comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
date eum celi celorũ. & aque quȩ suꝑ celos
sunt laudent nomen diũ. Quia ipse dixit
& facta sunt: ipse mandauit & ereata sunt.
Etiam hic aꝑtissime adõ factos ẽt̃ angelos
diunitus dictum est: cumeis int̾ cȩtera ce¬
lestia commemoratis infertur ad omma:
ipse dixit & facta sunt. Quis porro aude¬
bit opinari. post omĩa ista. que sex dieb
enumerata sunt angłos factos: s & si
quisꝗͣ ita desipit: redarguit istam uanita¬
tem illa scriptura pari auctoritate: ubi
ds̃ dicit: Quando facta sunt sidera: Lauda¬
nerunt me uoce magna õs angłi mei. Iã
gͦ erant angłi quando facta sunt sidera:
factasunt aut̃ quarto die. Nunquid nam
gͦ die t̃cio factos esse dicemus: absit. In prõ¬
ptuest enim: quid illo die factum sit. Ab
aquis utiq terra discreataẽ: & distinctas
sui gnĩs speties. duo ista elementa sump¬
serunt: & ꝑduxit terra quicquid ei ra¬
dicitus inberet. N ũ quid nã scdo: ne hoc
quidẽ. Tunc enini firmaĩtũ factumẽ

Expanded text:
aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen Domini; quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandauit, et creata sunt. Etiam hic apertissime a Deo factos esse angelos diuinitus dictum est. cum eis inter cetera caelestia commemoratis infertur ad omnia: Ipse dixit, et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelos factos? Sed etsi quisquam ita desipit, redarguit istam uanitatem illa scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudauerunt me uoce magna omnes angeli mei. Iam ergo erant angeli, quando facta sunt sidera. Facta sunt autem quarto die. Numquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promtu est enim, quid illo die factum sit. Ab aquis utique terra discreta est et distinctas sui generis species duo ista elementa sumserunt et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Numquidnam secundo? Ne hoc quidem. Tunc enim firmamentum factum est
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & in hymno trium incamino uirorum
cum predictum eẽt. benedicite omiã opera
diũ dũo. in executione eoriidem operum
etiam angli nominausunt: & inpsalmo ca¬
nitur. Laudate dominũ de celis: laudate eũ
in excelsis. Laudate eum om̃s angłi eius. lau¬
date eum om̃s uirtutes eius. Laudate eũ sol

Expanded text:
Nam et in hymno trium in camino uirorum Nam et in hymno trium in camino uirorum cum praedictum esset: Benedicite omnia opera Domini Dominum, in executione eorundem operum etiam angeli nominati sunt: et in psalmo canitur: Laudate Dominum de caelis, laudate eum in excelsis; laudate eum omnes angeli eius, laudate eum omnes uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
significatisunt. Non aũt esse pret̃missos. hĩc
existimo. quod seriptum ẽ. requieuisse dm̃ in
die septimo. ab om̃ib oꝑibus sis que fecit.
cim liber ipse ita sit exorsus. in. principiofec̃
ds eclum & terram. ut ante celũ & terram
nichil aliud fecisse uideat᷑. Cum gͦ celõ & trã
ceperit. atq ipsa terra quam primitus fecit
sicut scriptura consequenter eloquit᷑ in uisi¬
bilis & incomposita. nonduq luce facta.
utiq tenebre fuerint suꝑ abissum. idẽ suꝑ
quandam terre. & aq̃ indistinctam confu¬
sionẽ. ubieiũ lux ñ ẽ. tenebre sint necesse est:
Deinde omĩa creando disposita sint. que ꝑ
sex dies consummata narrantur.. quomodo
angłi pret̾mitterentur tanquam non essent
inoꝑibus dĩ. aquib in die septimo requient
opus aut̃ dĩ augłos. hio quidẽ. & siñ p̃ter¬
missum: ñ tam̃ euidenter ex pressumẽ: Seda¬
libi hoc scã scriptura clarissima uoce testatus.

Expanded text:
significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc existimo, quod scriptum est requievisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus coelum et terram, ut ante a coelo et terram nihil aliud fecisse videatur. Cum ergo a coelo et terra coeperit, atque ipsa terra quam primitus fecit, sicut Scriptura consequenter eloquitur, invisibilis et incomposita nondumque luce facta, utique tenebrae fuerint super abyssum, id est super quamdam terrae et aquae indistinctam confusionem; ubi enim lux non est, tenebrae sint necesse est; deinde omnia creando disposita sint, quae per sex dies consummata narrantur, quomodo angeli praetermitterentur tanquam non essent in operibus Dei, a quibus in die septimo requievit? Opus autem Dei esse angelos hic quidem etsi non praetermissum, non tamen euidenter expressum est; sed alibi hoc sancta scriptura clarissima uoce testatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cientem id quod efficitur. sicut leta epła di¬
citur. significans eoꝵ lȩtitiam. quos legen¬
tes efficit letos: Conuenientissime itaq cũ
dm̃ requieuisse ꝓpħtica narrat auctoritas.
significat᷑ requies eorum quim illo requiesẽt.¬
& quos facit ipse requiescere: Hoc etiam ho¬
minib quib loquit᷑. & ꝓpt̃ quos utiq con¬
scripta ẽ. ꝓmittente ꝓpħia. quod etiam ip¬
si ad illũ prius in ista uita ꝑfidẽ quodãmͦ
aecessernt: millo habebunt requiem sẽpi¬
ternam. Hoc enim ex sabbati uacatione & pre¬
cepto legis: inuetere dĩ popło figuratum est
xxx. Quod lucis nomine etiam angłi signifo¬
Icati atq ereati possunt intelligi: ex eodẽ li¬
bi demundi constinitione sacre lit¬
tere loqunt᷑ non ei denter dicitur
utrum uel quo ordine creatisunt
angłi. S si pret̾missi non sunt: uel celi noĩe
ubi dictum ẽ. inprincipio fecit ds eelum et
terram. uel potius lucis huius de qua loqͦꝵ.

Expanded text:
cientem id quod efficitur, sicut laeta epistola dicientem id quod efficitur, sicut laeta epistola dicitur, significans eorum laetitiam quos legentes efficit laetos? Convenientissime itaque, cum Deum requievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere: hoc etiam hominibus quibus loquitur, et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia quod etiam ipsi ad illum prius in ista vita per fidem quodammodo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam: hoc enim ex sabbati vacatione et praecepto legis in vetere Dei populo figuratum est. CAPUT XXX. Quod lucis nomine etiam angeli significati atque creati possint intelligi, ex eodem libi de mundi constitutione sacrae litterae to:cuntur\',\' non euidenter dicitur utrum uel quo ordine creati sint angeli; sed si praetermissi non sunt, uel caeli nomine ubi dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, u
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Cum incognitione om̃iũ ex aquis
animalium natatilium. atq uolatilũ. dies
qͥntus. Cum incognitione om̃iũ aĩalium
terrenorum. atq ipsius hominis. dies sextꝰ.
Cum uero indie septimo requiescit deus
abom̃ibus oꝑibus suis. & sc̃ificat eum: ne¬
quaquam est accipiendum pueriliter tan
quam ds laborauerit operando. qui dixit
et facta. sunt. uerbo intelligibil et sempi¬
terno non sonabili et temporali: S requies
di requiem significat eoꝵ qui requiescunt
indõ. sicut leta domus leticiam significat.
eorum qui letantur indomo. etiam si non
eos domus ipsa. sed alia res aliqua letos
facit. Quanto magis si eadem domus pul¬
critudine sua faciat letos habitatores. ut ñ
solum eo loquendi mͦ leta dicat᷑. quod signi¬
ficamus ꝑ id quod continet id quod continet᷑
sicut theatra plaudunt. prata muguint. cum
iuillis homines plaudant. in his boues mu¬
giant: s etiam illo quosignificatur ꝑeffi¬

Expanded text:
tus; cum in cognitione omnium ex aquis tus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque uolatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius hominis, dies sextus. Cum uero in die septimo requiescit deus ab omnibus operibus suis et sanctificat eum, neqquam Deus laboraverit operando qui dixit et facta sunt, verbo intelligibili et sempiterno, non sonabili et temporali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur per effi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi non creator creature dilec̾tione relinqui¬
tur. Deniq scͥptura cum illos dies dinume¬
raret ex ordine: nusqm interposuit uocabu¬
lum uoctis. Non enim ait alicubi fac̾ta ẽ
nox: sed fact̾a est uespera. & facty est ma¬
ne dies unus: ita dies scds: & ceteri. Cog¬
nitio quippe creature inse ipsa decolorati¬
or est ut ita dicam. quam cum indĩ sapi¬
entia cognoscitur. uelud in arte qua facta
est. Ido uesꝑa qm̃ nox congruentius dici
potest: quȩ tam̃ ut dixi cũ ad laudandũ. et a¬
mandum refertur creatorem. recurrit inma¬
ne. Et hoc cum facit in eognitionẽ sui ipsiꝰ:
dies unus ẽ. Cum incognitionẽ firmamenti.
quod int̾ aquas inferiores & suꝑiores. celũ
appellatum est: dies scd̾s. Cum incognitio¬
ne terre ac maris. omniumq gignentiũ. quȩ
radicibus continuata sunt terre: dies t̃cius.
Cum incognitionẽ luminarium maioris
& minoris om̃iumq siderum: dies quar¬

Expanded text:
ubi non creator creaturae dilectione relinquiubi non creator creaturae dilectione relinquitur. denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis; non enim ait alicubi: facta est nox, sed: facta est uespera et factum est mane, dies unus; ita dies secundus et ceteri. cognitio quippe creaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in dei sapientia cognoscitur uelut in arte qua facta est; ideo uespera, quae nox congruentius dici potest; quae tamen, ut dixi, cam ad laudandum et amandum refertur creatorem, recurrit in mane. et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelum appellatum est, dies secundus; cum in cognitione terrae ac maris omniumque gignentium, quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium maioris et minoris omniumque siderum, dies quar
Abbreviated transcription (Latin):
diem. tenebras autem noctẽ. S qualis il¬
la sit lux. & quo alternante motu. qualẽq
uesperam. & mane fecerit remotũ ẽ a sensib
nr̃is: nec ita ut ẽ. intelligi a nob̾ potest: qͦd tam̃
sine ulla hesitatione credendum est. Aut
enim aliqua lux corporea ẽ. siue insuꝑiorib
mundi partibus longe a conspectibus nr̃is.
siuie unde sol pꝰmodum accensꝰ ẽ:Aut lucis
nomine significata ẽ seã ciuitas in scĩs an¬
głis. & sp̃italib beatis. De qua dicit apłs.
que sursum est ierłm mater nr̃a ęterna in
celis: ait quippe et alio loco. om̃s enim uos
filii lucis estis & filui diei. non sumus noc¬
tis neq tenebrarum: si tam̃ et uesꝑam diei
huius et mane aliquatenus congruenter
intelligere ualeamus. Qm̃ scientia creature
in comparationem scientie creatoris quoda
modo uesperascit. Itemq lucescit et mane
fit. cum et ipsa refertur ad laudem dilec¬
tionemq creatoris. nec in noctem uergit᷑.

Expanded text:
diem, tenebras autem noctem. sed qualis ildiem, tenebras autem noctem. sed qualis illa sit lux et quo alternante motu qualemque uesperam et mane fecerit, remotum est a sensibus nostris nec ita ut est intellegi a nobis potest; quod tamen sine ulla haesitatione credendum est. aut enim aliqua lux corporea est siue in superioribus mundi partibus longe a conspectibus nostris siue unde sol postmodum accensus est, aut lucis nomine significata est sancta ciuitas in sanctis angelis et spiritibus beatis, de qua dicit apostolus: quae sursum est Hierusalem mater nostra aeterna in caelis; ait quippe et alio loco: omnes enim uos filii lucis estis et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum; si tamen et uesperam diei huius et mane aliquatenus congruenter intellegere ualeamus, quoniam scientia creaturae in comparationem scientiae creatoris quodam modo uesperascit itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque creatoris, nec in noctem uergitur,
Abbreviated transcription (Latin):
post aliquod fit & anite aliquod tempus.
Post id quod preteritũ est: ante id quod
futurum est̾. Nullũ aũt possit essẽ prete¬
ritum: quia nulla erat ereatura enuuiis muta¬
bilibus motib ageret. Cum tempore autem
factus est mundus. siin eius conditione faetꝰ
est mutabilis motus: sicut udetur se habe
etiam ordo ille primorum sex uel septer di¬
erum inquibus manc & uesꝑe nominantun:
donec omĩa quȩ his diebus dĩ fecit. sexto
ꝑficrantur die: septimoq inmagnomiste¬
rio dĩ udcatio commñdatur. Quidies ciuus¬
modi ssint : aut ꝑdifficile nob̃. aut etiam
impossibile ẽ cogitare: quantomagis dicere:
Uidemus quippe istos dies notos ñ habere
uesperam. nisi de solis occasu: nec mane
nisi de solis exortu. Illorum aut̃ priotes tres
dies sine sole ꝑactisunt: qui die quarto factꝰ
refertur. Et primius quidem litx uerbo¬
dĩ facta: atq interipsam & tenebras deus
separasse narrat᷑: & eandem lucẽ uocasse

Expanded text:
post aliquod fit, et ante aliquod tempus, post aliquod fit, et ante aliquod tempus, post id quod praeteritum est, ante id quod futurum est; nullum autem posset esse praeteritum, quia nulla erat creatura, cuius mutabilibus motibus ageretur. Cum tempore autem factus est mundus, si in eius conditione factus est mutabilis motus, sicut uidetur se habetiam ordo ille primorum sex vel septem dierum in quibus mane et vespere nominantur, donec omnia quae his diebus Deus fecit sexto perficiantur die, septimoque in magno mysterio Dei vacatio commendetur; qui dies cujusmodi sint, aut perdifficile nobis, aut etiam moossibile est cogitare, quanto magis dicere! Videmus quippe istos dies notos uesperam nisi de solis occasu nec mane nisi de solis exortu; illorum autem priorum tres dies sine sole peracti sunt. qui die quarto factus refertur. et primitus quidem lux dei uerbo facta atque inter ipsam et tenebras deus separasse narratur et eandem lucem uecasse
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilicate ñ ẽ. In ȩternitate aũt. nulla
inutatio ẽ: quis ñ uideat quod tempora
non fuisent nisi creatura fieret. quȩ ali¬
quid aliqua motione mutaret: tuus mo¬
tionis & mutationis. cum aliud atq ali¬
ud quȩ simul eẽ non possunt. cedit atq
succedit. inbreuioribus uel productiorib
morarum interuallis tempus sequeretur:
Cum igitur ds in cuius eternitate nulla ẽ
omnino mutatio ereator sit temporum ce
ordinator: quomͦ dicatur post tempoꝵ
spacia mundum creasse non udeo: nisi
dicatur ante mundũ iam aliquam fuisse
creaturam: ciuius motib tempora curretẽt.
Porro si litterȩ sacrę maxuneq ueraces ita
dicunt. in principio fecit ds celum &e terram.
ut nichil antea fecisse intelligitur: quia hoc
potuis in principio fecisse diceretur si qͥd
fecisset ante cetera cuncta que fecit. procul
dubio notiẽ mundus factus intempote. sed
cum tempore. Quod enim fit intempore et

Expanded text:
mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est: quis non uideat, quod tempora non fuissent, nisi creatura fieret, quae aliquid aliqua motione mutaret, cuius motionis et mutationis cum aliud adque aliud, quae simul esse non possunt, cedit adque succedit, in breuioribus uel productioribus morarum interuallis tempus sequeretur? Cum igitur Deus, in cuius aeternitate nulla est omnino mutatio, creator sit temporum et ordinator: quo modo dicatur post temporum spatia mundum creasse non uideo, nisi dicatur ante mundum iam aliquam fuisse creaturam, cuius motibus tempora currerent. Porro si litterae sacrae maximeque ueraces ita dicunt, in principio fecisse Deum caelum et terram, ut nihil antea fecisse intellegatur, quia hoc potius in principio fecisse diceretur, si quid fecisset ante cetera cuncta qudubio non est mundus factus in tempore, sed cum tempore. Quod enim fit in tempore, et
Abbreviated transcription (Latin):
deant de infinttis. Ante mundum tꝑ̃ib
cur meis aboꝑe ds̃ cessarit. Et sicut nẽ
consequens. ⁊t fortuitu potrus quam ran¬
one diuina ds ñalio.s. isto in quo est loco
mundum constituerit. cum pariter infimuꝰ
ubiq patentib nullo ex cellentiore merito
possit hic eligi. quãus eandem dunnam
rationem qua id factum ẽ. milla possit
humana comprehendete natura: ita non
est consequens ut dõ aliquid existimemꝰ
accidisse fortumi: quod illo potius quã
anteriore tempore condidit mundũ: cũ
qualit anteriora tempora ꝑ infinitũ re-¬
trospacium preterissent. nec fuisset aliqua
differentia. unde tempus tempori eligendo
preponeretur. Quod sidicunt manes esse
hominum cogitationes quib infinitai¬
maginantur loca. cum locus nullus sit
preter mundum: respondetur eis isto modo.
inanit homines cogitare preterita tꝑ̃ra
uacationis dĩ: cum tempus nullum sit
ȩt̃nitas & tempus. qd̃ tempus sine aliqua

Expanded text:
deant de infinitis ante mundum temporibus deant de infinitis ante mundum temporibus cur in eis ab opere deus cessarit.\' et sicut non est consequens ut fortuito potius quam ratione diuina deus non alio, sed, isto iii quo est loco mundum. constituerit cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellposset hic eligi, quamvis eamdem divinam rationem, qua id factum est, nulla posset humana comprehendere natura; ita non est consequens ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore temaequaliter anteriora tempora per infinita retro spatia praeteriisse ut, nec fuisset aliqua differentia, unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes, quibus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respondetur eis isto modo: inaniter homines cogitare praeterita tempora uacationis Dei, cum tempus nullum sit aeternitas et tempus, quod tempus sine aliqua mobili
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃dixit. S quid placuit eterno dõ: tune
facere celum & terram. quȩ antea ñ fecisset:
Qui hoc dicunt : simundum ęternũ sine
ullo itio. & idõ nec adõ factum iuderi
uolunt: nimis auersi sunt aueritate. et le¬
tali morbo impietatis insaniunt. Excep¬
tis enim propħicis uocib. mundus ipse
ordina tissima sua mutabilitate & mo¬
bilitate. & uisibilium om̃ium pulchetri¬
ma specie. quodam modo tacitus. & factũ
se esse. & non nisi adõ meffabiliter. atq
inuisibilit magno. & in effabiliter atq in¬
uisibiliter pulcro. fieri se potuisse ꝓclamat
XXUIIII. Quod ealumpniantes de mundi
tempore refelli possunt de mundi loco. de
codem libro undecimo.
um igitur unum mundũ ingenti
quidem mole corporea. finitum ta¬
tam̃ & loco suo determinatum. et
operante dõ factum eẽ dicant: quod respõ¬
dent de infinitis. extra mundum locis.
cur ineis ab oꝑe ds cesset. hoc sibi respon

Expanded text:
ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno Deo tunc ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno Deo tunc facere caelum et terram, quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio et ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse et non nisi a Deo ineffabiliter adque inuisibiliter magno et ineffabiliter adqvisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. CAPUT XXIX. Quod calummantes de mundi tempore refelli possint de mundi loco, de eodem libro XI. Cum igitur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen, et loco suo determinatum, et operante Deo factum esse dicant, quod respondent de infinitis extra mundum locis, cur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi resp
Abbreviated transcription (Latin):
isibilium omniũ maximus mũdꝰ ẽ
inuisibilium om̃ium maximus dẽ
eit. S mundum eẽ conspicimus: dm̃ esse
credimus. Quod aut ds̃ fecerit mundũ. nul¬
li potius credimus quam ipsi dõ. Ubi eum
audimus : nusquam interim nos melius
quam inscripturis scĩs: ubidixit propħa¬
eius. in principio fecit ds̃ cȩlum & terram.
Nũ quid nã ibi fuit iste ꝓpħa quando fec̃
os celum & terrã: s ibi fuit sapientiadĩ
ꝑquam facta sunt omĩa. quȩ inanimas
etiam scãs se tͣnsferens amicos dei e ꝓpħas
constituit: eisq opera sua sine strepitu intus
enarrat. Locunt᷑ eis quoq angłi dĩ: qui sẽ¬
ꝑ uident faciem patris uoluntatemq eius
quibus oportet annunciant. Ex his unus
erat iste propħa: qui dixit & scripsit. inpͥn¬
cipio fecit ds̃ celũ & terram. Quitam ido¬
neus testis ẽ. ꝑquẽ dõ credendum sit: ut
eodem sꝑũ dĩ. quo hec sibi reuelata cogno¬
uit: etiam ipsam fidem utãm futuram an

Expanded text:
isibilium omnium maximus mundus est, inuisibilium omnium maximus deus est; sed mundum esse conspicimus, deum esse credimus. quod autem deus fecerit. mundum nulli potius credimus quam ipsi deo. ubi eum audimus P nusquam interim nos melius quam in scripturis sanctis, ubi dixit propeius: In principio fecit Deus caelum et terram. Numquidnam ibi fuit iste propheta, quando fecit Deus caelum et terram? Non; sed ibi fuit sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quae in animas sanctas etiam se transferens amicos Dei et prophetas constituit eisque opera sua sine strepitu intus enarrat. Loquuntur eis quoque angeli Dei, qui semper uident faciem Patris uoluntatemque eius quibus oportet adnuntiant. Ex his unus erat iste propheta, qui dixit et scripsit: In principio fecit Deus caelum et terram. Qui tam idoneus testis est, per quem Deo credendum sit, ut eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto
Abbreviated transcription (Latin):
tionis di & ꝓrimi latum mandatum nimis anqͦ¬
totalex pendet & ꝓpħe mirifice retulit: obhoc taq
congruum pritaui atq conueniens: ut hiᷤ excerpuꝰ
caritã qͣ disꝑsa solent adunari integͥtate libri da¬
ret exordiũ. q̃ ⁊ͥtutum omniũ ꝑfectio & suꝑnę
legis plenitudo ẽ ipsa qͦ finẽ det oꝑi q̃ ñ habet finem.
Nam pęne ultimꝰ nuimeri titulꝰ. ordinem nutͥende.
ultimꝰ enut̾te laudem continet caritatis ꝑ quam
adiuro lect᷑os ut m indigno ueniam dignanter
tribuant. & orationum p̃sidia clement̃ impen¬
dant. Siquis sane tnfferens hoc opꝰ his quȩ con¬
gesta sunt alia addere. forte uoluerit. congrui
adiciat locis ut p̃dica duode caritate titul fi¬
nem semper teneant excer ẜToRUM
tia iacobi apłi. qua dicit si totã quis legem
seruauerit offendat aũt in uno. factus est
omniũ teus. cũ idẽ dicat. in multis offendi¬

Expanded text:
tionis dtionis dtota lex pendet et prophetae, mirifice retulit. Ob hoc itaque congruum putavi atque conveniens, ut his Excerptis charitas, qua dispersa solent adunari integritate, libri daret exordium, quae et virtutum omnium perfectio, et supernae legis est plenitudo; ipsa quoque finem dedit operi, quae non habet finem. nam paene ultimus numeri titulus ordinem nutriendae, ultimus enutritae laudem continet caritatis; per quam adiuro lecturos ut mihi indigno ueniam dignanter tribuant et orationum praesidia clementer impendant. si quis sane transferens hoc opus his quae congesta sunt alia addere forte uoluerit, congruis adiciat locis, ut praedicti duo de caritate tituli finem semper teneant excerptorumtia Jacobi apostoli, qua dicit: Si totam quis legem servaverit, offendit autem in uno, factus est omnium reus, cum idem dicat: In multis offendi
Abbreviated transcription (Latin):
q enim qͥd meptiꝰ a paruis arripit᷑: a magnis aptiꝰ
addimplet᷑. Certe si nulꝰ magnoꝵ iduł facere uel
hab̾e dignat᷑: saltem illi qͥb plenaria tanti dest̃
oꝑis his forsitan delectabunt᷑ excerptis. qͥa faciliꝰ
urum codicem qͥs pot̾it sͥ parare qmͣ multos
Singłis sane capitulis diũse res uel ẽ q̃stiones
atq sententiȩ de qͦ oꝑe ł librosint indicantur.
ut siqͥs ignorat ubi eaᷤ plene possit inuenire cog¬
noscat. integrum uͦlibrum uisum ẽ excerptoꝵ
debe eẽ pͥncipium & ille potissimũ mͥ p̃ponend̾
occurrit.: qm idẽ beatꝰ augustinꝰ anttisteᷤᷤ ad scm̃ ie¬
ronimum pꝰ pͥmã de aĩe q̃stionẽ noscit᷑ scͥpsisse p̃s¬
biterum. soluens illã ex epła bi iacobi apłi qͣm in
pͥmo p̃notaui cpło questionẽ. In qͦlibro quatuor
illas uͥtutes. id ẽ prudentiam. temꝑantiam forti¬
tudinem. atq iusticiam. ad ilłd gemine dilei¬

Expanded text:
que enim quod ineptius a paruis arripitur a magnis aptius que enim quod ineptius a paruis arripitur a magnis aptius adimpletur. certe si nullus magnorum id uel facere uel habere dignetur, saltem illi quibus plenaria tanti desunt operis his fortasse delectabuntur excerptis, quia facilius unum codicem quis poterit sibi parare quam multos. a singulis sane capitulis diuersae res uel etiam quaestiones atque sententiae de quo opere uel libro sint indicantur, ut, si quis ignorat ubi eas plene possit inuenire, cognoscat. integrum uero librum uisum est excerptorum debere esse principium et ille potissimum mihi praeponendus occurrit, quem idem beatus Augustinus antistes ad sanctum Hieronymum post primum de animae quaestione noscitur scripsisse presbyterum, soluens illam ex epistula Iacobi apostoli quam in primo praenotaui capitulo quaestionem: in quo libro quattuor illas uirtutes, id est prudentiam, temperantiam, fortitudinem atque iustitiam, ad illud geminae dilec
Abbreviated transcription (Latin):
tasminime suppetebat. iccirco quedam uelut ex
ingent p̃to fiorib asꝑso cȩlestibꝰ ex libroꝵ eiꝰ quȩ
data ẽ copia inobs egerq collegi inobs sculicet
pertaa. eger offensa. uel informari tanta doctrina
cupiens uel sanari Ueritatem nanq sententie salo¬
monis qͣait. fauus mellis ũba peudentiȩ. dulce¬
do anime sanitas os si um. insupridica uiri dul¬
cissima & sarassima eruditione ꝑsena. Pauca pro¬
inde quȩ congessi. non solum mͥ qui sensu cen¬
suq stm pauꝑ. s etiamhis qͥutroq prediti sunt.
munera ꝓfut᷑a confido. Nam cum in manꝰ eoꝵ
hec eadem excerpta ꝑuenerint. aut ardore men¬
dicarttis accensi aut in ordinata ut assolet cor¬
gestione ꝑmoti dabunt oꝑam uel plura studiosiꝰ
habere uel his aptiora decerꝑe.atq in unum
corpꝰ redacta sepiꝰ leccitare. Ita forsitan imꝑita desi¬
derium cõpendiis potit militare doctoꝵ. Pierũ¬

Expanded text:
tas minime suppetebat, idcirco quaedam uelut ex tas minime suppetebat, idcirco quaedam uelut ex ingenti prato floribus asperso caelestibus ex librorum eius quae data est copia inops aegerque conlegi: inops scilicet peritia., aeger offensa, uel informari tanta doctrina cupiens uel sanari. ueritatem namque sententiae Salomonis, qua ait: fauus mellis uerba prudentiae, dulcedo animae, sanitas ossuum, in supra dicti uiri dulcissima et sanissima eruditione persensi. pauca proinde quae congessi non solum mihi qui sensu censuque sum pauper sed etiam his qui utroque praediti sunt munere profutura confido. nam cum in manus eorum haec eadem excerpta peruenerint, aut ardore mendicantis accensi aut inordinata, ut assolet, congestione permoti dabunt operam uel plura studiosius habere uel ex his aptiora decerpere atque in unum corpus redacta saepius lectitare. ita forsitan imperiti desiderium compendiis poterit militare doctorum plerum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsunt: ut & ieiunos copiosiꝰ pascant. & fortes ar¬
inis sp̃ialib muniant. satholica siquidem diui¬
ne legis explanatio non solum esurientib alimo.¬
nia. s & dimicantibꝰ effictt᷑ armat᷑a. Nec imme¬
rito uicarii illiꝰ cui pascendas oues dñs ore ꝓpͥo
commendauit. compastoralis officii .s. augusti¬
num socium. & copiosa g̃gi dominico depratis
acͥptarum pabula ꝓcurantem ꝑ ampliꝰ dilexerut᷑.
suum uerissime putantes bonum qͦd ꝑ fraternã
scieritiam gͣalabant᷑ inuentum: scientes hunc
intelligibilem ad eondiendos auimos salemetiã
pecorib abiectissimis ꝓfut᷑um. quoꝵ omniũ ego
ꝓrsus abiectior & aliqĩts eiꝰdem beati uiri prȩla¬
ris oꝑib ꝑ pauca ruminando qͥdamm᷑ lambendo¬
q decerpsi. quȩ p̃stantib amicis integ̃ legeram.
Nam omnia illiꝰ habere uel inuenire qͥs possit:
ñ ninia gͦ legenti mͥ atq hab̃e cupient quia facul¬

Expanded text:
prosunt, ut et ieiunos copiosius pascant et fortes arprosunt, ut et ieiunos copiosius pascant et fortes armis spiritalibus muniant. catholica si quidem diuinae legis explanatio non solum esurientibus alimonia sed et dimicantibus efficitur armatura. nec immerito uicarii illius, cui pascendas oues dominus ore proprio commendauit, compastoralis officii socium copiosa gregi dominico de pratis scripturarum pabula procurantem peramplius dilexerunt, suum uerissime putantes bonum quod per fraternam scientiam gratulabantur inuentum, scientes hunc intellegibilem ad condiendos animos salem etiam pecoribus abiectissimis profuturum. quorum omnium ego prorsus abiectior ex aliquantis eiusdem beati uiri praeclaris operibus perpauca ruminando quodam modo lambendoque decerpsi, quae praestantibus amicis integra legeram: nam omnia illius habere uel inuenire quis possit? nonnulla ergo legenti mihi atque habere cupienti quia facul
Abbreviated transcription (Latin):
ferri uobis scõ quo polletis studio uoluistis. Et
cum bibliothecȩ ur̃e copia multiplex. integra
de quib pauca decerpsi contineat oꝑa. placuit
caritati ur̃e habere decerpta. Nt ego ꝓspiciens ne
forsitan a legentibꝰ temeritas argueret᷑ necesse ha¬
bui causas facti. patefacere int̾preti. Quȩ ita se habet:
Int̃ magi. ns ce eg̃gios catholicȩ doctores eccłiȩ p̃clarõ
fuisse ce ẽẽ beatum augustinum qͥs ignoret ep̃m:
Quemicum diuina & humana eruditione inira¬
bilem omnes orthodoxi toto t̾rarum orbe uene¬
rantur. p̃cipue tam̃ aplicȩ ȩccłiȩ antistites scͥpta
eiꝰ fua ꝓbabilit̾ auctoritate firmantes. tanto maio¬
ri stridio semꝑ amplexi sunt. qñto ampliori sola¬
tio his usosse fuisse testant᷑. Nam cont̃ multos
hostes eccłie dimicantes. & maxime contͣ uersi¬
pelles immicosgrẽ di. doctͥna eiꝰ instructi. uel potꝰ
eadem illustrati gr̃a. semꝑ excitẽre uictores. Cuiꝰ
uictorie p̃mia. in tantum donante do posteris

Expanded text:
ferri uobis sancto quo polletis studio uoluistis, et cum bibliothecae uestrae copia multiplex integra de quibus pauca decerpsi contineat opera, placuit tamen habere decerpta. at ego prospiciens ne forsitan a legentibus temeritatis arguerer, necesse habui causas facti praefatione fateri: quae ita se habent: inter magnos et egregios catholicae doctores ecclesiae praeclarum fuisse et esse beatum Augustinum quis ignoret episcopum? quem cum diuina et humana eruditione mirabilem omnes orthodoxi toto terrarum orbe uenerentur, praecipue tamen apostolicae sedis antistites scripta. eius sua probabiliter auctoritate firmantes tanto maiori studio semper amplexi sunt, quanto ampliori solacio his usos se fuisse testantur. nam contra multos hostes ecclesiae dimicantes et maxime contra uersipelles inimicos gratiae dei doctrina eius instructi uel potius eadem inlustrati gratia semper exstitere uictores: cuius uictoriae praemia in tantum donante deo posteris
Abbreviated transcription (Latin):
Qud plato posset. si uiuens interro garetur
de xꝑ̃iana religione respondere. q̃ in cõmuta¬
bili ueritati idẽ. dõ in herere mentẽ doceat:
queq uariis morbis diu̾sa congruenter
doctrine medela succurrens om̃ib ȩtiã
cõit̃ clamat. nolite diligere mundũ &e qͣ¬
liter eccłia gentib hereticis. scismaticis. atq
iudis utatur: ex lib̾ de uera religione.

Expanded text:
Quid Plato posset si uiuens interrogaretur de christiana religione respondere, quae incommutabili ueritati, id est deo, inhaerere mentem doceat quaeque uariis morbis diuersa congruenter doctrinae medella succurrens omnibus etiam communiter clamat: nolite diligere mundum; et qualiter ecclesia gentibus, haereticis, schismaticis atque Iudaeis utatur. ex libro de uera religione.
Abbreviated transcription (Latin):
Di eansis driginalib creaturarũ naturaliũ
quas mundo ereator in seruit ex code libro t̃¬
Lesimplo saluatoris nr̃i. quod ad duplum
qria concutrit & congrut. ex libro supiori¬
De mediatore ad mortem diabolo. & medi¬

Expanded text:
De causis originalibus creaturarum naturalium, De causis originalibus creaturarum naturalium, quas mundo creator inseruit. ex eodem libro Isimplo saluatoris nostri, quod ad duplum no- strum concurrit et congruit. ex libro de triDe mediatore ad mortem diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
orq uirtutib prudentia. temꝑantia. fortitu¬
dine. iustitia. diligentissime disputauit.
Item de p̃dictis quattuor uirtutib quas
in suꝑiori lbro distinxit in libro de morib
eccłȩ catholice disçerens ad unũ eas man¬
datũ retulit caritatis.
IAn uirtutes quib ad ȩternitatem tenditur
de siturt sut cũ ad ȩt̃nas ꝑduxerint agit
in libro de trinitate. x.iiii.t. uiiii.
IIIIͤ. De. iiiͦi. affectionib quas acicerone ꝑtur¬
bationes. ab aluis passiones appellatas. uir¬
gilius homini ꝓpt̃ carnẽ in esse putat. cum
his liabolus quoq ñ careat qͥ ẽ utiq si ne
carne. scõs aut quib rectus ẽ amor. omnes
has asfeciones ꝓbat rectas habere in libro
deciuuitate dĩ. xiiii. t. tercio
Beqiuinq corporis sensib ex libro confes¬
Item de lidem quinq sensib oratio pulcra
arimatũ. ex lbro confessionũ.x.⁊ II.
ii.Ite deeodẽ sacram̃to. ex libro detiuitatedĩ.ix.¬
XDe miraculis quȩ magicis artib fiunt exli¬

Expanded text:
or uirtutibus, prudentia, temperantia, fortitudine, iustitia, diligentissime disputauit. II. 2. Item de praedictis quattuor uirtutibus, quas in superiori libro distinxit; in libro de moribus ecclesiae catholicae disserens ad unum eas mandatum rettulit caritatis. III. 3. An uirtutes, quibus ad aeternitatem tenditur, desiturae sint cum ad aeterna perduxerint, agit in libro de trinitate XIIII. IIII. 4. De quattuor affectionibus, quas a Cicerone perturbationes, ab aliis passiones appellatas Vergilius homini propter carnem inesse putat, cum his diabolus quoque non careat, qui est utique sine carne; sanctos autem, quibus rectus est amor, omnes has affectiones probat rectas habere. ex libro de ciuitate dei XIIII. Y. 5. De quinque corporis sensibus. ex libro confesItem de isdem quinque sensibus oratio pulchra animarum. ex libro confessionum X. VII. 7. Item de eodem sacramento. ex libro de ciuitate deiDe miraculis, quae magicis artibus fiunt. ex li
Abbreviated transcription (Latin):
purgatissime eccłiȩ misterium referat᷑.
post resurrectionẽ dñi indextrã partẽ
missam ceperunt. Ita multis aliis atq
aliis numerorum formis quedã simi¬
litudinum in scĩs libris secreta ponũt᷑.
carum ignorantia. ex lib̃ de doctna r̾ana.ii.
on pauea etiã claudit atq obteg̃
ñ nullarum rerum rerũ musi

Expanded text:
purgatissimae Ecclesiae mysterium referatur,purgatissimae Ecclesiae mysterium referatur,post resurrectionem Domini in dexteram partem missa ceperunt . Ita multis aliis atque aliis numerorum formis quaedam similitudinum in sanctis Libris secreta ponuntur,carum ignNon pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musi
Abbreviated transcription (Latin):
significat scientiã. Nam trinitas creato¬
ris estꝰ. Septenarius aut̃ numerus: crea¬
turam indicat ꝓpt̃ uitam & corpus. Nã
pilla tria st̃ unde etiã toto corde tota
anima tota m̃te ds̃ diligendus ẽ. In corpo
re aũt manifestissima quattuor appa¬
rent. in quib constat elem̃ta. In hoc gͦ dera.¬
rio dum temporalit̃ nob̃ in sinuat᷑ idẽ
quat̃ ducitur caste & continent̃ atẽpora¬
liũ delectatione iuuere: Hoc ẽ quadra¬
ginta dieb ieuinare: hoc lex cuiꝰ ꝑsona
est in moyse hoc ꝓpħia cuiꝰ psonã gerit he¬
lias: hoc & ipse dñs monet:qͥ tanquã testi¬
moniũ habens exlege & pphetis mediꝰ
int̃ illos in monte trib discipulis iudẽ¬
tib atq stupentib claruit. Deinde ita
queritur quomͦ quinquagenarius de
quad ragenario numero existat: qui ñ
medio criter in nr̃a religione sacratus ẽ
ꝓpt̃ pentecosten. Et quomͦ ter ductus
ppt̃ tria tempora. añ legem. sub lege. sub

Expanded text:
significat scientiam. nam trinitas creatosignificat scientiam. nam trinitas creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat propter uitam et corpus. nam in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendusre autem manifestissima quattuor apparent quibus constat elementa. in hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatione uiuere, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex, cuius persona est in Mose, hoc prophetia, cuius personam gerit Helias, hoc ipse dominus monet, qui tamquam testimonium habens ex lege et pinter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit . Deinde ita quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten , et quomodo ter ductus propter tria tempora, ante Legem, sub Lege, sub
Abbreviated transcription (Latin):
facit non intelligi translate atq
mistice posita in scͥpturis. Inge¬
nium quippe ut ita dixerim ingeniũ
ñ pot̃ nisi mouere. Quid sibi uelit qd̾
& moyses & helias. & ipse dñs quadra¬
ginta diebus ieuinauerunt. Cuiꝰ acti¬
onis figuratuis quidã nodus nisi huiꝰ
numeri cognitione & consideratione
ñ soluit᷑. Habet enĩ denariũ quat̃ tan¬
quam cognitionẽ om̃ium rerum inte¬
xtam temporib quat̾nario namq nu¬
mero & diurna &e annua curricula ꝑ¬
agunt᷑. Diurna matutinis. & meridi¬
anis uesꝑtinis nocturnisq horarũ
spacus. Annua uernis. estiuis. autũ¬
nalib hiemalib ꝙ insib. Atempoꝵ¬
aut̃ delectatione. dum intẽporib iuui¬
mus ꝓpt̃ ȩternitatẽ inqua uiuere uolu¬
mus abstinendũ & ieuinandũ ẽ: quam¬
uis temporum cursib ipsa nob̃ insinuet᷑
doctrina contemnendorum temporum
& appetendorũ ȩternorũ. Porro aut̃ de¬
narius numerus creatoris atq creaturȩ

Expanded text:
facit non intelligi translate ac facit non intelligi translate ac mystice posita in Scnium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest nisi mouere, quid sibi uelit quod et Moses et Helias et ipse dominus quadraginta diebus ieiunauerunt. cuius actionis figuratus quidam nodus nisi huius numeri cognitione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporautem delectatione, dum in temporibus uiuimus, propter aeternitatem, in qua uiuere uolumus, abstinendum et ieiunandum est, quamuis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum et appetendorum aeternorum. porro autem. denarius numerus creatoris atque creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
commemorat. impedit plurimum intellet¬
torẽ. Sic lapilũ sic herbarum: uel queq
ttnentur radicib. Nam & carbunculi
notitia qͦd lucet intenebris. multa ulu¬
minat etiam obscura libroruĩ: ubicunq
ppt̃ similitu dinẽ ponitur. & ignorantia
berilli uel adamantis: claudit plerũq
intelligentie fores. Nec aliã obeausam
facile ẽ intelligere pacẽ ꝑpetuam signi¬
ficari olee ramulo quem rediens adar¬
cam columba ꝑtulit.: nisi quia nouimus
& olei lenẽ contactum ñ facile alieno hu¬
more corrumpi: & arborem ipsam fron¬
dert ꝑhenuiter. Multi aut̃ ꝓpt̃ ignorã¬
tiam isopi dum nesciunt quam uĩs ha¬
beat uel adpurgandũ pulmonẽ uł ut
dicitur ad saxa radicib penetranda
cum sit herba breuis atq humilis: om¬
nino inuenire ñ possunt quare sit dictũ
as parges me dnẽ isopo & mundabor.
cclxxii. De numerorum imꝑitia que
multa facit ñ intelligi. Exlibro dedo¬
umerorum etiam imꝑitia multa

Expanded text:
commemorat, impedit plurimum intelleccommemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaeque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia quod lucet inminat etiam obscura librorum, ubicunque propter similitudinem ponitur: et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere, pacem perpetuam significari oleae ramulo, quem rediens ad arcam columba pertulit, nisi quia novimus, et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter ignorantiam hyssopi, dum nesciunt quam vim habeat, vel ad purgandum pulmonem, vel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba brevis atque humilis, omnino invenire non possunt quare sit dictum: Asperges me hyssopo, et mundabor. 47 CAPUT CCLXIV. De numerorum imperitia, quae multa facit non intelligi; ex eodeumerorum etiam imperitia multa
Abbreviated transcription (Latin):
Derũ aut̃ ignorantia facit obscuras
figuratas locutiones: cũ ignoramꝰ
uel animanciũ uellapiadũ
uel herb̾ar̾um naturas aliarumue rerũ
quȩ plerũq inscͥpturis similitudinis
alicuiꝰ grã ponunt᷑. Nam & deserpente
qđ notum est. totũ corpus eum ꝓcapi¬
te obicere ferientib quantũ illustrat
sensumillũ qͥ dñs uibet aftutos nos
offeramus. ne fides xp̃iana tanquam ne¬
cetur innohis si partentes corpori negemꝰ¬
xp̃m dm̃. el illud qđ ꝑ cauerne angu¬
stias co artatus. deposita uetere tuni¬
ca uires nouas accipere dicitur. qͦntũ
concinit adimitandam serpentis astu¬
tiam exuendũq ueterẽ ipsũ hominẽ.
sic̃ apłs dicit ut induam᷑ nouo. & ex
uendum pangustias dicente domino.
Intrate ꝑangustam portam. Ut gͦ notiua
nature serpentis illustrat multas simi¬
litudines qͣs de hoc animante sc ptã
dare consueuit. sie ignorantia ñnullorum
animalium que non minus ꝑsimilitu dine̾

Expanded text:
Rerum autem ignorantia facit obscuras Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus uel animantium uel lapidum uel herbarum naturas aliarumue rerum, quae plerumque in scripturis similitudinis alicuius gratia ponuntur. nam et de serpente quod notum est totum corpus eum pro capite obicere ferientibus, quantum inlustrat sensum illum, quod dominus iubet astutos nos offeramus, ne fides Christiana tanquam necetur in nobis, si parcentes corpori, negemus Deum. Vel illud quod per cavernae angustias coarctatus, deposita veteri tunica, vestes novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam ipsam serpentis astutiam, exuendumque veterem hominem sicut Apostolus dicit, ut induamur novo , et exeundum per angustias dicente Domino, Intrate per angustam portam . Ut ergo notitia naturae serpentis illustrat multas similitudines, quas de hoc animante Scriptura dare consuevit, sic ignorantia nonnullorum animalium, quae non minus per similitudines
Abbreviated transcription (Latin):
ne desperatione frangatur. cclxx.
De signis ꝑͥis & translatis agens dat erẽ¬
plum qđ bos ꝓpͥe pecus translate eu¬
głista monstretur. Ex ubro de doctri¬
Uabus aut̃ de causis ñ intelligũ¬
tur quȩ scripta sunt.: si aut ig¬
notis aut ambigius signis obteguntur.
Sunt aut̃ signa uel ꝓpria. ł translata. pro¬
pria dicunt᷑. cum his rebus significau¬
dis adhibentur ꝓpt̃ quas sunt instituta:
Sicut dicimus bouẽ cum intelligimus
& ipse res quas ꝓp̾is u̾bis significamꝰ
ad aliquid aluid significandũ usur¬
pant᷑. sicut dicimꝰ bouẽ. & ꝑ has duas
sil labas intelligimꝰ pecus. qđ isto no¬
mine appellarisolet. S rursus ꝑ illud
pecus intelligimꝰ eugłistam: quod si¬
gnificauit scriptura int̃p̃tante apło
dicente. bouem triturantem ñ infrena¬
bis. cclxii. De rerum ignorantia que
facit obscuras figuratas locutiones cũ
ignoramus. uel animaliũ uel lapidũ
uel hetbarum naturas. ex eodẽ libro .ii.

Expanded text:
ne desperatione frangatur. CAPUT CCLXII. ne desperatione frangatur. CAPUT CCLXII. De signis propriis et translatis agens, dat exemplum, quod bos proprie pecus translate Evangelista monstretur; ex eodeuabus autem causis non intelliguntur quae scripta sunt, si aut ignotis aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa vel propria, vel translata: propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instisicut dicimus bovem, cum intelligimus et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliud aliquid significandum usurpantur: ssyllabas intelligimus pecus, quod isto nomine appellari solet: sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura interpretante Apostolo dicens: Bovem triturantem non infrenabis. CAPUT CCLXIII. De rerum ignorantia, quae facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animalium, vel lapidum, vel herbarum naturas; ex eodem libro.
Abbreviated transcription (Latin):
cium uenitur scientię gradũ. De quonẽ
agere institui. Nam ineo se ex̃cet omĩs
diuinarum scͥpturarum studiosus nicħ
ineis aluid inuenturus. quã diligendũ¬
quidẽ ex toto corde & extota anima et
extota m̃te: ꝓrimũ uͦ tanquam se ip¬
sum: idest ut tota dilectio ꝑximi sic̃ etiã
nr̃i dilectio referatur in dm̃. De quibus
duob p̃ceptis cum de reb ageremꝰ. libro
suꝑiore tractauimus. necesse est ergo
ut pͥmo sequisq inscͥpturis inueniat
amore huius scłi hoc ẽ temporalium
rerum implicatũ longe se iunctũ eẽ
atanto amore dĩ. & tanto amore ꝓxi¬
mi: quantum scͥptura ipsa p̃scͥbit . Tc̃
uõ ille timor qui cogitat de uditio dĩ
& illa pietas qua ñ pot̃ ñ credere & ce¬
cdere auctoritati scõrũ libroꝵ cogit eũ
se ipsum lugere. Nam ista scientia bonȩ
spei hominem ñ se iactantem. s lam̃tã¬
tem facit. quo affectu impetrat sedulis
precib consolationẽ diuini adiutorii

Expanded text:
rtium uenitur scientiae gradum, de quo nunc rtium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam diligenduquidem ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, proximum vero tanquam seipsum, id est ut tota proximi sicut etiam nostri dilectio referatur in Deum: de quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractavimus. Necesse est ergo, ut primo se quisque in Scripturis inveniat amore hujus saeculi, hoc est temporalium rerum implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei, et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit: tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum librorum, cogit eum seipsum lugere: nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit; quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii,
Abbreviated transcription (Latin):
& salubriter sp̃c sc̃s ita scpturas cãs mo¬
dificauit. ut locis aꝑcioribus fami oc¬
curreret: Obscurioribus aut̃ fastidia de
tergeret. Nichil enim fere de ulis obscuri¬
tatibus eruitur: quod ñ planissime di¬
ctũ alibi repꝑiatur. Ante omĩa igitur
opusẽ dĩ timore conuerti. ad cognoscẽ¬
dam eius uoluntatẽ: Quid nob̃ appe¬
tendum fugiendũq precipiat: timor
aut̃ iste cogitationẽ de nr̃a mortalitate et
de futura morte necesse ÷ incutiat: & qua¬
siclauatis carnib om̃s suꝑbie motus li¬
gnocrucis affigat. De inde mitescere opꝰ
est pietate neq contradicer diuine sc̃p¬
turȩ. siue intellecte si qͣuitia nr̃a percitat
Suie non intellectȩ quasi nos meluis sapere
meliusq p̃cipere possemus. S cogitare
potius & credẽ id eẽ melius & uerius
qđ ibi sc̃ptũ ẽ etiãsi lateat. quam id qd̾
nos ꝑnos ipsos sapere possumꝰ post istos
duos gradus timoris atq pietatis ad t̃¬

Expanded text:
et salubriter Spiritus sanctus ita Scripturas sanctas moet salubriter Spiritus sanctus ita Scripturas sanctas modificavit, ut locis apertioribus fami occurreret, obsctergeret: nihil enim fere de illis obscuritatibus eruitur, quod non planissime dictum alibi reperiatur. Ante omnia igitur opus est Dei timore converti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus, omnes superbiae motus ligno crucis affigat. Deinde mitescere opus est pietate, neque contradicere Scripturae, sive intellectae, si aliqua vitia nostra percutit, sive non intellectae, quliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad te