comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bilibus plenus sacram̃tis ẽ. et diui¬
num cor quęrat interp̃tis. Ego aũt
ꝓ pusillitate sensus mei in xp̃o in¬
terim illud et in eccła intelligendũ
puto. non quo aliquid xp̃o et ȩccła
mauis sit. sed quod totum quod de
adam et de ȩua dicitur. in xp̃o et
in ȩccła interp̃tari posse difficile
sit. Ueruntamen uos singuli unus¬
quisq suã uxorẽ sicut se ipsum¬
diligat. Estimet aliquis eandem
inter maritũ et uxorẽ iubereͥ ab
apostolo caritatem. quȩ in ꝓxi-¬
mo p̃cepta ẽ. Sic enĩ scriptũ est.
Diliges proximũ tuũ. sicut te ip¬
sum. Et nunc dicitur. unus quisq
suã uxorẽ sicut se diligat. Ergo
eadem in proximd̃ et uxorẽ cari¬
tas erit. Quiͦd si proximus uix¬
ta int̾pretationem saluatoris om̃is
homo ẽ homini. Nulla ergo erit
inter uxorẽ et quorumlibet ho¬
minum dilectionem differentia ca-¬
ritatis. quod dicere ualde absur¬
dum ẽ. In proximo eni similitudo

Expanded text:
bilibus plenus sit sacramentis, et divibilibus plenus sit sacramentis, et divinum cor quaerat interpretis. Ego autem pro pusillitate sensus mei, in Christo interim illud, et in Ecclesia intelligendum puto: non quo aliquid Christo et Ecclesia majus sit; sed quod totum quod de Adam et de Eva dicitur, in Christo et in Ecclesia interpretari posse, difficile sit. . Verumtamen et vos singuli unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Aestimet aliquis eamdem inter maritum et uxorem juberi ab Apostolo charitatem, quae in proximum praecepta est: sic enim scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , et nunc dicitur: Unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Ergo eadem in proximum et in uxorem charitas erit. Quod si proximus, juxta interpretationem Salvatoris, omnis homo est homini: nulla ergo erit inter uxorem et quorumlibet hominum dilectionem differentia charitatis, quod dicere valde absurdum est. In proximo enim similitudo
Abbreviated transcription (Latin):
tum modo quod in presenti loco po¬
nitur. id ẽ. ꝓpter hoc relinquet
homo patrem suũ et matrẽ suam
et ad herebit uxori suȩ. et erunt
duo in carne una. Primus eñi ho¬
mo. et primus uates adam. hoc de
patrem suũ dm̃ et matrẽ suã cȩle¬
stem ierusalem. et uenerit ad ter¬
ras ꝓpter suũ corpus eccłam. et de
suo eam latere fabricatus sit. et
ꝓpter illam uerbũ caro factum sit.
Et quia non omĩa equalia sacram̃¬
ta sunt: sed ẽ aliud sacramentum
mauis. et aliud minuf. P roptere¬
a nunc dicit sacram̃tũ hoc mag¬
num ẽ: simulq humilitatis eus
inditium ẽ inferentis. Ego aũt
et inscripturis ad prime eruditus
cum de hoc mecũ tractaret loco:
solebat dicere. Uide quantũ ipsi¬
us capituli sacram̃tũ sit. ut apo¬
stolus in xp̃o illud et in eccła in¬
terpretans. non se ita asseriͣt ut
testimonii postulabat dignitas
ex pressisse. sed quodam modo di¬
xerit. Scio quia locus iste ineffa¬

Expanded text:
tummodo quod in praesenti loco potummodo quod in praesenti loco ponitur, id est: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Primus enim homo, et primus vates Adam, hoc de Patrem suum Deum, et matrem suam coelestem Jerusalem, et venerit ad terras propter suum corpus Ecclesiam, et de suo eam latere fabricatus sit, et propter illam Verbum caro factum sit. Et quia non omnia aequalia sacramenta sunt, sed est aliud sacramentum majus, et aliud minus: propterea nunc dicit: Sacramentum hoc magnum est: simulque humilitatis ejus indicium est inferentis: Ego autemet in Scripturis apprime eruditus, cum de hoc mecum tractaret loco, solebat dicere: Vide quantum istius capituli sacramentum sit, ut Apostolus in Christo illud, et in Ecclesia interpretans, non se ita asserat, ut testimonii postulabat dignitas, expressisse: sed quodammodo dixerit: Scio quia locus iste ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem diligit se ipsum diligit.
sic et nos nr̃as amemus uxores. ld¬
ipsum aut̃ ꝑ allegoriam in xp̃o in¬
terpretatur et in eccła: ut adam
factus ẽ enĩ nouissimus adam in
sp̃m uiuificantẽ. Et quomodo de
adam et uxore eus om̃e homi¬
num nascitur genus: sic de xp̃o¬
et de eccła. omĩs credentiũ mul¬
titudo generata ẽ. quȩ unũs eccłẽ
corpus effecta. rursum in latere
xp̃i ponitur. ad costam locum
replet. et unũ uiri corpus effici¬
tur in ipso dño id in ęuangło pos¬
tulante. Pater da. ut quomodo
ego et tu unum sumus. sic et ipsi
unũ sint. Interrogemus martionẽ
queͣ consequentia locum istum
quȩ de ueteri usurpatus ẽ instru¬
mento in xp̃m et in eccłam in¬
terpretari queat. cum uixta illũ
scriptura uetus om̃ino non ꝑtine¬
at ad xp̃m. Sacram̃tũ hoc mag¬
nũ ẽ. ego aũt dico in xp̃o et in
ȩccła. Non ut pleriq estimant
om̃is historia quȩ de adam et de

Expanded text:
uxorem diligit, seipsum diligit: uxorem diligit, seipsum diligit: sic et nos nostras amemus uxores. Idipsum autem per allegoriam in Christo interpretatur, et in Ecclesia: ut Adam Factus est enim novissimus Adam in spiritum vivificantem . Et quomodo de Adam et uxore ejus omne hominum nascitur genus: sic de Christo et Ecclesia omnis credentium multitudo generata est. Quae unum Ecclesiae corpus effecta, rursum in latere Christi ponitur, et costae locum replet, et unum viri corpus efficitur, ipso Domino id in Evangelio postulante: Pater, da, ut quomodo ego et tu unum sumus: sic et ipsi in nobis unum sint . Interrogemus Marcionem qua consequentia locum istum qui de veteri usurpatus est Instrumento, in Christum et in Ecclesiam interpretari queat, cum juxta illum Scriptura vetus omnino non pertineat ad Christum. Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico, in Christo et in Ecclesia. Non, ut plerique existimant, omnis historia quae de Adam et de
Abbreviated transcription (Latin):
nominẽ abstulit: et patrẽ tantũ
posuit et matrẽ. et quod inme-¬
dio dicitur. Et adherebit uxori
suȩ. Hic penitus pretermisit. et
tantũ quod sequebatur hoc dic¬
tum suꝑiorib copulauit. et po¬
suit. Et erunt duo in carne una.
Hoc aũt totum nunc id cireo ob¬
seruabimus: ut etiã in cȩteris lo¬
cis sicubi testimonia qͣuam de
ꝓpħis et de ueteri testamento ab
apostolis usurpata sunt. et in
nr̃is codicib non habentur. ne
quaquam statim ad apochriforũ
ineptias et deliram̃ta curramus.
sed sciamus scripta quidẽ ea eẽ
inueteri testam̃to. sed non ita ab
apostolis edita. et sensũ magis
isurpatũ. nec facile nisi astudi¬
osis posse ubi scripta sint inue¬
niri. lgitur ad exhortationem
mutui effectus inter uxorẽ et
uirũ adam et ȩuȩ sumpsit ex¬
emplũ: ut quomodo costa tollit᷑
de adam et ȩdificatur in conui¬
gem. et ipsa rursum conuix in
unã uiri carnẽ redigitur. quia qui

Expanded text:
ronomina abstulit, et tantum Patrem ronomina abstulit, et tantum Patrem posuit, et Matrem. Et quod in medio dicitur: Et adhaerebit uxori suae: hic penitus praetermisit, et tantum quod sequebatur hoc dictum superioribus copulavit, et posuit: Et erunt duo in carne una. Hoc aut totum nunc idcirco observavimus, ut etiam in caeteris locis, sicubi testimonia quasi de Prophetis et veteri Testamento ab Apostolis usurpata sunt, et in nostris codicibus non habentur, nequaquam statim ad apocryphorum ineptias, et 660 deliramenta curramus, sed sciamus scripta quidem ea esse in veteri Testamento, sed non ita ab apostolis edita, et sensum magis usurpatum: nec facile nisi a studiosis posse ubi scripta sint, inveniri. Igitur ad exhortationem mutui affectus inter uxorem et virum, Adam et Evae sumpsit exemplum. Ut quomodo costa tollitur de Adam, et aedificatur in conjugem: et ipsa rursum conjux in unam viri carnem redigitur: quia qui
Abbreviated transcription (Latin):
quam nemo unquam odio habu¬
. Membra aũt sumus corporis
xp̃i. non scđ̾m naturam diuini¬
tatis eternȩ. sed uxta id quod
hominẽ ẽ dignatus assumere.
quamquã et homo ipse qui assũp¬
tus ẽ habeat naturam nr̃orũ cor¬
porũ. sed non habeat originem.
Nos enĩ ex humano semine coa¬
gulamur. ille de sp̃u scõ natus ẽ
Potest aũt et aliter dici qm̃ corpꝰ
ephesis membra sunt corporis. idẽ¬
ȩccłe xp̃i. Propter hoc relinquet
homo patrẽ et matrẽ. et erunt
duo in carne una. Quod frequen¬
ter adnotauimus apostolos et
euangłistas non hisdem uerbis
usos eẽ in testamenti ueteris exem¬
plis quibus in ꝓpriis uoluminib
continentur. Hoc et hic ꝓbamus:
siquidẽ testimoniũ istud ita in
genesi scriptum ẽ. Propter hoc
relinquet homo patrẽ suũ et ma¬
trem suã. et adherebit uxori suȩ.
Et erunt duo incarne una. Nẽ
aũt apostolds ꝓ eo quod ibi habe
ne aliis uerbis dici non potest. De¬
inde ꝓpatre suo et matre sua ꝓ¬

Expanded text:
mo umquam odio habuit. Membra autem sumus corporis Christi: non secundum naturam divinitatis aeternae, sed juxta id quod hominem est dignatus assumere. Quamquam et homo ipse qui assumptus est, habeat naturam nostrorum corporum, sed non habeat originem. Nos enim ex humano semine coagulamur: ille de Spiritu sancto natus est. Potest autem et aliter dici: Quoniam coEphesii membra sunt corporis, idChristi. Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et erunt duo in carne una. Quod frequenter annotavimus, apostolos et evangelistas non eisdem verbis usos esse, Testamenti veteris exemplis, quibus in propriis voluminibus continentur, hoc et hic probamus: siquidem testimonium istud ita in Genesi scriptum est: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et ad Ephesios pro eo quod ibi habetne aliis verbis dici non potest. Deinde pro Patre suo et Matre sua, p
Abbreviated transcription (Latin):
quendam babere sermonũ. et blan¬
ari peccantibus. sed dum fidutiam tri¬
nunt. magis eos ferunt ad eterna
iupplicia. quia de nulla re sic irasci¬
tur ds̃ quomodo si peccator suꝑbi¬
at. et erectus et rigidus non flecta¬
tur in fletum. nec miscđiam postu¬
let ꝓdelicto. Propter hȩc eñi uenit
ira dĩ suꝑ filios diffidentiȩ siue in¬
suasibilitatis a ti to. eia eñi magis a
suasione. quam afidutia ediuerso in¬
telligi potest. Insuasibilitatis autẽ
siue diffidentiȩ filii sic dicuntur:
quomodo filii ꝑditionis ce filii forni¬
conis ⁊ filii morti⁊ filii gehẽne ⁊ cet̾a hiͨ si¬
milia q̃ inuariis scripturarũ locis in

Expanded text:
quemdam habere sermonum, et blanquemdam habere sermonum, et blandiri peccantibus; sed dum fiduciam tribuunt, magis eos ferunt ad aeterna supplicia. Quia de nulla re sic irascitur Deus: quomodo si peccator superbiat, et erectus ac rigidus non flectatur in fletum, nec misericordiam postulet pro delicto. Propter haec enim venit ira Dei super filios diffidentiae, sive, insuasibilitatis: ἀπηθεία enim magis a suasione quam a fiducia e diverso intelligi potest. Insuasibilitatis autem, sive diffidentiae, filii sic dicuntur, quomodo filii perditionis, et filii fornicationis, et filii mortis, et filii gehennae, et caetera his simili
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum dm̃ et. xp̃m intelligamus. qͥa
et cum tradiderit regnum dõ et pa¬
tri. non erit pater om̃ia in om̃ibus.
sed ds̃ om̃ia in om̃ib. Ubi aũt ds̃ ẽ.
tam pater quam filius intelligi potest.
Porro quod de patre et de filio dici¬
mus. hoc idem et de sc̃o sp̃u sentia¬
Ymus. Nemo uos decipiat inanibus
Suerbis. Propter hȩc enim: uenit ira
dĩ infilios diffidentiȩ. Nerba quȩ
decipiunt atq supplantant. in ania
sunt et uacua: que uero edificant
audientes: plena. cumulata. confersa.
Quia igitur sunt pleriq qui dicuñ
non futura ꝓpeccatis eẽ supplicia.
nec trinsecus adhibenda torm̃ta.
sed ipsum peccatum et conscientiã
delicti eẽ ꝓpena dum uermis in
corde non moritur: et in animo ig¬
nis accenditur. insim ilitudinem
ens punit sine cruciatuũ forinsecus
ad hibitione quod possidet: Has
itaq ꝑsuasiones et decipulas frau¬
dulentas uerba inania appellauit
et uacua: quȩ uidentur florem

