comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñi : baptizatus ẽ dñs ut prebe¬
rethumilitatis exemplum
Non solus autem baptitatus ẽ
abeo nebaptismus iohannis meli¬
or baptis modñi uideretur: Ad hoc
autemuiam prebuit dñs ihs xp̃s
sicut audistis fr̃s nequis arrogans
quod habeat abundantiã alicuius
gratiae dedignaretur baptigari
baptis modñi : Quantum cumꝙ enĩ
cathicuminus proficiat adhuc sar¬
cinam iniquitatis suae portat : N
illidimittitur nisicum uenerit
adbaptismum : Quomodo non ca¬
ruit populus is rahel populo ac¬
grptiorum nisi cumuenis sent
ad marerubrum : sic pressũpec¬
catorum nemocaret. nisicum
ad fontem baptis miuenerit.:
Facta estergo quaestio exdisci¬
pulis iohannis cumiudȩis depuri¬
ficatione: baptitabat iohannes
baptizabat xp̃s: moti sunt disci¬
puli iohannis concurrebatur
adxpm̃ ueniebatur adiohannem
qui enim ueniebant adiobannem
mittebat illos ad xpmbaptitari
nonmit tebatur adiohannem qui
axp̃obaptitabantur : Turbatis

Expanded text:
Domini, baptizatus est Dominus, ut praebeDomini, baptizatus est Dominus, ut praeberet humilitatis exemplum: non solus autem baptizatus est ab eo, ne baptismus Joannis melior baptismo Domini videretur. Ad hoc autem viam praebuit Dominus nossicut audistis, fratres, ne quis arrogans quod habeat abundantiam alicujus gratiae, dedignetur baptizari baptismo Domini. Quantumcumque enim catechumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suae portat: non illi dimittitur, nisi cum venerit ad Baptismum. Quomodo non caruit populus Israel populo Aegyptiorum, nisi cum venisset ad mare rubrum ; sic pressura peccatorum nemo caret, nisi cum ad fontem Baptismi venerit. 8. Facta est ergo quaestio ex discipulis Joannis cum Judaeis de purificatione. Baptizabat Joannes, baptizabat Christus: moti sunt discipuli Joannis; concurrebatur ad Christum, veniebatur ad Joannem. Qui enim veniebant ad Joannem, mittebat illos ad Jesum baptizari; non mittebantur ad Joannem, qui a Christo baptizabantur. Turbati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ceruixista precipitaret quos¬
dam demeritis iustitiae suaeplu¬
rimumelatos baptizari uoluit
dñs aseruo tam quam alo quens
filios capitales: quiduos extolli¬
tis quiderigitis quia habetis
ille prudentiam illedoctrinam
ille castitatem ille fortitudinẽ
patientiae : Num quid tantum
habere potestis quantum ego
qui dedi: et tamenegobaptitatus
sum a seruo. uos dedignaminia dño.
hoc estut impleatur omnis iusti¬
tia sed dicitaliquis sufficiebat
ergo ut baptizaret dnm iohannes.
Quido pus erat ut alii baptitarentꝰ
a iohanne: Et hocdiximus quia si
solus dñs baptitaretur aiohanne.
nonde esset ista cogitatio homini¬
bus quod meliorem habebat bap¬
tis mum iohannes. quam diis.
Dicerentenimusq adeo magnus
eratbaptismus quem habuit io¬
hannes ut solus xp̃s illo dignus
fuerit baptitari: Ergo utosten¬
deretur me lior baptismus quẽ
daturus erat dñs. et illetam quã
serui intellegeretur. illetã quã

Expanded text:
cervix ista praecipitaret quoscervix ista praecipitaret quosdam de meritis justitiae suae plurimum elatos, baptizari voluit Dominus a servo; tanquam alloquens filios capitales: Quid vos extollitis? quid erigitis, quia habetis, ille prudentiam, ille doctrinam, ille castitatem, ille fortitudinem patientiae? Numquid tantum habere potestis, quantum ego qui dedi? Et tamen ego baptizatus sum a servo, vos dedignamini a Domino. Hoc est, Ut impleatur omnis justitia . 7. Sed dicet aliquis: Sufficiebat ergo ut baptizaret Dominum Joannes; quid opus erat ut alii baptizarentur a Joanne? Et hoc diximus, quia si solus Dominus baptizaretur a Joanne, non deesset ista cogitatio hominibus, quod meliorem habebat baptismum Joannes quam Dominus. Dicerent enim: Usque adeo magnus erat baptismus quem habuit Joannes, ut solus Christus illo fuerit dignus baptizari. Ergo ut ostenderetur melior baptismus quem daturus erat Dominus, et ille tanquam servi intelligeretur, ille tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Ecceagnus di: quomodo leo uicit
leo de tribuiuda Audiamus iohan¬
nem: baptizabatihs̃: diximus quia
baptitabatihs: quomodo ibs quo¬
modo dñs Quomododifilius: quo¬
modo uerbum sed uerbum caro
factum ẽ Eratautem et iohannes
baptizans in ae non iuxta salim
lacus quidam nam intellegitur
quia lacuserat : quia a quȩ multȩ
erantibi et ueniebant & bapti¬
zabantur : Nondum enĩ missus
fuerat in carcerem iohannes: si
meministis ecceiterum dico dixi:
qua rebaptizabat iohannes quia
oportebat ut dñs baptitaretur
qua reo portebat ut dñs bapti¬
taretur qui amulti contemptur.
erant baptismum. eo quod maiore
gartia prediti uiderentur : Qum
uiderentalios fideles uerbi gro¬
tia iam continenter uiuens cathȩ¬
cuminus contemner et coniuga¬
tum et diceretsemeliorem cum
ille sit fidelis ille cathecuminus
possit dicere incorde suo: quid
mihiopus est baptismum accipe¬
re ut hochabeam quod etiste
quo iam meliorsum neergo

Expanded text:
Ecce agnus Dei . Quomodo leo? Vicit Ecce agnus Dei . Quomodo leo? Vicit leo de tribu Juda . 6. Audiamus Joannem: Baptizabat Jesus. Diximus quia baptizabat Jesus. Quomodo Jesus? quomodo Dominus? quomodo Dei Filius? quomodo Verbum? Sed Verbum caro factum est. Erat autem et Joannes baptizans in Aenon juxta Salim. Lacus quidam Aenon. Unde intelligitur quia lacus erat? Quia aquae multae erant ibi, et veniebant, et baptizabantur. Nondum enim missus erat in carcerem Joannes. Si meministis ecce iterum dico, dixi quare baptizabat Joannes: quia oportebat ut Dominus baptizaretur. Et quare oportebat ut Dominus baptizaretur? Quia multi contempturi erant Baptismum, eo quod jam majore gratia praediti viderentur, quam viderent alios fideles. Verbi gratia, jam continenter vivens catechumenus, contemneret conjugatum, et diceret se meliorem quam ille sit fidelis. Ille catechumenus posset dicere in corde suo: Quid mihi opus est Baptismum accipere, ut hoc habeam quod et iste, quo jam melior sum? Ne ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Aperiantur oculi ut uideant
lucem : Aperiantur fauces cor¬
dis ut bibant fontem : quod bi¬
bis hoc uides hocaudis totũ
tibi fitds̃ quia horum quae dili¬
gis totum tibi ẽ: Siuis ibi ad ten¬
das : nec panes est ds̃ necaqua ẽ.
ds̃ neclux ista ẽ ds̃ nec uestis
ȩst ds̃ nec domus est ds̃: Omniaenĩ
haec uisibilia sunt : et singula
sunt quod ẽ panis. non hoc est
aqua et quoduestis est non
est domus: Et quod sunt ista
non hoc est dĩ : Vi sibilia enims
Ds̃ tibi totum est: sie suriris
panistibi ẽ sisitis a quatibiẽ
si in tenebris es : lumen tibi est
quia in corruptibilis manet
sinudus es in mortalitate : ues¬
tistibi ẽ. Cum corruptibile
hoc induerit incorruptionẽ.
et mortale hoc in duerit inmor¬
talitatem : Omnia possunt dici
dedõ: et nihil dignedicitur dedõ.
nihil latius hac in opia: quaeris
congruum nomen : non inuenis :
quaeris quo quomodo dicere.
omnia in uenis : quidsimileagnus
etleo dexpo utrumq: dictum est

Expanded text:
aperiantur oculi ut videant aperiantur oculi ut videant lucem, aperiantur fauces cordis ut bibant fontem; quod bibis, hoc vides, hoc audis. Totum tibi fit Deus; quia horum quae diligis, totum tibi est. Si visibilia attendis, nec panis est Deus, nec aqua est Deus, nec lux ista est Deus, nec vestis est Deus, nec domus est Deus. Omnia enim haec visibilia sunt, et singula sunt: quod est panis, non hoc est aqua; et quod est vestis, non hoc est domus; et quod sunt ista, non hoc est Deus: visibilia enim sunt. Deus tibi totum est: si esuris, panis tibi est; si sitis, aqua tibi est; si in tenebris es, lumen tibi est, quia incorruptibilis manet; si nudus es, immortalitatis vestis tibi est, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . Omnia possunt dici de Deo, et nihil digne dicitur de Deo. Nihil latius hac inopia. Quaeris congruum nomen, non invenis; quaeris quoquo modo dicere, omnia invenis. Quid simile, agnus et leo? De Christo utrumque dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
rint diutius intenebris infirma¬
tur acies ipsorum quasi ieiunio
lucis fraudati oculi cibo suo.
luce quippe pascuntur defati¬
gantur ieiunio et debilitantur.
ita ut ipsam lucem qua reficiun¬
tur uidere non possint: Et si
diutius afuerit extinguntur
tam quam moritur in eis ipsa
acies lucis : Quidergo quia tot
oculi cotidie luceista pascuntur.
minor fit ẽtilli reficiuntur
et ipsa integnr permaniet
si hoc potuit ds̃ deluce corpo¬
rea corporeis oculis exhibere
non ex hibet mundis cordibus
lucem illam infatigabilem in¬
tegnrm perseuerantem. Nulla
exparde deficientem quã lucẽ :
in principio erat uerbum et
uerbumeratapud dm̃ : Videamus
si lux est qnm a pudte est fons
uitȩ et in lumine tuo uidebimus
lumeni : Interra aliud est fons
aliud lumen: sitiens: quaeris
fontem: etut ꝑuenias ad fontem:
quaeris lucem: Et sidies non est
accendis lucernam ut ad fontẽ
peruenias fons ille ipsa ẽ lux
sitientibus fons est cȩco luxẽ

Expanded text:
rint diutius in tenebris, infirmarint diutius in tenebris, infirmatur acies ipsorum, quasi jejunio lucis. Fraudati oculi cibo suo luce quippe pascuntur, defatigantur jejunio et debilitantur, ita ut ipsam lucem qua reficiuntur, videre non possint: et si diutius abfuerit, exstinguuntur, et tanquam moritur in eis ipsa acies lucis. Quid ergo? quia tot oculi quotidie ista luce pascuntur, minor fit? Et illi reficiuntur, et ipsa integra permanet. Si hoc potuit Deus de luce corporea corporeis oculis exhibere; non exhibet mundis cordibus lucem illam infatigabilem, integram perseverantem, nulla ex parte deficientem? Quam lucem? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Videamus si lux est. Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen . In terra aliud est fons, aliud lumen. Sitiens quaeris fontem, et ut pervenias ad fontem, quaeris lucem: et si dies non est, accendis lucernam, ut ad fontem pervenias. Fons ille, ipsa est lux; sitienti fons est, caeco lux est:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum quod in principio erat
ds̃ apud dm̃: ab eo quod manducauit
homo adillud quod cotidie man¬
ducantangeli : sic enim scriptũ ẽ
Quis : ẽ panis angelorũ: in princi¬
pio erat uerbum et uerbũ erat
apuddm̃ et ds̃ erat uerbum:
Quomodo paneman gelorum
manducauit homo: et uerbum
caro factum est et habitauit
in nobis : Sed quia diximus man¬
ducare angelos fratres. nepu¬
tetis morsib: fieri. Nam si hoc
intellegeritis quasi delaniatur
ds̃ quem manducant angeli:
Quisdelaniatiustitiam sed rur¬
sus mihi aliquisdicit. Et quis est
quimanducatiustitiam: Vtide
ergo beatiquie suriunt &sitiunt
iustitiam qnmipsi saturabuntur
Cibus quemmanducas percirnẽ:
ut reficiaristu illede fecit. ut re¬
parette consumitur: manduca
iustitiam ec tu reficeris. ẽt illa
integni perseueret : Q uomodo
uidendo lucemistam corporeã
reficiuntur oculinr̃ i. et res. ẽ
corporea quae iudetur corpo
reis oculis. multienim cum fue¬

Expanded text:
Verbum quod in principio erat Verbum quod in principio erat Deus apud Deum; ab eo quod manducavit homo, ad illud quod quotidie manducant Angeli. Sic enim scriptum est, Quis est panis Angelorum? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo panem Angelorum manducavit homo? Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 5. Sed quia diximus manducare Angelos, fratres, ne putetis morsibus fieri. Nam si hoc intellexeritis, quasi dilaniatur Deus quem manducant Angeli. Quis dilaniat justitiam? Sed rursum mihi aliquis dicit: Et quis est qui manducat justitiam? Unde ergo, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur ? Cibus quem manducas per carnem, ut reficiaris tu, ille deficit; ut reparet te, consumitur: manduca justitiam, et tu reficeris, et illa integra perseverat. Quomodo videndo istam lucem corpoream reficiuntur isti oculi nostri, et res est corporea quae videtur oculis corporeis. Multi enim cum fue
Abbreviated transcription (Latin):
oculis carneis uidere᷑ potuistis:
quidillilatebat psallite intellȩ¬
genter nolite o culis quaerere
quodmente conspicitur: psallite
lingua quia interuos caro : Sed
qui a uerbum caro factũ ẽ. et ha¬
bitauit in nobis. Reddite carnis
sonum reddite dõmentis obtu¬
tum psallite intellegenter: &
uidetis quia uerbum caro factũ
est et habitauit in nobis Dicat
etiohannes testimonium: Post
haec uenitihs et discipulieius
in iud eamterram et illic demo¬
rabatur cum eis et baptitabat :
baptizatus baptitat: Non in co
baptismobaptizat quo baptiza¬
tus ẽ: datbaptismum dñs bap¬
tizatus a seruo ostendens hu¬
militatisuiam. et perducens
ad baptismũ dñi hoc ẽ baptismũ suũ:
p̃bendo humilitatis exemplum
quia ipse non respuit baptismum
serui. et in baptis moserui uia
prȩparabatur dño et baptiza
ritas et uita ⁊ si ueritatem quaeris.
uiamtene : Nam ipsa est uia quae
ẽ. ueritas : Ipsa .ẽ. quo is Ipsa ẽ quais ⁊

Expanded text:
oculis carneis videre potuistis. oculis carneis videre potuistis. Quid ibi latebat? Psallite intelligenter; nolite oculis quaerere quod mente conspicitur. Psallite lingua, quia inter vos caro; sed quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, reddite sonum carni, reddite Deo mentis obtutum. Psallite intelligenter, et videtis quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 4. Dicat et Joannes testimonium: Post haec venit Jesus et discipuli ejus in Judaeam terram, et illic demorabatur cum eis, et baptizabat. Baptizatus baptizabat. Non eo baptismo baptizabat quo baptizatus est. Dat baptismum Dominus baptizatus a servo, ostendens humilitatis viam, et perducens ad baptismum Domini, hoc est baptismum suum, praebendo humilitatis exemplum, quia ipse non respuit baptismum servi. Et in baptismo servi via praeparabatur Dritas et vita . Si veritatem quaeris, viam tene: nam ipsa est via quae est veritas. Ipsa est quo is, ipsa est qua is; non
Abbreviated transcription (Latin):
in mortalis penetrata conpages
carnis poterit intueri: estalius
oculus est interioroculus: non
enim nullas oculos habebat etto¬
bis quando cȩcus oculis corporeis
filio dabat p̃ceptauitae : Ille patri
manum tenebat ut pedib: ambula¬
ret: Ille filio consilium dabat
utuiam ius titiae tener& : Et hac
oculos uideo : et hac oculos intelle¬
go et meliores oculi dantis uitȩ
consilium : quam oculi tenentis
manum : Tales oculos qua erebat᷑ ih s̃
quandoait philippo: Tantotem¬
pore uobis cum sum et noncog¬
nouistisme : Tales oculos quae¬
rebatcumait : philippe qui me¬
uidet uidet et patrem: Istioculi
in intellegentia sunt: Istioculi in
mente sunt adeo cum dixis set psal¬
mus qnm̃r exomnis terraed s̃ sub¬
iecit statim psallite intellegenter:
quod enim dico psallite dõ nostro
psallite : dm̃dico regemnostrum:
sed regemnostrum interhomines
uidistis tam quam hominem uidistis
passum crucifixum mortuum :
latebataliquid in illa carne. quam

Expanded text:
immortalis penetrata compage immortalis penetrata compage carnis poterit intueri? Est alius oculus, est interior oculus. Non enim nullos oculos habebat et Tobias, quando caecus oculis corporeis filio dabat praecepta vitae . Ille patri manum tenebat, ut pedibus ambularet: ille filio consilium dabat, ut viam justitiae teneret. Et hac oculos video, et hac oculos intelligo. Et meliores oculi dantis vitae consilium, quam oculi tenentis manum. Tales oculos quaerebat et Jesus, quando ait Philippo, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Tales oculos quaerebat, cum ait, Philippe, qui videt me, videt et Patrem . Isti oculi in intelligentia sunt, isti oculi in mente sunt. Ideo cum dixisset Psalmus, Quoniam rex omnis terrae Deus; subjecit statim, Psallite intelligenter. Quod enim dico, Psallite Deo nostro, psallite; Deum dico regem nostrum. Sed regem nostrum inter homines vidistis tanquam hominem, vidistis passum, crucifixum, mortuum: latebat aliquid in illa carne quam
Abbreviated transcription (Latin):
non dictum ẽ dexp̃o cum dictũ ẽ
regnauit dñs superomnem terrã
Quis ẽ enimalius rex noster nisi
Et quid audistis inipsopsalmo
recenti uersu modo cantato
psallite dõ nostro psallite . psallite
reginostro psallite : Quem dixit
dm̃ ipsum dixit regemnostrum:
Psallite dõ nostropsallite psalli¬
tereginostropsallite intelle¬
genter ne in una parte uelis in¬
tellegere cui psallis . qm̃ rex
omnis terrae ds̃ : Et quomodo ẽ.
omnis terraed s̃. rex quiuisus ẽ
inuna parte terrarum in hiero¬
solima iniudea ambulans inter
homines natus sugens crescens
manducans bibens uigilans
dormiens fatigatus ad puteũ
sedens conp̃hensus. flagellatus
sputis il linitus. spinis coronatis
ligno sus pensus. lancea ꝑcussus
mortuus sepultus: Quomodoer¬
gor ex omnis terrae. quoduideba¬
tur in loco. caroerat. Oculis car¬
neis caro apparebat in carnemor¬
tali maiestas in mortalis occulta¬
batur: et quibus oculis maiestas

Expanded text:
non dictum est de Christo, cum dictum est, non dictum est de Christo, cum dictum est, Regnavit Deus super omnem terram. Quis est enim alius rex noster, nisiest rex noster. Et quid audistis in ipso Psalmo, recenti versu modo cantato? Psallite Deo nostro, psallite: psallite regi nostro, psallite. Quem dixit Deum, ipsum dixit regem nostrum: Psallite Deo nostro, psallite: psallite regi nostro, psallite intelligenter. Ne in una parte velis intelligere cui psallis: Quoniam rex omnis terrae Deus . Et quomodo est omnis terrae rex, qui visus est in una parte terrarum, in Jerosolyma, in Judaea, ambulans inter homines, natus, sugens, crescens, manducans, bibens, vigilans, dormiens, fatigatus ad puteum sedens, comprehensus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, ligno suspensus, lancea percussus, mortuus, sepultus? quomodo ergo rex omnis terrae? Quod videbatur in loco, caro erat: oculis carneis caro apparebat; in carne mortali majestas immortalis occultabatur. Et quibus oculis majestas
Abbreviated transcription (Latin):
corrigiam calciamenti eius
soluere : lam magnitudo istamul¬
tumdat intellegisuius nonerat
dignus corrigiam calciamenti
soluere ille quonemosurrexe¬
rat maior innatis mulierum plus
erat omnib: hominibus &angelis:
Nam angelum inuenimus prohi¬
buis se. neh omo illi ad pedes cade.¬
ret : Cumenim quaedam ina poca¬
lipsiangelus ostenderetiohanni
qui scripsit hoc euangelium. con¬
ternitus magnitudine uisioniis
iohannes cecidit adpedes angeli
et ille surge nefeceris hoc dm̃
adora nam ego conseruus tuus
sum et fratrum tuorum : Cadere
ergo sibi adpedes homine mange¬
lus prohibuit : non ne manifestũ ẽ
quia superomnes angelos. ẽ. cui
talis homo quomaior nemosurre¬
xit innatis mulierum dicit indig¬
num se eẽ soluere corrigiã calcia¬
mentorũ : Tamen aliquid euiden¬
in p̃senti lectione quia forte & de
illo cantauimus. regnauit dñs
superomnem terram. : Contra
quod surdisunt qui putant eum
in africa sola regnare : Nonenĩ

Expanded text:
corrigiam calceamenti ejus corrigiam calceamenti ejus solvere . Jam magnitudo ista multum dat intelligi, cujus non erat dignus corrigiam calceamenti solvere, ille quo nemo surrexerat major in natis mulierum. Plus enim erat omnibus hominibus et Angelis. Nam angelum invenimus prohibuisse, ne homo illi ad pedes caderet. Cum enim quaedam in Apocalypsi Angelus ostenderet Joanni, qui scripsit hoc Evangelium, conterritus magnitudine visionis Joannes cecidit ad pedes Angeli. Et ille: Surge, vide ne feceris hoc; Deum adora nam ego conservus tuus sum et fratrum tuorum . Cadere ergo sibi ad pedes hominem angelus prohibuit. Nonne manifestum est quia super omnes Angelos est, cui talis homo, quo major nemo surrexit in natis mulierum, dicit indignum se esse solvere corrigiam calceamenti? 3. Tamen aliquid evidenin praesenti lectione, quia forte et de illo cantavimus, Regnavit Deus super omnem terram: contra quod surdi sunt, qui putant eum in Africa sola regnare. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
uiam dño rectas facite semitas eiꝰ:
Tale testimonium reddidit dñ osuo
et quia ille dignatus ẽ amico suo.
dñsq: ipsius etamicus ipsius perhi¬
buit et ipsetestimonium iohanni:
dixit enim de iobanne : Innatis mu¬
lierum non surrexit maior ohan¬
ne baptista: sed quia seilli p̃posuit.
in hoc quod pluserat iohanne. ds̃
erat qui autem minor ẽ inquit
in regno caelorum maior illo est
Min ornatiuitate maior potesta¬
te. maior diuinitate maiestate.
claritate. tam quam in principio
erat uerbum. et uerbum erata pud
dm̃ et ds̃ erat uerbum: Si autẽper¬
hibuerat in superiorib: lectionib
io hannes dño testimonium : ut fi¬
lium dĩ quidem diceret dm̃non
diceret nec ta mennegar et
Tacuerat dm̃ non negauercit
dm̃ sed nonomninota cuit dm̃
fordasis enim inuenunus hoc
in hodierna lectione dixerat filiũ
dĩ sed dicti sunt et homines filudi:
Dixerattante excellentiac illũ
fuisse : ut non esset ipse dignus

Expanded text:
viam Domino, rectas facite semitas ejus . viam Domino, rectas facite semitas ejus . Tale testimonium reddidit Domino suo, et quia ille dignatus est amico suo: Dominusque ipsius et amicus ipsius perhibuit et ipse testimonium Joanni. Dixit enim de Joanne, In natis mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista. Sed quia illi se praeposuit, in hoc quod plus erat Joanne, Deus erat. Qui autem minor est, inquit, in regno coelorum, major est illo . Minor nativitate, major potestate, major divinitate, majestate, claritate: tanquam in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Sic autem perhibuerat in superioribus lectionibus Joannes Domino testimonium, ut Filium Dei quidem diceret, Deum non diceret, nec tamen negaret: tacuerat Deum, non negaverat Deum, sed non omnino tacuit Deum: fortassis enim invenimus hoc in hodierna lectione. Dixerat Filium Dei: sed dicti sunt et homines filii Dei. Dixerat tantae excellentiae illum fuisse, ut non esset ipse dignus
Abbreviated transcription (Latin):
rdolectionis euangelicae
secundum iohannem sicut
potestis meminis se quicurã geritis
prouectus ur̃i ita sequitur ut haec
quae modo lecta est hodie nobis trac¬
tanda proponatur ab ipso princi¬
pio usq: adhodiernam lectionem
quae supradicta sunt meministis
iam eẽ tractata: et siforte inde
multa estis obliti certe uel offici¬
um nos trummanet in ur̃a memo¬
ria qua e hinc audieritis debaptis¬
mõiohannis et si non tenecisom¬
nia audis seuos tamen eredo quod
teneatis quaedicta sunt. etiam
quare sp̃s sos in columbae specĩe
apparuerit et quomodo illa
nodo sissima quaestio soluta sit
quia nescio quid quod non nouerat
didicit iohannes in dño percolum¬
bam cũ eumiam nos set quando
uenienti ut baptizaretur ait. ego
atedebeo baptitari et tuuenis ad
me. quando ei dñs respondit: sine
modo utimpleatur omnis iustitia:
Nuncergo ad eundem iohannẽ cogit
nos ordo lectionis reuerti Ipse ẽ
ille qui prophetatus .ẽ. perisaiam
Voxclamantis inheremo paratẽ

Expanded text:
rdo lectionis evangelicae secundum Joannem, sicut potestis meminisse, qui curam geritis profectus vestri, ita sequitur, ut haec quae modo lecta est, hodie nobis tractanda proponatur. Ab ipso principio usque ad hodiernam lectionem, quae supra dicta sunt, meministis jam esse tractata. Et si forte inde multa estis obliti, certe vel officium nostrum manet in vestra memoria. Quae hinc audieritis de baptismo Joannis, etsi non tenetis omnia, audisse vos tamen credo quod teneatis: quae dicta sunt etiam, quare Spiritus sanctus in columbae specie apparuerit; et quomodo illa nodosissima quaestio soluta sit, quia nescio quid quod non noverat, didicit Joannes in Domino per columbam, cum jam eum nosset, quando venienti ut baptizaretur, ait, Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? Quando ei Dominus respondit, Sine modo, ut impleatur omnis justitia . 2. Nunc ergo ad eumdem Joannem cogit nos ordo lectionis reverti. Ipse est ille qui prophetatus est per Isaiam, Vox clamantis in eremo, Parate
Abbreviated transcription (Latin):
si recte accipiuntur haec uerba :
ittedixit. sicut misit meui uens pat̃
et ego uiuo propter patrem.
Et quimanducat me. et ipseui¬
uet propterme : Acsidiceret:
Vt ego uiuã propter patrem
id ẽ ad illum tam quam maiorem
referam uitam meam: Ex in ani¬
tio mea fecit in qua memisit.:
Vt autem quisque uiuat propter
me : participatio facit quaman¬
ducat me :Ego itaque humilia¬
tus uiuo propꝰter patrem ille
erectus uiuit propterme : si autẽ
ita dictum est uiuo propterpa¬
trem quia ipse deillo non ille
deipso est : sine detrimento ae¬
qualitactis dictumest: Necta¬
mendicendo et quiman ducatme
et ipse uiuet propterme : Eandem
nram et sucom aequalitactem signi¬
ficauit sed gratiam mediatoris
ostendit. Hic est panis quidȩcae¬
lo descendit ut illum manducan¬
do uiucmus : quia aeternam ui¬
taom ex nobis habere non pos¬
sumus : Non sicut manduca uer̃¬
inquit patres ur̃i manna et mor¬
tui sunt: quimanducat huncpa¬

Expanded text:
si recte accipiuntur haec verba, si recte accipiuntur haec verba, ita dixit: « Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me; » ac si diceret: Ut ego vivam propter Patrem, id est ad illum tanquam majorem referam tio mea fecit, in qua me misit; ut autem quisque vivat propter me, participatio facit qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Si autem ita dictum est, Vivo propter Patrem, quia ipse de illo, non ille de ipso est; sine detrimento aequalitatis dictum est. Nec tamen dicendo, et qui manducat me, et ipse vivet propter me, eamdem suam et nostram aequalitatem significavit; sed gratiam mediatoris ostendit. 20. Hic est panis qui de coelo descendit: ut illum manducando vivamus, quia aeternam vitam ex nobis habere non possumus. Non sicut, inquit, manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt: qui manducat hunc pa
Abbreviated transcription (Latin):
non enim filius participatio¬
ne patris fit melior qui est
natus aequalis: sicut partici¬
patione. filii perunitatem cor¬
poris eius et sanguinis Quod
illa manducatio potatio que
significat. nos efficit meliores:
uiuimus ergonos propterip¬
sum mandu cantes eum idest
ipsum Accipientes aeternã
uitam quam non habebamus
exnobis Viuit autem ipse
propter patrem: missus ab eo.
quia semetipsum ex inaniuit
factus oboediens usque ad mortẽ
crucis: si enim secundum id acci¬
pimus uiuo propter patrem quod
alibiait pater maior me est:
sicut et nos uiuimus propterip¬
sum quia maiorest nobis. hoc ex
eo quod missus est factumẽ mis¬
sio quippe eius exinanitio sin¬
metipssus est et formȩ serui¬
lis acceptio: Quod recte intel
ligitur: seruata etiam filiicum
patre aequaclitate naturae.
Maior estenim pater homine
filio sed ccequalem habet dm̃
filium : Cumidem ipsesit et ds̃ et
homo dĩfilius ethominis filius.
unus xp̃s ihs̃: Inquam sententiam

Expanded text:
Non enim Filius participatioNon enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis; sicut participatione Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, nos efficimur meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum; id est, ipsum accipientes aeternam vitam, quam non habebamus ex nobis: vivit autem ipse propter Patrem, missus ab eo; quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad mortem crucis . Si enim secundum id accipimus, Vivo propter Patrem, quod alibi ait, Pater major me est ; sicut et nos vivimus propter ipsum, qui major est nobis: hoc ex eo quod missus est, factum est. Missio quippe ejus exinanitio suimetipsius est, et formae servilis acceptio: quod recte intelligitur, servata etiam filii cum Patre aequalitate naturae. Major est enim Pater homine filio, sed aequalem habet Deum Filium, cum idem ipse sit et Deus et homo, Dei Filius et hominis filius, unus Jesus Christus. In qua sententia
Abbreviated transcription (Latin):
lexerunt homines dĩ. Dñs noster
ihs xp̃s corpus et sanguinem su¬
um in eis rebus commen dauit.
quae cdunum aliquid redigun¬
tur exm ultis : Namque aliud
rinunum exmultis granis con¬
ficit. Aliud in unum exmultis
acinis confluit: Denique iam
exponit quomodo idfiat quod
loquitur et quid sit manduca¬
re corpus eius et sanguinem
bibere : Quimanducat meam¬
carnem etbibit meum sangui¬
nem in memanet etego in illo :
Hoc estergo manducare illam
escam et illum bibere potum:
inxp̃omanere. et illum manen¬
tem in sehabere : Acperhoc qui
non manet in xp̃o. et in quo non
manet xp̃s : Procul dubio nec
manducat eius carnem necbibit eiꝰ
sanguinem : etiam sitantȩ reisa¬
cramentum adiudicium sibi
manducet etbibat: sicut misit¬
me inquit uiuens pater et ego
uiuo propter patrem : Et qui
manducatme. et ipse uiuet
propterme: Nonait sicut man¬
duco patrem et ego uiuo prop¬
ter patrem. et quimanducat
me et ips e uiuet propterme:

Expanded text:
lexerunt homines Dei, Dominus noster lexerunt homines Dei, Dominus noster Jesus Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis confit: aliud in unum ex multis acinis confluit. 18. Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sanguinem bibere. Qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. Hoc est ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere. Ac per hoc qui non manet in Christo, et in quo non manet Christus, procumanducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, etiamsi tantae rei sacramentum ad judicium sibi manducet et bibat. CAPUT me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non ait: Sicut manduco Patrem, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me.
Abbreviated transcription (Latin):
sumitur. quibusdam aduitã.
quibus dam ad exitium: resue¬
ro ipsacuius sacramentum est.
omnib omini adurtam nulli
ad exitiums qui cumque eius
particeps fuerit: neccutem
putterent sic in isto cibo et potu
promitauitam aeternam. ut
qui eccmsumerent iam non corpo¬
re morerentur. huic cogitati¬
oniẽ dignactus occurrere : Nã
cum dixis set quimaenducat me¬
am carnem et bibit meum san¬
guinem habetuittomaeter
quaces cõrum sp̃s suscipit: Quod
autem adcorpus attinet: nec
eius uita aeterna fraudetur.
sed in resurrectione mortuorũ
nouissimodie : Caro enim m ea
inquit uere est cibus: et scengiuis
Hmeus uere est potus : Cum enim
cibo et potuida ppetant homi¬
nes ut none suriant nequesiti¬
ant. hoc ueraciter non praes¬
tot nisi is tecibus et potus. Qui
eos a quibus sumitur in morta¬
les et in corruptibiles facit:
Idẽ societts ipsa scõrum ⁊ibi
paxerit etunitas plena atque
perfecta : Propterea quippe.
sicut etiam antenos hoc intel¬

Expanded text:
sumitur; quibusdam ad vitam, sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicumque ejus particeps fuerit. 16. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent, jam nec corpore morerentur; huic cogitationi dignatus est occurrere. Nam cum dixisset, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternquae sanctorum spiritus suscipit: quod autem ad corpus attinet, nec ejus vita aeterna fraudetur, sed in resurrectione mortuorum novissimo die. 17. Caro enim mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intel
Abbreviated transcription (Latin):
sumimus : Nam quiecm non
sumpserit Nonuiuet: necta¬
men qui eam sumpserit uiuet :
fierienim potest: ut senio uel
morbo uelaliquo casu. pluri¬
mi et qui eam sumpserint mo¬
riantur : In hoc uero cibo et po¬
tu. idest corporis et sconguinis
dñi non itacest: Nam et qui eã
non sumit non habet uitam:
et quieam sumit habet uitam :
Et hanc utique aeternam:
Huncitaque cibum et potũ.
sotietatem uult intellegicor¬
poris et mem brorum suorũ
quod est scã ecclesiamn prae¬
destinatis. et uocatis. et iusti¬
ficatis et glorificatis scĩs et
fidelibus eius. Quorum pri¬
mum iam factum e st Idẽ prae¬
destinatio: secundum et tertiũ.¬
& factum est: et fit et fiet : Id est
uocatio. Et iustificatio: quar
tum uero nunc inspeest in re
autem futurumest. Idestglo¬
rificatio: huius rei sacramentũ.
idestunitactis corporis et san¬
guinis xp̃i : Ali cubi cotidie:
Ali cubi certis inter uallis die¬
rum. in dominica mensa prae
paratur et demensa dominica

Expanded text:
sumimus. Nam qui eam non sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: et qui eam sumit, habet vitam, et hanc utique aeternam. Hunc itaque cibum et potum societatem vult intelligi corporis et membrorum suorum, quod est sancta Ecclesia in praedestinatis et vocatis, et justificatis, et glorificatis sanctis, et fidelibus ejus. Quorum primum jam factum est, id est, praedestinatio: secundum et tertium factum est, et fit, et fiet, id est, vocatio et justifitum vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dparatur, et de mensa dominica
Abbreviated transcription (Latin):
tis carnem filii hominis etbi¬
beritis eius sanguinem: non
habebitis uitam in hobis: quo¬
modo quidem detur: et quis¬
nam modus sit manducandi
istum panem ignoratis: ue¬
rum tamennisi manduca¬
ueritis carnem filii hominis
ethiberitis eius sanguinem.
non habebitis uitcm in uobis.i
haec non uti que cadauerib
sed uiuentibus loquebatur
Vnde neis ttm uitam intelle¬
gentes et dehacre litiga¬
rent sequutus adiunxit: qui
mcenducat mecm carnem et
bibit meum sanguinem ha¬
bet uittm ae ternam: h anc
ergo non habet: quii stumpa¬
nem non manducat nec istũ
sanguinembibit: nam tempo¬
rclem uitamsine illo habere
homines possunt: ae ternam
uero omnino non possunt.
quiergo non manducat eius
carnem necbibit eius saengui¬
nem non habet in seuitam:
et quimanducat eius carnem
etbibit eius scenguinem: ha¬
bet uitcom Adutrum que au¬
tem respondit quoddixit :
aeternam Nonita est inbac
esca quccm sustentandae hu¬
ius temporalis uitce causa

Expanded text:
tis carnem Filii hominis, et bitis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Quomodo quidem edatur, et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis; verumtamen nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Haec non utique cadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde, ne istam vitam intelligentes et de hac re litigarent, secutus adjunxit, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit: nam temporalem vitam sine illo habere homines possunt, aeternam vero omnino non possunt. Qui ergo non manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, non habet in se vitam: et qui manducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa
Abbreviated transcription (Latin):
pus multisumus Osacramen¬
tum pietatis ⁊ O signum uni¬
tectis : Ouinculum caritatis:
qui uult uiuere habet ubi ui¬
uat habet undeuiuat: accȩ¬
dat icredat. iincorporetur : ut
uiuificetur: Non abhorrecot
a compage membrorum: non
sit putre membrum : quod rese¬
carimerecctur: non sit distor¬
tum de quo erubescatur sit
pulchrum isitaptum sitsa¬
num: herect corpori uiuat
dõdedõ nunclaboret interra
ut postea regnet in caelõ liti en¬
gebant ergo iudcei ad inui¬
cemdicentes : quomodo potest
hic nobis carnem suam dare ad¬
manducandum : litigabant
uti que ad inuicem: qnm pa¬
nem concordiȩ non intellege¬
banti nec sumere uolebant i
nam quimanducant talem
panem non litigant ad inui¬
cem : qnm unus panis unum
corpus multisumus.⁊ et per
hunc facitds̃ unius mõdi habi¬
tare indomo: quod autem ad
inuicem litigantes quȩrunt.
quo modo possit dñs carnem su¬
amdare ad manducandum
huc eis dicitur amenamen
dico uobis: nisimandu caueri¬

Expanded text:
pus multi sumus . O Sacramenpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelo. 14. Litigabant ergo Judaei ad invicem, dicentes: Quomodo potest hic carnem suam manducandum? « Litigabant utique ad invicem, quoniam panem concordiae non intelligebant, nec sumere volebant: nam qui manducant talem panem, non litigant ad invicem; quoniam unus panis unum corpus multi sumus, et per hunc facit Deus unius moris habitare in domo . Quod autem ad invicem litigantes quaerunt, quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum,huc eis dicitur: Amen amen dico vobis, nisi manducaveri
Abbreviated transcription (Latin):
do caperet caro  quod dixit
panem carnem: uocatur caro:
quod non capit caro: Etideo
macgis non capit caro: quia
uocatur caro : Hoc enim exor
essedixerunt: hoc non posse
fieri putacuerunt: : Caro mea
est inquit promundiuita: No¬
runt fideles corpus xp̃i. sicor
pus xp̃i es se non neglegant.
fiant corpus xp̃i. si uolunt uiue¬
uet nisi sit corpus xp̃i : Intelli¬
gite fr̃s mei quid dixerim: ho¬
moes: et spm̃ habes. et corpus
habes: spmndico quae anima
uocatur: qua constat quod homo
es: Consttos enim exanima
et corpore: Habes iacq spm̃
inuisibilem corpus uisibile:
Dic mihi quid ex quouiuat: sp̃s
tuus uiuit excorporetuo. an
corpus tuum exspũtuo eres¬
pondit omnis quiuiuit: qui
autem hoc non potest respon¬
dere: nescio siuiuit: quid res¬
pondit omnis qui uiuit c̃orpus
utique meum uiuit despũmeo:
enim corpus meum uiuit despũ
tuo : meumuiuit despũ meo :
inde est. quod exponens nobis
a postolus paulus hunc panemi
unus panis inquit unum cor¬

Expanded text:
do caperet caro, quod dixit do caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorresse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fipus Christi esse non neglegant. Fiant corpus Christi si uolunt uiuevit, nisi corpus Christi. Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, Christi. Inde est quod exponens nobis apostolus Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum cor
Abbreviated transcription (Latin):
nos similes sumus: non quibus
illi similes fuerunt: Et adiungit:
et omnes eundem potum spiri¬
ttdem biberunt Aliud illi ali¬
ud nos sed specie uisibiliquod
tamen hocidem significaret
uirtute spiritli : Quomodo
enim eundem potumꝰ bibebant
inquit despirittdi sequenti
Petra: petra autem eratxp̃s:
inde panis inde potus : petra
uerbo et incarne : Et quomo¬
dobiberunt percus saest pe¬
trade uirgabis gemina per¬
cussio : duo ligna crucis sig¬
nficat. hic est ergo panis
decaelo descendens ut siquis
exipso manducauerit non
moriatur: sed quod pertinet
aduirtutem sa cramenti non quod
pertinet aduisibile sacramen¬
tum. Quimanducat intus non
foris : quim anducat in corde
non qui praemitdente : Ego
sum panis uiuus : quidecaelo
descendi ld eouiuus quia de
caelo descendi : decaelodes¬
cendit et manna : sed maenna
umbraerat . Iste ueritas est
siquis mandu cauerit ex hoc
pane: uiuet inaeternum:
et panis que mego dabo caro
mea est promundiuita: Hoc quan¬

Expanded text:
nos similes sumus, non quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Inde panis, inde potus. Petra Verbo et in carne. Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis manducaverit ex ipso, non moriatur. Sed quod pertinet ad virtutem Sacramenti, non quod pertinet ad visibile Sacramentum: qui manducat intus, non foris; qui mandnon qui premit dente. Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi. Ideo vivus, quia de coelo descendit. De coelo descendit et manna, sed manna umbra erat, ista veritas est. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quan
Abbreviated transcription (Latin):
infideles patres infidelium
murmuratores patres mur¬
muratorum : Nam denulla
remagis dm̃ offendisse ille
populus dictusẽ quam con¬
tradm̃ murmurando: Ideo
et dñs eos uolens ostendere
talium filios hinc ad eos coe¬
pit. Quid murmuratis in in¬
uicem murmuratores. filii
murmuratorum : Patres ur̃i
manna manduca uerunt: et
mortui sunt: Non quia malũ
erat manna : sed quia male
manducauerunt : hic est pa¬
nis quidecaelo descendit: hunc
panem significauit manna.
huncpanem si gnificat altare
dĩ .s acramenta illa fuerunt :
Insignis diuersa sunt: in requȩ
si gnificatur paria sunt: Apos¬
tolum audi: Nolo enim uos
inquit ignorare fr̃s: quia pa¬
tresnr̃ĩ omnes sub nube fuerunT:
et omnes mare transierunt
et omnes in morsen baptiza
omnes eandem escam spirita¬
lem manducauerunt : spiri¬
telem utique eandem. mam
corpordem alteram : quia
illimanna nos aliud: spiritio¬
lem uero quamnos : sed patres
nrĩ non patres illorum : quib

Expanded text:
infideles patres infidelium, infideles patres infidelium, murmuratores patres murmuratorum. Nam de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis in invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt: non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. 12. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna, hunc panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt: in signis diversa sunt; in re quae significatur paria sunt. Apostolum audi: Nolo enim vos, inquit, ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in MoyseOmnes eandem escam spiritalem manducaverunt. Spiritalem utique eandem, nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt et moriuntur : et ac¬
cipiendo moriuntur: Vnde
dicit apłs iuditium sibi mandu¬
cat etbibit: Non enim bucella
dominica uenenum fuit iudoce
et tam en accepit: Et cum acce¬
pit in eum in imicus intrauit:
non quia malum accepit: sed
quia bonum male malus acce¬
pit, Videte ergo fr̃s: panem
caeles temspĩtiditer manduca¬
te : in nocentiam adcdtare apl¬
portate: peccata et si sunt coti¬
diana uel non sint mortifera
Ante quam ad altacre accedatis::
adtendite quid dicatis: dimit¬
te nobis debita nrã sicut et nos
demittimus debitoribus nr̃ĩs
dimittis: dimitte turtibi: se¬
curus accede: Panis est: non
uenenum: sed uide sidimittis::
namsi non dimittis: mentiris:
et eimentiris: quem non fallis:
mentiridõ potes: fallere dm̃¬
non potes: Nouit ille quidagat:
in tus teuidet: intuste ex ami¬
nat intus inspicitꝰ in tus iudi¬
cat: in tus aut damnat aut co¬
ronat : Patres autem istorum:
idest malipatres malorum

Expanded text:
accipiunt et moriuntur, et acaccipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed quia bonum male malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. Patres autem istorum , id est, mali patres malorum,
Abbreviated transcription (Latin):
manducauerunt et mortui
sunt : Quia quod uidebant
credebant : quod non uidebant
non in telli gebant: Ideo patres
uestri: quia similes estis illo¬
rum: Nam quantum perti¬
net fr̃s mei admortem isttom
uisibilem et corporalem : num¬
quid nos nonmorimur quiꝰman¬
ducamus panem decaelo descen¬
dentem sic sunt mortui et illi
quemad modũ et nos sumus mo¬
rituri : Quantum adtinet ut
dixi admortem huius corpo¬
ris ui sibilem atq: carnalem :
quantum autem pertinet ad
illam mortem dequaterret
dñs quia mortuis unt patres
istorum: manducauit manna
et morses mandu cauit manna
et aaron manducauit manna
et finees manduca uerunt ibi
multi quidño placueruntꝰ et
mortui non sunt: Qua requia
uis ibilem crbum spit᷑ciliter
intellexerunt: spitaliter esu¬
rierunt sp̃iticliter gusiacuer̃
ut sp̃i tacliter satiarentur: Nã
et nos hodie accipimus uisibi¬
lemcrbum: sed aliud est sacra¬
mentum aliud uirtus sacra¬
menti : quam multi decltari

Expanded text:
manducaverunt, et mortui manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducaverunt ibi multi qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari
Abbreviated transcription (Latin):
et quiitinme habet me : Quid
est autem habere mec habere
uittem aeternam . Vlita aeter¬
na mortem adsumpsit: Vita
aeterna moriuoluit: sed de tuo :
nondesuo. accepitate ubimo¬
reretur prote : Ab hominibus
enim carnem adsumpsit : sed non
more hominum: Nam patrem
habens incaelo matremelegit
interra : Et illicnatus sinema¬
tre et hic sine patre : Ad sump¬
sit ergo uitcomortem ut uita
occideret mortem Nam qui
in mecredit inquit: habetur¬
tam aeternam: Non quod pa¬
tet. sed quod laetet: uutaenim
aeterna uerbum in principio erat
apuddm̃: et ds̃ erat uerbum : et
uita erat lux hominum: Ioseui¬
ta aeterna : dedit et carnisuscep¬
tae uittm aeternam : Moriue¬
nit sed die tertio resurrexit
Inter uerbum suscipiens ettar¬
nem resurgentem: morsme¬
dia consumptaest : Ego inquit¬
sum panis uitȩ : etunde illi su¬
perbiebaNT Patres uestrii
quit manducauer̃ in deserto manna
et mortui sunt : Quid est unde
superbitis. Manduca uerunt
manna et mortui sunt : Quare

Expanded text:
et qui it in me, habet me. Quid et qui it in me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit; sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media consumpta est. 11. Ego sum, inquit, panis vitae. Et unde illi superbiebant? Patres vestri, inquit, manducaverunt in deserto manna, et mortui sunt. Quid est unde superbitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare