comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
creta sacramentorũ fidelib adibendũ eius sangui¬
nẽ ore aꝑto in confessione transeuntib: ꝓpt̃ea po¬
pulus ille sicut cain adhuc oꝑat᷑ t̾rã. adhuc exer¬
cet operationẽ legis carnalit̃. quȩ non eidat uir¬
tutẽ suã : qr in ea non intellegit gram̃ xp̃i. ꝓpt̃ea
ipi oꝑatis̃ salutẽ pram̃ crucifigendo xpm̃ qͥ mor¬
tuus ẽ. ꝓpt̃ delicta nra : nec eis dedit eadẽ t̾ra uir¬
tutẽ suã. quia non iustificati s̃ uirtute resurreo¬
tionis eius qui resur rex̃ ꝓpt̃ iustificationem
nrãm. quia & crucifixus est ex infirmitate.
sed uiuit iniurtute dĩ. sic̃ dicit apłs. Hȩc ergo

Expanded text:
creta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratiaipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed uiuit in uirtute dei, sicut dicit apostolus. haec ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quia bonumest. quando quidẽ deus eoꝵ cũ menbra
sua mersit intenebras uelum contrase posuit.
net om̃ino est consequens. ut cum aliquis uidit quia
honũ est. eciam nuiratus dicitur: Multi enim¬
bona uidentes ñon nuram᷑. tin quã p̃t̃ opinionẽ itisint :
ostendimꝰ eis ñ inueteri testam̃to ciu malitiose calũ ni¬
ant̃. s in nouo quod ut imperitos fallant accipiutT.
centumionis miratus est : & uit discipulis sius: A mendico
uob̾ non inuenitantam fidem in is rael Ecee nos ut pe¬
tiumus ex posuimus uidit deus quia bonũ est: & melius
fortissis exponunt ista meliores: Exponant & isti
quare sit miratus ił is. quod antequam sier& p̃scielit:
& ante quã auclir& utiq nouerat: Quã quam enĩ
plurimũ intersit utrũ uideat aliquis quia bonũ est
anetiã miretur: in hoc tamen est non nulla similitudo.
quia eciã ibs lucem fidei miratus est quã in corde aliuꝰ
centurionis ipse fecerat. quiest lumen uerum quod

Expanded text:
quia bonum est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enimbona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem ita sint, ostendimus eis, non in Vetere Testamento cui malitiose calumniantur, sed in Novo quod ut imperitos fallant accipiunt, Centurionis miratus est, et ait discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel . Ecce nos ut potuimus, exposuimus, Vidit Deus quia bonum est; et melius fortassis exponunt ista meliores: exponant et isti quare sit miratus Jesus, quod antequam fieret, praesciebat; et antequam audiret, utique nouerat. quamquam enim plurimum intersit, utrum uideat aliquis, quia bonum est, an etiam miretur, in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dũ honorandũq iudicauit assumendo formam
uiri & nascendo defemina: siue aliqua alia
causa quȩ nã illasit uontemere dixerim. illud
tamen fident̃ dicã. nec alit̃ factũ eẽ. quã euuan-¬
gelica ueritas docuit. nec alit̾ fieri oportuisseN
ꝗ dei sapientia iudicauit: Euangelii fidem.
ommb herecicoꝵ disputationibus ait ponimꝰ:
Consiliũ autẽ sapientiae di: supra om̃a consiliũ
creaturae cuius cũq laucdamus: Tamen faustũ
sibi ut credamus hortatur chcens:. Et si mihi
uera dicenti uis credere: ut̃q eoꝵ apud hebx.¬
os falsam traxit opimonem: Iħs demote:
& de in mortalitate helias: Cũ palo post dicat

Expanded text:
dum honorandumque iudicauit adsumendo formam dum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapientiae dei supra omne consilium creaturae cuiuscumque laudamus. Tamen Faustus sibi ut credamus, hortatur dicens: et si mihi uera dicenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de in
Abbreviated transcription (Latin):
poss& etmori. hoc eũ potuisse facere quis
negara s ommipotemtem. om̃i potentis filiũ
non auder&: Postremo si uoluss& de
nullis elementis axporeis quaȩ ꝑeũ creat᷑ sua
corpus assumere. seaprorsus exnihilo¬
sibi creure ueram carnem sicut ꝑcũ creatasiñ
cuncta quȩ nonerant. quis urm̃ contradicere quis
nrm̃ fieri non potuisse contender& Non ergo
ideocredimus natũ ex uirgine maria. qđ alit̾
inuera carne existere atq hominib: apparere
non poss& : sed quia sic scriptũ est. in eascriptura.
cui nisi crediderimus nec xp̃iani nec salui ẽẽ.
poterimus: credimis ergo exuirgine maria
Credimus crucifixũ & moctuũ. qsic scriptũ ÷ ine¬
uangelio: Et uere natũ &uere mortuũ: quiaN
ueritas. ẽ euuangeliũ: Cur aut̃ illa om̃a mcarne
ex utero feminȩ assumpta pati uoluerit. sũma
consili penes illũ. est: Siue qđ utrũq sexum
quem creauerat &iam hoc modo commendan¬

Expanded text:
posset et mori, hoc eum potuisse facere quis posset et mori, hoc eum potuisse facere quis negaret, omnipotentem omnipotentis filium? non auderet. postremo si uoluisset de nullis elementis corporeis, quae per eum creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex nihilosibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: quis nostrum contradicere, quis nostrum fieri non potuisse contenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine Maria, quod aliter in uera carne existere atque hominibus adparere non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec salui esse poterimus. credimus ergo ex Maria uirgineangelio; credimus crucifixum et mortuum, quia sic scriptum est in euangelio; et uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendan
Abbreviated transcription (Latin):
Illud autẽ de helia uos negatis quia om̃a si.¬
mulatis: de xp̃o aut̃ qđ nasci nom potuerit¬
& moripotuerit nec uos dicitis : sed eius
& uirgine natiuitatem nullã. mortem aũt
meruce falsam suis se contenditis : Hoc
etiam ipsam nulldm. sed alludifican dos
hnimanos oculos simulatã ad nihilaliud
nisi ut abeis quiista crediderunt: &iam
uob̾ om̃a mentientib ignoscatur: Quis aut̃
uob proponat qđ sibi quasi exꝑsona catho¬
lici faustus proponit iħis sinatus non ẽ. qͦmͦ
mortuus. est. nisi qͥ parũ considerat ipsum
adam & natũ non esse &tamen mortuũ eẽ¬
Ergo si uoliuss& filiũ dei inde sibi huminam
carnem uerãq formamre unde formauit:
& illẽ primo homini qñ omĩa ꝑ ipsum factas.
quis eũ non potuisse audeat affirmare ÷
Sideniq de cȩlesti uel aeria id humida
creatura corpus assumptum uell& com¬
mutare inhumanȩ carnis uerissimam qua-¬
litatem inqua & ui uere ut mortał homo

