comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. De quatuor diebus mul.¬
ta quidem dici possunt: sicut
se habent obscura scripturarũ.
quȩ prodiuersitate intelleg¬
entium. multos sensus paruĩt.
Dicamus & nos: quid nobis ui-¬
deatur significare mortuus
quatriduanus. Quomodo
enim in illo ceco intellegimꝰ.
quodam modo humanum
genus: sic forte et in isto mor¬
tuo. multos intellecturi sumꝰ.
Diuersis enim modis: una res
significari potest. Homo quã¬
do nascitur. iam cum morte
nascitur: quia de adam pecca-¬
tum trahit. Unde dicit apls.
Per unum hominem pecca¬
tum intrauit in mundum.
& ꝑ peccatum mors. & ita in
om̃s homines ꝑtransiit: in
quo om̃s peccauerunt. Icce
habes unum diem mortis:
quod homo trahit de mortis
propagine. Deinde crescit.⁊
incipit accedere ad rationa¬
les annos. ut legem sapiat
naturalem. quam omnes
quodam modo legitur: furtũ
iuis pati: utiq non uis. Ice lex
in corde tuo. Quod non uis
pati: facere noli. Et hanc legem:
trans grediuntur homines.
Ncce alter dies mortis. Data ẽ

Expanded text:
tem. « De quatuor diebus multa quidem dici possunt, sicut se habent obscura Scripturarum, quae pro diversitate intelligentium multos sensus pariunt. « Dicamus et nos quid nobis videatur significare mortuus quatriduanus. Quomodo enim in illo caeco intelligimus quodammodo humanum genus, sic forte et in isto mortuo multos intellecturi sumus: diversis enim modis una res significari potest. Homo quando nascitur, jam cum morte nascitur, quia de Adam peccatum trahit. Unde dicit Apostolus: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Ecce habes unum diem mortis, peccatum, quod homo trahit de mortis propagine. Deinde crescit, incipit accedere ad rationales annos, ut legem sapiat naturalem, quam hominequodammodo legitur? Furtum vis pati? utique non vis. Ecce lex in corde tuo: quod non vis pati, facere noli. Et hanc legem transgrediuntur homines: ecce alter dies mortis. Data est
Abbreviated transcription (Latin):
cabat᷑ fides ut ea q̃ ñ erat eẽ incipet
tunc credere inciperent.
Non enu ait. gaudeo propt
uos ut ur̃a fides augeatur
siue firmetur: s nͣt credatis:
Quod intellegendum est. ut
amplius robustiusq creda¬
tis. Sed eamus ad eum. Di¬
xit ergo thomas qui dicit᷑
didy mus: ad condiscipulos¬
suos. Namus & nos: et mori.¬
amur cum eo. Uenit itaq his
et inuenit eum quatuor dl¬
es iam in monumento haben

Expanded text:
cabatur fides: non ut ea quae non erat, esse inciperet, cabatur fides: non ut ea quae non erat, esse inciperet, tunc credere inciperent. Non enim ait, gaudeo propter vos, ut vestra fides augeatur, sive firmetur; sed ut credatis, quod intelligendum est, ut amplius robustiusque credatis. « Sed eamus ad eum. Dixit ergo Thomas, qui dicitur Didymus, ad condiscipulos: Eamus et nos, ut moriamur cum eo. Venit itaque Jesus, et invenit eum quatuor dies
Abbreviated transcription (Latin):
plius erit: et maloꝵ tormen¬
ta grauiora. quando cum cor¬
pore torquebuntur. Dum
dominus dormitione amici
dicerat discipulis: responde¬
runt. quomodo intellexert̃.
Dñe. si dormit: saluus erit.
Solent enun esse somn̾ia egro¬
tantium: salutis indicia. Di¬
xerat autem ih̃s de morte
eius: illi autem putauerunt.
quia de dormitione somni
diceret. Tunc gͦ dicit eis ih̃s
manifeste. Sub obscure enĩ:
diocerat. dormit. Nit ergo ma¬
nifeste. Lazarus mortuus ẽ.
& gaudeo propter uos. ut cre¬
datis qm̃ dbi eram: s scio quia
mortuus est. Reger enum. nonme¬
tiuis. fuerat nuntͤiatus. Sead qͥ
lateret eum qui creauerat. eta
cius manus. anima morien¬
tis ecrierat: Hoc est quodat
gaudeo propter uos. ut credi¬
tis quia non ibi eram: ut iam
inciperent admirari quia do¬
minus potuit dicere mortuu
quod nec uiderat nec audie¬
rat. Ubi sane meminisse de¬
bemus. quod adhuc etiam ip.¬
soꝵ discipuloꝵ qui in eum ũ
crediderant. miraculis edifi¬

Expanded text:
plius erit, et malorum tormenplius erit, et malorum tormenta graviora, quando cum corpore torquebuntur. Dum Dominus de dormitione amici diceret discipulis, responderunt, quomodo intellexerunt: Domine, si dormit, salvus erit. Solent enim esse somnia aegrotantium salutis indicia. Dixerat autem Jesus de morte ejus, illi autem putaverunt quia de dormitione somni diceret. Tunc ergo dixitmanifeste. » Subobscure enim dixerat, « dormit. » Ait ergo manifeste: « Lazarus ergo mortuus est, et gaudeo propter vos ut credatis quia non eram ibi, sed scio quia mortuus est. Aeger enim, non mortuus fuerat nuntiatus. Sed quid lateret eum qui creaverat et ad cujus manus anima morientis exierat? Hoc est quod ait: Gaudeo propter vos, ut credatis quia non ibi eram: ut jam inciperent admirari, quia Dominus potuit dicere mortuum, quod nec viderat, nec audierat. Ubi sane meminisse debemus, quod adhuc etiam ipsorum discipulorum qui in eum jam crediderant, miraculis aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
si non uultis errare. It post hoc:
dicit eis. Lararus amicus nr̃
dormit: sed uado ut a somno
excitem eum. Uerum dicit:
Sororibus mortuus erat: dño
dormiebat. Hominibus mor¬
tuus erat: qui eum suscitare
non poterant. Nam dñs tan¬
ta facilitate suscitabat de se¬
pulchro: quanta tu non exci¬
tas dormientem de lecto. Er¬
go secundum potentiam suã
diccit dormientem: quia & alii
mortur dicti sunt in scriptu¬
ris sepe dormientes: Sicut
apostolus dicit. De dormien¬
tibus autem nolo uos ignora¬
re fratres: ut non contristemi¬
ni sicut & ceteri qui spem non
habent. Ideo & ipse dormien¬
tes appellauit: quia resurrec¬
sed non oms resur gemus: mortẽ
nram: dormitionis nomine sig¬
nificans. Nam corpus dum
deseritur ab anima. dormit
in sepulchro. resuscitandum
in nouissimo die:Animȩ uͦ
dum deserunt corpora. diu̾i¬
sas receptiones habent. Gau¬
dium bonȩ. malȩ tormenta.
Sed cum facta fuerit resurrec¬
tio. & bonoꝵ gaudium am¬

Expanded text:
si non vultis errare. Et post hoc si non vultis errare. Et post hoc dicit eis: Lazarus amicus noster dormit, sed vado, ut a somno excitem eum. Verum dixit. Sororibus mortuus erat, Domino dormiebat. Hominibus mortuus erat, qui eum suscitare non poterant: nam Dominus tanta facilitate suscitabat de sepulcro, quanta tu non excitas dormientem de lecto. Ergo secundum potentiam suam dixit dormientem, quia et alii mortui dicti sunt in Scripturis saepe dormientes, sicut Apostolus dicit: De dormientibus autem nolo 574 vos ignorare, fratres, ut non contristemini, sicut et caeteri, qui spem non habent . Ideo et ipse dormientes appellavit, quia resurrecsed non omnes resurgemus ; mortem nostram dormitionis nomine significans. Nam corpus dum deseritur ab anima, dormit in sepulcro, resuscitandum in novissimo die: « Animae vero, dum deserunt corpora, disas receptiones habent, gaudium bonae, malae tormenta. Sed cum facta fuerit resurrectio, et bonorum gaudium am
Abbreviated transcription (Latin):
sunt diei: Si quis ambulaue¬
rit in die: non offendit. Ne se¬
quimini: si non uultis offen¬
dere. Nolite michi consilium
dare: quos a me consilium o¬
portet accipere. Quo ergo ꝑ¬
tinet. non ne duodecim hore
sunt diei : quia ut dem se ẽẽ
ostender&: duodecim discipu¬
los elegit. Si ego sum inquit
dies. & uos horȩ: num quid ho¬
re diei consilium dant: Hore
diem secuntur: non horas di¬
es. Si ergo illi hore: quid ibi
uidas: et ipse inter duodecĩ
horas. Si hora erat: lucebat.
Silucebat: quomodo diem ad
mortem tradebat: Sed dñs
in hoc uerbo non ipsum ui-¬
dam: sed successorem ipsius
preuidebat. Iuda enim cad¬
ente. successit mathias: et
duodenarius numerus ma¬
sit. Non enum frustra duode¬
cim discipulos elegit: nisi quia
ipse spiritalis est dies. Sequant᷑
ergo hore diem: predicent hore
diem: horȩ inlustrentur adie.
hore inluminentur adie: per
horarum predicationem cre-¬
dat mundus diem. Ergo ait
de compendio. Ne sequimini:

Expanded text:
sunt diei? Si quis ambulavesunt diei? Si quis ambulaverit in die, non offendit. Me sequimini, si non vultis offendere; nolite mihi consilium dare, quos a me consilium oportet accipere. Quo ergo pertinet: Nonne duodecim horae sunt diei? Quia ut diem se esse ostenderet, duodecim discipulos elegit. Si ergo sum, inquit, dies, et vos horae, nunquid horae diei consilium dant? Horae diem sequuntur, non horas dies. Si ergo illi horae, quid ibi Judas; et ipse inter duodecim horas? Si hora erat, lucebat; si lucebat, quomodo diem ad mortem tradebat? Sed Dominus in hoc verbo, non ipsum Judam, sed successorem ipsius praevidebat. Juda enim cadente, successit Matthias, et duodenarius numerus mansit . Non enim frustra duodecim discipulos elegit, nisi quia ipse spiritalis est dies. Sequantur ergo horae diem, praedicent horae diem, horae illustrentur a die, horae illuminentur a die, et per horarum praedicationem credat mundus in diem. Hoc ergo ait de compendio: Me sequimini,
Abbreviated transcription (Latin):
uadis illuo: Respondit iħs.
Non ne duodecim hore sunt dia
Quid sibi uult ista responsio:
Tui dixcerunt: modo te uolebat
dis illuc. ut te lapident. et qͥ¬
minus. Nonne duodecim ho.¬
re sunt diei: Si quis ambu¬
lauerit in die. non offendit:
quia lucem huius mundi ui¬
det. i autem ambulauerit
nocte: offendit: quia lux non
est in eã. De die quidem lo¬
cutus est: sed ad nostram in
nox est. Inuocemus diem ut
repellat noctem: & cor lumi¬
ne inlustret. Quid enim do
sub lucet altitudo profundi¬
tasq sententie:redar guer
uoluit dubitationem illoꝵ.
& infidelitatem. Uoluerunt
enim consilium dare dño
ne moreretur: qui uenerat
mori. ne ipsi morerentur.
Sic etiam quodam alio loco
petrus scͣs diligens dñm s
adhuc non plene intellegs
eur ueniss&: timuit ne mõ¬
reretur: et uite displicuit. id est
ipsi dño. Qum ergo uellent
dare consilium homines deo.
discipuli magistro. serui dño.
egroti medico: corripuit eos.
xait. Nonne duodecim hore

Expanded text:
vadis illuc? Respondit Jesus: vadis illuc? Respondit Jesus: NonnQuid sibi vult ista responsio? Illi dixerunt: « Modo te volebant dis illuc, ut te lapident? » Et Dominus: « Nonne duodecim horae sunt diei? » « Si quis ambulaverit in die, non offendit, quia lucem hujus mundi videt. Si autem ambulaverit in nocte, offendit, quia lux non est in eo. « De die quidem locutus est, sed ad nostram intnox est. Invocemus diem, ut repellat noctem, et cor lumine illustret. Quid enim Dombjacet  Aug., sublucet altitudo, profunditasque sententiae, redarguere voluit dubitationem illorum et infidelitatem. voluerunt enim consilium dare Domino ne moreretur, qui venerat mori, ne ipsi morerentur. Sic etiam quodam alio loco Petrus sanctus diligens Dominum, sed adhuc non plene intelligens cur venisset, timuit ne moreretur, et vitae displicuit, id est, ipsi Domino . Cum ergo vellent dare consilium homines Deo, discipuli magistro, servi domino, aegroti medico, corripuit eos et ait: Nonne duodecim horae
Abbreviated transcription (Latin):
glorificetur filius dĩ ꝑ eam.
Per quam: ꝑ illam infirmita.¬
tem. Diligebat autem iħs
martham & sororem eius
mariamr & lazarũ. Iile lan¬
guens: illȩ tristes: omnes dilec¬
ti. Sed diligebat eos. & languen¬
tium saluator: immo etiam mor¬
tuoꝵ suscitator: et tristium con¬
solator. Ut ergo audiuit quod
infirmatur: tunc quidem mã¬
sit in eodem loco duobus die-¬
bus. Nuntiauerant ergo ille:
mansit illic ille. Tam du tem¬
pus ductum est: quo usq qua¬
triduanum compleretur. Nõ
frustra: nisi quia forte. inmo
quia certe. & ipse numerus
dierum intimat aliquod sa¬
cramentum. Deinde post hec
dicit discipulis suis. Iamus
inuideam iterum: ubi pęne
fuerat lapidatus: Qui prop¬
terea inde discessisse uide ba¬
tur. ne lapidaretur. Discessit
enim ut homo: sed inrede¬
undo. quasi oblitus infirmi¬
tatem. ostendit potestatem.
Iamus inquit in uideam.
Deniq hoc dicõ: uidete quem¬
ad modum discipuli terri¬
ti fuerint. Dicunt ei disci¬
puli. Rabbi: nunc querebat᷑

Expanded text:
glorificetur Filius Dei per eam, per quam? per illam infirmitatem. Diligebat autem Jesus Martham, et sororem ejus Mariam, et Lazarum. Languens ille, tristes omnes dilecti; sed diligebat eos et languentium Salvator, imo etiam mortuorum suscitator, et tristium consolator. Ut ergo audivit, quod infirmabatur, tunc quidem mansit in eodem loco duobus diebus. Nuntiaverunt ergo illae, mansit illic ille. Tandiu tempus ductum est, quo usque quatriduum compleretur. Non frustra, nisi quia forte, imo quia certe et ipse numerus dierum intimat aliquod sacramentum. Deinde post haec dicit discipulis suis: Eamus, in Judaeam iterum. Ubi pene fuerat lapidatus, qui propterea inde discessisse videbatur, ne lapidaretur. Discessit enim ut homo; sed in redeundo quasi oblitus infirmitatem, ostendit potestatem. Eamus, inquit, in Judaeam. Denique hoc dicto videte, quemadmodum discipuli territi fuerint. Dicunt ei discipuli: Rabbi, nunc quaerebant
Abbreviated transcription (Latin):
ad t̾ras non ueniret. Iudiens
autem iħs: dicit illis. Infirmi¬
tas hec non est ad mortem: sed
pro gloria dei. ut glorificetur
filius dei. Talis glorificatio ip¬
sius. non ipsum auocit: sed no¬
bis profuit. Hoc ergo ait. non
est ad mortem: quia ipsa mors
non est ad mortem. s potius
ad miraculum: Quo facto
crederent homines in xp̃m.
& uitarent ueram mortem.
Sane uidete quem admodum
tam quam ex oblico dñs dm̃
se dixit: propter quosdam qͥ
negant. Nam sunt heretici:
qui hoc negant. quod filius
dei non sit ds̃. Ecce audiant.
Infirmitas hec inquit non
est ad mortem: s pro gloria
dĩ. Qua gloria : cuius dei:
Nudi quod sequitur. Ut glo¬
rificetur filius dĩ. Infirmitas¬

Expanded text:
ati non indueret. Audiens autem Jesus, dixit illis: Infirmitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei. Talis glorificatio ipsius non ipsum auxit, sed nobis profuit. Hoc ergo ait: Non est ad mortem, quia ipsa mors non est ad mortem, sed potius ad miraculum, quo facto crederent homines in Christum, et vitarent veram mortem. Sane videte, quemadmodum tanquam ex obliquo Dominus Deum se dixit, propter quosdam qui negant. Nam sunt haeretici qui hoc negant, quod Filius Dei sit Deus; ecce audiant: Infirmitas haec, inquit, non est ad mortem, sed pro gloria Dei. Quae gloria? cujus Dei? Audi quod sequitur: Ut glorificetur Filius Dei per ea
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Non diocer unt. ueni:
Imanti enim. tantum modo
nuntiatum fuit. Non ausȩ
sunt dicere: ueni & sana: nõ
sunt ause dicere. ibi iube. &
hit fiet. Cur enim non et is¬
te:si fides illius cencurionis
inde laudatur: Ait enim.
Non sum dignus ut intres
subtectum meum: sed tantũ
dic uerbo. & sanabitur puer
nĩs. Nichil hoꝵ iste: seo tan¬
tum modo. Dñe. ecce quem
amas infirmatur. Sufficit
ut noueris: non enim amas.
et deseris. Dicit aliquis. Quo.¬
modo ꝑ lazarum peccator
significabatur: & adño sic
amabatur: Auoiat eum di-¬
centem. Non ueni uocare
iustos: sed peccatores. Si e¬
num peccatores dñs non
Camaret decelo

Expanded text:
atur. Non dixerunt, Veni: atur. Non dixerunt, Veni: amanti enim tantummodo nuntiandum fuit. Non ausae sunt dicere, Veni, et sana: non ausae sunt dicere, Ibi jube, et hic fiet. Cur enim non et istae, si fides illius Centurionis inde laudatur? Ait enim: Non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus . Nihil horum istae, setummodo: Domine, ecce quem amas infirmatur. Sufficit ut noveris; non enim amas et deseris. Dicit aliquis: Quomodo per Lazarum peccator significabatur, et a Domino sic amabatur? Audiat eum dicentem: Non veni vocare justos, sed peccatores . Si enim peccatores Dominus non amaret, de coelo
Abbreviated transcription (Latin):
languens lazarus abeto¬
nuia de castello mariȩ & martbe
Plurima uero. in hoc miracu¬
lo resuscitati lazari: manifes¬
ta sunt. Ex positionem in sin.¬
gulis non queramus: ut li¬
berius necessaria pertracte¬
mus. In suꝑiore lectione me¬
ministis quod dñs exiit de
manibus eoꝵ qui lapidare
eum uoluerant: & discessit
transioroanem. ubi iohanna
baptizabat. Ibi ergo dño con¬
stituto: infir mabatur in betno¬
nia lazarus: quod castellũ
erat praximum hierosoli¬
mis. Maria autem erat
que unxerat dñm unguen¬
to. & extersit pedes eius ca¬
pillis suis: cuius frater lara¬
rus infirmabatur. Mis erut
ergo sorores eius. ad eum di¬
Iã intelligimꝰ qͦ misert̃. S erat dñs:
quoniam absens erat t̃ns iordanẽ¬
scilicet miser unt ad dñm num¬
tiantes quod egrotaret frater
earum: ut si dignaretur ue¬
niret. et eum ab egritudine
liberaret. Iue distulit sanare:
ut posset resuscitare:. Quid gͦ
nuntiauer unt sorores eius:
dñe: ecce quem amas infirm¬

Expanded text:
languens Lazarus a Bethania de castello Mariae et Marthae. « Plurima vero in hoc miraculo resuscitati Lazari manifesta sunt. Expositionem in singulis non quaeramus, ut liberius necessaria pertractemus. In superiori lectione meministis quod Dominus exiit de manibus eorum qui lapidare eum voluerant, et discessit trans Jordanem ubi Joannes baptizabat. Ibi ergo Domino constituto, infirmabatur in Bethania Lazarus, quod castellum erat proximum Hierosolymis. Maria autem erat quae unxerat Dominum unguento, et extersit pedes ejus capillis suis, cujus frater Lazarus orores ejus ad eum, ditelligimus quo miserunt, ubi erat Dominus: quoniam absens erat, trans Jordascilicet. Miserunt ad Dominum, nuntiantes quod aegrotaret frater earum: ut si dignaretur veniret, et eum ab aegritudine liberaret. Ille distulit sanare, ut posset resuscitare. Quid ergo renuntiaverunt sorores ejus? Domine, ecce quem amas infirm
Abbreviated transcription (Latin):
uocando.Ideo cum processiss&
mortius adhuc ligatus. confi¬
tens et adhuc reus: ut solue¬
ientur peccata eius. ministͥs
hoc dixxit. Soluite illum: &
sinite abire. Que solueritis
in terra: erunt soluta et ince¬
lis. Potuit enim ligamenta
soluere. qui mortuum resus¬
citauit: Sed propter unitatẽ
ritatem. dicitur ministris.
idest discipulis xp̃i. Solui¬
ce eum: Quia sine unitate

Expanded text:
vocando. Ideo cum processisset vocando. Ideo cum processisset mortuus adhuc ligatus, confitens, et adhuc reus, ut solverentur peccata ejus, ministris hoc dixit: Solvite illum, et sinite abire. Quae solveritis in terra, erunt soluta in coelis . Potuit enim ligamenta solvere, qui mortuum resuscitavit; sed propter unitatem ritatem, dicitur ministris, id est, discipulis Christi: Solvite eum, quia sine unitate
Abbreviated transcription (Latin):
dis. Sed propter populum
qui circunstat dixxi: ut cre¬
dant quia tu me misisti. Hec
cum dixisset: uoce magna clama¬
uit. Premuit: lacrimauit: uoce
magna clamauit. Quam dissi¬
cile surgit. quem moles consue¬
tudinis male premit: sed tan
surgit. Occulta gratia intus
uiuificabatur. surgit post uo¬
cem magnam. Ouid est fac¬
tum: Toce magna clamauit.
lazare ueni foras. Et statim
prodiit qui fuerat mortuus
ligatus pedes & manus insti¬
tis: et facies illius sudario erat
ligata. Ouomodo processit:
ligatis pedibus: miraris: et
non miraris quia surreait
quatriduanus. In utroq po¬
tentia dñi erat: non uires
mortui. Processit: & adhuc
ligatus est. Adhuc inuolu¬
tus: tamen foras iam proces¬
sit. Quid significat: quando
contempnis. mortuus iaces:
It si tanta quanta dicit con¬
tempnis. sepultus iaces.
Ouando confiteris: procedis.
Quio est enim procedere: nisi
ab ocultis. uelut exeundo
manifestaris: s ut confite¬
aris. ds facit uoce magna
damando: id est magna gratia

Expanded text:
ulum qui circumstat, dixi, ut credant quia tu me misisti. Haec cum dixisset, magna voce clamavit. Fremuit, lacrymavit, voce magna clamavit. Quam difficile surgit, quem moles malae consuetudinis premit! Sed tamen surgit: occulta gratia intus vivificatur; surgit post vocem magnam. Quid est factum? Voce magna clamavit: Lazare, veni foras. Et statim prodiit quligatus pedes et manus institis, et facies illius sudario erat ligata. Quomodo processit ligatis pedibus miraris, et non miraris quia resurrexit quatriduanus? In utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit, et adhuc ligatus est: adhuc involutus, tamen foras jam processit. Quid significontemnis, mortuus jaces; et si tanta quanta dixi contemnas, sepultus jaces; quando confiteris, procedis. Quid est enim procedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed ut confitearis, Deus facit voce magna clamando, id est, magna gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tium pecuniȩ uel laudis uel
etiam honoris inquirunt: ue¬
rum hii quoꝙ. qui gradum
uel gratiam in eccłã spiritalẽ
quam dño largiente ꝑcepere:
non simplici intentione. seo
cuiuslibet humane causa re¬
cributionis exercent. contra
illud apłi petri. Oui loqͥtur.
quasi sermones dĩ. Oui mi¬
ministrat. tamquam ex uir¬
tute quam amministrat ds̃:

Expanded text:
tium pecuniae vel laudis vel tium pecuniae vel laudis vel etiam honoris inquirunt, verum hi quoque qui gradum vel gratiam in Ecclesia spiritalem, quam Domino largiente percepere, non simplici intentione, sed cujuslibet humanae causa retributionis exercent, contra illud apostoli Petri: Qui loquitur, quasi sermones Dei; qui ministrat, tanquam ex virtute, quam administrat
Abbreviated transcription (Latin):
ias. Ue qui trahitis iniquita¬
tem in funiculis uanitatis.
Et inprouerbus salomon. Ini¬
quitates inquit sue capiunt
impium: & funibus peccatoꝵ
suoꝵ constrĩgitur. Oui enu
peccata percatis. ꝓ quibus acͥus
damnet᷑ accumulat: quasi fu¬
niculos quibus ligetur ac fla¬
gelletur: paulatin augenoo
prolongat. Num mularioꝵ
quoq quos expulerat effudit
damnatis in fine reprobis. etiã
ipsarum quas dilexere rerũ
sibit: & concupiscentia eius.
Et eis qui columbas uendebãt
dixit. Auferte ista hine:
olite facere domũ patris
mei. domum negotiationis.
Uenditionem columbarum
de templo auferri p̾cepit: q
debet dari. Unde simon ille
magus qui hanc emere pe¬
cunia uoluit. ut maiore p̃tio
uenderet: auoiuit. Pecuma
tua tecum sit inꝑditionem:
non est tibi pars. neq. sors in
sermone hoc. Nota noumaut
quia non soli uenditores sunt
columbarum. & domum dĩ fa¬
ciunt domum negotiationis.
qui sacros ordines largiendo p̃¬

Expanded text:
ias: « Vae qui trahitis iniquitaias: « Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis . » Et in Proverbiis Salomon: « Iniquitates, inquit, suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur . Qui enim peccata peccatis, pro quibus acrius damnetur, accumulat, quasi funiculos quibus ligetur ac flagelletur, paulatim augendo prolongat. Nummulariorum quoque quos expulerat  Beda, damnatis in fine reprobis, etiam ipsarum quas dilexere rerum sibit et concupiscentia ejus . VERS. 16.-- Et eis qui columbas vendebant, dixit: Auferte ista hinc, nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Venditionem columbarum de templo auferri praecipit, debet dari. Unde Simon ille Magus, qui hanc emere pecunia voluit, ut majore pretio venderet, audivit: Pecunia tua tecum sit in perditionem. Non est tibi pars neque sors in sermone hoc . Notandum autem quia non soli venditores sunt columbarum, et domum Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines largiendo, pre
Abbreviated transcription (Latin):
ait. quia receperunt merce¬
dem suam. Uendunt colum¬
bas. qui acceptam sp̃s gratiam
non gratis ut p̃ceptum est: sed ad
p̾mium dant. Oui inpositionẽ¬
manus qua sp̃s accipitur. & sinõ
ad questum pecunie. ad uulgi
tamen fauorem tribuunt: qui
sacros ordines non aduite me¬
ritum. sed ad gratiam largiun¬
tur. Nummos mutuo dant in
templo. qui non simulate caeles¬
tibus sed aꝑte terrenis rebus
in ecclesia deseruiunt: sua que¬
rentes. nan que ihu xp̃i. Uerũ
huius modi oꝑarios fraudulen
cum facto de funiculis flagel¬
lo. om̃s eiecit de templo. Hiciũ¬
tur enim de parte sortis scõꝵ:
qui int̾ scõs positi. uel ficte bo¬
na. uel aꝑte faciunt oꝑa mala.
Ques quoq & boues eiecit: quia
talium uitam pariter & doctri¬
nam. ostendit ẽẽ reprobam.
Funiculi quibus flagellando
impios de templo expulit. cre¬
menta sunt actionũ malarũ:
de quibus. materia damnan¬
di reprobiͦs districto iudici
datur. Hinc & enim dicit isa¬

Expanded text:
ait: « Quia receperunt merceait: « Quia receperunt mercedem suam. . » Vendunt columbas, qui acceptam Spiritus gratiam non « gratis , » ut praeceptum est, sed ad praemium dant, qui impositionem qua Spiritus accipitur, etsi non ad quaestum pecuniae, ad vulgi tamen favorem tribuunt, qui sacros ordines non ad vitae meritum, sed ad gratiam largiuntur. Nummos mutuo dant in templo qui non simulate coelestibus sed aperte terrenis rebus in Ecclesia deserviunt, sua quaerentes, non quae Jesu Christi . Verum hujusmodi operarios fraudulentt Dominus, cum facto de funiculis flagello, omnes ejecit de templo. Ejiciuntur autem de parte sortis sanctorum, qui inter sanctos positi, vel ficte bona, vel aperte faciunt opera mala. Oves quoque et boves ejecit, quia talium vitam pariter et doctrinam ostendit esse reprobam. Funiculi quibus flagellando impios de templo expulit, incrementa sunt actionum malarum, de quibus materia damnandi reprobos districto judici datur. Hinc etenim dicit Isa
Abbreviated transcription (Latin):
cha nr̃e bone actionis. pre¬
sentia sue pietatis inlustͣre
dignatur: s timendum sa¬
tis. ne nos in ciuitate sua ali¬
ud quam ipse diligit agentes
inueniat. & ipse se nobis qualẽ
non diligimus. districtus reo¬
ditor ostendat. Ne nos intemplo
num mularios. ne uenditores
boum. ouium. columbarum ue
reperiens damnet. Boues quiꝑ¬
pe doctrinam uite celestis. oues
oꝑa munditiae & pietatis: colũ¬
be scĩ sp̃s dona designant. Quia
nimirum boum iuiuamine. so¬
let ager exerceri. Ager autem
ẽ dñi. cor caelesti excultũ docꝰtri¬
na: & suscipiendis uerbi dĩ p̃¬
paratum rite seminibus. Oues.
innocenter sua uellera uestien¬
dis hominibus prestant. Sp̃s¬
suꝑ dñm. incolumbe specie des¬
cenoit. Uendunt autẽ boues:
qui uer bum euangelii non
diuino amore s terreni ques¬
tus intuitu audientibus in¬
penount. Ouales rep̾henoit
non sincere. Tendunt oues: qͥ
humanȩ grã lauois. oꝑa pie¬
tatis exrercent. De quibus oñs

Expanded text:
cha nostrae bonae actionis praecha nostrae bonae actionis praesentia suae pietatis illustrare dignatur, sed timendum satis ne nos in civitate sua aliud quam ipse diligit agentes inveniat, et ipse se nobis qualem non diligimus districtus redditor ostendat, ne nos in templo nummularios, ne venditores boum, ovium, columbarumve reperiens damnet. Boves quippe doctrinam vitae coelestis, oves opera munditiae et pietatis, columbae sancti Spiritus designant, quia nimirum boum juvamine solet ager exerceri; ager autem est Domini, cor coelesti excultum doctrina, et suscipiendis verbi Dei praeparatum rite sermonibus; oves innocenter sua vellera vestiendis hominibus praestant, SpDominum in columbae specie descendit. Vendunt autem boves, qui verbum evangelii non divino amore, sed terreni quaestus intuitu audientibus impendunt; quales reprehendit « non sincere . » Vendunt oves, qui humanae gratia laudis opera pietatis exercent, de quibus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ri. ac de eclesia eici debeamꝰ.
inueniat. Et maxime in
illa que specialiter domuso¬
rationis uocatur obseruandũ
ne quid ineptum geramus: ne
cum chorinthiis audiamus
ab apło. Num quio domos no
habetis ad agenda uel loquen¬
da temporalia: aut eccłam dĩ
contempnitis: & a propheta
cum udeis. Dilectus m̃s in do¬
mo mea fecit scelera multa. Et
quidem gaudendum ẽ. quia
ipsi sumus inbaptismo temp¬
lum dĩ facti: teste apło qui
est. quod estis uos. Ipsi ciuitas
regis magni.de qua canitur.
phetarum. sed nimis trem̃¬
dum. quia p̾misit apls dicẽs.
Siquis autem templũ dĩ uio¬
lauerit: disꝑdet illum deus.
Et ipse uidea iustus. Disper¬
dam inquid de ciuitate. dñi:
om̃s qui oꝑantur iniqͥ r¬
tatem. Gaudendum. qr ni
in nobis pasche sollemnitas
agitur. cum de uitus ad uir¬
tutes transire satagimus. pas¬
cha quippe transitus uocat᷑.
gaudendum quia dñs nr̃a
pectora ciuitatem uidelicet
suam uisitare. quia idem pas¬

Expanded text:
ri, ac de Ecclesia ejici debeamus, ri, ac de Ecclesia ejici debeamus, inveniat. Et maxime in illa, quae specialiter domus orationis vocatur, observandum ne quid ineptum geramus, ne cum Corinthiis audiamus ab Apostolo: Nunquid domos non habetis ad agenda vel loquenda tempocontemnitis? » Etiam a propheta cum Judaeis: « Dilectus meus in domo mea fecit scelera multa . » Et quidem gaudendum est, quia ipsi sumus in baptismo templum Dei facti, testante Apostolo, qui est, quod estis vos , » ipsi civitas regis magni de qua dicitur: phetarum. Sed nimis tremendum, quia praemisit Apostolus dicens: « Si quis autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus . » Et ipse judex justus: « Disperdam, inquit, de civitate Domini omnes qui operantur iniquitatem . » Gaudete quia in nobis Paschae solemnitas agitur, cum de vitiis ad virtutes transire satagimus; Pascha quidem transitus dicitur. Gaudendum quia Dominus nostra pectora, civitatem videlicet suam invisere, quia idem Pas
Abbreviated transcription (Latin):
augent In suꝑ & arguentes
se prohuuis modi stulticia.
conuituis. odusq uel etiam de¬
tractionibus in secuntur. ad¬
dentes uidelicet peccata pec¬
catis. & quasi funem sibi lon¬
gissimum. incauta eoꝵ augm̃¬
tatione texentes: nec timen¬
tes. ex eo districti iudicis era¬
minatione damnari. Nam
bis quioem in sc̃o euangelio
legimus: quod ueniens in tem¬
plo dñs. huius modi negotiato.¬
res eiecerit. Nunc uidelicet.
io est tercio ante passionem sua
anno. sicut & huius euangelis¬
te sequentibus scriptis agnos¬
cimus: & ipso quo passus est
anno. cum ante quinq dies
pasche sedens asino hiero soli.¬
mam uenisset. Sed hoc idem.
eum in templo sc̃e eclesie. era¬
mine cotidiane uisitationis
agere: omis qui recte sapit
intellegit. Unde multum tre¬
menoa sunt hec dilectissimi¬
fratres. & digno expauescen¬
da timore: sedulaq p̾cauen¬
dum industria. ne ueniens
inprouisus. ꝑuersum quio in
nobis unde merito flagella¬

Expanded text:
augent; insuper et arguentes augent; insuper et arguentes se pro hujusmodi stultitia, conviciis odiisque, vel etiam detractionibus insequuntur, addentes videlicet peccata peccatis, et quasi funem sibi longissimum incauta eorum augmentatione texentes, nec timentes ex eo districti judicis examinatione damnari. Nam bis quidem in Evangelio sancto legimus quod veniens in templo Dominus hujusmodi negotiatores ejecerit; nunc videlicet, id est, tertio ante passionem suam anno, sicut ex hujus evangelistae sequentibus scriptis agnoscimus; et ipso quo passus est anno, cum ante quinque dies Paschae sedens asino, Hiersolymam venisset. Sed et hoc idem eum in templo sanctae Ecclesiae examine quotidianae visitationis agere, omnis qui recte sapit, intelligit. Unde multum tremenda sunt haec, dilectissimi, et digno expavescenda timore; sedulaque praecavendum industria, ne veniens improvisus perversum quid in nobis, unde merito flagella
Abbreviated transcription (Latin):
plo. Oues quoq & boues & nũ¬
mularioꝵ effudit es et mensas
subuertit. Boues. & oues. et co¬
lumbe ad hoc emebantur: ut
offerrentur in templo. Num¬
mularii adhoc seoebant ad men¬
sas: ut inter emptores uendito¬
resq hostiarum. prompta ẽẽt
pecunie taxatio. Uidebantur
gͦ licite uendi in templo: quę
ad hoc emebantur. ut in eodem
templo offerrentur dño Seo
nolens ipse dñs aliquid in domo
sua terrene negotiationis. ne
eius quidem quȩ honesta pu¬
taretur exhiberi: dispulit ne¬
gotiatores in iustos: & foras õs
simul cum his que negotiab¬
antur eiecit. Quid gͦ fratres
mei. quid putamus faceret do¬
minus. sirixis dissidentes. si
fabulis uacantes. sirisu disso¬
lutos. uel alio quolibet scele¬
re repperiret in retitos. qui hos¬
tias que sibi immolarentur
ementes intemplo uidit. & e¬
liminare festinauit: Hec ꝓpt̾
illos dixrimus. qui ecclesiam in¬
gressi. non solum intentionẽ
orandi neglegunt: uerũ etiã
ea ꝓ quibus orare debuerant

Expanded text:
es quoque, et boves, et nummulariorum effudit aes, et mensas subvertit. Boves, 487 oves, et columbae ad hoc emebantur ut offerrentur in templo. Nummularii ad hoc sedebant ad mensas, ut inter emptores venditoresque hostiarum prompta esset pecuniae taxatio. Videbantur ergo licite vendi in templo, quae ob hoc emebantur ut in eodem templo offerrentur Domino. Sed nolens ipse Dominus aliquid in domo sua terrenae negotiationis, ne ejus quidem quae honesta putaretur, exhiberi, dispulit negotiatores injustos, et foras omnes simul cum his quae negotiabantur, ejecit. Quid ergo, fratres mei, quid putamus faceret Dominus? Si rixis dissidentes, si fabulis vacantes, si risu dissolutos, vel alio quolibet scelere reperiret irretitos? Qui hostias quae sibi immolarentur ementes in templo vidit, et eliminare festinavit? Haec propter illos diximus qui ecclesiam ingressi non solum intentionem orandi negligunt, verumetiam ea pro quibus orare debuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
glantia dominicis subici de¬
beamus imperiis: cum ipse
in hominis infirmitate apparens.
eadem quł ex diuinitatis auc¬
toritate statuit decreta custo¬
diat. Ne enim putarent serui
absq crebris orationum bonoꝵ¬
q actuum uictimis. uel flagel¬
la euadere. uel p̾mia se posse
ꝑciꝑe: & ipse inter seruos ado
filius ascendit:. qui ueniens hie¬
rosolimam. quio ibi gerentes
inuenerit. quid ibidem ipse
gesserit. uideamus. Et inue-¬

Expanded text:
gilantia Dominicis subjici degilantia Dominicis subjici debeamus imperiis, cum ipse in hominis infirmitate apparens, eadem, quae ex divinitatis auctoritate statuit, decreta custodiat. Ne enim putarent servi, absque crebris orationum bonorumque actuum victimis, vel flagella evadere, vel praemia se posse percipere, et ipse inter servos ad aFilius ascendit. Qui veniens Hierosolymam, quid ibi gerentes invenerit, quid ibidem ipse gesserit, videamus. VE
Abbreviated transcription (Latin):
se putarunt. Sed nos fr̃s Rm
nis scire & confiteri oportet:¬
non tantum beatam dĩ genȩtri¬
cem. seo et beatissimum castita¬
tis eius testem. atq custodem
ioseph. ab omĩ ꝓrsus actione
coniuigali mansisse semꝑ inmu¬
nemͬ. Nec natos sed cognatos
eoꝵ more scripturis usitato:
fratres sorores ue saluatoris uo¬
cari. Deniq abraham hoc mͦ lo¬
quitur ad loth. Ne queso sit
uirgium inter me & te: et pas¬
tores meos & pastores tuos: fra¬
tres enim sumus. Et laban ad
iacob. Num quia frater m̃s es.
gratis seruies michi: Et qui¬
dem constat. quia loth filius
aran fratris abraham. & iacob
sit filius rebecce sororis laban:
ed propter cognationem sũt
fratres nuncupati. Hac gͦ re¬
gula in scripturis scĩs ut dixi
frequentissima: etiam cogna¬
tos marie et ioseph. fratres
dñi appellatos oportet intel¬
legi. Suod autem propinq¬
uante pascha ascendit hiero¬
solimam: nobis profecto dat
exemplum. quanta animi ui¬

Expanded text:
se putarunt. Sed nos, fratresse putarunt. Sed nos, fratresnis, scire et confiteri oportet,non tantum beatam Dei genitricem, sed et beatissimum castitatis ejus testem atque custodem Joseph, ab omni prorsus actione conjugali mansisse semper immunem; nec natos, sed cognatos eorum, more Scripturae usitato, fratres, sororesve Salvatoris vocari. Denique Abraham hoc modo loquitur ad Lot: Ne quaeso sit jurgium inter me et te, et pastores meos et pastores tuos, fratres enim sumus . Et Laban ad Jacob: Num quia frater meus es, gratis servies mihi ? Et quidem constat quia Lot filius Aran fratris Abrahae fuit, et Jacob filius Rebeccae sororis Laban. Sed propter cognationem sunt fratres nuncupati. Hac ergo regula, in Scripturis sanctis, ut dixi, frequentissima, etiam cognatos Mariae vel Joseph, fratres Domini appellatos oportet intelligi. Quod autem propinquante Pascha, Jesus ascendit Hierosolymam. nobis profecto dat exemplum quanta animi vi
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e munere completurus:
HUIUS PREFÃTISIGNI
mirabile sacramentum:
quomodo ipse iħs cum matre
& fratribus ascendisset hiero¬
soluam. & ibi inuenisset uen¬
dentes et ementes in templo:
eosq qualiter inde eiecerit di¬
cente euangelista. Descendit
iħ̃c capharnaum ipse & mater
eius. & fratres eius & discipuli
eius: ibiq manserunt non
multis diebus: et prope erat
hierosolunam. Bene enĩ euan¬
gelista ait: descendisse ihm in
capharnaum. Capharnaum
uero. uilla pulcherrima int̃pre¬
tatur: Significans hunc mũ
terna sede numquam recedẽs
descendisse dicitur. Sed solet
mouere quosoam. quod inex¬
ordio lectionis huius euange¬
lice dictum est: quia descen¬
dente capharnaum dño. non
solum mat̾ & discipuli: sed
& fr̃s eius secuti sunt eum.
Nec defuere heretici qui ioseph
uirum beate semꝑ uirginis
Maris putarent: ex alia uaco¬
re genuisse eos. quos fr̃s dñ
scriptura appellat. Alii maio¬
re ꝑfidia: hos eum ex ipsa ma¬
ria post natum dñm generas¬

Expanded text:
e munere completurus. hujus praefati signi mirabile sacramentum, quomodo ipse Jesus cum matre et fratribus ascendisset Jerosolymam, et ibi invenisset vendentes et ementes in templo, eosque qualiter inde ejecerit, dicente evangelista: Descendit Jesus Capharnaum, ipse et mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus, ibique manserunt non multiHierosolymam. Bene autem evangelista ait, descendisse Jesum in Capharnaum. Capharnaum vero villa pulcherrima interpretatur, significans hunc mundterna sede nunquam recedens descendisse dicitur. « Sed solet movere quosdam, quod in exordio lectionis hujus evangelicae dictum est quia descendente Capharnaum Domino, non solum mater et discipuli, sed et fratres ejus secuti sunt eum. Nec defuere haeretici qui Joseph virum beatae semper virginis Mariae putarent ex alia uxore genuisse eos, quos fratres Domini Scriptura appellat. Alii majore perfidia hos eum ex ipsa Maria, post natum Dominum, generas
Abbreviated transcription (Latin):
a se ipso iterum edificata: se¬
cundum scripturas ꝓpheta¬
rum. Et ideo dicit euange¬
lista. Hoc enim dicebat de
templo corporis sui. Cum
gͦ resurrexisset amortius. re¬
cordati sunt discipuli eius qr
hoc dicebat: & crediderunt
scripture. id est prophetarũ.
qui p̾oixerunt xp̃m tercia
die resurgere. Et sermoni
quem dicit iħs. idẽ quod
ait. soluite templum hoc. &
intribus diebus eacitabo il¬
lud. Hoc ẽ tertia die resuscita¬
bo. quod uos soluitis in cruce.
Ipse autem iħs non credebat
semet ipsum eis: quia ipse
sciebat quid esset in homine
Non enim sic credebant ineũ
ut digni essent. xp̃m habita¬
re in eis: quoꝵ fides catecu¬
minis cõparari potest: qui
dignus est introire in regnũ
dĩ. Nullus uero dignus est
introire in regnum dĩ: nisi
qui renatus est ex aqua et
etudo. caticuminis. corporis
et sanguinis xp̃i cominum¬
onem non tradit. quia non
sunt renati ex aqua & spũ
ticipatio corporis et sangui¬

Expanded text:
a seipso iterum aedificata, sea seipso iterum aedificata, secundum scripturas prophetarum. Et ideo dicit evangelista: Hoc enim dicebat de templo corporis sui. Cum ergo resurrexisset a mortuis, recordati sunt discipuli ejus, quia hoc dicebat, et crediderunt Scripturae. Id est, prophetarum, qui praedixerunt Christum tertia die resurgere. Et sermonem, quem dixit Jesus, id est, quod ait: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud: hoc est, tertia die resuscitabo, quod vos solvetis in cruce. ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis, quia ipse sciebat quid esset in homine. Non enim sic credebant in eum ut digni essent Christum habitare in eis, quorum fides catechumenis comparari potest, qui dignus est introire in regnum Dei; nullus vero dignus est introire in regnum Dei, nisi qui renatus est ex aqua et etudo catechumenis corporis et sanguinis Christi communionem non tradit, quia non sunt renati ex aqua et Spirticipatio corporis et sangui
Abbreviated transcription (Latin):
fuit primus adam ꝑuniuer¬
sum mundum. qui in secun¬
do collectus ẽ. quoo significat
nom̃ adam. qui  quatuor litte¬
ris scribitur. Id est alfa. delta.
iterum alfa & my. Quȩ qua¬
tuor litere. quatuor partes
orbis designant. in quas spar¬
sus est adam in filiis suis. Ideo
inprincipiis nominum par¬
tium mundi. he quatuor lit¬
tere leguntur. Nam arcton
quod est septentrio. ab alfa
incipit: Et disis quod ẽ occi¬
dens. adelta incipit. Et ana¬
zole quod est oriens. ab alfa
meridies a my incipit. Quȩ
sunt quatuor partes orbis. ab
his quatuor litteris incipien¬
tes. Quȩ littere. sin compu̾to
greco considerentur: quadrag¬
inta sex faciunt. Nam alfa u¬
num. delta quatuor. et iterũ
alfa unum. my quadra ginta.
Quod sunt simul ducti. quadra¬
quadraginta sex annos. quibꝰ
templum corporis xp̃i in ute¬
ro uirginali edificatum ẽ: sic̃
superius diximus. Caro au¬
tem xp̃i quȩ de adam sump¬
ta est. destructa ẽ a uideis. &

Expanded text:
fuit primus Adam per univerfuit primus Adam per universum mundum, qui in secundo collectus est; quod significat nomen Adam, qui quatuor litteris scribitur, id est: Alpha, Delta, iterum Alpha, et My: quae quatuor litterae, quatuor partes orbis designant, in quas sparsus est Adam in filiis suis. Ideo in principiis nominum partium mundi hae quatuor litterae leguntur; nam ἄρκτος, quod est Septentrio, ab Alpha incipit; et δυσις, quod est Occidens, a Delta incipit; et ἀνατολή, quod est Oriens, ab Alpha Meridies, a My incipit: quae sunt quatuor partes orbis, ab his quatuor litteris incipientes. Quae litterae si in computo Graeco considerentur, quadraginta sex faciunt. Nam Alpha unum, Delta quatuor, et iterum Alpha unum, My quadraginta, quae simul ducta faciunt quadraquadraginta sex annos quibus templum corporis Christi in utero virginali aedificatum est, sicut superius diximus. Caro autem Christi, quae de Adam sumpta est, destructa est a Judaeis, et
Abbreviated transcription (Latin):
primis sex aconceptione di-¬
ebus. lactis habeat similitu¬
dinem: Sequentibus nouẽ.
conu̾tat᷑ in sanguinem. De¬
inde duo decim solidetur.:
Reliquis decem & octo firme¬
tur usq ad ꝑfecta liniam̃ta
omĩum menbroꝵ. Et hinc
iam reliquo tempore. usq.
ad tempus partus. magni¬
tudine augeatur Sex aut̃
& nouem. & duodecim et de¬
cem & octo. quadraginta qͥn¬
q faciunt Suibus si unũ
adiecerimus. id est ipsum
diem. quo discretum ꝑm̃bra
corpus crementum sumere
incipit: tot nimirũ dies in
edificatione corporis dñiqͦt
in fabrica templi annos in-¬
uenimus. Et quia templũ
ilud manu factũ sacroscãm
di carnem quam ex uirgine
sumpsit. ut ex hoc loco discimꝰ
fidelium corpus animamq de¬
signabat. ut inplerisq scrip¬
turarum locis inuenimus:
Adam uero primus post pec¬
catum audiuit. terra es & in
terram ibis: secunous uero
adam de se ipso ait. soluite tẽ¬
plum hoc et intribus diebus
eacitabo illud Sparsus uero

Expanded text:
primis sex a conceptione diprimis sex a conceptione diebus, lactis habeat similitudinem, sequentibus novem convertatur in sanguinem, deinde duodreliquis decem et octo firmetur, usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum, et hinc jam reliquo tempore usque ad tempus partus magnitudine augeatur. Sex autem, et novem, et duodecim, et decem, et octo, quadraginta quinque faciunt; quibus si unum adjecerimus, id est, ipsum diem, quo discretum per membra corpus crementum sumere incipit, tot nimirum dies in aedificatione corporis Domini, quot in fabrica templi annos invenimus. Et quia templum illud manufactum, sacrosanctam ni carnem, quam ex virgine sumpsit, ut ex hoc loco discimusfidelium corpus, animamque designabat, ut in plerisque Scripturarum locis invenimus. » Adam vero primus post peccatum audivit: Terra es, et in terram ibis . Secundus vero Adam de se ipso ait: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Sparsus vero
Abbreviated transcription (Latin):
lutum. diuine potentia ma¬
iestatis excitare posset a mor¬
tius. Dixerunt gͦ uidei. Qua¬
draginta & sex anius edifica¬
tum ẽ templum hoc. et tutri¬
bus diebus excitabis illuo:
Ouomodo intellexerunt. Ita
responderunt. Sed ne nos
quoq spiritalem dñi sermo¬
nem carnaliter sentiremus:
euangelista subsequent᷑ de
quo templo loqueretur. ex¬
posuit. Quod autem aiunt¬
de templo quadiaginta & sex
annis edificatum: non pͥmã.
sed secundam illius ȩdificatio.¬
nem significant. Primus eni
salomon. templum in maxi.¬
quod destructum achalders
tate reedificari ceptum est
ed filii transmigrationis.
opus quod sub principibus
⁊orobabel & iesu faciebant.
ꝓpt̾ inpugnationẽ gentium
uicinarum. ante qua dragi
& sex annos implere nequiue¬
runt. Qui etiam numerus
annoꝵ: ꝑfectioni domini cor¬
poris aptissime congruit.
Tradunt & enim naturalium
scriptores rerum: formam cor¬
poris humani. tot dierum
spatio ꝑficr. Ouia uidelicet

Expanded text:
lutum, divinae potentia malutum, divinae potentia majestatis excitare posset a mor20.-- Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu tribus diebus excitabis illud? Quomodo intellexerunt, ita responderunt. Sed ne nos quoque spiritalem Domini sermonem carnaliter sentiremus, evangelista subsequenter, de quo templo loqueretur, exposuit. Quod autem aiunt templum quadraginta et sex annis aedificatum, non primam, sed secundam illius aedificationem significant. Primus enim Salomon templum in maxiquod destructum a Chaldaeitate, reaedificari coeptum est. Sed filii transmigrationis opus, quod sub principibus Zorobabel et Jesu faciebant, propter impugnationem gentium vicinarum, ante quadraginta et sex annos implere nequiverunt. Qui etiam numerus annorum perfectioni Dominici corporis aptissime congruit. Tradunt etenim naturalium scriptores rerum, formam corporis humani tot dierum spatio perfici: quia videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
castigare. polluta ac ꝑuersa
corrigere: Et siquid de tali-
sine acerrimo mentis sustinere
dolore. Et maxime in ipsa domo
orationis. ubi corpus dñi conse-¬
cratur. ubi angeloꝵ p̾sentia sem¬
ꝑ adesse non dubitatur. ne qͥd
ineptum fiat. ne quid quod
nraͣm frat᷑namue orationem
impediat: totis uiribus agamꝰ.
facis: Respondit ih̃s: & dixcit
eis. Soluite templum hoc: et
intribus diebus excitabo illud.
De quo templo diceret: euange¬
lista post aperuit. Uidelicet
de templo corporis sui. quod
ab illis passione solutum. ipse
post triduum excitauit de
morte. Quia ergo signum
querebant a dño. quare solita
cõmertia proicere debuerit
de templo: respondit. ideo se
rectissime impios ext̃minare
de templo: quia ipsum temp¬
lum significauerit templũ
corporis sui. in quo nulla ꝓ¬
rsus esset aliciius macula
peccati.Ieꝙ in merito typi-¬
cum purgauerit asceleribus
templum: qui uerum dĩ tem¬
plum ab hominibus morte so¬

Expanded text:
castigare, polluta ac perversa castigare, polluta ac perversa corrigere, et si quid de talibusine acerrimo mentis sustinere dolore. Et maxime in ipsa domo orationis, ubi corpus Domini consecratur, ubi Angelorum praesentia semper adesse non dubitatur, ne quid ineptum fiat, ne quid, quod nostram fraternamve orationem impediat, totis viribus agamus. facis? Respondens Jesus et dixit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. De quo templo diceret, evangelista post aperuit, videlicet de templo corporis sui, quod ab illis passione solutum, ipse post triduum excitavit de morte. Quia ergo signum quaerebant a Domino, quare solita commercia projicere debuerint de templo? Respondit, ideo se rectissime impios exterminare de templo, quia ipsum templum significaverit templum corporis sui, in quo nulla prorsus esse potuit alicujus macula peccati. Neque immerito typicum purgaverit a sceleribus templum, qui verum Dei templum, ab hominibus morte so
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ tales sunt. si nolunt ueni¬
ente dño de eccła auferri:
auferant ista de suis actibus.
ne faciant domũ dĩ. domũ
negotiationis. Nec pretereũ¬
dum: quia sollicite nobis scͥ¬
ptura. utramq saluatoris
nr̃i naturam & humanam
udelicet cõmendat. & diui¬
nam. Ut enim uerus dĩ fili¬
us intellegatur: audiamus
quoo ipse oicit. Nolite face¬
re domum patris mei: domumi
negotiationis. Aꝑte namq se
filium dĩ patris ostendit: qui
templum dĩ. domum sui patris
cognominat. Ut rursum uerus
hominis filius sentiatur: reco¬
lamus quod in huius capite
lectionis descendens in caphar¬
isse ꝑhibetur. Sequitur. Recor
comedit me. Zelo domus patris:
saluator eiecit impios de tem
sumus. ne quid in ea pͣuum ge¬
ratur insistamus. Si uideri¬
mus fratrem qui ad domum
dĩ ꝑtinet. suꝑbia tumidum:
si de tractionibus assuetum:
si ebrietati seruientem: siluxu¬
ri& eneruatumꝰ. si iracundia
turbidum: sialio cuiquam ui¬
tio sub stratum: studeamus
in quantum facultas suppetit

Expanded text:
ergo tales sunt, si nolint veniente Domino de Ecclesia auferri, auferant ista de suis actibus, ne faciant domum Dei domum negotiationis. Nec praetereundum quia sollicite nobis Scriptura utramque Salvatoris nostri naturam, et humanam videlicet commendat et divinam. Ut enim verus Dei Filius intelligatur, audiamus quod ipse dicit: Nolite facere domum Patris mei, domum negotiationis. Aperte namque se Filium Dei Patris ostendit, qui templum Dei domum sui Patris cognominat. Et ut rursum verus hominis filius sentiatur, recolamus quod in hujus capite lectionis descendens in Capharisse perhibetur. Sequitur: VERS. us domus tuae comedit me. Zelo domus Patris Salvator ejecit impios de tempantum possumus, ne quid in ea pravum geratur, insistamus. Si viderimus fratrem qui ad domum Dei pertinet, superbia tumidum, si detractionibus assuetum, si ebrietati servientem, si luxurie enervatum si iracundia turbidum, si alio cuiquam vitio substratum, studeamus, in quantum facultas suppetit,