comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
phemus. & dicat qualis ẽ qui irascit᷑ cum scriptũ sit. iracun¬
dia uiri insticiam di ñ oꝑat᷑: Calumpniet᷑ isto mͦ & apł̃o
dicenti. Numquid iniquus d̃s qui infert iram÷ Iã porro si
quisꝙͣ diceret confundet᷑ xp̃c. &e hoc eo tempore q̃ uidicaturꝰ
ẽ inuos &e mortuos. quis cum xpianus patient̾ andiret:. Ca¬
men in euangłio. qui me inquit confusus fuerit ⁊ mea u̾ba
in generatione ista adultera & peccatrice. & filius hominis
confunda eum cũ uen̾it ingła patris sui cum angłis scĩs. Cur
autem orantes dicimus. sc̃ificet᷑ nomen tuum si semꝑ ẽ sc̃m
nisi quia uerum ẽ. ⁊ qͦd scriptum ẽ de quib dam. quia pol¬
luerunt nom̃ d̃ni di sui÷ Et cur diccum ẽ dño. mem̃to
me dum uen̾is in regnum tuum. si nil obliuscit᷑. nͥ qi non
insipient᷑ s intelligent᷑ ei dr. obliuisceris inopiam nr̃am.
&e tribulationẽ nrãm: Eigo & scient̾ nescit. & qͦd semper
sciuit aliquando cognoscit. & cum extinguitur a negantib

Expanded text:
est qui irascitur, cum scriptum sit, Iracundia viri, justitiam Dei non operatur ? Calumnietur isto modo et Apostolo dicenti, Numquid iniquus Deus qui infert iram ? Jam porro si quisquam diceret, Confundetur Christus, et hoc eo tempore quo judicaturus est vivos et mortuos; quis eum christianus patienter audiret? Tamen in Evangelio, Qui me, inquit, confusus fuerit, et verba mea, in generatione ista adultera et peccatrice, et Filius hominis confundetur eum cum venerit in gloria Patris sui cum Angelis sanctis . Cur autem orantes dicimus, Sanctificetur nomen tuum , si semper est sanctum; nisi quia verum est et quod scriptum est de quibusdam, quia polluerunt nomen Domini Dei sui ? Et cur dictum est Domino, Memento mei cum veneris in regnum tuum , si nihil obliviscitur; nisi quia non insipienter, sed intelligenter ei dicitur, Oblivisceris inopiam nostram et tribulationem nostram ? Ergo et scienter nescit; et quod semper scivit, aliquando cognoscit; et cum exstinguitur a negantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri aliquid qͦd digne de dõ dici possit: s plurima &
pene omĩa nos de illo dr̃e loquendi necessitate. quȩ mag̃
homines ex hominib metiunt᷑. Sic̃ autẽ de illo intelli
genda sunt: uix a paucis & sp̃italib intelligunt᷑. Propt̾
qͦd ꝓuidentissime scriptura diuina de illo ineffabili
loquens. ad quedam cẽ u̾ba descendit. quȩ iã hominib
& ipsis carnalib cum de dõ sermo ẽ. uident᷑ absurda &
indigna. ut cum tim̃tur ista sic accipi. quomͦ in hominib
solent. & discutiunt᷑ quemadmodum de do bñ accipi possii.
ibi discant᷑ &̃ illa quȩ humanis sensib in eisoem scͥpturis¬

Expanded text:
inveniri aliquid quod digne de Deo dici possit; sed plurima et inveniri aliquid quod digne de Deo dici possit; sed plurima et pene omnia nos de illo dicere loquendi necessitate, quae magis homines ex hominibus metiuntur, sicut autem intelligenda de illo sunt vix a paucis et spiritualibus intelliguntur. Propter quod providentissime Scriptura divina de illo ineffabili loquens ad quaedam etiam verba descendit, quae jam hominibus et ipsis carnalibus, cum de Deo sermo est, videntur absurda et indigna: ut cum timentur ista sic accipi, quomodo in hominibus solet, et discutiuntur quemadmodum de Deo bene accipi possint, ibi discatur etiam illa qu
Abbreviated transcription (Latin):
faccum p̾dicans ait. Ab ortu solis usq ad occasum glorifi¬
catum ẽ nomen meũ ingentib. & in omĩ loco incensũ
osfrtur nomini meo & hostia pura. quia magnũ est
nom̃ meum in gentib. Non enim sic̃ hominem penitet
dm̃: s sicut dm. quẽ ad modum ñ sic̃ homo irascit᷑. nec sic̃
homo miseret᷑. nec sicut homo zelat. s omĩa sic̃ d̾s̃. Peniten¬
tia dĩ ñ c̃ post errorẽ. Ira dĩ ñ ht̃ ꝑturbati animi ardorem.
Miscdđ̃ia dĩ: ñ ht̃ compatientis miserum cor: unde in latina
lingua nom̃ accepit. Zelus di: ñ hc̃ m̃tis liuorẽ. S penitñ¬
tia dĩ dđr. rerum in euis potestate constitutarũ hominib
inopinata mutatio. Ira dĩ: c̃ uindicta peccati. Miscdia dĩ:
ẽ bonitas opitulandi. Lelus dĩ ẽ ꝓuidentia. qua ñ sinit
eos qͦs subditos ht̃. impune amare qͦd ꝓhiba. Unde iste
qͥ tam loquacit̾ exagitauit d̃i penitentiã: discat pͥmo uyx

Expanded text:
factum praedicans ait, Ab ortu solis usque ad occasum glorififactum praedicans ait, Ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nominomen meum in gentibus. 40. Non enim sicut hominem poenitet Deum; sed sicut Deum: quemadmodum non sicut homo irascitur, nec sicut homo miseretur, nec sicut homo zelat; sed omnia sicut Deus. Poenitentia Dei non est post errorem: ira Dei non habet perturbati animi ardorem: misericordia Dei non habet compatientis miserum cor, unde in latina lingua nomen accepit: zelus Dei non habet mentis livorem. Sed poenitentia Dei dicitur, rerum in ejus potestate constitutarum hominibus inopinata mutatio: ira Dei est vindicta peccati: misericordia Dei est bonitas opitulandi: zelus Dei est providentia, qua non sinit eos quos subditos habet, impune amare quod prohibet. Unde iste qui tam loquaciter exagitavit Dei poenitentiam, discat primo, vix
Abbreviated transcription (Latin):
ñ offerendum toti orbi t̾rarum. Dĩ autẽ uiratio. incre-¬
dulorum ẽ increpatio. & qͦd dm̃ ñ penitebit significatio est
quia hoc sacerdotium ñ mutabit᷑. Mutauit quippe sacerdo¬
tium scđ̃m ordinem aaron:. Unde alius ꝓpb̃a dic̃ ad eum
qͦd ẽ scãm ordinem aaron. Cur autem hoc ñ accipiat ad¬
dit ⁊ dic̃. quia ab ortu solis usq ad occasum. glorificatũ
ẽ nomen meum in gentib. ⁊ in omĩ loco incensum of¬
ordinẽ melchisedech. Incensum enuim qͦd ẽ grece thimiama
sic̃ exponit iohannes in apocalipsi: orationes sunt sc̃oꝵ.
Ds̃ quippe ille sic̃ canitur in psalmo. qui uocauit terrã
a solis ortu usq ad occasum. cui t̾rȩ idest cui popło diffu¬
so ab ortu solis usq ad occasum diceret. ñ accipiã de do¬
mo tua uitulos. immola dõ sacrificium laudis. ipse per
hunc ꝓpħam qͦd certissime futurum erat. iam uelut

Expanded text:
nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio increnunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit ad eum quod est secundum ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, adtris, quia ab ortu solis usque ad occasum nomen meum gloriosum est in gentibus: et in omni loco incensum ofordinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes in Apocalypsi, orationes sunt sanctorum . Deus quippe ille, sicut canitur in Psalmo, qui vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; cui terrae, id est, cui populo diffuso a solis ortu usque ad occasum, diceret, Non accipiam de domo tua vitulos; immola Deo sacrificium laudis : ipse per hunc prophetam quod certissime futurum erat jam velut
Abbreviated transcription (Latin):
bat in umbris sacrificiorum. quib significabat᷑ singłare
p̃dictum ẽ. Audi popłs meus & loquar tͥ isrł & testifica¬
bor tͥ. & cȩt̾a quȩ iam supra cominemoraui. De huiꝰ enĩ
domo ñ accipit uitulos: neq de gregib eiꝰ hircos. Iste immo¬
lat dõ sacrificium laudis. ñ scđm ordinẽ aaron. s scđm
ordinem melchisedech. Qod in eo psalmo positum ẽ. quẽ
iuideis respondentib xp̃m ẽẽ filium dauid. qͦd solum de il¬
lo carnalit̾ nouerant. quomͦ eum dauid in spũ dixerit
dñm. Cunc enim huius psalmi coininemorauit exordiũ.
Dix̃ dñs dño meo sede a dextris meis. donec ponã inimi¬
cos tuos scabellum pedum tuorum. Ibi quippe ⁊ hoc dic
tum ẽ. Iurauit dñs & ñ penitebit cum. tu es sacerdos in et¬
num scđm ordinem melchisedech. Nouetunt qui leguis
quid ꝓtulerit melchi sedech: quando bñoixit abraham.
Isi iam sunt participes eius. uident tale sacrificium

Expanded text:
bat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare bat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare dictum t caetera, quae jam supra commemoravi. De hujus enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in eo psalmo positum est, quem Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc enim hujus psalmi commemoravit exordium: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellutum est: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
ficia dampnarent᷑. uł tamꝙͣ demoniis immolata naloñ
de te sacerdoti. & offer munus qͦd p̃cepit moyses intestimo¬
nium illis. Nondum enĩ dederat ꝓ sacrificiis illis om̃ib
sui corporis sacrificium. ñdum suscitauerat sui corporis
templum. nec de illo templo eiciens eos qui boues & colum¬
bas uendebant. diceret. Domus mea domus orationis uoca¬
bitur. uos autem fecistis illam speluncam latronũ. Sant¬
de apocriphis iste posuit testimonia: quȩ sub nominib
apłorum andreȩ iohannisq conscripta sunt. Quȩ si illo¬
rum eẽnt: recepta eẽnt ab eccła. quȩ ab illorum ttporib
ꝑ cp̃oꝵ sucesiones legitimas ulq ad ur̃a ⁊ deneps
tmpora ꝑscucrat. e immolat dõ in corpore xp̃i sacrifi¬
cium laudis. ex quo d̃s oõrum locutus uocanit terram a
solis ortu usq ad occasum. Hec quippe ȩccła ẽ isrł scd̃m
sp̃m. a quo distinguitur ille isrł scđ̾m carnem. qui seruie¬

Expanded text:
ficia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo ficia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo de te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . Nondum enim dederat pro sacrificiis illis omnibus sui corporis sacrificium, nondum suscitaverat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas vendebant, diceret: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis illam speluncam latronum . CAde apocryphis iste posuit testimonia, quae sub nominibus apostolorum Andreae Joannisque conscripta sunt. Quae si illorum essent, recepta essent ab Ecclesia, quae ab illorum temporibsuccessiones certissimas, usque ad nostra et deinceps tempora perseverat, et immolat Deo in corpore Christi sacrificium laudis, ex quo Deus deorum locutus vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum. Haec quippe Ecclesia est Israel secundum spiritum; a quo distinguitur ille Israel secundum carnem, qui servie
Abbreviated transcription (Latin):
nem. ñne qui de sacrificiis manducant socii sunt altaris.
ut intelligerent ita se iam socios ẽẽ corporis xp̃i. quẽad.¬
modum illi socii sunt altaris: ⁊ quia ut hoc diceret ab
idolatria ꝓhibebat. unde locus iste sermonis ei. sic comire¬
moraui sumpsit exordium. ne putarent idõ ñ ẽẽ curan¬
dum si de satrificiis ederent idolorum. ꝙ idolũ nichi.
existimantes sibi hec uelut suꝑflua ñ nocere. c̃firmant
quidẽ & ipse nicħ eẽ idolum. Nec id̃o se ista ꝓhibe qu
idolis unmolant quȩ ñ hñt sensum. s qr quȩ imiolas
inquit idest idolorum cultores. demoniis &e ñ dõ immo¬
lant. Nolo uos socios demonioꝵ fieri. Istum sensum u̾tas
ipsa declarat. quia in templo cui seruiebat carnalit̾ iscl
ñ utiq idolum colebat᷑. Nam si sacrificia quȩ in illo t̃plo
scđm ueterem legem offerebantur dõ. tanꝙͣ idolorum sacti¬

Expanded text:
nem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? nem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corporis Christi, quemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem Legem offerebantur Deo, tanquam idolorum sacri
Abbreviated transcription (Latin):
ficri. Eos quippe ab idolatria ꝓhibebat. ꝓptꝰ qͦd eis ostende
uoluit ita illos fieri socios demoniorum. si idolotita sacrifi¬
cia manducauerint. quomͦ isrł carnalis socius erat altaris.
in templo. qui de sacrificiis manducabat. Id̃õ quippe ad.¬
didit carnalit̾ uł scđ̃m carnem. quia ẽ isrł spiritalites¬
uł scđm sp̃m. qui uet̾es umbras iam ñ sequit᷑ s camcmn¬
sequentẽ quȩ illis umbris p̃cedentib significata ẽ u̾itatẽ.
Hinc enim cepit. ut hoc diceret: ꝓpt̾ qͦd di lectissimi mͥ.
fugite ab idolorum cultura. Ocinde secut᷑. ostendit ad qͥd
sacrificium iam debeant ꝑtinere. dicens quasi prudenti¬
bus dico. uidicate uos qͦd dico. Calix bñdictionis quem
bñdicimus. ñne cõmunicatio ẽ sanguinis xp̃i: Panis quẽ
frangimus. nͥne cõmunicatio ẽ corporis dm̃iꝰ Qa unus pa-¬
nis unum corpꝰ multi sumus. om̃s enim de uno pane par

Expanded text:
fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo quippe addidit, carnaliter, vel, secundum carnem; quia est Israel spiritualiteum spiritum, qui veteres umbras jam non sequitur, sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. Hinc enim coepit, ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio est sanguinis Christi? Panis quem frangimus, nonne communicatio corporis Domini est? Quia unus panis, unum corpus multi sumus; omnes enim de uno pane et d
Abbreviated transcription (Latin):
quid: S quia quȩ uninolant: demoniis & ñ dõ immolans.
Nolo uos socios demoniorum fieri. Potuit autẽ accidere. uit
scdm int̾pretationum uarietatẽ ñ in reb s in u̾bis qͦd ego
dixi scm carnem. alii codices habeant carnalit̾. I qͦd ego
dixi. qui de sacrificiis manducant: aliqui habeant. edunt
hostias. qͦd ipse posuit. Lqͦs ego. socii sunt altaris: habeant
aliqui. participes sunt altaris Et qͦd posui. quid gͦ dico quia
idolis immolatum ẽ. aliquid minus ille posuerit. aut mi¬
nus codex eiꝰ habuerit. & idõ tantummͦ posuit qi idolũ ẽ
aliquid. Qod uͦ sequit᷑. multũ ad rẽ ꝑtinet: quia id aliter
sacrificant. quasi om̃s qͥ sacrificant ñ sacrificent nͥ demo-¬
nib. ñ enim ait apłs qui sacrificant. s quȩ sacrificant.
uł sic a me positum ẽ immolant. illi scilicet qui idola
colunt. quȩ sacrificant. demoniis &e ñ oõ sacrificant. siue
immolant. & ido subiunxit. nolo uos socios demoniorum

Expanded text:
daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Potuit autem accidere, ut secundum interpretationum varietatem non in rebus, sed in verbis, quod ego dixi, secundum carnem; alii codices habeant, carnaliter: et quod ego dixi, qui de sacrificiis manducant; aliqui habeant, edunt hostias; quod ipse posuit: et quod ego, socii sunt altaris; habeant aliqui, participes sunt altaris: et quod ego posui, Quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid? minus ille posuerit, aut minus codex ejus habuerit; et ideo tantummodo posuit, quia idolum est aliquid. Quod vero sequitur multum ad rem pertinet, quia id aliter sacrificant: quasi omnes qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait Apostolus, Qui sacrificant; sed, quae sacrificant; vel, sicut a me positum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant, daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immolant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum
Abbreviated transcription (Latin):
nem: Et hoc quidem testimonium &ͦ iste posuit: pro¬
hibens cum ad quem scribit aliis ꝓpħis cređe de xp̃o
credo ñ arbitratur propħas fuisse uideorum: s cuius libae
eos fuisse gentis opinetur. Cur sibi ñ aduertit. qͦd ante ꝓ¬
miserat ꝑ propħas suos: ꝑ quos lib& enim ꝓpħas suos
si ante ꝓmisit euangłium de filio suo. quid ẽ qͦd iste dic̃
scm ac diuinum sp̃m suꝑ terram ñ fuisse ante salua¬
toris aduentum: Et tam̃ isti unde potuerunt ẽẽ pro¬
phetȩ annuntiantes xꝑm ex semine dauid scđ̃m carnẽ.
nisi cuius gentis erat ipse dauid. de cuius semine xp̃c
a propħis d̃i ꝓmissus ẽ ẽẽ uenturus: S lex inquit ꝑ
moysen data ẽ: ueritas autem ab iħu xp̃o ẽ. Non ita¬

Expanded text:
 Et hoc quidem testimonium etiam iste posuit, prohibens eum ad quem scribit aliis Prophetis credere decredo non arbitratur Prophetas fuisse Judaeorum. Sed cujuslibet eos fuisse gentis opinetur, cur ibi non advertit, Quod ante promiserat per Prophetas suos? Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Evangelium de Filio suo, quid est quod iste dicit sanctum ac divinum Spiritum super terram non fuisse ante Salvatoris adventum? Et tamen isti unde potuerunt esse prophetae, annuntiantes Christum ex semine David secundum carnem, nisi cujus gentis erat ipse David, de cujus semine Christus a Prophetis Dei promissus est esse venturus? 10. Sed Lex, inquit, per Moysen data e
Abbreviated transcription (Latin):
t̾mino reficit᷑ lectoris intentio: sicut labor uiatoris hos¬
pitio. Explicit lib̃ primꝰ. Incipit .iiͦ. eiusdem de
AM nunc ca discutienda sunt: quȩ iste eodem¬
de noui testam̃ti libris suffragari sͥ arbitrat᷑ adu̾sus
dempnau̾int. Qod gͦ ꝓfanas & aniles fabulas & genea¬
logias infinitas appellasse apł̃m existimat diuma eloqͥa
legis & ꝓpħarum. quia dixit ꝓfanas & aniles fabulas
deuita. & alio loco. ne intendas fabulis iuoaicis. & genca¬
logus infinitis. quȩ questiones prestant magis ꝙͣ eorfi¬
cationem. quis ita nisi hereticus multũ cecus erraret:
Cur enim hoc apłs ñ fecit. si has eẽ aniles fabulas
uidicauitꝰ Cur dicit ad galathas. dicite mͥ sub lege uo¬
lentes eẽ. legem ñ audistisꝰ Scriptum ẽ enum qͦd abra¬
ham duos filios habuit. unum de ancilla. & unũ de

Expanded text:
termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hostermino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitiam nunc ea discutienda sunt, quae iste de Novi Testamenti libris suffragari sibi arbitratur adverdemnaverint. Quod ergo profanas et aniles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetarum, quia dixit, Profanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non fecit, si has esse aniles fabulas judicavit? Cur dicit ad Galatas, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filio
Abbreviated transcription (Latin):
salubrẽ uolens importare terrorẽ. ñ curauit insipientiᷤ
errorem. quãuis eius p̾uderet horrorem: Dis autẽ istoꝵ
spitalem nouit horrere animȩ feditatẽ. cũ uelut sua
quadã fame atq egestate compellit᷑ comede quȩ de suis
carnalib cogitationib tamꝙͣ de femorib exeunt: Nã
illius maledicti qͦd iste uelut turpe reprehendit: r̃arꝰ
effectꝰ ẽ. Uix enim aliquando tam magnũ ẽ flagel¬
lum famis: ut ad nefanda illa compellat. Ista uͦ fame
qua miseroꝵ animȩ in opes u̾itatis. ea pro u̾itate come¬
dunt. quȩ carnalib sensib pariunt. usq quaq plena
st̃ omĩa. tanto infelicius quanto nocet amplius ⁊ hor¬
ntur minus. S puto me uni librs illius quẽ misistiᷤ.
nr̃o non uno ne nimium ꝓlixis sit. respondere debere.
Proide hic faciamus huius finem: ut ex his quȩ discuti¬
enda restant. alius inchoet᷑. Nescio quo enim mͦ. ita libri

Expanded text:
salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat: ista vero fame, qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, tanto infelicius, quanto nocet amplius, et horretur minus. 53. Sed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere: proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ qui loquente xp̃o de sacram̃to corporis & san¬
guinis sui dixerunt: durus ẽ hic sermo. quis pot᷑ eum au¬
dire: Hisi qͦd excusabiliores sunt qui uerba diuina ꝗͦ
ñ intelligebant. horrebant. ñ in maledictione s in bndicti¬
one horribilia ñ ferentes. Mirum enim ñ ẽ : si maledictũ
quando audit᷑ horret᷑. Hec exigendum ẽ ut uͥbis ñ horrenẜ¬
dis dicat᷑: qͦd ad hoc dr. ut ab exhorrente timeat᷑. Dñs aũ
talia dicebat: quȩ amari p̃ciꝑet ñ timeri. & tam̃ quȩ in¬
fidelitas sufferat. Caro mea uere ẽ cib. ⁊ sanguis meus
uere ẽ potꝰ. & nisi manducaueritis carnẽ meã. & bib̾itis
sanguinẽ meum. ñ habebitis uitam in uob̃. Sigͦ dĩ sapi¬
entia u̾bis sacram̃to congruis pascens animã credentem.
ñ curauit insipientiã nauseantẽ. quantoniag̾ eadẽ ipsa
sapientia. ubi locus & tempus timoris fuerat ñ amoris.

Expanded text:
hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanhominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt, qui verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur, ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere potus est; et, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo Dei Sapientia, verbis sacramento congruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris,
Abbreviated transcription (Latin):
dici morte affricani castratam eẽ rẽ publicã.S si hoc uer¬
bum ipse qͦo uitari uolebat. ut uitandum ostenderet non
uitauit. & qͦd dici noluit caictꝰ ẽ dic̾e. quanto magis res quȩ
u̾bo codem recte significatur. ut ab audiente possit intel¬
ligi suo u̾bo enuntiat᷑ : atq ut ad illud redeamus qͦd iste
in deuteronomio rep̃hendit. si cicero uir eloq̃ntissi mꝰ & uer¬
borum uigilantissimus appensor & mensor. qͦd dici no¬
luit dixit ne diceret᷑. quanto meliꝰ d̃s magis moꝵ ꝙͣ uer¬
borum pulchritudinẽ querens atq munditiam. turpe
aliquid ñ turpit̾ s minacit̾ dixit. ut hoc horreret᷑. ne
aluid conmitteret᷑. propt̾ qͦd ad illa quȩ horroris audi¬
re ẽ ueniret᷑: Et tamen cũ legit᷑. aures infidelitas clau¬
dit. au̾tit faciem. exasꝑat uultum. linguã uibrat. blas¬
phemias iaculatur. Uidete si ñ sunt isti ex illo genere

Expanded text:
dici, morte Africani castratam esse rempublicam . Sed si hoc verdici, morte Africani castratam esse rempublicam . Sed si hoc verbum ipse quod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne illud committeretur, propter quod ad illa quae audire horroris est, veniretur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere
Abbreviated transcription (Latin):
dicto arguit uanitas: s turpe ñ ẽẽ quib dam reb tur¬
pib nominatis. cauendam ostende turpitudinẽ mise¬
ricors indicat u̾itas. & uecors uincit᷑ uanitas. Nã de t᷑pi
maledicto potest a u̾bosis impiis reprehendi & apłs ꝑaułꝰ
ubi ait. Utinam & abscidant᷑. qui uos conturbant. Od
& si bene intelligentib bñdictio magis apparet. ut fi¬
ñ debuerit iem honestam turpi u̾bo enuntiare. Possunt
& ipsum dñm: qui eusoem c̾tinentiȩ donũ comm̃dans ait.
Sunt qui se ipsos castrauert̃ ꝓpt̾ regnum celoꝵ. Legunt
quippe isti litceriones. sic enim potiꝰ ꝙͣ litterati appellan¬
di sunt: q legnoo litteratos nich saꝑe didicert᷑. legunt
g̾ apud ciceronem tale aliquid. unde sͥ indeant᷑ docte xp̃i
u̾ba culpare. ꝑditi poti ꝙͣ ꝑiti. Ille namq cum docere in
translatione u̾boꝵ obscenitatẽ eẽ uitandam: nolo inquit

Expanded text:
dicto arguit vanitas: sed turpe non esse, quibusdam rebus turdicto arguit vanitas: sed turpe non esse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut finon debuerit rem honestam turpi verbo enuntiare. Possunt et ipsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquid, unde sibi videantur docte Christi verba culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in translatione verborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
let s facit qͥo turpit̾ liba. & euis cui talia iudicia dis¬
plicent. uerba insana contempnit: quia & in ipso pęnã
pharaonis. hoc ẽ indurati cordis agnoscit. Si enim qͦsoã
qui ñ ꝓbauerunt đm hab̾e in noticia. tradidit d̾s in
reprobam mentem. ut faciant quȩ ñ conueniunt. quid
mirum si & istum qui diuina blasphemat eloquia. tra¬
didit d̾s in reprobam m̃tẽ. ut dicat quȩ ñ c̃ueniunt:
Sic enĩ oportet hereses ẽẽ: ut ꝓbati inquit apłs mani¬
festi fiant in uob. Sic uasa irę locis congruis & tem¬
porib oradimant᷑: ut &̃ de ipsis notas faciat ds diuitias
gł suȩ in uasa miscđiȩ. quȩ de massa eiusocm dampnatio¬
nis. fiunt in honortm gra illius. ñ meritis suis. Ille qͥꝓpe
donat ꝓdesse nobis ñ solum qͦd docet u̾itas. uerum &ẽ
qͥd obstrepit uanitas: ut cum respondet᷑ in quietissimȩ
uanitati. auscultet᷑ sincerissimȩ u̾itati:. De turpi male¬

Expanded text:
let, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia dislet, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui divina blasphemat eloquia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut dicat quae non conveniunt? Sic enim oportet haereses esse, ut probati, inquit Apostolus, manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi male
Abbreviated transcription (Latin):
quã oportuit ettoris sui in seime ipsis recipientes. Si
quisꝙ̃ imnimiciis apłi uellae ex his uerbis talia dicere.
qualia dic̃ ex librorĩ ueterũ quibdã locis iste blasphem
ñne haberet amplam mat̾iam. in qua loquacit̾ insaniret¬
& quanto sibi uiderent᷑ disertiora dicta. tanto decestabilio¬
ra maledicta iactaret: maxime quia dictũ ẽ. mercedẽ
mutuam quã oportuit erroris sui in semae ipsis recipi¬
entes ⁊ Oportuisse quippe ñ ẽ ueritꝰ dicere apłs: ut qͥ
creaturx poti ꝙͣ crratori seruiert᷑. erroris sui merctoẽ non
inuiti hec turpia patiendo. s libent̾ faciendo reciꝑent.
uidicio scilicet ñ alicuius hominis immundissimi quẽ
talia delectarent: s iustissimi dĩ qui tradidit eos in pas¬
siones ignominiȩ. ut crimina criminib uindicentur.
& supplicia peccantium ñ sint torm̃ta. s increm̃ta ui¬
cioꝵ. Sapiens autem cũ hȩc audit: ipsam magis in
hac uita itam dĩ timae. qua homo ñ patit᷑ qͦd acrit̾ do¬

Expanded text:
uam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quam inimicus Apostoli vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem ca iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter do
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex ipsa unctione xp̃i nomen accepit: Crisma quippe
de se testatur ẽẽ p̾dictum. dix̃ dñs dño meo. sede adexͥs
meis. donec ponam inimicos tuos sub pedib tuisꝰ Et hx
dauid in sp̃u dixisse confirmat: quem sp̃m negat iste
fuisse suꝑ terram ante dñi aduentum. Qd ẽ qͦd ait apł̃s
dic̃ autem ysaias. erit radix iesse. & qui exsurget regnare
ingentib. in eum gentes sꝑabunt: Quis crat sp̃c. qui per
cundem isaiam tanto ante p̾dixit. iste peccata nr̃a portat
& ꝓ nobis dol&. & nos putauimꝰ eum ẽẽ in dolore & in
plaga. & in afflictione. ipse uulnerat᷑ ẽ ꝓpt̾ peccata nr̃a

Expanded text:
si Christus Jesus, qui ex ipsa unctione Christi nomen accepit? Chrisma quippe, o meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Et hoc David in Spiritu dixisse confirmat , quem Spiritum negat iste fuisse super terram ante Domini adventum. Quid est quod ait Apostolus: Dicit autem Isaias, Erit radix Jesse, et qui exsurget regnare in gentibus, in eum gentes sperabunt ? Quis erat Spiritus qui per eumdem Isaiam tanto ante praedixit: Iste peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore, et in plaga, et in afflictione. Ip
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ñ pot᷑ homo: quãuis ñ nulli existiment ñ tc̃ animna¬
tum pͥmũ hominẽ. quando d̾s in eꝰ faciem sufflauit
disputare. animã tam̃ ñ eẽ partẽ di. uec de substantia
⁊ natura qͦ. crtatã siue platã. s ex nichilo factã oubi

Expanded text:
quod non potest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animaquod non potest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animatum primum hominem, quando Deus in ejus faciem sufflavit,disputare; animam tamen non esse partem Dei, nec de substantia et natura ejus creatam sive prolatam, sed ex nihilo fact
Abbreviated transcription (Latin):
instituit qͦo ꝓdeẽt. qr homo ñ sine bona mercede obedienti¬
am custodiss&. & ñ sine utili exemplo ut cã sc̃ĩ eiꝰ posteri
custodirent. penas in obedientiȩ ꝑsoluisset. Hec uoluit qͦ
ñ potuit. Hoc enĩ uoluit. ut aut obediens homo cẽt: aut
inobeoiens impune ñ eẽt. Nec infruccuose uoluit qͦ hõñ
fuerat seruaturiis iubere: qr pęna c̃temptoris docinit alios
obȩdire. Nec in homine pars dĩ restitit dõ. qi si hominis
anima pars dĩ eẽt. nec asc ipsa nec ab aliqͦ dccipi. nec ad
aliquid male faciendũ siue patiendũ ulla necessitate cõ¬
pelli. nec in meliꝰ uł deteriꝰ mutari omnino potuiss&ẽ.
flatꝰ autẽ ille dĩ qͥ hominẽ animauit. factꝰ ẽ ab ipsoñ
de ipso. quia nec hominis flatus hominis pars ẽ. nec
homo eũ facit de se ipso. s ex aerio alitu sumpto ⁊ effu¬
so. Ds̃ uͦ potuit & de nichilo: ⁊ uiuũ rationalẽq potuit

Expanded text:
instituit quod prodesset; quia homo non sine bona mercede obedientiinstituit quod prodesset; quia homo non sine bona mercede obedientiam custodisset, et non sine utili exemplo, ut eam sancti ejus posteri custodirent, poenas inobedientiae persolvisset. Nec voluit quod non potuit: hoc enim voluit, ut aut obediens homo esset, aut inobediens impune non esset. Nec infructuose voluit, quod homo non fuerat servaturus, jubere: quia poena contemptoris docuit alios obedire. Nec in homine pars Dei restitit Deo: quia si hominis anima pars Dei esset, nec a se ipsa, nec ab aliquo decipi, nec ad aliquid male faciendum, sive patiendum, ulla necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset. 22. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit , factus est ab ipso, non de ipso. Quia nec hominis flatus, hominis pars est; nec homo eum facit de se ipso, sed ex aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit et de nihilo, et vivum rationalemque,
Abbreviated transcription (Latin):
faccam: ut aliqua necessitate descrere cogeret᷑ dm. lq
uoluntate deseruit. nicħ ex hoc diminutũ sapientissi¬
mis dispositionib dĩ. qui & malis bene & ꝑu̾sis recte
utitur. ⁊ de humano genere iuste meritoq dampnato.
familiam scãm atq numerosam. ñ qͦ merito s grã sua
factam. in ȩt̾num regnum se trans laturũ eẽ testatur.
Quȩ cum ita sint: nec d̾s occultare debuit lignum.
qͦd ꝓpt̾ c̃secuturã hominis miseriã si ex illo contͣ ꝓhi¬
bitionẽ usurpato dinosceret. a qͦ bono cecidiss&. & in qͦs
malum incidiss&e. appellauit lignum dinoscentiȩ bo-¬
ni ⁊ mali. Cur enim occultaret de quo mandatum
dabat: & ꝑ qͦd obedientiam comiñdabat: Nec ignar fuit
hominem peccaturũ. s simul&̃ qͥd iusti & boni fuerat &¬
de peccante facturus: summa utiq diuinitate p̃sciuit.
Nec instituit qͦd obeẽt. si homo sͥ obeẽ noluissa. s potius

Expanded text:
factam ut aliqua necessitate deserere cogeretur Deum; et quia factam ut aliqua necessitate deserere cogeretur Deum; et quia voluntate deseruit, nihil ex hoc diminutum sapientissimis dispositionibus Dei, qui et malis bene et perversis recte utitur, et de humano genere juste meritoque damnato familiam sanctam atque numerosam, non ejus merito, sed gratia sua factam, in aeternum regnum se translaturum esse testatur. 21. Quae cum ita sint, nec Deus occultare debuit lignum, quod propter consecuturam hominis miseriam, si ex illo contra prohibitionem usurpato dignosceret a quo bono decidisset, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscentiae boni et mali. Cur enim occultaret de quo mandatum dabat, et per quod obedientiam commendabat? Nec ignarus fuit hominem peccaturum: sed simul etiam, quid justi et boni fuerat et de peccante facturus, summa utique divinitate praescivit. Nec instituit quod obesset, si homo sibi obesse noluisset: sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
boni & mali. magnum aliquod bonũ fuisse. cuiꝰ capaceᷤᷤ
ñdum fuerunt. qui hanc usurpantes contra uetitũ. ꝑ
inohȩdientiam peccauert̾. Qib autẽ uidet᷑ sic hominẽ
fieri debuisse. ut peccare nollae. ñ eis displiceat sic ẽt̃ fac¬
tum. ut ñ posset peccare si nollae. Numqͥd enĩ si melior
eẽt qui ñ posset peccare. idõ ñ bene factus ẽ. qui pos¬
set & ñ peccare : Aut uͦ usq adeone desipiendũ ẽ. ut
homo uideat meliꝰ aliquid fieri debuisse. ⁊ hoc dm̃ uidiᷤ¬
se ñ putit. aut puntt uidisse. & endat fac̃e noluisse¬
aut uoluisse quidẽ. s minime potuisse. Auertat hoc ds̃
a cordib pioꝵ. Si gͦ ratio recta demonstrat rationalẽ cre¬
aturã illã eẽ meliorẽ. quȩ nulla inobȩdientia deserit dm̃.
ꝙͦ istam quȩ ita deseruit: sciat quisqͥs hoc sapit nec illã
dcesse celestib reb quȩ nunꝙͣ deserit d̃m. Hec istã ita ẽt̃

Expanded text:
boni et mali magnum aliquod bonum fuisse: cujus capaces boni et mali magnum aliquod bonum fuisse: cujus capaces nondum fuerunt qui hanc usurpantes contra vetitum, per inobedientiam peccaverunt. 20. Quibus autem videtur sic hominem fieri debuisse, ut peccare nollet; non eis displiceat sic esse factum, ut non posset peccare si nollet. Numquid enim, si melior esset qui non posset peccare, ideo non bene factus est qui posset et non peccare? Aut vero usque adeo desipiendum est, ut homo videat melius aliquid fieri debuisse, et hoc Deum vidisse non putet; aut putet vidisse, aut voluisse quidem, sed minime potuisse? Avertat hoc Deus a cordibus piorum. Si ergo ratio recta demonstrat, rationalem creaturam illam esse meliorem, quae nulla inobedientia deserit Deum, quam istam quae ita deseruit: sciat quisquis hoc sapit, nec illam deesse coelestibus rebus quae nunquam deserit Deum, nec istam ita esse
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͦd ipse pateretur lege iustitiȩ. Hȩc ẽ namq pena inobȩ¬
dienti homini reddita in semae ipso. ut q uicissim non
obediat᷑. nec a sem& ipso. Dequa re uberius in aliis ⁊ ma-¬
xime in quarto decimo libro de ciuitate dĩ disputauimꝰ
Hunc autẽ breuit̾ respondert̃ ad id qͦd ait iste. hominis
institutorẽ a magno bono ꝓhibuisse. quẽ fecerat. dũ eũ
pecori similem sine dinoscentia boni & mali ẽẽ uoluissa&̃.
Hȩc enim dinoscentia. ñ ẽ beati hominis sapientia. s
miseri exꝑientia. Unde lignum nomen accepit. a cuis
cibo ẽ homo ꝓhibit᷑. ut obȩdientia comm̃daret᷑. quȩ maxi¬
ma ẽ iurtus. & ut sic dixerit om̃ĩum origo mat̾q uirtu¬
tum. In ea natura cui sic datum ẽ arbitrium lib̃ȩ uo¬
luntatis. ut eam tam̃ neceẽ sit uiuere sub potestate me-¬
lioris. quãꝙͣ ñ defuerint quib uisum ẽ illã dinoscentiã

Expanded text:
nisi quod ipse pateretur lege justitiae. Haec est namque poena inobenisi quod ipse pateretur lege justitiae. Haec est namque poena inobedienti homini reddita in semetipso, ut ei vicissim non obediatur nec a semetipso. De qua re uberius in aliis, et maxime in quarto decimo libro de Civitate Dei disputavimus. 19. Nunc autem breviter responderim ad id quod ait iste, hominis institutorem a magno bono prohibuisse quem fecerat, dum eum pecori similem sine dignoscentia boni et mali esse voluisset. Haec enim dignoscentia non est beati hominis sapientia, sed miseri experientia: unde lignum nomen accepit, a cujus cibo est homo prohibitus, ut obedientia commendaretur quae maxima est virtus, et, ut sic dixerim, omnium origo materque virtutum, in ea natura cui sic datum est arbitrium liberae voluntatis, ut eam tamen necesse sit vivere sub potestate melioris. Quanquam non defuerint quibus visum est illam dignoscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd utiq meliꝰ ignorass&. & in illa quã ꝑdidit sanitatẽ man¬
siss&. credens medico ꝑ obedientiam. ñ morbo ꝑgxꝑientiam.
numqͥd talem medicũ inuidisse nob̃ eiusmodi scientia dice¬
remus: Qis dubitet malum ẽẽ peccatum: Et tam̃ cũ lau
gͦ nouerat hoc malum. atq id̃õ illam unde adam ꝓhibitꝰ
ẽ boni & mali dinoscentiam ñ habebat. Hic si queratur
quomodo qͦd ñ nouerat arguebat. neq enĩ peccata ũ argue¬
festant᷑. quomͦ gͥ a quo arguebant᷑ ignorabant᷑. ñ ne rectissi¬
me respondebit᷑. & nouerat. & ñ nouerat: Rectissime omĩ¬
no. Nouerat enim ꝑ sapientiam: ñ nouerat ꝑ exꝑientiam.
Huic itaq diuinȩ sapientiȩ credere debuit adam: ut ab
illa mali scientia quȩ fit ꝑ exꝑientiam p̃cepto dĩ obediens
temꝑaret. Sic enim malum nescissae: nisi fecisset. fecit aut̃
sibi ñ dõ. Nich enim facere potuit uoluntate in obedientiȩ

Expanded text:
quod utique melius ignorasset, et in illa quam perdidit sanitate manquod utique melius ignorasset, et in illa quam perdidit sanitate mansisset, credens medico per obedientiam, non morbo per experientiam: numquid talem medicum invidisse nobis ejusmodi scientiam diceremus? Quis dubitet malum esse peccatum? Et tamen cum laudum . Non ergo noverat hoc malum, atque ideo illam unde Adam prohibitus est, boni et mali dignoscentiam non habebat. Hic si quaeratur, Quomodo quod non noverat, arguebat? neque enim peccata non arguefestantur : quomodo igitur a quo arguebantur, ignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per experientiam. Huic itaque divinae sapientiae credere debuit Adam, ut ab illa mali scientia quae fit per experientiam, praecepto Dei obediens temperaret. Sic enim malum nescisset, nisi fecisset. Fecit autem sibi, non Deo. Nihil enim facere potuit voluntate inobedientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
uasa miscđiȩ. & studio respondendi pestilentib male¬
dictis adhibeant curam salubrib dictis. Ecce enim in eo qͦd
rep̃hendit iste hominis conditorẽ. quia ꝓhibuerit eũ
sumere cibum dinoscentiȩ boni & mali. tamꝙͦ cũ peco¬
rib parem eẽ uoluissent. nescientib ista discernere. ⁊
hoc ci negasset cui pocestatẽ dedisset in bestias. quo so¬
lo homo suꝑat bestias: ꝙͣ necessarium ẽ uitȩ bene agñ¬
dȩ qͦd discimus quedam infelicit̾ disci. & feliciꝰ ñ nul¬
la nesciri. morbos enim & dolores quanto felicius ne¬
sciremus: Si gͦ medicus nos ab aliquo cibo ꝓhiberit.
qͥ accepto egrotaturos eẽ p̃sciret. ⁊ ob hoc appellaret
cundem cibum dinoscantiȩ saintatis ⁊ inbecillitatiᷤᷤ
eoqͥs ꝑ ipsum homo cũ egrotare cepisset. exꝑiendo dinosceret
quid int̾ eẽt int̾ contractã malã ualitudinem ⁊ ꝑditã sanitatẽ

Expanded text:
vasa misericordiae , et studio respondendi pestilentibus malevasa misericordiae , et studio respondendi pestilentibus maledictis, adhibeant curam salubribus dictis. Ecce enim in eo quod reprehendit iste hominis Conditorem, quia prohibuerit eum sumere cibum dignoscentiae boni et mali , tanquam eum pecoribus parem esse voluisset nescientibus ista discernere, et hoc ei negasset cui potestatem dedisset in bestias, quo solo homo superat bestias; quam necessarium est vitae bene agendae, quod discimus quaedam infeliciter disci, et felicius nonnulla nesciri? Morbos enim et dolores quanto felicius nesciremus? Si ergo medicus nos ab aliquo cibo prohiberet, quo accepto aegrotaturos esse praesciret, et ob hoc appellaret eumdem cibum dignoscentiae sanitatis et imbecillitatis, eo quod per ipsum homo cum aegrotare coepisset, experiendo dignosceret quid interesset inter contractam malam valetudinem et perditam sanitatem;
Abbreviated transcription (Latin):
gregata in humiliora succumbentia qua mare int̾flu¬
eret & cutũfluere. atq altiora ocserens qua orbis emin̾e
Omicco qͦd pot̾ hic intelligi significatum eẽ. qͦd informis
illa mat̾ies aquȩ uł abyssi uocabulo insinuata sit. & spe¬
cies acceꝑit duorum istoꝵ grauium dem̃toꝵ humoris
& humi. & idõ dictum ec̃. congreget᷑ aqua. qm̃ labilis
& inobilis ei species data ẽ. appartat autẽ arida. quia
immobilis fixa ẽ. Ham illud qͥd magis ꝓpħa libti hu¬
ius auccor intendit. ut cus narratio rerum factarũ
ingerendum. Cum gͦ tot exitus pie querentib pate.¬
ant. ne temere tanta rep̃hendat᷑ auctoritas. unde iste
nͥ diabolico instinctu in eius reb eligit calumpniari.
quare sic me fecisti. cum omnino quom sit factꝰ ignore.
multũ p̃cipitis m̃tis audacia ẽ. S uasa irȩ ꝑmittunt᷑
ista garrire. ut tanꝙͦͣ de negligentiȩ somno excitentur

Expanded text:
gregata in humiliora succumbentia qua mare interflugregata in humiliora succumbentia qua mare interflueret et circumflueret, atque altiora deserens qua orbis emineret? Omitto quod potest hic intelligi significatum esse, quod informis illa materies aquae vel abyssi vocabulo insinuata sit, et species acceperit duorum istorum gravium elementorum, humoris et humi: et ideo dictum esse, Congregetur aqua, quoniam labilis et mobilis ei species data est; Appareat autem arida, quia immobilis fixa est. Nam illud quod magis Propheta libri hujus auctor intendit, ut ejus narratio rerum factarum delibus sensibus ingerendum. Cum ergo tot exitus pie quaerentibus pateant, ne temere tanta reprehendatur auctoritas; unde iste, nisi diabolico instinctu, in eis rebus eligit calumniari, Quare sic me fecisti? cum omnino quomodo sit factus ignoret, multum praecipitis mentis audacia est. Sed vasa irae permittuntur ista garrire, ut tanquam de negligentiae somno excitentur
Abbreviated transcription (Latin):
uauerit: S conueniant homines ad librũ istius audi¬
endum: ⁊ ꝓpinat᷑ eis quid sit credibiliꝰ. utrũ istũ nescis¬
se quandam lucem ⁊ quendã diẽ quẽ sciebat moyses. an
moysen nescisse istam lucẽ ac diẽ. quẽ ñ solum iste uer̃
imino uͭ ñ questionem s rep̃hensionẽ. tanꝙͦ ñ recte dictũ
sit. c̃gregent᷑ aquȩ in congregationẽ unam. & appareat
arida eoqͦt aquis omĩa tenebant᷑. ignorans quẽadmodũ
aqua in aerios uapores tenuata rarescat. & nebulosa caligi¬
ne multũ occupet spacii. exiguum uͦ si c̃gregata dense¬
atur. nec iam leuis uolitet. s grauis fiuitet: Qrd gͦ
mirum si rara t̾ram texerat: spissata nudauit: Qͥd si
c̃ẽ diuino nutu in magnos sinus t̾ra subsedit. atq ita
quicqͥd naturȩ humidȩ ꝑtotũ eꝰ iaccbat. in partes con¬
cauas confluens. recessit a cȩt̾is. & qͦd oꝑiebat aꝑuit con¬

Expanded text:
naverit? Sed conveniant homines ad librum istius audinaverit? Sed conveniant homines ad librum istius audiendum, et proponatur eis quid sit credibilius, utrum istum nescire quamdam lucem et quemdam diem, quem sciebat Moyses; an Moysen nescisse istam lucem ac diem, quem non solum iste, verum imo vero non quaestionem, sed reprehensionem, tanquam non recte dictum sit, Congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida ; eo quod aquis omnia tenebantur: ignorans quemadmodum aqua in aerios vapores tenuata rarescat, et nebulosa caligine multum occupet spatii, exiguum vero si congregata densetur, nec jam levis volitet, sed gravis fluitet. Quid ergo mirum, si rara terram texerat, spissata nudavit? Quid, si etiam divino nutu in magnos sinus terrae subsedit, atque ita quidquid naturae humidae per totum ejus jacebat, in partes concavas confluens, recessit a caeteris, et quod operiebat aperuit, con
Abbreviated transcription (Latin):
quom deniq senario numero p̃sentata fuerit oꝑib dĩ . ⁊ ĩ
ea septima requieuerit ds. unde ad istos dies nob̃ notissi¬
mos qui solis cirtuitu reuoluunt᷑ septenarii ipsius numeri
quedam forma translata ẽ ÷ S & si lux facta ẽ corporalis
unde nonit quomͦ eẽ potuerit ante solẽ & ante firmam̃¬
tum qͦd celum postea nuncupatum ẽ. remota ab aspectib
t̾renorum in suꝑiorib partib mundi. ut solus d̾s inter
illam tenebrasq diuideret: Ham int̾ istas tenebras quȩ
nob̾ faciunt nocissimam noctẽ. & lucem quȩ nob̾ facit nocis¬
simum diẽm luminaria nob̃ insibilia ut diuiderent ĩꝑauit.
Qͥs autẽ fecerat quamuis ñ sit indignandum potiꝰ ꝙͣ riden¬
dum. indicare istum nob̾ qͦd diem horȩ designent. horas
autem sol discernat atq disterminet. & uelle ut credamꝰ
qͥd moyses ista nescierit. & idõ diem anteꝙͣ sol fieret nomi¬

Expanded text:
Quomodo denique senario numero praesentata fuerit operibus Dei, et in Quomodo denique senario numero praesentata fuerit operibus Dei, et in ea septima requieverit Deus, unde ad istos dies nobis notissimos, qui solis circuitu revolvuntur, septenarii ipsius numeri quaedam forma translata est? Sed et si lux facta est corporalis, unde novit quomodo esse potuerit ante solem et ante firmamentum, quod coelum postea nuncupatum est, remota ab aspectibus terrenorum in superioribus partibus mundi, ut solus Deus inter illam tenebrasque divideret? Nam inter istas tenebras quae nobis faciunt notissimam noctem, et lucem quae nobis facit notissimum diem, luminaria nobis visibilia, ut dividerent, imperavit. Quis autem ferat, quamvis non sit indignandum potius quam ridendum, indicare istum nobis quod diem horae designent, horas autem sol discernat atque disterminet, et velle ut credamus quod Moyses ista nescierit, et ideo diem antequam sol fieret nomi