comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illis dixit ñ expediebat gentibꝰ
impiis interficĩ quas traditas
eẽ diumitus inmanus ppłi
iudeorum irridentes mirari
se fingunt: Cum aut̃ illa ñodio
s bono animo apłifecerint: un¬
de isticonuincunt animos
uirorum sꝑitalium qui in illo
ppło fuerint quod eos oderant
qui ꝑ ipsos diuina iustitia de
hac uita uidebant᷑ auferri:
Compescant potius temerita¬
tatẽ suã & ñ decipiant imꝑitos.
quib aut ñuacat legere. aut
nolunt legere. aut ꝑuerso ani¬
mo legunt: & ñattendunt mi
sericordiã & seueritatẽ di utriq
testamenti litteris cõmendari.
Nam de mimici dilectione ñ
ut reddatur malum ꝓmalo:
tribuentib mͥ mala. decidam
merito abinimicis meis inanis.
Quis hoc diceret: nisi qui sci¬
ret hoc do placere. ut malum
ꝓmalo ñ reddat: S: hoc ꝑfec¬
torum ẽ. ut ñoderint inpecca¬
torib nͥ peccata. Ipsos aut̃ ho¬
mines diligant: & cũ uindicãt
ñ uindicent acerbitate seui¬

Expanded text:
illis dixit "non expediebat gentibus illis dixit "non expediebat gentibus inpiis interfici". quas traditas esse diuinitus in manus populi Iudaeorum inridentes mirari se fingunt cum autem illa non odio sed bono animo apostoli fecerint. unde isti conuincunt animos uirorum spiritalium, qui in illo populo fuerunt, quod eos oderant, qui per ipsos diuina iustitia de hac uita iubebantur auferri V conpescant potius temeritatem suam et non decipiant inperitos, quibus aut non uacat legere aut nolunt legere aut peruerso animo legunt et non intendunt et misericordiam et seueritatem dei utriusque testamenti litteris commendari. nam de inimici dilectione, ut non reddatur malum pro malo, tribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis? quis hoc diceret, nisi qui sciret hoc deo placere, ut malum pro malo nemo reddat? sed hoc perfectorum est, ut non oderint in peccatoribus nisi peccata, ipsos autem homines diligant; et cum uindicant. non uindicent acerbitate saeui
Abbreviated transcription (Latin):
apłs usus ẽ ineo libro quẽ isti
ñ accipiunt: qm̃ manifeste cõ¬
tinent paracliti aduentũ. id:
consolatoris scĩsp̃s: quẽ lugen¬
tib misit. cũ abeoꝵ ocłis ip̃se
a scendisset incelum. Consola¬
dor enim tristib mittit᷑. scđm
illam eiusdẽ dnĩ sententiam.
Beati lugentes: qm̃ ipsi consola¬
bunt᷑. Ipse enim dixit. Tunc lu¬
gebunt filii sponsi: cũ ab eis
ab latus fuerit sponsus. In illo
uenisse declarat᷑: legimus ad
sententiam petricecidisse ho¬
mines & mortuos eẽ uirũ& uxo¬
rem. qui mentiri ausi erant. spiii
scõ: quod istimagna cȩcitate
uituperant. cũ inapocriphis
ꝓmagno legant & illud quod
deapło thoma cõmemoraui &
ipsius petri filiã paraliticam
factam p̃cib patris. & horto¬
lani filiam ad p̃cẽ ipsius pe¬
tri eẽ mortuã: & respondent.
quod eis expediebat. ut & illa
solueretur paralisi. & illa more¬
retur: tamen ad p̃ces apłi fac¬
tum eẽ ñ negant. Quis aut̃

Expanded text:
apostolus usus est in eo libro, quem isti apostolus usus est in eo libro, quem isti non accipiunt, quoniam manifeste continet paracleti aduentum, id est consolatoris sancti spiritus. quem lugentibus misit, cum ab eorum oculis ipse ascendisset in caelum. consolator enim tristibus mittitur secundum illam eiusdem domini sententiam: beati lugentes quoniam ipsi consolabuntur. ipse etiam dixit: tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus. in illo uenisse declaratur, legimus ad sententiam Petri cecidisse homines et mortuos esse uirum et uxorem. qui mentiri ausi erant spiritui sancto. quod isti magna caecitate uituperant, cum in apocryphis pro magno opere legant et illud, quod de apostolo Thoma commemoraui, et ipsius Petri filiam paralyticam factam precibus patris et hortulani filiam ad precem ipsius Petri esse mortuam, et respondent. quod hoc eis expediebat, ut et illa solueretur paralysi et illi moreretur: tamen ad preces apostoli factum esse non negant. quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
manducare: & cedera talia. Dis¬
plicet enim istis miseris quod ds
ppło suo inderficiendos tradidit
inimicos: & ipsi panem mendi¬
canti dan ꝓhibent ñ inimico
s supplici. Intelligant potius
sine odio eẽ posse uindictam
quã pauci indelligunt. & tamen
quã diu ñ indelligitur.tã diu
necesse e ut lector in libris utrꝰq
testamenti magno labore aut
errore laccetur: & putet eẽ sibi
ceperant: quando irati eis aquibꝰ
ñ recipiebant᷑ hospitio. quesiue-¬
runt. de dno utrũ uellet eos pe¬
tere ignẽ decȩlo.ut helias fice.¬
rat: quo igne homines in hospi¬
tales consumerent᷑. Tunc respõ¬
dit eis dñs. dicens eos nescire
cuius sp̃s filii eent: & qͦd ipse
illi animo inimico ꝑdere cupie¬
bãt eos quos uolebant igne con¬
sumi. Postea uero cũ inpleti eẽnt
possent etiam inimicos diligere:
acceperunt potestatẽ uindicãdi:
quia iã sine odio poterant iundi¬
care. Qua potestate petrus

Expanded text:
manducare et cetera talia. dismanducare et cetera talia. displicet enim istis miseris, quod deus populo suo interficiendos tradidit inimicos; et ipsi panem mendicanti dari prohibent non inimico, sed subplici. intellegant potius sine odio esse posse uindictam, quam pauci intellegunt; et tamen quamdiu non intellegitur, tamdiu necesse est, ut lector in libris utriusque testamenti magno labore aut errore iactetur et putet contrariaceperant, quando irati eis, a quibus non recipiebantur hospitio, quaesiuerunt de domino, utrum uellet eos petere ignem de caelo, sicut Helias fecerat, quo igne homines inhospitales consumerentur. tunc respondit eis dominus dicens eos nescire, cuius spiritus filii essent et quod ipse illi animo inimico perdere cupiebant eos, quos uolebant igne consumi. postea uero cum inpleti essentpossent etiam inimicos diligere, acceperunt potestatem uindicandi, quia iam sine odio poterant uindicare. qua potestate et Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
milidudinẽ inducit qub cotidi¬
anas inderpellationes iudue
mulieris petentis ut se undi¬
caret quamius eẽt iniustus nec
dm̃ timens nec homines reuerẽs.
tamen sustinere ñ potuit: & au¬
diuit eam neulterius tedium
pateretur. Excuius cõparatio¬
ne multomagis din quie beni¬
gnissimus atq iustissimus. dixit
uindicare electos suos de inimi¬
ciseorũ. hino isti audeant obi¬
cere questionem: & dicant sipos¬
sunt: quid e quod iussisti ut im¬
micos nrõs diligamus. & de illis
nos uindicare disponis: anfor¬
de contra uoluntatẽ sanctorũ
suorũ facturus ẽ. eos quoillidi¬
ligant puniendo atq cdãpnã¬
do: immo ipsi potius ab ista ca.¬
lumpinosa cecitate conuertan¬
tur ad dm̃: Et in utioq destam̃¬
do euis intelligant uoluntatẽ.
ne insinistra parte inueniant᷑
inter eos quibus dicturus ẽ
diis. Ite iignẽ eternĩ qui p̃para¬
tus ẽ diabolo & angłis euis. E su¬
riui enim & ñdedistis michi

Expanded text:
militudinem inducit, qui cotidimilitudinem inducit, qui cotidianas interpellationes uiduae mulieris petentis, ut se uindicaret, quamuis esset iniustus nec deum timens nec homines reuerens, tamen sustinere non potuit et audiuit eam, ne ulterius taedium pateretur: ex cuius conparatione multo magis deum, qui est benignissimus atque iustissimus, dixit uindicare filios suos de inimicis eorum. huic isti audeant obicere quaestionem et dicant, si possunt: quid est, quod iussisti, ut inimicos nostros diligamus, et de illis nos uindicare disponis? an forte contra uoluntatem suorum sanctorum facturus est eos, quos illi diligunt, puniendo atque damnando ? immo ipsi potius ab ista calumniosa caecitate conuertantur ad deum et in utroque testamento eius intellegant uoluntatem, ne in sinistra parte inueniantur inter eos, quibus dicturus est domiuus: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius. esuriui enim et non dedistis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
homo. & sic de pane edat. & sic
decalice bibat. Qui enĩ mãdu¬
cat & bibit indigne: iuditiũ
sibi manducat & bibit ñ diui¬
dicans corpus xp̃i. ꝓptea in uo¬
bis multi infirmi & egri: & dor¬
miunt sufficientes. Si aut nos
ipsos. diiudicaremus: ñ utiq
diuidicaremur. Dũ udicam᷑
aut̃ ad nõ corripimur: ne cum
mundo dampnemur. Eece ma¬
nifestum ẽ dm̃ cum dilectione
corrigere.: ñ solum infirmitatib
et egritudinib s etiam mortib
temporalib eos quos ñ uult dãp¬
nare cum mundo. Attendant
hec isti & iudeant quomodo
potuerint & impie agentes da¬
ri᷑ manus ppłi quãuis ad huc
carnales tamen unum dm̃ colen¬
tes. ut ab eo interficerentur: cum
in eotamen ppło siqui eent spiri¬
tales sine alicuius odio indelli¬
gerent dispensationemdi: &
quomodo ñ sit contrariũ quod
dñs nob̃ in euuangłio p̃cepit.
ut diligamus inimicos nrõs:
de quibus tamen ꝓmittat ipse
uindictã. cum de illo iudice si¬

Expanded text:
homo et sic de pane edat et sic homo et sic de pane edat et sic de calice bibat. qui enim manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit non diiudicans corpus domini. propterea in uobis multi infirmi et aegri et dormiunt sufficientes. si autem nos ipsos diiudicaremus, non utique diiudicaremur. dum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur ecce manifestum deum cum dilectione corrigere non solum infirmitatibus et aegritudinibus sed etiam mortibus temporalibus eos, quos non uult damnare cum mundo. Adtendant haec isti et uideant, quomodo potuerint et inpiae gentes dari in manus populi quamuis adhuc carnalis, tamen unum deum colentis, ut ab eo interficerentur ; cum in eo tamen populo si qui essent spiritales, sine alicuius odio intellegerent dispensationem dei, et quomodo non sit contrarium, quod dominus nobis in euangelio praecepit, ut diligamus inimicos nostros, de quibus tamen promittit ipse uindictam, cum de illo iudice si
Abbreviated transcription (Latin):
constringit. & tantomagis quã¬
tomagis eum diligit:atq hoc
modo corrigi posse arbitrant᷑.
Nõ gͦ occidunt filios quos di¬
ligunt homines. quando eos
corrigere uolunt:quia mult
hanc uitam ꝓmagno bono ha¬
bent. & totum quare uolunt.
educare filiossuos inhacuita
sperant. Fideles aut̃ atq sapi¬
entes homines qui credunt ẽẽ
alia uitã meliorem. & quanta
possunt ex parte nouerunt. nec
ipsi undicant occidendo. cũ
filios suos uolunt corrigere:
quia in hac uita eos posse cor¬
rigi credunt. Ds aut qui nouit
quid cuiq cribuat. uindicat
occidendo inquos uoluerit.
siue ꝑhomines: siue occulto re¬
rum ordine. ñ quia eos odit in
quantum homines sunt: s in
quantũ peccatores sunt. Nam
impsis ueterib libris legimus
dictum deo. Et nichil odisti
horũ quȩ fecisti. s omiã siue ꝑ
penas siue ꝑp̃mia iustitia mode¬
rante disponit. Nonne apłs
paulus xpĩanis fidelibus loq̃¬
batur cũ diceret: ꝓbet aut̃ se

Expanded text:
constringit et tanto magis, quanconstringit et tanto magis, quanto magis eum diligit, atque hoc modo corrigi posse arbitratur. non autem occidunt filios, quos diligunt homines, quando eos corrigere uolunt, quia multi hanc uitam pro magno bono habent et totum, quare uolunt educare filios suos, in hac uita sperant. fideles autem atque sapientes homines, qui credunt esse aliam uitam meliorem et quanta possunt ex parte nouerunt nec ipsi uindicant occidendo, cum filios suos uolunt corrigere, quia in hac uita eos posse corrigi credunt; deus autem qui nouit, quid cuique tribuat, uindicat occidendo in quos uoluerit siue per homines siue occulto rerum ordine, non quia eos odit, in quantum homines sunt, sed in quantum peccatores sunt. nam in ipsis ueteribus libris legimus dictum deo: et nihil odisti eorum, quae fecisti, sed omnia siue per poenas siue per praemia iustitia moderante disponit. nonne apostolus Paulus christianis fidelibus loquebatur, cum diceret: probet autem se
Abbreviated transcription (Latin):
iunctum ẽ. Et inuetere sctip.¬
tura tacet᷑ animus uindicãtiũ
quia paucissimi spiritales di¬
unis reuelationib quid face¬
rent nouerant: ut ppłs cui ter¬
ior utilis erat. seuerissimo im¬
ꝑio domaretur: ut que admo¬
dũ uidebãt dari inmanus suas
interficiendos inimicos impios
cultoresq simulacroꝵ sic ipsi
formidarent inmanus inimicoꝵ
dari: si di ueri uissa contempne¬
rent. & adcultũ idoloꝵ atq
impietates gentium laberent᷑
Nam ce mmipsos similiter peccã¬
tes ñ dissimilit̾ uindicatum ẽ:
s om̃s hec temporalis undicta
infirmos animos terret᷑ ut enu¬
tritos sub disciplina erudiat.
& asempiternis atq in effabilibꝰ
suppliciis possit auertere.quia
plus timent. carnales homines
qͦd inp̃senti ds̃ uindicat quã
illud quod futurũ minatur. Po¬
test gͦ eẽ dilectio inuindicante:
quo unusquisq infilio suo ꝓbat.
cum eum inmores pessimos dif¬
fluentẽ seuerissima cohertione

Expanded text:
junctum. Et in veteri Scripjunctum. Et in veteri Scriptura tacetur animus vindicantium, quia paucissimi spirituales divinis revelationibus quid facerent, noverant, ut populus cui terror utilis erat, severissimo imperio domaretur: ut quemadmodum videbant dari in manus suas interficultoresque simalacrorum, sic ipsi formidarent in manus inimicorum suorum dari, si dei ueri iussa contemnerent et ad cultum idolorum atque inpietates gentium laberentur. nam et in ipsos similiter peccantes non dissimiliter uindicatum est. sed omnis haec temporalis uindicta infirmos animos terret. ut enutritos sub disciplina erudiat et a sempiternis atque ineffabilibus subpliciis possit auertere, quia plus timent carnales homines, quod in praesenti deus uindicat. quam illud, quod futurum minatur. Potest ergo esse dilectio in uindicante. quod unusquisque in filio suo probat, cum eum in mores pessimos defluentem seuerissima coherctione
Abbreviated transcription (Latin):
gnum timorẽ & magnũ hono¬
rem apłi eos eẽ conuersos: atq
hinc euuangłii exordiũ cõmen¬
dandi extitisse. Siuellet ali¬
quis dentes manicheoꝵ inip¬
sos conuertere: quã mordacit̾
ista rep̃henderẽt. S quia ⁊ ibi
ñ ẽ tacitũ quo animo factũ
sit: uidet᷑ dilectio iundicants
Sic enim ae illa scriptura legtẽ
quod dep̃catus fuerit apłs
ꝓ illo inquẽ tẽporaliter iun¬
dicatum ẽ. ut ei parceretur in
futuro uiditio. Sigͦ tẽpore
ndiui destamenti quo maxime
caritas comendatur. depenis
iuisibilib diuinitus iniectus
ẽ carnalib timor: quantoma.¬
gis dempore ueteris testam̃ti
hoc cõngruisse illi ppło intel¬
ligendum ẽ.quẽ timor legis
tamquã pedagogus coherre¬
bat: Nam hec e breuissima
ce aꝑtissima differentia duoꝵ
destamentoꝵ: timor & amor. Ii¬
lud adueterem: hoc ad nouum
hominẽ ꝑtinet Altruq tam̃
unius di misericordissima dis¬
pensatione ꝓlatum atq con¬

Expanded text:
gnum timorem et magnum honognum timorem et magnum honorem apostoli eos esse conuersos; atque hinc euangelii exordium commendandi extitisse. si uellet aliquis dentes Manichaeorum in ipsos conuertere, quam mordaciter ista reprehenderet! sed quia et ibi non est tacitum, quo animo factum sit. uidetur dienim in illa scriptura legitur, quod deprecatus fuerit Apostolus pro illo in quem temporaliter vindicatum est, ut ei parceretur in futuro judicio. Si ergo tempore Novi Testamenti, quo maxime charitas commendatur, de poenis visibilibus divinitus injectus est carnalibus timor ; quanto magis tempore Veteris Testamenti hoc congruisse illi populo intelligendum est, quem timor Legis tanquam paedagogi coercebat? Nam haec est brevissima et apertissima differentia duorum Testamentorum, timor et amor: illud ad veterem, hoc ad novum hominem pertinet; utrumque tamen unius Dei misericordissima dispensatione prolatum atque con
Abbreviated transcription (Latin):
modi sathanȩ ininteritum
carnis: ut saluus sit sp̃s indie
dni ihũ: Quid habet enim illa
interfectio quã multũ isti exag¬
gerant & inuidiose uentilant:
nisi interitũ carnis: S quia
exposuit apłs quo animo fa¬
ceret satis declaiauit in aliq̃
inmicũ undictã cũ caritate
posse ꝓcedere: & tamen hic etiã
alio modo fortasse interitus
carnis qui fic ꝑpenitentiã po¬
test intelligi. Ipsiaut̃ legunc
scripturas apocriphas quas
etiam incorruptissimas eẽ di¬
cunt. ubi scriptum ẽ apłm
thomã maledixisse homini.
aquo ꝑiprudentiã palma ꝑ¬
cussus e. ignorante quis eẽt:
ma ledictumq illud continuo
uenisse adeffectũ. Nam cũ
ille. homo qm̃ minister coniui
erat. ut ad portaret aquã exis¬
set ad fontem: aleone occisus
& dilaniatus ẽ. Quod ut ma¬
nifestaretur ad aliorũ teriorẽ.
canis manum eius intulit mẽ¬
sis ubi conuiuabat᷑ apłs: atq
ita cum causa quereret᷑ anesci¬
entib eisq panderet᷑. in ma¬

Expanded text:
modi satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu? quid habet enim illa interfectio, quam multum isti exaggerant et inuidiose uentilant, nisi interitum carnis? sed quia exposuit apostolus, quo animo faceret, satis declarauit in aliquem inimicum uindictam cum caritate posse procedere. et tamen hic etiam alio modo fortasse interitus carnis, qui fit per paenitentiam, potest intellegi. ipsi autem legunt scripturas apocryphas, quas etiam incorruptissimas esse dicunt, ubi scriptum est apostolum Thomam maledixisse homini. a quo per inprudentiam palma percussus est, ignorante quis esset, maledictumque illud continuo uenisse ad effectum. nam cum ille homo, quoniam minister conuiuii erat. ut adportaret aquam, exisset ad fontem. a leone occisus et dilaniatus est. quod ut manifestaretur ad aliorum terrorem, canis manum eius intulit mensis, . ubi conuiuabatur apostolus. atque ita cum causa quaereretur a nescientibus eisque panderetur in ma
Abbreviated transcription (Latin):
in exitib suis: houes eorum
orassi: ñ ẽ ruina sepis nec exit᷑:
neq clamor inplateis eorũ. Be¬
atum dixerunt ppłm cui hec sũt:
beatus ppłs cuuis dñs ds̃ eius.
Atcendant gͦ quomodo urideat᷑
ista felicitas in hominib impiis:
&e tota beatitudo indo solo incõ¬
cussa figuratur. Illi enĩ dicunt
ẽẽ putauerunt huic loco uete¬
ris testamenti. quod dñs ait. omĩs
qui confessus fuerit me ⁊ u̾ba mea in
gente ista ad ultera ⁊ peccatrice & fi¬
lius hominis confidebit᷑ illum
cũ uenerit ingłam patris sui &
laude scõrũ angłorũ suorũ qͥd ꝑtine¬
at ad contẽptum rerum tẽpora¬
lium ñ uideo. Quod si ꝓpter ea
ꝑtinet. nealiquis territus detali¬
um rerum dãpnis xp̃m confitiri
aut erubescat aut timeat: quid
ẽẽ ista munera di& ͭ tamen sint
infima & incõparatione saluta¬
ris confessionis ñ solum ad mit¬
tenda. s ultro etiã ꝓhicienda:
carnalib tamen hec amantib

Expanded text:
in exitibus suis: boues eorum in exitibus suis: boues eorum crassae. non est ruina saepis nec exitus neque clamor in plateis eorum. beatum dixerunt populum, cui haec sunt; beatus populus, cuius dominus deus eius. adtendant ergo, quomodo inrideatur ista felicitas in hominibus inpiis et tota beatitudo in deo solo inconcussa figatur. illi enim dicunt esse putauerunt huic loco ueteris testamenti, quod dominus ait: omnis, qui confusus fuerit me aut uerba mea in gente ista adultera et peccatrice, et filius hominis confundetur illum, cum uenerit in gloria patris sui et laude sanctorum angelorum suorum, quid pertineat ad contemptum rerum temporalium non uideo. quod si propterea pertinet, ne aliquis territus de talium rerum damnis Christum confiteri aut erubescat aut timeat, quid esse munera dei, ut tamen sint infima et in conparatione salutaris confessionis non solum amittenda. sed ultro etiam proicienda, carnalibus tamen haec amantibus
Abbreviated transcription (Latin):
mento p̃ter eternã possessionẽ
que ꝓmittit᷑ scĩs. huius quoq
possesionis quȩ transitura ẽ
multiplicatio ñ subtrahitur.
& tanto fit uberior quanto con¬
tẽptius possidet᷑: quantoma¬
gis inuetere testamento carnalis
ppłi p̃mia talia eẽ debuerunt.¬
In ipso tamen uno & uero do
gubnatore omĩum tẽpoꝵ omĩaq
ꝓtempore moderante & ãmini-¬
strande: s ne insolis noui testa¬
mentd libris isti arbitrentur
hec eẽ contẽpta: audiant ꝓpħã
abitientẽ talem felicitatẽ: & ad
unũ dñm dm̃ confugiendũ eẽ
cantã ud tem. Ita enim dicit.
Degladio maligno erueme:
& exime me demanu filioꝵ ali¬
enorũ. Quorũ os locutum ẽ ua¬
nitatẽ: & dextera eorũ dextera
iniquitatis. Quor filii ipsoꝵ:
uelud nouellȩ constabilitate
inuiuentute sua. Filie eorũ cõ¬
posite: & ornate sicut similitudo
templi. Cellaria eorũ plena:
eruetantia ex hoc inhoc. Oues
eorũ fecunde. multiplicantes

Expanded text:
mento praeter aeternam possessionem, mento praeter aeternam possessionem, quae promittipossessionis quae transitura est, multiplicatio non subtrahitur, et tanto fit uberior, quanto contemptius possidetur; quanto magis in Veteri Testamento carnalis populi praemia talia esse debuerunt, ipso tamen uno et vero Deo gubernatore omnium temporum omnia pro tempore moderante et administrante. 2. Sed ne in solis Novi Testamenti libris isti arbitrentur haec esse contempta, audiant prophetam abjicientem talem felicitatem, et ad unum Dominum Deum confugiendum esse cantantem. Ita enim dicit: De gladio maligno erue me, et exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis. Quorum filnouellae constabilitae in iuuentute sua. filiae eorum compositae et ornatae sicut similitudo templi. cellaria eorum plena et eructantia ex hoc in hoc. oues eorum fecundae multiplicantes
Abbreviated transcription (Latin):
rib libris scriptum ẽ cęlum
m̾ tronus ẽ. terra scabellum pe¬
dum meoꝵ. Quid gͦ mirũ sibo¬
na troni sui dat spiritaliter
sibi seruientib & bona scabelli
pedum suorum dat carnaliter
&e caro inferior. Sicut suꝑ iora s̃
cȩlestia & inferiora terrestria: quã¬
quã illa omĩa id⁊ ager & pratũ
& fructus uentris. & fructus ter¬
rȩ & uimentorũ. & armentũ boũ.
&e grex ouiũ possint etiã spirita¬
liter intelligi: s nunc ad rem
ñꝑtinet ista tractatio. Si aũt
inipso nouo destamento cuius
p̃mium & hereditas ad nouũ
hominẽ ꝑtinet tamen & dñs
idem ipsis quos uult ẽẽ rerum
tẽporalium contẽptores. ut in
euuangłio sibi seruiant ꝓmit¬
tit multiplicationẽ earũdẽ
rerũ in hoc scło dicens quod
accipient in hoc scło cencies
eternã. sicut etiã inuetere scri¬
ptura dicitur fideli homini
totus mundus diitiarum ẽ.
unde & exultat apłs dicens.
Quasi nichil habentes. & omĩa
possidentes: Sigͦ innouo testa¬

Expanded text:
ribus libris scriptum est: caelum mihi thronus est, terra scabellum pedum meorum. quid ergo mirum, si bona throni sui dat spiritaliter sibi seruientibus et bona scabelli pedum suorum dat carnaliter ior sit et caro inferior, sicut superiora sunt caelestia et inferiora terrestria? quamquam illa omnia, id est ager et pratum et fructus uentris et fructus terrae et iumentorum et armentum boum et grex ouium possint etiam spiritaliter intellegi. sed nunc ad rem non pertinet ista tractatio. si autem in ipso nouo testamento, cuius praemium et hereditas ad nouum hominem pertinet, tamen et dominus iisdem ipsis, quos uult esse rerum temporalium contemptores, ut in euangelio sibi seruiant, promittit multiplicationem earundem rerum in hoc saeculo dicens. quod accipient in hoc saeculo centies aeternam, sicut etiam in uetere scriptura dicitur: fideli homini totus mundus diuitiarum est. unde exultat apostolus dicens: quasi nihil habentes et omnia possidentes: si ergo in nouo testa
Abbreviated transcription (Latin):
habere pecuniã peccatũ eẽ: in
ex hoc intelligitur. quod apłs
paullus manib suis oꝑatus
uictũ querebat: nabusus ea
potestate sicut ipse loquitur.
quã dñs euuãgłistis dedit. Quod
enĩ ꝑmittit᷑ adnõ. enã ñ facere
licet. Quod aut̃ iubet᷑: nͥfiat
peccatũ ẽ. ad dunt etiã de illo
diuite cui dñs dixerat. Stulte
hac nocte animã tuã expetam. in¬
quȩ autẽ p̃parasti cuius erunt
& dicunt ñminus hiuc capitulo
legis ẽẽ contrariũ cũ inisto in¬
anitas irrisasit uane letitiȩ. qͥa¬
incertis habuit: ppło aut̃ isrł
certã faciebat illam pollicitati¬
onem omĩpotentia pollicentis.
Unde etiã apłs paulus adthi¬
motheũ scribens: diuitib scłi huiꝰ.
quos nouerat ineccłe menbris
habere suum locum. ita loquit᷑:
diuitib huius scłi p̃cipe ñsu¬
ꝑbe sapere. neq sperare inincer¬
to diuitiarum. s indo uiuo. qui

Expanded text:
habere pecuniam peccatum esse. in habere pecuniam peccatum esse. in ex hoc intellegitur, quod apostolus Paulus manibus suis operatus uictum quaerebat non abusus ea potestate, sicut ipse loquitur, quam dominus euangelistis dedit. quod enim permittitur a domino, etiam non facere licet; quod autem iubetur, nisi fiat peccatum est. Addunt etiam de illo diuite, cui deus dixerat: stulte, hac nocte a te animam tuam expetam; quae autem praeparasti, cuius erunt? et dicunt non minus huic capitulo legis esse contrarium, cum in isto inanitas inrisa sit uanae laetitiaro certis habuit, populo autem Israhel certam faciebat illam pollicitationem omnipotentia pollicentis. unde etiam apostolus Paulus ad Timotheum scribens de diuitibus saeculi huius, quos nouerat in ecclesiae membris habere suum locum, ita loquitur: diuitibus huius saeculi praecipe non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in deo uiu
Abbreviated transcription (Latin):
uos ingladio: & ueniã & bene¬
dicã uos & multi plicabo uos
& disponã uos. & manducabi¬
tis uetus quod inueterauit.
& ꝓicietis uetus ante nouum.
Iam neminẽ oportet postulare
anob̃. ut hec ostendamꝰ quã con¬
gruenter illi ppło ds ꝓmiserit.
Multa enim de hac re diximus:
& cui parua sunt nimis tardus
ẽ s tamen quod etiã huic loco
de nouo testamento dicunt ẽẽ
contrarium illud iudelicet qͦd
dns ait. Nolite portare aurum
neq argentũ neq nũmos in ⁊o¬
nis uris. ñperã inuia. neq duas
tunicas. neq calciamenta. neq
uirgam. Dignus ẽ eium mercẽna¬
rius mercede sua: Quid mirum
si hec euuãgłistis donauerat:
Nunquid in hoc ministerium
ppłs uidaicus uocabatur. Que
tamen omiã spiritaliter ꝑscru¬
tanda sunt: ne ipse dñs homi¬
nib impiis contra sua p̃cepta
fecisse udeatur. qui etiam lo¬
culos habebat. quib ad necessa¬
rium uictũ pecunia portabat᷑:
nisi forte dicturi sunt inzonis

Expanded text:
uos in gladio; et ueniam et beneuos in gladio; et ueniam et benedicam uos et multiplicabo uos et disponam uos. manducabitis uetus, quod inueterauit, et proicietis uetus ante nouum. iam neminem oportet postulare a nobis, ut haec ostendamus quam congruenter illi populo deus promiserit. multa enim de hac re diximus. et cui parua sunt, nimis tardus est. sed tamen quod etiam de Novo Testamento dicunt esse contrarium: illud videlicet quod Dominus ait, Nolite portare aurum, neque argentum, neque nummos in zonis vestris; non peram in via, neque duas tunicas nequs calciamenta neque uirgam; dignus est enim operarius mercede sua, quid mirum si haec euangelistis donauerit ? numquid in hoc ministerium populus Iudaicus uocabatur? quae tamen omnia spiritaliter perscrutanda sunt, ne ipse dominus hominibus inpiis contra sua praecepta fecisse uideatur, qui etiam loculos habebat, quibus ad necessarium uictum pecunia portabatur. nisi forte dicturi sunt in zonis
Abbreviated transcription (Latin):
niis & sedib: & honestatẽ nicbil
eẽ dixi ad cõꝑationẽ ipsuis: nec
cõꝑaui illi lapidẽ p̃ciosum: qm̃
ome aurũ incõꝑaratione illius
arena ẽ exigua. ce tanqua lu¬
tũ estimabitur argentũ ad illa.
hec isti si aut legerent aut ñ
impie legerent. iuderent omia
inutriusq testament scriptu¬
ris & ad expectendũ &e ad fugi¬
endũ. & adsumendũ & adreici¬
endũ sibi cõcordãtia. &e sius gra¬
dib: ordinata.
e eo quod scriptum e in
lege. Si ambulaueritis
in lege. & p̃cepta mea custodie¬
ritis: dabo pluuias tẽpore suo
⁊ ꝓducet terra fructus suos & ar¬
bores poma. & uindemie ur̃e mes¬
sibus succedent. & satio iunde¬
miis. & saturabimini. & sedebitis
inpace interra urã. & dormietis
& ñ erit qui uos terreat: & ꝑdam
omnẽ belluã exterra urã: & ꝑ¬
sequsmini inimicos urõs. & cadẽt
ante uos ingladio. & sequentur
quinq ex uob centum. &e centũ
ex uobis ꝑsequent᷑ decem milia
ce concident inimici uri ante

Expanded text:
il esse duxi ad conparationem ipsius. nec conparaui illi lapidem pretiosum, quoniam omne aurum in conparatione illius arena est exigua et tamquam lutum aestimabitur argentum ad illam. haec isti si aut legerent aut non inpie legerent. uiderent omnia in utriusque testamenti scripturis et ad expetendum et ad fugiendum et ad sumendum et ad reiciendum sibi concordantia et suis gradibus ordinata. De eo, quod scriptum est in lege: si ambulaueritis in lege et praecepta mea custodieritis, dabo pluuias tempore suo et producet terra fructus suos et arbores poma et uindemiae tuae messibus succedent et satio uindemiis: et saturabimini et sedebitis in pace in terra uestra et dormietis et non erit, qui uos terreat; et perdam omnem beluam ex terra uestra et persequemini inimicos uestros, et cadent ante uos in gladio; et insequentur quinque ex uobis centum et centum ex uobis persequentur decem milia et concident inimici uestri ante
Abbreviated transcription (Latin):
dñs pascit. laqueos incautis
& minus ꝓuidis abscondẽtẽ.
Nã dehis uerbis cõmoti disci¬
puli. & ñcredentes ꝓpriȩ s po¬
tius figurate dñm locutũ ẽẽ
cũdiceret ñ coiquinari ho¬
minem his quȩ ꝑcibos ingre¬
diuntur ineum: qm̃ uidei erãt
etiam ipsi discpłi qui fugiendos
quorũdã carnium cibos apu¬
eritia institutũ acceperãt.
accedentes adeum locuti sũt
ei. Scis quia pharisei audito
uerbo s candalitati sunt: at
ille respondens ait. Omĩs plã¬
tatio quã ñ plantauit pater
meus cȩlestis eradicabitur. Si
nite illos. Cecisunt: ducescȩcoꝵ
Cccus aut̃ siceco ducatũ p̾stet.
ambo infoueam cadunt. Cũ gͦ
infidelitatẽ uidorum plantati¬
onem appellart quã ñ platauit
pater cęlestis: tamen ad huc
petrus putans eẽ illã ꝑabolã.
&e ꝓpterea. rep̃hendos uideos &
cȩcos dictos. quod eam intelli¬
gere ñ potuerint. respondens
dixit ei. Edissere nobis ꝑara¬

Expanded text:
eges suos pascit, laqueos incautis eges suos pascit, laqueos incautis et minus prouidis abscondentem. nam de his uerbis commoti discipuli et non credentes proprie, sed potius figurate dominum locutum esse. cum diceret non coinquinari hominem iis. quae per cibos ingrediuntur in eum, quoniam Iudaei erant etiam ipsi discipuli, qui fugiendos quarundam carnium cibos a pueritia insitum acceperant, accedentes ad eum dixerunt ei : scis. quia pharisaei audito uerbo scandalizati sunt? at ille respondens ait? omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis, ernite illos; caeci sunt, et duces caecorum. Caecus autem si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Cum ergo infidelitatem Judaeorum plantationem appellaret quam non plantavit Pater coelestis, tamen adhuc Petrus putans esse illam parabolam, et propterea reprehensos Judaeos et caecos dictos, quod eam intelligere non potuerint, respondens dixit ei: Edissere nobis para
Abbreviated transcription (Latin):
inquinant: uoluit quasi ad¬
hibere medicinã sine causa in
mortifero uulnere. Sic enim
posuit ipsum euuangłiũ testi¬
monium. In euuãgłio inquit
dicit ad turba đns. Audite &
intelligite: nichil e ingredies
in homine coinquinans eum &
cecera. Quoꝰ gͦ cõmemorauit dñm
hoc ad turbã dixisse. nichil aliud
ostendit nͥ ñse ignorãtia s ma¬
litia fecisse qͦd fecit ut postea
diceret auditorib suis ad tur¬
bam dñm ista locutum ẽẽ ad
paucos sanctos quales se ipsi
iuderi uolunt: ut qm̃ suos au¬
ditores tanquã ad huc inmũdos
ꝑmittũt carnibꝰ uesti: sibi aut̃
qua si iã mundis consceleratũ
& nefarium eẽ arbitrantur. hoc
etiam dnm̃ sensisse uideatur qͣd
ñ paucos scõs. s turbas ista do¬
cuerit. O hominẽ pessimum: se¬
ourum de negligentia generis
humani ad occultandas decep¬
tiones suas. Non enim credebat
aliquem existere qui arriperet
euuangłiũ & consequentia le¬
geret: & inueniret hominẽ in

Expanded text:
inquinant? uoluit quasi adinquinant? uoluit quasi adhibere medicinam sine causa in mortifero uul-, nere. sic enim posuit ipsum euangelicum testimonium. in euangelio. inquit, dicit ad turbam dominus: audite et intellegite, nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum et cetera. quod ergo commemorauit dominum hoc ad turbam dixisse. nihil aliud ostendit. nisi non se ignorantia. sed malitia fecisse quod fecit, ut postea diceret auditoribus suis ad turbam dominum ista locutum esse, non ad paucos sanctos. quales se ipsi uideri uolunt, ut, quoniam suos auditores tamquam adhuc inmundos permittunt carnibus uesci. sibi autem quasi iam mundis consceleratum et nefarium esse arbitrantur, hoc etiam dominum sensisse uideatur, quod non paucos sanctos, sed turbas ista docuerit.s o hominem pessimum, securum de neglegentia generis humani ad occultandas deceptiones suas! non enim credebat aliquem existere, qui arriperet euangelium et consequentia legeret et inueniret hominem in
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dicit apłs infigurã
dontingebant eis ꝓpter nos in
quos finis scłorum obuenit:
Sigͦ infiguram contingebant
quȩ patiebantur. infigurã ac¬
cipiebant quȩ monebant᷑. Cũ
gͦ ista respondero. & hoc modo
ñ eẽ contraria duo ista capitu¬
la de singulis destamentis col¬
lata monstrauero: quid iste fac¬
turus ẽ contra quẽ dicit grauis¬
simum testimoniũ testis quem
contra aduersariũ ipse ꝓduxit.
Ipse enim cõmemorauit de euuã¬
głio testimoniũ dnõ dicente.
ñ coinquinari hominẽ his escis
quȩ ingrediunt ineumꝰ & ipse
acarnib abstiñdũ tanquam
ab inmundis escis monere & do¬
cere ñcessat: &tamen sensit quã¬
tã plagã sibi infligeret & quãto
ictu reꝑcusso se ipse sauciarit:
nequis enim eum interrogaret
& diceret: Quomodo gͦ ꝓhibetis
carnib uesci. si dñs dicit sicut
tu ipse cõmemoras. nichil ẽ in¬
grediens in homine coiquisiãs
eum. s ea quȩ ꝓcedunt de eo co¬

Expanded text:
sicut dicit apostolus, in figura sicut dicit apostolus, in figura contingebant eis propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. si ergo in figuram contingebant, quae patiebantur. in figuram accipiebant, quae monebantur. Cum ergo ista respondero et hoc modo non esse contraria duo ista capitula de singulis testamentis conlata monstrauero, quid iste facturus est. contra quem dicit grauissimum testimonium testis. quem contra aduersarium ipse produxit? ipse enim commemorauit de euangelio testimonium domino dicente non coinquinari hominem iis escis, quae ingrediuntur in eum ; et ipse carnibus abstinendum tamquam ab inmundis escis monere et docere non cessat. et tamen sensit. quantam plagam sibi infligeret et quanto ictu repercussus se ipse sauciaret. ne quis enim eum interrogaret et diceret: quomodo ergo prohibetis carnibus uesci, si dominus dicit, sicut tu ipse commemoras: nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum, sed ea, quae procedunt de eo. co
Abbreviated transcription (Latin):
natur uetus testamentũ expugna¬
re unde ipse ꝓsternit᷑: Cũ enĩquis¬
pram catholicus xpĩanus utriusq
scripture uenerator ⁊ ntellector ei
responderit hec non eẽ contraria:¬
i quod illa quorũdã carnib anima¬
lium. quib nee uescendũ ppło
ad huc carnali p̃ceptũ ẽ. ad
significationẽ posita sint hu¬
manorum moꝵ. quos eccła
que corpus ẽ dnĩ in suȩ unita¬
tis uinculũ stabile & sempiter¬
num recipere ñ potest. tam quã
inmundas escas respuens. & in¬
sua uiscera ñ conuertens. ut illa
omĩa p̃cepta carnalippło impo¬
sito. futurã disciplinã sꝑitalis
ppłi ꝓphecarent. Et ido ñea re-¬
pugnare sententie dnĩ quaue¬
rissime dicit ñcoinquinan ho¬
minẽ his quȩ ꝑescam ingrediũt᷑
in eum. Illa enim sentẽtia seriuis
onera imponit. ista iã libereris
uigum excutit seruitutis. Et
illa tamen sic dicta ẽ. ut seruoꝵ
onera fidem p̃nuntient liberoꝵ.
mĩa enim

Expanded text:
natur uetus testamentum obpugnanatur uetus testamentum obpugnare. unde ipse prosternitur? cum enim quispiam catholicus christianus utriusque scripturae uenerator et intellector ei responderit haec non esse contraria. quod illa de quorundam carnibus animalium, quibus non esse uescendum populo adhuc carnali praeceptum est, ad significationem posita sint humanorum morum. quos ecclesia, quae corpus est domini. in suae unitatis uinculum stabile et sempiternum recipere non potest tamquam inmundas escas respuens et insua uiscera non conuertens. ut illa omnia praecepta carnali populo inposita futuram disciplinam spiritalis populi prophetarent. et ideo non repugnare sententiae domini. qua uerissime dicit non coinquinari hominem iis, quae per escam ingrediuntur in eum. illa enim sententia seruis onera inponit: ista iam liberis iugum excutit seruitutis. et illa tamen sic dicta est, ut seruorum onera fidem praenuntient liberorum. omnia enim,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nunc placet ei sententia dnĩ
qua dicit nichil eẽ ingrediens
in homine quod comquinet eu:
s ea comquinare que de homine
ꝓcedunt eibi se iste abscondet
ab hac sententia: Quo fugiet.
Dicat mͥ quando inmunditiam
carnium fugiendã & acibis scõꝵ
seꝑandã ꝑuersa & suꝑstitiosa
imaginatione contintiȩ p̃ceꝑit.
Certe enim siuerum ẽ ñ coinqͥ¬
nare illa quȩ ingrediuntur
inhominẽ: cũ magno errore
inmundas eẽ dicunt escas ma¬
nichei cũ homines cãne uesunt᷑.
Si aũt inmunde sunt tales
escȩ: quid de isto testimonio
facient. quid euuãgłica & diui¬
na auctoritate ꝓlatum ẽ ubi
dñs dicit. ñ comquinari homi¬
nem his que ingrediuntur in
eum. s his que ꝓcedunt de illo:
An forte dicturi sunt sicut so¬
lent dicere cum scripturarũ
eos urget auetoritas. hoc capitulũ
acorruptorib seripturarũ insertũ
eẽ euuangło: Cur gͦ adimantius
hoc capitulo teste utitur: unde co¬

Expanded text:
ergo nunc placet ei sententia domini. ergo nunc placet ei sententia domini. qua dicit nihil esse ingrediens in hominem. quod coinquinet eum, sed ea coinquinare, quae de homine procedunt? ubi se iste abscondet ab hac sententia? quo fugiet. dicat mihi, quando inmunditiam carnium fugiendam et a cibis sanctorum separandam peruersa et superstitiosa imaginatione continentiae praecipit? certe enim si uerum est non coinquinare illa, quae ingrediuntur in hominem, cum magno errore inmundas esse dicunt escas Manichaei. cum homines carne uescuntur. si autem inmundae sunt tales escae, quid de isto testimonio facient. quod euangelica et diuina auctoritate prolatum est, ubi dominus dicit non C'oinquinari hominem iis, quae ingrediuntur in eum. sed iis, quae procedunt de illo ? an forte dicturi sunt. sicut solent dicere. cum scripturarum eos urget auctoritas. hoc capitulum a corruptoribus scripturarum insertum esse euangelio? cur ergo Adimantus hoc capitulo teste utitur et inde co
Abbreviated transcription (Latin):
e eo quod in leuitico
scriptum ẽ. separate amũ¬
do inmundum: & nemo mandu¬
cet carnem cameli. a sini. & lepo¬
ris. & porci & aquile. & milui.
& corui. & uulturis & reliquorũ
Nusquã manifestius plenissi¬
ma dolis & fraudib anima huiꝰ
hominis dep̃hendi potest. qui
tanquã sibi adu̾sa atq contra¬
ria deutroq testamento capi
la obiecit: quã in hoc loco ubi
cõmemorauit in leuiticoscrip¬
tum ẽe. ut añ nullis animalium
carnib temꝑet᷑. Namq huic
sententie illud ex euuangłio ere¬
didit opponendũ. ubi dñs dicit.
nichil ẽ ingrediens in hominem
comquinans eum: s ea que ꝓce¬
dunt de eo comquinãt hoc si
inprudens fecit nichil cecius: si
autem sciens nichil sceleratius.
Nonne ipse paulo ante posue¬
rat apłi testimonium dicentis.
bonum ẽ fratres ñ manducare
carnem ueq bibere uinum: dũ
cupit de nouo testamento ueteri
aduersari. ubi dictũ ẽ scđm de¬
sideriũ anime tue occide & mã¬
duca omnem carnẽ: Quo modo

Expanded text:
e eo. quod in leuitico scriptum est: separate a mundo inmundum et nemo manducet carnem cameli, asini et leporis et porci et aquilae et milui et corui et uulturis et reliquorum. nusquam manifestius plenissima dolis et fraudibus anima huius hominis deprehendi potest, qui tamquam sibi aduersa atque contraria de utroque testula objecit, quam in hoc loco ubi commemoravit in Levitico scriptum esse, ut a nonnullis animalium carnibus temperetur. Namque huic sententiae illud ex Evangelio credidit opponendum, ubi Dominus dicit: nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum. sed ea, quae procedunt de eo, coinquinant. hoc si inprudens fecit, nihil caecius; si autem sciens, nihil sceleratius. nonne ipse paulo ante posuerat apostoli testimonium dicentis: bonum est. fratres, non manducare carnem neque bibere uinum, drim cupit de nouo testamento ueteri aduersari. ubi dictum est: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem? quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
tura ẽ uitiata. quod omĩs trahit
ex semine natus. S forsitã quȩ¬
ris ame dicẽs. Et quẽadmodum
potuit malum serpentis hoc ẽ
diaboli ibonum hominis tͣn¬
sire nature: absculta. Ser¬
pentis ũnunquã uenena¬
to flatu hominem & mo¬
ri nouimus statĩ & ut
mori possit grauiter
ꝑurgeri. Qua ꝓpter inter¬
rogo: responde quomodo põ¬
test aliene naturȩ uirus flatile
humanȩ sic p̃ualere nature:
ut om̃s artus eus flatu morti¬
fero faciat. & uitalem flacum

Expanded text:
tura est vitiata, quod omnis trahit tura est vitiata, quod omnis trahit ex semine natus. Sed forsitan quaeris a me dicens: Quemadmodum potuit malum serpentis, hoc est diaboli, in bonum hominis transire naturae? Ausculta: Serpentis nonnunquam venenato flatu hominem et mori novimus statim, et ut mori possit graviter perurgeri. Quapropter interrogo, responde quomodo potest alienae naturae virus flatile humanae sic praevalere naturae, ut omnes artus ejus flatu mortifero farciat, ut vitalem flatum
Abbreviated transcription (Latin):
tem aiuint libidinem naturale
eẽ bonum. nec in ea eẽ quod pu¬
deat. Respondemus libido ñẽ
natura le bonum in hominibus.
sꝰpeccatum pͥmorum hominũ ac¬
cidens malum atq pudendum:
cuius ñds auctor ẽ s diabolꝰ.
Quod uos errantes. & alios in
errorem inittentes. ido naturale¬
ẽ bonum dicitis: quia dm̃ pestis
huuis auctorẽ creditis ñdiabo¬
lum. Omne enim quod natura
bonũ & ẽ. ds summe bonus
ex nichilo fecit ñdiabolus. Nos aut̃
libidinẽ ñ naturale bonum. sed
na turale eẽ malum dicimꝰ
credimusq Naturale
aut̃ malum sicdicimꝰ.
ñ quia sit nacure do opifice con¬
genitum: s quod apeccante natu¬
ra transierit inpeccatrice natura.
id quod sit nature peccantis ui¬
tium ñ natura. Omẽ enim malũ
natura ñẽ. s actus accidens de¬
defectu boni. Quã obrem quod na-¬
tura ñẽ deus ñ fecit. quia natura
ẽ ome quod fecit. hoc gͦ malo in
adam quimale bonum illicitum
concupiuit ut dixi humana na¬

Expanded text:
em in homine naturale esse bonum, nec in ea esse quod pudeat. Respondemus: Libido non est naturale bonum in hominibus, sed per peccatnm primorum hominum accidens malum, atque pudendum: cujus non Deus auctor est, sed diabolus. Quod vos errantes, et alios in errorem mittentes, ideo naturale bonum esse dicitis, quia Deum pestis hujus auctorem creditis, non diabolum. Omne enim, quod natura bonum est, Deus summe bonus ex nihilo fecit, non diabolus. Nos autem libidinem non naturale bonum, sed naturale esse malum dicimus credimusque. Naturale autem malum sic dicimus, non quia sit naturae Deo opifice congenitum, sed quod a peccante natura transierit in peccatricem naturam, id est, quod sit naturae peccantis vitium, non ipsa natura. Omne enim malum natura non est, sed actus accidens defectu boni. Quamobrem quod natura non est, Deus non fecit, quia natura est omne quod fecit. Hoc ergo malo in Adam, qui male bonum illicitum concupivit, ut dixi, humana na
Abbreviated transcription (Latin):
ut ineis sit adconfirmandos eos
acceperunt gratis ꝑfidẽ quȩ ado
ẽ. ñ habuerintt autẽ fidem: quia
ut ait dauid ꝓnichilo saluos faci¬
ducarem deescis illorũ. Et qm̃ me¬
mor eram di intoto corde meo: et de¬
dit michi sũmus ds grãm penes
salmanasar regem. ce emebã illi
omĩa gens inregionẽ medicã usq¬
dum mortuus ẽ. Quod uero p̃posuit
dicens. qm̃ memor eramdi intoto
corde meo. ne ꝓpriũ ẽe uideret᷑ &
ñdonum quod memor eẽt d̃i: con¬
tinuosubiungens ait. Dedit michi
sũmus ds grãm. ut confirmaret
eius dono ñmeritᷤᷤ. sedi memorem
fuisse. & locum dilectionis ante
regem salmanasar inuenisse. P¬
patatur enim uoluntas ad nõ.
aquo omne datum optimum &
omne donũ ꝑfectum. ẽ: ut omne
os obstruatur. & subditus fiat
omĩs mundus dõ. Quia exoperib¬

Expanded text:
ut in eis sit ad confirmandos eos, ut in eis sit ad confirmandos eos, acceperunt gratis per fidem quae a Deo est, non habuerunt ante fidem. Quia, ut ait David, Pro nihilo salvos faci manducarem de escis eorum. Et quoniam memor eram Dei in toto corde meo, dedit mihi summus Deus gratiam penes Salmanasar regem, et emebam illi omnia, iens in regionem Mediam, usquedum mortuus est . Quod vero praeposuit dicens, Quoniam memor eram Dei in toto corde meo: ne proprium esse videretur, et non donum, quod memor esset Dei, continuo subjungens ait, Dedit mihi summus Deus gratiam; ut confirmaret, ejus dono, non meritis se Dei memorem fuisse, et locum dilectionis ante regem Salmanasar invenisse. Praeparatur enim voluntas a Domino , a quo omne datum optimum, et omne donum perfectum est , ut omne os obstruatur, et subditus fiat omnis mundus D
Abbreviated transcription (Latin):
ida nob̃ gr̃a añfaciẽ eõꝵ qͥnos abduxe¬
dones petimus ꝓpter te ũꝓpter
nos. quos incaptiuitatẽ malis
p̃cedentib meritis tradidisti.
Item insalo mone: labia inquit
iustorũ distillant grãm. hocẽ
dono grẽ grata & iuista loquunt᷑
Non enim distillarent grãm nisi
fonte grẽ rigarent᷑. Item illic. Qi
diligit disciplinã diligit sensũ:
qui aũt odit increpationes insi¬
piens ẽ. Melior quiinuenit grãm
ante dũm: quia uidelicet diligere
disciplinã. & obedire increpãt
se ꝓpter dñm. ꝑ se solum ñpotest.
nisi dono grẽ fuerit eruditus.
Ideo iterum ipse dicit. Cor uiri
cogitat rectum: ut ado corrigat
gressus eius. Cogitat enim iam
recta qui inuenit grãm ante do¬
minũ: & corrigit gressus eius dns.
ꝑfice gressus meos insemitis tuis:
ut ñ moueant᷑ uestigia mea. Itẽ
in libro sapientiȩ. Qm̃ grã dei ẽ
ait insoĩs illuis. Eoce generalit̾
dictum neminẽ scõrum sine grã¬

Expanded text:
et da nobis gratiam ante faciem eorum qui nos abduxedones petimus, propter te, non propter nos, quos in captivitatem malis praecedentibus meritis tradidisti. 27. Item in Salomone, Labia, inquit, justorum distillant gratiam : hoc est, dono gratiae grata et justa loquuntur. Non enim distillarent gratiam, nisi fonte gratiae rigarentur. Item illic: Qui diligit disciplinam, diligit sensum; qui autem odit increpationes, insipiens est: melior qui invenit gratiam ante Dominum . Quia videlicet diligere disciplinam, et obedire increpanti se propter Dominum, per se solum non potest, nisi dono gratiae fuerit cruditus. Ideo iterum ipse dicit: Cor viri cogitat recta, ut a Deo corrigantur gressus ejus . Cogitat enim jam recta, qui invenit gratiam ante Dominum: et corrigit gressus ejus DominPerfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea . Item in libro Sapientiae: Quoniam gratia Dei est, ait, in sanctis illius . Ecce generaliter dictum, neminem sanctorum sine gra
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ eun dẽ sp̃m fidei sicut scrip¬
tum ẽ. credidi ꝓpter quod locutꝰ
sum. & nos eredimus ꝓpter quod
& loquimur. Omnem uͦ amputa¬
uit imperitoꝵ suspitionẽ ancipi¬
tẽ. & nram defensionem nullo he¬
reticorum a riete quassandã mu¬
ro uallauit. oũ scripͤsit ephesiis
Ulnum corpus & unussps. sicut
uocati estis inuna spe uocationis

Expanded text:
 eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod et loquimur . Omnem vero amputavit imperitorum suspicionem ancipitem, et nostram definitionem nullo haereticorum ariete quassandam muro vallavit, cum scribit Ephesiis: Unum corpus et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocatio
Abbreviated transcription (Latin):
dituri sunt: salutẽ recipimus
adhipisci salutem. sicut dicit in
niam iudeorũ. Hic ẽ lapis qui re¬
ꝓbatus ẽ auobis edifficantib
qui factus ẽ incaput anguli.
enim nomen aliud ẽsubcelo da¬
tum hominib inquo oporteat
nos saluos fieri. Quã obrẽ ce apło
paulus scribens corrinthiisidẽ ost
redeptos. dicit. Nolo enim uos

Expanded text:
dituri sunt, salutem receperuntcredere vel adipisci salutem: sicut dicit in niam Judaeorum, Hic est lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli, ud est sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri . Quamobrem et apostolus Paulus scribens Corinthiis, id est,redemptos, dicit: Nolo enim vos
Abbreviated transcription (Latin):
uolumtatis. S ais michi: quia
ocłis heretico dolore turbatis
intendere lumen ñ pocestis ueritatis.
Et nullum e ꝓrsus mericum ꝓpͥe
uoluntatis. Sidiscernas inter uo
bonum: quando grẽ donum p̃cedit
unius cuisq uoluntatẽ: & oꝑat᷑
ut meritũ faciat homo ꝑpropͥã
uoluntatẽ. Ut euidentius gͦ co¬
gnoscas donumeẽ grãm & fidẽ
que ꝑditum hominẽ reuocant
ad salutem: audi apłm ephesiis
p̃dicantẽ. Grã saluatiestis ꝑfidẽ
&e hoc ñ exuobis. Di donume nex¬

Expanded text:
UT XV. 33. Sed ais mihi, quia oculis haeretico dolore turbatis intendere lumen non potes veritatis: Ergo nullum est prorsus meritum propriae voluntatis, si discernas inter volbonum, quando gratiae donum praecedit uniuscujusque voluntatem, et operatur ut meritum faciat homo per propriam voluntatem. Ut evidentius ergo cognoscas donum esse gratiam et fidem, quae perditum hominem revocant ad salutem, audi Apostolum Ephesiis praedicantem, Gratia salvati estis per fidem: et hoc non ex vobis; Dei donum e