comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fusione et obꝓbrio ȩt̃no: iusti uͦ qͥ surgẽt
inuitã ȩt̾nam. in xp̃o ib̃u habebunt ui¬
tã ȩt̃nã. Peccatũ gͦ militibus suis inqͥ¬
bꝰ regnat. stipendia digna largit᷑ mor¬
tẽ: mortẽ aut̃ dicimꝰ ñ hanc corporalem.
s illam de qua scriptũ ẽ: qr anima qͤ
peccat ipsa moriet᷑. Et quã ius dedi

Expanded text:
 surgent in vitam aeternam in Christo Jesu, habebunt vitam aeternam. Peccatum ergo militibus suis, in quibus regnat, stipendia digna largitur mortem. Mortem autem dicimus non hanc corporalem, sed illam de qua scriptum est, quia anima, quae peccat, ipsa morietur . CAPUT VI
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ paulus: id ẽ scientibꝰ q sit in lege
uetustas litt̾ȩ. et nouitas sp̃ẽ. Qđ qui
bene scit: nouit sine dubio. qđ ita lex
dñatur homini quã di uiũ: sic̃ uir
mulieri. Et sic̃ erit morte uiri liberata
mulier alege conuigii. et sociandi ui¬
ro alii accipit libertatẽ: ita et amma
cuiꝰ uir lexẽ. cũ uetustatẽ littẽ in lege
dep̃henderit. qr qđ ueterascit ꝓpe ex¬
terminiũ ẽ:ueluti mortua sibi lege
di alii uiro. qui ẽ sp̃c legis. Sp̃e aũt

Expanded text:
itur Paulus, id est, scientibus quae sit in lege vetustas litterae et novitas Spiritus: quod qui bene scit, novit sine dubio, quia ita lex dominatur homini, quandiu vivit, sicut vir mulieri, et sicut morte viri liberatur mulier a lege conjugii, et sociandi se viro alii accipit libertatem: ita et anima cujus vir lex est, cum vetustatem litterae in lege deprehenderit, quia quod veterascit prope exterminium est, veluti mortua sibi lege di alii viro, qui est spiritus legis: spirit
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas. et uita. Et ipse apłs maliis
dic̃: qr rapiemͣ innubibus obuiã xp̃o
inaera. et ita semꝑ cũ dño erimꝰ. Sic̃
gͦ semꝑ cũ dño eẽ finẽ ñ habet: ita et
uita ȩt̃na nullũ fnẽ habere credenda
ẽ. Stipendia enĩ peccati mors. grã
aut̃ dĩ uita ȩt̃na. in xp̃o iħu dno nr̃o.¬

Expanded text:
veritas et vita ; et ipse Apostolus in aliis dicit quia rapiemur in nubibus obviam Christo in aera et ita semper cum Domino erimus . Sicut ergo semper cum Domino finem non habet, ita et vita aeterna nullum finem habere credenda est. Stipendia enim peccati mors. Gratia autem Dei vita
Abbreviated transcription (Latin):
Absit. Simile uidet᷑ hoc illi loco qđ suꝑtus
exposumꝰ. Quid gͦ dicemꝰ: Permanebi¬
mꝰ in peccato: ut gr̃a abundet : Absit.
Et ido una atq eadẽ utriq loco suffici¬
at explanatio. Hoc solum ẽ qđ uidet᷑
his qͥ ñdũ discesserint a peccato dicere
uidet᷑. ne ꝑmaneant in eo in qͦ ẽẽ ad¬
huc uidebaut᷑ hic uͦ tamquã abbis qui
iã discesserint a peccato. fieri uidetur
int̾rogatio. Et ibi ut quasigrã qͣ ñdũ
erat abundaret: hic aũt tãquã p̃sente
iã grã dic̃. qm̃ ñ sumꝰ sub lege s sub grã.
escitis qm̃ cui exhibeatis uos seruos

Expanded text:
Simile videtur hoc illi dicto, quod superius exposuimus, quid ergo dicemus, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Et ideo una atque eadem utrique loco sufficiat explanatio. Hoc solum est, quod vidhis qui nondum discesserint a peccato dici videtur, ne permaneant in eo, in quo esse adhuc videbantur; hic vero tanquam ab his qui jam discesserint a peccato, fieri videtur interrogatio, et ibi, ut quasi gratia, quae nondum erat, abundaret; hic autem tanquam praesente jam gratia dicit, quia non sumus sub lege, sed sub gratia. Nescitis quia cui exhibetis vos
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc arbitrii libertatẽ designat: et os¬
tendit unũquẽq habere in sua potesta¬
te. ut quȩ ante iniquitati ad iniquita¬
tẽ seruitia dependebat: hȩc conu̾so in
melius ꝓposito. iusticiȩ scĩficationiq
dependat. Qd utiq fieri ñ posset: si
aut nat᷑a ut qͥbusdam uidet᷑ repug¬
naret. aut astroꝵ cursus obsisteret.
Cũenĩ serui eẽtis peccati. liberi eratiᷤ

Expanded text:
haec arbitrii libertatem designat, et oshaec arbitrii libertatem designat, et ostendit unumquemque habere in sua potestate, ut quae ante iniquitati ad iniquitatem servitia dependebat, haec, converso in melius proposito, justitiae sanctificationique dependat, quod utique fieri non posset, si aut natura, ut quibusdam videtur, repugnaret, aut astrorum cursus obsisteret. Cum enim servi essetis peccati, liberi eratis
Abbreviated transcription (Latin):
biles. egenos. ad miserandũ. Aures
delectabant᷑ auditu uano. uł bonoꝵ
derogationibꝰ: nc̃ conu̾tant᷑ ad audi¬
endũ u̾bũ dĩ. ad explanationẽ legis.
ad capiendam sapientiȩ diciplinã.
Lingua quȩ conuitiis. maledictis. et
tͣpiloquiis assueta ẽ: conu̾tat᷑ nunc
adbenedicendũ dũm in omĩ tẽpore:
sermonẽ sanũ ꝓferat et honestum:
ut det gr̃ãm audientibꝰ et ueritatẽ
ioquat᷑ eũ ꝓximo suo. S qͥd opꝰ ẽ
hȩc singula ꝑsequi. cum pateat etiam
tͥ unius cuiꝰq m̃bri miusteriũ qđ exhi¬
buit uitiis aptare uirtutibus: et actũ
quẽ exluibuit immunditiȩ. ad castitatẽ
hic iusticiam ꝓ omĩbꝰ simul uirtutibus
nominasse: sic̃ econtrario iniquitatem
ꝓ om̃ibus simul uitiis posuisse. Addi¬
dit sane iusticiȩ in scificationẽ: quomͦ
uidelicet castitatis partẽ. et generali¬
t̃ eũ cęt̾is. et ꝑ semet ipsam specialiter
cõmendaret. S illud aspicȩ qđ uͥq ꝑ

Expanded text:
biles, egenos ad miserandum. Aures biles, egenos ad miserandum. Aures delectabantur auditu vano, vel bonorum derogationibus; nunc convertantur ad audiendum verbum Dei, ad explanationem legis, et ad capiendam sapientiae disciplinam. Lingua quae conviciis, maledictis et turpiloquiis assueta est, convertatur nunc ad benedicendum Dominum in omni tempore: sermonem sanum proferat, et honestum, ut det gratiam audientibus, et veritatem loquatur cum proximo suo. Sed quid opus est haec singula persequi, cum pateat etiam tibi, uniuscujusque membri ministerium, quod exhibuit vitiis, aptare virtutibus, et actum quem exhibuit immunditiae, ad castitatem hic injustitiam pro omnibus simul virtutibus nominasse, sicut econtrario iniquitatem pro omnibus simul vitiis posuisse. Addidit sane, justitiae in sanctificationem, quod videlicet castitatis partem et generaliter cum caeteris, et per semetipsam specialiter commendaret. Sed et illud aspice, quod ubique per
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ quendã ꝑ hȩc incutit apłs audi¬
toribus: ut hoc saltẽ obsequii de¬
pendant iusticiȩ et scĩficationi: qđ pͥ¬
us immundiciȩ iniquitatiq detulerant.
Quid gͦ tã humanũ. hoc ẽ qͥd tã leue. qͥd
tã sine onere: et qđ nulla ꝓrsus pos¬
sit carnis infirmitas excusare: Sic̃
inquit exhibiustis m̃bra ur̃ã seruire
seriuire iusticiȩ in scĩficatione. Ingło¬
sum quidẽ ẽ: ut ita qͥs uirtutibꝰ sicut
uitiis seruiat. Multo enĩ ampliꝰ. et
multo intentius honoranda iusticia
ẽ. S ego inquit humane et cõmuni¬
t̃ ago: eadẽ postulo. similia requiro.
Dudũ cͣrebant pedes urĩ ad demonũ
tẽpla: nc̃ currant ad ȩccłam di. Cur¬
rebant pͥus ad effundendũ : nc̃ ad
liberandũ sanguinẽ currant. Pro¬
tendebant᷑ prius manus ut aliena
diriꝑent: nẽ ꝓtendant᷑ ut ꝓpria lar¬
giant᷑. Circũ spiciebant pͥus ocłi mu¬
lierẽ. aut alienũ aliquid ad concupis¬
cendũ: nẽ circũspiciant pauꝑes. de¬

Expanded text:
rem quemdam per haec incutit Apostolus auditoribus, ut hoc saltem obsequi debeant justitiae et sanctificationi, quod prius immunditiae iniquitatique detulerant. Quid ergo tam humanum, quid tam leve, quid tam sine onere, et quod nulla possit prorsus infirmitas excusare? Sicut, inquit, exhibuistis membra vestra servire servire justitiae in sanctificationem. Ingloriosum quidem est, ut ita quis virtutibus, sicut vitiis serviat. Multo enim amplius et multo intentius honoranda justitia est. Sed ego, inquit, humane et communiter ago, eadem postulo, similia requiro. Dudum currebant pedes vestri ad daemonum templa; nunc concurrant ad Ecclesiam Dei. Currebant prius ad effundendum; nunc ad liberandum sanguinem currant. Protendebantur prius manus ut aliena diriperent, nunc protendantur ut propria largiantur. Circumspiciebant prius oculi mulierem, aut alienum aliquid ad concupiscendum, nunc circumspiciant pauperes, de
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ fructͣũ maloꝵ. et fructuũ bonoꝵ
fecisse apłm: qđ ibi quidẽ uͥ de malis fru¬
ctibꝰ dicebat ñ dixit fructũ urm̃ habu¬
istis in qͥbꝰ nc̃ erubescitis. s dixit. quẽ
gͦ fructũ habuistis: uͥuͦ de bonis fructibꝰ.

Expanded text:
diximus fructuum malorum et fructuum bonorum fecisse Apostolum, quod ibi quidem ubi de malis fructibus dicebat, non dixit, fructum vestrum habuistis, in quibus nunc erubescitis, sed dixit: quem ergo fructum habuistis? ubi vero de bonis fructibus
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ ad iusticiã : cũ ratio poposcerit
dici. gͦ serui estis eiꝰ cui obedistis. siue
ineo qͥ imꝑitiã sermonis sponte con¬
fitet᷑: artẽ cõpositionis u̾boꝵ reqͥrere
suꝑfluũ puto. cũ sensus euidens habe

Expanded text:
entiam, cum ratio poposcerit dici, servi estis ejus cui obedistis, sive per initium sermonis sponte profitetur, arte compositionis requirere superfluum puto, cum sensus habe
Abbreviated transcription (Latin):
lex fieri uetat. Reuiuiscente gͦ peccato.
ego inquit mortuus sũ. Ego. Quis:
Anima sine dubio: quȩ fecerat qđ fieri
lex uetabat. Aiã enĩ quȩ peccat: ut ꝓ¬
pħa dic̃. ipsa moret᷑. Inuentũ ẽ ergo
mandatũ qđ datũ fuerat ad uitam
animȩ. scilicet ut eã doceret oꝑa ui-¬
te. hoc eẽ. ceisisse ei ad mortẽ: dũ ꝓbi¬
bita ñ tã refugit. quã ardentiꝰ ex pe¬
tit. Mouet me tam̃ in his: quomͦ dixe¬
rit peccatũ mortuũ ẽẽ. et reuixisse.
Uidet᷑ enĩ ñ posse dici mortuũ: nͥ qđ ali¬
quando uixerit. et post modũ uita
caruerit. S et hoc ipsum qđ dic̃ reui¬
xit: ñ nuꝑ datã uitã s pͥorẽ redditã
docet. Ipse enĩ sermo reuixit: rursũ

Expanded text:
lex fieri vetat. Reviviscente ergo peccato, lex fieri vetat. Reviviscente ergo peccato, ego, inquit, mortuus sum. Ego, quis? anima sine dubio quae fecerat quod fieri lex vetabat: Anima enim quae peccat, ut propheta dicit ipsa morietur. Inventum est ergo mandatum quod datum fuerat ad vitam, animae scilicet, ut eam doceret opera vitae cessisse ei ad mortem, dum prohibita non tam refugit, quam ardentius expetit. Movet me tamen in his quomodo dixerit peccatum mortuum esse et revixisse, videtur enim quia non possit dici mortuum, nisi quod aliquando vixerit, et postmodum vita caruerit. Sed et hoc ipsum, quod dicit, revixit, non nuper datam vitam, sed priorem redditam docet, ipse enim sermo, revixit, rursum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcutientis patrẽ aut matrẽ. uł maledicen¬
tis. adduximꝰ. Inqͦ scđm legẽ quidẽ ꝓhi¬
bentẽ ꝑcuti uł maledici patrẽ aut ma¬
ge dicit᷑. qđ lex nondũ ad ẽ inpuero.
qͦ eũ doceat hoc qđ facit fieri ñ licere.
Sine hac aũt̃ lege et paulũ et om̃s ho¬
mines certũ ẽ aliquando uxisse: hoc ẽ
inȩtatȩ puerili. Oms̃ enĩ similit̃ ꝑ illcl̃
tẽpus ñdũ capaces huiꝰ naturalis legis
existunt. Nã utiq ñ uideret᷑ cle hoc pau¬
li uera eẽ ꝓfessio. Quomͦ enĩ sine lege
moysi ꝓbabit᷑ paulus aliquando uixis¬
se:cũ ipse se hebreũ ex hebreis. et oc¬
tauo die circũcisum sed̾m legis p̃cep
inpueritia. Quo intẽpore ñ dixit non
fuisse in homine peccatũ. s mortuũ fu¬
isse et reuixisse pꝰ modũ: uͥ lex adueniens
naturalis ꝓhibere concup iscentiã cȩpit.
quȩ lex ueluti mortuũ suscitauit pecca¬
tũ. Peccati aut̃ natura bȩc ẽ: si fiat qđ

Expanded text:
percutientis patrem aut matrem, vel maledicenpercutientis patrem aut matrem, vel maledicentis adduximus; in quo secundum legem quidem prohibentem percuti vel maledici patrem aut mae dicitur, quia lex nondum adest in puero, quae eum doceat hoc quod facit fieri non licere: sine hac autem lege et Paulum et omnes homines certum est aliquando vixisse, hoc est, in aetate puerili; omnes enim similiter per illud tempus nondum capaces hujus naturalis legis existebant. Nam utique non videretur de hoc Pauli vera esse professio; quomodo enim sine lege Moysi probabitur Paulus aliquando vixisse, cum ipse se Hebraeum ex Hebraeis, et octavo die circumcisum secundum legis praeceptin pueritia, quo in tempore dixit non fuisse in homine peccatum, sed mortuum fuisse, et revixisse postmodum ubi lex adveniens naturalis prohibere concupiscentiam coepit: quae lex veluti mortuum suscitavit peccatum; peccati namque natura haec est, si fiat quod
Abbreviated transcription (Latin):
et inflãmat. ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ ẽ mor¬
tẽ. Indicat tam̃ apłs in his. qđ ori¬
go peccati ex concupiscentia orta sit
dũ ꝓhibente lege siue moysi quȩ diẽ ñ
concupisces. siue etiã ut supͣ exposuim̃
naturali: eo contentiosius quo ꝓhibet᷑
expetit᷑. Sciendũ sane ẽ: qđ concupiscen¬
tia hic culpabilis ponit᷑. Est aut̃ in mul¬
tis et laudabilis. sic̃ supͣ ostendimꝰ. Sine
lege enĩ peccatũ mortuũ erat. Ego aut̃
uiuebam sine lege aliquando. S uͥ uenit
mandatũ peccatũ reuixit: ego aut̃
mortuus sũ: et inuentũ ẽ mͥ mandatũ
qd erat aduitã. hoc eẽ ad mortẽ. Dehis
pene omĩbus iã insuꝑioribus plene
tractatũ ẽ: unde ne eadẽ sepius reuol¬
uamꝰ. breuit̃ quȩ dicta st̃ in memori¬
ã reuocabimus. Sine lege aut̃ peccatũ
mortuũ eẽ in nobis. hoc ẽ antequã ꝑ
etatẽ rationabilis in nobis sensus uige¬
ret ostendimus: cũ etiã exemplũ pueri

Expanded text:
et inflammat, per bonum mihi operatum est moret inflammat, per bonum mihi operatum est mortem. Indicat tamen Apostolus in his, quod origo peccati ex concupiscentia orta sit, dum prohibentur a lege, sive Moysi, quae dicit, non concupisces, sive etiam, ut supra exposuimus, naturali, eo contentiosius quod prohibetur, expetitur. Sciendum sane est quod concupiscentia hic culpabilis ponitur: est autem in multis et laudabilis sicut supra ostendimus: Sine lege enim peccatum mortuum est. Ego autem vivebam sine lege alicatum revixit. Ego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum, quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. De his pene omnibus jam in superioribus plene tractatum est: unde ne eadem saepius revolvamus, breviter quae dicta sunt in memoriam revocabimus. Sine lege autem peccatum mortuum esse in nobis, hoc est antequam per aetatem rationabilis intra nos sensus vigeret ostendimus, cum etiam exemplum pueri
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis ꝓcessu ȩtatis inuenit: docere
nos cȩpit quȩ eent bona. et ꝓhibere a
malis. Hȩc gͦ dũ dicit ñ concupisces:
qd̃ aute nesciebamus. ab ipsa discimus.
malã eẽ concupiscentiam. Occasione
aut̃ accepta peccatũ ꝑ mandatũ: oꝑa¬
tũ ẽ in me omuẽ concupiscentiã. Lex
illa dequa dic̃. qr concupiscentiã nes¬
ciebã nͥ lex diceret. ñ concupisces. ipsa
etiã mandatũ appellat᷑. Ait gͦ. qđ oc¬
casione mandati huiꝰ quo concupisce¬
re ꝓhibem᷑. peccatũ uehem̃tius ex ar¬
ei. et certamen quodãmͦ gerit: ut non
solũ concupiscentiȩ satisfaciat. s etiã
adu̾sarium uincat. Hȩc ẽ occasio quã
dic̃ uenire ex mancdato. Nescio et enĩ
quo pacto ea quȩ ꝓhibent᷑ ardentius
desiderant᷑. Et id̾o cũ mandatũ sc̃m
et iustũ et bonũ sit. qł enĩ ꝓhibet
malũ. ne cessario bonũ ẽ: dũ ꝓhiben¬
do concupiscentiã magis eã ꝓuocat

Expanded text:
in nobis processu aetatis invenit, docere in nobis processu aetatis invenit, docere nos coepit quae essent bona, et prohibere a malis. Hoc ergo, dum dicit, Non concupisces, quod ante nesciebamus, ab ipsa didicimus malam esse concupiscentiam. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Lex illa, de qua dicit quia concupiscere nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces, ipsa autem etiam mandatum appellatur. Ait ergo quia occasione mandati hujus quo concupiscere prohibemur peccatum vehementius exarei, et certamen quodammodo gerit, ut non solum concupiscentiae satisfaciat, sed etiam adversarium vincat. Haec est ergo occasio quam dicit venire ex ardentius desiderantur, et ideo cum mandatum sanctum, et justum et bonum sit quod enim prohibet malum, necessario bonum est dum prohibendo concupiscentiam magis eam provocat
Abbreviated transcription (Latin):
tusͤ ego et popłs meꝰ impii: Qđ̃ si
hi om̃s aliiq innumeri ante moysi
legẽ cognouere peccatũ suũ: ñ erit
sine dubio moysi lex. de qua dic̃ apłs.¬
qđ peccatũ ñ cognoui nisi ꝑ legẽ. et
de qua dic̃. concupiscentiã nesciebam.
nisi lex diceret. ñ concupisces: s ẽ illa
lex de qua frequent̃ diximus. qđ in
omĩum cordibus scripta ẽ. ñ atram̃to
s spũ cłi uiui: et docet unũquẽq qͥd
agendum sit qͥd cauendũ. Ipsa ẽ gͦ ꝑ
quã cognoscit homo peccatũ suum.
Aꝑte hic dic̃. naturalem legẽ tã diu
a nobis ignorari: quã dui ꝓcessu ȩ¬
tatis nouerimus int̾ bonũ et malũ.
discernere. et aconscientia nr̃a audie¬
rimꝰ: Loquit᷑ enĩ nobis intra conscien
uenit᷑ in homine. s aliquandiũ dum
uiuebam sine lege aliquando: in illo
tempore qͦ sine lege uiximus. concupi¬
scentiam nesciebam. Non dixit. ñ habe¬
ignoraret᷑ tam̃ qđ eẽt concupiscentia.
Ubi aut̃ uenit ratio. et lex naturalis locũ

Expanded text:
tem et populus meus impii? Quod si hi homines aliique innumeri ante Moysi legem cognoverunt peccatum suum, non erit sine dubio Moysi lex, de qua dicit Apos nisi per legem; et de qua dicit: Concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret: Non concupisces; sed est illa lex, de qua frequenter diximus, quae in hominum cordibus scripta est, non atramento, sed Spiritu Dei vivi, et docet unumquemque quid agendum sit, quid cavendum. Ipsa est ergo per quam cognoscit homo peccatum suum. Aperte hic naturalem legem dicit tandiu a nobis ignorari, quandiu processu aetatis noverimus inter bonum et malum discernere, et a conscientia nostra audierimus. Loquitur enim nobis intra conscientvenitur in homine, sed aliquandiu, dum vivebam sine lege aliquando; in illo tempore quo sine lege viximus, concupiscentiam nesciebamus. Non dixit non habeignoraretur tamen quod esset concupiscentia. Ubi autem venit ratio, et lex naturalis locum
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑. s et t̃c̃io loco sp̃m erroris de¬
struimꝰ : qͥ in spirat pseudo ꝓpħas:
sit. Destruimus hȩc et conculeamus. si
consepulti sumꝰ xp̃o. etiam sccłm illud
qđ ipse dic̃: ecce dedi uobis potestatem
calcandi suꝑ serpentes. et scorpiones. et¬

Expanded text:
us. Sed et tertio loco spiritum erroris destruimus, qui inspirat pseudoprophetas, sit. Destruimus enim haec et conculcamus, si consepulti sumus Christo etiam secundum illud quod ipse dicit: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ mortẽ hanc peccati beneficio dĩ da¬
tã dicimꝰ: tẽpore eo qͦ sine lege uiueba¬
mꝰ : qđ et si ueniente mandato qđ et
et occidit nos. Peccatũ enĩ accepta oc¬
casione ꝑ mandatũ seduxit me: et ꝑ
illud occidit. Non ẽ accusatio manda¬
ti. ꝑ hoc qđ occasionẽ qua occidit eũ
peccatũ uenisse dic̃ ex mandato: si hȩc
dicti huiꝰ consequentia lex dicit᷑. qͤ do

Expanded text:
autem mortem hanc peccati beneficio Dei datam dicimus tempore eo quo sine lege vivebamus; quod et si veniente mandato quod snobis peccatum, et occidit nos. Peccatum enim accepta occasione per mandatum seduxit me, et per illud occidit, non est accusatio mandati per hoc quod occasionem, qua occidit me peccatum, venisse dicit ex mandato, sed haec est dicti hujus conse
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iusticiȩ. Nongͦ ita omĩs qͥ fac̃ ius¬
ticiã seruus ẽ iusticiȩ: ut omĩs qͥ facit
peccatũ seruus ẽ peccati. Nã et ipse
diabolus sine dubio peccati seruus ẽ.
quasi qui discesserit a seruitute iusticiȩ:
et in conspectu dñi omĩpotentis rebel
appellatꝰ ẽ. Constat gͦ ex his serus qͥ¬

Expanded text:
ita omnis, qui facit justitiam, servus est justitiae, ut omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Nam et ipse diabolus sine dubio peccati servus est, quippe qui discessit a servitute justitiae, et in conspectu Domini omnipotentis rebellappellatus est. Constat ergo ex his sermonib
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. et ñ peccet. Primo enĩ necesse ẽ
in omĩ homine illud cõpleri. qđ scriptũ
ẽ. S uͥ uenit mandatũ. peccatũ reuix̃.
Hoc uͦ qđ sequit᷑. ad paucos dicit᷑. et eos
fuistis serui peccati. obedistis aut̃ ex
corde in eã formã doctͥnȩ inquã tͣcli
s uͥ tͣlita ẽ nob̾ forma doctͥnȩ. et huic
ñ ut cũq neq solis u̾bis. s ex corde.
ex animo. ex tota deuotione elegimus
obedire: liberam̃ a seruitute peccati. et
efficim᷑ serui iusticiȩ. Unde uereor. ne¬

Expanded text:
bonum, et non peccaverit. Primo enim necesse est in omni homine illud compleri, quod scriptum est, sed ubi venit mandatum, peccatum revixit. Hoc vero quod sequitur, ad paucos dicit, et eos fuistis servi peccati, obedistis autem ex corde insed ubi tradita est nobis forma doctrinae, et huic, non utcunque, neque solis verbis, sed ex corde, ex animo, ex tota devotione elegimus obedire, liberamur a servitute peccati, et efficimur servi justitiae. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
sit aut iusticiȩ: ad quãcũq enĩ partẽ in¬
clinauerit obedientiã. et cuicũq parere
uoluerit. hic sibi eũ uendicat seruũ: in
qͦ ut dixi absq ulla cunctatione in nob̃
ẽẽ ostendit arbitrii libertatẽ. In nobis
nãq ẽ: ex bibere obedientiã nr̃am uł u
ũ amabit. id ẽ iusticiã: aut paciet᷑ unũ
peccatũ dũ taxat. et aliũ contẽpnet. id
rit. et omĩs qͥ fecerit iusticiã seruus ẽ
iusticiȩ. Qd̃ fortassis putet alius iecir¬
co subi relictũ: ut alia ex consequenti¬
bꝰ debeant intelligi. Michi tam̃ uidet᷑
consulto ñ additũ. Neq enĩ conuenie¬

Expanded text:
partem inclinaverit obedientiam, et cuicunque parti parere voluerit, haec sibi eum vindicat servum. In quo, ut dixi, absque ulla cunctatione in nobis esse ostendit arbitrii libertatem. In nobis namque est exhibere obedientiam nostram, veum amabit, id est, justitiam; aut unum patietur, peccatum duntaxat, et alium condemnet, id erit, et omnis qui fecerit justitiam, servus est justitiae. Quod fortassis putet alius idcirco subrelictum, ut quasi ex consequentibus debeat intelligi. Mihi tamen videtur consulto n
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. ñ dixit. peccatũ ei ñ dnabit᷑: neq
enĩ de eodici dicebat: s ait. mors ei ul¬
t᷑ ñ dñabit᷑. Mortis enĩ ineo fuit locus:
peccati nullus. At contra de nob̾ ñ con¬
ueniebat dici. mors uobis ñ dñabitur.
hoc et enĩ cauere ñ possumꝰ: s peccatũ
uob̾ ñ dñabit᷑. Qđ sine dubio scire et
uitare nos posse constat: scđm ea quȩ
suꝑius diximꝰ⁊ si mortificemus concu¬
piscentias carnis. in quibꝰ peccatũ po¬
t̾at dñari. Proptẽa enĩ subiungit. Ñ
enĩ sub lege estis: s sub grã. Et eiuden¬
t̃ ostendit ex his nos ñ eẽ sub lege il¬
la. quã inm̃bris positã repugnare
dic̃ legi m̃tis: qr qͥ mortificat m̃bra
sua. certũ ẽ qđ ñ sit sub lege m̃broꝵ.
s sub grã cłi. De hac lege et alibidic̃.
ꝙ uirtꝰ peccati lex. Siqͥs uͦ uelit hȩc
acciꝑe de lege moysi: illud sine dubio
dicet. qđ ñ sumꝰ sub lege litterȩ quȩ
occidit. s sub lege spẽ qͥ uiuificat: quã

Expanded text:
peccatum ei non dominabitur neque enim ita de eo dici decebat; sed ait, mors ei ultra non dominabitur: mortis enim in eo fuit locus, peccati nullus. At contra de nobis nec conveniebat dici: mors vobis non dominabitur, hoc enim cavere non possumus, sed peccatum vobis non dominabitur; quod sine dubio sciret vitare nos posse, secundum ea quae superius diximus, si mortificemus concupiscentias carnis, in quibus peccatum poterat dominari. Propterea enim subjungit, non enim sub lege estis, sed sub gratia, et evidenter ostendit ex his, nos non esse sub lege illa quam in membris positam repugnare dicit legi mentis, quia qui mortificat membra sua, certum est quod non sit sub lege membrorum, sed sub gratia Dei. De hac lege et alibi dicit, quia, virtus peccati lex. Si quis vero velit haec accipere de lege Moysi, illud sine dubio dicet, quod non sumus sub lege litterae quae occidit, sed sub lege spiritus qui vivificat, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ȩc̃nam. Bene aut̃ metaforam
idẽ figuram militiȩ ex mitio ꝓpositã ser¬
uat: ut militantibus sub peccato rege.
immo potiꝰ tẏrannidi eiꝰ parentibꝰ sti¬
pendia debita mortẽ dicat exolui. Dm̃
uͦ ñ erat dignũ militibꝰ suis stipendia.

Expanded text:
us agamus. Bene autem metaphoram, id est, figuram militiae ex initio propositam servat, ut militantibus sub peccato rege, imo potius tyrannidi ejus parentibus, stipendia debita mortem dicat exsolvi. Deum vero non erat dignum militibus suis stipendia q
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiã mortificemꝰ in corpore
nr̃o mortali. et in oꝑe iusticiȩ labo¬
ministremꝰ: efficim᷑ tãquã ex mortu¬
is uiuentes. peccato scilieet mortui
et iusticiȩ uiuentes: et consequent̃ etiã
ñbra nr̃a fiunt arma iusticię dõ. Be¬
ne aũt metaforã suꝑius ꝓpositã custo¬
diuit: ut qͥ regna/re dixerat pecca
regi arma iusticiȩ fierent m̃bra nr̃a.¬

Expanded text:
cupiscentiam mortificemus in corpore nostro mortali, et in opere justitiae laboministremus, efficimur tanquam ex mortuis viventes, peccato scilicet mortui et justitiae viventes, et consequenter etiam membra nostra fiunt arma justitiae Deo. Bene autem metaphoram superius propositam custodivit, ut quia regnare dixerat peccatregi arma justitiae fierent membra no
Abbreviated transcription (Latin):
Nongͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali
corpore: ad obediendũ desideriis eiꝰ.¬
łs isi enĩ eet in nr̃a potestate. ut ñ reg¬
narẽt in nobis peccata: p̃ceptũ utiq
ñ dedisset. Quom gͦ possibile ẽ. ut
peccata in carne nr̃a ñ regnent: Si
m̃bra ura qͦ st̃ suꝑ t̾ram: et sisemꝑ mor¬
tẽ xp̃i in corpore nr̃o circũferamꝰ. Cer¬
tũ nãq ẽ. qđ uͥ mors xp̃i circũfertur:
ñ potest regnare peccatũ. Est enim
tanta uis crucis xp̃i: ut si ante ocłos
ponat᷑. et inm̃te fidelit̾ retineat᷑. ita
ut in ipsam mortẽ xp̃i intentꝰ ocłs
m̃tis aspiciat. nulla coneupiscentia.
nulla libido. nullus furor. nulla suꝑa¬
re possit inuidia: s continuo ad eius
p̃sentiã totꝰ ille quȩ̃ supͣ enumerauimꝰ̃
peccati et carnis fugat᷑ exercitꝰ. ipsũ
uiͦ peccatũ nec subsistit. Quare cũ nec
substantia eiꝰ usquã sit nͥ inoꝑe et

Expanded text:
ccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nisi enim esset in nostra potestate ut non regnaret in nobis peccatum, praeceptum utique non dedisset. Quomodo ergo possibile est, ut peccatum in carne nostra non regnet? Si  mortem Christi in corpore nostro » circumferamus. Certum namque est, quia ubi mors Christi circumfertur non potest regnare peccatum. Est enim tanta vis crucis Christi, ut si ante oculos ponatur, et in mente fideliter retineatur, ita ut in ipsam mortem Christi intentus oculus mentis aspiciat, nulla concupiscentia, nulla libido, nullus furor, nulla superare possit invidia, sed continuo ad ejus praesentiam totus ille, quem supra enumeravimus peccati et carnis fugatur exercitus; ipsum vero peccatum nec subsistit, quippe cum nec substantia ejus usquam sit nisi in opere et
Abbreviated transcription (Latin):
feram. totam ueracẽ. Quomͦ conu̾sa es
in amaritudinẽ uitis aliene : fructꝰ gͦ
malos etiã si afferamus ñ st̃ nr̃i. s ali¬
eni. idẽ peccati: fructꝰ uͦ bonos si afferamꝰ
in scĩficationẽ. nr̃i st̃ fructꝰ. Istos enĩ fru¬
ctꝰ ut afferret humana nat᷑a: a condito¬
re suo suscepit. Nam illi alieni ñ st̃ inno¬

Expanded text:
feram totamque feracem, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae? Fructus ergo malos etiamsi afferamus non sunt nostri, sed alieni, id est, peccati: fructus autem bonos si afferamus in sanctificatione, nostri sunt fructus. Istos enim fructus ut afferret humana natura a Conditore suo suscepit: nam illi alieni non sunt in no
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ cło. Intuere ꝑ singła sapien¬
tiam pauli: quã necessariis discrepa¬
tionibus utitur. Ubi dic̃ arma ñ ẽẽ
p̃benda peccato. uł iniquitati: ñ nos
s m̃bra nr̃a ponit. Ubi uͦ suadet ut
đo nos exhibeamꝰ: ñ ante m̃bra quã
nos ipsos ex hiberi uult dõ. hoc est
animã uł ꝓpositũ nt̃m: ut cũ pios
nos ipsos exhibuerimꝰ cłõ. et adhe¬
serimus ei:ita demũ etiã m̃bra
nr̃a efficiant᷑ arma iusticiȩ deo.

Expanded text:
itudine. Intuere per singula sapientiam Pauli, quia necessariis discrepationibus utitur. Ubi dicit arma non esse praebenda peccato vel iniquitati, non nos, sed membra nostra ponit: ubi autem suadet ut Deo nos exhibeamus, non autem membra, quia nos ipsos exhibere vult Deo, hoc est, animam vel propositum nostrum, ut cum pios nosipsos exhibuerimus Deo, et adhaeserimus ei, ita demum etiam membra nostra efficiamus arma justitiae Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
Requiro aut̃ cur addiderit in corpore
aliqͥs corpꝰ ẽẽ mortale. S mͥ uidet᷑ qđ
ñ sine causa etiã hoc addiderit. Amo¬
nuit enĩ ꝑ hoc quomͦ possit in corpo¬
re ñ regnare peccatũ: sccłm qđ et ali¬
bi ille dixerat: corpus quidẽ moituũ
fieri ut ñ regnet in eo peccatũ. Scd̃m
hoc nãq qui mortuus ẽ: iustificatus
dicit᷑ apeccato. Neq etũ mortuus
concupiscit. aut irascit᷑. aut furit.
aut diripit aliena. Sigͦ ab omĩbꝰ his
concupiscentiis corpus repͥmamꝰ: mor¬
tuũ ẽẽ peccato dicit᷑ corpus. Et hoc
ẽ qđ inp̃senti loco ista cõmonere ui¬

Expanded text:
Requiro autem cur addiderit, in corpore aliquis corpus esse mortale? Sed mihi videtur, quod non sine causa etiam hoc addiderit: admonuit enim per hoc, quomodo possit in corpore non regnare peccatum, secundum quod et alibi ipse dixerat: Corpus quidem mortuum fieri ut non regnet in eo peccatum. Secundum hoc namque qui mortuus est, justificatus dicitur a peccato. Neque enim mortuus concupiscit, aut irascitur, aut furit, aut diripit aliena. Si ergo ab his omnibus concupiscentiam corporis reprimamus, mortuum esse peccato dicitur corpus. Et hoc est quod in praesenti loco Apostolus commonere vi
Abbreviated transcription (Latin):
egit sub peccato: qm̃ finis illoꝵ mors
ẽ.S requiro quȩ mors. Certũ ẽ. qr ñ ista
cõmunis. Non enĩ quis pot̃ mori eũ con¬
u̾tit᷑ adiusticiã: uł cũ ꝓ male gestis p̃teri¬
tis erubescit. Quid gͦ ẽ: Nũqͥd nã pecca¬
ti mortẽ dicere uidet᷑. qm̃ anima quȩ
peccat ipsa moriet᷑: an illud magis pot̃
intelligi. qđ istam mortẽ dicat. qua cũ
xp̃o peccato morim᷑. ut uiciis ac sceleribꝰ
finẽ demꝰ: ut ꝓpt̾ hoc dixisse uideatur.
qđ finis illoꝵ mors ẽ: Nunc uͦ liberati a

Expanded text:
 sub peccato, quia finis illorum mors est, sed requiro, quae mors? Certum est, quia non ista communis: non enim quis post mortem convertitur ad justitiam, vel pro male gestis praeteritis erubescit? quid ergo est? nunquidnam peccati mortem dicere videtur, quoniam anima quae peccat ipsa morietur? An illud magis potest intelligi, quod istam mortem dicat, qua cum Christo peccato morimur, et vitiis ac sceleribus finem damus, ut post haec dixisse videatur, quia finis illorum mors est? Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ uniꝰ delicto regnauit ꝑ unũ. qͥ aũt
abundantiã gr̃ę et donũ iusticiȩ acci¬
piunt. ñ solũ ultra ñ regnat in eis mors.
qd̃ et ipsum utiq ñ parue ẽẽt gr̃ȩ:
s et alia duo eis conferunt᷑ bona: unũ
ant. et ꝓ morte regnet in eis uita. im
mo ut et ipsi regnent in uita ꝑunũ¬

Expanded text:
dem unius delicto regnavit per unum. Qui autem abundantiam gratiae et doni justificationem accipiunt, non solum ultra non regnat in eis mors, quod et ipsum utique non parvae esset gratiae, sed et alia duo eis feruntur bona: unum, ant et pro morte regnet in eis Christus: imo ut cum eo ipsi regnent in vita,
Abbreviated transcription (Latin):
ruptionẽ: Qđ ut adhuc planius
possit aduti. tali iterũ similitudine
utemur. Regẽ ponamꝰ iustũ. et
nobilẽ adu̾sum in iustũ aliquẽ ty¬
rannũ. ita bellum gerere uolentẽ:
ne iuolento uideat᷑. cruentoq uicis¬
se conflictu: ꝙ militantes sub ty¬
ranno merant. quos ñ ꝑdere. s
liberare cupiebat. Consilio itaq me¬
lori sumit habitũ eoꝵ qͥ apud tẏran¬
nũ erant: et specie ꝑ omĩa fit si¬
milis eis. donec sub dñatione positos
tẏrann eos quidem qͥ ei parebant
suaderet abscedere. et ad regnũ legiti¬
mũ repedare: ipsum uͦ fortẽ tẽpore o¬
portuno alligaret. et potestates eiꝰ ac
pͥncipatꝰ exueret: et auulsam captiui¬
tatẽ quȩ ab eo tenebat᷑ abstraheret.
ctꝰ obediens usq ad mortẽ: ꝑ quã mor¬
tẽ destruxit eũ qͥ habebat mortis imꝑi¬
ũ. idẽ diabolũ: ut liberaret eos qͥ tene¬
bant᷑ amorte. Hic enĩ alligato forte et
incruce sua triũphato: ꝑrexit etiã in

Expanded text:
eximeret. Quod ut adhuc planius possit adverti, tali iterum similitudine utemur. Regem ponamus nobilem et justum, adversum injustum aliquem tyrannum ita bellum gerere volentem, ne violento videatur cruentoque vicisse conflictu, quia et militantes sub tyranno sui erant, quos non perdere, sed liberare cupiebat. Consilio igitur meliore habitum sumit eorum qui apud tyrannum erant, et specie fit per omnia similis eis, donec sub dominatione positus tyranni eos quidem qui ei parebant, suaderet abscedere, et ad regnum legitimum repedare, ipsum vero fortem tempore opportuno alligaret, et potestates ejus ac principatus exueret, et avulsam captivitatem, quae ab eo tenebatur, abstraheret. ctus obediens usque ad mortem , per quam mortem destruxit eum, qui habebat mortis imperium, id est, diabolum, ut liberaret eos qui tenebantur a morte. Hic enim alligato forte, et in cruce sua triumphato, perrexit etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
luntate posuit. s et potestate suscepit:
qͥ solus fuit int̾ mortuos liber. et quẽ
solũ mors tenere ñ potuit: Hȩc ut opi¬
nor et his similia mouebunt adu̾sus
paulum hi qͥ tenero gͣ iħm tenent᷑ af¬
fectu: et nichil de eo humile: nichil. in¬
dignũ patiunt᷑ audire. S et nos cũ res¬

Expanded text:
luntate, sed et potestate suscepit? qui solus fuit inter mortuos liber, et quem solum mors tenere non potuit? Haec, ut opinor, et his similia movebunt adversus Paulum hi qui tenero erga Jesum sunt affectu, et nihil de eo humile, nihil indignum patiuntur audire. Potest e
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatẽ: eos scilicet qui cũ ipso re¬
surrex er̃t. et ingressi sunt scãm ciuita¬
tẽ ihrłm cȩlestẽ. Unde recte apłs inp̃¬
senti loco dic̃: ꝙr mors ei ultra ñ dñabi¬
t᷑. Non enĩ ultra dabit semet ipsum
in dñationẽ tẏranni. neq iterũ ex in¬
aniet se ut formã serui accipiat. et
fiat obedieus usq ad mortẽ: ne rur¬
sũ informa serui quã uis uolunta¬
te et ñ necessitate positus. dñationem

Expanded text:
atem , eos scilicet, qui cum ipso surrexerunt, et ingressi sunt sanctam civitatem Jerusalem coelestem. Unde recte Apostolus in praesenti loco dicit, quia mors ei ultra non dominabitur ; non enimultra dabit semetipsum in dominationem tyranni, neque iterum exinaniet se, ut formam servi accipiat et fiat obediens usque ad mortem, ne rursum in forma servi, quamvis voluntate et non necessitate positus, domination
Abbreviated transcription (Latin):
tione ut surgat in incorruptione. et
seminat᷑ in infirmitate ut surgat
inuirtute: et seminat᷑ in contumelia.¬
ut surgat ingła. et seminat᷑ corpus
animale. ut resurgat corp̾ spĩtale̾. si

Expanded text:
tione, surgat in incorruptione; et seminatum in infirmitate, surgat in virtute; et seminatum in ignominia, surgat in gloria; et seminatum corpus animale, resurgat corpus spirituale . I
Abbreviated transcription (Latin):
peccato ñ possumꝰ mori. ut omino
nesciamꝰ peccatũ: similitudinẽ tam̃
habere possumꝰ: ut imitantes eũ.
et uestigia sequentes. abstineamus nos
eiꝰ fiat. dũ ipsum imittando ñ peccat.
Nam omĩno ex integro nescire peccatũ.

Expanded text:
on possumus mori, ut omnino nesciamus peccatum. Similitudinem tamen habere possumus, ut imitantes eum, et vestigia ejus sequentes, abstineamus nos ejus fiat, dum ipsum imitando non peccat. Nam omnino ex integro nescire peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. uideamꝰ quid ẽ cõplantari simili¬
tudini mortis xp̃iin qͦ uelut plantã
alicuiꝰ arboris ostendit mortẽ xp̃i. eui
nos cõplantatos uult eẽ: ut ex suco
radicis eiꝰ radix quoq nr̃a suscipiens
ꝓducat ramos iusticiȩ et fructꝰ affe¬
rat uitȩ. Qđ siuis de scriptis agnos¬
cere qͥ sit ista planta eui cõplantati
eẽ debeamꝰ. et cuiꝰ generis arbor: au¬
di qͥd de sapientia scribit᷑. Arbor inqͥt
uitȩ ẽ omibꝰ sꝑantibꝰ inse: et qͥ confi¬
dt̃ in ea. tãquã indño. Xp̃c gͦ di uir
tꝰ et dĩ sapientia. ipse ẽ arbor uitȩ
eui cõplantari debemꝰ: et nouo qͦdã
atq amabili łi dono. mors illius no¬
bis uitȩ arbor efficit᷑. Bene aut̃ apłs¬

Expanded text:
ejus. Quid est complantari similitudini mortis Christi? quo velut plantam alicujus ostendit mortem Christi, cui nos complantatos vult nunc esse ex succo radicis ejus: radix quippe succrescens producat ramos justitiae, et fructus afferat vitae. Quod si vis de Scripturis agnoscere quae sit ista planta cui complantati esse debemus, et cujus generis arbor, audi quid de sapientia scribitur: Arbor, inquit, vitae est omnibus sperantibus in se, et qui confidunt in ea tanqu et Dei sapientia, ipse est arbor vitae, cui complantari debemus, et novo quodam atque amabili dono, mors illius nobis vitae arbor efficitur. Omnis p
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutis iterũ intimore: s illoꝵ in
quibꝰ ꝑfecta caritas foras mittit timo¬
rẽ. et quibꝰ sp̃c ad optionis dat᷑. qui cla¬
met incordibꝰ eoꝵ abba pat̃. Non ẽ gͦ
cuiꝰ eũq hominis nͥ ꝑfecti. et talis qua¬
uͦ qr dixit diffusam eẽ di caritatẽ in
cordibꝰ nrĩs. ista potius intelligenda
sit qua diligimur ado: certũ ẽ qđ
uelut summũ et maximũ donũ scĩ sp̃c ca¬
ritatẽ ponat: quo uelut munere priꝰ susce¬
pto ado. ꝑ hoc ipsũ diligere possimꝰ dm̃.

Expanded text:
ervitutis iterum in timore, sed et illorum in quibus perfecta charitas foras mittit timorem , et quibus spiritus adoptionis datur, qui clamet in cordibus eorum, Abba Pater. Non est ergo cujuscunque hominis nisi perfecti, et talis quavero, quia dixit effusam esse Dei charitatem in cordibus nostris, ista potius intellsit, qua diligimur a Deo, certum est quod velut summum et maximum donum sancti Spiritus charitatem sonat, quo velut munere prius suscepto, per hoc ipsum diligere possimus Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
et gr̃am iħu xp̃i inplures abundas¬
se: cũ et om̃s plures ẽẽ intelligan¬
t᷑. et plures om̃s intelligi ñ uidea¬
t᷑ absurdum: maxime in conseqͣn¬
tibus cũ dicat aꝑtius. sic̃ ꝑunius
delictũ in om̃s homines in condẽp¬
nationẽ. ita et ꝑ unius iusticlam¬

Expanded text:
et gratiam Jesu Christi in plures abundasse, cum et omnes homines plures intelliguntur, et plures multos intelligi non videtur absurdum, maxime cum in sequentibus dicat apertius: Sicut per unius delictum omnes homines in condemnationem,
Abbreviated transcription (Latin):
qr duplex intelligit᷑ resurrectio: una¬
qͣ m̃te ac ꝓposito et fide cũ xp̃o a t̾renis
resurgimꝰ ut cȩlestia cogitemꝰ. et futura¬
reqͥramꝰ: alia quȩ generalis omĩum erit
in carne resurrectio. Ergo ꝗͤ scd̾m m̃tẽ¬

Expanded text:
 Duplex intelligitur resurrectio, una, mente et proposito ac fide cum Christo a terrenis resurgimus, ut coelestia cogitemus; altera, quae generalis omnium erit in carne resurrectio. Vel: Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑. In nouitate gͦ uitȩ ambulemꝰ.
ostendentes nos met ipsos ei qͥ nos cũ
xp̃o suscitauit cotidie nouos: et ut ita
dixerim. pulchriorẽ decorẽ uultꝰ nr̃i
in xp̃o tãquã inspeculo colligentes.¬

Expanded text:
innovari. In novitate ergo vitae ambulemus, ostendentes nosmetipsos ei, qui nos cum Christo suscitavit, quotidie novos, et, ut ita dixerim, pulchriores, decorem vultus nostri in Christo, tanquam in speculo colligentes
Abbreviated transcription (Latin):
ei: ut qđ nascebat᷑ ex ea filius uocare¬
t᷑ excelsi. Sic gͦ paulus ꝑ in effabilẽ
di sapientiã quȩ data ẽ ei. archanũ
nescio qͥd intuens et reconditũ: corpꝰ
nr̃m corpꝰ peccati. et corpꝰ mortis. et
corpꝰ humilitatis appellat. S et dauid¬

Expanded text:
us vocaretur Excelsi. Sic ergo Paulus per ineffabilem Dei sapientiam, quae data est ei, arcanum nescio quid intuens et reconditum, corpus nostrum corpus peccati, et corpus mortis, et corpus humilitatis appellat. Si au
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ diximus. id ẽ scđm qđ mortui su¬
mus peccato: consequent̃ utiq resur¬
gente xp̃o amortius. et nos cũ ipso si¬
mul resurgemus: et illo ascendente
ad cȩlos. eũ ipso simul ascendemus. et
seclente ipso addexterã patͥs. cũ ipso si¬
mul incȩlestibꝰ sedere dicem᷑. sedin qđi

Expanded text:
superius diximus, id est, secundum quod mortui sumus peccato, consequenter utique resurgente Christo a mortuis, et nos cum ipso simul consurgemus, et illo ascendente ad coelos, cum ipso simul ascendemus, et sedente ipso ad dexteram patris, cum ipso simul in coelestibus sedere dicemur, sicut alibi
Abbreviated transcription (Latin):
argenti. si auri. si p̃dii cupiditas pul¬
set. et ponã incorde meo qđ mortuus
sim cũ xp̃o. et de morte eogitẽ: extingui¬
t᷑ continuo concupiscentia. et effugat᷑
peccatũ: aut si odio. uł ira inflammatꝰ
ad necẽ concit̾ inimici mei si me exis¬
timẽ mortuũ eẽ cũ xp̃o. et cogitatioes
ponã mortis in aĩo meo: extinguit᷑ si¬
ne dubio furor. cessat odiũ: conqͥeseit¬
ira. peccato ñdat᷑ locus. Et hoc mͦ pec¬
cato qͥs mori inuenit᷑: et uiuere deo.

Expanded text:
argenti, si auri, si praedii cupiditas pulargenti, si auri, si praedii cupiditas pulset, et ponam in corde meo quod mortuus sim cum Christo, et de morte cogitem, exstinguitur continuo concupiscentia, et effugatur peccatum. Aut si odio vel ira inflammatus ad necem conciter inimici mei, si me existimem mortuum esse cum Christo, et cogitationes mortis ponam in animo meo, exstinguitur sine dubio furor, cessat ira, odium conquiescit, peccato non datur locus, et hoc modo peccato quis mori invenitur, et vivere Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ad ea ͤ hoc inloco cõmota st̃ diximꝰ: ut
manifestius claresceret quomͦ semel xp̃e
ita intelligendũ ẽ: quasi expleto eo qđ
in forma d̃i positꝰ ex in aniuit semet ipsũ.
et formã serui accepit. et factus ẽ obe¬
diens usq ad mortẽ: rursũ ꝑmaneat
informa łi atq equalis pat̾. Unde et
merito in consequentibꝰ pouit: ita et
uos existimate uos peccato eẽ quidẽ
dño. nr̃o : quo scilicet imitatione xp̃i
peccato moriamͣ. alieni ab eo . ffecti:
et dõ uiuamꝰ iungentes nos ei. et unꝰ
cũ eo sp̃e facti. Non sine causa inde di¬
xit. existimate uos mortuos eẽ pecca¬
to: qđ melius in greco habet᷑. cogitate
uos mortuos eẽ peccato. Res enĩ de qua
sermo ẽ. incogitatione magis et ratio¬
ne subsistit: qr huiꝰmodi mors ñ inef¬
fectu s in cogitatione habenda ẽ. Qͥ
enĩ cogitat uł existimat apud semet¬
ipsũ mortuũ se eẽ ñ peccat. Uerbi gr̃ã.
Si me concupiscentia mulieris tͣhit. si

Expanded text:
ad ea, quae hoc loco commota sunt, diximus, ut manifestius claresceret quomodo semel Chrita intelligendum est, quasi expleto eo quod in forma Dei positus exinanivit semetipsum, et formam servi accepit, et factus est obediens usque ad mortem, rursum permaneat in forma Dei atque aequalis Patri. Unde et merito in consequentibus ponit. Ita et vos existimate vos quidem nostro. Quo scilicet imitatione Christi peccato moriamur, alieni ab eo effecti, et Deo vivamus jungentes nos illi, et unus cum ipso spiritus facti. Non sine causa haec dixit, existimate vos mortuos esse peccato, quod melius quidem in Graeco habetur, cogitate vos mortuos esse peccato; res enim, de qua sermo est, in cogitatione magis et ratione subsistit, quia hujusmodi mors non in effectu, sed in cogitatione habenda est. Qui enim cogitat et existimat apud semetipsum mortuum se esse, non peccat. Verbi gratia: si me concupiscentia mulieris trahat, si
Abbreviated transcription (Latin):
ditiã impudicitiã. luxuriã. idoloꝵser¬
uitutẽ ueneficia. ininuicitiaᷤᷤ. contentiones.
emulationes. iras. rixas. dissensiones
sectas. inuidias. homicidia. ebrieta¬
tes. cõmessationes. et his similia.

Expanded text:
ditia, impudicitia, luxuria, Idolorum seruitus, ueneficia, inimicitia, contentiones, emulationes, iras, rixas, dissensiones, sectas, invidias, homicidia, ebrietates, commessationes talia
Abbreviated transcription (Latin):
cũ utiq ñ habeat᷑ legitimũ baptisma
nͥ sub nomine tͥnitatis. S intuere pru¬
dentiã pauli: qm̃ qͥdẽ in hoc p̃senti
loco ñ tã baptismatis rationẽ ꝗͣ mor¬
tis xp̃i dis cutere cupiebat: ad cuiꝰ simi¬
litudinẽ etiã nos suaderet mori debe¬
re peccato. et consepeliri xp̃o: et ñ erat
utiq conueniens. ut uͥ de morte dicebat

Expanded text:
cum utique non haberetur legitimum baptisma, nisi sub nomine Trinitatis. Sed intuere prudentiam Pauli: quandoquidem in praesenti loco non tam baptismi rationem quam mortis Christi discutere cupiebat, ad cujus similitudinem etiam nos suaderet mori debere peccato, et consepeliri Christo. Et non erat utique conveniens ut ubi de morte dicebat,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Require sane qm̃ ꝑ unũ hominẽ in
hc̃ mundũ dicit᷑ introisse peccatum.
et certũ ẽ ꝙ hic mundũ t̾renũ hunc
appellet locũ. in quo homines habi¬
tant. si in nullo alio loco introiut
peccatũ: neq in nullis locis inueni¬
tͣ. ubi sp̃alia nequiciȩ incȩlestibus
nominant᷑. S et illud apud temet¬
ipsum ꝑtractato: unde in hc̃ mundũ
introiuit peccatũ. aut uͥ erat prius¬
quã hic introiret. aut si omĩno erat
uł si fuit ante illũ ad quẽ dicit᷑: usq¬
qͦ inuente st̃ iniquitates inte. et ꝓ¬
pt̾ hoc ꝓieci te int̾ram. Nobis aut̃
de his ñ ẽ tutũ plura disserere: cũ
se sermonibꝰ. Per unũ hominẽ pecca¬
tũ introiit in hẽ mundũ. Mundꝰ
aut̃ ut diximꝰ intelligendus ẽ. uł lo¬
eus in quo habitant homines. uel
t̾rena et corporalis uita in quo mors
habet locũ: cui mundo hoc ẽ t̾renȩ
uitȩ crucifixos se dieunt seĩ et mor¬
tuos. Et ꝑ peccatũ inquit mors.

Expanded text:
tur. Require sane quomodo per unum hominem in hunc mundum dicit introisse peccatum, et certum est, quod hic mundum terrenum hunc appellet locum, in quo homines habitant, si in nullo alio loco introivit peccatum, neque in illis locis invenitur, ubi spiritalia nequitiae in coelestibus nominantur; sed et illud apud temetipsum pertractato, unde in hunc mundum introivit peccatum, aut ubi erat priusquam hic introiret? aut si omnino erat, vel si fuit ante illum, ad quem dicitur: Usquequo inventae sunt iniquitates in te, et propter hoc projeci te in terram . Nobis autem de his non est tutum plura disserere, cum se sermonibus, per unum hominem peccatum introivit in hunc mundum. Mundus autem, ut diximus, intelligendus est vel locus in quo habitant homines, vel terrena et corporalis vita, in qua mors habet locum, cui mundo, hoc est, terrenae vitae crucifixos se dicunt sancti, et mortuos. Et per peccatum, inquit, mors:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ delictũ ita et donũ. Et itẽ pꝰ hȩc art.
legẽ sub intrasse ut abundaret pecca¬
tũ : abuncdanteuꝰ peccato. suꝑ ab un¬
dasse grãm. Et inhis soluit. qđ uide¬
bat᷑ ẽẽ contrariũ: et dic̃. Qui enĩ mor¬
tui sumꝰ peccato: qͦmͦ uuemꝰ in eo:¬

Expanded text:
cut delictum, ita et donum. » Et item post haec, ait, legem subintroisse, ut abundaret peccatum; abundante vero peccato superabundasse gratiam. Et in his solvit quod videbatur esse contrarium, et dicit : « Qui enim mortui sumus peccato, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cȩpit in hoc mundo regnare pecca¬
tũ: et regnauit in eos qui secuti st̃
p̃uaricationis adȩ similitudinẽ:
et idõ iudiciũ ex uno in condẽpna¬
tionẽ. Et rursum ꝑ unũ dñm nr̃m

Expanded text:
coepit in hoc mundo regnare peccatum, et regnavit in eos qui secuti sunt praevaricationis Adae similitudinem, et propterea judicium ex uno in condemnationem . Et rursum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦndo in consuetudinẽ. et ut ita di¬
cã studium peccandi iam uenit: sic̃
econtrario iustus ñ dicit᷑. is qͥ semel
aut bis aliqͥd iusticiȩ fecerit: s ille
qͥ semꝑ nistȩ agendo. inusu et con
suetudine iusticiã habet. Nã siquis
incȩteris fere omĩbꝰ iniustꝰ sit. semel¬
aũt ł bis aliqͥd iusti oꝑis egerit.
istȩ qͥdẽ in eo oꝑe in qͦ iusticiã tenu¬
it. iustȩ egisse dicet᷑: ñ tam̃ ex hoc iu¬
stꝰ appellabit᷑. Ita et iustus peccasse
qͥdẽ dicet᷑. si aliqͥd cõmiserit aliqͥndo
qd̃ ñ licet: ñ tam̃ ex hoc peccator ap¬
pellabit᷑. ꝙ peccandi usum et consue¬
tudinẽ ñ tenet. sic̃ et medicꝰ ille ñ¬
dicit᷑. qͥ aut leuit̃ ruptȩ capitis cuti
scit imponere araneã. aut qͥ timorẽ
nulneris aqua callida fouerit. quã¬
uis etiã hoc medicina ee̾ uideat᷑. s
ille dicit᷑ medicus. qͥ usum. ac studiũ.
et disciplinã habet medendi. Ex qͥ¬
bꝰ om̃ibꝰ puto sufficient̃ ostendi: qđ

Expanded text:
quendo, in consuetudinem et ut ita dicam studium peccandi jam venit. Sicut e contrario justus non dicitur is qui semel aut bis aliquid justitiae fecerit, sed ille qui semper juste agendo suetudine justitiam habet. Nam si quis in caeteris fere omnibus injustautem vel bis aliquid justi operis egerit, iste in eo quidem opere in quo justitiam tenuit juste egisse diceretur, non tamen ex hoc justus appellabitur. Ita et justus peccasse quidem dicitur, si aliquid commiserit aliquando quod non licet. Non tamen ex hoc peccator appellabitur, qui peccandi usum et consuetudinem non tenet. Sicut et medicus non ille dicitur, qui et leviter ruptae capitis cuti scit imponere araneam, aut qui tumorem vulneris aqua calida fovere, quamvis etiam hoc medicinae esse videatur; sed ille dicitur medicus, qui usum et studium et disciplinam habet medendi. Ex quibus omnibus puto sufficienter ostendi quod