comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidȩi popłs ille isrł. Notum est quid illis pluissoc dsꝰ de
cȩlo. Et nesciunt cathecumini: quid accipiant xpiani
Crubescant ergo quia nesciunt transeant ꝑ mare rubrõ
manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomi¬
ne ihũ sic seipsis credatꝰ. Ideo intendite fr̃s mei: quid res¬
pondeat iste. quinocte uenit adihm. Quamius ad ihm
uenerit: tamen quia nocte uenit. ad huc detenebris
carnis suȩ loquitur. ñ intellegit quodaudit adnõ. ñ in¬
tellȩgit quod audit aluce. quȩ illuminat omnẽ hominẽ

Expanded text:
Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat o
Abbreviated transcription (Latin):
apłm. Nolo aut̃ uos ignorare fr̃s: qm̃ om̃s patres nr̃i subnube
fuerunt. & om̃s mare transierunt. Qquidꝑ mare transier̃:
Quasi quęrentes ab illo secut᷑ ait. Et om̃s ꝑ moysen bapti¬
latisunt. innubȩ & in mari. Siergo figura maris tantũ
ualuit. speties baptismi quantũ ualebit: Si quod gestũ ẽ
infigura traiectũ popłm ad manna ꝑ duxit. quid exibe¬
bit xpi inueritate baptismi sui traiecto ꝑ eũ popło suo:
Perbaptismum suum traicit credentes. occisis om̃ib pecca¬
tis tam quam hostib consequentib sicut in illo mare om̃s
egiptu perierunt. Quo traicit fr̃smei. quo traicit ꝑ bap¬
tismum ihs̃. cuius tungerebat figuram moyses. qui ꝑ mare
transigebat: Quo traicit: admanna. Quod ẽ manna:
Egosum inquit panis uiuus: quidecȩlo descendi. Manna
accipiunt fideles. iam traiecti ꝑ mare rubrum. Quare
rubrum mare: Iammare. Quare &rubrũ : Si significa¬
Admanua. Eccedico manna. Notumẽ quid acceperint

Expanded text:
 Nolo vos ignorare, fratres, quia omnes patres nostri sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt . Ut quid per mare transierunt? quasi quaereres ab illo, secutus ait: Omnes per Moysen baptizati sunt in nube, et in mari. Si ergo figura maris tantum valuit, species baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? SignificaAd manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint
Abbreviated transcription (Latin):
mentaretur totum. Que ẽ ista mulier: nisi caro dñĩ: Qđ
ẽ fermentum: nisi euangłm: Quȩ sunt tresmensure: nisi
om̃s gentes . ꝓpt̾ tresfilios noe: E rgo sex ydriȩ capientes
binas uł ternas metretas. Sex sunt ȩtates temporum. capi¬
entes ꝓphetiam ꝑ tinentẽ ad om̃s gentes. suie in duob ge¬
neribus hominũ idẽ uidȩis & grecis. sicut sępe apłs comme¬
morat. siue in tribus. ꝓpt̾ noe tresfilios significatas. figura¬
taẽ enim ꝓphetia: ꝑ tinguens. usq ad om̃s gentes. Nam in eo
quod ꝑ tingit dictaest metreta. sicut dicit apłs. Ac cepi¬
mus mensurã ꝑ tingendi usq aduos gentibus enim euange¬
liZans hoc ait: mensuram ꝑtingendi usq Aduos FINIT¬
descendit capharnaum ipse & mater eus. usq ad

Expanded text:
mentaretur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod mentaretur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae capientes binas vel ternas metretas, sex sunt aetates temporum, capientes prophetiam pertinentem ad omnes gentes, sive in duobus generibus hominum, id est, Judaeis et Graecis, sicut saepe Apostolus commemorat ; sive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos. Tdescendit ad Capharn
Abbreviated transcription (Latin):
de omĩb dictum ẽ capientes metretas binas uł ternas. Seo
quomodo ostendimus om̃s gentes ꝑ tinere ad binas uł ter¬
nas m&retas : A estimantis enim fuit quodãmodo ut ipsas
dicer& binas. quas dixerat ternas. Ad commendandũ sci¬
licos sacramentũ. quomodo sunt binȩ m&eretȩ: Circum¬
cisio & p̃putiũ. hos duos populos scriptura cõmemorat. & nui¬
lũ p̃t̾mittit genus humanũ Quando dicit circu̾cisio & p¬
putium: In d̾uob istis nominib habes om̃s gentes. binȩ me¬
tretȩ sunt: his duob parietib dediuerso uenientib ad pacẽ
inscipso faciendam: lapis angularis factus ẽ xp̃c. Ostenda¬
mus & ternas metretas: in eisdẽ ipsis om̃ib gentib. Tres
erant filii noc: ꝑ quos reparatumẽ genus humanũ. Unde
dñs ait. Simileẽ regnum cęloꝵ. fermento quod accepit
mulier & abscondit infarina mensuris trib quousq fer¬

Expanded text:
de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed quomodo ostendimus omnes gentes pertinere ad binas vel ternas metretas? Aestimantis enim fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, quas dixerat ternas, ad commendandum scilicet sacramentum. Quomodo sunt binae metretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos populos Scriptura commemorat, et nullum praetermittit hominum genus, quando dicit, Circumcisio et praeputium ; in duobus istis nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier et abscondit in farinae mensuris tribus, quoadusque fer
Abbreviated transcription (Latin):
Quida eis ait: Nolite dicere patrẽ habemus abraham. Po¬
tens ẽ enim d̾s̃ de lapidibus istis suscitare filios abrahe. La¬
pides dicens om̃s gentes. ñ ꝓpter firmitatẽ. sicut lapis dic¬
tus ẽ quem rȩꝓbauer̃ edificantes: sed ꝓpt̾ stoliditatẽ & duri¬
tiam stultitiȩ quia eis quos adorabant. similes facti erant.
Ad orabant enim insensata simulachra: parit̾ in sensati
dm̃ adorare: quid audiunt: Ut sitis filui patris ur̃i quun
cęlise᷑ : quisolem suũ oriri facit suꝑ bonos & malos. & pluit
suꝑ iustos & iniustos. Quaꝓpt̃ siei fit homo similis quẽ a do¬
r&. quidẽ potensẽ ds̃ delapidib istis suscitare filios abrahe
Nos ipsos int̾rogemus: & uidemus quia factumẽ: nos aut̃
do fidem: ñ nascendo ꝑ carnẽ. Sicut enim illi de generan¬
do exeredati. sic nos imitando adoptati. Ergo fr̃s. ad om̃s
gentes ꝑtinebat etiamista sext& ydri& ꝓphetia. Et id eo

Expanded text:
Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: poQuid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Deum adorare, quid audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Quapropter si ei fit homo similis quem adorat; quid est, Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae? Nos ipsos interrogemus, et videmus quia factum est. Nos enim do fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiam ista sextae hydriae prophetia; et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tes & factusẽ incapite anguli. De quo monte p̾ciditur nisi
& p̾ciditur sine manib: sine opere humano. quia sine
amplexu maritali deuirgine ex ortusest. Monsille unde
p̾cisus est. non impleuerat uniuersam faciem t̾rę. Non
enim tenuerat regnũ uidȩoꝵ om̃s gentes. Atuero reg¬
num xp̃i uniuersum regnum terrarum cernimus occu¬
pare. Iam adsextam ȩtatem ꝑtina ioħs baptista: quo
nemo exsurrerit maior denatis mulierum dequodic¬
tumẽ maior quam ꝓpheta quomodo & ipse ostendit.
quia om̃ib gentibus missus ẽ xpc̃: quando iuda uener̃
ad eum ut baptizarentur. Et ne suꝑbirent denomine abra¬
ham: generatio inquit uiperarũ: quis ostendit uobis fugere
auentura ira: fãcite ergo fructũ dignũ penitentię: id est
humiles estote. Suꝑ bis enĩ loquebatur. Undeͣ erant suꝑbis
De genere carnis. ñ defructu imitationis patris abraham.

Expanded text:
tes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi tes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi  carnem natus est? Et praeciditur sine manibus, sine opere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta . Quomodo et ipse ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
mina sitamquã uersus quatuor. subinuicẽ scribas. in eoꝵ
capitibus adam legitur. Hoc innoe propter arcam figura¬
tumẽ. in qua erant᷑ om̃a animalia quȩ significabant᷑ om̃s
gentes. hoc in abraham cui aꝑtius dictum est. In semine tuo
benedicentur om̃s gentes. Hoc in dauid deçuius psalmis ut
alia omuttam modo cantauimus. Surge d̾s uidica t̾rã. qm̃
tu hereditabis in om̃ib gentib. Cui enim dõ dicitur surgȩ.
nisi ei qui dormiuit : Surge d̾s̃ uidica terram. Cam quam
diceretur. dormisti udicatus a terra. surge ut uidices t̾rã
Et quoptin& illa ꝓphetia: Qm̃ tu hereditabis inquit¬
in om̃ib gentib Iamuero in quinta etate. tamquã in
quinta hydria. dani hel uidit lapidẽ p̾cisum demonte
sine manib & fregisse om̃a regna terrarum. & creuisse
illum lapidẽ. & factũ eẽ monte᷑ magnum: ita ut imple¬
r& uniuersã faciem t̾rȩ. Quid aꝑtius frẽs meiꝰ Iapis
demonte p̾ciditur. Ipseẽ lapis quem reꝓbauerunt edifican¬

Expanded text:
mina si tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram. Et quo pertinet illa prophetia, Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedifican
Abbreviated transcription (Latin):
uertice montis p̾cipitare : discessit ab eis inlesus. Et quan¬
douenerunt ad eũ comp̃hendendũ. iam uenditũ aiuida ꝓ¬
ditore: cum ille putar& inpotestate se habere tradere ma¬
gistrum suum & dnm suum: & ibi ostendit dñs uoluntate
se pati ñ necessitate. Nam cũ eum cõp̾hendere iudei uo¬
luissent: dixit illis. Quidqueritis : Et illi dixerunt. Ihm
na Larenum. E tille. Egosum. hac uoce audita. redierunt
retro : & cecider̾. In eo quod eos respondens de iecit. ostendit
potestatem: ut in eo quod ab eis comp̾hensus ẽ ostender&
uoluntatẽ.Ergo quod passus ẽ miscđa fuit. Traditus ẽ¬

Expanded text:
vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quanvertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
÷ onera. Portant sarcinam peccatoꝵ. & pigrisunt cur¬
rere. Currendumẽ ut deponatur hȩc sarcina : p̃mit &
mergit. Ecce audis. quia cumeẽt dñs ihc xp̃s ierd̾solima¬
inpasca in die festo: multi crediderunt in nomine euis
uidentes signa quȩ faciebat. Multi credider̾ in nomine
eius. Et quid sequitur : Ipse aut xp̃c: non credebat sema¬
ipsum eis. Quid sibi hoc uult: Illi credebant in nomine
eius: & ipse dñs ñ credebat sem&ipsum eis. Anforte ñcre¬
diderant. & fingebant se credidisse: & ꝓpterea ihẽ non se
credebat eis : Sed ñ dicer& euangelista. multi crediderunt
in nomine eius: nisiuerũ illis testim oniũ ꝑ hiber&. Magna
& si noll& num quã pateretur : qui si noll& nec nasceret᷑.
Siaũt hoc solum uell&. nasceretur tantũ: & ñ moreretur.
Et quic quid uell& facer& : quia om̃ipotentis patrisfilius
discessit ab eis. Loquitur euangłm. Et cum uoluissent ͤ đe

Expanded text:
 onera: portant sarcinam peccatorum, et pigri sunt cur onera: portant sarcinam peccatorum, et pigri sunt currere. Currendum est ut deponatur haec sarcina; premit, et mergit. 2. Ecce audistis quia cum esset Dominus Jesin Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa ejus quae faciebat. Multi crediderunt in nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidisse, et propterea Jesus non se credebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filiusdiscessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de
Abbreviated transcription (Latin):
uit hodierno die. lectionis huiꝰ ordinẽ: Nam quia exordine
euangłm scđm iohanne̾ considerare atq tractare suscepimꝰ.
credo quodã uerterit caritas ur̃a. Oportune ergo occurrit.
ut hodie audiretis ex euangło: quia nisi quisrenatꝰ fuerit ex
a qua & spũ scõ. ñ uidebit regnũ dĩ. Tempusẽ ergo ut uosex¬
hortemur qui ad huc estis cathe cumini. quisic credidistis in
xpm̃: ut ad huc ur̃a peccata portetis. Nullus aut̃ regnũ cę¬
lorum uidebit. oneratꝰ peccatis: quia nisi dimissa fuerint:
ñ regnabit cum xp̃o. Dimitti aut̃ ñ possunt. nisi ei quirena¬
tus fuerit exaqua &e spũscõ. Sedom̃a uerba quẽ admody
se habeant aduertamus: ut hic inueniant qui pigrisunt.
quanta sollicitudine sibi festinandum sit. ad onus depo¬
nendum. Quia si ferrent aliquã sarcinã graue̾. aut lapi¬
dis. aut ligni. aut alicuius etiam lucri: si frumentũ por¬
tarent. si uinũ. si pecuniam: currerent ut de ponerent¬

Expanded text:
it hodierno die lectionis hujus ordinem: nam quia ex ordine Evangelium secundum Joannem considerare atque tractare suscepimus, credo quod adverterit Charitas vestra. Opportune ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangelio, quia Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc vestra peccata portetis. Nullus autem regnum coelorum videbit oneratus peccatis; quia nisi cui dimissa fuerint, non regnabit cum Christo: dimitti autem non possunt, nisi ei qui renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto. Sed omnia verba quemadmodum se habeant advertamus, ut hic inveniant qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapidis, aut ligni, aut alicujus etiam lucri, si frumentum portarent, si vinum, si pecuniam, currerent ut deponerent
Abbreviated transcription (Latin):
in homine. Crediderant tamen in nomine eius multi.
& ipse ihc̃ ñ credebat semaipsũ eis. Quid dicimus fr̃s:
forte consequentia indicabunt nobis. quid sibi uult mis¬
terium istoꝵ uerboꝵ: quia crediderunt in eũ homines.
Manifestumẽ. uerum ẽ. nemo dubitat. euangłm loquit᷑:¬
uerax euangelista testatur. Itẽ quia ipse ihc̃ ñ credebat¬

Expanded text:
in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquituverax Evangelista testatur. Item quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm. Audi uerba ipsius. Potestatem habeo ponendi
anima meã. & potestatẽ habeo iterũ sumendi eã. Nemo
toll& eam ame. sedego pono illam ameipso: & iterum
sumam eam. Cum ergo haber& tantam potestatẽ: cũ eã
dictis p̃dicar&. factis ostender&: quid sibi uult quodñ
se credebat eisihc̃. quasi aliquid nolenti facturs. prę
sertim quia iam crediderant in nomine eius de quibus
dicit. ipse aut̃ ñ credebat se ipsum illis. Quare : Quod
ipse noss& om̃s: Et quia opus illi ñ erat: ut quis testimo¬
nium ꝑhiber& de homine: Ipse enim sciebat quto essos
in homine. Creator hominis nouerat quid eẽt in homi¬
ne. quod ipse creatus homo ñ nouerat. Nonne hoc ꝓbamꝰ
de paero. quia non nouerat quid in ipso eẽt̾ quando dix̃:
tecum usq ad mortẽ: Audi quia dñs nouerat quideẽt
in homine. tu mecũ usq ad mortẽ. Amen amen dicotibi.
prius quã gallus cant&. terme negabis. homo ergo nescie¬
bat quid eẽt inse. sed creator hominis nouerat qurd eẽt

Expanded text:
s: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat sta, Crediderunt in nomine ejus, de quibus dicit, Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quare? Quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciein semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset
Abbreviated transcription (Latin):
Bonumẽ tibi ut sis xp̃ianus. Nam si ñ fueris: malũ xp̃o
Si fuerissine dõ: minor eris. Si fueriscumdõ : maiords
ñ erit. Nonexte ille maior: sedtu sine illo minor. Cres¬
ce ergo in illo. noli te subtrahere : ut quasi ille defitiat.
Refitieris si accesseris. defitias si recesseris. Integer ma¬
n& te accedente: integer man& te cadente:. Cumergo
diriss& discipulis num quid & uos uultis ire : Respondit

Expanded text:
Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo decim dixerit: numquid et uos uultis ire? respondit
Abbreviated transcription (Latin):
natus fuerit denuo: non uidebit regnum dĩ. Dicit ao
eum nichodemus. Quomodo potest homo nasci cum sit
sener: Sp̃seiloquitur. & ille carne̾ sapit. Carnẽ suam
sapit quia carne xp̃i ñ dum sapit. Cumenim dixiss& dñs
ihc̃. nisi quis manducauerit carnẽ mea. & biberit sangui¬
nem meũ: ñ habebit inseuitã: Scandalrlatisunt qui¬
dam qui eum sequebantur. & dixerunt apud sem& ipsos
Durusẽ hic sermo. Quispotest cum Audire : ꝑutabant enĩ
hoc dicere i hm̃: quo eũ possent concisũ sicut agnum quo¬
quere. & manducare. Ab ͥorrentes auerbis eius recesserunt :¬
& amplius eum secuti ñ sunt. Sic euangelista loquitur.
Et dñs ipse remansit cum duodecim. Et illi ad eũ. Dñe.
ecce illidimiserunt te. Et ille. Num quid & uosuultis
ire: Ostendere uolens. quia ipse illis necessariuisẽrat. ñ
illi erant xp̃o necessarii: nequis t̾reat. xp̃m quando dicit᷑
ut sit xp̃ianus. quasi beatior erit xp̃c. si tu fueris xp̃ianꝰ

Expanded text:
denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evangelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus.
Abbreviated transcription (Latin):
paucis dieb. Inde quid sequitur: Et ꝓpe erat pasca uideoꝵ
& ascendit iero solimã. Aliam rem narrat. sicut se habeat
recordatio annuntiantis. & inuenit intemplo uendentes
boues & oues & columbas: & nummularios sedentes. Et cum
feciss& quasi flagellum deresticulis om̃s eiecit de templo. Ques

Expanded text:
paucis diebus. 4. Inde quid sequitur? Et prope erat Pascha Judaeorum, paucis diebus. 4. Inde quid sequitur? Et prope erat Pascha Judaeorum, et ascendit Jerosolymam. Aliam rem narrat, sicut se habebat recordatio annuntiantis. « Et invenit in templo vendentes boves et oves et columbas, et nummularios sedentes: et cum feci
Abbreviated transcription (Latin):
mater uel qui fr̃s Extendens manũ suꝑ discipulossuos dix̃.
patris: hoc in eam magnificauit dñs. quia fecit uoluntate̾ pa¬
tris. ñ quia caro genuit carnẽ. Intendat caritas ur̃ã. P ropterea
cum dñs int̃ turbas ammirabilis uideretur. faciens signa & ꝑ¬
digia: & ostendens quid later& incarne: ammiratȩ quȩdaman¬
is dixerunt. felix uent quite portauit. Et ille. Immo felices
qui audiunt uerbũ dĩ. & custodiunt. hocẽ dicere & mat̾mea
que appellatis felicẽ. inde felix quia uerbũ dĩ custodit. Non
quia in illa uerbũ caro factumẽ & habitauit in uobis: sed qua
custodit ipsum uerbũ dĩ ꝑ quod factaẽ: & quod in illa carofac¬
tumest om̃s ñ gaudeant ꝓle temporali: exultent si spũ iungun¬
tur dõ hȩc diximus. ꝓpter id quod ait euangelista: quia cũ
matresua & fr̃ĩb suis & discipulis suis. habitauit capharnaum

Expanded text:
mater, vel qui fratres? Et extendens manum super discipulos suos, dixit, mater, vel qui fratres? Et extendens manum super discipulos suos, dixit, Patris. Hoc in ea magnificavit Dominus, quia fecit voluntatem Patris, non quia caro genuit carnem. Intendat Charitas vestra. Propterea cum Dominus in turba admirabilis videretur, faciens signa et prodigia, et ostendens quid lateret in carne, admiratae quaedam animae dixerunt: Felix venter qui te portavit. Et ille: Imo felices qui audiunt verbum Dei, et custodiunt . Hoc est dicere, Et mater mea quam appellastis felicem, inde felix quia verbum Dei custodit: non quia in illa Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; sed quia custodit ipsum Verbum Dei per quod facta est, et quod in illa caro factum est. Homines non gaudeant prole temporali, exsultent si spiritu junguntur Deo. Haec diximus propter id quod ait Evangelista, quia cum matre sua et fratribus suis et discipulis habitavit in Capharnaum
Abbreviated transcription (Latin):
ta a uiro suo: Nostis quia mulier appellata ẽ. & formauit
eam in mulierẽ. Ergo fr̃s unde cognati mariȩ fr̃s dñi: De
quolib& gradii cognati: Unde ꝓbamus : Ex ipsa scriptu¬
ra. fr̃ abrahȩ dictus ẽ loth filius erat fr̃isipsius. Lege & in¬
uenies quia abraham patruus erat loth & dictisunt fr̃s.
Unde nisi quia cognati. Unde iacob laban syrum habe¬
bat auuncułã : fr̃ enimerat laban matris iacob idẽ rebeccȩ
uroris isa ac. Lege scripturã: & inueniesquia fr̃s dicuntur.
auunculus & sororis filius. Qua regula cognita: inuenis
om̃s consanguineos marie. fr̃s ẽẽ xp̃i. Sedilli discipuli ma¬
gis fr̃s erant᷑ quia & illi cognati frs̃ non essent. si discipuli
non essent. Et sine causa fr̃s. simagistrũ ñ agnoscerent frem.
Nam quodam loco cumei nuntiassent mater & fr̃s eiꝰ foris
stantes. ille dm discipulissuis loquebatur ait. Quȩ michi

Expanded text:
ta a viro suo, nostis quia mulier appellata est: Et formavit ta a viro suo, nostis quia mulier appellata est: Et formavit eam in mulierem . Unde ergo fratres? Cognati Mariae fratres Domini, de quolibet gradu cognati. Unde probamus? Ex ipsa Scriptura. Frater Abrahae dictus est Lot ; filius erat fratris ipsius. Lege, et invenies quia Abraham patruus erat Lot , et dicti sunt fratres. Unde, nisi quia cognati? Item Jacob Laban Syrum habebat avunculum: frater enim erat Laban matris Jacob, id est Rebeccae uxoris Isaac . Lege Scripturam, et invenies quia fratres dicuntur avunculus et sororis filius . Qua regula cognita, invenies omnes consanguineos Mariae fratres esse Christi. 3. Sed illi discipuli magis erant fratres; quia et illi cognati fratres non essent, si discipuli non essent: et sine causa fratres, si magistrum non agnoscerent fratrem. Nam quodam loco cum ei nuntiati essent mater et fratres ejus foris stantes, ille autem cum discipulis suis loquebatur, ait: Quae mihi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ homines. patiens humana. abscondens diuin& : Descen¬
dit ut dicit euangelistaͥec apharnaũ: ipse & mat̾ eiꝰ. & discipłi¬
b& frs hab& discipłos : Inde fr̃s unde matrẽ. fr̃senĩ scriptura
nra ñ eossolos apellare consueuit. qui nascuntur exeodẽ uiro
&femina: aut ex eodẽ utero. aut ex eodẽ patre. quãuis diuer¬
sis matrib. aut certe ex eodẽ gradui: uelut conpatrueles aut
consobrinos: Nonsolum hos fr̃s nouit dicere scriptura nr̃a:
quomodo loquitur. sic intellegenda ẽ: hab& linguã suam
Quicumq hanc lingua nescit turbatur & dicit. Unde
frs dño : Nonenim maria iterũ peperit: Absit. Inde coe¬
pit dignitas uirginũ. Illa femina mat̾ ẽẽ potuit: mulier
eẽ ñ potuit. Dictaest aut̃ mulier scđm femineũ sexũ : ñ se¬
cundũ corruptionẽ integritatis: & hoc exlingua ipsiusscrip¬
turȩ. Nam & eua sta tim facta delatere uirisui. ñdũ contac¬

Expanded text:
inter homines, patiens humana, abscondens divina. 2. Desceninter homines, patiens humana, abscondens divina. 2. Descendit, ut dicit Evangelista, in Capharnaum, ipse et mater ejusbet et discipulos: inde fratres, unde matrem. Fratres enim Scriptura nostra, non eos solos appellare consuevit, qui nascuntur ex eodem viro et femina, aut ex eodem utero, aut ex eodem patre, quamvis diversis matribus; aut certe ex eodem gradu, velut compatrueles aut consobrinos: non solum hos fratres novit dicere Scriptura nostra. Quomodo loquitur, sic intelligenda est. Habet linguam suam: quicumque hanc linguam nescit, turbatur, et dicit, Unde fratres Domino? Num enim Maria iterum peperit? Absit. Inde coepit dignitas virginum. Illa femina mater esse potuit, mulier esse non potuit. Dicta est autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis: et hoc ex lingua ipsius Scripturae. Nam et Eva statim facta de latere viri sui, nondum contac
Abbreviated transcription (Latin):
tunc magis cauendus ẽ. Sed int̾ has om̃s insidias. & eiꝰ tẽpta¬
tiones: quid faciamus nisi quod ibi audiuimꝰ : Ego aut cum
mihi molesti essent in duebame cilitio. & humiliabam inie¬
unio animam meam. Est qui exaudiat: ne dubitetis orare.
Quiaut exaudit: in tus man&: ñ in montẽ aliquẽ oculos
dirigatis. Non faciem instellas. aut solem. aut luna leuetis.
Nontunc ex audiri uos arbitremini quando suꝑ mare ora¬
tis: immo detestamini tales orationes. Munda tantũ cubi¬
culũ cordis. ubi. fueris: ubicumq oraueris: intusẽ qui ex audit
Intus inscͤreto: quẽ sinũ uocat cũ ait. Et oratio mea insinu̾
meũ conuertetur. Quite ex audit. ñ ẽ p̃t̾te. ñ longe uadas.
nete ex tollas quasi attingas illũ. Magis site extuleris cadeᷤ.
Site humiliaueris. ipse apꝓpinquabit. hic ergo dñsds̃ ur
nis. excelsus ut nos facer&: humile s ut nos reficer& ambulans

Expanded text:
tunc magis cavendus est. Sed inter has omnes insidias et ejus tentatunc magis cavendus est. Sed inter has omnes insidias et ejus tentationes, quid faciemus, nisi quod ibi audivimus, Ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam. Est qui exaudiat, ne dubitetis orare: qui autem exaudit, intus manet. Non in montem aliquem oculos dirigatis, non faciem in stellas aut solem aut lunam levetis. Non tunc exaudiri vos arbitremini, quando super mare oratis: imo detestamini tales orationes. Munda tantum cubiculum cordis: ubi fueris, ubicumque oraveris, intus est qui exaudiat, intus in secreto, quem sinum vocat cum ait, Et oratio mea in sinu meo convertetur . Qui te exaudit, non est praeter te. Non longe vadas, nec te extollas, ut quasi attingas illum manibus. Magis si te extuleris, cades: si te humiliaveris, ipse appropinquabit. Hic Dominus Deus noslius hominis: excelsus ut nos faceret, humilis ut nos reficeret, ambulans
Abbreviated transcription (Latin):
n ꝑsal mo audistis gemi tuoi pax pe riscuiꝰ T sui
menbra ꝑ totam terrã tribulationes patiuntur usq infi¬
nẽ scłi. Satifagite fr̃s mei eẽ in his menbris & dehis men¬
bris. Nam tribulatio tota transiturae᷑. Uȩ̨ gaudentio:
ueritas dicit. Beatilugentes. qm̃ ipsi consolabuntur
Ds homo factus ẽ. Quid facturꝰ ẽ homo ꝓpt̃quẽ ds̃ factus
ẽ homo : hȩc spesconsoletur nos in om̃ĩ tribulatione & tẽp¬
tatione huius uite. Non enĩ cessat inimicus ꝑ sequi. Etsiñ
aꝑte seuit : insidus agit. Quid enĩ. ait:. Et suꝑ irã dolosȩ age¬
bant. Inde dictus ẽ leo & draco. S edquid dicitur. xp̃o : ete
culcabis leonẽ & draconem. Leo ꝓpt̾ aꝑtam iram . dracoꝓpt̃
occultas in sidias. Draco eiͤcit adam de paradiso. idem ipseleo
ꝑ secutus ẽ eccłam. Dicente p&ro: quia aduersarius urdia¬
bolus sicut leo rugiens circuit quẽ deuor& qͥuerens. Nontibi
seiitiam suã ꝑdidisse di abolus uideatur. quando blandit᷑:

Expanded text:
n Psalmo audistis gemitum pauperis, cujus membra per totam terram tribulationes patiuntur usque in finem saeculi. Satis agite, fratres mei, esse in his membris et de his membris: nam tribulatio tota transitura est. Vae gaudentibus ! Veritas dicit: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Deus homo factus est: quid futurus est homo, propter quem Deus factus est homo? Haec spes consoletur nos in omni tribulatione et tentatione hujus vitae. Non enim cessat inimicus persequi; et si non aperte saevit, insidiis agit. Quid enim agit? Et super iram dolose agebant . Inde dictus est leo et draco. Sed quid dicitur Christo? Et conculcabis leonem et draconem . Leo propter apertam iram, draco propter occultas insidias. Draco ejecit Adam de paradiso, idem ipse leo persecutus est Ecclesiam, dicente Petro, Quia adversarius vester diabolus sicut leo rugiens circuit, quaerens quem devoret . Non tibi saevitiam suam perdidisse diabolus videatur: quando blanditur,
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Qui aut̃ renatisunt: noctis fuer & diei sunt. Tenebre
fuerunt: & lumensunt. Iam credit se illis ihẽ: Et ñ nocte
ueniunt ad ihm sicut nichodemus. ñ intenebris quęrunt
diem. Talesenim ĩa etiã ꝓfitentur. Accessit adillos ihc̃.
facit in illis salutẽ: quia ipse dixit. Nisi quis manduc aue¬
rit carne̾ meã. & biberit sanguine̾ meũ: ñ habebit inse
uitam. Et quod signum crucis habent infronte cathecu¬
muni: ĩa de domo magnasunt. sedfiant ex seruis filu. Non
enim nichil sunt: qui iam ad domũ magnam ꝑtinent.
Quando aut̃ manducauit manna popłs isrł: Cum tran

Expanded text:
mus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae mus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem manna ma
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ei: Amen am̃ dico tibi: nisi quisnatus fuerit denuo
ñ potest uidere regnũ dĩ. Ipsis ergo secredit ihc̃: quinati
fuerint denuo. E cce illi crediderant in eum: & ihc ñ se cre¬
debat eis. Talessunt om̃s cathecumini: ipsi iam credunt in
nomine xp̃i: sedihc̃ ñ se credit illis. Intendat & intellȩ¬
gat caritas ur̃ã. Si direrimꝰ cathecumino. credis in xp̃m.¬
respondere potest. credo: & signat se iam crucẽ xp̃i portat
infronte: & ñ erubescit decruce dñĩ sui. Eçce credit in no¬
mine eiꝰ. Intergͦemus eum: manducas carnẽ filui hominis&
bibis sanguinẽ filii hominis: Nescit quid dicimus: quia ihc̃
dnm uenit: & nocte uenit. Ad lucem uenit: & intenebris
uenit. Renati aut̃ exaqua & spũ ᷤ quidaudiunt ab apło.
fiustis enĩ Aliquando tenebrę. nunc aut̃ lux in dño. sicut
filu lucis ambulate. Et itẽ. Nos aut̃ quidici sumus. sobriisi¬

Expanded text:
dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dfuerint denuo. Ecce illi qui crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis; tales sunt omnes catechumeni. Ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit illis. Intendat et intelligat charitas vestra. Si dixerimus catechumeno: Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se, jam crucem Christi portans in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui: ecce credit in nomine ejus. Interrogemus eum: Manducas carnem filii hominis, et bibis sanguinem filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii si
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ homo exphariseis nichodemus nomine: princeps urdeo¬
rũ: Hic uenit ad eum nocte: & dixit ei. Rabbi. Iam hoc
nostis: quia rabbi magister dicitur. Scimus quia ddõ ue¬
nisti magister. Nemo erũ potest hec signa facere quȩ tufa¬
cis nisi fuerit ds̃ cumeo. Ergo iste nichodemus ex hiserat
bat. Superius enim hodirit. Cum aut̃ eẽt ierdsolimis in
pasca in die festo: multi crediderunt in nomine eius.
Quare crediderunt: Sequitur & dicit. Uidentes eius
signa quȩ faciebat. & de nichodemo quid dicit: E rat
princeps idȩoꝵ nomine nichodemus. uenit ad eum nos¬
te : & ait. Rabbi : scimus quia adõ uenisti magister. Et iste
ergo crediderat in nomine eius. Et ipse unde crediderat:
Sequitur. Nemo enĩ potest hȩc signa facere quȩ tu facis:
nisi fuerit ds̃ cumeo. Siergo nichodemus de illis multiserat
qui crediderant in nomine eius: iam in isto nichodemo at¬
tendamus. quare ihc̃ ñse credebat eis. Respondit ihc &

Expanded text:
homo ex Pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum: hic venit ad eum nocte, et dixit ei, Rabbi. Jam hoc nostis, quia Rabbi magister dicitur. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erata quae faciebat. Superius enim hoc dixit: Cum autem esset Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus. Quare crediderunt? sequitur et dicit, videntes signa ejus quae faciebat. Et de Nicodemo quid dicit? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et
Abbreviated transcription (Latin):
capientes metretas. alie binas. alie t̾nas. Sedipse sex ydriȩ ca¬
piebant metretas binas uł ternas. Tamquã dicer& & quan¬
do dicobinas etiam spm̃ patris & filii cumhis intellegi uolo:
Et quando dico ternas: ipsã trinitatẽ manifestius enuntio.
Quis quis itaq nominat patrẽ & filiũ: oport& ut ibi intel¬
lꝑgat tam quã caritatẽ inuicẽ patris & filu. qđ ẽ sp̃ssc̃s. Fortas
sisenĩ discussȩ scripture. qđ ñ sic dico ut hodie doceri possim:
aut quasi aliud inuenire ñ possit. Sed tamen fortasse scru¬
Quomodo aut̃ uilis ẽ quando om̃a quȩ dicuntur ñ uilia
cara dicuntur: Siergo quȩ ñsunt uilia carasunt: quid est
carius ipsa caritate : Si aut̃ com mendatur caritas ab apłout
dicat. suꝑ eminentiorẽ uiam uobis demonstro: Silinguis ho¬
minũ loquar & angłoꝵ caritatẽ aut̃ ñ habeam. factussum¬

Expanded text:
capientes metretas aliae binas, aliae ternas: sed ipsae sex hydriae cacapientes metretas aliae binas, aliae ternas: sed ipsae sex hydriae capiebant metretas binas vel ternas. Tanquam diceret, Et quando dico binas, etiam Spiritum Patris et Filii cum his intelligi volo: et quando dico ternas, ipsam Trinitatem manifestius enuntio. 8. Quisquis itaque nominat Patrem et Filium, oportet ibi intelligat tanquam charitatem invicem sis enim discussae Scripturae: quod non sic dico, ut hodie docere possim, aut quasi aliud inveniri non possit: sed tamen fortasse scrust, quando omnia quae dicuntur non vilia, chara dicuntur? Si ergo quae non sunt vilia, chara sunt; quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur charitas ab Apostolo, ut dicat: « Supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam
Abbreviated transcription (Latin):
ergo illȩ ẏdriȩ. sex ȩtatessignificant: quib ñ defuit ꝓphetia.
Iua ergo tempora sex quasi articulis distributa atq distincta:
quasi uasa essentinania nisi axp̃o implerent᷑. Quid dixĩtẽ¬
pora quȩ in anit̃ currerent: nisi in eis dñs nr̃ ihc̃ xp̃c p̃dicaret᷑
Impletesunt ꝓphetiȩ: plenęsunt ydriȩ. Sedut aqua inuinũ
Capiebant metretas binasuelt̾nas: Misterium nobis maxi
me locutio ista commendat. Metretas enĩ dicit mensurasquas¬
dam. tã quã sidicer&. hurnas. amphoras. uł siquid eiusmodi no¬
men mensur& ẽ metreta. Tam̃ amensura accepit nomen ista
mensura. Metron enim mensurã dicunt greci inde appellatę
metrete. Capiebam ergo metretas binasuł ternas. Quid dici¬
musfr̃s : Si ternas tantum dicer&. ñ currer& animus nr̃ nisi
admisteriũ trinitatis. Sed forte necsic debemus inde cito iã
sensum auertere: quia dix̃binas uelt̾nas: Quia nominato

Expanded text:
ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi articulis distributa atque distincta, quasi vasa essent inania, nisi a Christo implerentur. Quid dixi, tempora quae inaniter currerent, nisi in eis Dominus Jesus praedicaretur? Impletae sunt prophetiae, plenae sunt hydriae: sed ut aqua in vinum Capiebant metretas binas vel ternas? Mysterium nobis maxime ista locutio commendat. Metretas enim dicit mensuras quasdam, tanquam si diceret urnas, amphoras, vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit nomen ista mensura. Μέτρον enim mensuram dicunt Graeci: inde appellatae metretae. Capiebant ergo metretas binas vel ternas. Quid dicimus, fratres? Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Trinitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: quia nominato
Abbreviated transcription (Latin):
Nouimus aut̃ legẽ. ex quib temporib narr& idẽ aberordio
mundi. In principio fecit ds̃ cȩlũ &s trã. Inde usq ad hoc ten¬
pus quod nunc agimꝰ. sexta ȩtas est. ut sẽpe audistis &. nostis
tlamprima etas computatur abadam usq as.noc. Secunda
a noe: usq adabraham. Et sicut matheus cuangelista pordi¬
nẽ sequitur & distinguit: Tertia ab abraham. usꝙ. ad dauid
Quarta ad auid usq ad trans iigrationẽ in babiloniã. Quin¬
ta atransinigratione babilonia usq ad roħem baptistã Serto
inde usq ad finẽ scłi. ꝓpterea & sexta die fecit ds̃ hominẽ adima¬
ginc̃ suam. quia sexta ista ętate manifestatur ꝑ euangłm refor¬
matiomentis nr̃ȩ scdm̃ imnaginẽ cius qui creauit nos & conuerti¬
iura qua inuinũ: ut iam manifestat xp̃m in lege & ꝓphetissa¬
piamus. Ideo erant ibisex ydriȩ quasuissit impleriaqua. Sex

Expanded text:
Novimus autem Legem ex quibus temporibus narret, id est, ab exordio Novimus autem Legem ex quibus temporibus narret, id est, ab exordio mundi: In principio fecit Deus coelum et terram . Inde usque ad hoc tempus quod nunc agimus, sexta aetas est, ut saepe audistis et nostis. Nam prima aetas computatur ab Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Abraham: et sicut Matthaeus Evangelista per ordinem sequitur et distinguit, tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad transmigrationem in Babyloniam: quinta a transmigdecurrit ad finem saeculi; unde et sexta die fecit Deus hominem ad imaginem suam, quia sexta ista aetate manifestatur per Evangelium reformatio mentis nostrae, secundum imaginem ejus qui creavit nos. Setur aqua in vinum, ut jam manifestatum Christum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo erant ibi sex hydriae, quas jussit impleri aqua. Sex
Abbreviated transcription (Latin):
eissensũ. & exposuit cisscripturas incipiensa moyse ꝑ om̃s ꝓphetas
Unde in ebriati dicebant. Nonne cor nr̃m erat ardens inuia
cum aperir& nobisscripturas: Intellexerunt enĩ xpm̃ in his u¬
bris inquib eũ ñ nouerant. Mutauit ergo aquã in uinũ dñs
bat. Sienim iussiss& inde a quam effundi. & sic ipse mitter&
saturauit tot milia: Nonenim quinq panes habebant
quinq milia hominũ saturitatẽ. aut saltẽ duodecim cophi¬
nosplenos. sed omĩpotentia dñi quasi fonspanis erat. sĩ poss&
& effusa aqua uinum effundere. Quod si feciss& uideretur
scripturas ueteres: imꝓbasse. Cũ aut̃ ipsã aquã conuertit in
uinũ: ostendit nobis quod & scriptura uetus ab ipso ẽ. Nam
iussu ipsius impletȩ sunt ydriȩ. Ad nõ quidẽ & illa scriptura
ipse ait: quȩ scripta sunt inlege & ꝓphetis & psalmis deme

Expanded text:
eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturas ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum non noverant. Mutavit ergo aquam in vinum Dominbat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteretsaturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos , sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino quidem et illa Scriptura;ipse ait, Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me.
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝓphetis: inter p̃tans illis in om̃ib scripturis quȩ deeoerant.
Item alio loco cũ etiam in manib discipłoꝵ palpari se uo¬
luuit. ut crederent quod incorpore resurrexerat. Hisunt
inquit sermones quo s locutussũ ad uoscum ad huc essem uob̾cũ.
quia oporter& eĩt impleri om̃a quę scripta sunt in lege
ut intellegerent scripturas. Et dixit illis. Quia sicoportuit
nomine eius pęnitentiã & remissionẽ peccatoꝵ in omnes
festa sunt intellectis. patebunt illa om̃a misteria quȩ in isto
miraculo dnĩ latent. Uidete quid ait. quia oportebat un¬
pleri in xp̃o que deillo scripta sunt. Ubiscripta sunt: In lege inqͥt
& ꝓphetis & psalmis: nichil scripturarũ ueterũ p̃t̾misit. Iualerat
aqua. Et ideo dicti sunt illi adnõ insensati: quia cis adhuc aqͣ
sapiebat ñ uinũ. Quomodo aut̃ fecit deaqua uinũ: Cũ aperuit

Expanded text:
bus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant. bus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant. » Item alio loco, cum etiam palpari se manibus discipulorum voluit, ut crederent quia in corpore resurrexerat: « Hi sunt, inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt in Lege ut intellegerent scripturas, et dixit illis: quoniam sic scripnomine eius psenitentiam et remissionem peccatorum in omnes festa sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysteria quae in isto miraculo Domini latent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo quae de illo scripta sunt. Ubi scripta sunt? In Lege, inquit, et Prophetis, et Psalmis. Nihil Scripturarum veterum praetermisit. Illa erat aqua; et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo inuenit cosnutantes.: & quodã modo arguenteꝰ seipsos
quod in illo redempti onẽ sperauerant. Dolebant tamen eũ
sine culpa occisũ qui a nouerant incͦentẽ. & hoc ipsi postre¬
surrectionẽ dixerunt: cum quosdã eorum tristes inueniss&
facta sunt in illa istis dieb : Ille aut̃ dixit illis. Quȩc : Iui
aut̃ dixerunt. De ihũ nazareno qui fuit uir ꝓpheta potens
infactis & dictis in conspectu dĩ & uniuersi popłi: quomodo
hunc tradiderunt sacerdotes & principes nr̃i indampnatio¬
nem mortis & crucicũ ficerunt. Nos aut̃ sperabamus. quia
ipse fuit qui redempturꝰ erat isrł. Et namc tertium agit hodie¬
diem: ex quo hec factasunt. Haet atqͣ cu dixiss& unus exduob:
quos inuenit inuia. euntes ad ꝓpinquũ castellũ: respondens
ipse ait. Oinsensati & tardicordes ad credendum. suꝑ om̃a
quȩ locuti sunt ꝓphete. Nonne hec omã oportebat pati xp̃m.
& introire inclaritatẽ suã : Et incipiens fuit a moyse & om̃i¬

Expanded text:
Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset visti quae facta sunt in illa istis diebus? Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et cruci eum fixerunt. Nos autem sperabamus, quc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a Moyse et omni