comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ditit. At uͦ genealogia adeo non ẽ eugłm.
ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eu
głm nominare eam. Quid eñi scripsit :
generarionis. quippe ubi et stella in ducitur
que confirmat genesim. ut rectius genesidi¬
um hoc nuncupari possit quam eugłm.
Deniq marcus qui generationes scribere
non curauit s p̃dicationẽ tantum filis
dei quotd est euglm: uide quã sit cõpetent᷑
x p̃ i. ut hinc satis ab undeq appare¬
at. genealogiam non ẽẽ eugłim: Namq
et in ipso matheo post indusum ioħm
eugłm regni cepisse: Ergo quicquid ante
hoc narratur. genealogiam ẽẽ constat
non eugl̃m. Alo quin quid impediebat
alogiam uocare euglme Qu a ꝓpter
si iam tibi distinctũ satis ẽ qđ̵ usq nuc̃
ignorasti : longe aliud ẽẽ eugłm quam¬
generauionib querere: Auc si et ͤ spsis
conferre est animus. non quidem recuso
cum sit mͥ magna et dehis ad responden¬
dum copia. Sed tu disce int̾rogare qd

Expanded text:
dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eam euangelium nominare. quid enim scripsit? lsed liber generationis', quippe ubi et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem tantum filii dei, quod est euangelium, uide quam sit conpetenter i . Ut hinc satis abundeque appareat genealogiam non esse Evangelium. Nam et in ipso Matthaeo post inclusum Joannem um regni. ergo quicquid ante hoc narratum est, genealogian esse constat, non euangelium. alioquin quid inpediebat alogiam uocare euangelium? quapropter si iam tibi distinctum satis est, quod usque nunc ignorasti, longe aliud esse, eugenerationibus quaere. Aut si et de ipsis conferre est animus, non equidem recuso, cum sit mihi magna et de his ad respondendum copia: sed tu disce interrogare q
Abbreviated transcription (Latin):
fidei deest. respondere non possint: ñ tam̃
sequendos: s deuitandos uos ẽẽ cognoscunt:
Sicut gͦ ur̃a intentio. ẽ semi xp̃ianoᷤ qͦs decipi¬
atis in qͥrere. sic nr̃a intentio ẽ pseudo xͥanos uo
ostendere: ut non solũ xp̃iani ꝑitiores uos con¬
uincendo pdãt: s & imperitiores uos cauendo
ꝓficiant: Cur aut̃ serpentẽ patrem nr̃m
dixistr An excidit tͥ quem admodũ soleatis¬
dm̃ uituꝑare qui homini pceptũ in para¬
diso dedit. & laudare serpentem. qđ ei ꝑsuũ
consilium oculos aperuit : Puto iustum ẽẽ
ut serpentẽ illum diabolum. a uob̾ lauda¬
tum. tu potius cognoscas parentẽ tuũ. Nã
ille te suũ ee filium etiã mͦ are uitupera
de ergo & natũ accipis x p̃ m
Ionita ẽ. Nleq enim sequit᷑. ut si eu¬
głm accipio. id circo & natũ accipiam
iuudesix p̃ m. Cur e quia eugłm quidẽ ap̃dica¬
tione x p̃ i et ẽẽ cepit et nominari.
in quo tam̃ nusquã se natũ exhominib

Expanded text:
fidei deest, respondere non possint, non tamen sequendos, sed deuitandos uos esse cognoscunt. sicut ergo uestra intentio est semichristianos, quos decipiatis, inquirere, sic nostra intentio est pseudochristianos uos ostendere, ut non solum christiani peritiores uos conuincendo prodant, sed et inperitiores uos cauendo proficiant. cur autem serpentem patrem nostrum dixisti? an excidit tibi. quemadmodum soleatis uituperare deum, qui homini praeceptum in paradiso dedit, et laudare serpentem, quod ei per suum consilium oculos aperuit? puto iustum esse, ut serpentem illum diabolum a uobis laudatum tu potius agnoscas parentem tuum; nam ille te filium etiam modo uituperatde ergo et natum accipis Christum ? non ita est. neque enim sequitur, ut, si euangelium accipio, idcirco et natum accipiam Christum. cur? quia euangelium quidem a praedicatione Christi et esse coepit et nominari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
libris noui testam̃ti non accipitis om¬
nino rep̃henditis nec a xp̃o nec ab a¬
płis eus dicta uł conscripta ad seue¬
ratis. Ui decis gͦ quantũ int̾ nos ⁊ uoᷤ
qđ ad hanc rem adtinet distet : Cum
itaq a uob̾ queritur q̃r non omĩa in
libris noui testam̃ti accipitis in eis libriᷤ
in quib apꝑbatis aliqua: multa respui¬
tis. rep̃henditis. accusatis. a corruptorib
in serta ẽẽ contenditis. Nolite in exem¬
plum assumere distincionẽ fidei uł ob¬
seruationis nr̃ȩ : s rationẽ reddite pre¬
sumptionis ur̃e. A nob̾ enĩ si querat᷑
cur ñ eo ritu colamꝰ dm̃ quo coluertͣ
hȩbrei patres tempore ueteris testam̃ti:
testam̃tum. cum & in illo id sit antea
p̃dictum. Sic eñĩ hoc ipsũ p̃nũtiatũ ẽ.
ꝑ ꝓpħam. Ecce dies ueniunt dic̃ dñs
& consũmabo suꝑ domũ isrł & super
domũ iuda testam̃tũ nouũ: ñ scđm
testam̃tũ quod feci patrib eoꝵ indie

Expanded text:
libris noui testamenti non accipitis, omlibris noui testamenti non accipitis, omnino reprehenditis nec a Christo nec ab apostolis eius dicta uel conscripta adseueratis. uidetis ergo, quantum inter nos et uos, quod ad hanc rem adtinet, distet. cum itaque a uobis quaeritur, quare non omnia in libris noui testamenti accipitis, sed et in eis libris, in quibus adprobatis aliqua, multa respuitis, reprehenditis, accusatis, a corruptoribus inserta esse contenditis, nolite in exemplum adsumere distinctionem fidei uel obseruationis nostrae, sed rationem reddite praesumptionis uestrae. A nobis enim si quaeratur, cur non eo ritu colamus deum, quo coluerunt Hebraei patres tempore ueteris testamenti,testamentum. cum et in illo id sit ante praedictum. sic enim hoc ipsum praenuntiatum est per prophetam: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum, non secundum testa
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ hoc ipsum natũ ex femina turpit̃.
circũcisum iudaicę. sacrificasse gentili¬
ter. baptizatũ humilit̾. crecũductum a
diabolo ꝑdeserta & ab eo temptatum
quã miserrime. His gͥ exceptis &
siquid ei ab scriptorib ex testamento
ueteri falsa subtestificationẽ in iectum
est: credimꝰ cętera. p̃terea crucis eius mi
strant᷑ uulnera tũ p̃cepta salutaria eiꝰ.
tunc paradolas cunctumq sermonẽ dei¬
ficum qui maxime duarũ p̃ferens na¬
turarũ discretionẽ ipsius ẽẽ. non uenit
indubrũ. Nichil gͦ est iam cur me
omnia credere existimes debere quȩ con¬
tinent eugłia. cum tu ut supra ostensũ
ẽ. testam̃ti ueteris sup̃mum liquorem
testam̃ti scripturas om̃s ut dig¬
nũ ÷ ueras diuinasq laudamꝰ:
uos scripturas noui testam̃ti tamꝗͣ fal¬
satas. corruptasq pulsatis. Nos ea quȩ
nunc de libris testam̃ti ueteris non ob
dimꝰ & docemꝰ. Uos aut̃ omnia quȩ in

Expanded text:
autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, circumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento uetere falsa sub testificatione iniectum est, credimus cetera, praeterea crucis eius mysstrantur uulnera, tum praecepta salutaria eius, tum parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. nihil ergo est iam, cur me omnia credere existimes debere, quae continent euangelia, cum tu. ut supra ostensum est, testamenti ueteris supremum liquorem testamenti scripturas omnes, ut dignum est, ueras diuinasque laudamus, uos scripturas noui testamenti tamquam falsatas corruptasque pulsatis. nos ea, quae nunc de libris testamenti ueteris non obsdimus et docemus; uos autem omnia, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
tere licere ostenditis ꝑ uim: nisi forte
pluris uob̾ testam̃tum uidet᷑ ẽe filii
quã patris. si mͦ patris est ut cum ex
illo reꝓbentur tam multa huiꝰ soluis
nichil non debeat approbari. p̃sertu
quod nec axp̃o scriptum constat ut
diximꝰ. nec ab eius apłis. Qua ꝓpter
ut uos ex ueteri testam̃to solas ãmit¬
tis ꝓphetias. & illa quȩ suꝑus dixi¬
mus ciuilia atq ad disciplinã uite pre¬
sentis ꝑtinentia p̃cepta. suꝑsedistis uͦ
peritomen & sacrificia. & sabbatũ et
obseruationẽ eius. & azima quid ab
re s si & nos de testam̃to nouo sola
accipientes ea quȩ in honorẽ & lau¬
dem filii maiestatis uel ab ipso dicta
conperimꝰ uł ab eius apłis. s iam ꝑfec¬
tis ac fidelib dissimulauimꝰ. Cȩtera quȩ
aut̃ simplicit᷑ tunc & ignorant̃ a rudib
dicta. aut obliquȩ ⁊ maligne ab inimiciᷤ
obiecta. aut̃ in prudent̃ ab scriptoribus
affirmata sunt. & posteris tradita. Dico

Expanded text:
tere licere ostenditis per Iesum, nisi forte tere licere ostenditis per Iesum, nisi forte pluris uobis testamentum uidetur filii esse quam patris, si modo patris est, ut, cum ex illo reprobentur tam multa, huius solius nihil non debeat adprobari, praesertim quod uec a Christo scriptum constat, ut diximus, nec ab eius apostolis. Quapropter, ut uos ex uetere testamento solas admittitis prophetias et illa, quae superius diximus, ciuilia atque ad disciplinam uitae communis pertinentia praecepta, supersedistis uero peritomen et sacrificia et sabbatum et obseruationem eius et azyma, quid ab re est, si et nos de testamento nouo sola accipientes ea, quae in honorem et laudem filii maiestatis uel ab ipso dicta conperimus uel ab eius apostolis, sed iam perfectis ac fidelibus dissimulauimus cetera, quae aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus adfirmata sunt et posteris tradita? dico
Abbreviated transcription (Latin):
or in iecisse ᷤᷤ in xpm: nec num iras¬
cere udȩis. qui hunc animis ac uiribꝰ
ꝑ secuti di sui mandata cõplerint.
E quidẽ haud ignoro quin uos hȩc nõ
audeatis dicere falsa. s quia sintͥ ea¬
dem ꝓ tp̃r tunc mandata iudȩis usq
ad ad uentũ scilicet iñu: qui qm̃ uene¬
rit ab eodem p̾nunciatus ut uiltis ue¬
teri testam̃to: ipse iam doceat quid ac¬
cipiendũ nob̾ ex eodem sit: et quid reli
tum uetus ad nunciatꝰ nunc diiudicat¬
& carminat docetq pauca eius accipen¬
da.eẽ uͦ repudianda quã plurima.
& nob̾ paraclitus ex nouo testam̃¬
to ꝓmissus ꝑinde docet quid acci
ꝑe eodẽ debeamus & quid repudiare
de quo ultro iñe cum eũ ꝓmitteret:
dicit in eugłio. Ipse uos inducet in om¬
nem ueritatẽ. & ipse uob̾ annuntiabit
omnia.: ⁊ cõmemorabit uos. Qua ꝓpter
liceat tantũdem & nob̃ in testam ento
nouo ꝑ paraclitũ quantũ & uobis inue¬

Expanded text:
or iniecisses in Christum nec nunc irasor iniecisses in Christum nec nunc irascerere Iudaeis, qui hunc animis ac uiribus persecuti dei sui mandata complerint. Equidem haud ignoro, quin uos haec non audeatis dicere falsa, sed quia sint eadem pro tempore tunc mandata Iudaeis usque ad aduentum scilicet Iesu. qui quoniam uenerit ab eodem praenuntiatus, ut uultis, uetere testamento ipse iam doceat, quid accipiendum nobis ex eodem sit et quid relintestamentum uetus adnuntiatus nunc diiudicat et carminat docetque pauca eius accipienda esse, repudianda uero quam plurima, et nobis paracletus ex nouo testamento promissus perinde docet, quid accipere ex eodem debeamus et quid repudiare. de quo ultro Iesus cum eum promitteret, dicit in euangelio: ipse uos inducet in omnem ueritatem et ipse uobis adnuntiabit omnia et commemorabit uos. quapropter liceat tantundem et nobis in testamento nouo per paracletum, quantum uobis in ue
Abbreviated transcription (Latin):
ut sapientes contẽpnitis falsa. aut ut
contumaces & in deuoti neglegitis ue¬
ra. Interim qi me ad credenda omina
quȩ noui testam̃ti monim̃tis in ser¬
ta sunt cogis. si ipsum accipiam. scias
& te quantũ ad animũ multa non
credere que in ueteri s̃ testam̃to. qͣm¬
uis ipsum te ꝓfitearis accipere. Neq
eñ & illud confessis ex eodem habes
& credibilib ẽẽ maledictũ omnẽ qͥ
pependerit inligno. q id utiq ꝑti¬
neat & ad uĩm: aut eũ quoq in ma
ledictis haberi qui ñ suscitauerit
semen isrł: qr id uirgines quoq or
conp̃hendat ⁊ pueros di. aut funditꝰ
in teriturũ eũ de genere suo qui nõ
fuerit carne p̃putii sui circũcisus. qr
hoc quoq ad omnẽ ꝑtineat ꝓxp̃ianũ.
aut lapidib extinguendũ eũ qui
soluerit sabbatũ : aut ñ parcendũ ei.
ti ueteris in ruperit. Que omĩa tu
si credas firmũq habeas qr sint eadẽ
a do mandata: mͥ crede manus pri¬

