comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis in xp̃olac uobis potum dedinon
escam. Qͦd dicens. utiq ostendit iam rena¬
tos fuisse ꝑ grãm. qͥ erant paruul in xp̃o &
lacte potanchi: & tamen eos adhuc carnales
uocat. Qͥ autem noncdum est sub gr̃a. sed̃
sub lege. ita carnalis ẽ. ut nondum sit rena¬
tus a peccato. s uenundatꝰ sub peccato: qm̃
p̃cium mortifere uoluptatis amplectitur
dulcedinem illam. qͥ fallit᷑ e delectatur etiã
contͣ legem facere. cum tantomagis libet:
quantominꝰ licet. Qua suauitate frui ñ
pot̃ quasi p̃cio conditionis suȩ: nisi cogat᷑
tanquam emptum mancipium seruire li¬
bidini. Sentit enim se seruum dñantis cu¬
piditatis qui ꝓhibetur. & se rect̾e prohiberi
cognoscit: & tam̃ facit. Qd enim oꝑor ait
ignoro. Nonita dictum est ignoro. quasi pec¬
care se nesciat: nam contrarium erit quod
dixit. s peccatum ut appareat peccatum. ꝑ
bonum mͥ oꝑatum ẽ mortem. ce illud suꝑiꝰ.

Expanded text:
parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam . Quod dicens, utique ostendit jam renatos fuisse per gratiam, qui erant parvuli in Christo et lacte potandi, et tamen eos adhuc carnales vocat. Qui autem nondum est sub gratia, sed sub lege, ita carnalis est, ut nondum sit renatus a peccato, sed venumdatus sub peccato; quoniam pretium mortiferae voluptatis amplectitur dulcedinem illam qua fallitur, et delectatur etiam contra legem facere, cum tanto magis libet, quanto minus licet. Qua suavitate frui non potest quasi pretio conditionis suae, nisi cogatur tanquam emptum mancipium servire libidini. Sentit enim se servum dominantis cupiditatis, qui prohibetur, et se recte prohiberi cognoscit, et tamen facit. 8. Quod enim operor, ait, ignoro. Non ita hic dictum est, ignoro, quasi peccare se nesciat. Nam contrarium erit quod dixit, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem; et illud superius,
Abbreviated transcription (Latin):
quit quia lex sp̃italis est: ego aut̃ carnał sũ.
In qͦ satis ostendit nonposse impleri legem.
nisi ab sp̃italib qui non frunt nͥ ꝑ grãm. Sp̃i¬
tali enim legi. qͣnͣto fit quisq similior. id ẽ
quantomagis &e ipse in sp̃italem surgit af¬
fectum: tanto eam magis implet. & tantoma¬
gis ea delectatur. iam non sub eiꝰ onere afflic¬
tus. s meiꝰ lumine uegetatꝰ. quia p̃ceptum dñi
lucidum ẽ illuminans oclos. & lex dñi ĩma¬
culata conũtens animas. gr̃a donande pecca¬
ta. & infundente sp̃m caritatis: quoce ñ sit
molesta & sit etiam iocunda iusticia. Sane
cum dixisset ego aut̃ carnalis sum: contix¬
uit etiam qualis carnalis. Appellati sunt
enim ad quendam modum carnales. iam
etiam sub gr̃a constituti.iam redempti san¬
guine dñi. & renati ꝑ fidem: quib idem
apłs dicit. Et ego fr̃s non potui uobis loqui
quasi sp̃italib s quas carnalib : tanquam

Expanded text:
quit, quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. quit, quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. In quo satis ostendit non posse impleri legem nisi a spiritualibus, qui non fiunt nisi per gratiam. Spirituali enim legi quanto fit quisque similior, id est, quanto magis et ipse in spiritualem surgit affectum, tanto eam magis implet; quia tanto magis ea delectatur, jam non sub ejus onere afflictus, sed ejus lumine vegetatus: quia praeceptum Domini lucidum est illuminans oculos, et lex Domini immaculata convertens animas ; gratia donante peccata, et infundente spiritum charitatis, quo et non sit molesta, et sit etiam jucunda justitia. Sane cum dixisset, Ego autem carnalis sum; contexuit etiam qualis carnalis. Appellati sunt enim ad quemdam modum carnales, jam etiam sub gratia constituti, jam redempti sanguine Domini, et renati per fidem, quibus idem apostolus dicit: Et ego, fratres, non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ d gͦ bonum ẽ michi factum est mors:
Absit. In male utente quippe uitium ẽ. ñ
inmandato ipso quod bonum est qmbona
est lex: si quis ea legitime utat᷑. Male audem
utit᷑ lege. quinon se subdit deo pia humilita¬
te: ut ꝑ gr̃am lex possit impleri. Itaq ad nicħ
aliud accipit legem qui non ea legitime utit᷑
nisi ut peccatum eius quod ladebat ante ꝓhi¬
bitionem: apparere incipiat ꝑ p̃uaricatio¬
nem. Et hoc supͣ modum. quia iam non solũ¬
tum ꝑbonum moꝑatum est mortem. ut fi¬
at supͣ modum peccator: aut peccatum per
mandatum. Unde manifestat quo sensu dix¬
erit suꝑius. sine lege enim peccatum mor¬
duum est: non quia non erat. s quia non
apparebat: & quomodo dictum sit. pecca¬
Quandoquidem hoc loco ait. S peccatũ
ut appareat peccatum: ꝑ bonum michi oꝑa¬
tum ẽ mortem. Non enimait ut sit pecca¬
tum: s ut appareat peccatum. Deinde sub¬
iungit causam: cur ita sit. Scimus enim in¬

Expanded text:
Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. In male utente quippe vitium est, non in mandato ipso, quod bonum est. Quoniam bona est lex, si quis ea legitime utatur . Male autem utitur lege, qui non se subdit Deo pia humilitate, ut per gratiam lex possit impleri. Itaque ad nihil aliud accipit legem, qui non ea legitime utitur, nisi ut peccatum ejus quod latebat ante prohibitionem, apparere incipiat per praevaricationem. Et hoc supra modum; quia jam non solunum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Supra merit superius, Sine lege enim peccatum mortuum est; non quia non erat, sed quia non apparebat: et quomodo dictum sit, Peccaquandoquidem hoc loco ait, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Non enim ait, ut sit peccatum; sed, ut appareat peccatum. 7. Deinde subjungit causam, cur ita sit: Scimus enim, in
Abbreviated transcription (Latin):
autem mandato peccatum reuixit. ego au¬
tem mortuus sum. & inuentum est mͥ man¬
datum quod erat in uitam: hoc ẽẽ in mor¬
tem. Mandato enim si obediat᷑. utiq uita
est: s inuentum ẽ in mortem. dum fit cõtͣ
mandatum: ut non solum peccatum fiat.
qͦd etiam ante mandatum fiebat: sed hoc
abundantiꝰ. & ꝑnitiosiꝰ: ut iam ab sciente
& p̾uaricante peccet᷑. Peccatum enĩ inquit
occasione accepta. ꝑ mandatum fefellit
me: ce ꝑillud occidit. Peccatum non legiti¬
me utens lege. ex ꝓhibitione aucto desidio
dulcius factum est: ce ideo fefellit. fallax
enim dulcedo est:quam plures atq ma¬
iores penarum amaritudines consequ.¬
untur. Qͥa gͦ ab hominib nondum sp̃i¬
talem grãm ꝑcipientibuᷤᷤ suauius admit¬
titur quod uetatur. fallit peccatum falsa
dulcedine: quia uͦ etiam accedit reatꝰ p̾ua.¬
ricationis occidit. Itaq lex quidem sc̃a. &e
mandatum scm. & iustum: & bonum. Iu¬
benda enim iubet: & ꝓhibenda ꝓhibet.

Expanded text:
autem mandato peccatum reuixit. ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc etem. Mandato enim si obediatur, utique vita est. Sed inventum est esse in mortem, dum fit contra mandatum, ut non solum peccatum fiat, quod etiam ante mandatum fiebat, sed hoc abundantius et perniciosius, ut jam a sciente et praevaricante peccetur. 5. Peccatum enim, inquit, occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Peccatum non legitime utens lege, ex prohibitione aucto desiderio, dulcius factum est, et ideo fefellit. Fallax enim dulcedo est, quam plures atque majores poenarum amaritudines consequuntur. Quia ergo ab hominibus nondum spiritualem gratiam percipientibus suavius admittitur quod vetatur, fallit peccatum falsa dulcedine. Quia vero etiam accedit reatus praevaricationis, occidit. 6. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Jubenda enim jubet, et prohibenda prohibet.
Abbreviated transcription (Latin):
erat cum samuhel: & misit sauil nuncios
qui app̾henderent dauid. Qm̃ autem sa
qui illo tempore ꝓpħabant. nuncii qͥ miss
sunt accepto eodem sp̃u ꝓpħetauerunt. mis¬
sisq aliis hoc contigit. & terciis nichilominꝰ.
Postea cum ce ipse saul uenisset. factus c̃ etiam
suꝑ eum sp̃s dei. & ambulabat ingrediens.
illum sp̃m bonum. atq ideo questio diligen¬
ter discutienda est. quomodo &e illi cũ mis¬
si ec̃nt ad tenendum hominem. & ad necem
ducendum. tali sp̃u affici meruerunt. & sa
ul ipse qui miserat ueniens. c ipse sanguinẽ
innocentem querens effundẽ: acciꝑe meruit
sp̃m illum &e ꝓpħare. Hic nimirum illud oc¬
currit. quod apłs paulus aꝑtissime exponit:
suꝑeminentem uiam demonstrans. Si lin¬
guis hominum loquar & angłoꝵ caritatẽ¬

Expanded text:
erat cum Samuele, et misit Saül nuntios erat cum Samuele, et misit Saül nuntios qui apprehenderent David. Quando autem qui illo tempore prophetabant, nuntii qui missi sunt, accepto eodem spiritu prophetaverunt, missisque aliis hoc contigit, et tertiis nihilominus: postea cum et ipse Saül venisset, factus est etiam super eum Spiritus Dei, et ambulabat ingrediens, illum spiritum bonum. Atque ideo quaestio diligenter discutienda est, quomodo et illi cum missi essent ad tenendum hominem et ad necem adducendum, tali spiritu affici meruerunul ipse qui miserat, veniens et ipse sanguinem innocentem quaerens effundere, accipere meruit m illum, et prophetare. « Hic mirum illud occurrit quod apostolus Paulus apertissime exponit: supereminentem viam demonstrans: Si linguis hominum loquar, et angelorum, charitate
Abbreviated transcription (Latin):
ambulabat ingrediens & ꝓpħabat. Non enĩ
potest hic nis sp̃s bonus intelligi: ꝑ quem sq̃
nebant. non ex eo tantum quia dictum est.
ꝓphabat. Nam in exemplarib quȩ sunt ex
hebreo: hoc quoq inuenit᷑ de sp̃u malo dictũ
ita. Post diem aut̃ alt̾m. inuasit sp̃s dei malꝰ
saul: & ꝓpħabat in medio domꝰ sue. Et in aliis
diuinarum scͥpt᷑arum locis. sepe inuenitur:
quod ꝓph̃ia non tantum bona. s & mala dica¬
tur. Et ꝓpħe dict̃i sunt bahalim: &e exprobra¬
tum est quibdam quia ꝓpħabant in baal.
Non gͦ ꝓpterea necesse est intelligi bonũ sp̃m
qui factus est postea suꝑ saul. quia dictum ẽ
ce ambulabat ingrediens & ꝓpħabat: s quia
sine additam̃to positum est. & factꝰ est etiam¬
suꝑ eum sp̃s dei. Nonenim sic̃ in illo loco dic¬
tum erat supra sp̃s dei malus. ut ex eo posset¬
etiam in consequentib subaudiri. quin im¬
mo suꝑiora magis coattestant᷑ illum sp̃m dĩ
bonum fuisse. & uere ꝓpħicum. Dauid enĩ

Expanded text:
ambulabat ingrediens, et prophetabat. « Non enim potest hic, nisi spiritus bonus intelligi, per quem sanebant. Non ex eo tantum, quia dictum est, et prophetabat: nam in exemplaribus, quae sunt ex Hebraeo, hoc quoque invenitur de spiritu malo dictum ita: Post diem autem alterum invasit spiritus Dei malus Saul, et prophetabat in medio domus suae: et in aliis divinarum scripturarum locis saepe invenitur, quod prophetia non tantum bona, sed et mala dicitur: et prophetae dicti sunt Baalim, et exprobratum est quibusdam, quia prophetabant in Baal. Non ergo propterea necesse est, intelligi bonus spiritus, qui factus est postea super Saul, quia dictum est: Et ambulabat ingrediens, et prophetabat, sed quia sine additamento positum est, et factus est spiritus Dei super eum: non enim sicut in illo loco dictum erat supra, spetiam in consequentibus subaudiri: quin imo superiora magis magisque attestantur illum spiritum Dei bonum fuisse et vere propheticum. David enim
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iano fratrib in eloquio latmo meruditis
bumil sermone conscͥptus ẽ: fidi regulam
continens. & p̃cepta uiuench. In quo illud qͦd
positum ẽ. nec eos audiamꝰ. qui carnis resur.¬
rectionem negant futuram. & commemorats

Expanded text:
stiano fratribus in eloquio latino ineruditis humili sermone conscriptus est, fidei regulam continens, et praecepta vivendi. In quo illud quod positum est, Nec eos audiamus, qui carnis resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
tum uictũ suũ. tã exiguum in tã magna & sũma
mopia. Ita gͦdictum ẽ. ac sidicẽt. O dñe testis hruꝰ
uiduȩ cũ qͣ ego habito apd ipsã tu ne male fecisti
ut occides filiũ eiꝰ. Ut sub intelligat᷑ qͦd utiq dñs te¬
stis cordis illiꝰ mulieris. uͥ uidebat qͣnta eẽt pictas. un¬
de &̃ helyamipse ad eã miserat. ñ male faciendi causa
mortificau̾at filiũ eiꝰ. s exibendi miracłi. ad głamno

Expanded text:
summa inopia. Ita ergo dictum est, ac si diceret, O Domine, testis hujus viduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tune male fecisti ut occideres filium ejus? ut subintelligatur quod utique Dominus testis cordis illius mulieris, ubi videbat quanta esset pietas, unde etiam Eliam ipse ad eam miserat, non malefaciendi causa mortificaverat filium ejus, sed exhibendi miraculi ad glo
Abbreviated transcription (Latin):
inuido. & ingrato. &e reddenti mala ꝓbonis.
& ne post ipsam quidem acceptonem sp̃s.
correcto in melius. atq mutato. Alia Quf
sit. pęnitet me quod constituerim regem sa¬
ul. Queris enim ñ utiq in talium uerboꝵ
intellectu rudis. s rudimenta explorans
mea. studio pat̾no. & benigna cura: qͦmodo
pęniteat aliquid dm̃. in quo sit omnis p̾sci¬
entia. Ego uͦ cum hoc de deo dr. indignum
aliquid diq arbitrarer. si aliquid dignum
inueniret᷑: quod de illo diceret᷑. Cumuero
ũba omnia quib humana colloquia con¬
serunt᷑. illius semptt̃na uirtꝰ &e diuinitas
mirabiliter atq incunctant᷑ excedat. cum¬
netur infirmitas etiam illa quȩ congruent̃
in scͥpturis scĩs de deo dicta existimat. huma

Expanded text:
invido, et ingrato, et reddenti mala pro bonis, invido, et ingrato, et reddenti mala pro bonis, et ne post ipsam quidem acceptionem Spiritus, correpto in melius atque mutato. » Ait namque sit, Poenitet me quod constituerim regem Saül . Quaeris enim, non utique in talium verborum intellectu rudis, sed rudimenta explorans mea paterno studio et benigna cura, quomodo poeniteat aliquid Deum, in quo sit omnis praescientia. Ego vero, cum hoc de Deo dicitur, indignum aliquid dici arbitrarer, si aliquid dignum inveniretur quod de illo diceretur. Cum vero verba omnia, quibus humana colloquia conseruntur, illius sempiterna virtus et divinitas mirabiliter atque incunctanter excedat, quinetur infirmitas, etiam illa quae congruenter in Scripturis sanctis de Deo dicta existimat, huma
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓpter minist̾r̾um. quia omnib etiam spi¬
ritib malis bene utitur dñs. uel ad damna¬
tionem quoꝵdam: uel ad emendationem.
uel adꝓbationem. Et quamuis non fit ma¬
lignitas a deo: non est tamen potestas nisi a
domino. Dictusq est etiam sopor domini
qui occupauerat milites eiꝰdem saulis. cum
dauid hastam &e sciphum abstulisset a capite
dormientis: non quia sopor tc̃ in dño erat ut
ipse dormiret.s quia ille sopor qui tunc ho¬
mines app̃henderat. nutu dei erat infusus:
ne dauid serui eiꝰ in eo loco p̃sentia sentret᷑.
Neq illud mirum est. rursꝰ eundem saul ac
locum: ubi erat congregatio ꝓpħarum. Sic
enim satis demonstratum est. neminem de
tali munere iam securum cẽ debere. tanꝙͣ
sit acceptissimus deo. si non habeat carita¬
tem: qm̃ quidem illud donum & saul da¬
ri potuit ꝓpt̃ archanum quidem alicuius
sacramenti: s tam̃ dari potuit reprobato. &¬

Expanded text:
est propter ministerium, quia omnibus etiam spiest propter ministerium, quia omnibus etiam spiritibus malis bene utitur Dominus, vel ad damnationem quorumdam, vel ad emendationem, vel ad probationem: et quamvis non sit malignitas a Domino, non est tamen potestas, nisi a Domino. Dictus est etiam sopor Domini, qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis. Non quia tunc sopor in Domino erat, ut ipse dormiret, sed quia ille sopor, qui tunc homines apprehenderat, nutu Dei erat infusus: ne David, servi ejus, in eo loco praesentia sentiretur. Neque illud mirum est rursus eumdem Saul acclocum, ubi erat congregatio Prophetarum. Sic enim satis demonstratum est, neminem de tali munere jam securum esse debere, tanquam sit acceptissimus Domino si non habeat charitatem; quoniam quidem illud donum, et Sauli dari potuit propter arcanum quidem alicujus sacramenti, sed tamen dari potuit reprobato,
Abbreviated transcription (Latin):
res effecti p̾mio uide et̃nȩ. qͣnto illis donis ñ
bene usi sunt: que in hac uita quȩ transit᷑a
est acceꝑunt. Non aut̃ bene utit᷑ nisi caritas. ce
caritas quȩ omnia tolerat: atq ideo ñ scindit
unitatem. cuiꝰ ipsa est fortissimum uincłm.
Non enim ce seruus ille non accepit talentũ.
aut aliquid aliud intelligit᷑ talentum qͣm
mimꝰ aliquod diuinum. S qui habet dabit᷑
e. Qui autem non habet: &e quod habet au¬
ferctur ab eo. Qͦd non habet: auferri non po¬
test. S aliud non habet: ut merito auferat᷑
quod habet. Honhabet caritatem utendi. ut
atiferat᷑ quicquid aliud habet: quod sine
caritate non ꝓcdest. Non gͥ mirum est regem
saul ce eo tempore quo primum unctus est
accepisse sp̃m ꝓpħandi. ce postea cum eẽt ꝓpt̃
inobedientiam reprobatus. recedente ab eo
sp̃u domini: arreptum ẽẽ maligno sp̃u a do¬
mino. Qui etiam ipse sp̃i dñi appellatus

Expanded text:
res effecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non res effecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt, quae in hac vita, quae transitura est, acceperunt. Non autem bene utitur, nisi charitas, , et charitas omnia tolerat, atque ideo non scindit unitatem, cujus ipsa est fortissimum vinculum. Non enim et servus ille non accepit talentum, aut aliquid aliud intelligitur talentum, quam munus aliquod utique divinum. Sed qui habet, dabitur ei: qui autem non habet, et quod habet, auferetur ab eo. Quod non habet auferri non potest, sed aliud non habet, ut merito auferatur, quod habet. Non habet charitatem utendi, ut auferatur quidquid aliud habet, quod sine charitate non prodest. « Non igitur mirum est regem Saul, et eo tempore, quo primum unctus est, accepisse spiritum prophetandi; et postea eum esset pro inobedientia reprobatus, recedente ab eo Spiritu Domini, arreptum esse maligno Spiritu a Domino, qui etiam ipse Spiritus Domini appellatus
Abbreviated transcription (Latin):
nomine tuo ꝓpħauimꝰ. cum sint improb
&e reprobi: non aut̃ poterunt dicere dilec¬
tionem qͣm mandasti tenuimꝰ. Nam si di¬
cent. non eis respondebit᷑ non noui uos. In
hoc enim cognoscetur inquit quia disci¬
puli mei estis. si uos inuicem diligatis. Ex¬
emplum utiq huiꝰ saul. resistit suꝑbis ñ¬
nullis hereticis. qui uł aliquid boni de
munerib scĩ sp̃s negant posse dari eis qui
ad sortem sc̃oꝵ non ꝑtinent: cum eis dicimꝰ
habe illosposse baptisimi sacramentum. Quod
cum ad eccłiam catholicam ueniunt. non ẽ
eis ullo modo uiolandum.aut quasi non
habeant tradendum. s tamen cos non ideo
salut debere confidere. quia non imꝓbamꝰ
quod illos accepisse concedimꝰ. s oportere cog¬
noscere unitatis societatem uincło caritatis
ineundam. sine qua omnino quicquid habe
potuerint. quamuis ꝑ se scm. atq ueneran¬
dum. ipsi tamen nichil sunt. tanto indignio¬

Expanded text:
nomine tuo prophetavimus, cum sint improbi, nomine tuo prophetavimus, cum sint improbi, et reprobi: non autem poterunt dicere, dilectionem, quam mandasti, tenuimus: nam si dicent, non eis respondebitur: non novi vos. In hoc enim cognoscetur, inquit, quia discipuli mei estis si vos invicem diligatis. « Exemplum itaque hujus Saul resistit superbis nonnullis haereticis, qui, vel aliquid boni de muneribus sancti Spiritus negant posse dari eis, qui ad sortem sanctorum non pertinent: cum eis dicimus habere illos posse baptismi sacramentum, quod cum ad Ecclesiam catholicam veniunt, non est in eis ullo modo violandum, aut quasi non habeant, tradendum: sed tamen eos non ideo saluti debere confidere, quia non improbamus, quod illos accepisse concedimus, sed oportere cognoscere unitatis societatem vinculo charitatis in eumdem, sine qua omnino quidquid habere potuerint, quamvis per se sanctum atque venerandum, ipsi tamen nihil sunt; tanto indignio
Abbreviated transcription (Latin):
pheciȩ. Qͦd si alium neminem inueniremꝰ.
hoc iste saul satis ostenderet. S tam̃ etiã
ille balaam reꝓbus apparet. Non enĩ eũ
tacet scriptura diuino iudicio eẽ damna¬
tum. & tamen ꝓpħiam habebat. Et quia
ei caritas decrat. inerat uoluntas maledicen¬
di popło isrł. quam hostis p̃cio comparaue¬
rat. qui eum ad maledicendum mercede
conduxerat᷑. Dono tam̃ illo ꝓpħandi quo
asꝑgebat᷑: benedicebat inuitꝰ. Nec illa uer¬
ba parum attestantur huic sententiȩ. q̃ in
euangłio scͥpta sunt. multos dicturos in il¬
la die. dñe dñe in nomine tuo manduca¬
uimꝰ &e bibimus. & in nomine tuo ꝓpħa¬
uimus. & in nomine tuo uirtutes multas
fecimus. quib tam̃ dicturꝰ est non noui
uos: recedite a me oꝑarii iniquitatis.
enim eos mentientes putamꝰ ista dicturos
in illo iudicio: ub nullus erit fallendi
locus. aut ullam uocem talium legimus di¬
centium. dileximꝰ te. Poterunt gͦ dicere in

Expanded text:
rophetiae: quod si neminem inveniremus, rophetiae: quod si neminem inveniremus, hoc iste ipse Saül satis ostenderet. Sed tamen ille etiam Balaam reprobus apparet; non enim eum tacet scriptura divino judicio esse damnatum, et tamen prophetiam habebat, et quia ei charitas deerat, inerat voluntas maledicendi populo Israelitico, quam hostis pretio comparaverat, qui eum ad maledicendum mercede conduxerat; dono tamen illo prophetandii, quo aspergebatur, benedicebat invitus. Nec illa verba parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt , multos dicturos in illa die: Domine, Domine, in nomine tuo manducavimus, et bibimus, et in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus. Quibus tamen dicturus est: non novi vos: recedite a me, operarii iniquitatis. Non enim eos mentientes putabimus ista dicturos in illo judicio, ubi nullus erit fallendi locus, aut ullam vocem talium legimus dicentium: dileximus te. Poterunt ergo dicere: in
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ut ꝓpħiam quisq non habeat. & tam̃
habeat caritatem. atq ideo xp̃i membris
annumeratꝰ inhereat: s fieri non posse ut
ꝓpħiam habeat. & non habeat caritatem.
Nichil enim ẽ homo habens ꝓpħiam sine
caritate. ita fortasse quemad modum pos¬
sumus dicere. nichil ẽẽ hominem habentẽ
animam sine m̃te. non quia possit inue.¬
niri hoino qui mentem ñ habeat. habens
animam. s quia nichil eẽt:si inueniri pos¬
set. Dic etiam dici podest corpꝰ si figuram
habeat colorem ñ habeat uideri ñ potest.
non qͥa est corpus cui desit color. s quia si
eẽt: cerni non posset. Ita fortasse dictum ẽ.
quod si quisquam habeat ꝓpħiam. &e cari.¬
tatem non habeat nichil est. non quia pot̃
in quoqm eẽ ꝓpħia sine caritate : sed quia
si eẽt ꝓclesse non posset. Opus est gͥ ad sol¬
uendam istam questionem. ut ostendamꝰ
aliquem reꝓbum hoc donum habuisse ꝓ¬

Expanded text:
fieri ut prophetiam quisque non habeat, et tamen fieri ut prophetiam quisque non habeat, et tamen habeat charitatem, atque ideo Christi membris annumeratus inhaereat: sed fieri non posse ut prophetiam habeat, et non habeat charitatem; nihil enim est homo habens prophetiam sine charitate. Ita fortasse, quemadmodum possumus dicere, nihil esse hominem habentem animam sine mente: non quia potest inveniri homo qui mentem non habeat habens animam; sed quia nihil esset, si inveniri posset. Sic etiam dici potest, Si corpus figuram habeat, colorem non habeat, videri non potest: non quia est corpus cui desit color; sed quia si esset, cerni non posset. Ita fortasse dictum est quod si quis habeat prophetiam, et charitatem non habeat, nihil est: non quia potest in quoquam esse prophetia sine charitate; sed quia si esset, prodesse non posset. Opus est igitur ad solvendam istam quaestionem, ut ostendamus aliquem reprobum hoc donum habuisse p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiam : quam tam̃ siquis habeat. & cari¬
tatem non habeat: nichil est. Ex quo intelli¬
gitur fieri posse. ut quidam etiam indigri
uita ȩt̾na. regnoq cȩloꝵs asꝑgant᷑ tamen qͥ¬
busdam sp̃s sq̃ munerib non habentes ca¬
ritatem. sine qua illa munera ñ nichil st̃:
s nichil eis ꝓsunt. ꝓpħ̃ia quippe sine cari¬
tate sicut iam demonstratum est. non ꝑdu.¬
cit ad regnum dei. caritas uͦ sine ꝓpħia: uti¬
q ꝑducit. Cum enim loquens de membͥs
ꝓphȩ: indubitant̃ ostendit etiam eum qͥ
ꝓpħiam non habet posse in membris xp̃i
numerari. Ub quem locum haberet. sica¬
ritatem sine qua homo nichil ẽ non hab̃et:
Nullo aut̃ modo ita diceret quando de
membris aiebat: quib xp̃i corpus implet᷑.
Punquid omnes habent caritatem. quem¬
admodum dixit. nunquid om̃s apłi. nun¬
quid omnes ꝓpħe. nunquid om̃s uirtutes.
nunquid omnes dona habent curationũ.
& cet̾a huiꝰmodi. S dicit aliquis posse qͥdẽ

Expanded text:
iam: quam tamen si quis habeat, et charitatem non habeat, nihil est. Ex quo intelligitur fieri posse, ut quidam etiam indigni vita aeterna, regnoque coelorum, aspergantur tamen quibusdam Spiritus sancti muneribus, non habentes charitatne charitate, sicut jam demonstratum est, non perducit ad regnum Dei: charitas vero sine prophetia utique perducit. Cum enim loquens de membris prophetae? indubitanter ostendit etiam eum qui prophetiam non habet, posse in membris Christi numerari: ubi quem locum haberet, si charitatem, sine qua homo nihil est, non haberet? Nullo autem modo ita diceret, quando de membris agebat quibus Christi corpus impletur, Numquid omnes habent charitatem? quemadmodum dixit, Numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae? numquid omnes virtutes? numquid omnes dona habent curationum ? et caetera hujusmodi. 9. Sed dicit aliquis posse quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Qm̃ sp̃s dñi repleuit orbem t̾rarum. &
hoc quod continet omnia. scientiam habet
uocis. ꝓpt̃ hoc qui loquit᷑ iniqua ñ potest la¬
tere. s nec p̾teriet illum corripiens iudicium.
Incogitationib enim impii int̾rogatio erit.
sermonum aut̃ eius auditio ad dm̃ uenict.
ad correctionem iniquitatũ illꝰ. Qm̃ auris
reli audit omnia. & tumultꝰ murmuratio

Expanded text:
orbem terrarum, et hoc quod continet omnia, scientiam habet vocis. Propter hoc qui loquitur iniqua, non potest latere, sed nec praeteriet illum corripiens judicium. In cogitationibus enim impii interrogatio erit: sermonum autem illius auditio ad Dominum veniet, ad correptionem iniquitatum illius. Quoniam auris zeli audit omnia, et tumult
Abbreviated transcription (Latin):
pascit. & lilia uestit. & cȩt̃a innumerabilia. que
ipse dñs dicit dm̃facere &e patrem: quamuis ñ
dicat quod ea ꝑfilium faciat. Qͦd autem etiam
testimonum apłi adiungunt. qͦ ait de dũo ihu¬
xp̃oipse ẽ primogenitꝰ omnis creat᷑ȩ. ce omnia ꝑ
ipsum facta st̃ in celis &e in tris. uisibilia e inuisi¬
bilia: ce hoc capłm adũsum esse dicunt genesi uͥ
os ita łr fecisse mundum. ut specialit̃ ibi non sit
filius nominatꝰ. uehem̃ter errant: &e nonuident
siita ẽ apsum apłm sibi esse contrarium cum alio
locounum dm̃ dicit. ex quo omnia. ꝑ quem om̃a.
in quo omnia. & filium ñ nominat. Quomodo
aut̃ hic filius nominatꝰ non est. intelligit᷑ tam̃:
ita in genesi. Et qͣm sibi hec duo capła pauli non
aduersant᷑ ita nec genesis euangelio.
De co quod scriptum est. & consummauit deus die sexo

Expanded text:
pascit et lilia uestit et cetera innumerabilia, quae pascit et lilia uestit et cetera innumerabilia, quae ipse dominus dicit deum facere patrem, quamuis non dicat. quod ea per filium faciat. quod autem etiam testimonium apostoli adiungunt, quod ait de domie; et omnia per ipsum facta sunt in caelis et in terris. uisibilia et inuisibilia et hoc capitulum aduersum esse dicunt genesi, ubi deus ita dicitur fecisse mundum, ut specialiter filius ibi non sit nominatus, uehementer errant; ea non uident. si ita est, ipsum apostolum sibi esse contrarium, cum alio unum dicit: ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia et filium non nominat. quomodo autem hic filius nominatus non est, intellegitur tamen, ita et in genesi; et quomodo sibi haec duo capitula Pauli non aduersantur, ita nec genesis euangelio. De eo quod scriptum est: et consummauit deus die sex
Abbreviated transcription (Latin):
oc capitulum legis aduersum ẽẽ euan¬
gelio stultissimi manichei arbitrant᷑.
dicentes in genesi scriptum ẽẽ. qͦd ds ꝑ
Trib enim modis refellunt᷑. Primum. quia cũ
dicitur in pͥncipio fecit ds cȩlum & t̾ram. trinita.¬
tem ipsam xp̃ianus accipit: ubi non sol pater.
s a filius a sp̃s sc̃s intelligit᷑. Non enim tres deos.
scm̃: quamuis pat̾. pater sit. & filius filius. & sp̃s
gum ẽ disputare. Deinde qͥa ubi dicit᷑ dixit dcus
fiat. & factum est: ibi necesse est intelligat᷑ ꝑ uerbũ
eum fecisse quod fecit̃ Uerbum aut̃ patris est filiꝰ
Rongͥ repugnat hoc capitulum genes eos. ub
scriptum est. & dixit ds fiat & factum est: ill loco
eungłii ubi dicit᷑ e mundꝰ ꝑ eum factus est. id ẽ
ꝑ dñm: quia ipse ẽ uerbum patris ꝓ quod facta
sunt omnia. Postremo siꝓpt̃ea in genesi non in¬
telligitur filius. quia non ẽ dictum quod ꝑfiliũ
ds fecerit: nec in euangelio ꝑfilium d̾s & aues

Expanded text:
oc capitulum legis aduersum esse euangelio stultissimi Manichaei arbitrantur dicentes in genesi scriptum esse, quod deustribus enim modis refelluntur. primo quia cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram, trinitatem ipsam christianus accipit, ubi non solus pater, sed et filius et spiritus sanctus intellegitur. non enim tres deos siritum sanctum, quamuis pater pater sit et filius filius et spirigum est disputare. deinde quia ubi dicitur: dixit deus: fiat, et factum est, ibi necesse est intellegatur per uerbum eum fecisse. quod fecit. uerbum autem patris est filius. non ergo repugnat hoc capitulum geneseos, ubi scriptum est: et dixit deus: fiat, et factum est, illi loco euangelii, ubi dicitur: et mundus per eum factm, quia ipse est uerbum patris, per quod facta sunt omnia. postremo si propterea in genesi non intellegitur filius, quia non est dictum. quod per filium deus fecerit, nec in euangelio per filium deus et aues
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sus appetitꝰ animarum ẽ. Ex cli¬
uerso appetiai: diu̾sus adipiscend successꝰ.
Ex diu̾so successu: diũsa consuctudo. Ex di¬
uersa consuetudine: diu̾sa est uoluntas.
Duĩsa aut̃ uisa. ordo rerum facit. Occultus
quidem: s sub diuina ꝓuidentia certꝰ tam̃
Non itaq ob hoc putandum ẽ diu̾sascẽ na¬
turas ammarum. qͥa diu̾se sunt uoluntates.
cum etiam uniꝰ animȩ uoluntas ꝓ tempoꝵ
diu̾sitate uariet᷑. Siquidem alio tempore di¬
ues ẽẽ cupit: alio tempore contemptis diitiis.
sapiens eẽ defidãt. Et in ipso temporaliũ ap¬
petitu: alio tempore uni homini negotiatio.
&e alio tempore militia placet. Cũ omĩa ds
fecit: Qͥa non eẽnt omnia. si eẽnt
equalia. Non enim ẽẽnt multa rerum ge.¬
nera quib conficit᷑ uniũsitas. pͥmas & scdaᷤ
ce deinceps usq ad ultimas ordinatas ha¬
bens creat᷑as. Et hoc est quod dr omnia.

Expanded text:
diversus appetitus animarum est, ex diverso appetitu diversus adipiscendi successus, ex diverso successu diversa consuetudo, ex diversa consuetudine diversa est voluntas. Diversa autem visa ordo rerum facit: occultus quidem, sed sub divina providentia certus tamen. Non itaque ob hoc putandum est diversas esse naturas animarum, quia diversae sunt voluntates; cum etiam unius animae voluntas pro temporum diversitate varietur. Siquidem alio tempore dives esse cupit, alio tempore, contemptis divitiis sapiens esse desiderat: et in ipso temporalium appetitu alio tempore uni homini negotiatio, et alio tempore militia placet. XLI. Cum omnia Deus  non essent omnia, si essent aequalia: non enim essent multa rerum genera, quibus conficitur universitas, primas et secundas, et deinceps usque ad ultimas ordinatas habens creaturas: et hoc est quod dicitur, omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
humani sermonis conditionem feramꝰ. ut ad chui¬
num puenamꝰ silentium. S si contraria dict̃
ẽẽ zelantem dm̃. &e ustum dm̃: quid dicturi ft̃.
cum ce in nouo testam̃to inueniunt ⁊ elodiuos
relo. & adhibitum etiam de cietib in eungłiote¬
stimonium. zelus domꝰ tue comedit me: Rur¬
sus inueg̾ cum legunt iustꝰ dominꝰ ce tusticiã
dilerit. equitatem uidit uultꝰ enus: ñne fate-¬
buntur etiam hoc mͦ impitis duo testamenta
uideri posse contraria. ut in nouoinueniamꝰ
zelum ch. in uetere uisticiam dei: Bene aut̃ intelli¬
gentib: utrumq in utroq magna scĩ sp̃s unitate
ce pace continetur. De eo quod scriptum est non esse

Expanded text:
humani sermonis condicionem feramus. ut ad diuihumani sermonis condicionem feramus. ut ad diuinum perueniamus silentium. sed si contraria dicunt esse zelantem deum et iustum deum, quid „dicturi sunt, cum et in nouo testamento inuenio: zelo dei uos zelo et adhibitum etiam de ueteribus in euangelio testimonium: zelus domus tuae comedit me? rursus in uetere cum legunt: iustus dominus et iustitias dilexit, aequitatem uidit uultus eius, nonne fatebuntur etiam hoc modo inperitis duo testamenta uideri posse contraria, ut in nouo inueniamus zelum dei, in uetere iustitiam dei? bene autem intellegentibus utrumque in utroque magna sancti spiritus unitate et pace concinere? De eo, quod sc
Abbreviated transcription (Latin):
estꝰ. Ct. tam̃ ex eo appellatam miscdiam dict̃. qͦd mi¬
serum cor faciat. dolentis alienam mmiseriã. Nunqͥd
gͦ uirtꝰ miserum corfacit: Qd gͦ tullius calumnio
sis responderet: nͥ miscdiȩ nomine clementiam
se appellare uoluisse: Qm̃ recte solemus loqui ñ
solum u̾ba ꝓpͥa. s etiam uicina usurpantes. Cuius
auctoris m̃tionem facere uolui: qm̃ non de reque¬
stio. sed de ũbo est.Sicut enĩ nr̃i auctores diuina¬
rum scilicet literarum. de reb maxime cogitauer̃.
sic mundanoꝵ actoꝵ prope omnis cura de ũbis
est.S habent eungłm. & om̃s noui testamenti
libros: in qͥb miscłia dei frequentissima cõm̃dat᷑.
Si audent gͦ isti miseri etiam inde faciant questio¬
nem. & negent eẽ misericordem dm̃: ne miserum cor
habere intelligat᷑. Sicut gͦ potest in deo ẽẽ miscdia
sine cordis miseria: sic etiam sine tabe atq cruci¬
atu animi. zelum de ñ dedignemur acciꝑe: ce

Expanded text:
est? et tamen ex eo appellatam misericordiam dicunt, quod miest? et tamen ex eo appellatam misericordiam dicunt, quod miserum cor faciat dolentis aliena miseria. numquid ergo uirtus miserum cor facit ? quid ergo calumniosis Tullius responderet. nisi misericordiae nomine clementiam se appellare uoluisse? quoniam recte solemus loqui non solum uerba propria, sed etiam uicina usurpantes. cuius auctoris mentionem facere uolui, quoniam non de re quaestio sed de uerbo est. sicut enim nostri auctores. diuinarum scilicet litterarum. de rebus maxime cogitauerunt, sic mundanorum auctorum prope omnis cura de uerbis est. sed habeo euangelium et omnes noui testamenti libros, in quibus misericordia dei frequentissime commendatur. si audent ergo isti miseri, etiam inde faciant quaestionem et negent esse misericordem deum, ne miserum cor habere intellegatur. sicut ergo potest esse in deo misericordia sine cordis miseria. sic etiam sine tabe atque cruciatu animi zelum dei non dedignemur accipere et
Abbreviated transcription (Latin):
insinuans quam sint ineffabilia diuina. his etiã
ũbis uti uoluit. que apud homines in uitio poni
solent :ut inde admonerent᷑ etiam illa quȩ cum
aliqua dignitate dei se putant hoĩes dicẽ. indigna
eẽ illius maiestate. cui honorificum potiꝰ silentium.
qͣm ulla uox humana compet̾et. Quęro relum ho¬
minis: & inuenio ꝑturbationem cruciantem cor. Iñ
cum quęro causam: nicħ aliud inuenio. nisi quod
non patit᷑ comugis adult̾ium. Maxime enĩ ce ꝓpͥe
int̾ coniugia zelotipia dicisolet. Itaq si maritꝰ eẽt
ꝑ se ipsum beatꝰ. & om̃ps. & iustꝰ. sine ullo cruciatu.
& tota facilitate. & nulla iniquitate peccatum con¬
uigis uindicaret: quam tam̃ eiꝰ actionem humano
loquendi modo. etiam si ñ ꝓprie translate tamence
recte. relum uocarem. Qͥs enum tullio calumniatꝰ ẽ.
qͥ certe nouerat latine loqͥ. cumait cesari. nulla de
uirtutib tuis nec admirabitior nec gratior miscdia

Expanded text:
insinuans, quam sint ineffabilia summa diuina, his etiam insinuans, quam sint ineffabilia summa diuina, his etiam uerbis uti uoluit, quae apud homines in uitio poni solent, ut inde admonerentur etiam illa, quae cum aliqua dignitate dei se putant homines dicere, indigna esse illius maiestate, cui honorificum potius silentium quam ulla uox humana conpeteret. quaero zelum hominis et inuenio perturbationem cruciantem cor. tamen cum quaero causam, nihil aliud inuenio, nisi quod non patitur coniugis adulterium. maxime enim et proprie inter coniugia zelotypia dici solet. itaque si maritus esset per se ipsum beatus et omnipotens et iustus, sine ullo cruciatu et tota facilitate et nulla iniquitate peccatum coniugis uindicaret. quam tamen eius actionem humano loquendi modo etiamsi non proprie. translate tamen et recte zelum uocarem. quis enim Tullio calumniatus est, qui certe nouerat latine loqui, cum ait Caesari: nulla de uirtutibus tuis nec admirabilior nec gratior misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm contraria sibi ẽẽ dissertant: & decipiunt
miseros. ñ intelligentes totam spem salutis nr̃e ẽẽ
zelum di. Hoc enĩ nomine illa eiꝰ significatur ꝓ̃ui¬
dentia. qua nullam a se animam forncari impu¬
ne ꝑmitat: sic̃ ꝓpħ̃a dicit. Edes om̃s qui fornicant᷑
abs te. Dicut enim ea q̃ dicit᷑ ira dei non ꝑturbatio
m̃tis est. s potentia uindicandi: sic zelus dĩ non cry¬
ciatus animi. qͦ maritꝰ aduersus uxorem. uł uxor
aduers maritum torqueri solent: s tranquillissima
sinceraq iusticia qͣ nulla anima beata eẽ sinit̃. falsiᷤ
opinionib prauisq cupiditatib corrupta. &e quo¬
dammͦ grauidata. Illi enim hec ũba ex̾orres cunt. qͥ
ñdum uidert ineffabili maiestati cħ nulla uerba
congruere. Sic enim abistis u̾bis temꝑandum pu¬
tant: qͣsi aliquid dignum deo dicant. cum ista ñ
dicant. Sc̃s enim sp̃s hoc ipsum hoĩb intelligentib

Expanded text:
tamquam contraria sibi esse disserunt et decipiunt tamquam contraria sibi esse disserunt et decipiunt miseros non intellegentes totam spem salutis nostrae esse zelum dei. hoc enim nomine illa eius significatur prouidentia, qua nullam a se animam fornicari inpune permittit, sicut propheta dicit: perdes omnes, qui fornicantur abs te. sicut enim ea quae dicitur ira dei, non perturbatio mentis est, sed potentia uindicandi, sic zelum dei non cruciatum animi, quo maritus aduersus uxorem uel uxor aduersus maritum torqueri solent, sed tranquillissimam sinceramque iustitiam. qua nulla anima beata esse sinitur, falsis opinionibus prauisque cupiditatibus corrupta et quodam modo grauidata. illi enim haec uerba exhorrescunt, qui nondum uiderunt ineffabili maiestati dei nulla uerba congruere. sic enim ab istis uerbis temperandum putant, quasi aliquid dignum deo dicant. cum ista non dicunt. sanctus enim spiritus hoc ipsum hominibus intellegentibus
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ non habitare in locis ab hominib fabricatis.
in utroq testamento predicari: De eo quod in
etodo scriptum est ne adoraueritis deos alienos. x¬
uic capitulo quo scͥptum est ñ adoraueritis deos
alienos. cum calumniant᷑ manichei: satis osten¬
dunt placere sibi adorari multos deos. Nec mirum:
quandoquidem in secta sua. numerosissimam doꝵ
familiam commemorant atq commendant. Qͥ ꝓpe
qui etiam ad ista uisibilia uenerunt: quȩ ꝓipsius
ueritatis luce uenerant᷑ & adorant. Et ideo displicit
eis qͦd scriptum est in exodo. ne adoraueritis deos ali¬
enos. Addunt etiam illud ꝓpt̃ hoc dictum eẽ. deus
ur zelans appellat᷑. zelans enim ⁊elauit. ut tanqͣm
dm̃ zelantem ñ amemꝰ. cuius zelo deos alienos ado¬
rare non sinmur. Et ideo dicunt ista eungłio esse con¬
traria. qm̃ dñs dicit pat̾ iuste mundus te ñ cognouit:
quasi non sit dicendus ds̃ iustꝰ. nisinos deos auenos
adorare ꝑmittat. Iustum enim dm̃ & zelantem dm̃.

Expanded text:
m non habitare in locis ab hominibus fabricatis in utroque testamento praedicari ? De eo. quod in exodo scriptum est: ne adoraueritis deos alienos uic capitulo, quod scriptum est: ne adoraueritis deos alienos, cum calumniantur Manichaei, satis ostendunt placere sibi adorari multos deos. nec mirum, quandoquidem in secta sua numerosissimam deorum familiam commemorant atque commendant. quippe qui etiam ad ista uisibilia uenerunt, quae pro ipsius ueritatis luce uenerantur et adorant; et ideo displicet eis, quod scriptum est in exodo: ne adoraueritis deos alienos. addunt etiam illud propter hoc dictum esse: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit, ut tamquam deum zelantem non amemus, cuius zelo deos alienos zelare non sinimur. et ideo dicunt ista euangelio esse contraria, quoniam dominus dicit: pater iuste, et mundus te non cognouit, quasi non sit dicendus deus iustus, nisi nos deos alienos adorare permittat. iustum enim deum et zelantem deum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃itale corpus in resurrectione futurum est. non
ꝓpt̾ea putandum est quod non corpus .s sp̃s erit: s
sp̃itale corpus omnimodis sp̃ui subditum dicit. Si¬
ne aliqua corruptione ul morte. Non enim qm
modo qͦd habemꝰ corpus animale appellat: ideo
putandũ ẽ non illud ẽe corpus s animam. Ergo
quem admodum corpꝰ animale nc̃ dicitur. quia
subditum ẽ animȩ : sp̃itale aut̃ nondum dicipo¬
test. quia nondum sp̃ui plene subiectum ẽ. quan¬
dui corrumpi adhuc potest: sic &e tc̃ sp̃itale uoca¬
bitur. cum sp̃ui atq et̃nitati nulla corruptione re¬
sistere pot̾it. dut si adhuc parum uidet᷑ esse mon¬
stratum. qͦd sententiam istam ꝓpt̾ immurationẽ
quȩ fut᷑a est apls dixerit. cum ait caro ce sanguis

Expanded text:
spiritale corpus in resurrectione futurum dicit, non spiritale corpus in resurrectione futurum dicit, non propterea putandum est, quod non corpus, sed spiritus erit, sed spiritale corpus omnimodis spiritui subditum dicit sine aliqua corruptione uel morte. non enim quoniam modo quod habemus corpus animale appellas, ideo putandum non illud esse corpus, sed animam. ergo quemadmodum corpus animale nunc dicitur, quia subditum est animae, spiritale autem nondum dici potest, quia nondum spiritui plene subiectum est, quamdiu corrumpi adhuc potest: sic et tunc spiritale uocabitur, cum spiritui atque aeternitati nulla corruptione resistere poterit. Aut si adhuc parum uidetur esse monstratum, quod sententiam istam propter inmutationem, quae futura est, apostolus dixerit, cum ait: c
Abbreviated transcription (Latin):
mus homo de t̃ra terrenus: scds homo de celo cȩle¬
stis. Qualis t̾renus: tales a terrem. Et qualis cȩlestiˢ.
tales ce cȩlestes. Et quomͦꝰ indiumꝰ imaginem t̃rens:
induamus ce imaginem eius qͥ de celo est. Hoc autẽ
dicofr̃s: quia caro & sanguis regnum dei possidere¬
hȩreditate ñ possunt: neq corruptio incorruptio¬
nem hȩreditate possidebit. Certe iam clarum ẽ. qͣre
hoc apłs dixerit. Quid gͦ iste tam turbida fraude
ñ commemorat nisi hoc ultimum: &e tacet cua suꝑ¬
iora. qͥb hoc quod male int̃pretatur. bene postit in
sic leuatum est melum. ut ꝓipsa celesti habitatiõe
cȩlestem acciꝑet mutationem. & hoc sꝑare in die ul¬
timo ussi sumꝰ: ideodixit apl̃s. qualis tertenus.
tales &e terrem. id est mortales: ce qualis cȩlestis. ta¬
les ce cȩlestes. id est immortales: non solum anmns.
s etiam corporib. Unde & supͣdixerat aliam ẽẽ cele¬
stium corpoꝵs głam: & aliam t̾restrium. Quod aut̃

Expanded text:
renus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, tales et terreni; et qualis coelestis, tales et coelestes. Et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem ejus qui de coelo est. Hoc autem dico, fratres, quia caro et sanguis regnum Dei haereditapossidere non possunt neque corruptio incorruptionem hereditate possidebit. certe iam clarum est, quare hoc apostolus dixerit. quid ergo iste tam turpi fraude non commemorat nisi hoc ultimum et tacet illa superiora, quibus hoc quod male interpretatur, bene possit intsic leuatum est in caelum, ut pro ipsa caelesti habitatione caelestem acceperit mutationem. et hoc sperare in die ultimo iussi sumus. ideo dixit apostolus: qualis terrenus, tales et terreni, id est mortales. et qualis caelestis, tales et caelestes. id est inmortales non solum animis, sed etiam corporibus. unde et supra dixerat aliam esse caelestium corporum gloriam et aliam terrestrium. quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum. tanqͣm unꝰ homo etates suas agit. Nec
oportuit e uenire diuinitꝰ magistrum cuius
imitatione in mores optimos formaret᷑: nͥ tp̃r
uuentutis. Ad hoc ualet quod apłs dicit.
sub lege tanqͣm sub pedagogo paruulos custo¬
ditos: donec ueniret cui seruabat᷑. qͥ ꝑ ꝓphas
ꝓmiss erat. Aliud enim est quod diumna pro¬
uidentia quasi pͥuatim cũ singłis agit: aliud
quod gn̾i uniu̾so tanquam publice consu¬
ut. Nam & quic̃q singłi ad certam sapi-¬
entiam ꝑuenerunt: non nisi ab eadem u̾itate.
suarum singillatim ȩtatum oportunitate il¬
iustrati sunt. Aqua ueritate ut popłs sapi¬
ens fieret: ipsius gñas humani oportuna ȩta¬
te homo susceptus est.aduersus mathe

Expanded text:
ipsum tanquam unus homo aetates suas agit. Nec ipsum tanquam unus homo aetates suas agit. Nec oportuit venire divinitus magistrum, cujus imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore juventutis. Ad hoc valet quod Apostolus dicit, sub lege tanquam sub paedagogo parvulos custoditos , donec veniret cui servabatur, qui per Prophetas promissus erat. Aliud enim est quod divina providentia quasi privatim cum singulis agit, aliud quod generi universo tanquam publice consulit. Nam et quicumque singuli ad certam sapientiam pervenerunt, nonnisi eadem veritate suarum singillatim aetatum opportunitate illustrati sunt: a qua veritate, ut populus sapiens fieret, ipsius generis humani opportuna aetate homo susceptus est. XLV. Adversus mathe
Abbreviated transcription (Latin):
demonstraret hominib. ille ut cdonum ip¬
sum quobene uiuendo ꝑuenit᷑ significaret.
apparuit. Utrumq aut̃ uisibilit factumẽ
ꝓpt̃ carnales: ab his quȩ ocłis corporis cernt̃
ad ea que m̃te intelligunt᷑ sacramentoꝵ gͣ¬
dib tnsferendos. Nam &e u̾ba sonant &e tnͣs
eunt: nec tam̃ ea quȩ ubis significant᷑ cũ ali¬
quid diumum atq et̾num loquendo exponi¬
tur. similiter transeunt. Quare tanto pꝰ
omne pulchrum a summa pulchritudi¬
ne ẽ: quod ẽ ds. Temporalis aut̃ pulchritudo:
rebus decedentib succecdentib q ꝑagit᷑. Ha¬
bet aut̃ decorem suum in singłis quibq ho¬
minib singła queq etas. ab infantia usq ad
senectutem. Sicut gͦ absurdus ẽ. qui uiue.¬
nilem tantum etatem uellet ẽẽ in homine tẽ¬
porib subdito. inuidet enim cętis pulchritu¬
dinib. que cȩtis etatib suas uices atq orcdinẽ
gerunt: sic absurdus est. qui in ipso uniuerso
gn̾e humano unam xtatem deficdãt. Nam &

Expanded text:
demonstraret hominibus; iste, ut sum, quo bene uiuendo peruenitur, significaret, apparuit. utrumque autem uisibiliter factum est propter carnales ab his quae oculis corporeis cernunt, ad ea quae mente intelleguntur sacramentorum gradibus transferendos. nam et uerba sonant eteunt; nec tamen ea quae verbis significantur, cum aliquid divinum atque aeternum loquendo exponitur, similiter transeunt. XLIV. Quare tanto posomne pulchrum a summa pulchritudine est, quod Deus est: temporalis autem pulchritudo rebus decedentibus succedentibusque peragitur. Habet autem decorem suum in singulis quibusque hominibus singula quaeque aetas ab infantia usque ad senectutem. Sicut ergo absurdus est, qui juvenilem tantum aetatem vellet esse in homine temporibus subdito; invideret enim caeteris pulchritudinibus, quae caeteris aetatibus suas vices atque ordinem gerunt: sic absurdus est, qui in ipso universo genere humano unam aetatem desiderat; nam et
Abbreviated transcription (Latin):
git: & ñ plangunt arborem arefactam uerboxͥ
que contͣ nullum p̃ceptum fecerat. cum talem
animam arboris eẽ credant qualem hominis
De to quodd sc̃ptum est mulier tua sicut uinea frondescens.

Expanded text:
git, et non plangunt arborem arefactam uerbo Christi, quae contra nullum praeceptum fecerat, cum talem animam arboris esse credant, qualem hominis. De eo, quod scriptum est: mulier tua sit ut uinea frondescens
Abbreviated transcription (Latin):
animalium quȩ ñ minꝰ ꝑ simili tudines com¬
memorat. impedit plurimum intellectorẽ.
cet in tenebͥs. multa illuminat etiam obscu¬
ra libroꝵ: ubicunq ꝓpt̾ similitudinem po¬
nitur. E ignorantia berilli uł ad amantis:
claudit plerunq intelligentie fores. Nec ali¬
am obcausam facile est intelligere pacem ꝑ¬
petuam significari oleȩ ramulo. quẽ rediens
ad archam columba ꝑtulit. nisi qͥa nouimꝰ
&e olei lenem contactum ñ facile alieno humo¬
re corrumpi. & arborem ipsam fronde ꝑhen-¬
niter. Multi aut̃ ꝓpt̾ ignorantiam hysopi.
dum nesciunt quam uim habeat uel ad pur¬
gandum pulmonem.uł ut dicit᷑ ad saxa
radicib penetͣnda. cum sit herba breuis atq
humilis: omnino inuenire ñ possunt quare

Expanded text:
animalium, quae non minus per similitudines comanimalium, quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem: cet in tenebris multa illuminat etiam obscura librorum, ubicunque propter similitudinem ponitur: et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere, pacem perpetuam significari olead arcam columba pertulit, nisi quia nouimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi et arborem ipsam frondere perenniter. multi autem propter ignorantiam hysopi, dum nesciunt, quam uim habeat uel ad purgandum pulmonem uel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba breuis atque humilis, omnino inuenire non possunt, quare