comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am humanã potuit. omĩa in mensura. &
numero. & pondere. disposuisti. nisi omĩa
in de disposuisti. Magnum ẽ paucisq con¬
cessum. excedere omĩa que metiri possunt
ut uideat᷑ mensura sine mensura: excedẽ
omĩa que numerari possunt ut uideatur
numerꝰ sine numero: excedere omĩa quȩ
pendi possunt. ut uideatur pondus sine
pondere. Neq enim mensura & numerus
& pondus in lapidib tantummꝰ & lignis.
atq huiusmͦi molib: & quantiscunq cor¬
poralib. uel terrestrib. uel celestib. animad¬
uerti & cogitari podest. Est etiã mensura
aliquid agendi. ne sit in reuocabilis & immo¬
derata ꝓgressio: & ẽ. numerus. & affectionũ
animi & uirtutũ qͥd abstulticiȩ deformita¬
te ad sapientiȩ formã decusq colligitur: &
ẽ. pondus uoluntatis & amoris. uͥ apparet
quantiquidq in appetendo. fugiendo.pre¬
ponendo postponendoq pẽdatur. S hec
animorum atq mentium. & mensura alia¬

Expanded text:
am humanam potuit, Omnia in mensura, et am humanam potuit, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti, nisi, Omnia in te disposuisti? 8. Magnum est paucisque concessum, excedere omnia quae metiri possunt, ut videatur mensura sine mensura; excedere omnia, quae numerari possunt, ut uideatur numerus sine numero, excedere omnia, quae pendi possunt, ut uideatur pondus sine pondere. Neque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantummodo et lignis atque eiusmodi molibus et quantiscumque corporalibus uel terrestribus uel caelestibus animaduerti et cogitari potest. est autem mensura aliquid agendi, ne sit inreuocabilis et inmoderata progressio; et est numerus et adfectionum animi et uirtutum, quo ab stultitiae deformitate ad sapientiae formam decusque conligitur; et est pondus uoluntatis et amoris, ubi adparet, quanti quidque in adpetendo, fugiendo, praeponendo postponendoque pendatur . at haec animorum atq
Abbreviated transcription (Latin):
se omĩa scriptum ẽ. erant alicubi anteqͣm
crearetur uniu̾sa creatura. an etiã ipsa crea¬
ta sunt: & si erant antea. ubi erant. Neq
enim ante creaturam erat aliqͥd: nisi crea¬
tor. In ipso gͦ erant. Sed quo nam mͦͤ & ista
quȩ creata sunt in ipso eẽ legim᷑. An illa.
sicut ipse. Asta uͦ sicut in illo a quo regunt᷑.
&. gubernantur: Et quomͦ illa ipse: Neq
enim ds̃ mensura ẽ. aut numerus. aut
pondus. aut ista omĩa. An seđm id qđ
notumus mensuram in eis quȩ medimur.
& numerum in eis quȩ numeramꝰ. & pon¬
dus in eis quȩ appendimus. Non est ds̃
ista: S eđ̾m iduͦ qͦd mensura omni rei mo¬
dum prefigit. & numerus omĩ res spẽm¬
prebet. & pondus. omnem rem ad quietem ae
stabilitatem trahit. ule primitus & ueracit̃
& singłariter ista ẽ. qui terminat omnia. &
format omĩa. & ordinat omĩa: nichilq ali¬
ud dic̾tum intelligitur. quomͦ ꝑ cor & lingu¬

Expanded text:
se omnia scriptum est, erant alicubi antequam se omnia scriptum est, erant alicubi antequam crearetur universa creatura, an etiam ipsa creata sunt; et si erant antea, ubi erant. Neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. In ipso ergo erant. Sed quomodo? nam et ista quae creata sunt, in ipso esse legimus : an illa sicut ipse, ista vero sicut in illo a quo reguntur et gubernantur? Et quomodo illa ipse? Neque enim Deus mensura est, aut numerus, aut pondus, aut ista omnia. An secundum id quod novimus mensuram in eis quae metimur, et numerum in eis quae numeramus, et pondus in eis quae appendimus, non est Deus ista: secundum id vero quod mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei spepraebet, et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et veraciter et singulariter ista est, qui terminat omnia et format omnia, et ordinat omnia; nihilque aliud dictum intelligitur, quomodo per cor et lingu
Abbreviated transcription (Latin):
ut audeat dicere ñ potuisse dm facere u¬
no die cuncta si uellet. aut si uellet biduo.
uno die spiritalem creaturam. & allo die cor¬
poralem: siue uno die cȩlum cum omĩb
ꝑtinentib. & alio terram cũ omnib quȩ
in ea sunt: & omnino qͣndo uellet. et qͣm¬
diu uellet. et quomͦ uellet: quis ẽ qͥ dicat
uoluntati eius aliquid potuisse resistere:
Qua ꝓpt̾ cum eum legimus sex dieb omĩa
ꝑfecisse & senarium numerũ considantes
inuenimus ẽẽ ꝑfectum. atq ita creaturaꝵ¬
ordinem currere. ut etiam ipsarum parciũ
quib iste numerus ꝑficitur. appareat qͣs:
gradata distinctio: ueniat etiam illud in
mente qͦd alio loco scripdurarum ei dicit᷑.
omnia in mensura & numero & pondere
dispostusti: atq ita cogitet anima quȩ pot̃.
inuocato in atirilium dõ. & imꝑtiente atq
inspirante uires. utrum hec tria. mensuta.
numerus. pondus. in quib dm disposuis¬

Expanded text:
ut audeat dicere non potuisse deum facere uut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram cum omnibus. quae in ea sunt . et omnino quando uellet et quamdiu uellet et quomodo uellet. quis est, qui dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quapropter, cum eum legimus sex diebus omnia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimus esse perfectum, atque ita creaturaordinem currere, ut etiam ipsarum partium, quibus iste numerus perficitur, appareat quasi gradata distinctio; veniat etiam illud in mentem, quod alio loco Scripturarum ei dicitur, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti ; atque ita cogitet anima, quae potest, invocato in auxilium Deo, et impertiente atque inspirante vires, utrum haec tria, mensura, numerus, pondus, in quibus Deum disposuis
Abbreviated transcription (Latin):
duo.tria. ut nullus alius interponi possit.
quȩ singulȩ senarii pardes sunt quibz con¬
stat: unum sexta. duo tercia. tria dimidia:
ita uno die fact̾a ẽ. lux. duob autẽ sequen¬
tib fabrica mundi huiꝰ uno. suꝑior pars.
id ÷ firmamentũ: alt̃o. inferior. id: mare &.
terra. Sed pardẽ suꝑiorem nullis alimen¬
torum corꝑalium generib impleuit: qͥa
non ibi erat positurus corꝑa tali refectione
indigentia. At inferiorem qͣm sibi congru-¬
entib anmalib omaturus erat: necessariis
eorum indigentie cibis ante ditauit. Reli-¬
quis gͦ trib dieb ea creata sunt. quȩ intra
mundum. id÷ intra istam uniu̾sitatem ti¬
sibilem. ex elementis omnib facta uisibi¬
lia. suis. & congruis motib agerent᷑: pͥmo
infirmamento luminaria. quia prius erat
fact̾ũ firmentum: dein de̾ inferiore animan¬
tia sic̃ ipse ordo poscebat: uno die aquaꝵ.
alio terrarum. N ec quisqͣm ita demens est.

Expanded text:
duo, tria, ut nullus alius interponi possit, duo, tria, ut nullus alius interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat: unum sexta, duo tertia, tria dimidia — ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi huius: uno superior pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare et terra . sed partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus inpleuit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est,
Abbreviated transcription (Latin):
decimam. septimam. quartam. dimidiã: id:
uinum. & duo. & quatuor. &. septem. & qua¬
tuordecim: quȩ simul ducte eundem duode¬
tricesimum complent. Fiunt enim uiginti
octo. Et quantomagis numeror ordo pro¬
cedit. tanto ꝓductiorib ꝓ rata ꝓportione
interuallis reꝑiuntur hii numeri: qui suis
talib partib in summã redactis ad se ipsos
occurrunt dicunturq ꝑfecti. Quoꝵ enim
numeroꝵ tales partes simul ducte ñ impleñ
eosdem numeros quoꝵ pardes sunt. imꝑfec¬
ti nominantur: quoꝵ autem etiã excedunt.
plus qͣm ꝑfecti appellantur. Pfecto gͦ numo
dierum. hoc ẽ. senario: ꝑfecit ds̃ oꝑa sua quȩ
fec̃. Ita enĩ scriptum ẽ. & consummauit ds̃
in die serto. oꝑa sua quȩ fecit. ¶Iagis autem
inistum numerum intentus fio: cũ consido
etiam ordinem oꝑum ipsorum. Sicut enĩ
idem numerus gradatim partib suis in
trigonum surgit. nã ita se sequunt᷑. unum.

Expanded text:
decimam, septimam, quartam, dimidiam; id est: decimam, septimam, quartam, dimidiam; id est: unum et duo et quattuor et septem et quattuordecim . quae simul ductae eundem duodetricesimum conplent; fiunt enim uiginti octo. et quanto magis numerorum ordo procedit, tanto productioribus pro rata portione interuallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibus partibus in summam redactis ad se ipsos occurrunt, dicunturque perfecti. quorum enim numerorum tales partes simul ductae non inplent eosdem numeros, quorum partes sunt, inperfecti nominantur; quorum autem etiam excedunt, plus quam perfecti appellantur. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit deus opera sua, quae fecit. ita enim scriptum est: et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. magis autem in istum numerum intentus fio, cum considero etiam ordinem operum ipsorum. sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit — nam ita sequuntur unum,
Abbreviated transcription (Latin):
enim eas quinq: duodecimam. sertam. qͣr¬
tam. terciam. dumdiam. NIam duodecima
eius unum ẽ. serta. duo: q̃uarta. tria: tercia
quatuor: dimidia sex. Unum autem & duo.
& tria. & quatuor. & sex in summã ductȩ:
sedecim sunt. Et ne multis morer: in infi¬
nita serie numerorum.plures numeri reꝑi¬
untur qui tales partes aut non habent nisi
singłas sicut ternarius. & quinaruis. & cȩ¬
teri eius modi: aut ita plures habent tales
partes: ut in unum ducte atq in summã
redacte. uel citra insistant. sic̃ ẽ octonarius. &
nouenarius. & alii plurimi: uelultra excedant
sicut duodecimus. & duo deuicesimꝰ. & multi
tales. Plures gͦ reꝑiuntur quilibet horum:
qͣm illi qui ꝑfecti uocantur. eo qͦd suis simł
ductis talib partib compleantur. Nam p̾t
senarium duo detricesimꝰ inuenit᷑: qui simili¬
ter suis talib partib constat. Hab et enim
eas quinq ĩucesimam oc̾tauam. quartã

Expanded text:
enim eas quinque: duodecimam, sextam. quarenim eas quinque: duodecimam, sextam. quartam, tertiam, dimidiam . nam duodecima eius unum est, sexta duo, quarta tria, tertia quattuor, dimidia sex: unum autem et duo et tria et quattuor et sex in summam ducta sedecim faciunt. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius et quinarius et ceteri eiusmodi, aut ita plures habent tales partes, ut in unum ductae atque in summam redactae uel citra insistant, sicut est octonarius et nouenarius et alii plurimi, uel ultra excedant, sicut duodecimus et duodeuicesimus et multi tales. plures ergo reperiuntur quilibet horum quam illi, qui perfecti uocantur, eo, quod suis simul ductis talibus partibus conpleantur. nam post senarium duodetricesimus inuenitur, qui similiter suis partibus talibus constat; habet enim eas quinque: uicesimam et octauam, quartam
Abbreviated transcription (Latin):
dem consummant ꝑficiuntq senariũ. Iam
septenarius non habet talem partem:n sep¬
timum. qͦd ẽ unum. Octonarius tres: oc̾ta¬
uam. quartã. dimidiam: id⁊ unum. duo.
& quatuor: sed he simul ducte septenarium
faciunt infra insistentem. Non gͦ complent
eundẽ octonarium. Nouenarius duas habet.
nonam qͦd ẽ unum: & terciã qͦd ẽ. tria. Hlȩ au¬
tem simul quaternarium faciunt: nouena¬
rio minorẽ.Denarius tres habet tales pardes.
unum decimã: duo quintam: quinq dimi¬
diam. Qui numeri simul ducti. ad octona¬
rium ꝑueniunt: non ad denarium. Ande¬
narius non habet nͥ solam undecimã. sic̃
septenarius solam septimam. & quinarius
solam quintam. & ternarius solam derciã.
& binarius solam dimidiã: qͦd in omnib
unum ẽ. Duodenarius uͦ partib suis talib
simul ductis: non ipse consummat᷑ s excedit᷑.
Ampliorem quippe duodenario numerũ faci¬
unt. Nam usq ad sedecim ꝑueniunt. Habet

