comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipse procederem.
Post discessũ autem
scĩ aduocat officia¬
les suos: iubet om̃s
custodias relaxari.
Et mox ipse proficiscit᷑.
Ita fugato auitiano.
letata ẽ. ciuitas &li¬
berhati. Haec cum
multis auiticino re¬
ferente comꝑtti sin.
tum nuꝑ refrigerus
prbt quem coram ui¬
detis. a bagarido fi¬
deli uiro extribunis.
sub inuocatione diuinȩ
maiestatis audiuit :
qui sibi hoc ab ipso aui¬
tiano relatũ eẽ iura¬
bat. Ceterũ nolo mi¬
remini. me hodie fa¬
cere quod hest̾no ñ
feci: ut ad singulas
quasq uirtutes no¬
mina testiũ ꝑsonasq.
subnectã : adquas
siquis fuerit incredu¬
lus. quia adhuc incor¬
pore sunt. recurrat.
Exigit id infidelitas
plurimorum: qui ina¬
liquib: quae hest̾no
memoratti sunt. nu¬
tare dicuntur. Acci¬
piant ergo testes
adhuc incolumes atq
uiuentes: quibus.
quia defide nra du¬
bitant. magis credañ.
Sedsi adeo infideles
sunt: profiteor qͥr
nec illis sunt creditu¬
ri. Mror autẽ quen¬

Expanded text:
ut ipse procederem. ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quem
Abbreviated transcription (Latin):
claustra reserrent.
ne dĩ seruus pateret᷑
in iuriam. Sed illiut
est omniũ naturae
seruorũ. uix prima
limina egressi : irri¬
dentes dominũ suũ
quod somno fuisset
illusus. negant qen¬
quam eẽ proforib
ex suomet ingenio
coniectantes nemi¬
nem nocte possẽ ui¬
gilare nedumilli
crederent. in illo no¬
ctis horrore iacere
ante aliena limina
sacerdotem. Idq a¬
uitiano facile ꝑsua¬
sum: rursũ soluitur
in sõporem. Sed mox
ui maiore concussis.
exclamat martinũ
stare proforibus :
sibi ideo nullam qͥe¬
tem animi corporis
q ꝑmitti. Tardan¬
tibus seruis : ipse ad
limina exteriore ꝓ¬
greditũr. Ibi marti¬
num ut senserat de¬
p̃hendit. Perculsis
miser tantae mani¬
quid inquid michi
hoc domine fecisti:
uichil te loqui ne¬
cesse ẽ. Scio quid desi¬
deres : uideo quid re¬
quiras: Discede quanto¬
tius  ne me obiniuriã
tuã caelestis ira con¬
sumat. Satis soluerĩ
huc usqs. poenarum.
Crede. quia non leuit̃
apud me actũ est.

Expanded text:
claustra reserarent, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis manid, inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ommutuit. Ita parũ
est ipsũ martinum
fecisse uirtutes. Cre¬
dite michi: quia
alii etiam innomine
eius multa feceruni.
uitiani quondam co¬
mitis. nouerlitis bar¬
basuon nimis. & ultrta
omnes cruenttm feri¬
tatem. Hic rtebido
sp̃u ingressus turonũ
ciuitatem. sequentib
eum mise rtbili facie
ordinib catenatis:
diuersa perdendis pa¬
rari iubet generti pe
narum: disponens
postero die attonita
ciuitate. adopus tam
triste procedere.
Q uod ubi martino com¬
pertũ ẽ: solus paulo
ante mediam noctem
ad praetorium bestiae
illius tendit. Sed cum
profundȩ noctis silen¬
tio quie scentib cunctis.
nullus forib obseratis
pateret ingressus : an¬
te limina cruenta pro¬
sternitur. Interea
auicianus grrau som¬
no sepultus: Angelo
ingruente ꝑcellitur.
Seruus inquit dĩ ad
tua limina iacet : &¬
tu quiescis : qua ille
uoce ꝑcepta : lecto
suo turbatus excutit᷑.
Conuocatisq sẽruis:
trepidus exclamat.
martinum eẽ. profo¬
ribus irent protinis

Expanded text:
- obmutuit. ita parum - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera pnarum, disponens postera die attonita civitate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino compertum est, solus paulo ante mediad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus,
Abbreviated transcription (Latin):
fateatur. obdendi
pessuli quo claudi
diligentius seruanda
consuerunt inuitro
illo spatiũ non fuisse.
Sirum & illud quod
huic. me autẽ intue¬
batur. memini conti¬
gisse. Vas uitreum
cũ oleo quod marti¬
nus benedixerait.
infenestrã paululũ
editiore de posuit
Puer familiaris in cau¬
tior : linteũ suꝑ po¬
sitũ. ampullulã ibi
eẽ ignarus. attraxit.
as suꝑ confalitum
marmore pauimen¬
tum decidit. Cun¬
ctis metu exterritis¬
ne benedictio depe¬
risset: ampullula
per inde in columis
est reꝑta. ac si suꝑ
plumas mollissimas
decidisset. Qua e
res non potius ad
casum: quam admar¬
tini est referenda
uirtutẽ : cuius bene¬
dictio perire ñ potuit.
factũ est a quodã
cuius nomen quia p̾¬
sens ẽ. & prodise ue¬
tuit supprimetur.
Cui quidem tempori
hic etiam saturninis
interfuit. Canis no¬
bis importunior ob¬
latrabat. In nomine
inquit martini: iu¬
beo te obmutescere.
Cani hȩsit latratus in
guiturie: linguam¬
ut abscisam putares

Expanded text:
fateatur, obdendi fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares
Abbreviated transcription (Latin):
euagrius testimoniũ
ueritatis. Nam res
ipso p̃sente tũ gesta ẽ.
Parum illud est. quod
nuper arpagio prbo
referente cognoui.
sed non pruet̃mitten¬
dum uidetur  in.¬
uiticini comitis uxo
Arem misisse marti¬
no oleũ : quod addi¬
uersas morborũ cau¬
sas necessariũ. sicut
est consuetudo. benedi¬
ceret: Ampullulam
uitream istius modi
fuisse : ut rotunda
inuentrem cresceret.
ore producto. Sed
oris extantis conca¬
uum non repletũ:
quia id moris sit ua¬
scula complere : ut
pars umbonib obstru¬
endis libera relinqua¬
tur. Testabatur prbt
uidisse se oleum submar¬
tini benedictione cre¬
uisse: quo ad exundan¬
te copia suꝑne deflu¬
eret : eandemq dũ
ad matrem familias
uasculũ referretur.
seruasse uirtutem.
Nam inter manus pu¬
eri portantis. ita sem¬
per exundasse oleũ
ut om̃e illius uestim̃¬
tum copia suꝑfusi
liquoris operiret.
Matronam ita usq ad
summum labrũ ple¬
num uasculũ recepis¬
se: ut prbt hodieq

