comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis si frum̃ta dnĩca sumꝰ. etiam
intꝰ cũ auaris. cũ raptoribꝰ. cũ ebri¬
osis. et cȩteris eiꝰ modi pestibus de
quibus dicit᷑. regnũ dei ñ posside¬
bt̃. et baptismatis sacram̃tũ esse
cõmune: et tam̃ uicia quibꝰ a reg¬
no dei separant᷑. ñ eẽ cõmunia.
N eq enĩ de solis heresibus dicit apłs:
adu̾tere: quȩ simul enumeret.

Expanded text:
nobis, si frumenta dominica sumus, etiam nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum auaris, cum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmodi pestibus, de quibus dicitur: regnum dei non possidebunt, et baptismatis sacramentum esse commune et tamen uitia quibus a regno dei separantur non esse communia. Neque enim de solis haeresibus dicit apostoaduertere quae simul enumeret.
Abbreviated transcription (Latin):
anus ex ponit. Et tamen uerũ baptis¬
ma possunt et acciꝑe: et tradere.Sa¬
lus inquit extra ȩccłam ñ ẽ. Quis
negat: Et ideo quecũq ipsius ȩccłȩ
babent᷑ extra ȩccłam: ñ ualent ad
salutẽ. S aliud ẽ ñ habere: aliud ñ
utiliter habere. Qui ñ habet: ut ha¬
beat baptizandus ẽ. Qui aut̃ ñ uti¬
liter habet: ut utiliter babeat corri¬
gendus. Nec ad ultera ẽ aqua in
baptismo hereticoꝵ: quia nec ipsa
creatura quã ds condidit mala ẽ.
nec u̾ba ȩigłica inquibus libet er¬
rantibus rep̃bendenda sunt:si er¬
ror illoꝵ inquo adultera ẽ anima:
et si a legitimo uiro sacram̃ti habe¬
at ornam̃tum. Potest gͥ nobis et
hereticis baptisma ee̾ cõmune: cũ
quibus potest et ȩu̾głium eẽ cõmu¬
ne: quã uis afide nr̃a error distet il¬
loꝵ. siue aliud de patre uł de filio. uł
de sp̃u scõ sentiat quã ueritas habet:
siue ab unitate p̃cisi ñ eolligant
cũ xp̃o. s spargant. Quia potest

Expanded text:
anus exponit, et tamen uerum baptisma possunt et accipere et tradere. salus extra ecclesiam non est. quis negat? et ideo quaecumque ipsius ecclesiae habentur, extra ecclesiam non ualent ad salutem. sed aliud est non habere, aliud non utiliter habere. qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus. nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica in quibuslibet errantibus reprehendenda sunt, sed error illorum in quo adultera est anima, etsi a legitimo uiro sacramenti habeat ornamentum. potest igitur nobis et haereticis baptisma esse commune, cum quibus potest et euangelium esse commune, quamuis a fide nostra error distet illorum, siue aliud de patre uel de filio uel de spiritu sancto sentiant quam ueritas habet siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant, quia potest
Abbreviated transcription (Latin):
get᷑. Qđ si ita ẽ: in ipsa eccła id ẽ
in ipsa domo magna erant uasa
incontumeliã. quoꝵ sermo ut can¬
cer serpebat. Nam cũ de illis apłs
loqueret᷑ hoc docuit. Et sermo in¬
quit eoꝵ sieut cancer serpit. Ex qͥ¬
bꝰ ẽ hymeneus et pbyletus: qui cir¬
ca ueritatẽ ab errauerunt. dicen

Expanded text:
getur. quod si ita est, in ipsa ecclesia, id est getur. quod si ita est, in ipsa ecclesia, id est in ipsa domo magna erant uasa in contumeliam, quorum sermo ut cancer serpebat. nam cum de illis apostolus loqueretur, hoc docuit: et sermo, inquit, eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymenaeus et Filetus, qui circa ueritatem aberrauerunt, dice
Abbreviated transcription (Latin):
rogantiȩ tumor ẽ. quanta humi¬
litatis et lenitatis obliuio. et arro¬
gantiȩ suȩ quanta lactacio: ut
quis audeat. aut facere posse se cre¬
dat. qđ nec apłis concessit dñs. ut
tzania a frum̃to putet se discerne¬
re. aut quasi ipsipalã fac̾e & aream
purgare concessum sit. paleas co¬
net᷑ atritico separare: cũq apłs di¬
cat. in domo aut̃ magna ñ solum
lignea et fictilia. contẽpnere et
abicere et dãpnare: quando ñ nisi
indie dñi. uasa lignea dium ⁊ ar¬
doris incendio concrem̃t᷑. et ficti¬
lia abeo cui data ẽ ferrea uirga
confrigant᷑. Sic igit᷑ arguens cy¬
pͥanus eos qͥ tamquã maloꝵ con¬
sortiũ deuitantes. se ab unitate di¬
ruꝑant: ostendit inagnã domũ
quam dixit apłs. ubi e̾e̾nt ñ solum
aurea uasa et argentea. s et ligne¬
a et fictilia. non se intellexisse nisi
eccłam ubi e̾e̾nt boni et mali: do¬
nec infinẽ sicut area uentilata pur¬

Expanded text:
rogantiae tumor est, quanta humirogantiae tumor est, quanta humilitatis et lenitatis oblivio, et arrogantiae suae quanta jactatio, ut quis audeat aut facere se posse credat, quod nec Apostolis concessit Dominus, ut zizania a frumento putet se posse discernere, aut quasi ipsi palam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conetur a tritico separare: cumque Apostolus dicat, « In domo autem magna, non solum lignea uero et fictilia contemnere et abicere et damnare, quando non nisi in die domini uasa lignea diuini ardoris incendio concrementur et fictilia ab eo cui data est ferrea uirga frangantur. sic igitur arguens Cyprianus eos, qui tamquam malorum consortium deuitantes se ab unitate dirruperant, ostendit magnam domum quam dixit apostolus, ubi essent non solum aurea uasa et argentea, sed et lignea et fictilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ubi essent boni et mali, donec in fine sicut area uentilata pur
Abbreviated transcription (Latin):
colloquia paulus eẽ manifestat.
continuo subuingens. corrũ punt
mores bonos colloquia mala. Et
tam̃ eos intus fuisse signauit: cũ
ait. Quomͦ dicunt quidã in uob̾:
quia resurrectio mortuoꝵ nonẽ:
Quaros aũt ubi ñ detestat᷑: Aut uͦ
potuit quicquã dici uebementiꝰ
quã ut idoloꝵ seruitꝰ auaricia di¬
ceret᷑: sicut idem apłs posuit. nec
cypͥanus aliter intellerit. et lit¬
teris suis ubi opus erat inseruit:
Q ui tam̃ confitetur temporibꝰ suis
inȩccła fuisse ñ qualescũq auaros
s raptores et feneratores: nec quoᷤ¬
libet homines: s ep̃os. Quamquã
et istos de quibus ait apłs sermo
coꝵ sicut cancer serpit. uellẽ in¬
telligere foris fuisse: s me cypͥanꝰ
ipse ñ sinit. Cũ enĩ ad antonianũ
scribens ostenderet. ante tempus
ultimȩ seꝑarationis iustoꝵ et ini
dendum: ubi declarat quã sit ses
et illa quã meruit martyrii clari¬
tate dignissimus: ait. Quantꝰ ar¬

Expanded text:
conloquia Paulus esse manifestat, conloquia Paulus esse manifestat, continuo subiungens: corrumpunt mores bonos conloquia mala? et tamen eos intus fuisse significauit cum ait: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? auaros autem ubi non detestatur? aut uero potuit quicquam dici uehementius, quam ut idolorum seruitus auaritia diceretur, sicut idem apostolus posuit nec Cyprianus aliter intellexit et litteris suis ubi opus erat inseruit? qui tamen confitetur temporibus suis in ecclesia fuisse non qualescumque auaros, sed raptores et faeneratores, nec quoslibet homines, sed episcopos. quamquam et istos, de quibus ait apostolus: sermo eorum sicut cancer serpit, uellem intellegere foris fuisse; sed me Cyprianus ipse non sinit. cum enim ad Antonianum scribens ostenderet ante tempus ultimae separationis justorum et indendum, ubi declarat quam sit sanctus, et illa quam meruit martyrii claritate dignissimus, ait: Quantus ar
Abbreviated transcription (Latin):
occasione inquit. siue caritate. xp̃c
annunciet᷑. Qua ꝓpter et intꝰ et
foris ꝑu̾sitas hominũ corrigenda
ẽ. diuina uero sacram̃ta et eloqͥa
non hominibus tribuenda. Non ita¬
q patrocinat᷑ hereticis. qui ñ eis
tͥbuit: qđ et si apud eos : ñ tam̃ ipso¬
rũ ẽẽ cognoscit. Rson nos concedi¬
mus heretico baptismum: s illius
baptismũ de quo dictũ ẽ. hic ẽ qui
baptizat. ubicũq inuenerimꝰ agno¬
scimus. Perfidus aut̃ et blasphemꝰ.
si inꝑfidia et blasphemia ꝑmanse¬
rit: nec extra ȩccłam nec intra ec¬
cłam remissionẽ accipit peccatoꝵ.
Aut si ꝓpter iuim sacram̃ti ad punctũ
tẽporis accipit: et foris et intꝰ eadẽ
uis oꝑat᷑: sicut uis nominis xp̃i ex¬
pulsionẽ demonioꝵ. etiam foris
ri hereticoꝵ sacrilegam prauitatẽ:
ita ut dicant sermonẽ eoꝵ sicut
cancer serꝑe. Quid enĩ: Et illos
qui dicebant. manducemus. et bi¬
bamus. cras enĩ moriem᷑: nonne
corruptores moꝵ bonoꝵ ꝑ mala

Expanded text:
inquit, siue ueritate Christus adnuntietur. quapropter et intus et foris peruersitas hominum corrigenda est, diuina uero sacramenta et eloquia non hominibus tribuenda. non itaque patrocinatur haereticis, qui non eis tribuit quod etsi aput eos, non tamen ipsorum esse cognoscit. non nos concedimus haeretico baptismum, sed illius baptismum, de quo dictum est: hic est qui baptizat, ubicumque inuenerimus agnoscimus. perfidus autem et blasphemus si in perfidia et blasphemia permanserit, nec extra ecclesiam nec intra ecclesiam remissionem accipit peccatorum, aut si propter uim sacramenti ad punctum temporis accipit, et foris et intus eadem uis operatur, sicut uis nominis Christi expulsionem daemoniorum etiam foris ri haereticorum sacrilegam prauitatem, ita ut dicant sermonem eorum sicut cancer serpere. quid enim? et illos, qui dicebant: manducemus et bibamus, cras enim morimur, nonne corruptores morum bonorum per mala
Abbreviated transcription (Latin):
remissionẽ accipit peccatoꝵ: ñ ꝑ u̾
ba sicut cancer serpentia: s ꝑ euan¬
głica sacram̃ta de cęlesti fonte ma¬
nantia. Si aut̃ ipse qui accipit ꝑu̾¬
sus ẽ. nec ꝑu̾so ad salutẽ ꝓdest qd̃
dat᷑: et scm̃ tam̃ in eo ꝑmanet qd̃
accipitur: nec ei si correctus fuerit

Expanded text:
remissionem accipit peccatorum; non per remissionem accipit peccatorum; non per verba sicut cancer serpentia, sed per evangelica Sacramenta de coelesti fonte manantia. Si autem ipse qui accipit perversus est, nec perverso ad salutem prodest quod datur; et sanctum tamen in eo permanet quod accipitur, nec ei si correctus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs qui nominat nom̃ dñi. In
magna aut̃ domo ñ solum uasa
aurea et argentea st̃. s et lignea
et fictilia. Si gͦ et isti quoꝵ sermo
ut cancer serpebat. tãquã uasa m
contumeliã in domo magna erant.
quã domũ magnã ȩccłȩ iꝑsius u¬
nitatem cypͥanus intelligit: num¬
quid istoꝵ cancer baptismũ xp̃i
uiolabat. Ita gͦ nec foris sicut nec
intus quisquã qui ex parte diabo¬
li ẽ. potest uł inse uł in quoqͦ ma¬
culare sacram̃tum qđ xp̃i ẽ. Ron
itaq dat remissam peccatoꝵ ser¬
mo. qui sicut cancer serpit ad au¬
res audientiũ. S cũ baptisma u̾¬
bis euglicis dat᷑: qualibet ea pu̾isi¬
tate intelligat ille ꝑquẽ dat᷑. uł il¬
le eui dat᷑. ipsum ꝑ se sẽm ẽ: ꝓpter
illum cuiꝰ ẽ. Et si quisq ꝑ hominẽ
ꝑu̾sum id accipiens. ñ accipiat ta¬
m̃ ministri ꝑu̾sitatẽ. s solam miste¬
rii scĩtatẽ: in bona fide et spe et ca¬
ritate unitati cõpaginatus ȩccłȩ

Expanded text:
omnis qui nominat nomen Domini. In magna autem domo, non solum vasa aurea sunt et argentea, sed et lignea et fictilia . Si ergo et isti quorum sermo ut cancer serpebat, tanquam vasa in contumeliam in domo magna erant, quam domum magnam Ecclesiae ipsius unitatem Cyprianus intelligit, numquid istorum cancer Baptismum Christi violabat? Ita ergo nec foris, sicut nec intus, quisquam qui ex parte diaboli est, potest vel in se vel in quoquam maculare Sacramentum quod Christi est. Non itaque dat remissam peccatorum sermo qui ut cancer serpit ad aures audientium : sed cum Baptisma verbis evangelicis datur, qualibet ea perversitate intelligat ille per quem datur, vel ille cui datur, ipsum per se sanctum est propter illum cujus est. Et si quis per hominem perversum id accipiens, non accipiat tamen ministri perversitatem, sed solam mysterii sanctitatem, in bona fide et spe et charitate unitati compaginatus Ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
qui intus st̃ contra eccłam faci¬
unt male uiuendo. et in suam
uitã in firmas animas tradu¬
cendo: et ñ nulli qui foris sunt
in xp̃i nomine locunt᷑. nec oꝑari
quando eos ut sanent᷑ uł corripi¬
mus uł arguimius. uł hortamur.
Nam et ille foris erat qui cũ disciplis
illis u̾bis dñi. ubi ait. Qui ñ ẽ me¬
cũ: adu̾sum me ẽ. Et qͥ mecũ non
colligit. spargit. Et foris gͦ fuint
aliqua in nomine. xp̃i ñ contra ec¬
cłam: et uitꝰ ex parte diaboli contͣ
eccłam. Quid qđ etiam mirum
ẽ. qd̃ accidere posse inuenit qui
diligenter adu̾tit. quosclã salua
caritate docere aliquid inutile.
sieut petrus gentes iudaitare co¬
gebat. sicut ipse cypͥanus hereti¬
cos denuo baptizari. unde talibus
membris bonis in caritate radica¬
tis. et in aliquo non recte ingre¬
dientibus dicit apłs. siquid alit̃
sapitis id quoq ds̃ uobis reuela¬
bit: et quosdam rursus sine cari¬
tate docere aliquid salubre. de qͣ¬

Expanded text:
qui intus sunt . contra ecclesiam faciqui intus sunt . contra ecclesiam faciunt male uiuendo et in suam uitam infirmas animas traducendo, et nonnulli qui foris sunt in Christi nomine loquuntur nec operari quando eos ut sanentur uel corripimus uel arguimus uel hortamur. nam et ille foris erat qui cum discipulisillis uerbis domini ubi ait:quinon est mecum aduersus me est, et qui mecum non colligit spargit. et foris ergo fiunt aliqua in nomine Christi non contra ecclesiam et intus ex parte diaboli contra ecclesiam. Quid quod etiam mirum est, quod accidere posse inuenit qui diligenter aduertit, quosdam salua caritate docere aliquid inutile, sicut Petrus gentes iudaizare cogebat, sicut ipse Cyprianus haereticos denuo baptizari — unde talibus bonis membris in caritate radicatis et in aliquo non recte ingredientibus dicit apostolus: si quid aliter sapitis, id quoque deus uobis reuelabit —, et quosdam rursus sine caritate docere aliquid salubre, de qu
Abbreviated transcription (Latin):
t.s etiam sitales accipiant. sicut
idem cypͥanus ostendit. scło u̾bis
solis et non factis renunciantes.
nec ideo si correcti postea fuerint
illud qd ꝑu̾si acceꝑant iterandũ
ẽ: quantũ arbitror iam claret et
liquet. mista questione de baptis¬
mo ñ ee̾ cogitandum quis det. s
quid det: aut quis accipiat s: qͥd
accipiat: aut quis habeat. s quid
babeat. Si enim homines ex parte
diaboli et ideo nequaquã ad colũ¬
bam unicã ꝑtinentes. possunt ta¬
mĩ acciꝑe et habere et dare bap¬
tisini scĩtatẽ. nullomͦ sua ꝑu̾sita¬
te uiolatã. sicut ex ipsius cypͥani
litteris admonemur: ut quid tri¬
buimꝰ hereticis aliena :ut qͥd dici
in eis et imꝑatoris nr̃i signa cog¬
noscimus: et desertoꝵ facta em̃¬
damus: Qua ꝓpter aliud quidẽ ẽ
sicut dicit sc̃s cypͥanus. eos qui
intus in ȩccła sunt in nomine
xp̃i loqui: aliud eos qui fous st̃
et contra ȩccłãm faciunt. in no¬
mine.xp̃i baptizari. S et multi

Expanded text:
 etiam si tales accipiunt, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo verbis solis et non factis renuntiantes ; nec ideo si correcti postea fuerint, illud quod perversi acceperant, iterandum est: quantum arbitror, jam claret et liquet, in ista quaestione de Baptismo non esse cogitandum quis det, sed quid det; aut quis accipiat, sed quid accipiat; aut quis habeat, sed quid habeat. Si enim homines ex parte diaboli, et ideo nequaquam ad columbam unicam pertinentes, possunt tamen accipere et habere et dare Baptismi sanctitatem, nullo modo sua perversitate violatam, sicut ex ipsius Cypriani litteris admonemur; utquid tribuimus haereticis aliena? utquid dicimin eis et Imperatoris nostri signa cognoscimus, et desertorum facta emendamus? Quapropter aliud est quidem, sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus in Ecclesia sunt, in nomine i loqui, aliud eos quiforissunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. sed et multi
Abbreviated transcription (Latin):
uero cũ malis ꝑu̾sisq cõmunia:
sicut om̃ia cętera. in quibꝰ st̃ et sa¬
cro scã mysteria. Hinc itaq iam
facilior nobis et expeditior arcbȩ
illiꝰ cuiꝰ noe fabricator et guberna
tisma saluos facit. ñ carnis depo¬
terrogatio: Aut quomꝰ salui fiunt
ꝑ aquã. qui sanctoint baptismate
male utentes. cũ uideantur ee̾ int̾.
usq infinẽ uitȩ in flagitiosis et ꝑ¬
ditis moribꝰ ꝑ seuerant : Aut quomͦ
ñ sunt ꝑ aquã saluati᷑: quos in p̃te¬
ritũ cum eo baptismate qđ in bere¬
si acceꝑant in eccłam simpliciter ad¬
missos cypͥanus ipse cõmemorat:
adẽ quippe arcbȩ unitas eos sal¬
uos fecit: inqͣ nemo nͥ ꝑ aꝗͣ salua¬
tus ẽ. Ipse enĩ dicit. Potens ẽ dñs
miscdia sua indulgentiã dare:
et eos qui ad ȩccłam simplicit̾ admis

Expanded text:
vero cum malis perversisque communia, vero cum malis perversisque communia, sicut omnia caetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque jam facilior nobis et expeditior arcae illius, cujus Noe fabricator et gubernattisma salvos facit, non carnis depoterrogatio ? aut quomodo salui fiunt per aquam qui sancto baptismate male utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagitiosis et perditis moribus perseuerant? aut quomodo non sunt per aquam saluati quos in praeteritum cum eo baptismate, quod in haeresi acceperant, in ecclesiam simpliciter admissos Cyprianus ipse commemorat ? eadem quippe arcae unitas eos saluos fecit, in qua nemo nisi per aquam saluatus est. ipse enim dicit: potens est dominus misericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admis
Abbreviated transcription (Latin):
timore deuitant: et ut minꝰ minꝰ¬
q in rebus t̾renis et temporalibꝰ
delectent᷑. uigilantissime satagt̃.
Regłam fidei diligent̃ inquisitã
firmissime tenent: et siquid ab
ea deuiant. cito auctoritate catho¬
lica corrigunt᷑: quã uis in eiꝰ u̾bis
ꝓsensu carnali uariis adhuc phã¬
tasmatũ concursibꝰ fluctuent.
Sunt etiã quidam ex eo numero
qui adbuc nequit̃ uiuant: aut
etiã in heresibꝰ uł ingentilium
suꝑstitionibꝰ iaceant. Et tam̃ etiã
in illa in effabili p̃sentia dĩ multi
qui foris uident᷑ intus st̃: et mul
ti qui intꝰ uident᷑ foris st̃. Ex illis
gͦ omĩbꝰ qui ut ita clicã intrinsec̃
et inocculto intus st̃. constat ille
ortus conclususͥ fons signat᷑: pu¬
teus aquę uiuȩ: paradysus cũ fru¬
etu pomoꝵ. Hoꝵ munera concessa
diuinitus. partim st̃ ꝓpria. sicut
in hoc temporx infatigabilis cari¬
tas. et in futuro uita ęt̾̃na: partĩ

Expanded text:
timore deuitant et, ut minus mintimore deuitant et, ut minus minusque rebus terrenis et temporalibus delectentur, uigilantissime satagunt, regulam fidei diligenter inquisitam firmissime tenent et, si quid ab ea deuiant, cito auctoritate catholica corriguntur, quamuis in eius uerbis pro sensu carnali uariis adhuc phantasmatum concursibus fluctuent, sunt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter uiuant aut etiam in haeresibus uel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen etiam. namque in illa ineffabili praescientia dei multi qui foris uidentur intus sunt et mti qui intus videntur foris sunt. Ex illis ergo omnibus qui, ut ita dicam, intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum. Horum munera concessa divinitus, partim sunt propria, sicut in hoc tempore infatigabilis charitas, et in futuro vita aeterna; partim
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qui st̃ eiꝰ: ipse ẽ oitus conclu¬
sus: fons signatus: puteus aquȩ
uiuȩ: paradysus cũ fructu pomoꝵ.
Ex hoc numero quidã spĩalit in¬
uunt: et suꝑ eminentẽ uiam carita¬
tis ingrediut᷑. Et eũ p̃occupatũm
hominẽ in aliquo delicto instruunt
si temptent᷑. Et cũ forte et ipsi pre¬
occupant᷑. repͥmit᷑ in eis aliquan¬
tulum ñ tam̃ extinguit᷑ caritatis
affectus: rursusq insurgens et in¬
ardescens pristino cursui restituit᷑.
Norunt enĩ dicere. Dormitaiit ani¬
ma mea p̃tedio: confirma me in
u̾bis tuis. Cũ aut̃ aliqͥd alit̾ sapiunt:
id quoq illis in caritatis flagran¬
tia ꝑmanentibꝰ nec rũpentibꝰ uin¬
cłm pacis. ds̃ reuelabit. Quidã
uero adhuc carnales et animales
ꝓuectus suos in stanter exercent:
et ut cibo sp̃ualium fiant idonei :
scõꝵ mysterioꝵ lacte nutriunt᷑.
Ea que in prauis moribus popła¬
ri etiã iudicio manifesta st̃. indi

Expanded text:
t eius, ipse est hortus conclut eius, ipse est hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. ex hoc numero quidam spiritaliter uiuunt et supereminentem uiam caritatis ingrediuntur et, cum praeoccupatum hominem in aliquo delicto instruunt si temptentur, et cum forte et ipsi praeoccupantur, reprimitur in eis aliquantulum, non autem extinguitur caritatis adfectus rursusque insurgens et inardescens pristino cursui restituitur. norunt enim dicere: dormitauit anima mea prae taedio: confirma me in uerbis tuis. cum autem aliquid aliter sapiunt, id quoque illis in caritatis flagrantia permanentibus nec rumpentibus uinculum pacis deus reuelabit. quidam uero adhuc carnales et animales prouectus suos instanter exercent et, ut cibo spiritalium fiant idonei, sanctorum mysteriorum lacte nutriuntur, ea quae in prauis moribus populari etiam iudicio manifesta sunt in dei
Abbreviated transcription (Latin):
rint mortũ conclusum et fontem
signatũ: quos scło u̾bis solis et ñ fac¬
tis renunciasse eypͥanꝰ. et tam̃ intus
fuisse testatur. Si enĩ et ipsi ibi st̃:
et ipsi sponsa xp̃i sunt. Itane uero
talis ẽ illa sine macła et ruga: et
illa speciosa columba tali mẽbroꝵ
peste turpat᷑: Anistȩ sunt spinȩ
in quarum medio ẽ illa sicut li¬
liũ: qđ in eodẽ cantico dicit᷑. In
quantũ gͦ lilium. intantũ et ort̾
conclusus et fons signatꝰ: in illis
uidelicet iustis qui inocculto ui¬
dei sunt circumcisione cordis. Oĩs
enĩ pulchritudo filiȩ regũ intrin¬
secus: in quibus ẽ numerus certꝰ
scõꝵ. p̃destinatus ante mundi
constitutionẽ. Illa uero multitu¬
do spinarum: suie occultis siue
aꝑtis separationibꝰ extrinsecus
ad iacet suꝑ numerum. Annun¬
ciaui inquit et locutus sũ: multi¬
plicatist̃ suꝑ numerũ. Numerꝰ
gͦ ille iustoꝵ qui scđm ꝓpositũ
uocati sunt. de quibꝰ dictũ ẽ nouit

Expanded text:
et fontem signatum, quos saeculo uerbis solis et non factis renuntiasse Cyprianus et tamen intus fuisse testatur. si enim et ipsi ibi sunt, et ipsi sponsa Christi sunt. itane uero talis est illa sine macula et ruga, et illa speciosa columba tali membrorum parte turpatur? an istae sunt spinae, in quarum medio est illa sicut lilium, quod in eodem cantico dicitur? in quantum ergo lilium, in tantum et hortus conclusus et fons signatus, in illis uidelicet iustis qui in occulto Iudaei sunt circumcisione cordis — omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus —, in quibus est numerus certus sanctorum praedestinatus ante mundi constitutionem. illa uero multitudo spinarum siue occultis siue apertis separationibus forinsecus adiacet super numerum. adnuntiaui, inquit, et locutus sum: multiplicati sunt super numerum. numerus ergo ille iustorum qui secundum propositum uocati sunt, de qui
Abbreviated transcription (Latin):
actib apłorum hoc mͦ inueniun¬
tur illi circuicisionem ꝑsuade¬
re ut aliter eos qui exgentib cre¬
diderant saluos fieri negent pos¬
se. Nongͦ ipsius oꝑis. s huius er¬
roris ꝑnitiem refellit apłs. Neq
inuenires creaturam uocari. S
eos qui iam credendo inadoptio¬
nem filiorum uenerunt. Dic̃ tam̃
creatura. uetera transierunt ec¬
ce facta sunt noua: omĩa autẽ
ex do᷑. Ubi autem dicit. ⁊ ipsa cre-¬
atura lib̃abitur a seruitute in¬
teritus. & postea dicit. ñ so¬
lum autem illa s nos ipsi pri-¬
mitias sp̃c habentes. discernit
eos qui crediderunt ab appel¬
latione creaturȩ. Quomodo eoᷤ¬
dem aliquando homines. aliqͣn¬
donon homines dicit. Nam
expbr ans

Expanded text:
Actibus Apostolorum hoc modo inveniunActibus Apostolorum hoc modo inveniuntur illi circumcisionem persuadere, ut aliter eos qui ex Gentibus crediderant, salvos fieri negent posse . Non ergo ipsius operis, sed hujus erroris perniciem refellit Apostolus. inveneris creaturam vocari etiam eos, qui jam credendo in adoptionem filiorum venerunt. Dicit tamen creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova: omnia autem ex Deo . Ubi autem dicit, Et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus; et postea dicit, Non solum autem, sed et nos ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans
Abbreviated transcription (Latin):
quutionem a iudeis quinullo
modo ferebant incͥcumcisis legẽ
ꝓdi. s etiam glorientur apud eoᷤ
quł tam multos ꝓselitos faciunt.
circumire solere dñsdix᷑. Mi¬
chi autem absit inquit głari. nͥ
mͥmundus crucifixus ÷ & ego
mundo. Mundus mͥ crucifixꝰ
ẽ. ait. ut me ñ teneat. & ego mun¬
do ut eum nͨ teneam. Idẽ. ut neq
mͥmundꝰ nocere possit. neq ego
de mundo aliquid cupiam. Q
uult placere incarne. quia ꝑ¬
sequutiones carnalium ñ timet.
quas prior ut crucifigeretur il¬
le sustinuit. ut uestigia sua.
sedantib p̾beretȩxemplum.
Neq enim circumcisio aliquid
ẽ. neq p̃putium. Seruat usq
infinem illam indifferentiam.
ne quis eum putaret uel inti-¬
mothei circuicisione simulate
aliquid egisse. uel incuius quã
agere. si forte aliqua talis causa
extitisset. Ostendit enim non ipsam
circumcisionem. obee̾. aliqͥd creden¬
tib. s spem salutis intalib obser¬
uationib constitutam. Nam & in

Expanded text:
cutionem a Judaeis, qui nullo cutionem a Judaeis, qui nullo modo ferebant incircumcisis Legem prodi, sed etiam glorientur apud eos, quod tam multos proselytos faciunt. circuire solere, Dominus dixit . Mihi autem absit gloriari nisi mundus crucifixus est, et ego mundo. Mundus mihi crucifixus est, ait, ut me non teneat; et ego mundo, ut eum non teneam; id est, ut neque mundus mihi nocere possit, neque ego de mundo aliquid cupiam. Qutur, non vult placere in carne; quia persecutiones carnalium non timet, quas prior ut crucifigeretur ille sustinuit, ut vestigia sua sectantibus praeberet exemplum.Neque enim circumcisio aliquid est, neque praeputium. Servat usque in finem illam indifferentiam, ne quis eum putaret vel in Timothei circumcisione simulate aliquid egisse, vel in cujusquam agere, si forte aliqua talis causa extitisset. Ostendit enim non ipsam circumcisionem obesse aliquid credentibus, sed spem salutis in talibus observationibus constitutam. Nam et in
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ habeo alios confuctus. & cer¬
camina cum carne mea que
in ꝑsecutionib quas patior: me¬
cum dimicant: Seiginata enim
dicuntur Note quedam pena¬
rum seru̾lium. ut siquis uerbi
gr̃a seruus in compedib fue¬
rit ꝓpter noxam. idẽ propter
culpam. uel huius modi aliqͥd
passus fuerit: stigiata habere
dicatur. & ideo in uire manu¬
missionis inferioris est ordinis:
Nunc gͦ apłs stigmata uolu¬
it appellare quasi notas pena¬
rum. de ꝑsecutionibus quas
patiebatur. Propter culꝑam
enim ꝑsecutionis qua ꝑsecutꝰ
erat eccłias xp̃i. hȩc sibi retribu¬
i cognouerat. sicut abipso do¬
mino dictum est ananie. cum
idem illum airanias tanquã
& si qua huius modi ad bonosmores
ꝑtinere manifestum ẽ. quȩ nisi
caritate & spe bonorum ȩternoꝵ
quȩ ꝑfidem accipiuntur impleri
non posse iam dictum ẽ. Sed uo¬
lunt uoscirc umcidi inquit ut
incarne uestra głientur. Id est.
ut non solum non patiantur ꝑse¬

Expanded text:
id est, habeo alios conflictus et cerid est, habeo alios conflictus et certamina cum carne mea, quae in persecutionibus quas patior, mecum dimicant. Stigmata enim dicuntur notae quaedam poenarum servilium: ut si quis, verbi gratia, servus in compedibus fuerit propter noxam, id est propter culpam, vel hujusmodi aliquid passus fuerit, stigmata habere dicatur; et ideo in jure manumissionis, inferioris est ordinis. Nunc ergo Apostolus stigmata voluit appellare, quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur. Propter culpam enim persecutionis qua persecutus erat Ecclesias Christi, haec sibi retribui cognoverat: sicut ab ipso Domino dictum est Ananiae, cum idem illum Ananias tanquam  si qua hujusmodi ad bonos mores pertinere manifestum est: quae nisi charitate et spe bonorum aeternorum, quae per fidem accipiuntur, impleri non posse jam dictumest. Sed volunt vos circumcidi, inquit, ut in vestra glorientur carne: id est, ut non solum non patiantur perse
Abbreviated transcription (Latin):
constituti .s. qui ad circumcisio¬
nem gentes cogerent. Neque
enim qui circumcisi sunt legẽ
custodiunt: hi. Iuã enim dicit
custoditionem legis non occi¬
dere. non mechari. non falsũ
testimonium dicere. Iobiecte¬
chorintiis quodam loco. quod
adhuc homines essent. ubi ate.
non ne homines estis. & scđm
hominem ambulatis: quomͦ
eundem dominum etiam pꝰ
resurrectionem alicubi non
hominem appellat. sicure ui
ꝑiħm xͣ. alicubi aut hoem si c̃.
illo loco ubi ait. unus enim
sectantur pax suꝑ illos. & mi¬
sericordia. & suꝑ isrł dĩ. Idẽ eos
qui uere ad usionem dĩ prepa¬
rãtur. non quid uocantur hoc
nomine. et carnali cecitate.
uidere dominum uolunt.
quando gram eius respuen¬
tes. serui eẽ temporum cupiunt.
michi prestet. Non uult ꝑtur¬
bulentas contentiones tedium
sibi fieri dere. Quantum sa¬
tis eiat exposita uriet in epła
quam ad romanos scripsie: & hac
ipsa. Ego stigiata enun dni
iħu xp̃i incorpore meo porto:

Expanded text:
constitutis, qui ad circumcisioconstitutis, qui ad circumcisionem Gentes cogerent. Neque enim qui circumcisi sunt, hi Legem custodiunt. Illam enim dicit custoditionem Legis, non occidere, non moechari, non falsum testimonium dicere; etCorinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo eumdem Dominum etiam post resurrectionem, alicubi non hominem appellat, sicut in m ; alicubi autem hominem, sicut illo loco ubi ait, Unus enim scetantur, pax super illos et misericordia, et super Israel Dei: id est, eos qui vere ad visionem Dei praeparantur, non qui vocantur hoc nomine, et carnali caecitate videre Dominum nolunt, quando gratiam ejus respuentes servi esse temporum cupiunt. mihi praestet. Non vult per turbulentas contentiones taedium sibi fieri de re, quantum satis erat, exposita, et in Epistola quam ad Romanos scripsit, et hac ipsa. Ego enim stigmata Domini Jesu Christi in corpore meo porto:
Abbreviated transcription (Latin):
propͥo metemus infatigabiles
Itaq dum tempus habemus.
oꝑemur bonum ad om̃s: max¬
ime autem ad domesticos fidi:
quos eum credendum: nisi
xp̃ianos significare: Om̾ibus
enim pari dilectione uita ȩt̾na
optanda est. s non omĩb eadẽ
possunt exhiberi dilectionis
opera ipsa legis quȩ sunt salu¬
bria. & ad bonos mores ꝑtinent:
dilectione fidi posse tantum mͦ
impleri. non timore seruili: re¬
dit ad illud unde tota causa
agitur. Uidistis inquit qualib
lutĩs uobis scripsi mea manu.
Cauet ne qusquam sub nomi¬
ne epłe eius falleret incautos.
Qui uolunt inquit placere in
carne. hi cogunt uos circũcidi.
tantum in cruce xp̃i persecu¬
tionem non patiantur. Multi
.i. ꝑseq̃bantur iudeieoᷤ qͥ uideban¬
tur deserere.traditas huiꝰ modi
obseruationẽ qͣs ipse ꝗ̃ non timeat
sacis ostendit. cum tales licce¬
ras & sua manu scribere uolu¬
it. Docet ergo tunorem adhuc
in isti operari tanquam sub lege

Expanded text:
tempore metemus infatigabiles. tempore metemus infatigabiles. Itaque dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Quos eum credendum est, nisi Christianos significare? Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est; sed non omnibus eadem possunt exhiberi dilectionis opera ipsa Legis, quae sunt salubria et ad bonos mores pertinent, dilectione fidei posse tantummodo impleri, non timore servili; redit ad illud unde tota causa agitur: Vidistis, inquit, qualibus litteris vobis scripsi manu mea. Cavet ne quisquam sub nomine Epistolae ejus fallat incautos. Qui volunt, inquit, placere in carne, hi cogunt vos circumcidi, tantum ut in cruce Christi persecutionem non patiantur. Multum enim persequebantur Judaei eos qui videbantur deserere traditas hujusmodi observationes: quos ipse quam non timeat satis ostendit, cum tales litteras etiam sua manu scribere voluit. Docet ergo timorem adhuc in istis operari, tanquam sub Lege
Abbreviated transcription (Latin):
li carne existentib Olessi s autẽ
uite ȩterne e c̃ inimica nouiᷤsima
destruetur mors. & absorbebi¬
tur mortale a uita: & corrupti¬
bile hoc induet incorruptio¬
nem: In hoc ergo tercio gradu
quo sub gr̾a sumus. seminamꝰ
in lacrimis. cum existunt de¬
sideria de animali corpore.
quibus non consentiendo reni¬
cimur: ut in gaudio metamꝰ:
cum autem reformatio corporis:
ex nulla parte hominis. nulla
nos soluicitauerit molestia:. nul¬
lum ue cemptationis periculũ.
Nam etiam illud animale cor¬
pus deputatur insemine. Se¬
minatur enim corpus anima¬
le. ait alio loco. ut ad messem
ꝑtineat quod ad iunxit. surge̾t
corpus sp̃uale. huic ergo senten¬
tie propħa concinte dicers: Qui
seminat in lacrimis: in gaudio
metet. Bene autem seminare
idẽ bene oꝑari. facilius est. ꝗͣ
ineo ꝑseuerare: fructus enum
solet laborem consolareͥ. mes¬
sis autem nr̃a infine ꝓmittit᷑.
& ideo ꝑseuerantia opus. ẽ.

Expanded text:
li carne existentibus. Messis autem li carne existentibus. Messis autem vitae aeternae cum inimica novissima destruetur mors, et absorbebitur mortale a vita, et corruptibile hoc induet incorruptionem. In hoc ergo tertio gradu, quo sub gratia sumus, seminamus in lacrymis, cum existunt desideria de animali corpore; quibus non consentiendo renitimur, ut in gaudio metamus, cum etiam reformato corpore, ex nulla parte hominis, ulla nos sollicitabit molestia ullumve tentationis periculum. Nam etiam ipsum animale corpus deputatur in semine. Seminatur enim corpus animale, ait alio loco; ut ad messem pertineat quod adjunxit, surget corpus spirituale . Huic ergo sententiae propheta concinit, dicens, Qui seminat in lacrymis, in gaudio metet . Bene autem seminare, id est, bene operari, facilius est, quam in eo perseverare. Fructus enim solet laborem consolari: messis autem nostra in fine promittitur; et ideo perseverantia opus est.
Abbreviated transcription (Latin):
lebat fieri. ut maiore pondẽ
propter eos magis utilitatem
qui hec exhiberent. quaam
ꝓpter eorum qui  exhib̾ent: ea
se monere omnibus demons
iungit: nolite errare ds non
subsannatur. quod enim semi¬
nauerit homo. hoc & metet:
Nouit inter que uerba ꝑditoꝵ
hominum laborent. qui con¬
stituuntur infide rerum ea¬
rum quas non uident: uidẽt
enim seminationem operum
sllorum. ẜ messem non uident
Nec talis eis messis promittit᷑.
qualis hĩe redili solet: quia
iustus ex sułe iuuit. quia qͥ
seminauerit inquit in carne
sua. de carne sũa mecet corrup¬
tionem. Hoc dicit de amatori¬
bus uoluptatum: magis quã
d ei. In carne enim sua seminat.
qui omĩa que facit etiam si
bona uideantur: propterea
tamen facte. ut carnaliter ei
bene sit. Qui autem seminaue¬
Srit in spũ: de spu metet uitã
edernam: seminatio in sp̃u ẽ
ex fide cum caritate. seriure
iusticiȩ: & non obaudire de¬
siđus peccati: qͣmius de morta¬

Expanded text:
lebat fieri, ut majore pondere, lebat fieri, ut majore pondere, propter eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus exhiberent ea, se monere omnibus demonstjungit, Nolite errare, Deus non subsannatur: quod enim seminaverit homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum laborent, qui constituuntur in fide rerum earum quas non vident. Vident enim seminationem operum suorum, sed messem non vident. Nec talis eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit . Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut carnaliter ei bene sit. Qui autem seminaverit in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Seminatio in spiritu est, ex fide cum charitate servire justitiae, et non obaudire desideriis peccati, quamvis de morta
Abbreviated transcription (Latin):
non etiam accumulent. cũ
plerumq ne illis offensis
laus nr̃a minuatur: aut obuir¬
gatione illos curare negligimꝰ:
aut iactanter eis aliquid nr̃m
ostencanus potius. iauar cõnstanter osten¬
dianus. Omuto ea quȩ figunt
& mentiuntur de homines.
ꝓpter hominum laudes: Quid
enim ista cecitate teͬbrosiuis
ad optinendam in anissimã
głam. errorem hominis au¬
cupari: & dm̃ testem in corde
contempnere: quasi uero ullo
modo comparandus sit error.
illius qui te bonum putat.
errori tuo. qui homini de fal¬
so bono placere studes: deue¬
Nam ce illud usitatum precep¬
tum est: ait predicatori uer¬
bi dĩ. prebeat necessaria ciu
predicatur. Ad bona enim
opera ortandi erant. ut etiã
egenti xp̃o ministrarẽt statu¬
ri ad dexteram cum agnis. ut
plus in eis oꝑetur dilectio
fidĩ. quam legis posset timor
Neq hoc quisquam maiore
fidutia debet precipere qͣ
huic apłs. qui manib suis uic¬
tum transsigens: hec inse no¬

Expanded text:
non etiam accumulent, cum non etiam accumulent, cum plerumque ne illis offensis laus nostra minuatur, aut objurgatione illos curare negligimus, aut jactanter eis aliquid nostrum ostentamus, potius quam constanter ostendimus. Omitto ea quae fingunt et mentiuntur de se homines propter hominum laudes. Quid enim ista caecitate tenebrosius, ad obtinendam inanissimam gloriam errorem hominis aucupari, et Deum testem in corde contemnere? Quasi vero ullo modo comparandus sit error illius qui te bonum putat, errori tuo qui homini de falso bono placere studes, de veNam et illud usitatum praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria, cui praedicatur. Ad bona enim opera hortandi erant, ut etiam egenti Christo ministrarent, staturi ad dexteram cum agnis; ut plus in eis operaretur dilectio fidei, quam Legis posset timor. Neque hoc quisquam majore fiducia debet praecipere, quam hic apostolus, qui manibus suis victum transigens , haec in se no
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. quando in ipsa eorum ob¬
iurgatione peccamus cum faci¬
lius nos ira peccantis iratos. quã
miseria misericordes facit: Ait̃
utiq caritatis. Si autem. im plet¬
legem qui diligit ꝓximum. dilec¬
tioq proximi etiam inueterib
scripturis maxime cõmendatur:
in qua dilectione dicit alio loco rlem
apłs recapitulari omnia manda¬
ta legis. manifestum ẽ etiam illã
scripturam quȩ priori popło da¬
ta est legem xp̃iẽe qͣm uenit
implere caritate: que non un¬
plebatur timore. Cadem igreur
scriptura. & idem mandatum
cum bonis terrenis in hiantes
p̃mit seruos: testamentum uetꝰ.
cum in bona eterna flagrantes
erigit liberos: testamentum no¬
enim eum seducunt laudatores
euis. s ipse potius. quia cum si¬
bi sit ipse presentior. quam illi:
inauult se illis eredere quam in
Unus quisq enim inquit pro¬
pͥum onus portabit. Non ergo
uaudacores nrti muniuint onera
conscientiȩ nr̃ȩ. atq utinam

Expanded text:
peccata, quando in ipsa eorum obpeccata, quando in ipsa eorum objurgatione peccamus, cum facilius nos ira peccantis iratos, quam miseria misericordes facit. 58 Iutique charitatis. Si autem impletLegem qui diligit proximum, dilectioque proximi etiam in veteribus Scripturis maxime commendatur ; in qua dilectione dicit alio loco idem apostolus, recapitulari omnia mandata Legis : manifestum est etiam illam Scripturam, quae priori populo data est, Legem Christi esse, quam venit implere charitate , quae non implebatur timore. Eadem igitur Scriptura et idem mandatum, cum bonis terrenis inhiantes premit servos, Testamentum Vetus; cum in bona aeterna flagrantes erigit liberos, Testamentum Noenim eum seducunt laudatores ejus, sed ipse potius, quia cum sibi sit ipse praesentior quam illi, mavult se in illis quaerere quam in Unusquisque enim, inquit, proprium onus portabit. Non ergo laudatores nostri minuunt onera conscientiae nostrae: atque utinam
Abbreviated transcription (Latin):
ille ꝑte sanari posse uidebitur:
nicħ respondeas. donec sanaris
prior
ne forte carnalib moti
tus. ad nocendum cons¬
sentias. exibeas linguam tuam
arma iniquitatis peccato. ad red¬
dendum malum ꝓ malo. aut
maledictum ꝓ maledicto. Quioꝗd.
enim lacerato anuno dixeris.:
punientis ẽ impetus. non caritas
corrigentis. Bilige: & dic quod uo¬
ies. nullo modo maledictum erit.
quod speciȩ sonuerit maledicti:
si memineris. senserisq ce ingla¬
dio uerbi dĩ lib̃atorem hominis
ẽẽ uelle. ab obsidione uitiorum.
Quod si forte ut plerumq accidit.
dilectione quidem talem suscipis
actionem. & ad eam corde dilec¬
tionis accedis: S ĩt̾ agendum
subrepserit aliquid. dum tibi re¬
sistitur. quod de auferat abhomi¬
nis uitio ꝑcutiendo. & ipsi ho¬
mini faciat infestura postea
te lacrimisi lauantem. huiꝰ modi
puluerem muito salubrius me¬
minisse opportebit. quam non de¬
beamus suꝑ aliorum suꝑbire

Expanded text:
ille per te sanari posse videbitur, ille per te sanari posse videbitur, nihil respondeas donec saneris prior: ne forte carnalibus motibus tuis ad nocendum consentias, et exhibeas linguam tuam arma iniquitatis peccato ad reddendum malum pro malo, aut maledictum pro maledicto . Quidquid enim lacerato animo dixeris, punientis est impetus, non charitas corrigentis. Dilige, et dic quod voles: nullo modo maledictum erit quod specie maledicti sonuerit, si memineris senserisque te in gladio verbi Dei, liberatorem hominis esse velle ab obsidione vitiorum. Quod si forte, ut plerumque accidit, dilectione quidem talem suscipis actionem, et ad eam corde dilectionis accedis, sed inter agendum subrepserit aliquid, dum tibi resistitur, quod te auferat ab hominis vitio percutiendo, et ipsi homini faciat infestum; postea te lacrymis lavantem hujusmodi pulverem, multo salubrius meminisse oportebit, quam non debeamus super aliorum superbire
Abbreviated transcription (Latin):
Plures enim resistentes & mori
se malle clamantes quam illio
curari modo: uix lingua ipsa
eorum relicta lib̾a omnib men¬
bris constrinxerunt. neq ad suũ
neq ad reluctantis: s ad ipsius
artis a rbitrium: Quorum tam᷑
uocib conuitiisq dolentium. ne
cõmouetur curantis animus. nec
quiescit manus. Medicine autẽ
celestis ministri aut per odioꝵ
trabem cernere stipulam in ocło
fr̾is uolunt. aut tolerabiluis
mortem uidere peccantis: quã
uerbum indignantis audire: Qđ
non ita accidisset si tam sanum
animum curantis alterius ani¬
mo. adhiberemus: quam sanis ma¬
nib illi medici aliena menbra
ꝑtractant. Nunquam itaq alie¬
ni peccati oburgandi suscipien¬
dum est negotium: nisi cum in¬
ternis interrogationib examinan¬
tes nram conscientiam liquido
nob̾ coram dõ responđimus di¬
lectione nos facẽ. Quod si contu¬
tium. uel mine. uel etiam ꝑ¬
secutiones eius. quem argueris
lacerauerint animum: si adhuc

Expanded text:
Plures enim resistentes, et mori Plures enim resistentes, et mori se malle clamantes, quam illo curari modo, vix lingua ipsa eorum relicta libera omnibus membris constrinxerunt; neque ad suum, neque ad reluctantis, sed ad ipsius artis arbitrium: quorum tamen vocibus conviciisque dolentium nec commovetur curantis animus, nec quiescit manus. Medicinae autem coelestis ministri, aut per odiorum trabem cernere stipulam in oculo fratris volunt , aut tolerabilius mortem videre peccantis, quam verbum indignantis audire: quod non ita accidisset, si tam sanum animum curando alterius animo adhiberemus, quam sanis manibus illi medici aliena membra pertractant. 57. Nunquam itaque alieni peccati objurgandi suscipiendum est nogotium, nisi cum internis interrogationibus examinantes nostram conscientiam, liquido nobis coram Deo responderimus, dilectione nos facere. Quod si convicium, vel minae, vel etiam persecutiones ejus quem argueris, laceraverint animum; si adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Tamen etiam si illo usitatbre mͦ
distinguatur. insta oportune.
Qued si hoc modo non proficis: u¬
portune: ita intelligendum est
ut tu oportunitatem omnino
non deseras. & sic accipias quod
dictum ẽ importune: ut illi
uidearis importunus qui non liben¬
ter audit quȩ dicuntur in eum:
tu tamen scias hoc illi oportunũ:
& dilectionem curamq sanita¬
tis eius. animo teneas mansueto.
& modesto & fraterno. Uuiti
enim postea cogitantes quȩ au¬
dierunt. & quam iuste audie¬
runt. ipsi se grauius o seueruis
arguerint: & quamuis ꝑturba¬
tiores a medico uiderentur abs-¬
cedere:paulatim uerbi uigore
in medullas penetrante. sanati
sunt: Quod non fieret si semꝑ
expeccaremuf ꝑiclitantem pu
libsret secari. quod nec ip¬
si corporis medici adtendunt. qͥ
terrene mercedis intuitu curat᷑.
Quotus enim quisq repꝑitur. qͥ
ferrum eorum aut ignẽ ñligatꝰ
expertus sit: cum &e illi ratiores sint
qui uolentes liagati fuerint:

Expanded text:
tamen etiamsi illo usitatiore modo tamen etiamsi illo usitatiore modo distinguatur, Insta opportune; quod si hoc modo non proficis, importune: ita intelligendum est, ut tu opportunitatem omnino non deseras, et sic accipias quod dictum est, importune, ut illi videaris importunus, qui non libenter audit quae dicuntur in eum; tu tamen scias hoc illi esse opportunum, et dilectionem curamque sanitatis ejus animo teneas mansueto, et modesto, et fraterno. Multi enim postea cogitantes quae audierint, et quam justa audierint, ipsi se gravius et severius arguerunt; et quamvis perturbatiores a medico viderentur abscedere, paulatim verbi vigore in medullas penetrante, sanati sunt: quod non fieret, si semper exspectaremus periclitantem putliberet aut uri aut secari. Quod nec ipsi corporis medici attendunt, qui terrenae mercedis intuitu curant. Quotus enim quisque reperitur, qui ferrum eorum aut ignem non ligatus expertus sit? cum et illi rariores sint qui volentes ligati fuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
de retimus. E aliquam mendi¬
camenti a crimoniam uerbo cor¬
reptionis asꝑgimus:: Nec accipi¬
endum aliter uideo quod in epła
tate & doctrina. In portunitas eñĩ
oportunitati utiq contrrariaẽ.
Neq enim omnino ullum me-¬
dicam̃tum sanat. nisi quod opor¬
tune adhibueris. Quamquam
& sic possit distinguit insta opor¬
tune: ut alius sit sensuf. Impor¬
tune arguȩ. Deinde contexantur. cet᷑a.¬
Hortare. increpar. cum omni lon¬
ganimitate & doctrina. ut tunc
oportunius sentiaris. cum instas
edificando. Cum autem de struis.
arguendo. non cures eciam si
importunus uidearis. si hoc ẽ ta¬
lib uoportunum. Ita duo quȩ
secuntur ad duo supiora possut
singillatim referri: hortare cũ
oportune instas. increpa. cum
inportune arguis. Deinde ceta
duo similiter. s conuerso ordi¬
ne referuntur: Cum omni lon¬
ganimitate ad sustinendas
indignationes eorum quos
destrius. & doctrina ad insteu¬
enda eorum studia quos edificas.

Expanded text:
de retinemus, et aliquam medide retinemus, et aliquam medicamenti acrimoniam verbo correptionis aspergimus? Nec aliter accipiendum video quod in eademtate et doctrina . Importunitas enim opportunitati utique contraria est: neque omnino ullum medicamentum sanat, nisi quod opportune adhibueris. Quanquam ergo et sic possit distingui, Insta opportune, ut alius sit sensus, Importune argue, deinde caetera contexantur, Hortare, increpa cum omni longanimitate et doctrina: ut tunc opportunus sentiaris, cum instas aedificando; cum autem destruis arguendo, non cures etiamsi importunus videaris, si hoc est talibus importunum: ita duo quae sequuntur, ad duo superiora possunt singillatim referri, Hortare cum opportune instas, increpa cum importune arguis; deinde caetera duo similiter, sed converso ordine, referuntur, Cum omni longanimitate, ad sustinendas indignationes eorum quos destruis; et doctrina, ad instruenda eorum studia quos aedificas:
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerit homo in aliquo delicꝰ¬
to: uos qui sp̃uales estis. instruite
huiusmodi. Deinde ne sibi quis¬
q uideatur instruere etiam.
cum proterue exagitat irridet q
peccantem. aut suꝑbe tanquam
insanabilem detestatur: in spu
inquit man suetudinis inten¬
dens te ipsum. ne & tu tempteris.
Nichil enim ad miscđiam sic incli¬
nat: quam proptii periculi cogita¬
tio: ita eos nec de ẽẽ uoluit fratru
correptione: nec studere certami¬
ni. Multi enim homines cum a
somno excitantur litigare uolunt:
aut rursus dormire: cum litiga¬
re prohibentur: Pax gͥ & dilectio¬
& cõmunis periculi cogitatioͬ in
corde seruetur. Nodus autem ser¬
monis suie acrius suie blandius
proferatur. sicut salus eius quȩ
corrigis uidetur postulare: mode¬
randus est. Nam in alio loco dicͦ.
Seruum autem domini litigare
non oportet. s mitem eẽ ad om̃s.
docibilem. patientem. Et ne qͥs¬
quam exeo putet cessandum
s eẽ a correptione erroris alteriꝰ.
uide quio ad iungat. In modes¬

Expanded text:
tus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi. Deinde ne sibi quisque videatur instruere, etiam cum proterve exagitat irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, intendens teipsum, ne et tu tenteris. Nihil enim ad misericordiam sic inclinat, quam proprii periculi cogitatio. Ita eos nec deesse voluit fratrum correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare volunt; aut rursus dormire, cum litigare prohibentur. Pax igitur et dilectio, communis periculi cogitatione, in corde serventur: modus autem sermonis, sive acrius, sive blandius proferatur, sicut salus ejus quem corrigis postulare videtur, moderandus est. Nam et alio loco dicit: Servum autem Domini litigare non oportet; sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem. Et ne quisquam ex eo putet cessandum sibi esse a correptione erroris alterius, vide quid adjungat: In modes