comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
examinare quo animo facio quicqͥd facio
ne: quam homo de se Ergo talis si fueris: intra¬
bis: inquinq illis uirginib eris: cẽtere fatue
excludentur Ham hoc habes in euuangłio
lauda: sine fine lauda: fortiter clause sunt por¬
te tuȩ: non erit amicus: non intrat inimicꝰ
onfirmauit uectes portarum tuarum: bene¬
dixit filios tuos inte Hon uagantur foris:
ñ peregrinantur: Intus gaudent: intus lau¬
dant: intus benedicunt᷑: intus non partu¬
riunt. qͥa iam neminem pariunt: fũii sunt.
scĩ sunt. Isti filii scĩ iam laudantes & gauden¬
tes: parturiti. & parti sunt. matre caritate:
inclusi sunt colligente caritate Audi carita¬
tem parturientem illos: qͦuia p̃dictus paulꝰ
filii mei inquit qͦs iterum parturio Cum
paulus eos parturiebat: caritas parturiebat.¬

Expanded text:
examinare quo animo facio, quidquid facine, quam homo de se. Ergo si talis fueris, intrabis; in quinque illis virginibus eris: caeterae fatuae excludentur. Nam hoc habes in Evangelio, lauda, sine fine lauda. Fortiter clausae sunt portae tuae; non exit amicus, non intrat inimicus: «Confirmavit vectes portarum tuarum.» 14. «Benedixit filios tuos in te.» Non vagantur foris, non peregrinantur; intus gaudent, intus laudant, intus benedicuntur; intus non parturiunt, quia jam neminem pariunt. Filii sunt, sancti sunt: isti filii sancti jam laudantes et gaudentes, parturiti et parti sunt matre charitate, inclusi sunt colligente charitate. Audi charitatem parturientem illos: qua praeditus Paulus Filii mei,» inquit, «quos iterum parturio» . Cum Paulus eos parturiebat, charitas parturiebat
Abbreviated transcription (Latin):
lectationes animũ tangunt: qͣmuis eis non
consentiamus: ut menbra nr̃a iusticiȩ serui¬
ant ñ iniquitati Tamen uł delectari talibus.
et si non consentis: nondum ẽ ꝑfecta sanctas:
Sanaberis gͦ. corde contrito sanaberis Nolieru¬
bescere contere cor Tales sanat ds̃. S quidago
inquies mͦ: Gondelector enim legi dĩ scđm int¬
riorem hominẽ: uideo autẽ aliã legẽ inmenbrs
meis. repugnantẽ legi mentis meȩ & captiuũ me
ducentem inlege peccati: Quid agis: Contere
coꝵ: confitere: age dic sequentia. Infelir ego ħo:
quis me lib̾abit de corpe mortis huius: hoc enĩ
dicere infelirhomo: iam cor conterere ẽ. Iue spe¬
rec felicitatẽ: qͥ confitetur infelicitatem Die gͥn
pimus: Audi cundem apłm Corpus quidẽ in¬
quit mortuũ ẽ ꝓpt̃ peccatum: sp̃s autẽ uita ẽ ꝑꝑ¬

Expanded text:
lectationes animum tangunt! Quamvis eis non lectationes animum tangunt! Quamvis eis non consentiamus, ut membra nostra justitiae serviant, non iniquitati; tamen vel delectari talibus, etsi non consentis, nondum est perfecta sanitas. Sanaberis ergo, corde contrito sanaberis. Noli erubescere, contere cor; tales sanat Deus. Sed quid ago, inquies, modo? «Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati.» Quid agis? Contere cor, confitere; age, dic sequentia: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Hoc enim dicere, «Infelix homo,» jam cor conterere est. Ille speret felicitatem, qui confitetur infelicitatem. Dic ergopimus? Audi eumdem Apostolum: «Corpus quidem,» inquit, «mortuum est propter peccatum; spiritus autem vita e
Abbreviated transcription (Latin):
contritos corde: quia illis ꝓpinquat ut sanet si¬
cut dr̃ alio loco. ꝓpe ẽ dñs his qͥ obtruierunt cor
Qͥ obtriuerunt cor: humiles. Q ñ obttiuerunt cor su¬
ꝑbi. Contritũ sanabit᷑. elatũ elidet᷑. Ad hoe enim
forte eliditur: ut contritũ sanet̃. Ne uelit ergo
fr̃s cor nr̃m esse erectum: ante ꝗͣ sit rectũ. Male
erigitur: qđ ñ primo corrigit᷑. Qͥ sanat contritos
corde: et alligat contriciones eoꝵ: Sanat inqͥt
contritos corde: sanat gͦhumiliatos corde: sa¬
nat confitentes: sanat se ipsos punientes: in
se seuerum iudicium exercentes: ut possint
eẽ illius miscdiam sentientes Tales sanat: s
ꝑfecta eoꝵ sanitas. trans acta mortalitate fiet:
qͣndo corruptibile hoc induerit incorruptionẽ.
et mortale hoc induerit inmortalitatẽ: qͣndo
nichilerit qđ excarnis labe sollicitet: ñsolum
nicħ cui consentiamus. s nicħ qđ suggeratur
excarne Ot enim mͦ fr̃s mei qͣntȩ ulicite de¬

Expanded text:
orde:» quia illis propinquat ut sanet; sicut dicitur alio loco, «Prope est Dominus his qui obtriverunt cor» . Qui obtriverunt cor? Humiles. Qui non obtriverunt cor? Superbi. Contritum sanabitur, elidetur elatum. Ad hoc enim forte eliditur, ut contritum sanetur. Ne velit ergo, fratres, cor nostrum esse erectum, antequam sit rectum: male erigitur, quod non primo corrigitur. 6. «Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Sanat,» inquit, «contritos corde:» sanat ergo humiliatos corde, sanat confitentes, sanat seipsos punientes, in se severum judicium exercentes, ut possint esse illius misericordiam sentientes. Tales sanat; sed perfecta eorum sanitas transacta mortalitate fiet, quando corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; quando nihil erit quod ex carnis labe sollicitet, non solum nihil cui consentiamus, sed nihil quod suggeratur ex carne. Etenim modo, fratres mei, quantae illicitae de
Abbreviated transcription (Latin):
Misit gͦ adcaptiuitatem nram redemptorem fi¬
lium suum: porta tecum saccum inquitꝰ fe¬
ibi preciũ captiuoꝵ: Induit enim se iue mortali¬
tatẽ carnis: et ibi erat sanguis. qͦ fuso redim̾ent᷑
llo sanguine. collegit disꝑsiones isrł. Et si ille
collegit disꝑsos: quomͦ satagendum ẽ: ut colli¬
gantur mͦ disꝑsi: Si collecti sunt disꝑsi. ut iN
manu artificis adedificium formarent᷑: quomͦ
colligendi sunt. qͥ demanu artificis in quietudi
colligit: Quid agit ut colligat. Qsanat contri¬
tos corde Ecce quomͦ colliguntur disꝑsiones isrł.
ut sanentur contriti corde Qui cor ñ conterunt:
ñsanantur. Quid ẽ enim conterere cor: Notum
sit km̃i: fiat ut sanari possitis Dictum ẽ enim
multis aliis scripturarũ locis & maximȩ iuio loco
uoce nr̃a qͥdã cantans dicebat: qm̃ si uoluisses sacͥ¬
ficium dedissem: Utiq dõ dicebat: Si uoluisses
sacrificium dedissem: utiq holocaustis ñ delec

Expanded text:
Misit ergo ad captivitatem nostram redemptorem Filium suum. Porta, inquit, tecum saccum, febi pretium captivorum. Induit enim se ille mortalitatem carnis, et ibi erat sanguis quo fuso redimeremur. Illo sanguine collegit dispersiones Israel. Et si ille collegit olim dispersos, quomodo satagendum est ut colligantur modo dispersi? Si collecti sunt dispersi, ut in manu artificis ad aedificium formarentur; quomodo colligendi sunt, qui de manu artificis inquietudincolligit? quid agit, ut colligat? «Qui sanat contritos corde.» Ecce quomodo colliguntur dispersiones Israel, ut sanentur contriti corde. Qui cor non conterunt, non sanantur. Quid est, conterere cor? Notum sit, charissimi; fiat, ut sanari possitis. Dictum est enim multis aliis Scripturarum locis; et maxime illo loco, voce nostra quidam cantans, dicebat, «Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique:» Deo dicebat, «Si voluisses sacrificium, dedissem ut
Abbreviated transcription (Latin):
gnus dñs nr̃ Impletus ẽ. gaudio: eructauit in¬
effabilit̃. nescio quȩ dicere ñualebat: et cogitabat
qͣmͦ ualebat. Magnus dñs nr̃ et magna uirtus
eius: et intelligentiȩ eiꝰ non ẽ numerus. Iue ipse
qͥnumerat multitudinẽ stellarũ: numerari ñ

Expanded text:
nus noster.» Impletus est gaudio, eructavit ineffabiliter: nescio quid dicere non valebat; et cogitare quomodo valebat? «Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus, et intelligentiae ejus non est numerus.» Ille ipse qui numerat multitudin
Abbreviated transcription (Latin):
cesceret: Ama ȩcernitatem: nullo fine regna
itenti audiebamus. cum psalmus p̃sens can¬
taret᷑. et ñ om̃s qui audiebamus. etiam intelli¬
gebamus Quantomagis gͦ intente nc̃ audi¬
pendus ẽ. si ut spero. et cupio adiuuantib om¬
nib audientium orationib. si qͥd forte hic¬
obscurum ẽ. dõ donante reuelabitur. ut sit
fructuosus auditus: nec inanis redeat audi¬
tor qͥ intentus ad fuit cũ audiret: Unde cep̃:
la sonantem alectorib singillatim audiunt
demꝰ eũ: Et qͣsi quereremus qͣre laudare deum
debeamꝰ: uidete quam causam attulit

Expanded text:
cesceret? Ama aeternitatem; nullo fine regnabtenti audiebamus, cum psalmus praesens cantaretur; et non omnes qui audiebamus, etiam intelligebamus. Quanto magis ergo intente nunc audiendus est, si, ut spero et cupio, adjuvantibus omnium audientium orationibus, si quid hic forte obscurum est, Deo donante revelabitur; ut sit fructuosus auditus, nec inanis redeat auditor, qui intentus adfuit cum audiret? Unde coepitla sonantem a Lectoribus, singillatim audiunt demus eum. Et quasi quaereremus quare laudare Deum debeamus, videte quam causam attulit:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥs laudare dnm̃: si mͥ aliquid ꝓista laude
donaret. Quis enĩ laudet gratis uł hominẽ
Expectant gͦ aliquam mercedem laudatores ho¬
minũ Hullã ne mercedem expectare: aut pe¬
tere. aut sꝑare. debet laudator di: Laudat᷑ in¬
firmus et sꝑatur deillo aliqͥd: laudat᷑ omĩps.
et nulla merces ẽ: An forte hoc cupio. qđ ille
ñ potest dare: qͥd homo desiderat qd in manu
di ñ sit: Cum laudaueris hominẽ: forte hoc
cupis qđ ab illo prestari ñ potest Dm̃ securꝰ
lauda. quẽ nemo potest dicere. ñ posse prestare:
qđ tu poteris desiderare: ꝓposita gͦ spe merce¬
dis aliciuus. laudare debemus dm̃: ñ tam̃ da¬
turum qͥcqͥd cupimus Pat̃ ẽ enim : et qd mali
sideremꝰ: ñ illud aut ulud: s qd iudicat dan¬
dum eẽ. quẽ laudamus Iue enim nouit qͥd
dan nob̾ expediat: nos autem intendamus
quid nob̃ ꝓsit accipe Apłs ait. Quid enim
oremus. sicut oportet: nescimus Etidem ipse
abillo stimulus carnis suȩ: angłs sathane

Expanded text:
 laudare Dominum, si mihi aliquid pro ista laude donaret. Quis enim laudet gratis vel hominem? Exspectant ergo aliquam mercedem laudatores hominum; nullamne mercedem exspectare, aut petere, aut sperare debet laudator Dei? Laudatur infirmus, et speratur de eo aliquid; laudatur Omnipotens, et nulla merces est? An forte hoc cupio, quod ille dare non potest? Quid homo desiderat, quod in manu Dei non sit? Cum laudaveris hominem, forte hoc cupis quod ab illo praestari non potest: Deum securus lauda, quem nemo potest dicere non posse praestare quod tu poteris desiderare. Proposita ergo spe mercedis alicujus laudare debemus Deum, non tamen daturum quidquid cupimus. Pater est enim, et quod mali sideremus non illud aut illud, sed quod judicat dandum esse, quem laudamus. Ille enim novit quid nobis dari expediat; nos autem intendamus quid nobis prosit accipere. Apostolus ait: «Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus» . Et ipse idab eo stimulus carnis suae, angelus satanae
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃omnib: Namsi hoc eum ñ adiuuaret gradi¬
entẽ qd̾ euis uiȩ sunt inconspectu dĩꝰ ñ diceret
ideo se custodisse mandata et testimonia eius:
quia om̃s uiȩ suȩ inconspectu sunt dñi Nouit
gͦ audire. seruite dño intimore. & exultate ei c̃tre
more: app̃hendite disciplinam ne qñ irascatur
dñs & pereatis aita iusta: quia ñ in conspectu
apłs etiam paulus imponit eis quib dicit Cum
timore et tremore: urãm ipsoꝵ salutẽ oꝑamim. ẜ
cur hoc dixerit aꝑiens: ds̃ ẽ enim inquit qͥ oꝑat᷑¬

Expanded text:
te prae omnibus» . Nam si hoc cum non adjuvaret gradite prae omnibus» . Nam si hoc cum non adjuvaret gradientem, quod ejus viae sunt in conspectu Dei, non diceret ideo se custodisse mandata et testimonia ejus, quia omnes viae suae sunt in conspectu Domini. Novit enim audire, «Servite Domore: apprehendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa» : quia nisi in conspectu apostolus etiam Paulus imponit eis quibus dicit, «Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini:» et cur hoc dixerit aperiens, «Deus est enim
Abbreviated transcription (Latin):
unt̃ testimonia dĩ: dũ non negant᷑: hoc ẽ mar¬
tẏrum officium: qͥa testimonia grece. marty¬
ria nuncupant᷑: S qͥa ꝓtestimoniis dĩ etiamfła¬
mis concremari sine caritate nicħ ꝓdest ideo
addidit. & dilexit ea ualde. Supra autẽ dixerat
autẽ dum mandata dĩ custodiunt᷑: fiunt ini¬
mic: contra quoꝵ uoluntatẽ custodiunt᷑. Tẽ uͦ
fortit̃ et testimonia custodienda sunt: ne ꝑsequen¬
tib inimicis negentur Cum gͦ se iste utrũq fe¬
cisse dixisset: dõ tͥbuit unde fec̃ adiungendo atq
tua mandata & testimonia custodirẽ. Custodiui
gͦ: quia om̃s uiȩ mee inconspectu tuo: Propitio qͥp¬
pe etadiuuante conspec̾tu uoluit intelligi deum
uidere uias suas: sicut orauit qui dixit ne au̾tas
faciem tuam ame: Ham utiq facies dm̃ & suꝑ
Nonsic ꝓfecto iste dixit uias suas abillo uideri: sed
sic̃ nouit dñs uiã iustoꝵ: & sicut ait moysi scio

Expanded text:
untur testimonia Dei, dum non negantur. Hoc est maruntur testimonia Dei, dum non negantur. Hoc est martyrum officium, quia testimonia graece martyria nuncupantur. Sed quia pro testimoniis Dei etiam flammis concremari sine charitate nihil prodest , ideo addidit, «Et dilexi ea valde.» Supra autem dixerat, autem dum mandata Dei custodiuntur, fiunt inimici contra quorum voluntatem custodiuntur: tunc vero fortiter et testimonia custodienda sunt, ne persequentibus inimicis negentur. 8. Cum ergo se iste utrumque fecisse dixisset, Deo tribuit unde fecit, adjungendo atque tua mandata et testimonia custodirem. Custodivi ergo, «quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Propitio quippe et adjuvante conspectu, voluit intelligi Deum videre vias suas; sicut oravit qui dixit, «Ne avertas faciem tuam a me» . Nam utique facies Domini est Non sic profecto iste dixit vias suas ab illo videri; sed sicut novit Dominus vias justorum , et sicut ait Moysi, «Scio
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliquib cadentib qͦs ꝓmagno habebat ipse scan¬
dalo ꝑeat: sedipsam legẽ dĩ diligat. et erit ei pax
multa: nullumq scandalum Securus enĩ dilig̃
eam: inqua etiã si multi peccant. peocare ipse
añe: & mandata tua dilexi Quid enim iustis ꝓ¬
fuisset. antiquis. dĩ dilexisse mandata. nͥ eos
ap̃s qui ẽ di salutare liberasset: cuius etiam spũ
inꝑtito mandata dĩ dilige potuerunt: Si gͦ expec¬
tabant salutare dĩ qͥmandata eius dilexerant: qͣn¬
tomagis necessaruis erat xp̃c. qͥ ẽ iħs. hoc ẽ salitare
dĩ salins faciendis eis qͥ mandata eiꝰ ñdilexerunt:
Potest ista etiam scĩs istoꝵ tempoꝵ ex quo gr̃a reuela¬
ta eugl̃ium p̃dicatur: congruere ꝓpħia Expectãt
enim xp̃m qͥmandata dĩ diligunt: ut cum xp̃c
apparuerit uita nr̃a. tc̃ et nos appareamus cum
dices hñt. dilexit ut subaudiat᷑ aĩa mea. Custodi¬

Expanded text:
ne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scanne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo pereat: sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit eam, in qua etiamsi multi peccant, peccare ipsa «Domine, et mandata tua dilexi.» Quid enim justis profuisset antiquis Dei dilexisse mandata, nisi cos Christus qui est Dei salutare, liberasset; cujus etiam spiritu impertito mandata Dei diligere potuerunt? Si ergo exspectabant salutare Dei, qui mandata ejus dilexerunt; quanto magis necessarius erat Jesus, hoc est salutare Dei, salvis faciendis eis qui mandata ejus non dilexerunt? Potest ista etiam sanctis istorum temporum, ex quo gratia revelata Evangelium praedicatur, congruere prophetia: exspectant enim Christum qui mandata Dei diligunt, ut cum Christus apparuerit vita nostra, tunc et nos appareamus cum dices habent, «dilexit,» ut subaudiatur, «anima mea.» Custodi
Abbreviated transcription (Latin):
cedentem Ibi enim sequitur Impii autẽ infirma¬
buntur inmalis Hoc ẽ itaq iusto septies cadere
& resurgere. inomnib malis ñinfirmari Mento
gͥ septies indie laudauit eccłia dm̃ suꝑ iudicia iusti¬
ciȩ ipsius: qͥa cum tp̃s eẽt ut iudicium inciꝑet ado¬
mo dñi. inomnib tribulationib sius ñ infirmata.
multa inquit diligentib legem tuã: et ñẽ eis scan¬
dalum Ntrum ipsa lex diligentib se scandalũ ñ. ẽ
andiligentib eam nullũ ẽ undecumq scandalum:
Sedutrũq reci̾t intelligitur Qui enĩ diligit dĩ legem.
etiã qdđ inea ñ intelligit honorat: et qdđ ei sonare ui¬
detur absurde. potiꝰ se non intelligere & aliqͥd ma¬
gnum latere ibi iudicat Ideo lex dĩ. non ẽ ei scar¬
dalum. Ut autem nullum scandalũ omnino pa¬
tiatur: ñ sic homines scẽ cuiusq ꝓfessionis adten¬
dat ut fides es exeoꝵ moribus pendeat.

Expanded text:
cedentem: ibi enim sequitur, «Impii autem infirmacedentem: ibi enim sequitur, «Impii autem infirmabuntur in malis» . Hoc est itaque justo septies cadere et resurgere, in omnibus malis non infirmari. Merito igitur septies in die laudavit Ecclesia Deum super judicia justitiae ipsius; quia cum tempus esset ut judicium inciperet a domo Domini , in omnibus tribulationibus suis non infirmata, multa,» inquit, «diligentibus legem tuam, et non est eis scandalum.» Utrum ipsa lex diligentibus se scandalum non est, an diligentibus eam nullum est undecumque scandalum? Sed utrumque recte intelligitur. Qui enim diligit Dei legem, etiam quod in ea non intelligit honorat; et quod ei sonare videtur absurde, se potius non intelligere, et aliquid magnum latere ibi judicat: ideo lex Dei non est ei scandalum. Ut autem nullum scandalum omnino patiatur, non sic homines sanctae cujusque professionis attendat, ut fides ejus ex eorum moribus pendeat;
Abbreviated transcription (Latin):
patris: An qm̃ quẽ diligit corripit: et flagellat om¬
nem filium quẽ recipit: An qui hec uidicia re¬
spiutꝰ ꝓmissa recipit: Paterna gͦ udicia laudent̃
& inflagello: si ꝓmissa diligantur inp̃mio Ita
ui te: suꝑ uidicia iusticie tuȩ. Septies indie qđ
ait. significat semꝑ Solet qͥppe esse iste numerꝰ
umiu̾sitatis ĩditiũ: ꝓpt̃ qͦd sex diebiiꝰ diuine oꝑatio¬
nis: septimus adiectus ẽ quietis Et ꝑseptem dies
currentes etrecurrentes: tp̃ra uniu̾sa uoluuntur.
Iec obaliud dictum ẽ. septies cacdt iuistus & resur¬
get: id ñperit ustus. modis omnib humiliat̃:
sed ñ preuaricatus Alioqͥn: ñerit iustus hã ꝓ
omĩ genere tͥbulationis qua inconspectu hominũ
deicitur: positũ ẽ septies cadit. Et ꝓeo qđ exipsis
om̃ib tribulationib ꝑficit: positum ẽ. resurget
Satis illustrat mneo libro consequens sententia pre¬

Expanded text:
patris? An quoniam quem diligit corripit, et flagellat ompatris? An quoniam quem diligit corripit, et flagellat omnem filium quem recipit ? At qui haec judicia respuit, promissa non recipit. Paterna ergo judicia laudentur et in flagello, si promissa diligantur in praemio. 4vi te, super judicia justitiae tuae. Septies in die» quod ait, significat Semper. Solet esse quippe iste numerus universitatis indicium: propter quod sex diebus divinae operationis, septimus adjectus est quietis ; et per septem dies currentes et recurrentes, tempora universa volvuntur. Nec ob aliud dictum est, «Septies cadet» «justus, et resurget:» id est, non perit justus, modis omnibus humiliatus, sed non praevaricatus, alioquin non erit justus. Nam pro omni genere tribulationis, qua in conspectu hominum dejicitur, positum est, «septies cadit;» et pro eo quod ex ipsis omnibus tribulationibus proficit, positum est, «resurget.» Satis illustrat in eo libro consequens sententia prae
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ne ĩctamine uĩcat᷑ formidat. suꝑ eadẽ ũba inuic¬
ctor erultat ham neputaremus exilla formidine¬
odium uerborum dĩ potuisse subripere: quamq̃m
iam dirit. exultaui inquit suꝑ eloqͥa tua. qđ utiq
ñdiceret. si odiret ea: Tamen adcuc addit. & dicit.
quisticiam odio habui. & abhominatus sum: legem
autem tuam dileri Nempe auerbis eius illa for¬
mido. ñ fecit eorumdẽ uerboꝵ odium: sed integrã
tenuit caritatem Heq enĩ lex dĩ non sunt uerba
& eloquia dĩ: Absit gͦ ut timore pereat amor: ubi
castus c̃ timor Sic patres afiliis pus. & timent̃ &¬
amantur: sic pudica contunx uirum. & timet ne
abillo deseratur: & amat ut fruatui Si gͦ ⁊pat̃
homo. & conuiux homo &timeri & amaridebet:
non carne prefiliis hominum. sed uutute formo¬
sus. A quib enim diligitur lex dĩ: nͥ aquib di¬
ligitur os̃: Et quid habet bonis filiis triste lex

Expanded text:
Dei, ne in certamine vincatur formidat, super eadem verba viDei, ne in certamine vincatur formidat, super eadem verba victor exsultat. odium verborum Dei potuisse subrepere: quamvis jam dixerit, «Exultavi super eloquia tua,» quod utique non diceret, si odisset ea; tamen adhuc addidit, et dicit: «Injustitiam odio habui, et abominatus sum; legem autem tuam dilexi.» Nempe a verbis ejus illa formido non fecit eorumdem verborum odium, sed integram tenuit charitatem. Neque enim lex Dei non sunt verba et eloquia Dei. Absit ergo ut timore pereat amor ubi castus est timor. Sic patres a filiis piis et timentur et amantur; sic pudica conjux virum et timet, ne ab illo deseratur, et amat, ut fruatur. Si ergo et pater homo, et conjux homo, et timeri et amari debet; non carne prae filiis hominum, sed virtute formosus . A quibus enim diligitur lex Dei, nisi a quibus diligitur Deus? Et quid habet bonis filiis triste lex
Abbreviated transcription (Latin):
rͥanos gratis sunt ꝑsecuti. S qͥd subicc̃ attende. ẜ a
u̾b tuis formidauit cor meũ. hũerũt qͥdẽ ulli u̾ba
minantia: expello: ꝓscribo: occido: unguib torqueo:
ignib torreo: bestus subigo: menbra dilanio: s tua
me potius uerba terruerunt Holite timere eos qui
corpꝰ occidunt. & postea nonhñt qͥd faciant: s potiꝰ
eũ timete qͥ ht̃ potestatem & corpꝰ & animam ꝑd̾e
ingehennam Abhis uerbis tuis formidauit cor me¬
um: et contempsi hominem ꝑsecutorem meum: &
uici diabolum seductorem meum Demde sequitur
spolia detrahuntur: sicut uictus erpoliatus ẽ ille
de quo dicitur menuangłio Nlemo intrat indomũ
fortis. ut uasa cius diripiat: nͥ priꝰ alligaũit fortẽ:
Sed spolia multa sunt inuenta. qñ patientiã mirati
martẏrum.etiã qͥ ꝑsecuti sunt crediderunt: & qui
regem nr̃m detͥmento militum eiꝰ dampnificare s̃¬
moliti abillo sunt insuꝑ adquisiti. Quisqͥs gͦ aucrb̃

Expanded text:
d subjecit, attende: «Et a verbis tuis formidavit cor meum.» Habuerunt quidem et illi verba minacia, Expello, proscribo, occido, ungulis torqueo, ignibus torreo, bestiis subrigo, membra dilanio: sed tua me potius verba terruerunt, «Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant; sed eum timete qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam» . «Ab» his «verbis tuis formidavit cor meum;» et contempsi hominem persecutorem meum, et vici diabolum seductorem meum. 2. «vers.» 162spolia detrahuntur; sicut victus et spoliatus est ille de quo dicitur in Evangelio, «Nemo intrat in domum fortis, ut vasa ejus diripiat, nisi prius alligaverit fortem» . Sed spolia multa inventa sunt, quando patientiam mirati martyrum, etiam qui persecuti sunt crediderunt; et qui regem nostrum detrimento militum ejus sunt damnificare moliti, ab illo sunt insuper acquisiti. Quisquis ergo a verbis
Abbreviated transcription (Latin):
midauit cor meum:
Quid enim xp̃ian ¶ieserant regna terrena:
inquam leserant regna terrena: Hunquid eoꝵ ree
milites suos ꝓhibuit impendere. & exhibere quȩ de¬
bebantur regib terre: Hõne de hoc s̾ calumniã mo¬
lientib uideis ait: reddite cesari que cesaris sunt.
et dõ que dĩ sunt: Honne tributum de ort piscis.
etiam ipse ꝑsoluit: Nonne precursor ei militib
regni huius qͥd facere deberent ꝓȩterna salute
querentib ñ ait cingulum soluite. arma ꝑicite
regem ur̃m descrite ut possitis dño militare: sed
at neminẽ concussertis. nulli calumniam feceritis. suf¬
ficiat nob̾stipendium uĩm: honne unus militũ eiꝰ
statib sublimiorib subdita sit: Et paulo post ait.
Readite hominib debita: cui tͥbutum tͥbiitum: cui
uectigal uectigalꝰ: cui timorem timorem: cui hono

Expanded text:
midavit cor meum.» Quid enim Christiani laeserant regna terrena, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» ? Nonne tributum de ore piscis etiam ipse persolvit ? Nonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aeterna salute quaerentibus, non ait, Cingulum solvite, arma projicite, regem vestrum deserite, ut possitis Domino militare; sed ait, «Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis; sufficiat vobis stipendium vestrum» ? Nonne unus militum ejus statibus sublimioribus subdita sit?» Et paulo post ait: «Reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui ho
Abbreviated transcription (Latin):
pter qđ ꝑuersis dicturus ẽ. non noui uos: Porro
ut ostenderet qͦ fructu uias quȩ adextris sunt id:
iustorũ nouerit dñs: continuo subiecit Ipse enĩ
rectos faciet cursus tuos: et itinera tua in pace ꝓ¬
diicet. Ecce quare ait etiam iste custodiui manda¬
ta cuaitestimoniatua Et uelut quereremus hoc
unde potuerit: quia om̃s inquit uie mee ĩ con

Expanded text:
perversis dicturus est, «Non novi vos» . Porro ut ostenderet quo fructu vias quae a dextris sunt, id est justorum, noverit Dominus, continuo subjecit: «Ipse enim rectos faciet gressus tuos, et itinera tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus hoc unde potuerit: «Quia omnes,» inquit, «viae meae in con
Abbreviated transcription (Latin):
leuaui manus meas admandata tua. Ytriq
sententiȩ addidit. que dilexi. finis enim pre¬
cepti ẽ caritas: de corde puro Quando isto fi¬
ne id÷ huius rei contemplatione fit mandatũ
di  tunc fit uere opus bonum: et tunc leuant᷑
manus: quia suꝑnum ẽ qͦ leuantur. ꝓpterea
noscere uos inquit uolo etiam suꝑeminentẽ
scientiȩ caritatem xp̃i Nã si deoꝑe manda¬
toꝵ dĩ merces t̾rene felicitatis expetitur: de¬
ponuntur manꝰ potius qͣm leuant᷑: quia ter¬
rena emolumenta quȩ ñ sursum sed deorsũ
sunt illo oꝑe requiruntur: Adutrunq aut̃
ꝑtinet qđ sequitur: et exercebar iniustifica¬
tionib tuis. Qd plures interpretes dicere ma¬
luerunt qͣm letabar aut garriebam: qͦd aliqͥ
interpretati sunt. exeo qđ grecus habet edole¬
scum: Exercetur quippe iniustificationib
đoletus et quodãmꝰ garrulus: qͥ mandata er
quȩ diligit et cogitandi et oꝑandi delectatio¬

Expanded text:
levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea noscere,» inquit, «etiam supereminentem scientiae charitatem Christi» . Nam si de opere mandatorum Dei merces terrenae felicitatis expetitur, deponuntur manus potius quam levantur; quia terrena emolumenta quae non sursum, sed deorsum sunt, illo opere requiruntur. Ad utrumque autem pertinet quod sequitur, «Et exercebar in justificationibus tuis:» quod plures interpretes dicere maluerunt, quam «laetabar,» aut «garriebam,» quod aliqui interpretati sunt ex eo quod graecus habet ἠδολέσχουν. Exercetur quippe in justificationibus Dei laetus, et quodam modo garrulus, qui mandata ejus quae diligit, et cogitandi et operandi delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ bonum. quo factus bonus bene faceret
quebar inquit detestimoniis tuis inconspec¬
tu regum. et ñ confundebar: tanquam ille qͥ
petierat & acceperat ut responderet exꝓbran¬
tibus sibi uerbum: & non auferretur exore
eius uerbũ ueritatis Itaq ꝓilla usq admor¬
tem certans. nec inconspectu regum confun¬
debatur eam loqui: Testimonia quippe in
quib dicit qđ loquebatur grecȩ martyria
nuncupant᷑: q uerbo iam utunur ꝓlatino
Unde dictum ẽ etiam uocabulum martyrũ:
quib p̃dixit ds̃. qđ et ante reges eum fue¬
mandatis tiuis quȩ dilexi: et leuaui manus
meas admandata tua que dilexi: siue qd̃
ñnulli codices habent. inutroq uersu dilexi
ualde aut nimis. aut uehementer: sicut in¬
terpretari placuit. qđ grecȩ dicitur foara:
Dilatat autem et cogitando: et oꝑando: Nam
qđ adcogitationem ꝑtinet ait̃ et meditabar
inmandatis tuis: qđ autẽ adoꝑationem.⁊

Expanded text:
Spiritum bonum, quo factus bonus bene faceret Spiritum bonum, quo factus bonus bene faceret quebar,» inquit, «in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar:» tanquam ille qui petierat et acceperat, ut responderet exprobrantibus sibi verbum, et non auferretur ex ore ejus verbum veritatis. Itaque pro illa usque ad mortem certans, nec in conspectu regum confundebatur eam loqui. Testimonia quippe, in quibus dicit quod loquebatur, graece martyria nuncupantur; quo verbo jam utimur pro latino. Unde dictum est etiam vocabulum Martyrum, quibus praedixit Jesus quod et ante reges eum fuemandatis tuis, quae dilexi, et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi:» sive, quod nonnulli codices habent in utroque versu, «dilexi valde,» aut «nimis,» aut «vehementer,» sicut interpretari placuit quod graece dicitur σφόδρα. Dilexit autem, et cogitando et operando. Nam quod ad cogitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et
Abbreviated transcription (Latin):
urĩs: qͣntomagis pat̃ ur qui incelis ẽ. dabit
bona petentib se: Ubi euident̃ ostendit. qđ
direrat petite. querite. pulsate: ñ nͥ adposcendi.
hoc ẽ orandi instantiã ꝑtinere Alius porro
euangłista ñ ait. dabit bona petentib se. que
multipliciter possunt intelligi. ut corꝑalia.
uł sp̃alia: sed curumcidit inde alia. satisq di¬
ligenter exp̃ssit. quid nos uehement̃ atq i¬
sp̃s. inquo clamamus abba pat̾̃ Ac ꝑ hoc
ipse nos facit petere. quẽ desideramus ac¬
cuꝑe: ipse nos fac̃ querere quẽ cupimus
inuenire: ipse nos facit pulsare adquem ni¬
timur ꝑuenire Hoc docet apłs: Sui cum di¬
itaq agit acceptus: ut largius accipiendꝰ.¬
petendo. querendo. pulsando. poscatur Si¬
ue enim ut uita bona petatur. suie ut bene
uiuatur. quotqͦt spũ dĩ aguuntur. hi filii
cłi sunt Ergo ambulabam inquit inlati¬
tudine: qm̃ mandata tua exquisiui Exquisi¬
erat. et inuenerat qm̃ petierat: et acceꝑat

Expanded text:
ris; quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se» ? Ubi evidenter ostendit quod dixerat, «Petite, quaerite, pulsate,» nonnisi ad poscendi, hoc est, orandi instantiam pertinere. Alius porro evangelista non ait, «Dabit bona petentibus se,» quae multipliciter possunt intelligi, vel corporalia, vel spiritualia; sed circumcidit inde alia, satisque diligenter expressit quid nos vehementer atque iSpiritus in quo clamamus, «Abba, Pater» . Ac per hoc ipse nos facit petere, quem desideramus accipere; ipse nos facit quaerere, quem cupimus invenire; ipse nos facit pulsare, ad quem nitimur pervenire. Hoc docet Apostolus, qui cum diitaqpetendo, quaerendo, pulsando, poscatur. Sive enim ut vita bona petatur, sive ut bene vivatur; quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Ergo, «Ambulabam,» inquit, «in latitudine, quoniam mandata tua exquisivi.» Exquisierat et invenerat, quoniam petierat et acceperat
Abbreviated transcription (Latin):
li autẽ codices ñ habent inandata tua sed testi¬
monia Sed mandata inplurib inuenimꝰ. ⁊ ma¬
xime grecis Cui lingue tanqͣm p̃cedenti. uñ ad
nos uta translata sunt. magis credendum ẽẽ
qͥs ambigat: Si ergoscire uolumus qͦm ħman¬
data quesierit uł querenda sint: ulud intuea¬
mur qđ dicit magister bonus. et doctor. et da¬
torᷤ petite etaccipictis. querite et inuenictis:
pulsate etaꝑictur uob̃ Et pgulo post Si ergo

Expanded text:
li autem codices non habent «mandata,» sed «testili autem codices non habent «mandata,» sed «testimonia;» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista translata sunt, magis credendum esse quis ambigat? Si ergo scire volumus quomodo haec mandata quaesierit, vel quaerenda sint, illud intueamur quod dicit magister bonus, et doctor, et dator: «Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis.» Et paulo post: «Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
piorum conexionem lib̃a inferretur & soluta
sementia ambulabam inlatitudine: nicħ de
inusitato loquendi mͦ hic deberet mouere lec¬
torem: ut occuitus sensus querendus hic aliqͥs
putaret᷑ Himirum gͦ qđ non dixit intelligiuo¬
luit: id exauditum se fuisse: ac deinde sub¬
uinxit qualis factus fu̾it: tanquã diceret. Et
cum orarem exaudisti me. & ambulabam inlati¬
tudine. &cętera quȩ isto mͦ dicta contexiut d
incaritate: que diffusa ẽ incordib nris ꝑspm̃¬
scm̃ qͥ datus ẽ nob: In bac latitudine ambula¬
bat ille qͥ dicebat os nr̃m patet aduos ocorithii.
cor nrm dilatatũ ẽ. Hec autem caritas duob illis
mandatis tota atq integra continetur: dilectio¬
ne scilicet dĩ et dilectione ꝓrimi: in quib tota
lexpendet et ꝓpħe Unde et hic cum dixisset.
ambulabam inlatitudine: causam subiunx̃
atq ait: qͥa mandata tua exquisiui Nonnul¬

Expanded text:
periorum connexione libera inferretur et soluta periorum connexione libera inferretur et soluta sententia, «Ambulabam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergo quod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta contexuit. 2.in charitate, quae diffusa est in cordibus nostris pm qui datus est nobis ? In hac latitudine ambulabat ille qui dicebat, «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur, dilectione scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Unde et hic cum dixisset, «Et ambulabam in latitudine;» causam subjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnul
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dileri: ecleuaui mans meas adman¬
data tua que dilexi: et exercebar iniustificati¬
onibus tuis C Ibi narrantis uerba sunt non
petentis: uelut impetratis quȩ petiuerat con¬
fitebatur indĩ laudib q̃lem illũ fecerat mĩa¬
dm̃i: qͣm suꝑ se uenue poposcerat: Neq enim
ħ ita suꝑiorib comunxerat ut diceret. et ne au¬
feras exore meo ũbum ueritatis usq ualde qͥa
titudine. quia mandata tua exquisiui: & lo¬
quar intestimoniis tiuis inconspectu regum.
& non confundar. & cetera isto mͦ: sic enĩ uide¬
tur sequentia precedentib debuisse conectere
sed ait et ambulabam in latitudine. Ubi copu¬
latiua conunctio. id⁊ et uelut inconsequens
posita ẽ quia non ait. et ambulabo qͦmͦ dice¬
bat et eustodiam legem tuam semꝑꝰ aut certe si
optatiuo mͦ dictum ẽ custodiam legem tuã ñ
ait et ambulem in latitudine. qͣsi utrumq op¬
tau̾it. et poposcerit: sed ait & ambulabam in
latitudine Ubi si comunctio ista non eẽt s adsu¬

Expanded text:
e dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi; et exercebar in justificationibus tuis.» Ubi narrantis verba sunt, non petentis; velut, impetratis quae petiverat, confiteatur in Dei laudibus qualem illum fecerat mii, quam super se venire poposcerat. Neque enim haec ita superioribus conjunxit, ut diceret, Et ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quia titudine, quia mandata tua exquisivi, Et loquar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundar; et caetera isto modo; sic enim videtur sequentia praecedentibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulativa conjunctio, id est, «Et,» velut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulabo, quomodo dicebat, «Et custodiam legem tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambulem in latitudine, quasi utrumque optaverit, et poposcerit: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi si conjunctio ista non esset, sed a su
Abbreviated transcription (Latin):
uo tuo: in quo mͥ spem de¬
disti. hec me consolata ẽ
inhumilitate mea. qm̃
uerbum tuum uiuificauit me. Nunquid
obliuio sicut in hominem cadit in dm̃: Cur
ergo ei dicitur memento: Quamius in alus
scẽ scripture locis. ipsũ uerbũ omnino pona¬
tur ut ẽ. quare mei oblitus es et obliuisceres
atq alibi sepus hoc legitur. sed ñ ut homi¬
nib ista contingunt. ita intelligunt᷑ indõ
am sicut dm̃ penitere dicitur. qndo p̃t ho¬
minũ spem res mutat consilio ñmutato. quia
consiliũ dñi manet inet̃num: ita dr obliui¬
sci qñtardare uidet᷑ aduitoriũ ut ꝓmissum᷑
uł ñ retribuere digna peccantib: ut si quid
huiusmodi tanquã eiꝰ memoria sit elapsum.
qã sꝑatur. siue timetur & ñf̃it. Dicuntur psta
locutione morali qua humanꝰ mouet᷑ asfert 
quauis et ds faciat certa dispositione ñ defi¬
ciente memoria. nec obseurata intelligentia
nec uoluntate mutata. Cum itaq dicitur ei
Sderit admonet᷑

Expanded text:
 spem dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea, quoniam verbum tuam vivificavit me.» Numquid oblivio, sicut in hominem, cadit in Deum? Cur ergo ei dicitur, «Memento?» Quamvis in aliis sanctae Scripturae locis ipsum verbum omnino ponatur, ut est, «Quare mei oblitus es» ; et, «Oblivisceris atque alibi saepius hoc legitur. Sed non ut hominibus ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur eiiderit, admonet
Abbreviated transcription (Latin):
nunc disputandum ẽ nar¬
rationem: Petebat enim ħo
di suꝑius adiutorium gr̃e
di. cum dicebat intua iusti¬
cia uiuifica me. & ueniat suꝑ me miscđia
tua dñe: & alia similia. ut supͣ. uł infra: nc̃
autem dicit. Etambulabam inlatitudi

Expanded text:
nunc disputandum est, narrationem. Petebat enim homo Dei superius adjutorium gratiae Dei, cum dicebat, «In tua justitia vivifica me; et veniat super me misericordia tua, Domine:» et alia similia vel supra vel infra. Nunc au
Abbreviated transcription (Latin):
ment dm̃: aliquando ñtiment dm̃ lulianꝰ exsti¬
tit infidelis imperatorꝰ exsticit apostata: iniquisꝰ &¬
ydolatra Milites. xp̃iam seruierunt imperatori
infideli Ubi ueniebatur ad causã xp̃i: non agno¬
scebant nͥ illum qͥ incelo erat: Si quando uolebat
ut ydola colerent: ut thurificarent: p̃ponebant
illi dm̃ Quando autẽ dicebat ꝓducite aciẽ: ite
contͣuiã ł illã gñtẽ: statĩ obtemꝑabãt. Distingue
imꝑent iustis: Non sic erit Uidete .ii. qͥd dicat iste p̃s.
iuistorum: Ce d ñibi relinquit᷑ ñ erit
inȩternum Ueniet tp̃s. qñ unꝰ agnoscat᷑ ds̃: ue¬
niet tempꝰ quando xp̃c inclaritate sua appa
rens. congreget ante se om̃s gentes: et diidat
eas sic̃ diuidit pastor hedos ab ouib. Oues ponet
ad dexitram: hedos adsimstram. Et uidebi ᷤᷤ ibi¬

Expanded text:
ment Deum; aliquando non timent Deum. Julianus exstiment Deum; aliquando non timent Deum. Julianus exstitit infidelis imperator, exstitit apostata, iniquus, idololatra: milites christiani servierunt imperatori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtemperabant. Distinguebimperent justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psalmjustorum; sed non ibi relinquitur, non erit in aeternum. Veniet tempus, quando unus agnoscatur Deus; veniet tempus, quando Christus in claritaterens, congreget ante se omnes gentes, et dividat eas, sicut dividit pastor haedos ab ovibus. Oves ponet ad dexteram, haedos ad sinistram, etc. » . I
Abbreviated transcription (Latin):
sedmagis serui & ut corroboraret seruũ: hoc dix̃.
Exremplo meo serui: quia prior ego seruiui unqͥs:
Dñs enim tanta inpassione sustinens: a quibꝰ
seruis: Nam si fuissent boni serui: honorarent do¬
minum suũ Sed quia mali serui erant: iniunia¬
uerunt dnm Iue qͥd contͣ reddidit: dilectionem
podio Ait enim Pater ignosce ius: quia nesci¬
unt qͥd faciunt. Si dñs cęli etterrȩ ꝑquẽ facta st̃
omina. seruiuit indignis: rogauit ꝓseuientib
etfurentib. et tanquã medicũ se exhibuit adue¬
niens: nam & medici & arte & sanitate meliores
seruiunt egrotis: quantomagis non debet de¬
dignari homo exanimo & extota bona uolun¬
tate cum tota dilectione seruire dño etiã malo
Ecce seruit melior deterior: sed adtempꝰ Quod
autem dixi de dño & seruo: hoc intelligite de
potestatib aeregib: dcomnib culminib hurꝰ
scłi. Aliquando enim potestates bone sunt & ti¬

Expanded text:
sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sustinens, a quibus servis? Nam si fuissent boni servi, honorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens nam et medici et arte et sanitate meliores serviunt aegrotis; quanto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Aliquando enim potestates bonae sunt, et ti
Abbreviated transcription (Latin):
lle ẽ uerus dñs. &ȩternus: isti autem temporales
sođm tempus Tii cum ambulas inuia: cum ui¬
uis in hac iuita: non uult te facere suꝑbum xp̃s:
Contigit tͥ ut xp̃ianus efficereris: et haberes dñm
hominem: non ideo xp̃ianus effectus es. ut dedigne¬
ris seruire Cum enim xp̃o iubente seruis homi¬
ni: ñ illi seruis . sedilli qui uissit Et hoc ait
more. & insimplicitate cordis: ñ adoculum ser¬
uientes qͣsi hominib placentes: sed qͥsi serui xͥ.
facientes bonã uoluntatem di exanimo. cũ bona
uoluntate Eoce ñ fecit de seruis liberos: s de ma¬
lis serius bonos seruos Quantum debent diuites
xp̃o. qui illis componit domum: ut si fuit ibi
seruus infidelis. conuertat illum oep̃s et nones
dicat dimitte dnm tuum: lam cognoiusti eũ
qͥucrus ẽ dñs ille forte impuis ẽ. & iniquus: tu
iam fidelis & iustus: Indignum ẽ ut iustus & fi¬
delis. seruiat iniquo & infideli Nonhoc ei dixit.

Expanded text:
lle est verus dominus et aeternus; isti autem temporales secundum tempus. Tu cum ambulas in via, cum vivis in hac vita, non vult te facere superbum Christus. Contigit tibi ut christianus efficereris, et haberes dominum hominem: non ideo christianus effectus es, ut dedigneris servire. Cum enim Christo jubente servis homini, non illi servis, sed illi qui jussit. Et hoc ait: more, in simplicitate cordis; non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes, sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, convertat illum Christus, et non ei dicat, Dimitte dominum tuum; jam cognovisti eum qui verus est dominus: ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli. Non hoc ei dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
Honut patiaris molestiam. te hortatur: s ut pati¬
aris iniuriam Non enim omnis molestia u¬
iuria ẽ Quicqͥd enim uire pateris: ñ ẽ in uiria
Ne forte diceres. et ego int̃ iniuriosos passus nume¬
ror: nam illud inillo loco. & illud illa causa pas¬
sus sũ. uide si ̃iuriã passus es. Latrones multa pa¬
tiunt᷑ s ñ iniuria Scelerati: maleficiꝰ effrac¬
tores adulteri: corruptores: om̃s patiuntur
multa mala: s nulla ẽ in iuiria Aliud ẽ pati
iniuriam: aliud ẽ. pati tribulationem. aut pe¬
nam. aut molestiam. aut suppliciũ Conside¬
ra uͥ sis: qͥd egeris uide: qͥre patiaris uide: etibi
uides quid patiaris: Ius ⁊ ĩuiria ꝯͣͣria sunt. Ius .N.

Expanded text:
Non ut patiaris molestiam te hortatur, sed ut patiNon ut patiaris molestiam te hortatur, sed ut patiaris injuriam: non enim omnis molestia injuria est. Quidquid enim jure pateris, non est injuria. Ne forte diceres: Et ego inter injuriam passos numeror; nam illud in illo loco, et illud causa illa passus sum. Vide si injuriam passus es. Latrones multa patiuntur, sed non injuriam: scelerati, malefici, effractores, adulteri, corruptores, omnes patiuntur multa mala, sed nulla est injuria. Aliud est pati injuriam; aliud pati tribulationem, aut poenam, aut molestiam, aut supplicium. Considera ubi sis, quid egeris vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid patiaris. Jus et injuria contraria sunt. Jus enim
Abbreviated transcription (Latin):
net addm̃ anima tua÷ ꝑtinet ad dm̃ corpus
tuum: qͥa ds̃ fecit & animã tuã et corpꝰ tuum
Dicis forte: Hon me numerat ds̃ inmagna mul¬
titudine: Accedit tͥ mirũ de euuangłio. capil¬
li capitis ur̃i om̃s numerati sunt. Ergo ds̃¬
mare & omnia quȩ ineis sunt: Qđ autẽ ad me
ꝑtinet. qͥd agit mecũ. Qui custodit ueritatẽ in
et̃num: Etamandũ dm̃ commnendauit et tim̃¬
ueritatem: Facientẽ iudicium iniuriam
accipiẽtib. Uindicat iniuriam accipientes.
fres mei: fac̃ illis iudiciũ Quibꝰ: Qui accipi¬
unt iniuriam: puniens om̃s inuiriosos: Si gͦ
fauebit iniuriã accipientib: et puniet inui¬
riosos: uide mͦ de quoꝵ numcro eẽ uis Uide:
attende utrum in eis uelis ẽt̃. qui iniuriã ac¬
cipiunt: an meis qui iniuriã faciunt. Statĩ
enim ad te ꝓcedit uox apłica: et dicitt̃ lã qͥdẽ
om̃ino delictũ ẽ: qͥa iudicia habeti uobc̃. Er̾e ñ
Corripit homines: quia non patiuntur iniuriam

Expanded text:
net ad Deum anima tua, pertinet ad Deum corpus tuum; quia Deus fecit et animam tuam et corpus tuum. Dicis forte: Non me numerat Deus in magna multitudine. Accedit ibi mirum de Evangelio: «Capilli capitis vestri omnes numerati sunt» . mare et omnia quae in eis sunt.» Quod autem ad me pertinet, quid agit mecum? «Qui custodit veritatem in aeternum.» Et amandum Deum commendavit, et timenveritatem? «Facientem judicium injuriam accipientibus.» Vindicat injuriam accipientes, fratres mei; facit illis judicium. Quibus? Qui accipiunt injuriam, puniens omnes injuriosos. Si ergo favebit injuriam accipientibus et puniet injuriosos, vide modo de quorum numero esse vis. Vide, attende utrum in eis velis esse, qui injuriam accipiunt, an in eis qui injuriam faciunt. Statim enim ad te procedit vox apostolica, et dicit tibi, «Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non Corripit homines, quia non patiuntur injuriam.
Abbreviated transcription (Latin):
addm̃: Ubi p̃ceptum dedit. boui trituranti
os ñ infrenabis: ibi debub ñcogitauit ds̃. Itac
qͦsdam boues uoluit significari: Hon enim hoc
curat ds̃ monere: qͥd agat cũbubꝰ. Habet hoc na¬
tura ipsa humana: Sic factus ẽ homo: ut nort
consulere iumento suo. Nec inde p̃cepta adõ ac¬
cepit: s insinuatum ẽ. illi inmente adõ. ut poᷤᷤ¬
sit & sine p̃cepto facere fẽcit ulum talem ds̃. S
qͦmꝰ regit pecus regendus ẽ. abalio. abeo aqͦ regiẽ
p̃ceptum accepit Ad precept⁊ gͦ tenorem. nonẽ
debub cura dõ: adꝑuidentiam uniuersitatis q̃
creauit omnia. & mundũ regit: homines et iui¬
menta saluos facies ds̃. Intendat caritas ur̃a: hic

Expanded text:
ad Deum? Ubi praeceptum dedit: Bovi trituranti os non infraenabis ; ibi de bobus non cogitavit Deus? Itaque quosdam boves voluit significare. Non enim hoc curat Deus monere, quid agas cum bobus. Habet hoc natura ipsa humana. Sic factus est homo, ut norit consulere jumentis suis, nec inde a Deo praecepta accepit, sed insinuatum est illi in mentem a Deo, ut possit et sine praecepto facere; fecit illum talem Deus. Sed quomodo regit pecus, regendus est ab alio; ab eo a quo regitur, praeceptum accepit. Ad praecepti ergo tenorem, non «est de bobus cura Deo:» ad providentiam universitatis, qua creavit omnia et mundum regit, «Homines et jumen