comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius actibus inuidebat :
cũ esset annorũ quindecĩ.
raptus & catenatus. sacra¬
mentis militaribus im¬
plicatus ẽ : uno tantum
seruo comite contentus.
Lui tamen uersa uice do¬
minus seruiebat: adeo
ut plerunq ei et calci¬
amenta ipse detraheret.
et ipse detergeret: cibũ
una caperent. hic sȩpius
ministraret. Triennium
fere ante baptisma in ar
mis fuit : integer tam̃
abhis uitus quibus illud
hominũ genus implicari
solet. Multa illi circa
commilitones benignitas.
mira caritas. satientia
uero atq humilitas:
ultra humanũ modum.
Nam frugalitatẽ in eo lau¬
dari non ẽ. necesse : qua
ita usus ẽ. ut iam illo tem¬
pore. non miles sed mo¬
nachus putaret᷑. Quib
rebus. ita sibi omnes cõ¬
militones suos deuinxe¬
rat: ut eũ miro affectu
uenerarentur. Necdũ.
tamen regeneratus in
xp̃o. agebat quendam
bonis operib baptisma¬
tis candidatũ: assistere
scilicet laborantibus. opẽ
ferre miseris: Mlere egen¬
tes : uefare nudos. INi¬

Expanded text:
eius actibus inuidebat, eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante bmis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: ni
Abbreviated transcription (Latin):
sabariae prnnomiarũ
oppido oriundus fuit.
sed intra italiam ticini
altus ẽ: parentibus
scđm scłi dignitatem
non infimis: gentilib
tamen. Pater eius
miles primũ post
tribunus militũ fuit.
pse armatã miliciam
inadolescentiã secutis.
inter scolares alas sub
rege constantio. de iñ
subiuliano cȩsare mili¬
tauit. Non tamen sp̃o¬
nte : quia a primis
fere annis diuinam
potius seruitutẽ. sacra
illustris pueri spiraui
infantia. Nam cũ e&̃.
annorũ decem. inuitis
parentibus adeccłam
confugit: seq. catecu¬
minum. fieri postula¬
uit. Mox mirũ inmo¬
dũ totusindĩ opus con¬
uersus: cũ esset annoñ
duodecim. heremũ concu¬
piuit. Fecissetq uotis sa¬
tis: siaetatis infirmitas
non obstitisset. Animus
tamen aut circa mona¬
steria. aut circa eccłam
semꝑ intentus: medita¬
batur adhuc inaetate
puerili. quod postea
deuotus impleuit. Sed
cũ edictũ esset aregibus.
ut uet eranorũ filii admi¬
litiam scriberentur : pro¬
dente patre qui felicibis

Expanded text:
Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus
Abbreviated transcription (Latin):
scõ et preclaro xp̃i martire
beato sigismundo rege est
instituta. Hic usq hodie
deo protegente est conser¬
nata. Propterra illic lau¬
des dei serui canentes ore
ꝑsoluunt: illi cui est ho¬
nor et gloria imperumi
et potestas per omĩa scla
seculorum amen. lectio¬

Expanded text:
sancto et praeclaro Christi martyre sancto et praeclaro Christi martyre beato Sigimundo rege, est institutum hac usque hodie, Deo protegente, est conservatum. Propterea hic laudes Dei servi canentes ore persolvunt, cui est honor et gloria, imperium et potestas per omnia saecula saeculorum. Amen desi
Abbreviated transcription (Latin):
die dominnico ecclesie solus
Quod ideo miscricorditer
a sanctis factũ constitit:
ut aurifex ille ꝯsternatus
et territus. salutare sibi
Materfamilias quinti
egregii atq honorati uiri.
cum ita paralisi fuisset
obstricta. ut etiã pedum
usus negaretur: a uiro
suo ut illic ꝑ multũ iti¬
neris spaciũ deferretur
manibus illata: pedib
ad diuersorium rediit.
Hac sauitate de premor¬
tius restituta membris:
miraculum suum ipsa
circumtulit. Hec duo
Ceterum latis młta sũt:
que uel in purgatione
demonũ. uel in restaura¬
tione claudorũ. aut sain¬
tate febrium. ceterisq in¬
firmitatib cotidie illic
ꝑ seruos suos uirtus dñi
operatur. Que multa
narranda sunt si ꝑ sin¬
gula scribantur: tamen
fidelium cordib absq lec¬
tione esse noscuntur.
Que quanta et qualia
miracula illic ꝑ sanctos
suos ad honorem ⁊ gl̾am
nonnius sui dũs operari
non desmit: pro eo ipso
die noctuq psalmorun
hympnorũq decantacio
non desistit. que iubente

Expanded text:
die domineco eclesiae solus|quod adeo misericorditer a sanctis fac| tum constetit . ut faber ille consternatus et ter| retus salutare sibi Mater familias .| quinti igregii . atque honorati uiri . cum ita para| litica fuisset obstricta. Vt etiam pedu usus nega| retur . a uiro suo ut istic per multorum itineris spati| um defereretur manibus inla| ta pedibus ad diuersorium rediit. Ac sanitate de| praemortuis restituta membris miraculum suum| ipsa circumtulit. Haec duo Ceterum satis multa sunt.| Que uel in purgatione . vel in restauratione claudorum aut sanitate febrium ceterisque infirmitatibus cotidie hic per servos suos virtus Domini operatur, quae multa narranda sunt, si per singula scribantur. Tamen fidelium cordibus absque lectione cognita esse noscuntur, quae quanta et qualia miracula hic per sanctos suos ad honorem et gloriam nominis sui Dominus operare non desinit. Pro id ipsum die noctuque psalmorum hymni decantatio non desistit, quae, iubente
Abbreviated transcription (Latin):
uentio. ab his qui rei geste
ueritas melius ignotuit. et¬
nominatur. Necessitatis uero
suꝑ habundantes angustias.
et urbis obsesse calamitates
onis modum. ⁊ fugam etiã
qua fugere rollonem uolu¬
it ille qui hastinũ fugauit:
stisiodoro mansit. reuersionẽ
etiam et exceptionem qͦ a suis
turonensibus uidelicet hono¬
rifice est susceptus. et in loco
ubi nunc adoratur. deo an¬
nuente est collocatris: loco
suo &r ordine ꝓut dñs clecde¬
rit. stilo qualicũq ꝓseq̃mur.

Expanded text:
entio ab iis quibus rei gestae veritas melius innotuit, nominatur. Necessitatis vero superabundantes angustias, et urbis obsessae calamitates onis modum, et fugam etiam, qua fugere Rollonem voluit ille, qui Hastinum Hastingutisiodoro mansit; reversionem etiam, et exceptionem, qua a suis, Turonensibus videlicet, honorifice est susceptus, et in loco, ubi nunc adoratur, Deo annuente est collocatus, loco suo et ordine, prout Dominus dederit, stylo qualicunque prosequemur.
Abbreviated transcription (Latin):
italiȩ ciuitatẽ iggres¬
sus. udicio dĩ ꝑcũs¬
sus: obiit peregrinꝰ.
Iuronici eius obitum
audientes. & in sua
malicia ꝑdurantes:
armentiũ in eius
loco consaituunt
At briccius ep̃s ro¬
mam ueniens : cuncta
que ꝑtulerit papę
refert : Qui ad sedẽ
a postolicam resideas:
plerũq missarũ so¬
lemnia celebrauit.
Ibi quicqͥđ in scõ dĩ de¬
liquerat: deflens
regressus anno a roma.
cũ auctoritate papae
illius. turonis redire
disponit. Ueniens aut̃
cui nomen ẽ. laudia¬
cus : sexto aburbe
miliario. mansionẽ
accepit. Armentus
uero febre corripit᷑.
sp̃m exalauit. Quod
ꝓtinũs briccio ep̃o
puisũ reuelatũ est.
Quiait suis. Surgite
uel ocius: ut adtumu¬
landũ frem nrm̃ tu¬
ronicũ pontificem
occurramus. Cũq.
illi uenientes portã
ciuittitis ingrederes
ecce istũ paliam por¬
tam mortuũ effere¬
bant. Quo sepulto.¬
cathedram suam re¬
gressus est: septem
postea feliciter uiuers
annos. Cui post̃ qua¬

Expanded text:
Italiae civitatem aggresItaliae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. regressus anno a Roma, cum auctoritate papae illius, Turonos redire disponit: et veniens ad jus nomen est Laudiacum, sexto ab urbe milliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, spiritum exhalavit. Quod protinus Briccio episcopo per visum revelatum est, qui ait suis: Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontificem occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederentur, ecce istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto,cathedram suam regressus est, septem postea feliciter vivens annos. Cui post qua
Abbreviated transcription (Latin):
ccius ep̃s ad satisfaci¬
endũ adhuc populo.
prunas ardentes in
bẏrro suo posuit : &¬
ad se stringens. usq.
ad sc̃m sepulchrum
beciti martini. una
cũ populorũ turbis
uadit: piectisq ante¬
scm̃ sepulchrũ pru¬
nis: uestim̃tũ eiꝰ in¬
ustũ apparuit: illo
qͦq. sic ꝓsequente.
Sic̃ istud uestim̃tũ ab
his ignib uidetis ille¬
sũ ita & corpus meũ
atactu muliebriscoitꝰ. ẽ. im¬
pollutũ. Illis uͦ non
credentib sed con¬
ccius trahitur. calũ¬
niatur. eicitur:
ni ad impleretur:
noueris te inepisco¬
patu. multa aduer¬
sa passurũ. Quo e
iecto : iustinianũ
inepiscopatu consti¬
tuuis. Deniq bri¬
ccuis romanȩ urb
papã expetut. flens
& eiulans atq dicets.
Merito haec patior
credidi. Post cuus
abscessũ: aiunt tu¬
ronici sac̃doti suo.
Uade post eũ & exere
negociũ tuũ : qͥa sieũ
ꝓsecutus non fueris.
anr̃o om̃iũ contẽptu
humiliaberis. Iusti¬
nianus uͦ egressus
aturonis. uercellis

Expanded text:
autem ad satisfaciautem ad satisfaciendo adhuc populo prunas abyrrum suum posuit: et ad se stringens, usque ad sepulcrum beati Martini una cum populorum turbis accedit: projectisque ante sepulcrum prunis, vestimentum ejus inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis illaesum, ita et corpus meum a tactu mulierisque coitu est impollutum. Illis vero non credentibus, sed con trahitur, calumniatur, ejicitur, ti adimpleretur Noveris te in episcopatu multa adversa passurum. Hoc enim ejecto, Jusin episcopatu constituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior,credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas
Abbreviated transcription (Latin):
quam esset suꝑbus
& uanus. castus tam̃
habebatur incorpore.
ordinationis suae
lier ad quam cubicu¬
laru eius uestim̃ta
deferebant ad ablu¬
endũ. que subspeciȩ
religionis erat ue¬
ste mutata con¬
cepit & peꝑit. Qua
dere surrexit om̃is
popłs turõnorũ ini¬
ram. & totũ crimen
uolentes uͣanimit̃
lapidare. Aiebant
enĩ. Diu pietas scĩ
tuã celauit luxuri¬
am  nec nos cliutus¬
ds̃ sinet manus tuas
indignas osculando
pollui. Illo quoq e
contrario uiriliter
haec negante : affer¬
te in qͥt infantẽ ad
me. Cũq oblatus
fuisset infans. trigin¬
ut si ego te generaui.
corã cunctis edicas
lis aut̃ rogantib ut
quis esset pat̃ in t̾ro¬
ep̃s Non ẽ. hoc meũ.
quod ad me ꝑtinuit:
sollicitus fui. Uobis
si aliquid suppetit.
Iunc illi magicis haec
artib factũ asseue¬
rantes. insurgunt con¬
tireũ inuna conspira¬
tione trahentes scm̃¬
Non diutius nobis fal¬
so pastoris nomine.
dominaberis. Sc̃s bri¬

Expanded text:
quam esset superbus quam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. ordinationis suae lier, ad quam cubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginut, si ego te generavi, coram cunctis edicas'. lis autem rogantibus, ut quis esset pater interro'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahentes eum,'Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis'. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
Iuadam tamen die
dũ quidam infirmis
num inplatea conue¬
nit. Cui simpliciter
ait. Ecce ego praesto¬
lor beatũ iurũ : & ne¬
scio ubi sit. uel quid
operis agat. Ciubri¬
ccius. Sinquid deli¬
rum illũ queris: ꝓ¬
spice eminus. ecce cae¬
lum solito sicut amers
respicit.
Cumq pauꝑ ille
occursu reddito
quod petierit impe¬
trisset: bricciũ dia¬
conum uir beatus
alloquitur. En ego
bricci delirus tibi
uideor. Cũq ille
confusus haec audi¬
ens dixissẽ se dene¬
garet: at uir sc̃s.
Nonne aures mee ad
os tuũ erant cum
haec eminus loque¬
baris: A men dico
tibi: quia optinu
a pd dm̃ ut post
me ad pontificatis
honorẽ accederes.
Sed noueris te ine¬
piscopatu multa
aduersa passurum
Briccius haec audi¬
ens: irridebat eũ
dicens. Nonne ue¬
rum dixi istũ delira
uerba proferre :
Sed ad presbiterii
honorẽ prleditis.
saepius beatũ mar
tinũ conuicus laces¬
siuit Adepto ergo
consentientib ci¬
uibus pontificatis
officio. orationi ua¬
cabat : quia quan¬

Expanded text:
Quadam tamen die dum quidam infirmus num in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem diaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque ille confusus haec audiens dixisse se denegaret, ait vir sanctus: 'Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum'. Brictius haec audiens inridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quam
Abbreviated transcription (Latin):
in sinuare cuiauit. Qiuippe
qui ad hanc insinuanclam
enus muacula digessit. Ut
quiq futuri audientes. qͣn¬
ta & qualia uisibiliter ope¬
retur. quam desperatos lan¬
gores sanet. de potentia uel¬
dubitent. Et si pro dispen¬
satione temporum contige¬
rit. corporea miracula cessare:
semper tamen creclamus illũ
in nostris animabus sue uir¬
tutis mecdicinam operari.
Gregorius igitur martini mi¬
sericordie conscius. semper illi
cle grege suo suggerat. semper
illum pro statu sancti loci sui.
ac pro totius regni salute in¬
terpellat. Nlec pretereundũ¬
uidetur. quomodo consuetã
sibi humilitatem. etiam in
ipsa sepultura sua seruaue¬
rit. Nam in tali loco se sepeliri
fecit. ubi semper omnium pe-¬
dibus conculcaretur. & ipsa
loci necessitas cogeret: ne um¬
quam in aliqua reuerentia
haberi posset. Setd grex beati
Martini non ferens talia.
amicum dñi sui de loco leua¬
uit. & edito pulcro mauseleo
ad leuam sancti sepulchri

Expanded text:
insinuare curavit; quippe insinuare curavit; quippe qui ad hanc insinuandam ejus miracula digessit, ut quique futuri audientes quanta et qualia visibiliter operetur, quam desperatos languores sanet, de potentia dubitent; et si pro dispensatione temporum contigerit corporea miracula cessare, semper tamen credamus illum in nostris animabus suae virtutis medicinam operari. Gregorius igitur Martini misericordiae conscius, semper illi de grege suo suggerat, semper illum pro statu sancti loci sui ac pro totius regni salute interpellet. Nec praetereundum quomodo consuetam sibi humilitatem etiam in ipsa sepultura sua servaverit. Nam in tali loco se sepeliri fecit, ubi semper omnium pedibus conculcaretur; et ipsa loci necessitas cogeret, ne unquam in aliqua reverentia haberi posset; sed grex beati Martini talia non ferens, amicum Domini sui de loco levavit, et edito pulchro mausoleo ad laevam sancti sepulcri
Abbreviated transcription (Latin):
tumulum confluere uideamꝰ.
ut merito de eodem martino
dicatur. cuius uultum deside¬
rat uniuersa terra. Quorum
utiq studia nr̃am qui uicini
sumus inerciam. iure uehe¬
menter reclarguunt. Non
tamen sine diuino modera¬
mine constat. quod eius amor
ita omnium corda penetrauit.
quod eius memoria uelud alte¬
rius iosiȩ tam dulcis est omni¬
bus. Et quod per omnes fines
terrȩ ita spaciauit. ut qͦ xp̃s
habet nomen: martintis hono
rem. Datus est eis ce gregorius
uir non solum sanctitate sed
& doctrina clarus. ne urbs
turonica obscurior uideret᷑.
siscriptorum officio caruisset.
lea post apostolos illustratur
in altero gregorio. ita & turo¬
nica post martinum decora-¬
tur in isto. Quem uidelicet
uel apud deum uel apud mar-¬
tinum aduocatum quendã.
atq sequestrem. habere confi-¬
damus. eiq nr̃as necessitates
ad expediendum cõmittamus.
Uerum ille non erit immemor.
uel suȩ uel martim misericor¬
diȩ. quam nobis tantopere

Expanded text:
tumulum confluere videamus, tumulum confluere videamus, ut merito de eodem Martino dicatur: Cujus vultum desiderat universa terra. Quorum utique studia nostram, qui vicini sumus, inertiam jure vehementer redarguunt: non tamen sine divino moderamine constat, quod ejus amor ita omnium corda penetravit, ut ejus memoria velut alterius Josiae tam dulcis sit omnibus; et quod per omnes fines terrae ita spatiavit, ut ubi Christus habet nomen, Martinus honorem habeat. Datus est eis et Gregorius vir non solum sanctitate, sed et doctrina clarus, ne urbs Turonica obscurior videretur si scriptorum officio caruisset; lea post apostolos illustratur in altero Gregorio, ita et Turonica post Martinum decoretur in isto. Quem videlicet nos vel apud Deum, vel apud beatum Martinum advocatum quemdam atque sequestrem habere confidamus, eique nostras necessitates ad expediendum committamus. Verum ille non erit immemor vel suae, vel Martini misericordiae, quam nobis tantopere
Abbreviated transcription (Latin):
numero ter in fide sce trini¬
tatis completo. appositus est
ad patres suos. non tam die-¬
rum quia ferme tricenalis
orcdinatus est. quam perfec-¬
tione plenus. Qui tamen non
usq quaq uidetur clausus
in tumulo. cui restat ut uel
linga uiuat inmundo. Et
quia sicut credimus beato
Martino in cȩlo est sociatus.
sancto etiam corpore est illi
in sepulchro uicinus. Porro
turonicenses ne diuinis mu-¬
neribus uideantur in grati.
semper necesse est ut retrac-¬
tent quantopere sunt ad eo
suffulti. Datus namq est eis
patronus non qualis cumq.
secd martinus. De cuius lau¬
de quid primum uel speciale
dicatur. cum ut scriptum est
eius minima aliorum maxi¬
mis maiora esse manifestum
sit: tamen quanti habendus
sit: testantur uniuerse ut ita
dicam mundi nationes. quȩ
illum ita priuato quodam¬
affectu diligunt. ut etiam in
nostro tempore quando cari-¬
tas nimium iam refrixit. mul¬
tos tam gente quam linga ig¬
notos ad eius sanctissimum

Expanded text:
numero ter in fide sanctae Trininumero ter in fide sanctae Trinitatis completo, appositus est ad patres suos, non tam dierum, quia ferme tricennalis ordinatus est, quam perfectione plenus. Qui tamen non usquequaque videtur clausus in tumulo, cui restat ut vel lingua vivat in mundo. Et quia, sicut credimus, beato Martino in coelo est sociatus, sancto etiam corpore est illi in sepulcro vicinus. Porro Turonicenses, ne divinis muneribus videantur ingrati, semper necesse est, ut retractent quantopere sint a Deo suffulti. Datus namque est eis patronus non qualiscumque, sed Martinus, de cujus laude quid primum vel speciale dicatur, cum, ut scriptum est, ejus minima aliorum maximis majora esse manifestum sit, tamen quanti habendus sit testantur universae, ut ita dicam, mundi nationes, quae illum ita privato affectu diligunt, ut etiam in nostro tempore, quando charitas nimium jam refrigescit, multos tam gente quam lingua ignotos ad ejus sanctissimum
Abbreviated transcription (Latin):
fundens. omnium oculos ni-¬
mio splendore perstrinxit. Qͥ
duitius durans. hac illac sit̃
fulgur discurrebat. Omnes
nimio pauore ꝑclissi. solo iace¬
bant. At gregorius ut tante
uirtutis consci .s. constanter
eos exhortans. nolite inquit
timere. Rememoramini qua¬
liter globus ignis de capite
beati martini egressus: celũ
uisus est conscendisse. Et ob
id. nos cum his sanctis reli¬
quiis ipsum credite uisitasse.
Tunc uniuersi magnificaue¬
runt deum. & senior cum
clericis dicebat. Benedictus
qui uenit in nomine domini.
deus dominus de illuxit no¬
auca hȩc de nostro pre¬
sule dicta sint. non ut
sed ne hanc quidem gratiam.
illi destusse moustremus. Ce¬
grum ad eius głam commen¬
sufficiat. quod humili corde
xp̃m secutus est. & quod nõ
sperauit in pecunie thesauris.
Hoc utiq est: muabilia fecisse.¬
Et quod ut partim superius
monstratur. a peccatorum est
laqueo custoditus. Super
omnem quippe gloriam. pro
quam septenario annorum

Expanded text:
fundens omnium oculos nifundens omnium oculos nimio splendore perstrinxit, qui diutius durans hac illacque sicut fulgur discurrebat, omnes nimio pavore perculsi solo jacebant. At Gregorius, ut tantae virtutis conscius, constanter eos exhortans: Nolite, inquit, timere, rememoramini qualiter globus ignis de capite beati Martini egressus, coelum visus est conscendisse, et ob id nos cum his sanctis reliquiis ipsum credite visitasse. Tunc universi magnificaverunt Deum, et senior cum clericis dicebat: Benedictus qui venit in nomine Domini, Deus Dominus et illuxit noauca haec de nostro praesule dicta sint: non enised nec hanc quidem gratiam illi defuisse demonstremus. Caeterum ad ejus gloriam commensufficiat, quod humili corde Christum secutus est, et quod non speravit in pecuniae thesauris. Hoc utique est mirabilia fecisse: quod ut partim superius monstratur, a peccatorum est laqueo custoditus. Super omnem quippe gloriam est aquam septenario annorum
Abbreviated transcription (Latin):
responleri cognosceret. ipsa
sua deprehensione gauisus.
grãm quam lictenus ingre-¬
gorio muabatur. in magna
ueneratione deinceps habere
cepit secdemq turonicam
ita nobilitauit. ut auream
ei cathedram donaret. quȩ
apud prefatam sedem in pos
beatus Martinus hunc alũ¬
num suum usq quaq mag¬
nificans. ei se propitium mul¬
tis modis demonstrauerat.
Sed ut operibus eius coope
aliquancio presentiam luã
licet inuisibilem suo quo ui¬
deri solet splendore manifes¬
tare dignatus est. Nam orato¬
rium ex promtuario prede-¬
cessoris sui apud turonum con-¬
secraturus. reliquias sancti
saturnini martiris ac beati
marttini a basilica suscepta
cum ingenti ueneratione lefe-¬
rebat. Erat enim sacerdotum
ac leuitarum in albis uestibus
non minimus chorus. & ciuiũ
honoratorum ordo preclarus.
magnus conuentus. Radian-¬
tibus sollempniter cereis. cru¬
cibus in altum sublatis. Cum
ita ueniretur ad ostium. terri¬
bilis fulgor cellulam subito ꝑ¬

Expanded text:
responderi cognosceret, ipsa responderi cognosceret, ipsa sua deprehensione gavisus, gratiam quam hactenus in Gregorio mirabatur, in magna veneratione deinceps habere coepit, sedemque Turonicam ita nobilitavit ut auream ei cathedram donaret, quae apud praefatam sedem  Ed. ubeatus Martinus hunc alumnum suum usquequaque magnificans, ei se propitium multis modis demonstraverat, sed ut operibus ejus se aliquando praesentiam suam, licet invisibilem, suo quo videri solet splendore, manifestare dignatus est. Nam oratorium ex promptuario praedecessoris sui apud Turonem consecraturus, reliquias sancti Saturnini martyris ac domni Martini a basilica susceptas cum ingenti veneratione deferebat. Erat enim sacerdotum et levitarum in albis vestibus non minimus chorus, et civium honoratorum ordo praeclarus, magnus conventus, radiantibus solemniter cereis, crucibus in altum sublatis. Cum ita veniretur ad ostium, terribilis fulgor cellulam subito per
Abbreviated transcription (Latin):
hic in episcopatu exege¬
rat: cum equiuocus eius
ille magnus gregorius in
sede apłica subrogatur. Si¬
quidem opinata res est.
quod dudum alter alteri
peculiari sit amicitia deunc¬
tus. Nec in merito. cum hunc
fortunatus gregorio compa¬
ret natanteno. tamquã ille
datus sit oricuti. romensis
autem mericliei. at hic nos¬
ter oectelenti. En m ĩgitur
iste sacra anłor limna expe¬
tisset. magua eum reueren¬
tia sans cum papa exce¬
pit. Quem ad beati petri
consessionem introducens. e
quo assurgeret. Interim au¬
tem ut erat ingenis profun¬
dissimus. secretam dei dispẽ¬
sationem ammirans. consicle¬
rabat in huius modi homine.
erat enim statura breius. tan¬
tam gratiam celitus proflu-¬
xisse. Quod ille mox diuinitꝰ
ꝑsentiens. & ab oratione sur-¬
gens. placidoq ut erat uul¬
tu ad papam respiciens. do-¬
minus inquie fecit nos. et
non ipsi nos. Idem in parius.
qui et in magnis. Cumq id
sue cogitationi sanctus papa

Expanded text:
hic in episcopatu exegehic in episcopatu exegerat, cum aequivocus ejus ille magnus Gregorius in sede apostolica subrogatur. Siquidem opinata res est quod dudum alter alteri peculiari sit amicitia devinctus. Nec immerito, cum hunc Fortunatus Gregorio comparet Nazianzeno, tanquam ille datus sit Orienti, Romensis autem Meridiei, ast hic noster Occidenti. Cum igitur iste sacra Apostolorum limina expetisset, magna cum reverentia sanctus eum papa excepit, quem ad beati Petri Confessionem introducens, e quoad surgeret. Interim autem, ut erat ingenio profundissimus, secretam Dei dispensationem admirans, considerabat in hujusmodi hominem, erat enim statura brevis, tantam gratiam coelitus profluxisse. Quod ille mox divinitus persentiens, et ab oratione surgens, placidoque ut erat vultu ad papam respiciens. Dominus, inquit, fecit nos, et non ipsi nos; idem in parvis qui et in magnis. Cumque id suae cogitationi sanctus papa
Abbreviated transcription (Latin):
sua probitate reuerendum.
omnibuiq officus habilem.
Legatio ad regem dirigitur.
cum quidem leo dispensan-¬
te. gregorius coram repperit᷑.
De hac igitur causa conuentꝰ.
quanta humilitate se excu¬
sare temptauit. quibul mo¬
dis subducere nisus est. secd
qua uelle dei est. huc cetera
flectuntur. Hunc rex aucto¬
ritate cogit. hunc brunichil-¬
dis regina perurget. Sed
quoniam discreta humilitas
obeclient am non recusat.
tandem aliquando assensuꝰ
est. Quem ut credo ne qua¬
libet occasione dilatus profu¬
geret. statim egidius remen¬
sis archiep̃s ordinauit. ut
fortunatus poeta scribens
ait. Martino proprium mit¬
tit ulianus alum num. et
fratri prebet. quocd sibi lulce
fuit. Quem patris egidii do-¬
mino manus alma sacrauit.
ut nopulum recreet quem ra¬
degundis amet. Huic sigeber¬
tus ouans fauet. E bruni¬
childis honori. Secles itaq
turonica octauo lecimo die
post quam eufrontum amise¬
rat: gregorium suscepit. Le¬
exclecim annos.

Expanded text:
sua probitate reverendum, sua probitate reverendum, omnibusque officiis habilem. Legatio ad regem dirigitur, cum quidem Domino dispensante Gregorius coram reperitur. De hac igitur causa conventus, quanta humilitate se excusare tentavit, quibus modis se subducere nisus est? Sed qua velle Domini est, huc caetera flectuntur. Hunc rex auctoritate cogit, hunc Brunichildis regina perurget. Sed quoniam discreta humilitas obedientiam non recusat, tandem aliquando assensus est. Quem, ut credo, ne qualibet occasione dilatus profugeret, statim Egidius Remensis archiepiscopus ordinavit, ut Fortunatus poeta scribens, ait : Martino proprium mittit Julianus alumnum, Et fratri praebet quod sibi dulce fuit. Quem patris Egidii Domino manus alma sacravit, Ut populum regeret Al. recreet, quem Radegundis amet. Huic Sigibertus ovans favet, et Brunichildis honorat. Sedes itaque Turonica octavo decimo die postquam Eufronium amiserat, Gregorium suscepit. exdecim annos
Abbreviated transcription (Latin):
o centesimo septu¬
agesimo secundo post
transitum beati martini si¬
geberto Rege anno luodeci¬
mo regnante. beatus eufroniꝰ
qui inter uirtutes consenes¬
cens. tanta gratia donatus
est. ut ei ꝓphetiȩ spiritus in¬
esse uisus sit. appositus est
ad patres suos. Cempusq
uenerat. ut gregorius amore
beati martini dudum flagrãs.
& ad pastoralis officii ministe¬
rium idoneus. cathediaui
eius uice sua regencdam sus¬
cipere debuisset. Cum igitur
beatus eufronius obisset. tu¬
ronci de etus successore trac¬
taturi conueniunt. Sed fa¬
cili discrimine suasum est.
crnctis gregorium in electio¬
ne preferendum. Personam
ut loco frequentissimũ iam
oli sciebant. pluraq eius
gesta uiro digna cognoue¬
rant. Lum uero cuuctis in
consona uoce coeuitibus.
sam prosperari. Nam cderi¬
ca simi l & urbana. pari senten¬
tia clamant. gregorium le¬
cernendum. Cum claris me¬
ritis tum quoq nohilitate
pollentem. sapientia precipu¬
um. generositate primum.
Principihus notum. ac pri

Expanded text:
o centesimo septuagesimo secundo post transitum domni Martini, Sigiberto rege anno duodecimo regnante, beatus Eufronius, qui inter virtutes consenescens tanta gratia donatus est, ut ei prophetiae spiritus inesse visus sit, appositus est ad patres suos, tempusque advenerat, ut Gregorius amore beati Martini dudum flagrans, et ad pastoralis officii ministerium idoneus existens, cathedram ejus vice sua regendam suscipere debuisset. Cum igitur beatus Eufronius obiisset, Turonici de ejus successore tractaturi conveniunt, sed facili discrimine suasum est cunctis Gregorium in electione praeferendum. Personam huic loco frequentissimam jam olim sciebant, pluraque ejus gesta viro digna cognoverant. Tunc vero, cunctis in consona voce coeuntibus, sam prosperari. Nam clerica simul et urbana, pari sententia clamant Gregorium decernendum, eum claris meritis, tum quoque nobilitate pollentem, sapientia praecipuum, generositate primum, principibus notum, ac pro
Abbreviated transcription (Latin):
fide constat. Memine¬
rint etiam salutem sie¬
culo non aboratoribis
sed apiscatorib prȩdica¬
tam: cũ utiq siutile fu¬
isset. id quoq dñs prae¬
stare potuisset. ꝑ go
enim cum primum a¬
nimum adscribendũ
appuli quia nefas puta¬
ui tanti uiri latere uir¬
tutes a pud me ipse di¬
dici ut soloecismis non e¬
rubescerem. quia nec
magnam istarũ rerũ
unquam scientiam con¬
tigissem et siquid ex
his studus olim fortassẽ
libassem. totũ id dissue¬
tudine tanti temporis
perdidissem. Sed tam̃
nenos maneat tam
molesta defensio: sup.¬
presso si tibi iuidetur
nomine Pibellus edat᷑.
Quod ut fieri ualeat.
titulum frontis erade.
ut muta sit pagina.:¬
& quod sufficit loquat
materiam. non loqͦat᷑
auctorem.

Expanded text:
fide constat. Meminefide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem, et si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem.1
Abbreviated transcription (Latin):
SALUIEXI.
go quidem frater una¬
nimis. libellũ quẽ deui¬
ta sc̃i martini scripserã.
scȩda sua premere. &
intra domesticos pari¬
etes cohibere decreuerã :
quia ut sum natura in¬
firmus. uidicia humana
uitabam : ne quod fore
arbitror sermo incul¬
tior legentibus displi¬
ceret. omniũq. rep̃hen¬
sione dignissimus uidi¬
carer. qui ma teriam
disertis merito scripto¬
ribus reseruandam im¬
pudens occupassem.
Sed petenti tibi sȩpius.
negare non potui.
Quid enĩ esset quod non
amori tuo. uel cũ detri¬
mento mei pudoris
impenderem : Uerum¬
tamen ea tibi fiducia
libellum edidi. qua
nulli ate prodendum
reor : quia id spopondi¬
sti. Sed uercor ne tuei
ianua sis futurus: & e¬
missus semel. non queat
reuocari. Quod si acci¬
derit. et abaliquibus
eũ legi uideris: bona
uenia id alectoribus
postulabis. ut res potus
quã uerba perpendant :
&a equo animo ferant.
si aures eorũ uitiosus
forsitan sermo percu¬
lerit. quia regnũ dei
non in eloquentia. sed in

Expanded text:
salutem. Ego quidem, frater unanimis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decreveram; quia, ut sum natura infirmus, judicia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibus displiceret, omniumque reprehensione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. Quid enim esset, quod non amori tuo vel cum detrimento mei pudoris impenderem? Verumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te prodendum reor; quia id spopondisti. Sed vereor, ne tu ei janua sis futurus, et emissus semel non queat revocari; quod si acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
nesciuntur : quia lau¬
dem ab hominibus
non requirens. quantũ
in ipso fuit. omnes uir¬
tutes suas latere uo¬
luisset. Quanquã etiam
ex̾is quȩ comꝑta nobis
erant plura omisimus.
quia sufficere credidi¬
mus sitantũ excellen¬
tia notarentur. Simul
et legentibus consulen¬
dũ fuit: nequod his
pareret copia conge¬
sta fastidiũ. Obsecro
autẽ eos qui lecturi
sunt. ut fidem dictis
adhibeant: neq me
quicquã nisi comꝑtũ
et probatũ scripsisse
arbitrentur. Alio¬
quin: tacere quam
falsa dicere malussem

Expanded text:
nesciuntur, quia launesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem
Abbreviated transcription (Latin):
quã perennem memo¬
riam quaerere : non
scribendo aut pugnan¬
do uel philosophando.
sed piae. scȩ̃. religiosȩq
uiuendo. Qui quidem
error humanus. litte¬
ris traditus intantũ
ualuit: ut multos
tamen aemulos uel
inanis philosophiae.
uel stulte illius uir¬
tutis inuenerit. Unde
facturus michi opere
p̃ciũ uideor. si uitam
scĩssimi uiri exemplo
aliis mox futuram
per scripsero: quo
utiq. aduerã sapien¬
tiam & caelestẽ militiã
diuinamq uir tutem.
legentes incitabunt᷑.
nquo ita nr̃i quoq. ra¬
tionem commodi du¬
cimus. ut non inanem
ab hominib memoriã.
sed a et̃nũ adõ prȩmiũ
expectemus: quia &si
ipsi nonita uiximus.
ut exemplo aliis esse
possimus: dedimus
tamen operã. ne is
lateret qui esset imitan¬
dus. Igitur scĩ mar¬
tini uitam scribere
exordiar. & quae uel
ante episcopatũ uel
inepiscopatu gesserit.
quamuis nequa quam
ad omnia illius potu¬
erim peruenire. ad¬
eo ea inquib ipse tan
tũ conscius sibi fuit

Expanded text:
quam perennem memoquam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
mortalium studio
& gloriae saeculari
inaniter dediti. ex¬
inde perennem ut
putabant memoriã
nominis sui quȩsĩuer̃.
siuitas clarorũ uiroꝵ
stilo illus trassent.
Quae res utiq non
perennem quidem. sed
aliquantulum tamen
conceptȩ spei fructũ
afferebat: quia & sui
memoriam licet in¬
cassum propagabant.
& propositis magnon
uirorũ exemplis. non
parua emulatio legen¬
tibus excitabatur.
Sed tamen nichil ad
beatã illam aeternãq
uitam. haec eorũ cura
pertinuit. Quid enĩ
aut ipsis occasura cũ
saeculo scriptorũ suoꝵ
gła profuit: aut qͥd
posteritas emolum̃ti
tulit. legendo haec¬
torem pugnantem.
aut socratẽ philoso¬
phantem: cũ eos non
solũ imitari stultitia
sit. sed non a cerrimȩ
etiam impugnare
dementia. quippe qͣi
humanam uitam prȩ¬
sentibus tantũ actib
aestimantes. spessuas
fabulis animas sepul¬
chris dederint: Si¬
quidem ad solam homi¬
num memoriam se ꝑ¬
pecuandos credider̃:
cũ hominis officiũ sit
perennem potius uitã

Expanded text:
mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam
Abbreviated transcription (Latin):
omnes parit̃ inuer¬
bera: consumit gal¬
licas mularũ pena
mastigias: Ra¬
pitur silua dẽ pro¬
ta tunduntur. Sed
nichil penitus saeuȩ
manus agebant :
uno atq eodem in
loco stabant fixa
simulacra. Quid a¬
gerent infelices
homines: nescieban.
Nec iam ultra dissi¬
mula re poterant .
quin. quamlibet
brutis pectoribus
agnoscerent diuino
numine seteneri.
Landem ergo inse re¬
gressi: cẽperunt
qua erere quis ille
esset. quem in eodem
loco ante paululũ
cecidissent: cũ per¬
contantes cognoscuis
exuiantib martinũ
ase tam crudeliter
uerberatũ. Tũ uero
apparere omnibus
causa manifesta: nec
ignorare iam pote¬
rant. quin obillius
curi iniuriã teneren.
gitur om̃s rapidis
nos passib conseqͣuã
Conscie facti ac meri¬
ti pudore confusi:
flentes & puluere
quose ipsi fedauerans
caput atq ora con¬
spersi: ante marti¬
ni se genua ꝓuoluuã.
ueniam p̃cantes: &
ut eos abire sineret
postulantes. Satisse
uel sola conscientia
dedisse poenarum:

Expanded text:
omnes pariter in ueromnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de prota tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum
Abbreviated transcription (Latin):
sera illa animalia con¬
globantur. ordines
miscuer̃. Dumq egre
expediuntur: morã
fecere properantib
Qua permoti in iuria
militantes : p̃cipita¬
tis in terrã saltib se
dederunt. De in mar¬
tinum flagris ac fu¬
stibus urgere coeper̃:
cum quidem ille mu¬
tus & incredibili pa¬
tientia prebens terga
cedentibus. maiorem
insaniam infelicibis
comioueret: ma¬
gis exhoc furentes.
quod ille quasi non
sentiens. uerbera illa¬
ta contemneret. Nos
ilico consẽcuti: fȩde
cruentũ atq. uniuer¬
sa corporis parte
laniatũ. cũ exanimi
in terra procubuisset.
inuenimus . Statimq
eũ a sello suo imposui¬
mus: ac locũ cȩdis
illius execrantes. ra¬
ptim abire ꝓpera¬
uimus. INterea illi
regressi ad rhedam
suam furore satia¬
to agi quo ire cue¬
perant᷑. umenta p̃¬
cipiunt. Qure cum
omnia solo fixa. ac si
tollentib altius uo¬
cem magistris. fla¬
gris hinc atq inde
resonantibis. nichil
penitus mouebantia.
Consurgunt de inde

Expanded text:
sera illa animalia consera illa animalia conglobantur, ordines miscuerunt; dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. Qua permoti injuria militantes, praecipitatis in terram saltibus, se dederunt: dein Martinum flagris ac fustibus urgere coeperunt; cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus, majorem insaniam infelicibus commoveret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens verbera illata contemneret. Nos illico consecuti, foede cruentum atque universa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, invenimus: statimque eum asello suo imposuimus, ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properavimus. Interea illi regressi ad rhedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, jumenta praecipiunt. Quae cum omnia solo fixa, ac si tollentibcem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde
Abbreviated transcription (Latin):
trectans: digitum
ꝓpe uulnusculum¬
ipsũ quo bestia uiris
infuderat. fixit.
Tũ uero mira dictu¬
rus sũ. uidimus ue¬
nenũ ex omni parce
reuocatũ : ad marti¬
ni digitũ cucurrisse.
de inde per illud ul¬
ceris foramen exigu¬
um. ita uirus stipasse
cũ sanguine : ut solet
exuberib caprarũ
Aut ouium. pastorũ
manu pressis. longa
linea copiosi lactis
effluere. Puer surre¬
xit incolumis. Nos
obstupefacti tante rei
miraculo: id qđ ipsa
cogebat ueritas fate¬
bamur : non eẽ. sub
cȩlo. qui mastinum
possit imitari . iuii
um sequenti itdem¬
nobis nescio qua ne¬
cessitate remoranti¬
bus: aliquantulum
ille processerit.
Nterim peraggerẽ
publicũ. plena mili¬
tantibus uiris fisca¬
lis rheda ueniebat.
Sed ubi martinũ inue¬
ste hispida. nigro
& pendulo pallio cir¬
cum tectũ. contigua
delatere ium̃tã
uiderunt : paululũ
inpartem alteram
pauefacta cesserun.
De in funib implicatis.
protentos illos qͥbis
ut saepe uidistis. mi¬

Expanded text:
tractans, digitum tractans, digitum prope ipsum vulnusculum quo bestia virus infuderat, fixit. Tum vero mira dicturus sum vidimus venenum ex omni parte revocatum ad Martini digitum cucurrisse: deinde per illud ulceris foramen exiguum ita virus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ovium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. Puer surrexit incolumis. Nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat veritas, fatebamur, non esse sub coelo qui Martinum possit imitari. III. Consequenti itNobis nescio qua necessitate remorantibus, aliquantulum ille processerat. Interim per aggerem publicum plena militantibus viris fiscalis rheda veniebat: sed ubi Martinum in veste hispida, nigro et pendulo pallio circumtectum, contigua de latere jumenta viderunt, paululum in partem alteram pavefacta cesserunt: deinde funibus implicatis, protentos illos quibus, ut saepe vidistis, mi
Abbreviated transcription (Latin):
& unus de prbis. tres
tantũ uidere demo¬
nachis. Coetericur
non uiderint: non
potest nrĩ eẽ. iudicii.
eridem fere
tempus cũ euan¬
tius auunculus ms.
uir licet scłi negocis
occupatus. tamen
ad modũ xp̃ianus.
grauissima egritudi¬
ne. extremo mortis
periculo coepisset ur¬
geri martinũ euo¬
cauit. Nec cunctatus
ille : properauit.
Prius tamen quã medi¬
um iuae spatiũ uir
beatus euolueret:
uirtutẽ aduenientis
sensit aegrotus . Re¬
ceptaq continuo sa¬
nitate: uenientibis
nobis. obiuam ipse ꝓ¬
cessit. Altera die
redire cupientẽ. ma¬
gna p̃ce detinuit:
cũ interim unũ efa¬
milia puerũ loetali
ictu serpens perculit.
Q uo iam exanimen ui
ueneni. ipse euantus
suis humeris illatũ:
ante pedes scĩ uiri.
nichil illi impossibile
confisus. exposuit.
Iamq. se malũ serpen¬
tis ꝑ omnia menbra
diffuderat. Cerneres
omnib uenis inflatã
cutẽ : & ad utris in¬
star tensa uitalia.
Martinus porrecta
manu. uniuersa
pueri menbra per¬

Expanded text:
et unus de presbyteris, tres et unus de presbyteris, tres tantum videre de monachis: caeteri cur non viderint, non potest nostri esse judicii. Per idem fere tempus, cum Evanthius avunculus meus, vir licet saeculi negotiis occupatus, tamen admodum Christianus, gravissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgeri, Martinum evocavit. Nec cunctatus ille properavit: prius tamen quam medium viae spatium vir beatus evolveret, virtutem advenientis sensit aegrotus: receptaque continuo sanitate, venientibus nobis obviam ipse processit. Altera die redire cupientem magna prece detinuit; cum interim unum e familia puerum lethali ictu serpens perculit: quem jam exanimem vi veneni ipse Evanthius suis humeris illatum ante pedes sancti viri, nihil illi impossibile confisus, exposuit. Jamque se malum serpens per omnia membra diffuderat. Cernere omnibus venis inflatam cutem, et ad utris instar tensa vitalia. Martinus porrecta manu, universa pueri membra per
Abbreviated transcription (Latin):
endus. Artatus demũ
clericus. necessitate cõ¬
pulsus. iamq felle cõ¬
moto: e proximis ta¬
bernis bigerrimam
uestem. breuemq. ater.
hispidam. quinq: com¬
paratam argenteis.
rapit : atq:. ante mar¬
tini pedes iratus ex¬
ponit. En inquit ue¬
stem: sed pauper
hic non est. Ille nichil
motus. iubet eũ pau¬
lulum stare profo¬
ribus : sec reto utiq
procurans. dũ sibiue¬
stem nudus impone¬
ret: totis uiribus ela¬
borans ut possit occul¬
tum eẽ. quod fecerat.
Sed quando inscĩs uiris
latent ista : quȩrentib.
uelint. nolint. cuncta
produntur.
umhac igitur
oblaturus sacrisi¬
cium dõ. ueste pro¬
cedit. quo quidem
die mira dicturus sũ.
cũ iam adaltarium
sicut ẽ. solemne bene¬
diceret : globum igni
de capite illius uidimꝰ
emicare : ita ut insub¬
lime contendens lon¬
gum ad modũ crinẽ
flamma producer&.
Hoc licet celeberrimo
factũ die. in magna
populi multitudine
uiderimus: una tan¬
tum de uirginibus.

Expanded text:
endus. Arcta tum demum endus. Arcta tum demum clericus necessitate compulsus, jamque felle commoto, a proximis tabernis bigerricam vestem, brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pedes iratus exponit. En, inquit, vestem: sed pauper hic non est. Ille nihil motus, jubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans dum sibi vestem nudus imponeret; totis viribus elaborans, ut posset occultum esse quod fecerat. Sed quando in sanctis viris latent ista? quaerentibus velint nolint cuncta produntur. II. Cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo veste procedit. Quo quidem die mira dicturus sum cum jam altarium, sicut est solemne, benediceret; globum ignis de capite illius vidimus emicare, ita ut in sublime conscendens, longum admodum crinem flamma produceret. Hoc licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine viderimus, una tantum de virginibus,