comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exeatitate fiducia impetrandi. Hinc
augustinꝰ capło quinquagesimo quarto
encheridion. Qui recte amat: ꝓculdubio
recte credit & sꝑat. Qui uͦ ñ amat. ma¬
nit̃ credit et sꝑat: quãuis ad ucrã feli¬
citatẽ ꝑtineant. Licet enĩ sꝑare ñ possit
fieri sine amore: tam̃ pot̾ fieri ut id ñ
amet. sine quo ad id qđ̃ sꝑat ñ pot̃ ꝑue¬
niri: ut siquis sꝑet uitã et̃nam. ꝙ non
amet iusticiam Idem in pͥmo de doct¬
na xp̃iana. Tria hec sunt quib &. sci¬
entia omnis & ppħia militat: fides
spes. caritas. O fidi succedit sp̃es quam
uidebimꝰ: & spci succedit beatitudo ipsa
ad qũa ꝑuenturi sumꝰ: caritas aut̃ẽ etiã
istis decedentib. augebit᷑ potiꝰ. Si enim
credendo diligimꝰ qđ ñdum uidemꝰ: qnto
magis cum uidere ceꝑimus: U si sꝑando
diligimꝰ quo ñdum ꝑuenimꝰ: qnͣtomagis

Expanded text:
ex charitate fiducia impetrandi. Hinc ex charitate fiducia impetrandi. Hinc Augustinus quinquagesimo quarto capitulo Enchiridion: « Qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat. Qui vero non amat, inaniter credit et sperat, quamvis ad veram felicitatem pertineant. Licet enim sperare non possit fieri sine amore, tamen potest fieri ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest perveniri: ut si quis speret vitam aeternam, et non amet justitiam. » Idem in prima de doctrina Christiana: « Tria haec sunt, quibus et scientia omnis, et prophetia militat: fides, spes, charitas, sed fidei succedit spes, quam videmus, et spei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus; charitas autem etiam istis decedentibus, augebitur potius, si enim credendo diligimus quod nondum videmus, quanto magis cum videre coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum pervenimus, q
Abbreviated transcription (Latin):
pio encheridion aisserit. Spes autẽ de bo¬
nis ẽ tm̃: et dde futuris. Est enĩ spes futu¬
roꝵ bonoꝵ expectatio cum fiducia adi¬
piscendi: ex grã i. et ex bona conscientia
Spes enum sine meritis ñ c̃ spes: s p̃sum¬
ptio. Expectatio uͦ aliciũ in commodi
ñ dicit᷑ spes s desꝑatio: hoc ẽ diffidentia
a bono. Hoc igit᷑ distat int̾ spem & etiã
ullam partem fidĩ quȩ ẽ de bonis futuris
in nob̾: quia fide intelliginius futura no¬
ħ bona: ꝙ spe confident expectamꝰ ea.
Dostqũa gͦ tenebit᷑ tes: iam ñ erit expec¬
tatio spei. Ex fide autẽ canquã fundam̃¬
to omniũ bonoꝵ: spes & caritas oriun¬
e Quid cnĩ sꝑari uel sꝑatum amari pot̃.
nsi credat᷑: Credi autẽ pot̃: siñ sꝑctur
uł amct᷑. Inde gͦ diligimus: qͥa credimꝰ.
Inde ctiam sꝑamꝰ: quia credimꝰ & dili¬
gimꝰ. Cum enĩ sit spes expectatio fida futu¬
n commodi: ex fide nascit᷑ expectare: et

Expanded text:
pio Enchiridion disserit. Spes autem de bopio Enchiridion disserit. Spes autem de bonis est tantum et de futuris. Est enim spes futurorum bonorum exspectatio cum fiducia adipiscendi ex gratia Dei et ex bona conscientia. Spes enim sine meritis non est spes, sed praesumptio. Exspectatio vero alicujus incommodi non dicitur spes, sed desperatio, hoc est, diffidentia a bono. Hoc igitur distat inter spem et illam etiam partem fidei quae est de bonis futuris in nobis, quia fide intelligimus futura nobis bona, et spe confidenter exspectamus ea. Postquam ergo tenebitur res, jam non erit exspectatio spei. Ex fide autem tanquam fundamento omnium bonorum, spes et charitas oriuntur. Quid enim sperari vel speratum amari potest, nisi credatur? Credi autem potest, si non speretur vel ametur. Inde ergo diligimus, quia credimus; inde etiam speramus quia credimus et diligimus. Cum enim sit spes exspectatio fida futuri commodi, ex fide nascitur exspectare, et
Abbreviated transcription (Latin):
bro dialogoꝵ. & in scdõ libio omcliarũ
euangelii: ceteriq doctores. fides gͦ ẽ qđ
ñ uides credere: ꝑ fidem enĩ ambulamꝰ.
tum ẽ: udebis qđ credidisti. Et qm̃ mi¬
nus ẽ credere quã udcre. cessabit fides.
qͥa uidebit᷑ spetics. Cessabit credcudi
existimatio: qm̃ manifesta erit uerita¬
tis cognitio. fides igit᷑ ut ait apłs. ẽ ar¬
gumentũ ñ apparentium. idẽ ostensio.
Arguere enĩ. dicebant antiqui ostend̃e.
Itaq corporci sensus indicant nob appa¬
rentia. fides uͦ extendit᷑ ad ñ apparen¬
tia: suo mͦ ostendens ea. qͦusq ucra in¬
telligentie uisio succedat. fides itaq
aut eẽ. aut futura ẽe: ipsa fides facit
ca supsistere in nob̃ credendo. Uerbi gr̃a.
esurreetio generalis cũ ñdum sit. ꝑ fide tũ
uam subsisfit in anima nr̃a: quasi p̃oculiᷤ
cam habeamꝰ. Est gͦ fides tam de p̃sentib
uł p̃teritis. quã de futuris: tam de bonis
qua de malis: ut augustiniis in princi¬

Expanded text:
arum Evangelii, caeterique doctores. Fides ergo est quod non vides credere: per fidem enim ambulamus, ctum est, videbis quod credidisti. Et quoniam minus est credere quam videre cessabit fides, quia videbitur species. Cessabit credendi existimatio, quando manifesta erit veritatis cognitio. Fides igitur, ut ait Apostolus, est argumentum non apparentium , id est, ostensio. Arguere enim dicebant antiqui ostendere. Itaque corporei sensus indicant nobis apparentia. Fides vero extenditur ad non apparentia, suo modo ostendens ea, quousque vera intelligentiae visio succedat. Fides itaqueaut esse, aut futura esse, ipsa fides facit ea subsistere in nobis credendo. Verbi gratia: Resurrectio generalis cum nondum sit, per fidem tamen jam subsistit in anima nostra, quasi prae oculis eam habeamus. Est ergo fides tam de praesentibus vel praeteritis quam de futuris, tam de bonis quam de malis, et Augustinus in princi
Abbreviated transcription (Latin):
precib instemꝰ instrum̃ hic a dño qͣ
ascendit in montẽ ut oraret. Monsin
quẽ ascendit. significat ut m̃te mnerel¬
sio habitent. qui in decore suo xp̃m ui
Itrs desiderant. In tͥb apłis. ostendit᷑

