comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uauit. Marianis aũt partib silla absente. qͥd sc̃m cui
parcerent fuit. qñ mutio ciui scnatori pontifiq arã
ipsam uͥ erant ut aiunt fata romana. miseris am¬
bienti amplexib ñ peꝑcerunt: Sillana uͦ tabula
illa postrema. ut omittamꝰ alias innumabiles mor¬
tes: pluresiugulauit senatores. qͣmgothi łspoliare po¬
tuerunt. Quagͥ fronte. quocorde. qͣ impudentia. qͣ
insipientia. ł potius am̃tia. illa diis suis ñ imputant:
⁊ hȩc nr̃õ imputant xp̃o: Crudelia bella ciuilia. gib
bełł hostilib audorib etiameoꝵ fatentib amariora.
quib illa respublica nec afflicta s ominoꝑdita udi
rum concatenatione causarum abello mariano atq
sillano. adbella sertorii ⁊ catiline. quor asilla fuat
ille ꝓscriptꝰ ille nutritꝰ: inde ad lepidi ⁊ catuli bellũ.
quorum alter gesta sillana rescinde. alter defend̾e
cupiebat. inde ad pomperii ⁊ cesaris. quor pompciꝰ

Expanded text:
ivavit. Marianis autem partibus, Sylla absente, quid sanctum cui ivavit. Marianis autem partibus, Sylla absente, quid sanctum cui parcerent fuit, quando Mucio civi, senatori, pontifici, aram ipsam, ubi erant, ut aiunt, fata Romana, miseris ambienti amplexibus non pepercerunt? Syllana porro tabula illa postrema, ut omittamus alias innumerabiles mortes, plures jugulavit senatores, quam Gothi vel spoliare potuerunt. CAPUT insipientia, vel potius amentia, illa diis suis non imputant, et haec nostro imputant Christo? Crudelia bella civilia omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa respublica nec afflicta, sed perdita omninrum concatenatione causarum a bello Mariano atque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae, quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus: quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat, inde ad Pompei et Caesaris quorum Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
ic de ciuib inctorie ciuiũ comparari potest: Qͥd̾
roma funestiꝰ. tetrius amariꝰq uidit. utrum olim
galloꝵ ⁊ paulo ante gothoꝵ irruptionem an marii
⁊ sille. aliorumq in eoꝵ partib uiroꝵ clarissimoꝵ
tanquam suoꝵ laminũ in sua membra ferocitatẽ:
Galli qͥdem trucidauerunt senatũ. qͥcqͥd eiꝰ murbe
tota. precer arcem capitolinã q̃ sola ut cũq deftnsa
ẽ. repire potuerunt. S in illo colle constitutis. au¬
ro uitam salutemq uendidert̃. Quanr isi ferto
rape non possent: possent tñ obsidione consumere.
Gochiuͦ tam multis senatorib peꝑcerunt: ut magis
mirũ sit qđ aliquos ꝑemerunt. At uͦ silla uiuo adhu
mario: ipsum capitolium qd̾ agalł tutum fuit. ad
decernendas cedes uictor inscdit. Et cum fuga mariꝰ
lapsus eẽt. ferocior cruentiorq rediturꝰ: iste in capi¬
tolio ꝑsenatꝰ etiam consultum. multos uita rebꝰ q pͥ¬

Expanded text:
ic de civibus victoriae civium comparari potest? Quid ic de civibus victoriae civium comparari potest? Quid Roma funestius, tetrius, amariusque vidit, utrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum irruptionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus virorum clarissimorum tanquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidaverunt senatum, quidquid ejus in Urbe tota, praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro vitam saltem vendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obsidione consumere: Gothi vero tam multis senatoribus pepercerunt, ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At vero Sylla, vivo adhuc Mario, ipsum Capitolium, quod a Gallis tutum fuit, ad decernendas caedes victor insedit; et cum fuga Marius esset elapsus, ferocior cruentiorque rediturus, iste in Capitolio per senatus etiam consultum tam multos vita rebusque pr
Abbreviated transcription (Latin):
b. dam coꝵ quimori iussi erant. etiam ipsa licet cru¬
deł ceccror securitas. genera mortium ex quisita con¬
gemuit. Quendam enĩ sine ferro laniantiũ manꝰ
diripuerunt: immaniꝰ hoĩes hominẽ uiuũ. qͣm
bestie solent discerꝑe cadauer abiectum. Ahꝰ ocłis
effossis. ⁊ particulatim membris amputatis. in
tantis cruciatib diuiiuẽ ł potius dumori coadꝰ
Subuastatȩ sunt etiam canqͣm uillȩ. queda nobi¬
les cuntates. Una uͦ: uelut unus reus duci iubet
sic tota iussa est trucidari. Hec facta sunt in pa¬
ce post bellum: ñ ut acceleraretur obtinenda uic¬
toria s ne contempneret᷑ obtenta pax cum bello
de crudelitate certauit. et uicit. Illud enim ꝓstra¬
uit armatos: ista nudatos. Bellum erat. ut qui
feriebatur. si posset feriret. Pax autẽ non ut qui
euaserat uiueret. s ut moriens non repugnarts¬
exXIX Quȩ rabies exterarũ gentium. quȩ seuitia barbaioꝵ hu¬

Expanded text:
ibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet cruibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum securitas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnar. Quae rabies exterarum gentium, quae saevitia barbarorum hu
Abbreviated transcription (Latin):
occisꝰ ẽ ignemq illum qͥ ꝑpetua cura uirginũ sẽꝑp ar¬
debat suo pene sanguine extiaxit. Urbẽ dem̃ silla
uictor intrauit. quimuilla publica ñ iã bello. s
ipsa pace seiuente. septẽmilia deditoꝵ uñ utiq mer¬
mia ñ puignando. s iubendo ꝓstrauat. Inurbe aũ
tota. quemuellet silla unusqͥsq feriebat. Uñ tot
funera numari om̃mno ñ pota̾nt. donec sillȩ sugge¬
reret᷑ sinendos eẽ aliquos uiuere: ut eẽnt qͥbꝰ pos¬
sent impare qͥuicerant Tunc iam cohibita quȩ
hac atq illac passim furibunda ferebat᷑ licentia iu¬
gulandi: tabula illa cũ magna gratulatione ꝓpo¬
sita ẽ. q̃ hominũ exutroq ordine splendido eq̃stri
scilicet atq senatorio occidendoꝵ ac ꝓscribendoꝵ
duo milia continebat. Contristabat numerꝰ. s con¬
solabat᷑ modꝰ. Nec qr tot cadebant tantum erat me¬
roris. qͣntum leticiȩ quiacct̾i non timebant. S inqͥ¬

Expanded text:
occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper aroccisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia deditorum unde utique inermia non pugnando, sed iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in qu
Abbreviated transcription (Latin):
neno semanib inimicoꝵ subtraheret. merula fla¬
m̃ dialis p̃cisis uenis. ioui etiã suosanguine litart.
Impsiꝰ aũ marii ocłis continuo feriebant᷑ qͥb salu¬
tantib dext̾am porrigere noluisset. Sillana uͦ ui¬
ctoria secuta. huiꝰ uidelicet uindex crudelitatis. pꝰ
tantum fanguinem ciuiũ quo fuso fuerat cõparata
finito iambello inimicicii suiuentib. crudeliꝰ in
pace gassata ẽ Iam etiampꝰ marii maioris pͥstinas
ac recentissimas cedes. adite fuerant aliȩ grauioreᷤ
amario iuuenȩ atq carbone earundẽ partiũ
marianarũ. Qui silla ĩminente. ñ solũ uictoriã.
uerũetiam ipsam desꝑantes salutem: cuncta suis
aliis cedib impleuerunt. Nam p̃ter stragẽ late ꝑ
diu̾sa  diffusam. obsesso etiam senatu. de ipsa
curiatan  quam de carcere pclucebant᷑ ad gla¬
dium. Mutius sceuola pontifex. qm̃ nicħ apud roma¬
nostemplo uestȩ sanctiꝰ habebat᷑ aram ipsã amplexꝰ

Expanded text:
neno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flaneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisset. CAPUT ctoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salutem cuncta suis aliis caedibus inpleuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus
Abbreviated transcription (Latin):
mitate reipublice. Dehac enim uindictaq̃ ꝑnicio¬
sior fuit. qͣm si sceła q̃ puniebant᷑. impunita relin¬
querent᷑ ait ⁊ lucanus. Excessit medicina modũ.
minũq secuta ẽ. qua morbi duxere manũ ꝑiere
nocentes. S cumiam soli possent suꝑ ec̃ nocentes.
illo bello mariano atq sillano exceptis his qͥ foris in
acie ceciderunt. inpsa quoq urbe. cadauerib uiq.
plates. fora theatra. templa completa fst̃: ut difficile
iudicaret᷑ qñuitores plus funerũ ediderint utrũ
priustit uincerent. anpostea q uicissent cũ pͥmũ
uictoria mariana qñ deexilio se ipse restituit. excep¬
tis passim quaqͣ uersumcedib fact̾is. caput octa¬
ui consulis poneret᷑ in rostris. cesar et fimbria do¬
iib trucidarent᷑ a suis. duo crassi pat̃ ⁊ filiꝰ in con¬
spectumutuo mactarent᷑. bebiꝰ ⁊ numitoriꝰ unco
tracti. sparsis uiscerib int̾irent. catulꝰ hausto ue¬

Expanded text:
mitate reipublicae . De hac enim vindicta, quae perniciomitate reipublicae . De hac enim vindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur, impunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ue
Abbreviated transcription (Latin):
baries domarent᷑:. Iam ex paucissimis. hoc ẽ minꝰ
qͣm septuaginta gladiatorib. quemadmodũ bel¬
lum scruile contractum sit. ad quantũ numerũ.
⁊ qͣm acrẽ ferocemq ꝑuenit. quos ille numerꝰ
imꝑatores ppłi romani suꝑauerit. qͣs oe ⁊ qͦm̾
quitates regionesq uastauert uix qͥ hystoriã
conscripserunt. satis explicare potuerunt. Neq id
solum fuit seruile bellum. s ⁊ macedoniã ꝓuintiã
pꝰ seruicia depopulata sunt dem̃ siciliam oramq
maritimã. Qñta etiam ⁊ qͣm horrenda cõmiserint
pͥmolatrocinia. deinde ualida bella piratarũ. qͥs
ꝓmagnitudine rerum ualcat eloqͥ: Cũ uͦ mariꝰ
parciũ pemptis. uictꝰ urbe ꝓfugisset: uix paulu¬
lum respirante ciuitate. ut ũbis tullians utar.
supauit postea cinna cũ mario. T̃ẽ uͦ clarissimis
uiris int̾fectis: lumina ciuitatis extincta st̃ Ultꝰ
ẽ huiꝰ uuctorie crudelitatẽ postea silla: nec dici

Expanded text:
baries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus baries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine rerum ualeat eloqui? CAPUT XXVII.partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici
Abbreviated transcription (Latin):
tum. eisq febrembellonamq p̃tulerint. quib anti¬
qua fana fecerunt: suic ⁊ istas coluerint cũ sic eos dis¬
cedente concordia. discordia scuiens. usq ad ciuilia
edem concordiȩ testem cedis suppliciiq gracchor.
concionantib opponendam putarunt. Quantum
ex hoc ꝓfecerint: indicant secuta pciora. Laborart̃
enim deinceps concionatores. ñ cxemplum deuita¬
re gracchor: s suꝑare ꝓpositum. Luciꝰ saturninꝰ
tribunꝰ plebis. ⁊ gauis seruiliꝰ p̃tor. ⁊ multo pꝰ mareꝰ
drusus. quoꝵ omĩum seditionib cedes pͥmo iã tc̃
grauissimȩ. dem̃ socialia bella exarserunt: quib
italia uehement̃ afflicta. ⁊ ad uastitatem mirabilẽ
desertionemq ꝑducta ẽ. Bellum dem̃ sercile scic¬
cessit: ⁊ bella ciuilia. Quȩ p̾lia commissa ft̃ qͥd san¬
guinis fusum. ut om̃s fere itale gentes. qͥb roma¬
num maxime p̃pollebat imꝑium tanqͣm seuabar¬

Expanded text:
tum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antitum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic eos discedente Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia edem Concordiae testem caedis suppliciique Gracchorum concionantibus opponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta pejora. Laborarunt enim deinceps concionatores, non exemplum devitare Gracchorum, sed superare propositum, Lucius Saturninus tribunus plebis, et Caius Servilius praetor, et multo post Marcus Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo iam tunc grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibus Italia uehementer adflicta et ad uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum deinde seruile successit et bella ciuilia. Quae proelia commissa sunt, quid sanguinis fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua bar
Abbreviated transcription (Latin):
illa uͦ mala: Nec ipse aliud secutꝰ uidet᷑: qͣm qd̾ au̾tit
stitui debuit Piculose itaq romani tammala dea
irata uoluerunt uiue. nec troianũ excidiũ recoluert̃
originem ab eiꝰ offensione sumpsisse. Ipsa qͥ ipe qr
int̾ deos non fuerat inuitata: trium dearũ ltẽ aurei
mali suppositione. cõm̃tata ẽ. Uñ rixa numinũ. ⁊
uenꝰ uictrix. ⁊ rapta helena. ⁊ croia deleta ẽ. Quappt̃ si
forte indignata quod int̾ dõs in urbe nullũ templũ
hab̾e meruit. idõ iam turbabat cantis tumultib
ciuitatẽ: qͣnto atrocius potuit irritari. cũ in loco illꝰ
cedis hoc ẽ in loco sui oꝑis. adũsariȩ suȩ edẽ consti¬
tutam uidet: Hȩc uana ridentib nob̾. illi docti sa¬
pientesq stomachantur. ⁊ tam̃ numinũ bonoꝵ ma¬
loꝵq cultores. de hac questione concordiȩ discordiȩ¬
q ñ exeunt: siue p̃termiserint harum dearum cul¬

Expanded text:
illa uero mala? Nec ipse aliud secutus uidetur quam quod aduertit illa uero mala? Nec ipse aliud secutus uidetur quam quod aduertit iae constitui debuit. Periculose itaque Romani tam mala dea irata uiuere uoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cul
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ caput quantum gͣue erat. tanto auri ponde
consuli uendidit. Hȩc enim pactio. cedẽ p̃cesserat:
inqua etiam occisus ẽ cum libis marcꝰ fulusꝰ con¬
sularis. Oleganti sane ex senatꝰ consulto eo ipsolo xx¬
co uͥ funereus cumultꝰ ille cõmissus ẽ. uͥ tot ciues
ordinis cuiꝰq ecciderunt. edes concordiȩ facta ẽ: ut
gecchoꝵ pene testis concionantium ocłos feriret.
memoriamq compungeret. s hoc qͥd aliud fuit
qͣm irrisio dõr illi deȩ templum construere. Quę
si cẽt inciuitate ñ tantis dissensionib dilacerata
conueret nisi forte scelcris huius rea concordia.
q deseruerat ammos ciuium meruit inila ede
tanqͣm in carcere ineludi. Cur enim sireb gestis con¬
gruere uoluert̃ ñ ibi potiꝰ edem discordiȩ fabricart̃:
Anulla ratio reddit᷑ cur concordia dea sit. et discordia
dea ñ sit ut scđm labeonis distinctionẽ. bona sit ista.

Expanded text:
ipsius caput, quantum graue erat, tanto auri pondere ipsius caput, quantum graue erat, tanto auri pondere consuli uendidit; haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis hi. Fuluius consularis. co, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Gracchorum poenae testis contionantium oculos feriret memoriamque conpungeret. Sed hoc quid aliud fuit quam inrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in ciuitate, non tantis dissensionibus dilacerata conrueret? Nisi forte sceleris huius rea Concordia, quia deseruerat animos ciuium, meruit in illa aede tamquam in carcere includi. Quur enim, si rebus gestis congruere uoluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricarunt? An ulla ratio redditur, quur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit, ut secundum Labeonis distinctionem bona sit ista,
Abbreviated transcription (Latin):
Uolebant enim agros ppło diuidẽ. quos nobilitas
ꝑperam possidebat. s eis iam uetustam iniquitatẽ
audẽ conuellere ꝑiculosissimũ: immo uͦ ut resip¬
sa docuit ꝑniciosissimum fuit. Quȩ funa facta ft̃ cũ
pͥor gracchus occisus ẽ. quȩ etiam cum aliꝰ fr̃ eiꝰ ñ
longo interposito tempore Neq enim legib ⁊ ordi¬
ne potestatum. s turbis armoꝵq conflictib no¬
biles ignobilesq necabant᷑ Post gcci alteriꝰ int̾fe¬
dionem. luciꝰ opimiꝰ consul. qui adu̾sus cum intra
urbem arma cõmouerat. eoq cum sociis opp̃sso et
extincto. ingentẽ ciuium stragẽ fecerat. cũ q̃stionẽ
hrẽt. etiam iuditiaria inquisitione. cęteros ꝑse¬
quens. t̾a milia hominũ occidisse ꝑhibet᷑. Ex quo
intelligi potest. qͣntam multitudinẽ mortiũ hr̃e
potuerit turbidꝰ conflictꝰ armorum: qñ tantã hũit
iudicioꝵ uelut examinata cognicio. ꝑ cussor gͣcci

Expanded text:
Volebant enim agros populo diuidere, quos nobilitas Volebant enim agros populo diuidere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed iam uetustam iniquitatem audere conuellere periculosissimum, immo uero, ut res ipsa docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus est! quae etiam, cum alius frater eius non longo interposito tempore! Neque enim legibus et ordine potestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem L. Opimius consul, qui aduersus eum intra Urbem arma commouerat eoque cum sociis obpresso et extincto ingentem ciuium stragem fecerat, cum quaestionem haberet iam iudiciaria inquisitione ceteros persequens, tria milia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intellegi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit iudiciorum uelut examinata cognitio. Percussor Gracchi
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis esfusus c̃. ubi partium studia ñ eontnus¬
num dissessionib uariisq uocibin alterutrũ. s plane
iam ferro armisq seuiebant. Bella socialia. bella serui¬
lia. bella ciuilta qͣntum romanũ cruorem fudert̃. qͣn¬
tamitaliȩ uastationem desertionemq fecert̃ Nam
anteqͣm se adu̾sum romam sociale latiũ cõmoueret:
cuncta animalia humanis usib subdita. canes. eqͥ.
asini. boues.⁊ quȩq alia pecora subhominũ dñio
fuerunt. subito efferata. ⁊ domesticȩ lenitatis obli¬
ta. relictis tectis lib̾a uagabantur: ⁊ omnẽ ñ solum
alioꝵ uerum etiam dñoꝵ au̾sabant᷑ accessũ. ñ sine
exicio ł ꝑ icło audentis. siquis de ꝓximo urgeret.
Quanti mali signum fuit si hoc signum fuit: Qd
tm̃ malum fuit. si etiam signum ñ fuit: Hoc si nr̃is
temporib accidisset: rabidiores istos. qͣm sua illi
fuit: seditiones grachoꝵ. agrariis legib excitate.

Expanded text:
sanguis effusus est, ubi partium studia non contiosanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis libera uagabantur et omnem non solum aliorum, uerum etiam dominorum auersabantur accessum, non sine exitio uel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit, quod tantum malum fuit, si etiam signum non fuit! Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam sua illi fuit seditiones Gracchorum agrariis legibus excitatae.
Abbreviated transcription (Latin):
datum. Qls gemitꝰ morientiũ. q̃ lacrimę spectantiũ
fortasse etiam ferientiũ fuerunt. Qmdura necessitas
hospitium. ñ solum uidendi nefarias illas cedes do¬
mui suę. uerum etiam ꝑpetrandi. ab illa blanda co¬
mitate humanitatis. repente mutatis uultib ad
pente dicam õmo uulnerib. cum ꝑcussꝰ incorꝑe
⁊ ꝑcussor m animo feriret᷑ Num ⁊isti om̃s auguria
ꝯtempserant: Nũ dõs domesticos ⁊ publicos. cũ
de sedib suis ad illam irremeabilẽ ꝑegrinationẽ
ꝓfecti sunt. quos consulerent ñ habebant: Hocsi
ita ẽ: non hñt cur isti inhac causa de nr̃is temporib
conquerant᷑ Olim romani ħ uana contempnunt.
XXIII. erunt. S iam mala illa breuit̃ qͣntum possumꝰ
cõmemoremꝰ. q̃ qͣnto int̾iora tanto miseriora exti¬
terunt: discordiȩ ciuiles ł potius in quiles. nec
iam seditiones. s etiam ipsa bella urbana uͥtantꝰ

Expanded text:
datum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, datum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibus ad dicam omnino vulneribus, cum percussus in corpore, et percussor in animo feriretur? Num et isti omnes auguria contempserant? num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam irremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non habent cur isti in hac causa de nostris temporibus conquerantur. Olim Romani haec vana contemnunt. nt, fuit. Sed iam illa mala breuiter, quantum possumus, commemoremus, quae quanto interiora, tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus
Abbreviated transcription (Latin):
extorsisse romanis.⁊ adregale arbitriũ cuncta re¬
uocasse.⁊ quasi morbida uetustate collapsamue¬
luti instaurasse ac renouasse rempublicã. totogͦ
isto tp̃r omisso ex aliis atq aliis causis. etiã atq
etiambellicas clades. ⁊numantinũ fedꝰ horrenda
ignominiosa maculosum uoluerant enĩpulhde
cauea. et mancino consuli ut auit auguriũ ma¬
lum fecerant. qͣsi ꝑ cot annos qͥb illa exigua cuii
tas romanũ circumsessa exercitum afflixerat. ipsi¬
q romanȩ republicȩ t̃rori ec̃ iam ceꝑat: alii cont᷑
qͣmuis illud nequaqͣm tacuerim qđ mitridates rex
asiȩ ubiq masia ꝑegrinantes cies romanos atq
innumerabili copia suis negotus indentos. unodie
occidi iussit. ⁊ factũ ẽ. Qm illa miserabił rerũ facio
erat. subito quenq ubicunq fuisset inuentꝰ. iagr
inuia. inopido. indomo. inuico. inforo. in templo. in
lecto. inconiuiuio: inopinatȩ atq impie fuisse truqi¬

Expanded text:
extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reextorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex aliis adque aliis causis etiam adque etiam bellicas clades et Numantinum foedus horrenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua citas Romanum circumsessa exercitum afflixerat, ipsique Romanae reipublicae terrori esse jam coeperat, alii contra quamuis illud nequaquam tacuerim, quod Mithridates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos adque innumerabili copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse truci
Abbreviated transcription (Latin):
uacaonia. neqͥs heredem feminã face̾t. nec unicã
filiam. Qua lege qͥd iniqͥus dici aut cogitari pos¬
sit: ignoro. Ueruntam̃ toto illo int̃uallo duumͣ
belloꝵ punicoꝵ. tolerabilior infelicitas fuit.
Belł tantũmͦ foris conterebat᷑ exercitꝰ s uictoriis
consolabat᷑. Domi aũt nullȩ sic̃ alias discordiȩ
seuiebant: s ultimo bello punico uno impetu
alteriꝰ scipionis. qͥ obhoc etiam ipse affricans
cognom̃ inuenit emula imꝑii romani abstirpe
deleta ẽ: ac deinde tantis maloꝵ agg̃ib opp̃ssa
romana respublica. ut ꝓsꝑitate ac securitate rerũ.
uñ miniũ eorruptis morib mala illa congesta sunt
plus nocuisse monstret᷑ tam eito eũsa: qͣm pͥꝰ nocue¬
rat tamdu adũsa carthago. Hoc toto tp̃r usq ad
cesarem augustum. qui uidet᷑ ñ adhuc uł ipsoꝵ
opinione głosam.s contentiosam et exiciosam.
⁊ plane iam eneruẽ ac languidã lib̾tatem oĩmodo

Expanded text:
Voconia, ne quis heredem feminam faceret, nec unicam Voconia, ne quis heredem feminam faceret, nec unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verum tamen toto illo interuallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exercitus, sed uictoriis consolabatur; domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione gloriosam, sed contentiosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo
Abbreviated transcription (Latin):
irrepsit. Tunc enim pͥmũ lectięrati ⁊ preciosa stragula
uisa ꝑhibent᷑: tunc inductȩ inconuiuia psaltriȩ. et
alia licentiosa nequitia. S nunc de his mal ꝗ̃ into¬
lerabilit̾ homines patiunt᷑: ñ de his q̃ libent̃ faci¬
unt. dice̾ institu. Uñ illud magis qd̃ de scipione
cõmemoraui. qđ cedens immicis extra patriã qͣm li¬
bauit mortuus c̃. ad p̃sentem ꝑtinet disputationẽ:
qd ci romana numina. a quors templis au̾tit han¬
nibalẽ ñ reddiderunt uicẽ. q̃ ꝓpt̃ istam tantũmͦ
colunt᷑ felicitatẽ. S qr salustiꝰ eo tp̃r ibi dixit mores
optimos fuisse: ꝓptca hoc de asiana luxuria cõme¬
morandum putaui. ut intelligat᷑ etiã illud a salu¬
stio in compa ratione alioꝵ tempoꝵ dictum.
quib tp̃rib peiores utiq ingrauissimis discordiis
mores fuerunt. Namtunc id est int̃ scđm et po¬
stremũ bellum cartagmiense lata ẽ etiã lex illa

Expanded text:
inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa stragula inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa stragula uisa perhibentur; tunc inductae in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae intolerabiliter homines patiuntur, lion de his, quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis, quod de Scipione commemoraui, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberauit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina, a quorum templis auertit Hannibalem, non reddiderunt uicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putaui, ut intellegatur etiam illud a Sallustio in conparationem aliorum temporum dictum, quibus temporibus peiores utique in grauissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginiense, lata est etiam lex illa
Abbreviated transcription (Latin):
seria murmurare: s sicut tune regulus ⁊ sagunti¬
nI. excruciati horribilit̃ etiam penitus int̾ne. Porro¬
int̃ scd̃m ⁊ postremum bellum carchaginiense. qñ sa¬
lustius optimis morib ⁊ maxima concordia dixit egi¬
se romanos. multa enim p̃tereo suscepti oꝑis modũ
belli pinici scd̾i. tam horrencdi. tam exiciosi tam ꝑi¬
cłosi p̃clarꝰ mirabilisq confector. uictor hanmbał.
domitorq cartaginis ab adolescentia cuiꝰ uita descͥbit᷑
diis dedita. templisq nutrita. inmicoꝵ accusatio¬
nib cessit. carensq patria quam sua uirtute saluã
⁊ lib̾am reddidit: inopido linternensi egit reliꝗͣ.
compleuitq uitam. post insignẽ suũ triumphũ.
nullo illiꝰ urbis captus desidio. ita ut tussisse ꝑhibeat᷑.
ne saltem mortuo in ingrata patria fimꝰ fieret. Deiñ
tẽ pͥmum ꝑgncum manliũ ꝓ consulẽ de gallo grecis
triumphantẽ: asiatica luxuria romã omi hoste pcior

Expanded text:
seria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntiseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excruciati horribiliter etiam penitus interinter secundum et postremum bellum Carthaginiense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo suscepti operis modum belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, uictor Hannibalis domitor que Carthaginis, cuius ab adulescentia uita describitur dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit carensque patria, quam sua uirtute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Gn. Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior
Abbreviated transcription (Latin):
sit. qͥd nob̾ defensores ⁊ excusatores coꝵ de sagunti¬
nis pereuntib respondebunt. nͥ quod de illo itgulo
ertincdo: Hoc quippe int̃ est qd̾ ille unꝰ homo:
hec tota ciuitas. Utriꝰq cñ int̾itus causa: conscrua¬
tio fidei fuit. Propt̃ hanc enim ad hostes ⁊ redire
ille uolun: ⁊ noluit ista transire. Conseruata gͦ
puocat deoꝵ iram fides: An possunt ⁊ diis ꝓpitiis
ꝑire ñ solum qͥq homines: uerum etiam integix
ciuitates: Utrum eligant uolunt. Sienĩ fidqi ser¬
uate nascunt᷑ illi dii: querant ꝑfidos a quib co¬
lant᷑. Si autem etiã ilł ꝓpiciis multis grauubꝰq
cruciatib afflicti interire homines ciuitatesq
possunt: nullo fructu felicitatis huiꝰ colunt᷑. De¬
signant gͥ succensere: qui sacris dõꝵ suoꝵ ꝑditis.
se infelices factos eẽ putant. Possent enim ilł ñ sołu
manentib uerum ctiam fauentib ñ sic̃ mͦ de mi¬

Expanded text:
sit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntisit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis perire non solum quique homines, uerum etiam integrae ciuitates? Utrum uolunt. eligant. Si enim fidei seruatae irascuntur illi di, quaerant perfidos, a quibus colantur; si autem etiam illis propitiis multis grauibusque cruciatibus adflicti interire homines ciuitatesque possunt, nullo fructu felicitatis huius coluntur. Desinant igitur suscensere, qui sacris deorum suorum perditis se infelices esse factos putant. Possent enim illis non solum manentibus, uerum etiam fauentibus non sicut modo de mi
Abbreviated transcription (Latin):
idõ piclitantib ne romanis frangerent fidẽ. ⁊ nul¬
lam oꝑem tunc habentib. quam ꝓ ipsis romanis
qui ꝓse pugnabant. atq adu̾sus hannibalẽ opu¬
lenti erant. potiusse tempestate scuire. Si gͦ tutores
eẽnt romanȩ felicitatis ⁊ głs tam graue abea cri¬
m̃ saguntine calamitatis auerterent. Nunc uͦ qͣm
stulte credit᷑ diis illis defensorib romam uictorie han¬
nibale ñꝑisse: qui saguntinȩ urbi ñ potuerunt. ne
peiꝰ ꝑiret amicicia subuenire: Sigͦ saguntinoꝵ xͥaniꝰ¬
ppłs ec̃t it huiꝰmodi aliquid ꝑfide euangłica pateret᷑.
quamqͣm sc ipse nec ferro nec ignib corrupisset. s tñ
si ꝑfide euangłica excidium pateret᷑ ca spe pateret᷑
qua in xp̃m crediderat: ñ mercede breuissimi cp̃ris.
coli phibent᷑. qͥ ppt̃ea colendi irquirunt᷑. ut harũ la¬
bentium atq transcuntium rerum felicitas tuta

Expanded text:
ideo periclitantibus, ne Romanis frangerent fidem, et nulideo periclitantibus, ne Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habentibus quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant adque aduersus Hannibalem opulenti erant, potuisse tempestate saeuire. Si ergo tutores essent Romanae felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae calamitatis auerterent; nunc uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui Saguntinae urbi non potuerunt, ne pro eius periret amicitia, subuenire! Si Saguntinoset et huius modi aliquid pro fide euangelica pateretur, quamquam se ipse nec ferro nec ignibus corrupisset, sed tamen si pro fide euangelica excidium pateretur: ea spe pateretur, qua in Christum crediderat, non mercede breuissimi temporis, coli perhibentur, propterea colendi requiruntur, ut harum labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta
Abbreviated transcription (Latin):
bet᷑. Dem̃ om̃ĩum fessa ierum. ne saltem captiua
inmanu hannibał ꝑueniret ingentem rogum
publice struxit: in quem ardentem. ferro etiã
trucidatos om̃s se suosq miserunt. Hic aliqͥd agent
dii elluones atq nebulones. sacrificioꝵ acdipib
inhiantes: et fallacium diumationũ caligine decipientes.
Hic aliquid agerẽt si ciuitati ppłi romani amicissime
subuenirent: ei fidei conseruatione peuntẽ. ꝑure ñ
sinerent. Ipsi utiq medii p̃fuerunt: cũ romane rei¬
publice int̃iecto fede copulata ẽ. Custodiensitaq fi¬
deliter qd ipsis p̃sidib placito iunxerat. fide uinxe¬
rat. iuratione constrinxerat: aꝑfidis obsessa. opp̃ssa.
consumpta ẽ. Si ipsi dii tempestate atq fulminib
hannibalẽ pꝰea romanis ꝓrimũ menib t̾rucrunt.
longeq miserunt: tunc pͥmum tale aliqͥd facerent¬
Audeo qͥppe dicẽ. honestiꝰ illos ꝓamicis romanoꝵ

Expanded text:
betur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiva betur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiva in manus Annibalis perveniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent dii helluones atque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes, et fallacium divinationum caligine decipientes: hic aliquid agerent, civitati populi Romani amicissimae subvenirent, fidei conservatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique medii praefuerunt, cum Romanae reipublicae interjecto foedere copulata est. Custodiens itaque fideliter quod ipsis praesidibus placito junxerat, fide vinxerat, juratione constrinxerat, a perfido obsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempestate atque fulminibus Annibalem postea Romanis proximum moenibus terruerunt, longeque miserunt; tunc primum tale aliqAudeo quippe dicere honestius illos pro amicis Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
pertrema salute collata sunt: S inhis om̃ib belli x¬
punici scłi mał. nichil miserabiliꝰ ac miscrabili q̃¬
rela digniꝰ: quam exitium sanguntinoꝵ fuit. Hec
qͥppe hispanic quitas amicissima ppłi romani. dũ
eidem ppło fidem seruat: eũsa ẽ. Hinc enim hanni¬
bal fracto federe romanor: causas quesiuit qͥb eos
irritaret adbellum. Saguntũ aũt ferocit̃ obsidebat.
Quod uͥ romȩ auditum ẽ. missi legati ad hannibalẽ.
ut ab eiꝰ obsidione discedet. contempti cartaginẽ
fectoq negotio romam redeunt. Dumhe more a¬
gunt᷑: misera illa ciuitas opulentissima. suę reͥpub¬
licȩ romançq kiña. octauo ł anono a penis m̃se de¬
leta ẽ. Cusꝰ int̾itum legẽ qͣntomagis scribere hor¬
roris ẽ. Breuit̃ tam̃ cum cõmemorabo. Ad remqͥppe
quȩ agit᷑: multũ ꝑtinet. Primo. fame contabuit.
Nam ettam suoꝵ cadauerib: añnulł pꝰ pasta phi¬

Expanded text:
pro extrema salute collata sunt? CAPUT XX.-- De pro extrema salute collata sunt? CAPUT XX.-- De Punici secundi malis, nihil miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae civitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem servat, eversa est. Hinc enim Annibal fracto foedere Romanorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum ergo ferociter obsidebat: quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem fectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa civitas opulentissima, suae reipublicae Romanaeque charissima, octavo vel nono a Poenis mense deleta est. Cujus interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breviter tamen eum commemorabo: ad rem quippe quae agitur, multum pertinet. Primo fame contabuit: nam etiam suorum cadaveribus a nonnullis pasta perhi
Abbreviated transcription (Latin):
nuntianda putaret᷑. Deniq tanta militũ inopia se¬
cuta ẽ. ut romanireos facinoꝵ ꝓposita impunitate
colligerent seruicia libtate donarent: atq ilł pu¬
dendꝰ ñ tam suppleret᷑ quam institueret᷑ exercitꝰ.
Seruis itaq immo ne faciamꝰ iniuriam iam lib̾tis. ꝓ
romana republica pugnatis: arma defuert̃. Detra¬
cta sunt templis: tanquam romani diissuis dice̾nt.
Donite quȩ tamdiu inanit̃ habustis. si forte aliqͥd
utile inde facere possint nra mancipia: uñ nr̃anu
ficiendis cum defecisset erarium: in usus publicos
opes uenere pͥuato Ad eo unoqͦq id qd̾ habuit con¬
ferente. ut p̃ter anulos aureos singulasq bullas
miserabilia dignitatis in signia. nichil sibi auri se
natꝰ ipse qͣntomagis cet̾i ordines tribq relinq̃rent.
Quis ferret istos sinrĩs temporib ad hanc inopiam
te plura donant᷑ ĩstrionib quam tunc legionib

Expanded text:
nuntianda putaretur. Denique tanta militum inopia senuntianda putaretur. Denique tanta militum inopia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita inpunitate colligerent, seruitia libertate donarent adque illis pudendus non tam subpleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana re publica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tamquam Romani dis suis dicerent: Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra mancipia, unde uos ficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes uenere priuatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos anulos singulasque bullas, miserabilia dignitatis natus ipse, quanto magis caeteri ordines tribusque relinquerent! Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam te plura donantur histrionibus, quam tunc legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
pugnantium: itaut his qͦq fatentib qͥ ñ tam nar¬
rare bella romana qͣm romanũ impium laudare in¬
stituerunt. similior uicto fu̾it ille qui uicit. Han¬
nibale quippe abhispania surgente.⁊ pireneis mon¬
quam cruenta prelia gesta sunt quoties romani
suꝑati. qͣm multa ad hostẽ op̾pida defecerunt ꝙͣ.
multa capta ⁊ opp̃ssa. quam dire pugne. et toties
hannibali romana clade głose: De canensi autẽ
mirabilit̃ horrendo malo qͥd dicam:. uͥ hanniba
cum eẽt crudelissimꝰ. tñ tanta inimicoꝵ atrocissi¬
moꝵ cede saciatꝰ. parci iussisse phibet᷑: Uñ tresmo¬
dios anuloꝵ aureoꝵ cartaginem misit. qͦ intelli¬
gerent tantam in illo p̃lio dignitatẽ cecidisse romanã.
ut faciliꝰ eam caꝑet m̃sura qͣm numerꝰ: atq hinc stra¬
gescurbe cecere tanto utiq numerosioris. qͣnto infir¬
mioris q̃ sine anulis iacebat. conicienda potiꝰ qͣm

Expanded text:
pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narpugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis monquam cruenta proelia gesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et obpressa! quam dirae pugnae et totiens Hannibali Romana clade gloriosae! De Canr.ensi autem mirabiliter horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus, adque hinc strages turbae ceterae tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine anulis iacebat, conicienda potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
homini ꝓdesse potuerunt. Si autem asemet ipsis
ignem ñ repellebant. ciuitatem cuiꝰ salutem tueri pu¬
tabant᷑. quid contra illas aquas flammas q poce¬
rant adiuuare. sicut etiam resipsa nichil ea prorsꝰ
potuisse patefecit: Hȩc istis nequa qͣm obicerent᷑ a
nob̾ si illa sacra dicerent ñ tuendis his bonis tempo¬
ralib instituta. s significandis ȩternis et ideo cũ
ea qd̾ corporalia uisibiliaq ẽẽnt ꝑire contingeret
nicħ his reb minu ꝓpter quas fuerant instituta.
⁊posse ad eosdem usus denuo reꝑari. Nunc uͦ cecitate
miserabili eisacris quȩ pie possent. ficri potuisse
existimant: ut salus t̃rena ⁊ temporalis felicitas ci¬
uitatis pire ñ posset. ꝑm̃ cum ilł etiam ianentibꝰ sa¬
cris. ł salutis contricio. ł infelicitas irruisse monstrat
mutare sententiam qͣm defend̾e nequeunt erubes¬
morare clades duoꝵ ppłoꝵ.tam longe secũ lateq

Expanded text:
homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, ciuitatem, cuius salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adiuuare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa sacra dicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt, erubesmorare clades duorum populorum tam longe secum lateque
Abbreviated transcription (Latin):
nimis ultra morem fluuio tiberino. pene omĩa urb̃
plana subuersa sunt: aliis impetu quasi torrentis
impulsis. aliis uelut stagno diuturno pru made¬
factis atq sublapsis. Istam deinde peste. eñ ignis
ꝑmeiosior subsecutꝰ ẽ. Qui correptis circaforum qͥb̾ q
celsiorib: etiam templo uestȩ suo familiarissimo ñ
peꝑcit. Ubi ei ueluti uitam ꝑpetuam diligentissima
substitutione lignoꝵ. ñ tam honoratȩ qͣm dampna¬
tȩ uirgines donare consueuerant. Tum uͦ illic igne
ñ t̃m uiuebat. s etiam seuiebat. Cuiꝰ impetu ext̃rite
uirgines. sacra illa fatalia quȩ iamtres inqͥb fuerãt
p̃sserant ciuitates. cum ab illo incendio lib̾are ñ
possent: metellꝰ pontifex suȩ quodãm salutis oblit̾
irruens ea semͥustulatꝰ abripuit. Neq enim ł ipsum
ignis agnouit᷑ Aut uͦ erat ibinum̃. quod ñ etiã si fui¬
set effugisset Homo gͥ potiꝰ sacris ueste. qͣm illa

Expanded text:
nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis plana subuersa sunt, aliis impetu quasi torrentis inpulsis, aliis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui correptis circa forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum non tam honoratae quam damnatae uirgines donare consuerant. Tunc uero illic ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. Cuius impetu exterritae uirgines sacra illa fatalia, quae iam tres, in quibus fuerant, presserant ciuitates, cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus inruens ea semiustus abripuit. Neque enim uel ipsum ignis agnouit, aut uero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae quam illa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. tanta copra morientiũ ditatos inferos etiã lu¬
dere delectabat: cum ꝑfecto miseri homines inter¬
ipsa rabida bella ⁊ cruentas animositates.funereasq
hinc atq inde uictorias. magnos agerent ludos de¬
monum. ⁊ opimas epulas inferoꝵ. Nicħ sane mise¬
rabiliꝰ pͥmopunico bello accidit: quã qd ita roma¬
i uicti sunt. ut etiam regulus ille capet᷑. cuĩ in
pͥmo ⁊ in altero librom̃tionẽ fecimꝰ uir plane ma¬
gnꝰ ⁊ uictor antea. domitorq penoꝵ. Q etiam
ipsum pͥmũ bellum punicũ confecisset: nͥ auidi¬
tate nimia laudis ⁊ głȩ. duriores conditiones qͣm
ferre possent fessis cartaginiensib impasset. Iuiꝰ
uiri ⁊ captiuitas inopinatissima. ⁊ seruitꝰ indi¬
gnissima. ⁊ iuratio fidelissima.⁊ mors crudelissi¬
ma. si deosillos non cogit erubescere: uerũ est
qđ exei sunt ⁊ ñ hñt sanguinẽ. Dec mala illo tp̃rgͣ¬
uissima intra menia defuerunt. Nam exundanite

Expanded text:
sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam lusunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereasque hinc adque inde uictorias magnos agerent ludos daemonum et opimas epulas inferorum. Nihil sane miserabilius primo Punico bello accidit, quam quod ita Romani uicti sunt, ut etiam Regulus ille caperetur, cuius in primo et in altero libro fecimus mentionem, uir plane magnus et uictor antea domitorque Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Punicum confecisset, nisi auiditate nimia laudis et gloriae duriores condiciones, quam ferre possent, fessis Carthaginiensibus imperasset. Illius uiri et captiuitas inopinatissima et seruitus indignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, uerum est quod aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante