comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tdis es ennabrm. Cinnabarm adrachone et barro idẽ elefanto cognorenia. eũ dt¬
uint cũ amchone eẽ sanguinẽ dum implicant̃ elofantes. Quunt emi belue eredea¬
conesobrrit quor fnso cruor t̃tam infic̃. fitq pigintũ quicquid solitnxi.
stenit puiluis coloris rubri. Pras in grece uiridis et fuĩ aliquib t̾ris ꝓmiscue geñ¬
etur obtima tñ in libra cipinensi. Crissocolla colore prassina ẽ dicta đ uena eius
aurũ h̃e traditur. Hec et ĩ armenia nascit᷑. soc ex macedonii ꝓbabił uenit.fo¬
dit eñi ex metallis leris. cuiꝰ inuentõ argentũ attr idicũ ꝓdit. Nam uene ciꝰ¬
c̃ his hñt narure societatẽ. Cipria ab insula cipro. ubi plurimi reꝑit᷑ Scandarics
ĩisula rubri manis. ⁊̃ oporato nascit᷑ colore cmnabari. odore sulphureo. inuenit᷑
rca obtimũ e q in aureũ colorẽ transit. purũ. et fissile. gracili. uenar eliseussu.
Rđ iͦ palliciꝰ aui⁊ seqnclarace sumile c̃ det̾ius uidicat᷑. Est et tereiũ genꝰ sciosũ¬

Expanded text:
t esse cinnabarim. 8. Cinnabaris a dracone et barro, id est, elephanto cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem, dum implicant elephantos. Ruunt enim belluae, et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid tem pulvis coloris rubri. Prasin, id est creta viridis, etsi in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. Chrysocolla colore prasina est, dicta quod vena eius aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur enim ex metallis aeris, cuius inventio argentum atque Indicucum iis habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. 11. Sandaracha in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenituracha. Optimum est quod in auri colorem transit, purum, et fissile, gracili venarum discursu. Quod vero pallidius, aut sandarachae simile est, deterius judicatur. Est et tertium gen
Abbreviated transcription (Latin):
la ẽ uestis euculata. dicta ꝑ dimimiitionẽ a casa. ꝗd totũ hominẽ tegar qĩ minor ca¬
sa. Inde et cueulla q̃i minor cella. sic et greci. planeras dictas qr oris errantib eua¬
gant᷑. Unde.stelle plauete. id ẽ uage. eo uage suo errore motuq discurr̃. burꝰ
agreco uocabulũ thrait. illi eñi burũ bibrũ dicũt. Melotes que & pera uocitur
pellis ẽ. caprina. acollo pendens precineta usq ad lũbos. est eñi necessariꝰ. ad oꝑis

Expanded text:
la est vestis cucullata, dicta per diminutionem a casa, quod totum hominem tegat, quasi minor cala est vestis cucullata, dicta per diminutionem a casa, quod totum hominem tegat, quasi minor casa; inde et cuculla, qgantur. Unde et stellae planetae, id est vagae, eo quod vago sui errore motuque discurrunt. Birrus a Graeco vocabulum trahit, illi enim birrum bibrum dicunt. Melotes, quae etiam pera vocatur, pellis est caprina a collo pendens praecincta usque ad lumbos: est autem habitus
Abbreviated transcription (Latin):
cio. Oratius. Contra duplici panno patiencia uelar. Est aũt uestis militaris culꝰ usa
gallicis primũ expeditõnib cep̃. ex preda hostili. Dequa ẽ uor illa senatu. ⁊̃ ogisꝰ
depositis quirites ad saga ꝯuersi fuer. Sagũ aũ gallicũ nom̃ ẽ. Dictũ aũt sagũ
quadrũ. eod ap̃ eos primũ quadratũ uł quadruplexẽ. penula ẽ palliũ cũ fimbri¬
is longis. Lacerna palliũ fimbriatũ qͦ olim soli milites utebant᷑. Unde et distin¬
guenda castrensi urbanaq turba. hos togatos. illos lacernatos uocabat. Inde au̾t
lacerne qi amputatis cipitib fimbriarũ. neq ita laxis ut sunt penularũ. Mantũ
hispani uocant qđ manꝰ tegat. tantũ ẽ eni breue amictũ. Prerexta puerile ẽ palliũ.
quousq ad sc̃decĩ annos pueri nobiles sub discipline cultu utebantꝰ. Unde ot p̾¬
textati pueri appellatis. Dicta aũt preterta.q preterebat᷑ ei latior purpura. Casu¬

Expanded text:
ctus. Horatius: Contra quem duplici panno patientia velat. Est autem vestis militaris, cujus usus Gallicis primum expeditionibus coepit e praeda hostili, de qua est vox illa senatus: « Togis depositis, Quirites, ad saga ite. » Sagum autem Gallicum nomen est. Dictum autem sagum quadrum eo quod apud eos primum quadratus vel quadruplex esset. Paenula est pallium cum fimbriis longis. Lacerna pallium fimbriatum quod olim soli milites utebantur; unde et in distinguenda castrensi urbanaque turba hos togatos, illos lacernatos vocabant. Inde autem lacernae quasi amputatis capitibus fimbriarum, neque ita laxis ut sunt paenularum. Mantum Hispani vocant quod manus tegat tantum; est enim breve amictum. Praetexta puerile est pallium quo usque ad sedecim annos pueri nobiles sub disciplinae cultu utebantur; unde et praetextati pueri appellati sunt. Dicta autem praetexta quia praetexebat
Abbreviated transcription (Latin):
actus tesserirũ ita aꝑitis aleatorib cõponitꝰ ut afferat ꝗđ uoluerit De iactu resser
ut puta senionẽ. qui eis ĩ ictu boni affe̾rt. ⁊ litant aũt cauẽ qr dãpuosꝰ est. ri¬
num eñi significat. De calculoꝵ motu. uiii.slso¬
ał culi partĩ ordine mouente. partĩ uage. ideo alios ordinarios. alios uagos.
aspellant. At uͦ qui moueri om̃mo ñ possũt. icitos dic. unde et egentes homi¬
nes inciti uocinit᷑ quib spes ultra ꝓcedendi nulla restat. De int̾dictõne alee.x
b hac arte fraus. et mendaciũ. att ꝑ uiriũ nũꝙͣ ab est postremo et odiũ et
ruꝰ genere et ponde dorcarius sic tradidit. Neu tu parte pilos inuacis conde cerui.
Uncia doneç erit geminã suꝑaddita librã. Int̾ species pilarũ sunt trigonaria et̃ are¬
spectantiũ eque missa. ultra iustũ spaciũ pilã exciꝑe. Lusꝯ usq inire ꝯsuer. Cubita¬
lẽ luse appellant. c̃ duo cõminus ex ꝓmo. ac pene ꝯiunctis cubitis pilã feriũt.Surã

Expanded text:
actus tesserarum ita a peritis aleatoribus conponitur ut adferat quod voluerit, utputa senionem, qui eis in iactu bonum adfert. Vitant autem canem quia damnosus est; unum enim significat. De calculorum motu . Calculi partim ordine moventur, partim vage: ideo alios ordinarios, alios vagos appellant; at vero qui moveri omnino non possunt, incitos dicnes inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restat. CAPUT LXVIII. De interdictione aleae. 1. Ab hac arte fraus, et mendacium, atque perjurium, nunquam abest, postremo et odium, et arum genere et pondere Dorcatius sic tradit: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminae superaddita librae. 2. Inter species pilarum sunt trigonaria et arespectantiumque emissa, ultra justum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant, cum duo cominus ex proximo, ac pene conjunctis cubitis, pilam feriunt. Suram
Abbreviated transcription (Latin):
heat duo labra. Nam securis simplex ẽ. Dextralis dext̾e abit. ascia ab astulis dicta
parte referens. uł simplicẽ malleũ aut cauatũ. uł bicorne rastrũ. Scalprusdictꝰ
ꝗ scalpturis et foraminib sit apit. qiͣ scalforꝰ. cuiꝰ dimimuniuus scalpellꝰ. T̃efebr
uociti auerine ligni qui mincupat᷑ terebra. quẽ greci teredonã uocant. hinc dcã
terebra q̃ ut uerinis terendo forat. qͣi terefora. uł qi transforans. Teretrũ q̃i tereatrũ
Scofina dicta qͥ herendo scofam faciat. Canteriũ guiua.

Expanded text:
habeat duo labra: nam securis simplex est. Dextralis, dexterae habilis. 12. Ascia ab hastulis dicta, habeat duo labra: nam securis simplex est. Dextralis, dexterae habilis. 12. Ascia ab hastulis dicta, parte referens, vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. 13. Scalprus dictum, quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cujus diminutivum scalpellus. 14. Terebra vocata a verme ligni, qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδόνα vocant. Hinc dicta terebra quod ut vermis terendo forat, quasi terefora; vel quasi transforans. Taratrum, quasi teratrum. Scobina dicta quod haerendo scobem faciat. Cantherium. Guvia.
Abbreviated transcription (Latin):
abstridore. Serre circiniq usum ꝑdices quidã ad olescens ĩuenit. quẽ puerũ de¬
dalus fr̃ matris sue studiis ꝑdocendũ acceꝑat. ciuꝰ pueri tantũ ingeniũ fertur
ut dum materie diuidende compẽdiũ querenos. spinã piscis imitatus ẽ ferro
laminĩ exasꝑans dentiũ mordacitate armaint. quã serĩ artifices mencupo.r. ier
ciuius artis muentone dedalus magister eiꝰ mindie liuore ꝑmot. p̾cipitẽ prierĩ
ex aree deres. De hinc exulam cretã abuit. ibiq aliqͣndui fuit ut fabule fer. et er cre¬
ta penius uoluut. ec ĩciliciq̃ uenit. Cintiumis diet qd uergendo eff̾iciat eielos.
huius modo duplicata lincifit. que simplex extensa ꝑ latitudinẽ fuerit. Punci
auĩt ĩ medio circiuni. centrũ agrecis dr̃. incuiꝰ medio cuncta ꝯuergunt. Securis
uocat᷑. eo d ea arbores succidant᷑. quasi succuris. Iten securis qͣi senneuris. ex una
eñi parte accuta ẽ. et exaltera fossoria. Hec ap̃ uet̾es penna uocabat᷑. Utramq. nĩt

Expanded text:
tum est, id est, a stridore. Serrae, circini que usum Perdices quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae studiis perdocendum acceperat. Cuius pueri tantum ingenium fertur ut, dum materiae dividendae conpendium quaereret, spinam piscis imitatus e ferro lamminam exasperans dentium mordacitate armavit, quam serram artifices nuncupant. Pro cuius artis inventione Daedalus magister eius invidiae livore permotus praecipitem puerum ex arce deiecit, dehinc exulatum Cretam abiit ibique aliquamdiu fuit, ut fabulae ferunt. Ex Creta pinnis volavit et in Ciliciam venit. Circinus dictus quod vergendo efficiat circulum. Huius modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini centrum a Graecis dicitur; in cuius medium cuncta convergunt. Securis vocatur eenim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec et apud veteres penna vocabatur, utramque autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ictura aũt ẽ imago exprimens speciẽ rei alicuiꝰ. que dũ. Pictura. Uuina
nisa fuerit ad recordationẽ mentẽ reducit. Pictura au̾t dicta q̃i fictura. ẽ eñi imago
ficta ñ ueritas hec &x fucita. it ẽ ficto quedã colore in lita. nichil fidei et ueritatis bñcia¬
Unde et sunt quedã pieture que corpora ueritatis studio coloris excedũe. oi si¬
de dum augere ꝯtendũt ad mendaciũ prouemũt. Sic qui chimerã incipitẽ giri¬
gũ ut scillã. ⁊ orime sursũ. e niis aũt capitib cimetã deor sũ. Pictura au̾it egipti¬
ereogitauer. Prunũ uimbra hominis lies cireũclueta att mitio talioe ccła
suigulis colonb s ostei duiisis. S ieq paulatĩ sese ars ipsa distiuneit et ienit Lu¬
meatꝵ conbias differenti asq colorũ. Unde et nũe pictores prius ubras quasda
ei ine is fumire imiagius dicũt. deinde colorib complent. tenẽtes ordinẽ iuẽte m¬

Expanded text:
ictura autem est imago exprimens speciem alicujus rei, quae dum visa fuerit, ad recordationen mentem reducit. Pictura autem dicta, quasi fictura. Est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est, ficto quodam colore illita, nihil fidei et veritatis habentUnde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fidem dum augere contendunt, ad mendacium provehunt, sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitiba hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen, atque umbras, differentiasque colorum, unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducunt, deinde coloribus complent, tenentes ordinem inventae
Abbreviated transcription (Latin):
Idam. quadritos. uł rotundos. ligno. uł gipso. uł colorib hẽant pictos c̃ signis inter
micantib. Principalit aũt lacus dr̃. Ut Luciliꝰ. Resultant edesq lacusq. Quius
diminuitõ lacunar facit. Ut oratius. Neq aureũ in ea remitae ĩ domo lacunar. Inde f̃
alia diminutõ lacunariũ. et ꝑ antisticon lacunariũ facit. De Crustis.Ui
IRUS TE tabule s̃ marmoris. unde et marmorati parietes et crustati dicñr. Qui
aut̃ marmora secanda ĩ crustas ex cognauerint ñ constar. Fit harena et ferro serra¬
qua in pͣteniu linea ꝑmanente harena tractuq ip̃o secante. Soe erassior harena plꝯ
cedit marmoris. Nam tenus fabricis et polituris accomodata ẽ. De li tostroris.ui¬

Expanded text:
dam quadratos, vel rotundos, ligno, vel gypso, vel coloribus, habeant pictos, cum signis interdicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium Crustae tabulae sunt marmoris; unde et marmorati parietes crustati dicuntur. Qui autem marmora secandi in crustas excogitaverint non constat. Fiunt autem arena et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodit marmoris; nam tenuis fabricis et polituris adcommodata est. De lithostrotis
Abbreviated transcription (Latin):
suo moie cocurbas uocant. Spire aũz ab sparto uocate. ꝓpes fimis. quo pes ueli
Siquis ꝓpedon misit uelis sinistrũ. Tormentũ funis ĩ nauib longꝰ. qui a ꝓra
ad pupe extendit᷑. quo magis restringat᷑. T̃orm̃ta aũt atorto dicta. Restes fun
ad safonẽ. Opisfera funis que comib antemne dextera sinistraq tendunt᷑. re¬
trouerso. Pnesiũ funis quo naues ĩ lutore ligant᷑. ad palũ. Mitra fuis qua

Expanded text:
suo more cucurbas vocant. Spirae autem ab sparto vocatae. Propes funis quo pes veli suo more cucurbas vocant. Spirae autem ab sparto vocatae. Propes funis quo pes veli ecundus, si quis propedon misit †si veli sinistrum†. Tormentum funis in navibus longus, qui a prora ad puppim extenditur quo magis constringantur. Tormenta autem a tortu dicta, restes funead scaphonem. Opisphora funes quae cornibus antemnae dextra sinistraque tenduntur retroverso. Prosnesium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferebat᷑. Puluin s̃ machine quib naues deducunt᷑. et sb̾ducunt᷑ ĩ portũ. Nons
E la greci armena dic̃t. ꝓuide qđ aere mouent᷑. Apud latinos aũt uela auo¬
latudicta. Unde ẽ illud. Ueloꝵ pandimꝰ alas. Gen̾a ueloꝵ. Accateon. epidromo ᷤ
dalũ. Aitemon. Siparũ. Mendicũ. Ex quib acciteon uelũ maximũ et ĩ mediana¬
ue ꝯstitutũ. ẜ pidronion sed̾. amplitudinis. soe ad pupẽ.dalũ minimũ uelũ. et ad
ꝓrã defixũ. Artemon dirigende potus nauis causa cõriendatũ. quã ccłitatis. Si¬
parũ genꝰ ueli unũ pedẽ hñs qͦ uiuarina iuga solent ĩnauigatõne. qͦtiens uis
⁊ ines dicti qd antea in usũ luminis curtũdati cera. unde et funalia. De funib. iiii¬
Restes. siue qd rates ꝯtineant. scu qd his retes tendant᷑. Qudentes s̃ funes nauiũ.
ex nimo stridore ira dicti. Spire fines quas ĩ tempestatib utunt᷑. quas nautici¬

Expanded text:
r. Pulvini sunt machine quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons ela Greci armena dicunt, proinde quod aere moventur: apud Latinos autem vela alatu dicta. Unde est illud: Velorum pandimus alas. 2. Genera velorum Acation, Epidromos, Dolon, Artemon, Siparum, Mendicum. Ex quibus Acation velum maximum, et in media navi constitutum. 3. Epidromos secundae amplitudproram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens, quo iuvari navigia solent in navigatione quotiens vis Funes dicti quod antea in usum luminis fuerunt circumdati cera: unde et funalia. Restes sunt, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore i
Abbreviated transcription (Latin):
exea ali quid efficiat᷑ ut si ad iamiã referas uł adstatiã mat̾ia erit. adaliquo eiu¬
semꝑ marena accipiendae: Sic̃ elem̃ta materiã terũ eẽ dicimꝰ qr inde ea que suite
factauiaemꝰ. E matia quasi mat᷑ clicta. Trabes uocate s̃ qr intransuso posite utrs¬
q patietes ꝯtineanit. ⁊ Aluto aũt sunt tigna. aliud trabes. Tigna eni ruocia in¬
be faciurisꝰ ⁊ neoes aũt suint e s clolate. Tolus ꝓprie ẽ ueluti scutũbreue qat er
memio tecto ẽ. inquo trabescoeunt. Coplea uocate đcopulent inferelactassees.
mestnorts qͦ er eet inaucẽ se teneant more huictanciuĩ. Agrantes asseres abasse dc̃
quia soli pom̾init᷑. neq ꝯuncti. Sindule eoqt scinclant᷑. idẽ duudrnit. Sex gri
et elau sunt̃. quib lignũ ligno adheret. Claui aũt dicti quasi calib. qr excilibo

Expanded text:
ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquimper accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus quia inde ea, quae sunt, facta videmus; et materia quasi mater dicta. Trabes vocatae quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum
Abbreviated transcription (Latin):
co ladont. ut sume sbtilitaris existerẽt. Colores aut nascunt᷑ auit fuĩt. pascunt᷑
it sinopis. rbueas. paritoniũ. meliũ. frecii. auriꝑim̃tũ. Señ fiugunt arbo rteq
aut pruetone: S inopisinuenta primũ ĩ ponto ẽ. inde nom̃ asmope urbe aiscep.
speries ei tres rubra et minꝰ rubens et int̾ has media. Rubriea uoeita q st rubrr.
sangumee ꝑrima. hec plurmus locis gignit᷑. s& optima ponto. unde c ꝓ etm

Expanded text:
scuntur, ut Sinopis, rubrica, Paraetonium, Melinum, Eretria, auripigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. Sinopis inventa primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Ponti
Abbreviated transcription (Latin):
uiũ uehendis sit̃ apro. Faselꝯ ẽ uaiuigii quẽ nos cortupte baselũ dicimꝰ. De qͦiurgi¬

Expanded text:
vium vehendis sit aptus. Phaselus est navigium quem nos corrupte baselum dicimus. De quvium vehendis sit aptus. Phaselus est navigium quem nos corrupte baselum dicimus. De qu
Abbreviated transcription (Latin):
eo q̃ nouũ recrorẽ q̃rat. idẽ ꝑitũ. sapientẽ. strenuũ. qui ꝯtinere et gub̾nare nouit pp
fecer. Rares primũ et antiquissimũ nauigii genꝰ e rudib tignis asseribq ꝯsertũ
ad cuiꝰ similitudinẽ fabricate naues. ratarie dicte. nũc ã rates abusiue dict̃ rates. pã
ꝓprie rates s̃ cõnexe inuicẽ trabe̾be. Trieris nains magna quã grecidulconẽ uocint.
De qua in esaia dr̃. Non transibit ꝑ eam trieris magna. Carprasia nauis. acarpatos ĩ¬
sula nominata. sic̃ arodo rodia. ab alexandria alexandrina. Liburne dicte a libris. naueᷤᷤ
naues uocate ab eo qd infronte rostra erea hẽant. p̃pscopulos. ne feriant᷑ et conlidant᷑.
longe naues s̃ quas dromones uocamꝰ. dicte eod longiores sint ceteris. cui ꝯtͣruis mꝰ
litibꝰ portant. Anciromachꝰ dito ꝓ eo qd celitate sua. anchoris. et instrum̃tis reliqͥs na¬

Expanded text:
eo quod navum rectorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter eo quod navum rectorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant. De qua in Esaia 33, 21: 'Non transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; navesnaves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contrariulitib
Abbreviated transcription (Latin):
RC RM quarundã uocabula quib aliquid fabricat᷑ uł instrim̃ta artificũ
uł que unnisteriũ exhibent. aliquid atq huiꝰ modi deuiceps ex parte notanda
studui. Artifex gen̾ale nom̃ uocat᷑. qđ artẽ faciat sic̃ aurifer qui aurũ facit. Faxo
eñi ꝓ facio antiqui dicebant. Naucderꝰ dñs nauis ẽ appellatus. ita qđ naius ĩ sorre eiꝰ
sit. Cleros eñi grece sors dr̃. ceteri aũt̾ in nauiũ tributione sunt. Gub̾mo qui ez
gubernator. qi cohib̾nator qđ cohibeat prudencia sua hib̾nia. idẽ tempestates mariᷤ.
Hauta a naue dictꝰ ꝑ diriuatõnẽ. Nauita aũt ꝓ nauta poetice dr̃. sic mauors pro
mars. nã rectũ ẽ nauta. Remex uocatꝰ qd remũ gerit. sic aũt remex quomͦ tubex ꝓ
nominatiuo casu. E pipita greco nomĩe appellat᷑ qui latine dr̃ suꝑueniens. hic inchil
ht negocis. soc nabulo daro ĩ alias t̾ras transire disponit. Nauẽ quidẽ ꝑhibẽt dicrã.

Expanded text:
rtium quarundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, el quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod artem faciat, sicut aurifex qui aurum facit. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus domnus navis est, appellatus ita quod navis in sorte eius sit; κλῆρος enim Graece sors dicitur. Ceteri autem in navi in contributione sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi coibernator, quod coibeat prudentia sua iberna, id est tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta poetice dicitur, sicut Mavors pro Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex quomodo tubex dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniensnit. Navem quidam perhibent dictam
Abbreviated transcription (Latin):
lares calcii soccis̃ qui et inde nominati uident᷑ qđ ea figura s̃ ut ꝯtingant talum¬
sic̃ sb̾ talares q sub talo s̃. qĩ sub talares. Ostrigilli s qui ꝑ plantas osuti .s̃. et ex
suꝑiore parte corrigiũ trahitur ut ꝯstringant᷑. unde et nominant᷑. Ossas puto
ab osse primũ factas. et quãuis nũc ex alio gen̾e. nom̃ tam̃ pristinũ retinent.
Mlule similes s̃ coturnorũ. solo alto. Suꝑiore aũt parte cũ osseis uł eneis malleo¬
lis ad quos lora delibant᷑. Dicti aũt aũt a colore rubro. qualis ẽ. nulli picis. Solee sũt
quib pedũ plante tegunt᷑. dicte asolo pedũ. Item solee ac mat̾ialis ex mat̾ia corio
ĩtexti. Socci cuius diminutiuũ soccelli appellati inde qd soccũ hẽant ĩ quo pars plar¬
te inicit: Gallienle. Calige uł acallo pedũ dicte. uł qr ligant᷑. uam soceiligantur

Expanded text:
lares calcei socci sunt, qui et inde nominati videntur, quod ea figura sint lares calcei socci sunt, qui et inde nominati videntur, quod ea figura sint sicut subtolares, quod sub talo sint, quasi subtalares. Obstrigilli sunt qui per plantas consuti sunt, et ex superiori parte corrigium trahitu ut constringantur; undab osse primum factas, et quamvis nunc ex alio genere, tamen nomen pristinum retinent. 10. Mullei similes sunt cothurnorum solo alto; superiore autem parte cum osseis, vel aeneis malleolis, ad quos lora deligabantur. Dicti autem sunt a colore rubro, qualis est mulli piscis. 11. Soleae sunt, quibus tantum pedum plantae teguntur, dictae a solo pedum. Item soleae materiales ex materia coreo intecta. Socci, cuius diminutivum socelli, appellati inde quod saccum habeant, in quo pars plantae inicitur. Calliculae. Caligae vel a callo pedum dictae, vel quia ligantur. Nam socci non ligantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Crepitas aũt dictas qđ cũ sono stringant᷑. siue apedũ crepitu ĩ ambulando. Calccoᷤᷤ
reges utebant᷑. et cesares forma eoꝵ. Patricios calceos romulꝯ reꝑit qͣtuor corrigia¬
rũ. Ad sutaq lima. hos soli patricii utebant᷑. luna aũt in eis nõ sidis formã. soc no¬
tã centenarii numeri significabat. qd micio patricii senatores centũ fuer̾. Ocree ti¬
bialia calciam̃ta sunt. dicta qd crura tegant. Coturni s quib calciabant᷑ rragoedi
qui ĩ theatro dicturi erant. et alta intonantiq uoce carmina cantaturi. Est eñi cal¬
ciam̃tũ ĩ modũ crepidiarũ. quo heroes utebant᷑. so tale ẽ ut ĩdextro et in leuo
ꝯueniar pede. Baxee calciam̃tũ comedoꝵ erat. sic̃ tragoedioꝵ coturni. quos quid
&ẽ colones appellant eod ex alice fierẽt. Nam greci ut diximꝰ ligna cala uocabãt. Ta

Expanded text:
Crepidas autem dictas quod cum sono stringantur, sive a pedum crepitu in ambulando. Calceos Crepidas autem dictas quod cum sono stringantur, sive a pedum crepitu in ambulando. Calceos reges utebantur et Caesares. Forma eorum   . Patricios calceos Romulos repperit quattuor corrigiarum, adsutaque luna: hos soli patricii utebantur. Luna autem in eis non sideris formam, sed notam centenarii numeri significabat, quod initio patricii senatores centum fuerint. Ocreae tibialia calciamenta sunt, dicta quod crura tegant. Coturni sunt quibus calciabantur tragoedi, qui in theatro dicturi erant et alta intonantique voce carmina cantaturi. Est enim calciamentum in modum crepidarum, quod heroes utebantur; sed tale est ut et in dextro et in laevo conveniat pede. Baxeae calciamentum comoedorum erat, sicut tragoediorum coturni. Quos quidam etiam calones appellant, eo
Abbreviated transcription (Latin):
renũ sit cingulũ. Succintoriũ aũt uocatũ qd ut dictũ ẽ sub brachiis alarũ ductũ
sinũ ambit. atq hinc inde sb̾cingit. fascia ẽ qua terit᷑ pectt. et papille cõprimũ¬
tur aiq crispanti cingulo angustiꝰ pectꝰ artat᷑ et dicta fascia q in modũ fasciculi
corpꝰ ligat hinc et fasciole quib uulnera ꝯligant᷑. Uita dicta qͥ eo pectꝰ uincit᷑
uestiũ. aut ex filis. aut ex auro ꝯtexta. assũptaq extrinsecꝰ in extrema parte ueᷤ¬
tim̃ti uł clamidis. De qua Uirgił. Sidonia picto clamidẽ circũdata limbo. De
utores nuncupatos qđ in sertis filo porcoꝵ seris suant. idẽ ꝯsuant calciam̃tiᷤ.
quasi setores. Caligarios uͦ nõ acallo pedũ. soe acalo. idẽ ligno uocatos. sine quo sui
calciam̃ta ñ possũt. que greci calapodas dicunt. Fiebant aũt prius ex salice tautũ.

Expanded text:
renum sit cingulum. Succinctorium autem vocatum, quod, ut dictum est, sub brachiis ductum alarum renum sit cingulum. Succinctorium autem vocatum, quod, ut dictum est, sub brachiis ductum alarum sinum ambit atque hinc inde subcingit. Fascia est qua tegitur pectus et papillae conprimuntur, atque crispanti cingulo angustius pectus artatur: et dicta fascia quod in modum fasciculi corpus alligat. Hinc et fasciolae, quibus vulnera conligantur. Vitta dicta quod ea pectus vincitur vestium, aut ex filis aut ex auro contexta assumptaque extrinsecus in extrema parte vesilius dicit Aen. 4, 137: Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo. De calciamentis . Sutores nuncupatos quod insertis filo porcorum setis suant, id est consuant, quasi setores. Caligarios vero non a callo pedum, sed a calo, id est ligno, vocatos, sine quo consui calciamenta non possunt, quas Graeci καλόποδας dicunt: fiebant autem prius ex salice tantum.
Abbreviated transcription (Latin):
Nona grecũẽ. quã illi ⁊ onarim. nos cingulũ mincupamꝰ setropauuẽcua
gulũ aureũ cũ gẽmis. de quo ait enina. Strophio lactantis cinertapo pillicib
puidenciꝰ nom̃ hoc gemine strophio illigatas ẽ. Limus ẽ cuncto quẽ puibbieid
petite siuĩ eredicdo imius q transuersas he purpuras. idẽ limas. Caltulĩ cingi
genus a coacto dictum loro. fibula grecumẽ. quã illi fiblin dicũt ꝙͣ ligat sub¬
fibulũ sub ligaculũ. Redimiculũ ẽ q fubcinctoriũ siue brachile nuncupamꝰ
q̃ de scendens ꝑceruicẽ et a latere colli diusũ. utrarũq alarũ sinus ambit. atq
hinc inde sb̾cingit ut ꝯstringens latitudinẽ uestiũ corpꝰ ꝯtrahat. atq ꝯiungẽdo
componat. hunc uulgo brachilẽ quasi brachialẽ dicit ꝙͣuis nunc nõ brachioꝵ s

Expanded text:
Zona Graecum est, quam illi ζωνάριον, nos cingulum nuncupamus. Strophium est Zona Graecum est, quam illi ζωνάριον, nos cingulum nuncupamus. Strophium est cingulum aureum cum gemmis, de quo ait Cinna: Strophio lactentes cincta papillas. Et Prudentius: Nomen hoc gemmae strophio illiga tum est. 4. Limus est cinctus quem publici habebant servi. Et dictus limus, quia transversas habet purpuras, id est, limas. Caltulum, cinguli 479 genus a coacto loro dictum. Fibula Graecum est, quam illi φιβλὴν dicunt, quod ligat. Suffibulum, subligaculum. 5. Redimiculum est quod succinctorium, sive brachile nuncupamus, quod descendens per cervicem, et a lateribus colli divisum, utrarumque alarum sinus ambit, atque hinc inde succingit, ut constringens latitudinem, vestes ad corpus contrahat, atque conjungedo componat. Hoc vulgo brachile, quasi brachiale dicunt, quamvis nunc non brachiorum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
anulis nisi quos uirgini sponsꝯ miserat: neq amplius quã binos anulosaue¬
os idigitis hre solebant. At nũc pre auro nullũ feminis leue ẽ atq ĩ mune mẽ¬
brũ. Int gen̾a amilorũ sunt unguls samotracius tiniis. Ungulꝯ ẽ. gẽmais¬
uocatusq hoc nomine. qr sie ungula carm. tta gema auro amili aucingiͤe st¬
ques timca lima ꝑ piluut anello iaspios lapillos. De cingile qnmunni cingi¬
Inetus ẽ lata ⁊ ona et nmis lata. Semicinctiũ. et utriusco minonicengu¬
lum. Nlam a cincto ꝑ cimimitionẽ cingulũ nominatũ. Cinero aũt aunenes
sorercitatone cumpeftri uerecunda uelabant. unde et campestris dicebat᷑. Balte¬
ũ cingusũ militare ẽ. dictũ pro eo q eo signa dependent ad demonstrandã legio¬
nsimlitaris sumã. idẽ sex miliũ sexcentoꝵ. ex quo numero et ip̃i ꝯsistũt uii

Expanded text:
anulis, nisi quos virgini sponsus miserat, neque amplius quam binos anulos aureanulis, nisi quos virgini sponsus miserat, neque amplius quam binos anulos aureos in digitis habere solebant. At nunc prae auro nullum feminis leve est atque inmune membrum. Inter genera anulorum sunt ungulus, Samothracius, Thynius. Ungulvocatusque hoc nomine quia, sicut ungula carni, ita gemma anuli auro adcingitur. Saquos Tunnica lima perpolivit anellos nec iaspios lapillos. § 33 De cingulis. Cinctus est lata zona, et minus lata semicinctium, et utrisque minima cingulum; nam a cinctu per diminutionem cingulum nominatum. Cinctu autem iuvenesin exercitatione campestri verecunda velabant, unde et campestre dicebatur. 2. Balteus cingulum militare est, dictus, propter quod ex eo signa dependent, ad demonstrandam legionis militaris summam, id est, sex millium sexcentorum, ex quo numero et ipsi consistunt. U
Abbreviated transcription (Latin):
ł anni qui ycires irachia et cutũ crura. Unde signa eoꝵ ꝑ diminutionẽ sigilla
Ilam signa maioras̃. Sigilli uͦ qi minora signa. Anulos homines primu̾gestire
ceper qͥuarto a pollice digito. qđ eo uena quedã adeor usc ⁊tingat. quã uoranda
omamdãq aliquo ĩ signi ueteres purauer. Apud romanos Anuli de publico dabau¬
t̾ et nõ sine discrimine. lam dignitatẽ precipius uitis gẽmati dabant᷑ ceteris
solidi. anulũ aureũ neq sinis neq lib̾tuꝰ gestabat in publico. soc aureo anulo le¬
beri utebantꝰ lib̾timi argenteo. serui ferres. licet et multi honestissimi amulo fei¬
ues utebanr᷑ apud ueteres ultra unũ amitũ uti infame habitũ uiro. Graceus
Inme uĩ ꝯ sicĩare quirites sinistram eiis encinus auetoritatẽ sequimini qui
pp mulierũ cupiditatẽ ut quirites iilier ornat᷑. C rasso qui apud parthos pii
isenecture duos ł abiit amuilos causam p̾ferens d peccuma ei inmensacreuissoc.

Expanded text:
 qui sunt circum brachia et circum crura; unde et signa eorum per diminutionem sigilla: nam signa maiora sunt, sigilla vero quasi minora signa. Anulos homines primum gestare coeperunt quarto a pollice digito, quod eo vena quaedam ad cor usque pertingat, quam notandam ornandamque aliquo insigni veteres putaverunt. Apud Romanos anuli de publico dabantur, et non sine discrimine; nam dignitate praecipuis viris gemmati dabantur, ceteris solidi: anulum aureum neque servus neque libertinus gestabat in publico, sed anulo aureo liberi utebantur, libertini argenteo, servi ferreo; licet et multi honestissimi anulo ferreo utebantur. Apud veteres ultra unim anulum uti infame habitum viro. Gracchus in Mevium: 'Considerate, Quirites, sinistram eius; en cuius auctoritatem sequimini, qui propter mulierum cupiditatem ut mulier est ornatus.' Crassus, qui apud Parthos periit, in senectute duos habuit anulos, causam praeferens quod pecunia ei inmensa crevisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Malus ẽ arbor nauis. qua uela sustinent᷑. Malus aũt dicto q hr̃ iustar mali¬
funes trahunt᷑. Cimia. Lucida ꝯfulgent alticanceria mali. T̃roclee aũt uoca¬
te qd rotulos hẽant. trocos em̃ grece rota dr̃. Parastate stipites s̃ pares stantes
quib arbor sustinet᷑. Cato. Malũ delegatũ parastate uinete. Clauus ẽ quo regiꝰ¬
gub̃naculũ. De qͦ ennius. Ut clauũ rectũ teneã. uauẽq gub̃̾nẽ. Porticuliiᷤ mal¬
leus ĩ mami portat᷑. quo modo signũq datur remigantib. De quo plautꝰ. dd lo
q̃ndũ atq tacendũ tute hs̃ particulũ. Tonsilla uncinus ferreꝰ uł ligneꝰ. ad quẽ
ĩ lutore defirũ funes nauiũ inligant᷑. De quo enius. Tonsillas capiũt ꝯfiginnit
litus aduncis. Anchora dens ferreꝰ ex greca ethimologiꝰ nom̃ duc̃. q qͣi hominiᷤ

Expanded text:
Malus est arbor navis, qua vela sustinentur. Malus autem dictusMalus est arbor navis, qua vela sustinentur. Malus autem dictusa, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibgubernaculum. De quo Ennius: Ut clavum rectum teneam, navimque gubernem. 13. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datuquendum atque tacendum tute habeas porticulum. Tonsilla, uncinus ferreus vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium illigantur, de quo Ennius: Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. Anchora dens ferreus ex Graeca etymologia nomen ducit: quod quasi hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Cimba locus unus naius. q aquis ĩcumbat. Carma a currendo dicta q̃i currina
torm naiuiũ latera ꝯcaua aferendo honera dicta siue tabulata nauiũ. q̃ sternũtur.
lumbaria insiimis lat̾ib nauiũ loco ⁊caua ꝑ que eminent remi. dicta credo qđ sir̃
similia laribulis colũbarũ. in quib ndificãt. Ageauia s̃ loca in naui ꝑ q̃ ad remi¬
ges hortaror accedit. De qua Ennius. Multa foro ponit. et agea longa repletur.
Transtra s̃ tabule ubi sedent remiges d intransuerso sint dicta. Que uirgiliꝰ
iuga appellat. Remigi ad remouendis et discuciendis fluctib dicti. sic̾ tonsoreᷤᷤ
atondendis et decutiendis capillis. Palm la ẽ extrema latitudo remi. a palma
dicta qua mare impellit᷑. Antemne aũt dicte qd ante amnẽ sunt posite. p̃ter¬
fluitꝰ eñĩ eas amuis. Cornua extreme partes anteninarũ sunt. dicte ꝑ tropũ.

Expanded text:
locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo onere dicta; sive tabulata navium quae sternuntur, lumbaria in summis lateribus navium loca concava per qua eminent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges hortator accedit. De qua Ennius Ann. 492: Multa foro ponet, et agea longa repletur. Transtra sunt tabuljuga appellat. Tonsae remi a removendis et decutiendis fluctibus, sicut tonsores a tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare impellitur. Antennae autem dictae, quod ante amnem sint positae: praeterfluit enim eas amnis. Cornua, extremae partes antennarum sunt, dicta per tropum.
Abbreviated transcription (Latin):
quinos uł senos orcines hñtes. Actuarie naues s̃ que uelis simul et remis agun¬
tur. yppogains in quo equos tranflehere solitũ ẽ. Potoniũ nauiũ flumina letar¬
dũ et graue q nõ nisi remigio ꝓgredi pͭ. Hinc et traiectꝰ. idẽ extento. ẜ st eñi latꝰ.
Unde et transsenna dr̃ extentꝰ fumis. Lunb nauibeula breuis. qͣ ita latina appel¬
latione dr et cimba. et campolꝰ. sic̃ ez lintris. idẽ carab. quẽ inpado paludib que¬
itint᷑. Carab parua scofa ex uimine facta. que ꝯtecta crudo corio genꝰ nauigis p̾bos.
Portemia naincula siriatici gen̾s lata. et sine carina aportando uocata. utunt᷑ hi
ĩ poannonia. Trabarie anmice naues. q̃ ex singłis trabib cauant᷑. q̃ alio noĩe litora¬
erie dicñr. he et caudice ex uuo ligno cauato facre. & inde caudice q a qͣtuor usq ad decẽ cipiũ:.

Expanded text:
quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis agunquinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et transenna dicitur extentus funis. Lembus navicula brevis, qui alia appellatione dicitur et cumba et cauputuntur. 26. Carabus, parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet. Portemia, navicula Syriaci generis, lata, et sine carina, a portando vocata. Utuntur iis in Pannonia. Trabarie, amnice naves, que ex singulis trabibus cavantur, que alio nomine littorarie dicuntur. He et caudice, quia ex uno ligno cavato facte: et inde caudice, quia a IV usque ad X homines capiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
litine intencłe dr̃. Barci ẽ que cuncta naiuis cõmercia ad litto portat. Hec nauis in
pelago p̃pnimias imdas suo suscipitꝰ gremio. ubi aũt appropinqͣuerit ad portũ. red¬
aie iucẽ barea nanis quã accep̃ in pelago. Paro naiugiũ piratarũ aptũ. et exhis itauo¬
catũ. Cicero. Tunc se fluctifero tradie mandat᷑q paroni. & alibi. Parunculis ad li¬
in ludit cełib. M ioparo q̃i minimꝰ paro. est eñi scafa ex inmine facta que ꝯtes¬
ta crudo cono genꝰ nauigii preboe. quales utuntur germanioꝵ pirate in oceani
litorib. uł paludib. obagilitatẽ. De qualib historia. Gens inqͥ saronũ mioparo¬
nib ñ uirib nitunt᷑. fuge potiꝰ quã bello parati. Celones quos greci celeros uocat.
isẽ ueloces. biremes uł triremes agiles. et administerũ classis apte. Ennius. Labit᷑
minũ: Triremes et quatriremes. triũ et q̃tuor ordinũ. sic et penteres et exeres:

Expanded text:
Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. Cicero Mar. 3: Tunc se fluctigero tradit mandatque paroni. Et alibi Com. pall. inc. 21: Parunculis ad litus ludit celeribus. Mioparo quasi minimus paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigi praebet; quales utuntur Germanorum piratae in Oceani litoribus vel paludibus ob agilitatem. De qualibus Historia 'Gens,' inquit, 'Saxonum mioparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati.' Celoces, quas Graeci κέλητας vocant, id est veloces biremes vel triremes, agiles et ad ministerium classis aptae. Ennius Ann. 4minum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres,
Abbreviated transcription (Latin):
histria id genꝰ sit adductũ. siue qd pplexis historus fabulas exprimerẽt qi histriones.
ui hebant suũ auctorẽ qui anre quã miniũ agerẽt fabulã ꝓminciarẽt. De saltito¬
Nã fabule ita componebantꝰ a poetis. ut aptissime eẽnt motui corporis. ribus. uiiii.
Altatores aũt nominatos uarro dic̃ ab arcide salio. quẽ eneis mitaliã secũ addurit.
quiq primo. docuit ronanos adolescentes nobiles saltare. qͥd qͦ patrono agatur.
St plane ĩ artib scenicis lib̾i et ueneris patrociniũ. que pͥuata et ꝓpria s̃ s̃ scene
digestu et corporis flexii. Nam molliciã lib̾o et ueneri ĩmolabãt. Illi ꝑsexũ. illi ꝑflurũ
dissoluti. Que uͦ ibi uocib. & modis. & organis. et liris tranffĩgunt᷑ apollines. et misiᷤ.
et mineruas. et mercurios patronos hñt. Qđ spectaculũ xp̃iane odire debes. qͦrũ odistibdici¬

Expanded text:
Istria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones.Istria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones.habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronuntiaret. Nam fabulae ita componebantur a poetis, ut aptissimae essent motui corporis. CAPUT L. De saltatoribus. 1. Saltatores autem nominatos Varro dicit ab Arcade Salio, quem Aeneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romanos adolescentes nobiles saltare. 406 CAPUT LI. Quid quo patrono agatur. 1. Est plane in artibus scenicis Liberi et Veneris patrocinium, quae privata et propria sunt scenae de gestu et corporis fluxu. Nam molliciem libero et veneri immolabant, illi per sexum, illi per fluxum dissoluti. Que vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum christiane odire debes, quorum odisti auc
Abbreviated transcription (Latin):
scena greca. appellatõne eoqͣ inspeciẽ domꝰ erit ĩstructa. Unde et ap̃ hebreos tab̾naculoꝵ
dedicatõ a similitudine domicilioꝵ clerr odrit ua appellibant᷑. De orcistra .iii.¬
Reistra aĩt puspitꝯ erat scene ubi saltitor agere possoe. aut̃ duo int̾ se disputare.
bi emͦ poete. Comedi : tiagedi adcertamẽ ꝯscendebãt. Hisq canentib Alii gesti edebãt
fficia scenici tragoedi. comedi. temelici. histriones mĩmi. et saltatores. Tragoedi
funcꝰ qui antiqua gesta atq facinora scełatoꝵ regũ luctuoso ii. De tragoedis
nũ. et amores meretticũ in suis fabulis exprimebant. De Te mnelicis. Ulãt dig
s̃ Melici aũt erant musici. scenici. qui ĩ organis ex liris o cithatis precine  dicti
suũt saltando &ẽ historas et resgestis demonstrabãt. Diet aut histriones siue qͣ ab

Expanded text:
scena greca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa: unde et apud hebreos tabernaculorum scena greca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa: unde et apud hebreos tabernaculorum dedicatio, a similitudine domiciliorum, scenophegia appellabatur. Orcistra autem pulpitum erat scene, ubi saltator agere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enim poete comedi et tragedi ad certamen conscendebant, hisque canentibus alii gestus edebant. Officia scenica, tragedi, comedi, themelici, histriones, mimi et saltatores. Tragedi sunt, qui antiqua gesta, atque facinora sceleratorum regum, luctuoso ginum et amores meretricum in suis fabulis exprimebant. CAPUT XLVII. De thymelicis. 1. Thymelici autem erant musici scenici, qui in organis, et lyris, et citharis, praecinebant. Et dicti autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones, sive quod
Abbreviated transcription (Latin):
Heꝰ t̃ RRIO ẽ qͥscena s̃cludit᷑ semicireuli figurĩ hĩis. ĩ quo stintes om̃s¬
inspiciũt. Cuiꝰ forma primũ rotunda erat. sic̃ amphitheitri. pꝰea er medio
amphitheatro theatrũ factũ ẽ. ⁊̃ heatrũ au̾t abspectaculo uõiatũ. asi orticttis n¬
ac. qđ in eo ppłs stans de suꝑatq spectans ludos otẽplauet᷑: Ilem uͦ theatrũ. Idem
et ꝓstibulũ eoqͣ pꝰ ludos eractos metrices ibi ꝓft̾nerentꝰ uł prestrirent᷑. Idem et lu¬
panar nocatũ ab eisdẽ meretricibe. que p̃p milgati corporis leuitatẽ lupe mincupa
lupanaria eñi apaganis ꝯstiruta sunt. ut pudor imilierũ infeliciũ ibi publicaretur.
br hugdibrs haberent᷑ tam hi qui facerẽt. quã que paterent᷑. De Scena.i
cena aũt erit lociis infra theatrũ ĩ mocdũ domꝰ instructa. cũ pulpito. qui pulpitus or¬
ciffra uocibat᷑. ubi cantabant cornia. nagici. atq saltabant histriones et mĩmi. Dicta at̃

Expanded text:
est quo scena includitur, semicirculi figuram habens, in quo stantes omneinspiciunt: cuius forma primum rotunda erat, sicut et amphiteatri, postea ex medio amphitheatro theatrum factum est. Theatrum autem a spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans desuper, atque spectans, ludos contemplaretur. Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, que propter vulgati corporis levitatem lupe nuncupabLupanaria enim a paganis constituta sunt, ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur et ludibrio haberentur tam hi qui facerent, quam que paterentur. Scena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, qui pulpitus orcistra vocabatur, ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem
Abbreviated transcription (Latin):
et rusticoꝵ. qui uelites uocabantur. ferali Ceriamiint
Iet a rcuo pugna ẽ emissas bestias uiuenes excipere. pugnare aduer¬
sus eas ultroneo funere certare. nõ crimine s& furore. De horũ excecratẽe
s& et clemonuĩ uissis instituta s̃. ꝓinde nichil eẽ deboe xp̃iano ẽ circensi insanua.
negit qui talia presumit. fĩdei xp̃iane p̾uaricatoreffecit. qui denuio appetit qđ¬
isauacro iã pridẽ renuinciauit. idẽ cliabło. et pompis et oꝑib eiꝰ. Paiter¬

Expanded text:
Etruscorum quae Veles vocabatur. De ferali certamine Etruscorum quae Veles vocabatur. De ferali certamine . Ferarum pugna erat emissas bestias iuvenes excipere, pugnare adversus eas, ultroneo funere certare, non crimine, sed furore. De horum exercitation et daemonum iussis instituta sunt. Proinde nihil esse debet Christiano cum Circensi insania, negat qui talia praesumit, fidei Christianae praevaricator effectus, qui id denuo appetit qlavacro iam pridem renuntiavit; id
Abbreviated transcription (Latin):
ft Ias POs ab armature gen̾e ĩ gladiatorio ludo contra alterũ pugnantẽ refere¬
bat occulto rete q̃ iaculũ appellatꝰ. ut aduersariũ cuspide ĩsistente oꝑire:. implicitũq
uirib suꝑar&. que armatura pugnabat neptimo tridentis causa. De sequutorib
ECOIUTOR ab insq̃ndo retiariũ dictꝰ. Gestabar eñi cuspi dẽ et massã plumbeã
que adu̾sarii iaculũ impediret ut ante quã ille feriroe rete iste exuꝑaret. Hec armatu¬
ra sacra erat uulcano. Ignis & aquã insequit᷑. ideoq eũ retiario cõponebat᷑ quia ignis
Nueariorũ pugna erat fugientes ĩ ludo homines ũecto lacio impeditos ꝯsequ¬
urosq ꝓstrare. amictos umbone pellicco. De ferili gerzamine.
fletũ pugna erat ut ultra citraq tela abiectarẽt. erat eñi eoꝵ uaria pugna. et
spec̾tantib gratior quã reliqͣ. Ueletes aũt nuncupat siue a uolitatõne siue a ciuitate.

Expanded text:
Retiarius ab armaturae genere. In gladiatorio ludo contra alterum pugnantem fereRetiarius ab armaturae genere. In gladiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente operiret, inplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. De secutoribus . Secutor ab insequendo retiarium dictus. Gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, quae adra sacrata erat Vulcano. Ignis enim semper insequitur, ideoque cum retiario componebatur, quia ignis queariorum pugna erat fugientes in ludo homines iniecto laqueo inpeditos consecutosque prostrare amictos umbone pellicio. § 57 De velitibus. Velitum pugna erat ut ultro citroque tela obiectarent. Erat enim eorum varia pugna et spectantibus gratior quam reliqua: velites autem nuncupatos sive a volitatione, sive a civitate
Abbreviated transcription (Latin):
Alphitenrũ locus ẽ spectaculi ubi pugnant gladiatores. et inde ludũ De ãpliitris.
gladiatoriũ dictũ. qd in eo uuenes usũ armoꝵ diuerso motu ꝯdiscant. et modo int̾
se auz gladiis. aut pugnis certantes. modo contia bestias incedentes ubi ñ odio soe̾ p̾mo
ilecti sbeunt ferile certam̃. Amphiteatrũ dictũ qd ex duob theatris sit factũ. Nã amphi¬
theurũ rotundũ ẽ. theatrũ uͦ ex medio amphiteato ẽ. semicireuli figurã hñs. De ludo eq̃
ENERA Gladiatoꝵ plura. quoꝵ primꝰ ludꝯ equestriũ. Duo enĩ eqͥtes tri¬
precedentib prius signis militarib. ums a porta orientis alt̾ ab occidentis ꝓcede bãt ĩ
equis albis c̃aureis galeis.minorib et abilionb armis sicq atroci ꝑseu̾ancia ꝓ uirtute¬
sua mibant pugnã dinicantes. qͦusq alt̾ in alteriꝰ morte ꝓsilirer. ut hẽroe cisũ qͥ cacłe⁊.¬
głam qui ꝑimerae. qui armat᷑ ad pugnã martis duelli causa. De retiariis.iii.

Expanded text:
Amphitheatrum locus est spectaculi ubi pugnant gladiatores. Et inde ludus gladiatorius dictus, quod in eo juvenes usum armorum diverso motu condiscant, et modo inter se aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes, ubi non odio, sed praemio illecti subeunt ferale certamen. 2. Amphitheatrum dictum, quod ex duobus theatris sit factum. Nam amphitheatrum rotundum est; theatrum vero ex medio amphitheatro est, semicirculi figuram habens. De ludo equestri . Genera gladiatorum plura, quorum primus ludus equestrium. Duo enim equites praecedentibus prius signis militaribus, unus a parte orientis, alter ab occidentis procedebant in equis albis csua inibant pugnam, dimicantes, quousque alter in alterius mortem prosiliret, ut haberet qui cadeam qui perimeret. Quae armatura pugnabat Martis Duellii causa. De retiariis .