Expanded text:
illud autem de Helia uos negatis, quia omnia siillud autem de Helia uos negatis, quia omnia simulatis; de Christo autem. quod nasci non potuerit et mori potuerit, nec uos dicitis., sed eius ex uirgine natiuitatem nullam, mortem autem in cruce falsam fuisse contenditis, hoc est etiam ipsam nullam, sed ad ludificandos humanos oculos simulatam, ad nihil aliud, nisi ut ab eis, qui ista crediderint, etiam uobis omnia mentientibus ignoscatur. Quis autem uobis proponat, quod sibi quasi ex persona catholici Faustus proponit: Iesus si natus non est. quomodo mortuus est? nisi qui parum considerat ipsum Adam et natum non esse et tamen mortuum esse. si uoluisset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque formare, unde formauit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt, quis eum non potuisse audeat adfirmare? si denique de caelesti uel aeria uel humida creatura corpus adsumptum uellet commutare in humanae carnis uerissimam qualitatem. in qua uiuere et mortalis homo
Abbreviated transcription (Latin):
cũq muenissent ista figm̃tauerisi militudinis nebulã homi¬
nib carnalib: iamimab: decipiendsq̃ nib̵ put ant cõ nisiqđ cor¬
porale cogitauerint. Caloris enĩ uiodenta oꝑatioẽ ad mouendũ
unde urtuti tribueret᷑. Lucis aut̃ cdarꝰ fulgor ad de monstran¬
dũ. Vnde hanc sapientiȩ darent. Cũ uͦ lix longe in sole pcellat:
qͦmꝰ ibi urtꝰ hc aut̃ qđ tanto minꝰ luc& sipientia ẽ .÷ Osacmlega

Expanded text:
n luna, utcumque inuenissent ista figmenta uerisimilitudinis nebulam hominibus carnalibus et animalibus decipiendis, qui nihil putant esse, nisi quod corporale cogitauerint; caloris enim uiolentia operatio est ad mouendum, unde uirtuti tribueretur; lucis autem clarus fulgor ad demonsti-andum, unde hanc sapientiae darent. cum uero lux longe in sole praecellat. quomodo ibi uirtus. hic autem quod tanto minus lucet, sapientia est? o sacrilega
Abbreviated transcription (Latin):
bile quod prsus ñ incelligitis. Filio duo solẽ scilic& atq
lunã ĩ Sp̃ui scõ rurs unũ idẽ aeris hanc om̃em ãbitũ.
Depatris gͥ maccessibilil umine. qͥa uerã fidẽ tenentib
Cg̃ aut̃ uanitati qͥd placiit isole ponere iuitutẽ filii
⁊ inluna sapientiã. ccũ enĩ mipso pantre filiꝰ in separa¬
bił maneat. qͦmͦ potest sipientia eiꝰ ab eiꝰ iurtute sẽpa¬
rari. at ille sit̃ in sole hȩc inluna. cũ ꝑhiumodilo cos
nisi corpora dundi sẽpararq ñposbit ie qđ si seiretis.
nouã stuleo n sno q phati sinate contas fibulis cexeress oibr̃

Expanded text:
bile, quod prorsus non intelligitis, Filio duo, solem scilicet atque bile, quod prorsus non intelligitis, Filio duo, solem scilicet atque lunam; spiritui sancto rursus unum, id . est aeris hunc omnem ambitum. de patris ergo inaccessibili lumine, quia ueram fidem tenentibus Uestrae autem uanitati quid placuit in sole ponere uirtutem filii et in luna sapientiam? cum enim in ipso patre filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia eius ab eius uirtute separari, ut illa sit in sole, haec in luna, cum per huiusmodi locos nisi corpora diuidi separarique non possint? quod si sciretis, numquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texer
Abbreviated transcription (Latin):
& uermiculoꝵ notissimũ lum̃ intuentes.
ex illo conceptã corde fantasiam in imm̃¬
sum soletis augere: & eã lucẽ dicere. ubi
dsꝰ pat᷑ habitat conregnicolissuis. Quam¬
do en disc reuistis lucẽ qͣ cernimꝰ ab ealuce qͥintelogimꝰ :
cũ aliud niħ unqũ prtaueritiscẽ intelligere ueritatẽ.
nis formas corporeas cogitare siue finitas siue exaliqͥb
partib infi anitas. q̃ in ania ph antasmataeẽ. nesc̃itis s
P inde cũ tantĩ int̃ st int̃ cogitationẽ qͣ cogito t̃rã luminis

Expanded text:
et uermiculorum notissimum lumen intuentes et uermiculorum notissimum lumen intuentes ex illo conceptam corde phantasiam in inmensum soletis augere et eam lucem'dicere, ubi deus pater habitat cum regnicolis suis. quando enim discreuistis lucem, qua cernimus, ab ea luce, qua intellegimus, cum aliud nihil umquam putaueritis esse intellegere ueritatem nisi formas corporeas cogitare, siue finitas siue ex aliquibus partibus infinitas, quae inania phantasmata esse nescitis? proinde cum tantum intersit inter cogitationem, qua cogito terram luminis
Abbreviated transcription (Latin):
tolerabiliꝰ uł ridene᷑ uł flent᷑ in nob̵ illud illud
ẽ in tlerabilit̾̃ sceratũ qđ de qa nam puellas pul¬
ems i pueros ꝓponi dicitis . qͦr formosissimis cor¬
porib: in ardescant pͥncipes tenbrarũ : ad feminas
mascub ⁊ ad masculos femine : ut in ipa flagͣnti
libidine ⁊ mhianti concupiscentia. dem̃¬
bris eoꝵ tanquã de tetris sordidisq conpedi¬
b dĩ ur̃i m̃ bra soluant᷑. Et his obscenis¬
simis pannis ur̃is conamini ad suere iN¬
offabilẽ trinitatẽ : dicentes patrẽ iN
secreto quodã luminẽ habitare: filii aut̃
insole uirtutẽ. in luna sapientiã. spm̃
uero scm̃ in aere In quatriꝑtita ur̃a
uol potius iã quađri ꝑtida fabuli depatris
quidẽ secreto lumine quid uobis dicã. nisiqua
lum̃ cogitare non potestis nisiquale uidere
consuestis. . hoc em̃ conspicuũ & om̃i
carm nontantũ homi ñ. uerũ etiã bestiarum

Expanded text:
tolerabilius uel ridentur uel flentur in uobis; illud tolerabilius uel ridentur uel flentur in uobis; illud est intolerabiliter sceleratum, quod de ipsa naui puellas pulchras et pueros proponi dicitis, quorum formosissimis corporibus inardescant principes tenebrarum, ad feminas masculi et ad masculos feminae, ut in ipsa flagranti libidine et inhianti concupiscentia de membris eorum tamquam ' de taetris sordidisque conpedibus dei uestri membra soluantur. et his obscaenissimis pannis uestris conamini adsuere ineffabilem trinitatem dicentes patrem in secreto quodam lumine habitare, filii autem in sole uirtutem, in luna sapientiam, spiritum uero sanctum in aere! In qua tripertita uestra uel potius iam quadripertita fabula de patris quidem secreto lumine quid uobis dicam, nisi quia lumen cogitare non potestis, nisi quale uidere consuestis? hoc enim conspicuum et omni carni non tantum hominum, uerum etiam bestiarum
Abbreviated transcription (Latin):
cireũ uoluit᷑. Nã tide i̾o tanta falsa ⁊tã detestanda
ictaris ut si suas uindicar& inuirias. iã flamiseiꝰ
unuarderotis: Nã pͥmo eũ nauẽ qͥndã eẽ. dicitis.
Ita ñtantũ ut dr̃ toto cȩlo erratis s matatis Dẽ¬
inde oͣmib ocuł rotundis effulgeat. eaq illi si¬
gura ꝓsiui ordinis positione ꝑfecta sit̃. uoseũ
triangulũ ꝑi̾becis idẽ ꝑ qͥnda triangulã cȩli
fenestrã lucẽ ista mundo trisq: radiare. lta fit¬
ut adistũ qͥdẽ solẽ dorsut ceriucõq cuxuetis
ñ aut̃ pũtã clara rotunditate c̃spiciu spiestio
quã nauẽ ꝑ foram̃ triangulũ micantẽ atq: lu¬
contẽ qua c̃ fictã cogitatis ad oretis. Iuã ꝓfecto
fab ille n facer& : siquẽ ad modũ cmunt᷑ ligna
qͥb nanigioꝵ tabilȩ c̃pingunt᷑. sic emerent᷑ ⁊ uba
qͥb: hȩreticoꝵ fabulȩ confingunt᷑. Verũ hec

Expanded text:
circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda iactatis. ut si suas uindicaret iniurias, iam flammis eius uiui arderetis. nam primo eum nauem quandam esse dicitis; ita non tantum, ut dicitur, toto caelo erratis, sed et natatis. deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat eaque illi figura pro sui ordinis positione perfecta sit, uos eum triangulum perhibetis, id est per quandam triangulam caeli fenestram lucem istam mundo terrisque radiare. ut ad istum quidem solem dorsum cervicemque curvetis; non autem ipsum tam clara rotunditate conspicuum, sed nescio quam navim per foramen triangulum micantem atque lucentem, quam confictam cogitafaber ille non faceret, si, quemadmodum emuntur ligna, quibus nauigiorum tabulae conpinguntur, sic emerentur et uerba, quibus haereticorum fabulae confinguntur. uerum haec
Abbreviated transcription (Latin):
do agimꝰ ut ea non colant: non eisdicimꝰ
quod nulla sin. sed quod colenda non sint:
Eis que colendũ honĩ om̃iũ conditorẽ dm̃
in insibilẽ suademꝰ : cuius solius partici¬
patione beatus homofieri potest:
quod om̃s uelle nemo ambigit Sed
quia non nullieoꝵ inuisibilem cecor¬
pore amcreaturã colunt quod est & anͥ ma
mensq humana : tam̃ qr nec eius modi
creature participatine fit homobeatꝰ :
ille nonsolũ in uisibilis uerũ etiã im¬
conmutabilis ds̃. dest ds̃ uer colen¬
dus est : qr solus ille colendus est
quosolo fruens beatus fitcultor eiꝰ.
& quoso lo non fruens ꝯm̃is mens mise¬
raẽ. qualib& alia re ꝑfruatur Uos
aut̃ cũ ea colatisque om̃inoñ s. sed ur̃a rum
Fallatiũ fabularũ uanitate fingunt᷑. pro¬
pinqui ores es setis uerȩ pietiti ac religi¬
onissalt pagom essetis ul in coni
gener qui cõrpancolu & sinon coleno¬
da seltim̃ uer. Vnde uos uerios

Expanded text:
do agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, do agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, quod nulla sint, sed quod colenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis uerum etiam incommutabilis deus, id est deus uerus colendus est, quia solus ille colendus est, quo solo fruens beatus fit cultor eius, et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde uos uerius
Abbreviated transcription (Latin):
pestis. & uanitas uersi peblis : ut qđ
tibi obieis quod siquis tibiobicit nescie
cũ quo agat: neque em̃ uos paganos dici¬
mus. aut scihsma paganoꝵ sed habere
cũ eis quandã similitudenẽ eo qđ multos
colatis deos uerũ uos eis eẽ longe deteri¬
ores : qđ illi eacolunt quaesus sed ꝑdus
colenda non sun: Sunt enĩ & idola: sed ad
salutẽ nihil sunt : Et qui colit arborẽ. non
quidẽ arando sed adorando. non id colit
quod nusquã ẽ : sed quod ita colendũ ñ est
Ipsa etiã demoma unde dicit apłs qua im¬
molant gentes demoniis immolant &
nondõ. utique sunt quib: illos immolare
dicit. & quoꝵ nos socios eẽ. non uult: Iam
uero calũ & t̾ri. mare & aer sol. & luna.
&cetera sidera. omia haec manifesta
oculis aparent. at que ipsis sensibus
prestosind ⁊ uae cũ pagani tanquã deos
uel tanquã partes unius magnidĩ. nã uni¬
persũ mundũ quidã eoꝵ p̾utant maxi¬
uimũ dm̃: eacolunt que siđ cũ quib: quã¬

Expanded text:
pestis et uanitas uersipellis! utquid tibi obicis, quod si quis tibi obicit, nescit cum quo agat? neque enim uos paganos dicimus aut schisma paganorum, sed habere cum eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos; uerum uos eis esse longe deteriores, quod illi ea colunt, quae sunt, sed pro diis colenda non sunt; sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit, quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. ipsa etiam daemonia, unde dicit apostolus: quae inmolant gentes, daemoniis inmolant et non deo, utique sunt, quibus illos inmolare dicit et quorum nos socios esse non uult. iam uero caelum et terra, mare et aer, sol et luna et cetera sidera, omnia haec manifesta oculis adparent atque ipsis sensibus praesto sunt. quae cum pagani tamquam deos colunt uel tamquam partes unius magni dei — nam uniuersum mundum quidam eorum putant maximum deum — ea colunt, quae sunt. cum quibus quan
Abbreviated transcription (Latin):
tuss& diuid nec iustitiȩ sartitatẽ tali medicina recẽpisset.
&ã sic isto dõ manicheorũ mesior extioss&. Ite qͥppe uno pso
facto putemꝰ & alus talib qẽ q t̃ lib& qũ multa unꝰ homo

Expanded text:
tuisset Dauid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus et aliis talibus quotquotlibet quam multa unus homo
Abbreviated transcription (Latin):
imaria uirgo ñ pctuit : Conlꝑa si audesiuginalia iusccra tanta
castitate sc̃ificata. cũ om̃ib trȩ locis ubi arbores herbeq gig¬
nunt᷑. Ita ne in illa femina exorre sc̃is aut oͬrrescere te
fingis ut erũ pudicitiȩ dedicatũ & in ortis om̃ib circũquasq
ubes excloacinis aqͥ siłm gigni ñm rescis. : Riuisenĩ ulib&
cenulentꝰ u̾mor non inlimerabilia germina edit & nutrit e
carnis expurgat. Ancaro inmunda ẽ ÷ifimꝰ qͥ c arne egerit᷑
mundꝰ ẽ : Non gͦ ad tenditis. non uidetis ster corib: letari
agos quo fertiluis fecundentur.  NSẽpe adidredit
tanto uberiꝰ & letius t̃ra concipiat quanto studiosius
fuerit carnis sordib & sca lorib pin¬
guȩ facta. An ut hoc defendatis

Expanded text:
Maria virgo non potuit? Compara, si nudes, virginalia viscera tanta castitate sanctificata, cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. Itane in illa femina exhorrescis, aut horrescere te fingis uterum pudicitiae dedicatum, et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cloacinis aquis Jesum gigni non exhorrescis? Quis enim quamlibet coenulentus humor non innumerabilia germina edit et nutrit? carnis expurgat? An caro immunda est, et fimus qui carne egeritur mundus est? Non ergo attenditis, non videtis stercoribus laetari agros, quo fertilius fecundentur? Nempe ad id reditanto uberius et laetius terra concipiat, quanto studiosius fuerit carnis sordibus et squaloribus pinguefacta. An ut hoc defendatis,
Abbreviated transcription (Latin):
bat. sed religiosȩ prudentiae. qua &
auetoritas diuina. et merita humana
possunt cerni. atq dis eerm Nam
legant isti & iudeant. inclauid plura
dm̃ redarguisse. quam faustum
poemi Sedibi est et paenitentiae sacri fitium.¬
mansu& ibi est & illa in conparabilis mansuetudo
usque ad inimanissimũ et a trocissimũ
inimicum. qui quotiens illi est in ma¬
nus fortissimas datus. totiens ab illo
est demanib pussimis dimissus illesus.
Ibi memorabilis bumilitas sufflagello Ibum

Expanded text:
bat, sed religiosae prudentiae, qua et bat, sed religiosae prudentiae, qua et auctoritas divina, et merita humana possunt cerni atque discerni. Nam legant isti et videant, in David plura Deum redarguisse quam Faustum : sed ibi est et poenitentiae sacrificiumm, ibi est illa inconparabilis mansuetudo usque ad inmanissimum et atrocissimum inimicum, qui, quotiens illi est in manus fortissimas datus, totiens ab illo est de manibus piissimis dimissus inlaesus. ibi memorabilis humilitas sub flagello
Abbreviated transcription (Latin):
ter scrutatus. tam seuere uindicare¬
conatus est oboediens dõ qui hoc facere
ꝓhibuerat. uel quod phytones et
uentriloquos de regno suo deleuit.
aut quia laudabilis erat clauid. ideo
peccata eius quae ds̃ quo que arguit
ꝑ prophetam. uel approbanla. uel
imi tancla sunt Sicut nec in pontio
pilato uituperandum est. quod ad¬
uersus accusationes iudeorũ in nocentem
dñm iulicauit. nec in petro laudandum
est quod eundem dnm̃ ter negauit.
uel unde ab ipso satanas appellatus est.
qđ non sapiendo quae dĩ sunt. eum
uoluit apassione. hoc est anr̃ã salutẽ¬
nc̃batꝰ reuocare Paulo ante ergo dictus beatus:¬
paulo post dictus est satanas Sed quid ĩ
illo obtinuerit: apostolatus eius et
martyru corona testitur: Sic ita que¬
e & regis dauid legimus peccata. seel le¬
gimꝰ eciam recte facta. In quo autem
p̃ualuerit et unde quid uicerit. satis
in promptu est non maliuolȩ cecitati.
qua in scos libros et uros faustus inrue¬

Expanded text:
ter scrutatus, tam seuere uindicareter scrutatus, tam seuere uindicareconatus est oboediens deo, qui hoc fieri prohibuerat, uel quod pythones et uentriloquos de regno suo deleuit, aut quia laudabilis erat Dauid, ideo peccata eius, quae deus quoque arguit per prophetam, uel adprobanda uel imitanda sunt. sicut nec in Pontio Pilato uituperandum est, quod aduersus accusationes Iudaeorum innocentem dominum iudicauit, nec in Petro laudandum est, quod eundem dominum ter negauit, uel unde ab ipso satanas appellatus est, quod non sapiendo, quae dei sunt, eum uoluit a passione, hoc est a nostra salute reuocare, paulo ante ergo dictus beatuspaulo post dictus est satanas . Sed quid in illo obtinuerit, apostolatus ejus et martyrii corona testatur. CAPUet regis David legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. In quo autem praevaluerit, et unde quid vicerit, satis in promptu est, non malevolae caecitati, qua in sanctos Libros et viros Faustus irrue
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptus est manlucari agnus acceptus ex
ouib: & capris. tanquã iustis & iniustis.
ad se p̃sigurandũ p̃cessisse firmaret :
Documenta quippe dĩ & hominis ubiq con¬
seruans. parentes & bonos & malos. propt̃
conuenientiã humanitatis ñ spreuit.
partum autem uirginis. propter miraculũ
diuinitatis elegit : In aniter ergo faustus
inseipsum potius dente sacrilego sȩuiens.
scãm scripturã quã totus iã mundus
merito ueneratur accusat. quae ut
supra dixi. tanquã speculi fidelis
nitor nullius accipit. ad ulandam
ꝑ sonam. sed & laudanda et uitupe¬
rancla hominum facta. uł ipsa iudicat.
uł legentib iudicanda ꝓponit.
N ec solum homines ipsos uł uitupera¬
biles uel lauclabiles intimans. uerum
etiam quaedam inuituperabilibus
laudanda & in laudabilibus uitupe¬
randa non tacens Neque enim. quia
uituperabilis homo erat saul. ideo
non est laudabile factum eius. quod
gustatum de anathemate tam diligen-¬

Expanded text:
praeceptus est manducari agnus acceptus ex praeceptus est manducari agnus acceptus ex ouibus et capris tamquam iustis et iniustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. documenta quippe dei et hominis ubique conseruans parentes et bonos et malos propter conuenientiam humanitatis non spreuit, partum autem uirginis propter miraculum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum potius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laudabiles intimans, uerum etiam quaedam in uituperabilibus laudanda et in laudabilibus uituperanda non tacens. neque enim quia uituperabilis homo erat Saul ideo non est laudabile factum eius, quod gustatum de ana themate tam diligen
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. apostolus neo ingentib dicit auditã.
Quod factum: etiampater iacob. cum eos benedicer&
suꝑ capud eius accusando et detestanclo non
tacuit. Hoc ergo crimen potius faustus
obiceret. ubi non error ex habitu meretricio.
sedomnino uoluntaria contaminatio patermi
lectuli apparet : nisi et ipsam thamar plus
odisset. quod illo concubitu nilil aliud quã
parere cuperet : quamsi sola libine carnalis
uoluptatis arsiss& : et xp̃i progenitor es
culpando. incarnationiꝰ eius ficlei dero¬
gari uoliuss&: ignorans miser uerissimũ
et ueracissimum saluatorem. non solum lo¬
quendo secletiam nascendo magistrum exti¬
tisse fideles enim eiꝰ uenturi ex omnibus
gentib etiam exemplo carnis ipsius discere
debuer̃. parentũ suorum iniquitates sibi
obesse nomposse. Pro inde sponsus ille suis
congruens inuitatis. qui uocaturus erat ad
nuptias bonos & malos. etiam nasci uoluit
debonis & malis. ut prophetiã paschȩ qua

Expanded text:
tionem Apostolus nec in Gentibus dicit auditam . tionem Apostolus nec in Gentibus dicit auditam . Quod factum etiam ipse pater Jacob, cum eos benediceret, super caput ejus accusando et detestando non tacuit . Hoc ergo crimen potius Faustus objiceret, ubi non error ex habitu mesed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam parere cuperet, quam si sola libidine carnalis uoluptatis arsisset, et Christi progenitores culpando incarnationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam exemplo carnis ipsius discere debuerunt parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bonis et malis, ut prophetiam paschae. qua
Abbreviated transcription (Latin):
post hano turpitudinẽ. inter sratres suos
ab illo patre. cui tam magnũ testimonium
ds̃ perhibet. p̃cipuȩ benedictus. & supra
om̃s laucdatus est Quin immo expres¬
sius appar&: non adipsum seel ad xpm
qui ex eius tribu prenuntiabatur in
carne uenturus. illam ꝑtinere prophetiã:
Et ieleo magis flagitium eius diuina
scriptura tacere non debuit. sicut non
tacuit : ut in uerbis patris eius. quibus post
illud dedecus ita laudatur. quia ipse
non agnoscitur. alius requiratur: Qũa qũa
faustus ore maledico hoc ipsum intellegat᷑
mordere uoluisse. quod xp̃s a nobis ex eius
tribu uenisse p̃dicatur. maxime quia
ingenerationib patrũ eius quas matheus
euangelista commemorat. etiam ⁊ ara
quem thamar ipsa exillo conceptu peperit
inuenitur. Nam si stirpem ia cob non xp̃i
generationẽ uellet rep̃hendere: habebat
magis primitium ruben qui paternum thorum
nefaria libidine uiolauit: Qualem fornica¬