Expanded text:
Euagrius testimonium Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque
Abbreviated transcription (Latin):
ambiebant. ualenti¬
niano atq. uctricio.
imparem se eẽ. tantȩ
moli : sed illis quasi
sanctiorib nichil im¬
possibile fatebatur.
At illi pias p̃ces una
cum patre supplici
uoce iungentes: ora¬
re martinũ. ut spe¬
rata pricestaret.
Nec cunctatus ultra:
utrunq p̾clarum.
& ostendendo humi¬
litatem. nec diffe¬
rendo pietatẽ : iub&
circũstantis populi
multitudinem sum¬
moueri. Ep̃is tantũ
& puellae patre as¬
sistentibus: in orati¬
onem suo illo more
prosternitur. De¬
in pusillũ olei cum
ex orcismi procefati¬
one benedicit: atq
ita inos puellae scĩ¬
ficatũ liquorem.
cũ et linguã illius
digitis teneret. in¬
fundit. Nec fefellit
scm̃ uirtutis euentus
Patris nomen in terro¬
gat: mox illa respo¬
ndet. Proclamatꝰ
pater cum gaudio
pariter & lacrimis.
martini genua com¬
plexus: & hanc pri¬
mam se filiae audis¬
se uocem. cunctis
stupentib fatebatia
Ac ne cuiquã id incre¬
dibile forte uideat᷑ :
ꝑhibeat uobis p̃sens

Expanded text:
ambiebant, Valentambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more prosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi prone benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens
Abbreviated transcription (Latin):
tendos eẽ censebat
aegre tamen obti¬
niũ. ut eucheriũ ex
uicariis. & celsũ ad¬
mitterent consula¬
rem. Ceteri sunt
repulsi . Tum gallũ
media insede com¬
ponimus. Quicum
diu nobili sua uere¬
cundia silentiũ tenu¬
isset: tandem ita
exorsus est. Conuer¬
nistis inquit ad me au¬
diendũ & scĩ & diserti:
sed religiosas potius
quam doctas ut ar¬
bitror aures attuli¬
stis : audituri me fi¬
dei testes non orato¬
ris copia locuturum.
quae aut̃ hesterno
dicta sunt: non reuol¬
uam. Illa qui non au¬
dierunt: exscriptis
recognoscent. Noua
postumianus ex pe¬
ctat nunciatũrus
orienti: ne se incom¬
paratione martini
piueferat occidenti
Ac primum gestit a¬
nimus. quod refri¬
gerius inaurem sug¬
gerit. explicari.
Res incairnotoia
gestai est ciuitate.
ater filiam duode¬
cennem abutero mu¬
tam puellam. mar¬
tino coepit offerre.
poscens ut linguam
ligatã meritis suis
sc̃s absolueret. Ille
cedens ep̃is qui tum
forte latus illius

Expanded text:
tendos esse censebat. tendos esse censebat. Aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex vicariis et Celsum admitterent consularem: caeteri sunt repulsi. Tum Gallum media in sede componimus: qui cum diu nobili sua verecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est: II. Convenistis, inquit, ad me audiendum, et sancti et diserti; sed religiosas potius quam doctas aures, uti arbitror, attulistis, audituri me fide testis, non oratoris copia locuturum. Quae autem hesterno dicta sunt, non revolvam: illa qui non audierunt, ex scriptis recognoscent. Nova Postumianus exspectat, nuntiaturus Orienti, ne se in comparatione Martini praeferat Occidenti. Ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare. Res in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius
Abbreviated transcription (Latin):
abste acceptũrus ẽ.
ueritatẽ. Haec me
loquente. gallo iam
adloquendũ parato.
irruit turba mona¬
chorũ : euagrius pres¬
anus. a gricola. Et
post paululũ ingre¬
ditur prbt nr̃. Ae¬
therius : cũ calypi¬
one diacono. & ama¬
tore subdiacono.
Postremus aurelius
prbt dulcissimus
metis. longiori uia
ueniens. anhelus cu¬
currit. Quid uos
inquam tam subito
& tam insperati. tã
exdiuersis regionib
tam mane concurri¬
tis : Nos inquit he¬
sterno cognouimus
gallũ istũ ꝑ totum
diem martini narras¬
se uirtutes: & reli¬
qua in hodiernũ diẽ
quia nox oppresserit.
distulisse. Propte¬
rea maturauimus
frequens auditoriũ
facere tantã ma¬
teriam locuturo.
INterea nunciatur
multos saeculariũ
stare proforibus : nec
ingredi audentes.
seđ ut admitterent᷑
orantes . Tum aper
nequaquã inquit
istos nobis ad misce¬
riconuenit : quia
ad audiendũ curio¬
sitate potius quam
religione uenert
Confusus ego illorũ
uice quos non admit¬

Expanded text:
abs te accepturus est abs te accepturus est ueritatem. haec me loquente, Gallo iam ad narrandum parato, inruit turba monachorum, Euagrius presanus Agricola: et post paululum ingreditur presbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati, tam ex diversis regionibus, tam mane cucurristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse virtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturavimus frequens auditorium facere tantam materiam locuturo. Interea nuntiatur, multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur orantes. Tum Aper, nequaquam istos, inquit, nobis admisceri convenit: quia ad audiendum curiositate potius quam religione venerunt. Confusus ego illorum vice quos non admit
Abbreviated transcription (Latin):
postumianus instat.
& hic prbt qui hest᷑¬
no auditorium ami¬
sit. expectat ut qͦȩ
demartino nr̃o in ho¬
diernũ diem expli¬
canda distuleras.
debitor sponsionis
euoluas. Non igna¬
rus quidem iste om̃i¬
um quaecunq me¬
moranda sunt: sed
dulcis & gratti cogni¬
tio est etiam nota
relegenti. Si quidẽ
natura ita compa¬
ratũ sit: ut meli¬
ore quis conscientia
se nosse congaudeat.
quae multorũ te¬
stimoniis non eẽ in¬
certa cognoscit.
Nam & hic̃ aprima
adolescentia mar¬
tinum secutus. no¬
uit quidem omnia :
sed libenter cogni¬
ta recognoscit. La¬
tebor enim tibi gal¬
le martini michĩ
saepius auditas eẽ
uirtutes. quippe
qui de eo etiam litte¬
ris multa mandaue¬
rim: sed pergestoꝵ
admirationẽ semꝑ
michi noua sunt. quȩ
de illo licet audita
saepius reuoluuntir
Pro inde additũ nobis
refrigeriũ auditorẽ.
eo impensius gratula¬
mur: quo promptĩ
postumianus iste qui
baec orienti infene
festinat. quasi sub
testibus consignatã

Expanded text:
Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam
Abbreviated transcription (Latin):
entes. sed ab eo cui inuitus testi¬
monium ꝑhibet: in honore domni
et gloriosi martini missam cele¬
bremus: credentes in eum. qui &
malis bene utitur. Nec mora fe
sacram. martinus abrahe sinu letꝰ
excipitur. clerus decantaret. dia¬
bolus ñ ferens tantam laudem
martini. tetrum clamorẽ emittens.
tetrumq relinquens odorẽ. ab in¬
ergumino discedens. eum sanum
&e inuitus deseruit. Qd̃ clericus
uidens. ñ fuit ei satis. sub cõmuni
clericorum uita scõ deseriure marti¬
no. sed placitam martini uitam ꝓ

Expanded text:
entes, sed ab eo cui invitus testientes, sed ab eo cui invitus testimonium perhibet, in his nos domni Martini gloriosi missam celebremus, credentes in eum qui et malis bene utitur. Nec mora; feunionem sacram, Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, clerus decantaret, diabolus non ferens tantam laudem Martini, tetrum clamorem emittens, tetrumque relinquens odorem, ab energumeno discedens, eum sanum et invitus deseruit. Quod clericus videns non fuit ei satis sub communi clericorum vita sancto deservire Martino, sed placitam Martini vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ille ut suum erat. toruos intendens
oculos. et sepe hunc multũ respec¬
tans. recede inquit a me. quia nr̃m
nichil in te comperio. Quo cdericus
exclamauit et dixit. Audite fideles.
attendite populi. quanta sit fidei
nr̃e uirtus. quam admirabilis. qͣm¬
q efficax sit confessionis indicibile
sacramentum. Audistis enim qui co-¬
ram aderatis. quam turpia michi ĩ¬
ꝓperauit clemon. qui hunc hominẽ
obsidet. et utiq uera. Nunc autẽ
facta confessione. et criminum ue¬
ra de corde ab renuntiatione: ecce ni¬
chil suum in me recognouit. Quappt̃
ut hominem istum liberet a demo-¬
ne quo obsidetur. Tum demon ꝑ
os inergumini. Uos inquid om̃s ñ
timeo. nec meum palestritẽ ꝑ uos
dimittam. Solus martinus hoc
poterit. et hoc tamen in eius hono¬
re missa celebrata. Qd̃ auchientes
clerici consilio inito inter se dixe¬
runt. Et si diabolus mendax est.
certe uel quando uerum dicere co¬
gitur. Non gͥ ab ipso fidem capi¬

Expanded text:
ille, ut suum erat, torvos intendens ille, ut suum erat, torvos intendens oculos, Et saepe hunc multum respectans, Recede, inquit, a me, quia nihil nostrum in te reperio. Quo clericus exclamavit et dixit: Audite, fideles, attendite, populi, quanta sit fidei nostrae virtus, quam admirabilis quamque efficax sit confessionis indicibile sacramentum. Audistis enim qui coram aderatis quam turpia mihi improperavit daemon, qui hunc hominem obsidet, et utique vera. Nunc autem facta confessione, et criminum vera de corde abrenuntiatione, ecce nihil in me suum recognovit. Quapropter ut hominem istum liberet a daemone quo obsidetur. Tunc daemon per os energumeni: Vos, inquit, omnes non timeo, nec meum palaestritem per vos dimittam. Solus Martinus hoc poterit et hoc tamen in ejus honore missa celebrata. Quod audientes clerici, consilio inito inter se dixerant: Etsi diabolus mendax est, certe vel quandoque dicere verum cogitur. Non igitur ab ipso fidem capi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicatia. Quod quidam clericus
scĩ fredericus nomine. diues opũ.
clari sanguinis. non nullius etiã
dignitatis in eccłia. nam subdeca nꝰ
erat. audiens grauiter tulit. tantã
scilicet a deo. diabolo ꝑmissam po¬
testatem. ut homines presertim
xpĩanos publice communicaret in-¬
famie. Deniq in presentiã demo¬
niaci cum hac querela uenit. In quẽ
diabolus eius dirigens oculos quẽ
occupauerat per os ipsius: ait. Et
tu ue sano capite nos obiuirgas. qͥ
hac nocte tale facinus cum tali ꝑso¬
na. tali in loco: admisisti. Erubuit
clericus. diuertensq ab eo. sacer¬
dotem euocat. in partem secedit.
crimen a demone sibi obiectum. et
si qua forte p̃mebant conscientiam.
spĩ contrito dampnat. uoce humili
confitetur. iudicio se sacerdotis sub¬
dit. satisfactionem sibi iniunctam
prompta a lacritate amplectitur.
Sicq tandem fidei uirtute animatꝰ.
ad lemoniaci rediens p̾sentiam. et
de me inquid quid dicis: In quem

Expanded text:
spicacia scelerum quod quidam clericus spicacia scelerum quod quidam clericus sancti, Fridericus nomine, dives opum, clari sanguinis, nonnullius etiam dignitatis in ecclesia nam subdecanus erat audiens, graviter tulit, tantam scilicet a Deo diabolo permissam potestatem ut homines, praesertim Christianos, communicaret infamiae. Denique in praesentia daemoniaci cum hac querela venit. In quem diabolus, ejus dirigens oculos quem occupaverat, per os ipsius ait: Et tu de sano capite nos objurgas, qui hac nocte tale facinus cum tali persona, tali loco, admisisti. Erubuit clericus; divertensque ab eo sacerdotem evocat, in partem secedit, crimen a daemone sibi objectum, et si qua forte premebant conscientiam, spiritu contrito damnat, voce humili confitetur, judicio se sacerdotis subdit, satisfactionem sibi injunctam prompta alacritate amplectitur. Sicque tandem fidei virtute animatus ad daemoniaci rediens praesentiam, Et de me, inquit, quid dicis? In quem
Abbreviated transcription (Latin):
tuisser. Florent aũt hodie.
ambe eccłie. que ingredientib
nobis italiam puie sunt uicine
scilicet susensi pago
N diebus illiss ad beati uiri sacro¬
sanctum tumulum sundecumq
patrie inergumini ferebantur.
Mirum inmodum mortui uirtus
cura uiuos salutem oꝑabatur.
Nec quisqͣm optata sospitate fru¬
strabatur: nisi cuius fides infirma
de martini potentia excitatur.
Erat tunc temporis demoniacus
quilam etate iuuenis militaris
progenie gimo nomine de castͦ
pruliaco oriundus. Hunc paren¬
tes unctum catenis ministrorũ
obsequio ad sancti basilicam exhi¬
beri fecerunt. Demon aũt qui
eum inuaserat. et durus possessor
p̃sidebat illi ad multorum confu¬
sionem ut proprio organo abute¬
batur. Quicumq enim in eius
uenisset presentiam capitalis eri-¬
minis noxe obnoxius. statim tem¬
pus. locum. ꝑsonam. modũꝙ fa-¬
cinoris demon in eius faciem
irreuerenter coram omib ex̾pone¬
bat. Tanta erat in demone scelerũ¬

Expanded text:
tuisset. Florent autem hodieque tuisset. Florent autem hodieque ambae ecclesiae, quae ingredientibus nobis Italiam perviae sunt, vicinae scilicet Susensi pago. III. In diebus illis ad beati viri sacrosanctum tumulum undecunque patriae energumeni ferebantur. Mirum in modum mortui virtus circa vivos salutem operabatur, nec quisquam optata sanitate frustrabatur, nisi cujus fides infirma de Martini potentia haesitabat. Erat tunc temporis daemoniacus quidam aetate juvenis, militaris progenie, Gimo nomine, de castro Prierato oriundus. Hunc parentes vinctum catenis ministrorum obsequio ad sancti basilicam exhiberi fecerunt. Daemon autem qui eum invaserat, et durus possessor praesidebat, illo ad multorum confusionem, ut proprio organo, abutebatur. Quicunque enim in ejus venisset praesentiam capitalis criminis noxe obnoxius, statim tempus, locum, personam, modumque facinoris daemon in ejus faciem irreverenter coram omnibus exponebat. Tanta erat in daemone per
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i głia. martini pietas. in cõmu¬
ne laudatur. Uir gͥ preclarus
quem et ingenica liberalitas exor¬
manitas ad melius incitabat. re¬
gressus ad ꝓpria sancti beneficiis
haut ingratus extitit. Nempe ec¬
cłi̾am in honore domni martini
in ꝓprio fundauit alodio. eamꝙ
de propriis redditib sua munifi¬
centia ampliauit: ut conuentu
monachorum inibi congregato.
et prelato eis patre. abbatiã fore
in ꝑpetuum constitueret. In qua
usq hodie ad honorem dei et
laudem signipotentis martini
floret religio. xp̃iꝙ seruitus
liberalis in dies ex soluitur. Cre¬
ditor quoq illustris marchi sii
et si sanguinis generositate in¬
ferior morum tamen nobilitate
precipue circa martini honorẽ
se probauit ingenuum. Nam
et ipse propriis sumptibus in
martini honore. eccłiam con¬
struxit. cui tantum reddituũ
acquisiuit. quantũ conuentui
monachorum ibidem deo et be¬
ato martino seruientium: ple¬
nissimo sumptu sufficere po¬

Expanded text:
Christi gloria, Martini pietas in commuChristi gloria, Martini pietas in communi laudatur. Vir igitur praeclarus, quem et ingenuitas et liberalitas exormanitas ad melius incitabat, regressus ad propria, sancti beneficiis haud ingratus exstitit. Nempe ecclesiam in honore domni Martini in proprio fundavit allodio, eamque de propriis redditibus sua munificentia ampliavit, ut conventu monachorum inibi congregato, et praelato eis Patre abbatiam fore in perpetuum constitueret, in qua usque hodie in honorem Dei et laudem sancti Martini floret religio, Christique servitus liberalis in dies exsolvitur. Crediturque quod illustris Marchisii, etsi sanguinis generositate inferior, morum tamen nobilitate, praecipue circa Martini honorem, se probavit ingenuum. Nam et ipse propriis sumptibus in Martini honorem ecclesiam construxit, cui tantum reddituum acquisivit quantum conventui monachorum ibidem Deo et beato Martino servientium plenissimos sumptus sufficere po
Abbreviated transcription (Latin):
quis opposuisset. Herebat gͥ stu¬
pens. Quem seruientes sui qui
orationis eius fudem eminus pre¬
stolabantur. sollicitum ꝑpenden¬
tes ꝓp ius accedunt. Neminem
affuisse sese excubantib qui ea
deposuerit. non minus miracu¬
lo quam gaudio affecti ꝓtestabã¬
tur. Tunc marchisiuis. Signipo¬
tens inquit martinus de celesti¬
bus credo thesauris mͥ pondus
pecuniarum: quib debitor his
diebus teneor celitus destinauit.
O si et creditorem exhiberet ne
eius uisitatio michi fiat occasio ficłi
infringende. His dictis colligi pe
cuniam. et ad hospicium iubet de¬
Cum ecce in ipsius eccłie introitu
adest impro uisus ille. cui debitor
tenebatur. Tum uir exclamat p̃
gaudio. miraculum ex plicat. mar¬
tinum attollit. martinum incla¬
mat. martini facit audiri mira¬
bilia. Tandem creditori recon¬
signat pecuniam. plebs urbana
concurrit et rustica. clero p̃conã¬
te. presente marchisio simul et
ꝓͥtestante. miraculum exponitur.

