comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opifice. de creatore creatura de factore
factura. paruus de immenso. temporał
de ȩt̾no. humił de altissimo plasmatꝰ
elimo. de illo qͥ omĩa creauit ex nichilo.
cui ẽ. in enarrabił oĩpotentia qͣnos gͣtuita
bonitate fec̃ nec minus tam̃ in enarra¬
bilis gr̃a qua nos omnpotentissima
miseratione saluauit: Qui et opꝰ gr̃e
creatricis ommipotentiȩ gratis fecit
et opus saluatricis onmpotent̾ im¬
pleuit. illic habens potestatẽ conden¬
di et regendi creaturam suam. Hic ha-
cimꝰ: qua uerbum qd̃ in principio
erat et apud dm̃ erat ids̃ erat. fec̃ om̃e
qđ non erat. Qrãm uero qua u̾bũ
caro factum. uenit facere querere t
saluum facere: qđ ꝑlerat. Omĩpoten¬
tiam qua fȩcit omnẽ diem. grãm qͣ
certo die concipi. et certo die dignatꝰ ÷
nasci. Idem gͥ minoratꝰ paulo minꝰ
ab angłis in die factus. ẽ. hominum:
qui coętnus et equalis deo patri dies
salutar eius. Quid ÷ diem de die

Expanded text:
opifice, de creatore creatura, de factore opifice, de creatore creatura, de factore factura, parvulus de immenso, temporalis de aeterno, humilis de altissimo, plasmatus e limo de illo qui omnia creavit ex nihilo. Cujus est inenarrabilis omnipotentia, qua nos gratuita bonitate fecit; nec minus tamen inenarrabilis gratia, qua nos omnipotentissima miseratione salvavit. Qui et opus creatricis omnipotentiae gratis fecit, et opus gratiae salvatricis omnipotenter implevit: illic habens potestatem condendi et regendi creaturam suam, hic habecimus, qua Verbum, quod in principio erat, et apud Deum erat, et Deus erat, fecit omne quod non erat; gratiam vero, qua Verbum caro factum venit quaerere et salvum facere quod perierat; omnipotentiam, qua fecit omnem diem; gratiam, qua certo die concipi et certo die dignatus est nasci. 4. Idem igitur minoratus paulo minus ab angelis, in die factus est hominum, qui, coaeternus et aequalis Deo Patri, diessalutare ejus . Quid est diem de die,
Abbreviated transcription (Latin):
in patre. Sẽꝑ apd̃ patr̃e cũ quo illi una
ẽ. nat᷑ał imm̃sitas: semꝑ cũ patre. cũ qͦ
illi una est naturalis ȩternitas.
tas. Semꝑ de patre. de quo illi est
naturalit̾. et̾na natuiitas. semꝑ in
patre cum quo illi est una nat᷑alit̾
equaliq diuinitas. Ꝙ alt̾ quidem
ille qđ pat̾ est: alt̃ ille qđ filiꝰ. ẽ. Neut̃
tamen alt̾ ds̃. quia pat̾ et filius unꝰ
est ds̃. Quaꝓpt̾ quando de patre deo
et filio deo. nascitur sermo. digne
dicimus alterum. ẽẽ. patrẽ. & alt̾m
filium: et nichilominꝰ digne dicimꝰ
unum dm̃. ẽẽ. patrem et filium. Cũ
enim dicimus alterum. eẽ. patrem
alt̾m filium: discretas ꝑsonas geni-¬
toris genitiq monstramꝰ. Cum uero
dicimus unum dm̃. eẽ. patrẽ & filiũ.
ipsam unam naturã indiscretȩ diui¬
nitatis ostendimꝰ. Alt̾a ẽ. gͦ ꝑsona geni
qui pot̾it qͥs de qͦ. bõ de deo. mortalis
de immortali. uisibilis de inuisibili.
mutabilis de immutabi:li. opus de

Expanded text:
i una est naturalis immensitas; semper cum Patre, cum quo illi una est naturalis aeternitas; semper de Patre, de quo illi est naturaliter aeterna nativitas; semper in Patre, cum quo illi est una naturaliter aequalisque divinitas: et alter quidem ille qui Pater est, alter ille qui Filius est; neuter tamen alter Deus, quia Pater et Filius unus est Deus. Quapropter quando de Patre Deo et Filio Deo nascitur sermo, digne dicimus alterum esse Patrem, et alterum Filium; et nihilominus digne dicimus unum Deum esse Patrem et Filium. Cum enim dicimus alterum esse Patrem, alterum Filium, discretas personas genitoris genitique monstramus; cum vero dicimus unum Deum esse Patrem et Filium, ipsam unam naturam indiscretae divinitatis ostendimus. Altera est enim persona genitqui poterit quis? De quo? Homo de Deo, mortalis de immortali, visibilis de invisibili, mutabilis de incommutabili, opus de
Abbreviated transcription (Latin):
edidit mundo hominem. quẽ non
suscepit ab homine. Quid hoc ÷ mi¬
racłi fr̃s: Nascit᷑ caro de carne non
tamen generata ꝑ carnem: & secreto
quodam in comp̃hensoq conceptu ꝓce¬
dit de mortali femina diuina ꝓgeni¬
es. Nec mirũ sane si extrat diuina na¬
tiuitas ubi non erat humana conce¬
puio aut si illam matrẽ ñ uiolauit
partꝰ. quã coitus ñ fetauit. Ait ille
quondã futuroꝵ consciꝰ isaẏas popłis
et gentib signũ noue salutis aꝑiens

Expanded text:
edidit mundo hominem quem non edidit mundo hominem quem non suscepit ab homine. Quid hoc est miraculi, fratres? Nascitur caro de carne, non tamen generata per carnem, et secreto quodam incomprehensoque conceptu procedit de mortali femina divina progenies. Nec mirum sane, si exstitit divina nativitas, ubi non erat humana conceptio, aut si illam matrem non violavit partus, quam coitus non foedavit. Ille quondam futurorum conscius Isaias populis et gentibus signum novae salutis aperiens:
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitate p̃sentis diei in ome se gau¬
dium totꝰ ubiq suscitat mundus.
quia hodie ꝓmissus a scłis uniu̾so
orbi uidex natꝰ est et redemptor. &e
necesse est ut in cõmune nos om̃s qͥ
futuri examinis resurrectionisq ꝓ¬
misse salutarẽ suscepiuꝰ fidem. ha¬
beamꝰ metuni quidẽ de udice: s de
redemptore leticiam. Omnis namq fi¬
delis anima timore corrigit᷑: correcti¬
one letat᷑ Et in hoc łi m̃i qͣnta erga
humanũ genꝰ ommipotentis patris
dispensatio. ẽ. qnͣta benignitas aut quẽ
uidicem p̾parabat incredulis. hunc
credituris p̾mitteret redemptorẽ. qͣtinꝰ
p̾currens miscđia seueritatẽ adueni¬
entis iudicis p̃ueniret. Hodie itaq
natus est. xp̃c. s in natiuitate eius nr̃a
omniumꝰ uita uatalem. Quia qui pͥ¬
uilegia primȩ naguitatis amisimꝰ: ui¬
sitante nos. xp̃o sanctiore partu redimꝰ
ad uitam. Hodie peperit maria: sed
ipsa suum parturiuit auctorẽ. Hodie

Expanded text:
festivitate praesentis diei in omne se gaufestivitate praesentis diei in omne se gaudium totus ubique suscitat mundus, quia hodie promissus a saeculis universo orbi judex ortus est, et redemptor. Et necesse est, ut in commune nos omnes qui futuri examinis resurrectionisque promissae salutarem suscepimus fidem, habeamus metum quidem de judice, sed de redemptore laetitiam. Omnis namque fidelis anima timore corrigitur, correctione laetatur. Et in hoc, carissimi, quanta erga humanum genus omnipotentis Patris dispensatio est, quantave benignitas, ut, quem judicem praeparabat incredulis, hunc credituris 30 praemitteret redemptorem: quatenus, praecurrens misericordia, severitatem adventantis judicis praeveniret. Hodie itaque natus est Christus, sed in nativitate ejus nostra omnium habet vita natalem: quia, qui privilegia primae nativitatis amisimus, visitante nos Christo, sanctiore partu redimus ad vitam. Hodie peperit Maria, sed ipsa suum parturivit auctorem. Hodie
Abbreviated transcription (Latin):
iecit quo primꝰ cecidit. iste nos ꝑ uir-¬
tutes eleuat quo primꝰ ascendit. Ille
qͥppe primꝰ cecidit in infernum: iste
primꝰ ascendit in cȩlũ. Interea fr̃s di¬
gnum ÷ ut in die dñicȩ natuuitatis
diem quoq dñicȩ resurrectioĩs sollẽꝑ¬
nit̾ audiatis. Unigenitꝰ enim ds̃ sic̃
ꝓ nob dignatꝰ. ẽ nasei. sic ꝓ nobis se¬
cundum carnem dignatus ÷ mori.
dignatꝰ ÷ etiam suscitari. Iste quippe
dies est uisitationis. ille redemptioĩs:
pus enim gr̃e qua nos ds̃ unigenit᷑
saluos fecit. conceptus in utero cȩpit
ipsumq opꝰ gr̾e de sepulchro suscitatꝰ
impleuit. Conceptus in utero factus
÷ particeps mortis nr̃e: resurgens de
sepulchro fecit nos participes utte
suȩ. Nunc itaq om̃s dñm exoremus
ut sicut in isto die gaudium suo
popło tribuit: ad illum quoq diem
om̃s cum gaudio & pace ꝑducat po¬
pulumq suum in fide et ueritate cu¬
stodiat.. Sermo bĩ maximi ep̃i de

Expanded text:
jecit, quo primus cecidit: iste nos per virjecit, quo primus cecidit: iste nos per virtutes elevat, quo primus ascendit. Ille quippe primus cecidit in infernum, iste primus conscendit in coelum. 8. Interea, fratres, dignum est ut in die dominicae Nativitatis diem quoque dominicae Resurrectionis solemniter audiatis. Unigenitus enim Deus, sicut pro nobis dignatus est nasci, sic pro nobis secundum carnem dignatus est mori, dignatus est etiam suscitari. Iste quippe dies est visitationis, ille redemptionis. Opus enim gratiae, qua nos Deus Unigenitus salvos fecit, conceptus in utero coepit; ipsumque opus gratiae de sepulcro resuscitatus implevit. Conceptus in utero, factus est 555 particeps mortis nostrae; resurgens de sepulcro, fecit nos participes vitae suae. Nunc itaque omnes Dominum exoremus ut, sicut in isto die gaudium suo populo tribuit, ad illum quoque diem omnes cum gaudio et pace perducat, populumque suum in fide et caritate custodiat. Amen. SERMO III. De
Abbreviated transcription (Latin):
ad ȩuam diabolus ut uitã nob̾ malignꝰ aufer-¬
ret. uenit ad mariã gabriel. ut uitã reddendã
hõib nuntiaret. ꝑ pͥmi hominis culpam cȩ-¬
pit diabolus homini dñari. ꝑ scdĩ hominis
gratiam. cȩpit ab homine suꝑari. Suꝑ pri¬
mũ suꝑbꝰ. sub sedo captiuus. ꝑ illum nos
captiuatos tenuit ꝑ istum nos lib̾a¬
tos amisit. Primꝰ adam nob auctor
extitit culpȩ. nouissimꝰ adam nobis
auctor extitit gr̃ȩ. Ille de limo plas¬
matu s t̾renos ꝓtulit: iste de sp̃u sc̃o
natus cęlestes effecit. P illum ꝑdidi-¬
mus gr̃am priorem ꝑ istum recepimꝰ
ampliorem. Ille quippe nobis intulit
peccati maculam. cũ qua nascerem᷑
ad supplicium. iste nob̃ contulit iusti¬
ficationis gr̃ãm ut renascerem᷑ ad
regnum. Eillum nos filios scłi gene¬
ratio carnalis effecit. ꝑ istum nos si¬
lios dei generatio spiritalis exhibuit.
lle nos uiciis subdidit. iste nos flo¬
rere uirtutib fecit. Ille nos ꝑ uicia de¬

Expanded text:
 nobis malignus auferret; venit ad Mariam Gabriel, ut vitam reddendam hominibus nuntiaret. Per primi hominis culpam coepit diabolus homini dominari, per secundi hominis gratiam coepit ab homine superari: super primum superbus, sub secundo captivus. Per illum nos captivatos tenuit, per istum nos liberatos amisit. Primus Adam nobis auctor exstitit culpae, novissimus Adam nobis auctor exstitit gratiae. Ille de limo plasmatus terrenos protulit, iste de Spiritu sancto natus coelestes effecit. Per illum perdidimus gratiam priorem, per istum recepimus ampliorem. Ille quippe nobis intulit peccati maculam, cum qua nasceremur ad supplicium; iste nobis contulit justificationis gratiam, ut renasceremur ad regnum. Per illum nos filios saeculi generatio carnalis effecit, per istum nos filios Dei generatio spiritalis exhibuit. Ille nos vitiis subdidit, iste nos florere virtutibus fecit. Ille nos per vitia de
Abbreviated transcription (Latin):
ma enim sunt quatuor primordia
quib corpꝰ constat. Ee cui nota non
sunt potest facile aduertere ipsũ
corpꝰ mundi. in quo corpꝰ nr̃m ꝑ
loca mouet᷑. quatuor habere quasi
principales partes quas etiam scri¬
ptura diuina assidue cõmemorat.
orientẽ ⁊ occidentẽ. meridianũ ⁊ aqͥlonẽ.

Expanded text:
ma enim sunt quatuor primordia ma enim sunt quatuor primordia quibus corpus constat. Et cui nota non sunt, potest facile advertere ipsum corpus mundi, in quo corpus nostrum per loca movetur, quatuor habere quasi principales partes, quas etiam Scriptura divina assidue commemorat, Orientem et Occidentem, Meridianum et Aquilonem.
Abbreviated transcription (Latin):
catur. & intelligit᷑ peccatum. ẽẽ. tͣns¬
gressio. cum aliqͥd amplius homo
appetens iusticiȩ regulã excedit.
nde et auaritiam radicem omniũ
inaloꝵ dicit apłs. E animȩ a deo
dr̃. Sꝑabas si ame discessisses aliqͥd
ampliꝰ. eẽ. habituram. Quia gͦ tranꝰ¬
gressionem id ÷ peccatum ad seipsũ
refert qui peccat. quia priuato qͦdã
suo letari uult. unde rep̃hendunt᷑
etiam. qui sua querunt non quȩ
iħu aꝑi. et laudat᷑ caritas non q̃¬
rens que sua sunt. ꝓpt̾ea ipse unde¬
nariꝰ numerus quo significatur
transgressio non decies multiplicat᷑
s sept̾ies et fiunt. septuaginta septẽ
Non enim ad conditoris trinitatem
s ad ipsam creaturam id ÷ ad ipsũ
hominem ꝑtinet transgressio. Quã
creaturam septenarius numerus
ostendit. Tria ꝓpt̃ animum. ubi ÷
quedam imago trinitatis creatoris
bi enim homo ad imaginẽ dĩ factꝰ
.ẽ. Ꝙe quatuor ꝓpt̾ corpus. Notissi¬

Expanded text:
catur: et intelligitur peccatum esse transcatur: et intelligitur peccatum esse transgressio, cum aliquid amplius homo appetens, justitiae regulam excedit. Unde et avaritiam radicem omnium malorum dicit Apostolus . Et animae a Deo sona dicitur: Sperabas si a me discessisses, aliquid amplius te habituram. Quia ergo transgressionem, id est peccatum ad se ipsum refert qui peccat, quia privato quodam suo laetari vult; unde reprehenduntur etiam qui sua quaerunt, non quae Jesu Christi , et laudatur charitas non quaerens quae sua sunt : propterea ipse undenarius numerus quo significatur transgressio, non decies multiplicatur, sed septies, et fiunt septuaginta septem. Non enim ad Conditoris Trinitatem, sed ad ipsam creaturam, id est, ad ipsum hominem pertinet transgressio, quam creaturam septenarius numerus ostendit. Tria propter animum, ubi est quaedam imago Trinitatis Creatoris; ibi enim homo ad imaginem Dei factus est: et quatuor propter corpus. Notissi
Abbreviated transcription (Latin):
narium et septimum numerum
complet. incipiens ab ipso dño nr̃o
niens ad dm̃ ꝑ adam: id ÷ quia in
hoc numero abolicio significatur
omnium peccatoꝵ quȩ fit in bap¬
tismo. uon quia ipsi dño erat qd̾ in
baptismo dimitteret᷑ s quia sua hu¬
militate qđ nob̾. ẽẽt utile cõmenda¬
uit. & quanuis. ẽẽt. illud baptismũ
iohannis in eo tam̃ sensibilit̾ appa¬
ruit trinitas patris et filii et sp̃e
sc̃i. qua consecratꝰ est ipsius xp̃i bap¬
tismus. quo bapti zandi erant futu¬
ri xp̃iani. Pat̾ in uoce quȩ facta est
de celo. filius in ipso homine medi¬
aũt seꝑtuagenarus et septimus nu¬
merus omnia peccata contineat q̃
dimittunt᷑ in baptismo hec ꝓbabilis
ratio uidet᷑ occurr̾e: quia denariꝰ
numerus ꝑfectionẽ ht̃ iusticie et
beatitudinis cum septenaria creat᷑a
creatoris inheret trinitati. unide
decalogus legis in decem p̃ceptis
consecratus est. Transgressio aut̃ de¬
narii undenario numero signisi¬

Expanded text:
narium et septimum numerum narium et septimum numerum complet, incipiens ab ipso Domino nosveniens ad Deum per Adam: id est, quia in hoc numero abolitio significatur omnium peccatorum, quae fit in Baptismo, non quia ipsi Domino erat quod in baptismo dimitteretur; sed quia sua humilitate quid nobis esset utile commendavit. Et quamvis esset illud baptismum Joannis; in eo tamen sensibiliter apparuit Trinitas Patris et Filii et Spiritus sancti, qua consecratus est ipsius Christi baptismus, quo baptizandi erant futuri Christiani: Pater, in voce quae facta est de coelo; Filius, in ipso homine Mediautem septuagenarius et septimus numerus omnia peccata contineat quae dimittuntur in Baptismo, haec probabilis ratio videtur occurrere; quia denarius numerus perfectionem habet justitiae et beatitudinis, cum septenaria creatura Creatoris inhaeret Trinitati: unde etiam decalogus Legis in decem praeceptis consecratus est. Transgressio autem denarii undenario numero signifi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑegrinamur a dño quod numer
quadragenarius sicut dictum est
mystice insinuat. necessariam nob̃̾
memoriam dñici corporis. quam in
eccła facimius donec ueniat. Ad
hanc gͦ uitam qm̃ descendit dñs
nr̃ et uerbum caro factum. ẽ. ut tra¬
deretur ꝓpt̃ delicta nr̃a. et resurg̾et
ꝓpt̃ iustificationem nr̃am. quadra¬
ger̾arium numerum matħs secutꝰ
est. et una generatio quȩ ibi excedit
quadra gerarium numerum uel ñ
impediat sicut triginta illi anni
non impediunt qua dringentoꝵ
ꝑfectionem. uel hoc etiam ipsa sig.¬
nificet quia ipse dñs quo uincto
fiunt quadraginta unum. tta de¬
scendit ad hanc uitam portaturus
peccata nr̃a ut tam̃ ab hac uta pro¬
pria et singulari. excellentia qua
ita homo ẽ eͣtiam ds̃ sit inuqnat᷑
exceptus. De hoc enim solo đ de
nullo homine scõ quantalibit sa¬
pientia iusticiaq ꝑfecto dicipotuit
aut poterit uerbum caro fatum ẽ
generationes ascendit. septiage¬

Expanded text:
peregrinamur a Domino, quod numerus peregrinamur a Domino, quod numerus quadragenarius, sicut dictum est, mystice insinuat necessariam nobis memoriam Dominici Corporis, quam in Ecclesia facimus, donec veniat . Ad hanc ergo vitam quoniam descendit Dominus noster, et Verbum caro factum est, ut traderetur propter delicta nostra, et resurgeret propter justificationem nostram ; quadragenarium numerum Matthaeus secutus est: ut una generatio quae ibi excedit quadragenarium numerum, vel non impediat, sicuti triginta illi anni non impediunt quadringentorum perfectionem; vel hoc etiam ipsa significet, quia ipse Dominus quo juncto fiunt quadraginta unum, ita descendit ad hanc vitam portaturus peccata nostra, ut tamen ab hac vita, propria et singulari excellentia, qua ita homo est ut etiam Deus sit, inveniatur exceptus. De hoc enim solo dicitur, quod de nullo homine sancto, quantalibet sapientia justitiaque perfecto, dici potuit aut poterit: Verbum caro factum est generationes ascendit, septuage
Abbreviated transcription (Latin):
ut uđ̃ excesserit certos articłos nu¬
meroꝵ aliqͣndo non computent.
Sic etiam quadringenti anni dicun¬
tur. post quos regressus popłs istł ex
egypte cum sint quadringenti tri¬
ginta. Sic et uua generatio quae qͣ¬
dragenarium numerum excedit. ñ
auferi huic numero principatum.
Hic aũt numerus uitam significat
qua n hac t̾ra laborat᷑. quã diu
ꝑegrim᷑ a dño. in qua necessaria. ẽ.
dispeisatio temporalit̾ p̃dicande
ueritatis. Denarius enĩ numerus.
quo ignificatur ꝑfectio beatitudi¬
nis qiater multiplicatꝰ. ꝓpt̾ tempꝰ
quaduꝑtitum. & mundum quadri¬
ꝑtitun quadragenarium numerũ
facit. dpt̾ qͣuadraginta dieb ieui¬
natun.ẽ. & amoyse. & ab helia
et ab ipso mediatore dño nr̃o iħu
a corporalib illecebris continentia.
ta dies post resurrectionem dñs
eum discipłis conu̾satus. ẽ. ꝑsuadeis
eis resuscitati corporis ueritatem
ubi significauit in hac uita qua

Expanded text:
ut quod excesserit certos articulos nuut quod excesserit certos articulos numerorum aliquando non computent. Sic etiam quadringenti anni dicuntur post quos egressus est populus Israel ex Aegypto ; cum sint quadringenti triginta. Sic et una generatio quae quadragenarium numerum excedit, non aufert huic numero principatum. Hic autem numerus vitam significat, qua in hac terra laboratur, quamdiu peregrinamur a Domino, in qua necessaria est dispensatio temporaliter praedicandae veritatis. Denarius enim numerus, quo significatur perfectio beatitudinis, quater multiplicatus, propter tempus quadripartitum, et mundum quadripartitum, quadragenarium numerum facit. Propterea quadraginta diebus jejunatum est, et a Moyse , et ab Elia , et ab ipso Mediatore Domino nostro a corporalibus illecebris continentia. . Quadraginta dies post resurrectionem Dominus cum discipulis conversatus est, persuadens eis resuscitati corporis veritatem : ubi significavit in hac vita, qua
Abbreviated transcription (Latin):
carnatione suscipiunt᷑ ab eo generis
humani portanda peccata. sic in
baptismi consecratione purganda:
taq ille descendentem significans
ad peccata portanda generatioẽs
descendens enumerat: iste autem
ascendens significans purgationẽ
ascendens generationes enumerat
S ille descendit ꝑ salomonẽ in cu¬
ius matre peccauit dauid: ille as¬
cendit ꝑ natan alterum filium eiꝰ¬
dem dauid ꝑ quẽ a peccato purga¬
tus est. Legimꝰ enim qđ nathan ad
eum missus. ẽ ut eum redargueret.
et ꝑ penitentiam sanaretur. Dccur¬
rerunt ambo sͥ in dauid ille des¬
cendens iste ascendens. & inde usq
ad abraham. uel ab abraham usq
ad dauid in nulla generatione di¬
uersi sunt. Ita xp̃c &e filius dauid
et filius abraham transit ad dm̃
Ad dm̃ quippe nos oportet in baptis¬
mo renouatos a peccatorum aboli¬
quas enumerat matħs quadrage¬
narius numerus eminet. habent
enim istum morem diuinȩ scripte

Expanded text:
carnatione suscipiuntur ab eo generis carnatione suscipiuntur ab eo generis humani portanda peccata, sic in Baptismi consecratione purganda. Itaque ille descendentem significans ad peccata portanda, generationes descendens enumerat: iste autem ascendens, significans purgationem nostrorum, ascendens generationes enumerat. Sed ille descendit per Salomonem, in cujus matre peccavit David: iste ascendit per Nathan, alterum filium ejusdem David, per quem a peccato purgatus est. Legimus enim quod Nathan ad eum missus est, ut eum redargueret, et per poenitentiam sanaretur . Occurrerunt ambo sibi in David; ille descendens, iste ascendens: et inde usque ad Abraham, vel ab Abraham usque ad David in nulla generatione diversi sunt. Ita Christus et filius David, et filius Abraham, transit ad Deum. Ad Deum quippe nos oportet in Baptismo renovatos a peccatorum aboliquas enumerat Matthaeus, quadragenarius numerus eminet. Habent enim istum morem divinae Scripturae,
Abbreviated transcription (Latin):
hominib fieri. Hon gͦ de semine io¬
seph dñs quamus hoc putaretur. &
tamen pietati et caritati ioseph natꝰ ẽ.
de maria uirgine filius Idemq fi¬
merat. quare iste ascendens: Qđ
queso intente quantũ dñs adiu¬
uerit audiatis. iam securo animo
et ab omni molestia calumpniaꝵ
nodosarum libero. Descendit ma
ad portanda nr̃a peccata. ut in se¬
mine abraham bñdicerent᷑ om̃s
gs̃. Propterea non incipit ab adam
otum enim genus humanum ab
illo. Neq a noe. quia et᷑ ipsa familia
post diluuium omne genus huma¬
num exortum. ẽ. Neq ad ꝓpħiȩ ad¬
impletionem poterat ꝑtinere hõ
homines. aut ex noe. ex quo rursus
om̃s homines. s ex abraham qui
tunc electus. ẽ. in cuius semine be¬
nedicerent᷑ om̃s gz̃. eum iam gen¬
tib plena erat t̾ra. Ascendit autem
lucas ñ incipiens ab ipso nati dñi
exordio generationes enumerare s
ab eo illo. ubi eum narrat a ioħe
baptizatum. Sicut aũt in dñi in¬

Expanded text:
hominibus fieri. Non ergo de semine Johominibus fieri. Non ergo de semine Joseph Dominus, quamvis hoc putaretur: et tamen pietati et charitati Joseph natus est de Maria virgine filius, idemque Fimerat, quare iste ascendens? Quod, quaeso, intente, quantum Dominus adjuverit, audiatis, jam securo animo, et ab omni molestia calumniarum nodosarum libero. Matthaeus dessum Christum ad portanda nostra peccata, ut in semine Abraham benedicerentur omnes gentes. Propterea non incipit ab Adam: totum enim genus humanum ab illo. Neque a Noe: quia et ab ipsa familia post diluvium omne genus humanum exortum est. Neque ad prophetiae adimpletionem poterat pertinere hohomines; aut ex Noe, ex quo rursus omnes homines: sed ex Abraham, qui tunc electus est in cujus semine benedicerentur omnes gentes, cum jam gentibus plena erat terra. Ascendit autem Lucas, non incipiens ab ipso nati Domini exordio generationes enumerare sed ab eo loco, ubi eum narrat a Joanne baptizatum. Sicut autem in Domini in
Abbreviated transcription (Latin):
uocabis nomen eius iħm. Dicitur
etiam ad ioseph. loseph fili dauid
ne metueris acciꝑe mariam coniugẽ
tuam. Qđ enim in ea natum est de
sp̃u sco.ẽ. Pariet autem filium: et
uocabis nomen eiꝰ iħm: Hic saluabit
popłm suum a peccatis eoꝵ. Dicitun
etiam et peꝑit ei filium ubi omĩno
pater ñ carne s caritate firmatur. Sit
g pater sicuti ẽ: Cautissime enim ȩuan¬
głistȩ & prudentissime ꝑ illum nu-¬
merant siue matħs descendens ab abra¬
ham usq ad xp̃m. siue lucas ascenders
axp̃o ꝑabraham usq ad dm̃. Ille des¬
cendens numerat. ille ascendens. ambo
ꝑ ioseph Quare: Quia paten. Quare
pater: Quia tanto firmius paten:
quanto castius pater. Auter quidẽ
putabatur ẽẽ pater dñi nr̃i iħu. xp̃i
rantes ñ solo sp̾uali affec̾tu libos sus¬
cipientes. Nam dixit et lucas. Qui
putabatur pater ẽẽ iħu. Quare pu¬
cabatur: Quia humana putatio
et existimatio illuc ferebatur qͦd ab

Expanded text:
vocabis nomen ejus Jesum : dicitur vocabis nomen ejus Jesum : dicitur etiam ad Joseph, Joseph fili David, ne metueris accipere Mariam conjugem tuam. Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est. Pariet autem filium, et vocabis nomen ejus Jesum: hic salvabit populum suum a peccatis eorum . Dicitur etiam, Et peperit ei filium : ubi omnino pater non carne, sed charitate firmatur. Sic ergo pater sicuti est. Cautissime enim Evangelistae et prudentissime per illum numerant, sive Matthaeus descendens ab Abraham usque ad Christum, sive Lucas ascendens a Christo per Abraham usque ad Deum. Ille descendens numerat, ille ascendens, ambo per Joseph. Quare? Quia pater. Quare pater? Quia tanto firmius pater, quanto castius pater. Aliter quidem putabatur esse pater Domini nostri rantes, non solo spirituali affectu liberos suscipientes. Nam dixit et Lucas, Qui putabatur esse pater Jesu . Quare putabatur? Quia humana putatio et existimatio illuc ferebatur, quod solet ab
Abbreviated transcription (Latin):
iunx casta non fecit. Numeremus
gͦ ꝑ ioseph. quia sicut maritus. sic
caste pat̾ est. S p̃ponamꝰ uirũ femi¬
nȩ ordine nature et legis dei. Nam
si remoto illo iam conftituamꝰ. dic̃
ille. et recte dicit. Quare me separa¬
tis. Quare non ꝑ me generatioẽs
uł ascendunt uel descendunt: An
dr̃ ei qr non tu geniusti oꝑe carnis
tuȩ: S repondebit. Nunquid & illa
ẽẽt. inquit homo iustus. Iustus gͦ
uir. iusta femina. Sp̃e sẽs in amboꝵ
iusticia requiescens: ambob filium
dedit. S in eo sexu quẽ parere de-¬
cebat opatus . ẽ. hoc: quod etiã ma-¬
rito nasceretur. Itaq ambob dicit an-¬
głs. ut puero nom̃ imponant. ubipa-¬
rentum declarat᷑ auetoritas. Nam et
zacharias adhur cum mutus. ẽẽt filio
nato mat̾ nomen imponebat. E cum
illi qui aderant innuerent patri qͥd
eum uellet uocari acceptis pugilla¬
rib hoc scripsit: qđ illa iam dix̃at:
r̃ et mariȩ. Ecce concipies filium. &

Expanded text:
jux casta non fecit. Numeremus jux casta non fecit. Numeremus ergo per Joseph: quia sicut caste maritus, sic caste pater est. Sed praeponamus virum feminae ordine naturae et legis Dei. Nam si remoto illo illam constituamus; dicit ille, et recte dicit, Quare me separastis? Quare non per me generationes vel ascendunt, vel descendunt? An dicitur ei, Quia non tu genuisti opere carnis tuae? Sed respondebit, Numquid et illaesset, inquit, homo justus. Justus ergo vir, justa femina. Spiritus sanctus in amborum justitia requiescens, ambobus filium dedit. Sed in eo sexu quem parere decebat, operatus est hoc, quod etiam marito nasceretur. Itaque ambobus dicit angelus ut puero nomen imponant; ubi parentum declaratur auctoritas. Nam et Zacharias cum adhuc mutus esset, filio nato mater nomen imponebat. Et cum illi qui aderant innuerent patri quid eum vellet vocari, acceptis pugillaribus hoc scripsit, quod illa jam dixerat . Dicitur et Mariae, Ecce concipies filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
it illum ut ad hoc ꝑuenire pos¬
sit. qđ ait in fine. lacob genuit io¬
seph. Lucas uͦ quia non ꝓpriȩ dr̃
genitus qr uł adoptione efficitur fi-¬
lius uel in successione mortui ex illa
quȩ uxor eius fuit nascitur non dix̃
heli genuit ioseph. aut ioseph quem
genuit heli. s qui fuit inquit filius
heli. siue adoptando siue a propinqͦ
genitꝰ. in mortui successione nascen-
debet quare ꝑ ioseph et ñ ꝑ mariã
generationes numerent᷑ satis dic-¬
tum est. quia sicut illa sine carnali
concupiscentia mat̾. sic ille sine car¬
nali cõmixtione pat̾. ꝑ illum gͦ de¬
scendant. et ꝑ illum ascendant gene¬
rationes. Nec eum ꝓpt̾ea separemus
quia defuit carnalis concupiscentia
Maior puritas confirmet pat̾nitatem:
ne ipsa scã maria nos rep̃hendat.
Illa enim nom̃ suum p̾ponere nolu¬
it marito suo. s dix̃ pat̾ tiuis et ego
dolentes querebamꝰ te. Non ergo fa-¬
ciant ꝑu̾si murmuratores. qđ con¬

Expanded text:
it illum, ut ad hoc pervenire posit illum, ut ad hoc pervenire possit quod ait in fine, Jacob genuit Joseph. Lucas vero, quia non proprie dicitur genitus, qui vel adoptione efficitur filius, vel in successione mortui ex illa quae uxor ejus fuit nascitur, non dixit, Heli genuit Joseph; aut, Joseph quem genuit Heli: sed, qui fuit, inquit, filius Heli ; sive adoptando, sive a propinquo genitus in mortui successione nascendodebet, quare per Joseph, et non per Mariam generationes numerentur, satis dictum est: quia sicut illa sine carnali concupiscentia mater, sic ille sine carnali commixtione pater. Per illum ergo descendant, et per illum ascendant generationes. Nec eum propterea separemus, quia defuit carnalis concupiscentia. Major puritas confirmet paternitatem: ne ipsa sancta Maria nos reprehendat. Illa enim nomen suum praeponere noluit marito suo; sed dixit, Pater tuus et ego dolentes quaerebamus te . Non ergo faciant perversi murmuratores, quod con
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c secundum carnẽ qui est suꝑ om̃a
ds̃ bñdictus inscła. Ubi ostendit ue¬
tustum apud uidȩos fuisse uł nom̃
adoptionis uel ipsam rẽ sicut testam̃¬
tum. et legis constitutio. quȩ simul
commemorat. Huc accedit quia erat¬
alius modus ꝓprius uideoꝵ quo fi¬
eret aliquis filius eius. de quo ñ. ẽẽt.
carnalit̾ natus. Propinqui enim ꝓ¬
pinquorũ suoꝵ sine liberis defunc¬
torum ducebant uxores. ut semen
defuncti suscitarent. Ita ille qui nas¬
cebat᷑ et illius erat erat filius de quo
nascebat᷑ : et illius in cuius successi¬
one nascebat᷑. Hȩc dicta sunt ne qͥs ꝗͣ
existimans fieri non posse. ut recte
unius hominis duo patres comme¬
morent᷑ quem euangłistarũ qui ge¬
nerationes dñi narrauerunt. sacri¬
lega calumpnia quasi de m̃dacio
criminandũ putet. p̃sertim qr ipsis
eorum uerbis nos uideam᷑ ãmonitos
Matħs quippe qui eum patrẽ cõmemo¬
rare intelligit᷑. a quo genitus. ẽ ioseph
ita generationes enumerat. ille genu¬

Expanded text:
 secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula . Ubi ostendit vetustum apud Judaeos fuisse vel nomen adoptionis, vel ipsam rem; sicut Testamentum et Legis constitutio, quae simul commemorat. CAalius modus proprius Judaeorum, quo fieret aliquis filius ejus de quo non esset carnaliter natus. Propinqui enim propinquorum suorum sine liberis defunctorum ducebant uxores, ut semen defuncti suscitarent . Ita ille qui nascebatur, et illius erat filius de quo nascebatur, et illius in cujus successione nascebatur. Haec dicta sunt, ne quisquam existimans fieri non posse, ut recte unius hominis duo patres commemorentur, quemlibet Evangelistarum qui generationes Domini narraverunt, sacrilega calumnia quasi de mendacio criminandum putet: praesertim cum ipsis eorum verbis nos videamus admonitos. Matthaeus quippe, qui eum patrem commemorare intelligitur, a quo genitus est Joseph, ita generationes enumerat, Ille genu
Abbreviated transcription (Latin):
luntate ł eciã oꝑib corporis iã uisibiliter.
ꝓpt̾ea amos ꝓpħa assidue cõmemorat dm̃
minantẽ ac dicentẽ. in tͥb ⁊ quatuor impi¬
etatib ñ au̾sabor. id ẽ. ñ dissimulabo. Tri¬
sic̃ dictũ ẽ. tnsgressio iusticiȩ relata ad ho¬
minẽ peccatorẽ. fac̃ numerũ septuagin¬
ta.uͭii. quo peccata omĩa c̃tineri signifi¬
cant᷑: quȩ ꝑ baptismũ dimittunt᷑. Unde
lucas ꝑ septuaginta.ui. generationes
ascendit ad dm̃. ostendens rec̃ciliari ho¬
minẽ dõ. ꝑ abolitionẽ om̃iũ peccatorũ.
nde ipse dñs petro interroganti
quotiens fr̃i debeat ignoseere. dico
tibi inquit non septies s usq sep¬
tuagies septies. & si quid aliud
de his secretis et chesauris myste.¬
rioꝵ dei a diligentiorib & dignio¬
rib erui potest. Nos aũt tamen ꝓ
nr̃o captu quantum adiuuit & qn¬
tum dedit dñs ꝓangustia quoq
temporis quȩ potuimus diximꝰ. Si
quis ur̃m amplius capit ad illum
retinete ut scripturis scĩs nondum

Expanded text:
corporis, jam visibiliter: propterea Amos propheta assidue commemorat Deum minantem ac dicentem, In tribus et quatuor impietatibus non aversabor , id est, non dissimulabo. Trisicut dictum est, transgressio justitiae relata ad hominem peccatorem facit numerum septuaginta septem; quo peccata omnia contineri significantur, quae per Baptismum dimittuntur. Unde Lucas per septuaginta septem generationes ascendit ad Deum; ostendens reconciliari hominem Deo per abolitionem omnium peccatorum. Inde ipse Dominus Petro interroganti quoties fratri debeat ignoscere: Dico tibi, inquit, non septies, sed usque septuagies septies . Et si quid aliud de his secretis et thesauris mysteriorum Dei, a diligentioribus et dignioribus erui potest. Nos tamen pro nostro captu, quantum adjuvit et quantum dedit Dominus, pro angustia quoque temporis, quae potuimus, diximus. Si quis vestrum amplius capit, ad illum retinete, ut Scripturis sanctis nondum
Abbreviated transcription (Latin):
hel: qđ ÷ int̃pretatũ nob̾cum ds̃. Atq
ut adu̾tamꝰ noui ac ueteris testam̃ti
unum. eẽ. consensũ. unũq consilium:
ait etiam beatissimꝰ lucas dñice gene¬
rationis relator egregiꝰ. ¶issus . ẽ. an
głs gabriel a deo. ad uirginẽ despon¬
satam uiro cui nom̃ erat ioseph
t ait ad illam. Ecce concipies in ut̾o
et paries filium. & uocabt̃ nom̃ eius

Expanded text:
interpretatur Nobiscum Deus . Atque, ut advertamus Novi ac Veteris Testamenti unum esse consensum unumque consilium, ait etiam beatissimus Lucas dominicae generationis relator egregius dicens: Missus est angelus Gabriel a Deo ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et ait ad illam: Ecce concipies in utero, et paries filium, et vocabunt nomen ejus
Abbreviated transcription (Latin):
randum quererent. cum ipsi iudei non
eẽnt : Ꝙ quẽ regem: Itiq ñ herodem:
s xp̃m. Uolunt adorare regem nuꝑ na¬
tum: nec ad orant regẽ ante anno aliqͦt or¬
dinatum. Adorare cupiunt infantem
lactentẽ: nec adorant regem popłis im¬
ꝑantẽ. Nam et de herode rege uidȩoꝵ fi¬
lii iam fuerant nati: qui erant patre
mortuo regnaturi. Mortuo enĩ isto he¬
rode. archelaus in iudea regnauit: et ga¬
lilee principatum uinior herodes obtinuit.
Archelaus natꝰ ẽ. in palatio: xp̃c in diu̾sorio.
Archelaus natꝰ. in lecto ͤ argenteo positꝰ. xp̃c aut̃¬

Expanded text:
randum quaererent, cum ipsi Judaei non randum quaererent, cum ipsi Judaei non essent? Et quem regem? Utique non Herodem, sed Christum. Volunt adorare regem nuper natum, nec adorant regem ante annos aliquot ordinatum. Adorare cupiunt infantem lactantem, nec adorant regem populis imperantem. Nam et de Herode rege Judaeorum filii jam fuerant nati, qui erant patre mortuo regnaturi. Mortuo enim isto Herode, Archelaus in Judaea regnavit, et Galilaeae principatum junior Herodes obtinuit. 4. Archelaus natus est in palatio, Christus in diversorio. Archelaus natus, in lecto est argenteo positu
Abbreviated transcription (Latin):
unitas fecit. Hoꝵ duoꝵ parietum unus
adductus ẽ qͣndo pastorib iudeis ap̃m
natum angłs nunciauit. Alt̃ paries ad¬
ductus. ẽ: quando gentilib magis nouũ
sydus apparut. Iili fuerunt primitiȩ
iudeoꝵ: isti fact sunt primitiȩ gentium.
lli de ꝓximo adducti: isti de longe re.
ducti. d pe enĩ erant iudei. qui dm̃ cole¬
bant. longe erant gẽ. quȩ idolis seruie¬
bant. Hoc utiq significabant pastores.
qui ne̾sc ente xp̃o ꝓpe sunt inuenti: et
magi. qui sunt de longinqͥs partib ori¬
entis adducti. Qui tam̃ uenientes cum ip¬
si uidei non. eẽnt. regẽ udeoꝵ se querere
ꝓfessi sunt. et ad ipsum adorandũ se ue¬
nisse dixerunt. Ait enĩ euangłista: quia
magi ab oriente uenerunt iherosolimã.
dicentes. Ubi ẽ qui natꝰ ẽ rex udȩoꝵ:
Uidimꝰ enim stellam eiꝰ in oriente ẽt ue¬
nimꝰ ad orare eum. Quid .ẽ. hoc dilectis¬
simi fr̃s.: ut isti magi regẽ iudȩoꝵ ado¬

Expanded text:
unitas fecit. Horum duorum parietum unus unitas fecit. Horum duorum parietum unus adductus est, quando pastoribus Judaeis Christum natum angelus nuntiavit; alter paries adductus est, quando gentilibus Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium; illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui Deum colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant pastores, qui nascente Christo prope sunt inventi, et Magi, qui sunt de longinquis partibus adducti. Qui tamen venientes, cum ipsi Judaei non essent, regem Judaeorum se quaerere professi sunt, et ad ipsum adorandum se venisse dixerunt. Ait enim evangelista, quia Magi ab Oriente venerunt Hierosolymam dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quid est, dulcissimi fratres, ut isti Magi regem Judaeorum ado
Abbreviated transcription (Latin):
teri testam̃to primitias offerri mandauit.
idem ds̃. homo natus. gentium primitias
suo cultiu dedicauit. Apostolica uͦ testatꝰ
auctoritas. quia unꝰ ẽ dc̃. qui iustificat
circumcisionẽ ex fide. et p̃pucium ꝑ fidem :
Circumcisionis nomine iudeos p̃pucii no¬
tant᷑ ostendens. Isti sunt duo parietes. qui
ex diu̾so uenerunt: et in lapidem qui factꝰ
.ẽ. in caput anguli. unitate fidei conuener̃.
Unus paries uenit ex uideis: alt̾ uenit ex
gentib. Longe a se diu̾si erant: qͣndo di¬
u̾sa credebant. Positus : in medio lapis
angularis. qui ad se utrũqi parietem du¬
ceret: et utrũq uno nomine nuncuparet:
eẽntq unum cõmunione uocabuli. qui
fierent in una gratia sacram̃ti. E xp̃m
enim qui ẽ. pax nr̃a sfaciens utrũq unũ.
uidei et gentiles facti sunt unum:q̃uib
sidei unitas unum indidit nominis xͥa¬
ni uocabulum. Ad lapidẽ gͦ angularem
ut̾q paries uenit: et unũ angulũ fidei

Expanded text:
teri Testamento primitias offerri mandavit, teri Testamento primitias offerri mandavit, idem Deus homo natus gentium primitias suo cultui dedicavit. Apostolica vero testatur auctoritas, quia unus est Deus qui justificat circumcis onem ex fide, et praeputium per fidem : circumcisionis nomine Judaeos, praeputii notanter ostendens. 2. Isti sunt duo parietes, qui ex diverso venerunt, et in lapidem qui factus est in caput anguli, in unitate fidei convenerunt. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: positus est in medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno nomine nuncuparet, essentque unum communione vocabuli, qui fierent unum in una gratia sacramenti. Per Christum enim qui est pax nostra, faciens utraque unum , Judaei et gentiles facti sunt unum, quibus 559 fidei unitas unum indidit nominis Christiani vocabulum. Ad lapidem ergo angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ in honorẽ dñi ꝑ annos sin¬
gulos celebrat᷑. ore cunctoꝵ fide¬
lium. epipħa uenerabiliter nun¬
cupat᷑. Et quia grecũ ꝓbat᷑ eẽ uocabulũ:
multis ẽ. latinis in cognitũ. Inde ẽ. q no¬
men istud om̃s quidẽ latini dict̃. s ñ
om̃s inueniunt᷑ nosse qd dict̃. Proinde
bonum est. ut cuncti qui
diem hodiernum epiphaniam nuncupañ.
et cur hoc dicat᷑ ignorant: sacram̃tum diei
huuis. nominis int̾p̃tatione cognoscant.
Debet enĩ diei huiꝰ sollempnitas a fidelib
celebrari: et ideo sollempnitaͭs causa non
debet ignorari. Hunc gͦ diem sic̃ diximꝰ
epipħam. uocat xp̃iana religio. Epipħa
uero: int̾pretat᷑ manifestatio. Traditum
aut tenemꝰ a patrib qđ unigenitꝰ ds̃.
postꝗͣ. ẽ. scđm carnẽ temporalit̾ natꝰ. in
isto die.ẽ. magis uenientib manifesta¬
tꝰ. a quib .ẽ. oblatis munerib suppliciter
adorat᷑. Nam quia ipse.ẽ. ds̃. qui sibi in ue¬

Expanded text:
a nobis in honorem Domini per annos sina nobis in honorem Domini per annos singulos celebratur, ore cunctorum fidelium Epiphania venerabiliter nuncupatur. Et quia Graecum probatur esse vocabulum, multis est Latinis incognitum. Inde est quod nomen istud omnes quidem Latini dicunt, sed non omnes inveniuntur nosse quod dicunt. Proinde bonum est ut cuncti qui diem hodiernum Epiphaniam nuncupant, et cur hoc dicatur ignorant, sacramentum diei hujus nominis interpretatione cognoscant. Debet enim diei hujus solemnitas a fidelibus celebrari, et ideo solemnitatis causa non debet ignorari. Hunc ergo diem, sicut diximus, Epiphaniam vocat Christiana religio. Epiphania vero interpretatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a Patribus quod Unigenitus Dei, postquam est secundum carnem temporaliter natus, in isto die est Magis venientibus manifestatus, a quibus oblatis muneribus suppliciter est adoratus. Nam quia ipse est Deus qui sibi in Ve
Abbreviated transcription (Latin):
qua examnaa solent corpora c̃seruari:
p̾figurat᷑ carnis nr̃e reparatio. et resur¬
rectio mortuoꝵ. Hec aũt offerri xp̃o tã
sacra donaria: non inagorum arbitriũ.
s inspiratio omnipotentis elegit. Quan¬
inspecta carnalit̾. maiestati eius omĩmo¬
dis uident᷑ indigna. Nam qͥd dño im¬
mortali aurũ: qd̾ utiq solis.ẽ. mortalib
et usui et amori: Quid omnipotenti deo
thus. cuiꝰ nidore etiam simulachra a gen¬
la myrra fecidorum corpoꝵ condim̃tũ:
cuiꝰ carni nulla mortis erat dominatura
corruptio: Quȩ omnia dilectissimi ap̃
dei filium suꝑflua uidebunt᷑ et uacua:
confortet᷑ cor nr̃m: ut in nob̃ quoq stella
fidei elucescat: que nos uia recta. et sine
errore ꝑducat ad xp̃m. Offeramꝰ et nos.
actuum nr̃oꝵ deuotionisq munuscula:
quȩ iam ñ in t̾ris. et in cuna iacens su¬
scipiat. xp̃s: s quȩ sedens ad dexterã pa¬
tͥs amplectatur in celo
ostis lm̃i fr̃s. quia dies iste qͥ

Expanded text:
qua exanimata solent corpora conservari, qua exanimata solent corpora conservari, praefiguratur carnis nostrae reparatio et resurrectio mortuorum. Haec autem offerri Christo tam sacrata donaria, non magorum arbitrium, sed inspiratio Omnipotentis elegit. Quan, munera haec inspecta carnaliter majestati ejus omnimodis videntur indigna. Nam quo Domino immortali aurum, quod utique solis est mortalibus et usui et amori? Quo omnipotenti Deo thus, cujus nidore etiam simulacra a genyrrha fetidorum corporum condimentum, cujus carni nulla mortis erat dominatura corruptio? Quae omnia, dilectissimi, apud Dei Filium superflua videbuntur et vacua, confortetur cor nostrum, ut in nobis quoque stella fidei elucescat, quae nos via recta et sine errore perducat ad Christum; offeramus et nos actuum nostrorum devotionisque munuscula, quae jam non in terris et in cuna jacens suscipiat Christus, sed quae sedens ad dexteram Patris amplectatur in coelossimi, quia dies iste qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut manifesto signaret inditio. qđ uniu̾sa
gentilitas quȩ aris dedita & in t̾ram sẽꝑ
ꝑ̃fidiȩ suȩ pondere p̾ssa. despiciens omni¬
potentis dĩ cultum. tacita erat et muta:
aduentante stella ex ia cob. et homine ex
isrł. erectis ad celum ocłis. et̾ni dĩ glam
cotidianis. eẽt. confessionib locutura. Uenit
itaq fr̃s ab oriente illuminata gentilitas:
uidȩa uͦ durissimi cordis sui infidelita¬
te cecata. remanet in occasu. Quomodo
aũt non uere in occasu et in tenebris ta¬
bescit omnis contumatia iudeoꝵ: qui
indefessi solis p̾sentiam respuentes. diem
itinere tres simul adoraturi ueniunt
magi.: quia in uno xp̃o iħu qui omniũ
credentium uia. ẽ: in separata ab eis erat
trinitas adoranda. Deferunt aũt et mu-¬
nera: quȩ non tam munera quã my¬
steria ꝓbarent᷑. Offerunt ei aurum.
morum suꝑsticio cessatura: et futurus
uere religionis cultꝰ aꝑitur. In myrra uͦ.

Expanded text:
ut manifesto signaret indicio quod universa ut manifesto signaret indicio quod universa gentilitas, quae aris dedita, et in terram semper perfidiae suae pondere pressa, despiciens omnipotentis Dei cultum, tacita erat et muta; adventante stella ex Jacob, et homine ex Israel, erectis ad coelum oculis, aeterni Dei gloriam quotidianis esset confessionibus locutura. Venit itaque, fratres, ab Oriente illuminata gentilitas, Judaea vero, durissimi cordis sui infidelitate caecata, remanet in occasu. Quomodo autem non vere in occasu et in tenebris tabescit omnis contumacia Judaeorum, qui indefessi Solis praesentiam respuentes diem pitinere tres simul adoraturi venerunt magi: quia in uno Christo Jesu, qui omnium credentium 78 via est, inseparata ab eis erat Trinitas adoranda. Deferunt autem et munera, quae non tam munera quam mysteria probarentur. Offerunt ei aurum, niorum superstitio cessatura, et futurus verae religionis cultus aperitur; in myrrha vero,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ cetera: sicut legit᷑. Oriet᷑ stella ex iacob:
et exurget homo ex isrł. Nemo gͦ nunc
miret᷑ natiuitatẽ dñicã agnouisse chalde¬
os qͥuã utiq si reuelante dño gentilis pre¬
nunciare potuit. potuit gentilis agnosce.
Fuit enim hoc qͣntum estimari dat᷑ suꝑnȩ di¬
spositionis arbrium: ut int̾ sacratissimas
ꝓpħiarum uoces. etiam ab infideli homine
eius p̃diceret᷑ aduentꝰ. qui pro fidelium insi¬
deliumq erat redemptione uenturꝰ. ea
nimirum ratione ꝓpħat ydoloꝵ sacerdos:
ut siuideis p̃dicatorib de aduentu xp̃i
credere forte gentilitas renuisset: suoꝵ sal¬
tim testimonium sequeret᷑ auctoꝵ. Nec
dubitemꝰ omnipotentẽ ac benignissimũ
dñm. balaam illi aliegigenȩ p̾scientiȩ
dare potusse sermoriẽ: qui asinȩ ipsius
linguam. in uerba potuit humana laxare.
Loquebat᷑ gͥ sessoris arioli asina: pronum
quippe animal. et nat᷑alit̾ inspiciens t̾rã:

Expanded text:
enim inter caetera, sicut legitur: Orietur stella ex Jacob, enim inter caetera, sicut legitur: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel . Nemo ergo nunc miretur 77 nativitatem dominicam agnovisse Chaldaeos, quam utique, si, revelante Deo, praenuntiare potuit; potuit gentilis agnoscere; fuit enim hoc, quantum aestimari datur, supernae dispositionis arbitrium inter sacratissimas prophetarum voces, etiam ab infideli homine ejus praediceretur adventus, qui pro fidelium infideliumque erat redemptione venturus. Et ea nimirum ratione prophetat idolorum sacerdos, ut si Judaeis praedicantibus de adventu Christi credere forte gentilitas renuisset, suorum saltem testimonium sequeretur auctorum. Nec dubitemus omnipotentem ac benignissimum Deum Balaam illi alienigenae praescientiae dare potuisse sermonem, qui asinae ipsius linguam in verba potuit humana laxare. Loquebatur igitur sessoris arioli asina, pronum quippe animal, et naturaliter inspiciens terram,
Abbreviated transcription (Latin):
mom̃to creat᷑a lucebat in celo. et creator
splendebat in t̾ris: Nec mirũ carissimi.
si celoꝵ dnm̃ testimonium celeste ꝓseqͥt᷑.
Aut cur nob̾ ineredulum uideat᷑. si condito¬
rem suum obsequens factura testat᷑: E
mirabat᷑ quidẽ t̾ra. qđ nouam stellã ui¬
deret in cȩlo: s plus mirabat᷑ cȩlum. quod
nouum solem uideret in t̾ris. Quã ꝓfun¬
de cogitationes dñi. et inuestigabiles uiȩ
eius: qui ne ꝑfidia. hominũ partũ uirgi¬
nis impugnaret. dedit ab excelso clarissi.¬
mum signum. qđ nec gentilitas refutare
posset. nec iudea celare. Ueniunt itaq
ut lectum. ẽ. ab oriente chaldei: secunt᷑
p̾uiam stellam: non magica arte recog¬
uitam. s sui nouitate mirabilem. Iocirco
aut̃ magi apud isrł p̃cipue natum regẽ
requirunt: qr balaam ille ariolus et sacer¬
dos qͦndam gentium cuiꝰ asina loquuta ꝑ¬
hibet᷑. stellam ex iacob oriundã. et homi

Expanded text:
momento creatura lucebat in coelo, et Creator momento creatura lucebat in coelo, et Creator splendebat in terris? Nec mirum, carissimi, coelorum Dominum testimonium coeleste prosequitur; aut cur nobis incredulum videatur, si conditorem suum obsequens factura testatur? Et mirabatur quidem terra quod novam stellam videret in coelo: sed mirabatur coelum quod novum Solem videbat in terris. Quam profundae cogitationes Domini, et investigabiles viae ejus qui ne perfidia hominum partum. Virginis impugnaret, dedit ab excelso clarissimum signum, quod nec gentilitas refutare posset, nec Judaea celare. Veniunt itaque, ut lectum est, ab Oriente Chaldaei, sequuntur praeviam stellam, non magica arte recognitam, sed sui novitate mirabilem. Idcirco autem magi apud Israel praecipue natum regem requirunt, quia Balaam ille ariolus, et sacerdos quondam gentium, cujus asina locuta perhibetur, stellam ex Jacob oriundam, et homin
Abbreviated transcription (Latin):
salutis nr̃e dñs. omĩpotentis
patris filiꝰ coet̾nus. uelamine¬
ꝯ carnis adoꝑtus. et hu¬
milis. dignatꝰ sit uisitare mortales:
dedit tam̃ multa. ac maxima suȩ maie¬
statis indicia. quib mens humana sen¬
tiret et nouũ hominẽ natum. & dm̃
aduentasse de cęlo. Nam cum ipse dñs
nr̃. lege natiuitatis humanȩ paruulus
et infans apud iudeam uagiret in cunis.
lateret in pannis: inagnificentiã tam̃
eiꝰ uniũso orbi. mirabilis ab alto stella
ꝓdebat. Qͥs enim dubitet ipsam stellã
latiori luce. et fulgentiorib radiis cho¬
ruscasse: quȩ cęli t̾req lum̃ humanis ocłis
ingẽbat: E necesse erat. ut stella hec a
cęt̾is syderib orbe clariore distaret. quȩ
annunciabat xp̃m: cuiꝰ natiuitas ab uni¬
u̾sis mortalib differabat. Ee nouo quidẽ
sydere tunc micabat celum: s magis no¬
uo mundus luunine refulgebat. Quis
hanc inuestigare miracłoꝵ głam possit:
qđ ꝓ remedio salutis nr̃e. uno eodemq

Expanded text:
salutis nostrae Dominus, omnipotentis Patris Filius, coaeternus, velamine carnis adopertus et humilis dignatus sit visitare mortales, dedit tamen tam multa et maxima suae majestatis indicia, quibus mens humana sentiret et novum hominem natum, et Deum adventasse de coelo. Nam cum ipse Dominus noster lege nativitatis humanae parvulus et infans apud Judaeam vagiret in cunis, lateret in pannis, magnificentiam tamen ejus universo orbi mirabilis ab alto stella prodebat. Quis enim dubitet ipsam stellam laetiori luce et fulgentioribus radiis coruscasse, quae coeli terraeque lumen humanis oculis ingerebat? Et necesse erat ut stella haec a caeteris sideribus orbe clariore distaret, quae annuntiabat Christum, cujus nativitas ab universis mortalibus differebat; et novo quidem sidere tunc micabat coelum; sed magis novo mundus lumine refulgebat. Quis hanc investigare miraculorum gloriam posset, quod pro remedio salutis nostrae, uno eodemque