comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui falsum nescit esse. et uerũ putat eẽ qͦd u¬
rat: sicut et saulus excusabilius blasphema¬
uit. quia ignorans fecit. Ideo autem peiuis ẽ
blasphemare quam peierare:⁊ qm̃ peicran¬
do false rei adhibetur testis ds̃: blasphe¬
mando autem de ipso falsa dicuntur deo.
siue blasphemus: quantomagis ea que pere¬
rando uł blasphemando asserunt.falsa no¬
uerunt esse uł credunt. Quisquis itaq
dicit ꝓꝑiclitantis hominiᷤ temporali salute
uł uite̾ esse mentiendum: nimis ipse ab iti¬
nere exorbitat ȩt̃nȩ salutis et uite: si dicit
in ea causa etiam iurandum ꝑ dm̃. uł etiã
blasphemandum dm̃. S aliquando no¬
bis ipsius quoq salutis ȩdernȩ piculum
opponitur: qͦd nr̃o mendacio si aliter ñ
potest. depellendum esse clamat᷑. Uelut
si quisquam baptirandus in potestate sit impi¬
o atq infidelium constitutus: ad quẽ ꝑue¬
niri ñ possit. ut lauacro regenerationis ab¬

Expanded text:
qui falsum nescit esse et uerum putat esse quod iuqui falsum nescit esse et uerum putat esse quod iurat: sicut et Saulus excusabilius blasphemauit, quia ignorans fecit. ideo autem peius est blasphemare quam peierare, quoniam peierando falsae rei adhibetur testis deus, blasphemando autem de ipso falsa dicuntur deo. siue blasphemus, quanto magis ea, quae peierando uel blasphemando asserunt, falsa nouerunt esse uel credunt. quisquis itaque dicit pro periclitantis hominis temporali salute uel uita esse mentiendum, nimis ipse ab itinere exorbitat aeternae salutis et uitae, si dicit in ea causa etiam iurandum per deum uel etiam blasphemandum deum. Sed aliquando nobis ipsius quoque salutis aeternae periculum opponitur, quod nostro mendacio, si aliter non potest, depellendum esse clamatur: uelut si quisquam baptizandus in potestate sit inpiorum atque infidelium constitutus, ad quem perueniri non possit, ut lauacro regenerationis ab
Abbreviated transcription (Latin):
discat a pietate. cuiquã nocendũ nemo dic¬
cat a benignitate: et esse mentiendũ discamꝰ
a ueritate: Porrosi hoc non docet ueritas.:
non ẽ uerum. Si non ẽ uerum: non ẽ dis¬
cendum. Sinon ẽ discendũ: nunquã ẽ qͥ
mentiendũ. Sed ꝑfectorum ẽ ait aliquis
solidus cibus. Multa enim scd̾m ueniam
relaxantur infirmitati: quãuis sinceriss.¬
mȩ nequaquã placeant ueritati. Dicat
hoc quisqͥs non mecuit quȩ consequentia
metuenda sunt: si fuerint aliqͦ modo aligͣ
ꝑmissa mendacia. Nullo mͦ tamen intantũ
sunt ꝑmittenda conscendere. ut ad piuria
blasphemiasq ꝑueniant: nec aliquã cau¬
sam prorsus oportet obtendi. cur debeat
peierari. uł quod ẽ execrabilius. cur ds̃ de¬
modo dici non peierari: quia ꝑmendacu
peieratur. Quis enim ꝑueritatẽ possit esse
ꝑiurus: Sic etiam ꝑueritatẽ nullus potest
esse blasphemus. Sane micius falsũ iurat.

Expanded text:
discat a pietate, cuiquam nocendum nemo disdiscat a pietate, cuiquam nocendum nemo discat a benignitate et esse mentiendum discamus a ueritate? porro si hoc non docet ueritas, non est uerum; si non est uerum, non est discendum; si non est discendum, numquam est igitur mentiendum. Sed perfectorum est, ait aliquis, solidus cibus. multa enim secundum ueniam relaxantur infirmitati, quamuis sincerissimae nequaquam placeant ueritati. dicat hoc quisquis non metuit, quae consequentia metuenda sunt, si fuerint aliquo modo aliqua permissa mendacia. nullo modo tamen in tantum sunt permittenda conscendere, ut ad periuria blasphemiasque perueniant; nec aliquam causam prorsus oportet obtendi, cur debeat peierari uel, quod est execrabilius, cur deus demodo dici non peierari, quia per mendacium peieratur. quis enim per ueritatem possit esse periurus? sic etiam per ueritatem nullus potest esse blasphemus. sane mitius falsum iurat,
Abbreviated transcription (Latin):
daciũ. quod ipsi aꝑtissime contrariũ ẽ ue¬
ritati: Quid nos tantũ ꝓmeruit castitas. et
offendit ueritas: cũ omnis ex ueritate sit ca¬
stitas. et sit non corporis sed m̃tis castitas
ueritas.⁊ atq inmente habitet etiã corpo¬
ris castitas: Postremo qͦd et paulo ante di¬
xi et iterum dico: qͥsqͥs michi ꝓꝑsuadendo
et defendendo ullo mendacio contradicit:
quid dicit siuerum non dicit: Si autem
ꝓptẽa est audiendus. qm̃ uerũ dicit: qͦ¬
modo me uult facere uerum dicendo
mendacem: Quomͦ mendaciũ patronã
sibi adhibet ueritatem: An aduersario
suo uincit: ut a se ipso uincatur.: Quis
hanc absurditatẽ ferat: Nullomͦ igit᷑
dixerimus eos qui asserunt aliquando
esse mentiendũ. id asserendo esse uera¬
ces: ne quod ẽ absurdissimũ et stultissi¬
mũ credere. ueritas nos doceat esse men¬
daces. Quale ẽ enim ut esse ad ulterandũ
nemo discat a castitate. dm̃ offendendũ nemo

Expanded text:
dacium, quod ipsi apertissime est contrarium uedacium, quod ipsi apertissime est contrarium ueritati? quid nos tantum promeruit castitas et offendit ueritas? cum omnis ex ueritate sit castitas et sit non corporis, sed mentis castitas ueritas atque in mente habitet etiam corporis castitas. postremo, quod et paulo ante dixi et iterum dico, quisquis mihi pro persuadendo et defendendo ullo mendacio contradicit, quid dicit, si uerum non dicit? si autem propterea est audiendus, quoniam uerum dicit, quomodo me uult facere uerum dicendo mendacem? quomodo mendacium patronam sibi adhibet ueritatem? an aduersario suo uincit, ut a se ipsa uincatur? quis hanc absurditatem ferat? nullo modo igitur dixerimus eos, qui asserunt aliquando esse mentiendum, id asserendo esse ueraces, ne, quod est absurdissimum et stultissimum credere, ueritas nos doceat esse mendaces. quale est enim, ut esse adulterandum nemo discat a castitate, deum offendendum nemo
Abbreviated transcription (Latin):
hanne apło reclamante. omne mendaciũ ñ
ẽ exueritate: Non ẽ igitur uerũ aliquan¬
do esse mentiendũ: et quod ñ ẽ uerũ nemi¬
ni ẽ omnino suadendum. Sed agit partes
suas infirmi tas: et causam uincibilẽ fa¬
uentib turbis se habere ꝓclamat. ubi con¬
tradicit et dicit. Quomꝰ apud homines
qui ꝓculdubio si fallantur auertunt᷑ aꝑ
niciȩ uł aliena uł sua ꝑiclitantib subue¬
nitur hominib : si noshumanus admen¬
tiendum non inclinet affectus: Si pacient᷑
me audiat turba mortalitatis. turba infir¬
mitatis: respondebo aliquid ꝓnegocio ueri¬
tatis. Certe pia uera. sancta castitas: ñ nisi
ex ueritate est.Et quisquis aduersus eã fa¬
cit: ꝓfecto aduersus ueritatẽ facit. Cur
gͦ et si non possit aliter ꝑiclitantib subue¬
niri non committo stuprũ. qđ ideo ẽ contͣ¬
rium ueritati. quia contrariũ ẽ castitati:
et ut ꝑiclitantib subueniat᷑ loquor men¬

Expanded text:
hanne apostolo reclamante: omne mendacium non hanne apostolo reclamante: omne mendacium non est ex ueritate? non est igitur uerum aliquando esse mentiendum; et quod non est uerum, nemini est omnino suadendum. Sed agit partes suas infirmitas et causam uincibilem fauentibus turbis se habere proclamat, ubi contradicit et dicit: quomodo apud homines, qui procul dubio, si fallantur, auertuntur a pernicie uel aliena uel sua, periclitantibus subuenitur hominibus, si nos humanus ad mentiendum non inclinet affectus? si patienter me audiat turba mortalitatis, turba infirmitatis, respondebo aliquid pro negotio ueritatis. certe pia, uera, sancta castitas nonnisi ex ueritate est: et quisquis aduersus eam facit, profecto aduersus ueritatem facit. cur ergo et, si non possit aliter periclitantibus subueniri, non committo stuprum, quod ideo. est contrarium ueritati, quia contrarium est castitati, et ut periclitantibus subueniatur, loquor men
Abbreviated transcription (Latin):
defensoresq mendacii: quale genꝰ uł qua¬
lia genera mentiendi. eos iustificare delectet.
Saltim in dei cultũ concedant non esse men¬
tiendũ ⁊ saltim sese aꝑiuruis blasphemiisq
contineant: saltim ubi dĩnom̃. ubi ds̃ testis.
ubi dei sacramentum interponitur. ubi de
diuina religione sermoꝓmitur. siue con¬
serit᷑ ⁊ nemo mentiat᷑. nemo laudet. nemo
doccat et p̃cipiat: nemo iustũ dicat esse m̃¬
daciũ. Deceteris mendacioꝵ generib eli¬
gat sibi quod putat esse mitissimũ atq in¬
nocentissimũ mentiendi genus: cui placet
esse mentiendum. Hoc scio quod etiam qui
docet oportere mentiri: uerũ docersse uult
uideri. Nam si falsum ẽ quod docet: quis
falsȩ uelit studere doctrinę. ubi et fallit
docens. et fallitur discens: Si autem ut ali¬
quem possit inuenire discipulũ. docere se
asserit uerum. cũ doceat esse mentiendũ:
quomodo erit illud ex ueritate mendacuño¬

Expanded text:
defensoresque mendacii, quale genus uel quadefensoresque mendacii, quale genus uel qualia genera mentiendi eos iustificare delectet: saltem in dei cultu concedant non esse mentiendum; saltem sese a periuriis blasphemiisque contineant; saltem ubi dei nomen, ubi deus testis, ubi dei sacramentum interponitur, ubi de diuina religione sermo promitur siue conseritur, nemo mentiatur, nemo laudet, nemo doceat et praecipiat, nemo iustum dicat esse mendacium; de ceteris mendaciorum generibus eligat sibi, quod putat esse mitissimum atque innocentissimum mentiendi genus, cui placet esse mentiendum. hoc scio, quod etiam qui docet oportere mentiri, uerum docere se uult uideri. nam si falsum est quod docet, quis falsae uelit studere doctrinae, ubi et fallit docens et fallitur discens? si autem, ut aliquem possit inuenire discipulum, docere se asserit uerum, cum doceat esse mentiendum, quomodo erit illud ex ueritate mendacium Io
Abbreviated transcription (Latin):
de uita filii eius fuisse mentiendum: ita pau¬
latim minutatimq succrescit hoc malũ. et
breuib accessib ad tantũ aceruũ mendaci¬
oꝵ sceleratoꝵ sensim sub intrando ꝑducit᷑:
ut nunquam possit penitus inueniri. ubi
tantȩ pestiꝑminima additam̃ta in immen¬
sum conualescenti possit obsisti. Unde ꝓ¬
uidentissime scriptum ẽ. Quisꝑnit mini¬
ma: paulatim decidit. Quid qͦd uitȩ huiꝰ
tales amatores ut eã non dubitent prȩpo¬
nere ueritati. ne homo moriat᷑ nõ tantũ
Ut uidelicet ne aliquanto citius transeat
uana salus hominis. nom̃ domini dei acci¬
piamus inuanũ : Et sunt in eis docti. qui
etiam regulas figant finesq constituant:
quando debeat. quando non debeat pcie¬
rare. Oubi estis fontes lacrimarũ: Et qͥd
faciemus: quo ibimus: ubi nos occultabi¬
mus ab ira ueritatis: si non solum negli¬
gimus cauere mendacia. sed audemꝰ insu
ꝑdocere ꝑiuria: Uiderint cnim assertores

Expanded text:
de uita filii eius fuisse mentiendum, ita paude uita filii eius fuisse mentiendum, ita paulatim minutatimque subcrescit hoc malum et breuibus accessibus ad tantum aceruum mendaciorum sceleratorum sensim subintrando perducitur, ut numquam possit penitus inueniri, ubi tantae pesti per minima additamenta in inmensum conualescenti possit obsisti. unde prouidentissime scriptum est: qui modica spernit, paulatim decidit quid? quod uitae huius tales amatores, ut eam non dubitent praeponere ueritati, ne homo moriatur, immo ut hut uidelicet, ne aliquanto citius transeat uana salus hominis, nomen domini dei nostri accipiamus in uanum. et sunt in eis docti, qui etiam regulas figant finesque constituant, quando debeat, quando non debeat peierari. Q ubi estis, fontes lacrimarum? et quid faciemus? quo ibimus? ubi nos occultabimus ab ira ueritatis, si non solum neglegimus cauere mendacia, sed audemus insuper docere periuria? uiderint enim assertores
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ inde me reuocant humana contemnã.
Sed multum ẽ ut iste in tantum ꝑseueret
affectus: ne intemptatione desit effectus.
ec me mouet contemplantem luminosũ
bonum in quo mendacii tenebre nullȩ st̃:
qͦd nob̃ mentirinolentib et hominib uero
audito morientib. homicida dicit᷑ ueritas.
Nunqͥd enimsistuprum expectat impudica: et ce
non consentiente scuo anmo ꝑturbata mo¬
riatur: homicida erit et castitas: An uero
quia legimus. xp̃ibonus odor sumꝰ in omĩ
loco. et inhisquisalui fiunt et inhis quipe¬
reunt. aliis quidem odoruite inuitam. aliis
autem odor mortis inmortem.:⁊ etiam odorẽ
xp̃i pronunciabimus homicidam: Sed
quia homines sumꝰ et nos in huiꝰmodi que¬
stionib et contradictionib plerũq suꝑat
aut fatigat sensus humanus: ideo mox
et ille subiecit. Et adhec quis idoneus: Huc
accedit: ubi miserabilius eiulandum est.
Quod si concesserimus ꝓsalute illius egri

Expanded text:
quae inde me reuocant humana contemnam. quae inde me reuocant humana contemnam. sed multum est, ut iste in tantum perseueret affectus, ne in temptatione desit effectus. nec me mouet contemplantem luminosum bonum, in quo mendacii tenebrae nullae sunt, quod nobis mentiri nolentibus et hominibus uero audito morientibus homicida dicitur ueritas. numquid enim, si stuprum expetat inpudica et te non consentiente saeuo. amore perturbata moriatur, homicida erit et castitas? an uero, quia legimus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in his qui salui fiunt et in his qui pereunt, aliis quidem odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. etiam odorem Christi pronuntiabimus homicidam? sed quia homines sumus et nos in huius modi quaestionibus et contradictionibus plerumque superat aut fatigat sensus humanus, ideo mox et ille subiecit: et ad haec quis idoneus? Huc accedit — ubi miserabilius eiulandum est — quod si concesserimus pro salute illius aegri
Abbreviated transcription (Latin):
finisetu nosti. Quid respondebis: quando
quicqͥd aliud dixcris pret̃ unum de trib aut
mortuus ẽ. aut uiuit. aut nescio. nichil aliud
credit quã mortuum: quod te intelligit ti-¬
mere dicere nolle mentiri: Tantundem ua¬
let etiam: si omnimodo tacueris. Ex illis autẽ
trib duo falsasunt. uiuit. et nescio: nec abste
dici possunt. nisimentiendo. Illud autẽ unũ
uerũ. id est mortuum esse si dixeris. et ꝑturba¬
tihominis mors fuerit subsecuta: abste occi¬
sus esse clamabitur. Et quis ferat homines
exaggerantes quantum sit mali salubre m̃¬
dacium deuitari ⁊ et homicidam diligiue¬
ritatem: Moucor hisoppositis ueh ementer:
Sed mirum si etiam sapienter. Cum enĩ pro¬
posuero ante qualescunq oculos cordismei
intelligibilem illius pulchritudinem de
cuius falsinichil ore procedit: quãuis ubi
radians magis magisq clarescit ueritas. ibi
palpans mea reuerberat᷑ infirmitas: tamen
sic amore tanti decoris accendor. ut cuncta

Expanded text:
finisse tu nosti. quid respondebis, quando finisse tu nosti. quid respondebis, quando quidquid aliud dixeris praeter unum de tribus: aut mortuus est aut uiuit aut nescio, nihil aliud credit ille quam mortuum, quod te intellegit timere dicere et nolle mentiri? tantundem ualet, etiamsi omni modo tacueris. ex illis autem tribus duo falsa sunt \'uiuit et \'nescio' nec abs te dici possunt nisi mentiendo. illud autem unum uerum, id est mortuum esse, si dixeris et perturbati hominis mors fuerit subsecuta, abs te occisus esse clamabitur. et quis ferat homines exaggerantes quantum sit mali salubre mendacium deuitari et homicidam diligi ueritatem? moueor his oppositis uehementer, sed mirum, si etiam sapienter. cum enim proposuero ante qualescumque oculos cordis mei intellegibilem illius pulchritudinem, de cuius falsi nihil ore procedit, quamuis ubi radians magis magisque clarescit ueritas, ibi palpitans mea reuerberatur infirmitas, tamen sic amore tanti decoris accendor, ut cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
michiuidentur ñ solum ista. uerũ etiam si
qua sunt alia redigenda: ut aut quod esse¬
creditur ostendatur non esse mendacium: siue
ubi tacetur uerum nec dicitur falsum: siue
ubi significatio uerax aliud ex alio uult in¬
telligi. quod genus p̃figuratoꝵ uł dictoꝵ ł
factoꝵ abundat in ꝓpħicis litteris:⁊ aut qͦ
conuincuntur esse mendacia. non ẽẽ imi¬
tanda monstrentur: et siqua nob̃ ut alia
peccata subrepserint non eis tribuendam
iusticiam. sed ueniam postulandam. Hoc
quidem mͥuidetur: et ad istam sententiã
me suꝑius disputata compellunt. Uerum
quia homines sumus. et inter homines
uiuimus. fateorq me nondum esse in eor
numero quos compensatiua peccata non
turbant: sepe me in rebus humanis um¬
cit sensus humanus: nec resistere ualeo
cũ michi dicitur. Ecce graui morbo ꝑiclitat᷑
egrotus: cuiꝰ iam uires ferre non possunt.
si ei mortuus unicus et carissimus filius
nuncietur. Ate querit aniiuat: que uitã

Expanded text:
mihi uidentur non solum ista, uerum etiam si mihi uidentur non solum ista, uerum etiam si qua sunt talia redigenda, ut aut quod creditur, ostendatur non esse mendacium — siue ubi tacetur uerum nec dicitur falsum; siue ubi significatio uerax aliud ex alio uult intellegi, quod genus figuratorum uel dictorum uel factorum abundat in propheticis litteris — aut quae conuincuntur esse mendacia, non esse imitanda monstrentur et si qua nobis ut alia peccata subrepserint, non eis tribuendam iustitiam, sed ueniam postulandam. hoc quidem mihi uidetur; et ad istam sententiam me superius disputata conpellunt. Verum quia homines sumus et inter homines uiuimus — fateorque me nondum esse in eorum numero, quos conpensatiua peccata non turbant — saepe me in rebus humanis uincit sensus humanus nec resistere ualeo, cum mihi dicitur: ecce graui morbo periclitatur aegrotus, cuius iam uires ferre non possint, si ei mortuus unicus et carissimus filius nuntietur. a te quaerit an uiuat, quem uitam
Abbreviated transcription (Latin):
dinis iniquitate uim ꝑpeti. faciat ergo
homo etiam ꝓtemporali hominũ salute
qͦd potest. Cum autem ad hunc articulũ
uentũ fuerit. ut tali saluti consulere nisi pee¬
cando non possit: iam se existimet ñ habere
quod faciat: quando id reliquũ esse ꝓspere¬
rit. quod non recde faciat. Proinde raab in
iericho quia ꝑegrinos homines dei suscepit
hospicio. quia in eoꝵ susceptione ꝑiclitata
ẽ. quia in eoꝵ aduentu dm̃ credidit. quia
diligent̃ eosubi potuit occultauit ⁊ quia
ꝑ aliam uiam remeandi consiliũ dedit: eti¬
am suꝑnȩ ierłm ciuibus imitanda laudet᷑
Quod autẽ mentita ẽ etiam si aliquid ibi ꝑ¬
pħicũ intelligenter exponitur. ñ tam̃ imi¬
tandum sapienter ꝓponitur: quãuis ds
illa bona memorabiliter honorauerit.Hoc
malum clementer ignouerit. Quȩ cũ ita sint.
qm̃ nimis longum ẽ omnia ꝑtractare quȩ
in illa libra dictinii sunt posita. uelut imi¬
tanda exempla mentiendr: adhanc regulam

Expanded text:
dinis iniquitate uim perpeti. faciat ergo dinis iniquitate uim perpeti. faciat ergo homo etiam pro temporali hominum salute quod potest: cum autem ad hunc articulum uentum fuerit, ut tali saluti consulere nisi peccando non possit, iam se existimet non habere quid faciat, quando id reliquum esse perspexerit quod non recte faciat. proinde Raab in Iericho, quia peregrinos homines dei suscepit hospitio, quia in eorum susceptione periclitata est, quia in eorum deum credidit, quia diligenter eos ubi potuit occultauit, quia per aliam uiam remeandi consilium fidelissimum dedit, etiam supernae Hierusalem ciuibus imitanda laudetur. quod autem mentita est, etiamsi aliquid ibi propheticum intellegenter exponitur, non tamen imitandum sapienter proponitur, quamuis deus illa bona memorabiliter honorauerit, hoc malum clementer ignouerit. Quae cum ita sint, quoniam nimis longum est omnia pertractare, quae in illa Libra Dictinii sunt posita uelut imitanda exempla mentiendi, ad hanc regulam
Abbreviated transcription (Latin):
mendo mentita ẽ: et ubi ponimus uolun¬
tatem ac potestatem dei: Anforte ñ pote¬
rat et illam nec ciuib suis mentientem
nec homines dei ꝓdentem.⁊ et illos suos
ab omni ꝑnicie custodire: A quo enĩ et pꝰ
mulieris mendacium custoditi sunt: ab
eo potuerunt et si illa mentita non eẽt uti¬
q custodiri: nisi forte obliti sumus hoc fu¬
isse insodomis factum. ubi masculi in mas¬
culos nefanda libidine accensi. nec ostiũ
domus inqua erant quos querebant in¬
uenire potuerunt: quando uir iustus
in causa omnino simillima ꝓsuis hospiti¬
bus mentiri noluit quos esse angłos nes¬
ciebat .⁊ et uim morte peiorem ne pateren¬
tur aimebat. Et certe poterat talia respon¬
dere querentibus: qualia in iericho mu¬
lier illa respondit. Nam prorsus similit̃
et illi interrogando quesierunt: sed ho¬
mo iustus noluit ꝓcorporib hospitum
animã suã suomendacio maculari: pro
quib uoluit corpora filiarũ alienȩ libi¬

Expanded text:
mendo mentita est. et ubi ponimus uolunmendo mentita est. et ubi ponimus uoluntatem ac potestatem dei? an forte non poterat et illam nec ciuibus suis mentientem nec homines dei prodentem et illos suos ab omni pernicie custodire? a quo enim et post mulieris mendacium custoditi sunt, ab eo potuerunt, etsi illa mentita non esset, utique custodiri. nisi forte obliti sumus hoc fuisse in Sodomis factum, ubi masculi in masculos nefanda libidine accensi nec ostium domus, in qua erant quos quaerebant, inuenire potuerunt, quando uir iustus in causa omnino simillima pro suis hospitibus mentiri noluit, quos esse angelos nesciebat et uim morte peiorem ne paterentur timebat. et certe poterat talia respondere quaerentibus, qualia in Iericho mulier illa respondit. nam prorsus similiter et illi interrogando quaesierunt. sed homo iustus noluit pro corporibus hospitum animam suam suo mendacio maculari, pro quibus uoluit corpora filiarum alienae libi
Abbreviated transcription (Latin):
prodo: Posset hoc quidem dicere si iã
esset uera israhelitis inqua dolus ñ esset:
quod futura erat ꝑ misericordiam dei.
transiens ad ciuitatem dei. Uerum illi hoc
audito inquies illam ꝑimerent: domũ
scrutarent᷑. Sed nunqͥd consequens erat:
ut illos etiam quos diligenter occultauerat
inuenirent:ẜ spexerat enim cautissima
mulier. et ibi eosposuerat ubi latere potuis¬
sent: etiam si eimentienti creditum ñ fuis¬
set. Ita et illa si tamen a suis ciuibus esset
occisa ꝓmisericordi oꝑe: uitam istam fene¬
am p̾ciosa in conspectu domini morte fin¬
isset: et erga illos eius beneficiũ inane ñ
fuisset: sed inquies. Quid si et ad illũ lo¬
cum ubi eos occultauerat. hi a quib que¬
rebantur ꝑscrutando omnia ꝑuenissent:
Isto mͦ dicipotest. Quid si mulieri uilissi¬
mȩ atq turpissimȩ non solum mentienti
uerũ etiam peieranti credere noluissent:
Nempe etiam sicut secutura fuerant quȩ ti¬

Expanded text:
prodo? posset hoc quidem dicere, si iam prodo? posset hoc quidem dicere, si iam esset uera Israhelitis, in qua dolus non esset: quod futura erat per misericordiam dei transiens ad ciuitatem dei. uerum illi hoc audito, inquies, illam perimerent, domum scrutarentur. sed numquid consequens erat, ut illos etiam quos diligenter occultauerat inuenirent? prospexerat enim cautissima mulier et ibi eos posuerat, ubi latere potuissent, etiamsi ei mentienti creditum non fuisset. ita et illa, si tamen a suis ciuibus esset occisa pro misericordiae opere, uitam istam faeneam pretiosa in conspectu domini morte finisset, et erga illos eius beneficium inane non fuisset. sed, inquies, quid? si et ad illum locum, ubi eos occultauerat, hi, a quibus quaerebantur, perscrutando omnia peruenissent? isto modo dici potest: quid? si mulieri uilissimae atque turpissimae non solum mentienti, uerum etiam peieranti credere noluissent? nempe etiam sic consecutura fuerant, quae ti
Abbreviated transcription (Latin):
obrepit qualecunq mendaciũ: poscunt
humiliter ueniam: non inde querunt in¬
suꝑ głam. Sed dicet aliquis. Ergone obste¬
trices illȩ atq raab melius fecissent: si nul¬
lam miscđiam p̾stitissent. nolentes mentiri:
Immo uͦ ille mulieres hebreȩ si ẽẽnt tales de
qualib querimus utrum sit eis aliquando
mentiendum: nec aliquid falsi dicerent: et
feda inimnisteria de paruulis occidendis li¬
berrime recusarent. Sed inquies. ipse mo¬
rerentur. Et uides quid sequat᷑. Morerent᷑
enĩ celestis habitationis incomparabilit̃
ampliore mercede: quã domꝰ illȩ quas si¬
bi fecerunt in t̾ra esse potuerunt. More¬
rentur: future inȩt̃na felicitate: mortem
ꝑpesse ꝓ innocentissima ueritate. Quid
illa in ihericho: Nunquid hoc posset:
Nonne si querentes ciues mentiendo non
falleret: uerum dicendo latentes hospi¬
tes proderet: Anposset interrogantibus
dicere. scio ubi sunt. sed dm̃ timeo. ñ eos

Expanded text:
obrepit qualecumque mendacium, poscunt obrepit qualecumque mendacium, poscunt humiliter ueniam, non inde quaerunt insuper gloriam. Sed dicet aliquis: ergone obstetrices illae atque Raab melius fecissent, si nullam misericordiam praestitissent nolendo mentiri? immo uero illae mulieres Hebraeae, si essent tales, de qualibus quaerimus, utrum sit eis aliquando mentiendum, nec aliquid falsi dicerent et foeda ministeria de paruulis occidendis liberrime recusarent. sed, inquies, ipsae morerentur. at uide, quid sequatur. morerentur enim caelestis habitationis incomparabiliter ampliore mercede, quam domus illae quas sibi fecerunt in terra esse potuerunt; morerentur futurae in aeterna felicitate, mortem perpessae pro innocentissima ueritate. quid illa in Iericho? numquid hoc posset? nonne si quaerentes ciues mentiendo non falleret, uerum dicendo latentes hospites proderet? an posset interrogantibus dicere: scio ubi sint, sed deum timeo, non eos
Abbreviated transcription (Latin):
Multum autem fatendum ẽ ꝓpinquare
iusticiȩ: et quamuis re ipsa nondũ. iam
tam̃ spe. atq indole animũ ẽẽ laudandũ:⁊
qui nunquam nisi hac intentione m̃tit᷑.
qua uult prodesse alicui: nocere autem
nemini. S nos cum quȩrimus. sit ne bo¬
ni hominis aliquando mentiri: non de
homine querimus adhuc adegyptũ
uł ad iericho. uł adbabiloniam ꝑtinente:
uł adhuc ad ipsam ierłm t̾renam quȩ ser¬
uit cum filiis suis: sed de ciue illius ciuitatis
quȩ sursum ẽ libera. quȩ est mater nr̃a ȩt̃¬
na inseculis: et respondetur nobis queren¬
tibus. omne mendacium non ẽ ex ueritate.
Filii autem illius ciuitatis: filii sunt utiq
ciuitatis. Eius ciuitatis filii sunt. de quibꝰ
scriptum ẽ: in ore eoꝵ non inuentũ esse
mendaciũ. Eius ciuitatis ẽ filius: de quo
item scriptum ẽ. Uerbum suscipiens filtꝰ.
aꝑditione longe aberit. Excipiens autẽ.
excepit illud sibi: et nichil falsi ex eius

Expanded text:
multum autem fatendum est propinquare multum autem fatendum est propinquare iustitiae et quamuis re ipsa nondum, iam tamen spe atque indole animum esse laudandum, qui numquam nisi hac intentione mentitur, qua uult prodesse alicui, nocere autem nemini. sed nos cum quaerimus, sitne boni hominis aliquando mentiri, non de homine quaerimus adhuc ad Aegyptum uel ad Iericho uel ad Babyloniam pertinente uel adhuc ad ipsam Hierusalem terrenam, quae seruit cum filiis suis, sed de ciue illius ciuitatis, quae sursum est libera mater nostra aeterna in caelis. et respondetur quaerentibus nobis: omne mendacium non est ex ueritate. filii autem illius ciuitatis filii sunt utique ueritatis; eius ciuitatis filii sunt, de quibus scriptum est in ore eorum non inuentum esse mendacium; eius ciuitatis est filius, de quo item scriptum est: uerbum suscipiens filius a perditione longe aberit; exc.ipiens autem excepit illud sibi, et nihil falsi ex eius
Abbreviated transcription (Latin):
constitutarũ. et illis moribus assuetarũ. ex ce¬
debat modum. Itaq hanc earum ignoranti¬
am sicut aliarum rerum quas pariter nesci¬
ebant. sed sciende sunt a filiis non huius
seculi sed futuri: dei patientia sustinebat.
lis eius impenderant: quamuis cȩleste a¬
liquid significantia p̃mia trena reddebat.
Et raab quidem ex ihericho liberata. in dei
popłm transitum fecit: ubi ꝓficiens posset
losunt querendamendacio.Tunc tamen
quando illud opus bonũ et ꝓsuȩ uitę
conditione laudabile israhelitis explora¬
coribus p̃stitit: nondum erat talis ut ab
ea exigeretur. sit in ore ur̃o. ẽ. c̃. non. non.
Obstetrices autemillȩ. quamuis hebree si
scđm carnem tantũmꝰ sapucrunt: qͥd aut
quantum ẽ quod eis ꝓfuit remuneratio
temporalis quia fecerunt sibi domos:
nisi ꝓficiendo ꝑtinuerunt ad eam domũ
de qua dictum est. beati qui habitant
indomo tua. insecula scłoꝵ laudabt̃ te:

Expanded text:
constitutarum et illis moribus adsuetarum exceconstitutarum et illis moribus adsuetarum excedebat modum. itaque hanc earum ignorantiam, sicut aliarum rerum, quas pariter nesciebant, sed sciendae sunt a filiis non huius saeculi, sed futuri, dei patientia sustinebat, lis eius inpenderant, quamuis caeleste aliquid significantia praemia terrena reddebat. et Raab quidem ex Iericho liberata in dei populum transitum fecit, ubi proficiens posset lo sunt quaerenda mendacio. Tunc tamen, quando illud opus bonum et pro suae uitae condicione laudabile Israhelitis exploratoribus praestitit, nondum erat talis, ut ab ea exigeretur: sit in ore uestro est est, non non. obstetrices autem illae quamuis Hebraeae si secundum carnem tantummodo sapuerunt, quid aut quantum est quod eis profuit remuneratio temporalis, quia fecerunt sibi domos, nisi proficiendo pertinuerunt ad eam domum, de qua deo cantatur: beati, qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te?
Abbreviated transcription (Latin):
ri potest. Ueruntamen aliud ẽ dicere. pecca¬
re quidem non debui. sed oꝑa misericordiȩ
faciam quibus deleam qͦd ante peccaui:
et aliud ẽ dicere peccare debeo. quia ñ pos¬
sum aliter misereri. Aliud ẽ in quã dicere.
quia iam peccauimus bene faciamꝰ: et
aliud ẽ dicere. peccabimus. ut bene facia¬
mus. Ibi dicitur. faciamus bona. quia feci¬
mus mala: hic autem. faciamus mala. ut
ueniant bona. Ac ꝑhoc ibi exhaurienda ẽ
sentina peccati: hic cauenda ẽ doctrina
peccandi. Restat itaq ut intelligamus illis
mulierib uł inegypto uł in ihericho ꝓhu
manitate et miscđia redditam fuisse merce¬
dem utiq temporalem: quȩ quidem et
ipsa ȩternũ aliquid. etiam illis nescientib
ꝓpħica significatione figuraret. Utrum
autem sit aliquando uł ꝓcuiusquã salu¬
te mentiendum: cum questio sit inqua
dissoluenda etiam doctissimi fatigantur.
ualde illarũ muliercularũ inillis popłis

Expanded text:
ri potest. uerumtamen aliud est dicere: peccari potest. uerumtamen aliud est dicere: peccare quidem non debui, sed opera misericordiae faciam, quibus deleam, quod ante peccaui, et aliud est dicere: peccare debeo, quia non possum aliter misereri, aliud est, inquam, dicere: quia iam peccauimus. benefaciamus, et aliud est dicere: peccemus, ut benefaciamus. ibi dicitur: faciamus bona, quia fecimus mala, hic autem: faciamus mala, ut ueniant bona. ac per hoc ibi exhaurienda est sentina peccati, hic cauenda est doctrina peccandi. Restat itaque, ut intellegamus illis mulieribus, uel in Aegypto uel in Iericho, pro humanitate et misericordia redditam fuisse mercedem utique temporalem, quae quidem et ipsa aeternum aliquid etiam illis nescientibus prophetica significatione figuraret. utrum autem sit aliquando uel pro cuiusquam salute mentiendum, cum quaestio sit, in qua dissoluenda etiam doctissimi fatigantur, ualde illarum muliercularum in illis populis
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Benignitas mentis: non iniquitas m̃¬
tientis. Sicut enim mirũ absurdũq ñ eẽt.
si alio prius tempore commissa ab eis ali¬
qua oꝑa mala ds̃ ꝓpter posteriora bona o¬
pera uellet ignoscere:ita mirandum ñ ẽ.
qͦd uno tempore inuna causa ds̃ utrunq
conspiciens. id est factum miscđiȩ factũq
fallaciȩ: et bonum remunerauit. et ꝓpt̃
hoc bonum malum illud ignouit. Si
enĩ peccata que ꝓꝑter carnis concupiscen¬
tiã ñ propt̃ miscdiã fiunt propt̃ posteriora
oꝑa miscđiȩ dimittuntur ⁊ cur ñ merito
miscđie peccata dimittuntur. quȩ ꝓpter
ipsam miscđiam committunt᷑ : Grauius
est enĩ peccatum: qͦd animo nocentis. qũa
qͦd animo subuenientis efficitur. Ac ꝑ hoc
si illud deletur oꝑ ae miscđiȩ postea subseqͦn¬
te: cur hoc quod ẽ leuius non deletur ip¬
sa hominis miscłia. et p̃cedente ut peccet
et comitante cum peccat: Ita quidem uide¬

Expanded text:
tia, benignitas mentis, non iniquitas metia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis aliqua opera mala deus propter posteriora bona uellet ignoscere, ita mirandum non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remunerauit et propter hoc bonum malum illud ignouit. si enim peccata, quae propter carnis concupiscentiam, non propter misericordiam fiunt, propter posteriora opera misericordiae dimittuntur, cur non merito misericordiae dimittuntur, quae propter ipsam misericordiam committuntur? grauius est enim peccatum, quod animo nocentis quam quod animo subuenientis efficitur. ac per hoc si illud deletur opere misericordiae postea subsequente, cur hoc, quod est leuius, non deletur ipsa hominis misericordia et praecedente, ut peccet, et comitante, cum peccat? ita quidem uide
Abbreviated transcription (Latin):
iusta dicuntur sacrificia. uł iusta suppli¬
cia. Ea uero quȩ contra legem dei fiunt: iu¬
sta esse non possunt. Dictum est autẽ deo.
Lex tua ueritas. Ac ꝑhoc qͦd est contra ue¬
ritatem: iustum esse non potest. Quis au¬
tem dubitet contra ueritatem esse omne
mendacium: Nullum igitur iustum po¬
test esse mendaciũ. Item cui ñ clareat. ex
ueritate esse omne qͦd iustum ẽ: Clamat
autem ioħs. Omne m̃daciũ non ẽ exueri¬
tate. Omne gͦ mendacium non ẽ iustũ.
Qua ꝓpter quando nob̃ de scripturis scĩs m̃¬
tiendi ponuntur exempla: aut m̃dacia ñ fc̃
sed putantur esse dum non intelligunt᷑: aut
si mendacia sunt. imitanda ñ sunt. quia iu¬
sta eẽ non possunt. Sed qͦd scriptum ẽ bene
dm̃ fecisse cum hebreis obstetricibus et cũ
raab iherechuntina meretrice: ñ ideo factũ
est. quia mentitȩ sunt: sed quia in homi¬
nes dei misericordes fuerunt. Non ẽ itaq
in eis remunerata fallacia: sed beniuolen¬

Expanded text:
iusta dicuntur sacrificia uel iusta suppliiusta dicuntur sacrificia uel iusta supplicia. ea uero, quae contra legem dei fiunt, iusta esse non possunt. dictum est autem deo: lex tua ueritas, ac per hoc quod est contra ueritatem, iustum esse non potest. quis autem dubitet contra ueritatem esse omne mendacium? nullum igitur iustum potest esse mendacium. item cui non clareat ex ueritate esse omne, quod iustum est? clamat autem Iohannes: omne mendacium non est ex ueritate. omne ergo mendacium non est iustum. quapropter quando nobis de scripturis sanctis mentiendi proponuntur exempla, aut mendacia non sunt, sed putantur esse, dum non intelleguntur, aut, si mendacia sunt, imitanda non sunt, quia iusta esse non possunt. Sed quod scriptum est bene deum fecisse cum hebraeis obstetricibus et cum Raab Hiericuntina meretrice, non ideo factum est, quia mentitae sunt, sed quia in homines dei misericordes fuerunt. non est itaque in eis remunerata fallacia, sed beniuolen
Abbreviated transcription (Latin):
recte uideat᷑ esse faciendum ⁊ uniuersamq
uitȩ ꝓbitatem opinio ista subuertat. Nicħ
autem iudicandus ẽ dicere qui dicit aliqͣ
quȩ iniusta sunt. Quo quid absurdius di¬
ci potest: Unde enim ẽ peccatum :⁊ nisi qr
iusticiȩ contrarium est: Dicantur gͦ alia
magna. alia parua eẽ peccata. quia uerũ
est. nec auscultandum stoycis. qui omnia
paria eẽ contendunt. Dicere autem quȩ¬
dam iniusta. quȩdam iusta esse peccata: qͥd
ẽ aliud quam dicere quasdam eẽ iniustas.
quasdam iustas iniquitates. eũ diẽat apłs
ioħ̾es. omnis qui facit peccatã et iniqui¬
tatem facit. et peccatum iniquitas ẽ: Non
igitur potest iustũ esse peccatum: nisi cũ
peccati nom̃ in alia re ponimus: inqua
quisq non peccat: sed aut facit aliquid.
aut patitur ꝓpeccato. Nam et sacrificia
ꝓpeccatis. peccata appellata sunt: et pene
peccatoꝵ dicunt᷑ aliquando peccata. Hec
plane possunt intelligi iusta peccata: cũ

Expanded text:
recte uideatur esse faciendum, uniuersamque recte uideatur esse faciendum, uniuersamque uitae probitatem opinio ista subuertat. Nihil autem iudicandus est dicere, qui dicit aliqua quae iniusta sunt: quo quid absurdius dici pojustitiae contrarium est? Dicantur ergo alia magna, alia parva esse peccata; quia verum est, nec auscultandum Stoicis qui omnia paria esse contendunt: dicere autem quaedam injusta, quaedam justa esse peccata, quid est aliud quam dicere quasdam esse injustas, quasdam justas iniquitates? cum dicat apostolus Joannes, Omnis qui facit peccatum, facit et iniquitatem; et peccatum iniquitas est ? Non ergo potest justum esse peccatum, nisi cum peccati nomen in alia re ponimus, in qua quisque non peccat, sed aut facit alaut patitur pro peccato. nam et sacrificia pro peccatis peccata appellata sunt et poenae peccatorum dicuntur aliquando peccata. haec plane possunt intellegi iusta peccata, cum
Abbreviated transcription (Latin):
fornicantem: Ibi enim utrunq legerunt:
et nichil horum scriptura illa siue cul¬
pauit. siue laudauit: sed tantumm utrũ¬
q narrauit. et iudicandum nobis utrũ¬
q dimisit. Sed mirũ si aliquid horũ imi¬
tandum impune ꝑmisit. Quod enim
thamar. non meretricandi libidine. sed
concipiendi uoluntate mentita sit. no¬
uimus. Uerum et si fornicatio iude etiã
talis non fuit: potest esse cuiuspiam. qua
faciat ut homo liberetur: sicut illiꝰ men¬
dacium fuit. ut homo conciperetur. Nun¬
quid ꝓpterea etiam fornicandum ẽ. si ꝓ¬
pter illud putatur fuisse mentiendum:
Non de solo utiq m̃dacio. sed de omnib oꝑi¬
bus hominũ in quibus existunt uelut cõ¬
pensatiua peccata. considerandum ẽ quã
sententiam proferre debeamus: ne aꝑia¬
mus aditum ñ tantũ paruis quibusq pec¬
catis: uerũ etiam sceleribus cunctis: nul¬
lumq remaneat facinus. flagiciũ. sacrile¬
giũ. in quo causa nonpossit existere qua

Expanded text:
fornicantem? ibi enim utrumque legerunt: fornicantem? ibi enim utrumque legerunt: et nihil horum scriptura illa siue culpauit siue laudauit, sed tantummodo utrumque narrauit et iudicandum nobis utrumque dimisit; sed mirum, si aliquid horum imitandum inpune permisit. quod enim Thamar non meretricandi libidine, sed concipiendi uoluntate mentita sit, nouimus. uerum et fornicatio, etiamsi Iudae talis non fuit. potest esse cuiuspiam, qua faciat, ut homo liberetur, sicut illius mendacium fuit, ut homo conciperetur. numquid propterea etiam fornicandum est, si propter illud putatur fuisse mentiendum? non de solo itaque mendacio, sed de omnibus operibus hominum, in quibus existunt uelut conpensatiua peccata, considerandum est, quam sententiam proferre debeamus, ne aperiamus aditum non tantum paruis quibusque peccatis. uerum etiam sceleribus cunctis, nullumque remaneat facinus, flagitium, sacrilegium, in quo causa non possit existere, qua
Abbreviated transcription (Latin):
lunt: et mentitur eoꝵ iniquitas sibi. Illȩ
autem ꝑsonȩ quas credendũ ibi non est
ꝓphetare uoluisse. siquid faciendo uł di¬
cendo finxerunt uoluntate fallendi: ꝗͣ¬
uis ex ipsis quoq factis earum siue dictis
aliquid ꝓpħicum possit exculpi. ꝑ illius
omnipotentiam p̃seminatum atq dispo¬
situm: quibene uti nouit etiam malis
hominũ: tamen quantum ad ipsas attinei.
sine dubitatione mentitȩ sunt. Sed ñ idõ
debent imitande existimari: quia in eis
reperiuntur libris qui sc̃ĩ et diuini meri¬
to nominantur. Habent enĩ conscripta
et mala hominum et bona. Illa uitanda
ista sectanda: et quedam ita posita. ut de.
illis sit prolata sententia:⁊ quȩdam tacito
ibi iudicio nob̃ iudicanda ꝑmissa: qm̃ ñ
solũ nos nutriri manifestis. uerũ et exerce¬
ri oportebat obscuris. Cur autem istimi¬
tandam sibi thamar existimant menti¬
entem⁊ et imitandũ iudam ñ existimant

Expanded text:
lunt, et mentitur eorum iniquitas sibi. illae lunt, et mentitur eorum iniquitas sibi. illae autem personae, quas credendum ibi non est prophetare uoluisse, si quid faciendo uel dicendo finxerunt uoluntate fallendi, quamuis ex ipsis quoque factis earum sine dictis aliquid propheticum possit exsculpi, per illius omnipotentiam praeseminatum atque dispositum, qui bene uti nouit etiam malis hominum, tamen, quantum ad ipsas adtinet, sine dubitatione mentitae sunt. sed non ideo debent imitanda existimari, quia in eis reperiuntur libris, qui sancti et diuini merito nominantur. habent enim conscripta et mala hominum et bona, illa uitanda, ista sectanda, et quaedam ita posita, ut de illis etiam sit prolata sententia, quaedam uero tacito ibi iudicio nobis iudicanda permissa, quoniam non solum nos nutriri manifestis, uerum et exerceri oportebat obscuris. Cur autem isti imitandam sibi Thamar existimant mentientem et imitandum ludam non existimant
Abbreviated transcription (Latin):
re illud fingendo quid p̃figurauerit: at¬
tendat quid agendo ꝑfecerit. Longius
nanq postea profectus est suꝑ om̃s cęlos: ñ
tamen deseruit discipulossuos. Propter hoc
illud humanitus fictum. Et ideo significa¬
tio uerax in illa est fictione p̃missa: quia
in hac ꝓfectione illius est significationis
ueritas subsecuta. Illȩ igitur contendat xp̃m
mentitum esse fingendo: qui negat eũ
quod significauit implesse faciendo. Quia
gͦ non inueniunt mendaces heretici in te¬
stamenti noui litteris imitanda ẽẽ exem¬
pla mendacu. copiosissimos se esse existi¬
mant in hac disputatione. qua opinant᷑
ese mentiedũ: cum de ueterib ꝓpħicis¬
libris quia ñ ibi apparet nisi intelligenti¬
bus paucis quo referantur significantia
dicta et facta ueracia: multa sibi uident᷑
inuenire acproferre mendacia.Sed ha¬
bere cupientes quib se tueantur uelut
imitanda exempla fallendi se ipsos fal¬

Expanded text:
re illud fingendo quid praefigurauerit, adre illud fingendo quid praefigurauerit, adtendat, quid agendo perfecerit. longius namque postea profectus super omnes caelos non tamen deseruit discipulos suos. propter hoc illud est humanitus fictum. et ideo significatio uerax in illa est fictione praemissa, quia in hac profectione illius est significationis ueritas subsecuta. ille igitur contendat Christum mentitum esse fingendo, qui negat eum quod significauit inpleuisse faciendo. Quia ergo non inueniunt mendaces haeretici in testamenti noui litteris imitanda exempla mendacii, copiosissimos se esse existimant in hac disputatione, qua opinantur esse mentiendum, cum de ueteribus plibris, quia non ibi apparet nisi intellegentibus paucis quo referantur significatiua dicta et facta ueracia, multa sibi uidentur inuenire ac proferre mendacia. sed habere cupientes quibus se tueantur uelut imitanda exempla fallendi, se ipsos fal
Abbreviated transcription (Latin):
cionibus sed ueracib significationibus qͦd
uellent commendatius intimarent. Nec
apud auctores tantum secularium littera¬
rum. ut apud oracium mus loquit᷑ mu¬
ri. et mustella uulpeculȩ. ut ꝑnarratio¬
nẽ fictam adid quod agitur uerax signifi¬
catio referatur. unde et ysopi tales fabulas
ad eum finem relatas. nullus tam ineruditꝰ
fuit qui putaret appellanda mendacia:s
in litceris quoq sacris sicut in libro iudicũ
ligna sibi regem requirunt: et loquunt᷑
ad oleam. et ad ficum. et ad uitem. et ad
rubum. Quod totum utiq fingitur. ut
ad rem quȩ intenditur. ficta quidem nar¬
ratione. non mendaci tamen sed ueraci si¬
gnificatione ueniatur. Hec dixi ꝓpt̃ id
qͦd scriptum ẽ de iħu. et ipse se finxit longꝰ
ire:ne quisquam exhoc uerbo sicut pris¬
cillianiste licitum uolens habere menda¬
cium. insuꝑ etiam xp̃m contendat fuisse
mentitum. Quisqͥs autem uult intellige¬

Expanded text:
tionibus, sed ueracibus significationibus quod tionibus, sed ueracibus significationibus quod uellent commendatius intimarent. nec apud auctores tantum saecularium litterarum, ut apud Horatium, mus loquitur muri et mustela uulpeculae, ut per narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur: unde et Aesopi tales fabulas ad eum finem relatas nullus tam ineruditus fuit, qui putaret appellanda mendacia. sed in litteris quoque sacris, sicut in libro Iudicum, ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oleam et ad ficum et ad uitem et ad rubum. quod totum utique fingitur, ut ad rem, quae intenditur, ficta quidem narratione, non mendaci tamen, sed ueraci significatione ueniatur. haec dixi propter id, quod scriptum est de Iesu: et ipse se finxit longius ire, ne quisquam ex hoc uerbo, sicut Priscillianistae, licitum uolens habere mendacium insuper etiam Christum contendat fuisse mentitum. quisquis autem uult intellege
Abbreviated transcription (Latin):
illum longius se ire finxisse. Ubi çuangłista
dicens. ipse autem se finxit longius ire. et¬
am ipsum uerbum posuit quomendaces
nimium delectantur. ut impune menti¬
antur: quasimendacium sit omne qͦd fin¬
gitur: cum ueraciter aliud ex alio signifi¬
candi causa tam multa fingant᷑. Si gͦ nich
aliud significasset iħc in eo quod longius
ire se finxit: merito iudicaretur esse men¬
dacium. Porro autem si bene intelligatur.
et ad id quod uoluit significare referatur:
inuenitur esse mysterium. Alioquin ert̃
cuncta mendacia: quȩ ꝓpter quandamre¬
rum significandarum similitudinẽ eum
gesta non sint. tanquam gesta narrantur.
Unde ẽ illa de duob unius hominis filiis.
maiore qui mansit apud patrẽ suum. et
minore qui longe peregrinatus ẽ. tam
prolixa narratio. Inquo genere fingendi.
humana etiam dicta uł facta. irrationabi¬
lib animantib et rebus sensu carentibus
homines addiderunt: ut eiꝰmodi fictis narra¬

Expanded text:
illum longius se ire finxisse\', ubi euangelista illum longius se ire finxisse\', ubi euangelista dicens: ipse autem se finxit longius ire, etiam ipsum uerbum posuit, quo mendaces nimium delectantur, ut inpune mentiantur: quasi mendacium sit omne quod fingitur, cum ueraciter aliud ex alio significandi causa tam multa fingantur. si ergo nihil aliud significasset Iesus in eo, quod longius ire se finxit, merito iudicaretur esse mendacium. porro autem si bene intellegatur et ad id, quod uoluit significare, referatur, inuenitur esse mysterium. alioquin erunt cuncta mendacia, quae propter quandam rerum significandarum similitudinem, cum gesta non sint, tamquam gesta narrantur. unde est illa de duobus unius hominis filiis, maiore, qui mansit apud patrem suum, et minore, qui longe peregrinatus est, tam prolixa narratio. in quo genere fingendi humana etiam dicta uel facta inrationalibus animantibus et rebus sensu carentibus homines addiderunt, ut eius modi fictis narra
Abbreviated transcription (Latin):
batur ait. quis me tetigit: &ͦ de lararo ubi
posuistis eum. Sic quippe interrogauit qͣ¬
si nesciens: quod utiq sciebat. Ae ꝑhoc nes¬
cire se finxit: ut aliquid aliud illa uelut
ignorantia significaret. Quȩ significatio
qm̃ uerax erat: m̃dacium ꝓfecto non erat.
Eosnanq significabant. siue illa fluxũ
sanguinis patiens. siue ille mortuus qua¬
triduanus: quos etiam qui cuncta sciebat
quodammͦ nesciebat. Nam et illa typũ
gerebat plebis gentium. unde p̃missa fue¬
rat propħia. popłs quem non cognoui ser¬
michi: et lazarus remotus auiuentibus.
tanquã ibi iacebat ꝑsignificatiuã similitudi¬
nẽ ubi ille cuiꝰ uox est: proiectus sum a facie
oculoꝵ tuorum. Et idõ tanquam nesciret᷑
axp̃o. et illa quȩ fuerit. et iste ubi positꝰ
fuerit. uerbis interrogantis ẽ figuratum:
re dñm iħm postea quam resurrexit am¬
bulasse in itmere cum duobis discipulis:
et appropinquantib eis castello quo ibant.

Expanded text:
batur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi batur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogauit quasi nesciens quod utique sciebat. ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. quae significatio quoniam uerax erat, mendacium profecto non erat. eos namque significabant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: populus, quem non cognoui, sermihi, et Lazarus remotus a uiuentibus tamquam ibi iacebat per significatiuam similitudinem, ubi ille, cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur a Christo et illa, quae fuerit, et iste, ubi positus fuerit, uerbis interrogantis est figuratum re \'dominum Iesum, posteaquam resurrexit, ambulasse in itinere cum duobus discipulis, et propinquantibus eis castello, quo ibant,