comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce quicquid illud est quod ad elima¬
tam ꝑtineat eruditionem. etiamsisit
sumptuosum dolerat᷑ & geritur. ⁊ sa¬
pientiam uͦ q̃ omnium &e pͥnceps ⁊
inuentrix est. & in semetipsa hc̃ oĩa
&e continet. cuiꝰ nomine etiam deus
magis uocari quam cet̾is quib hu¬
manum sermonem utifas ẽ appella
tionib gaudet. ita leue & ita nulliꝰ
mom̃ti existimabimꝰ. tit putemus uo¬
luisse guempiam d̃n. & stat ẽẽ sa¬
pientem: Nonne hoc ultime ẽ et
desꝑabilis imꝑitie: Si gͦ eis talia.
uel his similia. aut etiam ualidiora
ꝓponamꝰ. apud illos suꝑ saxasemi¬
namus : & narramꝰ fabulas aurib
surdis: itaut ne in hoc quidem
sint sapientes. ut saltim cõmontt
agnoscant imꝑitiam fuam. Un de
mͥ uidet᷑ digne eis ce competenter
dictum salomonis aꝑtari: qͦ ait.
Est malicia quam tidi sub sole:
utrum qͥ tudetur apudse sapiens
ẽẽ. Hoc autem fine dtbio longe ne
quius: siisetiam doctor fubroget᷑

Expanded text:
et quid- quid illud est quod ad elimaet quid- quid illud est quod ad elimatam pertineat eruditionem, etiamsi sit sumptuosum, toleratur et geritur, sapientiam uero, quae omnium et princeps est et inuentrix et in semet ipsa habet omnia et continet, cuius nomine etiam deus uocari magis quam ceteris quibus humanum sermonem uti fas est appella- tionibus gaudet, ita leue et ita nullius momenti existimabimus, ut putemus uoluisse quempiam tantum et statim esse sapien- tem? nonne hoc ultimae est et desperabilis inperitiae? si ergo eis talia uel his similia aut etiam ualidiora proponamus, apud illos super saxa seminamus et narramus fabulas auribus surdis, ita ut ne in hoc quidem sint sapientes, ut saltim commoniti agnoscant inperitiam suam. unde mihi uidetur digne eis et conpetenter dictum Salomonis aptari, quo ait: est malitia quam uidi sub sole, uirum qui uidetur apud se sapiens esse. hoc autem sine dubio longe ne- quius, si is etiam doctor subrogetur
Abbreviated transcription (Latin):
impiam recusantes. Quod si aliq̃
eortm lemorib monttis adire ue¬
lunus. &e assertione rationabili
conuenire. dicentes. qtieso de oui¬
rorum obtime respondeas michi
ardem aliqmͣ uł disciplinam dicis
ẽẽ tibia canere. uł cythaiam fertre:
sine dubio disciplinam ẽẽ fatebtt᷑.
Quid demde de sapiente sentis.
atq de ipsa sapientia .i. de diumna¬
rum humanaꝵq rerum discipli¬
na ce scientia. C oncedent etiã hoc.
Et quid. meliores ẽeillas artes quã
sapientiam dicimus ÷ an multohis
omirib pr̃are sapĩam: Scio quod
etiam hoc concedent : ce huc usq fi¬
dem in responsionem ueritate serua¬
bunt. Quid gͦ: eythare quidem ce
tybie disciplina habebit doct̾nam
ce institutiones scias ce temptis ad
hoc discendi dabit᷑. & labor ac studi¬
um adhibebit᷑. & mercedes doctori
bus p̾stabuint᷑: int̾dum etiam sicub
qͥs ꝑicior magister audit᷑. ob hoc ꝑ¬
egrinatio quoq longa suscipitur

Expanded text:
inpiam recusantes. 50. Quodsi aliquem inpiam recusantes. 50. Quodsi aliquem eorum lenioribus monitis adire uelimus et adsertione rationabili conuenire dicentes: \'quaeso te, o uirorum optime, respondeas mihi: artem aliquam uel disci­ plinam ducis esse tibia canere uel citharam ferire?\', sine dubio disciplinam esse fatebitur. \'quid deinde de sapiente sentis atque ipsa sapientia, id est de diuinarum humanarum­ que rerum disciplina et scientia?\' concedent etiam hoc. \'et quid? meliores esse illas artes quam sapientiam ducimus, an multo his omnibus praestare sapientiam?\' scio quod etiam hoc con­ cedent; et hucusque fidem in responsionum ueritate seruabunt. quid ergo? citharae quidem et tibiae disciplina habebit doctri- nam atque institutiones suas et tempus ad hoc discendi dabitur et labor ac studium adhibebitur et mercedes doctori­ bus praestabuntur, interdum etiam, sicubi quis peritior magister auditur, ob hoc peregrinatio quoque longa suscipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde ueste fusciori ac b̃n comyo¬
sita utamtr: uel si etiam usq ad zo¬
ne cingłm phylosophiam ostentemꝰ.
speciem nob pietatis &e facicm. hutus¬
cemoch adinuentionib colorantes.
continuo iam ammtrationi ẽe uolu¬
mus &e lauchi p̃eẽ iam ꝑopłis cogita¬
mus: Samuel aliqui nobui dem
ab ipsis incunabulis consecrati. sa¬
pientes qͦ ee doctores. & dtumoram¬
ce legis doctores nosmecipsos ordinamꝰ:
ceuesut celestes quidam incectimus.
querentes ab hominib uocari rabbi.
dicentes. nusqͣm ꝓrsꝰ suscipienda est
lutera. s omnia sp̃ttalit̃ intelligenda:
alioqͥn deliramenta quedam uide¬
ri ce somnia. Insuꝑ &e indignamur.
nͥ uehement̃ & fauorabiliter collau¬
demur. Et hec benigniores ac sim¬
pliciores quiq nr̃ortm. Uerum spi¬
ritales isti fastidiosi. iudicantes sin¬
glos &e condenmantes. & ꝓ nichilo
oĩo ducentes. si ica libuerit abscedt̃.
etiam communionem nr̃am uelut

Expanded text:
ac deinde ueste fusciori ac bene conpoac deinde ueste fusciori ac bene conposita utamur, uel si etiam usque ad zonae cingulum philosophiam ostentemus speciem nobis pietatis et faciem huiuscemodi adinuentionibus colorantes, continuo iam admirationi esse uolumus et laudi, praeesse iam populis cogitamus, Samuhel aliqui nobis uidemur ab ipsis incunabulis consecrati, sapientes quoque et doctores et diuet legis doctores nosmet ipsos ordinamus et uelut caelestes quidam incedimus quaerentes ab hominibus uocari rabbi dicentes: nusquam prorsus susci­ pienda est littera, sed omnia spiritaliter intellegenda\' — alioquin deliramenta quaedam uideri et somnia —, insuper etindignamur, nisi uehementer et fauorabiliter conlaudemur? et haec beni- gniores ac simpliciores quique nostrorum; uerum spiritales isti fastidiosi iudicantes singulos et condemnantes et pro nihilo omnino ducentes, si ita libuerit, abscedunt etiam commu­ nionem nostram uelut
Abbreviated transcription (Latin):
tam ualeant bn &e confident ascen¬
nulla discrccio. nec int̃ tͥbum ce tͥbum
fiet ulla dtuifio: nec illi ultra iorda¬
nem. ⁊ isti irͣcͣ iordanẽ. hereditatem
sorte fuscipient: Nullus popłis nrĩs
finalis t̃mints dabittr. nulla uiuen¬
di regła figet᷑ : s ita in confufione ha¬
bebuintur omnia. &e ita unus quisq
qͦd uidebit᷑ rect̾um in ocłis stris faci¬
et. tie plitrim ex nob̃ uti ne dicam
om̃s. ante pęne qm pͥmos infantie
deponant pilos. dum adhtic pucrile
balbutiunt. uix dum diticas ingres¬
si aulas. agte qͣm sacrorum uolumi¬
num nomina saltim ipsa cognos¬
cant. anteguam noue uł ueteris scͥp¬
ture tił auct̾ores discant. uł stilum
cognoscant : nam illud non dico an¬
tequam ora abluant. & antme uutia
deponant. sicubi forte duos uel tres
sermones ex antiquis tractatorib
didicerint. &e hoc fortasse magis ex ax¬
ditu quam ex lectione. aut si paueos
ex dauid sparsim didicerimꝰ psalmo ᷤᷤ.

