comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hostem oppida defecer̃. quã multa capta
etoppressa. quam dirȩ pugnȩ. et tociens
annibali romana clade gloriosȩ decan¬
nensi autẽ mirabiliter horrendo malo qͥd¬
dicam: ubi annibalcũ cet. crudelis sim: tam̃
tanta inimicorũ atrocissimoꝵ cęde satiatꝰ
parciiussisse ꝑhibetur. Vnde tres medios
anulorum aurcoꝵ carthaginm misit: qͦ
intellagerent tantam in illo p̃lio digni¬
tatem cecidis se romanam. ut facilius
eam caperet m̃ sura quã numerꝰ atque
hinc strages turbȩ cȩterȩ tanto utique
numertisioris quanto in firmioris quȩ si¬
nea nulis iacebat: conicenda potius quã
nuntianda putarctur. Deinde tanta mi¬
litum in opia sequuta . ẽ: utromanireos
facinorum ꝓpositti inpunitate colligerent.
seruitia lib iatedonarent: atqueillis puden¬
dus nonitim supplerit̃. quam institueretur
exercitus. Seruis ittique. immo nefticia mus
iniuriam iam libtis pro romana republica
pugnaturis: arma defuerunt: Detractt sunt

Expanded text:
hostem oppida defecerunt, quam multa capta hostem oppida defecerunt, quam multa capta et obpressa! quam dirae pugnae et totiens Hannibali Romana clade gloriosae! De Canr.ensi autem mirabiliter horrendo malo qudicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus, adque hinc strages turbae ceterae tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine anulis iacebat, conicienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta militum inopia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita inpunitate colligerent, seruitia libertate donarent adque illis pudendus non tam subpleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana repugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
secid eos dem usos denuo reparari: Nunc ue¬
ro cecitate miserabili cissa cris quȩ perire
possent. fieri potuisse exestimant: ut sa¬
lus terrena et temporalia flicitas ciuitatiᷤ
perire non posset Proinde cu illis &iam
manentib: sacris uł salutis. contritio  in fe¬
licitas in ruisse monstratur : mutare sen¬
tentiam quam de fendere nequeunt erub
cunt. Secundo aute bello punico nimis lon¬
gum .ẽ. cõmemorareclades duoꝵ populoꝵ
tam longe secum lateq pugnantiũ. Ita
uthis quoque fatentib: qui nontã narrare
bella romana. quamromanũ imperium
laudare insttuer᷑. simelior uicto fuerit
illequiuicit: Annibalequippe ab his pania
surgente. & pireneis montib superatis. gal¬
lia trans curse alpibusq disruptis. ta lon¬
go circuitu auctis uirib cuncta uastando
aut subigendo torrentis modoitaliȩ fcuicib
inruentȩ. quam cruenta p̃lia gesta sunt:
quotiens romani superati quã multa ad

Expanded text:
se ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uese ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt, erubsunt. Secundo autem Punico bello nimis longum est commemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis montibus superatis, Gallia transcursa Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis uiribus cuncta uastando aut subigendo torrentis modo Italiae faucibus inruente quam cruenta proelia gesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad
Abbreviated transcription (Latin):
ignis: non tantum uiuebat. sed etiã seui ebat
Cui s impetu ex territȩ uirgines : sacrtulla
fatalia quȩiam tres in quib fuerant p̃sserant
ciuitates. cum abillo incendio liberare ñ possed
metellus pontifex suȩ quodammodo salutis
oblitus in ruens ea : semiustulatus arripuit:
Nequeenim uł ipsum ignis agnouit. autuero
erat ibinumen: qđ non etiam si fuis set fugis¬
set: Homo igitur potius sacris uestȩ quam
illa homini ꝓdeẽ. potuerunt: Siautẽ a semet
ipsisignem nonrepellebant. ciuititẽ cuius
salutem tueri puttebant᷑: quod contraillas
aquas flammasq poterant adiuuare. sicut
&iam res ipsa niħ eti prorsus potuis se patefe¬
cit . Hȩx istis nequaquam obicerentur a nob
sillla sacradicerent nontuendis his bonis
tẽporclib instituta sed signi ficandis &nis.
Etideo cum ea qđ cor poralia uisibiliaq es¬
sent. perire continger & Nihil his rebus
minui ꝓpter quas fuerant instituta & pos¬

Expanded text:
ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. Cuius impetu exterritae uirgines sacra illa fatalia, quae iam tres, in quibus fuerant, presserant ciuiMetellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus irruens ea semiustulatus abripuit. Neque enim vel ipsum ignis agnovit: aut vero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae, quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, ciuitatem, cuius salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adiuuare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa sacra dicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et pos
Abbreviated transcription (Latin):
poenorum: quictiam ipsum primũ bellum
punicum comfecis set. nisi auiditatenimia
laudis et gloriȩ duriores condiciones quam
ferre possent fessis carthaginensib im¬
peras set Illius uiri et captiuitas in opinatis¬
sima et seruitus indignissima. etiuratio fi¬
delissima. et mors crudelissima: sid eosillos
non cogit erubescere : uerum .ẽ. quod erei
sunt: & non habent sanguinem: nec mala
illo tempore grauissima intra moenia
defuerunt : Nam exundant enimis ultra
morem fluuio trberino. pencomnnia urbis
plcina subuersas : aliis impetu quasitorren¬
tis inpulsis aliis uelut stagno diutur noma¬
defactis atque sublapsis: istcndeinde pes¬
temagnis ꝑnetiosior subsecutus .e. Quicorrept̾ꝰ
circa forum quib:q: celsiorib &iamtẽ ploues¬
tesuo familiaris simo non peꝑcit: ubi eiueluti
uitam ꝑpetuam diligentissima substitutione
lignorum nontam honoratȩ quam dã pnatȩ
uirgines donarc consueuerant: Tuncuero illic

Expanded text:
Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Punicum confecisset, nisi auiditate nimia laudis et gloriae duriores condiciones, quam ferre possent, fessis Carthaginiensibus imperasset. Illius uiri et captiuitas inopinatissima et seruitus indignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, uerum est quod aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis plana subuersa sunt, aliis impetu quasi torrentis inpulsis, aliis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui correptis circa forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum non tam honoratae quam damnatae uirgines donare consuerant. Tunc uero illic
Abbreviated transcription (Latin):
Nihil aliud quã scriptores &iamnos erimus
historiȩ. Tunc magno metu ꝑ turbata ro¬
mana ciuitas: ad remedia uana et riden¬
da currebat. Instauratis &auctoritate
librorum sibrllinoꝵ ludi seculares : quoꝵ
celebritas intercentũ an nos fuerat insti¬
tuta. felicioribq tẽporib memoria negle¬
gente perierat. Renouarunt &iã pon¬
tifices ludos sacros inferis: & ipsos aboli¬
tos annis retror sũm eliorib Nimirũ enĩ
quando renouati sunt. tanta copia morien¬
tium ditatos inferos &iam ludere delc¬
tabat. Cum ꝓfecto miserihomines inter¬
ipsa rabida bella. & cruentas animositates
funeretisque hinc atqueinde uictoriasmag¬
nas agerent. ludos demonum ecopimas
epulas inferorum: Nihil sanemirabilius
primo punicobello accidit: quam qđ itaro¬
maniuicti sunt ut etiam reguł illecaperet᷑:
cuius in primo & in altero librom̃tionẽ focimꝰ :¬
Uir plane magnꝰ etuictor antece dominator

Expanded text:
nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus historiae. Tunc magno metu perturbata Romana ciuitas ad remedia uana et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas inter centum annos fuerat instituta felicioribusque temporibus memoria neglegente perierat. Renouarunt etiam pontifices ludos sacros inferis et ipsos abolitos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, quando renouati sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereasque hinc adque inde uictorias magnos agerent ludos daemonum et opimas epulas inferorum. Nihil sane miserabilius primo Punico bello accidit, quam quod ita Romani uicti sunt, ut etiam Regulus ille caperetur, cuius in primo et in altero libro fecimus mentionem, uir plane magnus et uictor antea domitorque
Abbreviated transcription (Latin):
sedandam pestilentiã diligenter repetita
atque reparita: nisi postea eodem modo ne¬
glecta atque usurpata laterent: nonutiq
magnȩ peritiȩ uarronis tribueretur. quod
scribens dereb sacris tã multa ignorata cõ¬
memorat Sed tunc interim ellgans: non
pestilentiȩ depulsio. seddeoꝵ excusatio
procurata .ẽ. Iamuero punicis bellis. cũ
inter utrũq inperium uictoria diu anceps
atq incerta penderet. populique duo
preualidi impetus in alterutrum fortis¬
simos & opulentis simos agerent. qđ ninu¬
tiora rogna contrita sunt. queurbes iam
nobiles quȩ deletȩ. quot a fflictę uel ꝑdi¬
tȩciuitates. quam longe lateq: totregio¬
nes terrequȩ uas tatȩ sunt. quotiens uicti
hinc atq inde uictores: Quidhominum
consum tu . ẽ. uł pugnantium militum uł
ab armisuicantium populoꝵ: quantauis
nauium marinis &iam p̃lus obpressa. &
diuersarum tepestatum uarietate submer¬
sa .ẽ. sienarrare uł cõmemorare conem

Expanded text:
sedandam pestilentiam diligenter repetita sedandam pestilentiam diligenter repetita atque reparata, nisi postea eodem modo neglecta atque usurpata latitarent, non utique magnae peritiae Varronis tribueretur, quod scribens de aedibus sacris tam multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans, non pestilentiae depulsio, sed deorum excusatio procurata est. CAPUinter utrumque imperium victoria diu anceps atque incerta penderet, populique duo praevalidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna contrita sunt? quae urbes amplae nobilesque deletae? quot afflictae, quot perditae civitates? quam longe lateque tot regiones terraeque vastatae sunt? quoties victi hinc atque inde victores? quid hominum consumptum est, vel pugnantium militum, vel ab armis vacantium populorum? quanta vis navium marinis etiam praeliis oppressa, et diversarum tempestatum varietate submersa est? Si enarrare vel commemorare conemur,
Abbreviated transcription (Latin):
am incredibili inmanitate scuiens. ut niuib
tur : sinr̃is temporib accidis sec. quȩ isti et
quanta dixis sent: quidilla itidem ingens
pestilentia quam diusguit quã multos
ꝑ emit  quȩ cum in annum alium multo gra¬
uius tende retur : frustra p̃sente es cdlapio
aditum .ẽ. ad libros sebillinos. In quo genere
oraculorum. sicut cicero in libris dediuina¬
tionecommomorat. magis interp̃tib: ut poss
seuuolunt dubia coniertantib credi solet
Tunc ergodictum . e. eam ee. causampestilen¬
tiȩ : quod plurimas edes sacras multi occupa¬
tas priuatintenerent: sic interim a magno
imperitiȩ uel desidiȩ criminȩ es colapius
liberatus ẽ. Vndeautem a multis ȩdes illȩ
fuerant occupatę nemine ꝓhibente nisi
quiatantȩ numinum turbȩ diufrusoa fu
erat supplicatum: atque ita paulatim loca
deserebantur acultorib ut tam quã uacua
sincullius offensione possent huminis sal¬
tim usibus uindicari. Namq tuncuelut ad

Expanded text:
tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus tur, si nostris temporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent! Quid? illa itidem ingens pestilentia, quamdiu saeuiit, quam multos peremit! Quae cum in annum alium multo grauius tenderetur frustra praesente Aesculapio, aditum est ad libros Sibyllinos. In quo genere oraculorum, sicut Cicero in libris de diuinatione commemorat, magis interpretibus ut possunt seu uolunt dubia coniectantibus credi solet. Tunc ergo dictum est eam esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas priuatim tenerent: sic interim a magno inperitiae uel desidiae crimine Aesculapius liberatus est. Unde autem a multis aedes illae fuerant occupatae nemine prohibente. nisi quia tanterat supplicatum; atque ita paulatim loca deserebantur a cultoribus, ut tanquam vacua sine ullius offensione possent humanis saltem usibus vindicari? Nam quae tunc velut ad
Abbreviated transcription (Latin):
celebratur : rom anorum hostis effectus ẽ.
Cui sanedererum futuro euentu consulen¬
ti : satis urbane apollo sic ambiguum oracu¬
lum edidit. eteduobus quicquid accidisset
ipsediuinꝰ haberctur. aitonim dicote prr¬
re. uincere posse romanos. Atque ita
siue prrrus aromanis. si ue romania prr¬
ro uincerentur : securus fatidicus utrũli¬
bet expectaret euentum Quȩtunc etqu̾a
horrend& utrius quee xercitus dades. In
qua tamen superior pyrrus extitit: ut etiã
pos set apollinem prosuo intellectu p̃dicare
diuinum nisi proximȩ alio p̃lio romani
abscederent. superiores: atq intanta stra¬
gtꝰ bellorum: etiam pestilentia grauis ex¬
orta est mulierum: Namprius quã matu¬
ros partus ederent. grauidȩ morieban¬
tur: Vbi secredo escolapius ex cusabat :
quod arciatrum non obs te tricem ꝓfiteba¬
tur. Pecudes quoq similiter interibant:
ita utiam defecturum genꝰ animalium cre¬
derctur. Quidhiemps illa memor aibilis

Expanded text:
celebratus, Romanorum hostis effectus est. celebratus, Romanorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro euentu consulenti satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut, e duobus quidquid accidisset, ipse diuinus haberetur ait enim: <Dico te, Pyrrhe, uincere posse Romanos\' adque ita, siue Pyrrhus a Romanis siue Romani a Pyrrho uincerentur, securus fatidicus utrumlibet expectaret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitus clades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo intellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Romani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantur. Ubi se, credo, Aesculapius excusabat, quod archiatrum, non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis
Abbreviated transcription (Latin):
discere medicinam uel cum spirantibus
un otẽ pore hostib lucanis. britiis samni¬
tibus truscis et senonib gallis. primo abeis
legati ꝑemptisunt. deinde cump̃tore op¬
pressus exercitus septem tribunis cũ illo ꝑ¬
euntib: & militum tredecim milibus llel qnđ
post longus et graues romȩ seditioes
quib: adultimum plebs inianiculum hostili
direptione seces serat. huius malitã dira
calamitaserat: uteius rei causa quod in ex¬
tremnis periculis fierisolebat. dictator crea¬
retur ortensius: qui plebe reuocata in eode
magis tratu. ex piraiuit: quod nullidie tatori
ante contigerit. & quod illis diiiam presen¬
te scopio grauius crim̃fuit: Tuncuerotam
multa bella ubique crebuerunt: ut in opia
militum. proletarii llli quieo quod ꝓligig¬
nende uacabant. ob egestatem milita reñ
ualentes. hoc nom̃ acceperant militiȩ con¬
scribepentur: Accitus etiam atarentinis
pyrrus rex grȩciȩ : tunc ingenti gloriȩ

Expanded text:
discere medicinam P uel cum conspirantibus discere medicinam P uel cum conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, Bruttiis, Samnitibus, Etruscis et Senonibus Gallis primo ab eis legati pel\'emti sunt, deinde cum praetore obpressus exercitus septem tribunis cum illo pereuntibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas et graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione secesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dictator crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem magistratu exspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletarii illi, qui eo, quod proli gignendae uacabant, ob egestatem militare non ualentes hoc nomen acceperant, militiae conscriberentur. Accitus etiam a Tarentinis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria
Abbreviated transcription (Latin):
nicos ludos aliam nouam pestem non corpo¬
ribus romanorum. sed quod .ẽ. multo ꝑnetio
sius morib intulerunt: Vbierant quando
alia pestilentia grauis. deuenenis matronarũ :¬
exorta credita est. quarum supra fidẽmul¬
tarum atque nobilium mores dep̃ hensi sunt.
omni pestilentia grauiores. uelquando
incaudinas furculus a samnitibus obses si
am bocum exercitu consules foedus cum eis
foedum. facerecoacti sunt. ita ut equitibus
romanis sexcentis obsidibus ditis. ceteris
amissis armis aliisque spoliati priuatique
tegminibus. subiugumhos tium cum uestim̃¬
tis singulis mitterentur. uł quando graui
pestilentia ceteris laborantib multietiã
in exercitu icti fulmine perier̃. uel quanđ
item alia intolerabilis pestilentia escd¬
lapium ab epidauro quasi modium dm̃ ro¬
ma aduocare atquetidhibere conpulsa ÷
qm̃ regemomnium iouem qui iamdiu in ca¬
pitolio sedebat multa stupra quib: ado¬
les cens uac rat. Non ꝑmiscrat foras se

Expanded text:
nicos ludos, aliam novam pestem, non corponicos ludos, aliam novam pestem, non corporibus Romsius, moribus intulerunt. Ubi erant, quando alia pestilentia grauis de uenenis matronarum exorta credita est, quarum supra fidem multarum adque nobilium mores deprehensi sunt omni pestilentia grauiores? uel quando in Caudinas furculas a Samnitibus obsessi ambo cum exercitu consules foedus cum eis foedum facere coacti sunt, ita ut equitibus Romanis sescentis obsidibus datis ceteri amissis armis aliisque spoliati priuatique tegminibus sub iugum hostium in uestimentis singulis mitterentur? uel quando graui pestilentia ceteris laborantibus multi etiam in exercitu icti fulmine perierunt? uel quando item alia intolerabili pestilentia Aesculapium ab Epidauro quasi medicum deum Roma aduocare adque adhibere conpulsa est, quoniam regem omnium Iouem, qui iam diu in Capitolio sedebat, multa stupra, quibus adulescens uacauerat, non permiserant fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdictatorem lucium quintum ę̧cate decre¬
pitum. a quinto seruilio magistro aquitũ
cum aximo et periculo sissimo tumultuci
uitatis occisus e. ubierant quando pesti¬
lentia maxima exorta. diisinutilib sine
remedio popuł diumultumq fatigatus.
noua lectisternia qđ num quam antea fece¬
rat ex hibenda arbitratus .e: lectiautem
sternebantur in honorem doꝵ: unde hoc
sacrum ł potius sacrilegium nom̃ accepit
ubierant quando ꝑdecem continuos an noᷤ
male pugnando. crebras & magnas clades
apud etis exercitus romanus acceperat. nisi
ꝑ furium camillum tandem subueniretur.
quem postea ciuitas ingnata dampnauit.
ubi erant quando galli romam cȩperunt spo¬
liauerunt incenderunt. cedibus impleuerunÑ
ubierant cumilla in signis pestilentia. tam
ingentem stragem dedit. qua & ille furius
camillus extinctus ẽ. quirem publicã ingra¬
tam et aueentibus antedefendit. & degel
lis posteciuindicauit: inde hac pestilentia scȩ¬

Expanded text:
per dictatorem L. Quintium aetate decreper dictatorem L. Quintium aetate decrepitum a Quinto Seruilio magistro equitum cum maximo et pericuvitatis occisus est? Ubi erant, quando pestilentia maxima exorta, diis inutilibus sine remedio populus diu multumque fatigatus nova lectisternia, quod nunquam antea fecerat, exhibenda arbitratus est? Lecti autem sternebantur in honorem deorum, unde hoc sacrum vel potius sacrilegium nomen accepit. Ubi erant, quando per decem continuos annos male pugnando crebras et magnas clades apud Veios exercitus Romanus acceperat, nisi per Furium Camillum tandem subveniretur, quem postea civitas ingrata damnavit? Ubi erant, quando Galli Romam ceperunt, spoliaverunt, incenderunt, caedibus impleverunt? Ubi erant, cum illa insignis pestilentia tam ingentem stragem dedit, qua et ille Furius Camillus exstinctus est, qui rempublicam ingratam et a Veientibus ante defendit, et lis postea vindicavit? In hac pestilentia sce
Abbreviated transcription (Latin):
identidem auctor es. quos legunt & p̃dicant:
Vbi erant ego illidii. qui ꝓpter exiguã fal¬
lucemq mundihuius felicitatẽ colendi exis¬
timantur. cum romani quib: secolendos men¬
dacissia astutia uenditabant. tantis calami¬
tatib uexarentur: ubierant quando uale¬
rinus consul ab ex sulib & scruis incensum
capitolium. cum defensar& occisus. ẽ. faci¬
liusq ipse ꝓdec̃. potuit ȩdi iouis: quã illit̾ ba
tot numinum. cum suomaximo atq: opti¬
morege. cuius templum liberat subuenire:
Vbiertent quando densissimis fattigataci¬
uitas seditionũ malis. cum legatos atthe¬
nas missos adleges mutuandas paululũ
quicta opperiretur. grauifame pestilen¬
tiaq uastata ẽ: ubierant quando rurs
populus cum fame laboraret. p̃fectũ anno¬
nȩ primum creauit. atque illa fame inua¬
lescente spurus melius quiesurienti multi¬
tudini frum̃ta largitus .ẽ. regni affectati
crimen incurrit & eiusdẽ p̃fecti instantia

Expanded text:
identidem auctores, quos legunt et praedicanidentidem auctores, quos legunt et praedicanUbi ergo erant illi di, qui propter exiguam fallacemque mundi huius felicitatem colendi existimantur, cum Romani, quibus se colendos mendacissima astutia uenditabant, tantis calamitatibus uexarentur? Ubi erant, quando Valerius consul ab exulibus et seruis inscensum Capitolium cum defensaret occisus est faciliusque ipse prodesse potuit aedi Iouis quam illi turba tot numinum cum suo maximo adque optimo rege, cuius templum liberauerat, subuenire? Ubi erant, quando densissimis fatigata ciuitas seditionum malis, cum legatos Athenas missos ad leges mutuandas paululum quieta opperiretur, graui fame pestilentiaque uastata est? Ubi erant, quando rursus populus, cum fame laboraret, praefectum annonae primum creauit, adque illa fame inualescente Spurius Maelius, quia esurienti multitudini frumenta largitus est, regni adfectati crimen incurrit et eiusdem praefecti instantia
Abbreviated transcription (Latin):
siego dicerem qđ salustius ait. plurimȩ turbȩ
seditiones & ad postremum bella ciuilia
orta sunt: dumpauci potentes quorum
in gratiam pleriqueconces serant: subones¬
topatrum autple nomine dominationes
affectant. boniq et mali ciues appellati.
non obmerita inrem publicam. omnib: parit̃
corruptis. sed utiquis que locupletissim & iniu¬
ria ualidior. quia p̃sentia defendebat ꝓ
bono ducebaturꝰ P or rosulliscriptores histo¬
riȩ. adhonestam li tatẽ ꝑ tinere arbitratis :
mala uiuitatis ꝓpriȩ nontacere. quã multis
locis magno p̃conio laudare compulsisunt.
cum aliam ueriorem quociues & nilegendis
non haberent: quid nos facere conuenit. quo¬
rum spes quanta inmelior ettertior. tanto
xp̃onr̃oin putant. ut in firmiores inperitio¬
resque m̃tes alie etur abea ciuitate inqua
sola iugiter felicit̃q uiuendũ ẽ nec indeos
corum horribiliora nos dicim: qua meorum

Expanded text:
si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbae, si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbae, seditiones et ad postremum bella ciuilia orta sunt, dum pauci potentes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes adfectabant; bonique et mali ciues appellati, non ob merita in rem publicam, omnibus pariter corruptis, sed uti quisque locupletissimus et iniuria ualidior, quia praesentia defendebat, pro bono ducebatur\'. Porro si illi scriptores historiae ad honestam libertatem pertinere arbitrati sunt mala ciuitatis propriae non tacere, quam multis locis magno praeconio laudare conpulsi sunt, cum aliam ueriorem, quo ciues aeterni legendi sunt, non haberent: quid nos facere conuenit, quorum spes quanto in Deo melior et certior, tanto  Christo nostro inputant, ut infirmiores imperitioresque mentes alienentur ab ea ciuitate, in qua sola iugiter feliciterque uiuendum est? Nec in deos eorum horribiliora nos dicimus, quam eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Tum que tribunos ple & alia iura sibi
parauit : discordiarum etcertaminis utrĩq
finis fuit Scđmbellũ punicum: Quiditaq
egottntas moras uł scribens patiar. uł lec¬
turus afferam. quã misera fuerdt illa res
publica. tam longa ȩtate ꝑtot annos usque
ad scđm bellũ punicum: bellis forinsctus in qͥ¬
ettare non desistentib: et intus discordiis se¬
ditionib: q: ciuilib: a salustio breuit̃ intimatũ
est Proin deuictoriȩillȩ non solidabectoꝵ
gaudia fuerunt: sed inania solatia miseroꝵ
& ad alia atquetilia terribilia mala subcun¬
da in lecebrosa incitam̃ta minimequetor um:
Nec nob̵ quia hocdicimꝰ boni romani pru¬
dentesq succensetint: quanquã dehacre
noc petendi sunt nec monendi. quandocos
minime succes suros. eẽ. certissimum est
N equeenim grauius uł grauioradicimꝰ
auctorib: corum. et stlo etotio multũ ih pa¬
res: quibus tam̃ ediscendis & ipsielabor aue¬
runt. et filios suos elaborare compellunt
Quiautẽ suscensent. quandome ferrent.

Expanded text:
que tribunos plebis et alia iura sibi parauit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum bellum Punicum, Quid itaque ego tantas moras uel scribens patiar, uel lecturis adferam? Quam misera fuerit illa res publica, tam longa aetate per tot annos usque ad secundum bellum Punicum bellis forinsecus inquietare non desistentibus et intus discordiis seditionibusque ciuilibus, a Sallustio breuiter intimatum est. Proinde uictoriae illae non solida beatorum gaudia fuerunt, sed inania solacia miserorum et ad alia adque alia sterilia mala subeunda inlecebrosa incitamenta minime quietorum. Nec nobis, quia hoc dicimus, boni Romani prudentesque suscenseant: quamquam de hac re nec petendi sint nec monendi, quando eos minime suscensuros esse certissimum est. Neque enim grauius uel grauiora dicimus auctoribus eorum et stilo et otio multum inpares; quibus tamen ediscendis et ipsi elaborauerunt et filios suos elaborare conpellunt. Qui autem suscensent, quando me ferrent,
Abbreviated transcription (Latin):
ritia. atque ambitio. & cetera secundis reb
oriri sueta mala. post carthaginis excidiũ
muxime acta sunt: ut instellegerem &iã
ante &ourisolere &augert. Vnde sub¬
nectens. cur hoc dixerit : naminiuriȩ in¬
quit ualidiorũ. & obeas discessio plebis
a patrib aliȩq dissensiones domifuere:
Iaminde a principio neque amplius quã
regibus exactis. Dummetus atar qͥnio
& bellumgraue cume truria positum .ẽ.
& quo & modesto iure agitatum: Uides quẽ¬
admodum. &iam illo breui tẽpore. utre¬
gibus exactis id est eiectis. aliquantũ
xquo & modesto iure ageretur. metum
dicit fuisse causam. qu ando metuebat᷑
bellum . Quodrextarquinius. regnoat¬
queurbe pulsus &ruscis satiatꝰ contraro¬
manos agebat : ad tende itaq: quid de¬

Expanded text:
ritia adque ambitio et cetera secundis rebus ritia adque ambitio et cetera secundis rebus oriri sueta mala post Carmaxime aucta sunt. » Ut intelligeremus etiam antea et oriri solere, et augeri. Unde subnectens cur hoc dixerit, « Nam injuriae, » inquit, « validiorum, et ob eas discessio plebis a patribus, aliaeque dissensiones domi fuere jam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum grave cum Etruria positum est, aequo et modesto jure agitatum. » Vides quemadmodum illo etiam brevi tempore, ut regibus exactis, id est ejectis, aliquantum aequo et modesto jure ageretur, metum dixit fuisse causam; quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno atque Urbe pulsus, Etruscis sociatus, contra Romanos gerebat. Attende itaque quid de
Abbreviated transcription (Latin):
Quicum in laude romanorum dixiss&
unde n ob iste sermoortus .ẽ. Ius bonu qđ
apud eos non legib magis quamnatura
ualebat. predicans illud tempus. quo ex¬
pulsis regibus incredibiliter ciuitas bre¬
ui etatis spatio plurimum creuit : Idem
tamen. in primo historiȩ suae libro atque
ipsocius ex ordio fatetur. &iam tunc cũ
ad consules a regibus e&. trans lata res
publica. post paruum inter uallum in iu¬
ria sualidiorum. & obeas disces sionem ple¬
bis apatrib aliasq in urbe dis sepsiones
fuis se Nam cum optimis morib & ma xi¬
ma concordia. populum romanum inter
secundum & post tremuiti bellum cartha¬
ginense commemoras s&. eisq causã
huius boni. non amorẽ iustitię sed stante
carthagine metum pacis infide fuis sedi¬
xiss& Vnde& nasica ille ad reprim̃dam
nequitiam seruandosq iustos mores opti¬
mos. ut metuuitia cohiberentur cartha¬
ginem nolebat euerti: continuo subiecit
idem salustius & tit Atdiscordia &aua¬

Expanded text:
qui cum in laude Romanorum dixisset, qui cum in laude Romanorum dixisset, unde nobis iste sermo ortus est: \'lus bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\', praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter ciuitas breui aetatis spatio plurimum creuit, idem tamen in primo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetur etiam tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque in Urbe dissensiones fuisse. Nam cum optimis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginiense commemorasset egisse causamque huius boni non amorem iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam seruandosque istos mores optimos, ut metu uitia cohiberentur, Carthaginem nolebat euerti: continuo subiecit idem Sallustius et ait: At discordia et aua
Abbreviated transcription (Latin):
lius temporis uir egregius. quiue gentes
grauissimos hostes populi romani. post
decennale bellum. quo romanꝰ exercitus
tociens mala pugnando grauiter afflic¬
tus . ẽ: lamipsa roma desalute dubitante
atque trepidante facillime superauit:
eorumq urbẽ opulentis simam cȩpit¬
Inuidia obtrectatorum uirtutis su.e. &
insolentia tribunoꝵ ple rcus factus ẽ:
tamq ingratam sensit. quã liberau erat
ciuitatem. ut desua dampnatione certis¬
simꝰ in exilium spontediscer&. & decẽmi¬
lib aeris absens &iam dampna retur
Moxiterum agallis uindex patriȩ futu¬
rds ingratȩ: Multa cõmemorare i ampi¬
g& foeda & iniusta. quib: agitabatur
illa ciuitas : cum potentẽs plebon sibi
subdere conarent᷑ plesq: illis subdi recu¬
sar&: Ctutriusq partes defensores ma¬
gis studus agerent̾ amore uincendi:
quamȩquum & bonum quicquã cogita¬
rent. Ita que habebomodum: & ipsum¬
salus tium testem potius adhibebo.

Expanded text:
lius temporis uir egregius, qui Veientes, lius temporis uir egregius, qui Veientes, grauissimos hostes populi Romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus totiens male pugnando grauiter adflictus est, iam ipsa Roma de salute dubitante adque trepidante facillime superauit eorumque urbem opulentissimam cepit, obtrectatorum inuidia uirtutis suae et insolentia tribunorum plebis reus factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, quam aequum et bonum quidquam cogitarent. Sallustium testem potius adhibebo,
Abbreviated transcription (Latin):
centib gessit. Hocsane utilius. felicius¬
q: successit : Quod &si ad memoriam frau¬
dis illius circensium expectaculũmansit :
facinoris tamen in illa ciuitate & imperio
non placuit exemplum: ł aciliusq roma¬
ni in hoc errauerunt. ut post illam iniqͥ¬
tatem. dm̃ sibi romulum consecra reN:
quam ut infeminis rapiendis. factũ eiꝰ
imitandũ legeulla ł more ꝑmitterent
Exhoc iure ac bono post expul sum cũ
liberis suis regem tarquinium. cuius fili¬
us lucretiam. stupro uiolenter obpresse¬
rat: iunius brutus consublucium tarqui¬
nium conlatinum maritum eius demlu¬
cretiȩ. colegam suum bonum atq: in no¬
centemuirum ꝓpternom̃ & ꝓpinquita¬
tem tarquiniorum coogit magistratu
seabdicare. nec uiuere inciuitate ꝑmis
Quod scelus fauente. uł paciente populo
fecit: a quo populo consulatum idem con¬
latinus. sicut &iamipse brutus acceperat
Exhoc iure acbono. marcus ca millug il¬

Expanded text:
censentibus gessit. Hoc sane utilius feliciuscensentibus gessit. Hoc sane utilius feliciusque successit, quod, etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate et imperio non placuit exemplum, faciliusque Romani in hoc errauerunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum eius imitandum lege ulla uel more permitterent. Ex hoc iure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cuius filius Lucretiam stupro uiolenter obpresserat. Iunius Brutus consul L. Tarquinium Conlatinum, maritum eiusdem Lucretiae, collegam suum, bonum adque innocentem uirum, propter nomen et propinquitatem Tarquiniorum coegit magistratu se abdicare nec uiuere in ciuitate permisit. Quod scelus fauente uel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acceperat. Ex hoc iure ac bono M. Camillus, il
Abbreviated transcription (Latin):
terea leges non sunt anuminib consticutȩ
quia sicut salustius ait . ius bonumq
apud eos non legib magis quam natura
ualebat: ex hoc iure acbono credo rap¬
tas sabinas. Quidenim iustius & me¬
lius. quam filias alienas fraude spec¬
taculi inductas. nona parentib acci¬
pi. sed ui. utquisq poterat auferri. Nã
sunique facerent. sabini negare postu¬
latas. quanto fuit iniquius raperenon
datas: Iustius autom bellum cum eagẽ¬
te geripotuit. quȩ filias sutis ad matri¬
monium cum regionalib: & confinialib
suis negus s& pecitas. quam cũcaquȩ re¬
petebat ablatas. Illudergo potius fie¬
r& ibimars filium suum pugnantem
iuuar& : ut coniugiorum negatorum
armis ulcis ceretur: iniuriam . & eomodo
ad feminas quas uoluerat ꝑuenir&
Aliquo eni fortasse iurebelli iniuste
negatas. iuste uictor auferr&: nullo au¬
tem iure pacis nondatas rapuit. & inius¬
tum bellum cum earũ parentib iuste suc¬

Expanded text:
terea leges non sunt a numinibus constitutae, terea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam, et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste sus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc&iam huic tribueren ttarti tã quã
patrieius. for sitan ꝓpter ipsum: Siautẽ
potuis sent : non aliquot annos post
romam conditam ab atͥeniensib mutu¬
arentur leges solonis. quas tam̃ : ut accȩ
perunt. sed meliores. & em̃datiores face¬
re conatisunt. Quamuis ligurgus lace¬
demoniis lages & appollonis auctorita¬
te. scinscituis se confixerit. qđ prudent̃
romani credere noluer. ꝓpterea non in¬
de acceperunt : Numa pompilio sᷤ his qui
ramulo succes sit inregnum. quas dam
leges quequidem regem deciuitati nequa¬
quã sufficerent. condidis se fertur : qui
eis multa &iam sacra comstituit. nonta¬
men ꝓhibetur. cas den leges anuminib
accepisse Malaigitur animi. mala uitȩ
mala morum: Quȩita magna sunt: uthis
doctis simicorum uiri . &iam stantib urbi¬
bus res publicas perirecon firment: Du
corum nesius cultorib accederent minime
curtrunt. Immouero ut tugeretur.
sicut supra disputatum .ẽ. omnimodocu¬

Expanded text:
hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam patri eius forsitan propter ipsum. CAPUT potuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis, quas tamen non ut acceperunt tenuerunt>, sed meliores et emendatiores facere conati sunt, quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt immo uero ut augerentur, sicut supra disputatum est, omni modo cu
Abbreviated transcription (Latin):
gis triquas illi obducunt tenebras
quos inuehunt metus. quas inflamaN
meorum &iam ipsorum falsorũ racio
acnonpotius adulatio . ẽ. quando istũ
platonẽ quẽ semidm̃ uolunt tantis dis¬
putationib laborantem a nimis malis
quȩ p̃cipuȩ cauenda sunt. mores corrũ¬
perentur humani nulla sacra edicula
dignum putarunt . & romulũ suũ dusmul¬
tis pͣtulerunt. quamuis & ipsum semidm̃
potius qm̃ dm̃ uł ut sccr&ior corum
doctrina cõm̃d& : Nam &iam flaminẽ
illiinstituer̃ : qđ sacerdoti genus adeo
in romanis sacris testante apicȩ excel¬
luit ut tressolos flamines haberent
tribus numinib infaitutos. Dialẽ ioui
marcialem marti. quirinalen. romulo
Nam beniuolentia ciuium: uelut recep¬
tus incȩlum. quirinus . ẽ. postea nomina¬
tus ac ꝑhoc. & neptuno. & plutoni
fratrib iouis. & ipsisatur no patricoꝵ
Isto romulus honore prelatus . ẽ. ut ꝓ
magno sacerdotio qđioui tribuerłnt

Expanded text:
gistri, quas a illi obducunt tenebras, gistri, quas a illi obducunt tenebras, quos inuehunt metus, quas inflammant deorum etiam ipsorum falsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum uolunt, tantis disputationibus laborantem, ne animi malis, quae praecipue cauenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
explicabitur : sed eum tam̃ quando qͥdẽ
ipsiuolunt fuis se semidm̃ Proferendũ
ec̃ cessemꝰ : sinon romulo. & herculi quã¬
uis istum nec fratremnoccidisse: necaliqđ
ꝑ petras se flagitium quis quã histori¬
corum uł po&arum dix̃ aut finx̃: Certe
uł priapo. uł alicui cinocestdo postre¬
mouł februco. Quaeromani numina
partim peregrina receperunt. partim
sua propria sacrauerunt. Quomodoigi¬
turtanta animi. & morum mala. bonis
p̃ceptis & logibus uł imminentia ꝓhibe¬
rent. uel insita extirpanda curarent
dutales qui &iã soninanda &augen¬
da flagitia curauer̃. talia uł sua uel
quasi sua fucta ꝑtheatrias cȩlebritates
populis in notes cere cupientes. ut tã¬
quã auctoritate diuine sua sponte ne¬
quis sima libido accendaeretur humana
frustrahoc exclamante crceronequi
cum depo&is a ger&. ad quos cũ acces¬
sit inquit clamor & ad ꝓbatio populi
quasi magnicuius dam & sapientis ma¬

Expanded text:
explicabitur: sed eum tamen, quandoquidem explicabitur: sed eum tamen, quandoquidem ipsi volunt fuisse semideum, praeferendum esse censemus, si non Romulo et Herculi quauis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit, certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri, quae Romani numina partim peregrina receperunt, partim sua propria sacrauerunt. Quo modo igitur tanta animi et morum mala bonis praeceptis et legibus uel inminentia prohiberent, uel insita extirpanda curarent di tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curauerunt, talia uel sua uel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tamquam auctoritate diuina sua sponte nequissima libido accenderetur humana, frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageret: Ad quos cum accessit, inquit, clamor et adprobatio populi quasi cuiusdam magni et sapientis ma
Abbreviated transcription (Latin):
que remouerent. Nequaquã igitur loges.
ad intituendos bonos. autcorrigendos
malos mores. adus suis possent accipese.
scu sperareromani : quos logib suis uincuNt
atque conuincunt. Illienim honori suode¬
poscunt ludos scȩnicos: isti abhonoribus
omnib repellunt homines scȩnicos Illicęle¬
brari silubent figmentis poeticis obꝓbria
deorum: Isti ab ob probriis hominũ deter¬
rent inpudentiam po&arum. Semideoͥs aũt
illeplato. & talium deorũ libidini restitit :
& abindole romanorum quid ꝑficiendũ
e&̃ ostendit. qui potas. cẽ. ipsos uł ꝓ arbitri¬
omentientes uł hominib miseris qua side¬
orum facta pessima imitanda ꝓponentes.
omnino inciuitate. beneinstituta uiuere
noluit. Nos quidem platonem. nec dm̃
net semidm̃ ꝑhibemus: neculli scõ angelo
cui. nec cuilib& xp̃imarerri. nec cuiquã
xpiano homini comparamꝰ : Cuius nr̃ȩ
sententiȩ ratio dõ ꝓs perante suo lo co

Expanded text:
que remouerent. Nequaquam igitur leges que remouerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores a dis suis possent accipere seu sperare Romani, quos legibus suis uincunt adque conuincunt. Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab honoribus omnibus repellunt homines scaenicos; illi celebrari sibi iubent figmentis poeticis obprobria deorum, isti ab obprobriis hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum  ab indole Romanorum quid perficiendum esset, ostendit; qui poetas ipsos vel pro arbitrio mentientes, vel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes, omnino in civitate bene instituta vivere noluit. Nos quidem Platonem nec deum, nec semideum perhibemus; nec ulli sancto angelo cui, nec cuilibet Christi martyri, nec cuiquam christiano homini comparamus; cujus nostrae sententiae ratio, Deo prosperante, suo loco
Abbreviated transcription (Latin):
manorum Nec tantum hȩc agiuoluer᷑:
sed sibi dedicari. sibi sacra sibi sollemp¬
niter exhiberi. Cuitandon hones tius
diuinos honores decerner& ciuitas :
utrum platoni. hec turpia & nefanda
prohibibenti. Ande monibus achominũ
deceptione guudentib quibus illeuera
ꝑ suadere non potuitꝰ. Hunc platonẽ
labeo inter soni deos cõmemorandũ
putauit : sicut herculem. sicut romulũ
Semideos autem heroib: ante ponit: sed
utrosq: uter numina conlocat. Verũ
tameniistum quecꝙppellat sonidm̃: non
heroib: tantum. sed &iã dus ipsis p̃feren¬
dum . eẽ non dubito. Propinquant aut̃
romanorum lages dis putationib pla¬
tonis: quando illa cuncta podica fig¬
moita condempnat. Isti autẽ po&is
adimunt saltem in homines maledicen¬
dilicentiam: Illepo etas aburb ipsius
habitatione. istisaltem auctores po&ica¬
rum fabularum. remouent a soci&ate ci¬
uitatis. Et si contra ludorum scęnicorum
expetitores aliquid auderent: forteundi¬

Expanded text:
manorum. Nec tantum haec agi uoluerunt, manorum. Nec tantum haec agi uoluerunt, sed sibi dicari, sibi sacrari, sibi sollemniter exhiberi. Cui tandem honestius diuinos honores decerneret ciuitas? utrum Platoni haec turpia et nefanda prohibenti, an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille uera persuadere non potuit? Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem heroibus anteponit; sed utrosque inter numina conlocat. Verum tamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam dis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum remouent a societate ciuitatis; et si contra deos ludorum scaenicorum expeditores aliquid auderent, forte undi
Abbreviated transcription (Latin):
dequerimꝰ ipsipoete talium fabularum cõ¬
positor es : qui duodecim tabularum lege
ꝓhibent᷑ facmam ledere ciuium. tã ꝓbro¬
sa in dõ conuitia iaculantes. curñ ut sce¬
nici habeantur inhonesti: quaratione
rectum . ẽ. inpoeticoꝵ figmentorũ. &ig¬
nominio sorũ deorum infam̃tur actores
honorentur auctores. Anforte greco
platoni. potius palmadanda ẽ. quicũ
ratione formar& qualis. &c̃. ciuitas
debitit tamquam aduer sarios ueritas
pocta censuit urbe pellendos. Isteuero¬
& dõrum ur̃orum iniurias indigne
tulit: & fucari corrumpiq figm̃tis
animos ciuium noluit. Confernunc
platonis humanitatem aciuib deci¬
piendis poetts urbe pellentem: cum
dõrum diuinitate honorisuo ludos
scenicos expetente illo netalia uł scri¬
berentur: Et si non ꝑsua sit disputando
tameN suasit leuitati las ciuiȩq grecoꝵ
Istiut talia &iam agerentur: iubendo
extorserunt grauitati & modestiȩ ro¬

Expanded text:
de quaerimus, ipsi poetae talium fabularum conde quaerimus, ipsi poetae talium fabularum conpositores, qui duodecim tabularum lege prohibentur famam laedere ciuium, tam probrosa in deos conuicia iaculantes quur non ut scaenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? An forte Graeco Platoni potius palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis esse ciuitas debeat, tamquam aduersarios ueritatis poetas censuit urbe pellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne tulit et fucari corrumpique figmentis animos ciuium noluit. Confer nunc Platonis humanitatem a ciuibus decipiendis poetas urbe pellentem cum deorum diuinitate honori suo ludos scaenicos expetente. Ille, ne talia uel scriberentur, etsi non persuasit disputando, tamen suasit leuitati lasciuiaeque Graecorum; isti, ut talia etiam agerentur, iubendo extorserunt grauitati et modestiae Ro