comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Mos cum uiderimus: unam faci¬
em dicimus. & miramur amborũ:
facilius itaq dr̃ multas animas
fuisse singulas utiq sinsulorum:
de quibus legimus in ac tibus
apłorum. quod eis fuerit anima
una. quam ubi dix̃ apłs. una fides.
tot eas audet quisquam dicere. qͦt
fideles: Et tamen qui dicit. o mu¬
lier magna est fides tua. & alteri
modice fidei quare dubitasti:suã
cuiq eẽ significat: Sed ita dr̃ eadẽ
credentium fides una. quemadino¬
dum eadem uolentium uoluntas
una: cum & in ipsis qui hoc idem
uolunt. sua uoluntas sit cuiq con¬
spicua: alterius autem lateat. qͣm¬
uis idem uelit: E si aliquib signiᷤᷤ
sese indicet: creditur potius quã
uidetur: Unusquisq autem sui a¬
numi conscius ⁊ non credit utiq
hanc ẽẽ suam. sed plane ꝑuidet
uoluntatẽ:
Ist quedam sane eiusdem nat᷑e
uiuentis & ratione utentis. tan¬
ta conspiratio: ut c̃ lateat alterum
quid alter uelit. nonnulle sint tñ
uoluntates omnium etiam

Expanded text:
mos cum videmus, unam facimos cum videmus, unam faciem dicimus et miramur amborum. Facilius itaque dicitur multas animas fuisse singulas utique singulorum, de quibus legimus in Actibus Apostolorum quod eis fuerit anima una ; quam ubi dixit Apostolus, Una fides , tot eas audet quisquam dicere quot fideles. Et tamen qui dicit, O mulier, magna est fides tua ; et alteri, Modicae fidei, quare dubitasti ? suam cuique esse significat. Sed ita dicitur eadem credentium fides una, quemadmodum eadem volentium voluntas una: cum et in ipsis qui hoc idem volunt, sua voluntas sit cuique conspicua, alterius autem lateat, quamvis idem velit; et si aliquibus signis sese indicet, creditur potius quam videtur. Unusquisque autem sui animi conscius non credit utique hanc esse suam, sed plane pervidet voluntatem. st quaedam sane ejusdem naturae viventis et ratione utentis tanta conspiratio, ut cum lateat alterum quid alter velit, nonnullae tamen sint voluntates omnium etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ti his qui credunt in nomine eiꝰ.
Qui non ex sanguinib neq ex uo¬
luntate carnis neq ex uoluntate
uiri sed ex deo nati sunt. Fides ista
communis est: non siẽ aliqͣ corpr̃is
forma cominunis ẽ aduidendum
om̃ium ocłis. quib presto ẽ. Ex ip¬
sa quippe una. om̃ium cernentium
quodammodo informatur aspectꝰ.
sed sicut dici pot̃ om̃ibus homini¬
bus ẽẽ facies humana communis:
Namhoc ita dr̃. ut tamen singłi
suas habeant: Ex una sane doctͥna
impressam fidem credentium cor¬
dibus singłorum: qui hoc idem cre¬
dunt: uerissime dicimus: S aliud
sunt ea quȩ creduntur: alud fideꝰ
qua creditur: Illa quippe in rebus
sunt. que uł ẽẽ. uł fuisse. uł futura
cẽ dicuntur: Hȩc autem in animo
credentis ẽ. ei tantum conspicua cuiꝰ
est. quamuis sit & in aliis ñ ipsa
sed similis: Non enim numero ẽ
una: sed genere: Propt̃ similitu¬
dinem tam̃ ⁊ nullã diu̾sitatem
magis unam dicimus eẽ. ꝗͣ mul¬
tas. Nam duos homines similli¬

Expanded text:
nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt, fides ista communis est: non sicut aliqua corporis forma communis est ad videndum omnium oculis quibus praesto est; ex ipsa quippe una omnium cernentium quodam modo informatur aspectus: sed sicut dici potest omnibus hominibus esse facies humana communis; nam hoc ita dicitur, ut tamen singuli suas habeant. Ex una sane doctrina impressam fidem credentium cordibus singulorum qui hoc idem credunt verissime dicimus: sed aliud sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creduntur. Illa quippe in rebus sunt quae vel esse vel fuisse vel futurae esse dicuntur: haec autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est; quamvis sit et in aliis, non ipsa, sed similis. Non enim numero est una, sed genere: propter similitudinem tamen et nullam diversitatem magis unam dicimus esse quam multas. Nam et duos homines similli
Abbreviated transcription (Latin):
nichil habet: nec ad ullum om̃ino
sensum corporis. qm̃ cordis ẽ resis¬
ta non corporis: nec foris ẽ a nob̾
s inintimis nob̃: nec eam quisqͣm
hominum uidet in alio. s unus¬
quisq insemet ipso: Deniq pot̃
et simulatione confingi: & puta¬
riẽẽ inquo non ẽ: Suam quisq¬
gͥ fidem apud se ipsum uidet.
in altero autem credit eam eẽ. nõ
uidet: & tanto firmius credit.
quanto fructus euis maginouit
quos oꝑari solet fides ꝑdilectio¬
nem: Quamobrem om̃ib de qͥb
euanglista subiungit et dicit:
euotquot autem receperunt eum.

Expanded text:
nihil habet; nec ad ullum omnino nihil habet; nec ad ullum omnino sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem . Quamobrem omnibus de quibus Evangelista subjungit et dicit, Quotquot autem receperunt eu
Abbreviated transcription (Latin):
tudines corporum. & aduitam ex¬
terioris hominis ꝑtinentib iam
satis inundecimo libro locuti sumꝰ:
Nunc autem aguus de homine
intiore & eius ea scientia. q̃ rerum
est temporaliuim ⁊ mutabilium:
in cuius intentionẽ. cum assumitur
aliquid &̃ de reb ad exteriorẽ ho¬
minem ꝑtinentib: ad hassum̃dũ
ẽ. ut aliquid inde doceatur: quod
rationalem adiuuet scientiã: Ac
ꝑhoc rerum qͣs cõmunes cum
animantib irrationabilib ha¬
sensus. ad interiorẽ hominẽ ꝑti¬
net. nec recte diei pot̃. cum irrati¬
onalib animantib eum nobis
ides uero de qua in hoc libro
aliquanto dutius disputare
certa dispositionis nr̃ȩ ratione cõ¬
pellimur. quamqͥ habent fideles
uocantur. & qui ñhabent. infidele
sicut hi qui uenientem inꝓpria
dĩ filium ñ receperunt. quamius
exauditu nob̃ facta sit: ñ tam̃ ad
eum sensum corporis ꝑtinet qͥ ap¬
color aut corporis forma nec ad
eum qui dr̃ tactus. qͣm corpulentis

Expanded text:
tudines corporum, et ad vitam extudines corporum, et ad vitam exterioris hominis pertinentibus, jam satis in undecimo libro locuti sumus. Nunc autem agimus de homine interiore, et ejus scientia, ea quae rerum est temporalium et mutabilium: in cujus intentionem cum assumitur aliquid, etiam de rebus ad exteriorem hominem pertinentibus, ad hoc assumendum est ut aliquid inde doceatur quod rationalem adjuvet scientiam: ac per hoc rerum quas communes cum animantibus irrationalibus hausus ad interiorem hominem pertinet; nec recte dici potest cum irrationalibus animantibus eum nobis ides vero de qua in hoc libro aliquanto diutius disputare certa dispositionis nostrae ratione compellimur, quam qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui ap quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae
Abbreviated transcription (Latin):
nificat: nullo corporis sensu. sed
animi ratione cognoscitur: Disi
enĩ qͥd sit credidunt. ꝑ a̾ĩum nosce-¬
remus: non intelligeremus qͥd
non fecerint illi. de quib dictũẽ.
et sui eum non receper̃: Sonus
gͦ uerbi forinsecus instrepit au¬
ribus corporis: & attingit sen¬
sum qui uocatur auditus: Speci¬
es quoq hominis. ⁊ in nob̾ ipsis
nota est: & forinsecus in aliis:
Adest corporis sensib: oculis cũ
uidetur. auribus cum auditur.
tactui cum tenetur. & tangitur:
habet etiam in memoria nt̃a
imaginem suam. incorporalem
quidem: s corpr̃i similem: Mundi
deniq ipsius mirabilis pulcͥtudo
forinsecus presto ẽ: & aspectib nr̃is.
& ei sensui qui dr̃ tactus. siquid
eius attingimus: Habet etiam ip¬
se intus in memoria nr̃a imagi¬
currimus: cum eum uł septipa¬
rietib uł etiam intenebris cogi¬
tamus: S de his imaginibus re¬
rum corporalium. incorporalib
quidem. habentib tamen simili¬

Expanded text:
nificat, nullo corporis sensu, sed nificat, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognoscitur. Nisi enim quid sit, Crediderunt, per animum nossemus, non intelligeremus quid non fecerint illi de quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corporis sensibus; oculis, cum videtur; auribus, cum auditur; tactui, cum tenetur et tangitur: habet etiam in memoria nostra imaginem suam, incorporalem quidem, sed corpori similem. Mundi denique ipsius mirabilis pulchritudo forinsecus praesto est, et aspectibus nostris, et ei sensui qui dicitur tactus, si quid ejus attingimus: habet etiam ipse intus in memoria nostra imagicurrimus, cum eum vel septi parietibus, vel etiam in tenebris cogitamus. Sed de his imaginibus rerum corporalium, incorporalibus quidem, habentibus tamen simili
Abbreviated transcription (Latin):
uerborum soni. nam & auditus
sensus ẽ corpr̃is: aliquae autemꝑ
animi rationem. sicut id quoddic¬
tum ẽ. sui eum non receper̃ In¬
telligitur enim ñ in eum credi¬
derunt: Quod quid sit. nullo cor¬
poris sensu. sed animi ratione
cognouimus: Ipsorum etiã uer¬
borum non sonos s significatio¬
nes. patim ꝑ corporis sensum.
partim ꝑanimi rationem didi¬
cimus: nec ea uerba nunc pri-¬
mum auduumus. s que iam
audieramus: Et non solum ipsa.
uerum etiam quȩ significarent
cognita memoria tenebamus: &
hic agnouimus: Hoc enim nom̃
dissillabum cum dicitur mundus.
quoniam sonus ẽ. res utiq corpo-¬
ralis ꝑ corpus innotuit: id ẽ per
aurem: Sed etiam quod signifi-¬
cat ꝑcorpus innotuit. idẽ ꝑocu-¬
los carnis: Mundus quippe in qͣn¬
tum notus ẽ: uidentibus notus ẽ:
At hoc uerbum quatuor sillaba¬
rum quod ẽ crediderunt: sono
suo quoniam corpus ẽ. ꝑ aurem
carnis illabitur: Quod autem sig¬

Expanded text:
verborum soni; nam et auditus verborum soni; nam et auditus sensus est corporis: aliquae autem per animi rationem, sicut id quod dictum est, Et sui eum non receperunt: intelligitur enim, Non in eum crediderunt, quod quid sit, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognovimus. Ipsorum etiam verborum, non sonos, sed significationes, partim per corporis sensum, partim per animi rationem didicimus. Nec ea verba nunc primum audivimus: sed quae jam audieramus; et non solum ipsa, verum etiam quae significarent, cognita memoria tenebamus, et hic agnovimus. Hoc enim nomen dissyllabum cum dicitur, mundus, quoniam sonus est, res utique corporalis per corpus innotuit, id est, per aurem: sed etiam quod significat per corpus innotuit, id est, per oculos carnis. Mundus quippe in quantum notus est, videntibus notus est. At hoc verbum quatuor syllabarum quod est, Crediderunt, sono suo, quoniam corpus est, per aurem carnis illabitur: quod autem sig
Abbreviated transcription (Latin):
Numquid enim adhuc fides dicẽ¬
da ẽ. cum definita sit inepła ad
hebreos fides. dictumq sit eall
ẽẽ coniunctionem rerum que ñ
uidentur: Deinde quod sequitur.
Hic uenit intestimonium. ut te¬
stimonium ꝑhiberet de lumine
ut omnes crederent ꝑ illum: ac¬
tio ut diximus temporalis ẽ: Leml¬
poraliter enim testimonium ꝑ¬
hibetur. etiamde re sempit̾na
quod est intelligibile lumen. de
quo ut cestim onium ꝑhiberet.
uenit ioh̃s qui non erat lux: s ut
testimonium ꝑhiberet de lumi¬
ne: Adiungit enum: Frat lux ue¬
ra quȩ illuminat omnem hominẽ
uenientem in hunc mundum: In
mundo erat. & mundus ꝑ eum fac
tus est. et mundus eum ñ cogno¬
uit: In ꝓpria uenit: & sui eum ñ
receperunt: Hec uerba omnia qui
latinam linguam sciunt. ex reb
intelligunt quas nouerunt: qͣꝵ
aliquã nobis innotuer̃ ꝑ corprĩs
sensus. sicut homo. sicut ipse mũ¬
dus. cuius tam euidentem mag¬
nitudinem cernimus: sic̃ eoꝵdem

Expanded text:
Numquid enim adhuc fides dicenNumquid enim adhuc fides dicenda est, cum definita sit in Epistola ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae non videntur ? 4. Deinde quod sequitur, Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum; actio, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erattus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Haec verba omnia qui latinam linguam sciunt, ex rebus intelligunt quas noverunt. Quarum aliquae nobis innotuerunt per corporis sensus, sicut homo, sicut ipse mundus, cujus tam evidentem magnitudinem cernimus, sicut eorumdem
Abbreviated transcription (Latin):
nem uuium sicut uirdendo didi¬
cimus. intuemur etiam cogitan¬
do. non sic uidetur fides incorde
inquo ẽ ab eo cuius ẽ. sed eam teno
certissima scientia: clamatq con¬
scientia: Cum itaq ꝓpterea creðe
iubeamur. quia id quod credere
iubemur. udere non possimus:
ipsam tamen fidem. quando inẽ
in nob̾ iudemus in nob̃: quia et
rerum absentũ ei presens est
fides. ⁊rerum. a ꝑipi quȩ foriss̃
intus ẽ fides.um ẽ n ce rerum
que non uidentur to udetur
fides: & ipsa tamen temporalit̃
fit incordibus hominum: E t si
ex fidelib infideles fuint: ꝑit
abeis: Aliquando autem et re¬
bus falsis accommodatur fides
Loquimur enim sic ut dicamus.:
Habita est ei fides ce decepit: Iua¬
lis fides si tñ ⁊ ipsa dicenda c̃ fides
non culpabiliter de cordibus ꝑit
quando eam inuenta ueritas pel¬
lit: Optabiliter autem rerum
uerarum in easdem res fides tͣnsi
Non enim dicendum ẽ ꝑit. qͣndo
ea quȩ credebantur uidentur.

Expanded text:
nem vivum, sicut videndo didinem vivum, sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quo est, ab eo cujus est: sed eam tenet certissima scientia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamur, quia id quod credere jubemur, videre non possumus; ipsam tamen fidem quando inest in nobis, videmus in nobis: quia et rerum absentium praesens est fides, et rerum quae foris sunt intus est fides, et rerum quae non videntur videtur fides, et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus, infideles fiunt, perit ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, videntur.
Abbreviated transcription (Latin):
est missus adõ:fide denent qui te¬
nent: & qui fide non tenent:aut
dubitatione ambigunt. aut infi¬
delitate derident .Utriq tamen
si non sunt ex numero nimis in¬
sipientium. qui dicunt in corde
suo non ẽ ds̃: hȩc audientes u̾ba¬
utrumq cogitant. & quid sit ds̃
& quid sit mitti adeo : & si non
sicut res se habent: certe sicut
ualent: fidem porro ipsam qͣm
uidet quisq incorde suo ẽẽ sicre¬
dit. uł non eẽ si non credit: aliter
noiuimus: Honsicut corpora quȩ
uidemus ocłis corporeis.⁊ ꝑ ipsoꝵ
imagines quas memoria tenemꝰ.
etiam absentia cogitamus: Nec
sieut ea que non uidimus. et ex
his que uidimus. cogitatione ut¬
cumq formamus. & memoriȩ
commendamus: quo recurramus
cum uoluerimus: ut illic ea uel
qualescumq potius imagines
eorum. quas ibi fiximus similit̃
recordatione cernamus: Nec sic̃
hominem uuium. cuius animam
etiam siñ uidemus. ex nr̃a conicinꝰ.
et ex motibus corporalibus homi¬

Expanded text:
est, missus a Deo; fide tenent qui teest, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verbautrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se habent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non esse, si non credit, aliter novimus: non sicut corpora quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non vidimus, et ex iis quae vidimus cogitatione utcumque formamus, et memoriae commendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamus; nec sicut hominem vivum, cujus animam etiamsi non videmus, ex nostra conjicimus, et ex motibus corporalibus homi
Abbreviated transcription (Latin):
lerunt: fide utiq opus erat. qua
crederetur quod ñ uideretur: Tene¬
bras quippe intelligi uoluit. au̾sa
Ob huiusmodi luce. eamq minus
bonea contueri. corda mortaliũ.
Propter quod adiungit & dicit.
fuit homo missus a deo cui nom̃
erat ioħs: hic uenit intestimoni¬
um. ut testimonium ꝑhiberet
de lumine ut om̃s crederent per
illum: Hoc iam temporalit gestũ
est. & ad scientiam ꝑtinet. quȩ cog¬
nitione historica continetur: Ho¬
minem autem ioh̃em in phantasia
cogitamus: quȩ de humane nat᷑e
noticia. impressa ẽ nr̃e memoriȩ:
Et hoc eodem modo cogitant. siue
qui ista non credunt. suie qui cre¬
dunt.: utrisq enim notum ẽ quid
sit homo. cuius exteriorem partẽ
Interiorem uero idẽ animam. et¬
inse ipsis quia ce ipsi homines s̃.
& ꝑhumanam conuersationem
cognitam tenent: ut posfint cogi¬
tare quod dr̃. fuit homo cui nom̃
erat ioħs. quia et nomina sciunt
loquendo & audiendo: Id̾ aũt ibi

Expanded text:
derunt; fide utique opus erat, qua derunt; fide utique opus erat, qua crederetur quod non videretur. Tenebras quippe intelligi voluit, aversa ab hujusmodi luce eamque minus idonea contueri corda mortalium: propter quod adjungit et dicit, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Hoc jam temporaliter gestum est, et ad scientiam pertinet, quae cognitione historica continetur. Hominem autem Joannem in phantasia cogitamus, quae de humanae naturae notitia impressa est nostrae memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim notum est quid sit homo, cujus exteriorem partem,interiorem vero, id est, animam in se ipsis, quia et ipsi homines sunt, et per humanam conversationem cognitam tenent: ut possint cogitare quod dicitur, Fuit homo cui nomen erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi
Abbreviated transcription (Latin):
Et uidimus głam eitis głamqͥ
si unigeniti apatre: Plenũ gr̃a
et ueritate: Hoc totum quod ei
mangłio posui. in p̃cedentib siuis
partibus ha .i. bet. quod immu¬
tabile ac i qui ni sempiternum
st cuuis um ꝑł contemplatio
nos beato nr facit: Inconsequen¬
ubus uero ꝑmixta cum tempora¬
libus commemorantur eterna. ac
phoc aliqua ibi ad scientiam ꝑti¬
nent: aliqua ad sapientiam: sicut
in libro duodecimo precessit nr̃a¬
uistinctio: Nam in principio erat
ucrbum & uerbum erat apuddm̃ ⁊
iserat uerbum. hocerat in pͥncipi
iapud dm̃ om̃ia ꝑ ipsum facta
sunt et sine ipso factum ẽ nichil.¬
Quod factum est in ipso uita erat.
e uita erat lux hominum. & lux¬
intenebris lucet. & tenebre eam nõ
omprehender̃. Contemplatiuam
uitam requirit: & intellectuali
mente cernendum ẽ: Qua inre qͣn¬
tomagis quisq profecerit. tanto
siet sine dubitatione sapientior.:S
ꝓpter id quodait. Lux lucet in te¬
uebris. & tenebre eam ñ comprehen¬

Expanded text:
hominis, et ab eis quae communia si Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Hoc totum quod ex Evangelio posui, in praecedentibus suis partibus habet quod immutabile ac sempiternum est, cujus contemplatio nos beatos facit: in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqua ad sapientiam, sicut in libro duodecimo nostra praecessit distinctio. Nam, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia ptertia voluntate utrumque jungente: sicut formabatur foris acies oculorum, quam voluntas, ut visio fieret, adhibebat rei visibili, comprehenderunt; contemplativam vitam requirit, et intellectuali mente cernendum est. Qua in re quanto magis quisque profecerit, tanto fiet sine dubitatione sapientior. Sed propter id quod ait, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
spectus. & quasi glutiens inuen¬
tre. ita inmemoria reposuerit.
poterit recordando quodam modo
ruminare. & indisciplinam qd̵
sic didicerit traicere: Qd si fuerit
om̃imoda obliuone deletum: rur¬
sus doctrina duce. inuenieturq
penitus exciderat: & sic inueni¬
tturut erat: CXU.¬
Incipiunt capitula libri .xiii.¬
Oi gemino rationał mentis officio..
quorum unum ad temporalia. aliud
partinet ad eterna¬
De fide quȩ licet ꝑcorporis sensum m̃te
concepta sit. nichil tamen inuenitur ha¬
De uoluntate quam & singłi ꝓpriam.
bere corporeum. .Ii.
et omnes etiam non indicatam possunt
De bĩtudine. ꝗͣ om̃s una uolunttte expetũt.

Expanded text:
aspectus, et quasi glutiens in venaspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat. Cnobilis persuadere conatus est vixisse hic animas hominum, et antequam ista corpora gererent: et hinc esse quod ea quae discuntur, reminiscuntur potius cognita, quam cognoscuntur nova. Retulit enim, puerum quemdam nescio quae de geometrica interrogatum, sic respondisse, tanquam esset illius peritissimus disciplinae. Gradatim
Abbreviated transcription (Latin):
uentor: s ueluti acies ipsa reuerbe¬
rata repellitur: & fit rei non transi¬
toriȩ transitoria cognitio: quȩ tñ
cognitio transiens ꝑ disciplinas
quibus eruditur animus meio¬
rie comendatur ut sit quoredue
possit. quȩ cogitur in de trausire:
quamius si ad memoriã cogitatio
non rediret. atq ibi qd commenda¬
uerat inueniret. uelut rudis ad
ħ sicut ducta fuerat duceretur il¬
q inueniret ubi primum inue
inde rursus quasi descriptum ini
memoria figeretur: Neq enim
sicut manet uerbi grã quadrati
corporis incorporalis et unmu¬
tabilis ratio: sic in ea manet ho¬
minus cogitatio. sitamen ad eam
sinc phantasia spacii localis potu.
i ꝑuenire : Aut si aliciuus artifi¬
ciosi & musici soni ꝑ moras tp̃ris
tanseuntis numerositas compre¬
hendatur. sine tempore stans in
quodam secredo altoq silentio. tam¬
dnu saltem cogitari pot̃. quamdui
potest ille cantus audiri.tamenqdͥ
inde rapuerit & sitransiens m̃tis

Expanded text:
erventor, sed veluti acie ipsa reverbeerventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transtoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus eruditur animus, memoriae commendatur, ut sit quo redire possit, quae cogitur inde transire: quamvis si ad memoriam cogitatio non rediret, atque quod commendaverat ibi inveniret, velut rudis ad hoc sicut ducta fuerat duceretur, idque inveniret ubi primum inven veritate, unde rursus quasi descriptum in memoria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis incorporalis et incommutabilis ratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici soni per moras temporis transeuntis numerositas comprehendatur, sine tempore stans in quodam secreto altoque silentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis
Abbreviated transcription (Latin):
sermone sapientiȩ : ad quamꝑti¬
nẽt ea quȩ nec fuerunt. nec fut᷑a
sunt: sed sunt Q ꝓpter eternita¬
tem in qua sunt & fuisse & ẽẽ ⁊
futura eẽ dicuntur: sine ullamr¬
tabilitate tempoꝵ: Non enim
sic fuerunt ut eẽ desinerent. aut
sic futura sunt. quasi nunc ñsĩ:
sed id ipsum ẽe semꝑ habuerunt.
semꝑhabitura sunt: Manent aũt
non tanquam in spaciĩs locorum
fixa ueluti corpora: s innatura
incorporali sic intelligibilia p̃sto
sunt mentis aspectibus: sicut istã
in locis uisibilia. uł contrectabilas
corporis sensibus: Non autem so¬
lum rerum sensibilium in locis po¬
sitarum. sine spaciis localib ma¬
nent intelligibiles incorporalesq
rationes: uerum etiam motionũ
in temporibus transeuntrum. sine
temporali transitu stant &̃e ipse uti¬
q intelligibiles non sensibiles: Ad
quas mentis acie ꝑuenire paucor
est: Et cum ꝑuenitur quantum
fieri pot̾. non in eis manet ip̃se ꝑ¬

Expanded text:
sermone sapientiae, ad quam pertisermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, et propter eam aeternitatem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrectabilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum etiam motionum in temporibus transeuntium sine temporali transitu stant etiam ipsae utique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paucorum est; et cum pervenitur, quantum fieri potest, non in eis manet ipse p
Abbreviated transcription (Latin):
festatione Hoc est enim qđ ait
apłs paulus facie ad faciem: Hoc
etiam quod ioħs: Dilectissimi nc̃
filii dei sumus. &e nondum appa¬
ruit quod erimus: scimus quia
cum apparuerit. similes ei erimꝰ
quoniam uidebimus eum sicuti
est: De his atq huuismodi sermo¬
nibus. ipse michi uidedur eẽ ser.¬
mo sapientiȩ. Abstinere autem
a malis. quoniam iob scientiam di¬
xit ẽẽ: rerum proculdubio tempo¬
ralium ẽ: quoniam scd̃m tempus
inmalis sumus aquib abstinere
debemus:ut ad illa eterna bona
ueniamus: Quamobrem quicqͥd
prudenter. fortiter. temꝑanter. &
iuste agimus:adeam ꝑtinet sci¬
entiam. suie disciplinam. qua in
euitandis malis bonisq appedẽ¬
dis actio nr̃a uersatur: & quicquid
ꝓpter exempla uł cauenda ułini¬
tanda. & ꝓpter quarumq rerũ.
quȩ nr̃is acõmoditata s̃ usibus
necessaria documenta: historica
cognitione colligimus: De his gͣ
sermo cum fit. eum scientiȩ ser¬
monem puto discernendum a

Expanded text:
festatione? Hoc est enim quod ait festatione? Hoc est enim quod ait apostolus Paulus, facie ad faciem : hoc etiam quod Joannes, Dilectissimi, nunc filii dei sumus, et non dum apparuit quod erimus. scimus, quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum siest . De his atque hujusmodi sermo ipse mihi videtur esse sermo sapientiae. Abstinere autem a malis, quam Job scientiam dixit esse, rerum procul dubio temporalium est. Quoniam secundum tempus in malis sumus, a quibus abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a
Abbreviated transcription (Latin):
leputatur. Quamius enim & illa
que sapientia ẽ. possit scientia nũ¬
aipari. sicut & apłs loquitur ubi
dicit. nunc scio ex parte. tunc aũt
agnoscam sicut c cognitus sum.
Quam scientiam ꝓfecto contem¬
plationem dĩ uult intelligi. qd
lamen ubi dicit. alii quidẽ dat᷑
guit: licet non ibi explicet quid
intersit. & unde possit utrumq
dinosci Uerum scripturarũ sca¬
rum multiplicem copiam scruta¬
tus. inuenio scriptum ẽẽ in libro
iob. eodem scõ uro loquente. Ce
ce pietas sapientia: abstinere aũt
amalis. scientia ẽ: In hac differen
nem scientiam ꝑtinere: Pietatem¬
quippe hoc loco posuit dĩ cultũ.
uerbum habet ista sententiain
codicibus grecis & quid ẽ in eter¬
nis excellentius quam ds̃: cuius
solius immutabilis ẽ natura:
& quis cultus euis nisi amor eus:
quo nunc desidamus eum uidẽ
credimusq & sꝑamus nos ẽẽ ui¬
suros: & quantum ꝓficimus.
uidemus nunc ꝑspeculum INe¬
nigmate: tunc autem in mani¬

Expanded text:
deputatur. Quamvis enim et illa deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia est, possit scientia nuncupari, sicut et Apostolus loquitur, ubi dicit, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum ; quam scientiam profecto contemplationis Dei vult intelligi, quod tamen ubi dicit, Alii quidem daturguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ece pietas sapientia: Abstinere a malo scientia est . In hac differentnem scientiam quippe hoc loco posuit Dei cultum, Nam hoc verbum habet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem in mani
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uiuimus. mentem nr̃am i
iniusibilia eius intentam. ereiꝰ
eternitate. ueritate. caritate ꝓ¬
ficienter debere formari: Iuiddã
uero rationalis intentionis nr̃e
hoc est eiusdem mentis. in usum
mutabilium corporaliumq re¬
rum sine quo hec uita ñ agitur
dirigendum: non ut conformeñ
hiic scło. finem constituendo in
bonis talibus: & in ea detorquen¬
do beatitudinis appetitum: sed
ut quicquid inusum temporaliũ
rationabiliter facimus. eternorum
iipiscendorum contemplatione
ficiamus. ꝑ ista transeuntes. illis
suumbonum. sed qd in ea in¬
fat uł inflare assolet. eternorum
aritate uincatur. quȩ ñ inflat:
seo ut sciamus edificat: Sine scien¬
ia quipe nec iurtutes ipse quib
rete uiuitur possunt haberi. per
quas hȩc uita misera sicguberne¬
ur: ut ad illam quȩ uere beata ẽ
pueniatur eternam: Distat tam̃
ibeternorum contemplatione ac¬
uo qua bene utimur temporalib
tb: & illa sapientia: hec scientiȩ

Expanded text:
Deum vivimus, mentem nostram in Deum vivimus, mentem nostram in invisibilia ejus intentam, ex ejus aeternitate, veritate, charitate, proficienter debere formari: quiddam vero rationalis intentionis nostrae, hoc est ejusdem mentis, in usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo , finem constituendo in bonis talibus, et in ea detorquendo beatitudinis appetitum; sed ut quidquid in usu temporalium rationabiliter facimus, aeternorum adipiscendorum contemplatione faciamus, per ista transeuntes, illis suum bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
quod ego non putaui ꝓ muliere
sensum corporis eẽ ponendum:
quem uidemus nob & bestris
ẽẽ communem:s aliquid uolu
quod bestie non haberent. sen¬
sumq corporis magis ꝓserpen¬
te intelligendum existimairi: qr
legitur sapientior omnib peco¬
ribus terre In eis quippenatu¬
ralib bonis. que nob ⁊ irrationa¬
bilibus animantib uidemus
c̃ẽ communia. uiuacitade qua¬
dam sensus excellit. non ille de
quo scriptum ẽ in epła que est
adhebreos ubi legitur ꝑfectorum
ẽẽ solidum cibum. qui ꝑhabitum
exercitatos habent sensus. adse¬
parandum bonum a malo: Illi
quippe sensus naturȩ rationalis
sunt. ad intelligentiam ꝑtinentes
sed iste sensus. qui est quinquiꝑ¬
titus incorpore. ꝑquem non so¬
lum anobis. uerum etiam abesti¬
is.corporalis species. motusq sen¬
titur: s siue isto. siue illo. suie
aliquo aliomͦ. accipiendum sit.
qd̾ apłs uirum dixit imaginẽ
iuri: apparet tamen eum scđm

Expanded text:
quod ego non putavi pro muliere quod ego non putavi pro muliere sensum corporis esse ponendum, quem videmus nobis et bestiis esse communem; sed aliquid volui quod bestiae non haberent: sensumque corporis magis pro serpente intelligendum existimavi, qui legitur sapientior omnibus pecoribus terrae . In eis quippe naturalibus bonis, quae nobis et irrationabilibus animantibus videmus sse communia, vivacitate quadam sensus excellit: non ille de quo scriptum est in Epistola quae est ad Hebraeos, ubi legitur, perfectorum esse solidum cibum, qui per habitum exercitatos habent sensus ad separandum bonum a malo ; illi quippe sensus naturae rationalis sunt ad intelligentiam pertinentes: sed iste sensus quinquepartitus in corpore, per quem non solum a nobis, verum etiam a bestiis corporalis species motusque sentitur. 21. Sed sive isto, sive illo, sive aliquo alio modo accipiendum sit, quod Apostolus virum dixit imaginem viri ; apparet tamen cum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
storia. quam de duob primis
hominibus uro scilicet eiusq
muliere. de quib ꝓpagatum est
genus humanum. diuina tradit
auctoritas. ad hoc tantummodo
audienda ẽ: ut intelligatur apls.
imaginem dei uirotantum tri¬
buendo non etiam femine. quã¬
uis in diuerso sexu duorum ho¬
minum: aliquid tamen signifi¬
care uoluisse quod in uno homi
quereretur: Xiii.
me fugit quos dam
qui fuerunt ante nos egre¬
gii defensores catholice fidei.⁊
diuuini eloquii tractatores: cum
in homine uno cuius uniuersam
animam bonam. quendam para¬
disum ẽẽ senserunt. ista duo re¬
quirerent:iurum mentem. mu¬
lierem uero dixisse corporis sen¬
sum: Secundum hanc autem¬
distributionem qua uir ponit᷑
mens.sensus autem corporis mu¬
lier. uidentur apte s conuenire si
considerata tractantur.nisi qtł
in om̃ibus bestiis & uolatilibus
scriptum ẽ. non ẽẽ inuentum ui¬
ro aduitorium simile illi: & tc̃
ẽ ei mulier facta de latere. ꝓꝑter

Expanded text:
storia, quam de duobus primis storia, quam de duobus primis hominibus, viro scilicet ejusque muliere, de quibus propagatum est genus humanum, divina tradit auctoritas, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei viro tantum tribuendo, non etiam feminae, quamvis in diverso sexu duorum hominum, aliquid tamen significare voluisse quod in uno homine quaereretur. me fugit, quosdam qui fuerunt ante nos egregii defensores catholicae fidei et divini eloquii tractatores, cum in homine uno, cujus universam animam bonam quemdam paradisum esse senserunt, duo ista requirerent, virum mentem, mulierem vero dixisse corporis sensum. Et secundum hanc distributionem qua vir ponitur mens, sensus vero corporis mulier, videntur apte omnia convenire, si considerata tractentur: nisi quod in omnibus bestiis et volatilibus scriptum est non esse inventum viro adjutorium simile illi, et tunc est ei mulier facta de latere . Propter
Abbreviated transcription (Latin):
nos dimittimus debitorib nr̃is:
heq enim sicut in illis duob pri¬
nus hominib ꝑsonam suã quisq
portabat. & ideo si sola mulier ci¬
bum edisset illicitum. sola utiq
mortis supplicio plecteretur: itadi¬
ci potest in homine uno si delecta¬
donibus illicitis a quib se conti¬
nuo deberet auertere. cogitatio
lbenter sola pascatur. nec faci¬
enda decernan¬
TUR
mala: s tantum suarut᷑
inrecordatione teneantur quasi
mulierem sine uro posse damp¬
nari: Ab sit hoc credere: Hec qͥp¬
pe una ꝑsona est. unus homo ẽ.
totusq dampnabitur: nisi hec quȩ
sine uoluntate oꝑandi. s tamen
cum uoluntate animum talib
oblectandi . solius cogitationis
sentiuntur eẽ peccata. ꝑ media¬
disputatio. qua inmente unius¬
cuiusq hominis quesiuimus qđ¬
dam rationale conuigium. con¬
templationis & actionis officiis
ꝑ quedam singula distributis:
tamen inutroq mentis unitate
seruata. salua illuis ueritatis hi-¬

Expanded text:
nos dimittimus debitoribus nostris . nos dimittimus debitoribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esse peccata per Media itaque disputatio qua in mente uniuscujusque hominis quaesivimus quoddam rationale conjugium contemplationis et actionis, officiis per quaedam singula distributis, tamen in utroque mentis unitate servata, salva illius veritatis hi
Abbreviated transcription (Latin):
sione male utendi reb quȩ ꝑsen¬
sum corporis seutiuntur. itade¬
cernitur quodcumq peccatumil
si potestas sit. etiam oꝑe complea¬
tur: intelligenda ẽ illa mulier di¬
disse uiro suo secum simul edendũ
illicitum cibum: Heq enum pot
peccatum nonsolum cogitandũ
suauiter. uerum etiam efficacit̃
ꝓꝓetrandum mente decerni: nisi
e illa mentis intentio. penes qͣm
sumina potestas ẽ membra inopꝰ
mouendi uł ab oꝑe cohibendi. ma¬
lt accioni cedat. ce seruiat: Nec sa¬
necum sola cogitatione mens ob¬
lectatur illicitis. non quidem de¬
cernens ẽẽ facienda. tenens tam̃
re uoluens libenter. quȩ statim ut
attigerunt animum respui debuer̃.
negandum ẽ eẽ peccatum: sed
longe minus: quam si & oꝑe statu¬
atur implendum: & ideo de talib
quoq cogitationibus uenia peten¬
da ẽ. pectusq ꝑcutiendum. atq di¬
ctudum dimute nob̃ debita nr̃a:
faciendumq quod sequitur atq
moratione iungendum: sicut &

Expanded text:
sione male utendi rebus quae per sensione male utendi rebus quae per sensum corporis sentiuntur, ita decernitur quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18. Nec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Dimitte nobis debita nostra: faciendumque quod sequitur, atque in oratione jungendum, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
poris sentiuntur. rationatur: eaq
scientia dr̃ actionis. sibene: ut eã
noticiam referat ad finem summi
boni Sin aũt male: ut eis fruatͥ
tanquam bonis talib in quibus
falsa beatitudine conquiescat.
Cum gͦ huic intentioni mentis.
quȩ in rebus temporalibus & cor¬
poralibus ꝓpter actionis offici¬
um ratiocinandi uiuacitate uer¬
satur. carnalis ille sensus ut am¬
malis ingerit quandam illecebrã
fruẽdi se. id: tanquam bono quadã
priuato & ꝓprio. non tanquam pu¬
blico atq cominuni qd̾ ẽ incom¬
mutabile bonum: tunc uelut ser¬
pens alloquitur feminam: Huic
autem illecebre consentire. deligno
prohibito manducare ẽ : s iste con¬
sensus. si sola cogitationis delectati¬
one contentus ẽ. suꝑioris uero auc¬
toritate consilii. ita m̃bra retinent᷑.
ut non exhibeantur iniquitatis
arma peccato: sic habendum existi¬
mo uelut cibum uetitum mulier
solacomederit: Si autem inconsen¬

Expanded text:
poris sentiuntur, ratiocinatur ea quae poris sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et proprio, non tanquam publico atque communi quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consen
Abbreviated transcription (Latin):
illa parte rationis ad quam ꝑti-¬
net scientia. id ẽ cognitio rerum
temporalium atq mutabilium.
nouandis uite huius accionibus
necessaria: suscepta considatione
quantum dominus adiuuat per¬
icut enim in illo manifesto cõ¬
iugio duorum hominum qͥ
primi facti sunt. non manducaũ
serpens de arbore uetita. sedtan¬
tummodo manducandum ꝑsua¬
sit mulier non manducauit sola.
sed uiro suo dedit. et simul mandu¬
cauerunt: quamuis cum serpente
sola locuta & ab eo sola seductasit.
ita et in hoc quod etiam in homi¬
ne uno geritur et dinoscitur. occul¬
to quodam secretoq conuigio car¬
nalis. uelut ita dicam quia incor¬
poris sensus intenditur sensualis
animimotus qui nob̾ pecoribusq
cominunis ẽ. seclusus ẽ aratione
sapientiȩ: sensu quippe corporis
corporalia sentiuntur: eterna uero
& incominutabilia spiritalia ra¬
tione sapientiȩ intelliguntur: Ra¬
tioni autem. scientiȩ appetitu uici¬
nus est sensus: quando quidẽ de
ipsis corporalibus que sensu cor¬

Expanded text:
illa parte rationis ad quam pertinet scientia, id est, cognitio rerum temporalium atque mutabilium navandis vitae hujus actionibus necessaria, susceptam considerationem, quantum Dominus adjuvat, pericut enim in illo manifesto conjugio duorum hominum qui primi facti sunt, non manducavit serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum persuasit: mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; quamvis cum serpente sola locuta, et ab eo sola seducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio carnalis, vel, ut ita dicam, qui in corporis sensus intenditur, sensualis animae motus, qui nobis pecoribusque communis est, seclusus est a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur: aeterna vero et incommutabilia spiritualia ratione sapientiae intelliguntur. Rationi autem scientiae appetitus vicinus est: quandoquidem de ipsis corporalibus quae sensu cor
Abbreviated transcription (Latin):
quam prior nos dilexerit pater.
pse ꝓpter nos filio non parcens.
ise pro nobis eum tradidit ad
nortem: Sed uideo quod & antea
pater dilexit nos. non solum an-¬
itquam pro nobis filius morere¬
tur: s antequam conderet mundũ.
iso testante apło qui dicit: Sic̃
degit nos in ipso ante constituti¬
iem mundi: Nec filius patre sͥ
non parcente. pronob uelut in¬
unitus ẽ traditus: quia & de ipso
dictum ẽ. qui me dilexit & tra¬
didit semet ipsum pro me: Om̃ia
gͥ simul & pater & filius.⁊ amboꝵ
sp̃c parider & concorditer oꝑant᷑:
tamen iustificati sumus in xp̃i
sanguine. & reconciliati sumus
dõ ꝑ mortem filii eius: E quomͦ
d factum sit: ut potero etiam hic
quantum satis uidebitur explica-¬
bo. . XII.

Expanded text:
quam prior nos dilexerit Pater, quam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobmortem . Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius et amborum Spiritus pariter et concorditer operantur: tamen justificati sumus in Christi sanguine, et reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; et quomodo id factum sit, ut potero, etiam hic quantum satis videbitur explicabo. CAPUT XII.
Abbreviated transcription (Latin):
s habere poterat. sicut potuit
quando uoluit: Hec aũt apli sen¬
tentia precedens ubiait. adhuc
cum infirmi eẽmus. iuxta tẽpꝰ
xp̃c ꝓ impiis mortuus ẽ. cohe¬
ret his duabus sequentibus.qͣꝵ
inuna dixit peccatores. in alia
inimicos dĩ: tanquam in illis
singłis reddiderit singula. po¬
catores ad infirmos. inimicos di
referens ad impios: .xi.¬
iustificentur credentes: & quidẽ
reconciliati ꝑmortem filii euis:
Itane uero cum irasceretur nob
ds̃ pater. uidit mortem filii sui
pronobis & placatus est nobis:
Numquid ergo filius euis usq ad¬
eo nobis iam placatus erat ut ꝓ
nobetiam dignaretur mori: patt
uero usq adeo adhuc irascebatur
ut nisi filius pro nob moreretur
non placaretur: Et quid ẽ quod
alio loco idem ipse doctor gentiũ
catus eẽt pater ꝓprio filio ñ pt¬
cens pronobis eum traderet: N¬
ne uidetur hec illi uelut adu̾sa
ẽẽ sententia: In illa morit᷑ ꝓi
ꝑctus mortem. in hac autem tan¬

Expanded text:
sed habere poterat, sicut potuit sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios.in eo justificentur credentes? Et quid est, reconciliati per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium:placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur prr per mortem ejus: in hac autem tan
Abbreviated transcription (Latin):
enuncum inunici eẽmus reconci¬
liati sumus dõ ꝑmortẽ filii euis:
multomagis reconciliati saliri
erimus in uita ipsius: Quos
peccatores dixit pruis. hos po¬
steruis inimicos dei: &e quos pͥ
iustificatos in sanguine iħu xp̃i
eos posterius reconciliados ꝑmor¬
tem filii dĩ: & quos prius saluos
ab ira ꝑ ipsum: eos postea saluos
inuita ipsius: Nõ ergo ante istã
grãm quo quomͦ peccatores. sed
intalibus peccatis fuimus: ut i¬
nimici eẽmus dei: Suꝑius autem
idem apłs nos peccatores & inimi¬
cos dĩ. duobus identidem nomini¬
bus appellauit: Uno uelut mitis¬
simo: alio plane atrocissimo di¬
cens Si enim xp̃c cum infirmi
eẽmus. adhuc uixta tempus ꝓ
impiis mortuus ẽ. quos infir¬
mos eosdem impios nuncupa¬
uitꝰ leue aliquid udetur infir¬
mitas: sed aliquando talis ẽnit
impictas nominetur Nisi tam̃
infirmitas eẽt: medicum neces¬
sarium non haberet: Qui ẽ hebra¬
locutione saluator: qd uerbum
latina lingua antea ñ habebat.

Expanded text:
nimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebralocutione Salvator. Quod verbum latina lingua antea non habebat,