Expanded text:
precibus instemus, instruimur hic a Domino, qui ascendit in montem ut oraret. Mons in quem ascendit, significat ut mente in excelsis habitent, qui in decore suo Christum videre desiderant. In tribus apostolis ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
onis p̃sentẽ uitã carnis ꝑdidit ꝓpt̾ me:
inueniet .i. recipiet eã in resurrectione sal¬
uam. Sic istud dicit᷑ fideli: ac si agͥcolȩ
dicat᷑. frum̃tũ si seruas ꝑcdis. si seminas¬
renouas. Unde putrescit in puluere: inde
uindescit in renouatione. Pdenda ẽ aĩã
in. hoc sdõ ꝓpt̾ me: subaudis ñ retinenia
ꝓ. desideruis terrenis. Quid eñ ꝓdẽ ho¬
mini si mundũ uniuersũ lucret᷑ anumȩ
uͦ suş detrimentũ patiat᷑: Hoc ideo dictũ
e. quia dum licet uiuere. libet etiã ambi¬
re Duo temꝑa significat eccłis. aliuo ꝑse¬
quitionis qñ ponenda ẽ anima. anteq̃
dmñ uegemꝰ: aliud pacis qñ fiangenda ft̃
desideria t̾rena. Qut quã dabit nomo
commutationẽ ꝓ anima sua s ꝑ anima
bumana illa ẽ sola tetbutio: quã psalmi

Expanded text:
onis praesentem vitam carnis perdiderit propter me, inveniet id est recipiet eam in resurrectione salvam. Sic istud dicitur fideli, ac si dicatur agricolae: Frumentum si servas, perdis; si seminasrenovas. Unde putrescit in pulvere inde viridescit in renovatione. Perdenda est anima in hoc saeculo propter me, subaudis, non retinenda pro desideriis terrenis. Quid enim prodest homini, si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Hoc ideo dictum est, quia dum licet vivere, libet etiam ambire. Duo tempora significat Ecclesiae. Aliud persecutionis, quando ponenda est anima antequam Deum negemus; aliud pacis, quando frangenda sunt desideria terrena. Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Pro anima humana
Abbreviated transcription (Latin):
cta apłis passione & resurrectione: hortat᷑
ad scquendum tam eos quã turbam. Qͥ
deponit ueterẽ hominẽ cũ oꝑib eius:
denegat semet ip̃m. alt̃ factus ex altero.
me xp̃c. Tunc enim nos met ipsos abnega¬
mꝰ. cũ uitamꝰ qđ ꝑ uetustatẽ fuimꝰ: &e. ad
hoc nitim᷑ quo ꝑ nouitatẽ uocam̃. Qui
Conuersi namq impii ñ erunt: ñ qđ
ñ snt in eeñtia: s ñ crunt in impicta¬
tis culpa. Nisi qͥs a se ipso deficiat. ad eũ
qui suꝑ ipsum ẽ ñ appropinquat: nec
ualet a pp̃hendere qđ ultra ipsum ẽ. si nes¬
cierit mactare qđ ẽ. Qui autẽ se a uicus
abnegat: ut in uirtutib crescat ctucem
suam tollat: uł ꝑ abstinentiam affligen¬
do corpꝰ. uł compassionẽ animũ. Iñ paulꝰ
Castigo corpus incũ: & in scruttittẽ redigo.
De compassione ꝓrimi ait. Quis infir¬
mat᷑ & ego ñ infirmor: Bauilantes aut̃
crucẽ debemꝰ scqui dnm. animã ponen

Expanded text:
cta apostolis passione et resurrectione, hortatur ad sequendum tam eos quam turbam. Qui deponit veterem hominem cum operibus ejus, denegat semetipsum, alter factus ex altero, in me Christus . Tunc enim nosmetipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur, quod per novitatem vocamur. Qui Conversi namque impii non erunt, non quod non sint in essentia, sed non erunt in impietatis culpa. Nisi quis a seipso deficiat, ad eum qui super ipsum est non appropinquat, nec valet apprehendere quod ultra ipsum est, si nescierit mactare quod est. Qui autem se a vitiis abnegat, ut in virtutibus crescat, crucem suam tollat vel per abstinentiam affligendo corpus, vel per compassionem animum. Inde Paulus: Castigo corpus meum et in servitutem redigo . De compassione proximi ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Bajulantes autem crucem, debemus sequi Dominum, animam ponen
Abbreviated transcription (Latin):
gustabunt morte. donec uideant filiũ
hominis. uenientẽ in regno suo. Porclãt
tacita cogitatione apłi huiꝰ modi scanda¬
lum sustinere. Occisionẽ & morte nunc
dicis ẽẽ uenturã: gła aut̃ qua ꝓmitis
in longa temꝑa diffcit᷑. Negͦ despatione
uł tedio frangerent᷑.: occultoꝵ cognito.
psentem timorẽ p̃senti compensat p̃mio
Quasi dicat. Ob incredulitatẽ urãm qͣlis
in regno glȩ uenturus sim: uob̃ in p̃senti
tempe demonstrabo. Uel ꝓmittit aliquoᷤᷤ
de discipulis uisuros dilatattionẽ eceliȩ
aintqm̃ ꝑ mortẽ ricedant de mundo: ut
in p̾senti contͤ mundi głam ciecta. ccitui
ciudat in celo regnatiua. Decent᷑ dictũ ẽ
gustabunt: qͥa stantes cum xp̃o mortẽ
corpis gustant.: utã uͦ animȩ retinent:
Nel etiam ex conditione gustus. tenuem
qͥnda fidelib libationẽ mortis ostendit.
Sd post dios ser. assumpsit ihc petrũ it
iacobũ & iohem fic̃m eius. &e ducit iloꝰ¬

Expanded text:
donec videant Filium hominis venientem in regno suo. Poterant tacita cogitatione apostoli hujusmodi scandalum sustinere; occisionem et mortem nunc dicis esse venturam. Gloria autem quam promittis, in longa tempora differtur. Ne ergo desperatione vel taedio frangerentur, occultorum cognitor praesentem timorem praesenti compensat praemio. BEDA. Quasi dicat: Ob incredulitatem vestram qualis in regno gloriae futurus sim, vobis in praesenti tempore monstrabo. Vel promittit aliquos de discipulis visuros dilationem Ecclesiae, antequam per mortem recedant de mundo, ut in praesenti contra mundi gloriam erecta, certius credatur in coelo regnatura. HILAR. Decenter dictum est gustabunt; quia stantes cum Christo, mortem corporis gustant, vitam vero animae retinent. Vel etiam ex conditione gustus tenuem quamdam fidelibus libationem mortis ostendit. Et post dies sex, assumpsit Jesus Petrum et Jacobum et Jo
Abbreviated transcription (Latin):
udiciarie potestatis spetialit accẽpit
ut om̃s credentes intelligant. qͥa qͥcũq
ab unitate fidĩ.&. societatis illiꝰ semꝙ¬
ipsos segregant: nec uincuł peccatoꝵ
absolui : nec ianuam. possint regni
tit peccata: & ab ecdiȩ pace alienatio
tenet peccata. ñ scđm arbitͥum homi¬
num. s scłm arbitum dĩ. Petra tenet.
pet᷑ dimitait: columba denet. columba
dinittit. foris quippe nec ligari nec li¬
gari quid pot̾ nec solui: quando extra
ȩccłiam ñ ẽ qui ligare possit. aut solu̾e.
Sciendum qͥa disocinendi scientia in¬
cipit clauis eccłiȩ ẽẽ: ubi ligandi soluen¬
diq auctoritas ei addit᷑. Hoc aut̃e fit ꝑ
ra iniungit᷑. Nulli enĩ licet excom¬
municare alteruis parrochianum.
qͥa talis excommunicatio uires ñ ht̃.
Nullus enĩ alterius iudicis ñ sui sen¬
tentia tenebit᷑: aut dampnabit᷑. St̃
aittẽ qui dicunt potentiam ligandi
uł soluendi. idẽ claudendi ȩccłiam.
peccatorib uł aꝑiendi. pluralit̃ dici

Expanded text:
accipit, ut omnes credentes intelligant quia quicunque ab unitate fidei et societatis illius semetipsos segregant, nec vinculis peccatorum absolvi, nec januam possint regni tit peccata, et ab Ecclesiae pace alienatio tenet peccata, non secundum arbitrium hominum, sed secundum arbitrium Dei. Petra tenet, petra dimittit; columba tenet, columba dimittit. Foris quippe nec ligari quid potest vel solvi, quando extra Ecclesiam non est qui ligare possit aut solvere. Sciendum quia discernendi scientia incipit esse clavis Ecclesiae, ubi ligandi solvendique auctoritas ei additur. Hoc autem fit per ra injungitur. Nulli enim licet excommunicare alterius parochianum, quia talis excommunicatio vires non habet. Nullus enim alterius judicis nisi sui sententia tenebitur aut damnabitur. Sunt autem qui dicunt potentiam ligandi vel solvendi, id est, claudendi Ecclesiam peccatoribus vel aperiendi, pluraliter dici
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum dñi: cepit cis ihc ostendere pas¬
sionis suȩ articulum. Simulq ne hor¬
rerent mortis ꝑiculum: si diligerent re¬
gni głam. Quasi diceret. Eunc me p̾di¬
cate. cũ passus fuero: qͥa ñ ꝓdest maie¬
statẽ eius uulgari in ppłis: qũe pꝰmodũ
ea quȩ ñ sunt inctuenda ñ metuere. Mor ᷤ
autẽ metuenda ñ ẽ. Oportuit gͦ id ipm
illiꝰ hominis quẽ dĩ sapientia suscep̃.
morte monstrari. Sunt autẽ homineᷤ
qui qũaius mortẽ ipsam ñ timeant.
genꝰ tam̃ aliqd mortis horrescunt. Neh̾¬
ominus
autẽ ut ipsa mors. ita
nullũ genꝰ mortis
bono & recte ĩuuenti homini metu¬
endum ẽ. Nicħominus gͥ hoc qͦ illiꝰ
hominis cruce ostendendũ fuit. Nich
enĩ erat int̾ omnia gencia mortis: illo
genere exccrabilius & formidolosius.
aico qͦ uenit dñs in carne: ut syem tesur¬
gendi nob̃ ostenłet. Qd alit̃ ñ poterat
aicri: nisi carnẽ indicret mortale. Deus
enĩ mori ñ poterat. M. clxxiuii. Elxxxiiii.

Expanded text:
praeceptum Domini, coepit Jesus ostendere passionis suae articulum. Simulque ne horrerent mortis periculum, si diligerent regni gloriam. Quasi diceret: Tunc me praedicate cum passus fuero, quia non prodest majestatem ejus vulgari in populis, quem postmodum ea quae non sunt metuenda, non metuere. Mors autem metuenda non est. Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui, quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquid mortis horrescunt. Nihilominus autem ut ipsa mors, ita nullum genus mortis bono et recte viventi homini metuendum est. Nihilominus igitur hoc quoque illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis, illo genere exsecrabilius et formidolosius. Ideo quoque venit Dominus in carne, ut spem resurgendi nobis ostenderet. Quod aliter non poterat fieri, nisi carnem indueret mortalem. Deus enim mori non poterat. M.
Abbreviated transcription (Latin):
t hoc. In greco habet᷑ ꝓpicius tͥ sis dñe.
qđ mclius ẽ quam absit ate dñe. Non
putat petrus ficri posse: ut filius di occi¬
dat᷑. Assumitq cũ in affectũ suũ: uel se¬
paratim ducit. ne p̃sentib cctis condisci¬
pulis. magistrũ uideat᷑ argucre. Qui
conuersus: dixit pctro. Uade pꝰ me satha¬
na. Scandalum es mn: qͥa ñ sapis ea que
cłi sunt. s ea quȩ hominum. Quia con¬
traria loquetis uoluntati mee: debes ad¬
uersarius appellari. Sathanas interpta¬
t᷑ aduersarius: siue contrarius. Multi
etior de pietatis affectu ueniens. Uade
pꝰ me. idẽ sequere meã sententiam: ut
granũ tutici cadens in t̾ram. multosaf
ferat fructus. Uolendo eñi p̃ire. scandalũ
mͥ es: idc̃ me offendis. Sciat prudens le¬
ctor petro hanc beatitudin̾e. qđcumq
ligauis suꝑ tram & cet̾a in futuro ꝓmis¬
sam: nam si statim data eẽt ei. ñquã in
eo pͣue confessionis error locũ inuenisset.

Expanded text:
ON. In Graeco habetur: Propitius tibi sis, Domine. Quod melius est, quam absit a te, Domine Non putat Petrus fieri posse, ut Filius Dei occidatur, assumitque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne praesentibus caeteris condiscipulis magistrum videatur arguere. Qui conversus dixit Petro: Vade post me, Satana; scandalum es mihi, quia non sapis ea quae Dei sunt, sed ea quae hominum. Quia contraria loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Satanas interpretatur adversarius sive contrarius. Multi ivum diaboli, error de pietatis affectu veniens. Vade post me, id est sequere meam sententiam, ut granum tritici cadens in terram, multos fructus afferat. Volendo enim praeire scandalum mihi, id est, me offendis. Sciat prudens lector, Petro hanc beatitudinem, quodcunque ligaveris super terram et caetera, in futuro promissam. Nam, si statim data esset ei, nunquam in eo pravae confessionis error locum invenisset.
Abbreviated transcription (Latin):
reor turbȩ. qͥa ecce cͥduo iam ꝑscucrant
mecũ. & ñ hñt qđ manducent: & di¬
mittere cos ieiunos nolo. ne deficiant
in uia. Quia infidelitatis error inso¬
lentium animos obtinebat: potiꝰ teli¬
quisse cos quã dimisisse scribit᷑. Con¬
uocat autẽ discipulos. ut doceat ma¬
gistros cũ minorib communicate con¬
silia sua: uł idco. ut ex colloquutione
uitelligant signi magnitudinem.
tionẽ infirmoꝵ: & electi in fide tͥni¬
tatis. supplicant dño ꝓ langorib aĩaꝵ¬
sui. uel suoꝵ. Ueĩ triduo turba sustinet
dum: qñ fideles conuertunt᷑ oꝑe. loquu¬
tione cogitatione. Qui conuersi. defici¬
pabulo dimittant᷑. Marchus refert: qr
delonge ucnerunt. Quanto qͥs plus er¬
rauit: tanto longius a dño rccessit. Itẽ.
Iudĩ cͥdenteᷤ depe uencr̃t ut edocti lege. &. ꝓ¬
phis: credentes exgentib delonge ut non
edocti. Et dicunt ei discipuli. Unde
gͦ nob̃ in descito panes tantos: ut satu¬
remꝰ turbam tantã: Ait illis iħc. Quot

Expanded text:
t mecum, et non habent quod manducent, et dimittere eos jejunos nolo ne deficiant in via, etc. » Quia infidelitatis error insolentium animos obtinebat, potius reliquisse eos quam dimisisse scribitur. Convocat autem discipulos ut doceant magistros cum minoribus communicare consilia sua, vel ideo, ut et collocutione intelligant signi magnitudinem. tionem infirmorum, et electi in fide Trinitatis supplicant Domino pro languoribus animaui vel suorum. Vel triduo turba sustinetum, quando fideles convertuntur opere, locutione, cogitatione. Qui conversi deficipabulo dimittantur. Marcus refert quia de longe venerunt. Quanto quis plus erravit, tanto longius a Domino recessit. Item Judaei credentes, de prope venerunt, ut edocti lege et prophetis; credentes ex gentibus, de longe, ut non edocti Et dicunt ei discipuli: Unde ergo nobis in deserto panes tanti, ut saturemus turbam tantam? Ait illis Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
crescit: uno eodẽq temꝑe is qͥ ñdũ ꝑtite
crediderat simul et credebat: &e in imꝑsi¬
ctione fidi incredulus erat. Uel ita.  ere¬
aebat: et comꝑatione ficłĩ consummatt.
inciedulũ se dicebat. Et cũ uidissetise
concurrentẽ turbã: cõminatꝰ ẽ spũin
mũdo dicenᷤ illi. Surde &e mute sp̃s ego

Expanded text:
crescit, uno eodemque tempore is qui nondum perfecte crescit, uno eodemque tempore is qui nondum perfecte crediderat, simul et credebat, et in imperfectione fidei incredulus erat. Vel ita: Et credebat, et comparatione fidei consummatae incredulum se dicebat. Et cum vidisset Jesus concurrentem turbam, concinnatus est spiritui immundo, dicens illi: Surde et mute spiritus, ego
Abbreviated transcription (Latin):
pugnam̃: ut uł excuciat uirtut̃e: uel
umndiet suam erpuidioñe. Et introgo¬
uit pau̾e. eius. Quantũ temꝑis ẽ ex qͣ nos
ei aceidit : Interrogat. ut diut̾nitas infir¬
micatis ostensa. curationẽ gratiore faciat
At ile ait. ab infantia. d siqͥa poto. at¬
iuua nol miscitꝰ nr̃i. Etubescat uilianus
q̃ diccit audet om̃s homines abiq ualas
concagione pecc̃i nasci. Quid eñ habut
iste puer ut ab infantia a demonio ueui¬
ret᷑. si nullo peccõ tenebat᷑ originali: que
constat nullũ adhuc potuisse habere ppͥ¬
um peccatũ: Iħc autẽ ait illi. Sipots
credere: om̃ia possibilia credenti. Om̃ĩa
sł humanȩ saluti cõmoda tt̃ possibilia
cuedenti: qͥa in nomine ihu postulant᷑ &
dant᷑. Dicens si potes credere: indicat ar¬
bitri lib̾tatem. Et exclamans pat pi¬
cti: cũ lacͥmis aiebat. Credo dñe. adiu¬
ua incredulitatẽ meã. Quia ꝑ occuitam
inspuationẽ gr̃e. meritoꝵ gaciib ficies

Expanded text:
l vindicet suam expulsionem. Et interrogavit patrem ejus: Quantum temporis est ex quo hoc ei accidit? Interrogat, ut diuturnitas infirmitatis ostensa, curationem gratiorem faciat. At ille ait: Ab infantia. Sed si quid potes, adjuva nos, misertus nostri. Erubescat Julianus, qui dicere audet omnes homines absque ulla peccati congregatione nasci. Quid enim habuit iste puer, ut ab infantia a daemonio vexaretur, si nullo peccato tenebatur originali, quem constat nullum adhuc potuisse habere proprium peccatum? Jesus autem ait illi: Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Omnia, scilicet humanae saluti commoda, sunt possibilia credenti, quia in nomine Jesu postulantur et dantur. Dicens, si potes credere, indicat arbitrii libertatem. Et exclamans pater pueri cum lacrymis, aiebat: Credo, Domine; adjuva incredulitatem meam. Quia per occultam inspirationem gratiae, meritorum gradibus fides
Abbreviated transcription (Latin):
uificabant animas que ñ uiuunt.
Non morientẽ mortificat: qui uistũ
dampnat. Non uiuentẽ uiuificare
nitit᷑: qui reum absoluere conat᷑. Sol¬
uerunt discipuli uiuentẽ lararũ: quẽ
magister suscitauerat: nam si mortu¬
um soluerent. fetorem magis ostende¬
rent quã uirtutẽ. Ergo nos illos debe¬
mꝰ solucre: qͦs in confessione nouimus

Expanded text:
animas quae non vivunt . Non morientem mortificat, qui justum damnat. Non viventem vivificare nititur, qui reum absolvere conatur. Solverunt discipuli viventem Lazarum, quem magister suscitaverat Joan. XI: nam si mortuum solverent, fetorem magis ostenderent quam virtutem. Ergo nos illos debemus solvere, quos in confessione novimus
Abbreviated transcription (Latin):
In petro respondet omnib iercede ue̾
confessionis. Quasi dicat. Qd̃ caro et
uocabulũ: qͥa bariona filius columbe¬
sonat. Aui dicunt qđ symon .i. petrus
fiuiꝰ sit ioħis. ut illud. symon iohis di¬
ligis me. & uolunt deprauatũ noc ẽẽ
cta una sillaba. Iohanna: int̾pretat᷑
dñi grã. Utrumq nom̃ mysticȩ in¬
telligit᷑. quia & columba sp̃m scm̃:

Expanded text:
In Petro respondet omnibus mercedem verae confessionis. Quasi dicat: Quod caro et svocabulum. Quia Barjona sonat filius columbae. Alii dicunt quod Simon id est, Petrus filius sit Joannis, ut illud, Simon Joannis, diligis me? , et volunt depravatum hoc esse cta una syllaba. Joanna interpretatur, Domini gratia. Utrumque nomen mystice intelligitur, quia et columba S
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ ꝓ filio respondit. ut uerbũ dñi com¬
plerct᷑. Ego testimoniũ non dico ꝓ me
ħ uat̃ quiꝰ me misit. Sensus ẽ. Alco fi¬
bo ẽ tabnaculũ obtemꝑandi constitu¬
endum: cuꝰ serui st̃ moyses et helyas.
cdlarani: qͥa glãm illiꝰ quã in baptisma¬
te conficemur. in resurrectione uidebi¬
qla illic apparet in columba: qͥa qui
nunc simplici corde fide secuat. Cinc
huce apte usionis qđ credidit contem¬
plabit᷑. Et audientes discipuli ceci
ualde. Eriplicẽ obcausam terrent᷑.
Seerrasse. cogno uerunt. nubes lucida
opunt eos. tabnaculũ de froudib aut
temptoris queientid. uoce pats auclta
n potant homines fragiles sustuie ma¬
ioris gle conspectũ. Deniq qnͣto qͥsam¬
pliora quesierit. tantomagis ad inferi¬
oa dilabit᷑. si ignoraũit mensur̃ suã
Qui deo uult facere tab̾naculũ p̃paiet
ei penetralia cordis sui. E̾t accessit asc.
decigit cos. Dixitq eis. Surgite: & no¬
lite tinicre. Consolatorio tactu & uerbo

