comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicat anuna. ad teleuaui ocłos meos. qͥ habitas
incȩlo: ut intelligat. quia neᷤ celo ds indiget ubi
habitet: sed celum ipso indiget. ut ab ipso u habi
ui oculos mneos qui habitas incelo: Quomͦ leua¬
sti oculos tuos: E cce sicut ocłi seruoꝵ in ma¬
nib dominoꝵ suoꝵ: et sicut ocłi ancillȩ u
manib domine suȩ: sic et ocłi nr̃i ad dnm dm̃
nr̃m quoadusq misereatur nr̃i Et serui su¬
mus. et ancilla sumus Ille et dñs ẽ: et dña est
ut quid sibi uolunt ista uerba: & quid sibi uolunt
iste similitudines rerum: Attendat aliqͣntum
caritas ur̃a Non mirum si serui sumus & ille
ed neq hoc mirum. quia ancilla sumus : eccłia
eium sumus: nec illud mirum quia et ipse do
cifixum: uideis quidẽ scandalum. gentib autt̃
stulticiã ipsis aũ uocatis iudcis & grecis: ut iam
xp̃m: di uirtutem & dĩ sapicntiã. Cum ergo
audis xp̃m: leua ocłos tuos inmanꝰ dñi tui. Cũ

Expanded text:
dicat anima, «Ad te levavi oculos meos, qui habitas dicat anima, «Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelo;» ut intelligat quia Deus nec coelo indiget, ubi habitet; sed coelum ipso indiget, ut ab ipso inhabitvi oculos meos, qui habitas in coelo?» Quomodo levasti oculos tuos? «Ecce sicut oculi servorum in manus dominorum suorum, et sicut oculi ancillae in manus dominae suae; sic oculi rum, quoadusque misereatur nostri.» Et servi sumus, et ancilla sumus: ille et dominus est, et domina est. Aut quid sibi volunt ista verba? et quid sibi volunt istae similitudines rerum? Attendat aliquantum Charitas vestra. Non mirum si servi Sed neque hoc mirum, quia ancillae sumus, Ecclesia enim sumus: nec illud mirum, quia et ipse domcifixum: Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam: ipsis vero vocat«Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam.» Cum ergo audis Christum, leva oculos tuos in manus Domini tui; cum
Abbreviated transcription (Latin):
lererimꝰ eẽ habitationem dĩ:ꝰ transitura ẽ habita¬
tio dĩ: quia celum et terra transient Deinde aute¬
quã faceret ds̃ cȩlum etterrã. ubi habitabat: Sed
dicit aliquis Et ante quam faceret ds̃ scõs. ubi ha¬
bitabat: inse habitabat ds̃: apud se habitabat: et
apud se ẽ d̾s. Et quando dignatur habitare inscĩs:
non sic sunt scĩ domus di. ut ipsa subtracta. cadat
ds̃ Alter enim nos habitamus indomo: aliter
ds̃ inscĩs Tu habitas indomo: si subtracta fuerit
cadis Dc̃ autem sic habitat inscĩs: ut si ipse di¬
scesserit cadant Suicunq ergo sic portat d̃m. ut
sit templum di: non putet sic ase portari dm̃ut
terreat deum. si se subdiicat Ue illi si se subtraxe¬
rit ds̃: quia ipse cadit. Nam ds̃ inse ꝑmanet. In
quib nos habitamus. ipsa nos continent: inqͥb
habitat ds̃ ipse illos continet Iam uidete qͣntum
inter est. inter nrãm habitationem et di. & sic

Expanded text:
lexerimus esse habitationem Dei; transitura est habitalexerimus esse habitationem Dei; transitura est habitatio Dei, quia coelum et terra transient . Deinde antequam faceret Deus coelum et terram, ubi habitabat? Sed dicit aliquis: Et antequam faceret Deus sanctos, ubi habitabat? In se habitabat Deus, apud se habitabat, et apud se est Deus. Et quando dignatur habitare in sanctis, non sic sunt sancti domus Dei, ut ipsa subtracta cadat Deus. Aliter enim nos habitamus in domo, aliter Deus in sanctis: tu habitas in domo; si subtracta fuerit, cadis; Deus autem sic habitat in sanctis, ut si ipse discesserit, cadant. Quicumque ergo sic portat Deum, ut sit templum Dei; non putet sic a se portari Deum, ut terreat Deum, si se subducat. Vae illi si se subtraxerit Deus; quia ipse cadit: nam Deus in se semper manet. In quibus nos habitamus, ipsa nos continent; in quibus Deus habitat, ipse illos continet. Jam videte quantum interest inter nostram habitationem, et Dei: et sic
Abbreviated transcription (Latin):
incelo: habitat inscõ Sc̃o quid. ñ intemplo
suo: Templum enim dĩ scm̃ ẽ: qđ estis uos Sed
adhuc om̃s infirmi. et scdm fidem ambulantes.
scđm fidcm sunt templũ dĩ: erunt aliquando
et scłm specicm templum dĩ. Quam diu sunt
templum scdm fidem: Quam diu inipsis xp̃c
fidem incordib ur̃is Suint autc̃ iam celi. inquib
lam ꝑspeciem habitat ds̃. uidentes eũ facie. ad fa¬
ciem: om̃s scĩ angłi. om̃s sc̃ẽ uirtutes: potestates:
sedes : dominationes: icrłm illa clestis. uude pe¬
regrinando ingemiscimus: & quã desiderando
oramus Ibi habitat ds: illuc leuauit iste fidem:
illuc asccudit affectu desiderando Et ipsum de¬
siderium. facit animã desudare sordes peccatorũ.
e mundari abomni labe: ut fiat et ipsa glum: qͥa
leuauit ocłos adeum qui habitat ineclo Nam
sicȩlum istud corporeum qđ ocłis uidemus intel¬

Expanded text:
in coelo. habitat in sancto: «sancto» quid, nisi templo in coelo. habitat in sancto: «sancto» quid, nisi templo suo? «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» . Sed omnes adhuc infirmi et secundum fidem ambulantes , secundum fidem sunt templum Dei, erunt aliquando et secundum speciem templum Dei. Quamdiu sunt templum secundum fidem? Quamdiu in ipsis Chrifidem in cordibus vestris» . Sunt autem jam coeli in quibus per speciem jam habitat Deus, videntes eum facie ad faciem; omnes sancti Angeli, omnes sanctae Virtutes, Potestates, Sedes, Dominationes, Jerusalem illa coelestis unde peregrinando ingemiscimus, et quam desiderando oramus: ibi habitat Deus. Illuc levavit iste fidem, illuc ascendit affectu, desiderando: et ipsum desiderium facit animam desudare sordes peccatorum, et mundari ab omni labe, ut fiat et ipsa coelum; quia levavit oculos ad eum qui habitat in coelo. Nam si coelum istud corporeum quod oculis videmus, intel
Abbreviated transcription (Latin):
iuis utauertat faciem suã apeccatis tius. tu
ipse auerte att faciem tuã: & apeccatis tius
noli auertere Si enim non abeis auerteris facit̃
tuam: tiupscirasceris peccatis tuis Si autem tu
non auertis faciem tuam apeccatis tuis: tu agno¬
scis: &ile ignoscit: at uͦ ate leua ocłos ad illũ:
& dic Adte leuaui ocłos meos: qui babitas incelo
Celum fr̃s mei si corporaliter intellexerimus hoc
qđ uidemus ocłis corporeis: uere sic errabimus.
ut non putemus nos illuc ascendere: nͥ scalis po¬
sitis aut aliquib mathinamentis: Si autem
spuitaliter ascendimus: spiritalit̃ cęlum intel¬
ligere debemus Sit ascensus in affictu: cȩlum
iniusticia. Quid ẽ ergo celum di: Oms scẽ ani¬
mȩ: om̃s iustȩ animȩ: Nam et apłi quamuis
interra essent carne. cȩlũ erãt: quia mn illis ds
sedens ꝑtotum inundum ambulabat. E
habitat incȩlo: Quomͦ: Quom dic̃ inalio p̃c̃o.
Tu autem inscõ habitas laus isrł Sui habitat

Expanded text:
vis ut avertat faciem suam a peccatis tuis, tu ipse a te averte faciem tuam, et a peccatis tuis noli avertere. Si enim non ab eis averteris faciem tuam, tu ipse irasceris peccatis tuis: si autem tu non avertis faciem tuam a peccatis tuis, tu agnoscis, et ille ignoscit. 4. At vero a te leva oculos ad illum, et dic, «Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelo.» Coelum, fratres mei, si corporaliter intellexerimus hoc quod videmus oculis corporeis, vere sic errabimus, ut non putemus nos illuc ascendere, nisi scalis positis, aut aliquibus machinamentis: si autem spiritualiter ascendimus, spiritualiter coelum intelligere debemus; si ascensus in affectu, coelum in justitia. Quod est ergo coelum Dei? Omnes sanctae animae, omnes justae animae. Nam et Apostoli quamvis in terra essent carne, coelum erant; quia in illis Dominus sedens, per totum mundum ambulabat. Ergo habitat in coelo. Quomodo? Quomodo dicit in alio psalmo, «Tu autem in sancto habitas, laus Israel» . Qui habitat
Abbreviated transcription (Latin):
quoadusq inquit misereatur nr̃i Quales ergo
uoluit seruos intelligi fr̃s: Qui ocłos habent in
manus dominoꝵ suoꝵ Et quales ancillas: quȩ
ocłos habent inmanus dñȩ suȩ: quoadusq mi¬
sereatur dña earum. Qui sunt isti serui & ancille
qui sic habent ocłos inmanus dñoꝵ suoꝵ: nͥ qͥ¬

Expanded text:
«Quoadusque,» inquit, «misereatur nostri.» Quales ergo voluit servos intelligi, fratres, qui oculos habent in manus dominorum suorum; et quales ancillas, quae oculos habent in manus dominae suae, quoadusque misereatur domina earum? Qui sunt isti servi et ancillae, qui sic habent oculos in manus dominorum
Abbreviated transcription (Latin):
& carne suscitata immortalis. ꝑ quam fuit ad
tempus mortalis. & nicħ incelo ꝑsecutionis pa¬
tiens. nicħ maliciarum et obꝓbriorum sic̃ in hac
terra quando ꝓ nob omĩa sustinere dignatus ẽ. com¬
passus tamen corpori suo interra laboranti dixit.
saule. saule qͥd me ꝑsequeris: iam ipsum nemo tan¬
gebat. et sepati ꝑsecutionem decelo clamabat ñ
pret̃ spem. eẽ debemus. immo cum magna fiducia
presumere: quia si ꝑcaritatem ipse nobiscum
interra ẽ ꝑeandem carttatem & nos cum illo in
cxlo sum Sed dirimus quẽ admodum nobiscum ipse
interra sit: uocem eius diximꝰ decȩlo sonantis: saule.
saule qͥd me ꝑsequeris: cum eum saulus omnino
cente Si resurrexistis cum xp̃o: quȩ sursũ sunt e¬
quente ubi xxp̃c ẽ indextera dĩ sedens: quȩ sursũ b

Expanded text:
et carne suscitata immortalis, per quam fuit ad et carne suscitata immortalis, per quam fuit ad tempus mortalis, et nihil in coelo persecutionum patiens, nihil malitiarum et opprobriorum, sicut in hac terra quando pro nobis omnia sustinere dignatus est; compassus tamen corpori suo in terra laboranti, dixit, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? jam ipsum nemo tangebat, et se pati persecutionem de coelo clamabat: non praeter spem esse debemus, imo cum magna fiducia praesumere, quia si per charitatem ipse nobiscum in terra est, per eamdem charitatem et nos cum eo in  Sed diximus quemadmodum nobiscum ipse in terra sit; vocem ejus diximus de coelo sonantis, «Saule, Saule, quid me persequeris?» cum eum Saulus omnino cente: «Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei seden
Abbreviated transcription (Latin):
amantis & ideo ascendentis qͥa aman¬
tis. Omis amor aut descendit. aut ascẽ¬
dit Desid̾io enĩ bono. leuam̃ addm̃. ⁊ desi¬
dio malo adima p̃cipitam̃. S qͥa iã ma¬
to desiderio lapsi cecidimus: suꝑ¬
ẽ nob̾. si agnoscimus qͥs adnos ñ cecidit sed descendit.
herendo illi ascendere: quia uirib nrĩs ñ possumꝰ.
qͥ deglo descendit: filius hominis qui ẽ incęlo
anꝗͣ dese solo udetur dixisse Ergo oeteri remã¬
serunt: qͥa solus ascendit. qui solus descendit:
ud debent ceteri facere: Uniri corpori ipsius: ut
sit unus xp̃s qui descendit & ascendit. Descendit
caput: ascendit. cũ corpore: uestiꝰ eccłiã suã ꝗͣ sibi
exhibuit sine macula et ruga Solus gͦ ascendit:
ed et nos quando cum illo sic sumus ut in illo men¬
bra eius simus: & nobiscum solus ẽ. et ideo unus:
& semꝑ unus Unitas nos compaginat uni &
illi soli cum illo ñ ascendunt: qͥcum illo unus eẽ
nolucrunt: Iam uͦ qm̃ ipse qui incȩlo positus est

Expanded text:
amantis, et ideo ascendentis quia amantis. Omnis amor aut ascendit, aut descendit. Desiderio enim bono levamur ad Deum, et desiderio malo ad ima praecipitamur. Sed quia jam malo desiderio lapsi cecidimus; superest nobis, si agnoscimus quis ad nos non ceciderit, sed descenderit, haerendo illi ascendere; quia viribus nostris non possumus. qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo» . Tanquam de se solo videtur dixisse. Ergo caeteri remanserunt, quia solus ascendit, qui solus descendit? Quid debent facere caeteri? Uniri corpori ipsius, ut sit unus Christus, qui descendit et ascendit. Descendit caput, ascendit cum corpore; vestitus Ecclesiam suam, quam sibi exhibuit sine macula et ruga . Solus ergo ascendit. Sed et nos quando cum illo sic sumus, ut in illo membra ejus simus; et nobiscum solus est, et ideo unus, et semper unus. Unitas nos compaginat uni: et illi soli cum illo non ascendunt, qui cum illo unus esse noluerint. Jam vero quoniam ipse qui in coelo positus est,
Abbreviated transcription (Latin):
thema sit Quid tã contemptũ. qͣm sal infa¬
tuatumꝰ qđ foras ꝓiectum conculiat᷑: Et u¬
dece si ñ principes sunt: Ipsum paulum au¬
dite Licet si nos aut angłs de cęlo euangeli¬
⁊au̾it uob̾ preter qͣm qđ accepistis: anathe¬
ma sit Principes sunt: docti sunt: magni
sunt: lapides p̃ciosi sunt Suid adhuc dic¬
turus ẽ: Nunquid angłi sunt: Et tam̃ &
si angłs decȩlo uob̃ annuntiauerit. pret̃ qͣm
qđ accepistis anathema sit. quia et ipse an

Expanded text:
thema sit.» Quid tam contemptum quam sal infathema sit.» Quid tam contemptum quam sal infatuatus, qui foras projectus conculcatur? Et videte si non principes sunt; ipsum Paulum audite: «Licet si nos, aut angelus de coelo evangelizaverit vobis praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Principes sunt, docti sunt, magni sunt, lapides pretiosi sunt. Quid adhuc dicturus es; numquid angeli sunt? Et tamen, «etsi angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis, an
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut appareant: ut emineant illi: qui s̃
ꝓbati ineloquio dĩ Cum enim respondeat᷑
hereticis tanqͣm exnecessitate: edificantur ca¬
tholici exutilitate Hanc plane sententiã pau¬
lus expressit Oportet enim inquit here¬
ses et̃ ut pbati manifesti fiant inuobis
Oportet ectauros seducentes eẽ: ut qui ꝓbati suis
argento manifesti fiant: id÷ excludantur. Ed
ẽ argento ꝓbati: Eloquia domini eloqͥa casta:
argentum igne examinatum terrȩ: purgatũ
septuplum Quicunq sunt ꝓbati in hoc ar¬
gento id÷ ineloquio domini: ñ possunt ple¬
ne exercere hoc argentum: nͥ questionib in¬
quietati hereticorum: Ethic adtendite: qͥ a ñ
pretermissum ẽ Eoce effusus ẽ contemptus
suꝑ principes. suꝑ illos tauros Quare con¬
dempti sunt: Aluid annuntiantes Quid suis
contempti : Anathematirati ⁊uisquis enim
uob euuangłit au̾it pret̃ qͣm qđ accepistis: ana¬

Expanded text:
tur?» Ut appareant, ut emineant illi qui sunt tur?» Ut appareant, ut emineant illi qui sunt probati in eloquio Dei. Cum enim respondetur haereticis ex necessitate, aedificantur Catholici ex utilitate. Hanc sententiam plane Paulus expressit: «Oportet enim,» inquit, «haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis» . Oportet et tauros seducentes esse, «ut qui probati sunt argento,» manifesti sint, hoc est, «excludantur.» Quid est, «argento probati? Eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum» . Quicumque sunt probati in hoc argento, id est in eloquio Domini, non possunt plene exserere hoc argentum, nisi quaestionibus inquietati haereticorum. Et hic attendite quia non praetermissum est: ecce «effusus est contemptus super principes,» super illos tauros. Quare contempti sunt? Aliud annuntiantes. Quid sunt contempti? Anathematizati. «Quisquis» enim «vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis, ana
Abbreviated transcription (Latin):
te qđ nouit ds̃: scđ̾m hoc seduxit eos in iniuo
& non inina Et quid deillis fecit: qđ dicere
ceꝑã quod attente audiatis: Potuit illos pati
intus semꝑ: s nos deillis ñ ꝑficeremus Cum
autẽ separati sunt. & ꝑquestiones malignai
inquietant nos. ꝓpositum ẽ nob exillis. & in¬
quisitionis studiũ: & timoris exemplum:
Unusquisq tremit cum alterum uidet exisse.
tanq̃ exilli exitu dicat᷑ illi. Qua ꝓpt̃ qui se pu¬
tat stare: uideat necadat Prosunt gͦ: quia exe¬
unt Nam si mius essent. & tam mali eẽnt ni¬
chil deillis ꝓdesset Quid deillis dictum est
in quodã psalmo: Congregatio tauroꝵ. id
ceriuicatoꝵ & suꝑborum: congregatio tauroꝵ
inter uaccas popłorum Uaccas dicit seduc¬
tiles animas quȩ facile consentiunt seducto¬
rib tauris Sed quare hoc: ut excludantur
hi qͥ probati sunt argento Tuid ẽ ut excludan¬

Expanded text:
te quod novit Deus, secundum hoc «seduxit eos in invio, te quod novit Deus, secundum hoc «seduxit eos in invio, et non in via.» Et quid de illis fecit? Quod dicere coeperam, quod attente audiatis. Potuit illos pati intus semper, sed nos de illis non proficeremus: cum autem separati sunt, et per quaestiones malignas inquietant nos, propositum est nobis ex illis et inquisitionis studium, et timoris exemplum. Unusquisque tremit, cum alterum videt exisse, tanquam ex illius exitu dicatur illi: «Quapropter qui se putat stare, videat ne cadat» . Prosunt ergo quia exeunt: nam si intus essent, et tam mali essent, nihil de illis prodesset. Quid de illis dictum est in quodam psalmo? «Congregatio taurorum,» id est cervicatorum et superborum; «congregatio taurorum inter vaccas populorum. Vaccas» dicit seductiles animas, quae facile consentiunt seductoribus tauris. Sed quare hoc? «Ut excludantur hi qui probati sunt argento» . Quid est, «ut excludan
Abbreviated transcription (Latin):
inuio & noninuia. Quomͦ enim inuia homi¬
nes. qui partem tenent: & totum relinquunt:
uom᷑ inuia: Quȩ ẽ enim uia: Aut ubi agno¬
scitur uia: Ds̃ inquit misereatur nr̃i. et bene¬
dicat nos: illuminet. uultum sium suꝑ nos.
Ut cognoscamus interra uiã tuã. Inqua terra:
Inomnib gentib salutare tuũ Utiq tales ut
minuantur: ut pauci fiant: hinc excunt:
Amultitudine unitatis om̃s exierunt sicut
paulo ante commemoraui dictum de illis:
ex nobis exierunt: sed non fuerunt exnobis
Si enim ex nobis fuissent: ꝑmansissent utiq
nobiscum S si forte nr̃i sunt inocculta pre¬
scientia dĩ: necesse ẽ ut redeant. Quã multi ñ
nr̃i adhuc quasi intus: & quam multi nostri
adhuc qͣsi foris. Nouit dñs qui sunt eius Et
illi ñnrĩ qui intus sunt. qñ occasiones inue¬
nerint exeunt: & illi nr̃i qui foris sunt qͣndo
occasiones inuenerint. redeunt: lilud gͦ accipi¬

Expanded text:
invio, et non in via:» quomodo enim in via homiinvio, et non in via:» quomodo enim in via homines qui partem tenent, et totum relinquunt? quomodo in via? Quae est ergo via, aut ubi agnoscitur via? «Deus,» inquit, «misereatur nostri, et benedicat nos; illuminet vultum suum super nos, ut agnoscamus in terra viam tuam.» In qua terra? «In omnibus gentibus salutare tuum» . Utique tales ut minuantur, ut pauci fiant, hinc exeunt; a multitudine unitatis omnes exierunt, sicut paulo ante commemoravi dictum de illis: «Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis; si enim ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum» . Sed si forte nostri sunt in occulta praescientia Dei, necesse est ut redeant. Quam multi non nostri adhuc quasi intus, et quam multi nostri adhuc quasi foris? «Novit Dominus qui sunt ejus.» Et illi non nostri qui intus sunt, quando occasiones invenerint, exeunt; et illi nostri qui foris sunt, quando occasiones invenerint, redeunt. Illud ergo accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ficultatib exclamarent: & anecessitatib libe¬
rarentur: Sed multum de se p̃sumentes: pau¬
ci facti sunt: Manifestum ẽ fr̃s: om̃s qui se
diuidunt abunitate. pauci fiunt. Multi enĩ
sunt: sedinunitate dum non separantur
abunitate: Cumenim ceꝑit ad eos ñꝑtinere
multitudo unitatis: inheresi. et inscisiate
pauci sunt: Et pauci facti sunt. & uexati suii.
atribulatione maloꝵ et dolore: Effustisẽ con¬
temptus suꝑ principes: Reꝓbati enim sunt
abȩccłia di Etmagis quia pͥrincipes eẽ uolue¬
runt. ideo contẽpti st̃. et facti s̃ sal infatuatum
piectum foras Ideo conculeantur abhomini¬
bus Effusus ẽ contemptus suꝑ pͥncipes: &
edurit eos ininuio & non inuia. Illi suꝑiꝰ in
uia: illi ad ciuitatem directi: Deniq illi deduc¬
ti: ñseducti: isti autem in inuio seduc̾ti. S d
putat se eẽ aliquid cum nichil sit: se ipsum se¬
ducit Qund ẽ ergo seduxit eos: Dimisit eos in

Expanded text:
ficultatibus exclamarent, et a necessitatibus libeficultatibus exclamarent, et a necessitatibus liberarentur. Sed multum de se praesumentes, «pauci facti sunt.» Manifestum est, fratres; omnes qui se dividunt ab unitatsunt, sed in unitate, dum non sepab unitate: cum enim coeperit ad eos non pertinere multitudo unitatis, in haeresi et in schismate pauci sunt. «Et pauci facti sunt, et vexati sunt a tribulatione malorum et dolore. Effusus est contemptus super principes.» Reprobati enim sunt ab Ecclesia Dei: et magis, quia principes esse voluerunt, ideo contempti sunt, et facti sunt sal infatuatum projectum foras; ideo conculcatur ab hominibus . «Effusus est contemptus super principes. Et seduxit eos in invio, et non in via.» Illi superius in via, illi ad civitatem directi, denique deducti, non seducti: isti autem in invio seducti. Quid putat se esse aliquid, cum nihil sit, seipsum seducit» . Quid est ergo, «seduxit eos?» Dimisit eos. «In
Abbreviated transcription (Latin):
quiro fructum Et benedixit eis & multi¬
plicati sunt nimis: & iumenta eoꝵ ñ sunt di¬
munuta Hoc stat: firmum enim fundamen¬
tum dĩstat: quia nouit dñs qui sunt euis:
umenta ⁊ pecora dicuntur ineccłia simplicit̃
ambulantia. sed utilia: nonmultum doctꝰa.
sed fide plena Ergo & spiritales. & carnales.
uerso: immo deinterno. Ut enim pauci fierent.
ex nob̾ exierunt: sedñerant ex nob̃ Ideo autẽ
tanqͣm dehis dicit. dequib antea loquebatur:
ut cum intellectu discernantur. quia tanqͣm
deeisdem loquitur ꝓpt̾ communia sacram̃ta
Ad populum enim dĩ ꝑtinent: Et si non ꝑuir¬
tutem: certe ꝑspeciem pietatis. De illis enĩ
audiuimus apłm: Innouissummi tempo¬
rib: instabunt tempora seua łrunt enim
homines seipsos amantes: Primum malum
se ipsos amantes: utiq sibi placentes. Utinã
sibi displicerent. et dõ placerentꝰ utinam indis¬

Expanded text:
quiro fructum» . «Et benedixit eos, et multiquiro fructum» . «Et benedixit eos, et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non sunt deminuta.» Hoc stat. «Firmum» enim «fundamentum Dei stat, quia novit Dominus qui sunt ejus» . Jumenta et pecora dicuntur, in Ecclesia simpliciter ambulantia, sed utilia; non multum docta, sed fide plena. Ergo et spirituales et carnales «verso? Imo de interno. Ut enim pauci fierent, «ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis.» Ideo autem tanquam de his dicit, de quibus antea loquebantur, ut cum intellectu discernantur; quia tanquam de hisdem loquitur, propter communia Sacramenta. Ad populum enim Dei pertinent, etsi non per virtutem, certe per speciem pietatis; de illis enim audivimus Apostolum: «In novissimis temporibus instabunt tempora saeva; erunt enim homines seipsos amantes» . Primum malum, «seipsos amantes;» utique sibi placentes. Utinam sibi displicerent, et Deo placerent; utinam in dif
Abbreviated transcription (Latin):
non habes scđm ordinem aaron. qͥa posuit
flumina indesertum Iucris scđm ordinem
melchi sedech: apud illos non inuenis. sed ꝑto
tum orbem celebratur inȩccłia. Asolis ortu uͦq
ad occasum: laudatur nomen domini. Et
dicit ds̃ illis quoꝵ posuit flumina indesertũ.
Non ẽ mͥ uoluntas inuobis dic̃ dñs: nec accipiã
sacͥficium demanib ur̃is: qm̃ abortu solis
usq ad occasum sacrificium mundũ offertur
nomini meo: Ubi erant omnia immunda sac̾¬
ficia. qͣndo descrtum erant: qñsqualebant:
qͥndo saline erant om̃s gentes: ibi nunc fonte ᷤ:
ibi nunc flumina: ibi nunc stagna aquarũ:
tur: Et constituerunt ciuitatem habita¬
tionis. interim habitationis inspe: qm̃ qͥ me
audit inquit habitabit inspe. Et constitue¬
runt cuntatẽ babitationis. Et seminaue¬
runt agros & plantauerunt uineas. & fecerunt
fructum frumenti: adquẽ gaudet oꝑariꝰ
ille qui dicit. non quia quero datum. sed re¬

Expanded text:
non habes secundum ordinem Aaron, quia posuit non habes secundum ordinem Aaron, quia posuit flumina in desertum: quaeris secundum ordinem Melchisedec; apud illos non invenis, sed per totum orbem celebratur in Ecclesia. «A solis ortu usque ad occasum laudatur nomen Domini» . Et dicit Deus illis quorum flumina posuit in desertum: «Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus, nec accipiam sacusque ad occasum, sacrificium mundum offertur nomini meo» . Ubi erant omnia immunda sacrificia, quando desertum erant, quando squalebant, quando salinae erant omnes gentes; ibi nunc fontes, ibi nunc flumina, ibi nunc stagna aquarum, tur» . «Et constituerunt civitatem habitationis:» interim habitationis in spe; quoniam, «Qui me audit,» inquit, «habitabit in spe» . «Et constituerunt civitatem habitationis. Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum frumenti:» ad quem gaudet operarius ille qui dicit, «Non quia quaero datum, sed re
Abbreviated transcription (Latin):
tem inserens. Quid fecit ds̃: Audite hȩc duo:
ds̃ pͥmo quemadinodum suꝑbis resistat: deinde
quẽadmodũ humilib det grãm P osuit flu¬
mina indesertum: Currebant ibi aque: curre
exitus aquarum insitim: Posuit flumina in
desertum: & exitus aquarum insitim. Terrã
fructiferam insalinas Sueris ibi fidẽ xp̃i non
inuenis. queris ꝓpħiam noninuenis: queris sa¬
cerdotẽ noninuenis. queris sacrificium non in
uenis: queris templum non inuenis Quare hos:
quia posuit flumina indesertum: & exitus
aquarum insitim: terrã fructiferam insalinas
Inde: Quomerito: Malicia in habitantium
iea. Ecce quomͦ suꝑbis resistit. audi quomͣ hu¬
milib dat grãm. Posuit desertum instagna
aquarum: & terrã sine aqua ineritus aquarum:
& habitare fec̃ illic esurientes Sm̃ illic dictũ ẽ:
tu es sacerdos ineternum: scđm ordinem mel¬
chisedech Queris enim sacerdotem apd̃ uideo  :

Expanded text:
tem inserens ? quid fecit Deus? Audite haec duo: tem inserens ? quid fecit Deus? Audite haec duo: Deus primo quemadmodum superbis resistat, deinde quemadmodum humilibus det gratiam. «Posuit flumina in desertum.» Currebant ibi aquae, curreexitus aquarum in sitim. Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim, terram fructiferam in sanitas.» Quaeris ibi fidem Christi, non invenis; quaeris prophetam, non invenis; quaeris sacerdotem, non invenis, quaeris sacrificium, noQuare hoc? Quia, «Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim; terram fructiferam in salinas.» Unde, quo merito? «A malitia inhabitantium in ea.» Ecce quomodo superbis resistit: audi quomodo humilibus det gratiam. «Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sinfecit illic esurientes.» Quoniam illi dictum est: «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec» . Quaeris enim sacrificium apud Judaeos;
Abbreviated transcription (Latin):
teantur dño miserationes ei  & mirabilia eius
filis hominũ: Et uidete unde dicat: unde om¬
nia ista p̾locutus sit: unde hec omnia enume¬
raueritꝰ ubi agantur hec Exaltent eum in
eccłia popłi: & incathedra senioꝵ laudent eum
Etexaltent eum hoc ẽ laudent eũ: & laudent eũ
hoc ẽ exaltent eum: Exaltent: laudent popłi
⁊ seniores: negotiatores & gub̃natores Nud enĩ
fec̃ in hac eccłia: Quid constituit: Unde illa me¬
ruit: Quid ei prestitit: quẽ admodũ suꝑbis re¬
sistit. humilib grãm dedit suꝑbis scilicet pri¬
mo popło uideoꝵ arroganti ⁊ extollenti se de
genere abrahȩ & qđ illi genti sint credita elo¬
quia dĩ : Non enim hec ualebant adsanitatẽ:
sed ad exaltationẽ cordis: ad tumorẽ potiuis qͣm
ad magnitudinẽ. uid gͥ fecit ds̃ supbis resi¬
stens. humilib dans grãm. ramos naturales ꝓpt̃
suꝑbiam amputans. oleastrum ꝓpter humilita¬

Expanded text:
teantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus teantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» nia ista praelocutus sit, unde omnia haec enumeraverit, ubi agantur haec. «Et exaltent eum in Ecclesia populi, et in cathedra seniorum laudent eum. Et exaltent eum,» hoc est, «laudent eum:» et laudent eum,» hoc est, «exaltent eum.» Exaltent, laudent populi et seniores, negotiatores et gubernatores. Quid enim fecit in hac Ecclesia? quid constituit? unde illam eruit? quid ei praestitit? Quemadmodum superbis restitit, humilibus gratiam dedit : superbis, scilicet primo populo Judaeorum, arroganti et extollenti se de genere Abrahae, et quod illi genti sint credita eloquia Dei . Non eis haec valebant ad sanitatem, sed ad exaltationem cordis, ad tumorem potius quam ad magnitudinem. Quid ergo fecit Deus, superbis resistens, humilibus dans gratiam; ramos naturales propter superbiam amputans, oleastrum propter humilita
Abbreviated transcription (Latin):
tus eius. Audite dehac re uocẽ cuiusdã gub̃nato¬
ris ꝑiclitatiꝰ. humiliati: lib̾ati. Nolo inquit uos
nos inquit etiã uiuere Et qͥd ille: ita deficientes
desereret: aut non ꝓpterea illi defecerunt ut ille
apud eos glam reꝑiret: Deuiq quid sequitur:
Sed ipsi in nob̾metipsis responsum mortis habui¬
mus: ut non fidentes innob̾ simus. sed indõ qui
suscitat mortuos Et imperauit ꝓcelle: & stetit in
auram: Lam illi dese apud se responsum mortis
habuerunt quorũ omnis sapientia absorta erat:
& siluerunt fluctus eius Et iocundati sunt
qm̃ siluerunt: et deduxit eos inportum uolunta¬
tis eoꝵ. Confiteant᷑ dño miserationes eiꝰ Ubiq
omnino. ubiq confiteantur dño. ñ merita nr̃a.
ñuires nr̃ȩ : non sapientia nr̃a: sed miserationes
enis. Ille ametur inomni nr̃a liberatione qui ẽ
inuocatus in omni nr̃a tribulatione. Confi¬

Expanded text:
tus ejus.» Audite de hac re vocem cujusdam gubernatotus ejus.» Audite de hac re vocem cujusdam gubernatoris periclitati, humiliati, liberati: «Nolo», inquit, «vos nos,» inquit, «etiam vivere.» Et quid? ille ita deficientes desereret? aut non propterea illi defecerunt, ut ille apud eos gloriam reperiret? Denique quid sequitur? «Sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non fidentes in nobis simus, sed in Deo qui suscitat mortuos» . «Et imperavit procellae, et stetit in auram.» Jam illi de se apud se responsum mortis habuerant, quorum omnis sapientia absorpta erat. «Et siluerunt fluctus ejus. Et jucundati sunt, quoniam siluerunt: et deduxit eos in portum voluntatis eorum. Confiteantur Domino miserationes ejus.» Ubique omnino, ubique «confiteantur Domino,» non merita nostra, non vires nostrae, non sapientia nostra, sed «miserationes ejus.» Ille ametur in omni nostra liberatione, qui est invocatus in omni nostra tribulatione. «Confi
Abbreviated transcription (Latin):
los. Descendunt usq adabyssos: foris pugnȩ.
intus timores: Anima eorum inmalis tabesce¬
bat: turbati et moti sunt sicut ebruis Qui
sedent adgub̃nacula. et qui fidelit̃ nauẽ amãt
sentiunt qđd dico: turbati sunt & moti sunt. si¬
cut ebrius Certe quando locuntur: qͣndo legt̃:
qͣndo tractant: sapientee apparent
Se & atempestate: & omnis inquit sapientia
eorum absorta ẽ. Aliquando deficiunt omĩa
humana consilia: quacunq se quisq conuer¬
terit fluctus fremunt: tempestas seuitꝰ bra¬
chia deficiunt: quo prora inpingatur: cui
fluctui latus nudetur: quonauis impulsa
dimittatur: aquib saxis ne pereat refrenet᷑.
omnino arectorib ñuidetur: Et quid restat
nisi quod sequitur: Et clamauerunt ad
dominũ cum tͥbularent᷑ & denecessitatib eorum
eduxit cos Etimperauit ꝓcelle: & stetit in auram.¬
Non intempestatẽ: s inauram: Et siluerunt fiue¬

Expanded text:
los, descendunt usque in abyssos:» foris pugnae, los, descendunt usque in abyssos:» foris pugnae, intus timores. «Anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt, et moti sunt, sicut ebrius.» Qui sedent ad gubernacula, et qui fideliter navem amant, sentiunt quod dico: «Turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius.» Certe quando loquuntur, quando legunt, quando tractant, sapientes apparent: vae a tempestate! «Et omnis,» inquit, «sapientia eorum absorpta est.» Aliquando deficiunt omnia humana consilia: quacumque se quisque converterit, fluctus fremunt, tempestas saevit, brachia deficiunt; quo prora impingatur, cui fluctui latus nudetur, quo navis impulsa dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino a rectoribus non videtur. nisi quod sequitur? Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur; et de necessitatibus eorum eduxit eos. Et imperavit procellae, et stetit in auramNon stetit in tempestatem, sed «in auram. Et siluerunt fluc
Abbreviated transcription (Latin):
ui descendunt mare innauib facientes oꝑati¬
onem inaquis multis. id÷ inpopłis multis
Aqͣs enim sepe ꝓpopłis p̃oni testis ẽ apocalipsis
iohannis: ubi interrogat ioħs qͥd ille aque es¬
sent. responsum ẽ ei populi sunt Qui gͦ faciũt
oꝑationem inaquis multis : ipsi uiderunt oꝑa
dm̃i. & mirabilia eius in ꝓfundo. Id ÷ enĩ ꝓfun¬
dius cordib humanis: Inde plerunq uenti e¬
rumpunt: tempestates seditionum et dissensio¬
num. nauem ꝑturbant Et quid agitur inhis:
Nolens ds̃ ut ad eum clamarent. ethi qui guber¬
nant. & hi qui portantur. dixit et stecit sp̃s pro¬
celle. Quid ẽ stetit: ꝑmansit: ꝑdurauit. Adhuc
turbat: dui iactat: seuit. & non transit Dixit
enim: et stetit sp̃s ꝓcelle Et quid iste sp̃s ꝓcelle¬
egit Et exaltati sunt fluctus eius Ascen¬
dunt usq adcȩlos audendo: descendunt
usq ad abyssos. timendo: ascendunt usq incȩ¬

Expanded text:
«Qui descendunt mare in navibus, facientes operati«Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis:» id est, in populis multis. Aquas enim saepe pro populis poni, testis est Apocalypsis Joannis, ubi interrogans Joannes quid illae aquae essent, responsum est ei, «Populi sunt» . Qui ergo faciunt operationem in aquis multis, «ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.» Quid enim profundius cordibus humanis? Inde plerumque venti erumpunt, tempestates seditionum, et dissensionum navem perturbant. Et quid agitur in his? Volens Deus ut ad eum clamarent et hi qui gubernant, et hi qui portantur, «Dixit, et stetit spiritus procellae.» Quid est, «stetit?» Permansit, perduravit: adhuc turbat, diu jactat, saevit, et non transit. «Dixit» enim, «et stetit spiritus procellae.» Et quid egit istee? «Et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos,» audiendo: «descendunt usque in abyssos,» timendo. «Ascendunt usque in coe
Abbreviated transcription (Latin):
et denecessitatib eoꝵ liberauit eos Et quia lan¬
gor erat non delectari: misit uerbum suum
& sanauit eos. Uide quid mali. habeat fastidiũ:
uide unde liberatille adquem clamat fastidiẽs
Misit uerbum suum & sanauit eos: &cripuit eos:
Unde: Non deerrore: non defame: non dedifficulta¬
de uincendi peccata: sed decorruptela eoꝵ. Quedã
corruptela mentis ẽ fastidire qđ dulce ẽ Ergo &
dehoc beneficio. sicut decȩteris suꝑiorib. confite¬
antur dño miserationes eius: et mirabilia eius fi¬
liis hominum. Et sacrificent sacrificium laudiᷤ.
Tam enim ut laudetur suauis ẽ dominus. E t
annuntient oꝑa eius inexultatione: Non cum
tedio: ñcum meroreꝰ: non cum anxietate: non
stat inqua om̃s ꝑiclitamur. Om̃s enim innaui
sumus Alii oꝑanturꝰ: alii portantur: simul
tamen om̃s & intempestate periclitant᷑. & iN
portu saluantur: Post hec enim omnia sequit᷑:

Expanded text:
et de necessitatibus eorum liberavit eos.» Et quia lanet de necessitatibus eorum liberavit eos.» Et quia languor erat non delectari: «Misit verbum suum, et sanavit eos.» Vide quid mali habeat fastidium; vide unde liberat ille, ad quem clamat fastidiens. «Misit verbum suum, et sanavit eos: et eripuit eos.» Unde? Non de errore, non de fame, non de difficultate vincendi peccata, sed «de corruptela eorum.» Quaedam corruptela mentis est, fastidire quod dulce est. Ergo et de hoc beneficio, sicut de caeteris superioribus, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et sacrificent sacrificium laudis.» Jam enim ut laudetur, suavis est Dominus. «Et enuntient opera ejus in exsultatione:» non cum taedio, non cum moerore, non cum anxietate, non stat, in qua omnes periclitamur. Omnes enim in navi sumus: alii operantur, alii portantur; simul tamen omnes et in tempestate periclitantur, et in portu salvantur. Post haec enim omnia sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
non dõ: quia ĩuã iusuiciam constimehant igno¬
rantes dĩ iusticiam. humiliati sunt Inuenert̃
se non posse sine eius aduitorio: qui de suis solis
Omnem escam abhominata ẽ anima eoꝵ. Iam
fastidium patiuntur. fastidio languent: fastidio
periclitantur: nͥ forte putas occidi eos fame po¬
tuisse. et ñ posse fastidio: Uide qͥd sequatur. Cum
dixisset omnem escam abhominata ẽ anima
eorum: nequasi eos putares de satietate securos
non magis uideres de fastidio morituros: & ap¬
propinqͣuert inqͥt. usq ad portas mortis. Suid
gͦ restat ut & qđ te delectat uerbũ dĩ non tibi
tribuas. neq hinc aliqua infleris arrogantia:
et auidus cibi. in eos qui fastidio penclitantur su¬
ꝑb ȩ insilias: Intellige etiam prestitum tͥ ẽẽ:
hoc non ate tͥ eẽ. Quid enim habes qđ non ac¬
cepisti: Hoc gͦ intelligens. ⁊ hoc uicio atq lan¬
guore periclitans: fac qđ sequitur Et ex¬
cdamauerunt addominum cum tribularent᷑.

Expanded text:
Deo: quia suam justitiam constituebant, ignorantes Dei justitiam, humiliati sunt. Invenerunt se non posse sine ejus adjutorio, qui de suis solis «Omnem escam abominata est anima eorum.» Jam fastidium patiuntur, fastidio languent, fastidio periclitantur: nisi forte putas occidi eos fame potuisse, et non posse fastidio. Vide quid sequatur, cum dixisset, «Omnem escam abominata est anima eorum;» ne quasi eos putares de satietate securos, non magis videres de fastidio morituros: «Et appropinquaverunt,» inquit, «usque ad portas mortis.» Quid ergo restat? Ut quod te delectat verbum Dei, non tibi tribuas, neque hinc aliqua infleris arrogantia, et avidus cibi, in eos qui fastidio periclitantur superbe insilias. Intellige etiam tibi praestitum esse hoc, non a te tibi esse. Quid enim habes quod non accepisti ? Hoc ergo intelligens, et hoc vitio atque languore periclitans, fac quod sequitur: «Et exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentur,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ qđ hic scriptum ẽ fiant di¬
es euis pauci: & ep̃atũ eiꝰ accipiat
in loco. iudȩ ordinatus numero apłoꝵ duode¬
cũnuẜ. adiunctus ẽ: euidenter apparet.S
si deillo uno homine omĩa quȩ hic in malo
dicta sunt intelligere conemur: expositio¬
nis ratio ñ omnimodo aut uix ualebit oc¬
currere si autem detali genere hominum
orum: omnia mͥ uidentur posse claris ap¬
periri Sicut enim quedã dicuntur quȩ ad
apłm petrum ꝓpriȩ ꝑtinere uideãtur: nec
tam̃ habent illustrem intellectũ. nͥ cum refe¬
runt᷑ ad eccłiam cuius ille agnoscit᷑ infigu¬
ra gessisse ꝑsonam ꝓpter primatum quem
indiscipłis habuit sicut ẽ tͥ dabo claues re¬
gni cęloꝵ. & si qua huuismodi: ita & iudas ꝑ¬
sonam quodã mͦ sustinet inimicoꝵ xpi uideoꝵ.
runt: Dequib hominib et dequo popło pos¬
sunt non inconuenient̃ intelligi non solum
ea quȩ aꝑtus de ipsis in hoc psalmo legimꝰ:
uerum etiam illa quȩ ꝓpriȩ de ipso uida di¬

Expanded text:
e quod hic scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum orum, omnia mihi videntur posse clarius aperiri. Sicut enim quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustinet inimicorum Christi Jurunt. De quibus hominibus et de quo populo possunt non inconvenienter intelligi, non solum ea quae apertius de ipsis in hoc psalmo legimus, verum etiam illa quae proprie de ipso Juda di
Abbreviated transcription (Latin):
qd ibi ait tribulantes nos: hic ait inimicos
nr̃os: utiq idem ipsi sunt. Admonem̃ sane
isto psalmo eos titulos qui tanqͣm dehistoria
positi sunt. rectissime fieri. ut scłm ꝓpħiam
intelligamus: scdm qđ uidemꝰ psalmos esse
conscriptos Quid enim tã diuersum scd̾m hi¬
storiam qͣm id qđ ẽ intitulo quinquagesim:
sexti. infinẽ ne corrumpas ipsi dauid intituli
inscriptionẽ cum fugeret a facie saul inspelun¬
cã: & intitulo quinquagesimi noni. infinem
his qͥ immutabuntur intituli inscriptione ipsi
dauid indoctrina cũ succendit mesopotamiam
syriã & synam sobal: & conuertit ioab & ꝑcus¬
sit inualle salmarum duodecim milia. Nã p̃ter¬

Expanded text:
quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui tanquam de historia positi sunt, rectissime fieri ut secundum prophetiam intelligamus, secundum quod videmus psalmos esse conscriptos. Quid enim tam diversum secundum historiam, quam id quod est in titulo quinquagesimi sexti, «In finem, ne corrumpas; ipsi David, in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saül in speluncam:» et in titulo quinquagesimi noni, «In finem, his qui immutaDauid in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam et Syriam Sobal, et conuertit Ioab et percussit uallem Salinarum duodecim milia. De
Abbreviated transcription (Latin):
Adhcic enum dictum ẽ & illic exurge: ut milla
cantaretur & psalleretur: Item ibi. qm̃ magni
magna sit incęlis. hoc enĩ uoluit dice suꝑ cęlos. Itẽ
inquinquagesimo nono: letabor & duudã siccimã.
Hic uero exaltabor & diuidã siccimam. ubi osten¬
ditut qđ diuidenda siccima sigcatũ ẽ. post dñi exal¬
tationẽ p̃dictũ futurũ ⁊ illã leticiã adhãc exaltatio¬
nem ꝑtine: ut ideo lecetur. quia exaltatur. Unde
alibi dic̃. Conuertsti luctum meum ingaudi¬
um mͥ. concidisti sactum meum. & adcinxisti
me leticia ltem ibi. Et effrem fortitudo capitis
mei hic aũ et effrem susceptio capiti ᷤᷤ mẽ. Susci¬
piendo enĩ fit fortitudo. id: suscipiendo forteᷤᷤ
fac̃ fructificans in nob̃ Interpretat᷑ enim effra¬
im fructificatio Susceptio autt̃ adutrumq
reftrri potest: suic cum suscipimus xp̃m. si¬
ue cum ipse nos suscipit: qui ẽ caput eccłie Et

Expanded text:
Ad hoc enim dictum est illic, «Exsurge,» ut in illa Ad hoc enim dictum est illic, «Exsurge,» ut in illa cantaretur et psalleretur. Item ibi, «Quoniam mmagna sit in coelis; hoc enim voluit dicere, «super coelos.» Item in quinquagesimo nono, «Laetabor, et dividam Sichimam:» hic autem, «Exaltabor», «et dividam Sichimam.» Ubi ostenditur quod de dividenda Sichima significatum est, post Domini exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Salmum centesimũ septumũ
exponendum ñputaui: quia
iam exposui eum inpsalmo
qͥnquagesimo sexto. ⁊inpsal¬
mo quinquagesimo nono: ex
quorum postremis partib iste constat Nam
postrema pars quinquagesumm sexti prima ẽ
huius: usq ad eum uersum ubi dicitur. &
suꝑ omnem terram gła tua Hinc aut̃ usq
ad finem postrema pars ẽ quinquagesim noni¬
sicut postrema pars centesimi tricesimi quarti.
eadem ẽ quale centesui tercii decimi. abeou̾¬
su ubi dicitur. simulachra gentium argentũ
& aurum: sicut tercuis decimus & quinqua¬
gesimus scd̃s. mutatis aliquib mediis. eadem
habent omnia aprincipiis usq infinem. Que¬
cunq igitur in hoc psalmo centesimo septimo
aliquantulum aliter posita sunt quam in illis
duob exquorũ partib constat: non habent in¬
tellectum difficilem..sicut inquinquagesimo
sexto dicitur. cantabo & psallam exurge gloria
mea: inisto autem cantabo & psallã ingła mea.

Expanded text:
salmum centesimum septimum exponendum non putavi; quoniam jam exposui eum in psalmo quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo nono, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars quinquagesimi sexti, prima est hujus, usque ad eum versum ubi dicitur, «Et super omnem terram gloria tua.» Hinc autem usque in finem, postrema pars est quinquagesimi nonisicut postrema pars centesimi tricesimi quarti, eadem est quae centesimi tertii decimi, ab eo versu ubi dicitur, «Simulacra Gentium argentum et aurum:» sicut tertius decimus et quinquagesimus secundus, mutatis aliquibus mediis, eadem habent omnia a principiis usque in fines. Quaecumque igitur in hoc psalmo centesimo septimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis duobus, ex quorum partibus constat, non habent intellectum difficilem: sicut in quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto autem, «Cantabo, et psallam in gloria mea.»
Abbreviated transcription (Latin):
ñinillo uͥ suꝑbis resistit: et fec̃ eum suũ. ut
intus manens multiplicaretur: ñut foras exi¬
ens minueretur Hoc uident recti: & iocund
stodiet: ꝑhumilitatẽ intelligendo miserati¬
ones domini: quia ubiq dictum ẽ Confite¬
antur domino miserationes eius: & mirabi¬
lia eius filus hominum. Exphc̃. de psalmo.c.uͦ.

Expanded text:
non in illo ubi superbis resistit; et fecit eum suum, ut non in illo ubi superbis resistit; et fecit eum suum, ut intus manens multiplicaretur, non ut foras exiens minueretur. Hoc vident recti, et jucundastodiet? Per humilitatem, intelligendo miserationes Domini; quia ubique dictum est, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» IN
Abbreviated transcription (Latin):
dulcit̃ inuenta: quia diu latentia. Ergo ui¬
debunt recti & iocundabuntur. & omĩs iniqͥ¬
tas oppilabit os suum. Iniquitas illa garri¬
ens contra unitatem: et cogens manifestari ueri
hȩc: Et quid custoditurus ẽ sapiens: id÷ si pau¬
per sit custoditꝰ si non diues sit id÷ non sit su¬
ꝑbus: non sit inflatus: custodit hec Quare . u.
custodit hec : qͥa intelliget miserationes dñi
Non merita sua: non uires suas : ñpotentiã suã:
sed miserationes domini. qui erantem ⁊ egen¬
tem inuiam deduxit & pauit: qui pugnan¬
tem aduersus difficultatẽ peccatoꝵ & conli¬
gatum uinculis consuetudinis soluit. & libe¬
rauit: qui fastidientem uerbum dĩ. et tedio
quodã pene morientem. missa medicina uer¬
bi sui recreauit: qui periclitantem internau¬
fraga. & ꝓcellosa maris huius discrimina ma¬
ri placato ad portum ꝑduxitꝰ qui eũ demq
constituit in eo popło ubi humilib dat grãm.

Expanded text:
dulciter inventa, quia diu latentia. Ergo, «Vidulciter inventa, quia diu latentia. Ergo, «Videbunt recti, et jucundabuntur; et omnis iniquitas oppilabit os suum.» Iniquitas illa garriens contra unitatem, et cogens manifestari verithaec.» Et quid custoditurus est sapiens? Id est, si pauper sit, custodit; si non sit dives, id est, non sit superbus, non sit inflatus, custodit haec. Quare enim custodit haec, Quia «intelliget miserationes Domini:» non merita sua, non vires suas, non potentiam suam; sed «miserationes Domini,» qui errantem et egentem in viam deduxit et pavit; qui pugnantem adversus difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis consuetudinis solvit et liberavit; qui fastidientem verbum Dei, et taedio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui recreavit; qui periclitantem inter naufraga et procellosa discrimina, mari placato ad portum perduxit: qui eum denique constituit in eo populo, ubi humilibus dat gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
instructi sunt humiles Hoc fecit: et hoc faciẽ¬
do aduiuit pauꝑem amendicitate Mendicꝰ
ille ẽ: nichil sibi tribuens: totũ de miscd̃ia
dĩ expectans: ante ianuam dominicam co¬
tidie clamatꝰ pulsans ut aꝑiatur ei: nu¬
dus et tremens ut uestiatur: ocłos interra
dciciens: et pectus tundens Istum mendicũ:
hunc pauꝑem. hunc humilem adiuuit dẽ.
plurimum etiam de ipsa separatione hereti¬
corum: quia pauci facti sunt. et uexati s̃.
et seducti sunt ininiuo & ñinuia Deniq qͥd
postea exillis. diminutis. seducti. pau¬
cis factis. ueratr. inadiuito pau¬¬
pereqͥd fit Et posuit sic̃ oues familias
uasi unũ pauꝑem. et unum mendicum ĩ¬
telligebas: de quo dixit. & adiuuut pauꝑẽ a
m̃dicitate. Pauꝑ iste multe familię sunt:
pauꝑiste multe plebes sunt: multe ȩccł̃iȩ
Una ȩccłia: una plebs: una familia. una ouis ẽ. & po¬
suit sicut oues familias. Magna mysteria ista. ma¬
gnasac̾m̃ta. qͣm ꝓfunda plena misterioꝵ qͣm

Expanded text:
instructus est humilis. Hoc fecit, et hoc faciendo «adjuvit pauperem a mendicitate.» Mendicus est ille, nihil sibi tribuens, totum de misericordia Dei exspectans; ante januam Dominicam quotidie clamat, pulsans ut aperiatur ei, nudus et tremens ut vestiatur, oculos in terram dejiciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hunc pauperem, hunc humilem adjuvit Deus plurimum, etiam de ipsa separatione haereticorum; quia pauci tacti sunt, et vexati sunt, et seducti in invio et non in via. Denique quid postea ex illis deminutis, seductis, paucis factis, vexatis, in adjuto paupere quid fit? «Et posuit sicut oves familias.» Quasi unum pauperem et unum mendicum intelligebas, de quo dixit, «Et adjuvit pauperem a mendicitate:» pauper iste multae familiae sunt, pauper iste multae plebes sunt; multae Ecclesiae una Ecclesia, una plebs, una familia, una ovis est. «Et posuit sicut oves familias.» Magna mysteria ista, magna sacramenta, quam profunda, plena mysteriorum; quam