Expanded text:
post hanc turpitudinem inter fratres suos post hanc turpitudinem inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium deus perhibet, praecipue benedictus et supra omnes laudatus est. quin immo hinc expressius adparet non ad ipsum, sed ad Christum, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscitur, alius requiratur. Quamquam Faustus dente maledico hoc ipsum intellegatur mordere uoluisse, quod Christus a nobis ex eius tribu uenisse praedicatur, maxin generationibus patrum ejus, quas Matthaeus evangelista commemorat, etiam Zara, quem Thamar illa ex illo conceptu peperit, invenitur . Nam si stirpem Jacob, non Christi generationem vellet reprehendere, habebat magis primitivum Ruben, qui paternum thorum nefaria libidine violavit : qualem fornica
Abbreviated transcription (Latin):
iure damnatur. Ac ꝑhoc cum talia
quorum lam facta commemorat.:
dequibus eo loco suam taceat senten¬
tiam : iudicanda nobns ꝑmitcit. non
laudanda p̃seribit. Quis enim nr̃m
in ipso eiuiangelio ñ decestat᷑ henodis
crudelitatem.: cũ dexp̃i natiuitate
sollicitus: tot infintes uissit occidi.
At hoc factũ ibi non uituperatur. sed tantũ
narratur. Sed ne hoc mani chei uesana im¬
pudentia falsum eẽ contendaͣnt. quia &
ipsam xp̃i natiuitatẽ qua heroles ꝑ turba¬
tus est negant : ipsorũ iudeorũ immanitatẽ
et eȩcitatem legant : quem ad modum illic
tantũ modo narretur. non uituperetur.
& tamen ab om̃ib detestetur Sed in qui unt.
Iste iuelas qui cum sua nuru concubuit.
inter luodecim patriarchas computatur.
Quid enim. et ille uidas qui dnm̃ tradidit.⁊
Nonne inter duolecim apostolos numeratus
est. & cũ eis unus exeis ad p̃dicandũ euange¬
lium diabolus missus est : Sed ad hue
res pondent. et dicunt. Ille post tale

Expanded text:
iure damnatur. ac per hoc, cum talia iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. quis enim nostrum in ipso euangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi natiuitatem, qua Herodes perturbatus est, negant, ipsorum Iudaeorum inmanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non uituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. Sed, inquiunt, iste ludas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille ludas, qui dominum tradidit, nonne inter duodecim apostolos numeratus est et cum eis unus ex eis ad praedicandum euangelium diabolus missus est? sed adhuc respondent et dicunt: ille post tale
Abbreviated transcription (Latin):
uictus in trauet. Sieut quib dã dr̃.¬
iustisi iustificastis sodomam. id est tantũ
peccastis ut uobis sodoma compa¬
rata iusta uideatur Quã quã
etiam sihaec mulier. non in peioris
facti cõparatione minus culpata
sed om̃ino a socero laudata in tel¬
legatur: quae tam̃ consulta
illa aeterna lege iustitiae quae
naturalem ordinẽ ꝑ turbari uetat.
non ta utiq: tantũ modo corporũ
sed maxime ac primitus animorũ
quia in procreandis filus ordinatam
sociȩtatem non custodiuit. marito
culpabilis inuenitur : qubd mirũ
si peccatrix apeccatore laudatur:
Qđ ita nobis faustus uł ipsa manichea
ꝑuersitas arbitratur aduersum
quasi nobis in illius scripturae
ueneratione dignoq p̃conio. uitia
hominũ quae illa cõmemorat neces¬
se sit approbare: Quin potius ne¬
cesse est. ut quanto illam religiosius
accipimꝰ : tanto fidentius illa culpemꝰ.
quae ꝑ eius ueritatem certius cul¬
panda didicimus. Ibi enim fornicatio
& om̃is illicitus concubitus diuino

Expanded text:
uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur. quamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti conparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiã construit. & idõ qui sibi ad uitã consulit. sit
ueluđ quad ratũ lignũ. paratꝰ ad omẽ opꝰ bonũ : & in¬
tret in fabricã scam̃. quia & secundus mensis anni
sexcentesimi quo intrat noe in arcã. eandẽ senariã
ȩtatẽ significat: Duo enĩ menses sexa genario nu¬
mero : condudunt᷑ a senario aut̃ numero ⁊ sexa¬
ginta cognominant᷑. & sexcenti. & sex milia.
& sexaginta milia. & sexcenta milia. & sexcenties

Expanded text:
Ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad vitam consulit, sit Ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad vitam consulit, sit velut quadratum lignum paratus ad omne opus bonum, et intret in fabricam sanctam, quia et secundus mensis anni sexcentesimi, quo intrat Noe in arcam, eamdem senariam aetatem significat. Duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur, et sexcenti, et sex millia, et sexaginta millia, et sexcenta millia, et sexcenties
Abbreviated transcription (Latin):
mans: & d post septẽ dies. ex quo ingressus. ẽ noe in¬
Sliuũ ar cã factũ est diliũ. qͥl inspe fitture qͥetis quȩ sep¬
p̃ter ȩccłe sociȩtatẽ aqͣ baptismi qͥm uis eadẽ sit.
non solũ non ual& ad salutẽ sed ual& potuiꝰ ad ꝑni-¬
cie. Qđ quadraginta dieb & quad raginta noctibus
pluit. quia om̃is reatꝰ peccatoꝵ qͥ indecẽ p̃ceptis
legis ad mitert᷑. ꝑ uniũ sũ orbẽ t̾rarũ qͥ quattuor
partib: continet᷑ decẽ qͥppe qͥ t̃ ducti quad ragnta
funt. siue ille reatꝰ qđ ad dies ꝑtin& exrerũ ꝓspr¬
tate siue qđ ad noctes exrerũ adũsitate con¬
tractꝰ sit. sacram̃to baptismi cȩlestis ablutur:
ut arcam sibi facer&. & sexcentos agebat annos
cũ in eã eẽt in gress unde intellegit᷑ ꝑcentũ annos
arca fabricataiͦ Quid aliud centũ anni
Unde ista sexta ętas quȩ cõpletis qͥn gentis usq ad sex
centos significatur : in manifestatione euangelica

Expanded text:
d post septem dies, ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluvium, quia in spem futurae quietis, quae sepsit, non solum non valet ad salutem, sed valet potius ad perniciem; quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit, quia omnis reatus peccatorum qui in decem praeceptis legis admittitur per universum orbem terrarum qui quatuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidenturunde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad secentos, significatur, in manifestatione evangelica
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑ eptionẽ corporis humam ꝑ quã uita pͥuaret᷑:
aꝑuit dñsomẽm iniquũ motũ ad nocendũ
frĩ in ho micidii genere deputari. Vnde ⁊ iob̃s
putabant tantũ mͦ corporalẽ cũ femina
illicitã cõmixtionẽ uocarim oechiã demons¬
traũ magist. & iã talẽ c̃cupiscentiã niħ eẽ
aliud. Itẽ qr pererare gͥue peccatũ ẽ ñ iura

Expanded text:
nisi peremptionem corporis humani, per quam vita privaretur; nisi peremptionem corporis humani, per quam vita privaretur; aperuit Dominus omnem iniquum motum ad nocendum fratri in homicidii genere deputari. Unde et Joannes putabant tantummodo corporalem cum femina illicitam commixtionem vocari moechiam, demonstravit Magister etiam talem concupiscentiam nihil esse aliud. Item quia pejerare grave peccatum e
Abbreviated transcription (Latin):
magna funde  qa grece fundichei dr̃ Vbi qͥd
egeritis nestio nisi ut ex p̃ssiꝰ uo sõmaretis in¬
siniã. Neq enĩ ad didistis in parte pͥore nominis
unã litt̃am ut agnosceret᷑ manna s ad didistis
inpꝰteriore duas sillabas. ñ appellantes manicheũ
s manicheũ : utni aliud uob tã ꝓlixis ⁊iuanis
sermonib: suis . nisi insaniã funđe son ar&. Se¬
pissime uiratisi ꝑ paraclȩtũ. Don sane illũ quẽ
xp̃s discipłis ꝓmisit ⁊ misit : s ꝑ eũ ipsũ. ut latine
nom̃ eiꝰ int̃pt̃ in sani fusorẽ . Cũ gͦ urare nũ quã
desi natisullẽ scire qͦmͦ intelligatis hanc
quoq legis partẽ quã uultis antiqͥssimã intel¬
ligi qđ uob dns adĩpleuerit ⁊ magis ꝓpt̃ iu¬
ratione s apłi. Nã urã quȩ auctoritas ẽ. uł uob
ipsis nedũ mͥ: aut cuiꝗ homini & unde puto iã
ditam̃tis qł ad expositionẽ ꝑtinent ꝓpositarũ
anti qͥrũ sententiarũ ł ad c̃ uersationẽ ñ ad¬

Expanded text:
bi quid egeritis nescio, nisi ut expressius uobis somniaremini insaniam. neque enim addidistis in parte priore nominis unam litteram, ut agnosceretur manna, sed addidistis in posteriore duas syllabas, non appellantes Mannicheum, sed Manichaeum, ut nihil aliud uobis tam prolixis et uanis sermonibus suis nisi insaniam fundere sonaret. saepissime iuratis et per paracletum, non sane illum, quem Christus discipulis promisit et misit, sed per eum ipsum, ut latine nomen eius interpreter. insanifusorem. cum ergo iurare numquam desinatis, uellem scire, quomodo intellegatis hanc quoque legis partem, quam uultis antiquissimam intellegi. quod uobis dominus adinpleuerit, et magis propter iurationes apostoli. nam uestra quae auctoritas est uel uobis ipsis, nedum mihi, aut cuiquam homini? unde puto iam ditamentis, quae uel ad expositionem pertinent propositarum antiquarum sententiarum uel ad conuersatione
Abbreviated transcription (Latin):
in sermonib: qͦs habnusse narrat᷑ nunquã
iuraũ : ne uirandi c̃suitudine aliqͥndo
ł nestiꝰ in ꝑuiriuĩ labet᷑. inscriptis aut̃ ubiẽ
c̃siđatio maior at ꝑpensior plurib: locis
urasse inuenit᷑ . He qͥsquã putar& etiã
uerũ uirando peccari : s potiꝰ intelliger&
humane fragilitatis corda ñ uirandotutius
aꝑ uirio c̃seruari. qͥb ꝑspectis inuenimꝰ
nec muilla cẽ. destructa sic̃ faustꝰ putat q̃uelud
ꝓp̾ę uult ad moysenꝑtinere. Nã ⁊ hic quero
ab istiscur ꝓpͥũ uelint eẽ. legis moysi qđ
dictũ ẽ. antiqͥs diliges ꝓximũ tuũ ioderis
inimicũ tiũ : Antipłs pauł ñ dix̃ homines

Expanded text:
am iurauit, ne iurandi consuetudine aliquando uel nescius in periurium laberetur. in scripturis autem. ubi est consideratio maior atque propensior. pluribus locis iurasse inuenitur. ne quisquam putaret etiam uerum iurando peccari. sed potius intellegeret humanae fragi. litatis corda non iurando tutius a periurio conseruari. quibus perspectis inuenimus nec illa esse destructa, sicut Faus tu putat, quae uelut proprie uult ad Moysen pertinere. Nam et hic quaero ab istis, cur proprium uelint esse legis Moysi, quod dictum est antiquis: diliges proximum tuum et oderis inimicum tuum. an
Abbreviated transcription (Latin):
ante quam eam conder& non iacebat intenebris:
Et exopere suo ꝑfecto elatum eẽ. gaudio: Quod certe
amplius est quam uidit quia bonum est: Gt legis
latorem : quam si bomo sequerttur suobono facer&:
si autem sperner&. suo malo: Iuẽ non idõ dicerent.
ignairum futuri: quia & futuris contẽptoribus legẽ
decit: lam uero  amꝓiudum quod nu aliquid in¬
errog& nec hominẽ dicerent : inquoꝵ libris multa
on ob alud interrogantur. nisi ut sius quisq
rs ponsionib: conuincatur : Cum ille ꝗ interrogit
no solum sciat quod sibi uult ab altero responeleri :
sed cum illum hoc responsurum: In uielentem aut̃
cuiqum elm̃. quod malos beatos fieri non siner&&.
si uelle dicere : plenos inuenir& suoꝵ libros
dehacre. ad diuinam prouidentiam ꝓtinentes:
Desacrisitis uero niħ aliud nichi paganus obicen&.
nisi tur ipud eos illa rep̃henclanius. cũ innostris
uc teribus libris talia sibi deus nr̃ ussisse legeret᷑
offerri: Hicergo deuetere sacrificio litius

Expanded text:
antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interrogantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehendamus, cum in nostris ueteribus libris talia sibi deus noster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ ñdedisti. In ssto cõple. qđ ieo semini ꝓmisisti:
Si enĩ sem̃ cuiusq ñ appellaretur. nisi qđ eiꝰ carne
nasceretur. nec nos appellan& apłs sem̃ abrahȩ
qͥ certe originẽ carnis ab illo ñ ducimus: Sed
̾immitatione fidĩ sem̃ eius facti sumus. creden¬
tes in xp̃o. euꝰ caro exillius carne ꝓpagata ẽ:¬
ł unc ergo abraham aucliuit adño. ñ hic erit
heres tuus. sed qͥ exi& deutero tuo ipse erit hores
tuus: limnunc adoptionis cogitatione sublata.
cũ deseipso sem̃ sperar& abralam. restabat
incertũ . utrũ exsara anexalia. qđ illi ds̃
occultare uoluit : donec prius ex ancilla uetus
testam̃tũ siguraretur: Iuid ergomirũ si
uidens abralã sterilẽ uxorẽ. cupientẽ sibi
ꝓlem. quĩ parere ipsa non potuit. ex famula
sua & ex marito ꝓuenire nonsuȩ carnali
cupiditati cessit. seel coniugali potestati
obtẽperauit. credens hoc sarã exdĩ nutu
uoliusse. quilam exseipso illiheredẽ promiserat.

Expanded text:
semen non dedisti, in isto conple, quod meo semini promisisti. si enim semen cuiusque non appellaretur, nisi quod de eius carne nasceretur, nec nos appellaret apostolus semen Abrahae, qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat.
Abbreviated transcription (Latin):
liberas uxores ia cob ad nouuni testamentum
quor in libertatem uocati sumꝰ exis timem
ꝑtinere: Non tamen frustra duae sunt.
nisi forte quia id quod inscripturis aluerti
& inueniri potest. duae uite nobis in xp̃i
corpore predicantur : Una temporalis
in qua laboramus: alia ȩterna. in qua
delectationem dĩ comtemplabimur:
Istam dñs passionemi illam resurrectione
declarauit: Ad monent nos ad hoc intel¬
legendum illarum etiã nomina feminarum:
Dicunt enum quodlia interpretatur: laborans
rachel autem uisum principium. siue
uerbum ex quo uidetur principium
Actio humane mortalisq uitae in qua
uiuimus ex fide multa laboriosa opera
facientes incerti quo exita proueniant
adutilitatem eorum quib consulere
uolumus ipsa ẽ lia. prior uxor iacob
Ao ꝑ hoc & infirmis oculis suisse comme¬
moratur: Cogitationes mortalium timicbe
& incertȩ prouidentue nr̃ae : Spes uero
aterne contemplationis clei. habens certam

Expanded text:
liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte quia — id quod in scripturis aduerti et inueniri potest — duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpRachel autem uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium". actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam
Abbreviated transcription (Latin):
abgo. Ncenephegia tionce lebrare aliquando peccatũ
fuit: nc̃ non est peccatũ. Tab̾ naculo aut̃ di qđ est
eccłi Nonconpaginari. scꝑ pec catũ ẽ. Sed tunc age¬
bat᷑ sub p̃cepto figurato : nc̃ legit᷑ in testimonio
reuelato Nã & illud qđ tunc factũ ẽ. non dice¬
ret᷑ tab̵ naculũ testimonii : nisi a licui ueritati
quȩ suo tpr declaranda erat quadã congruen¬
tia significationis ađ testaret᷑. lineis uestib mis

Expanded text:
. scenopegia non celebrare aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. tabernaculo autem dei, quod est ecclesia, non conpaginari semper peccatum est. sed tunc agebatur sub praecepto figuratio, nunc legitur in testimonio reuelatio. nam illud, quod tunc factum est, non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui ueritati, quae suo tempore declaranda erat, quadam congruentia significationis adtestaretur. lineis uestibus mis
Abbreviated transcription (Latin):
deos in ur̃is disputationib solemus aucdire¬
I uod & si pͥmͦ negasti. tam̃ pauło post etia ipse
confessus es. quasi rationẽ reddens quur hoc
nrm ita distingunt: ut dm̃ uerũ dicant
excecasse ifideliũ m̃tes: Cũ enĩ legerint
inquib ds suspendunt ꝓnuntiationẽ : ac
tunc inferunt. scłihuius excȩcauit m̃tes ĩsicdeliũ
Iuia &esita ñ distinguas sed ex ponendi gr̃i ita
uerboꝵ ordinẽ mutes inquib ds excȩcauit
m̃tes in fideliũ scłihuiꝰ. idẽ qui in illa cdistine¬
tione sensus cluc& Potest enim oua talis
Nũ quid iniquus ds̃ qͥinfert iram : item alibi qud ergo
dcemus inqdͤ nũ quid iniquitas ẽ. apud dm̃: ab sit :
Mos seseñ dicit: miscrebor cii misertꝰ ergͦ & miscłiam
prestabo cui miscricors fuero: Cũ ergͦ prenisiss& qđ
in concusse retinendũ ẽ. non .eẽ. iniquitatẽ a pud dm̃:
paulo post adtende. quid dicat Siautẽ uolens ds
ostendere iram & demonstrare potentiã suam at tulit

Expanded text:
deos in uestris disputationibus solemus audire, quod etsi primo negasti, tamen paulo post etiam ipse confessus es quasi rationem reddens, cur hoc nostrum ita distingunt, ut deum uerum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; at tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: "in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius" idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? inquit; numquid iniquitas est apud deum? absit. Moysi enim dicit: miserebor, cui misertus ero. et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. cum ergo praemisisset, quod inconcusse retinendum est. non esse iniquitatem apud deum, paulo post adtende, quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit