comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ge erant ut ia nsimus sublege sed sub gratia Quis ergo dedit le¬
gem  Ille dedit legẽ. quidedit & gratiam. Sedlegem ꝑseruu
misit. cũ gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines suble¬
ge ÷ non inplendo legẽ. Qui enĩ legẽ impl& non. ẽ. sublege. sed
cũ lege. Qui autẽ sublege.ẽ. non subleuatur. sed pre m̃itur
lege. Om̃s itaq homines sublege constitutos reos facit lex. & ad
hoc illis suꝑcaput ÷ ut ostendat peccata ñtollat. Lex ergo ui¬
& prȩcipiti prȩsumptionẽ cȩciderunt. & non sunt cũ lege sed
sub lege facti sunt rei & quoniam suis uirib implere non po-¬
terant legẽ. facti rei sublege. inplorauer liberatoris auxili¬
um. & reatus legis. fecit aegritudinẽ suꝑbis: Aegritudo
suꝑborũ facta est. confessio humiliũ. Iã confiteñtur egroti
quia egrotant  ueniat mediciis & sanet aegrotos. Medicꝰ
sus .ẽ. & ab eis. aqub: crucifixus ẽ. Ille qui adp̃hensus ÷.¬
flagellatus. cola fizatus. sputis inlitus. spinis coronatus.

Expanded text:
eret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo juet praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. Medicus s a quibus crucifixus est. Ille qui apprehensus, colaphizatus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus,
Abbreviated transcription (Latin):
iustus sederit introno sicut seriptura loquit᷑. quis głabit᷑
castũ se habere cor: Aut quis głabit᷑ mundũ se. ẽe. a pecca¬
Ergo solus indomo sua erit xp̃s: nullus illi popło cohere¬
bit Cuerit caput siñ erit corpus: Anforte tõtũ hoc
filiꝰ. caput & corpus: noneni sine causa t̾ruit : & spem
dedit: Terruit nepeccatũ amaremꝰ: spem dedit nedepeccati
solutione diffideremꝰ: Omĩs inquit qͥfacit peccatũ: seruus
e. peccati Seruus aũt. ñ manet indomo in ęt̃nii Q uae ergo
nobis spes ẽ. qͥ ñ sumus sine peccato: Audi spemtuã: filius
manet in ȩt̾nũ Si ergo filiꝰ uos libauerit. tẽ uere liberieri¬
tis hac spes nr̃a est fr̃s: ut alibo libem᷑ & liberando seruos
nos faciat Serui eñi eramꝰ cupiditatis. libati serui efficim᷑
caritatis: Hoc & apłus dicit Iosaut̃ fr̃s: in libtatẽ uocati¬

Expanded text:
no, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccamanet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quae ergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam; Filius manet in aeternum. Si ergo vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra est, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat: servi enim eramus cupiditatis, liberati servi efficimur charitatis. Hoc et Apostolus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd te . ẽe credimꝰ: Ad hoc respondit : principiu: Tanquã¬
diceret : principiũ me credite & addidit : qͥa & loquor
uobis Id est : quia humilis ꝓpt uos factus: ad ista uerba
descendi Nã si principiũ sicuti. ẽ. ita maneret apud
patre ut ñ acciperet formã serui & loqueret᷑ hominib
quom ei crederent: cũ infirma corda intelligibile ũbũ.
sine uoce sensibili audire ñpossent: Ergo inquit cre¬
dite me.xẽ. principiũ: qͥa ut credatis ñ solũ sũ: sed &
loquor uobis: Sed dehac re iã multũ . ẽ. loqͥ uobis placeat:
itaq caritati ur̃ae ut qđ restat: illo adiuuante. seruemꝰ cra¬
Abeo qđ dictũ ẽ. multa habeo deuob̾ loqui & iudicare: sed qͥ¬

Expanded text:
quid te esse credquid te esse creddiceret, Principium me credite. Et addidit, quia et loquor vobis: id est, quia humilis propter vos factus, ad ista verba descendi. Nam si principium sicuti est, ita maneret apud Patrem, ut non acciperet formam servi et homo loqueretur hominibus; quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile Verbum sine voce sensibili audire non possent? Ergo, inquit, credite me esse principium; quia, ut credatis, non solum sum, sed et loquor vobis. Sed de hac re jam multum est loqui vobis: placeat itaque Charitati vestrae ut quod restat, illo adjuvante servemus, craAb eo quod scriptum est, Multa habeo de vobis loqui et judicare;
Abbreviated transcription (Latin):
ra uocabuloꝵ : qͥa in ipsis reb ñ in uenis sexũ. Noneñi sa¬
pientia uere femina est: cũ xp̃s sit dĩ sapientia. & xp̃s
appellat᷑ genere masculino: sapientia feminino Cum
g dicerent iudȩi tuquises: ille qͥ sciebat. tẽ. ibiquos dã
credituros : & ideo dixisse tuquis es: Ut scirent quid illũ
credere deberent: respondit principiũ: Non tanquã di¬
ceret principiũ sum: sedtã diceret. principiũ me cre¬
dite Qđ in sermone greco ut dixi euident̃ apparet:
ubi feminini generis .ẽ principiũ. Uelud siuell& di¬
cere se . ex̃. ueritate : & dicentib tuquis es: Respondereo
ueritatẽ : cũ uideat᷑ ad idqđ quod dictũ. ẽ: tuquis es: re¬
spondere debuisse ueritas: id .ẽ. ueritas sũ: Sed altius
respondit : cũ uideret eos ita dixisse tuquises: ac sidice¬
rent Qm̃ abste audiuimꝰ nisi credideritis quia ego sum:

Expanded text:
ra vocabulorum, quia in ipsis rebus non invenis sexum. Non enim sara vocabulorum, quia in ipsis rebus non invenis sexum. Non enim sapientia vere femina est, cum Christus sit Dei Sapientia , et Christus appelletur genere masculino, sapientia feminino. Cum ergo dicerent Judaei, Tu quis es? ille qui sciebat esse ibi quosdam credituros, et ideo dixisse, Tu quis es? ut scirent quid illum credere deberent, respondit, Principium: non tanquam diceret, Principium sum; sed tanquam diceret, Principium me credite. Quod in sermone graeco, ut dixi, evidenter apparet, ubi feminini generis est principium. Velut si vellet dicere se esse veritatem, et dicentibus, Tu quis es? responderet, Veritatem; cum videatur ad id quod dictum est, Tu quis es? respondere debuisse, Veritas; id est, Veritas sum. Sed altius respondit, cum videret eos ita dixisse, Tu quis es? ac si dicerent, Quoniam abs te audivimus, Nisi credideritis quia ego sum,
Abbreviated transcription (Latin):
eñ cũ dixisti. nisi credideritis qͥa ego sũ: ad didisti qͥdesses:
Quis es ut credamꝰ: & ille: Principiũ: Ecce qͥd ẽ. esse prin¬
cipiũ mutari ñ potest : principiũ inseman&: & inuocat¬
om̃ia: Principiũ .ẽ. cuidictũ. ẽ: tu aut̃ idem iꝑsees: & anni tui
ndeficient Principiũ ait: qͥa & loquor uob Principiũ
ine credite : nemoriamini inpeccatis uris Tanquã eni
in eo qđ dixer̃ tuquis es: nichil aliud dixerꝰ quã quite .rẽ. credi¬
mꝰ. respondit principiũ: Id est. principiũ me credite:
Ingreconãq eloquio discernit᷑ qđ ñ potest in latino:
Ap ud grecos eñi feminini generis .ẽ. principiũ sicut a¬
pud nos lex generis feminini .ẽ: quȩ apud illos est masculi¬
ni sic̃ sapientia. & apud nos & apud illos. generis feminini est:
consuetudo locuti onis: ideo ꝑdiuersas linguas uariat gene¬

Expanded text:
enim cum dixisti, nisi credideritis quia ego sum, addidisti quis esses. enim cum dixisti, nisi credideritis quia ego sum, addidisti quis esses. Quis es, ut credamus? Et ille: « Principium. » Ecce quod est principium, mutari non potest, principium in se manet et inomnia; principium est, cui dictum est, Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Principium, ait, quia et loquor vobis. Principium me credite, ne moriamini in peccatis vestris. Tanquam enim in eo quod dixerunt, Tu quis es? nihil aliud dixerint quam, Quid te esse credimus? respondit, Principium; id est, Principium me credite. In graeco namque eloquio discernitur, quod non potest in latino. Apud graecos enim femini generis est principium, sicut apud nos lex generis feminini est, quae apud illos est masculini: sicut sapientia et apud nos et apud illos generis feminini est. Consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat gene
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ ẽ: Preteritũ & futurũ inuenio: in om̃i moturerũ: In
ueritate quȩ manet: p̃teritũ & futurũ ñ inuenio: sed solũ
p̃sens & hoc in corruptibilit̃. qđ increatura ñ est: Discute
rerũ mutationes inuenies. fuit & erit: Cogita dm̃. inuenies
.ẽ : ubi fuit & erit. eẽ. ñ possit: Ut gͦ & tusis: transcende tem¬
pus: Sed qͥs transcend& uirib suis: leu& illuc ille qͥ patri
dixit: Uolo ut ubi ego sũ. & ipsi sint mecũ hocitaq ꝓmit
michi uidet᷑ his uerbis dixisse: nisi crediderios quia ego sũ
ꝓrsus nichil aliud michi uidet᷑ his uerbis dixisse: quã hoc :
enĩ hoc capiat: Aut uͦ qͥa ausussũ dicere. & uisi estis intelli¬
gere. aliqͥd detanta ineffabilitate coepistis: Sigͦ ñ capis:
fides te lib̾at: Ideo & dñs ñ ait: nisicȩꝑitis qͥa ego sũ: sed qđ
poterant dix̃ : nisi credideritis qͥa egosũ: moriemini in pec¬
catis urĩs: Et illi sẽꝑ t̾rena sapientes. & sc̃ꝑ scđm carnẽ &¬

Expanded text:
Praeteritum et futurum invenio in omni motu rerum: in veritate quae manet, praeteritum et futurum non invenio, sed solum praesens, et hoc incorruptibiliter, quod in creatura non est. Discute rerum mutationes, invenies Fuit et Erit: cogita Deum, invenies Est, ubi Fuit et Erit esse non possit. Ut ergo et tu sis, transcende tempus. Sed quis transcendet viribus suis? Levet illuc ille qui Patri dixit, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Hoc itaque promitmihi videtur his verbis dixisse, Nisi credideritis quia ego sum: prorsus nihil aliud mihi videtur his verbis dixisse quam hoc, Nenim hoc capiat? Aut vere, quia ausus sum dicere, et visi estis intelligere, aliquid de tanta ineffabilitate cepistis? Si ergo non capis, fides te liberat. Ideo et Dominus non ait, Nisi ceperitis quia ego sum; sed quod poterant dixit, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. 11. Et illi semper terrena sapientes et s
Abbreviated transcription (Latin):
aũ in me manens : facit opera sua. Ecce in illo ẽ. ecce operatur
ñ recessit amisso mittens. ꝗ a missus & mittens unũ s.¬
Abeo qđ scriptũ est am̃ am̃ dico uobis qeqͥuerbũ meũ audit &credit ei quimisit me

Expanded text:
autem in me manens facit opera sua. . Ecce in illo est, ecce operatur. autem in me manens facit opera sua. . Ecce in illo est, ecce operatur. Non recessit a misso mittens, quia missus et mittens unum sAb eo quod scriptum est, Amen, amen dico vobi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ mittit & minor qͥmittit᷑. Quã quã & ipse res humanȩ dicunt c̃¬
trate testimoniũ : uelut uerbi gratia. Siquis uxorẽ uelit petere
&ꝑse ñ possit : amicũ maiorẽ mittit qͥei paat. &sunt multa in qͥb
ipse maior elegit᷑ : qͥ mittit᷑ aminore. Quid ergo iãcalũniã ius
facere. qc ille misit ille missus ẽ  solradiũ mictit. & ñ separat :
luna splendorẽ mittit : & ñ separat : luceħna lum̃ fundit & ñ
separat. Video ibi emissionẽ : & nullã uideo separationẽ. Nã
siderib humanis quȩris: exempla : oheretica uanitas quã¬
quã sic̃ paulo antedi xi: & ipseres humanȩ inqͥb dã exemplis
coarguunt & c̃iun cunt te e tam̃ adtende quã sit aliud inre¬
bus humanis unde uis ducere exempla adres diuinas. Homo qͥ
centẽ. Ecce ueni&e hora & unusquisq discedat ad sua & mesolum
relinquatis : sed ñsũ solus qͥ apat̃ mecũ ẽ. Quo modo eũ misit cũ
qͦ uenit : quomodo eũ misit a quõ ñ recessit Aliolo codixit. Pat̃

