comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit eccłis. q̃ lumen ñ ht̃ nisi a sole iusticie. forsitan
q̃ de luna dicta sunt. aliquib nimis obscura uide¬
bunt᷑. q̃ si non placent. satis ẽ increm̃ta lunȩ & de¬
trimenta attende. q̃ cum defic̃ ut renouet᷑: sic qͦ
significat eccłiam. q̃ cum moriendo defecerit: re¬
suscitabit᷑. Hucusq dictum ẽ qualit̃ ꝑ lunam si¬
gnificet᷑ eccłia. nunc dicendum ẽ qualit ꝑ eandẽ
significetur obscura. in qua herecici sagntant. lu¬
na trib modis obscurat᷑. uł cum menstrius cursib
finitur. ñdum apparens noua. ł cum nubilo inter¬
polatur. uł in eclipsi. cum apparet cruenta. Simi¬
lit̃ eccłia fuit obscura. cum adhuc noua in inicio
fidei. s̃dum t̾ris maior effulsit. Item cum nebuł
blasphemorum uituꝑat᷑: obscura. ẽ. ł cum cedib
martirum ẽ cruenta. In hac obscuritate: sagittãt
heretici. qi sciunt ħ tempora decipiendis infirmiᷤ

Expanded text:
nit Ecclesiae, quae lumen non habet, nisi a sole justitiae. Forsitan, nit Ecclesiae, quae lumen non habet, nisi a sole justitiae. Forsitan, quae de luna dicta sunt, aliquibus nimis obscura videbuntur. Quae si non placent, satis est incrementa lunae, et detrimenta attendere, quae, cum deficit, ut renovetur, sic quoque significat Ecclesiam, quae cum moriendo defecerit, resuscitabitur. Hucusque dictum est, qualiter per lunam significatur Ecclesia. Nunc dicendum est, qualiter per eamdem significetur obscura, in qua heretici sagittant. Luna tribus modis obscuratur, vel cum menstruis cursibus finitur nondum apparens nova, vel cum nubilo interpolatur: vel in eclipsi, cum apparet cruenta. Similiter Ecclesia fuit obscurata adhuc nova, dum in initio fidei nondum terris major effulsit. Item cum nebulis blasphemorum vituperatur, obscura est, vel cum caedibus martyrum est cruenta. In hac obscuritate sagittant haeretici, quia sciunt haec tempora decipiendis infirmis
Abbreviated transcription (Latin):
ta u̾ba in corde obscuro. & hoc iõ. ut sagitent re
Sunt enim duȩ opiniones de luna. quarum q̃
uera ẽ: aut ñ omĩno aut difficile sciripot̃. Alii
dicunt eam lum̃ ꝓprium hr̃e. s globum eiꝰ dimi¬
dium lucere. dimidiũ obscurum eẽ. Dum autẽ
partẽ quȩ lucet paulatim in trã inuertit. ut ui¬
deri possit: corniculata apparet. & sic crescit. do¬
nec illa pars tota uideat᷑. & dum itẽ conũtitur:
obscura pars incipit apparere. donec tota itm̃ no
ex carnali obscura ẽ. ce sp̃uat pars mͦ apparet
hominib. modo latet. in conscientia soli dõ nota.
ce solo corpore udetur. Alii dicunt ꝙ ñ ht̃ lum̃
nisi a sole. s qm̃ ꝓpinqua ẽilli: eam parcẽ ht̃ ad
nos. qua ñ uidetur ab eo. & iõ non lucet. s cum rece¬
dit: illustratur ab ea parte quam ht̃ ad nos. donec
sole occidente: plena surgat ab oriente. Cum aũ
ex alia parte soli inceꝑit ꝓpinquare. suꝑior pars
illustratur. inferior obscuratur. Hoc it̃m conue¬

Expanded text:
ta verba in corde; et hoc ideo, ut sagittent recSunt enim duae opiniones de luna, quarum quae vera est, aut non omnino, aut difficile sciri potest. Alii dicunt eam lumen proprium habere, sed globum ejus dimidium lucere, dimidium obscurum esse. Dum autem partem, quae lucet, paulatim ad terram vertit, ut videri possit, corniculata apparet, et sic crescit, donec pars illa tota videatur. Et dum iterum convertitur, obscura pars incipit apparere, donec tota nobis itex carnali obscura est. Et spiritualis pars modo apparet hominibus, modo latet in conscientia soli Deo nota, et solo corpore videtur. Alii dicunt, quod non habet lumen, nisi a sole; sed quando propinqua est illi, eam partem habet ad nos, qua non videtur ab eo, et ideo non lucet: sed cum recedit, illustratur ab ea parte, quam habet ad nos, donec sole occidente plena surgat ab oriente. Cum autem ex alia parte soli coepit appropinquare, superior pars illustratur, inferior obscuratur. Hoc iterum conve
Abbreviated transcription (Latin):
Hucusq ꝓpħa laudauit dnm̃ quia inimicꝰ factꝰ ẽ
retro. impii conũsi. dñs refugium pauꝑi. nunc ad¬
dit de ꝑsequentium. uindicta. ꝙ ñ dixerat det̃mina¬
te. & de bñficiis quȩ confert bonis in p̃senti. ꝓhuiꝰ¬
modi: fideles ꝓuocat ad psallendum. Quasi. Uos q̃¬
rentes se non derelinquit. Ergo psallite domino qui
habitat in syon. Syon speculatio. q̃ significat p̃sen

Expanded text:
Hucusque Propheta laudavit Deum, quia inimicus factus est retro, impii conversi, Dominus refugium pauperi. Nunc addit de persequentium vindicta, quae necdum dixerat determinate, et de beneficiis, quae confert bonis in praesenti. Pro hujusmodi fideles provocat ad psallendum, quasi dicat: Vos quaerentes se non relinquit: Ergo psallite Domino, qui habitat i
Abbreviated transcription (Latin):
S econtra: dominus inȩc̃num ꝓmanet. frustra gͥ
adu̾sus dm̃ impii fremuerunt. qui eos iudicabit.
Iam enim in occulto parauit in uidicio qͦ udicat᷑ꝰ
ẽ thronum suũ .i. iudiciariã potestatem ꝑ patien-¬
tiam. qͣ celum acquisiuit. & ipse qui uidicatꝰ ẽ in hu¬

Expanded text:
S. 8. Dominus in aeternum permanet. Frustra igitur adversus Deum impii fremuerunt, qui eos judicabit. Jam enim in occulto paravit in judicio, quo judicatus est, thronum suum, id est judicia riam potestatem, per patientiam, q
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes affligi eque bonos. & malos. ignorantes
cur fiat: detrahunt tͥ. putantes q̃ diuina fuint ã¬
miistratione: casuum temeritate contingere.
S ego qui cerno occultas causas. quib ħ uiste facis:
lazarum suscitatum. incorpore. ñ uͦ mirant᷑ paulũ
suscitatum inm̃te. ꝙ ẽ mirabiliꝰ: mirant᷑ quȩdã. non

Expanded text:
videntes affligi aeque bonos ac malos, ignorantes cur fiat, detrahunt tibi putantes, quae divina fiunt administratione, casuum temeritate contingere. Sed ego, qui cerno occultas causas, quibus hoc juste facis, Lazarum suscitatum in corpore, non vero mirantur Paulum suscitatum in mente, quod est mirabilius. Mirantur quaedam, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
iuficator. ut & hic in lumine fidei. ibi inlumine sp̃ei
tanquam in lumine iuuentium. in conspectu do¬
mni placeamus.

Expanded text:
ut et hic in lumine fidei, et ibi in lumine speciei, tanquam in lumine viventium, in conspectu Domini placeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
simul. Aliquando enim terroresita conturbant
animum circumpendentib malis. ut sicut a qua
cutum flucre iudeant᷑. & simul undiq circũdare.¬
undiq copiosa iundatione conludunt. addit.
tota die. quia nullo tempore desunt mala eccłie.

Expanded text:
 aliquando terrores, ita conturbant animum cogitantis circumpendentibus malis, ut sicut aquae circumfluere videantur, et simul undique circumdare,dique copiosa inundatione concludunt. Tota die. Quia nullo tempore desunt mala Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
saluȩ fiant. & hoc ñ ꝑ m̾ita sua. nulla enim st̃. Qđt
ex hoc patet. quia repleti sunt iniquitatũ illi qui obs
curati sunt excecati habitantes in domib trȩ .i. delec¬
tati t̃renis. Corda sunt domꝰ in quib libent̃ habitant
uenit ex habitatione domoꝵ iniquitatũ.i. qm̃ hñt
corda imqua. Ne au̾tatur. sic̃ solet ab oratorib fieri.
fusus quẽ sua suꝑbia confundit. dum qđ accepit a
ñ alii: laudabunt nom̃ tuum. confitentes peccata sua¬
&e desid̾antes ec̃na. Ece asaphiam intelligens excutit
t̾rena ꝓmissa uet̾is testam̃ti. Quia uͦ ñdum accipit
olestia q̃ sibi ꝓmittunt᷑ in nouo: uidet᷑ deseri. & su

Expanded text:
salvae fient, et hoc non per merita sua: nulla enim sunt. Quod ex hoc patet, quia repleti sunt iniquitatibus illi, qui obscurati sunt, id est qui excaecati habitant in domibus terrae, id est delectati terrenis. Corda etiam sunt domus, in quibus libenter habitant venit ex habitatione domorum iniquitatum, id estRS. 21. Ne avertatur. Sic solet ab oratoribus fieri: fusus, quem sua superbia confundit, dum quod accepit,non alii, laudabunt nomen tuum, id est confitentes peccata sua, desiderantes aeterna. Ecce Asaph jam intelligens excutit terrena promissa Veteris Testamenti. Quia vero nondum accipit coelestia, quae sibi promittuntur, in Novo videtur des
Abbreviated transcription (Latin):
impleri. Nam & si rami fracti sunt: manet tamen
radix. & de ramis fractis aliqui redicrunt. Orans:
commemorat culpã eoꝵ. & ait. Inimicus .i. iudaicꝰ
popłs insipiens. quia tunc erat asaph sine intellectu.
.i. factis ꝓuocauit nom̃ tuum suꝑ se. Ne tradas. Qsi.

Expanded text:
impleri. Nam etsi rami fracti sunt, manet tamen impleri. Nam etsi rami fracti sunt, manet tamen radix, et de ramis fractis aliqui redierunt. Orans commemorat culpam eorum, et ait: Inimicus, id est Judaicus, populus insipiens, quia tunc erat Asaph sine intellectu, et factis provocavit nomen tuum super se. VERS. 19.
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ sol ꝓpt̃ qđ etiam dicunt᷑ estas. quia spũ st̃ feruen¬
tes. lmꝑfecti econtra dicunt᷑ nox. qr cum sint carna¬
les ñ possunt caꝑe sapientiã u̾bi. un apłs. N potiu
modi historialia. hidicunt᷑ aurora. quasi icipientes.
ł luna. quia mutant᷑. uixta illud. Stuitus mutatur
ut luna. Dicunt᷑ etiã uer. qr & nouelli sunt in fide.
& temꝑati mansuetudine. ut gͦ nullꝰ głet tanquã
ñ acceꝑit: ait. Tuiis ẽ dies. sol. estas. Item. nox. auro¬
ra. ł iuna: ⁊ uer. uẽ. nam tu fabricatꝰ es ea. ita quod
plasmasti .i. de nichilo fecisti qđ ẽ plasmare ad litterã.
In reformatione etiã plasmasti. quia primã grãm de
lia numerando. ut .s. peccantib qͦ udeis indulgeat.
Quasi. Ita oꝑatus es salutem in aliis. tu qͦͣ dñe esto
memor huiꝰ Ñ addit cuiꝰ. s ad ea q̃ ad lutterã plasmaᷤ¬
se dixerat dm̃: potest referri. Uñ alii addunt creature
tuȩ. ut hic intelligantur uidei. Hȩc oratio iam cepit

Expanded text:
opter quod etiam dicuntur aestas, quia spiritu sunt ferventes. Imperfecti e contrario dicuntur nox, quia cum sint carnales, non possunt capere sapientiam verbi. Unde Apostolumodi historialia. Hic dicuntur aurora quasi incipientes vel luna, quia mutantur juxta illud: «Stultus ut luna mutatur .» Dicuntur etiam ver, quia novelli sunt in fide et temperati mansuetudine. Ut ergo nullus glorietur tanquam non acceperit, ait: Tuus est dies, sol, aestas. Item nox, aurora vel luna et ver. Vere. Nam tu fabricatus es ea, ita quod plasmasti, id est de nihilo fecisti, quod est plasmare ad litteram. In reformatione etiam plasmasti, quia primo gratiam delia numerando, ut Judaeis indulgeat. Quasi dicat: ita operatus es salutem in aliis: tu quoque, Domine, esto memor hujus, non addit cujus: sed ad ea, quae ad litteram plasmare dixerat Deum, potest referri. Unde alii addunt: creaturae tuae, ut hic intelligantur Judaei. Haec oratio jam coepit
Abbreviated transcription (Latin):
ca scĩ ꝓficiunt. dum ꝑ eiꝰ machinam̃ta scĩ martires qd
desidant consequunt᷑. uł poplis echiopum uolentib
ũbum dr̃ fons indeficiens. in quib fit fons aquȩ
rit cum impetu. s estate siccat᷑: ita mali accepto
ũbo ñ tacent. currunt. s temptationis estate defi-¬
ciunt. Bñ autem de utrisq dicit. tu disrupisti. qr
ꝑ utrosq ds̃ irrigat t̾ram. Tu siccasti. Quasi. fontes
ũbi dĩ manare fecisti. s siccasti fluuios ethan. Echan
robustus. Sensus. Doctrinas gentilium. mathemati¬
coꝵ & iudeoꝵ. qui sunt fontes de se p̃sum̃tes: inutileᷤ
eẽ fecisti. uł totum de peccatorib. Illi enim st̃ fontes
quorum mala iugit insluebant. Torrentes uͦ: quoꝵ
mala erant subita & impetuosa. utrosq uocat flu¬
uios. qui de echan .a. diabolo forti solent manare. secd
hos afonte suo diabolo ds̃ disrupit .i. diuisit ne inde
manarent. & etiã penitus siccauit. cum ei peccata
dimittens: diaboli consilia ꝑũtit. Addit. Tuuis est¬

Expanded text:
 machinamenta facti martyres, quod desiderant, consequuntur. Vel populis Aethiopum nolentibus verbum dicitur fons indeficiens, in quibus fit «fons aquaerit cum impetu, sed aestate siccatur: mali accepto verbo non tacent, cum fluunt, sed tentationis aestate deficiunt. Bene tamen de utrisque dicit: Tu dirupisti, quia per utrosque Deus irrigat terram. Tu siccasti quasi dicat: fontes verbi Dei manare fecisti, sed siccasti fluvios Ethan. Ethan robustus. Sensus: Doctrinas gentium, mathematicorum et Judaeorum, qui sunt fortes, de se praesumentes, inutiles esse fecisti. Vel totum de peccatoribus. Illi enim etiam fontes, quorum mala jugiter influebant. Torrentes vero quorum mala subita et impetuosa. Utrosque vocat fluvios, qui de Ethan, id est, diabolo forti solent manare. Sed hos a fonte suo diabolo Deus dirupit et divisit, ne inde manarent. Etiam penitus siccavit cum eis peccata dimittens diaboli consilia pervertit. Super
Abbreviated transcription (Latin):
ne uidetur inclem̃tia dĩ qđ ñ ẽ auditus asaph
cum orassec ꝓ eis. quos in pena detinet impenitẽ¬
tiȩ culpa. usq quo. Quasi. hoc dixerunt. s usq: qͦ
pateris imꝓpia uideoꝵ: Non hoc dicit ut eos ue¬
sccta. Ecce destructis signis intellectus asaph de
ipsa re.i. de salute gentium. q̃ in aduentu xp̃i
facta ẽ. excecatis iudeis. Quasi. Nos ita sine intel¬

Expanded text:
ne videretur inclementia Dei, quod non est auditus Asaph, ne videretur inclementia Dei, quod non est auditus Asaph, cum orasset pro eis, quos in poena detinet impoenitentiae culpa. Usquequo? quasi dicat: hoc dixerunt. Sed usquequo pateris improperia Judaeorum? Non diautem. Ecce destructis signis intellectus Asaph de ipsa re, id est de salute gentium, quae in adventu Christi facta est excaecatis Judaeis. Quasi dicat: Nos ita sine intel
Abbreviated transcription (Latin):
Usq qͦ. Relictus eger qui maliut cedẽ medicum quã
rius uidens nom̃ tuũ. qđ faciet usq in finẽ scł̃i. idõ¬
ut tu iratus corripias. & sic ille cognoscat infinem
xp̃m. apphensa cauda reu̾tens ad regnum. Ut quid
uenta ẽ leꝓsa. Ait itm. Reuoca eã in sinum tuum.
& reuocauit. Et reu̾sa ẽ in colorẽ suum. Manꝰ moi¬
si. isrł popłs dĩ. qui foras missus ab eo. immundꝰ
factus ẽ. qđ deplorat asaph & ait. ut quid au̾tis
manum tuã. qđ ẽ. & dext̾am tuã scł uideos. de
ut redeat ad colorẽ: agnoscens saltem in finem
pauci. s tota cognatio eoꝵ simul. dixerunt dico
hoc. quiescere faciamꝰ & c̃ Id: abiciamꝰ legẽ q̃ nos ñ
lib̾auit. quia nec etiã uidimꝰ signa q̃ solent fieri
patrib cum pauci iuncẽnt multos. Stulti quasi
debetur reis: qđ deuotis fieri solet. Item u̾ba des¬
ꝑantium. Iam ñ ẽ ꝓpħa quẽ consulamꝰ ut olim
in adu̾sitatib. Has desꝑationes iudeoꝵ supponit.

Expanded text:
 relictus, qui maluit caedere medicum, quam rius Judaeus nomen tuum, quod faciet usque in finem saeculi. Ideo iratus corripias, et sic ille cognoscet in fine Christum apprehensa cauda revertens ad regnum. Vel erit venta est leprosa. Ait iteet revocavit, et reversa est in colorem suum .» Manus Moysi Israel populus Dei, qui foras missus immundus factus est. Quod deplorans Asaph ait. Ut quid avertis manum tuam, quod est et dexteram tuam, subaudis Judaeos, de ut redeat ad colorem agnoscens Salvatorem, saltpauci sed tota cognatio simul, id est oc: Quiescere faciamus, etc., id est abjiciamus legem, quae nos non liberavit. Nec etiam vidimus signa, quae solebant fieri patribus, cum pauci vincerent multos. Stulti! Quasi dicat: deberetur reis, quod devotis fieri solet. Item verba desperantium: Jam non est propheta, quem consolamus, ut olim in adversitatibus. Has desperationes Judaeorum supposuit,
Abbreviated transcription (Latin):
cendunt etiã igni cum ñ possent excide. scũariũ
polluerunt saccilegio tab̃naculum nominis tui.
tota cognatio eoꝵ simul: dix̾unt dico. istud. facia¬
mus quiescere a t̾ra om̃s dies festos. Asaph ex ꝑso¬
na sua addit dĩ. Non enĩ illi dm̃ appellarent cuiꝰ
aut̃ qm̃ res uenit. signa figurarum cessare. uñ
ait. ñ uidimus. Quasi. Ita fundit᷑ eu̾sa st̃ omĩa.¬

Expanded text:
cenderunt etiam igni, cum non possent excidere sanctuariPolluerunt sacrilegio tabernaculum nominis tui, tota cognatio eorum simul, dixerunt, dico istud: faciamus quiescere a terra omnes dies festos, id ena sua addit Dei. Non enim illi Deum appellarent, cujuautem, quoniam res venit, signa figurarum cessare. Unde ait: Non vidimus, quasi dicat: funditus eversa sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Exirge. Quasi. Contemptꝰ es auideis in t̾ra.i a
falsis xp̃ianis sedens in cȩlo. & ego credidi qđ non
uicdi. Ergo exurge &e iudica causã meã ut ego coro¬
nam quã ꝓmisisti. illi uͦi confusionẽ accipiant. Ut
ħic ut conu̾tant᷑. ł in futuro dampnent᷑. Cum ita de¬
beret dicere meã: ait tuã. suã causã faciens causã
udicis. ut eum efficaciꝰ moueat. cui negocii sui qua¬
litas intimat᷑. ale ẽ enim negocium qđ cũ insultat᷑
asaph incicendo ubi ẽ ds̃ tuus: ipsi qͦ. dõ detrahit᷑.
Uñ seqr̃ Memor esto imꝑpioꝵ. ñ dico meoꝵ. s tuoꝵ.s.¬
Acihuc enim insultat᷑ xp̃o. nec deerunt usq in finẽ
scłi uasa ue. Hoc iõ dicit. ut ipsa continuatio man¬
suetudinẽ patientis iudicis incitaret. Repetit orõnẽ.
inimicoꝵ tuoꝵ. Ut ne obliuiscaris quin exaudias uo¬
ces dep̃cantium te Suꝑbia etiã eoꝵ quite ołunt

Expanded text:
. Exsurge. Quasi dicat: contemptus es a Judaeis in terra, et a falsis Christianis sedens in coelo, et ego credidi, quod non vidi. Ergo exsurge, et judica causam tuam, ut ego coronam, quam promisisti, illi vero confusionem accipiant, vel hic ut convertantur, vel in futuro, ut damnentur. Cum ita deberet dicere meam, ait tuam, suam causam faciens judicis causam, ut eum efficacius moveat, cui negotii sui qualitas intimatur. Quale est enim negotium, quod, cum insultatur Asaph in dicendo: ubi est Deus tuus, ipsi quoque Deo detrahitur? Unde sequitur: Memor esto improperiorum; non dico meorum, sed tuAdhuc enim insultatur Christo. Nec deerunt usque in finem saeculi vasa irae. Hoc ideo dicit, ut ipsa continuatio mansuetudinem patientis judicis incitet. Repetit orationeminimicorum tuorum. Vel ne obliviscaris, quin exaudias voces deprecantium te. Superbia etiam eorum qui te oderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uirga aaron quã acceꝑat amoise u̾sa in colubrũ
deuorauit uirgas magoꝵ u̾sas in dracones. Misti¬
sis reptilib dictum ẽ macta & manduca. Ergo
& filii isrł uitulũ. & uirga aaron uirgas magoꝵ
& petrus reptilia manducauit: cum gentes quȩ
crelendo ꝑapłos transierunt in corpus xp̃i. Ipsi
peccatis nigra. conu̾sione sua dealbata ẽ: ipse di
in quo se consũment. diabolus uͦ: quẽ cotsumant.
s huiꝰ consumptio: sit paulatim. Sic enĩ & moi¬
ses uittilũ priꝰ combussit. ut forma confundẽtur.
dei comminuit. ut paulatim consumptꝰ biberet᷑
apopło. Quia & gentes q̃ conñtuntur formã dia-¬
boli confundunt in igne. cum amore dĩ abstinẽt
se ab om̃ĩ specie mali. dem̃ comminuunt. cum
paulatim mala dimitunt. ad ultimũ bibunt. cum
ꝑfecti ex toto consumunt. Est etiã diabolus esca po-¬
pulis. cum etiã adorantes eum: accusant & rep̃hendt̃.
ad eo qđ iratus uideus siue gentilis seruo suo: uocat

Expanded text:
virga Aaron, quam acceperat Moyses, versa in colubrum devoravit virgas magorum versas in dracones. Mystisis reptilibus dictum est: «Macta, et manduca .» Ergo et filii Israel vitulum, et virga Aaron virgas magorum et Petrus reptilia manducavit, cum gentes, quaecredendo per apostolos transierunt in corpus Christi. Ipsi peccatis nigra, conversione sua dealbata est, ipse diin quo se consumment; diabolus vero, quem consumant. Sed haec consumptio fit paulatim. Sic enim et Moyses vitulum prius combussit, ut forma confunderetur, deinde comminuit; ut paulatim consumptus biberetur a populo, quia et gentes, quae convertuntur, formam diaboli confundunt in igne, cum amore Dei abstinent se ab omni specte mali, deinde comminuunt, cum paulatim mala dimittunt, et ad ultimum bibunt, cum perfecti ex toto consumunt. Est etiam diabolus esca populis, cum etiam adorantes eum accusant et reprehendunt adeo, quod iratus Judaeus sive gentilis servo suo vocat
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rȩ. & itẽ in ut̃o uirginis quasi in medio t̾̃rȩ ds̃ factus
ẽ homo: ñ solum quid fecit. & ubi. s etiã uñ & qͣliter
cepit uoluit notari cum ait. in medio t̃rȩ. Sequitur
sti in uirtute tua mare. Alludit illi facto qđ sic aqͣ
maris rubri duob lat̃ib defixa ẽ. ud eẽt it̃ siccum
ꝑ eam. Maregentes cingentes uideã sic̃ mare t̾ram.
Has ablato idolatriȩ fluxu: confirmasti in uirtu¬
te tua.i. potentia. tua firmasti ut eẽnt soluda t̃ra
sitiens imbrẽ tuum. Contribulasti capita draconũ
in aquis .i. destruxisti suꝑbias demonioꝵ. dũ gt̃s
q̃ possulebantur ab eis libasti ꝑ aquas baptismi. Capi

Expanded text:
terrae, et item in utero virginis quasi in medio terrae Deus factus est homo, non solum quid fecit et ubi, sed etiam unde et qualiter coepit, voluit notari, cum ait: In medio terrae. Ecce confirmasti in virtute tua mare. Alludit illi facto, quod sic aqua Rubri maris duobus lateribus defixa est, ut esset iter siccum per eam, mare, gentes cingentes Judaeam sicut mare terram. Has ablato idololatriae fluxu, tu confirmasti in virtute tua, id est potentia firmasti tibi, ut essent solida terra sitiens imbrem tuum: Contribulasti capita draconum in aquis, id est destruxisti superbias daemoniorum, dum gentes, quae possidebantur ab eis liberasti per aquas baptismi.
Abbreviated transcription (Latin):
tinec tria scł p̃cepta ꝓmissa sacram̃ta. Preceptoꝵ
uͦ: q̃dam fuere moralia. ut ñ occides. q̃dam figura¬
lia. ut circuncisio in octaua. ꝓmissa uͦ: temporalia.
ui t̃ra chauaan copiosa. & regnum temporale. In
his autem p̃ceptis figuralib & ꝓmissis. quȩdam
& ꝓmissorum: fuerunt alia sacram̃ta. ut in ue¬
nundatione ioseph. & huiꝰmodi. Sic̃ aut̃ primꝰ
homo de t̾ra t̃renus. sccłs uͦ de cȩlo celestis. ita illi
popło qui portabat unaginẽ t̃rem: priꝰ oportebat
ꝓmuiti qđ anunale ẽ .i. temporalia. deiñ portan¬
gͥ erudito animali popło in temporalib. uolens
eos ds̃ spũales fieri: temporalia abstulit eis. &
abundant̃ dedit iniquis. ut ꝑ hec doceret ea qͣm¬
uis data a dõ. tam̃ ñ eẽ uera bona. Hic diuisa est
synagoga in bonos & malos. Nam boni fuerunt
qui prius uidentes pacem peccatoꝵ hesitauerunt.
sic̃ continet suꝑior psalmus. His nouum testam̃¬
fuerunt in ueteri. ñ uͦ figuralia eadem. ꝓmissa

Expanded text:
icet praecepta, promissa, sacramenta. Praeceptorum vero quaedam fuere moralia, ut Non occides; quaedam figuralia, ut circumcisio in die octavo; promissa vero temporalia, ut terra Chanaan copiosa et regnum temporale. In his autem praeceptis figuralibus et promissis quaedam et promissorum fuerunt alia sacramenta, ut in venditione Joseph et hujusmodi. Sicut autem primus homo de terra terrenus, secundus vero de coelo coelestis: ita illi populo, qui portabat imaginem terreni prius oportebat promitti, quod animale est, id est, temporalia; deinde portaneterna. Sic ergo erudito animali populo in temporalibus volens eos Deus spiritales fieri, temporalia abstulit eis, et abundanter dedit iniquis, ut per hoc doceret ea, quamvis data a Deo, tamen non esse vere bona. Hic divisa est Synagoga in bonos et malos. Nam boni fuerunt qui prius videntes pacem peccatorum haesitaverunt, sicut continet superior psalmus. His Novum Testamefuerunt in Veteri: non vero figuralia eadem. Promissa
Abbreviated transcription (Latin):
sicut regnum sacerdotium. circuncisio. & huius¬
modi. hic mali. alt̾a pars synagogȩ ñ attendentes
tempꝰ qͦ causam ostendet: reuolutis quadraginta
duob annis: in ipsa festiuuitate qua dñm occider.
a tito & uespasiano passi sunt. & ciuitas eu̾sa. Qcđ
in hoc psalmo plangit asaph. Dr̃ autẽ iste planctꝰ
intellectus asaph. quia dum plangit causam irre¬
parabilis eũsionis: intelligit hanc scł ut homo re¬
lictis t̃rens & uet̾i testam̃to: desinat ẽẽ animalis.
& expectet celestia in nouo testam̃to factꝰ spũalis.
q̃ ẽ intentio psalmi. Modus uͦ talis ẽ. Primo de¬
plorans destructionem irreparabilem: p̃catur ut
saltem reliquiȩ saluȩ fiant. memorans qñ & qͣlit̃
iudei dm̃ irritantes: destructi sunt. Scdo destru¬
lutem ubiq ꝑ ipsum. ibi. Ds̃ autem. Tercio orat
ut ds̃ penitentib pairat. & romanoꝵ suꝑbiam
utilit̃ puniat. ibi. Memor esto. Primus psalmus
lamentationis. s de ultima captiuitate facta ꝑ ti¬

Expanded text:
sicut regnum, sacerdotium, templum, circumcisio et hujusmodi. Hic mali altera pars synagogae non attendentes tempus quoque causam ostenderet, revolutis quadraginta duobus annis in ipsa festivitate, qua Dominum occiderunt, a Tito et Vespasiano passi sunt et civitas eversa, quod in hoc psalmo plangit Asaph. Dicitur autem planctus iste intellectus Asaph, quia dum plangit causam irreparabilis eversionis, intelligit hanc, scilicet ut homo, relictis terrenis et Veteri Testamento, desinat esse animalis et exspectet coelestia in Novo Testamento factus spiritalis, quae est intentio psalmi. Modus talis est. Primo deplorans destructionem irreparabilem precatur, ut saltem reliquiae salvae fiant, memorans quando et qualiter Judaei Deum irritantes destructi sunt. Secundo destrulutem ubique per ipsum ibi: Deus autem. Tertio orat, ut Deus poenitentibus parcat et Romanorum superbiam utiliter puniat ibi: Memor esto. Primus psalmus lamentationis, sed de ultima captivitate facta per Ti
Abbreviated transcription (Latin):
qua hieremias ait. uirgã uigilantẽ uideo. Qđ de se
exponens dominus: ait. Bene uides. quia ugilo ego
suꝑ popłm meum. hȩc ẽ uirga de qua dominus ait
ad moisen petentẽ signum. ꝑ qđ crederetur missus
ab eo. Quid tenes in manu tua: Et ait. moises. Uirgã.
st dominus. Proice uirgã illam in t̾ram. Quã cum ꝓ-¬
iecisset: usa ẽ in serpentem. & expauit. moises et
fugit. Et ait illi dominus. App̃hende caudã euis.
Mistice ꝑ serpentẽ qui mortẽ suasit: intelligitur
ens. Hic ẽ serpens ȩneus erectus in deserto. in quem
intuentes aserpentib morsi.: sanabantur: quia cre¬
dentes in xp̃m mortuum: saluantur. Expauit
moises uiso serpente & fugit. quia timuerunt dis¬
cipłi uisa passione. & recesserunt apͥori spe. Refor¬
matus c̃ serpens in uirgã. quia de morte rediit xp̃c
ad uitã. Tenuit moises caudam sine tumore. quia
discipłi credidunt firmit̃ cognita resurrectione:

Expanded text:
qua Jeremias ait: «Virgam vigilantem ego video,» quod de se exponens Dominus ait: «Bene vidisti, quia vigilo ego super verbo meo .» Haec est virga, de qua Dominus ait ad Moysen petentem signum, per quod crederetur missus ab eo: «Quid tenes in manu tua? Et ait Moyses: Virgam. Et Dominus: Projice illam in terram. Quam cum projecisset, versa est in serpentcaudam ejus. Mystice per serpentem, qui mortem suasit, intelligitur ens. Hic est serpens aeneus erectus in deserto, in quem intuentes a serpentibus morsi sanabantur, quia credentes in Christum mortuum salvantur. Expavit Moyses, viso serpente, et fugit, quia timuerunt discipuli, visa passione, et recesserunt a priori spe. Reformatus est serpens in virgam, quia de morte rediit Christus ad vitam. Tenuit Moyses caudam sine timore, quia discipuli crediderunt firmiter cognita resurrectione.
Abbreviated transcription (Latin):
cadunt qui amore sunt uixta. Uñ supponit. deieci¬
solati reb amissis in morte qua ueniente subito
tatẽ suã. Qualit̃: uelut somnnum surgentiũ. Pauꝑ¬
modi. S q̃ clausis ocłis habere uidet᷑: aꝑtis ñ ht̃.
Sic &e malicum de hac uita qua ceci dormiunt.
euigilauent moriendo: nicħ inuenient nͥ miseriã.
uẽ. nam odomine & c̃. Ciuitas maloꝵ quã ȩdificauit
chaun: terrena. de qua ipsi absculerunt imaginẽ dĩ

Expanded text:
cadunt qui amore sunt juxta, et est posuisti eisis rebus in morte, qua repente veniente subito tatem suam. Qualiter? velut somnium surgentium smodi. Sed quae clausis oculis habere videtur, apertis non habet. Sic et malis, cum de hac vita, qua caeci dormiunt, evigilaverint, moriendo nihil invenient, nisi miseriam. Vere. Nam, o Domine, etc. Civitas malorum, quam aedificavit Cain, terrena est, de qua ipsi abstulerunt imaginem Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
estuant egri: sic anuna quanto impetuosiꝰ cuiꝰdã
questionis fuictuat tempestate: citiꝰ ad intelligẽ¬
de u̾itatis ꝑuenit portum. Ergo quãuis ꝑiculose
& pene blasphemantes. tn ut ad u̾itatẽ tnͣsirent.
ita. scit annon: Si quis autẽ respondeat scit: q̃rt̃.
curet: Si quis autem querat ab eis uñ iudeatur ds̃
Nam ipsi peccatores obtinuerunt quasi ꝑ iuolen

Expanded text:
sudant aegri, sic anima quanto impetuosius alicujus quaestionis fluctuat tempestate, tanto citius ad intelligendae veritatis pervenit portum. Ergo, quamvis periculose ac pene blasphemantes, tamen, ut ad veritatem transirent, uant aegri. Si quis autem respondeat: Scit. Iterum curet haec? Si quis vero quaerat ab eis: Quare de enim ipsi peccatores obtinuerunt per violentiam
Abbreviated transcription (Latin):
mala. Nota diu̾sa tempora in eccłia. Primo enĩ
gitantium im̃ hic ait. qui uolunt Sequit᷑. Au̾tantur
statim erubescentes. qui dicunt michi euge euge.
s uitupantium & adulantiũ. Et plus ꝑsequitur
lingua acdulatoris quam manus int̾fectoris. Utrũq¬
tur. intrat fornacẽ. qui uituꝑio uł laude temptat᷑.
Exit integer. qui neutro capitur. sic̃ paulus qui rep¬

Expanded text:
ari. Nota diversa tempora in Ecclesia. Primo enim Quid sequitur? Avertantur statim erubescentes qui dicunt mihi: Euge, um; vituperantium, et adulantium. Plus persequitur lingua adulatoris, quam manus inttur in fornace, qui vituperio vel laude tentatur. Exit integer qui neutro rapitur. Et Psal.
Abbreviated transcription (Latin):
tentione monet ut deficientib temporalib. tam̃
ꝓ et̃nis sit ymnus. Ymnus continet tria. Est enim
laus & dĩ. & cum cantico. In laude confessio ẽ. &
eiꝰ telo se fuisse deceptum. Scdo suum &e alioꝵ de
ꝓsꝑitate maloꝵ. errorẽ exponens: dicit se & illos
inde reu̾sos ad melius consilium. ut .s. attendant
impioꝵ nouissima. ibi. Iõ conũtetur. Tercio apit cau¬
sam ꝓsꝑitatis maloꝵ. & penam. & suã libationẽ ab
ea. ibi. Ueruntam̃. Quarto: arguit se de hoc qđ trena
zelauit. & querit cȩlestia. ibi. Quid enim. Ut ergo
credatur exꝑto. ipse asaph qui erraũ̾at castigans se
& recogitans quia subtractis temporalib ds̃ suis re¬

Expanded text:
tentionem movet, ut deficientibus temporalibus, tamen pro aeternis sit hymnus. Hymnus continet tria. Est enim laus et Dei et cum cantico: In laude confessio est, ejus zelo se fuisse deceptum. Secundo suum et aliorum de prosperitate malorum errorem exponens dicit, se et illos inde reversos ad melius consilium, ut scilicet attendant impiorum novissima ibi: Ideo convertetur. Tertio aperit causam prosperitatis malorum et poenam, et suam liberationem ab ea ibi: Verumtamen. Quarto arguit se de hoc, quod terrena zelavit, et quaerit coelestia ibi: Quid enim. Ut ergo melius credatur experto, ipse Asaph, qui erraverat, castigans se et recogitans, quid subtractis temporalibus Deus suis re
Abbreviated transcription (Latin):
diruens idolatriã. & in uideis legẽ mandatorũ
euacuans. q̃ inuicem abhorrebant. utrosq popłos
fecit unum in fide. ꝑ quã eosdem reconciliauit cũ
dõ. addidit qͦ pacem suꝑ pacem. quia post pacem
reconciliationis dat pacẽ immortalitatis. sic̃ ipse
de utraq ait in euangłio. Pacem relinquo uobis.
pacem meam do uobis. In hunc salomonẽ dirigit᷑
Primo orat ꝓpħa futurum iudicium dan filio.
& ꝑ eum prius popło dari pacẽ Scło asserit quod
intentionẽ aꝑit cum hortatur ad laudẽ eiꝰ. benedi¬
tam̃ pat̾ ñ iudicat quenquã. s om̃e uidicium
dedit fiio. ñ quin habeat illudin una deitate cum.
ullo s ut in homine uenturo illud ostendat. Qđd gͦ

Expanded text:
diruens idololatriam, et in Judaeis legem mandatorum evacuans, quae invicem abhorrebant, utrosque populos fecit unum in fide, per quam eosdem reconciliavit cum Deo. Addidit quoque pacem super pacem, quia post pacem reconciliationis dat pacem immortalitatis, sicut ipse de utraque dicit in Evangelio: «Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis .» In hunc Salomonem, id est CPrimo orat futurum judicium Filio dari, et per eum prius populo dari pacem. Secundo, asserit quod intentionem aperit, cum et hortatur ad laudem ejus beneditamen Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio; non quin haberet illud in una Deitate cum Filio, sed ut in homine venturo illud offenderet. Quod ergo
Abbreviated transcription (Latin):
des uł ymni daiuid silii iesse. psalmꝰ asaph
Erẽt solitum addit filii iesse. ꝑ carnalem
generationẽ significans laudem carnalem. Solet
enim isrłiticus popts ꝓtemporalib beneficiis lau¬
dare dm̃. sic̃ in historiis legitur. qđ submersis egy¬
ptiis cantauerunt. Et sepe in deserto pasti. & uicto¬
res hostium. & accepto regno in ierlm ymnos di¬
xerunt. s deficientib huiꝰmodi ꝓsꝑitatib ꝓpter
peccata eorum. defecerunt qͦ ymni cdauid. ñ dico
filii dĩ. s filii iesse qui temporale regnum habuit
ralib. Non enim in defectu temporalium lauda¬
uerunt. dm̃ quidã. quib ipse uidebatur ꝑu̾sus.
dando malis ꝓsꝑa. bonis adũsa. fuerunt autem
quidam de eodem popło qui ipso defectu eorum
nunquam defic̾ent. & tam̃ intellexerunt sic̃ fru¬

Expanded text:
des vel hymni David, filii Jesse Psalmus Asaph. Praeter solitum addit: Filii Jesse, per carnalem generationem significans laudem carnalem. Solebat enim Israeliticus populus pro temporalibus beneficiis laudare Deum, sicut in historiis legitur, qui submersis Aegyptiis cantaverunt, et saepe in deserto pasti, et victores hostium, et accepto regno in Jerusalem cecinerunt. Sed deficientibus hujusmodi prosperitatibus propter peccata eorum defecerunt quoque hymni David, non dico: Filii Dei, sed filii Jesse, qui temporale regnum habuit  temporalibus erant. Non enim in defectu temporalium laudaverunt Deum quidam, quibus ipse videbatur perversus dando malis prospera, bonis adversa. Fuerunt autem quidam de eodem populo, qui ipso defectu eorum nunquam deficerent, et intellexerunt sicu
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝓbrans popło suo mobedienti. Q̾ heremias cõ¬
uitati pararent. nec uoluntati dĩ resisterent. ui¬
detur gͥ intractus titulus huius psalmi. Unde
cum dixisset filiorum ionadab: subiecit. & eorũ
qui primi captiui ducti sunt. ñ utiq quia filii io¬
pͥmi. scdi. & t̾cii. s de his psalmus nichil sonat. Ex
ẽ in membris sumus captiui. & ꝑ inobedientiã
ade in quo om̃s peccauerunt: primi. Ut primi¬

Expanded text:
exprobrans populo suo inobedienti. Quod Jeremias comut se captivitati pararent, nec voluntati Dei resisterent. detur ergo inde tractus titulus hujus psalmi. Unde cum dixisset: Filiorum Jonadab, subjecit: Et eorum, qui captivi primi ducti sunt. Non utique quia filii Joprimi, secundi, tertii. Sed de his psalmus nihil sonat. Ex est in membris, sumus captivati, et per inobedientiam Adae, in quo omnes pecca
Abbreviated transcription (Latin):
la transferens ꝓ u̾bis echiopis. ubi symachus ꝓ u̾b̾
ehuisi contra eiopem. loquit᷑ xp̃c ad patrem. Inqͦ
consentit augustinꝰ. Ait enim. Pot̃ etiam hic psalm̾
inꝑsona xp̃i intelligi. si q̃ humilit̃ dicta sunt. ad
Uł cẽm ꝓ torcularib. Sepe in scripturi ea¬
dem res uariis ostendit᷑ similitudinibus.
Nam eccłia q̃ albi ꝑ aream. hic ꝑ torcular eadem
rõne accipit᷑. Sic̃ enim in area grana a paleis. & in
torculari unum diuidit᷑ a uinaciis. q̃ tam̃ ÷ neces¬
sariun sunul & nasci &e crescere. &e ad maturitatt

Expanded text:
ila transferens: pro verbis Aethiopis. Ubi Symmachus pro verbis ila transferens: pro verbis Aethiopis. Ubi Symmachus pro verbis Chusi. Contra Aethiopem loquitur Christus ad Patrem, in quo consentit Augustinus. Ait enim: Potest et hic psalmus in persona Christi intelligi, si quae humiliter dicta sunt, ad  PRO TORCULARIBUS. Saepe in Scripturis eadem res variis ostenditur similitudinibus. Nam Ecclesia, quae alibi per aream, hic per torcular eadem ratione accipitur. Sicut enim in area grana a paleis: ita in torculari vinum dividitur a vinaceis, quae tamen est necessarium simul et nasci, et cresce
Abbreviated transcription (Latin):
sentit. Ait enim. Pleriq eruditissimi uiri arbitrant᷑
hunc psalmum tunc ẽt̃ cantatum. qñ chusi filius
arachi amicus dauid destruxit consiliũ achitofel.
&e ad eum nuncios misit. ut ab heremo fug̾et. Uerũ
sciendum ẽ eos uehement᷑ errare. Primum ꝙ nom̃
chusi ibi scriptum ẽ ꝑ samech. hic ꝑ sui. dem̃ qđ
nunquam de morte filii loqueret᷑. qui tam̃ ait. Con¬
cepit dolorem & peꝑit iniquitatẽ. lacum aꝑuit et
esfodit eum & incidit in foueã quam fec̃. Maxime
qui morte eius audita. eulans clamauit. filimi fili
uñ dr̃ filuis iemini. quia fuisse de tribu beniamin
in libro regum legit᷑ ita. Et erat uir de filiis bema¬
nin. & nom̃ eius cis. huic filius nomine saul. Per
semei q qui erat de familia saul: idem ꝓlatur. quẽ
dauid uocat filium iemini. Mistice. chusi echiops
significat diabolum. nec ẽ contrarium ꝙ dr̃ filius
factus filĩethiops. Qd chusi sit exhops:. significat. aqͥ¬

Expanded text:
eatus Hieronymus: Plerique eruditissimi viri arbitrantur hunc psalmum tunc esse cantatum, quando Chusi filius Arachi, amicus David. destruxit consilium Achitophel, et ad eum nuntios misit, ut de eremo fugeret. Verum sciendum est eos graviter errare. Primum, quod nomen Chusi ibi scriptum est per Samech, hic per Sin. Deinde quod nunquam de morte filii loqueretur ita dicens: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Lacum aperuit, et effodit eum, et incidit in foveam, quam fecit, maxime qui morte ejus audita ejulans clamavit: « Fili mi, fili dicitur: Filius Jemini, qui fuisse de tribu Benjamin in libro Regum legitur ita: Et erat vir de tribu Benjamin, et nomen ejus Cis, et huic filius: nomen ejus Saul . Per Semei quoque, qui erat de familia Saul, idem probatur, quem David vocat filium Jemini. Mystice Chusi Aethiops significat diabolum. Nec est contrarium, quod dicitur filius factus est Aethiops. Quod Chusi sit Aethiops, indicat aqu
Abbreviated transcription (Latin):
te scł suꝑbia & curiositate: concludunt᷑ omĩa uicia.
q̃ iohannes apłs enumerat. scł concupiscentia car¬

Expanded text:
t, superbia et curiositate concluduntur omnia vitia quae Joannes apostolus enumerat, scilicet concupiscentia car
Abbreviated transcription (Latin):
& ẽ affirmatio p̃cedentiũ ł sequentium. Solet aũ
cum psalmi ante archã domini cantarent᷑: in huiꝰ¬
modi locis fieriq̃dam u̾boꝵ int̾cisio. ut quasi suari
singulari laude intelligerent᷑ sequentia aliud qͣ
p̃cedentia continere. Uñ septuaginta int̃p̃tes sensꝰ
ñ transferre. s poñe diapsalma. Quou̾bo sig̃catur
tum ẽ ubi diapsalma ponit᷑ terũ aut ꝑsonarũ
fieri mutationẽ. Ut hic pꝰ increpationẽ infidelium¬

Expanded text:
firmatio praecedentium, vel sequentium. Solebat autem, cum psalmi ante arcam cantarentur, in hujusmodi locis fieri quaedam verborum intercisio, ut quasi sua, et singulari laude intelligerentur sequentia, aliud, quam praecedentia continere. Unde Septuaginta Interpretes sensum  posuerunt Diapsalma. Quo verbo significatur tum est, ubi Diapsalma ponitur, rerum aut personarum fieri mutationem, ut hic post increpationem mendaci
Abbreviated transcription (Latin):
micum & ultorẽ. Qđ atii defensorẽ .i. hereticum. qui
enim fidem quã uidet᷑ defendere. Similit̃ philosophꝰ
cum dicatur amator sapientie. & defensor. potius ẽ
inimicꝰ qm̃ dimisso filio dĩquiẽ iuitus & sapientia:
suadet udelem̃ta colantur. Iudeus .s. immioꝰ c̃ noto.¬

Expanded text:
mundo? Ultorem sive defensorem vocat haereticum, qui enim fidem, quam videtur defendere. Similiter philosophus, cum dicatur amator sapientiae et defensor, potius est inimicus: quoniam dimisso Filio Dei, qui est virtus et sapientia, suadet ut elementa colantur. Judaeus etiam est
Abbreviated transcription (Latin):
tor etiam ẽ in p̃senti. cum dat peccatores in reꝓ¬
bum sensum. turor in futuro cum puniet. Ab ut̾q.
furore ditit oculum turbatum. Quasi lauabo. q¬
cum attendo q̃ in pͥmis parentib fecisti: q̃ etiam
in futuro minaris. q̃ etiã facis in p̃senti: ocłs m̃s
rõ scł turbatus ẽ afurore illo. hoc ẽ uilicium quł
incipit hic ubi sunt int̾iores tenebie cũ aliqͣ luce:
ubi ẽ turbatus ocłs. ñ extinctus. Tunc aũ erunt
impii in sumina cecitate: cum penitꝰ excra dm̃i .i.¬

Expanded text:
t etiam in praesenti, cum dat peccatores in reprobum sensum: furor in futuro, cum puniet. Ab utroque furore dicit oculum turbatum; quasi dicat: cum attendo quae in primis parentibus fecisti, quae etiam in futuro minaris, quae etiam in praesenti faciss turbatus est a furore tuo, propter judicium, quod incipit hic, ubi sunt interiores tenebrae cum aliqua luce, ubi est turbatus oculus, non exstinctus. Tunc autem erunt impii in summa caecitate, cum penitus extra Deum
Abbreviated transcription (Latin):
exaltare .i. efficere altus. ut ñ iutelligant irã tuam
suꝑ se. & ita cecati: ut te crucifigant. et in p̃cepto ꝙ
quare sis humił ñ intelligant. & ita excecatis tua hu¬
militate uideis. transcuntib discipłis ad gentes: sy¬
nagoga .i. ñ pauci. s cong̾gatio popłoꝵ .i. gentium
çircundabit te fide. Et it̾m ꝓpt̃ hanc q̃ cum habeat

Expanded text:
Exaltare, id est efficere altus, ut non intelligant iram tuam super se, et ita excaecati te crucifigant, et in praecepto, quod quare sis humilis non intelligant, et ita excaecatis tua humilitate Judaeis, transeuntibus discipulis ad gentes synagoga, id est non pauci, sed congregatio populorum, id est gentium circumdabit te fide. Et iterum propter hanc in altum
Abbreviated transcription (Latin):
dauid fugiens absalon filium suũ de ciuitate exiret.
consilio dauid cessit chusi in parte absalon. ut q̃
filius moliretur in patrẽ. exploraret & renunciaret.
Dedit aut̃ achitofel hoc consilium. ut absalon ꝑ¬
mitteret patrẽ suum imꝓuisum. occidi. hoc autẽ

Expanded text:
David fugiens Absalonem filium suum de civitate exiret, consilio ipsius David cessit in partem Absalon, ut quae filius moliretur in patrem, exploraret et renuntiaret. Dedit autem Achitophel hoc consilium, ut Absalon permitteret patrem suum improvisum occidi. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
inqͦ eger animus quiescit uoluptas corporis & di¬
lectio scłi. quã lacrimis lauat. qui se ab illa conat᷑ ex
cumulus peccõꝵ quasi multarũ uestium ꝓsimile.¬
ꝑ noctes uͦ q̃ cum dieb alt̾nantur: significat ꝙ qͣsi
ali̾natim parcit᷑ noctes. cum carne seruit legi pec¬
cati. & dies sentit. cum m̃te seruit legi dĩ. ut ergo
nox conũtatur in diẽ. ꝑ singulas noctes.⁊ ꝑ singu¬
los lapsus. lauabo lectum i. conscientiã. q̃ quib dã¬

Expanded text:
in quo aeger animus quiescit, voluptas carnis et delectatio saeculi quam lacrymis lavat, qui se ab illa conatur excumulus peccatorum, quasi de multo stramine noctes vero, quae, cum diebus alternantur, significat, quod quasi alternatim patitur noctes, cum carne servit legi peccati; et dies sentit, cum mente servit legi Dei. Ut ergo nox convertatur in diem, per singulas noctes, id est per singulos lapsus lavat lectum, id est conscientiam, in qua sa
Abbreviated transcription (Latin):
micus. hoc scutum contra eum qui in tribulatiõi¬
bus & temptationib suggerit desꝑationem.
dauid ꝓ octaua. Octaua ẽ aduentꝰ dñi. quẽ
quidam iõ dixerunt octauã. quia uentu
qͣ regnauit mors. altera ꝑtinet ad animã qͥ ẽ nouus¬
ficitur qualitatib. sicca. humida. calida. frigida.
&e quatuor ministrat᷑ temporib. uere. estate. au¬
tunno. hieme. Ad animã uͦ ꝑtinet t̾narius. s. diligẽ
dm̃ ex toto corde. & ex tota anima. & ex tota m̃te¬

Expanded text:
c est scutum contra eum qui in tribulationibus et tentationibus suggerit desperationem.DAVID PRO OCTAVA. Octava est adventus Domini, quem quidam ideo dixerunt octavam, quia venturquo regnavit mors; altera pertinet ad animam in Chrisficitur qualitatibus, sicca, humida, calida, frigida et quatuor ministratur temporibus, verno, aestate, autumno, hieme. Ad animam vero pertinet ternarius, scilicet diligere Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota
Abbreviated transcription (Latin):
quie. cuiꝰ comparatione coactus ẽ confiteri sua ma¬
la. S pꝰ iudicium in ꝓfundiorib tenebris nullã
lucem dĩ uidebunt cui confitebant᷑. Ut mortẽ dic̃
contemptum diuinȩ legis. eoqđ duic̃ ad mortẽ. In¬
fernum uͦ cecitatẽ animi. q̃ post huiusmodi mortẽ
ita eos inuoluit. ut dentur in reꝓbum sensũ. Hoꝵs
aut̃ neut̃ confitetur. Abhis uititur libari: qui dicit.

Expanded text:
quie, cujus comparatione coactus est confiteri sua mala; sed post judicium in profundioribus tenebris nullam Dei lucem videbunt, cui confiteantur. Vel mortem dicit contemptum divinae legis eo quod ducit ad mortem: infernum vero caecitatem animi, quae post hujusmodi mortem ita eos involvit, ut dentur in reprobum sensum. Horum autem neuter confitetur. Ab his nititur liberari qui dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
incipit abamaritudine penitudinis. & finit in cer¬
titudine ueniȩ. Primũ ẽ exordium. in qͦ captat be¬
ꝑ consuetudinẽ parcendi. quia uult ñ amortuis s
a uiuis rogari. Scło: narrat suas erumnas. ut co¬
gnoscatur afflictus. ibi. laboraui. Tercio: sequitur
correctio. cum se sequestrat amat. ibi. Discedite. Qr
tantur. ibi. Crubescant. Intentione uͦ: incitat ad pe¬

Expanded text:
incipit ab amaritudine poenitentiae, et finit in certitudine veniae. Primo est exordium in quo captat beper consuetudinem parcendi: quia vult non a mortuis, sed a vivis rogari. Secundo narrat suas aerumnas, ut cognoscatur afflictus, ibi: « Laboravi . » Tertio sequitur correctio, cum se sequestrat a malis ibi: « Discedite a tantur, ibi: Erubescant. Intentione vero incitat ad p
Abbreviated transcription (Latin):
.i. fac me conu̾ti. Sentit enim conũtendi difficulta¬
tẽ. uñ ait. eripe animã meã. Quasi. in comu̾sione
multis impeditã. Uł conũtere auindicta & ab ira.¬
& eripe aminã ligatã peccatis. & dando uirtutes sal¬
uum me fac ñ ꝓpt̃ merita mea. quia iusta c̃ peccati
Quasi. Ideo hic festino dimitti: quia pꝰ mortẽ & in in¬
ferno non accipitur confessio. & hoc ẽ. ñ ẽ qui sit me

Expanded text:
 fac me inverti. Sentit enim convertendi difficultatem: unde ait: et eripe animam meam in conversione multis impeditam. Vel convertere a vindicta, et ita eripe animam meam ligatam peccatis, et dando virtutes salvum me fac non propter merita mea, quia justa est peccati  Ideo hic festino dimitti, quia post mortem et in inferno non accipitur confessio. « In inferno. Confe
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt m̃dacia q̃dam ꝓsalute ł commodo alicuius. ñ
malicia s benignitate. ut obstetrices q̃ dixerunt
bunt᷑ aliqn ab omĩmendaciolib̾ari. Estẽñ m̃daciũ
ioco. ꝙ ñ fallit. Scit enim cui dr̃ causa ioci dici & ħ
uo gen̾a: ñ sunt sine culpa. s ñ cum magna. ꝑfeci
aut̃ si conuentt m̃tiri. neq ꝓtemporali uita cuĩ
morte sua uł alterius ñ occidit᷑ anima. licet aũ si non
falsum dicere: uerum tacere. ut siquis ñ uult hominẽ
admortem ꝓdere. uerum taceat. si ñ falsum dicat.
ne ꝓcorpore alt̾ius: animã suam occidat. Non est
culpa uerum tacere. ut & dñs. Multa habeo uob̃ di¬
cere. Illud autemubi ñ ÷ duplex cor: ñ debet dicim̃da¬
cium. ut si quis comm̃det gladium. & ꝓnuitat pos¬
centi reddẽ. si furens poscit: ñ debet redłe. ne se ut
alium occidat. Ideo hic ñ ÷ duplex cor. qr cũ ꝓmisit
reddẽ: ñcogitauit furentẽ posse repetere. Nlunc ad¬

Expanded text:
uaedam pro salute vel pro commodo alicujus non malitia, sed benignitate: ut obstetrices quae dixerunbuntur aliquando ab omni mendacio liberari. Est etiam mendacium joco, quod non fallit: scit enim cui dicitur, causa joci dici: et haec duo genera non sunt sine culpa, sed, non cum magna. Perfectis autem non convenit mentiri, nec pro temporali vita, cujus morte sua vel alterius non occiditur anima: licet autem eis si non falsum dicere, verum tacere: ut si quis hominem non vult ad mortem perdere, verum taceat, sed non falsum dicat, nec pro corpore alterius animam suam occidat, non est culpa verum tacere, ut Dominus: « Multa habeo vobis dicere . » Illud autem ubi non est duplex cor, non debet dici mendacium, ut si quis commodet gladium, et promittat se poscenti redditurum: si furens poscit, non debeo reddere, ut se vel alium occidat. Ideo hic non est duplex cor: quia cum promisi reddere non cognovi furentem postea repetiturum.
Abbreviated transcription (Latin):
ccione. Non dico ut frangeret iram dĩ. s in confraca¬
one .i. in plaga qua erant illi feriendi. Stecit autẽ
aliis. Securus enim moyses de iusticia dĩ qua cũ
delere non posset: impetrauit misccłiam ne illos qͦs
iuste posset deleret. Ita ergo stecit in confractione

Expanded text:
ctione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi feriendi: id est, . Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. Ita stetit «in confractione
Abbreviated transcription (Latin):
laudantes. inuocantes. annunciantes. nec in suã
s in euisgłam ꝑ fidẽ bene oꝑantes. spe gaudentes.
caritate feruentes. Qđ totum sonat in his u̾bis. Con¬
fide patriarcharum & ꝓmissionib dĩ. ut simus se¬
men illoꝵ non solum de iudeis: s de unu̾isa terra.¬
currebat animo parue fidei. quod si gratis ds̃ co¬
lendus ẽ. & ipse ẽ hereditas. quid de necessitatib¬

Expanded text:
laudantes, invocantes, annuntiantes, nec in suam, sed in ejus gloriam per fidem bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes . Hoc totum sonat his versibus: «Confide patriarcharum, et de promissionibus Dei, ut nos simus semen illorum. Non solum de Judaeis, sed etiam decurrebat animo parvae fidei. Si Deus gratis est colendus, et ipse est haereditas, quid de necessitatib