comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonis consiliis uiuit. Qd est hoc: Bonis crdi¬
liis regit᷑. Ergo latera domꝰ. sunt illi qͥ iił¬
rent xxp̃o: nec sine causa & ipsa coniuur di
latere facta ẽ. U iro dormiente eua facta e.
moriente xp̃o ȩccła facta ẽ. Et illa de laeri
ta ꝓfluxer. Ergo uxor tua ut ui: ea fital
QQuhrent axp̃o. In aliis qui non adherent
q̃ sftrilis. Sed nec illos in uinea computabo.
ius nuptus & coniugibꝰ. alia uxor. & alii filii:
aodła quȩ uxor. ipsi filii. Ad ȩccłam enĩ ꝑtine
aige ipsiꝰ erant: & coniunx erant seđm por¬
one sua. quã in membris obtinebant. Quare
mnabe filii sponsi: Ergo ipsa coniurx: & ip
anli. Airũ dico fr̃s mei. In uerbis dñi inue
ie fis eiꝰ stantes: quia foris stabant. tỹpũ ge¬
nlunt. Q̾s typus matris: Synagoga. Quis
rpis frm carnaliũ: ludei foris stantes. & fo¬
istat synagoga. Nam maria in lateribꝰ domꝰ
i. ẜcognati eiꝰ ex uirginis mariȩ consangui¬

Expanded text:
bonis consiliis vivit. Quid est hoc? Bonis consibonis consiliis vivit. Quid est hoc? Bonis consiliis regitur. Ergo latera domus sunt illi qui inhaerent Christo. Nec sine causa et ipsa conjux de latere facta est. Viro dormiente, Eva facta est , moriente Christo, Ecclesia facta est: et illa de laterenta profluxerunt. Ergo «uxor tua ut vinea fertilis.» tuae». In aliis qui non adhaerent Christo, sterilis. Sed nec illos in vinea computabo. nalibus nuptiis et conjugiis, alia uxor et alii filii: in Ecclesia quae uxor, ipsi filii. Ad Ecclesiam enim pertineconjuge ipsius erant, et conjux erant secundum portionem suam quam in membris obtinebant. Quare jejunabunt filii sponsi» ? Ergo ipsa conjux, et ipsi filii. Mirum dico, fratres mei. In verbis Domini invees foris stantes; quia foris stabant, typum gerebant. Quis typus matris? Synagoga. Quis typus fratrum carnalium? Judaei foris stantes. Et foris stat synagoga. Nam Maria in lateribus domus ejus, et cognati ejus ex virginis Mariae consangui
Abbreviated transcription (Latin):
es cum ꝑueneris ad fructũ labori tuori e
quanto res dulcior erit: lã ueniamꝰ aboo
in quibꝰ uinea fertilis: Elidemꝰ enĩ prto
istos intrantes multos steriles. Uidemꝰ aises
parietes intrant multi ebriosi: fenerateres
mangones: querentes sortilogos: euntesid:
cãtatores & p̃cantatrices. quando illis apitb
let. Ista ẽ fertilitas uinee: Ista ẽ ubertisip¬
ris  Non ipsa ẽ. Istȩ spinȩ sunt: seanuso
Spinosam hab&e quandam fertilitatẽ. a it
uinea fertilis. Sed in quibꝰ: In lateribꝰmꝰ
tuȩ. Non om̃s dicuntur latera domꝰ e
ro enuim quȩ sunt latera. Quid dicum: hei¬
etes sunt: quasi lapides fortes. Si de haeli¬
bitaculo corporali dicer&: forte hoc inteli¬
remꝰ latera. Latera dicimꝰ domꝰ. eos qͥ iihtrt¬
xp̃o. Non enu sine causa & in sermone conl¬
ano dicimꝰ de aliqͦ qͥ forte male agit. ex mleꝰ
consiliis amicorum: de illo dicimꝰ. Malali¬
tera hab&. Qd est mala latera hab&. Alali
illi hȩrent. Ergo & de alio. bona latera libe

Expanded text:
 cum perveneris ad fructum laborum tuorum,quanto res dulcior erit! 11. Jam veniamus in quibus vinea fertilis? Videmus enim parietes istos intrantes multos steriles; videmus quia istos parietes intrant multi ebriosi, feneratores, mangones, quaerentes sortilegos, euntes ad praecantores et praecantatrices, quando illis caput dolet. Ista est fertilitas vineae? ista est ubertas uxoris? Non ipsa est. Istae spinae sunt, sed non ubique spinosa. Habet quamdam fertilitatem, et est vinea fertilis; sed in quibus? «In lateribus domus tuae.» Non omnes dicuntur latera domus. Quaero enim quae sint latera: quid dicam? Parietes sunt, quasi lapides fortes? Si de hoc habitaculo corporali diceret, forte hoc intelligeremus latera. Latera dicimus domus, eos qui inho. Non enim sine causa et in sermone quotidiano dicimus de aliquo, qui forte male agit ex malorum consiliis amicorum; de illo dicimus, Mala latera habet. Quid est, Mala latera habet? Mali illi inhaerent. Ergo et de alio, Bona latera habet:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uiurer᷑ ad fossam senem decrepitũ mor¬
u illi potest euenire mali. ut efferat
assios uiuus: qͣndo iam mortiuis a filiis
ospulchrũ gloriosũ deductꝰ ẽ. Excutia
iͥs excutiamꝰ si uolumꝰ eẽ filii excussoꝵ.

Expanded text:
deduxerunt ad fossam, senem, decrepitum, morNihil illi potest evenire mali, ut efferat filios suos vivus, quando jam mortuus a filiis ad sepulcrum gloriosum deductus est. 3. Excuti
Abbreviated transcription (Latin):
Quane o iocundĩ manducabunt felist sua
manducat᷑ labor iste: in suꝑiore psalio au¬
listis dictum suꝑbis qͥ ante lucem uolebant
surgere ⁊dest ante xp̃m̃: non ꝑhumoleatem
qua surrer̃ xp̃c. Dictum ẽ illis. Siurgite pea¬
quã selistis. Hest humiliamini & incise surgi¬
to quia ille humiliari uenit qͥ exaltat᷑ ẽ ppot
doso dt d diccu ẽ Qui manduentis pane

Expanded text:
quanto jucundius manducabunt fructus labquanto jucundius manducabunt fructus labmanducatur labor iste, in superiore psalmo audistis dictum superbis, qui ante lucem volebant surgere, id est ante Christum, non per humilitatem, qua surrexit Christus; dictum est illis, «Surgite posteaquam sedistis» : id est, humiliamini, et inde surgite; quia et ille humiliari venit, qui exaltatus est propter vos. Et quid dictum est? «Qui manducat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ timent dnm̃ qͥ ãbulãt ĩ uiis eiꝰ laborẽ fructuũ tuoꝵ
mãdicabiꝰ. Ouo otu uo multiqͥunꝰ estĩ. laborẽ fructuũ
tuoꝵ manducabis. Quas ꝑuerse uidetur
dicere. ñ intelligentibꝰ. Debuit enĩ dicere.
fructũ laborũ tuorũ. manducabis. Multi
enĩ mandiicant fructũ laborũ suoꝵ. La¬
borant in uinea: ipsũ laborẽ ñ manducañ
s qͦd de labore ipsorũ nascit᷑ manducant.
Laborant circa arbores pomiferas: qͥs
manduc& labores:. Sed qͦd illȩ arbores
attulerint. Fructꝰ laboris: & ipse iocun¬
dat agricolã. Qͥd sibi uult. labores fru¬
ctuũ t̾uoꝵ manducabis. Modo labores
habere. fouetus pꝰea erit. Sed quia & ipsi
labores uon sunt sine gaudio. ꝓpter spem
tei s lapaulo ante diximꝰ: spe gaudertes in
cribulatione patientes: m nos ipsi labores nr̃i
iocunaant. & letos nos faciunt de speexis
Qareiis nanducatꝰ est fructus ipsius laboris:
Qualis erit manducans labores suos : aer
eluares⁊ bant & flebant: matentes semina sua.

Expanded text:
 ejus.» 10. «Labores fructuum tuorum mandacabis.» O vos, o tu, vos multi qui unus estis, «labores fructuum tuorum manducabis.» Quasi perverse videtur dicere non intelligentibus: debuit enim dicere, Fructum laborum tuorum manducabis. Multi enim manducant fructum laborum suorum. Laborant in vinea, ipsum laborem non manducant; sed quod de labore ipsorum nascitur, manducant. Laborant circa arbores pomiferas; quis manducet labores? Sed quod illae arbores attulerint, fructus laboris, ipse jucundat agricolam. Quid sibi vult, «Labores fructuum tuorum manducabis?» Modo labores habemus, fructus postea erit. Sed quia et ipsi labores non sunt sine gaudio, propter spem, de qua paulo ante diximus, «Spe gaudentes, in tribulatione patientes;» modo nos ipsi labores nostri jucundant, et laetos nos faciunt de spe. Si ndare; manducatus fructus ipsius laboris qualis erit? Manducabant labores suos, qui «euntes ibant et flebant, mittentes semina sua:»
Abbreviated transcription (Latin):
uit: qͥbꝰ factꝰ ẽ lapis angularis: uenienti
ppło ex circumcisione credentiũ & uenien¬
tippło ex p̃putio gentiũ. & ipsoꝵ credentiũ
ecit unã eccłamꝰ de duobꝰ ppłis: factꝰ ẽ illis
lapis angularis: & ido uerꝰ pacificꝰ. Suagͦ
ille uerus salomon. salomon aut̃ ille filiꝰ
dauid de muliere bethsabee rex in isrł. figu¬
rã gestabat huiꝰ pacifici qͣndo tẽplũ ȩdifi¬
cau̾it: iło ne illũ pitteᷤᷤ salomonẽ qͥ edificaũ
domũ dõ. aliũ salomonẽ tͥ ostenden ista scͥpt᷑a
Q he cepit in psalno
isi dominus ȩdificauerit domũ.
in uanũ laborauer̃ ȩdificantes
eam. Dominꝰ gͦ edificat domuin:¬

Expanded text:
it, quibus factus est lapis angularis, venienti populo ex circumcisione credentium, et venienti populo ex praeputio Gentium et ipsorum credentium; fecit unam Ecclesiam de duobus populis, factus est illis lapis angularis , et ideo vere pacificus. Quia ergo ille verus Salomon; Salomon autem ille filius David de muliere Bethsabee , rex Israel, figuram gestabat hujus pacifici, quando templum aedificavit: ideo ne illum putes Salomonem qui aedificavit domum Deo, alium Salomonem tibi ostendens Scriptura sic coepit in Psalmo: «Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam.» Dominus ergo aedificat domu
Abbreviated transcription (Latin):
latis ui lateribꝰ domꝰ tuȩ. Fili tui sic̃ nouet¬
ladbo ollide in circuitu mensȩtle exte
den e noluit ducere uxorem. Qualit̃ me dã¬
heneodic& i ⁊ mino ͦꝰ aut sic te benedicit. aut
ni de benedicit. Aꝑte dicta sententia ĩ. Tco
sis benedicet᷑ homo qͥ timae dnm. Qdg sĩbi¬

Expanded text:
ndans in lateribus domus tuae. fili tui sicut nouella oliuarum in circuitu mensae tuse. ecce ait qui noluit ducere uxorem: Aliter me benedicet Deus. Imo vero, aut sic te benedicet, aut non te benedicet: aperte dicta sententia est, «Ecce sic benedicetur homo qui timet Domi
Abbreviated transcription (Latin):
epe expugnauer̃ me a iuiuen¬
tute mea. Eccła loquit᷑ de his
qͦs tolerat: & tanqͣm diceretur.
solo abel eccła erat: & expugnatꝰ e a fr̃e malo.
& ꝑdito cun. Aliquando in solo enoch eccta
erat.ie translatꝰ ẽ ab inaiqͥs. Auiquando in sola
domo noe eccła erat & ꝑtulit om̃e qͥ dilililo

Expanded text:
epe expugnaverunt me a juventute mea.» Ecclesia loquitur de his quos tolerat, et tanquam diceretur, solo Abel Ecclesia erat, et expugnatus est a fratre malo et perdito Cain . Aliquando in solo Enoch Ecclesia erat, et translatus est ab iniquis . Aliquando in sola domo Noe Ecclesia erat, et pertulit omnes qui diluvio
Abbreviated transcription (Latin):
raubris ipsiꝰ sumꝰ: idõ unꝰ homo sumꝰ. Ui¬
at un qͥdq qualem timorem habeat: an
anquẽ exclũc̾it caritas. an castũ ꝑmanen
anni scłm scłi. Modo ꝓbauit dico. & ꝓbauit.
aisens ẽ sponsus nr̃. Int̾roga conscientiam
ĩ. Ilis ut ueriat: an adhuc uis ut tard&:
mete fr̃s. Ego pulsaui ad ostia pectorum
mrai: uocẽ in habitantiũ ille audiuit. Qd
inulorũ quorũq mͦ conscientię dixerint.
aures meas quia homo sum ꝑuenire non

Expanded text:
bris ipsius sumus, ideo unus homo sumus. Videat unusquisque qualem timorem habeat, an eum quem excludit charitas, an castum permanenaeculi. Modo probavit ; dico, et probabit. Absens est sponsus noster; interroga conscientiam tuam: vis ut veniat, an adhuc vis ut tardet? Videte, fratres: ego pulsavi ad ostia pectorum vestrorum; vocem inhabitantium ille audivit. Quid singulorum quorumque modo conscientiae dixerint, ad aures meas
Abbreviated transcription (Latin):
nuob̾. Cum gͦ uiuificata fuerint m̃bra nr̃a
untalia: iam nichil resistet sp̃ui nr̃o. Non
limeserit: non sitis erit: quia de corruptio¬
ii coporis ista nascuntur. I deo reficis: qͥa
iliquid defecit. Concupiscentie delectati¬
num carnaliũ cont̾ nos pugnant: mortẽ
petamꝰ infirmitate corporis. Sed cũ mors

Expanded text:
in vobis» . Cum ergo vivificata fuerint membra nostra mortalia, jam nihil resistet spiritui nostro. Non fames erit, non sitis erit, quia de corruptione corporis ista nascuntur. Ideo reficis, quia a te aliquid deficit. Concupiscentiae delectationum carnalium contra nos pugnant. Mortem portamus infir
Abbreviated transcription (Latin):
arigłi sunt. Separant malos de melour
in horreo: palcam autem comburat s
iextingubili. Portaui usq qͥ potiui ips
dens transeo in horreum dei: &s seciran
ignis ad fenum. Ignis enum accedensad amꝰ
sordẽ. tollit: accedens ad fenum in cinerti
uertit. Et enim non potuer̃ mͥ. quia ñ en¬
sensi: quia non me fȩcerͣ quales sunt ipl
Suꝑdorsum meum fabricauer̃ peccitue
longe fecer̃ iniusticiam suã. Fecer̃ qͦo tilbi¬

Expanded text:
Angeli sunt: separant malos de medio jin horreo, paleam autem comburent igni inexstinguibili. Portavi quousque potui, jam gaudens transeo in horreum Dei, et securus ignis ad fenum. Ignis enim accedens ad aurum, sordem tollit; accedens ad fenum, in cinerem vertit. «Etenim non potuerunt mihi,» quia non consensi, quia non me fecerunt quales sunt ipsi. «Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores, longe fecerunt injustitiam suam.» Fecerunt quod tol
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia quȩ secuntur. tantũ uos timete dnm̃.
& ambulate in uiis eiꝰ: & nolite zelare eos qui
ñ ambulant in uis eiꝰ. qͣndo illos uideritis
esse felices. infęlicit᷑. Scłi enĩ homines. infeli¬
cit᷑ felices sunt. Martyres autẽ: felicit̃ infe¬
lices erant. Crant enim ad tempꝰ infelices. sed
u ȩt̃nũ felices: & in eo ipso qͦd erant ad tempꝰ
infelices. putabant᷑ magis infelices qͣm erant.
Qͥd enĩ dicit apłs: Quasi tristes: semꝑ autem
gaudentes. Quare semꝑ Et hic & ibi: Prors
& hic & ibi. Hic enim unde gaudemꝰ: De spe
lbi unde gaudebimꝰ: De re. Magnum gau¬
dium hab& spes gaudentis. Et si spe gauden¬
tes: uidete qͥd sequit᷑. In tribulatione patientẽ
Martyres gͦ in tribulatione patientes erant:

Expanded text:
omnia quae sequuntur: tantum vos timete Dominum, omnia quae sequuntur: tantum vos timete Dominum, et ambulate in viis ejus, et nolite zelare eos qui non ambulant in viis ejus, quando illos videritis esse felices infeliciter. Saeculi enim homines infeliciter felices sunt: martyres autem feliciter infelices erant. Erant enim ad tempus infelices, sed in aeternum felices; et in eo ipso quod erant ad tempus infelices, putabantur magis infelices quam erant. Quid enim dicit Apostolus? «Quasi tristes, semper autem gaudentes» . Quare, «semper?» Et hic et ibi: prorsus et hic et ibi. Hic enim unde gaudemus? De spe. Ibi unde gaudebimus? De re. Magnum gaudium habet spes gaudentis. Et si «spe gaudentes,» videte quid sequitur: «In tribulatione patientes» . Martyres ergo in tribulatione patientes erant,
Abbreviated transcription (Latin):
it hoc ostender& & ipse psalmꝰ. quia sic
scurꝰ ut ãmoneat pulsari. sie cooꝑtus
Culit excutti: apluribꝰ cepit. Beati om̃s
qͥ timent dnm̃: qͥ ambulant in urn eiꝰ. Aultis
loquit᷑. Ded qͥa ipsi multi unum st̃ in xp̃o: seqͥ¬
tur & singularit̃ iam dicit. Labores fructu¬
um tuorum manducabis. Suꝑiꝰ dixerat.
beati om̃s qͥ timent dnm̃ qͥ ambulant in uiis
eiꝰ : mͦ. quare labores fructuũ tuorũ manduca¬
bis. & ñ manducabitis: Et quare labores fru¬
ctuũ tuorũ: & ñ labores fructuũ ur̃orũ: T̃am
in ꝓarimo oblitꝰ ẽ qͥa pluribꝰ loquebat᷑: Sed si
iam excussisti: qͥd tͥ respondit: Cum plures
xp̃i anos appello: in uno xp̃o unum inrtelligo.
Plures gͦ estis. & unus estis. Piures sumꝰ: & unꝰ
sumꝰ. Quomͦ plures sumꝰ & unꝰ sumꝰ: Quia illi
hȩremꝰ cuiꝰ m̃bra sumꝰ: & quorum caput in cȩ¬
lo ẽ. & membra secunt᷑. Ipse gͦ describat iã.
quia manifestatũ ẽ qͥm describit: sic patebt̃

Expanded text:
t hoc ostenderet et ipse Psalmus, quia sic est obscurus ut admoneat pulsari, sic opertus ut velit excuti, a pluribus coepit: «Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus.» Multis loquitur; sed quia ipsi multi unum sunt in Christo, sequitur et singulariter jam dicit, «Labores fructuum tuorum manducabis.» Superius dixerat, «Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus:» modo quare, «Labores fructuum tuorum manducabis;» et non, manducabitis? et quare, «Labores fructuum tuorum;» et non, Labores fructuum vestrorum? Tam in proximo oblitus est quia pluribus loquebatur? Sed si jam excussisti, quid tibi respondit? Cum plures Christianos appello, in uno Christo unum intelligo. Plures ergo estis, et unus estis; plures sumus, et unus sumus. Quomodo plures sumus, et unus sumus? Quia illi inhaeremus cujus membra sumus; et quorum caput in coelo est, ut membra sequantur. 5. Ipse ergo describat jam; quia manifestum est quem describit. Sic patebunt
Abbreviated transcription (Latin):
S uot optas gridus etatis: tot simul opstas
dfsur in teria tecum uiccuri: an te poti ex¬
lusuri & successuri : Ad eos gauaes ꝙ nate
hor dieu st eludaris Nati enum pueri. tãqͣ
hoc dicant parentibꝰ suis. Cia cogieate ire
huis. agamꝰ & nos minimum nt̃m. Minꝰ e
enum geueris humani. tota uita temptati¬
uons. quia dictum ẽ uniu̾sa uanttas om̃is
homis uiuens. Et tam̃ si gaudetur as filos
sue cessu ros quanto gaudendum ẽ ad filios
cil quibꝰ ꝑmanebimꝰ & ad illum patrem eua
uati sunꝰ. non moriturũ sut nos cen co

Expanded text:
. Quot optas gradus aetatis, tot simul optas e. Quot optas gradus aetatis, tot simul optas etibi filii in terra tecum victuri, an te potius exclusuri et successuri? Ad eos gaudes qui nati sunt, ut excludaris? Nati enim pueri tanquam hoc dicunt parentibus suis: Eia, cogitate ire hinc, agamus et nos mimum nostrum. Mimus est enim generis humani tota vita tentationis; quia dictum est, «Universa vanitas omnis homo vivens» . Et tamen si gaudetur ad filios successuros; quantum gaudendum est ad filios cum quibus permanebimus, et ad illum patrem cui nati sumus non moriturum, sed ut no
Abbreviated transcription (Latin):
Ion enĩ iã felicitas ẽ habere filios s. bonos ha¬
bere.De nutriendis labora. si natifuerint.
Si autẽ ñ nati: age grãs dõ. forte miniꝰ solli¬
citꝰ eris. Et tam̃ sterilis non remansisti uliꝰ
matris. Forte ꝑ te nascunt᷑ sp̃rtalit̾ de ista
matie : qui sunt in nouellis oliuarũ cir¬
cũeuutes mensam dñi. Consoletꝰ gͦ te dñs
ut uideas bona ierłm. Iua enĩ bona sunt.
Quare sunt: Quia etna sunt: Quare st̃
Quia ibi ẽ rex. ego sum qui sum. Ista il bona
st̃ &e non sunt. Non enĩ stant: labunt᷑. flu¬
uttf ilũ sunt pariuili: blandiris pariu¬
lis: blandiunt᷑ pariuili. Numqd stant in
co Ded optas ut crescant: ut accedat ctas
optas. Sed uide quia cum accedit una.
altera moritur. Ueniente puericia. morit
infanicia: ueniente adolescentia. moritur
puerieia: ueniente uiuentute. moritꝰ ad¬
olescent a: ueniente senectute. morit᷑ ai¬
uentus ueniente morte. morit᷑ om̃is ȩtas¬

Expanded text:
Non enim jam felicitas est habere filios, sed bonos haNon enim jam felicitas est habere filios, sed bonos habere. De nutriendis labora, si nati fuerint; si autem non nati, age gratias Deo. Forte minus sollicitus eris, et tamen sterilis non remansisti illius matris. Forte per te nascuntur spiritualiter de ista matre, qui sunt ut novellae olivarum circumeuntes mensam Domini. Consoletur ergo te Dominus, ut «videas bona Jerusalem.» Illa enim bona «sunt.» Quare «sunt?» Quia aeterna sunt. Quare «sunt?» Quia ibi est rex, «Ego sum qui sum» . Ista vero bona sunt, et non sunt: non enim stant; labuntur, fluunt. Filii sunt parvuli; blandiris parvulis, blandiuntur parvuli: numquid stant in eo? Sed optas ut crescant, ut accedat aetas optas. Sed vide quia cum accedit una, altera moritur. Veniente pueritia, moritur infantia; veniente adolescentia, moritur pueritia; veniente juventute, moritur adolescentia; veniente senectute, moritur juventus; veniente morte, moritur omnis aetas
Abbreviated transcription (Latin):
& non hic. fructuosiꝰ ibi quã hic. Si gͦ habemꝰ:
quare habemꝰ: Ouia timemꝰ dnm̃. Ecce sic be¬
nedicet᷑ homo: qui tim& dnm̃. Ille ẽ homo qͥ
st homines: & ipsi homines homo. quia multi
dicet᷑ homo qͥ tim& dnm: iam forte oculi tui
ibart ꝑ illos qui non timert dnm̃ & uidebatꝰ
ibi uxores fecundas. filios habundantes cir¬
cuire m̃sam patris sui. Nescio qua ibas. Be¬
nedicait te dñs si ex syon. Noli querere illas
benedictiones. quȩ non ex syon. Non benedix̃
Aut si ñ ẽ a dño. qͥs ducer& uxorem. si noll&e
ñ uides qͥa & pecoribꝰ dedit: Non gͦ de syon
ierłm. Uis uidere quia non sunt bona ierłmn:
t auibꝰ dictũ ẽ. Crescite & multiplicamini
Pro magno uis habere qͦd auibꝰ donatum ẽ
Uoce quidem dei donatum eẽ quis nesciat
Ded utere bonis istis si accipis: & magis cogi¬
ta qͦmͦ nittrias qui nati sunt. qͣm ut nascant᷑

Expanded text:
et non hic, fructuosius ibi quam hic. 14. Si ergo habemus, et non hic, fructuosius ibi quam hic. 14. Si ergo habemus, quare habemus? Quia timemus Dominum. «Ecce sic benedicetur homo qui timet Dominum.» Ille est «homo,» qui sunt homines; et ipsi homines, «homo:» quia multi dicetur homo qui timet Dominum:» jam forte oculi tui ibant per illos qui non timent Dominum, et videbant ibi uxores fecundas, filios abundantes circuire mensam patris sui; nescio qua ibas: «Benedicat te Dominus,» sed «ex Sion.» Noli quaerere illas benedictiones quae non sunt ex Sion. Non benedixitaut si non est a Domino, quis ducet uxorem, si nolit Dnon vides quia et pecoribus dedit? Non ergo de Sion Jerusalem. Vis videre quia non sunt bona Jerusalem? Et avibus dictum est, «Crescite, et multiplicamini» . Pro magno vis habere quod avibus donatum est? Voce quidem Dei donatum est, quis nesciat? Sed utere bonis istis, si accipis; et magis cogita quomodo nutrias qui nati sunt, quam ut nascantur.
Abbreviated transcription (Latin):
go in quibꝰ intelligis coniugem: in illis matrẽ: in
illis filios. Dicat᷑ gͦ: quales debent eẽ filii. Quales:
Lacifici. Quare pacifici: Quia beati pacifici: qͥa
ipsi filii dei uocabuntur. Quia gͦ in oliua fructꝰ
est pacis: oleum enim pacem significat. qͥa cari¬
tatẽ significat. & sine caritate uulla pax ẽ: ma
nifestũ ẽ qͥa qͥ diuiser̃ pacem. ñ habent carita¬
tem. Unde iam exposui caritati ur̃e. quare co¬
lumba folia cũ fructu portauit ad archam: ut
significar& qͥa & illi qͥ foris baptizati st̃. sicut
& ueniunt ad unitatem. Tales gͦ filii debent
ẽẽ in circuitu m̃sȩ dnuĩ: uelut nouellatio
oliuarum. Perfecta res ẽ: magna beatitudo.
lam quis ibi nolit eẽ : Cum uideris aliquem
blasphemum habere uxorem: filios: nepotes.:
& te forte ñ habere. noli zelare. Alide quia &
in te completũ ẽ. s spĩtalit̾. Anforte ñ es in
m̃bris: Si non ibi es: plange quia nec hic.
nec ibi. Si autẽ ibi. securus esto: qͥa & si ibi.

Expanded text:
go in quibus intelligis conjugem, in illis matrem, in illis filios. 13. Dicatur ergo quales debent esse filii. Quales? Pacifici. Quare pacifici? Quia, «Beati pacifici, quia ipsi filii Dei vocabuntur» . Quia ergo in oliva fructus est pacis: oleum enim pacem significat, quia charitatem significat; sine charitate nulla pax est: et manifestum est quia qui diviserunt pacem, non habebant charitatem. Unde jam exposui Charitati vestrae quare columba folia cum fructu portavit ad arcam ; ut significaret quia et illi qui foris baptizati sunt, sicut et veniunt ad unitatem. Tales ergo filii debent esse «in circuitu mensae» Domini, «velut novellatio olivarum.» Perfecta res est, magna beatitudo: jam quis ibi nolit esse? Cum videris aliquem blasphemum habere uxorem, filios, nepotes, et te forte non habere, noli zelare; vide quia et in te completum est, sed spiritualiter. An forte non es in membris? Si non ibi es, plange quia nec hic, nec ibi. Si autem ibi, securus esto; quia etsi ibi
Abbreviated transcription (Latin):
dassista bona t̾reno oculo attenderis: ha¬
luidlintiã filiorum & nepotum. & fertili¬
ad fecunditatẽq conuigis: non sunt bona
Et̾ra uiuentiũ ẽ. Noli ualde ꝓ magno
Ire si habes filios morituros: & si ñ ante
bsrte pꝰte. Uis habere filios nũꝗͣ morit᷑os:
Neũ semꝑ uicturos: Esto in illiꝰ corpore

Expanded text:
ista bona terreno oculo attenderis, abundantiam filiorum et nepotum, et fertilitatem fecunditatemque conjugis, non sunt bona terra viventium est. Noli valde pro magno habere, si habes filios morituros, etsi non ante te, certe post te. Vis habere filios nunquam morituros, et cum semper victuros? Esto in illius corpore
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bns ẽ uigore maiestatis. audiuit uos. Quã
nuti si dicat᷑ illis. ecce iam xp̃c: cras dies
ulicu: ñ dicunt utinã ueniat Qui enum
dit multũ amant. Et si dicat᷑ illis tarda¬
lit timent ne tard&: qͥa timor castꝰ ẽ. Quodͦ
uitẽ ñ timet᷑ ne tard&. si cũ uenerit time¬
st᷑ ne discẽdat : Erit autẽ castꝰ iste timor:
hͥ tranquillus & securꝰ. Non eiũ deserem᷑
ibeo: cũ inuenerit nos homo aliqͥs credens
ncũ. Quando quesiuit nos: Anteqͣm que¬
temꝰ eum. Castꝰ gͦ timor fr̃s mei hoc hab&.
llnt de amore. Ille autẽ timor nondum
cif p̃sentiã dñi & pęnas tim&e. Timore
fiit quicqͥd boni facit: ñ timore amitten¬
dillud bonum. sed timore patiendi illud
nali. Non tim& ne ꝑdat amplexus pul¬
cherrimi sponsi: s tim& ne mittat᷑ in ge¬
hennã. Bonꝰ ẽ & iste timor: utilis ẽ. ñ qͥđe ꝑma¬

Expanded text:
ns est vigore majestatis, audivit vos. Quam multi, si dicatur illis, Ecce jam Christus, cras dies judicii; non dicunt, Utinam veniat! Qui enim dicunt, multum amant: et si dicatur illis, Tardabit; timent ne tardet, quia timor castus est. Quomodo autem nunc timetur ne tardet, sic cum venerit, timebitur ne discedat. Erit autem castus iste timor, quia tranquillus et securus. Non enim deseremur ab eo, cndo quaesivit nos antequam quaereremus eum. Castus ergo timor, fratres mei, hoc habet; venit de amore. Ille autem timor nondum castus, praesentiam et poenas timet. Timore facit quidquid boni facit; non timore amittendi bonum illud, sed timore patiendi illud malum. Non timet ne perdat amplexus pulcherrimi sponsi, sed timet ne mittatur in gehennam. Bonus est iste timor, utilis est; non quidem perma
Abbreviated transcription (Latin):
oecidebant qͣ uidebant amabant: illi qͥ ecei¬
debant᷑. ad ea quȩ ñ uidebant suspirabant.
& ea quȩ ñ uidebant. app̾hendere festinabant.
& qͦd tardiꝰ occidebant᷑. moras sibi fieri arbit᷑¬
bant᷑. Ergo fr̃s. fȩlix martyr &e uere felix &
nomine &e corona. ciiꝰ hodie die ẽ. contempsit
mundũ. An forte quia timebat dnm. inde
fertilis erat in t̾ra: & fili eł circũdedant men¬
sam el Omĩa ista ꝑfecta hab&s: sed in corpo¬
re illiꝰ qui hic describit᷑. Et quia sic ule intel¬
lexit. contempsit p̃sentia. ut acciꝑ& futura.
Noueritis autẽ frs. non eum passũ morteni.
quã alii martyres passi sunt. Confessus ẽ enĩ
dilat᷑ꝰ ẽ ad torm̃ta: alio die inuentũ ẽ corpꝰ
exanime. Clauserant enĩ illi carcerẽ: sed cor¬
pori. nĩ spũi. Quẽ illic parabant torquere
carnifices. absentem inuener̃: ꝑdider seuici¬
am suam. Iacebat exaniis sine sensi illis.
ne tor queret᷑: cum sensu apud dm̃ ut corona¬

Expanded text:
occidebant, quae videbant amabant: illi qui occidebantur, ad ea quae non videbant suspirabant, et ea quae non videbant, apprehendere festinabant; et quod tardius occidebantur, moras sibi fieri arbitrabantur. 6. Ergo, fratres, Felix martyr et vere felix et nomine et corona, cujus hodie dies est, contempsit mundum. An forte quia timebat Dominum, inde uam vinea fertilis erat in terra, et filii ejus circumdederant mensam ejus? Omnia ista perfecte habet, sed in corpore illius qui hic describitur: et quia sic ille intellexit, contempsit praesentia, ut acciperet futura. Noveritis autem, fratres, non eum passum mortem, quam alii martyres passi sunt. Confessus est enim, dilatus est ad tormenta; alio die inventum est corpus ejus exanime. Clauserant enim illi carcerem, sed corpori, non spiritui. Quem illic parabant torquere carnifices, absentem invenerunt, perdiderunt saevitiam suam. Jacebat exanimis, sine sensu illis, ne torqueretur; cum sensu apud Deum, ut corona
Abbreviated transcription (Latin):
erimn quando exis de corpore moreris Pii
peculos uidebat. Vbicumq ẽ qͥ poculsi
debuat: uid&̧ aliqͥd. Non enim mortus
diues ille: qͥ in terra induebat᷑ purputa
bysso. Si mortuus eẽt: apud inferosnte :¬
retur. Optandum illi forte erat ut ini¬
tur: sed malo uixit apud inferos. ĩop¬
bat᷑ enum: & non uidebat bona illa qei
terra dimiserat. Hȩc erat utta ipseꝰ talis a
bona illa non uidebat. Ergo tu talia as¬
dera bona. quȩ uideas om̃s dies uitȩ cis
idest ut cum ipsis bonis uiuas in ȩtmi
possunt bona ista : Aurum ẽ: Argentũ e
Fundus amȩnꝰ est: Marmorati paritisr̃
Tecta laqueata sunt: Absit. Ista habinbi¬
tiꝰ pauꝑes habent in hac uita. Plus ẽ na
pauꝑi uidere cęlum stellatum: qͣm dincti
tectum in auratum. Fr̃s: gͦ quid est ile
bonum qͦ accendimur: cui suspiramꝰ. qͥs
flãmam᷑. ꝓpt̃ qͦd bonum adipiscendũ & tu¬
tos uidendum labores sustinemꝰ: Sicit in¬
distis cum legeretur apłs. quia om̃s qͥ uolt̃¬

Expanded text:
enim quando exis de corpore, moreris. Peper oculos videbat. Ubicumque est qui per oculos videbat, videt aliquid. Non enim mortuus erat dives ille qui in terra induebatur purpura et bysso; si mortuus esset, apud inferos non torqueretur . Optandum illi forte erat ut moreretur, sed malo suo vixit apud inferos. Torquebatur enim, et non videbat bona illa quae in terra dimiserat: ecce erat vita ipsius talis, et bona illa non videbat. Ergo tu talia desidera bona quae videas «omnes dies vitae tuae,» id est, ut cum ipsis bonis vivas in aeternpossunt bona ista: Aurum est, argentum est, fundus amoenus est, marmorati parietes sunt, tecta laqueata sunt? Absit. Ista abundantius pauperes habent in hac vita. Plus est enim pauperi videre coelum stellatum, quam diviti tectum inauratum. Fratres, ergo quod est illud bonum, quo accendimur, cui suspiramus, quo inflaMmamur, propter quod bonum adipiscendum et videndum tantos labores sustinemus, sicut audistis cum legeretur Apostolus, quia «omnes qui vol
Abbreviated transcription (Latin):
ti felicitate. ut cuicumq forte homindos
fideli. cui illiꝰ ierłm contingat etiã aut
sterilis. ut nullũ generar&s. Et si timoe ue¬
minũ homo iste: filii ipsiꝰ circundarent ne
ipsiꝰ. tanqͣm arbores oliuarũ. Si en tu
dixerimꝰ: animales sumꝰ. ñ ꝑcipientes ql
stͣ sp̃s dĩ. Incipiamꝰ & nos excutere ut i
& nos filii excussorũ. Si enĩ erimꝰ fili yđ

Expanded text:
ti felicitate, ut cuicumque forte homini Dei fideli, civi illius Jerusalem, contingat etiam ducta sterilis, ut nullum generaret; et si timeret Dominum homo iste, filii ipsius circumdarent mensam ipsius, tanquam arbores olivarum. Si enim talia dixerimus, animales sumus, non percipientes quae sunt Spiritus Dei. Incipiamus et nos excutere, ut simus et nos filii excussorum. Si enim eri
Abbreviated transcription (Latin):
Sua el. se dicat in corde suo. sine causa dm̃ se
timunse qͥndo illa dona ñ meruit. que ꝓmi¬
sis dimentibꝰ se: insup & illi acceperꝰ qe pr
ñ solũ n tunuer. sedꝰ etiam blasphemau en
Uidete enum quid dicat
eati om̃s qui timent dnm̃: qͥ am

Expanded text:
s, et dicat in corde suo, sine causa se Deum timuisse, quando illa dona non meruit, quae promisit timentibus se; insuper et illi acceperunt, qui eum non solum non timuerunt, sed etiam blasphemaverunt. Videte enim quid dicat: «Beati omnes qui timent Dom
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ dñs inqͥt custo dierit ciuitatẽ. in uanũ la¬
borabit qͥ custodit illam. Est gͦ domꝰ. que ẽ el¬
uitas Ipsa g hab& i anuam tanqͣm domͦ. &c ha¬
bet portam tanqͣm ciuitas. Qui ẽ gͦ ianua do¬
mꝰ: ipse ẽ porta ciuitatis. Ergosi ap̃c porta
ciuitatis: ille ñ erubescit. qͥ in ap̃o stat & sic

Expanded text:
num laboravit qui custodit eam.» Illa est ergo domus quae est civitas. Ipsa ergo habet januam tanquam domus, et habet portam tanquam civitas. Qui est ergo janua domus, ipse est porta civitatis. Ergo si Christus porta civitatis, ille non erubescit qui in Christo stat, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
peis dicit: Nolite uob̾ dicere patre suꝑ t̾rã.¬
decñ pat̃ ur̃ qͥ in cęlis ẽ. QͦS gͦ in patre doce¬
u lscipulos: hoc in matre ipse demonstra
u Ut enĩ dñs: ut c̃sanguinitatibꝰ terre
usponamꝰ dm̃. Defer patri. qͥa pat̾ ẽ: defer
stͥ quia ds̃ ẽ. Oenerauit te pat̾. accõmodan¬
ls arnẽ suã: creauit te ds̃. adhibendo poten¬
tm suã. Ne irascat᷑ pat̾. cũ ds̃ illi p̃ponit᷑.
himogaudeat sibi tantũ deferri. ut ille in¬
t ꝰ et qͥ e deber& p̃poni. Ergo qͥd dicam:¬

Expanded text:
quid eis dicit? «Nolite vobis dicere patrem superester qui in coelis est» . Quod ergo in patre docebat discipulos, hoc in matre ipse demonstravit. Vult enim Dominus ut consanguinitatibus terrenis praeponamus Deum. Defer patri, quia pater est; defer Deo, quia Deus est. Generavit te pater accommodando carnem suam; creavit te Deus adhibendo potentiam suam. Ne irascatur pater cum Deus illi praeponitur; imo gaudeat sibi tantum deferri, ut ille inventus esset qui ei deberet praeponi. Ergo quid dicam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ haber& aliquã suauitatẽ panis iste: ne¬
mo illũ manducar& cũ tanta suauitate. Pio¬
rat ingemitu: qͥ orat. Dulciores st̃ lacrime
orantium: qͣm gaudia theatrorum. Et audi
Nlammã desiderii qua manducat᷑ ipse panis:
de quibꝰ dicit qͥ manducatis panem doloria
Alio loco dicit amansiste: cuiꝰ uocẽ in psalimo
plerũ ꝙ agnoscimꝰ. Facte sunt mn lacrime mee
panis die ac nocte. Unde factȩ sunt lacrime
pignꝰ dedit: cu desponsati sumꝰ: insultant
nob̾ pagani & dict̃. Ubi ẽ qͦd colunt xp̃ianic
Ostendant nob quẽ colunt. Ecce ego ostendo
illi dm̃ meum: & ipse ostendat mͥ dm̃ suum.
Cũ tͥ hoc dicit paganꝰ. non inuenis qͣd illi
ostendas: qͥa non eꝰ cui ostendas. Redis gͦ &
plangis ad dm̃. qͥa illi suspiras anteqͣm uideas:
& desidio ipsiꝰ gemis. Et qͥa in ipsiꝰ desiđio plo¬

Expanded text:
em haberet aliquam suavitatem panis iste, nemo illum manducaret. Cum quanta suavitate plorat in gemitu, qui orat? Dulciores sunt lacrymae orantium, quam gaudia theatrorum. Et audi flammam desiderii, qua manducatur ipse panis, de quo hic dicit, «Qui manducatis panem doloris.» Alio loco dicit amans iste, cujus vocem in Psalmo plerumque agnoscimus: «Factae sunt mihi lacrymae meae panis die ac nocte.» Unde factae sunt lacrymae pignus dedit, cui desponsati sumus, insultant nobis Pagani, et dicunt: Ubi est quod colunt Christiani? Ostendant nobis quem colunt. Ecce ego ostendo illis Deum meum, et ipsi ostendant mihi Deum suum. Cum tibi hoc dicit paganus, non invenis quod illi ostendas; quia non est cui ostendas. Redis ergo, et plangis ad Deum; quia illi suspiras, antequam videas, et desiderio ipsius gemis; et quia in ipsius desiderio plo
Abbreviated transcription (Latin):
andas fructꝰ uentris. Suia ido de finibus
elligit᷑ ista hereditas: quia sic̃ sagtte
uoni potentis. sic filii excussorum. idest
ani potentis. Si potens ille potent᷑ excus¬
detis homo qui impleuit desiderium suũ
c as. Cia fr̃s mei. quis repl& desidiũ suũ
aos Qui non amat scłm. Nam qui desidio¬
u plenꝰ ẽ. non ẽ qͦ intr&. qͦd illi p̃dicauer̃.
sude qͥd portas: & capax fiere ad id qͦd ñ
us. lo est: desideras diuitias: non potes
tplre ex eis desidium tuũ. Desid̾as hono
iuterra: desicłas ea quȩ etiam uim̃tis dona¬
i ssͣ. hoc est uoluptatẽ tẽporalem. & salu¬

Expanded text:
 ventris.» Quia ideo de finibus terrae colligitur ista haereditas: quia, «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum;» id esmanu potentis. Si potens ille, potenter excustus homo qui implevit desiderium suum ex eis.» Eia, fratres mei, quis replet desiderium suum ex eis? Qui non amat saeculum. Qui desid plenus est, non est quo intret quod illi praedicaverunt. Funde quod portas, et capax fiere ad id quod non habes. Id est, desideras divitias; non potes implere ex eis desiderium tuum: desideras honores in terra, desideras ea quae etiam jumentis donavit Deus, hoc est voluptatem te
Abbreviated transcription (Latin):
de pediuꝰ urĩs. Sed ait alius. Non gͣ fili¬
trecusorum dici debuerunt: sed fiul̾ii excu¬
tientium. Excutientes enim illos dñs uo¬
de pedibꝰ ur̃is: non excussos. Subtilit qͤ¬
em quiasi contradicere uoluit ẜcedenti
sententię. ille aqͦiam ista tractata & dicta
erant. uerũtam̃ nos quantũ adiuuat adñs
querentes qͦmͦ recte dici potuerint etiã ex
Seiamiuis enĩ ipsi excuterent: scipsos excu¬
tiebant. Hoc dico. Qui excutit: aut seex¬
cutia aet aliquidaliud. Si aliqd alius er¬
cutiat excutiens ẽ: excussus n ẽauaut
se exeutut. & excutiens e. & excustus. ln¬
sendete hoc. Planiꝰ dicã si potuers . V ali
ꝗͥo erciolt excutiens ẽ non entuisĩs ali
aͥb alio exeutiat᷑: excissus ẽ. ̃ cicutiens
ne calũpniose dr̃. duobꝰ eni modis dicumꝰ ali¬
poexcist: suie illud qͦd inde ercuttr siue u¬
lus uude excutte. Nũ & excussus ẽ puluis
dicui. & exeussa ẽ uestis. Ienent aliqduex

Expanded text:
de pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filide pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filii excussorum» dici debuerunt, sed filii excutientium: excutientes enim illos fede pedibus vestris;» non excussos. Subtiliter quidem quasi contradicere voluit praecedenti sententiae, ille a quo jam ista tractata et dicta erant: verumtamen nos, quantum adjuvat Dominus, quaerentes quomodo recte dici potuerint etiam excQuamvis enim ipsi excuterent, se ipsos excutiebant. Hoc dico: qui excutit, aut se excutit, aut aliquid aliud: si aliquid aliud excutiat, excutiens est, excussus non est; si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. Intend excutiat, excutiens est, non excussus; si ab alio excutiatur, excussus est, non excutiens: ne calumniose dicitur. Duobus enim modis dicimus aliquid excuti; sive illud quod inde excutitur, sive illud unde excdicimus; et, excussa est vestis. Tenent aliqui et
Abbreviated transcription (Latin):
possessio ꝑtendit᷑: & crescit usq ad fines
terre: Qiua sicut sagtitȩ in manu poten¬
tis: sic filii excussoꝵ. De arcu excutiunt᷑
sugtte: & quanto fortior excusserit. tarto
longiꝰ uadit sagitta. Qͥuid autẽ fortiꝰ excu¬
tiente dño: De arcu suo: mandat aplos
suos. slon potuit esse residuũ. qͦ ñ puenir&̃
sagntta. atam forti ex cussa: ꝑuenit usq dd
fines tre. lao ñ ultra qͥa nichilẽ ult̃ geue¬
riasumani. Na tantas uires ille hab&e ut
etia simitra eet qͦ ꝑtendero sagitta erxeu¬
tera illue sagnta. Dic st̃ aut̃e & filii ex¬
cussorum : quom & illi. exeussi. Q uesstit ẽ
eni de hoc ubo. etiã ab his qͥ ante nos istae
tractar: quare filii excussoꝵ dicti st̃. uel
qͥ sint intelligen di fili excussors. & qͥbidlã
disium ẽ sicut mͦ dixi. filios excussorũ. fili
tui e aquibꝰ dam idõ illos appellatos excussos
quia p̃cepit eis dñs si exieritis de ciuittate
ule qua ñ audiunt uos: excutite puluerem

Expanded text:
tenditur et crescit usque ad fines terrae? Quia «sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» De arcu excutiuntur sagittae, et quanto fortior excusserit, tanto longius vadit sagitta. Quid autem fortius excutiente Domino? De arcu suo mandat Apostolos suos: non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta a tam forti excussa; pervenit usque ad fines terrae. Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humani. Nam tantas vires ille habet, ut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic sunt autem filii excussorum, quomodo et illi excussi. Quaesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante nos ista tractarunt, quare filii excussorum dicti sunt, vel qui sunt intelligendi filii excussorum; et quibusdam visum est, sicut modo dixi, filios excussorum, filioctum est a quibusdam, ideo illos appellatos excussos, quia praecepit eis Dominus, «Si exieritis de civitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ ostendit. Quomͦ in honore iu¬
dicandi. sessio: Sedebitis suꝑ duodecĩ sedes
uidicantes duodecĩ tribꝰ isrł. Quomͦ in sig¬
no humilitatis. sessio: Hora sexta dominꝰ
fatigatꝰ sedit ad picteũ. Fatigatio dñi. in¬
firmitas diũ fuit: infirmitas uirtutis. in¬
firmitas sapientie: s ipsa infirmitas. humi¬
litas. Ergo si sedit infirmitate: sessio illa.
humilitatẽ significat. Et ipsa sessio ipsius
id est humilitas: ipsa nos fȩcit saluos: quia
qͦd infirmũ ẽ dei fortiꝰ ẽ quã homines. Idõ
dicit in qͦdam psalmo: dñẽ tu cognouisti
sessionẽ meã & resurrectionẽ meã: idest
humilitatẽ meã & exaltationẽ meã. Quid
ꝙͣ uos ante luce̾ uultis exaltari: o filii re¬
bedei: Sic enĩ loquam᷑. & ipsos potiꝰ nomi¬
nemꝰ: qͥ ñ nob̾ irascunt᷑. qͥa idõ de illis ista
ẽscͥpta st̃: ut alii cauerent suꝑbiã. in qua
ipsi correpti sc̃. Qd gͦ uultis ante luce̾ sur¬

Expanded text:
humilitatem ostendit. Quomodo in honore juhumilitatem ostendit. Quomodo in honore judicandi sessio? «Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel» . Quomodo in signo humilitatis sessio? «Hora sexta Dominus fatigatus sedit ad puteum» . Fatigatio Domini, infirmitas Domini fuit, infirmitas virtutis, infirmitas sapientiae: sed ipsa infirmitas, humilitas. Ergo si sedit ex infirmitate, sessio illa humilitatem significat. Et ipsa sessio ipsius, id est humilitas ipsius, ipsa nos fecit salvos; quia, «Quod infirmum est Dei, fortius est quam homines.» . Ideo dicit in quodam psalmo: «Domine, tu cognovisti sessionem meam, et resurrectionem meam» ; id est humilitatem meam, et exaltationem meexaltari, o filii Zebedaei? Sic enim loquamur, et ipsos potius nominemus, qui non nobis irascuntur; quia ideo de illis ista conscripta sunt, ut alii caverent superbiam in qua ipsi correpti sunt. Quid ergo vultis «ante lucem sur
Abbreviated transcription (Latin):
Dixerat eñ ille de passione sua. in qua salui
futuri eramꝰ: de ipsa humilitate. Humilis
enuĩ passus ẽ. Cũ gͦ de passione sua futura di¬
cer&: expauit petrꝰ. qͥ illũ paulo ante dixe¬
rat filiũ dei. Timuit ne moreretꝰ: & ait illi.
Absit a te dnẽ: ꝓpitiꝰ esto tͥ: non fi& istud.
Ante lucem uolebat surgere: & luci consili¬
um dare. S quid fecit dñs : Fecit illũ ut
pꝰ lucem surgat. Redi pꝰ me sathanas. Ideo
enuĩ sathanas: qͥa ante lucem uis surgere. Re¬
di pꝰ me: ut ego p̃cedam tu sequaris: qͦ ego eo.
illuc eas: ñ qͦ tu uis ire. illuc me uelis du¬
cere. Ergo illis qui uolebant ante lucẽ sur¬
gere. dicit psalmꝰ. In uanum ẽ uob̾ artte
lucem surgere. Et qͣndo surgimꝰ: Cũ fue¬
rimꝰ humiliati. Surgite. postqͣm sedistis.
Surrectio exaltationẽ significat: sessio.
humilitatẽ significat. Aliis locis intelli¬
ꝗit᷑ sessio. in honore uidicandi: aliis locis

Expanded text:
Dixerat enim ille de passione sua, in qua salvi Dixerat enim ille de passione sua, in qua salvi futuri eramus, de ipsa humilitate; humilis enim passus est: cum ergo de passione sua futura diceret, expavit Petrus, qui illum paulo ante dixerat Filium Dei; timuit ne moreretur, et ait illi, «Absit a te, Domine; propitius esto tibi: non fiet istud.» Ante lucem volebat surgere, et luci consilium dare. Sed quid fecit Dominus? Fecit illum ut post lucem surgeret: «Redi post me, satanas» . Ideo enim satanas, quia ante lucem vis surgere. «Redi post me,» ut ego praecedam, tu sequaris: qua ego eo, illac eas; non qua tu vis ire, illac me velis ducere. 5. Ergo illis qui volebant ante lucem surgere dicit Psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et quando surgemus? Cum fuerimus humiliati: «Surgite» «posteaquam sedistis.» Surrectio exaltationem significat, sessio humilitatem significat. Aliis locis intelligitur sessio in honore judicandi, aliis locis
Abbreviated transcription (Latin):
di tẽ ubi ẽ excelsus: Esto humilis: ubi
tille humilis fuit. Propt̾ea illis dicit ipsa
lex. Non ẽ discipulꝰ suꝑ magistrũ: nec
iuussuꝑ dnm̃ siuĩ. Q uia uolebant disci¬
sili ẽ suꝑ magistrũ. & serui uolebant esse
I dnm̃ suũ: ante lucem uolebant surge¬
s liuanũ ibant: quia non pꝰ lucẽ ibant.
llscͦ dicit iste psalmꝰ: in uanũ ẽ uob ante
luxꝰ surgere. Tales erant filii zebedei: qͥ an¬
eqͥm humiliarent᷑ scdm passionẽ dñi. iam
lbiloca eligebant ubi sederent. Albi: Alt̃
Adext̾am: alt̾ ad sinistram. Ante lucẽ uo¬
leant surgere: idõ in uanũ ibant. Reuo¬
et ilos dñs ad humilitatẽ cũ hoc audir&
eait illis. P otestis bibere calicem quẽ ego
ibiturꝰ sũ: Ego ueni humilis eẽ: & uos
ante me uultis excelsi eẽ: Quo ego eo: illuc
e quimini ait. Nã si huc uultis ire qͦ ego
seo: in uanũ ẽ uob̾ ante lucẽ surgere.
Et petrus ante lucem surrexerat: qͣndo con¬
silium dño dare uolebat. ut ñ pateret᷑ ꝓ nob̃:

Expanded text:
ibi esse ubi est excelsus? Esto humilis, ubi et ille humilis fuit. Propterea illis dicit ipsa lux: «Non est discipulus super magistrum, necdiscipuli esse super magistrum; et servi volebant esse super dominum suum, ante lucem volebant surgere; in vanum ibant, quia non post lucem ibant. Illis ergo dicit iste psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Tales erant filii Zebedaei, qui antequam humiliarentur secundum passionem Domini, jam sibi loca eligebant, ubi sederent, unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere; ideo in vanum ibant. Revocavit illos Dominus ad humilitatem, cum hoc audiret, et ait illis: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» . Ego veni humilis esse, et vos ante me vultis esse excelsi? Qua ego eo, illac sequimini, ait. Nam si hac vultis ire, qua ego non eo, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et Petrus ante lucem surrexerat, quando consilium Domino dare volebat, ut non pateretur pro nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
sli merces: fructꝰ uentris. Huiꝰ fruetꝰ uen¬
dił quȩ ẽ ipsa merces: Resurgere a mor¬
tius. Quȩ ẽ ipsa merces: Surgere postea¬
qͣm sedisti. Quȩ ẽ ipsa merces. NLetari pꝰea¬
quã manducasti panem doloris. Cuiꝰ. ettͥs
Eccłȩ in cuiꝰ uentre. quia eiꝰ typum rebec¬
ca gestabat. duo gemini. tanqͣm duo ppłi
luctabant᷑. Una mat̾ in uisceribꝰ aissentien¬
tes fr̃s. nondum natos continebat. Pulsa¬
bant mat̾na uiscera discordiis int̾nis: geme¬
bat illa: uim patiebat᷑: s pariens discerne¬
bat qͦs geminos p̃gnans ꝑtulerat. Sic & mͦ¬
boni & mali. Fructꝰ aut̃ uentris in iacob
erit: quia ipsũ dilex̃ mat̾. Iacob dilexi di c̃
dñs: esau aut̃ odio habui. Ambo de uno ut̃o
ꝓcesser̃: unꝰ amari meruit. aliꝰ reꝓbari. In
dilectis gͦ eiꝰ erit fructꝰ. Ergo merces fructꝰ¬
eiꝰ. Sic̃ sagittȩ in manu potentis: sic filii
excussoꝵ. Unde enĩ facta ẽ hereditas ista

Expanded text:
filii, merces fructus ventris.» Hufilii, merces fructus ventris.» Hutris.» Quae est ipsa merces? Resurgere a mortuis. Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae: in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos continebat: pulsabant materna viscera discordiis internis; gemebat illa, vim patiebatur; sed pariens discernebat quos geminos praegnans pertulerat. Sic et mboni et mali. Fructus autem ventris in Jacob erat, quia ipsum dilexit mater. «Jacob dilexi,» dicit Deus, «Esau autem odio habui» . Ambo de uno utero processerunt; unus amari meruit, alius reprobari. In dilectis ergo ejus fructus erit. Ergo «merces fruct4. «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» Unde enim facta est haereditas ista,
Abbreviated transcription (Latin):
le tua ñ hic quesiuit mundanã felicita¬
d ante lucẽ uis surgere: necesse ẽ ut in
mebris ꝑseueres. Mutare: sequere lucẽ
nui Quare surrexit: surge. Sede priꝰ: &
x sirge. cũ dederit somnũ dilectis eiꝰ. Qͤsi
ltas ani. fili merces. fructus uentris. Quan
hdicit fructꝰ uentris: parituri ft̃ filiuisti.
ł quedã mulier in qua sp̃italit̃ ostendit᷑
oditũ ẽ ȩuȩ : in gemitu parturis. Parit
niacła filios. coniunx xp̃i. Et si parit:
prit. In cuiꝰ figura: etiã ȩua mat̾ ui¬
itum appellata eꝰ. In m̃bris parturientis.
ille qui dicebat. F ilioli mei qͦs it̾m par¬
sita parturiuit: nec frustra peperit. Erit
santm scm in resurrectione mortuoꝵ: ha¬
linaͥ unt usti qui diffusi sunt mͦ. toto
sbe: orũ. Oenuit illos eccła: parturit
los ȩccła: in illa autẽ resurrectione martu¬
um apparebit partꝰ eccłȩ: transi& dolor
gemitꝰ. Et qͥd dicet᷑: Cece hereditas dñi.

Expanded text:
lux tua non hic quaesivit mundanam felicitatem; ante lucem vis surgere; necesse est ut in tenebris perseveres. Mutare, sequere lucem tuam; qua resurrexit, surge: sede prius, et sic surge, «cum dederit somnum dilectis ejus.» 8. ditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quando dicit, «fructus ventris;» parturiti sunt filii isti. Est quaedam mulier, in qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura etiam Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui dicebat: «Filioli mei, quos iterum parstra parturivit, nec frustra peperit: erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, transiet dolor et gemitus. Et quid dicetur? «Ecce haereditas Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
rem dñm: & bos ille de qͦ dicit apłs. Baori
trituranti. os ñ infrenabis. Nũqͥd de bisꝰ
Omĩs gͦ qͥ pdicat u̾bum dei. monae obit¬
gat: terr&s: triturat areã. & bouis unpl
officiũ. Uenebat bos de gente uideorus
inde enĩ p̃dicatores apłi. Ueniebat & asiuiꝰ
de gente p̃putii : id ẽ agentibꝰ. Clenit eñ

Expanded text:
ret in via: et bos ille de quo dicit Apostolus, «Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus Omnis ergo qui praedicat verbum Dei, monet, objurgat, terret; triturat aream, et bovis implet officium. Veniebat bos de gente Judaeorum; inde enim praedicatores Apostoli: veniebat et asinus de gente praeputii, id est a Gentibus. Venit