Expanded text:
Pater pro Filio respondit, ut verbum Domini compleretur: Ego testimonium non dico pro me, sed Pater qui me misit. Sensus est: Meo Filio est tabernaculum obtemperandi constitutum, cujus servi sunt Moyses et Elias. clarari. Quia gloriam illius quam in baptismate confitemur, in resurrectione videbibe, illic apparet in columba; quia qui nunc simplici corde fidem servat, tunc luce apertae visionis quod crediderit, contemplabitur. Et audientes discipuli, cec. Triplicem ob causam terrentur. Se errasse cognoverunt; nubes lucida operuit eos, tabernaculum de frondibus aut tentoriis quaerentes: voce Patris audita, non poterant homines fragiles sustinere majoris gloriae conspectum. Denique, quanto quis ampliora quaesierit, tanto magis ad inferiora dilabitur, si ignoraverit mensuram suam. Qui Deo vult facere tabernaculum, praeparet ei penetralia cordis sui. Et accessit Jesus, et tetigit eos, dixitque eis: Surgite et nolite timere. Consolatorio tactu et verbo
Abbreviated transcription (Latin):
parui ferm̃ti mutũ farinȩ crescere facit¬
& ad saporem suũ trahit : ita modica
scintilla doctͥne hercticoꝵ. si in tuũ pectꝰ
iniecta fuerit. cito ingens fłama succres¬
cet: & te totũ ad se trahct: m elxy. ⁊ ix
t illi cogitabant int̃ se dicentes: qͥa pa¬
Ines ñ nabemꝰ. Cogitabant qͥa panes
ñ habcmus: ideo ait nob̾ ut caueamus
a ferm̃to. idẽ a panib phariseoꝵ. Sciens
autẽ ihc eos male intellexisse. cauete a
ferm̃to phariseoꝵ. redarguit eos inde:
& inducit ad sanũ intelectum. Ꝙ hoc
ẽ qđ sequit᷑. Sciens autẽ iħe dixit. Q a
cogitatis int̾ uos modice fidi qͥa panes
ñ ñabctis: Nondũ intelligitis neq recor¬
damini: adhuc cecatũ habetis cor urm̃:
Oculos habentes ñ uidetis: & aures
habentes ñ auditis: Neq recordamini
qñ qnq panes fregi in qͣnq milia:. & qͣt
cophinos fragm̃toꝵ plenos sustistis:
Ditunt ei. Duodecim. Quando &. septẽ¬

Expanded text:
parvi fermenti mistum farinae crescere facit etparvi fermenti mistum farinae crescere facit et ad saporem suum trahit, ita modica scintilla doctrinae haereticorum, si in tuum pectus injecta fuerit, cito ingens flamma succrescet, et te totum ad se trahet. M. 165VI R. 80 At illi cogitabant inter se, dicentes: Quia panes non habemus. Cogitabant quia panes non habemus. Ideo ait nobis ut caveamus a fermento, id est, a panibus Pharisaeorum: Sciens autem Jesus eos male intellexisse, cavete a fermento Pharisaeorum, redarguit eos inde, et inducit ad sanum intellectum: et hoc est quod sequitur: Sciens autem Jesus dixit: Quid cogitatis inter vos, modicae fidei, quia panes non habetis? Nondum intelligitis neque recordamini? adhuc caecatum habetis cor vestrum? Oculos habentes non videtis? et aures habentes non auditis? Neque recordamini quando quinque panes fregi in quinque millia et quot cophinos fragmentorum plenos sustulistis? Di
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli enis transfretũ obliti sunt
panes acciꝑe: & nisi unũ panẽ ñ ha¬
bebant in naui. Indicat᷑ quãmodi¬
cam carnis curam haberent in reli¬
quis: qui nec uiaticum sumpscrũt
intentione dñiei comitatꝰ. Unius pa¬
nis: panem uitȩ significat. Erans
fretũ abut dñs: qñ sequittꝰ est eũ gen¬
Et p̃cepit eis dicens. Intuemini et
cauete a ferm̃to phariscoꝵ &e saduceors:¬
et a ferm̃to herodis. Qui cauet a ferm̃to pha¬
riscoꝵ ꝙ saduceoꝵ. litt̾e p̃cepta ñ seruat:
traditiones hominũ negligit: ut dĩ man¬
cdata faciat. ferm̃tũ namq phariscoꝵ. ẽ.
decreta legis diuinȩ traditionib hominũ
pponcte: uel p̃dicare legem uerb̃. & impu¬
gnare factis. ferm̃tũ etiam eoꝵ. ẽ dñm tẽ¬
ptare: nec doctͥne aut oꝑib eiuis credere
fermentũ herodis ẽ. aduiteriũ. homicidi¬
um. temeritas iurandi: simulatio religi¬
onis. De hoc ferm̃to. ait apłs. Modicum
ferm̃tũ: totã massã corrumpit. Sic̃ ius

Expanded text:
uli ejus trans fretum, obliti sunt panes accipere, et nisi unum panem non habebant in navi. BEDA. Indicatur quam modicam carnis curam haberent in reliquis, qui nec viaticum sumpserunt intentione Dominici comitatus. Unus panis, panem vitae significat. Trans fretum abiit Dominus, quando secutus est eum genEt praecepit eis, dicens: Intuemini et cavete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeoret a fermento Herodis. Qui cavet a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, litterae praecepta non servat, traditiones hominum negligit, ut Dei mandata faciat. Fermentum namque Pharisaeorum est decreta legis divinae traditionibus hominum postponere, vel praedicare legem verbis, et impugnare factis. BEDA. Fermentum etiam eorum est Dominum tentare, nec doctrinae aut operibus ejus credere. Fermentum Herodis est, adulterium, homicidium, temeritas jurandi, simulatio religionis. De hoc fermento ait Apostolus; Modicum fermentum totam massam corrumpit . Sicut vis
Abbreviated transcription (Latin):
ficde. Dei uiui. idẽ in com mutabilis
& ȩtñi. dictum ẽ ad differentiam
deoꝵ: qͦs gentilitatis dementia uł¬
ac mortuis hominib uł de oꝑe manuũ
S instituit ad adorandum. Dixit se dñs
rebat: s acidendo qu̾e me ẽe dicitis. signi¬
ficauit p̃ter id qdđ in se uidebat᷑ eẽ aliud
occultũ sentiendũ. de quo querebat᷑: in
q̃ se credentium fides debebat extendere.

Expanded text:
il.  Dei vivi, id est, incommutabilis eterni, dictum est ad differentiam deorum quos gentilitatis dementia vede mortuis hominibus, vel de opere manuum sibi instituit ad adorandum. HILARIUS. Direbat, sed addendo, quem me esse dicitis, significavit praeter id quod in se videbatur, esse aliud occultum sentiendum, de quo quaerebatur, in quod se c
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ducit. ut t̾b idoncis cestib mundꝰ
ciodat: & ut significet᷑ eos illic gc̃naui¬
sione lctari. qui hic fide sc̃ẽ tͥnitatis ft̃
imbuti. Nel ꝑ petrũ p̃positi sine con¬
iugtti: ꝑ iacobũ penitentes seu actiuii:
ꝑ iohem uugines uel theorici intelligun¬
E.Notandũ qđ matħs hic dicit iaco¬
bũ ficm ioħis: qͥa qͥđa falio commñtati
st alterũ int̾fuisse. iacobtim: q̃ pͥmꝰ ihe

Expanded text:
nus ducit, ut tribus idoneis testibus mundus credat, et ut significetur eos illic aeterna visione laetari, qui hic fide sanctae Trinitatis sunt imbuti. Vel per Petrum praepositi sive conjugati; per Jacobum poenitentes seu activi; per Joannem virgines vel theorici intelliguntur. Notandum quod Matthaeus hic dicit Jacotrem Joannis; quia quidam falso commentati sunt, alteru
Abbreviated transcription (Latin):
uisionis. qũa habituri sumꝰ. Hoc aut̃ fit.
łex illa regula qua nom̃ cause ponit᷑ ꝓef
fectu: uił ex alia scđm qũa significata res
ꝑ similitudinem suscipit tei significantis
nom̃. Est enĩ ipsa fides qua nunc ꝑspe¬
culum in cnigmate dm̃ cernimꝰ. sacram̃tũ
ilius fiturȩ uisionis. qua dm̃ facie ad
faciem sicuti ẽ uidebimus: & ꝑ fidẽ dii¬
rum: qñ ñ uerb̃. s reb ipsis pitsentib
manifestam se contemplanda p̃bebit
sc̃is. ipsa di sapientia. De qua fide rerũ.
lucisꝙ ipsius p̃scntiȩ ÷ forsitan paulus dicit
Iusticia cm̃ in coreuclat᷑. ex fide in fidem.
Dicit enĩ alio loco. Nos enim reuclata fa¬
cie głam di speculantes: in eande ima¬
fide in fidem. De glã scilicet euangelu. quo
nunc crecentos illuminant᷑. in głam ma¬
nfeste ueritatis. Dint autẽ plura etiam
ad dm̃ ꝑtinentia: quȩ siue credant᷑ siue
cras pluuiam daturũ. siue ñ. si etiã cre

Expanded text:
visionis, quam habituri sumus. Hoc autem fit vel ex illa regula, qua nomen causae ponitur pro effectu, vel ex alia secundum quam significata res per similitudinem suscipit rei signiqua nunc per speculum in aenigmate Deum cernimus, sacramentum illius futurae visionis, qua Deum facie ad faciem, sicuti est, videbimus, et per fidem durum, qua non verbis, sed rebus ipsis praesentibus manifestam se contemplandam sanctis sanctis ipsa Dei sapientia. De qua fide rerum lucisque ipsius praesentia forsitan Paulus dicit: Justitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem . Dicit enim in alio loco: Nos enim revelata facie gloriam Dei speculantes, in eamdem imafide in fidem. De gloria scilicet Evangelii, quo nunc credentes illuminantur, in gloriam manifestae veritatis. Sunt autem plura etiam ad Deum pertinentia, quae cras pluuiam facturum uel non, uel huic ne
Abbreviated transcription (Latin):
sam: increpat dicens. Quid cogitatis
int̃ uos modice fidi quia panes ñ ha¬
betis: Utiq sunt̃ cetera firmit̃ crede¬
rent. qͥa ñ qđ intrat in os coinquinat
hominẽ: ñ cogitarent dnm̃ ꝓhiberr
phariseoꝵ panes: Ex pli cit liper

Expanded text:
sam increpat, dicens: Quid cogitatis sam increpat, dicens: Quid cogitatis inter vos modicae fidei, quia panes non habetis? Utique si inter caetera firmiter crederent, quia non quod intrat in os coinquinat hominem, non cogitarent Dominum prohibere Pharisaeorum panes LIBER TER
Abbreviated transcription (Latin):
dumtatat quȩ ad fide catholicã spectãt¬
si ñ credant᷑: dampnationẽ pariunt. Est
autẽ fides catholica. idẽ unuersalis: que
ita omnib necessaria ẽ. ut nemo discrctꝰ.
absq ea saluari possit. Unde athanasius
cum p̃misisset hec ẽ fides catholica. statĩ
illud aꝑiens unde sit dicta catholica ad¬
didit. qũa nisi qͥsq crediderit. saluus cẽ
ñ possit. Uel dicit᷑ catholica. idẽ cominu¬
nis: ad differcutiam fidĩ hereticoꝵ ñ uͥq
cũ ȩccłia dilatate: s quasi in angulo la¬
titantis. fides aute catholica partim
circa ipsam diuinitatis naturã. partĩ
circa diuina beneficia. & quascumq
di rectissimas dispensationes. uel oraia¬
patrum symbolis sunt erp̃ssa. Et sci¬
endum qͥa fides ñ dicit᷑ magna uel
parua. eo qđ ad multas uł paucas res
ꝑtineat: s qm̃ firmit̃ uł tepide credi¬
t᷑ ea. In tensã quippe fidẽ atq constan¬
dem laudat dñs uͥ dicit:o mulier ma¬
gna ẽ fides tua. & de fide centuriois

Expanded text:
duntaxat quae ad fidem catholicam spectantnon credantur, damnationem pariunt. Est autem fides catholica, id universalis, quae ita omnibus necessaria est, ut nemo discretus absque ea salvari possit. Unde Athanasius cum praemisisset, « Haec est fides catholica, » statim illud aperiens, unde sit dicta catholica, addidit: « Quam nisi quisque crediderit, salvus esse non poterit. » Vel dicitur catholica, id est, communis, ad differentiam fidei haereticorum, non ubique cum Ecclesia dilatatae, sed quasi in angulo latitantis. Fides autem catholica partim circa ipsam Divinitatis naturam, partim circa divina beneficia et quascunque Dei rectissimas dispensationes vel ordina sanctorum Patrum symbolis sunt expressa. Et sciendum quia fides non dicitur magna vel parva, eo quod ad multas vel paucas res pertineat, sed quoniam firmiter vel tepide creditur ea. Intensam quippe fidem atque constantem laudat Dominus ubi dicit: O mulier, magna est fides tua . Et de fide centurionis
Abbreviated transcription (Latin):
nesciens: esfectus ueritatis cuanglicȩ cor¬
rumꝑet. Si antẽ ferm̃tũ pharscoꝵ et
herodis. traditiones ꝑuersas. & heretica
significat doginata: constat qͥa cibi qb
pastus ẽ ppłs di. ueiã doctrinã inteqmq
significant. Qm̃ crebro de fide in eũqlio
legit᷑ : ne nusquã dictum sit. breuit᷑ ꝙ¬
iamus qͥd sit fides: de quib habeaturi
fides ẽ existimatio rerũ ñ apparentium
hoc ẽ sensib corporeis ñ subiacentiũ: sup
opinion̾ẽ. &. infra agnitionẽ constitua
Supͣ opinionẽ: quia plus ẽ credere qũa
opinari. Infra agnitionem: qͥa ininus
ẽ credere quã cognoscere. Ideo eñ credinꝰ
ut aliqñ cognoscamus. Quȩ autẽ sunt
apparentia. fidẽ ñ habent: s agnitio¬
nem. Hoc enim ueracit᷑ dicit᷑ credi: qd̾

Expanded text:
nesciens effectus veritatis evangelicae corrumperet. Si autem fermentum Pharisaeorum et Herodis traditiones perversas et haeretica significat, dogmata constat quia cibi quibus pastus est populus Dei veram doctrinam integramque significant. Quoniam crebro de fide in Evangelio legitur, ne nusquam dictum sit, breviter aperiamus quid sit fides, de quibus habeatur, Fides est existimatio rerum non apparentium, hoc est, sensibus corporeis non subjacentium, supra opinionem, et infra agnitionem constituta. Supra opinionem, quia plus est credere quam opinari. Infra agnitionem, quia minus est credere quam agnoscere. Ideo enim credimus, et aliquando cognoscimus. Quae autem sunt apparentia, fidem non habent, sed agnitionem. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
di. Hec enĩ confessionis ratio tenenda ẽ.¬
ut sic̃ ddĩ filiũ. ita & filiũ hominis memi¬
nerimus: qͥa alterũ sine altero nichil
suos quẽ illũ dicetent homines cũ eẽt
solus oraus: marchuis autẽ dicit illos
in uia hoc introgatos. d eũ mouet: qui
orasse: reppit᷑ dñs. Ubiq solus obseciat.
quia di consilium humana uota non
capiunt: nec qͥsquam pot̾ interioꝵ. par¬

Expanded text:
i. Haec enim confessionis ratio tenenda eut sicut Dei Filium, ita et Filium hominis meminerimus, quia alterum sine altero nihil suos, quem illum dicerent homines, cum esset solus orans, Marcus autem dicit illos in via hoc interrogatos. Sed eum movet, qui orasse reperitur, ubique solus obsecrat, quia Dei consilium humana vota non capiunt, nec quisquam potest interiorum par
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq testam̃tũ altitudinẽ man¬
datoꝵ dĩ. & illiꝰ montis altitudinẽ
qͥ ẽ mons domus dĩ in uertiee monti¬
um consona uoce nob̃ predicat.
Et statim ascendens nau̾e̾ cũ disci¬
pulis suis: uenit in partes dalma¬
et quia omnib dieb uitȩ nr̃e nob̃cũ
dñs manet: nauem .i. ecclłam credenti¬
um plebem comitatus in gredit᷑. Ubi ma¬
theus poit magedon: marchus ponit
endũ qđ illa capitula ñ sunt putanda
penitus abeẽ: quoꝵ concanonica conti¬
nent᷑ in hoc oꝑe. ꝓptea commode q̃dã
p̃termissa sunt ueluti. c̃. lxii. capłm
matħi: qͥa ut iheronimꝰ ait in plerisq
codicib ñ habet᷑. Hic qͦ nimirũ sub¬
De multotiens enĩ dictis: sufficit in
hoc oꝑe ñnulla semel haberi. Quod
etiam de ceco illuminato solus martꝰ
narrat cap̃. lxxxi. ñ in congrue reticet᷑
in hoc libro: plurima de cecoꝵ illumi¬
natione referente. Sic de similib.
Suũ cnĩ ẽ scbentis cuangłium ñnulla

Expanded text:
umque Testamentum altitudinem mandatorum Dei et illius montis altitudinem, qui est mons domus Dei in vertice montium , consona voce nobis praedicat. Et statim ascendens navem cum discipulis suis, venit in partes Dalmaet quia omnibus diebus vitae nostrae nobiscum Dominus manet, navem, id est, Ecclesiam credentium, plebem comitatus, ingreditur. Ubi Matthaeus ponit Magedan, Marcus ponit endum quod illa capitula non sunt putanda ponitus abesse, quorum concanonica continentur in hoc opere. Praeterea commode quaedam praetermissa sunt, veluti 162 capitulum Matthaei, quia, ut Hieronymus ait, in plerisque codicibus non habetur. Hic quoque nimirum subsed multoties enim dictis sufficit in hoc opere nonnulla semel haberi. Quo etiam de caeco illuminato solus Marcus narrat capitulo 81, non incongrue reticetur in hoc libro, plurima de caecorum illuminatione referente. Sic de similibus. Suum enim est, scribentis evangelium, nonnulla
Abbreviated transcription (Latin):
uos sꝑatis. Si enim crederetis moysi: cre¬
acretis forsitan ꝙ mͥ. De me eñĩ ille scͥpsit.
Qđ ait forsitan. irrisio ẽ increduli: non
dubitatio loquentis. Ideo ñ accuso: quia
ñ ueni dampnare. s saluare. Moyses uͦ
accusat: qͥa increduli estis uoci illiꝰ. qua
ait. ꝓpħam uobis suscitabit dñs đs
de fr̃ib ur̃is: tanqmͣ me ipsũ au¬
dictis cũ. Omnis anima quȩ ñ obedi¬
erit ꝓpħȩ illi: ext̃minabit᷑ de ppło dei.
Si autẽ illius litt̾is ñ creditis: qͦmͦ uerbis
mcis citctis: Muito iudelicet minus.
qͥa in lege magistri cẽ p̃sumitis: in uer¬
bis autẽ meis neq magistri. neq disci¬
puli eẽ uuitis. Ibi inchoatio ꝑfecte uitȩ
Inc uͦ consummatio: Ibi sum ꝓpħatus:
hic uob̃ dico. ecce adsum. lxxxuiiii.¬

Expanded text:
vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Quod ait, forsitan, irrisio est increduli, non dubitatio loquentis. Ideo non accuso, quia non veni damnare, sed salvare. Moyses vero accusat, quia increduli estis voci illius qua ait: Prophetam vobis suscitabit Dominusris, tanquam meipsum, audietis eum. Omnis anima quae non obedierit prophetae ilii, exterminabitur de populo Dei . Si autem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis credetis. Multo videlicet minus; quia in lege magistri esse praesumitis, in verbis autem meis neque magistri, neque discipuli esse vultis. Ibi inchoatio perfectae vitae, hic vero consummatio. Ibi sum prophetatus, hic vobis dico, ecce adsum. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
tandarũ: sccła refrenatio cupiditatiᷤ.
ab his quȩ temꝑalit̾ delectant. c̃cia
firmitas contͣ molesta seculi: qͣrta
quȩ ꝑ om̃s diffundit᷑. dilectio đĩ
& ꝓximi. E ibi et hic mulicies
atq paruuli excepti sunt: qͥa tam
in ueti qua in nouo testam̃to ñ admit¬
tunt᷑ ad numerũ. qui ñ ꝑdutant oc¬

Expanded text:
tandarum, secunda refrenatio cupiditatis tandarum, secunda refrenatio cupiditatis ab his quae temporaliter delectantur, tertia firmitas contra molesta saeculi, quarta quae per omnes diffunditur dilectio Domini et proximi. Et ibi et hic mulieres atque parvuli excepti sunt, qui tam in Veteri quam in Novo Testamento non admittuntur ad numerum, quia non perdurant oc
Abbreviated transcription (Latin):
cum xp̃o fuerunt: et ideo ampliꝰ celestiᷤ
pabuti receꝑunt. Srant autẽ qͥ man¬
aucancrunt quatuor milia hominũ.
eit᷑ paruulos & mulieres: & dimisit
eos. In suꝑiori signo qͥnq milia fuert̃.
uitta numerũ panũ. qͥa uicini erant
qͣnq sensuũ. Isti qͥ de sept̃e panib. hoc
ẽ sacrato alunt᷑ numero: quatuor mi¬
lia st̃. Qui numerus semꝑ in laude
ponit᷑. Et quad rangulus lapis nonẽ
instabilis: & in eo numero euangiste
st̃. Numcrus itaq refectoꝵ. docet eos
pastos euangłicis cibarus: simulq in¬
sinuat innumerabiliũ multitudinẽ
de quatuor orb partib ad celestis cibi
donũ concursuram. Hoc igit᷑ tipice
uit̃ hanc & illã refectionẽ distat: qđ
ibi litcera uetus. plena ẽẽ signata ẽ gr̃a
sp̃uali: hic gr̃a noui testam̃ti mon̾¬
stiata ẽ ministranda fidelib qͣtuor
ornatis uirtutib. Quarũ pͥma est¬
cognitio terum appetendarũ. & iu¬

Expanded text:
cum Christo fuerunt, et ideo amplius coelestis cum Christo fuerunt, et ideo amplius coelestis pabuli receperunt. « Erant autem qui manducaverunt quatuor millia hominum extra parvulos et meos. In superiori signo quinque millia fuerunt juxta numerum panum, quia vicini erant quinque sensuum. Isti qui de septem panibus, hoc est, sacrato aluntur numero, quatuor millia sunt. Qui numerus semper in laude ponitur. Et quadrangulus lapis non est instabilis, et in eo numero evangelistae sunt. Numerus itaque refectorum docet eos pastos evangelicis cibariis, simulque insinuat innumerabilium multitudinem de quatuor orbis partibus ad coelestis cibi donum concursuram. Hoc igitur typice inter hanc et illam refectionem distat, quod ibi littera vetus plena esse signata est gratia spirituali, hic gratia novi testamenti monstrata est ministranda fidelibus, quatuor ornatis virtutibus. Quarum pcognitio rerum appetendarum et vi
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑: et laudabunt dnm qui tequi¬
tunt eũ. Qđ enĩ mandiicans ppłs sa¬
ciat᷑. significat fam̃ inꝑpetuũ ab ele¬
ctis repellendam. qnͣdo ñ esuriet. qui
acceꝑit cibum xꝑi. Et qđ suꝑfut
de fragm̃tis. tulerunt septem sportas
plenas. Septem sporte quȩ suꝑaut.
sunt altiora p̾cepta uel consilia. Quȩ
mratitudo ñ pot̾ attingere seruan¬
do: s tm̃ illi qui maiori grã pleni ft̃.
Quib dicit᷑. Siuis ꝑfectus eẽ: uende
omnia quȩ habes. et da pauꝑibus.
quia sportȩ uinco ꝙ palmarum
foliis solent contexi: merito in scõꝵ
significatione ponunt᷑. Iuncus qͥppe
suꝑ aquã nascit᷑. & electi tadicẽ cordis
ne ab amore ȩt̃nitatis arescat. in ip̃so
fonte uitȩ collocant. Palma uictrice
ornat manũ: & electi mundi uicto¬
res. memoriã et̃ne recͥbutionis ĩ corde
retinent. Cur autẽ quinq milib
hominũ plus redundat. quatuoꝵ
milib minus: qͥa quatuor milia tͥduo

Expanded text:
buntur, et laudabunt Dominum qui requibuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum . Quod enim manducans populus satiatur significat famem in perpetuum ab electis repellendam, quando non esuriet qui acceperit cibum Christi. Et quod superfuit de fragmentis tulerunt septem sportas plenas. Septem sportae quae superant sunt altiora praecepta vel consilia. Quae multitudo non potest attingere servando, sed tantum illi qui majori gratia pleni sunt. Quibus dicitur: « Si vis perfectus esse, vende omnia quae habes et da pauperibus . » Et quia sportae junco et palmarum foliis solent contexi, merito in sanctorum significationem ponuntur. Juncus quippe super aquam nascitur, et electi radicem cordis ne ab amore aeternitatis arescant, in ipso vitae fonte collocant. Palma victricem ornat manum, et electi mundi victores memoriam aeternae retributionis in corde retinent. Cur autem quinque millibus hominum plus redundant, et quatuor llibus minus? Quia quatuor millia triduo
Abbreviated transcription (Latin):
Una quippe ẽ patͥs & filii uoluntas:
sic̃ & potentia & oꝑatio. Here pater
diligit filium: qͥa intm̃. ut ei omne
indiciũ concedat. Et hoc ẽ. Neq enum.
pat̃ iidicat queqmͣ: s iudiciũ omne
dedit filio. ut om̃s nonorificent filiũ.
sic honorificant patr̃e. In iudicio facien¬
do. ubi considerandũ ẽ quid cuiq ꝓme
ritis ddebeat᷑. ñ tam potentia qũa sapien¬
tia exerccuda ẽ: ut om̃s hoc sl̃ atten¬
dentes qđ filii ẽ iudicare: etiam si non
amore. timore saltim tm̃ reuereant᷑ ui¬
dicem sic̃ ce patr̃e: cuiꝰ potentiȩ ẽ qũeqͣ.¬
uiuificat filiꝰ in pͥma uidelicoe. resurre¬
ctione quȩ ẽ animarũ: s etiã iudicabit
in scda resurtectione quȩ erit corporũ.
& hoc ẽ. Neq enim pat̾ uidicat que¬
quã: s iudiciũ om̃c dedit filio. Non
enĩ ꝑsona pat̾s in uidicio apparebit:
s nec xp̃c in eo qđ pat̾ consubstantiał
ẽ: potius in forma scrui que stecit sub

Expanded text:
Una quippe est Patris et Filii voluntas, Una quippe est Patris et Filii voluntas, sicut et potentia et operatio. Vere Pater diligit Filium, quia in tantum, ut ei omne judicium concedat. Et hoc est: Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. In judicio faciendo, ubi considerandum est quid cuique pro meritis debeatur, non tam potentia quam sapientia exercenda est, ut omnes hoc scilicet attendentes, quod Filii est judicare, etiam si non amore, timore saltem tantum revereantur judicem sicut et patrem, cujus potentiae est, quevivificat Filius, in prima videlicet resurrectione, quae est animarum; sed etiam judicabit in secunda resurrectione, quae erit corporum. Et hoc est: Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio. Non enim persona Patris in judicio apparebit, sed nec Christus in eo quod Patri consubstantialis est, potius in forma servi, quae stetit sub
Abbreviated transcription (Latin):
Pat̾ enim diligit filiũ: & omĩa demon¬
strat ei que ipse facit: et maiora his de¬
monstrabit ei oꝑa. ut uos miremin.
Omnia facienda ei demonstrat .i. cun¬
cta in cius consilio ponit:. sic̃ ille qui
aliquẽ consulcns. que facturꝰ ẽ ci osten¬
dit. Maiora his que nunc facta sunt.
eius consilio ꝑaget: qđ ẽ ei demonstiabit
Unde &. ipsa in ꝓuerbus sapientia.
de se dicit. Ego sapientia. Habito in
consilio. E ttem. Cum eo eram cun¬
cta disponens. Maiora faciet ut uos
miremini: idẽ unde amplius mirari
possitis. si illa noueritis. Hel in futura
uita mirabimini: inde cum cetis dam¬
natis dicentes. Quomͦ hi reputati sunt
int filios dĩ : Sic̃ eñi pat̾ suscitat mor¬
tuos & uuuificat: sic et filius qͦs uult
uiuificat. Quȩ sint illa maiora dicit:
sł resuscitatio animarũ a peccatis. ma¬
ior ẽ quã supͣdicta curatio languidi
in corꝑe. de qua plurimũ mirabant᷑
uel illa solutio sabb̃i quã calumni¬
abant᷑. Quos uult filius uiuificat.

Expanded text:
 omnia demonstrat ei quae ipse facit; et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Omnia facienda ei demonstrat, id est, cuncta in ejus consilio ponit, sicut ille qui aliquem consulens, quae facturus est, ei ostendit. Majora his quae nunc facta sunt, ejus consilio peraget: quod est, ei demonstrabit. Unde et ipsa in Proverbiis Sapientia de se dicit: Ego Sapientia habito in consilio . Et item: Cum eo eram cuncta disponens . Majora faciet, ut vos miremini, id est, unde amplius mirari possitis, si illa noveritis. Vel in futura vita mirabimini inde, cum caeteris damnatis dicentes: Quomodo hi reputati sunt inter filios Dei? Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Quae sint illa majora, dicit: scilicet resuscitatio animarum a peccatis, major est, quam supradicta curatio languidi in corpore, de qua plurimum mirabantur; vel illa solutio Sabbati, quam calumniabantur. Quos vult Filius vivificat.
Abbreviated transcription (Latin):
sis. ñ in ciuitate. synagoge. uel
scł̃aris dignitatis residentib: s int̃ de¬
serta xp̃m quercutib: celestis gr̃e alimo¬
cȩ p̃dicatores ꝓfectũ mirantes eccłie:
dicunt. Unde nob̃ tanta facundia: ut
tot milib. tamq auidis auditorib.
sufficere possimꝰ. in huiꝰ mundi deser¬
to: At uͦ septem pancs. idẽ. septẽ dona
sp̃c sc̃i sufficunt omnib adiuncta
apłica auctoritate. quasi paucoꝵ pisci
um sapore: qui nos reficiunt exemplo
fuȩ uitȩ. uel mortis. Qui uͦ ad septem
panes ꝑtinent: iam ñ supͣ senũ sede¬
re. s terram p̃mere iubent᷑. In nouo¬

Expanded text:
itate Synagogae vel saeculari dignitate residentibus, sed inter deserta Christum quaerentibus coelestis gratiae alimoce praedicatores profectum mirantes Ecclesiae dicunt: Unde nobis tanta facundia, ut tot millibus tamque avidis auditoribus sufficere possimus in hujus mundi deserto. At vero septem panes, id est septem dona Spiritus sancti sufficiunt omnibus adjuncta apostolica auctoritaum sapore, qui nos reficiunt exemplo suae vitae vel mortis. Qui vero ad septem panes pertinent, jam non supra fenum sedere, sed terram premere jubentu