comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tunc enim intrat : et non exit . ⁊¬
Ideo ille qui dicebat : Qnm̃ a¬
pudte est fonsuitae. et non
apud nos: Ideo intrare debemus
ut uiuamus non quasi nobis
sufficere ut pereamus: Non
quasi denostro uelles atiari ut
arescamus: sed os ad ipsum fon¬
tem ponere ubi aqua non de fi¬
cit. quia uoluit suo consilio
uiuere adam: et lapsus est per
eum qui ante ceciderat persu¬
perbiam : qui eicalicem ipsius su¬
perbicce propinauit : Quia ergo
apudte  fonsuitae. et inlumine
tuo uidebimus lumen. In tus
bibamus in tus uideamus: Qua¬
re enim inde exitum est : audi
quare: nonueniat mihi pessu¬
perbiae. Ergo ille exiit : cui ue¬
nit pes superbiae : Ostende qui
Mideo exiit : et manus peccatorũ
non moueant me: Propterpe¬
dem superbice : quare hoc dicis.
lbiceciderunt omnes qui ope¬
rcontur iniquitatem ⁊Libi ceci¬
derunt impsa superbia: Expul¬
si sunt nec potu erunt stare .:
siergo superbia expulit eost
qui non potuerunt stare: humi¬

Expanded text:
tunc enim intrat, et non exit. tunc enim intrat, et non exit. Ideo ille quid dicebat? Quoniam apud te est fons vitae: non apud nos. Ideo intrare debemus ut vivamus, non quasi nobis sufficere ut pereamus, non quasi de nostro velle satiari ut arescamus: sed os ad ipsum fontem ponere, ubi aqua non deficit. Quia voluit suo consilio vivere Adam, et lapsus est per eum qui ante ceciderat per superbiam, qui ei calicem ipsius superbiae propinavit. Quia ergo apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen; intus bibamus, intus videamus. Quare enim inde exitum est? Audi quare: Non veniat mihi pes superbiae. Ergo ille exiit, cui venit pes superbiae. Ostende quia ideo exiit. Et manus peccatorum non moveant me: propter pedem superbiae. Quare hoc dicis? Ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Ubi ceciderunt? In ipsa superbia. Expulsi sunt, nec potuerunt stare . Si ergo superbia expulit eos qui non potuerunt stare; humi
Abbreviated transcription (Latin):
nus enimds i srłrectis corde :
mei autem inquit ille pȩne
commotis unt pedes: quare
quia telccui in peccatoribus
pacem peccatorum uidẽs: er¬
go quibus honus est ds̃ nisi rec¬
ts corde nammihi torto cor¬
de: displicuit ds̃ Quare dis¬
plicuit : Quia dedit felicita¬
tem malis: Et ideo nutarunt
mihi pedes. quasisine causa
seruis sem dõ: Ideo ergo mei
paene commoti sunt pedes
quia non fui rectus corde : Quid
estergo rectus corde : sequens
uoluntatem dĩ: felixest ille :
laborat ille : Illemaleuiuit et
felixest: Ille iuste uiuit et
laborat non in dignetur ius¬
te uiuens et laborans : In tus
habet: quod felix ille non ha¬
bet: nonergo tristetur: non
maceretur Non deficiat:
felix ille habet aurum ipse
in arca iste dm̃ in conscientia:
Conpara nunc aurum etdm̃:
Arcam et conscientiam: Ille
illud habet quod perit: et ibi
habet unde perit: Istedm̃ ha¬
bet qui perire non potest:
et ibi habet unde auferrinon
potest: sed sisit rectus corde:

Expanded text:
nus enim Deus Israel rectis corde. nus enim Deus Israel rectis corde. Mei autem, inquit ille, pene commoti sunt pedes. Quare? Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens . Ergo quibus bonus est Deus, nisi rectis corde? Nam mihi torto corde displicuit Deus. Quare displicuit? Quia dedit felicitatem malis: et ideo nutaverunt mihi pedes, quasi sine causa servissem Deo. Ideo ergo mei pene commoti sunt pedes, quia non fui rectus corde. Quid est ergo rectus corde? Sequens voluntatem Dei. Felix est ille, laborat ille: ille male vivit et felix est, ille juste vivit et laborat. Non indignetur juste vivens et laborans; intus habet quod felix ille non habet: non ergo tristetur, non maceretur, non deficiat. Felix ille habet ipse aurum in arca, iste Deum in conscientia. Compara nunc aurum et Deum, arcam et conscientiam. Ille illud habet quod perit, et ibi habet unde perit; iste Deum habet, qui perire non potest, et ibi habet unde auferri non potest: sed si sit rectus corde;
Abbreviated transcription (Latin):
heret humilis erit quia non fa
ciet uoluntatem suam sed dĩ
etideo non eicietur foras: quia
cum superbus esset proiectus
est foras: uide illa interiora
commendari inpsclmo: filii
autem hominum: in protecti¬
one alcrum tuarum spera¬
bunt . Vi dequid sitire intro:
uide quid sit ad illius protecti¬
onem confugere: Videquid
sit etiam sub uerbera patris
currere flagellat enim
omnem filium quem recipit
filii autem hominum. subteg¬
mine alarum tuarum spera¬
bunt : Et quidẽ in tusꝰ in ebri¬
abuntur ab ubertate domus
tuae : cum miseris intro: intran¬
tes ingaudium dominisui. In¬
mus tuae: et torrente uolup¬
tatis tuae potabis eos: Quoni¬
am apudte est fons uitȩ: non
foris extrate : sed intus apud
te: Ibi fons uitae. Inlum ine tuo
uid ebimus lumen: Praetende
misericordiam tuam scientib
te et iustitiam tuam his qui
recto sunt corde: Qui secun¬
tur uoluntatem dñi sui: non
xp̃i. Ipsi sunt recti corde: ipsis
non commouentur pedes: ho¬

Expanded text:
haerehaereciet voluntatem suam, sed Dei: et ideo non ejicietur foras, quia Adam, cum superbus esset, projectus est foras. 17. Vide illa interiora commendari in Psalmo: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt. Vide quid sit ire intro, vide quid sit ad illius protectionem confugere, vide quid sit etiam sub verbera patris currere: flagellat enim omnem filium quem recipit. Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Et quid est intus? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae. Cum miseris intro, intrantes in gaudium Domini sui; inmus tuae, et torrente deliciarum tuarum potabis eos. Quoniam tecum est fons vitforis extra te, sed intus apud te, ibi est fons vitae. Et in lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam scientibus te, et justitiam tuam his qui recto sunt corde. Qui sequuntur voluntatem Domini sui, non ini Jesu Christi, ipsi sunt recti corde, ipsis non commoventur pedes. Bo
Abbreviated transcription (Latin):
omnium morborum curaretur
idest superbia: descendit et hu¬
milis factus est filius dĩ: Quid
superbis homo: filius dĩ propter
te humilis factus est: puderet
tefortasse imitari humilem
hominem sccltm imitare humi¬
lemdm̃. Venit filius dĩ in homi¬
nẽ et humilis factus est: prȩei¬
piturtibi ut sis humilis nontibi
praecipitur ut ex homine fias
pecus Ille ds̃ factus est homo:
tuhomo cognosce. quiaes homo:
tota humilitas tuaẽ ut cognos¬
caste : Ergo quia humilita tem
docetds̃ dixit: Non ueni facere
uoluntatem m ecm: sed uolun¬
tictem eius qui misit me: haec
enim conmendatio humilita¬
tis est ⁊ superbia qui ppe facit
uoluntatem suam : humilitoos
facit uoluntatem dĩ ildeo qui
ad me uenerit: non eiciam fo¬
ras: quacre  quia non ueni fa¬
cere uoluntatem meam: sed
uoluntatem eius quimi sitme :
Humilis ueni: humilitatem
docere ueni magister humi¬
litatis ueni: Qui ad meuenit.:
incorporatur mihi: qui ad me
uenit humilis fit: quimihi ad¬

Expanded text:
omnium morborum curaretur, omnium morborum curaretur, id est superbia, descendit et humilis factus est Filius Dei. Quid superbis, homo? Deus propter te humilis factus est. Puderet te fortasse imitari humilem hominem, saltem imitare humilem Deum. Venit Filius Dei in homine, et humilis factus est: praecipitur tibi ut sis humilis, non tibi praecipitur ut ex homine fias pecus: ille Deus factus est homo; tu, homo, cognosce quia es homo: tota humilitas tua, ut cognoscas te. Ergo quia humilitatem docet Deus, dixit, Non veni facere voluntatem meam, sed ejus voluntatem qui misit me. Haec enim commendatio humilitatis est. Superbia quippe facit voluntatem suam; humilitas facit volunerit, non ejiciam foras. Quare? Quia non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Humilis veni, humilitatem docere veni, magister humilitatis veni: qui ad me venit, incorporatur mihi; qui ad me venit, humilis fit; qui mihi ad
Abbreviated transcription (Latin):
foras exire est: in tima proie¬
cit superbus intima appetit
humilis si superbia eicimur
humili tacte re gredimur
Caput omnium morborum.
superbia est : quia caput om¬
nium peccatorum superbia
medicus quando ȩgritudi¬
tudinem discutit sicuret
quod peraliquam causam
factumẽ et ipsam causam qua
factumẽ noncuret : Adtem¬
pus uidetur mederi: causa
manente : morbus repetitur :
uerbi gratia: Expraessius
hocdicam: humor incorpore :¬
scabiem uelulcera gignit
Incorpore fit magna febris
et non paruus dolor : Exhiben¬
tur quacedam medi camenta
quae scabiem conpescant et
feruorem illum ulceris se¬
dent: Et cdhibentur et pro¬
ficiunt: uides hominem qui
fuit ulcerosus et scabiosus sa¬
natum⁊ sed quia humor ille
non eiectus est : rursus adul¬
cusreditur: Cognoscens hoc me¬
dicus: Purgathumorem: detra¬
hit causam et nullaerunt ulcera :
unde ᷑ abundat iniquitas : per
superbiam : Cura superbiã anul¬
la erit iniquitas.: Vt ergo causa

Expanded text:
foras exire est. Intima projiforas exire est. Intima projicit superbus, intima appetit humilis. Si superbia ejicimur, humilitate regredimur. 16. Caput omnium morborum superbia est, quia caput omnium peccatorum superbia. Medicus quando aegritudinem discutit, si curet quod per aliquam causam factum est, et ipsam causam qua factum est non curet, ad tempus videtur mederi, causa manente morbus repetitur. Verbi gratia, expressius hoc dicam: humor in corpore scabiem vel ulcera gignit; in corpore fit magna febris, et non parvus dolor: exhibentur quaedam medicamenta quae scabiem compescant et fervorem illum ulceris sedent; et adhibentur et proficiunt: vides hominem qui fuit ulcerosus et scabiosus, sanatum; sed quia humor ille non ejectus est, rursus ad ulcus reditur. Cognoscens hoc medicus, purgat humorem, detrahit causam, et nulla erunt ulcera. Unde abundat iniquitas? Per superbiam. Cura superbiam, et nulla erit iniquitas. Ut ergo causa
Abbreviated transcription (Latin):
tem eius quite misit. Iosa quidergo
quȩrimus utrum ipsa sit: ipsa ẽ:
ipse loquitur. Non enim nobis
fasest aliud suspicari: quam lo¬
quitur: qui uenerit ad me. non
eiciam foras: et quasi quaere.¬
res quare quia nonueni facere
uolun tactem mecm sed uolun¬
tatem eius quimisit me: timeo
neforas propterea exierit ani¬
ma adõ : quia superbaerat :
immo non dubito : scriptum est
enim : In itium omnis peccati
superbia: Etinitium su perbicie
hominis a postatare adõ scrip¬
tumest firmum est : uerum est
deinde quid desuperbo dicitur
mortidi . acincto pannis car¬
nis. prae grauato pondere
corruptibilis corporis. et ta¬
men extollentise etobliuis¬
centiquia pelle uestitus sit:
quidei dicit scriptura : quid
superbit terra etcinis : quid
superbit: dicat. Quid superbit:
qnm̃ inuita sua proiͤcit intima
sua Quid est proiecit : nisi por¬
rociecit: hoc estexire foras ⁊
et enim intrare intro appete¬
re intima proicere intima

Expanded text:
tem ejus qui te misit? Ipsa. Quid tem ejus qui te misit? Ipsa. Quid quaerimus utrum ipsa sit? Ipsa est, ipse loquitur. Non enim nobis fas est aliud suspicari quam loquitur: Qui venerit ad me, non ejiciam foras. Et quasi quaereres, Quare? Quia non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Timeo ne foras propterea exierit anima a Deo, quia superba erat; imo non dubito. Scriptum est enim, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo. Scriptum est, firmum est, verum est. Deinde quid de superbo dicitur mortali, accincto pannis carnis, praegravato pondere corporis corruptibilis, et tamen extollenti se, et obliviscenti qua pelle vestitus sit, quid ei dicit Scriptura? Quid superbit terra et cinis? Quid superbit? Dicat quid superbit. Quoniam in vita sua projecit intima sua . Quid est, projecit, nisi porro jecit? Hoc est exire foras. Etenim intrare intro, appetere intima; projicere intima,
Abbreviated transcription (Latin):
tum sine toedio: sinea maritu¬
dine malarum cogitationum :
sine in terpellatione temptati¬
onum et dolorum Non ne illud
secretum est quo in trabit ille
Et eum qui ueniet ad me non
eiciam foras: qui ad escendi
decaelo non ut faciam uolun¬
tatem meam sed uoluntatem
eius qui memisit l deo ergo
eum qui ueniet ad te noneicies
foras: quia descendisti decaelo
non facere uoluntatem tuam
sed uoluntatem eius qui temi¬
sit: magnum sa cramentum ⁊
Obsecrouos. simulpulsemus
execct ad nos aliquid quod nos
pascat secundum quod nos
delectauit Magnum illud. et
dulce secretum : qui uenietad me inquit
adtende : adtende : et appende:
qui ueniet ad me non eiciam
foras. Ergo quiueniet inquit:
none ciamforas : quare quia
descendi decaelo non ut faciam
uoluntatem meam: sed uolun¬
tatem eius quimis it me: Ipsa ẽ
ergo causa quare noneicias eũ
foras qui uenit adte: quia non
uolun tatem tuam facere des¬
cendisti decaelo sed uolunta¬

Expanded text:
tum sine taedio, sine amaritutum sine taedio, sine amaritudine malarum cogitationum, sine interpellatione tentationum et dolorum! Nonne illud secretum est quo intrabit ille Et: Eum, qui veniet ad me, non ejiciam foras. Quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ideo ergo eum qui veniet ad te, non ejicies foras, quia descendisti de coelo, non facere voluntatem tuam, sed voluntatem ejus qui te misit? Magnum sacramentum! Obsecro vos, simul pulsemus; exeat ad nos aliquid quod nos pascat, secundum quod nos delectavit. Magnum illud et dulce secretum: Qui veniet ad me. Attende, attende, et appende: Qui veniet ad me, non ejiciam foras. Ergo, qui veniet, inquit, non ejiciam foras. Quare? Quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ipsa est ergo causa quare non ejicias eum foras qui venit ad te, quia non voluntatem tuam facere descendisti de coelo, sed volunta
Abbreviated transcription (Latin):
quidescendit decaelo et dat
ad eum : Dne semper da nobis
panem hunc : Quomodo muli¬
er illa samaritiona : Cuidictũ ẽ
quibiberit dehac aqua non si¬
tietumquam: Continuo illa
secundum corpus accipiens.
sed tamen carere indigentia
uolens: Dainquit mihi dne
dehacaqua : sic et isti: dñe dano¬
bis panem hunc: qui nos refi¬
ciat nec deficiat : Dixitautem
um quam ⁊ quiuenit adme. hoc
est quodait. et qui credit in me :
et quod dixit none suriet: hoc in¬
telli gendumẽ et nonsitietum¬
quam ⁊ Vtroque enim illa sig¬
nificatur aeterna satietas
ubinullest egestas: Panem
decaelo desideratis: anteuos ha¬
betis et non manducatis: sed di¬
xiuobis : quia etuidistisme et
populum perdidi: Num quid
enim infidelitas urã. fidem dĩ
euacuauit : uide enim quod se¬
quitur. Omne quod dat mihi
pater ad meueniet : et eum qui
uenerit ad me non eiciam foras⁊
quale est illud intus: unde non
exiturforas: magnum peneͥ¬
trale : et dulce secretum : O secre¬

Expanded text:
qui descendit de coelo, et datqui descendit de coelo, et datad eum: Domine, semper da nobis panem hunc. Quomodo mulier illa Samaritana, cui dictum est, Qui biberit de hac aqua, non sitiet unquam, continuo illa secundum corpus accipiens, sed tamen carere indigentia volens; Da, inquit, mihi, Domine, de hac aqua; sic et isti, Domine, da nobis panem hunc, qui nos reficiat, nec deficiat. CAPUT unquam. Qui venit ad me, hoc est quod ait, et qui credit in me: et quod dixit, non esuriet, hoc intelligendum est, non sitiet unquam. Utroque enim illa significatur aeterna satietas, ubi nulla est egestas. Panem de coelo desideratis, ante vos habetis, et non manducatis. . Sed dixi vobis, quia et vidistis me, etpopulum perdidi. Nunquid enim infidelitas vestra fidem Dei evacuavit? Videamus enim quod sequitur: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet, et eum qui venit ad me non ejiciam foras. Quale est illud intus, unde non exitur foras? Magnum penetrale et dulce secretum. O secre
Abbreviated transcription (Latin):
nitis. sicut scriptum est : Seditꝰ
illis manna manducare : Per
mors enpatres nri panem de
caelo acceperunt : Et non eis
dictum estamorse Operamini
cibum non qui perit: Tu pro¬
mittis crbum non qui perit
sed qui permanet inuitam
aeternam : et nontalia opera
ris qualiꝰmorses: Panes hor¬
deacios ille non dedit: sed
manna decaelo.⁊ Dixitergo
eis ihs: Amen amendico uobis.
non morses dedit uobis panem
decaelo: sed patermeus dat
uobis panem decaelo: Uerus
enim panis .ẽ. quidecelo des¬
cendit ecdat uitam mundo.
uerus ergo ille panis est. qui
dat uittom mundo : Et ipse cr¬
hus .e. de quo paulo antelocu¬
tus sum. O peramini cybum
non quiperit sed quiper ma¬
net inuittm aeternam: Er¬
go et illud manna hoc signi¬
ficabat: Et illa omnia signa
mea erant : signa mea dilexis
sed quem panem forte manna:
non sed panem quem significa¬
uit manna: ipsum scilicet dnm̃
ihm̃. patermeus datuobis pa¬
nem uerum : Panis enim dĩ est:

Expanded text:
nitis, sicut scriptum est, Dedit nitis, sicut scriptum est, Dedit illis manna manducare . Per Moysen patres nostri panem de coelo acceperdictum est a Moyse, Operamini cibum non qui perit. Tu promittis cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, et ris, qualia Moyses. Panes hordeaceos ille non dedit, sed manna de 525 coelo. Dixit ergo eis Jesus: Amen amen dico vobis, non Moyses dedit vobis panem de coelo, sed Pater meus dedit vobis panem de coelo. Verus enim panis est, qui de coelo descendit, et dat vitam mundo. Verus ergo ille panis est, qui dat vitam mundo, et ipse cibus est, de quo paulo ante locutus sum: Operamini cibum, qui non perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Ergo et illud manna hoc significabat, et illa omnia signa mea erant. Signa mea dilexistsed quem panem? forte manna? non; sed panem, quem significavit manna, ipsum scilicet Dominum Jesum. Pater meus dat vobis panem verum. Panis verus Dei est,
Abbreviated transcription (Latin):
net inuitcom aeternam.⁊
Aliquid plus iste promittebat
quam morses : permor sen
quippe promittebatur regi¬
num et terra trahens lac et
mel : temporalis pax: ab un¬
dantia filiorumas alus corpo¬
ris: et cetera omnia: tempo¬
ralia quidem. infigura tamen
spiritłdia : Quia ueteri homi¬
ni inuetere testamento pro¬
mittebatur ⁊ Adtendebant
et adtendebant promis saꝑxp̃mi
Ille plenum uentrem promitte¬
bat interra. sed cibo quiperiit :
Iste promittebat crbum. non qui
perit sed qui permanet inuitã a et̃¬
nam Adtendebanteum plus
promittentem : Et quasi nonui
debant maiora facientem: ad¬
tendebant ittcque qualia fecis¬
set moyses: Adhuc aliqua maio¬
ra uolebant fieriabeo quitam
magna pollicebatur: Quid in¬
quiunt facis. ut credamus tibi:
et ut noueris quiamiracula
illa huic miraculo conparabant:
et ideo quasi minora istaiudi¬
cabant quȩ faciebat ihs. pa¬
tres nrĩ inquiunt manna man¬
ducauerunt in deserto: sed
quid es tman na forte contẽn¬

Expanded text:
net in vitam aeternam. net in vitam aeternam. Aliquid plus iste promittebat quam Moyses. Per quippe promittebatur regnum, et terra producens lac et mel, temporalis pax, abundantia filiorum, salus corporis, et caetera omnia temporalia quidem, in figura tamen spiritualia, quia veteri homini in Veteri Testamento promittebantur. Attendebant et attendebant promissa per Ille plenum ventrem promittebat in terra, sed cibum qui perit; iste promittebat cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Attendebant eum plus promittentem, et quasi nondum videbant majora facientem. Attendebant utique qualia fecisset Moyses, adhuc aliqua majora volebant fieri ab eo, qui tam magna pollicebatur. Quid, inquiunt, facis, ut credamus tibi? Et ut noveritis quia miracula illa huic miraculo comparabant, et ideo quasi minora ista judicabant quae faciebat Jesus. Patres nostri, inquiunt, manna manducaverunt in deserto. Sed quid est manna, forte contem
Abbreviated transcription (Latin):
ri hominem perfidem sine ope¬
ribus legis: Et sunt opera quae
uidentur bonasine fide xp̃i et
non sunt bona : quia non refe
runtur ad eum finem ex quo
sunt bona Finis enim legis xp̃s
adiustitiam omni credenti.
ldeo noluit discernere ab ope¬
re fidem sed ipsam fidem dix̃
esse opus dĩ: Ipsa est enim fides:
quae perdilectionem operatur :
nec dixit hoc est opus uestrum.
sed hoc estopus dĩ ut credatis
in eum quemmisit ille : ut qui
gloriatur. in dño glorietur.
Quia ergo inuitabat eos ad fi¬
dem: illi adhuc quaerebant
signa quibus crederent : uide
si non iudei signa petunt Dixe¬
runt ergo ei: quod ergo tufa¬
cis signum: ut uideamus et cre¬
damus tibi: Quidoperaris : pa¬
rum neerat quod dequinque
panibus pastisunt : sciebant
hoc quidem: sed huic cibo man¬
na de caelo praeferebant :
dñ s autem ihs talem se dicebat:
ut morsi praeponeret: Non
enim ausus est morses dese
dicere: quod da ret crbum
non qui perit. sed qui perma¬

Expanded text:
ustificari hominem per fidem sine opeustificari hominem per fidem sine operibus legis . Et sunt opera quae videntur bona sine fide Christi, et non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ex quo sunt bona: Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides quae per dilectionem operatur . Nec dixit, Hoc est opus vestrum; sed, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Quia ergo invitabat eos ad fidem, illi adhuc quaerebant signa quibus crederent. Vide si non Judaei signa petunt. Dixerunt ergo ei, Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? quid operaris? Parumne erat quod de quinque panibus pasti sunt? Sciebant hoc quidem, sed huic cibo manna de coelo praeferebant. Dominus autem Jesus talem se dicebat, ut Moysi praeponeret. Non enim ausus est Moyses de se dicere quod daret cibum non qui perit, sed qui perma
Abbreviated transcription (Latin):
de illo dictum est: Vnxitte
ds dstuus oleo exultationis
prȩparticipibus tuis : Ergo
signare quid est : exceptum
habere hoc ẽprȩ participibus
tuis. ⁊ ltacque nolite inquit
me contemnere quia fili
us hominis sum . et quaerite
a me crbum non qui perit. sed
qui permanet inuitam aeternam :
Sic enim filius hominis sum: ut
non simunus ex uobis: sic sum
filius hominis. ut pater ds̃ me
signaret.. Quid est signaret:
proprium aliquid mihi daret:
quo non confunderer . Cum ge¬
nere humano is ed perme libe¬
raretur genus humanum: Di
Dixerat enim illis: operamini
escam: non quae perit sed quȩ
permanet Inuitam aeternam:
Quid faciemus in qui unt: quid
obseruando hoc preceptum im¬
plere poterimus : responditihs
et dixit eis. hoc ẽ opusdĩ. utcre¬
datis in eum . Quem misit ille:
hoc ẽ ergo manducare cybum.
non qui perit. sed qui permanet
inuitam aeternam : Vt quid pa¬
ras dentẽ etuentrem : crede :
et manducasti .. Discernitur
quidem ab operibus fides. si

Expanded text:
de illo dictum est, Unxit te, de illo dictum est, Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participibus tuis . Ergo signare quid est? Exceptum habere: hoc est, prae participibus tuis. Itaque nolite, inquit, me contemnere, quia filius sum hominis; et quaerite a me cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Sic enim filius hominis sum, ut non sim unus ex vobis: sic sum filius hominis, ut Pater Deus me signaret. Quid est, signaret? Proprium aliquid mihi daret, quo non confunderer cum genere humanoraretur genus humanum. VERDixerat enim illis: Operamini escam, non quae perit, sed quae permanet in vitam aeternam. Quid faciemus, inquiunt? quid observando, hoc praeceptum implere poterimus? Respondit Jesus, et dixit eis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Hoc est ergo manducare cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Ut quid paras dentem et ventrem? Crede, et manducasti. Discernitur quidem ab operibus fides, sic
Abbreviated transcription (Latin):
quem medicitis esse res¬
pondit petrus tues xp̃s fili¬
usdĩ uiui ꝯllle sedixit filium
hominis. petrus eum dixit
filium dĩ uiui. Iptime ille
commemorabat quod miseri¬
corditer exhibebat. Ille com¬
memorabat. quod in clarita¬
te permanebat. Verbum dĩ
commendat humilitatem su¬
am homo agnoscit claritatẽ
dñi sui. Et reuera fratres puto
qui a iustum ẽ ⁊ humiliauitse
propternos : glorificemus
illum nos. Non enim filius bo¬
minis propterse ẽ sed prop¬
ternos ergo erat filius ho¬
minis illomodo : cum uerbum
caro factum est ethabitauit
in nobis ⁊ldeo enim hunc ds̃pa¬
ter signauit: signare quid
ẽ nisi proprium aliquid po¬
nere hocẽ enim signare
in ponere aliquid quod non
confundctur cum ceteris :
signare est signum ei ponere :
Viuicum que reꝰ ponis signũ
Ideo ponis signum necon fusa
cum aliis. ate non possitagnos¬
ci. pater ergo eum signauit :
Quid ẽ signauit proprium
quiddam illi dedit: neceteris
comparetur hominibus : Ideo

Expanded text:
vero quem me dicitis esse? Resvero quem me dicitis esse? Respondit Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi . Ille dixit se Filium hominis, et Petrus eum dixit Filium Dei vivi. Optime ille commemorabat quod misericorditer exhibuerat: ille commemorabat quod in claritate permanebat. Verbum Dei commendat humilitatem suam, homo agnoscit claritatem Domini sui. Et revera, fratres, puto quia justum est; humiliavit se propter nos, glorificemus illum nos: non enim filius hominis propter se est, sed propter nos. Ergo erat filius hominis illo modo, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ideo enim hunc Deus Pater signavit. Signare quid est, nisi proprium aliquid ponere? Hoc est enim signare, imponere aliquid quod non confundatur cum caeteris. Signare, est signum rei ponere. Cuicumque rei ponis signum, ideo ponis signum, ne confusa cum aliis, a te non possit agnosci. Pater ergo eum signavit. Quid est, signavit? Proprium quiddam illi dedit, ne caeteris comparetur hominibus. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tupetisses abeo et dcret tibi
aquam unde quibi berit am¬
plius non sitiet : Namde hac
aqua quibi berit sitiet iterũ .i
et gicuis aest illaet uoluit ac¬
cipere quasi non passura
sitim corporis: quael abore
hauriendi fatigabatur: et
sicinter huius cemodi sermo¬
cinationes peruenit ad po¬
tum spiritalem omnino
isto modo ethic.. hunc ergo
crbum non qui perit sed qui
permanet inuitam aeternam:
quem filius hominis debit
uobis: Hunc enimpater sig¬
nauitds̃⁊ Istum filium homi¬
nis nolite sic accipere: quasi
alios filios hominum quibus
dictum est: Filii autem homi¬
num: in protectione alarum
tuarum sperabunt :lste fili¬
us hominis seques tratus qua
exceptus anum ero hominũ
filius hominis ẽ. Iste filius
hominis: et filius dĩ ẽ ilste
homo : etiam ds̃ est ⁊ Alio loco
interro gans discipulos: ait:
Quem medicunt homines
filium hominiis : et illi. Alu¬
io haonnem alii heliam:
alii hieremiam. aut unum
ex prophetis⁊ et ille uos

Expanded text:
tu petisses ab eo, et daret tibi tu petisses ab eo, et daret tibi aquam, unde qui biberit, amplius non sitiet: nam de hac aqua qui biberit, sitiet iterum. Et gavisa est illa, et voluit accipere, quasi non passura sitim corporis, quae labore hauriendi fatigabatur; et sic inter hujusmodi sermocinationes pervenit ad potum spiritualem : omnino isto modo et hic. 11. Hunc ergo cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis dabit vobis: hunc enim Pater signavit Deus. Istum filium hominis nolite sic accialios filios hominis, quibus dictum est: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt . Iste filius hominis sequestratus quadexceptus a numero hominum, filius hominis est. Iste filius hominis et Filius Dei est, iste homo, etiam Dinterrogans discipulos ait: Quem me dicunt esse homines Filium hominis? Et illi: Alii Joannem, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex Prophetis. Et ille: Vos
Abbreviated transcription (Latin):
ritinter cessionem clerico¬
rum ÷ alius prȩmitur apo¬
tentiore : fugit ad ecdes iam
Alius uult prose interuenire
apudeum apud quem parum
ucdetille sicillesic Imple¬
tur cõtidie ticlibus ecclesia
uix quaceritur ihs. propter
ihm̃ Quaeritis me. non quia
ducastis expanibus : O pera¬
mini non cybum qui perit:
sed qui permanet inuitam
ȩternami quȩritis me prop¬
ter aliud: quȩ riteme prop¬
terme : seipsum enim insinu¬
at istum cibum: quod in con¬
sequentibus in lucescit: Quem
filius hominis dabit uobis
ex pectabas credo iterum pa¬
nes manducare: iterum dis¬
cumbere : iterum saginari:
sed dixerat: Cibum non qui
perit sed qui permanet inui¬
taom ȩternam: quomodo dic¬
tum fuerat illim ulieri sama¬
rittnȩ. siscires qui petit
a tebibere forsitan postu¬
las ses ab eo et dicrettibi
aquam uiuam: Cum illa
diceret. unde tibi qucndo¬
quidem non habes haurito¬
rium et puteus altus est:
samaritanȩ respondit: sisci¬
res quiate petitbibere

Expanded text:
rit intercessionem clericorit intercessionem clericorum; alius premitur a potentiore, fugit ad Ecclesiam; alius vult pro se interveniri apud eum apud quem parum valet; ille sic, ille sic. Impletur quotidie talibus Ecclesia. Vix quaeritur Jesus propter Jesum. Quaeritis me, non quia ducastis ex panibus meis. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Quaeritis me propter aliud, quaerite me propter me. Seipsum enim insinuat istum cibum, quod in consequentibus illucescit. Quem Filius hominis dabit vobis. Exspectabas, credo, iterum panes manducare, iterum discumbere, iterum saginari. Sed dixerat cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam: quomodo dictum fuerat mulieri illi Samaritanae, Si scires qui petit a te bibere, tu forsitan postulasses ab eo, et daret tibi aquam vivam: cum illa diceret, Unde tibi, quandoquidem non habes hauritorium, et puteus altus est? Samaritanae respondit: Si scires qui a te petit bibere,
Abbreviated transcription (Latin):
tat seturbis a quibus rapitimu¬
erat . et inmontem fugerat un
Omnino confirmat et insinu¬
at nobis inmysterio dictaesse
illa omma. Et facta in magno
sacramento ut aliquid signi¬
ficarent. Ecce est ille quiin .¬
montem fugerat turbas non¬
necum ipsis turbis loquitur:
modo tenecnt. modo regem
faciant: Et cum inuenissent
eum trcns mare. dixerunt ei
Rabbi quando huc uenisti. Ille
postmiraculi sacramentum
et sermonem infert: Vt sifieri
potest. qui pastisunt. pascan¬
tur. et quorum satiauit panib
uentrẽ satiet sermonibus
mentẽ: sed sicapiunt: et si
non capiunt: sumant quod ca¬
piunt . ne fragmenta pere¬
ant. Loquatur ergo ettcu¬
diamus ires pondit eis ihs̃et
dixit. Amen amendico uobis
queritis me non quia uidis¬
tis signa. sed quia manducas¬
tis ex panibus meis. Propter
carnem mequȩritis. non prop¬
ter spm̃ ⁊ Quam multi non
quȩrunt ihm̃ nisi ut illis fa¬
ciat bene secundum tempis⁊
Alius negotium habet: que¬

Expanded text:
tat se turbis, a quibus rapi timutat se turbis, a quibus rapi timuerat, et in montem confugerat. Omnino confirmat et insinuat nobis in mysterio dicta esse illa omnia et facta in magno sacramento, ut aliquid significarent. Ecce ille qui in montem fugerat turbas, nonne cum ipsis turbis loquitur? Modo teneant, modo regem faciant. Et cum invenissent eum trans mare, dixerunt ei, Rabbi, quando huc venisti? Ille post miraculi sacramentum, et sermonem infert: ut si fieri potest, qui pasti sunt, pascantur: et quorum satiavit panibus ventrem, satiet sermonibus mentem, sed si capiunt; et si non capiunt, sumant quod capiunt, ne fragmenta pereant. Loquatur ergo, et audiamus. Respondit Jesus, et dixit, Amen amen dico vobis, Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus meis. Propter carnem me quaeritis, non propter spiritum. Quam multi non quaerunt Jesum, nisi ut illis faciat bene secundum tempus! Alius negotium habet, quae
Abbreviated transcription (Latin):
humido cdsolidum. Detur¬
bato ad firmum deitenere
adfinem ⁊ altera die turba
quȩ stabat trans mare unde
illi uenerant uidit quia na¬
uicula alia ñ erat ibi nisiuna.
et quia non intro isset cum
discipuli ssuisihs innauem sed
soli discipuli eius abissent
Aliȩ uero super uenerunt
naues a tiberiade iuxta
locum ubi manduca uerunt
panem gratias agentes dño.
Cumergo uidisset turba¬
÷ quia ihs non eẽtibi nequedis¬
cipulieius ascenderunt na
uiculas et uenerunt caphar¬
naum. quac erentes ihm: Insi¬
nuatum est taomen illis tam
magnum miraculum: uide¬
runt enim quod discipuli
soli ascendis sent innauem.
et quia nauis ala non ibi erct :
Venerunt autem inde etna¬
ues iuxta locum illum ubi
manduca uerant panem.
inquibus eum turbae secutȩ
sunt cum discipulis: Ergo
non ascenderat. alia nauis
illic non erat. unde subito
trans mare factus est ih̃s.
nisi quia supermare am¬
bulauit: ut miraculum
monstraret. Et cum inuenis¬
sent eum turbae. Ecce presen¬

Expanded text:
humido ad solidum, de turhumido ad solidum, de turbato ad firmum, de itinere ad finem. 8. Altera die turba quae stabat trans mare, unde illi venerant, vidit quia navicula non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis suis in navem, sed soli discipuli ejus abiissent: aliae vero supervenerunt naves a Tiberiade, juxta locum ubi manducaverunt panem, gratias agentes Domino. Cum ergo vidissent turbae quia Jesus non esset ibi, neque discipuli ejus, ascenderunt in naviculas, et venerunt Capharnaum quaerentes Jesum. Insinuatum tamen est illis tam magnum miraculum. Viderunt enim quod discipuli soli ascendissent in navem, et quia alia navis non ibi erat. Venerunt autem inde et naves juxta locum illum ubi manducavein quibus eum turbae secutae sunt cum discipulis: ergo non ascenderat, alia navis illic non erat. Unde subito trans mare factus est Jesus, nisi quia super mare ambulavit, ut miraculum monstraret? Et cum invenissent eum turbae. Ecce praesen
Abbreviated transcription (Latin):
nem. expaues cant nede fici¬
ant xp̃o fluctus calcante scłi
ambitiones etaltitudines de¬
primente ex pauescit xp̃ianus.⁊
nonne haec illi prȩdicta sunte
merito etihũ influctibus
ambulante timuerunt. Quo¬
modo xp̃iani quam uis haben¬
tes spem in futuro scło. quando
uiderint de primi altitudinẽ
scłi huius. plerum que contur¬
bantur de contritione rerum
humanarum.Aperiunt
euangelium a periunt scripturas¬
diuinas. Et inueniunt ibi istae
omnia prȩdicta. qui a hoc dñs
facit: De primit celsitudines
scłi utab humilibus glorifi¬
cetur Dequorum altitudine
prȩdictum est: ciuitates fir¬
missimas deicies. et inimici
defecerunt framea infinem.
et ciuitates destruxisti Quid
quid haec expauescitis. quid
timetis : ego ista prȩdixi. ego
facio. necesse ẽ ut fi antꝰ
Egosum nolite timere: uolu¬
erunt ergo accipere eum
innaui agnoscentes ac gauden¬
tes saecuri facti: et st̃imfuit
nauis ad terram qua ibant
factus est finis interra. de

Expanded text:
nem, expavescant ne deficinem, expavescant ne deficiant: Christo fluctus calcante, saeculi ambitiones et altitudines deprimente, expavescit christianus. Nonne haec illi praedicta sunt? Merito et Jesu in fluctibus ambulante, timuerunt: quomodo Christiani quamvis habentes spem in futuro saeculo, quando viderint deprimi altitudinem saeculi hujus, plerumque conturbantur de contritione rerum humanarum. Aperiunt Evangelium, aperiunt Scripturas; et inveniunt ibi ista omnia praedicta; quia hoc Dominus facit. Deprimit celsitudines saeculi, ut ab humilibus glorificetur. De quorum altitudine praedictum est, Civitates firmissimas destrues; et, Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates destruxisti . Quid Quid haec expavescitis? Quid timetis? Ego ista praedixi, ego facio, necesse est ut fiant. Ego sum, nolite timere. Voluerunt ergo eum accipere in navim, agnoscentes ac gaudentes, securi facti. Et statim fuit navis ad terram in quam ibant. Factus est finis ad terram: de
Abbreviated transcription (Latin):
panes quinque milia homi
num pascentes: Ergo legem
significat numerus uicesimus
quintus. qnm quinque per
quinque idest quinquies
quini. faciunt uiginti quin¬
que quad ratum quinarium :
sed huic legiant equam euan¬
gelium ueniret deerat per¬
fectio : Perfectio autẽ in se¬
nario numero conprehendi¬
tur. propterea sexdiebus
ds̃ mundum per fecit et quin¬
que ipsa persex multipli¬
centur. Vt lex pereuange¬
lium adimplecctur ut fiant
sexies quini triginta: Ad eos
ergo quiim plent legem ue¬
nit ih suetuenit quomodo cal¬
cans fluctus. omnes tumores
mundi subpedibus habens
Omnes celsitudines scłi
premens : hocagitur quan¬
tum additur tempori. et
quantum accedit ȩtas scłi.
augentur inis tomundo
tribulationes. Augentur
mala. Augentur contritio¬
nes. Ex ag genintur haec
omnia. Ihs transit calcans fluc¬
tus.. Et tamen tantȩ sunt tribu¬
lationes. ut etiam ipsi ꝗuicre¬
diderunt in ihm̃. et qui conan¬
tur perseuerare usque infi¬

Expanded text:
panes quinque millia hpanes quinque millia hnum pascentes. Ergo Legem significat numerus vigesimus quintus: quoniam quinque per quinque, id est, quinquies quini, faciunt viginti quinque, quadratum quinarium. Sed huic Legi antequam Evangelium veniret, deerat perfectio. Perfectio autem in senario numero comprehenditur. Propterea sex diebus Deus mundum perfecit , et quinque ipsa per sex multiplicantur, ut Lex per Evangelium adimpleatur, ut fiant sexies quini triginta. Ad eos ergo qui implent Legem, venit Jesus. Et venit, quomodo? Calcans fluctus; omnes tumores mundi sub pedibus habens, omnes celsitudines saeculi premens. Hoc agitur quantum additur tempori, et quantum accedit aetas saeculi. Augentur in isto mundo tribulationes, augentur mala, augentur contritiones, exaggerantur haec omnia: Jesus transit, calcans fluctus. 7. Et tamen tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt in Jesum, et qui conantur perseverare usque in fi
Abbreviated transcription (Latin):
uis non promo ueret᷑ uel soluti
mergeretur : sed inter illa om¬
nia mala ibat. Et enim quia
abundauit iniquitcs refri¬
gescit caritas multorum : Cres¬
cunt fluctus. Augentur tene¬
brȩ sȩuit uentus: sed tamen
nauis ambulat. ⁊ Qui enim per¬
seuera uerit usque infinem.
hic scluus erit: Nec ipse stadi¬
orum numerus contempnen¬
dus est neque enim uere pos¬
set nibil significare quod dic¬
tum est : Cum remi gassent
ftacdia uiginti quinꝰque aut
triginta : tunc ad eos uenit
ihs. isufficeret uiginti quin¬
que sufficeret triginta ma¬
xime quia ȩstimantis erat
non adfirmantis Num quid
periclitaretur ueritas in
aestimante si diceret siadia
ferme triginta. aut stdia
ferme uigintiquinque sed
bȩ cuiginti quinque fecit
triginta quȩ ramus nume¬
rum uicesimum qu intum un¬
de constat. unde fiunt dequi
nario : Quinarius ille nume¬
rus. ad legem pertinet. Ipsi sunt
quinq: libri morsi ipsi sunt
dos continentes. Ipsi quinque

Expanded text:
vis non promoveretur, vel soluta vis non promoveretur, vel soluta mergeretur: sed inter illa omnia mala ibat. Etenim quia abundavit iniquitas, et refrigescit charitas multorum, crescunt fluctus, augentur tenebrae, saevit ventus: sed tamen navis ambulat. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Nec ipse stadiorum numerus contemnendus est. Neque enim vere posset nihil significare quod dictum est, Cum remigassent stadia viginti quinque aut triginta, tunc ad eos venit Jesus. Sufficeret viginti quinque, sufficeret triginta, maxime quia aestimantis erat, non affirmantis. Numquid periclitaretur veritas in aestimante, si diceret stadia ferme triginta, aut stadia ferme viginti quinque? Sed ex viginti quinque fecit triginta. Quaeramus numerum vigesimum quintum. Unde constanario. Quinarius ille numerus ad legem pertinet. Ipsi sunt quinque libri Moysi, ipsi sunt dos continentes, ipsi quinque
Abbreviated transcription (Latin):
rores. crescit inquitas cres¬
cit infidelitas : Iux denique
quae caritas apudio hannem
ipsum eucngelistam satis
aperteque monstratur ita
ut diceret Quiodit fratrem
suum intenebris est: Creber¬
rime ex tinguitur: crescunt
irae tenebrȩ odiorum frater¬
norum cotidine crescunt:
et nondum uenit ih̃s: Vtide
Apparet quia crescunt : q̃ nm̃
abundauit iniquittes refriges¬
cit caritas multorum: Cres¬
cunt tenebrȩ et nondum ue¬
nit ihs Crescentibus tene¬
bris refrigescente caritate.
ab undante iniquitate. ĩpsi
sunt fluctus nauem turbantes.
Tempestactes et uenticlamo¬
res sunt maledicorum Inde
caritas refrigescit inde fluc¬
tus augentur . et turbatur
nauis: uento magno flante ma¬
re ex surgebat tenebrȩ cresce¬
bant intelle gentiaminueba¬
tur. iniquitts augebatur.⁊
Cum remigassent ergo quasi
stadia uiginti quinque aut
triginta Interea ambula¬
bant promo uebant : nec uenti
illi et tempesitos et fluctus
et tenebrȩ idagebant ut uel na¬

Expanded text:
rores, crescit iniquitas, cresrores, crescit iniquitas, crescit infidelitas: lux denique quae charitas apud Joannem ipsum evangelistam satis aperteque demonstratur, ita ut diceret, Qui odit fratrem suum, in tenebris est , creberrime exstinguitur: crescunt istae tenebrae odiorum fraternorum, quotidie crescunt; et nondum venit Jesus. Unde apparet quia crescunt? Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Crescunt tenebrae, et nondum venit Jesus. Crescentibus tenebris, refrigescente charitate, abundante iniquitate, ipsi sunt fluctus navem turbantes: tempestates et venti, clamores sunt maledicorum. Inde charitas refrigescit, inde fluctus augentur, et turbatur navis. 6. Vento magno flante mare exsurgebat. Tenebrae crescebant, intelligentia minuebatur, iniquitas augebatur. Cum remigassent ergo quasi stadia viginti quinque aut triginta. Interea ambulabant, promovebant, nec venti illi et tempestates et fluctus et tenebrae id agebant, ut vel na
Abbreviated transcription (Latin):
Illo ergo sursũ posito discipuli innauicula
quid paciebant᷑ Nã illo in altis constituto eeles ã
in ecclesia intelligimus quod
illa nauicula patiebatur
Nonerant illa significantia.
sed simpliciter trans euntia
Si autem uidemus in eccle
sia exprimi ueritatem illa¬
rum significationum: mani¬
festum quia facta xp̃i genera
sunt lo quutionum: ut autem
sero factum est Inquit descen¬
der̃ discipuli eius admare. et
cum ascendis sent nauicula.
uenerunt transmarein ca¬
pharnaum : Cito dicit finitũ
quod postea factum ẽ ⁊ uener̃
trans mare in capharnaum.
etredit ut exponat quomodo
uenerunt. quia perstagnum
nauigantes transierunt : et
dum uenirent ad eum locum
quo eos uenisse iam dixit. re¬
capitulando exponit quidac¬
cederit Tenebrȩiam factȩ erant
et non uenerat ad illos ihs me¬
rito tenebrae. quia lux non ue¬
nerat : Tenebrȩ iam factȩ erant
et nonuenerat ad illos iħs: Quan¬
tum accedit finis mundi : cres¬
cunt errores. crebrescunt ter¬

Expanded text:
illo ergo sursum posito, discipuli in navicula quid patiebantur? Nam illo in altis constituto, naviculain Ecclesia intelligimus, quod illa navicula patiebatur; non erant illa significantia, sed simpliciter transeuntia: si autem videmus exprimi in Ecclesia veritatem illarum significationum; manifestum est quia facta Christi genera sunt locutionum. Ut autem sero factum est, inquit, descenderunt discipuli ejus ad mare: et cum ascendissent naviculam, venerunt trans mare in Capharnaum. Cito dixit finitum quod postea factum est. Venerunt trans mare in Capharnaum. Et redit, ut exponat quomodo venerunt, quia per stagnum navigantes transierunt. Et dum navigarent ad eum locum quo eos venisse jam dixit, recapitulando exponit quid acciderit: Tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Merito tenebrae, quia lux non venerat: Tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Quantum accedit finis mundi, crescunt errores, crebrescunt ter
Abbreviated transcription (Latin):
sic fecit. pauit et ascendit
Quccre autem dictum est
fugit : Neque enim uere si
nollet teneretur. si nollet
raperetur : qui si nollet nec
cognosceretur : Namut no¬
ueritis hoc mysticȩ factum
non ex necessitate sed ex
signi ficante dispositione
modo in consequenti uide¬
bitis. qui a eis dem turbis quae
eum quȩ rebant apparuit
et cum eis loquens multto
illis dixit multa depane
cȩlesti disputauit : Non ne
cum ipsis depane disputtns
erat aquibus neteneretur
aufugerat : Nonergo ettuno
poterat agere ut non cobeis
prenderetur. quemad¬
modum postea quando cum
eis loquebatur. Aliquid er¬
go significauit fugiendo.
quid .ẽ. fugit non potuit
intelligi altitudo eius
quic quid enim non in tel¬
lexeris fugitine. Dicis: er¬
go fugit iterum in montem
i pse solus. Primogenitus
amortuis. ascendens super
omnes caelos et inter pellans
pronobis : Inter ea illo sur
sum posito solo sacerdote mag¬
no. Qui intrauit in interiora
ueli foris populo constituto

Expanded text:
Sic fecit; pavit, et ascendit. Sic fecit; pavit, et ascendit. 4. Quare autem dictum est, fugit? Neque enim vere si nollet teneretur, si nollet raperetur, qui si nollet nec agnosceretur. Nam ut noveritis hoc mystice factum, non ex necessitate, sed ex significante dispositione, modo in consequenti videbitis; quia eisdem turbis quae eum quaerebant apparuit, et cum eis loquens multa eis dixit, multa de pane coelesti disputavit: nonne cum ipsis de pane disputans erat, a quibus ne teneretur aufugerat? Non ergo et tunc poterat agere ut non ab eis comprehenderetur, quemadmodum postea quando cum eis loquebatur? Aliquid ergo significavit fugiendo. Quid est, fugit? Non potuit intelligi altitudo ejus. Quidquid enim non intellexeris, Fugit me, dicis. Ergo fugit iterum in montem ipse solus. Primogenitus a mortuis ascendens super omnes coelos, et interpellans pro nobis . 5. Interea illo sum posito solo in monte magno, qui intravit in interiora veli, foris populo constituto
Abbreviated transcription (Latin):
dotũ. Et nos inquiunt sperabam: quia io¬
se eẽt redempturus i srł. Rectesperabatis
uerũs perabatis in illo ẽ redẽptio isrł Sed quid
festinatis. rapere uultis: Illud
etiam indicat nobis hunc sen¬
sum. quia cum abeo quacere¬
rent discipuli define: Dixe¬
runtei. si hoc intempore
prȩsentaberis. et quando
regnum is rachel. Iamenim
eẽ cupiebant iam uolebant
hoc ẽ rapere uelle et regem
facere :s ed ait discipulis. quia
ad huc solus ascensurus erat
Non Einquit uestrum scire
superuenientẽ in uos etertis
mihi testes in hierus clem et
in iudȩa et samaria. etusque
in fines terrae : Vultis utiam
exhibecom regnum prius
colligam quod exhibecm.
Altitudinem amatis. et celti¬
tudinem adipiscimini sed per
humilitatem mes equimini :
sic de illo etiam prȩdictum
.ẽ. et congregatio populo¬
rum circum dabitte. Et prop¬
ter hanc in altum regredere
Id ẽ ut circum decte congre¬
gictio populorum ut multos
colligas regredere incltum:

Expanded text:
dotum; Et nos, inquiunt, sperabamus quia ipdotum; Et nos, inquiunt, sperabamus quia ipse esset redempturus Israel . Recte sperabatis, verum sperabatis: in illo est redemptio Israel. Sed quid festinatis? Rapere vultis. Illud etiam indicat nobis hunc sensum, quia cum ab eo quaererent discipuli de fine, dixerunt ei: Si hoc in tempore praesentaberis, et quando regnum Israel? Jam enim esse cupiebant, jam volebant; hoc est rapere velle, et regem facere. Sed ait discipulis, quia adhuc solus ascensurus erat: Non, inquit, est vestrum scire supervenientem in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judaea et Samaria, et usque in fines terrae . Vultis ut jam exhibeam regnum; prius colligam quod exhibeam: altitudinem amatis, et altitudinem adipiscemini; sed per humilitatem me sequimini. Sic de illo etiam praedictum est, Et congregatio populorum circumdabit te, et propter hanc in altum regredere ; id est, ut circumdet te congregatio populorum, ut multos colligas, regredere in altum.
Abbreviated transcription (Latin):
num quod uobis prȩpacratũ
est ab origine mundi: Disci¬
puli autem et turbae creden
tes in eum. Puta uerunt
illum sicuenisse. utiam reg¬
nar& hoc est uelle rapere
et regem facere: prȩuenire
uelle tempus eius quod ipse
apud se occultabat ut opor¬
tunȩ proderet. et oportune
infine scłi declararet : Nam
ut noueritis quia regem uole¬
bant facere idest ante uenire
etiam habere manifestum
xpĩ regnum. quem primo
o portebat iudicari. Et de inde
iudicare : ubi crucifixus est et
illi qui in eum sperabant spem
resurrectionis eius perdiderant
resurgens amortuis. inuenit
duos indecum disperatione
sibi sermo cinantes: et cum ge¬
mitu quace gestt fuerant col¬
loquentes ⁊ et apparens eis uelut
incognitus. cum eorum oculi
tenerentur neab eis agnos¬
ceretur. sermonem tractan¬
tibus miscuit :At illi ncorran¬
tes ei unde sermocinarentur
dixerunt. Quod ille magnus
propheta in factis et dictis.
occisus eẽt a principibus sacer¬

Expanded text:
num quod vobis paratum num quod vobis paratum est ab initio mundi . Discipuli autem et turbae credentes in eum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret: hoc est velle rapere et regem facere, praevenire velle tempus ejus, quod ipse apud se occultabat, ut opportune proderet, et opportune in fine saeculi declararet. 3. Nam ut noveritis quia regem cum volebant facere, id est, antevenire, et jam habere manifestum Christi regnum, quem primo oportebat judicari, et deinde judicare: ubi crucifixus est, et illi qui in eum sperabant, spem resurrectionis ejus perdiderant, resurgens a mortuis invenit inde duos cum desperatione sibi sermocinantes, et cum gemitu quae gesta fuerant colloquentes; et apparens eis velut incognitus, cum oculi eorum tenerentur ne ab eis agnosceretur, sermonem tractantibus miscuit: at illi narrantes ei unde sermocinarentur, dixerunt quia ille magnus propheta in factis et dictis occisus esset a principibus sacer