comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligent̃ amat. intelligit. Quod breuiter
dici potest. Ego ꝑ omiã illa tria memini.
ego intelligo. ego diligo. qui nec memoria sũ
nec intelligentia. net dilectio. sed haec habeo.
Ista ergo dicipossunt ab una ꝑsona. quae habet
haec tria. Non ipsa ẽ haec tria. In illius uero
sũ mȩ simplicitate nature quae ds̃ ẽ. quã us
unus sit ds̃. tres tam̃ ꝑsonae sunt. pater &
filius & sp̃s sẽs. Aliud ẽ itaq trinitas res ipsa
aliud imago trinitatis inre alia. Propt̃ quã
imaginẽ simul & illud in quosunt hec tria
imago dicit᷑: Sicut imago dicit᷑ si mul& tabula
& qđ mea pictũ ẽ. sed ꝓpt̃ picturã quae in eaẽ.
simul & tabula nomine i maginis appellat᷑.¬

Expanded text:
intellegenter amat intellegit. quod breuiter intellegenter amat intellegit. quod breuiter dici potest: ego per omnia illa tria memini, ego intellego, ego diligo, qui nec memoria sum nec intellegentia nec dilectio, sed haec habeo. ista ergo dici possunt ab una persona, quae habet haec tria, non ipsa est haec tria. in illius uero summae simplicitate naturae, quae deus est, quamuis unus sit deus, tres tamen personae sunt, pater et filius aliud imago Trinitatis in re alia; propter quam imaginem, simul et illud in quo sunt haec tria imago dicitur; sicut imago dicitur simul et tabula et quod in ea pictum est; sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula nomine imaginis appellat
Abbreviated transcription (Latin):
telligo ꝑ intelligentiã. amo ꝑ amorẽ. Et quan¬
do ad memoriã meã aciem cogitationis ad¬
uerto acsic incorde meo dico qđ scio uerbũq¬
qđ uerũ descientia mea gignit᷑. Utrũq meũ ẽ
& scientia utiq & uerbũ. Ego enĩ scio. ego
dico incorde meo qđ scio. Et quando in memo¬
ria mea cogitando inuenio iã me intellige-¬
re. iã meamare aliquid quia in tellectus
& amor ibi erant. Et ante quã inde cogitarẽ.
intellectũ meũ & amorẽ meũ inuenio iN
memoria mea quo ego intelligo. ego amo
ñ ipsa. Itẽ quando cogitatio mea memor ẽ.
& uult redire adea quae in memoria relique¬
rat. eaq intellecta conspicere. atq in tus
dicere . mea memoria memor ẽ. & mea uult
uoluntate ñsua. Ipse quoq amor m̃s cũ me-¬
minit atq intelligit quid appetere debeat.
quid uitarei ꝑ meã ñ ꝑsuã memoriã memi¬
nit. & ꝑ intelligentiã meã ñ suã. quicquid

Expanded text:
telligo per intelligentiam, amo per amorem: et quantelligo per intelligentiam, amo per amorem: et quando ad memoriam meam aciem cogitationis adverto, ac sic in corde meo dico quod scio, verbumque verum de scientia mea gignitur, utrumque meum est, et scientia utique et verbum. Ego enim scio, ego dico in meo corde quod scio. Et quando in memoria mea cogitando invenio jam me intelligere, jam me amare aliquid, qui intellectus et amor ibi erant et antequam inde cogitarem, intellectum meum et amorem meum invenio in memoria mea, quo ego intelligo, ego amo, non ipsa. Item quando cogitatio memor est, et vult redire ad ea quae in memoria reliquerat, eaque intellecta conspicere atque intus dicere, mea memoria memor est, et mea vult voluntate, non sua. Ipse quoque amor meus cum meminit atque intelligit quid appetere debeat, quid vitare, per meam, non per suam memoriam meminit, et per intellegentiam meam, non suam quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
& reconditũ ad quod cogitando possumus
ꝑuenire. quia & duo ista inuenimus ibi
quando nos cogitando inuenimus. & intel¬
ligere aliquid etiã & amare quae ibi erant.
& quando inde ñ cogitabamus. Et sicut in ẽ
memoria. in ẽ. dilectio. huic intelligentiae.
quae cogitatione format᷑. Quod uerbũ uerũ
sine ullius gentis lingua in tus dicimus.
quando qđ nouimus dicimus : Nã nisi
reminiscendo ñ redit ad aliquid. & nisi
amando redire ñcurat nr̃e cogitationis
intuitus. Ita dilectio quae uisionẽ in me¬
moria constitutã. & uisionẽ cogitatioruis
inde formatã. quasi parentẽ ꝓlẽq. c̃ iungit.¬
EXLUIIII TRIA QUAESUNT IN LOrACINE
Dĩ. IDEST MEMORIA IR TEUECIUS ET
AMOR UNIUSESSEPERSONE QUIA NON
HOCEST OIESSEEUOHAECHADERE.
ERŨ haet quando in una sunt ꝑsona sicut¬
ẽ. homo potest nobis quispiã dicere.
ñ sua. nec sibi sed mihi agunt. qđ agunt. ĩmo
ego ꝑ illa. Ego enĩ memini ꝑmemoriã. iN¬

Expanded text:
et reconditum ad quod cogitando possumus et reconditum ad quod cogitando possumus pervenire, quia et duo ista invenimus ibi, quando nos cogitando invenimus, et intelligere aliquid, etiam et amare quae ibi erant, et quando inde non cogitabamus: et sicut inest memoria, inest dilectio huic intelligentiae quae cogitatione formatur; quod verbum verum sine ullius gentis lingua intus dicimus, quando cognovimus dicimus; nam nisi reminiscendo non redit ad aliquid, et nisi amando redire non curat nostrae cogitationis intuitus, ita dilectio, quae visionem in memoria constitutam, et visionem cogitationis inde formatam, quasi parenteXLVIII. Tria quae sunt in imagine Dei, id est memoria, intellectus et amor unius personae, quia non hoc est ei esse quod haec habere; Verum haec quando in una sunt est homo, potest nobis quispiam dicere: ea sunt, non sua; nec sibi, sed mihi agunt quod agunt, imo ego per illa. Ego enim memini per memoriam, in
Abbreviated transcription (Latin):
apparet incogitatione . De intelligentia quȩ
in memoria iã fuerat. sed latebat. quã quã ĩ¬
& ipsa cogitatio quandã suã memoriam
nisi haberet. ñ reuerteret᷑ ad ea quae in
memoria reliquerat. cũ alia cogitaret.
D e spũ autẽ scõ nihil in hoc en igmate qđ ei si mile
uideret᷑ ostendi. nisi uoluntatẽ nr̃am uel
amorẽ. seu dilectionẽ. quae ualentior est
uoluntas. qm̃ uoluntas nr̃a que nobis natu¬
ra lit̃ in est. sicut ei res ad iacuerint uel occur¬
rerint. quib. allicimꝰ uel offendim. ita uarias
affectiones habet. Quid ergo ẽ : Nũquid dic¬
turi sumus uoluntatẽ nrãm quando recta
ẽ. nescire quid appetat. quid eui tet: porro
siscit. ꝓfecto inẽ ei sua quaedã scientia. quae
An uero audiendus ẽ. quispiã dicens carita¬
tẽ nescire quidagat. quae ñ agit ꝑperã. sicut
in est intelligentia. in ẽ. dilectio illi memo¬
riae principali. in qua inuenimus paratũ

Expanded text:
apparet in cogitatione, de intelligentia quae apparet in cogitatione, de intelligentia quae in memoria jam fuerat, sed latebat: quanquam et ipsa cogitatio, quamdam suam memoriam nisi haberet, non reverteretur ad ea quae in memoria reliquerat cum alia cogitaret. De Spiritu autem sancto nihil in hoc aenigmate quod ei simile videretur, ostendi, nisi voluntatem nostram, vel amorem, seu dilectionem, quae valentior est voluntas. Quoniam voluntas nostra, quae nobis naturaliter inest, sicut ei res adjacuerint vel occurrerint, quibus allicimur vel offendimur, ita varias affectiones habet. Quid ergo est? nunquid dicturi sumus voluntatem nostram, quando recta est, nescire quid appetat, quid evitet? Porro si scit, profecto inest ei sua quaedam scientia, quae possit. An vero audiendus est quispiam, dicens, Charitatem nescire quid agat, quae non agit perperam? Sicut ergo inest intelligentia, inest dilectio illi memoriae principali, in qua invenimus paratum
Abbreviated transcription (Latin):
Iane dm̃ patrẽ & dm̃ filiũ. id ẽ. dm̃ genitorẽ.¬
D qui omĩa quae substantialit̃ habet i n
eo et̃ nosibi uerbo suo dixit quodã modo &
ipsũ uerbũ eius dm̃. qui nec plus nec minus
habet etiã ipse substantialit̃ quã qđ in illo
qui uerbũ nom̃ dicit᷑. sed ueracit̃ genuit.
quẽ ad modũ potui. ñ utillud iã facie ad
faciem sed ꝑ hanc si mili tudinẽ inenigmate
quantulũ cũq coniciendo uideret᷑. in me¬
moria & intelligentia m̃tis nr̃ae significaret᷑:
curaui memoriae tribuens omẽ qđ scimus.
etiã si non inde cogitemus. Intelligentiae
uero ꝓprio modo quandã cogitationis iN¬
formationẽ. Cogitando enĩ qđ uerũ in ue¬
nimus hoc maxime intelligere dicimur.
Sed illa ẽ. abstrusior ꝓ sunditas nr̃ae memo¬
riae. ubi hoc etiã primũ cũ cogitaremus in¬
uenimus & gignit᷑ intimũ uerbũ qđ nul¬
lius longe sit tã quã scientia. Descientia
enĩ & uisio. de uisi one intelligentia. quae

Expanded text:
ane Deum Patrem, et Deum Filium, id est, Deum genitorem qui omnia quae substantialiter habet, in coaeterno sibi Verbo suo dixit quodam modo, ipsum Verbum ejus Deum, qui nec plus nec minus aliquid habet etiam ipse substantialiter, quam quod est in illo qui Verbum non mendaciter sed veraciter genuit; quemadmodum potui, non ut illud jam facie ad faciem, sed per hanc similitudinem in aenigmate quantulumcumque conjiciendo videretur in memoria et intelligentia mentis nostrae, significare curavi: memoriae tribuens omne quod scimus, etiamsi non inde cogitemus, intelligentiae vero proprio modo quodam cogitationis informationem. Cogitando enim quod verum invenerimus, hoc maxime intellSed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus, et gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae
Abbreviated transcription (Latin):
Et hic cũ dixisset. Ascendit in altũ. captiua¬
uit captiuitatẽ. dedit dona hominibus.
Qđ autẽ ascendit ait. quidẽ. nisi quia &
descendit in inferiores partes t̃rae : qui des¬
cendit. ipseẽ & qui ascendit suꝑ om̃s caelos¬
ut ad impleret omĩa. Et ipse dedit quosdã
quidẽ apłos. quo sdã quidã ꝓphetas. uosdã
autẽ euangelistas. quosdã autẽ pastores &
doctores. Ecce quare dicta sunt dona. Quia
sicut alibi dicit. Nũquid om̃s apłi: nũ quid
om̃s ꝓpheta : & cȩtera. Hic autẽ ad uinacit
ad consũ mationẽ scõrũ in opus ministerii.
in aedificationẽ corporis xp̃i. Haet ẽ domus
quae si cut psalmus canit aedificat᷑ post
captiuitatẽ. qm̃ sunt adia bolo erua a quo
captiui tenebant᷑. Dehis adificat᷑ corpus
xp̃i. quae domus appellat᷑ ȩccła. Hanc autẽ
capti uitatẽ ipse captiuauit. qui diabolũ
uicit. Et ne ulla quae futura erant scĩ capitis¬
m̃ bra in aet̾nũ suppliciũ secũ traheret: eũ

Expanded text:
et hic cum dixisset: ascendit in altum, captiuauit captiuitatem, dedit dona hominibus: quod autem ascendit, ait, quid est, nisi quia et descendit in inferiores partes terrae? qui descendit, ipse est et qui ascendit super omut adimpleret omnia. et ipse dedit quosdam quidem apostolos quosdam autem prophetas, quosdam uero euangelistas, quosdam autem pastores et doctores. ecce quare dicta sunt dona; quia, sicut alibi dicit: numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae? et cetera. hic autem adiunxit: ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. haec est domus, quae, sicut psalmus canit, aedificatur post captiuitatem, quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne membra in aeternum supplicium secum traheret, eum
Abbreviated transcription (Latin):
sub iecit. Et qui manet indilectione indõ
manet. & ds̃ in eo manet. Unde supra dioxe¬
rat. In hoc cognoscimus qr in ipso manemus
& ipse in nobis: qm̃ de spũ suo dedit nobis.
Ipse ergo significat᷑ ubilegit᷑. ds̃ dilectio ẽ.
homini accendit eũ indilectione dĩ & pocimi.
& ipse dilectio ẽ. Nonenĩ habet homo unde
dm̃ diligat. nisi ex dõ. Propt̃ qđ. paulo post dic̃.
Nos diligimus qr ipse prior dilexit nos. Apłs
quoq paulus. Dilectio inquit dĩ diffusa ẽ. in
diuidit int̃filios regni aet̃ni. & filios ꝑditionis
Aet̃ nae. Dantꝰ & alia ꝑ sp̃m munera sed sine
caritate nihil ꝓsunt. Nisi ergo tantũ imꝑti
torẽ. asi nistra ñ transfert᷑ ad dexterã. Nec
sp̃s ꝓ pri e dicit᷑ donũ. nisi ꝓpt̃ dilectioriẽ.¬

Expanded text:
subiecit: et qui manet in dilectione, in deo subiecit: et qui manet in dilectione, in deo manet et deus in eo manet. unde supra dixerat: in hoc cognoscimus, quia in ipso manemus et ipse in nobis, quoniam de spiritu suo dedit nobis. ipse ergo significatur ubi legitur: deus dilectio est. homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: Nos diligamus eum, quia ipse prior dilexit nos . Apostolus quoque Paulus: Dilectio, inquit, Dei diffusa est in diuidit inter filios regni aeterni et filios perditionis aeternae. dantur et alia per spiritum munera, sed sine caritate nihil prosunt. nisi ergo tantum imperttorem, a sinistra non transferuntur ad dextram. nec spiritus proprie dicitur donum nisi propter dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
in utroq ẽ. diuini sermonis auctoritas.
sensus plenissimus redderet᷑. Utrũq
enĩ uerũ ẽ & quia dedit hominib & quia
accepit in hominib. Dedit hominib. tã quã
uit detȩlo. Saule saule. quid me ꝑ sequeris:
tde quib: m̃brissuis ait. Quando uni ex mi¬
nimis meis fecistis. mihi fecistis. Ipse ergo
xp̃s & dedit decaelo. & accepit in terra.
orro autẽ dona obhoc ambo dixerunt. &
cõmune om̃ib menbris ap̃i multa dona
quae sunt quibusque ꝓpria. diuiduntur.
Non enĩ singuli quiq habent omiã. sedhi illa.¬
& alii alia. quã uis ipsũ donũ. a quo cuiq
ꝓ pria diuidunt᷑ om̃s habent ideftspm̃ scm̃.¬

Expanded text:
in utroque est diuini sermonis auctoritas — ut in utroque est diuini sermonis auctoritas — ut sensus plenissimus redderetur. utrumque enim uerum est, et quia dedit hominibus et quia accepit in hominibus. dedit hominibus tamquam vit de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris ? et de quibus membris suis ait, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . Ipse ergo Christus, et dedit de coelo, et accepit in terra. Porro autem dona ob hoc ambo dixerunt, et commune omnibus membris Christi multa dona, quae sunt quibusque propria, dividuntur. Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa, alii alia, quamvis ipsum donum a quo cuique propria dividuntur, omnes habeant, id est, S
Abbreviated transcription (Latin):
tibi aquã uiuã. Nã qđ ibi ait. flumina
deuentre eius fluent aque uiuae hoc in isto
loco. fiet inquit in eo fons aquae salientis in
uitã xt̃nã. Paulus quoq apls. Unicuiq inqͥt
secutus ad iunxit. Propt̃ qđ dicit. Ascendens
in altũ captiuauit capti uitatẽ. dedit doria
hominib Notissimũ ẽ. autẽ dñm iħm.¬
cũ post resurrectionẽ amortuis ascendis¬
set incaelũ. dedisse sp̃m scm̃. Quo impleti
qui crediderant : linguis om̃iũ gentiũ loque¬
bant᷑. Nec moueat qđ ait dona. ñ donũ.
denĩ testimoniũ. depsalmo posuit. Hoc
Autẽ in psalmo ita loquit᷑. Ascendisti in
altũ. captiuasti captiuitatẽ. accepisti
dona in hominib Sic enĩ plures codices
habent & maocime greci. & exhebreo sic
int̃p̃tatũ habent. Dona itaq dixcit apłs
dixerit accepisti in hominib: apłs maluit
dicere dedit hominib. ut ex utroq scilicet
uerbo unoꝓphetico. apłico altero. qui a

Expanded text:
tibi aquam uiuam. nam quod ibi ait: flumina tibi aquam uiuam. nam quod ibi ait: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae, hoc in isto loco: fiet, inquit, in eo fons aquae salutis in uita aeterna. Paulus uero apostolus: unicuique, inquit, secutus adjunxit, Propter quod dicit: Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Notissimum est autecum post resurrectionem a mortuis ascendisset in caelum, dedisse spiritum sanctum, quo impleti qui crediderunt linguis omnium gentium loquebantur. nec moueat quod ait: dona, non "donum". id enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum, captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plures codices habent, maxime graeci, et ex hebraeo sic interpretatum habemus. dona itaque dixit apostolus dixerit: accepisti i n hominibus, apostolus maluit dicere: dedit hominibus, ut ex utroque scilicet uerbo, uno prophetico, apostolico altero — quia
Abbreviated transcription (Latin):
dentes in eũ. Unde dicit etiã paulus apłs.
Et om̃s unũ sp̃m potauimus. Utrũ autẽ donũdĩ
ita inuenimus alibi in ipso euangłio hanc
a quã donũ dĩ appellatã. Nã dñs idẽ quando
cũ samaritana muliere ad puteũ loquebat᷑.
cuidicerat da mihi bibere. cũ illa respondisset¬
qđ iudei ñ couterent᷑ samaritarais. respon¬
dit iħs & dixxit. Si scires donũ dĩ. & quis ẽ. qui
dicit tibi damihi bibere. tuforsitan petisses
ab eo. & dedisset tibi aquã uiuã. Dicit ei
mulier. Onẽ. neq in quo haurias habes. &
puteus altus est. Unde ergo habes aquã uiuã :¬
& cȩtera. Respondit iħ s. & dixit ei. Omĩs
qui bibit echac aqua. sitiet iterũ. Qui aut̃
biberit ex aqua quã ego dabo ei.: ñsitiet in
Aet̃nũ. sed aqua quã dabo ei. fiet in eo fons
a quae salientis inuitã xt̃nã. Quia ergo hec
aqua uiua sicut euangelista exposuit sp̃ssc̃s
Siscires donũ dĩ. & quis ẽ. qui dicit tibi da mͥ
bibere. tu forsitan petisses ab eo. & dedisset

Expanded text:
dentes in eum. unde dicit etiam Paulus apostolus: et omnes unum spiritum potati sumus. utrum autem donum dei m esse, ita inuenimus alibi in ipso euangelio hanc aquam dei donum appellatam. nam dominus idem quando cum Samaritana muliere ad puteum loquebatur, cui diquod Judaei non couterentur Samaritanis; respondit Jesus, et dixit ei: Si scires Donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibcit ei mulier: domine, neque in quo haurias habes et puteus altus est; unde ergo habes aquam uiuam? et cetera. respondit Iesus et dixit ei: omnis, qui bibit ex hac aqua, sitiet iterum; qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua, quam dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua uiua, sicut euangelista exposuit, spiritussi scires donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset
Abbreviated transcription (Latin):
na immutabilisq natura recoli. concupisci.
reminiscit᷑. ꝑ memoriã intuet᷑ ꝑ intelligentiã.
Am plectit᷑ ꝑ dilec̾tionẽ ꝓfec̾to re perit illius
sũ mȩ trinitatis imaginẽ: ad quã sũmã trini¬
tatẽ reminiscendã uidendã. diligendam.
ut eã recordet᷑. eã contẽ plet᷑. eã delecꝰtetur.
to tũ debet referre qđ ui uit. Uerũ ne hanc
imaginẽ ab eadẽ trinitate factã & suo uitio
interius cõmutatã . ita eidẽ cõparet trinita¬
ti ut om̃i modo existimet similẽ : sed potius
inqualicũq ista similitudine magnã quoq
dissimi litudinẽ cernat. quantũ satis esse
uidebatur adimonui. cCxLUIi.¬

Expanded text:
na immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — na immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — reminiscitur per memoriam, intuetur per intellegentiam, amplectitur per dilectionem — profecto reperit illius summae trinitatis imaginem. ad quam summam trinitatem reminiscendam, uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc imaginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse uidebatur, admonui. TRI
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ si & ꝓpriȩ dicendaẽ aliqua intrintate ꝑso¬
na: magif hoc nom̃ spĩii scõ cõpetit sicut caritas.
Nã quid ẽ aliud caritas quã uoluntas : Uideo
me despũ scõ inisto libro scđm scripturas sc̃as
nec minorẽ quã ẽ. pat̃ & filius. qđ insuꝑiorib
libris scđm eas scripturas scas uerũ eẽ. docuimꝰ
Decreatura etiã quã fecit ds̃. quantũ ualumꝰ
Adr monuimus eos quirationẽ dereb talibus
poscunt. ut inuisibilia eius ꝑ ea quaȩ fac̾ta sun
sicut possent intellecta conspicerent. &
maxime ꝑrationalẽ uel in tellectualẽ crea¬
turã quae facta ẽ. adimaginẽ dĩ. ꝑ qđ uelut
speculũ quantũ possent si possent cernerent.
trinitatẽ dm̃ in nr̃a memoria. intelligentia.
uoluntate. quaȩ tria in sua m̃te naturaliter
diuinitus instituta. quisquis uiuacit̃ ꝑspicit.
& quã magnũ sit inea unde potest iã sempit̃¬

Expanded text:
dei si et propria dicenda est aliqua in trinitate persodei si et propria dicenda est aliqua in trinitate persona, magis hoc nomen spiritui sancto competit sicut caritas. nam quid est aliud caritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro secundum scripturas sanctas nec minorem, quam est pater et filius, quod in superioribus libris secundum easdem scripturas sanctas uerum esse docuimus. de creatura etiam, quam fecit deus, quantum ualuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut inuisibilia eius per ea quae facta sunt, sicut possent, intellecta conspicerent, et maxime per rationalem uel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem dei, per quod uelut speculum, quantum possent, si possent, cernerent trinitatem deum in nostra memoria, intellegentia, uoluntate. quae tria in sua mente naturaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
filius caritatis eius nullus ẽ. alius. quã qui
de substantia eius est genitus.
DEINTERROGATIONEHERETICI CONTRA
EOSAUIUNICENITŨ DĨ NONPA T ERNE
SUBS TANTIAE SEDUOIUNTATIS ESSE
DIXERURIT. EXUBRO NUDE TRIPI¬
cute sane quidã respondit heredto uersu¬
tissime int̃roganti. utrũ ds̃ filiũ uolens
annolens genuerit. Ut si diceret᷑ nolenis :
Absur dissima dĩ miseria sequertt᷑: Si autẽ
uolens: continuo qđ intendebat uelut in¬
uicta ratione concluderet ñ natura esse
filiũ. sed uoluntatis. Atille uigilantissime
uicissim quȩsiuit abeo. utrũ ds̃ pat̃ uolens
An nolens sit ds̃. Ut si responderet nolens:
sequeretꝰ illa miseria. quã dedõ credere
magna insania ẽ. Si autẽ diceret uolens.
responderet᷑ ei. Ergo & ipse uoluntate sua
ds̃ ẽ. ñ natura. Quidergo restabat nisi ut
obmu tesceret. & sua int̃rogatione obligatũ
in solubili uinculo se uideret : Sed uoluntas

Expanded text:
filius caritatis eius nullus est alius quam qui filius caritatis eius nullus est alius quam qui de substantia eius est genitus.De interrogatione haeretici, contra eos qui Unigenitum Dei non paternae substantiae sed voluntatis Filium esse dixerunt; ex libro XV de Trincute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens an nolens genuerit: ut si diceretur, nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem, volens, continuo quod intendebat velut invicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua interrogatione obligatum insolubili uinculo se uideret? sed uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ambobus id uocat᷑ ipse ꝓpriaȩ qđ ambo cõmu¬
nit̃. Alio quin si in illa trinitate solus sp̃s
uerũ etiã sps scĩ filius inuenit᷑. Ita enĩ locis
innumerabilib dicit᷑ & legit᷑ filius unigenitꝰ
dĩ patris. ut tam̃ & illud uerũ sit qđ apłs ait
de dõ patre. Qui eruit nos depotestate tene¬
brarũ. & transtulit in regnũ filii caritatis
suae. Nondixit filii sui. Qđ si diceret. ueris¬
sime diceret. Quẽ adi modũ quia sȩpe ipse
dixit. uerissime dixit.: sed ait filii caritatis
dissimũ ẽ restat ut ñ solus ibi sit caritas sp̃s
sc̃s. sed ꝑpt̃ illa dequib satis disserui. ꝓ prie
sicuocet᷑. Quod autẽ dictũ ẽ. filii caritatis
suae. nihil aliud intelligit᷑ quã filii sui dilec¬
ti quã filii postremo subs tantiae suae.
Caritas quippe patris. quae innatura eius ẽ.
in effabilit̃ simplici. nihilẽ aliud quã eius
ipsa natura. atq substantia. ut sȩpe iam
diximus. & sȩpe iterare ñ piget. Acꝑ hoc

Expanded text:
ambobus, id vocatur ipse proprie quod ambo communiter; alioquin si in illa Trinitate solus Spiriverum etiam Spiritus sancti Filius invenitur. Ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur, Filius unigenitus Dei Patris, ut tamen et illud verum sit, quod Apostolus ait de Deo Patre: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae. Non dixit Filii sui, quod si diceret, verissime diceret, quemadmodum quia saepe dixit, verissime dixit: sed ait, Filii charitatis dissimum est, restat, ut non solus ibi sit caritas spiritus sanctus, sed propter illa de quibus satis disserui, proprie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lla quae ex dõ ẽ. & in nobis id agit ut indõ mane¬
amus & ipse in nobis. Et hoc inde cognoscimus.
quia de spũ suo dedit nobis. Ipse sp̃s eius. est
dĩ caritas. Deinde si indonis dĩ nihil mauis ẽ
caritate. & nullũ ẽ. maius donũ dĩ quã sp̃s sc̃s.
quid consequentius quã ut ipse sit caritas quȩ
dicit᷑ & ds̃ ex dõ. Et si caritas qua pat̃ diligit
filiũ. & patrẽ diligit filius. in effabilit̃ cõmu¬
nionẽ demonstrat amborũ. quid conuenien¬
tius quã ut ille ꝓpriȩ dicat᷑ caritas. qui sp̃s̃ ẽ.
cõmunis ambobus: Hoc enĩ sanius credit᷑
uel intelligit᷑. ut ñ solũ sp̃s sc̃s caritas sit in
illa trinitate. sed ñ frustra ꝓprie caritas
nũ cupet᷑. ꝓpt̃ illa quae dicta sunt. sicut non
solus ẽ. & in illa trinitate uel sp̃s. uel sc̃s. qr¬

Expanded text:
illa quae ex deo est et in nobis id agit, ut in deo maneilla quae ex deo est et in nobis id agit, ut in deo maneamus et ipse in nobis. et hoc inde cognoscimus, quia de spiritu suo dedit nobis; ipse spiritus est deus caritas. deinde si in donis dei nihil maius est caritate et nullum est maius donum dei quam spiritus sanctus, quid consequentius, quam ut ipse sit caritas, quae dicitur et deus et ex deo? et si caritas, qua pater diligit filium et patrem diligit filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? hoc enim sanius creditur uel intellegitur, ut non solum spiritus sanctus caritas sit in illa trinitate, sed non frustra proprie caritas nuncupetur propter illa quae dicta sunt, sicut non solus est in illa trinitate uel spiritus uel sanctus, q
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m. in quantũ dat᷑ eis qui ꝑ eũ diligunt
dm̃. Sed nimis longũ ẽ. cuncta colligere.
Et quid eis satis ẽ. quib. haec quae dixcimus
tionis agnoscant qđ dictũ ẽ in expoliatione
corporis carnis. Sicut enĩ corpus carnis. nihil
Aliud ẽ. quã caro. sic donũ sp̃sscĩ. nihil aliud
ẽ quã sp̃s sc̃s. In tantũ ergo donũ dĩ ẽ. iN
quantũ dat᷑ eis quib datꝰ. Apud se autẽ. dsẽ.
Et si nemini dat᷑. qr ds̃ erat patri & filio co aet᷑¬
nus. antequã cuiquã daret᷑: nec quia illi
dant ipse dat᷑ ideo minor ẽ. illis. Ita enĩ
dat᷑ sicut donũ dĩ. ut etiã seipsũ det sicut
ds̃. Non enĩ dicit ds̃. potest ñ eẽ. suae potes¬
tatis. dequo dictũ ẽ. Sp̃s ubi uult spirat.
Autẽ haec operat᷑ unus atq idem sp̃s. diui¬
dens ꝓ pria uni cuiq ꝓut uult. Nonẽ.
illa conditiodati. & dominatio dantiũ.
sed concordia dati & dantiũ. Qua ꝓpter
sicut scã scriptura ꝓclamat. ds̃ caritas ẽ.

Expanded text:
sanctum, in quantum datur eis qui per eum diligunt deum. sed nimis longum est cuncta colligere, et quid eis satis est quibus haec quae diximus tionis agnoscant, quod dictum est: in expoliatione corporis carnis. sicut enim corpus carnis nihil aliud est quam caro, sic donum spiritus sancti nihil aliud est quam spiritus sanctus. in tantum ergo donum dei est, in quantum datur eis quibus datur. apud se autem deus est, etsi nemini detur, quia deus erat patri et filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. ita enim datur sicut dei donum, ut etiam se ipsum det sicut deus. non enim dici potest non esse suae potestatis de quo dictum est: spiritus ubi uult spirat; autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. non est illis condicio dati et dominatio dantium, sed concordia. dati et dantium. Quapropter, sicut sancta scriptura proclamat, deus caritas est,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ natura sui. sed qm̃ quiddam immundum
significat & fortasse qđ ẽ in rerũ figuris
porcus hoc est in rerũ genere stultus. & tã
illud animal quã iste duae syllabe qđ dicit᷑
stultus. quid dã unũ idemq significat. Im¬
mundũ quippe illud animal inlege positũ ẽ.
eo qđ ruminet. Non autẽ hoc eius uiciũ: sed
natura ẽ. Sunt autẽ homines qui ꝑ hoc animal
significant᷑. immundi ꝓprio uitio ñ natura.
Quicũ libent̃ audiant uerba sapientiae. postea
de his omĩno ñ cogitant. Qđ enĩ utile audieris.
uelut ab intestino memoriae. tãquã ados

Expanded text:
n natura sui, sed quoniam quiddam immundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. immundum quippe illud animal in lege positum est eo quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal\' significantur, immundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os
Abbreviated transcription (Latin):
quae corporũ futura ẽ . resurrectionẽ. p̃cipita¬
bunt᷑ qui in prima quae animarũ ẽ. ñ resurgunt
U eniet enĩ hora. ubi ñ ait & nunc ẽ. qr infine
erit scđi. hoc ẽ. inultimo & maximo udicio
dĩ. quando om̃s qui in monum̃tis sunt audi¬
ent uocẽ eius & ꝓcedent. Nondixit quẽ
ad modũ in prima. & qui audierint uiuerit.
Non eiũ om̃s uiuent. ea uita scilicet quae ꝗm̃
beata ẽ. sola uita dicenda ẽ. Nã utiq ñsine
qualicũq uita possent audire. & demonu¬
m̃tis resurgente carne ꝓcedere. Quare aut̃
ñ om̃s uiuent. in eo qđ sequit᷑ docet . uibona
fecer̃ inquit: in resurrectionẽ uitae. Hi sunt
qui uiuent. Qui uero mala egerunt in resur¬
rectionẽ iudicui. Hi sunt qui non uiuent.¬
quia scđa morte morient᷑. Mala quippe eger̃.

Expanded text:
quae corporum futura est resurrectionem praecipitaquae corporum futura est resurrectionem praecipitabuntur qui in prima, quae animarum est, non resurgunt. ueniet enim hora - ubi non ait: "et nunc est", quia in fine erit saeculi, hoc est in ultimo et maximo iudicio Dei, quando omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent. Non dixit quem ad modum in prima: Et qui audierint, uiuent. Non enim omnes uiuent, ea uita scilicet, quae, quoniam beata est, sola uita dicenda est. Nam utique non sine qualicumque uita possent audire et de monumentis resurgente carne procedere. Quare autem non omnes uiuent, in eo quod sequitur docet; qui bona, inquit, fecerunt, in resurrectionem uitae, hi sunt qui uiuent; qui uero mala egerunt, in resurrectionem iudicii, hi sunt qui non uiuent,da morte morientur. Mala quippe egerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qr̾ uenit hora in qua om̃s qui in monum̃tis
sunt audient uocẽ eius. & ꝓcedunt quibona
fecerunt in resurrectionẽ uitae. qui uero
mala egerunt in resurrectionẽ iudicii.
Hoc ẽ illud iudiciũ qđ paulo ante sicut nc̃.
ꝓdã natione posuerat dicens. Qui uerbũ
meũ audit. & credit ei quimisit meihabet
uitã at̃nã. Et in iudiciũ ñ ueniet. sed transit
a morte inuitã. Id ẽ ꝑtinendo ad primã
resurrectionẽ quanunc transit᷑ a morte
ad uitã : indã nationẽ ñ ueniet quã signi¬
fica uit appellatione iudicii. sicut etiã hoc
loco ubi ait. Quimala egerunt in resurrec¬
tionẽ iudicii. idẽ .dã nationis. Resurgat
ergo in prima. qui ñ uult in scđa resurreo¬
tione da nari. Uenit enĩ hora & nunc est.
quando mortui audient uocẽ filiidĩ. & qui
audierint uiuent. Idẽ indã ꝑnationẽ ñ uenieNt
quae scđa mors dicit᷑. In quã mortẽ. post scđam

Expanded text:
quia ueniet hora, in qua omnes, qui in monumentis quia ueniet hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent, qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui uero mala egerunt, in resurrectionem iudicii. Hoc est illud iudicium, quod paulo ante, sicut nunc, pro damnatione posuerat dicens: Qui uerbum meum audit et credit eiqui m is it me, h a bet u ita m aeternam et in iudicium non uenit, sed transiit aresurrectionem, qua nunc transitur a morte ad uitam, in damnationem non ueniet, quam significauit appellatione indicii, sicut etiam hoc loco, ubi ait: qui male egerunt, in resurrectionem iudicii, id est damnationis. resurgat ergo in prima qui non uult in secunda resurrectione damnari. uenit enim hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei, et qui audierint uiuent, id est in damnationem non uenient, quae secunda mors dicitur; in quam mortem post secundam
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. ut qui ꝑ remissionẽ peccatorũ uiuunt.
iã ñ sibi uiuant. sed ei qui ꝑom̃ib mortuus ẽ¬
ꝓpt̃ peccata nr̃ã. & resurrexit ꝓpt̃ iustifica¬
tionẽ nrãm. ut credentes in eũ qui iustificat
impiũ. ex impietate iustificati tãquã ex
morte uiuificati. ad primã resurrectionẽ
quȩ nunc ẽ. ꝑtinere possimus. Adhanc enĩ
primã ñꝑtinent: nisi qui beaticrunt iN
act̃nũ. Ad scđam uero dequa mox locu¬
turus ẽ & beatos ꝑtinere docebit & miseros.
staẽ. miscđie. illa iudicii. Propt̃ qđ in psalmo
scriptũ ẽ. Miscđiã & iudiciũ cantabo tibi
dnẽ. De quo iudicio c̃sequent̃ ad iuncit
atq. ait. Et potestatẽ deditei iudiciũ
facerei qr filius hominis ẽ. Hic ostendit
qm̃ in ea carne ueniet iudicaturus inqua
uenerat iudicandus. Ad hoc enĩ ait qm̃
filius hominis ẽ. Ac deinde subiungens.
unde agimus. Nolite inquit mirarihoc.

Expanded text:
peccatum; ut, qui per remissionem peccatorum uiuunt, peccatum; ut, qui per remissionem peccatorum uiuunt, iapropter peccata nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, ut credentes in eum, qui iustificat inpium, ex inpietate iustificati, tamquam ex morte uiuificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aeternum; ad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. Ista est misericordiae, illa iudicii. Propter quod in psalmo scriptum est: Misericordiam et iudicium cantabo tibi, Domine. De quo iudicio consequenter adiunxit adque ait: Et potestatem dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est. Hic ostendit, quod in ea carne ueniet iudicaturus, in qua uenerat iudicandus. Ad hoc enim ait: Quoniam filius hominis est. Ac deinde subiungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Scđm quã mortẽ mortui sunt. de quib
idẽ dñs ait. Sine mortuos. sepelire mortuos
suos. Ut scilicet in anima mortui. incorpore
mortuos sepelirent. Propt̃ istos impietate &
iniquitate in anima mortuos. uenit inquit
hora & nunc ẽ. quando mortui audient uocẽ
filii dĩ & qui audierint uiuent.ui audi¬
erint dixit. qui obedierint. qui crediderint.
& usq infinẽ ꝑseuerauerint. Nec fecit hic
ullã differentiã. bonorũ & malorũ. Om̃ib
enĩ bonũ ẽ. audire uocẽ eius & uiuere. ad uitã
pietacis ex impietatis morte transeundo. Dequa
morte. ait apłs paulus. Ergo om̃s mortui sunt.
& ꝓomib mortuus ẽ. ut qui uiuunt iã non
sibi uiuant. sed ei qui ꝑ ipsis mortuus c̃ & resur¬
rexit. Om̃s itaq mortuis in peccatis. nemi ne
ꝓrsus excepto siue originalib siue etiã uolun¬
tate additis. uel ignorando uel sciendo nec
faciendo qđ iustũ ẽ Et ꝑ om̃ib mortuis uiuus
mortuus ẽ. unus. idẽ. nullũ habens om̃ĩ nioa

Expanded text:
tis, secundum quam mortem mortui sunt, de quibus idem Dominus ait: « Sine mortuos sepelire mortuos suos , » ut scilimortuos sepelirent. propter istos ergo impietate et iniquitate in anima mortuos: uenit, inquit, hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei, et qui audierint uiuent. qui audierint dixit qui oboedierint, qui crediderint et usque in finem perseuerauerint". nec fecit hic ullam differentiam bonorum et malorum; omnibus enim bonum est audire uocem eius et uiuere ad uitam pietatis ex impietatis morte transeundo. de qua morte ait apostolus Paulus: ergo omnes mortui sunt; et pro omnibus mortuus est, ut et qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Omnes itaque mortui sunt in peccatis, nemine prorsus excepto, siue originalibus siue etiam uoluntate additis, uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus mortuus est unus, id est nullum habens omnino
Abbreviated transcription (Latin):
t quaquã igit᷑ ꝑsacrilegas similitu¬
dines. & impias curiositates & ma¬
gicas conserrationes animȩ purgantur.
& reconciliant᷑ dõ qr falsus mediator
ñ traicit ad superiora. sed pocius obsidens
int̃ cludituã ꝑ affectus. quos tanto ma¬
ligniores: quanto suꝑbiores suae societatis
inspirat. Qui ñ possunt ad euolandũ pennas
Nutrire uirtutũ sed potius ad demergen¬
dũ pondera ex aggerare uitiorũ. tanto
grauius animȩ ruiturae. quanto sibi
uidet᷑ euecta sublimuis.¬

Expanded text:
quaquam igitur per sacrilegas similitudines et impias curiositates et magicas consecrationes animae purgantur et reconciliantur deo, quia falsus mediator non traicit ad superiora, sed potius obsidens intercludit uiam per affectus, quos tanto maligniores quanto superbiores suae societati inspirat, qui non possunt ad euolandum pinnas nutrire uirtutum, sed potius ad demergendum pondera exaggerare uitiorum, tanto grauius anima ruitura, quanto sibi uidetur erecta sublimius.
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ tẽptationes. credo cũ bono quis que
Animo scđm humanã tam̃ fragilitatẽ ira
Aliquo c̃silio labit᷑. aut irritat᷑ in fratrem
studio corrigendi paulo tam̃ amplius quã
xp̃iana tranquillitas postulat. Dequibus
apłs dicit. Teptatio uos ñ app̃hendat. nisi
humana cũ idẽ dicat Fidelis ds̃ qui ñ uos
si net tẽptari supra quã potestis ferre. sed
faciet cũ tẽptatione etiã exitũ. ut possitis
tolerare. Inqua sententia. satis ostendit
iñ id nobis orandũ eẽ. ut ñ tẽptemꝰ. sed
ne intẽptationẽ induca m. Inducimꝰ enĩ.
sitales acciderint quas ferre ñ possumus.
Sed cũ tẽptationes periculose inquas in¬
ferri atq induci ꝑnitiosũ ẽ. aut ꝓsperis reb
tẽporalibus. aut aduersis oriant᷑. nemo
frangit᷑ ad uersarũ molestia. qui ꝓsperarũ
delectatione ñ capit᷑.
ccx iiii.

Expanded text:
humanae temtationes, credo, cum bono quisque humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius, quam christiana tranquillitas postulat. de quibus apostolus dicit: temtatio uos non apprehendat nisi humana, cum idem dicat: fidelis deus, qui non uos sinat temtari super quam potestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerare. in qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse, ut non temtemur, sed ne in temtationem inducamur. inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. sed cum temtationes periculosae, in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus aut aduersis oriantur, nemo frangitur aduersarum molestia, qui prosperarum delectatione non capitur. CCCVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
stultissimã arguere uoluit dicens. Stulte
hac nocte anima tua expostulat᷑ ate.
& quae p̃parasticuius erunt: Ceste hoc
ipse dñs in cuangłio dicit. cui heretia isti
uelint nolint colla sul mittunt. Si aut̃e
hoc mouent᷑ qđ tẽptandũ iustũ satanas
petit adõ. ñ ego expono quare sit factũ.
sed ipsos cogor exponere quare sit dictũ
in euangłio. ab ipso dnõ discipłis. Ecce
satanas petit uexare uos quomodo triticũ:
Et petro ait. Ego autẽ postula ui ne defi¬
ciat fides tua: Cũ autẽ hoc exponunt mͥ.
si mul illud qđ ame quaerunt exponunt
sibi. Si uero ñ ualuerint hoc exponere :¬
ñ audeant id qđ in euangłio si ne offensio¬
ne ñ intelligunt. in aliquo libro cũ temeri¬
tate culpare. Fiunt igit᷑ tẽptationes ꝑ
satanan ñ potestate eius. sed permissione¬
dñi. ad homines aut ꝓsuis peccatis puni
iudas qui uendidit dnm. inqualẽ incidit
petrus. cũ territus dnm̃ nega uit. Sunt etiã

Expanded text:
i stultissimam arguere uoluit dicens: stulte, i stultissimam arguere uoluit dicens: stulte, hac nocte anima tua expostulatur a te; et quae praeparasti . cuius erunt? certe hoc ipse dominus in euangelio dicit; cui haeretici isti, uelint, nolint, colla submittunt. si autem hoc mouentur, quod temtandum iustum satanas petit a deo, non ego expono, quare sit factum, sed ipsos cogo exponere quare sit dictum in euangelio ab ipso domino discipulis: ecce, satanas expetiuit uexare uos quomodo triticum; et Petro ait: ego autem postulaui, ne deficiat fides tua. cum autem hoc exponunt mihi, simul illud quod a me . quaerunt exponunt sibi. si uero non ualuerint hoc exponere, non audeant id quod in euangelio sine offensione non intellegunt, in aliquo libro cum temeritate culpare. Fiunt igitur temtationes per satanan non potestate eius, sed permissu domini ad homines aut pro suis peccatis punieludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝑ uersa. quicquid tam̃ de iusto uiro
cogita uit cũ eũ tẽptare uellet. ipsius dĩ
uoce. idẽ ipsi us ueritatis uoce laudasse
ꝑhibet᷑. Quic quid autẽ falsũ illi cupidi¬
tati tribuit᷑. qͣ diaboli nom̃ accepit.
quã quã etiã ꝑ crraturã corporalẽ. atque
uisibilẽ ds̃ plerũq locutus ẽ. seu bonis seu
malis tã quã om̃iũ dñs & rector. pro
cuiusq rei inerito ordinato sicut ꝑ angłos.
qui hominũ quoq aspectib. apparueru d
& ꝑ ꝓphetas dicentes haecdicit dñs. Quid
ergͥo mirũ quã quã ñ ipsa cogitatione.
ꝑ aliquã certe creaturã tali operi acco¬
modatã ds̃ locutus cũ diabolo dicitur.
Nec dignitatis eẽ. arbitrent᷑ & quasi iustitiae
meritũ qđ cũ illo ds̃ locutus ẽ. qm̃ locutus
cũ anima angłica. quãquã stulta & cupi¬
da. tã quã silo queretꝰ cũ anima humana
stulta aut cupida. Aut ipsidicant quo mͦ
lo cutus ẽ. cũ illo diuite. cuius cupiditatẽ

Expanded text:
tate peruersa quidquid tamen uerum de iusto uiro cogitauit, cum eum temtare uellet, ipsius dei uoce , id est ipsius ueritatis uoce, laudasse perhibetur, quidquid autem falsum, illi cupiditati tribuitur, Quanquam etiam per creaturam corporalem atque visibilem Deus plerumque locutus est seu bonis seu malis, tanquam omnium Dominus et rector, et pro cuiusque rei merito ordinator, sicut per angelos, qui hominum quoque aspectibus apparuerunt, et per prophetas dicentes: haec dicit dominus. quid ergo mirum, si quamquam non ipsa. cogitatione, per aliquam certe creaturam tali operi accommodatam deus locutus cum diabolo dicitur? Nec dignitatis esse arbitrentur et quasi iustitiae meritam. quod cum illo deus locutus est, quoniam locutus est cum anima angelica, quamquam stulta et cupida, tamquam si, loqueretur cum anima humana stulta et cupida. aut ipsi dicant, quomodo locutus est cum illo diuite, cuius cupiditatem
Abbreviated transcription (Latin):
peregrinationis exꝑtisunt & quidã eorũ ͥ¬
nunc experiunt᷑. & usq in finẽ cȩteri ex peri¬
ent᷑. Itẽ quȩ peperit cain & chã. & is mahelẽ
& esau. eadẽ ipsa peperit & dathan. & alios
in eodẽ popło si miles. Et quae istos. eadẽ ipsa
ceteros usq ad haec tẽpora pseudo xpĩanos.¬
in affectione animali ꝑtinacit̃ obduratos.
siue in unitate ꝑ mixti sint. siue aꝑta p̃cisio¬
ne dissentiant.
REHECCIABONOS ET MALOS. TÃ QUÃ
PERSE IESÃ REBECCA GEMINOS.

Expanded text:
peregrinationis experti sunt et quidam eorum peregrinationis experti sunt et quidam eorum nunc experiuntur et usque in finem ceteri experientur. item quae peperit Cain et Cham et Ismahelem et Esau, eadem ipsa peperit et Dathan et alios in eodem populo similes, et quae istos, eadem ipsa ceteros usque ad haec tempora pseudoin affectione animali pertinaciter obduratos: sive in unitate permixti sint, sive aperta praecisione dissentiant. ret Ecclesia bonos et malos, tanquam per se ipsam Rebecca geminos.
Abbreviated transcription (Latin):
reuela tũ ẽ. pleriq uiuunt animales. qui
ꝓficere si nolunt ad ꝑficienda quae sunt
sp̃s dĩ. quo eos hortat᷑ sermo a postolicus.
Ad uetus testam̃tũ ꝑtinebunt. Siautẽ
ꝓficiunt. ante quã capiant ipso ꝓfec̾tu &
accessu ad nouũ ꝑtinent. & si prius quã i¬
spiritales fiant ex hacuita rapiuntur.
custodi ꝑsa cram̃ti scĩ tatẽ in t̾ra uiuentiũ :¬
cõputant᷑. ubiẽ spes nr̃a & portiodrẽ s
Nec inuenio quid uerius intelligat᷑ in eo
qđ scriptũ ẽ . Imꝑfectũ meũ uiderunt
oculi tui. quando quidẽ sequit᷑ & in libro
tuo om̃s scribent᷑. Que autẽ peperit abel.
& enoch. & noe. & abrahã. ipsa peperit
& moỹsen & ꝓphetas tẽpore posteriores anti
& martrres nr̃os. & om̃s bonos xp̃ia nos
Om̃s enĩ diuersis quidẽ tẽporib. nati appa¬
ruerunt. sed societate unius popłi continem¬
tꝰ. & eiusdẽ ciuitatis ciues labores huius

Expanded text:
reuelatum est, plerique uiuunt animales. qui reuelatum est, plerique uiuunt animales. qui proficere si nolunt ad percipienda quae sunt spiritus dei, quo eos hortatur sermo apostolicus, ad uetus testamentum pertinebunt; si autem proficiunt, et antequam capiant ipso profectu et accessu ad nouum pertinent et, si priusquam spiritales fiant ex hac uita rapiuntur, custoditi per sacramenti sanctitatem in terra uiuentium computantur, ubi est spes nostra et portio dominus. nec inuenio quid uerius intellegatur in eo quod scriptum est: inperfectum meum uiderunt oculi tui, quando quidem sequitur: et in libro tuo omnes scribentur. i Quae autem peperit Abel et Enoch et Noe et Abraham, ip Moysen et Prophetas tempore posteriores ante  martyres nostros et omnes bonos christianos. omnes enim diuersis quidem temporibus nati apparuerunt, sed societate unius populi continentur et eiusdem ciuitatis ciues labores huius
Abbreviated transcription (Latin):
Eccła uero qđ ẽ. popłs dĩ. etiã in istius uite
peregrinatione antiqua res est. in aliis bomib:
habens ani malẽ portionẽ in aliis autẽ
spiritalẽ. Ad animales ꝑtinet uetus testa¬
m̃tũ. ad spiritales nouũ. Sed primis
tẽporibus utrũq occultũ fuit. ab adã
usq ad mor̃sen. Amorse autẽ mani¬
festatũ ẽ. uetus. & in eo ipso occultabat᷑
nouũ. quia occulte significabat᷑. Postea
uero quã in carne dñs uenit. reuelatũ est
nouũ. Ueteris autẽ sacra m̃ta cessarunt.
sed concupiscentiae tales ñ cessa uerunat.
nilis enĩ sunt. quos apl̃s iã ꝑsacram̃tũ noui
testam̃ti natos. adhuc tam̃ dicit animales
ñ posse ꝑ cipere quae sunt sp̃s di. Sicut enĩ
in sacram̃tis ueteris testam̃ti uiuebant
quidã spiritales ad nouũ scilicet testam̃tũ
qđ tunc occultabat᷑ occulte ꝑtinentes : sic
& nunc in sacram̃to noui testam̃ti qđ iã

Expanded text:
ecclesia uero, quod est populus dei, etiam in istius uitae ecclesia uero, quod est populus dei, etiam in istius uitae peregrinatione antiqua res est, in aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem spiritalem. ad animales pertinet uetus testamentum, ad spiritales nouum. sed primis temporibus utrumque occultum fuit, ab Adam usque ad Mosen. a Mose autem manifestatum est uetus et in eo ipso occultabatur nouum, quia occulte significabatur. postea uero quam in carne dominus uenit, reuelatum est nouum; ueteris autem sacramenta cessarunt, sed concupiscentiae tales non cessauerunt. in illis enim sunt quos apostolus iam per sacramentum noui testamenti natos, adhuc tamen dicit animales non posse percipere quae sunt spiritus dei. sicut enim in sacramentis ueteris testamenti uiuebant quidam spiritales, ad nouum scilicet testamentum, quod tunc occultabatur, occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento noui testamenti, quod iam