comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omnis creatura dei ẽ. B. Sic est.
Sic ergo intelligenda est hȩc datio.
quia aliquo modo se ponet adhono¬
rẽ dĩ: aut aliqͥd dese qͦmͦ debitor non
erit. b. Ita sequitur ex supra dictiᷤ
Si dicimus quia dabit se ipsum
ad obediendum deo. ut ꝑseuerã¬
ter seruando iusticiam subdat
se uoluntati eius. non erit hoc
dare quod deus ab illo non exigat
ex debito: Omnis enim racionalis
creatura: debet hanc obedientiam
deo. B. hoc negari nequit.A. Alio
itaq modo oportet ut det se ipsũ
deo: aut aliquid de se .B. Ad hoc
nos impellit racio. A: Uideamus
si forte hoc sit dare uitam suam si
ue ponere animam suam siue tra¬
dere se ipsum morti ad honorẽ
dei: hoc enim exdebito non exi¬
get deus ab illo. Qm̃ namq non
erit peccatum in illo: non debebit
mori sicut diximus .B. Aliter ne¬
queo intelligere. AConsideremꝰ
adhuc utrum sic racionabiliter
conueniat. Dic tu: et ego liben¬
ter audiam .A. Si homo ꝑsuaui¬

Expanded text:
omnis creatura Dei est. BOS. Sic est. ANS. omnis creatura Dei est. BOS. Sic est. ANS. Sic ergo intelligenda est haec datio: Quia aliquo modo ponet se ad honorem Dei, aut aliquid de se quo modo debitor non erit. BOS. Ita sequitur ex supradictis. ANS. Si dicimus quia dabit seipsum ad obediendum Deo, ut perseveranter servando justitiam subdat se ejus voluntati; non erit hoc dare, quod Deus ab illo non exigat ex debito. Omnis enim rationalis creatura debet hanc obedientiam Deo. BOS. Hoc negari nequit. ANS. Alio itaque modo oportet ut det se ipsum Deo, aut aliquid de se. BOS. Ad hoc nos impellit ratio. ANS. Videamus si forte hoc sit vitam suam dare, sive ponere animam suam, sive tradere seipsum morti ad honorem Dei. Hoc enim ex debito Deus non exiget ab illo: quoniam namque non erit peccatum in illo, non debebit mori, ut diximus. BOS. Aliter nequeo intelligere. ANS. Consideremus adhuc utrum sic rationabiliter conveniat. BOS. Dic tu; et ego libenter audiam. ANS. Si homo per suavi
Abbreviated transcription (Latin):
uolet poterit animam suã po¬
uere. et iterum sumere. B.Si hoc
non potest non uidet᷑ quod sit
omp̃s .A. Poterit igitur nunqͣm
mori si uolet. et poterit mori et
resurgere. Siue autẽ animam
suam ponat nullo alio faciente.
siuie alius hoc faciat ut eam po¬
nat ipso ꝑmittente: quantũ ad
potestatem nichil differt .B. Non
est dubium. A. Si igit᷑ uoluerit
ꝑmittere poterit occidi: et si no¬
luerit non poterit. D. Ad hoc no ᷤ
indeclinabilit̾ ꝑducit racio.A.
Racio quoq nos docuit quia oꝑor¬
quam quiquid sub deo ẽ quod
sponte det. et non ex debito deo.
Ita est .A. hoc autẽ sub illo nec ex¬
tra illum inueniri potest. BͨUe
rum est. A. In ipso igitur in cenue¬
niendum est . B. Sic sequitur. A.
Aut igitur se ipsum: aut aliquid
de se dabit. B. Non possum aliter
intelligere.A. Querendũ nune
datio. Dare namq se non pote¬
rit deo aut aliquid de se quasi
non habenti ut suus sit: quoniã

Expanded text:
 ANS. Si ergo volet, poterit animam suam po ANS. Si ergo volet, poterit animam suam ponere, et iterum sumere. BOS. Si hoc non potest, non videtur quod sit omnipotens. ANS. Poterit igitur nunquam mori, si volet; et poterit mori et resurgere. Sive autem animam suam ponat nullo alio faciente, sive alius hoc faciat ut eam ponat ipso permittente; quantum ad potestatem nihil differt. BOS. Non est dubium. ANS. Si igitur voluerit permittere, poterit occidi: et, si noluerit, non poterit. BOS. Ad hoc nos indeclinabiliter perducit ratio. ANS. Ratio quoque nos docuit quia oporquam quidquid sub Deo est; quod sponte det, et non ex debito, Deo. BOS. Ita est. ANS. Hoc autem nec sub illo, nec extra illum inveniri potest. BOS. Verum est. ANS. In ipso igitur inveniendum est. BOS. Sic sequitur. ANS. Aut igitur seipsum, aut aliquid de se dabit. BOS. Non possum aliter intelligere. ANS. Quaerendum est esse. Dare namque se non poterit Deo, aut aliquid de se quasi non habenti, ut suus sit: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
unc autem restat indagare utrũ
possit mori scđm humanã natu
uerus homo futurus sit. et oĩs
homo naturalit̾ mortalis sit.
Non puto mortalitatẽ ad puram:
sed ad corruptam hominis natu¬
ram ꝑtinere. Quippe si nunquã
non tamen minus homo esset
uerus: et quando mortales min
corruptibilitatẽ resurgent. non
minus erunt ueri homines. Nã
si ꝑtineret ad ueritatẽ humanȩ
nature immortalitas: nequaqͣm
Non ergo ꝑtinet ad sinceritatẽ hu¬
manȩ naturȩ corruptibilitas. siue
incorruptibilitas. qm̃ neutra
alteram ualet ad beatitudinem.
nullus homo qui non moriatur.
iccirco mortale ponit᷑ in homi¬
nis diffinitione a philosophis qͥ
non crediderunt totum homi¬
nem aliquando potuisse aut
posse eẽ. immortalem. Quare
non sufficit ad monstrandũ illũ
hominẽ debere mortalẽ eẽ. hoc.
quia uerus homo erit.B. Quere¬
tu ergo aliam racionẽ: quia
ego illam nescio si tu nescis qͣ
ille ꝓbetur posse mori .A. dubiũ
non est quia sicut deus erit. ita

Expanded text:
unc autem restat indagare utrum possit mori secundum humanam naturvetus homo futurus sit, et omnis homo naturaliter mortalis sit? ANS. Non puto mortalitatem ad puram, sed ad corruptam hominis naturam pertinere. Quippe si nunquam et; non tamen minus homo esset verus: et quando mortales in incorruptibilitate resurgent, non minus erunt veri homines: nam si pertineret ad veritatem humanae naturae mortalitas, nequaquam non ergo pertinet ad sinceritatem humanae naturae corruptibilitas, sive incorruptibilitas: quoniam neutra altera valet ad ejus miseriam, nullus homo est, qui non moriatur: idcirco mortale ponitur in hominis diffinitione a philosophis, qui non crediderunt totum hominem aliquando potuisse aut posse esse immortalem. Quare non sufficit, ad demonstrandum illum hominem debere mortalem esse, hoc quia verus homo erit. BOS. Quaere ergo tu aliam rationem, quia ego illam nescio si tu nescis, qua ille probetur posse mori. ANS. Dubium non est quia sicut Deus erit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur. suꝑ firmã petram fundat᷑.
a. Puto me iam aliquantulum tue
satiffecisse questioni. qũauis hoc
melior me facere plenius possit. &
maiores atq plures quã meũ aut
mortale ingenium cõprehendere
ualeat huiꝰ rei sint rationes. Palam
etiam ẽ. quia d̾s ut hoc faceret qd̾
diximꝰ nullatenꝰ indigebat: s ita
ueritas immutabilis exigebat. Licet
enim quod homo ille fecit dicatur¬
as fecisse ꝓpter unitatem ꝑsonȩ:
deus tam̃ ñ egebat ut de cȩlo descen¬
derit. ad uncendum diabolum. ne.¬
q ut ꝑiusticiam ageret contra il¬
lum adliberandum hominẽ s ab
homine ds exigebat ut diabolum
uinceret: & qui ꝑ peccatum dm̃ of¬
fenderat. ꝑ iusticiam satisfaceret
Si quidẽ diabolo nec d̾s aliquid
debebat nͥ penam: nec homo nͥ ui¬
cem ut ab illo uictus illum reuin¬
ceret: s quicquid ab illo exigebat᷑.

Expanded text:
 firmam petram fundatur. ANS. Puto me aliquantulum jam tuae satisfecisse quaestioni, quamvis hoc melius me facere plenius possit; et majores atque plures, quam meum, aut mortale ingenium comprehendere valeat, hujus rei sint rationes. Palam etiam est quia Deus ut hoc faceret, quod diximus, nullatenus indigebat: sed ita veritas immutabilis exigebat: licet enim hoc, quod homo ille fecit Deus dicatur fecisse propter unitatem personae: Deus tamen non egebat ut de coelo descenderet ad vincendum diabolum, neque ut per justitiam ageret contra illum ad liberandum hominem; sed ab homine Deus exigebat, ut diabolum vinceret, et qui per peccatum Deum offenderat, per justitiam satisfaceret. Siquidem diabolo nec Deus aliquid debebat, nisi poenam; nec homo, nisi vicem, ut ab illo victus, illum revinceret: sed quidquid ab illo exigebat
Abbreviated transcription (Latin):
debebit in quo ꝑeccatũ eẽ. non pote¬
rit. quia deus erit .B. In hoc uolote
aliquantulum morari. Siue enu
dicatur posse siue non posse peccare.
inutroq michi non parua nascit᷑
dicit᷑: difficile credi debere uide¬
tur. Ut enu aliquantulũ loqͣr
non quasi de illo qui nunquam
fuerit sicut actenus fecimus. sed
uelut de eo quẽ et cuiꝰ facta noui¬
mus: quis neget illum multa po¬
tuisse facere quȩ peccata dicimus:
Qiippe ut alia taceam. quomodo
dicemus eum non potuisse m̃tiri:
quod semꝑ peccatum est: Cum
enim dicat uides de patre. si dixe¬
ro quia ñ scio eum erosimilis uo¬
bis mendax. et int̾ hȩc uerba di

Expanded text:
debebit, in quo peccatum esse non potedebebit, in quo peccatum esse non poterit, quia Deus erit. BOS. In hoc volo te aliquantulum morari; sive enim dicatur posse, sive non posse peccare, in utroque mihi non parva nascitur dicitur, difficile credi debere videtur: ut enim aliquantulum loquar non quasi de illo, qui nunquam fuerit, sicut hactenus fecimus, sed velut de eo, quem et cujus facta novimus, quis neget illum multa potuisse facere, quae peccata dicimus? Quippe, ut alia taceam, quomodo dicemus eum non potuisse mentiri: quod semper peccatum est? Cum enim dicat Judaeis de Patre: Si dixero quia non scio eum, ero similis vobis mendax : et inter haec verba di
Abbreviated transcription (Latin):
per ꝓpriam uoluitatẽ p̃sũpserant.
CUnde quasi specialius aduersus
ꝑsonam filii peccauerant. qruera pa¬
tris similitudo creditur. Illi itaq
cui specialiuis fit inuiria. conueni¬
entius attribuitur culpȩ uindicta:
aut indulgentia. Quaꝑpter cũ nos¬
racio ineuitabilis ꝑdux̾it adhoc ut
necesse sit diuinam et humanam
naturam in unam conuenire ꝑsonã:
nec hoc fieri possit inplurib ꝑsonis
dei. et hoc conuenientius fieri pateat
in ꝑsona uerbi quam in aliis: neces¬
se est uerbum dm̃ et hominẽ in unã
conuenire ꝑsonam. BSic. ẽ. uia
qua me ducis undiq munita raci¬
onei: ut neq ad dexteram neq ad si¬
nistram uideam ab illa me posse de¬
clinare .A. Non ego te duco. sed ille
de quo lo quimur. sine quo nichil
possumus nos ducere: ubicuntq
uiam ueritatis tenemus. X¬
homines ex debito moriuntur: nẽ
inuestigare debemus. Sed si adam
moriturus nonerat sinon peccasset:
multo magis iste mortẽ pati non

Expanded text:
per propriam voluntatem praesumpserant. per propriam voluntatem praesumpserant. Unde quasi specialius adversus personam Filii peccaverunt, qui vera Patris similitudo creditur. Illi itaque, cui specialius fit injuria, convenientius attribuitur culpae vindicta, aut indulgentia. Quapropter, cum ratio nos inevitabilis perduxerit ad hoc, ut necesse sit divinam et humanam naturam in unam convenire personam: nec hoc fieri possit in pluribus personis Dei, et hoc convenientius fieri pateat in persona Verbi, quam in aliis, necesse est Verbum Deum et hominem in unam convenire personam. BOS. Sic est via, qua me ducis, undique munita ratione, ut neque ad dexteram, neque ad sinistram videam me ab illa posse declinare. ANS. Non ego te duco; sed ille, de quo loquimur, sine quo nihil possumus, nos ducit ubicunque viam veritatis tenemus. Chomines ex debito moriuntur, non investigare debemus: sed si Adam moriturus non erat, si non peccasset, multo magis iste mortem pati non
Abbreviated transcription (Latin):
filii ꝑsona debeat incarnari quam
ꝑsona incarnetur. erunt duo filii in
trinitate: filius scilicet dei. qui et
ante in carnationẽ filius est. et ille
qui ꝑuicarnationem filius erit
uirginis: erit in ꝑsonis quȩ semper
equales eẽ. debent in ȩqualitas scđm
dignitatẽ natiuitatum. Digni orem
namq natiuitatem habebit natus ex
deo: quam natus ex uirgine. Item si
pater fuerit incarnatus. erunt duo
nepotes intrinitate: quia pater erit
nepos parentum uirginis ꝑ hominẽ
assũptum: et uerbum eum nichil
habeat de homine nepos tamen
erit uirginis. quia filii erit filius.
quȩ omnia inconuenientia sunt.
nec incarnatione uerbi contingunt.
Est et aluid cur magis conueniat
incarnari filio. quam aliis ꝑsonis.
quia conuenientius sonat filium
supplicare patri. quam aliam ꝑsonã
alii. ltem homo ꝓ quo erat oraturus.¬
et dyabolus quẽ erat expugnatu¬
rus ambo falsam similitudinẽ dei

Expanded text:
persona Filii debeat incarnari, quam persona Filii debeat incarnari, quam ibet alia persona incarnetur, erunt duo filii in Trinitate, Filius scilicet Dei, qui et ante incarnationem Filius est; et ille, qui per incarnationem filius erit Virginis: et erit in personis, quae semper aequales esse debent, inaequalitas secundum dignitatem nativitatum. Digniorem namque nativitatem habebit natus ex Deo, quam natus ex Virgine. Item: si Pater fuerit incarnatus, erunt duo nepotes in Trinitate; quia Pater erit nepos parentum Virginis per hominem assumptum; et Verbum, cum nihil habeat de homine, nepos tamen erit Virginis, quia filii ejus erit filius: quae omnia inconvenientia sunt, nec in incarnatione Verbi contingunt. Est et aliud cur magis conveniat incarnari Filio, quam aliis personis: quia convenientius sonat Filium supplicare Patri, quam aliam personam alii. Item: Homo, pro quo erat oraturus; diabolus, quem erat expugnaturus; ambo falsam similitudinem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ de fęmina tantũ malũ pro¬
cessit: oportet ut ad reformandã
spem earum: de muliere tãtum
bonum procedat. Pinge et hoc.
Si uirgo erat quȩ causa fuit hu¬
mono generi totius mali: multo
magis decet ut uirgo sit quȩ
causa erit totius boni. Hoc dͦꝙ
pinge.Si mulier quam fecit de uiro
sine femina facta est de uirgine: con¬
uenit ualde ut uir quoq qui fiet de
femina sine uiro. fiat deuirgine.
ꝑ hoc quia deus homo de uirgine
muliere uasci debet: istͥͣ  sufficiant.
Malde pulchre et racionabiles sunt
ꝑsona deus qui est tres ꝑsone
hominẽ assumat. Plures enim ꝑsone
nequeunt unum eundẽq homi¬
nem assumere inunitate ꝑsonȩ.
Quare in una tantum ꝑsona hoc fie¬
ri necesse est. Sed de hac unitate ꝑso¬
ne dei et hominis. et inqua ꝑsona
dei hoc magis fieri oportet: in epła
quantum adp̾sentem inuestigatio¬
nem sufficere puto. locutus sum.
Dreuiter tamen hic tange: cur potiꝰ

Expanded text:
quoniam de femina tantum malum proquoniam de femina tantum malum processit, oportet ut ad reformandam spem earum, de muliere tantum bonum procedat. Pinge et hoc: Si virgo erat, quae causa fuit humano generi totius mali; multo magis decet ut virgo sit, quae causa erit totius boni. Hoc quoque pinge: Si mulier, quam fecit Deus de viro sine femina, facta est de virgine; convenit valde ut vir quoque, qui fiet de femina, sine viro fiat de virgine. per hoc, quia Deus homo de virgine muliere nasci debet, ista nunc sufficiant. BOS. Valde pulchrae et rationabiles sunt persona Deus, qui est tres personae, hominem assumat. Plures enim personae nequeunt unum eumdemque hominem assumere in unitatem personae. Quare in una persona tantum hoc fieri necesse est. Sed de hac unitate personae Dei et hominis et in qua persona Dei hoc magis fieri oporteat, in V, quantum ad praesentem investigationem sufficere puto, locutus sum. BOS. Breviter tamen hic tange cur potius
Abbreviated transcription (Latin):
nec de uiro nee de femins sicut.
creaiit adã. aut de uiro sine femina
sic̃ fec̃ euã: aut defeminasine uiro q ñdũi
subiacere potestati et adhoc ipsũ
opus dilatum eẽ: nil conuenien¬
tius quam ut de femina sine ui¬
ro assumat illum honrinẽ quẽ
querimꝰ. Utrũ autẽ deuirgine
aut de nõ uirgine dignius hoc
fiat. non est opus disputare. sed
sine om̃i dubitatioẽasserendũ est
quia de uirgine dĩ hominẽ nas¬
ci oportet. B. Scdm placitũ cor¬
dis mei loqueris.a. Est ne hoc¬
solidum quod dicimus: aut
uanũ aliquid sicut nubes qđ
dixisti infideles obicere : .B. Ni¬
chil solidius. A. Linge ergo non
suꝑ fictam uanitatem secd super
solidam ueritatẽ: et dic qͥa ualde cõ¬
uenit. ut quẽ admodũ hominis
peccatum et causa nr̃ẽ dampua¬
tionis pͥucipium sũpsit afemi¬
na: ita medicina peccati et cau¬
sa nr̃ȩ saluationis nascatur de
femina. Ac ne mulieres despe¬
rent se ꝑtinere ad sortẽ beatoꝵ

Expanded text:
nec de viro nec de femina, sicut nec de viro nec de femina, sicut creavit Adam; aut de viro sine femina, sicut fecit Evam; aut de femina sine viro, quod nondum subjacere potestati, et ad hoc ipsum opus dilatum esse; nihil convenientius quam ut de femina sine viro assumat illum hominem quem quaerimus. Utrum autem de virgine, aut de non virgine dignius hoc fiat, non est opus disputare; sed sine omni dubitatione asserendum est quia de virgine Deum hominem nasci oportet. BOS. Secundum placitum cordis mei loqueris. ANS. Estne solidum hoc quod diximus; aut vanum aliquid, sicut nubes: quod dixisti nobis infideles objicere? BOS. Nihil solidius. ANS. Pinge igitur non super fictam vanitatem, sed super solidam veritatem, et dic quia valde convenit ut quemadmodum hominis peccatum et causa nostrae damnationis initium sumpsit a femina; ita medicina peccati, et causa nostrae salvationis nascatur de femina: ac ne mulieres desperent se pertinere ad sortem beatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uenientia sunt. Ergo necesse ẽ. ut de
adam assumatur homo ꝑquem res¬
taurãdũ est genus adȩ .B. Si raci¬
onem sequimur sicut proposuimꝰ:
hoc in euitabilit̾ oportet ẽẽ.a. In¬
uestigemus nunc utrũ assumen¬
da sit adeo natura hominis de pa¬
tre et matre sic̃ sũt alii homines.
aut de iuro sine femina. aut de
femina sine uiro. Nam quocũq
modo ex his trib modis sit. de adã
et de eua erit de quibus est omnis
homo utriusq sexus: nec aliquis
modus extribus istis faciliorẽ dõ.
quam alii ut eo modo potuis debe¬
at assumi . B. Bene ꝓcedis. aͨ Uerũ
non est opus multo labore ut os¬
tendatur quia munduis honesti¬
usq procreabitur homo ille de
solo uiro uel femina: quam de cõ¬
inixtione utriiq sicut om̃s alii
filii homitiũ. S Sufficit .A. Aut gͦ
de solo uiro aut de sola femina
assumendus est. .B. Aliunde ñ
potest. AQuatuor modis potest
aut de uiro et femina. sicut
assiduus monstrat usus: aut

Expanded text:
venientia sunt: ergo necesse est ut de venientia sunt: ergo necesse est ut de Adam assumatur homo, per quem restauretur genus Adae. BOS. Si rationem sequimur, sicut proposuimus, hoc inevitabiliter oportet esse. ANS. Investigemus nunc utrum assumenda sit a Deo natura hominis de patre et de matre, sicut alii sunt homines; aut de viro sine femina, aut de femina sine viro. Nam quocunque modo ex his tribus modis sit, de Adam et Eva erit, de quibus est omnis homo utriusque sexus; nec aliquis modus ex tribus his facilior est Deo quam alii, ut eo modo potius debeat assumi. BOS. Bene procedis. ANS. Verum non est opus multo labore, ut ostendatur quia mundius et honestius procreabitur homo ille de solo viro vel femina, quam de commistione utriusque, sicut omnes alii filii hominum. BOS. Sufficit. ANS. Aut ergo de solo viro, aut de sola femina assumendus est. BOS. Aliunde non potest. ANS. Quatuor modis potest aut de viro et de femina, sicut assiduus usus monstrat; aut
Abbreviated transcription (Latin):
uel qui de illis nascit᷑ ꝓpeccato ho¬
minis satis facere debet. Qm̃ ergoil¬
li nequeunt: necesse ẽ. ut de illis sit
qui hoc faciat. Amplius. Sic̃ ada
et totum genus eius ꝑse stetisset
sine sustentatione alterius creaturȩ
si non peccasset: ita oportet ut siidẽ
genus resurgit post casum: ꝑse
resurgat et relauetur: Nã ꝑquẽc̃q
instatum suum restituatur. ꝑ illũ
utiq stabit. ꝑquẽ statũ suũ recu¬
perabit. Ds̃ etiam quando huma¬
nam naturam primitus fȩcit in
solo adam nec feminã ut de utroq
sexu multiplicarent᷑ homines facẽ
uoluit nisi de ipso: aꝑte monstra¬
uit. se non nisi de adem uoluisse
facere quod de humana natura fac¬
turus erat. Qua ꝓpter si genus adȩ
ꝑ aliquẽ releuatur hominẽ qui ñ
sit de eodẽ genere: non in illam dig¬
nitatem quam habiturũ erat si
non peccasset adam et ideo non
integre restaurabit᷑. et dei ꝓpositũ
deficere uidebitur: quȩ duo incon¬

Expanded text:
vel qui de illis nascitur, pro peccato hovel qui de illis nascitur, pro peccato hominum satisfacere debet. Quoniam ergo illi nequeunt, necesse est ut de illis sit qui hoc faciet. Amplius: sicut Adam, et totum genus ejus, per se stetisset sine sustentatione alterius creaturae, si non peccasset: ita oportet ut si idem genus resurgit post casum, per se resurgat et relevetur. Nam per quemcunque in statum suum restituatur, per illum, utique stabit, per quem statum suum recuperabit. Deus etiam, quando humanam naturam primitus fecit in solo Adam, nec feminam, ut de utroque sexu multiplicarentur homines, facere voluit nisi de ipso, aperte monstravit se nonnisi de Adam voluisse facere quod de humana natura facturus erat. Quapropter si genus Adae per aliquem relevatur hominem, qui non sit de eodem genere; non in illam dignitatem quam habiturum erat, si non peccasset Adam, et ideo non integre restaurabitur, et Dei propositum deficere videbitur, quae duo incon
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uerus homo. Qm̃ ergo seruata
integritate utriusq naturȩ necesse
ẽ. inuenire dm̃ hominẽ: non in: nꝰ¬
est necesse has duas naturas inte¬
gras conuenire inunam. ꝑsonam
quẽadmodũ corpus et anima raci¬
onalis conueniunt in unũ hominẽ:
qm̃ aliter fieri nequit. nisi ut ide
ipse sit ꝑfectus deus et ꝑfectus
homo. B. Totum mͥ placet quod di¬
assumet ds humanã na¬
turamꝰ Ait enim assumet eam de
adam: aut faciet nouum hominẽ.
quẽadinodũ fecit adam de nullo
alio hõie. Sed nouum hominem
facit non ex ade genere: ñ ꝑtine¬
bit ad genus humanũ qđ natũ
ẽ. de adam. Quare non debebit
satifacere pro eo: quia non erit
de eo. Sicut enim rectum ẽ. ut
ꝓculpa hominis bomo satis faciat.
ita necesse ẽi ut satisfaciens ide sit qͥ
peccator . aut euisdẽ generis.
Alit̾ namq nec adam nec genus eiꝰ
satisfaciat ꝓse. Ergo sicut de adam
et eua peccatum in om̃s homines
ꝓpagatum ẽ. ita nullus nisi uł ipsi.

Expanded text:
ergo, servata integritate utriusque naturae, necesse est inveniri Deum hominem; non minus necesse est has duas naturas integras convenire in unam personam, quemadmodum corpus et anima rationalis conveniunt in unum hominem: quoniam aliter fieri nequit ut idem ipse sit perfectus Deus et perfectus homo. BOS. Totum mihi placet quod diassumet Deus humanam naturam. Aut enim assumet eam de Adam, aut faciet novum hominem, quemadmodum fecit Adam de nullo alio homine. Sed si novum hominem facit non ex Adae genere, non pertinebit ad genus humanum, quod natum est de Adam: quare non debebit satisfacere pro eo, quia non erit de eo. Sicut enim rectum est ut pro culpa hominis homo satisfaciat; ita necesse est ut satisfaciens idem sit qui peccator aut ejusdem generis: aliter namque nec Adam, nec genus ejus satisfaceret pro se. Ergo sicut Adam et Eva peccatum in omnes homines propagatum est; ita nullus, nisi vel ipsi,
Abbreviated transcription (Latin):
tra non sit racionalis: simul ad hoc
racionalis et iusta ẽ facta. Quod
si adsũmum bonũ eligendum et
amandum iusta facta est aut talis
adhoc facta ẽ. ut aliquando asse¬
queretur quod amaret et eligeret.
anͣ non. Sed si ad hoc iusta non est
facta ut quod sie amat et eligit¬
assequatur: frustra facta est talis
ut sic illud amet et eligat: nec ul¬
la erit racio cur illud assequi debe¬
at aliquando. Quam diuergo a¬
mando et eligendo sũmũ bonum
iusta faciet ad quod facta est mi¬
sera erit quia indigens erit con¬
tra uoluntatẽ non habendo quod
desiderat: quod numis absurdũ
est. Quaꝓpt̃ racionalis natura
iusta facta ẽ. ut sũmo bono id ẽ.
deo fruendo beata eẽt. Homo ergo

Expanded text:
tra non sit rationalis, simul ad hoc tra non sit rationalis, simul ad hoc rationalis et justa facta est. Quod si ad summum bonum eligendum et amandum justa facta est; aut talis ad hoc facta est, ut aliquando assequeretur quod amaret et eligeret, aut non. Sed si non ad hoc justa est facta, ut quod sic amat et eligitassequatur, frustra facta est talis, ut sic illud amet et eligat; nec ulla ratio erit cur illud assequi debeat aliquando. Quandiu ergo amando et eligendo summum bonum, justa faciet ad quod facta est, misera erit; quia indigens erit contra voluntatem, non habendo quod desiderat: quod nimis absurdum est. Quapropter rationalis natura justa est facta, ut summo bono, id est Deo
Abbreviated transcription (Latin):
fruendo beata eẽt. du¬
butari non debet. Ideo namq ra¬
cionalis est ut discernat int̾ iustũ
et iniustum: et uit̾ bonũ et malum.¬
et int̾ maius bonũ et minus bonũ.
Alioquin frustra facta ẽẽt racionalis.
Sed deus non fecit eam racionale frus¬
tra. Quare adhoc eam factam eẽ.
racionalem dubrum non est. Simi¬
li racione ꝓbatur quia adhoc accȩ¬
pit potestatẽ discernendi ut odis¬
set et uitaret malum: ac amaret
et eligeret. bonum. atq maius bonũ
mag̃ amaret. et eligeret. Aliter nãq
frustra deus illi dedisset potestatẽ istã
discernendi: quia inuanũ discer¬
neret. si sccdm discretionẽ non ama¬
ret et uitaret. Sed non conuenit
ut deus tantam potestatẽ frustra
dederit. Ad hoc itaq factam ẽẽ. ra¬
cionalem naturam certũ est. ut
sũmũ bonũ. suꝑ omnia amaret.
et eligeret: non ꝓpt̾ aliud sedpropt̃
ipsum. Si enim ꝓpter aliud: non ip¬
sum sed aliud amat. At hoc nisi
iusta facere nequit.Ut igit᷑ frus¬

Expanded text:
fruendo beata esset, dubitati non debet. Ideo namque rationalis est, ut discernat inter justum et injustum, inter bonum et malum, inter majus bonum et minus bonum; alioquin frustra facta esset rationalis. Sed Deus non fecit eam rationalem frustra. Quare ad hoc eam factam esse rationalem dubium non est. Simili ratione probatur quia ad hoc accepit potestatem discernendi, ut odisset et vitaret malum, ac amaret et eligeret bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter namque frustra illi Deus dedisset potestatem illam discernendi: quia in 87 vanum discerneret, si secundum discretionem non amaret et vitaret. Sed non convenit ut Deus tantam potestatem frustra dederit. Ad hoc itaque factam esse rationalem naturam certum est, ut summum bonum super omnia amaret et eligeret, non propter aliud, sed propter ipsum; si enim propter aliud, non ipsum, sed aliud amat. At hoc nisi justa facere nequit. Ut igitur frus
Abbreviated transcription (Latin):
integre ut tamen aliud sit homo.
aliud sit deus. et non idem sit deus
qui et homio: impossibile est ut ambo
faciant quod fieri necesse est. Nam
ds non faciet. quia non debebit. et
homo non faciet quia non poterit.
Ut ergo hoc faciat deus homo. neces¬
se ẽ. eunde ipsum deum eẽ ꝑfectũ.¬

Expanded text:
integrae, ut tamen alius sit homo, integrae, ut tamen alius sit homo, alius sit Deus, et non idem sit Deus qui et homo; impossibile est ut ambo faciant quod fieri necesse est. Nam Deus non faciet, quia non debebit; et homo non faciet, quia non poterit: ut ergo hoc faciat Deus homo, necesse est eumdem ipsum esse perfectu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ quia ds nos adiuuabit. Uii. A.¬
Nuestigandum nuc est quomodo¬
uina enim natura et humana non
possunt in inuicẽ mutari. ut diui¬
na fiat humana. aut humana di¬
na: nec ita misceri. ut quedam t̾cia
sit ex duõbꝰ quȩ nec duuna sit omĩ¬
no nec humana. Deniq si fieri posset
ut altã ĩ altãm conũteret᷑. aut. eẽt tm̃ds
cerẽt᷑ ita ut fieret ex duab corruptiᷤ
queda tercia quẽ adiodũ de duob
induidus animalib diu̾sarũ spe¬
cierum masculo et femina. nascitua
t̾eium. quod nec patris integram. nte
matris seruat naturam. sed ex utͦs
terciam mixtam: nec hosno eẽt. nec
deus. Non igitur potest fieri homo
d̾s quem querimus ex humana &¬
d̾iuina n̾atura. aut conu̾sione alti¬
us in alteram. aut corruptiua com¬
mixtione utriusq int̾ciam. quia
hec fieri nequeunt. aut si fieri ua¬
lerent nichil ad hoc quod querim
ualerent. Si autẽ ita quo libet mͦ
conuingi dicuntur heȩ duȩ nature

Expanded text:
enim quia Deus nos adjuvabit. ANS. Ienim quia Deus nos adjuvabit. ANS. Investigandum est nunc quomodoina enim natura et humana non possunt in invicem mutari, ut divina fiat humana, vel humana divina; nec ita misceri, ut quaedam tertia sit ex duabus, quae nec divina sit omnino, nec humana. Denique si fieri posset ut altera in alteram converteretur, aut esset  ita ut ex duabus corruptis fieret quaedam tertia quemadmodum de duobus individuis animalibus diversarum specierum masculo et femina nascitur tertium, quod nec patris integram, nec matris servat naturam, sed ex utraque tertiam mistam, nec homo esset, nec Deus. Non igitur potest fieri homo Deus, quem quaerimus, ex divina et humana natura, aut conversione alterius in alteram, aut corruptiva commistione utriusque in tertiam, quia haec fieri nequeunt; aut si fieri valerent, nihil ad hoc quod quaerimus valerent. Si autem quolibet modo ita conjungi dicuntur hae duae naturae
Abbreviated transcription (Latin):
sitate seruande honestis. Quȩ scili¬
cet necessitas non est aliud quã un¬
tamen qua necesse est ut bonitas di
ꝓpter iminutabilitatẽ suam ꝑficiat
de homine quod incepit: quamuis
totum sit grã bonum qđ facit.
B. Concedo:.
soluat deo ꝓpeccato hominis ali¬
quid mauis quam omẽ quod p̃ter
dm̃ est . R. Ita constat. A. Illũ quoq
qui de suo poterit deo aliquid dare
quod suꝑet omẽ quod sub deo est:
maiorem eẽ. necesse ẽ. quam omĩe
facere nisi deus.B. Sic sequit᷑.A.
Sed nec facere illam debet nisi hõ.
Alioquin non satisfacit homo .B. Non
uidetur aliquid iniustius. A. Sigͦ
sicut constat necesse ẽ. ut de homi¬
nib ꝑficiatur illa suꝑna ciuitas.
nec hoc eẽ. ualet nisi fiat p̾dicta
sati̾factio. quam nec potest facere
nisi deus. nec debet nisi homo. ue¬
cesse est ut eam faciat deus homo.
Benedictꝰ ds̃ iã magnũ quodda in¬
uenimus de hoc quod querimus.
P sequere igitur ut incȩpisti. Spero

Expanded text:
sitate servandae honestatis: quae scilisitate servandae honestatis: quae scilicet necessitas non est aliud quam imtamen quia necesse est ut bonitas Dei propter immutabilitatem suam perficiat de homine quod incoepit; quamvis totum sit gratia bonum quod facit. BOS. Concedo. solvat Deo pro peccato hominis aliquid majus quam omne quod praeter Deum est. BOS. Ita constat. ANS. Illum quoque, qui de suo poterit Deo dare aliquid, quod superet omne quod sub Deo est, majorem esse necesse est quam omne qfacere, nisi Deus. BOS. Sic sequitur. ANS. Sed nec facere illam debet, nisi homo; alioquin non satisfacit homo. BOS. Non videtur aliquid justius. ANS. Si ergo, sicut constat, necesse est ut de hominibus perficiatur illa superna civitas; nec hoc esse valet, nisi fiat praedicta satisfactio, quam nec potest facere nisi Deus, nec debet nisi homo; necesse est ut eam faciat Deus homo. BOS. Benedictus Deus: jam magnum quiddam invenimus de hoc quod quaerimus: prosequere igitur ut incoepisti. Spero
Abbreviated transcription (Latin):
naniq seruare illud exnecessitate
post uotum debeat ne apor state
dampnantionẽ incurrat: et licet
cogi possit seruare si nolit: si tam̃
non inuitus seruat quod uouit ñ
minus sed magis gratus est deo
quam si non uouisset.: qmͣ non so¬
lum cõmunẽ uitam sed eius etiã
licentiam sibi ꝓprer dm̃ ab nega¬
uit. nec sc̃ȩ uiuere dicendus ẽ. ne¬
cessitate. sed eadem qua uouit
libertate. Quare multo magis si ds
facit bonum homini quod incepit
licet non deceat eum abono incep¬
to deficere: totum gr̃ȩ debemus
imputare. quia hoc ꝓpter nos non
propt̾ se nullius egens incepit. Non
enim illum latuit quid homo fac¬
turus erat cum illum fecit: et tam̃
bonitate sua illum creando sponte
se ut ꝑficeret inceptum bonum
quasi obligauit. Deniq deus nicħ
facit necessitate: quia nullo modo
Et cum dicimus dm̃ aliquid facere
quasi necessitate uitandi in bonestẽ¬
quam utiq non timet. potus intel¬
ligendum est quia hoc facit neces¬

Expanded text:
namque servare illud ex necessitate namque servare illud ex necessitate post votum debeat, ne apostatae damnationem incurrat; et licet cogi possit servare, si nolit: si tamen non invitus servat quod vovit, non minus, sed magis gratus est Deo quam si non vovisset: quoniam non solum communem vitam, sed etiam ejus licentiam sibi propter Deum abnegavit; nec sancte vivere dicendus est necessitate, sed eadem qua vovit libertate. Quare multo magis si Deus facit bonum homini quod incoepit, licet non deceat eum a bono incoepto deficere, totum gratiae debemus imputare: quia hoc propter nos, non propter se nullius egens incoepit. Non enim illum latuit quid homo facturus erat, cum illum fecit: et tamen bonitate sua illum creando, sponte se ut perficeret incoeptum bonum quasi obligavit. Denique Deus nihil facit necessitate, quia nullo modo Et cum dicimus Deum aliquid facere quasi necessitate vitandi inhonestquam utique non timet; potius intelligendum est quia hoc facit neces
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ ciꝰ gr̃ẽ sino̾ saluat necessitate : A.
st uecessitas quȩ benefacienti
grãm aufert. aut minuit:
et est necessitas qua maior bene¬
ficio grã debetur. Cum enim ali¬
quis ea necessitate cui subiacet in¬
uitus. benefacit: aut nulla aut
inuior gr̃a illi debetur. Cum uero ip
se sponteᷤ necessitati benefaciendi
subdit. nec inuitus sustinet eam:
tunc utiq maiorem beneficii gra¬
ciam meretur. Non enun hȩc est
dicenda necessitas. sed gr̃a: quia
nullo cogente illam susespit aut
seruat: sed gratis. Nam si qđ bo¬
diȩ sponte ꝓmutis cras te daturũ.
eadem eras uoluntate das: quam¬
uis necesse sit te cras reddere pro¬
missum si potes. aut mentiri: non
tamen minus tibi debet ille proun¬
penso beneficio cui das. quãsi non
ꝓinisisseᷤᷤ. qm̃ te debitorem ante tẽpꝰ
dationis illi facere non es cunctatus.
Tale est cum quis scȩ conuersationis
sponte uouet ꝓpositũ. Quamuis

Expanded text:
salutem ejus gratiae, si nos salvat necessitate? ANS. salutem ejus gratiae, si nos salvat necessitate? ANS. Est necessitas, quae benefacienti gratiam aufert aut minuit; et est necessitas, qua major beneficio gratia debetur. Cum enim aliquis ea necessitate, cui subjacet invitus, benefacit, aut nulla, aut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati benefaciendi subdit, nec invitus eam sustinet, tunc utique beneficii gratiam meretur majorem. Non enim haec est dicenda necessitas, sed gratia; quia nullo cogente illam suscepit aut servat, sed gratis. Nam si quod hodie sponte promittis te cras daturum eadem cras voluntate das, quamvis necesse sit te cras reddere promissum, si potes, aut mentiri; non tamen minus tibi debet ille pro impenso beneficio, cui das, quam si non promisisses: quoniam te debitorem ante tempus dationis illi facere non es coactus. Tale est cum quis sanctae conversationis sponte vovet propositum. Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
tus eẽt: ita si ꝑseuerat in inuisticia
totꝰ similit̃ eterne miser sit. D bre¬
uiter mͥ de his satisfecisti .iiii.a.
Aut hoc de humanua ꝑficiet q̃s
uum fecit tam sublimẽ naturã
ad tantum bonum. At si nichil
se quam racionalem naturam
ad gaudendum de se: ualde ali¬
enum est ab eo ut ullam raciona¬
lem naturam peuitus perire si¬
nat. B Nonpotest aliter putare
cor racionale .A. Necesse est ergo
mus nequit nisi ꝑ integram pec¬
cati sacisfactionem: quã nullus
peccator facere potest .B. Intelli¬
go iam necesse esse ut deus faciat
quod incepit: ne aliter quã de¬
ceat uideatur a suo incepto de¬
ficere. Sed si ita est: ludetur
quasi cogi deus necessitate iutan¬
di indecentiam ut salutem pro¬
curet humanam. Quomodo ergo¬
necessitate negari poterit plus hoc
ꝓpter se facere. quam ꝓpter nos: Aut
si ita est. quam grãm illi debenius
pro eo quod facit propt̃ se: Quo¬
modo etiam imputabimus nrãm¬

Expanded text:
tus esset; ita, si perseverat in injustitia, tus esset; ita, si perseverat in injustitia, totus similiter aeterne miser sit. BOS. Breviter mihi de his satisfecisti. CAPUT IVaut hoc de humana natura perficiet Deus num fecit tam sublimem naturam ad tantum bonum. At si nihil se, quam rationalem naturam ad gaudendum de se; valde alienum est ab eo, ut ullam rationalem naturam penitus perire sinat. BOS. Non potest aliter putare cor rationale. ANS. Necesse est ergo mus, nequit, nisi per integram peccati satisfactionem, quam nullus peccator facere potest. BOS. Intelligo jam necesse esse, ut Deus perficiat quod incoepit; ne aliter quam deceat a suo incoepto BOS. Sed si ita est, videtur quasi cogi Deus necessitate vitandi indecentiam, ut salutem procuret humanam. Quomodo ergo negari poterit plus hoc propter se facere, quam propter nos? At si ita est, quam gratiam illi debemus, pro eo quod facit propter se? Quomodo etiam nostram imputabimus
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ talis factus sit ut
uecessitate non moreretur
hͥne facile probatur: quia
ut iam diximus sapientiȩ et us¬
ticiȩ dei repugnat. ut cogeret
mortem pati sine culꝑa quem
iustum fecit ad eternã beatitu¬
dinem. Sequitur ergo quia si
nunquam peccasset nunquam
Inde aꝑte quandoq futura
mortuorum resurrectio ꝓbat᷑.
Quippe si homo ꝑfecte restaurandꝰ
est: talis debet restitui qualis fu¬
turus erat sinon peccasset .B. Ali¬
ter eẽ. non potest. A. Quẽ admodũ
gͥ si nõ peccasset homo cũ eodem
quod gerebat corpore in in cor¬
ruptibilem transmutandus erat.
ita oportet. ut cum restaurabit᷑
cumsuo in quo uiuit inhac uita
corpore restauretur. D. Quid res¬
pondebimus siquis dicat quia
hoc fieri oportet de illis inquib
humanum genus restaurabitur.
de reꝓbis non est necesse:A. Hi¬
chil iustiuuis aut conuenientius
intelligitur. quam ut sicut ho¬
mo si ꝑseuerasset in uisticia totus
id est aninia et corpore ȩt̾nȩ bea¬

Expanded text:
Quod autem talis factus sit, ut necessitate non moreretur, hinc facile probatur; quia, ut jam diximus, sapientiae et justitiae Dei repugnat, ut cogeret hominem mortem pati sine culpa, quem justum fecit ad aeternam beatitudinem. Sequitur ergo quia si nunquam peccasset, nunquam Unde aperte quandoque futura mortuorum resurrectio probatur. Quippe si homo perfecte restaurandus est; talis debet restitui, qualis futurus erat, si non peccasset. BOS. Aliter esse non potest. ANS. Quemadmodum igitur si non peccasset homo, cum eodem quod gerebat corpore in incorruptibilitatem transmutandus erat; ita oportet ut cum restaurabitur, cum suo, in quo vivit in hac vita, corpore restauretur. BOS. Quid respondebimus, si quis dicat quia hoc fieri oportet de illis, in quibus humanum genus restaurabitur; de reprobis vero non est necesse? ANS. Nihil justius aut convenientius intelligitur, quam ut sicut homo, si perseverasset in justitia, totus, id est anima et corpore, aeterne bea
Abbreviated transcription (Latin):
uideo quia peccare non poterit.
et tam̃ laudandus erit de iuis¬
ticia sua. Sed nunc querendũ
gelos. et duos primos homines. lit
similit̾ et peccare non possent. ⁊ de
iusticia sua laudandi eẽnt. AIntel¬
ligis quȩ dicas:s. Uideor michi in¬
telligere: et idcuro quero cur tales
nonfecit.. A. Qm̃ nec debuit: nec
potuit fieri ut unusquisq illoꝵ
eẽt idem ipse qui deus: sic̃ de homĩe
istodicimꝰet si queris eur non uel de
tot quot sunt ꝑsone dei uel saltẽ
de uno hoc fecit: respondeo. quia
racio tune nullatenus hoc fieri exi¬
gebat. sed omnino quia deus ni¬
chil sine racione facit ꝓhibeat.
.D. E rubesco quia hoc quesiui: dic
quȩ dicturus eras . A. Dicamus
igitur quia mori non debebit:
qm̃ non erit peccator .B. Concede¬

Expanded text:
video quia et peccare non poterit; video quia et peccare non poterit; et tamen laudandus erit de justitia sua. Sed nunc quaerendumgelos et duos primos homines, ut similiter et peccare non possent, et de justitia sua laudandi essent? ANS. Intelligis quae dicis? BOS. Videor mihi intelligere, et idcirco quaero cur eos tales non fecit? ANS. Quoniam nec potuit, nec debuit fieri ut 90 unusquisque eorum esset idem ipse qui Deus, sicut de homine isto dicimus: et si quaeris cur non de tot quot sunt personae Dei, vel saltem de uno hoc fecit, respondeo: quia ratio tunc fieri nullatenus hoc exigebat, sed omnino quia Deus nihil sine ratione facit prohibebat. BOS. Erubesco quia hoc quaesivi: dic quae dicturus eras. ANS. Dicamus ergo quia mori non debebit, quoniam non erit peccator.
Abbreviated transcription (Latin):
et facere eẽ. aliquid. qui cũ pos¬
sit id ipsum facere non esse ñ
facit. Sic itaq cum angelus po¬
tuit auferre sibi iusticiam et non
abstulit. et facere se non ẽe. iustũ
et non fecit. recte asseritur ipse
sibi dedisse usticiam. et se ipsum
bet a se iusticiam. quia creatura
eam ase aliter habere nequit. et
iccirco lauclandus est de sua ius¬
ticia: nec necessitate sed libertate
iustus est: quia inꝓpriȩ dicitur
necessitas. ubi nec coactio ulla ẽ.
nec prohitio. Qua ꝓpt̾ qm̃ deus
ꝑfecte habease quicquid habet:¬
et ille maxune laudandus est
de bonis que habet et seruat n̾
ulla necessitate. sed sicut supra di¬
xi ꝓpria et ȩt̾na immutabilitate.
Sic ergo homo ille qui idem ipse
deus erit. qm̃ omẽ bonũqd ip̃e. ha¬
bebit ase ipso habebit non neces¬
sitate serd libtate. et ase ipso uistꝰ.
et iccireo laudandus erit. Quam¬
uiua habeat quod habebit.: idẽ
DS atisfecisti michi ex hoc. et aꝑte

Expanded text:
et facere esse aliquid, qui cum poset facere esse aliquid, qui cum possit idipsum facere non esse, non facit. Sic itaque cum angelus potuit auferre sibi justitiam, et non abstulit; et facere se non esse justum, et non fecit; recte asseritur ipse sibi dedisse justitiam, et seipsum bet a se justitiam quia creatura eam aliter a se habere nequit: et idcirco laudandus est de sua justitia, nec necessitate, sed libertate justus est: quia improprie dicitur necessitas, ubi nec coactio ulla est, nec prohibitio. Quapropter quoniam Deus perfecte habet a se quidquid habet; ille maxime laudandus est de bonis quae habet et servat, non ulla necessitate; sed, sicut supra dixi, propria et aeterna immutabilitate. Sic ergo homo ille, qui idem ipse Deus erit, quoniam omne bonum quod ipse habebit, a se habebit, non necessitate, sed libertate, et a seipso justus, et idcirco laudandus erit. Quamvina habeat quod habebit, idem tBOS. Satisfecisti mihi ex hoc; et aperte
Abbreviated transcription (Latin):
non exlibertate arbitrii iustus
dicere dm̃ idcirco fȩcisse angelum
et hominẽ tales qui peccare pos¬
sent:quatinus cum possent dese
mererent᷑: quȩ illis si ex necessita¬
te iusti eẽnt non deberent᷑. A. Non¬
ne angeli qui modo peccare negͦ¬
unt laudandi sunt: BSunt u¬
tiq:: quia hoc quod modo non pos¬
sunt meruerunt. ꝑhoc quod po¬
tuerunt et noluerunt. A. Quid
dicis de deo qui peccare non po¬
test. nec hoc meruit ꝑ potestatẽ
peccandi qua non peccauit. ñne
laudandus est pro iusticia sua
Hic uolo ut respondeas ꝓme. Nam
sidico eum non eẽ. laudandũ: scio
me mentiri. Si autẽ dico laudan¬
dum: timeo infirmare racionem
quam dixi de angelis. Angeli
non sunt laudandi de iusticia
sua quia peccare potuerunt.
sed quia ꝑ hoc quodam modo ase
habent quod peccare nequeunt.
in quo aliquatenus similes sunt
deo. qui ase haber quicquid ha¬
bet. Dicitur enim dare aliquid
qui non aufert quando potest.

Expanded text:
non ex libertate arbitrii justus non ex libertate arbitrii justus dicere Deum idcirco fecisse angelum et hominem tales qui peccare possent; quatenus cum possent desermererentur, quae illis, si necessitato justi essent, non deberentur. ANS. Nonne angeli, qui modo peccare nequeunt, laudandi sunt. BOS. Sunt utique; quia hoc, quod modo non possunt, meruerunt per hoc quod potuerunt et noluerunt. ANS. Quid dicis de Deo, qui peccare non potest: nec hoc meruit per potestatem peccandi, qua non peccavit: nonne laudandus est pro justitia sua? BOS. Hic volo ut respondeas pro me: nam si dico eum non esse laudandum, scio me mentiri. Si autem dico laudandum, timeo infirmare rationem, quam dixi de angelis. ANS. Angeli non sunt laudandi de justitia sua, quia peccare potuerunt; sed quia per hoc quodammodo a se habent quod peccare nequeunt: in quo aliquatenus similes sunt Deo, qui a se habet quidquid habet. Dicitur enim dare aliquid, qui non aufert quando potest;
Abbreviated transcription (Latin):
cat ñ scio eum: quis eum dieet
ea̾dem tres nequiuisse ꝓferre dictio¬
nes sine aliis uerbis. ut sic diceret
ñ scio eum: Quod si faceret ut ipse
ait eẽt mnendax: quod est. eẽ. peccato¬
rem. Quare qm̃ hoc potuit: peccare
lare. sub auditur si uolo. Si enĩ ñ sub¬
intelligitur uoluntas: non est po¬
testas sed necessitas. Nam cũ dico
quia nolens possum trahi aut uinci:
nõ ẽ . ħ mã potestã s necessitas. et po¬
testas alterius. Quippe non ẽ. aliud
possũ trabi uel uinci: quam alius me
trahere uel uucere potest. Posumꝰ
itaq dicere. de xp̃o quia potuit
mentiri: sed subauditur si uellet.
& qm̃ mentiri non potuit nolens.
nec potuit uelle m̃tiri: non muiꝰ
dici potest nequisse mentiri. Sic
itaq potuit. et non potuit menti¬
ri .B. Nunc redeamus ad inuesti¬
gandum de illo quasi nondum
sit sicut incepimus. Dico igitur.
Si peccare non poterit quia sicut
dicis non poterit uelle: ex neces¬
sitate sẽuabit iusticiam: quare

Expanded text:
cat: non scio eum: quis eum dicat easdem tres nequivisse proferre dictiones, sive aliis verbis, ut sic diceret, non scio eum? Quod si faceret, ut ipse ait, esset mendax, quod est esse peccatorem. Quare, quoniam hoc potuit, peccare lare, subauditur, si volo. Si enim non subintelligitur voluntas, non est potestas, sed necessitas. Nam cum dico quia nolens possum trahi aut vinci, non est haec mea potestas, sed necessitas, et potestas alterius. Quippe non est aliud, possum trahi vel vinci, quam, alius me trahere vel vincere potest. Possumus itaque dicere de Christo, quia potuit mentiri, si subaudiatur, si vellet: et quoniam mentiri non potuit nolens, nec potuit velle mentiri; non minus dici potest nequivisse mentiri. Sic itaque potuit, et non potuit mentiri. BOS. Nunc redeamus ad investigandum de illo quasi nondum sit, sicut incoepimus. Dico igitur, si peccare non poterit, quia sicut dicis, non poterit velle; ex necessitate servabit justitiam: quare
Abbreviated transcription (Latin):
torum eiꝰ. Mos apud uet̾es fuit.
ut si qͥs eam quȩ sͥ competeret
acciꝑe uxorem nollet:ille ei cal¬
ciamentũ solueret. qͥ ad hanc
sponsꝰ uire ꝓpinquitatis ueni¬

Expanded text:
os enim apud veteres fuit ut, si quis eam quae sibi competeret, accipere uxorem nollet, ille calceamentum ei solveret qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veni
Abbreviated transcription (Latin):
ris: qualis fuit sẏmon ille. cui di¬
cebat petrus. Non ẽ tibi pars neq
sors in sermone hoc. Infelle .ii.ama¬
ritudinis ⁊ obligatione iniquitatiᷤ.
uideo ẽẽ te. E statim sp̃c expulit
eum in desertum:i erat indeserto

Expanded text:
ris, qualis fuit Simon ille cui diris, qualis fuit Simon ille cui dicebat Petrus: Non est tibi pars, neque sors in sermone hoc; in felle enim amaritudinis et obligatione iniquitatis video te esse . Et statim Spiritus expulit eum in desertum
Abbreviated transcription (Latin):
solutus carne. regna possit intrare
cȩlestia. Alioquin quomͦ tc̃ aꝑiren¬
tur dño celi. qui cum homo fieret
et habitaretnobiscum interra. cȩlũ
parit̃ diuina potentia continebat
et terramꝰ S et hoc quod uox pa¬
terna de celis intonuit. tues filiꝰ
ms dilectuis. in te complacui. non
ipse filius quod nesciebat docet᷑.
s nobis qͥd credere debeamꝰ ostũ¬
ditur᷑. ipsum uidelicet qui bapti¬
zandus cum alus uenit adiohem
homo. uerum eẽ di filium. ñsolũ
ipsius iohannis et totiꝰ mundi
rare ualentẽ. Nos qͦ uox eadem
docuit: ꝑ a quam ablutionis ⁊ sp̃m
sanctifi cationis. posse dĩ filios ef¬
fici. Quotquot eñi receꝑunt eũ:
dedit eis potestatem filios d̾i fie¬
ri. Bene aũ inspẽ columbe descen¬
dit sp̃c sc̃s. quod multũ simplex
ẽ animal. atq amalicia fellis ali¬
enum:. ut figurate nobis insinuaret.
quia simplicia corda querit. nec ha¬
bitare dignatur ininmentib impu¬

Expanded text:
solutus carne regna possit intrare solutus carne regna possit intrare coelestia. Alioqui quomodo tunc aperirentur Domino coeli, qui cum homo fieret et habitaret nobiscum in terra, coelum pariter divina potentia continebat et terram? Sed et hoc quod vox paterna de coelis innotuit: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui, non ipse Filius quod nesciebat docetur, sed nobis quod credere debeamus ostenditur: Ipsum videlicet qui baptizandus cum aliis venit ad Joannem homo, verum esse Dei Filium; non solum ipsius Joannis, sed et totius mundi zare valentem. Nos quoque vox eadem docuit per aquam ablutionis et spiritum sanctificationis Dei posse filios effici. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Bene autem in specie columbae descendit Spiritus sanctus, quod multum simplex est animal, atque a malitia fellis alienum, ut figurate nobis insinuaret quod simplicia corda quaerit, nec habitare dignatur in mentibus impu