comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scissuris petre: ut. hereseon a petra
Porro qđ sequit᷑. exaltantẽ solium suũ.
&e qui dic̃ in corde quis detrabet
me in t̾ram. tumorẽ heretice m̃tis
ostendit: confidentium sibi in my¬
steriis suis & in secretis suis & qͣn¬
tum in ipsis ẽ. Hy ꝑbolice aũt hoc
acciꝑe debemus: reꝓmitentiũ sibi
regna cȩloꝵ. Unde oe ad huiuscemo¬
di homines apłs seribit. Iam sine
nobis regnatis. atq utinã regnare¬
tisut &r nos uobiscum regnaremꝰ. Ia
le quid & dauid loquit᷑. Posuer̃ in ce¬
lo os suum: & lingua eoꝵ transiuit
in t̾ra. Si exaltati gͦ fuerint ut aqui¬
la. nam &e ipsi aquilarũ sibi simili¬
tudinẽ pollicent᷑. quȩ solent ad cada¬
uer dominitũ congregari. Et si int̃
media pͥ osuerint nidum suum: in de
detraham eos dic̃ dñs. Sic̃ enĩ dormi¬
ente patre familias int̾ bonam sem̃tẽ
inimicus homo zzaniam suꝑ semi¬
nat: ita solet aquila illa grandis
magnarum alarũ longo menbroꝵ

Expanded text:
scissuris petrae, ut haereseon a petra scissuris petrae, ut haereseon a petra Porro quod sequitur: Exaltantem solium tuum: Et, qui dicit in corde suo: Quis detrahet me in terram? tumorem haeretiostendit, confidentium sibi in mysteriis et secretis suis, quantum in ipsis est. Hyperbolice autem hoc accipere debemus, repromittentium sibi regna coelorum. Unde ad hujuscemodi homines Apostolus scribit: « Jam sine nobis regnastis, atque utinam regnaretis, ut et nos vobiscum regnaremus . » Tale quid et David loquitur: « Posuerunt in coelo os suum, et lingua eorum transivit in terra . » Si exaltati ergo fuerint, ut aquila: nam et ipsi aquilarum sibi similitudinem pollicentur, quae solent ad cadaver dominicum congregari. Et inter media sidera posuerunt nidum suum, inde detraham eos, dicit Dominus. Sicut enim dormiente patrefamilias inter bonam sementem inimicus homo zizania superseminat , ita solet aquila grandis, magnarum alarum, longo membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
cormenci instar descendere. rapcãq
predam pennis ad litus ꝑtrabere. Si
didicimꝰ ystoriam: sequamur intelligen¬
tiam spĩtalẽ. Licet tͥ o heretice magnꝰ
ẽẽ uidearis. & c̃tempnas ȩccłiȩ pauci-¬
tatẽ : tam̃ paruus in gentibus es. & con¬
teptibilis & ñ solum contẽptibilis & cũ
etiriacei ualde contemptibilis: suꝑbia
cordis tui extulit te. Quis enim here¬
ticoꝵ ñ insuꝑbiam extollit᷑. eccl̃iȩ sim¬
plicitatẽ paruipendens: & fidẽ imꝑi¬
ciam reputans: Habitantẽ in scissuris
petrȩ exaltantẽ solium suum petra
in insoliditate ponit᷑. Unde & ꝓpħa
dic̃. statuit supra petrã pedes meos.
tam̃ & in contrariam parcẽ frequent̃
accipit᷑. Auferã inquit cor lapideũ:
& dabo eis cor carneum. Et potens¬
ẽ ds̃ de lapidib istis suscitare filios
abrahe. Maximeq hic. ubi ñ dix̃ ha¬
bitantẽ suꝑ petram in qua prudens
edificator domũ suã extruxit. s in

Expanded text:
tormenti instar descendere, raptamque tormenti instar descendere, raptamque praedam pennis ad littus pertrahere. Si didicimus historiam, sequamur intelligentiam spiritualem. Licet tibi, o haeretice, magnus esse videaris, et contemnas Ecclesiae paucitatem: tamen parvus es in gentibus, et contemptibilis, ἐπιτάσει valde contemptibilis. « Superbia cordis tui extulit te. » Quis enim haereticorum non in superbiam extollitur, Ecclesiae simplicitatem parvipendens, et fidem imperitiam reputans? Habitantem in scissuris petrae, et exaltantem solium suum. Petra vel in soliditate ponatur unde et propheta dicit, Statuit supra petram » tamen et in contrariam partem frequenter accipitur: « Auferam, inquit, cor lapideum, et dabo eis cor carneum . » Etest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae : maximeque hic, ubi non dixit, habitantem super petram, in qua prudens aedificator domum suam exstruit; sed in
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ minimꝰ sis int̾ om̃s in cireui¬
tu nationes. & ad comparationẽ gen¬
tium ceterarũ paruus in numero:
ultra uires erigeris insuꝑbia. Cũq
habices in speluncis ĩmo in cauernis
petrarũ humilis atq pauꝑculus. &
excelsa edificioꝵ tecta ñ possidens.
quasi aquila in sublime sustolleris:
&. tantũ cogitatione in tumescis. ut
int̾ sydera habitare te credas: etiã
si ultra naturã cęli posses ad alta
penetrare. inde te detraberẽ. & ad
t̾ram deducerẽ dic̃ dñs ds̃. Illud aũ
qđ in iheremia additum ẽ. & appre¬
hendere interis altitudinẽ collis. a¬
peruit enigina. collẽ significans mon¬
tem syon: ac ꝑ hoc uł ipsam urbem
iherłm. uł templũ qđ in ea conditũ
ẽ uult intelligi. Aquilã aũt cun¬
ctis auib altiꝰ uolitare: etiã bi qui
de natura auium disputant. me-
nec humanis pateat obtutib. de
tanta sublimitate pisciculos nata-¬
re uideat: & cum uixca lic̾ fueruntt

Expanded text:
qui cum minimus sis, inter omnes in circuiqui cum minimus sis, inter omnes in circuitu nationes, et ad comparationem gentium caeterarum parvus in numero, ultra vires erigeris superbia. Cumque habites in speluncis, immo in cavernis petrarum, humilis atque pauperculus, et excelsa aedificiorum tecta non possidens, quasi aquila in sublime sustolleris, et tantum cogitatione intumescis, ut inter sidera habitare te credas: etiam si ultra naturam posses coeli alta penetrare, inde te detraherem, 368 et ad terram deducerem, dicit Dominus Deus. Illud autem quod in Jeremia additum est, et apprehendere niteris altitudinem collis, aperuit aenigma, collem significans montem Sion, ac per hoc vel ipsam urbem Jerusalem, vel templum quod in ea conditum est, vult intelligi. Aquilam autem cunctis avibus altius volitare, etiam hi qui de natura avium disputant, memonec humanis pateat obtutibus, de tanta sublimitate pisciculos natare videat, et cum juxta littus fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
dicis in corde tuo: quis detrahet me
in t̾ram: Si exaltatꝰ fueris ut aqͥla.
&e si inter sidera posueris nidũ tuũ.
inde te detrabã dicit dñs .Lxx. Ecce
minimum dedi te in gentib inhono¬
ratꝰ es ualde Suꝑbia cordis tui ele¬
uauit te habitantẽ in foraminib pe¬
trarũ. exaltant̾ẽ habitaculum tuum
atq dicentẽ. in corde tuo. Quis me
deducet in t̾ram : Si exaltatꝰ fueris
ut aquila. & si inter media sẏdera
ponas nidum tuum: inde te detra¬
bam dic̃ dñs. Iheremias cuiꝰ supra feci¬
mus mentionẽ ꝓpe ineadem uerba
consentit dicens. Ecce paruulum dedi
de in gentib: contemptibilẽ inter ho¬
mines. Arrogantia decepit tecoe suꝑ¬
bia cordis tiri. Qui habitas in cauer¬
tus petre. & app̃hendere interis alticu
dinẽ collis cum exaltaueris quasi aqͥ¬
morẽ nrm sequi: ut primũ historie
fundam̃ta iaciamꝰ: deinde si possu¬
mus excelsas turres. & tectoꝵ cul¬
mina subrigamꝰ. Oinquit edom si

Expanded text:
dicis in corde tuo: Quis detrahet me in terram? Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum: inde te detraham, dicit Dominus. LXX: Ecce minimum dedi te in gentibus: inhonoratus es tu valde. Superbia cordis tui elevavit te habitantem in foraminibus petrarum, exaltantem habitaculum tuum atque dicentem in corde tuo: Quis me deducet in terram? Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter media sidera ponas nidum tuum: inde te detraham, dicit Dominus. Jeremias, cujus supra fecimus mentionem, prope in eadem verba consentit, dicens: Ecce parvulum dedi te in gentibus; contemptibilem inter homines: arrogantia tua decepit te, et superbia cordis tui, qui habitas in cavernis petrae, et apprehendere niteridinem collis. Cum exaltaveris quasi aquimorem nostrum sequi, ut primum historiae fundamenta jaciamus, deinde, si possumus, excelsas turres et lectorum culmina subrigamus. O, inquit, Edom,
Abbreviated transcription (Latin):
formosus in stola candida: & ad ip¬
sum comminus loquebãt᷑. quare ru¬
tua sic̃ calcantiũ in torculari: ipse
loquit᷑ intriumpho exponens palmas
crucis suȩ: torcular calcaui solus:
&e de gentib ñ ẽ uir mecũ. Sunt
qui idumeã ad carnẽ referant.
&e aduersũ illiꝰ pugnã animã esti¬
ment ꝓuocari: ut mortificantes menir
nr̃a suꝑ t̾ram. fornicationẽ. immundici¬
am. passionẽ. et̾nã in xp̃o uictoriã con-¬
sequam᷑. Iudei frustra somniant contͣ
urbẽ romã regnumq romanũ hanc
fieri ꝓpħiã. & illud qđ in isaia scrip¬
tum ẽ onusduma paululum apice lit
tere commutato. ꝓ daleth legi posse
Res. & sonare romam. Uau quippe
cipit᷑. Auditum audiuimus a dño: &e
legatũ ad gentes misit. Surgite & con¬

Expanded text:
formosus in stola candida ? Et ad ipformosus in stola candida ? Et ad ipsum cominus loquebantur: Quare rutua sicut calcantium in torculari? Ipse loquitur in triumpho, exponens palmas crucis suae: Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Sunt qui Idumaeam ad carnem referant, et adversus illius pugnam animam aestimant provocari, ut mortificantes membra nostra super terram, fornicationem, immunditiam, passionem, aeternam in Christo victoriam consequamur. Judaei frustra somniant contra urbem Romam, regnumque Romanum hanc fieri prophetiam; et illud quod in Isaia scriptum est, Onus Duma  , paululum litterae apice commutato pro DELETH legi posse RES, et sonare Romam  : VAU quippe cipitur. Auditum audivimus a Domino, et legatu
Abbreviated transcription (Latin):
in ec̃nũ. Quia gͦ didicimꝰ t̾rã idume¬
orũ aduersariã ẽẽ t̾rȩ reꝓmissionis.
&e esau inimicũ legimꝰ iacob. & po¬
płm eẽ cui iratus est dñs in sempit̾uũ:
nosse debemꝰ scđm leges tropologiȩ
aut contra iudeos factum ẽẽ sermo¬
nẽ. qui sunt emuli xp̃ianis. & ꝑsecun¬
tur frem̃ suũ iacob popłm supplanta¬
torẽ. qui illi primogenita p̃ripuit :
aut certe aduersum om̃s hereses. &
contraria dogmata ueritati. quȩ ui-¬
dent᷑ quidẽ nobis ẽẽ uicina. sed ma-¬
gis aduersaria sunt: & de pat̾na he¬
redicate simplicem & habitatorẽ do-¬
mus iacob nitunt᷑ expellere. Porro
quia idumea &e t̾rena int̾pretat᷑. &
ꝓpt̃ colorẽ rubrũ cruenta quoq in
telligi potest: id circo saluator repor¬
tans ad patrem de mundo uictoriã
quando angłi conclamabant. aꝑite
portas principes ur̃as & introibit
rex głie: & in isaia stupentes int̾ro¬
gabant. quis est iste qui ascendit
de edom. fuluida ueste de bosor. sic

Expanded text:
in aeternum . Quia ergo didicimus terram Idumaeorum adversariam esse terrae repromissionis, et Esau inimicum legimus Jacob, et populum esse cui iratus est Dominus in sempiternum, nosse debemus secundum leges tropologiae, aut contra Judaeos factum esse sermonem qui sunt aemuli Christianis, et persequuntur fratrem suum Jacob, populum supplantatorem, qui illis primogenita praeripuit, aut certe adversus omnes haereses et contraria dogmata veritati, quae videntur quidem nobis esse vicina; sed magis adversaria sunt, et de paterna haereditate simplicem, et habitatorem domus Jacob nituntur expellere. Porro quia Idumaea et terrena interpretatur, et propter colorem rubrum cruenta quoque 366 intelligi potest: idcirco Salvator reportans ad Patrem de mundo victoriam, quando Angeli conclamabant: Aperite portas, principes, vestras, et introibit rex gloriae . Et in Isaia stupentes interrogabant: Quis est iste qui ascendit de Edom, fulvida veste de Bosor, sic
Abbreviated transcription (Latin):
gentib. Itẽ in isaia. Magni consilii
cio: dicens ea quȩ ꝓpħalis sermo con¬
texuit. S urgite & consurgamꝰ aduer¬
sum eũ uł eam ĩpliũ. Legatus qui ad
gences ẽ missus hec loquit᷑. Surge
habetis primũ in acie: ego ero axxic
gladium tenens apparui: & amalech
in crucis uexillo moyse pugnante su¬
peraui. Iheremias in uisione contra idu¬
meã: ñ multum ab his discrepat. Au¬
ditũ inquid audiui adño: & legatus
ad gentes missus ẽ. Congregamini &
uenite conͣtra ent̃: &e consurgamꝰ m

Expanded text:
. Iste in Isaia, magni consilii tio: dicens ea quae prophetalis sermo contexuit: Surgite, et consurgamus adversus eum, vel eam in praelium. Legatus qui ad gentes est missus, haec loquitur: Surge habetis primum in acie. Ego ero ἀρχιστgladium tenens apparui: et Amalec in crucis meae vexillo, Moyse pugnante, superavi . Jeremias in visione contra Idumaeam non multum ab his discrepat: Auditu, inquit, audivi a Domino, et legatus ad gentes missus est: congregamini, et venite contra eam, et consurg
Abbreviated transcription (Latin):
in gentib misit. Surgice & consurga¬
mus aduersũ eam inp̃lium. Iam &e su¬
pra diximus eãdem ẽẽ edom quã &
idumeam: quia in hebraico ipse qui
condidit. in greco urbs quȩ sit ab eo
enim scribunt contra edom quod ad
gentes legatꝰ missus sit mediator dĩ

Expanded text:
it: Surgite et consurgamus adversus eum in praelium. Jam ut supra diximus, eumdem esse Edom quam et Idumaeam, quia in Hebraico ipse qui condidit: in Graeco urbs quae sit ab eo dierunt omnes enim scribunt contra Edom quod ad gentes legatus missus sit, mediator Dei
Abbreviated transcription (Latin):
latur: esau. edom. serr. Possedicq eã
liberi: unde & ipsa urbs postea sor¬
dta uocabulum ẽ. Qđ gͦ hebraice edom.
cuiꝰ latina quoq & greca meminit hi¬
storia. Iste ẽ cui dr̃ ꝑ amos. suꝑ tribus
scelerib edom & suꝑ quattuor ñ con¬
nuerit ultra furorẽ suum. & indi-¬
gnationẽ suã seruauerit usq infi-¬
nẽ. In isaia quoq uixta hebraicũ le¬
gimus. Onusduma ad tͣe clamat ex se¬
ir. Custos quid de nocte: Q in eande¬

Expanded text:
latur, Esau, Edom, Seir, posseditque eam latur, Esau, Edom, Seir, posseditque eam liberi: unde ipsa urbs postea sortita vocabulum est. Quod ergo Hebraice EDOM cujus Latina quoque et Graeca meminit historia. Iste est cui dicitur per Amos: Super tribus sceleribus Edom, et super quatuor non connuerit ultra furorem suum, et indignationem suam servaverit usque in finem . In Isaia quoque juxta Hebraicum legimus: Onus Duma ad me clamat ex Seir: custos quid de nocte,
Abbreviated transcription (Latin):
sermo breuiat᷑. lacimosis legis oꝑib an¬
gustior ẽ: ita hic quoq ꝓpħa quasi ser¬
uus dñi iuxta abraam. isaac. & iacob.
gna sunt seruitute. Multi putant uix¬
ta int̾p̃cationẽ nominis qđ seruus iste
sit dnĩ. cui dr̃ in isaia. magnum tͥ est
uocari te puerũ meũ: qui se exmani¬
uit formã serui accipiens. S si hoc in
cellexerimꝰ. aliꝰ nobis querendꝰ erit le¬
gatus qui est missus ad gentes: Et
dum tropologiam sequimur. ꝑdimꝰ
manifestissimã ꝓpħiã. Querimꝰ gͦ qui
sit iste edom uł idumea: ad quã nc̃
ꝑ abdiam dñs loquit᷑. In libro gene¬
seos esau filium isaac appellatũ fu¬
isse edom. q ꝓpter rufum lenti¬
culȩ cybum primogenita uendide¬
rit: manifestissime legimꝰ. Edom enĩ
int̾ptat᷑. nỹ esoc idest rufus. In eodem
uolumine scribit᷑ hunc eundem uo¬
catũ ẽẽ seir idest pilosiĩ: quia hispidꝰ
erat: & ñ habebat lenicatẽ iacob. Unꝰ
gͦ atq idem tribus nominib appel¬

Expanded text:
egis operibus angustior est. Ita hic quoque propheta quasi servus Domini juxta Abraham, Isaac, et Jacob, gna sunt servitute. Multi putant juxta interpretationem nominis, quod servus iste sit Domini, cui dicitur in Isaia: Magnum tibi est vocari te puerum meum , qui se exinanivit formam servi accipiens . Sed si hoc ita intellexerimus, alius nobis quaerendus erit legatus, qui est missus ad gentes. Et dum tropologiam sequimur, perdimus manifestissimam prophetiam. Quaerimus ergo quis sit iste Edom, vel Idumaea, ad quam nunc per Abdiam Dominus loquitur. In libro Geneseos Esau filium Isaac appellatum fuisse Edom, quia propter rufum lenticulae cibum primogenita vendiderit, manifestissime legimus : Edom enim interpretatur πυῤῥὸς, id est, rufus. In eodem volumine scribitur hunc eumdem vocatum esse Seir, id est, pilosum, quia hispidus erat, et non habebat lenitatem Jacob. Unus ergo atque idem tribus nominibus appel
Abbreviated transcription (Latin):
fortium idumeȩ in diȩ illa: quasi cor
mulieris paturientis : Exceptos ordi¬
ne cominutato. & aliis quȩ uidencur
discrepare. magna pars abdie in ibe¬
remie uolumine continet᷑. Isti sunt
montes seir: aduersum quos iheze¬
chielis facies roborat᷑ &e dr̃. Dabo
montẽ seir desolatũ ce desertũ. Et pꝰ
paululum. Dissipatꝰ eris mons seir:
& idumea omĩs. Longum ẽ si uolu¬
ero cunctas scripturas uentilare &
ꝓferre in medium suꝑ montes seir.
marimeq malachie ubi statim in
iacob. dic̃ dñs: & dilexi iacob: esau
aũt odio habui. Et posui montes
es in solitudinẽ : & hereditatẽs eius
in drachones deserti. Qđ si dixerit
idumea destructi sumꝰ. sed reuerten¬
tes edificabimꝰ queq deserta st̃. Hec
dicit dñs exercituũ. Isti edificabunc¬

Expanded text:
fortium Idumaeae in die illa, quasi cor mulieris parturientis. Exceptoque ordine commutato, et aliis quae videntur discrepare, magna pars Abdiae in Jeremiae volumine continetur. Isti sunt montes Seir adversum quos Ezechielis facies roboratur, et dicitur: Dabo montem Seir desolatum, et desertum. Et post paululum: Dissipatus eris, mons Seir, et Idumaea omnis. Longum est si voluero cunctas Scripturas eventilare, et proferre in medium super montes Seir, maximeque Malachiae, ubi statim in Iacob dicit Dominus et dilexi Iacob Esau autem odio habui et posui montes eius in solitudinem et hereditatem eius in dracones deserti quod si dixerit Idumea destructi sumus sed revertentes aedificabimus quae deserta sunt haec dicit Dominus exercituum isti
Abbreviated transcription (Latin):
de extraneis gentibus computat᷑ filiꝰ
isaac &e fr̃ iacob. unde & t̾ra illiꝰ ñ
dat᷑ in possessĩonẽ isrł. nec dimica¬
tur bellare contra eum. & aduer¬
cerce uisio ẽ ñ idumeę qđ poterat
si ita scriptum eẽt facere questionẽ. sed
abdie idest serui dñi. quã uidet gentib
ad quas legatum misit diis. & quib dr̃.
surgite & consurgam᷑ aduersũ eam in
prelium. Destructio enim idumeȩ. ui¬
sio nationũ ẽ. Sin aũt querit᷑ quare
ponat᷑ in titulo uisio abdiȩ. & nicħ
postea qđ usum ẽ demonstret᷑. scđm
illud isaiȩ. uidi dñm sabaoth seden¬
tem suꝑ thronũ excelsũ & eleuatũ:
&e ih ezechiel aꝑti sunt cęli. & iudi
uisiones dei statimq subiungit᷑. & ui¬
aquilone &e nubes magnã &e splendor
in cirouitu eiꝰ. Sed post uisionẽ abde
ꝓtinꝰ inferatur: hec dicit dñs ad edõ
&e iterũ. Ecce paruulum te dedi in
gentib. De deuteronomio sumimꝰ exẽ¬
plũ. in quo ñ res sed uerba cernunt᷑.

