comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus tamen in pudiciciam. & pudicitiã
diligamus: ce si illum uel illum in iustũ
esse. uistum ue nescimus: amemus tam̃
iusticiam. & iniusticiam detestemur:
non quas nobis ipsis errando confingimꝰ
sed quas fidelit̃ hanc appetendam illa¬
q uitandam in dĩ ueritate conspicimꝰ:
ut cum de ipsis reb qđ appetendin
est appetimus. qđ deuitandum. ẽ. deuita¬¬
mus: ignoscatur nobis. qđ de occultis ho¬
minum aliquando. immo assidue non
uera sentimus Hoc enim adhumanam
temptationem ꝑtinere arbitror: sine
apłs diceret: Temptatio uos non app̃¬
hendat : nisi humana Quid enim tã
humanum quam non posse inspicere
cor humanum: ce idõ non eius latebras
ꝑscrutari. sed plerumq aliud quam
idꝰ ibi agitur suspicari: Quam quamae
in his rerum tenebris humanarũ. hoc
est cogitationum alienarum. & si suspi-

Expanded text:
mus tamen impudicitiam, et pudicitiam mus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine postolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspici
Abbreviated transcription (Latin):
cuuisq noticia: sed tunc nobis ad cog.¬
nitionem patet. quando eius mores &
uita non latet Alioquin: nec seipsum
quisquam nosse potest: qui uidere fa¬
ciem suam non potest Sed utiq tanto
certius quam notus est aliis ipse se no¬
uit: quanto certius interiore conspec¬
tu potest uidere qđ sapit: uidere qđ
cupit: uidere qđ uiuit Quȩ cum ape¬
riuntur & nobis: tunc uere fit cognitꝰ
nobis Hȩc itaq qm̃ plerumq ad nos
de absentib uel etiam mortuis siue fa¬
ma. siue litteris ꝑferuntur: hinc fit
ut sc̃pe quos numquam facie corporis
uidimus. non tamen quos om̃ino nesci
quia nonnumquam & hystoria. &e mul¬
tomagis fama mentitur Pertinet autẽ
ad nos. ne pernitiosa opinione fallamꝰ :
ut quia non possumus hominum inda¬
gare conscientiam: de ipsis rebus habe¬
amus ueram certamq sentenciam. hoc
est. ut si ille uel ille homo. utrum sit
inpudicus pudicus ue nescimus: oderi¬

Expanded text:
cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cogcujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimquia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderi
Abbreviated transcription (Latin):
dicentem : qui me odit
pe patrem meum odit:
qui superius dixerat:
hec facient uobis
quia nescumt eͣm
qui me misit: Non
utiq: dissimulanda
nascitur quȩstio: quo modo possunt
odisse quem nesciunt: Si enim dm̃ ñ
qđ est ipse sed nescio quid aliud eum
suspicanͭur. aut credunt & hoc oder̃.:
utiq non ipsum oderunt. sed quod
sua mendaci suspicione uel uana cre-¬
dulitate concipiunt: Si autem qđ ẽ.
hoc de illo sentiunt: quomodo eum nes¬
utcire dicuntur: Et de hominib
quidem fieri potest: ut eos sepe quos
numquam uidimus diligamus Ac per
hoc nec illud a contrario impossibile. ẽ.
ut eos quos numquam uidimus oderi¬
mus: Fama qruippe aliꝗ  sermocinante
seu male seu bene: fit non in merito ut
oderimus. uel amemus ignotum: Sed
si fama sit uerax: quomodo est de quo
uera dicimus dicendus ignotus: An
quia cius faciem non uidimus: quãcũ
&& ipse non uideat. nulli tamen potest
notior esse. quam sibi : Non igitur in
eius facie corporali nobis intimatur

Expanded text:
dicentem: Qui me odit, et Patrem meum odit. Qui superius dixerat: Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur
Abbreviated transcription (Latin):
putantes reꝓbos peiore desꝑationis mor¬
te sorbeantur: Quantum itaq bonũ
de participacione diumitatis eius
spectare. ce sꝑare debemus: ciius nos
ce ꝑturbatio tranquillat. &e infirmitas
sanat: Siue ergo isto loco ipsum uidã
pereuntem miserando turbatus ẽ.
siue sua morte ꝓpinquante turbatus
.ẽ : non est tamen ullo modo dubitandũ
non eum animi infirmitate. sed po-¬
testate turbatum. ne nobis desꝑatio
salutis oriatur quando non potestate
sed infirmitate turba mur Carnis
quippe ille gerebat infirmitatem.
quȩ infirmitas resurrectione consũp¬
taẽ: Sed qui non solum homo uerum
etiam dserat: ieffabili distantia uni-¬
uersum genus humanũ animi forti¬
tudine suꝑabat: Non ergo aliquo. ẽ.
cogente turbatus: sed turbauit semet¬
ipsum Qđ de illo euidenter expressũ
est: quando lazarum suscitauit: Nam
ibi scriptum est qđ turbaret se ipsum:
ut hoc intelligatur & ubi non legitur

Expanded text:
putantes reprobos, pejore desperationis morputantes reprobos, pejore desperationis morte sorbeantur? Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua morte propinquante turbatus est: non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turbatum; ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed qui non solum homo, verum etiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum; quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit: nam ibi scriptum est quod turbaverit semetipsum , ut hoc intelligatur et ubi non scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
res sentire oe rerum nomina uelle mu¬
tare : Uerum nos sacris literis accom¬
modemus auditum: & scđm ipsas
pocius istam quȩstionem dño ad uiuan¬
te soluamus: nec qm̃ escriptũ ẽ. cum
hȩc dixisset ib̾s turbatus ẽ. spu dicamus
eum lȩticia fuisse turbatum: ne uerbis
sius nos ipse coniuncat ubi dicit. tristis ẽ.
anima mea usq ad mortem: Tale aliquid
etiam hic intelligendum ẽ. qm̃ suo tra¬
ditore iam tuno solo exituro. & cum suis
sociis continuo redituro. iħs turbatus . ẽ.
spũ Firmissimi quidẽ sunt xp̃iani si
qui sunt : qui nequaquam morte immi¬
nente turbantur Sed nũquid xp̃o fir¬
miores: Quis hoc insanissimus dixerit:
Quid .ẽ. ergo qđ ille turbatus. ẽ. nisi quia
infirmos in suo corpore. hoc ẽ. in sua
eccđa. suȩ infirmitatis uoluntaria simi¬
litudine consolatus ẽ: ut si qui suoꝵ ad¬
huc morte imminente turbantur. in
sp̃u ipsum intueantur: ne hoc ipso se

Expanded text:
res sentire, et rerum nomina velle mures sentire, et rerum nomina velle mutare? Verum nos sacris Litteris accommodemus auditum, et secundum ipsas potius istam quaestionem Domino adjuvante solvamus: nec quoniam scriptum est, Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, dicamus cum laetitia fuisse turbatum; ne verbis suis nos ipse convincat ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem Tale aliquid etiam hic intelligendum est, quando suo traditore jam tunc solo exituro, et cum suis sociis continuo redituro, Jesus turbatus est spiritu. 5. Firmissimi quidem sunt christiani, si qui sunt, qui nequaquam morte imminente turbantur: sed numquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est: ut si qui suorum adhuc morte imminente turbantur in spiritu, ipsum intueantur, ne hoc ipso se
Abbreviated transcription (Latin):
meat ce sibi ne ꝑeat xp̃o: contristet᷑
peregrinari se a xxp̃o Concupiscat reg¬
nare cum xp̃o : lȩtetur dum sꝑat
certe quattuor quas ꝑturbationes
uocant : timor. &e tristicia: amor. &e lȩ¬
ticia Habeant eas iustis de causis
animi xp̃iani: nec philosophoꝵ stor
errori: qui ꝓfecto quem ad modum
uanitatem exsistimant ueritatẽ. sic
stuparem deputant sanitatem: igno¬
rantes sic hominis animum que mad¬
modum corporis menbrum desꝑatius
egrotare quando ce doloris amiserit
sensum: Sed dicit aliquis Numquid
animus xp̃iani debet etiam morte
impendente turbari: Ubi est enim
qđ ait apłs. concupiscentiam se habere
dissolui ce esse cum xp̃o: si illud qđ
concupiscit potest eum turbare cũ
uenerit: Facile ẽ. quidẽ istis ad hȩc
respondere : qui et ipsam lȩticiam
ꝑturbationem uocant Quid si enĩ
ꝓpterea morte imminente turba t᷑:¬
minanda ẽ: Quid ẽ. hoc nisi easdẽ

Expanded text:
meat et sibi ne pereat Christo, contristetur meat et sibi ne pereat Christo, contristetur peregrinari se a Christo; concupiscat regnare cum Christo, laetetur dum sperat certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoerrori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit sensum. 4. Sed dicit aliquis: Numquid animus christiani debet etiam morte impendente turbari? Ubi est enim quod ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi et esse cum Christo ; si illud quod concupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim propterea morte imminente turbatminanda est. Quid est hoc, nisi easdem
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ. conforme corpori głȩ suȩ : trans¬
figurauit in se etiam affectum infir¬
mitatis nr̃ȩ: conpatiens nobis affectu
animȩ suȩ: Proinde quando turbatur
magnus. fortis. certus. inuictus: non¬
ei timeamus quasi deficiat Non ꝑit:¬
sed nos quȩrit Nos in quam. nos om̃i¬
no sio quęrit Hos ipsos in illius ꝑtur¬
batione uideamus: ut quando turba-¬
mur non desꝑatione ꝑ eamus Quan-¬
do turbatur qui non turbaretur nisi
uolens: eum consolatur qui turbatur
&e nolens Pereant argumenta philo¬
sophoꝵ: qui negant in sapientẽ cade¬
re ꝑturbationes animors Stultam
fecit ds̃ sapientiam huius mundi:
ce dñs nouit cogitationes hominum
qm̃ uanȩ sunt: Turbetur plane ani.¬
mus xp̃ianus: non miseria sed miscdia:
Timeat ne pereant homines xp̃o: con¬
tristetur cum ꝑit aliquis xp̃o Concu¬
piscat adquiri homines xp̃o: letecur
cum adquiruntur homines xp̃o li¬

Expanded text:
nostrae, conformatum corpori gloriae suae , transnostrae, conformatum corpori gloriae suae , transfiguravit in se etiam affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non timeamus quasi deficiat; non sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit: nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens, eum consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Turbetur plane animus christianus, non miseria, sed misericordia: timeat ne pereant homines Christo, contristetur cum perit aliquis Christo; concupiscat acquiri homines Christo, laetetur cum acquiruntur homines Christo: ti
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ab eo traderetur adduceret. tur¬
bauit eum imminens passio. & ꝑiculũ
ꝓximum. & traditoris inpendens ma¬
nus. cuius fuerat p̃cognitus animus.
quale etiam est illud qđ ait Nc̃ ani-¬
ma mea turbata. ẽ Et quid dicam:
Pater salua me ex ora hac Sicut ergo
tunc eius anima turbata. ẽ. hora ꝓpin¬
quante passionis: ita etiam nunc exi¬
turo uida atq uenturo ce ꝓpinquante
tanto scelere traditoris turbatus. ẽ.
spũ Turbatus ẽ. ergo potestatẽ habens
ponendi animam suam. ce potestatẽ
habens iterum sumendi eam. Turbat᷑
tam ingens potestas: turbat᷑ petrȩ
firmitas. an potius in eonrã turba¬
tur infirmitas: Ita uero nichil in¬
dignum credant serui de dño suo
secł agnoscant se menbra in capite suo
Qui mortuus . ẽ. ꝓ nob: turbatus. ẽ. idẽ
ipse ꝓ nobis Quiergo potestate mor¬
tuus ẽ: potestate turbatus. ẽ Qui
trans figura bit corpus humilitatis

Expanded text:
Dominus ab eo traderetur, adduceret, turDominus ab eo traderetur, adduceret, turbavit eum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? quale etiam illud quod ait, Nunc anima mea turbata est; et quid dicam? Pater, salva me ex hora hatunc ejus anima turbata est hora propinquante passionis; ita etiam nunc exituro Juda atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. 2. Turbatus est ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam . Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas: an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero: nihil indignum credant servi de Domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui mortuus est pro nobis, turbatus est idem ipse pro nobis. Qui ergo potestate mortuus est, potestate turbatutransfiguravit corpus humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. & dixit Amenam̃
dico uob̾: quia unus ex nob̾ tradet me
Exhincne turbatus ẽ. non carne sed spũ.
quia dicturus fuerat. umiis ex uob tra¬
det me : Numquid nã illi ho tẽ pͥmũ
uenit in mentem. uł tunc primũ ei su¬
bito reuelatum ẽ. eumq repentina tan-¬
ti mali nouitas turbauit: Nonne hinc
paulo ante loquebatur dicens. qui man-¬
ducat panem meum leuabit suꝑ me cal-¬
caneum : Nonne etiam iam suꝑus di-
xerat. &e uos mundi estis sed non om̃s:
Ubi euangelista subiunxit: Sciebat enĩ
quisnã esset qui traderet eum. Quẽ
iam ce ante significauerit dicens. non¬
ne ego uos duodecim elegi: ce unus
ex uobis diabolus est Quid .ẽ. ergo qđ
nimo turbatus est sp̃ũ cum ꝓtestatusẽ.
&e dixit. am̃ am̃ dico uobis quia unus
ex uobis me tradet: An quia eũ iã
fuerat expressurus ut non lateret
in ceteris. sed discerneretur a ceteris:
idõ turbatus ẽ. sp̃ũ: & qđ ipse traditor
iam fuerat exiturus. ut uidȩos quib

Expanded text:
et dicit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Hinccine turbatus est Jesus non carne, sed spiritu, quia dicturus fuerat: Unus ex vobis tradet me? Nunquidnam illi hoc tum primum venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitate turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens: Qui manducat meum panem, levavit super me calcaneum? Nonne etiam superius jam dixerat: Et vos mundi estis, sed non omnes? Ubi evangelista subjunxit: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum: quem jam et ante significaverat dicens: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Quid est ergo quod nunc turbatus est spirituet dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
teo quidem ut se p̃cingeret: posuit
uestimenta quȩ habebat Ut autem
formam serui acciperet quando se¬
met ipsum exinaniuit: non qđ ha¬
bebat deposuit: sed qđ non habebat
accepit Crucifigendus sane suis ex¬
poliatus . ẽ. uestimentis ce mortuus
inuolutus est linteis: & tota illius
exitia. pręmisit obsequia: non solũ
eis ꝓ quib erat subiturus mortem.
sed etiam illi qui eum fuerat traditu
rus ad mortem: Ianta .ẽ. quippe hu¬
manȩ humilitatis utilitas. ut eam
suo commendaret exemplo etiam
diuina sublimitas: quia homo suꝑ¬
bus in ȩternum periret: nisi eum
ds humilis inueniret Genit enĩ
filius hominis: quȩrere &e saluum fa¬
cere qđ perierat Perierat autem suꝑ¬
biam deceptoris sequutus. Ergo hu¬
militatem redemptoris sequatur
muentus¬
ciei .lui. as eo Qboo scRirium esi

Expanded text:
teo quidem ut se precingeret: posuit teo quidem ut se precingeret: posuit vestimenta que habebat: ut autem formam servi acciperet: quando semetipsum exinanivit: non quod habebat deposuit: sed quod non habebat accepit. Crucifigendus sane suis expoliatus est vestimentis: et mortuus involutus est linteis: et tota illa eexitia: premisit obsequia. Non solum eis pro quibus subiturus venerat mortem; sed etiarus ad mortem. Tanta est quippe humanae humilitatis utilitas, ut eam suo commendaret exemplo etiam divina sublimitas: quia homo superbus in aeternum periret, nisi illum Deus humilis inveniret. Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat . Perierat autem superbiam deceptoris secutus, ergo humilitatem Redemptoris sequatur inventusLVI. Ab eo quod scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
nus: ille discipłoꝵs non manus sed pe¬
des lauit Et cum se sciret adõ exis¬
se ce ad dm̃ pergere: non dĩ dnĩ sed
hominis serui impleuit officium:
Ad hoc autem ꝑtinet qđ etiam de tra-¬
ditore ipsius qui iam talis uenerat
qui neo ab illo ignorabatur prelo-¬
qui uoluit: ut hoc quoq ad maxi-¬
mum cumulum humilitatis accede¬
ret. qđ etiam illi non decdignatus. ẽ.
pedes lauare cuius manus iam pre¬
uidebat in scelere Quid autẽ mi¬
rum si surrexit a cęna. ce posuit ues¬
timenta sua : qui cum in forma di
esset semet ipsum exinaniuit: &
quid mirum si precinxit se linteo:
qui formam serui accipiens habitu
est inuentus ut homo: Quid mi¬
rum si misit aquam inpeluim un-¬
de lauaret pedes discipłoꝵs: qui
in terram sanguinem fudit. quo
inmundiciam dilueret peccator:
Q uid mirum si linteo quo erat pręcine¬
tus pedes quos lauerat tersit: qui
carne qua erat indutus euangelista¬
rum uestigia confirmauit: Et lin¬

Expanded text:
nus, ille discipulorum non manus, sed penus, ille discipulorum non manus, sed pedes lavit: et cum se sciret a Deo exiisse, et ad Deum pergere, non Dei Domini, sed hominis servi implevit officium. Ad hoc autem pertinet quod etiam de traditore ipsius, qui jam talis venerat, qui nec ab illo ignorabatur, praeloqui voluit; ut hoc quoque ad maximum cumulum humilitatis accederet, quod etiam illi non dedignatus est pedes lavare, cujus manus jam praevidebat in scelere. 7. Quid autem mirum si surrexit a coena, et posuit vestimenta sua, qui cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit? Et quid mirum si praecinxit se linteo, qui formam servi accipiest inventus ut homo? Quid mirum si misit aquam in pelvim: unde lavaret pedes discipulorum: 164 qui in terra sanguinem suum fudit: quo immundicias dilueret peccatorum: Quid mirum si linteo quo erat precinctus: pedes quos laverat tersit: qui carne qua erat indutus evangelistarum vestigia confirmavit. Et lin
Abbreviated transcription (Latin):
ditus erat ei quem tradere cupiebat :
atq ita malum tradendo faciebat
ut de illo tradito bonum fieret qđ
nesciebat S ciebat namque dñs
quid faceret pro amicis: qui pa-¬
cienter utebatur inimicis Ac sic
om̃a dederat pater in manus eius.
c in usum mala ce in effectum bona:
Sciens etiam quia a dõ exiit: & ad cdm̃
uadit: Nec dm̃ cum inde exiret: nec
nos deserens cum rediret Hȩc ergo
sciens: surgit a cena ce ponit uestim̃¬
ta sua: Et cum accepisset linteum:
precinxit se Deinde misit aquam
in pelium: &cepit lauares pedesdis-¬
cipłoꝵs: ce extergebat linteo quo erat
prȩcinctus Debemus dilectissimi sen¬
sum euangeliste diligent᷑ attendere:
Loquutur us quippe de tanta dñi hu¬
militate: prius eius celsitudinẽ uoluit
commendare Ad hoc ꝑtinet qđ ait:
Sciens quia om̃a dedit ei pater in ma-¬
nus: & quia adõ exiit & ad dm̃ uadit
Cum ergo illi pater om̃a dedisset in ma¬

Expanded text:
ditus erat ei quem tradere cupiebat, ditus erat ei quem tradere cupiebat, atque ita malum tradendo faciebat, ut de illo tradito bonum fieret quod nesciebat. Sciebat enim Dominus quid faceret pro amicis, qui patienter utebatur inimicis: ac sic omnia dederat Pater in manus ejus, et in usum mala, et in effectum bona. Sciens etiam quia a Deo exiit, et ad Deum vadit: nec Deum, cum inde exiret; nec nos deserens, cum rediret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteum, praecinxit se. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. Debemus, dilectissimi, sensum Evangelistae diligenter attendere. Locuturus quippe de tanta Domini humilitate, prius celsitudinem ejus voluit commendare. Ad hoc pertinet quod ait, Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exiit, et ad Deum vadit. Cum illi ergo omnia Pater dedisset in ma
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quomodo ista fiant. ut diaboli¬
cȩ suggestiones inmittantur &e hu¬
manis cogitationib misceantur ut
eas tamquam suas deputet homo:
unde scit homo: nec dubitandum ẽ.
etiam bonas suggestiones a bono sp̃u
ita latent̾ ac sp̃italit̾ fieri Sed int̃¬
.ẽ quibi nam earum mens humana
consentiat: diuino auxilio. uł deser-
Factum ergo iam in corde uidę fue¬
rat ꝑ missionẽ diabolicã ut tra-¬
deret discipłs magistrum : sed quem
non diclicerat dm̃: lam talis uenerat
ad coniuuium: explorator pastaris:
in sidiator saluatoris: uenditor re¬
demptoris: lam talis uenerat. & ui-¬
debatur &e tolerabatur : & se ignora:¬
ri arbitrabatur : quia in eo quem
uolebat fallere fallebatur: At ille
isto in ipso corde inspecto nesciente
scienter utebatur Sciens quia om̃a
dedit ei pat̾ in manus. Ergo & ipsũ
traditorem Nam si eum in manib
non haberet: non utiq illo uteretur
ut uellet Proinde iam traditor tra-¬

Expanded text:
Sed quomodo ista fiant, ut diaboliSed quomodo ista fiant, ut diabolicae suggestiones immittantur, et humanis cogitationibus misceantur, ut eas tanquam suas deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest quibusnam earum mens humana consentiat, divino auxilio vel deserta Factum ergo jam fuerat in corde Judae per immissionem diabolicam, ut traderet discipulus magistrum, sed quem non didicerat Deum. Jam talis venerat ad convivium, explorator Pastoris, insidiator Salvatoris, venditor Redemptoris; jam talis venerat, et videbatur, et tolerabatur, et se ignorari arbitrabatur: quia in eo quem volebat fallere, fallebatur. At ille isto in ipso corde intus inspecto, nesciente scienter utebatur. 5. Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus. Ergo et ipsum traditorem: nam si eum in manibus non haberet, non utique illo uteretur ut vellet. Proinde jam traditor tra
Abbreviated transcription (Latin):
set linteum : prȩcinxit se Deinde
misit aquam in pelium: cecepit laua¬
re pedes discipłoꝵ: & tergere linteo
quo erat prȩcinctus Non ita debe¬
mus intelligere cęnam factam: uelu¬
ti iam consumptam atq transactam:
Adhuc enim cęnabatur: cum dñs sur¬
rexit or pedes lauit discipłis suis
Nam postea recubuit &e bucellam suo
traditori postea dedit: utiq cȩ̨na
nondum finita: hoc ẽ. dum ad huc
panis eẽt. in mensa Cęna ergo facta:
dictum .ẽ. iam parata. &e ad conuiuan-¬
autem ait. cum diabolus iam misis¬
set in cor ut traderet eum uidas
simonis scariotbis: si quęris quid mis¬
sum sit in cor uidȩ: hoc utiq ut tra¬
deret eum Missio ista: sp̃italis sug¬
gestio. ẽ: Hon fit ꝑ aurem: sed ꝑ
cogitationem: Ac ꝑ hoc non corpo¬
ralit̾ sed sp̃italit̾ Neq enim spĩtale
qđ dicitur semꝑ in laude acoipien¬
dum. ẽ Nouit apłs quȩdam sp̃italia¬
na: si non essent etiam maligni sp̃c:
Ab sp̃u enim sp̃italia nominantur:

Expanded text:
nxit se. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. » Non ita debemus intelligere coenam factam veluti jam consummatam atque transactam: adhuc enim coenabatur, cum Dominus surrexit et pedes lavit discipulis suis. Nam postea recubuit, et buccellam suo traditori postea dedit, utique coena nondum finita, hoc est, dum adhuc panis esset in mensa. Caena ergo facta, dictum est, jam parata, et ad convivan4. Quod autem ait, Cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes; si quaeris quid missum sit in cor Judae: hoc utique, ut traderet eum. Missio ista, spiritualis suggestio est: non fit per aurem, sed per cogitationem; ac per hoc non corporaliter, sed spiritualiter. Neque enim spirituale quod dicitur, semper in laude accipiendum est. Novit Aposa, si non essent etiam maligni spiritus. A spiritu enim spiritualia nominantur.
Abbreviated transcription (Latin):
transirent: Quid .ẽ. enimꝰ infinem nisi
nis quousq eamus: non ubi ꝑea¬
mus Sic om̃ino intelligendum ẽ.
pascha nostrum immolatus . ẽ xp̃s:
pse est finis nr̃: in illum est transi¬
tus nr̃ Nam uideo posse ista uer¬
ba euangelica quodam humano
modo etiam sic accipi. tamquã usq
ad mortem xp̃s dilexerit suos: ut
hoc uideatur esse in finem dilexit
eos Humana ẽ. hȩc sentencia : non
diuna: Neq enim nos huc usq ille
dilexit: qui semꝑ &e sine fine nosdi¬
ligit. Absit ut dilectionem morte
fiierit : qui non est morte finitꝰ.
Etiam post mortem quinq fr̃s suos
dilexit diues ille suꝑbus atq impiꝰ.
& usq ad mortem dilexisse putandꝰ
nos diligendo usq ad mor tem ue¬
niret: si dilectionem nr̃ãm morte
fmiret Nisi forte ita sit intelligen¬
dum in finem dilexit eos. usq ad
dilexit ut moreretur ꝓpt̃ eos Hoc
enim testatur dicens Maiorem hac
caritatem nemo habet: ut animam

Expanded text:
transirent. Quid est enim, in finem, nistransirent. Quid est enim, in finem, nisnis quo usque eamus, non ubi pereamus. Sic omnino intelligendum est, Pascha nostrum immolatus est Christus . Ipse est finis noster, in illum est transitus noster. Nam video posse ista verba evangelica quodam humano modo etiam sic accipi, tanquam usque ad mortem Christus dilexerit suos, ut hoc videatur esse, in finem dilexit eos. Humana est haec sententia, non divina: neque enim nos hucusque ille dilexit, qui semper et sine fine nos diligit. Absit ut dilectionem morte finierit, qui non est morte finitus. Etiam post mortem, quinque fratres suos dilexit dives ille superbus atque impius , et usque ad mortem nos dilexisse putandusnos diligendo usque ad mortem veniret, si dilectionem nostram morte finiret. Nisi forte ita sit intelligendum, in finem dilexit eos: Quia t moreretur propter eos. Hoc enim testatus est dicens: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam
Abbreviated transcription (Latin):
tus noncupatur: uelut int̾pretans
nobis beatus euangelista. ante diem
inquit festum paschȩ sciens iħc quia
uenit eiꝰ hora. ut transeat ex hoc mun¬
do ad patrem Ecce pascha: ecce tran¬
situs Unde: & quo : de hoc scilicet
mundo ad patrem: Spes menbris
in capite data: qđ essent illo transe¬
unte sine dubio secutura Quid
ergo inficdes & ab hoc capite atq ab
eius copͦre alieni: nonne &e ipsi tran¬
seunt quia non ꝑmanent. Transeunt
plane &r ipsi Sed aliud. ẽ transire
de mudo: aliud transire cum mun-
do: Aliud ad patrem: aliud ad hostẽ:
Nam et egrptii transierunt Non enĩ
ꝑsequendo manserunt: Non tam̃
transierunt ꝑ mare ad regnum: sed
in mari ad interitum Sciens ergo
iħo quia uenit eius hora ut transeat
ex hoc mundo ad patrem: cum di¬
lexisset suos qui erant in mundo. in
finem dilexit eos. Utiq a ipsi de hoo
mundo ubi erant. ad suum capuđ
qđ hinc transisset. eius dilectione

Expanded text:
tus nuncupatur, velut interpretans tus nuncupatur, velut interpretans nobis beatus Evangelista, Ante diem, inquit, festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. Ecce Pascha, ecce transitus. Unde, et quo? De hoc scilicet mundo ad Patrem. Spes membris in capite data est, quod essent illo transeunte sine dubio secutura. Quid ergo infideles, et ab hoc capite atque ab ejus corpore alieni? nonne et ipsi transeunt, quia non permanent? Transeunt plane et ipsi: sed aliud est transire de mudo, aliud ad Patrem, aliud ad hostem. Nam et Aegyptii transierunt, non enim persequendo manserunt; non tamen transierunt per mare ad regnum, sed inmari ad interitum . Sciens ergo Jesus quia venit ejus hora, ut transiret ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Utique ut et ipsi de hoc mundo ubi erant, ad suum caput, quod hinc transisset, ejus dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
linguarum: Quia enim pals grece pas
lut hoc nomen a passione sic appellatũ¬
sit In sua ergo lingua hoc ẽ. in hebrea.
pascha transitus dicitur Propterea tẽ
primum pascha celebrauit popłs dĩ:
quando ex egrpto fugientes. mare ru
brum transierunt. Nunc ergo figura
illa ꝓpħica in ueritate conpleta est:
cum sicut oius ad immolandum ducit᷑
xp̃c Cuius sanguine illitis postib
nr̃is: id ẽ. cuius signo crucis signatis fron¬
tib nr̃is: a ꝑditione huiꝰ scłi tamquam
a ꝑclit captiuitate uel interemptione
egrptia libere᷑mur: & agimus saluberri¬
mum transitum: cum adiabolo tran¬
simus ad xp̃m : aet ab isto instabili
scło ad eius fundatissimum regnum:
Idõ quippe ad dm̃ ꝑmanentem tran¬
simus: ne cum mundo transeunte
transeamus: De hac nobis collata
gr̃a dm̃ laudans apłs: ait: Qui eru¬
it nos de potestate tenebrarum:
& transtulit nos in regnum filii
caritatis suȩ Hoc itaq nomen. id
est pascha qđ latine ut dixi transi¬

Expanded text:
linguarum. Quia enim pati graece πάσlut hoc nomen a passione sit appellatum: in sua vero lingua, hoc est in hebraea, Pascha transitus dicitur: propterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei, quando ex Aegypto fugientes, Rubrum mare transierunt . Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitur Christus , cujus sanguine illitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis signatis frontibus nostris, a perditione hujus saeculi tanquam a captivitate vel interemptione Aegyptia liberamur ; et agimus saluberrimum transitum, cum a diabolo transimus ad Christum, et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte transeamus. De hac nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Hoc itaque nomen, id est, Pascha, quod latine, ut dixi, transi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfanis uocum nouitatib secreta quęran¬
tur. & ea quȩ debet castorum sp̃s corpꝰ¬
q uitare. dicatur carnales sustinere
non posse : sermone alio si dñs donaue¬
rit disputandum est: ut iam istum
aliquando claudamue¬

Expanded text:
profanis vocum novitatibus secreta quaeranprofanis vocum novitatibus secreta quaerantur, et ea quae debet castorum spiritus corpusque vitare, dicatur carnales sustinere non posse, sermone alio si Dominus donaverit, disputandum est, ut jam istum aliquando claudamu
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ scientię. ꝓhibet etiam illo loco apłs:
ubi ait Otimothee depositum custisi:
deuitans ꝓfanas uocum nouitates. & con¬
tradictiones falsi nominis scientiȩ. quam
quidam ꝓmittentes. circa fidem exci.¬
derunt: Nichil enĩ sic amant isti: quã
scientiam ꝓmittere: & fidẽ rerũ uerarũ
quas credere paruuli precipiuntur.
Nichil ne sp̾ituales uiri babent in doctri¬
na. qđ carnalib taceant. ce sp̃italib elo¬
quantur : Si respondero non habent:
continuo michi dicetur ex epistola pau¬
Quasi pariulis in xp̃o: lac uob in xp̃o po¬
tum dedi non escam: Nondum enim
poteratis : sed necadbuc quidem potes¬
tis Adhuc enim estis carnales Et illud:
Sapientiam enim loquimur int̾ ꝑfectos:
Et illud Sp̃italib sp̃italia conparantes
Animalis autem homo: non ꝑcipit quȩ s̃
sp̃s dĩ Stulticia est enim illi Hoc totũ
quale sit ne rursus ꝓpt̾ hȩc uerba apłi

Expanded text:
sae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus sae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: « O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » . Nihil enim sscientiam promittere, et fidem rerum verarum quas credere parvuli praecipiuntur Nihilne spirituales viri habent in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloquantur? Si respondero, Non habent, continuo mihi dicetur ex Epistoquasi tum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ; et illud, « Sapientiam loquimur inter perfectos; » et illud « Spiritualibus spiritualia comparantes: animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia enim est illi » . Hoc totum quale sit, ne rursus propter haec verba Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
dici ceꝑit scriptum est In antiochia
enim primum post ascensionem dñi
apellati sunt discipłi xp̃iani: sicut
legitur in actib apłoꝵ Et xenodo¬
chia. & monasteria postea sunt appel¬
lata: norus nominib Res tamen ipse
&e ante nomina sua erant: &e religionis
ueteritate firmantur: qua etiam contͣ
improbos defenduntur Aduersus im-¬
pietatem quoq arrianoꝵ hereticorũ.
nouum nom̃ patres omousion condi-¬
derunt: sed non rem nouam tali no-¬
mine significauerunt Hoc enim uoca¬
tur homousion. qđ est ego & pat̾ unũ
sumus: unius uidelicet eiusdemq sub¬
stantiȩ: Nam si om̃is nouitas ꝓfana esset :
net a dño diceretur. mandatum nouũ
do uobis: nec testamentũ appellaretur
nouum: nec cantaret uniuersa terra
canticum nouum Sed ꝓfanȩ sunt uer-¬
borum nouitates: ubi dicit mulier au.¬
ter at tingite. & aquȩ furtiuȩ dulce¬
dinem Ab hac enim pollicitacione fal¬

Expanded text:
dici coeperit, scriptum est. In Antiochia dici coeperit, scriptum est. In Antiochia enim primum post ascensionem Domini appellati sunt discipuli Christiani, sicut legitur in Actibus Apostolorum : et xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum haereticorum novum nomen Patris Homousion condiderunt: sed non rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homousion, quod est, Ego et Pater unum sumus , unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Domino diceretur, Mandatum novum do vobis ; nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canticum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier inster attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione fal
Abbreviated transcription (Latin):
erit sp̃s sc̃s. quȩ palam docere atq p̃.¬
dicare quantalibet feratur audacia.
cum sanam doctrinam non sustinebt̃.
sed scđm sua desideria magistros sibi
coaceruabunt: prurientes aurib: o
a ueritate quidem auditum suum a¬
uertentes. ad fabulas autem conuer¬
tentur Illa enim secreti furtiq cõme¬
moratio : qua dicitur panes occultos
libenter attingite. & aque furtiue
dulcedinem: prurientum facit audi¬
entib in aurib spualit̃ fornicantib
sicut quodã pruritu libidinis etiã
in carne corrumpitur integritas cas¬
titatis Audite itaq apłm talia p̾uidentẽ.
& ea uitanda salubriter admonentem:
Profanas inquit uerboꝵ nouitates euita
M ultum ꝓficiunt ad impietatẽ : & sermo
eorum sicut cancer sepit Et non ait¬
tantum uerboꝵ nouitates : sed addi.¬
dit ꝓfanas Sunt enim & doctrinȩ re¬
ligionis congruentes uerbors nouitates:
sicut ipsum nomen xp̃ianoꝵ quando

Expanded text:
erit Spiritus sanctus, quae palam docere atque praerit Spiritus sanctus, quae palam docere atque praedicare, quantalibet feratur audacia, quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit . Et non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Sunt enim et doctrinae religionis congruentes verborum novitates, sicut ipsum nomen Christianorum quando
Abbreviated transcription (Latin):
rum. ꝑ colloquia ꝑditoꝵ Propter hȩc
illicita atq punienda secreta mulier
illa non solum insipiens. uerũ audax
etiam noncupatur Sed bȩc non so.¬
lum a re ipsa. uerum &e a nomine
nr̃ȩ religionis aliena sunt Quid
qđ mulier hȩc in sipiens oe audax
sub xp̃iano uocabulo tot scelestas here¬
ses condidit. tot nefandas fabulas fin¬
xit: utinam tales quales in teatris siue
cantantur siue saltantur. siue inimi-¬
ca scurrilitate ridentur. & non quas¬
dam tales quales aduersus dñm fin¬
gere potuis se sic illam doleamus
insipientiam. ut miremur audaciã:
Om̃s autẽ insipientissiꝰ heretici. qui
se xp̃ianos uocari uolunt: audacias
figmentorum suoꝵ. quas maxime ex¬
horret sensus humanus occasione e¬
uangelice sentencie colorare conan¬
tur. ubi dñs ait. ad huc multa habeo
uobis dicere. sed non potestis portare
modo : quasi hec ipsa sint quȩ tunc dis¬
cipłi portare non poterant: & ea docu¬

Expanded text:
rum per colloquia perditorum. Propter haec rum per colloquia perditorum. Propter haec illicita atque punienda secreta, mulier illa non solum insipiens, verum audax etiam nuncupatur. Sed haec non solum a re ipsa, verum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos vocari volunt, audacias figmentorum suorum, quas maxime exhorret sensus humanus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docu
Abbreviated transcription (Latin):
est impiorum: cum sint insipientissimi.
aliquid se soire opinantium: sicut de
obs panis ꝓmittit panes id est cum
sit ignara ueritatis. ꝓmittit scientiã
ueritatis Occultos tamen panes ꝓmit¬
tit. quos dicit libent̃ attingi: & aquȩ
furtiue dulcedinẽ : d  ea scilicet liben¬
tius & dulcius audiantur & agantur:
quȩ palam in eccła dici crediq ꝓhi¬
bentur Ipsa qruppe occultatione. con¬
diunt quodam modo nefuni docto¬
cere magnũ quia meruit habere se¬
cretum: & suauius hauriant insipien¬
tiam. quam putant scientiam: cuius
ꝓhibitam quodam modo furantur au¬
dientiam: Hinc & nefarios ritus suos.
hominib sacrilega curiositate de¬
ceptis. uel decipiendis. magicarum
artium doctrina commendat Hinc
illȩ illicitȩ diuinationes. inspectis
pecudũ uiscerib occisorum : aut
uocib &e uolati b auium: aut sig¬
nis multi formib: demonũ : in susur¬
rantur aurib aurib hominũ ꝑituro¬

Expanded text:
est impiorum, cum sint insipientissimi, est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ops panis, promittit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctocere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus hominum perituro
Abbreviated transcription (Latin):
rito sermone commonui. cauete
maxime qui paruuli estis. & adhuc
alimentis lactis indigetis ne homi¬
nib sub hac occasione deceptis ac
deceptorib quia dñs ait. adhuo
multa habeo uobis dicere. sed non
potestis portare modo: aurẽ curio.¬
sam p̾beatis ad incognita scienda:
cum mentes inualidas habeatis ad
uera ce ad falsa uidicanda: maxime
ꝓpter obscenissimas turpitud ines.
quas docuit satanas animas in stabi¬
les atq carnales: ad hoc dõ sinente.
ut eius ubiq sint tremenda iudicia
ce in comparatione impure nequicie
dulcescat purissima disciplina: atq
ut illi det honorem. timorem autem
uel pudorem sibi. qui in illa mala.
uel illo regente non cecictit. uel illo
inde leuante surrexit: Cauete tim̃¬
do & orando. ne irruatis in illud enig¬
ma salomonis: ubi mulier insipiens
& audax. in obs panis effecta. conuo¬
cat p̾tereuntes dicens Panes occul.¬
tos libent̃ attingite: & aquȩ furtiue
dulcedinem Hec enim mulier uanitas

Expanded text:
rito sermone commonui, cavete, rito sermone commonui, cavete, maxime qui parvuli estis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
scitate. in ꝓntu ce palam sine cessati.¬
one dicuntur: ab aliis bene ab ali is
male intelliguntur. Immo ab aliis in.¬
telliguntur: ab ali is non intelligunt᷑:
Q ui enm male intelligit: non intelli-¬
git: A beis ipsis autem. a quib bene
intelliguntur : ab ali is minus. ab ali¬
is ampliꝰ mentis uiuacitate cernunt᷑.¬
& a nullo hominũ sicut ab angłis capiun-¬
tur: In ipsa ergo mente. hoc est interio¬
re homine. quodam modo crescitur
non solum ut ad cibum a lacte tran-¬
seatur: uerum etiam ut amplius atq
ampliuis ᷤ ipse sumatur: Non autem
crescitur mole spaciosa sed intelligen.¬
tia luminosa: quia ce ipse cibus intel¬
ligibilis lux est: Ut ergo crescatis eũq
cãpiatis: & quantomagis crescitis. tan¬
tomagis magisq capiatis: non ab eo
doctore qui ur̃is aurib sonat. hoc ẽ.
forinsecus operando plantat & rigat.
sed ab eo qui dat incrementũ. petere
ac sꝑare debetis: Proinde siout prete¬

Expanded text:
sanctitate, in promptu et palam sine cessatisanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Proinde, sicut praete
Abbreviated transcription (Latin):
re. sicut ea dicit angłis scĩs in seipso uni¬
genito patris uerbo. patriq coeterno:
quinã homines portare possent. etiam
si iam essent sp̃itales. quales ad huc apli
non fuerunt. quando eis dñs ista loque¬
batur: qualesq postea ueniente scõ spũ
factisunt: Nam utiq quicquid decre¬
atura sciri potest: minus est ipso crea¬
tore. qui sũmus & uerus inmutabilis
ds̃ est Et quis eum tacet: Ubi non
sermocinantib. postremo ab ipsis etiã
blas femantib nominatur: Et cum
eũ nemo taceat: quis est qui eum sic̃
intelligendus ẽ. capiat : Cũ de oribus
& aurib hominum non recedat :
quis est cuiꝰ acies ad eum mentis acce¬
dat: Quis est qui eum . ẽẽ. trinitatẽ
scisset: nisi ipse sic innotescere uoluis¬
set: Et quis hominũ iam istam sile¬
at trinitatem: Et tam̃ quis hominũ
sicut angłi sapiat trinitatẽ: Ea ipsa
ergo quȩ de dĩ eternitate. ueritate.

Expanded text:
re, sicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unire, sicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirituales, quales adhuc Apostoli non fuerunt, quando ista eis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatore, qui summus et verus et immutabilis est Deus. Et quis eum tacet? Ubi non sermocinantibus, postremo ab ipsis etiam blasphemantibus nominatur? Et cum eum nemo taceat, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis est cujus acies ad eum mentis accedat? Quis est qui eum Trinitatem esse scisset, nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sileat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate,
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe sp̃itualia: & eorum pectora desi¬
derio maiore succendit: si quis in ea ca¬
ritate ꝓficiat. qua & diligat cognita.
& cognoscenda desideret: ita ut ea qͦq
ipsa quȩ nunc quomodocumq cognos.¬
cit. nondũ se scire sciat. sicut scienda
sunt in ea uita quam nec oculus uidit.
nec᷑ audi uit. nec in cor hominis ascendit:
Q uo sciendi modo. sinunc ea uellet inte¬
rior magister dicere: id ẽ. nr̃ȩ menti ape¬
rire atq monstrare: humana infirmi¬
tas portare non posset Unde me ur̃a
dilectio meminit iam loquutũ: cum scĩ
euangłi i uerba tractaremus ubi dñs uit.
adhuc multa habeo uobis dicere. sed
non potestis portare modo: non ut
in his uerbis dñi nescio quȩ secreta ni¬
mis abdita suspicemur: quȩ cum dici
a docente possint. portari adiscente
non possint: sed ea ipsa quȩ indoctrina
religionis in quoꝵs libet hominum noti-¬
cia legimus. & scribimꝰ. audimus. & di¬
cimus. si uellet eo modo nobis xp̃s dice¬

Expanded text:
e spiritualia; et eorum pectora desiderio majore succendit, si quisque in ea charitate proficiat, qua et diligat cognita, et cognoscenda desideret: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quo sciendi modo, si nunc ea vellet interior magister dicere, id est, nostrae menti aperire atque monstrare; humana infirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tractaremus, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Non ut in his Domini verbis nescio quae secreta nimis abdita suspicemur, quae cum dici a docente possint, portari a discente non possint: sed ea ipsa quae in doctrina religionis in quorumlibet hominum notitia legimus et scribimus, audimus et dicimus, si vellet eo modo nobis Christus dice