comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus figuris testimonium daret. Aut̃. dor¬
quis ad interiora intelligenda rapitur. are¬
b uisibilib mentis occulos claudit. et tc̃
uel que sub esse possuit infirma distinguit.
Hoc nunc os ex ossib meis. et caro de carne
mea. quia ⁊ cetera quȩ os et carnem habentia
uiderat nominatumq distinxerat: non de
sua substantia. sed et̾ra uel aqua facta no¬
uerat: nullumq in his sibi simile inuene¬
rat. merito nunc ubi ad uitorium simile
sui factum et adse ductum uidit: cognouit
et ex clamauit dicens. Hoc nunc os ex ossi¬
bus meis et caro decarne mea. & quia ce
teris nomina imposuit: restabat ut ei quã
sibi similem ac de suo corpore creatam cog¬
nouit. nomen inponeret. Hȩc inquit uoca¬
bitur uirago. qm̃ de iuro suo sumpta est.

Expanded text:
bus figuris testimonium daret. Et adduquis ad interiora intelligenda rapitur, a rebus invisibilibus mentis oculos claudit, et tunc vel quae subesse possint infirma distinguit, Os autem de ossibus meis et caro de carne mea, quia caetera quae os et carnem habentia viderat nominatimque distinxerat, non ex sua substantia, sed ex terra vel aquis esse facta nounctis nullum in his sibi simile invenerat, merito nunc ubi adjutorium simile sui factum atque ad se adductum vidit, agnovit, et exclamavit dicens: Hoc nunc os ex ossibus meis. Nunc videtis posuerat, sic restabat ut ei quam sibi similem, ac de suo corpore creatam cognovit, nomen inderet. Haec, inquit, vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est.
Abbreviated transcription (Latin):
ri non potest. quum inquit moyses
in celo neq in terra. neq infra terram. ape¬
rire librum. et rełq. In misit gͦ dominus
deus soporem in adam. Cumq obdormisset
tulit unam decostis eiꝰ. et repleuit carnem
pro ea. Et edificauit costam quam tulerat

Expanded text:
ari non potest. Quis enim, inquit Moyses,in coelo, neque in terra, neque infra terram aperire librum . Immisit ergo Dominus Deus soporetulit unam de costis eius et repleuit carnem pro ea, et edi/ficauit Dominus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tuis hominis factura describitur. qui in
die quidem sexto factus est: sed ibi bre-¬
uit̃ eiꝰ est cominemorata creatio. quȩ hic
plenius exponitur: quia uidelicet in cor¬
poris et anunȩ substantiam. factus sit.
E quib corpus de limo terre formatum ani-¬
nia uero denichilo sir deo inspirante creata:
tas sensus carnalis: ne forte putemus deum
uł manib corporeis delimo formasse corpꝰ
hominis. uł fãcib labii sue inspirasse in
enim qui sp̃c est simplex substantia linia¬
mentis m̃brorum corporalium esse compo¬
sita: non nisi ab ineruditis creditur. for¬
quem uerbo suo delimo fieri uissit. Inspi¬
rauit infaciem eiꝰ spiraculum uitȩ. et factꝰ
homo inanimam uiuentem. cum ei subs-¬
tantiam animȩ ac spiritus unde uiueret
eius dr̃. quia nimirum sensus omneᷤᷤ
corporis ꝑ quos insitꝰ ei sp̃s eaquȩ foris sũt
contemplatur: magis infaciȩ iugent. Uisusᷤ
iudelicet. auditꝰ. offactus. gustus. et tactꝰ.

Expanded text:
tius hominis factura describitur, qui in tius hominis factura describitur, qui in die quidem sexto factus est; sed ibi breviter ejus est commemorata creatio, quae hic plenius exponitur, quia videlicet in corporis et animae substantiam factus sit, e quibus corpus de limo terrae formatum, anima vero de nihilo sit, Deo inspirante, creata, tas sensus carnalis, ne forte putemus Deum vel manibus corporeis de limo formasse corpus hominis, vel faucibus labiisve inspirasse in enim est Deus, nec simplex ejus substantia lineamentis membrorum corporalium esse composita, nisi ab ineruditis creditur. Forquem verbo suo de limo fieri jussit. Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem, cum ei substantiam animae ac spiritus, in qua viveret, viventem, quia nimirum sensus omnes corporis, per quos insitus ei spiritus ea quae foris sunt contemplatur, magis in facie vigent, visus videlicet, auditus, olfactus, gustus et tactus.
Abbreviated transcription (Latin):
ascendisse ꝑ innumerabiles uias antrorum
crinib irrigasse omnem faciem terrȩ: non
continua speciȩ tanquam maris aut stagni:
sed sicut iudemus ire aquas per alueos flu¬
minum. fluxusq riuorum. et suo excessu ui¬
omnis uestis facies colorata: etiam si ñ conti-¬
nuatim. s maculatim fiat. Presertim quia
tẽ innouitate terrarum et sinon omnia
plura tamen plana fuisse credibile est: qua
latius possent erumpentia fluentia disꝑ¬
uterrȩ sinib occultis unitatem. unde om̃s
aquȩ super tertam scatent. omnium fontiũ
magnorum siue paruorum. unus fons dic̃
singularem: ut intelligamus fontes mul¬
tos per uiuersam terram loca uel regio¬
nes ꝓprias irrigantes. sicut unus miles
esset creasse deum herbas. et uirgulta.
nec dum pluua descendente neqͣ homi¬
ne existente qui operaretur terram. con¬
sequenter hominis creatio sub infertur
acdicitur. formauit gͥ dominus deus
hominem delimo terre. et inspirauit in
faciemeius spiraculum uitȩ. Hic itaq la

Expanded text:
e per innumerabiles uias antrorum crinibus inrigantem omnem faciem terrae non continua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu uiomnis uestis facies colorata. etiamsi non continuatim, sed maculatim fiat, praesertim quia tunc in nouitate terrarum etsi non omnia. plura tamen plana fuisse credibile est, qua latius possent erumpentia fluenta disptis sinibus unitatem, unde omnes aquae super terram scatent omnium fontium magnorum atque paruorum. unus fons dictusingularem, ut. sic intellegamus fontes multos per uniuersam terram loca uel regiones proprias inrigantes, sicut dicitur milesset creasse Deum herbas, et virgulta, necdum pluvia descendente, neque homine existente qui operaretur terram, consequenter hominis creatio subinfertur ac dicitur: Formavit igitur Dominus Deus hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et fa
Abbreviated transcription (Latin):
telligeret nouissima. deniq eiugilans. tan¬
quam profec̾ia plenus cum ad se ad duc̃¬
tam mulierem suam uideret: eructauit
continuo. quod magnum sacram̃tum cõ¬
mendauit apostolus. hoc nc᷑ os exossi¬
bus meis et caro de carne mea. hec uoca¬
bitur uir ago quoniam de uro suo supta
est. & quod sequitur. quam obrem relin-
erunt duo in carne una. Quȩ uerba cũ
primi hominis fuisse testetut ipsa scriptu¬
ra:dominus tamen in euangłio dm̃ dixisse
de clarauit. Ait enim. Non ne legistis qr
qui fecit abinitio masculum et feminam.
fecit eos. et dixit. Propt̃ hoc dimitiet hõ¬

