comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cha eccłie: quomͦ marcha sunt nͥ rectori
regi usq ad uisionem dei desid̾at a deo: is
minime dedignetur subdi uicario. Uñ
namq inlecto. aut in molendino uiuet᷑
nͥ acultore agͥ suscipiatur: Quałcumq agͥco¬
ia sit. quid ad te. cum ab eiꝰ manu nͥ acciꝑpe
neglexeris: uita tͥ sit ꝓuentura : si pͣuus
fuerit. sibi utiq erit quid aũ mñ tͥ nocum̃¬
ti surg̃. cum adeo si bonus fueris. etiam ꝑ
ministrũ malum tͥ ꝙ. opꝰ anime tue : ꝓ
curetur: Tu quis es alienum seruum ĩmo
⁊ p̾latum tuum ut uidices: dño suo stat.
aut cadit. Ad quem nuirũ ꝑtinet aut
stantem mun̾are. aut cadentem ꝑdere. u.i¬
de aũ ne eadem eius malitia ⁊ te up̃m ad
inferos tͣhat. Ipsum qm̃ eam admisit. te
q̃m ad mittentem elatior. phariseo ꝯtemp¬
nis. Memor esto cham maledictione re¬
ꝓbatum: qm̃ pudenda noe patͥs sui. de¬
tecta publicauit. Sem ⁊aphet bñdictos:
ignominiosa patris nuditate cooꝑata. Doc¬

Expanded text:
ca Ecclesiae? Quomodo in arca sunt, nisi rectori ca Ecclesiae? Quomodo in arca sunt, nisi rectori regi usque ad visionem Dei desiderat a Deo, is minime dedignetur subdi vicario. Unde namque in lecto aut in molendino vivetur nisi a cultore agri suscipiatur? Qualiscunque agricola sit quid ad te, cum ab ejus manu nisi accipere neglexeris vita tibi sit proventura? si pravus fuerit, sibi utique erit. Quid autem inde tibi nocumenti surgit, cum adeo, si bonus fueris, etiam per ministrum malum tibi, quod opus animae tuae est, procuretur? Tu quis es alienum servum, imo praelatum tuum ut judices? Domino stat aut cadit . Ad quem nimirum pertinet, aut stantem munerare, aut cadentem perdere? Vide autem ne eadem ejus malitia, et te et ipsum ad inferos trahat; ipsum quoniam eam admisit, te quoniam admittentem elatior Pharisaeo contemnis. Memor esto Cham maledictione reprobatum, quoniam pudenda Noe patris sui detecta publicavit ; Sem et Japhet benedictos, ignominiosa patris nuditate cooperta. Doc
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Qui dilig̾ patrem. aut matrem aut
cet̾a. płusqͣm me: ñ ÷ medignus. Unde
oportet ut dum inmundo. affligeris: me¬
mor dei ꝯsoleris solatium tͥ neqͣqͣm deerit:
si memor es dei det̾ra iordanis. ⁊ hermo¬
nium amonde modico. Si afflictus iuis
ꝯsolari in deo. esto mons. emmentia ui¬
te. modicus ꝯtͣ tumorem suꝑbie mons
esse pot̾is de t̾ra iordanis .i. de fructificatõ¬
ne humilis descensus: quippe fructu
bonoꝵ oꝑum surgis: si ꝑhumilitatẽ
pͥus descendisz descendere ex ħmonii potes.
si anathema uite tue ꝑtractes. Anathema
gͦ te reddat modicum. indeq surgas ꝑ
fructum: atq ita faclus mons modicus:
amonte modico memor estodei. Unde
reliquũ ẽ. ut qui st̃ int̾ uxores sint
eccłie ꝯtinentur ꝯuigati scilicet et
ꝯtinentes. iñ sortientes quisq sue ꝯgrua
uite. m̃ doctͥnam hñtes ⁊ exempla uiuen¬
di. diluiuo scłaritatis occupante mun¬
dum. ubi uita daneli atq iob: nͥ mar¬

Expanded text:
Dominus: Qui diligit patrem, aut matrem, aut Dominus: Qui diligit patrem, aut matrem, aut caetera plusquam me, non est me dignus . Unde oportet ut dum in mundo affligeris, memor Dei, consoleris. Solatium tibi nequaquam deerit, si memor es Dei de terra Jordanis et Hermoniim a monte modico; si afflictus vis consolari in Deo, esto mons eminentia vitae; modicus, contra tumorem superbiae; mons esse poteris de terra Jordanis, id est de fructificatione humilis descensus; quippe fructu bonorum operum surgis, si per humilitatem prius descendis. Descendere ex Hermoniim potes, si anathema vitae tuae protractes. Anathema ergo te reddat modicum, indeque surgas per fructum: atque ita factus mons, a monte modico memor esto Dei. Unde reliquum est, ut qui sunt inter uxores, sintEcclesiae continentur, conjugati scilicet et continentes, inde sortientes quisque suae congrua vitae; inde doctrinam habentes, et exempla vivendi, diluvio saecularitatis occupante mundum. Ubi vita Danieli atque Job nisi in ar
Abbreviated transcription (Latin):
negotia trahit. s illa ꝓpositum. uoti int̾¬
dicit. Uñ dñicum ꝯsilium. illud. si uis ẽẽ
ꝑfectus. uade ⁊ uende omnia que habes.
⁊da pauꝑib: neqͣqͣm ad ꝯiugatos diri¬
gi uid̾r. Uerum qui pot̾ caꝑe capiat.
Namq hi neq possunt sua relinq̃re: ne¬
q ꝓpt̾ regnum dei se castrare. Alligatus
es uxori: noli querere solutionem: qm̃
aũ urorem ñ debes dimittere: nec re tua
pot̾is car̾e. Ex necessitate gͦ diuisus es.
Nimirum. ñ te totum impendere potes
deo: qm̃ ex parte alligatus es mundo.
ad te ip̃m anima tua ꝯturbata ÷. ꝓpt̾ea
memor esto dei: de t̾ra iordanis. Uidens
erumpnas qͣs tibi cura ꝯuigii ⁊ labor
mundi ingerunt: ꝯturbaris: respira
paululum. memor esto dei: qm̃ ꝯuigiũ
amisit fidem. ⁊ infideli det̾ior est. Quare
ne frustra credideris: curam impende tuis.
nͥ forte. aut tua cura ñ eguerint: aut de
cura mors anime otra tͥ ĩmineat. Unde

Expanded text:
negotia trahit, sed illa propositum voti intenegotia trahit, sed illa propositum voti interdicit. Unde Dominicum consilium illud: Si vis esse perfectus, vade et vende omnia quae habes et da pauperibus ; nequaquam ad conjugatos dirigitur. Verum: Qui potest capere capiat . Namque ii neque possunt sua relinquere, neque propter regnum Dei se castrare. Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem ; quoniam autem uxorem non debes dimittere, nec re tua poteris carere. Ex necessitate ergo divisus es. Nimirum non te potes totum impendere Deo, quoniam ex parte alligatus es mundo. Ad te ipsum anima tua conturbata est, propterea memor esto Dei de terra Jordanis ; videns aerumnas quas tibi cura conjugii et labor mundi ingerunt, 233 conturbaris, respira paululum: memor esto Dei, quoniam conje domesticorum, amisit fidem, et infideli deterior est . Quare, ne frustra credideris, curam impende tuis, nisi forte aut tua cura non eguerint, aut de cura mors animae certa tibi immineat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
sale agant. urores habebunt. ñ iam umbͣm
sigure ĩmo corprs rei designate. carnemq
xp̃i atq sangunem tractaturi. ⁊ de qͣlibet
condicione hõium sumendi: Presertim
cum ap̃ nos psb̾ri atq femine nulla sit
copula. nisi alt̾utr̃ cum libu̾it seꝑandaͦ
ł si qͣndo ałr fiat. eccłia irritum putat. p̾¬
dicator gͦ ꝯtinentie. fornicationẽ caueat.
mulierumq ab hominet᷑ amplexus. Apd̾
nos n sacerdotes. si ꝯtinentes ñ sunt: forni¬
catores pulsa ambiguitate sunt. Fornicato¬
res ⁊ adult̾os iudicabit d̾s. tanto utiq dis¬
trictius: qͣnto cuiꝰq suꝑior est gͦdus.
XX. decontinenb ⁊ comugatis.
aniel scłi curas ꝑosus: in lecto qͥ escat.
castitatemq conatu toto custodiat. Cas¬
saria. Tales enim nec fornicatores esse posst̃.
ne gͣu us ꝑeant: nec ꝯuiges. ne aut ꝯtͣ
uotum faciant. cum ꝯiugio: aut ꝯtͣ ꝯiugi¬
um. cum uoto. Conubium n scłaria. ad

Expanded text:
tale agant, uxores habebunt, non jam umbram tale agant, uxores habebunt, non jam umbram figurae, imo corpus rei designatae, carnemque Christi atque sanguinem tractaturi, et de qualibet conditione hominum sumendi, praesertim, cum apud nos presbyteri atque feminae nulla sit copula, nisi alterutrum cum libuerit separanda, vel quando aliter fiat, Ecclesia irritum putat? Praedicator ergo continentiae fornicationem caveat, mulierumque abominetur amplexus: apud nos enim, sacerdotes, si continentes non sunt, fornicatores pulsa ambiguitate sunt. Fornicatores et adulteros judicabit Deus tanto utique districtius quanto cujusque superior est gradus. CAPUT XX. De continentibus, et conjugatis. Daniel saeculi curas perosus in lecto quiescat, castitatemque conatu toto custodiat. Cassaria; tales enim nec fornicatores esse possunt ne gravius pereant; nec conjuges, ne aut contra votum faciant cum conjugio, aut contra conjugium cum voto. Connubium enim ad saecularia
Abbreviated transcription (Latin):
uult omnes ẽẽ castos. si quẽq mandat su¬
am habere : S ne de eccłia ꝯtinentium ordo
apłico deꝑeat decreto: intelligamus apłm
ut quisq habeat suam ñ p̃cepisse. s ꝯsu¬
luisse. nec ꝯsilium hoc ꝓposuisse cuiq sim¬
pliciter. s cuiq cui opꝰ sic. iliceat ꝯuigio
cauere fornicationem. Ut i hi quib di¬
uina lex conubium tollit. semoueant᷑: non
ait ꝯcubinam s uxorem suam. unꝰ quisq
habeat. Ut aũ hi qui ꝯtinere ualent. potiꝰ
ꝯtineant: ꝓpt̃ fornicationem uidelicet uitã¬
dam. inꝯtinentes uxorari decreuit. Nam si
sacerdotes legis temꝑe uicis sue. ad uxoꝵ
suarum ꝯtubnia minime redibant: quos
ꝯiugari oportebat. qm̃ de sacerdocali tribu
ministros sacͥfitioꝵ. ifigure ẽẽ necẽe. erat:
quomͦ sacerdotes gre. temꝑe ministi sui
quoꝵ semꝑ ÷. aut ut baptiaent. aut infir¬
mos cum eucharistia uisitent. aut aliqͥd

Expanded text:
vult omnes esse castos si quemque mandat suvult omnes esse castos si quemque mandat suam habere? Sed ne de Ecclesia continentium ordo apostolico depereat decreto, intelligamus Apostolum, ut quisque habeat suam non praecepisse, sed consuluisse; nec consilium hoc proposuisse cuique simpliciter; sed cuique cui opus sit, liceat conjugio cavere fornicationem. Ut enim ii quibus divina lex connubium tollit semoveantur, non ait, concubinam, sed uxorem suam unusquisque habeat. Ut autem ii qui continere valent potius contineant, propter fornicationem videlicet vitandam, incontinentes uxorari decrevit. Nam si sacerdotes legis, tempore vicis suae, ad uxorum suarum contubernia minime redibant, quos conjugari oportebat, quoniam de sacerdotali tribu ministros sacrificiorum, et figurae sumere necesse erat; quomodo sacerdotes gratiae, tempore ministerii sui, quorum semper est ut aut baptizent, aut infirmos cum eucharistia visitent, aut aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
hi sunt p̾lati eccłiam gub̾nantes in scło.
qui ĩ magro sunt. dũ t̾ram mentis nr̃e ata¬
tro doctrine sue ꝓscindunt. ⁊ ꝓscindendo:
apte semen u̾bi dei uñ ꝓferat fructum bo¬
norum oꝑum credunt. Continentes: con¬
tinens daniel designa tzhi in lecto suns.
qm̃ talib competit quieta uita.⁊ asolli¬
atudine mundi semota. Iob. qm̃ itxoreni
hu̾it: uxoratos insinuat. his qm̃ sollititu¬
do domus. laborq incumbit: clamosa mo¬
lendini. ⁊nquieta in habitatio ꝯueñ. Suo
gͥ studio. singuli insistant. Noe agrum ex¬
colat archamq regat. fugiatq mulierum
amplexus qui extͣ feminarũ ꝯtub̾nia: in
agro aut marcha mansionem suscepit.
Uñ noe. ñ cum uxore mn archam introut:
nec uxorem archam regens cognouit. Quid s
est. ñne temerario ausu quisqͣm castimoni¬
am ampleditur: Cur ipse dixit ⁊ ñ fecit:
qui testimonium ꝯtinentie sue ponens:
ait. uolo omnes ẽẽ sicut ego sum: quomͦ

Expanded text:
hi sunt praelati Ecclesiam gubernantes in saeculo. hi sunt praelati Ecclesiam gubernantes in saeculo. Qui etiam in agro sunt, dum terram mentis nostrae aratro doctrinae suae proscindunt, et proscindendo, apte semen verbi Dei, unde proferat fructum bonorum operum, credunt. Continentes continens Daniel designat. Hi in lecto sunt, quoniam talibus competit quieta vita et a sollicitudine mundi semota. Job quoniam uxorem habuit, uxoratos insinuat. His quoniam sollicitudo domus laborque incumbit, clamosa molendini, et inquieta inhabitatio convenit. Suo igitur studio singuli insistant. Noe agrum excolat arcamque regat, fugiatque mulierum amplexus; qui extra feminarum contubernia in agro aut in arca mensionem suscepit. Unde Noe non cum uxore in arcam introiit, nec uxorem, arcam regens cognovit. Quid esest, nonne temerario ausu quisquam castimoniam amplectitur? cur ipse dixit et non fecit, qui testimonium continentiae suae ponens ait: Volo omnes esse sicut ego sum? Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
sit exhortatione. qm̃ huiꝰmodi ferire ñ opor¬
tet: ne inseditionem uersis. ⁊ correctio incas¬
sum fiat: ⁊ quies eccłie turbet᷑. Quare rõ ut¬
litatis: magistra sit discipline. qͣ dictante. alia
oportet animadũti. alia dissimulari. Apłs
cum eo qui fr̃ nominat᷑. si cͥminosus : ⁊ in¬
cordigibił: ꝓhibet nec cibum sumere. uidi¬
care p̾cipiens illos qui intus sunt: ꝓhites
eos iudicare qui foris sunt. Qi foris ⁊icxtͣ
eccłiam sunt: in quos aut potentia scłari.
aut fauore multitudinis fretos. animad¬
u̾sio eccłiastica ficri nequit: hos more gen¬
tium attrahi. ñ exasꝑari: oportet. Illos aũ
qui mordinate se agunt tedi ꝯuenit. sim
tus .i. si ad occłiam ꝑtinentes aut nolunt.
aut ⁊̃ si uoluerunit: non possunt decretis ob¬
sistere eccłiasticis.xix. De p̃latis continentiu¬
sunt partes: p̃lati. ꝯtinentes. ꝯugati
Hi sunt. Noc. Daniel. ios. magro. lecto. et

Expanded text:
sit exhortatione, quoniam hujusmodi ferire non oporsit exhortatione, quoniam hujusmodi ferire non oportet, ne in seditionem versis et correctio incassum fiat et quies Ecclesiae turbetur. Quare ratio utilitatis magistra sit disciplinae, qua dictante, alia oportet animadverti, alia dissimulari. Apostolus cum eo qui frater nominatur, si criminosus est et incorrigibilis , prohibet nec cibum sumere, judicare praecipiens illos qui intus sunt, prohibens eos judicare qui foris sunt. Quasi foris et extra Ecclesiam sunt, in quos aut potentia saeculari, aut favore multitudinis fretos animadversio ecclesiastica fieri nequit. Hos more gentium attrahi, non exasperari oportet, illos autem qui inordinato se agunt, caedi convenit, si intus, id est, si ad Ecclesiam pertinentes, aut nolunt, aut etiamsi voluerint, non possunt decretis obsistere ecclesiasticis. CAPUT XIX. De praelatis, continentibsunt partes, praelati, continentes, conjugati. 232 Hi sunt Noe, Da
Abbreviated transcription (Latin):
uenalitatis in offitio sibi comisso exerce
sis. turpe lucrum inclero reputet᷑. S et¬
si clericus iura sui gͣdus uenditau̾it. la¬
icus ne simul ꝑeat emere ñ p̃sumat. nͥ
forte id cogat rõ necessitatis. Nam si sac̃¬
dotis auaritia qd absit. ñ nisi re data ⁊d
tibi uelit ꝯferre. qd̾ opus est in religione:
ip̃e potiꝰ cumpecunia tua ꝑeat. qͣm tua ui¬
ta sine opere sordescat.xuiii. Incipit
mores docere. In doctrina morum:
aũ cedit resetatio uitioꝵ. subseqͥtur informna¬
tio uirtutum. Dum i utuis quisq intendit.
ñdum uirtutib aptus ÷. Uitioꝵ acq uir¬
tutum iucissim ꝓseq̃nda ÷ natura. ꝓgͣssio
atq finis. Doctor ex scientia: ũbum p̃dicet.
ex potestate tͣnsgressorem fiagellet. Doctͥna
namq sine flagello. ⁊ fiagellum sine doc¬
tͥna. idem fere ÷. Nimirum alt̾m sine alt̾o. ꝓ¬
desse raro pot̃. Plerumq tñ tanta p̃uarica¬
toꝵ multitudo aut pot̾ntia ÷ ut sola opus

Expanded text:
venalitatis in officio sibi commisso exerceavenalitatis in officio sibi commisso exerceasis turpe lucrum in clero reputetur. Sed etsi clericus jura sui gradus venditaverit, laicus, ne simul pereat, emere non praesumat; nisi forte id cogat ratio necessitatis. Nam si sacerdotis avaritia, quod absit! nonnisi re data id tibi velit conferre quod opus est in religione, ipse potius cum pecunia tua pereat, quam tua vita sine opere sordescat. CAPUT XVIII. Imores docere. In doctrina morum antecedit resecatio vitiorum, subsequitur informatio virtutum. Dum enim vitiis quisquis intendit, nondum virtutibus aptus est. Vitiorum atque virtutum vicissim prosequenda est natura, progressio, atque finis. Doctor ex scientia verbum praedicet, ex potestate transgressum flagellet. Doctrina namque sine flagello, et flagellum sine doctrina idem fere est; nimirum alterum sine altero prodesse raro potest. Plerumque tamen tanta praevaricatorum multitudo aut potentia est, ut sola opus
Abbreviated transcription (Latin):
lebrare. nisi cum uida xp̃m uendere. tanto
nequiꝰ. qͣnto resurgendo ÷ sublimatꝰ: quid
item ÷ locum mortuis debitum uenditare.
nͥ rem alienam usurpando. de morte frũm
ũn potiꝰ lugendum erat. exultare: Quid tã¬
dem ẽ ꝙ iure minist̾i. causa salutis ⁊ cari¬
tatis. aclero laicis debetur: ꝓ re t̾rena exer¬
cere. nͥ intemplo dei uendere. illud qd̾ rectiꝰ
debetur qͣm uenditur : S uendentes et
ementes intemplo dñs eicere ñ cessat. Ue¬
rũptamen si illud sine quo aut salus ab¬
est. aut scandalum adest. mͥ atq meis ꝑ
pecuniam compato: ꝙ ⁊̃ morte em̃dum
foret. si ałr hab̾i ñ posset: ñ utiq intẽplo
quid emo. s templum ip̃m mͥ meis ue
ꝓ curo. Uerum quotiens salutis nr̃e sac̃¬
menta more eccłiastico adipisci ualemꝰ:
ea utiq inhonoramꝰ. si institoꝵ ritu ad
optinenda laboramus. nos qdq male. s
qui uendunt pessime. Cerici gͦ. nichil

Expanded text:
lebrare, nisi cum Juda Christum vendere, tanto lebrare, nisi cum Juda Christum vendere, tanto nequius, quanto resurgendo est sublimatus? Quid item est locum mortuis debitum venditare, nisi rem alienam usurpando, de morte fratrum, unde potius lugendum erat, exsultare? Quid tandem est, quod jure ministerii, causa salutis et charitatis a clero laicis debetur, pro re terrena exercere, nisi in templo Dei vendere illud quod rectius debetur quam venditur? Sed vendentes et ementes in templo, Dominus ejicere non cessat. Veruntamen si illud sine quo aut salus abest, aut scandalum adest, mihi atque meis per pecuniam comparo, quod etiam morte emendum foret si aliter haberi non posset; non utique in templo quid emo, sed templum ipsum mihi meisve procuro. Verum quoties salutis nostrae sacramenta more ecclesiastico adipisci valemus, ea utique inhonoramus, si institorum ritu ad obtinenda laboramus, nos quiem male, sed quid vendunt pessime. Clerici ergo nihil
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ foras cogi parentes. nͥ forte ut ꝯsuetu¬
do uetus ad memoriã reducatur: Pre¬
sertim cum illo fit inloco. uͥ nulla iã
baptizandoꝵ multitudo ꝯuenire solet.
Qd̾ cum antiqͥtus more fieret. maxime
iadultis quib dilatio ꝑiculosa non
erat. quippe infide catecizatis : ⁊ ad maiꝰ
eccłie gaudium deiq p̾conium erat.
quippe. simul baptizandis: modofieri
ñ solet. qm̃ soli fere paruuli baptizan¬
tur. quoꝵ corꝑis uita nimiũ incerta.
anue uero mors sine lauachro c̾tissima
cogt̾ baptisma maturari singulatĩq
regn̾ari. Regn̾atione aũt ꝑ acta: sicut
pꝰ ꝯfessionem oblatio solet fieri deo. ut
bñ cepta ꝑficiantur. Huimodi afidelib de¬
cet ficri. ñ cam̃ a sacerdotib excorq̃ri: quid ñ.
est pecuniam exigere ꝓ regcn̾atione. aut con¬
fessione. aut ordinatione. siue dedicatione.
nisi columbas uendere: qͥuid missarum sol¬
lempnia contuitu temꝑalis commodi ce¬

Expanded text:
opus est foras cogi parentes, nisi forte ut consuetuopus est foras cogi parentes, nisi forte ut consuetudo vetus ad memoriam reducatur; praesertim cum illo fit in loco ubi nulla jam baptizandorum multitudo convenire solet; quod cum antiquitus more fieret, maxime in adultis quibus dilatio periculosa non erat quippe in fide catechizatis, et ad majus Ecclesiae 231 gaudium Deique praeconium erat, quippe simul baptizandis modo fieri non solet, quoniam soli fere parvuli baptizantur, quorum corporis vita, nimium incerta; animae vero mors sine lavacro certissima, cogit baptisma maturari, singulatimque regenerari. Regeneratione autem peracta, sicut post confessionem, oblatio solet fieri Deo ut bene coepta perficiantur. Hujusmodi a fidelibus decet fieri, non tamen a sacerdotibus extorqueri. Quid enim est pecuniam exigere pro regeneratione, aut confessione, aut ordinatione sive dedicatione, nisi columbas vendere? Quid missarum solemnia contuitu temporalis commodi ce
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem diligant. Uñ decretum ⁊ ut qͦs
hꝰ modi ꝯuinctio ñ sotiat: eos conuibii co¬
pula adinuicem iunciat qd̃ ergo caritas
adinueñ. ꝯtͣ eam ñ militet. dum ne ꝯtra
hꝰmodi instituta quid agatur. salus ho¬
minis negligatur. Itaq cum alit̃ succurri
ñ possit: ipse tuam sobolem baptires.
aut ad baptistam si ita fieri pot̃ feras: 
ne mors acerba pariilum p̾ripiat: aqͣ
regn̾and̃ cõmutet᷑: ⁊ si ñ sit alius. ip̃e dũ
baptizatur sacerdoti assistas. Nec intãta
necessitate usum eccłie quo parentes
a templo semouent᷑ dum mibi filii bap¬
tizantur: ex pauescas. Non enim h usus
ut arburor ꝯsilio. errorem p̾cauet. ne
dum more antiquo maxime sollemp¬
nitate paschall paruuli undiq ad et¬
cłiam baptizandi deportant᷑: quisqͣm
deceptus. suum qͣi alienum: de lauachro
suscipiat. Parentes gͦ uiu̾si excludun᷑:
ut a nullo error susceptionis incurrat᷑.

Expanded text:
invicem diligant. Unde decretum est ut quos invicem diligant. Unde decretum est ut quos hujusmodi conjunctio non sociat, eos connubii copula ad invicem vinciat. Quod ergo charitas adinvenit, contra eam non militet, dum ne contra hujusmodi instituta quid agitur, salus hominis negligatur. Itaque cum aliter succurri non possit, ipse tuam sobolem baptizes, aut ad baptistam, si ita fieri potest, deferas. Sed, ne mors acerba parvulum praeripiat, aqua regenerandum comitetur. Et si non sit alius, ipse, dum baptizatur, sacerdoti assistas; nec in tanta necessitate usum Ecclesiae quo parentes a templo semoventur, dum inibi baptizantur, expavescas. Non enim hic usuut arbitror, consilio errorem praecavet, ne dum more antiquo, maxime solemnitate paschali, parvuli undique ad Ecclesiam baptizandi deportantur, quisquam deceptus suum quasi alienum de lavacro suscipiat. Parentes ergo universi excluduntur, ut a nullo error susceptionis incurratur.
Abbreviated transcription (Latin):
i adeo ut dilatione nulla opus sit: si ele¬
ricus deest. laitus subueniat: si aluis nul¬
lus adest: pat̾ succurrat. si nec ip̃e p̾sto ẽ:
nemo assistens dubitet. quin potiꝰ sacmen¬
tum imponat: qͣm homo ꝑeat. Nec parẽ¬
tes cum necessitas extrema cogit. ea causa
a succurrendo retardent. qͣi societatem tho¬
ri ex hoc illicitam dissotiari oporteat. Nã
sicut quisqͥs discidium ꝯiugi querens.
malo dolo ad ꝓlis sue apppiat regen̾atio
iunctio: ita qui salut que alit̾ deꝑiret
ꝯsulens. pio animo baptisma natis suis
celebrat. is ñ tali ꝓ causa a ꝯuige seꝑari
debet: ne paruulum malit ꝑire. quam
ꝯiugem amitt̾e. Lex caritati deseruiens:
id sanxit. ut nemo eam ducat. ĩmo nes
cum ea dormiat. cuiꝰ filium aut filiam
de fonte baptismi suscepit. reputans hꝰ¬
modi susceptionẽ. q̃ ad mod̾ ⁊ cognationẽ.
simul cum affinitate suffictre posse. ad
hoc ut hu qui taliter sunt ꝯiuncti. sese

Expanded text:
et adeo ut dilatione nulla opus sit; si cleet adeo ut dilatione nulla opus sit; si clericus deest, laicus subveniat; si alius nullus adest, pater succurrat; si nec ipse praesto est, nemo assistens dubitet, quin potius sacramentum imponat quam homo pereat. Nec parentes cum necessitas extrema cogit, ea causa a succurrendo retardentur, quasi societatem tori ex hoc illicitam dissociari oporteat. Nam, sicut quisquis dissidium conjugii quaerens, malo dolo ad prolis suae appropiat regenerationparat conjunctio; ita qui saluti, quae aliter deperiret consulens, pio animo baptisma natis suis celebrat, is pro tali causa a conjuge separari non debet ne parvulum malit perire quam conjugem amittere. Lex charitati deserviens id sanxit ut nemo eam ducat, nec cum ea dormiat cujus filium aut filiam de fonte baptismi suscepit, reputans hujusmodi susceptionem, quemadmodum et cognationem simul cum affinitate sufficere posse, ad hoc ut ii qui taliter sunt cunjuncti, sese
Abbreviated transcription (Latin):
reum iudicat: reatum ap̃ se nesciat. Qui
ergo iniquus ÷. ⁊ iniquos sententia idi¬
tui ferit: is unsticutum xp̃i tͣnsg̃ditur. et
det̾ior iudeis qui illud exhorruer̃t efficit᷑.
Docdor ergo siue iudex aut iustus sud
ñdum est fiat. ⁊ negotium suum agat:
aut si talis c̃ẽ ñ uult. negotium deponat.
Accumulat n sibi gehennam. quisqͥs u¬
dicem se ꝓfitetur. si gladium ñ exerit : aut
ccerto indignus ferit. xuii. de doctna
sacerdotis studio. et baptisio
petrina sacerdotis. ꝯtinetur induob .i.
Infidei puritate: ⁊ deuide moꝵ honesta¬
te. Sacerdotis ergo studium meo pͥmũ in¬
uigilet. ut parrochiam suam ñ n de illo nc̃
agitur qui int̾ fr̃s pͥuato unitur sacerdotõ:
mist̾ium tͥnitatis. ⁊ sacͣmentũ in carnatio¬
nis edoceat. edicat quoq. qm sine lauachro
salus ñ est. ⁊ pariuiloꝵ etas nimium ca¬
duca ẽ: qͣtinus ad eccłiam baptirandi qͣm¬
totus deferantur. qd̃ si de uita desꝑatur.

Expanded text:
reum judicat, reatum apud se nesciat. Qui reum judicat, reatum apud se nesciat. Qui ergo iniquus est et iniquos sententia judicii ferit, is et institutum Christi transgreditur, et deterior Judaeis, qui illud exhorruerunt, efficitur. Doctor ergo sive judex, aut justus, si id nondum est, fiat, et negotium suum agat; aut si talis esse non vult, negotium deponat: accumulat enim sibi gehennam quisquis judicem se profitetur, si gladium non exerit, aut exerto indignus ferit. CAPUT XVII. De doctrina sacerdotis, studio et baptismo. Doctrina sacerdotis continetur in duobus, id est, in fidei puritate, et deinde morum honestate. Sacerdotis ergo studium in eo primum invigilet, ut parochiam suam non enim de illo nunc agitur qui inter fratres privato utitur sacerdotio mysterium Trinitatis et sacramentum Incarnationis edoceat. Edicat quoque quoniam sine lavacro salus non est, et parvulorum aetas nimium caduca est, quatenus ad Ecclesiam baptizandi quantocius deferantur. Quod si de vita desperatur,
Abbreviated transcription (Latin):
docuerit. exemplo tͣhat. Nam qui dicit. ⁊
ꝯtͣagit: aut ñ creditur. aut ꝯtempnitur.
Hiuꝰmocdi nec docere nec peccantem casti¬
gare licet. Angustie illi sunt undiq. ue
illi si cessat. qm̃ officium ht̃ ut agat. ue
si ñ cessat: qm̃ indignus : ut agat: loqui
oporcet ex offitio. ⁊ minime id decet ꝓpec̾co.
Peccatori namq dicit d̾s. Qͣre tu enarras
iustitias meas. ⁊ assumis testam̃tum meũ
ꝑos tuum: Nota iniquo nec lectionem
nec or̃onẽ prohib̾i: s tm̃ ne aliis legem
dei en arret᷑. Uñ aminist̾io eccłie arceatur.
qui cͥminũ rei ꝯuncunt᷑. Qui trabẽ in
ocło suo ht̃. ex ocło fr̃is festucam eicere ñ
ualet. Dñs namq cum mulier in aduln̾o
dep̾hensa inmedio staret. lege cͥcunstan¬
tium lapidanda: sententiam rogatꝰ ait.
Qui sũ pec̃c̃o ÷: pͥmus mneam lapidem mitat.
qua sententia misericors miseram lib̾aret.
m̃tesq fidelium p̾strueret. qͣtinus is qui

Expanded text:
docuerit, exemplo trahat. Nam qui dicit et docuerit, exemplo trahat. Nam qui dicit et contra agit, aut non creditur aut contemnitur. Hujusmodi nec docere, nec peccantem castigare licet. Angustiae sunt undique: vae illi si cessat, quoniam officium habet ut agat: vae si non cessat, quoniam indignus est ut agat. Loqui oportet ex officio, et minime id decet pro peccato: Peccatori namque dicit Deus: Quare tu enarras justitias meas et assumis testamentum meum per os tuum? Nota 230 iniquo nec lectionem nec orationem prohiberi; sed tantum ne aliis legem Dei enarret: unde a ministerio Ecclesiae arcentur qui criminum rei convincuntur. Qui trabem in oculo suo habet, ex oculo fratris festucam ejicere non valet . Dominus namque, cum, muliere in adulterio deprehensa, in medio staret, lege circumstantium lapidanda, sententiam rogatus, ait: Qui sine peccato est, primus in eam lapidem mittat . Qua sententia misericors miseram liberaret, mentesque fidelium perstrueret, quatenus is qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe pͣuam executionem uitet. Quid enĩ
ꝓ dest it rectitudinis cepisse. ⁊ añ ꝯsum¬
matũ deficere ᷤ Qͣmobrem sac̾dotii ad
dignitatem ꝓuecdus. siue curam taber¬
naculi. siue templi tͥ habeas impositã:
morem boni pastoris age. Et quid ÷ tab̾¬
naculum nͥ mobile habitaculum: qͣles
sunt curie. quid item templum. nisi ꝙ
est uno in loco ficum: qͣles sunt parro¬
chie. Ergo sicut antiquitus ap̃ iudeos erãt
qui ministͣrent tab̾nacio. ⁊ pꝰmodũ quide¬
seruirent intemplo: ita ineccłia que uet̾is
umbre ueritatem ꝯtinet: cur ñ p̾sulum cͣa
sacerdotał ꝓuideatur custodia. nicħominus
curis ꝙͣ parrochiis. ita tñ ut quoqͦ securia
uertat. nusqͣm p̾sentis parrochie uira im¬
minuat: Capellanus. fructus curie sͥ cõmis¬
se metat: quicqͥd aũ intͣ parrochie fines
clauditur: parrochiano derelinquat. xui.
ꝯualis sacerdos debeat ẽẽ ⁊ cur talis
acerdos doctrina ⁊ uita polłe debet:
ut subditos ⁊ u̾bo erudiat. ⁊ ad id qd̾

Expanded text:
ecutionem vitet. Quid enim prodest iter rectitudinis coepisse, et ante consummatum deficere? Quamobrem sacerdotii ad dignitatem provectus, sive curam tabernaculi, sive templi tibi habeas impositam, morem boni pastoris age. Et quid est tabernaculum, nisi mobile habitaculum, quales sunt curiae? Quid item templum, nisi quod est uno in loco fixum, quales sunt parochiae? Ergo, sicut antiquitus apud Judaeos erant qui ministrarent tabernaculo, et postmodum qui deservirent in templo, ita in Ecclesia quae veteris umbrae veritatem continet, cur non praesulum cura, sacerdotalis provideatur custodia, nihilominus curiis quam parochiis; ita tamen ut quoquo se curia vertat, nunquam praesentis parochiae jura imminuat. Capellanus fructus curiae sibi commissae metat; quidquid autem intra parochiae fines clauditur, parochiano derelinquat. CAPUT XVI. Qualis sacerdos debeat esse et cur talis? Sacerdos doctrina et vita pollere debet, ut subditos et verbo erudiat, et ad id quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtemplationis atq felicitatis ꝯtͣ hꝰ exilii
dura. p̾libatio ualens ad recreandum:
⁊ quidem uoluptas hec que cum oꝑib
habetur: ex caritate nascitur. ⁊ ꝯtẽplatõi
de putatur. Oꝑa aũ ip̃a quoq ex dilectio¬
ne ut bona sint ꝓdeiuitia. siue ut colat᷑
d̾s. siue ut uiuetur ꝓximus: dubiũ ñ ⁊.
actiuam ꝑtinere aduitam. Caritas ergo
tota. sicut in uita quid agat in uenit

Expanded text:
contemplationis, atque felicitatis contra hujus exsilii contemplationis, atque felicitatis contra hujus exsilii dura praelibatio valens ad recreandum? Et quidem voluptas haec, quae cum operibus habetur, ex charitate nascitur et contemplationi deputatur. Opera autem ipsa quoque ex dilectione ut bona sint prodeuntia, sive ut colatur Deus, sive ut juvetur proximus, dubium non est activam pertinere ad vitam. Charitas ergo tota sicut in vita, quid agat, invenit
Abbreviated transcription (Latin):
nando. modo lie toleret tedia. modo racheł
amplectatur amena: ñqͣm in memor sue
se ꝓfessionis debito. excellentissimis actiue
uite curis obligatum. Puideat gͦ saluti
animar̃. neo corꝑalem tñ negligat adminis¬
trationẽ: uicarius xp̃i. Ip̃e enim missus
ad oues que ꝑier̃t domus isrł: ⁊ monita sa¬
lutis edocuit. ⁊ necessaria carnis exhibuit.
Rgo duc sunt uite: i dilectionib.
las. quomͦ sc hñt. Non nbona pot̾ ẽẽ uita:
que caritate ornata ñ ÷. utͣq oꝑari uidetur.
inutͣq. Dilectio namq ꝓximi. pler̃q dilec¬
tio dei p̃cipue causa : ꝯtemplationis. Nimi¬
rum quia ꝓximos diliginus: dulcedine
qͣdam ȩchilaramur. dum ꝓ ip̃is desudamꝰ:¬
qm̃ aũ dñm diligimus: iseruis bñfacere
lecam᷑. ⁊ ip̃m orare eiq grãs agere. obseq̃n¬
do quoq illum iugit᷑ meditari iocunda¬
mur. Iocunditas aũ hec. utroq ex amore
ap̃ nos nata: quid ÷ nisi q̃dam future

Expanded text:
nando modo, Liae toleret taedia, modo Rachel nando modo, Liae toleret taedia, modo Rachel amplectatur amoena: nunquam immemor suae se professionis debito excellentissimis activae vitae curis obligatum. Provideat ergo saluti animarum; nec corporalem tamen negligat administrationem vicarius Christi. Ipse enim missus est ad oves quae perierunt domus Israel , et monita salutis edocuit, et necessaria carnis exhibuit: rgo duae sunt vitae: dilectiones las quomodo se habent? Non enim bona potest esse vita quae charitate ornata non est. Utraque operari videtur in utraque. Dilectio namque proximi, plerumque dilectio Dei; praecipue est causa contemplationis: nimirum quia proximos diligimus, dulcedine quadam exhilaramur, dum pro ipsis desudamm Dominum diligimus, et servis benefacere laetamur, et ipsum orare eique gratias agere obsequendo quoque illum jugiter meditari jucundamur; jucunditas autem ista utroque ex amore apud nos nata, quid est nisi quaedam futurae
Abbreviated transcription (Latin):
bonis pͥuate uite morib huiꝰ scł̃i:. locum p̾¬
parat ꝯtemplationi. ⁊ hoc quidem cõmune
est scĩs. Sunt aũ aliqui licet pauci qui
inactiua p̾ter cet̾a laborant: ut scas scrip¬
turas ad discant. quas dum memorie com¬
la recondunt. Uñ post in ꝯtemplatione q̃
labore compaucrant: oblectando ruminãt.
actio gͥ pͥuata m̃ito ⁊ dignitate sub ꝯtem¬
plationi. Contemplatio aũ nr̃e mortalita¬
tis: m̾itis÷ inferior fructib actuose p̾latio¬
nis. que sũmũ adeo sꝑet gͣdum in celo. Nã
suꝑ omnia bona sua ꝯstituet eos. ut aucto
niat iocunditatẽ. de rachel item adliam:
ut faciat fecunditatem: de lia tand̾. ut t̾mi¬
net uicissitudinẽ ad rachel: iam uere isrł.
Exutis scło. cõmoda ÷ ꝯtemplatio. Inuolutis:
ꝯcordat actio. p̾latd aũ utͣq incumbit. qͣtinꝰ
ꝯtemplando addiscat: quid insubditos agał.
agendo fatigatus atq ideo recreandus: ad
fomenta ꝯfugiat ꝯtemplationis: sicq alt̾¬

Expanded text:
ae vitae moribus hujus saeculi locum praeparat contemplationi, et hoc quidem commune est sanctis. Sunt autem aliqui, licet pauci, qui in activa praeter caetera laborant, ut 238 sanctas Scripturas addiscant, quas dum memoriae comrem recondunt: unde post in contemplatione, quae labore comparaverant oblectando ruminant; Actio igitur privata merito et dignitate subest contemplationi; contemplatio autem nostrae mortalitatis, meritis est inferior fructibus actuosae praelationis, quae summum a Deo speret gradum in coelo. Nam super omnia bona sua constituet eos , ut auctoniat jucunditatem; de Rachel item ad Liam, ut faciat fecunditatem; de Lia tandem, ut terminet vicissitudinem ad Rachel, jam vere Israel. Exutis saeculo commoda est contemplatio; involutis, concordat actio; praelato autem utraque incumbit, quatenus contemplando addiscat quid in subditos agat, agendo fatigatus atque ideo recreandus, ad fomenta confugiat contemplationis; sicque alter
Abbreviated transcription (Latin):
hõies ꝯtemplatuus excitit. ñ tñiñ. ĩ mo
cxercitatus labore saluator mundi m̾uit
appellari. Cadem de causa ad dext̾am patͥs
sublimatus. omĩb sub pedib eiꝰ subiectis
donatus ÷ nomine: ꝙ ÷ suꝑ om̃e nomen. Eadẽ
Nimir̃ passiones xͥ cͥcumferentes: ⁊ in doctri¬
na ꝓ xp̃o legatione fungentes. boni enu¬
latores qͣntum uite similicudine: tantum
dño ac magistro apꝓpinqͣnt. m̃nto. Ip̃e cuiꝰ
regnum ñ erat de hoc mundo: bñ fecit: i docu¬
it. uñ ÷ sublimatus: itulicet pͥuatus. si sc̃e
uiuis. ⁊ cum decet ꝓutq decet doces. ñ es sub¬
limandus: dum hec pensantur: actiua p̾cel¬
icre uidetur. Utiq ꝯtemplatio semꝑ ÷ gͣtior.
isi futura spectamus: longe inuenitur me¬
lior. Acliua namq t̾minata: tunc tand̾ se eri¬
get ꝯtemplatiua: nec ult̾uis cessabit: atq
ideo optimam partem elegit maria: qͥppe
qm̃ ñ auferet᷑ ab eã. Uerum qͣntum ad nr̃m sta¬
tum. sicut adiua sepissime suꝑat᷑. ita quoq ñ

Expanded text:
homines contemplativus exstitit, non tamen inde, imo exercitatus labore, Salvator mundi meruit appellari. Eadem de causa ad dexteram Patris sublimatus, omnibus sub pedibus ejus subjectis, donatus est nomine quod est super omne nomen. Eadem Nimirum passiones Christi circumferentes, et in doctrina pro Christo legatione fungentes, boni aemulatores, quantum in te similitudine, tantum Domino ac Magistro appropinquant et merito. Ipse cujus regnum non erat de hoc mundo, bene fecit et docuit; et inde est sublimatus: et tu licet privatus, si sancte vivis, et cum decet, proutque decet doces, non es sublimandus? Dum haec pensantur, activa praecellere videtur. Utique contemplatio semper est gratior, et si futura spectamus, longe invenitur melior, activa namque terminata tunc tandem se eriget contemplativa, nec ulterius cessabit, atque ideo, optimam partem elegit Maria, quippe quoniam non auferetur ab ea. Verum quantum ad nostrum statum, sicut activa saepissime superatur, ita quoq
Abbreviated transcription (Latin):
spectat qd̵ maria optimam partem elegit.
exerceri. nec int̾ agendum. fructus defuerãt
ꝯtemplatiui. Uerum tñ ex actione extiter̃t.¬
⁊ mundo utiliores. ⁊ deo gratiores. Contẽplã¬
do solis fere ꝓdessent sibi. Agendo. om̃ib
ꝓfuerunt. ⁊ sibi. Et qui ꝓximũ diligit.
legem impleuit. ꝓbatio aũ dilectionis:

Expanded text:
spectat, quod Maria optimam partem elegit, spectat, quod Maria optimam partem elegit, exerceri, nec inter agendum fructus defuerant contemplativi: verumtamen ex actione exstiterunt et mundo utiliores et Deo gratiores. Contemplando solis fere prodessent sibi; agendo, omnibus profuerunt, et sibi. Et qui proximum diligit, legem implevit. Probatio autem dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
onũ ap̃se ꝑsensit.: ⁊ spũ fortitudinis euicit:
qͣ ignorantiam ꝑpendens humanã. sepius
desudauit ut inueniret uerum. infirmita¬
ti nr̃e ad cadendum ꝓne sepe numero ob¬
ludatꝰ. is tand̾ mopie nr̃e ꝯsulere sciet. et
ex compassione uolet.Qui hec ignorat:
fit ex imꝑitia errabundus ex duritia in sub¬
ditos sine affectu. immansuetus. Quare qͥ
cirra molam didic̃ quietẽ. ⁊ inlecdo eꝑtus
est laborem: is utroq instatu pot̾it ꝓficere.
Uñ qui erat iacob in labore. factus ⁊ frł exiu¬
sione. ht̃ liam ⁊ rachel. hic ÷ qui m̃uo uite
bone ꝯtemplatiuus factus. intantum cet̾is
p̾̃minet tam actiuis qͣm ꝯtemplatius. ut
qͣi uir uxorem subditam regat plebem. xxb.
confemplano i actio q̃ ciu sit p̃fereida
ed que cui p̾ferenda ÷. utr̃ actio ꝯtẽpla¬
Itioni an eꝯt᷑: ⁊ quid̃ si attendimꝰ hinc
liam ⁊ marcham. iñ rachelem ⁊ mariam:
utraq apparebit bona. melior tñ ꝯtemplati¬
ua. Unde bono iacob: melior iscł ÷ ad hoc ĩ

Expanded text:
se persensit, et spiritu fortitudinis evicit; qui ignorantiam perpendens humanam, saepius desudavit ut inveniret verum; infirmitati nostrae, ad cadendum pronae, saepenumero obluctatus; is tandem inopiae nostrae consulere sciet, et ex compassione volet. Qui hoc ignorat, fit ex imperitia errabundus, ex duritia in subditos sine affectu et immansuetus. Quare qui circa molam didicit quietem, et in lecto expertus est laborem, is utroque in statu poterit proficere. Unde qui erat Jacob in labore factus est Israel ex visione: habet Liam et Rachel. Hic est qui merito vitae bonae contemplativus in tantum caeteris praeminet tam activis quam contemplativis, ut quasi vir uxorem, subditam regat plebem. CAPUT XXV. Contemplatio et actio quae cui sit praeferenda. Sed quae cui praeferenda est: utrum actio contemplationi an econtra? Et quidem si attendimus hinc Liam et Martham, inde Rachelem et Mariam, utraque apparebit bona, melior tamen contemplativa. Unde bono Jacob melior Israel est. Ad hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dit. dicimur scd̃m eas iracundi. ⁊ de¬
mentes. Quamobrem. qui omĩa hui¬
modi. usum sequens animali assig¬
nat: dum ñ tamen animalis. s aĩe
ea eẽ sentiat: hic nequaqͣm peccat.
Ex quo enim animal et anima una
est ꝑ sona: mos ẽ asiribere animaĩi in
sermone. que tamen soliꝰ sunt ani¬
ii inre. Unde cum de quolibet dici

Expanded text:
dit: Dicimur secundum eas iracundi et dedit: Dicimur secundum eas iracundi et dementes. Quamobrem quia omnia hujusmodi usum sequens animali assignat, dum non tantum animalis, sed animae ea esse sentiat, hic nequaquam peccat. Ex quo enim animal et anima una est persona, mos est ascribere animali in sermone, quae tantum solius sunt animae in re. Unde cum de quoli
Abbreviated transcription (Latin):
hominis solent nuncupari. Conseqͥt᷑
quoq hanc duplicitatẽ uiriũ: singu¬
larum duplicitas scienciarum. du¬
plicitas iratuum. duplicitas in re qua¬
libet cogitationũ. Ut cum solus credar
meditari: bini potius meditem᷑. bini
binas eodem infacto contͣhamus
culpas. binas quoq adeptus sim gra¬
maticas. cet̾as ue scientias. Quod si
hominẽ rationalẽ concesserim: uires
autẽ illas hr̃e negauerim: absurdum
fortasse uideatur illum rationalem di¬
cere. qͥ nequeat uti ratione. qui demũ
nicħ male agat aut bene. Uerum rõni
familiarius cito putauerim. & tres in¬
res illas et earum comites. cogitatio¬
nẽ scilicet & scientiã. uirtutẽ et uiciũ
anime tantummꝰ ascribere. Unde ari¬
stotiles in cathegoriis suis. postqͣm aĩa¬
li suas dederat qualitates: suas et aĩe
subiunxit. iusticiã et in iusticiã. irã
et dementiã. Harum tamen donomi¬
nationes animali cõmodat: dum sub¬

Expanded text:
hominis solent nuncupari. Consequentur hominis solent nuncupari. Consequentur quoque hanc duplicitatem virium, singularum duplicitas scientiarum, duplicitas reatuum, duplicitas in re qualibet cogitationum, ut, cum solus credar meditari, bini potius meditentur, bini binas eodem in facto contrahamus culpas, binas quoque adeptus sum grammaticas, caeterasve scientias. Quod si hominem rationalem concesserim, vires autem illas habere negaverim, absurdum fortasse videatur illum rationalem dicere qui nequeat uti ratione, qui demum nihil male agat aut bene. Verum rationi familiarius cito putaverim, et tres vires illas et earum comites, cogitationem scilicet et scientiam, virtutem et vitium animae tantummodo ascribere. Unde Aristoteles in Cathegoriis suis postquam animali suas dederat qualitates, suas et animae subjunxit, justitiam et injustitiam, iram et dementiam; harum tamen denominationes animali commodat, dum sub
Abbreviated transcription (Latin):
potentia. Pitia disputantis una est.
potentia eiꝰdem: apud eundẽ. ip̃a qͦꝙ
una ẽ. Ubi gͦ sola est uis cernendi
que ratio appellat᷑: ibi quoq sola erit
potentia discernendi. que racionalitas
nuncupat᷑. Quocirca. si hominis x sue
mentis una ẽ ratio: una quoq sit rati¬
onalitas  auctore aristotile. oppositoꝵ
generum: opposite sunt species. opposite
et differencie. Opposita autẽ sunt ge¬
nera: corpus et sp̃c. Opposite etiam sp̃es¬
eoꝵ: homo & aĩa. Opposite gͦ erunt
eorũ differentie. generum quidem
diuisiue: sp̃erũ autẽ constitutine.
Rationalitas gͦ que aĩe sub̾ał ẽ: hoĩ¬
quoq sub̾ał non ẽ: aut si ẽ: altã ẽ. ut
penes singłos rõnalitates sunt due.
Quare & rationes due. bine quoq: ire.
bine & concupiscentiẽ. ut sicut anima
sua: ita et homo ip̃e rõnał sit. et discer¬
nat. irascatur quoq: et cupiat. Frustra
ergo hee tres: uires anime ꝑ se. et non

Expanded text:
potentia; peritia disputantis una est; potentia; peritia disputantis una est; potentia ejusdem rei apud eumdem, ipsa quoque una est. Ubi ergo sola est vis discernendi quae ratio appellatur, ibi quoque sola erit potentia discernendi, quae rationalitas nuncupatur: quocirca si hominis et suae mentis una est ratio, una quoque sit rationalitas. Sed auctore Aristotele: Oppositorum generum oppositae sunt species, oppositae et differentiae: opposita autem sunt genera, corpus, et spiritus: oppositae et eorum species homo et anima; oppositae ergo erunt eorum differentiae; generum quidem divisivae, specierum autem constitutivae. Rationalitas ergo quae animae substanti ut penes singulos rationalitates sint duae, quare et rationes duae: binae quoque irae, binae et concupiscentiae, ut sicut anima sua, ita et homo ipse rationalis sit, et discernat, irascatur quoque, et cupiat. Frustra ergo hae tres vires animae per se, et non
Abbreviated transcription (Latin):
qui distinguit: Uter duoꝵ: Exu̾or ne hõ
an int̾ior: Num ⁊ ut̃q: ex quidem aĩam
uim hr̃e constat discretiuam. quam pro¬
fecto mutuat᷑: dum di sui uultu signat᷑.
Num homini quoq suã decet astruere
rationẽ: S qͦm᷑ aut una et eadẽ inerit
tam diuersis. aut due astruentur ꝑsona¬
lit̾ ꝯiunctis: Nam si ratio mentis. ip̃a ẽ
et hominis: restat. ut ꝑ empto homine:
remaneat ip̃a in mente. Pemptionẽ gͦ
fundamenti ꝑimptio ñ seq̃r fundati.
tas qͥppe: potentia ẽ rõcinandi. ratio autẽ
uis et esficatia eiusdem rei. Ergo & ten̾̃a
infantia rationalitatem habet. qͥa
potestatem tempore suo rõtinandi ra-¬
tio autem iam optinet. ñ tamen
adhuc rationem ħt̃ : qr uti ratione
nondum ualet. Quantus autẽ nũo
ẽ cuius q actus uigor: tanta quoq
ẽẽ solet eiusdem actus potestas. una
enim ẽ cuilibet pugnandi uirtus.
una etiam pugnandi potentia. Una
luctandi in dustria: sicut & una

Expanded text:
qui distinguit? Uter duorum? Exteriorne homo qui distinguit? Uter duorum? Exteriorne homo an interior? num et uterque? Et quidem animam vim habere constat discretivam, quam profecto mutuatur, dum Dei sui vultu signatur. Num homini quoque suam decet astruere rationem? Sed quomodo aut una et eadem inerit tam diversis, aut duae astruentur personaliter conjunctis? nam si ratio mentis ipsa est et hominis, restat ut perempto homine remaneat ipsa in mente: peremptionem ergo fundamenti, peremptio non sequitur fundati, tas quippe potentia est ratiocinandi; ratio autem vis et efficacia ejusdem rei: ergo et tenera infantia rationalitatem habet, quia potestatem tempore suo ratiocinandi jam obtinet; non tamen adhuc rationem habet, quia uti ratione nondum valet: quantus autem numero est cujusque actus vigor, tanta quoque esse solet ejusdem actus potestas: una enim est cuilibet pugnandi virtus, una etiam pugnandi potentia, una luctandi industria, sicut et una
Abbreviated transcription (Latin):
sensualitas aucem & ira deseruiunt rõni.
ratione ꝑ ornia ꝓcurante: nequid ni¬
mis. neqͥd minus. Nisi si inquiete famu¬
le: dñe suȩ in fide. regnum s usurpant.
ubi autẽ ratio ẽ: ibi & ñ alibi. discretionẽ
quoq in ẽẽ necc̃e ẽ. Qui autem discretione¬
ꝗ boni et mali utitur: hic ꝓfecto alt̾utri confen¬
tiens: penam aut coronam meretur. unde
sata. qr in his que agunt. iudicio carent
mentis: penso quoq carebunt retͥbutioniᷤ.
Deus enim ñ iuidicat oꝑa. nͥ scd̾m corda.
ꝓpt̾ quod dicit. Bonus homo. de bono thes¬
auro ꝓfert bonum: malus homo de malo
thesauro ꝓfert malum. Cum igitur nul¬
lus thesaurus ẽ in corde: nullum iudi¬
cium erit in opere. nisi uerius ẽ deum
qm̃ ce in his qui sensu carent iudicat
originalia. multo potiꝰ actualia iudicare.
lenit̾ tamen: qr nichil fit contra rõnis
examen. At qͥ rem are distinguit: is uyxͣ
oꝑa iudicari seuere debebit. Quis autẽ ẽ

Expanded text:
sensualitas autem et ira deserviunt rationi, sensualitas autem et ira deserviunt rationi, ratione per omnia procurante, ne quid nimis, ne quid minus: nisi si inquietae famulae, dominae suae infidae regnum sibi usurpant. Ubi autem ratio est, ibi quoque et non alibi, discretionem quoque inesse necesse est: qui autem discretione boni et mali utitur, hic profecto alterutri consentiens, poenam aut coronam meretur. Unde sata, quia in his quae agunt judicio carent mentis, penso quoque carebunt retributionis: Deus enim non judicat opera nisi secundum corda, propter quod dicit: Bonus homo de bono thesauro profert bonum; malus homo de malo thesauro profert malum . Cum igitur nullus thesaurus est in corde, nullum judicium erit in opere. Nisi verius est Deum, quoniam et in his qui sensu carent judicat originalia, multo rectius actualia judicare; leniter tamen, quia nihil fit contra rationis examen. At qui rem a re distinguit, is juxta opera judicari severe debebit. Quis autem est
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sensus corporeos asserimꝰ. qͦs et aĩe
priꝰ astripceramus.Sensus enim. aristo¬
tile teste: circa corpus. et in corpore sunt.
Ergo sensus corporeos dicimus. ñ equidẽ
quod inform̾ent corpꝰ: uerum qd̃ aĩe
ad ẽẽ nequeunt: nͥ ꝑ corpꝰ. Animali enĩ
ꝑempto: ꝑeniptus ẽ sensus. Quare : Si rał
enim animal fit & sens. ꝑ animã namq:
animal fit. Paĩal autẽ: sensus in aĩa
fit.Sensus gͦ tantum sunt in corpore.
q̃m extra corpus desunt aĩe.Sunt circa
corpus: qm̃ ius sensuum euadit sp̃c. Qͣm¬
obrem m̾ito hos aĩe mot᷑. sicut & sensuali¬
tatem eorumdem motuum imꝑatͥcem.
duplici ex causa corporeos dixeris: quia so¬
Lo in corpore & mansionẽ sortiuntur. et
oꝑationem. Si gͦ sensus animał ñ sunt:
quon ẽ sensibile: Anime quoq si nͨ sunt
aĩa gehenne intrusa. penam quidẽ sentit:
uerum ñ molestia sensuũ: inmo qua¬
litate culparum. Animalia autẽ quo

Expanded text:
tamen sensus corporeos asserimus, quos et animae tamen sensus corporeos asserimus, quos et animae prius astruxeramus: sensus enim, Aristotele teste, circa corpus et in corpore sunt. Ergo sensus corporeos dicimus, non equidem quod informent corpus, verum quod animae adesse nequeunt nisi per corpus: animali enim perempto peremptus est sensus. Quare? simul enim animal fit et sensus: per animam namque animal fit, per animal autem sensus in anima fit. Sensus ergo tantum sunt in corpore, quoniam extra corpus desunt animae: sunt ergo circa corpus, quoniam jus sensuum evadit spiritus. Quamobrem merito hos animae motus, sicut et sensualitatem eorumdem motuum imperatricem duplici ex causa corporeos dixeris, quia solo in corpore et mansionem sortiuntur et operationem. Si ergo sensus animalis non sunt, quomodo est sensibile? animae quoque si non sunt anima gehennae intrusa poenam quidem sentit: verum non molestia sensuum, imo qualitate culparum. Animalia autem quot