comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obdormiet. qui custodit isrł. Adhuc forte quȩ¬
ris carnali sensu. quid est qui ñ dormitabit neq
obdormiet. & cum queris inter homines fallerẽ:
nunquam inuenturus es Holi gͦ presumere.
de quoquam homine. Omnis homo dormit:
et dormitabit: Quando dormitat: Cum portat
carnem infirmitatis Quando dormiet: cum
fuerit mortuus: Noli ergo presumere de ho¬
mine. potest dormitare mortalis: dormit mo¬
riens. noli querere inter homines Etqͥs inqͥs
Audi quid sequitur Dñs custodiet te: Nongͦ
homo dormitans & dormiens: sed dñs custo¬
dit te Quomͦ te custodit: Dñs tegum̃tũ
tuum: suꝑ manum dextert tue. Eia fr̃s intel¬
ligamus adiuuante dño: quid sͥ uelit dñs te¬
gumentum tuum suꝑ manum dextere tuȩ:
Nidetur enim mͥ habere sensum occultumꝰ qͣre
ñ dixerit dñs custodiet te absolute et simplicit̃.
sed addidit suꝑ manum dextere tuȩ. Quid enĩ:
dexteram nrãm ds̃ custodit: et sinistram nram̃¬

Expanded text:
stodit Israel.» Adhuc forte quaeris carnali sensu, Quis est, qui «non dormitabit, neque obdormiet?» Et cum quaeris inter homines, falleris; nunquam inventurus es. Noli ergo praesumere de quoquam homine: omnis homo dormit, et dormitabit. Quando dormitat? Cum portat carnem infirmitatis. Quando dormiet? Cum fuerit mortuus. Noli ergo praesumere de homine. Potest dormitare mortalis: dormit moriens. Noli quaerere inter homines. 7. «vers.» Audi quid sequitur: «Dominus custodiet» «te.» Non ergo homo dormitans et dormiens, sed Dominus custodit te. Quomodo te custodit? «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.» Eia, fratres, intelligamus adjuvante Domino quid sibi velit, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.» Videtur enim mihi habere sensum occultum, quare non dixerit, «Dominus custodiet te,» absolute et simpliciter; sed addidit, «super manum dexterae tuae.» Quid enim? dexteram nostram Deus custodit, et sinistram no
Abbreviated transcription (Latin):
diei Ideo dñs cum diceret timendã eẽ. horam sic̃
F ilii lucis estis & filii diei: non sumus noctis neq
tenebrarum Qui sunt filii noctis &tenebrarũ:
iniqui: impii: infideles Sed et ipsi audiant
ante quam ueniat hora: et dicat uus apłs.
Sicut iste psalmus habet: eiugilent

Expanded text:
diei.» Ideo Dominus cum diceret timendam esse horam sicut diei.» Ideo Dominus cum diceret timendam esse horam sicut «Filii lucis estis et filii diei; non sumus noctis neque tenebrarum» . Qui sunt filii noctis et tenebrarum? Iniqui, impii, infideles. 4. «vers.» 1. Sed et ipsi audiant antequam veniat hora, et dicat illis AposSicut iste psalmus habet, evigilent
Abbreviated transcription (Latin):
uia hora subito: quia tales erant & ĩdiebus noe:
quorum dierum cominemorationẽ audistis
bant. nubebant. uxores ducebant: nouellabant. e¬
dificabant donec introiit noe in archam & uenit di¬
luiuum. et ꝑdidit om̃s Quid ergo: Om̃s ꝑibrnt
qui ista faciunt: qͥ nubunt. qui uxores ducunt
qui nouellant qͥ eclificant: Hon. Sed qͥ dehis p̃¬
sumunt᷑ sedqui ista dõ preferunt. s qui ꝓpt̃ ħ
offendere dm̃ cito paratis. At uͦ qui istis oĩb aut
m̃ituntur. aut utuntur tanqͣ nonutentes: plus
p̃sumentes de illo qui dedit. quam dehis quȩda¬
ta st̃ & ĩ telligentes inhis eius consolationem &
miscdiam: et non sunt occupatioĩs ne adonatore
ruant: qui tales sunt: ñillos inuenit imparatos
hora illa sicut sui: Lalib dicit apłs: Uos autem
ñestis intenebris. ut dies uie uos tanqͣm fur com¬
prehendat: om̃s enim uos filii lucis estis. et filii

Expanded text:
illa hora subito; quia tales erant et in diebus Noe, illa hora subito; quia tales erant et in diebus Noe, quorum dierum commemorationem audistis bant, nubebant, uxores ducebant, novellabant, aedificabant, donec introiit Noe in arcam; et venit diluvium, et perdidit omnes» . Quid ergo? omnes peribunt qui ista faciunt, qui nubunt, qui uxores ducunt, qui novellant, qui aedificant? Non: sed qui de his praesumunt, sed qui ista Deo praeferunt, sed qui propter haec offendere Deum cito parati sunt. At vero qui istis omnibus aut non utuntur, aut utuntur tanquam non utentes, plus praesumentes de illo qui dedit, quam de his quae data sunt, et intelligentes in his ejus consolationem et misericordiam, et non occupati donis, ne a donatore ruant; qui tales sunt, non illos inveniet imparatos hora illa sicut fur. Talibus dixit Apostolus: «Vos autem non estis in tenebris, ut dies ille vos tanquam fur comprehendat; omnes enim vos filii lucis estis, et filii
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret: a men dico uobis. quia non pateretur
p̾fodi panetẽ suum Dicitis mͣ Suis g̃ nouit qua
hora ueniet: quia hora sicut fur erit: hescis ꝗͣ hora
ueniat: semꝑiugila: ut qđ nescis qñ ueniat. paratũ
te inueniat. cumuenerit. Et ad hoc forte nescis qñ
uenturus ẽ: uit semꝑ paratussis Illum enim patrẽ¬
familias subito occupauit hora illa: qui pat̃fa¬
milias suꝑbus significatus ẽ Noli uelle ẽẽ pat̃fa¬
milias. & non te subito illa hora occupabit. Et qͥd
eroin quis: Qualem audisti depsalmo: Pauꝑ
et dolens ego sum Siemm pauꝑ & dolens eris:
ñ eris paterfamilias. quem illa hora subito inue
niet & premet Patres familias enim sunt illi qui
presumentes decuprditatib sius. & indeliciis hꝰ
scłi defluentes. tument &eriguntur aduersus
humiles: & insultant scĩs intelligentib angustã
uiam quȩ ducit aduitam Talib enim ueniet

Expanded text:
veniret, amen dico vobis, quia non pateretur veniret, amen dico vobis, quia non pateretur erfodi parietem suum.» Dicitis modo: Quis ergo novit qua hora veniet, quia hora sicut fur erit? Nescis qua hora veniat, semper vigila; ut quia nescis quando veniat, paratum te inveniat, cum venerit. Et ad hoc forte nescis quando venturus est, ut semper paratus sis. Illum enim patremfamilias subito occupabit hora illa, qui paterfamilias, superbus significatus est. Noli velle esse paterfamilias, et non te subito illa hora occupabit. Et quid ero, inquis? Qualem audisti de psalmo, «Pauper et dolens ego sum» . Si enim pauper et dolens eris, non eris paterfamilias, quem illa hora subito inveniet, et subito premet. Patresfamilias enim sunt illi qui praesumentes de cupiditatibus suis, et in deliciis hujus saeculi diffluentes, tument; et eriguntur adversus humiles, et insultant sanctis intelligentibus angustam viam, quae ducit ad vitam . Talibus enim veniet
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ sunt autem semina: bona oꝑa. mnista tribulati¬
onc terrena. Qui bene oꝑatur inconualle ploratio¬
nis: similiehomuni seminanti ꝑhyemem Hunqͥd
srigore aboꝑe dettrretur: Sic pressuris mundi non
debemus abono oꝑe deterreri: quia uides qͥd seqͥt᷑
Euntes inquit ibant et flebant. mitentes semina sua:
Ualde miscri: si semꝑ flebunt: Ualde miseri: si nunꝗͣ
delacrimis liberandi: Sed uide qͥd sequit: Ulenien¬
tes autem uenient inexultatione: portantes gre¬
mia sua Hicħ aliud istis canticis doctinur frs̃. qͣm
ascendere: sed ascendere incorde. inaffectu bono.
infide et spc. & caritate:. indesidio ꝑpetuitatis ⁊
uitȩ ȩternę: sic ascenditur Congruit nob̃ dic̾e
quomͦ ascendendum sit Quanta terribiliora
lecta dc euuangłio: audiuit caritas ur̃a: uide¬
tis certe quia hora dñi sicut fur innocꝰte: itaue¬
niet Si sciret inquit pat̾familias qua hora fur

Expanded text:
Quae sunt autem semina? Bona opera in ista tribulatiQuae sunt autem semina? Bona opera in ista tribulatione terrena. Qui bene operatur in convalle plorationis, similis est homini seminanti per hiemem. Numquid frigore ab opere deterretur? Sic pressuris mundi non debemus a bono opere deterreri; quia vides quid sequitur: «Euntes,» inquit, «ibant et flebant, mittentes semina sua.» Valde miseri, si semper flebant; valde miseri, si nunquam de lacrymis liberandi. Sed vide quid sequitur: «Venientes autem venient in exsultatione, portantes germina sua» . 3. Nihil aliud istis canticis docemur, fratres, quam ascendere; sed ascendere in corde, in affectu bono, in fide, spe et charitate, in desiderio perpetuitatis et vitae aeternae. Sic ascenditur. Congruit nos dicere quomodo ascendendum sit. Quanta terribiliora lecta de Evangelio audivit Charitas vestra! Videtis certe «quia hora Domini, sicut fur in nocte, ita veniet. Si sciret,» inquit, «paterfamilias qua hora fur
Abbreviated transcription (Latin):
res enim sunt. significantes ut iã
inprimo eorum audistis ascensũ
nĩm qui fit incorde addm̃ de
conualle plorationis: id÷ abhum¬
litate contribulationis: Ascensus enim utilis
nob̃ non potest eẽ: nͥ pͥmo humilitatif A conualle
nob ascendendum eẽ meminerimus. conuallis
enim t̾re locꝰ ẽ depressus: sicut loca t̃rȩ alta mon¬
tes & colles. ita conuallis loeus humilis: ne dũ
p̃proꝑe. & prepostere querimꝰ exaltari: ñ ascendamꝰ
sed ruamꝰ: Docuit autẽ ipse dñs aconualle plorati¬
onis ascendendũ: qñ ꝓnob̾ humiliari usq ad¬
mortem erucis & pati dignatus ẽ Hoc exemplũ
ñ relinquamꝰ: Istam conuallem plorationis: mar
tyres intellexerunt: Unde intellexerunt: Unde:
quia ctipsi deconualle plorationis ut coronarent᷑
ascenderunt Congnut et hodierno dici psalmꝰ iste
canticũ graduum Ocillis enim dictum ẽ Euntes
ibant et flebant: mutentes semina sua hec ẽcon¬
uallis plorationis: uͥ aflentib mittuntur scmina

Expanded text:
res enim sunt significantes, ut jam in primo eorum audistis, ascensum nostrum, qui fit in corde ad Deum, a convalle plorationis, id est, ab humilitate contribulationis. Ascensus enim utilis nobis non potest esse, nisi primo humiliati , a convalle nobis ascendendum esse meminerimus convallis enim terrae locus est depressus: sicut loca terrae alta montes et colles, ita convallis locus humilis; ne dum praepropere et praepostere quaerimus exaltari, non ascendamus, sed ruamus. Docuit autem ipse Dominus a convalle plorationis ascendendum, quando mortem crucis et pati dignatus est. Hoc exemplum non relinquamus. Istam convallem ploratiotyres intellexerunt. Unde intellexerunt? unde? Quia et ipsi de convalle plorationis, ut coronarentur, ascenderunt. 2. Congruit et hodierno diei psalmus iste «Canticum graduum:» de illis enim dictum est, «Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua.» Haec est convallis plorationis, ubi a flentibus mittuntur semina.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hoc ꝓmagno habemus. quia credimus re
surrexisse Ergo tunc se uoluit uideri cũ tram¬
firet hoc ẽ cum resurrerisset Tunc inse uolu¬
it credi cum transiret quia traditus ẽ ꝓpter
dlict̾a nr̃a: et resurrexit ꝓpĩ iustificationẽ
niãm Et ipsam fidem. in resurrectione. xp̃i
marime commendauit apłs: Ait enim Si
creditis incorde tuo. quia eum ds̃ suscitauit
dideris incorde tuo quia ds̃ illum suscitauit
amortuis: saluus eris hoc credere: hoc. t̃ ẽẽ
ifrł. hoc ẽ uidere dm Quamius adhuc po¬
steriora eius tamen cum credidis inposteriora
ꝑuenies aduisionem faciei Suid. ẽ. hoc : cum
credidis inid qđ posterius ꝓte factus ẽ xp̃e.

Expanded text:
ti est; hoc pro magno habemus, quia credimus eum ti est; hoc pro magno habemus, quia credimus eum resurrexisse. Ergo tunc se voluit videri, cum transiret, hoc est, cum resurrexisset. Tunc in se voluit credi, cum transiret; quia traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Et ipsam fidem in resurrectionem Christi maxime commendavit Apostolus: ait enim, «Si credideris in corde tuo quia Deus eum suscitavit dideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris.» Hoc credere, hoc est esse Israel, hoc est videre Deum: quamvis adhuc posteriora ejus, tamen cum credideris in posteriora, pervenies ad visionem faciei. Quid est hoc? Cum credideris in id quod posterius pro te fact
Abbreviated transcription (Latin):
dmm Et quomͦ uidetur ds̃: primo ꝑfidem: po¬
stea ꝑspeciem Si ꝑspeciem nondum potes ꝑfidẽ
uide Si eius faciem uidere ñ potes qm̃ ibi sp̃es
poteriora eius uide. Hoc dictum ẽ moysi adño
onpotes uidere faciem meã. posteriora mea uide¬
bis cum ꝑtransicro Expectas forte ut transeat:
iam transut Tuuide posteriora ipsius Ubitranᷤ¬
iit: Audi ioħem Cum uenisset inquit hora ut
iam fecit pascha Pascha autẽ transitus int̃pre¬
tatur Nam uerbum ẽ hebitum: et putant ho¬
mines grecum cẽ. qͣsi apassione. se non est
diligentiorib & doctiorib inuentum ẽ qͥa pas¬
cha hebreum uerbum ẽ: & non interpretatur
passio scdtransitus ꝑpassionem enim tͣnsut
dñs amoite adũitam: & fecit nob̃ uiam. creden¬
tib inresurrectionem eius: ut transeamus &
nos demorte aduitam Nonmagnum ẽ: crede
quia mortiuis.ẽ. xp̃c. Hoc et pagani &uidei.
& om̃s iniqui credunt Hoc om̃s credunt qͥa

Expanded text:
Deum. Et quomodo videtur Deus? Primo per fidem, postea per speciem. Si per speciem nondum potes, per fidem vide. Si faciem ejus videre non potes, quoniam ibi species; posteriora ejus vide. Hoc dictum est Moysi a Domino: «Non potes videre faciem meam, posteriora mea videbis, cum transiero» . Exspectas forte ut transeat: jam transiit; tu vide posteriora ipsius. Ubi transiit? Audi Joannem; «Cum venisset,» inquit, «hora, ut Jesus Christus jam fecit Pascha. Pascha autem Transitus interpretatur. Nam verbum est hebraeum: et putant homines graecum esse, quasi Passionem, sed non est. A diligentioribus et a doctioribus inventum est quia Pascha hebraeum verbum est; et non interpretantur passionem, sed transitum. Per passionem enim transiit Dominus a morte ad vitam; et fecit nobis viam credentibus in resurrectionem ejus, ut transeamus et nos de morte ad vitam. Non magnum est credere quia mortuus est Christus: hoc et Pagani, et Judaei, et omnes iniqui credunt. Hoc omnes credunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
aminpͥmo facies euis quȩ ẽ: inpͥncipio erat
uerbum. et uerbum erat apud dm̃. et ds̃ erat
uerbum. Posteriora euis quȩ sunt: & uerbũ caro
factum ẽ: echabitauit in nobis Cum gͦ credis
in hoc qđ ꝓte factum ẽ uerbum. & resurrexit in
carne ne tu detua carne desꝑares: efficeris isrł.
Factus autem isrł cum fueris: ñ dormitabit neq
dormiet qui custodit te: quia iam isrł es. ⁊ au¬
disti inpsalmo: ecce nondormitabit neq obdor¬
miet qui custodit isrł. Ap̃c enim ipse dormi¬
uit: s resurrerit Quid enim ait ipse inpsalmo:
Ego dormiui. et somnum cȩpi Nunqͥd reman¬

Expanded text:
ipio facies ejus quae est? «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Posteriora ejus quae sunt? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Cum ergo credis in hoc quod pro te factum est Verbum, et resurrexit in carne, ne tu de tua carne desperares, efficeris Israel. Factus autem Israel cum fueris, non dormitabit, neque dormiet, qui custodit te; quia jam Israel es, et audisti in Psalmo, «Ecce non dormitabit, neque obdormiet, qui custodit Israel.» Christus enim ipse dormivit, sed resurrexit. Quid enim ait ipse in psalmo? «Ego dormivi, et somnum cepi.» Numquid reman
Abbreviated transcription (Latin):
neq dormitat qͥ custodit ifrł Suẽ isrł: Uiden¬
tem dm̃ Ita erit auxilium tuũ ad ño: ita crit
tegumentum suꝑ manum dextere tuȩ: itacu¬
stoditur introitus et exitus tuus exhoc ⁊usq
tuus Si mot̾ ẽ pẽtuu̾: iã putas te in aliquo gradr
eẽ Inde cadis si suꝑbus es: quia humilis incon¬
ualle plorationis diciᷤᷤ : ne des admouendũ pe¬
dem meum. Etsibreiis psalmus ẽ: longa tñ
lem beatȩ crispinȩ inuitaui uos: et inmoderati¬
or fun inconuiuo ꝓducendo Honne posset hoc
uob̾ fieri. si quis uos militaris inuit aret: et admen¬
sam. sine mensura bibere cogeret: Liceat nob̾ hoc¬
satiemini quẽadmodũ ⁊ dñs pluuia temporali¬
t̃ram dignatus ẽ irrigare: ut cũ maior gaudio
nos ũ sineret ire adlocum martyrum: sic̃ hest̾no

Expanded text:
neque dormitat, qui custodit Israel. Quem Israel? Videnneque dormitat, qui custodit Israel. Quem Israel? Videntem Deum. Ita erit auxilium tuum a Domino, ita erit tegumentum tuum super manum dexterae tuae; ita custoditur introitus tuus et exitus tuus ex hoc nunc tuus; si motus est pes tuus, jam putas te in aliquo gradu esse: inde cadis, si superbus es; quia humilis in convalle plorationis dicit, «Ne des ad movendum pedem meum.» 15. Etsi brevis Psalmus est, longa tamen lem beatae Crispinae invitavi vos, et immoderatior fui in convivio producendo. Nonne posset hoc vobis fieri, si quis vos militaris invitaret, et ad mensam sine mensura bibere cogeret? Liceat nobis hocsatiemini, quemadmodum et Dominus pluvia sua temporali dignatus est terram irrigare, ut cum majore gaudio nos sineret ire ad locum martyrum, sicut hesterno
Abbreviated transcription (Latin):
tabit. Audi apłm idipsum cõmemorantem
qđ paulo ante. commemoraui. Fidelis ds̃ qui
non uos ꝑmittat temptari supͣ qͣm potestis fer¬
re Ecce introitus tuus custodit᷑ qñ ñtibi sint
ds̃ accidere temptationem qͣm ñ potes ferre: n¬
troitũ tuũ custodit. Nidete si custodit exitum:S
faciet inquit cum temptatione etiã exitum: ut
possitis sustinere Nunquid possumꝰ nos frs int̃¬
pretari aliter qͣm ipsa uerba apłi docuerunt: Cu¬
stodite gͦ uos sednon a uob: quia dñs tegumentũ
qͥcustodit: qui nec dormitat nec dormit. Semel
dormiuit ꝓ nob̾: surrexit: iam non dormiet: He¬
mo de se presumat De conualle plorationis ascen¬
dimus: ñremaneamus inuia Gradus inuare¬
stant: non debemus pigri remanere: ñ debemus
suꝑbi cadere Dicamus do Non moueatur pes
nr̃: ñ dormiat qui custodit nos In nr̃a potestate :
dõ donante si eũ nob̃ faciam̾ custodẽ. qͥ ñ dormit.

Expanded text:
tabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus tuus custoditur; quando non tibi sinit Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custodit: videte si custodit et exitum. «Sed faciet,» inquit, «cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere» . Numquid possumus nos, fratres, interpretari aliter, quam ipsa verba Apostoli docuerunt? Custodite ergo vos, sed non a vobis, quia Dominus tegumentum, qui custodit, qui non dormitat nec dormit. Semel dormivit pro nobis: surrexit; jam non dormiet. Nemo de se praesumat. De convalle plorationis ascendimus, non remaneamus in via. Gradus in via restant; non debemus pigri remanere, non debemus superbi cadere: dicamus Deo, Non moveatur pes noster. Non dormiet, qui custodit nos. In nostra potestate est, Deo donante, si eum nobis faciamus custodem qui non dormit
Abbreviated transcription (Latin):
id potestas quȩ tͥ data ẽ. ut sis int̃filios di. ma¬
nꝰ ẽ. dextere tuȩ. s qͥd ualet potestas ipsa quam
accepit homo. nͥ dñs ꝓtegat: ecce credidit. iam
ambulat infide. infirmus. ẽ int̃ tẽptationes. agi¬
tatur intermolestias: uñcarnales corruptiones:
inter siugestiones cupiditatis: int̃uersutias
& laqueos inimici Quid ualet gͦ quia habet po¬
testatem: Credidit in xp̃m: ut sitint̃ filios dei
U e homini. nͥ & ipsius fidem dñs ꝓtegat: id÷ ut

Expanded text:
as quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa potestas quam accepit homo, nisi Dominus protegat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et laqueos inimici. Quid valet ergo, quia habet potestatem, et credidit in Christum, ut sit inter filios Dei? Vae homini illi, nisi et ipsius fidem Dominus protegat: id
Abbreviated transcription (Latin):
& caro xp̃i. & crucifixio xpi: qͥa ipsũ ẽ lac qđ
sufficit paruulis Et ideo ñ relinquunt᷑ in nocte
pariuili. quia lucet & luna etiam innocte. idest
ꝑcarnem xp̃i predicatur ȩccłia: quia ipsa caro
xp̃i caput eccłie ẽ. Quisqͥs ñ scandaliratur in
ipsa eccłia et carne. xp̃i: aluna nonuritur. Qͥs¬
qͥs scandalitat᷑ ñ fuit. inueritate illa incõmutabi¬
li & incontaminabili: ñuritur asole: ñ inisto¬

Expanded text:
 Christi, et crucifixio Christi; quia ipsum est lac quod sufficit parvulis. Et ideo non relinquuntur in nocte parvuli, quia lucet et luna etiam in nocte; id est, per carnem Christi praedicatur Ecclesia, quia ipsa caro Christi caput Ecclesiae est. Quisquis ibi non scandalizatur, in ipsa Ecclesia et carne Christri, a luna non uritur. Quisquis scandalizatus non fuerit in veritate illa incommutabili et incontaminabili, a sole non urit
Abbreviated transcription (Latin):
Media inquit nocte surgebam ad confitendum
t. suꝑ uidicia iusticiȩ tuȩ. quia et hoc ipsum
qd funes peccatorum circumplectuntur iustum
iuidicia sunt iusticie di Propt̃ qđ dicit apls
pctrus. tempus eẽ ut udiciũ incipiat adomo
deiꝰ ut si mitium inquit a nob̃. qͣlis finis erit¬
eis. qui non credunt dm̃ euangłio: Et siuistus
quidem iur salutis erit: peccator et impus ubi
parebunt: Hoc enim ait deꝑsecutionib qͣs
patiebatur eccłia: cum funes peccatoꝵ cicum¬
plecterentur eam: Proinde mediam noctem gͣ¬
uiora tribulationis intelligenda existimo in
qua dixit surgebam. quia noneum sic afflige¬
bat ut deiceret. sed exercebat ut surgeret idest
dipsum enim caput ꝓpriȩ qđ sequitur ꝑtiñe
arbitror. P articeps ego sum omnium ti¬
mentium te. & custodientium mandata tua:

Expanded text:
e,» inquit, «surgebam ad confitendum e,» inquit, «surgebam ad confitendum tibi, super judicia justitiae tuae.» Quia et hoc ipsum quod funes peccatorum circumplectuntur justum, judicia sunt justitiae Dei. Propter quod dicit apostolus Petrus, tempus esse «ut judicium jam incipiat a domo Domini. Et si initium,» inquit, «a nobis; qeis qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et impius ubparebunt» ? Hoc enim ait de persecutionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes peccatorum circumplecterentur eam. Proinde mediam noctem graviora tribulationis intelligenda existimo. In qua dixit «Surgebam:» quia non eum sic affligebat, ut dejiceret; sed exercebat, ut surgeret, id est, Ad ipsum caput enim proprie quod sequitur pertinere arbitror, «Particeps ego sum omnium timentium
Abbreviated transcription (Latin):
custodiam mandata tua Qd̃ aliqui interpre¬
tati sunt adcustodiendũ mandata tua: aliqͥ
adcustodienda diuina mandata: subdidit
dicens E unes peccatorum circum plexi
sunt me: & legis tuc non sum oblitus funes
peccatorum impedimenta sunt inimicorũ:
siue spiritalium sic̃ diaboli et angłoꝵ eiꝰ suie
carnalium. inquib filiis infidelitatis diabo¬
lus oꝑatur Hon enim hoc nomen qd dictũ
ẽ peccatorum. ab eo eo qđ sunt peccata decli¬
natum ẽ sed abeo qđ sunt peccatores: qd in
greco euidenter apparet Cũ itaq minant᷑
mala quib terreant ustos. ue ꝓlege dei pa¬
tiantur: quodãm funib implicant: uelut ua¬
lida etrobusta reste sua Trahunt enim pec¬
cata sic̃ restem longam: & hinc scõs implica¬
re conantur: & aliquando ꝑmittunt᷑. Sed si
implicant corpꝰ ñ implicant animũ. u ñ ẽ
iste dĩlegis oblitus: quia sermo dĩ ñ ẽ alligatꝰ.¬

Expanded text:
custodiam mandata tua:» quod aliqui interprecustodiam mandata tua:» quod aliqui interpretati sunt, «ad custodiendum mandata tua;» aliqui, ad custodienda divina mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum oblitus. Funes peccatorum» impedimenta sunt inimicorum, sive spiritualium, sicut diaboli et angelorum ejus, sive carnalium, in quibus filiis infidelitatis diabolus operatur . Non enim hoc nomen quod dictum est «peccatorum,» ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores: quod in graeco evidenter apparet. Cum itaque minantur mala, quibus terreant justos, ne pro Dei lege patiantur, quodammodo funibus implicant, veluti valida et robusta reste sua. Trahunt enim peccata sicut restem longam . Et hinc sanctos implicare conantur, et aliquando permittuntur. Sed si implicant corpus, non implicant animum, ubi non est iste Dei legis oblitus; quia sermo Dei non est alligat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃catus ẽ cogitaui inquid uias meas. et auerti
pedes meos intestimonia tua. A uerti scilicet
auus meis que displicuerunt mͥ ut irent in
testimonia tua: atq ibi haberent uiã: Nures
eñ codices ñ hñt qͥa cogitaui sic̃ inquibꝰdam
legitur. sed tantũmͦ cogitaui Qd̃ autẽ positũ
ẽ hic et auerti pedes meos: ñnulli hñt quia
cogitaui et auertisti pedes meos: ut hoc dĩ po¬
oꝑatur inuobis: cui etiam dicitur. auerte ocu¬
los meos neuideant uanitatem: Si ocłos
ne uideant uanitatem: cur ñ et pedes. ne sec¬
tentur erorem: Propter qđ et illud scriptũ ẽ
Ocłi mei semꝑ addominum: qm̃ ipse euellet
delaqueo pedes meos Sed siue auertisti pe¬
des meos. suie auerti pedes meos legatur: ab il¬
lo fit ut faciamus. cuius faciẽ precatus ẽ incor¬
desuo. & cui dixit. miserere mei scđm eloquiũ
tuum: hoc ẽ scđm uerbum ꝓmissionis tuȩ
Filii quippe ꝓmissionis: insemine deputantur
paratis sum inquit et non sum turbatus: ut

Expanded text:
ogitavi,» inquit, «vias meas, et averti pedes meos in testimonia tua. Averti» scilicet a viis meis, quae displicuerunt mihi, ut irent in testimonia tua, atque ibi haberent viam. Plures enim codices non habent, «Quia cogitavi,» sicut in quibusdam legitur; sed tantummodo, «Cogitavi.» Quod autem hic positum est, «Et averti pedes meos;» nonnulli habent, «Quia cogitavi, et aoperatur in vobis» : cui etiam dicitur, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem.» Si oculos, ne videant vanitatem, cur non et pedes, ne sectentur errorem? Propter quod et illud scriptum est: «Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos» . Sed sive «avertisti pedes meos,» sive «averti pedes meos» legatur, ab illo fit ut faciamus, cujus faciem precatus est in corde suo, et cui dixit, «Miserere mei secundum eloquium tuum,» hoc est, secundum verbum promissionis tuae. Filii quippe promissionis in semine deputantur «Paratus sum,» inquit, «et non sum turbatus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat: et eadem ipsa ut magis magisq in¬
telligant᷑ in ipso intellectu ꝓfic̃ mens Sed hoc
ñ fit ꝓpriis tanqͣm naturalib uirib ÷ sed deo
adiuuante atq donante. sic̃ medicina fit ñ
natura. ut uiciatus ocłs ium cernendi recipi¬
at: Qui gͦ dic̃ dõ damͥ intellectum ut discam
mandata tua: ñ omnim expers eius ẽ uelut
pecꝰ: nec ita quãuis homo ut ineoꝵ numero
deputandus sit. qͥ ambulant inuanitate m̃¬
tis sue: obscurati intelligentia: alienati auita
dĩ Nam si talis eẽt: nec hoc dicet Non autẽ
parui ẽ intellectus: nosse a qͦ poscendus ẽ intel¬
lectus Et cogitandum ẽ quanto sint altiꝰ in¬
telligenda diuina mandata: qͥndo adea di¬
scenda sibi adhuc intellectum dari petit. qui
iã sic intelligit: et qͥ eloquia dĩ se custodisse
ante iã dirit Qd autem interpretati sunt

Expanded text:
intelligat; et eadem ipsa ut magis magisque inintelligat; et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse ante jam d
Abbreviated transcription (Latin):
ait Renouamini innouitate m̃tis ur̃ȩ. Dehis
autẽ qͥhuius regenerationis consortes ñ ert̃:
hoc inquit dico et testificor indño. ut ñiam
ambuletis. sicut etgentes ambulant inuam¬
tate mentis suȩ: obscurati intelligentia: alie¬
natiauita dĩ ꝑignorantiam: quȩ ẽ in illis ꝓꝑ
ocłos quoꝵ cecitas ẽ dm̃ non intelligere ut
apiantur. & magis magisq serenentur: fide¬
qͥd intelligat nemo possit credere indeum:
tam̃ ipsa fide qua credit sanatur: ut intelli¬
gat ampliora: Alia sunt enim quȩ nͥ intel¬
ligantur ñcredimus: et alia sunt quȩ nͥ cre¬
damꝰ ñ intelligimus Nã cum fides sit exaudi
dicanti fidẽ. qͥ ut alia taceam linguã ipsã
qua loquit᷑ non intelligit: S nͥ eeñt rursus
aliqua que intelligere ñpossumꝰ. nͥ ante cre¬
damus: ꝓpba ñdiceret. nͥ crediditis non intel¬
ligetis: Proficit gͦ nr̃ intellectus ad intelligen¬
da que credat: et fides ꝓficit adcredenda quȩ

Expanded text:
ait, «Reformamini in novitate sensus vestri» : de his autem qui hujus regenerationis consortes non erant, «Hoc» inquit, «dico et testificor in Domino, ut non jam ambuletis sicut et Gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei per ignorantiam, quae est inoculos, quorum caecitas est non intelligere, ut aperiantur, et magis magisque serenentur, fiquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum fides sit ex audi credit praedicanti fidem, qui, ut alia taceam, linguam ipsam quam loquitur non intelligit? Sed nisi essent rursus aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret, «Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit ergo noster intellectus ad intelligenda quae credat, et fides proficit ad credenda quae
Abbreviated transcription (Latin):
nem: & eam sic illuminat de scipso. ut ñsolũ
illa quȩ aueritate monstrantur. sed ipsã qͦ ꝑfi¬
ciendo ꝑspiciat ueritatem: Sed qm̃ res quidem
necessarias qͣntum existimo tam ꝓlixa disputa¬
tione tractauimus: dilatis sequentib psalmi hꝰ
uersib sermonem istum isto fine claudamus:¬
tanquam sibi petiuit intellectũ
dari adõ corpori suo qđ ẽ eccłia:
adcli mandata discenda: Cum
ipso enim uita corporis eus. hoc ẽ popłi eus. ab¬
scondita ẽ indoͥ & ipse ĩ eodẽ corꝑe suo indigentiã

Expanded text:
nem; et eam sic illuminat de seipso, ut non solum nem; et eam sic illuminat de seipso, ut non solum illa quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed quoniam res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine claudamustanquam sibi, petivit intellectum dari a Deo corpori suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum ipso enim vita corporis ejus, hoc est populi ejus, abscondita est in Deo , et ipse in eodem corpore suo indigentia
Abbreviated transcription (Latin):
telligant Sed si adhoc ministro utitur angło:
potest quidẽ aliquid agere angłs inmeutẽ homi¬
nis. utcapiat lucẽ di. & ꝑhanc intelligat: s ita
dicitur intellectum dare homini & qͥsi ut ita di¬
cam intellectuare hominẽ quẽadmodum qͥs qͣm
dicitur lucem dare domui. uł illuminare domũ.
cui fenestram fac̃ cum eam ñsua luce penetret
& illustret sed tantumm᷑ aditum quo penetret᷑
atq illustretur aꝑiat sed nec sol qui ꝑfenestrã
illustrat domum. ipse creauit eandẽ domum.
aut hominem qui fenestram fecit indomo aut
ipse illi uissit ut faceret. aut adiuuit ipse facien¬
tem. aut aliquid egit ut aꝑiretur qua suum
lumen infunderet. ds̃ autem & hominis men¬
tem rationabilem atq intellectualẽ fecit que
posset caꝑe lumen eius. & angłm talem fecit qͥ
oꝑari posset aliquid. unde ad capiendũ lum̃
dĩ mens adiuuaretur humana: & eandem sic
adiuuat mentem ut angłicam recipiat oratio¬

Expanded text:
telligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, telligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem rationalem atque intellectualem fecit, qua posset capere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari posset aliquid unde ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operatio
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo uno dici non potest: tanqͣm si ñposset
latine dici sana me. & diceretur da mͥ sanita¬
tem. sicut hic dictum ẽ. da mͥ intellectum aut
sanum me fac. sicut etiam hic dici potest in¬
telligentem me fac: qđ quidẽ potuit et angls
facere Nam dixit daniheli: ueni intellectum
dare tibi Ethoc uerbum ẽ ingreco. qđ etiam
sanitatem dare tibi: qđ gretus dixisset sana¬
re te: Nonenim circũloq̃retur latinꝰ interprs
dicendo intellectum dare tͥ: si quẽad modũ
dici potest asanitate sanare te. ita dici possit
ab intellectu intellectuare tez Sed sipotest hoc &
angłs facere: quid ẽ qđ iste hoc adõ sibi poscit ut
faciat: Anquia ds̃ angło uisserat ut faccret: Itauͦ
eo loco ubi ait ꝓpħa. & factum ẽ cum uiderem¬
ego damel uisum & querebam intellectum:
ecce stetit inconspectui meo ut uisus uiri: & au¬
diui uocem uiri inter ulai. & uocauit & dixit
Gabriel fac intelligere illum uisionem. Et ibi in
ut ea quȩ diuina dicuntur. uł ostenduntur in¬

Expanded text:
erbo dici non potest: tanquam si non posset latine dici, sana me; et diceretur, da mihi sanitatem, sicut hic dictum est, «Da mihi intellectum;» aut, sanum me fac, sicut etiam hic dici potest, intelligentem me fac. Quod quidem potuit et angelus facere; nam dixit Danieli, «Veni intellectum dare tibi» : et hoc verbum est in graeco, quod etiam sanitatem dare tibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserat ut faceret? Ita veeo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum ego Daniel visionem et quaererem intelligentiam, ecce stetit in conspectu meo quasi species viri, et audivi vocem viri inter Ulai et clamavit, et ait: Gabriel, fac intelligere istam viut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, in
Abbreviated transcription (Latin):
reb subtrahatur intereunt: nec aliqͥd omĩ¬
no siue demundi elementis. siue degenitori¬
bus. siue deseminib nascitur. si ea ñ oꝑet᷑ ds̃.
Propt̃ qđ ait ꝓpħe ieremie: priꝰ qͣm te formarẽ
inutero noui de. S nunqͥd sine intellectu fe¬
cit hominẽ ds̃. suie pͥmũ suie unumquemq
nascentium: ut nc̃ ei dicat. manꝰ tuȩ fecerũt
me & plasmauerunt me damͥ intellectũ:
Nonne ipsi naturȩ humanȩ intellectus ẽ inditꝰ
ut eo discernatur apecore:: an sic ẽ deformata
peccando. ut etiam hoc inea reformandum

Expanded text:
rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnirebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non operetur Deus. Propter quod ait prophetae Jeremiae, «Priusquam te formarem in utero, novi te» . Sed numquid sine ie unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea reformandum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ qͣm fictam: qͥa ñ ẽ corpꝰ sed sp̃s. qͣsi ñ scriptũ
sit. qͥ furit sp̃m hominis inipso Ueruntam̃
qñ utrunq hoc uerbũ de homine in loco uno
ponit᷑. & utrũq hominis id÷ et anima ⁊ corpꝰ
duunitus conditũ ñ negatur: ñinelegant̃ di¬
stribuit᷑ singłis singła: ut anima factaꝰ corpꝰ
autẽ fictum intelligat᷑. siue formatũ. siue plasᷤ¬
matum: Nã quidã interp̃tes noluerunt dice
finxerunt. sed plasmauerunt me magis di¬
ligentes minus latine declinare ingreco: qͣm
dicere finxerunt: qđ aliqñ etiã de simulatione
dici solet Sed utrum hoc scđm adã dictũ est
exqͦ cũ sint om̃s homines ꝓpagati. qͥs hominũ
qñ ille factus ẽ. etiam factum se non potest di¬
cere originis seminisq ratione: an etiam se¬
cundũ hoc recte dici potuit. manus tuȩ fece¬
runt me et plasmauerunt me. qđ unusqͥsq
ñ sine oꝑe dĩ etiã deparentib fit ipso creante
uls generantib: qm̃ si oꝑatoria dĩ potentia

Expanded text:
 sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc verbum de homine in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes noluerunt dicere, «finxerunt me;» sed, «plasmaverunt me:» magis diligentes minus latine declinare de graeco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam secundum hoc recte dici potuit, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me,» quoniam unusquisque non sine opere Dei etiam de parentibus fit, ipso creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia
Abbreviated transcription (Latin):
Quid autem illis dixerit: ibi legit᷑: Sed ideo ce¬
ꝑunt qđ dixit: quia unde caꝑetur aꝑuit Do¬
cit gͦ suauitatem inspirando dilectionẽ do¬
cet disciplinam. temperando tͥbulationẽ: do¬
cet scientiam insinuando cognitionem:
Cũ itaq alia sunt quȩ ideo discimus. ut tan¬
tummꝰ sciamus. alia uͦ ut etiã faciam᷑: qͣndo
ds̃ ea docet. sic docet ut ẽa sciendo sciamꝰ. aꝑi¬
endo ueritãtẽ: sic docet ut faciendo faciamꝰ
inspirando suauitatẽ. Neq enim frustra ei
dicitur: doce me ut faciam uoluntatem
tuã Sic inquit doce ut faciã: ñ tantummͦ
ut sciã Ipsa quippe recte facta fructus ẽ
nr̃: que reddimꝰ agricole nr̃o s scͥptura dic̃.
Dñs dabit suauitatem: et terra nr̃a dabit¬

Expanded text:
Quid autem illis dixerit, ibi legitur: sed ideo ceQuid autem illis dixerit, ibi legitur: sed ideo ceperunt quod dixit, quia unde caperetur aperuit. Docet ergo Deus suavitatem inspirando delectationem, docet disciplinam temperando tribulationem, docet scientiam insinuando cognitionem. Cum itaque alia sint quae ideo discimus ut tantummodo sciamus, alia vero ut etiam faciamus; quando Deus ea docet, sic docet ut scienda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Sic, inquit, «doce ut faciam,» non tantummodo tu sciam. Ipsa quippe recte facta, fructus est noster quem reddimus agricolae nostro: sed Scriptura dicit, «Dominus dabit suavitatem, et terra n
Abbreviated transcription (Latin):
cere qͣm scientiã dare: Ethec duo ita sibi cone¬
aa sũt. ut alterũ sine altero eẽ ñ possit: Nemo
enĩ docetur. nͥ discat: et nemo discit nͥ doceat᷑
Et ideo si discipłs capax ñ sit eoꝵ que ad octore
dicuntur. ñ potest doctor dicere. ego eum do¬
cui. sed ipse ñdidicit: dicere autem potest.
ego ei dixi qđ dicendũ fuit. sed ille ñdidicit.
qͥa ñ ꝑcepit. ñ comp̃hendit ñ intellexit Nam
ꝓfecto et ile didicisset: si iste docuisset. Et ideo
ds̃ qñ uult docere prius dat intellectum: sine
qͦ ea que addiuinam docꝰtrinam ꝑtinẽt homo
ñpotest discere Unde et iste paulo post dicit.
Da mͥ intellectum: ut discam mandata tua:
Potestutiq homo cũ docere aliquẽ cupit dic̃e
illa quȩ dixit dñs discipulis suis. postea qͣm
surrexit amortius: sed facere qđ ille fec̃ non
potest Ait enim euangłium: Tunc aꝑuit eiꝰ
sensum ut intelligerent scripturas: et dirit illis

Expanded text:
cere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connecere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si discipulus capax non sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam profecto et ille didicisset, si iste docuisset. Et ideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: unde et iste paulo post dicit, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Potest itaque homo, cum docere aliquem cupit, dicere illa quae dixit Dominus discipulis suis, posteaquam resurrexit a mortuis; sed facere quod ille fecit, non potest. Ait enim Evangelium: «Tunc aperuit eis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis» .
Abbreviated transcription (Latin):
scientia: qm̃ si magnitudine sua precedit
scientia magnitudinem caritatis: ñ edifi¬
cat sed inflat. Cum gͦ tanta fuerit caritas
inbonitate suaui. ut tribulationib ñ pos¬
sit extingui. qͣs adhibet disciplina: tunc
utilis erit scientia: qi a innotescit etiam
sibi homo qͥd ipse meruerit: et quȩ adõ do¬
nata sint ei ꝑquȩ posse se sciat. quȩ se pos¬
se nesciebat: et ꝑse ipsum omnino ñpoterat:
d autẽ ñ ait da mͥ sed doce me qͦmͦ suauitas
docetur si ñ detur: qñquidẽ multi qđ eos ñ
delectat sciunt. et quarum rerum habent
cognitionẽ. ñ habent suauitatẽ: Suauitas
enim disci ñ potest: nͥ delectet Item disciplina
quȩ significat emendatoriam tͥbulationem.
accipiendo discitur. id÷ ñ audiendo. uł legen¬
do. uł cogitando. sed experiendo At uͦ scien¬
tia qͣm tercio loco posuit inhis que ait do¬
ce me: docendo datur: Nam qͥd ẽ aliud do¬

Expanded text:
scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit scientia, qua innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et quae a Deo donata sint ei, per quae posse se sciat quae se posse nesciebat, et per seipsum omnino non poterat. 3. Quod autem non ait, Da mihi; sed «Doce me:» quomodo suavitas docetur, si non detur? Quandoquidem multi quod eos non delectat sciunt, et quarum rerum habent cognitionem, non habent suavitatem. Suavitas enim disci non potest, nisi delectet. Item disciplina, quae significat emendatoriam tribulationem, accipiendo discitur; id est, non audiendo vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero scientia, quam tertiam posuit in his quae ait, «Doce me,» docendo datur. Nam quid est aliud do
Abbreviated transcription (Latin):
sticie: postea autem fructũ pacificũ his qui
ꝑeam certarunt reddet iusticie: Cum quo
ergo ds̃ facit suauitatem. id÷ cui ꝓpiciꝰin spirat
bomi delectationem. atq ut aꝑtius id expli¬
cem. cui donatur adõ caritas dĩ. et ꝓpt̃ dm̃
caitas ꝓrimi: ꝓfecto instanter orare debet
quo tantum sibi augeatur hoc donum: ut
ñ solum ꝓillo contempnat delectationes oe¬
teras: sedetiam ꝓillo quaslibet ꝑferat pas¬
siones Ita suauitati. salubrit additur di¬
sciplina: non enim qͣntulecunq suauitati
uł bonitati. hoc ẽ caritati scẽ. poscenda est
et obtinenda. sedtam magnę. ut sub eius
pressura ñ possit extingui: sed sic̃ iugens
flamina subimpetu uenti qͣntomagis re¬
primitur tanto ardentius excitari Ideo pa¬
rum fuit dicere suauitatem fecisti cum ser¬
uo tuo: nͥ rursus peteret ut eum doceat
suauitatẽ: tantã utiq ut disciplinam pos¬
sit patientissime sustinere Lercia ponitur

Expanded text:
stitiae, postea autem fructum pacificum his, qui stitiae, postea autem fructum pacificum his, qui per eam certarunt, reddet justitiae. Cum quo ergo facit Deus suavitatem, id est cui propitius inspirat boni delectationem, atque ut apertius id explicem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter Deum charitas proximi, profecto instanter orare debet quo tantum sibi augeatur hoc donum, ut non solum pro illo contemnat delectationes caeteras, sed etiam siones. Ita suavitati salubriter additur disciplina. Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda est; sed tam magnae, ut sub ejus pressura non possit exstingui, sed sicut ingens flamma sub impetu venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia ponitur
Abbreviated transcription (Latin):
et eruditionẽ. et sciãm doce me inquit: qͥa
mandatis tius credidi. Augeri sibi ista po¬
scit. et ꝑfici Ham utiq qui iam dixerat.
suauitatem fecisti cũ seruo tuo. qͦmͦ dic̃ sua¬
uitatem doce me. nͥ ut ei gr̃a dĩ magis mag̃q¬
habundet: & innotescat dulcedine bonita¬
tis: Hhabebant enĩ fidẽ qͥ dixerunt: dñe auge
nob fidem Et quãdui uiuitur in hoc mun¬
do: ꝓficientiũ÷ ista cantatio Addidit autem
et eruditionẽ. uł sicut plures codices habent.
disciplinam. Sed disciplinam qͣm greci ap¬
pellant phediañ. uͥ scripture nr̃e ponere consu¬
euerũt ibi intelligenda ẽ ꝑmolestias eruditio:¬
scđm illud Suem enim diligit dñs corripit:
flagellat autẽ omnẽ filium quẽ recipit hec
apud eccłiasticas litteras dici adsolet discipli¬
na interpretata degreco ubi legitur phedia. hoc
enum uerbum ingreco positum ẽ inepła ad
hebreos. ubi latinus interpres ait Omĩs enĩ
disciplina adp̃sens ñgaudii uidet᷑ eẽ sed tri¬

Expanded text:
et eruditionem, et scientiam doce me,» inquit, «quoniam mandatis tuis credidi.» Augeri sibi ista poscit et perfici: nam utique qui jam dixerat, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem doce me,» nisi ut ei gratia Dei magis magisque innotescat dulcedine bonitatis? Habebant enim fidem qui dixerunt: «Domine, auge nobis fidem» . Et quamdiu vivitur in hoc mundo, proficientium est ista cantatio. Addidit autem, «et eruditionem;» vel sicut plures codices habent, «disciplinam.» Sed «disciplinam,» quam Graeci appellant παιδείαν, ibi Scripturae nostrae ponere consueverunt, ibi intelligenda em illud: Quem enim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium, quem recipit. Haec apud Ecclesiasticas litteras dici assolet disciplina, interpretata de Graeco, ubi legitur paedia. Hoc enim verbum in Graeco positum, est in epistola ad Hebraeos, ubi Latinus interpres ait: Omnis enim disciplina ad praesens, non gaudii videtur esse sed tri
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã dĩ qđ utrumq unus dictus ẽ xp̃e:
qͥ etiã intelligit᷑ brachium dm̃i ubi legitur: et
brachium dñi cui reuelatum ẽ: aut accipiãt
dixit unus atq idem sp̃s: ne tot sp̃s qͦt oꝑa
putarentur. ñ qđ sinc patre et filio sp̃s oꝑ ttͣ:¬
ibcrũ gͥ ẽ qͦmͦ intelligant᷑ inanus di: dũ tam̃
nec ea que fac̃ manib uerbo fac̾e negetur: nec
ea quȩ facit uerbo. manib fac̾e ñ putet᷑. nec
ꝓpt̾ manus forma corꝑis. aut alia manus si¬
nistra. alia dextera: nec ꝓpter uerbum sonꝰ
oris aut motus animi transitorius. oꝑanti
dõ incẽ credatur Hec defuerunt qui duo ista
uerba fecerunt me et finxerunt me. sic dis¬
tinguerent: ut animã dm̃ fecisse. corpꝰ aut̃
finxisse dicerent: quia de anima dixit ds̃.
omnẽ flatum ego feciꝰ decorpore autẽ legit
et fuixit ds̃ hominẽ depuluere terrȩ. tanquã
fiat quidc̃ om̃e qđ fingit᷑: ñ tam̃ fingat᷑ ome

Expanded text:
sapientiam Dei , quae utraque unus dictus est Christus, sapientiam Dei , quae utraque unus dictus est Christus, qui etiam intelligitur brachium Domini, ubi legitur: Et brachium Domini cui revelatum est ? Aut accipiant dixit, «Unus atque idem:» ne tot spiritus quot opera putarentur, non quod sine Patre et Filio Spirititur quomodo intelligantur manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus hominem pulverem de terra» : tanquam f