Expanded text:
quis apposuisset. Haerebat igitur stuquis apposuisset. Haerebat igitur stupens. Quem servientes sui, qui ejus orationis fidem eminus praestolabantur, sollicitum perpendentes propius accedunt, neminem adfuisse sese excubantibus qui ea deposuerit, non minus miraculo quam gaudio affecti protestabantur. Tunc Marchisius: Signipotens, inquit, Martinus de coelestibus, credo, thesauris mihi pondus pecuniarum quibus debitor his diebus teneor coelitus destinavit. O si et creditorem exhiberet, ne ejus visitatio mihi fiat occasio fidei infringendae. His dictis, pecuniam colligi et ad hospitium jubet den ipsius ecclesiae introitu adest improvisus ille cui debitor tenebatur. Tunc vir exclamat prae gaudio; miraculum explicat; Martinum attollit; Martinum inclamat; Martini facit audiri mirabilia. Tandem creditori reconsignat pecuniam. Plebs urbana concurrit et rustica, clero praeconante, praesente Marchisio simul et protestante miraculum exponitur.
Abbreviated transcription (Latin):
deuotionem oblitus fuerat. ab ip̃o
obliuiscatur. ne fideussorum &
suam ipsuis fidem periclitari si¬
nat. Sed more suo diuinitus ẽẽ
plicatione quam dura necessitas
protendebat diu fatigatus: tan¬
dem obdormiuit. Cum ecce sig¬
ni potens ille martinus ut totꝰ
semꝑ uisceribus caritatis afflue¬
bat. deuotum sͥ miseratus. in uisu
ei astitit. pontificalibus redimitꝰ
infulis. duobus pariter ep̃is co¬
mitatus. Uisumq est uiro. quod
duo illi pro eo martino supplica¬
rent. Quorum precibus sanctus
liberali ylaritate annuens: fide¬
re iubet. auxilium pollicetur.
Nec mora. uisio. sompnus parit̾
terminantur. Homo excitus con¬
gratulari ceꝑat uisioni. Sed marti¬
ni promissio reu̾titur in effectũ.
Nam repente duo uasa erea ꝓpt̾
se posita uir illustris repperit:
sũmam nũmoꝵ continentia. pro
quibus sollicitus martinũ sup¬
plicauerat. Que simul aspexit¬
a seruante nemine. mirari secũ.
cͥcum ꝙͣ ꝓspicere. ne forte ad sui
temptationem peccuniam tantã

Expanded text:
devotionem oblitus fuerat, ab ipso obliviscatur, ne fidejussorum et suam ipsius fidem periclitari sinat; sed more suo divinitus faciat plicatione, quam dura necessitas praetendebat, diu fatigatus, tandem obdormivit; cum ecce signipotens ille Martinus, ut totus semper visceribus charitatis affluebat, devotum sibi miseratus, in visu ei astitit pontificalibus redimitus infulis, duobus pariter episcopis comitatus visumque est viro quod duo illi pro eo Martino supplicarent, quorum precibus sanctus liberali hilaritate annuens fidem jubet, auxilium pollicetur. Nec mora; visio somnusque pariter terminantur. Homo excitus congratulari coeperat visioni. Sed Martini promissio revertitur in effectum. Nam repente duo vasa aurea prope se posita vir illustris reperit summam nummorum continentia pro quibus sollicitus Martino supplicaverat. Quae simul ut aspexit, servante nemine, mirari secum, circumquaque prospicere, ne forte ad sui tentationem pecuniam tantam
Abbreviated transcription (Latin):
puer ingenii: non suo sed ma¬
tris uidicio rem esse gerendã.
Tum illa iubet uisionem im¬
plere. factum est: & pater
de momento conualuit. Qd
sane racionabilius. quam no¬
men h̾u uellignũ ad repa¬
randam sõpitatem congłue¬
ret Parentes eiusut re uera
nobiles erant & inburgundia
disfusi. lati fundi possessores.
Sẽs uero nicenus uir totius
religionis. qui lugdunensi
preerat ciuitati. cum p̃dicti
parentes ei uicinarent᷑: punu
Gregorium sibi iubet acciti.
Quem sc̃s uir coram positu.
aliquantisꝑ contẽplatus. et
nescio quid diuinũ in eo com¬
mentatus. issit hunc ad se.
iacebat enim in lecto leuari.
Ac uelut paradisi colonus.
conciuem sibi futurũ presa¬
gͥans ulnis acistrictũ cepit con¬
fouere.

Expanded text:
puer ingenii non suo, sed mapuer ingenii non suo, sed matris judicio, rem esse gerendam. Tunc illa jubet visionem implere. Factum est, et pater de momento convaluit. Quid sane rationabilius quam nomen Jesu vel lignum ad reparandam sospitatem congrueret? III. Parentes ejus, ut revera nobiles erant, et in Burgundia diffusi latifundii possessores. Sanctus vero Nicetius, vir totius religionis, qui Lugdunensi praeerat civitati, cum praedicti parentes eum vicinarent, puerum Gregorium sibi jubet acciri. Quem sanctus vir coram positum aliquantisper contemplatus, et nescio quid divinum in eo commentatus, jussit hunc ad se, jacebat enim in lectulo, levari: ac velut paradisi colonus concivem sibi futurum praesagiens, ulnis astrictum coepit confovere,
Abbreviated transcription (Latin):
& primam. Et quia iugum
ab adolescentia portauit. sedẽ
uel certe ꝓpe martinum.
etatulȩ robur admisit.
lut carum studiis mancipat᷑.
In quibus equidem studis.
pinitus sub gallo ep̃o suo ui¬
delicet patruo: sensus illius
tenerituclo coaluit. Cuigꝰ
iam in discencdis notarũ carac¬
Ferib ageretur. hunc diuina
dispositio uirtutu auspiciis
initiauit. sc̃amq eiꝰ infantiã
signoꝵ offensione nobilitauit.
Nam pater eiꝰ nimia ualitudine
conphenlus. lectulo decubabat.
Intimis ossib ardor furere.
podacricus humor foris intu
Cui ille. Nichil inquit ali¬
ud liderarum pretri notas
adtendo: quarum nune
exercitio constrictus affligor.
Nam hic liber si sit: pre sus
ignoro. Et ille. Uade inqͥt
sac hastulam ex ligno quȩ
possit hoc recipere nomen.
Scriptumq ex atramento:
sub paterni capitis fulcro
collocabis. Quod si feceris:
erit ei presidium. Mane fac¬
to: matri que uiderat indi¬
cauit. Senserat nimirũ sci

Expanded text:
et primam: et quia jugum Domini et primam: et quia jugum Domini ab adolescentia portavit, sedebavel certe prope Martinum. etatulae robur admisit, litterarum studiis mancipatur, in quibus equidem studiis primitus sub Gallo episcopo, suo videlicet patruo, sensus illius teneritudo coaluit. II. Cum ergo jam in discendis notarum characteribus ageretur, hunc divina dispositio virtutum auspiciis initiavit, sanctamque ejus infantiam signorum ostensione nobilitavit. Nam pater ejus nimia valetudine comprehensus lectulo decubabat, intimis ossibus ardor furere, podagricus humor foris intumcui ille: Nihil, inquit, aliud litterarum praeter notas attendo, quarum nunc exercitio constrictus affligor. Nam hic liber si sit penitus ignoro. Et ille: Vade, inquit, fac hastulam ex ligno quae possit hoc recipere nomen, scriptumque ex atramento sub paterni capitis fulcro collocabis: quod si feceris, erit ei praesidium. Mane facto, matri quod viderat indicavit; senserat nimirum sancti
Abbreviated transcription (Latin):
D sane de parentibꝰ dictum sit.
ut quia dñs in generatione ius¬
ta est. ad laudem Gregorii ꝓfi¬
ciat: quod ei sua ꝓgenies. titu¬
lo sc̃ĩtatis collum. na uideat᷑.
Huius genus & patriam for¬
tunatus cõmemorans: forte
inquit decus generis turoni¬
censis apex. alpibus aruernis
eniens mons altior ĩplis. Ad
matrem quoq eiꝰ felix bismeri¬
tis libi machabea uel orbi. q̃
septem palmas celo transmisit
ab aluo. Cuͫ qͦ prole potens
recte armentaria felix. fetu cla¬
ia tuo geniti circũdata fructi.
Est tibi Gregorius ꝑalma. corona.
nouus. Ita nobili stirpe nobilis¬
lima ꝓles emergens. ut rosa
quetlam suo stipite gratior.
decus generositatis auctum
in parentes refudit. Et qͣmuis
ian nusterii maiestas in nomi¬
nibus non querat᷑. tamen hiȩ
ut rebus assertum est. Gregoriꝰ
competenti presagio nominat᷑.
Sic enum grecus: uigilantem
appellat. Hic deniq non solũ
terciam higiliã: sed quod
maus est sccłam: quodq
rarissime uicleas. obseruauit

Expanded text:
d sane de parentibus dictum sit, ut quia Dominus in generatione justa est, ad laudem Gregorii proficiat, quod ei sua progenies titulo sanctitatis columna videatur. Hujus genus et patriam Fortunatus commemorans , Forte  inquit  decus generis, Turonicensis apex Alpibus Arvernis veniens mons altior ipsis. Ad matrem quoque ejus , Felix bis meritis sibi Macchabaea vel orbi, Quae septem palmas coelo transmisit ab alvo: Tu quoque prole potens recte Armentaria felix, Fetu clara tuo geniti circumdata fructu, Est tibi Gregorius palma corona novus. Ita nobili stirpe nobilissima proles emergens, ut rosa quaedam suo stipite gratior, decus generositatis auctum in parentes refudit. Et quamvis jam mysterii majestas in nominibus non quaeratur, tamen hic, ut rebus assertum est, Gregorius competenti praesagio nominatur. Sic enim Graecus vigilantem appellat, hic denique non solum tertiam vigiliam, sed quod majus est secundam, quodque rarissime videas, observavit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc omittendum. ꝙ per
longũ temporis tractum.
btĩ innocencii mrͣis m̃bra
redanus reuuauit. Iugi
em̃ illuuie uicinũ in se
cespitem uergens: religio-¬
sa quadam soli pernicie
ad sepulturã mrĩs fauni-¬
Rolatas naics
reliquias leniter
lambens: nõ ideo a simi
terre protulit. ut in gur¬
gitis sui procellain demer¬
geret: sed ob gloriosã de¬
uotionem. intra ãbitũ
basilice ceterisq mribus
sepultura p̾cipet sociari.
Cuius trauslationeni
a sancte recordatioins do¬
miciano geneuense. et
grato agustane urbis. uł
prothasio tunc temporis
illius loci epĩs. celebratã
recolentes. cotidiana deuo¬
tione et laudibz frequen¬
apparuerit. nequaqm ta¬
tendum putaui. Accidit
ut inter reliquos artifices.
qui inuitati conuenisse
ad hoc opus uidebantur:
quis esset auri fex quem
adhuc gentilem esse con¬
staret. Hic cum dominico
die quo ceteri ad expectãda
diei eius festa abscesserãt:
set ii illo secreto subito
plicia distenditur. Et
Uisibiliter turbam mar¬

Expanded text:
hoc omittendum est, quod per longum temporis tractum beati Innocenti martyris membra Rhodanus revelavit. Iugi enim eluviae vicinum in se caespitem vergens, religiosa quadam soli pernicie ad sepulturam martyris famurolatas namque reliquias liniter lambens, non ideo a sinu terrae protulit, ut in gurgitis sui procella demergeret, sed ob gloriosam devocione intra ambitum basilicae ceteris martyribus sepulturae praeciperet sociari. Cuius translationem a sanctae recordationis Domiciano Genavensi et Grato Agustane urbis vel Protasio tunc temporis huius loci episcopis caelebratam recolentes, cotidiana devotione et laudibus frequenapparuerit| Nequaquam tacendum putaui. Accedit ut inter| reliquos artefices qui inuitati conuenisse ad hoc opus| uidebantur . quidam adesset faber . quem adhuc gen| tilem esse constaret . hic cum domineco die . quo ceteri| dexpectanda die eius festa abscesserant set . in illo secreto se subiplicia distenditur . et uisi| biliter turba mar
Abbreviated transcription (Latin):
ursus et uictor: qͦs salodoro
passos fama confirmat.
Salodorum uero castrum
est. suꝑ arolam flumen:
non longe a reno positum.
suo constantino tũc regnũ
tenenti mortẽ moliretur:
dep̾hensus dolo illius. apõ
massiliam captus. nec.
impiam uitã digna mor¬
te finiuit. At uero beatis
multos passionis annos.
sc̃o theodoro illius loci ep̃õ
reuelata tradũtur. In qͦꝵ
honore cõstrueretur basilita:
que uaste tũc adiuc̃ta rupi
Uno tantum lat̾e adclinis

Expanded text:
lli martyres Ursus et Uictor quos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum est supra Arulam flumen neque longe a Rheno positum. suo Constantino tunc regnum tenenti mortem moliretur, deprehenso dolo eius apud Massiliam captus nec muimpiam uitam digna morte finiuit. ad uero beatissmultos passionis annos sancto Theodoro eiusdem loci episcopo reuelata traduntur in quorum honorem cum exstrueretur basilica quae uastae nunc adiuncta rupi uno tantum latere adclinis
Abbreviated transcription (Latin):
aucem et uiri scĩ amore. et
pie ur̃e collocutionis accen¬
sus defiderio: rogaui sepiꝰ.
et nunc iterum rogo. qua¬
tinus antiquitans ystorie
file seruata. suaui ur̃o dic¬
tamine rem ipsam explane¬
tis. quo et tam pia narra¬
tione edificetur eccł̃ia: et
filii. pater expleat deside¬
rium. Quod si ego tanti
patris filius appellari non
merui: nec mea merita ad
id quod postulo impetran¬
dum sufficunt: certe uel
dignitas materie. uel cause
utilitas obtinebit: quod pos¬
centis uilitas impetrare ñ
meruit. Materia enim. mar¬
tinus. utilitas. eccł̃iarum
edificatio est. uos autem qͥd
martino negabitis: Quid
elificationis ecclesiis subtra¬
hetis: Eya ergo agite. quod
et amicus postulat. et marti¬
no prestat: et eccłiam edifi¬
cat. Qd̃ si ius in amicum pro
conuictus gra. pro lactentis
infantie participatione lice-¬
ret exig̾ẽ. nichil credo michi
negaretis. quem mat̾ni lactis
participem acciuistis. Quem
gͦ materni lactis nutristis

Expanded text:
autem et viri sancti amore, et autem et viri sancti amore, et piae vestrae collocutionis accensus desiderio, rogavi saepius, et nunc iterum rogo, quatenus antiquitatis historiae fide servata, suam in vestro dictamine rem ipsam explanetis: quo et tam pia narratione aedificetur Ecclesia, et filii pater expleat desiderium. Quod si ego tanti patris filius appellari non merui, nec merita ad id quod postulo, impetrandum sufficiunt: certe vel dignitas materiae, vel Ecclesiae utilitas obtinebit, quod poscentis vilitas impetrare non meruit. Martinus enim materia, vtilitas Ecclesiarum ædificatio est. Vos autem quid Martino negabitis? Quid ædificationis Ecclesiis subtrahetis? Eia ergo, agite: quod & amicus postulat, Martino præstat, & Ecclesiam ædificat. Quod si ius in amicum pro conuictus gratia, pro lactentis infantiæ participatione liceret exigere, nihil credo mihi negaretis, quem mater in lactis participem acciuit. Quem ergo materni lactis nutristis
Abbreviated transcription (Latin):
pe ut astruam exemplis.
et confirmem rationibus.
sepe couniri disparia: et
sublimia humilib debere
conlescendere. Conclescen¬
debat gͥ mee paruitati ue-¬
stra sublimitas: et prestate
quorl postulo. qui hoc
ipsum prestitistis. ut po¬
stulare auderem. Meminit
certe non ambigo ur̃a scã
pat̾nitas. quam dulcib¬
colloquiis animam meã
esurientem reficere sole¬
batis. ut de scõ et mellifluo
ore ur̃o illius ignis sepius
ardorem in me tranfun¬
di. et accenli sentirem:
quem dñs ih̾c misit in ter¬
ram. et uoluit uehem̃ter
accendi. Inter cet̾a uero
uite eterne colloquia. de
cominuni patrono nr̃o¬
et iocunda confabulatio.
Porro inter alia michi re¬
tulistis repperisse uos in qͥb¬
dam ueterib scedulis ipolito
exaratum sermone. qualiter
eiusdem beati Martini sacra¬
tissimum corpus. ob barba¬
rorum incursus in burgun¬
diam delatum fuit. qualit̃ꝙ
ex inde reddita pace eccl̃ie ad
ꝓpriam urbem relatum. Ego

Expanded text:
pe ut astruam exemplis, pe ut astruam exemplis, et confirmem rationibus, saepe comiti disparia, et sublimia humilibus debere condescendere. Condescendat igitur meae parvitati vestra sublimitas, et praestate quod postulo, qui hoc ipsum praestitistis, ut postulare auderem. Meminit certe, non ambigo, vestra sancta paternitas, quam dulcibus eloquiis animam meam esurientem reficere solebatis: ut de sancto et mellifluo ore vestro illius ignis saepius ardorem in me transfundi et accendi sentirem, quem Dominus Jesus misit in terra, et voluit vehementer accendi. Inter caetera vero vitae aeternae colloquia, de communi patrono noet jocunda fabulatio. Porro inter alia mihi retulistis reperisse vos in quibusdam veteribus schedulis impolito exaratum sermone, qualiter ejusdem beati Martini sacratissimum corpus ob barbarorum incursus in Burgundiam delatum fuit, qualiterque exinde reddita pace Ecclesiae ad propriam urbem relatum. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
comitis ad odonem clu¬
macensem abbatem.
enerabili et
sancto patri
odoni dei
gr̃a clunia¬
censi abbati:
fulco bonus.comes anqe¬
gauorum: salutẽ. et debi¬
tam reuerentiam. Solent
quodam fauoris preludio
comparare beniuolentiã.
qui non satis presumũt.
de amici conscientia: Ego
autem pater uenerabilis
uobis scribens. nequaqͣm
id mͥ fore necessariũ repu¬
taui. Presumo enim me
uobis coniunctissimum cõ-¬
page dum taxat. et glu¬
tino caritatis. quãius res¬
pectu ur̃i minor sim dig¬
nitate: meritis autẽ mini
mus. Non enim semper
equalia sociantur. Iungũ
structione tabernaculi
saga cilicyna cortinis sub¬
tillissimis. In archa noe
inmitis belua cum hoĩe
mansueto: ex sicialib un¬
dis eripitur. Pulcritudi¬
nem creaturarũ. et for¬
mica exornat et angelus.
Et ut domestico abutar ex¬
emplo: puluerulentis pelib
lumen oculorum positũ¬
in sublimi. in nobis ipsis ex¬
hibet ministerium. Sed
quorsu hec tam longuo
repetita principio: Nem¬

Expanded text:
comitis, ad Odonem Cluniacensem abbatem. Venerabili et sancto patri ODONI Dei gratia Cluniacensi abbati, FULCO Bonus, comes Andegavorum, salutem et debitam reverentiam. Solent quodam favoris praeludio comparare benevolentiam, qui non satis praesumunt de amici conscientia. Ego autem, pater venerabilis, vobis scribens, nequaquam id mihi esse necessarium reputavi. Praesumo enim me vobis conjunctissimum compage duntaxat et glutino charitatis: quamvis revestri minor sim dignitate, meritis autem mus. Non enim semper aequalia sociantur. Certe structione tabernaculi saga cilicina cortinis subtilissimis . In arca Noe immitis bellua cum homine mansueto exitialibus undis eripitur . Pulchritudinem creaturarum et formica exornat, et angelus. Et, ut domestico abutar exemplo, pulverulentis pedibus lutum oculorum positum, sublime in nobis ipsis exhibet ministerium. Sed quorum haec tam longo repetita principio? Nem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o reciperet coronã.
Seddie obitus sui mul¬
toante p̾noscens : &
quibusdam suis prre¬
dicens fribis. appro.¬
pinqͤanteq. hora. febriũ
tus in laude dĩ inter
diuina prtedicationis
uerba. inter angeli¬
cas cȩlestiũ r̾mnorũ
uoces. suis a stantib
reddidit Animam.
ricis ciuitatũ & popłoꝵ
turbis cũ laudibus
& rmnis. ad turonicã
portabatur ciuitatẽ:
Ibiq inpoliandro pu¬
blico est sepultus.
Vbi post modũ beatus
antistes. ꝑpetuus. lau¬
dabili oꝑe. & uenera¬
bili cultu construxit
eccłam: tanti patris
condignam meritis.
Inquã etiã eius meri¬
tis usq hodie multa
miraculorũ signa : plu¬
rime sanitatũ uirtu¬

Expanded text:
o reciperet coronam. Sed diem obitus sui multo ante pernoscens, et quibusdam suis praedicens fratribus, appropinquanteque hora, febrium tus in laude Dei, inter divina praedicationis verba, inter angelicas coelestium hymnorum voces, suis astantibus reddidit animam. icis civitatum, et populorum turbis, cum laudibus et hymnis ad Turonicam portatur civitatem, ibique in polyandro publico sepultus est, ubi postmodum beatus antistes Perpetuus laudabili opere, et venerabili cultu construxit ecclesiam tanti Patris condignam meritis: in qua etiam usque hodie multa miraculorum signa, plurimae sanitatum
Abbreviated transcription (Latin):
cularis : mox diuina
prrestitit pietas : Quȩ¬
dam persona demonia¬
stramine ubi sc̃s marti¬
nus sederiit. a potesta¬
te erutus ẽ. inimict.
Non solũ homines sed etiã
animalia ademonum
liberans potestate : &
mansuctos insuũ redire
gregem manda uit
ut canib. seqentib le¬
pusculũ. imꝑaret sta¬
re : & miserã bestiolã
Uilla quȩdã insenonico
grandinea saepius ua¬
stata tempestate : ad
p̃ces scĩ martini mul¬
tis liberata ẽ. annis
Mulier a sanguinis flu¬
xu: uestim̃torũ illius
tactusanata ẽ. UIIII.
alibus etiam electus
dĩ sacerdos mundo
claruit miraculis.
ut inom̃i uita & conuer¬
satione ꝑfectus : in om̃i
pietate & religione p̃¬
darus: in om̃i bonitate

Expanded text:
cularis, mox divina cularis, mox divina praestitit pietas. Quaedam puella daemoniastramine, ubi sanctus Martinus sedebat, a potestate erepta est inimica. Non solum homines, sed etiam animalia a daemonum liberans potestate, et mansueta in suum redire gregem mandavit.  sequentibus lepusculum imperaverit stare; et miseram bestiolam Villa quaedam in Senonico grandinea saepius vastata tempestate, ad preces sancti Martini, multis liberata est annis. Mulier a sanguinis fluxu vestimentorum illius tactu sanata est. X. Obiit. --Talibus etiam electus Dei sacerdos mundo claruit miraculis; et in omni vita et conversatione perfectus, in omni pietate et religione praeclarus, in
Abbreviated transcription (Latin):
petri & pauli. nec non
scãrũ uirginũ teclae
& cenes uisitatione. uir
dĩ hononaitus & confor¬
tatus ẽ. Nam daemonũ
fanta smata & indiuer¬
sĩs figuris horribiles
cispectus nichil metueas.
nec ullis eorũ fallacus
illudi potuit. Sp̃u uͦ
ꝓphetarũ ita claruit:
ut multis multa prre¬
dixert futunr: ueluti
interitũ pilredixerat.
odem beato uiro VIII.¬
mysteriũ ad altare :
globus ignis subito de
uertice fulsit illius
łuantius qͥdã egrotus
pꝑante adsebeato ui¬
ro: prius sanitatẽ re¬
cepit. quã scs martinis
domũ intraret. In eadẽ
quoq domo puerum
a serpente percussũ
scõrũ tactu digitorum.
apiculo mortis eruit.
non doluit. opꝓbria
ñ sensit. Immo & quo¬
rũdam rusticorũ fla¬
gella placido sustinuit
animo: eorũ fixa ter¬
ris animalia. solo sol¬
uebat sermone. Ne¬
mini adulando blan¬
diebatur principi:
nulli ueritatis uerba
tacuit. ad nota semꝑ
orationũ subsidia re¬
currens. Unde siqͥd
ei potestas renuit se¬

Expanded text:
Petri et Pauli; nec non sanctarum virginum Theclae et Agnetis visitatione vir Dei honoratus et confortatus est. Nam daemonum phantasmata, et in diversis figuris horribiles aspectus nihil metuens, nec ullis eorum fallaciis illudi potuit. Spiritu vero prophetarum ita claruit, ut multis multa praedixerit 161 futura: veluti interitum praedixit. Et eodem beato viro celebmysterium ad altare, globus igneus subito de vertice fulsit illius. Evantius quidam aegrotus, properante ad se beato viro, prius sanitatem recepit, quam sanctus Martinus domum intraret. In eadem quoque domo puerum a serpente percussum, sanctorum tactu digitorum a periculo mortis eruit. non doluerit, opprobria non senserit: imo et quorumdam rusticorum flagella placido sustinuit animo, eorumque fixa terris animalia solo solvebat sermone. Nemini adulando blandiebatur; principi nulli veritatis verba tacuit, ad nota semper orationum subsidia recurrens. Unde si quid ei potestas renuit sae