comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferioribꝰ adõ salutem querere: qua suꝑ¬
bia ꝑdidit. Cũ enĩ ñ possit hõ ẽẽ sine. ex¬
ertitatione. ut remoueretur a mala et
suꝑflua et exerceret se ibona: institu¬
it ds̃ sacm̃ta. et eoꝵ certa loca. ut in ec¬
dã audiatur missa. suscipiatur eucha¬
ristia: et similia.¶ Consistit aũ sacram̃¬
tũ. in rebus. factis. dictis. R es autem sa¬
cram̃tales sunt: ut aqua. oleum. et si¬
milia. Facta: ut baptirandoꝵ̃ subm̃sio.
insuffiatio. dicta: uelut scẽ trinitatis in¬
uocatio. Et notandũ quanta fit conũsio
inrebꝰ sacͤm̃talibꝰ: ex urtute diuine con.¬
sectionis. Indifferent̃ eñ se hñt ad cõmu¬
nes usui añ consetrationẽ. s uirtus ni¬
mirũ diuine bñdictionis om̃ino conu̾¬
tit eas ad sp̃ualia. hinc est uixta censu¬
ram canonũ ꝙ aqua baptismatis usu
sp̃uali ex pleto effunditur indiu̾sorio:
crisma et eu caristia ꝓuetustate creman¬

Expanded text:
ferioribus, a Deo salutem quaerere, quam supferioribus, a Deo salutem quaerere, quam superbia perdidit. Cum enim non possit homo esse sine exercitatione, ut removeretur a mala et superflua, et exerceret se in bona, instituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecclesia audiatur missa, suscipiatur eucharistia et similia. Consistit autem sacramentum in rebus, factis, dictis. Res autem sacramentales sunt, ut aqua, oleum, et similia. Facta, ut baptizandorum submersio, insufflatio. Dicta, velut sanctae Trinitatis invocatio. Et notandum quanta sit conversio in rebus sacramentalibus ex virtute divinae consecrationis. Indifferenter enim se habent ad communes usus ante consecrationem; sed virtus nimirum divinae benedictionis omnino convertit eas ad spiritualia. Hinc est juxta censuram canonum, quod aqua baptismatis usu spirituali expleto effunditur in diversorio; chrisma et eucharistia pro vetustate creman
Abbreviated transcription (Latin):
hilarius suꝑ inth̃m ꝓditorem discessisse
pͥusquã misteriũ corporis et sanguinis a
dño discipuł daretur. Tunc enĩ bibentes
calicem dñi pꝰea secum bibituri erant in
regno patͥs. ad qd̾ uidas dignꝰ non fuerat.
ibentibus eciam nullũ excipiens dixit. san.¬
guis nĩs effundet᷑ ꝓuobis : s inaliis exct.¬
pit dicens ꝓ multis. Ueruutã qr simul fi¬
eri potuerunt que sumul dici non possũt
ordo huiꝰ libͥ nil repugnat ȩxistimantib
dñm distribuisse sacram̃tũ corporis et
sanguinis sui. añqũa ꝑ buccellam tinctã
suñ expͥmeret traditorẽ.¶Nunc aũ gr̃a
tanti sacram̃ti qd ꝑ excellenciam dicit᷑
eucharistia .i. bona gra: uideamꝰ sacͣm̃ta¬
instituta ẽẽ ꝓpt̃ eruditionẽ. humiliatio¬
nẽ. exertitationẽ. Eruditio ẽ. ꝙ mens ꝑ
iisibilia ꝓmouetur ad inuisibilia intel¬
ligenda. Magna quoq humilitatis exibi¬
tio ẽ. inistis uisibilibꝰ et hõe multum in¬

Expanded text:
Hilarius super Matthaeum, proditorem discessisse Hilarius super Matthaeum, proditorem discessisse priusquam mysterium corporis et sanguinis a Domino discipulis daretur. Tunc enim bibentes calicem Domini postea secum habituri erant in regno Patris, ad quod Judas dignus non fuerat. Bibentibus etiam, nullum excipiens, dixit: Sanguis meus effundetur pro vobis. Sed in aliis excepit, dicens, pro multis. Verumtamen quia simul potuerunt fieri quae simul dici non possunt, ordo hujus libri nil repugnat existimantibus Dominum distribuisse sacramentum corporis et sanguinis sui, antequam per buccellam tinctam suum exprimeret traditorem. Nunc autem gratia tanti sacramenti, quod per excellentiam dicitur eucharistia, id est, bona gratia, videamus saconem, humiliationem, exercitationem. Eruditio est, quod mens per visibilia promovetur ad invisibilia intelligenda. Magna quoque humilitatis exhibitio est in istis visibilibus et homine multum in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ simꝰ ingrati tantis eiꝰ beneficiis. Beda in
lucam. E anis corpꝰ xͥ mistice inttelligitur. ui¬
aũ uͦ sanguis. Uerum qr et nos in xp̃o et in
nobis xp̃m manere oporcet: uino dm̃ci
calicis aqua miscetur. Uñ ioħs. aque ppłi
ri uł aqũa solam uł umũ solũ. sic̃ nec
granũ frum̃ti solũ sine aque ad nixtio¬
ne inpanẽ. Qd si que mouet cũ cenatis sal¬
uator apłis suũ corpꝰ ao sanguinẽ tradide¬
rit: quare nos ieuinz eadem sacram̃ta ꝑ¬
cipiamꝰ : audiat. qr tunc necesse erat ty¬
picũ pascha consũmari. ⁊ sic ad uerũ pascha
transiri: nc̃ aũ in honorem tanti sacram̃ti
placisse magistris eccłẽ pͥmonos dñice
passionis participatione muniri. et spũ¬
alibꝰ epulis saciari: de iñ t̾renis dapibus
corpus refici. Lucas de calice p̃occupaũ
añ benedictionẽ panis: et pꝰea repetũdo
ordinauit alioꝵ ordine. Qod uͦ post ca¬
licẽ datũ traditorem cõmemorat. p̃t̃¬
missa recapitulare uidetur. ꝓbat enim

Expanded text:
iis. Beda in Lucam: « Panis corpus Christi mystice intelligitur, vinum vero sanguis. Verum quia et nos in Christo, et in nobis Christum manere oportet, vino Dominici calicis aqua miscetur. Unde Joannes: Aquae ri vel aquam solam vel vinum solum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione in panem. Quod si quem movet, cum coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare nos jejuni eadem sacramenta percipiamus; audiat quia tunc necesse erat typicum pascha consummari, et sic ad verum Pascha transiri, nunc autem in honorem tanti sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos Dominicae passionis participatione muniri, et spiritualibus epulis satiari, deinde terrenis dapibus corpus refici. » AUGUST. Lucas de calice praeoccupavit ante benedictionem panis, et postea repetendo ordinavit aliorum ordine. Quod vero post calicem datum, traditorem commemorat, praetermissa recapitulare videtur. Probat enim
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s agricola est. Se dicit cap̃ eccłẽ.
et discipulos m̃bra. Uniꝰ nature sunt uitis
et palmes. ꝓpt̾ qd factus est homo ut
nr̃am naturam haberet. Quare ad didit
uera : cũ ꝑsimilitudinẽ uitis dicatur. ut

Expanded text:
meus agricola est. AUGUST. Se dicit caput Ecclesiae, meus agricola est. AUGUST. Se dicit caput Ecclesiae, et discipulos membra. Unius naturae sunt vitis et palmes, propter quod factus est homo, ut nostram naturam haberet. Quare addidit, vera, cum per similitudinem vitis dicatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tus dñi declararetur. Alt̾ qui nequa qͣm
fensione. duo gladii ꝓmuntur unꝰ no¬
ui alt̃ uetis testam̃ti. quibꝰ ad u̾sus in¬
sidias diaboli muniamur. Et dr̃ satis
ẽ. qr nil de ẽ ei. quẽ utriꝰq testam̃ti
doctrina munierit.I.cxxxii.
dixit ad locũ uñ tradendus erat ad mor
hẏmno ait psalmista. E dent pauꝑes
et saturabuntur. et laudabunt dñm.
Quod dñi consuetudo fuerit montẽ oli¬
ueti freqñtare: refert lucas cclxxu
sueti secessus locum adit. quo facillime
reꝑiri possit. Inmonte oliueti tenetur
ihc̃. et m̃ ascendit ad celos: ut sciamꝰ
qr iñ ascendimꝰ ad celos uñ uigilamꝰ
et oramꝰ et ligam nec repugnamꝰ int̃.¬
ra. P ulchre discipulos sanguinis et
corporis sui mstetus inbutos hẏm¬
no dicto inmontẽ educit oliuarum.
ut om̃s in morte ipsius baptiratos al
tissimo sti sp̃c chrismate confirmandos
icit eis. Ego sum uitis uera. etͫ pat̃

Expanded text:
tus Domini declararetur. Alter, qui nequaquam tus Domini declararetur. Alter, qui nequaquam fensione. Duo gladii promuntur, unus Novi, alter Veteris Testamenti, quibus adversus insidias diaboli muniamur. Et dicitur, satis est; quia nihil deest ei quem utriusque Testamenti doctrina munierit. A. 132Xbatur. Eamus, dixit, ad locum, unde tradendus erat ad mort De hoc hymno ait Psalmista: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum . Quod Domini consuetudo fuerit montem Oliveti frequentare, refert Lucas ducentesueti secessus locum adit, quo facillime reperiri possit. In monte Oliveti tenetur Jesus, et inde ascendit ad coelos, ut sciamus quia inde ascendimus ad coelos, unde vigilamus et oramus et ligamur, nec repugnamus in terra. Pulchre discipulos sanguinis et corporis sui mysteriis imbutos, hymno dicto, in montem educit Olivarum, ut omnes in morte ipsius baptizatos, tissimo sancti Spiritus charismate confirmandos Dicit eis: Ego sum vitis vera, et pater
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ auricula serui amputaretur. ip̃iꝰ
tactu sanaretur.⁊ inmici ꝑsȩquentes
eũ adfidem admonerentur. Gladius uͦ
spũalis ẽ ut uendas patͥmoniũ et emas
uerbum. quo nudam̃tis petietralia ues¬
tiuntur. Est dẽ gladiꝰ passionis ut exuas
corpus. et in molate carnis exuuiis ema¬
tur tibi corona martirii. I.ccl xxuii.
qd̃ cum in iustis depittatus ẽ. Et enim
ea que sunt de me. finem habent. he
saias passionẽ dm̃i describens int̃ cet̾a po¬
nit ꝙ cũ iniustis deputatꝰ ẽ: latrones uti¬
q insinnans. Fiñe hñt dicit p̃dicta de
ad inferos ut suos reuocaret ad suꝑos:
iuxta aliũ ꝓpħ̃am ei decantantẽ. Tu quo¬
q insanguine testam̃ti tui emisisti unc¬
tos tuos de lacu: in quo ñ est aqua.
ecce gladii duo hic. At ille dixit᷑ eis. Sat
ẽ. duo gladii sufficiunt ad testimoniũ
sponte passi saluatoris: unꝰ qui ampu
taret auriculam. in cuiꝰ sanatione uir¬

Expanded text:
ut cum auricula servi amputaretur, ipsius ut cum auricula servi amputaretur, ipsius tactu sanaretur, et inimici persequentes eum ad fidem admonerentur. AMBROS. iritalis, ut uendas patrimonium, emas uerbum, quo mentis penetralia uestiuntur. est etiam gladius passcorpus, et immolatae carnis exuviis ematur tibi corona martyrii. L. 277VIII quod cum injustis deputatus est. Etenim ea quae sunt de me, finem habent. BEDA. Isaias passionem Domini describens, inter caetera ponit quod cum injustis deputatus est , latrones utique insinuans. Finem habent, dicit, praedicta de ad inferos, ut suos revocaret ad superos, juxta alium prophetam ei decantantem: Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua . ecce gladii duo hic. At ille dixit eis: Satis est. Duo gladii sufficiunt ad testimonium sptaret auriculam, in cujus sanatione vir
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Inforiat dñs discipulos ad dis¬
c̃tionem uͥtutũ matrẽ tenendã: ut ali¬
a sit uiuendi regłã tꝑ̃t ꝑsecutionis. a¬
tas. fides. spes. caritas: sũt et alie ꝓ
tempore locoq mutande. ut fames.
sitis. uigiliȩ. orationes. labor oꝑati¬
di et docetdi. Quas si quis semꝑ ex¬
sequendas putaũit: ñ modo se earũ
fructu pͥuabit. s et notã incurret
stulticie. Magister itaq uirtutum
ut insinuaret disc̃tionẽ. p̃cepit dis¬
cipulis ad p̾licandũ missis. nequid
inuia tollorent s de eugłĩo uiuerẽt.
tpr uͦ ꝑsecutionis dec̃uit pecuniam
uictu necessariam tollere. donec
tempꝰ eugliꝵ andi rediret sopita ꝑ¬
secutione. Nobis aũ it̃ adgentibus
ꝑ regiones inhospitales licet uiatici
causa plura portare quã doni ha¬
bere. Uñ dñs hic qui non ht̃ gladi¬
ũ uibet ut emat. et legentes sciant
dũo ũ de esse fa cultatem resisten¬
di. s amorẽ pociꝰ inẽẽ paciendi. Inquo
oftenditur. benefica uirtus saluatoris:

Expanded text:
A. Informat Dominus discipulos ad discretionem virtutum matrem tenendam, ut alia sit vivendi regula tempore persecutionis, atas, fides, spes, charitas; sunt et aliae pro tempore locoque mutandae, ut fames, sitis, vigiliae, orationes, labor operandi et docendi. Quas si quis semper exsequendas putaverit, non modo se earum fructu privabit, sed et notam incurret stultitiae. Magister itaque virtutum ut insinuaret discretionem, praecepit discipulis ad praedicandum missis, ne quid in via tollerent, sed de Evangelio viverent; tvictui necessariam tollere, donec tempus evangelizandi rediret sopita persecutione. Nobis autem iter agentibus per regiones inhospitales, licet viatici causa plura portare quam domi habere. Unde Dominus hic, qui non habet gladium, jubet ut emat, et legentes sciant Domino non deesse facultatem resistendi, sed amorem potius inesse patiendi. In quo ostenditur benefica virtus Salvatoris,
Abbreviated transcription (Latin):
et disꝑguntur oues pastore capto. Re¬
surrectio ꝓmititur. ut spes ñ extingua.¬
tur. Consolando enĩ p̃dicitur ubi clari¬
ficatũ resurrectione uidebunt. qui me¬
ai locum passionis audierat⁊¬

Expanded text:
et disperguntur oves, pastore capto. Resurrectio promittitur, ut spes non exstinguatur. Consolatio enim praedicitur, ubi clarificatum resurrectione videbunt, qui moesti locum passionis audiera
Abbreviated transcription (Latin):
dẽptos sanguine suo dõ ⁊ patri. Tunc
uist fulgebunt sicut sol̃. iiregno patͥs.
egnũ fulgebit in regno. cum regno uene¬
rit regnum : ꝙ oramus dicentes. adue¬
niat regnũ tuũ. Iam uocatur regnum.
s tc̃ habebit potestatem regnandi cum
audiet. Uenite benedicti patͥs mei. ꝑci¬
pite regnũ. Id ẽ qui regnum eratis et
non regnabatũ uͥ ui spe. uenite et reg¬
nate inre. Credett colligitur meritiuti.
uidenti redditur p̃mium. desidetiũ ui¬
sionis. pparatio ẽ mansionis. Dñe para
ꝙ paras. nos scilicet tib ⁊ te nobis: ut
sit multitudo mansionũ. qd ꝓliu̾sita¬
te meritoꝵ aliꝰ pluĩ altꝰ minus par¬
ticipes tui erimꝰ. Et quo ego uado sci¬
tis : ⁊ uiã scitis. Cum xp̃c in cadem ꝑ¬
sona sit ds̃ et homo scdm̃ hominẽ ue¬

Expanded text:
demptos suo sanguine, Deo et Patri . Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris . Regnum fulgebit in regno, cum regno venerit regnum, quod oramus dicentes: Adveniat regnum tuum . Jam vocatur regnum, sed tunc habebit potestatem regnandi, cum audiet: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum , id est, qui regnum eratis, et non regnabatis nisi in spe, venite et regnate in re. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Desiderium visionis, praeparatio est mansionis. Domine, para quod paras, nos scilicet tibi, et re nobis, ut sit multitudo mansionum, quod pro diversitate meritorum, alius plus, alius minus, participes tui erimus. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. Cum Christus in eadem persona sit Deus et homo, secundum homine
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Sedere a dextiis uł asinistris ñ est
meum dare uobis: s ꝙͥꝰ paratum ẽ a
patre meo. Frustm inqͥt pecitas qd in
uob̃ sitũ est. et ꝙ pater m̃s parauit
dignis uirtutibus. Et si ãbiero et
p̃parauero uobis locum. iterum uenio
et accipiam uos adme ipsum. ut ubi
sum ego et uos sitis. Ip̃e est in se ipso.¬
gͦ illi futuri erant in ipso. Ip̃e enĩ estui¬
ta et̾na: in qua futuri sumus. Abut aũ
ꝑ absenciam carnis latendo: uetuet in
iuditio apparenda: s manet regnando.
ut ꝓficiamꝰ bene uiuendo: et sic parat᷑
locus. Abiens quidem s ñ relinquens
parat. quia subtrait se et latet. ut sit
fides que non est de reuisa. et inde
est meritũ fidĩ. Non sunt contraria qd̾
dixit mansiones multe sunt. et qđ
hic dicit se pterũ p̃parare locum. Nam
et iste mansiones iam sunt p̃destinati¬
one. ⁊ ita ñ sunt parande. et tũ param.¬
de sunt inoꝑatione. Sic istud dic tum ẽ:
quomͦ ꝓpħa dicit. qi ds̃ fecit que futura

Expanded text:
daei: Sedere a dextris meis vel a sinistris, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo . Frustra, inquit, petitis quod in vobis situm est, et quod Pater meus praeparavit dignis virtutibus. Et si abiero, et praeparavero vobis locum, itet accipio uos ad me ipsum, ut, ubi sum ego, et uos sitis. In illoergo illi futuri erant in ipso. Ipse enim est vita aeterna, in qua futuri sumus. Abiit autem per absentiam carnis latendo, veniet in judicio apparendo, sed manet regnando, ut proficiamus bene vivendo, et sic paratur locus. Abiens quidem, sed non relinquens parat; quia subtrahit se et latet, ut sit fides de re quae non est visa, et inde est meritum fidei. Non sunt contraria quod dixit, mansiones multae sunt, et quod hic dicit, se iturum praeparare locum. Nam et istae mansiones jam sunt praedestinatione, et ita non sunt parandae, et tamen parandae sunt in operatione. Sic istud dictum est, quomodo propheta dicit, quia Deus fecit quae futura
Abbreviated transcription (Latin):
rit insinu paulo pꝰait. uͥ dicit supͣ pectus
cħũ. Ip̃e est iohs̃ qũe diligebat iħo non m¬
plus om̃ibꝰ s familiariꝰ. ut adolescentem.
ut cognatũ. ut uͥginem. in quo formam
tudo. ut scͥptor gestoꝵ cũ ad se ueniret tan¬
qũã de alio loqueretur. ꝑsinũ sigͥficatur
sec̃tũ: de quo bibit diupaptatis sacram̃tũ.
Innuit gͦ huic simon petrus. et dicit
ei. Es ẽ de quo dicit.Itaq cũ recuburs¬
set ille supra pectus ihũ. dicit ei Sñe qͥs
ẽ. Respondit iħc. Ille ẽ cui ego intinc¬
iũ panẽ porrexero. Int̾rogat petrus ioħm
ñ uerbis s nutu corporis. ioħs dñm fa¬
niliari consilio. cui sũmissa uoce expͥmit:¬

Expanded text:
dicit supra pectus Jesu. Ipse est Joannes, quem diligebat Jesus non plus omnibus, sed familiarius, ut adolescentem, ut cognatum, ut virginem, in quo formam tudo, ut scriptor gestorum cum ad se veniret, tanquam de alio loqueretur. Per sinum significatur secretum, de quo bibit divinitatis sacramentum. Innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei: Quis est de quo dicit? Itaque cum recubuisset ille supra pectus Jesu, dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est cui ego intinctum panem porrexero. Interrogat Petrus Joannem non verbis, sed nutu corporis, Joannes Dominum familiari consilio, cui submissa voce exprimit
Abbreviated transcription (Latin):
Agnꝰ enĩ legis carnales diluit ac
Ignũ p̃signans : qͥ nos lauathostia facͭꝰ
Hoc semes obiato: cursũ pͥor ille ꝑt
Q d̾ q fuit signũ p̾sens effectꝰ abegit.
Quis locꝰ aurore pꝰquã sol ueñ ador
Quis locꝰ ẽ uotis tenent cũ nauita por Tũ:
T ex aurora fuit. bos ⁊ capra uota fue
Crux sol. crux portꝰ. hec ẽ ea p̃tie re.
Crux clausit tẽplũ. crux soluit enignatale¬
Sisbcruce cessat ephotb dficit ũctiore gis.
Bictꝰ. oiĩ. passer ueruex.⁊ adeps uitulo.
Hil p̃conantur. ds̃ hostia fuis eo
Parcat hebreꝰ oui. caro carne̾ abstulita.
dẽ cotidie sine uulñe sacͥfi ca-
Panis in altari. ds̃ incruce. uil dubite
Hec u̾bo uite fieri uita ip̃a fate
I uxp̃i carnẽ panis sub̾tancia tran
Ordo sacer bona traitio. pia uictima pa.
S ecretũ felix. noua uͥtꝰ. utile sa
Quo factus sangͥs li quor ẽ. uitale laua᷑
Nã qr peccantes medicina semꝑ ab¬

Expanded text:
Agnus enim legis, carnales diluit actus. Agnus enim legis, carnales diluit actus. Agnum praesignans, qui nos lavat hostia factus. Hoc semel oblato, cursum prior ille peregit. Quodque fuit signum, praesens effectus abegit. Quis locus aurorae, postquam sol venit ad ortum? Quis locus est votis, teneat cum navita portum? Lex aurora fuit, bos et capra, vota fuere. Crux sol, crux portus, haec est, ea praeterire. Crux clausit templum, crux solvit aenigmata legis. Sub cruce cessat ephod, et deficit unctio regis. Hircus, ovis, passer, vervex et adeps vitulorum, Nil proeconantur, Deus hostia, finis eorum. Parcat Hebraeus ovi, caro carnes abstulit arIdem quotidie sine vulnere sacrificatur. Panis in altari, Deus in cruce nil dubitetur Haec verbo vitae fieri vita ipsa fatetur, isti carnem panis substantia transit. Ordo sacer, bona traditio, pia victima panis. nis. Secretum felix, nona virtus, utile sacrum, Quo factus sanguis liquor est in tale lavacrum. Nam quia peccantes medicina sem
Abbreviated transcription (Latin):
te surrexit. celos ascendit. ¶ Sic exof¬
fitio cõm̃tatoris uł ad eligendũ uł ade¬
uitandũ plurima ꝓponentis. salua ꝑace
eccłẽ quoꝵdam notabinꝰ opiniotĩe. Uircꝰ
enĩ sese diligit asꝑnatur q: c̃traria : nec ui¬
tare uiciũ nͥ cognitũ potest. Sunt ñ ñ¬
nulli. ĩmo forsam multi s uix notari pos¬
sunt. qui cũ dap̃nato berengario idem seu
dalũ inouebat. Non sequebatur ut dicunt
usũ scͥpturarum. quȩ passim res signifi¬
cantes tanquam significatas appellant.
p̃sertim insacram̃tis ut eoꝵ uirtutes ex¬
nes. iõq nuserabili morte anime signa
ꝓ rebꝰ accipiant. Illud quoq maxime de¬
rident. ꝙ panis et uin spẽs quidam cli¬
cunt in aere apparere. quidam uͦ sensus
corporeos falli. pꝰ conu̾sionẽ panis et ui¬
ni in carnẽ et sanguinẽ xp̃i.
Eg̃guis aut̃ quidã u̾sificator sane sen
sit et dixit
nt̃ utr̃uq du fuit alt̃ sacͥfican
R itꝰ. ⁊ obtinuit uim qͣlẽcũq piandi

Expanded text:
te surrexit, coelos ascendit. Hic ex officio commentatoris, vel ad eligendum, vel ad evitandum plurima proponentis, salva pace Ecclesiae, quorumdam notabimus opiniones. Virtus enim sese diligit, aspernaturque contraria, nec vitare vitium nisi cognitum potest. Sunt nonnulli, imo forsan multi, sed vix notari possunt, qui cum damnato Berengario idem sentdalum movebat. Non sequebatur, ut dicunt, usum Scripturarum, quae passim res significantes tanquam significatas appellant, praesertim in sacramentis, ut eorum virtutes exnes, ideoque miserabili morte animae signa pro rebus accipiant. Illud quoque maxime derident quod panis et vini species quidam dicunt in aere apparere; quidam vero sensus corporeos falli, post conversionem panis et vini in carnem et sanguinem Christi. Egregius autem quidam versificator sane sensit, et dixit:Inter utrumque diu fuit alter sacrificandi Ritus, et obtinuit vim qualemcunque piandi.
Abbreviated transcription (Latin):
gidũ molle uł durũ sentiuiꝰ : autibꝰ frac¬
tionẽ ꝑcipimꝰ. Uñ ambrosiꝰ. Nicħ falsũ
putandũ est insacͥfitio u̾itatis: ueluti
fit magoꝵ p̃stigus. uͥ delusioe quadam
falluntur oculi : ut uideatur ẽẽ ꝙ ñ est
om̃ino. Prestigiũ aũ quasi p̃strigiũ di¬
citur. eo ꝙ p̃stringat aciem oculoꝵ: cuiꝰ
inuentor mercurius dicitur fupsse ¶ Tet¬
in passibili incorruptibil localit̃ et uisi¬
bilit in celo ẽ. quo usq iniuditio om̃ibꝰ ap¬
ficat quo adhuc est ad dexterã patris. do¬
nec ueniat uidicare uiuos et mortuos.
sens est qui nobis dedit arram sanguinis

Expanded text:
entimus, auribus fractionem percipimus. Unde Ambrosius: « Nihil falsum putandum est in sacrificio veritatis, veluti fit magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videatur esse quod non est, omnino. » Praestigium autem quasi praestigium dicitur, eo quod praestingat aciem oculorum, cujus inventor Mercurius dicitur fuisse. Terimpassibili, incorruptibili, localiter et invisibiliter in coelo est, quousque in judicio omnibus apficat, quo adhuc est ad dexteram Patris, donec veniat judicare vivos et mortuos. sens est, qui nobis dedit arrham sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
Het istudo est contrarium ad hoc g axit.
qui nõ diligit me sermones meos ũ ser¬
uat. Et fortasse ꝓpt̃ aliquam diftitictio¬
nem pluralit dixit sermones. hic autẽ
nos manens. Adhuc manens corporali
p̃sencia cito uobis auferenda. cdixi hec
de spũali mansione. Illa in et̾nũ beati¬
ficat lib̾atos: ħ intemꝑre uisitat liban¬
dos.

Expanded text:
arium ad hoc quod dixit, qui non diligit me, sermones meos non servat. Et fortasse propter aliquam distinctionem pluraliter dixit sermones. Hic autem s, apud vos manens. Adhuc manens corporali praesentia, cito vobis auferenda, dixi haec de spirituali mansione. Illa in aeternum beatificat liberatos, haec in tempore visitat liberandos.
Abbreviated transcription (Latin):
sibile ẽ. inin olabile ẽ. mors ultra non clña¬
bitur: uerũ corpꝰ xp̃i manibꝰ sacerdotum
sensu alit̾ tractatur. frangitur. insingulis por¬
tionibꝰ totũ suscipitur et integitur. Corpus
xͥ incortuptibile ẽ uerũ corpꝰ xp̃i dentibus
atteritur & transglutitur. Lege fidem besen¬
garii quã sibi firmauit edã sub nicholao
papa: et ita ẽẽ inuenies. G salubͥ considã¬
tione u̾itatis int̃p̃tatio ꝑquirenda ẽ: absit

Expanded text:
sibile est, inviolabile est, mors ei ultra non dominabitur, verum corpus Christi manibus sacerdotum sensualiter tractatur, frangitur, in singulis portionibus totum suscipitur et integre. Corpus Christi incorruptibile est; iterum, corpus Christi dentibus atteritur et transglutitur. Lege fidem Berengarii, quam sibi firmavit Ecclesia sub Nicolao papa, et ita esse invenies. Igitur salubri consideratione veritatis interpretatio perquirenda est: absit
Abbreviated transcription (Latin):
ducasti. Realis uͦ et sacram̃talis comestio
uinguntur: cum accipientes in pane qd̃
pependit in ligno. accipientes in calice
ꝙ manauit de late. ꝑtiugunt m̃te usq
ad esũ panis uite. Oris in quam ꝑceptio &
incorꝑatio que est in assum̃do eucharist.¬
am. sacram̃tũ ẽ comestionis cordis: qua
sicut u̾bis ieronui p̾dictũ ẽ manduca¬
mꝰ cũ dũo carnẽ suã et bibunꝰ cũ eo san¬
guiuẽ suũ : ħ ẽ ꝑ efficatiam carnis sue
et sanguinis sui manemꝰ in eo et ipse in
nobis. Itaq alii accipiunt corpꝰ dñi ad
ni ortem. qr ñ attingunt panem uite. alii
accipiunt ad uitam. ꝙ couniunt᷑ cum u̾bo
uite. ¶Incomestione sp̃uali .uii. debent
considãri. fides. cogitatio. intelligencia.
memoria. amor. imitatio. adhesio. Homo
quippe qui comedit pͥus buccellam panis
suiit. et m̃ ponit uos et dentibꝰ terit.
⁊ ꝑsaluiã de capite descendentẽ fit cibꝰ
ille glutibit. et sic incapite uentrem des¬

Expanded text:
ducasti. Realis vero et sacramentalis comestio ducasti. Realis vero et sacramentalis comestio junguntur, cum accipientes in pane quod pependit in ligno, accipientes in calice quod manavit de latere, pertingunt mente usque ad esum panis vitae. Oris, inquam, perceptio et incorporatio, quae est in assumendo eucharistiam, sacramentum est comestionis cordis: qua, sicut verbis Hieronymi praedictum est, manducamus cum Domino carnem suam, et bibimus cum eo sanguinem suum. Hoc est, per efficaciam carnis suae et sanguinis sui manemus in eo, et ipse in nobis. Itaque alii accipiunt corpus Domini ad mortem, quia non attingunt panem vitae, alii accipiunt ad vitam, quia couniuntur cum Verbo vitae. In comestione spirituali septem debent considerari: fides, cogitatio, intelligentia, memoria, amor, imitatio, adhaesio. Homo quippe qui comedit, prius buccellam panis sumit, et inde ponit in os et dentibus terit, et per saiivam de capite descendentem, fit cibus ille glutibilis, et sic in ventrem des
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o baptuam panẽ comedimꝰ angło
et̾ audimꝰ dñm p̃dicantẽ m̃s cibꝰ est ut
faciã uoluntatẽ eius qui misit me. Fãci¬
amiꝰ gͥ uoluntatẽ eiꝰ qui misit me nos pa¬
tͥs: ⁊ xp̃c nobiscũ bibet in regno ecłẽ san¬
giunẽ suũ. ¶Podus consecrandi ꝑtinae
ad gradũ sac̃docii. ad locũ ueri sacrifi¬
cii qui scilicet ñ est extra catholicam eclãm
et ad ip̃sꝰ sermonẽ dñi. Est em̃ sac̃dotis.
ũba dm̃ ꝓferre cum intencione consecran¬
di. et inꝑsona ecclẽ dicẽ offerimꝰ. ¶ Moclus
eciam. sum̃di triplicit̾ diuiditur. Comestio enĩ
alia fit ore. et est sacram̃talis: alia fit corde.
et ẽ realis: alia fit ore et corde. inalt̃o sa
c̃dunt nec diligunt pani celetu conniri
ñ possunt. Sola realis bonoꝵ est tantum:
qui et sub uisibili sacram̃to carnẽ xͥ ñ sumãt.
tũ fide et dilectione panem cełestõ man¬
ducant. et ei couniuntur. Uñ augustinꝰ. Qd
paras dentes et uentrem: Crede et man¬

Expanded text:
o baptizamur, panem comedimus angelorum, et audimus Dominum praedicantem: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me . Faciamus igitur voluntatem ejus qui misit nos Patris, et Christus nobiscum bibet in regno Ecclesiae sanguinem suum. Modus consecrandi pertinet ad gradum sacerdotii, ad locum veri sacrificii, qui scilicet non est extra Catholicam Ecclesiam, et ad ipsius sermonem Domini. Est enim sacerdotis, verba Domini proferre cum intentione consecrandi, et in persona Ecclesiae, dicere: offerimus. Modus etiam sumendi tripliciter dividitur. Comestio enim alia fit ore, et est sacramentalis; alia fit corde, et est realis; alia fit ore et corde: in altero credunt, nec diligunt, pani coelesti couniri non possunt. Sola realis, bonorum est tantum, qui etsi sub visibili sacramento carnem Christi non sumant, tamen fide et dilectione panem coelestem manducant, et ei couniuntur. Unde Augustinus: « Quid paras dentes et ventrem? Crede et man
Abbreviated transcription (Latin):
mit̃ tenet. ¶Unũ ẽ: q panis et uinũ ꝑ con¬
secrationẽ u̾tuntur inuerũ corpꝰ et sangͥ¬
uẽ xp̃i. Transit itaq esca corporis in escam
anime: cibꝰ uentris in cibũ m̃tis fidelis et
sp̃uał. qua ꝓpt̾ uiaticũ appellatur. S apło
teste qui cũq manducau̾it panẽ uł bibĩt
calicẽ dñi indigne. reus erit corporis et
sanguinis dñi: ⁊ ita uidiciũ sibi mandu
quanto mag̃ in corde polluto: quã inmũ¬
diciam ds̃ suꝑ omĩa exsecͣtur. Nam et io¬
seph iustꝰ ꝓpt̾ea insindone munda et no¬
ua inuoluit. qr p̃sigurabat corpꝰ dñi accep¬
turos tan mũdam mentẽ debe hab̃e quã
nouam. ¶Sccl̃m est ꝙ uisibiles spẽs pa¬
nis et uini sensibꝰ nr̃is subiacent eque pꝰ

Expanded text:
miter tenet. Unum est, quod panis et vinum per conmiter tenet. Unum est, quod panis et vinum per consecrationem vertuntur in verum corpus et sanguinem Christi. Transit itaque esca corporis in escam animae, cibus ventris in cibum mentis fidelis et spiritualis; quapropter viaticum appellatur. Sed Apostolo teste: Quicunque manducaverit panem vel biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini ; et quanto magis in corde polluto, quam immunditiam Deus super omnia exsecratur? Nam et Joseph justus propterea in sindone munda et nova involvit, quia praefigurabat corpus Domini accepturos tam mundam mentem debere habere quam novam. Secundum est, quod visibiles species panis et
Abbreviated transcription (Latin):
saliue. i. gratie descendentis de capite
xp̃o ꝑ intelligenciam tranit. et descen¬
dit inuentrem .i. memonã: memoria nu¬
it amorẽ. amor ducit adimitationem.
imitatio facit plenam ad hesitationẽ. Uñ.
qui adheret dõ. unꝰ sp̃c ẽ cũ eo. hoc paue
confirmatus homo pot̃ calicem bibere.⁊
passionẽ sustinere: et cibum potus sequit᷑.
Calix ẽ passio inmanu dñi: et cito transit
passionis inpetus. sicut potus cito trinsigi¬
tur. Pdicta comestione roboratus occurãt
et ꝓponitur calix. hunc uidentes desidant
et siciunt. Primo est calix. dem̃ sitis: hanc
sequit᷑ potus. sicientes enĩ potant. Selix ebri¬
etas sequitur potũ: ꝑ ꝗͣ homo at̃renis aliena¬
tus celestibꝰ conformatur. Inebriationẽ sequ¬
tur dormitio: dormitionẽ quies. Multi euam
dormiunt: qui non qͥescunt. Quietẽ sequit᷑
uita et̃na: ut obtineat in ipsa re qd iam
ht̃ inspe. ¶Sane tͥa distingui oportet. q̃
et scĩ doctores cõmunit̃ asserunt. et ecłã fir¬

Expanded text:
de capite Christo per intelligentiam, transit et descendit in ventrem, id est, memoriam, memoria nutrit amorem, amor ducit ad imitationem, imitatio facit plenam adhaesionem. Unde qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum eo . Hoc pane confirmatus homo potest calicem bibere, id est passionem sustinere, et cibum potus sequitur. Calix est passio in manu Domini, et cito transit passionis impetus, sicut potus cito transigitur. Praedicta comestione roboratus occurrit et proponitur calix, hunc videntes desiderant et sitiunt. Primo est calix, deinde sitis, hanc sequitur potus, sitientes enim potant. Felix ebrietas sequitur potum, per quam homo a terrenis alienatus, coelestibus confirmatur. Inebriationem sequitur dormitio, dormitionem quies. Multi enim dormiunt, qui non quiescunt. Quietem sequitur vita aeterna, ut obtineat in ipsa re quod jam habet in spe. Sane tria distingui oportet, quae et sancti doctores communiter asserunt, et Ecclesia fir
Abbreviated transcription (Latin):
qñti die .i.xu. luna sit crucifixꝰ. tñ hac
nocte qua agnus inmolabatur. carnis
sanguinis q su mistĩa celebranda dis¬
cipulis tradidit. ⁊ auidĩs tentꝰ ac ligatꝰ
ip̃iꝰ inmolatioĩs .i. passionis sue sacrauit
exordiũ. Et iħc dixit. Ite inciuitatẽ.
et introeuntibꝰ uobis occurret uob hõ
amphorã aque portans. seqͥmini eũ in
domũ inquam intrat ad qͣndã.: et dicetis
dño domus. Magister dicit. Tempꝰ
meũ ꝓpe est: ap̃ te facio pascha cum
discipulis meis. Et ip̃e uobis demons.¬
trabit cenaculũ grande stratũ. et illic
parate nobis. Et abierunt discipłi eius.¬

Expanded text:
nta luna, sit crucifixus, tamen hac nocte qua agnus immolabatur, carnis sanguinisque sui mysteria celebranda discipulis suis tradidit, et a Judaeis tentus ac ligatus, ipsius immolationis id est, passionis suae sacravit exordium. et introeuntibus vobis, occurret vobis homo amphoram aquae portans. Sequimini eum in domum in quam intrat, ad quemdam, et dicetis domino domus: Magister dicit: Tempus meum prope est, apud te facio pascha cum discipulis meis. Et ipse demonstrabit vobis coenaculum grande stratum, et illic parate nobis. Et abierunt discipuli e
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Et si uen̾it in sedã iugilia. et si in
t̃cia uigilia uen̾it. et ita mueu̾it. beati ft̃
serui illi. Uigilias uocat asimilitudine excu¬
bantiũ in nocte: ꝙ in nocte huiꝰ scli sem¬
ꝑ clebemꝰ contra hostes ẽẽ solliciti. et ex.¬
pectare uidicem. om̃ibꝰ inqualibet etate
paritis lucem ꝑpetuam. ministraturũ. Eri¬
ma enĩ uigilia primeuũ tempꝰ ẽ .i. pueri

Expanded text:
it in secunda vigilia, et si in tertia vigilia venerit, et ita invenerit, beati sunt servi illi. Vigilias vocat a similitudine excubantium in nocte; quia in nocte hujus saeculi semper debemus contra hostes esse solliciti, et exspectare judicem omnibus in qualibet aetate paratis, lucem perpetuam ministraturum. Prima ergo vigilia primaevum tempus est, i
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo quo animo dicas ostendi tͥ patrem.
ñ queris alt̾um similẽ. s illũ putas me¬
liorẽ ẽẽ me. Philippꝰ inseꝑabiles seꝑatim
uult nosse. querens inpatre sufficienciã
et ñ in filio: qr unꝰ ẽ de nescientibꝰ filiũ.
Qui et si scirent istũ ẽẽ filiũ illũ patrem.
nõ putabant filiũ extoto similem. s pa¬
trem meliorẽ :⁊ ita nec patrem nec fili¬
ũ sciebant. Uerba que ego loclitats sum uob
ame ip̃o ñ loquor. Pat aũ inme manẽs.
ip̃e facit oꝑa. Gͦ et uerba oꝑa sunt. Llam
qui ꝓximum loquendo eclificat: bonũ opꝰ
oꝑatur. hic dicunt arrian. Ecce inequa¬
lns ẽ filius̃ patri. non aseip̃o loquens. Con¬
tra dicunt sabellian. i. patͥpassian. Scce
pat̃ ip̃e ẽ filiꝰ. Q dẽ inquiunt inme manẽs
ip̃e facit oꝑa. nͥ inmẽ maneo ego qui fa¬
tio. Nos autem dicimꝰ qi sic ẽ equalis alt̾
alti cũ sint unũ insub̾ã. ut tñ sit alt̃ ex
alt̃o natura. et ei tͥbuit qd̾ facit de quo

Expanded text:
ideo quo animo dicas ostendi tibi Patrem; non quaeris alterum similem, sed illum putas meliorem esse me. Philippus inseparabiles separatim vult nosse, quaerens in Patre sufficientiam, et non in Filio, quia unus est de nescientibus Filium. Qui et si scirent istum esse Filium, illum Patrem, non putabant Filium ex toto similem, sed Patrem meliorem, et ita nec Patrem nec Filium sciebant. Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor. Pater autem in me manens, ipse facit opera. Ergo et verba sunt opera. Nam qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Hic dicunt Ariani: Ecce inaequalis est Filius Patri, non a seipso loquens. Contradicunt Sabelliani, id est, Patripassiani: Ecce Pater ipse est Filius. Quid est, inquiunt, in me manens ipse fecit opera, nisi in me maneo ego qui facio? Nos autem dicimus, quia sic est aequalis alter alteri, cum sint unum in substantia, ut tamen sit alter ex altero natura, et ei
Abbreviated transcription (Latin):
li et patripassiani. s ꝙ tam similes sint
pat̃ et filtꝰ. ut qui unũ nou̾it ambos no¬
uerit. Solemꝰ enĩ de simillimis duobus
ita loqui uidentibꝰ unũ: et uoleatibꝰ nos¬
se altum. Uidistis istũ. illũ uidistis. G
qui uid& filiũ oculis cordis. uidet et pa¬
trem ei simillimũ. Uiderant isti quam¬
simillimũ filiũ. s monendi erant ut ta¬
lem ẽ patrẽ intelligerent et nõ dissimu¬

Expanded text:
ani et Patripassiani, sed quod tam similes sint ani et Patripassiani, sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noverit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui, videntibus unum, et volentibus nosse alterum: Vidistis istum? illum vidistis. Ergo qui videt Filium oculis cordis, videt et Patrem ei simillimum. Viderant isti quamsimillimum Filium, sed monendi erant ut talem etiam Patrem intelligerent, et non dissimi
Abbreviated transcription (Latin):
Ipã uia adte uenit. surge: et ambula. am¬
bula moribꝰ non pedibus. Multi bene am¬
bulant pedibꝰ. et male moribꝰ. Aliqñ be¬
neãbulantes p̃t̃ uiam corruunt. ut quidã
nõ xp̃iani. Bene currunt s ñ inuia. Siñ
tenent uiam. quantũ uis bene ambulent.
dolendũ ẽ. Meliꝰ est iniuia claudicare. ꝗͣ
p̃t̾ uiam fortit̃ ambulare. Si cognouis
setis. et amodo cognoscetis eum et uidis
i cognouissetis me utiq et patrem cogno¬
uissetis. qr ego sum u̾itas ĩuero patre. Illis
aũ qui filiũ lam nouerant dixisse intel¬
ligitur. et quo ego uado scitis et iam
scitis. eisdem subiungit illud de patre. a¬
modo cognosceus eum ꝑme cognitum.
et uidistis inquit eum: ꝓpt̾ om̃imodam si¬
mlitudinẽ que illi cũ patre ẽ. quẽ non¬
dũ uidebant. Et ad ħ ualet ꝙ pꝰea philip¬
po dicitur. qui uidet me uidet et pattẽ.
nõ ꝙ ipse sit pat̃ et filiꝰ ut dicunt sabelli¬

Expanded text:
Ipsa via ad te venit, surge et ambula. AmIpsa via ad te venit, surge et ambula. Ambula moribus, non pedibus. Multi bene ambulant pedibus, et male moribus. Aliquando bene ambulantes, praeter viam corruunt, ut quidam non Christiani. Bene currunt, sed non in via. Si non tenent viam, quantumvis bene ambulent, dolendum est. Melius in via claudicare, quam praeter viam fortiter ambulare. Si cognovisssetis, et amodo cognoscetis eum, et vidisSi cognovissetis me, utique et Patrem meum cognovissetis, quia ego sum veritas in vero Patre. Illis autem qui Filium jam noverant, dixisse intelligitur, et quo ego vado, scitis et viam scitis, eisdemque subjungit illud de Patre, amodo cognoscetis eum per me cognitum, et vidistis, inquit, eum propter omnimodam similitudinem, quae illi cum Patre est, quem nondum videbant. Et ad hoc valet quod postea Philippo dicitur: Qui videt me, videt et patrem, non quod ipse sit Pater et Filius, ut dicunt Sabelli
Abbreviated transcription (Latin):
scire. ꝙ thomas dicit nescire. Lescit do¬
nunꝰ m̃tiri. G sciebant. ꝙ se scire nes¬
ciebant. Nam sieum sciebant. et ipse ẽ
uia. u̾itas et uita. totũ istud sciebant.
bat adu̾itatẽ et uitã .i. ad seipsum : &
ad patrẽ ꝑseipsum. Nos eciam unꝰ ꝑ
ipsum. ⁊ ad patrem et ad ipsũ. Miro
⁊ in esfabili mͦ. Qui nũ quã dimisit se ue¬
nit ad se. Accipite impar exemplũ: ut¬
cũq ad intelligendũ. Ego quantũ atui¬
nae ad animũ meũ cum hoc sun qd̾
estis uos: si tͣutic ap̃me ipsum sũ. Si
loquor uobis qd intelligats: quodam¬
mͦ ad uos ꝓcedo. nec me relinquo. Cũ
aũ tacuero quodãmͦ ad me redeo: et uo¬
biscũ maneo. si tenueritis qd̾ audistis.
Si ħ pot̃ dĩ factura. qͥd potest ds cdĩ
filiꝰ  Ego sũ inquit uua. u̾itas et ui¬
ta: quasi diceret. Quia uis ire. ego sũ
uia. Quo ius ire: ego sum ibi u̾itas.W
uis ꝑmanẽ: ego sum uita. u̾itatẽ et ui¬
tam om̃is homo cupit. s uiã nõ inuenit

Expanded text:
us eos scire, quod Thomas dicit nescire. Nescit Dominus mentiri. Ergo sciebant quod se scire nesciebant. Nam si eum sciebant, et ipse est via et veritas et vita, totum istud sciebant. Ibat ad veritatem et vitam, id est, ad seipsum, et ad Patrem per seipsum. Nos etiam imus per ipsum, et ad Patrem, et ad ipsum. Miro et ineffabili modo qui nunquam dimisit se, venit ad se. Accipite impar exemplum, utcunque ad intelligendum. Ego quantum attinet ad animum meum, cum hoc sim quod estis vos: si taceo, apud meipsum sum; si loquor vobis quod intelligatis, quodammodo ad vos procedo, nec me relinquo. Cum autem tacuero, quodammodo ad me redeo; et vobiscum maneo, si tenueritis quod audistis. Si hoc potest Dei factura, quid potest Deus Dei Filius? Ego sum, inquit, via, veritas et vita, quasi diceret: Qua vis ire, ego sum via; quo vis ire, ego sum ibi veritas. Ubi vis permanere? ego sum vita. Veritatem et vitam omnis homo cupit, sed viam non invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
ursibile et palpabile sacram̃tũ est in¬
uisibilis forme :i. panis celestis quo ui¬
uunt angłi. Cum eñ nicħ incorpore
unita ẽ inspirabat. quis ñ uidet corpͤ
ẽẽ sacͣm̃tũ in habitantis dt̃tatis. Uinũ
aũ sacͥm̃tũ sanguinis ẽ. in quo intelli.¬
gitur anima. Aqua nͦ : uł illiꝰ aque que

Expanded text:
visibile et palpabile, sacramentum est invisibilis formae, id est, panis coelestis quo vivunt angeli. Cum enim nihil in corpore unita est inspirabat, quis non videt corpus esse sacramentum inhabitantis Deitatis? » Vinum autem sacramentum sanguinis est, in quo intelligitur anima. Aqua vero vel illius aquae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
suũ pane. qd̃ est eccłã p̃sens: que ac¬
cipitur infide. bñdicitur in num̾o. fian.¬
gitur in passionibꝰ. datur exemplis. su.¬
mitur doctrinis. Format̾ sanguinẽ su¬
ũ incalice. uino et aqua mixtis. ut ali¬
o. purgetm aculpis alio redimamͣ apenis.
Sanguine nãq agni domꝰ seruantur aꝑcus¬
sione angłi: et aqua maris rubri extingun¬
tur inimici: que sunt nusteria eclẽ xp̃i.
Tres enĩ testes sunt: aqua. sanguis. et sp̃c.
a qua ad lauachrũ: sanguis ad p̾ciũ. sp̃c
ad resurrectionẽ. ampliꝰ. Panis est sacͣ¬
m̃tũ caritatis: uinũ spe: aqua fidĩ: sine

Expanded text:
suum pane, quod est Ecclesia praesens, quod accipitur in fide, benedicitur in numero, frangitur in passionibus, datur exemplis, sumitur doctrinis. Format sanguinem suum in calice, vino et aqua mistis, ut alio purgemur a culpis, alio redimamur a poenis. Sanguine namque agni domus servantur a percussione angeli, et aqua maris Rubri exstinguuntur inimici, quae sunt mysteria Ecclesiae Christi. Tres enim testes sunt aqua, sanguis et spiritus . Aqua ad lavacrum, sanguis ad pretium, spiritus ad resurrectionem. » Amplius: Panis est sacramentum charitatis, vinum spei, aqua fidei. Sine
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ut nich pecunie seruetur ascis: s ne
dõ ꝓ ista seruiatur. ⁊ ꝓpt̃ inopie tunorẽ
iusticia deseratur. M. ccl xxxiiii.
se ꝓdẽ uidẽtur. introgat sic̃ alii. Inħ qd̃
ait rabbi. iungit affectũ blandientis:
et magistrũ uocat: quasi excus et ꝓditi¬
onẽ. Nit illi. du dixisti. Cogitando ali¬
quid dr̃. uixta illud. Dixerunt ap̃ semet¬
ipsos. Constat itaq qr uidas corde dixit
et ratũ habuit se eẽ ꝓditorem. Confuta¬
tur gͦ cũ audit. tu dixisti: nec tñ alus a¬
ꝑte expͥmitur. P otest enĩ intelligi: quas
dñs dicẽt. ñ ego dixi. A.cxxu.
Cum gͦ cepnsset ille bucellam. ex iit con
recedet. Nox aũ congruit sacram̃to: erat
enĩ qui exiit filiꝰ tenebrarũ. faciens oꝑa te¬
nebraꝵ Cum gͦ exisset: dicit iħc. Nunc
clarificatus est filiꝰ hominis: et ds̃ clari

Expanded text:
tum, ut nihil pecuniae servetur a sanctis, sed ne Deo pro ista serviatur, et propter inopiae timorem justitia deseratur. M. 284X Response prodere videretur, interrogat sicut alii. In hoc quod ait Rabbi, jungit affectum blandientis, et magistrum vocat, quasi excuset proditionem. Ait illi: Tu dixisti. Cogitando aliquid dicitur, juxta illud: Dixerunt apud semetipsos. Constat itaque, quia Judas corde dixit et ratum habuit se esse proditorem. Confutatur ergo cum audit: Tu dixisti; nec tamen aliis aperte exprimitur. Potest enim intelligi quasi Dominus diceret: non ego dixi. A. 125X Cum ergo accepisset ille buccellam, exiit contirecederet. Nox autem congruit sacramento: erat enim qui exiit, filius tenebrarum, faciens opera tenebrarum. Cum ergo exiisset, dicit Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
et ds̃ clarificalut eũ insemetip̃o. et conti¬
nuo darificalut eũ. Exeunte uida ꝓqͦ
dicebatur ñ estis mũdi om̃s. remanserunt
soli mũdi cũ suo mundatore. Inħ signiti.¬
cata ẽ clarificatio.x. inqua separatis malis
manebit in et̾nitate cum scĩs. Cum enim
transibit mundꝰ. nemo inpplo xͥ remanebit
in mũdus. Et qr res significantes tanqũã
sigͥficatȩ appellantur. ut petra ñ dicit᷑ sigͥfi¬

Expanded text:
eum in semetipso, et continuo clarificabit eum. Exeunte Juda pro quo dicebatur, non estis mundi omnes, remanserunt soli mundi cum suo mundatore. In hoc significata est clarificatio Christi, in qua separatis malis, manebit in aeternitate cum sanctis. Cum enim transibit mundus, nemo in populo Christi remanebit immundus. Et quia res significantes tanquam significatae appellantur, ut petra non dicitur, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
ponens subdit. Si ds̃ darificatꝰ est ineo.
qr ñ uenit facẽ uoluntatẽ suã s patris.
et ds̃ darificabit eum in se dõ. et conti¬
nuo fiet h̃ glorificatio. Statim nãq pꝰ
mortem resurget humana natura inmor¬
tali et̾nitate. in quo apparebit dm̃ habe
inse. qui eam resuscitabit. Uł qr mox fu¬
tura quasi iam. facta reputant᷑. pot̃ et
ita intelligi. Erce traditor induc̃ m̃cato¬
res mortis. flagella. crucem. s głã tͥum¬
phalis ħ est. nc̃ darificabitur filiꝰ homi

Expanded text:
ns, subdit: Si Deus clarificatus est in eo, quia non venit facere voluntatem suam, sed Patris; et Deus glorificabit eum in se Deo, et continuo fiet haec glorificatio. Statim namque post mortem resurget humana natura immortali aeternitate, in quo apparebit Deum habere in se, qui eam resuscitabit. Vel quia mox futura quasi jam facta reputantur, potest et ita intelligi: Ecce traditor inducit mercatores mortis, flagella, crucem, sed gloria triumphantis est haec. Nunc clarificabitur Filius homi
Abbreviated transcription (Latin):
in illũ sathanas. dñs ꝑ bucellam tĩctã suũ
ex pͥmit ꝓditorẽ. fortassis ꝑ panis unctionẽ
illius significaus fictionẽ. Non enĩ omĩa que
intinguntur abliint᷑. s ñ nulla tinguntur
ut inficiant᷑. Si añ bonũ aliqd̃ ħ tinctiosig¬
nificat: eidẽ bonoꝰ ñ in merito secuta ẽ
dãpnatio. Nota qr intͥuerat sathanas in
cor̃ uide qñ pactus est cũ uidĩs p̃ciũ de
sangume dñi : ut ait lucas. Uenerat gͦ ad
cenam hñs diabolũ incogitatione. post pa
tendo iniquas ꝑsuasiones cogitationibus
iniquoꝵ S nc̃ intelligẽ debemꝰ adiabolo
uidam pleniꝰ ẽẽ possessum: sicut apłi qui
icit ei iħs. Qͦd facis : fac A.cxxu.
ciciꝰ. Non p̃cepit faciuꝰ s p̃dix̾it:
dans inse potestatem . ut qr uoluntatis
cͥm̃ ꝓfacto pensatur. inuidia ꝑageret re
qd̾ uoluntate iam fac̾et. Festinat dñs in
bonũ salutis fideliũ. ꝙ uidas oꝑatur. s ñ
pͥ. Multi qͥppe bonũ ut uidas faciunt. s

Expanded text:
suum exprimit traditorem, fortassis per panis tinctionem, illius significans fictionem. Non enim omnia quae intinguntur abluuntur, sed nonnulla tinguntur ut inficiantur. Si autem bonum aliquod haec tinctio significat, eidem bono ingratum non immerito secuta est damnatio. Nota quia intraverat Satanas in cor Judae, quando pactus est cum Judaeis pretium de sanguine Domini, ut ait Lucas. Venerat ergo ad coenam, habens diabolum in cogitatione; post pantendo iniquas persuasiones cogitationibus iniquorum. Sed nunc intelligere debemus a diabolo Judam plenius esse possessum, sicut apostoli icit ei Jesus: Quod facis, fac citius. HILAR. Non praecepit facinus, sed praedixit, dans in se potestatem, ut quia voluntatis crimen pro facto pensatur, invidia perageret re, quod voluntate jam faceret. Festinat Dominus in bonum salutis fidelium, quod Judas operatur, sed non sibi. Multi quippe bonum ut Judas faciunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ei : si tiatꝰ ñ fuisset homo ille. Si m¬
ut̃o matͥs mortuus fuisset ne uutꝰ nas¬
ceret᷑. in conꝑatione inali ꝙ pꝰea ꝓmeruit
dulciꝰ eẽ quã cẽt̾a maria: i. minꝰ amarũ
Ut usitate : simplicit̃ dictũ est. multo
i eliꝰ ẽẽ ñ subsistere. qũa male subsistere:
ut si de^ qͣuo pessimo diceretur. Meliꝰ eẽt
illi : si nũquam fuisset.A.cxxii.

Expanded text:
erat ei, si natus non fuisset homo ille. Si ierat ei, si natus non fuisset homo ille. Si iutero matris mortuus fuisset, ne vivus nasceretur, in comparatione mali quod postea promeruit,dulcius quam caetera maria, id est, minus amarum. Vel usitate et simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere, quam male subsistere, ut si de aliquo pessimo diceretur: Melius esset illi si nunquam fuisset. A.
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ tałe cogitarant. s plus c̃clunt ma¬
gistro qũa sibi.⁊ tim̃tes fragilitatẽ suam.
ttistes querunt de peccato cuus nͣ hñt cõ¬
Quibꝰ ait. Qui intingit I. ccl .xuiii.
manũ mecũ in catinũ. ħic me iradet. Ce¬
t̃is̃ contͥstatis.⁊ retͣhentibꝰ manꝰ.ꝙ int̾dicen¬
tibꝰ cibos ori suo: uidas inpudencia q ꝓdi¬
turꝰ erat magistrũ manũ mittit inparapsi¬
de. ut audatia bonã conscienciam m̃tire
incͥcuitu cibos cũ dño sumebant. in cena¬
culo strato quasi iacendo more antiquore¬
cumbentes. Alioquin ꝓditor ꝑ intinctionẽ
manꝰ exp̃sse notatꝰ eẽt. si nusllus de aliis
draturam uasis. alt̃ qr eẽt fictile designat.
Filiꝰ quidem hominis uadit: sic̃ scriptũ
Ne aũ homini illi: ꝑꝗͣ filiꝰ hõis tradetuir.¬
Prena p̃dicitur : ut qui pudore ñ uincit᷑.
timore corrigatur. Eciam hodie ue illi
qui altaribus sacro sc̃is malignꝰ accedit.
et p̃cordiis aliquo scelere pollutis. ħ onũ

Expanded text:
il tale cogitarant, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam, tristes quaerunt de peccato, cujus non habent conQuibus ait: Qui intingit mecum manum in catino, hic me tradet. Caeteris contristatis et retrahentibus manus, et interdicentibus cibos ori suo, Judas impudentia qua proditurus erat magistrum, manum mittit in paropsidem, ut audacia bonam conscientiam mentiret vase in circuitu cibos cum Domino sumebant, in coenaculo strato, quasi jacendo, more antiquo recumbentes. Alioquin proditor per intinctionem manus expresse notatus esset, si nullus de aliis draturam vasis,, alter quia esset fictile designat. Filius quidem hominis vadit, sicut scriptum ae autem homini illi, Poena praedicitur, ut qui pudore non vincitur, timore corrigatur. BEDA. Etiam hodie vae illi qui altaribus sacrosanctis malignus accedit, et praecordiis aliquo scelere pollutis. Bonum