comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deditos. Siue spectacłoꝵ siue remedioꝵ
aut diuinationum diabolicarum. siue
in pompa & typo auariciȩ atq suꝑbie. si¬
ue in aliqua uita quam lex damnat &¬
punit. non eos imiteris: s poti comun¬
garis bonis. quos inuenturus es facile si
& tu talis fueris: & simul colatis & dili¬
gatis dm̃ gratis. quia totum p̃mium nr̃m
ipse erit. ut in illa uita. bonitate eius &
pulchritudine ꝑfruamur. S amandus
est. non sieut aliquid quod uidet᷑ oeulis:
aliud tale dicit᷑ ⁊ non quemadinodum sunt
ista in hominibrs quemadmodum sunt
in ipso fonte meorruptibilis & incommu.¬
tabilis sapientiȩ. Quos cunq gͦ ui deris
hȩc amare. illis coniungere: ut ꝑ xp̃m qͥ
homo factꝰ est ut ẽẽt mediator dei & ho¬
minum. reconeilieris deo. Homines aut̃
ꝑũsos etiam si intrent parietes ecclesiȩ. ñ
eos arbitreris intraturos in regnum cȩloꝵ
quia suo tempore separabunt᷑: si se in me¬
lius non commutauerint. Homines gͦ

Expanded text:
deditos sine spectaculorum sine remediorum deditos sine spectaculorum sine remediorum aut diuinationum diabolicarum, siue in pompa et in tyfo auaritiae atque superbiae sine in aliqua uita, quam lex damnat et punit, non eos imiteris, sed potius coniungaris bonis, quos inuet tu talis fueris, ut simul colatis et diligatis Dominum gratis: quia totum praemium nostrum ipse erit, ut in illa aeterna vita bonitate ejus et pulchritudine perfruamur. Sed amandus est, non sicut aliquid quod videtur oculis, aliud tale dicitur: non quemadmodum sunt ista in hominibus; sed quemadmodum sunt in ipso fonte incorruptibilis et incommutabilis sapientiae. Quoscumque ergo videris haec amare, illis conjungere, ut per Christum qui homo factus est, ut esset Mediator Dei et hominum, reconcilieris Deo. Homines autem perversos, etiamsi intrent parieles ecclesiae, non eos arbitreris intraturos in regnum coelorum; quia suo tempore separabuntur, si se in melius non commutaverint. Homines ergo
Abbreviated transcription (Latin):
segregabit. Qui autem irrident resurrec¬
tionem.putantes quod caroista quia putres
cit resurgere nonpossit:ad penas in ea re¬
surrecturi sunt. Et ostendet eis ds: quia qͥ
potuit hec corpora facere anteqͣm cẽnt: po¬
test ea in momento restituere sicut erant.
Om̃s autem fideles regnat᷑i cum xp̃oita re¬
surgent in codem corpore. ut etiam cõmu¬
tari mereant᷑ ad incorruptionem angeli¬
cam:ut fiant equales angłis dei. Siẽ dñs
fastidio. semꝑ uiuentes in illo &e de illo. cum
tali gaudio & beatitudine. quali nec diei
nec cogitari abhomine potest. Tu itaq cre¬
dens ista. caue temptationes: qͥa diabolus
querit qui secum ꝑeant: ut non solum
ꝑ eos qui extra eccłiam st̃. siue pagani. siue
iudei. sie heretici. non te hostis ille sedu¬
cat: S etiam qͦs in ipsa ȩcelia catholica ui¬
deris male uiuentes. aut immoderatos
uoluptatib uentͥs & gutturis. aut impu¬
dicos. aut uanis eurios itatib uel illicitis

Expanded text:
segregabit. qui autem irrident resurrecsegregabit. qui autem irrident resurrectiocit resurgere non potest, ad poenas in ea resurrecturi sunt, et ostendet eis Deus quia qui potuit haec corpora facere antequam essent, potest ea in momento restituere sicut erant: omnes autem fideles regnaturi cum Christo ita resurgent in eodem corpore, ut etiam commutari mereantur ad incorruptionem angelicam, ut fiant aequales angelis Dei, sicut Dominus fastidio semper viventes cum illo et de illo, cum tali gaudio et beatitudine quali nec dici, nec cogitari ab homine potest. Tu itaqdens ista caue temtationes, quia diabolus quaerit qui secum pereant, ut non solum per eos qui extra ecclesiam sunt siue pagani siue Iudaei siue haeretici non te hostis ille seducat, sed etiam quos in ipsa ecclesia catholica uideris male uiuentes aut immoderatis uoluptatibus uentris et gutturis aut impudicos aut uanis curiositatibus uel inlicitis
Abbreviated transcription (Latin):
gentes. & ubi notum erat irridebat᷑ Et tamen¬
in uirtutib miraculors eiꝰ. siue que ꝑ se ipse
siue que ꝑseruos suos fecit. dum hec annun
ciant᷑ & credunt᷑. iam uidemꝰ quod p̃dictum
est ẽẽ completum: regesq ips os t̾re qui antea
ꝑsequebant᷑ xp̃ianos. iam xp̃i nomini sub¬
iugatos. Predietum est etiam qͦd seis mata &¬
heres es ex eius eccłia eẽnt exiture. & sub eius
nomine ꝑ loca ubi possent suam non xpisti
głam quesiturȩ. & ista completa sunt. Nun¬
quid gͦ illa que restant non sunt uentura:
Manifestum est: quia sicut ista p̃dicta ue¬
nerunt: sic etiam illa uent᷑a sunt. Quec̃q
iustoꝵ tͥbulationes adhuc restant. & iudicĩ
dies: qui separabit om̃s impios a iustis in re¬
surrectione mortuoꝵs. Et non solum eos qͥ ft̃
extra ȩccłiam. s etiam ipsiꝰ eccliȩ paleas. quas
oportet usq ad nouissimam uentilationem
patientissime sufferat: ad ignem debitum

Expanded text:
gentes: et ubi notum erat, irridebatur: et tamegentes: et ubi notum erat, irridebatur: et tamen virtutibus miraculorum eius, sive quae per se ipse, sive quae per servos suos fecit, dum annunciantur haec, et creduntur. iam videmus, quod praedictum est, esse completum: regesque ipsos terrae, qui antea persequebantur Christianos, iam Christi nomini subiugatos. Praedictum est etiam, quod schismata ereses ex eius Ecclesia essent exiturae: et sub eius nomine per loca ubi essent, suam, non Christi gloriam quaesiturae: et ista completa sunt. Nonquid ergo illa quae restant, non sunt ventura? Manifestum est, quia sicut ista pnerunt, sic etiam illa uentura sunt, quaecumque iustorum tribulationes adhuc restant, et iudicii dies, qui separabit omnes impios a iustis in resurrectione mortuorum, et non solum eos qui sunt extra ecclesiam, sed etiam ipsius ecclesiae paleas, quas oportet usque ad nouissimam ueutilationem patientissime sufferat, ad ignem debitum
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrabant: Que nẽ influctib scłina¬
tat. & ꝑ lignum crucis xp̃i a submersione li¬
beratur. Predictum est abrahe fideli seruo dei.
uni homini. quod de illo eẽt popłs nas eiturꝰ.
qui coleret unum dm̃ int̾ cęt̾as gentes quȩ ido¬
la colebant de omnia que illi popło uent᷑a
p̃dicta sunt. Sic euenerunt ut p̃dicta sunt.
carnem quam assumpsit. uit om̃s etiam filii
ẽẽut abrahe qui fidem eius imitarent᷑. de Sic
est factum. Natus est xp̃s de maria uirgine:
quȩ ex illo genere fuit. Predictum est ꝑꝓpħas.
quod in cruce passurꝰ eẽt ab eodem populo
iudeoꝵ. de cuiꝰ genere scdin carnem ueniebat:
e sic est factum. Predictum est quod res urrec-¬
turus ẽĩt. resurrexit. Et scdm ipsa p̃dicta pro¬
phetarum ascendit in cęlum: & discipłis suis
sp̃m scm̃ misit. Predictum est non solum a pro¬
ꝑumiũsum orbem t̾rarum ẽẽt fut᷑a. ꝑ sanctoꝵ
martynia passionesq disseminata. Et tunc
p̃dictum. ꝗͣdo adhuc nomen eiꝰ & latebat

Expanded text:
demonstrabant, quae nunc in fluctibus saeculi natat et per lignum crucis Christi a submersione liberatur. praedicatum est Abrahae fideli seruo dei, uni homini, quod de illo esset populus nasciturus, qui coleret unum deum inter ceteras gentes, quae idola colebant; et omnia, quae illi populo uentura praedicata sunt, sic euenerunt, ut praedicta sunt. carnem, quam assumpsit, ut omnes etiam filii essent Abrahae, qui fidem ejus imitarentur; et sic est factum: natus est Christus de Maria virgine, quae ex illo genere fuit. Praedictum est per Prophetas quod in cruce passurus esset ab eodem populo Judaeorum, de cujus genere secundum carnem veniebat; et sic est factum. Praedictum est quod resurrecturus esset; resurrexit: et secundum ipsa praedicta Prophetarum ascendit in coelum, et discipulis suis Spiritum sanctum misit. Praedictum est non solum a Prouniversum orbem terrarum esset futura per sanctorum martyria passionesque disseminata: et tunc praedictum, quando adhuc et nomen eius latebat
Abbreviated transcription (Latin):
psequerent᷑ eccłiam. Sic enim dicit. Obsecͦ
itaq pͥmum fieri dep̃cationes. adorationes.
uitam agamꝰ cum omni pietate & castita¬
te. Itaq ꝑ ipsos datapax ẽ ecclȩ qͣmuiᷤ tẽporał
tͣnqͥllitas temporis.. ad edificandaᷤ sp̃ialit̾
domos. & plantandos hortos & uineas. Nã
plantamꝰ: & hoc fit ꝑ totum orbem t̾rarũ
cum pace regum xp̃ianoꝵ. Sic̃ idem dic̃
apłs. Dei agͥ cultura: dei edificatio estis. Et
tamenut ipsa figura integraret᷑. facta est in
irłm restitutio edificationis templ dei. S
quia totum fig᷑ate agebat᷑: nonerat firma
pax ac libtas redlita iudeis. Itaq postea ã
romanis iicti st̃ & tͥbutariĩ facti. Ex illo sa¬
ne tempore ex qͦ t̾ram ꝓmissionis acceper̃t¬
& reges hab̾e cȩꝑunt. ne in aliquo regum
suoꝵ completum ẽẽ arbitrarent᷑ quodeis

Expanded text:
cum persequerentur Ecclesiam. Sic enim dicit: Obsecro cum persequerentur Ecclesiam. Sic enim dicit: Obsecro itaque primum fieri deprecationes, adorationes, vitam agamus cum omni pietate et charitate . Itaque per ipsos data pax est Ecclesiae, quamvis temporalis, tranquillitas temporalis ad aedificandas spiritualiter domos et plantandos hortos et vineas. Nam plantamus. Et hoc fit per totum orbem terrarum cum pace regum christianorum, sicut idem dicit apostolus: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . 38. Et tamen ut ipsa figura integraretur, facta est in Jerusalem restitutio aedificationis templi Dei: sed quia totum figurate agebatur, non erat firma pax ac libertas reddita Judaeis. Itaque postea a Romanis victi sunt, et tributarii facti. Ex illo sane tempore ex quo terram promissionis acceperunt, et reges habere coeperunt, ne in aliquo regum suorum completum esse arbitrarentur quod eis
Abbreviated transcription (Latin):
enim & apłica doctͥua. ut omnis anima
sublimiorib potestatib subdita sit. Et
ut reddant᷑ omnib omniarCui tributũ
tͥbutum. cui uectigal uectigal. & cęt̾a.¬
quȩ saluo dei nr̃i eultu constitutionis hu¬
mane pͥncipibus reddimus. Quando &
ipse dñs. ut nob huius sanȩ doctͥnȩ p̾b̃et
exemplum. ꝓ capite hominis quo erat in
fideles. dñis suis temporalib equanimtt̃
fidelit̃q seruire. Quos iudicat᷑i sunt.si usq
in finem iniquos inuenerint: aut cum qͥb¬
equalit̃ regnat᷑i sunt. Si o illi ad dm̃ ue-
rum conu̾si fuerint: omnib tam̃ p̃cipit᷑
seruire humanis potestatib atq terrenis:
quousq post tempus p̃finitum qͦd signi¬
ficant .lxx. anni. ab istiꝰ scłi confusione.
tanqͣm de captiuitate babyloniȩ. sic̃ irłm
ne: ipsi etiam t̾reni reges desertis idolis ꝓ
quib ꝑsequebant᷑. xp̃ianos. unum uerum¬
dm̃ & xp̃m dñm cognouerunt & colunt.
ꝓquib apłs paulus iubebat oraricũ etiam

Expanded text:
nquit, doctrina, ut omnis anima sublimioribus potestatibus subdita sit, et ut reddantur omnibus omnia, cui tributum tributum, cui vectigal vectigal, et caetera, salvo Domini nostri cultu, constitutionis humanae principibus reddamus, quando et ipse Dominus, ut nobis hujus sacrae doctrinae praeberet exemplum, pro capite hominis, quo erat indles boni dominis suis temporalibus aequanimiter fideliterque servire, quos judicaturi sunt, si usque in finem iniquos invenerint, aut cum quibus regnaturi sunt, si et illi ad verum Deum conversi fuerint. Omnibus tamen praecipitur servire humanis potestatibus atque tequousque post tempus praefinitum quod significant septuaginta anni, ab istius saeculi confusione tanquam de captivitate Babyloniae, sicut Hierne ipsi etiam terreni reges, desertis idolis pro quibus persequebantur Christianos, unum verum Deum cognoverunt et colunt: us Paulus jubet orari, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
intellecti. uł sicuti est humana infirmitas
minus ualentes acie m̃tis abditiora pene¬
trare. &. ueri similitudine aberrantes a
ueritate: p̃sumptorib & audacib fuert̃
occasioni ad aliquam heres im molien¬
dam atq gignendam. Qͦdmirum non
est. cum de ipsis canonicis litt̃is ubi oĩa
sanissime dicta st̃. non quidem aliter
accipiendo quedam qͣm uel sẽptor sensit.
uel se ipsa ueritas habet. namsihoc solũ ec̃t.
quis non humane infirmitati ad corigendũ
parate libent̃ ignosceret: s id qͦd ꝑũs e ac pra¬
ue opinati sunt. animositate acerrima & ꝑ¬
uicaci arrogantia defensitantes. multi mo¬
da ꝑniciosa dogmata. concis a communioĩs
unitate peꝑerunt. Hec omnia cum illo qͥ
ad societatem popli xp̃iani. non idiota ut
aiunt s doctors libris expolitꝰ atq excultꝰ
accedit. modesta collatione tractanda sunt.
Tantum assumpta p̾cipiendi auctoritate.
ut caueat p̃sumptionis errores: quantum

Expanded text:
intellecti, vel sicuti est humana infirmitas, intellecti, vel sicuti est humana infirmitas, minus valentes acie mentis abditiora penetrare, et veri similitudine aberrantes a veritate, praesumptoribus et audacibus fuerunt occasioni ad aliquam haeresim moliendam atque gignendam. Quod mirum non est, cum de ipsis canonicis Litteris, ubi omnia sanissime dicta sunt, non quidem aliter accipiendo quaedam, quam vel scriptor sensit, vel se ipsa veritas habet; nam si hoc solum esset, quis non humanae infirmitati ad corrigendum paratae libenter ignosceret? sed id quod perverse ac prave opinati sunt, animositate acerrima et pervicaci arrogantia defensitantes, multi multa perniciosa dogmata, concisa communionis unitate pepererunt. Haec omnia cum illo qui ad societatem populi christiani, non idiota, ut aiunt, sed doctorum libris expolitus atque excultus accedit, modesta collatione tractanda sunt: tantum assumpta praecipiendi auctoritate, ut caveat praesumptionis errores; quantum
Abbreviated transcription (Latin):
sua cuiꝰq facultate aptum suꝑbiorib ce ꝑ hoc
infirmiorib animis stilum sonantioris &e qͣsi
tornatioris eloquii.Sane etiam expͥmendum
de illo est:ut indicet quemmaxime legerit.
&e quib libͥs familiarius inheserit:unde illi
ꝑfuasum ẽ ut sociari uellet eccłiȩ. Quod
cum dixerit: tum si nob noti sunt illi libri.
aut eccliastica fama saltim accepimꝰ a catho¬
lico aliquo memorabili uiro eẽ conscͥptos. le¬
ti apꝓbemus. Si autem in alicuius heretici
uolumina incurrit. & nesciens forte quod
uera fides imꝓbat tenuit animo. & catholi¬
cum arbitrat᷑: sedulo edocendꝰ ẽ. p̃lata auc¬
toritate untũsalis eccłiȩ. alioꝵq doctissi¬
morum hominum. & disputationib & sc̃p¬
tionib in eiꝰ ueritate florentium. Quanqͣm
& illi qͥ catholici ex hac uita emigrarunt. &
aliqͥd lit̾tarum xp̃ianarum posti̾s reliq̃rt̃.
in quibdam locis opuscłoꝵs suors uel non

Expanded text:
sua cujusque facultate aptum superbioribus, et per hoc sua cujusque facultate aptum superbioribus, et per hoc infirmioribus animis, stilum sonantioris et quasi tornatioris eloquii. Sane etiam exprimendum de illo est ut indicet quem maxime legerit, et quibus libris familiarius inhaeserit, unde illi persuasum est ut sociari vellet Ecclesiae. Quod cum dixerit, tum si nobis noti sunt illi libri, aut ecclesiastica fama saltem accepimus a catholico aliquo memorabili viro esse conscriptos, laeti approbemus. Si autem in alicujus haeretici volumina incurrit, et nesciens forte quod vera fides improbat, tenuit animo, et catholicum esse arbitratur; sedulo edocendus est, praelata auctoritate universalis Ecclesiae aliorumque doctissimorum hominum et disputationibus et scriptionibus in ejus veritate florentium. Quanquam et illi qui catholici ex hac vita migrarunt, et aliquid litterarum christianarum posteris reliquerunt, in quibusdam locis opusculorum suorum, vel non
Abbreviated transcription (Latin):
quib possunt communicare atq discutere.
Cum his itaq breuit̃ agendum ẽ. & non ocio¬
se inculcando quiȩ norunt: s modeste ꝑstͥn-¬
gendo. ita ut dicamꝰ nos credere quodiam
nouerint illud atq illud: atꝙ hoc mͦ eursĩ
enumerare omnia. quȩ rudib indoctisq in¬
culcanda sunt: ut & siquid nouit eruditus iste.
ñ tanqͣm a doctore audiat : &e siquid adhuc
ignorat. dum cominemoramꝰ quȩ illum nos¬
se iam credimꝰ. discat. Nec ipse sane inutilit̃
int̾rogat᷑: quib reb motꝰ sit ut uelit c̃ẽ xp̃ianꝰ.
Ut si libris ei ꝑsuasumuideris siue canonicis
siue utilium tͣctatoꝵ: de his aliqͥd in pͥncipio
loquaris. collaudans eos ꝓ diũsitate meritoꝵ
canonice auctoritatis & expositionũ sollertissi¬
mã diligenti&. maximeq eommendans in scͥp¬
turis canonicis admirande altitudinis salu¬
berrimam humilitatem. In illis autem ꝓ

Expanded text:
quibus possunt, communicare atque discutere. quibus possunt, communicare atque discutere. Cum his itaque breviter agendum est, et non odiose inculcando quae norunt, sed modeste perstringendo; ita ut dicamus nos credere quod jam noverint illud, atque illud; atque hoc modo cursim enumerare omnia quae rudibus indoctisque inculcanda sunt: ut etsi quid novit eruditus iste, non tanquam a doctore audiat; et si quid adhuc ignorat, dum ea commemoramus quae illum nosse jam credimus, discat. Nec ipse sane inutiliter interrogatur, quibus rebus motus sit ut velit esse christianus: ut si libris ei persuasum esse videris, sive canonicis, sive utilium tractatorum, de his aliquid in principio loquaris, collaudans eos pro diversitate meritorum canonicae auctoritatis et exponentium solertissimae diligentiae; maximeque commendans in Scripturis canonicis admirandae altitudinis saluberrimam humilitatem, in illis autem pro
Abbreviated transcription (Latin):
immo ꝑ nos audit dm̃. morib &e scientia ꝓfi¬
cere ceꝑit. & uiam xp̃m alacͥt̾ ingredi: nec
nob̃ id audeat assignare nec sibi Sed & se
ipsum & nos. & qͦs cunq alios diligit amicõ.
millo & ꝓpt̃ illum diligat qui eũ dilexit.
inimicum: ut iustificans faceret amicum
Hic iam ñ te puto p̃ceptore indigere: ut cũ
occupata st̃ tempora uł tua uł eoꝵ qͥ te au¬
diunt. breuit̃ agas: cum autem largiora:
largiꝰ eloquaris. Hoc enim nullo admonen¬
eundum est:ut si ad te quisqm cateriran dꝰ
uenerit lib̃alib doctͥms excultꝰ. qui iam de¬
creuerit ẽẽ xp̃ianus. & ideo uenerit ut fiat:
difficillimum omnino ẽ. ut non multa nr̃a¬
rum scͥpt᷑arum litc̃arumq cognouerit: qͥb
iam instructꝰ. ad sacramentoꝵ participatio¬
nem tantummͦ uienerit. Tales enm ñ eadẽ
hora qͣ xp̃iani fiunt. S ante solent omnia
diligent̃ inquirere: & motꝰ animi sui cum

Expanded text:
imo per nos audit Deum, moribus et scientia profiimo per nos audit Deum, moribus et scientia proficere coeperit, et viam Christi alacriter ingredi, nec nobis id audeat assignare, nec sibi; sed et se ipsum, et nos, et quoscumque alios diligit amicos, in illo et propter illum diligat, qui eum dilexit inimicum, ut justificans faceret amicum. Hic jam non te puto praeceptore indigere, ut cum occupata sunt tempora, vel tua, vel eorum qui te audiunt, breviter agas; cum autem largiora, argius eloquaris: hoc enim nullo admoneneundum est, ut si ad te quisquam catechizandus venerit liberalibus doctrinis excultus, qui jam decreverit esse christianus, et ideo venerit ut fiat, difficillimum omnino est ut non multa nostrarum scripturarum litterarumque cognoverit, quibus jam instructus ad Sacramentorum participationem tantummodo venerit. Tales enim non eadem hora qua christiani fiunt, sed ante solent omnia diligenter inquirere, et motus animi sui, cum
Abbreviated transcription (Latin):
bet artium uanarum & malarum diuina¬
torib. atq huiꝰmodi cȩt̃is facile sedticat᷑: &
impunitum sibi forte arbitret᷑. qͥa udet
multos qui xp̃iani appellant᷑ hȩc amare. &
agere. & defendere. & suadere. & ꝑsuadere. Qͥs
enim finis p̃stitutꝰ sit in tali uita ꝑseueranti¬
bus: & quam sĩt in ipsa eccłia tolerandi ex qͣ
in fine separandi sunt: diuinoꝵs libroꝵs testi¬
moniis edocendum est. Prenunciandum
etiam inuent᷑um eum in eccłia multos xp̃ia¬
nos bonos. uerissimos. ciues celestis irłm:si
ẽẽ ipse ceꝑit. Ad extremum. ne spes eiꝰ in ho¬
mine ponat᷑. sedulo monendꝰ est. Quia neq
facile ab homine iudicari potest. quis homo
iustꝰ sit: & si facile posset. ñ ideo nob̃ ꝓponi
exempla iustoꝵ ut ab eis iustificem᷑: s ut eos
imitantes. ab eoꝵs iustificatore nos quoq iu¬
stificari sciamus. Hinc enim fiet qͦd maxime
commendandum ẽ: ut cum ille qͥ nos audit.

Expanded text:
bet artium vanarum et malarum divinabet artium vanarum et malarum divinatoribus, atque hujusmodi caeteris ita facile seducatur, et impunitum sibi fore arbitretur, quia videt multos qui christiani appellantur, haec amare, et agere, et defendere, et suadere, et persuadere. Quis enim finis praestitutus sit in tali vita perseverantibus, et quam sint in ipsa Ecclesia tolerandi, ex qua in fine separandi sunt, divinorum Librorum testimoniis edocendum est. Praenuntiandum est etiam inventurum eum in Ecclesia multos christianos bonos, verissimos cives coelestis Jerusalem, si esse ipse coeperit. Ad extremum ne spes ejus in homine ponatur, sedulo monendus est: quia neque facile ab homine judicari potest quis homo sit justus; et si facile posset, non ideo nobis proponi exempla justorum, ut ab eis justificemur, sed ut eos imitantes ab eorum justificatore nos quoque justificari sciamus. Hinc enim fiet, quod maxime commendandum est, ut cum ille qui nos audit,
Abbreviated transcription (Latin):
cuitas eiꝰq gaudium cum desiderio p̃di¬
candum ẽ. Tumuͦ instruenda & animanda
est infirmitas hominis. adu̾sus temptationes
& scandala: siue foris.siue in ipsa intꝰ eccłia.
foris.adũsus gentiles uł iudeos uł heretico:
Intꝰ aut̃. aduersus areȩ dñice paleam. Non
ut contra singła ꝑu̾soꝵ genera disputet᷑. õsq
illors prauȩ opiniones ꝓpositis questionib
refellant᷑. s ꝓ tempore breui demonstrandũ
est ita ẽẽ p̃dictum: S que sit utilitas tempta¬
tionum erudiendis fidelib & quȩ medicina
i exemplo patientiȩ dei: qui statuit usq in
finem ista ꝓmittere. Cumuͦ aduersus eos in
eccłias. simul etiam p̃cepta breuit̃ & decent̃
commemorant᷑ xp̃iane atq honeste conũsa¬
tionis:. ne ab ebriosis. auaris. fraudatoribus.
aleatorib. adult̾is. fornicatorib. speclators
amatorib. remedioꝵ sacͥlegoꝵ alligatoribus.
p̃cantatorib. mathematicis. uł quarumli¬

Expanded text:
civitas ejusque gaudium cum desiderio praedicivitas ejusque gaudium cum desiderio praedicandum est. Tum vero instruenda et animanda est infirmitas hominis adversus tentationes et scandala, sive foris sive in ipsa intus Ecclesia: foris adversus Gentiles vel Judaeos vel haereticos; intus autem adversus areae dominicae paleam. Non ut contra singula perversorum genera disputetur, omnesque illorum pravae opiniones propositis quaestionibus refellantur; sed pro tempore brevi demonstrandum est ita esse praedictum, et quae sit utilitas tentationum erudiendis fidelibus, et quae medicina in exemplo patientiae Dei, qui statuit usque in finem ista permittere. Cum vero adversus eos insecclesias, simul etiam praecepta breviter et decenter commemorentur christianae atque honestae conversationis, ne ab ebriosis, avaris, fraudatoribus aleatoribus, adulteris, fornicatoribus, spectaculorum amatoribus, remediorum sacrilegorum alligatoribus, praecantatoribus, mathematicis, vel quarumli
Abbreviated transcription (Latin):
referre conant᷑. quanqͣm &e ipsam uanam
&e auidam lagine scłaris:quanto nos decet¬
ẽe cautiores. ne illa quȩ uera narramꝰ sine
suarum causarum redditione digesta. aut
mnani suauitate. aut etiam ꝑnitiosa cupidi¬
tate credant᷑: Ntam̃ sic asseramꝰ has causas.
ut relicto narrationis tͣctatu. cor nr̃m &
lingua in nodos difficilioris disputationis
excurrat: s ipsa ueritas adhibita rationi
qͣsi aurum sit gemmarum ordinem ligans:
ñ tamen ornam̃ti seriem ulla immoderatio¬
ne ꝑturbans. Marratione finita. spes resur¬
rectionis intimanda est: & ꝓ capacitate ac
uirib audientis. ꝓq ipsiꝰ temporis modulo.
aduersus uanas irrisiones infidelium de
corporis resurrectione tͣctandum: & futuri
ultum iudicii bonitate. in bonos. seueritate.
inmalos: ueritate. in om̃s. Commemoratis¬
q cum decestatione & horrore penis impioꝵ:
regnum iustoꝵ atq fidelium. & suꝑna illa

Expanded text:
referre conantur, quanquam et ipsam vanam referre conantur, quanquam et ipsam vanam et avidam saginae saecularis; quanto nos decetse cautiores, ne illa quae vera narramus, sine suarum causarum redditione digesta, aut inani suavitate, aut etiam perniciosa cupiditate credantur? Non tamen sic asseramus has causas, ut relicto narrationis tractu, cor nostrum et lingua in nodos difficilioris disputationis excurrat; sed ipsa veritas adhibitae rationis, quasi aurum sit gemmarum ordinem ligans, non tamen ornamenti seriem ulla immoderatione perturbans. CAPUTrectionis intimanda est, et pro capacitate ac viribus audientis, proque ipsius temporis modulo adversus vanas irrisiones infidelium de corporis resurrectione tractandum, et futuri ultimi judicii bonitate in bonos, severitate in malos, veritate in omnes. Commemoratis cum detestatione et horrore poenis impiorum, regnum justorum atque fidelium et superna illa
Abbreviated transcription (Latin):
Et utiq demonstrandum ẽ ei. quod ipse dñs
ñ eum admoneret aut cõpelleret fieri xp̃ia¬
num. & incorporari eccłie. nec talib signis
aut reuelationib erudiret: nisi iam p̃pa.¬
ratum it̃ scripturis scĩs ubi non quereret ui-¬
sibilia miraclła s iniuisibilia sꝑare consues¬
ceret: neq dormiens s uigilans moneret᷑. si
eum securiꝰ & tutius ca ꝑe uoluisset. Inde
iam exordienda narratio ẽ. ab eo quod fecit
ds omnia bona ualde. & ꝑducenda ut dixi¬
mus usq ad p̾sentia tempora eccłiȩ: ita ut
singłarum rerum aut gestoꝵ quȩ narramꝰ.
cause rationesq reddant᷑: qͥb ea referamus
ad illum finem dilectionis: unde neq agen¬
tis aliqͥd neq loquentis ocłs au̾tendus est.
Si enim fict̾as poetarum fabulas & ad uo¬
luntatem excogitatas animoꝵ. quoꝵ cibꝰ
nuge sunt. tam̃ boni qui habent᷑ atq ap¬
pellant᷑ grammatici. ad aliquam utilitatẽ

Expanded text:
Et utique demonstrandum est ei quod ipse Dominus Et utique demonstrandum est ei quod ipse Dominus non eum admoneret aut compelleret fieri christianum et incorporari Ecclesiae, seu talibus signis aut revelationibus erudiret, nisi jam praeparatum iter in Scripturis sanctis, ubi non quaereret visibilia miracula, sed invisibilia sperare consuesceret, neque dormiens, sed vigilans moneretur, eum securius et tutius carpere voluisset. Inde jam exordienda narratio est, ab eo quod fecit Deus omnia bona valde , et perducenda, ut diximus, usque ad praesentia tempora Ecclesiae: ita ut singularum rerum atque gestorum quae narramus, causae rationesque reddantur, quibus ea referamus ad illum finem dilectionis, unde neque agentis aliquid neque loquentis oculus avertendus est. Si enim fictas poetarum fabulas, et ad voluptatem excogitatas animorum quorum cibus nugae sunt, tamen boni qui habentur atque appellantur grammatici, ad aliquam utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
rum siue falsum dicat : tale tamen ꝓpositum
quali se uenisse respondit apꝓbantes atq lau¬
dantes. faciamus eum delectari ẽẽ se talem qͦ¬
lem uideri cupit. Si autem aliud dixerit
qm oportet eẽ in animo eiꝰ qui xp̃iana fide
imbuendꝰ est: blandius & leniꝰ rep̃hendendo.
tanqͣm rudem & ignarum. & xp̃iane doc¬
trinȩ finem uerissimum demonstrando atq
laudando breuit̃ & grauit̃. ne aut tempora
future narrationis occupes. aut eã ñ prius
collocato animo audeas imponere. facias q̃¬
eum uelle.quod aut ꝑ errorem aut ꝑsimula¬
tionem ñdum uolebat. Quod si forte diui-
ut fieret xp̃ianus: letissimum nobis exordi¬
endi aditum p̃bet: qͣnta deo sit cura ꝓ nobis.
Sane ab huiꝰmodi miracłors siue somniors¬
admonitione ad scͥpturarum solidiorem uiã
& oracła certiora tͣnsferenda ẽ eius intentio:
ut & illa admonitio qm mis cłit̃ ei p̃rogata
sit nouerit. anteqͣm scͥpturis sc̃is inhereret.

Expanded text:
rum sive falsum dicat, tale tamen propositum rum sive falsum dicat, tale tamen propositum quali se venisse respondit, approbantes atque laudantes, faciamus eum delectari esse se talem, qualem videri cupit. Si autem aliud dixerit, quam oportet esse in animo ejus qui christiana fide imbuendus est; blandius et lenius reprehendendo tanquam rudem et ignarum, et christianae doctrinae finem verissimum demonstrando atque laudando breviter et graviter, ne aut tempora futurae narrationis occupes, aut eam non prius collocato animo audeas imponere, facias eum velle quod aut per errorem aut per simulationem nondum volebat. CAPUT VI. 10. Exordium ut fieret christianus, laetissimum nobis exordiendi aditum praebet, quanta Deo sit cura pro nobis. Sane ab hujusmodi miraculorum sive somniorum, ad Scripturarum solidiorem viam et oracula certiora transferenda est ejus intentio; ut et illa admonitio quam misericorditer ei praerogata sit, noverit antequam Scripturis sanctis inhaereret.
Abbreviated transcription (Latin):
putemus. Et occultum qͥdem nobis est quo
ueniat animo: quem iam corpore p̃sentem ui¬
demus. S tamensic cum eo debemꝰ agere: ut
fiat in illo hec uoluntas. etiam si non est. Ni¬
chil enim deꝑit. quandosi ẽ. utiq tali nr̃a ac¬
tione firmat᷑: quamuis qͦ tempore uel q̃ hora
ceꝑit ignoremus. Utile ẽ sane ut p̾moneatur
antea si fieri potest ab his qui eum norunt. in qͥ
statu animi sit: uel qͥb causis commotꝰ ad sus¬
cipiendam religionem uenerit. Oͦdsi defuert
aliꝰ a quo id nouerimus. etiam ipse int̃rogandꝰ
est: ut ex eo qͦd respondit. ducamꝰ sermonis ex¬
ordium. S si ficto pectore accessit. humana cõ¬
moda ctipiens uł incommoda fugiens: utiq
m̃titurꝰ est. Iamen ex eoipso qͦd m̃tit᷑. capiendũ
est pͥncipium: non ut refellat᷑ eius mendaciũ
quasi tͥ certum sit: S ut si dixerit eo ꝓposito se
uenisse. qͦd uere apꝓbandum ẽ. siue ille ue-¬

Expanded text:
putemus. Et occultum quidem nobis est quando putemus. Et occultum quidem nobis est quando veniat animo, quem jam corpore praesentem videmus: sed tamen sic cum eo debemus agere, ut fiat in illo haec voluntas, etiamsi non est. Nihil enim deperit, quando si est, utique tali nostra actione firmatur, quamvis quo tempore, vel qua hora coeperit, ignoremus. Utile est sane ut praemoneamur antea, si fieri potest, ab iis qui eum norunt, in quo statu animi sit, vel quibus causis commotus ad suscipiendam religionem venerit. Quod si defuerit alius a quo id noverimus, etiam ipse interrogandus est, ut ex eo quod responderit ducamus sermonis exordium. Sed si ficto pectore accessit, humana commoda cupiens, vel incommoda fugiens, utique mentiturus est: tamen ex eo ipso quod mentitur, capiendum est principium; non ut refellatur ejus mendacium, quasi tibi certum sit, sed ut si dixerit eo proposito se venisse quod vere approbandum est, sive ille ve
Abbreviated transcription (Latin):
queris audiendo credat: credendo sꝑet: span¬
do amet. De ipsa etiam seueritate dei qͥ corda
mortalium salubrimo t̾rore quatiunt᷑. cari¬
tas edificanda est⁊ ut ab eo quem timet amari
se gaudens. eum redamare audeat: eiꝰq in se di¬
lectioni etiam s impune possec. tam̃ displice¬
re uereat᷑. Rarissime qͥppe accidit. immo uͦ
nunqm: ut qͥs quam ueniat uolens fieri xp̃ia¬
nus. qui ñ sit aliqͦ dei timore ꝑculs. Si enim
aliquod cominodum expectando ab homini¬
bus qͥb se alit̾ placit᷑um non putat. aut ali¬
quod ab hominib incommodum deuitando.
quoꝵs offensionem aut inimicicias reformidãt
uult fieri xp̃ianus:. non fieri uult potiꝰ. qͣm fin¬
gere. fides enim ñ res est salutantis corporis. s
credentis animi. S plane sepe adest mis cd̃ia
dei ꝑminist̾ium cathezizantis: ut sermone
commotꝰ. iam fieri uelit. qͦd decreuerat finge¬
re. Q uod cum uelle ceꝑit: tẽ eum uenisse de¬

Expanded text:
queris audiendo credat, credendo speret, speranqueris audiendo credat, credendo speret, sperananus. De ipsa etiam severitate Dei, qua corda mortalium saluberrimo terrore quatiuntur, charitas aedificanda est; ut ab eo quem timet, amari se gaudens, eum redamare audeat, ejusque in se dilectioni, etiamsi impune posset, tamen displicere vereatur. Rarissime quippe accidit, imo vero nunquam, ut quisquam veniat volens fieri christianus, qui non sit aliquo Dei timore perculsus. Si enim aliquod commodum exspectando ab hominibus, quibus se aliter placiturum non putat, aut aliquod ab hominibus incommodum devitando, quorum offensionem aut inimicitias reformidat, vult fieri christianus; non fieri vult potius quam fingere. Fides enim non res est salutantis corporis, sed credentis animi. Sed plane saepe adest misericordia Dei per ministerium catechizantis, ut sermone commotus jam fieri velit quod decreverat fingere: quod cum velle coeperit, tunc eum venisse de
Abbreviated transcription (Latin):
la scͥptura sc̃a erat cum hoc dñs diceret: s etiã
quecunq postius salubrit̃ conscͥpta st̃. memoriȩ¬
q mandata. ditimarum uolumina litt̃arum
Quaꝓpt̾ in ueq̃ testam̃to est occultatio noui.
in nouo testam̃to. ẽ manifestatio uet̃is. Sedm
illam occultationem. carnalit̃ intelligentes
carnales. & tẽ & nc̃ penali timore subiugati
sunt: scd̾m hanc aut̃ manifestationem sp̃italeᷤᷤ
& tunc qͥb pie pulsantib etiam occulta pa¬
tuerunt. & nunc qui non suꝑbe querunt ne
etiam aꝑta cłudant᷑ sp̃italit intelligentes. do¬
nata caritate lib̾ati st̃. Qͥa gͦ caritati nichil
adũs ius quam inuidentia. mat̾ aut̃ iniui¬
humane apud nos humilitatis exemplum:
ut magnꝰ tumor nr̃. maiore contͣria medici¬
na sanaret᷑. Magna ẽ enim miseria supb
homo. s maior misecł̃ia humilis cds. Hae gͥ cdi¬
lectione tͥ tanqͣm fine ꝓposito qͦ referas om̃ia
quȩ dicis: qͥcqͥd narras ita narra. ut ille cui lo¬

Expanded text:
ominus diceret, sed etiam quaecumque posterius salubriter conscripta sunt memoriaeque mandata divinarum volumina Litterarum. Quapropter in Veteri Testamento est occultatio Novi, in Novo Testamento est manifestatio Veteris. Secundum illam occultationem carnaliter intelligentes carnales, et tunc et nunc poenali timore subjugati sunt. Secundum hanc autem manifestationem spirituales, et tunc quibus pie pulsantibus etiam occulta patuerunt, et nunc qui non superbe quaerunt, ne etiam aperta claudantur, spiritualiter intelligentes donata charitate liberati sunt. Quia ergo charitati nihil adversius quam invidentia; mater autem invihumanae apud nos humilitatis exemplum, ut magnus tumor noster majore contraria medicina sanaretur. Magna est enim miseria, superbus homo; sed major misericordia, humilis Deus. Hac ergo dilectione tibi tanquam fine proposito, quo referas omniquae dicis, quidquid narras ita narra: ut ille cui lo
Abbreviated transcription (Latin):
intellecta transire. Postremo tam m̃dosum
comꝑi opꝰ ipsum in codicib nr̃is: ut em̃dare
non possem. nec editum ame dici uellem:
nisi quia scio fr̃s id habere quoꝵs studio ñ
potuit denegari. Hic Liser sic incipit. Et
oꝑa magna erant ei super terram Incip̃¬

Expanded text:
intellecta transire. Postremo tam mendosum intellecta transire. Postremo tam mendosum comperi opus ipsum in codicibus nostris ut emendare non possem, nec editum a me dici vellem, nisi quia scio fratres id habere, quorum studio non potuit denegari. Hic liber sic incipit: Et opera magna erant ei super terram. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
nis gͣdu. sicut sunt filii fratrum &e soroꝵ
qui etiam apud nos usitatissime fratres
dicunt᷑: S etiam auuncłs & sororis filius.
Sicut sibi erant iacob & laban. fr̃s appella¬
ti inueniant᷑. N gͦ mirum ẽ dictos eẽ fãs
dñi ex mat̾no genere quoscunq cognatos.
cum etiam ex cognatione ios eph dici po¬
tuerunt fãs eius. ab eis qui illum patrem
iber cuiys est titulus annoticiones
in iob. utrum ms̾ habendꝰ sit. an potiꝰ eorũ
qui eas sic̃ potuerunt uel uoluerunt rede.¬
gerunt in unum corpꝰ descͥptas. de frontib
codicis: ñ facile dixerim. Stiaues enim par¬
cissimis intelligentib sunt. qͥbꝰ tam̃ neces¬
se est offendant᷑ multa non intelligentes:
quia nec ipsa tienba quȩ expontint᷑ itast̃
des cripta in multis locis. ut appareat quid
exponatur. Deinde breuitatem sententia¬
rum tanta secuta est obscuritas. ut eam lector
ftrre uix possit: quem necesse est plurima ñ

Expanded text:
nis gradu, sicut sunt filii fratrum et sororum, nis gradu, sicut sunt filii fratrum et sororum, qui etiam apud nos usitatissime fratres dicuntur; sed etiam avunculus et sororis filius, sicut sibi erant Jacob et Laban, fratres appellati inveniantur . Non ergo mirum est dictos esse fratres Domini ex materno genere quoscumque cognatos; cum etiam ex cognatione Joseph dici potuerint fratres ejus ab eis, qui illum patrem Liber cujus est titulus, Annotationes in Job, utrum meus habendus sit, an potius eorum qui eas, sicut potuerunt vel voluerunt, redegerunt in unum corpus descriptas de frontibus codicis, non facile dixerim. Suaves enim paucissimis intelligentibus sunt, qui tamen necesse est offendantur multa non intelligentes; quia nec ipsa verba quae exponuntur, ita descripta sunt in multis locis, ut appareat quid exponatur. Deinde brevitatem sententiarum tanta secuta est obscuritas, ut eam lector vix ferre possit, quem necesse est plurima non
Abbreviated transcription (Latin):
uet᷑a. ostendere uoluit eum doctum haben¬
dum ẽẽ inȩccłia. qui etiam scͥpturas ueteres
parabolis explicandas intellexerit. ab istis
nouis accipiens regłas. quia & ista dñs per
parabolas enunciauit. quamuis ipse xp̃s eẽt
finis illoꝵs. id est ut in eo illa uet̾a compleren¬
tur: ut si ipse in quo illa complent᷑ & mani¬
festant᷑. ꝑ parabolas adhuc loquit᷑. donec eiꝰ
passio uelum discindat. ut nichil sit occuitũ
qͦd non reuelet᷑. multomagis illa quȩ ad cõ¬
mendandam tantam salutem tam longe
de illo scͥpta sunt. parabolis oꝑta c̃ẽ noueni¬
noluerunt cẽ docti in regnoceloꝵ: neq tͣns¬
ire. ad xp̃mut auferet᷑ uelam̃: qͦd sup̃
Coreors positum est .xui. nataes¬
rores eiꝰ nonne om̃s sunt apud nos: Ilnde
gͦ huic omnia ista: Et scandalizabant᷑ in eo.
tũs apud iudeos dici solere cognatos usty ad¬
eo ꝓbatur. ut non solum ex equo generatio¬

Expanded text:
vetera, ostendere voluit eum doctum habenvetera, ostendere voluit eum doctum habendum esse in Ecclesia, qui etiam Scripturas veteres parabolis explicatas intellexerit, ab istis novis accipiens regulas? Quia et ista Dominus per parabolas enuntiavit, quamvis ipse Christus esset finis illorum; id est, ut in eo illa vetera complerentur: ut si ipse in quo illa complentur et manifestantur, per parabolas adhuc loquitur, donec ejus passio velum discindat, ut nihil sit occultum quod non reveletur; multo magis illa quae ad commendandam tantam salutem tam longe de illo scripta sunt, parabolis operta esse noverinoluerunt esse docti in regno coelorum, neque transire ad Christum, ut auferretur velamen quod supra cor eorum positum est. XVII. rores ejus, nonne omnes apud nos sunt? unde ergo huic omnia ista? Et scandalizabantur in eo. Fratres apud Judaeos dici solere cognatos usque adeo probatur, ut non solum ex propinquo generatio
Abbreviated transcription (Latin):
totꝰ sermo eiꝰ parabolis explicatꝰ: totus autẽ
ꝓpͥe dictus nullus inueniat᷑. Explicatos autẽ
sermones dico:quando ex aliqua occasioe
rerum incipit loqui. quousq t̾minet qͥeqͥd
ad ipsam rem ꝑtinet. & transeat ad aliut. S¬
nunquam sane aliꝰ euangłista contexit: qͦd
alius diu̾sis temporib dictum indicat. N
cnim omni modo scdin rerum gestarum or¬
dinem: sed scđm sue quisq recordationis fa¬
cultatem. narrationem quam exorsus est or¬
trifamuias. qui ꝓfert de thes auro suo noua
& uetã. Utrum ista conclusione exponere
uoluit quem dixerit thesaurum abscondi¬
tum in agro: qm̃ sc̃ẽ scͥpture intelligunt᷑
quȩ nomine duoꝵ testamentoꝵ noui & ue¬
teris concludunt᷑. quemadmodum apud
parabolis ista locutꝰ est. & cum quesisset ab
eis utrum intellexissent. responderunt se
intellexisse: fortasse ista ultima similitudine
pat̾sfamilias ꝓferentis de thesauro noua &

Expanded text:
totus sermo ejus parabolis explicatus, totus autem totus sermo ejus parabolis explicatus, totus autem proprie dictus nullus inveniatur. Explicatos autem sermones dico, quando ex aliqua occasione rerum incipit loqui quousque terminet quidquid ad ipsam rem pertinet, et transeat ad aliud. Nonnunquam sane alius evangelista contexit, quod alius diversis temporibus dictum indicat. Non enim omnimodo secundum rerum gestarum ordinem, sed secundum suae quisque recordationis facultatem, narrationem quam exorsus est ortrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera. Utrum ista conclusione exponere voluit quem dixerit thesaurum in agro absconditum: quoniam sanctae Scripturae intelliguntur, quae nomine duorum Testamentorum, Novi et Veteris, concluduntur; quemadmodum apud parabolis ista locutus est; et cum quaesisset ab eis utrum intellexissent, responderunt se intellexisse; fortasse ista similitudine ultima patrisfamilias proferentis de thesauro suo nova et
Abbreviated transcription (Latin):
medicamenta priꝰ affligunt ut sanent: &
ipsa colluia quȩ ad ocłos ꝑtinent. Si ea opꝰ
est intͥns ecus infundi. nisi sensum uiden¬
di prius claudant & ꝑturbent. ꝓdesse ñ
possunt. Nec moueat quod idem ꝓpħa dic̃.
ita dicebant᷑ ut ab eis ñ possent intelligi. Di¬
cit enim aliqͥs. Si ut intelligerent credere
debebant. qͦmͦ ꝓpt̾ea non pot̾ant credere
quia ñ intelligebant. hoc est qͥa excecauit
ocłos eorum: S quod ait ysaias. nisi ene¬
dideritis ñ intelligetis: de illa intelligentia
dictum ẽ. in qua semꝑ manebit᷑ rerum in¬
effabilium. Cum autem dicit᷑ quod credat᷑.
nisi quod dicit᷑ intelligat᷑. credi non potest.
Intelligenda sunt gͦ dicta ut credant᷑ quȩ di¬
ci potuerunt: credenda autem quȩ dici po
eis. Non quia nichil ꝓpͥe locutꝰ est: Seo quia
nullum fere sermonem explicauit. ubi non
aliquid ꝑ parabolam significauit. quamuis
in co aliqua & ꝓpͥe dixerit: ita ut sepe ĩueniat᷑

Expanded text:
medicamenta prius affligunt ut sanent, et medicamenta prius affligunt ut sanent, et ipsa collyria quae ad oculos pertinent, si ea opus est intrinsecus infundi, nisi sensum videndi prius claudant et perturbent, prodesse non possunt. 4. Nec moveat quod idem propheta diita dicebantur, ut ab eis non possent intelligi. Dicit enim aliquis: Si ut intelligerent credere debebant, quomodo propterea non poterant credere, quia non intelligebant, hoc est, quia excaecavit oculos eorum? Sed quod ait Isaias, Nisi credideritis, non intelligetis, de illa intelligentia dictum est, in qua semper manebitur, rerum ineffabilium: cum autem dicitur quod credatur, nisi quod dicitur intelligatur, credi non potest. Intelligenda sunt ergo dicta, ut credantur quae dici potuerunt: credenda autem quae dici pot non loquebatur eis. Non quia nihil proprie locutus est, sed quia nullum fere sermonem explicavit, ubi non aliquid per parabolam significavit, quamvis in eo aliqua et proprie dixerit: ita ut saepe inveniatur
Abbreviated transcription (Latin):
ut post eius res ur rectionem salubriori peni¬
tentia resipiscerent: quia ꝑ obscuritatem
sermonis ȩxcecati dicta dñi non intellexert̃:
&e ea ñ intelligendo ñ in eum crediderunt:
non credendo crucifixerunt. Atq ita post
eius resurrectionem miracłis quȩ in eiꝰ noie fi¬
ebant ext̾riti. maiore criminis reatu cõpun¬
cti funt. & ꝓstrati ad pęnitentiam: deinde ac¬
cepta indulgentia ad obedientiam fiagrantiᷤᷤ
parabolarum fiebat. ita de illis ꝓpħa alio
loco dicit. quod apłs etiam commemorauit.
cum de obscuritate linguarum ageret. In
aliis linguis & in aliis labiis loquar poplo
huc. & nec sic me exatidient dicit dñs. N
enim diceret᷑ nec sic me exaudient. nͥ ad hoc
fieret ut uł sic exaudirent: id est ut eis ad
humilem confessionem & sollicttam inqͥsi¬
tionem & ohedientem conũsionem & fer¬
uentem dilectionem ualeret. Est uͦ ista ratio
etiam medicinȩ corporalis. Nam & pleraq

Expanded text:
ut post ejus resurrectionem salubriore poeniut post ejus resurrectionem salubriore poenitentia resipiscerent: quia per obscuritatem sermonis excaecati, dicta Domini non intellexerunt, et ea non intelligendo, non in eum crediderunt, non credendo crucifixerunt eum; atque ita post ejus resurrectionem miraculis, quae in ejus nomine fiebant, exterriti, majore criminis reatu compuncti sunt et prostrati ad poenitentiam, deinde accepta indulgentia ad obedientiam, flagrantissparabolarum fiebat, ita de illis propheta alio loco dicit, quod etiam Apostolus commemoravit cum de obscuritate linguarum ageret: In aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic, et nec sic me exaudient, dicit Dominus . Non enim diceretur, Nec sic me exaudient, nisi ad hoc fieret, ut vel sic exaudirent: id est, ut eis ad humilem confessionem, et sollicitam inquisitionem, et obedientem conversionem, et ferventem dilectionem valeret. Est vero etiam ista ratio medicinae corporalis. Nam et pleraque
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse sanabiles. s tam̃ tanto suꝑbiȩ tumo¬
re ꝑiclitatos. ut eis expedierit pͥmo ñ credere.
ce ad hoc fuisse cȩcatos ut ñ intelligerent lo
quentem dñm ꝑ parabolas. quib ñ intel.¬
lectis non in eum credent. ñ credentes aut̃
cum cęt̾is desꝑatis crucifigerent eum. atq
ita pꝰ eius resura ectionem conũterentur.
quandoiam de rtatu mortis dñi amplius
humiliati. uehementiꝰ diligerent. a qͦ sibi
tantum scelus dimissum ẽẽ gauderent: qm̃
tanta erat eoꝵ suꝑbia. ut tali cẽt humilia¬
tione deicienda : Qꝰ d incongrue dictum ẽẽ
quilibet arbitret᷑. sinon ita contigisse in ac¬
tibus apłoꝵ manifestissime. legerit. Non gͦ
abhorret quod ait ioħs. ꝓpt̾ea non pot̾ant
credere. qͥa excȩcauit ocłos eoꝵ ut ñ uideant.
ab ea sententia. qua intelligimꝰ ido excecatos
ut conu̾terent᷑. hoc ẽ ideo eis ꝑ obscuritates
parabolarum occultatas sententias dñi.

Expanded text:
fuisse sanabiles; sed tanto tamen superbiae tumofuisse sanabiles; sed tanto tamen superbiae tumore periclitatos, ut eis expedierit primo non credere, et ad hoc fuisse caecatos, ut non intelligerent Dominum loquentem per parabolas, quibus non intellectis, non in eum crederent, non credentes autem, cum caeteris desperatis crucifigerent eum; atque ita post ejus resurrectionem converterentur, quando jam de reatu mortis Domini amplius humiliati, vehementius diligerent a quo sibi tantum scelus dimissum esse gauderent: quoniam tanta erat eorum superbia, ut tali humiliatione esset dejicienda? Quod incongrue dictum esse quilibet arbitretur, si non ita contigisse in Actibus Apostolorum manifestissime legerit . Non ergo abhorret quod ait Joannes, Propterea non poterant credere, quia excaecavit oculos eorum ut non videant, ab ea sententia qua intelligimus ideo excaecatos ut converterentur; hoc est, ideo eis per obscuritates parabolarum occultatas sententias Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
illam excecationem ut ea commoti. & dolen¬
tes se ñ intelligere. conu̾terent᷑ aliquando
ꝑpenitentiam. ñ enim possent hoc facere nͥ
prius credent. ut credendo conuer teren¬
tur. conu̾sione sanarent᷑. sanitate in¬
telligerent: s ideo potiꝰ excecatos ut ñ cre¬
fensionem iudeoꝵ: & eos extra culpam fuisse
ꝓclamet. quod ñ crediderunt: ꝓpt̾ea emm
ñ pot̾ant credere: quia excecauit ocłos eoꝵ.¬
S qm ds potiꝰ extra cuipam debet intelligi:
cogimͣ fati alus quibdam peccatis eos ita ex¬
cecar meruisse: qua tam̃ excecatione ñ po¬
tuerunt crede. Uerba enim iohis ista sunt:
ꝓpt̃ea non potant crede. qͥa iterum dix̃ ysaias.
excȩcauit ocłos eoꝵ frustra itaq conam᷑ intel¬
ligere ideo fuisse cȩcatos ut conu̾terent᷑: cum
ideoconũti non pot̾ant quia non credebant:
ae ideo credere ñ pot̾ant quia excecati ft̃. An
forte non absurde dicimꝰ quos dam uideoꝵ

Expanded text:
illam excaecationem, ut ea commoti et dolenillam excaecationem, ut ea commoti et dolentes se non intelligere, converterentur aliquando per poenitentiam; non enim possent hoc facere, nisi prius crederent, ut credendo converterentur, conversione sanarentur, sanitate intelligerent: sed ideo potius excaecatos, ut non crefensionem Judaeorum, ut eos extra culpam fuisse proclamet, quod non crediderunt? Propterea enim non poterant credere, quia excaecavit oculos eo Deus potius extra culpam debet intelligi, cogimur fateri aliis quibusdam peccatis eos ita excaecari meruisse, qua tamen excaecatione non potuerunt credere; verba enim Joannis ista sunt: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias, Excaecavit oculos eorum. Frustra itaque conamur intelligere, ideo fuisse caecatos, ut converterentur, cum ideo converti non poterant, quia non credebant, et ideo credere non poterant, quia excaecati erant. An forte non absurde dicimus, quosdam Judaeorum