Expanded text:
tellegeret in nouissima. denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam uideret, eructuauit continuo, quod magnum sacramentum commendat apostolus: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. haec uocabitur mulier, quoniam de uiro suo sumta est erunt duo in carne una. quae uerba cum primi hominis fuisse scriptura ipsa testetur, dominus tamen in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimit
Abbreviated transcription (Latin):
os. Uocatur autem tigris. ꝓpt̃ uelocitatem.
bestiȩ instarnumta ꝑ nicitate currentis flu¬
t̃pretatur frugifer. siue crescens. de quo id¬
ciroo non dicit ubi uadat. quasue terras cir
repromissionis facillime apopulo isrł qui
ibi constitutꝰ hȩc erat lecturus. poterat sci¬
ri. Quia uero ꝑ aquas regeneratrices. regres¬
sus nobis ad cęlestia inuisibilit̃ patet: congru¬
it satis dispensationi diuine pietatis. ut ipsũ
ad supernam patriam ͤducit: nobis sit cum
paradiso. in quo positꝰ est pͥmus homo cõmu-
et uocem eiꝰ audis et ñscis uñ ueniat aut
quo uadat: sic etiam dedebat ut aqua quȩ eos
quos uult sp̃s scĩficat: ignotis adnos uirs ad
men deparadiso uoluptatis originem constat

Expanded text:
os. Vocatur quoque Tigris propter velocitatem, os. Vocatur quoque Tigris propter velocitatem, instar bestiae nimia pernicitate currentis. Flues vero interpretatur frugifer sive crescens. Idcirco de Euphrate ubi vadat, quasve terras circrepromissionis, facillime a populo Israel, qui ibidem positus haec lecturus erat, poterat sciri. Quia vero per aquas regeneratrices regressus nobis ad coelestia patet, congruit satis dispensationi divinae pietatis, ut ipsum am patriam reducimur, nobis sit cum paradiso, iet vocem ejus audis, sed non scis unde veniat aut quo vadat , sic etiam decebat ut aqua, quae eos quos vult Spiritus sanctificat, ignotis ad nos viis demen de paradiso voluptatis constat
Abbreviated transcription (Latin):
uino perfusa odoratior. Cuiꝰ et liber nume¬
rorum meminit. Erat autem inquiens
man. quasi semen coriandri. coloris bdellii:
id est lucidi. et sub albidi. Onix autem. la¬
pis est pretiosus: inde appellatus. quod ha¬
bet inse permixtum candorem: insimilitu¬
dinem unguis humani. Greci autem. un¬
guemonichen dicunt. hc̃ et arabia gignit:
sed indicus igniculos habet: albis cingentib
tonis. A rabicus autem niger est. cum canden¬
tib zonis. Anciqua trans latio. pro his habet
carbunculum. et prassinum lapidem. Est au¬
tem carbunculus sicut et nomine probat.
iapis ignei coloris. quinoctis quoq tenebras
inlustrare perhibet᷑. Lapis uero prassinus
uirididantis aspectus: unde et grece aporro
quod apud eos prason dicitur. nomen accepit.
Et nomen fluuii secundi geon. lpse est qui
circuit. omnem terram ȩthiopie. Interpre¬
tatur pectꝰ. siue preruptꝰ. Nomen uero flu¬
minis t̃cu. tigris. ipse ẽ qͥ uadit contͣ assyri¬

Expanded text:
vino perfusa odoratior, cujus et liber Numevino perfusa odoratior, cujus et liber Numerorum meminit: Erat autem, inquiens, man quasi semen coriandri, coloris bdellii , id est, lucidi et subalbidi. Onyx autem lapis est pretiosus, inde appellatus quod habet in se permistum candorem, in similitudinem unguis humani. Graeci enim unguem dicunt onychem. Hunc et Arabia gignit, sed Indicus igniculos habet, albis cingentibus zonis. Arabicus autem niger est cum candentibus zonis. Antiqua translatio pro his habet carbunculum et lapidem prasinum. Est autem carbunculus, sicut et nomine probat, lapis ignei coloris, qui noctis quoque tenebras illustrare perhibetur. Est lapis prasinus viridantis aspectus. Unde et Graece a porro, quod apud eos πράσον dicitur, nomen accepit. Et nomen fluvio secundo Geon: ipse est qui circuit. omnem terram Aethiopiae, et interpretatur pectus sive praeruptum. Nomen vero fluminis tertii Tigris: ipse vadit contra Assyri
Abbreviated transcription (Latin):
tia. solitum agere cursum. Quod etiam
ipsum dominus ad indicium credendus ẽ
illius facere cursus: quo hȩc ad nos depara¬
diso per occultiores cerrȩ sinus uenasq lon¬
giores exeunt. Interpretatur autem phison.
multo uiliorem quam inperadiso habet os
tendit. Ipse est qui circuit omnem terram
cephene et regione nidiȩ. usq ad eum locum
qui appellatur. hierra possedisse. Ibi nascit᷑.
aurum: et aurum terrȩ illius optimum est.
Et plinius secundus narrat: indiȩ regiones
auri uenis preceteris habundare terris. Un-¬
de et insulȩ earum. crisa et argira acopia
auri siue argenti uocabula sumpserint.
Ibiq inuenitur bdellium. et lapis onichinus.
o dellium est ut idem plinuis scribit. arbor
aromatica colore nigra. magnitudine oliue.
et folio roboris. fructu caprifici ipsius natura
Qi gũmi. est autem lacrima eiꝰ. lucida sub¬
albida. leuis pinguis. ȩqualit̃ cęrea. Quȩ fa¬
cile molliatur: gustu amara: odoris boni: secd

Expanded text:
tia, solitum agere cursum. Quod etiam tia, solitum agere cursum. Quod etiam ipsum Dominus ad indicium facere credendus est illius cursus, quo haec ad nos de paradiso per occultiores terrae sinus venasque longiores exeunt. Interpretatur autem Phison viliorem multo, quam in paradiso habet, ostendit. Ipse est qui circuit omnem terram Cephene et regione Indiae usque ad locum eum qui appellatur Hieria possedisse. Ubi nascitur aurum, et aurum terrae illius optimum est. Et Plinius Secundus narrat Indiae regiones auri venis prae caeteris abundare terris. Unde et insulae eorum χρύσά et ἀργυρὰ, a copia auri sive argenti vocabula sumpserunt. Ibique invenitur bdellium et lapis onychinus. Bdellium est, ut idem Plinius dicit, arbor aromatica, colore nigra, magnitudine olivae, et folio roboris, fructuque caprificus, ipsius natura quae gummi. Est autem lacryma ejus lucida, subalbida, levis, pinguis, cereali liquore, et quae facile molliatur, gustu amara, odoris boni, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad promerendum eius reditum: de uicino
lorum certissima innundo habentes: iugilan¬
tuis ȩt̃na eorum cormenta fugeremus. Ꝙ
ude diuiditur. inquatuor capita: nom̃ uni
phison. Constat horum quattuor certissimis
tes notos. Phisonis quidem. quem nc̃ gãgen
appellant: in locis cauc asimontis. Hili quẽ
thiante monte: qui est finis affrice ab occi¬
dente.. porrotigris et euphrates: marme¬
nia. Unde credendum est quod locus ipse pa¬
radisi: a cognitione hominũ est remotissimꝰ.
Vnde in iiui. aquarum partes diuidi. Sed ea
flumina quorum fontes noti esse dicuntur:
alicubi isse sub terris. et post tractus ꝓlixa¬
rum regionum. locis alus erupisse: ubi
tanquam insuis fontib noti esse ꝑhibent᷑.
Nam hoc solere non nullas aquas facere
quis ignorat: sed ibi hoc scitur: ubi non diu
sub terris currunt: sicut et eadem flumina.¬
id est trigr̃i euphranten. et nilum. ferunt
historiciplerisq in locis terra absumi. et ali¬
quanto interiacente spatio. rursus emergen¬

Expanded text:
ut ad promerendum ejus reditum de vicino nos lorum certissima in mundo habentes, vigilantius aeterna eorum tormenta fugeremus. Qui inde dividitur in quatuor capita: nomen uni Phison. Constat, astruentibus certissimis se notos. Phisonis quidem, quem nunc Gangen appellant, in locis Caucasi montis. Nili vero,Atlante monte, qui est ultimus Africae ad occidentem finis. Porro Tigris et Euphrates in Armenia. Unde credendum est quoniam locus ipse paradisi a cognitione hominum est remotissimus, inde quatuor aquarum partes dividi; sed ea flumina, quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi ipsa sub terris, et post tractus prolixarum regionum, locis aliis erupisse, ubi tanquam in suis fontibus noti esse perhibentur. Nam hoc solere nonnullas aquas facere quis ignorat? Sed ibi hoc scitur, ubi non diu sub terris currunt. Denique eadem ipsa flumina Tigrin, Euphraten et Nilum ferunt historici plerisque in locis terra absumi, et aliquanto interjacente spatio rursus emergen
Abbreviated transcription (Latin):
delitiarum habet agri cultura. Tunc uti
q amplius erat: quando nichil accidebat
aduersi terra ul celo. Non gͦ dampnatꝰ¬
ad ex hilarationen. cum ea que deus creaue¬
rat humani opris aduitorio. letuis at¬
q feratius proueurent. Unde creator ipse
uberius laudaretr. qui animȩ incorpore
animali. constitur. rationem dedisset ope¬
randi at facultatei. quantum animo uolen¬
ti satis esset: no quantũ in uitum indi¬

Expanded text:
uid ergo deliciarum habet agricultura, tunc utique longe amplius erat, quando nihil accidebat adversi vel terrae vel coelo. Non atio uoluntatis, cum ea, quae deus creauerat, humani operis adiutorio laetius feraciusque prouenirent: unde creator ipse uberius laudaretur, qui animae in corpore animali constitutae rationem dedisset operandi ac facultatem, quantum animo uolenti satis esset, non quantum inuitum indi
Abbreviated transcription (Latin):
tulit deus hominem et posuit eũ in para¬
diso: hoc est ad sumpsit deus carnem. et
factus caput ȩccłȩ. ut opecaretur et cus¬
todiret illum: ⁊d est ut uoluntate patris
ex omnib gentib ȩccłam adimpleret: et¬
ut impleretur. sermo quem dixit. Ego ser¬
uabam eos innomine tuo. quos delisti

Expanded text:
tulit Deus hominem et posuit eum in paradisum, hoc est: assumpsit Deus carnem, et factus est caput Ecclesiae. Ut operaretur et custodiret illum, id est, voluntate Patris, ex omnibus gentibus Ecclesiam adimpleret; atque impleretur sermo, quem Dominus dixit: Ego servabam eos in nomine tuo,
Abbreviated transcription (Latin):
utiq xp̃c est: ad quem siquis porrexerit ma¬
numanuet in ȩt̃num. Lignum autem scien¬
tie boni et mali. ꝓpͥum est uoluntatis arbi¬
trium: quod in medio nr̃i est positum addi¬
noscendum bonum uel malum: dequo qui
relicta gr̃a dei gustauerit. morte morietur.
Tulit ergo dominus d̾s hominẽ quẽ fecerat.¬
et posuit eum in paradiso uoluptatis. ut
operaretur. et custo diret illũ. Non afflictioe

Expanded text:
utique est Christus, ad quem quisque si porrexerit manum, vivet in aeternum. Lignum autem scientiae boni et mali proprium est voluntatis arbitrium, quod in medio nostri est positum ad dignoscendum bonum et malum; de quo, qui, relicta Dei gratia gustaverit, morte morietur. Tulit ergo Dominus Deus hominem quem formaveet posuit eum in paradiso voluptatis ut operaretur et
Abbreviated transcription (Latin):
exquo. terram omnem remotis quȩ eam co¬
oꝑuerant aquis: herbas et ligna fructifera
pro ducere iussit. in quo cam̃ hominem
die sexto quo et ipsum formauerat posu¬
tis. uł futurȩ patriȩ tipum tenet. ad pro-
tuosis nemorib opacus idemq magnus.
mo int̃ iacente spatio. uł occeani uł terraꝵ
a cunctis regionib quas ñc humanũ gensꝰ¬
nus in colit secretum. unde nec aquȩ dilu-¬
uii quȩ totam nr̃i orbis suꝑficiem altissime
co oꝑuerunt: ad eum peruenire potuerint. Ue.
rum ubi sit deus nouerit. nos tam̃ locum hunc
fuisse. et esse terrenum: dubitare non licet.

Expanded text:
ex quo terram omnem, remotis quae eam operuerunt aquis, herbas et ligna fructifera producere jussit, in quo tamen hominem die sexto, quo et ipsum formaverat, posutis, vel futurae patriae typum tenet, ad proprtuosis nemoribus opacatum, eumdemque magnum, mo interjacente spatio, vel Oceani, vel terrarum, a cunctis regionibus, quas nunc humanum genus incolit secretum. Unde nec aquae diluvii, quae totam nostri orbis superficiem altissime cooperuerunt, ad eum pervenire potuerunt. Verum sive ibi, seu alibi sit, Deus noverit, nos tamen locum hunc fuisse, et esse terrenum, dubitare non licet.
Abbreviated transcription (Latin):
bona ualde. Post quȩ: speranda est requieᷤ
hinc recapitulatio uniuerse condite cre¬
ature.
ste generationes cȩli et terrȩ. quando creatȩ
sunt. hac c̃clusione scriptura sc̃a tangit
eos quimutidum sine mitio semper fuisse
ad firmant. uł qui factum quidem adeo pu¬
tant: uerum ex materia. quam non fecerit
łs. sedquȩ co ȩt̾na ipsi absq initio fuerit
creatori. dicit autem generationescȩli et t̃¬
rȩ. ipsum ordinẽ diuinȩ iustitutionis. qͦ
ornatus eorum per sex dierum oꝑa ad usq
ꝑfectionem quȩ superius designata est: per¬
legis dicit. Sex dieb fec̃ deus clum et ter¬
terram et omne uirgulatum agri ante¬
quam oriretur interra. omnemq berbam re

Expanded text:
bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in hinc recapitulatio universae conditae creaturae.t generationes coeli et terrae quando creatae sunt. Hac conclusione Scriptura sancta tangit eos qui mundum sine initio semper fuisse affirmant, vel qui factum a Deo quidem putant, verum ex materia quam non fecerit Deus, sed quae coaeterna ipsi absque initio fuerit Creatori. Dicit enim generationes coeli et terrae, ipsum ordinem divinae institutionis, quo ornatus eorum per opera sex dierum ad illam usque perfectionem, quae superius est designata, perli et terterram et omne uirgultum agri, antequam oriretur in terra, omnemque herbam re
Abbreviated transcription (Latin):
quoduas petro ostensum manifestauit.
pulis et nationib ut abeo regantur. Peco¬
rib: id est carnali concupiscentiȩ deditis.
Serpentib: id ẽ terrena curio sitate obscu
homo qui bonus minisder est ihu xp̃i cũ
ipso populo spiritalit̾ pascitur sc̃arũ scrip¬
turarum alimentis. & lege diuina. ad conci¬
piendam fecunditatem rationum atq ser¬
monum: tanquam herbis seminalib par¬
tim adutilitatem morum conuerfationis
humane. Tanquam lignis fructiferis. par¬
tim adiugorem fidei. spei et caritatis in ui¬
tam ȩt̃nam tanquam herbis uiridib. quȩ
nullo estu tribulationum arescunt. sed spi
car naus autem idest paruulus in xp̃o tan¬
quam pecus dei: ut multa credat. quȩ in¬
telligere nec dum potest. tam̃ eosdem ciboᷤᷤ
istam uesꝑam fiet mane. cum ipse dominꝰ
inclaritate uenturus ẽ. Tunc requiescent
cum xp̃o ab omnib operib suis. hi quib
dictum est. Eitote ꝑfecti. sicut et pat̾ ur̃
qui incelis est. Tales etam faciunt opera

Expanded text:
um vas Petro ostensum manifestat. Etpulis et nationibus, ut ab eo regantur vel carnali concupiscentiae dediti sicuti pecora, vel terrena curiositate obscurhomo, qui bonus minister est Jesu Christi, cum ipso populo spiritualiter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis, et lege divina ad concipiendam fecunditatem rationum atque sermonum, tanquam herbis seminalibus, partim ad utilitatem morum conversionis humanae, tanquam lignis fructiferis, partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vitam aeternam, tanquam herbis virentibus, quae nullo aestu tribulationum arescunt, sed sic carnalis autem, id est, parvulus in Christo, tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere necdum potest; tamen eosdem cibos istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in charitate venturus est. Tunc requiescent cum Christo ab omnibus operibus suis, hi quibus dictum est: Estote perfecti sicut Pater vester, qui in coelis est . Tales enim faciunt opera
Abbreviated transcription (Latin):
patrem non quia deseruit. aut recessit
a patre: sed quia non inea forma homini
b apparuit. in qua ȩqualis est patri. Re¬
gentib congregauit. ut pace noui testam̃ti.
essent duo incarne una. quia cum sit ds
erubescebant. Quid enim puderet quando
nullam legem senseriat in menbris sius
repugnantem legi mentis suȩ : quȩ illos
pena peccati post perpetrationem preuari¬
cationis secuta est: usur pante in obedientra
ꝓ hibitum. et iusticia puniente cõmissum:
sed et serpens erat. callidior cunctis animan¬
tibus terrȩ quȩ fecerat ds. Non anima sira
Quam libet enim p̃uaricatores angeli de
supernis sedib suȩ ꝑuersitatis et suꝑbiȩ
merito de iecti sint: natura tamen ex cellen¬
tiores sunt cunctis animantib terrȩ. prop¬
ter rationis eninentiam. Ia circo non mirũ
si suo instinctu diabolus implens serpen¬
tem. eiq suum spm. miscens eo more quo
uates demoniorum repleri solent: callidis¬
mam uiuam inrationabilem q uiuentiũ.

Expanded text:
Patrem; non quia deseruit, et recessit a Patre: sed quia non in ea forma apparuit hominibus, in qua aequalis est Patri. Regentibus congregavit, ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una: quia cum sit Deuerubescebant. « Et merito, quid enim puderet quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praevaricationis secuta est, usurpante inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum: Sed et serpens erat callidior cunctis animantibus terre que fecerat dominus deus», umlibet enim praevaricatores angeli de supernis sedibus suae perversitatis et superbiae merito dejecti sunt, natura tamen excellentiores sunt omnibus animantibus terrae propter rationis eminentiam. Quid ergo mirum si suo instinctu diabolus jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum impleri solent, callidismam vivam irrationabilemque viventium?
Abbreviated transcription (Latin):
scdm carnem. et inspirauit infaciem eius
spiraculum uitȩ. id est infusionem scĩ spiritꝰ
qui oꝑatus est hominem xp̃m. Et factus est
homo iuanimam uiuentem. ut qui perfec¬
tus erat deus : perfectus crederet᷑ et homo.

Expanded text:
ae. Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, id est infusione sancti Spiritus, qui operatus est hominem Christum. Et factus est homo in animam viventem, ut qui perfectus erat Deus, perfectus esse crederetur et homo.
Abbreviated transcription (Latin):
potius quia erectum est ad intuencda
que incorpore ipsius mundi summa
rigi. quȩ inspiritalib natura maxime
ex cellunt. ut que sursum sunt saꝑi at:
turȩ. Capax uidelicet rationis qua cetĩs¬
ande cellit: ꝑquẽ creata queq inmundo recte
guber narẽ. et eiꝰ qui cunc ta creauit.
posset agnitione ꝑ frui. qui si millo ho¬
nore imaginis dei positꝰ non intellexerit

Expanded text:
oelum erectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi supernrigi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, t: capax videlicet rationis conditus, per quam et creata quaeque in mundo recte gubernare, et ejus qui cuncta creavit posset agnitione perfrui. In quo honore positus, si non intellexerit
Abbreviated transcription (Latin):
tim mirabiliore opere conditoris. ante qũa
aliqui fructus orirentur ex terra crescendo.
aut germinarent: repente campi omnes et
colles herbis erant et arborib cooperti. ba-¬
bentibus congruam altitudinem staturȩ:
diffusionem ramorum: opacitatem foliorum:
copiam fructuum: quam non paulatim ex
terra oriendo. uel germinando: et accessu in¬
crementorum proficiendo: sed subito ex illa
existendo acceperunt. Nam et hunc sensum.¬
magis sub uincta quoq uidentur uerba
uiuare. quib dicitur. Non enim pluerat do¬
minus deus super terram. Restat ergo in¬
ra. et cȩtera quȩ supra referuntur: tempꝰ¬
sex dierum. ubi com memorat᷑ non pluisse
deum super terram: et quod homo ñ esset
qui operaretut eam: ut intelliganus quan¬
tum prima terrȩ germinatio amoderna
distaret: que irrigatione pluuiarum ꝑfici
ta in hortis fata. et nemorib procreantur.
tlam quid necesse erat de pluuia non descen
loca utͥusq adhuc aq̃ cuncta ĩplerent ᷑ Sed ne

Expanded text:
mirabiliore prorsus opere conditoris tunc antequam aliqui fructus ex terra crescendo orirentur aut germinarent, repente campi omnes et colles erant herbis et arboribus cooperti, habentibus congruam altitudinem staturae, diffusionem ramorum, opacitatem foliorum, copiam fructuum, quoniam non paulatim ex terra oriendo vel germinando, et accessu incrementorum proficiendo, sed subdito ex illa existendo acceperunt. Nam et hunc magis sensum subjuncta quoque videntur verba juvare, quibus dicitur: Non enim pluerat Dominus Deus super terram, et homo nrarecte commemoratur quod non pluisset Deus super terram, et homo non esset qui operaretur terram, ut intelligamus quantum prima terrae germinatio a moderna distaret. Nam modo et irrigatione pluviarum, terrata in hortis sata ac nemoribus procreantur.quid opus erat de pluvia non descendloca utriusque adhuc aquae cuncta complerent? Sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
in linguis. siue inspiritalis intelligentiȩ
gradib ut dominent᷑ rationis intellectu car¬
nalium ꝑturbationum: quasi insensibiliũ
animantium. Omnis autem berbasemina¬
lis. & omne lignum fructuosum qđ homi¬
nib datum est mescam. fideles sunt de ob¬
gradib tanquam inquib dam diebus ues¬
pera est ipsa perfectio singłorum oꝑum:
& mane inchoatio sequentium. Post hȩc
itaq istorum quasi sex dierum oꝑa bonra
ualde: sperat homo quietem mentis constitu
pientiȩ diuisus inquattuor partibus uirtu¬
tum. ubi edat lignum uitȩ. gr̃a & uirtutũ¬

Expanded text:
in linguis, sive in spiritualibus intelligentiae gradibus, ut dominentur rationis intellectu omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt de obgradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. 17. Post istorum itaque quasi sex dierum opera bona valde sperat homo quietem mentis, constitupientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, u
Abbreviated transcription (Latin):
lium necessitatũ. habẽs inse sem̃ scdm simili¬
tudinẽ: ut ex sua ĩfirmitate cõpatiat᷑ ad subue¬
Uniendũ ingentib. ꝑ ducẽs ẽtlignũ forti robore
⁊ fructiferũ. id est beneficium ad eripiendũ
eum. qui in uiriam patit᷑ de manu potenti.
et prebendo protectionis umbraculũ. uali¬
do robore iusti iudicii. Quarta die: emicu
coherentes: ⁊ oĩb inferiorib lumen sap̃iȩ¬
demonstrantes. P rodut etiam simul et
cetã micantium siderum turba .i. diuer¬
sarum uirtutum in ȩccła numerositas.
q̃ in huius uitȩ obscuritate sicut in nocte
refuigentes: diuidant in hoc firmam̃to
scripturȩ sensibilia et intelligibilia quasi
pora et annos: qr predicatores ꝓpriis tẽ¬
porib uiunt & transeũt uerbũ aũ dñi mairi

Expanded text:
m similitudinem, ut ex sua infirmitate compatiatur ad subveniendum indigentibus, producens et lignum forti robore et fructiferum, id est, beneficium ad eripiendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, et praebendo protectionis umbraculum valido robore justi judicii. Deinde quarta die, emicuecohaerentes, et omnibus inferioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in ecclesia numerositas: quae in hujus vitae obscuritate tanquam in nocte refulgentes, dividant in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi pora et annos, quia praedicatores propriis temporibus vivunt et transeunt: Verbum autem Domini manet
Abbreviated transcription (Latin):
Post quam uero ipse suo conditori sub¬
iectus esse noluit: perdidit quorum dam
eorum dominum que suo conditor uiri sub¬
iaderat. Deniq intestimonium prune cre¬
rum: et uenenum non nocuisse serpentiũ.
Dixit q deus. Ecce deddi uobis omnẽ herbã
afferentem semen super tderram. et uniuer¬
sa ligna quȩ habent insemet ipsis semen¬
tem generis sui ut sint uob̃ in escam. et
uescendum. hic patet quod ante reatũ
homunis nil noxium nilsterile protulit

Expanded text:
postquam enim ipse suo conditori subjectus esse noluit, perdidit dominium eorum quae suo conditor juri subjecerat. Denique in testimonium primae creum nocere non potuisse serpentium. Dixitque Deus: Ecce dedi vobis omnem herbam afferentem semen super terram, et universa ligna quae habent in semetipsis sementem generis sui ut sint vobis in escavescendum. Jam hic patet quod ante reatum hominis nil noxium protulit
Abbreviated transcription (Latin):
reptilta animarun uiuarũ. homines scilicae
renati inuitam perbaptismi sacram̃tum:
de producit terra bestias: id est homines in
potentia rerum siue ferocitate superbiȩ.
serpentes quoq in noxios: scõs uidelicet ui¬
ros astutiȩ uiuacitate bonũ amalo discer¬
nentes. et inquantum fas est. reptando scru¬
tantes terrena. per quȩ intelligant sempiter¬
na. non illos uenenosos: quise in huiꝰ mundi
minem ad imaginem suam. ꝑfectum scilicet
do: sed ipsam uenitadem contemplabilit̃ intu
ritatem. Iste etiam accipit potestatem ani

Expanded text:
reptilia animarum vivarum: homines scilicet renovati in vitam per baptismi sacramentum. de producit terra bestias, homines in potentia rerum, sive ferocitate superbiae, Serpentes quoque innoxios, sanctos scilicet viros, astutiae vivacitate, bonum a malo discernentes, et in quantum fas est reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos venenosos qui se in hujus mundiminem ad imaginem suam, perfectum scilicet do, sed ipsam veritatem contemplabiliter intueecundum veritatem. Iste etiam accipit potestatem pi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ donauit remimerabut. Et requieuit
die septimo. ab uniũso opere suo. quod
patrarat. Nl quasi lassus exnio iabore
deus instar humanȩ fragilitatis conpleta
mundi fabrica requieuit: sed qr requies¬

Expanded text:
quae donavit remunerat. Et requievit die septimo ab universo opere suo quod patrarat. Non quasi lassus ex nimio labore Deus instar humanae fragilitatis completa mundi fabrica requievit; sed requiev
Abbreviated transcription (Latin):
minus quoq post resurrectionem man-¬
cducauit cum discipulis non refectionis
ne cessitate:. sed ut ueram se pꝰ mortem re¬
cepisse carnem monstraret. Et factum
ẽ ita. laest ut dominaret᷑ hõ cunctis q̃
interra. uel inaquis creata sunt: habe̾ns
taquȩ fecit. et erant ualde bona. Quia
de singulis dei oꝑib sĩgillatim fuerat dic̃¬
tum quod iuderet ea esse bona: recte
in conclusione pertẽctis omnibus cũ ad¬
cuncta q̃ fec̃. et erãt ualde bona. S q̃rit᷑ qͣre hoĩc

Expanded text:
post resurrectionem manducavit cum discipulis, non ut indigus refectionis sed ut veram se post mortem recepisse carnem monstraret. Et factum est ita, id est, ut dominaretur homo cunctis quae in terra vel aquis creata sunt, et ut fata quae fecit, et erant valde bona. Quia de singulis Dei operibus sigillatim fuerat dictum quod videret ea esse bona, recte in conclusione, perfectis omnibus, pocuncta quae fecit, et erant va
Abbreviated transcription (Latin):
imaginem et similitudinem suam. ita ut si
eiꝰ precepta seruaret: perpetua uiueret in¬
cõmutabilitate beatꝰ. Nam animantia
limoniam cedert̃. uel ipsa suosem operirent.
ris aliquando requiescunt. foetꝰq propa¬
gant: non tamen de terra sed mariuescun¬
tur. marinisq sedibus utuntur libentuis.
quis uiuere nesciunt. ita ut multo sepe an¬
ni tempore. sub profundo aquarum iate¬

Expanded text:
imaginem et similitudinem suam; ita ut si ejus praecepta servaret, perpetua viveret incommutabilitate beatus. Nam animantia limoniam cederent, vel ipsa suo senio rris aliquando requiescunt, fetusque propagant, non tantum de terra, sed de mari vescuntur, marinisque sedibus libentius quis vivere nesciunt aves, ita ut multo saepe anni tempore sub profundo aquarum,
Abbreviated transcription (Latin):
spiritꝰ autem dei super cor nr̃m fͤlui dum
et tenebrosum quasi super aquas iam fere¬
batur: in quo subsistentes requiesceremꝰ:
cuiꝰ q iuuificaremur flatu: et cuiꝰ unda
ablueremur. factaest primadie lux. quia¬

Expanded text:
Spiritus autem Dei super cor nostrum tenebrosum et fluidum, quasi super aquas jam superferebatur. In quo subsistentes requiesceremus, cujusque vivificaremur flatu, et cujus unda ablueremur. DE
Abbreviated transcription (Latin):
acceperit terrenam cõmunit᷑ alimoniam.
s intuendum. qđ alia est in mortalitas
accepimus: alia quam in resurrectione noᷤ
ri sinon peccaret. sed aduitus temporalis¬
alimoniȩ solatuis expers mortis ac doloris
existeret. donec corporalib incrementis ad
illam usq perductus ȩtatem quȩ condi¬
tori placeret: tum creata progenie mul
uitȩ. ex quo per fecte inmortalitatis effec̃¬
tus: sustentacula cibi corporalis ulterius
nulla requireret. quam in mortalitatem¬

Expanded text:
nim Augustinus: ‘Alia est immortalitas accepimus, alia vero quam in resurrectione per ri, si non peccaret, moreretur autemalimoniae, mortis expers ac doloris existeret, donec corporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem quae Conditori placeret; tum creata progenie multvitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis ulterius nulla requireret. Sic ergo immortalis e
Abbreviated transcription (Latin):
ra plasmatur: et inspiratione conditoris
inuirtute sp̃s uitalis erigitur. ut scilicet
non per uissionis uocem sed per dignitatem
operationis existeret: qui ad imaginem sui¬
nrãm: unitas sc̃ẽ trinitatis cõmendatur.
siquidem eadem indiuidua trinitas. in
precedente terum formatione mistice
erat insinirata qñ dicebatur. Et dix̃ ds.
Fiat. et fecit ds. Et uidit ds quod esset bo¬
faciamus hominem: una ostenditur tͥum
quod sequitur. ad imaginem et similitu

Expanded text:
ra plasmatur, et inspiratione conditoris in virtute spiritus vitalis erigitur, ut scilicet non per jussionis vocem, sed per dignitatem operationis existeret, qui ad conditoris inostram, unitas sanctae Trinitatis aperte commendatur. Si quidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: et dixit Deus: Fiat, et fecit Deus; et vidit Deus quod esset boFaciamus, una ostenditur trium quod
Abbreviated transcription (Latin):
xit. consuminatum est. sed et hoc scĩfica¬
cio et benedictio septimi diei et requies in
illa die post opera sua ualde bona designa¬
uit. quod nos singuli post opera bona q̃
ipse in nobis operatur. et uelle et ꝑficere

Expanded text:
dit spiritum . Sed et haec sanctificatio et benedictio septimi diei, et requies in illa die post opera sua valde bona, designavit, quod nos singuli post opera bona, quae in nobis ipse operatur et velle et perficere,
Abbreviated transcription (Latin):
solis facit. quia omnia longuis posita bre-
esset nocti: et stellas. & posuit eas infirma¬
m̃to cel& uia et silunam om̃i tñse et si ali¬
quotiens stellas maiores indie uideri contin¬
gat: nequaquam eas diei set nocti solum mͦ
lucis aliquod solatium conferre certissimum
nis et stellas intelligi possunt. ea tam̃ distinc᷑¬
luna et stellȩ. Et diuiderent lucem ac tene

Expanded text:
Et aeesset nocti; et stellas, et posuit eas in firmamento coeli. Quia et si lunam omni mense, si aliquoties et stellas majores in die videri contingat, nequaquam eas diei, sed nocti solummodo lucis solatium aliquod afferre certissimum nis et stellis intelligi possunt: ea tantum distincsubinfertur et dividerent lucem ac teneb
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Eodem gͦ ordine quo creata sunt pro
tectum acceperunt elem̃ta amplioris or¬
natus. ut quarto die cȩlum luminarib
insigniret᷑. quinta aer& mare. sexto ter¬
ra suis impleret᷑ animantib. Nã t̾cio die t̃ra¬
oriatus ei. sed adfigure eiꝰ suꝑficiem per¬

Expanded text:
t eodem quo creata sunt ordine profectum caperent elementa amplioris ornatus, id est, quarto die coelum luminaribus insigniretur, quinto aer et mare, sexto terra suis impleretur animantibus. Nam quod die terornatum ejus, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
natum cȩli et terrȩ ut qͥ omĩa innumero &
mensura. et pondere. constituit: ipso etrã
numero ĩqͦoparet᷑. sua opera doce̾t ẽẽ ꝑfec¬
ta. Compleuitꝰ deus die septimo opus suũ
Nam in reuolutione temporum octauus idẽ
qui et primus computatur dies. Diem ergo
tum dici et esse uoluit. eo quod eum my¬
stica preceteris benedictione et scifica¬
tione donaret. ut sequentia docent. Unde
bet: infinem inhymnis. prooctaua psalmꝰ
dauid. Sed et dies dominice resurrectio

Expanded text:
ornatum coeli et terrae, ut qui omnia in mensura et numero et pondere constituit, ipso etiam numero in quo operaretur sua opera doceret esse perfecta. Complevitque Deus die septimo opus suum Nam in revolutione temporum octavus idem qui et primus computatur dies. Complevit tum dici et esse voluit, eo quod eum mystica prae caeteteris benedictione et sanctificatione donaret, ut sequentia docent. Unde rum: In finem in hymnis pro octava psalmus David,
Abbreviated transcription (Latin):
morat. qura dicto citius. omne quod uoluit
fuit. Elichilq differt quid loquela huma¬
na prius increaturarum ordine nominet:
quas diuina potentia simul condidit. Et¬
anume uiuentis. dictum adomino cõnmĩ¬
dauerat: et iam de sccła sub intelligendũ
reliquit. Maxime quia inł aꝰ diei oꝑib
plura erat subiuncturus. Porro de homine

Expanded text:
m quia dicto citius omne quod voluit fecit; nilque differt quid loquela humana prius in creaturarum ordine nominet, quas divina potentia simul condidit canimae viventis dictum a Deo commendaverit, etiam de secunda nobis subintelligendum reliquit? maxime, quia in hujus diei operibus plura erat alia subjuncturus; porro de homine
Abbreviated transcription (Latin):
suas: hoc est reptilium natatilium et uola¬
tilium. Sed et eorum quȩ nullo apta in¬
cessui fixa cautibus in herent: ut sunt plu¬
rima concarum genera. Quod autem dic̃¬
tum est et uolatile super terram sub fir¬

Expanded text:
sas, hoc est, et reptilium, et natatilium, et volatilium, sed et eorum quae, nullo apta incessui, fixa cautibus inhaerent, ut sunt plurima concharum genera. Quod autem dictum est: Et volatile super terram sub fir
Abbreviated transcription (Latin):
uero intelligi altius requieuisse dm̃ abo
peribus sius. id est non eum opus habu¬
isse ulis oꝑibus suis. in quib requiesceret.
Qiippe cui requies insemet ipso est sine
causa fecisse opera. quȩ in ipso requiesce
manam indigentiam pro hoc maxime
tui uesceris panem tuum. Et benedixit
coustitutum est. Quȩ profecto benedic̃¬
tio. et scĩficatio diei septimi in lege obser

Expanded text:
us intelligi requievisse Deum ab omnibus operibus suis, non eum opus habuisse illis operibus suis, in quibus requisceret, quippe cujus requies in seipso sine causa fecisse opera quae in ipso requiescermanam indigentiam pro hoc maxime tui vesceris pane . Deus autem, ctificavit eum. Quae profecto benedictio et sanctificatio diei septimi in typum major
Abbreviated transcription (Latin):
diatum sideribus cęlum. impletum uolati¬
libus aerẽ. qui obuicinam ut diximus cȩli
nomen meruit: Post locupletatas suis ani¬
mantib aquas. quȩ et ipse aeri sunt mag
na uicinitate coniuncte: unde et de illis
quis. ut pote quȩ si ne harum suco et irri¬
gatione: non solum fructificare sed nec
consistere possit. petro attestante qui ait.
Quia cęli erant prius et terra deaqua.
et per aquam consistens dei uerbo. ꝓdu¬

Expanded text:
diatum sideribus coelum, post impletum volatilibus aerem, qui ob viciniam ut diximus coeli nomen meruit, post locupletatas suis animantibus aquas, quae et ipsae aeri sunt magna naturae vicinitate conjunctae: unde et de illis quis, utpote quae sine harum succo et irrigatione, non solum fructificare, sed ipsa nec consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius et terra de aqua, et per aquam consistens Dei verbo . Ju
Abbreviated transcription (Latin):
ex cussum longe seruitutis uigum. cepto
monice dñationis seruitute liberauit. Quȩ
uidelicet lune plenissimȩ dies increatione
quidem mundi quarta processitꝰ at in tem¬
pore dominicȩ passionis: altioris gratia
sacramenti in quintam sabbati incidit: ut
sua resurrectione consecraret: et nobis
quoq ineaqua et lux facta est. resurgen¬
di amortuis. ac lucem ꝑ petuam intran¬
di. spem q fidemq donaret. dixit etiam
deus. Producant aquȩ reptile animȩ
uiuentis. et uolatile super terram: subfir¬
mamento cęli. Post ornatam quarta
die cęli faciem luminarib. ornantur ꝯ¬
sequenter quinta. inferiores mundi par¬
cognatione. et sibi inuicem. et cȩlo copu¬
iantur: sibi quidem. quia aer aquarum
contra hat. et possit uolatꝰ auium susti¬
nere: a testante scriptura. Quia subito
aer cogetur in nubes: et uentꝰ tranuers
fugabit eas. Deniq per noctes et iam se-¬
renas rorat: cuius roris guttȩ manȩ in her¬
bis inueniuntur. Celo autem ita iungun

Expanded text:
excussum longae servitutis jugum, coepto monicae dominationis servitute liberavit. Quae videlicet lunae plenissimae dies in creatione quidem mundi quarta processit; at in tempore Dominicae passionis, altioris gratia sacramenti, in quintam Sabbati incidit, ut sua resurrectione consecraret, et nobis quoque in ea, in qua lux facta est, resurgendi a mortuis ac lucem perpetuam intrandi fidem spemque donaret. Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. Post ornatam quarto die coeli faciem luminaribus, ornantur consequenter quinta inferioris mundi parcognatione et sibi ad invicem et coelo copulantur. Sibi quidem, quia natura aquarcontrahat, et possit volatus avium sustinere, attestante Scriptura: Quia subito aer cogetur in nubes, et ventus transiens fugabit eas . Denique per noctes etiam serenas rorat, cujus roris guttae mane in herbis inveniuntur; coelo autem hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
signat. Masculum et feminã creauit eos
insequentib. unde et quo mͦ ꝓtoplastos
oꝑatio ac septimi dedicatio cum cetĩs exple
relatu digna: liberius dicantur. Mascu¬
lum autem unum et feminam unam
insingłis generib ñ singła s plura c̃auit ut ꝑ
hoc humanũ genus artiore ad inuicem
masculum et feminam creauit eos: ñ

Expanded text:
st ad imaginem Dei. Masculum et feminam creavit eos. sequentibus, unde et quomodo protoplastos operatio ac septimi dedicatio cum caeteris explrelatu digna dicantur. Masculum autem unum et feminam in in singulis generibus non singula, sed plura creavit, ut per hoc humanum genus arctiore ad invicem Masculum et feminam creavit eos, noluit
Abbreviated transcription (Latin):
stratam cominemorat. Quibus duobꝰ duo reli¬
qua fuisse indita constat. ignẽ uidelicet in
ferro et lapidibus. quȩ terrȩ uiscere latentia
pores exalat largissimos. Et tenebre suꝑ faciẽ¬
tes dm̃ dicunt. tenebras eum ante quam lucẽ
creasse. quia non ds tenebras in aqua uł aere fe¬
cit ullas. sed ordine distincto ꝓuidentie suȩ
prius aquas cũ celo creauit ac terrã. et has
postmodũ cum uoluit lucis gratia uenustauit.
Quod eum usq modo et inaqua et inaere ꝑ
cotidianum solis accessum et discessum: facere
intantam tegebant altitudinem: ut ad illos usq
locos ꝑtingerent. ubi nunc usq suꝑ firmam̃tũ
celi ex parte residentes: nomen dĩ creatoris cũ
celis cȩlorũ laudare non desinunt. Ipsa autem¬
fecisti mundum de materia informi. Quia
ordium nat᷑e uł supsere denichilo. et ideo in¬

Expanded text:
ta memorantur, quibus tamen duo reliqua fuisse constat indita, ignem videlicet in ferro et lapidibus, quae terrae viscere jam tunc vapores exhalat largissimos. Ignem quoquetes Deum, dicunt tenebras eum antequam lucem creasse, quia non Deus tenebras in aqua vel aere fecit ullas, sed ordine distincto providentiae suae, prius aquas cum coelo creavit ac terra, et has postmodum cum voluit ipse, lucis gratia venustavit, quod eum usque modo et in aqua ipsa et in aere per quotidianum solis accessum ac discessum facere in tantam tegebant altitudinem, ut ad illos usque locos pertingerent, ubi nunc usque super fundamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris cum coelis coelorum laudare non desinunt. Ad haefecisti mundum de materia informi. Nam cordium naturae, vel sumpsere de nihilo; ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ moysen Sequit᷑ Et non surrexit ꝓpha ul¬
tra ĩ isrł sicut moyses. quem nosset dñs
facie ad faciem. In omnib signis et porten¬
tis quȩ misit ꝑ eum ut faceret ĩ terra egỹp¬
ti pharaoni et omnib seruis eius. et uniu̾¬

Expanded text:
 Moysi. Et non surrexit propheta ultra in Israel sicut Moyses, quem nosset Dominus facie ad faciem, in omnibus signis atque portentis, quae misit per eum, ut faceret in Aegypto Pharaoni, et omnibus servis, universaequ
Abbreviated transcription (Latin):
crucis. mortis. et alluxit exseyr. Seyr int̃pre¬
tatur pilosus. quod significat peccatorem.
S ic enim natus ẽ esau. odio habitus. s qm̃ qͥ
sedebant ĩ tenebris et ĩ umbra mortis. lux
orta ẽ eis: Ideo alluxit exseyr simuletiam ñ
absurde intelligitur eẽ predictũ ex gentib
que significantur ꝑ nomen seyr. qr mons ẽ

Expanded text:
crucis, mortis. et alluxit ex Seir. Seir interprecrucis, mortis. et alluxit ex Seir. Seir interpretatur ..pilosus", quod significat peccatorem; sic enim natus est Esau odio habitus. sed quoniam qui sedebant in tenebris et in umbra mortis, lux orta est eis, ideo alluxit ex Seir. simul etiam non absurde intellegitur esse praedictum ex gentibus quae significantur per nomen Seir,
Abbreviated transcription (Latin):
gregatis pͥncipib populoꝵ simul tribub istł.
on neglegent̃ pretereunda ẽ ista ꝓpħia. Appa-¬
ret quippe eis ista benedictio ad nouũ popłm
sona ista dicuntur amoyse. nõ exꝑsona ip-¬
sius moysi. quod in consequentib euidenter
apparet. Nã si propterea dictũ ẽ dominus
ex synauenit. quia inmonte syna lexdata
est. qui d sibi uult quod sequitur. et alluxit ex
seyr nob̃. cũ seyr mons idumee sit ubi reg¬
nauit esau: deinde cum moyses filios isrł
benedicat hisuerbis. sicut scriptura p̃dix̃.
ꝯuomodo idem dicit. et accepit. Ieuerb ipsiꝰ
legem quã mandauit nob̾ moyses nimi¬
rum ergo prophetia ẽ ut diximus. populũ no
sub nomine filiorum isrł. quia semẽ ẽ abrabã.
hoc est filii sunt ꝓmissionis. et interpretatio
eius est uidens dm̃. Dominus gͦ qui ex sina
uenit. xp̃s intelligendus ẽ. qm̃sina interp̃tat᷑
temptatio. Uenit gͦ ex temptatione passioniᷤ.

Expanded text:
gregatis principibus populorum simul tribubus Israhel. gregatis principibus populorum simul tribubus Israhel. non neglegenter praetereunda est ista prophetia. adparet quippe ista benedictio ad nouum populum x cuius persona ista dicuntur a Moyse, non ex persona ipsius Moysi, quod in consequentibus euidenter adparet. nam si propterea dictum est: dominus ex Sina uenit, quia in monte Sina lex data est, quid sibi uult quod sequitur: et alluxit ex Seir nobis, cum Seir mons Idumaeae sit, ubi regnauit Esau? deinde cum Moyses filios Israhel benedicat his uerbis, sicut scriptura praedixit, quomodo idem dicit: et accepit de uerbis ipsius legem, quam mandauit nobis Moyses? nimirum ergo prophetia est, ut diximus, populum nousub nomine filiorum Israhel, quia semen est Abraham, hoc est filii sunt promissionis, et interpretatio eius est «uidens deum". dominus ergo, qui ex Sina uenit, Christus intellegendus est, quoniam Sina interpretatur "tentatio". uenit ergo ex tentatione passionis,