Expanded text:
iam ualeant bene et confidenter asceniam ualeant bene et confidenter ascennulla discretio? nec inter tribum et tribum fiet ulla diuisio? nec illi ultra Iordanem et isti intra Iordanem hereditatem sorte suscipient? nullus populis nostris finalis terminus dabitur? nulla uiuendi regula figetur, sed ita in confuso habebuntur omnia et ita unusquisque quod uidebitur rectum in oculis suis faciet, ut plurimi ex nobis, uti ne dicam omnes, ante paene quam primos infantiae deponant pilos, dum adhuc puerile balbutiunt uixdum dominicas ingressi aulas, antequam sacrorum uoluminum nomina saltim ipsa cognoscant, antequam nouae uel ueteris scripturae uel auctores discant uel stilum cognoscant — nam illud non dico, antequam bosor abluant et animae uitia deponant —, sicubi forte duos uel tres sermones ex antiquis tractatoribus didicerint et hoc fortasse ex auditu magis quam ex lectione, aut si paucos ex Dauid sparsim didicerimus psalmos
Abbreviated transcription (Latin):
Stulti ꝓ eosim tantum brutisunt.
ut imꝑicosse ẽẽ ñ sentiant: temerarii.
srntelligunt quidem. audent tam̃
adire negotium. Hebreorum seniones
traddunt. quod fuerit talis quedam
apud eos antiquitꝰ laudabilis obser¬
uatio: ut non ommi etati oĩs scͥptura
uel legenda uel discenda cõmitoereẽ.
ꝓ eo quod non expediret omnes oĩa
cito discere. qͥa nec caꝑe possunt om̃s
ommia: &e iec̾co ledi eos potiꝰ quam tu¬
tiari. si ñdum capaces ea q̃ funt pro¬
fundiora cognouerint: s cȩt̾a qͥdem
omnia. quoꝵ etiam hystorica narra¬
tio improbabilis non ẽ. a puerosta¬
tim discunt. Eas uͦ scͥpturas q̃ uili
indum̃to littere: p̾ciosa intͥns ectis
N. anrrum discere. uel etiam scire cõ¬
mittitur: qͦ scilicet sit hoc uelut qͦd
dam munus ꝓpositum exercicio uir¬
tutis. his in quib ad illud etatis & ui¬
ta ꝓbabilis &e ornatus mors ⁊ intelli¬
gentie capacitas apparebit : qui utiq

Expanded text:
stulti pro eo, si in tantum bruti sunt stulti pro eo, si in tantum bruti sunt ut inperitos se esse non sentiant, temerarii, si intellegunt quidem, audent tamen adire negotium. 48. Hebraeorum seniores tradunt quod fuerit talis quaedam apud eos antiquitus laudabilis obseruatio, ut non omni aetati omnis scriptura uel legenda uel discenda committeretur pro eo quod non expediret omnes omnia cito discere, quia nec capere possunt omnes omnia, et idcirco laedi eos potius quam iuuari, si nondum capaces ea quae sunt profundiora cognouerint. sed cetera quidem omnia, quorum etiam historica narratio inprobabilis non est, a puero statim discunt, eas uero scripturas, quae uili indumento litterae pretiosa intrin- secus mum et quintum annum discere uel etiam scire committitur, quo scilicet sit hoc uelut munus quoddam propositum exercitio uirtutis his, in quibus ad illud aetatis et uita probabilis et ornatus morum et intellegentiae capacitas apparebit; qui utique
Abbreviated transcription (Latin):
ce guorum sanguinem innocentẽ
effundinus .i. animaꝵs simplictum
uitam in int̾icum damꝰ : quȩ utiq
de nr̃is mairib exquirentur. Phis
gͦ omnib considabam multo ẽẽ me¬
lus ꝑitiorib alnis cedere regendi ha¬
benas. qͣm currus p̃ciꝑites ꝑ imꝑitiã
dare: & mag̃ accommodare aure
ad obedientie auditum. qͣm linguã
imꝑttam mouere. Hec egomet meẽ
disserens & consiliario tis memetto¬
so. ñ malo ñ opinor: sin minꝰ. certe
uł sedulo dicta fact̾aq q̃ ad piecatẽ
ꝑtinent. discere potꝰi ignorans ma¬
lui qͣm docere. Optabile nanq est
& mͥ ꝑcarum. usq ad ultimam dis¬
cere senecttem: q̃mqtudem nulla
ecas ad ꝑdiscendum fufficere potest
Docere u alios affect̾are eum quiñ
fufficienter instructꝰ est. res mͥ uidet᷑
antiqui ꝓuerbii. in dolio discere
ardem figuli: hoc ẽ in ꝑicło aĩarũ
doctͥnam discere pietatis: qͥq aut
satis stultimͥuident᷑ aut temerarii

Expanded text:
et quorum sanguinem inno­ centem et quorum sanguinem inno­ centem effundimus, id est animarum simplicium uitam in interitum damus, quae utique de nostris manibus exquirentur. 47. Pro his ergo omnibus considerabam multo esse melius peritioribus aliis cedere regendi habenas quam currus praeci­ pites per inperitiam dare, et magis accommodare aurem ad oboedientiae auditum quam linguam inperitam mouere. haec egomet mecum disserens et consiliario usus memet ipso non malo, ut opinor, sin minus, certe uel sedulo, dicta factaque quae ad pietatem pertinent discere potius ignorans malui quam docere. optabile namque est et mihi percarum usque ad ulti­ mam discere senectutem, quoniam quidem nulla aetas ad perdi­ scendum sufficere potest, docere uero alios affectare eum, qui non sufficienter instructus est, res mihi uidetur antiqui prouer­ bii in dolio discere artem figuli\', hoc est in periculo animarum doctrinam discere pietatis. quique aut satis stulti mihi uidentur aut temerarii:
Abbreviated transcription (Latin):
tos habent sensꝰ ad discretionem bo¬
n uel mali ueritatis atq mendacii:
qͦs utiq neq lacte potari. neq ole¬
ribus pasci .i. inftrmo ac fragil con¬
uenit cibo. Auoqͥn nequaquam ro¬
borabuntur in fortitudine xp̃i : ne-¬
q crescent laudabili incremento:
quo oportet omnem ꝑfecdam in ip¬
so crescere. in utrum ꝑfectum in
m̃suram etatis pleniccidinis xp̃i. ¶¬
adhec ꝗttis cam idoneus : Non enĩ
debemtis ẽẽ fic̃ plurimi actulceranteᷤᷤ
uerbum di. & miscentes aqͣm uino:
.i.letificanti cor hominis uerbo dei¬
sermonem uilem admiscere. & ꝑ der¬
ram repentem.qͥ uł iocum moueat.
uł tpr̃ale aliquid narret: ita ut car¬
nalis lucͥ ex hoc nob̃ aliquid nundi¬
nari uideamur. cum ita singulis lo¬
quimur ut ipsi delectentur audire.
& simꝰ uelut uentloqui quidam .i.
de uentre ce ꝓuentre loquentes. &
potentib & diuitib udeamur ⁊ qͦs
magis ledimꝰ. immo qͦs mag̃ ꝑdimꝰ

Expanded text:
tos habent sensus ad discretionem botos habent sensus ad discretionem boni uel mali, ueritatis atque mendacii. quos utique neque lacte potari neque holeribus pasci, id est infirmo ac fragili conuenit cibo; alio­ quin nequaquam roborabuntur in fortitudine Christi neque crescent laudabili incremento, quo oportet omnem perfectum in ipso crescere in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Chriad haec quis idoneus? non enim debemus esse sicut plurimi adulterantes uerbum dei et miscentes aquam nino, id est laetificanti cor hominis uerbo sermonem uilem admiscere et per terram repentem, qui uel iocum moueat uel temporale aliquid narret, ita ut carnalis lucri ex hoc nobis aliquid nundinari uideamur, cum ita singulis loquimur, ut ipsi delectantur audire, et sumus uelut uentriloqui quidam, id est de uentre et pro uentre loquentes et potentibus et diuitibus uideamur, quos magis laedimus, immo quos perdimus
Abbreviated transcription (Latin):
ac tranquillitate ꝑsistere. Ita ex
multis ac diu̾sis & morib &e linguiᷤ
ce insticutionib telut unum ani¬
mal compositum s̃q dissimile. c̃õ¬
intine hoc corpꝰ eccłie qͥ instituendũ suˢ¬
cepit ac regendum. cum ẽẽ debeat ip¬
se aptid se semꝑ immobilis & idem:
necesse ht tam̃fingłor se morib & in¬
sticcitionib conformare. ac sermonẽ
tudelicet quib pͥma adhuc religio¬
nis rudim̃ta tradunt᷑: & cum sint
paruul infide. uirilis adhuc ut ita
dixerim cibi tugorem ferre ñ posst̃:
quem utiq contra ttres siqͥs ingerat.
fortassis opp̾ssi ce degrauati. cum meis
ñ fufficte ingesta susetꝑe. fic̃ ne ĩ par¬
ucilis quidem corporalis matcria ua¬
let decoquere maiores turib cibos.
etiam pͥorum iacturam ac detrim̃ta
ꝑsentient. Alii uͦ funt qui sapientia
indigent q̃ profert᷑ & p̃dicatur int̃
ꝑfectos: & cibisexcelsiorib ac ualidi¬
orib uoipossunt. ꝓ eo quod exercita¬

Expanded text:
ac tranquillitate persistere? ita ex ac tranquillitate persistere? ita ex multis ac diuersis et moribus et linguis et institutionibus uelut unum animal conpositum sibique dissimile commune hoc corpus ecclesiae qui instituendum suscepit ac regendum, cum esse debeat ipse apud se semper inmobilis et idem, necesse- habet tamen singulorum se et moribus et institutionibus conformare ac sermonem uidelicet quibus prima adhuc religionis rudimenta traduntur, et cum sint paruuli in fide, uirilis adhuc, ut ita dixerim, cibi uigorem ferre non possunt; quem utique contra uires si quis ingeratr fortassis oppressi et degrauati, dum mens non sufficit ingesta suscipere — sicut ne in paruulis quidem corporalis materia decoquere ualet maiores uiribus cibos —, etiam priorum iacturam ac detrimenta persentient. alii uero sunt qui sapien- tia indigent, quae profertur et praedicatur inter perfectos, et cibis excelsioribus ac ualidioribus uti possunt pro eo quod exer­ cita
Abbreviated transcription (Latin):
opis ⁊ laboris. qͣntum eiꝰ inquireret᷑ in¬
dustrie. ut umeuiq bestiaꝵ ł aĩalium
ꝓtit mosexigit singłoꝵ. uł ꝓut natura
poscit occurreret: Quonam
quidem neq eadem uox ẽ apta õib.
neq eisdem ut ita dicam sibilis a¬
guntur: s ne cibus quidem cunctiᷤ
unuᷤᷤ atq idem ẽ. nec palpandi mos¬
ac fouendi unꝰ ẽ bestr̃is: ita ut inter¬
dum hisdem tꝑsis quib mitigantur
alie. ad furorem alie ftiscitentur.
Quib gͦ modis se singlis quibq
bestie huiꝰ ille eruditor aptabit ꝯ
Quomͦ se adunicuiusq naturam
atq ingentum cõmodabit: Nonne
necesse erit eum cum sit apud semet
ipsum simplex ce constans.tam fieri
uarium ÷ & tamin diu̾sa mutabilẽ.
Quam poscit ipsa diu̾sitas bestiaꝵ.
ut unumqͦdq anmal ꝓnature
ce ingemii fui oportunitate curetur:
qͦ possit totꝰi bestiȩ corpꝰ ex tanta di¬
uersitate compositum. recte int̾se
inuicem bestiolis mocdatis in pace

Expanded text:
operis ac laboris, quantum eius requireretur inoperis ac laboris, quantum eius requireretur industriae, ut unicuique bestiarum uel animalium, prout mos exigit singulorum uel prout natura poscit, occurreret! quoniam quidem neque eadem uox apta est omnibus neque eisdem, ut ita dicam, sibilis aguntur. sed ne cibus quidem cunctis unus atque idem est nec palpandi ac fouendi mos unus est bestiis, ita ut interdum hisdem ipsis quibus mitigantur aliae ad furorem aliae susci­ tentur. quibus ergo se modis singulis quibusque bestiae huius ille eruditor aptabit? quomodo se ad uniuscuiusque naturam atque ingenium commodabit? nonne necesse erit eum, cum sit apud semet ipsum simplex et constans, tam fieri uarium et tam in diuersa mutabilem quam poscit ipsa diuersitas bestiarum, ut unumquodque animal pro naturae et ingenii sui oportunitate curetur, quo possit totius bestiae corpus ex tanta diuersitate conpositum recte inter se inuicem bestiolis moderatis in pace
Abbreviated transcription (Latin):
tis edomitum meliꝰ est: quam illũ
qui ignarꝰ est sulqi. & uomeris nes¬
ctus. Ammam uͦ illam meltus ex¬
colam. q̃ nullo adhuc maligni cul¬
toris aratro demerata ẽ: nec p̃uen¬
tione pessimi seminis occtipata.
Aliogum duplicabitur nob̃ labor.
dum necesse ẽ prius conceptas ma¬
liciȩ formas corde detrtidere: tũ
deinde bonitatis imaginem turtatum
ceris uariantib reformare: ut quam
multe ac diu̾se fuerant in anima
species depͣuationis: tam multȩ sint
ce restittionis. Quoꝵ omntum scĩa
ac disciplina uigere debet apud eũ
cui anmaꝵ instituendarum etita
cõmitcitur: et quib nos qm plurima
nc breuitatis stuidio p̃termitumꝰ. Sic̃
enm t̾ibi gr̃a si fieri possit ut ex mul¬
tis ammasib ac bestiolis. genere et
specie diu̾sis. magnis ce giguis. fero¬
ciorib & initiorib. asꝑiorib ce lemi¬
stia una constaret: hec utiq ad mi¬
tigandũ sicti credet᷑. qͣntũ ei immineat

Expanded text:
tis edomitum melius est quam illum tis edomitum melius est quam illum qui ignarus est sulci et uomeris nescius; animam uero illam melius excolam, quae nullo adhuc maligni cultoris aratro temerata est nec praeuentione pessimi seminis occupata. alioquin duplicabitur nobis labor, dum necesse est prius conceptas malitiae formas corde detrudere, tum deinde bonita­ tis imaginem uirtutum ceris uariantibus reformare, ut, quam multae ac diuersae fuerant in anima species deprauationis, tam multae sint et restitutionis. quorum omnium scientia ac disciplina uigere debet apud eum, cui animarum instituen- darum cura committitur. ex quibus nos quam plurima nunc breuitatis studio praetermittimus. 44. Sicut enim uerbi gratia, si fieri posset ut ex multis animalibus ac bestiolis genere ac specie diuersis, magnis et exiguis, ferocioribus et mitioribus, asperioribus et lenistia una constaret, haec utique ad mitigandum si cui crederetur, quantum ei inmineret
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. simul ce magitros ce stuidia
ꝑmutant: &e uelut puluis uento a¬
gitat᷑. facile tͣnfferunt᷑: ad ultuum
uero stulticie fue ꝓferunt fructum.
Nam uelut fatigati atidiendo diu̾soᷤ.
& uicti tedio fimtl omnia resputnte:
&e uelut uacui & manes ex omnib q̃
crediderunt facti. continuo etiã con¬
denmere &e irridere nos incipiunt.
uelut incħ rationabile in fide nr̃a
habentes: & patiunt᷑ quod accidere
solet his qui oclos dolent. & solis lum̃
accusant: ul qui aures atioces ho¬
minum minꝰ ẽẽ sonoras q̃runt᷑ Ept̾ea¬
gͦ multo utilius est anime. fimplicit̃
&e ptire u̾nitatis elementa susciꝑe. et
uelut ceris ea ñdum caraxatis in scͥb̾e:
ac ueritatis ingerere: & cum pͥmi ᷤ
postrema confuudere. Nam utam
quidem incede attritam &e leuiga¬
tam assiduitate cõmeantium p̃stat:
quam intifitatam ce rudem. oentil¬
lis antea uestigiis ꝓculcatam. Cam¬
ptm qͦq serere crercicio aratͥ freqͣn¬

Expanded text:
tantes simul et magistros et studia tantes simul et magistros et studia permu- tant et uelut puluis uento agitatus facile transferuntur. ad ultimum uero stultitiae suae proferunt fructum; nam uelut fatigati audiendo diuersos et uicti taedio simul omnia re­ spuunt et uelut uacui et inanes ex omnibus quae crediderunt facti continuo etiam contemnere et inridere nos incipiunt uelut nihil rationabile in fide nostra habentes et patiuntur quod accidere solet his qui oculos dolent et solis lumen accusant uel qui aures, et uoces hominum minus esse sono­ ras queruntgo multo utilius est animae simpliciter et pure ueritatis elementa suscipere et uelut ceris ea nondum charaxatis inscribere ac ueritatis ingerere et cum primis postrema confundere. nam uiam quidem incedere adtritam et leuigatam adsiduitate commeantium praestat quam inusitatam et rudem et nullis antea uestigiis proculcatam, campum quo­ que serere exercitio aratri frequen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dum iactantiȩ głam querunt.
& p̃ẽe popłis delectant᷑. iniqͥtatem
in excelso loquunt᷑ : quiuelut iam¬
nes quidam & mambres ñ tam mo¬
ysi quam uentati resistunt. & adu̾s
sanam doctͥnam commotent arma
uerborum. Cerctum qͦ gentis est ex
imꝑitia contradicentium. qm utiq
imꝑitiam consequenter insolentia
comitat᷑: &e omni u̾̃bo ñ qͦd forte ipsi
ꝓtulerint. hostilit̃ & insolenter occͣrc̃
prio senfu oꝑinionem deferunt. neq
aliquam formam de fide dei obtinẽt
uel bonam tł malam: s ommbtis
se dadunt magisttis. atꝙ omnem
suscipttnt sermonem uelut qͦd me¬
lius ẽ ce rectiꝰ ex omnib elect̾ari: ig¬
noiandes. qͥa non bonos de ueritate iu¬
dices elegerunt semetipsos: uudelicet
iudieare se putant posse de his q̃ se
facent᷑ ignorare. Tum deinde ex ticri
similib frequent̃ mͦ in hoc. modo
in illud uersi atq mutati. ce õi uerbo
nc̃ acquiescentes. pauilopꝰ tc̃m reluc¬

Expanded text:
qui, dum iactantiae gloriam quaerunt qui, dum iactantiae gloriam quaerunt et praeesse populis delectantur, iniquitatem in ex- celsum loquuntur, qui uelut Iannes quidam et Mambres non tam Moysi quam ueritati resistunt et aduersum sanam doctri- nam commouent arma uerborum? tertium quoque genus est ex inperitia contra dicentium, quam utique inperitiam conse­ quenter insolentia comitatur; et omni uerbo, nisi si quod forte ipsi protulerint, hostiliter et insolenter occurrunroprio sensu opinionem deferunt neque aliquam formam de fide dei obtinent uel bonam uel malam, sed omnibus se tradunt magistris atque omnem suscipiunt sermonem uelut quod melius est et rectius ex omnibus electuri, ignorantes quia non bonos de ueritate iudices elegerunt, semet ipsos uidelicet, et iudicare se putant posse de his quae se fatentur ignorare. tum deinde ex ueri similibus frequenter modo in hoc, modo in illud uersi atque mutati et omni uerbo nunc adquiescentes, paulo post iterum reluc
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓp̾is sensib iudicantes. ñ his quos
in eccłia audiunt. s qͦs de domoseẽ
deferunt: conseruantes dogmata. ñ
q̃ rationabilit̃ didicerunt: s que ex
confuetudine ñ ꝓbabilit̃ tenuerun
Et hoc dicoñ adhuc ualde malors
hominũ uitium: qui licet regłam ñ
teneant u̾itatis : tam̃ religiose hȩc pa¬
ti uident᷑. & habe zelum di s ñ scdm
scientiam: & ideo fortassis uidebuntur.
ñ debe uehem̃tiꝰ condemnari. utpo¬
de nec multa tiapulati tangnigno¬
rantes dñi uoluntatem. ce iccirco ñ
facientes eam: aut qͥ fortassis etiam
corrigi aliqñ potuerunt &e em̃dari.
qm religiosa mens qͣm cito offendi¬
tur. tam ꝓmpte ce facile curatur.
Siquis forte e sermo apte ce compe¬
denter adhibitꝰ cor pulsat̾ut: conti¬
nuo sic̃ ignifer laꝑis pulsatꝰ a simi¬
li. ex ea q̃ sibi naturaliter inest luciᷤ
scintilla lampadas confestim ũita¬
tis accendit. De illis uͦ qͥd dicamꝰ

Expanded text:
sed propriis sensibus, non his quos sed propriis sensibus, non his quos in ecclesia audiunt sed quos de domo secum deferunt conseruantes dogmata non quae rationabiliter didicerunt sed quae ex consuetudine non probabili tenuerunt. et hoc dico adhuc non ualde malorum hominum uitium, qui, licet regulam non teneant ueritatis, tamen religiose haec pati uidentur et habere zelum dei sed non secundum scientiam et ideo fortassis uidebuntur non debere uehementius condemnari utpote nec multa uapulaturi tamquam ignorantes domini uoluntatem et idcirco non facien­ tes eam, aut qui fortassis etiam corrigi aliquando poterunt et emendari, quoniam religiosa mens quam cito offenditur tam prompte et facile curatur. si quis forte eis sermo apte et conpetenter adhibitus cor pulsauerit, continuo sicut ignifer lapis pulsatus a simili ex ea quae sibi naturaliter inest lucis scintilla lampadas confestim ueritatis accendit. 41. De illis uero quid dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
qtiam sonus offendat auditum. Cri¬
plici nanq mͦ in eccłia docentium
ꝑicłm pendet: ex senfci. ex uerbo. ex
auditu: ut ꝑfacile eueniat intino
saltm aliqͦ si ñ m omnib labi. Aut
enim minꝰ illuminatꝰ est sensꝯ÷ aut
ad explanandum defcitt sermo suf¬
ficiens : aut b̃n ꝓlata crassior non re¬
cipit auditꝰ: & ex uno qͣlibet horum
casti. fit in omnib ꝑicłm ueritatis.
Et quidem in aluis quibq studiis
&e doctͥnis facile uł ꝓfertur sermouł
recipitur. In his uͦ nostris scolis: ipsa
auditorum expec̾catio dicto ꝑicłm
generat. Tanquam enim de deo au¬
dituri & de summa omnium spe ac
salute fuscepturi u̾bum. quanto ca¬
lidiores erga fidem fuerint. tanto at¬
tentiores & scrupulosiores ad acidi¬
endum fient: ita uit sicub aliquid
secꝰ dicentis sermo sontierit ñ tituba¬
tionem linguȩ pident. s ꝓditionem
fidĩpiecatisq condemnent: & tudi¬
cant omnia. ñ discernentes rationẽ

Expanded text:
quam sonus offendat auditum. triquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo in ecclesia dicentium periculum pendet, ex sensu ex uerbo ex auditu, ut perfacile eueniat in uno saltim aliquo, si non in omnibus labi. aut enim minus inluminatus est sensus aut ad explanandum defuit sermo sufnciens aut bene prolata crassior non recepit auditus; et ex uno quolibet horum casu fit in omnibus periculum ueritatis. et quidem in aliis quibusque studiis et doctrinis facile uel profertur sermo uel recipitur, in his uero nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto adtentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae putent, sed proditionem fidei pietatisque condemnent. et iudicant omnia non docentis ratione
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Cuius enim erit filius. si ñ origo
sua referatur ad patrem: ut sit ille
qͥ genuit. & iste sit qui est ex illo ꝓ¬
genitus: Origo enim pater est ñ
exigui alicuius. & indigmi: s dita¬
tis &e bonitatis origo est. quȩ in filio
ce sp̃u sc̃o intelligit᷑. ce sentit᷑. in illo
uelut filio ce uerbo: in hoc uelut
sp̃u ab ipso ꝓcedente. Et ita necessa¬
rium est. ut &eunum dm scđm ueri¬
sistere fubsistentia sentiamus. Hȩc
plus fortasse quam tempꝰ sinebat ꝓ¬
lum deus intelligit᷑ & int̃pretatur
& auditur. Mundorum namq ẽ
mundum contingere: & scõrum ẽ
sc̃a cognoscere. Sciendum q illud
in pͥmis ẽ : qͦd ꝑ difficile negotium ẽ
in multitudine ꝑmixta atq drũsa.¬
uͥetas & institutio tiaria ẽ de talib
disptitantem. & uelut multarũ cor¬
darum qͣndam cytharam ferientem.
inuentre ce ꝓferre aptum ad omnes
p̃dicationis uerbum: & ita ueltit
plect̾rum singłis admouere. ut niᷤᷤ¬

Expanded text:
est; cuius enim erit filius, si non origo est; cuius enim erit filius, si non origo sua referatur ad patrem, ut sit ille qui genuit et iste sit qui est ex illo progenitus? origo enim pater est non exigui alicuius et indigni, sed deitatis et bonitatis origo est, quae in filio et spiritu sancto intellegitur et sentitur, in illo uelut filio et uerbo, in hoc uelut spiritu ab ipso procedente. et ita necessarium est, ut et unum deum secundum uerisistere substantia sentiamus. 39. Haec plus fortasse quam tempus sinebat prolum deus et intellegitur et interpretatur et auditur. mundorum namque est mundum contingere et sanctorum est sancta cognoscere. sciendumque illud iu primis est quod perdifficile negotium est in multitudine permixta atque diuersaetas et institutio uaria, de talibus disputantem et uelut multarum chordarum quandam citharam ferientem inuenire et proferre aptum ad omnes praedicationis uerbum et ita uelut plectrum singulis admouere, ut nus
Abbreviated transcription (Latin):
fum int̃ secantes di naturam scđm
arrii uesaniam. ceint᷑ iudaicam
pauꝑtatem dtunitatis affluentiam
concludentes. ut solungenito patri
summam ditatis asscribant: uelut
metuentes ne corruptio nob̃ deitatis
fieriuideat᷑. si ds pater sit ueri dei. &
eqͣlis sibi filii ꝑ naturam. Neq tria
dercatis initia sͥ inuicem contraria
ꝓftrant ce diu̾sa: ut ꝑ multa pͥnci¬
pia. rutsum ad paganorum erroreᷤᷤ
unde discessum fuerat. redire uide¬
antur. Neq intres sub̃as alienas a
se tnuicem. & ditusas fas est drimi
deitatem: scđm arrium. Oportit e¬
nm ñ ica putare seunumquemq
deferre deopat: ut ei austrat hoc ip¬
fum quod pat̃ ẽ. Ctius enim crit
pat̃. si ab eo natura filii separat᷑: et
creaturis reliqͥs sociatur: Non emm
hoc est ẽẽ filtum. uł abalienari a
patre. uł cõmisceri ac refundi inꝑa¬
drem: neq rursum tm̃ putare age̾
ꝓ xp̃o. ut neq ipsi seruct᷑ ẽe qͦd filiꝰ

Expanded text:
sum intersecantes dei natu­ ram secundum sum intersecantes dei natu­ ram secundum Arrii uesaniam et intra Iudaicam paupertatem diuinitatis afluentiam concludentes, ut soli ingenito patri summam deitatis adscribant uelut metuentes ne corruptio nobis deitatis fieri uideatur, si deus pater sit ueri dei et aequalis sibi filii per naturam, neque tria deitatis initia sibi inuicem contraria proferant et diuersa, ut per multa principia rursum ad paganorum errores, unde discessum fuerat, redire uideantur. 38. Neque in tres substantias alienas a se inuicem et diuersas fas est dirimi deitatem secundum Arrium. oportet enim non ita putare se unumquemque deferre deo patri, ut ei auferat hoc ipsum quod pater est — cuius enim erit pater, si ab eo natura filii separatur et creaturis reliquis sociatur? non enim hoc est filium esse uel alienari a patre uel commi­ sceri ac refundi in patrem —, neque rursum tantum putare agere pro Christo, ut neque ipsi seruetur esse quod filius
Abbreviated transcription (Latin):
cundo. de incarnatione eiꝰ & passio¬
ne. ac resurrectione atq ascensione
incelos. de fine omnium. de iudicio.
de retͥbutione uł dtium uel bonoꝵ.
Supra omniauͦ. & quod pͥmum ẽ:
de beata & pͥncipium omnium tenen¬
de tͥnitate qualit̃ sentiendum sit.
In qͦ &e ꝑicłisumma consistit his qͥ
ad illuminandos cet̾os p̃sunt: uti
ne uel inuiram subsistentiam ac ꝑso¬
nam sermone contracto. tanquam
deorum multitudinem uitans. qͥtio
solas nominum appellationes pu
sc̃m estimans nominari. ad sabellitim¬
pietatem ex huiꝰcemͦi confrisione ac ꝑ¬
mixtione declinet: ut dumunum oĩa
nominariputat nicħ ẽẽ unum quẽ¬
q designet. qm̃quidem desinit c̃e
quode. cum in alterutrum id qͦd ẽẽ¬
đr. untuscuiꝰq transfundit᷑: uel certe
qͦd abfurdum ẽ compositꝰ nob ex dtũ¬
sis int᷑dticit᷑ ds. scdm illas uulgifabu¬
las. qͥb ex dtũsis formis uitum aĩal
adumbrat᷑ atq deꝑingit᷑. Neq rur¬

Expanded text:
cundo, de incarnatione eius et passiocundo, de incarnatione eius et passione ac resurrectione atque ascensione in caelos, de fine omnium, de iudicio, de retributione uel tristium uel bonorum, supra omnia uero et quod primum est, de beata et principium omnium tenente trinitate qualiter sentiendum sit. in quo et periculi summa consistit his qui ad inluminan- dos ceteros praesunt, uti ne uel in unam subsistentiam ac personam sermone contracto tamquam deorum multitudinem uitans quis solas appellationes nominum m sanctum aestimans nominari ad Sabellii inpietatem ex huiuscemodi confusione ac permix­ tione declinet, ut, dum unum omnia nominari putat, nihil esse unumquemque designet, quoniam quidem desinet esse quod est, cum in alterutrum id, quod euiusque, transfunditur — uel certe, quod absurdum est, conpo- situs nobis ex diuersis introducitur deus secundum illas uulgi fabulas, quibus ex diuersis formis unum animal adum­ bratur atque depingitur —, neque rur
Abbreviated transcription (Latin):
suorum: & regit gregem scđm uerbũ
dm̃icum &e disciplinam pastoralem.
qͣm a ucro pastore omntum fuscepimꝰ
ultinum dicam qͦd pͥmum ẽ ce mag¬
num: qm̃ quidem hodie tit udeo õs
magistristint. & om̃s philosophant᷑:
Quod egosatis miror. si om̃s hi quoᷤᷤ
uideo in ȩccłia ad faciendum sermo¬
nem inpopłoꝓcede. bn ce rect̾e nort
dare conseruis scis in tempore tͥcici
menftram. & disponere sermones fu¬
os intudicio: ac ueritatem doginatũ
nrõrum conseqtient̃ &e rationabilit̃
explanare: q̃cumq de mundis uel¬
de mundo philosophari oportet: oe¬
q̃ de mat̾ia. q̃ de amma.que de m̃te.
q̃ de intellectͥualib naturis. siue bo¬
nis. siue contrariis: &e qͦd ẽ maximũ.
&e quod constngit &e continet &e com¬
ponit untu̾sa: de ꝓuidentia. ce de
singłis q̃uel contra rationem accibe
ac nouisfima reformatione: de prefi¬
gurationib & ueritate: de utͦq testa¬
mento : de aduentu xp̃i pͥmo ac se¬

Expanded text:
suorum et regit gregem secundum uerbum suorum et regit gregem secundum uerbum dominicum et disciplinam pastoralem. quam a uero pastore omnium suscepimusultimum dicam quod primum est et magnum —, quoniam quidem hodie, ut uideo, omnes magistri sunt et omnes philosophantur? quod ego satis miror, si omnes hi, quos uideo in ecclesia ad faciendum sermonem in populo procedere, bene et recte norunt dare conseruis suis in tempore tritici mensuram et disponere sermones suos in iudicio ac ueritatem dogmatum nostrorum consequenter et rationabiliter explanare, quaecumque de mundis uel mundo philosophari oportet, quae de materia, quae de anima, quae de mente, quae de intellectualibus naturis siue bonis siue contrariis et, quod est maximum et quod constringit et continet ac conponit uniuersa, de prouidentia et de singulis, quae uel contra rationem accidere ac nouissima reforma­ tione, de praefigurationibus et ueritate, de utroque testamento, de aduentu Christi primo ac se
Abbreviated transcription (Latin):
singła. ita ut omnem meden di cu¬
ram ꝑ ordinem descͥbamus : impoᷤ¬
sibile puto etiam his qͥ saꝑientie ip¬
sius meruerunt archana cognoscere.
Quantum autem nob ꝑ uerbum di
patefactum ẽ. ce bretus exꝑientia po¬
tuit inuenire: illud generali inten¬
tione obseruandum puto: ut sic̃
his qͥb ꝑ distctos in excelso funes
incedere disciplina ẽ. huc uł illuc
declinare discrimen est. & deuiare
aliquantulum quamuis illtid ꝑ¬
exiguum uideatur interitus est. oĩs
autem in eo eis salus ẽ si contentã
& direc̾tam incessꝰ sui lineam tene
res ẽ. Si uero & alus p̾sit: non sibi
& neq his q̃ a dextͥs sunt. neq his
que a sinstris sunt intendendum.
sic̃ & ꝓuerbialis ante sermo p̃monti¬
it. Sufficiat gͦ hec de uitus nr̃is ce
passionib memorasse: ce quicgind
oꝑis ad fun curam a bono pastore depoᷤ¬
cat. ab eoscilicet qͥscđm scripture sen¬
tentiam scient̃ scit animas pecorum

Expanded text:
singula, ita ut omnem medendi cusingula, ita ut omnem medendi curam per ordinem describamus, inpossibile puto etiam his qui sapien- tiae ipsius meruerunt arcana cognoscere. 34. Quantum autem nobis per uerbum dei patefactum est et breuis experientia potuit inuenire, illud generali intentione obseruandum puto: ut sicut his, quibus per districtos in excelso funes incedere disciplina est, huc uel illuc declinare discrimen est et deuiare aliquantulum, quamuis illud peregi­ guum uideatur, interitus est, omnis autem eis in eo salus est, si contentam et directam incessus sui lineam teneares est. si uero et aliis praesit, non sibi et neque his quae a dextris sunt neque illis quae a sinistris sunt intendendum, sicut et prouerbialis ante sermo praemonuit. sufficiat ergo haec de uitiis nostris et passionibus memorasse et quid operis ad sui curam a bono pastore deposcant, ab eo scilicet, qui secundum scripturae sententiam scienter scit animas pecorum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquib ñ irati: & contemnere aliqͦs
rit ingentum. Auos uͦ eurare lenitate
debemꝰ. alios humilitate: coniungen¬
do eis uidelicet nosmecipsos: & unã
eandemq spei regłam pollicendo.
Et alios quidem uincere: ab alus
autem tinci int̾dum melius fuit.
Et alioram quidem ꝓspitatem ⁊ po¬
ttntiam: aliorum autem pauꝑtatem
ae deiect̾ionem collatidare ñnunqͣm
conuenit & amplecti. Nonemm siẽt
u̾tutis &e ignauie ordo se ac species
habet. ut una semꝑ in laude sit. a
lia semꝑ in culpa: ita etiam nr̃e diᷤ¬
cipline ordo deposcit. ut qͦd sanũ
&eutile ⁊ cõmodum ẽ id semꝑ eger
recipiat anmus: uerbi gratia uel
acrtus corripi. ul lentus commone¬
ri. ul ex omnib q̃ supra commemo¬
rauimus alt̃m semꝑ eligere: sed ab
aliis quidem hoc. ab aliis autem
quod contrartum ẽ recipi pocest: ꝓ¬
uduł dempꝰ uł res uł ipsa anmorũ
egricudo ꝑmitct. Uerum umũs a
sermone distinguere &e etplicare ꝑ

Expanded text:
aliquibus non irati et contemnere aliquosaliquibus non irati et contemnere aliquosritingenium; alios uero curare lenitate debemus, alios humilitate, coniun­ gendo eis uidelicet nosmet ipsos et unam eandemque spei regulam pollicendo. et alios quidem uincere, ab aliis autem uinci interdum melius fuit; et aliorum quidem prosperitatem et potentiam, aliorum uero paupertatem et deiectionem conlau­ dare nonnumquam conuenit et amplecti. 33. Non enim, sicut uirtutis et ignauiae ordo se ac species habet, ut una semper in laude sit et alia semper in culpa, ita etiam nostrae disciplinae ordo deposcit, ut quod sanum et utile et commodum est id semper aeger recipiat animus — uerbi gratia uel acrius corripi uel lenius commoneri uel ex omnibus, quae supra commemorauimus, alteram semper eligere-, sed ab aliis quidem hoc, ab aliis autem quod contrarium est recipi potest, prout uel tempus uel res uel ipsa animorum aegritudo permittit. uerum uniuersa sermone distinguere et explicare per
Abbreviated transcription (Latin):
nib argui: aliis secretiꝰ commoneri.
Nonnulli etenim monita secretiora con¬
temnunt: erubes cunt uͦ publicam
notam. Alii uͦ publice contienti impti¬
dentiores fiunt. secrece increpationiᷤᷤ
ministerium uenerantes: &e obedienti¬
am sui uelut. quoddam munꝰ honesto
ac sedulo officio retͥbuentes. Aliorum
conuenit obsertiariomnia diligentiꝰ.
&e tisq ad minimum discuti: corum p̃¬
cipue qͥdum malastia arte quadam
celare se putant. erigunt᷑ aduersum
cet̃os &e inflantur. Auiorumuͦ oportet
ĩnulla pt̃ire. ut uidentes tanquam ñ
uidisse. &e atidientes tanqmn ñ audis¬
se uideam᷑. scđdm ꝓuerbii sententiam:
utine ad condemptum ultimum ue¬
mant ꝓ increpationem. qͥ fortassis e¬
rubescunt culpas extendere ac mul¬
diplicare. donec eas ignorariputant:
audaces uͦ & p̃cipites effieruntur. cũ
eis ultimum enĩdationis atq tiicũ
remedium interrupta fuerit u̾ccun
cdia. Int̾dum etiam irasci debemus

Expanded text:
nibus argui, aliis secretius commo- neri. nibus argui, aliis secretius commo- neri. nonnulli etenim monita secretiora contemnunt, erube- scunt uero publicam notam; alii autem publice conuenti inpuden­ tiores fiunt secretae increpationis mysterium uenerantes et oboedientiam sui uelut quoddam munus honesto ac sedulo officio retribuentes. 32. Aliorum conuenit obseruari omnia diligentius et usque ad minimum discuti, eorum praecipue qui, dum mala sua arte quadam celare se putant, eriguntur aduersum ceteros et intlalltur; aliorum uero oportet nonnulla praeterire, ut uidentes tamquam non uidisse et audientes tamquam non audisse uideamur secundum prouerbii sententiam, uti ne ad contemptum ultimum ueniant per increpationem, qui fortassis erubescunt culpas extendere ac multiplicare, donec eas ignorari putant, audaces uero et praecipites efficiuntur, cum eis ultimum emendationis atque unicum remedium interrupta fuerit uere- cundia. interdum etiam irasci debemus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ hoc non omnib eadem mecti¬
camenta conducunt. s alitis alio
indiget. uł medicam̃to. tiel cibo uł
potu. & singłis diuersa conueniũt
Ita etiam animas diuersus ac uarie
compositus sermo curabit. Et e¬
runt m testes horum illi ipsi qͥ passi st̃:
qͦd alios qͥdem sermosolus emendat:
alios exempla conuertunt. Nonntil¬
li stimulis incitandi. alii frens in¬
hibendisunt : ꝓ eo quod tardiores¬
funt. alii & pigri ad opus bonum.
qui utiq competent̃ sermonũ uer¬
berib excitant᷑: alii uͦ feruentes sp̃y
nimitm concitati mensuram equi¬
tatis excedunt. uelut cum generosꝰ
&e ferindꝰ pullus. ⁊ iugi adhuc noti¬
catis imꝑatiens. ultra definita metaꝵ
spacia cursu lascituore diffundituꝵ:
quos utiq refrenans & reuocans ad sta
finit: aliis uituꝑari: utraq tamen
sim tempore ꝓferant᷑. Auoqum mag̃¬
ꝓlata importune nocuerunt. Alios
consolatorius sermo correxit: alios
increpatio: & aliis conuente coram om¬

Expanded text:
pter hoc non omnibus eadem medicamenta condu­ cunt, sed alius alio indiget uel medicamento uel cibo uel potu et singulis diuersa conueniunt. ita etiam animas diuersus ac uarie conpositus sermo curabit. et erunt mihi testes horum illi ipsi qui passi sunt, quod alios quidem sermo solus emendat, alios exempla conuertunt, nonnulli stimulis inci­ tandi, alii frenis inhibendi sunt pro eo quod tardiores alii et pigri sunt ad opus bonum — qui utique conpetenter sermo­ num uerberibus excitantur —, alii uero feruente spiritu nimium concitati mensuram aequitatis excedunt, uelut cum generosus et feruidus pullus et iugi adhuc nouitatis inpatiens ultra definita metarum spatia cursu lasciuiore diffunditur; quos utique refrenans et reuocans ad statfuit, aliis uituperari, utraque tamen si in tempore proferantur, alioquin magis inportune prolata nocuerunt. alios consolatorius sermo correxit, alios increpatio, et aliis conuenit coram om
Abbreviated transcription (Latin):
talis ptigna q̃ deo ꝓrium facit: qͣ
pax illa q̃ separat a deo. ꝓpt̃ta enim
&e mansuectim bellatorem iubet esse
sp̃c sc̃s. Non gͦ de huiꝰcemodi bellato
rib dico: in quorum numero me qͦ
cupio intieniri. S sunt quidam qͣ
ingentes rixas mouent ex rebtis uł
s humanis motib incitati. Hi qm
plurimos asciscunt in sanie fcie soci¬
os. dum contentiomi atq insolentie
sue magnificum &e uenerabile õib
fidei nomen imponunt: fectissime
intentionis sue catisam. honestissi¬
mi huiꝰ uocabuli specie colorantes
mus fictuciam dicenti: qͥa oderunt
nos gratis. S &e ipsi nrõrum popło
sum quempiam de sacerdotib uel
minist᷑s dei culpabile uel reprehen¬
sibile. ab istis qui sripra dorsam nr̃m
fabricant᷑ atidierint: tanquam ꝓ
honestate aut religione ammi fcu.
execrabiliꝰ quod crtminat᷑ accipiuñ:¬

Expanded text:
talis pugna quae deo proximum facit quam talis pugna quae deo proximum facit quam pax illa quae separat a deo; propterea enim et mansuetum bellatorem inbet esse spiritus sanctus. non ergo de huiuscemodi bellato­ ribus dico, in quorum numero me quoque cupio inueniri. 83. Sed sunt quidam qui ingentes rixas mouent ex rebus uel sed humanis motibus incitati. hi quam plurimos adsciscunt insaniae suae aocios, dum contentioni atque insolentiae suae magnificum et uenerabile omnibus fidei nomen inponunt foedissimae inten­ tionis suae causam honestissimi huius uocabuli specie colo­ rantes.mus fiduciam dicendi quia oderunt nos gratis. sed et ipsi nostrorum populo sum quempiam de sacerdo­ tibus uel ministris dei culpabile uel reprehensibile ab istis qui supra dorsum nostrum fabricantur audierint, tamquam pro honestate ac religione animi sui exsecrabili
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ.factꝰ est sacerdos fic̃ popłs:
qͦdaliqñ in maleticti loco dicebat᷑.
Aut fortasse trulgꝰ quidem ignobile.
ae imꝑttum tirgetur his malis: nobi¬
liores u quiq in popło & tiastiores
aliter agunt. Quin immo isti etiam
manifestiꝰ & uialidtus imꝑtignant
sacerdotes. S fortasse qm etiam isti
scłi homies funt. adhuc iccirco hec
faciant: continentes tͦi nr̃i & in hoc ip¬
fum ut dicunt uacantes deo. quietiꝰ
agant. Isti tiero etiam aꝑtum bellum
& certam̃ impudens aduierftim sacer¬
dotes gerunt: eo magis qͦ specie reli¬
giosi habitꝰ facilius eis credi a utilgo
etiam caltimimantib potest: p̃cipue
cum de fide. que ẽ fumma rerum q̃¬
stiones mouent. Non ilos dico. de qͦ
numero ẽẽ etiam ego opto. & desidero
unus ex ipsis fieri: quu integro ce sano
ꝓposito certamen ꝓ ueritate fuiscipi¬
unt: qͥ profide dei ceruices suas. etã
ammas ponunt. ¶elior est enm

Expanded text:
dictum est: factus est sacerdos sicut populus, dictum est: factus est sacerdos sicut populus, quod aliquando in maledicti loco clicebatur. aut fortasse uulgus quidem ignobile et inperitum urguetur his malis, nobiliores uero quique in populo et uastiores aliter agunt. quin immo isti etiam mani- festius et ualidius inpugnant sacerdotes; sed fortassis, quoniam etiam isti saeculi homines sunt adhuc, idcirco haec faciant, continentes uero nostri et in hoc ipsum, ut dicunt, uacantes deo quietius agant. isti uero etiam apertum bellum et certa­ men inpudens aduersum sacerdotes gerunt eo magis quo specie religiosi habitus facilius eis credi a uulgo etiam calum- niantibus potest, praecipue cum de fide, quae est summa rerum, quaestiones mouent. non illos dico, de quorum numero esse etiam ego opto et desidero unus ex ipsis fieri, qui integro et sano proposito certamen pro ueritate suscipiunt, qui pro fide dei ceruices suas et animam ponunt; melior est enim
Abbreviated transcription (Latin):
in ammtratione habentur. Ignos¬
cimus autem omnia facile &e liben¬
sicut ab initio cum mundꝰ ñdum
erat pordinem suum speciesq dis¬
positus: s cum erant confusa oĩa
&e incomposica. & potentem manũ¬
conditoris uirtutemꝰ poscebant. Su¬
mus cͦ uelut in nocturno quodam
plio. periguo lune lumine utentes:
cipso intdum int̾uenientib assidui¬
is nibib obfciscato. Dociorum & ho¬
stram agnitio nulla ⁊ nulla disc̾tio:
uł sic̃ innauali certamine cum et
uentorum rabies ꝑtirget. & fluctiũ
estꝰ accollit᷑. impulsiones contorum re¬
sultant. clamor nauticꝰ intonat.fra¬
gornatuum concreꝑat. uulneratoꝵ
gemitꝰ. & aeris ipsiꝰ confundit um¬
uersa mugitus: & nec turtuti tempꝰ
nec conzilio locꝰ est:ita uos qͦ miser¬
mus inuucem & lantamꝰ ⁊ scilicet ut
ab inuioem consumam᷑. S fortasse
plebs quidem ita ẽ: sacerdotes uͦ alit̃
Immo uͦ illud mͥ nc̃ iidet᷑ impleri qͦd

Expanded text:
in admiratione habentur. ignosin admiratione habentur. ignoscimus autem omnia facile et libensicut ab initio, cum mundus nondum erat per ordinem suum speciesque dispositus, sed cum erant confusa omnia et inconposita et potentem conditoris manum uirtutemque poscebant. sumus ergo uelut in nocturno quodam proelio perexiguo lunae lumine utentes et ipso interdum inter­ uenientibus adsiduis nubibus obfuscato — sociorum et hostium agnitio nulla, nulla discretio — uel sicut in nauali certamine cum et uentorum rabies perurguet et fluctuum aestus adtollitur, inpulsiones contorum resultant, clamor nauticus intonat, fragor nauium concrepat, uulneratorum gemitus et aeris ipsius confun­ dit uniuersa mugitus et nec uirtuti tempus nec consilio locus est, ita nos quoquemus inuicem ac laniamus, scilicet ut ab inuicem consumamur. 82. Sed fortassis plebs quidem ita est, sacerdos uero aliter. immo uero illud mihi nunc uidetur inpleri quod
Abbreviated transcription (Latin):
nos tam̃ scã nr̃a conculcant. Apumꝰ
gͦ omnrib ñ portas iusticie. s male¬
dicendi. & obtrxctandi aditcm. at¬
q insolentie uiam ⁊ &e illos solos ob¬
timos tudicamus. non qui ne uer
bum qͥdem ociosum de ore ꝓtule¬
rint ꝓpt̃ timorem łi. s quicunq
potuerint de fũib latiꝰ &e acerbiꝰ
obtrec̾tare: uł certe. qui subtiliter
&e figuralit̃ momorłint. &e sub lin¬
gua scia pofu̾nt laborem ce dolorẽ.
ce tienenum aspidum fu̾it stib labi¬
is eorum. Obsertiamus inuicem di¬
ligenter non nr̃a s aliena peccata:
non ut plangamꝰ. s ut imputemꝰ
ce exprobremꝰ: necut curemꝰ. s ut
amplius uulneremtis. Malos aũ
ce bonos ñ ex morib neq ex conũ¬
satione s ex partib iudicamtis :
ce ea q̃ placebant hodie in aliguo.
crastino si fcnt partis alt̾ius displi¬
cebunt. & qui laudabat᷑ hesterno.
culpabicur hodie. Tum uero ea q̃
apud alios culpantur: apud nos

Expanded text:
nos tamen sancta nostra conculcant. aperuimus nos tamen sancta nostra conculcant. aperuimus ergo omnibus non portas iustitiae sed maledicendi et obtrectandi aditum atque insolen- tiae uiam. et illos solos optimos iudicamus, non qui ne uer­ bum quidem otiosum de ore protulerint propter timorem dei, sed quicumque potuerint de fratribus latius et acerbius obtrec- tare uel certe qui subtiliter et figuraliter momorderint et sub lingua sua posuerint laborem et dolorem, et uenenum aspidum fuerit sub labiis eorum. 80. Obseruamus inuicem diligenter non nostra sed aliena peccata, non ut plangamus sed ut inputemus et exprobremus, nec ut curemus sed ut amplius uulneremus. malos autem et bonos non ex moribus neque ex conuersatione sed ex partibus iudicamus, et ea quae placebant hodie in aliquo, crastino, si fuerit partis alterius, displicebunt, et qui laudabatur hesterno culpabitur hodie. tum uero ea quae apud alios culpantur apud nos