comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoca intellegendũ diffi¬
cillimũsit: adiecit
aliutl difficilius : & ma¬
iora horũ facia Quidẽ. hoc: qui facer& opera qua
xp̃s fecit. non inueniebamus: qui & iam maiora ficiat.
inuenturisumus: Sed dixeramus sermone pristino : qe
maius fuit umbresuae transitu. quod discipuli fecer̃.
quentes: &quia plures apostolis quã ipso ꝑ osproprid̃
predicante dño crediderunt: ut ecuiderentur opera
intelligendaeẽ . maiora : Non quo maior eẽt magistro dis¬
cipulus. uł dño seruus. uel adoptatus unigenito. uł ho¬
modeo : sed quodper illos ipsed ignaretur eadẽ maio¬
rafacere : quidicit illis alioloco : Si neme nihil potes
tisfacere. ⁊ Ipsequippe. ut alia omittam quȩ sunt in¬
numerabilia sineipsis fecit ipsos: Sine ipsis fecit hunc
mundum : & quia homo &iã ipsesieri dignatus est. si¬
ne ipsis fexit & seipsum. Nuid autẽ illis ine ipso. nisi pec¬
catum: Deniq & hic quod des acre poterat nos mo ue¬
re. mox abstulit . ,Cumenim dixis sa. qui credit imme

Expanded text:
hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficillius: et majora horum faciet. Quid est hoc? Qui faceret opera, quae Christus fecit, non inveniebamus; qui etiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristino, quia majus fuit umbrae suae transitu, quod discipuli fecerunare languentes: et quia plures apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino, crediderunt, ut haec viderentur opera intelligenda esse majora; non quo major esset magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dicit eis altis facere . Ipse quippe, ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, sine ipsis fecit ipsos, sine ipsis fecit hunc mundum: et quia homo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fecit et seipsum. Quid autem illi sine ipso, nisi peccatum? Denique et hic quod de hac re poterat nos movere, mox abstulit. Cum enim dixisset, Qui credit in me,
Abbreviated transcription (Latin):
te alus pradicantes ipsire probisiant: Tutius ueritasau
auditur quã prȩdicatur . qm̃ cum auditur. humilitas
custoditur: Cumi autem praedicatur : uix non subripit
cuius hominum quantulacumq iactantia: in qua uti¬

Expanded text:
te aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant . Tutius enim veritas te aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant . Tutius enim veritas auditur quam praedicatur: quoniam eum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix non subrepit cuivis hominum quantulacumque jactantia, in qua uti
Abbreviated transcription (Latin):
mus angustusteporis. ideoq: distu limꝰ q̃uoniam modo
ecclesitimeat inquinarepe des dumꝑgit ad xp̃m quos ba
btis matelauerat xp̃i: sicenum aat: Egodormio & cor
Deindedicit & iamipse: C perimihisorormea proxima
mea columba mea persectamea. quia caput meum re
pletũ estrore & crines mei noc tisguttis : & respondit
mentum : o gran demisterium: Ergonetim& inquina¬
repedesueniendo ad eumquiluuit suor discipuloꝵ pe¬
des: tima certe : quiaper terram uenit udeum qui
& iaminterraẽ. quilisuos hic constitutos non deserit
cendentes & descendentes ad silium hominis: Si ascen¬
duntadeum propterea quiasur sumest qͥuomodo ad
eum descendunt sinon &iamhc est: dicit ergo ȩcde¬
sia : Huiupedes neos quomo doinqui naboeos : &eis
habita ꝑsidem in cordibus hominum: In eis hoc dicit: cũ
deliberait: utrum minis teriumtale suscipiant cui se mi¬
nus idoneos existi marent ut sineculpa impleant. ne sor¬

Expanded text:
mus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo mus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes, dum pergit ad Christum, quos baptismate laverat dditur et dicentis : Aperi mihi soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea » . Nec epletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Et respondet mentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad eum qui lavit suorum discipulorum pedes? Timet certe, quia per terram venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non deserit. cendentes et descendentes ad Filium hominis ? Si ascendunt ad eum propterea quia sursum est, quomodo ad eum descendunt, si non etiam hic est? Dicit ergo Ecclesia: Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? In eis habitet per fidem in cordibus hominum . In his hoc dicit, cum deliberant utrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne for
Abbreviated transcription (Latin):
iubeamur quasur sum sunt quarere non qua suꝑ terram :
Sursumenim xp̃se. sedens addexteram patris : sed ꝓfecto &
hic est. propter quod saulo interraseinentidicit. Quid me
persequaeris: ut autem hoc quȩrendum susciperemus
hic tractabatur quod pedes dñs discpłis lauit. cũ iam ipsi
discipulilotiessent nec opris haberent nisipedes lauare.
Ubiuisume. intellȩgendum quod babtis moquidem
homototus abluitur: seddumistoposteauiuit in sȩcu¬
lo humanis affectib: terrã uelut pedib: calcars. ipsascilic&
abeoquipedes luuit discipulis suis. nec desinit inter¬
pellu repronobis : Hic occurrerunt ex cantico cun¬
ticorum ecclesiae uerbadicentis. Iuiupedesme¬
os quomodoin quintiboeos.: Cumullaꝰ ire & ape¬
rireei quiuenerat ad eam & pulsauerat: sibiq
uperiripopos cerat. ille spaiosus forma prȩsiliis ho¬
minum: hincquȩstionata est. quãco artarenoliui¬

Expanded text:
jubeamur quae sursum sunt quaerere, non quae super terram . jubeamur quae sursum sunt quaerere, non quae super terram . Sursum enim Christus est sedens ad dexteram Patris: sed profecto et hic est; propter quod et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris ? Ut autem hoc quaerendum susciperemus, id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit in saeculo, humanis affectibus terram velut pedibus calcans, ipsa sciliceab eo qui pedes lavit discipulis suis , nec desinit interpellare pro nobis . Hinc occurrerunt ex Cantico canticorum Ecclesiae verba dicentis, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum . Hinc quaestio nata est quam coarctare nolui
Abbreviated transcription (Latin):
des lauare. qm̃sine peccato utiq nonsunt Ropter hoc di
xp̃ssursum ÷ ͦ non neciscendit incaelũ & sed et ad exteram patris :
ergo ut adx p̃meamus terram calcare conpellimur : cum potius
es se : U̾id&is srs hodiernitẽporis angustias istam coartare
quaestionẽ : Iuod& siuos forteminꝰ iuid&is egoutcumq ui¬
deo quantȩ disprtationis indigeat: Undep&ꝰouteampoti¬
ussus pendi quam negligentius uł angustius pertractari.
Non saudata sed dilata expectatione patiamini:
Aderit enĩ nobis dñs quinos debitores facit : ut fatiat & i¬
donet undereddã quidonauit ut debeat᷑: Dona¬
Quit enĩ dilectionem dequa dictum est: Nemi¬
niquicquã debeatisnisuit inucem diligatis donet & ĩ amser¬
monem que uide ꝯme debere dilectis: expectationem uiton
Eldhocnemphe diftuleram : ut explicarem sicut pos sem. quẽ¬
ad modum &iam perterram ueniatur adxp̃m c̃um potius

Expanded text:
des lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicdes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicChristus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nergo ut ad Christum eamus, terram calcare compellimur; cum potius ossimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos debitores facit, ut faciat etiDonet unde reddam, qui donavit ut debeam. Donavit enim dilectionem, de qua dictum est, Nemini quidquam debentis, nisi ut invicem diligatis ; donet etiam sermonem, quem video me debere dilectis. Exspectationem vestram ad hoc nempe distuleram, ut explicarem sicut possem, quemadmodum etiam per terram veniatur ad Christum; cum potius
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum non habemꝰ nos ipsos decipiamꝰ. & ueritas innobis
nonsit: Cpotidiae igitur pedes lauat nobis qui in terpellat
ꝓnobis: & qd tidie nosopus habore ut pedes lauemus ide:
uias sp̃italiũ gressuum dirigamꝰ : in ipsa orationedomini¬
ca consitem᷑ : cum dicimꝰ. dimit te nobis debitanrã: sicut
& nos dimit timus debitorib nris: Sieni consite amur sicut
scriptũ est peccatama : profecto illequilauit pedes disci¬
puloꝵ suoꝵ sidelis e. & iustusquidimit Stit nobis peccata
& mundae ab omi iniquitate. ide. usq ad pedes quib conuersam̃
in terra : Roinde ex desia quamundat xp̃s lauacro aquȩ inuer¬
bonon solum in illis est sine macula & ruga qui postlaua crum
regenerationis continuo ex huiusuita contagione tolluntur .
Neccalcant terr& ut opiis habeant pedeslauare: Uerum& i
tis & iã pedibis emigrare: In his autem quihic demorantur
& ĩamsimundasit. qm̃ iusteuiuuNt õpustamen habent pe¬

Expanded text:
peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus, et veritas in nobis non sit . Quotidie igitur pedes lavat nobis, qui interpellat pro nobis : et quotidie nos opus habere ut pedes lavemus, id est, vias spiritualium gressuum dirigamus, in ipsa oratione dominica confitemur, cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Si enim confiteamur, sicut scriptum est, peccata nostra, profecto ille qui lavit pedes discipulorum suorum, fidelis est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque ad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proinde Ecclesia quam mundat Christus lavacro aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga , qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum ettis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pe
Abbreviated transcription (Latin):
lexĩnos: Quidestergomanete indilectone mea : nisiman&s e
in gr̃a mea . Et quidẽ si precepta mea serua ueritis. manebitis
indilectione mea : nisi ex hocscietis quod indilectione mea
quauos diligo manebitis. si prȩceptamea seruabitis ꝑ Non er¬
go ut nos diligat. prius eiꝰ praecepta seruamus. sa nis i nos
diligat. preceptaei seruare non possumus: haec est grã quȩ
humilib patoe : suꝑ bos lata: So quidillud est. quod ad¬
uingit: sic ut a ȩgopatris mer preceptas eruaui. & maneo
in eiꝰ dilectione: Utiq: &iam hic. hanc dilectionẽ patris
intelligiuo luit: quaeum diligit pater Ita quippedixerat :
sicut dilex me pater: & egodi lexiuos Atq his uebis
illa subiun it: man& e indilectione mea : Illa proculdubi¬
o : quadilextuos: Ergo quod ait &iam depatre. maneo
in eiꝰ dilectione : illa scilic& accipienda est. quad ilexit
gã: Anhoc coiam in ipsofilio adbominẽ referendum est :

Expanded text:
lexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete lexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, si praecepta mea servaveris, manebitis in dilectione mea, nisi, hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo manebitis, si mea praecepta servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus, sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. Sed quid illud est quod adjungit: Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est?
Abbreviated transcription (Latin):
saciunt dilectionem : So quis ambigat. quod dilectio prae¬
cedit : unde enĩ precepta seru&. non habo : qui non diligit :¬
uͦꝰ dergoait. si praceptamea serua ueritis. manebitis indilet¬
tionemea : ostendit. nom unde dilectio genercur : scs un¬
de monstretur: Tam quã dicertꝰ : Noliteuos putare. mane¬
reindilectione mea : si non seruatis praecepta mea: Sieni
serua ueritis : manebitis: hoc est. hnc apparebit qđ
indilectione mea manebitis : simea precepta seruabitis:
Utnemose fallat dicendo quod eum diligat. si eius prȩ¬
cepta non seruat: Nam in tantũ tum diligimus: inquan¬
tum ei prerep ta seruamus Inquantum aute minus ser
uamus : minus diligimus: Iuauis quodait. manoe
qua eumdiligimus. anqua ipsenos diligit. Sas ex uerbo supe¬
riori dinoscitur : dixenit quippe: & ego dilexiuos : Cui uerbo
continuo. subiunxit: Man&s eindilectionemea : Illaergo : quadi¬

Expanded text:
faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praefaciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim servaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus: in quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete m, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua di
Abbreviated transcription (Latin):
Aquo efficimur : nisi abillo cuius miscđia praẽ uenitnos:
opera .¬
N amunde nobis essent : nisiquia sides ꝑdilectionẽ operatur:
Unde autem diligeremus: nisi prius diligeremur : Aꝑtis sime hoc
inepistola sua. idem ipse eugłistadixit: Nos diligamus : qm̃ ipse
prior dilexit nos: Quod autẽait. sicut dilexitme pater. & ego
dilexiuos : non aqualitatẽ naturȩ ostendit nr̃ȩ cõ suar. sic ut
estpatris cõipsius : sed gra quamediator dei c hominumest.
homoxp̃s ihs: Mediator quippe monstratur : cumdicit: me pa¬
ter & egouos : Nam pater utiq: diligit & nos. s& inipso: Iuia
in hoc clarisicatur pater. ut fructũ afferamus inuite. hoc est
infilio : & efficiamur ei discipuli : Man& einquid. indilectione
mea : Iuomo domanebimus : Audiquid sequitur: Si pracepta
mea serua ueritis inquid: manebitis indilectionemea: Nͥn¬
quid dilectio facit precepta seruari : An precepta seruata

Expanded text:
A quo efficimur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? A quo efficimur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? opera bNam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos . Quod autem ait, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et ipsius, sed gratiam qua mediator Dei et hominum est homo Christus Jesus . Mediator quippe monstratur, cum dicit, me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. 3. Manete, inquit, in dilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata
Abbreviated transcription (Latin):
catus ditatur : ex uno uerbo greco. utrũq: trans¬
tine gła est : Iuod ideo cõmemorandũ existimaui : quia dicit
apłs si abraam exoperib: iustisicatus est : hab& głam : sed non
addm̃ : Io aec est ad dm̃gła : quaglorificatur. non homo sed ds̃ ÷¬
Si non exoperib sed ex side iustisicatur : ut exdeo illisit
quod &ꝰ iambene operatur : qm̃palmes sicut iã suꝑius dixit.
non potest ferrefructũ asema ipso : Sienĩ in hoc clarificatus
est deus pater. ut fructũ plurimum afferamus. & efficiamur
xp̃i discipuli : non hoc nrȩ gla tribuamus : tam quã hoc ex no¬
bis ipsis habeamus : eiusest enĩ hȩc grã: Etideo in hoc non nr̃a.
sed eiꝰ gloria est: Unde & alibi. cumdixis scc : sic luceat lumen
urm coram hominib:. ut uideant operaura bona: Nea sema¬
ipsis putarent eẽ bona opera sua : mox addidit : & glorisicent
patremurm qui incelis est: In hoc eniglorisicatur pater :¬
ut frucꝰtum pluriũ afferxtis : co efficiam᷑ inixp̃i discipuli

Expanded text:
catus dicatur, ex uno graeco verbo utrumque transtine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli; non hoc gloriae nostrae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona; ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli.
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq inter pretatur. quod ẽ. etie iate: Iam uero istã
sentemtiam o ant eadixerat : Dequa me nobis ut potui dispu¬
tas sememinis se debetis: Ibi enĩ sicait Mandatum nouum
douobis ut diligatis inuicẽ sicut dilexiuos. ut to uos inuicẽ¬
diligatis : Huius itaq mandati rep& itio. commendatioe:
Nisi quod ibi. mandatũ in quiđ norũ douobis : hic autẽ. hoc est
suerit ante tale mandatũ : hic. tã quã nonsit ali udei¬

Expanded text:
utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos didiligatis . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est, nisi quod ibi mandatum novum, inquit, do vobis; hic autem, hoc est, fuerit antea tale mandatu
Abbreviated transcription (Latin):
minor suerat si ne nobis. Ron sit maior ex nobis: Gaudium igitur eiꝰ
de salutenr̃a. quodin illo semꝑsuit cũ praesciuit & p̃destinauit nos
coepit esse in nobis. quando uoca uit nos: Et horgaudium meri
tonr̃m dicimꝰ : quo & nos beatifuturis umus : So hoc gaudium nr̃m
crescit &̃ prosicit : & ad suam perfectionem perse uerando ꝑten¬
tendit: Ergouceatur infide renascentium : im plebitur imprar¬
miore surgentium: Ecce unde dictum exiftimo : haec loquu¬
tus sum uobis. ut gaudium meum inuobis sit. & gaudium urm
implasur: In uobis sit meum : impleatur urm: Semꝑ enimerat
meum plenum. & ante quã uocaremini : cum uocandi ame pͣ¬
sc iremini Soꝰ sit᷑ inuobis : cum hoc efficimini. quod prtesci¬
uide uobis. Impleatur autem urm : quiabeatieritis quod
nondum estis: sicut creatiestis. quinondum suistis:
Siuedicatur praceptũ. siue mandatũ : ex uno uerbo grȩco

Expanded text:
minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos. Et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus. Sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo: Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. In vobis sit meum, impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini. Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum, quia beati eritis, quod nondum estis, sicut creati estis qui non fuistis.  ex uno verbo graeco
Abbreviated transcription (Latin):
arãm uerbum caro factumẽ.: & abitauit in nobis:¬
dium nr̃m Sa dehao ille &iam ȩxaternitate gaudebat : quan donosele¬
gt ante constitutionẽ mundi: Necretepos sumus dicere quod gaudi¬
um eiꝰplenum nonerat: non enĩ iͦsi ꝑfecte aliquando gaudebat.
soc illud eigaudium in nobis erat .: quia nec nos inquib: eẽ possa iam
eramus : nec quan docoepimus. rumillo eẽ corpimus: In ipso aut em
semꝑerat : quinos suos futuros. certis sime sue prȩsentiae uerita¬
tegaudebat: Iro inde gaudium iam ipse ꝑfectum de nobis habebat:
quando pnesciendo & praedestinando gaudebat: Neq: eñĩ ulliu
in illo estgaudium ecs eẽ. poterat : ne forte nonsieras quod sẽ facturũ
eẽprae sciebat: sedneq qua cum idfacere coepit qđ sefacturum
ẽt̃. prasciit gaudium eiꝰ. quo ab eadis eẽ. creint. Alio quinbea¬
tior factus est quianos fecit: Absit hoc frs: deibeatitudo : quia nec

Expanded text:
gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobisgratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobisdium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec
Abbreviated transcription (Latin):
suis: hȩx locutus sum uobis : ut gaudium meun in
uobissit : & gandium urm impleatur: Iuid est
gaudium xp̃i in nobis: nisi quod dignatur gaude¬
redenobis: Et quidẽ. gaudium nr̃m quod dicit
implendum : nisieiꝰ habere consorcium: Propt̃quod
beato pa rodixerat: sinon lauerote: non habebis partem metum:
Caudium ergo erꝰ in nobil gaest quã prastiit nobis: Ipseẽ. oogau
Et prof ȩxto scđm id quod homo est. deillo legitur : & iħis profici
rectepos sunius dicere : quod eum ad naturam dei nom ptine¬
at humana naturos: Ad ꝑsonã tamen unigeniti filudeiꝑ grãm ꝑte
sus aqualis : Neq eñi illam sus ceptionem hominis. ulla merita prae¬
cesserunt : sc ab illa susceptione. meritaeius cuncta cape¬
runt: Man& ergosilius indilectione . qua eum dilexit pat᷑:
& ideo seruauit p̃erptaeꝰ: Iuidȩ eni && illehonio insiquod
ds̃ suscrptor est eus : ds enĩ erat uerbũ unigenitus : gignen¬
ti coaternus : Soc ut mediator dar&rr nobis ꝑmeffabilẽ

Expanded text:
ec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestiEt profecto secundum id quod homo est, de illo legitur: Et Jesus proficirecte possumus dicere quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratisus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ei manere quando facis quae p̃cepit : oõ diligimus qua
promisit Iuando autẽ uerbaeꝰ manent inmemoria: nec
inueniuntur inuita : non computa tur palmes inuite . q̃e
uitem non adtra̾it exradice Adhane differentiã ua¬
la quod striptum est : Et memoriã retinentibus mandata
eiꝰ : ut faciant ea. Multienir
memoriaretinent.
ut contẽpnent. uel odiam derideant. qoþpugnent ea :
Inhis uerba xp̃i nonmanent : quia tangunt quodã modo non
cohȩrent : Et ideo illis nonerunt in beneficiõ : sedintesti¬
monid
bt quiasic in sunt eis. ut nonmane ant iieis
ad hoctenentur ab eis. ut udicentur exxis: xxoctauũ

Expanded text:
nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis. TRACTATUS
Abbreviated transcription (Latin):
tionis urȩ : S& quiduos sequatur uid&se: & si est in uobis
ullus sensus. horra&e Quienĩ a sema ipso sefructum ex isti¬
sub mersionis ur̃ȩ &̾iã atq &iã considerate. quid ad huc
ueritas adiungat : &dicit: Egosum inquiduitis : uos
palmites: Iuĩma nosꝰ inme. & egoineo: hic fert fruc

Expanded text:
tionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis tionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existisubmersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic
Abbreviated transcription (Latin):
obstruit suꝑborum : Ecce cuisi audent respondeant : qui
ignorantes deiiusticiam. & suamuolentes constituere : iusti¬
ciȩdei non sunt subietti Ecceciures pondeant sibi placentes:
& adbonaopera facienda dm̃sibineces sarium nonputantes:
Non ne huic resistunt ueritati. homines mente corrupti. reꝓ¬
bicircasidem: qui respondent. & loquuntur iniquitatem.
dicentes: ad eo habemus quod homines sumus. a nobis ipsis
autẽ quod iusti sumus: quiddicitis. quiduos ipsos decipi¬
tis: Non ad sertores sed precipitatores liberi arbitrii. ex al¬
to elationis ꝑ inania praesumptionis. in prosunda submer¬
sionis : Nem peuox urã est : quod homo exema ipso facitius¬
⁊itiam: hoc est altũ elationis ur̃ȩ: Sos ueritas contradicit.¬
a dicit: salmes non potest ferrefructũ a sem& ipso. nisiman¬
serit inuite: Ite nunc ꝑ abruta: & non habentes ubisigami¬
ni : uentuosalo quacit᷑e lactamini: hȩc sunt in ania prȩsũp¬

Expanded text:
obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicentes: A Deo habemus, quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus. Quid dicitis? quid vos ipsos decipitis? non assertores sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis, per inania praesumptionis in profunda submersionis. Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae; sed veritas contradicitet dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesump
Abbreviated transcription (Latin):
item sedixit es serhis. & discipulos suos palmites. o agri¬
colãpatrẽ: undeiã pridẽ. sic ut potiumus disputatũ
est: In acautẽ lectione. cumadhuc deseipso qui est
uitis. & desuis palmitib: hoc ẽ discipulis loque ros ur
mano e inquid inme. & ego in uobis: non eo modo illimipso : si¬
cut ipse in illis: Utrũq: autẽ prodest : non ipsi. sc& illis: Ita
quippesunt inuite palmites : ut uiti non conferant. sed inde
accipiant undeuiuant Itauero uitis est inpalmitib : ut ui¬
tale alimentum subministr& eis. nonsumat ab eis: Acper hoc
manentẽ inse haberȩxpm . & manere in xp̃o : discipłis prodest
utrũq: nonxpo : Nam prȩciso palmite potest deuiua ra¬
dice alius pullu lare: Iuiautẽ praecisus est: sineradior non
potest uiuere:
Deniq: adiungit . & dicit: Sicut palmes non potest fructuma se¬
ma ipso nisimanserit inuite: sic o uos ni sunme manseritis:
Magia grãe cõmendatio : srs mei : Corda inseruit humilium : ora

Expanded text:
s suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non confeaccipiant unde vivant. Sic quippe vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullularare: qui autem praecisus est, non potest sine t: « Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite: sic nec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora
Abbreviated transcription (Latin):
mansio ineo Mec quod habent uerbariꝰ. quae manent in nobis:¬
scos quod hab& cupiditas. & infirmitas carnis. quȩ non est ineo:
& inqua nonmanent uerba eꝰ: Namutiq: ad uerba eius. ꝑti

Expanded text:
mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobismansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobissed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe techielem ꝓph&am dñs dicit : Prȩcisa nullis agricolar̃ usib:
prosunt : nullis fabrilib: operib: deputant᷑ : Vnũ deduobus
palmiticongruit: aut uitis. aut ignis: Sunuite nonest.
inigne erit: Vtergo inigne nonsit : inuitesit: Simanseri¬
tis inme inquid o uerbamea in uobis manserint : quod cun¬
q uolueritis podetis. & fios uobis: Manendo quippe inxp̃o.
quid uellepos sunt. nisi quod conuenit xp̃o: quid uelle pos¬
suntꝰ in saluatore . nisi quodalienum est asalute : Aliud quip¬
peuolumus. quia sumus io xp̃o: & aliud uolumus. quia su¬
mꝰ ad huc in hoc scło demansione nãq: huiꝰ scłi. nabis ali
quando subripit᷑. ut hoc paamus. quod nobis non ex pedire nesci¬
mus: Sasabsit ut fiat nobis si manemus inxp̃o : qu non fa cnto
quod p&imus. nisi quodexpedit nobis: Manentes ergo oũ
bis : Quia siacimus & non fi&& : non hoc p&imus. quod haboo

Expanded text:
per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione nquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus. Sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in ebis. Quia si petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet
Abbreviated transcription (Latin):
tum multum : quia sineme nihil potestis facere : Nequisquam puta¬
ros saltẽpar uũ aliquẽ fructum pos seasema ipso palmitẽ facere.
cũ dixis sco. hic fert spictũ multum : nona it . quiasine me parũ
potestis facere : sa nihil potestis facere: Siue ergo par uum.
siue multũ. sine illosier i non potest. sin e quo sierini hilpotest:
quia &si paruũ adtulerit palmes : eum purgat agricola. ut plus
asferat: Iamen nisi inuite manserit. & uixerit dera dice :
quantũ liboo fructũ asemo ipso non potest referre : Iuã uisaut̃¬
xp̃s uitis nonec. nisi homo ete : tam̃ istam gram palmitib
non preberco. nisi odiã ds̃e& Uerum quia ita sine istagr̃a non
potestuiui. ut mors inpotestatesit liberi arbitrii : Siquis in
me inquid non manserit. mittetur foras sicut palmes. & a¬
res cos: & colligent ed̃s. & inignẽ mittent : & ardent Ligna¬
itaq uitis tanto sunt contemptibiliora. simuite non man¬
serit᷑ : quanto gloriosiorasimanserint : Deniq: sic ut dehis etã

Expanded text:
tum multum: quia sine me nihil potestis facere . » Ne quisquam putaret, saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset. « Hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere, sed nihil potestis facere. » Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittentitaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ historiȩ : Adducunt ergͦiłiminquit ad caiphan in p̃toriũ.
Ad caiphanquippe ab anna collega & socero ei decerat missum
Sedsi ad ca iphan.cur inpͣtoriũ : qđ nihil aliud uult intelligi quã
ubi prȩsespilatꝰ habitabat : Aut igit᷑ aliquaur gente causa
dedomo annȩ qͦ ad audiendũ iħm conuenerant ambo caiphas
ꝑrexit ad pretoriũ prȩsidis & socero suo imreliqrat adau¬
diendũ aut indomocaiphȩ pͣtoriũ pilatꝰ acceperat : &tanta
domꝰ erat ut seor sũ habitantẽ dñmsuũ seorsũ iudicẽ ferr&
Prat aut̃ mane. Etipsi. id est qͥdeducebant iħmñ introier ̃ mp̃
toriũ. hoc est in eãpartem domꝰquã pilatꝰ tenebat : supsa
erat domꝰ caiphȩ. Curaut̃ ñ in troier̃ in p̃toriũ exponens cau¬
sam ut ñ contaminarent᷑ inquid: sed manducarent pascha
Diesenĩ agereceperant annoꝵ quib: dieb: contaminatio illis
erat in alienigenȩ habitaculũ intrare. Dimpiacecitas:

Expanded text:
terminavit, Adducunt ergo Jesum, inquit, ad Caipham in praetorium. Ad Caipham quippe ab Anna collega et socero ejus dixerat missum. Sed si ad Caipham, cur in praetorium? Quod nihil aliud vult intelligi, quam ubi praeses Pilatus habitabat. Aut igitur aliqua urgente causa de domo Annae, quo ad audiendum Jesum ambo convenerant, Caiphas perrexerat ad praetorium praesidis, et socero suo Jesum reliquerat audiendum: aut in domo Caiphae praetorium Pilatus acceperat, et tanta domus erat, ut seorsum habitantem dominum suum, seorsum judicem ferret. 2. Erat autem mane, et ipsi, id est qui ducebant Jesum: non introierunt in praetorium, hoc est in eam partem domus quam Pilatus tenebat, si ipsa erat domus Caiphae. Cur autem non introierunt in praetorium, exponens causam, Ut non contaminarentur, inquit, sed ut manducarent Pascha. Dies enim agere coeperant azymorum: quibus diebus contaminatio illis erat in alienigenae habitaculum intrare. O impia caecitas!
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est qđ ille p̃dixerat terme negab̵: Sedtrina petrinega¬
tione cõpleta iã & iste sermo cõpleat᷑ . ut de inceps quȩ de dño
apud pontiũ pilatũ presidẽ gestas : ab alio considerem exordio

Expanded text:
factum est quod ille praedixerat, Ter me negabis . Sed trina Petri negafactum est quod ille praedixerat, Ter me negabis . Sed trina Petri negatione completa, jam et iste sermo compleatur, ut deinceps quae de Domino apud Pontium Pilatum praesidem gesta sunt, ab alio consideremus exordio
Abbreviated transcription (Latin):
ita fuisse positas ut ñ deber& annas a transe untib: p̃teriri. Sed
cũ dixis s&eu. angelista qđ eũ ligatũ annas miserit ad caiphan : re¬
uers est ad locũ narrationis ubireliq: ratpetrũ : ut explicar&
qđ indomo annȩ de trinaei negatione contigerat. Erat autẽ
inquit sy monpetrus stans & calefatiens se. hoc recapitulat qđ
ante iã dixerat: de indequȩ secutas iungit. Dixer̃ ergͦei. Nũquid
& tuexdiscipłis eies : Negauit ille & dix̃. Nonsũ. Iã se mel negauerat :
ecce itr̃m : deinde ut tertiane gatio cõpleat᷑. Dic̃ unꝰ exseruis pon¬
tificis cognatꝰei cuiꝰ abscidit petrus auriculã. Non ne egote uidi
inhortocũillo itr̃ mergͦ negauit petrus: & statĩgallus cantauit :
Eccemediciẽ. cõple ta p̃dictio egroti conuictae predictio sup
Non enĩ factũ est qđ iste dixerat animã meã ꝓte ponã sed

Expanded text:
ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. Sed ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. Sed cum dixisset evangelista, quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis ubi reliquerat Petrum, ut explicaret quod in domo Annae de trina ejus negatione contigerat. Erat autem, inquit, Simon Petrus stans, et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante jam dixerat; deinde quae secuta sunt, jungit. Dixerunt ergo ei: Nunquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Jam semel negaverat, ecce iterum. Deinde ut tertia negatio compleretur: Dicit ei unus ex servis pontificis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Nonne in horto cum illo? Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Ecce medici completa est praedictio, aegroti convicta praesumptio. Non enim factum est quod iste dixerat, Animam meam pro te ponam; sed
Abbreviated transcription (Latin):
corme ũ ds paratũ cormeũ : hinc sit quippeqđ seqͥt᷑: canta¬
bo & psalla : đ pauł etiã & barnabas inuinculis durissimis
et iã facere potuer̃ Sed ad narrationis euuangelicȩ se quen¬
tia redeamꝰ. Et misit eũ annas ligatũ ad caiphan ponti¬
ficẽ. adillũ sic̃ matħs dic̃ abinitioducebat᷑ q̃m ipse erat illius anni prin¬
ceps sacer dotũ. Alt̃ nos quippe intellegendis agere solere annos
ambopontisices idest principes sacer dotũ quierant illotẽ pr̃ȩ
annas&& caiphas : quos & iucas euangelista cõmeniorqi herrans qͦ¬
gregare discipłos : sic enĩ dic̃ Sub principib: sacerdotũ anna & caipha:
factũ est uerbũ dñ suꝑiohannẽ zachariȩ filiũ indeserto : & c&̃. Proinde
iftiambo pontisices uicis simsuos ae nosgebant & eratannus caiphȩ
Eteredendũ ẽ scđm uoluntatẽ caiphȩ idesse factũ ł etiã domosẽoꝵ

Expanded text:
cor meum, Deus, paratum cor meum: hinc fit quippe quod sequitur, Cantacor meum, Deus, paratum cor meum: hinc fit quippe quod sequitur, Cantabo facere potuerunt. 5. Sed ad narrationis evangelicae sequentia redeamus. Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Ad illum, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum. Alternos quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans qotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto , et caetera. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant: et erat annus Caiphae Et credendum est secundum voluntatem Caiphae id esse factum, vel etiam domos eorum
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ modiqualib& pena uł aetiã grauiore puniri: quide ni horũ ꝑ
potentiã iubere ñ potuis s&e ꝑquẽ factꝰ est munđ nisi pacientiã
nos ddocere maluiss& qua uincit᷑ mund : Hicdicit aliqͥs. Cur non
fecit ipse qđ prȩcepit: ꝑcutientie ñi nonsicrespondere sed
maxilla debuit alterã p̃parare. quiꝰqđ ueracit᷑ mansuete uis¬
tiq: responđ & ñ solũ alterã maxillã itrm ꝑcussuro sedtorũ
corpꝰsigendũ p̃parauit in ligno: & hinc potius demonstrauit
qđ demonstrandũ fuit sua scilic& illa magna p̃cepta pacientiȩ
non ostentatione corporis sed eorđ preparatione fatienda
frerienĩ potest ut alterã maxillã uisibilit̃ homopbeat & irat:¬
quantoergͦ melius & respond& uera placatꝰ & ad ꝑferenda gra¬
uiora tranquillo animosit paratꝰ : beatꝰ est enĩ qui in om̃ib
quȩ iniustȩ ꝓiustitia patit᷑ pot est ueracit̃ dicere: paratũ

Expanded text:
hujusmodi qualibet poena vel etiam graviore puniri? Quid enim horum per hujusmodi qualibet poena vel etiam graviore puniri? Quid enim horum per potentiam jubere non potuisset, per quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere maluisset, qua vincitur mundus? Hic dicit aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit? Percutienti enim non sic respondere, sed maxillam debuit alteram praeparare . Quid? quod et veraciteque respondit, et non solum alteram maxillam iterum percussuro, sed totum corpus figendum praeparavit in ligno? Et hinc potius demonstravit, quod demonstrandum fuit, sua scilicet magna illa praecepta patientiae non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Fieri enim potest ut alteram maxillam visibilitQuanto ergo melius et respondet vera placatus, et ad perferenda graviora tranquillo animo fit paratus? Beatus est enim qui in omnibus quae injuste pro justitia patitur, potest veraciter dicere, Paratum
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ intellexerant tale serant it tñ possent iuste acueracit̃
criminari Et quotiescũq: in trogando tẽptar̃ ut inuenirent
ut accusarent eũ . sic eis respondit ut om̃s eoꝵretunderent᷑¬
doli & calũniȩ frustrarent᷑ . Ideo dicebat : quid me int̃rogas :
Int̃roga eosquiaudier̃ q̃uid locut̃ sum ipsis Eccesciunt quedixeri
ego hȩc aut̃ cũ dixis s& unꝰ adsistens ministroꝵ dedit ala pã ihu
dicens Sic respondes pontifici responditiħs . Simale locutꝰsũ
testimoniũ ꝑhibedemalo. Siaut̃ bene quid metedis quidista
responsione uerius mansuetius iustius : eiꝰ est enĩde qͦ ꝓphetiȩ
uox p̃cesserat. Intende & prospere ꝓcede & regna: ꝓpt̃ ueritat ̃
& mansue tudinẽ &iustitiã. Si cogitem quis acceperit ala pam:
nonne uelimꝰ eũ qui ꝑcussit aut cȩlestugne consumi. aut terra
dehiscente consumi. aut correptũ dȩ monio uolutari aut aliq

Expanded text:
sed non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter sed non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari; et quotiescunque interrogando tentaverunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eodoli, et calumniae frustrarentur. Ideo dicebat, Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. 4. Haec autem cum ic respondes pontifici? Respondit Jesus: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo. Si autem bene, quid me caedis? Quid ista responsione verius, mansuetius, justius? Ejus enim est de quo prophetica vox praecesserat: Intende prospere, procede et regna, propter veritatem et mansuetudinem, et justitiam . Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesti igne consumi, aut terra dehiscente sorberi, aut correptum daemonio volutari, aut aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
quodã ñ erat palã salã quidẽ erat qĩ multi audiebant & rursũ non
erat palã qi non intelligebant. Et qđ seorsũ discipłis loquebat᷑ : n in
occultoutiq: loq bat᷑. Iuis nãq: in occultoloquit᷑ quicorã tot homini¬
b: loquebat᷑ cũ scriptũ sit in ore duoꝵ uł triũ testiũ stabit omne
uerbũ ÷ presertĩ si hocloquit᷑ paucis. qđ uelit ꝑ eos in notesceremultis:
sic̃ ipse dñs ait illis quos adhuc paucos ab ebat . Iđ dicouob intenebris
dicite inlumine & qđ in aure auditis predicate suꝑtecta Ergͦ & hoc
quib: dictũ fuerat taceret᷑ : sed ita potius ut usq: quaq: p̃dicaret᷑.
Sic ergͦ dicipote st aliquid & palã simul & ñ palã : uł in occulto simul &
ñ in occulto : quomodo dictũ est & uidentes uideant & ñ uideant.
quomodo enĩ uideant nisi qĩ palã ñ in occulto & quomodo idẽ ipsi ñ¬

Expanded text:
quodam non erat palam. Palam quippe erat, quia mquodam non erat palam. Palam quippe erat, quia merat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquitur, cum scriptum sit, In ore duorum, aut trium testium stabit omne verbum ? praesertim si hoc loquitur paucis, quod per eos velit innotescere multis, sicut ipse Dominus ait illis quos adhuc paucos habebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta ? Ergo et hoc quibus dictum fuerat, taceretur; sed ita potius, ut usquequaque praedicaretur. Sic ergo dici potest aliquid et palam simul et non palam, vel in occulto simul et non in occulto, quomodo dictum est, Ut videntes videant, et non videant . Quomodo enim videant, nisi q
Abbreviated transcription (Latin):
Quidine interrogas: interro gaeosqui audier quid locutussũ
ipsis. Ecce hiscuint quid dixerĩego: Np̃ter eunda nascit᷑ ques¬
tio quomodo dicerit dñ siħs. egopalã loquutus sum inundo: &
maxime illud qđ att. & moccultolocutus sũmnichil: Nonne in ho e
ipsorerentiore sermone quẽ post cenã discipulis ẽ. locutus
ait illis. hȩc in ꝓuerbis locutussũ uob. uenit horacũ iañ mꝓuer¬
bis loquaruob sed palã depatre meo ad nunti abo uobis : sier¬
go ipsis coniunc̃tiorib: discipulis suis ñloqͥebat᷑ palã sed ꝓmit te¬
bat horã quando palã essa locuturus qͣuomodo palã locutis est mun¬
tius loq batur : qͥdo cũ solis erat remotꝰ aturb: iunc enĩeis & parabolas
aperiebat quas clausas ꝓferebat adillos. quid est ergͦ in occultolocut :
sũ nichil: sed intelli gendũ ẽ ita eũ dixisse palã locutꝰ summundo acsi
dicer& multime audier̃ Ipsũ aut̃ palã modo quodã erat palã : modo aut̃

Expanded text:
uid me interrogas? Interroga eos qui audierunt, quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt quae dixerim ego. Non praetereunda nascitur quaestio, quomodo dixerit Dominus Jesus: Ego palam locutus sum mundo, et maxime illud quod ait: In occulto locutus sum nihil. Nonne in hoc ipso recentiore sermone quem post coenam discipulis est locutus, ait illis: Haec in proverbiis locutus sum vobis; venit hora cum jamis loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis ? Si ergo ipsis conjunctioribus discipulis suis non loquebatur palam, sed horam promittebat quando palam erat locuturus, quomodo palam locutus est mutius loquebatur, quando cum solis erat, remotus a turbis: tunc enim eis et parabolas aperiebat, quas clausas proferebat ad alios. Quid est ergo, In occulto locutus sum nihil? Sed intelligendum est ita eum dixisse, Palam locutus sum mundo; ac si dixisset, Multi me audierunt. Ipsum autem palam modo quodam erat palam, modo autem
Abbreviated transcription (Latin):
rus: Quidergo auris ꝓdño ãputata & ad nõ sanata significat:
nisi auditũ. ãputata uetustate renouatũ. uut sit in nouita te
dubita regnaturũ eẽ . cũ xp̃o : qđ autẽ seruus inuentus est :¬
& hocad ill ãꝑtin&uetustatẽ. qua inseruitutẽ generat quae
est agar: sedcũ accessit sanatd figurata est & lib̵ tas: Factum¬
tam̃ petridñ simꝓbauit : & ꝓgredi ultra ꝓhibuit dicens:: onrit¬
tegladiũ inuaginã: Calicẽ quẽ dedit michipater nonbibã
illũ : in suo quippe facto ille discipulus magistrũ defendere
uoluit. ñ qđ signisicandũ est cogitauit: Et ille igit᷑ ad paci¬
entiã cõmonenđ fuit : & hoc ad intellegentiã conscribendũ:
qđ autẽ apatre sibidicit datũ calicẽ passionuꝓfecto illudẽ qđ act

Expanded text:
rus. Quid ergo auris pro Domino amputata et a Domino sanata significat, rus. Quid ergo auris pro Domino amputata et a Domino sanata significat, nisi auditum amputata vetustate renovatum, ut sit in novitate dubitet regnaturum esse cum Christo? Quod autem servus inventus est, et hoc ad illam pertinet vetustatem, quae in servitutem generat, quae est Agar, sed cum accesserit sanitas figurata est et libertas. Qudi ultra prohibuit dicens: Mitte gladium in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? In suo quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, non quod significandum est cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus fuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a Patre sibi dicit datum calicem passionis, profecto illud est quod ait