comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. lur. adhesitq creanti luci lux creata. uidenᷤ
illam & se in illam id÷ rationem qua fact̾a ẽ:
uidit etiã se in se. id÷ distande qͦd fact̾um ẽ.
ab eo qui fec̃. & ideo cum placuisset dõ factũ
uidenti qͥa bonum ẽ. & diuisa eẽt lur a teneb̾s.
& uocata lux dies & tenebrȩ nor. facta ẽ. & ue¬
sꝑa: quia necessaria erat & ista cognitio qua
distingueretur a creatore creatura. alit̃ in se ipsa
cognita quam millo:atq inde mane: & aliud
precognoscendum qͦd fuerat uerbo dĩ facien¬
dum prius in cognitione mentis anglicȩ: de¬
inde innatura ipsuis firmamenti. Et ideo dirit
ds̃ fiat firmamentum. & sic ẽ. factum in cogni¬
tione creaturȩ spiritalis: hoc priusqͣm in eo ipso
fieret prenoscentis. Deinde fec̃ ds̃ firmamentũ
iam utiq ipsam firmamenti naturam. cuius
minor esset tanqͣm uesꝑtina cognitio:ac sic usq
ad omnium oꝑum finẽ. & usq ad requiem dĩ q̃

Expanded text:
est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et uespera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, deinde in natura ipsius firmamenti. et ideo dixit deus: fiat firmamentum. et sic est factum, in cognitione spiritalis creaturae hoc priusquam in eo ipso fieret praenoscentis. deinde fecit deus firmamentum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae
Abbreviated transcription (Latin):
utiq noticia quȩ uesꝑa dicta ẽ: quã noticiam
sane precedebant quȩ fiebant: qͥa p̃cedit cog¬
eo mͦ sibi placeret ut amplius se ipsa qͣm crea¬
tore suo delectaretur. non fieret mane: idz non
de sua cognitione in laudẽ creatoris assurget
Cum uͦ factum ẽ. faciendum erat aliud & cog¬
noscendum dõ dicente fiat: ut prius itidẽ fie¬
ret in cognitione mentis angłicȩ. & poss et rur¬
sus dici & sic ẽ. factum: ac deinde in natura
ꝓpria ubi sequente uesꝑa nosceret᷑ Ae ꝑ hoc
etiam si nulla hic morarum temporalium
sint interualla: precessit tamen ratio con¬
dende creaturȩ in uerbo dĩ.cum dixit fiat
lur & secuta ẽ. ipsa lux. quo angłica mens
formata ẽ atq in sua natura fact̾a ẽ non au¬
tem alibi sequebatur ut fieret. Et ideo ñ priꝰ
dictum ẽ. sic ẽ factum & postea dictum ẽ. &
fec̃ ds̃ lucem: s continuo post uerbũ dĩ facta

Expanded text:
utique notitia, quae uespera dicta est. quam notitiam utique notitia, quae uespera dicta est. quam notitiam sane praecedebant quae fiebant, quia praecedit cogeo modo sibi placeret, ut amplius se ipsa quam creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem creatoris adsurgeret. cum uero factum est, faciendum erat aliud et cognoscendum deo dicente: fiat, ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac deinde in natura propria, ubi sequente uespera nosceretur. . Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est, non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt omib. Mens itaq humana pͥ hȩc
quȩ facta sunt ꝑ sensus corꝑis exꝑitur: eoꝵq
noticiã ꝓ infirmitatis humanȩ modulo capit.
& deinde querit eorum causas si quo modo
possit ad eas ꝑuenire. principaliter atq in cõ¬
mutabiliter manentes in uerbo dr̃ ac sic inui¬
sibilia eius ꝑ ea quȩ fac̾ta sunt intellecta con¬
spicere. Qͦa quanta tarditate ac difficultate
agat. & quanta temporis mora ꝓpt̃ corpꝰ cor¬
ruptibile qͦd aggrauat animã. etiã quȩ fer¬
uentissimo studio rapitur. ut instanter ac ꝑ¬
seueranter hec agat. quis ignorat: Mens uͦ
angłica pura caritate inherens uerbo dĩ pꝰea¬
quã illo ordine creata ẽ ut precederet cetera. pꝰ
ea uidit in uerbo dĩ facienda quã facta sunt:
ac sic prius in eius fiebant cognitione cũ d̃s̃
dicebat ut fierent. qͣm in sua ꝓpria natura: q̃
itidem facta in eis ipsis etiã cognouit minore

Expanded text:
facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius haec, facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius haec, quae facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficultate agat et quanta temporis mora propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in eius fiebant cognitione cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria natura : quae itidem facta in eis ipsis etiam cognouit minore
Abbreviated transcription (Latin):
tum: deinde cũ fact̾a essent in sua ꝓpria na¬
tura qua sunt. deoq placussent qͥa bona
sunt. tunc ea itidem cognoscebat alia qua¬
dã inferiore cognitione que nomine uesꝑe
significata ẽ. ac deinde facta uesꝑa fiebat
mane cum de suo ds̃ ope laudaretur. & alte¬
nus citature que deinceps facienda erat. ex
dĩ uerbo noticia priusqͣm fieret accipetur:
Pon gͦ tune simul ommia. & dies. & uesꝑa. &
mane: s singillatim ꝑ ordinẽ quẽ scͥptura
commemorat. An etiã tunc simul omĩa. qͥa
cum oritur & occidit cotidie sol & in locũ
suum redit ut rrsus oriatur: s scđm poten¬
tiam spiritalem mentis anglicȩ. cuncta quȩ
uoluerit simui noticia facilima compre¬
hendentẽ: nec ideo tamen sine ordine: quo
apparet conerio p̃cedentium sequentiũq
causarũ neq enim cognitio fieri potest nͥ
cognoscenda precedant: qu̧ item priora st̃¬
in uerbo ꝑ qͦd facta sunt omĩa. qͣm inhis quȩ

Expanded text:
tum, deinde, cum facta essent in sua propria natum, deinde, cum facta essent in sua propria natura, qua sunt, deoque placuissent, quia bona sunt, tunc ea itidem cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine uesperae significata est ac deinde facta uespera fiebat mane, cum de suo opere deus laudaretur et alterius creaturae, quae deinceps facienda erat, ex dei uerbo notitia, priusquam fieret, acciperetur? non ergo tunc simul omnia, et dies et uespera et mane, sed singillatim per ordinem, quem scriptura commemorat. An etiam tunc simul omnia, quoncum oritur et occidit sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant: quae item priora sin uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mane ctiã ex hac cognitione in laudẽ crea¬
toris: quia ñ ibi abscessui lucis suꝑioris sed
inferioris cognitionis distinc̾tione fit ues¬
pera: nec mane. tanqͣm nocti ignorantiȩ sci¬
entia matutina succedat: s qͦd uesꝑtinam
etiã cognitionem in głam conditoris attol¬
lat᷑. Oeniq & ille nocte ñ nominata. uesꝑe inquit
& mane & meridiȩ enarrabo. adnuntiabo.
& exaudiet uocẽ meã. hic fortasse ꝑ tempoꝵ
uices. sed tam̃ qͣntũ puto significans qͥd sine
tempoꝵ uicib ageretur in patria. cui eius
pegrinatio suspirabat. S nunquid si iam
nẽ simul ista omĩa gerit atq habet angłica
illa societas & unitas dĩ qͣm primitꝰ condi.¬
dit ds̃. tẽ etiam cum hȩc conderent᷑ simul
hec habuit: Nonne ꝑ om̃s ser dies. cum ea
quȩ ꝑ singłos dõ condere placuit conderent᷑
primo hec accipiebat in uerbo dĩ. ut in eius
noticia pͥmit̾ fierent cũ dicebat᷑ & sic ẽ fac¬

Expanded text:
mane etiam ex hac cognitione in laudem creamane etiam ex hac cognitione in laudem creatoris, quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit uespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod uespertinam etiam cognitionem in gloriam conditoris adtollat. denique et ille nocte non nominata, uespere, inquit, et mane et meridie enarrabo, adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasse per temporum uices, sed tamen, quantum puto, significans, quid sine temporum uicibus ageretur in patria, cuius peregrinatio suspirabat. Sed numquid, si iam nunc simul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas diei, quem primitus condidit deus, tunc etiam cum haec conderentur simul haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos deo condere placuit, conderentur, primo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius notitia primitus fierent. cum dicebatur: et sic est fac
Abbreviated transcription (Latin):
tabilitatem ignorare creature aut ex eius qͦ
inferiore quadã cognitione ñ laudare creato¬
u rem: Simul hoc totum possint sitl hoc
totũ faciant: possunt tamen & facrunt. Si¬
mul gͦ habent & diem. &. uesꝑam . &. mane.
Neq enim uerendũ ẽ. ne forte qui ẽ ydoneus
iam illã sentire. ideo non putet hoc ibi pos¬
se fieri. qͥa in his dieb qui solis huius curui¬
tu paguntur fieri ñ potest: & hoc quidẽ ñ
potest eisdẽ partib terre: uniuersum autẽ
mundũ qͥs non uideat. si attendere uelit.ꝙ.
diẽ ubi sol ẽ. & noctem ubi non ẽ. et uespam
cedit: S nos plane in terris hec omma si¬
mul habere non possum̾: nec ideo tam̃ istam
t̾renã conditionẽ lucisq corporeȩ tempora¬
lem localemq curruitum. uli patriȩ spuitali
coequare debemꝰ. ubi semꝑ ẽ. dies in contem¬
platione in commutabilis ueritatis. semꝑ
uesꝑa in cognitione in se ipsa creature. sẽꝑ

Expanded text:
tabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque tabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent et diem et uesperam et mane. Neque enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem partibus terrae; uniuersum autem mundum quis non uideat, si adtendere uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi non est, et uesperam, habere? sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus; nec ideo tamen istam terrenam conditionem lucisque corporeae temporalem localemque circuitum illi patriae spiritali coaequare debemus, ubi semper est dies in contemplatione incommutabilis ueritatis, semper uespera in cognitione in se ipsa creaturae, semper
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi: querat: & diuinitus adiutꝰ inueniat.
Fieri enim potest: ut etiam ego aliam his di¬
uine scripture uerbis. congruentiorẽ fortas¬
sis inueniam. Neq enĩ hanc ita confirmo. ut
aliã quȩ p̃ponenda sit inueniri ñ posse contẽ¬
dam: sicut confirmo requiẽ di scripturam
scam. ñ qͣsi post lassitudinẽ ut cure mole¬
stiam nobis insinuare uoluisse. Quam ob¬
rem potest aliquis fortasse mecũ disputando
certare. ut dicat sublimiũ cȩloꝵ angłos non
alternatim contueri. pͥmo rationes creatura¬
rum in cominutabilit̃ in uerbi dĩ in commu¬
tabili ueritate. ac deinde ipsos creaturas. &
tercio eoꝵ etiã in sc ipsis cogintionẽ ad laudẽ
referre creatoris. s eoꝵ mentẽ mirabili facili¬
tate hec omnia simul posse:nunqͥd tamen
dicet. aut si quisqͣm dixerit audiendus est.
illã cęlestem in angłoꝵ milib ciuitatẽ aut
ñ contemplari creatoris ȩternitatem. aut mu¬

Expanded text:
intellegi, quaerat et diuinitus adiutus inueniat. intellegi, quaerat et diuinitus adiutus inueniat. fieri enim potest, ut etiam ego aliam his diuinae scripturae uerbis congruentiorem fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sanctam non\' quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuare uoluisse. Quamobrem potest aliquis fortasse mecum disputando certare, ut dicat sublimium caelorum angelos non alternatim contueri primo rationes creaturarum incommutabiliter in uerbi dei incommutabili ueritate ac deinde ipsas creaturas et tertio earum etiam in se ipsis cognitionem ad laudem referre creatoris, sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse. numquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mu
Abbreviated transcription (Latin):
uenire ad intelligendum diẽ. uespã & mane:
s alit̃ quidẽ quam in hac consuetudine coti¬
diane lucis huius & corporalis: ñ tamen tan¬
quam hic ꝓpriȩ ibi figuratȩ ubi enĩ melior
& certior lur. ibi uerior etiam dies. Cur gͦ ñ
& uerior uesꝑa. & ueri mane: Nã si in istis die¬
bus habet quandã declinationem suã lux in
occasu qͣm uespe nomine nuncupamus. &
ad ortum iterum reditum qͦd mane dicimus:
cur & illic uesꝑam ñ dicamꝰ. cum a tontẽpla¬
dione cieatoris creatura despicitur. & mane
cum agnitione creaturȩ in laudẽ creatoris
assurgitur: Neq enim & xp̃c sic dicitur lur
quomꝰ dicitur lapis: s ulud ꝓpriȩ. hoc utiq
figuratȩ. Quisquis gͦ non eam qͣm ꝓ nr̃o mo¬
dulo uel indagare uel putare potuimꝰ. s aliã
requirit in illoꝵ dierum enumeratione sen¬
tentiã. quȩ non in ꝓphia figurata ẽ s in hac
creaturarũ conditione ꝓpriȩ meliusq possit

Expanded text:
uenire ad intellegendum diem et uesperam et mane, uenire ad intellegendum diem et uesperam et mane, sed aliter quidem, quam in hac consuetudine cotidianae lucis huius et corporalis, non tamen tamquam hic proprie, ibi figurate; ubi enim melior et certior lux, ibi uerior etiam dies . cur ergo non et uerior uespera et uerius mane? nam si in istis diebus habet quandam declinationem suam lux in occasum, quam uesperae nomine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus, cur et illic uesperam non dicamus, cum a contemplatione creatoris creatura despicitur, et mane, cum a cognitione creaturae in laudem creatoris adsurgitur? neque enim et Christus sic dicitur lux, quomodo dicitur lapis, sed illud proprie, hoc utique figurate. quisquis ergo non eam, quam pro nostro modulo uel indagare uel putare potuimus, sed aliam requirit in illorum dierum enumeratione sententiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit
Abbreviated transcription (Latin):
em uł uios dies qui eius repeticione numera¬
ti sunt. in hac nr̃a mortalitate terrena exꝑiri.
ac sentire ñ possumꝰ. & si quid ad eos intelligñ¬
dos conari possumus. non debemꝰ temerariam
p̃cipitare sententiã. tanqͣm de his aliud sentiri
congruentius ꝓbabiliusq ñ possit: istos dies
& recursu tempora rapiunt᷑ in qua dies unus
ẽ. a solis ortu usq in ortum circuit᷑: sic illorũ
uicem quandã exhibere credam. ut non eos
ulus similes s multum impares minime dubi¬
temus: nec quisqͣm arbitretur uiud qͦd diri
de luce spiritali. & de condito die spiritali &. an¬
głiea creatura. & de contemplatione qͣm habet
in uerbo dĩ. & de cognitione qua in se ipsa c̃ã¬
tura cognoscitur: eiusq relatione ad laudem
in commutabilis ueritatis. ubi priꝰ ratioui¬
debatur rei faciende que cognita ẽ. facta. ñ
iam ꝓpriȩ s qͣsi figuratȩ atq allegoricȩ con¬

Expanded text:
em uel illos dies, qui eius repetitione numeraem uel illos dies, qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari possumus, non debemus temerariam praecipitare sententiam, tamquam de his aliud sentiri congruentius probabiliusque non possit, istos septe cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum uicem quandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali et condito die in spiritali et angelica creatura et de contemplatione, quam habet in uerbo dei, et de cognitione, qua in se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi figurate atque allegorice con
Abbreviated transcription (Latin):
fert ubi rationem uiderat faciende quod
significatur facto mane:ac sic ꝑ om̃s illos
dies unus ẽ. dies. ñ istoꝵ dierum consuetudi¬
ne intelligendus qͦs uidemꝰ solis circuitu de¬
terminar atq numerari: s alio quodã mͦ
aquo & illi tres dies qui ante conditionẽ
istoꝵ luminariũ comiemorati sunt alie¬
m ẽe ñ possunt. Is enim modus non usq ad
diẽ quartũ. ut inde iam istos usitatos cogi¬
taremus. s usq ad sertum septimũq ꝑduc¬
tus ẽ: ut longe aliter accipiendus sit dies &
nox inter quȩ duo diuisit ds̃. & aliter iste di¬
es & nor inter quȩ dirit ꝙͣ diuidanͣtur lumina¬
ria quȩ creauit eum ait. & diuidant inder diẽ
& noctem: tunc enĩ hunc diẽ condidit. cũ con¬
didit solem cuius p̃sentia eundẽ exhibet diẽ:¬
ulc autẽ dies primitus condit̾ iam triduum
pegerat.cum hȩc luminaria illius diei quarta
repetitione creata sunt. Qua ꝓpt̃ qm̃ illum di¬

Expanded text:
fert, ubi rationem uiderat faciendae, quod fert, ubi rationem uiderat faciendae, quod significatur facto mane. ac sic per omnes illos dies unus est dies non istorum dierum consuetudine intellegendus, quos uidemus solis circuitu determinari atque numerari; sed alio quodam modo, a quo et illistorum luminarium commemorati sunt, alieni esse non possunt. Is enim modus non usque ad diem quartum, ut inde jam istos usitatos cogitaremus, sed usque ad sextum septimumque perductus est; ut longe aliter accipiendus sit dies et nox, inter quae duo divisit Deus, et aliter iste dies et nox, inter quae dixit ut dividant luminaria quae creavit, cum ait, Et dividant inter diem et noctem . Tunc enim hunc diem condidit, cum condidit solem, cujus pille autem dies primitus conditus iam triduum peregerat, cum haec luminaria illius diei quarta repetitione creata sunt. Quapropter, quoniam illum di
Abbreviated transcription (Latin):
timus uesꝑam ñ habituriis: qͥa łĩ requies nonẽ
creatura: que cũ ꝑ dies ceteros conderetur.
aliter in se ipsa facta cognoscebatur qͣm in
ulo in cuiꝰ ueritate facienda udebat᷑. cuiꝰ
cognitionis qͣsi decolor spẽs uesꝑã faciebat.
Pon itaq iam forma ipsius oꝑis diei. & ter¬
minus uesꝑa. & alterius oꝑis initium ma¬
ne. in hac rerũ conditarum narratione de¬
bet intelligi:ne eogamur contra scͥpturam
dicere pret̃ sex dies conditã diei septimi cre¬
aturã. aut ipsum diẽ septimum nullã esse
repetitur. non circuitu corporali. s cognitio¬
ne spiritali. cum ila beata societas angłoꝵ
& primitus condemplat᷑ in uerbo dĩ qͦd diẽ
ds̃ fiat atq ideo & prius in eius cognitio¬
ne fit cum dicitur. & sic ẽ. factũ: & postea
rem ipsam factã in ea ipsa cognoscit. qͦd si¬
gnificatur fact̾a uesꝑa: & eam deinde cogni¬
tionẽ rei factȩ ad illius ueritatis. laudẽ re¬

Expanded text:
timus uesperam non habiturus, quia dei requies non est timus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa facta cognoscebatur, quam in illo, in cuius ueritate facienda uidebatur, cuius cognitionis quasi decolor species uesperam faciebat. non itaque iam forma ipsius operis dies et terminus uespera et alterius operis initium mane in hac rerum conditarum narratione debet intellegi, ne cogamur contra scripturam dicere praeter sex dies conditam diei septimi creaturam, aut ipsum diem septimum nullam esse ra eius ipse repetitur non circuitu corporali, sed cognitione spiritali. cum illa beata societas angelorum et primitus contemplatur in uerbo dei, quo dicit deus: fiat, atque ideo prius in eius cognitione fit, cum dicitur: et sic est factum, et postea rem ipsam factam in ea ipsa- cognoscit — quod significatur facta uespera — et eam deinde cognitionem rei factae ad illius ueritatis laudem re
Abbreviated transcription (Latin):
ideo ꝑ om̃s ser dies ñ nominatur nor. s post
uesꝑam & mane dies unus: item post uesꝑam
& mane dies scd̃s. deinde post uesꝑam & ma¬
ne dies tercus: ac sic usq in mane serti diei.
unde incipit septimꝰ quietis dr̃ quamtis cũ
suis noctib dies tamen ñ noctes narrantur.
Tune enim nor ad diem ꝑtinet ñ dies ad noc¬
tem: cũ sublimes & scĩ angłi id qͦd creaturã
in ipsam creaturã nouerunt. referunt ad
illius honorem & amorem in quo ȩt̾rnas ra¬
tiones quib creata ẽ. contemplantur. ea qͦuę
concordissima contemplatione sunt unus
dies quem fecit dñs. cui comungetur et ȩc¬
clesia ex hac pegrmatione liberata: ut & nos
erultemus & iocundemur in eo Hui gͦ diei.
cuius & uesꝑa & mane scđm supradict̾am¬
rationẽ accipi potest serta repetitione. con¬
summata ẽ uniuersa creatura: factũq ẽ ma¬
ne quo finiret᷑ sextus dies. & unde incipet sep¬

Expanded text:
ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et mane dies unus, item post uesperam et mane dies secundus, deinde post uesperam et mane dies tertius ac sic usque in mane sexti diei, unde incipit septimus quietis dei, quamuis cum suis noctibus dies tamen non noctes narrantur. tunc enim nox ad diem pertinet, non dies ad noctem, cum sublimes et sancti angeli id, quod creaturam in ipsa creatura nouerunt, referunt ad illius honorem et amorem, in quo aeternas rationes, quibus creata est, contemplantur eaque concordissima contemplatione sunt unus dies, quem fecit dominus, cui coniungetur et ecclesia ex hac peregrinatione liberata, ut et nos exultemus et iucundemur in ea. Huius ergo diei, cuius et uespera et mane srationem accipi potest, sexta repetitione consummata est uniuersa creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet sep
Abbreviated transcription (Latin):
bi ergo tanqͣm ꝑ diem. unde & concordissima
unitas eoꝵ eiusdẽ ueritatis participatione
dies ẽ. primit̾ cirat᷑: hic autẽ tanqͣm ꝑ uesꝑã:
s continuo fit mane qͦd in omnib ser die¬
bus animaduerti potest. quia ñ remanet
anglica scientia in eo qͦd cieatum ẽ. quin
hoc continuo referat ad eius laudẽ atq
caritatem in quo id ñ fac̾tum eẽ. s facien¬
dum fuisse cognoscitur: in qua uentate
stando dies ẽ. Nam si uel ad se ipsã angelica
natura conuerteret᷑ seq amplius delectaret᷑
qͣm illo cuius participatione beata ẽ intu¬
mescens suꝑbia caderet. sicut diabolus: de qͦ
suo loco loquendũ ẽ cum de serpente homi¬
nis seductore. sermo debitus flagitabitur.
Quia gͦ angłi creaturam in ea ipsa creatura
sic scuint. ait ei scientiȩ electionem ac delec¬
tationẽ p̃ponant. qͦd eam sciunt in uerita¬
te ꝑ qͣm fac̾ta sunt omnia. participes erꝰ effec̾ti:

Expanded text:
Ibi ergo tanquam per diem, unde et concordissima Ibi ergo tanquam per diem, unde et concordissima unitas eorum ejusdem veritatis participatione dies est primitus creatus; hic autem tanquam per vesperam: sed continuo fit mane quod in omnibus sex diebus animadveangelica scientia in eo, quod creatum est, quin hoc continuo referat ad eius laudem atque caritatem, in quo id non factum esse, sed faciendum fuisse cognoscitur: in qua ueritate stando dies est. nam si uel ad se ipsam natura angelica conuerteretur seque amplius delectaretur quam illo, cuius participatione beata est, intumescens superbia caderet, sicut diabolus : de quo suo loco loquendum est, cum de serpente hominis seductore sermo debitus flagitabitur. Quia ergo angeli creaturam in ea ipsa creatura sic sciunt, ut ei scientiae electione ac dilectione praeponant, quod eam sciunt in ueritate, per quam facta sunt omnia, participes eius effecti,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetiȩ lucerna indigerem᷑. Uude apłs petrꝰ
dic̃. Habemus certiorem ꝓphicum sermonẽ:
ciu bene facitis intendentes sicut lucernȩ in
obscuro loco. donec dies lucescat: & lucifer
oriatur in cordib urĩs. Qua ꝓpt̾ cum scĩ¬
angłi quib post resurrectionem coȩquabi
mur si uiã qͦd nobis xp̃c fact̾us ẽ. usq in
finem tenuerimꝰ. semꝑ uideant faciem dei.
uerboq eius unigenito filio sicut patͥ eqͣsis
ẽ ꝑfruantur. in quib pͥma omnium creata
ẽ. sapientia: ꝓculdubio uniuersam creaturã
in quo ipsi sunt principaliter conditi in ipso
uerbo dĩ prius nouerunt. in quo sunt omĩtm
etiam quȩ temporaliter fact̾a sunt ȩternȩ
rationes tanquam in eo ꝑ qͦd fact̾a sunt omĩa.
ac deinde in ipsa creatura. quã sic nouerunt
tanqͣm infra despicientes. eamq referentes ad
illius laudẽ in cuius in commutabili ueritate
rationes scđm quas fac̾ta ẽ. principalit̃ uideñ.

Expanded text:
prophetiae lucerna indigeremus. unde apostolus Petrus prophetiae lucerna indigeremus. unde apostolus Petrus dicit: habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes sicut lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in\' cordibus uestris. Quapropter, cum samur , si viam quod nobis Christus factus est usque in finem tenuerimus, semper videant faciem Dei, Verboque ejus unigenito Filio sicut Patri aequalis est perfruantur, in quibus prima omnium creata est sapientia; procul dubio universam creaturam, in qua ipsi sunt principaliter conditi, in ipso Verbo Dei prius noverunt, in quo sunt omnium, etiam quae temporaliter facta sunt, aeternae rationes, tanquam in eo per quod facta sunt omnia: ac deinde in ipsa creatura, quam sic noverunt tanquam infra despicientes, eamque referentes ad illius laudem, in cujus incommutabili veritate rationes secundum quas facta est, principaliter vident.
Abbreviated transcription (Latin):
inter cognitionem rei cuiusq in uerbo dei. & co¬
gnitionem eius in natura eius: ut illud meri
to ad diẽ ꝑtineat. hoc ad uesꝑam. In comꝑati¬
one enu lucis illius quȩ in uerbo dei conspicit᷑.
omnis cognitio qua creaturam quamlibet in
se nouimus. non immerito nor dici potest:
que rursus tantum differt ab errore uel igno¬
rantia eoꝵ qui nec ipsam creaturam sciunt.
ut in eus comparatione non incongrue dicat᷑.
dies: sicut ipsa uita fidelium que in hac carne
atq in hoc scło ducitur. in comꝑatione uite ĩ¬
fidelis atq impiȩ. non irrationabiliter lur &
dies appellatur dicente apło. Fiustis cnum
aliquando denebrȩ nunc autem lux in dño.
ł illud. Abiciamꝰ oꝑa tenebrarum: & induam¬
nos arma lucis. sic ut in die honeste ambule¬
mus. Qui tamen dies. nisi rursus un comꝑa¬
tione illius diei quo ȩquales angłis fac̾ti uide¬
bimus dm̃ sicuci ẽ ipse qͦ nor esset: non hic

Expanded text:
inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cointer cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eito ad diem pertineat, hoc ad vesperam. In comparatione enim lucis illius quae in Verbo Dei conspicitur, omnis cognitio qua creaturam quamlibet in seipsa novimus, non immerito nox dici potest: quae rursus tantum differt ab errore vel ignorantia eorum qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in ejus comparatione non incongrue dicatur dies. Sicut ipsa vita fidelium quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in comparatione vitae infidelis atque impiae non irrationabiliter lux et dies appellatur dicente apostolo: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, et illud: abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambulemus: qui tamen dies nisi rursus in conparatione illius diei, quo aequales angelis facti uidebimus deum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic
Abbreviated transcription (Latin):
minor ẽ: recte nomine uesꝑe significatur. Et¬
quam fit mane quo concluditur scds dies.
& incipit tercius: in quo mane itidem con¬
uersio ẽ. lucis huuis. id÷ diei huius ad lau¬
danidum dm̃ qͦd oꝑatus sit firmamentũ:¬
& ꝑcipiendam de uerbo euis cognitionem
creature. quȩ condenda ẽ. post firmamentũ.
Ae ꝑhoc eum dicit ds̃ congregetur aqua q̃ẽ.
sub cȩlo in congregationem unam & appareat
arida: cognoscit hoc illa lur in uerbo dĩ qͦ
id dicitur: & ideo sequitur. & sic ẽ. factum hoc
ẽ. in eius cognitione ex uerbo dĩ. Demde cum
additur & congregata ẽ. aqua. & cętera cũ lã
dictum eẽt & sic s̃ factum. ipsa creatura in suo
genere fit: quȩ idem cũ in suo genere facta cognosci¬
tur. ab ea luce q̃ iã in uerbo dĩ facienda cognouerat.
fit cercio uesꝑã. inde hoc modo cetera usq ad ma¬
ne post uesꝑam sexti diei. Mulcum quippe interest

Expanded text:
minor est, recte nomine uesperae significatur. postminor est, recte nomine uesperae significatur. postquam fit mane, quo concluditur secundus dies et incipit tertius : in quo mane itidem conuersio est lucis huius. id est diei huius ad laudandum deum, quod oet percipiendam de Verbo ejus cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. Ac per hoc cum dicit Deus, Congregetur aqua quae est sub coelo, in collectionem unam et appareat arida, cognoscit hoc illa lux in Verbo Dei quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, hoc est in eius cognitione ex uerbo dei; deinde cum additur: et congregata est aqua et cetera, cum iam dictum esset: et sic est factum. ipsa creatura in suo genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest
Abbreviated transcription (Latin):
cuius contemplatione formatur. Et quia
cetere ereature quȩ infra ipsã fiunt. sine cog¬
nitione eiuis ñ fiunt: ꝓpterea nimirum idẽ
dies ubiq repetitur. ut eius repecicione fi¬
ant tot dies. quotiens distinguuntur rerũ
genera cieatarum. ꝑfectione senarii numeri
terminanda: ut uesꝑa prum diei sit etiã sui
cognitio non se ẽẽ qͦd ds̃ ẽ. mane autem post
hanc uesꝑam quo concluditur dies unus.
& in choatur scds. conu̾sio sit eius qua id
quo cirata ẽ. ad laudem referat citatoris: &
ꝑcipiat de uerbo dĩ cognitionem citature
quȩ post ipsam fit. hoc ẽ. firmamenti: qͦd
in eius cognitione fit prius cum dicitur
& sic ẽ factum. Deinde in natura ipsius fir¬
menti qͦd condit̾ eum additur etiam postea
iam dicto. & sic ẽ. factum. & fecit ds̃ fuma¬
mentum: deinde fit uesꝑa illius lucis cũ ipsũ
firmamentum ñ in uerbo dĩ sic̃ ante. s in ip¬
sa euis natura cognoscit. Q uȩ cognitio qm̃

Expanded text:
cuius contemplatione formatur. et quia cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam fit, hoc est firmamenti: quod in eius cognitione fit prius, cum dicitur: et sic est factum, deinde in natura ipsius firmamenti, quod conditur. cum additur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
& inseptimo requieuisse ab omnib oꝑib suiᷤ.
Qd utiq qm falsum eẽ ñ pocest: r̃estat ut pre¬
sentia lucis illuis quẽ diẽ ds fecit. ꝑ omĩa er
oꝑa repetita sit quotiens dies nominatus ẽ:
& in ipso septuno in quo requieuit ab oꝑib
siis. S qm̃ lux corporalis anteqͣm fieret cȩ¬
lum qͦd fumamentũ uocatur. in quo etiam
luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo
ꝓgressu & recessu. tuces diei & noc̾tis exhibere
potuenit ñ inuenimus: istã questionem uelin¬
quere ñ debemꝰ sine aliqua nr̃e ꝓlatione sen¬
tentie̾ ut si lur uia quȩ primit᷑ ercata ẽ. non
corporalis s spiritalis ẽ sic̃ post tenebras fac¬
ta ẽ. ubi intelligitur a sua quadam informi¬
tate ad creatorem conuersa atq formata. ita
& post uesꝑam fiat mane. cum post cogniti¬
onem suȩ ꝓpriȩ nature qua non ẽ. qͦd ds̃.
refert se ad laudandam lucem qͦd ipse ds̃ c̃

Expanded text:
et in septimo requieuisse ab omnibus operibus suis. et in septimo requieuisse ab omnibus operibus suis. quod utique quoniam falsum esse non potest, restat, ut praesentia lucis illius, quem diem deus fecit, per omnia eius opera repetita sit, quotiens dies nominatus est, et in ipso septimo, in quo requieuit ab operibus suis. Sed quoniam lux corporalis, antequam fieret caelum, quod firmamentum uocatur, in quo etiam luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo processu et recessu uices diei et noctis exhibere potuerit, non inuenimus, istam quaestionem relinquere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sentecorporalis sed spiritalis est, sicut post tenebras facta est, ubi intellegitur a sua quadam informitate ad creatorem conuersa atque formata, ita et post uesperam fiat mane, cum post cognitionem suae propriae naturae, qua non est quod deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat institut.a. cum in principio fecit ds̃
cȩlum & terram: antequam uͦ faccret diem.
S nunc diei septimi considãtione comino¬
niti. facilius ẽ ut nos ignorare fateamur.
qͦd remotum ẽ a sensib nrĩs. quonam mͦ
lur illa quȩ dies appellataẽ. uel circuitu suo
uł contractione. & emissione si corporalis
ẽ. uices diurnas nocturnasq ꝑegerit. uł si
spiritalis ẽ. condendis ereaturis omnib p̃¬
sentata sit: suaq ipsa p̃sentia diem. noctẽ
uero absentia: uesꝑam initio absentiȩ. ma¬
ne iitio presentiȩ fecerit: quam ut in re
apta contra diuinȩ seripturȩ uerba conemur
dicendo alium eẽ diẽ septimum. quam illius
diei quẽ fecit ds̃ septimã repetitionem. Alio¬
quin. aut non creauit d̃s diẽ septimum: aut
aliquid creauit post illos sex dies. id÷ ipsum
diem septimum: falsumq erit qͦd scnptum
ẽ. in sexto die consummasse omnia oꝑa sua.

Expanded text:
fuerat instituta, cum in principio fecit deus fuerat instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illos sex dies, id et ipsum diem septimum; falsumque erit, quod scriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua
Abbreviated transcription (Latin):
ptima repetitio. septimi diei nomen accep̃.
in quo requieuit ds̃. Ae ꝑ hoc nulla creat᷑a
ẽ septimus dies: nisi eadem ipsa septies re¬
diens. quȩ condita ẽ quando uocauit deus
lucem diem. & tenebras noctem. Rursus gͦ
ad eam questionem relabimur. de qua in pri¬
mo libro exisse uidebamur: ut item queramꝰ
quomodo circuire potuerit lux ad exhiben¬
dam diurnam nocturamq uicissitudinem.
non solum antequam cȩli luminaria. sed an¬
tequam ipsum cȩlum qͦd firmamentum ap¬
pellatum ẽ. fac̾tum esset: antequam deniq
ulla spes terre uel maris. circuitum lucis ad¬
mitteret. sequente nocte unde illa tͣnsisset.
Cuius questionis difficultate compulsi. ausi
suinus disceptationem nrãm qͣsi ad hanc t̃¬
minare sententiam: ut diceremꝰ ulam lucem
quȩ primit᷑ fact̾a ẽ. conformationem esse
creaturę spiritalis. noctem uͦ adhuc forman¬
dam in reliquis oꝑib rerum materiem: q̃

Expanded text:
ptima repetitio septimi diei nomen accepit, ptima repetitio septimi diei nomen accepit, in quo requieuit deus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. Rursus ergo ad eam quaestionem relabimur, de qua in primo libro exisse uidebamur, ut item quaeramus, quomodo circuire potuerit lux ad exhibendam diurnam nocturnamque uicissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam ipsum caelum, quod firmamentum appellatum est, factum esset, antequam denique ulla species terrae uel maris, quae circuitum lucis admitteret sequente nocte, unde illa transisset. cuius quaestionis diificultate conpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem, quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritalis, noctem uero adhuc formandam in reliquis operibus rerum materiem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quando ds̃ creauerat: non uidemus. In ipso
quippe die non fecit aliquid: immo ab eis
quȩ sex dieb fecerat. in eodẽ septimo reqͥe¬
uit. Quomͦ ergo requieuit in die quẽ ñ
citauit: Aut quomͦ eum post sex dies con¬
tinuo creauit cum serto die consummaue¬
rit omnia quȩ ereauit: nec aliqͥd septimo.
die creauerit. s in eo potius ab omnib q̃
creauerat requieuerit: An unum tantũmͦ
diem creauit ds̃. ut eiu̾s repetitione multi
qui dicuntur dies preterirent atq tͣnscur¬
rerent. nec opus erat ut septimum diẽ crea¬
ret quia & illius quem creauerat septima re¬
peticio. hunc utiq faciebat: Lucem qͥppe
de qua scriptum ẽ. & dirit ds̃ fiat lux. &
fact̾a ẽ. lux. discreuit atenebris eamq uo
ds̃ diem fecit. cuius repeticione scriptura
appellat scd̾m diem. deinde tercium. &
usq ad sextum quo consummauit ds̃ oꝑa
sua: atq inde illius diei primitus creati se¬

Expanded text:
quando deus creauerit, non uidemus. in ipso quando deus creauerit, non uidemus. in ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creauit? aut quomodo eum post sex dies continuo creauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquid septimo die creauerit, sed in eo potius ab omnibus, quae creauerat, requieuerit ? an unum tantummodo diem creauit deus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei primitus creati se
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: cum scriptum sit. & requieuit ds̃ ab om¬
nib oꝑib suis. in die septimo. Non enim
dictum ẽ in se ipso: sed in die septimo. Qd
ẽ. gͦ dies septimus: Titrum ẽ creatura aliqͣ.
an temporis tantummꝰ spacium: S etiam
temporis spacium: creature temporali con¬
creatum ẽ. Nc ꝑ hoc & ipsum sine dubio
creattira est. Neq enim ulla tempora uel
sunt uel esse potuerunt. uel poterunt: qͦꝵ
ds̃ non sit creator. Ac ꝑ hoc & istum sep¬
timum cuẽ si tempus ẽ. quis creauit: nisi
omnium tempoꝵ creator: S illi sex dies
cum quib. uel in quib creaturiᷤᷤ creati st̃.
suꝑior scripture sc̃ȩ sermo indicat. Quo cir¬
ca in his dieb septem. quoꝵ sp̃es nota no¬
bis ẽ. qui re quidem ipsa pretereunt. s aliis
succedentib nomina sua quodammͦ tradt̃.
ut illi sex dies nominentur: nouimus eoꝵ
primi quando ereati sint. Septimum autẽ
diem qui nomine sabbati nuncupantur.

Expanded text:
fecit, cum scriptum sit: et requieuit dfecit, cum scriptum sit: et requieuit deus in die septimo. non enim dictum est: in se ipso. sed: in die septimo. quid est ergo dies septimus? utrum creatura est aliqua, an temporis tantummodo spatium ? sed etiam temporis spatium creaturae temporali concreatum est. ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. neque enim ulla tempora uel sunt uel esse potuerunt uel poterunt, quorum deus non sit creator . ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis creauit, nisi omnium temporum creator? sed illi sex dies cum quibus uel in quibus creaturis creati sint, superior scripturae sanctae sermo indicat. quocirca in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur, nouimus eorum primi quando creati sint; septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur,
Abbreviated transcription (Latin):
mane habuerit sine uesꝑa: id⁊ initium sine
termino. Si enm ita diceretur requieuit ds̃
in die septimo. nec ad deretur ab omnib oꝑi¬
bus suis quȩ fecit: frustra huius quictis init¬
um quereremꝰ. Non enim incipit ds̃ requies¬
cere: cuius requies sine initio. sine dermino
sempiterna ẽ. S qm̃ ab omnib oꝑib sius
quȩ fecit eis non egendo requicuit intelli¬
gitur requies quidẽ dĩ. nec cepta. nec termi.¬
nata. Requies autem euis ab omnib oꝑib
siuis quȩ fecit: ex eo cȩpta ẽ ex quo illa ꝑfecit.
Neq enum oꝑib suis non egendo requieuisset
priusquã essent: quib nec ꝑfectis eguisset.
Et quia eis omnino numquam eguit. nec ista
beatitudo qua non eis eget tanquã ꝓficiendo
ꝑficietur: ideo septimo diei nulla uesꝑa ac¬
cessit. Sed plane quer podest dignaq con¬
sideratione mouet. quomͦ intelligatur in se
ipso ds̃ requieuisse ab omnib oꝑib suis. q̃

Expanded text:
mane habuerit sine uespera, id est initium sine mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus in die septimo, nec adderetur: ab omnibus operibus suis, quae fecit, frustra huius quietis initium quaereremus. non enim incipit deus requiescere, cuius requies sine initio, sine termino sempiterna est. sed quoniam ab omnibus operibus suis, quae fecit, eis non egendo requieuit, intellegitur requies quidem dei nec coepta nec terminata; requies autem eius ab omnibus operibus suis. quae fecit, ex eo coepta est, ex quo illa perfecit. neque enim operibus suis non egendo requieuisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino numquam . eguit nec ista beatitudo, qua non eis eget, tamquam pro- ficiendo perficietur, ideo septimo diei nulla uespera accessit. Sed plane quaeri potest dignaque consideratione mouet, quomodo intellegatur in se ipso deus requieuisse ab omnibus operibus suis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
peram serti diri. Non enim posset in illo nͥ
ꝑfecta requiescere. Proinde serto die consũ¬
matis omnib factaq uesꝑa. fact̾um ẽ .re. ma¬
ne quo inciperet consummata creatura in
illo a quo fact̾a ẽ. requiescere. Quo initio eũ
in seipso requiescentem. ubi & ipsa requie¬
scere poss et inuenit: canto stabilius atq fir¬
mius. quanto ipsa illius. non ille huius
eguit ad quietem suã. S qm̃ quicqͥd erit
uniuersa creatura quiblibet mutationib
suis. non utiq nichil erit. ideo creatura uni¬
uersa in creatore suo semꝑ manebit. Ac per
hoc post illud mane nulla deinde uespera
fuit. Hoc diximus cur septimus dies in qͦ
requieuit ds̃ ab omnib oꝑib suis mane ha¬
buerit post uesꝑam sexti: uesꝑam uero non
habuerit. Est aliud qͦd de hac re magis ꝓpͥe
meliusq possit quantum existimo indelligi.
s aliquanto difficilius explicari: ut non cre¬
aturȩ. sed etiam sibi requies dĩ septimo die

Expanded text:
peram sexti diei ; non enim posset in eo nisi peram sexti diei ; non enim posset in eo nisi perfecta requiescere . proinde sexto die consummatis omnibus factaque uespera factum est et mane, quo inciperet consummata creatura in illo, a quo facta est requiescere. quo initio eum in se ipso requiescentem ubi et ipsa requiescere posset inuenit, tanto stabilius atque firmius, quanto ipsa illius, non ille huius eguit ad quietem suam. sed quoniam quidquid erit uniuersa creatura quibuslibet mutationibus suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuersa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die
Abbreviated transcription (Latin):
neat. Ac ꝑ hoc ipsa uniu̾sitas creature
aliud habet in sua natura. aliud in ordine
qͦd in deo ẽ. non sicut ds̃: sedtamen ita ut
ei quies ꝓpriȩ stabilitatis non sit. nisi in
illius qiuietem qui nichu preter se appedie
quo adepto requiescat. Et ideo dum ipse ma¬
net in se. quicquid ex illo ẽ. retorquec ad se ut oĩs
creatura in se habeat naturȩ suȩ terminũ. quo
non sit quod ipse ẽ: in illo autem quietis locũ.
quo seruet quod ipsa ẽ. Scio qͦd non ꝓpriȩ
dixerim locum: nam ꝓpriȩ dicitur in spaciis
quȩ corporib occupantur. Sed quia & ipsa
corpora non manent in loco nͥ quo sui pondĩs
tanquam appetitu ꝑueniunt. ut eo comꝑto
requiescant: ideo non incongruenter a corpo¬
ralib adspiritalia uerbum cransfertur. ut
dicat᷑ locꝰ cum res ipsa plurimum distet. Init¬
um gͦ citaturȩ inquiete creatoris illo mane
significatum arbitror: qͦd factum ẽ. post ues¬

Expanded text:
neat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, neat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur in spatiis, quae corporibus occupantur . sed quia et ipsa corpora non manent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adpetitu perueniunt, ut eo conperto requiescant, ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum res ipsa plurimum distet. Initium ergo creaturae in quiete creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post ues
Abbreviated transcription (Latin):
catos: in quib & uesꝑa & mane sicut ipsa
lux et tenebre id÷ dies & nox. non eam ui¬
cissitudinem prebuerunt quam prebent
isti ꝑ solis circuitus. Qͦd certe de uis trib
fateri cogimur: qui ante condita lumina¬
ria cominemorati atq numerati sunt. Ac
ꝑ hoc qualiscunq in eis uesꝑa. & mane fue¬
rit: nullomͦ tamen opinandum ẽ eo mane
qͦd post sexti diei uesꝑam factum ẽ. initiũ
accepisse requiem dĩ: ne temporale aliquod
bonum uli ȩternitati & in commutabilita¬
ti accidisse. uanitate temeraria suspicemur:
S ulam quidẽ requiem dĩ qua in se ipso re¬
quiescit. eoq bono beatus ẽ. qͦd ipse sibi ẽ
nec initium eidem ipsi habere. nec termi¬
initium eandem requiẽ dĩ: qm̃ rei cuiusq
ꝑfectio non tam inuniuerso euiuis pars ẽ
quam in eo a quo ẽ. in quo & ipsum uniui¬
sum ẽ ꝓsui generis modulo stabilitur ut
quiescat: id÷ ut sui momenti ordinem de¬

Expanded text:
catos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa catos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium accepisse requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec termiinitium eandem requiem dei, quoniam rei cuiusque perfectio non tam in uniuerso, cuius pars est, quam in eo, a quo est, in quo et ipsum uniuersum est. pro sui generis modulo stabilitur, ut quiescat, id est, ut sui momenti ordinem te