comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum ⁊ t̾ra transeant: an qm̃ ȩt̃num ali¬
qͥd significant hi lapides cũ ipsiȩtems
It dixit dñs adihesum dicens. Manda u.¬
sacerdotib portantib archam testam̃ti
destimonii. Solet dici archa testamenti
uł archa destimonii: nẽ dicta ẽ archa te¬
stamenti testimonii ut ñsolum archa
s etiã ipsũ testamentum appellaretur
destamentũ testimonii. hinc enĩ dic̃
apłs. Nc̃ autem sine lege iusticia dĩ ma¬
nifestata ẽ testimonium habens ꝑlegẽ
et ꝓpħas. Incuiusdam enĩ rei alteruis
uenturȩ destimonium datum fuerat il¬
lud. qͦd dicitur testamentum  etus. .ui.
Dirit dñs a dihm: fac tͥ ipsi cultos depet᷑
acutos. uel sic̃ habet grecꝰ depetͣ acuta.
et sedens circumcide filios isrł iterũ
In hoc precepto querit᷑ cͣum dixerit it̾m.
Non enim unus homo bis circumcidendꝰ
erat: sed quia unus populꝰ in quibꝰdã
circũcisus. In quibusdã ñcucũcisus

Expanded text:
aelum et terra transeant? an quoniam aeternum aliaelum et terra transeant? an quoniam aeternum aliquid significant hi lapides, cum ipsi aeterEt dixit dominus ad Iesum dicens: manda sacerdotibus portantibus aream testamenti testimonii. solet dici arca testamenti uel arca testimonii; nunc dicta est arca testamenti testimonii, ut non solum arca sed etiam ipsum testamentum appellaretur testamentum testimonii. hinc enim dicit apostolus: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est testimonium habens per legem et prophetas. in cuiusdam enim rei alterius uenturae testimonium datum fuerat illud. quod dicitur testamentum uetus. Dixit dominus ad Iesum: fac tibi ipsi cultros de petra acutos uel, sicut habet graecus, de petra acuta et sedens circumcide filios Israhel iterum. in hoc praecepto quaeritur cur dixerit "iterum"; non enim unus homo bis circumcidendus erat. sed quia unus populus erat in quibusdam circumcisus, in quibusdam non circumcisus,
Abbreviated transcription (Latin):
tis uiã qͣm ibitis ineam: ħon enĩ abistis
uiã abhestema & nudius terciana die
longe uissum ẽ archam prececłe: ut pos¬
set apopulo uideri. Tam grande quippe
agmen si post eã ꝓximum ꝑgeret. ñ eã
uideret p̾eriret nec nosset qua sequerent᷑
Ex hoc autem facto intelligendum ẽ qͦd
columpna illa nubis quȩ solebat mo¬
uendis castris signum dare ⁊it̃ ostend̾e.
iam recesserat. nec eis apparebat: hinc fac¬
tum ẽ. ut etiam triduũ illud exhumana
dispositione p̃diceretur. Hunc gͦ ducem
ihesu archam dñi sequunt᷑ nube subtͣc¬
ta. tanquam uelamine ablato. Iordanis
autẽ plenus erat. ꝑtotam crepidinem
suã sic̃ indieb messis tritici hoc incredibi¬
le iudetur regionib nr̃is. Ibi autem sic̃
phibent qui nouerunt. initio ueris. ẽ
messis tritiqi ⁊ c̃ autẽ ille fluuius reple¬
tur ampliꝰ quam ꝑhiemen. Et ert̃ iiii.
uobis lapides isti memoriale filiis isrł

Expanded text:
tis uiam quam ibitis in eam. non enim abistis tis uiam quam ibitis in eam. non enim abistis uiam ab hesterna et nudiustertiana die. longe iussum est arcam praecedere, ut posset a populo uideri. tam grande quippe agmen, si post eam proximum pergeret, non eam uideret praeire nec nosset qua sequeretur. ex hoc autem facto intellegendum est, quod columna illa nubis, quae solebat mouendis castris signum dare et iter ostendere, iam recesserat nec eis adparebat; hinc factum est, ut etiam triduum illud ex humana dispositione praediceretur. nunc ergo duce Iesu arcam domini sequuntur nube subtracta tamquam uelamine ablato. Iordanes autem plenus erat per totam crepidinem suam sicut in diebus messis tritici. hoc incredibile uidetur regionibus nostris. ibi autem, sicut perhibent qui nouerunt, initio ueris est messis tritici; tunc autem ille fluuius repletur amplius quam per hiemem. Et erunt uobis lapides isti memoriale filiis Israhel
Abbreviated transcription (Latin):
incipiam exaltare te coram omnib filiis
isrł. ut sciant qm̃ sic̃ erã cum moyse. sic
ero & tecũ. Nec incredibile debet uideri
etiam illos cum quib ds̃ loquebatur.¬
aliqͥd exhumana dispositione age uolu¬
isse. inqͣ sͥ dm̃ tam̃ uiderẽt esserectorẽ. eoꝵ q
exilliꝰ aqͦ regebantur ꝓuidentia c̃¬
silia fuisse mutata. Nã ⁊ moyses ipse utiq
tanqͣm homo putauerat ẽẽ faciendum.
ut causas populi sic audiret. quẽ admo¬
dũ ⁊sͥ ullis onus intollerabile subeundo
ꝓdeẽ non posset euisq dispositio diuinitꝰ.
⁊ hoc ipsum socero eius suggerente ⁊ mo¬
nente. atq hanc ammonitionẽ dõ apꝓ¬
bante mutata ẽ: scribe populi dicunt¬
destimonii dm̃ di nr̃i ⁊ sacerdotes nr̃os
eĩ leuuus tollentes eã ꝓficiscimini delo¬
cis urĩs. & ite post eam s longũ inter¬
uallum sit int̃ uos ⁊ illã. qͣntũ duo milia
cubitoꝵ stabitis neꝓpinquetis ei ut scia¬

Expanded text:
incipiam exaltare te coram omnibus filiis incipiam exaltare te coram omnibus filiis Israhel, ut sciant quoniam sicut eram cum Moyse sic ero et tecum. nec incredibile debet uideri etiam illos cum quibus deus loquebatur,quid ex humana dispositione agere uoluisse, in qua sibi deum tamen fiderent esse rectorem, eorumque ex illius a quo regebantur prouidentia consilia fuisse mutata. nam et Moyses ipse utique tamquam homo putauerat esse faciendum, ut causas populi sic audiret, quemadmodum et sibi et illis onus intolerabile subeundo prodesse non posset; eiusque dispositio diuinitus et hoc ipsum socero eius suggerente et monente atque hanc admonitionem deo adprobante mutata est. Scribae populo dicunttestimonii domini dei nostri et sacerdotes nostros et Leuitas tollentes eam, proficiscimini de locis uestris et ite post eam. sed longum interuallum sit inter uos et illam, quantum duo milia cubitorum stabitis; ne propinquetis ei, ut scia
Abbreviated transcription (Latin):
minime inuenti. eadem dimittente illoᷤ
ꝑfenestram. & monente uttriduo lateret̃
inmontanis. quatuor dies uidentur esse
consumpti. Inde postea qͣm nunciauert̃
quȩ circa illos gesta fuerint. ꝓmouit iħs.
cum populo uniuerso. deloco ubi erat di¬
luculo qui cũ uenissent adiordanen. di¬
uertit & mansit. Tunc rurdꝰ ppłs ad mo¬
netur. ut post triduum se p̃paret tnsire
iordanen. archa dñi precedente: hinc ergo
intelligitur humanã fuisse dispositionẽ
qͣm fec̃ ppło nuntiari ut cibaria p̃ꝑaret̃.
tanqͣm post tres dies memoratũ fluuiũ
tͣnsituri. Potuit enim hoc sic̃ homo spe¬
rare fieri posse. si exploratores celerit̃ reu̾
tissent: quib tardantib intelligitur qͣm¬
ius scͥptura tacuerit exdiuina dispositi¬
one cetera impleta. ut iam inciperet ap̃
ppłm glorificari iħs. & ostendi qͦd cum
illo dñs esset sic̃ fuerat cum moyseslã
ethoc illi dicitur fluuiũ transituro sic

Expanded text:
minime inuenti eadem dimittente illos minime inuenti eadem dimittente illos per fenestram et monente, ut triduo laterent in montanis, quattuor dies uidentur esse consumpti. inde posteaquam nuntiauerunt quae circa illos gesta fuerint promouit Iesus cum populo uniuerso de loco, ubi erat diluculo. qui cum uenisset ad Iordanem, diuertit et mansit; tunc rursus populus admonetur, ut post triduum se praeparet transire Iordanem arca domini praecedente. hinc ergo intellegitur humanam fuisse dispositionem, quam fecit populo nuntiari, ut cibaria praepararent tamquam post tres dies memoratum fluuium transituri; potuit enim hoc sicut homo sperare fieri posse, si explortissent. Quibus tardantibus intelligitur, quamvis Scriptura tacuerit, ex divina dispositione caetera impleta, ut jam inciperet apud populum glorificari Jesus, et ostendi quod cum illo Dominus esset, sicut fuerat cum Moyse. Nam et hoc illi dicitur fluvium transituro, sic
Abbreviated transcription (Latin):
um moyse. ita ero et tecũ. Non so¬
lum autem hoc testimonio. s eti¬
am indeuteronbmio multis documen¬
tis ꝓbatur moyses ita defunct᷑ ut dĩ
famulus & do placens. qͣmuis ineo illa
undicta completa sit ne terrã ꝓmissio¬
nis intraret: ex qͦ datur intelligi. dñm
etiam bonis seruis suis in aliquo succen¬
sentẽ. & temporaliter uindicare. itam̃
ineoꝵ habere numero. qui sunt indomo
eius uasa inhonorem utilia dño. quib
daturus ẽ ꝓmissa sanctorum.
Questio ẽ quomͦ postea qͣm locutus ẽ do¬
minꝰ adihesum naue exortans & confir¬
mans eum seq ꝓmittens cum ilo fu
ut preꝑarent cibaria qͦd post tres dies ior¬
danem fuerant tͣnsituri. cum inueniant᷑
post multo plures transsisse iordanem. Cũ
enim hȩc ppło manbasset. misit explora¬
tores iniherico. qm̃ iordane transiecto
ipsa ꝓxima ciuitas occurrebat: illi autem
diuerterunt adraab mulierẽ fornicariã.
& ab illa occultati atq arege quesiti. &

Expanded text:
cum Moyse, ita ero et tecum. non socum Moyse, ita ero et tecum. non solum autem hoc testimonio sed etiam in Deuteronomio multis documentis probatur Moyses ita defunctus ut dei famulus et deo placens, quamuis in eo illa uindicta completa sit, ne terram promissionis intraret. ex quo datur intellegi dominum etiam bonis seruis suis in aliquo suscensentem et temporaliter uindicare et tamen in eorum habere numero, quae sunt in domo eius uasa in honorem utilia domino, quibus daturus est promissa sanctorum. Quaestio est, quomodo posteaquam locutus est dominus ad legum Naue exhortans et confirmans eum seque promittens cum illo fus, ut praepararent cibaria, quod post tres dies Iordanem fuerant transituri, cum inueuiantur post multo plures dies transisse Iordanem. cum enim haec populo mandasset, misit exploratores in lericho, quoniam Iordane transiecto ipsa proxima ciuitas occurrebat; illi autem diuerterunt ad Raab mulierem fornicariam et ab illa occultati atque a rege quaesiti et
Abbreviated transcription (Latin):
& mͥ. Deme enim ille scripsit. Non enĩ
accepit ppłs ille legem qͣm nonintellex̃.
sed tunc accepit qͣndo intellexit Deuer¬
bis eius. dcarens uelamine ueteri conũ¬
iis ad dominũ. hanc dic̃ hereditatẽ c̃¬
gregationib iacob Q intelligenda ẽ nõ
frena sed cȩlestis. non temporalis s ȩterna:¬
N erit inquit indilecto princeps. ipse utiq
indilecto populo erit princeps dñs iħs
congregatis principib populoꝵ id est
gentium simul trib isrł. ut impleatur
qͦo supradictum ẽ. Letamini gentes si¬
mul cum ppło eius: quia cecitas ex parte
isrł facta ẽ donec plenitudo gentium in¬
traret. & sic omnis isrł salius fieret luii
um ioseph benedicẽt ait interra. Primo¬
genitus tauri pulchritudo ei: qͦd ñ ita
legendum ẽ. tanqͣm dixerit primo¬
genitus tauri. sed cũ sit primogenitus.
pulchritudo eius tauriẽ. ꝓpt̾ crucis cor¬
nua dedño intelligitur figuratum.
Iñs dic̃ adiħu naue. Et sic̃ eram

Expanded text:
et mihi; de me enim ille scripsit. non enim et mihi; de me enim ille scripsit. non enim accepit populus ille legem quam non intellexit, sed tunc accepit, quando intellexit de uerbis eius carens uelamine ueteri conuersus ad dominum. hanc dicit hereditatem congregationibus Iacob, quae intellegenda est non terrena, sed cEt erit, inquit, in dilecto princeps: ipse utique in dilecto populo erit princeps Dominus Jesus: congregatis principibus populorum, id est, gentium: simul tribubus Israel, ut impleatur quod supra dictum est, Laetamini, gentes, simul cum populo ejus; quia caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret, et sic oum Joseph benediceret, ait inter caetera, Primogenitus tauri pulchritudo ejus. Quod non ita legendum est, tanquam dixerit, primogenitus tauri; sed, cum sit primogenitus, pulchritudo ejus tauri est: propter crucis cornua, de Domino intelligitur figuratum. inus dicit ad Iesum Naue: et sicut eram
Abbreviated transcription (Latin):
te pharan. Idest ex monte fructifero. Id
emim interpretatur faran qͦd significa¬
tur eccłia. cum multis milib cades:
Mutata sunt gͦ multa milia et scĩficata
tas postea colligendos Sequitur ⁊dic̃
addexteram eiuis angłi cum eo hoc
non indiget expositione: & peꝑcit inqͥt
ppło suo doneans remissionẽ peccatoꝵ
nde adipsum conuertũ sermonẽ atq
ait & omnes scĩficati submanꝰ tuas
& hii subte sunt: non utiq suꝑbientes
& suã iusticiam uolentes constituere.
s agnoscentes grã ut iusticiȩ dĩ sub¬
iciantur: & accepit inquit de uerbis ip¬
suis legem. Populus utiq de quo ait
et peꝑcit ppło suo. Accepit gͦ de uerbis
ipsius legem qͣm mandauit inqͥt nob̃
moyses. hoc ẽ populus eius. de uerbis
eius accepit legem quia de doctrina
eius intellexit legẽ eam ipsam qͣm mã¬
dauit nob̃ moy ses. Ipse quippe ait. in
euuangłio si crederetis moysi crederetis

Expanded text:
te Pharan — id est ex monte fructifero; id te Pharan — id est ex monte fructifero; id enim interpretatur Pharan, quo significatur ecclesia — cum multis milibus Cades. mutata sunt ergo multa milia et sanctificatstus ad Israhelitas postea colligendos. sequitur et dicit: ad dexteram eius angeli cum eo; hoc non indiget expositione. et pepercit, inquit, populo suo, donans remissionem peccatorum. unde ad ipsum conuertit sermonem atque ait: et omnes sanctificati sub manus tuas et hi sub te sunt, non utique superbientes et suam iustitiam uolentes constituere, sed agnoscentes gratiam, ut iustitiae dei subiciantur. et accepit, inquit, de uerbis ipsius legem; populus utique de quo ait: et pepercit populo suo. accepit ergo de uerbis ipsius legem, quam mandauit, inquit, nobis Moyses; hoc est: populus eius de uerbis eius accepit legem, quia de doctrina eius intellexit legem eam ipsam quam mandauit nobis Moyses. ipse quippe ait in euangelio: si crederetis Moysi, crederetis
Abbreviated transcription (Latin):
alluxit ex seyr nob̃. cũ seyr mons ydu¬
meȩ sit uͥ regnauit esaiꝰ Deinde cum
moyses filios isrł benedicat his uerbis
sic̃ scͥptura predixit. quomͦ idẽ dicit:
accepit deuerbis ipsius legẽ qͣm man¬
dauit nobis moyses. Nimirum gͦ pro¬
phia ẽ ut diximus populum nouum
nomine filioꝵ isrł. qͥa sem̃ ẽ abraham.
ergo extemptacione passionis crucis. mor¬
tis. et alluxit exseyr Seyr intepretatur
pilosꝰ qͦd significat peccatorem. Sicem̃
natus ẽ esau. odio habitus. S qm̃ qui
sedebant intenebris & inumbra mortes
lux orta ẽ ei. ideo alluxit ex seyr simul
etiã non absurde intelligitur ẽẽ p̃dic¬
tum exgentib. quȩ significantur per
nomen seyr. quia mons ẽ ꝑtinens ade¬
sau. uenturam grãm xcp̃i populo isrł.
Unde dic̃ apłs. ita ethi nunc non credi¬
derunt inur̃ã miscdiã. ut et ipsi mise¬
ricordiam consequantur. Ipsi gͦ dict̃
allurit ex seyr nob̃. ⁊festinauit ex mon¬

Expanded text:
alluxit ex Seir nobis, cum Seir mons Idualluxit ex Seir nobis, cum Seir mons Idumaeae sit, ubi regnauit Esau? deinde cum Moyses filios Israhel benedicat his uerbis, sicut scriptura praedixit, quomodo idem dicit: et accepit de uerbis ipsius legem, quam mandauit nobis Moyses? nimirum ergo prophetia est, ut diximus, populum nouum nomine filiorum Israhel, quia semen est Abraham, ergo ex tentatione passionis, crucis, mortis. et alluxit ex Seir. Seir interpretatur ..pilosus", quod significat peccatorem; sic enim natus est Esau odio habitus. sed quoniam qui sedebant in tenebris et in umbra mortis, lux orta est eis, ideo alluxit ex Seir. simul etiam non absurde intellegitur esse praedictum ex gentibus quae significantur per nomen Seir, quia mons est pertinens ad Esau, uenturam gratiam Christi populo Israhel. unde dicit apostolus: ita et hi nunc non crediderunt in uestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur. ipsi ergo dicunt: alluxit ex Seir nobis. et festinauit ex mon
Abbreviated transcription (Latin):
gnis iniquitatib suis. ut nec penitentiã
qͦd ñ ei nocuerunt peccato suo s sibi. lui.¬
Et hec benedictio qͣm benedirit moyses ħo
dĩ filios isrł prius qͣm defungeret᷑. idix̃.
Dñs exsyna uenit. & alluxit exseyr nob
festinauit exmonte pharan. cũ multis
milib cades ad dexterã eiꝰ angl̃i cũ exio¬
E
& peꝑcit populo suo. & om̃s scĩficati sub
manus tuas & hi subte sunt & accepit
de uerbis ipsius legem qͣm mandauit
nob moyses hereditatem congregationibꝰ
iacob &erit indilecto princeps congre¬
gatis principib populorum simul tͥbu¬
bus isrł. non negligenter pretereunda ẽ
ista ꝓpħia. Appareret quippe ista be¬
nedictio ad nouum populũ ꝑtinere.
ista dicuntur amoyse non exꝑsona ip¬
sius moysi. Quod inconsequentibus
euidenter apparet: nãsi ꝓpterea dic¬
tũ ẽ. dñs exsyna uenit. quia inmonte
sẏna lex data ẽ qͥd sͥ uult qͦd sequit᷑ &

Expanded text:
gnis iniquitatibus suis, ut nec paenitentiam gnis iniquitatibus suis, ut nec paenitentiam quod non ei nocuerunt peccato suo, sed sibi. Et haec benedictio quam benedixit Moyses homo dei filios Israhel, priusquam defungeretur. et dixit: dominus ex Sina uenit et alluxit ex Seir nobis; <et> festinauit ex monte Pharan cum multis milibus Cades, ad dexteram eius angeli cum eoet pepercit populo suo; et omnes sanctificati sub manus tuas et hi sub te sunt. et accepit de uerbis ipsius legem, quam mandauit nobis Moyses, hereditatem congregationibus Iacob. et erit in dilecto princeps congregatis principibus populorum simul tribubus Israhel. non neglegenter praetereunda est ista prophetia. adparet quippe ista benedictio ad nouum populum pertinereista dicuntur a Moyse, non ex persona ipsius Moysi, quod in consequentibus euidenter adparet. nam si propterea dictum est: dominus ex Sina uenit, quia in monte Sina lex data est, quid sibi uult quod sequitur: et
Abbreviated transcription (Latin):
inme non habet quiqͣm S surgite eamꝰ
hinc. id÷ ut patiar. quia ineo qͦd patior
uoluntatem impleo patris mei. ñpenã
soluo peccati mei & qͦd iheremias ait
T ibi peccauimus patientia isrł. Dño utiq
suppliciter dicitur inpenitentia cum
spe salutis ex uenia. & qͦd dictum est
sana animã meam qm̃ peccaui tibi:
hoc ide agit᷑ ds ignoscendo glorificetur.
quia magna ẽ eius miscłia suꝑ confitẽ¬
tes sͥ. et redeuntes adse. Qui dic̃ se nolle
mortẽ peccatoris qͣntũ utreuertat᷑ iuuiat.
Hinc et ipse dauid. ñsolũ inpsalmo. uerũ
etiã cũ eũ ds̃ argueret ꝑ ꝓpħam. ñ sine spe
ꝓpiciationis dñi. Respondit: peccaui dño
medico enim uulneratꝰ uidet᷑ quodãmͦ qͥ
ut sanetur. se subdit manib medici: ut
ineo medicinȩ opus impleatur. In hoc au¬
tem cantico. p̃uidebat ꝓpħa futuros qͦsdã.
qͥsic fuerant peccaturi dm̃ offendendo ma¬

Expanded text:
in me non habet quidquam, sed surgite, eamus in me non habet quidquam, sed surgite, eamus hinc, id est ut patiar, quia in eo, quod patior, uoluntatem inpleo patris mei, non poenam soluo peccati mei; et quod Hieremias ait: tibi peccauimus, patientia Israhel, domino utique suppliciter dicitur in paenitentia cum spe salutis ex uenia; et quod dictum est: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, hoc idem agitur, ut deus ignoscendo glorificetur, quia magna est eius misericordia super confitentes sibi et redeuntes ad se, qui dicit se nolle mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat. hinc et ipse Dauid non solum in psalmo uerum etiam cum eum deus argueret per prophetam non sine spe propitiationis domini respondit: peccaui domino. medico enim uulneratus uidetur quodam modo. qui ut sanetur se subdit manibus medici, ut in eo medicinae opus inpleatur. in hoc autem cantico praeuidebat propheta futuros quosdam, qui sic fuerint peccaturi deum offendendo ma
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ds̃ legit᷑ dixisse ad abi melech de sara
ꝓpterea peꝑci tͥ ne peccares inme. Pec¬
care autẽ domino uel potius peccasse
dño. nͥ forte alicubi scriptum occurrat.
qͦd huic sensui resistat hi mͥ uidentur
ñinmerito dici. qui piam penitentiã
peccati sui agunt ut glorificet᷑
ignoscens dñs. Causam quippe reddẽs
dauid cur dixerit. tͥ soli peccaui. & ma¬
lignum coram te feci. subiecit & ait.
tiustificeris insermonib tuis & uincaᷤ
cum uidicaris: siue cum dicit ds̃. Iudi¬
cate inter me & uineam uineam: siue
de dño iħu xp̃o intelligatur. qͥ solus
uerissime dicere potuit. uenit enim
princeps mundi. & inme non habet
quicqͣm. id÷ quicqͣm peccati qͦd morte
sit dignum: sed ut cognoscat mundꝰ
quia diligo patrẽ. & sicut mandatũ ded
mͥ pat̾ sic facio. Surgite eamꝰ hinc. Tanqͣm
dic̾et. etiam si leuissima peccata mortis
supplicio ꝑsequatur princeps mundi.

Expanded text:
hoc deus legitur dixisse ad Abimelech de Sarra: hoc deus legitur dixisse ad Abimelech de Sarra: propterea peperci tibi, ne peccares in me. peccare autem domino" uel potius "peccasse domino" — nisi forte alicubi scriptum occurrat quod huic sensui resistat — hi mihi uidentur non inmerito dici, qui piam paenitentiam peccati sui non agunt, ut glorificetur ignoscens dominus. causam quippe reddens Dauid cur dixerit: tibi soli peccaui et malignum coram te feci, subiecit et ait: ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas cum iudicaris: siue cum dicit deus: iudicate inter me et uineam meam; siue de domino Iesu Christo intellegatur, qui solus uerissime dicere potuit: uenit enim princeps mundi et in me non habet quidquam — id est quidquam peccati quod morte sit dignum — sed ut cognoscat mundus quia diligo patrem et sicut mandatum dedit mihi pater sic facio; surgite, eamus hinc, tamquam diceret: etiamsi leuissima peccata mortis supplicio persequatur princeps mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
tudo legis ẽ. habitet incorde. etiã si manibꝰ
corꝑis quisqͣm ñ possit oꝑari. par illiẽ
utiq cum hominib bouȩ uoluntatis . ly.¬
eccauerunt ñ ei filui uituperabiles: qͦd est
tatist̃ sic̃ hoc ẽ filii uituperabiles qͥdam
filii conmaculati. quidã filii uiciosi un¬
de ñ magna questio. immo nulla que¬
nocet sedsͥ. Quomͦ intelligendũ sit quod
ipsalmo legitur: Tibi soli peccaui. & ñhe¬
qͦd peccare indm̃. Unde ait heli sacerdos:¬
si indm̃ peccau̾t uirqͥs orabit ꝓeo. Dicã
gͦ interim quid mͥ inp̃sentia uideatur
ntelligent fortasse aliquid melius qui
melius hȩc sapiunt. Aut etiã nos alio
tempore. qͣntum adiuuerit dñs. Pecca¬
reindm̃ ẽ in his peccare que addi cultum
ꝑtinent. Nam hoc qͦd commemoraui.
nichil aliud indicat. Sic enim pec¬
cabant filii heli. quib hoc pat̃ eoꝵ
dixit: sic existimandum ẽ. peccari etiã
in homines qui ꝑtinent addm. Nam

Expanded text:
tudo legis est, habitet in corde, etiamsi manibus tudo legis est, habitet in corde, etiamsi manibus corporis quisquam non possit operari, pax illi est utique cum hominibus bonae uoluntatis. Peetati sunt hoc, id est, filii vituperabiles; quidam filii commaculati; quidam filii vitiosi. Unde non magna quaestio, imo nulla enocet, sed sibi, quomodo intelligendum sit quod in Psalmo legitur. « Tibi soli peccavi . » Et in Jequod peccare insi in deum peccauerit quis orabit pro eo? dicam ergo interim quid mihi in praesentia uideatur. intellegent fortasse aliquid melius, qui melius haec sapiunt, aut etiam nos alio tempore, quantum adiuuerit dominus. "peccare in deum est in his peccare quae ad dei cultum pertinent. nam hoc, quod commemoraui, nihil aliud indicat; sic enim peccabant filii Heli, quibus hoc pater eorum dixit. sic existimandum est peccari etiam in homines qui pertinent ad deum; nam
Abbreviated transcription (Latin):
quis transfretabit nob̾ tͣnsinare & accipiet
nob̾ illud. apls dixerit. aut qͥs descendit in
abyssũ. atq id÷ exponens adiunxerit.
hoc ẽ xp̃m amortuis reduc̃e. N qͥa mare
appellauit. totã in hoc scło uitã. quȩ mor¬
te tͣnsit᷑ ut quodãmꝰ mare finiatur. & trans
mare mors ipsa appelletur. uelut trans istã
uitam quȩ maris uocabulo significatur.
usq infinem ex secutus ẽ dicens. Corde eñ
credit᷑ adiusticiã ore aũt confessio fit ad
saludẽ. Merido qd̃ ex hebreo tͣnslatũ ẽ qͣn
is. Nec frustra tam̃ ħ aseptuaginta int̃ pre¬
tib addicũ exisumo. nͥ qͥa incelligi uoluer̃
etiã ip̃as manꝰ. qͥb significãt᷑ oꝑa. ĩ cord̾ accipidͥ
b̾e uͥẽ tids q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Nã si forĩsecꝰ ea qui
ds̃ iubet manib fiant. ⁊ incorde non
fiant. Nemo ẽ tã insulsꝰ qͥ pcepta arbi¬
tretur impleri. Porro si caritas quȩ pleni¬

Expanded text:
quis transfretabit nobis trans mare et accipiet quis transfretabit nobis trans mare et accipiet nobis illud. apostolus dixerit: aut quis descendet in abyssum, atque id exponens adiunxerit: hoc est Christum a mortuis reducere; nisi quia mare appellauit totam in hoc saeculo uitam, quae morte transitur, ut quodam modo mare finiatur et trans mare mors ipsa appelletur uelut trans istam uitam, quae maris uocabulo significatur. usque in finem exsecutus est dicens: corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem. merito quod ex hebraeo translatum est, is. Nec frustra tamen hoc a Septuaginta interpretibus additum existimo: nisi quia intelligi voluerunt etiam ipsas manus, quibusbi est fides quae per dilectionem operatur. nam si forinsecus ea quae deus iubet manibus fiant et in corde non fiant, nemo est tam insulsus, qui praecepta arbitretur inpleri. porro si caritas, quae pleni
Abbreviated transcription (Latin):
Et circumpugnabit dñs cortuũ & cor lni.¬
seminis tui. diligere dñm tuũ extoto cor¬
de tuo. lextota anima tua ut uiuas tu.
Euidens pollicitatio gr̃e: ꝓmittit enĩ ds̃ se
eẽ facturum qͦd solet iubere ut fiat liui
hodie. nẽ supra modũ. neq longe abste ẽ:
Nonincelo ẽ dicens. ide ut dicas qͥs ascendit
nob̾ incelum. & accipiet nob̃ illud. ⁊ audien¬
tes illud faciemus: neq transmare ẽ di
cens. id÷ ut dicas qͥs transfreta uit nobis
tͣnsmare & accipiet nob̃ illud. ⁊ audientes
illud faciemus: Prope ẽ uerbũ hoc ual¬
de inore tuo. uncorde tuo. ⁊inmanibꝰ tutͤ
fac̃e illud. hoc ẽẽ uerbum fidei dic̃ apłs.
qͦd adnouum ꝑtinet testamentum. Sed
queri potest cur ea suꝑius mandata dixe¬
rit. quȩ scripta sunt in libro legis huiꝰ nͥ
qͥa his omnib spirttalia ugnificantur
adnouum testamentum ꝑtinentia si bene
intelliguntur. Item queri potest. cur hie
qͦd hic positum ẽ neq transmare ẽ ut dicas

Expanded text:
Et circumpurgabit Dominus cor tuum, et cor seminis tui, diligere Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, ut vivas tu. Evidens pollicitatio gratiae: promittit enim Deus se esse facturum quod solet jubere ut fiat. LIV.hodie, non est supra modum, neque longe abs te est: non in coelo est, dicens, id est, ut dicas, Quis ascendet nobis in coelum, et accipiet nobis illud, et audientecens, id est, ut dicas, Quis transfretabit nobis trans mare, et accipiet nobis illud, et audientes illud faciemus? Prope est verbum hoc valde in ore tuo, et in corde tuo, et in manibus tuis facere illud. Hoc esse verbum fidei dicit Apostolus: quod ad Novum pertinet Testamentum. Sed quaeri potest, cur ea superius mandata dixerit, quae scripta sunt in libro Legis hujus : nisi quia his omnibus spiritualia significantur ad Novum Testamentum pertinentia, si bene intelligantur. Item quaeri potest cur hoc quod hic positum est, Neque trans mare est, ut dicas,
Abbreviated transcription (Latin):
sitiones. & oleum inquit unctionis.
⁊ compositionem incensi: compositio¬
nem autem uocat. quia exmultis
ut intrarent & facerent omne opus.
qͦdcumq precepit dñs fieri illud ꝑ
moysen. attulerunt filii isrł demp¬
tionem dño. Ergo omnis uir unu¬
lier. intelliguntur filii isrł. cȩtere lo¬
cutiones similes superioribus.
qͦd ẽ facere exauro ⁊ argento. & ȩre.Ñ
enim aurum faciebant. sed exauro.

Expanded text:
sitiones, et oleum, inquit, unctionis sitiones, et oleum, inquit, unctionis et compositionem incensi: compositiones autem vocat, quia ex multis ut intrarent, et facerent omne opus quodcumque praecepit Dominus fieri illud per Moysen, attulerunt filii Israel demptionem Domino. Ergo omnis vir et mulier, intelliguntur filii Israel. Caeterae locutiones similes superioribus. quod est facere ex auro et argento et aere; non enim aurum faciebant, sed ex auro.
Abbreviated transcription (Latin):
inuentum ẽ apud eum coria arie¬
tum rubricata. qͦd diceretur usitate.
om̃s apud qͦs inuenta sunt coria a¬
demptionem argentum ⁊es. attule¬
runt demptiones domino usitaciꝰ
diceretur omnis attulit qͣm omnes
apud eos ligna imputribilia. apud
eos more scripturarũ additum ẽ Nã
sine hoc esset plena sententia.xi.
Et omnis mulier sapiens mente
manib nere. qͣsi nere posset non
manib: et sapiens ne. re elegans
atq inusitata locutio ẽ. Deinde omĩs mu¬
lier attulerunt. more suꝑiorum plurali
concluditur singulari. quia omĩs mu¬
lier attulit usitatius diceretur. cxluii.
Et omnes mulieres quib uisum est
sensu suo insapientia. neueruntpilos
caprinos. Notandum. sapientiã inhis
artib sepe appellare scripturam. id ÷
compositiones aliquas extra debemꝰ
intelligere. sed cum dictum esset &
compositiones. ꝑconiunctionem co¬
pulatuiam ñ aliud adiunxit. sed qͦd
dixerat exposuit. ut sciremꝰ qͣs compo¬

Expanded text:
inuentum est apud eum coria arieinuentum est apud eum coria arietum omnes apud quos inventa sunt coria ademptionem, argentum et aes attulerunt demptiones Domino: usitatius diceretur, omnis attulit, quam, omntu sunt apud eos ligna imputribilia: apud eos more Scripturarum additum est, nam sine hoc esset plena sententia. Ib. 25. Et omnis mulier sapiens mente, manibus nere; quasi nere posset non manibus: et sapiens nere, elegans atque inusitata locutio est. Deinde, Omnis mulier attulerunt: more superiorum plurali concluditur singularis, quia, omnis mulier attulit, usitatius diceretur. Ib. 26. Et omnes mulieres quibus visum est sensu suo, in sapientia nerunt pilos caprinos: notandum sapientiam in his artibus saepe apellare Scripturam, id escompositiones aliquas extra debemus intelligere; sed cum dictum esset, et compositiones, per conjunctionem copulativam non aliud adjunxit, sed quod dixerat exposuit, ut sciremus quas compo
Abbreviated transcription (Latin):
et usq inmane immolatio sollẽp¬
nitatis paschȩ dormiet.. dix̃. ma¬
nebit. Nam caro pecudis occise ⁊
cocte. quemadmodum dormiet:
quod ergo dicitur qͣre dormis domine.
hoc genere locutionis dicitur ⁊ intelli¬
gitur. qͣre cessas. id ÷ nonuindicas. cxxxuiii.
Dequa draginta dierum ieiunio moysi.
scriptura sic loquitur. Panem ñman¬
clucauit. et aquam nonbibit. aparte
totum. Apane omnẽ cibum. ⁊a qua om¬
nem potum significans. Excide tͥ. cxxxix.
fuerunt unde hoc uerbum nr̃i inter¬
pretes etiam addendum putauert̃
qm̃ inusitata ẽ inlingua latina talis
eclipsis. Et ait moyses adomnem.cxi.
synagogam filioꝵ isrł dicens. ple¬
num esset. et si nonhabet dicens..cxli.
Et attulerunt unusquisq qͦd afferret cor
eoꝵ ꝓoterat usitaciꝰ dici. et attulit u¬
misquisq qͦd afferebat cor eiz. exlui.
Et quib iusum ẽ animȩ eoꝵ attule¬
runt demptionẽ dño. non dix̃ ⁊sicut
uisum ẽ anime eorum. Et omnis cui. cxliii.¬

Expanded text:
et usque in mane immolatio sollemnitatis paschae . dormiet dixit "manebit"; nam caro pecudis occisae et coctae quemadmodum dormiet? quod ergo dicitur: quare dormis, domine, hoc genere locutionis dicitur et intellegitur: quare cessas, id est non uindicas. De quadraginta dierum ieiunio Moysi scriptura sic loquitur: panem non manducauit et aquam non bibit. a parte totum, id est a pane omnem cibum et aqua omnem potum significans. Excide tibi duas tauditur "fuerunt": unde hoc uerbum nostri interpretes etiam addendum putauerunt, quoniam inusitata est in lingua latina talis ellipsis. Et ait Moyses ad omnem synagogam filiorum Israhel dicens: plenum esset, et si non haberet dicens. Et adtulerunt unusquisque quod adferebat cor eorum. poterat usitatius dici: et adtulit unusquisque quod adferebat cor eius. Et quibus uisum est animae eorum adtulerunt demtionem domino, non dixit: et sicut uisum est animae eorum. Et omnis cui
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ÷ qͦd inobedientiȩ pęnas cum eiii.¬
minaretur ds̃ dixit intercȩtera: ⁊ consu¬
met uos ꝑambulans gladius. Deinde
ait. &erit terra ur̃a deserta. ⁊ciuitates
ũe erunt desertȩ. Tc̃ bene sentiet terra
sabbata sua omnes dies desolationis sue.
et uos eritis int̾ra inimicorum ur̃orũ.
Quomͦ gͦ consumet eos gladiꝰ si erunt in
t̾ra inimicorum suoꝵ. Aninipsa terra
consumet. qm̃ strage mortiium facta.
non erunt ibi: anconsumet uos sic ait
a esi diceret interficiet uos ut adistam
consumptionem illi ꝑtineant qui
sladio cadanti non omnes q̃ndoqͥdem
paulo post dic̃. Et eis qui residui sunt
er uobis suꝑducam formidinẽ incor eoꝵ:
An scłm yperbolen dictum ẽ Consumet
uos. scđm quem loquendi modũ ⁊habũ¬
dantia eorum dictat̃ sicut arena maris
Secundũ istum modum etiam dicituR
qͦd deinde sequitur. & ꝑsequetur eos so¬
timorerit ut etleuissima queq formi¬

Expanded text:
Quid est quod inoboedientiae poenas cum Quid est quod inoboedientiae poenas cum minaretur deus, dixit inter cetera: et consumet uos perambulans gladius? deinde ait: et erit terra uestra deserta et ciuitates uestrae erunt desertae. tunc bene sentiet terra sabbata sua omnes dies desolationis suae, et uos eritis in terra inimicorum uestrorum. quomodo ergo consumet eos gladius, si erunt in terra inimicorum suorum? an in ipsa terra consumet, quoniam strage mortium facta non erunt ibi? an "consumet uos" sic ait, ac si diceret: "interficiet uos", ut ad istam consummationem illi pertineant, qui gladio cadent, non omnes, quandoquidem paulo post dicit: et eis qui residui sunt ex uobis superducam formidinem in cor eorum? an secundum hyperbolen dictum est: consumet uos, secundum quem loquendi modum et abundantia eorum dicta est sicut arena maris? secundum istum modum etiam dicitur quod deinde sequitur: et persequetur eos sotimor erit, ut et leuissima quaeque formi
Abbreviated transcription (Latin):
mea uos. Animã suã ds̃ uoluntatem
suã dic̃ Non enim ẽ animal habens
corpꝰ ⁊ animam. Neq s ubstantia eius
eiusmodi ẽ. cuius modi creatura eius
sicut ꝑysaiã ipse testat᷑ dicens. Et omnẽ fiai
ego feci. Quod eũ de anima homins
dict̃ consequentia manifestãt. Sicut gͦ
cum dicit ocłos suos etlabia sua. icet̾a
uocabula menbroꝵ corporalium. Hon
utiq accipimus eũ forma corꝑis esse
definitũ. s illa omnia menbroꝵ nomi¬
na ñ intelligimꝰ nͥ effectus oꝑationum
atq iuitutum: Ita et cũ dic̃ anima
mea uoluntatem eiꝰ debemꝰ accipere.
tacio. hinc autem acceperunt apolli¬
nariste occasionem. qui dicunt animã
ñ habusse mediatorẽ dĩ et hominum
hominẽ. xp̃m iħm. sed tantum u̾bũ.
icarnẽ fuisse. Cum dicet tristis ẽ animia
mea usq ad mortẽ. Sed ipĩo eius actu
qui nob̃ ꝑeuuangłicam declaratur hy¬
storiam. Sic apparent humane animȩ
officia. ut hinc dubitare dementis sit.

Expanded text:
mea uos. animam suam deus uoluntatem mea uos. animam suam deus uoluntatem suam dicit. non enim est animal habens corpus et animam; neque substantia eius eius modi est cuius modi creatura eius, sicut per Esaiam ipse testatur dicens: et omnem flatum ego feci: quod eum de anima hominis dicere consequentia manifestant. sicut ergo cum dicit "oculos suos et "labia sua et cetera uocabula membrorum corporalium non utique accipimus eum forma corporis esse definitum, sed illa omnia membrorum nomina non intellegimus, nisi effectus operationum atque uirtutum: ita et cum dicit: anima mea, uoluntatem eius debemus accipere. tatio. hinc autem acceperunt Apollinaristae occasionem, qui dicunt animam non habuisse mediatorem dei et hominum hominem Christum Iesum, sed tantum uerbum et carnem fuisse, cum diceret: tristis est anima mea usque ad mortem. sed ipso eius actu, qui nobis per euangelicam declaratur historiam, sic adparent humanae animae officia, ut hinc dubitare dementis sit.
Abbreviated transcription (Latin):
inea essent. consequenter ad iunxit di¬
cens. ꝓpt̃ quod ꝓseliti et incole uos an¬
te me. hoc ẽ qͣmuis ꝓseliti. id÷ aduene
sint uob̃. qͥue exalienigenis aduingun¬
tur. genti ur̃ȩ ut incole. id÷ non int̾ra
ꝓpria manentes. tamen etiam uos om̃s
ante me aduenae estis ⁊incolȩ: hoc ds̃ dic̃
Siue isrłitis qͦd aliarum gentium terrã
quas expulit eis dedit siue omni hõi.
qm̃ ante dm̃ qͥ semꝑ manet. et sic̃ scͥp¬
tum ẽ. Celum et terram implet. utiq
presentia sua. omnis homo aduena ẽ
nascendo et incola iuuendo. qm̃ cõpel¬
litur migrare moriendo.
nem: illud ñ fallor uult intelligi qͦd
inde reddebant qͦdammodo ꝑcessati¬
ones septimorum quorũq annorum.
et quinquagesimi anni. quẽ uocat re¬
missionis. ut ipsa uacatio terrȩ. uelut
merces habitacionis aut redemptio
eẽt abillo cuuis ẽ. hoc ẽ ab eiꝰ creatore
dõ. Et ponam tab̃nacłm meũ eiii.
inuob̃. et non abhominabit᷑ anima

Expanded text:
in ea essent, consequenter adiunxit diin ea essent, consequenter adiunxit dicens: propter quod proselyti et incolae uos estis ante me, hoc est: quamuis proselyti, id est aduenae sint uobis, qui ex alienigenis adiunguntur genti uestrae, et incolae, id est non in terra propria manentes, tamen etiam uos omnes ante me aduenae estis et incolae. hoc deus dicit siue Israhelitis, quod aliarum gentium terram quas expulit eis dederit, siue omni homini, quoniam ante deum qui semper manet et, sicut scriptum est, caelum et terram inplet utique praesentia sua, omnis homo aduena est nascendo et incola uiuendo, quoniam conpellitur migrare moriendo. nem. illud, nisi fallor, uult intellegi quod inde reddebant quodam modo per cessationes septimorum quorumque annorum et quinquagesimi anni, quem uocat remissionis, ut ipsa uacatio terrae uelut merces habitationis aut redemptio esset ab illo cuius est, hoc est ab eius creatore deo. Et ponam tabernaculum meum in uobis et non abominabitur anima
Abbreviated transcription (Latin):
uenundabitur terra in confirmatio¬
nem: qͦd puto non intelligendum. nͥ
ne ita uendicio confirmet᷑. ut eam ñ
recipiat uenditor temꝑe remissionis.
sic̃ preceptum ẽ Quod uero sequitur
utriq sensui potest congruere: suie le¬
gatur et terra ñuenundabitur in pro¬
fanationẽ. suie inconfirmationẽ Se¬
cutus quippe adiunxit. Mea ẽ enim
terra: ꝓpter qͦd ꝓseliti ⁊ incole uoᷤ estis
ante me Et ꝑomnẽ terrã pos ei.¬
sess ionis ur̃e. mercedẽ dabitis terrx.
Alii autem codices babent rerlempti¬
onem dabitis terrȩ. Sensꝰ ergo hic ẽ
Non uenundabitur terra in ꝓfanatio¬
nem. id: illis qui ea utant᷑ iniuri¬
am creatoris. aut inconfirmationem
id÷ ut eam emptor ꝑpetuo posside¬
ał. Nec certo scd̃m dĩ preceptũ int̃ ual¬
lo annoꝵ restituat uenditori. Mea
enim ẽ inquit terra. IInde secundum
meum preceptum ea uti debetis. Atq
ut ostenderet suã eẽ non ipsoꝵ. qͥd ipa

Expanded text:
uenumdabitur terra in confirmatiouenumdabitur terra in confirmationem. quod puto non intellegendum, nisi ne ita uenditio confirmetur, ut eam non recipiat uenditor tempore remissionis, sicut praeceptum est. quod uero sequitur utrique sensui potest congruere, siue legatur: et terra non uenumdabitur in profanationem, siue: in confirmationem. secutus quippe adiunxit: mea enim est terra, propter quod proselyti et incolae uos estis ante me. Et per omnem terram possessionis uestrae mercedem dabitis terrae. alii autem codices habent "redemptionem dabitis terrae". sensus ergo hic est: non uenumdabitur terra in profanationem, id est illis qui ea utantur in iniuriam creatoris, aut: in confirmationem, id est ut eam emptor perpetuo possideat nec certo secundum dei praeceptum interuallo annorum restituat uenditori. mea enim est, inquit, terra: unde secundum meum praeceptum ea uti debetis. atque ut ostenderet suam esse, non ipsorum, quid ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
agro aliqͥti n oꝑandum ẽ dequib
tacuit. Quod uero ait. et erunt sab¬
bata terrȩ esca tͥ et puero tuo: ⁊puelle
tuȩ ⁊ cȩtera satis aꝑuit. Nec dñm agͥ
ꝓhibitum uesci eis. quȩ non adhibita
cultura illo anno sponte nascantur.
s fructus redigere ꝓhibitum sic uͦ
ꝑmissus ẽ aliquid inde inescam su¬
mere qͦm̃ transiens ut hoc solum ca¬
peret qͦd statim uescendo consumeret.
non quod inusus reponeret. c.¬
Et terra nonuenundabitur in ꝓfanationẽ
alii codices habent in confirmationẽ.
Quam mendositatem in alterutris. prius
ingreco accidisse arbitror. ꝓpter u̾bi
similem sonum. s Bblosis enim. ꝓfana¬
tio dicitur:. s̃ Ebeosis. autẽ confirmatio.
S ille sensꝰ aꝑtus ẽ et terra non uenun¬
dabitur inꝑfanationem. id÷. nequis au¬
deret terra quã accepit adõ uendere ꝓfa-¬
nis.qui ea utantur adimpietatem
cultumq deoꝵ alienorum atq fal¬
sorum. Illud autẽ subobscurum ẽ. ñ

Expanded text:
agro aliquid operandum est, de quibus agro aliquid operandum est, de quibus tacuit. quod uero ait: et erunt sabbata terrae esca tibi et puero tuo et puellae tuae et cetera, satis aperuit nec dominum agri prohibitum uesci eis, quae non adhibita cultura illo anno sponte nascantur, sed fructus redigere prohibitum. sic ergo permissus est aliquid inde in escam sumere, quomodo transiens, ut hoc solum caperet quod statim uescendo consumeret, non quod in usus reponeret. Et terra non uenumdabitur in profanationem. alii codices habent "i n confirmationem"; quam mendositatem in alterutris prius in graeco accidisse arbitror propter uerbi similem sonum; βεβήλωσις enim profanatio dicitur, βεβαίωσις; autem confirmatio. sed ille sensus apertus est: et terra non uenumdabitur in profanationem, id est ne quis auderet terram, quam accepit a deo, uendere profanis, qui ea utantur ad inpietatem cultumque deorum alienorum atque falsorum. illud autem subobscurum est: non
Abbreviated transcription (Latin):
ro tuo. et puellȩ tuȩ. ⁊ mercennario tuo.
et inquilino qui applicatus ẽ adte. et
peccorib tius. et bestiis quȩ sunt inter¬
ra tua.omne qͦdnascetur exeo inescã.
Interposuit autem exponendo qͦmͦ t̾¬
ra requiescat. et ait: sex annis semina¬
bis agrum tuũ. et sex annis putabis
uitem tuam et congregabis fructũ
eius. Anno autem septimo sabbata re¬
quies erit terrȩ: sabbata dñi agrũ tu¬
um non seminabis et uineam tuã ñ
putabis: et ꝑhoc quod ait non putabis
omnem culturam eo anno ꝓhibitam
debemus accipere. Neq enim si putã¬
da nonẽ aranda ẽ. Aut amminiculis
suspendenda. uel quodlibet aliud qͦd
adculturam eius ꝑtineat adhibendũ
Sed qͦm solet aparte totum intelligi.
ita ꝑputacionem omnis cultura sig¬
nificata ẽ: Et ꝑagrum aruum atq ui¬
neam. cum et illum seminari ethanc
putari prohibuit. omne agri genus
intelligendum ẽ Neq enim inoliue¬
to. uel quodlibet alterius generis

Expanded text:
ro tuo et puellae tuae et mercenario tuo ro tuo et puellae tuae et mercenario tuo et inquilino qui applicitus est ad te. et pecoribus tuis et bestiis quae sunt in terra tua omne quod nascetur ex eo in escam. interposuit autem exponendo quomodo terra requiescat et ait: sex annis seminabis agrum tuum et sex annis putabis uitem tuam et congregabis fructum eius; anno autem septimo sabbata: requies erit terrae, sabbata domini. agrum tuum non seminabis et uineam tuam non putabis. et per hoc quod ait "non putabis", omnem culturam eo anno prohibitam debemus accipere. neque enim si putanda non est, aranda est aut adminiculis suspendenda uel quodlibet aliud, quod ad culturam eius pertineat, adhibendum; sed quomodo solet a parte totum intellegi, ita per putationem omnis cultura significata est. et per agrum atque uineam, cum et illum seminari et hanc putari prohibuit, omne agri genus intellegendum est. neque enim in oliueto uel quolibet alterius generis
Abbreviated transcription (Latin):
fuit hoc ẽ enim animam hominis
fuisse ꝑcussam. Cum introieritis lxxxix.
interram qͣm ego do uob̃. et requie¬
uerit terra qͣm ego do uob̃ sabbata
et sex annis putabis uineã tuã. &
congregabis fructum eius. Anno au¬
tem septimo. sabbato requies erit
terrȩ. sabbata domino. Quomͦ intel
annos seminabis agrum tuum ⁊
cȩtera. Quasi tunc fieri p̃ceptũ sit
qͣndo terra requieuerit cum ꝓpte¬
rea terra requiescat qm̃ hoc fit: Re¬
quiem enim t̾re. Septimo utiq anno
uult intelligi qͦd uissit nicħ inea
quemqͣm oꝑari ꝑ agriculturam. S
nimirum longum yꝑbaton fac̃ ob¬
scuritatẽ huic sensui. Uidetur ergo
hic eẽ ordo uerboꝵ. cum introieritis
interram qͣm ego do uobis. et requie¬
uerit terra qͣm ego douobis. sabb̃a
dñi quȩ abse surgunt. agrũ tuum
ñmetes. & tiuam scificationis tuȩ ñ
uindemia mis. annus requiescendi erit
terre. et erunt sabbata terrȩ escatͥ ⁊pue¬

Expanded text:
fuerit? hoc est enim, animam hominis fuerit? hoc est enim, animam hominis fuisse percussam. Cum introieritis in terram quam ego do uobis et requieuerit terra quam ego do uobis, sabbata abis vineam tuam, et congregabis fructum ejus. Anno autem septimo sabbati requies erit terrae sabbata Domino. Quaeritur quannos seminabis agrum tuum, et caetera, quasi tunc fieri praeceptum sit quando terra requieverit, cum propterea terra requiescat, quoniam hoc fit. Requiem enim terrae septimo utique anno vult intelligi, quo jussit nihil in ea quemquam operari per agriculturam. Sed nimirum longum hyperbaton facit obscuritatem huic sensui: videtur ergo hic esse ordo verborum: Cum introieritis in terram quam ego do uobis et requieuerit terra quam ego do uobis, sabbata domini: quae ab se surgunt <ab> agro tuo non metes et uuam sanctificationis tuae non uindemiabis. annus requiescendi erit terrae. et erunt sabbata terrae esca tibi et pue
Abbreviated transcription (Latin):
morte puniendum sit. S quia ꝑdis¬
tinctionẽ hoc intulit. ñ dicens nõi¬
nans enim. s nominans autẽ. sub¬
obscurum factum ẽ Iideo sic hoc
recte intelligitur. Notandum ẽ etiã
minis ⁊mortuus fuerit morte mo¬
riatur. Non ait quicumq ꝑcussert
hominẽ et mortuus fuĩt sed animã
hominis cum pocius corpꝰ hominiᷤ
aꝑcussore feriatur. sic̃ et dñs dicit
Nolite timere eos qui corpꝰ occidunt.
Eo more gͦ quo solet scriptura appel
lat animani uitã ipsã corꝑis quȩ
fit ꝑ animã. E hinc uoluit osten¬
dere homicidã qͦd hominis animam
ꝑcutiat. id÷ ꝑcutiendo uita hominẽ
pruet. Cur ergo addidit ⁊ mortuus
fuerit. si iã hoc ipso ostendit homici¬
dium qͦd animam hominis ꝑcus¬
serit. id÷ uita homo aꝑcutiente pri¬
uatus sit: Anexponere uoluit qͦmͦ
accipiendũ sit qͦd dixerat hominis
animam ꝑcussam. & sicait et mor¬
tuus fui̾t. tanqͣm dic̾et. id÷ mortuus

Expanded text:
morte puniendum sit? sed quia per dismorte puniendum sit? sed quia per distinctionem hoc intulit, non dicens, nominans enim, sed, nominans autem; subobscurum factum est. Et ideo si hoc recte intelligitur, notandum est etiamminis, et mortuus fuerit, morte moriatur. Non ait, Quicumque percusserit hominem, et mortuus fuerit, sed, animam hominis; cum potius corpus hominis a percussore feriatur, sicut et Dominus dicit, Nolite timere eos qui corpus occidunt . Eo more lat animam uitam ipsam corporis, quae fit per animam, et hinc uoluit ostendere homicidam, quod hominis animam percutiat, id est percutiendo uita hominem priuet. cur ergo addidit: et mortuus fuerit, si iam hoc ipso ostendit homicidium, quod animam hominis percusserit, id est uita homo a percutiente priuatus sit? an exponere uoluit quomodo accipiendum sit, quod dixerat "hominis animam percussam", et sic ait: et mortuus fuerit, tamquam diceret: id est mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
& notandum scĩficationis genꝰ qͦd sit
uoto et deuotione offerentis. s utrỹ
sicut isto mͦ scĩficantur ea quȩ of¬
feruntur abhominib. ita et ipsi ho¬
mines eodẽ mͦ se ipsos scĩficare dicant᷑
cũ inaliqua re se ipsos uouent obser¬
uandum ẽ inscripturis. Et qui lexxui¬
tetig̃it omnẽ inmundiciã anime id
aliqͦd morticinũ cuius scđm legẽ tac¬
tus inquinat. Homo homo lxxxuii.
simaledixerit dm̃ suum peccatũ acci¬
piet. Nominans autẽ nom̃ dñi mor¬
te moriat᷑. qͣsi aliud sit maledic̾e dm̃
suũ. aliud nominare nom̃ dñi atq
illud sit peccatũ. Hoc autẽ tantum
nefas ut etiã morte sit dignum qͣm¬
uis hoc loco ita intelligendum sit
qͦd dictum ẽ. Nomen dñi ut cum ma¬
ledicto fiat. id: maledicendo nominet.
Q uid gͦ distat int illud peccatũ. ⁊ hoc
tanti sceleris crimen:. An forte hoc ip¬
sum repetendo monstrauit Non leue
illud eẽ peccatum. s tantũ scelꝰ qͦd

Expanded text:
et notandum sanctificationis genus, quod fit et notandum sanctificationis genus, quod fit uoto et deuotione offerentis. sed utrum sicut isto modo sanctificantur ea quae offeruntur ab hominibus, ita et ipsi homines eodem modo se ipsos sanctificare dicantur, cum in aliqua re se ipsos uouent, obseruandum est in scripturis. Et qui tetigerit omnem inmunditiam animae, id est aliquid morticinum, cuius secundum legem tactus inquinat. Homo homo si si maledixerit Deum suum, peccatum accipiet: nominans autem nomen Domini, morte moriatur: quasi aliud sit maledicere Deum suum, aliud nominare nomen Domini; atque illud sit peccatum, hoc autem tantum nefas, ut etiam morte sit dignum. Quamvis hoc loco ita intelligendum sit, quod dictum est, nomen Domini, ut cum maledicto fiat, id est maledicendo nominet. Quid ergo distat inter illud peccatum et hoc tanti sceleris crimen? An forte hoc ipsum repetendo monstravit non leve illud esse peccatum, sed tantum scelus quod