comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ xpm̾. & ad eius baptismũ debere concurri Iiliñ dũ in¬
telle gentes: defendebant baptisinum iohannis. Uentũ
est ad̾ ipsum iohannẽ: ut soluer& questionẽ. Intellegat
caritas urã & hic utilitas ipsa humilitatis agnoscitur:
& ostenditur utrum in ipsa questione cum herrarent ho¬
mines. głari apud se uoluit iħ annes. Fortasse enĩ dixit.
Uerum dicitis. recte ñ contenditis. baptis mus ms ẽ melior
Nam ut noueritis quod baptismus msẽ melior ipsũ xpm
ego bapti. Laui. Poterat hoc dicere ioħs baptilato xp̃o:
quantũ si se uell& extender&. habebat ubise extender&
sedmelius nouerat aput se humiliar&. Quẽ se nouerat
nascendo. ante cedere. illiuoluit confitendo cedere. Sa¬
lutẽ suam intellegebat in xp̃o eẽ. Iam dixerat superus.
nos om̃s deplenitudine eius accepimus. Et hoc confite¬
ri dm̃ ẽ. Quomodo enĩ om̃s homines deplenitudine
eiuis accipiunt. nisi ille sit ds: Namsi & ille homo & ñ

Expanded text:
et ad ejus baptismum debere concurri. Illi nondum intelligentes, defendebant baptismum Joannis. Ventum est ad ipsum Joannem, ut solveret quaestionem. Intelligat Charitas vestra. Et hic utilitas ipsa humilitatis agnoscitur, et ostenditur utrum in ipsa quaestione cum errarent homines, gloriari apud se voluerit Joannes. Fortasse enim dixit: Verum dicitis, recte contenditis, baptismus meus est melior. Nam ut noveritis quod baptismus meus est melior, ipsum Christum ego baptizavi. Poterat hoc dicere Joannes, baptizato Christo. Quantum, se si vellet extendere, habebat ubi se extenderet? Sed melius noverat apud quem se humiliaret: quem se noverat nascendo antecedere, illi voluit confitendo cedere; salutem suam intelligebat in Christo esse. Jam dixerat superius, Nos omnes de plenitudine ejus accepimus : et hoc confiteri Deum est. Quomodo enim omnes homines de plenitudine ejus accipiunt, nisi ille sit Deus? Nam si sic ille homo ut non
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ hoc gaudiũ. gaudio gaudet propter uocẽ sponsi. Intelligat. ho
mo non se debere gaudere desapientia sua: sed desapientia quã ac¬
cepit a dõ. Nihil plus quęrat & noamittit qđ inuenit. Multi
enĩ idõ facti sunt insipientes : quiã dixerunt se eẽ sapientes. Argu

Expanded text:
Quod est hoc gaudium? Gaudio gaudet propter vocem sponsi. Intelligat ergo Quod est hoc gaudium? Gaudio gaudet propter vocem sponsi. Intelligat ergo homo non se gaudere debere de sapientia sua, sed de sapientia quam accepit a Deo. Nihil plus quaerat, et non amittit quod invenit. Multi enim ideo facti sunt insipientes, quia dixerunt se esse sapientes. Argu
Abbreviated transcription (Latin):
quãus nemo exsurrexerit maior ioħe innatis mulierũ: unus tam̃
& ipse exhis qui nati sunt exmulierib: Nũ quid conparandusẽ e
qui quia uoluit natus ẽ et idõ nouo partui : quia nouus natus.
Ambȩ enĩ generationes dñi inusi tatȩ sunt : & diuina & humana
Diuina enĩ non habet matrẽ: humana ñ habet patrẽ. Ergo unus
deceteris ioħs sed tam̃ maioris gt̃: ita ut innatis mulierũ nemo ex¬
ut illũ dicat sponsũ. se amicũ sponsi: non digñũtam̃ soluere corr¬
giã calciam̃ti eius. Hinc audiuit multa caritas ur̃a qđ sequitur
nes sumus & ñ possumus acciꝑe quicquã: nisi ille dederit qui ho¬
mo non ẽ. Hoc ergo sequit᷑. & dicit ioħ̃s. Hoc ergo gaudiũ meũ im¬
pletũ ẽ. Qđ ẽ gaudiũ ipsius. ut gaudeat ad uocẽ sponsi. Impletũ ẽ
in me: habeo gram̃ meã Plus mihi ñ assumo. ne qđ accepi amittã

Expanded text:
quamvis nemo exsurrexerit major Joanne in natis mulierum , unus tamen quamvis nemo exsurrexerit major Joanne in natis mulierum , unus tamen et ipse ex his qui nati sunt ex mulieribus. Numquid comparandus est ei qui, quia voluit, natus est; et ideo novo partu, quia novus natus? Ambae enim generationes Domini inusitatae sunt, et divina et humana: divina non habet matrem, humana non habet patrem. Ergo unus de caeteris Joannes, sed tamen majoris gratiae, ita ut in natis mulierum nemo exu Christo, ut illum dicat sponsum, se amicum sponsi, non dignum tamen solvere corrigiam calceamenti ipsius. Hinc audivit jam multa Charitas vestra: quod sequitur nes sumus, et non possumus accipere quidquam, nisi ille dederit qui homo non est. 3. Hoc ergo sequitur, et dicit Joannes, Hoc ergo gaudium meum impletum est. Quod est gaudium ipsius? Ut gaudeat ad vocem sponsi. Impletum est in me, habeo gratiam meam, plus mihi non assumo, ne et quod accepi amittam.
Abbreviated transcription (Latin):
Non sibi fecit gaudiũ dese. Qui enĩ uult gaudere dese. tristis erit.
Qui autẽ de dõ uult gau dere. seꝑ̃ gaudebit: quia ds̃ sẽpiter nus ẽ
Uis habere gaudiũ sẽpit̾nũ: adhere illi: qͥ sẽpiternus ẽ. Talẽ se dix̃
ioħs Propter uocẽ sponsi gaudet amicus sponsi ait. Non ꝓpter
uocẽ suã. & stat & audit eũ. Si ergo cadit. ñ audit eũ. Beillo
enĩ quodã qui cecidit dictũ ẽ. & inueritate nonstetit de dia¬
bolo dictũ ẽ. Ergo stare debet amicus sponsi & audire: quid ẽ.
stare. ꝑͥmanere in grãm eiꝰ quã accepit. Et audit uocẽ ad quã gaudeat.
Sic erat ioħs. Nouerat unde gaudoliat. non sibi arrogabat qđ ipse non
erat. Sciebat inluminatũse. non illuminatorẽ. Erat autẽ lum̃ ue
ait euangelista : qđ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mun¬
dũ. Si ergo omnẽ. & ipsũ ioħem. quia & ipse de hominib Et enĩ

Expanded text:
» . Non sibi gaudium fecit de se. Qui enim vult gaudere de se, tristis erit: » . Non sibi gaudium fecit de se. Qui enim vult gaudere de se, tristis erit: qui autem de Deo vult gaudere, semper gaudebit; quia Deus sempiternus est. Vis habere gaudium sempiternum? Inhaere illi qui sempiternus est. Talem se dixit Joannes. Propter vocem sponsi gaudet amicus sponsi, ait, non propter vocem suam: et stat, et audit eum. Si ergo cadit, non audit eum: de illo enim quodam qui cecidit, dictum est, Et in veritate non stetit ; de diabolo dictum est. Ergo stare debet amicus sponsi et audire. Quid est stare? Permanere in gratia ejus quam accepit. Et audit vocem ad quam gaudeat. Sic erat Joannes: noverat unde gaudebat, non sibi arrogabat quod ipse non erat; sciebat illuminatum se, non illuminatorem. Erat autem lumen verum, ait Evangelista, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundu
Abbreviated transcription (Latin):
ectio ista de scõ euangelio excellentiã diuinitatis
amicus sponsi nos docet: ut distinguamus quid int̾sit
natus abillo qui lum̃ ẽ. De ioħe enĩ dictũ ẽ. Non erat illelum̃.
sed ut testimoniũ ꝑhiberet de lumine. Potest quidẽ dici lumen.
& occuli nr̃i lumina dicunt᷑. & tam̃ intenebris patent. & ñ uideNT.
get alio lumine ut lucere possit. sed ipso indigent cętera ut lu¬
ceant. Confessus ẽ ergo ioħs sicut audistis. quia cũ discipulos
multos faceret iłis. & ꝑ ferret᷑ ad eũ uelut ut instigaret᷑. quasi
in uido enĩ narrauerunt. Ecce enĩ ille facit plures discipulos quãtu
Ille confessus ẽ quid eet & inde meruit ad ipsũ ꝑtinere: quia ñ
ẽ ausus se dicere qđ ẽ ille hoc ergo dixit ioħs. Non potest homo ac¬
ciꝑe quicquã: nisi datũ illi fuerit decęlo. Ergo xp̃s dat. homo ac¬
sed quia missus sũ ante illũ. Qui habet sponsã sponsus ẽ. Amicus
autẽ sponsi qui stat & audit eũ. gaudio gaudet ꝓpt̾ uocẽ sponsi

Expanded text:
ectio ista de sancto Evangelio excellentiam divinitatis amicus sponsi, nos docet; ut distinguamus quid intersit natus ab illo qui lumen est. De Joanne enim dictum est, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Potest quidem dici lumen, t oculi nostri lumina dicuntur, et tamen in tenebris patent, et non vident. get alio lumine ut lucere possit, sed ipso indigent caetera ut luceant. 2. Confessus est ergo Joannes, sicut audistis, quia cum discipulos multos faceret Jesus, et perferretur ad eum veluti ut instigaretur; quasi invido enim narraverunt, Ecce ille facit plures discipulos quam tu: ille confessus est quid eest ausus se dicere, quod est ille. Hoc ergo dicit Joannes, Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo. Ergo Christus dat, homo ac. Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi
Abbreviated transcription (Latin):
eccła si sponsa sũ. si arras accepi: si p̃tio sanguinis illius redẽpta sũ.
audio uocẽ sponsi. & uocẽ amici sponsi tunc audio: si sponso meo
det głam non sibi. Dicat amicus. Q ui habet sponsã : sponsus ẽ.
A micus autẽ sponsi qui stat & audit eũ. gaudio gaudet ꝓpt̃
uo cc̃sponsi Ecce habes sacramenta & ego concedo. Habes sormã sed sar¬
mentũ es. deuite p̃cisũ. Tu formã ostendis: ego radicẽ quȩro. Pe
forma fructus non exit : nisi ubiẽ radix. Ubi autẽ ẽ radix: incari¬
uendat. Et pontius fecit miraculũ: et donatus orauit: & respon¬
dit ei deus decelo. Primo. aut fallunt᷑: aut fallunt. Postremo
fac illũ montes trans ferre: caritatẽ autẽ non habeã nihilsũ.¬

Expanded text:
Ecclesia, si sponsa sum, si arrhas accepi, si pretio sanguinis illius redempta sum, Ecclesia, si sponsa sum, si arrhas accepi, si pretio sanguinis illius redempta sum, audio vocem sponsi; et vocem amici sponsi tunc audio, si sponso meo det gloriam, non sibi. Dicat amicus, Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. Ecce habes Sacramenta, et ego concedo. Habes formam, sed sarmentum es de vite praecisum; tu formam ostendis, ego radicem quaero: de forma fructus non exit, nisi ubi est radix; ubi autem est radix, nisi in charivendat. Et Pontius fecit miraculum; et Donatus oravit, et respondit ei Deus de coelo. Primo, aut falluntur aut fallunt. Postremo, fac illum montes transferre: Charitatem autem, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
sponsi. telantẽ sponso nonsibi. Silingius hominũ loquar & angelox
caritatẽ autẽ non habeã : factus sũ eramentũ sonans au&cimbalũ
tinniens. Sed quid dicunt : habemus baptis mũ. Habes. sed ñ tuũ
Aliud ẽ habere: aliud dominari. Baptis mũ habes. qui accepisti ut
baptitatussis. Accepisti tãquã illuminatus. sitamen ate non
tenebratus. Et quando das minister das. non possessor
Preco clamas: non iudex. Perp̃conẽ loquitur udex: & inactis
potestate. Si autẽ accepisti confittre cũ amico sponsi. Non potest
homo acoꝑe quicquẽ. nisi fuerit ei datũ deçęlo. Confitere cũ
amico sponsi: Qui habet sponsã sponsus ẽ. Amicus autẽ sponsi
si stares & audires eũ & non caderes & audireste. Audiendo
ũ stares & audires. Nã loqueris & tib capuiđd inflas. Ego inquit

Expanded text:
sponsi zelantem sponso, non sibi: Si linguis hominum loquar et Angelorum, sponsi zelantem sponso, non sibi: Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum ut aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens . 16. Sed quid dicunt? Habemus Baptismum. Habes, sed non tuum. Aliud est habere, aliud dominari. Baptismum habes, quia accepisti ut baptizatus sis, accepisti tanquam illuminatus; si tamen a te non tenebratus: et quando das, minister das, non possessor; praeco clamas, non judex. Per praeconem loquitur judex, et in actis  si tuum est quod das, potestate. Si autem accepisti, confitere cum amico sponsi, Non potest homo accipere quidquam, nisi datum fuerit ei de coelo. Confitere cum amico sponsi, Qui habet sponsam, sponsus est; amicus autem sponsi si stares et audires eum, et non caderes ut audires te! Audiendo enim eum, stares et audires: nam loqueris, et tibi caput inflas. Ego, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
tur & conuertentur ad dnm uniuersi fines terre.x
adorabunt in conspectu eius uniuersȩ patriae gentiũ.
qm̃ ipsius ẽ regnũ & ipse dominabitur gentiũ. Ecce quid
emit. Ecce qm̃ rex omis terre ẽ sponsus tuus Quid ergo ad
pannos deduciuis talẽ diuitẽ agnosce. Totũ emit & tudicis
partẽ hic habes. Oplaceres sponso. Osiñ corrupta loquereris & corrup¬
ta quod peius ẽ corde non corpore. Amas hominẽ ꝓxp̃o. amas di¬
centẽ ego baptizo. Amicũ sponsi non audis dicentẽ: qui habet spon
autẽ sponsi quistat & audit eũ. gaudio gaudet propt̃ uocẽ spon¬
si. Euident̃ ergo fri mei: nihil prodestͥ sseruare uirginitatẽ. habere¬
continentiã helemosinas dare. Omã illa que laudant᷑ in ecđa ni¬
hil illis ꝓsunt: quia conscindunt unitatẽ. idest tunicã illã cari¬
tatis. ꝗ uid faciunt . diserti sunt multi inter illos. Magne linguȩ
flumina linguarũ: nũquid angelice loquntur: audiant amicũ

Expanded text:
tur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et tur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et adorabunt in conspectu ejus universae patriae gentium: quoniam ipsius est regnum, et ipse dominabitur gentium . Ecce quid emit. Ecce quoniam rex omnis terrae Deus est sponsus tuus. Quid ergo ad pannos vis deduci talem divitem? Agnosce: totum emit, et tu dicis, Partem hic habes. O si placeres sponso, o si non corrupta loquereris, et corrupta, quod pejus est, corde, non corpore! Amas hominem pro Christo, amas dicentem, Ego baptizo: amicum sponsi non audis dicentem, Hic est qui bapautem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsicontinentiam, eleemosynas dare; omnia illa quae laudantur in Ecclesia, nihil illis prosunt: quia conscindunt unitatem, id est, tunicam illam charitatis. Quid faciunt? Diserti sunt multi inter illos, magnae linguae, flumina linguarum. Numquid angelice loquuntur? Audiant amicum
Abbreviated transcription (Latin):
dicat in passione dñi Erat ibi tunica. Videamus qualis. Desuꝑ¬
contexta. pesuꝑ teita tiinica : quid signisicat nisi caritatẽ. Besu¬
ꝑ terta tunica quid signisicat nisi unitatẽ. hanc tunica atten¬
de quia nec ꝑsecutores xpĩ diuiserunt. Ait eni. Picerunt intrase
Non diuidamus eã : sed sorte suꝑ eã mittamus Ecce unde audisti
emitr ibi preciũ dedit P roquanto dedit sifasrica dedit : simus
tacuit in cõmertio suo quid emerit fecit tabulas dõgras.
non nos fefellit. Opus ẽ ut audiat illa sponsa: cui uouerit
meas & pedes meos dinumerauerunt om̃a ossa mea : ibi pas¬
sio dnĩ aꝑtissime declaratur qui psalmus omĩ anno legitur
noussima eb domada intento uniuerso populo immi¬
nente passione xpi. et apud nos & apud illos psalmus iste
legitur. Intendite frs mer. quid ibi emit. Recitentur
tabulȩ cõmertiales quid ibi emit audite. Cõmemorabun¬

Expanded text:
dicat in passione Domini. Erat ibi tunica: videamus qualis: desupdicat in passione Domini. Erat ibi tunica: videamus qualis: desuper texta. Desuper texta tunica quid significat, nisi charitatem? desuper texta tunica quid significat, nisi unitatem? Hanc tunicam attende, quam nec persecutores Christi diviserunt. Ait enim: Dixerunt inter se, Non dividamus eam, sed sortem super eam mittamus . Ecce unde audistis emit, ubi pretium dedit. Pro quanto dedit? Si pro Africa dedit, simus tacuit in commercio suo quid emerit. Fecit tabulas: Deo gratias, non nos fefellit. Opus est ut audiat illa sponsa, et ibi intelmeas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea; ubi passio Domini apertissime declaratur: qui psalmus omni anno legitur novissima hebdomada intento universo populo, imminente passione Christi, et apud nos, et apud illos psalmus iste legitur. Intendite, fratres, quid ibi emit; recitentur tabulae commerciales; quid ibi emit, audite: Commemorabun
Abbreviated transcription (Latin):
mus cui seruatur istauir ginitas. cito ꝓbare potestis. Ecce
ostendo sponsum quia ipse se ostendit. Perhib& ille
testimoniũ ioħis. Hicẽ quibaptizat. Otu uirgo. si spon¬
so huic serues iuirginitatẽ tuam: Quare curris adeum
qui dicit. ego bap̾tilo. cum amicus sponsi tui dicat hicẽ
qui baptizat: Deinde sponsus tuus totũ orbẽ ten&. quare
ds: ipse sponsus tuus totum ten&: quia totũ emit. Uide
quanti emerit: ut intellȩgas quid emerit. Quod p̾tiũ
passione. Nonne sponso tuo cantas. aut cantare tefingis.
quando emptus est. totus orbis : Foderunt manus meas
& pedes. dinumera uer om̃ã ossa mea. Ipsi uero consioe¬
rauerunt
et conspexerunt me. diuiserunt sibi uestimenta mea. & suꝑ
uestẽ meã miserunt sortẽ. Sponsa es. agnosce uestẽ sponsi tui.
suꝑ quã missa est sors. interroga euangeliũ uide cui desponsata
est iude a quo arrã accipias. Interroga euangeliũ: uide quid tibi

Expanded text:
mus cui servetur ista virginitas; cito probare poteritis. Ecce mus cui servetur ista virginitas; cito probare poteritis. Ecce ostendo sponsum, quia ipse se ostendit: perhibet illi testimonium Joannes, Hic est qui baptizat. O tu virgo, si sponso huic servas virginitatem tuam, quare curris ad eum qui dicit, Ego baptizo; cum amicus sponsi tui dicat, Hic est qui baptizat? Deinde sponsus tuus totum orbem tenet; quare  terrae Deus . Ipse sponsus tuus totum tenet, quia totum emit. Vide quanti emerit, ut intelligas quid emerit: quod pretiumpassione. Nonne sponso tuo cantas, aut cantare te fingis, quando emptus est totus orbis: Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea: ipsi vero consideraverunt, et conspexerunt me; diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem? Sponsa es, agnosce vestem sponsi tui. Super quam vestem missa est sors? Interroga Evangelium; vide cui desponsata sis, vide a quo arrhas accipias. Interroga Evangelium; vide quid tibi
Abbreviated transcription (Latin):
te maritis ultra ñ quęrunt. Alu integritatẽ ab ineunte
etate conseruant: aliȩ uirginitatẽ suam dõ deuouerꝰ.
uirginitas: Nonenim in corpore pauc arum feminarũ ẽ
Etsi dici uirginitas in uiris potest. paucorum uirorlim
sc̃itas. Integritas etiam corporis ẽ in ȩccta. & honorabilius
menbrũ est. Alia aut̃ menbra ñ incorpore. sed om̃a in
mente. seruant uirginitatẽ. Quȩ ẽ uirginitas mentis:
Inte gra fides: solida spes sincera caritas. Hanc uirginita¬
tem timebat ille qui ⁊elabat sponso. a serpente corrũ¬
pi. Sicut enĩ menbrũ corporis uolatur in quodã loco
sic eseductio linguȩ uiolat uirginitatẽ cordis. Inmente
ñ corrũpatur: quȩ non uult sine causa tenere corporis
uirginitatẽ. Quid ergo dixam fr̃s E theretici habent
uirgines. & multȩsunt̾ uirgines hereticoꝵ Uideamus
sisponsum amat: ut uirginitas ista custodiatur. Cuicusto¬
ditur: xpõ inquit. Uid eamus si xp̃o ñ donato. Uidea¬

Expanded text:
n quaerunt, alii integritatem ab ineunte aetate conservant, aliae virginitatem suam Deo voverunt;  ista virginitas? non enim in corpore. Paucarum feminarum est, et si dici virginitas in viris potest, paucorum virorum sancta integritas etiam corporis est in Ecclesia, et honorabilius membrum est: alia autem membra non in corpore, sed omnia in mente servant virginitatem. Quae est virginitas mentis? Integra fides, solida spes, sincera charitas. Hanc virginitatem timebat ille, qui zelabat sponso, a serpente corrumpi. Sicut enim membrum corporis violatur in quodam loco, sic seductio linguae violat virginitatem cordis. In mente non corrumpatur, quae non vult sine causa tenere corporis virginitatem. 13. Quid ergo dicam, fratres? Et haeretici habent virgines, et multae sunt virgines haereticorum. Videamus si sponsum amant, ut virginitas ista custodiatur. Cui custoditur? Christo, inquit. Videamus si Christo, non Donato: videa
Abbreviated transcription (Latin):
pulsemus hortam᷑. Ipse ergo aperiat & nobis & uobis. qui digna¬
tus ẽ ita hortari ut diceret. Pulsate: & aꝑiet᷑ uobis. Tibi fatiga¬
tus ẽ abitinere iħs. Inuenimus uirtutẽ iħm. & inuenimus infir¬
mũ iħm : Fortẽ & infirmũ. fortẽ : quia in principio erat uerbũ.
Euerbũ erat apud deũ: & deus erat uerbũ. Hoc erat inprinci¬
pio apud deũ. Uis uidere quã iste silius dĩ fortissit: omã ꝑ ipsũ
facta sunt & sine ipso factũ ẽ nihil. & sine labore facta sunt. ꝗ uid
ergo illo fortius: ꝑ quẽ sine labore facta sunt om̃a: Insirmũ uis
nosse : uerbũ caro factũ ẽ. & habitauit in nobis. fortitudo ap̃i te cre

Expanded text:
pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignapulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatus est ita hortari ut diceret, Pulsate, et aperietur vobis . Tibi fatigatus est ab itinere Jesus. Invenimus Virtutem Jesum, et invenimus infirmum Jesum; fortem et infirmum Jesum: fortem, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Vis videre quam iste Filius Dei fortis sit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et sine labore facta sunt. Quid ergo illo fortius, per quem sine labore facta sunt omnia? Infirmum vis nosse? Verbum caro factum est, et habitavit in no
Abbreviated transcription (Latin):
transire ꝑsamariã. Uenit ergo inciuitatẽ samarie que dicitur
sichar urcta p̃diũ qđ dedit iacob ioseph filio suo. Grat autẽ ibi
fons iacob. Puteus erat : sed om̃is puteus fons. non omis fonspu¬
teus. Ubi enĩ aqua deterra manat & usui pbetir aurientib: fons
dicit᷑. Sed si in proptu & suꝑsicie sit: fons tantũ dicit᷑. Siautẽ in alto
x in ꝓfuirdo sit. ita puteus uocat᷑. ut fontis nom̃ ñ amittat. Ihs ergo
fatigatus exitinere. sedebat sic suꝑ fontẽ. hora erat quasi sexta.
a incipiunt mesteria. Non enĩ frustra fatigat᷑ iħs. ñ enĩ frustra
fatigat᷑ unrtus dĩ. Non enĩ fustra fatigat᷑: ꝑ quẽ fatigati recre¬
ant᷑. Non enĩ frustra fatigatur. quo deserente fatigam᷑: quo p̃¬
sente firmam᷑ Fatigatur tam̃ iħs & fatigat᷑ abitinere : & sedet.
x uicta puteũ sedet. & hora seita fatigatus sedet. Om̃a ista innu¬
unt aliquid. indicare uolunt aliquid: intentos faciunt. ut

Expanded text:
tatem Samariae quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de terra manat, et usui praebetur haurientibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons tantum dicitur; si autem in alto et profundo sit, ita puteus vocatur, ut fontis nomen non amittat. 6. Jesus ergo fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora erat quasi sexta. Jam incipfatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. Fatigatur tamen Jesus; et fatigatur ab itinere, et sedet, et juxta puteum sedet, et hora sexta fatigatus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lingua. quia int̾ uoscaro sed quia uerbũ caro factum ẽ &
haritauit in nobis: Reddite sonũ carni. reddite dõ men¬
tis obtutũ. Psallite intellegent᷑. Etuidetis quia uerbũ caro
factum ẽ & habitauit inrobis. Dicat & ioħs testimonium.¬

Expanded text:
lingua, quia inter vos caro; sed quia Verbum caro factum est, et lingua, quia inter vos caro; sed quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, reddite sonum carni, reddite Deo mentis obtutum. Psallite intelligenter, et videtis quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 4. Dicat
Abbreviated transcription (Latin):
tenebat. ꝙͣ pedib ambular&. ille filio consiliũ ut uiam iusti¬
tiȩ tener&. Ethac oculos urd eo: & hac oculos intellego. Et
melioris oculi datis uitȩ consiliũ : quam oculi tenentis ma¬
num. Tales oculos querebat & ihc: quando ait philippo
Tanto tempore uobiscum sũ & ñ cognouistisme: Tales
oculos quȩrebat. cumait. Philippe. quime uidit. urdit
& patrẽ. Istioculi inintellȩgentia sunt. isti oculi inmente
sunt. A deo cum dixiss& psalmus. qm̃ rex omĩs t̾rȩ ds̃ subie¬
cit statim. psallite intellegent᷑. Quodenim dico psallite
dõ nr̃o psallite: dm̃ dico regem nrm̃. Sed regem nrm inter
homines uiditis. tamquã hominẽ uidistis passum. crucifirũ
mortuũ. Latebat aliquid in illa carne: quã oculis carneis
utdere potuistis. Quidibi latebat: psallite intellȩ genter.
Nolite oculis quȩrere: quod mente conspicitur. ꝓsallite

Expanded text:
tenebat, ut pedibus ambularet: ille filio consilium dabat, ut viam justitenebat, ut pedibus ambularet: ille filio consilium dabat, ut viam justitiae teneret. Et hac oculos video, et hac oculos intelligo. Et meliores oculi dantis vitae consilium, quam oculi tenentis manum. Tales oculos quaerebat et Jesus, quando ait Philippo, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Tales oculos quaerebat, cum ait, Philippe, qui videt me, videt et Patrem . Isti oculi in intelligentia sunt, isti oculi in mente sunt. Ideo cum dixisset Psalmus, Quoniam rex omnis terrae Deus; subjecit statim, Psallite intelligenter. Quod enim dico, Psallite Deo nostro, psallite; Deum dico regem nostrum. Sed regem nostrum inter homines vidistis tanquam hominem, vidistis passum, crucifixum, mortuum: latebat aliquid in illa carne quam oculis carneis videre potuistis. Quid ibi latebat? Psallite intelligenter; nolite oculis quaerere quod mente conspicitur. Psallite
Abbreviated transcription (Latin):
regnare. Nonenim ñ dictum ẽ dexp̃o: cumdictumẽ
regnauit ds̃ suꝑ omnẽ terrã : Quis est enim alius rex nr̃.
recenti uersu modo çantato: psalite do nr̃o psallite. psal¬
psallis: qm̃ rex omĩs t̾re ds̃. Et quomodo ẽ om̃is t̾rȩ ds̃. rex
quiuisusẽ inuna parte t̾rarum. in ierðsolima. inuidea
Ambulans int̾ homines. natus. suggens. crescens. marducans.
bibens uigilans. dormiens. fatigatus ad putrum sedens. cõ¬
p̃hensus. flagellatus. sputis inlitus. spinis coronatus. ligno
suspensus. lancea ꝑ cussus. mortuus. sepultus. Quomodorex
omis t̾rȩ : Quod uidebatur in loco. caro erat. O culis carneis
caro apparebat. in carne mortali maiestas in mortalis occul¬
tabatur. Et quib oculis maiestas in mortalis penetrata. cõ¬
page carnis poterit intueri: Est alius oculus. est interior
oculus. Nonenĩ nullos oculos habebat tobis. quando cecꝰ
oculis corporeis. filio dabat p̾ceptauitȩ: Ille patrimanum

Expanded text:
regnare. Non enim non dictum est de Christo, cum dictum est, regnare. Non enim non dictum est de Christo, cum dictum est, Regnavit Deus super omnem terram. Quis est enim alius rex nosterecenti versu modo cantato? Psallite Deo nostro, psallite: psals terrae Deus . Et quomodo est omnis terrae rex, qui visus est in una parte terrarum, in Jerosolyma, in Judaea, ambulans inter homines, natus, sugens, crescens, manducans, bibens, vigilans, dormiens, fatigatus ad puteum sedens, comprehensus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, ligno suspensus, lancea percussus, mortuus, sepultus? quomodo ergo rex omnis terrae? Quod videbatur in loco, caro erat: oculis carneis caro apparebat; in carne mortali majestas immortalis occultabatur. Et quibus oculis majestas immortalis penetrata compage carnis poterit intueri? Est alius oculus, est interior oculus. Non enim nullos oculos habebat et Tobias, quando caecus oculis corporeis filio dabat praecepta vitae . Ille patri manum
Abbreviated transcription (Latin):
corrigiam caltiamenti euissoluere. Iammagnitird o ista: mul¬
tum d̾at intellęgi. Cuius ñ erat dignus corrigiam caltiam̃¬
tisoluere ille: quonemo surrexerat maior int̾natos mnulie¬
rum: Plus erat om̃ib: hominib: & angłis. Namangłm inue¬
nimus ꝓhibuisse. ne homo illi ad pedes cader&. Cumenim
quȩ dam in a pocalipsi angłs ostender& iohanni quiscripsit
hoc euangłm. conterritus magnitudine uisionis iohannes.
cecidit adpedes agłi. Et ille. Surge nefeceris hoc: illũ ad¬
ora. Namego conseruus tuussũ: &ofrum tuoꝵ. Cadere ergo
sibi ad pedes hominẽ angłs ꝓhibuit. Nonne manifestu᷑
est. quia suꝑ om̃s angłos est. cui talis homo quomaiorne¬
mo surrexit int̾ natos mulierũ dicit in dignũ seesse solucre
corrigiam caltiamenti: tamen aliquid eudentius dicat ioħs
quia forte & deillo cantauimus. Regnauit ds̃ suꝑ omnẽtrã
Contra quod surdi sunt: quiputant eum in affrica sola

Expanded text:
corrigiam calceamenti ejus solvere . Jam magnitudo ista mulcorrigiam calceamenti ejus solvere . Jam magnitudo ista multum dat intelligi, cujus non erat dignus corrigiam calceamenti solvere, ille quo nemo surrexerat major in natis mulierum. Plus enim erat omnibus hominibus et Angelis. Nam angelum invenimus prohibuisse, ne homo illi ad pedes caderet. Cum enim quaedam in Apocalypsi Angelus ostenderet Joanni, qui scripsit hoc Evangelium, conterritus magnitudine visionis Joannes cecidit ad pedes Angeli. Et ille: Surge, vide ne feceris hoc; Deum adora nam ego conservus tuus sum et fratrum tuorum . Cadere ergo sibi ad pedes hominem angelus prohibuit. Nonne manifestum est quia super omnes Angelos est, cui talis homo, quo major nemo surrexit in natis mulierum, dicit indignum se esse solvere corrigiam calceamenti? 3. Tamen aliquid evidentius dicat Joannquia forte et de illo cantavimus, Regnavit Deus super omnem terram: contra quod surdi sunt, qui putant eum in Africa sola
Abbreviated transcription (Latin):
inheremo. parate uiam dño. rectas facite semitas eius. Tale
testimonium reddidit dnõsuo. Et quia ille dignatus est
amicosuo dñsq ipsius. & amicus ⁊ ipsuis. ꝑhibuit & ipse
testimoniũ iohanni. dixit enim de iohanne. Innatis mu¬
lierum. ñ exsurrexit maior ioħe baptista. Sedquia illise p̃¬
quit in regnũ cȩloꝵ: maiorẽ illo. Minor natiuitate: maior
potestate. Maior diuinitate. maiestate. claritate : Tamquã
in principio erat uerbum: & uerbũ erat apud dm̃ & ds̃ erat
uerbum. Sic aut̃ ꝑhibuerat insuperiorib lectionib ioħs
dnõ testimonium: ut filiũ dĩ quidẽ dicer& dm̃ ñ dicer&
nec tamen negar&. T acuerat dm̃. ñ negauerat dm̃. Sed
ñ omino tacuit dm̃. Fortassis enĩ inuenimus hoc inhodier¬
na lectione: dixerat filiũ dĩ. sed dictisunt & homines filudĩ
Dixerat tantȩ excellentiȩ illũ fuisse: ut ñeẽt ipse dignus

Expanded text:
in eremo, Parate viam Domino, rectas facite semitas ejus . Tale in eremo, Parate viam Domino, rectas facite semitas ejus . Tale testimonium reddidit Domino suo, et quia ille dignatus est amico suo: Dominusque ipsius et amicus ipsius perhibuit et ipse testimonium Joanni. Dixit enim de Joanne, In natis mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista. Sed quia illi se prquit, in regno coelorum, major est illo . Minor nativitate, major potestate, major divinitate, majestate, claritate: tanquam in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Sic autem perhibuerat in superioribus lectionibus Joannes Domino testimonium, ut Filium Dei quidem diceret, Deum non diceret, nec tamen negaret: tacuerat Deum, non negaverat Deum, sed non omnino tacuit Deum: fortassis enim invenimus hoc in hodierna lectione. Dixerat Filium Dei: sed dicti sunt et homines filii Dei. Dixerat tantae excellentiae illum fuisse, ut non esset ipse dignus
Abbreviated transcription (Latin):
R DOLECTIONISEUANGẼLIEESECUEIDUOI
iohannem sicut potestis meminisse. qui curam ge¬
ritis profectus urĩ. ita sequitur: ut hȩc quȩ modo lec¬
ta ẽ hodie nobis tractanda proponatur. Ab ipso prin¬
cipio usq adhodiernam lectionem. quȩ supra dicta
sunt meministisiam eẽ tractata. E t siforte inde mul¬
ta estis obliti: certe uel offitiũ nrm̃ man& inurã memo¬
ria: Quȩhinc audieritis debaptismo ioħis. Et si ñ tent¬
tis om̃a audisse uos: tamen credo quod teneatis quȩ dic¬
ta sunt etiam quare sp̃ssc̃s in columbȩ spetiȩ apparuerit.
quo modo illa nodosissima questio solutat̃. quia nescio
quĩ quod ñ nouerat didicit ioħs in onõ ꝑ columbam
cum eum iam noss& quando uenienti ut bapti⁊ aret᷑
ait. Ego ate debeo baptizari: & tuuenis adme: &u¬
do ei dñs respondit. Sine modo: ut impleatur omnis
iustitia. Nunc ergo ad eunde cogit nos ordo lections
reuerti. Ipse c̃ ille quiꝓphetatus ẽ ꝑ isaiam. uoxclamantis