Expanded text:
ipsum Deum, et Christum intelligamus, quia ipsum Deum, et Christum intelligamus, quia et cum tradiderit regnum Deo et Patri, non erit Pater omnia in omnibus, sed Deus omnia in omnibus. Ubi autem Deus est, tam Pater quam Filius intelligi potest. Porro quod de Patre et de Filio dicimus, hoc idem et de Spiritu sancto sentiamus. Nemo vos decipiat inanibus verbis: propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae. Verba quae decipiunt atque supplantant, inania sunt et vacua. Quae vero 644 aedificant auditores, plena, cumulata, conferta. Quia igitur sunt plerique qui dicunt, non futura pro peccatis esse supplicia, nec extrinsecus adhibenda tormenta: sed ipsum peccatum, et conscientiam delicti esse pro poena, dum vermis in corde non moritur, et in animo ignis accenditur, in similitudinem ens punit, sine cruciatuum forinsecus adhibitione quod possidet. Has itaque persuasiones et decipulas fraudulentas, verba inania appellavit et vacua, quae videntur florem
Abbreviated transcription (Latin):
pħarum. idolatriam fornicationẽ
appellatam. Fornicabantur inquit
post idola sua: et sp̃u fornicationis
seducti sunt. Potest itaq fornicatio
et suꝑ idolatria intelligi. Sin uero
auarus ille accipitur qui pecuniã
ut cumq conquirens nummos ꝑfas
et nefas habere desiderat. et pleno
saculo delectętur: iste idolatra in
eo ẽ quia scalpturam ipsuis num¬
mi colligit. et idola in eis celata ue¬
neratur. Ut uorantium ds̃ uenter
ẽ: ita cupidorũ quoq ustissime pe¬
cunia ds̃ dici potest. maxime cum
in alio loco apostolus cupiditatem
idolatriam uocet. Ad hȩc uidendũ.
quid sentireͥ uoluerit dicens in reg¬
no xp̃i et dĩ. utrumnã aliud reg̃¬
num xp̃i sit et aliud dĩ. an idẽ
regnum sit patris ⁊ filii. E si qͥdẽ dixis
ĩregno filir i patͥs. ꝑfiliũ ueniremꝰ ad pa¬
tiẽ. E licet ẽt diu̾sitas ꝑsonarũ: tam̃
eẽt regnantium una maiestas. Nunc
uero cum dixerit in regno. xp̃i et dĩ

Expanded text:
rophetarum idololatriam, fornicationem rophetarum idololatriam, fornicationem appellatam. Fornicabantur, inquit, post idola sua . Et: spiritu fornicationis seducti sunt. Potest itaque fornicatio et super idololatria intelligi. Sin vero avarus ille accipitur, qui pecuniam utcumque conquirens, nummos per fas et nefas habere desiderat, et pleno saeculo delectatur, iste idololatres in eo est, quia sculpturam ipsius nummi colit, et idola in eis caelata veneratur. Ut voracium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime pecunia deus dici potest: maxime cum in alio loco apostolus cupiditatem idololatriam vocet. Ad haec videndum quid sentire voluerit, dicens: In regno Christi et Dei : utrumnam aliud regnum Christi sit, et aliud Dei: an idem regnum sit Patris et Filii. Et siquidem dixisset, in regno Filii et Patris, per Filium veniremus ad Patrem: et licet esset diversitas personarum, tamen esset regnantium una majestas: tunc vero cum dixerit, In regno Christi et Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
bus suꝑiorib debuit nominare :
ad quod dicendum. turpitudinẽ
hic significare absconditam cogi¬
tationem. cum inflammatur sen¬
sus nr̃ ad libidinẽ. et carnis tribu¬
titillationibus anima ignita succen¬
ditur. et nichilominus dĩ timore
et mentis iudicio refrenatur. De¬
niq etiã supra absq turpitudine
tria parit appellauit dicens. for¬
nicatio aut et om̃is inmundicia.
et auaritia nec nominetur inuobis:
et deinceps turpitudo cũ stultilo¬
quio et scurrilitate numerata ẽ
Et quomodo stultiloquiũ et scurri¬
litas. sic et ista turpitudo non ꝑdit.
nec in ꝑpetuum excludit aregno.
Quia uero in suꝑioribus ex eõ quod¬
alibi legeramus. ne suꝑ grediatur. et
auarus fraudet in negotio fratrem
siut. Dixeramus auaritiam ꝓ adul¬
terio positam. querimus id quod
nunc dicitur. aut auarus quod est
idolis seruiens. utrum cum illa. an
cum uulgata interp̃tatione consen¬
tiat. lnuenimus in locis plurimis ꝓ¬

Expanded text:
bus superioribus debuit nominare? bus superioribus debuit nominare? Ad quod dicendum, turpitudinem hic significare absconditam cogitationem, cum inflammatur sensus noster ad libidinem, et carnis titillationibus anima ignita succenditur, et nihilominus Dei timore et mentis judicio refrenatur. Denique etiam supra absque turpitudine, tria pariter appellavit, dicens: 643 Fornicatio autem et omnis immunditia et avaritia, nec nominetur in vobis: et deinceps turpitudo cum stultiloquio et scurrilitate numerata est. Et quomodo stultiloquium et scurrilitas: sic et ista turpitudo non perdit, nec in perpetuum excludit a regno. Quia vero in superioribus ex eo quodalibi legeramus: Ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum , dixeramus avaritiam pro adulterio positam: quaerimus id quod nunc dicitur, aut avarus, quod est idolis serviens, utrum cum illa, an cum vulgata interpretatione consentiat. Invenimus in locis plurimis p
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem in regno. xp̃i et dĩ habe¬
re non possit. Si eñpita stulti lo¬
quus et scurra aliei eent a reg¬
no dĩ. quomodo tres quos spetia¬
liter separauit. uideretur sententia
cẽ crudelis. et non ignoscere inbe¬
cillitati fragilitatis humanȩ. cum
etiã ꝑ iocum nos dicta dampna¬
rent: Qui eñi in sermone non la¬
bitur. ꝑfectus ẽ. Neq uero ista di¬
centes locum stultiloquio et scur¬
rilitati damuis. dum ñ excluduntur
aregno: sed qm̃ apud patrem diuer¬
sȩ sunt mansiones. et stella ab stella
differt ingła. sic et resurrectio mor¬
tuorũ. Quam uis aliquis a fornicati¬
one. inmunditia. atq lasciuia alie¬
nus sit: tam̃ si stultiloquus et scur¬
ra fuerit. non tenebit eum locum
quẽ possessurus erat. si hȩc uitia ñ
baberet. Respondet quis: esto: cum¬
stultiloquiũ et scurrilitas non eun¬
dem habeant reatum. quẽ forni¬
catio. inmunditia. et auaritia. nun¬
quid non et turpitudinẽ cum tri¬

Expanded text:
ditatem in regno Christi et Dei habeditatem in regno Christi et Dei habere non possit. Si enim ita stultiloquus et scurra alieni essent a regno Dei, quomodo tres quos specialiter separavit, videretur sententia esse crudelis, non ignoscere imbecillitati fragilitatis humanae: cum etiam per jocum nos dicta damnarent. Qui enim in sermone non labitur perfectus est . Neque vero ista dicentes, locum stultiloquio et scurrilitati damus, dum non excluduntur a regno, sed quomodo apud Patrem diversae sunt mansiones, et stella a stella differt in gloria : sic et resurrectio mortuorum: quamvis aliquis a fornicatione, immunditia, atque lascivia alienus sit: tamen si stultiloquus et scurra fuerit, non tenebit eum locum quem possessurus erat, si haec vitia non haberet. Respondeat quis: Esto stultiloquium et scurrilitas non eumdem habeat reatum, quem fornicatio, immunditia et avaritia: numquid non et turpitudinem cum tri
Abbreviated transcription (Latin):
ristiȩ dicere. hoc ẽ gratiosum eẽ.
et agere gratias: Propt̾ea puto apo¬
stolum quasi hebreum ex hebrtis
uerbo usum ẽẽ uulgato. et sensũ
suũ alt̾iꝰ significõne u̾bi explicare uo¬
lusse. maxime cũ apud hebreos
gratiosus et gratias agens uno ut
a iunt sermone dicatur. Unde et
in ꝓuerbiis puto ita scriptum.
gratias agentem mulierẽ. ꝓ gra¬
nosa auclacter acciꝑe: et ceterȩ edi¬
tiones cum nr̃a opinione congrue¬
rent. Aquila eñi et theodocio et
symachiis ita posuerunt. cĩnexa¬
ẽuõs. id ẽ. mulier gratiosa et non
ꝑtinet grarum. Hoc eñĩ scitote.
quia om̃is fornicator. aut inmun¬
dus. aut auarus quod ẽ idolorum
seruitus: non habet hereditatem
in regno xp̃i et dĩ. Notandum
quod sex uiciis supra ꝓhibitis. for¬
nicatione. inmundicia. auaritia.
turpitudine. stultiloquio. scurrili¬
tate: nunc tantũ tria posuerit. for¬
nicationẽ. inmunditiã. auaritiam.
quibus qui fuerit obnoxius. here¬

Expanded text:
ristiae dicere, hoc est, gratiosum esse, ristiae dicere, hoc est, gratiosum esse, et agere gratias: propterea puto Apostolum quasi Hebraeum ex Hebraeis, verbo usum esse vulgato, et sensum suum alterius significatione verbi explicare voluisse: maxime cum apud Hebraeos gratiosus et gratias agens, uno, ut aiunt, sermone dicatur. Unde et in Proverbiis puto ita scriptum: gratias agentem mulierem, pro gratiosa audacter accipere, nisi et caeterae editiones nostrae opinioni congruerent. Aquila enim et Theodotio, et Symmachus ita posuerunt, γυνὴ χάριτος, id est, mulier gratiosa, et non pertinet gratiarum. Hoc autem scitote, quia omnis fornicator aut immundus, aut avarus, quod est idolis serviens, non habet haereditatem in regno Christi et Dei. Notandum quod sex vitiis supra prohibitis, fornicatione, immunditia, avaritia, turpitudine, stultiloquio, scurrilitate, nunc tantum tria posuerit, fornicationem, immunditiam, avaritiam: quibus qui fuerit obnoxius, haere
Abbreviated transcription (Latin):
deritis in caritate. Uidetur hdcusq
nichil extra positum: et extra con¬
sequentiam textumq ordinis in¬
tulisse. Uerum hoc quod sequit̃.
et infine positum ẽ. sed magis gra¬
tiarũ actio: querat aliquis et di¬
cat. qͥd sͥ uelit pꝰ fornic̃onẽ ꝓhibitã ⁊ in¬
munditiam. et lasciuiam. et tur¬
pitudinem. et stultiloquium. et
scurrilitatem. actionem gratiarũ.
Si enĩ semel ei liberum fuit pone¬
re quamcumq uirtutem. potuit
dicere: sed magis iusticia. ueritatis.
dilectio. Quomodo aũt hoc inconse¬
quens ẽ. ita etiã illa in consequentu
eẽ potussent. et eadem licentia or¬
dinem non haberent. Forsitan igit̾
gr̃arum actio. in hoc loco non ista
ẽ nominata uixta quam gr̃as agi¬
mus dõ: sed uixta quam grati siue
gratiosi. et salsi apud homines ap¬
ut grãm apud audientes habeat.
Et quia nonẽ consuetudinis nͥinit
doctos quosq apud grecos. ẽs xa¬
xiot ian. ad distinctionem eucha¬

Expanded text:
deritis in charitate. Videtur hucusque deritis in charitate. Videtur hucusque nihil extra propositum et extra consequentiam, textumque ordinis intulisse. Verum hoc quod sequitur, et in fine positum est: Sed magis gratiarum actio, quaerat aliquis, et dicat quid sibi velit post fornicationem prohibitam, et immunditiam, et lasciviam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, actio gratiarum. Si enim semel ei liberum fuit ponere quamcumque virtutem, potuit dicere, sed magis justitia, veritas, dilectio. Quomodo autem hoc inconsequens est: ita etiam illa inconsequentia esse potuissent, et eadem licentia ordinem non haberent. Forsitan igitur gratiarum actio in hoc loco non ista est nominata: juxta quam gratias agimus Deo, sed juxta quam grati sive gratiosi, et falsi apud homines apditum, ut gratiam apud audientes habeat. Et quia non est consuetudinis, nisi inter doctos quosque apud Graecos εὐχαριστίαν, ad distinctionem Eucha
Abbreviated transcription (Latin):
mone deceptus. solium quoq incȩ¬
lis positum. et suꝑ eoͤm sedere dm̃:
et in ritum imꝑatoris et uidicis an¬
głos stare incireuitu. qui uerbis ui¬
bentis obtemꝑent. et indiuersa mit¬
tantur officia. Sed quia sequitur
stultiloquiũ. scurrilitas: magis stul¬
tiloquium ad ineptas et fatuas fa¬
bulas transferendum. Inter stultilo¬
quium aũt et scurrilitatem hoc in¬
ter ẽ : quod stultiloquiũ nichil in
se sapiens et corde hominis dignũ
habet. Scurrilitas uero de pruden¬
ti mente descendit. et consulte ap¬
petit quȩdam uł urbana uerba.
uł rustica. uł turpia uł faceta. quã
nos iocu laritatem alio uerbo pos¬
sumus appellare: ut risum moue-¬
at audientibꝰ. Uerum et hȩc asan¬
ctis uiris penitus ꝓpellenda: qui¬
bus magis conuenit flere atq̃
lugere. ut in hebraico quoq ęuan¬
gelio legimus dñm ad discipulos
loquentem. Et nunquam inquit
leti sitis: nisi cum fratrẽ ur̃m ui¬

Expanded text:
mone deceptus: solium quoque in coemone deceptus: solium quoque in coelis positum, et super eo sedere Deum, et in ritum imperatoris et judicis, angelos stare in circuitu, qui verbis jubentis obtemperent, et in diversa mittantur officia . Sed quia sequitur stultiloquium scurrilitas: magis stultiloquium ad fatuas et ineptas fabulas tranferendum. Inter stultiloquium autem et scurrilitatem 641 hoc interest, quod stultiloquium nihil in se sapiens et corde hominis dignum habet. Scurrilitas vero de prudenti mente descendit, et consulto appetit quaedam vel urbana verba, vel rustica, vel turpia, vel faceta, quam nos jocularitatem alio verbo possumus appellare, ut risum moveat audientibus. Verum et haec a sanctis viris penitus propellenda, quibus magis convenit flere atque lugere, ut in Hebraico quoque Evangelio legimus, Dominum ad discipulos loquentem: Et numquam, inquit, laeti sitis, nisi cum fratrem vestrum vi
Abbreviated transcription (Latin):
dinum genera lascuuȩq discur¬
sus. Sicut decet inquit scõs. Ex
quo sẽs non potest appellari: qui¬
cumq extra fornicationem in ali¬
qua inmundicia et auaritia uolup¬
tatum que se delectauerint inueni¬
tur. Si quis aũt arbitratur auariti¬
am non illo sensu accipiendam eẽ
quo diximus. reddat causas quare
inter fornicationem et inmunditi¬
am et turpitudinẽ. et stultiloqui¬
um. et scurrilitatẽ. mediã auariti¬
am extra ordinarie posuerit. Por¬
ro stultiloquiũ eẽ estimo: non so¬
lum eorũ qui aliqua narrant tur¬
pia ut risum moueant. et fatiuta¬
te simulata magis illudant eis
quibus placere desiderant. sed etiã
eorũ qui sapientes seculi putantur:
et de rebus physicis disputantes.
dicunt se arenas liͣtorum. guitas
occeani. et cȩlorũ spatium. terrȩq
punctum. liquido comp̃hendisse.
Est et in eccła stultiloquiũ. siquis
celum putet fornicis more cũrua¬
tum. isaiȩ quem non intelligit ser¬

Expanded text:
dinum genera, lasciviaeque discurdinum genera, lasciviaeque discurrat. Sicut decet, inquit, sanctos. Ex quo sanctus non potest appellari, quicumque extra fornicationem in aliqua immunditia et avaritia voluptatum, quae se delectaverint, invenitur. Si quis autem arbitratur avaritiam non in illo sensu accipiendam esse quo diximus, reddat causas, quare inter fornicationem, et immunditiam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, mediam avaritiam extraordinarie posuerit. Porro stultiloquium esse existimo non solum eorum qui aliqua narrant turpia, ut risum moveant, et fatuitate simulata magis illudant eis, quibus placere desiderant: sed etiam eorum qui sapientes saeculi putantur, et de rebus physicis disputantes, dicunt se arenas littorum, guttas Oceani, et coelorum spatium, terraeque punctum liquido comprehendisse. Est et in Ecclesia stultiloquium. Si quis coelum putet fornicis more curvatum, Isaiae, quem non intelligit, ser
Abbreviated transcription (Latin):
ocdoren suauitatis se patri tradidit.
ifiet ⁊̃ ipse oblatio ⁊ hostia dĩ in odo¬
itm suauitatis. Fornicatio aũt et̃
om̃is inmundicia. aut auaricia. nec
nominetur inuobis: sicut decet scõs.
& turpitudo. et stultiloquium.
aut scurrilitas quȩ ad rem non ꝑ¬
tinet. sed magis actio gr̃arum. Nisi
pbilosophorũ quidam cinicus exti¬
tisset. qui diceret omnẽ titillationẽ
carnis et fluxum seminis ex quali¬
cumq attrictu tactuq uenientẽ
in tempore non uitandum. et non¬
nulli sapientes seculi inhanc turpẽ
it erubescendam heresim consen¬
sissent: nun quam sc̃s apostolus
scribens ad ephesios. ad fornicati¬
onem etiã om̃em inmunditiam
copulasset. ad inmunditiam iunxis¬
set auaritiã. Non hanc qua pecuni¬
as cupimus congregare: sed illam
de qua supra diximus. ne suꝑ gredia¬
tur et auarus fraudet in negotio
fratrẽ suũ. quod ẽ scilicet insatia¬
bilis et in expletus ꝑ om̃ia turpitu¬

Expanded text:
odorem suavitatis se Patri tradidit, odorem suavitatis se Patri tradidit, et fiet etiam ipse oblatio et hostia Dei in odorem suavitatis. Fornicatio autem et omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos: et turpitudo, et stultiloquium, aut scurrilitas, quae ad rem non pertinent: sed magis actio gratiarum. Nisi philosophorum quidam Cynicus exstitisset, qui doceret omnem titillationem carnis, et fluxum seminis ex qualicumque attritu tactuque venientem, in tempore non vitandum, et nonnulli sapientes saeculi in hanc turpem et erubescendam haeresim consensissent: numquam sanctus Apostolus scribens ad Ephesios, ad fornicationem etiam omnem immunditiam copulasset, et ad immunditiam junxisset avaritiam: non hanc qua pecuniam cupimus congregare, sed illam de qua supra diximus: ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum. Quod scilicet insatiabilis et inexpletus, per omnia turpitu
Abbreviated transcription (Latin):
sed quȩcumq oꝑatur pater. hec ea¬
similes dõ possumus fieri: suprate¬
status ẽ dicens. donantes uobis. si¬
cut et ds̃ in xp̃o donauit uobis.
Non eñĩ puto quod in cȩteris qͦq
quęcumq ds̃ fecit. homo diñ pos¬
sit imitari: sed uerbi causa. ut quo¬
modo ille clemens ẽ. et pluit suꝑ
bonos et malos et reliqua: sic etiã
nos bonitatem nram suꝑ om̃s ho¬
mines effundamus. Quod cum
Mto dĩ. Et ambulate in caritate si¬
cut et xp̃c dilexit nos: et tradi¬
Sdit semet ipsum ꝓ nobis oblatio¬
nem et hostiam dõ in odorem su¬
auitatis. Qui ꝓ aliorũ salute usq
ad sanguinem contra peccatum
dimicat. ita utꝰ animam suã tra¬
dat. ꝓ eis: iste ambulat in caritate.
imitans xp̃m. qui nos in tantum
dilexit: ut crucẽ ꝓsalute om̃iui
sustineret. Quomodo enĩ ille tra¬
didit se ꝓnobis: sic et iste ꝓ quib
potest libenter occumbens: imitabit᷑
cum qui oblationem et hostiam in

Expanded text:
sed quo quaecumque operetur Pater, haec eased quo quaecumque operetur Pater, haec easimiles Deo possumus fieri, supra testatus est, dicens: Donantes vobis, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Non enim puto quod in caeteris quoque quaecumque Deus fecit, homo Deum possit imitari: sed verbi causa, ut quomodo ille clemens est, et pluit super bonos et malos, et reliqua: sic etiam nos bonitatem nostram super omnes homines effundamus. Quod cum to, Dei. Et ambulate in charitate, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem, et hostiam Deo in odorem suavitatis. Qui pro aliorum salute usque ad sanguinem contra peccatum dimicat, ita ut et animam suam tradat pro eis: iste ambulat in charitate, imitans Christum, qui nos intantum dilexit, ut crucem pro salute omnium sustineret. Quomodo enim ille se tradidit pro nobis: sic et iste pro quibus potest libenter occumbens, imitabitur eum qui oblationem et hostiam 640 in
Abbreviated transcription (Latin):
imitatores dĩ sicut filii carissimi.
Qui intelligit quomodo dictum
sit estote ꝑfecti. sicut et pater ur
cȩlestis ꝑfectus ẽ: iste sciet quomo¬
do et nunc dicatur. estote imitato¬
res dĩ. Et ad corinthios quidem
scribens ait. Imitatores mei estote:
sicut et ego xp̃i. Non enĩ pocerãt
statim imitatores. xp̃i fieri: sed gͣn¬
de illis erat. si imitatores eius pos¬
sent imitatorẽ existẽ. Ephesuᷤ uͦ qͣsi
his quos iam misteria tanta docu¬
erat. non ait. imitatores mei estote.
nec imitatores. xp̃i : sed imitatores
dr̃ Non quo minus sit imitatorẽ
tea noueramus: nunc iam nequa¬
quam eum nouimus. Scđ̾m carnẽ
loquitur et ipse saluator: humili¬
tatem dispensationis ostendenf.
Quȩcumq uiderit patrem facien¬
tem: hec eadem filius facit simili¬
ter. Non quo aluid cȩlu et aliam
terram pater fecerit. et ad similitudi¬
nem eorũ aliud cęlum. et alia terra.
et elementa axp̃o facta sint cȩtera

Expanded text:
imitatores Dei, sicut filii charissimi. imitatores Dei, sicut filii charissimi. Qui intelligit quomodo dictum sit: Estote perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est , iste sciet quomodo et nunc dicatur: Estote imitatores Dei . Et Corinthiis quidem scribens ait: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Non enim poterant statim imitatores Christi fieri; sed grande illis erat, si imitatores possent imitatoris existere. Ephesiis vero quasi his quos jam mysteria tanta docuerat, non ait, Imitatores mei estote, nec, imitatores Christi; sed, imitatores Dei. Non quod minus sit imitatorem tea noveramus; nunc jam nequaquam eum novimus secundum carnem. Loquitur et ipse Salvator, humilitatem dispensationis ostendens: Quaecumque viderit Patrem facientem, haec eadem Filius facit similiter . Non quo aliud coelum et aliam terram Pater fecerit, et ad similitudinem eorum, aliud coelum et alia terra, et elementa a Christo facta sint caetera;
Abbreviated transcription (Latin):
tes uobismet ipsis. pro eo quod ẽ. do¬
nantes uobis ininuicem: ut quomo¬
do ds̃ nobis in xp̃o nr̃a peccata dona¬
uit: sic etiã nos eis qui in nos pecca¬
uerint dimutamuf. Et ad ꝓbandũ
quod dimissio peccatorũ inscriptu¬
ris donatio nuncupetur. illud su¬
met exemplũ. quod in luca scribi¬
tur. ubi uni creditori alius debe¬
bat quingentos denarios: et alius
quinquaginta. Quos utrisq con¬
cesserit: & ad interrogationem sal¬
uatoris. ille qui interrogatus fuerat
responderit. maiorẽ grãm illum
habere cui plus donatum sit. Dici¬
tur et in oratione dominica. Dimit¬
te nobis debita nr̃a: sicut et nos
dimitimus debitorib nr̃is. Ds̃ aũt
nobis donauit in xp̃o: non extra
positus sed habitans in eo. quia pa¬
ter in filio et filius inpatre. Nec sta¬
tim ille in quo donatur minor ẽ. ab
eo qui in se donat: quia et aposto¬
lus dicit. Et ego si quid donaui uo¬
bis: in xp̃o feci. et dõ. Estote ergo

Expanded text:
tes vobismetipsis: pro eo quod est, dotes vobismetipsis: pro eo quod est, donantes vobis invicem: ut quomodo Deus nobis in Christo nostra peccata donavit: sic etiam nos eis qui in nos peccaverint, dimittamus. Et ad probandum quod dimissio peccatorum in Scripturis donatio nuncupetur, illud sumet exemplum quod in Luca scribitur, ubi uni creditori alius debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta , quos utrisque concesserit, et ad interrogationem Salvatoris ille qui interrogatus fuerat, responderit, majorem gratiam illum habere cui plus donatum sit. Dicitur et in Oratione Dominica: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Deus autem nobis donavit in Christo, non extra positus, sed habitans in eo: quia Pater in Filio, et Filius in Patre. Nec statim ille in quo donatur, minor est ab eo qui in se donat: quia et Apostolus 639 dicit: Et ego si quid donavi vobis, in facie Christi et Dei . Estote ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tur eñi. Donantes uobismet ipsis.
Quia quod bene in alium fit: ma¬
gis ei reponitur qui prestitit. quam
cui datum ẽ. Qui miseretur pauꝑi.
ipse saturabitur: Et qui dat ei: deo
fenerat. Uł certe ita accipiendũ quod
Ieo quod suaues et misericordes su¬
mus. et ꝑturbationibus quȩ nos in¬
quietabant relictis ad mansuetudi¬
nem temꝑantiamq transiuimus.
ipsis nobis datum sit ac donatum.
dum de malis inboniͦs uertimur: et
hec ipsa donamus nobis. quȩ ds̃ pat̃
donauit in xp̃o. Si enĩ omissis uiti¬
is uitutes sequimur. om̃s aũt uir¬
tutes. sapientia. ueritas. iusticia. man¬
suetudo. et cęterȩ ad xp̃m intellecte
referuntur: cum has uirtutes habu¬
erimus ipsas nobis etiam nr̃o studio
comparamus. et habere nos facimus.
quas ds nobis donauit inxp̃o. Alius
uero. hoc quod ait donantes uobismet¬
ipsis simpliciter accipit: ut quomo¬
do supra dicitur. estote aut in inuicẽ
suaues: sic et nunc dicatur donan¬

Expanded text:
tur enim: Donantes vobismetipsis: tur enim: Donantes vobismetipsis: quia quod bene in alium fit, magis ei reponitur qui praestitit, quam cui datum est. Qui miseretur pauperis, ipse saturabitur: et qui dat ei, Deo fenerat. Vel certe ita accipiendum, quod in eo quod suaves et misericordes sumus, et perturbationibus quae nos inquietabant relictis, ad mansuetudinem, temperantiamque transivimus, ipsis nobis datum sit et donatum, dum de malis in bonos vertimur, et haec ipsa donamus nobis, quae Deus Pater donavit in Christo. Si enim, omissis vitiis, virtutes sequimur: omnes autem virtutes, sapientia, veritas, justitia, mansuetudo, et caetera ad Christum intellecta referuntur: cum has virtutes habuerimus, ipsas nobis etiam nostro studio comparamus, et habere nos facimus, quas Deus nobis donavit in Christo. Alius vero hoc quod ait, donantes vobismetipsis, simpliciter accipiet, ut quomodo supra dicitur: Estote autem invicem suaves: sic et nunc dicatur, donan
Abbreviated transcription (Latin):
adulter. Porro amaritudinẽ. furorẽ
iram. clamorẽ. atq blasfeniam. sic
tollamus anobis: ut cum om̃i mali¬
tia auferantur. Malitia aũt uł con¬
traria uirtuti intelligenda ẽ. quam
alio nomine uitiũ nominamus. uł
malignitas nequitiȩ quȩ intergi¬
uersatione et calliditate sentitur.
Estote aũt in inuicem benigni.
misericordes. donantes uobismet¬
ipsis. sicut et ds̃ in xp̃o donauit
nobis. Supra amaritudini contrari¬
am dulcedinem dixeramus: quam
nunc apostolus alio uerbo. xẽ urto¬
ratita. id ẽ. suauitatem magis quã
benignitatem uocauit: precipiens
ut om̃i amaritudine et furore. ira.
clamore. blasfemia et motu turbido
cum quadam frontis austeritate dãp¬
natis. clementissimi et blandi ad fa¬
miliaritatem nrãm ultro homines
mnuitemus: ut nullus ad nos formi¬
det accedere. quia familiaritas ma¬
xime ex misericordia comparatur.
Nec statim prestantes aliis: ipsi quod
dedimus habere desistamus. Sequi¬

Expanded text:
adulter. Porro amaritudinem, furorem, adulter. Porro amaritudinem, furorem, iram, clamorem, atque blasphemiam sic tollamus a nobis, ut cum omni malitia auferantur. Malitia autem vel contraria virtuti intelligenda est, quam alio nomine vitium nominamus: vel malignitas, et nequitia, quae in tergiversatione et calliditate sentitur. Cap. V Estote autem invicem benigni, misericordes: donantes vobismetipsis, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Supra amaritudini contrariam dulcedinem dixeramus, quam nunc Apostolus alio verbo χρηστότητα, id est, suavitatem magis, 638 quam benignitatem vocavit: praecipiens, ut omni amaritudine, et furore, ira, clamore, et blasphemia, et motu turbido, cum quadam frontis austeritate damnatis, clementes simus, et blandi: et ad familiaritatem nostram ultro homines invitemus, ut nullus ad nos formidet accedere: quae familiaritas maxime ex misericordia comparatur. Nec statim praestantes aliis, ipsi quod dedimus, habere desistimus: sequi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ indignatione̾s furorẽ men¬
tis iudiciũ ꝑdiderunt. Porro blas¬
femia non solum aꝑta ẽ. et de ira
nascitur: sedet absq ira. sedata men¬
te ꝓfertur. Si aut de mundi istius
quispiã gubernatione causetus et
dicat. illud sic ẽẽ non debuit. boc ue¬
ro eẽ sic debuit. aut certe in ȩccła
constitutus. et credens indm̃ labora¬
tur indogmatibus quȩ ignorare non
licitum ẽ. aliter de patre et filio et
sp̃u scõ sentiens quam rei ipsius ue¬
ritas babet. non ita credens in resurre¬
ctione mortuoꝵ ut scripturȩ dicunt.
uł certe alienȩ inuidens sapientiş eũ
male sentire cominemorat qui catho¬
licȩ fidĩ ẽ. Et rursum hereticum ꝓ
adulatione qua sibi obsequitur ca¬
tholicum eẽ contestans: qui dicit dil¬
ce amarũ et amarum dulce. Unde
om̃i studio legendȩ nobis scripture
sunt: et in lege dñi meditandum
die ac nocte. ut ꝓbati trapez etȩ scia¬
mus quis nummus ꝓbatus sit. quis

Expanded text:
qui per indignationis furorem menqui per indignationis furorem mentis judicium perdiderunt. Porro blasphemia non solum aperta est, et de ira nascitur: sed et absque ira, sedata mente, profertur: si aut de mundi istius quispiam gubernatione causetur, et dicat: Illud sic esse non debuit, hoc vero esse sic debuit: aut certe in Ecclesia constitutus, et credens in Deum, labatur in dogmatibus quae ignorare non licitum est: aliter de Patre, et Filio, et Spiritu sancto sentiens, quam rei ipsius veritas habet: non ita credens in resurrectione mortuorum, ut Scripturae docent; vel certe alienae invidens sapientiae, eum male sentire commemoret, qui catholicae fidei est, et rursum haereticum pro adulatione qua sibi obsequitur, catholicum esse contestans: qui dicit dulce amarum, et amarum dulce. Unde omni studio legendae nobis Scripturae sunt, et in lege Domini meditandum die ac nocte: ut probati trapezitae, sciamus quis nummus probus sit, quis
Abbreviated transcription (Latin):
suo sine causa reus erit iudicio: fru¬
stra ẽ additum sine causa. quia nec
cum causa nobis irasci conceditur.
manifestissime apostolo nunc dicen¬
te. amaritudo et furor. et ira tolla¬
tur auobis. Et in tricesimo sexto
psalmo uniuersam commotionem
animi generaliter auferente. Qui¬
esce abira. et dimute furorẽ. Si em̃
ira desiderat ultionem. omĩs autẽ
ultio reponere cupit ei malũ a quo
se lesam putat. et xp̃ianus non de¬
bet malũ ꝓ malo reddere. sed uin¬
cere in bono malũ. et michi undi¬
ctam ego recribuam dicit dñs: om
nis qui irascitur peccat. lra quippe
uiri: iusticiam dĩ non oꝑatur. Post
amaritudinẽ. furorẽ. iram. recte cla¬
mor quoq et blasfemia ꝓhibentur
anobis: quia qui semel fuerit furore
suꝑatus. necesse ẽ ut ꝓsiliat inclamo¬
rem. et turpiter feruens huc atq
illuc in modũ folii uentiletur. et di¬
cat. Orerũ iniquitas. Giniusta ui¬
dicia dĩ: et cętera quȩ solent loqui.

Expanded text:
suo sine causa, reus erit judicio , frusuo sine causa, reus erit judicio , frustra est additum, sine causa, quia nec cum causa nobis irasci conceditur, manifestissime Apostolo nunc dicente: Amaritudo, et furor et ira tollatur a vobis: 637 Et tricesimo sexto psalmo universam commotionem animi generaliter auferente: Quiesce ab ira, et dimitte furorem. Si enim ira desiderat ultionem: omnis autem ultio rependere cupit ei malum a quo se laesam putat, et Christianus non debet malum pro malo reddere; sed vincere in bono malum . Et: Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Domnis qui irascitur, peccat: Ira quippe viri justitiam Dei non operatur . Post amaritudinem, furorem et iram, recte clamor quoque et blasphemia prohibentur in nobis. Quia qui semel fuerit furore superatus, necesse est ut prosiliat in clamorem, et turbide fremens, huc atque illuc in modum folii ventiletur, et dicat: O rerum iniquitas! o injusta judicia Dei! et caetera quae solent loqui,
Abbreviated transcription (Latin):
femia: auferatur auobis cum om̃i
malitia. Amaritudo contraria dul¬
cedini ẽ: unde amari uulgo appellan¬
tur et dulces. De qua et ieremias lo¬
quitur dicens. Et amaritudo tua as¬
cendit suꝑme. Furor uero. incipiens
ira ẽ. et feruescens in animo indigna¬
tio. lra aũt ẽ. cuiꝰ amaritudo et furor
speties sunt: quȩ furore restincto de¬
siderit ultionem. et eum quem nocu¬
isse putat uult ledere. Quȩ quidem
licet indeo sepe dicantur. scđm illud
Dñe ne infurore tuo arguas me. neq
in ira tua corripias me. non sunt ꝑ¬
turbationes animi computande sicut
innobis. quia in illo moderata et or¬
dinata sunt om̃ia: et pena qua pecca¬
tores corriguntur nr̃is uocib appel¬
latur. Nos uero si irascimur. ꝑturba¬
mur. et furore raptati. nr̃i eẽ de¬
sinimus. Unde anobis: om̃is ama¬
ritudo. et furor. et ira penitus au¬
ferenda sunt. Nam et allud ȩuan¬
gelis quicuinq iratus fuerit fratri

Expanded text:
phemia auferatur a vobis cum omni phemia auferatur a vobis cum omni malitia. Amaritudo contraria est dulcedini: unde amari vulgo appellantur, et dulces. De qua et Jeremias loquitur, dicens: Et amaritudo tua ascendit super me . Furor vero incipiens ira est, et fervescens in animo indignatio. Ira autem est cujus amaritudo et furor species sunt quae furore restincto desiderat ultionem, et eum quem nocuisse putat, vult laedere. Quae quidem licet in Deo saepe dicantur, secundum illud: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me , non sunt perturbationes animi computandae sicut in nobis: quia in illo moderata et ordinata sunt omnia, et poena qua peccatores corriguntur, nostris vocibus appellatur. Nos vero si irascimur, perturbamur, et, furore rapti, nostri esse desinimus. Unde a nobis omnis amaritudo, et furor, et ira penitus auferenda sunt. Nam ad illud Evangelii: Quicumque irascitur fratri
Abbreviated transcription (Latin):
de faucib suis eripi: totis satellitum
suorũ agminibus congregatis. eum
opprimere nitebatur. et in ꝓbe se ex¬
tollens uolebat quasi aquila pone¬
re suꝑ illum nidum suũ. Quodapo¬
stolus sentiens et om̃i custodia ser¬
uans cor suũ. quippe qui eus non ig¬
noraret astucias: post uictoriam qui¬
dem sed non incruentuͣm uictoriã.
loquebatur. Non eñi uolumus uos
ignorare fr̃s de tribulatione nr̃a
quȩ facta ẽ in asia: qm̃ supra modũ¬
grauati sumus. supra urtutem: ita
ut tederet nos etiam uiuere. Quod au¬
tem ꝑthiticum ȩpistola mittitur:
ualde euisdem epistolȩ congruit sa¬
cramentis. de quibus et noni psal¬
mi titulus prenotatur ꝓ archanis fi¬
lii. Tithicus eñ silens interp̃tatur: non
proiciens margaritas ante porcos. nec
dans sc̃m̃ canib. et libere ad dm̃ lo¬
quens. Incorde meo abscondi ȩloquia
tua: ut non peccem tibi. Om̃is amari¬
tudo. et furor. et ira. et clamor. et blas¬

Expanded text:
de faucibus suis eripi, totis satellitum de faucibus suis eripi, totis satellitum suorum agminibus congregatis, eum opprimere nitebatur, et improbe se extollens, volebat quasi aquila ponere super illum nidum suum . Quod Apostolus sentiens, et omni custodia servans cor suum quippe qui ejus non ignoraret astutias, post victoriam quidem, sed non incruentam victoriam loquebatur: Non enim volumus vos ignorare, fratres, de tribulatione nostra quae facta egravati sumus, supra virtutem, ita ut taederet nos etiam vivere . Quod autem per Tychicum Epistola mittitur, valde ejusdem Epistolae congruit sacramentis . De quibus et noni psalmi titulus praenotatur, pro arcanis filii. Tychicus enim silens interpretatur: non projiciens margaritas ante porcos, nec dans sanctum canibus: et libere ad Deum loquens. In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Omnis amaritudo, et furor, et ira, et clamor, et blas
Abbreviated transcription (Latin):
tem ustã quam doctam malitũ.
Quia in altero licet minor: tamen
gła ẽ. stellarũ eẽ lumini coequa¬
lem. in altero uixta scientie pro¬
fectum maiora simplicia sunt. Po¬
tentes quippe: potenter tormenta
luntatem dñi sui et non fecerit
eam: uapulabit multis. Hec id cir¬
codixi: ut docerem quare animã
et consilium et uoluntatem dei
ephesiorum uocabulum sonet:
qui artiũ magicarum prestigis
derelictis. erroris zelum ad uerita¬
tis studiũ transtulerunt. Ob quo¬
rum salutem tanto paulus sudore pug¬
nauit: ut ad corithios scriberet. Si
sedm hominem ad bestias pugnaui
epbesi. quid michi ꝓdẽ si mortui non
iesurgunt: Quȩ sunt istȩ bestie:
llempe illȩ de quibus ps almista pre¬
catur dicens. Ne tradas bestiis ani¬
mam confitentem tibi. Et in alioloco.
Increpa feras calami. Aduersarius eñi
nr diabolus: tanquam leo rugiens
cireuit. Qui cum cerneret principẽ
asiȩ ciuitatem ad doctrinam pauli

Expanded text:
tem justam, quam doctam malitiam. tem justam, quam doctam malitiam. Quia in altero 635-636 licet minor, tamen gloria est, stellarum esse lumini coaequalem: in altero juxta scientiae profectum, majora supplicia sunt. Potentes patientur tormenta luntatem Domini sui, et non fecerit eam, vapulabit multis . Haec idcirco, ut docerem quare animam et consilium, et voluntatem Dei, Ephesiorum vocabulum sonet: qui, artium magicarum praestigiis derelictis, erroris zelum ad veritatis studium transtulerunt. Ob quorum salutem tanto Paulus sudore pugnavit, ut ad Corinthios scriberet: Si secundum hominem ad bestias pugnavi Ephesi: quid mihi prodest si mortui non resurgunt ? Quae sunt istae bestiae? Nempe illae de quibus Psalmista precatur dicens: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Et in alio loco: Increpa feras calami . Adversarius enim noster diabolus, tamquam leo rugiens circuit . Qui cum cerneret principem Asiae civitatem ad doctrinam Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
tam eẽ distantiam iusti simpłicis.
iustiq sapientis. qualem in resurre¬
ctione mortuorũ singuli głam con¬
sequantur. attendite. Et multi dor¬
mientium de limo terrȩ exurgent.
hi inuitam ȩternã. et bi in obpro¬
briũ et confusionẽ ȩternam. Et
intelligentes fulgebunt sicut splen¬
dor firmamenti: et ex iustis mul¬
ti sicut stellȩ uieternum. Fulge¬
bunt in quit iusti sicut stellȩ in
eternũ: et intelligentes id ẽ ha¬
bentes scientiam scripturarum.
sicut splendor cęli. Non quo doctus
uir iustus quoq eẽ non debeat: sed
quo qui iustus ẽ nisi fuerit erudi¬
tus tam ꝓcul sit asapiente iusto.
quam ẽ stellarũ fulgor alumine fir¬
mamenti. Quod si quis meditatione
tantũ legis instructus uitam suam
negligit. neq audet dicere aman
lum tumniens. et in fatuatum
sal in stercore conculcandus ẽ. Si
aũt detur optio singulorum scpoli¬
to eo qui habet sapientiam atq uis¬
ticiam: magis ego uelim rusticita¬

Expanded text:
tam esse distantiam justi simplicis, tam esse distantiam justi simplicis, justique sapientis, qualem in resurrectione mortuorum singuli gloriam consequantur attendite. Et multi dormientium de limo terrae exsurgent: hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et confusionem aeternam. Et intelligentes fulgebunt sicut splendor firmamenti, et ex justis multi sicut stellae in aeternum . Fulgebunt, inquit, justi sicut stellae in aeternum: et intelligentes, id est, habentes scientiam Scripturarum, sicut splendor coeli. Non quo doctus vir justus quoque esse non debeat: sed quo qui justus est, nisi fuerit eruditus, tam procul sit a sapiente justo, quam est stellarum fulgor a lumine firmamenti. Quod si quis meditatione tantum legis instructus, vitam suam negligit, neque audet dicere: A malum tinniens, et infatuatum sal, in stercore conculcandus est . Si autem detur optio singulorum seposito eo qui habet sapientiam atque justitiam, magis ego velim rusticita