comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nominat᷑. Quaeris cuius rei grã : hoc supͣ
dixerat. Propt̃ quod peto. ñ in firmari
intribulationib meis ꝓuobis. Hoc ergo
eis obtat. ut ñ infirment᷑ in tribulationib
apł̃i quas pillis sustinebat. & ꝓpt̃ hoc
genua flectebat ad patrẽ. Proinde ñ
infirmari unde illis sit. sequitꝰ & dicit
At det uobis scđm diuitias głae suae uirtu¬
tẽ corroborari ꝑ sp̃m eius. Hae sunt
diuitiae. dequib dicit. E altitudo diuitia¬
rũ. Abditas enĩ habent causas. ubi nullis
meritis p̃cedentib quid habemus qđ non
accipimus . Deinde sequit᷑. & quid optet
adiungit. In interiore inquit homine
habitare xp̃m ꝑfidẽ in cor dib ur̃is.
Haec ẽ. uita cordiũ qua ui uimus in scłm
scł̃i ab initio fidei usq ad sinẽ speciei. Ut
in caritate inquit radicati & fundati.
p̃ualeatis cõprehendere cũ om̃ib scĩs.
staẽ. cõmunio cuiusdã diuinae. caelestisq
rei publicȩ. Hinc saturant᷑ pauperes
ñ sua quaerentes sedquae iħu xp̃i. id est

Expanded text:
minatur. quaeris, cuius rei gratia. hoc supra diierat: Propter quod peto non infirmari in tribulationibus meis pro uobis. hoc ergo eis optat, ut non infirmentur in tribulationibus apostoli, quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad patrem. proinde non infirmari unde illis sit, sequitur et dicit: Ut det uobis secundum diuitias gloriae suae uirtute corroborari per spiritum eius. hae sunt diuitiae, de quibus dicit:s o altitudo diuitiarum! abditas enim habent causas, ubi nullis meritis praecedentibus quid habemus, quod non accepimus? deinde sequitur et, quid optet, adiungit: In interiore, inquit, homine habitare Christum per fidem in cordibus uestris. haec est uita cordium, qua uiuimus in saeculum saeculi ab initio fidei usque ad finem speciei. ut in caritate, inquit, radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus sanctis. ista est communio cuiusdam diuinae caelestisque rei publicae; hinc saturantur pauperes non sua quaerentes, sed quae Iesu Christi, id est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipso excusati essent iudei qr ñ cognouer̃
Si enĩ cognouissent sicut apłs dicit. nũquã
dnm̃ głae crucifixissent. Sequit᷑ & ostendit
occulti eorũ merit fuisse ut ñ cognoscereNT
Ait enĩ. Ego dñs int̃rogans corda & probans
renes. utdem unicuiq scđm uiã eius. &
scđm fructũ studiorũ eius.
EXPOSITIO

Expanded text:
hoc ipso excusati essent Iudaei, quia non cognouerunt — si enim cognouissent, sicut apostolus dicit, numquam dominum gloriae crucifixissent — sequitur et ostendit occulti eorum meriti fuisse, ut non cognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda, probans renes, ut dem unicuique secundum uiam eius et secundum fructum studiorum eius. LI. EXPOSITIO
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ.forma futuri. ut illud. Relinquet
homo patrẽ & matrẽ : & adherebit uxori
suae & erunt duo in carne una. Sacram̃tũ
hoc inquit magnũ est. Ego autẽ dico. in
modo reliquisse patrẽ. qui cũ in forma dĩ eã.
ñ rapinã arbitratus ẽ. eẽ se equalẽ dõ sed
semet ipsũ ex ina niuit formã serui accipiens
eliquisse etiã matrẽ sinagogã iudȩorũ. ueteri
testam̃to carnalit̃ inherentẽ. & adhesisse
uxori suae scaẽ ecłe . ut pace noui testam̃ti
essent duo in carne una. Quia cũ sit ds̃ apud
patrẽ ꝑ quẽ facti sumus factus ẽ. ꝑ carnẽ
particeps nr̃i ut illius capitis corpus eẽ. possimꝰ.
FIGURAUERINT. ET QUI OCCIDERIT CAIN
SEPTẼ UINDICTAS EXSOIUET.UELUE
SIONOAÕ POSUITDS̃ INCAIN EX CODẼ
LPRO CORTRA FAUS TŨ .XII.
sanguinẽ xp̃i. qui fusus ẽ in remissionẽ
peccatorũ de manu ꝑ secutoris nolentis
et̃. sub grã. sed sublege. ut eã ab eccła

Expanded text:
qui est forma futuri, ut illud, Relinquet qui est forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, inquit, magnum est; ego autem dico in modo reliquisse Patrem, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, reliquisse etiam matrem synagogam Judaeorum Veteri Testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae Ecclesiae: ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una. Quia cum sit Deus apud Patrem per quem facti sumus, factus est per carnem particeps nostri, ut illius capitis corpus esse possemus.figuraverint, et qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet; vel de signo quod posuit Deus in Cain; ex eodem libro XII contra Faust itaque occiditur Abel minor natu a fratre peccatorum de manu persecutoris, nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
perator uel rex qui eos in regnosuo inuenit.
cũ ipso signo eos inuenit. nec occidit. id ẽ.
ñ effecit ut ñsint uidei certo quodã & ꝓprio
suae obseruationis signo. aceterarũ gentiũ
cõmumone discreti. nisi quicũq. eorũ ad
xp̃m transierint. ut iã ñ inueniat᷑ caia.
nec exeat a facie dĩ. nec habitet int̃ra naim
ds̃ rogat᷑ in psalmo. Nededoris in motũ
pedes meos. & manus peccatorũ ñ moueat
e. Qd̃ diuersis mopis Possit in

Expanded text:
perator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, perator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierint, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Namdeus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccatorum non moueat me. XLVI. QVOD DIVERSIS MODIS POSSIT IN
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ tremit. Sed quid ei respondic ds̃:
N onsic inquit. Om̃is qui occiderit ca in.
septẽ uindictas ex oluet. Idẽ. non sic
quo modo dicis: ñ corporali morte in teri-¬
bit genus impiũ carnaliũ iudaorũ.
ui cũq enĩ eos ita ꝑdiderit. septẽ uindictas
ex oluet. idẽ. auferet ab eis septẽ uindic¬
tas quib. alligati sunt ꝓpt̃ reatũ occisi xp̃i.
ut hoc toto tẽpore qđ septenario dierũ
numero uoluit᷑. magis quia ñ interit
gens iudea. satis appareat fidelib xp̃ianis
cain signũ. ne eũ occidat omis qui inuene¬
rit. Hoc reuera multũ mirabile ẽ quẽ¬
ad modũ om̃s gentes quae a romanis sub¬
iugatȩs. in ritũ romanorũ sacrorũ tran¬
sierint. eaq sacrilegia obseruanda & cele
branda susceperint. Gens autẽ iudaa siue
sub paganis regib siue sub xp̃ianis. non
amiserit signũ legis suae. quo aceteris
gentib popłisq distinguit᷑: Et om̃is im¬

Expanded text:
mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Non sic, inquit, omnis qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet, id est non sic quomodo dicis, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum: quicunque enim eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vindictas quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore quod septenario dierum numero volvitur, magis quia non interit gens Judaea, satis appareat fidelibus ChristiaCain signum, ne eum occidat omnis qui invenerit. Hoc revera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes quae a Romanis subjugatae sunt in ritum Romanorum sacrorum transierint, eaque sbranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis im
Abbreviated transcription (Latin):
suã daretibi. gemens & tremens eris int̾ra.
Nunc ecce quis ñ uideat. quis ñ agnoscat in
tota t̃ra qua cũq disꝑsus ẽ. ille popłs quomͦ
gemat merore amissi regni. & tremat
timore sub innumerabilib. popłis xp̃ianis.
deoq respondit cain. & dixit. Maior est
causa mea. Si eicisme hodie a facie t̃ra.
& a facie tua abscondar. & ero gemens &
tremens suꝑ t̃rã. Et erit om̃is qui inuene¬
rit me. occidet me. Uere inde gemit &¬
tremit. ne regno etiã t̃renoꝑdito ista
uisibili morte occidat᷑. Hanc dicit maiorẽ
causã. quã illã qđ ei t̃ra ñdat uirtutẽ
suã. ne spiritalit̃ moriat᷑. Carnalit̃ enĩ
sapit & abscondi a facie dĩ. id ẽ. iratũ hab̾e
dm̃ graue ñ putat. ne si inueniat̾ & occi¬
dat᷑ Carnalit̃ enĩ sapit. tãquã operans
t̃rã. cuius uirtutẽ ñ accipit. Sapere
autẽ scđm carnẽ. mors ẽ. Quã ille non
intelligens. a misso regemit. & corporalẽ

Expanded text:
suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis christianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit, omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapie non putat, nisi ne inveniatur et occidatur. Carnaliter enim sapit tanquam operans terram cujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno gemit, et corporalem
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ xp̃i passionẽ reuelent᷑ secreta sacra¬
m̃torũ fidelib ad bibendũ eius sanguinẽ
ore aꝑto in confessione transeuntibus.
Propt̾ea popłs ille sicut ca in adhuc operat᷑
t̃rã. adhuc exercet operationẽ legis carna¬
lit̃. quae ñeidat uirtutẽ suã. quia in ea
operati sunt salutẽ nrãm. crucifigendo xp̃m
qui mortuus ẽ. ꝓpt̃ delicta nr̃a. Neceis
dedit eadẽ t̃ra uirtutẽ suã quia non
iustificati sunt uirtute resurrectionis
eius. qui resurrexit ꝓpt̃ iustificationẽ
nram. Quia & si crũcificus ẽ in infirmi¬
tate. sed uiuit ex uirtute dĩ. sicut dicit
Apłs. Haec ergo ẽ. uirtus t̃rae illius. quã
ñ ostendit impiis & incredulis. Unde nec
resurgens eis aquib erat crucifixus
apparuit. tã quã cain operanti terram.
ut granũ illud seminaret᷑. ñ ostendens
eadẽ t̃ra fructũ uirtutis suae. qm̃ cũ
operaberis inquit t̾rã ñ ad iciet uirtutẽ

Expanded text:
ut per Christi passionem reuelentur secreta sacraut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius. sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed uiuit in uirtute apostolus. haec ergo est uirtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
ossuũ accipere sanguinẽ frĩs tui de
manu tua : ñ dixit qm̃ operaberis cã
sed ait qm̃ operaberis t̾rã. & ñ adiciet
uirtutẽ suã daretibi. Unde ñ ẽ. necesse
eandẽ t̃rã intelligere operari ca in quae
as peruitos accipere sanguinẽ frĩs de
manueius. Sed ideo maledictus intelli¬
git᷑ ab hac t̃ra qm̃ operat᷑ t̃rã quae non
adiciet uirtuit̃ suã dare illi. Id est ideo
operat᷑ t̃ renã circũ cisionẽ t̃renum
sabbatũ : t̃renũ azimũ t̃renũ pascha.
Quae om̃is t̃rena operatio. habet occultã
uirtutẽ intelligendae grã xp̃i. quae non
dat᷑ iudais in impietate & in fidelitate ꝑse¬
uerantib qi nouo testam̃to reuelata est. &
ñ transeuntib ad dñm ñ eis aufert᷑ uela m̃
qđ inlectione ueteris testam̃ti manet.
quia in solo xp̃o euacuat᷑. ñ ipsa lectio
ueteris testam̃ti quae habet absconditã
uirtutẽ . sed uelam̃ quo abscondit᷑. Vnde
xp̃o incruce passõ uelũ tẽpli conscissũ est.

Expanded text:
usque adhuc quid nobis respondent Iudaei manu tua; non dixit, Quoniam operaberis eam; sed ait, Quoniam operaberis terram, et non adjiciet virtutem suam dare tibi. Unde non est necesse eamdem terram intelligere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu ejus: sed ideo maledictus intelligitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adjiciet virtutem suam dare illi; id est, ideotui clamat ad me de terra: sic arguit in sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha: quae omnis terrena operatio habet occultam virtutem intelligendae gratiae Christi, quae non datur Judaeis in impietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen, quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est,
Abbreviated transcription (Latin):
iã hic in corpore xpĩ positus & orans in uoce
xp̃i. eruisse dm̃ animã suã ab inferno inferi.¬
ore dixit. quia liberauit se a talib peccatis.
ꝑ quȩ posset deduci ad torm̃ta inferni infe¬
rioris. Quẽ a modũ si medicus uideat
tibi imminentẽ ȩgritudinẽ forte aliqͦ
labore. & dicat. parce tibi. sicte tracta
re quiesce. hiscibis utere: Nã si ñ feceris
aegrotabis. Tu autẽ si feceris & saluus fueris.
recte dicis medico. liberastime ab agritudi¬
ne. ñ in qua iã eras. sed inqua futurus eras.
Nescio quis habens causã molestã. mittendus
erat in carcerẽ. uenit alius defendit eũ.
Grãs agens quid dicit: eruisti animã meani
de carcere. Suspendendus erat debitor solucũ
ẽ.ꝓeo. liberatus dicit᷑ de suspendio. In his om̃ib
ñ erant. sed quia talib. meritis a gebantur.
& nisi sub uentũ eoẽ. ibi essent. inde se recte
dicunt liberari. quo ꝑ liberatores suos non s̃

Expanded text:
iam hic in corpore Christi positus et orans in uoce iam hic in corpore Christi positus et orans in uoce Christi, eruisse deum animam suam ab inferno inferiore dixit, quia liberauit se a talibus peccatis, per quae posset deduci ad tormenta inferni inferioris. quemadmodum si medicus uideat tibi imminentem aegritudinem forte ex aliquo labore et dicat: "parce tibi, sic te tracta; requiesce, his cibis utere; nam si non feceris, aegrotabis"; tu autem si feceris et saluus fueris, recte dicis medico: "liberasti me ab aegritudine", non in qua iam eras, sed in qua futurus eras. nescio quis habens causam molestam mittendus erat in carcerem. uenit alius, defendit eum; gratias agens quid dicit? "eruisti animam meam de carcere". suspendendus erat debitor; solutum est pro eo; liberatus dicitur de suspendio. in his omnibus non erant. sed quia talibus meritis agebantur et, nisi subuentum esset, ibi essent, inde se recte dicunt liberari quo per liberatores suos non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
iã fuisset abrabã. ñ satis possumus definire.
Nondũ enĩ dñs uenerat ad infernũ. ut erueret
inde om̃iũ scõrũ p̃cedentiũ animas. & tam̃
abrahã in requie ibi erat. Et quidã diues
cũ torqueret᷑ apud inferos. cũ uideret abrahã :
leua uit oculos. Non enĩ eũ posset leuatis
oculis uidere. nisi ille eõẽ. superius. ille in¬
ferius. Et quid ei respondit abrahã cum
diceret. pat̃ abrahã mittedazarũ ut in¬
tinguat digitũ suũ. & stillet in linguã meã.
qm̃ crucior in hac flãma. fili ait mem̃to
qr recepisti bona inuita tua. laz arus a utẽ
mala. Nunc autẽ hic requiescit. tuuero
torqueris. Et suꝑ haec ait. int̃ nos & uoschaos
magnũ firmatũ ẽ. ut nec nos possimus uenire
ad uos. nec inde aliquis uenire ad nos. Ergo
int̃ ista fortasse duo inferna. quorũ inurio
qui euerunt animȩ iustorũ: in altero cor quent᷑
anime impiorũ attendens quidã orans. hic

Expanded text:
iam fuisset Abraham non satis possumus definire. iam fuisset Abraham non satis possumus definire. nondum enim dominus uenerat ad infernum, ut erueret inde omnium sanctorum praecedentium animas; et tamen Abraham in requie ibi erat. et quidam diues cum torqueretur apud inferos, cum uideret Abraham, leuauit oculos. non eum posset leuatis oculis uidere, nisi ille esset superius, ille inferius. et quid ei respondit Abraham, cum diceret: pater Abraham, mitte Lazarum ut intinguat digitum suum et stillet in linguam meam, quoniam crucior in hac flamma? fili, ait, memento quia percepisti bona in uita tua, Lazarus autem mala; nunc autem hic requiescit, tu uero torqueris. et super haec, ait, inter uos et nos chaos magnum firmatum est, ut nec nos possimus uenire ad uos nec inde aliquis uenire ad nos. ergo inter ista fortasse duo inferna, quorum in uno quieuerunt animae iustorum, in altero torquentur animae impiorum, attendens quidam orans hic,
Abbreviated transcription (Latin):
corpus nr̃m. & tam̃ cõparat᷑ corpori illi quod
futurũ ẽ qualia sunt angłorũ corpora. Inue¬
nit᷑ corpus hominis mortuũ : quã uis ad huc
babens animã. Sed rursus ab hoc inferteo
idẽ ab hac parte inferni. est aliud inferius
quo erunt mortui. unde uoluit ds̃ eruert
dĩ undiq liberans: Ad hoc infernũ missus ẽ
nascendo adillu moriendo. Propterra uoa
eius ẽ. in illo psalmo ñ quoquã homine coni¬
ciente. sed apło exponente : ubiait. Qm̃
ñ derelinques animã meã in inferno. Ergo
aut ipsius uox ẽ & hic : eruisti animã meã
ex inferno inferiori: aut nr̃a uox ꝑ ipsũ¬
xp̃m dñm nr̃m. qr ideo ille ꝑuenit usq ad
infernũ. nenos remaneremus in inferno.
Aliã etiã opinionẽ dicã. Fortassis enĩ apud
ipsos inferos est aliqua pars inferior. quo
trudunt᷑ impii qui plurimũ pecca uerunt.
Et enĩ apud inferos utrũ in locis quibus dam

Expanded text:
corpus nostrum; et tamen comparatum corpori illi, quod corpus nostrum; et tamen comparatum corpori illi, quod futurum est qualia sunt Angelorum corpora, invenitur corpus hominis mortuum, quamvis adhuc habens animam. Sed rursus ab hoc inferno, id est ab hac parte inferni, est aliud inferius, quo eunt mortui; unde voluit Deus eruereDei, undique liberans. Ad hoc infernum missus est nascendo, ad illud moriendo. Propterea vox ejus est in illo psalmo, non quoquam homine conjiciente, sed Apostolo exponente, ubi ait: «Quoniam non derelinques animam meam in inferno» . Ergo aut ipsius vox est et hic, «Eruisti animam meam ex inferno inferiore:» aut nostra vox per ipsum nostrum, quia ideo ille peruenit usque ad infernum, ne nos remaneremus in inferno. Aliam etiam opinionem dicam. fortassis enim apud ipsos inferos est aliqua pars inferior, quo truduntur impii, qui plurimum peccauerunt. etenim apud inferos utrum in locis quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
& inferius. Nã unde infernũ inferius. nisi
quia ẽ infernũ superius : aliud ñ diceret᷑
infernũ nisi in cõparatione illius superioris
partis. Uidetꝰ ergo fr̃s eẽ. habitatio quaedã
calestis angłorũ. ibi gloria in effabiliũ gau¬
diorũ ibi immortalitas & incorruptio. ibiomĩa
rerũ. suꝑna ẽ. Siergo illa suꝑna ẽ. haec t̃rena
ubi caro & sanguis. ubi corruptibilitas. ubi
natiuitas. ubi decessio. atq successio. ubi muta¬
bilitas & in constantia. ubi timores. cupidi¬
tates. horrores. leticiae incertae. spes fragilis.
caduca substantia. puto qr om̃is ista pars
ñ potest cõparari illicelo dequo loquebar
paulo ante. Siergo illi parti haec pars non
cõparat᷑: illa suꝑ na ẽ. haec inferna. Et post
mortẽ quo hincꝰ nisi sit infernũ inferius hoc
inferno in quo sumus in carne & ista morta¬
mireris quia infernũ dicit᷑ si mortuis ha¬
bundat. Nonenĩ ait. corpus moriturũ est.
sed corpus mortuũ ẽ. Adhuc habet uitã utiq

Expanded text:
 inferius. nam unde infernum inferius, nisi quia est infernum superius? aliud non diceretur infernum nisi in comparatione illius superioris partis. uidetur ergo, fratres, esse habitatio quaedam caelestis angelorum: ibi gloria ineffabilium gaudiorum, ibi immortalitas et incorruptio, ibi omniarerum superna est. si ergo illa superna est, haec terrena, ubi caro et sanguis, ubi corruptibilitas, ubi natiuitas et mortalitas, ubi decessio atque successio, ubi mutabilitas et inconstantia, ubi timores, cupiditates, horrores, laetitiae incertae, spes fragilis, caduca substantia, puto, quia omnis ista pars non potest comparari illi caelo, de quo loquebar paulo ante. si ergo illi parti haec pars non comparatur, illa superna est, haec inferna. et post mortem quo hinc, nisi sit infernum inferius hoc inferno, in quo sumus in carne et ista mortamireris quia infernum dicitur, si mortuis abundat. non enim ait: "corpus moriturum sed, «Corpus mortuum est.» Adhuc habet vitam utique
Abbreviated transcription (Latin):
mis itaq importune dicit᷑. ut non eã.
quibus ds̃ tantã beneficientiã miscđiae
suae tribueret. si alit̃ eẽ. ñ possent nisi
essent. & hi in quib uindictae iusti ciam
demons traret. Cur enĩ ñ utriq potius
essent. quando in utrisq & bonitas dĩ &
aequitas iure p̃dicat᷑: at enĩ sids̃ uellet.
etiã isti boni essent Quanto melius hoc ds̃
uoluit. ut qđ uellent essent: Sed boni ñ infruc¬
tuose. mali autẽ impune ñessent. & in eo
ipso aliis utiles essent. Sed p̃sciebat. qđ eorũ
futura etẽ. uoluntas mala. Presciebat sane.¬
tquia falli ñ potest eius p̃scientia. ideo ñ
ipsius sed ipsorũ ẽ. uoluntas mala. Curergo
eos creauit quos tales futuros eẽ. p̃sciebat
Quia sicut p̃uidit quid maliessent facturi.
sic etiã p̃uidit de malis factis eorũ quid
boni eõẽ. ipse facturus. Sic enĩ eos fecit. ut
eis relinqueret unde & ipsi aliquid facerent.

Expanded text:
mis itaque inportune dicitur: non essent, mis itaque inportune dicitur: non essent, quibus deus tantam beneficientiam misericordiae suae tribueret, si aliter esse non possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent,
Abbreviated transcription (Latin):
sensus ẽ. uidendi quã audiendi. Quattuor
oculi essent. & aures ñ essent. Ita si ex cellen¬
nor est crratura illas rationalis. quae si ne
ullius pęnȩ cõparatione sine ulla suꝑbia
dõ subdit᷑: alia uero in hominib ita creata ẽ.
ut inse dĩ beneficiũ ñ posset agnoscere.
nisi alterius uidendo suppliciũ: ut ñ altũ
sapiat sed timeat. Id est ñ dese p̃fidat. sed
confidat indm̃. Quis recte intelligens
dicat. talis eaẽ. ista qualis illa. nec uideat
se ihil aliud dicere. quã pio eaẽ. ista. sed sola
esset illa Qđ si inerudite atq. insipient̃
dicit᷑ cur ergo ñ crearet ds̃ eciã quos malos
fu turos eẽ. p̃sciebat. uolens ostendere irã.
& de monstrare potentiã suã. & obhoc sus¬
tinens inmulta patientia uasa irȩ quȩ
ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ.: ut notas faceret
diuitias głe suae in uasa miscđiae quȩ
ab illo bene sibi sit. a quo habet ut sit. Ni¬

Expanded text:
sensus est uidendi quam audiendi, quattuor sensus est uidendi quam audiendi, quattuor oculi essent et aures non essent? ita, si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae conparatione, sine ulla superbia deo subditur, aliqua uero in hominibus ita creata est, ut in se dei beneficium non possit agnoscere nisi alterius uidendo subplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, id est non de se praefidat, sed confidat in deum: quis recte intellegens dicat: "talis esset ista, qualis illa", nec uideat se nihil aliud dicere quam: "non esset ista, sed sola esset illa"? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, uolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sustinens in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae,ab illo bene sibi sit, a quo habet, ut sit. Ni
Abbreviated transcription (Latin):
ideo creari minime debuerunt. Habent
enĩ & ipsilocũ suũ. quẽ in rebus impleant
ꝓutilitate scõrũ. Nã ds̃ nec iusticia cuiꝰquã
recti hominis eget. Quantominus iniqui¬
tate ꝑuersi : quis autẽ sobria consideratio¬
ne dicat. melius ñ crearet quẽ praesciebat eac
alterius iniquitate posse corrigi quã crearet
etiã quẽ p̃sciebat ꝓsua iniquitate debere
dã nari: hoc ẽ enĩ dicere. Melius non eõẽ
qui alterius malo bene utendo misericor¬
dit̃ coronaret᷑. quã eã etiã malus qui ꝓ
suo merito iuste puniret᷑. Cũ enĩ ratio
certa demonstrat duo quaedã ñ equalia
bona sed unũ superius alterũ inferius ñ
in telligunt tardi corde. cũ dicunt. utrũq
tale etẽ. nihil se aliud dicere. quã solũ illud
ec̃ẽ. Ac si co aquare uolunt genera uerborũ.
numerũ minuunt. Et immoderate au¬
gendo unũ genus alterũ tolluntꝰ uis autẽ
hos audiret sidicerent. qm̃ excellentior

Expanded text:
ideo creari minime debuerunt; habent ideo creari minime debuerunt; habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus impleant pro utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget; quanto minus iniquitate peruersi? Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam, quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? hoc est enim dicere: melius non esset, qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intellegunt tardicordes, cum dicunt: utrumque tale esset", nihil se aliud dicere quam: „solum illud esset". ac sic cum aequare uolunt genera bonorum, numerum minuunt et inmoderate augendo unum genus, alterum tollunt. quis autem hos audiret, si dicerent: quoniam excellentior
Abbreviated transcription (Latin):
dant & ipsi ñ eẽ. malã naturã. quesic facta ẽ.
ut posset & ñ peccare si nollet. & iustã eẽ. sen¬
tentiã qua punita ẽ. que uoluntate ñnetes¬
sitate peccauit. Sicut ergo ratiouera docet.
meliorẽ eẽ. creaturã. quã prsus nihil delec¬
tat illicitũ. ita ratio uera nibil ominus
docet etiã illã bonã eẽ. que habet in potestate
illicitã delectationẽ si ex titerit ita cohibere.
ut ñ solũ deceteris licitis recteq factis. uerũ
etiã de ipsius prauȩ delectationis cohibiti¬
one lȩtecꝰ. Cũ ergo haec natura bona sit. illa
melior: cur illã solã & ñ utrãq potius faceret
ds̃ : Ac ꝑ hoc qui parati erant de illa sola dm̃
laudare : uberius eũ debent laudare de
utraq. Illa quippe ẽ. in scĩs angłis. haec in
scĩs hominib Qui autẽ sibi partes iniquita¬
tis elegerunt. laudabilẽq naturã eulpabili
uoluntate de prauarunt : ñ quia p̃sciti sunt.

Expanded text:
dant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, dant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet, et iustam esse sententiam, qua punita est quae uoluntate, non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilo minus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit, ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque; illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt laudabilemque naturam culpabili uoluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quã ñ potuisse tẽptari: cũ etiã ipsi qui deserto
creatore eunt post tẽptatorẽ. magis magisq
tẽptent eos qui in uerbo dĩ ꝑmanent. p̃beantq
illis c̃tra cupidita tẽ . deuotionis eocẽplũ. re in¬
cutiant c̃tra suꝑbiã timorẽ piũ: unde dicit
Apł̃s. Intendens te ipsũ ne &tu tẽpteris
Mirũ ẽ. enĩ. quantũ ista humilitas qua subdim
creatori. ne tã quã eius ad iutorio ñ egentes
de nr̃is uirib p̃sumamus ꝑscripturas om̃s
diuinas cura continua c̃õm̃dat᷑. Cũ ergo etiã
ꝑ in iustos iusti. ac ꝑ impios puꝓficiant.
frustra dicit᷑. ñ crearet ds̃ quos p̃sciebat malos
futuros Cur enĩ ñ crearet quos p̃sciebat bonis
ꝓfuturos. ut & utiles eorũ bonis uoluntatib.
exercendis ad monendisq nascant᷑ & iuste
quiurt facere hominẽ. qui nollet om̃i no
peccare. Ecce nos c̃cedimus meliorẽ esse
naturã. quae omi no peccare nolit. Conce¬

Expanded text:
quam non potuisse tentari: cum etiam ipsi qui deserto quam non potuisse tentari: cum etiam ipsi qui deserto Creatore eunt post tentatorem, magis magisque tentent eos qui in verbo Dei permanent, praebeantque illis contra cupiditatem devitationis exemplum, et incutiant contra superbiam timorem pium? Unde dicit apostolus: intendens te ipsum, ne et tu temteris. mirum est enim quantum ista humilitas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio non egentes de nostris uiribus praesumamus per scripturas omnes diuinas cura continua commendatur. cum ergo etiam per iniustos iusti ac per impios pii proficiant, frustra dicitur: non orearet deus quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste quiunt, faceret hominem, qui nollet omnino pec- . care. ecoe nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit. conce
Abbreviated transcription (Latin):
te recesserit. Hinc enĩmacime cõm̃datur.
quale bonũ sit ds̃. quando nulli ab eo recedenti
bene ẽ. qr & qui gaudent in mortiferis uolupta¬
tib eẽ . sine dolorũ timore ñ possunt. Et qui
omĩ no malũ desertionis suae: maiore suꝑbiae
t si nolunt recipere medicinã. talia deuitan¬
di. ualeant ad ecẽplũ. quo possint talia de¬
uitari. Sicut enĩ apłs ia cob dicit. unus quisq
tẽptat᷑ a concupiscentia sua. abstractus &
nlectus. Deinde concupiscentia cũ conce¬
perit. parit peccatũ. Peccatũ autẽ cũ con¬
sũ matũ fuerit. generat mortẽ. Unde sanato
suꝑbiae tumore . resurgit᷑ si uoluntas quae
Ante experim̃tũ defuit. ut ꝑmaneret᷑ cũdõ
tẽptatione qđ eã fieri ꝑ miserit ds̃. quasi nunc
ñ uideant uniuersũ genus humanũ. diaboli
insidus sine cessatione tẽptari. Cur & hoc
est palma gloriosior ñ consensisse tẽptatũ.

Expanded text:
te recesserit. hinc enim etiam maxime conmendatur, te recesserit. hinc enim etiam maxime conmendatur, quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recedenti bene est, quia et qui gaudent in mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talia deuitari. sicut enim apostolus Iacobus dicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua abstractus et inlectus. deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum co.nsummatum fuerit, genersuperbiae tumore resurgitur, si voluntas quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum Deo, tentatione, quod eam fieri permiserit Deus, quasi nunc non videant universum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione tentari. Cur et hoc est palma gloriosior non consensisse tentatum,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illȩ ꝑuerse uterent᷑ naturis bonis. Nec
arbitrandũ ẽ qđ etẽ. hominẽ deiecturus
iste tẽptator. nisi p̃cessisset in anima hominis
quaedã elatio cõprim̃da ut ꝑhumiliationẽ
petcati quã dese falso p̃sũpserit. disceret. Uerissi¬
me quippe dictũ ẽ. Ante ruinã exaltat᷑ cor.
& ante głam humiliabit᷑. Et huiꝰ forte hominis.
uox est inpsalmo. Ego dixi in habundantia
mea. ñ mouebor in scłm. Deinde iã expertus
quid mali habeat suꝑba p̃sũptio ꝓpriae potes¬
tatis & quid boni ad iutoriũ gr̃ae dĩ: dnẽ in qͥt
in uoluntate tua p̃stitisti decori meo uirtu¬
tẽ. Auerasti faciem tuã ame. & factussũ
c̃turbatus. Sed siue illud de hoc homine.
siue alio dictũ ẽ. ex tollentise tam̃ ani mae
& nĩmiũ tã quã deꝓpria uirtute p̃fidenti.
etiã experim̃to penȩ fuerat de monstrandũ.
quã ñ benese habeat facta natura. si a facien¬

Expanded text:
cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec arbitrandum est, quod esset hominem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio conprimenda, ut per humiliationem peccati, quam de se falso praesumserit, disceret. uerissime quippe dictum est: ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. et huius forte hominis uox est in psalmo: ego dixi in abundantia mea: non mouebor in aeternum. deinde iam expertus, quid mali habeat superba praesumtio propriae potestatis et quid boni adiutorium gratiae dei, domine, inquit, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. sed sine illud de hoc homine siue de alio dictum sit, extollenti se tamen animae et nimium tamquam de propria uirtute praefidenti etiam experimento poenae fuerat demonstrandum, quam non bene se habeat facta natura, si a facien
Abbreviated transcription (Latin):
Iiergo quaerit᷑ cur ds̃ tẽptari ꝑmiserit hominẽ
quẽ tẽptatori consensurũ eẽ. p̃sciebat.¬
Altitudinẽ quidẽ consilii eius penetrare ñ possũ
& longe supra uires ineas hoc eẽ. confiteor.
Est ergo aliqua causa fortassis occultior quȩ meli¬
orib scĩorib:q resertit᷑ illius grã potius quã
merits eorũ. Sed tam̃ quantũ uel donat sapere.
uel sinit dicere. ñ mihi uidet᷑ magnȩ laudis
futurũ fuisse hominẽ si ꝓpterea posset benie
uiuere. qr nemo male uiuere suaderet: cũ &
innatura posse. & uinpotestate haberet uelle
ñ consentire suadenti. ad iuuante tam̃ illo
qui suꝑbis resistit. humilib autẽ dat gratiã.
Cur itaq tẽptari ñ sineret. quẽ consensurũ eẽ.
p̃sciebat. cũ id facturus eõe. ꝓpria uoluntate
ꝑ culpã. & ordinandus eãẽ. illius aequita te
ꝑ penã. ut etiã sic ostenderet animȩ suꝑbae.
ad eruditionẽ futurorũ scõrũ. quã recte
ipse uteret᷑ animarũ uoluntatib: etiã malis.

Expanded text:
i ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, quem tentatori consensurum esse paltitudinem quidem consilii eius penetrare non possum et longe supra uires meas hoc esse confiteor. est ergo aliqua causa fortassis occultior. quae melioribus sanctioribusque reseruatur illius gratia potius quam meritis eorum; sed tamen, quantum uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere, quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti, adiuuante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret quem consenspraesciebat, cum id facturus esset propria uoluntate per culpam et ordinandus esset illius aequitate per poenam, ut etiam . sic ostenderet animae superbae ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum uoluntatibus etiam malis,
Abbreviated transcription (Latin):
eius dicta conueniunt. Paradisus enĩ dicta ẽ.
ecła. sicut legit᷑ incantico canticorũ. Hortus
conclusus. fons signatus puteus aquae uiuae.
paradysus cũ fructu pomorũ. Unde cecider̃
uel aꝑta & corporali separatione om̃s heretici
uel occulta & spiritali quã uis in ea corporalit̃
eẽ uideant᷑ om̃s conuersi ad uomitũ suũ. cũ
post remissionẽ peccatorũ paululũ ambulas¬
sent inuia iusticiae. inquib facta sunt poste¬
riora deteriora priorib. & quib expediebat
ñ cognoscere uiã iusticiae. quã cognoscentib
retrorsũ reflecti. atradito sibi scõmandato
Hanc pessimã generationẽ. dñs describit. cũ
dicit sp̃m nequã exire ab homine. & cũ aliis
septẽ redire indomũ quã mundatã inuene¬
rat intrare: ut sint nouissima hominis illius
peiora prioribris. Calienĩ generi hominũ qđ
iã factũ ẽ. corpus diaboli. possunt haec uerba
congruere. A die qua creatus estu cũ cherub

Expanded text:
eius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est eius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uideantur, omnes conuersi ad uomitum suum cum post remissionem omnium peccatorum paululum ambulassent in uia iustitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora prioribus et quibus expediebat non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus retrorsum reflecti a tradito sibi sancto mandato. hanc pessimam generationem dominus describit, cum dicit spiritum nequam exire ab homine et cum aliis septem redire et in domo, quam mundatam iam inuenerat intrare, ut sint nouissima hominis illius peiora prioribus. tali enim generi hominum, quod iam factum est corpus diaboli, possunt haec uercongruere: A die qua creatus est es tu cum Cherub,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. Et iterũ. Sicut enĩ corpus unũ est. &
m̃bra habet multa. omĩa autẽ m̃bra corporis
cũ sint multa unũ ẽ. corpus. ita & xp̃s.
Eomodo etiã corpus diaboli cuicaput est
diabolus idẽ. ipsa impiorũ multitudo. maxi¬
meq eorũ quiauia xp̃i. uel de eccła sicut
decȩlo decidunt dicit᷑ diabolus. & in ipsũ
corpus figurate multa dicunt᷑. que ñ tã
capiti quã corpori m̃brisq c̃ueniunt. Itaq
lucifer qui mane oriebat᷑ & cetidit. potest
intelligi apostatarũ genus. uel axp̃o uel ab
eccła. đ ita c̃uertit᷑ ad tenebras. amissa
luce quã portabat : quẽ ad modũ qui conuer¬
tunt᷑ addm̃ a tenebris ad lucẽ exeunit.
idẽ. qui fuerunt tenebrȩ. lua fiunt. Itẽ figura
principis tyri. ꝑ ezxehiel ꝓphetã indiabolum
dicta intelligunt᷑. Tues signaculũ similitudi¬
nis. & corona decoris indelitus paradisidĩ fuisti.
Om̃i lapide p̃cioso ornatus es. & cetera quae ñ tã
in ipsũ principẽ sp̃m nequitiae. quã in corpus

Expanded text:
unum est, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus; ita et Christus : eo modo etiam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa impiorum multitudo, maximeque eorum qui a Christo vel de Ecclesia sicut de coelo decidunt, dicitur diabolus, et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conveniant. Itaque Lucifer qui mane oriebatur et cecidit, potest intelligi apostatarum genus vel a Christo vel ab Ecclesia; quod ita convertitur ad tenebras amissa luce, quam portabat, quemadmodum qui convertuntur ad deum a tenebris ad lucem transeunt, id est qui fuerunt tenebrae lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechielem prophetam in diabolum dicta intelleguntur: tu es signaculum similitudinis et corona decoris; in deliciis paradisi dei fuisti. omni lapide pretioso ornatus es et cetera, quae non tam in ipsum principem spiritum nequitiae quam in corpus
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt᷑. plura in eius corpus conueniuNt.
qđ etiã dehumano genere congregat. & in
eos maxime qui ei ꝑ suꝑbiã coherent a posta¬
tando amandatis dĩ. Sicut enĩ qui erat
diabolus homo dictus ẽ ut in euangłio. hi-¬
micus homo hoc fecit: ita qui homo erat. diaboł
dictus ẽ ut rursus in euangłio. Nonne ego
uos duodetĩ elegi. & unus ex uobis diabolus ẽ

Expanded text:
intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime, qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diabolus est.
Abbreviated transcription (Latin):
beatae atq angłicae uitae dulcedinẽ non
gustauit. quã ñ utiq acceptã fastidiuit.
sed nolendo accipere deseruit & amisit.
roinde nec sui casus prescius eẽ potuit.
qm̃ sapientia pietatis ẽ. fructus. Ille autẽ
c̃tinuo impius c̃sequent̃ & m̃te caetus. ñ
ex eo qđ acceperat cecidit. sed & ex eo quod
acciperet. si subdi uoluisset dõ. Qđ ꝓfecto
quia noluit & ab eo qđ accepturus erat
cecidit: & potestatẽ illius sub quo eẽ noluit
ñ euasit. factũq in illo ẽ pondere meritorũ.
ut nec iusticiae possit lumine delectari.
nec ab eius sententia liberari. Qđ ergo per
sa iã ꝓphetã in eũ dicit᷑. Quomodo cecidit
decȩlo lucifer mane oriens. contritus ẽ in t̃rã
qui mittebat ad om̃s gentes. tu autẽ diocisti
montes ex celsos qui sunt ab aquilone. ascen¬
dã suꝑ nubes: ero similis altissimo. Nunc
autẽ ad inferos descendes. & cetera quȩ in
figura regis uelut babylonis indiabolũ dicta

Expanded text:
beatae atque angelicae uitae dulcedinem non beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit: quam non utique acceptam fastidiuit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est fructus. ille autem continuo inpius consequenter et mente caecus non ex eo, quod acceperat, cecidit, sed ex eo, quod acquia noluit, et ab eo, quod accepturus erat, cecidit, et potestatem illius, sub quo esse noluit, non evasit, factusque in illo est pondere meritorum, ut nec iustitiae possit lumine delectari nec ab eius sententia liberari. Quod ergo per Esaiam prophetam in eum dicitur: quomodo cecidit de caelo lucifer mane oriens? contritus est in terram qui mittebat ad omnes gentes. tu autem dixisti montes excelsos, qui sunt ad aquilonem, ascendam super nubes, ero similis altissimo. nunc autem ad inferos descendes et cetera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta
Abbreviated transcription (Latin):
illud qđ dñs ait. ille homicida erat abinitio
& inueritate ñsteat. utrũq ab initio ita¬
telligamus ñ solũ qđ homicida fuit. sed etiã
qđ inueritate ñstetit. Et homicida quidẽ
ab illo initio ex quo homo potuit occidi. ñ
autẽ potuit occidi antequã etẽ. qui occide¬
retꝰ. Abinitio ergo homicida diabolus. qr
ipse occidit hominẽ primũ. antequem
nullus hominũ fuit. Inueritate autẽ ñ stetit.
thoc abinicio. ex quo ipse creatus ẽ. quistaret
siftare uoluisset .xxxuiii. UALTER
AUodergo putat᷑ nũ quã diabolus inueri¬
tate stetisse. nũquã cũ angłis beatã
duxcis se uitã. sed ab ipso suae conditionis.
initio cetidisse. ñ sic accipiendũ ẽ. ut non
poria uoluntate de prauatus. sed malus
abono dõ creatus putetꝰ᷑. Alioquin. non
abinicio cetidisse diceret᷑. Neq. enĩ cecidit
sitalis ẽ. factus. sed factus continuose aluce
ueritatis auertit. suꝑbia tumidus & ꝓpriȩ
potestatis delectatione corruptus. Unde

Expanded text:
 ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit utrumque ab initio intellegamus, non solum quod homicida fuit sed etiam quod in ueritate non stetit. et homicida quidem ab illo initio, ex quo homo potuit occidi: non potuit autem occidi antequam esset qui occideretur. ab initio ergo homicida diabolus, quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. in ueritate autem non stetit, et hoc ab initio, ex quo ipse creatus est, qui staret, si stare uoluisset. XXIII. QVALITER Quod ergo putatur numquam diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis est factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus . unde
Abbreviated transcription (Latin):
Uaeri solet. quo modo matusala scđm
annorũ cõputationẽ uiuere post dilu¬
uiũ potuerit. cũ om̃s p̃ter eos qui in arcã iN¬
gressisunt perisse dicant᷑. Sed hanc questionẽ
pluriũ codicũ mendositas peperit. Nonsolũ
quippe in hebreis alit̃ inuenit᷑ uerũ etiã in
septuaginta int̃ p̃tatione matusalã in codi¬
cib pauciorib sed ueracibus sex annos ante
diluuiũ reperit᷑ suisse defunctus X¬

Expanded text:
uaeri solet quomodo Matusala secundum annorum computationem uiuere post diluuium potuerit, cum omnes praeter eos qui in arca. ingressi sunt perisse dicantur. sed hanc quaestionem plurium codicum mendositas peperit. non solum quippe in hebraeis aliter inuenitur uerum etiam in septuaginta interpretatione Matusala in codicibus paucioribus sed ueracioribus sex annos ante diluuium reperitur fuisse defunctus. x
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsũ hominẽ agens. ostendit ei quousq
se ꝓpt̃ ipsũ de presserit. & non teneri sensibus
quib uident᷑ illa miranda. sed ad intellectũ
iubet euolare. simul de monstrans & quanta
hic possit. & cur haec facit. & quanta parui
pendat. Doceat enĩ oportet & factis potes¬
tatẽ suã. & humilitate clementiã. &
p̃ceptione naturã. Quae om̃ia. sacris
quibus iniciam᷑. secretius. firmiusq tra¬
dunt᷑: Inquib bonorũ uita facillime non
disputationũ ambagibus. sed misteriorum
auctoritate purgat᷑. Humana uero aucto¬
ritas plerũq fallit. in eis tam̃ iure uidetur
ex cellere. qui quantũ imperitorũ sensus
capit. multa dant indicia doctrinarũ suarũ.
& ñ uiuunt alit̃ quã uiuendũ eẽ. p̃cipiuN
iubus si aliqua etiã munera accesserint.
quorũ appareant. usu magni. contẽptuq.¬
maiores difficillimũ omi noẽ ut eis quisq
uiuendi p̃cepta dantibus. credens recte

Expanded text:
et ipsum hominem agens ostendit ei, quo usque et ipsum hominem agens ostendit ei, quo usque se propter ipsum depresserit, et non teneri sensibus, quibus uidentur illa miranda, sed ad intellectum iubet euolare simul demonstrans, et quanta hic possit et cur haec faciat et quam parui pendat. doceat enim oportet et factis potestatem suam et humilitate clementiam et praeceptione naturam, quae omnia sacris, quibus initiamur, secretius firmiusque traduntur, in quibus bonorum uita facillime non disputationum ambagibus sed mysteriorum auctoritate purgatur. humana uero auctoritas plerumque fallit, in eis tamen iure uidetur excellere, qui, quantum imperitorum sensus capit, multa dant indicia doctrinarum suarum et non uiuunt aliter, quam uiuendum esse praecipiunt. quibus si aliqua etiam fortunae munera accesserint, quorum appareant usu magni contemtuquemaiores.difficillimum omnino est, ut eis quisque uiuendi praecepta dantibus credens recte
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Qui autẽ sola auctoritate con¬
tenti bonis tantũ moribus. rectisq uotis
constant̃ operã dederint. aut contẽpnen¬
tes aut ñ ualentes disciplinis liberalibus
atq optimis crudiri. beatos eos quidẽ cũ
int̾ homines uiuunt nescio quomodo ap¬
pellem. tam̃ in concusse credo mox ut
hoc corpus reliquerint. eos quobene magis
minus ue iuixerunt. eos facilius aut
difficilius liberari. Auctoritas a utem
partĩ diuina ẽ. partĩ humana. sed uera.
firma. sũma ea ẽ quae diuina nominat᷑.
in qua metuenda ẽ aerariorũ animaliũ
mira fallacia. quae ꝑrerũ ad istossensus
corporis ꝑtinentiũ quasdẽ diuinationes.
non nullasq potentias decipere animas
facillime consuerunt. aut periturarũ
rerũ curiosas. aut fragiliũ cupidas
potestatũ. aut in aniũ formidolosas
mira culorũ. Illa ergo auctoritas diuina
dicenda ẽ. quae ñ solũ insensibilibus signis
transcendit omnẽ humanã facultatem. sed

Expanded text:
potest. qui autem sola auctoritate conpotest. qui autem sola auctoritate contenti bonis tantum moribus rectisque uotis constanter operam dederint aut contemnentes aut non ualentes disciplinis liberalibus atque optimis erudiri, beatos eos quidem, cum inter homines uiuant, nescio quo modo appellem, tamen inconcusse credo, mox ut hoc corpus reliquerint, eos, quo bene magis minusue uixerunt, eo facilius aut difficilius liberari. Auctoritas autem partim diuina est, partim humana, sed uera firma summa ea est, quae diuina nominatur. in qua metuenda est aeriorum animalium mira fallacia, quae per rerum ad istos sensus corporis pertinentium quasdam diuinationes nonnullasque sententias decipere animas facillime consuerunt aut periturarum fortunarum curiosas aut fragilium cupidas potestatum aut inanium formidulosas miraculorum. illa ergo auctoritas diuina dicenda est, quae non solum in sensibilibus signis transcendit omnem humanam facultatem sed