Expanded text:
rdo lectionis evangelicae secundum Joannem, sicut potestis meminisse, qui curam geritis profectus vestri, ita sequitur, ut haec quae modo lecta est, hodie nobis tractanda proponatur. Ab ipso principio usque ad hodiernam lectionem, quae supra dicta sunt, meministis jam esse tractata. Et si forte inde multa estis obliti, certe vel officium nostrum manet in vestra memoria. Quae hinc audieritis de baptismo Joannis, etsi non tenetis omnia, audisse vos tamen credo quod teneatis: quae dicta sunt etiam, quare Spiritus sanctus in columbae specie apparuerit; et quomodo illa nodosissima quaestio soluta sit, quia nescio quid quod non noverat, didicit Joannes in Domino per columbam, cum jam eum nosset, quando venienti ut baptizaretur, ait, Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? Quando ei Dominus respondit, Sine modo, ut impleatur omnis justitia . 2. Nunc ergo ad eumdem Joannem cogit nos ordo lectionis reverti. Ipse est ille qui prophetatus est per Isaiam, Vox clamantis
Abbreviated transcription (Latin):
malis malos. de ancilla hismahel. De bonis malos: ẽsaude
rebecca. demalis bonos. ubi inuenimus : Restat iacob ut
intribus patriarchis quatuor generum istoꝵ. ꝑfectio con¬
cludatur: habuit uxoresiacob habuit liberas: habuit an¬
cillas. Pariunt libere: parunt & ancillȩ : & fuint duode¬
cim filui isrł. Sinumueras om̃s de quib natisunt: non om̃s
de liberis. ñ om̃s de ancillis. sed tamen om̃s ex semine: Quro
ergo fr̃s mei : Numquid quinati sunt. de ancillis nonsimul
possederunt terrã ꝓ missionis cumfr̃ib suis: Inuenis ibi
bonos filios iacob natos de ancillis: & bonos filios iacob na¬
tos deliberis. Nichil illis obfuit natuitas deuteris ancilla¬
rum : quando in patre cognouer̃ semen suum: & consequen¬
ter regnũ cum frĩb tenuerunt. Quo modo ergo infiliłacob
non obfuit illis quinati sunt deancillis quominꝰ tenerent
regnum & t̾rã ꝓmissionis cum fr̃ĩb ex ęquo acciperent:¬

Expanded text:
malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum, et terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent
Abbreviated transcription (Latin):
esau aut̃ odio habui. Istos duos genuit rebecca. iacoo&
esaliere nus inde eligitur. aliues imꝓbatur. Unus succedit
in hereditatẽ. alt̃ exheredatur. Nonfacit popli suum
ds̃ deesau. sed facit de iacob. Semen unũ. diuersi qui conce¬
tisunt. Uterus unus. diuersi qui natisunt: Numquid ñ libe¬
ra peperit iacob quȩ libera peperit esaũ. Luctabantur in
uentrẽ matrissue: & dictumẽ rebecce cũ ibi luctarentur
duo popłi sunt in utero tuo. Duohomines: duo popli. Bonꝰ
popłs. malus popłs: sed tamen inuno uentre luctantur.
fine discernant᷑. Et boni aduersus malos reclamant: & mali
aduersus bonos reclamant: & in unius uiscerib utriq luc¬
tantur. Numquid sẽꝑ simul erunt: Infine exitur adlucẽ
declaratur natiuitas. quȩ hic in sacramento figurabatur.
& tunc apparebit. ia cobdilexi. esau aut̃ odio habui. Iam
ergo inuenimus fr̃s & debonis bonos. de libera isaac. Me

Expanded text:
Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de
Abbreviated transcription (Latin):
gus baptizatus ẽ. Nota sunt ergo ista quatuor. genera
frs mei. Ecce iterum ea repeto. tenete illa: numerate illa.
aduertite illa cauete qua malasunt: tene quȩ bona
Per malosmali: cum & quibaptraant & quibaptiLant᷑
iniquȩ & impiȩ uiuunt. Permalosboni: cũ mali sunt
qui baptrzant: & boni quibapti ⁊ant᷑. ꝑ erbonos mali:
cum bonisunt quibaptizant: & mali quibaptid antur.
Quomodo inuenimus ista intrib istis nominib: : Ẽgo
sum d̾s abraham & ds̃ isaac & ds iacob. Ancillas acci¬
pinus in malis. liberas accipimus inbonis Pariunt u¬
berȩ bonos. sara peperit isaac. ꝑ arunt ancillȩ malos:
agar peperit ismahel. habemus in uno abraham & illud
genus cum ꝑbonos boni: & illud genus cum ꝑ malos mali
Perbonos mali ubi figurati sunt: libera erat rebecca uror.
isaac. Legite. peperitꝰ geminos. Unuseratbonus alter
malus. habes apte scripturã dicentẽ dĩ uoce. Iacob dileri

Expanded text:
gus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, gus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona santur: per malos mali, cum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi.
Abbreviated transcription (Latin):
bonos mali: aliquando quibapti ant scĩsunt. qui bapti¬
Lantur tenere uias dt̃ nolunt. ꝑ uto fr̃s notum ẽẽ in ȩccła
incotidianis exemplismanifestari ea quȩ dicimus. se̾ in pris¬
ribus nr̃is patrib ea consideremus qui habuerunt & illi
ista quatuor genera. ꝑ erbonos boni: ananias paulũ bap¬
tizauit. Quidͤmalos mali : dicit apłs. Q uosdam p̾dica¬
tores euangelii. quosdicit ñ caste adnuntiare solere eua¬
geliũ quos tolerat insotietate xp̃iana. & dicit. Q uis
enim: dum om̃imodo suie occasione. sue ueritate. xpc̃ ad
nuntietur: Et in hoc gaudeo. Numquid maliuolus erat.¬
& de alieno malo gaudebat: Sed quia & ꝑmalosuerũ pre
similes baptrlabant. si quos isti bapti Labant tales. qua¬
les ammon& dñs cumdicit: Quȩ dicunt facite. quȩ aũt
faciunt facere nolite. Mali bonos bapti Labant. boni
malos baptizabant. quomodo aphilippo scõ sy mon ma¬

Expanded text:
bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptibonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et per malos verumsimiles baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon ma
Abbreviated transcription (Latin):
& Ancillarum. quatuor scilic& genera hominũ in quib
quatuor generib completur figura totius futuri populi
xp̃iani. ut ñsit mirũ quod inulis tribus dictũ ẽ. E gosum
ds̃ abraham. & ds̃ isaac. & ds̃ iacob. In omĩb enim xp̃ia
nascuntur mali. Amplius istis quatuor generib ñ potest
in ueniri. Quȩ iterum repetam aduertite. retinete: ex¬
cutite cordaur̃a. Nolite pigrieẽ. capite necapiamini.
mali: aut ꝑmalos boni. ꝑ uto quia planũ t̃. Perbonos bo¬
ni. si & quibaptrlant bonisunt. & qui bapti Lantur recte
credunt & umenbris xp̃i recte numerantur. ꝑ ermalos
mali si& quibapti⁊ant malisunt. & quibapti Lan tur du¬
plici corde accedunt addm̃: & ñ tenent eos mores quosau¬
diunt in ȩccła. ut ñ ibisint paleȩ. sed frumentũ. Quã mul
ti enim sint nouit caritas ura ꝑ malos boni. Aliquando
baptiLat ad ulter. & quibaptrlatur iustificatur. Per

Expanded text:
et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibus, completur figura futuri populi christiani, ut non sit mirum quod in illis tribus dictum est, Ego sum Deus Abraham, malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, mali, aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per
Abbreviated transcription (Latin):
& iacob & popłs: tres patres. Et popłs tres patres: tam qt̃a
in principio popłi. Tres patres in quib figurabatur popłs.
ham. isa ac & iacob Inististrib inuenimꝰ parere liberas. pa¬
rere & ancillas. Inuenimꝰ ibi partus liberarum: inuenimus
ibi & partus ancillarũ. Ancilla: nichil bon significat. E ice
ancillam inquit & filium eius. Nonenĩ hereserit filius an¬
cillȩ cumfilio liberȩ. Apłs hoc commemorat. Et in illis
duobus filus abrahe: dicit apłs figuram fuisse duorũ testa¬
mentoꝵ. ueteris & noui. Ad uetus testamentũ ꝑ tinent di¬
lectores temporalium: dilectores scłi. Ad nouũ testamen¬
tum dilectores uite ȩt̾ne. Ideo illa ierłm int̾ra umbra erat
cȩlestis ierłm. matris om̃iũ nrm̃ quȩ ẽ incȩlo. Ethec apłi
uerbasunt. Et de ista ciuitate unde peregrinamur multa
nostis. multa iam audistis. Inuenimus aut̃ rem mirã inistis
partub . idẽ in istis foctib ĩnistis generationib liberarum

Expanded text:
et Jacob, tres patres, et populus unus Tres patres tanquam in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: ham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus filiis Abrahae, dicit Apostolus fuisse figuram duorum Testamentorum, Veteris et Novi. Ad Vetus Testamentum pertinent dilectores temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum
Abbreviated transcription (Latin):
morabatur cumeis & baptrlabat. Baptizatus baptizat:
non eo baptismo baptizat quobaptrlatusẽ. Dat baptismũ
dñs bapti latus aseruo ostendens humilitatis uiã. & ꝑdu¬
cens ad baptismũ dñs. Hocẽ baptismũ suũ. p̃bendo humi¬
uitatis exemplũ: quia ipse ñ respuit baptismũ serui. Et in¬
& uita. Siueritatẽ quęris. uiam tene. Namipse ẽ uia: quȩ ẽ
ueritas. Ipsac̃ quo is ipsac̃ qua: is. Nonꝑ aliud is. ad aluit.

Expanded text:
t illic baptizabat. Baptizatus baptizat, non eo baptismate baptizat quo est baptizatus: dat baptismum Dominus baptizatus a servo, ostendens humilitatis viam, et perducens ad baptismum Domini, hoc est, baptisma suum, re praebendo humilitatis exemplum, quia ipse non respuit baptisma servi; et et vita . Si veritatem quaeris, viam tene: nam ipsa est via quae est veritas. Ipsa est quo is, ipsa est qua is; non per aliud is ad aliud, n
Abbreviated transcription (Latin):
ni quos nouimus. quoᷤ scã scriptura cominendat. moyses fidelis
intota domo eiuis. & illi tres nominantur. quasi eum soli pro¬
meruerint: E gosum ds abraham. & ds isaac. & ds̃ iacob. hoc
michi nomenẽ inȩt̾num. s acramentũ grande. ꝑ otens est

Expanded text:
ni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis ni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens es
Abbreviated transcription (Latin):
Sic quicumq tibi dixerit ut sp̃italit᷑ iterum nascaris. respon&
quod dixit nichodemus. Numquio potest iterum homo in
uentrẽ matrissuȩ intrare & nasci: Iam natussũ de adam:
non me potest urrum generare adam. Iamnatussũ de xp̃o
nonme potest iterũ generare.xp̃c. Quomodo uterus non
potest repeti: sic nec baptismus. Quinascitur de ȩcclesia
catholica. tamquã desara nascitur: delibera nascitur. Qui
nascitur deheresi: tam quã de ancilla nascitur: sed exsemi¬
ne abraham. Ad uertat carita surã ad magnũ sacram̃tũ:
testatur ds̃ & dicit. Egosum ds̃ abraham . & ds isaac & ds
iacob Non erant alupatriarche: Nonerat ante istos scs
noe. quisolus in toto genere humano cum tota domosua
meruit de diluuio liberari. In quo & infilus eius figurata est
eccłas ligno portante euadunt diluuiũ. deinde postea mag¬

Expanded text:
Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea mag
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ñ sapiebat iste nichodemus: qui nocte uenerat
adihm. Ait ciihc̃. Nisi quis natus fuerit denuo. ñ uid e¬
bit regnum dĩ. Et ille carnẽ suam sapiens incuiꝰ ore
adam & eua: exdõ & eccła ñ dum nouerat. Non nouerat
nisi eosparentes qui generant admortẽ. ñ dum nouerat cos
parentes qui generant aduitam. Nonnouerat nisi eos paren¬
tes qui generant successores: Nondum nouerat eos. quiseꝑ
uiuentes generant ꝑ mansuros. Cũ ergo sint duȩ natiuita¬
tes ille unã intellȩgebat. Unaẽ de t̾ra: alia ẽ decęlo. Unaẽ
de carne: alia ẽ despũ. Una ẽ demortalitate: alia de ęter¬
nitate. Unaẽ de masculo & defemina: alia de dõ & ȩccła
Sedipsȩ duȩ singulȩsunt: nec illa potest repeti. nec illa.
Recte intellexit nichodemus: seo natiuitatẽ carnis. Su&
tu intellege natiuitatẽ sp̃s. quomodo intellexit nic hode¬
mus natiuitatẽ carnis. Quid nichodemus intellexit: Nũ¬
quid potest homo denuo inuentrẽ matrissuȩ intrare & nasi

Expanded text:
vitam non sapiebat iste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci?