comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animas illuc cruciandas dedueunt li
ꝙ illic aliqui sint semꝑ altnatis fore
uicib:non ꝓcul est auero: qͥ illie aĩs
detinent. atq eruciant. Q autemai
maloꝵ illuc descendant. atq ibi pun¬
ceret. Si enim iusti illuc descendebant
multomag̃ iniusti: ⁊ sic̃ tdit auctorto
cum iustos edurit. iniquos ibi reliqͥt.
Momordit enim infernum. non abse¬

Expanded text:
ciandas deducunt: et quod illic aliqui semper sint, alternatis forte vicibus, non procul est a vero, qui illic animas detinent atque cruciant. Quod autem animae malorum illuc descendant, atque illic punceret Si enim justi illuc descendebant, multo magis injusti; et sicut tradidit auctoritas, cum justos eduxit, iniquos ibi reliquit. Momordit enim infernum, non abso
Abbreviated transcription (Latin):
nequicie in celestib: qͥa demones qui fc̃
sp̃uales ⁊ nequam. in hoc turbulento ac¬
re nob ꝓpinquo. ꝙ celum appellat᷑. habitãt.
Uñ ⁊ diabolus. pͥnceps aeris dicitur. Qt¬
in t̾ra nob̃cum:.ne homines nimis infe
starent: s uixta apłi petͥ doctrinam in
epła canonica tͣditam. in aere isto caligi¬
noso:qͥ eis qͣsi carcer usq ad tempꝰ iudi¬
cii deputatꝰ est: tẽ autem detrudentur
in baratrum inferni. scđm illud. Ite ma¬

Expanded text:
nequitiae in coelestibus ; quia daemones qui sunt spirituales et nequam, in hoc turbulento aere nobis propinquo, qui coelum appellatur, habitant. Unde et diabolus princeps aeris dicitur. ra nobiscum, ne hominestarent, sed juxta apostoli Petri doctrinam in Epistola canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui est eis quasi carcer usque ad tempus judicii deputatus . Tunc enim detrudentur in barathrum inferni secundum illud: Ite, ma
Abbreviated transcription (Latin):
iect est inistum caliginosum aerem: ẽ
omnib sue pͣuitatis consortib. Nam
ut ioħs in apocalipsi ait: draco de celo
cadens. secum traxit teiam partem
stellaꝵs: qr lucifer ille alus maior. ñ
solum cecidit: s cum eo alii multi. qͥ
ei imalicia consenserunt: eosq ca¬
dentes. huiꝰ caliginosi aeris habitacłm
excepit. Q hoc ad nr̃am ꝓbationem
fc̃m est: ut fit nob̃ eausa erercitatiõĩs.

Expanded text:
jectus est in istum caliginosum aerem cum omnibus suae pravitatis consortibus. Nam, ut Joannes ait in Apocalypsi: Draco de coelo cadens secum traxit tertiam partem stellarum , quia Lucifer ille aliis major non solus cecidit, sed cum eo alii multi, qui ei in malitia consenserunt, eosque cadentes hujus caliginosi aeris habitaculum excepit, et hoc ad nostram probationem factum est, ut sit nobis causa exercitationis.
Abbreviated transcription (Latin):
tem cognitionis ⁊ intelligentiȩ uim. Et
sic̃ differens uigor ⁊ subtilitas nature.
infirmitatem ñ adducit. minorq cog¬
nitio sapientie. ignorantiam ñ ingerit:
sic libtas inferior. nullam arbitrio
necessitatis uoluntatem imponit.

Expanded text:
tem cognitionis et intelligentiae vim. Et sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit, sic libertas inferior nullam arbitrio necessitatis voluntatem imponit.
Abbreviated transcription (Latin):
erum mundꝰ durat. angłi angłis: hoies
hominib:⁊ demones demonib p̃sumt:
s infut᷑o omnis euacuabit᷑ p̾latio. ut
modi:qr de illouitio maxime pͭ hoĩes
temptare. a quo nominat᷑. Inde ẽ etiã.
ꝙ nomine demonis diuitie uocantur:
s. mammona: est enim mammona
nom̃ demonis: qͦ nomine uocãt᷑ diuitie
scdm syram linguam. Hoc aut̃ ñ io ẽ.
auserre diuitias. cui uelit: s q eiꝰ uat᷑

Expanded text:
mundus, angeli angelis, et homines hominibus, daemones daemonibus praesunt, sed in futuro omnis evacuabitur praelatio, ut modi, quia de illo vitio maxime potest tentare homines a quo nominatur. Inde est etiam, quod nomine daemonis divitiae vocantur, scilicet, mammona. Est enim mammona nomen daemonis, quo nomine vocantur divitiae secundum Syriam linguam. Hoc autem non ideo auferre divitias, cui velit, sed quia eis utitur
Abbreviated transcription (Latin):
diligendum:⁊ ad oꝑandum bonum:
ad ꝑseuerandum in bono. ⁊ htuꝰmooi.
de quib postea plenus agemis. Patie¬
gͦ angłis qui ꝑstiterunt cooꝑans gratio
p quam conu̾si ft̾: ut dm ꝑfecte diligͥo¬
maiꝰ bonum ꝙ non habebant:⁊ ẽ fca
ista conu̾sio ꝑ grãm cooꝑantem liben
arbito: que gr̃a. aliis qui cecideruit
& ñ conu̾si: qr sine gra conuerti non fr̃¬
pot̾ant. s illa. non est cdata. nͨ culpa ilo¬
rum fuit. ꝙ ñ est data: ꝙ meis nul
eẽt ante grãm daret᷑. Qua culpa gañ¬
culpa eoꝵ fuit: ꝙ cum stare possent.
noluerunt. qͦusq gr̃a apponeret᷑. lic̃
alii ꝑstitert̃: donec illis cadentib ꝑsul¬
bram. eis gr̃a ẽ apposita. Aꝑte gͦ cabend¬
um culpa. in hoc dep̃hendi pͭ: qͥa licet
sñ gr̃a neqͥrent ꝓficẽ. ꝙͣ nondũ accepe¬
suia spontanea uoluntate declinauli.
Quod siñ fecissent: ꝙ datum est aluis. u¬

Expanded text:
diligendum et operandum bonum, et ad perseverandum in bono, et hujusmodi; de quibus postea plenius. Data est ergo angelis qui perstiterunt cooperans gratia, per quam conversi sunt ut Deum perfecte diligmajus bonum quod non habebant; et facta est ista conversio per gratiam cooperantem libero arbitrio, quae gratia aliis qui ceciderunt non conversi, quia sine gratia converti non poterant; sed illa non est eis data, nec culpa illorum fuit quod non est data, quia in eis nulla esset ante gratiam daretur. 6. Qua culpa gulpa eorum fuit, quia cum stare possent, noluerunt quousque gratia apponeretur; sicut alii perstiterunt, donec illis cadentibus per superbiam eis gratia apposita est. Aperte ergo cadentium culpa in hoc deprehendi potest, quia sine gratia nequirent proficere, quam non accepesua spontanea voluntate declinaverunt. Quod si non fecissent; quod datum est aliis, u
Abbreviated transcription (Latin):
ele legit᷑. Tu signaclm si militudims. ple
to in eo subtilior est natura. eomag̃ in il¬
lo imago dei similis insinuat᷑ imp̃ssa.
Itemin ezechiele legit᷑. Omnis lapis p̃ci¬
osus. opimentum eiꝰ. id ẽ oĩs angłs qͣi
orum comparatione cetis clarior fuit.
qͥ mane ortebaris: ⁊ c̃. qͥñ unꝰ ordo. sed
unꝰ sp̃s accipiendꝰ ÷. Qui teste ysidoro¬
postqm creatꝰ est: eminentiam natͥe.
& ꝓfunditatem scientie sue ꝑƿendeis.
in suum creatorem suꝑbiuit. i tm.¬

Expanded text:
erubin signaculum similitudinis, plento in eo subtilior est natura, tanto magis in illo imago Dei similius insinuatur impressa. » Item in Ezechiele: Omnis lapis pretiosus operimentum tuum , id est omnis angelus quasi orum comparatione caeteris clarior fuit, qui mane oriebaris? etc.; qui non unus ordo, sed unus spiritus accipiendus est, qui teste postquam creatus est, eminentiam naturae, et profunditatem suae scientiae perpendens, in suum Creatorem superbivit in tan
Abbreviated transcription (Latin):
cx̧ tñ. suꝑ epłam ad titum. aliud uidr
sentire: dicens sex milia necdum nr̃i tp̃ris
implent᷑ annorum: ⁊quantas pͥ et̾nita¬
tes. qͥnta tempora. quantas scłoꝵs origi¬
nes fuisse arbitrandum est. in qͥb angłi.
throni. dñationes. cet̾iq ordines seruie¬
runt deo. absq temporum uicib atq m̃¬
suris. ⁊ deo iubente substiterunt: His
ub̃ quidam adherentes. dicerunt cum
Mundo cepisse tp̃s scłare᷑. s ante mund̾.
ectitisse tempꝰ et̃num. sñ mutabilitate:
⁊ in eo angłos immutabilit. ⁊ intempo¬
raliter astruunt angłos deo iubente
substitisse. eiq seruisse. Nos autem. ꝙ
pꝰ dictum est ꝓ captu intelligentie nr̃e
magis approbamꝰ: salua tñ reuerentia
secretors. In qͥb nicħ temere asserendũ
est:⁊ iltd ieronimum dixisse. ñ ita senti¬
endo:s aliors opinionem referendo ar¬
bitramur. Ubi angłi mox creatifuerint:
est:ubi fc̃a fu̾it. Testimonus quarũdã
auetoritatum eudent monstrat᷑. angłos

Expanded text:
 Epistolam ad Titum, c. 1, aliud videtur sentire, dicens: Sex millia necdum nostri temporis implentur annorum, et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas seculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli, throni, dominationes, caeterique ordines servierunt Deo absque temporum vicibus atque mensuris, et Deo jubente substiterunt! His verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitato, et in eo immutabiliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitisse, eique servisse. Nos autem quod prius dictum est, pro captu intelligentiae nostrae, magis approbamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse non ita sentiendo, sed aliorum opinionem referendo arbitramur. 6. Ubi angeli mox creati fuerint;est ubi facta fuerit. Testimoniis quarumdam auctoritatum evidenter monstratur angelos
Abbreviated transcription (Latin):
cur ñ potuerint facẽ tuerint ꝓduce¬
tes. Digitꝰ dei est hic. Qᵈ autem posur
ꝑ naturam. nec possint ꝑꝑ ꝓhibitionẽ.
& quid ꝑ ipsiꝰ nature sue conditionen
face non sinant᷑. homini exploraredi¬
ficile ẽ. imino impossibile. tsimit¬

Expanded text:
tuerint faceentes: digitus dei est hoc. quid autem possint per naturam nec possint per prohibitionem et quid per ipsius naturae suae condicionem facere non sinantur homini explorare difficile est, immo uero impossibile nisi
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd iali eẽ in oꝑib suis: nisi usq ade
itaq sensu dictum est. ac uerum ẽ boñ
ẽẽ mala fieri: qi ex malis que fiunt. bo¬
nis qͥ sedin ꝓpositum uocati sunt sc̃i. acu¬
dit bonitas .i. utilitas. Lalib enim utt at
apłs. inbonum cooꝑant᷑ omnia : ̃ mala:
qi eis ꝓsunt: que aliis facientib obsunt
Unde etiam aliqndo in scͥptura legit᷑
malum appellaribonum: ut ieꝵ. suꝑ¬

Expanded text:
id mali esse in operibus suis, nisi usque adeid mali esse in operibus suis, nisi usque adeitaque sensu dictum est ac verum est: Bonum est mala fieri, quia ex malis quae fiunt, bonis qui secundum propositum vocati sunt sancti accidit bonitas, id est, utilitas. Talibus enim, ut ait Apostolus, in bonum cooperantur omnia etiam mala, quia eis prosunt, quae aliis facientibus obsunt. Unde etiam aliquando in Scriptura legitur malum appellari bonum, ut Hie
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. ⁊ sine ipso factum est nichil .i.
peccatum. Non dixit ꝑ eum factum eẽ.
ł eo nolente ⁊ mnutto: s tantum. sine eo
.i. sine eiꝰ tioluntate: qr ñ eiꝰ uoluntate
ñ subest dĩ uoluntati. ut malum sit ł
fiat: s ut fieri sinat: qr bonum ẽ.sinere
mala fieri.⁊ utiq uolens sinit: non tio¬
lens mala: s uolens sinere. ut ipsa fiañ:
Qͥa nͨ mala. st bona: nͨ ea fieri uel ẽẽ.
bonum est.¶Quomͦ sit intelligendũ
illud aubni:. mala fieri. bonum est.
¶Quod uͦ au̾s. ait. mala fieri bonum ẽ:
nec sinerent᷑ mala ab omnipotentibo¬
no fieri. nͥ hoc eẽt bonum ut ea ẽẽnt:
Ca ratione dictum ẽẽ asserunt: qͥa ex
malis que funt. ds bona elicit: nec
ipse ꝑmitteret ea fieri: nͥ de eis bene
aliquid faceret. Uñ aus. in eodem libꝰ
encheridion. aꝑte indicans p̃dietorum
ũboꝵ talem eẽ intelligentiam: ait. Deus
om̃ps. euirerum ẽ summa potestas:s ꝯr¬

Expanded text:
dicens: Et sine ipso factum est nihil, id est, dicens: Et sine ipso factum est nihil, id est, peccatum. Non dixit per cum factum esse, vel eo nolente et invito, sed tantum sine eo, id est, sine ejus voluntate, quia non ejus voluntate n subest Dei voluntati ut malum fiat vel non fiat, sed ut fieri sinat, quia bonum est sinere mala fieri: et utique volens sinit non volens mala, sed volens sinere sinti ut ipsa fiant, quia nec mala sunt bona, nec ea fieri vel esse bonum est. 7. Quomodo intelligendum sit illud Aug.: Mala fieri bonum est. Quod vero Aug. ait: Mala fieri bonum est, nec sinerentur mala ab Omnipotenti bono fieri, nisi hoc esset bonum, ut ea essent, ea ratione dictum esse asserunt, quia ex malis quae fiunt Deus bona elicit; nec ipse permitteret ea fieri nisi de eis boni aliquid faceret. Unde August., in eodem lib. Ench., c. 11, aperte indicans praedictorum verborum esse talem intelligentiam, ait: Deus omnipotens, cui rerum est summa potestas,
Abbreviated transcription (Latin):
rationib ⁊ auctoritatib utunt᷑: qͥ dicunt.
dm̃ uelle mala ẽẽ ł fieri. Hic ponit roẽs
illor: qͥ diet. di uoluntate non fieri mala.
fieri. ł ẽẽ. inductionib p̃missis ita respon¬
dent: dicentes dm̃ nͨ uelle mala fieri. nͨ
uelle ñ fieri .ł nolle fieri: s tantum. non
uelle fieri. Si enim uellet ea fieri ł ẽẽ. fa¬
ceret utiq ea fieri ł ẽẽ. ⁊ ita ẽet auct̾or ma¬
loꝵ. t̃iẽ autem auctor malorum:
ut scõrum ꝓtestant᷑ auctoritates. non gͦ eiꝰ
uoluntate frunt mala. Item.s qr ñ sit uerũ.¬
cum eiꝰ uoluntas. humanȩ uoluntatis fi.¬
effectii impediret᷑. Ideoq ñ concedunt.
dm̃ uelle mala fieri: ne maloꝵ auctor in¬
telligat᷑: nec concedunt eum uelle mala¬
ñ fieri. ł nolle fieri: ne impotens uidea¬
ñ fieri: ut non auetor. s ꝑmissor sit. dm̃ũ¬
ubi ostendit dm ẽẽ auet̾orem omntum
bonoꝵs dicens: omnia ꝑ ipsum facta st̃:
consequent maloꝵ auct̾orem ẽẽ negat:

Expanded text:
auctoritatibus utuntur qui dicunt Deum velle mala esse vel fieri. 6. Hic ponit rationes illorum qui dicunt Dei voluntate non fieri mala vfieri vel non esse, inductionibus praemissis ita respondent, dicentes Deum nec velle mala fieri, nec velle non fieri; vel nolle fieri, sed tantum non velle fieri. Si enim vellet ea fieri vel esse, faceret utique ea fieri vel esse; et ita esset auctor malorum: non est autem auctor malorum, ut sanctorum protestantur auctoritates; non ergo ejus voluntate fiunt mala. Item, si cum ejus voluntas humanae voluntatis effectu impediretur. Ideoque non concedunt Deum velle mala fieri, ne malorum auctor intelligatur; nec concedunt eum velle mala non fieri, ne impotens esse videamala fieri, ut non auctor, sed permissor maloruendit Deum auctorem esse omnium bonorum dicens: Omnia per ipsum facta sunt, consequenter malorum auctorum esse negat
Abbreviated transcription (Latin):
terposita morula cecidisse:. iõq illa u¬
ba sic accipienda uident᷑. Homicida
erat ab initio. ł mendax̃ .i. statim post
initium. qñ sͥ dei equalitatem ꝓmisit.
⁊ se ipstim occidit. qͥ homo dr in euglio:
nͨ in u̾itate stecit: qi in ea non fuit: ħ
ab initio temporis .i. statim post initium
temporis apostatauit. Pocest ⁊ sic: accipi
ilłd. ab mnitio homicida fuit łmendax:
.i. ex quo homo conditꝰ fuit: quem per
inuidiam in mortem p̃cipitauit. ⁊ falla¬
cit̾ sedurit. Er p̃dictis gͥ liquet. angłos

Expanded text:
terposita morula, cecidisse. Ideoque illa verterposita morula, cecidisse. Ideoque illa verba sic accipienda videntur: Homicida erat ab initio vel mendax, id est, statim post initium, quando sibi aequalitatem Dei promisit, et seipsum occidit, qui homo dicitur in Evangelio; nec in veritate stetit, quia in ea non fuit, sed ab initio temporis, id est, statim post initium temporis apostatavit. Potest etiam et sic accipi illud: Ab initio homicida fuit vel mendax, id est, ex quo homo fuit conditus, quem per invidiam in mortem praecipitavit et fallaciter seduxit. Ex praedictis ergo liquet angelos
Abbreviated transcription (Latin):
detĩminat: euident̾ docens. angłos fuisse
creatos bonos:⁊ post creationem int̾posi¬
ta aliqͣ morula cecidisse: ita inquiens.ꝙ
stetisse: nunquam beatam uitam duxisse.
s ab initio cecidisse. ñ sic accipiendumẽ
initio non cecidisse diceret᷑. Non enim
factꝰ gͦ pͥ. statima u̾itate se autit. ꝓpͥa pote¬
state delectat᷑: Beateq uite dulcedinem
ũ gustauit. quam acceptam ñ fastidiuit:
s nolendo acciꝑe. amisit. Sui gͦ castis p̃¬
scius eẽ ñ potuit: qr sap̃ĩa. fructꝰ est pie¬
tatis. Continuo autem ut factꝰ est. cecz¬
deo subdi uoluisset. Eece hic aꝑte decla¬
rat. angłos bonos ẽẽ creatos. ⁊ post cre¬
ationem cecidisse. ⁊ fuit ibi aliq moru¬
la. licet breuissima:ꝙ origenes confir
yͥncipio neq statim suꝑ pectus ⁊ uentrẽ
suum ambulauit. sic̃ adam ⁊ exa ñ
statim peccaterunt. ita ⁊ serpens. ali¬
quando ñ serpens:cum in paradyso
deliciars moraret᷑ ds enim: maliciam
ñ fecit. Cece aꝑte dic̃. pꝰ creationem in¬

Expanded text:
minat, evidenter dicens angelos bonos fuisse creatos, et post creationem, interposita aliqua morula, cecidisse, ita inquiens, lstetisse, nunquam beatam vitam duxisse, sed ab initio cecidisse: non sic accipiendum est, uasi ab initio non cecidisse diceretur. Non enim Factus ergo prius, statim a veritate se avertit, propria potestate delectatus, beataeque vitae dulcedinem non gustavit, quam acceptam non fastidivit, sed nolendo accipere amisit. Sui ergo casus prscius esse non potuit, quia sapientia fructus est pietatis. Continuo autem ut factus est ceciDeo subdi voluisset. Ecce hic aperte declarat angelos bonos creatos fuisse, et post creationem cecidisse; et fuit ibi aliqua morula, licet brevissima. Quod Origenes confirmprincipio, nec statim supra pectus et ventrem suum ambulavit: sicut Adam et Eva non statim peccaverunt, ita et serpens aliqnando fuit non serpens cum in paradiso deliciarum moraretur; Deus enim malitiam non fecit. Ecce aperte dicit post creationem, in
Abbreviated transcription (Latin):
in aliqͦ ds dãnaret ꝙ creauit. ñ nat᷑am sed
uoliuutatem malam puniendam eẽ creden¬
hoc ẽ initium figmenti di. ⁊ c̃. S corpus
aerium. ꝙ tali uoluntati aptauit deus:
ł ipsam ordinationem di. in qua eum
ẽ inuitum fecit utilem bonis: ł ipsiꝰ angłi
facturam: qi ⁊ si p̃sciret d̾s uoluntate ma¬
lum futtrum ⁊ fecit tam̃ eum: ꝓuideis.
quanta de illo sua bonitate eẽt facturꝰ.
bonis noceret: cauit tñ illum ut de il¬
lobonis ꝓdeẽt. Hoc autẽ fecit ut illu¬
datur ei. Illudit᷑ enim. cum scĩs ꝓficit
temytatio eiꝰ: sic̃ ⁊ mali homines. qͦs ds̃
malos fut᷑os p̃uidens. creauit tam̃ ad

Expanded text:
in aliquo Deus damnet, quod creavit, non naturam sed voluntatem malam puniendam esse credenHoc est initium figmenti Dei, etc. Sed corpus aereum quod tali voluntati aptavit Deus; vel ipsam ordinationem Dei, in qua eum invitum etiam fecit utilem bonis; vel ipsius angeli facturam, quia etsi praesciret Deus voluntate malum futurum, fecit tamen eum, providens quanta de illo sua bonitate esset facturusbonis noceret, creavit tamen illum, ut de illo bonis prodesset; hoc autem fecit ut illudatur ei. Illuditur enim ei, cum sanctis proficit tentatio ejus. Sicut et mali homines quos Deus malos futuros praeviden
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlibum arbitͥum suꝑbientib. ⁊ io caden¬
tib: aliquã ⁊ finsse morulam aiuint
int̾ ereationem ⁊ lapsum. ł confirmatio¬
nem:⁊ in illa breuitate tp̃ris. om̃s boni
erant: ñ qͥd ꝑ usum libi arbitͥi. s ꝑcatio¬
arbitrium. potant enim peccare. ⁊ ñ
peccare: s ñ potant ꝓficere admitum
uite. nͥ gr̃a suꝑadderet᷑: que addita est
qͥb dam in confirmatione. Et ad hoc con¬
firinandum utunt᷑ testimonio Auctor¬
anglicam nat᷑am pͥmo informiter tta ẽẽ.¬
creatam.⁊ celum dict̾am. pꝰea formatam.
lucem appellatam: qñ ad creatorem ẽ con¬
usa ꝑfecta dilectione ei inherens. uñ pͣ
pͥmo agit᷑ de creatione sp̃ał nat᷑e inforit
postea de formatione erusdem. Ratics
angłos creatos fuisse malos. Nenim poti¬
it creator optimꝰ. auctor mali ẽẽ: ⁊ io to¬
tum bonum erat. ꝙ ex ipso illis erat. e
rat. hoc mͦ ꝓbat᷑. ꝙ boni erant om̃s angli.
qñ pͥmum facti sunt:. s eabonitatẽ. quam

Expanded text:
liberum arbitrium superbientibus, et ideo cadentibus. Aliquam etiam fuisse morulam aiunt inter creationem et lapsum ac confirmationem, et in illa brevitate temporis omnes boni erant, non quidem per usum liberi arbitriiarbitrium. Poterant enim peccare et non peccare, sed non poterant proficere ad meritum vitae nisi gratia superadderetur, quae addita est quibusdam confirmatione. Et ad hoc confirmandum utuntur testimonio Augugelicam naturam primo informiter creatam, et coelum dictam; postea formatam, et lucem appellatam quando ad Creatorem est conversa perfecta dilectione ei inhaerens; unde prius primo agitur de creatione spiritualis naturae informis, postea de formatione ejusdem. Ratio quoque angelos creatos fuisse malos. Non enim potuit Creator optimus auctor mali esse, et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et rat. Hoc modo probatur quod boni erant omnes angeli quando primo facti sunt, sed ea bonitate quam
Abbreviated transcription (Latin):
quam sapientiam habuint. fuit in an¬
ꝙ facti erant. ⁊ a qͦ facti erant: & nem.
cum qͦ facti erant: eummundo. ⁊ habe¬
bant aliquam boni ⁊ mali noticiam:
intelligentes. qͥd appetendum ł respuen¬
dum illis foret. ¶ Solet An aliquam di

Expanded text:
quam sapientiam habuerunt d facti erant, et a quo facti erant, et cum quo facti erant; et habebant aliquam boni et mali notitiam, intelligentes quid appetendum vel respuendum illis foret. 10. An aliquam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
stat᷑ scis eoꝵ temptatione ꝓfectꝰ. ħ ipse
etiam dr initium: qr p̃cedet antiquita¬
te ⁊ yncipatu malicie. Hec autem illu¬
siofit angłis malis. ⁊ hominib malis.
ꝑ angłos scos: qr subdit eis angłos malos.
& homines malos: ut ñ quantum ni¬
tuntur. s quantum sinuntur: possiñ.
bonam ereatã ẽẽ asseruit. ¶ Deinde

Expanded text:
s eorum tentatione profectus. Sed ipse est initium, quia praecedit antiquitate et principatu malitiae. Haec autem illusio fit angelis malis, et hominibus malis, per angelos malos, quia subdit eis angelos malos et homines malos, ut non quantum nituntur, sed quantum sinuntur, possint nbonam creatam esse asseruit. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
mali: iusti ł iniusti. creati sint angli.⁊
an aliqua mora fuerit int̾ cationem ⁊
lapsum: ł sine mora. in ipso creationis
exordio cecidint. Opinio quorumdam
declinasse. ħ in malicia a ddeo factos ee. nͥ aliqͣ
fuisse moram. int̾ creationem ⁊ lapfum:
s ab initio apostatasse: alios uͭ. creatos fuis¬
se plene beatos. Qui opinionem suam mu¬
ris. diabolum cecidisse. uec cum scis angłis
ꝑa catum aliqñ uixisse. ⁊ beattm: s mox
gamꝰ qr inueritate ñ stetit. ex qͦ creatꝰ est:
qͥ staret. si stare uoluisset. Id̃ in eod.N¬
trustra putandum ẽ. abinitio temporis ip¬
so ł conditionis fue. diabolum cecidisse:
⁊ irunqͣm muitate stetisse. Uñ quidam
in hanc maliciam lib̾o arbitͥo ñ ẽẽ flecũ:
s in hac quamuis ad eo putant ẽẽ creatũ:
scđm ilłd beati iob. Hoc ẽ inqͥt. initium
figmenti dei ꝙ. fecit d̾s: ut illudat᷑ ei ab
tanqm pͥmo fes sit mal: inuidꝰ.⁊ diabolꝰ:
ñ uoluntate deprauatꝰ. His alusq testi¬

Expanded text:
mali, justi vel injusti creati sint angeli; et an aliqua mora fuerit inter creationem et lapsum, vel sine mora in ipso creationis exordio ceciderint. 5. Opinio quorumdam declinasse, sed etiam in malitia a Deo factos esse; nec aliquam fuisse moram inter creationem et lapsum, sed ab initio apostatasse; alios vero creatos fuisse plene beatos. Qui opinionem suam muris diabolum cecidisse, nec cum sanctis angelis pacatum aliquando vixisse et beatum, sed mox gamus quia in veritate non stetit ex quo creatus est, qui staret si stare voluisset. Item in eoduit, putandum est ab ipso initio temporis vel conditionis suae diabolum cecidisse, et nunquam in veritate stetisse; unde quidam in hanc malitiam libero arbitrio non esse flexum, sed in hac a Deo putant esse creatum, secundum illud beati Job, 40: Hoc est initium figmenti Dei quod fecit Deus, ut illudatur ab Tanquam primo factus sit malus invidus et diabolus, nec voluntate depravatus. His aliisque testi
Abbreviated transcription (Latin):
magis fubtiles. ⁊ sapĩa sideranda ẽ. diffr̃a
dignitate excellentiores aliis constitu¬
ti. Qͥ uͦ nat᷑a minꝰ subtiles. ⁊ sapĩa minꝰ
ꝑspicaces conditist̃: minora gr̃e dona
habuerunt:. inferiores q constituti st̃:
sapientia di equo moderamuine cuncta
ordinantis. In ipsa etiam facultate arbi¬

Expanded text:
magis subtiles, et sapienmagis subtiles, et sapiendignitate excellentiores aliis constituti. Qui vero natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, minora gratiae dona habuerunt, inferioresque constituti sunt sapientia Dei, aequo moderamine cuncta ordinantis. In ipsa facultate arbi
Abbreviated transcription (Latin):
in sub̃a sp̃ciali. ⁊ sapĩa rationali. ⁊ lib̾tati
arbitrii. q̃ omnib inerant. omnes ts¬
les fu̾int: ut sit pͥma considatio de
suba secda de forma: tcia de potestate. ł so¬
na qͥppe suba est̾:sapientia. forma: arbi
pspicacitas: ⁊ ad potestatem uoluntatis r̃o¬
rationales. que ꝑsone erans. differentes
ces. ac uita immortales. differentem ẽẽn¬
tie tenuitatem. ⁊ differentem sapientie
liguntur: sic̃ in corporib s ł similitu¬
quedam enim aliis melio ostendit.¬
rem ac digniorem eẽntiam ⁊ formã hñt:
& alia aliis leuiora. atq agiliora st̃. Ad
he gͥ modum credendum est. illas sp̃u¬
ales nat᷑as. conuenientes sue puritati ⁊
excellentiȩ.⁊ mẽẽntia ⁊ in forma. & in
facultate iffr̃as accepisse. in exordio sue
conditionis: qͥb alii suꝑiores. alii infe¬
riores. dei sapĩa constituerent᷑. aliis
maiora. aliis minora dona p̾stantis: ut
qͥ te ꝑ naturalia bona aliis excellebant:
ipsi etiam post. ꝑ munera gr̃e eisdem p̃¬

Expanded text:
ia spirituali et sapientia rationali et libertate arbitrii quae omnibus inerant, omnes aequales fuerint; ut sit prima consideratio de substantia; secunda de forma; tertia de potestate. Persona quippe substantia est; sapientia forma; arbitperspicacitas, et ad potestatem rationalis volrationales quae personae erant, et spiritus ces, et vita immortales, differentem essentiae tenuitatem, et differentem sapientiae liguntur: sicut in corporibus noQuaedam enim aliis meliorem ac digniorem essentiam et formam habent, et alia aliis leviora atque agiliora sunt. Ad hunc ergo modum credendum est illas spirituales naturas convenientes suae puritati et excellentiae, et in essentia, et in forma, et in facultate differentias accepisse in exordio suae conditionis; quibus alii inferiores, alii superiores Dei sapientia constituerentur, aliis majora, aliis minora dona praestantis, ut qui tunc per naturalia bona aliis excellebant, ipsi etiam post per munera gratiae eisdem pr
Abbreviated transcription (Latin):
iniquoꝵ. compassione tñpietatis il
le bonam habuit uoluntatem. Unde
aus̃. in encheridion. Bone app arebant
mala. que agab ꝓpħa p̃dixerat. Et tañ
hoc illum ds ꝑati uolebat. ꝓ annunei¬
anda fide xp̃i. exercens martẏrem xpib
neq ds ipse bonam uoluntatem suam
impleuit ꝑ xp̃i a norum uoluntates

Expanded text:
mpassione pietatis, et ille habuit bonam voluntatem; unde August. in Ench., c. 101: Bonae apparebant mala quae Agabus praedixerat; et tamen hoc illum Deus pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christi: neque ipse bonam voluntatem suam implevit per Christianorum voluntates
Abbreviated transcription (Latin):
di nob̃. aut a nob. de nob impletͥ: s tamen
nonumplemꝰ eam: qn peccamꝰ. a nob̃ implet᷑.
q̃ndo borum facimꝰ. Ideo enim facim: qͥa
samplacẽ deo. Ita de homine semꝑ deys
siam implet uoluntatem: ꝙ nicħ facit
Nenim uult ds: ut peccet hopsalmum
qͥlibet. Si autem peccau̾it.: penitinti uult
parcere. ut uuuat: In peccatis uͦ ꝑseue¬
tntem pumire. ut iusticie potentiam
ontumar ñ euadat. Sic̃ alios ab et̃no

Expanded text:
aut a nobis. De nobis impletur; sed tamen non implemus eam quando peccamus. A nobis impletur, quando bonum facimus; ideo enim facimus, quia scimus placere Deo. Ita et de homine semper Deus implet suam voluntatem, quia nihil facit enim vult Deus ut peccet homo quilibet. Si autem peccaverit, poenitenti vult parcere ut vivat, in peccatis vero perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat. Sicut alios a
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguum est. Quibdam enim pla¬
cet. ꝙ cam meruerint ꝑ gram: quã in
confirmatione ꝑceꝑunt: simulq in eiꝰ
mitum ⁊ p̃mium fuisse dict̾: nͨ mitum
p̃cessisse p̃mium . tp̃r. s causa. aliis aut̃
uidet᷑. ꝙ beatitudinem qͣm receperuñ
in confirmatione. ꝑ grãm te appositam
ñ inuerint. dicentes. tẽ ñ frusse eis col¬
latam grãm. ad merendum: s ad beate
uiuendum: nͦ te eis datum ẽẽ bonum
quo mererent᷑: s qͦ felicit fruerent᷑. Qd̾
aut̃ tẽ in p̃mium cepert̃: ꝑ obsequia
noberhibita. ex dei obedientia ⁊ reue¬
rentia mereri dic̃t: ⁊ ita p̃mium p̃ces¬
sit merita.⁊ hoc mͥ mag̃ place fateor.

Expanded text:
ambiguum est. Quibusdam enim placet quod eam meruerint per gratiam quam in confirmatione perceperunt, simulque in eis meritum et praemium fuisse dicunt; nec meritum praecessisse praemium tempore, sed causa. Aliis autem videtur quod beatitudinem quam receperunt in confirmatione per gratiam tunc appositam non meruerint, dicentes tunc fuisse eis collatam gratiam non ad merendum, sed ad beate vivendum; nec tunc eis datum esse bonum quo mererentur, sed quo feliciter fruerentur. Quod autem tunc in praemium acceperunt, per obsequia nobis exhibita, ex Dei obedientia et reverentia mereri dicunt, et ita praemium praecessit merita; et hoc mihi magis placere fateor.
Abbreviated transcription (Latin):
quam asserendo. Uñ. ⁊ hu sui boni:¬
ic opinioni opponens: consequent᷑ fib¬
dit.d qͣredisc̃nebant᷑ illi acetis. ut d̃
istis q̃ ad ipsos ꝑtinẽt ñ reuelaret. ali
isu̾reuelaret: cum non pꝰ sic ipse ul¬
tor. ꝙͣ aliꝗs peccator: non enim dam¬
nat ipse innocentes. Hic uidet᷑ inna¬
ere: ꝙ nͨ peccat᷑is futurum malum aͥ
ꝑmansuris futurum bonum reuel¬
ueric. Ideoq nec illi qͥ cecidert. unquã:
nec illi qͥ ꝑstiterunt usq ad consummationẽ.
beati fuerunt: quiꝰ beati non pot̾ant ee: si de
heacitudine certi non erant. ł si damnatio¬
nis mcerti erant. Uñ aus in eodem. dicere
inquit de anglis. ꝙ in suo genere beati ẽẽ
possunt. damnationis ł salutis incerti:
qͥb nͨ spes eẽt ꝙ mutandi eẽnt in melius:
nimia p̃sumptio est. Quomͦ enim beati
eẽ possũt: qͥb est incerta fua beatitudo:¬

Expanded text:
quam asserendo. Unde et huic opinioni opponens consequenter subdit: Sed quare discernebantur illi a caeteris, ut Deus istis quae ad ipsos pertinerent non revelaret, aliis vero revelaret, cum non prius sit ipse ultor quam aliquis peccator? non enim damnat ipse innocentes. Hic videtur innuere quod nec peccaturis futurum malum, nec permansuris futurum bonum revelaverit. Ideoque nec illi qui ceciderunt unquam, nec illi qui perstiterunt usque ad consummationem beati fuerunt; quia beati non poterant esse si de beatitudine certi non erant, vel si damnationis incerti erant. Unde Aug. in eodem: Dicere, inquit, de angelis quod in suo genere beati esse possent, damnationis vel salutis incerti, quibus nec spes esset quod mutandi essent in melius, nimia praesumptio est. Quomodo enim beati esse possunt quibus est incerta sua beatitudo
Abbreviated transcription (Latin):
sibilium nitura. ⁊ utraq in formis scdm aliquid. ⁊
formata sedm aliquid. Simulgͦ uisibilium
rerum mat̾ia. ⁊ inuisibilium natura
in illo exordio conditionis pͥmarie.⁊
formam confusionis habuit.⁊ ñ ha¬
buit formam distinetionis ⁊ discreti¬
onis: donec postea formaret᷑. atq distĩ¬
habitum. formata fuit: ⁊ tam̃ illam.
qm postea ꝑ amorem ⁊ conu̾sionem ad¬
creatorem suum acceptura erat. for¬
mam ñ hũit. herãs informis sine illa.
genesis. ꝑ celum dicit intelligi informem
corporalem mat̾iam. sine oiini qualitai:
que apparet in matia formata. Quom
dicat lucifer scdm ysaiam: ascendam in
solium meum: ⁊ erosimilis altissimo:
s ibi celum uocat. di celsitudinem: ci
parificari uolebat: ⁊ ẽ tale: ascendam

Expanded text:
utraque in formis secundum aliquid, et formata secundum aliquid. Simul ergo visibilium rerum materia et invisibilium natura in illo exordio conditionis primariae et formam confusionis habuit, et non habuit formam distinctionis et discretionis, donec postea formaretur atque distinhabitum formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem Creatore suo acceptura erat formam non habuit, sed erat informis sine illa; Genesis, per coelum dicit intelligi informem corporalem materiam sine omni qualitate quae apparet in materia formata. 8. Quomodo dicat Lucifer secundum Isaiam: Ascendam in solium meum, et ero similis Altissimo. Sed ibi coelum vocat Dei celsitudinem, cui p
Abbreviated transcription (Latin):
corporał:i. humana. Cum itaq de his
gendum uidr: ut a contuitu creatoris.
ad cognitionem creature dignioris.
ratio nr̃a intendat. deinde ad consid̃a¬
tionem corporee.tam illius que est ra¬
tionalisquam illi que ñ ẽ rationalis.
descendat᷑ ut tͥnitatis increate sacram̃¬
tum: tͥꝑtitȩ creat᷑e. eiq conerecorum.
atq contingentium. sequatur docum̃¬

Expanded text:
corporalis, id est humana. Cum itaque de his corporalis, id est humana. Cum itaque de his gendum videtur, ut a contuitu creatoris ad cognitionem creaturae dignioris ratio nostra intendat, deinde ad considerationem corporeae tam illius quae est rationalis quam illius quae non est rationalis descendat, ut Trinitatis increatae sacramentum tripartitae creaturae, eique concretorum atque contingentium sequatur docume
Abbreviated transcription (Latin):
treni corporis humiliatꝰ est: Ne forte in
hoc nimis dep̃ssꝰ uidet̃:addidit dei ꝓui¬
dentia. ut postinodum cum eodem cor¬
pore głificato. ad consortium illoꝵ. qͥ in
sua ꝑstiterant puritate. sublimaret᷑:¬
ut q minus ex dispensatione creatoris sui
reliquerat. fursum in celum mansionem:
illis uͦ. qͦs corporib t̾renis sociauerat. de¬
orsum in t̾ra habitationem constituit:
utͥsq regłam ꝓponens obedientie: qͥtinꝰ ce
illi. ab eo uͥ erant ñ cadent: & isti. ab eo ubi
erant. adid. uͥ non erant. ascenderent.
fecit itaq ds hominẽ ex duplici fub̃a:
corpus de t̾ra fingens: animam uͦ de ni¬
chilo faciens. Ideo etiam unite ft̃ Tercia
amime corporib: ut in eis deo famulan¬
tes. maiorem mereantur coronam.P
sacram̃tum tͥnitatis. de creat᷑a tͥꝑtita a¬
gengum est:⁊ pͥꝰ de digniori. idẽ. angłica
¶Ex p̃missis apparet: rationalem crea¬
turam. in angłicam ⁊ humanam fuisse

Expanded text:
terreni corporis humiliatus est; ne forte in terreni corporis humiliatus est; ne forte in hoc nimis depressus videretur, addidit Dei providentia ut postmodum, cum eodem corpore glorificato, ad consortium illorum qui in sua permanserunt puritate, sublimaretut quod minus ex dispensatione Creatoris sui reliquerat sursum in coelo mansionem; illis vero quos corporibus terrenis sociaverat, deorsum in terra habitationem constituit, utrisque regulam imponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia, corpus de terra componens, animam vero de nihilo faciens. Ideo etiam unitae sunt animae corporibus, ut in eis Deo famulantes majorem mereantur coronam. 11. Post sacramentum Trinitatis de creatura tripartita agendum est, et de digniori, id est, angelica. Ex praemissis apparet rationalem creaturam in angelicam et humanam fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
uniri: ut in humana conditione osten¬
deret nouum exemplum beate unionis.
que est int̾ dm̃ ⁊ sp̃m in qua diligitur
ex toto corde: &e uidet᷑ facie ad faciem.
Putaret enim crea ura se non posse unz¬
ri creatori suo tanta ꝓpinquitate. ut eũ
tota mente diligeret ⁊ cognosceret: nͥ
uideret sp̃m qͥ est excellentissima crea¬
tanta dilectione uniri ut ñ ualeat ar¬
tari ad hoc. ut uelit eam relinquere: si
sp̃m creatum. sp̃ui increato in effabili a
tione eidem ꝑficienda erat. anmã cor¬
poreis idumentis.⁊ t̾renis mansionib
copulauit. Luteamq mat̾iam fecit. ad
uite sensum uegetare: ut sciret homo.
q si potuit ds tam disparem naturam
corporis ⁊ animȩ. in federationem unã
& in amiciciam tantam comungere:
nequaqͤm ei impossibile futurum. ra¬
tionalis creaturȩ humilitatem. licet
longe inferiorem.adsue gle partici¬
pationem sublimare.Qa gͦ ꝓ exemplo.
rationalis fp̃s inꝑarte usq ad consortiũ

Expanded text:
uniri, ut in humana ostenderet conditione novum exemplum beatae unionis quae est inter Deum et spiritum, in qua diligitur ex toto corde, et videtur facie ad faciem; putaret enim creatura se non posse uniri Creatori suo tanta propinquitate, ut eum tota mente diligeret et cognosceret, nisi videret spiritum, qui est excellentissima creatanta dilectione uniri, ut non valeat arctari ad hoc ut velit eam relinquere, sictenditur spiritum creatum Spiritui increato ineffabili amtione ejusdem perficienda erat, animam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulavit; luteamque materiam fecit ad vitae sensum vegetare, ut sciret homo quia, si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae in foederationem unam et in amicitiam tantam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum rationalis creaturae humilitatem, licet longe inferiorem, ad suae gloriae participationem sublimare. Quia ergo, pro exemplo, rationalis spiritus in parte usque ad consortium
Abbreviated transcription (Latin):
tas oriri: ex assertionib istis. Iam siͥa
omnium ereata ÷ sapientia: omniapꝰ
iplam fact̾a uident᷑: nita post ipsam fia
uident᷑ celum ⁊ t̾ra. ⁊ ipsa fact̾a ante
celum ⁊ t̾ram. lt̾m.si in pͥncipio creautt
nec ipsa sapientia fact̾a est ante cȩlum
⁊ tram. Cum gͥ hec contraria uident᷑
nͨ in diuina scͥpt᷑a fas sit. sentire aliqͥd
ẽẽ contrarietatis: Requiramus intelli¬
gentiam uitatis. Quid sit tenendum
doçet: p̃ missas auetoritates deter

Expanded text:
etas quaedam oriri ex assertionibus istis. Nam si primo omnium creata est sapientia, omnia post ipsam facta videntur; et ita post ipsam facta videntur coelum et terra, et ipsa facta ante coelum et terramnec ipsa sapientia facta est ante coelum et terram. Cum ergo contraria videantur, nec in divina Scriptura fas sit sentire aliquid esse contrarietatis, requiramus intelligentiam veritatis. 3. Quid tenendum sit docet praemissas auctoritates deter
Abbreviated transcription (Latin):
nem sͥ affuturam p̃sciert: atq de ea cet
ti spe extiter̃t̃. Uñ quodam modoiam
beati erant:. ⁊ reuera si ita fcusset. posst
illos dici aliqͦ mͦ fusse beatos: alios ii
qͥ nescierunt euentum stium. Quod

Expanded text:
inem sibi affuturam praesciverunt, atque de ea certi in spe extiterunt, unde quodammodo jam beati erant. Et revera si ita fuisset, posset illos dici modo fuisse beatos, alios vero non, qui nesciverunt eventu
Abbreviated transcription (Latin):
in miseria c̾ati funt. Miseri enim ante
fuert illi qͥ cecidert̃: qr sui euentus
ignari fuerunt: i. ꝓeccati ⁊ supplicii
fut᷑i. Si enim lapsum suum p̾sciert. ait
uitare uoluert. ẜ non potuert. ⁊ ita eras
erant p̃scii euentꝰ sui. nͨ eisdata ẽ cogni¬
tio eoꝵs que fut᷑a erant suꝑeos. Bonũ
⁊ qͥ ꝑstiterunt: sue forte beatitudinis
futuri peccati atq supplicii p̃sciusi
fuit: Querit᷑ aut̃: cur ñ fu̾it. forte a̾s

Expanded text:
creati sunt. Miseri enim ante fuerunt illi qui ceciderunt, quia sui eventus ignari fuerunt peccati scilicet futuri. Si enim lapsum suum praesciverunt, aut vitare voluerunt, sed non potuerunt, et ita erant erant praescii eventus sui, nec eis data est cognitio eorum quae futura erant super eos. Bon perstiterunt, forte beatitudinis futuri peccati atque supplicii praescius non fuit? Quaeritur autem cur non fuerit. Forte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& in quantum sumus. bom sumus.
Ad quid creata sit rationalis creaturi.
t si querit᷑ ad ꝙͥ cieata sit rationali
creatura: respondet᷑. ad laudandum d¬
um:ad seruiendum e: ad fruendun
eo. In qͥb ꝓficit ipsa: non cds. Is enimi
fectus. ⁊ sumina bonitate plenꝰ: nͨ aug
ri pͥnͦ minui. Qd gͦ rationalis creatua
facta ẽ a deo. referendum est ad creto¬
ris bonitatem:. ⁊ ad creature utilitati
quare ł ad ꝗd facta sit rationalis creat̃
est ds ⁊ summȩ beatꝰ alt̾utꝰ sdigu ert et¬
uiret ei. ac frueret᷑ eo: cui seruire: rg¬
nare est. In hoc enim ꝓficit seruiens e
ille cui seruit᷑. Sieut factꝰ est hout s
medio. ut ⁊ ei seruiret᷑. ⁊ ipse seruiret:
ut accrꝑet utͥmq ⁊ reflueret totum ao
bonum hominis: ⁊ ꝙ .s. accepit obsequiũ:
⁊ꝙ impendit. Ita enimuoluit ds̃ sibi ab
homine seruiri:ut ea seruitute. ñds sed
homo serinens iuuaret᷑. Et uoluit ut mun¬
chuisseruiret homini. ⁊ exiñ similit̾ pu

Expanded text:
sumus, boni sumus. 6. Ad quid creata sit rationalis creatura. Et si quaeritur ad quid creata sit rationalis creatura, respondetur: Ad laudandum Deum, ad serviendum ei, ad fruendum eo; in quibus proficit ipsa, non Deus. Deus enim perfectus, et summa bonitate plenus, nec aug nec minui. Quod ergo rationalis creatura facta est a Deo, referendum est ad Creatoris bonitatem, ad creaturae utilitatem. 7. quare vel ad quid facta sit rationalis creaturor Deus et summe beatus alterutrius indiguerit of147; sed ut serviret ei ac frueretur eo, cui servire regnare est. in hoc ergo proficit serviens, non ille cui servitur. 8. Sicut factus est homo ut medio ut et ei serviretur, et ipse serviret; ut acciperet utrumque, et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea servitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur: et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter
Abbreviated transcription (Latin):
angłi sint. Uñ ilłd. pͥmo omnium creata est
sapientia:ꝙ intelligit᷑ de angłica nat᷑a.
que in scͥptura. sepe uita. sapientia. et
lur đr. Nam sapientia illa que ds̃ ẽ: ci¬
atanon est. filiꝰ enim sapĩa patͥs. egenita.
ñfacta. nec creata: ⁊ tota tͥnitas una sap̃u
est. que ñ fca. nͨ creata ẽ. nͨ genita uel ꝓce¬
dens. De angłica gͥ uita. itd accipiend̃:
de qͣ dicit sc̃ptura qñ facta est:s. primo¬

Expanded text:
 Primo omnium creata est sapientia, quod intelligitur de angelica natura quae in Scriptura saepe vita, sapientia et lux dicitur. Nam sapientia illa quae Deus est, creata non est. Filius enim sapientia Patris est genita, non facta nec creata, et tota Trinitas una sapientia est, quae non facta nec creata est, nec genita vel procedens. De angelica ergo vita illud accipiendum est, de qua dicit Scriptura quando facta est, sci
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ⁊ mͦ nr̃i funt. qr ad usum nobis sunt:
dñio: s qr st̃ ad usum eortum. Ipsiq ange¬
llin qͥbdam scͥpture locis. uob̃ serture
dicunt᷑: dum ꝓpt̾ nos in ministerrum¬
De homine qͦ inscͥptura int̾dum rep¬
peritur: ꝙ factꝰ sit ꝓpt̾ reparationem
angłicȩ ruinȩ. ꝙ ñ ẽ itelligendum.
qͣsi non fuisset homo factꝰ. si ñ peccas
riora: qi ad seruiendum nob̃ factã.

Expanded text:
 nostra sunt, quae ad usum nobis sunt, dominio, sed quia sunt ad usum eorum. Ipsique Angeli in quibusdam Scripturae locis nobis servire dicuntur, dum pDe homine quoque in Scriptura interdum reperitur quod factus sit propter reparationem angelicquasi non fuisset homo factus si non peccassriora, quia ad serviendum nobis facta.
Abbreviated transcription (Latin):
immortales erant: ide omnib ⁊ equale
erat. In fubtilitate uͭ ẽentiȩ. ⁊ intelligen¬
tia sapientie. ⁊ libtate uoluntatis: dif¬
ferentes erant. has discretiones intel¬
ligibiles inuisibilium naturarum.
ille sol comphende potuit ⁊ pondare:
qͥ cunct̾a feẽ in pondere. numero.⁊
mensura. Nllud qͦq anboni ł mali.

Expanded text:
immortales erant, commune omnibus et aequale erat. In subtilitate vero essentiae, et intelligentia sapientiae, et libertate voluntatis differentes erant. Has distinctiones intelligibiles invisibilium naturarum ille solus comprehendere potuit et ponderare, qui cuncta fecit in pondere, numero, et mensura. 4. An boni vel mali,
Abbreviated transcription (Latin):
tradens dm̃ in pͥncipio tꝑum mundũ ere¬
asse. ⁊ ante tempora etnalit̾ ercitisse
sig̾cat: ipsius et̾itatem ⁊ omnipotenti ã
commendans. Cui uoluisse. face est:qͥa
ut p̃diximꝰ. ex eius uoluntate ⁊ bonitate
gͥ rerum creatarum. celestium ł trestium.
uisibilium ł inuisibilium causam ñ eẽ.
nͥ bonitatem creatoris: qͥ ẽ ds unꝰ ⁊ uerus.
Cuiꝰ est tanta bonitas: ut fuminȩ borius.
beatitudinis sue qua etnalit̾ beatꝰ est. ali¬
os tielit eẽ participes: quam uidit ⁊ cõ¬
municari posse.⁊ minui omnino ñ posse
ꝓdesse uelle:⁊ ommipotentissimi. no ce
¶Et qr non ualet eiꝰ beatitudinis par¬
ticeps existere aliqͥs nͥ ꝑ intelligentiam:
que quantomagis intelligit᷑. tanto ple¬
nius habet᷑: fecit ds rationalẽ creat᷑am.
que summum bonum intelligeret᷑.⁊
intelligendo a maret:⁊ amando possi¬
deret:⁊ possidendo frueret. Camq hoc
ut parsin sui purttate ꝑmaneret era
am:⁊ incorporea qͥdem angłs. sorpor

Expanded text:
um mundum creasse, et ante tempora aeternaliter extitisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotentiam commendans, cui voluisse, facere est; quia, ut praediximus, ex ejus voluntate et bonitate go rerum creatarum, coelestium et terrestrium, visibilium et invisibilium causam non esse nisi bonitatem Creatoris, qui est Deus unus et verus: cujus est tanta bonitas, quod alios suae beatitudinis qua aeternaliter beatus est, velit esse participes, quam vidit communicari posse, minui omnino non posse. prodesse velle, et omnipotentissimi nocere Et quia non valet ejus beatitudinis particeps existere aliquis, nisi per intelligentiam, quae quanto magis intelligitur, tanto plenius habetur; fecit Deus rationalem creaturam, quae summum bonum intelligeret, intelligendo amaret, amando possideret, et possidendo frueretur: eamque hoc ut pars in sui puritate permaneret, ream. Incorporea, angelus; corporea
Abbreviated transcription (Latin):
factor. ⁊ creare. sic̃ face: sine distincti¬
one ꝓp̾e significationis. Qd̃ hec u̾ba .s.¬
de deo non posse dici: scdm eamrationẽ.
q̃ dicunt᷑ de creat̾is. Quippe cum dicimꝰ
eum aliqͥd facerẽ. non aliquem in oꝑan¬
do motum illi intelligimꝰ inẽẽ. ł aliqm ĩ
laborando passionem. sic̃ nob solet accide:¬
facere: tale est ac sidicat᷑. iuxta eiꝰ uo. Ex qͦ¬
luntatem. ł ꝑ eiꝰ uoluntatem aliquid sensu¬
at. sine aliqͣ sui motione. ł mutatione.
Nos uͦ oꝑando mutari dicim̃: qr moue¬
res noue eẽ incipiunt. que ante non
erant: absq ipsiꝰ agitatione: ut actꝰ ꝓpͥe
dici non queat: cum uidl actꝰ omnis.
inmotu consistat. Indeo autem inot̾ nullus
est. Sic̃ gͦ ex calore solis aliqͥ fieri contingit:
nulla tam̃ in ipso. ł incalore facta motiõe.
ł mutatione. Ita ex dei uoluntate norra
hñt eẽ.sine mutatione auctoris: qͥ est umĩ.
& solum pͥncipium omnium. Aristotile̾

Expanded text:
factor, et creare tanquam facere sine distinctifactor, et creare tanquam facere sine distinctione significationis. 2. Qude Deo non posse dici secundum eamdem rationem, qua dicuntur creaturis; quippe cum dicimus eum aliquid facere, non aliquem in operando motum illi intelligimus inesse, vel aliquam in laborando passionem, sicut nobis solet accidefacere, tale est ac si dicatur juxta ejus voluntatem, vel per ejus voluntatem, aliquid at sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia moveres novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutatione auctoris, qui est unum,  solum, et omnium principium. Aristoteles
Abbreviated transcription (Latin):
becautnũ eẽ rerũ pͥncipium ostendit. ñ
plurr. ut qͥdam putauerunt.
icationem rerum insimians septura.
an eẽ creatorem. Initium ꝙ temporis.
ad omnium uisibilitm ł inuisibiliũ
cratis. In pͥmordio sui ostendit: diceis.¬
nyͥncipie: creauit ds celum ⁊ tram. His
inmub moyses spocd̃ afflatꝰ. in uno
pͥncipio. a deo ereatore mundum factum
refert. elidens errorem qͦdam. Btrabꝰ
plura sine pͥncipio fcusse pͥncipia opi¬
eremplar. ⁊ mat̾iam:⁊ ipsa increata. sñ
yͥncipio:⁊ d̾m qͣsi artificem: ñ creatorẽ.
opari. s etiam de mat̾ia. Uñ ⁊ homo uł
angłs dr aliqua facere.s ñ creare. Uoea¬
tur ꝙ actor siue artifex. s non creator.
Hoc enim nom̃ soli deo ꝓp̾e congruit: qͥ¬
&e de nichilo quedam. ⁊ de aliqͦ aliqua
facit. Ipse est gͦ creator. ⁊ opifex.⁊ fact̾or.
s creationis nomen sͥ ꝓpͥe retinuit: alia
uͦ etiam cr eatis cominunicauit. In scͥp¬
tura tamen.sepe creator accipit᷑. tanꝙͣ

Expanded text:
UNUM ESSE RERUM PRINCIPIUM OSTENDIT; NON PLURA, UT QUIDAM PUTAVERUNT. 1. Creationem rerum insinuans Scriptura, Deum esse creatorem initiumque temporis atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum in primordio sui ostendit, dicensprincipio creavit Deus coelum et terram . His verbis Moyses Spiritu Dei afflatus in uno principio a Deo Creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opiexemplar, et materiam, et ipsa increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. operari, sed etiam de materia. Unde et homo et angelus dicitur aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, sed non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo creator et opifex et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam creaturis communicavit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. qͥd ꝓhibuit. p̃cepit enim abrahe.
immolare filium: nͨ tam̃ uoluit: nͨ ideo
cerit: ille autem p̃dicauit ubiq. Intelli¬
geins. dm̃ ñ ideo ꝓhibuisse qͥn uellet opꝰ
suum p̃dicari: hut daret formam hoĩ.

Expanded text:
fieri quod prohibuit. Praecepit enim Abrahae immolare, filium nec tamen voluit; nec ideo ceret; ille autem praedicavit ubique, intelligens Deum non ideo prohibuisse quin vellet opus suum praedicar