Expanded text:
bus computatur, filius Isaac et frater Jacob: unde et terra illius non datur in possessionem Israel, nec dimittitur bellare contra eam, et advercerte visio est, non Idumaeae, quod poterat, si ita scriptum esset, facere quaestionem; sed Abdiae, id est, servi Domini, quam videt gentibus, ad quas legatum misit Dominus. Et quibus dicitur: Surgite, et consurgamus adversus eam in praelium. Destructio enim Idumaeae, visio Nahum est. Sin autem quaeritur quare ponatur in titulo, Visio Abdiae; et nihil postea quod visum est demonstretur, secundum illud Isaiae: Vidi Dominum sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum . Et Ezechiel: Aperti sunt coeli, et vidi visiones Dei: statimque subjungitur: Et viAquilone, et nubes magna, et splendor in circuitu ejus ; sed post visionem Abdiae protinus inferatur: Haec dicit Dominus ad Edom. Et iterum: Ecce parvulum dedi te in gentibus, de Deuteronomio sumemus exemplum, in quo non res, sed verba cernuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
antiquis: ut possideant reliquias
idumeȩ. & om̃s nationes eo qđ in¬
uocatũ sic nomen meũ suꝑ eos dic̃
dñs faciens hec .Lxx. In die illa su-¬
scitabo tabernaculũ dauid qd̃ ceci¬
derat : & edificabo ea quȩ corruerans:
&e que suffusa sunt suscitabo. & in¬
staurabo ea sic̃ dies antiqui: ut que¬
rant me reliqui hominũ. & omnes
gentes suꝑ quas inuocatũ ẽ nom̃
meũ: dicit dñs faciens hec. Ubi
apłor p̾cedit auctoritas. maxime
petri & iacobi. quos columpna ȩccłe
uas electionis uocat. ibi omĩs uarie
explanationis tollenda suspicio est. &
qd̾ a tantis uiris exponit᷑ hoc sequen¬
dũ. In actib apłoꝵ questioe inter a¬
apłos suscitata. cur homines ex gen¬
tib paulus & barnabas absq cir¬
cumcisione & obseruatione sabbati
suscepissent: petrus respondit ut de¬
buit: cuiꝰ sententiã ꝓbans iacobus
hec locutꝰ ẽ. Uiri fr̃s audite me. Sy¬
mon enarrauit quemadmodũ primũ

Expanded text:
deant reliquias Idumeae, et omnes nationes, eo quod invocatum sit nomen meum super eos, dicit Dominus faciens haec. LXX: In die illa suscitabo tabernaculum David quod ceciderat, et reaedificabo ea quae corruerant, et quae suffossa sunt suscitabo, et instaurabo ea sicut dies antiquos, ut quaerant me reliqui hominum, et omnes gentes super quas invocatum est nomen meum, dipraecedit auctoritas, maxime Petri et Jacobi, quos columnas Ecclesiae Vas electionis vocat , ibi omnis variae explanationis tollenda suspicio est, et quod a tantis viris exponitur, hoc sequendum. In Actibus apostolorum quaestione inter apostolos suscitata, cur homines ex gentibus, 355 Paulus et Barnabas absque circumcisione et observantia sabbati suscepissent, Petrus respondit, ut debuit: cujus sententiam probans Jacobus, haec locutus est: Viri fratres, audite me: Simon enarravit, quemadmodum pri
Abbreviated transcription (Latin):
tas dicat. ego ciuitas firma. ciuitas
quȩ ñ obpugnat᷑: & de qua dñs in
euangłio loquit᷑. Non potest ciuitas
abscondi supra montẽ posita. Et
in psalmis dr̃. fluminis impet᷑ letifi¬
cat ciuitatẽ dei. flantabunt quoq
uineas cum noe. & bibent uinũ ea¬
rũ & in ebriabunt᷑: & audient a dño
ni.Bibent aũt uͥnum: qđ se in reg¬
no patris. cum apłis suis nouũ bibi¬
turũ eẽ pollicit᷑ ẽ. Hec est uinea so¬
rech. cuiꝰ uinũ cotidie in misteriis li¬
bamꝰ: nͦ hac rerum felicitate conten¬
ti. ꝓpt̃ delicias facient hortos. & ri¬
gabunt eos. ut nulla desint in eis
genera uirtutũ: & comedent fructꝰ
eor. Qui enĩ plantauerit & rigaue¬
rit. ipse & comedet. Cumq hec
oĩa mondes ce colles fecerint stillan¬
tes dulcedinẽ. & edificantes ciui¬
tantes ce habitandes in eis. plan-¬
tantes uineas & bibentes uinũ ea¬
rũ. facientes hortos & comedentes
fructus eoꝵ: tunc ipsos plantato¬
res plantabit dñs suꝑ t̾ram suam

Expanded text:
tas quae oppugnatur , et de qua Dominus in Evangelio loquitur: Non potest civitas abscondi super montem posita . Et in Psalmis dicitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Plantabunt quoque vineas cum Noe , et bibent vinum earum, et inebriabuntur, et audient a Domino ni . Bibent autem vinum, quod se in regno Patris cum apostolis suis novum bibiturum esse pollicitus est . Haec est vinea Sorec, cujus vinum quotidie in mysteriis bibimus. Nec harum rerum felicitate contenti, propter delicias facient hortos, et irrigabunt eos: ut nulla desint in eis genera virtutum, et comedent fructus eorum: qui enim plantaverit et rigaverit, ipse et comedet. Cumque haec omnia montes et colles fecerint, stillantes dulcedinem, et aedificantes civitates, et habitantes in eis, plantantes vineas, et bibentes vinum earum, facientes hortos, et comedentes fructus eorum: tunc ipsos plantatores plantabit Dominus super terram suam,
Abbreviated transcription (Latin):
siue modici numeri: quia nulla in
eis uł pauca uirtutũ remansere ue¬
stigia. Peniceat te dñe suꝑ hoc: qđ po¬
pulo tuo te facturũ cõminatꝰ es. Peni
tentiã aũt dei in scripturis sic debe¬
mus acciꝑe. qͦmͦ somniũ & irã: ñ qd̃
dm̃ peniteat & mutet sententiã qui
x anni tui ñ deficienta Sed quo no¬
bis ad meliora conuersis. & ipsũ pe¬
niteat sententię suę. ut nec iusto red¬
dant᷑ p̃mia quę ꝓmisit si declina¬
uerit ad iniquicatẽ: nec peccatori
penas quas cõminatꝰ est si conuersꝰ
fuerit ad salutẽ. Dr̃ ad eum qui
acturus ẽ penitentiã. Ne dedederis
somnũ ocłis tuis. neq dormitacio¬
nẽ palpebris tuis. ut libereris quasi
dammula de casib: & sic̃ auis ex la¬
queis. Qui si dñi prima mandata
contẽpserit. & postea in angustiis c̃¬
stitutꝰ eugilare ceꝑit. suscitat dñm
dormientẽ sibi: & dic̃. Exurge. quare

Expanded text:
sive modici numeri, quia nulla in sive modici numeri, quia nulla in eis vel pauca virtutum remansere vestigia. Poeniteat te, Domine, super hoc, quod te facttentiam autem Dei in Scripturis sic debemus accipere, quomodo somnum et iram: non quod Deum poeniteat, aut mutet sententiam, quiet anni tui non deficient ; sed quod, nobis ad meliora conversis, et ipsum poeniteat sententiae suae, ut nec justo reddat praemia quae promisit, si declinaverit ad iniquitatem, nec peccatori poenas, quas comminatus est, si conversus fuerit ad salutem. Dicitur ad eum qui acturus est poenitentiam: Ne dederis somnum oculis tuis, neque dormitationem palpebris tuis, ut libereris quasi damula de cassibus, et sicut avis ex laqueis . Qui si Domini primum mandata contempserit, et postea in angustiis constitutus evigilare coeperit, suscitat Dominum dormientem sibi, et dicit: Exsurge, quare
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ uoluerit aquila dicere. ecce sero¬
tiiꝰ post gaze regem. cum gaza uer¬
bo hebraico aza appellet᷑. ñ satis
intelligo: nͥ forte ipsum sermonẽ gori
posuit. & paulatĩ in gazam errore
corruptꝰ ẽ. Dicamꝰ & sp̃italit. Qui pꝰ
oꝑa iusticiȩ de quib in ꝓpħa dr̃.¬
seminate uobis in iusticia. & in no¬
uate uobis noualia. & ne semine¬
tis suꝑ spinas. grauia peccata qui¬
cõmiserint: inducit᷑ suꝑ eos fecus
uł generatio locustarũ ueniens ma¬
tutina: quando transeuntib noctis
cenebris incipiunt sua peccata cog¬
noscere: & quia ñ eger̃ penitenciã:
adducit᷑ bruchus qui appellat᷑ gõg
& arrogans fortitudo. Cũq t̾rȩ nr̃ȩ
fenũ stipulãq consũpserit: quicũq
scĩ inpopło fuerint. ueniam p̃cabun¬
tur ce dicent. Dñe ds̃ ꝓpitiꝰ esto. Qs
enĩ aliꝰ suscitare poterit iacob: quis
solus ad cuiꝰ tactum fimbriȩ statim
sanitas redit: Paruulus ẽ enĩ iacob

Expanded text:
tem voluerit Aquila dicere: Ecce serotem voluerit Aquila dicere: Ecce serotinus post Gazae regem, cum Gaza verbo Hebraico AZA   appelletur, non satis intelligo, nisi forte ipsum sermonem GOZI   posuit, et paulatim Gazam errore corruptus est. Dicamus et spiritualiter: qui post opera justitiae de quibus in prSeminate vobis in justitia, et innovate vobis novalia: et ne seminetis super spinas gravia peccata commiserint, inducitur super eos fetus, vel generatio locustarum veniens matutina, quando transeuntibus noctis tenebris incipiunt sua peccata cognoscere, et quia non egerunt poenitentiam 325 adducitur bruchus, qui appellatur Gog et arrogans fortitudo. Cumque terrae nostrae fenum stipulamque consumpserit, quicumque sanctim populo fuerint, veniam precabuntur, et dicent: Domine Deus, propitius esto. Quis enim alius suscitare poterit Jacob ? quissolus, ad cujus tactum fimbriae, statim sanitas redit ? Parvulus est enim Jacob,
Abbreviated transcription (Latin):
pleri: nolo me ad hoc electum de
pastoꝵ numero ut rumã decem tri-¬
buum ñtiẽ. Quis enĩ suscitare poc̾io
iacob nͥ tu solus: quo allidente nulr
ẽ qui suscicet: Pariuilus ẽ iacob: &e
crebra hostium incursione deletꝰ. Cũ¬
q ille p̾caret᷑. & interioris hominis
lacrimas funderet: misertꝰ ẽ dñs suꝑ
hoc. & respondit. Non ꝑdã ome ge¬
nus isrł: reliquiȩ salue erunt. Aut
cerce sic accipiendũ: duo parit̾ fut᷑a
comperit Primũ locustam. deinde
bruchum ꝓ utroq dnm dep̃catꝰ ẽ.
& in uno tantũ exaudit᷑: ut brucꝰ
usq ad int̾nicionẽ cuncta ñ uastec.
locusta aũt uolitans quedã deuo¬
ret: quedã integra derelinquat. Ui¬
dent᷑ mͥ lxx. int̾pretes uerbũ. bebra
ue tonsura intellȩrisse. Qoy zaỹ. li¬
teram rar arbitrantes & brucbi in¬
numerabilẽ multitudinẽ Gõs. gen¬
tis seuissime cõparasse: quȩ terram
iudeã uastatura describit᷑. Quid au¬

Expanded text:
pleri: nolo me ad hoc electum de pleri: nolo me ad hoc electum de pastorum numero, ut ruinam decem tribuum nuntiem. Quis enim poterit suscitare Jacob, nisi tu solus? quo allidente, nullus est qui suscitet. Parvulus est Jacob, et crebra hostium incursione deletus. Cumque ille precaretur, et interioris hominis lacrymas funderet, misertus est Dominus super hoc, et respondit: Non perdam omne genus Israel, reliquiae salvae erunt. Aut certe sic accipiendum: duo pariter futura conspexit. Primum locustam, deinde bruchum. Pro utroque Dominum deprecatus est, et in uno tantum exauditur, ut bruchus usque ad internecionem cuncta non vastet. Locusta autem volitans quaedam devoret, quaedam integra derelinquat. Videntur mihi LXX interpretes, verbum Hebrainsor, sive tonsura, intellexisse GOG, ZAI litteram VAU arbitrantes, et bruchi innumerabilem multitudinem Gog genti saevissimae comparasse, quae terram Judaeam vastatura describitur. Quid au
Abbreviated transcription (Latin):
quando cuncta uirent. parturit oĩs
ager: & diuersarũ arboꝵ flores in
sui generis poma rũpunt᷑. & ut
uno sermone indicem qđ uolo: cu¬
nctarũ habundantiã rerũ. flores
arboꝵ atq herbe segetũ pollicent᷑.
Has aũt locustas quȩ primo uere uo¬
litabant. bruchus in numerabilis se¬
quebat᷑: qui ueniebat post imbrem
serotinũ. & appellabat᷑ tonsor uel
tonsura regis: eo qđ uniuersa ua¬
stauerit. & nichilpenitꝰ reliquerit her¬
be uirentis in t̾ra. Hunc tonsorẽ si¬
ue consurã. isaẏas acutã nouacu¬
lam uocat: quȩ pilos om̃s. & capil¬
los israelitici popłi raserit. Cũq ait
dubitarẽ quȩ eẽt nouacula: statim
intulit regem assẏrioꝵ. Nouacula
qui ĩmodũ bruchi uniuersa popła¬
tus ẽ: &e ñ solum fruges. sed ligna
fenũ stipulãq consumpsit. Factũ
ẽ aũt cũ consũmasset bruchus qͥ
uenerat post locustã comedere
uersionẽ popłi mei mea uerba con¬

Expanded text:
quando cuncta virent et parturit omnis quando cuncta virent et parturit omnis ager, et diversarum arborum flores in sui generis poma rumpuntur. Et ut uno sermone indicem quod volo, cunctarum abundantiam rerum, flores arborum, atque herbae segetum pollicentur. Has autem locustas, quae primo vere volitabant, bruchus innumerabilis sequebatur, qui veniebat post imbrem serotinum, et appellabatur tonsor vel tonsura regis eoquod universa vastaverit, et nihil penitus reliquerit herbae virentis in terra. Hunc tonsorem, sive tonsuram, Isaias acutam novaculam vocat , quae pilos omnes et capillos Israelitici corporis raserit. Cumque, ait, dubitarem, quae esset ista novacula, statim intulit, regem Assyriorum. Novacula qui in modum bruchi universa populatus est, et non solum fruges, sed ligna, fenum, stipulamque consumpsit. Factum est autem cum consummasset bruchus qui venerat post locustam comedere versione populi mei mea verba com
Abbreviated transcription (Latin):
& ecce fictor locustarum ueniebat
matutinus. & ecce bruchus in gõg
rex. & erit si compleuerit ut deuo¬
ret fenum t̾rȩ: & dixi. Dne ds̃ ꝓpi-¬
cus esto. Quis suscitabit iacob qmͣ
modicꝰ ẽ : peniceat ce dnẽ suꝑ boc:
ce hoc ñ erit dicit dñs. Non solum
ea quę multa scła post futura sunt
&e quȩ statim uaticiniũ consequant᷑.
Solemus enim homines multo plus
de nobis quã de posteris cogitare:
dicente ezechia. fiat pax in diebus
meis. Et ut qui uiderint reb exple¬
ta quȩ antea nunciata sunt conuer¬
tantur ad cultũ dei: in cuiꝰ ꝓpħis di¬
uinationis ẽ ueritas. Ostendit gͥ dñs
sennacherib regẽ assẏrioꝵ cũ infinica
exercitꝰ multitudine instar locuste
uniuersa tondentis ẽẽ uenturũ. in
principio imbris serotini: quando
excrema dei omnipotentis miscdia
indigebat isrł. Huiꝰ aũt locuste fi¬
ctor &e creator ẽ dñs. Quȩ locusta
uenit in principio imbri serotini

Expanded text:
Et ecce fetus locustarum veniebat Et ecce fetus locustarum veniebat matutinus: et ecce bruchus unus Gog rex. Et erit si compleverit, ut devoret fenum terrae, et dixi: Domine Deus, propitius esto: quis suscitabit Jacob, quoniam modicus est. Poeniteat te, Domine, super hoc: et hoc non erit, dicit Dominus. Non solum ea qet quae statim vaticinium consequantur. Solemus enim homines multo plus de nobis, quam de posteris cogitare, dicente Ezechia: Fiat pax in diebus meis . Ut qui viderint rebus expleta quae ante nuntiata sunt, convertantur ad cultum Dei, in cujus prophetis divinationis est veritas. Ostendit igitur Dominus Sennacherib regem Assyriorum cum infinita exercitus multitudine, instar locustae universa tondenti, esse venturum in principio imbris serotini, quando extrema Dei omnipotentis misericordia indigebat Israel: hujus autem locustae fictor et creator est Dominus. Quae locusta venit in principio imbris serotini,
Abbreviated transcription (Latin):
nunciauimꝰ ei. qui in occidentẽ est
nobisq morit᷑ cum peccatis: & sic u̾si
ad orientẽ pactum inimus cũ sole
iusticiȩ: & ei seruituros nos eẽ ꝓmit¬
timꝰ. ꝓ torrente occidentis sẏminacꝰ
intpretatꝰ e uallem campestre: theo¬
dotio torrent̾ẽ arabiȩ. aquila tor-¬
rentẽ qui ẽ in planitiȩ. E quib uer-¬
bis ostendit᷑ nequaquã in eis amu-¬
rata ciuitate exclusis. mori posse
peccata. nec ꝑuenire illos ad torren¬
tẽ campestrẽ & planũ. siue deserci
qui torrens dr̃ uoluptatis: iuxta
illud qd̾ legimꝰ. de torrente uolup¬
tatis tuȩ potabis eos. Hec ostendit
mͥ dñs ds̃. & ecce ficꝰtor locuste in-
principio germinantiũ serotini in¬
bris: Et ecce serotinum post tonsor¬
cũ sũmasset comedere herbã t̾rȩ: &
dixi. Dñe ds̃ ꝓpitiꝰ esto obsecro. Qͥs
suscitabit iacob quia paruulus est:
misertꝰ ẽ dñs suꝑ hoc ñ erit dixit
dñs .Lxx. Sic ostendit michi dñs:

Expanded text:
nuntiamus ei qui in Occidente est, nuntiamus ei qui in Occidente est, nobisque moritur cum peccatis, et sic versi ad Orientem, pactum inimus cum sole justitiae, et ei servituros nos esse promittimus. Pro torrente Occidentis, Symmachus interpretatus est, vallem campestrem: Theodotio, torrentem Arabiae: Aquila, torrentem qui est in planitie. Quibus verbis ostenditur nequaquam in eis a murata civitate exclusis, mori posse peccata, nec pervenire illos ad torrentem campestrem et planum sive deserti, qui torrens dicitur voluptatis, juxta illud quod legimus: De torrente voluptatis tuae potabis eos . Haec ostenditmihi Dominus Deus et ecce fictor locustae in principio germinantium serotini imbris, et ecce serotinus post tonsorconsummasset comedere herbam terrae, dixi, Domine Deus propitius esto, obsecro, quis suscitabit Jacob, quia parvulus est? Misertus est Dominus super hoc: Non erit, dixitDominus. LXX: Sic ostendit mihi Dominus:
Abbreviated transcription (Latin):
rentẽ occidentis. Emath. int̾pretatur
murus: aut murata. Uecabunt᷑ itaq
ab hac gente seuissima. cui supplicia
delegata sunt. confugere ad ciuitatẽ
munitã. quȩ est celestis iherłm. ne
introeant & saluaent᷑: ĩmodũ illiꝰ ca¬
pituli. qđ in genesi legimꝰ. ubi posuit
ds cherubin &e flammneã rompheã quȩ
uertit᷑ ad custodiendã uiã ligni uitȩ
ut qui eiectus fuerat de paradiso. ne¬
quaquã illuc ingrederet᷑ in dignus.
Qđq sequit᷑. usq ad torrentẽ occiden¬
tis: de sexagesimo septimo psalmo in¬
t̃pretabim᷑ in quo scriptũ ẽ. Cantate
dño psalmũ dicite nomini eiꝰ. it̃ fa¬
cite ei qͥ ascendit suꝑ occasũ: dñs no¬
men illi. Ni si enĩ mala oꝑa in nobis
aurigã: tunc nobis ꝓficientib & ad
meliora ꝑgentib. in eodem psalmo
imꝑabit᷑. Cantate deo. psallite dño:
qui ascendit suꝑ celum cęli ad orien¬
tem. Unde &e in misteriis primũ re¬

Expanded text:
rentem Occidentis. Emath interpretatur rentem Occidentis. Emath interpretatur murus, aut murata. Vetabuntur itaque ab hac gente saevissima, cui supplicia delegata sunt, confugere ad civitatem munitam, quae est coelestis Jerusalem, ne introeant et salventur: in modum illius capituli quod in Genesi legimus, ubi posuit Deus Cherubim et flammeam rompheam , quae vertitur ad custodiendam viam ligni vitae, ut qui ejectus fuerat de paradiso, nequaquam illuc ingrederetur indignus. Quodque sequitur: Usque ad torrentem Occidentis, de sexagesimo septimo Psalmo interpretabimur, in quo scriptum est: Cantate Domino, psalmum dicite nomini ejus: iter facite ei qui ascendit super occasum: Dominus nomen illi . Nisi enim mala opera in nobis aurigam: tunc nobis proficientibus et ad meliora pergentibus in eodem psalmo imperabitur: Cantate Deo, psallite Domino qui ascendit super coelum coeli ad Orientem . Unde et in mysteriis, primum re
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt letantur in nullo uerbo bo¬
no. siue frustra ut simmac̾ transtu¬
lit idest aa orioc: &e erecti in suꝑbiã
dicunt. Honne inforticudine nr̃a ha¬
buimꝰ cornua: cũ eregione iustꝰ in
dño głiet᷑ &e dicat. Inte inimicos nõs
uentilabimꝰ cornu. Et in alio loco.
Non enim in arcu meo sꝑabo: ce gladiꝰ
meus ñ saluabit me. Unde &. in
exodo iuxta hebraicũ & aquile edi¬
tionẽ legimꝰ. Ꝙ moyses nesciebat ꝙ
cornu uentilo. Legimꝰ & in alio loco.
Et exaltabit cornu popłi sui: &e exal¬
tabit cornu xp̃i sui. Et cornu altaris.
&e munda ammalia atq cornuta
quę sola offerunt᷑ deo: quoꝵ intp̃¬
tatio ñ huiꝰ ẽ temporis: Obhec canta
peccata ce extremã suꝑbiam. quȩ ini¬
quitatẽ loquit᷑ contra dm̃. & ponit
i excelso os suum. gentẽ seuissimã dñs
ds̃ omp̃s suscitaturũ eẽ se dicit. quȩ
conterat & tribulet eos: immo ꝓhi-¬
beat ingredi in emath. & usq ad cor-¬

Expanded text:
ciunt, laetantur in nullo verbo bociunt, laetantur in nullo verbo bono, sive frustra, ut Symmachus transtulit, id est, ἀλόγως, et erecti in superbiam dicunt: Nonne in fortitudine nostra habuimus cornua? cum e regione justus in Domino glorietur, et dicat: In te inimicos nostros ventilabimus cornu. Et in alio  Al. eodem loco: Non enim in arcu meo sperabo, et gladius meus non salvabit me . Unde et in Exodo juxta Hebraicum, et Aquilae editionem, legimus: Et Moyses nesciebat, quia cornu ventilo. Legimus et in alio loco: Et exaltabit cornu populi sui: Et: Exaltabit cornu Christi sui , et cornu altaris, et 322 munda animalia atque cornuta, quae sola offeruntur Deo, quorum interpretatio non hujus est temporis. Ob haec tanta peccata et extremam superbiam, quae iniquitatem loquitur contra Deum, et ponit in excelso os ss se suscitaturum esse dicit, quae conterat, et tribulet eos, immo prohibeat ingredi in Emath, et usque ad tor
Abbreviated transcription (Latin):
N on misereberis pauꝑis in iudicio.¬
Et quia dei iudicium ẽ. ille ad iudi¬
candũ irata mente descendit. ĩmo
cũ causam nesciat. nec iudicio no¬
uerit ueritatẽ. ante p̃iudicat. qualẽ
debeat ferre sencentiã fruc̾tũ quoq
iusticie. qui dulcissimꝰ ẽ uertit in ama¬
ritudinẽ. Qđ de una uircute dixim
intelligamꝰ &e de reliquis: prudencia
fortitudine. temꝑancia. quarũ qui
iratus fueric fructus cape ñ poterit.
Et cũ ceꝑic: amari erunt. Unde dr̃ in
isaya. Ue qui dicunt dulce amarũ.
&e amarũ dulce. Hoc aũt illi dicunc
qui ñ causas in iudicando. s ꝑsonas
considerant: & fructum xp̃i iusticiȩ
qui ẽ dulcissimꝰ uertunt in amaritu¬
dinẽ. Quicumq gͥ aut consangui¬
nitate. aut amicitia. aut e contra¬
rio uł hostili odio. uel inimicitũs ⁊
iudicando ducit᷑ ꝑuertit iudiciũ xp̃i
qui ẽ iusticia: & fructum illiꝰ uer¬
ttin amaritudinẽ. Qu hoc fa¬

Expanded text:
Non misereberis pauperis in judicioNon misereberis pauperis in judicio; quia Dei judicium est : ille irata ad judicandum mente descendit, immo cum causam nesciat, nec judicii noverit veritatem, ante praejudicat qualem debeat ferre sententiam: fructum quoque justitiae, qui dulcissimus est, vertit in amaritudinem. Quod de una virtute diximus, intelligamus et de reliquis, prudentia, fortitudine, temperantia, quarum qui iratus fuerit, fructus capere non poterit, et cum ceperit, amari erunt. Unde dicitur in Isaia: Vae qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Hoc autem illi dicunt, qui non causas in judicando, sed personas considerant, et fructum Christi justitiae, qui est dulcissimus, vertunt in amaritudinem. Quicumque igitur aut consanguinitate, aut amicitia; et econtrario, vel hostili odio, vel inimicitiis in judicando ducitur, pervertit judicium Christi, qui est justitia; et fructum illius vertit in amaritudinem. Qui hoc fa
Abbreviated transcription (Latin):
cursib p̃peditis: sed ꝑ singłas pe¬
tras corruentib. Ueniamus ad aliã
similitudinẽ iuxta consuetudinẽ
nr̃am. edicionẽ lxx. int̾p̃tũ disseren¬
tes: ne si omnino hereamꝰ in bebraico
illusisse lectoris diligentiȩ. & cacen¬
do de editione uulgata. frustra eam
ꝓposuisse uideam᷑. Et reticebunt
inquit in feminis: haud dubium qͥn
equos significet. de quib supra dixe¬
rat. si ꝑsequent᷑ in petris equi isti. Eq
idest contrariȩ fortitudines. qui insa¬
niunt ad feminas. quando uirilem
uiderint animũ &e dei forticudine
roboratũ: ñ audent accedere. Quan¬
do uͦ effeminatã mentẽ. & unguen¬
tis ac deliciis eneruatã. &e in mu¬
liebrem uersam molliciem statim
insaniunt. & se tenere ñ possunt:
&e gestiunt ad libidinẽ. Sequit᷑ Qͥa
conuertistis in furore iudicium. Con¬
uertic in furore iudiciũ: qui iratꝰ
iudicat dicente dño. Non accipies
ꝑsonam in udiciũ. & in alio loco.

Expanded text:
cursibus praepeditis, et per singulas pecursibus praepeditis, et per singulas petras corruentibus. Veniamus et ad aliam similitudinem, juxta consuetudinem nostram, editionem LXX interpretum disserentes, ne si haereamus omnino Hebraico, illusisse lectoris diligentiae, et tacendo de editione Vulgata, frustra eam proposuisse videamur. Aut reticebunt, inquit, in feminis, haud dubium quin equos significet, de quibus supra dixerat. Si persequentur in petris equi. Isti equi, id est, contrariae 321 fortitudines, qui insaniunt ad feminas, quando virilem viderint animum, et Dei fortitudine roboratum, non audent accedere. Quando vero effeminatam mentem, et unguentis et deliciis enervatam, et in muliebrem versam mollitiem, statim insaniunt, et se tenere non possunt; et gestiunt ad libidinem. Sequitur: Quia convertistis in furore judicium. Convertit in furorem judicium, qui iratus judicat, et dicente Domino: Non accipies personam in judicio . Et in alio loco:
Abbreviated transcription (Latin):
putant: & de gentib eccłiam c̃gre¬
gatã. Iui enim magni ꝓpt̾ patres
uocant᷑ &e legem & ꝓpħas: nos mino¬
res quia absq testam̃to fuimꝰ. &
mandatis dei. de quib & in cantico
legimꝰ. Soror mea paruula ẽ. &
ubera ñ ht̃. Quȩ domꝰ magna & par-¬
ua in unam dei familiã congrega¬
ta si ñ habuerit disciplinã. & man¬
data dei ñ fecerit. ꝑcutiet᷑ ruinis &
scissionib. Quocienscumq gͦ uł in
ꝑsecucionib. uł in heresib & in scis¬
matib domus dei quȩ ẽ ȩccłia cor¬
ruit. atq lacerat᷑: dei ꝑcutientis os¬
tendit manui: quã si uolumꝰ effuge¬
re. comparationes audiamꝰ. & facia¬
mus exemplũ. In pecris. equi ꝑseqͥ
ñ ualent. Petra xp̃e ẽ qui donaiuic
tre. Tu es petrus. & suꝑ hanc petrã
edificabo eccłiam meã. Qui in istis
petris fuerit. aduersarię potesta¬
tes quȩ appellant᷑ equi de quibus
supra diximꝰ. ꝑsequi eum ñ pocer̃

Expanded text:
putant, et de gentibus Ecclesiam congreputant, et de gentibus Ecclesiam congregatam. Illi enim magni propter patres vocantur, et legem, et prophetas: nos minores, quia absque Testamento fuimus et mandatis Dei, de quibus et in Cantico legimus: Soror mea parvula est, et ubera non habet . Quae domus magna et parva, in unam Dei familiam congregata, si non habuerit disciplinam, et Dei mandata non fecerit, percutietur ruinis et scissionibus. Quotiescumque ergo vel in persecutionibus, vel in haeresibus et schismatibus domus Dei, quae est Ecclesia, corruit atque laceratur, Dei percutientis ostendit manum: quam si volumus effugere, comparationis audiamus et faciamus exemplum. In petris equi persequi non valent. Petra Christus est , qui donavit ntur: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Qui in istis petris fuerit, adversariae potestates, quae appellantur equi, de quibus supra diximus, persequi eum non poterunt,
Abbreviated transcription (Latin):
estis ruinis & scissionib. idest o domꝰ
isrł &e om̃s duodecĩ trib gentẽ seuissi¬
mã assyrioꝵ & caldeoꝵ quȩ uos con¬
terat atq subuertat a principio usq
ad finẽ. a capite usq ad caudam: a
t̾minis t̾rȩ ur̃ȩ qui solem respiciunt
usq ad torrentẽ deserti siue occiden-¬
tis ut lxx. transtuler̃. idest emath:
usq adrinocorurã. inter quã & pe¬
lusiũ riuus nili. siue torrens de he¬
remo ueniens m gredit᷑. E math ut¬
supra epiphaniam diximꝰ. quȩ ab
antioco cui cognomentũ egiyantte
fuit. nom̃ sortica ẽ. Qui aũt putant
qd̃ hic domꝰ isrł decem trib sig̾cet
ex planare ñ poter̃ quomͦ in cõmi-¬
natione dr̃ aduersus decẽ trib qd̃
conterende sint ab epiphania usq
ad t̾minos egẏpti. quibus t̾minis ñ
utiq decem trib s om̃s duodecĩ
concludunt᷑: in quib fuit etiã ui-¬
das & beniamin. Quidam iuxta
anarornu. domũ magnã. & domũ
minorẽ iudaicũ popłm significari

Expanded text:
scissionibus, id est, o domus Israel et omnes duodecim tribus, gentem saevissimam Assyriorum et Chaldaeorum, quae vos conterat atque subvertat a principio usque ad finem, a capite usque ad caudam, a terminis terrae vestrae, qui solem respiciunt, usque ad torrentem deserti, sive Occidentis, ut LXX transtulerunt, id est, ab Emath, usque ad Rhinocoruram, inter quam et Pelusium rivus 320 Nili, sive torrens de eremo veniens, mare ingreditur. Emath supra Epiphaniam diximus, quae ab Antiocho cui cognomentum Ἐπιφανὴς fuit, nomen sortita est. Qui autem putant quod hic domus Israel decem tribus significet, explanare non poterunt, quomodo in comminatione dicatur adversus decem tribus, quod conterendae sint ab Epiphania usque ad terminos Aegypti: quibus terminis, non utique decem tribus, sed omnes duodecim concluduntur, in quibus fuit etiam Judas et Benjamin.omum magnam et domum minorem, Judaicum populum significari
Abbreviated transcription (Latin):
maturȩ senectutis. In libris quoq
ticoꝵ: & quintilianꝰ in duodecim li¬
bris insticutionis oratorie: ex quib
perspicue ostendit᷑. unã quamq eta¬
tẽ in suo eẽ ꝑfectam: & ex annoꝵ de¬
bere numero iudicari. Sed iam tẽpꝰ
ẽ ꝓponere exordium abdie: & oraci¬
onũ tuarũ auxilio cui uolum̃ hoc
scribit᷑. confragosũ mare &e scłi re¬
cursus gurgices transfretare : excetra¬

Expanded text:
maturae senectutis! In libris quoquematurae senectutis! In libris quoqueticorum: et Quintilianus in duodecim libris Institutionis oratoriae. Ex quibus perspicue ostenditur unamquamque aetatem in suo esse perfectam, et ex annorum debere numero judicari. Sed jam tempus est proponere exordium Abdiae, et orationum tuarum auxilio, cui volumen hoc scribitur, confragosum mare, et saeculi recurvos gurgites transfretare. INC
Abbreviated transcription (Latin):
se. Clemens ẽ pat̾ cito reuertentẽ filiũ
suscipit: nec expectat donec quis aꝑi¬
at ostium: ipse egredit᷑ obuiã: anulũ
& stolã parat. Licet germanꝰ inuide¬
at. & scortatorẽ ac nepotẽ uocet: de
ꝑsonat. Hoc est illud tempꝰ mi pamina¬
chihac luce dulcior. quo egressi scolã
ithoꝵ diuerso studio ferebam̃: qͥndo
ego & heliodorus carissimꝰ parit̾ ha¬
bitare solitudinẽ syrie chalcidis uole
emendans si fieri pot̃ curuos apices
luterarũ. Infans eram: nec dũ scrib̾e
nouerã: titubabat manus: tremebant
articuli: nc̃ ut nichil aliud ꝓfecerĩ
saltĩ socraticũ illud habeo: scio qđ
nesciã. Dicit &e tulliꝰ tuus. adulescen-¬
tulo sibi inchoata quedã & erudi¬
ta excidisse. Si hoc ille tam delibris
adherenniũ quã de rethoricis quos
ego uł ꝑfertissimos puto ad compara¬
tionẽ senilis peritiȩ̨. dicere pocitit
quanto mnagis ego libere ꝓfitebor. &
illud fuisse puerilis ingenii. & hoc

Expanded text:
se. Clemens est pater: cito revertentem filium se. Clemens est pater: cito revertentem filium suscipit, nec exspectat donec quis aperiat ostium: ipse egreditur obviam, annulum et stolam parat; licet germanus invideat, et scortatorem ac nepotem vocet, de ibus personat . Hoc est illud tempus, mi Pammachi, hac luce dulcius, quo egressi scholam Rhetorum, diverso studio ferebamur, quando ego et Heliodorus charissimus pariter habitare solitudinem Syriae Chalcidis nitebemendans, si fieri potest, curvos apices litterarum. Infans eram, necdum scribere noveram: titubabat manus, tremebant articuli. Nunc, ut nihil aliud profecerim, saltem Socraticum illud habeo: Scio, quod nescio. Dicit et Tullius tuus, adolescentulo sibi inchoata quaedam et rudia excidisse. Si hoc ille tam de libris ad Herennium, quam de Rhetoricis, quos ego vel perfectissimos puto, ad comparationem senilis peritiae dicere potuit: quanto magis ego libere profitebor, et illud fuisse puerilis ingenii, et hoc