comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sion dicit homo. Quidã homo mediator dĩ & hominũ. homomat̃ sion dicit.
Suare mat̾ sion dicit i qc inde accep̃ carnẽ : inde uirgo maria decuius
utero seru forma suscepta ẽ : in qua dignatꝰ ẽ. apparere humillimus.
Nat̃ sion dic̃ homo. & homo iste qͥdicit mater sion factus ẽ in ea. homo fac¬
tusẽ in ea nã ds̃ erat ante eã & homo factus ẽ in ea. Qui homofactus ẽ
inea ⁊ ipse funda uit eã altissimꝰ : ñ humillimꝰ. homo factus ẽ in ea. hu¬
millimꝰ qc uerbũ caro factũ ẽ. & habitauit in nobis. Ipse fundauit eã
altissimꝰ : qx in principio erat uerbũ. &uerbũ erat apuddm̃ & ds̃ erat

Expanded text:
ediator Dei et hominum homo, Mater Sion dicit. Quare Mater Sion dicit? Quia inde accepit carnem, inde virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta est, in qua dignatus est apparere humillimus. Mater Sion dicit homo, et homo iste qui dicit Mater Sion, factus est in ea, homo factus est in ea. Nam Deus erat ante eam, et homo factus est in ea. Qui homo factus est in ea, ipse fundavit eam Altissimus , non humillimus. Homo factus est in ea humillimus; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: ipse fundavit eam Altissimus; quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; et Deus erat
Abbreviated transcription (Latin):
quã c̃didit. In illa enĩ c̃ditꝰ ẽ. c̃ditor omniũ. c̃ditꝰ in illa ẽ. scđm formã serui.
Nã ipsã ciuitatẽ inqua c̃ditꝰ ẽ : ipsã sion ipsã iudȩorũ gentẽ : ipsã hierus a-¬

Expanded text:
quam condidit. In illa enim conditus est conditor omnium, conditus in illa est secundum formam servi. quam condidit. In illa enim conditus est conditor omnium, conditus in illa est secundum formam servi. Nam ipsam civitatem in qua c
Abbreviated transcription (Latin):
qͥus hic fuit : sedopt̃ humilitatẽ. Propt̃ ea ñsũ dignꝰ qc sub tectũ me¬
ũ intres. Multi aboriente & occidente uenient. & putit qouenient
quidde illis fi&. ⁊ sienĩ inuenient:. pͣ scisi sunt desilua ubi in serendi st̃
ne arescant. & recũ bent inquit cũ abraham & isaac & iacoba inquo
conuiuioa ne forte ñ inuites adsẽ ꝑ uiuendũ sedadmultũ bibendũ.
Recũbent cũ abrahã & isaac & iacob. Ubi& in regno inquit cȩlorũ :
quid erit de illis quiuener destirpe abrahȩ : quid fit deranus qͥb
arbor plena erat s quid ÷ nisi qc p̃cidentur ut isti inserant᷑ Do¬
&e qc p̃cident᷑. Filii aũ regni ibunt intenebras exteriores. Habeat
ergo apud nos honorẽ ꝓph&̃a : qc ñ habuit honorẽ in patria sua.
Non habuit honorẽ in patria inqua c̃ditꝰ᷑ ẽ : habuit honorẽ inpatria

Expanded text:
dus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum medus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . 7. Habeat ergo apud nos honorem Propheta, quia non habuit honorem in patria sua. Non habuit honorem in patria, in qua conditus est; habeat honorem in patria
Abbreviated transcription (Latin):
radia illis prȩcisus istis receptis. Vbiman&e radi&x ł inpatriarchis
Et eniparia xep̃i : populus isrł qc exeis uenit scđm carnẽ. Sedhiuus ar¬
boris radi& ÷ ab rahamisaac &ia cob. patriȩ archȩ .scĩ. Rubi isti inre¬
quiȩ apuddm̃. in honore magno : ut in abrahȩ sinũ ad ustos ille pau ꝑ
post corporis exitũ leuar&eur : &inabrahe sinu de longinquo a suꝑbo
diuite uideret᷑. Ergoradix man&e radi& laudat᷑ : sedrami suꝑbi
& p̃cidi & arescerẽ meruer. Oleaster aũ humilis illorũ ꝓcisione:
inuenit locũ. Audi ergo quẽ ad modũ prȩcidant᷑ raminaturales:
quẽ ad modũ inserat᷑ oleaster exipso centurione: quẽ ꝓpt̃ cõpara¬
tionẽ huꝰ reguli cõmemorandũ putaui. Am̃ inquid dicouobis : ñ in¬
uenitantã fidẽ inisrł. Propterea dicouobis qc multi aboriente & õc¬
cidente : quã late terram occupauerat oleaster i amara silua mun¬

Expanded text:
radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patria Christi populus Israel, quia ex eis venit secundum carnem: sed hujus arboris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem propter comparationem hujus reguli commemorandum putavi. Amen, inquit, dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mun
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Quare ñ inuenit tantã fidẽ in ifrł quia ꝓph&a in patria
sua honorẽ ñ hab&. nũquid ñ & ille centurioni poterat dicere dñs
qđ diocit hiuic regulo⁊ Uade puer tuus uiuit. Uidete distinctio¬
turio indignũ se eẽ. dicebat. Ille dicebat᷑ ego uenio &curabo eũ :
huic dictumẽ. uade filius tuus uiuit. Illi prȩsentiã ꝓmittebat :
Hunc uero sanabat. Iste tam̃ p̃sentiã eiꝰ eotor queb̾at : ille prȩ¬
sentia eiꝰ indignũ esse sedicebat. Hic ͤcessũ ẽ. elationis: illi con¬
cessum ẽ. humilitati : Tamquã huic dicer& : uade filiustius ui
Noli mͥ. tediũ facere : nisi signa opdigia uideritis ñ creditis. Presen¬
tiã meãuis indomũ tuam : possũ & uerbo iubere nolitu designis cre¬
dere. Centurio alienigena credidit me posse uerbo facere : & ante quã
facerẽ credidit: uos nisi signa &ꝓdigia uideritis non creditis. frgo
sustaẽ : Frangat suꝑbi : rami humilis. inserat᷑. ole aster : maneat tam̃

Expanded text:
Quare non invenit tantam fidem in Israel? Quia propheta in patria sua honorem non habet. Numquid non et illi centurioni poterat dicere Dominus, quod dixit huic regulo, Vade, puer tuus vivit? Videte distinctioturio indignum se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio et curabo eum; huic dictum est, Vade, filius tuus vivit. Illi praesentiam promittebat; hunc verbo sanabat. Iste tamen praesentiam ejus extorquebat; ille se praesentia ejus indignum esse dicebat. Hic cessum est elationi; illic concessum est humilitati. Tanquam huic diceret, Vade, filius tuus vivit, noli mihi taedium facere. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in domo tua, possum et verbo jubere; noli tu de signis credere: centurio alienigena credidit me verbo posse facere, et antequem facerem credidit; vos, nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Ergo si ita est, frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tas ura insinuatũ nobis non modicũ sacram̃tum suggerente dño
& donante qđ loquar. Quȩstionẽ ꝓpositã cognouistis solutionẽ eiꝰ eac qͥ¬
rite. Sedrep&amus ꝓposionẽ ut solutionẽ desiderabilẽ faciamꝰ. Mo¬
nuit nos cur euangelista dixerit. ipse enĩ ibs cestimoniũ ꝑhibuit:
qđ ꝓph&ã in patria sua honorẽ ñ hab& . Hoc ꝑ moti reteimus uer-¬
ba superiora ut inueniamur cur euangelista dicere uoluit. & inue.¬
nimꝰ superiora uerba euis ita narrantis. qm̃ post biduũ ꝓfectus ẽ.
desamaria ingalileam. Propt̃ hoc ergo diisti. oeuangelista testi¬
moniũ ꝑhibuis se iħm. qđ ꝓph&a in patria sua honorẽ non haberde:

Expanded text:
tas vestra insinuatum nobis non modicum sacramentum, suggerente Domino tas vestra insinuatum nobis non modicum sacramentum, suggerente Domino et donante quod loquar. Quaestionem propositam cognovistis, solutionem ejus exquirite. Sed repetamus propositionem, ut solutionem desiderabilem faciamus. Movet nos cur Evangelista dixerit, Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quod propheta in patria sua honorem non habet. Hoc permoti reteximus verba superiora, ut inveniamus cur hoc Evangelista dicere voluerit; et invenimus superiora verba ejus ita narrantis, quoniam post biduum profectus est de Samaria in Galilaeam. Propter hoc ergo dixisti, o Evangelista, testimonium perhibuisse
Abbreviated transcription (Latin):
odierna die euangelica lectione hesterno diei seqͥt᷑ lectionẽ:
quȩ nobis addisputandũ ꝓponit᷑ inqua qͥdẽ sensus ñ sunt in ues¬
tigatione difficiles sed digni p̃dicatione digniad miratione &
laudationes. Pro inde locum istũ euangelii cũ com̃datione cõme-¬
moremus potius. quã cũ difficultate tractemus. abit enĩ iħs post
biduũ quod fecerat insamaria ingalileã ubi nutritus erat. secutus
aũ euangelista ait. Ipse enĩ iħs testimoniũ ꝑhibuit qc ꝓphaa in
patria sua honorẽ non hab&e ñ ppt̃ ea postbiduũ discessit de sama
maria iħs. ꝗc honorẽ in samaria ñ habebat. ñ enĩ samaria pa¬
tria ipsius erat. sed galilea. Cũ ergo istos deseruiss&e tãcito &
ad galileã uenissae ubi nutritus erat. Quo modo ad testatur
qc ꝓph&a in patria sua honorẽ non hab& ⁊ magis uid&ur adtes¬
tari potuisse qđ ꝓph&a in patria sua honorẽ ñ babb̵ : si c̃tẽp̃nerae
ꝑgere ingalileam . & insamaria remansisoe. Intendat ergo cari¬

Expanded text:
odierna evangelica lectio, hesterni diei sequitur lectionem, quae nobis ad disputandum proponitur. In qua quidem sensus non sunt investigatione difficiles, sed digni praedicatione, digni admiratione et laudatione. Proinde locum istum Evangelii cum commendatione commemoremus potius, quam cum difficultate tractemus. Abiit enim Jesus post biduum quod fecerat in Samaria in Galilaeam ubi nutritus erat. Secutus autem Evangelista ait: Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quia propheta in patria sua honorem non habet. Non propterea post biduum discessit Jesus de Samaria, quia honorem in Samaria non habebat: non enim Samaria patria ipsius erat, sed Galilaea. Cum ergo istam deseruisset tam cito, et ad Galilaeam venisset ubi nutritus erat; quomodo attestatur quia propheta in patria sua honorem non habet? Magis videtur attestari potuisse quod propheta in patria sua honorem non haberet, si contemneret pergere in Galilaeam, et in Samaria remansisset. 2. Intendat ergo Chari
Abbreviated transcription (Latin):
rȩdicti sumꝰ nos. & quos dñs ante laudauit & in nobis implere dignatus ẽ.
iuderunt qͥcruci fixerunt palpauerunt. & sic pauci crediderunt.
nos ñ uidimꝰ. necc̃tractauimꝰ audiuimꝰ credidimꝰ. fiat in nobis ꝑficiat᷑
turũ esse monstrabat. & hunc oleastrũ inseturũ quando cõmotus
centurionis fide qͥ ei dixit. Nonsum dignꝰ ut subtectũ meũ intres.
sed tantũ dic uerbo & sanabit᷑ puermeus. Nã & egohomosum sub
potestate constitutus habens subme milites. & dicohuicuade. &ua

Expanded text:
edicti sumus nos; et quod Dominus ante laudavit, et in nobis implere dignatus est. Viderunt qui crucifixerunt, palpaverunt, et sic pauci crediderunt: nos non vidimus, non contrectavimus, audivimus, credidimus. Fiat in nobis, perficiatur turum esse monstrabat, et hunc oleastrum inserturum, quando commotus Centurionis fide, qui ei dixit, « Non sum dignus ut sub tectum meum intres; sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus: nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites
Abbreviated transcription (Latin):
samaria ubi eum primo mulier illa p̃dicauerat. cũqua ad pu-¬
teũ iacob locutus erat. Magna mysteria eo uiso samaritani
&audito credider ineũ ꝓpt̃ uerbũ mulieris. & firmius credi¬
der̃ ꝓpt̃ uerbũ eiꝰ. & plures credider̃. Sic scriptũ ẽ. ibi facto

Expanded text:
Samariam, ubi eum primo mulier illa praedicaverat, cum qua ad puSamariam, ubi eum primo mulier illa praedicaverat, cum qua ad puteum Jacob locutus erat magna mysteria: eo viso Samaritani et audito crediderunt in eum propter verbum mulieris, et firmius crediderunt propter verbum ejus, et plures crediderunt: sic scriptum est. Ibi facto
Abbreviated transcription (Latin):
mouero quasi uideor mͥ. c̃gruentius intellegere. qc si honorẽ in pa-¬
tria sua iħs ñ haber&. ñ ad eandẽ relicta samaria festinar&e. sed
nisi fallor. immo qeuerũ est. & ñ fallor. melius enĩ quã ego uidit
euangelista quid dicer&. melius me ueritatẽ uidebat. ꝗc eã de
pectore dñi bibebat. Ipse enĩ ẽ. iohannes euangelista qui int̾ om̃s
discipulos suꝑ pectus dñi discũ bebat:  tẽquẽ ds̃ caritatẽ de¬
bens om̃ib tam̃ p̃ceteris diligebat. Ergo ille faller&ur ce
ego recta sentirem immo sipie sapio ÷ obȩdient̃ audiã qđ di¬
xit. ut merear sentire qđ sensit. Accipite itaq carissimi quid
hic sentiã sine p̃uidicio siuos melius aliquid senseritis. magis¬
trũ enĩ om̃s unũ habemꝰ: & in una scola c̃discipuli sumꝰ. Hocer¬
go sentio & uidoe siñ aut uerũ ẽ. aut ꝓpinquat ueritati qđ
sentio. Insa maria biduũ fecit &crediderunt in eũ samatitani.
recolite memoriȩ hest̃ nediei lectionẽ & sermonẽ. Uenit in

Expanded text:
quasi videor mihi congruentius intelligere, quia si honorem in patria sua Jesus non haberet, non ad eamdem relicta Samaria festinaret. Sed ni fallor, imo quia verum est, et non fallor, melius enim quam ego, vidit Evangelista quid diceret, melius me veritatem videbat, qui eam de pectore Domini bibebat. Ipse est enim Joannes evangelista, qui inter omnes discipulos super pectus Domini discumbebat; et quem Dominus charitatem debens omnibus, tamen prae caeteris diligebat . Ergo ille falleretur, et ego recta sentirem? Imo si pie sapio, obedienter audiam quod dixit, ut merear sentire quod sensit. 3. Accipite itaque, charissimi, quid hic sentiam, sine praejudicio, si vos melius aliquid senseritis. Magistrum enim unum omnes habemus, et in una schola condiscipuli sumus. Hoc ergo sentio, et videte si non aut verum est, aut propinquat veritati quod sentio. In Samaria biduum fecit, et crediderunt in eum Samaritani: recolite memoria hesterni diei et lectionem et sermonem. Venit in
Abbreviated transcription (Latin):
seminabant ÷ Ergo iã inuidȩa messis parata erat: merieoibi
taquã matura seges fuit. quando totmilia hominũ proia
rerũ suarũ adͥftrebant. & adͥpedes apłorũ ponentis: expeditis
messis. quid inde factũ ẽ  deipsa messe eiecta sunt pauca grana
& semina uerunt orbẽ t̃rarũ & surgit alia messis quunf iñe scłi
metenda ẽ. De ista messe dicitur : quiseminant in lacrimis in
gaudio moent. Adistã ergo messem: ñ apłi sed angelimit tent᷑
essores inquit angeli sunt. Ista ergo messis crescit int̃ titania.
&s ex spectat purgaro infinẽ . Ilã uero messis iã matiuraeraie
tit. Disparis tẽporis labores habuerunt : sed gaudio pariter
pfruent᷑ : mercedẽ simul accepturi sunt uita aet̃na. lacci¬

Expanded text:
seminabant? Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi seminabant? Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot hominum millia pretia rerum suarum afferebant, et ad pedes Apostolorum ponentes, expeditis messis. Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis quae in fine saeculi metenda est. De ista messe dicitur, Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Ad istam ergo messem non Apostoli, sed Angeli mittentur: Messores, inquit, Angeli sunt . Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in fine. Illa vero messis jam matura erat, tit? Disparis temporis labores habuerunt, sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
rgo messores missurus ẽ. In hoc enĩẽ. uerbũ uerũ . qr alius ẽ. qui
metit : Alius ẽ. qͥ seminat : ut & qui seminat simul gaudeat &ꝙͣ
metit. E go misiuos metere qđ uos ñ laborastis ÷ alii laborauer
& uos in labores eorũ intro istis. Quid ergo messores misit ñ se¬
minatores e quo messores & ubi iã aliĩ laborauer̃. Nã ubi
iã laboratũ erat seminatũ erat: & qđ seminatũ erat. iã ma¬
turũ factũ erat: falcẽ & triturã desiderabat. Quo ergo
erant messores mit tendi& ubi iã ꝓpb&e prȩdicauerunt :
ipse enĩ seminatores. Nã si ipsi non seminatores: unde ad
illã muliert̃ ꝑuenerat. scio qr messias ueniat ⁊ iã ista mulier
fructus maturus erat: & erant albȩ messes & falcẽ quȩre¬
bant. Misi uos metere : qͦ metere & qđ ñ semmastis. Alii semi¬
nauerunt: &uos in labores eorũ introistis. Qui laborauer̃

Expanded text:
Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius est qui seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi metere quod vos non laborastis. Alii laboraver vos in eorum laborem introistis. Quid ergo? Messores misit, non seminatores. Quo messores? ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum erat factum, falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? Ubi jam Prophetae praedicaverant; ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem pervenerat, Scio quia Messias veniet? Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos ergo: quo? Metere quod non seminastis: alii seminaverunt, et vos in labores eorum introistis. Qui laboraverunt?
Abbreviated transcription (Latin):
ecce discipuli ñdũ intelligebant escã. audiuit aũ cõgitationes illoꝵ
&iam instruit ut magister : neꝑ cir ciuitũ sic̃ illã ciuꝰ adhuc iurũ
reqͥrebat sed iã aꝑtẽ. meus inquidcib ẽ. ut faciã uoluntatẽ ei qͥ
memuisit. Ergo & potus ipsa erat in illa muliere ÷ ut facera uolun¬
tatẽ eius qui eũ miserat. Ideo dicebat sitio damͥ bibertii Scilica
ut fidẽ inea operaret᷑ : & fidẽ eiꝰ biber&. & eã incorpis suũ trai-¬
cerae. Corpus enĩ eiꝰ ecclȩsia. E rgo ipse ẽ. in quidcib: meus
ut faciã uoluntatẽ eiꝰ quimemisit: ñ neuos dicitis qđ ad huc
quattuor m̃sess. & messis uenite in opꝰ feruebat & õperarios
mit tere disponebat. Uos quat tuor menses c̃putatis ad messem :
ego uobis aliã messem albam & paratã ostendo Ecce dico uobis
leuate oculos urõs. & iudett. ꝗc iã albȩsunt regiones ad messẽ.

Expanded text:
Ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes eorum, Ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes eorum, et jam instruit ut magister, non per circuitum, sicut illam, cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte. Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Ergo et potus ipse erat in illa muliere ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo dicebat: Sitio, da mihi bibere, scilicet, ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret. Corpus enim ejus est Ecclesia. Ergo, inquit, ipse est cibus meus ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Levate oculos vestros, et videte, quia jam albae sunt regiones ad messem.
Abbreviated transcription (Latin):
epibs qriã suã mulier audito egosum. qͥloquor tecũ ÷ & recepto
glitare currerce ꝓiecit cupiditatẽ & p̃parauit ad nunciare
ueritatẽ. Discant qui uolunt euangelitare : ꝓiciant bydri¬
am ad puteũ. Recordamini quid superius dicerĩ debydria ÷̃
uasi erat unde aqua hauriebatur Ereco nomine appellatͦ hy¬
dria ÷ qm̃ grece aqua ydor dicit᷑ tãquã sia quariũ dicertẽ¬
turꝰ. Proiẽit ergo bỹ driã quȩiã ñ uiui sedonen fuit Dinui
A quippe desiderabat aqua illa saciari. ut nuntiaradpum
ne illi quasi iã irascerent᷑ & indignarent᷑ &e ꝑseq rent᷑. Uenite
exierunt deciuitate & uenebant ad eũ. Et interea rogabant
eũ discipuli dicentes. Rabbi manduca. uerant enĩ emertcibos &t
uenerunt. Ie aũ diãc̃. Egocibũ habeo manducare quẽ uos non
scitis. Dicebant ergo discipuli admincẽ. Nũquid aliquis at tu¬
lit ei manducare quid mirũ simulier illa ñ intelligebat aquã.

Expanded text:
abiit ad civitatem. Audito Ego sum, qui loquor tecum, et recepto gelizare curreret? Projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui volunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordamini quid superius dixerim de hydria. Hydria vas erat, unde aqua hauriebatur; Graeco nomine appellatur hydria, quoniam Graece, aqua, ὕδωρ dicitur, tanquam si aquarium diceretur.a quippe desiderabat aqua illa satiari, ut annuntiaret Cne illi quasi irascerentur et indignarentur, et perquireExierunt de civitate, et veniebant ad eum. 31. Et interea rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ierant enim emere cibos et venerant. Ille autem dixit: Ego habeo cibum manducare quem vos non scitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Numquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uiuere. bestialis ẽ. iuta. Est enĩ in nobis. quiddã bestiale. qđ in car¬
ne uiumꝰ. sed intellecturegendũ ẽ. Motꝰ enĩ animȩ scđm carnẽ se.
mouentis. & indelitias carnales immoderatȩ diffluere cupientis :
regit desuꝑ intellectus qͥdebet diciuir : Quiregit anqui regit᷑ a
pculdubio cũ ordinata uitaẽ. intellectus animã regit ad ipsã ani¬
nã ꝑtinens. ñ enĩ aliquid̾ aliudͥ est. quã anima sed aliquid anomȩ̃
ẽ. intellectus. Quomodo ñ aliquid aliud quã caro ẽ. oculus. seđ
aliquid carnis ẽ. oculus. Cũ aũ aliquid carnis sit oculus solus
tam̃ luce ꝑfruit᷑. c&era tam̃ m̃bra carnalia luci ꝑfundi possunt
lucẽ sentire ñ possunt. solus ea. oculus & ꝑfundit᷑ & ꝑfruit᷑. sic ina-¬
nima nr̃a ẽ. quuddã qđ intellectus uocat᷑. Hoc ipsam animȩ qđ
intellectus & mensdicit᷑. in luminatꝰ luce superiore. Iã superior¬

Expanded text:
eum vivere, bestialis est vita. Est enim in nobis quiddam bestiale quo in careum vivere, bestialis est vita. Est enim in nobis quiddam bestiale quo in carne vivimus, sed intellectu regendum est. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis, regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed aliquid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quam caro est oculus, sed aliquid carnis est oculus. Cum autem carnis aliquid sit oculus, solus tamen luce perfruitur: caetera autem membra carnalia luce perfundi possunt, lucem sentire non possunt; solus ea oculus et perfunditur et perfruitur. Sic in anima nostra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum animae quod intellectus et mens dicitur, illuminat
Abbreviated transcription (Latin):
iħs qr mulier ñ intelligebat. & uolens eã intelligere. uocã in¬
quit uirũ tuũ. Idõ eninescis qđ dico q intellettus tuus ñ adẽ.¬
oquor ergo scđm sp̃m. tuaudis scđm carnẽ. Quȩloquor nec adͥ
uoluptatẽ auriũ ꝑtinent nec adoculos nec adol factũ. nec ad
gustũ. nec ad tactũ. m̃te sola capiunt᷑ intellectu sola hauriun-¬
tur. Ille intellectus ñtibi ad est. qͦ modo capis qđ dico r uoca ui¬
rũ tuũ. pręsenta intellectũ tuũ. Quid ẽ. enĩ anima habereꝰ ñ
ẽ. magnũ. Nã & pecus habet. Unde tu melior. ꝗ intellectũ habes
qđ pecus ñ hab&. quid ẽ. ergo uoca urũ tuũ ñ me capis ñme intelli¬
gis. dedono dĩ tibiloquor̃. tuaut̃ carnẽ cogitas. scđm carnẽ siti¬
reñius. Ego spm̃ adloquor absens ẽ. intellectus tuus uoca uirũ
tuũ. noli esse sic̃ equiis & mulus qͥb ñ est intellectus. hoc ẽ. ñ adhi¬

Expanded text:
Jesus quia mulier non intelligebat, et volens eam intelligere, Voca, inJesus quia mulier non intelligebat, et volens eam intelligere, Voca, inquitum spiritum, tu audis secundum carnem. Quae loquor, nec ad voluptatem aurium pertinent, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem cogitas; secundum carnem sitire non vis, ego spiritum alloquor: absens est intellectus tuus, Voca virum tuum. Noli esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . E
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligebat. piurũ suũ eã uolebat docere. Forte qͦ modo ait apłs.
Sedibidicitur domui uiros suos int̾ rogent. sed ibidicit᷑ dom̃iuiros
suos int̾rogent. ubi ñ ẽ. iħs quidoceãt. Deniq dicit᷑ mulierib
quasphibẽbat apłs loqui in ecclesia. Cũ ergo ipse dñs aderat. &¬
ꝑuirũ suũ loquebat᷑ mariȩ sedenti adpedessuos . & excipienti
uerbũ suũ. quando martha circa multũ ministeriũ &iã de-
sororis suȩ felicitatt occupatissima murmurauta Ergo fr̃s mei
audiam && intelligamꝰ qđ ait dñs mulieri uoca uirũ tuũ. forte eni
& animȩ nr̃ȩ dicit uoca uirũ tuũ. Quȩramꝰ & deiuro ammȩ.
ur iã ñ ipse iħs uir animȩ uerusẽ: adsit intellectus qm̃ qđ dic tu¬
risumꝰ uixcapit᷑. nisi abintentis. Ad sit ergo intellectus ut capia-¬
tur. & ipse intellectus erit fortasse iiranimȩ. Uidens ergo

Expanded text:
non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus domi viros suos interrogent? Sed ibi dicitur, domi viros suos interrogent, ubi non est Jesus qui doceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui in Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, irum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis suae felicitate occupatissima murmurabat? . Ergo, fratres mei, audiamus et intelligamus quod ait Dominus, Voca virum tuum, mulierianimae nostrae dicit, Voca virum tuum. Quaeramus et de viro animae. Cur jam non ipse Jesus vir animae verus est? Adsit intellectus, quoniam quod dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis: adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse vir animae. 19. Videns ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbiberit iterũ inquid siti& : si aũ acceperit ame aquã ñ siti& inȩt̃¬
nũ. satiabit᷑ inquit in bonis ⁊ omꝰtuȩ. Dequa ergo aquadaturus ẽ.
nisi de illa dequa dictũ ẽ. apudte ẽ. fons uitȩ̃. Nã quo modo sitient
qͥ in ebriabunt᷑ abubertate domꝰ tuȩ i ꝓ̃mittebat ergosaginã quan¬
dã & satietatẽ sp̃s scĩ. & illa ñdũ intelligebat & ñ intelligens quid
respondebat: Dicit ad eũ mulier. Dñe da mͥ hanc aquã ut ñ siti¬
am : neq ueniã huchaurire ad laborẽ indigentia cogebat. & la-¬
borẽ infirmitas recusabat. Utinã audir&e. Genite adme om̃s
qͥlaboratis & honoratiestis &egouos refitiã. Hoc enĩ ei dicebat
iħs ut iã ñ laborara. Sed illa nondũ intelligebat. Deniq. uolens
ut intelliger&. Dic̃ ei .ihħs. Uade uocauirũ tuũ & uenihuc. Quid
est uoca iurũ tuũ. piurũ suũ ei uolebat aquã illã dare. anquia

Expanded text:
qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem acceperit a me aquam, non sitiet in aetequi biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem acceperit a me aquam, non sitiet in aeternum. Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitae? Nam quomodo sitient qui inebriabuntur ab ubertate domus tuae ? 17. Promittebat ergo saginam quamdam et satietatem Spiritus sancti: et illa nondum intelligebat; et non intelligens, quid respondebat? Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut intelligeret, dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum et veni huc. Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ a suspirabat tamen illa nolens indigere nolens laborare
adsidue uenire ad illũ fontẽ. onerari pondere qͦ indigentia sup¬
pleret᷑. & finito qđ auserat rursus rediere cogebat᷑. & cotidianus
ei fuit iste labor. qr indigentia illa reficiebãtur ñ extingueba.¬
tur. Delectata ergotali munere. rogat ut ei aquã uiuã daroe.
& uerũ ẽ. scđm qđ significabat illa aqua. Et enĩ aquamputeo. uolup¬
tas seculi ẽ. in ꝓfunqditate tenebrosa. Hic eã hauriuint homines hy¬
dria cupiditatũ. Cupiditatẽ quippe pni submittunt u aduoluptatẽ
haustã deꝓfundo ꝑueniant. & frintur uoluptate prȩcedente & p̃missa
cupiditate nãqͥ ñ p̃miserit cupiditate ꝑuenire ñ potest aduoluptatẽ.
Pone ergohẏdriam cupiditatũ: & aquam dȩꝓfundo uoluptatũ cũ ꝑ¬
uenerit quisq aduoluptatẽ scłihuius.cib ẽ. potus ẽ. lauacrũ ẽ. spec¬
taculũ ẽ. concubitus est. Nũ quid ñ iterũ siti& i ergo de hac aqua

Expanded text:
semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 16. t verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profundo, voluptatem: cum pervenerit quisque ad voluptatem saeculi hujus, cibus est, potus est, lavacrum est, spectaculum est, concubitus est; numquid non iterum sitiet? Ergo de hac aqua
Abbreviated transcription (Latin):
derimꝰ adulteri sumnos amariuolumꝰ ñsponsum. Vos xp̃m diligite
& nos in illo in qͦ & uos a nobis diligimini. Inuicẽ sediligunt mẽ bra sed
om̃a sub capite uiuant. Dolore qͥdẽ fr̃s mei. multã coactus sum di-¬
cere & paruadiai. & pauca dixi. lectione fure ñ potui. Aderit
dñs ut oportune finiat᷑ nolui enĩ amplius onerare corda ur̃a. quia
uolo uacare gemitib: & orationib: ꝓhis qͥ adhuc sordist̃ & ñ intel¬

Expanded text:
derimus, adulteri sumus; nos amari volumus, non sponsum. Vos Christum diligite, derimus, adulteri sumus; nos amari volumus, non sponsum. Vos Christum diligite, et nos in illo, in quo et vos a nobis diligimini. Invicem se diligant membra, sed omnia sub capite vivant. Dolore quidem, fratres mei, multa coactus sum dicere, et parva dixi: lectionem finire non potui, aderit Dominus ut opportune finiatur. Nolui enim amplius onerare corda vestra, quae volo vacare gemitibus, et orationibus pro his qui adhuc surdi sunt, et non intel
Abbreviated transcription (Latin):
nobis subiect ast̃. Bene qͥdẽ c̃fessi sunt detuler̃ honorẽ nomini
xp̃i. & tam̃ quid eis ait nolite in hoc gloriari. q demonia uobis
subiect ast̃. sed gaudete qc nomina ur̃a scripta st̃ incȩlo P&rus
demonia exclusit. nescio qua anicula iuidua. nescioquis homo.
qualis cũq laicꝰ habens caritatẽ. tenens in tegritatẽ fidei ñ facit hoc.
Paerus in corpore oculus ẽ. ille in corpore digit̾us ẽ. in eotam̃ corpore
ẽ in qͦ parus & siminus ual& digitũs quã oculus. ñẽ. tam̃ p̃cisus
acorpore. Melius ẽ. esse digitũ & esse incorpore. quã esse oculũ &
amate pacẽ xp̃i. qui ꝓuobis crucifixus ẽ. cũ ds̃ ess&e paulus dicit. ne¬
q qͥplantat ẽ. aliquid. neq qͥrigat sed qͥ increm̃tũ dat ds̃. Et quisquã
nr̃micit ꝗc aliquidẽ sidixerimꝰ qui aliquid sumꝰ & ñ illigloriã de-¬

Expanded text:
nobis subjecta sunt. Bene quidem confessi sunt, detulerunt honorem nomini nobis subjecta sunt. Bene quidem confessi sunt, detulerunt honorem nomini Christi; et tamen quid ait eis? Nolite in hoc gloriari, quia daemonia vobis subjecta sunt; sed gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelo . Petrus daemonia exclusit; nescio quae anicula vidua, nescio quis homo qualiscumque laicus habens charitatem, tenens integritatem fidei, non facit hoc: Petrus in corpore oculus est, ille in corpore digitus; in eo tamen corpore est, in quo et Petrus; et si minus valet digitus quam oculus, non est tamen praecisus a corpore. Melius est esse digitum et esse in corpore, quam esse oculum et amate pacem Christi, qui pro vobis crucifixus est, cum Deus esset. Paulus dicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Et quisquam nostrum dicit quia aliquid est? Si dixerimus quia aliquid sumus, et non illi gloriam de
Abbreviated transcription (Latin):
signa &ꝑdigia. ut inducant. si fieri potest &iã electos ecce p̃dioci
uobis. Ergo sponsus nosfecit cautos q & miraculis decipi ñ debemus.
Aliquando eñi . & desertor t̃r& ꝓiuncialẽ sedutrũ in castris sit. & ali¬
quid illi ꝓsit caract̃ ille. in quo signat᷑ ẽ. hoc adtendit quit̃reri & se¬
duci ñ uult. Teneamꝰ ergo unitatẽ fr̃s mei. ꝓpt̃ unitatẽ. & qui fa¬
cit miracula nihlẽ. In unitate enĩ erat populus isrł & ñ faciebant
miracula. p̃t̃ unitatẽ erant magipharaonis & faciebant sẏmilia
moysi. Populus isrł utdixi ñ faciebat qͥerant salui apud dm̃. qui
faciebant anqͥ ñ faciebant ⁊ p&rus apłs resuscitauit mortaum.
si mon magus fecit multa. Erant ibi qͥdã xp̃iani qͥ ñ poterant
facere. nec qđ faciebat p&rus nec qđ faciebat simon. Sedunde
audebant  qe nomina ipsorũ scripta erant incelo. Nã & redeun-¬
enĩ gloriantes ipsidiscipuli. Ecce dnẽ in nomine tuo &iã de monia

Expanded text:
 inducant, si fieri potest, etiam electos: ecce praedixi vobis . Ergo cautos nos fecit sponsus, quia et miraculis decipi non debemus. Aliquando enim et desertor terret provincialem; sed utrum in castris sit, et aliquid illi prosit character ille in quo signatus est, hoc attendit qui terreri et seduci non vult. Teneamus ergo unitatem, fratres mei: praeter unitatem, et qui facit miracula nihil est. In unitate enim erat populus Israel, et non faciebat miracula: praeter unitatem erant magi Pharaonis, et faciebant similia Moysi . Populus Israel, ut dixi, non faciebat: qui erant salvi apud Deum; qui faciebant, an qui non faciebant? Petrus apostolus resuscitavit mortuum ; Simon Magus fecit multa : erant ibi quidam christiani qui non poterant facere, nec quod faciebat Petrus, nec quod faciebat Simon; sed unde gaudebant? Quia nomina eorum erant scripta in coelo. Nam et redeunenim gloriantes ipsi discipuli, Ecce, Domine, in nomine tuo etiam daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
tius locutus ẽ. dñs. fi& in eo fons aquȩ salientis inuitã ęt̃nã.
Piubiberit deaqua ista ñsiti& inlȩ t̾nũ. Quid euidentius qe ñ
aquã uisibilẽ sed inusibilẽ ꝓmit tebat: quid eruudentiuis qe
ñ carnalit̃ sed spiritalit̃ loquebat᷑. Adhuc tam̃ illa mulier carnẽ
sapit delectata ẽ ñ sitire. &putabat hoc secundũ carnẽ sibi ꝓmissũ¬

Expanded text:
tius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. tius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: delectata est non sitire, et putabat hoc secundum carnem promissu
Abbreviated transcription (Latin):
xerit aquã uiuã. aquã scilicoe quȩ erat in illo fonte. tumͥ uis dare
aquã uiuã. & egofero unde hauriam & tuñfers. A qua uiua hic ẽ. qͦmo¬
do mͥ daturus ese aliud intelligens & carnalit̃ sapiens quod ammodo
pulsat ut aperiat magis ter qđ clausum ẽ. Pulsabat ignorantia non
stu dio. adhuc miseranda ñdũ instruenda. Dicit aliquid euidenti.¬
us dñs. deilla aqua uiua. Diocerat enĩ mulier. Nũquid tumaior
es patre nr̃o ia cob qͥdedit nobis puteũ. & ĩpse exeobibit & filii eiꝰ & peco.¬
ra eiꝰ. Dehac aqua uiua dare mͥ ñ potes qm̃ hauritoriũ ñhabes. for¬
te aliũ fontẽ ꝓmictis & p̾atre nr̃o melior potes esse. qͥhunc puteum
fodit. & ipse cũ suis usus ẽ. eo Dñs ergodicat. quid dioxerit a quã
uiuã. Respondit iħs & dioit ei. Omĩs qͥbiberit exaqua hacsiti¬
sed aqua quã dabo ei. fi& in eo fons aquȩ salientis inuitã ȩt̃nã. Aꝑ¬

Expanded text:
xerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare xerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitised aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Aper
Abbreviated transcription (Latin):
turus : & ad fuit tã quã satiaturiis. Siscires inquit donũdĩ.
Donũ dĩ ẽ. sp̃s sc̃s. sed adhuc mulieri tecte loqͥtur. & paulatim in¬
tr& incor. fortassis iãdoc&. Quid eñ ista hortatione sua¬
suauius & benignius a siscires donũ dĩ & scires quis ẽ. qͥdicitti¬
bi damͥbibere. tu forsitan p&ẽres. & qͥarte tibi aquã iuiuã. Huc
usq sus pendit. Uiua aqua dicit᷑ uulgo illa quede fonte exit.
lla aũ quȩ colligit᷑ depluuia in lacuñas aut incisternas aqua uiua
ñdititur. & si defonte manauerit. & in loco aliqͦ collecta steterit.
nec ad se illud unde manabat. ad miserit. sed in rupto meatutã quã
fontis tramite separata fuerit. ndicatur aqua uiua. Sed illa aqͣ
uiua dicit᷑ que manans ecipit᷑: Talis aqua erat in illo fonte.
Quid ergo ꝓmittebat qđ p&ebat c tam̃ mulier sus pensa ait. Dñe
net: inquo haurias habes & puteus altus ẽ: Uidoẽ qͦ modo intelle¬

Expanded text:
turus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit, donum Dei. turus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit, donum Dei. Donum Dei est Spiritus sanctus. Sed adhuc mulieri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, et scires quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan peteres, et daret tibi aquam vivam: huc usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intelle
Abbreviated transcription (Latin):
de illam nobis figurã p̃tendebat. Uenit ergo haurire aquã im¬
plit̾ uenir& haurire a quã. sic̃ solent uel uiri uel fȩmine. Dicit
ei iħs. Da mͥ bibere. Discipuli enĩ eiꝰ abierunt inciuitatẽ ut cibos
emerent. Dic̃ gͦ ei mulier illa samaritana. Quomͦ tu iudeus
cũsis bibere ame poscis quȩ sum mulier samaritana: non enĩ co¬
utunt᷑ iudei samaritanis . Uidetis alienigenã omĩno uasculis eorum
non utebantur. & quia ferebat secũ mulier uasculũ unde aquam
haurir&. eo mirata ÷ quia iuclȩus petebat ab ea bibere. quod nonsolebant
facere iudei. Ille autẽ quibibere quȩrebat. fidẽ ipsius mulieris sitiebat.
Deniq audi: quis petebat bibere. Respondit iħs. & dix̃ ei. Siscires donũ
dĩ. ⁊ quis ẽ. qui dicit tibi damͥ bibere. tuforsitan petisses abeo. & de dis
s& aqͥuã uiuã. Exit bibere & pmittit bibere. Ega quasi accep¬

Expanded text:
de illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo haurire aquam. Simde illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat haurire aquam, sicut solent vel viri vel feminae. 11. « Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. udaeus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. » Videtis alienigenas: omnino vasculis eorum Judaei non utebantur. Et quia ferebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata est, quia Judaeus petebat ab ea bibere, quod non solebant facere Judaei. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. 12. Denique audi quis petat bibere. Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accep
Abbreviated transcription (Latin):
Uideamꝰ quid uideamꝰ quarẽ. uenit mulier desamaria haurire
aquã. Sa maritani ad uideorũ gentẽ ñꝑtinebant. Alieni gene
enĩ fuerunt. quã uis uicinas terras incolerent. Longũ est ori.¬
ginẽ samaritanorũ retexere. nenos multateneant. & necessaria
ñ loquamur. Sufficit ergo ut samaritanos. int̃ alienigenas de-¬
putemꝰ. Et ne hoc audacius me arbitremini diocisse quã uerius.
quos mundauerat. qͥsolus redut ut gratias a ger&. Nonne de¬
cẽ mundati sunt & nouẽ ubi sunt a ñerat alius quidarae glo¬
riam dõ nisi alienigena. Iste ꝑtin& adima ginem rei qđ ab a¬
lienigenis uenit. Ista mulier̾. quȩ typũ gerebat ecclesiȩ
Uentura enĩ erat ecclesia degentib. alienigena a genere
iudȩorũ. Audiamꝰ ergo in illa nos & in illa agnoscamꝰ nos. & in
illa : gratias agamꝰ dõ ꝓñobis. Illa enĩ figura erat ñueritas. qr &
ipsã prȩmisit figurã & facta ẽ. ueritas. Nã credidit in eũ qui

Expanded text:
eamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias ageret: Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? non erat alius qui daret gloriam Deo, nisi alienigena iste . Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
du nessc cecidit. & exangelo factus ẽ. diabolus & hanc suꝑbiã honi¬
ni ꝓpinauit unde ipse ce iectus ẽ. Hã hoc diocit homini custan¬
ei lapsus inuidit. Gustate &eritis sic̃ du. Idẽ usur patione rapi¬
te quod facti nestis qr &ego rapiendo de iectus sum. Norihoc ꝓ¬
debat. sedhoc sua debat. xp̃s aũ ȩqualis patrinatꝰ erat ñ factus
nat᷑ de substantia patris. Unde illũ siccõ m̃dat apostolus. Quicũ
informa dĩ esscr. n r̃apinã arbitratꝰ ẽ. esse equalẽ dõ. Quid ẽ .ñ

Expanded text:
 hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc dixit homini, cui stanti lapsus invidit, Gustate, et eritis sicut dii : id est, usurpatione rapite quod facti non estis; quia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc prodebat, sed hoc suadebat. Christus autem aequalis Patri natus erat, non factus: natus de substantia Patris. Unde illum sic commendat Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis D
Abbreviated transcription (Latin):
rapinã arbitrat᷑ ẽ  ñ usurpauit ȩqualitatẽ dĩ. sed erat in illa in qua
nat᷑ erat. & nos adȩqualẽ dõ. qͦmonlo ꝑueniremꝰa semet ipsũ exina ni¬
uit formã serui accipiens. Non ergose exinaniũ amit tens qđ erat.
ȩqualẽ patri. in telligere ñ poterant. quã uis eũ hoc dese dicere mini¬
me dubitabant. & idõ seiuiebant. & adhuc tam̃ eos ille ꝑferebat & sani¬
tatẽ seiuentiũ reqͥrebat. EXPL SERMO .xuII. Incie xuIII.

Expanded text:
ua natus erat. Et nos ad aequalem Deum quomodo perveniremus? Semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Non ergo se exinanivit amittens quod erat, ristum aequalem Patri intelligere non poterant; quamvis eum hoc de se dicere minime dubitabant, et ideo saeviebant: et adhuc tamen eos ille perferebat, et sanitatem saevientium requireb
Abbreviated transcription (Latin):
sias uenit quidicitur xp̃s. Cũ ergo uenerit : ille nobis om̃ade¬
monstrabit. Quid est hoc& modo in quit de tẽplo contendunt
uidei ÷ & nos demonte ctendimꝰ cũ ille uenerit. & monte perte¬
nit & teplũ euertite & docebitnos iste om̃ã ut inspũ &e ueritate
nouerim adorare: Sciebat quis eã possit docere : seliã docenr
no erdũ agnoscebat: iã ergo digna erat cuimanifest ascȩ tute
Messias aũ unctus ẽ : unctus grece xp̃sẽ. hebraice mesias ẽ. unde
eẽ punic messe dicitur unge. Cognate quippe sunt lingue is
t &uicinȩ : hebraicȩ punica & syria frgodicit eimulietu seio
uirũ suũ ÷ factus ẽ. ur eꝰ caput mulieris : factus ẽ . xp̃s caput
quã audiuit hoc egosum qͥloquor tecũ : iã ultra quid dicerre
quando xp̃s dñs manifestare se uoluit mulieri. cuidiccerali

Expanded text:
sias veniet, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, ille nobis omnia desias veniet, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, ille nobis omnia demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte contendimus. Cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet, docebit iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice Messias est: unde et punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio virum suum, factus est vir caput mulieris, factus est Christus caput quam audivit hoc, Ego sum, qui loquor tecum, jam ultra quid diceret, quando Christus Dominus manifestare se voluit mulieri, cui dixerat,
Abbreviated transcription (Latin):
di& orantẽ. Veniet ergo hora & nunc ẽ quando ueri adorato¬
res adorabunt patrẽ iñspũ &ueritate. Nos ad oramꝰ qđ scimꝰ. uos
adoratis qđ nescitis qm̃ salus eocuideis ẽ. Multũ qdedit iudȩis.
sed noli istos reꝓbos accipere : parietẽ illũ accipe cui ad uinctus
ẽ. alius. ut paccati in lapide angulari qđ ẽ. xpc̃ copulentur:
sed donec in angulo coniungantur. alienĩgene aũ hospites
erant & peregrini a testamentis dĩ. scđm hoc ergo dictũ ẽ. nos
adoramus qđ scimꝰ. Ex ꝑsona qͥdẽ iudȩorũ dictũ ẽ. Sed non
omniũ iudȩorũ. rȩpborũ udeorũ : sed dequalibus fuerunt
apostoli : quales fuer̃ ꝓph&e : quales fuerunt illi om̃s sc̃ĩ qui
om̃a sua uendiderunt & p̃tia rerũ suarũ ad pedes apłorũ
posuerunt: ñ reppulit enĩ ds̃ plebem suam . quã prȩsciuit. Au¬
phoea : & quid respondit. uidołẽ. Dicit ei mulier. scio qe mes¬

Expanded text:
diet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratodiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe cui adjunctus est alius, ut pacsed donec in angulo conjungantur. Alienigenae autem et hospites erant, et peregrini a testamentis Dei, secundum hoc ergo dictum est, « nos adoramus quod scimus. » Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum Judaeorum, sed de talibus quales fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt omnes illi sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedeposuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Auuid responderit, videte. Dicit ei mulier: Scio quia Mes