comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lectissimo filio hylario: in dño salutem.
Ex litteris tius didici. ñ solũ incolumitatẽ
titam. s etiã religiosum studiũ tuum cirra des¬
rescͥpta ꝑsoluere. Sigͦ queris utrũmn hac uita
quisqͣm tla iusticie ꝑfectione ꝓficiat. ut hic si¬
ne ullo ominino uiuat peccato: attende qͥd dixe
pue diligebat. Si dixerimꝰ inquit qͥa pecc̃m ñ ha¬
bemꝰ. nos ipsos seducim̃: et ueritas in nob̾ non ẽ.
Sigͦ illi de quib mͥ scͥpsisti. se dicunt eẽ sine pecc̃o:
iuides quia se ipsos decipiunt. et ueritas meis
possint mereri: compescant se etiã ab aluis deci¬
piendis. quib hanc suꝑbiam ꝑsuadẽ conant᷑.
Omnib enim necessaria c̃ oratio dñica. qͣmetiã
sine pecc̃o iuiuere ꝓnuntiandꝰ ẽ. Quales si aliqͦ
futuros dñs p̃uideret meliores utiq qm extitert̃
eius apłi: aliamorationẽ illos doceret qua ñ pete¬
rent dimittis peccata. quib in baptismo fuerani
omnia tam dimissa. Namsi daniel sc̃s ñ coram

Expanded text:
LECTISSIMO FILIO HILARIO IN DOMINO SALUTEM. Ex litteris tuis didici non solum incolumitatem tuam sed etiam religiosum studium circa uerrescripta persoluere. Si ergo quaeris, utrum in hac uita quisquam ita iustitiae perfectione proficiat, ut hic sine ullo uiuat omnino peccato, adtende, quid dixeros suos praecipue diligebat: Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si ergo illi, de quibus mihi scripsisti, se dicunt esse sine peccato. uides, quia se ipsos decipiunt et ueritas in eispossint mereri, compescant se etiam ab aliis decipiendis, quibus hanc superbiam persuadero conantur. omnibus enim necessaria est oratio dominica, quam etiam sine peccato uiuere pronuntiandus est. quales si aliquos futuros dominus praeuideret meliores utique, quam extiterunt eius apostoli, aliam orationem illos doceret, qua non peterent dimitti sibi peccata, quibus in baptismo fuerant omnia iam dimissa. nam si Danihel sanctus non coram
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e ñ posses: Hoc autẽ dictum ẽ. ut qͥ głatur
ñ inse ipso s in dñogłetur: et qui ñdum habet unde
nos docet. quid uelle debeamꝰ. nͥ adiuuet gr̃a. ut
ꝗd̾ uolumꝰ ualeamꝰ. et qđ uoluerimꝰ impleamꝰ. Ad¬
Iuuabit autẽ si ñ de nr̃is uirib p̃sum̃tes alta sapi¬
amꝰ. s humilib consentientes: et de his quȩ iam
possumꝰ grãs agamꝰ ⁊ ꝓ his quȩ ñdum possumꝰ dm
supplicit̾ inhiante uoluntate poscamꝰ: ãminicu¬
lantes ot̃onem nr̃am. miscdiȩ fructuosis oꝑibus
dando ut decut nob̃. dimittendo ut dimittat᷑
nob̃. Qd̾ autẽ dicunt infantẽ morte. p̃uentũ non
baptiratum ꝑie. ñ posse. q̃m sine. pecc̃o nascit᷑:
qua xp̃c loquebat᷑. ꝑ unum hominẽ pecc̃m in¬
trauit inmundũ. et ꝑ pecc̃m mors: et ita in õs

Expanded text:
habere non posses? hoc autem dictum est, ut, qui gloriatur, habere non posses? hoc autem dictum est, ut, qui gloriatur, non in se ipso sed in domino glorietur et, qui nondum habet, undenos docet, quid uelle debeamus, nisi adiuuet gratia, ut, quod uolumus, ualeamus et, quod ualuerimus, impleamus. adiuuabit autem, si non de nostris uiribus praesumentes alta sapiamus, sed humilibus consentientes et de his, quae iam possumus, gratias agamus et pro his, quae nondum possumus, deum suppliciter inhiante uoluntate poscamus adminiculantes orationem nostram misericordiae fructuosis operibus dando, ut detur nobis, dimittendo, ut dimittatur nobis. Quod autem dicunt infantem morte praeuentum non baptizatum perire non posse, quoniam sine peccato nascitur, quo Christus loquebatur: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita i
Abbreviated transcription (Latin):
pientia docuit: cuiꝰ eẽt hoc donum. Neq enĩ uo¬
luntatis arbitͥum ideo tollit̾ qͥa uiuat᷑: sed ideo
iuuat᷑. qͥa ñ tollit᷑. Qui enim dõ dicit adiutor m̃s
esto. confitet᷑ se uelle implere qđ iussit: s: ab eo qui
iussit adutorium posc̾e ut possit. Sic et iste cum
sciret neminẽ ẽẽ posse continentẽ nͥ ds det. adiit
dñm et dep̃catus ẽ. Utiq uolens adiit. uolens de¬
p̃catus ẽ: nec petisset nͥ eẽt uoluntas S nͥ petissit:
qͣntum possec uoluntas: Quia et si possit anteqͣm
petat: quid ei ꝑdest nͥ ei agat gr̃as ex eo qđ pot̃ a qͦ
petendumẽ. qđ ñdum pot̃. Unde etiam qui iam
continens ẽ: ñ habet utiq continentiã. nͥ assit
uoluntas. S nͥ accepisset: qͥd hab̾et uoluntas:
Qdenim habes inquit qͦd ñ accepisti: Si autem
accepisti: qͥd głaris quasi ñ acceꝑis. id ẽ qͥd głaris
quasi a te ipso habeas. qđ si ñ accepisses. ate ipso

Expanded text:
pientia docuit, cuius esset hoc donum. Neque enim uopientia docuit, cuius esset hoc donum. Neque enim uoluntatis arbitrium ideo tollitur, quia iuuatur, sed ideo iuuatur, quia non tollitur. qui enim deo dicit: Adiutor meus esto, confitetur se uelle implere, quod iussit, sed ab eo, qui iussit, adiutorium poscere, ut possit. sic et iste cum sciret neminem esse posse continentem, nisi deus det, adiit dominum et deprecatus est; utique uolens adiit, uolens deprecatus est nec petisset, nisi esset uoluntas. sed nisi petisset, quantum posset uoluntas, quia, etsi possit, antequam petat, quid ei prodest, nisi illi agat gratias ex eo, quod potest, a quo petendum est, quod nondum potest? unde etiam qui iam continens est, non habet utique continentiam, nisi adsit uoluntas; sed nisi accepisset, quid haberet uoluntas? quid enim habes, inquit, quod non accepisti? quod si accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? id est quid gloriaris, quasi a te ipso habeas, quod si non accepisses, a te ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ditatib continentiã: Animꝰ qͥppe uelut ponde a¬
more fert᷑: quocũq fertur. Iubemur itaq dethere
de pondere cupitatis. qd̃ accedat ad pondꝰ carita¬
tis: donec illud consumat᷑. hoc ꝑficiat᷑. Plenitudo
enim legis ẽ caritas. Et tam̃ de ipsa continentia:
uide quid scͥptum sit. Et cumscireminqͥt qͥa nemo
Non plane hoc dix̃. quod quidã insua uanitate dict:
s qđ fuit in sc̃ȩ scͥpture ueritate dicendũ. Cũ scirẽ
inquit quia nemopot̾ eẽ continens nͥ ds det. Iubet
gͦ d̾s continentiã. et dat continentiã. iubet ꝑ legẽ.
dat ꝑgr̃am: iubec ꝑ litt̾am.dat ꝑ sp̃m. Lex enim
sine gr̃a abundare facit delictum: et litt̃a sine sp̃u
occidit. Iubet ideo ut facere uissa conati. et nr̃a infir¬
mitate sub loge fatigati. adiutoriumgr̃e posc̾e no¬
uerunꝰ: et si quid fac̾e potuerimꝰ boni oꝑis. ei qͥ ad¬
iuat ñ simꝰ ingrati. Hoc et iste fecit. Idenimeũ sa¬

Expanded text:
ditatibus continentiam? animus quippe uelut pondere aditatibus continentiam? animus quippe uelut pondere amore fertur, quocumque fertur. iubemur itaque detrahere de pondere cupiditatis, quod accedat ponderi caritatis, donec illud consumatur, hoc perficiatur; plenitudo enim legis caritas. et tamen de ipsa continentia uide quid scriptum sit: Enon plane hoc dixit, quod quidam in sua uanitate dicunt, sed quod fuit in sanctae scripturae ueritate dicendum: Cum scirem, inquit, quia nemo potest esse continens, nisi deus det. iubet ergo deus continentiam et dat continentiam; iubet per legem, dat per gratiam; iubet per litteram, dat per spiritum; lex enim sine. gratia facit abundare delictum et littera sine spiritu occidit. iubet ideo, ut facere iussa conati et in nostra infirmitate sub lege fatigati adiutorium gratiae poscere nouerimus et, si quid facere potuerimus operis boni, ei. qui adiuuat, non simus ingrati. hoc et iste fecit; id enim eum sa
Abbreviated transcription (Latin):
dñetur mͥomnis iniquitas. Quomͦ enim lib̾a ẽ.
cuidñat᷑ iniquitas: Ut autẽ ei ñ dñetur: uide ab
illa quis inuocet᷑. N on enĩ ait. itinera mea dirige
scłm libum arbit̾um. quia ñ dominabit᷑ mͥ oĩs
iniquitas: s itinera mea inquit dirige scłm u̾bũ
tuum. et ne dñetur mei oĩs iniqͥtas. Precatur: ñ
pollicet᷑. Confitet᷑: ñ ꝓfitet᷑. Optat plenissimã lib¬
tatem: ñ iactat ꝓpͥam potestatẽ. Nonenĩ oĩs qͥ
uirib sius confidit: s omnis qͥ inuocat nomendñi
ñ crelidunt: Ad hoc credunt qui recte credunt
ut inuocent in quẽ credidunt: et ualent fac̾e qd̃
in p̃ceptis legitimis acceꝑunt. q̃mid qd̾ lex imꝑał.
fides impecrat. Namut in̾m omittamꝰ legis
multa p̃cepta et hoc inde comiemoremꝰ. qd̾ ad cõ¬
memorandũ elegit apłs. cum dicit lȩx. ñ concupis¬
ces: quid iudetur aliud imꝑare. nͥ ab illicitis cupi¬

Expanded text:
dominetur mihi omnis iniquitas. quo modo enim libera est, dominetur mihi omnis iniquitas. quo modo enim libera est, cui dominatur iniquitas? ut autem ei non dominetur, uide, ab illa quis inuocetur. non enim ait: Itinera mea dirigo secundum liberum arbitrium, quia non dominatur mihi omnis iniquitas, sed: Itinera mea, inquit, dirige secundum uerbum tuum et ne dominetur mihi omnis iniquitas. precatur, non polli- . cetur; confitetur, non profitetur; optat plenissimam libertatem, non iactat propriam potestatem. non enim omnis, qui uiribus suis confidit, sed omnis, qui inuocanon crediderunt? ad hoc ergo credunt, qui recte credunt, ut inuocent, in quem crediderunt, et ualeant facere, quod in praeceptis legitimis acceperunt, quoniam id, quod lex imperat, fides impetrat. Nam ut interim omittamus legis multa praecepta et hoc inde commemoremus, quod ad commemorandum elegit apostolus, cum dicit lex: Non concupisces, quid uidetur aliud imperare nisi ab inlicitis cupi
Abbreviated transcription (Latin):
catores dixit egrotos. Nongͥ de sius uirib p̃sumat
egrotꝰ: quia inmultitudine uututis sue ñ erit
saluus. Nã sunde p̃sumit: uideat ne uires istȩ
ñ suit: quales solent ẽẽ sanoꝵ s quales solent eẽ
freneticoꝵ. Quicumsint insani. adeo se sanos pu¬
tant. ut nec medicum querant. et tamqͣm ĩpor¬
tunum insuꝑ cedant. sic̃ istixp̃minsana suꝑbia
quodãmͦ cedunt. cuiꝰ gr̃ȩ tam benignũ aduttoriũ
ad faciendã iusticiã datolegis p̃cepto necessariũ
ñ ẽẽ contendunt. Desinant gͦ sic insanire. et ad
hoc se intelligant habere qͣntum possunt lib̾um
arbitͥum: ñ ut suꝑba uoluntate respuant adiu¬
torium. ẜ ut pra uoluntate inuocent dñm.
Hec enimuoluntas lib̃a tanto erit lib̾ior quanto
sanior: tanto autẽ sanior qͣntum diuinȩ mise¬
ricordie gr̃eq subiectior. Ipsaenĩ fidelit orat et
dicit. Itinera mea dirige scđm u̾bum tuum:⁊i ne

Expanded text:
catores autem dixit aegrotos. non itaque de suis uiribus praesumat catores autem dixit aegrotos. non itaque de suis uiribus praesumat aegrotus, quia in multitudine uirtutis suae non erit saluus. nam si inde praesumit, uideat, ne uires istae non sint, quales solent esse sanorum, sed quales solent esse phreneticorum; qui cum sint insani, ad hoc se sanos putant, ut nec medicum quaerant et tamquam importunum insuper caedant, sicut isti Christum insana superbia quodam modo caedunt, cuius gratiae tam benignum adiutorium ad faciendam iustitiam dato legis praecepto necessarium non esse contendunt. desinant ergo sic insanire et ad hoc se intellegant habere, quantum possunt, liberum arbitrium, non ut superba uoluntate respuant adiutorium, sed ut pia uoluntate inuocent dominum. Haec enim uoluntas libera tanto erit liberior quanto sanior, tanto autem sanior quanto diuinae misericordiae gratiaeque subiectior. ipsa quippe fideliter orat et dicit: Itinera mea dirige secundum uerbum tuum et ne
Abbreviated transcription (Latin):
abundauit delictum. suꝑabundet gr̃a. Cui gr̃e
si fuerunt inimici iudei. ignorantes dĩ iusticiã.
et suam uolentes constituere: quare sunt et ist¬
inimici. si in eum credidunt. quẽ illi occidunt:
An ut illi accipiunt p̃miũ. qui occiso xp̃o suã im¬
pietatem accusauerunt. et se illiꝰ gr̃e cognitȩ sub¬
didunt: et isti portent iudiciũ. qͥ sic in xp̃m uolt̾
credeir. ut eiꝰ ipsam grãm conent᷑ occide: Ad hoc
quippe in eum credunt. qui recte credunt. ut esu¬
riant sitiantq iusticiã: et eiꝰ gr̃a saturent᷑. Oĩs enĩ
sicut scͥptum ẽ. quicũq inuocauit nomen dñi.
saluus erit. Nonutiq salute corporis qͣm multi
habent. et qui ñ inuocant nom̃ dñi: s illasalute
de qua ipse dicit. Nonẽ opus sanis medicꝰ s egro¬
tantib Et quid dix̾it consequent̾ exponens. ñ ueni
inquit uocare iustos. s pecc̃ores. Iustos gͦ sanos. pec¬

Expanded text:
abundauit delictum, superabundet gratia. cui gratiae abundauit delictum, superabundet gratia. cui gratiae si fuerunt inimici Iudaei ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere, quare sunt et isti, si in eum crediderunt, quem illi occiderunt? an ut illi accipiant praemium, qui occiso Christo suam impietatem accusauerunt et se illius gratiae cognitae subdiderunt, et isti portent iudicium, qui sic in Christum uolunt credere, ut eius ipsam gratiam conentur occidere? Ad hoc quippe in eum credunt, qui recte credunt, ut esuriant sitiantque iustitiam et eius gratia saturentur. omnis enim, sicut scriptum est, qui inuocauerit nomen domini. saluus erit non utique salute corporis, quam multi habent, et qui non inuocant nomen domini, sed illa salute, de qua ipse dicit: Non est opus sanis medicus sed aegrotantibus; et, quid dixerit, consequenter exponens: Non ueni. inquit, uocare iustos sed peccatores. iustos ergo sanos, pec
Abbreviated transcription (Latin):
Ut quid hoc dixit dm facere: si hoc sine ipsiꝰ ad¬
iutorio insola nr̃a ẽ potestate: Namet ipsalex in
hoc achutoriumdata ẽ. illis qͥ ea legitime utunt᷑.
ut ꝑ illam sciant uł quid iustitiȩ iam acceꝑint.
unde gr̃as agant. uł quid eis adhuc desit. qđ in¬
stant᷑ petant. Qui autẽ sic audiunt qđ ait lex
ñ concupisces. ut hoc quia didicerint suffic̾e sͥ
arbitrent᷑. nec adiutorio gr̃ȩ di ad faciendũ qđ
iussum ẽ daris iuitutem credant et petant: ad
hoc ens subintrauit lex ut abundaret delictum.
Qd̃ dictum ẽ de iudeis. Parum ẽ enim quia non
implent qd̃ p̃cepit lex. ñ concupisces: sed insuꝑ
suꝑbiunt. et ignorantes di iusticiã. id ẽ qͣm d̾s
dat᷑. qui iustificat impium. et suam uolentes con¬
stituere. tamqͣm suȩ uoluntatis uirib factã. iu¬
sticie di ñ sunt subiocti. finis enim legis xp̃c. ad iu¬
sticiam omni credenti. Qui utiq ideouenit: ut uͥ

Expanded text:
ut quid hoc dixit deum facere, si hoc sine ipsius adut quid hoc dixit deum facere, si hoc sine ipsius adiutorio in sola nostra est potestate? Nam et ipsa lex in hoc adiutorium data est illis, qui ea legitime utuntur, ut per illam sciant, uel quid iustitiae iam acceperint, unde gratias agant, uel quid eis adhuc desit, quod instanter petant. qui autem sic audiunt, quod ait lex: Non concupisces, ut hoc quia didicerunt, sufficere sibi arbitrentur nec adiutorio gratiae dei ad faciendum, quod iussum est, dari sibi uirtutem credant et petant, ad hoc eis lex subintrauit, ut abundet delictum, quod dictum est de Iudaeis. parum est enim, quia non implent, quod praecepit lex: Non concupisces, sed insuper et superbiunt, ut ignorantes dei iustitiam, id est quam deus dat, qui iustificat impium, et suam uolentes constituere tamquam suae uoluntatis uiribus factam iustitiae dei non sunt subiecti. finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti. qui utique ideo uenit, ut. ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tuere. iusticie di ñ st̃ subiecti. Plemtudo qͥppe legis
ñ ẽ nͥ caritas. Et utiq caritas dĩ diffusa est in cordi¬
bus nostris. non ꝑnos ipsos
Nec uiribus proprie uoluntatis
per sp̃m sc̃m quidatus ẽ. nob̃. Ualet itaq libe¬
rum arbitͥum ad oꝑa bona: si diuinit᷑ ad iuuet᷑.
Qđ fit humilit̾ petendo et faciendo. Desertum uͦ di¬
uino achiutorio qualibet scientia legis excellat: nul¬
lomodo habebit iusticie soliditatẽ. s inflationẽ
impie suꝑbie. et exitiosum tumorẽ. Docet hoc ea¬
demdominica oratio. frustraenĩ rogantes dm di¬
cimꝰ. ne nos inferas in temptationẽ. si hoc sic in no¬
stra positũ ẽ potestate. ut nullo illiꝰ aduitorio id
ualeam implere. Dictum ẽ enim ne nos inferas
in temptationẽ: qđ intelligit᷑. ne nos inferri de¬
serendo ꝑmittas. Fidelis enim ds ait apłs qͥ ñ uos
ꝑmittat temptari supͣ id qd̃ potestis: s faciet cũ
temptatione etiameritũ. ut possitis sustinere.

Expanded text:
tuere iustitiae dei non sunt subiecti. plenitudo quippe legis non est nisi caritas et utique caritas dei diffusa est in . cordibus nostris non per nos ipsos nec uiribus propriae uoluntatispiritum sanctum, qui datus est nobis. Valet itaque liberum arbitrium ad opera bona, si diuinitus adiuuetur, quod fit humiliter petendo et fatendo; desertum uero diuino adiutorio, qualibet scientia legis excellat, nullo modo habebit iustitiae soliditatem sed inflationem impiae superbiae et exitiosum tumorem. docet hoc eadem ipsa dominica oratio. frustra enim deum rogantes dicimus: Ne nos inferas in temptationem, si hoc sic in nostra positum est potestate, ut nullo illius adiutorio id ualeamus implere. dictum est enim: Ne nos inferas in temptationem, quod intellegitur: Ne nos inferri deserendo permittas. fidelipermittat temptari super id, quod potestis, sed faciet cum temptatione etiam exitum, ut possitis sustinere.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd dicatur: potentes uolunt habere sententiaᷤ.
& scͥpturis ñ diligent̾ scrutatis. cũ arripiunt
defensionem cuiusq opinionis. & ab ea uel nũ¬
quam uel difficile deflectunt᷑: dum docti attp
sapientes mag̃ putari quã ẽẽ concupiscunt: ea
ferre ad formã dĩ. & rursꝰ que dicta sunt. ut ad
se inuicem ꝑsone referantur. uolunt nomina
ẽẽ nature atq substantie. fides autem nr̃a est.
patrem & filium. & sp̃m sc̃m unum dm credere
& confiteri. nec tam̃ eum qͥ filiꝰ ẽ patrem dicere.
nec eum qͥ pat̾ ẽ filium. nec eum qͥ sp̃c patris &
filii ẽ. aut patrem aut filiũ nũcupare. His enim
appellationib hoc significatur qd̃ ad se inuic̃ẽ re¬
utiq sp̃u spirans ẽ. Non autem ista corꝑalit̃
sentiunt᷑. nec usitato modo intelligunt᷑ in dõ

Expanded text:
quid dicatur, praecipites uoluut habere sententias et scripturis non diligenter scrutatis arripiunt defensionem cuiusque opinionis et ab ea uel numquam uel difficile deflectuntur, dum docti atque sapientes magis putari quam esse concupiscunt; ea ferre ad formam dei et rursus. quae dicta sunt, ut ad se inuicem personae referantur, uolunt nomina esse naturae atque substantiae. fides autem nostra est patrem et filium et spiritum sanctum unum deum credere et confiteri nec tamen eum, qui filius est, patrem dicere nec eum, qui pater est, filium nec eum, qui spiritus patris et filii est, aut patrem aut filium nuncupare. his enim appellationibus hoc significatur, quod ad se inuicem reutique spiritum spirans est. Non autem ista corporaliter sentiuntur nec usitato modo intelleguntur in deo,
Abbreviated transcription (Latin):
uincere s bonumẽ homini ut eumueritas uin¬
cat uolentem. qͥa malũ ẽ homini ut eum ueri¬
tas iuncat inuitum. Nam ipsa uincat necẽe ẽ:
siuie negantem. siue confitentem: Da ueniã si qͥd
lid̾ius ddixi. non ad contumeliam tuam. s ad de¬
fensionem meam. Presũpsi enim de grauitate &
prudentia tua: qͥa potes considare quantam mͥ¬

Expanded text:
uincere, sed bonum est homini. ut eum ueritas uinuincere, sed bonum est homini. ut eum ueritas uincat uolentem, quia malum est homini, ut eum ueritas uincat inuitum. nam ipsa uincat necesse est sine negantem siue confitentem. da ueniam, si quid liberius dixi non ad contumeliam tuam sed ad defensionem meam. praesumpsi enim de grauitate et prudentia tua, quia potes considerare, quantam m
Abbreviated transcription (Latin):
num simꝰ. nec tam̃ hoc dix̃. qͥa unam substantiã pa¬
tris suam. ⁊ unam illoꝵ. uolebat ostendẽ. Si autem
dirisset. ut cu ⁊ ipsi unum sitis. sic̃ egd & tu unũ su¬
mus. aut &. tu & ego & ipsi unũ simꝰ. sic̃ ego & tu unũ
sumus. nemo nr̃m recusaret posse dici unum sũt
ꝙ̃ diu̾sas substantias. Nuc̃ autem uides quã ñ ita sit.
qͥa ñ ita dix̃: & sepe dicendo uchement̾ cõmendauit
qđ dix̃. Inuenis gͦ in diuitus scͥptĩs aliqͥd unũ de di¬
u̾sis naturis sic̃ supͣ ostendintꝰ s addit᷑ uel subau¬
ditur qͥd unum: sic̃ ex amma & corꝑe dicimꝰ unũ
animal & una ꝑsona.&. unꝰ homo uel est. uel sunt.
Sine aliqua uͦ adiunctione dici unum sunt si inue¬
neris in scͥpturis nͥ de his que untꝰ substantie surs:
iustissue flagitabis ut aliud ꝓferamꝰ: unde omo¬
usion demonstremꝰ. Sunt enim & alia multa. Sed
interim de hoc uno cogita. deposito studio conten¬
tionis at habras ꝓpttiu dm̃ NIenĩbonum hoĩs c̃ hoĩe

Expanded text:
it, quia unam substantiam patris et suam et unam illorum uolebat ostendere. si autem dixisset et tu et ipsi unum sitis, sicut et ego et tu unum sumus\' aut et tu et ego et ipsi unum simus. sicut et ego et tu unum sumus\', nemo nostrum recusaret posse dici \'unum sunt\' etiam diuersas substantias. nunc autem uides, quam non ita sit, quia non ita dixit et saepe .\'>-dicendo uehementer commendauit, quod dixit. Inuenis ergo in scripturis aliquid -unum de diuersis naturis. sicut supra ostendimus, sed additur uel subauditur quid unum. sicut ex anima et corpore dicimus unum animal et una persona et unus homo uel est uel sunt. sine aliqua uero adiunctione dici unum sunt\' si inueneris in scripturis nisi de his, qui unius substantiae sunt, iustissime flagitabis. ut alia proferamus, unde ὁμοούσιον demonstremus. sunt enim et alia multa; sed interim de hoc uno cogita deposito studio contentionis, ut habeas propitium deum. non enim bonum hominis est hominem
Abbreviated transcription (Latin):
tinum uincat. Uideris utrum uitate an clamore:
Non ẽ meum dicere: nͥ qͥa facile ẽ ut qͥsq augustinũ
uincat Quantomag̾ ut uiciese uideat᷑: Nut & si non
uideat᷑. uicisse dicat᷑. facile ẽ hoc. nolomagnũ putes.
nolo ꝓmagno appetas. Nã ẽ adu̾terint hoĩes in hac re
tã ingentem flaminam corł tui: multi gaudebunt
se inuenisse occasionem: ut ad pauca euge euge.tã
potentem uirum faciant amicum. Nolo dicẽ qͥa
si ñ foueant. uel si cont̾riam sententiam ꝓferant. ꝙ̃
formidare ualeant inmicũ. In epte qͥdem & stulte:
s tame pleriq homines ita sunt. Noli gͦ attendere
potius utrum uinci possit omousion. ñ ipsũ ti̾bum
grecum. qđ facile ñ intelligentibꝰ irridẽ: s illud qd̃
scͥptum ẽ ego & pat̾ unum sumus: & pat̾ scẽ serua¬

Expanded text:
tinum uincat. uidens, utrum ueritate an clamore; tinum uincat. uidens, utrum ueritate an clamore; non est meum dicere, nisi quia facile est, ut quisque Augustinum uincat, quanto magis, ut uicisse uideatur aut, etsi non uideatur uicisse, dicatur! facile est hoc: nolo magnum putes, nolo pro magno appetas. nam cum aduerterint homines in hac re tam ingentem flammam cordis tui, multi gaudebunt se inuenisse occasionem, ut ad pauca \'euge, euge\' tam potentem uirum faciant amicum, nolo dicere, quia, si non foueant uel si contrariam sententiam proferant, etiam formidare poterunt inimicum inepte quidem et stulte. sed tamen plerique homines ita sunt. Noli ergo adtenderpotius, utrum uinci possit όμοούσιον, non ipsum uerbum Graecum, quod facile est non intellegentibus inridere, sed illud, quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
mas & stultissimas dicere. Ecce quantũ potui
cxposui tibi fidem meã: & plura qͥdem dicipoᷤ¬
sunt: & diligentius disputari. Sed uereor ne
ista ipsa que dixi. oneri sint ocupationibꝰtuis:
Tamen ea ñ solum dictata conscͥbi uolui: s etiã
manu mea subsc̃ benda curaui. qđ qͥdem & an¬
tea uolueram. si qđ int̾ nos placuerat seruarit᷑.
Sed mͦ certe puto iam non a te deb̾e dici timuis¬
se me t̾ dicere fidem meam. quando ñ solum
dixi. s scͥptam subscͥpsi: ne me qͥsquam dicat. aut
dixisse qđ ñ dixi: aut ñ dixiose qt dixi. Hoc fac
& tu si iudices queris. ñ qͥ in ore tuo reue̾ant᷑ ꝑso¬
nam tuam: s q̃ in lictĩs tuis exerant libtatẽ suã
Si enim calummã times qđ nullomͦ auderẽ di¬
cere. nͥ hoc ipse dixisses: licet tͥ ñ subscͥb̾e. Nam &
ego ꝓpt̾ea nolui scbi nom̃ tuum in his meis
lictĩs: ne hoc forte noluisses. fãcile ut qͥsqꝑ augus¬

Expanded text:
mas et stultissimas dicere. Ecce, quantum potui, mas et stultissimas dicere. Ecce, quantum potui, exposui tibi fidem meam. et plura quidem dici possunt et diligentius disputari, sed uereor, ne ista ipsa, quae dixi, oneri sint occupationibus tuis. tamen ea non solum dictata conscribi uolui, sed etiam manu mea subscribenda curaui, quod quidem et antea uolueram, si, quod inter nos placuerat, seruaretur. sed modo certe puto iam non a te debere dici timuisse me tibi dicere fidem meam, quando non solum dixi. sed scriptam subscripsi, ne me quisquam dicat aut dixisse, quod non dixi, aut non dixisse, quod dixi. hoc fac et tu, si iudices quaeris. non qui in ore tuo reuereantur personam tuam, sed qui in litteris tuis exerant libertatem suam. si enim calumniam times, quod nullo modo auderem dicere, nisi hoc ipse dixisses, licet tibi non subscribere; nam et ego propterea nolui scribi nomen tuum in his meis litteris, ne hoc forte noluisses. Facile est. ut quisque Augus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m dĩ. ꝑ ꝓpħam dicentẽ. Generationem etꝰ qͥs
enarrabit: Hoc unum interĩ peto. ut diligent̾
ex qͥras. utrum alicubi diuina scͥptura de diu̾sis
substanstus dixerit qđ unum sint. Si enĩ ñ in¬
uenitur dictum nͥ de his reb quas constat esse
uniꝰ eiusdem ꝙ substantie: qͥd opus ẽ ut rebel¬
lemus adu̾sus ueram & catholicam fidem: Si au¬
tem inuenis alicubi hoc scͥptum &̃ de diu̾sis su¬
bstantus. tc̃ aliud cogar inqͥrere: unde recte os
tendam omousion dictũ patrem & filium. Nã
si illi qͥ sc̃pta̾s aut nesciunt. aut ñ laboriose scru¬
tantur. & tamen filiũ eĩdem substantie. ⁊ equa¬
lem pat̾ credunt: dicant eis qͥ hoc nolunt credẽ
cum tam̃ dm patrem filiũ had̾e unigenitum
credant: Noluit ds habere equalem filium: an ñ
potuit: Si noluit inuidus ẽ. Si ñ potuit: infir¬
mus ẽ. Utrumuis autem horum de dõ sentire:
sacͥlegum ẽ. Nescio utrũ possint utrum possiÑ¬
inuenire qͥd dicant: si nolunt res absurdissi¬

Expanded text:
per prophetam dicentem: Generationem ejus quis enarrabit . 25. Hoc unum peto interim ut diligenter exquiras, utrum alicubi divina Scriptura de diversis substantiis dixerit quod unum sint. Si enim non invenitur dictum, nisi de iis rebus quas constat esse unius ejusdemque substantiae; quid opus est ut rebellemus adversus veram et catholicam fidem? Si autem inveneris alicubi hoc scriptum etiam de diversis substantiis; tunc aliud cogar inquirere, unde ostendam recte ὁμούσιον dictum Patrem et Filium. Nam s nostras aut nesciunt aut non laboriose scrutantur et tamen filium eiusdem substantiae et aequalem patri credunt, dicant eis, qui hoc nolunt credere, cum tamen deum patrem filium habere unigenitum credant: \'Noluit deus habere aequalem filium, an non potuit? si noluit, inuidus est; si non potuit, infirmus est; utrumuis autem horum de deo sentire sacrilegum est\\ nescio. utrum possint inuenire, quid dicant, si nolint res absurdissi
Abbreviated transcription (Latin):
ostendant alterum altero ẽẽ maiorem.Nam qͥdã
etiam sic dicunt᷑: ut hominib parũ intelligent¬
bus & ipse filiꝰ maior patre uideat᷑. Qͥs enim cum
fuerit int̾rogatus quis sit maior. uerus aut ue¬
ritas: ñ potiꝰ respondeat ui̾tatem ẽẽ maioriem:
Ab illa enim uera sunt quecũq uera sunt. Non
autem ita ẽ in do. Nam filium maiorẽ patre u¬
tiq non dicimꝰ. & tam̃ filiꝰ dicit᷑ ẽẽ uitas. E go sũ ing̃
uia: ce ũitas & uita. Depatre autem tantum modo

Expanded text:
ostendant alterum altero esse maiorem. Nam quaedam ostendant alterum altero esse maiorem. Nam quaedam etiam sic dicuntur, hominibus parum intellegentibus ut et ipse filius maior patre uideatur. quis enim. cum fuerit interrogatus, quid sit maius uerus aut ueritas. non potius respondeat ueritatem esse maiorem? ab illa enim uera sunt, quaecumque uera sunt. non autem ita est in deo. nam filium maiorem patre utrique non dicimus et tamen filius dictus est ueritas: Ego sum, inquit. uia et ueritas et uita. d
Abbreviated transcription (Latin):
uerus ds ñ ee̾t: templum eius eent corꝑa nr̃a.
spm̃ negaret dm̃. continuo secutꝰ ait. & ñ estis uni
Empti enim estis p̃cio magno: głificate & portate de
xerat. Iam hoc mirabile ẽ siuerũ ẽ quod uos audi¬
sic̃ dicit apłs. itemq corꝑa nr̃a templũ sint sp̃s
scĩ. sic̃ idem ip̃e dicit apłs: numium miror qmͦ sint
menbra maioris templum minoris. An forte iam
Uidet᷑ enim suffragari &̃ huic opinioni illa sententi¬
a qͣm qͥ dixi̾t u̾bum adu̾sum filiũ hominis remit¬
tetur ei: qͥ autem dixi̾t adu̾sus sp̃m sc̃m. ñ remit¬
tetur ei. in hoc scło neq in futuro. Periculosiꝰ enim
peccatur in maiorem quam in minorem. Nec
seꝑari fas ẽ filium hominis a filio di: qͥa ipse
filius di factꝰ ẽ filiꝰ hominis: non mutando qđ e
rat. s assumendo qđ ñ erat. Sed absit &̃. talis
impietas: ut spẽ scs̃ maior filio eẽ eredat᷑. N gͦ fa¬
cile in ꝑu̾sum moueant que ita dicunt᷑. quasi

Expanded text:
uerus deus non esset, templum eius essent corpora nostra. spiritum negaret deum, continuo secutus ait: E t non estis uestri; empti enim estis pretio. glorificate xerat. iam hoc mirabile est, si uerum est, quod uos audisicut dicit apostolus. itemque corpora nostra templum sint spiritus sancti, sicut idem dicit apostolus, nimium miror, quo modo sint membra maioris templum minoris. an forte iam uidetur enim suffragari huic opinioni etiam illa sententia. quoniam, qui dixerit uerbum aduersus filium hominis, remittetur ei; qui autem dixerit aduersus spiritum sanctum. non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro. periculosius enim peccatur in maiorem quam in minorem; nec separari fas est filium hominis a filio dei, quia ipse filius dei factus est filius hominis non mutando, quod erat, sed adsumendo, quod non erat. sed absit etiam talis impietas, ut spiritus sanctus maior filio esse credatur. non ergo facile in peruersum moueant. quae ita dicuntur. quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sint unũ sic̃ & nos unũ sumꝰ: nusquã tam̃ dix̃. ip¬
si &e nos unim sumꝰ s sic̃ ego & tu sumꝰ unum. sic
&. ipsi in nob̃ sint unum: qͥa sic̃ illi erant uniꝰ eiꝰdem¬
q substantie quos cẽ uniꝰ participes uite et̾ne facẽ
uolebat. ita de patre & filio ꝓpt̾ea dictum ẽ unũ su¬
mus. qͥa uniꝰ sunt ei̾dem q substantie. & ñ partici¬
pes uite et̃ne: sed ipsa pͥncipalit̾ uita et̾na. E pote

Expanded text:
 dixit. Ipsi et nos simus unum; sed, sicut ego et tu sumus unum, sic et ipsi in nobis sint unum: quia sicut illi erant unius ejusdemque substantiae, quos etiam unius participes vitae aeternae facere volebat; ita de Patre et Filio propterea dictum est, Unum sumus, quia unius sunt ejusdemque substantiae, et non participes vit
Abbreviated transcription (Latin):
ro sunt: & sp̃c ambulans. & ñ reu̾tens: Et apłs
ait: nemo scit quid agat᷑ in homine. nͥ spc homi¬
nis qͥ in ipso ẽ. Item scͥptum ẽ. Quis scit sp̃c filio¬
rum hominis si ascendat ipse sursum: & sp̃c pe¬
coris. si descendat ipse deorsum in t̾ra. Dicit̃ ẽ sp̃c
gua. sp̃c m̃s orat: mens autẽ mea infructuosa ẽ:
Qͥd gͦ est: Orabo sp̃u: orabo & m̃te. Propͥo autem

Expanded text:
ro sunt et spiritus ambulans et non reuertens; et apostolus ait: Nemo scit. q uid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est: item scriptum est: Quis scit. spiritus filiorum hominis si ascendat ipse sursum et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? dicitur etiamgua. spiritus meus orat; mens autem mea infructuosa est. quid ergo est? orabo spiritu, orabo et mente. proprio autem
Abbreviated transcription (Latin):
to illa pax que suꝑat omnem intellectũ excellen¬
tior ẽ ista pace quam illoꝵ tenebat omnium cor
eundem dicimꝰ quem filium di: non tam̃ ꝓpt̾ for¬
mam dĩ in qua ẽ equalis dõ patͥ: s ꝓpt̾ acceptam
formam serui. qua minor ẽ patre. Et quia eumdẽ
& filium di crucisixum fattam᷑ ñ ex uͥtute diuini¬
tatis. s ex infirmitate humanitatis. Non ex sue na¬
ture ꝑmansione: s ex nr̃e susceptione. Iam nunc
paululum intuere. que scͥpturarũ eloqͥa nos cogañ
unum dũm dm̃ confitĩ. siue tantũ de patre. si¬
ue tantum de filio. siue tantum de sp̃u scõ. siue
approbauit dicens: qͥa uidisti me credidisti Por¬
ro & si filius dñs ds̃ ẽ. & pat̾ dñs ds̃. & ambo iam
duo domini. & duo dii: qͦ mͦ erit uerũ. dñs deus
tuus ds unus est: An forte pat̾ ẽ unus dns. filiꝰ
autem ñ unus dominus. s tantũ dñs. sic̃ sunt dii

Expanded text:
to illa pax. quae superat omnem intellectum, excellento illa pax. quae superat omnem intellectum, excellentior est ista pace, quam tenebat omnium illom hominis eundem dicimus, quem filium dei, non tamen propter formam dei, in qua est aequalis deo patri. sed propter acceptam formam serui, qua maior est pater. et quia eundem filium dei crucifixum fatemur non ex uirtute diuinitatis sed ex infirmitate humanitatis, non ex suae naturae permansione sed ex nostrae susceptione. Iam nunc paululum intuere, quae scripturarum eloquia nos cogant unum dominum deum confiteri, siue tantum de patre siue tantum de filio siue tantum de spiritu sancto siue prehendit, sed adprobauit dicens: Quia uidisti, credidisti? porro si et filius dominus deus est et pater dominus deus et ambo iam duo domini et duo dii, quo modo erit uerum: Dominus deus tuus dominus unus est? an forte pater est unus dominus, filius autem non unus dominus sed tantum dominus, sicut sunt dii
Abbreviated transcription (Latin):
ter sp̃c ẽ & filius. & ip̃e sp̃c scs̃. Net tam̃ tres. s
unus sp̃c: sic̃ non tres dii. s unus est ds. Quid
miraris: Tantum ualet pax. ñ qualis cũq ut
solet intelligi. nec talis qualis laudatur in hac
uita ꝑ concordiam caritatem q fidelium: sed sic̃
tellectum: quẽ nͥ nr̃m : ĩdest omnis rationaliꝰ cre¬
ature. Quappt̃ considantes infirmitatem nrãm
& audientes apłm confitentem & dicentem. fr̃s e
go me ñ arbitror app̾hendisse. & qui se putat ali¬
quid scire ñdum scit quem admodum oportet
scire: cum diuinis scͥptis quantum possumus collo¬
quam̃. sine contentione pacati. Non mani ac pu¬
erili animositate studentes alterutrum uincere.
ut pax xp̃i potiꝰ uincat in cordib nr̃is. quantum
eam nob̃ & in hac uita ꝑciꝑe posse donauit: ut
cogitantes qͥd eadem pax int̾ fr̃s egerit. qͦrum
ex tam multis animabus & tam multis cordi¬
bus fec̃ animam unam &e cor unũ in dm. debita
lentiꝰ quam istoꝵ erat anima una & cor unũ qͣn¬

Expanded text:
 et filius et ipse spiritus sanctus nec tamen tres sed unus spiritus sicut non tres dii sed unus. deus. Quid miraris? tantum ualet pax non qualiscumque, ut solet intellegi, nec talis. qualis laudatur in hac uita per concordiam caritatemque fidelium, sed illa t omnis rationalis creaturae? quapropter considerantes, infirmitatem nostram et audientes apostolum confitentem et dicentem: Fratres, ego me non arbitror adprehendisse et: Qui se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire, cum diuinis scripturis, quantum possumus, conloquamur sine contentione pacati. non inani ac puerili animositate studentes alterutrum uincere, ut pax Christi potius uincat in cordibus nostris, quantum eam nobis et in hac uita percipere posse donauit, ut cogitantes, quid eadem pax inter fratres egerit, quorum ex tam multis animabus et multis cordibus fecit animam unam et cor unum in deum, debita lentius. quam istorum erat anima et cor unum. quan
Abbreviated transcription (Latin):
qd int̾ nos placuerat impleretur: ꝙ̃ ipsam uti¬
litatem de p̾senti exꝑim̃to suggessi: dicens. te
ipsum ñ potuisse in memoria u̾ba tua tͥ usi¬
tatissima retinẽ. quando ñquam ea repet̾t ua¬
luisse uidebamꝰ. cum ñ aliqͥd maxime necessariũ
parares: quantominꝰ posse illos qͥ nos audirent.
ita nr̃oꝵ. meminisse u̾borũ. ut si qͥd forte. uel
tu de meis. uel ego de tius u̾bis uellem ret̾cta¬
re atq discutere. ualerent seu dictũ. seu ñ di¬
ctum liqͥdo recordari: in qua nob̃ difficulta¬
te facillime notarioꝵ recitatio subuenirit:¬
Tunc indignant̾ dixisti. meliꝰ fuisse. ut famã
ineam semꝑ audires: eo qđ longe inferiorẽ mẽ
exꝑtꝰ eẽs. quam tͥ illa iactasset Tunc ego com¬
memoraui cum te ante prandium salutaremus.
me illa mentita sit. Hic sane aisti: uerũ me cdixiᷤ¬
se. Prouide cum duo tͥ de me diu̾sa locuta sint:
aliud fama mea: & aliud ego: mag̾ utiq gau¬

Expanded text:
quod inter nos placuerat, impleretur, etiam ipsam utiquod inter nos placuerat, impleretur, etiam ipsam utilitatem de praesenti experimento suggessi dicens te ipsum non potuisse in memoria uerba tua tibi usitatissima retinere, quando numquam ea repetere ualuisti, ubi non aliquid et maxime necessarium praeterires; quanto minus posse illos, qui nos audirent, ita nostrorum meminisse uerborum, ut, si quid forte uel tu de meis uel ego de tuis uerbis uellem retractare atque discutere, ualerent seu dictum seu non dictum liquido recordari, in qua nobis difficultate facillime notarioTunc indignanter dixisti melius fuisse ut meam famam semper audires, eo quod longe inferiorem me expertus esses, quam tibi illa jactasset. Tunc ego commemoravi, cum te ante prandium salutaremus, me illa mentita sit: hic sane aisti verum me dixisse. Proinde cum duo tibi de me diversa locuti sint, aliud fama mea, et aliud ego; magis utique gau
Abbreviated transcription (Latin):
diui ingenitũ patrem. Credo qđ cogitaueris.
qͥd inde mane dictum fuĩt: & p̾cauẽ uolueris
Deinde poposcisti: ut ego dice̾m fidem meã loi
cum postulassem cõmemorans antemeridianũ
placitum nr̃m. ut ea que dixeras dictare potiꝰ
dignareris: tc̃ exclamasti calum niã nos ꝑare t̾.
& ideo u̾ba tua conscͥpta uelle retinẽ. Ibi quid
responderim. recordari ñ libet: atq utinã nec
tu memineris. Seruaui tam̃ debitam honorifi¬
centiam honori tuo: nec maledictum deputa¬
ui. qđ non a uitate. sed a potestate audire me¬
ruissem. Tam̃ qͥa uel ip̃a u̾ba repetiui. ut preᷤ¬
sa uoce dicerem. itane calumniam ꝑam̃ nos
tibi: ut ignoscas peto. Sed tu his ailduł  rur¬
sus fidem cuã sono clariore repetisti᷑ atq in u̾¬
bis tuis ñ audiui dm̃ filium: qd ñquam qͦti¬
ens eam dixisti tacueras. Hic egͥo tã modeste
ut nusquã pulsarem. ut de excipiendis u̾biꝰ nr̃is

Expanded text:
diui ingenitum patrem\', credo, quod cogitaueris, diui ingenitum patrem\', credo, quod cogitaueris, quid inde mane dictum fuerit, et praecauere uolueris. deinde poposcisti. ut etiam.ego dicerem fidem meam. ubi cum postulassem commemorans antemeridianum placitum nostrum, ut ea. quae dixeras, dictare potius dignareris, tunc exclamasti calumniam parare nos tibi et ideo uerba tua conscripta uelle retinere. ibi quid responderim, recordari non libet atque utinam nec tu memineris. seruaui tamen debitam honorificentiam honori tuo nec maledictum deputaui, quod non a ueritate sed a potestate audire meruissem. tamen. quia uel ipsa uerba repetiui, ut pressa uoce dicerem: \'Itane calumniam paramus nos tibi?\' ut ignoscas, peto. Sed tu his auditis rursus fidem tuam sono clariore repetisti atque in uerbis tuis non audiui \'deum filium\' quod numquam, quotiens eam dixisti, tacueras. hic ego cum modeste, ut poteram, postularem, ut de excipiendis uerbis nostris.
Abbreviated transcription (Latin):
attendi ut audirem: & aisti. recte factũ ẽẽ ut in¬
genitꝰ pat̾ in scͥpturis scĩs ñ diceret᷑: ne illi uel
teri iam cepit. nec te hoc dicẽ debuisse. Sed cũ
ammonerem ut sitͥ tale uidẽtur hoc ũbum.
ut ad di ꝑtinẽt iniuriam: deleres illud in¬
de uͥ scͥpseras: considasti credo posse id recte
dici: & posse defendi: & rursus aisti. Et orsus e¬
go hoc dico. Tunc ego illud qđ iam dixeram
tum in asscrtione fidi defendat᷑ sic̃ patrẽ in
illis libris nusquam ingenitum legimꝰ: & tam̃
dicendum ẽẽ defendit᷑. Tunc ame cartham
quam dederas abstulisti: & conscidisti. Et co¬
nstituimꝰ post meridianum tẽpꝰ ut adessent
notarii ad excipienda u̾ba nr̃a: atq int̾ noꝰ is¬
sta quantũ possemꝰ diligentiꝰ cͣctaremꝰ. Ueni¬
mus ut nosti ad horam condictam: notari¬
os adduximꝰ: ut & tui adet̾nt consedimꝰ. Di¬
xisti rursꝰ fidem tuam: atq in u̾bis tuis ñ au¬

Expanded text:
adtendi, ut audirem, et aisti recte factum esse, ut inadtendi, ut audirem, et aisti recte factum esse, ut ingenitus pater in scripturis sanctis non diceretur, ne illi uel teri iam coeperas nec te hoc dicere debuisse. sed cum admonerem. ut, si tibi tale uideretur hoc uerbum, ut ad dei pertineret iniuriam, deleres illud inde, ubi scripseras, considerasti, credo. posse id recte dici et posse defendi et rursus aisti: \'Prorsus ego hoc dico\'. tum ego illud, quod iam dixeram. tum in assertione fidei defendatur. sicut patrem in illis libris nusquam ingenitum legimus et tamen dicendum esse defenditur. tunc a me chartam, quam dederas. abstulisti et conscidisti. et constituimus, post meridianum tempus ut adessent notarii ad excipienda uerba nostra atque inter nos ista, quantum possemus, diligentius tractaremus. Venimus, ut nosti, ad horam condictam; notarios adduximus, ut et tui adessent: consedimus. dixisti Fursus fidem tuam atque in uerbis tuis non au
Abbreviated transcription (Latin):
certare de nomine: Hec gͦ qͥa int̾ nos iã col¬
locuti fueramus. postea quam ad id uentũ
ẽ. ut fidem tuam sic̃ cominemoraui scͥbe¬
res. quãquam in eis u̾bis tuchil uiderẽ nr̃e
fidei ẽẽ contrarium. & ꝓpt̾ea me dicerem ꝑa¬
tum ẽẽ subsc̾bere: quesiui ut dixi utrũ scͥp¬
tura d̃ĩ contineret hoc u̾bum. qđ pat̾ eẽt
ingenitus. Et cum scͥptum eẽ respondioseᷤ in¬
stantius: querebam ut oft̾ndẽs. Tunc unꝰ ex
eis qͥ aderant. quantum intelligi dat᷑ fidei
tue sociꝰ: ait mͥ. Qd gͦ: tu patrẽ genitũ dicis:
R espondi. Non dico. & ille. Si gͦ genitꝰ non ẽ in¬
quit: utiq ingenitꝰ ẽ. Cui ego. Uides in quã
posse fieri. ut c̃ de u̾bo qđ in scͥptura dĩ ñ ẽ.
reddatur tamen ratio unde recte dici osten-
si uocabulũ ipsũ ñ ibi mueniebamuᷤ fieri posse.
ut illud inueniamꝰ. cui hoc uocabulũ recte ad¬
hibitum iudicetur. Qͥb dictis qͥd hinc tͥ uidet᷑

Expanded text:
certare de nomine? Haec ergo quia inter nos iam concertare de nomine? Haec ergo quia inter nos iam conlocuti fueramus, posteaquam ad id uentum est, ut fidem tuam, sicut commemoraui, scriberes, quamquam nihil in eis uerbis uiderem nostrae fidei esse contrarium et propterea me dicerem paratum esse subscribere, quaesiui, ut dixi, utrum scriptura dei contineret hoc uerbum, quod pater esset \'ingenitus\', et, cum scriptum esse respondisses, instantius quaerebam, ut ostenderes. tunc unus ex eis, qui aderant, quantum ituae socius, ait mihi: Quid ergo? tu patrem genitum dicis? Respondi: Non dico. Et ille: Si ergo genitus non est, inquit, utique ingenitus est. Cui ego: Vides, inquam, \'posse fieri, ut etiam de uerbo, quod in scriptura dei non est, reddatur tamen ratio, unde recte dici ostenda etiamsi uocabulum ipsum non ibi inueniamus, fieri posse, ut illud inueniamus, cui hoc uocabulum recte adhibitum iudicetur\'. Quibus dictis, quid hinc tibi uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ũbum hominis ñ est uisibile: nedum u̾bum di:
& si qua similia. que numerari ñ possunt. si cor¬
ruptibilis est nescio qͥd dicam: nͥ ut doleam
p̃sũptionem humanam. & mirer patientiam
qͥ est nͥ eiꝰ substantia: fuisse aliquando siNe
candore a se genito. sic̃ ista in diuinis & spiri¬
talib & incorpeis ꝙ in commutabilib credi &
ut cũq intelligi possunt. Audio enim iam eos
emendasse An forte falsum ẽ hoc eos aliquando
dixisse qđ fuit aliqͣndo pat̾ sine filio. tãquam
fuit lux et̾na sine candore quem genuit: Quid gͦ
dicemus: Si natꝰ ẽ filiꝰ dĩ de patre:iam pat̾ desti¬
tit gignere. Et si destitit. cepit. Si autem cepit
gignere: fuit aliquando sine filio. Sed ñquam
fuit sine filio: qͥa filiꝰ eiꝰ sapientia eiꝰ est: que can¬
dor est lucis et̾ne. Gͦ semꝑ gignit pat̾. & semper
nascit᷑ filius. Hic rursum tim̃dum ẽ. ne putet᷑

Expanded text:
uerbum hominis non est uisibile, nedum uerbum dei: uerbum hominis non est uisibile, nedum uerbum dei: et si qua similia, quae numerari non possunt, si corruptibilis est. nescio quid dicam. nisi ut doleam praesumptionem humanam et mirer patientiam quid est nisi eius substantia, fuisse aliquando sine candore a se genito, sicut ista in diuinis et spiritalibus et incorporeis et incommutabilibus credi et utcumque intellegi possunt; audio enim iam eos emendasse. an forte falsum est hoc eos aliquando dixisse, quod fuerit aliquando pater sine filio, tamquam fuerit lux aeterna sine candore, quem genuit? quid ergo dicimus? si natus est filius dei de patre, iam pattit gignere, et, si destitit, coepit; si autem coepit gignere, fuit aliqfuit sine Filio, quia Filius ejus sapientia ejus est, quae candor est lucis aeternae. Ergo semper gignit Pater, et semper nascitur Filius. Hic rursus timendum est ne putetur
Abbreviated transcription (Latin):
prauum intellectum. uel potiꝰ errorem. maior
est dds uĩtas. quã ds̃ uerꝰ qͥa uerꝰ a ui̾tate ẽ. Ma¬
ior gͦ patre filiꝰ: qͥa iste uĩtas. ille uerꝰ. hanc pũ¬
sitatem pellit ex aĩo qͥdidicerit patrẽ dm̃ uerũ
ẽẽ gignendo uĩtatem: ñ participando. Non est
autem alia substantia ueri gignentis. & alia gen¬
te uĩtatis. Sed cũ ad hec contẽplanda infirmus
sit ocłs cordis humani: accedit ut de contentio¬
ne cẽ. turbulentus sit. Et quando iste conspiciꝙ:
Dicit scͥptura filium di dm̃ & saluatorem nr̃m¬
iħm xp̃m ũbum ddĩ eẽ & uitatem & sapientiam.
& homines eum ante incarnationem quã de ma¬
ria uͥgine accepit. sine ulla omnino susceptione
corporee creature ꝑ ipsam naturam & substã¬
tiam suam qua ũbum dĩ est & sapientia dĩ. uisi¬
bilem & corruptibilem dicunt. dum sibi uolurł
constare qđ sentiunt. de patre tantummꝰ ẽẽ dic̃¬
tum inuisibili. incorruptibili. soli do. Rogo te

Expanded text:
rrorem maior est deus ueritas quam deus uerus. quia uerus a ueritate est; maior ergo patre filius, quia iste est ueritas, ille uerus. hanc peruersitatem pellit ex animo, qui didicerit patrem deum uerum esse gignendo ueritatem, non participando; non est autem alia substantia ueri gignentis et alia genitae ueritatis. Sed cum ad haec contemplanda infirmus sit oculus cordis humani, accedit, ut de contentione etiam turbulentus sit. et quando ista conspiciet? dicit scriptura filium dei, dominum et saluatorem nm, uerbum dei esse et ueritatem et sapientiam et homines eum ante incarnationem, quam de Maria uirgine accepit, sine ulla omnino susceptione corporeae creaturae per ipsam naturam et substantiam suam, qua uerbum dei est et sapientia dei, uisibilem et corruptibilem dicunt, dum sibi nolunt constare, quod sentiunt. de patre tantum modo esse dictum: Inuisibili. incorruptibili soli deo! rogo te:
Abbreviated transcription (Latin):
ne irritatꝰ. dicẽt ab aliquo nr̃m aut ñ esse
dictum qd̃ dictum erat: aut dictũ ẽẽ qđ
dictum ñ erat. In his enĩ solent ladebras sue
male defensionis inqͥrere: qͥ contentionis ft̃
cupidiores quã uĩtatis. Hoc autẽ nec a te nec
a me. nec de te nec de me dici posset: si in fi¬
dem condicti ꝑmaneres. ut u̾ba nr̃a excipen¬
tur. & scͥberentur: presertm qͥa tu ip̃e in
his u̾bis qͥb fidem tuam ꝓntntiasti. qͦ¬
tiens ea repctisti. totiens uariasti Qd̃ nul¬
la credo fraude: sed obliuione factũueẽ
Nã pͥmo cdixisti. credẽ te in ddm patrẽ om̃i¬
potentem inuisibilem. ingenitũ. incapabilẽ.¬

Expanded text:
ne inritatus diceret ab aliquo nostrum aut non esse ne inritatus diceret ab aliquo nostrum aut non esse dictum, quod dictum erat, aut dictum esse, quod dictum non erat. in his enim solent latebras suae malae defensionis inquirere, qui contentionis sunt cupidiores quam ueritatis. hoc autem nec a te nec a me nec de te nec de me dici posset, si in fide condicti permaneres, ut uerba nostra exciperentur et scriberentur, praesertim quia tu ipse in his uerbis, quibus fidem tuam pronuntiasti, quotiens ea repetisti, totiens uariasti, quod nulla credo fraude sed obliuione factum esse. Nam primo dixisti credere te in deum patrem omnipotentem, inuisibilem, ingenitum, incapabile
Abbreviated transcription (Latin):
olueram qͥdem petente atq in¬
stante ut meminisse dignaris.
tatis tue iubente te. de fide
quantum mͥ facultatẽ dñs lar¬
giretur conferre sermonem. Sed qͥa post pran¬
dium tͥ displicuit. qđ int̾ nos mane placuerat.
ut a notariis u̾ba nr̃a excipentur. ne ulteriꝰ dica
qđ audio ñ tacẽ. non me fuisse ausũ dicẽ fidẽ
meam. his litteris accipe qđ & tu legas. & cui uolu¬
eris legendum tradas:⁊ qd uolueris uicissim scͥ¬
bendo ip̃e respondeas. Iniquũ ẽ enĩ ut qͥsq iudi¬
care de alio uelit: & iudicari de se nolit. Et de
p̾c̾ito qͥdem placito nr̃o. qđ condicto meridiano
implere noluisti. facile existimari potest. quis
nt̃m ficłi suc fiduciam ñ habuerit. uttum qͥ
uolebat ut diccretur. & timcbat ne tenẽtur
an qͥ usq adeo nolebat eam disceptantiũ
udicio subtrahi. ut mandata litteris uel¬
let &̃ legentium memorie cominendari: ne
qͥsquam ł obliuione opinatꝰ. uel dissensio¬

Expanded text:
olueram quidem petente te atque instante, ut meminisse dignaris, tatis tuae iubente te de fide Cquantum mihi facultatem dominus largiretur, conferre sermonem; sed quia tibi post prandium displicuit, quod inter nos mane placuerat. ut a notariis uerba nostra exciperentur, ne ulterius dicas, quod te audio non tacere, non me fuisse ausum tibi dicere fidem meam, his litteris accipe, quod et tu legas et, cui uolueris, legendum tradas et, quod nolueris, uicissim scribendo ipse respondeas. iniquum est enim, ut quisque iudicare de alio uelit et iudicari de se nolit. Et de praeterito quidem placito nostro, quod condicto mendiano implere noluisti, facile existimari potest, quis nostrum fidei suae fiduciam non habuerit, utrum qui uolebat, ut diceretur, et timebat, ne teneretur, an qui usque adeo nolebat eam disceptantium iudicio subtrahi, ut mandata litteris uellet etiam legentium memoriae commendari, ne quisquam uel obliuione opinatus uel dissensio