comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ bonam conditam se ẽẽ naturam. Nisi enĩ
magnum ⁊ ipsa licet non equale conditoribo¬
num eẽt: ꝓfecto descrtio dei tanquam luminis
sui malum eiꝰ eẽ non posset. Nam sic̃ cecitas.
oculiuitium ẽ. ⁊ idem ipsum indicat adlum̃
uidendum ẽẽ ocłm creatum. acꝑhoc etiam
ipso uitio suo excellentiꝰ ostendit᷑ ceteris mem¬
bris membrũ capax luminis. ñ enim alia cau¬
sa eẽt uitium eiꝰ carere lumine: ita natura quȩ
fruebatur dõ optimam se institutam docet etiã
ipso uitio quo ideo misera ẽ quia ñ fruit᷑ deo.
qui casum angłoꝵ uoluntariũ iustissima pę¬
na sempiternȩ infelicitatis obstrinxit. atq in
eo summo bono ꝑmanentib cȩteris. ut de sua
sine fine ꝑmansione certi eẽnt. tanquam ip¬
siꝰ p̃miũ ꝑmansionis dedit.Q fec̃ hominẽ etiã
ipsum rectum cum eodem libero arbitrio. ter¬
renum qͥdem animal s cȩlo dignum. si suo co¬

Expanded text:
citur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim citur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo co
Abbreviated transcription (Latin):
condidit mundũ plenum bonis omĩb. uisibi¬
lib atq intelligibilib reb in quo nichil meliꝰ
instituit quam sp̃s quib intelligentiam dedit.
et suȩ contemplationis habiles capacesq sui
p̃stitit atq una sociecate deuinxit quam sc̃ãm
⁊ suꝑnam dicimꝰ ciuitatem. inqua res qua su¬
stentent᷑ beatiq sint ds̃ ipse ilł ẽ tanquam uita
uictusq communis. Qui liberum arbitriũ
cidem intellectual naturȩ tribuit tale ut si
uellet desereret dm̃ beatitudinem scilicet suã
continuo miseria secutura. Qui cum p̾sciret
angłos quosdam ꝑelationẽ qua ipsi sibi adbe¬
atam uitam sufficere uellent. tanti bom deser¬
toris futuros: non eis ademit hanc potestatẽ
potentius ⁊ meliꝰ eẽ iudicans etiam de malis
benefacere quam mala ẽẽ non sinere q̃ omĩno
omnia condidit instituta. peccando easibi ip¬
sa fecisset. Quo etiam peccato suo teste conun¬

Expanded text:
condidit mundum, plenum bonis omnibus uisibicondidit mundum, plenum bonis omnibus uisibilibus adque intellegibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritus, quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit adque una societate deuinxit, quam sanctam et supernam dicimus ciuitatem, in qua res, qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet deserere Deum, beatitudinem scilicet suam, continuo miseria sequeretur; qui cum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam uitam sufficere uellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis bene facere quam mala esse non sinere. Quae omninomnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuin
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiore ꝓmisimꝰ iste bu¬
ius totius oꝑis ultimꝰ.
disputationem de ciui¬
tatis dei ȩterna beatitu¬
dine continebit Quȩ ñ
ꝓpter etatis ꝑmulta scła longitudinem tamen
qͣndo cunq finiendam ȩternitatis nom̃ accepit.
s quemadmodum scriptum ẽ in euangłio re¬
gni ciꝰ nonerit finis. Nec itaut aliis moriendo
decͤ dentib aliis succedentib oriendo species
in ẽa ꝑpetuitatis appareat. sicut in arbore quȩ
ꝑhenni fronde uestitur eadẽ tudet᷑ uiriditas ꝑ¬
manere. dum labentib et cadentib folus sub¬
inde alia quȩ nascunt᷑ faciem conseruant opa¬
citatis: s om̃s in ea ciues immortales ertint adi¬
piscentib ⁊ hominib qđ̾ nunquam sc̃i angłi
ꝑdiderunt faciet hoc ds̃ omĩpotentissimꝰ eiꝰ
conditor. ẜ romisit enim nec mentiripot̃. Et qͥb
fidem hinc quoq faceret: multa sua ⁊ ñ ꝓmis¬
sa ⁊ ꝑmissa iam fecit. Ipsc ẽ enim qui inpͥncipio

Expanded text:
superiore promisimus, iste husuperiore promisimus, iste huius totius operis ultimus disputationem de ciuitatis Dei aeterna beatitudine continebit, quae non propter aetatis per multa saecula longitudinem tamen quandocumque finiendam aeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiriditas permanere, dum labentibus? et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conditor. Promisit enim nec mentiri potest, et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua et non promissa et promissa iam fecit. Ipse est enim, qui in principio
Abbreviated transcription (Latin):
alii triccnos homines liberent alii sexagenos.
alii centenos: hoc indie iudicii futurum sus¬
picari solent non post iudiciũ. Qua opinio¬
ne quidam cumuideret homines impuni¬
tatem sibi ꝑuersissime pollicentes eoqd om̃s
isto mͦ ad liberationem ꝑtinere posse uidean¬
tur. elegantissime respondisse ꝑhibet᷑ bene
potiꝰ eẽ iuiuendum. ut inter eos quisq repiat᷑
qui ꝓ aliis intercessuri sunt liberandis: ne tã
pauci sint ut cito ad numerũ suũ uel tricenum.
ł sexagenum. uel centenum uno qͦq eoꝵ ꝑueni¬
ente multi remaneant qui erui iam de penis il¬
loꝵ intercessione non possint. ⁊ i eis inueniat᷑
quisqͥs sibi spem fructꝰ alieni temeritate uanis¬
sima pollicet᷑ Hȩc me illis respondisse suffecerit
qui saciarum litterarũ quas communes habemꝰ
auctoritatẽ non sꝑnunt. s eas male intelligendo
ñ qͦd ille loquunt᷑. s hoc potius putant futurũ
icut inproximo libro

Expanded text:
alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse uideantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicetur. Haec me illis respondisse suffecerit, qui sacrarum litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum icut in proximo libro
Abbreviated transcription (Latin):
tis intercessio sit inquirenda et sꝑanda iustoꝵ:
eis secura se obuolueret humana segnicia. nec
cuolui talib implicamentis ullius uirtutis ex¬
peditione curaret. s tantummꝰ quereret alioꝵ
meritis liberari quosamicos sibi de mãmona
iniquitatis elemosinarũ largitate fecisset. Nẽ
uero dumuenialis iniquitatis etiam si ꝑseue¬
ret ignorat᷑ modus: ꝑfecto et studiũ in melio¬
ia ꝑficiendi orationiet instando uigilantiꝰ ad¬
hibetur. et faciendi de mamona iniquitatis
scõs amicos cura non sꝑnit᷑. Uerum ista lib̾atio
que fit siue suis cuiꝰq orationib siue inter¬
cedentib scĩs: id agit ut inignem quisq non
mittat᷑ eternum. non ut cum fuerit missus
post quantũcunq tempus inde eruat᷑. Nam
et illi quiputant sic intelligendum eẽ qđ scͥp¬
tum ẽ afferre t̃ram bonam uberem fructum.
aliã tricenum. aliam sexagenum. aliam cen¬
tenum. ut sci ꝑsuorum diuersitate meritoꝵ

Expanded text:
tis intercessio sit inquirenda et speranda iustorum, tis intercessio sit inquirenda et speranda iustorum, eis secura se obuolueret humana segnitia, nec euolui talibus inplicamentis ullius uirtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mammona iniquitatis elemosynarum largitate fecisset. Nunc uero dum uenialis iniquitatis, etiamsi perseueret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio, quae fit siue suis quibusque orationibus siue intercedentibus sanctis, id agit ut in ignem quisque non mittatur aeternum, non ut, cum fuerit missus, post quantumcumque inde tempus ematur. Nam et illi, qui putant sic intellegendum esse quod scriptum est, adferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum
Abbreviated transcription (Latin):
lysios campos poeta ille describeret ubipu¬
tant habitare animas beatoꝵ: non solũ ibi
posuit eosqui ꝓpͥis meritis ad illas sedes ꝑuenire
potuerunt: s adiecit atq ait. quiq suimemores
alios fecere merendo: id est qui ꝓmeruer̃t alios eos¬
q sui memores ꝓmerendofecert̃. prorsus tanꝗͣ eis
dicerent quod frequentat᷑ ore xp̃iano cum se
cuiq scõꝵ humilis quisq cõmendat et dicit.
quȩ sint ipsa peccata quȩ ita impediunt ꝑ¬
uentionem ad regnum dei ut tamen amicoꝵ
scõꝵ meritis impetrent in dulgentiam: difficil
limum ẽ inuenire ꝑiculosissimũ deffinire. Ego
certe usq: adhoc tempus cum inde satagerem:
ad eoꝵ indaginem ꝑuenire non potui. Et for¬
tassis ꝓpterea latent: ne studium ꝓficiendi ad
omina cauenda peccata pigrescat. Qm̃ si sci¬
rent᷑ quȩ uel qualia sint delicta ꝓ quib etiam
ꝑmanentib nec ꝓfectu uitȩ melioris ab sump¬

Expanded text:
Elysios campos poeta ille describeret, ubi puElysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos, qui propriis meritis ad illas sedes pervenire potuerunt, sed adjecit, atque ait, Quique sui memores alios fecere merendo; id est, qui promeruerunt alios, eosque sui memores promerendo fecerunt. Prorsus tanquam eis dicerent, quod frequentatur ore Christiano, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat, et dicit, quae sint ipsa peccata, quae ita impediunt perventionem ad regnum Dei, ut tamen sanctorum amicorum meritis impetrent indullimum est inuenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem ad eorum indaginem peruenire non potui. Et fortassis propterea latent, ne studium proficiendi ad omnia cauenda peccata pigrescat. Quoniam si scirentur quae uel qualia sint delicta. pro quibus etiam permanentibus nec prouectu uitae melioris absum
Abbreviated transcription (Latin):
tat miscłia iudicio. Nec tamen ideo putandꝰ
ẽ quisq sceleratissimꝰ nequaqͣm uita uel bona.
ued tolerabiliore mutatus recipim tabernacła
eterna qm̃ obsecutus ẽ scĩs de mãmona iniqͥta¬
tis idẽ de pecunia uel diuituis que male fue¬
rant ad quisite: aut etiam sibene non tamen
ueris s quasiniquitatis putat ẽẽ diuitias.
qm̃nescit quȩ sint uere diuitię quibꝰ illi a¬
bundant qui et alios recipiunt intab̃nacła
largitas elemosinarum quib etiam iustoꝵ
sustentat᷑ inopia. ⁊ fiunt amiciqͥ eos intab̃na¬
cula ȩt̃na recipiant: nec tambonȩ ut ad tan¬
tam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sus¬
ficiat. nisi eoꝵ meritis quos amicos fecerint
miscd̾iam consequant᷑ Mirari autem soleo
etiam apud uirgilium reꝑiri istam dñi sen¬
tentiam ubi ais facite uobis amicos de mam¬
mona mniquitatis ut et ipsi recipiant uos in
recipit ꝓpħam in nomine ꝓpħe mercedem ꝓ¬

Expanded text:
tat misericordia iudicio. Nec tamen ideo putandus tat misericordia iudicio. Nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus, nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus, recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mammona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiamsi bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sint uerae diuitiae, quibus illi abundant, qui et alios recipiunt in tabernaculargitas elemosynarum, quibus etiam iustorum sustentatur inopia et fiunt amici qui in tabernacula aeterna suscipiant, nec tam bonae, ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis, quos amicos fecerint, misericordiam consequantur. Mirari autem soleo etiam aput Vergilium reperiri istam Domini sententiam, ubi ait: Facite uobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant uos in recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ dictum ẽ beatus iuir qͥtimet dñm:¬
torum: quȩ postea iussit ut redderet qr ipse ñ
misertus ẽ conserui sui. qui ei debebat centũ
denarios. In his gͦ qui filii sunt ꝓmissionis. ⁊
uasa miscdiȩ: ualet quod ait idem apls conse¬
quenter adiungens. Suꝑexaltat autẽ miscð̃ia
iudicio. Qm̃ ⁊ illi iusti quitanta scĩtate uire¬
runt ut alios quoq recipiant in tab̃na cula
ȩt̃na quib amici facti sunt de mãmona ini¬
quitatis ut tales eẽnt miscdia lib̾ati sunt
ab eo qui iustificat impium. imputans merce¬
dem scđm grãm non scdm debitum. In eoꝵ
quippe numero ẽ apłs qui dicit. Miscđiam
consecutꝰ sum. ut fidelis essem. Illi audem qͥ
recipiunt᷑ atalib intabernacula ȩt̃na. faten¬
dum ẽ quod nonsint his morib p̃dit ut eis
liberandis sine suffragio scõꝵ sua possit uita
sufficere: ac ꝑhoc multo amplius i eis suꝑexal¬

Expanded text:
eo quod dictum est: Beatus uir qui timet Domeo quod dictum est: Beatus uir qui timet Domtorum. quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. In his ergo, qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae. ualet quod ait idem apostolus consequenter adiungens: Superexsultat autem misericordia iudicio, quoniam et illi iusti. qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mammona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo, qui iustificat inpium, inputans mercedem secundum gratiam, non secundum debitum. In eorum quippe numero est apostolus. qui dicit: Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem. Illi autem, qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere, ac per hoc multo amplius in eis superexsul
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ om̃s inunitatem fider ⁊ agnitionẽ filii da
in uirũ ꝑfectum in m̃suram etatis plenitudi¬
nis xͥ. et cetera donec eadẽ mensura in qͦ corpore
intelligenda eẽt ostenderet dicens Augeam
in illo ꝑ omnia. qui ẽ caput xp̃s. ex qͦ totũ cor¬
pꝰ conexum ⁊ compactum ꝑ omnẽ tactum
sub ministrationis scdm oꝑationẽ in mensu¬
ram uniꝰcuiꝰq partis. Sicut gͦ ẽ mensuratimꝰ¬
cuiꝰq partis: ita totius corporis qd om̃ib siuis
partib constat est utiq mensura plenitudi¬
nis. de qua dictum ẽ inmensuram ȩtats ple¬
nitudinis xͥ. Quam plenitudinẽ etiã illo cõ¬
memorauit loco: ubi ait de xp̃o. Et ipsũ de¬
dit caput suꝑ omnẽ eccłam quȩ ẽ corpꝰ eius.
plenitudo eiꝰ qui omnia inoninib ad ĩplet᷑
Uerũ si hoc ad resurrectionis formam inqua
erit unusquisq referendum eẽt. quid nos ĩ¬
pediret nominato uiro intelligere ⁊ feminã.
ut uirũ ꝓhomine positũ acciperemꝰ: sicut in

Expanded text:
 omnes in unitatem fidei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et cetera; donec eadem mensura in quo corpore intellegenda esset, ostenderet dicens: Augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus conexum et conpactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis. Sicut ergo est mensura uniuscuiusque partis, ita totius corporis, quod omnibus suis partibus constat, est utique mensura plenitudinis, de qua dictum est: In mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quam plenitudinem etiam illo commemorauit loco, ubi ait de Christo: Et ipsum dedit caput super omnia ecclesiae, quae est corpus eius, plenitudo eius, qui omnia in omnibus inpletur. Verum si hoc ad resurrectionis formam, in qua erit unusquisque, referendum esset, quid nos inpediret nominato uiro intellegere et feminam, ut uirum pro homine positum acciperemus? sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
falsasq ꝓmittant beatitudines. aut post mul¬
tas itidem ꝑdiuersa corpora reuolutiones
aliq̃n tamen eam sicut porphiriꝰ finire mise¬
rias.⁊ ad eas nunquam redire fateant᷑. ñ tam̃
orpus habendo immortale. s corpꝰ ome fug

Expanded text:
falsasque promittant beatitudines aut post mulfalsasque promittant beatitudines aut post multas itidem per diuersa corpora reuolutiones aliquando tamen eam, sicut Porphyrius, finire miserias et ad eas numquam redire fateantur; non tamen corpus habendo inmortale, sed corpus omne fug
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quasq feditates ⁊ uitia. siue accidant.
siue nascantur. ubi et monstruosos partus
cũ horrere atq irrisione cõmemorant: et re¬
quirunt quȩnam cuiꝰq de formitatis resur.¬
rectio sit futura. Sienim nichiltale redire
incorpus hominis dixerimus: responsionẽ
nram de locis uulnerũ cum quib dñm xͥ¬
resurrexisse p̃dicamꝰ se confutaturos eẽ p̃sumt.
S inter hȩc omnia questio difficillima illa ꝓpo¬
nit᷑. in cuiꝰ carnem reditura sit caro qua corpꝰ
alteriꝰ uescentis humana uiscera fame cõpel¬
lente nutrit᷑ In carnẽ quippe conuersa ẽ eiꝰ. qͥ
talib uixit alimentis: et ea quȩ macies osten¬
derat decrimenta suppleuit. Utrũ gͦ illi rede¬
at homini. cuiꝰ caro pͥus fuit an illi potiꝰ cuiꝰ
postea facta ẽ ad hoc ꝑcunctant᷑ ut fidẽ re¬
surrectionis illudant: acsic animȩ humanȩ
aut alt̾nantes sicut platoueras infelicitates

Expanded text:
etiam quasque foeditates et uitia, siue accidant etiam quasque foeditates et uitia, siue accidant siue nascantur, ubi et monstrosos partus cum horrore adque inrisione commemorant, et requirunt, quaenam cuiusque deformitatis resurrectio sit futura. Si enim nihil tale redire in corpus hominis dixerimus, responsionem nostram de locis uulnerum, cum quibus Dominum Chresurrexisse praedicamus, se confutaturos esse praesumunt. Sed inter haec omnia quaestio difficillima illa proponitur, in cuius carnem reditura sit caro, qua corpus alterius uescentis humana uiscera fame conpellente nutritur. In carnem quippe conuersa est eius, qui talibus uixit alimentis, et ea, quae macies ostenderat, detrimenta subpleuit. Utrum ergo illi redeat homini cuius caro prius fuit, an illi potius cuius postea facta est, ad hoc percontantur, ut fidem resurrectionis inludant ac sic animae humanae aut alternantes, sicut Plato, ueras infelicitates
Abbreviated transcription (Latin):
hoc et de unguib tudet᷑ necessario secuturũ:
ut redeat tam multum quod corporis curator
desecuit. Et ubierit decus illud qd̾ certe maiꝰ
quam inista ẽẽ corruptione potuitꝰ. in illa iã
immortalitate ẽẽ debebit: Si autẽ ñ redibit.
non ꝑibit: De macie quoq uel pinguedine:
similiter disputant. Nam si equales om̃s ert̃.
ñ utiq alii macri alii pingues erunt. Accedet
gͦ aliis aliquid: aliis minuet᷑: ac ꝑhoc ñ qd e¬
rat recipiendum. s alicubi addendum ẽ qd
non fuit: et alicubi ꝑdendum qd̾ fuit. De ip¬
sis etiam corruptionib. ⁊ dilapsionib corpoꝵ
mortuoꝵ cum aliud uertat᷑ inpuluerem. in
auras aliud exalet᷑. sint quos bestiȩ. sint quoᷤ
ignis absumat naufragio ł quib cunq aquis
ita quidam pereant. ut eoꝵ carnes inhumo¬
rem putredo dissoluat: non medioerit̃ ꝑ mo¬
uent᷑. atq omnia ista recolligi in carnem. et
redintegrari posse non credunt. Consectant᷑

Expanded text:
hoc et de unguibus uidetur necessario secuturum, hoc et de unguibus uidetur necessario secuturum, ut redeat tam multum quod corporis curatura desecuit. Et ubi erit decus, quod certe maius, quam in ista esse corruptione potuit, in illa iam inmortalitate esse debebit? Si autem non redibit,non peribit? De macie quoque uel pinguedine similiter disputant. Nam si aequales omnes erunt, non utique alii macri, alii pingues erunt. Accedet ergo aliis aliquid, aliis minuetur; ac per hoc non, quod erat, recipiendum, sed alicubi addendum est, quod non fuit, et alicubi perdendum, quod fuit. De ipsis etiam corruptionibus et dilapsionibus corporum mortuorum, cum aliud uertatur in puluerem, in auras aliud exhaletur, sint quos bestiae, sint quos ignis absumit, naufra. gio uel quibuscumque aquis ita quidam pereant, ut eorum carnes in umorem putredo dissoluat, non mediocriter permouentur adque omnia ista recolligi in carnem et redintegrari posse non credunt. Consectantur
Abbreviated transcription (Latin):
gant quemad modũ ipsa se equalitas habi¬
tura sit. Si enim tam magni ⁊ tam longi ert
om̃s quamfuerunt quicunq hic fuer̃ maximi
atq longissimi: ñ solum de paruulis s de plu¬
rimis querunt unde ilł accessurum sit qd̾ hic
defuit subi hoc qͥsq recipiet quod hic habuit.
Si autem qđ ait apłs occursuros nos oms in
mensuram ȩtatis plenitudinis xp̃i. ⁊ illud
alterũ qͦs p̃destinauit conformes fieri ima¬
ginis filii dei sic intelligendum ẽ ut statura
et modus corporis xp̃i omĩum qui in regno eiꝰ
erunt humanoꝵ corpoꝵ sit futurus: multis
erit inquiunt de magnitud:ne et longitudi¬
ne corporis detrahendum.Et ubi iam erit
capillus capitis ur̃i non ꝑibit. si de ipsa corpo¬
ris quantitate tam multum ꝑibit: Qũauis
⁊ de ipsis capillis possit inquiri utrum redeat
quicqͥd tondentib decidit. Quod sirediturũ ẽ
quis non exhorreat illam deformitatem: Nam

Expanded text:
gant, quem modum ipsa aequalitas habigant, quem modum ipsa aequalitas habitura sit. Si enim tam magni et tam longi erunt omnes, quam fuerunt quicumque hic fuerunt maximi adque longissimi, non solum de paruulis, sed de plurimis quaerunt, unde illis accessurum sit, quod hic defuit, si hoc quisque recipiat, quod hic habuit; si autem, quod ait apostolus, occursuros nos omnes in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et illud alterum: Quos praedestinauit conformes imaginis filii sui, sic intellegendum est, ut statura et modus corporis Christi omnium, qui in regno eius erunt, humanorum corporum sit futurus: \'Multis erit, inquiunt, de magnitudine et longitudine corporis detrahendum; et ubi iam erit: capillus capitis uestri non peribit, si de ipsa corporis quantitate tam multum peribit?\' Quamuis et de ipsis capillis possit inquiri, utrum redeat quidquid tondentibus decidit. Quod si rediturum est, quis non exhorreat illam deformitatem? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
conuenit t̃ris: Nichil gͥ afferunt exponde¬
rib atq ordine elementoꝵ: unde omĩpotenti
deo quominus faciat corpora nĩa talia ut etiã
in cȩlo possint habitare prescribant. &¬
ed scrupulosissime querere. et fidẽ qua cre¬
dimꝰ resurrecturam carnẽ ita querendo as¬
solent irridere. utrum fętus abortiui resurgant:
⁊ qm̃ dominꝰ ait amen dico uobis capillus ca¬
pitis ur̃i nonꝑibit utrum statura et robur
equalia futura sint omnib an diuerse corpoꝵ
quantitates. Si enim equalitas erit corpoꝵ:
unde habebunt qđ hic non habuerunt in mo¬
le corporis illi abortiui. si resurgent et ipsi:
Aut si non resurgent quia nec natisunt s effusi:
candem questionem de parutilis uersant uñ
itt mensura corporis. quam nunc de fuisse ui¬
demus accedat cum inhac etate moriunt᷑.
Neq enim dicturi sumus cos non resurrectu¬
ros. qͥ non solum generationis uerũ etiam re¬
generationis capadoces sunt. Deinde int̾ro¬

Expanded text:
convenit terris? Nihil igitur afferunt ex pondeconvenit terris? Nihil igitur afferunt ex ponderibus atque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia, ut etiam in coelo possint habitare, praescribant. ed scrupulosissime quaerere et fidem, qua credimus resurrecturam carnem, ita quaerendo adsolent inridere: utrum fetus abortiui resurgant; et quoniam Dominus ait: Arnen, dico uobis, capillus capitis uestri non peribit, utrum statura et robur aequalia futura sint omnibus an diuersae corporum quantitates. Si enim aequalitas erit corporum, unde habebunt quod hic non habuerunt in mole corporis illi abortiui, si resurgent et ipsi? Aut si non resurgent, quia nec nati sunt, sed effusi, eandem quaestionem de paruulis uersant, unde illis mensura corporis, quam nunc defuisse uidemus, accedat, cum in hac aetate moriuntur. Neque enim dicturi sumus eos non resurrecturos, qui non solum generationis, uerum etiam regenerationis capaces sunt. Deinde interro
Abbreviated transcription (Latin):
insummo ẽẽ posse qd̾ imi ẽ ita nec in imo pos¬
set eẽ quod summi ẽ. Sicut gͦ nullam putan
uel eẽ uel futuram ẽẽ t̃rȩ particulã in celo: ita
millam particulam uidere debuimus ignis int̾ra.
Nunc ucroñ solum int̾ris uerũ etiã subt̾ris ita e. ut
cũ eructuent aerticesmontiũ: p̃t̃ qd inusib hominũ¬
⁊ ẽẽ ignem int̾ra. et eum nasci uidemꝰ ext̾̃ra
qñqͥdem ⁊ de lignis et de lapidib nascitur.
quȩ sunt corpora sine dubitatione t̾rena. S
ille inquiunt ignis ẽ tranquillus. purus.
innoxius. sempiternꝰ: iste autem turbidꝰ. fume¬
us. corruptibilis atq corruptor. Nec tamen
corrumpit montes in quib iugit̃ estuat cau̾¬
nasq trarum. Uerum esto̾ sit illi iste dissimił.
ut trenis habitationib congruat Curgͦ nolunt
ut credamus naturam corpor t̾renoꝵ aliqͣndo
incorruptibilem factam cȩlo conuenientẽ fu¬
turam. sicuit nunc ignis corruptibilis his

Expanded text:
in summo esse posse quod imi est, ita nec in imo posin summo esse posse quod imi est, ita nec in imo posset esse quod summi est. Sicut ergo nullam putant uel esse uel futuram esse terrae particulam in caelo, ita nullam particulam uidere debuimus ignis in terra. Nunc uero non solum in terris, uerum etiam sub terris ita est, ut eum eructent uertices montium, pet esse ignem in terra, et eum nasci videmus ex terra: quandoquidem et de lignis et de lapidibus nascitur, quae sunt corpora sine dubitatione terrena. Sed ille, inquiunt, ignis est tranquillus, purus, innoxius, sempiternus: iste autem turbidus, fumeus, corruptibilis atque corruptor. Nec tamen corrumpit montes, in quibus jugiter aestuat, cavernasque terrarum. Verum esto, sit illi iste dissimilis, ut terrenis habitationibus congruat: cur ergo nolunt ut credamus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem factam coelo convenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ aquam et tram sepe inuenimꝰ: Quid enĩ
uolunt cẽ aquosas nubes inter quas ⁊ maria
aer medius reꝑitur: Quonam queso elem̃¬
torum pondere atq ordine efficit᷑ ut torren¬
tes uuolentissimi atq undosissimi antequã
subaere inc̃.is currant suꝑ aera in nubib pen¬
deant: Cur deniq aer ẽ medius inter sũma
celi et ima t̾rarum quaqͣuersum orbis extendi¬
tur. si locus eiꝰ inter celum et aquas.: sicut aqua¬
rum int̾ ipsum et tras ẽ constitutꝰ: Postremo
siita ẽ clementoꝵ ordo dispositus ut scđmpla¬
conem duob mediis id ẽ aere ⁊ aqua duoex¬
trenra id ẽ ignis ⁊ t̾ra iungant᷑ cęliq obtine¬
at ille summi locum. hȩc autem um
uelut fundaminis mundi. hhorrent¬
et ideo incelo ẽẽ non potest t̾ra. cur ẽ ipse ignis
in t̾ra: Scam hanc quippe rationẽ ita ista duo
elementa. in locis ꝓpͥis imo ac summo t̾ra et
ignis eẽ debuerunt: ut quemadmodũ nolunt

Expanded text:
inter aquam et terram saepe inuenimus? Quid enim inter aquam et terram saepe inuenimus? Quid enim uolunt esse aquosas nubes, inter quas et maria aer medius reperitur? Quonam, quaeso, elementorum pondere adque ordine efficitur, ut torrentes uiolentissimi adque undosissimi, antequam sub aere in terris currant, super aera in nubibus pendeant? Quur denique aer est medius inter summa caeli et nuda terrarum, quaqua uersum orbis extenditur, si locus eius inter caelum et aquas, sicut aquarum inter ipsum et terras est constitutus? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema, id est ignis et terra, iungantur caelique obtineat ille summi locum, haec autem imi uelut fundaminis mundi. et ideo in caelo esse non potest terra: quur est ipse ignis in terra? Secundum hanc quippe rationem ita ista duo elementa in locis propriis, imo ac summo, terra et ignis esse debuerunt, ut, quem ad modum nolunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ uarro cõmemorat uestalem uirginẽ cũ
piclitaret᷑ falsa suspitione de stupro cribrum
implesse aqua de tyberi. ⁊ ad suos iudices nul¬
la eiꝰ parte stillante portasse. Quis aquȩ pond̾
supͣ cribrum tenuit: Quis tot cauernis paten¬
tib nichil inde int̾ram cadere ꝑmisit: Res¬
ponsuri sunt. aliquis ds̃. aut aliquis demon.
Sids: nunquid maiorẽ deo qui fecit hunc
mundũ: Si demonꝰ nunqͥd potentior ẽ an¬
gło qui ddeo seruit aquo factus ẽ mundꝰ: Si g
ds minor uel angłs ł demon potuit. pondus
humiddi elementi sic suspendere ut aquarum
uideat᷑ mutata fuisse natura: itane ds̃ omp̃s
qui omnia ipsa creauit elemeiita treno corpori
graue pondus auferre non poterit. ut in eodẽ
clemento. habitet uiuificatum corpꝰ. inqͦ uo¬
luerit uruificans sp̃s: Deinde cum aerẽ me¬
diumponant inter ignem desuꝑ ⁊ aquã sub¬
ter qͥd ẽ quod cum inter aquam ⁊ aquam et

Expanded text:
est, quod Varro commemorat, Vestalem uirginem, cum est, quod Varro commemorat, Vestalem uirginem, cum periclitaretur falsa suspicione de stupro, cribrum inplesse aqua de Tiberi et ad suos iudices nulla eius parte stillante portasse. Quis aquae pondus supra cribrum tenuit? Quis tot cauernis patentibus nihil inde in terram cadere permisit? Responsuri sunt: \'Aliquis deus aut aliquis daemon.\' Si deus, numquid maior est Deo, qui fecit hunc mundum? Si daemon, numquid potentior est angelo, qui Deo seruit, a quo factus est mundus? Si ergo deus minor uel angelus uel daemon potuit pondus umidi elementi sic suspendere, ut aquarum uideatur mutata fuisse natura: itane Deus omnipotens, qui omnia ipsa creauit elementa, terreno corpori graue pondus auferre non poterit, ut in eodem elemento habitet uiuificatum corpus, in quo uoluerit uiuificans spiritus? Deinde cum aera medium ponant inter ignem desuper et aquam subter, quid est quod eum inter aquam et aquam et
Abbreviated transcription (Latin):
sum uersus t̃ra pͥma aqua scda. terciꝰ aer. qͣr¬
tum cęlum: ut suꝑ omnia sit animȩ nat᷑a.
Nam et aristotiles quintum corpꝰ eam dixit
ẽẽ: ⁊ plato nullum. Si qͥntum eẽt: certe suꝑiꝰ
eẽt ceteris. Cum uero nullum ẽ: multoma¬
gis suꝑat omĩa. In t̾reno gͦ qͥd facit corpore:
Inhac mole quid agit subtilior omnibꝰ: In
hoc ponde quid agit lcuior omnibꝰ: In hae
carditate quid agit celerior om̃ibꝰ: Itane ꝑhuiꝰ
tam excellentis naturȩ meritum non poterit
affici ut corpus eiꝰ leuet᷑ in celume Et cũ ualeat
mnc natura corpoꝵ t̾renor. depͥmere animas
deorsum. aliquando ⁊ animȩ leuare sursũ tre¬
na corpora ñ ualebuntꝰ. Iamsi ad eoꝵ miracula
ueniamꝰ. quȩ fact̾a adiis suis opponunt mar¬
tirib nr̃is. nonne etiam ipsa ꝓ nobis facere. et
nobis reꝑient᷑ omĩno ꝓficere: Namint̃ magna
miracula dõꝵ suorum ꝓfecto magnum ẽ illud

Expanded text:
sum uersus terra prima, aqua secunda, tertius aer, quarsum uersus terra prima, aqua secunda, tertius aer, quartum caelum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc pondere quid agit leuior omnibus? In hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per huius tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae leuare sursum • terrena corpora non ualebunt? Iam si ad eorum miracula ueniamus, quae facta a dis suis obponunt martyribus nostris, nonne etiam ipsa pro nobis facere et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum profecto magnum illud
Abbreviated transcription (Latin):
ces quȩ sunt aquarum animalia: ita subt̃ra
uiuere debuerunt: Cur gͦ non saltẽ de sod̾o. id ẽ
de aquis. s de elemento tercio terrenũ animal
carpit hancuitam: Quare cum ꝑtineat ad t̃¬
ram inscđo quod suꝑ tram ẽ elemento uiuere
si cogat᷑ continuo suffocat᷑. ⁊ut uiuat iiuit in
t̃cio: Anerrat hic ordo elem̃toꝵ. ł potiꝰ ñ inna¬
tura rerum s in istoꝵ argumentationibꝰ defi¬
cit: Omitto dicere qd̾ iam in .xiiͦi. libro dixi
qͣm multa grauia t̃rena sint corpora sic̃ plum¬
bum ⁊ formã tamen ab artifice accipiant qua
natare ualcant suꝑ aquam. et ut accipiant
qualitatem corpꝰ humanum qua ferri in cȩ¬
lum ⁊ ẽẽ possit in cęlo omnipotenti artifici con¬
tradicit᷑ꝰ Iamuͦ contra illud qđ dixi suꝑius
etiam istum considerantes atq tractantes ele¬
mentoꝵ ordinem quoconfidunt: ñ inueni¬
unt omĩno qͥd dicant. Sic enmẽ hinc sur¬

Expanded text:
ces, quae sunt aquarum animalia, ita sub terra ces, quae sunt aquarum animalia, ita sub terra uiuere debuerunt. Quur ergo non saltem de secundo. id est de aquis, sed de elemento tertio terrenum animal carpit hanc uitam? Quare, cum pertineat ad terram, in secundo, quod super terram est, elemento uiuere si cogatur, continuo suffocatur et ut uiuat uiuit in tertio? An errat hic ordo elementorum, uel potius non in natura rerum, sed in istorum argumentationibus deficit? Omitto dicere, quod iam in tertio decimo libro dixi, quam multa grauia terrena sint corpora, sicut plumbum, et formam tamen ab artifice accipiant. qua natare ualeant super aquam; et ut accipiat qualitatem corpus humanum, qua ferri in caelum et esse possit in caelo. omnipotenti artifici contradicitur?. Iam uero contra illud, quod dixi superius, etiam istum considerantes adque tractantes elementorum ordinem, quo confidunt, non inueniunt omnino quod dicant. Sic est enim hinc sur
Abbreviated transcription (Latin):
argumentant᷑: qm̃ scilicet magistro platone
didicerunt mundi duo corpora maxima atq
postrema duobꝰ mediis aere scilicet ⁊ aqua eẽ
copulata atq coniuncta. Ac ꝑhoc inqͥunt qm̃
tra abhine sursumũsus ẽ pͥma. scđa aqua
suꝑ tr̃am. tercius aer suꝑ aquam quartũ suꝑ
aerem cȩlum: non potest ẽẽ t̃renum corpꝰ in
cȩlo. Momentis enim ꝓpͥis ut ordinẽ suũ te¬
neant. singula elementa librant᷑. Fece qͣlib
argumentis omĩpotentie dĩ humana contra¬
dicit infirmitas qͣm possidet uanitas. Qͥd gͦ
faciunt maere t̾rena tot corpora cum at̾ra sit
aer tercius. nͥ forte qui ꝑ plumarũ ⁊ pennaꝵ
leuitatẽ donauit auium t̃rens corporibꝰ ut
portarent᷑ inaere immortalib factis corpo¬
rib hominum ñ poterit donare uirtutẽ qͣ
etiam insummo cęlo ualeant habitare: Ani¬
malia quoq ipsa t̃rena. quȩ uolare ñ possuis.
inquib ⁊ homines sunt. sicut sub aquapis¬

Expanded text:
argumentantur; quoniam scilicet magistro Platone argumentantur; quoniam scilicet magistro Platone didicerunt mundi duo corpora maxima adque postrema duobus mediis, aere scilicet et aqua, esse copulata adque coniuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra abhinc sursum uersus est prima, secunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quartum super aera caelum, non potest esse terrenum corpus in caelo; momentis enim propriis, ut ordinem suum teneant, singula elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas, quam possidet uanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a terra sit aer tertius? Nisi forte, qui per plumarum et pennarum leuitatem donauit auium terrenis corporibus, ut portentur in aere, inmortalibus factis corporibus hominum non poterit donare uirtutem, qua etiam in summo caelo ualeant habitare. Animalia quoque ipsa terrena, quae uolare non possunt, in quibus et homines sunt, sicut sub aqua pis
Abbreviated transcription (Latin):
moria sacrificet eoꝵ: quia dei sacerdos ẽ ñ illor
ipsis. quia hoc sunt ⁊ipsi. Quib gͥ potiꝰ creden¬
dum ẽ miracula facientib eis nequise ipsos uo¬
lunt haberi deos abeis quib ea faciunt an eis
rabile faciunt: Eis ne quisacrasua etiam cri¬
mina sua eẽ uoluerunt. an eis qui nec laudes
suas uolunt eẽ sacra sua. s totum qđ ueracit̃
laudant᷑ ad eiꝰ głam ꝓficere inquolaudantur:
In dño quippe laudant᷑ animȩ eoꝵ. Credamꝰ
gͦ eis. ⁊ uera dicentib ⁊ mira facientibꝰ. Dicen¬
do enim uera passi sunt: ut possent facere mi¬
ra. In eis ueris ẽ p̃cipuum qd xp̃s resurrexit
a mortirs. ⁊ immortalitatẽ resurrectionis in
sua carne pͥmꝰ ostendit: quam nob̃ affuturã
ł inprincipio noui scłi. ł in buiꝰ fine ꝓmisit¬
cinatores isti quoꝵ cogitationes nouit do¬
minꝰ. qm̃uane sunt. de ponderib elem̃toꝵ

Expanded text:
moria sacrificet eorum, quia Dei sacerdos est, non illorum. moria sacrificet eorum, quia Dei sacerdos est, non illorum. ffertur ipsis, quia hoc sunt et ipsi. Quibus igitur potius credendum est miracula facientibus? Eisne qui se ipsos uolunt haberi deos ab his quibus ea faciunt, an eisunt quidquid mirabile faciunt? Eisne qui sacra sua etiam crimina sua esse uoluerunt, an eis qui nec laudes suas uolunt esse sacra sua, sed totum, quod ueraciter laudantur, ad eius gloriam proficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae eorum. Credamus ergo eis et uera dicentibus et mira facientibus. Dicendo enim uera passi sunt, ut possint facere mira. In eis ueris est praecipuum, quod Christus resurrexit a mortuis et inmortalitatem resurrectionis in sua carne primus ostendit, quam nobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius fine promisicinatores isti, quorum cogitationes nouit Dominus quoniam uanae sunt, de ponderibus elementorum
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ⁊ nr̃m scimus ⁊ martyrum. Nec tamenmi
mͦ sunt comparanda miracula q̃ facta ꝑtempla
ꝑhibent᷑ illoꝵ. Uerum si qua similia uident᷑
sic̃ amoyse magi pharaonis: sic eoꝵs dii uict̾i
sunt a mr̃ib nrĩs. fecerunt autẽ illa demones
cofastu impurȩ suꝑbiȩ. quo eoꝵ dii ẽẽ uoluer̃.
faciunt autem ista mr̃es uel potiꝰ ds̃. aut oran¬
tib aut cooꝑantib eis. ut fides illa ꝓficiat. qͣ
credimus.Deniq illi talib dnis suis et templa
martirib nr̃is. non templa sicut diis: s me¬
morias sicut hominib mortuis quoꝵ apud
dm̃ uiuunt sp̃s fabricamꝰ. Nec ibi erigimꝰ al¬
taria. in quib sacrificemꝰ mr̃ib : s uni deo et
mr̃m ⁊ nr̃o sacrificium immolamꝰ. Ad qd sac̾¬
ficiũ sicut homines dĩ qui mundũ in eiꝰ confes¬
sione uicerunt. suo loco ⁊ ordine nominant᷑¬
ñ tamen a sacerdote qui sacrificat inuocant᷑.
Deo qͥppe nom ipsis sacrificat quamuis in me¬

Expanded text:
Deum et nostrum scimus et martyrum. Nec tamen miDeum et nostrum scimus et martyrum. Nec tamen mimodo sunt conparanda miracula, quae facta per templa perhibentur illorusicut a Moyse magi Pharaonis , sic eorum dii victi sunt a martyribus nostris. Fecerunt autem illa daemones eo fastu impurae superbiae, quo eorum dii esse voluerunt: faciunt autem ista martyres, vel potius Deus aut orantibus aut cooperantibus eis, ut fides illa proficiat, qua credamus. Denique pagani diis suis et templa martyribus nostris non templa sicut diis, sed memorias sicut hominibus mortuis, quorum apud Deum vivunt spiritus, fabricamus. Nec ibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostri sacrificium immolamus; ad quod sacrificium, sicut homines Dei, qui mundum in ejus confessione vicerunt, suo loco et ordine nominantnon tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in me
Abbreviated transcription (Latin):
pro cafide quahes resurrectio p̃dicat᷑ occisi sunt:
Siue enĩ ds̃ ipse ꝑscipsũ miro mͦ quo rescẽporales oꝑatͤ
etnus. siue ꝑsuos ministros ista faciat. ⁊ eadẽ
ipse quȩ ꝑministros facit. siue quedam faci¬
at etiamꝑ martirum sp̃s. sicut ꝑ homines
adhue incorpore constitutos. siue omnia ista
ꝑangłos quib inuisibiliter. immutabilit̃
dicunt᷑ eis orantib tm et impetrantib non
etiam oꝑantib fiant. siue alia istis. siue alia¬
ił modis qui nullo mͦ comp̃hendi a mortali¬
b possunt: ei tamen atcestant᷑ hȩc fidei in qͣ
carnis inȩternum resurrectio p̃dicat᷑¬
Sic forte dictur sunt etiam dõs suos aliqͣ
mira fecisse. Bene si iam incipiunt dõs suos
nrĩs mortus hominib comparare. An dicent
etiam se habere deos ex hominib mortuis si¬
cut herculem. sicut romulũ. sicut alios mul¬
tos quos in deoꝵ numerũ receptos opinant᷑.
S nobis mres non sunt dii. quia unum eundẽq

Expanded text:
pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum spiritus, sicut per homines adhuc in corpore constitutos, siue omnia ista per angelos, quibus inuisibidicuntur, eis orantibus tantum, et impetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicatic forte dicturi sunt etiam deos suos aliqua mira fecisse. Bene, si iam incipiunt deos suos nostris mortuis hominibus conparare. An dicent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Herculem, sicut Romulum, sicut alios multos, quos in deorum numerum receptos opinantur? Sed nobis martyres non sunt di, quia unum eundemque
Abbreviated transcription (Latin):
Qd qͥdem et ad ipsam resurrectionem corpoꝵ ꝑ
tinet. Si autem etiam inhis uerbis. qua forma
resurrectura sint corpora sumus ad moniti: sic̃
illa mensura ita et ista conformatio non quanti¬
tantis intelligenda ẽ s etatis. Resurgent itaq
om̃s tam magni corpore. quam ł erant. ł futuri
erant etate iuuenili. quamus nichil oberit. etz¬
am sierit infantilis ł semilis corporis forma. uͥ
nec mentis nec ipsius corporis ulla remanebit
infirmitas. Unde etiamsiquis meo corporis
mͦ in quo defunctꝰ ẽ resurrecturum unumquen¬
q contendit: non ẽ cum illo laboriosa contra¬
dictione pugnandum. x UII¬

Expanded text:
quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. Si autem etiam in his uerbis, qua forma resurrectura sint corpora, sumus admoniti, sicut illa mensura,_ ita et ista conformatio non quantitatis intellegenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore, quam uel erant uel futuri erant aetate iuuenali; quamuis nihiloberit, etiamsi erit infantilis uel senilis corporis forma, ubi nec mentis, nec ipsius corporis ulla remanebit infirmitas. Unde etiam si quis in eo corporis modo, in quo defunctus est, resurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradictione pugnandum.
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ sic accipiamꝰ dictum ut nec ultra
nec infra iuuenilem formam resurgant corpora
mortuoꝵ. s in ea etate et robore usq ad qͣm xp̃m
hic ꝑuenisse cognouimus.Circa triginta qͥppe
annos deffinierunt ẽẽ etiam scłi huiꝰ doctissi¬
mihomines iuuentutẽ: quȩ cũ fuerit spatio
ꝓpͥo t̃minata. inde iam hominem in decrim̃¬
ta uergere grauioris ac senilis etatis. ⁊idõ ñ ẽẽ di¬
ctum inmensuram corporis ł in mensurã statu¬
rȩ s in mensuram ȩtatis plenitudinis xp̃i. &ui
llud etiam qd̃ ait p̃destinatos conformes imagi¬
nis filii dei: potest ⁊ scdm interiorem hominẽ
intelligi. Unde nob alioloco dicit. Nolite con¬
formari huic scło: s reformamini innouita¬
te sensus urĩ. Ubi gͦ reformam᷑ ne conformem᷑
huie scło: ibi conformamͣ dĩ filio. Pot̃ ⁊ sic ac¬
cipi. ut quemadmodũ nobis ille mortalitate:
ita nos illi efficiamur immortalitate conformes.

Expanded text:
dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra iuuenalem formam resurgant corpora mortuorum, sed in eius aetate et robore, usque ad quam Christum hic peruenisse cognouimus circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi huius doctissimi homines iuuentutem; quae cum fuerit spatio proprio terminata, inde iam hominem in detrimenta uergere grauioris ac senilis aetatis; et ideo non esse dictum in mensuram corporis uel in mensuram staturae. sed in mensuram aetatis plenitudinis Christid ergo ait, praedestinatos conformes fieri imaginis Filii Dei, potest secundum interiorem hominem intelligi. Unde nobis alio loco dicit: « Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae; ubi ergo reformamur, ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei filio; potest et sic accipi, ut, quem ad modum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur inmortalitate conformes;
Abbreviated transcription (Latin):
capillum capitis ẽẽ ꝑiturum: creatori utiq
qͥ creauit cuncta de nichilo quomͦ deeẽ posset
unde adderet. quod addendum eẽ mirꝰ arti
sura corporis in qua mortuus ẽ resurrexit:
nec fas ẽ dicere. cum resurrectionis om̃iũ ue
nerit tempꝰ accessuram corpori eiꝰ cã magnitu¬
dinem quam non habuit. quando in ea dis¬
cipulis in qua ilł notus erat apparuit ut lon¬
gissimis fieri possit equalis. Si autem dixerimꝰ
ad dñici corporis modum. etiam quoꝵq maio¬
ia corpora redigenda: ꝑibit de multoꝵ corpori¬
b plurimũ cum ipse nec capillum ꝑiturũ eẽ
ꝓmiserit. Restat gͦ ut suam recipiat quisq m̃¬
suram. quam uel habuit iniuuentute etiam
sisenex ẽ mortuus: ł fuerat habiturus etiam
siẽ ante defunctus. atq illud qd cõmemora¬
ut illi capiti in popłis xͥanis. accedente omĩ¬
um ꝑfectione membroꝵ etatis eiꝰ mensura
compleat᷑. aut si hoc de resurrectione corpoꝵ

Expanded text:
capillum capitis esse periturum, Creatori utique, capillum capitis esse periturum, Creatori utique, qui creauit cuncta de nihilo, quo modo deesse posset unde adderet quod addendum esse mirus artisura corporis, in qua mortuus est, resurrexit nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus uenerit, accessuram corpori eius eam magnitudinem, quam non habuit, quando in ea discipulis, in qua illis erat notus, apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. si autem dixerimus ad domini corporis modum etiam quorumcumque maiorum corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. restat ergo, ut suam recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentate, etiam si senex sit mortuus, uel fuerat. habiturus, etiam si est ante defunctus, atque illud quod commemoraut illi capiti in populis Christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis eius mensura conpleatur, aut, si hoc de resurrectione corporum
Abbreviated transcription (Latin):
ac̃ utiq ꝑfectio magnitudinis corporał: quȩ cũ
acesserit iam statura longior eẽ ñ possit. Hunc
ꝑstctionis modum sic hñt om̃s ut cũ illo con¬
apiant᷑ atq nascant᷑ s habent in ratione ñ in
mole: sicut ipsa membra omnia iamsunt la¬
erter in semine cum etiam natis ñnulla ad¬
huc desint. sicut dentes aut sicut huiꝰmodi.
inquaratione uniuscuiꝰq materiȩ indita cor¬
porali liniamento iam qͦdammͦ ut ita dicã
lnuatum uidet᷑ eẽ qd nondum ẽ: immo qd̾
lttet s accessu temporis erit ł potiꝰ apparebit.
Inhac gͦ infans iam breuis aut longus ẽ: qͥ tqͣ
breuis longus ue futurus ẽ. Scđm hanc ra¬
cionem ꝓfecto in resurrectione corporis detri¬
menta corporis non timemꝰ: quia et si equali¬
is futura eẽt omĩum ita ut om̃susq ad gigan¬
ias magnitudinesꝑuenirent. ne illiqͥ maxi¬
mi fuerunt minus haberent aliquid instatu

Expanded text:
deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit jam statura longiore esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur atque nascantur; sed habent in ratione non in mole, sicut ipsa membra omnia jam sunt latentia in semine cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes aut si quid ejusmodi. In qua ratione uniuscujusque materiae indita corporali jam quodammodo ut ita dicam liciatum uidetur esse, quod nondum est, immo quod latet, sed accessu temporis erit uel potius apparebit. In hac ergo infans iam breuis aut longus est, qui breuis longusue futurus est. Secundum hanc rationem profecto in resurrectione corporis detrimenta corporis non timemus, quia. etsi aequalitas futura esset omnium, ita ut omnes usque ad giganteas magnitudines peruenirent. ne illi, qui maximi fuerunt, minus haberent aliquid in statu