comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ora tempora prophetas affla¬
tos etimpletos uerbo dĩ. Me¬
ruimus nos prophetam ipsum
uerbum dĩ, si cautem prophe¬
ta xp̃s et dñs prophetarum
sicut angelu sxp̃s et dñs angelo¬
rum⁊ Nam et ipse dictus est
magni consilii angelus: ue¬
rum tamen alibi quiddicit
propheta: Quia non legatus
neque angelus sed ipse ue¬
niens scluos faciet eos Idest
ad scluos eos faciendos non
mittet legatum. non mit¬
tet angelum: s ed ueniet ipse:
Quis ueniet: et ipse angelus
certe nonper angelum: nisi
quia iste sicangelus. ut eti¬
am dñs angelorum : Et enim
angeli latine nuntii sunt:
sixp̃s nibil adnuntiaret :
angelus non diceretur:
si xp̃s nihil prophettoret:
propheta non diceretur ⁊
Exfortatus est nos cdfidem:
et ad capes sendam uitcm
aeternam: Aliquid prȩsens ad¬
nuntiauit: aliquid futurum
prȩdixit: Ex eo quod presens
adnuntiauit angelus erat:
Exeo quod futurum predi¬
xit. propheta erat. ex eo
quod uerbum dĩ caro factum

Expanded text:
ora tempora Prophetas afflaora tempora Prophetas afflatos, et impletos Verbo Dei: meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. Sic autem propheta Christus, Dominus Prophetarum; sicut angelus Christus, Dominus Angelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii Angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos : id est, ad salvos eos faciendos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii sunt. Si Christus nihil annuntiaret, angelus non diceretur: si Christus nihil prophetaret, propheta non diceretur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam: aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit: ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat; ex eo quod futurum praedixit, propheta erat: ex eo quod Verbum Dei caro factum
Abbreviated transcription (Latin):
dunt : Addo autem: qui a for¬
te et intelleximus quod illa
turba non intellexit: etuere
nos pastisumus: qui admedul¬
lam hordei peruenire potu¬
imus Denique homines illi
qui uiderunt hoc quidpu¬
tacuerunt: Illi in quit homi¬
nes cumui dissent quod fe¬
cerat signum: dicebant quia
hic est uere propheta. forte
adhuc ideo xp̃m prophetam
putabant: Quia superfe¬
num discũbebant  Erat
autem ille dñs propheta¬
rum: impletor propheta¬
rum: scĩ ficator propheta¬
rum sed et propheta: Nam
et morsi dictum est. suscita¬
bo eis prophettm similem
tui: similem secundum car¬
nem non secundum maies¬
tactem: Et de ips oxp̃o illam
dñi promissionem habere
intellectum. a perte inactib
a postolorum exponitur
et legitur : Et ipse dñs dese
ait : Non ẽ propheta sinehono¬
re: nisi in patria sua : Prophe¬
ta dñs: Et uerbum dĩ dñs: et nul¬
lus propheta sine uerbodĩ
prophetat ⁊ Cum prophetis
uerbumdĩ Et propheta
uerbum dĩ: Meruerunt pri¬

Expanded text:
dunt . Addo autem quia fordunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexit. Et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. 7. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere propheta. Forte adhuc ideo Christum prophetam putabant, quia super fenum discubuerant. Erat autem ille Dominus Prophetarum, impletor Prophetarum, sanctificator Prophetarum, sed et propheta: nam et Moysi dictum est, Suscitabo eis prophetam similem tui. Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Propheta Dominus, et Verbum Dei Dominus, et nullus propheta sine Verbo Dei prophetat: cum Prophetis Verbum Dei, et propheta Verbum Dei. Meruerunt pri
Abbreviated transcription (Latin):
qui et hic turbas dequinque
panibus pauit : Nam et super
fenum discum bebant : Carna¬
liter ergosapiebant : et in car¬
nalibus quiescebant: omnis
enim caro faenum.: Quae sunt
autem illco fragmenta: nisi
quece populus non potuit
manducare : Intelleguntur ergo
quaedam secretiora in telle̾¬
gentiae : quae multitudo
non potest capere : Quidergo
restat: nisi ut secretiora intel¬
legentiae quaenon potest
capere multitudo. illis cre¬
dantur qui idonei sunt et
alios docere sicut erant
a postoli: Vnde duo decim co¬
fini impletisunt: factum est
hoc etmi rabiliter: Quia
magnum: factum est etutili
ter quiaspiritdliter factum
est : Qui tunc uiderunt: admi¬
ratisunt: Nos enim non mi¬
ramur: cum audimus : factum
estenim ut illi uiderente
Scriptum ẽ. autem. ut nos
audi remus: Quod in illis
Oculi ualuerunt: hoc in nobis
fides : Cernimus quippe
animo. Quodo culis non po¬
tuimus et pręlati illis sumis:
qnm̃ de nobis dictum est:
Heati qui nonuident: Et cre¬

Expanded text:
qui et hic turbas de quinque qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factuter, quia spirituale factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non miramur cum audimus. Factum est enim ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo, quod oculis non potuimus: et praelati sumus illis, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et cre
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum promitteba¬
tur.: Et frangiius sit panes:
frangendo multiplicatis unt
Nihil uerius : Quinque enim
illi librimorsi. Quam mul¬
tos libros. cum ex ponuntur
tam quam frangendo idest
disserendo fecerunt : sed quia
in illo hordeo ignorantia
primipopulitegebatur: De
quo primo populo dictum est
Quamdiu legitur morses
uel cmen super corda eorum
positum est: Nondum enim
ablatum erat uelamen quia
nondum uenerat xp̃s. Non¬
dum uelum templi fuerat
illo incruce pendente cons
cissum : quia ergo ignoran¬
tia populi eratꝰ inlege.
propterea temptatio illadnĩ.
ignorantiã discipuli demons¬
trabat : Nihiligitur uacat:
omã innuunt. sed intellec¬
torem requirunt: Namet
ipse numerus pasti populi.
populum significabat suble¬
ge constitutum: Quur enim
quin quemilia erant : nisi
quia sublege erant. quaelex
quinque librismorsi explica¬
tur: Vnde et quinque illis
porticibus languidi prode¬
bantur : non sanabantur : Ille
autem ibi curauit languidum:

Expanded text:
Testamentum promittebaTestamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum venerat Christus; nondum velum templi fuerat illo in cruce pendecissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum,
Abbreviated transcription (Latin):
bore exuatur: Talis estlittera
ueteris testamenti: Vestita
tegminibus carnalium sa¬
cramentorum: sed si ad eius
medullam perueniatur
pascit et satiat: ferebat ergo
et duos pisces: si quȩramus
quis fuerit puer iste forte
populus israbel erat: sensupu¬
erili portabat Nec mandu¬
cabat ⁊ Illaenim quȩ porta¬
bat. clausa onerabant. Aper¬
ta pascebant ⁊ Duo autem
pisces uidentur nobis signi¬
ficare duccs illas in ueteri
testamento sublim es perso¬
nas quae unguebantur ad
populum sc̃ĩ ficandum et
re gendum: sacerdotes etre¬
ges: Et ips ȩ inmys terio: ue¬
nit aliquando : qui per illas
significabatur toli
uenit aliquan¬
do qui permed ullam hordei
ostendebatur: perpalecm
uero hordei occultabatur:
Venitipse unus utramque
personam in seportans : sa¬
cerdotis etregis sacerdotis
peruictimam quaseip¬
sum obtulit pronobis dõ. re¬
gis quia regimur abeo : eta¬
periuntur quae clausa por¬
itbantur: gratias illi: imple¬
uit perse quod peruetus

Expanded text:
bore exuatur. Talis est littera bore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis significare illas duas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sacrificandum et regendum, sacerdotes et reges. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur. Venit aliquando, qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur; venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis. Sacerdotis, per victimam quam seipsum obtulit pro nobis Deo. Regis, quia regimur ab eo, et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus
Abbreviated transcription (Latin):
panes non sufficere quibus
tanta illa turba reficeretur.
erat ibi quidam puerpor¬
tans quinque panes hordi¬
acios et duos pisces: Etait
ih̃s facite homines discum¬
bere: Erat autem ibi mul¬
tum fenum: et discubuerunt
ferme quinque milia ho¬
minum : Accepit autem
dñs ihs̃ panes: gratias egit.
ius sit fracti sunt panes po
siti ante discumbentes:
Noniam quinque panes
sed quod adiecerat qui
creauerat quod auctum
erat: Et depiscibus: quani¬
tum sufficiebat: parum
est turbam illcom fuis se
satiatam: etiam fragmen¬
ta resederunt: et ipsa colligiius sasud
neperiret : Et im pleuerunt duo de¬
cim cofrnos fragmentorum:
breuiter ut curramus: quin¬
que panes Intelleguntur quin¬
que libri morsi: Merito non
triticei sed hordeacii: quia ad
uetustes tamentum pertinent
Nostis autem hordeum ita
creatum: ut ad med ullcom
eius uix peruenatur : Uestiꝰ¬
tur enim eadem medullac
tegmine paleae: et ipsa palea
tenax et inherens ut cum la¬

Expanded text:
panes non sufficere quibus panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et disferme quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti siti ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum la
Abbreviated transcription (Latin):
quid eẽt facturus : Cui ergo
bono temptabat: nisi quia
ignorantiam discipuli de¬
mons trabat: et forte in de¬
monstratione ignorintiae
discipuli: Aliquid signifi¬
cabat.: Apparebit ergo:
cum ipsum sacramentum
dequinque panibus coepe¬
rit nobis loqui Et quid
significet indicare ⁊ Ibi
gando quod sciebat. ostende
re. Nam interrogamus ali¬
quando quod ne scimus. au¬
dire uolentes. ut dicamus
aliquando interrogimus
quod scimus: scire uolentes
utrum et ille sciat quemin¬
terro gamus. utrumque hoc
nouerat dñs Et quod interro¬
gabat sciebat: quid eẽt enim
facturus ipsenouerat : et hoc
nescire philippum sciebat
similiter : Quare itacque
interro gibat: nisi quia illi¬
us ignorientiam de monstra¬
bat  Et hocquare fecerit
ut dixi. post intellegemus:
andreas ait : Esthic puer qui¬
dam: quihab et quinque pa¬
nes et duos pisces: sed haec
quid sunt adtantos : Cum di¬
xisset philippus interro ga¬
tus. ducentorum denariorũ

Expanded text:
quid esset facturus. Cui ergo quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi gando quod sciebat, ostre. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum
Abbreviated transcription (Latin):
tuergo uides et laudas:
Ille uidet: laudat legit
et intellegit. Quia ergo
uidimus quia lccudauimus
legcomus et intelle gacmus
dñs inmonte multo magis
intellegamus Qui a d ñs
in monte uerbum est inal¬
to: proinde non queosi hu¬
militer iacet : quod in mon¬
te factum est: Nec transe¬
unter pretereundumest
sed suspipiendum: Turbas
uidit. Esurientes agnouit.
misericor diter ꝑauit: non
solum probonitate uerum
etiam propotestacte. Quid
enim sola prodesset boni¬
tecs. ub inonerat panis unde
turba esuriens pasceretur :
Nisibonitati ad eẽt potes¬
tas: ieiuna illa turba etesu¬
riens remaneret ⁊ Denique
Et discipuli qui erant cum
dñoinfame Et ipsi tur¬
bas uolebant pascere. ut
non remanerent in anes: sed
unde pascerent non habe¬
bant  In terro gicuit dñs: un¬
de emerentur panes adtur¬
bas pascendas: Etait scriptu¬
ra: hocautem dicebat. temp¬
tans eum: Discipulum scili¬
cet phylippum: quem inter¬
rogiuerat.: Ipse enim sciebat

Expanded text:
Tu ergo vides et laudas: Tu ergo vides et laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat
Abbreviated transcription (Latin):
diuinum: quod fieri nisi
adõ nom possit: : Lccud auimis
defacto factorem: sed quem
ad modum silittercs pul¬
cras alicubi inspiceremus
non nobis sufficeret lecuda¬
re scriptoris articulum: quo¬
niam eas pariles aequales
decbras que fecit: Nisi etiam
legeremus quid nobis per
illas indicauerit : Itecfactũ
hoc quitiontum inspicit᷑ de¬
lec tactur pulcritudine
facti ut admiretur artifi¬
cem ⁊ Qui autem intellegit.
quacsi legit Aliter enim
ui deturꝰ pictura. Aliter
uidentur litterȩ :p ictu¬
ram cum uideris. hoc
est totum: uidisse: lacudas se.:
Litteras cum uideris. non
hoc est totum : qnm̃ commo¬
neris eclegere: Et enim di¬
cis cum uideris litteras
si forte non eas nosti legere
quid putmus eẽ quod hic
scriptum est: In terro gas
quid sit cumiam uide ces
aliquid: aliud tibi demons¬
tracturus est: a quo qucceris
agnoscere quod uidistio
alios ille oculos habet
aliostu: Non nesimiliter
apices uidetis: sed nonsi¬
militer signa cognoscitis:

Expanded text:
divinum, quod fieri nisi divinum, quod fieri nisi a Domino non possit, laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis.
Abbreviated transcription (Latin):
Potestas enim ercot in ma¬
nibus xp̃i. Panes autem illi
quinq quasi semina eraent
Non quidem terrae manda¬
ta sed ab eo qui terram fecit
multi plicatte hoc ergo mul¬
bus quo erigeretur mens
Et exhibitum oculis ubiex¬
erceretur intellectus utin¬
ui sibilem dm̃ per uisibilia
operc miraremur Eterecti
ad fidem et purgati perfidẽ.
etiam ipsum inuisibi liter
uidere cuperemus quem
derebus usibilibus inuisib¬
lemnos ceremus : Nectic¬
men sufficit: hec intueri
inmiraculis xp̃i, Interro¬
gemus ipsamiracula quid
nobis loquantur dexp̃o
habent enim si ntellegan¬
tur: linguam suam: Nam
quia ipse xp̃s uerbum dĩ est
etiam factum uerbi uer¬
bum nobis est: Hoc ergomi¬
raculum sicut audiuim us
quammagnum sit: quȩ ra¬
mus etiam quam pro fundũ
sit : Non tantum eius super¬
ficie delectemur: sed etiam
altitudinem perscrutemur:
habet enim aliquid intus
hoc quod miramur foris
uidimus ex pectauimus
magnum quiddam: prȩcla¬
rum quiddam: Et omnino

Expanded text:
Potestas enim erat in maPotestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo bus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibiliter nosceremus. Nec tamen sufficit haec intueri miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula quid nobis loquantur de Christo. Habent enim, si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam et omnino
Abbreviated transcription (Latin):
IRACULA QUAE
sunt quidem diuina opera et
ad intellegendum dm̃. deui¬
sibilibus admonent huma¬
nam mentem: Quia enimille
non ẽ tcclis substantiaquȩ ui¬
deri oculis possit: et mira cu¬
la eius quibus totum mundũ
regit uniuersamque creatu¬
ram administrat. ad siduita¬
te uiluerunt. Itaut pęne ne¬
modignetur adtendere ope¬
radĩ mira et stupenda in quo¬
libet seminis grano: secundũ
ipsam suam misericor diam
seruacuit sibi quaedam quae
faceret oportuno tempore.
maiora sed insolita ui¬
dendo stuperent : quibus coti¬
diana uilu erant: maius enĩ
miraculum ẽ. gubernatio
totius mundi: quamsatura¬
tio quinq: milium hominũ
dequinq: panibus. ettao¬
men haec nemo miratur: Il¬
lud mirantur homines: non
quia maius .ẽ. sed quiara¬
prum est: Quis enim etnunc
pascit uniuersum mundum
nsi ille quid e paucis granis
segetes creat: fecit ergo quo¬
modods̃ Vnde enim multi¬
plicat depaucis granis se¬
getes Inde in manibus suis
multiplicauit quinq panes:

Expanded text:
iracula quae sunt quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae faceret opportuno tempore, ajora, sed insolita videndo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes.
Abbreviated transcription (Latin):
beneman ducauerat et benebibe¬
rattãquã illa esca saginatus et illo
calice ebrius torm̃tañ sensit : Ibienĩ
erat qui dixit: sp̃s ẽ. quiuiuificat
Caro enĩardebat sed sp̃s animã ue¬
getabat Nonces sit & in regnũ suc¬
cessit: Dixerat autẽ illixistus mar¬
trrscscuius diẽ quinto ab hincretro
mere reinquit: sequeris mepꝰtriduũ :
Triduũ autẽ dix̃ mediũ Interdiẽpas¬
sionis scixrsti & die hodiernaepas¬
sionis scĩ laurenũ triduũ ẽ mediũ ⁊
Oconsolatio: f̃ait nolimererefilidesi¬
nec ꝑsequutio & securuscris: sed nolime¬
rerequo e gop̃cedo tusequeris nec comn¬
secutiotua differtur : Triduũ mediũ
erit & mecũeris : Accepit oraculũui¬
cit diabolũꝑuenitadtriũ phum ꝗ¬
IN GALILIA NENIUOLIBAT
IN IUOAEA AMBULARE QUIA QUE

