comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
untuersa in nr̃e humilitatis conscĩam
retulisti: Et tam̃ instinct̾u dei factum
ẽẽ fidelit̃ sapient̃q uidisti: ueraciter fi¬
denterq dixisti. Ideoutiq: qm̃ p̃parat᷑
uoluntas a domino: & ut boni aliqͥd
agant. pat̾nis inspirationib fuorum
ipse tangit corda filiorum: qͣtqͦt enim
sp̃u dei agunt᷑. hi filii sunt der: ut nec no¬
strum de ẽẽ sentiamꝰ arbitrium: ce in boniᷤᷤ
quib eũq uoluntatis humanȩ. singłis
motib magis illiꝰ ualere ñ dubitemꝰ auxi
lium. Uidesne regłastuas. inuictarum
consticutionũ soliditate confract̾as: & in
fide struct᷑e prauas rimosasq tuncturas:
uelut iherichunctinos mnuros. ad sacerdo¬
talium tubarum ruisse concentum᷑ Cum
enim descãrum origine uoluntatum.
&e fidei caritatisq pͥncipiis. int nr̃os et pe¬
lagianos questiouersaret᷑: ñ ancipitiui¬
et̾oria. nec dubio direptum ẽ fine certa¬
men: ut adhuc nob̃ de neqͥssima huius

Expanded text:
universa in nostrae humilitatis conscientiam universa in nostrae humilitatis conscientiam retulisti; et tamen instinctu Dei factum esse fideliter sapienterque vidisti, veraciter fidenterque dixisti? Ideo utique quia praeparatur voluntas a Domino, et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus suorum ipse tangit corda filiorum. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt : ut nec nostrum deesse sentiamus arbitrium, et in bonis quibusque 274 voluntatis humanae singulis motibus, magis illiulium. Videsne regulas tuas invictarum constitutionum soliditate confractas, et in fidei structura pravas ruinosasque juncturas, velut Jerichontinos muros ad sacerdotalium tubarum ruisse concentum ? CAPUT VI. 16. Cum enim de sanctarum origine voluntatum, et fidei charitatisque principiis, inter nostros et Pelagianos quaestio versaretur, non ancipiti victoria, nec dubio diremptum est fine certamen; ut adhuc nobis de nequissima hujus
Abbreviated transcription (Latin):
solum ad cognoscendam. uerũ etiam ad
faciendam iusticiam. nos ꝑ actͦ singłos
adiuuari: ita ut sine illa nicħuerȩ iustę¬
ꝙ pietatis hab̃e. cogitare. dicere. agere
ualeamꝰ. Errauit sac̾sc̃ã beati petrise¬
des: quȩ ad untuersum orbem. pape
zosumi ore sic loquitur. Nos tam̃in
torem suum referendasunt.unde nas¬
conscientiam untuers a retulimꝰ. Orra¬
uerunt afri ep̃i. ad eundem papam zo¬
simtm rescribentes: eumq in sententiȩ
sue huiꝰ salubritate laudantes. arunt.
niuers as ꝓuincias curasti ẽẽ mittendas.
postusti dicens. nos tam̃ instinctu dei.
omma enĩ bona ad auct̾orem suum re¬
ferenda funt unde nascunt᷑. ad fr̃m et
coepõrum nroꝵ conscientiã uniuers a¬
retulimꝰ. sic accepimꝰ dict̾um: ut illos qͥ
contra dei adiutorrum excolunt huma¬
niarbitͥilib̃tatem. distͥcto gladio u̾itatiᷤᷤ.
uelut cursim tͣnsiens. amputares. Qͥ d
enimtam libero fecisti arbit᷑o: quam qͦd

Expanded text:
inum nostrum, non solum ad cognoscendam, verum etiam ad inum nostrum, non solum ad cognoscendam, verum etiam ad faciendam justitiam, nos per actus singulos adjuvari; ita ut sine illa nihil verae sanctaeque pietatis habere, cogitare, dicere, agere valeamus. Erravit sacrosancta beati Petri Sedes, quae ad universum orbem papae Zosimi ore sic loquitur: Nos tamen torem suum referenda sunt, unde nasconscientiam universa retulimus. Erraverunt Afri episcopi ad eumdem papam Zosimum rescribentes, eumque in sententiae suae hujus salubritate laudantes, cum aiuniversas provincias curasti esse mittendas, posuisti, dicens. Nos tamen instinctu Dei omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntur, ad fratrum et coepetc., sic accepimus dictum, ut illos, qui contra Dei adjutorium extollunt humani arbitrii libertatem, districto gladio veritatis, velut cursim transiens amputares. Quid enim tam libero fecisti arbitrio, quam quod
Abbreviated transcription (Latin):
inquit arbitum olim ille ꝑpessus. dum¬
suis inconsulciꝰ utit᷑ bonis. cadens in p̃¬
uaricationis ꝓfunda dimersus. nchil
quemadmodum erinde surgere poss
inuenit: suaq in ec̃num lib̃tate deceptꝰ.
huius rumȩ latuiss opp̃ssu: nisi eum
dei scđm merita nr̃a dari. ut catholicꝰ
posset uideri. anathematitare cõpulsꝰ ẽ
Errauerunt affricana ep̃orum conci¬
ua: qͥ decretis suis constituerunt utrũq
dei donum ẽẽ. & scire quid facere debea¬
mus. & diligere ut faciamꝰ: tit edificante
caritate. scientia non possit inflare: quia
sic̃ de deoscͥptum ẽ. qui docet hominem
scientiam: ita etiam scͥptum est caritas er
qui in epła quam suis constitationibus
ꝓtulerunt. ita ad apłicȩ sedis antistitem
beatũ rosimum sunt locuti. Constitui¬
mus. in pelagium. atq celestrum. ꝑue
nerabilem ep̃m innocenttum. de beatis¬
simi apłi petrisede ꝓlatam manere sen.¬
tentiam: donec aꝑtissima confessione fa¬

Expanded text:
inquit, arbitrium olim ille inquit, arbitrium olim ille suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevaricationis profunda demersus est, et nihil quemadmodum exinde surgere posset, invenit; suaque in aeternum libertate deceptus, hujus ruinae jacuisset oppressu, nisi eum Dei secundum merita nostra dari, ut catholicus posset videri, anathematizare compulsus est . Erraverunt AFRICANA episcoporum CONCILIA, quae decretis suis constituerunt, utrumque Dei donum esse, et scire quid facere debeamus, et diligere ut faciamus: ut aedificante charitate, scientia non possit inflare, quia sicut de Deo scriptum est, Qui docet hominem scientiam ; 320 ita scriptum est : Charitas ex qui in epistola, quam suis constitutionibus praetulerunt, ita ad apostolicae Sedis antistitem beatum Zosimum sunt locuti: Constituimus, in Pelagium atque Coelestium per venerabilem episcopum Innocentium de beatissimi apostoli Petri Sede prolatam manere sententiam, donec apertissima confessione fa
Abbreviated transcription (Latin):
definitionum. una ab eccłia exꝑugnata
ẽ: alla. defensa. Hec eis ullo mͦ huiꝰ noui
federis congrint pactum: qͦ catholica
sit corruptior. quam pelagiana correc¬
tior. Multunquis singła hȩc credenteᷤᷤ.
ac iusto amplius asserentes: uariis sibiq
contͣruissunt errorib inuoluti.
lacet gͥ tibi. cum hereticis catholicos
conuictis damnare uictores: & eoserro¬
ris nota adurere. qͥ errorem ab ȩceles ia
deptilerunt. Scdm tuam qͥppe censurã.
qua sc̃arum ce fidelitm uoluntatum ñ
in omnib hominibꝰ ex deouis ẽẽ pͥncipi¬
um. qͣsi multum gr̃e tͥbuas. si hoc eam
in qͦrumdam oꝑarimentib adqͥescas:
erraiit beatꝰ papainnocentiꝰ. & petrise¬
de dignissimꝰ: qui cum de istis loq̃ret᷑.
quim libero arbitͥo głantur: nam qͥd
inquit nos de eorum post ac rectum
m̃tib estimemꝰ. qͥ sibi se putant debere
quod bom sunt: Et rõm. cum de p̾mi
hominis scribet lapsu: liberum enim

Expanded text:
definitionum una ab Ecclesia expugnata definitionum una ab Ecclesia expugnata est, alia defensa: nec eis ullo modo hujus novi foederis congruit pactum, quo catholica fit corruptior, quam Pelagiana correctior. 15. Multi, inquis, singula haec credentes, ac justo amplius asserentes, variis sibique contrariis sunt erroribus involuti. Placet igitur tibi, cum haereticis Catholicos, cum victis damnare victores; et eos erroris nota adurere, qui errorem ab Ecclesia depulerunt? Secundum tuam quippe censuram, qua sanctarum et fidelium voluntatum non in omnibus hominibus ex Deo vis esse principium quasi multum gratiae tribuas, si hoc eam in quorumdam operari mentibus acquiescas, erravit beatus papa Innocentius et Petri Sede dignissimus, qui cum de istis loqueretur, qui in libero arbitrio gloriantur: Nam quid, inquit, nos de eorum posthac rectum mentibus aestimemus, qui sibi se putant debere quod boni sunt? Et iterum, cum de primi hominis scriberet lapsu: Liberum enim,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ adiuto diuinitꝰ homini asseribere ⁊ oe
error ẽ confit̾i. qm̃ preparatur uoluntas
a dño: qͦ dirigendi sumꝰ ut utrumq ui¬
temus: Siutrumq inqͥs sequam᷑: nos
nulli errori acquiescimꝰ. Tunos subdiᷤᷤ
duob: &e geminas sic̃ intelligis pͣuitateᷤ
diuidendo damnas: miscendo tustifi¬
cas. Hac lege. hac regła. pot̃is p̃dicare
qͦd tam errent qui dic̃t semꝑ ẽẽ fallen¬
dum: quam qͥ diffimunt uunqͣm ẽe
fallendum. S ut in neutͦ peceetur:
utrumq sectandum: qͥa nec semper
declinanda falsitas: nec semꝑ negli¬
genda sit ueritas. Fallit te ꝓrsus opinio
dua: de duob malis unum fieri ñ pot̃.
Que enim merito paria sunt: ñ minu¬
untur cocundo. s crescunt. Nonitaq o¬
portuit eos qͥ bonarum uirtutum initia.
ex dei asserunt inspiratione generari.
ea sententia rep̃hendi: qua arguuntur.
qͥ ad hȩc liberum arbitrium putant sͥ.
sine ope gr̃e posse sufficere. Harum enĩ

Expanded text:
non adjuto divinitus homini adscribere, et non adjuto divinitus homini adscribere, et error est confiteri quoniam praeparatur voluntas a Domino; quo dirigendi sumus, ut utrumque vitemus? 14. Si utrumque, inquis, sequamur, nos nulli errori acquiescimus. Tu nos subdis duobus, et geminas, sicut intelligis, pravitates dividendo damnas, miscendo justificas. Hac lege, hac regula poteris praedicare, quod tam errent qui dicunt, semper esse fallendum, quam qui definiunt, nunquam esse fallendum: sed ut in neutro peccatur, utrumque sectandum; quia nec semper declinanda falsitas, nec semper negligenda sit veritas. Fallit te prorsus opinio tua: de duobus malis unum fieri bonum nonQuae enim merito paria sunt, non minuuntur coeundo, sed crescunt. Non itaque oportuit eos, qui bonarum voluntatum initia ex Dei asserunt inspiratione generari, ea sententia reprehendi, qua arguuntur, qui ad haec liberum arbitrium putant sibi sine ope gratiae posse sufficere. Harum enim
Abbreviated transcription (Latin):
na questione uoluatur: id est utrum
qͥa initrum bonȩ uoluntatis p̃buerimꝰ.
misereatur nũi deus: an quia d̾̃s mise¬
reatur. consequamur bonȩ uoluntatiᷤᷤ
imtium. Multi enim singłã hec cre¬
dentes. ac iusto ampliꝰ asserentes: uariiᷤ.
sͥꝙ contͣrus sunt errorib inuoluti.
Ecce ut tͥ uidet᷑. que erant ꝑmixta.
discreta sunt: & quȩ explicari ñ pot̾ant.
absoluta. Duos enim ẽẽ sibi contrarios
definis errores: quib qui int̾ liberum
arbitrium &e grãm quid tenendum sit
uesciunt. implicent᷑: & in uno constituiᷤᷤ
eos qui dicunt ideo nr̃i misereri deum.
qͥa ex nob̃ p̃dita sint bonȩ initia uolun¬
tatis: significans ꝓculdubio pelagiani
dognatis sectatores. qͥ dicunt grãm dei
scđm merita nr̃a dari. in alio autem illõ
ponis. qͥ dicunt ex miscđia dei bonarum
uoluntatum ꝓdire pͥncipia: eos intelli¬
giuolens. qͥ unmicos gr̃ȩ debellarunt.
Si gͦ error est. initia bonȩ uoluntatis.

Expanded text:
na quaestione uoluatur, id est utrum na quaestione uoluatur, id est utrum quia initium bonae uoluntatis praebuerimus misereatur nostri deus, an quia deus ++ misereatur consequamur bonae uoluntatis initium multi enim singula haec credentes ac iusto amplius adserentes uariis sibique contrariis sunt erroribus inuEcce, ut tibi videtur, quae erant permixta, discreta sunt; et quae explicari non poterant, absoluta. Duos enim esse sibi contrarios definis errores, quibus qui inter liberum arbitrium et gratiam quid tenendum sit nesciunt, implicentur. Et in uno constituis eos qui dicunt, ideo nostri misereri Deum, quia ex nobis praebita sint bonae initia voluntatis; significans sine dubio Pelagiani dogmatis sectatores, qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari: in alio autem illos ponis, qui dicunt, ex misericordia Dei bonarum voluntatum prodire principia, eos intelligi volens, qui inimicos gratiae debellarunt. Si ergo error est, initia bonae voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
tum nob̃ fuerit bonum uelle: ñ statim
inuenimꝰ & facere: nͥ petentib. queren¬
tib. atq pulsantib. qui dedit deside¬
rium. p̃stet effectum. Uox ista dicentis.
uelle enim adiacet mͥ: ꝑficere autem
bonum ñ inuemo: uocati ẽ. & etiam
sub gr̃a constituti: qͥ condelect̾atur qͥđe
legi dei. scđm intiorem hominem: seb
uidet aliam legem in m̃bs suis. repug¬
nantem legi m̃tis sue: &e captiuantem
se in lege peccati. Et quamuis acceꝑit
scientiam rect̾e uolendi: uircutem dñ
in se nonimenit eorum que optat oꝑ¬
andi: donec ꝓbona uoluntate quã sum-¬
psit. uͥtutum mereatur facultatem inue
ma testimonia: qͥbus nunc ualidum. nẽ
infirmum lib̃um arbitrium demonstre¬
tur: quasi quidam sint. qͥ propͥis uirib
impleant. qͦd alii facere ñ deo adiuuan¬
te non posfunt. aut ob aliud accipiat hõ¬
p̃ceptum : nͥ ut diuinum querat auxiliũ.
dammͦꝰ indiscrete ꝑmixta atq confusa:
ut qͥd ex quopendeat. int̃ multos mag¬

Expanded text:
nobis fuerit bonum velle, non statim invenimus et facere, nisi petentibus, quaerentibus, atque pulsantibus, qui dedit desiderium, praestet effectum. Vox ista dicentis, Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio; vocati est, sub gratia constituti, qui condelectatur quidem legi Dei secundum interiorem hominem, sed videt et aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, et captivantem se in lege pescientiam recte volendi, virtutem tamen in se non invenit eorum quae optat operandi; donec pro bona voluntate quam sumpsit, virtutum mereatur facultatem invenma testimonia, quibus nunc validum, nunc infirmum liberum arbitrium demonstretur: quasi quidam sint, qui propriis viribus impleant, quod alii facere nisi Deo adjuvante non possunt; aut ob aliud homo accipiat praeceptum, nisi ut divinum quaerat auxiliuodammodo indiscrete permixta atque confusa, ut quid ex quo pendeat inter multos mag
Abbreviated transcription (Latin):
Cito gͦ hie disputator ỹmisse diffimtioĩs
oblitus ẽ: cito asententia sua instabilile¬
uitate dissensit. Dixerat enim regłariter.
ñsolum act̾uum: uerumetiam cogitati¬
onum bonaꝵ ex deo ẽẽ pͥncipium. Et
ne hoc de doctͥna ertͥnsecꝰ adhibita debe¬
ret intelligi: uigilant̃ addidãt. Qͥ nob̃
& initia sce uoluntatis inspirat: & uiR¬
tutem atq oportunitatem eoꝵ que recte

Expanded text:
Cito ergo hic disputator praemissae definitionis Cito ergo hic disputator praemissae definitionis oblitus est, cito a sententia sua instabili levitate dissensit. Dixerat enim regulariter, Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium. Et ne hoc de doctrina extrinsecus adhibita deberet intelligi, vigilanter addiderat: Qui nobis et initia sanctae voluntatis inspirat, et virtutem atque opportunit
Abbreviated transcription (Latin):
dat manꝰ suas ad popłm non credentems
&e contͣdicentem: resistentes a longe posi¬
tos uocet: inuidos attrahat ad salutem:
peccare cupientib. erplende copiam sub¬
trahat uoluntatis: ad nequiciam ꝓpan¬
tib. benignꝰ obsistat. Iam hic quasi ꝑ in¬
serutabilem diuersitatem introducitur
definitio: qua doceat᷑ multos ad grãm
uenire sine gr̃a: & hc̃ affect̾um petendi.
querendi. pulsandi.habere quosdam de
uigilantia libere uoluntatis. Que tam̃
in aliis tanta adu̾sione obcecata ꝑhibet᷑:
ut nullis cohortationib sit reuiocabilis:
nͥ ꝑuim trahentis inuita ducat᷑. Quasi
ñ toto multiformis gr̃e oꝑe hoc in omni¬
um agat᷑ animis : ut exnolentib fiant
uolentes: aut quisqͣm ex his qͥ iam iudi¬
cio rationis utunt᷑. possit fidem nͥ uolun¬
tate susciꝑe. Unde tam ineptum est di¬
cere quod quisquam ad participationẽ
gr̃ȩ tendat inuitꝰ: quam asserere. quod
ullus ad cam ñ sp̃ti desueniat incitatus.

Expanded text:
dat manus suas ad populum non credentem sibi dat manus suas ad populum non credentem sibi et contradicentem , resistentes ac longe positos vocet, invitos attrahat ad salutem, peccare cupientibus explendae copiam subtrahat voluntatis, ad nequitiam properantibus benignus obsistat. Jam hic quasi per inscrutabilem diversitatem introducitur definitio, qua docetur multos ad gratiam venire sine gratia, et hunc affectum petendi, quaerendi, pulsandi, habere quosdam de vigilantia liberae voluntatis: quae tamen in aliis tanta aversione obcaecata perhibetur, ut nullis cohortationibus sit revocabilis, nisi per vim trahentis invita ducatur. Quasi non toto multiformis gratiae opere hoc in omnium agatur animis, ut ex nolentibus fiant volentes; aut quisquam ex his qui jam judicio rationis utuntur, possit fidem nisi voluntate suscipere. Unde tam ineptum est dicere quod quisquam ad participationem gratiae tendat invitus, quam asserere quod ullus ad eam non Spiritu Dei veniat incitatus. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
lum comitet᷑ eam: s etiam p̃cedat iu¬
giter ꝓuidentia. In quo potest uideri
obhoc comitem dixisse ꝓuidentiam:
quia etiam deserentes se plerumq non de¬
cumin nob̃ ortum quendam bone uo
incrementum tribuens ei. quam uel ip̃¬
se plantauit. uł nr̃o conatu uidet᷑ emer¬
sisse. Et hic potest adhuc dicere. illius
se ortum bone significasse. cuius a deo
fint plantata uel inspirata pͥncipia:
quia ab illuminatis iam cordib possiñ
salubres ꝓdire conatꝰ: quiideo ipsius ho¬
minis propͥi ẽẽ dicant᷑. quia iam bonoꝵ
conatuum acceꝑit facultatem: eortuq:
semina ad suum referant᷑ auctorem. S
ce in capło nono subdidit.:&e dic̃. Ande
ñ facile humana ratione discernitur.
quemadinodum dñs petentib tͥbuat:
a querentib inueniat᷑: aꝑiatq pulsan¬
tibus. Et rursus inueniatur añ que¬
rentib se: palam appareat inter illos.
qͥ illum ñ introgabant. Tota die erpan¬

Expanded text:
lum comitetur eam, sed etiam praecedat julum comitetur eam, sed etiam praecedat jugiter providentia. In quo potest videri, ob hoc comitem dixisse providentiam, quia etiam deserentes se plerumque non decum in nobis ortum quendam bonae noincrementum tribuens ei quam uel ipse plantauit uel nostro conatu uidesisse. Et hic potest adhuc dicere, illius se ortum bonae voluntatis significasse, cujus a Deo sint plantata vel inspirata principia: quia ab illuminatis jam cordibus possint salubres prodire conatus, qui ideo ipsius hominis proprii esse dicuntur, quia jam bonorum conatuum acceperit facultatem, eorumque semina ad suum referantur auctorem. 6. Sed in capitulo nono subdit, et dicit: Unde non facile humana ratione discernitur, quemadmodum Dominus petentibus tribuat, a quaerentibus inveniatur, aperiatque, pulsantibus: et rursus, inveniatur a non quaerentibus se, palam appareat inter illos qui illum non interrogabant; tota die expan
Abbreviated transcription (Latin):
pit q̃ bona funt. & exequitͣ. ce consũmat
in nob̃: dicente apło. Qui dat semen se¬
minanti. & panem ad manducandum
p̃stabit: ce crescere faciet fructꝰ iusticie
ꝑliberum ageret᷑ arbitͥum : ñ irrationa¬
bilit̃ adiecit. quod ꝓbaret non auferri
illud his donis. s potꝰ roborari. Hisire¬
uolutus ad iniqͥtates suas ab auxilio dĩ
se mallet auertere. Nrm̃ uͦ est inquit
cotidie attrahentem nos grãm dei. ut
humilit̃ subsequamur: uł certe dum
ceruice dura. & incircumcisis ut scͥptũ
est aurib eidem resistentes. ꝑ iherennã
meream᷑ audire. Punquid qui eadit ñ
ceruices suas: & noluerunt reuerti. Itẽ
infra. ¶um omnia uirtutum studia.
di gr̃am indigere docuisset : ꝓbabiliter
ne eius auxilio ullatemis queunt. In
seꝑtimo autem capło generalem uolers
ostendere grãm xp̃i. que nullum usq qͣ
hominem p̃termitiat. &e rebelles quoq
nob̾ diuina ꝓtectio: tantaq est erga ere¬
aturam suam pietas creatoris: ut ñ so¬

Expanded text:
pit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis, dicente Apostolo: « Qui dat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit, et crescere faciet fructus justitiaper liberum ageretur arbitrium, non irrationabiliter adjecit quo probaret, non auferri illud his donis, sed potius roborari, nisi revolutum ad iniquitates suas ab auxilio Dei se mallet avertere. Nostrum vero est, inquit, quotidie attrahentem nos gratiam Dei ut humiliter subsequamur, vel certe dura cervice et incircumcisis, ut scriptum est, auribus eidem resistentes , per Jeremiam mereamur audire, « Numquid qui cadit, non cervices suas, et noluerunt reverti » . Item infra, cum omnia virtutum studia Dei gratia indigere docuisset, probabiliter ne ejus auxilio ullatenus queunt . 5. In septimo autem capitulo, generalem volens ostendere gratiam Christi, quae nullum usquequaque hominem praetermittat, et rebelles quoque  est erga creaturam suam pietas Creatoris, ut non so
Abbreviated transcription (Latin):
bis. s dci donim ẽ. ñ ex oꝑib. ne quis
glorictur. Et eetera: que collecta de
scͥpturis quasi alt̾no sibi sensu aduersa
colligit: ut donis gr̃e. studium humane
cõmittat industͥe: & omnium hominũ
diuisione fact̾a: aliisint quos gr̃a deisal¬
uet: alii. qͦs lex ce nat᷑a iustificet. S lex
potest. ne quid mali fiat iub̃e: a malo aũ
ñ potest lib̃are. Notum facit mandatũ:
s obediendi ñ prãt affect̾um: insi qui ẽ
occidens ꝑ imꝑium littere. fiat uiuificãs

Expanded text:
bis, sed Dei donum est; non ex operibus, ut ne quis glorietur » . Et caetera quae collecta de Scripturis, quasi alterno sibi sensu adversa collegit, ut donis gratiae studium humanae committat industriae; et hominum omnium divisione facta, alii sint quos gratia Dei salvet, alii quos lex et natura justificet. Sed lex potest, nequid mali fiat, jubere: a malo autem non potest liberare. Notum facit mandatum, sed obediendi non praestat affectum: nisi quod est occidens per imperium litterae, fiat vivificans
Abbreviated transcription (Latin):
benignitas. & humanitas apparuit
saluatoris nr̃i. ñ ex oꝑib iusticie quȩ fe¬
cimus nos: s scdm suam miscdiam saluoᷤᷤ
nos fecit. Gr̃a gͥ dei. quoscunq iustificat.
ñ ex bonis meliores: ser malis bonos fac.
Postea ꝑ ꝓfect̾um ex bonis facit meliores.
ñ adẽpto libero arbitͥo. s lib̃ato. Quod
donec sine deosolum fuit. mortuum.
fuit tusticie: uixitq peccato. Ubi autẽ
cum illuminauit miscd̃ia xp̃i: erutum
est a regno diaboli. & fact̾um ẽ regnum
dei. In quout ꝑmanere possit. ne ea qͥ¬
dem facultate sufficit sͥ: nisi inde acci¬
piat ꝑseuerantiam. unde accepit iN
nͥ ꝓ eo dñs supplicasset: sicut eungłista
manifestat dicens. Dixit iħe petro. Sy

Expanded text:
tas apparuit Salvatoris nostri, non ex operibus justitiae quae fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit . Gratia igitur Dei quoscumque justificat, non ex bonis meliores, sed ex malis bonos facit; postea per profectum, ex bonis factura meliores; non adempto libero arbitrio, sed liberato: quod donec sine Deo solum fuit, mortuum fuit justitiae, vixitque peccato; ubi autem ipsum illuminavit misericordia Christi, erutum est a regno diaboli, et factum est regnum Dei: in quo ut permanere possit, ne ea quidem facultate sufficit sibi, nisi inde accipiat perseverantiam, unde accepit indnisi pro eo Dominus supplicasset; sicut evangelista manifestat, dicens: Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
rie augustinꝰ ep̃e contra
pelagianos inimicos gr̃e
xp̃i. ce liberi arbitrii de¬
fensores. ꝑ multosannos
apłice asseruit. litterisq
mandauit: quib damuisum est. aut non
intelligendo. aut eam intelligere nolen¬
do rep̃hendere: & hoc quasi compenditĩ
cognitionis his qͥ corum iudicio ducebant᷑
afferre: ut que in lib̾s p̃dicti uiri damna¬
bilia se repꝑisse iact̾abant. breuium capło¬
rum indicłis publicarent: taliq cõm̃to
&e detestationem eiꝰ quem impeterent deci¬
nerent: & ab his q̃ infamassent. euram ext̃¬
riti lectoris auerterent. Ne gͦ hanc ꝑsuasio¬
nem temere qͥs recipiat. & talem putet sen¬
sum scͥptis catholici inẽe doctoris. qualem
eum qͥ frustra calumniant᷑ ostendunt:
singłis capitulis que dannationis capło p̃¬
notarunt. breui & absoluta ꝓfessione respon¬
deo: in nullo recedens a tramite earum dif¬
finitionum q̃ in sc̃iuiri disputationib con¬
tinent᷑: ut facile uel tenuis diligentie ad¬

Expanded text:
riae Augustinus episcopus contra Pelagianos inimicos gratiae Christi, et liberi arbitrii decomptores, per multos annos apostolice asseruit, litterisque mandavit, quibusdam visum est, aut non intelligendo, aut intelligi eam nolendo, reprehendere: et hoc quasi compendium cognitionis his qui judicio eorum ducebantur, afferre; ut quae in libris praedicti viri damnabilia se reperisse jactabant, brevium capitulorum indiculis publicarent: talique commento et detestationem ejus quem impeterent, obtinerent; et ab his quae infamassent, curam exterriti lectoris 204 averterent. Ne ergo hanc persuasionem temere quis recipiat, et talem putet sensum scriptis catholici inesse doctoris, qualem eum qui frustra calumniantur ostentant; singulis capitulis quae damnationis titulo praenotarunt, brevi et absoluta professione respondeo; in nullo recedens a tramite earum definitionum quae in sancti viri disputationibus continentur: ut facile vel tenuis diligentiae ad
Abbreviated transcription (Latin):
s sp̃ui ordinate subiectam mobilem red¬
dit: sensus etiam quos dicunt᷑ crassos
effic̾ẽ. uel grauare congeste deliciȩ. cõ¬
suetudo parcitatis exonerat: ⁊ uelut
quadam politura religione exercitatio¬
nis atcenuat. xxiii. Quod ucen¬
quȩ accipientes inebriant. uł ab aliis q̃¬
ce si ñ ebrictatem. suaitatem certe per¬
cepta conciliant abstinebit: ut sit uera
abstinentia ꝑfecte consummat᷑. ñ eitis
imagine foris splendidus. intꝰ uacuus.
hominib ueltt purꝰ & deosimulatę
uirtutis sordidus. nec minꝰ a cupiditate
possidendi suꝑflua. quam uoluntate
ꝑcipiendi nobis est abstmendum: qm̃
bere. uel etiam lucris hine inde q̃sitis
augere : nicħ est aliud quam ñ toleran¬
de necesfitati. s intolerande eupidita¬
ti seruire. Nec possumꝰ dicere. ut sit uñ
cotidie pauꝑib eroget᷑ in ea possessio:
qͣm nemo ꝑfectiꝰ erogau̾it eo qui nichil
xxIIII. Quodutile sit ieumo uł abstinen

Expanded text:
sed spiritui ordinanti subjectam mobilem redsed spiritui ordinanti subjectam mobilem reddit. Sensus etiam quos dicuntur crassos efficere vel gravare congestae deliciae, consuetudo parcitatis exonerat, et velut quadam politura religiosae exercitationis attenuat. CAPUT XXIII. Quod utenquae accipientes inebriant, vel ab aliis quae etsi non ebrietatem, suavitatem certe percepta conciliant, abstinebit, ut sit veritate abstinentiae perfecte consummatus; non ejus imagine foris splendidus, intus cavus, hominibus velut purus, et Deo simulatae virtutis sordibus plenus. Nec minus a cupiditate possidendi superflua, quam a voluptate percipiendi nobis est abstinendum. Quoniam cr habere velle, vel etiam lucris hinc inde quaesitis augere, nihil est aliud quam non tolerandae necessitati, sed intolerandae cupiditati servire. Nec possum dicere: Ut sit unde quotidie pauperibus erogetur, mea possideo; quando nemo perfectius erogaverit eo, qui nihil judicant temperandum, ut peregrinis
Abbreviated transcription (Latin):
longa abstinentiȩ distͬctione iam frege¬
rat: & stomachum suum aque ꝑceptioẽ
corruꝑat: modico uino uti deb̃e p̃cepit
dicens:nolz adhuc aqͣm bibere s modi
coutere uino ꝓpt̃ stomachum tuum. ⁊
frequentes tuas infirmitates. Ne ꝑ hoc
nicħ contra abstinentiam faciunt : qͥ
uinum ñ pro ebrietate. s tantum pro
corporis salute ꝑciptunt. Nec hoc eis
offert uoluntas. s ꝑmitcit infirmitas:
q̃ si defuerit a uino ẽ abstinendam. ne
uini ꝑceptio quȩ infirmum sustentat.
sanum corpꝰ incendat. Qm̃quidem iti¬
nout &e tisui hab̃e oleum. nullus dix̃it
ẽe peccatum: s hec ideo ñ debemus car¬
ni desid̾anti pr̃are: ne cum ill licita cõ¬
cedere cȩꝑimus. poscat illicita: ne sͥ obse¬
quentes in minimis in flagicia punien¬
da compellat: ac nat᷑e ordine ꝑturbato.
uiat. Huc accedit quod &e ipsam m̃tem
abstinentiȩ fruct᷑ alacrem facit : carnẽ
qͦq ñ tsq ad lassitudinem fatigatam.

Expanded text:
longa abstinentiae districtione jam fregelonga abstinentiae districtione jam fregerat, et stomachum suum aquae perceptione corruperat, modico vino uti debere praecipit, dicens: Noli adhuc aquam bibere, sed modico vino utere propter stomachum tuum et frequentes tuas infirmitates . Ac per hoc, nihil contra abstinentiam faciunt qui vinum non pro ebrietate, sed tantum pro corporis salute percipiunt, nec hoc eis offert voluntas, sed permittit infirmitas: quae si defuerit, a vino est abstinendum, ne vini perceptio quae infirmum sustentat, sanum corpus incendat. Quandoquidem vino uti, et usui habere oleum, nullus dixerit esse peccatum; sed haec ideo non debemus carni desideranti praestare, ne cum illi licita concedere coeperimus, poscat illicita, et sibi obsequentes in minimis, in flagitia punienda compellat, ac naturali ordine perturbato, inanti deserviat. Huc accedit quod et ipsam mentem abstinentiae fructus alacrem facit; carnem quoque non usque ad lassitudinem fatigatam,
Abbreviated transcription (Latin):
ciborum cupitnt abstinere. nicħ aliud
student. nͥut qnͣtum stomacho reficien¬
do ac fami eximendȩ satis ẽẽ uidetur.
indulgeant. nec expleant fuos appetitꝰ
auiditate ꝑcipiendi s compͥmant: atq
eis ñ saturitas edendifinem faciat. s uo¬
luntas: qͥa tam acupiditate p̃ciosorum
ciborum qͣm animia ꝑceptione uilium
abstinebunt: qͥ cibis nec lauciorib uolt̃
carne luxuriante dissolui. nec distentio¬
ne uent̾s uilib onerari: qñ abstinentes
uiri. nec delitiosi soleant ẽe nec auidi.
Iam de uino abstinendo tł ꝑcipiendo
quid dicam: Unde sẽs apls certam fix
regłam dicens. Poltde in ebriari umo.
in quo ẽ luxuria. Quas diceret. Lixu¬
riam facit &e nutrit uini ꝑceꝑtio nimia:
ñ nat᷑a. Et ꝓpt̃ea non uos uq uino s in¬
ebriari ꝓhibeo: qͣnqͥdem infirmum sto¬
machum modatus tisus uini confortat:
ebrietas autem aninam corpꝰq debili¬
tat. Demq timotheo suo discipło qͥ se

Expanded text:
ciborum cupiunt abstinere, nihil aliud ciborum cupiunt abstinere, nihil aliud student nisi ut, quantum stomacho reficiendo ac fami eximendae satis esse videtur, indulgeant; nec expleant suos appetitus aviditate percipiendi, sed comprimant, atque eis non saturitas edendi finem faciat, sed voluntas: qui tam a cupiditate pretiosorum ciborum, quam a nimia perceptione vilium continebunt; qui cibis nec lautioribus volunt carne luxuriante dissolvi, nec distentione ventris vilibus onerari: quando abstinentes viri nec deliciosi soleant esse, nec avidi. 2. Jam de vino abstinendo vel percipiendo quid dicam, unde sanctus Apostolus certam fixit regulam, dicens: Nolite inebriari vino, in quo est luxuria ? Quasi diceret: Luxuriam facit et nutrit vini perceptio nimia, non natura; et propterea non uti vos vino, sed inebriari prohibeo: quandoquidem infirmum stomachum moderatus usus vini confortat, ebrietas animum corpusque debilitat. Denique Timotheo suo discipulo, qui se
Abbreviated transcription (Latin):
embra sua que sunt suꝑ t̾ram mor¬
tificant. qñ insolens corpus ieiuni¬
orum continuatione castigant: qͣndo int̃
necessaria immodatum temꝑant appe¬
titum: qñ non solum se a delicatioribus
cibis modata discretione suspendunt:
s etiam in ipfis communib nicħ carni
sue ꝓ desid̃io s pro sustentandȩ uitȩ ne¬
cessitate ꝑmittunt: certi qͦd nec deliciȩ
quelibet si absq desidĩo ꝑcipiant᷑ offici¬
unt: ce uiles cibi plerumq abstinentiȩ ꝓ¬
fect̾um si appetent̃ accipiant᷑ impeditiñ.
Hinc ẽ quod sẽs dd. aque in se concupi ᷤᷤ¬
centiam castigauit: atq eam sͥ a suis o¬
blatam. ne desidiosuo ex ea satis facere ui¬
deretur effudit: ce sco helye ꝑceptio car¬
nium ñ concupita ñ nocuit. Unde dat̃
intelligi quod ueracit̃ abstinentes escaꝵ
ñ naturas s concupiscentias damnent:
ac uoluptates suas desidati cibi uel potꝰ
abusione mortificent. Qͥ autem non
solum a qualitate s etiam a quantitati

Expanded text:
Membra sua, quae sunt super terram, mortificant, quando insolens corpus jejuniorum continuatione castigant, quando intra necessarium modum suum temperant appetitum; quando non solum se a delicatioribus cibis moderata districtione suspendunt, sed etiam in ipsis communibus nihil carni suae pro desiderio, sed pro sustentandae vitae necessitate permittunt; certi quod nec deliciae quaelibet, si absque desiderio percipiantur, officiunt, et viles cibi plerumque abstinentiae profectum, si appetenter accipiantur, impediunt. Hinc est quod sanctus David aquae in se concupiscentiam castigavit, atque eam sibi a suis oblatam, ne desiderio suo ex ea satisfacere videretur, effudit ; et sancto Heliae perceptio carnium non concupita non nocuit . Unde datur intelligi quod veraciter abstinentes escarum non naturas, sed concupiscentias damnent, ac voluptates suas desiderati cibi vel potus abusione mortificent. Qui autem non solum a qualitate, sed etiam a quantitate
Abbreviated transcription (Latin):
statim ut nos pulsau̾it uincit: s si m̃tem
nr̃ãm qͦd absit de sublimitate ꝓpositi stii.
in consensum peccati deiecerit.
III. Qtod suꝑbia ex qua ꝓcedant omnia
mala. humilitatis uirtute uincat᷑. ⁊ omnia uitia

Expanded text:
statim ut nos pulsaverit vincit, sed si mentem statim ut nos pulsaverit vincit, sed si mentem nostram quod absit de sublimitate propositi sui in consensum peccati dejecerit. CAPUT III. Quod superbia, ex qua procedunt omnia mala, hu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s peccauert̃. Cet̃m nos qui pͥmo hoĩe
peccante peccauimꝰ. ñ in nr̃a scparata iã
uita. s m eiꝰ natura in qua fumꝰ illunꝰ.
& corruptionem uelut de radice suꝑbie
morbo corrupta contraximꝰ: in ipsa cor¬
ruptione nr̃a om̃s peecatorum catisam
habemus. qui ñ corruptibiles efficimͣ quia
peccamus: s qͥa corruptibiles sumꝰ omne
peccatum ex ipsa corruptione nr̃a commit¬
tious. Primus autem homo ñideopecca¬
uit. quia corruptibilis fuit: s cum incor¬
ruptus eẽt. seipsum peccando corruꝑit.
& corruptionem suam in nos ꝓpagatione
tͣnsiecit. Et icc̾co ibi a nobis auferenda
ẽ tota mortalitas. omnisq corruptio q̃ fac¬
ta est ex peccato: uͥ erimꝰsine ullo peccato.
Hic uͦubi non iam sanata ẽ. s adhuc sa
resistit ipsa coneupiscentia uitiosa non na¬
turalis. s nat᷑e nr̃e indita ac pęnalit̃ inser¬
ta: q̃ pecc̃ofact̾a ẽ: ⁊ pecc̃m si uicerit facit:
quam licet quandiu mortalit̃ inuimus

Expanded text:
s peccaverunt . 3. Caeterum nos, qui primo homine peccante, peccavimus, non in nostra separata jam vita, sed in ejus natura, in qua fuimus, et corruptionem velut de radice superbiae morbo corruptae contraximus, et in ipsa corruptione nostra omnes peccatorum causas habemus: qui non corruptibiles efficimur quia peccamus; sed quia corruptibiles sumus, omne peccatum ex ipsa corruptione nostra committimus. Primus autem homo non ideo peccavit quia corruptibilis fuit, sed cum incorruptus esset, seipsum peccando corrupit, et corruptionem suam in nos propagatione transjecit; et idcirco ibi nobis auferenda est tota mortalitas, omnisque corruptio, quae facta est ex peccato, ubi erimus sine ullo peccato; hic vero ubi non jam sanata est, sed adhuc sanresistit ipsa concupiscentia vitiosa, non naturalis, sed naturae nostrae indita poenaliter et inserta: quae peccato facta est, et peccatum, si vicerit, facit. Quam licet, quandiu mortaliter vivimus,
Abbreviated transcription (Latin):
sine dono dei quantum mͥ uidet᷑. nec utr¬
dutes possunt appeti uł hab̃i: nec earum
similitudines q̃ sunt uitia uͥtutes mu¬
tantia declinari:. in tantum ut fidelibti ᷤ¬
se accepisse crediderunt: nec ad eum qͥ ẽ
finis bonorum omnium referre uoluert̃.
Et quid dico: Nicħ eis ꝓfuerunt: Im¬
mo etiã potiꝰ nocuert̃: dicente sco apło.
Omne quod ñ ẽ ex fide: peccatum ẽ. H
dix̃ omne quod ñ ẽ ex fide nicħ est. s di¬
cens omne quod non ẽ ex fide peccatum
ẽ: declarauit quod omnia bona aut ex
fide gesta uirtutes sunt. quȩ profect̾o iu¬
stificant: aut si fuerint sine fide ñ aliqͣ
bona credenda funt. suitia. q̃ ñ iuuant
suosoꝑarios s condemnant. inflatosq
p̃cipitant: atq a finib ec̃ne salutis eli¬
minant. S quid egohec de infidelibus
unde nullꝰ ambigere uidet᷑ exaggero: cũ

Expanded text:
sine dono Dei, quantum mihi videtur, nec virsine dono Dei, quantum mihi videtur, nec virtutes possunt appeti vel haberi; nec earum similitudines, quae sunt vitia virtutes imitantia, declinari: in tantum, ut infidelibus nse accepisse crediderunt, nec ad eum qui est finis bonorum omnium referre voluerunt. Et quid dico, nihil eis profuerunt? imo etiam nocuerunt, dicente Apostolo: Omne quod non est ex fide peccatum Omne quod non est ex fide » nihil est; sed dicendo, « Omne quod non est ex fide, peccatum est, » declaravit quod omnia bona aut ex fide gesta, virtutes sunt, quae profecto justificant; aut si fuerint sine fide, non sunt aliqua bona credenda, sed vitia, quae non juvant suos operarios, sed condemnant inflatosque praecipitant, atque a finibus aeternae salutis eliminant. Sed quid ego haec de infidelibus, unde nullus ambigere videtur, exaggero, cum
Abbreviated transcription (Latin):
animam seꝑat a deouitam suam ñ intui¬
turam. s insupplicrum que ẽ illiꝰ mors
penalit̾ sine fine uicturam: scͥptura di
cente. os quod mentit᷑ occidit animam
Ae ꝑ hoc sicut uirtꝰ animam sͥ ueracit̃
inherentem. si fuerit uera iustificat:
ita simulata condemnat. Et quidiu¬
ac beate ꝑpetua. sicut condemnatio aĩȩ
dene eiꝰ est sententia. q̃ mors ꝓbatur ce tꝑ¬
sa ꝑpetua: Ita duplicit̃ rea ẽ anima. si ce
bonum non faciat unde spualiter uiuat:
ce appetat similitudinem boni sub qua
male uiuat. ⁊ lateat. Suꝑb uult seui¬
deri constantem: ꝓdigꝰ lib̃alem. auarus
diligentem. temerartus fortem: in humanꝰ
parcum. gulosus humanum. ignautis
quietum. tumdꝰ cautum. Imꝑudentia
fiducie sͥ nom̃ ascribit: ꝓcacitas appella¬
tionem lb̃tatis obtendit: eloquentiam
uerbositas fingit: ce curiositatis malum
substudii colore sp̃ualis delitescit. Hec ⁊¬
sipossunt ingeniohumano discerni: tñ

Expanded text:
animam separat a Deo vita sua, non interianimam separat a Deo vita sua, non interituram, sed in supplicio, quae est illius mors, poenaliter sine fine victuramcente: « Os quod mentitur occidit animam . » Ac per hoc sicut virtus animam sibi veraciter inhaerentem, si fuerit vera, justificat, ita simulata condemnat. Et quid juue beata ac beate perpetua, sicut condemnatio animae poena ejus est sentienda, quae mors probatur et ipsa perpetua? Ita dupliciter rea est anima: si et bonum non faciat unde spiritaliter vivat, et appetat similitumale vivat et lateat. Superbus vult se credi constantem, prodigus liberalem, avarus diligentem, temerarius fortem, inhumanus parcum, gulosus humanum, ignavus quietum, timidus cautum. Impudentia fiduciae sibi nomen ascribit, procacitas appellationem libertatis obtendit, eloquentiam fingit verbositas, et curiositatis malum sub studii spiritualis colore delitescit. Haec etsi possunt ingenio humano discerni, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
.I. Qtiantum a ueris uͥtutib uirtutum simili¬
tudines distent.
uesistis quantum aueras.
ur tutib. uirtutum similitu¬
dines distent. Non dico qͣn¬
tum a medicam̃to uenenũ
quia medicam̃tum ita corpꝰ
auiquotiens sanat. ut id defende a mor¬
tis necessitate ñualeat.⁊ tienentim non
auferrifac̃ uitam corpori qͣsi auferenda
non ẽẽt. nsi fuisset acceptum: s accele¬
rat corꝑis mortem. quod erat aliqͣndo
diutius forte uicturum: s plane dico a
ueris uirtatib tantum similitudines di¬
stare uͥtutũ. qͣntum distat a ueritate m̃¬
dacium: qͥa & similitudouirtutis quȩui
detur uirtꝰ ẽẽ cum ñ sit. nicħ est aliud
nͥ mendacium: & ideo non ẽ uirtꝰ dicen¬
da s uitium. Et uera uirt᷑ est ueritas:
cui qͥ amant̃ adheserit. a peccati morte
suscitatꝰ. mori ultra non pot̾it: nͥ cum ab
ea deprauata uoluntate recesserit. Dic̃
econtrariouirtutis simulatio. quȩ est
ut dixi m̃dacium ueritat contrarrum.

Expanded text:
. Quantum a veris virtutibus virtutum similitudines distent. 1. Quaesistis quantum a veris virtutibus virtutum similitudines distent. Non dico quantum a medicamento venenum: quia medicamentum ita corpus aliquoties sanat, ut id defendere a mortis necessitate non valeat, et venenum non auferri facit vitam corpori, quasi auferenda non esset, nisi fuisset acceptum, sed accelerat corporis mortem, quod erat aliquanto diutius forte victurum. Sed plane dico a veris virtutibus tantum similitudines distare virtutum, quantum distat a veritate mendacium: quia us non sit, nihil est aliud quam mendacium; et ideo non est virtus dicenda, sed vitium. Et vera virtus est veritas, cui qui amanter adhaeserit, a peccati morte resuscitatus, mori ultra non poterit; nisi cum ab ea depravata voluntate recesserit. Sicut econtrario virtutis simulatio, quae est, ut dixi, mendacium veritati contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
magno ducamꝰ qñ abhis q̃ illi quoq rez¬
ciunt abstinemꝰ: s qͦd abstmentiam no¬
stram fides cõmendat. caritasq consum¬
mat. Qs uirtutes illi ñ habentes occidẽ
se possunt: edificari autem aut ꝓficere
talit abstinendo ñ possunt. Ipsis uͦ catho¬
licis xp̃ians qͥ siue ñ uolendo abstinere.
siueuolendo. omna usui nr̃o concessa
cum gr̃ãrum act̾ione ꝑeipiunt. ñ nos
ꝓpt̃ abstinentiam p̃feramis. ne forte
plus humilitatis cȩterarumq uͥtutum
habeant ilui: unde ture p̃ferant᷑ nobis.¬

Expanded text:
magno ducamus quando ab his quae illi quoque rejimagno ducamus quando ab his quae illi quoque rejiciunt abstinemus, sed quando abstinentiam nostram fides commendat, charitasque consummat; quas virtutes illi non habentes occidere se possunt, aedificari autem, aut perficere aliter abstinendo non possunt: ipsis vero catholicis Christianis, qui sive non valendo abstinere, sive nolendo, omnia usui nostro concessa cum gratiarum actione percipiunt, non nos propter abstinentiam praeferamus, ne forte plus humilitatis aliarumque virtutum habeant illi unde jure nobis
Abbreviated transcription (Latin):
debemtis. ut ñ nosieumandi uł ab¬
stmendi necessitati subdamꝰ: ne iam ñ de.¬
uoti. s imiti rem uoluntariam faciamꝰ.
Si emm quoslibet aduenientes ierunio
int̾misso reficio: ñ soluo ietunium. s im¬
pleo caritatis officium. ¶et̾m si ꝓpt̃ ab¬
stinentiam sp̃uales fr̃s quos noui in ea
remissione delectari contͥsto: abstinen¬
tramea ñ est uirtꝰ dicenda s uitium:
qmquidem tpsa abstinentia ac ieiuni¬
orum continuatio nͥ fuerit qͣndo res ex¬
igit p̃t̾missa. ⁊ me inflat. ce frẽm meum
em caritas tubet seruire contͥstat: uel c̾te
mͥ ncħ inẽe caritatis fr̃nȩ demonstrat.
cum sine abstinentia quemlibet hoĩem
catholicum caritassola ꝑficiat: ce omĩs
abstinentia aut ꝑdat sine ad iunctione
caritatis aut ꝑcat. Qͥa gͦ abstinere etiam
manicheruł quilibet alii heretici possuns.
utpote qͥ om̃s carnes ñ ꝓ abstinentia s ꝙ
immundicia detestantes. corpora sua pa¬
nis ce aque ꝑceptione conficiunt. non ꝓ

Expanded text:
debemus, ut non nos jejunandi vel abstinendi necessitati subdamus, ne jam non devoti, sed inviti rem voluntariam faciamus. Si enim quoslibet advenientes, jejunio intermisso, reficio, non solvo jejunium, sed impleo charitatis officium. Caeterum si propter abstinentiam spiritales fratres quos novi mea remissione delectari contristo, abstinentia mea non est virtus dicenda, sed vitium, quoniam quidem ipsa abstinentiae ac jejuniorum continuatio, nisi fuerit quando res exigit praetermissa, et me inflat, et fratrem meum, cui caritas jubet servire, contristat; vel certe mihi nihil inesse caritatis fraternae demonstrat; cum sine abstinentia quemlibet hominem catholicum caritas sola perficiat; et omnes abstinentia aut perdat sine adjunctione caritatis, aut pereat. 2. QuiManichaei vel quilibet alii haeretici possunt, ut pote qui omnes carnes non pro abstinentia sed pro immunditia detestantes, corpora sua panis et aquae parcitate conficiunt, non pro
Abbreviated transcription (Latin):
carnalib: Nondum enim poteratis: s
nec adhuc quidem potestis: adhuc enĩ
estis carnales. Etiam si quereremꝰ quid
carnales uelit intelligi: secutꝰ adiunxit.
Cumenim int̃ uossit zelus & contentio:
nonne carnales estis. & scđm hominem
ambulatis: Q̾d potest his duab animi
pestib inueniri det̃ius zelo ce contentioẽ.
quib carnales qͥ scđm hominem uiuuÑ.
etiam in hac uita torquent᷑: cum &e conten¬
tohereticos reddat. & zelus imitatores di
dentis efficiat: Ae sic qñ fideles. iusticia.
pietate. miscdĩa. manfuetudine. humili¬
tate. innocentia. cȩt̃isq uirtutib gaudẽt.
aut scd̃m dm uiuunt. & turtutes ueras ha¬
bere credendi sunt. quȩ sp̃ualit̃ uiuentes
adepte scĩficant.⁊ deo cõmendant: aut
scđm hominem uiuunt. & nonfunt uere
uirtutes s uirtutum similitudines: q̃ nicħ

Expanded text:
ondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis, adhuc enim estis carnales . Et tanquam quaereremus quid carnales velit intelligi, secutus adjunxit: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis ? Quid potest his duabus animi pestibus inveniri deterius, zelo et contentione, quibus carnales, qui secundum hominem vivunt, etiam in hac vita torquentur: cum et contentio haereticos reddat, et zelus imitatores diadentis efficiat? Ac sic, quando fideles justitia, pietate, misericordia, mansuetudine, humilitate, innocentia caeterisque virtutibus gaudent; aut secundum Deum vivunt, et virtutes veras habere credendi sunt, quae spiritualiter viventes adeptae sanctificant, et Deo commendant; aut secundum hominem vivunt, et non sunt verae virtutes, sed virtutum similit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ atit expellit om̃s uirtutes aut minuit:
ce a iactantia cunctis immica uirtutib.
atq ab omnib omnino uitus disceda¬
mus. ut ꝓfit nobis quod a cibis delicial¬
bus abstinemꝰ: quia tunc nob̾ ꝓderit qͦd
corpora nr̃a. uel certe corporum incenti¬
uarigore distͥctioris abstinentie castiga¬
mus: si carnalib desidiis absoluti. scĩs
uirtutib floreamus. S iamfinem lib̃
accipiat: tit de uirtutib ac uitiis. unde
hic pauca tetigimts. latiꝰ ac plenus in
tercio uolumine deo donante disputemꝰ.¬

Expanded text:
quae aut expellit omnes virtutes, aut minuit, et jactantia cunctis inimica virtutibus, atque ab omnibus omnino vitiis discedamus, ut prosit nobis quod a cibis delectabilibus abstinemus. Quia tunc nobis proderit, quod corpora nostra, vel certe corporum incentiva rigore districtioris abstinentiae castigamus; si carnalibus desideriis absoluti, sanctis virtutibus floreamus. Sed jam finem liber accipiat, ut de virtutibus ac vitiis, unde hic pauca tetigimus, latius ac plenius in tertio volumine, donante Deo, disputem
Abbreviated transcription (Latin):
ille potuit: cui nicħ aliud fuit ñ pecea¬
re. quam nolle. Nobis autem irrep̃hens¬
bilit̃ tuiere uelle ñ sufficit: nͥ iꝑsum tiel¬
le nr̃m quod languida possibilitate de¬
ficit. diuina uirtꝰ adiuuerit: q̃ & illum
ad ñ peccandum adiuuiare pot̾at adhue
sananat᷑a. q̃ nos iam impedit uitiata.
Et illum faciebat peccare sola peccandi
uoluntas: nos etiam cogit plerumq pec¬
cati iam fact̾a necessitas. pt̃ quod deo
clamanus & dicimꝰ: de necessitatibus
meis libera me. Ac sic ideo fortasse dicit
diuma scͥptura: inittum omnis peccati
ꝑipsum subuersus est homo. De quo

Expanded text:
ille potuit, cui nihil aliud fuit non peccaille potuit, cui nihil aliud fuit non peccare quam nolle. Nobis autem irreprehensibiliter vivere velle non sufficit, nisi ipsum velle nostrum, quod languida possibilitate deficit, divina virtus adjuverit. Quia illum ad non peccandum etiam juvare poterat adhuc sana natura, nos jam impedit vitiata; et illum peccare fecit sola peccandi voluntas, nos etiam cogit plerumque peccati jam facta necessitas. Propter quod Deo clamamus et dicimus: De necessitatibus meis libera me . Ac sic ideo fortassis dicit Scriptura divina, Initium omnis peccati per ipsum su
Abbreviated transcription (Latin):
tum de nulla res alia ꝑsuadet hõib
nisi suꝑbia. Quȩ etiam in ipso diabolo.
ut diabolus ex angło fieret: ȩt̃nȩ ꝑditio¬
nis extitit causa. Deniq ce ipse sciens
se ꝑsuꝑbram de celestib corruisse. & in
hunc caliginosi aeris carcerem trusum:
hominem subuertendo quem d̃s fecerat.
sine ullo peccato. tutrum ꝑsuasit serpen¬
tina calliditate suꝑbiȩ: certus quodre¬
cepta suꝑbia que ẽ malorum omnitum
catisa. facile iam peccata omnia. quȩ ñ
sine suꝑbo concipiunt᷑ animo. ꝑpetͣret.
Hinc ẽ quodidem pͥmus homo superbi
sp̃c elatione corruptꝰ. omnem posteritatẽ
suamquȩ in illo radicabilit̃ fuit. necessi¬
tati corruytionis ac mortalitatis addix̃.
ut corruptibilis & mortalis effectꝰ. corrup¬
tibiles mortalesq generaret: atq ita qͦd
in illo egerat pumenda suꝑbia. in om̃ibꝰ
ex illonatis peccati fieret pena. Et ꝓptẽa
ñ eo mͦ iam possumꝰ peccato resistere. sicut

Expanded text:
tum Dei nulla res alia persuadet hominibus, tum Dei nulla res alia persuadet hominibus, nisi superbia; quae etiam in ipso diabolo, ut diabolus ex angelo fieret, aeternae perditionis exstitit causa . Denique et ipse sciens se per superbiam de coelestibus corruisse, et in hunc caliginosi aeris carcerem trusum; homini subvertendo quem Deus fecerat sine ullo peccato, vitium persuasit serpentina calliditate superbiae , certus quod recepta superbia, quae est malorum omnium causa, facile jam peccata omnia, quae non nisi superbo concipiuntur animo, perpetraret. 2. Hinc est quod idem primus homo superbi spiritus elatione corruptus, omnem posteritatem suam quae in illo radicaliter fuit, necessitati corruptionis ac mortalitatis addixit: ut corruptibilis et mortalis effectus, corruptibiles mortalesque generaret; atque ita quod in illo egerat punienda superbia, in omnibus ex illo natis peccati fieret poena. Et propterea non eo modo jam possumus peccato resistere sicut