis. alia
fit ore & corde. in altero sacramentũ. in
alt̾o res sacram̃ti. Sola sacram̃talis tantũ
malor ẽ. qui et si uisibili spetiȩ elcm̃torꝓ
corpꝰ xp̃i accipiant. tam̃ quia nec uerc cre¬
dunt nec diligunt: pane celesti couniri
ñ possunt. Sola realis bonoꝵ c̃ tantum
qui or si sub uisibili sacram̃to camem
xp̃i ñ sumant. tam̃ fide et dilectione
panẽ celestem manducant. & ei coum¬
unt᷑. Unde augustinꝰ. Quid paras dlen¬
tes & uentrem: Crede et manducasti.
Ecalis uͦ et sacram̃talis comestio iungũ¬
d̾. cum accipientes in pane qd̾ pepcndit
in ligno. accipientes in calice. qd̾ mana¬
uit de latere. ꝑtingunt m̃te usq ad
esum panis uitȩ. Oris inquã ꝑceptio
et incorporatio quȩ ẽ in assum̃do ȩucha¬
ristiam. sacramentũ ẽ comestionis cordiˢ.
ipse in nobis. Itaq alii accipiunt corpꝰ
dñi ad mort̾e. quia ñ attingunt pan̾e

Expanded text:
sacramentalis; alia fit corde, et est realis; alia sacramentalis; alia fit corde, et est realis; alia fit ore et corde: in altero fit sacramentum, in altero res sacramenti. Sola sacramentalis, tantum malorum est, qui etsi sub visibili specie elementorum corpus Christi accipiant, tamen quia nec vere credunt, nec diligunt, pani coelesti couniri non possunt. Sola realis, bonorum est tantum, qui etsi sub visibili sacramento carnem Christi non sumant, tamen fide et dilectione panem coelestem manducant, et ei couniuntur. Unde Augustinus: « Quid paras dentes et ventrem? Crede et manducasti. Realis vero et sacramentalis comestio junguntur, cum accipientes in pane quod pependit in ligno, accipientes in calice quod manavit de latere, pertingunt mente usque ad esum panis vitae. Oris, inquam, perceptio et incorporatio, quae est in assumendo eucharistiam, sacramentum est comestionis cordis: ipse in nobis. Itaque alii accipiunt corpus Domini ad mortem, quia non attingunt panem
Abbreviated transcription (Latin):
conuiuiũ ipse comedens. et qui comedit᷑.
Iuꝰ bibunus sanguinẽ: & sinc ipio pota¬
re ñ possumus. Cotidie in sacrificus enis
de genimine uitis uere et uinea sorcch
quę interp̃tat᷑ electa. rubentia musta cal¬
in regno patͥs.i. in ȩcclia. ñ in uetustate litte
s in nouitate sp̃c. cantantes canticũ no¬
uum qđd nemo pot̾ cantare. nisi in ȩccłia
Quotqͣt in xp̃o baptiam. panẽ comedimꝰ
angłoꝵ. et audimꝰ dnm̃ p̃dicantem. ms
cib ẽ ut faciam uoluntatẽ cius qͥ misit
me. Faciamus gͥ uoluntatem eius qͥ misit
nos patͥs. &. xp̃c nob̾cũ bibet in regno
eccłie sanguinẽ suũ. E Modus consecran¬
di ꝑtinet ad gradum saccidocii. ad locũ
ucri sacrificii qui scł non ẽ extͣ catholicã
ȩccłiam. E ad ipsius sermonẽ dñi. Est
enĩ sacerdotis uerba dñi ꝓferre cũ inten¬
tione consecrandi. ꝙ in ꝑsona eccłie diccre
offerimus. ¶Alodus etiam sum̃di. tripli¬
cit̾ ditudit᷑. Comestio enĩ alia fit ore. et ẽ

Expanded text:
conuiuium, ipse comedens et qui comeditur. illius bibimus sanguinem et sine ipso potare non possumus et cotidie in sacrificiis eius de genimine uitis uerae et uineae Sorech, quae interpretatur \'electa\', rubentia musta calin regno patris nequaquam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus canentes canticum nouum, quod nbaptizamur, panem comedimus angelorum, et audimus Dominum praedicantem: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me . Faciamus igitur voluntatem ejus qui misit nos Patris, et Christus nobiscum bibet in regno Ecclesiae sanguinem suum. Modus consecrandi pertinet ad gradum sacerdotii, ad locum veri sacrificii, qui scilicet non est extra Catholicam Ecclesiam, et ad ipsius sermonem Domini. Est enim sacerdotis, verba Domini proferre cum intentione consecrandi, et in persona Ecclesiae, dicere: offerimus. Modus etiam sumendi tripliciter dividitur. Comestio enim alia fit ore, et est
Abbreviated transcription (Latin):
in regno di. Hoc ẽ non ult mosariuat̃
pascha celebrabo. donec in ccela aute
In hoc regno dominꝰ hodie pascha
mandutat. qͥa ea quȩ moy ses rudi
ppło carnalit̃ obseruanda p̃cepit. ipse
inm̃bris suis sp̃ualit̃ excitet⁊ a cs¬

Expanded text:
i. BEDA. Hoc est, non ultra Mosaicum pascha celebrabo, donec in Ecclesia, qctum compleatur. In hoc regno Dominus hodie pascha manducat, quia ea quae Moyses rudi populo carnaliter observanda praecepit, ipse in membris suis spiritualiter exercet. A
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit in sini paulopꝰ ait: uͥ dicit
supͣ pectus. iħ̃u. Ipse ẽ ioħes qũe dili¬
gebat iħc ñ plus omnib. s familia¬
rius. ut adolescentem. ut cognatũ.
ut scriptor gestor cũ ad se ueniret: tanꝗͣ
de alio loqueretur. ꝑ sinum significat᷑
secretum: de quo bibit diuinitatis sacra¬
mentũ. Innuit gͦ hiuc symon petrus:
& dicit ei. Quis ẽ de quo dicit: Itaq
cum recubuisset ille supͣ pectus iħu: dicit
cui ego intinctũ panẽ porrexero. Inter¬
rogat petrus ioħem ñ uerb̃. s nittu cor¬
poris. iob̃es dñm familiari consilio. cui
summissa uoce expͥmit ꝓditorem:¬

Expanded text:
dixerit in sinu, paulo post ait, ubi dicit supra pectus Jesu. Ipse est Joannes, quem diligebat Jesus non plus omnibus, sed familiarius, ut adolescentem, ut cognatum, ut scriptor gestorum cum ad se veniret, tanquam de alio loqueretur. Per sinum significatur secretum, de quo bibit divinitatis sacramentum. Innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei: Quis est de quo dicit? Itaque cum rcui ego intinctum panem porrexero. Interrogat Petrus Joannem non verbis, sed nutu corporis, Joannes Dominum familiari consilio, cui submissa voce exprimit proditorem
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Si ds̃ clarificatus ẽ in co quia non
ueuit faccre uoluntatẽ suã s pat̾s. et
ds̃ glificabit eũ in se deo: & continuo
fict hec głificatio. Statim namq post
mortẽ resurget bumana natura immor¬
tali ȩt̃nitate: in quo apparebit diñ ha¬
bere in se. qui cam resuscitabit. Uel qͥa m
mox futura quasi iam facta reputant᷑:
pot̾ et ita intelligi. E cce tiaditor indu¬
cit incitatores mortis. flagella crucem.
ħ gła tumphalis hec ẽ. Nunc clarfica¬
bit᷑ filiꝰ hominis. qͥa scĩ qui in tenebns
expectant uidebunt dm̃ anima eius
ministiante qmcito expirabit. & hoc
ẽ qđ dicit. dm̃ clarificari inco. Si cs̾
clariticabit᷑ in eo .i. in m̃bris cius ut ex¬
positum ẽ. constat quia et ds̃ głificabit
cum in seipso. & continuo glificabit.
ne differat᷑ eius unmortał resuttectio.

Expanded text:
a non venit facere voluntatem suam, sed Patris; et Deus glorificabit eum in se Deo, et continuo fiet haec glorificatio. Statim namque post mortem resurget humana natura immortali aeternitate, in quo apparebit Deum habere in se, qui eam resuscitabit. Vel quia mox futura quasi jam facta reputantur, potest et ita intelligi: Ecce traditor inducit mercatores mortis, flagella, crucem, sed gloria triumphantis est haec. Nunc clarificabitur Filius hominis, quia sancti qui in tenebris exspectant, videbunt Deum, anima ejus ministrante quam cito exspirabit. Et hoc est, quod dicit Deum clarificari in eo. Si Deus clarificabitur in eo, id est, in membris ejus, ut expositum est, constat quia Deus et glorificabit eum in seipso, et continuo glorificabit, ne differatur ejus immortalis resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
panem: dedit iude symonis scatiothis
Ꝙ pꝰ bucellam: tunc introuitt in ilũ
sathanas. Dñs ꝑ bucellam tinctam. suũ
expͥmit traditorem. fortassis ꝑ panis tin¬
ctionem illiꝰ significans fictionem. Non
enĩ omĩa que intingunt᷑ abluunt. sed
ñ nulla tingunt᷑. ut inficiant᷑. Si autẽ
bonũ aliqd̃ hec tinctio significat. eidem
bono ingratum. ũ inmertto sequuta est
dampnatio. Nota qͥa intraticrat sathanasᷤ
in cor uidȩ qñ pactus ẽ cum uideis pre¬
cium de sanguine dñi. ut ait lucas. Ue¬
nerat gͦ ad cenam habens diabolum in
cogitatione. pꝰ panem uͦ intrauit in cum
do iniquas ꝑsuasiones cogitationib in¬
iquoꝵ. S mnc intelligere debemꝰ a di¬
abolo uidam plenius eẽ possessũ. sic̃ apłi
qͥ iam pꝰ iesurititionem acceꝑant spm̃ scm̃¬

Expanded text:
monis Iscariotis. Et post buccellam tunc introivit in illum Satanas. Dominus per buccellam tinctam suum exprimit traditorem, fortassis per panis tinctionem, illius significans fictionem. Non enim omnia quae intinguntur abluuntur, sed nonnulla tinguntur ut inficiantur. Si autem bonum aliquod haec tinctio significat, eidem bono ingratum non immerito secuta est damnatio. Nota quia intraverat Satanas in cor Judae, quando pactus est cum Judaeis pretium de sanguine Domini, ut ait Lucas. Venerat ergo ad coenam, habens diabolum in cogitatione; post panem vero intravit in eum, do iniquas persuasiones cogitationibus iniquorum. Sed nunc intelligere debemus a diabolo Judam plenius esse possessum, sicut apostoli qui jam post resurrectionem acceperant Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
accesserunt discipuli ad eũ dicentes
Ubi ius paremus tͥ comedere pascba:
Non habemus domiciliũ: ñ habemꝰ
tabnaculũ. Audiant hoc quib est
cura in edificandis domib marmore.¬
is: & in laquearib aureis. Cognoscãt
omniũ dnm: qͥa locũ ubi reclinaret
ñ habuit. Prima dies azimoꝵ dicit᷑
abiecto ferm̃to pascha .i. agnus occi¬
debat᷑ ad uesꝑam. Qd̃ exponens apls.
ait. Et enĩ pascha nr̃m: immolatus
decima luna sit crucifixus. tam̃ hac no¬
cte qua agnus unmolabat᷑ carnis san¬
guinisq iui mysteria celebranda discipu
lis tradidit. et a iudeis tentus ac ligatus.
ipsiꝰ immolationis .i. passionis suç sa¬
crauit exordium. At iħc dixit. Ite in cuu¬

Expanded text:
accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Ubi vis paremus tibi comedere pascha? BEDA. Non habemus domicilium, non habemus tabernaculum. Audiant hoc, quibus est cura in aedificandis domibus marmoreis et in laquearibus aureis. Cognoscant omnium Dominum quia locum ubi reclinaret n habuit. Prima dies azymorum, dicitur abjecto fermento, pascha id est, agnus occidebatur ad ait: Etenim pascha nostrum immolatus decima quinta luna, sit crucifixus, tamen hac nocte qua agnus immolabatur, carnis sanguinisque sui mysteria celebranda discipulis lebranda, et a Judaeis tentus ac ligatus ipsius immolationis, hoc est, passionis suae, sacravit exordium. At illi dixerunt: U
Abbreviated transcription (Latin):
Parcat hebreuꝰ oui. caro carneꝰ abstulit a
Est petudum. pecudes pꝰ xp̃m sacrifica re
Mortuus ille semel. licet ult᷑ ñ moria
Idem cotidie. sine uulnere sacͥfica
Pams in altari. ds̃ in cruce. nil dubit
Hoc uerbo uitȩ. fieri uita ipsa fat
Ordo sacer: bona traditio. pia uictima. pa
Inde ꝓcul facinus. ꝓcul horror & us ma.
Decretum felix. noua uirtꝰ utile sa
Quo factus sangius liqͦr ẽ uitale laua¬
cruor.
Hec dat᷑ ad uitam ẜ si itus. hunc uere
Qui patͥs ad dextiam sedet & mactat᷑ in
Ecce uides in lege tipos et signa ꝑ

Expanded text:
Parcat Hebraeus ovi, caro carnes abstulit arae. Parcat Hebraeus ovi, caro carnes abstulit arae. Est pecudum, pecudes post Christum sacrificare, Mortuus ille semel, licet ultra non moriatur. Idem quotidie sine vulnere sacrificatur. Panis in altari, Deus in cruce nil dubitetur Haec verbo vitae fieri vita ipsa fated monumentum Ordo sacer, bona traditio, pia victima panis. Unde procul facinus, procul horror et usus inanis. Secretum felix, nona virtus, utile sacrum, Quo factus sanguis liquor est in tale lavacrum. ec datur ad vitam, sed si reus hunc verearis, Qui Patris ad dextram sedet, et mactatur in aris, Ecce vides in lege typos et signa pe
Abbreviated transcription (Latin):
signa ꝓ reb accipiant. Ilud qͦ maxime
derident qd̃ panis et uini spẽs quida dict̃
in acre appatere. quida uͦ sensus corporeoᷤ
falli. post conuersionẽ paner uni ĩ carnẽ
isanguinẽ xp̃i.  Egregius autẽ quidam
ucisificator. ip̃c i sane sensit & dixit.
Int̾utrumq diu fuit alt̃ sacrific
Ritus. et obtinuit uim qualc̃cumq pia ndi
Agnus enĩ legis carnales diliut
Agnũ p̃signans. qui nos lauat nostia f actus.
Hoc semel oblato. cursũ por illo pe
dq fuit signum. p̃sens effectus abegit.
Quis locus aurore pꝰqmͣ sol ucnit ad
Duis locus ẽ uotis. tencat cũ nauita poortũ.
Lex aurora fuit. bos. et cap᷑ uota fu
Crux sol. crux portus. hecẽ. ca. preteriere.
Crux clausit tempłi. crux solũ enignata le
Sub ctuce cessat ephot. ꝙ deficit unctio it grͦ
Hyreus. ouis. pasler. ueruex. & ad eps intul
N il preconat. ds hostia finis e.  uitu

Expanded text:
signa pro rebus accipiant. Illud quoque maxime signa pro rebus accipiant. Illud quoque maxime derident quod panis et vini species quidam dicunt in aere apparere; quidam vero sensus corporeos falli, post conversionem panis et vini in carnem et sanguinem Christi. Egregius autem quidam versificator sane sensit, et dixit: Inter utrumque diu fuit alter sacrificandi Ritus, et obtinuit vim qualemcunque piandi. Agnus enim legis, carnales diluit actus. Agnum praesignans, qui nos lavat hostia factus. Hoc semel oblato, cursum prior ille peregit. Quodque fuit signum, praesens effectus abegit. Quis locus aurorae, postquam sol venit ad ortum? Quis locus est votis, teneat cum navita portum? Lex aurora fuit, bos et capra, vota fuere. Crux sol, crux portus, haec est, ea praeterire. Crux clausit templum, crux solvit aenigmata legis. Sub cruce cessat ephod, et deficit unctio regis. Hircus, ovis, passer, vervex et adeps vitulorum, Nil proeconantur, Deus hostia, finis eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ȩt̃initas ẽ: ds̃ de uirgine natus ẽ. Dens est
ĩmortał: ds̃ in cruce mortuus ẽ. Deus ẽ im¬
mensus. ds̃ in sepuichro iacuit. Ds̃ ẽ im¬
mutabił. illocalis. ds̾ a morte surrexit. ce¬
los ascendit. ¶Hic ex officio comm̃itatoris
uel ad eligendum uł ad euitandum pluri¬
ia ꝓponemus. salua pace cccłiȩ quorũdã
notabimus opimonem. Uirtus enĩ sese
diligit asꝑnat᷑q contiaria. nec uitare uiciũ
nͥ cognitũ pot̾. Sunt ñnulli ĩmo forsitan
multi. s uix notari possunt. qui cũ dam¬
nato bcitngario idem sentiunt. & tñ eunõe
cũ eccłia damnant. In hoc uideł damnãt
cũ. qͥa formã uerboꝵ eccłiȩ abiciens. nu¬
ditate sermonis scandalum mouebat. Non
sequebat᷑ ut dicunt usum sc̃pturaꝵ. que
passim res significantes tanqm significataᷤ
appellant. p̃sertim in sacram̃tis. ut eor
iuirtutes expͥmant. Aliis uͦ latent̃ impo¬
nunt qd̃ ñ intelligant tropos et figurataᷤᷤ
loquutiones: ideoq miserabili moite aĩe.

Expanded text:
t immortalis, Deus in cruce mortuus est, Deus est immensus, Deus in sepulcro jacuit, Deus est immutabilis, illocalis, Deus a morte surrexit, coelos ascendit. Hic ex officio commentatoris, vel ad eligendum, vel ad evitandum plurima proponentis, salva pace Ecclesiae, quorumdam notabimus opiniones. Virtus enim sese diligit, aspernaturque contraria, nec vitare vitium nisi cognitum potest. Sunt nonnulli, imo forsan multi, sed vix notari possunt, qui cum damnato Berengario idem sentiunt, et tamen eumdem cum Ecclesia damnant. In hoc videlicet damnant eum, quia formam verborum Ecclesiae abjiciens, nuditate sermonis scandalum movebat. Non sequebatur, ut dicunt, usum Scripturarum, quae passim res significantes tanquam significatas appellant, praesertim in sacramentis, ut eorum virtutes exprimant. Alii vero latenter imponunt, quod non intelligant tropos et figuratas locutiones, ideoque miserabili morte animae
Abbreviated transcription (Latin):
dans in se potestatem. ut qͥa uoluntatis
cͥmen ꝑ facto pensat᷑: inuidia ꝑageret
re. qd uoluntate iam fecciat. Fẽstinat
dñs in bonum salittis fideliũ. qd̾ uidaᷤ
oꝑat᷑. s non sibi. Multi quippe bonũ ut
iudas faciunt. s nicħ ꝓficit ilł. Hoc autẽ
nemo sciuit discumbentiũ: ad quid due¬
ut ei. Quidam eñ putabant qͥa loculos

Expanded text:
dans in se potestatem, ut quia voluntatis crimen pro facto pensatur, invidia perageret re, quod voluntate jam faceret. Festinat Dominus in bonum salutis fidelium, quod Judas ed non sibi. Multi quippe bonum ut Judas faciunt, sed nihil proficis illis. Hoc autem nemo scivit discumbentium, ad quid dixerit ei. Quidam enim putabant q
Abbreviated transcription (Latin):
uob̃ dat᷑. Postqm̃ typicũ pascha fuerat
impletũ. et agni carnes cum apłis co¬
mederat. assumit panem qui confortat
cor hominis. & ad uerũ pasche trans¬
gredit᷑ sacramentũ. ut qͦmͦ in p̃figuia¬
tione eius melchisedech summi di sa¬
cerdos pan̾e & uinũ fecctat. ipse quoq
in ui̾tate sui corꝑis & sanguinis re¬
p̃sentaret. Beda in marcħn. Panẽ gr̃a
certi sacram̃ti pͥusqmͣ frangeret benecdix̃.
qͥa naturã humanã qmͣ passurus assũ¬
psit grã diuinȩ uirtictis impleuit. Be¬
nedixit & fregit: quia homine assum¬
ptum ita morti subdere dignatus ẽ. ut
ei diuinȩ immortalitatis ineẽ poten¬
tiam demonstraret ꝑcitam resurrectio¬
nem. Idem in lucam. Finitis pasche ue-
ꝓ carne et sanguine agni. suȩ carnis
& sanguinis sacramentũ. in pane et
uino monstraret. Frangit panem que
porrigit. ut ostendat corporis sui fracti¬
onem. ñ sine sponte sua futuram. Quod
ait discipuł tale ẽ. Accipite. et m̃te. &

Expanded text:
ON. Postquam typicum pascha fuerat impletum, et agni carnes cum apostolis comederat, assumit panem qui confortat cor hominis, et ad verum paschae transgreditur sacramentum, ut quomodo in praefiguratione ejus Melchisedech summi Dei sacerdos panem et vinum fecerat, ipse quoque in veritate sui corporis et sanguinis repraesentaret. Beda in Marcum: « Panem gratia certi sacramenti, priusquam frangeret, benedixit; quia naturam humanam quam passurus assumpsit, gratia divinae virtutis implevit. Benedixit et fregit, quia hominem assumptum ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis inesse potentiam demonstraret per citam resurrectionem. » Idem in Lucapro carne et sanguine agni, suae carnis et sanguinis sacramentum in pane et vino monstraret. Frangit panem quem porrigit. ut ostendat corporis sui fractionem non sine sponte sua futuram. Quod ait discipulis, tale est: Accipite et mente et
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ in quo sꝑaui: qui edebat panes. in
magnificauit suꝑ me supplantationẽ
Elegit quidẽ dñs uidam. ad ulud qq
de eo factum ẽ in salutem alioꝵ. unde¬
cim uͦ elegit sͥ sequaces: ut beati ficient.
Unde alibi. Elegi uos duo decum: & unꝰ
diabolus ẽ. A modo dico uob̾ pͥusqm̃
fiat ut credatis cum factũ fuctie: qͥa ego
sũ. Ac si dicat. Hucusq toleraui & tã¬
cui. s iam noto ꝓditorẽ. anteqm̃ fiat
qd̾ cito facturus ẽ: ut pꝰea credatis quia
ego sũ ille de quo scͥptura illa p̃oixit.
Cum gͥ exemplo suo docuenit apłos
humiliationẽ & calcanei passionem.
supponit qͦ consolet᷑ eos honorem. qd̃
ipse & pat̾ incis itcipiet᷑:¬

Expanded text:
avi, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem . Elegit quidem Dominus Judam ad illud, quod de eo factum est in salutem aliorum, undecim vero elegit sibi sequaces, ut beati fierent. Unde alibi: Elegi vos duodecim, et unus diabolus est . Amodo dico vobis, priusquam fiat, ut credatis cum factum fuerit, quia ego sum. Ac si dicat: Hucusque toleravi et tacui, sed jam noto proditorem antequam fiat, quod cito facturus est, ut postea credatis quia ego sum ille de quo Scriptura illa praedixit. Cum igitur exemplo suo docuerit apostolos humiliationem et calcanei passionem, supponit quo consoletur eos honorem, quod ipse et Pater in eis recipiet
Abbreviated transcription (Latin):
b. Tunc eccłiasticȩ pecuniş forma ẽinsti¬
tuta: uͥ intelligeremꝰ qd̾ precepit ñ cogitan¬
dum de crastino. ñ ad hoc fuisse p̃ceptium
ut nich pecuniȩ scruct᷑ a sc̃is. s ne deo ꝓ
ista scruiat᷑. & ꝓpt̾ inopiȩ timorem iusti

Expanded text:
 ecclesiastice peccunie forma est instituta, ut intelligeremus, quod precepit non esse cogitandum de crastino non ad hoc fuisse preceptum, ut nichil peccunie servetur a sanctis, sed ne deo propter ista serviatur et propter inopie timorem
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ꝑcamus. Uel in fincm .i. in mortem.
ñ qd morte terminet᷑ xp̃i dilectio. ħ in
tantũ dilexit. qđ usq ad mortẽ. dilett¬
o eum ꝑduxit. In quo exempłu dedit.
ut om̃s in di iu̾tate ꝑmaneant usq
urgit a cena. & ponit uestim̾̃ta
sua. Et cum accepisset linteum:
ctus. Ex magna humilitate ñ dedi¬
gnatus ẽ lauare pedes illi etiã. cuius
manꝰ iam p̃iudebat in scelere. Quid
mirũ si posuit uestim̃ta qui cũ in
forma dĩ cẽt. semet ipsum exinaniuit.
Quid mitũ si p̃cinxit se linteo. qͥ formã
serui accipiens. habitu inuentus ẽ ut
homo: Quid mirũ si misit aquã
in pelum. uñ lauaret pedes discipu¬
lors. qui in t̾ram sanguinẽ fu̾dit
qͦ unmundiciã dilucret peccatorꝓ:
Quid mirũ si linteo qͦ erat p̾cinctus. pe¬
des qͦs lauerat tersit. qui carne qua erat
indictus ȩuangłistarum uestigia confir¬
mauit: Uenit gͦ ad symonẽ pettũ: & di¬
cit ei petrus. Dũe tu mͥ lauas pedes:
Non ẽ intelligendũ qđ pꝰ aliqͦs uenisset

Expanded text:
amus. Vel in finem, id est in mortem, non quod morte terminetur Christi dilectio, sed in tantum dilexit quod usque ad mortem dilectio eum perduxerit. In quo exemplum dedit, ut omnes in Dei veritate permaneant usque us a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteum, ctus. Ex magna humilitate non dedignatus est lavare pedes illi etiam, cujus manus jam praevidebat in scelere. Quid mirum si posuit vestimenta: Qui cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit? Quid mirum si praecinxit se linteo, qui formam servi accipiens, habitu inventus est ut homo? Quid mirum si misit aquam in pelvim, unde lavaret pedes discipulorum, qui in terram sanguinem fudit, quo immunditiam dilueret peccatorum? Quid mirum si linteo quo erat praecinctus, pedes quos laverat tersit, qui carne qua erat indutus, evangelistarum vestigia confirmavit? Venit ergo ad Simonem Petrum, et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Non est intelligendum quod post aliquos venisset
Abbreviated transcription (Latin):
dit sic̃ scriptum ẽ de illo mcclxxxii.
qui pudore ñ uincit᷑. timore corrigat᷑.
Etiam hodie uc illi qui altarib sacro¬
scĩs malignus accedit. ꝙ p̃cordus ali¬
quo scelere pollittis. Bonum erat ei:
si natus ñ fiusset homo ille. Si in ut̾o
matͥs mortuus fuisset ne uiuus nas-¬
cerct᷑. in comparatione mali qd postea
ticum mare dulciꝰ cẽ qmͣ cecera maria:
.i. minus amarũ. Uelusitate & sim¬
plicit᷑ dictum ẽ. multo meliꝰ eẽ ñ sub¬
sistere. quã male subsistere: ut si de a¬
liquo pessimo diccret᷑. Melius ec̃t illi:

Expanded text:
dit, sicut scriptum est de illo. M.dit, sicut scriptum est de illo. M.qui pudore non vincitur, timore corrigatur. BEDA. Etiam hodie vae illi qui altaribus sacrosanctis malignus accedit, et praecordiis aliquo scelere pollutis. Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille. Si in utero matris mortuus fuisset, ne vivus nasceretur, in comparatione mali quod postea ticum mare dulcius quam caetera maria, id est, minus amarum. Vel usitate et simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere, quam male subsistere, ut si de aliquo pessimo diceretur: Melius esset illi