Expanded text:
bene manducaverat et bene bibebene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus et illo calice ebrius, tormenta non sensit. Ibi enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivificat. Caro enim ardebat, sed spiritus animam vegetabat. Non cessit, et in regnum successit. Dixerat autem illi Xystus martyr sanctus, cujus diem quinto ab hinc retro moerere inquit; sequeris me post triduum. » Triduum autem dixit medium inter diem passionis sancti Xysti, et diem hodiernae passionis sancti Laurentii. Triduum est medium. O consolatio! non ait, Noli moerere, fili; desinet persecutio, et securus eris: sed, Noli moerere; quo ego praecedo, tu sequeris; nec consecutio tua differtur: triduum medium erit, et mecum eris. Accepit oraculum, vicit diabolum, pervenit ad triumphumin Galilaea: non enim volebat in Judaea ambulare. XXI. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
gatura ẽ uentilatio : Certi sumis
frsquia om̃s qui sumus incorpore
dñi et mane musin illo ut etipse
maneatinnobis. In hoc scłonecesse
habemus usq infinẽ in t̃malos uiue¬
re on in t̃illos dicomalos quiblas¬
nunt᷑ quilinguablasphemant :
sed multiquiuita: Necesse ẽ ergo
ut int̃illosusq infinẽ uiuamus:
Sed quid ẽ qđait qui manetinme
etegomillo qui dnisi qđ martyres
audiebant : qui ꝑ seuera ueritusq
infinẽ hic saluus erit : Quomodo
mansit in illo sc̃s laurentius cuius
hodiefestũ diẽ caelebrami: Man¬
situsqad tẽptationẽ mansitusq
adtrrannicã in t̃rogationẽ mansit
usq adacerrimã cõminationẽ man¬
situsq ad ꝑemptionẽ Parũ ẽ: usq
adimmanẽ excruciationẽ mansit :
Non enioccisus ẽ cito sedcruciatis ẽ
inigne : Diuuiuere ꝑmissus ẽ im
mondiuui uere ꝓmissus ẽ sed tar¬
demori conpulsus ẽ In illa ergo
longa morte in illis torm̃tis quia

Expanded text:
gatura est ventilatio; certi sumus, gatura est ventilatio; certi sumus, fratres, quia omnes qui sumus in corpore Domini, et manemus in illo, ut et ipse maneat in nobis, in hoc saeculo necesse habemus usque in finem inter malos vivere. Non inter illos dico malos, qui blasniuntur qui lingua blasphemant, sed multi qui vita. Necesse est ergo ut inter illos usque in finem vivamus. 12. Sed quid est quod ait, Qui manet in me, et ego in illo ? Quid, nisi quod martyres audiebant, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ? Quomodo mansit in illo sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramus? Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit usque ad acerrimam comminationem, mansit usque ad peremptionem: parum est, usque ad immanem excruciationem mansit. Non enim occisus est cito, sed cruciatus est in igne: diu vivere permissus est; imo non diu vivere permissus est, sed tarde mori compulsus est. In illa ergo longa morte, in illis tormentis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
misit ae t̃nam & qđ hinc uoluit in¬
telligimanducatores & potatores
carnis et sanguinis suiut in illoma¬
& qđ eis scandalitantib et pereun¬
tib consolationidñs ad fuit discipu¬
lis quiremanserant ad quospro¬
bandos interro gauit. nũ quidetuos
uultis ire ut responsio ꝑmansionis
eorũ innotesceret et nõbis. Nã ille
nouerat quia manebaNł Hoc ergo
totũ adhoc nobis ualeat dilectissi¬
mi: ut carnẽxp̃i et sanguinexp̃i
non ed amus tantũ in sacram̃to.
qđ et multimali : sedusq ad sp̃spar¬
ticipationẽ manducem: etbibam::
ut in dñi corpore tã quã mẽbrama¬
neam: ut eius spuuegetemur: &
non scandalitemur &iã simulti
modo nobiscũmanducant e tbibun
tẽporalit̃ sacram̃ta qui habebuNT
infine a et̃na torm̃ta : Mod oenĩ
corpus xp̃imixtũ ẽ tã quã area:
sed nouit dñs qui sunt eius sĩtuno sti
quid triturasquia ibi ẽlatensmas¬
sa. Nec consumit trituratio qđ pur¬

Expanded text:
promisit aeternam, et quod hinc voluit inpromisit aeternam, et quod hinc voluit intelligi manducatores et potatores carnis et sanguinis sui, ut in illo maet quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserant, ad quos probandos interrogavit, Numquid et vos vultis ire? ut responsio permansionis eorum innotesceret nobis; nam ille noverat quia manebant: hoc ergo totum ad hoc nobis valeat, dilectissimi, ut carnem Christi et sanguinem Christi non edamus tantum in Sacramento, quod et multi mali; sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur, et non scandalizemur, etiam si multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter Sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta. Modo enim corpus Christi mixtum est tanquam in area: sed novit Dominus qui sunt ejus . Si tu nosti quid trituras, quia ibi est latens massa, nec consumit trituratio quod pur
Abbreviated transcription (Latin):
dietã gloriosa coronã sc̃ĩlauren
diñcelebraremus : Siergo ipsius
diabolimalisoperib beneutitur
ds̃ qđ facitmalus maleutendo sibi
noc et ñ bonitati dĩ contra dicit:
Artifex illoutitur et magnus ar¬
tifex : siillo utinon eẽt nec eũ eẽ ꝑ¬
mitteret : Ergo unus ex uobis dia¬
bolus ẽ ait cũ ego uos duo decim
elegerim: Potest et sic intelli giqđ
ait duo decĩe legiquia sacratus ẽ nu¬
merus : Non enĩ quia periit indeunis:
ideo illius numerihonordẽptus
ẽ. Nam in locũ pereuntis alius sub¬
rogatus ẽ mansit numerus conse¬
cratus. Numerus duo denarius : quia
puniuersũmundũ hoc ẽ ꝑ quattu¬
orcardines mundi trinitatẽ fue¬
rantacinuntiaturi ideo quã terni:
Scergo ext̃mina uit iudas non duo¬
denariũ numerũ uiolauit Ipsede se¬
ruit p̃ceptorẽ nã ds̃ illiopposuit suc¬
cessorẽ: Hoc to tũ qđ dñs de carne
et sanguine suolocutus ẽ & qđ in eiꝰ
distributionis gratia uitã nobisꝓ

Expanded text:
die tam gloriosam coronam sancti Laurentii die tam gloriosam coronam sancti Laurentii non celebraremus. Si ergo ipsius diDeus: quod facit malus, male utendo, sibi nocet; non bonitati Dei contradicit. Artifex illo utitur; et magnus artifex, si illo uti non nosset, nec eum esse permitteret. Ergo unus ex vobis diabolus est, ait, cum ego vos duodecim elegerim. Potest et sic intelligi quod ait, duodecim elegi, quia sacratus est numerus. Non enim quia periit inde unus, ideo illius numeri honor demptus est: nam in locum pereuntis, alius subrogatus est . Mansit numerus consecratus, numerus duodenarius; quia per universum mundum, hoc est per quatuor cardines mundi, Trinitatem fuerant annuntiaturi. Ideo ter quaterni. Se ergo exterminavit Judas, non duodenarium numerum violavit: ipse deseruit praeceptorem, nam Deus illi apposuit successorem. 11. Hoc totum quod Dominus de carne et de sanguine suo locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
quã uident adminis teriũ suorũ
scelerũusurpant : Iens ut faciat ali¬
quidmali malusalucere sibi uult
neo ffendat quiiã intus offendit et
cecidit: Quod timet incorpore ĩa
incurrit incorde : Omnib ergobo¬
nis dĩne ꝑ singula currere longũ
sit maleutitꝰmalus : contramalis
hominũ malorũ bene uti turbonus.
nisi unus ds̃ : Quanto ergo ille me¬
lior taño melius utitur & malis
nr̃is : Quidiuda peius Int̃om̃s ad¬
herentes magistroint̃ duo decim.
Loculie cõmissi sunt et dispensa¬
tio pauperũ distributa Ingratus
tantobeneficiohonoritanto. Ac¬
cepit pecuniã ꝑ didit iustitiã : Tra¬
didituitã mortuus quẽ ut disci¬
pulus secutus. ut inimicus ꝑsecu¬
tus ẽ : Totũ hoc malũ iudae: sed ma¬
lo eius beneusus ẽ dñs : tradiseꝑ
tulit ut redimeret nos: Eccemalũ
iudae in bonũ conuersũ ẽxata¬
nas quantosmartrres ꝑsecutus ẽ:
sua tanas ꝑsequendo cessaretho¬

Expanded text:
qua al, quam vident ad ministerium suorum qua al, quam vident ad ministerium suorum scelerum usurpant. Vadens ut faciat aliquid mali malus, lucere sibi vult ne offendat, qui jam intus offendit et cecidit. Quod timet in corpore, jam incurrit in corde. Omnibus ergo bonis Dei, ne per singula currere longum sit, male utitur malus: contra malis hominum malorum bene utitur bonus. nisi solus Deus ; quanto ergo ille melior, tanto melius utitur et malis nostris. Quid Juda pejus? Inter omnes adhaerentes magistro, inter duodecim loculi ei commissi sunt, et dispensatio pauperum distributa: ingratus tanto beneficio, honori tanto, accepit pecuniam, perdidit justitiam, tradidit vitam mortuus; quem ut discipulus secutus, ut inimicus persecutus est. Totum hoc malum Judae, sed malo ejus bene usus est Dominus. Tradi se pertulit, ut redimeret nos. Ecce malum Judae in bonum conversum est: Satanas quantos martyres persecutus est; si Satanas a persequendo cessaret, ho
Abbreviated transcription (Latin):
et inelectis ẽ diabolus. Electi
in laude solent dici: Anelectus ẽ
et istede quonolente et nescien¬
te magnũ aliquid bonifieret
hocẽ propriũ di contrariũ iniquis
Sicut enim iniquimaleutuntin
bonis operibusdĩ sic contrads be¬
necititur malisoperibus homi¬
numiniquorũ: quãbonũ ẽ mem¬
bracorporis ita eẽ que madmo¬
dũ disponinon possunt nisi ab
astificedõ: petulantia tcmen
quã maleutitur oculis : Fallatia
quã male utitur lingua
falfus testis non ne linguã suã
et animã suã prius trucidat etal¬
terũledere seperemptoconat᷑
maleutitur lingua pecideo
malum ẽ. lingua : Opusdĩ .e.
ligua sed bono o peredĩmale
utitur illa nequitia : Quomodo
utunur pedib: quicurrunt ad sce¬
lera Quomodo utuntꝰ manib: ho¬
micidae : & illis adiacenib forin¬
secus bonis creaturis dĩ . Quã ma¬
leutuntꝰ mali. auro iudiciacor¬
rũpunt: in nocentes opprimunt:
Luceista malima le utuntur:

Expanded text:
et in electis est diabolus? Electi et in electis est diabolus? Electi in laude solent dici: an electus est et iste, de quo nolente et nesciente magnum aliquid boni fieret? Hoc est proprium Dei; contrarium iniquis. Sicut enim iniqui male utuntur bonis operibus Dei; sic contra Deus bene utitur malis operibus hominum iniquorum. Quam bonum est membra corporis ita esse, quemadmodum disponi non possunt nisi ab artifice Deo! Petulantia tamen quam male utitur oculis? Fallacia quam male utitur lingua? Falsus testis nonne lingua sua et animam suam prius trucidat, et alterum laedere se perempto conatur? Male utitur lingua, necmalum est lingua; opus Dei est lingua, sed bono opere Dei male utitur illa nequitia. Quomodo utuntur pedibus qui currunt ad scelera, quomodo utuntur manibus homicidae, et illis adjacentibus forinsecus bonis creaturis Dei. Quam male utuntur mali auro, judicia corrumpunt, innocentes opprimunt! Luce ista mali male utuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
omnib: unus promultiss unitas
prouniuersis: Respondit ergo
ei simon petrus oñe adquẽ ĩbi¬
mus r epellis nos ate da nob alterũ
te: Ad quem ibimus: Sia te recedimus:
ad quẽ ibim: uerba uitae a& naehabes
Videtequẽ ammodũ perus da nedõ recre¬
ante spũscõ intellexit: undenisi
quia credidit: Verba uitae aet̃¬
nae habes : uitamenim a cernam
habes inministratione corporis
& sanguinistui : et nos credidimus
et cognouimus : non cognouimus
et credidim: sed credidim & cognouim:
Credi dim: enĩł cognosceremus :
nã siprius cognoscere et deinde
credere uellemus nec cogosce¬
re nec credere ualeremus: quid
credidimus et quid cognouimus:
quia tũes xp̃s filius dĩ:Idẽ quia
ipsauita aeternatues et non das
in carne et sanguine tuo. nisi quod
es Ait ergo dñsihs̃: nonne gouos
duo decim elegi:et unus ex uobis
diabolus est: ergo undecim e legi
dicer& a peligitur et diabolus

Expanded text:
omnibus, unus pro multis, unitas omnibus, unus pro multis, unitas pro universis: Respondit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te, da nobis alterum te. Ad quem ibimus? Si a te recedimus, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Videte quemadmodum Petrus, dante Deo, recreante Spiritu sancto, intellexit. Unde, nisi quia credidit? Verba vitae aeternae habes. Vitam enim aeternam habes in ministratione corporis et sanguinis tui. Et nos credidimus, et cognovimus. Non cognovimus, et credidimus, sed credidimus, et cognovimus. Credidimus enim ut cognosceremus: nam si prius cognoscere, et deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus, et quid cognovimus? Quia tu es Christus Filius Dei; id est, quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. 10. Ait ergo Dominus Jesus: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Ergo, Undecim elegi diceret: an eligitur et diabolus,
Abbreviated transcription (Latin):
nec fuer̃ : in t̃non credentes et
ipsi deputandi sunt : quã uisdis¬
cipuli dicerent᷑ abier̃ retro non
pauci sed multi : hoc foste factũ
ẽ ad consolationẽ : q ñm aliquan¬
do contingit ut dicat homouerũ
et quod dicit non capiat᷑ atq: illi
quiaudiunt scandalitent᷑ et dis¬
cedant: penit& autẽ hominẽ dixis¬
sequoduerũ ẽ: Dicit enimapud
sehomo: non debui sicdicere :
non debui hocdicere : Eccedño
contigit : Dixit & perdidit mul¬
tos Remansit ad paucos sed
non turbabat᷑ ipse quia abini¬
tio nouerat . & qui credentes es¬
sent et qui non credentes: Nos
si nob contingat perturbamur:
solaciũ in dno inueniamus : et
tamen caute uerba dicamus
Atq illead paucos quire man seraN
Dixitergo ihs duodecim: idẽ illis
duodecim quirem anser̃ : Nũ quid et
uo sinquit uultisire : Nondisces sit nec
iudas : Sed quare manebat dño
iã apparebat nobis postea mani¬
festatus ẽ Respondit petrus pro

Expanded text:
nec fuerunt. Inter non credentes et nec fuerunt. Inter non credentes et ipsi deputandi sunt, quamvis discipuli dicerentur. Abierunt retro, non pauci, sed multi. Hoc forte factum est ad consolationem, quoniam aliquando contingit ut dicat homo verum, et quod dicit, non capiatur, atque illi qui audiunt, scandalizentur et discedant. Poenitet autem hominem dixisse quod verum est: dicit enim apud se homo, Non debui sic dicere, non hoc dicere debui. Ecce Domino contigit; dixit, et perdidit multos, remansit ad paucos. Sed non turbabatur ipse, quia ab initio noverat et qui credentes essent, et qui non credentes: nos si nobis contingat, perturbamur. Solatium in Domino inveniamus, et tamen caute verba dicamus. 9. Atque ille ad paucos qui remanserant: Dixit ergo Jesus duodecim; id est illis duodecim qui remanserunt: Numquid et vos, inquit, vultis ire? Non discessit nec Judas. Sed quare manebat, Domino jam apparebat; nobis postea manifestatus est. Respondit Petrus pro
Abbreviated transcription (Latin):
Anon credentibus expraes sit
causã quare non credant
Propterea dixi uobis inquit :
qui anemo potest uenire ad me
nisi fueriteidatum a patre
meo: Ergo etcrederedatur
nobis: non enĩnihil ẽ crede¬
est gaudes quia credidisti:
sed noli extolli : Quid emĩbabes
quodnon accepisti: ex hoc mul¬
tidiscipuli eius abieruntr&ro:
etiã non cũ illoãbula uerunt
abier̃ retro : sed postsatanan
dere dnm suũ & consiliũ dare
nemoreretur ille qui uenerat
ut moreretur. ne nos inaernum
moreremur: et ait illi : Redipost
mesatanas : non enĩ sapis quaedĩ
sunt sed quae sunt hominis:¬
non illũ reppulit retroire post
satanan: et appella uit satanan:
sed fecit post seire : ut non esset
satanas abulando post dñm :
Istiautẽ sicredierunt retroquo¬
modo de quibusdã feminis dicit
a postolus : quaedã enim conuer¬
sae sunt raro post satanan: ul¬
teriuscũ illo nonãbulauerunt :
ecce p̃cisia corpore uitcc̃perdi¬
derunt : quia foste incorpore

Expanded text:
a non credentibus, expressit a non credentibus, expressit causam quare non credant: Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ergo et credere datur nobis: non enim nihil est credeest, gaude quia credidisti, sed noli extolli: quiquod non accepisti ? 8. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulaverunt. Abierunt retro, sed post satanamdere Dominum suum, et consilium dare ne moreretur ille, qui venerat ut moreretur, ne nos in aeternum moreremur; et ait illi: Redi post mesunt, sed quae sunt hominNon illum repulit retro ire post satanam, et appellavit satanam; sed fecit post se ire, ut non esset satanas ambulando post Dominum. Isti autem sic redierunt retro, quomodo de quibusdam feminis dicit Apostolus: Quaedam enim conversae sunt retro post satanam . Ulterius cum illo non ambulaverunt. Ecce praecisi a corpore vitam perdiderunt, quia forte in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
gunt : sed causa dixit quare
non intelligant: sunt enim
quidam in uobis qui noncre¬
dunt: et ideo non intelli gunt
quia noncredunt: ꝑropheta
enim dixit: nisi credi deritis
non intelli g&is: perfidem
copulamur : per intellectũ
uiuificamur: prius hereamis
perfidẽ ut sit quoduiuificet᷑
per intellectum : Nã qui ñ her&
resistit: qui resistit: noncre¬
dit: Nãqui resistit quomodo
uiuificatur : Aduersarius ẽ
radiolucis quo penetrandus ẽ:
non a uertit aciẽ : sed claudit
mentẽ : Suntergo quidã qui
noncredunt: credant etape¬
riant: a periant et inlumina¬
buntur: Sciebat enimabinitio
iħsqui essent credentes: et quis
traditurus es s& eum : Ibi enim
erat et iudas: Nã quidã scan¬
dalitati sunt: ille autẽ man¬
sit ad insidiandum non ad in¬
telli gendum : et quia ideo man¬
serat non de illo tacuit dñs
Non illũ ex praesit : sed nec silu¬
it ut omnes timerent: quã uis
unus periret : sed posteaquã
dixit & distinaxitcredentes

Expanded text:
gunt; sed causam dixit, quare gunt; sed causam dixit, quare non intelligant. Sunt enim quidam in vobis qui non credunt; et ideo non intelligunt, quia non credunt. Propheta enim dixit, Nisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. Nam qui non haeret, resistit; qui resistit, non credit. Nam qui resistit, quomodo vivificatur? Adversarius est radio lucis, quo penetrandus est: non avertit aciem, sed claudit mentem. Sunt ergo quidam qui non credunt. Credant et aperiant, aperiant et illuminabuntur. Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum. Ibi enim erat et Judas. Nam quidam scandalizati sunt: ille autem mansit ad insidiandum, non ad intelligendum. Et quia ideo manserat, non de illo tacuit Dominus. Non illum expressit, sed nec siluit; ut omnes timerent, quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerit: na sp̃squi ẽ inte
o homo quo constas ut homo
sis num quid uiuificat mem¬
brũ quod separatũ inuene¬
rita carnetua : spm̃tuum
dicoanimã tuã : anima tua non
uiuificat nisi membra qua e s̃
incarnetua: unũ si tollasiam
exanimatua nonuiuificatur
quiaunitaticorporistui non
copulatur: haec dicuntur
ut a memus unitatẽ : & timeamus
separationẽ Nihil enim sic de
bet formidare xp̃ianus quã
separari a corpore xp̃i: Si enĩ
separatur acorporexp̃i non
.ẽ mebrum eius: si non ẽ mem¬
brum cius non ueg&atur spũ
eius : quisquis auteminquit
uiuificat: caro autem non pro¬
dest quicquã : uerba quae
ego locutus sum uobis sp̃s et
uita sunt: Quid ẽ sp̃s et uita
sunt spiritaliter intelli ger¬
da sunt : Intellexistispirita¬
liter sp̃s &uita sunt: Intelle¬
xisticarnaliter et iam sic illa
sp̃s &uita sunt : sed tibi non sunt:
sed sunt quidã inquit in uobis.
qui non credunt: nondixit sunt
quidã in uobis qui non intelli¬

Expanded text:
invenerit. Nam spiritus qui est in te, invenerit. Nam spiritus qui est in te, o homo, quo constas ut homo sis, numquid vivificat membrum quod separatum invenerit a carne tua? Spdico animam tuam. Anima tua non vivificat nisi membra quae sunt in carne tua. Unum si tollas, jam ex anima tua non vivificatur, quia unitati corcopulatur. Haec dicuntur, ut amemus unitatem et timeamus separationem. Nihil enim debet sie formidare christianus quam separari a corpore Christi. Si enim separatur a corpore Christi, non est membrum eius; si non est membrum eius, non vegetatur spiritu eius. Quisquis autem, inquit autem non prodest quidquam. Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Quid est, spiritus et vita sunt? Spiritualiter intelligenda sunt. Intellexisti spiritualiter? spiritus et vita sunt. Intellexisti carnaliter? etiam sic illa spiritus et vita sunt, sed tibi non sunt. 7. Sed sunt quidam, inquit, in vobis qui non credunt. Non dixit, Sunt quidam in vobis qui non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
nobis profuit: carodm̃i poterat
nihil prodesse Vnde enim ad
nos sonus uerbinisi peruocem
carnis: undestilus unde cons¬
criptio. Ista omnia opera carnis
sunt : sed agitaente spũtamquã
orginum suum: sp̃sergo ẽ qui
uiui ficat. caro autem non prod. ẽ
quicquam. sicut illi intellexer̃
carnem non sicut egodo ad
manducandum carnẽ mẽã
proinde uerba inquit quae
ego locutus sũ uobis. sp̃s et
uita ẽ: Diximus enim fr̃s
hoc dñm commendasse in
manducatione carnis suae
et potatione sanguinis sui
ut in illomaneamus. et ipse
in nobis: Mane mus autẽ in
illo cũ sumus mẽbra eius
manet autẽ ipse in nobis
cum sumus templũ eius: ut
autẽ simus membra cius uni¬
tasnos conpaginat : ut con¬
paginetunitas quae facit
nisi caritas et caritasdĩun¬
de a postolum interroga:
quiuiui ficat: sp̃senimꝰ facit
uiua membra : nec uiua mem¬
bra sp̃sfacit nisi quae incor¬
pore quoduegetat Ipse sp̃s

Expanded text:
nobis profuit, caro Domini potuit nobis profuit, caro Domini potuit nihil prodesse? Unde enim ad nos sonus verbi, nisi per vocem carnis? unde stilus, unde conscriptio? Ista omnia opera carnis sunt, sed agitante spiritu tanquam organum suum. Spiritus ergo est qui vivificat, caro autem non prodest quidquam: sicut illi intellexerunt carnem, non sic ego do ad manducandum carnem meam. 6. Proinde, Verba, inquit, quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita est. Diximus enim, fratres, hoc Dominum commendasse in manducatione carnis suae et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus, et ipse in nobis. Manemus autem in illo, cum sumus membra ejus: manet autem ipse in nobis, cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat. Ut compaginet unitas, quae facit nisi charitas? Et charitas Dei unde? Apostolum interroga: qui vivificat: spiritus enim facit viva membra. Nec viva membra spiritus facit, nisi quae in corpore quod vegetat ipse spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
sed quo modo illi intellexerunt:
Carnem quippe sic intellexer̃.
quomodo in cadauere dilacnia¬
tur. aut inmacello uenditur. Non
quomodo sp̃uuegetectur: Proinde
sic dictum e caro non prod ẽ quic¬
quam. Quomodo dictum ẽ scien¬
tia inflat: lamergo debemus odis¬
sescientiam Ab sit: et quid ẽ
scientia inflatꝰ sola sine caritate:
Ideo adiunxit: Caritas uero
aedificat: Addeergo scientiae
caritatem: etutilis erit scientia.
non perse sed percaritatem :
sicetiam nungcaro non prod ẽ.
quic quam sed sola caro accedat
sp̃s ad carnem : Quomodo acce¬
dit caritas ad scientiam : et prod¬
ẽ plurimum : Nam sicaro nihil
prodesset uerbum caro nonfi¬
eret ut habitacret in nobis: si
percarnem nobis multum pro¬
fuit xp̃s quo modo caro nihil
prod e sed percarnem sp̃sali¬
quid prosclute nra egit : Caro.
uas fuit: quod habebat adtende.
non quod erat : A postolimissisus :
Numquid caro ipsorum nihil no¬
bis profuit: sicaro a postolorum

Expanded text:
sed quomodo illi intellexerunt: sed quomodo illi intellexerunt: carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde sic dictum est, Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est, Scientia inflat. Jam ergo debemus odisse scientiam? Absit. Et quid est, Scientia inflat? Sola, sine charitate: ideo adjunxit, Charitas vero aedificat . Adde ergo scientiae charitatem, et utilis erit scientia; non per se, sed per charitatem. Sic etiam nunc, caro non prodest quidquam, sed sola caro: accedat spiritus ad carnem, quomodo accedit charitas ad scientiam, et prodest plurimum. Nam si caro nihil prodesset, Verbum caro non fieret, ut inhabitaret in nobis. Si per carnem nobis multum profuit Christus, quomodo caro nihil prodest? Sed per carnem Spiritus aliquid pro salute nostra egit. Caro vas fuit; quod habebat attende, non quod erat. Apostoli missi sunt; numquid caro ipsorum nihil nobis profuit? Si caro Apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a non sit trinitas sed quater¬
nittos: xp̃sergo unus est: uer¬
bum anima : et caro unus xp̃s : filus
dĩ et filius hominis unus xp̃s
filius dĩ semper: filius hominis
extempore : tamen unus xp̃s
secundum unitatem personae
Incaelo erat: quando in terra
loquebatur ⁊ sic erat filius
hominis incaelo quomodo fili¬
us dĩ erat interra : filius dĩ inter¬
ra in suscepta carne. filius ho
nae : Quidestergo quod ad iun¬
git: Sp̃s est qui uiui ficat caro
non prod est quic quam dica¬
mus ei : patitur enim nos non con¬
tradicentes sed nos secupientes:
Odnẽ magis terbonae. quomo
do caro non prod ẽ quicquã
cumtu dixeris. Nisiquis man¬
duca uerit carnem meam et
biberit sanguinem meum non
habebit in seuittom Anuitoc
non prodẽ quic quam : et prop
ter quid sumus quod sumus. ni¬
si ut habeamus uitam ae ternam.
quamtua carne promittis
quid ẽ ergo non prod ẽ. quic¬
quam caro non prod ẽ quicquã:

Expanded text:
nostra non sit trinitas, sed quaternostra non sit trinitas, sed quaternitas? Christus ergo unus est, verbum, anima et caro unus Christus; Filius Dei, et Filius hominis unus Christus; Filius Dei semper, filius hominis ex tempore; tamen unus Christus, secundum unitatem personae. In coelo erat, quando in terra loquebatur. Sic erat Filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra. Filius Dei in terra in suscepta carne; Filius Deinae. 5. Quid est ergo quod adjungit, Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam? Dicamus ei patitur enim nos non contradicentes, sed nosse cupientes: O Domine, magister bone, quodo caro non podest quidquam, cum tu dixeris: Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam? an vita non prodest quidquam? Et proter quid sumus quod sumus, nisi ut habeamus vitam aeternam, quam tua carne promittis? quid est ergo, non prodest quidquam caro? Non prodest quidquam,