comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cia. Hȩc cum fiunt: abicitur illa naturalis qͦ¬
dam censura. grauitasq morum: nec tene¬
ri potest uia que in rebus gerendis. atq cos¬
siliis sola pocest tenere auctoritatem suam:
atq ilu quod deceat tenere constantiã.
Grauior aut̃ appecitus ex indignatione in¬
mia nascitur: quam acceptȩ plerumq accen-¬
dit inuitie dolor: de quo satis nos psalmi
quem in prefatione posuimus precepta
instiuunt. Pulchix aũt et hoc accidit: ut
scripturi de officuis. ea prefationis nĩe asser¬
tione uteremur: quȩ et ipsa ad officii ma¬
gisterium ꝑtineret. Sed quia supra ut
oportebat ꝑstruxinus. quem admodum
unusquisq cauere possit ne ercitetur accep¬
ta iniuria: uerentes ne prefacio ꝓlixior fie¬
ret: nunc de eo uberius disputandũ arbitͦa.
Locus enim oportunus est: ut in partib tem¬
perantiȩ dicamus quemi admodum repͥmat᷑
iracundia. Tria itaq genera esse hominum¬

Expanded text:
229. Haec cum fiunt, abjicitur illa naturalis quae229. Haec cum fiunt, abjicitur illa naturalis quaedam censura, gravitasque morum: nec teneri potest illa quae in rebus gerendis atque consiliis sola potest auctoritatem suam, atque illud quod deceat tenere, constantia. 230. Gravior autem appetitus ex indignatione nimia nascitur, quam acceptae plerumque accendit injuriae dolor. De quo satis nos psalmi quem in praefatione posuimus , praecepta instruunt. Pulchre autem et hoc accidit, ut scripturi de Officiis, ea praefationis nostrae assertione uteremur quae et ipsa ad officii magisterium pertineret. 231. Sed quia supra, ut oportebat, perstrinximus quemadmodum unusquisque cavere possit, ne excitetur accepta injuria, verentes ne praefatio prolixior fieret, nunc de eo uberius disputandum arbitror. Locus enim opportunus est, ut in partibus temperantiae dicamus quemadmodum reprimatur iracundia. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
se geramus: ut quicquã omnino cuius ꝓbabi¬
lem non possimus rationem reddere. Actus
enĩ nr̃i causa: et si non omnib redditur: tam̃
ab omnib eraminatur. Nec uero habemus: in
dam nature in omni appetitu sit: tam̃ idem
appetitus rationi subiectus ẽ lege nature ip¬
sius : et obedit ei Unde boni speculatoris est
ita pretendere animo: ut appetitus neq pre¬
currat rationẽ. neq deserat: ne precurrenlo
ꝑturbet atq ereludat: eamq deserendo desti¬
tuat. Perturbatio tollit constantiam: destitu¬
tio ꝓdit ignauiã: accusat pigritiã. Percurba¬
ta cuĩmente: latius se ac longuis fundit ap¬
pccitus: et tanquam efferato impetu frenos
rationis non suscipit: nec ulla sentit aurige
moderamina quibus possit reflecti. Unde
pleruq non solum animus eragitatur:
amittitur ratio: sed etiam inflammnat᷑ uultꝰ.
uel iracundia uel libidine: pallescit tunore.
uoluptate se non capit: et nimia gestit leci

Expanded text:
se geramus, aut quidquam 61 omnino cujus probabise geramus, aut quidquam 61 omnino cujus probabilem non possimus rationem reddere. Actus enim nostri causa, etsi non omnibus redditur, tamen ab omnibus examinatur. Nec vero habemus, in dam naturae in omni appetitu sit; tamen idem appetitus rationis subjectus est lege naturae ipsius, et obedit ei. Unde boni speculatoris est ita praetendere animo, ut appetitus neque praecurrat rationem, neque deserat; ne praecurrendo perturbet atque excludat, eamque deserendo destituat. Perturbatio tollit constantiam, destitutio prodit ignaviam, accusat pigritiam. Perturbata enim mente latius se ac longius fundit appetitus, et tamquam efferato impetu frenos rationis non suscipit, nec ulla sentit aurigae moderamina, quibus possit reflecti. Unde plerumque non solum animus exagitatur, amittitur ratio; sed etiam inflammatur vultus, vel iracundia, vel libidine: pallescit timore, voluptate se non capit, et nimia gestit laetitia.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiquam cribeat. Alterum enĩ calliditatis
se unusquisq et maxime uir optimus sen¬
tiat. Hoc enĩ modo: discit bonis deferre reue.¬
rentiam. Nam negligere bonoꝵ iudicia: uel
arrogantie uel dissolutionis est. Quorum al.¬
terum suꝑbie ascribit᷑. alterum negligentie.
Caueat etiam motus animi sui. Ipse enĩ sibi
et obseruandus. et circumspiciendus est: et
ut aduersũ se cauendus ⁊ ita etiam dese tueu¬
dus. Sunt eium motus: inquib ẽ appetitus
ille. qui quasi quodam ꝓrumpit impetu:
unde grece horme dicitur: quod ui quadam
serpente ꝓripiat. Non inediocris in his ius q̃dã
animi atꝙ nature ẽ: quȩ tam̃ uis gemina est.
Una in appetitu. altera inratione posita: que
appetitum refrenet. et sibi obedientem prestet.
et ducat quo uelit: et tanquam sedulo magi.¬
fttrio edoceat quid fieri quid euitari oporte¬
at: ut bone dominatrici obtemꝑet. Solliciti
enĩ ddebemus esse nequid tẽmere aut incurio¬

Expanded text:
cuiquam exibeat; alterum enim calliditatis cuiquam exibeat; alterum enim calliditatis se unusquisque et maxime vir optimus sentiat; hoc enim modo discit bonis deferre reverentiam. Nam negligere bonorum judicia vel arrogantiae, vel dissolutionis est: quorum alterum superbiae ascribitur, alterum negligentiae. 227. Caveat etiam motus animi sui; ipse enim sibi et observandus et circumspiciendus est: et ut adversum se cavendus, ita etiam de se tuendus. Sunt enim motus, in quibus est appetitus ille, qui quasi quodam prorumpit impetu; unde Graece ὁρμὴ dicitur quod vi quadam se repente proripiat. Non mediocris in his vis quaedam animi atque naturae est. Quae tamen vis gemina est, una in appetitu, altera in ratione posita, quae appetitum refrenet, et sibi obedientem praestet, et ducat quo velit: et tamquam sedulo magisterio edoceat quid fieri, quid evitari oporteat, ut bonae domitrici obtemperet. 228. Solliciti enim debemus esse, ne quid timere aut incurio
Abbreviated transcription (Latin):
lucem: et diem ec nocdem distingueret: cum
conderet celum. cum terras et maria separaret:.
cum solem et lunam et stellas constitueret luce¬
re suꝑt̃ram: ꝓbauit singula. Eigo decorum
hoc quod in singulis mundi partibus elucẽ¬
bat: inuniuersitate resplenduit: sicut ꝓbat
sapientia dicens. Ego eram cui applaudebat:
fabrica humiani corporis. grata est uniꝰ cuiusq
menbri portio: sed plus in commune composi¬
tio menbroꝵ apta delectat: quod ita sibi qua¬
drare et conuenire uideantur. Siquis igitur¬
ęquabilitatẽ uniuerse uitȩ. & singularum
actionum modos seruet: ordinem quoq et
constantiã dictorum atq operum. modera¬
tionemq custodiat: in eius uita decorum ue¬
lut excellit: et quasi inquodam spcculo clucet
Accedat tam̃ suauis sermo: ut conciliet affec¬
tum audientium : gratumq se uel familia¬
ribus. uel ciuibus. si fieri pocest omnibus p̃¬
beat: neq adulantem se. neq adulandum

Expanded text:
lucem, et diem noctemque distingueret , cum lucem, et diem noctemque distingueret , cum conderet coelum, cum terras et maria separaret, cum solem et lunam et stellas constitueret lucere super terram, probavit singula. Ergo decorum hoc, quod in singulis mundi partibus elucebat, in universitate resplenduit, sicut probat Sapientia, dicens: Ego eram cui applaudebat .fabrica humani corporis grata est uniuscujusque membri portio: sed plus in commune compositio membrorum apta delectat, quod ita sibi quadrare et convenire videantur. CAPUT aequabilitatem universae vitae, et singularum actionum modos servet, ordinem quoque, et constantiam dictorum atque operum, moderationemque custodiat, in ejus vita decorum illud excellit, et quasi in quodam speculo elucet. 235. Accedat tamen suavis sermo, ut conciliet sibi affectum audientium, gratumque se vel familiaribus, vel civibus, vel, si fieri potest, omnibus praebeat. Neque adulantem se, neque adulandum
Abbreviated transcription (Latin):
honestatis in omni actu suo habeat concin¬
nentem: cum omnis sibi eius uita consentit:
nec in ullo aliqua re discrepat. Hoc speciale:
cum aliquem act̾um in suis habet untutibus
preminentem. Simul illud adu̾te: quod et de¬
corum est scd̃m naturam uiuere: scd̃m naturã
degere: et turpe est quod sit contra naturam.
Ait enĩ apłs: quasi interrogans. decet mulie¬
rem non uelatam orare dm̃: Hoc ipsa natura
docet uos: quod uir quidem si comã habeat
ignominia est illi: qm̃ contra naturã est. Et
iterum dicit. Mulier uero si capillos habeat: gła
est uu. Est enĩ scđdm naturã. Qm̃quidem capil.
u ꝓuelamine sunt. Hoc est cnum naturale ue
ipsa dispensat: quam seruare debem: Utinãq
et innocentiã custodire possimus: nec acceptã
nr̃a malicia mutaret. Habes hunc decorem ge¬
ueralem: quia fecit ds mundi istius pulchritu¬
dinem: habes et ꝑpartes: quia cum faceret ds̃

Expanded text:
honestatis in omni actu suo habeat concihonestatis in omni actu suo habeat concinentem; cum omnis sibi ejus vita consentit, nec in ulla aliqua re discrepat: hoc speciale, cum aliquem actum in suis habet virtutibus praeeminentem. 222. Simul illud adverte quod et decorum est secundum naturam vivere, secundum naturam degere, et turpe est quod sit contra naturam. Ait enim Apostolus quasi interrogans: Decet mulierem non velatam orare Deum? Nec ipsa natura docet vos quod vir quidem si comam habeat, ignominia est illi; quoniam contra naturam est ? Et iterum dicit: Mulier vero si capillos habeat, gloria est illi . Est enim secundum naturam, quoniam quidem capilli pro velamine sunt; hoc est enim naturale velipsa dispensat, quam servare debemus: 60 utinamque et innocentiam ejus custodire possimus, nec acceptam nostra malitia mutaret! 223. Habes hoc decorum generale, quia fecit Deus mundi istius pulchritudinem. Habes et per partes, quia cum faceret Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat in serui forma. et in hominis specie:
assumpsit decorem redemptionis humanȩ.
& ideo dixit. ꝓpħa. Dñs regnauit: decorem
induit. Deinde alibi dicit. Te decet hymnꝰ
ds̃. in syon. Hoc ẽ dicere. Honestum est ut te
tuneamus: te diligamꝰ: te precem᷑. te honorifice¬
mus Scriptum est enĩ. Omna ur̃a honeste fiãt.
Sed possumꝰ et hominẽ timere: diligere : roga¬
re. honorare. Hymnus. specialiter deo dicitur.
hoc tanquam excellentius ceteris credere ẽ de¬
corum: quod deferimꝰ deo. Mulierem quoq in
habitu ornato orare conuenit: sed specialiter
eam decet orare uelatam: et orare ꝓmittentẽ
castitatem cum bona conuersatione. Est igit᷑
na est. Nam ẽ decoꝵ quasi generale: quod per
uniuersitatẽ funditur honestatis: et quasi in
toto spect̾atur corpore. Est etiam speciale: quod
in parte aliqua enitet. Illud generale ita est:
ac si ȩquabilẽ formam atq uniuersitatem

Expanded text:
venerat in servi forma, et in hominis specie venerat in servi forma, et in hominis specie assumpsit decorem redemptionis humanae. Et ideo dixit Propheta: Dominus regnavit, decorem induit. Deinde alibi dicit: Te decet hymnus, Deus, in Sion ; hoc est dicere: Honestum est ut te timeamus, te diligamus, te precemur, te honorificemus; scriptum est enim: Omnia vestra honeste fiant . Sed possumus et hominem timere, diligere, rogare, honorare: hymnus specialiter Deo dicitur. Hoc tamquam excellentius caeteris credere est decorum, quod deferimus Deo. Mulierem quoque in habitu ornato orare convenit: sed specialiter eam decet orare velatam, et orare promittentem castitatem cum bona conversatione . CAPUT na est. Nam est decorum quasi generale, quod per universitatem funditur honestatis, et quasi in toto spectatur corpore: est etiam speciale, quod in parte aliqua enitet. Illud generale ita est, ac si aequabilem formam atque universitatem
Abbreviated transcription (Latin):
species est decorum quod cum honestate con¬
fusum opimone diftinguitur. Dam et si in
aliquo uideatur excellere: tamen in radice ẽ
honcstatis : sed flore precipuo: ut sine ea deci¬
dat: in ea floreat. Quid est enĩ honestas: nͥ
que turpitudinẽ quasi mortem fugiat: Qͥd
uero inhonestum: uisi quod ariditatem ac
mortem afferat: Uirenti gͥ substatia uirtu¬
tis. decorum tanquã flos emicat: quia radix
salua est. At uero ꝓpositi nr̃i radice uiciata:
nichil germinat. Habes hoc in nr̃is aliquan¬
co erpressius. Dicit enim dauid. Dominus
regnauit: decorem induit. Et apostolus
ait. Sicut indie honeste ambulate. quod
greci dicunt. eius chemos. Hoc aut̃ propͥe
significat. bono habitu bona specie. Ds̃ gͦ
pͥmum hominem cum conderet: bona ha¬
bitudine. bona in enbrorum compositione
formauit: et optimam ei speciem dedit. Remiᷤ.¬
sionem non dederat peccatorum: sed postea qͣ
renouauit eum sp̃u. et infudit ei gratiã qui

Expanded text:
species est decorum, quod cum honestate conspecies est decorum, quod cum honestate confusum, opinione distinguitur. Nam etsi in aliquo videatur excellere, tamen in radice est honestatis, sed flore praecipuo, ut sine ea decidat, in ea floreat. Quid enim est honestas, nisi quae turpitudinem quasi mortem fugiat? Quid vero inhonestum, nisi quod ariditatem ac mortem afferat? Virente igitur substantia virtutis, decorum illud tamquam flos emicat, quia radix salva est: at vero propositi nostri radice vitiosa, nihil germinat. 59 220. Habes hoc in nostris aliquanto expressius. Dicit enim David: Dominus regnavit, decorem induit . Et Apostolus ait: Sicut in die, honeste ambulate . Quod Graeci dicunt εὐσχημόνως, hoc autem proprie significat, bono habitu, bona specie. Deus ergo primum hominem cum conderet, bona habitudine, bona membrorum compositione formavit, et optimam ei speciem dedit. Remissionem non dederat peccatorum: sed posteaquam renovavit eum spiritu, et infudit ei gratiam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
attollit modestiã. Non enĩ mediocre ẽ rebꝰ
singulis modum seruare: atq imꝑtire ordi¬
nem. In quo uere prelucet illud quod decoꝵ
dicitur: quod ita cum honesto iungitur. ut
separari non queat. Siquidem. et quod decet
honestum est. et quod honestum est decet:
ut magis in sermone distinctio sit: quam in
uirtute discretio. Differre enĩ ea interse incel¬
ligi potest. crplicari non potest. Et ut conem᷑
aliquid eruere distinetionis: honestas uelut
bona ualitudo est. et quedam salubritas cor¬
poris : decus aut̃ tanquam uenustas et pul¬
chiritudo. Sicut pulchritudo supͣ salubritatẽ
ac ualitudinem iidetur excellere. et tam̃
sine his esse non potest. neq ullo separari mͦ:
qm̃ insi bona ualitudo sit pulchritudo esse.
acuenustas non pocest. sic honestas decoꝵ
illud inse continet: ut ab ea uideat᷑ ꝓfectũ:
et sine ea ẽe non possit. U̾clut salubntas gͥ
totius opis actusq nr̃i honestas est: et sicut

Expanded text:
attollit modestiam. Non enim mediocre est rebus attollit modestiam. Non enim mediocre est rebus singulis modum servare, atque impartiri ordinem, in quo vere praelucet illud quod decorum dicitur: quod ita cum honesto jungitur, ut separari non queat. Siquidem et quod decet, honestum est, et quod honestum est, decet; ut magis in sermone distinctio sit, quam in virtute discretio. Differre enim ea inter se intelligi potest, explicari non potest. 219. Et ut conemur aliquid eruere distinctionis, honestas velut bona valetudo est, et quaedam salubritas corporis: decus autem tamquam venustas et pulchritudo. Sicut ergo pulchritudo super salubritatem ac valetudinem videtur excellere, et tamen sine his esse non potest, neque ullo separari modo; quoniam nisi bona valetudo sit, pulchritudo esse ac venustas non potest: sic honestas decorum illud in se continet, ut ab ea profectum videatur, et sine ea esse non possit. Velut salubritas igitur totius operis actusque nostri honestas est, et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nor babetur. hec omnia spectet sacerdos:
et quid cuiq congruat: id officii deputet.
Quo etenim unumquemq suum ducit in¬
genium÷ aut quod officium decet: id ma¬
iore impletur gratia. Sed id cum in om̃i
uita difficile: tum in nr̃o actu difficillimũ
est. Amat cium unusquisq sequi uitã pa¬
rentũ. Deniq pleriq ad miliciam ferunt᷑:
quorum militauerunt parentes: alii ad
actiones diuersas. In ecclesiastico uero offi¬
tio nichil rarius inuenias: quam eum qui
sequatur institutum patris. Uel quia grauis
deterret actus. uel quia in lubrica etate dif¬
ficilior abstinentia est: uel quia alacri ado¬
lescentie uidetur uita obscurior: et ideo ad
ea conuertuntur studia: quȩ plausibiliora ar¬
bitrant᷑. Presentia quippe plures: qua futura
preferunt. Illi aut̃ presentibus: nos futuris
militamus. Unde quo prestantior causa eo
debet esse cura attentior. Teneamus igitur
uerecundiam: et eã quȩ totius uitȩ ornatũ

Expanded text:
nior habetur. Haec omnia spectet sacerdos, nior habetur. Haec omnia spectet sacerdos, et quid cuique congruat, id officii deputet. Quo etenim unumquemque suum ducit ingenium, aut quod officium decet, id majore impletur gratia. 216. Sed id cum in omni vita difficile, tum in 58 nostro actu difficillimum est. Amat enim unusquisque sequi vitam parentum. Denique plerique ad militiam feruntur, quorum militaverunt parentes, alii ad actiones diversas. 217. In ecclesiastico vero officio nihil rarius invenias quam eum qui sequatur institutum patris: vel quia gravis deterret actus, vel quia in lubrica aetate difficilior abstinentia, vel quia alacri adolescentiae videtur vita obscurior; et ideo ad ea convertuntur studia, quae plausibiliora arbitrantur. Praesentia quippe plures quam futura praeferunt. Illi autem praesentibus, nos futuris militamus. Unde quo praestantior causa, eo debet esse cura attentior. verecundiam, et eam quae totius vitae ornatum
Abbreviated transcription (Latin):
poribus conueniat atq statibus: quid etiã
singulorum ingeniis sit accommodũ. Se¬
pe enim quod alterum decet: alterũ non
decet. Aliuid iuueni aptum: aliud sem. ali¬
ud in periculis: aliud in reb scđis. S altauit
ante archam dñi dauid: non saltauit samu¬
el. Nec ille reprehensus: se magis iste lauila¬
tus. Mutauit uultum contra regem: cui no¬
midine quo minus cognoscerctur: nequaꝗͣ
leuitatis reprehensione carere potuisset. Saul
quoq uallatus choro ꝓpħarum: etiam ipse
propłiauit. Et desolo quasi indigno memora¬
suum ingenium nouerit: et ad id se applicet.
quod sibi aptum elegerit. Itaq prius quid se¬
quatur consideret: nouerit bona sua : sed ctiã
uitia cognoscat: equalemq se iudicem sui p̃¬
beat: ut bonis intendat uitia declinet. Ali¬
us distinguende lectionis aptior: alius psal¬
mo gratior. Alius crorcirandis qui malo la¬
borant sp̃u sollicitior: alius sacrario oportu¬

Expanded text:
poribus conveniat atque aetatibus, quid etiam poribus conveniat atque aetatibus, quid etiam singulorum ingeniis sit accommodum. Saepe enim quod alterum decet, alterum non decet. Aliud juveni aptum, aliud seni: aliud in periculis, aliud in rebus secundis. 213. Saltavit ante arcam Domini David : non saltavit Samuel; nec ideo ille reprehensus, sed magis iste laudatus. Mutavit vultum contra regem, cui nomidine quo minus cognosceretur, nequaquam levitatis reprehensione carere potuisset. Saul quoque vallatus choro prophetarum, etiam ipse prophetavit; et de solo quasi indigno memorasuum ingenium noverit, et ad id se applicet, quod sibi aptum elegerit. Itaque quid sequatur, prius consideret. Noverit bona sua, sed etiam vitia cognoscat: aequalemque se judicem sui praebeat, ut bonis intendat, vitia declinet. 215. Alius distinguendae lectioni aptior, alius psalmo gratior, alius exorcizandis qui malo laborant spiritu, sollicitior, alius sacrario oportu
Abbreviated transcription (Latin):
um mansuetudinis: moderationis gratia:
honesti cura : decoris consideratio spectatur
et queritur. Ordo gͥ quidam uite nobis te¬
nendus est: ut auerccundia prima quedam
fundamenta ducantur: quȩ socia ac familia¬
ris est mentis placiditati: ꝓteruiam fugitans:
ab omni aliena luxu. Sobrietatem diligit:
honestatem fouet: decorum illud requirit.
Sequatur conuetsationis electio: ut adiunga¬
mur. ꝓbatissimis quibusq senioribus. Namq
ut equalium usus dulcior. ita senũ tutior est:
qui magistenio quodã et ductu ute colorat
mores adolescentium: et uelut murice ꝓbitatiᷤ
inficit. Namiq si hi qui sunt ignari iocorũ
cum sollertib uiarum iter ad orin gestiunt.
quandomagis adolescentes cum senib debeis
nouum sibi iter uite aggredi: quo minus er¬
rare possint. et auero tramite uitutis defloc¬
tere: Hichil enim pulchrius: quam cosdem.
et magistros uite et testes habere. Quereudũ
etiam in omni actu. quid personis. quid tem¬

Expanded text:
um mansuetudinis, moderationis gratia, um mansuetudinis, moderationis gratia, honesti cura, decoris consideratio spectatur et quaeritur. 210. Ordo igitur quidam vitae nobis tenendus est, ut a verecundia prima quaedam fundamenta ducantur: quae socia ac familiaris est mentis 57 placiditati, proterviae fugitans, ab omni aliena luxu, sobrietatem diligit, honestatem fovet, decorum illud requirit. 211. Sequatur conversationis electio, ut adjungamur probatissimis quibusque senioribus. Namque ut aequalium usus dulcior, ita senum tutior est, qui magisterio quodam et ductu vitae colorat mores adolescentium, et velut murice probitatis inficit. Namque si hi qui sunt ignari locorum, cum solertibus viarum iter adoriri gestiunt; quanto magis adolescentes cum senibus debent novum sibi iter vitae aggredi, quo minus errare possint, et a vero tramite virtutis deflectere! Nihil enim pulchrius quam eosdem et magistros vitae et testes habere. 212. Quaerendum etiam in omni actu quid personis, quid tem
Abbreviated transcription (Latin):
paterct᷑ necari. Sed illis non licebat uiuere: qͦd
uterq esset parricidii reus. Alter qui fecisset:
alter qui adiuuisset. Hic laurentium sc̃m
adhuc nullus urgebat: nisi amor deuotionis.
Tamen et ipse post triduum cum tyranno
illuso impositus suꝑ craticulã erureretur ⁊
assum est inquit: uersa et manduca. Ita uir
dum etiam reor. nedum aliqui nimia glẽ
ducuntur cupiditate: insolentius abutant᷑
potestatib. et plerumq auersos a nobis ani¬
mos gentilium instudia ꝑsecutionis exciten.
atq inflaminent ad iracundiam. Itaq ut
illi ꝑseuerare possint. et supplicia uincere:
quantos perre faciunt. Prospiciendum etiã:
ne adulantib aꝑiamus aurem. E molliri enĩ
adulatione: non solum fortitudins non eẽ:
sedetiam ignauie uidetur. Qm̃ de trib uir¬
tutib diximus: restat ut de quarta uirtute
dicamus: quȩ temꝑantia ac modestia uocat᷑.
Inqua marime tranquillitas animi: studi¬

Expanded text:
pateretur necari. Sed illis non licebat vivere, quod pateretur necari. Sed illis non licebat vivere, quod uterque 56 esset parricidii reus: alter qui fecisset, alter qui adjuvisset. Hic Laurentium sanctum ad hoc nullus urgebat, nisi amor devotionis; tamen et ipse post triduum, cum illuso tyranno, impositus super craticulam exureretur: Assum est, inquit, versa et manduca. Ita animi dum etiam reor, ne dum aliqui nimia gloriae ducuntur cupiditate, insolentius abutantur potestatibus, et plerumque aversos a nobis animos gentilium in studia persecutionis excitent, atque inflamment ad iracundiam. Itaque ut illi perseverare possint, et supplicia vincere, quantos perire faciunt? 208. Prospiciendum etiam ne adulantibus aperiamus aurem; emolliri enim adulatione, non solum fortitudinis non esse, sed etiam ignaviae videtur. CAPUT XLIItutibus diximus, restat ut de quarta virtute dicamus, quae temperantia ac modestia vocatur: in qua maxime tranquillitas animi, studi
Abbreviated transcription (Latin):
ra tibi debentur certamina. Nos quasi senes
leuioris pugne cursum recipimꝰ: te quasi iu¬
uenem manet gloriosior degranno triũphus.
Mox uenies: flerc desiste: post triduum me
sequeris.Sacerdotem et leuitam: hic medius
numerus decet. Non erat tuum submagistro
uincere: quasi adiutorem quereres. Quid cos¬
sortium passionis mee expetis: Totam tͥ herecdi¬
tatem eius dimitto. Quid presentiam meam
requiris: Infirim discipuli magistrum pre¬
cedant: fortes sequantur ut uincant sine ma¬
gistro: qui iam non indigent magisterio.
Sic et ehas elyscum reliquit. sibi ergo mando
nr̃e untutis successionem. Talis erat conten¬
tio. digna sane. de qua certarent sacerdos &
minister: quis prior pateret᷑ ꝓ xp̃i nomine.
Infabulis ferunt tragicis. ercitatos theatri
magnos esse plausus:cum se pylades oresten
diceret: orestes ut erat oresten se ẽe asseueraret.
Ille ut ꝓ oreste necaret᷑: drestes ne ꝓse pyladen

Expanded text:
ra tibi debentur certamina. Nos quasi senes ra tibi debentur certamina. Nos quasi senes levioris pugnae cursum recipimus: te quasi juvenem manet gloriosior de tyranno triumphus. Mox venies, flere desiste, post triduum me sequeris. Sacerdotem et levitam hic medius numerus decet. Non erat tuum sub magistro vincere, quasi adjutorem quaereres. Quid consortium passionis meae expetis? Totam tibi haereditatem ejus dimitto. Quid praesentiam meam requiris? Infirmi discipuli magistrum praecedant, fortes sequantur, ut vincant sine magistro, qui jam non indigent magisterio. Sic et Elias Elisaeum reliquit. Tibi ergo mando nostrae virtutis successionem. 206. Talis erat contentio, digna sane de qua certarent sacerdos et minister, quis prior pateretur pro Christi nomine. In fabulis ferunt tragicis excitatos theatri magnos esse plausus, cum se Pylades Orestem diceret; Orestes, ut erat, Orestem se esse asseveraret: ille ut pro Oreste necaretur, Orestes ne Pyladem pro se
Abbreviated transcription (Latin):
tẏrium duci: flere oepit: non passionẽ illius.
scd suam remansionem. Itaq his tierbis ap¬
pellare cepit. Quo ꝓgrederis sine filio pat̾:
quo sacerdos sancte. sine diacono properas
tuo: Hunquam sacrificium sine iumstro
offerit consueueras. Quid in me gͦ displicu¬
it pater: Num degruerem ꝓbasti: Experire
certe: utrum idoneum inuustrum elegeris:
Cui commisisti dñicisanguinis consecratio¬
nem : cui consummandorum consortium
sacramentorum: huic tui sanguinis consor¬
tium negas: Uide neperiditet᷑ iudicium
tuum dum fortitudo laudatur. Abieccio
iliscipuli. decrimentum est magistri. Quid
quod illustres prestantesq uiri discipulorum
certaminibz quam suis uincunt: Demiq abra¬
ham fi lium obtulit: pecrus stephanũ p̃misit:
et tu pater ostende infilio uirtutẽ tuã. Offer
quem erudisti: ut securus iudicii tui. comitatu
nobili ꝑuenies ad coronam. Tunc sixtus ait.
Non ego fili te derelinquo ac desero: sed maio¬

Expanded text:
tyrium duci, flere coepit, non passionem illius, tyrium duci, flere coepit, non passionem illius, sed suam remansionem. Itaque his verbis appellare coepit: Quo progrederis sine filio, pater: quo, sacerdos sancte, sine diacono properas 55 tuo? Numquam sacrificium sine ministro offerre consueveras. quid in me ergo displicuit, pater? Num degenerem probasti? Experire certe utrum idoneum ministrum elegeris. Cui commisisti Dominici sanguinis consecrationem, cui consummandorum consortium sacramentorum, huic sanguinis tui consortium negas? Vide ne periclitetur judicium tuum, dum fortitudo laudatur. Abjectio discipuli detrimentum est magisterii. Quid! quod illustres et praestantes viri discipulorum certaminibus quam suis vincunt. Denique Abraham filium obtulit , Petrus Stephanum praemisit . Et tu, pater, ostende in filio virtutem tuam, offer quem erudisti, ut securus judicii tui comitatu nobili pervenias ad coronam. 205. Tunc Xystus ait: Non ego te, fili, relinquo ac desero: sed majo
Abbreviated transcription (Latin):
pitis erutus: speciem mutauerat: iurtutem
aurerat. Alius luiguam iussus amputan¬
dam ꝓmere: respondit. Hon solum dnͣs au¬
dit loquentes: qui audiebat moysen tacen¬
tem. Plus audit tacitas cogitationes suoꝵ:
quam uoces omnium. Linguȩ flagellum
times: flagellum sanguims non times:
habet et sanguis uocem suam qua clamat
ad dm̃: sicut clamauit in abel. Quid de
matre loquar. quȩ expectabat leta filiorum
quot funera. tot trophea : et morientum uo¬
cibus tanquam psallentium cantib delecta¬
batur: Pulcherrimam uentris sui ꝙytharam
in filiis cernens: et pictatis armoniam omni
lyre numcro dulciorem. Quid debimulis
loquar:qui ante palmam uictorie accepe¬
runt quam sensum uature: Quid de sc̃a
agne. que in duarum marimarum rerum
posita periculo. castitatis et salutis: castitatẽ
ꝓterit: salutem cum immortalitate cõmu¬
tauit: Non precereamꝰ etiam sc̃m laurentiũ:
qui cum uideret sixtum ep̃m suum ad mar¬

Expanded text:
pitis exutus, speciem mutaverat, virtutem pitis exutus, speciem mutaverat, virtutem auxerat. Alius linguam jussus amputandam promere, respondit: Non solum Dominus audit loquentes, qui audiebat Moysen tacentem. . Plus audit tacitas cogitationes suorum, quam voces omnium. Linguae flagellum times, flagellum sanguinis non times? Habet et sanguis vocem suam, qua clamat ad Deum, sicut clamavit in Abel . 202. Quid de matre loquar, quae spectabat laeta filiorum quot funera tot trophaea, et morientium vocibus tamquam psallentium cantibus delectabatur, pulcherrimam ventris sui citharam in filiis cernens, et pietatis harmoniam omni lyrae numero dulciorem ? 203. Quid de bimulis loquar, qui ante palmam victoriae acceperunt, quam sensum naturae? Quid de sancta Agne, quae in duarum maximarum rerum posita periculo, castitatis et salutis, castitatem protexit, salutem cum immortalitate commutavit? 204. Non praetereamus etiam sanctum Laurentium, qui cum videret Xystum episcopum suum ad mar
Abbreviated transcription (Latin):
dextrum cornu in quo ualidissimam manũ
aduertit hostium adgressus: facile auercit.
Sed dum fugientes sequitur: atergo uulue¬
ni locum prebuit: ita gloriosiorem triumphiᷤ.
locum mortis inuenit. Quid ion achan fr̃ẽm
eius accexam. Qui cum parua manu adu̾sus
erercitus regios pugnans : descitus a suis. et
cum duob tantum relictus reparauit bellũ:
auertit hostem: fugitantes suos adsocietatẽ
reuocauit triumphi. Habes fortitudinẽ bel¬
licam: in quo non mediocris honesti ac dcco.¬
ri forma est: quod mortem seruituti prefe¬
rat ac turpicudini. Quid aut̃ de mart̃rũ
dicam passionibus: Et ne longius uagem᷑:
non minorem desuperbo rege angocho
machabei puen reuexerunt triumphum: ꝗͣ
parentes ꝓprii. Si quidem illi armati isti
sine arius uicerunt. Stetit inuicta septẽ
puerorum choors: regiis cuncta legionibꝰ.
Defecerunt supplicia: cesserunt tortores:
non defecerunt martyres. Alius corium ca¬

Expanded text:
dextrum cornu, in quo validissimam manum dextrum cornu, in quo validissimam manum advertit hostium, aggressus facile avertit. Sed dum fugientes sequitur, a tergo vulneri locum praebuit: ita gloriosiorem triumphis locum mortis invenit. 200. Quid Jonatham fratrem ejus attexam; qui cum parva manu adversus exercitus regios pugnans, desertus a suis, et cum duobus tantum relictus reparavit bellum, avertit hostem, fugitantes suos ad societatem revocavit triumphi? 201. Habes fortitudinem bellicam, in qua non mediocris honesti ac decori forma est; quod mortem servituti praeferat ac turpitudini. Quid autem de martyrum dicam passionibus? Et ne longius evagemur, non minores de superbo rege Antiocho Machabaei pueri revexerunt triumphos, quam parentes proprii. Siquidem illi armati, isti sine armis vicerunt . Stetit invicta septem puerorum cohors, regiis cincta legionibus: defecerunt supplicia, cesserunt tortores, non defecerunt martyres. Alius corium ca
Abbreviated transcription (Latin):
fefellerit habitus. Tanto enĩ uitutis specta¬
culo defixi hostes. mermen occupatum in¬
cursare non ausi: post casum ruentis bestiȩ
sic trepidauerunt: ut impares se omnes
unius uirtuti arbitrarentur. Demiq rex
antiochus. lysȩ. filius. qui cum centum .xxͥ.
lis ꝑsingulas bestias. uelut montes quidã
armorum chorusco tanquam lampadib
ardentib refulgerent: unius territus forti¬
tudine: pacem rogaret. Itaq eleazarus: he¬
redem uircutis sue pacem reliquit. Sed hec
triumphorum sint. Uerum quia fortitudo¬
non solum sccłis reb. sed etiam aduersis ꝓba¬
tur: speccemꝰ iudę machabei exitum. Is enĩ
post uictum nicanorem regis demetrii du¬
cem: securior aduersus iuginti milia cxerci¬
tus regis: cum nongentis uiris bellum ad¬
orsus: uolentibus his cedere ne multitudi¬
ne oppͥmerentur. gloriosam magis mortẽ.
quam turpem fugam suasit: ne crimen in¬
quit nĩe relinqͣmus głe. Itaq cõmisso p̃lio.
cum apͥmo ortu diei in uesperam dimicaret᷑:

Expanded text:
im virtutis spectaculo defixi hostes inermem, occupatum incursare non ausi, post casum ruentis bestiae sic trepidaverunt, ut impares se omnes unius virtuti arbitrarentur. Denique rex Antiochus Lysiae filius, qui cum centum vinginlis per singulas bestias velut montes quidam splendor armorum corusco, tamquam lampadibus ardentibus refulgeret, unius territus fortitudine, pacem rogaret. Itaque Eleazarus haeredem virtutis suae pacem reliquit. Sed haec triumphorum sint. CAPUT XLI. Laudnon solum secundis rebus, sed etiam adversis probatur: spectemus nunc Judae Machabaei exitum . 54 Is enim post victum Nicanorem regis Demetrii ducem, securior adversus viginti millia exercitus regis, cum nongentis viris bellum adorsus, volentibus his cedere, ne multitudine opprimerentur, gloriosam magis mortem, quam turpem fugam suasit: Ne crimen, inquit, nostrae relinquamus gloriae. Itaque commisso praelio, cum a primo ortu diei in vesperam dimicaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
non stecit: et in cathedra pestilentie non se¬
dit: sed in lege dñi fuit uoluntas eius. Et
alibi. Beati immaculati inuia qui ambu-¬
lant in lege dñi. Innocentia igitur et scien¬
tia: bcatum faciunt. Bone. quoq operationis
mercedem cͥe̾. beatitudinẽ uite ec̃ne: suꝑius
aduertimꝰ. Restat igitur ut spreto patrocimo
uoluptatis. aut doloris metu. quoꝵ alterum
quasi in fractum et mollicum. alterum quasi
euiratum. et infirnum desipuit: in ipsis dolo.¬
rib uitam beatam emuinere demonstret: qͦd
facile docen potest cũ legerimꝰ. Beati estiscũ
iustitiam. Gaudete et erultate: qm̃ merces ue¬
stra copiosa ẽ in celo. Sic enĩ ꝑsecuti sunt &

Expanded text:
non stetit, et in cathedra pestilentiae non senon stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit: sed in lege Domini fuit voluntas ejus . Et alibi: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . 9. Innocentia igitur et scientia beatum faciunt. Bonae quoque operationis mercedem esse beatitudinem vitae aeternae superius advertimus . Restat igitur ut spreto patrocinio voluptatis, aut doloris metu quorum alterum quasi infractum et molliculum, alterum quasi eviratum et infirmum despuit, in ipsis doloribus vitam beatam eminere demonstret. Quod facile doceri potest, cum legerimus: Beati estis, cum lum. gaudete et exsultate, quoniam merces uestra multa est in caelo; sic enim persecuti sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
mones suos iniuditio. quia in scłm non com¬
mouebitur. in memoria ec̃na crit iustus. Et
infra. Dispsit dedit pauꝑib: iustitia
eius manet in scłm scli. Habet ergo uitam
et̃nam fides: quia fundamentum ẽ bonoꝵ.
Habent et bona facta: quia uir iustus et
dictis et rebus ꝓbatur. Nam si erercitatus
sit insermonis et desidiosus in operibus:
prudentiam suam factis repellit. Et gͣuius
est scire quid facias: nec fecisse quod facien¬
dum cognoueris. Contra quoq strenu um
esse mnoꝑibus. affectu infidum: ita est acsi
uitioso fundamento. pulchra culminum
uelis eleuare fastigia: quo cum plus strure¬
ris plus corruit : quia sine munimento fi¬
dei oꝑa nonpossunt manere. Infida stadõ.
inportu nauem ꝑforat. et harenosũ solum
cito cedit. nec potest impositȩ edificationiᷤᷤ
sustinere honera. Ibigͦ plenitudo premii.
ubi unrtutũ ꝑfectio: et quędam infactis
atq dictis equalitas sobrietatis. Et qm̃¬

Expanded text:
mones suos in judicio; quia in saeculum non commones suos in judicio; quia in saeculum non commovebitur. In memoria aeterna erit justus . Et infra: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum . 7. Habet ergo vitam aeternam fides, quia fundamentum est bonum: habent et bona facta, quia vir justus et dictis et rebus probatur. Nam si exercitatus sit in sermonibus, et desidiosus in operibus, prudentiam suam factis refellit: et gravius est scire quid facias, nec fecisse quod faciendum cognoveris. Contra quoque strenuum esse in operibus, affectu infidum, ita est ac si vitioso fundamento pulchra culminum velis elevare fastigia: quo plus exstruxeris, plus corruit; quia sine munimento fidei bona opera non possunt manere. Infida statio in portu navem perforat, et arenosum solum cito cedit, nec potest impositae aedificationis sustinere onera. Ibi ergo plenitudo praemii, ubi virtutum perfectio, et quaedam in factis atque dictis aequalitas sobrietatis.
Abbreviated transcription (Latin):
matrem. aut filios. aut agros propt̃ no¬
men meum: centuplum accipiet. et uitã
etemam possidebit. Sed ne estimetur hoc
recens esse et prius tractatum aphyloso¬
phis. quam in euangłio predicatum: an¬
teriores cnum euangelio phylosophi. id est
aristotyles et theofrastus. uel zenon atq
hieromimus. sed posteriores ꝓpħis: accipias
quam longe antequam phylosophorum
nomen audiretur. ꝑ os scĩdauid. utrumq
aꝑte uideatur expressum. Scriptum ẽ enĩ.
Beatus quem tu erudieris dñe: et de lege
tua docueris cum. Habemus et alibi. Beatꝰ
uir qui timet dnm̃: in mandatis eius cu¬
pit nimis. Docuimus de cognitione: turꝰ
premium ȩternitatis fructum esse me¬
morauit. adiciens ꝓpħa quia in domo
huius timentis dñm. uel eruditi in lege.
et cupientis in mandatis diuinis. gła et
net in scłm scłi. De oꝑib: quoq in eodem
psalmo subiunxit: uite et̃ne subpecere
premium uiro iusto. Deniq ait. Bcatus
uir qui miseretur et commodat: disponet ser¬

Expanded text:
m, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . 6. Sed ne aestimetur hoc recens esse, et prius tractatum a philosophis, quam in Evangelio praedicatum anteriores enim Evangelio philosophi, id est, Aristoteles et Theophrastus, vel Zenon atque Hieronymus, sed posteriores prophetis, 72 accipiant quam longe antequam philosophorum nomen audiretur, per os sancti David utrumque aperte videatur expressum. Scriptum est enim: Beatus quem tu erudieris, Domine; et de lege tua docueris eum . Habemus et alibi: Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus cupiet nimis . Docuimus de cognitione, cujus praemium aeternitatis fructum esse memoravit, adjiciens Propheta, quia in domo hujus timentis Dominum, vel eruditi in Lege, et cupientis in mandatis divinis: Gloria et net in saeculum saeculi . De operibus quoque in eodem psalmo subjunxit vitae aeternae suppetere praemium viro justo. Denique ait: Beatus vir qui miseretur et commodat, disponet ser
Abbreviated transcription (Latin):
calypho. ⁊ post eum cdyodorus ita interpre¬
tati sunt: ut alter ad uoluptatem. alter
ad uacuitatem doloris. consortiũ honesta¬
tis adiungerent. quod sine ea non possit c̾e
beata uita. ⁊̃ enon stoycus: solum et sum¬
mum bonum quod honestum ẽ. Aristoty¬
les aut̃ uel theofrastus. et ceteri ꝑypatheti¬
ci. inuirtute quidem. hoc est honestate ui¬
tam beatam esse: sed compler ciꝰ beatitudi¬
nem etiam corporis atq excernis bonis as¬
seruerunt. Scriptura aut̃ diuina: uitam
ec̃nam in cognitione posuit diumnitatis:
et fructu bonȩ oꝑationis. Demq utriusq
assertionis: euangłicum suppecit testimo¬
nium. Nam et descientia ita dixit dñs
iħ̾c. hec est aũt uita et̃na. ut cognoscant
te solum uerum dm̃: et quem misisti iłim¬

Expanded text:
Callipho, et post eum Diodorus, ita interpreCallipho, et post eum Diodorus, ita interpretati sunt, ut alter ad voluptatem, alter ad vacuitatem doloris, consortium honestatis adjungerent, quod sine ea non possit esse beata vita. Zenon Stoicus solum et summum bonum quod honestum est: Aristoteles autem vel Theophrastus et caeteri peripatetici in virtute quidem, hoc est honestate vitam beatam esse, sed compleri ejus beatitudinem etiam corporis atque externis bonis asseruerunt. 5. Scriptura autem divina vitam aeternam in cognitione posuit divinitatis, et fructu bonae operationis. Denique utriusque assertionis Evangelicum suppetit testimonium. Nam et de scientia ita dixit Dominus Jesus: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti
Abbreviated transcription (Latin):
qui uelut tuba canenti uulgare liberali¬
tatem suam quam faciunt eirca pauꝑes
gestiunt. Similiter et de iciumo qͦd often¬
tationis causa faciunt: habent. inquit
ut mercedem iudeatis a solo deo tuo qͤrere :
non etiam abhominibus. Nam qui abhõib
querit: habet mercedem suam. Qui autẽ
adeo: habet uitam eternam: quã prestare
non pocest nisi auct̾or ec̃nitatis. sicut illud
est. Amen amen dico tibi: hodie mecum
eris in paradiso. Unde expressius scriptura
uitam ȩcernam appellauit eam que sit
beata: ut non hominum opimonibus esti¬
mandum relinqueretur: sed diuino iudi¬
beatam. alii innon dolendo posuerunt ut
iheronimus : alii in rerum scientia ut he¬
uillus: qui audiens ab aristotile. et theo¬
frasto mirabiliter laudatã esse rerum
scientiam: solam eam quasi sũmum bonũ
posuit: cum illi eam quasi bonum: ñ quasi¬
sũmum solum bonum laudauerint. Alii
uoluptatem direrint ut epycurus : alii ut

Expanded text:
qui velut tuba canente, vulgare liberaliqui velut tuba canente, vulgare liberalitatem suam quam faciunt circa pauperes, gestiunt. Similiter et de jejunio quod ostentationis causa faciunt: Habent, inquit,ut mercedem videaris a solo Deo tuo quaerere, non etiam ab hominibus. Nam qui ab hominibus quaerit, habet mercedem suam: qui autem a Deo, habet vitam aeternam: quam praestare non potest nisi auctor aeternitatis, sicut illud est: Amen, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Unde expressius Scriptura vitam aeternam appellavit eam quae sit beata; ut non hominum opinionibus aestimandum relinqueretur, sed divino judibeatam, alii in non dolendo posuerunt, ut Hieronymus: alii in rerum scientia, ut Herillus, qui audiens ab Aristotele et Theophrasto mirabiliter laudatam esse rerum scientiam, solam eam quasi summum bonum posuit; cum illi eam quasi bonum, non quasi solum bonum laudaverint. Alii voluptatem dixerunt, ut Epicurus: alii, ut
Abbreviated transcription (Latin):
de officus tractauimus. que
conuenire honestati arbitrare¬
mui᷑. in qua uitam beatam positam esse
nulli dubitauerunt: quam scriptura ap¬
pellat uitam ęcernam. Tantus enĩ splen¬
dor honestatis est: ut uitam beatam ef¬
ficiant. trat quillitas conscientie. et secu-¬
ritas innocentie. Et ideo sicut erortus
sol. lune globum et cetera stellarum ab¬
scondit lumina: ita fulgor honestatis.
ubi uero et incorrupto uibrat decore: ce¬
tera que putant᷑ bona scdm uoluptatẽ
corporis. aut sedm seculum clara et illu¬
stria obumbrat. Beata plane: que non
alienis estimatur iudiciis: s domesticis
ꝑcipitur sensibus tanquam sui uider. Heq
enim populares opiniones pro mercede
aliqua requirit: neq pro supplicio pauet.
Itaq quominus sequitur głam: eõmagis
super cam eminet. Nam qui glam reqͥrt̃ :¬
his ea merces presentium umbra futurors
est quȩ impediat uitam eternam: quod
in euangelio senptum est. Amen dico uob:
receperunt mercedem suam. De his scilicet.

Expanded text:
de officiis tractavimus, quae convenire honestati arbitraremur, in qua vitam beatam positam esse nulli dubitaverunt, quam Scriptura appellat vitam aeternam. Tantus enim splendor honestatus est, ut vitam beatam efficiant tranquillitas conscientiae, et securitas innocentiae. Et ideo sicut exortus sol lunae globum et caetera stellarum abscondit lumina, ita fulgor honestatis, ubi vero et incorrupto vibrat decore, caetera quae putantur bona secundum voluptatem corporis, 70 aut secundum saeculum clara et illustria, obumbrat. 2. Beata plane, quae non alienis aestimatur judiciis, sed domesticis percipitur sensibus, tamquam sui judex. Neque enim populares opiniones pro mercede aliqua requirit, neque pro supplicio pavet. Itaque quo minus sequitur gloriam, eo magis super eam eminet. Nam qui gloriam requirunt, his ea merces praesentium, umbra futurorum est, quae impediat vitam aeternam; quod in Evangelio scriptum est: Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam ; de his scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
bellum intulit. Itaq prudentiã fortitudiniᷤᷤ
comitem habuit in prelio. Nam et aduersus
goliam immanem mole corporis uirum sin-¬
gulari certamine dimicaturus: arma quibꝰ
honeraretur respuit. WUirtus enĩsuis lacertis:
magis quam alienis integumentis nititur.
Deinde eminus quo grauius feriret. ictu lapiꝰ
hostem interemit: postea nunquam nisi
consulto dño bellum adorsus. Idco mom̃i¬
tem manu promptus. bello aduersus tyta

Expanded text:
bellum intulit. Itaque prudentiam fortitudinis bellum intulit. Itaque prudentiam fortitudinis comitem habuit in praelio. Nam et adversus Goliam immani mole corporis virum singulari certamine dimicaturus, arma quibus oneraretur, respuit ; virtus enim suis lacertis magis quam alienis integumentis nititur. Deinde eminus, quo gravius feriret, ictu lapidis hostem interemit. Postea numquam nisi consulto Domino , bellum adorsus. Ideo in omnitem manu promptus, bello
Abbreviated transcription (Latin):
longe habitans. Et ideo plerumq amici
se beniuolentie quisq commitcit: quam
frĩs necessitudini: Tantum ualet beniuolen¬
tia: ut plerumq pignora uincat naturȩ.
Satis copiose iusticie loco. honestatis natu¬
ram. et ium tractauimus: nunc de fortitudi¬
ne tractemus. quȩ uelut excelsior oeteris di¬
uidit᷑ in res bellicas. et domesticas. Sed bel¬
licarum rerũ studium a nr̃o officio iam ali¬
enum uidetur: quia anmi magis quam
corporis officio intendimus: nec ad arma iã
spectat usus nr̃: sed ad pacis negotia. Maio¬
dauid: sũmam rebus quoq bellicis recule¬
re głam. Est itaq fortitudo uelut excelsior
ceteris: sed nunquam incomitata uirtus.
Don enĩ se ipsam cõmittit sibi. Alioquin:
fortitudo sine iustitia iniquitatis materia
est. Quo cnum ualidior est: cõpromptior.
ut inferiorem opprimat. Cum in ipsis reb
bellicis. iusta bella aniniusta sinc spect̾an¬
dum putetur: nunquam dauid nͥ lacessitus

Expanded text:
longe habitans . Et ideo plerumque amici longe habitans . Et ideo plerumque amici se benevolentiae quisque committit, quam fratris necessitudini. Tantum valet benevolentia, ut plerumque pignora vincat naturae.Satis copiose justitiae loco honesti naturam et vim tractavimus. Nunc de fortitudine tractemus, quae velut excelsior caeteris, dividitur in res bellicas et domesticas. Sed bellicarum rerum studium a nostro officio jam alienum 47 videtur, quia animi magis quam corporis officio intendimus: nec ad arma jam spectat usus noster, sed ad pacis negotia. MajoDavid summam rebus quoque bellicis retulere gloriam. 176. Est itaque fortitudo velut excelsior caeteris, sed numquam incomitata virtus; non enim seipsam committit sibi: alioquin fortitudo sine justitia iniquitatis materia est. Quo enim validior est, eo promptior ut inferiorem opprimat; cum in ipsis rebus bellicis justa bella an injusta sint, spectandum putetur. 177. Numquam David nisi lacessitus
Abbreviated transcription (Latin):
lentia etiam fortitudinem. Uam cũ amici¬
tia ex beniuolentiȩ fonte procedat: non du¬
bitat pro amico grauia uitȩ sustinere ꝑicła.
Et si mala inquit mͥ euenerĩt: ꝓ illo ⁊ ꝑ illũ
sustinco. Beniuolentia: etiã gladium iracun
die crcorquere consueuit. Beniuolentia fa¬
cit: ut amici uulnera utilia quã uolunta¬
ria inimici oscula sint. Beniuolentia facit:
ut unus fiat expluribus. Qm̃ si plures ami¬
ci sint: unum fiunt. in quib sp̃s unus. et
una substantia est. Simul aduertimꝰ etiã
correptiones in amicitia gratas esse. quȩ
aculcos habent: dolores non habent. Com¬
pungimur enĩ censoriis sermonibus: sed
beniuolentiȩ delectam᷑ sedutilitate. Ad sũ¬
mam non omnib eadem semꝑ officia de¬
bent᷑: nec ꝑsonarum semꝑ. sed plerumq
causarũ et temporum prelationes fiunt:
ut uicinum quis interdum magisquam
fratrem adiuuerit: qm̃ et salomon dicit.
Melior est uicinus in proximo: quam fr̃

Expanded text:
lentia, etiam fortitudinem; nam cum amicilentia, etiam fortitudinem; nam cum amicitia ex benevolentiae fonte procedat, non dubitat pro amico gravia vitae sustinere pericula: Et si mala mihi, inquit, evenerint per illum, sustineo . CAPUdiae extorquere consuevit. Benevolentia facit ut amici vulnera utilia quam voluntaria inimici oscula sint . Benevolentia facit, ut unus fiat ex pluribus; quoniam si plures amici sint, unus fiunt, in quibus unus spiritus et una sententia est. Simul advertimus etiam correptiones in amicitia gratas esse, quae aculeos habent, dolorem non habent. Compungimur enim censoriis sermonibus, sed benevolentiae delectamur sedulitate. 174. Ad summam, non omnibus eadem semper officia debentur, nec personarum semper, sed plerumque causarum et temporum praelationes sunt, ut vicinum quis interdum magis quam fratrem adjuverit. Quoniam et Salomon dicit: Melior vicinus in proximo, quam frater