comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N eq enĩ aliud meliꝰ & aliud det̾ius. aut aliud
maius & aliud breuiꝰ: qđ iã parit̃ ñ est. Qiud
aut̃ int̾ ÷ qͦ mortis genere uita ista finiat᷑.
quando ille ciuifinit᷑. it̃ũ mori ñ cogitͥ: cũ
aut unicuiq mortaliũ sub qotidianis uitȩ
huiꝰ casib innumerabiles mortes qͦdã mͦ
cõminent᷑. quãdiu incertũ ÷ quȩnã carum
uent᷑a sit: quȩro utrũ satiꝰsit unã ꝑ p&i
moriendo. an om̃s timere iuuendo Nec
ignoro quã citiꝰ eligat᷑ diu uiuere subtimo¬
re tot mortiũ: ꝗ semel moriendo nullam
deinceps formidare. Sed aliud ÷ qđ carnissex
sus infirmit̃ pauidus refugit : aliud qd m̃tis
ratio diligent̃ enucleata coniuncit: M ala
mors putanda ñ ÷. quã bona uita p̃cesserit
N eq enĩ fac̃ malã mortẽ : nisi qđ seqͥt᷑ mortẽ Nor
itaq multũ curandũ ÷ eis qui necessario moritu¬
ris. qͥd accidat ut moriant᷑: sed moriendo qͦ

Expanded text:
Neque enim aliud melius et aliud deterius, aut aliud Neque enim aliud melius et aliud deterius, aut aliud maius et aliud breuius est, quod iam pariter non est. Quid autem interest, quo mortis genere uita ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub cottidianis uitae huius casibus innumerabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est quaenam earum uentura sit, quaero utrum satius sit unam perpeti moriendo an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam citius eligatur diu uiuere sub timore tot mortium quam semel moriendo nullam deisus infirmiter pavidus refugit, aliud quod mentis ratio diligenter enucleata convincit. Mala mors putanda non est, quam bona vita praecesserit. Neque enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum curandum est eis, qui necessario morituri sunt, quid accidat ut moriantur, sed moriendo quo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facultates sed ipsas cupiditates talib dig¬
nas eẽ eruciatib. Siuͦ uitȩ melioris ꝓposi¬
to reconditũ aurũ argentũq ñ habebant:
nescio quidẽ utrũ cuquã tali acciderit.
ut dũ hab̾e credit᷑ torqueret᷑ : uerũ tam̃
&iã si accidit. ꝓfecto qui int̾̃ illa torm̃ta
pauꝑt̾atẽ scãm confitebat᷑: xp̃m confitebat᷑
cede torqueri multos inquiuñ & iã xp̃ianosfa¬
mes diutna uastauit. Hoc qͦq in usussuos
boni fideles pie tolerando ũterunt. Quos
enĩ fames necauit: malis uitȩ huiꝰ sicut
corporis morbus eripuit. Quos aut̃ non
necauit: docuit parcius uiuere. docuit
xp̃iani int̾fectisunt. multi multarũ mor¬
tiũ fȩda uarietate consũpti. hoc si ȩgre
ferendũ ÷: om̃ib qͥ in hac uita ꝓcreatisutiq
cõmune est Hoc scio. neminẽ fuisse mortuũ.
qͥñ fuerat aliquando moritͥus Finis aut̃
uitȩ: tã longã quã breuẽ uitã. hoc idẽ facit

Expanded text:
non facultates, sed ipsas cupiditates talibus dignon facultates, sed ipsas cupiditates talibus dignas esse cruciatibus. Si uero uitae melioris proposito reconditum aurum argentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uerum tamen etiamsi accidit, profecto, qui inter illa tormenta paupertatem sanctam confitebatur, Christum confitebatur. cede torqueri. Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere, docuit Christiani interfecti sunt, multi multarum mortium foeda uarietate consumti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem uitae tam longam quam breuem uitam hoc idem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
atis: ut bona sua hostib ꝓdereN: illi uͦ nec
prodere nec ꝑdere potuer̃ bonũ qͦ ipsi
bonierant. Si aut̃ torqueri quã mãmona
iniquitatis ꝓdere maluer̃: boni ñ eranit.
Admonendi aut̃ fuerant. qui tanta patie¬
bant᷑ pauro. quanta eexit sustinenda
ꝓ xp̃o: ut eũ potius diligere discerenat. qui
ꝓse passos aet̾na felicitate ditaret. ñ aurũ et
argentũ ꝓquo pati miserrimũ fuit. seum̃ti¬
endo occultaret᷑. seu uerũ dicendo ꝓderet᷑
Nãq int̾ torm̃ta nemo xp̃m confitendo amisit.
nemo aurũ nisi negando seruauit. Quoeireca
utiliora erant fortasse torm̃ta. quȩ bonũ
incorruptibile amandũ docebant: quã illa
bona quȩ sine ullo utili fructu dnos sui
amore torquebant: Sed qͥdã &iã ñ haberi¬
tes qͦd ꝓdereat : dũ ñcredunt᷑ tortisunt.
Ethi forte hab̾e cupiebant: nec seã uoluntate
pauꝑes erant. Quib demonstrandũ fuit.

Expanded text:
ati sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi uero nec ati sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi uero nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem torqueri quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret, non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu uerum dicendo proderetur. Namque inter tormenta nemo Christum contitendo amisit, nemo anrum nisi negando seruauit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant nec sancta uoluntate pauperes erant; quibus demonstrandum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
accederet: quanto certiꝰ & securiꝰ gaudere
potuer̃ qui monitu dĩ sui illłe migrauert᷑.
quo accedere om̃ino ñ poss&: unde pau¬
linus nr̃ nolensis ep̃s exopulentissi modi¬
uite uoluntate pauꝑrimꝰ. & copiosissime
sc̃s. quando & ipsã nolã barbari uastaue¬
runt: cũ abeis teneret᷑. sic incorde suo ut
abeo pͦea cognouimꝰ p̃cabat᷑. Dñe ñ excru¬
cier ꝓpt̃ aurũ & argentũ : ubi enĩ sinit
om̃ia mea tuscis. Ibi enĩ habebat om̃ia
sua. ubi eũ condere & thesaurizare ille
monuerat. qui haec mala mundo uentura
p̃dixerat. Ac ꝑ hoc qui dño suo monenti
obȩdierant ubi & qͦmͦ thesauritare de¬
bereÑ nec ipsas diuitias t̾renas barba¬
ris incursantib amiserunt. Quos aut̃
ñ obȩdisse penituit. qͥd de talib reb fa¬
ciendũ eẽt. siñ p̃cedente sapientia. certe
c̃sequente exꝑientia didicer̃. At enĩ
qͥdã boni & iã xp̃iani torm̃tis excruci¬

Expanded text:
accederet; quanto certius et securius gaudere accederet; quanto certius et securius gaudere potuerunt qui monitu Dei sui illuc migraverant, quo accedere omnino non posset? Unde Paulinus noster, Nolensis epuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruci
Abbreviated transcription (Latin):
diuites sint in oꝑib bonis. facile tribuaÑ.
cõmunicent.: thesauritent sibi fundam̃tũ
bonũ infuturũ. ut apphendadit uerã uitã
Haec quide suis diuitus faciebant. magnisunat
lucris leuia dãpna solati. plusq lȩtati exhis
quȩ facile tribuendo tutius seruauerunt.
quã contristati exhis quȩ timide retinendo
facilius amiseruait. Hoc enĩ potuit int̾ra
ꝑire : qđ piguit inde transferre Nã qui re¬
ceperunt consiliũ dñi sui dicentis. nolite
uob̾ condere thesauros int̾ra. ubitinea &ru¬
bigo ext̾minant : & ubi fures effodiunt & furari¬
tur. sed thesauritate uob̃ thesaurũ incaelo
quo fur ñ accę dt neq tinea corrũpit:
U bi ÷ enĩ thesaurus tuus ibi erit & cortuũ:
Tribulationis tẽpore ꝓbauer̃ quã recte sapu¬
erint. ñ contẽpnendo ueracissimũ p̃ceptorẽ
& thesauri sui fidelissimũ. inuictissimũq
custodẽ. Nã simulti gauisis ibise habuis¬
se diuitias suas qͦ contrꝰ git ut hostisñ

Expanded text:
le tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis thesaurum in caelo, quo fur non accedit neque tinea corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis teerint, non contemnendo veracissimum praeceptorem t thesauri sui fidelissimum invictissimumque custodem. Nam si multi sunt gavisi, ibi se habuisse divitias suas, quo contigit ut hostis non
Abbreviated transcription (Latin):
eus de cruce acceptũ. diligent̃ atq honori¬
fice tegendũ sepeliendũq curarunt. Uerũistȩ
auctoritates ñ hoc admonent qđ insit cada¬
uerib sensus: sed ad dĩ ꝓuidentiã cui placent
&iã talia pietatis officia. corpori qͦq mortuoꝵ
ꝑtinere significant. ꝓpt̃ fidẽ resurrectionis
astruendã. Vbi & illud salubrit̃ discit᷑. quanta
possit eẽ remuneratio ꝓ elmosinis quas uiuexi¬
tib & sentientib exhibemꝰ. si neq hoc apuddm̃
perit qđ exanimis hominũ m̃bris officii diliger

Expanded text:
eius de cruce acceptum diligenter atque honorieius de cruce acceptum diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribus sensus, sed ad dei prouidentiam, cui placent etiam talia pietatis officia, corpora quoque mortuorum pertinere significant propter fidem resurrectionis astruendam. ubi et illud salubriter discitur, quanta possit esse remuneratio pro elemosynis, quas uiuentibus et sentientibus exhibemus, si neque hoc apud deum perit, quod exanimis hominum membris officii dilig
Abbreviated transcription (Latin):
ganis & uasis ad om̃ia hona oꝑa sc̃s usus : sp̃s
Si enuĩ pat̾na uestis & anulus. ac siquidhuiꝰ
modi tanto cariꝰ ÷ posteris. quanto erga
parentes maior affectus: nullo modo ipsa spnexi¬
da sunt corpora. quȩ utiq multo familiarius
atq coniunctius quã quelib& indum̃ta ges¬
tamꝰ haec enĩ ñ ad ornam̃tũ uł adiutorium
qđ adhibet᷑ extrinsecus: sed ad ipsã naturã ho¬
minis ꝑtinent. Unde & antiquoꝵ iustoꝵ funera.
officiosa pietate curata sunt. & exequiȩ cele¬
bratȩ. & sepultura ꝓusa. ipsiq dũ uiuerent.
de sepeliendis uł &iã transferendis suis corpo¬
rib filiis mandiuer̃. & tobias sepeliendo
mortuos. dm̃ ꝓmeruisse teste angło cõm̃datur
pse quoq dñs die t̃cia resurrecturus. religiosȩ
mulieris bonũ opus p̃dicat. p̃dicandũq com¬
mendat. quod unguentũ p̃tiosũ suꝑ m̃bra eiꝰ
effuderit. atq hoc adeũ sepeliendũ fecerit.
Et laudabilit̾ cõmemnorant᷑ in euangłio. qͥ corpꝰ

Expanded text:
asis ad omnia bona opera sancte usus est spiritus. si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrecturus religiosae mulieris bonum opus praedicat praedicandumque commendat. quod unguentum pretiosum super membra eius effuderit atque hoc ad eum sepeliendum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uniũsã cuutatẽ dõs colentẽ infelicẽ eẽ ñ posse.
unũ uͦ honunẽ posse: Quod uidelic& potentia
dõꝵ suoꝵ multos potius sit idonea conseruare
quã singulos: cũ multicudo const& exsingulis
Si aut̃ dicunt marcũ regulũ &iã in illa captiui¬
tate illisq cruciatib corporis. animi uirtute
beatũ eẽ po se: uirtꝰ potiꝰ uera quȩrat᷑ qͣbeata
possit cẽ & ciuitas. Neq enĩ aliunde beata
ciuitas. aliunde homo: cũ aliud ciuitas ñ sit quã
concors hominũ multitudo. Quã obrẽ ñdũ
int̾im disputo qualis in regulo uintus fuit suf¬
ficit nẽ qđ isto nobilissimo exemplo cogunt᷑
fateri. ñ propt̃ coporis bona. uł earũ rerũ quȩ

Expanded text:
uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum uero hominem posse, quod uidelicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea conseruare quam singulos, cum multitudo constet ex singulis. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captiuitate illisque cruciatibus corporis animi uirtute beatum esse potuisse, uirtus potius uera quaeratur, qua beata esse possit et ciuitas. Neque enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Quam ob rem nondum interim disputo, qualis in Regulo uirtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri non propter corporis bona uel earum rerum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ad utrũq concludã : dõs certe ille sic coluit:
ut ꝓpt̃ iu iurandi fidẽ. nec maneret in patria:
N et inde quolib& ire sed ad suos acerriminimicos¬
redire minime dubitar&. Hoc sihiuc uitȩ utile
existimabat. cuiꝰ tã horrendũ exitũ meruit.
ꝓculdubio fallebat᷑. Suo quippe docuit exẽplo
nihil dõs adistã tẽporilẽ felicitatẽ suis ꝓdesse
cultorib quando qͥdẽ ille eoꝵ dedit᷑ cultui &
uictus & captiuus abiductus ÷ & qͥnoluitalit̃
quã ꝑcos uirauerat facere: nouo ac pͥus in¬
audico miniũq horribili supplicii genere cru
tẽporib xp̃ianis. idõ dicentes urbi accidisse.
illã calamitatẽ. quia dõs suos colere desticit.
cũ potuerit & iã illos diligentissime colenstã
infelix fieri: quã ille regulus fuit: nisi forte cora¬
tra clarissimã ueritatẽ tanta quisqͣ. dem̃tia
mirae cęcitatis obnitit᷑: ut contendere audeat

Expanded text:
ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicosredire minime dubitaret. Hoc si huic uitae utile existimabat, cuius tam horrendum exitum meruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus, quando quidem ille eorum deditus cultui et uictus et captiuus abductus et, quia noluit aliter quam per eos iurauerat facere, nouo ac prius inaudito nimiumque hon\'ibili supplicii genere cructemporibus Christianis, ideo dicentes Urbi accidisse illam calamitatem, quia deos suos colere destitit, cum potuerit etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam ueritatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat
Abbreviated transcription (Latin):
sius romã miser̃ pͥus iuratione constrictũ. si qđ
uolebant minime ꝑegisset. rediturũ eẽ chartaginẽ
Prexit ille. atq insenatu contraria ꝑsuasit. qm̃
tiuos. Nec pͦhanc ꝑsuasionẽ asuis adhostes
redire compulsus est. Sed quia uirauerat:
id sponte cãpleuit. At illi eũ excogitatis atq
horrendis cruciatib necauerunt. Inclusũ qͥppe
angusto ligno ubistare cogeret᷑. clauisq acu¬
tissimis undiq confixo. ut se innullã eius partẽ
sine pęnis a trocissimis inclinaret. & iã uigi¬
lando ꝑemerunt. Merito certe laudant uir¬
tutẽ tã magna infelicitate maiorẽ. Et ꝑdõsille
iurauerat: quoꝵ cultu ꝓhibito has generihuma¬
no clades isti opinant᷑ infligi Qui gͦ ꝓpt̃ ea
colebant᷑ ut istã uitã ꝓsꝑã redderent. siuerũ
iuranti has irrogari penas seu uoluer. seu ꝑmi¬
serunt. quid ꝑiuro grauius iratifacere potu¬
erunt : Sed cur ñ rationationẽ meã potius

Expanded text:
suis Romam miserunt, prius iuratione constrictum, si quod suis Romam miserunt, prius iuratione constrictum, si quod uolebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille adque in senatu contraria persuasit, qutiuos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire conpulsus est, sed quia iurauerat, id sponte conpleuit. At illi eum excogitatis adque horrendis cruciatibus necauerunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clauisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam eius partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam uigilando peremerunt. Merito certe laudant uirtutem tam magna infelicitate maiorem. Et per deos ille iurauerat, quorum cultu prohibito has generi humano clades isti opinantur infligi. Qui ergo propterea colebantur, ut istam uitam prosperam redderent, si uerum iuranti has inrogari poenas seu uoluerunt seu permiserunt, quid periuro grauius irati facere potuerunt? Sed quur non ratiocinationem meam potius
Abbreviated transcription (Latin):
incaptiuitate tres pueri fuit danihel. fuer̃
alii ꝓphetȩ.: nec ds̃ defuit consolator. Sic gͦ
ñ deseruit fideles suos sub dñatione gentis
lic& barbarȩ tam̃ humanȩ. qͥ ꝓphã ñ deferuit
nec in uiscerib beluȩ. Haec qͦq illi cũ quib¬
agimꝰ malunt irridere quã credere Quitam̃
insuis litteris credunt. arionẽ methymncũ no¬
bilissimũ eytharistã. cũ eẽt deiectus enaui.
exceptũ delfini dorso. & ad t̾ras eẽ ꝑuectum
Uerũ illud nr̃m de iona ꝓpħa. in credibilius::
plane incredibilius. qͥa mirabilius: et
mirabilius. quia potentius. Habent tam̃ ista de
captiuitate. religionis causa & iã sponte tole¬
randa : & insius p̃claris uiris nobilissimũ exẽplũ¬
Marcꝰ regulus ĩperator popłi romani. captiuus apđ
chartaginẽses fuit. Quicũ mallent aromanis
suos reddi quã eoꝵ tenere captiuos: ad hoc
impetrandũ &iã istũ p̃cipue regulũ cũ legatis

Expanded text:
in captiuitate tres pueri, fuit Daniel, fuerunt in captiuitate tres pueri, fuit Daniel, fuerunt alii prophetae; nec Deus defuit consolator. Sic ergo non deseruit fideles suos sub dominatione gentis, licet barbarae, tamen humanae, qui prophetam non deseruit nec in uisceribus beluae. Haec quoque illi, cum quibuagimus, malunt inridere quam credere, qui tamen in suis litteris credunt Arionem Methymnaeum, nobilissimum citharistam, cum esset deiectus e naui, exceptum delphini dorso et ad terras esse peruectum. Verum illud nostrum de Iona propheta incredibilius est. Plane incredibilius quia mirabilius, et mirabilius quia potentius. CAPUT XV. De Recaptiuitate religionis causa etiam sponte toleranda et in suis praeclaris uiris nobilissimum exemplum. M. Regulus, imperator populi Romani, captiuus aput Carthaginienses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi quam eorum tenere captiuos, ad hoc inpetrandum etiam istum praecipue Regulum cum legatis
Abbreviated transcription (Latin):
chac de corporibisius uł condendis uł tranfferexi¬
dis. ꝓphico spũ dicta intelligi uoluerunt
Non autẽ hic locus ÷ ut ea ꝑtractemus cum
sufficiant ista quȩ diximus Sed si eaquȩ sus¬
tentandis uiuentib sunt necessaria sic̃ uictus
& amictꝰ. quãuis cũ graui afflictione desint.
ñ frangunt in bonis pferendi tolerandisiuir.¬
tutẽ: nec eradicant ex animo pietatẽ. sedex¬
ercitatã faciunt fecundiorẽ: quanto magiscũ
desunt eaquȩ curandis funerib condendisq
corporib defunctoꝵ adhiberi solent. ñ effici¬
unt miseros. in occultis pioꝵ sedib iã quietos:
ac ꝑhoc quando ista cadauerib xpĩanoꝵ in illa
magnae urb uł &iã alioꝵ oppidoꝵ uastatione
defuerunt: nec uiuoꝵ culpa ẽ. qui ñ potueruas
ista p̃bere. nec pęna mortuoꝵ qͥ ñ possunt ista
ductisunt. hoc sane miserrimũ ÷ : si aliqͦ duci
potuer̃. ubi dm̃ suũ ñ inuener̃. Sunt inscrip¬
turis scĩs huiꝰ & iã cladis magna solatia p̃uer̃

Expanded text:
 condendis uel transferendis prophetico spiritu dicta intellegi uoluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista, quae diximus. Sed si ea, quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut -uictus et amictus, quamuis cum graui adflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtutem nec eradicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea, quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhiberi solent, non efficiunt miseros in occultis piorum sedibus iam quietos! Ac per hoc quando ista cadaueribus Christianorum in illa magnae urbis uel etiam aliorum oppidorum uastatione defuerunt, nec uiuorum culpa est, qui non potuerunt ista praebere, nec poena mortuorum, qui non possunt ista ducti sunt. Hoc sane miserrimum est, si aliquo duci potuerunt, ubi Deum suum non inuenerunt. Sunt in scripturis sanctis huius etiam cladis magna solacia. Fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
plissimȩ basilicȩ implendę popło cui parce¬
ret᷑ eligerent᷑ & decernerent᷑. ubi nemofe¬
riret᷑. unde nemo raperet᷑. qͦ lib̾andi multi
amiserantib hostib ducerent᷑. unde capti¬
uandi ulli nec acrudelib hostib abducerent᷑.
hoc xp̃i nomini. hoc xp̃iano tẽpori tribuen
gratus. qͥsqͥs laudanti reluctat᷑: insanus est¬
Absit ut prudens quisꝗ hoc feritati ĩput& bar¬
baroꝵ. Truculentissimas & seiussimas m̃tes
ille t̾ruit. ille frenauit. ille tẽperauit. qui
ꝑpropħam tantũ ante dixit. Uisitabo in
uirga iniqͥtates eoꝵ. & in flagellis peccata

Expanded text:
plissimae basilicae implendae populo cui parceplissimae basilicae implendae populo cui parceretur, eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde captivandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur; hoc Christi nomini, hoc christiano tempori tribuendgratus; quisqAbsit, ut prudens quisquam hoc feritati inputet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis
Abbreviated transcription (Latin):
abstiniusse laudat᷑. Nã cũ ei scriba suggesfiss&
quid de signis dõꝵ quȩ multa capta fuerant
fieri iuberet: continentiã suã &iã iocando
condiuit. Quȩ siuit enĩ cuꝰ modi eẽnt & cũ
ei ñ solũ multa grandia uerũ &iã renũtiarent᷑
armata : relinqͣmꝰ inquit tarentinis dosiratos.
Cũ igit᷑ nec illiꝰ flecũ. nec huꝰ risũ. nec illiꝰ
castã miscł̾iam. nec huiꝰ facetã c̃tinentiam.
romanarũ rerũ gestarũ scriptores tacere
potuerint : quando p̃termitteret᷑ si aliqͥb
hominib in honorẽ cuipiã dõꝵ suoꝵ sicpe¬
ꝑcissexit. ut in qͦquã templo cedẽ uł captiui
onis trudidationis dep̃dationis. ẽcremationis.
afflictationis. in ista recentissima romana clade
cõmissũ ÷: fecit hoc consuetudo belloꝵ. Quod
aut̃ nouo mͦ factũ ÷ qđ inusitata rerũ facie
ĩmanitas barbara tãmitis apparuit. ut am¬

Expanded text:
abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando condiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam nec huius facetam continentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam temonis, trucidationis, depraedationis, concremationis, afflictionis, in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum. Quod autem more novo factum est, quod inusitata rerum facie immanitas barbara tam mitis apparuit, ut am
Abbreviated transcription (Latin):
sec lib̾arct᷑. Anilli faciebant & scriptores
earũdẽ rerũ gestarũ ista reticebants ita uͦ.
qui ea quȩ laudarent maxime requirebaq.
ista p̃clarissima scđm ipsos pietatis indicia
p̃terirent : Egregius romani nom inis marcus.
marcellus. qͥ siracusas urbẽ ornatissimã cepit.
refert᷑ eã pͥus fleuisse seruit᷑am. & ante eius
sangumẽ suas illi lacrimas effudise Gessit
& curã pudiciꝰe  in hoste seruandȩ Nã pͥusquã
oppidũ uictor iussiss& inuadi: constituit edic: ał editionẽ¬
to nequis corpus libũ uiolar& Fuersa ÷ tam̃
ciuitas more belloꝵ: nec uspiã legit᷑ abimꝑatore
tã casto atq clem̃ti fuisse p̃ceptũ: ut qͥsquis
ad illud uł illud tẽplũ fugiss&. hab̾et᷑ illesus
Quod utiq nullo mͦ p̃teriret᷑: quando nec
eius fletꝰ. nec quod edixerat ꝓpudicitia mini¬
me iuolanda potuit taceri fabius tarentinȩ
urbis euersor. asimulacroꝵ dep̃datione se

Expanded text:
set liberaretur. set liberaretur. earumdem rerum gestarum ista reticebant? Itane vero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus, qui Syracusas, urbem ornatissimam, cepit, refertur eam prius flevisse ruituram, et ante ejus sanguinem suas illi lacrymas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum, nec uspiam legitur ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se
Abbreviated transcription (Latin):
insenatu habuit cõmemorare ñ p̃t̃mittit: rapi
uirgines. pueros. diuelli lib̾os ãparentũ cõplexu:
Matres famliarũ pati. quȩ uictorib collibuiss&.
fana atq domos spoliari. cedẽ. incendia fieri:
Postremo armis cadauerib. cruore. atq luctu
om̃ia repleri. Hic sifana tacuisse t. dõꝵ sedib
solere hostes parcere putaremꝰ. Et haec ñ ab alieni¬
tenis hostib sed acatilina & sociis eiꝰ. nobilissimis
senatorib & romanis ciuib. romana tẽpla me¬
tuebant. Sedhi udelic& ꝑditi. & patriae
nos ipsos uideamus: ipsos inquã recolamus
respiciamꝰq romanos: de quoꝵ p̃cipua lau¬
de dictũ ÷. parcere subiectis & debellare
suꝑbos. & quod accepta iniuria ignoscere
quã ꝑseqͥ malebant: quando tot tantasq
urbes ut late dominarent᷑ expugnatas
captasq euerterunt. Legat᷑ nob̃ quȩ tẽpla ex¬
cipere solebant. ut ad ea quisquis confugis¬

Expanded text:
in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perditi et patriae nos ipsos uideamus, ipsos, inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot tantasque urbes, ut late dominarentur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplis & dus crepta spolia portabant᷑: ñ donar¬
da uictis. sed diudenda uictorib Nur ant̃:
& qđ alibi adea loca ꝑtinere cõpertũ ÷ cũ ho¬
nore & obsequio religiosissimo reportatũ est
Ibi amissa: hic seruata lib̾tas. Ibi clausa: hic
int̃dicta captiuitas Ibi possidendi adominari¬
tib hostib p̃mebat᷑. huc lib̾andi amiserantib
ducebant᷑. Postremo illud umonis teplũ sibielea¬
rat auaricia & suꝑbia leuiũ grecoꝵ: istas xp̃i
basilicas miscđia & humilitas &iã ĩmanium
barbaroꝵ. Nisi forte grȩci quidẽ in illa sua
uictoria tẽplis dõꝵ cõmuniũ peꝑcerunt.
atq illo confugientes miseros uictosq trora.¬
nos ferire uł captiuare ñ ausisunt: Sedur¬
giliꝰ poetarũ more illa m̃titꝰ ÷: ĩmouͦ morẽ hostiũ
ciuitates eũtentiũ ille defcripsit: quẽ morẽ
& iã cato. sic̃ scrib it salustius ueritatis nobili¬
tate historicus. sententia sua quã de coniuratis

Expanded text:
templis et dis erepta spolia portabantur, non donantemplis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates eetiam Cato, sicut scribit Sallustius, nobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis
Abbreviated transcription (Latin):
lege ꝓt̾uitatis exercent: qͥb linguis usu paue¬
ruÑ m̃dacit̾ ipsũ nom̃ ut uiuerent. ł qͦs lingͣs
in locis eisacratis metuendo p̃sserus. ut illic
tuti atqr muniti ubi ꝓpt̃ eũ illesi ab hostibus
fuerunt inde in eũ maledictis hostilib ꝓsilirer¬
Ipsa ut dixi troia mat̾ popłi romani sacratis in¬
locis dõꝵ suoꝵ munire ñ potuit ciues suosab
ignib ferroq grecoꝵ eosdẽ ipsos dõs colentium:
Quin&iã ninonis asylo custodes lecti. phenix
& dirus ulixes. p̃dã asseruabant: huc undiq
troia gata incensis erepta aditis m̃seq dõꝵ erate¬
resq auro solidi captiuaq uestis congeritur :
pueri & pauidȩ longo ordine matres stant
circũ. Electus ÷ uidelic& locus tanta edeᷤ sacra¬
tus. ñ unde captiuos ñ licer& ducere. sedubi
captiuos liberet includere. Cõpara numcasylũ
illud ñ cuꝰlib& dĩ gregalis. uł de turba plebis.

Expanded text:
legae peruersitatis exercent, quibus linguis usurpauelegae peruersitatis exercent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ipsum nomen, ut uiuerent, uel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti adque muniti, ubi propter eum inlaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosilireIpsa, ut dixi, Troia, mater populi Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissã. & nisi cos amisiss& ñ potiusse uastari:
Immo uͦ uictos dos tãquã p̃sides ac defensores
colere. quid ÷ aliud ꝗ tenere ñ numina bona sed
numina mala: Quanto enĩ sapientiꝰ creditur:
ñ romã ad istã cladẽ ñ fuisse uent᷑am nisi pͥus illi
ꝑissent. sed illos potiꝰ oli fuisse ꝑituros nisi eosqͣntũ
pocuiss& roma seruass&: Nã quis ñ eũ adũtit in¬
deat quanta sit uanitate p̃sũptũ. ñ posse uinci sub
defensorib uictis & idõ ꝑisse qͥa custodes ꝑdidit
dos. cũ uł sola eẽ potuerit causa ꝑeundi. custodes
hab̾e uoluisse ꝑit̾ͥos: ñ itaq cũ de diis uictis illa
conscrib̾entur atq canerent᷑ poetas libebat m̃¬
tiri: sed cordatos homines cogebat ueritasc̃fiters
Uerũ ista oportumꝰ alio loco diligent̃ copioseq.
tractanda sunt. Nunc qđ instituerã de ingratis
dere Et eas linguas adũsus eiꝰ nom̃ dem̃tia sacri¬

Expanded text:
commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis dere et eas linguas aduersus eius nomen dementia sacri
Abbreviated transcription (Latin):
hunc gͦ uirgiliũ. nẽpe iuno inducit᷑ infesta tro¬
ianis. ȩolo uentoꝵ regi adũsus eos irritando dicere
Gens inunica mͥ tẏrrenũ nauigat ęquor. iliũ
initaliã portans. uictosq penates. Itane istis
penatib uictis romã ne uinceret᷑ prudentes¬
cõmendare debuerun: sedhar uino dicebat.
uelut irata mulier: qͥd loqueret᷑ ignoradis
Quid aeneas ipse. pius toties appellatꝰ : ñ ne
ita narrat Panthis othryades. arcis phebiq
sac̃dos sacra manu uictosq dos paruũq nepotẽ
ipse trahit: cursuq amens adlimina tendit¬
Nonne dõs ipsos quos uittos ñdubitat. dicere.
sibi potiꝰ quã se illis ꝑhib& cõm̃datos. cũ eidicit᷑
Sacra suosq tibi cõm̃dit troia penates: Sugit᷑
uirgiliuis tales dos & uictos dicit. & ut uel uicti
qͦqͦmͦ euaderent homini cõm̃datos: quȩ dem̃tia
÷ existimare his tutorib romã sapient̃ fuisse

Expanded text:
hunc ergo Virgilium nempe Juno inducitur infesta Trohunc ergo Virgilium nempe Juno inducitur infesta Trojanis, Aeolo ventorum regi adversus eos irritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum navigat aequor, Ilium in Italiam portans, victosque penates. Itane istis penatibcommendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tenditNonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
uiceruns. pꝰea troiã ferro ignib q delert̃:
post ea confugientẽ adaras priamũ obtrunca¬
uerunt. Nec idõ troia ꝑiit: qͥa mineruã ꝑdidit
Quid enĩ pͥus ipsa minerua ꝑdiderat. ut ꝑire::
anforte custodes suos: hoc sane uerũ ÷. Illis
quippe int̾emptis. potuit auferri Neq homines
asimulachro. sed simulacrũ abhominib seruabat᷑
Quomꝰ gͦ colebat᷑ ut patriã custodira & ciues. quȩ
suos ñ ualuit custodire custodes: ecce qͣlibus¬
diis urbẽ romani seruandã se cõmendasse gau¬
debant. Onimiũ miserabilẽ errorẽ: & nob suc¬
censent cũ dus eoꝵ talia dicimꝰ: nec succenserit
auctorib suis. qͦs ut ediscerent mercedẽ dederuñ.
doctoresq ipsos insuꝑ & solario publico & honorib
dignissimos habuerunt. Nẽpe apuł uirgiliũ quẽ
ꝓpt̃̾ea paruuli legunt. ut pͣoeta magnꝰ om̃iumq
p̃clarissim atq opeimꝰ teneris ebibitꝰ anmsñ facile

Expanded text:
vicerunt, postea Trojam ferro ignibusque deleverunt, vicerunt, postea Trojam ferro ignibusque deleverunt, postea confugientem ad aras Priamum obtruncaverunt. Nec ideo Troja periit, quia Minervam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerva perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane verum est: illis quippe interemptis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacrum ab hominibus servabatur. Quomodo ergo colebatur, ut patriam custodiret et cives, quae suos non valuit custodire custodes? Cdiis Urbem Romani servandam se commendasse gaudebant. O nimium miserabilem errorem! Et nobis succensent, cum de diis eorum talia dicimus, nec succensent auctoribus suis, quos ut ediscerent, mercedem dederunt; doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe apud Virgilium, quem propterea parvuli legunt, ut videlicet poeta magnus omniumque praeclarissimus atque optimus teneris ebibitus animis non facile o
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ingrata suꝑbia atq ĩpussima insania
eiꝰ nomini resistunt corde ꝑũlo ut sẽpit̾nis
tenebris puniant᷑: ad quod nom̃ ore uł
subdolo ẽfuger̃. ut tẽporali luce fruerent᷑¬
Tot bella gesta conseripta sunt: uł ante cora¬
ditã romã. ł ab eiꝰ exortu & ĩꝑiorlegant
& ꝓferant sic ab alienigenis aliqͣm captã
eẽ ciuitatẽ: ut hostes qͥceꝑant parceren
eis qͦs addoꝵ suoꝵ tẽpla c̃fugisse cõꝑerant.¬
aut aliquẽ ducẽ barbarũ p̃cepisse. ut ui¬
rupto oppido. nullus feriret᷑ qͥ in illo uł
illo tẽplo fuiss& inuentus Nonne uidit
aenras pͥamũ ꝑaras sanguine fedantem
qͦs ipse sacrauerat ignise ñne diomedes et
ulixes. cęsis sũma custodib arcis corripu¬
ere sacrã effigiẽ. manibq cruentis uirgi¬
neas ausi diuȩ c̃tingere iuttas: nec tam̃
qđ sequit᷑ uerũ ÷: ex illo fluere ac retro
sublapsa referri spes danaũ. Post ea qͥppe

Expanded text:
nunc ingrata superbia adque inpiissima insania nunc ingrata superbia adque inpiissima insania eius nomini resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerentTot bella gesta conscripta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererantaut aliquem ducem Barbarorum praecepisse, ut irrupto oppido nullus feriretur, qui in illo vel illo templo fuisset inventus. Nonne vidit Aeneas Priamum per aras Sanguine foedantem quos ipse sacraverat ignes? Nonne Diomedes et Ulysses, caesis summae custodibus arcis, Corripuere sacram effigiem, manibusque cruentis Virgineas ausi divae contingere vittas? Nec tamen quod sequitur verum est: Ex illo fluere, ac retro sublapsa referri Spes Danaûm. . Postea quippe
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ĩputant. Dona uͦ quȩ in eos ut uiuereri
sed suo fato cũ potiꝰ deberent si qͥd recte sa¬
ruptos hominũ mores bellis em̃dare atq
c̃tererẽ. Itẽq uitã mortaliũ iustã atq lau¬
dabilẽ talib afflictionib exercere. pror¬
batãq uł inmeliora transferre. ł inhis adbi
tris ꝓpt̃ usus alios detinere. Illud uͦ qđ cis
mini dicatissimis & ãplissimis ac ꝓlargior
miscdia ad capacitatẽ multicudinis electis
p̃ter belloꝵ morẽ truculenti barbari pe¬
ꝑcer̃ hoc tribuere tẽporib xp̃ianis. hinedõ
agere gr̃as hinc adeiꝰ nom̃ currere ueraciter.
ut effugiant penas igns aet̾ni: quod nom̃¬
eoꝵ multi m̃dacit̾ usuparunt ut effugeren
pęnas p̾̃seritis exitii Nã quos uides petu¬
lant̾ & ꝓcacit̃ insultare seruis xp̃i: suñ
in eis plurimi qͥ illũ int̾itũ cladẽq ñ euasis¬
sent: nisi seruos xp̃i se eẽ finxissent: Et

Expanded text:
Christo inputant; bona uero, quae in eos ut uiuerent Christo inputant; bona uero, quae in eos ut uiuerent stro sed fato suo, cum potius deberent, si quid recti saruptos hominum mores bellis emendare adque conterere itemque uitam mortalium iustam adque laudabilem talibus adflictionibus exercere probatamque uel in meliora transferre uel in his adhuc terris propter usus alios detinere: illud uero, quodmini dicatissimis et amplissimis ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum morem truculenti barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et
Abbreviated transcription (Latin):
rore ciues in ea fiunt satis idonei: multi uerd
in eã tantis exardescunt ignib odioꝵ. tãq
manifestis benefeciis redeptoris eiꝰ ingratis ̃
ut hodie ẽtra eũ linguas non mouerent. nisi
ferrũ hostile fugientes in saeratis eꝰ locis
fugto esuiã de suꝑbiunt inuenirent
urb̃ adse c̃fugientes suos alienosq receꝑunt
Hucusq eruentꝰ seuiebat iminicus: Ibi acci¬
piebat limitẽ trucidatoris furoꝵ illo duce¬
bant᷑ amiserantib: hostib qͥb &iã extraipsa
loca peꝑcerant: ne in eos incurrerent qͥsimnilo
miscdiã ñ habebant. Quitam̃ & iã ipsi alibi
truces atq hostili more seiuentes. pꝰca quã ad
loca illa ueniebant ubi fuerat int̃dictũ qđ
alibi belli iure licuiss&. tota feriendi refre¬
nabat᷑ ĩmanitas: & captiuandi cupiditas frau¬
bat᷑. Sic euaserunt multi qͥ nc̃ xp̃ianis tẽpoꝵ
detrahunt: & mala quȩ illa ciuitas ꝑtulit

Expanded text:
rore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero rore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc Christianis temporibus detrahunt et mala, quae illa ciuitas pertulit,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tẽpoꝵ cursu cũ int̃ impiosꝑe¬
grinatur exfide uiuens. siue in illa stabili¬
tate sedis aet̾nae quã nunc expectat per
patientiam quo adusq ui sticia conũtatur
in iudiciũ. deinceps adep ura ꝑ excellentiam
uctoria ultima & paac ꝑfecta. hoc oꝑe ad
& arduir̃ sed ds̃ aduitor nr̃ est Nãscio quib
uirib opussit ut ꝑsuadeat᷑ superb̾ quanta sit
urtus humilitatis. qͣfit ut om̃i t̾rena cacu¬
mina tẽporali mobilitate nutanta ñ huma¬
no usurpata fastu sed diuina gr̃ã donata
celsitudo transcendat. Rex enĩ&c̃ditor ei¬
uitatis huiꝰ de qͣ loqui instituimꝰ inscriptura
popłi sui sententiã diuina legis aꝑuit qua
amatq sibi in laudib dici. parcere subiectis &
debellare suꝑbos. Vnde &iã de t̾rena ciuitate.
quȩ cũ dominari appetit. & si popłi seruiant.
ipsa ei dominandi libido dominat᷑: ñ ÷ p̃t̃euti
tunt inimici: adũsus quos defendenda ÷ dĩ ciui¬
tas. Quoꝵ tam̃ multi. correp̾to impietatiser¬

Expanded text:
cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc opere ad et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta virtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina, temporali mobilitate nutantia, non humano usurpata fastu, sed divina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor civitatis hujus, de qua loqui instituimus, in Scriptura populis suis sententiam divinae legis aperuit, qua amatque sibi in laudibus dici, Parcere subjectis, et debellare superbos Unde etiam de terrena civitate, quae cum dominari appetit, etsi populi serviant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praettunt inimici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis er
Abbreviated transcription (Latin):
quanto minora: Hoc gͦ excepto q̃uis candem
facile reꝑit᷑ qͥ cosdẽ ipsos ꝓpt̃ quoꝵ horrendã
suꝑbiã lixuriãq & auariciã atq execrabiles
iniqͥtates & impietates ds̃ sic̃ minando p̃dixit
conterit t̾ras. sichabeat ut habendi sunt sic
cũeis uiuat ut cũ talib est uuendũ : plerũq enĩ
abeis docendis ad monendis. aliquando obiurgaxa¬
dis & corripiendis male dissimllaetur: uł cũ laboris
pig&ꝰ. uelcũ oscoꝵ uerecundam᷑ offendere. ł cũ eoꝵ
inimicicias deuitamꝰ: ne impehiant & noceant
in istis cẽporalib reb siue quas adipisci adhuc
appetit nr̃a cupiditas siue quas amittere formi¬
dat infirmitas: ita ut quãius bonis maloꝵ uita
displiceat. & idõ cũ eis ñ incidant in illã dãpna¬
tionẽ quȩ post hanc uitã talib p̃parat᷑. tͥam̃qͥa

Expanded text:
quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuis bonis malorum uita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam damnationem, quae post hanc uitam talibus p
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa eodẽ p̃li pondere expͥmit᷑: ita una eadẽq uis
irruens bonos ꝓbat. purificat. cliquat malos
dãpnat. uastat. ext̾minat. Unde in eadẽ af¬
flictione mali dm̃ detestant᷑ atq blasphemañ.
boni aut̃ p̃cant᷑ & laudant. Tantũ int̃ ÷ non
qualia sed qͣlis qͥsq patiat᷑. Nã pari exagitatũ.
et exͥalat horribilit̃ cęnũ: & suauit̃ flagrat uri¬
quib ds̃ indignatꝰ impleuit tantis calamita¬
tib mundũ humilit̃ cogitantes quãuis lora¬
g absint a facinorosis. flagitiosis. atq impis ⁊
tam̃ non usq adeo se adelictis deputant alienos.
ut nec tẽporalia ꝓeis mala ꝑpetise iudicent
dignos. Excepto enĩ qđ unꝰquisq quãlib& lau¬
dabilit̃ uiuens cedit in qͥbdã carnali concupis¬
centiȩ. & siñ ad facinoꝵ ĩmanitatẽ & gurgitẽ
flagitioꝵ. atq ĩpietatis abominationẽ. ad
aliqua tam̃ peccata uł rara. ł tanto crebriora

Expanded text:
quia eodem preli pondere exprimitur: ita una eademque vis quia eodem preli pondere exprimitur: ita una eademque vis irruens bonos probat, purificat, eliquat; malos damnat, vastat, exterminat. Unde in eadem afflictione mali Deum detestantur atque blasphemant; boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter coenum, et suaviter fragrat uquibus Deus indignatus inpleuit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamuis longe absint a facinerosis flagitiosis adque inpiis. tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Excepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum inmanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora,