comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ expectamus: in quib iusticia habitat.
ꝑ unum iota. et unum apicem. M.xxxu.
Uigͦ soluerit unũ de mandatĩs istis
minimis ce docuerit sic homines: mi¬
nimꝰ uocabit᷑ in regno celorũ. Qui autẽ fecerit
& docuerit: hic magnus uocabit᷑ in regno
celorũ. Quia de lege nichil p̃t̾ibit suꝑ tiaca¬
neũ: gͦ qui soluerit unũ de mandatis ȩtiã
ce ipse legit. minimꝰ uocabit᷑ in regno cȩloꝵ.
tibi nͥ magni ẽe non possunt:i. ciues cȩlestes
despectissimũ reputabunt eũ÷ licet hic elatꝰ
dei. ꝓpͥas traditiones statuebant. Qui atit̃e
fecerit et docuerit. sicut ego dicturꝰ sti. hic
magnus erit inccł: licet hic abiectus sit.
Migin quoq erunt. et siñ ad eo magni qui
faciunt & non docent: factores em̃ legis iusti¬
ficabuntur apud dm̃. Quui uͦ mimma man¬
data soluunt siue bone doceant seu nec bene
nec male. partii iudicabunt᷑: ut pote dam¬
natione digni. s non ꝓrsus mimmi. Demq

Expanded text:
ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat per unum iota et unum apicem. M. 35X Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum. Quia de lege nihil praeteribit supervacaneum, ergo qui solverit unum de mandatis etiam met ipse legit: minimus vocabitur in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt, id est cives coelestes despectissimum reputabunt eum, licet hic elatusDei, proprias traditiones statuebant. Qui autem fecerit et docuerit, sicut ego dicturus sum, hic magnus erit in coelis, licet hic sit abjectus. Magni quoque erunt, etsi non adeo magni, qui faciunt et non docent, factores enim legis justificabuntur apud Deum . Qui vero minima mandata solvunt, sive bene doceant, sive nec bene nec male, parvi judicabuntur, utpote damnatione digni, sed non prorsus minimi. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
sũmabo suꝑdomũ isrł ⁊ suꝑ domũ iuda cesta¬
m̃tum noutm: non scđm testam̃tũ qđ feci pa¬
trib eorũ cũ educerẽ eos de terra egipti. Et da¬
bo leges meas in m̃te eorũ. et incorde ipsorum
suꝑ scribam eas: & eroeis in dm̃: et ipsi erunt
m̃ quippe dico uobis: donec tͥnseat cȩbũ
& terra. iota unũ aut unus apet ñ pre¬
ideo nec grecꝰ nec latinꝰ ausus ẽ int̾p̃tari. ut pro
am̃ dico uobis. diceret uerũ diconob̾: ne uiles¬
ceret nudatũ. Iohx. uł iota dicit᷑ minima
nos dicit᷑ minima litt̃a .i. Unus apex est.
fiant sub audis quȩ de me scͥpta sc̃. non suꝑ¬
fluet aliqͥ litt̾arũ figura. nec pars figurȩ.
in lege: anteqtiã tͣnseat cȩlũ et terra. Ostendit᷑
itaq qđ eciã quȩ minima pucant᷑ in lege. sa
nima legis dicta. De figura huiꝰ mundi est
dic̾tũ. quia transibit: non de materia. Unde
alibi. Celos nouos et terrã nouam. et ꝓmissa

Expanded text:
summabo super domum Israel et super domum Juda testasummabo super domum Israel et super domum Juda testamentum novum, non secundum testamentum quod feci patribus eorum, cum educerem eos de terra Aegypti. Et dabo leges meas in mente eorum, et in corde eorum superscribam eas: et ero eis in Deum, et ipsi erunt  quippe dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praeideo nec Graecus, nec Latinus ausus est interpretari, ut pro, amen dico vobis: diceret, verum dico vobis, ne vilesceret nudatum. Ioth vel iotha, dicitur minima nos minima littera dicitur I. Unus apex, est fiant, subaudis quae de me scripta sunt, non superfixet aliqua litterarum figura, nec pars figurae in lege antequam transeat coelum et terra. Ostenditur itaque quod etiam quae minima putantur in lege, sacnima legis dicta. De figura hujus mundi est dictum, quia transibit, non de materia. Unde alibi: Coelos novos et terram novam et promissa
Abbreviated transcription (Latin):
ta de se conpleuit: & quȩ ꝓpt̾ infirmitatẽ au¬
dientiũ antea in ꝑfecta. uł minꝰ incellecta
fuerant apuit. Ad hoe respondet. qđ ci posset dici.
Nunqͥd dices. qđ contra legem sit: Non inquit.
Non uemi soluere.i. destruere. Hota. qr impleri
ꝓmissa obtulit. figuras quoq legis nichilominꝰ
terminauit: qͣndo resfiguratas succeidere insti¬
tuit. Inde ẽ. illud. Usq ad ioħem lex ce ꝓpħe. fub¬
audis figurant & ꝓmittunt: s ex tunc inancea
figurata & ꝓmissa succedunt. Moralia etiam
p̃cepta cessant. scđm in ꝑfectionẽ quã pͥus habebãt
cum additur qđ ꝑfectum est: ut ibi. Ego autem
dico uob: diligite inmicos urõs. Uidens itaq
mosses xp̃m. legis finem et consũmationẽ futu¬
rum. ac melioris testam̃ti fore ministrũ: p̃cepit
nichil excipiens audin eum ꝑomĩa. cũ diceret
ꝓpħam uob̾ suscitabit ds̃. ipsũ atidite. De eodẽ
iheremias. Ecce dies uemient dieit dñs: et con¬

Expanded text:
tatem audientium antea imperfecta vel minus intellecta fuerant, aperuit. Ad hoc respondet quod ei posset dici: Nunquid dices quod contra legem sit? Non, inquit, non veni solvere, id est destruere. Nota quia impleri promissa obtulit. Figuras quoque legis nihilominus terminavit, quando res figuratas succedere, instituit. Inde est illud: Usque ad Joannem lex et prophetae : subaudis, figurant et promittunt, sed ex tunc in antea figurata et promissa succedunt. Moralia etiam praecepta cessant secundum imperfectionem quam prius habebant, cum additur quod perfectum est, ut ubi: Ego autem dico vobis, diligite inimicos vestros . Videns itaque Moyses Christum legis finem et consummationem futurum, ac melioris testamenti fore ministrum, praecepit, nihil excipiens, audiri eum per omnia cum diceret: Prophetam suscitabit vobis Deus, ipsum audite . De eodem Jeremias: Ecce dies venient, dicit Dominus, et con
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uoltiminib soliti erant legere. p̃sentẽ ope¬
rib contuerent᷑. Oircuit. ut doceat docto¬
M
rẽ eẽ expeditũ: & non acceptorẽ ꝑsonarum.
langor ẽ diut᷑nꝰ morb: infirmitas quelibet
uł mom̃tanea. Et abiit opinio eiꝰ in totã sy¬
riã: et obtulerunt eiom̃s male habentes. ua¬
riis langorib et torm̃tis comp̃hensos: & qͥ de

Expanded text:
rum voluminibus soliti erant legere, praesentem operibus contuerentur. RABAN. Circuit, ut doceat doctom esse expeditum et non acceptorem personarum. Languor est diuturnus morbus, infirmitas quaelibet vel momentanea. Et abiit opinio ejus in totam Syriam, et obtulerunt ei omnes male habentes variis languoribus et tormentis com
Abbreviated transcription (Latin):
de t̾ra terrenꝰ. Quał terrenꝰ. tales et terrens .i.
mortales amortali. et pena in obedientiȩ dam¬
nati: nͥ grã cęli remediũ sit contͣ. Hanc qͥppe
damnationẽ: paulopꝰ tiocat eũagłista irã dei.
suꝑ incredulos manentẽ. Qđ dicit̃ quide celo
uenit ex pomit illud quide sursũ uenit. ut ꝑ
sursum intelligatur eelum. Qtii de cȩlo uenic
inmundũ. tinde psalimsta.a sũmo celo egressioeiꝰ:
quod in hymno sic explanat᷑. egressus eiꝰ apatre. suꝑ
om̃s est: ut pote celestis. patriequalis. Et qr cele¬
stis est: celestia et uera docet. Et hoc est qđ seqͥtur¬

Expanded text:
de terra terrenus. Qualis terrenus, tales et terreni , id de terra terrenus. Qualis terrenus, tales et terreni , id est, mortales a mortali, et poenae inobedientiae damnati, nisi gratia coeli remedium sit contra. Hanc quippe damnationem paulo post vocat evangelista iram Dei super incredulos manentem. Quod dicitur, qui de coelo venit, exponit illud, qui de sursum venit, ut per sursum intelligatur coelum. Qui de coelo venit in mundum. Unde Psalmista: A summo coelo egressio ejus , quod in hymno sic explanatur: Egressus ejus a Patre, super omnes est, utpote coelestis, Patri aequalis. Et quia coelestis est, ve
Abbreviated transcription (Latin):
sponsus est. Amicus autẽ sponsi qͥstat
et̃ audit eum. gaudio gaudet ꝓpt̾ uocem sponsi.
Stat. qui se humiliat. Uide ioħm stantẽ. Non
sum inquit dignus: corrigiã calciam̃ti eiꝰ solue¬
re. Omĩs eccła. uirgo appellata est. Diu̾sa em̃
dona dei sunt: ut qui castitatẽ ñ habet corꝑis.
castitatẽ habeat anime. Que autẽ ẽ m̃tis uir¬
ginitas: Integͣ fides: solida spes. sincera cari¬
et complens uocẽ .i. p̃cepta sponsi. Unde dicit:
re: me autẽ acciꝑe. Illũ oportet glorificari. me
creditꝰ ẽ non fuisse xp̃c. ut putabat᷑. Ctii rei
om̃s est. Quiẽ. de terra. de terra est. et de t̾ra
loquitur: qui de celo uenit. supͣom̃s est. Et
quod uidit. et audiuit hoc testatur. et testimo
acciꝑe quicquã: nͥei fuent datũ de celo. Qui ẽ
de terra .i. terrenꝰ. de t̾raẽ. et de terra loquitur.
hocẽ terrenus ẽ. & terrena sapit. acdicit. Et
filii dei. Animalis enĩ homo: non ꝑcipit ea quȩ
dei sunt. Hinc est qđ paulꝰ ait. Primꝰ homo.

Expanded text:
sponsus est. Amicus autem sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Stat, qui se humiliat. Vide Joannem stantem. Non sum, inquit, dignus corrigiam calceamenti ejus solvere. Omnis Ecclesia virgo appellata est. Diversa enim dona Dei sunt, ut qui castitatem non habet corporis, castitatem habeat animae. Quae autem est mentis virginitas? Integra fides, solida spes, sincera chariet complens vocem id est, praecepta sponsi. Unde dicit: re, me autem accipere. Illum oportet glorificari, me creditus est non fuisse Christus ut putabatur. Cui rei omnes est. Qui est de terra, de tloquitur. Qui de caelo uenit, supra omnes est. Et quod uidit et audiuit, hoc testatur. III 2 datum de coelo. Qui est de terra, id est terrenus, de terra est, et de terra loquitur, hoc est, et terrenus est, et terrena sapit ac dicit. Et Filii Dei, animalis enim homo non percipit ea quae Dei sunt . Hinc est quod Paulus ait: Primus homo
Abbreviated transcription (Latin):
sententia iudȩ socios. ipsũq designari non
imm̾ito credas: qui philargiria uictus. dñm
ad condiendos eybos ualere desierit. nullo
iã ustii aptũ erit. neq terre ut lucas ait. quã
germinare ꝓhibet. neq sterqͥlinio. qđ agͥcul¬
turam fecundare ñ sinit̃ sic qui recedit ab
agnitione u̾itatis nec fructũ boni oꝑis fer¬
rȩ neq alios excolere ualet:. s abȩccła eicit᷑
ed in hȩc t̾iba irridetur. Hic homo cȩpit edi
quas dã ira uictorũ sale seminatas: ut nullũ¬
in ipsis germ̃ oriret᷑. Itaq sal int̾dũ ob est:
&nsi condiat. ad nichilũ ualet. Sic sal sa¬
pientiȩ. sine pace. non uirtutis ẽ donũ: s dã¬
nationis augm̃tũ. In excusabilit̾ enĩ merebit᷑
suppliciũ: qui si uoluisset potuit uitare pec

Expanded text:
sententia Judae socios, ipsumque designari non sententia Judae socios, ipsumque designari non immerito credas, qui philargyria victus, Dominad condiendos cibos valere desierit, nullo jam usui aptum erit, neque terrae, ut Lucas ait, quam germinare prohibet, neque sterquilinio, quod agriculturam fecundare non sinit ; sic qui recedit ab agnitione veritatis, nec fructum boni operis ferre, nec alios excolere valet; sed ab Ecclesia ejicitur, et in haec verba irridetur: Hic homo coepit aediquasdam ira victorum sale seminatas, ut nullum ipsis germen oriretur. Itaque sal interdum obest, et nisi condiat, ad nihilum valet. Sic sal sapientiae sine pace non virtutis est donum, sed damnationis augmentum. Inexcusabiliter enim merebitur supplicium, qui si vo
Abbreviated transcription (Latin):
os estis salcerre. Apłi condientes genus
humanũ. merito salcerre st̃ rincupati:
ꝑuirtutẽ doctrine m salliendi. reseruantes
corpora et̃nicati. Sal eñĩ cybos condit᷑: car¬
nes siccat: et p̃dicatio atiermib ce putredi¬
ne uiciorũ illesam seruat suocreatori htima¬
nã naturã. Qdsi sal euanuerit: in quo sallie¬
tur : Ad nichilũ ualet ultra. nͥ ut ꝓiciatur
foras: & conculcet᷑ ab hominib. Quia homo
conu̾sioni subiacet. &e solus beatꝰ ẽ quiusq
infinẽ ꝑsetierauerit: idco apłi monentur
inu̾tute tradite sibi potestatis ꝑsistere.
ne accepti saporis sensu amisso uiuificare
corrupta ñ possint: & de eccła ꝓiecti con¬
culcentur ab hominib .i. uiles habeant᷑
ab hoĩb. sicut aliqͥd conculcatũ. Si sal eua¬
nuerit: i. si doctor condim̃to ueritatis refe¬
ctus. ad apostasiam redierit. quo alio cor¬
rigetur: hinc ẽ illud cuiꝰdã sapientis. Quis
medebit᷑ incantatori a serpente ꝑctsso: Qua

Expanded text:
os estis sal terrae. Apostoli condientes genus humanum, merito sal terrae sunt nuncupati per virtutem doctrinae modo saliendi, reservantes corpora aeternitati. Sal enim cibos condit, carnes siccat: et praedicatio a vermibus et putredine vitiorum illaesam servat suo Creatori humanam naturam. Quod si sal evanuerit, in quo salietur? Ad nihilum valet ultra, nisi ut projiciatur foras, et conculcetur ab hominibus. BEDA. Quia homo conversioni subjacet, et solus beatus est, qui usque in finem perseveraverit, ideo apostoli monentur in virtute traditae sibi potestatis persistere, ne accepti saporis sensu amisso, vivificare corrupta non possint, et de Ecclesia projecti, conculcentur ab hominibus, id est viles habeantur ab hominibus, sicut aliquid conculcatum. Si sal evanuerit, id est si doctor condimento veritatis refectus, ad apostasiam redierit, quo alio corrigetur? Hinc est illud cujusdam sapientis: Quis me debitur incantatori serpente concusso . Qua
Abbreviated transcription (Latin):
cernam accendit: dũ testã humanȩ nature
flãma suȩ diuiuitatis impleuit. Quã lucer¬
nã cotidiȩ boni doctores accendunt: idẽ aliis
accensã lib̾e p̃dicant. Ltcernã sub ponere mo¬
dio cẽt: intra uniꝰ udee gentis t̃minos. u̾bum
fidei cohiberi. Modiũ neutͥ gen̾is ẽ uas: in quo
mensurat᷑. Modiꝰ mascłmi gen̾is ẽ. illud qđ men¬
furatur: siue sit annona. siue uinũ. Icaq lex
soł itideis certũ modũ obseruantie m̃surans:
digne modio cõꝑatur. Uasis nomine uł lecti.
designatur caro. inqua anima quiescit. Qui
gͦ amore p̃sentis illecebre occultat u̾bũ dei. qͥsi sub
lecto luc̾nam oꝑit: qr ei concupiscentias car¬
nis p̃ponit. In loco absconditolucernã ponit.
qui tiet̃is legis ũbrã .i. obseruantias. luci ȩuan¬
głlce miscere laborat. Qni autẽ metu carnali
occultat u̾bũ. ipsam carnẽ p̃ponit manifesta¬
tioni u̾catis: & ita eam quasi stibuase tegit.
dũ p̃dicare trepidat. Supͣ candelabrũ ponit

Expanded text:
cernam accendit, dum testam naturae humanae flamma suae divinitatis implevit. Quam lucernam quotidie boni doctores accendunt aliis, id est accensam libere praedicant. Lucernam supponere modio, est intra unius Judaeae gentis terminos verbum fidei cohiberi. Modium neutri generis, est vas in quo mensuratur. Modius masculini generis, est illud quod mensuratur, sive sit annona, sive vinum. Itaque lex solis Judaeis certum modum observantiae mensurans, digne modio comparatur. BEDA. Vasis nomine vel lecti, designatur caro in qua anima quiescit. Qui ergo amore praesentis illecebrae occultat verbum Dei, quasi sub lecto lucernam operit, quia ei concupiscentias carnis praeponit. In loco abscondito lucernam ponit, qui veteris legis umbram id est observantias luci evangelicae miscere laborat. Qui autem metu carnali occultat Verbum, ipsam carnem praeponit manifestationi veritatis, et ita eam quasi sub vase tegit, dum praedicare trepidat. Supra candelabrum ponit
Abbreviated transcription (Latin):
ledicent uob̃ p̃sentialit̃: & dicent om̃e malũ in
absentia ur̃i m̃tientes. ꝑsequi est uim inferre:
uł insidus appetere. Seꝑabunt uos: excludendo
asynagogis. Unde alibi. Eetra synagogas fa¬
cient uos. Hom̃ ur̃m dicit nom̃ xp̃ianorũ. qđ sepe
deiectũ fuit agentib & iudeis. nulla. alia cau¬
sa. nͥ ꝓpt̃ filium hominis. Gaudete. in illa die
et exultate: M qm̃ merces ur̃a copiosa ẽ ino

Expanded text:
omne malum in absentia vestri mentientes. Persequi est vim inferre, vel insidiis appetere. Separabunt vos, excludendo a Synagogis. Unde alibi: Extra Synagogas facient vos . Nomen vestrum dicit nomen Christianorum, quod saepe ejectum fuit a gentibus et Judaeis, nulla alia causa nisi propter Filium hominis. Gaudete in illa die et exsultate, quoniam merces vestra copiosa e
Abbreviated transcription (Latin):
piscatores et illitt̾ati ad p̃dicandũ. ut fides inuir¬
tute dei credatur eẽ. non meloquentia. Qa uero
scͥptura nondicit relictis om̃ib. s solũ relictis
retib. secuti st̃ eũ: indiciũ est qđ adhuc uolebant
redire ad stia: & fortassis ad eandem recia re¬
t ꝓcedens inde. uidit alios duos fr̃s. iaci¬
cum rebedeo patre eorũ. reficientes retia

Expanded text:
piscatores et illiterati ad praedicandum, ut fides in virtute Dei credatur esse, non in eloquentia. Quia vero Scriptura non dicit, relictis omnibus, sed solum, relictis retibus, secuti sunt eum: indicium est, quod adhuc volebant redire ad sua, et fortassis ad eadem retia reEt procedens inde, vidit alios duos fratres, Jacocu
Abbreviated transcription (Latin):
diffe̾ntia ẽ int̾ septẽ dona sp̃s scĩ. et sept̃e p̃¬
nominatas uirtutes: qđ dona st̃ pͥmi motus¬
incorde. originesq uirtutũ. uirtutes uͦ sc̃ effectus
donorũ. & habitus animi iam confirmati. Dona
dicunt᷑ etiã sp̃s. ut inapocalipsi. Uidit ioħs. sept̃e
sp̃s. discurrentes ante thronum dei. Sp̃s dicunt᷑
solũmodo non merita: uirtutes sc̃ & dona. & m̾ita.
In illis enim oꝑat᷑ ds̃ sine nob̾. in istis oꝑat᷑ nob̾¬
cum. Extimore gͥ quiẽ initium sapientiȩ. na¬
sȩit᷑ humilitas: sic de cet̾is. M xxx. L xluiiii
Deati estis cũ maledirerint᷑ uob. L & ode¬

Expanded text:
nter septem dona Spiritus sancti, et septem praenominatas virtutes, quod dona sunt primi motusin corde originesque virtutum, virtutes vero sunt effectus donorum, et habitus animi jam confirmati. Dona dicuntur etiam Spiritus, ut in Apocalypsi vidit Joannes septem spiritus discurrentes ante thronum Dei . Spiritus dicsolummodo, non merita; virtutes sunt et dona et merita. In illis enim operatur Deus sine nobis, in istis operatur nobiscum. Ex timore igitur qui est initium sapientiae , nascitur humilitas. Sic de caeteris. M. 30V L. 49 Beati estis cu
Abbreviated transcription (Latin):
scił dep̃senti miseria ac de dilatione bonorũ.
consolatio p̃parat᷑ et̃na. Non atitẽ nr̃a solũ.
s ⁊ ꝑxum iubem̃ cõmissa deflere. Sic eñi dñs
suꝑ peccatͥcem ciuitatẽ fleuit ruiturã: et
sitꝑlazarũ qũẽ suscitauit. mestis sororib
eis compassus est. Beati qui efuritint et si¬
ciunt iusticiã: qm̃ ipsisaturabtnt᷑. Esuri¬

Expanded text:
scilicet de praesenti miseria ac de dilatione bonorum scilicet de praesenti miseria ac de dilatione bonorum consolatio praeparatur aeterna. Non autem nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Sic enim Dominus super peccatricem civitatem flevit ruituram , super Lazarum quem suscitavit, moestis sororibus ejus compassus . Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ne maiestatis positꝰ. celestis uite p̃cepta do¬
cebat: ut ad motũ sp̃s eloquentis. ostendat᷑
officium oris humani obedissȩ. Hic eñi aꝑuit
os ꝓpͥũ. qui in lege uet̾i aꝑiebat ora ꝓpbarum.
Aꝑtio quoq oris. significat sermonẽ dñ plirũ
calcant. illecebrosa nonquert̃:. &e. ita merito
digni ꝑhibent᷑ regni cęlestis: qtna delectationis
humane st̃ cupiditate nudati. ut ꝓpħa dic̃ens.
Ego uͦ egenꝰ et pauꝑsũ. Et alibi. Michi autem
ad herere deo bonũ ẽ: ponere indño dõ sp̃e meã
Matisueti dicunt᷑ quasi manu consueti:
hõqe tolerantes iniurias: non reddentes ma
sil ꝑmało. Mites uͦst̃ qui nulla furoris accen
ꝑ mansuetudinẽ m̃tis nr̃e habitauerit xp̃c
innob: nos quoq clarificati. gła corporis eiꝰ
Peati qui lugent: qm̃ ipsi consolabunt᷑.¬
lugentib non tp̃ralia damna s pecca¬
ta sua. & uirtutũ sp̃ualiũ detrim̃ta. flentib

Expanded text:
paternae majestatis positus, coelestis vitae praecepta dopaternae majestatis positus, coelestis vitae praecepta docebat, ut ad motum Spiritus eloquentis, ostendatur officium oris humani obedisse. Hic enim aperuit os proprium, qui in lege veteri aperiebat ora prophetarum. Apertio quoque oris significat sermonem Domini prolcalcant, illecebrosa non quaerunt, et ita merito perhibentur digni coelestis regni, quia delectationis humanae sunt cupiditate nudati, ut Propheta, dicens: Ego vero egenus et pauper sum . Et alibi: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere inMansueti dicuntur, quasi manu consueti, hoc est, tolerantes injurias, non reddentes malum pro malo. Mites vero sunt, qui nulla furoris accensper mansuetudinem mentis nostrae habitaverit Christus in nobis, nos quoque clarificati gloria corporis ejus Beati qui lugent quoniam ipsi consolabuntLugentibus non temporalia damna, sed peccata sua et virtutum spiritualium detrimenta, flentibus
Abbreviated transcription (Latin):
monis. Unde & ipsi fr̃s dñi uocabant᷑. Iudas
scariothes uł auico in quo ortus ẽ. uł extribu
ysachar uocabulũ sũpsit: ut quodã uaticinio
incondẽnationẽ suinatꝰ sit. Isachar eñi inter¬
p̃tat᷑ merces: ut siguificet᷑ p̃cium ꝑditionis.
Hic ꝓuide inter apłos elegit᷑: qi magna ẽ u̾itas.
ꝗuã nec adu̾sariꝰ minister infirmat: m.xxu.
eius. L. Et eleuatis oculis ineos. Mapi¬
dñs oculos leuat. ut qui intenta cordis aure
u̾bum ꝑcipiunt. latiꝰ saporis intimi lum̃ ac¬
cipiant:. & atidita patent̃ intelligant. hiem¬
st̃ montes: in altitudine montis ab illo qui spe¬
cialiter ẽ. mons mont̾tũ &e sc̃s scorũ. suscipi¬
entes pacẽ popło modertib sus seͥptã. Sic et
moyses legẽ sp̃taliter intelligens: inu̾tioe mon¬
tis in quo ds̃ loquebat᷑ ei ꝑ angłm suscepit illã.
s in lapidib scͥptã. Illa em̃ seruis: ista filiis
data est. Os suũ dicit̃ aꝑire. qui incelsitadine

Expanded text:
psi fratres Domini vocabantur. Judas Iscariotes, vel a vico in quo ortus est, vel a tribu Isachar vocabulum sumpsit, ut quodam vaticinio in condemnationem sui natus sit. Isachar enim interpretatur merces, ut significetur pretium proditionis. Hic provide inter apostolos elegitur, quia magna est veritas, quam nec adversarius minister infirmat. M. 25Vli ejus. Et elevatis oculis in eos, aperiDominus oculos levat, ut qui intenta cordis aure verbum percipiunt, latius saporis intimi lumen accipiant, et audita patenter intelligant. Hi ensunt montes in altitudine montis, ab illo qui specialiter est mons montium, et Sanctus sanctorum, suscipientes pacem populo in cordibus suis scriptam. Sic et Moyses legem spiritualiter intelligens, in vertice montis, in quo Deus loquebatur ei per angelum, suscepit illam, sed indata est. Os suum dicitur aperire, qui in celsitudine
Abbreviated transcription (Latin):
lapides altaris:xii.lapides de iordane eleciati.
xii. boues submarieneo.xuͭ. stelle incorona spon¬
qͦq aliis figuris p̃notati st̃: apti. ad dispensanda
diuina misteria. Notandum. qđ sẽptura ñ solũ
xii. appellat apłos. s &x om̃s qͥ a deo missi sunt
Unde dñs alibi. Sicut misit me pat̃. et ego mit¬
to uos. Apłorũ paria iuga. ñ tã carne ꝙ. sp̃ucon¬
sociantur. Petrus est cognom̃tũ. ad distinctio¬
ne sy monis chananei. Filii ⁊ebeci. inmarco
boanerges ex firmitate & magnitudine fidei
nominati st̃: qtiorũ sublime m̾itũ in monte me¬
ret᷑ audire tonitruũ patris. ꝑ nubẽ defilio co¬
nantis. Hic ẽ filiꝰ m̃s dilectus. Iacob alphei ẽ.
qui frat̃ dñi nominat᷑: quia maria uror alphei.
soror fuit oaniȩ mat̾s adm̃. Sy monchanancus.
aineo galilee qui dicit᷑ chana inluca scͥbitur
telotes. Ghaddeus aluca iudas iacob dicit᷑
& alibi appellat᷑ lebeus: qr tͥnomiꝰ fuit. Iste

Expanded text:
lapidibus altaris, XII lapidibus de Jordane elevatis, XII bobus sub mari aeneo, XII stellis in corona sponquoque aliis figuris praenotati sunt apostoli ad dispensanda divina mysteria. Notandum quod Scriptura non solum duodecim appellat apostolos, sed et omnes qui a Deo missi sunt HIERON. Unde Dominus alibi: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos . Apostolorum paria juga non tam carne quam spiritu consociantur. BEDA. Petrus est cognomentum, ad distinctionem Simonis Chananaei, Filii Zebedaei, in Marco Boanerges, ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt: quorum sublime meritum, in monte audire tonitruum Patris, per nubem de Filio tonantis: Hic est Filius meus dilectus . Jacobus Alphaei est, qui frater Domini nominatur; quia Maria uxor Alphaei, soror fuit Mariae matris Domini. Simon Chananaeus, a vico Galilaeae qui dicitur Chana, in Luca scribitur Zelotes. Thaddaeus a Luca Judas Jacobi dicitur; et alibi Lebbaeus, quia trinomius fuit. Iste
Abbreviated transcription (Latin):
tib. secunt᷑ discipłi. Qͥu sedens loqͥt᷑: ñ em̃i
intelligerent illũ loquentẽ in maiestate
sua. Uerũtam̃ ꝓbabile ẽ turbas quodãmͦ alonge
secutas fuisse. & sermonẽ quẽ matħs et lucas di¬
u̾se narrant. audisse cum discipłis in aliqua
planitiȩ lat̾is montis. pꝰquã dñs in monte illos
elegit. & forte tunc etiã multa eis dix̃. que sc̃p¬
ta ñ habemꝰ. Qđ siqͥs affirmare contendat. ma¬
tħm & lucã ñ tinũ s duos retulisse sermones.
nil tam̃ ꝓhibet in hocoꝑe. iuxta regulas poc¬
cupandi. seu recapitulandi colligi eos inunũ
Mons significat maiora p̃cepta: sedere ꝑtinct
ad dignitatẽ magistri. Uocauit qͦs uoluit.: qr
ñerat illorũ studii s diuine gr̃ę. ut in apłatũ

Expanded text:
 sedens loquitur: non enim intelligerent illum loquentem in majestate sua. Verumtamen probabile est, turbas quodammodo a longe secutas fuisse et sermonem quem Matthaeus et Lucas diverse narrant audisse cum discipulis in aliqua planitie lateris montis, postquam Dominus in monte illos elegit; et forte tunc etiam multa eis dixit, quae scripta non habemus. Quod si quis affirmare contendat, Matthaeum et Lucam non unum sed duos retulisse sermones, nil tamen prohibet, in hoc opere juxta regulas praeoccupandi seu recapitulandi colligi eos in unum. Mons significat majora praecepta; sedere pertinet ad dignitatem magistri. Vocavit quos voluit, quia non erat illorum studii, sed divinae gratiae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
magnã.i. crederet in xp̃m: quilux ẽ mundi.
Ydolorũ eult̾ & quelibet pessima oꝑa. st̃ ũbra
mortis: qr significant anime mortẽ: sic̃ um¬
bra significat aliqđ corpꝰ. xxi. xxiii.
t cͥcuibat iħs totã galilȩã docens in sy¬

Expanded text:
magnam, id est, crederet in Christum, qui lux est mundi . Idolorum cultus et quaelibet pessima opera sunt umbra mortis, quia significant animae mortem, sicut umbra significat aliquod corpus. CAPUT Et circuibat Jesus totam Galila
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥest̃ qͥ non sẽꝑ sensum amittunt. s aliqͥndo
ꝑlunationes: tinde demones ltinaria tp̃ra
obseruare facientes. creaturã in famare cti¬
piebant. Paraltici st̃ contracti. uł m̃bris
dissoluti. Decapoł ẽ quedã regio: decẽ tirbiũ
De transiordanẽ .i. deloco qui est ultra iorda¬
It detinebant illũ. ne discederet abeis:
Qtiib ille ait. Quia ce aliis ciuitatib

Expanded text:
sed aliquando per lunationes, unde daemones lunaria tempora observare facientes, creaturam infamare cupiebant. Paralytici sunt conracti, vel membris dissoluti. Decapolis est quaedam egio decem urbium. De trans Jordanem, id est, de loco qui est ultra JordaEt detinebant illum ne discederet ab eis. Quibus ille a
Abbreviated transcription (Latin):
gione. et inumbra mortis: lux orta ẽ eis. Pre¬
dicauit infinib zabulon et neptalim: tibi
pͥma captiuitas isrł fuerat ab assiriis: et ex
his duab tͥbub ñ nullos uocaũ apłos: unde
inpsalmo. Principes ⁊abulon: pͥncipes nep¬
talim: Gerrã ⁊ abulon intellige galileã. quȩ
ẽ circa tybiadẽ & stagnũ genesareth. et hec
uia maris ẽ.cũ sit urta stagnũ. Gerta uͦ inqͣ
tͥb neptalim uicina tyriis. galilea gentiũ
dicta ẽ: pꝰquã salomon inea. xxͣ. eiuitates
dedit hyrã regitti. de sorte tͥb neptalim:
Sic gͣ lege. Gerra neptalĩ galileȩ gentiũ. hoc

Expanded text:
umbra mortis, lux orta est eis . Praedicavit in finibus Zabulon et Nephthali, ubi prima captivitas Israel fuerat ab Assyriis, et ex his duabus tribubus nonnullos vocavit apostolos. Unde in psalmo; Principes Zabulon, et principes Nephthali . Terram Zabulon intellige Galilaeam, quae est circa Tiberiadem et stagnum Genezareth, et haec via maris est, cum sit juxta stagnum. Terra vero in qua tribus Nephtali vicina Tyriis, Galilaea gentium dicta est, postquam Salomon in ea viginti civitates dedit Hiram regi Tyri de sorte tribus Nephthali. Sic ergo lege: Terra Nephthali Galilaeae gentium, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
est. Fituciã p̃dicandi docet. ne apłi abscon¬
dant᷑ obmetũ. et sint similes lucernȩ sub
modio: s tota libertate se ꝑdant: ut similes
sint eiuitati supͣ montẽ positȩ. & lucernȩ ar¬
denti suꝑ candelabrum. Inde itaq sunt lux
mundi: quia illuminatia xp̃o. lucẽ fidei et
scientiȩ patent̃ u̾bo & exemplo ministrant
quocũq incesserint. non suã s dei głam quȩ¬
rentes. Mistice mons incelligitur xp̃c: ciuitas

Expanded text:
 Fiduciam praedicandi docet, ne apostoli abscondantur ob metum, et sint similes lucernae sub modio, sed tota libertate se prodant, ut similes sint civitati supra montem positae, et lucernae ardenti super candelabrum. Inde itaque sunt lux mundi, quia illuminati a Christo, lucem fidei et scientiae patenter verbo et exemplo ministrant, quocunque incesserint, non suam, sed Dei gloriam quaerentes. Mystice mons intelligitur Christus
Abbreviated transcription (Latin):
das ꝓditor.&. sy mon magͦ pisces nequissim.
&& anamias & saphira & multi alii abierunt
ret᷑: anteꝗͣ barnabas et paulꝰ ad gentium
aplacũ fuerint segregati. Et uenerunt et im¬
pleuerunt ambas nauiculas: ita ut pene mer¬
gerent᷑. Hec impletio: usq infinẽ scłi crescit.
Merguntur. hoc ẽ instibinersione p̃munt᷑:
non enĩ st̃ suibm̃se. s ꝑiclitate. Unde apłs. In
nouissimis dieb ert̃ tẽpora ꝑictilosa: et ho¬
mines se ipsos amantes. Mergig̾ naues est
homines in scłm relabi: qtios petrus adhuc
Minfirmitate positꝰ. de monstrat his u̾bis

Expanded text:
Judas proditor et Simon Magus, pisces nequissimi, Judas proditor et Simon Magus, pisces nequissimi, et Ananias et Saphira, et multi alii abierunt retro, antequam Barnabas et Paulus ad gentium apostolatum fuerint segregati. Et venerunt, et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Haec impletio usque ad finem saeculi crescit. Merguntur, hoc est, in submersione premuntur: non enim sunt submersae, sed periclitatae. Unde Apostolus: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et homines seipsos amantes . Mergi ergo naves, est homines in saeculum relabi, quos Petru adhuc in infirmitate positus, demonstrat his verbis
Abbreviated transcription (Latin):
uetꝰ cestam̃tũ & nouũ. Cõmittamꝰ gͦ nos pela¬
gi huiꝰ ꝓfundo: ad ꝑquirendã inscͥptis diuinis
margaritam latentẽ. Et respondens symon:
dixit illi. Preceptor: ꝑtotã noctẽ laborantes
nichil cepimꝰ: inu̾bo autẽ tuo laxabo rete. Nisi
dñs cor illustrauerit auditorũ: doctor innocte
laborat. Nisi ingr̃a suꝑna laxate fuerint dis¬
putationes. frustra p̃dicator iaculat᷑ uoces. qr
fides ñ u̾bi sapientia ꝓuenit. s munere diuino.
Et cũ hoc fecissent: concluserunt pisciũ mul¬
titudinẽ copiosã. Rũpebat᷑ autẽ rete eorum
Rete rũpebatur. qr nunc ad confessionẽ fidei
tot cũ electis etiã reꝓbi intrant. ut heresib
eccłam scindant. Rũpit᷑ rete. s ñ labit᷑ piscis.
quia suos dñs etiã int̾ ꝑsequentiũ scandala
seruat Et annuerunt sociis qui erant in alia
naui. ut uenirent et adiuuarent eos. Alia
credituri. qͦt ad uitã et̾nã st̃ p̃destinati.
Rete eñ rũpitur meccła cͥctĩcisionis: qm̃ iu

Expanded text:
Vetus Testamentum, et Novum. Committamus ergo nos pelagi hujus profundo, ad perquirendam in Scripturis divinis margaritam latentem. « Et respondens Simon dixit: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus, in verbo autem tuo laxabo rete. » Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in gratia superna laxatae fuerint disputationes, frustra praedicator jaculat voces, quia fides non verbi sapientia provenit, sed munere divino.Et cum hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei tot cum electis etiam reprobi intrant, ita ut haeresibus Ecclesiam scindant. Rumpitur rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia credituri, quot ad vitam aeternam sunt praedestinati. Rete enim rumpitur in Ecclesia circumcisionis, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
dei inea epła: lectis litt̃is cuis de salute ur̃a. Utrũ¬
&e qr ipse non baptizabat s discipłi eiꝰ. ut incel¬
ligeremꝰ et ipsũ quidẽ baptizasse p̃sentia ma¬
iestatis non tam̃ manib suis. ipsiꝰ em̃erat bap¬
tisim sacram̃tũ: et ad discipłos ꝑtinere minis¬
teriũ. Reliqͥt dñs iudȩã inqua pharis ei mere¬
duli. quorũ consilio ioħs captꝰ ẽ: qͥ etiã cogicabant
cũ psequi ꝓpt̃ baptisma ipsiꝰ qͦd crescebat: et qi
ꝑdoctrinã ci segẽ intelligebant euacuari. Pau¬
cis itaq de iudaico ppło electis reliquit incre¬

Expanded text:
Dei in ea epistola: Lectis litteris tuis de salute vestra, utrumes, et quia ipse non baptizabat, sed discipuli ejus, ut intelligeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia majestatis, non tamen manibus suis ipsius enim erat baptismi sacramentum et ad discipulos pertinere ministerium. Reliquit Dominus Judaeam, in qua Pharisaei increduli, quorum consilio Joannes captus est, qui etiam cogitabant eum persequi propter baptisma ipsius quod crescebat, et quia per doctrinam ejus, legem intelligebant evacuari. Paucis itaque de Judaico populo electis, reliquit incre
Abbreviated transcription (Latin):
et laxate retia ur̃a incapturã. Quod symonẽ
rogauit nauẽ a terra reducere pusillũ: signifi¬
cat uł tẽꝑate utendũ u̾bo ad turbas. ne in ꝑ¬
funda sacram̃torũ tantũ eatur ut auditores
ñ intelligant. uł pͥꝰ inꝓrimis regionib p̃di¬
candũ. ut qđ dicit᷑ duc in altũ. ad remotiores

Expanded text:
in capturam. Quod Simonem in capturam. Quod Simonem rogavit navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ne in profunda sacramentorum tantum eatur, ut auditores non intelligant; vel prius in proximis regionibus praedicandum, ut quod dicitur, duc in altum, ad remoti
Abbreviated transcription (Latin):
cisio sunt et p̃putiũ. Quas iħs uidit: qr de
utroq popło qui st̃ eiꝰ nouit: & misodĩt᷑ ad
future uite tranquillitatẽ quasi ad lit̾ ꝓuehit.
Piscatores autẽ descendant: & lauabant retia
Piscatores st̃ doctores: quinos retib fidĩ com¬
p̃hensos. et de ꝓfundo ad lum̃ elatos. terre
tuuentiũ. quasi littori ad uehunt. Qͣsi em̃
retia st̃ complexe dictiones p̃dicantiũ: reti¬
nentes eos infide qͦs capiunit. Retia nãq:
quasi retinentia st̃ uocata. Hec retia modo
larant᷑ incapturã. mͦ lota plicant᷑: qr nc̃ exer¬
cendaẽ doctoris lingua. nc̃ sumet cura ge¬
renda. Ascendens autẽ inunã nauẽ quȩ erat
sy monis rogauit eũ at̾ra reducere pusillũ.
& sedens docebat de nauictla turbas. Nauis
oꝑatꝰ est petro inapłatũ circũcisionis: oꝑatꝰ
ẽ & mͥ int̾ gentes. Una dicta: qr intiltitudi¬
ins credentiũ erat corunũ et anima una:
Deqͣ docebat turbas: qr auctoritate ipsius
ȩccłe docet usq hodie gentes.L xxx.¬

Expanded text:
 quas Jesus vidit, quia de utroque populo qui sunt ejus, novit; et misericorditer ad futurae vitae tranquillitatem, quasi ad littus, provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt doctores, qui nos retibus fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, terrae viventium quasi littori advebunt. Quasi enim retia sunt, complexae dictiones praedicantium, retinentes eos in fide quos capiunt. Retia namque quasi retinentia, sunt vocata. Haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia nunc exercenda est doctoris lingua, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navim, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum: et sedens, docebat doperatus est Petro in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . » Una dicta quia « multitudinis credentium erat cor unum et anima una . » De qua docebat turbas, quia auctoritate ipsius Ecclesiae docet usque hodie gentes. « U
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt ẽẽ qđ mare galileȩ:. uł mare tybiadis.
S mare galilee ab adiacente ꝓuintia ẽ dictũ
mare tyb̾iadis aꝑxima ciuitate. Porrogene¬
sar greco uocabulo quasi generans sibi aurã
dicitur. aꝓpͥetate laci ipsius: qr eͥspantib aqͥs
de se frequentes auras excitat. Aqua quidem
dulcis ẽ: s ebreȩ lingue confuetudine. om̃is
aquarũ congregatio. siue dulcis. site salsa.
mare ñcupatur. Quilac int̾fluente iordane.
c.xͦI stadiis in longitudinẽ: & xl. extendit᷑
in latitudinem. Quia gͦ stagnũ siue mare.
quã stabilitatẽ ꝑpetue quietis adiit. detric¬
ta mortalitate labentis uitȩ. Turbarũ con¬
uentꝰ. gentiũ infide concurrentiũ ty pꝰ est:
de quib ysaias ait. Et fluent ad eũ om̃s g̃s:
et ibunt ppłi multi. & dicent. Uenite ascen¬
damꝰ inmontẽ dñi. Et uidit duas naues

Expanded text:
lilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae adjacente provincia est dictum mare Tiberiadis a proxima civitate. Porro Genesar Graeco vocabulo quasi sibi auram dicitur a proprietate laci ipsius, qui a crispantibus aquis de se frequenter auras excitat. Aqua quidem dulcis est, sed Hebraeae linguae consuetudine omnis aquarum congregatio, sive dulcis sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus interfluente Jordane XL stadiis in longitudinem, et XL extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnstquam stabilitatem perpetuae quietis adiit, devicta mortalitate labentis vitae. Turbarum conventus, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias ait: Et fluent ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini . Et vidit duas na
Abbreviated transcription (Latin):
nagogam. Iħs intrauit cum aliis: ut adimple¬
ret grã cȩlesti ricum legis. Iudeorũ ꝓpͥe syna¬
gationẽ unde synagoga. et conuocationẽ unde
ȩccła nom̃ accepit. distet aliquid: qđ scił congre¬
gari et peccora solent: conuocari atitẽ magis ẽ
uitentiũ ratione. ut sunt homines. Ideoq no
tem fidei. Et surrexit legere: et traditꝰ ẽ illi
lib ysaie ꝓpħe. Indiciũ fuit humilitatis: sus¬
cipere lectoris officium. Uerũ etiã scͥptura de
ipso ꝑ ipsũ nob̾ erat aꝑienda: et adimplenda
Et ut reuoluit librũ: inuenit locũ ubi scͥptũ

Expanded text:
s intravit cum aliis, ut adimpleret gratia coelesti ritum legis. Judaeorum proprie Synagationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid: quod scilicet congregari et pecora solent, convocari autem magis est utentium ratione, ut sunt homines. Ideoque nom in unitatem fidei. Et surrexit legere, et traditus est illi liber Isaiae prophetae. Indicium fuit humilitatis, suscipere lectoris officium. Verum etiam Scriptura de ipso per ipsum nobis erat aperienda et adimplenda. Et ut revolvit librum, invenit locum ubi scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
Stans legit. & libro reddito sedit: quia stando
inmundo oꝑatꝰ ẽ nob̃ uiam ꝓficiendi. & sensũ
doctrine: residens uͦ indextera patris. docuit
nos post laborẽ habituros requiem. Stare
em̃ioꝑantis est: sedere uͦ quiescentis uł iudi¬
cantis. Quicũq ẽ. gͦ p̃dicator u̾bi. surgat. le¬
gat. et resideat: hoc ẽ oꝑet᷑. p̃dicet: et sic p̃mia
quietis expec̾tet. Reuolutolibro legit: quia
eccłam misso spu omẽm t̾ncatẽ docuit Librũ
plicatũ ministro reddidit: quia ñomĩa omĩb
dicenda sunt: s ꝓcaptu audientiũ cõmittit
doctori dispensandũ. Et om̃iũ insynagoga
oculi: erant intendentes ineũ: Cepit autem
dicere ad illos: qm̃ hodie completa ẽ hec scͥptu¬

Expanded text:
Stans, legit, et libro reddito, sedit; quia stando Stans, legit, et libro reddito, sedit; quia stando in mundo, operatus est nobis viam proficiendi et sensum doctrinae; residens vero in dextera Patris, docuit nos post laborem habituros requiem. Stare enim operantis est, sedere vero quiescentis vel judicantis. Quicunque est ergo praedicator verbi, surgat, legat et resideat, hoc est, operetur, praedicet, et sic praemia quietis exspectet. Revoluto libro legit, quia Ecclesia misso Spiritu omnem unitatem docuit. Librum plicatum ministro reddidit, quia non omnia omnibus dicenda sunt, sed pro captu audientium committit doctoribus dispensandum. Et omnium in Synagoga oculi erant intendentes in eum. Coepit autem dicere ad illos
Abbreviated transcription (Latin):
riseis ñ intelligentib legem p̃dicauit uist̃.
hoc est intellectũ scͥpturarũ. Confrac̾tos
dicit. uł corde contritos. tił legis onere p̃s¬
sos: annum dm̃. tẽpꝰ p̃dicationis eius:.
diem retributionis. ultimũ iudiciũ. Hinc
scͥptũ est. Si uos filiꝰ libau̾it: uere liberieri¬
tis. Et de confractis. Sacrificiũ deo sp̃s con
tribulat᷑: eor contritũ et humiliatũ deus non
despicies. Et illad. Qui sanat concͥtos corde:
et alligat contritiones eorũ. De anno dñi:
dic̃ cẽ. datud. Benedices corone ann benigni
anmbenignitatis tuȩ. De dic retributionis:
scͥptum est. Filiꝰ hominis uenturꝰ est ingła pa¬
tris suicum angłis suis: & tunc reddet uni¬
cuiq scd̾m oꝑa sua. Et cũ plicuisset librũ:
reddidit ministro. & sedit. Cũeẽt in mundo
dñs. loctitꝰ est docens in synagoga: s ad celestia
regressurꝰ. reliquit officiũ euũgłizandi mi¬
nistris eũgłii: et resedit indextera patris:

Expanded text:
risaeis non intelligentibus legem, praedicavit visum, hoc est intellectum Scripturarum. Confractos, dicit vel corde contritos, vel legis onere pressos; annum Domini, tempus praedicationis ejus; diem retributionis, ultimum judicium. Hinc scriptum est: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis . Et de confractis: Sacrificium Deo spiritus tribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despiciet . Et illud: Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum . De anno Domini dicit etiam David: Benedices coronae anni benignitatis tuae . De die retributionis scriptum est: Filius hominis venturs, et tunc reddet unicuique secundum opera sua . Et cum plicuisset librum, reddidit ministro, et sedit. Cum esset in mundo Dominus, locutus est docens in Synagoga; sed ad coelestia regna regressurus, reliquit officium evangelizandi ministris Evangelii, et resedit in dextera Patris.
Abbreviated transcription (Latin):
Rat autẽ or ioħs baptizans. ĩ ennon
iuxta salm. qr aquȩ multe erant illic:
est uaque habundant. Salui uͦ oppidum
Qẽ ult iordanẽ sitũ: uͥolim melchisedech reg¬
nauit. Si ioħs nullũ baptizasset p̃ter
dnm: diceret᷑ qđ melior fuisset eiꝰ baptismꝰ
baptismo dñi. qͥ mulcos baptizauit.

Expanded text:
rat autem Joannes baptizans in Aenon juxta Salim, quia aquae multae erant illic. est ubi aquae abundant. Salim vero oppidum est juxta Jordanem situm, ubi olim Melchisedech regnavit . Si Joannes nullum baptizasset praeter Dominum, diceretur quod melior fuisset ejus baptismus baptismo Domini, qui multos baptizavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ditates. Ego uos mergã: ne ipse mergar a
tcũ transiret in de iħs. uidit hominẽ
sedentẽ ad theloneũ matħm nomine:
et ait illi. Sequere me. Et surgens: relictis hmn
gal nominat᷑. Ad theloneũ .i. ad curã dis¬
pensationẽq uectigaliũ. sedebat ꝑtinacit̃
lucͥs inhians matħs. qui et leui dictus est:
tam gressu. quã affectu. Reliqͥt eñi ꝓpͥa. qui
raꝑe solebat aliena: & contẽpsit ꝑicłũ quod
euenire ei pot̾at apͥncipib: qr uec̾tigaliũ ra¬
tiones inconpositas reliquisset: Ostendit᷑
itaq inmatħo qui publicanꝰerat: nullũ
licani nãq uocant᷑: qui uł publice scelerib¬

Expanded text:
ditates; ego vos mergam, ne ipse mergar a ditates; ego vos mergam, ne ipse mergar a et inde Jesus, vidit hominem sedentem ad telonium, Matthaeum nomine, et ait illi: Sequere me, et surgens, relictis omnigal nominatur. Ad telonium, id est ad curam dispensationemque vectigalium sedebat, pertinaciter lucris inhians Matthaeus, qui et Levi dictus est. tam gressu, quam affectu. Reliquit enim propria, qui rapere solebat aliena; et contempsit periculum quod ei evenire poterat a principibus, quia vectigalium rationes incompositas reliquisset. Ostenditur itaque in Matthaeo qui publicanus erat, nullum licani namque vocantur qui vel publice scelerib
Abbreviated transcription (Latin):
iã homines eris capiens. ad petrũ sp̃ualit̾ ꝑtinet
cui dñs ex ponit. qđ captura pisciũ. significabat
It crediderunt meũ
Idiscipłi eiꝰ. Et stibductis ad terrã nauib
relictis om̃ib. secutist̃ illũ. Multa reliquert̃:
qui in hoc scło. nichil amare studuerunt. Inhis
ac paterne domꝰ consuetudine non teneri. Nota
credentes quiuocabant᷑: non solũ retib s et
om̃ib relictis. secuti st̃ iħm ad ꝑmanendum
cũ illo. Naues autẽ iccͥco subduxerunt ad t̾rã.
licet non postea redituri ad ꝓpͥa:. ut sic cautꝰ¬
seruarent᷑ adustĩ. quotisq inalicuiꝰ possessionẽ
transirent. Decebat eñi apłos. qͦs ds̃ formã
uere religionis toti mundo constituebat. non
suꝑbȩ. ñ minꝰ caute mundũ contẽnere: qđ legi¬
mꝰ philosophos fecisse. Crates eñĩthebanꝰ ut
ait ier̃ ad iouinianũ. ꝓiecto in mare ñ par¬
uo auri pondẽ: abite inqͥt pessũ. male cupi¬

Expanded text:
jam homines eris capiens, » ad Petrum specialiter pertinet: jam homines eris capiens, » ad Petrum specialiter pertinet: cui Dominus exponit quod captura piscium significabat Et crediderunt in eum discipuli ejus. Et subductis ad terram navibus relictqui in hoc saeculo nihil amare studuerunt. In hisac paternae domus consuetcredentes qui vocabantur, non solum retibus, sed, omnibus relictis, secuti sunt Jesum ad manendum cum illo. Naves autem idcirco subduxerunt ad terram, licet non postea redituri ad pservarentur ad usum, quousque in alicujus possessionem transirent. Decebat enim apostolos, quos Deus formam verae religionis toti mundo constituebat, non superbe, non minus caute mundum contemnere, quod legimus philosophos fecisse. Crates enim Thebanus, ut ait Hieronymus ad Jovinianum, projecto in mare non parvo auri pondere: Abite, inquit, pessum, malae cupi
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ ccũdederat eũ. & om̃s quicũ illo erant:
incaptura pisciũ quã ceꝑant. Similit̃ aut̃
iacobũ ce ioħem filios ⁊ ebedei. quierant
socii symonis. Carnales in ȩccła regim̃ sp̃ualiũ
inquib maxime xp̃i ꝑsona eminet. a se quodãmͦ
repellunt. ñ lingua. s morib et actione. tim̃tes
non posse pati regim̃ eorũ: et tam̃ eos maxime ho¬
norant: licet ab eis morib et factis dissentiant.
Honorificentiã significauit petrus: cadens ad
pedes dñi. Mores atitẽ dissimiles. in eo qđ ait. exi
ame: qta homo peccator sũ dñe. Dñs tam̃ ñ reces¬
sit abeo: qđ significat spũales uuiros non debere
cõmoueri peccatis turbarũ. ut deserant munꝰ
t ait ad symonẽ iħs. Noli timere: ex hoc iã
homines eris capiens. Carnales confortan¬
disunt aspũialib. ne de conscientia culpe suȩ ti¬
mentes. et aliorũ innocentia stupentes. scĩtatis
iter formident aggredi. Qd autẽ sequit᷑ ex hoc

Expanded text:
nt in captura piscium quam ceperant. Similiter autem Jacobum et Joannem filios Zebedaei qui erant socii Simonis. » Carnales in Ecclesia regimen spiritualium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt non lingua, sed moribus et actione, timentes non posse pati regimen eorum, et tamen eos maxime honorant, licet ab eis moribus et factis dissentiant. Honorificentiam significavit Petrus cadens ad pedes Domini; mores autem dissimiles in eo quod ait: « Exi a me, quia homo peccator sum. » Dominus tamen non recessit ab eo, quod significat spirituales viros non debere commoveri peccatis turbarum ut deserant munus t ait ad Simonem: Noli timere. Ex hoc jam homines eris capiens. Carnales confortandi sunt a spiritualibus ne de conscientia culpae suae timentes, et aliorum innocentia stupentes, sanctitatis iter formident aggredi. Quod autem sequitur: « Ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mo gradu ẽ ipsa sapientia .i. contẽplatio ue¬
ritatis: suscipiens similitudinẽ dei infiliatioe
pacificationis. Septe gͥ gradus st̃. qui ꝑfec¬
tũ faciunt: quare tinũ p̃miũ qđ est regnũ
cȩlorũ. uariȩ nominatũ est. Octauũ uͦ .i. ꝑse

Expanded text:
mo gradu est ipsa sapientia, id est, contemplatio vemo gradu est ipsa sapientia, id est, contemplatio veritatis, suscipiens similitudinem Dei in filiatione pacificationis. Septem igitur gradus sunt, qui perfectum faciunt, quare unum praemium quod est regnum coelor