comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meridianũ cabnacłi qđ uergebat ad austrum
antiquã illam dei plebẽ designat: que lucẽ scien¬
tie legalis iamdudũ accipiens amoꝵ sui condi¬
coris feruere solebat. Porro latus scđm qd uerge¬
bat adaquilonẽ: eam que tenebris acfrigore in¬
fidelitatis ułq ad tempus dñice incarnatiois
corpore non desticerat gentiũ multitudinem
figurat. De cuiꝰ uocatione pulchie dñs ꝑ propħã.
Bicam inquit aquilomida: & austronoli ꝓhi¬
bere. Qd est aꝑte dicere. Dicampopło gentum
diutius sine fide algenti.da de cuis filiis qui
ad mee fidẽ confessionis & amoris conueniant.
dicã & plebi isrłiciee que iammee lumine cog¬
nitionis fruebat᷑: noli prohibere gences insorcẽ
electionis recipi. Dicã cornelio & domueiꝰ fidẽ
ce baptisma rp̃i suscipite: dicã iudeis nolite

Expanded text:
meridianum tabernaculi, quod vergebat ad austrum, antiquam illam Dei plebem designat, quae lucem scientiae legalis jamdudum accipiens, amore sui Conditoris fervere solebat. Porro latus secundum, quod vergebat ad aquilonem, eam quae tenebris ac frigore infidelitatis, usque ad tempus dominicae incarnationis torpere non destiterat, gentium multitudinem figurat, de cujus vocatione pulchre Dominus per prophetam: Dicam, inquit, aquiloni, Da; et austro, Noli prohibere. Quod est aperte dicere: Dicam populo gentium diutius sine fide algenti, Da de tuis filiis, qui ad meae fidem confessionis et amoris conveniant. Dicam et plebi Israeliticae, quae jam meae lumine cognitionis fruebatur, Noli prohibere gentes in sortem electionis recipi. Dicam Cornelio et domui ejus, Fidem et baptisma Christi suscipite. Dicam Judaeis, Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
me sibiinuicẽ frat̃na caritace iunguntur.
Dũ em̃ singli quiq eorũ contrito & humilia¬
to receptaculũ inse proximorũ dilcctioni
preparant᷑. & diligendis se fr̾ib merico pie¬
batis ac deuotionis exibent: quasi cabrile õs
cab nacłi in alterutrũ ꝑ incastrature nexũ
copulant᷑. Et quidẽ erecto cab nacło ac regła¬
tit᷑ ante ordinata cõpage cabularũ figura
cute cabulas sibi met coadumnauerit. ipsa pa¬

Expanded text:
me sibi invicem fraterna charitate junguntur. Dum enim singuli quique eorum corde contrito et humiliato, receptaculum in se proximorum dilectioni praeparant, et diligendis se fratribus merito pietatis ac devotionis exhibent, quasi tabulae omnes tabernaculi inter alterutrum per incastratcopulabantur. Et quidem erecto tabernaculo, ac regulariter ordinata compage tabularum, figura tute tabulas sibimet coadunaverit, ipsa pa
Abbreviated transcription (Latin):
troq: latere.& hoc ẽ qd ait scriptura: quiacu¬
bitus exuna parte penderet. & alt̃ exaltera. qͥ
plus eẽt insagorũ longitudine: utrũq latus
tab̾nacłi procegens. Tab̾naculũ nanq pro¬
prie uocat ipsam cortinarũ facturam siue
coniunctionẽ. quas uno utiq eubito transie¬
bant saga abaustrali ladere domꝰ. altero asep¬
tẽptrionali. Idõq adterram ꝑuemebant: qͥa
hec .xxx. cubitos longitudinis. ille duo miꝰ
habebant. Itẽ mensura sagorũ ꝑ longitudinẽ
cubitos inequalitate habens afronte domꝰusq
adsũmitatẽ cabularũ implaga occidentalr:
esepte cubitos depenaentes afronte. domuli
ousimilit̃ dependences impraga oeeioei cali.
Scq fuis. ut mensura sagorum inocuiden cali
utie. anob cubitis exccdert mensura corti¬
uati. quia nimirũ corcine desuꝑuementes sie¬
sipfueri in sagis que parantur tecdo. idẽ unũ
lgum qd amplius ex medietate eiꝰ opies poste¬

Expanded text:
troque latere. Et hoc est quod ait Scriptura, quia cutroque latere. Et hoc est quod ait Scriptura, quia cubitus ex una parte penderet, et alter ex altera, qui plus esset in sagorum longitudine, utrumque latus tabernaculi protegens. Tabernaculum namque proprie vocat ipsam cortinarum facturam sive conjunctionem, quas uno utique cubito transiebant saga ab australi latere domus, altero a septentrionali. Ideoque que ad terram perveniebant, quia haec triginta cubitos longitudinis, illae duo minus habebant. Item mensura sagorum per longitudinecubitos in aequalitate habens a fronte domus usque ad summitatem tabularum in plaga occidentali, et septem cubitos dependentes a fronte domus, septem similiter dependentes in plaga occidentali. Sicque fuit ut mensura sagorum in occidentali latere duobus cubitis excederet mensuram cortinarum, quia nimirum cortinae desuper venientes sisuperfuerit in sagis quae parantur tecto, id est, unum sagum, quod amplius ex medietate ejus operies poste
Abbreviated transcription (Latin):
rio labant᷑ piis conforat ex hortationibr: cuc alis
uencrabiles ep̃i ac doctoes queꝙ curbare cccliam
pocerant longius temptamenta propelaunt.
&e queq eiusdẽ sint ad salutẽ proficua sollera
tudere. atꝙ inconspectu sui conditoris &rope
prfulgida lucere: & ipsiul quoq contẽplatiõi
possit oelin mentis in tendere. uerũ otua inio
seõs predieatores illi sunt maximo digniho no¬
i quiercepto qd officio predicationis &e popie¬
lorum regimim deseriuunt eciam proxp̃o san¬
quine fundunt: recte subditur.
acies &e opimentũ aliud tecto de pellibuis
anccũ rubricatis. Arietũ quippe uocabu¬
io solent ñn quam sci doctores accipi. eoquo d
sinc duces sequentiũ dñ gregum. Onde puel¬
fiuios arietum. Qd est aꝑte dicere. Afferte dño

Expanded text:
yrio labantur, piis confortat exhortationibus; cum alii yrio labantur, piis confortat exhortationibus; cum alii venerabiles episcopi ac doctores quaecunque turbare Ecclesiam poterant, longius tentamenta propellunt, et quae eisdem sint ad salutem proficua solerti studere, atque in conspectu sui conditoris et opere praefulgida lucere, et ipsius quoque contemplationi possit oculum mentis intendere. Verum quia inter sanctos praedicatores illi sunt maximo digni honore, qui excepto quod officio praedicationis et populorum regimini deserviunt, etiam pro Christo sanguinem fundunt, recte subditur: Facies et operimentum aliud tecto, de pellibus arietum rubricatis. Arietum quippe vocabulo, solent nonnunquam sancti doctores accipi, eo quod sint duces sequentium Domini gregem. Unde pulfferte Domino filios arietum . Quod est aperte dicere: Afferte Do
Abbreviated transcription (Latin):
supposite iungebant᷑. Qd codẽ mͦ pomnia
etam de ouentad ⁊̃ parte dom̃ intelligenaum ee
uutamꝰ. Ioq supra preceptũ est ut sextũ sagũ
infronte cecti dupplicaret. Hec dere diffic illima
prout nobis incellexise uisisumus atiefl ex¬
plicare curauimꝰ: parati ueriora unibis discere
nquis nos docere uoluerit. Inquib tam̃ oinib
patet allegoie sensus ꝑlucid. Saga nano eo
tinas ce desuꝑ et infra ce ex om̃i latere rotege¬
uant: adq uc ule intꝰ ubera facie sue uenpsta¬
die sulgrent. hec abom̃i cas iniuria t pestacũ
plunorũ &e caumatum fonis ĩmumnes reddeban.
eis aucilia desint. Repellut em̃ saga imbrel.
obsistunt procellis arcent solis ardores. euneta
fons aducrsantia fortic̃ abigunt. ut decus corti¬
narum intcrius incemeratus ꝑsistat. eurau¬
gusumus om̃a que fidem curbare poceran no¬
ceticoruĩ uenena euacuatꝰ cũ gregonus eaque mo¬
res bonos impugnant cẽptamenta antigai hos¬
cis erplicat cũ ciprianus infirmos ne minaro¬

Expanded text:
. Quod eodem modo per omnia etiam de orientali parte domus intelligendum esse putamus. Ideoque supra praeceptum est ut sextum sagum in fronte tecti duplicaretur. Haec de re difprout nobis intellexisse visi sumus, strictim explicare curavimus, parati veriora in his discere, si quis nos docere voluerit. In quibus tamen omnibus patet allegoriae sensus perlucidus. Ecce rtinas et desuper et infra, et ex omni latere protegebant; atque ut illae intus libera facie sua venustatis fulgerent, haec ab omni eas injuria tempestatum, pluviarum et caumatum, foris immunes reddebant:iritualis eis auxilia desint. Repellunt enim saga imbres, obsistunt procellis, arcent solis ardores, cuncta foris adversantia fortiter ambiunt, ut decus cortinarum interius intemeratus persistat: cum Augustinus omnia quae fidem turbare poterant, haereticorum venena evacuat; cum Gregorius ea quae mores bonos impugnant tentamenta antiqui hostis explicat; cum Cyprianus infirmos ne in mart
Abbreviated transcription (Latin):
nem uite & fidei filii beatorũ apłorui fiereme¬
etum rubricate. atq ab in iuria tempestatũ
defendunt: cũ scĩ predicatores exemplo passi¬
oms ce patiendie sue conda in firmouĩ ne in¬
pressuris tribulationũ deficere debeant muni
uariatũ decus cortinarũ. post cilicinorũ mu¬
nimina sagorũ. post rubricatas arietũ pelles
additur adhuc: & suꝑhoc rursum aliud oꝑi¬
mentũ de iacintinis pellib. Iacinctus nanq
celestis est coloris:pellis uͦ mortui ammalis
pars & indiciũ est. Et quid ꝑpelles iaci¬
tinas. nsi uirtus exprimit᷑ illorũ qui morti¬
ficatis ad purũ cunctis concupiscende car¬
nalis illecebris. celestem quod ammͦ interra
uitamgerunt:atq inder homines positi an¬
głicam magis puricatẽ imitant᷑: & hoc qd̃
tempore future ĩmortalitatis cunctis pro¬
mictit᷑ electis. quia ñ nubant neq nuban
tur: s sint equales angłis dei: Ipsi adhuc
mortali carne retenti. preuenire satagunt:
Unde merito cã magne uirtutis ꝑmagnũ

Expanded text:
orum fieri meietum rubricatae atque ab injuria tempestatum defendunt, cum sancti praedicatores exemplo passionis et patientiae suae, corda infirmopressuris tribulationum deficere debeant, munivariatum decus cortinarum, post ciliciorum munimina sanctorum, post rubricatas arietum pelles, additur adhuc: Et super hoc rursum aliud operimentum de hyacinthinis pellibus. Hyacinthus namque coelestis est coloris: pellis vero mortui animantis pars et indicium est. Et quid per pelles hyacinthinas, nisi virtus exprimitur illorum qui mortificatis ad purum cunctis concupiscentiae carnalis illecebris, coelestem quodammodo in terris vitam gerunt, atque inter homines positi angelicam magis puritatem imitantur, et hoc quod tempore futurae immortalitatis cunctis promittitur electis qui non nubant neque ducant uxores, sed sint aequales angelis Dei , ipsi adhuc mortali carne retenti praevenire satagunt. Unde merito tam magnae virtutis permagnum
Abbreviated transcription (Latin):
mũ indomodei locum cenent. colorq celes¬
tis ꝓximã celo sedem sotitus est:ut choriuir¬
ginales & animi & coponris speciali uicinia
agnũ secuturi. et hymnorũ ei laudes desig¬
nent᷑ cẽ cantaturi. Beneaũc  deuelis corcina¬
rum ac sagorũ dr̃: qd̃ & si mnaldo posita adc̃¬
ram tam̃ demissa penderent: quanuis cor¬
tine nequaquã ad terrã usq ꝑtingere potu¬
erint. Colũne quoq ac tabule cab nacłi &
si maltum erant erec te: bases tam̃ inquib
starent habebant interra positas. Ac uͦ de
rubricatis acq iacintinis pellib qd in alto
ñ additur. Quia nimirũ cetera uirtutum
species cõmune aliquid eũhis qui interra
adhuc detinent᷑. habere uidentur. certam̃
uͦ martyrii & decus deo dicate uirginitatis
quasi abinfimis acterrens reb suspensũ
& suꝑnis ciuib specialit̃ constat ẽẽ conu¬

Expanded text:
emum in domo Dei locum tenent; colorque coelestis proximam coelo sedem sortitus est, ut chori virginales, et animi et corporis speciali vicinia agnum secuturi, et hymnorum ei laudes designentur esse cantaturi. Bene autem de velis cortinarum ac sagorum dicitur, quod et si in alto posita, ad terram tamen demissa penderent, quamvis cortinae nequaquam ad terram usque pertingere potuerint. Columnae quoque ac tabulae tabernaculi, et si in altum erant erectae, bases tamen in quibus starent habebant in terra positas. At vero de rubricatis atque hyacinthinis pellibus, quod in alto ent deflexae, non additur: quia nimirum caeterae virtutum species commune aliquid cum his qui in terra adhuc detinentur, habere videntur. Certamen vero martyrii, et decus Deo dicatae virginitatis, quasi ab infimis ac terrenis rebus suspensum, et supernis civibus specialiter constat esse con
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i sp̃s gr̃a ad ministrante tribuitur. Et bene
quin quagene anse uel fibule saga inuicem
nectunt: quia nulla magis untus quã humi¬
uitas. fideles munam caritatis copulam ligã.
Nam quanto sequisq ampliꝰ infirniurii ẽẽ
ꝑuendit. tanto stuchiosius auxiltũ pror um
quo cor foet᷑ in quint. Et bene fibule sunt
enee qd multũ uocale constat ẽe mccalas:
quia nmirũ magnã apud am̃ habet uoeẽ
humilis conscientia iustorũ: unde &e paraꝑ
ie daauticus cũ anxiatus ẽet et nõ urati¬
rib hominum uociferatet᷑. ħ inconspecto

Expanded text:
sancti Spiritus gratia administrante tribuitur. Et bene sancti Spiritus gratia administrante tribuitur. Et bene quinquagenae ansae vel fibulae saga invicem nectunt; quia nulla magis virtus quam humilitas fidelis in unam charitatis copulam ligat. Nam quanto se quisque amplius infirmum esse perpendit, tanto studiosius auxilium proximi, quo confortetur, inquirit. Et bene fibulae sunt aeneae; quia multum vocale constat esse metallum, quia nimirum magnam apud Deum habet vocem humilis conscientia justorum. Unde et pauper ille Davidicus, cum anxiatus esset, et non in auribus hominum vociferaret
Abbreviated transcription (Latin):
acies ce quinquaginta ansulas mora lagi
umus. ut coniungi cũ altero queat. &e dn¬
quaginta dnsas mnora sagi alter iul ut eũ altero
copules. Quinquaginta tibulas ereaseutib
iigant᷑ anse: ce unũ exom̃ib opinentũ fiat.
Hec ut supra in cortums exposuimꝰ.: etiã hic
intelligi possunt. Od iidelicet iecordati osie¬
ꝑne requiei que numero quinq̃genatio solet
ex ptimi corda scorum umcło pacis adunet
Aut si noui aliquid audire deleclat. qun sago
humulitatẽ suolimiũ designant uiroruquta
maguõ suora memimisse delictoũ qũa curte¬
cessuas predicasse cupiunt: ampliꝰ de eis qs
apprehendere nondũ possunt untecibe cãr¬
pungi qua de illis quas iam apprehenderan
stuaentgłari. Pot̃ numero ansarũ siue fibu¬
iarũ quinquagenario. ipsa copunetio
Mum humilitas de signari. uñquagesimus
nanq pericenctie psalmus est. Et recte qriia
donũ penitentie ñ nisi spusc̃o largiente con¬
ceditur : donũ uenie penitentib ñ nili eadẽ

Expanded text:
acies et quinquaginta ansulas in ora sagi unius, ut conjungi cum altero queat; et quinquaginta ansas in ora sagi alterius, ut cum altero copuletur; quinquaginta fibulas aureas, quibus jungantur ansae, ut unum ex omnibus operimentum fiat. Haec ut supra in cortinis exposuimus, etiam hic intelligi possunt: quod videlicet recordatio supernae requiei, quae numero quinquagenario solet exprimi, corda sanctorum vinculo pacis adunet. Aut si novi aliquid audire delectat, saga humilitatem sublimium designant virorum, quia magis suorum meminisse delictorum quam virtutes suas praedicasse cupiunt, amplius de eis quas apprehendere nondum possunt virtutibus compungi, quam de illis quas jam apprehenderunt, student gloriari. Potest numero ansarum sive fibularum quinquagenario, ipsa compunctionis eorum humilitas designari. Quinquagesimus namque poenitentiae psalmus est. Et recte; quia donum poenitentiae non nisi Spiritu sancto largiente conceditur, donum veniae poenitentibus non nisi eadem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s columne atrii ꝑcircuitũ uestite erunt
basib encis. Diligentiꝰ ea que dixerat inculcat:
ut sedulo lectorem admoneat. neminẽ int̃ doc¬
tores ueritatis colũnas uidelicet atrii celestis
posse cõputari: qui non instar eris inuincibilẽ
int̾aduersa patientiam habere didicerit: ñ se
celestiũ & obseruantia et ad nuntiatione uer¬
borũ undiq uelut argenti lamminis munire
atq exornare curauerit: non se omni subiecti¬
one preceptis diumnis quasi argento capitisub¬
ponere studuerit: ñ intimore dei uelut enea
basi stabilire cũ sueuerit.
N longitudine occupauit atrium cubitos.cͣ:
torum erit. Centũ cubitos longitudinis ha¬
bet eccłia: quia ulnassuas eleuat adbona oꝑa
ꝓpt̃ uitã et̃nam. Quinquaginta latitudinis:
paschalis festiuitatis diem suo aduentu con¬
seerare dignatus est. Altitudo quinq cubito¬
rum ẽ iuxta numerũ sensuũ corporis nr̃i: quia
tune recipiet unusquisq propria corpons sui

Expanded text:
 circuitum vestitae erunt basibus aeneis. Diligentius ea quae dixerat inculcat, ut sedulo lectorem admoneat, neminem inter doctores veritatis, columnas videlicet atrii coelestis, posse computari, qui non instar aeris invincibilem inter adversa patientiam habere didicerit, non se coelestium et observantia et annuntiatione verborum, undique velut argenti laminis munire atque exornare curaverit, non se omni subjectione praeceptis divinis quasi argenteo capite supponere studuerit, non in timore Dei velut aenea basi stabilire consueverit. In longitudine occupabit atrium cubitos centue cubitorum erit. Centum cubitos longitudinis habet Ecclesia, quia ulnas suas elevat ad bona opera propter vitam aeternam. Quinquaginta latitudinis, Paschalis festivitatis diem, suo adventu consecrare dignatus est. Altitudo quinque cubitorum est juxta numerum sensuum corporis nostri, quia tunc recipiet unusquisque propr
Abbreviated transcription (Latin):
congregent inusta etnam. Lege g̃ ustera libro
or iegis dei intent̾ mcdieaoꝵ existe. doc lousq
sc̃ tibi iniuntrue muisteriũ strenue perage.
& pͥmũ erlibro geneseos yrerũ uisibilrum
reatione in uisibitiũ mediteris ⁊ sectũ. Ac
piritalem erquire intelligenti. Sicq

Expanded text:
congregent sempiternum. Lege ergo veterum libros, et legis Dei intentus meditator existe, doctorisque, sicut tibi injunctum est, ministerium strenue perage. Et primum ex libro Geneseos, per rerum invisibilium creationem invisibilium mediteris effectum, ac piritualem exquire intelligentiam; sicq
Abbreviated transcription (Latin):
sir guia sec in oporcunt.te loc prouti
chi satis eẽ uidebat᷑ inserui: eonũ nomib
arte inpagim p̃notatis. Siqd̃ u gr̃a diuuina
tessariis simul cũnota agnominis me. incer¬
posin. quatirius sciret lector quȩ expatium
traditione haberet. &. que exparuitaa irã
licec sermone rustico. tam̃ ut credo sensuc
c olico exposita inueniret. Unde frater
sc̃iisine cnixe dep̃corut opus qd nimia
pestulatione anie ex conisti. pia nitentione
releas.:lige rt̃ ex amines. & siicureti¬
one orisit trat̾no affectu hoc m

Expanded text:
gula secundum opportunitatem loci, prout ihi satis esse videbatur, inserui, eorum nominibus ante in pagina praenotatis. Si quid vero gratia divina necessariis simul cum nota agnominis mei interposui, quatenus sciret lector quae ex Patrum traditione haberet, et quae ex parvitate nostra, licet sermone rustico, tamen, ut credo, sensu catholieo exposita inveniret. Unde, frater sanctissime, obnixe deprecor ut opus quod nimia postulatione a me extorsisti, pia intentione relegas, diligenter examines: et sicubi correctione opus sit, fraterno affectu hoc m
Abbreviated transcription (Latin):
dñs faciemus. Cunq retulisset moysel uerba
popłiad dnm̃n: ait ei dñs. Iam nunc ueniamꝰ
incaligine nubis: ut audiat me popls loquẽ¬
tem adte. & credat cibi imꝑpetuũ. Pcaliginẽ
& omne quicquid tenebrosum indescensu dĩ
erat. littera legis designat᷑. Pmontẽ uͦ & omne
quicquid sibi splendidũ fuit: sensus sp̃alis de¬
monstrat᷑. Omne letie & lucidum adfidelesꝑ
tinet: omnis aut̃ terra et cenebrosicas ad infi¬
deles terrendos. Ido aut̃ lex cũ cerrore datur.
ut popłs carnalis dm̃ timeret. & legẽ eiꝰ cũ re

Expanded text:
us. Cumque retulisset Moyses verba populi ad Dominum, ait ei Dominus: Jam nunc veniam ad te in caligine nubis, ut audiat me populus loquentem ad te, et credat tibi in perpetuum. Per caliginem et omne quidquid tenebrosum in decessu Dei erat, littera legis designatur; per montem vero et omne quidquid ibi splendidum fuit, sensus spiritualis demonstratur. Omne leve et lucidum ad fideles pertinet: omnis autem terra et tenebrositas, ad infideles terrendos. Ideo autem lex cum terrore datur, ut populus carnalis Deum timeret, et legem ejus cum re
Abbreviated transcription (Latin):
reprobando facti sunt ipsi reprobi. siegale
aur sacendocium quia illuis corporisẽ unici
quirer sumus c&e sacerdos ẽ uerus. regnu siuis
cnbuens ut rex: et ut pontifex eorũ peceasas
sui sanguiis hostia mundans. Begale sacer¬
aocium eos nominatut &e regnũ spare ppccu¬
uim. & hostias in maculate conuersacionas
deo semꝑ offerre meminerint. Uenl quoq
cis iustus aut ms̃ extide uunt: Ad si subtiarri
Re. nom placebit anime mee Nlosaũt ñ sumas¬

Expanded text:
gale autem sacerdotium qui illius corpori sunt uniti qui rex summus et sacerdos est verus, regnum suis tribuens ut rex, et ut pontifex eorum peccata sui sanguinis hostia mundans, Regale sacerdotium eos nominat, et ut regnum sperare perpetuum et hostias immaculatae conversationis Deo semper offerre meminerint. Gens quoquetis: Justus autem meus ex fide vivit. Quod si subtraxerit se non placebit animae meae. Nos aut
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ int̾ uiros dm̃ uerũ colentes. religioseq sa¬
pientes habendus sic. quẽ admodum & iobcũ
ex ipso popło non fuisset merito querit᷑. immo
credibiliꝰ habet᷑. Ambigue quippe posicasunt
uerba: uel utrũ sacrificauerit deouero inppłoeiꝰ
quando uidit generũ suum: uel utrũ eũ ado¬
rauit ipse moyses: quanquã de adoatione
etiam si ex presse positum cẽt. honor uideret᷑
socero redditus. comodo quo solet hominib ho¬
norificentie causa ex hiberi apatrib sicut dẽ
abrahã scripcumẽ qd ad orauerit filioshech.
Quos aũt dicat grammatoisagogas post decun¬
ones. non facile sciri pot̾. qm̃ hoc nom̃ innullo
habenus uel officiorũ uel magisteriorũ. Nam
quidam doccores int̾pretatist̾. ut incelligani
utiq liccerarũ qui introducunt in licterassias
resonat grecũ uocabulũ. Hic sane signifcasus
ante lege aatam qd habuerunt hebrei ligoa¬

Expanded text:
utrum inter viros Deum verum colentes, religioseque sautrum inter viros Deum verum colentes, religioseque sapientes habendus sit, quemadmodum et Job, cum ex ipso populo non fuisset, merito quaeritur, imo credibilius habetur. Ambigue quippe posita sunt verba: vel utrum sacrificaverit Deo vero in populo ejus, quando vidit generum suum; vel utrum eum adoraverit ipse Moyses, quanquam de adoratione, etiam si expresse positum esset, honor videretur socero redditus eo modo, quo solet hominibus honorificentiae causa exhiberi: a patribus, sicut de Abraham scriptum est, quod adoraverit filios Heth . Quos autem dicat grammato isagogas post decuriones, non facile sciri potest, quoniam hoc nomen in nullo usu habemus vel officiorum vel magisteriorum; nam quidam doctores interpretati sunt, ut intelligantur magistri litterarum, qui introducunt in litteras, sicut resonat Graecum vocabulum. Hic sane significatur ante legem datam, quod habuerint Hebraei li
Abbreviated transcription (Latin):
eci ioꝑa qͥ faciats̃. cũ popło umuersa hec agenda
demonstrat. Noneñ ait uniuscuiq: uerba refa
ad dm̃. s uerba eorum: cũ supradixisset esto tu
popło inhis que ad din sunt. Post hec admoncet
ne singłorum negotia que int se habent dese¬
rant᷑. electis uidelicet potentib uiris. dm̃ cole¬
tib iustis quidẽ & qui oderint suꝑbiam: quos
constitueret suꝑ millenos alios suꝑ centenol.
alios suꝑ quinquagenos. alios suꝑ denos. Sic
& abipso moyse remouit graues & ꝑicłosas occu¬
pationes. nec istos grauauit:quando quidẽ
ipsi mille haberent unũ suꝑse. & sub illo ha¬
berent alios decem. et subeis alios uiginti. et sib
his alios cencum᷑: ut uix aliquid ad singłos qͦsq
p̃positos ꝑueniret. qd̃ iudicare necesse haberẽ
Insinuat᷑ hic etiam humilitatis exemplũ qđ
moyses cũ quo ds loquebat᷑. non fastidiuit
neq contempsit alienigene soceri sui consilir
quanquã & ipse iethro cũ isrłita non fuisset.

Expanded text:
era quae faciant, cum populo universo haec agenda esse demonstrat. Non enim ait uniuscujusque verba referre ad Deum, sed verba eorum: cum supra dixisset: Esto tu populo in his quae ad Deum sunt. Post haec admonet, ne singulorum negotia quae inter se habent, deserantur: electis videlicet potentibus viris, Deum colentibus, justis, et qui oderint superbiam: quos constitueret super millenos; alios super centenos; alios super quinquagenos: alios super denos. Sic et ab ipso Moyse removit graves et periculosas occupationes; nec istos gravavit, quandoquidem ipsi mille haberent unum super se, et sub illo haberent alios decem; et sub eis alios viginti, et sub his alios centum; ut vix aliquid ad singulos quosque praepositos pervenire, quod judicare necesse haberent, insinuantur. Hic etiam humilitatis exemplum, quod Moyses cum quo Deus loquebatur, non fastidivit neque contempsit alienigenae soceri sui consilium: quanquam et ipse Jethro cum Israelita non fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
atuss diceret arli: niuc formã heurulicis
uooscorĩ principib daret: et fuceri sa cra¬
neti designaret imaginẽ. Sciebat enim
umae popłm lex &e faceret omnia quecuq
aieret: aegisq diminutio suggerente euan¬
gelo compleretur.

Expanded text:
ue diceret ille: nisi ut formam humilitatis populorum principibus daret, et futuri sacramenti designaret imaginem. Sciebat enim eumdem populum lex, et faceret omnia quaecunque diceret; legisque diminutio suggerente Evangelio compleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
omni plebe uiros potentes et cimences dm̃ in
quib sit ueritas. & qui oderint auanciam: et
constitue exeis tribunos & centuriones. quinqua¬
genarios et decanos. qui iudicent popłin omni tẽ¬
pore. Quicquid aut̃ maius fuerit referant adce :
& ipsi minora cantũmͦ iudicent: leuiusq tibi sit.
partito inalios onere. di hoc feceris implebis im¬
ꝑium añi: & precepta eius poceris sustentare: et
omins hic popłs reuertet᷑ cũ pace adloca sua. Qd̃
uͦ adiungit et dicit esto cu popło que ad dm̃. refereᷤ¬

Expanded text:
n quibus sit veritas, et qui oderint avaritiam: et constitue ex eis tribunos et centuriones, quinquagenarios et decanos, qui judicent populum omni tempore. Quidquid autem majus fuerit, referant ad te, et ipsi minora tantummodo judicent; leviusque tibi sit partito in alios onere. Si hoc feceris, implebis imperium Domini, et praecepta ejus poteris sustentare; et omnis hic populus revertetur cum pace ad loca sua. Quod vero adjungit et dicit, esto tu populo in
Abbreviated transcription (Latin):
itero eñi die sedit moyles ut iudicaret popu¬
lum: qui assistebat moyli demane usq ad
uespam. Qđ cũ iuidisset cognatus eiꝰ dmmnascili¬
cet que agebat in popło dei. ait. Quid ẽ hoc qd
sacisimpsebe: Cur solussedes & omis popłs p̃s¬
colat᷑ demane usq aduesꝑam: Cui respondit
moyseli. Uenit adme popłs querens sencentiam
dei. Cũq acciderit eis aliqua disceptacio. uemi¬
unt adme ut iudicẽ inc̾ eos. & ostendã precep¬
quia lerdei sempitna ẽ qua consulunt omine
piementes. ut qđ inea in uenerint uel facians.
uel iubcant ueluetent icãm qd illa in cõmuca¬
uili ueritate precepit. Nunquid eñi moylesqͣ.¬
us cuilloqs loqueret᷑ ꝑ singła credendiles od
consulere soleret am̃. si quid cet indisceptationib
cante mulcitudinis. que iliũ in hoc iudicandi
negocio amane risq ad uelꝑam detinebat : Ec
camennisi sue menti presidentẽ dnm̃ consule¬
ret egemq eiꝰ eternã sapient̃ adtenaet.: quid

Expanded text:
tera autem die sedit Moyses ut judicaret populum, qui assistebat Moysi de mane usque ad vesperum. Quod cum vidisset cognatus Moysi, omnia scilicet quae agebat in populo, ait: Quid est hoc quod facis in plebe cur solus sedes et omnis populus praestolatur de mane usque ad vesperam cui respondit Moses venit ad me populus quaerens sententiam Dei cumque acciderit eis aliqua disceptatio veniunt ad me ut iudicem inter eos et ostendam praecepquia lex dei sempiterna est, quam consulunt omnes piae mentes, ut quod in ea inuenerint, uel faciant uel iubeant uel uetent, secundum quod illa incommutabili ueritate praeceperit. numquid enim Moysesum illo deus loqueretur, per singula credendum est, quod consulere soleret deum, si quid esset in disceptationibus tantae multitudinis. quae illum in hoc iudicandi negotio a mane usque ad uesperam detinebat? et tamen nisi suae menti praesidentem dominum consuleret legemque eius aeternam sapienter adtenderet, quid
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ dat genero suo moysi. ne occupatus iu¬
diciis popłi & ipse ⁊ ppłs consũmaret᷑ consũma¬
tione intolerabili: prima questioẽ. cur hoc ds̃
famulũ suum cũ quo ipse tanta &e talia loque¬
bat᷑ ab alienigena passus ẽ admoneri. Inquoscͥp¬
tura nos admonet ꝑquẽlibet hominẽ det᷑ consi¬
lium ueritatis non debere contẽpni.Uidendũ
etiam ne force ibi uoluerit ds abalienigena ad¬
moneri moysen: ubi &e ipsum posset cẽptare su¬
hunc sensũ indicat. cũ ipse iethro eos eligere
iussit ad iudicandas causas popłi qui odissent
suꝑbiam. Deinde quã sit obseruandũ quod all¬
bi scriptura dicit. fili ne inmultis sint actus cui:
satis & hic apparet. Deinde uerba iethro dancis
consiliũ moysi consideranda sunt. Dicit enim.
Nunc itaq audime et consiliũ dabo tibi. &erit
as cccũ. Ubimͥ uidet᷑ significari. ñ nimi intencũ
humanis actionib animũ deo quodãm uacare:
quo fic tanto plenior.quanto insuꝑna atq eter¬

Expanded text:
consilium dat genero suo Moysi. ne occupatus iudiciis populi et ipse et populus consumatur consumptione intolerabili, prima quaestio est, cur hoc deus famulum suum, cum quo ipse tanta et talia loquebatur, ab alienigena passus est admoneri. in quo scriptura nos admonet. per quemlibet hominem detur consilium ueritatis, non debere contemni. uidendum etiam, ne forte ibi uoluerit deus ab alienigena admoneri Moysen, ubi et ipsum posset temtare suhunc sensum indicat, cum ipse Iothor eos eligi iussit ad iudicandas causas populi, qui odissent superbiam. deinde quam sit obseruandum quod alibi scriptura dicit: fili, ne in multis sint actus tui, satis et hic adparet. deinde uerba Iothor dantis consilium Moysi consideranda sunt: dicit enim: nunc itaque audi me, et consilium dabo tibi, et erit deus tecum. ubi mihi uidetur significari nimis intentura humanis actionibus animum deo quodam modo uacuari, quo fit tanto plenior, quanto in superna atque aeter
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ cũ dicit fornicantẽ mulieiẽ recipi nequaquã
posse: et camen ipse fornicantẽ animã ut recipi¬
at expectat. Pensemus pondus tante pietatis.
sefacere etiam contra morẽ potest. Ecce uocas.
& quos inquinatos denunciat. hoc etiam am¬
plecti queritaquib desertũ eẽ se querit. Inds̃¬
ala dampnat. ipse misericonit liberat.
Neit aut añs admoysen. Scribe hoc admoniñ¬
Iam inlibro & trade aurib iosue.delebo
imemonam amalechsubcelo. E dificau ꝙ mo
altare re uocaiuit nom̃ eĩ dñs exaltatio mea.¬

Expanded text:
ncit, cum dicit fornicantem mulierem recipi nequaquam ncit, cum dicit fornicantem mulierem recipi nequaquam posse, et tamen ipse fornicantem animam, ut recipiat, exspectat. Pensemuse facere etiam contra morem potest. Ecce vocat, et quos inquinatos denuntiat, hos etiam amplecti quaerit, a quibus desertum esse se queritur. Nille damnat, ipse misericorditer liberat: Dixit autem Dominus ad Moysen: Scribe hoc ad monimentum in libro, et trade auribus Josue. Delebo enim memoriam Amalec sub coelo. Aedificavitque Moyses altare, et vocavit nomen ejus, Dominus exaltatio
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s figuratur̃ dequo isdem redemptor nr̃ dicu.
ignem ueni mittere interrã: Aarongͦ & ur
graues manus moysi sustinent. atq sustentir¬
do leuiores reddunt: quia mediator dei & hõ¬
nũ cũ igne sp̃s sci ueniens. mandata legis gra¬
uiaquedũ carnalit̃ tenerent᷑ portari ñpote¬
rant. tolerabiliora nobis ꝑ sp̃alem intelligen¬
tiam ostendit. Quasi enĩ manus moysileues ro¬
didit: quia pondus mandatorũ legis ds nobisar
uirtutẽ confessionis retorsit. Hanc nobis sequen¬
tis iiscdie promislionẽ innuit: cũ ꝑ propħam
dicit. Nolomortẽ peccatoris. s ut conuertat᷑ e ui¬
uat. Hinc iterum subiudee specie unicuiq
peccatrici anime dr̃: sĩ dereliquerit uir uxorem
suam. & illa recedens duxerit uirũ alium. nun¬
qͥo reu̾teturad eum ult᷑: Nũqͥd ñ polluta ⁊ conti¬
minata erit mulier illa: Tuaũt forncataes cũ amad¬
ribꝰ maltis. tñ ren̾tẽ ad me dic̃ dñs. Poce paradigma tus¬

Expanded text:
ctus figuratur, de quo idem Redemptor dicit: Ignem veni mittere in terram ? Aaron ergo et Hur graves manus Moysi sustinent, atque sustentando leviores reddunt, quia Mediator Dei et hominum cum igne sancti Spiritus veniens mandata legis gravia, quae dum carnaliter tenerentur portari non poterant, tolerabilia nobis per spiritalem intelligentiam ostendit. Quasi enim manus Moysi leves reddidit, quia pondus mandatorum legis ad virtutem confessionis retorsit. Hanc nobis sequentibus misericordiae promissionem innuit, cum per prophetam dicit: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vival . Hinc iterum sub Judaeae specie unicuique peccatrici animae dsuam, et illa recedens duxerit virum alium, nunquid revertetur ad eum ultra? Nunquid non polluta et contaminata erit mulier illa? Tu autem fornicata es cum amatoribus multis; t
Abbreviated transcription (Latin):
amalech. Eleuantib enĩ nobis actus nostros ad
celum: rectores tenebrarũ subiciunt᷑. At contra
remissis orantes manibr hocẽ conuersationẽ ter¬
renam sectantes. hostis uictor insequit᷑ Sedet moy¬
ses suꝑlapidem dequo narrauit ⁊acharias. qui
septẽ habebat oculos. & insamuelis uolumine
appella t̃ lapis adiutoris. et utrãq manũ aaron
xͥ ur. quasi duo popłi aut duo testam̃ta
sustentant. Alit̃ moyses sedit in lapide. cũ lexre¬
quieuit incccłia. S hec eadẽ lex manus graues
habuit: que peccantes quosq non miscdicer
ꝑtulit. s seuera districtione ꝑcussit. Aaronuͦ¬

Expanded text:
Amalec. Elevantibus enim nobis actus nostros ad Amalec. Elevantibus enim nobis actus nostros ad coelum, rectores tenebrarum subjiciuntur. At contra remissis orantes manibus, hoc est, conversationem terrenam sectantes, hostis victor insequitur. Sedet Moyses super lapidem, de quo narravit Zacharias , qui septem habebat oculos, et in Samuelis volumine appellatur lapis adjutorii, et utramque manum Aaron et Hur, quasi duo populi aut duo testamenta, sustentant. Aliter: Moyses sedit in lapide, cum lex requievit in Ecclesia. Sed haec eadem lex manus graves habuit, quae peccantes quosque non misericorditer pertulit, sed severa districtione percussit. Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
subt̃ eum: in quo sedit. Uaron aut̃ & hur
sustentabant manus eius ex utraq parte.
Ec factũẽ ut manus cius non lassarentur.
usq ad occasũ solis. fugauitq iosue amalech
& popłm eiuf nore gladii. Et cce ego stabo
suꝑ cacumen collis. & uurga dei inmanumea.
Moyses dicit adiesum naue. cũ preciꝑet pug¬
nari aduersus amalech. Nunc gͦ uirga dicit᷑¬
dei que primũ dicta ẽ. uirga aaron: postea uͦ
dici & dei iustia que nr̃a est s donata adeo de
qua loquens apłs iudeos aiguit dicens. Igno¬
rantes dei iusticiam. et suam iusticiã uolen¬
tes constituere: id ẽ tanquã ase sibi paratam:
contra quales dicit. Quid eñi habes qd̾ non acce¬
pisti: Mistice aut̃ ascendit moyses inmontẽ. Aħc
contra amalech militat. tenet unrgã moysel. bra¬
chiaq sua inmodũ crucis extendit. Sichostis idẽ
diabolus uiam celestis patrie int̃̾cludere malenᷤ:
signo crucis dñice suꝑatur. Dũleuaret manusmo¬
yses uincebat isrł: rursũ dũ inclinaret suꝑabat

Expanded text:
eum, in quo sedit. Aaron autem et Hur sustentabant manus ejus ex utraque parte, et factum est ut manus ipsius non lassarentur usque ad occasum solis. Fugavitque Josue Amalec et populum ejus in ore gladii. Et ecce ego stabo super cacumen collis, et virga Dei in manu mea, Moyses dicit ad Josue, cum praeciperet pugnari adversus Amalec. Nunc ergo virga Dei dicitur, quae primum dicta est virga Aaron, postea vero dici et Dei justitia, quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguit dicens: Ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere , id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes, quod non accepisti? Mystice autem ascendit Moyses in montem: Jesus contra Amalec militat, tenet virgam Moyses, brachiaque sua in modum crucis extendit. Sic hostis, id est diabolus, viam coelestis patriae intercludere volens, signo crucis Dominicae superatur. Dum levaret manus Moyses, vincebat Israel. Rursum, dum inclinaret, superabat
Abbreviated transcription (Latin):
moyples tenet desaluaiore niõ prenuntiat: qđ ip¬
madicit. Periit memoria eorũ cũ sonitu. & dñs
uillo epore pigricie mercia ẽẽ corpendum.
ulnx paratos ẽc̃ ad prelium: paulo post subdi¬
it dicens. quia manussoliꝰ dñi & bellũ dei erit
cntra amalech agneratione ingenerationẽ.¬
anulsosĩ añi & bellũ dei contra amalech
rutibilia oꝑa semꝑ siciunt. Int̾pretat᷑ enim
imalech popłs bruchus. uel popłs lingenssan¬
oine cessatione in presenti tempore contra sp̃a
iesnequitias preliat᷑ ageneratione uidelicet in
gnerationẽ: io ẽ usq adfinẽ mundi. quando
ꝑsftcce uctoria ꝑpetrata sc̃i cũ triumpho adee¬
leste regnum comitantes regẽ suum xp̃m intra¬
bunt regnum & ipsi accepturi ꝑpetuũ. Cunc
& illud ueracit̃ implet̃ qđ apłs dicit: absort a est
mos inuictora. Et alibi scriptumẽ. Mors inqͥt
ust ũ n erit.: neq luctꝰ. neq elamor. qͥ pͥma abier̃t.¬

Expanded text:
Moyses tenet, de Salvatore nostro praenuntiat quod ippheta dicit: Periit memoria eorum cum sonitu, et Dominullo tempore pigritiae inertia esse torpendum, sed semper paratos esse ad praelium, paulo post subdi dicens quia manus solii Domini et bellum Dei erit contra Amalech a generatione in generationeManus solius Domini et bellum Dei contra Amalec eruptibilia opera semper sitiunt. Interpretatur enim Amalec populus bruchus, vel populus lingens sansine cessatione in praesenti tempore contraatione videlicet in generationem, id est, usque ad finem mundi, quando perfecte victoria perpetrata sancti cum triumpho ad coeleste regnum comitantes regem suum Christum, intrabunt, regnum et ipsi accepturi perpetuum; tunc et illud veraciter impletur quod Apostolus dicit: Absorpta est mors in victoria. Et alibi scriptum est: Mors, inquit, ultra jam non erit, neque luctus neque clamor, quia prima abier
Abbreviated transcription (Latin):
anin dicences est ne dñs innobis annon. Polt
manna querit᷑ popts ab ardore sitio te fonsde
pecia erupit. Cadem auc̃ petia que ꝑculbad
aquam euomuit. xp̃i figurã habrut: quo aꝵꝑ¬
co cuncca fluterunt: ad quẽ uelut uirgalis¬
num passionis accessit: ut emanaret credertib
se probat apłs cũ dicit. Bibebant a andr
de spiritali consequenti eos petra. petra autem
erat xp̃c. Qd aut̃ siciens popłs pro aqua mur¬
murat aduersus moysen. & propterea iube
As ut ostendat ei petia de qua bibebant. queo
hoc significat. n quia si qͥfest. qui legens moysen
murmurat aduersus eum. & displicet ei lex
que lcam litteram ẽ scripta. ostenait ei moysel
indebibat & refeciat sitĩ suam:
Euge uiros. & egressus pugna contra ama¬
lech. cras ego stabo inuertice collis. habes ss̃.
uirgam dei inmanu mea. fecit iosue ut locu¬
tus ei erat moyses: & pugnauit concra ama¬
lech. Moyses aut̃ et aaron & ur ascenderunt
suꝑ uerticẽ collis. Cũq leuaret moyses manꝰ.

Expanded text:
Dominum dicentes: Estne Dominus in nobis, an non? Post manna queritur populus ab ardore sitis, et fons de petra erupit: eadem autem petra, quae percussa aquam commovit, Christi figuram habuit, qua arta cuncta fluxerunt: ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanaret credentibus se probat Apostolus, cum dicit: Bibebant, inquit, de spiritali consequenti eos petra, petra autem erat Christus . Quod autem sitiens popmurat adversus Moysen, et propterea jubet Deus ut ostendat ei petram de qua bibant, quid hoc significat, nisi quia si quis est qui legens Moysen murmurat adversus eum, et displicet ei lex quae secundum litteram est scripta, ostendit ei Moyses inde bibat et reliciat sitim suam. et egressus, pugna contra Amalech: cras ego stabo in vertice collis, habens virgam Dei in manu mea: Fecit Josue ut locutus ei erat Moses, et pugnavit contra Amalech: Moses autem et Aaron et Hur ascenderunt super verticem collis. Cumque levaret Moses manus,
Abbreviated transcription (Latin):
uion T empcatio ista probatio ẽ: nor mpec
nmlidres fiant adpetendũ adiutorium.
uagnoscendam dei grãm.
go aics. Quero gͦ qua die cepic manna cel¬
uu dati: & uolo comparare adñicam nram
abbato iudeorũ. Exdiuinis nanq scriptu
nagparet qđ indie dominica primo untri
aitum est manna. Si eñi ut scriptura dicu
i dieb continuis collectũ est. septima aũ
de que ẽ sabbati cessatum ẽ. fine dubio initi¬
umciꝰ adie prima que ẽ. dies dominica fuit
Qe si ex diuinis scripturis hoc constat qđ
idie dominica as pluit manna. & insabba¬
o non pluit: intelligant iudei iam cum
prelatam ẽẽ dominicam nrãm iudaicosab¬
uao. Iam tunc indicatur: qd insabbato ip¬
soni grã dei adeos decelo mulla desẽnd̾et. panis
celestis qui ẽ sermo dei ad eos nullus ueni¬
ret. bicit enim & alibi propħa. Dieb mul¬
as sedebunt filii isrł sine rege: sine principe.
sine propħa. sine hostia. sine sacrificio. sine

Expanded text:
on. temtatio ista probatio est, non ad phumiliores fiant ad petendum adiutorium et agnoscendam dei gratiam. gulos dies. Quaero ergo qua die coeperit manna coelitus dari, et volo comparare Dominicam nostram sabbato Judaeorum. Ex divinis namque Scripturis apparet, quod in die Dominica primo in terris datum est manna. Sicut enim, ut Scriptura dicit, sex diebus continuis collectum est, septima autem die, quae est sabbati, cessatum est, sine dubio initium ejus a die prima quae est Dominica fuit. Quod si ex divinis Scripturis hoc constat quod in die Dominica Deus pluit manna, et in sabbato non pluit, intelligant Judaei jam tum praelatam esse Dominicam nostram Judaico sabbato; jam tunc indicabatur quod in sabbato ipsorum gratia Dei ad eos de coelo nulla descenderit, panis coelestis, qui est sermo Dei, ad eos nullus venerit. Dicit enim et alibi propheta: Diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine propheta, sine hostia, sine sacrificio, sine
Abbreviated transcription (Latin):
maranti & cẽptanti finagoge. s credenti et ĩ
nlospem ponenti eccłie. Hoc ẽ aũt manna
maeficiens: hic ẽ panis uiuus & celestis cib
angorum: qđ dei uerbũ corruptibiles in¬
coruptibilit̾ pascit . Q& ut manducaret ho
caro factum ẽ. & habitauit in nobis. Qd eciã
quiuescunt᷑: spiritalit̃ uiuunt. Nam illi
ueierẽ figuram carnalit̃ accipientef mortui
lunt. Nonincongrue & ꝑmanna etiam celes¬
ua significant᷑ eloquia: unde & intpretatio
nominis sic sonat. Manna etiam liue mãhu
int̃pretatur quidẽ hoc. Cũ eñi audimus
legem dei recitari ineccłia interrogamꝰ doc¬
cores dicentes. quid ẽ hoc. Itẽ moralit̃ ꝑ man¬
na qd̾ popło desuꝑ datum ẽ: ad miratio
suꝑne dulcedinis designat᷑. Dulcis eñĩ cib
qui desupnis accipit᷑ manhu uocat᷑. Aan¬
hu eñi ut supra dictum est: dicit᷑ quid ẽ hoc.
Etquid ẽ hoc dicimus quando hoc quod
cernimus nesciences ad miram. Suꝑnum

Expanded text:
muranti et tentanti Synagogae, sed credenti et in muranti et tentanti Synagogae, sed credenti et in illo spem ponenti Ecclesiae. Hoc est autem manna indeficiens. Hic est panis verus et coelestis cibus angelorum, quod Dei Verbum corruptibiles incorruptibiliter pascit; qucaro factum est, et habitavit in nobis , quo etiam qui vescuntur, spiritualiter vivunt. Nam illi veterem figuram carnaliter accipientes, mortui sunt. Non incongrue et per manna etiam coelestia significantur eloquia; unde et interpretatio nominis sic sonat. Manna etiam sive manhu interpretatur, quid est hoc? Cum enim audimus legem Dei recitari in ecclesia, interrogamus doctores dicentes, Quid est hoc? Item moraliter per manna, quod populo desuper datum est, alcis enim cibus, qui de supernis accipitur, manhu vocatur; Manhu enim, ut supra dictum est, dicitur, quid est hoc? Et, quid est hoc, dicimus, quando hoc quod cernimus nescientes admiramur. Supernum
Abbreviated transcription (Latin):
minus parauerat reꝑit mins: ssingłi ius¬
ta id qđ edere poterant congregaueruns.
Bixitq moyses adeos. Nullus relinquat
exeo inmane. Qui ñ audiert̃ eum: h ai¬
miserunt quidã exeis usq mane. &scate¬
re cepit uermib acq computruit. Et ua¬
cus est contra eos moyses. Colligebant auĩ
mane singli: quantũ sufficere poteras
aduescendũ. Cũq incaluisset sol: lique¬
siebat. Inhe uͦ serta collegerunt cibos
uplices: ioẽ duo gomor plinglos homi
uanscurrunt ꝑ uerba sonantia quali per
utem uolatilia pennatã quib ꝑfidẽ pas¬
ant̾hi qui ad patriam regni celestis pue¬
are contendunt: Pocest quidem & uo¬
uietũ esca ueteris significaore legis eloqͥa:
queplebem carnalẽ tanquã carne alebat
queba drianicus missa. quasi ꝓuolatibiar .
unae &. uesꝑe dant᷑: quuia cimcta que carna
Nilis concessa st̃ finẽ erant habitura. Ma¬
ntestaco aũt lumine fiderdat᷑ manna po¬

Expanded text:
minus paraverat repperit minus sminus paraverat repperit minus sta id quod edere poterant congregaverunt. Dixitque Moyses ad eos: Nullus relinquat ex eo in mane. Qui non audierunt eum; sed dimiserunt quidam ex eis usque mane; et scatere coepit vermibus, atque computruit: et iratus est contra eos Moyses. Colligebant autem mane singuli, quantum sufficere poterat ad vescendum. Cumque incubuisset sol liquefiebat. In die vero sexta collegerunt cibos duplices, id est, duo gomor per singulos homitranscurrunt per verba sonantia, quasi per aerem volatilia pennata; quibus per fidem pascantur hi, qui ad patriam regni coelestis pervenire contendunt? Potest quidem et volucrum esca veteris significare legis eloquia, quae plebem carnalem tanquam carne alebat per verba divinitus missa, quasi per volatilia. Unde et vespere dantur, quia cuncta quae carnaliter illis concessa sunt finem erant habitura. Manifestato autem lumine fidei, datur manna po
Abbreviated transcription (Latin):
rexit ꝓpt̾ iustificationẽ nrãm. Aduespar
quippe mortuus ex infirmitate sepultꝰ ẽ.
mane aut̃ apparuit discipłis qui relurr¬
xerat inuirtude. factum ẽ gͦ uespere. et¬
ascendens coturnix operuit castra: mane
quoq ros iacuit ꝑcircuitũ castrorũ. Cũq
operuisset suꝑficiem terre: apparuit in se¬
litudine minutũ & quasi pilo tunsum
insimilitudinẽ pruine suꝑterrã. Qđ cũ
uidissent filii ifrł̃: dixerunt ad inuicem.
Manhu: qđ significat quid ẽ hoc. Ignor¬
bant enĩ quid ẽet. Quib ait moyses. Isteẽ
panis quẽ dedit dñs uob̃ ad uescendum
hic ẽ sermo quẽ precepit dñs. Colligat
unusquisq quantũ sufficiat ad uescen¬
dum: gomor ꝑsingula capita. iuxta nu¬
merũ animarũ ur̃arum quȩ habitant
intabernaculo sic tolletis. feceruntq ita
filii ifrł. & collegerunt alius plus aliꝰ minꝰ
et mensi sunt ad mensurã gomor. Necqui
plus collegerat habuit amplius: nec qui

Expanded text:
rrexit propter iustificationem nostram? ad uesperam rrexit propter iustificationem nostram? ad uesperam quippe mortuus ex infirmitate sepultus est, mane autem adparuit discipulis, qui resurrexerat in uirtute. Et dixit ascendens coturnix operuit castra; mane quoque ros jacuit per circuitum castrorum. Cumque operuisset superficiem terrae, apparuit in solitudine minutum, et quasi pilo tunsum, in similitudinem pruinae super terram. Quod cum vidissent filii Israel, dixerunt ad invicem, MANHU? quod significat: Quid est hoc? ignorabant enim quid esset quibus ait Moses iste est panis quem dedit Dominus vobis ad vescendum hic est sermo quem praecepit Dominus colligat ex eo unusquisque quantum sufficiat ad vescendum gomor per singula capita iuxta numerum animarum vestrarum quae habitant in tabernaculo sic tolletis feceruntque ita filii Israhel et collegerunt alius plus alius minus et mensi sunt ad mensuram gomor nec qui plus collegerat habuit amplius nec qui
Abbreviated transcription (Latin):
umuerse congregationi filiorũ ifrł.
Accedite corã dño: audiuit enĩ murmur
ur̃m. Cumq loqueret᷑ aaron adomnem
cetum filiorũ isrł: respexerunt ad solitudi¬
nem: & ecce gła dñi apparuit innube. Lo¬
murmurationes filiorũ isrł. Loquere ad
eos. Uesꝑe comedetis carnes: & mane satu¬
rabimini pane: scietisq qd̾ sim dñs d̾s ur̃.
Ds̃ mandat ꝑmoysen popło. Ad uesꝑam
edetis carnes: & mane replebimini panib.
Ecce ñ pro om̃i alimento panes nominant᷑.
nã isto nomine & carnes cõplerent᷑ quia
et ipsa alimenta st̃. Nec tam̃ panes cosmͦ
dicit qui fiunt ex frumentis: ipsos eñi pro¬
prie panes appellare consueiumus. Alan¬
na aut panum nomine appellat. Non
aut̃ uacat qđ dicit aduesꝑam carnes et
mane panes se daturũ. Tale quippe ali¬
quid etiam inhelia significatũ est: cũ ei
alimenta coruus afferret. Anforte carn
ad uelꝑam & mane panib ille significa
qui traditus est propt̃ delicca Nr̃a. & resi¬

Expanded text:
ersae congregationi filiorum Israhel accedite coram Domino audivit enim murmur vestrum cumque loqueretur Aaron ad omnem coetum filiorum Israhel respexerunt ad solitudinem et ecce gloria Domini apparuit in nube lomurmurationes filiorum Israel; loquere ad eos, vespere comedetis carnes, et saturabimini pane: scietisque quod sim Dominus Deus vester. Deus mandat per Moysen populo: Ad vesperam edetis carnes, et mane replebimini panibus Ecce pro omni alimento panes nominantur. nam isto nomine et carnes complecterentur, quia et ipsa alimenta sunt; nec tamen panes eos modo dicit, qui fiunt ex frumentis — ipsos enim proprie panes appellare consueuimus — manna autem panum nomine appellat. non autem uacat quod dicit ad uesperam carnes et mane panes se daturum. tale quippe aliquid etiam in Helia significatum est, cum ei alimenta coruus adferret. an forte carnibus ad uesperam et mane panibus ille significatur, qui traditus est propter delicta nostra et resu