Expanded text:
ut sapientes contemnitis falsa aut ut ut sapientes contemnitis falsa aut ut contumaces et indeuoti neglegitis uera. interim quia me ad credenda omnia, quae noui testamenti monumentis inserta sunt. cogis, si ipsum accipiam, scias et te, quantum ad animum. multa non credere. quae in uetere sint testamento, quamuis ipsum te profitearis accipere. neque enim et illud in confessis ex eodem habes et credibilibus esse maledictum omnem, qui pependerit in ligno. quia id utique pertineat et ad Iesum, auledictis haberi, qui non suscitaverit semen in Israel; quia id virgines quoque omnes comprehendat, et pueros Dei: aut funditus interiturum eum de genere suo, qui non fuerit carnem praeputii circumcisus ; quia hoc quoque ad omnem pertineat christianum; aut lapidibus extinguendum eum, qui soluerit sabbatum; aut non parcendum ei, is mandatum inruperit: quae omnia tu si credas firmumque habeas, quia sint eadem a deo mandata, mihi crede, manus pri
Abbreviated transcription (Latin):
ut idem accersito eo tensoria grauita¬
te coherceant. Qui si ꝑnegauerit &
apud eos: ñ ferat in pune s ͤcalciatus
dextri pedis calciam̃to: a p̾dicta mu¬
liere cedat᷑ in faciem. & consputꝰ ac ma¬
ledictus recedat: habiturus hoc ob¬
ꝓbrium sempit̾nũ in ꝓgeniem suam.
Hec gͥ atq alia huiꝰ modi st̃ testam̃ti
ueteris ⁊ exempla & iura: que si sut̃
bona cur ñ imitamini si mala cur
ñ damnatis auctorẽ. i. testam̃tum
ipsum uetus: Aut si falsa hec ei tamꝗͣ
nos denuo credimꝰ etiam uos putatis
in serta: pares gͦ sumus. Desinite ꝓm
de iam id a nob exgere in testam̃to no¬
uo: qđ uos ñ seruatis in ueteri. Equi¬
dem ego quantũ arbitror quatenus
co iam ꝑsuasũ eẽ uoluistis ut sit ex do
etiam testamentũ uetus. cõmodius uob̾¬
& in corruptũ. ꝓinde hanc de uob̾
ego sententiã habui semꝑ & habeo:
quotiens querit᷑ cur p̃uaricemini
testam̃ti ueteris iussa. Quid eni ut

Expanded text:
ut idem accersitum eum censoria grauitaut idem accersitum eum censoria grauitate coherceant; qui si pernegauerit, et apud eos non ferat inpune, sed exalciatus dextri pedis calciamento a praedicta muliere caedatur in faciem et consputus ac maledictus recedat habiturus hoc obprobrium sempiternum in progeniem suam. haec igitur atque alia huiusmodi sunt testamenti ueteris et exempla et iura: quae si bona sunt, cur non imitamini? si mala, cur non damnatis auctorem, id est testamentum ipsum uetus? aut si falsa haec ei, tamquam nos de nouo credimus, etiam uos putatis inserta, pares ergo sumus. desinite iam proinde id a nobis exigere in testamento nouo, quod uos non seruatis in uetere. Equidem ego quantum arbitror, quatenus id iam persuasum esse uoluistis, ut sit ex deo etiam testamentum uetus, commodius et incorruptum. proinde hanc de uobis ego sententiam habui semper et habeo. quotiens quaeritur, cur praeuaricemini testamenti ueteris iussa, quod enim aut
Abbreviated transcription (Latin):
cina uͦ idem credere noluistis. nec de
lepore aut erinatio. neq de mulis et
olliginib cȩteris queq uob̾ assapuere
generib pisciũ. quã uis eadẽ moyses oĩa
inmunda ẽẽ testatur. Illa uͦ ne audire
quidem uos uelle credo ex testam̃to ue¬
teri nedũ ãmutere .i. soceros dormire
cũ nurib tamꝗͣ uidas: patres cũ fili¬
ab tamꝗͣ loch: ꝓpħas cum fornicibus
tamꝗͣ os eae maritus uxorũ suarum
noctes amatorib uendere tamꝗͣ abrahã:
tamꝗͣ ia cob rectores popli & quos max¬
une eẽnt eos credas millenis & centeniᷤ
uoluntare cũ scortis tamꝗͣ d ⁊ salomon:
Aut illud item qd lege uxoria cautũ in
deutero nomio ẽ: debere uxorẽ defun¬
cti frĩs si idem sine filiis obierit suꝑsti¬
ti fr̃ĩ nubere & eãdem sobolem ex ea¬
dem in locum suscitare fr̃is. Quod
facere si noluerit uir: debere mulier¬
culam apud maiores natu deponere
de hac impietate cognati sui querelã:

Expanded text:
cina uero idem credere noluistis nec de cina uero idem credere noluistis nec de lepore aut herinacio neque de mullis et lolliginibus ceterisque quae uobis adsapuere generibus piscium, quamuis eadem Moyses omnia inmunda esse testetur. Illa uero iam ne audire quidem uos uelle credo ex testamento uetere, nedum admittere, id est soceros dormire cum nuribus tamquam ludas; patres cum filiabus tamquam Loth; prophetas cum fornicibus tamquam Osee; maritos uxorum suarum noctes amatoribus uendere tamquam Abrahamtamquam Iacob; rectores populi et quos maxime entheos credas, millenis et centenis uolutari cum scortis tamquam Dauid et Salomon; aut illud item. quod lege uxoria cautum in deuteronomio est, debere uxorem defuncti fratris. si idem sine filiis obierit. superstiti fratri nubere et eandem subolem ex eadem in locum suscitare fratris: quod facere si noluerit uir, debere mulierculam apud maiores natu deponere de hac inpietate cognati sui querelam,
Abbreviated transcription (Latin):
posita. ac nulla ex parte ꝓbabilia contẽ¬
sistis. Quedã uͦ eoꝵ etiã diuisistis in
duo & partim quedã cõplectimini par¬
tim uͦ respuitis. ut pascha quod est &¬
ipsum testam̃ti ueteris annũsale sacrũ.
in cuiꝰ celebatione cum sit uob̾ scriptũ
non solum agnũ mactare edendũ sub
nocte s etiã dieb septem abstinere fer¬
mento. & eẽ contentos azimo cũ picri¬
diis. Uos pascha quidẽ assumitis. p̃ter¬
mittitis uͦ ritum illũ ac morẽ quo cau¬
tũ ÷ idem seruari debere. Item septem
dierũ eb domadas. i. pentecosten quã
ꝑ inde moyses certo quodã sacrificioꝵ
& genere & numero imbuendã censet
uos equȩ colitis s dãnata parte eiꝰ. idẽ.
litationib ipsis & sacrificiis. qr hec cũ
xp̃ianis fide ñ congruit. De mandato
uͦ abstinendi acibis cõmunib uisũ nob̾
est ⁊ uehement᷑ creditũ. morticina qͥdẽ
& immolata eẽ sane in munda. De por¬

Expanded text:
posita ac nulla ex parte probabilia contemposita ac nulla ex parte probabilia contempsistis. quaedam uero eorum etiam diuisistis in duo, et partem quidem amplectimini, partem uero respuitis, ut pascha, quod est et ipsum testamenti ueteris anniuersale sacrum: cuius in celebratione cum sit scriptum uobis non solum agnum mactare edendum sub nocte, sed etiam diebus septem abstinere fermento et esse contentos azymo cum picridiis, uos pascha quidem adsumitis, praetermittitis uero ritum illum ac morem, quo cautum est idem debere seruari. item septem dierum hebdomadas, ist est pentecosten, quam perinde Moyses certo quodam sacrificiorum et genere et numero inbuendam censet, uos aeque colitis, sed damnata parte eius, id est litationibus ipsis et sacrificiis, quia haec cum christiana fide non congruunt. de mandato uero abstinendi a cibis communibus uisum uobis est et uehementer creditum morticina quidem et inmolata esse sane inmunda; de por
Abbreviated transcription (Latin):
cantis sint referra errorib. tantis cont̾¬
rietatib narrationũ simul ac sententia¬
rũ. ut nec sibi ꝓrsus. nec uit̾ se ipsa con¬
ueniant. Quid gͦ est aliud calũniari
bonos & xp̃i discipłoꝵ concordẽ coetũ
ierim̃ uocare discordie. que qr nos le¬
¶genteᷤ
immaduertimꝰ cordis optutũ sanissimum
quissimũ iudicauimꝰ utilib acceptis ex
hisdem id est his quȩ & fidem nr̃am ȩdi¬
fcent. &. xp̃i dñi atq eius patris om̃ptis
di ꝓpagent głam. cȩtera repudiare que
nec ipsoꝵ maiestati. nec fidei nr̃e conue¬
niant. Pinde nec uos ut dicere cȩperam
de testam̃to ueteri circũcisionẽ creditis
accipiendã carnalit᷑: quãuis ita sit scrip¬
tum. neq subotio ac uacatione co¬
lendũ sabbatũ quãuis ita legatur:
S nec sacrificiis ut moysi uidet᷑ ⁊ immo¬
lationib placandũ dm̃. S hȩc quidem
ut aliena ꝓrsus procul aritu xp̃iano

Expanded text:
tantis sint referta erroribus, tantis contrtantis sint referta erroribus, tantis contrarietatibus narrationum simul ac sententiarum, ut nec sibi prorsus nec inter se ipsa conueniant. quid ergo aliud est calumniari bonos et Christi discipulorum concordem coetum in crimen deuocare discordiae? quae quia nos legentes animaduertimus cordis obtutu sanissimo, aequissimum iudicauimus utilibus acceptis ex isdem, id est his, quae et fidem nostram aedificent et Christi domini atque eius patris omnipotentis dei propagent gloriam, cetera repudiare, quae nec ipsorum maiestati nec fidei nostrae conueniant. Proinde nec uos, ut dicere coeperam, de testamento uetere circumcisionem creditis accipiendam carnaliter, quamuis ita sit scriptum, neque sub otio ac uacatione colendum sabbatum, quamuis ita legatur, sed nec sacrificiis, ut Moysi uidetur, et inmolationibus placandum deum; sed haec quidem ut aliena prorsus et procul a ritu christiano
Abbreviated transcription (Latin):
diri. Patris eñi ẽẽ uultis iud aicam
legem. cuiꝰ nouimꝰ quã multa uob̾ horro¬
re quã multa pudore faciant. ut quan¬
tũ ad animũ iam dudũ ipsi iudicaue¬
ritis eam nͣ esse sinceram. quãus partĩ
pater ipse ut creditis digito suo eam uob
partim moyses scripserit. Fidelis & inte¬
ger. soluis filii putatis testam̃tũ non po¬
tuisse corrũpi solum ñ habere aliquiã
quod in se debeat imꝓbari. p̃sertim cũ
nec qđ abipso scriptũ constat. nec ab eiꝰ
apłis. s longo post temꝑe a quib in cer¬
ti nominis uiris: qui ne sibi ñ haberet᷑
fides scribentib quȩ nesꝗrent partim
cuti uiderent᷑ scriptoꝵ suoꝵ frontib in¬
didert̃ asseuerantes se scdm eos scripsisse
que scripserunt. quo magis mͥ uideren¬
tur in uiria grauia fecisse discipłis xp̃i.
qr quȩ dissona idem & repugnantias
scripserunt ea referunt ad ipsos. s scđmn
eos hȩc scribere se ꝓfiterent᷑ eugłia quę

Expanded text:
diri — patris enim esse uultis Iudaicam diri — patris enim esse uultis Iudaicam legem, cuius nouimus quam multa uobis horrorem, quam multa pudorem faciant, ut quantum ad animum iamdudum ipsi iudicaueritis eam non esse sinceram, quamuis partim pater ipse, ut creditis, digito suo eam uobis, partim Moyses scripserit, fidelis et integer — solius filii putatis testamentum non potuisse corrumpi, solum non habere aliquid, quod in se debeat inprobari? praesertim quod nec ab ipso scriptum constat nec ab eius apostolis, sed longo post tempore a quibusdam incerti nominis uiris, qui, ne sibi non haberetur fides scribentibus, quae nescirent, partimcuti uiderentur , scriptorum suorum frontibus indiderunt adseuerantes secundum eos se scripsisse, quae scripserint. quo magis mihi uidentur iniuria graui adfecisse discipulos Christi, quia quae dissona idem et repugnantia sibi scriberent, ea referrent ad ipsos et secundum eos haec scribere se profiterentur euangelia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ba apłi quȩ sequunt᷑ uos ipsi uob̾ sa¬
lubriter diceretis. si cauteriatã urãm
conscientiã sanari uelletis. Sequit᷑ enĩ.
S polluta sunt eor ⁊ mens &e conscien
AUS TUS dixit. Si ac Ycia.
cipis eugłm. credere omnia de¬
bes. quȩ in eodẽ scripta sunt.
Quid enĩ tu qr uetus accipis testam̃¬
tũ id circo necreditiᷤᷤ omnia passim que
in eodẽ seripta scripta sunt. Nempe
sindidẽ excerpens ꝓpheciaᷤᷤ quȩ regem
iudeis uenturũ significabant qr ipsũ
putatis ẽẽ iñm: & pauca quedam dis¬
ciplinȩ tiuilis p̃cepta cõmunia ut est
ñ occides ñ mechaberis: cetera pret̃iit¬
titis & arbitramini ẽẽ non minus. atq ea¬
dem paulus putauit stercora. Quid gͦ
ꝑegrinũ hoc. aut quid mirũ est. si et ego
de testam̃to nouo purissima queq legio
& meȩ̨ saluti conuenientia ea p̃termuto
quȩ a
ũris maiorib in ducta fal
& maiestatẽ ipsius et
gr̃am
de colorant. an si pa

Expanded text:
ba apostoli, quae secuntur, uos ipsi uobis saba apostoli, quae secuntur, uos ipsi uobis salubriter diceretis. si cauteriatam uestram conscientiam sanari uelitis. sequitur enim: sed polluta sunt eorum et mens et conscieAUSTUS dixit: Si accipis. euangelium, credere omnia debes, quae in eodem scripta sunt. quid enim tu, quia uetus accipis testamentum, idcircone credis omnia passim. quae in eodem scripta sunt ? nempe solas indidem excerpentes prophetias, quae regem Iudaeis uenturum significabant, quia ipsum putatis esse Iesum, et pauca quaedam disciplinae ciuilis praecepta communia, ut est: non occides, non moechaberis, cetera praetermittitis et arbitramini esse non minus atque eadem, quae Paulus putauit stercora. quid ergo peregrinum hoc aut quid mirum est. si et ego de testamento nouo purissima quaeque legens et meae saluti conuenientia ea praetermitto, quae a is maioribus inducta fallaciter et maiestatem ipsius et gratiam docolorant? An si pat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibetis. uos saltem uob mundi iude¬
mini. quoꝵ uentrib mereret᷑ ille pur¬
gari s ur̃a corpora naturã & opificiũ
generis tenebrarũ ẽẽ contenditis. aĩas
aut̃ ur̃as ipsis ad huc corporib inqui¬
natis. Quid gͦ uob̾ est mundũ: Non
quȩ sumitis: non qͦ mittitis ea que
sumitis: ñ uos ipsi qui sumpta pur¬
gatis. Uideris gͦ ꝓpt̾ uos tunc istam
sententiã dixit apłs. Talem tamen
dixit quȩ om̃s in fideles & in mun¬
dos teneret:S uos p̃cipue maxi¬
meq conuinceret. Omnia gͦ munda
mundis scđm naturã in qua creata
sunt. ñ tam̃ omnia scđm significatio¬
nẽ munda pͥmo popło uidȩoꝵ. nec
nob̾ omnia uł ꝓpt̃ salutẽ corporis.
ul ꝓpter consuetudinẽ humanȩ soci¬
etatis apta sunt: s cum sua cuiq red¬
dunt᷑ & naturalem ordinem seruant.
omnia munda s̃ mundis: ĩmundis
aut̃ & infidelib quales p̃cipue uos
estis: nichil ẽ mundũ. Cetera iam uer¬

Expanded text:
rhibetis. uos saltem uobis mundi uiderhibetis. uos saltem uobis mundi uideremini, quorum uentribus meretur ille purgari. sed et uestra corpora naturam et opificium gentis tenebrarum esse contenditis, animas autem uestras ipsis adhuc corporibus inquinatas. quid ergo uobis est mundum ? non quae sumitis, non quo mittitis ea, quae sumitis, non uos ipsi, qui sumpta purgatis. uidetis ergo, propter quos tunc istam sententiam dixit apostolus; talem tamen dixit, quae omnes infideles et inmundos teneret, sed uos praecipue maximeque conuinceret. omnia ergo munda mundis secundum naturam, in qua creata sunt, non tamen omnia secundum significationem munda primo populo Iudaeorum; nec nobis omnia uel propter salutem corporis uel propter consuetudinem humanae societatis apta sunt; sed cum sua cuique redduntur et naturalem ordinem seruant, omnia munda sunt mundis; inmundis autem et infidelibus, quales praecipue uos estis, nihil est mundum. cetera iam uer
Abbreviated transcription (Latin):
tiones scđ̃m quas d̾s ꝑ eundem moy¬
sen ab in mundis munda discreuit.
Unde qr multa ⁊ multis locis iam dix¬
imus. nunc breuit̃ ammonuisse suf¬
fecerit. Pinde illos qui iam tempore
reuelationis noui testam̃ti ad huc illa ᷤ
umbras futuroꝵ ita custodiendas
putarent. ut sine his. gentes salutẽ
quȩ in xp̃o est ꝑcipere ñ posse concen¬
derent in mundos dicit apłs quod
carnalit̾ saperent. & in fideles quod
tempꝰ gr̃ȩ alegis tempore ñ discerne¬
rent. Quib ideo dicit nichil esse
mundũ qr & his quȩ respuebant et
his quȩ sumebant. ñ sc̃ȩ nec iuste ute¬
bant᷑ sicut om̃s quidẽ in fideles. S uos
p̃cipue manichei quib omnino nichil
est mundũ. neq enĩ cib ipse quẽ sumi¬
tis. quã uis eũ magna diligentia quasi
acarnib contagione separetis mundꝰ
est uob̃. quem creatũ nͥ adiabolo nõ
dicitis. In illo aut̃ dm̃ ur̃m ligatum
atq pollutũ uos ebendo purgare ꝑ¬

Expanded text:
tiones, secundum quas deus per eundem Moytiones, secundum quas deus per eundem Moysen ab inmundis munda discreuit: unde quia multa et multis locis iam diximus, nunc . breuiter admonuisse suffecerit. proinde illos, qui iam tempore reuelationis noui testamenti adhuc illas umbras futurorum ita custodiendas putarent, ut sine his gentes salutem, quae in Christo est, percipere non posse contenderent, inmundos dicit apostolus, quod carnaliter saperent, et infideles, quod tempus gratiae a legis tempore non discernerent. quibus ideo dicit nihil esse mundum, quia et his, quae respuebant, et his, quae sumebant, non sancte nec iuste utebantur, sicut omnes quidem infideles, sed uos praecipue, Manichaei, quibus. omnino nihil est mundum. neque enim cibus ipse, quem sumitis, quamuis eum magna diligentia quasi a carnis contagione separetis, mundus est uobis, quem creatum nisi a diabolo non dicitis. in illo etiam deum uestrum ligatum atque pollutum uos edendo purgare
Abbreviated transcription (Latin):
tis afferre tamꝗͣ idem uiderit aliquan¬
do de cęlo demissũ uas in quo ẽent oĩa
genera animaliũ. ad serpentes. atq eo
attonito ⁊ ãmirante: uox audita sit di¬
cens ad eũ. Petre. quicqͥd in uase uides
macta & manduca. Cui idem respondens.
ñe. cõmune in quid ⁊ in mundũ non cõ¬
tingã. Et iterum uox ad eũ. Quod ego
scificaui. in mundũ ne uocaueris. Quod
quidẽ ipsum licet ⁊ ꝑ allegoriã aliud qui¬
dam. & ñ indifferentiã uideat᷑ significare
placet: uescamini gͥ necesse. ẽ. passim
belluis omnib. & echinis. & colubris. ac
reliquo omni genere serpentino: iuxta
oroma petri. Hactenus enĩ: uere dicto¬
ob audientes uos ẽẽ ꝓbabitis uoci ꝙͣ
fertur audisse. Et tam̃ huiꝰ quoq me¬
uerat ds uxta uocis huiꝰ sententiã
ipsas intellegi uoluit quas
d̾s creauit: scđm illud quod
moyses in genesi scripsit. ⁊ fecit ds̃
omnia. & ecce bona ualde. ñ significa¬

Expanded text:
tis adferre, tamquam idem uiderit aliquantis adferre, tamquam idem uiderit aliquando de caelo demissum uas, in quo essent omnia genera animalium et serpentes atque eo adtonito et admirante uox audita sit dicens ad eum: Petre, quicquid in uase uides, macta et manduca. cui idem respondens: domine, commune, inquit, et inmundum non contingam. et iterum uox ad eum: quod ego sanctificaui, inmundum ne uocaueris. quod quidem ipsum licet et per allegoriam aliud quiddam et non indifferentiam uideatur significare placet, uescamini igitur necesse est passim belluis omnibus et echidnis et colubris ac reliquo omni genere serpentino iuxta opajia Petri. hactenus enim uere dicto audientes uos esse probabitis uoci, quam fertur audisse; et - tamen huius quoque meuerit deus iuxta uocis huius sententiam, ipsas intellegi uoluit, quas deus creauit, secundum illud. quod Moyses in genesi scripsit: et fecit deus omnia, et ecce bona ualde, non significa
Abbreviated transcription (Latin):
lb a pagano dissentit. Restat xp̃iana
fides. ciuus si propriũ hoc ẽẽ putas ni¬
chil existimare pollutũ: p̾rius est ut
fatearis in uob̾ ẽẽ neminẽ
nũ. Omnes enĩ apud
uos
ut cedera reticea m
mortici¬
na tam̃ & immo¬
lata in¬
qͥnamentũ existima¬
ntes. se ñ
paruũ aut si & auob iure xp̃ianitatiᷤ
hoc agitur. ne huiꝰ quidẽ gͦ religionis
sentencia est. que omnẽ penitus in mun¬
doꝵ abstinentiã tollit. Quo ͭ sum gͦ a
paulo id dici potuit. qđ nulli sit religi¬
om c̃ueniens : Et enĩ apłs ñ tam reli¬
gionẽ exuit quã ritum mutauit. cum
ex iudȩo factus ẽ xp̃ianus. At uͦ qui
hoc capitulum scripsit. uidetur ille mͥ
nulla ꝓrsus religione fuisse sub nixus.
ua ꝓpter siquid de cetero in lesione nr̃e
fidei de scripturis querentes in ueneri¬
tis. tunc demũ id nob̾ opponere memen¬
tote cũ uob̾ prouideritis non ẽẽ contͣriũ
quẽad modum et illud qđ de petro sole¬

Expanded text:
libus a pagano dissentit. restat christiana libus a pagano dissentit. restat christiana fides, cuius si proprium hoc esse putas nihil existimare pollutum, prius est, ut fatearis in uobis esse neminem num. omnes enim apud uos, ut cetera reticeam, morticina tamen et inmolata inquinamentum existimant esse non paruum; aut si et a uobis iure christianitatis hoc agitur, ne huius quidem ergo religionis sententia est, quae omnem penitus inmundorum abstinentiam tollit. quorsum ergo a Paulo id dici potuit, quod nulli sit religioni conueniens? etenim apostolus non tam religionem exuit quam ritum mutauit, cum ex Iudaeo factus est christianus. at uero qui hoc capitulum scripsit, uidetur ille mihi nulla prorsus religione fuisse subnixus. Quapropter si quid de cetero in laesionem nostrae fidei de scripturis quaerentes inueneritis, tunc demum id nobis obponere mementote, cum uobis peruideritis non esse contrarium . quemadmodum et illud, quod de Petro sole
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ munda. Uos uͦ qua nunc excusatio¬
ne utimini. si paulo clamante nichil
ẽẽ ñ mundũ. & doctrinaᷤᷤ dȩmonioꝵ ap¬
pellante cibor abstinentiã & mente
pollutos uocante qui aliquid putaue¬
rint in quinatũ ñ solum abstinetis ut
diximꝰ. s etiã głam captatis exinde et eo¬
uos acceptiores creditis xp̃o. quo eritiᷤ
abstinentiores a cibis idest scd̃m hanc
sententiã. quo mentib in quinati ma¬
gis & magis conscientia ur̃a polluti.
Quid quod etiã cum tres in mundo reli¬
giones sint quȩ mentis purgatio nem
pariter in castimoniis & abstinentia.
ritu quã uis diuersissimo reponunt
dico aut̃ iuidȩos. & xꝑianos. & gentes.
ex qua nã istarũ religionũ sermo
hic ueniat. ñ potest in ueniri. qͥ docet
nichil ẽẽ non scm. Certe & iudaismo
minime. itidem expaganismo: qr ipsũ
quoq discrimen ad cibos nec quicꝗͣ int¬
ost nisi quod hebreus in quib dam anima¬

Expanded text:
esse non munda; uos uero, qua nunc excusatioesse non munda; uos uero, qua nunc excusatione utimini, si Paulo clamante nihil esse non mundum et doctrinas daemoniorum appellante ciborum abstinentiam et mente pollutos uocante, qui aliquid putauerint inquinatum, non solum abstinetis, ut diximus, sed etiam gloriam captatis exinde et eo acceptiores uos creditis Christo, quo eritis abstinentiores a cibis, id est secundum hanc sententiam, quo mentibus inquinati magis et magis conscientia uestra polluti ? quid ? quod etiam cum tres in mundo religiones sint, quae mentis purgationem pariter in castimoniis et abstinentia ritu quamuis diuersissimo reponunt, dico autem Iudaeos et christianos et gentes, ex quanam istarum religionum sermo hic ueniat, non potest inueniri, qui docet nihil esse non sanctum ? certe ex ludaismo minime; itidem ex paganismo, quia ipsum quoque discriminat cibos; nec quicquam interest, nisi quod Hebraeus in quibusdam anima
Abbreviated transcription (Latin):
sum ego talib etiã nunc uos uisio¬
nẽ diuinȩ maiestatis contingere po¬
cuisse arbitramini. cũ sit scriptũ. nisi
eos qui corde puri fuerint dm̃ uidere
ñ posse: At uͦ hi etiã si casti ab in¬
licitis facinorib excicissent. sola tamen
hȩc abstinendi a quib dam escis suꝑ¬
sticiose mentẽ contaminat. diuinitatis
eis potuit negasse conspectum. Fuanu¬
it gͦ iam atq extincta simul ẽ danheł
quoq illa triũ pueroꝵ głatio. qui et
ipsius que ad hanc p̃dicationẽ quȩ cen¬
set nichil in mundũ castissimi plane
ac bonȩ mentis iuuenes habiti sunt
in udaismo. qr scilicet pat̾narũ memo¬
res traditionũ a gentiũ dapib & mar¬
ime immolatis omni cũ studio se con¬
seruauerint inlibatos. Nunc eñĩ de¬
mum apparuit & ipsos contammatoᷤ
fuisse mentib & conscientia. tum ma¬
xime cum os a sanguine & cibis fera¬
libus abstinebant. S illos fortasse ex¬
da mundis. quedã & ipsi putauerint

Expanded text:
sum ergo talibus etiam nunc uos uisiosum ergo talibus etiam nunc uos uisionem diuinae maiestatis contingere potuisse arbitramini, cum sit scriptum nisi eos, qui corde puri fuerint, deum uidere non posse? at uero hi etiam si casti ab inlicitis facinoribus exstitissent, sola tamen haec abstinendi a quibusdam escis superstitio, si mentem contaminat, diuinitatis eis potuit negasse conspectum. euanuit ergo iam atque extincta simul est Danihelis quoque illa ac trium puerorum gloriatio: qui et ipsi usque ad hanc praedicationem, quae censet nihil inmundum, castissimi plane ac bonae mentis iuuenes habiti sunt in Iudaismo, quia scilicet paternarum memores traditionum a gentium dapibus et maxime inmolatis omni cum studio se conseruauerint inlibatos. nunc enim demum adparuit et ipsos contaminatos fuisse mentibus et conscientia tum maxime, cum os a sanguine et cibis feralibus abstinebant. Sed illos fortasse exda mundis, quaedam et ipsi putauerint
Abbreviated transcription (Latin):
Iaus tus dixit. Omnia mun¬
da mundis. in mundis aut̃ &
coinquinatis nichil mundũ: s
inquinata sunt eoꝵ & mens & con¬
scientia. Hoc quoq ipsum utrũ uob̾
ex pediat apaulo dictum credere con¬
siderandũ est. Hactenus enĩ non de
Omoniis exagitatos constat moysen
et ꝓpħas cum tantas de cibore diffi¬
renti is tulerunt leges. s etiam qđ
in mundi ipsi fuerunt. & coinquina¬
ti mente atq conscientia sua. ut cõ¬
grue in ipsos & illud cadere possit
quod sequit᷑. Dm̃ se scire ꝓfitentur.
oꝑib aut̃ negant. Cui aut̃ hoc ma¬
gis competit quã ꝓpħis atq moysi:
qui longe alit̾ uixisse ꝓbant᷑: quã dĩ
cognitorib congruebat : Ego tam̃ nc̃
usq p̃ter ad ulteria & fraydas & ho¬
micida: nichil aliud ẽẽ putaueram
unde conscientias pollutas habuisse
uiderent᷑ moyseᷤᷤ & ꝓph̾e: nunc aut̃ ħ
demonstrante capitulo scire iam dat᷑
etiam hinc eos in qͥnate mentis fuisse.
Q aliquid putauerui in quinatũ. Quor¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Omnia munda mundis, inmundis autem et coinquinatis nihil mundum; sed inquinata sunt eorum et mens et conscientia. hoc quoque ipsum. utrum uobis expediat a Paulo dictum credere, considerandum est; hactenus enim non tantum daemoniis exagitatos constitit Moysen et prophetas, cum tantas de ciborum differentiis tulerint leges, sed etiam quod inmundi ipsi fuerint et coinquinati mente atque conscientia sua, ut congrue in ipsos et illud cadere possit, quod sequitur: deum se scire profitentur. operibus autem negant. cui autem hoc magis conpetit quam prophetis atque Moysi, qui longe aliter uixisse probantur quam dei cognitoribus congruebat. ego tamen nunc usque praeter adulteria et fraudes et homicidia nihil aliud esse putaueram, unde conscientias pollutas habuisse uiderentur Moyses et prophetae; nunc autem hoc demonstrante capitulo scire iam datur etiam hinc eos inquinatae mentis fuisse, quia aliquid putauerint inquinatum. quor
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ti libris qͦd nos diceremꝰ non recte
dictum ñ diuinitꝰ iussum. ñ ueracit̃
scriptũ. Nichil hoꝵ dicimꝰ s accipimus
omĩa siuȩ quȩ obseruamꝰ ut recte ui¬
uamꝰ. siuȩ quȩ non obseruamꝰ: & tam̃
⁊ ipsa tunc in ꝓphetia ussa & obserua¬
ta: nunc iam cõpleri uideamꝰ. Deinde
paraclitũ sicut ꝓmissum leginꝰ in his
libris quoꝵ ñ omnia uultis acciꝑe ita

Expanded text:
menti libris, quod nos diceremus non recte menti libris, quod nos diceremus non recte dictum, non diuinitus iussum, non ueraciter scriptum. nihil horum dicimus, sed accipimus omnia, siue quae obseruamus, ut recte uiuamus, siue quae non obseruamus, ut tamen et ipsa tunc in prophetia iussa et obser- - uata nunc iam conpleri uideamus. deinde paracletum sicut promissum legimus in iis libris, quorum non omnia uultis accipe
Abbreviated transcription (Latin):
tunc iusti uiri qui ꝓ illis sacram̃tis nec
mortẽ recusauert̃ urie laudant᷑. ita
nunc ꝓistis martyres sci. Et sicut ȩger
non debet rephendere medicinalem
doctrinam si aliud ei hodie p̃ceperit
aliud cras: prohibens etiã quod ante
p̃ceꝑat. sic enĩ se habebat sanandi enis
corporis ratio : ita genus hominũ ab
adam usq in finem scłi quã diu corpꝰ
qđ corrumpit᷑ ad grauat aĩam. egrũ
atq sauciũ: non debet diuinã repre¬
hendere medicinã: si in quib dã hoc
idem. in quibꝰdam uͦ aliud prius aliud
posterius ob seruandũ e̾e p̃cepit. pre¬
sertim qr sic aliud p̃cepturã esse pmi¬
sit. Nulla gͦ cõparatio ẽ: quã faustus
obtendit. Ita uͦ paraclitũ ex nouo testa¬
mñto qđ credatis elegisse & quod res¬
puatis demonstrauisse cum ipso nouo
testam̃to fuerit ꝓphetatus. sicut nobis
xp̃c fecit ex uetere. quo similit̃ ꝓpħatꝰ
ne diceret᷑. si e̾et aliquid in ueteris testa¬

Expanded text:
tunc iusti uiri, qui pro illis sacramentis nec tunc iusti uiri, qui pro illis sacramentis nec mortem recusauerunt, iure laudantur, ita nunc pro istis martyres sancti. et sicut aeger non debet reprehendere medicinalem doctrinam, si aliud illi hodie praeceperit, aliud cras prohibens etiam quod ante praeceperat — sic enim se habebat sanandi eius corporis ratio — ita genus humanum ab Adam usque in finem saeculi quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam, aegrum atque saucium non debet diuinam reprehendere medicinam, si in quibusdam hoc idem, in quibusdam uero aliud prius, aliud posterius obseruandum esse praecepit, praesertim quia se aliud praecepturam esse promisit. Nulla ergo conparatio est, quam Faustus obtendit, ita uobis paracletum ex nouo testamento, quod credatis, elegisse. et quod respuatis, demonstrauisse, cum ipse nouo testamento fuerit prophetatus, sicut nobis Christus fecit ex uetere, quo similiter prophene diceretur, si esset aliquid in ueteris testa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus omnia siue de quib singiliatĩ
anteriorib huius oꝑis partib disser¬
iumꝰ: siue quȩ in isto cui responde¬
iꝰ sermone suo faustus similia po¬
suit una firmissima ueritatis ratio¬
ne defendimꝰ. quã de scãrum scrip¬
turarũ auctoritate ꝑcipimꝰ. Quecũ¬
q scripta sunt in illis libris ueterĩ
testam̃ti omnia uerissime atq uciliᷤ¬
sime ꝓ etna uita scripta ee laudamꝰ
accipimꝰ ad ꝓbamus. S que in his
mandata corporali oꝑatione ñ ob ser¬
uamꝰ: & rectissime tunc mandata in¬
tellegimꝰ ⁊ & umbrã futuroꝵ ẽe di¬
dicimꝰ. & nunc iam impleri cognos¬
cimꝰ. Ac ꝑ hoc quisquis illa tunc
etiã oꝑe quod ad significandũ agi
iubebant᷑ non obseruabat penas ddi¬
uinitꝰ constitutas rectissimo iudicio
ꝑ soluebat : sicut nunc siquiꝰ sacra¬
m̃ta noui testam̃ti ꝓ temporis ratio¬
ne distancta. fuerit ausus sacrilega
temeritate uiolare. Quemad modũ em̃

Expanded text:
prorsus omnia, siue de quibus singillatim iam prorsus omnia, siue de quibus singillatim iam anterioribus huius operis partibus disseruimus. siue quae in isto, cui respondemus, sermone suo Faustus similia posuit, una firmissima ueritatis ratione defendimus, quam de sanctarum scripturarum auctoritate percepimus. quaecumque scripta . sunt in illis libris ueteris testamenti, omnia uerissime atque utilissime pro aeterna uita scripta esse laudamus, accipimus, adprobamus; sed quae in his mandata corporali operatione non obseruamus, et rectissime tunc mandata intellegimus et umbram futurorum esse didicimus et nunc iam inpleri cognoscimus. ac per hoc quisquis illa tunc etiam opera, quae ad significandum agi iubebantur, non obseruabat, poenas diuinitus constitutas rectissimo iudicio persoluebat, sicut nunc si quis sacramenta noui testamenti pro temporis ratione distincta fuerit ausus sacrilega temeritate uiolare. quemadmodum enim
Abbreviated transcription (Latin):
obseruet ut tardas uł minutiores
auiculas ñ atingat nisi quarũ san¬
guis effusus est aut leporẽ non edat.
si manu a ceruice ꝑcussus nullo cru¬
ento uulnere occisus est: Et qui for¬
te pauci ad huc tangere ista formidaqͭ.¬
ia a ceteris irrident᷑ lta omniũ animoᷤ
in hac re. tenuit illa sententia uerita cene¬
cis. ñ quod intrat in os ur̃m uos co¬
inquinat s quod exit. nullam cibi na¬
turam quã societas admittit humana
s quȩ iniquitas cõmittit peccata con¬
demnans.Iam uͦ de antiquoꝵ fac¬
tis & que stultis atq in eruditis uiden¬
tur peccata dum ñ sunt: & que uere
peccata sunt quã ob causam conscrip¬
ta sunt. seruata magisq cõmendata
scripturȩ ipsus ueneratione suffici¬
enti iam sermone monstrauimꝰ. Nec¬
non maledicto eius qui pependet in
ligno. ⁊ eiꝰ qui ñ suscitauerit semen
in isrł: iam primũ suo loco respondi¬
mꝰ cum hȩc ante dilueremꝰ obiecta

Expanded text:
obseruat, ut turdos uel minutiores obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non adtingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris inridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniquitas committit peccata condemnans. Iam uero de antiquorum factis et quae stultis atque ineruditis uidentur peccata, dum non sunt, et quae uere peccata sunt, quam ob causam conscripta sunt, seruata magisque commendata scripturae ipsius ueneratione sufficienti iam sermone monstrauimus; necnon de maledicto eius, qui pendet in ligno, et eius, qui non suscitauerit semen in Israhel, iam primum suo loco respondimus, cum haec ante dilueremus obiecta. et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ ẽẽ abstinendũ. nequis homicidio
se contaminet. Hoc nunc discutere lon¬
gum ÷ & ñ necessariũ. qr et si hoc tuc
apłi p̃ceperunt ut ab animaliũ sangui¬
ne abstinerent xp̃iani: ne p̾focatis car¬
nib uescerent᷑. elegisse mͥ uident᷑ pro
tempore rem facilem & nequa ꝗͣ obser¬
uantib honerosam: in qua cũ isrłiticis
etiã gentes ꝓpter angłarẽ illum lapi-¬
dem duos inse condentẽ. aliquid cõ
rent in ipsa archa noe quando ds̃
hoc iussit ȩccłam omnũ gentiũ fuis¬
se figuratã. cuius facti ꝓphetia iam
gentib ad fidem accedentib incipi¬
ebat impleri. Cransacto uͦ illo temꝑe
quo illi duo parietes unus ex circũ¬
cisione alter exp̃putio uenientes qͣm¬
uis in angłari lapide concordarent.
tam̃ suis quibdã ꝓprietatib distinctiꝰ
eminebant. At ubiꝰ gentiũ talis effec¬
ta est ut in ea nullus israhelita carna¬
lis appareat. quis iãm hoc xp̃ianus

Expanded text:
praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. Hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia etsi hoc tunc apostoli praeceperunt ut ab animalium sanguine abstinerent Christiani, ne praefocatis carnibus vescerentur, elegisse mihi videntur pro tempore rem facilem et nequaquam observantibus onerosam, in qua cum Israelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem, aliquid commrent in ipsa arca Noe, quando Dhoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat inpleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant. at ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis adpareat, quis iam hoc christianus
Abbreviated transcription (Latin):
dite & calũniis uanitatis. uerũ aliqñ
p̃ponite. Cur eñĩ ñ expediat immola¬
in quit socios fieri dȩmonioꝵ: neq enĩ
ipsam immolationẽ rep̃hendit. quam
faciebant patres p̃figurantes sangui¬
nẽ sacrificii : quo nos xp̃e rebemit. s
quȩ immolant gs̃: demoniis in quid
immolant.⁊ ñ do. Deniq ad iecit qđ
dixi. nolo uos socios fieri demonioꝵ.
am si natura ipsa immolatione carnis
eet in munda. utiq & nescientẽ conta¬
minaret. neq enĩ eo minus ipsa eẽt
quo minꝰ a sciente acciꝑet᷑ s ꝓpter con¬
scientiã ne dȩmoniis cõmunicasse iude¬
atur. Morticinũ aut̃ puto qđ ad escã
usus hominũ ñ admisit. eo qđ non
occisoꝵ s mortuoꝵ animaliũ morbi¬
da caro est. nec apta ad salutẽ corporis
quod de effundendo sanguinẽ anciqͥ
infigurã preceptũ est: idem ipsi noe pꝰ
diluurum qđ iam quid significaret
alii non sic intellegunt. s asanguine

Expanded text:
dite et calumniis uanitatis uerum aliquando dite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat immolainquit, socios fieri daemoniorum. neque enim ipsam immolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes, daemoniis, inquit, immolant, et non deo. deinde adiecit quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa immolaticiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. morticinum autem puto quod ad escam usus hominum non admisit eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, quod de effundendo sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post diluuium — quod iam quid signalii non sic intelligunt, sed a sanguine