comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
go nabuchodonosor quietꝰ eram.i
in domo mea: et florens in palatio
meo. Quid ꝑ domũ intelligamꝰ. isi
conscientiam: et quid ꝑ palatium. nisi conscĩȩ
iccuritatem. securitatisq fiduciam: Nam et
palacium domus ẽ: quelibet tam̃ domus pa¬
latium dici ñ pot̃. Palatium namq ẽ domus
quedã fortis sublimis atq regalis. Si ꝑdomũ
conscientiam debemus intelligete: recte ꝑ palaci¬
um intelligit᷑ securitas conscientiȩ. In domo
itaq sua quietꝰ sedet: quẽ sua conscientia ñ re¬
mordet. Quictam conscientiam facit p̃teritoꝵ
maloꝵ. condigna satisfactio: et instantium ma¬
loꝵ cauta ꝓuidaq declinatio. Quietꝰ in domo
itaq manet: quẽ conscientia sua nec de p̃tenta
nec de p̃senti culpa remordet. Quietus in do¬
mo erat: qui ucracit᷑ dicebat. Neq enm rep̃¬
hendit me cor incũ in omni uita mea. Quietꝰ
in domo sua extitit: qui ueracit̃ diere potu¬
it. Nichil enĩ mͥ conscius sum. Quietꝰ sane

Expanded text:
go Nabuchodonosor quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo . Quid per domum intelligimus, nisi conscientiam, et quid per palatium, nisi conscientiae securitatem, securitatisque fiduciam? Nam et palatium domus est, quaelibet tamen domus palatium dici non potest. Palatium namque est domus quaedam fortis, sublimis atque regalis. Si per domum conscientiam debemus intelligere, recte per palatium intelligitur securitas conscientiae. In domo itaque sua quietus sedet, quem sua conscientia non remordet. Quietam conscientiam facit praeteritorum malorum condigna satisfactio, et instantium malorum cauta providaque declinatio. Quietus itaque in domo manet, quem conscientia sua, nec de praeterita, nec de praesenti culpa remordet. Quietus in domo erat, qui veraciter dicebat: Neque enim reprehendit me cor meum in omni vita mea . Quietus in domo sua exstitit, qui veraciter dicere potuit: Nihil enim mihi conscius sum . Quietus sane
Abbreviated transcription (Latin):
habita loquendi fiducia. uł auctoritas a¬
mittit᷑. Fr̃uctus disꝑgit᷑. qnͣ eius doctrina
contempnit᷑. quȩ quamins ꝑ sensum seu
consilium utilis forte uideat᷑: ꝓpt̾ pͣuum
disꝑgit᷑: qñ importuna uariarã concupis¬
centiarum incursione. studiũ meditationis dis¬
sipat᷑: et subtilitas inuestigandi intelligendiq
facilitas. cogitationum euagatione confun¬
dit᷑. Ecce quam facile. ecce quo ordine mens
ab alto deicit᷑. quȩ meritis exigentib a gĩa
diuina deserit᷑: quȩ malignis exactorim ex
diuina ꝑmissione exponit᷑. Recte gͦ de hac
arbore dicit᷑. excutite folia eiꝰ: et disꝑgite¬
fructum eius: Quomͦ mens. pꝰ felam de¬
iectionẽ sui soleat pꝰmodum & ab aliis con¬
tempni. & in semet ipsam resolui: xxiii:¬
ed cum ceꝑit homo uirtutũ ramos. con¬
siliiq fructum amittere. et tam uit ho¬
ila ȩc̃na uestatẽ quã doctrine auctoritatem¬

Expanded text:
habita, loquendi fiducia vel auctoritas ahabita, loquendi fiducia vel auctoritas amittitur. Fructus dispergitur, quando ejus doctrina contemnitur, quae quamvis per sensum, seu consilium utilis forte videatur, propter tadispergitur quando importuna variarum concupiscentiarum incursione studium meditationis dissipatur, et subtilitas investigandi, intelligendique facilitas cogitationum evagatione confunditur. Ecce quam facile, ecce quo ordine mens ab alto dejicitur quae meritis exigentibus a gratia divina deseritur, quae malignis exactoribus ex divina permissione exponitur. Recte ergo de hac arbore dicitur: Excutite folia ejus, et disUT XXIII. Quomodo mens post foedam dejectionem sui soleat postmodum et ab aliis contemni, et in semetipsam resolvi. Sed cum coeperit homo virtutum ramos, consiliique fructum amittere, et tam vitae honestatem quam doctrinae auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
uccisa arbore etiam rami mana corruete¬
ptecidunt᷑: qͥa iurtute animi deficiente
bona oꝑa paulatim subtrahunt᷑. Arbor sue¬
cidit᷑. &. ramus precidit᷑: qñ uirtus in occul¬
to. et turtutis opus deficit in aꝑto. Prius gͥ
subtrahit᷑ uirtus anumi. pꝰmodum etiam
tollit᷑ facultas et occasio bene agendi: ⁊ suc¬
cisio robore arboris. ramisq p̾cisis. folia excu¬
ciunt᷑. fructusq disꝑgit᷑: quia deficiente uir¬
tutũ ꝓposito. uirtutũq exercitio. pͥus grã
bene loquendi tollit᷑: tandem etiam gr̃a re¬
cte intelligendi subtrahit᷑. Recte quidẽ pꝰꝗͣ
deficit studium bonȩ oꝑationis. subtrahit᷑
sacundia sermonis: quia scandaluare magis
qũa ed ificare audientes pot̾ omnis castiga¬
tio uel exortatio depͣuati p̾dicatoris: cum ei
loquenti qui uis tacite respondeat: cur gͦ
hec ipse ñ facis: Peccatori autẽ dixit ds:
gr̃a excutit᷑: qñ ex infami suspitione pͥus

Expanded text:
mana corruere. Succisa arbore etiam rami prmana corruere. Succisa arbore etiam rami praeciduntur; quia, virtute animi deficiente, bona opera paulatim subtrahuntur. Arbor succiditur et ramus praeciditur, quando virtus in occulto, et virtutis opus deficit in aperto. Prius igitur subtrahitur virtus animi, postmodum etiam tollitur facultas, et occasio bene agendi, et succiso robore arboris ramisque praecisis, folia excutiuntur, fructusque dispergitur; quia, deficiente virtutum proposito virtutumque exercitio, prius gratia bene loquendi tollitur, tandem etiam gratia recte intelligendi subtrahitur. Recte quidem postquam deficit studium bonae operationis, subtrahitur facundia sermonis, quia scandalizare magis quam aedificare audientes potest omnis castigatio vel exhortatio depravati praedicatoris, cum ei loquenti quivis tacite respondeat: Cur ergo haec ipse non facis? Peccatori autem dixit Deusgratia excutitur, quando ex infami suspicione prius
Abbreviated transcription (Latin):
sinit uos temptare ultra qđ potestis. s faciet
cum temptatione ꝓuentum. ut possitis susti¬
nere. Nisi gͦ arbor ista nimis alta fuisset.
et de sua uirtute intumesceret. nimisq p̾¬
sumeret: sententiam succisionis duunitus
ñ acciꝑet. Attende modo grandẽ arborem:
& de fortitudinis suȩ abundantia nimis
p̃sumentẽ. Ego dixi inquit in abundantia
mea. ñ mouebor ineternum. S statim ex sub-¬
tractione gr̃e suꝑuenientiq temptatione didi¬
cit. quid uel quantum de se ipsa potuit. Auer¬
tisti inquit faciem tuam a me: & factus.s.c. Ar-¬
bor itaq succidit᷑. qñ constantiȩ uirtus tempta¬
tionib attenuat᷑ paulatu:. tandẽq funditus
tollit᷑. Nonne arboris illius tobur succisũ fuit.
quȩ dixit. Dereliquit me uirtus . m . &.l.o. in.
arborq succisa ad ima ruit. qñ ad unius con¬
cupiscentiȩ respectum in adulterium. ⁊ de ad¬
ulterio in homicidium cecidit Quonͦ

Expanded text:
sinit vos tentari supra id quod potestis, sed faciet etiam sinit vos tentari supra id quod potestis, sed faciet etiam cum tentatione proventum, ut possitis sustinere . Nisi ergo arbor ista nimis alta fuisset et de sua virtute intumesceret, nimisque praesumeret, sententiam succisionis divinitus non acciperet. Attende modo grandem arborem, et de fortitudinis suae abundantia nimis praesumentem: Ego dixi, inquit, in abundantia mea, non movebor in aeternum . Sed statim ex subtractione gratiae supervenientique tentatione didicit quid, vel quantum de seipsa potuit: Avertisti, inquit, faciem tuam a me, et factus sum succiditur, quando constantiae virtus tentationibus paulatim attenuatur, tandemque funditus tollitur. Nonne arboris illius robur succisum fuit quae dixit: Dereliquit me virtus mea, et lumen ocuarborque succisa ad ima ruit, quando ad unius concupiscentiae respectum in adulterium, et de adulterio in homicidium cecidit? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
i nos posit̃ sp̃e maligni. nͥ ꝑmissione dei xxi¬
uo sunt quȩ ex p̾senti possumus patent̃
colligete: pͥmũ qđ ñ possunt nos maligni
sp̃c nisi quantũ ꝑmittunt᷑ temptare: scdm
quia si iuxta omnẽ uirtut̃e suam ad nram
impugnationẽ relaxarent᷑. nemo posset eoꝵ
impetũ tolerare. Qui enim arborem succide¬
re possunt et uolunt. & tam̃ ñ nisi ꝑmissi
succidunt: patet ꝓfecto qͥa sine dĩ ꝑmissione.
nil in nr̃a in sectatione p̃sumunt. S quid
in hominib p̃sumer̃et sine dĩ ꝑmissione.
qui attestante ȩuangłio nec gregẽ porcoꝵ sñ
diuina licentia ausi sunt inuadete: Tantũ
itaq in electoꝵ impugnatione eis licentiȩ
relaxat᷑: quantũ utilitas eoꝵ exigit. uł iusti¬
cia merct᷑. Quȩ enim humana iurtus eorꝙ
impetũ posset sustinere: si talem tantamq
arborem accepta diuinitus licentia. statum
potuerunt euertete: E consolat᷑ nos in hoc
apłs paulus. fidelis inquit ẽ dñs qui non

Expanded text:
 spiritus maligni nisi permissione Dei. Duo sunt quae ex praesenti possumus patenter colligere. Primum quod non possunt nos maligni spiritus, nisi quantum permittuntur, tentare. Secundum quia, si juxta omnem virtutem suam ad nostram impugnationem relaxarentur, nemo posset eorum impetum tolerare. Qui enim arborem succidere possunt, et volunt, et tamen non nisi permissi succidunt, patet profecto quia sine Dei permissione nil in nostra insectatione praesumunt. Sed quid in hominibus praesumerent sine Dei permissione qui, attestante Evangelio, nec gregem porcorum sine divina licentia ausi sunt invadere? Tantum itaque in electorum impugnatione eis licentiae relaxatur, quantum utilitas eorum exigit, vel justitia meretur. Quae enim humana virtus eorum impetum posset sustinere, si talem tantamque arborem, accepta divinitus licentia, statim potuerunt evertere? Sed consolatur nos in hoc apostolus Paulus: Fidelis, inquit, est Dominus, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessi sapientia om̃s qui fucrunt ante me in
ierłm: et mens mea contemplata ẽ multa.
sapient̃ ⁊ oidicit. ꝓceritas eiꝰ celũ tangebat:
qui ueracit̾ dicere poterat. Sapientiam loqͥ¬
mͣ int̾ ꝑfectos: sapientiam uͦ ñ huiꝰ scł̃i. neq
principũ huius situli qui destruunt᷑. s lo

Expanded text:
praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem, et mens mea contemplata est multa sapienter et didicit . Proceritas ejus coelum tangebat, qui veraciter dicere poterat: Sapientiam loquimur inter perfectos, sapientiam vero non hujus saeculi nec principum hujus saeculi qui destruun
Abbreviated transcription (Latin):
erat. cuius ꝓcetitas etiam celũ tangebat. ꝓce¬
ritas eius celum cangebat: quia inuestigatioĩs
eiꝰ subtilitas celestia penettabat. ꝓcerttas itaq
enus alta fuit: et altitudo eius ꝓcera fuit.
Nere magna altitudo fuit: quȩ se summis
⁊ celestib immersit. Elige itaq in huiꝰ consi¬
deratione arboris. quid amplius mireris:
magnitudinẽ. fortitudinẽ. seti ꝓceritatem.
Magna inquit arbor ⁊ fortis: et ꝓcerttas eiꝰ
contingens celũ. Magna arbor fuit. quȩ
ueracit᷑ dicete potuit. Ubiq &e iomnib
instructus sum. Scio humiliari: scio ⁊ habun¬
dare: & penuriam pati. Omnia possũ in eo
qui me confortat. fortis arbor fuit: quȩ fiden¬
t̃ dicere potuit. Non timebo quid faciat mͥ
homo. Si consistant aduersum me castra:
ñ timebit cor incũ. Si exurgat ad uersũ me
p̃lium: in noc ego sꝑabo. Ere ceteris arboribꝰ
ꝓccra fuit: quȩ dicere de se ñ dubitauit. Et

Expanded text:
erat cujus proceritas etiam coelum tangebat. Proceerat cujus proceritas etiam coelum tangebat. Proceritas ejus coelum tangebat, quia investigationis ejus sublimitas coelestia penetrabat. Proceritas itaque ejus alta fuit, et altitudo ejus procera fuit. Vere magna altitudo fuit quae se summis, et coelestibus immersit. Elige itaque in hujus consideratione arboris quod amplius mireris, magnitudinem, fortitudinem seu proceritatem. Magna, inquit, arbor et fortis, et proceritas ejus contingens coelum, Magna arbor fuit, quae veraciter dicere potuit: Ubique et in omnibus instructus sum. Scio humiliari, scio et abundare, et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat . Fortis arbor fuit quae fidenter dicere potuit: Non timebo quid faciat mihi homo. Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum . Si exsurgat adversum me praelium in hoc ego sperabo . Prae caeteris arboribus procera fuit, quae dicere de se non dubitavit: Et
Abbreviated transcription (Latin):
Stephanus inquit plenus grã ⁊ fortitudine.
Ecce arbor magna in medio t̃rȩ: ⁊ altitudo
eiꝰ nimia. Eigo hec arbor magna fuit. alta fuit:
⁊ in medio t̾re fuit. Ad multa ⁊ magna se dila
tabat ꝑ urtut̾e: ad alta se enigebat ꝑ subcilita¬
tem. ⁊ in intimis stabat ꝑ intentionẽ. Ad for¬
tia se extendebat: ad summa se crigebat: et
in intimis fixa manebat. In magnis fuit ꝑ
exercicium: in summis ꝑ studium: in intimis
ꝑ desiderium. Quia gͦ fortia agebat: magna ar
bor etat. Quia intima bona desiderabat: in me¬
dio t̾rȩ erat. qͥa de sublimib subtilit̃ sentie¬
bat: altitudo eius magna erat. Magna inqͥt
erat ⁊ fortis: et ꝓcetitas cius contingenꝰ celũ.
Ecce arbor magna: arbor robusta. atbor ꝓceta.
Magna ad bona agenda. fortis ad mala tole¬
randa ꝓcera ad sublimia contemplanda. Ma¬
gna in actionib: fortis in temptationib. sub¬
limis in inuestigationib. Attende quã alta

Expanded text:
Stephanus, inquit, plenus gratia, et fortitudine . Stephanus, inquit, plenus gratia, et fortitudine . Ecce arbor magna in medio terrae, et altitudo ejus nimia. Ergo haec arbor magna fuit, alta fuit, et in medio tertabat, per virtutem. Ad alta se erigebat, per subtilitatem; etiam in intimis stabat, per intentionem; ad fortia se extendebat; ad summa se erigebat, et in intimis fixa manebat; in magnis fuit per exercitium; in summis, per studium; in intimis, per desiderium. Quia ergo fortia agebat, magna erbor erat; quia intima bona desiderabat, in medio terrae erat; quia de sublimibus subtiliter sentiebat, altitudo ejus magna erat. Magna, inquit, arbor et fortis, et proceritas ejus contingens coelum. Ecce arbor magna, arbor robusta, arbor procera. Magna ad bona agenda, fortis ad mala toleranda, procera ad sublimia contemplanda. Magna in actionibus, fortis in tentationibus, sublimis in investigationibus. Attende quam alta
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰquam ad seipm̃ rediit. secum mirabat᷑:
scu etiam miserebat᷑. H idebat uniuersitatis
pulcͥtudinem tałe exigere. talemq omnino
decẽ ñ potuisse: ⁊ tam̃ nesciuit seipsum talem
ẽẽ. uel talis hominis imagiñe in seipso gesta¬
re: qui de tanta sublimitate subito caderet.
⁊ in unis dui iaceret. tande tam̃ ad pͥstinũ
statũ rediret. Hoc ẽ qđ arbor magna pͥus
in altum erigit᷑. pꝰmodum abscidit᷑. ⁊ tam̃
radices eius in t̾ra reseruant᷑. uñ iterũ repa¬
ret᷑. Nideamꝰ gͦ et nos. & discamus ab ipso
qualis sit arbor quam ipse uidit. uł qͦmͦ
cecidit. uel cadere potuit: quȩ tanta uł talis
qd soleat eẽ causa tuit Ie xnui.
idebam inquit.⁊ ecce arbor magna in me-¬
dio t̾re: ⁊ altitudo eus nimia. Quid intelli¬
gimus ꝑ magnitudin̾e arboris: nisi immenfũ
robur uirtutis: Nonne ⁊ illa magna arbor fuit:
quȩ plenitudinem gr̃ȩ et fortitudinis accepit:

Expanded text:
postquam ad seipsum rediit secum mirabatur, postquam ad seipsum rediit secum mirabatur, seu etiam miserebatur. Videbat universitatis pulchritudinem talem exigere, talemque omnino deesse non potuisse, et tamen nescivit seipsum talem esse, vel talis hominis imaginem in seipso gestare, qui de tanta sublimitate subito caderet, et in imis diu jaceret, tandem tamen ad pristinum statum rediret. Hoc est quod arbor magna prius in altum erigitur, postmodum abscinditur, et tamen radices ejus in terra reservantur unde iterum reparetur. Videamus ergo et nos, et discamus ab ipso qualis sit arbor quam ipse videt, vel quomodo cecidit, vel cadere potuit quae tanta vel talis quid soleat esse causa ruinae. Videbam, inquit, et ecce arbor magna in medio terrae et altitudo ejus nimia. Quid intelligemus per magnitudinem arboris, nisi immensum robur virtutis? Nonne et magna illa arbor fuit quae plenitudinem gratiae, et fortitudinis accepit?
Abbreviated transcription (Latin):
nisq dulcedine delectabilit̃ figt᷑. mirabilit̃q
reficit᷑: uidet sepe in diuino lumine qͦt uel
cuiꝰmodi rerũ genera oporteat eẽ. incũicussũq
tenet. nicħ hoꝵ omniũ quȩ summȩ disposi¬
tionis ordo uniuersitatisq pulcͥtudo exigit.
penitus posse decẽ. Uerbi grã. Nidet oport̾e
ẽẽ bonos similit̃ ⁊ malos: ⁊ in bonis alios
aliis meliores. alios optimos: sic ⁊ in malis
alios aliis peiores. alios pessimos. Uidet
nicħominus qͥa oportet alios malos ẽẽ.⁊
malos ꝑseuetare: alios malos eẽ ⁊ maliciã
inꝑpetirum descrere. Alios autẽ ad tempꝰ
descrere: ⁊ utrum ad maliciã redue. Sic
ediuerso uidet alios bonos eẽ. ⁊ bonos
ꝑseuerare: alios inrecuperabilit̃ cadere. a¬
lios post lapsum ad bonitatẽ redire. Be
hoc sexto rerum ginere ẽẽ uidet᷑. quẽ nabu¬
chodonosor in dei lumine contemplatur:
qui ei ꝑ sunilitudinẽ ostendit᷑. Quẽ etiã

Expanded text:
nisque dulcedine delectabiliter figitur, mirabiliterque nisque dulcedine delectabiliter figitur, mirabiliterque reficitur, videt saepe in divino lumine quot, vel cujusmodi rerum genera oporteat esse, inconcussumque tenet nihil horum omnium quae summae dispositionis ordo, universitatisque pulchritudo exigit, penitus posse deesse. Verbi gratia, videt oportere esse bonos similiter et malos, et in bonis alios aliis meliores, alios optimos; sic et in malis, alios aliis pejores, alios pessimos. Videt nihilominus, quia oportet alios malos esse, et malos perseverare, alios malos esse, et malitiam in perpetuum deserere; alios autem ad tempus deserere, et iterum ad malitiam redire. Sic e diverso, videt alios bonos esse et bonos perseverare, alios irrecuperabiliter cadere, alios post lapsum ad bonitatem redire. De hoc sexto rerum genere esse videtur quem Nabuchodonosor in Dei lumine contemplatur qui ei per similitudinem ostenditur, quem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uolucres ecli. & ex ea uescebat᷑ omnis caro. Ut
a suꝑiorib patet. iusio capitis ẽ intelligentia
m̃tis: cubile autẽ tranquillitas cordis. otiumq
studiose quietis. Nisio capitis in cubili diuim¬
tus ꝑcipit᷑: qñ ut̾ studii sui secreta otia. ad ue¬
titatis contem plationẽ. mens bumana diui¬
na aspiratione subleuat᷑. Uidebam inqͥt: et
ecce arbor in medio t̾rȩ. Aliud ẽ uidere res
ipsas in suo ẽe: atq aluro ẽ eas uidere in sola
rõne uł summa ueritate. Alud ẽ eas uidere
cuiꝙ in ꝓpͥa eẽntia: ⁊ longe aluio iuidete eas
in sola sapientia. Alud ẽ uidete ttrum sub̃as in
sius generib ⁊ spetieb: atq aliud uidere singłas
in sius induudius. Istud ẽ sensus seu imagina¬
tionis: illud uͦ pͥmum ẽ rationis ⁊ contemplati¬
onis. Cum itaq mens ad uniuersale quand̾ã
rerum confiderationẽ rapit᷑. ⁊ ad uniuersitati
pulcͥtuduĩe speculandam diunitꝰ subleuat᷑.
⁊ in huiꝰmodi contemplatione contemplatio¬

Expanded text:
olucres coeli, et ex ea vescebatur omnis caro . Ut ex superioribus pater, visio capitis est intelligentia mentis. Cubile autem tranquillitas cordis otiumque studiosae quietis. Visio capitis in cubili divinitus percipitur, quando inter studii sui secreta otia ad veritatis contemplationem mens humana divina aspiratione sublevatur. Videbam, inquit, et ecce arbor in medio terrae. Aliud est videre res ipsas in suo esse, atque aliud est eas videre in sola ratione, vel summa veritate. Aliud est eas videre cuique in propria essentia, et longe aliud videre eas insuis generibus et speciebus, atque aliud videre singulas in suis individuis. Istud est sensus seu imaginationis, illud vero primum est rationis et contemplationis. Cum itaque mens ad universalem quamdam rerum considerationem rapitur, et ad universitatis pulchritudinem speculmplatione contemplatio
Abbreviated transcription (Latin):
net. ñ tam̃ sine conscientiȩ remordatione.
in ꝓximũ suũ seuire. Cor ab humano cõ¬
mutat᷑: qñ nulla compassione mouet᷑. nul¬
la humanitate mollit᷑: qñ in exercendis ra-¬
pins nullo duuni timoris respectu. nulla
pene uel nulla penitus conscientiȩ stimu-¬
latione mordet᷑. Cor fere accipit. qͥ gratis
etiã seuit: qui sine causa aliqua ad aꝑtam
maliciam crumpit. Primus itaq maliciȩ
gradus ẽ: qñ sine causa. omnino erga ꝓxi¬
mũ suũ ñ obdurat᷑. Sods̃ autẽ. qñ in mise¬
riis ꝓximi nulla compassione tangit᷑:
tercius & pessimus: qñ iam in eiꝰ malis

Expanded text:
net non tamen sine conscientiae remorsu in net non tamen sine conscientiae remorsu in proximum suum saevire. Cor ab humano commutatur, quando nulla compassione movetur, nulla humanitate mollitur, quando exercendis rapinis nullo divini timoris respectu, nulla poenae vel nulla penitus conscientiae stimulatione mordetur. Cor ferae accipit qui gratis etiam saevit, qui sine causa aliqua ad apertam malitiam erumpit. Primus itaque malitiae gradus est, quando sine causa omnino erga proximum suum obduratur. Secundus autem, quando in miseriis proximi nulla compassione tangitur. Tertius et pessimus, quando jam in ejus malis
Abbreviated transcription (Latin):
ta maloꝵ. Illud aut̾ẽ notandũ: quib gradib
accrescat accumulatio uitioꝵ. Prius in aua¬
riciam deicit᷑: tande autẽ ꝑ multiplices cor¬
ruptionis gradus. ad omnẽ crudelitatẽ effre¬
nat᷑. Primo itaq uinculo ferreo et ȩreo p̃uari¬
catrix anima ligat᷑: qñ cum forti labore et
ꝑtinaci sollicitudiue. circa terrenoꝵ. acquisi¬
tionẽ. infatigabilit̾ occupat᷑. Rore celi tin¬
guit᷑: qñ maligna suggestione ad fraudẽ
imbuit᷑: ut ad auariciȩ inuestigation̾ẽ qd̃
ñ pot̃ ꝑ industriam acquirat ꝑ fraudulenti¬
am. Fit autẽ tandẽ cum feris pars eius in her¬
ba t̾rȩ: qñ id qđ non pot̾ ꝑ industriam neq
ꝑ fraudẽ acquirere. cupit ac satagit ꝑ iuolen¬
tiam et rapinam optinere. Ecce quomͦ mor¬
b auaricie crescit: et malũ crudelitatis in¬
ducit. Est autẽ pͥmus gradus seuicie: qñ ꝓ
aliqua sui commoditate p̃sumit uel susti¬

Expanded text:
nta malorum. Illud autem notandum, quibus gradibus nta malorum. Illud autem notandum, quibus gradibus accrescat accumulatio vitiorum, prius in avaritiam dejicitur, tandem autem per multiplices corruptionis gradus ad omnem crudelitatem effrenatur. Primo itaque vinculo ferreo et aereo praevaricatrix anima ligatur, quando cum forti labore et pertinaci sollicitudine, circa terrenorum acquisitionem infatigabiliter occupatur. Rore coeli tingitur, quando maligna suggestione ad fraudem imbuitur, ut ad avaritiae instigationem, quod non potest per industriam, acquirat per fraudulentiam. Fit autem tandem cum feris pars ejus in herbis terrae, quando id quod non potest per industriam, neque per fraudem acquirere cupit, ac satagit per violentiam et rapinam obtinere. Ecce quomodo morbus avaritiae crescit, et malum crudelitatis inducit. Est autem primus gradus saevitiae, quando pro aliqua sui commoditate praesumit, vel susti
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ab humano commutat᷑: qñ totiꝰ huma¬
nitatis et pietatis affectus omnino amitrit᷑:
qñ temꝑaliũ amore ⁊ ex auariciȩ uitio. ad
oꝑa miscdiȩ mediulitꝰ obdurat᷑. scđ̾m illud.
Niscera auari crudelia. Post cot aut̃e corrup¬
tionis gradus. adhuc in augmentũ mali et
illud addit᷑: qđ subinfcrtur. E cor fere det̾
ci. Cor fcre dat᷑ et accipit᷑: qñ ꝓximus ꝓximũ
suũ sine alicuiꝰ commodi respectu. solo malig¬
nitatis instinctu tam immanit᷑ quam cru¬
delit̃ ꝑ sequit᷑. Audi quid sentiat ꝓpħa de
talib. Uirũ sanguinũ inquit ⁊ dolosũ ab¬
.xxxiii.
his qui semꝑ in decenora labuntus pu¬
itende obsecro qͦmͦ malũ grassat᷑. Prius
amittunt᷑ bona: pꝰea cominutunt᷑ ⁊ mala
In excussione folioꝵ. et disꝑsione fructuum:
intellige decrim̃ta bonoꝵ. In alligatione in
herbis. et obduratione cordis: intellige increm̃¬

Expanded text:
tis ab humano commutatur, quando totius humatis ab humano commutatur, quando totius humanitatis et pietatis affectus omnino amittitur, quando temporalium amore et ex avaritiae vitio ad opera misericordiae medullitus obduratur, secundum illud. Viscera avari crudelia . Post tot autem corruptionis gradus, adhuc in augmentum mali et illud additur, quod subinfertur, et cor ferae detur ei. Cor ferae datur et accipitur, quando proximus proximum suum sine alicujus commodi respectu, solo malignitatis instinctu, tam inaniter quam crudeliter prosequitur. Audi quid sentiat Propheta de talibus: Virum sanguinum, inquit, et dolosum ab.his qui semper in deteriora labuntur. Attende, obsecro, quomodo malum grassatur. Prius amittuntur bona, postea committuntur et mala. In excussione foliorum, et dispersione fructuum, intellige detrimenta bonorum. In alligatione in herbis et obduratione cordis, intellige increme
Abbreviated transcription (Latin):
a fcritate feroces dicti sunt: recte satis crudeles
quiq intelligi possunt. De qualib psalmi¬
sta filii hominũ inqt dentes eoꝵ arma et
sagutȩ: & lingua eoꝵ gladius acutus. ꝑ her¬
bam t̾rȩ intelligimꝰ oblectam̃ta carnis moritu¬
rȩ: & glam transeuntis uitȩ. Omĩs siquidẽ
caro fenũ: & omĩs gła euis quasi flos feni.
Partẽ gͥ cũ crudelib et quasi cũ feris in herba
t̾re habere uident᷑: qui ꝓpt̾ auariciam et
ambitionẽ ad rapinam et fraudẽ ⁊ ad om¬
nẽ crudelitat̾e effrenant᷑. Quid enĩ ẽ cũ cru¬
delitatis ministris. talibꝰq feris partem nabere:
nisi cum talib sociis sic̃ in moꝵ. similitudine.
sic & in recributionũ debito sortem accipere:
E cont᷑ autẽ ꝓpħa talium consortia habere.
uel cum eis part̾ẽ acciꝑe summoꝑe declinabat:
mͥ cor prauum. Cor eius ab humano cõmu¬
tet᷑. Cor animȩ p̾uaricatricis & in ima ruen¬

Expanded text:
a feritate, feroces dictae sunt recte satis crudeles a feritate, feroces dictae sunt recte satis crudeles quique intelligi possunt. De qualibus Psalmista: Filii hominum, inquit, dentes eorum arma, et sagittae, et lingua eorum gladius acutus . Per herbam terrae intelligimus oblectamenta carnis moriturae et gloriam transeuntis vitae. Omnis siquidem caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Partem igitur cum crudelibus, et quasi cum feris in herba terrae habere videntur, qui propter avaritiam et ambitionem ad rapinam et fraudem et ad omnem crudelitatem effrenantur. Quid enim est cum crudelitatis ministris, tabulisque feris partem habere, nisi cum talibus sociis, sicut in morum similitudine, sic et in retributionum debito sortem accipere? Econtra autem Propheta talium consortia habere, vel cum eis partem accipere summopere declinabat, mihi cor pravum . Cor ejus ab humano commutetur. Cor animae praevaricatricis et in ima ruen
Abbreviated transcription (Latin):
nis iore inficere. Nonne et ille tibi rore celi
intingiui uidet᷑. qui sp̃uum malignoꝵ sug¬
gestione ad omnẽ fraudẽ instruit᷑: ut ad coꝵ
similitudinem. libent̃ uelit et facile possit
ꝓximos suos deciꝑe. & fraudib cutu muenire:
Absq dubio enim nimius amor t̾renoꝵ cũ
regnare incipit. paulatim quidẽ fraudulen¬
tiam inducitꝰ ad extieiũ autẽ ad iuolentiã
& iapinam impellit: unde ẽ qđ subiungit.
Et cum feris pars cius in nerbaterrȩ: xxuii
Quomͦ mens ad omnẽ crudelitatem qñq
effrenat᷑. cũ tñ diuinitꝰ ad penitentia reserucͦ
t mirũ quide nec tam̃ minꝰ uerũ. quod
qͣsdam diuuna dispositio ad summã
crudelitatem effrenari. ꝑmittit. qͥs tam̃ ad pe¬
nitentiam rescruare disponit: ut pote qͦs ad
uitam eccrnã p̃ordinauit. Dicit᷑ gͦ de huiꝰ mo¬
di homine: et cum feris pars eius in herba t̾rȩ.
ꝑ feras quȩ dente et unguȩ seuiunt. unde &

Expanded text:
nis rore inficere. Nonne et ille tibi rore coeli nis rore inficere. Nonne et ille tibi rore coeli intingi videtur, qui spirituum malignorum suggestione ad omnem fraudem instruitur, ut ad eorum similitudinem libenter velit, et facile possit proximos suos decipere et fraudibus circumvenire? Absque dubio enim cum nimius amor terrenorum regnare incipit, paulatim quidem fraudulentiam inducit, ad extremum autem, ad violentiam et rapinam impellit. Unde est quod subjungit, et cum feris pars ejus in herba terrae. CAPUT XXVII. Quomodo mens ad omnem crudelitatem quandoque effrenatur, cum tamen divinitus ad poenitentiam reservetur. Et mirum quidem, nec tamen minus verum, quod quosdam divina dispositio ad summam crudelitatem effrenari permittit, quos tamen ad poenitentiam reservare disponit, utpote quos ad vitam aeternam praeordinavit. Dicitur ergo de hujusmodi homine: Et cum feris pars ejus in herba terrae. Per feras quae dente et ungue saeviunt unde et
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾ȩ. celi dici possunt: & in ȩuangłio uolue̾s
celi mens deprauata intinguit᷑: qn̾ ꝑ suggesti¬
ones diaboli diuersis criorib imbuit᷑. Ex con¬
cupiscentiarũ enĩ suarum exalatione tantam
sepe incurrit caligine exroꝵ. ut dicat malũ
bonũ. et bonũ malũ: ponens tenebras lucem
et lucem tenebras: ponens amarũ in dulce. et
duicȩ in amarũ. Qui gͥ in herbis t̾tȩ foris alli¬
gat᷑. oportet ut rore tinguat᷑: nam pꝰ deprauatio¬
nem moꝵ. etiam sensus deprauat᷑: & multis er¬
rorib facile implicat᷑. Hinc ẽ qđ in euersione
ierłm. tex pͥus filios. pꝰea oculos amisit. Op̃u¬
ales utiq filios ꝑdit: qui uirtutũ sobolem qͣ.
du nutrierat amitat. S filiis amissis lum̃
oculoꝵ. eruit᷑: quia sepe ex deprauatione uo¬
luntatũ acumen intelligentiȩ obducit᷑. ⁊ ob¬
nubilat᷑. Qui celestia itaq desideria amitcit.
stillantib uelut celi nubib quod̾a se seductio¬

Expanded text:
substantiae, coeli dici possunt. Et in Evangelio volucres substantiae, coeli dici possunt. Et in Evangelio volucres coeli mens depravata intingitur, quando per suggestiones diaboli diversis erroribus imbuitur. Ex concupiscentiarum enim suarum exsultatione, tantam saepe incurrit caligmem errorum, ut dicat malum bonum, et bonum malum, ponens tenebras lucem et lucem tenebras, ponens amarum in dulce et dulce in amarum. Qui igitur in herbis terrae foris alligatur, oportet ut rore tingatur: nam post depravationem morum, etiam sensus depravatur et multis erroribus facile implicatur. Hinc est, quod in eversione Hierusalem, rex prius filios, postea oculos amisit . Spirituales utique filios perdit, qui virtutum sobolem, quas diu nutrierat, amittit. Sed, filiis amissis, lumen oculorum eruitur, quia saepe ex depravatione voluntatum acumen intelligentiae obducitur et obnubilatur. Qui coelestis itaque desideria amittit, stillantibus velut coeli nubibus, quodam se seductio
Abbreviated transcription (Latin):
reus nisi rebellio audax: Quid itaq aliud
ẽ dnm̃ portas ȩxeas & uectes ferrcos confring̾e:
quã ꝑtinacem contradictionẽ. ⁊ audacẽ rebel¬
lionem int̾na aspiratione et cordis conpun¬
ctione conterere: Soluis itaq di ẽ ut dictũ
ad penitentiam ⁊ humiliationẽ emollire.
Cum gͥ aliquis uxta p̃dictum modũ uin¬
culo ferrco ⁊ ereo in herbis quȩ foris sunt
alligat᷑. tante obdurationis ⁊ obligationis
resolutio de sola dĩ miscdia expectet᷑¬
Quomͦ mens quȩ morib deprauatur. pꝰ¬
modũ ad errores uel fraudes imbuit᷑ xxui.
ed adhuc ad augmentũ mali addit᷑. qd̾
adiungit᷑: ⁊ rore celi tinguat᷑. Quid intel¬
ligimꝰ ꝑ iorem celi nisi subtiles. & uix in¬
telligibiles suggestiones diaboli: Si enĩ
ꝓceriã conuenient satis delignat᷑ corpus:
cur ñ ȩque ꝑ celum recte designent᷑ sp̃c: Corpo¬
rũ itaq comꝑatione sp̃ales ille in demonib

Expanded text:
reus, nisi rebellio audax? Quid itaque aliud reus, nisi rebellio audax? Quid itaque aliud est Dominum portas aereas et vectes ferreos confringere, quam pertinacem contradictionem et audacem rebellionem interna aspiratione et cordis compunctione coercere? Solius itaque Dei est, ut dictum ad poenitentiam et humiliationem emollire. Cum igitur aliquis, juxta praedictum modum, vinculo ferreo et aereo in herbis quae foris sunt alligatur, tantae obdurationis et obligationis resolutio de sola Dei misericordia exspectetQuomodo mens, quae moribus depravatur, postmodum ad errores vel fraudes imbuitur. Sed adhuc ad augmentum mali additur, quod adjungitur: Et rore coeli tingatur. Quid intelligimus per rorem coeli, nisi subtiles et vix intelligibiles suggestiones diaboli? Si enim per terram convenienter satis designatur corpus, cur non aeque per coelum recte designetur spiritus? Corporum itaque comparatione spiritales illae in daemonibus
Abbreviated transcription (Latin):
ferrea uel ȩrea iam sentit: quȩ nec minis
cedit. nec consiliis acquiescit: Constat gͦ
eiꝰmodi m̃tes omnino corrigi ñ posse. nisi
in eius utiq potestate: qui quotiens uolu¬
it contriuit portas ęreas. et uectes ferreos
confregit. Portis sane ꝓcedentium transi¬
tum obstriumus: uectib autẽ ipsã clau¬
suram munimꝰ: atq obfirmamus. Quid
itaq ꝑ portam accipimus. nͥ contradictio¬
nẽ: et quid ꝑ uectẽ nͥ rebellionẽ: Ꝙ scimꝰ
quidẽ qͥa ñ sufficit quibꝰdã prelatoꝵ suoꝵ
monitis uel mandatis contradicere᷑: sed
cum ñ possunt eoꝵ instituta dictis refel¬
lere uel auertere. nitunt᷑ etiam facus ob¬
sistere. et oꝑib rebellare: & quasi contra¬
dictionũ suarũ portas rebellionũ uecti¬
b munire. Si gͦ ut suꝑius iam dictũ
ẽ ꝑ es ꝑtinatia. ꝑ ferrum recte intelligit᷑
audacia: quid aliud erit porta exed̃ nisi
contradutio ꝑtinax. et quid uectis fer¬

Expanded text:
ferrea vel aerea jam sentit, quae nec minis ferrea vel aerea jam sentit, quae nec minis cedit, nec consiliis acquiescit? Constat ergo ejusmodi mentes omnino corrigi non posse, nisi in ejus utique potestate qui quoties voluit contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Portis sane procedentium transitum obstruimus, vectibus autem ipsam clausuram munimus atque obfirmamus. Quid itaque per portam accipimus nisi contradictionem, et quid per vectem nisi rebellionem? Et scimus quidem quia non sufficit quibusdam praelatorum suorum monitis vel mandatis contradicere, sed cum non possunt eorum instituta dictis refellere vel avertere, nituntur etiam factis obsistere, et operibus rebellare, et quasi contradictionem suarum portas rebellionum vectibus munire. Si ergo, ut superius jam dictum est, per aes pertinacia, per ferrum recte intelligitur audacia, quid aliud erit porta aerea, nisi contradictio pertinax, et quid vectis fer
Abbreviated transcription (Latin):
bona scipsam inclinare: et quasi in nerba
t̾̃rȩ carnalia desideria saciare. & huiꝰmo¬
di oblectam̃ta in usum ducere. pͥua con¬
suetudine paulatim in ualescente. fit tan¬
dem sepe ut iam appetitũ suũ ab eor a
more uel usti. ñ possit temꝑare. Quasi gͦ
uinculo ferreo in nerba t̾rȩ mens deprauata
alligat᷑: qñ in carnalium uoluptatum a¬
more ex praua consuetudine obduratur.
Quia ferrum cecera omnia metalla domat:
recte ut dictum ẽ audaciam designat quȩ
nemin̾ẽ ueret᷑. neminẽ formidat. Ꝙ qm̃
es ceteris omnib ẽ durabilius: recte ꝑ ipm̃
ꝑtinaciam designari. iam diximus. Quasi
gͣ in fetri scu etiam cris rigorem pͣua con¬
suetudo obdurescit: qñ deprauata mens
tam ꝑtinacit̾ quam audacter assuetis de¬
siderus insistit. Nonne ferreo & ȩreo iun¬
culo alligat᷑: quȩ nullius umquã t̾rore.
nulliꝰ uinqũa ammonitione. ab assuetis
concupiscentiis auertit᷑: Nonne uincłã

Expanded text:
bona seipsam inclinare, et quasi in herba bona seipsam inclinare, et quasi in herba terrae carnalia desideria satiare, et ejusmodi oblectamenta in usum ducere, prava consuetudine paulatim invalescente, fit tandem saepe ut jam appetitum suum ab eorum amore vel usu non possit temperare. Quasi ergo vinculo ferreo in herba terrae mens depravata alligatur, quando in carnalium voluptatum amore ex prava consuetudine obduratur. Quia ferrum caetera omnia metalla domat, recte, ut dictum est, audaciam designat, quae neminem veretur, neminem formidat. Et quoniam aes caeteris omnibus est durabilius, recte per ipsum pertinaciam designari jam diximus. Quasi ergo in ferri, seu etiam aeris rigore prava consuetudo obdurescit, quando depravata mens tam pertinaciter quam audaciter assuetis desideriis insistit. Nonne ferreo et aereo vinculo alligatur quae nullius unquam terrore, nullius unquam admonitione ab assuetis concupiscentiis a vertitur? Nonne vincula
Abbreviated transcription (Latin):
duiturna. E sept̾ẽ inquit temꝑa mutent᷑
suꝑ eum. Quid autẽ intelligit᷑ rectiꝰ in uin¬
culo ferreo et erço: qu̾a ꝑuersitatis indoma¬
bilis consuetudo. In ferro audacia. in exe ꝑti¬
natia: in herbis t̾re bona infima. bona ter¬
rena. Quid enĩ nisi quȩd̃a herba t̾re sunt
bona ista terrena. quȩ nob̃ sunt cũ bestiis
communia: De quib recte dicit᷑ quȩ foris
sunt. eo enim ipso foris existunt: quo corpo¬
ralia et catnalia ñ autẽ spũalia sunt. In¬
terna namq bona sunt spũalia: extcriora
autẽ sunt corporalia. Illa ꝑtinent ad homi¬
nem interiorem: ista ad homine̾ exteriorẽ.
Illa itaq inuisibilia: ista autẽ uisibilia:
illa cc̃na. ista temporalia. Que eñi uident᷑
ait apłs temporalia sunt: quȩ autẽ non
uident᷑ et̃na. Iua aut̾ẽ ad mentẽ: ista uͦ ꝑti
nent ad carnem. S om̃is caro fenum: et
omnis gła eiꝰ quasi fios feni. Cum gͦ de¬
prauata mens ceꝑit ad huiꝰmodi infima

Expanded text:
nquit, tempora mutentur super eum. Quid enim intelligitur rectius in vinculo ferreo et aereo, quam perversitatis indomabilis consuetudo? In ferro audacia, in aere pertinacia, in herbis terrae bona infima, bona terrena. Quid enim nisi quaedam herbae terrae sunt bona ista terrena, quae nobis sunt cum bestiis communia. De quibus recte dicitur: quae foris sunt. Eo enim ipso foris existunt quo corporalia et carnalia, non autem spiritualia sunt. Interna namque bona sunt spiritualia, exteriora autem sunt corporalia. Illa pertinent ad hominem interiorem, ista ad hominem exteriorem. Illa itaque invisibilia, ista autem visibilia; illa aeterna, ista temporalia: Quae enim videntur, ait Apostolus, temporalia sunt, quae autem non videntur aeterna . Illa autem ad mecarnem. Sed omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Cum ergo depravata mens coeperit ad hujusmodi infima
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a: quã nemo principũ huiꝰ scłi cognouit.
S uide quisqͥs hec audis uel legis. si forte
altitudo tua ẽ magna: uide inqũa ⁊ dilige¬
ter attende. ne forte sit ⁊ nunia. Hoc fortas¬
sis in nac descripta arbore rep̃nensibile fuit:
hoc fortassis succisionis causa extitit. qdđ eius
altitudo nimia fuit. Ꝙ altitudo inqͥt eius
nimia. forte nabuchodonosor ambulabat
in magnis ⁊ mirabilib suꝑse: & hoc ei for¬
tassis extitit causa tune. fortassis nabucho¬
donosor alta sapiebat: ⁊ iccͥco altitudo eiꝰ n¬
mia erat. Noli inquit apłs altum sapere:
s time. Sicut eiũ qui mel multũ comedit.
ñ ẽ ei bonum: sic qui scrutator ẽ maiestatis.
opprimet᷑ a gła. Aitiora igit᷑ te ne quesieris:
ne forte ꝓceritas tua sit alta nimis. Scruta¬
tor maiestatis opprimit᷑ a gła: ⁊ sententiam
succisionis meret᷑ arbor cuius altitudo eius
nimia. Nonne eiusmodi arbores alte fue¬
runt. ⁊ iuste succidi meruerunt: qͥ cũ cog¬

Expanded text:
cula, quam nemo principum hujus saeculi cognovit . Sed vide quisquis haec audis, vel legis, si forte altitudo tua est magna, vide, inquam, et diligenter attende ne forte sit et nimia. Hoc fortassis in hac descripta arbore reprehensibile fuit, hoc fortassis succisionis causa exstitit quod ejus altitudo nimia fuit. Et altitudo, inquit, ejus nimia. Forte Nabuchodonosor ambulabat in magnis et mirabilibus super se, et hoc ei fortassis exstitit causa ruinae. Fortassis Nabuchodonosor alta sapiebat, et idcirco altitudo ejus nimia erat: Noli, inquit Apostolus, altum sapere, sed time . Sicut enim qui mel multum comedit, non est ei bonum, sic qui scrutator est majestatis, opprimetur a gloria. Altiora igitur te ne quaesieris, ne forte proceritas tua sit alta nimis. Scrutator majestatis opprimitur a gloria, et sententiam succisionis meretur arbor cujus altitudo est nimia. Nonne ejusmodi arbores altae fuerunt, et juste succidi meruerunt, quae cum cog
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentie sensum saltem scđm morałe edi¬
atq alit in sola rõne uł sũma ueritate. xiii.¬
isio inquit capitis mei in cubili meo.
Uidebam et ecce arbor in medio terre: et
altitudo eius nimia. Magna arbor ⁊ fortis. &
ꝓceritas cuis contingens cclum. A spectus illius
erat usq ad terminos uniuersȩ t̃re. Folia cius

Expanded text:
intelligentiae sensum, saltem secundum moralem aediintelligentiae sensum, saltem secundum moralem aediatque aliter in sola ratione, vel summa veritate. Visio, inquit, capitis mei in cubili meo. Videbam et ecce arbor in medio terrae et altitudo ejus nimia. Magna arbor, et fortis, et proceritas ejus contingens coelum, aspectus illius erat usque ad terminos univer
Abbreviated transcription (Latin):
tis ⁊ fiet uob̾. Nera autẽ ⁊ plena deuotio non ẽ:
quȩ accestationi ueritatis credere ñ pot̃. Si autẽ
pot᷑ creãere: pot̾ petendo ⁊ credendo obtinere.
fit itaq lumme dcuotioni nullũ sacramentũ
impossibile: si obtineti pot̾ ex fide. Recte gͦ am¬
mi arbitrium ex uirtute deuotionis obtinere
nitit᷑: qđ ei impossibile ñ eẽ ueritatis testimonio
comꝓbat᷑. Hisiones inquit somnioꝵ meoꝵ: qͣs
uidi et solutiones eoꝵ narra. Optimũ gͦ studii
genꝰ ẽ summe deuotioni summã curã impend̾e:
eo qđ nullũ lacramentũ uixta demonstratam
rationẽ sit ei impossibile. Iuxta regis itaq nabu¬
chodonosor exempłu danielem nr̃m quibꝰlibet
sapientib nr̃is preferarus: omnia studia. oĩa
exercitia nr̃a. uere deuotionis lucris subseruire
cogamus: ⁊ tunc ꝓculdubio ñ frustra attemp¬
tabunus. quicqͥd de diuinis mysteriis cũ dei
aduitorio ex euis officio utilit̾̃ p̃sumimꝰ. Sed
nunc uisionis ordiñe ꝓsequam᷑: spiritalisq

Expanded text:
evotio non est quae attestationi Veritatis credere non potest. Si autem potest credere, potest petendo et credendo obtinere. Fit itaque summae devotioni nullum sacramentum impossibile, si obtineri potest ex fide. Recte ergo animi arbitrium ex virtute devotionis obtinere nititur, quod ei impossibile non esse Veritatis testimonio comprobatur. Visiones, inquit, somniorum meorum quas vidi, et solutiones eorum narra. Optimum ergo studii genus est summae devotioni summam curam impendere, eo quod nullum sacramentum juxta demonstratam rationem sit ei impossibile. Juxta regis itaque Nabuchodonosor exemplum, Danielem nostrum quibuslibet sapientibus nostris praeferamus, omnia studia, omnia exercitia nostra verae devotionis lucris subservire cogamus, et tunc procul dubio non frustra attentabimus quidquid de divinis mysteriis cum Dei adjutorio ex ejus officio utiliter praesumimus. Sed nunc visionis ordinem prosequamur, spiritalisque
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia: quid queso contͣ illum possit
pectatũ. cui ex uictoria suꝑbiȩ longe est
om̃is peccati mniciũ : Qui gͥ ciusmodi ẽ uide
quã fortis & potens in illo regno inuenit᷑ qd
cont᷑ pcccatũ statuit᷑: qđ a solo peccato destta¬
it᷑ uel dissipat᷑. Ecce iam ex fine uisionis ma¬
nifeste colligimus. qd longe suꝑuis ptelocii¬
ti sumus: quia commnune bonũ & uniuerli¬
tatis utilitas exigebat. talem nominẽ fore.
qualis designatur in arbore: talem inquam
hominẽ qui iuxta similitudin̾e arboris. de
sublimi quoda statu caderet. & iterũ resur¬
geret: ut ex sui ruina stantib metũ cadendi
incuteret: et ex sui ieꝑatione iacentes ad spem
resurgendi reformaret Qđ aliuo sit diui

Expanded text:
superbia , quid, quaeso, contra illum possit superbia , quid, quaeso, contra illum possit peccatum cui ex victoria superbiae longe est omnis peccati initium? Qui igitur ejusmodi est vide quam fortis et potens in illo regno invenitur, quod contra peccatum statuitur, quod a solo peccato destruitur, vel dissipatur. Ecce jam ex fine visionis manifeste colligimus quod longe superius praelocuti sumus, quia commune bonum et universitatis utilitas exigebat talem hominem, forte qualis designatur in arbore, talem, inquam, hominem qui juxta similitudinem arboris de sublimi quodam statu caderet et iterum resurgeret, ut ex sui ruina, stantibus metum cadendi incuteret, et ex sui reparatione jacentes ad spem resurgendi reformaret. CAPUT XXXI
Abbreviated transcription (Latin):
t humillimũ in quit hominẽ: consti¬
tuet suꝑ eo. Suꝑbis namq tesistit:
humilib antẽ dat gram: ⁊ certe quanto
humiliorib tanto sublimiorẽ. Absq du¬
bio si illud internũ regnũ cogitemus: eris
in hoc regno quanto numilior. tanto sud¬
limior: & tanto sine ambiguitate maior.
qnͣto in oculis tuis fueris minor. Cui nã
queso dubium eẽ queat: qđ in illo exteri¬
ori regno multo alit̃. seu econtiario etiam¬
sepe contingat: In illo autẽ interiori reg¬
no semꝑ ex mensura humilitatis: pendet
mensura magnitudinis. Quia humilem
in eo. ⁊ humillimũ constituet suꝑco. Hu¬
milis ẽ qui scipsum apud semet ip̃m ue¬
iacit̾ contempnit. humilior autẽ qui se
contempni & ab aliis ñ refugit. humilli¬
mus uͦ qui contemptũ suũ nsolum contem¬
puit. s ad modũ concupiscit. Quid itat
queso in illũ suꝑbia possit: cui despectuᷤ
suuis in despectum uenit: Cum igit᷑ at¬
testante scriptura initiũ sit omnis peccati

Expanded text:
humillimum, inquit, hominem constituet super eo. Superbis namque resistit, humilibus autem dat gratiam, et certe quanto humiliorem, tanto sublimiorem. Absque dubio si illud internum regnum cogitemus, eris in hoc regno quanto humilior, tanto sublimior, et tanto sine ambiguitate major, quanto in oculis tuis fueris minor. Cuinam, quaeso, dubium esse queat quod in illo exteriori regno multo aliter, seu econtrario saepe contingat? In illo autem interiori regno semper ex mensura humilitatis pendet mensura magnitudinis. Quia humilem in eo, et humillimum constituet super eo. Humilis est qui seipsum apud semetipsum veraciter contemnit, humilior autem qui se contemni etiam ab aliis non refugit. Humillimus vero qui contemptum suum non solum contemnit, sed et admodum concupiscit. Quid itaque, quaeso in illum superbia possit, cui despectus suus in despectum venit? Cum igitur, attestante Scriptura, initium sit omnis peccati
Abbreviated transcription (Latin):
restringit: & uixta deliberationis suȩ ꝓposi¬
tum. solis utilib et necessariis impendit.
Sapientes suos mens quasi in conspectu suo
tenet ⁊ obseruat: qñ circa studiosas medita¬
tiones suas tanta cura inuigilat. ut inuesti¬
gationis suȩ pedem nusquam duertere
liccat. nisi quo eas ex deliberatione ducietat:
intantũ ut sagacitatis suȩ industriam. nul¬
la ꝑscrutationũ suarũ euagatio uel admo¬
dicum pret̾fugere queat: Q¬

Expanded text:
restringit, et juxta deliberationis suae proposirestringit, et juxta deliberationis suae propositum solis utilibus, et necessariis impendit. Sapientes suos mens quasi in conspectu suo tenet, et observat, quando circa studiosas meditationes suas tanta cura invigilat, ut investigationis suae pedem nusquam divertere liceat, nisi quo eas ex deliberatione direxerat, intantum ut sagacitatis suae industriam, nulla perscrutationum suarum evagatio vel ad modicum praeterfugere queat.
Abbreviated transcription (Latin):
lem intelligentiam ⁊ sp̃ualium inuestigatio¬
nem conuertimus. Sapientes babilonis in¬
tioduccit ẽ. exterioꝵ curam pꝰponere: et solis
spiritalib exciticus studium impendete. Sa¬
pientes suos in intimis tenebat: qui dicebat.
Cogitaui dies antiquos: et annos et̃no ᷤ inm̃te
habui. Meditatus sum cũ corde meo: ⁊ exccei¬
tabar. ⁊ scopebam spm meũ. Notandũ aut̃e
qd sapientes nr̃i mͦ ititus. mͦ foris sunt: ⁊ tam̃
in conspectu nr̃o ñ sunt. Quasi in arbitrii
nr̃i conspectu habet᷑. qd̃ ꝑ intentionem & ex
deliberatione agit᷑. Sepe autẽ contingit ex
multa studioꝵ nrõr consuetudine animũ
ad inolita scrutinia incident̃ recurrere: et
antequã aduertat quid intendat multã ibi
moram innectere: hoc ẽ sapientes suos ante
conspectũ suũ ñ habere. S ille absq dubio
sapientes suos ante conspectum suũ sistere
facit. qui studia sua ab omni euagatione

Expanded text:
lem intelligentiam et spiritualium investigatiolem intelligentiam et spiritualium investigationem convertimus. Sapientes Babylonis introducere, est exteriorum curam postponere, et solis spiritualibus exercitiis studium impendere. Sapientes suos in intimis tenebat, qui dicebat: Cogitavi dies antiquos, et annos aeternos in mente habui. Meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum . Notandum autem quod sapientes nostri, modo intus, modo foris sunt, et tamen in conspectu nostro non sunt. Quasi in arbitrii nostri conspectu habetur, quod per intentionem, et ex deliberatione agitur. Saepe autem contingit ex multa studiorum nostrorum consuetudine animum ad inolita scrutinia incidenter recurrere, et antequam advertat quid intendat, multam ibi moram invectere, hoc est sapientes suos ante conspectum suum non habere. Sed ille absque dubio sapientes suos ante conspectum suum sistere facit, qui studia sua ab omni evagatione