Expanded text:
dem consummant perficiuntque senarium. Iam dem consummant perficiuntque senarium. Iam septenarius non habet talem partem nisi septimam,. quod est unum, octonarius tres: octauam, quartam, dimidiam, id est: unum, duo et quattuor . sed haec similiter ductae septenarium faciunt infra insistentem, non ergo inplent eundem octonarium. nouenarius duas habet: nonam, quod est unum, et tertiam, quod est tria. haec autem simul quaternarium faciunt longe nouenario minorem. denarius tres habet partes tales: unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam: qui numeri simul ducti ad octonarium perueniunt, non ad denarium. undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septimam et quinarius solam quintam et ternarius solam tertiam et binarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. duodenarius uero partibus suis talibus simul ductis non ipse consummatur, sed exceditur; ampliorem quippe duodenario numerum faciunt: nam usque ad sedecim perueniunt. habet
Abbreviated transcription (Latin):
Duorum autem pars unum ẽ: & ea dimi¬
dia nec ulla altera. Ternarius uͦ duas ħt.
unam quȩ dici possit quota sit. quod ẽ.
unum. Nam tercia eius ẽ: & aliã maiorem.
quȩ non possit dici quota sit. id÷ duo. Nec
huius gͦ partes computari possunt ille de
quib agimus id÷ quȩ dici possunt quo¬
ta sint. Porro quaternariꝰ duas ht̃ tales:
nam unum. quarta eius ẽ: duo dimidia:
s ambȩ in summã ducte. id÷ unum &
duo. simul ternarium faciunt. non qua¬
ternarium. Non gͦ eum complent partes suȩ:
qͥa & in summa minore consistunt. Quinariꝰ
non habet talem. nͥ unam. id÷ ipsũ unum:
quȩ quinta pars eius ẽ. Nam & duo qͣmuis
pars eius minor sit & tria maior: neutra dñ
earum dici potest quota pars eius sit. Se¬
narius uͦ tres partes tales habet: sextã terciã.
dimidiam. Sexta eius. unum ẽ: tercia. duo:
dimidia. tria. Hȩ autem pardes in summã
ducte. id ÷ unum. & duo . & tria: simul eun¬

Expanded text:
duorum autem pars unum est et ea dimiduorum autem pars unum est et ea dimidia nec ulla altera. ternarius uero duas habet, unam, quae dici possit quota sit — quod est unum; nam tertia eius est - et aliam maiorem, quae non possit dici quota sit, id est duo; nec huius ergo conputari possunt partes illae. de quibus agimus, id est quae dici possunt quotae sint. porro quaternarius duas habet tales: nam unum quarta eius est, duo dimidia; sed ambae in summam ductae, id est unum et duo simul, ternarium faciunt. non quaternarium. non ergo eum conplent partes suae, quia in summa minore consistunt. quinarius non habet talem nisi unam, id est ipsum unum, quae quinta pars eius est; nam et duo quamuis pars eius minor sit et tria maior, neutra tamen earum dici potest quota pars eius sit. senarius uero tres partes tales habet: sextam, tertiam, dimidiam . sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tria. haec autem partes in summam ductae, id est unum et duo et tria, simul eun
Abbreviated transcription (Latin):
s nulłus horum dici podest ternarius quota
sit pars. nͥ tantum nouenarii cuiꝰ pars ter¬
cia ẽ. sic̃ senarii dimidia. Itaq horũ om̃ĩũ
qͦs commemoraui nullus consum matur
exaliquor ternarus: nͥ senaruis & nouena¬
rius. Nã ille constat ex duob ternariis: iste
autem extrib. Senarius gͦ numerus ut
dicere cȩperam partib suis cõnumeratis
& in summam ductis: ipse complet᷑ Alii
namq sunt numeri quoꝵ pardes simul
ductȩ. minorem summã faciunt: alii uͦ
ampliorem. Certis autẽ interuallorum ra¬
tionib. pauciores inueniuntur qui suis par¬
tib compleantur: quarum sumina ne citͣ
insistat nec ultra excrescat: s ad tantum
occurrat. qnͣtus ẽ. ipse numerus cuius par¬
tes sunt. Horum primus senarius ẽ. Nã ung.
in numeris nullȩ pardes sunt.Sic enĩ dr
unum in numeris quib numeramus. ut
ñ habeat dimidiã uel aliquam partem
s ueram atq re ac simpliciter unum sit.

Expanded text:
sed nullius horum potest dici ternarius quota sed nullius horum potest dici ternarius quota sit pars nisi tantum nouenarii, cuius pars tertia est sicut senarii dimidia. itaque horum omnium, quos commemoraui, nullus consummatur ex aliquot ternariis nisi senarius et nouenarius. nam ille constat ex duobus ternariis, iste autem ex tribus. Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis ipse conpletur. alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii uero ampliorem; certis autem interuallorum rationibus pauciores inueniuntur, qui suis partibus conpleantur, quarum summa nec citra insistat nec ultra excrescat, sed ad tantum occurrat, quantus est ipse numerus, cuius partes sunt. horum primus senarius est. nam unius in numeris nullae partes sunt. sic enim dicitur et unum in numeris, quibus numeramus, ut non habeat dimidium uel aliquam partem, sed uere ac pure et simpliciter unum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
roseq disponimus. Inuenimꝰ gͦ senarium
numerum primũ eẽ ꝑfectum: ea ratione
qͦd suis partib compleatur. Sunt enim &
alii numeri: aliis causis rationibq ꝑfecti.
Proinde istum senarium ea ratione ꝑfectũ
diximꝰ. qͦd suis partib compleatur: talibus
dum taxat partib. quȩ multiplicatȩ possiĩ
consummare numerum. curꝰ partes sunt.
Talis enim pars numeri: dici potest quota
sit. Nam ternarius numerus potest dici
pars ñ tantum senarii cur dimidia ẽ: s om¬
nium amplioꝵ qͣm ipse ẽ. dernarius. Nam &
quaternarii & quinarii pars maior ternariꝰ ẽ
Potest enim diuidi & quaternarius in tria. &
unum: & quinarius in tria. & duo. Et septe.¬
narii. & octonarii. & nouenarii. & quicquid
ultra ẽ. numeroꝵ pars ẽ. ternarius: ñ maior
uł dimidia. s minor. Nam septenarius quoq
diuidi potest in tria. & quatuor: & octonariꝰ
in tria & quinq: & nouenaruis in tria & sex:

Expanded text:
roseque disponimus. Inuenimus ergo senarium roseque disponimus. Inuenimus ergo senarium numerum primum esse perfectum ea ratione, quod suis partibus conpleatur; sunt enim et alii numeri aliis causis rationibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis enim pars numeri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii, cuius dimidia est, sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. nam et quaternarii et quinarii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et quaternarius in tria et unum et quinarius in tria et duo. et septenarii et octonarii et nouenarii et quidquid ultra est numerorum pars est ternarius non maior uel diquattuor et octonarius in tria et quinque et nouenarius in tria et sex;
Abbreviated transcription (Latin):
declinante atq uergente. quȩ mutatio in om̃i
creatura siue possibilitate in est. etiam si desit
effectu. sicut in cȩlestib suꝑiorib. siue adim¬
plendam mninfimis reb prlchritudinem dẽ¬
poralem ꝑ ordinatas uices quorumq mu¬
tabilium cessionib successionibq ꝑagitur.
sic̃ manifestum ẽ. in reb terrenis atq morta¬
lib: uesꝑa uͦ in omnib ꝑfectȩ conditionis¬
qͣsi terminus quidã sit. mane autem inci¬
pientis exordium. omĩs enim creata nat᷑a
ficile ẽ. S siue hoc siue ulud. siue aliquid
etiã tercium ꝓbabilius qͦd dicatur possit
iueniri. qͦd in ꝓgressu disputationis forsi¬
tan apparebit. quemadmodũ in ulis dieb
& nor & uesꝑa & mane intelligatur:non ẽ.
tam̃ abre ut consideremꝰ senarii numeri ꝑ¬
fect̾ionem in ipsa interiore natura numero¬
rum: qͣm mente intuentes. ea quȩ sensibus
etiam corporis adiacent numeramꝰ nume

Expanded text:
declinante atque uergente — quae mutatio in omni declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas uices quorumque mutabilium cessionibus successionibusque peragitur, sicut manifestum est in rebus terrenis atque mortalibus - uespera uero in omnibquasi quidam terminus sit: mane autem incipientis exordium; omnis enim creata naturaficile est. Sed sive hoc, sive illud, sive aliquid etiam tertium probabilius, quod dicatur, possit inveniri, quod in progressu disputationis forsitan apparebit, quemadmodum in illis diebus et nox et vespera et mane intelligatur: non est tamen abs re, ut consideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiori natura numerorum; quam mente intuentes, ea quae sensibus etiam co
Abbreviated transcription (Latin):
benedirit ds̃ dic̃ septimum & scĩficauit eũ:
qͥa in ipso requieuit ab om̃ib oꝑib suis q̃
inchoauit ds̃ facere. Arduum quidẽ atq
difficillimum ẽ uirib intentionis nr̃e. uo¬
luntatem scͥptoris in istis sex dieb mentis
iuuacitate penetrare: utrum preterierint di¬
es illi: &. addito septimo. nunc ꝑ uolum ina
tempoꝵs. non re. s nomine repetantur. In
toto enim tempore multi dies ueniunt prete¬
ritis similes: nullus autẽ idem redit. Utrum
gͦ preterierint dies illi. an istis qui eoꝵ uoca¬
bulis & numero censentur. in tempoꝵ ordi¬
ne cotidie transcurrentib. illi in ipsis rerum
conditionib maneant. ut ñ solum in illis
trib andequam fierent luminaria. s etiam
in reliquis item trib diei nom̃ intelligamus.
in sp̃e rei quȩ creata ẽ. noctemq eius in pri¬
uatione uel defectu. uel si quo alio nomine
melius significatur. cum amitaitur spẽs a¬
liqua mutatione. a forma ad informitatẽ

Expanded text:
dixit . deus diem septimum et sanctificauit eum, quia in ipso requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. arduum quidem atque difficillimum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem
Abbreviated transcription (Latin):
mo tanquam ipso die septimo eguerit ad reqͥẽ
suam. s qͦd in conspectu angelorum suoꝵ reqͥe¬
uerit ab omnib oꝑib suis quȩ fecit. ñ utiq
nͥ in se ipso. qui factus non ẽ: id÷ ut creatura
euis angelica. quȩ cognoscendis omnib oꝑib
eus in ipso & in illis tanquam dies cũ uesꝑa
p̃sentata ẽ. nichil post omnia ualde bona oꝑa
eius melius cognosceret. qͣm illum ab omĩb
in se ipso requiescere nullo eoꝵ egente quo sit
beatior.

Expanded text:
mo, tanquam ipso die septimo eguerit ad requiem mo, tanquam ipso die septimo eguerit ad requiem suam; sed quod in conspectu Angelorum suorum requieverit ab omnibus operibus suis quae fecit, non utique nisi in seipso, qui factus non est; id est, ut creatura ejus angelica, quae cognoscendis omnibus operibus ejus in ipso et in illis, tanquam dies cum vespera praesentata est, nihil post omnia valde bona opera ejus melius cognosceret, quam illum ab omnibus in seipso requiescere, nullo eorum egentem quo sit beatior.
Abbreviated transcription (Latin):
inul. Dies gͦ ille quẽ ds̃ primitꝰ fec̃ si spirita
lestium atq uirtutum.p̃sentatus ẽ. omnib
oꝑib dĩ. hoc ordine p̃sentiȩ quo ordine sci¬
entiȩ: quȩ & in uerbo dĩ facienda p̃nosceret.
& in creatura fact̾a cognosceret. ñ ꝑ int̾ualloꝵ
temporalium moras. s prius & posteruis
habens in conexione creaturarũ: in efficatia
uero creatoris omĩa simul. Sic enim fecit
quȩ futura essent. ut non temporalit̾ facet
temporalia: s ab eo facta currerent tẽpora.
Ac ꝑ hoc isti dies septem quos lux eorꝑis cȩle¬
stis circueundo explicat atq replicat scđm
quandam umbram significationis ammo¬
nent nos querere iuos dies. inquib lur creata
spiritalis. omnib oꝑib dĩ ꝑ senariam numeri
ꝑfectionem p̃sentari potuerit: atq inde septi¬
mam requiem di mane habere. uesꝑam ñ ha¬
bere: ut non hoc sit dõ requieuisse in die septi¬

Expanded text:
imul. Dies ergo ille, quem deus primitus fecit. si spiritalimul. Dies ergo ille, quem deus primitus fecit. si spiritalsupercaelestium atque uirtutum, praesentatus est omnibus operibus dei hoc ordine praesentiae. quo ordine scientiae, qua et in uerbo dei facienda praenosceret et in creatura facta cognosceret non per interuallorum temporalium moras, sed prius et posterius habens in conexione creaturarum, in efficacia uero creatoris omnia simul. sic enim fecit, quae futura essent, ut non temporaliter faceret temporalia, sed ab eo facta currerent tempora. ac per hoc isti dies septem, quos lux corporis caelestis circumeundo explicat atque replicat, secundum quandam umbram significationis admonent nos quaerere illos dies, in quibus lux creata spiritalis omnibus operibus dei per senariam numeri perfectionem praesentari potuerit, atqmam requiem Dei mane habere, et vesperam non habere: ut non sit hoc Deo requievisse in die septi
Abbreviated transcription (Latin):
intenderat ꝑuenisse: E certe iste corporeȩ lu¬
cis ẽ. radius. emicans ex ocłis nr̃is: & tam lon¬
ge posita tanta celeritate contingens ut esti¬
mari comparariq: ñ possit. Nempe hic & il¬
lic omĩa tam ampla immensaq spacia. simł
uno ictu transiri manifestum ẽ: & quid priꝰ
posteriusq transeatur nichilominꝰ certum ẽ.
Mento resurrectionis nr̃ȩ celeritatem cum expͥ¬
mere uellet. apłs: in ictu ocłi dixit fieri. Neq
enĩ aliquid celerius in rerum corporearũ mo
nalium acies celeritate tantũ potest. qͥd men¬
tis acies uel humanȩ: qͣntomagis angłicȩ: Qͥd
iam de ipsius summȩ dĩ sapientiȩ celeritate
dicatur. quȩ attingit ubiq ꝓpt̃ suã mundi¬
ciam: &e nichil inquinatũ in eam incurrit:
Inhis gͦ quȩ simul facta sunt nemo uidet qͥd
prius posteruisue fieri debuerit: nisi in illa sa¬
pientia ꝑ qͣm facta sunt omnia ꝑ ordinem si¬

Expanded text:
intenderat peruenisse? et certe iste corporeae luintenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum corporearum motnalium acies celeritate potest tantum, quid mentis acies uel humanae? quanto magis angelicae? quid iam de ipsius summae dei sapientiae celeritate dicatur, quae adtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet, quid prius posteriusue fieri debuerit, nisi in illa sapientia, per quam facta sunt omnia per ordinem s
Abbreviated transcription (Latin):
aerem qui suꝑ illas transmarinas terras ẽ. tͣns¬
ur acies nr̃a non potest: nͥ prius ꝑacto spacio
aeris illius qui suꝑ mare qͦd primum occur¬
rent extenditur. Faciamꝰ iam post illas trans¬
marinas terras ñ nͥ occeanum remanere: num¬
quid & aerem qui suꝑ occeanum diffunditur.
potest transire acies nr̃a: nͥ prius transierit
quicquid aeris citra occeanum supra terras ẽ
Occeam autem magnitudo in comꝑabilis ꝑhi¬
betur: s quantacunq sit. prius oportet aetẽ
p̾ea quicqͥd ultra est tum demũ. ad solem per¬
ueniant quẽ uideamꝰ. Num gͥ quia totiens
hic diximus prius & postea: ideo ñ simul
omnia uno ictu tͣnͣsiit nr̃ obtutus: Si enim
clausis ocłis faciem contra uisuri solãn po¬
namus. nonne mox ut eos aꝑuerimꝰ ibi po¬
tius aciem nrãm nos inuenisse quam illuc
eam ꝑduxisse putabimus: ita ut nec ipsi
ocłi prius aꝑti fuisse uideantur. qͣm illa qͦ

Expanded text:
aerem, qui super illas transmarinas terras est, transaerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit quidquid aeris citra oceanum supra terram est? oceani autem magnitudo inconparabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem, um et postea quidquid ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo
Abbreviated transcription (Latin):
rat oꝑa dĩ: & illa que simul eũ dic̃ fecisse omĩa
uerar ẽ & utraq una ẽ: quia uno spũ ueritati ᷤ
inspirante conscripta ẽ.S inhis reb in quib
quid prius sit uel posterius. interualla tempo¬
rum non demonstrant: quamuis utrumq
dici possit id÷ & simul. & prius. & posterius fa¬
cilius tamen intelligit᷑ qͦd dicitur simul. qͣm
qͦd prius atq posterius: uelut cum solẽ iutue¬
mur orientem certe manifestum ẽ qͦd ad eum
acies nr̃a ꝑuenire ñ posset. nͥ transiret dotum
aeris cęliq spacium qͦd int̃ nos ⁊ ipsũ est. hoc
autem cuius longinquitatis sit. quis estima¬
re sufficiat: Nec utiq ꝑueniret eadem acies
uel radius oculorum nr̃oꝵ ad transeundum
aerem qui ẽ. suꝑ mare. nͥ prius transsisset eũ
qui ẽ. suꝑ terram: in qualibet mediterranea
regione simꝰ. ab eo loco ubi sumͦ usq ad litus
maris. Deinde si ad eandem lincã contiuitus
nr̃i. adhuc post mare terre adiacent: eum qͦ

Expanded text:
i, et illa, quae simul eum dicit fecisse omnia, uerax est; et utraque una est, quia uno spiritu ueritatis inspirante conscripta est. Sed in his rebus, in quibus quid prius sit uel posterius, interualla temporum non demonstrant, quamuis utrumque dici possit, id est et simul et prius atque posterius, facilius tamen intellegitur quod dicitur simul quam quod prius atque posterius: uelut cum solem intuemur orientem, certe manifestum est, quod ad eum acies nostra peruenire non posset, nisi transiret totum aeris caelique spatium, quod inter nos et ipsum est. hoc autem cuius longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? nec utique perueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
uł moriendo. uł credendo. dum implent᷑
omĩa quȩ predixerunt. qui hos contra ue¬
ritatem inaniter pugnaturos. uane latratu¬
ros. paulatim defecturos. tanto ande riseruns
nobisq posteris suis non solum ea legenda
dimiserunt uerum experienda ꝓmiserunt.
Non sane absurde neq importune requirit᷑
quid ista significent ut cum hoc expositũ
fuerit. non tantum gesta. sed etiam ꝓpter
aliquam significationem conscrpta esse
credantur. Prius ergo non dubitet ionam
m. ꝓpħam in aluo ingenti marinȩ beluȩ tri¬
duo fuisse. qui uult scrutari cur hoc factum
sit. Non enim frustra factum est. sedtam̃
fact̾um est. Si enim mouent ad fidem q̃
figuratȩ tantum dicta non fact̾a sunt. quan¬
tomagis mouere debent quȩ figuratȩ nor¬

Expanded text:
uel moriendo uel credendo, dum implentur uel moriendo uel credendo, dum implentur omnia, quae praedixerunt, qui hos contra ueritatem inaniter pugnaturos, uane latraturos, paulatim defecturos tanto ante riserunt nobisque posteris suis non solum ea legenda dimiserunt, uerum experienda promiserunt. Non sane absurde neque importune requiritur, quid ista significent, ut, cum hoc expositum fuerit, non tantum gesta sed etiam propter aliquam significationem conscripta esse credantur. prius. ergo non dubitet Ionam prophetam in aluo ingenti marinae beluae triduo fuisse, qui uult scrutari, cur hoc factum sit; non enim frustra factum est, sed tamen factum est. si enim mouent ad fidem, quae figurate tantum dicta, non facta sunt, quanto magis mouere debent, quae figurate no
Abbreviated transcription (Latin):
Qͣnto incredibilius gͦ ꝓponerent. tres illos ui¬
ros ab impio rege in caminum missos. deam¬
bulasse in medio ignis illesos: Qua ꝓpter
si nulla isti diuina miracula uolunt credere.
alia disputatione refellendi sunt. Neq enim
debent unum aliquid tanqͣm incredibile ꝓ¬
ponere & in questionem uocare. sed omnia q̃
uel talia uł etiam mirabiliora narrantur. Et
tamen si hoc quod de iona scriptum ẽ apulesꝰ
madaurensis uł apollonius tyaneus fecisse
diceretur quorum multa mira nullo fideli
auctore iactitant. quamuis et demones ñ¬
nulla faciant angłis scĩs similia. non ue¬
ritate sed specie. non sapientia. sed plene
fallatia. tamen si de istis ut diei quos ma¬
gos uł philosophos laudabiliter nominãt
tale aliquid narraretur. non iam in bucciᷤ
creparet risus. sed typhus. Ita rideant scrip¬
turas nr̃as. quantum possunt rideant. dũ
ꝑ singłos dies rariores paucioresq se uideañ.

Expanded text:
quanto incredibilius ergo proponerent tres illos uiquanto incredibilius ergo proponerent tres illos uiros ab impio rege in caminum missos deambulasse in medio ignis inlaesos! quapropter si nulla isti diuina miracula uolunt credere, alia disputatione refellendi sunt. neque enim debent unum aliquid tamquam incredibile proponere et in quaestionem uocare sed omnia, quae uel talia uel etiam mirabiliora narrantur. et tamen si hoc, quod de Iona scriptum est, Apuleius Madaurensis uel Apollonius Tyaneus fecisse diceretur, quorum multa mira nullo fideli auctore iactitant, quamuis et daemones nonnulla faciant angelis sanctis similia non uerfallacia; tamen si de istis, ut digos uel philosophos laudabiliter nominant, tale aliquid narraretur, non iam in buccis creparet risus sed typhus. ita rideant scripturas nostras; quantum possunt, rideant, dum per singulos dies rariores paucioresque se uideant
Abbreviated transcription (Latin):
posset quis non coniciat: Quanto hiatu pa¬
tebat os illud. quod uelut ianua spelunce
illius fuit: Fisi forte ut posuit uestis eẽt
impedimento. ne ionas uorari posset illesus.
quasi ꝑ angusta sese coartauerit. qui ꝑ ab¬
ruptum aeris precipitatus sic exceptus est.
ut prius reciperetur uentre bestiş. quam
dente laceraretur: quamquam scriptura
neq nudum neq uestitum in illud antrũ
deiectum esse dicerit ut possit intelligi u.¬
luc etiam nudus irruisse. si forte opꝰ erat
tanquam ouo cortum ita illi uestem detra¬
hi quo facilius sorberetur. Sic enim sunt
homines de ꝓphete huius ueste solliciti.
quasi aut ꝑ fenestram paruam repsisse. aut
in balneas intrasse dicatur. quo etiam si
necesse esset intrare uestitum. uix molestum
esset non tamen mirum. Sed habent reuera
quod non credant in diumno miraculo uapo¬
rem uentris quo cibi madescunt potuisse ita
temperari. ut uitam hominis conseruaret.

Expanded text:
posset, quis non coniciat? quanto hiatu paposset, quis non coniciat? quanto hiatu patebat os illud, quod uelut ianua speluncae illius fuit! nisi forte, ut posuit, uestis esset impedimento, ne Ionas uorari posset inlaesus, quasi per angusta sese coartauerit, qui per abruptum aeris praecipitatus sic exceptus est, ut prius reciperetur uentre bestiae, quam dente laceraretur. quamquam scriptura neque nudum neque uestitum in illud antrum deiectum esse dixerit, ut possit intellegi illuc etiam nudus inruisse, si forte opus erat tamquam ouo conum ita illi uestem detrahi, quo facilius sorberetur. sic enim sunt homines de prophetae huius ueste solliciti, quasi aut per fenestram paruam repsisse aut in balneas intrasse dicatur, quo etiam si necesse esset intrare uestitum, uix molestum esset, non tamen mirum. Sed habent re uera, quod non credant in diuino miraculo uaporem uentris, quo cibi madescunt, potuisse ita temperari, ut uitam hominis conseruaret.
Abbreviated transcription (Latin):
quid causȩ fuit ut hȩc nasceretur: Hoc e¬
nim genus questionis. multo cachinno a
paganis grauiter irrisum animaduerti.
Adhoc respondetur. quod aut omnia diui¬
na mitacula credenda non sint. aut hoc
cur non credatur causa nulla sit. In ipsum
autem xp̃m quod dercio die resurrexit ñ
crederemus. si fides. xp̃ianorum cachit¬
num metueret paganorum. Cum autem
hinc questionem non proposuerit amicus
noster. utrum credendum sit. uł latarum
quarto die resuscitatum esse. uel ipsum.xͦ.
tercio die resurrexisse. multum miror hoe
quod factum est de iona eum ꝓmeredibili
posuisse. nisi forte facilius putat mortuum
de sepulchro resuscitari. quam uiuum in tã
uasto uentre beluȩ potuisse seruari. Ut enim
omittam commemorare quanta magnitu¬
do beluarum marinarum abeis qui exꝑti
sunt indicetur. uenter quem costȩ illȩ muni¬
ebant quȩ carthagine publico fixȩ populo
nodȩ sunt. quot homines in spacio suo caꝑe

Expanded text:
quid causae fuit, ut haec nasceretur? hoc equid causae fuit, ut haec nasceretur? hoc enim genus quaestionis multo cachinno a paganis grauiter inrisum animaduerti.» Ad hoc respondetur, quod aut omnia diuina miracula credenda non sint aut, hoc cur non credatur, causa nulla sit. in ipsum autem Christum, quod tertio die resurrexerit, non crederemus, si fides Christianorum cachinnum metueret paganorum. cum autem hinc quaestionem non proposuerit amicus noster, utrum credendum sit uel Lazarum quarto die resuscitatum esse uel ipsum Christum tertio die resurrexisse, multum miror hoc, quod factum est de Iona, eum pro incredibili posuisse, nisi forte facilius putat mortuum de sepulcro resuscitari quam uiuum in tam uasto uentre beluae potuisse seruari. ut enim omittam commemorare, quanta magnitudo beluarum marinarum ab eis, qui experti sunt, indicetur, uenter, quem costae illae muniebant, quae Carthagine in publico fixae populo notae sunt, quot homines in spatio suo capere
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃s cęlos. Quis collegit uentos in sinũ.
idest animas credenttum in occultum atq
secretum. Quib dicitur mortui enim estis
& uita ur̃a abscondita est cum xp̃o in deo.
Quis conuertit aquam in uestimentum. ut
dici posset. quotquot in xp̃o baptirati estis
xp̃m indiustis. Quis tenuit fines terrȩ
Qui dixit discipulis suis. eritis michi testeᷤ
iniherusalem. & in tota uidea & samaria.
& usq in fines terrȩ. u̾i. deiona ꝓpheta
ostrema questio proposita est de
iona nec ipsa quasi ex porphirio.
sed tanquam ex irrisione paga¬
norum. Sic enim posita est. De¬
inde quid sentire inquit debemus de iona
qui dicitur in uentre ceti triduo fuisse:
quod satis apta non est & incredibile tͣns¬
uoratum cum ueste hominem fuisse in cor¬
de piscis. Aut si figura est hanc dignaberis
pandere. Deinde quid sibi etiam illud uult.
supra euomitum ionam cucurbitam natã.

Expanded text:
super omnes coelos : Quis collegit ventos in sinum? super omnes coelos : Quis collegit ventos in sinum? id est, animas credentium in occultum atque secretum; quibus dicitur, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo : Quis convertit aquam in vestimento? ut dici posset, Quotquot in Christum baptizati estis, Christum induistis : Quis tenuit fines terrae? qui dixit discipulis suis, Eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea, et Samaria, et usque in fines terrae. VI. DE IONA PROPHETA. Postrema quaestio proposita est de Iona nec ipsa quasi ex Porphyrio sed tamquam ex inrisione paganorum; sic enim posita est: \'Deinde quid sentire\', inquit, \'debemus de Iona, qui dicitur in uentre ceti triduo fuisse? quod satis ἀπίθανον est et incredibile transuoratum cum ueste hominem fuisse in corde piscis; aut si figura est, hanc dignaberis pandere. deinde quid sibi etiam illud uult supra euomitum Ionam cucurbitam natam?
Abbreviated transcription (Latin):
phirio proposuit hoc adiunxit.
Sane etiam de illo inquit me dig¬
naberis instruere.si uere dirit sa¬
lomon filium ds̃ non habet. Cito responde¬
tur. Non solum hoc dixit. uerum etiam
dixit quod d̃s habeat. filium. Apud eum
enim sapientia loquens ait. Ante omnes
colles genuit me. Et quid est xp̃e nisi dei
sapientia: Item quodam loco ꝓuerbiorum
ds̃ inquit dociit me sapientiam & scienti¬
am sanctorum cognoui. Quis ascendit in
çelum & descendit: Q tus collegit uentos
in sinum: Quis conuertit aquam in uesti¬
mento: Quis tenuit fines derrȩ: Quod no¬
men est ei. aut quod nomen est filii eius:
Horum duorum quȩ in extremo commemo¬
raui unum retulit ad patrem. idest quod
nomen es: ei. propter quod direrat ds̃ do¬
cuit me sapientiam. & alterum euident̃
ad filium cum ait aut quod nomen est fi¬
lii eius. propter cetera quȩ de filio magis
intelliguntur. hoc est quis ascendit in cȩ¬
lum .&. descendit. quod paulus ita cõme¬
morat. Qui descendit ipse est & qui ascendit

Expanded text:
phyrio proposuit, hoc adiunxit: "Sane etiam de illo", inquit, me dignaberis instruere, si uere dixit Salomon: Filium deus non habet.\' Cito respondetur: Non solum hoc non dixit, uerum etiam dixit, quod deus habeat filium. apud eum enim sapientia loquens ait: Ante omnes colles genuit me. et quid est Christus nisi dei sapiDeus, inquit, docuit me sapientiam, et scientiam sanctorum cognovi. Quis ascendit in coelum, et descendit? quis collegit ventos in sinum? quis convertit aquam in vestimento? quis tenuit fines terrae? quod nomen est ei, aut quod nomen est Filii ejus ? Horum duorum quae in extremo commemoravi, unum retulit ad Patrem, id est, Quod nomen est ei, propter quod dixerat, Deus docuit me sapientiam: et alterum evidenter ad Filium, cum ait, aut quod nomen est Filii ejus, propter caetera, quae de Filio magis intelliguntur, hoc est, Quis ascendit in coelum, et descendit; quod Paulus ita commemorat, Qui descendit, ipse est et qui ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
significat: etiam hanc ille sic amisit cũ ꝓpt̃
peccatum ad eam ꝑuenire non potuit. Dicitur
enim & amisisse uxorem & amisisse honorem.
qui sꝑatum non acceꝑit: illo a quo sꝑabat
offenso. Scd̾m hanc ergo sententiã corpus
animale habuit adam non tantum ande pa¬
radysum s etiam in paradyso constitutus: qͣm¬
ius ininteriore homine fuerit spiritalis scđm
imaginem eius qui creauit eum. qͦd amisit
peccando meruitq etiam corꝑis mortem. quĩ
non peccando mereret᷑ & in corpꝰ spiritale com¬
mutationem. Nam & si intenius animaliter
uixit: non possumus dici ad hoc ipsius reno¬
ille nec in ipsa mente fuit: quomͦ nos reno¬
uamur ad id qͦd homo nunquam fuit: Apłi
autem & om̃s iusti. animale utiq corpꝰ adhuc
habebant: sed tamen sꝑitaliter interuis uiue¬
bant renouati scilicet in agnitionẽ dĩ scđ̾m
imaginem eius qui creauit eos: non ideo tam̃
iam non peccare non poterant. si consentiret̃¬
ut

Expanded text:
significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renoille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. factus adam ꝑ peccatum. Uide gͦ quid seqͣ¬
tur. Renouamini autem sp̃ũ mentis ur̃ȩ: &
induite nouum hominem. eum qui scdm dm̃
creatus ẽ. in iusticia & sc̃itate ueritatis. Ecce
qͦd ꝑdidit adam ꝑ peccatum. In hoc gͦ reno¬
uamur scdm id qͦd amisit adam. id÷ scđm
natur animale & surget spiritale. in melius
renouabimur. qͦd nondum fuit adam. Dicit
idem apłs. Expoliantes uos uererem hominẽ
cũ actib suis: induite notium qui renouat᷑
in agnitione dĩ scđm imaginem eius qui cre¬
auit cũ. Hanc imaginem in spũ mentis im¬
pressam ꝑdidit adam ꝑ peccatum. quã reci¬
pimus ꝑ gr̃am iusticie: ñ spiritale atq im¬
mortale corpꝰ in qͦ ille ñdum fuit: &. in quo om̃s
erunt scĩ resurgentes amortuis:. hoc enĩ pre¬
mium ẽ. illius meriti qͦd amisit. Proide illa
stola prima aut ipsa iusticia ẽ. unde lapsus ẽ:
aut si indumentum corꝑalis immortalitatis

Expanded text:
est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequest, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, eum, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. ecce, quod perdidit Adam per peccatum! In hoc ergo renouamur secundum id, quod amisit Adam, id est senatur animale et surget spiritale, in melius renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. hanc imaginem in spiritu mentis inpressam perdidit Adam per peccatum, quam recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc de uiuentib loqueretur: nͥ quia iam
ipsa conditio moriendi ex peccato parentum
hesit in ꝓle: Animale ẽ enim & hoc corpus
sicut primi hominis fuit: s hoc iam in ipso
animalis genere multo ẽ deteriꝰ: Habet enim
necessitatem moriendi: qͦd illud ñ habuit. Qͣm¬
uis enim restabat adhuc ut immutaretur.
& spiritale factum plenam immortalitatem
ꝑciꝑet ubi cibo corruptibili ñ egeret: tam̃ si
iuste iuiueret homo. in spiritalem habitudi¬
nem corpus eius mutaretur. non iret immortẽ
in nobis autem etiam iuste uiuentib corpus
moriturum ẽ: ꝓpt̾ quam necessitatẽ ex illius
primi hominis peccato uenientẽ. ñ mortale s
mortuum corpꝰ nr̃m dixit apłs quia om̃s in
adam morimur. Item dicit. Sicut ẽ. ueritas
in ihu deponere uos scđm priorem conuersa¬
tionem ueterem hominem. eum qui corrum¬
pitur scđdm concupiscentias deceptionis. hoc

Expanded text:
 mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam  mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem ex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc