comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidoꝵ. actuũ suoꝵ inpotens reddere ra¬
tionem. Pontifices aut̃ uicis sue tẽꝑe ꝯti¬
nenciam seruantes. inpleto tẽpli officio ad
domos uxores ꝙ suas necessario redibant:
q tc̃ sacerdotalis successio exstirpe a aron
q̃rebatut. Nẽ autẽ quia sacerdotibꝰ ñ car¬
nał sucessio s spũał in quiritur ꝓfectio.
ut semꝑ altari queant aissistere. semꝑ
cãtitas obseruanda p̃cipit. Dost hos ant̃
dies cõcepit helirabeth uxõt eiꝰ. Post ddies
idelicet officii ⁊acharie cõpletos. Gefta st̃
hec inqͥt ioħs crisostomꝰ. m̃se seꝑtẽbri.u
iii. b octobris luna xͣi. qnͣ celebrabatur
icuiniũ scenophegie. ineqͥnoctio qñ inci¬
pit dies minui. quia ille cõcipiebatur qͥ
dixit. me oporcet minui. illũ aut̃ cres¬
cere. Minorata et eñi fuerat lrrx ateue.¬
bris. cũ scđm legem dõ sacrificia offetrei¬
t᷑. q̃ iam cessare oportebat. cũ baptista cõ

Expanded text:
um, actuum suorum non potens reddere rationem. Pontifices autem vicis suae tempore continentiam servantes impleto templi officio, ad domos uxoresque suas necessario redibant; quia tunc sacerdotalis successio ex stirpe Aaron quaerebatur. Nunc autem quia sacerdotibus non carnalis successio, sed spiritualis inquiritur perfectio, ut semper altari queant assistere, semper castitas observanda praecipitur. Post hos autem dies concepit Elisabeth uxor ejus. Post dies videlicet officii Zachariae completos. Gesta sunt haec, inquit Joannes Chrysostomus, mense Septembri, VIII Kalendas Octobris, luna XI quando celebratur jejunium scenopegiae in aequinoctio, quando incipit dies minui, quia ille concipiebatur, qui dixit: Me oportet minui, illum autem crescere . Minorata etenim fuerat lux a tenebris, cum secundum legem Deo sacrificia offerrentur, quae jam cessare oportebat, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ason. aut̃ genuit salmonꝰ. S almon aut̃ ge¬
nuit boo ⁊ ede mab. Door aut̃ geruit obeih
ex eruth. Quia dñs nascit᷑ de ruth moa¬
bitide. inpleta est ꝓpħia que dicit. Emit¬
te agnũ dñe dominatorẽ t̾re. ac pctra de¬
serti .i. de gentibꝰ que dicunt᷑ petra qr ido¬
la colunt: et desertũ quia sine lege ui¬
uunt. Qbeth aut̃ genuit iesse. Iesse autem
genuit dauici regem. Maluit eugłista
patrẽ dauid uocare iesse quã cũ iłai. cũ
utͥus q nõis eẽt. ut inq̃icaret in xp̃o ⁊ in
maria illud inpleri ꝑpħicũ. E gredictur
uirga de radice iesse. et dlos de radice eiꝰ
ascendet. Dauid regem dicit. quia pͥmꝰ rex
fuit de tͥbu uida. ꝑ qua ordo generatiõis
decurrit. Nauid aut̃ rex genuit salomo¬
nem. exea que fuit urie. Hoc est exbet¬
sabee: qͥ ñ nõĩatur hic. quia plus peccauit
cet̾is hic nominatis. Cũ enĩ eect uxor une
miscuit st dauid in alt̾o. Salomon aut̃ ge¬
nuit: roboam. Roboam aut̃ genuit a¬

Expanded text:
uit Salmon. Salmon autem genuit Booz de Rahab. Booz autem genuit Obed ex Ruth. Quia Dominus nascitur de Ruth Moabitide, impleta est prophetia quae dicit: Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae de petra deserti , id est, de gentibus, quae dicuntur petra, quia idola colunt; et desertum, quia sine lege vivunt. Obed autem genuit Jesse. Jesse autem genuit David regem. Maluit evangelista patrem David vocare Jesse quam Isai, cum utriusque nominis esset, ut indicaret in Christo et in Maria illud impleri propheticum: Egredietur virga de radice Jessae, et flos de radice ejus ascendet . David regem dicit, quia primus rex fuit de tribu Juda, per quam ordo generationis decurrit. David autem rex genuit Salomonem ex ea quae fuit Uriae. Hoc est, ex Bersabee, quae non nominatur hic, quia plus peccavit caeteris hic nominatis. Cum enim esset uxor Uriae, miscuit se David in adulterio. Salomon autem genuit Roboam. Roboam autem genuit A
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u discernimꝰ et intelliginꝰ. Maria gͦ aĩa
et sp̃u deuota dõ. totũ qd̃ uiuit et sen¬
tit. totũ qd̃ intelligit et discernit. indimag¬
nitudine cõtẽplanda. ineiꝰ p̃ceptis obseruã¬
dis. magendis grͣaꝵ laudibꝰ impendit. hoc
aut̃ est incithara et psalt̾io iuxta psalmi¬
stam. psallere dõ. Marie aĩa magnificat
.i. magnũ cogitat et laudat dm. iudelica
dm̃ patrẽ exquo omĩa. Et exultauit

Expanded text:
u discernimus et intelligimus. Maria ergo anima et spiritu devota Deo, totum quod vivit et sentit, totum quod intelligit et discernit, in Dei magnitudine contemplanda, in ejus praeceptis observandis, in agendis gratiarum laudibus, impendit. Hoc autem est in cithara et psalterio , juxta Psalmistam psallere Deo. Mariae anima Magnificat, id est, magnum cogitat et laudat Dominum, videlicet Deum Patrem ex quo omnia. Et exsultavit
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ int̾simgrationẽ babilonis. Transinigra¬
tiouẽ uͦ babilonis dicit. qd filu ifrł captuia¬
ti fuer̃ ibabiloniã. et ante illã captuutatẽ
int̾fectus est ifte iosias apharaorie nechas
rege egypti. Cũ gͥdicis. losias genuit filies
ut quidã uolunt. eos genuit. subaudis icuros
intransini grationẽ. Require histotiam. ꝓpe
fuiẽ libri regũ. Et post transmigrationẽ¬

Expanded text:
tionem Babylonis. Transmigrationem vero Babylonis dicit, quod filii Israel captivati fuerunt in Babyloniam, et ante illam captivitatem interfectus est iste Josias a Pharaone Nechao rege Egypti. Cum ergo dicit: Josias genuit filios ut quidam volunt, eos genuit, subaudis ituros in transmigrationem. Require historiam prope finem libri Regum. Et post transmigratione
Abbreviated transcription (Latin):
eus illuminare his qui intenebris pecca¬
toꝵ et in umbra mortis .i. incecitate ig¬
norancie dep̃ssi sut̃. qr &e exclud ens erro¬
rũ cenebras infudit uerã cognitionis sue
lucẽ. et certũ it̃ pat̾e celestis aperuit. Pe¬
des ur̃i affectiones mͣtis sũt. q̃ si grͣe nr̃i illu¬
nunatotis concordẽt. dirigunt᷑ inuiam pa¬
cis .i. in oꝑa que sunt nobis uia ad pacẽ celi¬
ꝑpetuã. Congtue pͥus isluuinant᷑ corda.pꝰca
dirigunt᷑ ui oꝑa pacis. dicente psalmista.
Inquire pacẽ et ꝑsequere eam. Duer autẽ
cͣscebat. et confoitabat᷑ spũ. et erat indeser
potuit solitudinis asꝑa peciit. ut ⁊ se et
auditores suos abillecebris mundi sus¬
penderet. a d̾ signata p̃cursotis natutto¬

Expanded text:
are his, qui in tenebris peccatorum, et in umbra mortis, id est, in caecitate ignorantiae depressi sunt; quia excludens errorum tenebras, infudit veram cognitionis suae lucem, et certum iter patriae coelestis aperuit. Pedes nostri, affectiones mentis sunt: quae si gratiae illuminatoris nostri concordent, diriguntur in viam pacisperpetuam. Congrue prius illuminantur corda, et postea diriguntur in opera pacis, dicente Psalmista: Inquire pacem et persequere eam . Puer autem crescebat, et confortabatur spiritu, et erat in desertpotuit, solitudinis aspera petiit, ut et se et auditores suos ab illecebris mundi suspenderet. Assignata praecursoris nativita
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c humuilem mariam. cuͣ ipse sp̃s obũ¬
brauit inea. Dĩ enĩ respic̃e grãm tͥbuere
est. Recte gͥ beata ab om̃ibꝰ cognominã¬
da. gratulatur. Decebat ut sicut ꝑ suꝑbi¬
am eue mois uitrauit: ita ꝑbumilitatẽ
mane panderetur uittoitus uite. Quia
fecit mͥ gmagna qui potens est. et sc̃m
nom̃ eiꝰ Iõ magnificat anima mea dũm.
ꝗa mͥ magna facere dignatus ẽ qui ex
mundo ĩuoiuit. Ergo magnificate domit̃
mecũ: et exaltemꝰ nom̃ euis. Scui est no¬
tñ dñi.qr siigulari potencia et scĩtate

Expanded text:
s humilem Mariam, cum ipse Spiritus obumbravit in ea. Dei enim respicere, gratiam tribuere est. Recte igitur beata ab omnibus cognominanda gratulatur. Dicebat ut, sicut per superbiam Evae mors intravit , ita per humilitatem Mariae panderetur introitus vitae. Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus. Ideo magnificat anima mea Dominum, quia mihi magna facere dignatus est, qui ex mundo innotuit. Ergo: Magnificate Dominum mecum, et exaltemus nomen ejus . Sanctum est nomen Domini, quia singulari potentia et sanctit
Abbreviated transcription (Latin):
beatam p̃dicauit. matrẽ dm̃i appellauit. fi¬
de fortẽ laucĩ. aut: iam congnio tp̃re pa¬
tefecit dona ꝑcepta que uirginał pudot
silentio regebat. Et ait maria. Mag
unͣ inpassione dicit᷑. et inclinato capite e¬
musit sp̃m. Intdũ tmͣ accipit᷑ ꝓrationali

Expanded text:
it, fidem fortem laudavit, jam congruo tempore perfecit dona percepta, quae virginalis pudor silentio tegebat. Et ait Maria: Magnunde in Passione dicitur: Et, inclinato capite, emisit spiritum . Interdum tamen accipitur
Abbreviated transcription (Latin):
si tp̃r pꝰterior. ꝓnussione tnͣ est maior.
abrahe. nãq qui ad huc inp̃putio positus
ꝓpͥa tlereliquit. dm̃ cognouit. fidĩ testi¬
moniũ meruit. fides genciũ et sacer
eccłie cetus specialit᷑ est. ꝓmissus: dicen¬
te ad eũ dũo. inte. beuedicent᷑ uniu̾se
cognationes t̾re. Dauid ant̃ oraculo sub¬
luuiore. qd̾ exipso xp̃s scd̃m carne̾ nasce¬
retur audiuit. Cũ in pleueris inquit di¬
es tuos. suscitabo sem̃ tuũ. et firm abo
soliũ eiꝰ usq inet̾nũ. ego ero ei in patrem.
et ipse erit mͥ in filiũ. A ccepit itaq abta¬

Expanded text:
si tempore posterior, promissione tamen est major. Abrahae namque, qui adhuc in praeputio positus, propria dereliquit, Deum cognovit, fidei testimonium metuit, fides gentium, et sacer Ecclesiae coetus, specialiter est promissus, dicente ad eum Domino: In te benedicentur universae cognationes terrae . David autem oraculo sublimiore, quod ex ipso Christus secundum carnem nasceretur, audivit: Cum impleveris, inquit, dies tuos, suscitabo semen tuum, et firmabo solium ejus usque in aeteruum: ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium Accepit itaque Abra
Abbreviated transcription (Latin):
Eoce eiũ ut facta ẽ uox salutationis tue.
in auribꝰ meis. exultanit ingaudio infãs
Sinitero meo. Intelligit ꝑ spͦm quo reple¬
ta est erat. quia exultatio illiꝰ infantis.
significet illiꝰ uenisse matrẽ. cuiꝰ pͣcursor
ctat futurus. et iõ que antẽ erubescebat
et se occultabat qr cõceꝑat filiũ iactat
se ꝗa genuit ꝓpħam. Et beata que ẽdidit᷑.
qm̃a ꝑficientur ea que dicta sũt eͥiͣ a dño.
aꝑte inclicat ꝗa u̾ba angłi ad manã ꝑ sp̃m

Expanded text:
Ecce enim ut facta est vox salutationis tuae in auribus meis, exsultavit in gaudio infans in utero meo. Intelligit per Spiritum quo repleta erat, quia exsultatio infantis significet illius venisse matrem, cujus praecursor erat futurus: et ideo quae ante erubescebat et se occultabat, quia conceperat filium, jactat se quia genuit prophetam, Et beata quae credidit, quoniam perficientur ea quae dicta sunt ei a Domino. Aperte indicat, quia verba angeli ad Mariam
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o. s filiꝰ pͥus fuit repletus. Exdamatiit
uoce magna. & dixit. b enetictatu mi
lieribꝰ. et benedic tus ftuc tus uentͥs tui. Ra
magna dĩ dona cognouit. non tam cla¬
mosa quã deuota exclamauit: que spͣu
sc̃o plena flagrabat. Intuendũ qd maria
eadẽ uoco ben̾edicit᷑. ab elizabeth. qua aga¬
briele. ut angeliis ũt hominibꝰ ueuerauda.
et auictis feminis p̾ferenda monstretur.
inscła. Et unde hoc mnͥ ut ueniat mater
dñi mei adme. Helizabeth nͣ ꝑ qͥrit hec
quasi nescia. s miraculi nouitate ꝑculsa.

Expanded text:
amavit voce magna, et dixit: Benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui. Quia magna Dei dona cognovit, non tam clamosa quam devota exclamavit, quae Spiritu sancto plena flagrabat. Intuendum quod Maria eadem voce benedicitur ab Elisabeth, qua a Gabriele, ut angelis et hominibus veneranda, et cunctis feminis praeferenda monstretur. ctus in saecula . Et unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me? Elisabeth non perquirit haec quasi nescia, sed miraculi novitate perculsa.
Abbreviated transcription (Latin):
dignatiõis ꝑ omĩa memor.⁊ cũ magna de¬
uotione ꝓuussũ angłi optat impłeri. Ayõ.
inseruone qui sic iicipit. Legunꝰ et fide¬
lit̃ retiicmꝰ. Accepto uͥgnus consensu mox
celestis regionis accolans repetiunt augłs:
et ecce subito sec̾tũ uͥgnis uieffabilis po¬
tencia penetiauit. qr et̃nꝰ sol de sũma
altitudine daritatis pat̾ne descendens.¬

Expanded text:
dignationis per omnia memor et cum magna dedignationis per omnia memor et cum magna devotione promissum angeli optat impleri, Augustinus in sermone qui sic incipit: Legimus et fideliter retinemus. « Accepto virginis consensu, mox coelestis regionis accolas repetivit angelus; et ecce subito secretum virginis ineffabilis potentia penetravit, quia aeternus sol de summa altitudine claritatis paternae descendens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eciã ipsa helirabeth cognata tua. cõcepit
filiũ. Ne uͥgo se parituram disfidat. accip̃
exemplũ steriłem anꝰ pariture. ut discat
omĩa dõ posfibilia cę incis que nat̾e ordini
uident᷑ cõtraria. U el alit̃. Non quasi ucte¬
dulam exemplis hortatur angłs adfidem.
s cͥdenti que audienit ampliota replicat mi¬
racula. ut q̃dũm uͥgo erat parita. p̃cutsorẽ
quoq de ani stetili nascit᷑um rognosceret.
Sciendũ qd̾ aaron qui deleui. uxorem accep̃
de ttibu uida elizabethfororẽ naason: et
ioiade pontifex uxorẽ habuit de tribu rega¬
li iosabeth filiã iorã. Phos itaq nec ñ
ꝑ alios. utre q tribꝰ regalis et facerdotalis
iunctute fuct̃. Hĩc matia et elixabeth
cognate erant. et ꝯgnut ut de utraq
tbu mediator nascatur qui regnat ine¬
t̃uũ. et ẽ sac̾dos scdin ordiũs melchise¬
dech. Dixit aut̃ maria. Ecce ancilla
dñi. fiat tͥͥ sod̾m u̾bũ tuũ. Et discessit. ab¬
lam se nũcupat. sue ꝯdictioĩs et diuine

Expanded text:
pro etiam ipsa Elisabeth cognata tua concepit filium. Ne virgo se parituram diffidat, accipit exemplum anus sterilis pariturae, ut discat omnia Deo possibilia, etiam in eis quae naturae ordini videntur contraria. Vel aliter: Non quasi incredulam exemplis hortatur angelus ad fidem, sed credenti quae audierat ampliora replicat miracula, ut quae Deum virgo erat paritura, praecursorem quoque de anu sterili nasciturum cognosceret. Sciendum quod Aaron qui de Levi, uxorem accepit de tribu Juda Elisabeth sororem Naasson: et Joiada pontifex uxorem habuit de tribu regali Josabeth filiam Joram. Per hos itaque nec non per alios, utraeque tribus, regalis et sacerdotalis, conjunctae fuerunt. Hinc Maria et Elisabeth cognatae erant; et congruit ut de utraque tribu mediator nascatur, qui regnat in aeternum, et est sacerdos secundum ordinem Melchisedech . Dixit autem Mariae: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum, et discessit Anet divinae
Abbreviated transcription (Latin):
.i. insitate carnis. et anime rõnalis. Unde
uncius pͣpatucipibꝰ dicit᷑. dono uideloet
sp̃c fc̃i. Nam hoc ipsũ de sp̃u scõ et carie uui¬
guus concipi. aspũ sc̃o uugi fuit. Origenes.
Si hoc uerbum humanũ et corporali in
integiũ et plenũ habetur. ut inxiro quo

Expanded text:
in veritate carnis et animae rationalis. Unde unctus prae participibus dicitur , dono videlicet Spiritus sancti. Nam hoc ipsum de Spiritu sancto et carne Virginis concipi, a sancto Spiritu ungi fuit. » ORIGENES: « Si hoc Verbum humanum et corporale, imintegrum et plenum habetur, ut in unoquo
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ patres suis qͥq factis eiꝰ dispensationi
testimoniũ reddunt. Salutem exinimi¬
cis nr̃is: et de manu om̃iũ qui oderunt
nos. E xplanat qd̃ dixerat. erexit coruu
salutis uob̾.i. erexit nobis salutẽ ex inimi¬
runt nos. siue sint in mundi sp̃ł. siue¬

Expanded text:
sancti patres suis quique factis ejus dispensationi testimonium reddunt. Salutem ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Explanat quod dixerat, erexit cornu salutis nobis, id est, erexit nobis salutem ex inimirunt nos, sive sint immundi spir
Abbreviated transcription (Latin):
annunciantis u̾bũ catnẽ factũ. et corpus
dñi ꝑ u̾bũ diuine nocis aĩatũ. ut iise caro
u̾bũ qd in ꝯsonantibꝰ ꝑdiderat inueniret. A
baptismo am̃ p̃dicare dm̃ incohans. deser¬
ti uidiciũ. tẽptationẽ diaboti cõgͣgationẽ
bestiaꝵ. et ministeriũ angłoꝵ. cet̾a q sic
iubrem ꝯpingens ꝓtulit. ut uec auetorita¬

Expanded text:
actum, et corpus Domini per verbum divinae vocis animatum, ut in se caro Verbum, quod in consonantibus perdiderat, inveniret. A baptismo Domini praedicare Deum inchoans, deserti jejunium, tentationem Diaboli, congregationem bestiarum, et ministerium angelorum, caeteraque sic in bre
Abbreviated transcription (Latin):
dñs tecũ mnͣte. dn̾s tecũ in auxilio. cuiꝰ
tẽplũ scͣm es. Suꝑ om̃s feminas benedic¬
ta est ꝗͣ patit angłi et homines uenetan¬
tur. tanqͣ dĩ matrem et uͥguĩẽ. Que
cũ aͥdisset᷑ turbata ẽ insermone euis. et co

Expanded text:
inus tecum in utero, Dominus tecum in auxilio, cujus templum sanctum es. Super omnes feminas benedicta est, quam pariter angeli et homines venerantur tanquam Dei matrem et virginem. Quae cum audisset, t
Abbreviated transcription (Latin):
ancłi pͥuatis nominibꝰ censentur ut ꝑ
uoabula qͥd miniftraturi ueniant oftẽ¬
datur. Gabrͥa ꝙͦ dĩ fortitudo dicit᷑ qr
illi minciat. qui aerias potestates de¬
belaturꝰ erat. Ol mttas qͥppe cauisas uͥ¬
go lesponsata fuit. Prumo qr ꝯgnata
crat ioseph. ut ꝑenͣ onigo uirgiułs cognõ¬
cent᷑. qr ambo erant de domo d̾d̾. & mo¬
tis at secipture. ferna genealogiam
ñ tixere. de mñ ne uelud̃ ad ult̃a lapida¬
recit auidĩs. tͣcio ut inegiptũ sugiens.
soliciũ uiri & iutegͥtatis haberx custo¬
q̃ian quarto ne partꝰ eiꝰ pateret diabolo.
taꝗ qr salubiica fama pudotis ẽ noluit
dñs ortus sui fidem matris uirutus as¬
truete: s pociꝰ aliquos de suo ortu qͣ de
matͥs pridore dubitare ꝑmisit. In quo x
inpudicis uͥginibꝰ occasio tollitur. ne di¬
cant matre dm̃ fiufse in famatam. In¬
łpr̃ aut̃ maria stella maris ebrtice.
dña siriace. q & lucẽ salutis. et dñm
mundo edidit. edocta pangelũ cũ ecõ¬

Expanded text:
entur, ut per vocabula quid ministraturi veniant ostendatur. Gabriel ergo Dei fortitudo dicitur; quia illum nuntiat, qui aerias potestates debellaturus erat. Ob multas quippe causas virgo desponsata fuit. Primo, quia cognata erat Joseph, ut per eum origo virginis cognosceretur, quia ambo erant de domo David, et moris est Scripturae feminarum genealogiam non texere. Deinde, ne velut adultera lapidaretur a Judaeis. Tertio, ut in Aegyptum fugiens, solatium viri et integritatis haberet custodiam. Quarto, ne partus ejus pateret diabolo. Itaque quia lubrica fama pudoris est, noluit Dominus ortus sui fidem matris injuriis astruere; sed potius aliquos de suo ortu, quam de matris pudore dubitare permisit. In quo et impudicis virginibus occasio tollitur, ne dicant matrem Domini fuisse infamatam. r autem Maria, stella maris Hebraice; domina, Syriace, quia et lucem salutis et Dominum mundo edidit, edocta per angelum: cum econ
Abbreviated transcription (Latin):
I es ueritatẽ
Multi ñ tã numerositate ꝗͣ hercsũ diusitate
ut basilidis et appelles remeraria p̃sut̃pti¬
one conati sunt scͥbere de rebꝰ nr̃e salu¬
tis. que in nobis adõ cõplete sunt. et re¬
dundant. Ed rediuidat nulli deficit. et
de ꝯpleto nemo dubitat. cũ fidem effectꝰ
astruat. Itaq ꝯpletũ eugłiũ redunidat.
ꝑ unu̾sũ mũdũ m̃tes si deliũ rigans et
confirmans. Conatur autem qͥ incipit nec
ꝑficit. qui suis uiribꝰ ñ gr̃e dĩ que irrigat
confidit. Non conatur qui diuino sp̃u tes
et dicta ministrante cepta ꝯplet. Qui ab
mitio tam corporeo quã m̃tis intuitu ui¬
derũt res factas adño. et in tustri fucrunt
sermonis u̾bo et exemplo docendo. tradide¬
runt nob̃. Non solũ marctis et lucas aui¬
ditu didicer̃ qui sc̾berent. sec eciam ioħs
et nitħs multa de iufancia. ꝓuericia. ge¬
nealogia saluatoris aliis narrantibꝰ didi
ydonea scͥpsit. T heophilus int̃p̃tat᷑ a¬
mans dm̃. uł amnatus adõ. Ꝙsqͥs g amat

Expanded text:
 es, veritatem. Multi non tam numerositate quam haeresum diversitate, ut Basilides et Apelles, temeraria praesumptione conati sunt scribere de rebus nostrae salutis, quae in nobis a Deo completae sunt et redundant. Quod redundat, nulli deficit; et de completo nemo dubitat, cum fidem effectus astruat. Itaque completum Evangelium redundat per universum mundum, mentes fidelium rigans et confirmans. Conatur autem, qui incipit nec perficit, qui suis viribus, non gratiae Dei, quae irrigat, confidit. Non conatur, qui divino Spiritu res et dicta ministrante coepta complet. Qui ab initio tam corporeo quam mentis intuitu viderunt res factas à Domino, et ministri fuerunt sermonis verbo et exemplo, docendo tradiderunt nobis. Non solum Marcus et Lucas auditu didicerunt quae scriberent, sed etiam Joannes et Matthaeus multa de infantia, pueritia, genealogia Sidonea scripsit. Theophilus interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis ergo amat
Abbreviated transcription (Latin):
uñ hoc sciam: Ego enĩ sum sencr. et u
allocutio anglica sufficere debuerat.
Uñ merito penã huit intacituruitate.
ꝗͣ meruit. ut qui disc̃dendo locutus est.
iam tacendo c̃dere discat. Et respon¬
dens angelus dixit ci. Ego sum gabria
qͥ asto ante dm̃. et missus sũ loqͦui ad
te. et hec tͥ engłixare. St ecce eris tacens.¬

Expanded text:
Ego enim sum senex, et uxallocutio angelica sufficere debuerat. Unde merito poenam luit in taciturnitate quam meruit, ut qui discredendo locutus est, jam tacendo credere discat. Et respondens angelus, dixit ei: Ego sum Gabriel qui asto ante Deum, et missus sum loqui ad te, et haec t
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e salutis. que om̃ib gentibꝰ ii xp̃o colla¬
ta est. Sec̃ habrabe spͣuale significat.
siue incircũcisione siue inp̃putio fidem
habrahe secutos. hic apłs ait. S i autem
nem herecdes. Ed gͦ deus sc̃is suis tam
de gentibꝰ quã de uidĩs post abrahã
de fide incarnationis diguatus est re¬
uclare: semini habrae locutus est. Man¬
sit aut̃ maria cũ iłla quasi m̃sibꝰ tribꝰ.
et reu̾sa est in doniuͣ suam. Tamdui m̃a
sit donet uideret p̾cursoris uatiuitatẽ
ꝓpt̃ qͣ maxime uenerat. et ut tanto tem¬
pore helitabeth et ioħis cͣsceret ꝓefectus.
Nam si inpͥmo aduentu marie spnͣ sc̃o sut̃
repleti. multũ est illiso suꝑad ditũ can¬
ta mora mansionis.i i i
li zabech aut̃ unpletũ est tempus pa¬
riendi. et peperit filiũ. Serbim in¬
pletionis tantũ solet accipi uibonis. St¬

Expanded text:
rae salutis, quae omnibus gentibus in Christo collata est. Semen Abrahae spirituale, significat sive in circumcisione sive in praeputio fidem Abrahae secutos. Hinc Apostolus ait: Si autem nem haeredes . Quod ergo Deus sanctis suis, tam de gentibus quam de Judaeis, post Abraham de fide incarnationis dignatus est revelare, semini Abrahae locutus est. Mansit autem Maria cum illa quasi mensibus tribus, et reversa est in domum suam. BEDA. Tasit, donec videret praecursoris nativitatem propter quam maxime venerat, et ut tanto tempore Elisabeth et Joannis cresceret profectus. Nam si in primo adventu Mariae Spiritu sancto sunt repleti, multum est illis superadditum tanta mora mansionis. CAPUT IV. Elisabeth autem impletum est tempus pariendi, et peperit filium. Verbum impletionis tantu
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i desiderat inpleri. nullo poculo de¬
briari. Sicerã ñ bibet. et ad hric.i. p̃t̃ illã .M.¬
uͥtutẽ spu sc̃o replebit᷑ ex utero. Et
multos filioꝵ isił ꝯuercet ad dñm. dm̃
ipsoꝵ. et ipse p̃cedet anͣ illũ inspũ et uͥ¬
tute helie. ut conu̾tat corla patrũ in¬

Expanded text:
Spiritus desiderat impleri, nullo poculo deSpiritus desiderat impleri, nullo poculo debriari. Siceram non bibet, et adhuc idem praeter illam virtutem Spiritu sancto replebitur ex utero. Et multos filiorum Israel convertet ad Dominum ipsorum, et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eli
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ est grã. itł dm̃i gr̃a. inqͦ declaratur et
parentibꝰ eiꝰ gr̃am ẽẽ donatam. et ip̃i io¬
ħi. qͥexutero matͥs spñ sc̃o erat teplendus
Et crit gaudiũ tibi et exultatio. et mł¬
tĩ innatiuitate eiꝰ gandebunt. Gaudiũ
adm̃tẽ. exultatio ad corꝑis hilaritat᷑ẽ sꝑec¬
tat. Nato p̃cursore multi gauaent. na¬
to dũo magnũ gaudiũ nim̾ciat᷑ qđ erit
out̃i populo. q uatui hic salutẽ młtis p̃¬
in generatione.xii. filioꝵ gaudet. abra¬
he parit̃ et zacharie filii dantur. Diuinũ
gͥ iunꝰ ẽ fecunditas parentis. Agant gͥ
patres gr̃as quia genuer̃. filii qr geniti
sunt. matres qr honorant᷑ p̃uius conpu¬
gii.Erit eĩ magnꝰ coram dño. et in¬
nũ et siceram ñ bibet. et sp̃u sco replebi¬
corã dño uͥtittis est. p̃dicare in deserto ce.¬
lestia gaudia. t̾renas delicias sꝑuere. ꝓ
ueritate capite truncari. Siceram uo¬
cant ebrei oe poculũ ꝙ ĩcbtiare potͣ.
siue de pomis siue de frugibꝰ. seu de qua

Expanded text:
in quo est gratia, vel Domini gratia, in quo declaratur et parentibus ejus gratiam esse donatam, et ipsi Joanni, qui ex utero matris sancto Spiritu erat replendus. Et erit gaudium tibi et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Gaudium ad mentem, exsultatio ad corporis hilaritatem spectat. Nato praecursore, multi gaudent; nato Domino, magnum gaudium nuntiatur quod erit omni populo ; quia hic salutem multis praein generatione duodecim filiorum gaudet, Abrahae pariter et Zachariae filii dantur. Divinum igitur munus est fecunditas parentis. Agant igitur patres gratias, quia genuerunt; filii, quia geniti sunt; matres, quia honorantur praemiis conjugii. Erit enim magnus coram Domino, et vinum et siceram non bibet, et Spcoram Domino virtutis est, praedicare in deserto coelestia gaudia, terrenas delicias spernere, pro veritate capite truncari. Siceram vocant Hebraei omne poculum quod inebriare potest, sive de pomis sive de frugibus, seu de qual
Abbreviated transcription (Latin):
dñi c̃dimꝰ saluari :. que ad modũ patit̾
nt̃i. Qitia uͦ hac sentencia ꝑ ioħ̾m inbu¬
ti.⁊ ꝑ heliam inbuendi sunt uidei. ut po¬
te diuciꝰ mc̃duli. fere eadem uerbaq̃
angelus de ioħe. male̾chias p̃dixit de he¬
lia. Litterã sic iunge. p̃cedet parare dño

Expanded text:
ari: quemadmodum et patres nostri . Quia vero hac sententia per Joannem imbuti, et per Eliam imbuendi sunt Judaei, utpote diutius increduli: fere eadem verba quae Angelus de Joanne, Malachias praedicit de Elia . Litteram sic junge: Praecedet, parare Do
Abbreviated transcription (Latin):
puerũ appellat istł. hobedientem udeli¬
cet et humilem. ut osee dicit. Iuet istł. et
dilexi eum. Qui ciũ cõte̾nit humilian ũ
p̃ntat saluati. nec dicere cũ ꝓpħa. Soce dĩ
aduuat me: et dũs susceptot ẽ anime
mee. Suscipiae dñs istł maduentu he¬

Expanded text:
puerum appellat Israel, obedientem videlicet et humilem, ut Osee dicit: Puer Israel et dilexi eum . Qui enim contemnit humiliari, non potest salvari; nec dicere cum Propheta: Ecce Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animae meae . Suscipiet Dominus Israel
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm. quibꝰ in fide uentuti dedit bap
factus est redẽptoris. Wirus quoq simil¬
luna fuit ambobꝰ qr ãbo ĩdeserto abo uictu par¬
ci. uestitu inculti. ambo regũ insamam to¬
lerant. Ille iorcdañe celũ petiturus aiui¬
sit. hic ad lauacrũ qͦ celũ petit᷑ multos
rũ ẽ. ñ delegis oꝑibꝰ iusticiam p̃sumete.
s ex fide salutẽ querere. ut quauis inle¬
ge positi legis uissa ꝑficiant. gr̃a se t̾m̃¬

Expanded text:
ad Dominum, quibus in fide venturi dedit baptfactus est Redemptoris. Virtus quoque simillima fuit ambobus; quia ambo in deserto, ambo victu parci, vestitu inculti, ambo regum insaniam tolerant. Ille Jordanem, coelum petiturus divisit; hic ad lavacrum, quo coelum petitur, multos rum est, non de legis operibus justitiam praesumere, sed ex fide salutem quaerere, ut, quamvis in lege positi legis jussa perficiant, gratia se tam
Abbreviated transcription (Latin):
ortũ et mitationẽ cͣaturaꝵ fieri absq oi
mutatioẽ m̃tis diine. q̃ inmutabił et
pͥmesia rerũ ratio ẽ. supponit. Quod fac¬
tũ est. in ipso uita erat. Sciendũ qr inꝓpͥc
et fig̃ate dñr effectus fuisse. ubi eoꝵ cau¬
se originales p̃cesser̃t. Sic .ii. dici solet. Dẽi
fiumꝰ inlumbis ade .i. acausa. ibi p̃ceden¬
te. ꝓpagati sumꝰ. Ita aẽ dicitur arca fuisse
in m̃te artificis. qr eiꝰ disp̃o et ordo ibi p̃¬
cessit. Similit̃ quoq dr̃. Qͦd factũ ẽ. erat
inipso uita. hoc ẽ auita int̾ibo habita ꝯtra¬
xit qd factũ ẽ. et fieri et subsistere. Uitã
uͦ in u̾bo nominat. rerũ rones et causas ĩ¬

Expanded text:
tationem creaturarum fieri absque omni mutatione mentis divinae, quae immutabilis et primaeva rerum ratio est, supponit: Quod factum est, in ipso vita erat. Sciendum quia improprie et figurate dicuntur effectus fuisse, ubi eorum causae originales praecesserunt. Sic enim dici solet: Omnes fuimus in lumbis Adae, id est, a causa ibi praecedente propagati sumus. Ita etiam dicitur arca fuisse in mente artificis, quia ejus dispositio et ordo ibi praecessit. Similiter quoque dicitur: Quod factum est, erat in ipso vita, hoc est, a vita in Verbo habita, contraxit quod factum est, et fieri et subsistere. Vitam vero in Verbo nominat rerum rationes et causas, i
Abbreviated transcription (Latin):
datis. et iustificationibꝰ dñi sine querela
Aute dm̃ qui uidet ĩcorde et ñ fallit᷑. iꝰci. M
erant. s apud homines obꝓbriũ sustinebant.
quia lex steriles maledixit. Priꝰ ẽ mandaã¬
tũ. de in iustificatio. In mandatis dñi in ce¬
dimꝰ. cũ eis obedimꝰ. Gũ uͦ cõgrue udica¬
mꝰ. ustificationes eiꝰ tenemꝰ. Plena est hec
laudatio. q̃ genꝰ in maioribꝰ mores ineqͥ¬
tate. officiũ insacerdotio. factũ in manda¬
to. uidiciũ et in iustificatione cõphendit.
de hoc qd addit. sine querela. ait apłs:
ꝓuidentes bona ñ tm̃ corã dõ. s eciam co¬
ram hominibꝰ. Et eccłi̾astes ne sis inquit
multũ iustus. quia plerũq iusticia du¬
riot. hominũ q̃relam ꝓuocat. Que uͦ tẽ¬
ꝑata est.⁊̃ inuidie q̃rimoniam uitat. Et

Expanded text:
et justificationibus Domini sine querela. Ante Deum qui videt in corde et non fallitur, justi erant, sed apud homines opprobrium sustinebant, quia lex steriles maledixit. Prius est mandatum, deinde justificatio. In mandatis Domini incedimus, cum eis obedimus. Cum vero congrue judicamus, justificationes ejus tenemus. Plena est haec laudatio, quae genus in majoribus, mores in aequitate, officium in sacerdotio, factum in mandato, judicium in justificatione comprehendit. De hoc quod addit, sine querela, ait Apostolus: Providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Et Ecclesiastes: Ne sis, inquit, multum justus ; quia plerumque justitia durior hominum querelam provocat: quae vero temperata est, etiam invidiae querimoniam vitat.
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. Lucet itaq sapiencia dei ⁊ in hac ui¬
ta. sedluxinitenebris eiꝰ ignorancie nt̃e ñ apꝑa¬
ret. qr tãn sapient̃ adõ omĩa condita sũt
seu disposita. ut inse ipsis iã hãnt uñ hãc
de se cognitiõe p̃b̾e q̃ant. q̃ sut᷑e beatitu¬
dini referuanda est. At uͦ ut tenebre illu¬
minarent᷑ aluce. missus. ẽ ioħs adꝑiben¬

Expanded text:
ac vita, sed lux ejus tenebris ignorantiae nostrae non apparet; quia tam sapienter a Deo omnia condita sunt seu disposita, ut in seipsis jam habeant, unde hanc de se cognitionem praebere queant, quae futurae beatitudini reservanda est. At vero ut tenebrae illuminarentur a luce, missus est Joan
Abbreviated transcription (Latin):
bi filiũ subreguli absentem. curauit.
Ubi leui pliblicauꝰ ꝯuiuiũ fecit et ei dicen¬
tes scribe et pharisci discipulis quare cũ pu
bi quedam mulier de turba clamauit ad
uũm. beatus uent̃ qui te portautt
Uui nunciat᷑ itr̃s. quia mat̃ tua et fr̃s tui uo¬
lunt te uidere.

Expanded text:
bi filium reguli absentem curavit. LVI. Ubi Levi publicanus convivium ei fecit, et dicentes Scribae et Pharisaei discipulis, Quare cum puUbi quaedam mulier de turba clamavit ad Jesum: Beatus venter qui te portavit. LIX. Ubi nuntiatur Jesu quia mater tua et fratres tui volunt t
Abbreviated transcription (Latin):
gens patabolam turtem edificantis et regis
Ubi die sabb̃o insynagoga curauit manũ a¬
tidam.
Ubi inmonte orat. et iuxta mare turbis
et discipulis sius plurima in parabolis ło
surgit. et discipuł parabolam disserit
tione margaritaꝵ. de sagena missa in ma¬
re. et de patre familias qui ꝓfert de the-¬
sauro suo noua et deta¬

Expanded text:
gens parabolam turrem aedificantis, et regis pulos ejus. LXIX. Ubi die Sabbato in Synagoga curavit manum aridam. us in monte orat, et juxta mare turbis et discipulis suis plurima in parabolis locsurgit, et discipulis parabolam disserit tione margaritarum, de sagena missa in mare, et de patre familias qui profert de thesauro suo nova et vet
Abbreviated transcription (Latin):
ait añ ã głuis ad illũ. Ne timeas ⁊ a charia.
qm̃ exaudita est dep̃catio tua. Sic̃ huma
do ꝯsolari. Contͣ demones si quos sua p̾¬
sencia t̾ritos senseruit. amplioriꝰ orrore
concuciunt. Exaudita est dep̾catio facta
ꝓ ppłi redẽptione. ñ ꝓ sobole quã desꝑabat
tura erat. nũciat᷑ zacharie filiꝰ nasciturus
qͥ p̃dicando penitenciam et fidẽ. p̃pararet
saluatori plebem. Et uxor cua elizabeth
pariet tͥ filiũ. et uocat nom̃ eiꝰ ioħm. Sin¬
gularis metiti indiciũ datur. quociens
hominibꝰ adõ nomͣ uł ĩponit᷑. uł mutat᷑
Sic abrã qr pat̃ multaꝵ genciũ erat
fututꝰ. abrahã ẽ uocatus. sicͦ iacob qr dmͣ

Expanded text:
Ait autem ad illum angelus: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua. Sicut humando solari. Contra, daemones si quos sua praesentia territos senserint, ampliori horrore concutiunt. Exaudita est deprecatio facta pro populi redemptione, non pro sobole, quam desperabat r Christum futura erat, nuntiatur Zachariae filius nasciturus, qui praedicando poenitentiam et fidem, praepararet Salvatori plebem. Et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem. Singularis meriti indicium datur, quoties hominibus a Deo nomen vel imponitur vel mutatur. Sic Abraham, quod pater multarum gentium erat f
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ enĩ uult ds̃ ut unu̾sa fiant q̃ fac̃ tp̃ribꝰ
suis: et uolinitas sua om̃iũ boneꝵ causa est.
hic gͥ diuiuitatis effectus erga caturas habi¬
tus ꝓcedit apatre ꝓcedit ⁊ afilio: ñ ut natus
s ut datus ꝑcollatam c̃aturis grãm. Filiꝰ tiero
ꝓcedit apatre ut natus. Cũ gͥ bonitas dĩ sit
cansa tocius diuine cͣationis. et cooꝑet᷑ potñ¬

Expanded text:
liter enim vult Deus, ut universa fiant quae facit temporalibus suis; et voluntas sua omnium bonorum causa est. Hic igitur divinitatis affectus erga creaturas habitus, procedit a Patre, procedit et a Filio, non ut natus, sed ut datus per collatam creaturis gratiam; Filius vero procedit a Patre ut natus. Cum ergo bonitas Dei sit causa totius divinae creationis, et cooperetur poten
Abbreviated transcription (Latin):
ne et corpe. cũ qd̃ libet obũbraculi genꝰ
uit uos et solem opponimꝰ. quo lucem eiꝰ
uobis tolerabiliorem reddamꝰ. Itaq lux
incorporea aiuinitatis in nat᷑a sua in¬
uisibił. ut quoqͦmͦ posset in nr̃a uideri
naturam assũpsit ĩ ugine. Et hoc est q
gularis ꝯferetur tibi. et ita iꝑse sp̃c sõs
re.atq optino fine ꝯsirmare. unͦ uͥtus al¬
ussimi dt̃. obumbrabit. Quasi urabraculũ
udelicet corpꝰ humanũ. de carne uia sor¬

Expanded text:
ne et a corpore, cum quodlibet obumbraculi genus ne et a corpore, cum quodlibet obumbraculi genus inter nos et solem opponimus, quod lucem ejus nobis tolerabiliorem reddamus. Itaque lux incorporea divinitatis, in natura sua invisibilis, ut quoquomodo posset in nostra videri naturam assumpsit in virgine. Et hoc est qugularis conferetur tibi; et ita ipse Spiritusre, atque optimo fine confirmare, unde virtus Altissimi dicitur: obumbrabit, quasi umbraculum videlicet corpus humanum de carne tua for
Abbreviated transcription (Latin):
finis. In p̃senti uita cogda in habitans reg¬
nabit. in futo de exilio ad gloriam uocãs
hinic hesaxas. Et paucis cuis ñ erit fituł
dem et cõfessionẽ xͥ. ad patͥarchart̃ ꝑti¬
net sortẽ et inhis qui de bona ractice pa¬
tͥarcbaꝵ nati sũt: et in illis qui de ole¬
astro genciũ excisi. moluiã bona iudõs
sunt insecti. Quomꝰ. Poeit aut̃ maria
nosco: Non ait qͦm uñ hoc sciam .s quo¬
mͦ fict : quia ñ dubitabat de u̾bis an¬
ãgłi. Legerat ecce iirgo concipiet et
pariet filiũ. s quomͦꝰ fie̾ret ñ legerat. nec¬
ñ ab angło audierat. Et respoudens
Sp̃s sc̃i dona uocat sp̃m scm̃. et ita no¬
mͣ cause attͥbuit᷑ effectui. ut sepe fieti
solet. E undem quoq nouãt u̾tutẽ al
tissimm: uuxta hoc qd dñs discipuł ꝓ
nuttens aduentũ eisdem sp̃e ait. Uos
aut̃ sedete in ciuctate. quo ad usq indu¬
amini uͥute exalto. Umnbra uͥ fit aliimi¬

Expanded text:
finis. In praesenti vita corda inhabitans regfinis. In praesenti vita corda inhabitans regnabit, in futuro de exsilio ad gloriam vocans. Hinc Isaias: Et pacis non erit finis fidem et confessionem Christi ad patriarcharum pertinet sortem: et in his qui de bona radice patriarcharum nati sunt, et in illis qui de oleastro gentium excisi, in olivam bonam Judaeorum sunt inserti . Dixit autem Maria nosco? Non ait: Unde hoc sciam? sed: Quomodo fiet? quia non dubitabat de verbis angeli. Legerat: Ecce virgo concipiet et pariet filium ; sed quomodo fieret non legerat, nec ab angelo audierat. Et respondens Spiritus sancti dona vocat Spiritum sanctum. Et ita noen causae attribuitur effectui, ut saepe fieri solet. Eumdediscipulis promittens adventum ejusdem Spiritus, ait: Vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto . Umbra vero fit a lumi
Abbreviated transcription (Latin):
mri salutationis ignara. u̾boꝵ nouitate
t̾ret᷑. Uirgiũ ꝗ ppcꝰ est ad om̃s uiri ingͥs¬
sus pauere. om̃s q uiri affatus uereri. Ma¬
tia gͦ nouã benedictionis formulã mira¬
batur. ꝗqͣ nusquã ante lecta fuierat. Et
ait augłs ei. Ne timeas maria. in uenicti enĩ
grãm apud dñm F amiliariꝰ quasi pͥotã
uocat eam ex nomine. friadens ei ñ timete.
Inuenisti gr̃am. tociꝰ gr̃e auctorem concep¬
tura. S ñ se quit᷑. Ec̾ce cõcipies inutero
et ꝑaties filiũ. et tocabis nom̃ eiꝰ ibm̃.
Concipies. et incorrupta manebis: paries.
et uirginitatis ñ patieris de tm̃tũ. Iñc
saluator siie saluataris intẽpt. qr saluũ
facturꝰ in tp̃r erat ppłm firũ apeccatis. Hic
erit magnt. et filiꝰ altissimi uocabit᷑. et
dabit illi dñs as sedem dd̾ patris eiꝰ. Io¬
dd̾. ut gentem cui dd̾ tp̃alit̃ gubnacula p̃¬
buerat. ipse ꝑpetuũ uocaret ad reguũ.
indomo ia cob iuet̃nũ. et regni eiꝰ fĩ erit

Expanded text:
utationis ignara, verborum novitate terretur. Virginum quippe est, ad omnes viri ingressus pavere, omnesque viri affatus vereri. Maria ergo novam benedictionis formulam mirabatur, quae nusquam ante lecta fuerat. Et ait angelus ei: Ne timeas, Maria: invenisti enim gratiam apud Deum. Familiarius, quasi notam, vocat eam ex nomine, suadens ei non timere. Invenisti gratiam, totius gratiae auctorem conceptura. Unde sequitur: Ecce concipies in utero et paries filium, et vocabis nomen ejus Concipies, et incorrupta manebis; paries, et virginitatis non patieris detrimentum. Jesus salvator sive salutaris interpretatur, quia salvum facturus erat populum suum a peccatis. Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus. JoDavid, ut gentem cui David temporaliter gubernacula praebuerat, ipse perpetuum vocaret ad regnum. in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ libo arbittio cooꝑetur. uolitutatis mo¬
tũ dirigendo et ordinando in his que ł¬
ticie st̃: uoluntas bona est. et remune¬
ratione digna est. Si uero motus uolun¬
tatis appetat retinere uł ꝯscqui qd iꝰ¬
ticia uetat. utiq absencia gr̃e cuiꝰ ẽ motũ
uoluntatis ditigere et ordinate: mordi¬
natio uoluntatis est. malũ est. pec catũ
putaret. aliqua seu omĩa que ꝑdĩ u̾bũ
ceperunt extra ipsum ẽẽ quasi ꝑsemet¬
ipsa. subsistereti⁊ adiecit. Et sine ip̃o
factũ ẽ. acsidicat. extra ipsum nichil fac¬
tũ subsistit. Sapiencia enĩ attingit afinc
usq ad finẽ fortit̃ .i. aminuna c̃atuta. us¬
locus ab eiꝰ p̃sencia absens. Suꝑ om̃em qͥp¬
pe c̃aturam p̃sidet regendo. atq inꝑando.
Subtus omĩa est fubsistendo. atq portando
omia. ñ pondere labotis set infatigalibl
uͥtute. qm̃ nulla c̃atura ꝑse subsistere ualx
nͥ abipso sustentetur qui illam cͣauit. Ex¬

Expanded text:
quae libero arbitrio cooperetur, voluntatis moquae libero arbitrio cooperetur, voluntatis motum dirigendo et ordinando in his quae justitiae sunt, voluntas bona est, et remuneratione digna est. Si vero motus voluntatis appetat retinere vel consequi quod justitia vetat, utique absentia gratiae, cujus est motum voluntatis dirigere et ordinare, inordinatio voluntatis est, malum est, peccatum putaret aliqua seu omnia, quae per Dei Verbum eperunt, extra ipsum esse, quasi per semetipsa subsisterent, adjecit: Et sine ipso factum est nihil, ac si dicat: Extra ipsum nihil factum subsistit. Sapientia enim attingit a fine usque ad finem fortiter , id est a minima creatura uslocus ab ejus praesentia absens. Super omne quippe creaturam praesidet, regendo atque imperando. Subtus omnia est, subsistendo atque portando omnia, non pondere laboris, sed infatigabili virtute; quoniam nulla creatura per se subsistere valet, nisi ab ipso sustentetur qui illam creavit. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
pĩa tutpso cuiꝰ ełt. At uc sapiencia ista dĩ
aliud qũa ds̃ putaretur. sicut hominis uł
angłi sapĩa aliud est ꝗͣ homo ipse uł an¬
głs cui ꝑ accidensĩest: addit. Et ipsum
ubum erat ds̃. Tria disiuuctun dixerat.
illa ꝯunctĩ recapitulat. ut transeat. ħ¬
ap̃dm̃. Quaꝵ autem rerũ ip̃m u̾bũ ẽẽt
pͥncipiũ ostendit. scilic om̃in natutaꝵ pꝰ¬
ea facta. Et hoc est. Omĩa ꝑ ip¬
sũ facta sunt. Om̃is c̾atura et corporea
et incorporea. õe qd̾ nat᷑alit in est subũs
ueluti quantitas. qualitas. motus. et ceta.
ꝑ ipsũ. qr nulla sp̃e continetut. nulla
natuta sua subsistit. s solũ pͥuatio boni
eft. Sicut eñĩ natutalis luminis absen¬
cia. cecitas ocłi dt̃. et sic̃ tenebte lucis ab¬
sencia sunt. et inedia comestionis exdu¬
sio. ita malũ dicimꝰ abscnciã boni. qd̾ si
teret. Et enĩ cũ uoluntas in m̃te nascit᷑.
motꝰ quidẽ nat᷑alis est. si gr̃a p̃scus fuetit

Expanded text:
in ipso cujus est. At ne sapientia ista Dei aliud, quam Deus putaretur, sicut hominis vel angeli sapientia aliud est quam homo ipse vel angelus, cui per accidens inest, addit: Et ipsum Verbum erat Deus. Tria disjunctim dixerat, illa conjunctim recapitulat, ut ad m. Quarum autem rerum ipsum Verbum esset principium, ostendit, scilicet omnium naturarum postea factarum. Et hoc est: Omnia per ipsum facta sunt Omnis creatura et corporea et incorporea, omne quod naturaliter inest substantiis, veluti quantitas, qualitas, motus, etc.per ipsum, quia nulla specie continetur, nulla natura sua subsistit, sed solum privatio boni est. Sicut enim naturalis luminis absentia caecitas dicitur oculi, et sicut tenebrae lucis absentia sunt, et inedia, comestionis exclusio, ita malum dicimus absentiam boni, quod si teret. Etenim cum voluntas in mente nascitur, motus quidem naturalis est; et si gratia praesens fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
bi uxor pilati misit ad eũ dicens nichil
bi pilatus dunisit barrabbam et tdidit
et uͥ ĩc de cruce de matre sua dixit ad
discipuilũ quẽ diligebat. ecce mat̃ tria.
Ubi ioseph petit corpus iħu aꝑilato et
sepelit una cũ nchodemo.
Ubi pͥma die sabbati suscitatur iñs amor
dotibꝰ de resurrectione. xp̃i.¬

Expanded text:
bi uxor Pilati misit ad eum, dicens: Nihil bi Pilatus dimisit Barabbam, et tradidiet ubi Jesus de cruce de matre sua dixit ad discipulum, quem diligebat: Ecce mater tua. CLXXI. Ubi Joseph petit corpus Jesu a Pilato et sepelit una cum Nicodemo. Ubi prima die Sabbati suscitatur Jesus a modotibus de resurrectione Chri
Abbreviated transcription (Latin):
bi rt̃c lauat pedes discipuloꝵ.
bi itĩc mittit discipłos p̃parare sibi pas¬
guinis sui. et nͥ ñc dicit ad petrũ. expe¬
t̾iuit sathanas ut uos uentilet. et om̃s
hodie in me scandalizamini.

Expanded text:
Jesus lavat pedes discipulorum. Ubi Jesus mittit discipulos praeparare sibi pasguinis sui, et ubi Jesus dicit ad Petrum: Expetivit Satanas ut vos ventilet, et: Omnes hodie in me scandalizabimini.
Abbreviated transcription (Latin):
głistaꝵ. qͥ ad ei uisũ est ex diu̾soꝵ ddictis
unã narrationẽ faciens. inquid. hoc exemplo¬
siie ut ame factũ ẽ. suie alio modo ꝯpͥen¬
dimnꝰ. fieri pꝰsit. uideat unꝰ quisq et in cet̾is
locis fieri pꝰse. Es g exemplo ac ꝑsuasu.
rationẽ ꝑstrinxere: At uͦ huiꝰ oꝑis quis aue¬
tor ĩmo ordinator extitent. nichil int̃ ẽ ig¬
norare. Et enĩ tãn tiba quã sent̃ncie: ñ nisi
excerpta qd̾ cuilibet ꝑ qͥrenti facile est cog¬
nitu. arte mira mag̾ q breuitate miran¬
da uinguntur. hoc aut̃ p̃nominatũ ãmo¬
niũ fecisse. scͣbit eusebiꝰ carpiano. Suscipe
ꝑ te mag̃ mag̃q lum̃ uultus añi. His
utiq tribus. ina ꝓpulsari. necẽẽ est: ĩcpo¬
teneiã sctł. ignoranciam. negligençiam.
Ignoraus enĩ ignorabit᷑. negligens uͦ nes¬
cietur. neꝗͣ simulator inpoticie nich̾omi¬
es. uelud̃ ignis sit hoꝵ spes. hoc explicat
sio nc̃ descensus nẽ alcnatio ineis est. dant

Expanded text:
 quoad ei visum est, ex diversorum dictis unam narrationem faciens, inquit: « hoc exemplsive ut a me factum est, sive alio modo commodius fieri possit, videat unusquisque et in caeteris locis fieri posse. Ejus igitur exemplo ac persuasu rationem perstrinxere. At vero hujus operis quis auctor, imo ordinator exstiterit, nihil interest ignorare. Etenim tam verba quam sententiae nonnisi excerpta quod cullibet perquirenti facile est cognitu arte mira magisque brevitate miranda junguntur. Hoc autem praenominatum Ammonium fecisse, scribit Eusebius Carpiano. Suscipe er te, magis magisque lumen vultus Domini . His utique tribus tria propulsari necesse est, impotentiam scilicet, ignorantiam negligentiam Ignorans enim ignorabitur , negligens vero nescietur, nequam simulator impotentiae nihilomies, velut ignis sit horum species, hoc explicat sio, nunc descensus, nunc elevatio est in eis. Dant
Abbreviated transcription (Latin):
Deͦ filio qui substanciã patris de uorauit.
De remittendo frĩbꝰ ex corde.¬
rem dimittere quacũq excausa.
Ubi itĩc inposuit manũ infantibꝰ. et pha¬
sei murmurant de ihu. ꝙ sic recipit pec¬
bi iũc instruit eos qͥ annũciauer̃ ei de ga¬
libeis quos int̾fec̃ pilatrs. ad ungens simi¬
litudinẽ arboris fici inuinea. ¶ et cutuatã.
Ubi itĩc sanat insynagoga mulierẽ aridaui¬

Expanded text:
antiam patris devoravit. XCVIII. De remittendo fratribus ex corde.rem dimittere quacunque ex causa. CI. Ubi Jesus imposuit manum infantibus, et pharisaei murmurant de Jesu quod sic recipit pecUbi Jesus instruit eos qui annuntiaverunt ei de Galilaeis quos interfecit Pilatus, adjungens similitudinem arboris fici in vinea. CIII. Ubi Jesus sanat in Synagoga mulierem arida
Abbreviated transcription (Latin):
bi rĩc loquit᷑ ad turbas et discipulos. deseti
et ñ confitebantur de synagoga eice¬
rentur. stempli.
Ubi ostendũt discipuli iħu structuram¬
stempli.
cebu Ubi sedente itĩ i montem oliucti.
int̃rogant eũ discipuli qd̾ signũ erit
ad uentus tui. uł eoꝵs que dixisti. et p̃¬
dicat eis de euersione uirłm. et signis &
Ubi iħs diem indicĩ adu̾sus tp̃ra noe aẽ
loth assimilauit. et defidele et prudente
suis distribuit.
.x. innasꝰ seruis suis dedit. Ctis sue.
Cum uenerit filiꝰ hominis insede maiesta

Expanded text:
bi Jesus loquitur ad turbas et discipulos de Scribet non confitebantur, ne de Synagoga ejicerentur. CXLIV. Ubi ostendunt discipuli Jesu structuramtempli. CXLV. Ubi sedente Jesu in monte Oliveti, interrogant eum discipuli, Quod signum erit adventus tui, vel eorum quae dixisti? et praedicat eis de eversione Jerusalem et signisUbi Jesus diem judicii adversus tempora Noae et Loth assimilavit, et de fideli et prudente suis distribuit. decem mnas servis suis dedit. CLII. Cum venerit Filius hominis in majesta
Abbreviated transcription (Latin):
cesse est ut cdoctoꝵ mouitis humilit̃ iti¬
tendat. Dũ altari timiama inponit nasci¬
tͣumoħm cognoscit. quia dũ doctores di¬
uina lectione inflãmant᷑: gr̃am dĩ tien¬
turã ꝑ xp̃m. de uiterioti medulla littera¬
rũ. quas de uulua elixabet ꝓditurã
reꝑuint. Et hoc ꝑ angłm: quia lex est or¬
dinata ꝑangłos in man̾u mecdiatoris. Nõ
c̃densmutꝰ fit. qr mutus est qui sp̃alem
sensũ inlittera non intellig̃. Nec quasi ma¬
gist̃ a ualet docere ppłm. s quasi nti¬
ħ innuit. qr nec rationẽ attendit sacͥfici.¬
oꝵ dec curat serre dicta ꝓpħaꝵ. Muto
⁊acliria ꝯcipit helixabeth ioħem. qr licet
ponifices ⁊ pharisei nec intrent interiora
legs. nec auditores intrare ꝑmittant.
inteiora tñ legis sacram̃tis xp̃i habundãt.
Qum mnsibꝰ helixabeth occultat ꝯceptũ.
sius qr moyses legifer .s. libris misteria
xp̃i parabolatim designat. seu qr ipsa lex

Expanded text:
cesse est ut doctorum monitis humiliter incesse est ut doctorum monitis humiliter intendat. Dum altari thymiama imponit, nasciturum Joannem cognoscit; quia dum doctores divina lectione inflammantur, gratiam Dei venturam per Christum de interiori medulla litterarum, quasi de vulva Elisabeth prodituram, reperiunt. Et hoc per angelum, quia lex est ordinata per Angelos in manu mediatoris . Non credens, mutus fit; quia mutus est, qui spiritualem sensum in littera non intelligit. Nec quasi magister, talis valet docere populum, sed quasi nutibus innuit; quia nec rationem attendit sacrificiorum, nec curat scire dicta prophetarum. Muto Zacharia, concipit Elisabeth Joannem; quia, licet pontifices et Pharisaei nec intrent interiora legis, nec auditores intrare permittant, interiora tamen legis sacramentis Christi abundant. Quinque mensibus Elisabeth occultat conceptum, sive quia Moyses legifer quinque libris mysteria Christi parabolatim designat; seu quia ipsa lex