Expanded text:
mittit, et minor qui mittitur: quanquam et ipsae res humanae dicunt contra te testimonium. Velut, verbi gratia, si quis uxorem velit petere, et per se non possit, amicum majorem mittit qui ei petat. Et sunt multa in quibus ipse major eligitur, qui mittatur a minore. Quid ergo jam calumniam vis facere, quia ille misit, ille missus est? Sol radium mittit, et non separat; luna splendorem mittit, et non separat; lucerna lumen fundit, et non separat: video ibi missionem, et nullam video separationem. Nam si de rebus humanis quaeris exempla, o haeretica vanitas, quanquam, sicut paulo ante dixi, et ipsae res humanae in quibusdam exemplis coarguunt et convincunt te; tamen attende quam sit aliud in rebus humanis, unde vis ducere exempla ad res divinas. Homo qucentem, Ecce veniet hora, ut unusquisque discedat ad sua, et me solum relinquatis: sed non solus sum, quia Pater mecum est . Quomodo eum misit cum quo venit? quomodo eum misit a quo non recessit? Alio loco dixit, Pater
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ nram &ꝑuenir& ad nos ut loquer&ur nob euangeliũ . Siqđ
in nob abiectũ & minimũ ẽ. uoluit cõmunicare nobiscũ: putare¬
mꝰ. eũ noluisse nob̃ dare magnũ suũ.suscepit paruũ nrm.
Hȩc dixi nequis uł nos rep̃hendat ista tractantes quasi multum
audaces. ł dese desper& qđ poss& capere dono dĩ. qđ illidignatꝰ ẽ.
loꝗ filius dĩ. Ergo loqͥ nobis dignatus ẽ : debemus crederẽ ꝗe uoluu
ut intelligamꝰ: Sedsi ñ possumus. prestat intellectũ rogatus. qͥuer

Expanded text:
ur nobis Evangelium; si quod in nobis abjectum et minimum est, noluisset communicare nobiscum; putaremus eum noluisse nobis dare magnum suum, qui suscepit parvum nostrum. Haec dixi, ne quis vel nos reprehendat ista tractantes, quasi multum audaces; vel de se desperet quod possit capere dono Dei, quod illi dignatus est loqui Filius Dei. Ergo quod loqui nobis dignatus est, debemus credere, quia voluit ut intelligamus. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
hab& uita &̃ nã. Ad iutã &̃nã certe oms tendimꝰ: & ait qͥ uerbũ
meũ audit & credit ei qͥmisit me. hab& uitã &̃ nã. Nũ quidergo
audire nos uoluit uerbũ suũ & intelligere noluita q̃uando qui¬
dẽ si in audiendo & credendo uita ẽterna ẽ. multo magis in
telligendo sed gradus piaatis ẽ: fides. fidei fructus intellec¬
sedille qͥ nobis modo euangłm dispensa uit. remot̾is om̃ib lectionis
paganis. & uoce lectoris &tractatoris appareat omib: suis. purga

Expanded text:
nam omnes tendimus; et ait, Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam. Numquid ergo audire nos voluit verbum suum, et intelligere noluit? Quandoquidem si in audiendo et credendo vita aeterna est, multo magis in intelligendo. Sed gradus pietatis est fides, fidei fructus intellecsed ille qui nobis modo Evangelium dispensavit, remotis omnibus lectionis paginis, et voce lectoris et tractatoris, appareat omnibus suis purga
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiurib nris. qr &uos nꝑ inundantis fontis largitatẽ sedp ur̃o mo¬
dulo capitis. Et nos ñ tantũ dicimꝰ in aures uras quantũ ipse fons ma¬
nat ÷ sed quantũ capere possumꝰ. Qđ in urõs sensus traiciamꝰ. abiuidan¬
tius operante ipso incordib ur̃is. quã nob in aurib: urĩs. Res enĩ magna
tractat᷑ & ñ a magnis immo multũ paruis. spẽ tam̃ & fiduciã dat̃ nob
qͥ magnꝰ ꝓpt̃ nos factus ẽ paruus. Si enĩ ab illo ñ exortaremui

Expanded text:
 non pro inundantis fontis largitate, sed pro vestro modulo capitis. Et nos non tantum dicimus in aures vestras, quantum ipse fons manat; sed quantum capere possumus, quod in vestros sensus trajiciamus, abundantius operante ipso in cordibus vestris, quam nobis in auribus vestris. Res enim magna tractatur, et non a magnis, imo multum parvis: spem tamen et fiduciam dat nobis, qui magnus propter nos factus est parvus. Si enim ab i
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ noncęli. s eiꝰ quifecit cȩlum & terram. Unde ista caritas
hominis ipsum audiamus. Caritas ineuit dĩ cdisfusa ÷ incordib
Credere enim in eum: hoc est manducare panẽ uiuum.
Q ui credit in eum manducat inuisibiliter saginatur: qr
inuisibilit̃ renascitur. Infans intus. ẽ. nouus intus ÷ ubi no¬
uellatur ibi saciatur. Quid ergo talib iħs murmurantib
respondit : nolite murmurare ad inuicẽ. Tãquam dicens.
Scio quare nonesuritis: &istum panẽ ñ intelligatis neq
querads Nolite murmurare ad inuicẽ : Sdo Iobanneo¬
eom putest uenire adme: nisi pat̾ quimisitine adtra

Expanded text:
terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et terram. Unde ista charitas terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et terram. Unde ista charitas homini? IpCredere enim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus est: ubi novellatur, ibi satiatur. 2. Quid ergo talibus murmurantibus respondit Jesus? Nolite murmurare ad invicem. Tanquam dicens, Scio quare non esuriatis, et istum panem non intelligatis neque quaeratis. Nolite murmurare ad invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit
Abbreviated transcription (Latin):
ustitiam uero nobis. eẽ. xpm: paulus apłs dicit. Hac ꝑhoc qui
esurit hunc panem : esuriat iustitiam . Sed iustitiam quȩ de
cęlo descendit: iustitiam quamdat dẽ. nonquam sibi facit
homo. Si enim nullam sibi homo facer& iustitiam: non dicer&
idem apłs paulus de iudȩis. Ignorantes enim dĩ iustitiam : et
suam uolentes constituere : iustitia dĩ non sunt subiecti. Inde
erant isti quipanem decȩlo descendentẽnon intelligebant.
quia sua iustitia saturati. iustitiam dĩ non esuriebant.
Quid ÷ hoc : iustitiam dĩ & iustitia hominis: iustitia dĩ. hic dicitur
non quia iustus ÷ ds̃ s quam dat homini dẽ ut iustussit homo
ꝑdm̃. Quae autẽ erat illorum iustitia: quam dessus uiribus
p̃sumebant & quasi impletores legis. se ipsos exsua uireuite
dicebant. Nemo aut̃ impl& legem: nisi quem aduiuerite gr̃ao
il : panis quȩ decelo descendit Legis aut̃ plenitudo c̃pendio:

Expanded text:
Justitiam vero nobis esse Christum Paulus apostolus dicit . Ac per hoc qui Justitiam vero nobis esse Christum Paulus apostolus dicit . Ac per hoc qui esurit hunc panem, esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nullam sibi homo faceret justitiam, non diceret idem apostolus de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio u
Abbreviated transcription (Latin):
dit mnpatrẽ. Hoc ÷ enim credere in silium quos et inpatrẽ :
quia sicut hab& uitã pat̾ in sem& ipso. sic cdedit &e silio
habere uitã insemet ipso. Vt om̃is qui uidet silium et
creelit ineum: habeat uitã ȩt̃nã credendo & transe¬
ipido aduitam tãquam prima illa resurrectione.
E quia non ẽ sola: etresuscit abo eum ego inquit in nouis¬
Abeo quod seriptum est. murmurabant ergo iude & dixerunt non
audiuimus panẽ se eẽ. dixiss& qui decȩlo descendit : mur¬
murauer̃ iudei & dixerunt. Nonne hic ÷ iłis silius ioseph cuiꝰ
nos nouimus patrẽ & matrem᷑ quomodo ergo dicit hic quia
decȩlo descendi: isti apane decȩlo longe erant: nec cum
esurire nouerant. fauces cordis languidas habebant: aurib
aꝑtis surdi erant. Uidebant et cȩcistabant. Panis quippe iste
in terioris hominis querit: esuriem. unde alio loco dicit.
Beati qui esuriunt: & situnt iustitiam : qm̃ ipsi satur abitur.

Expanded text:
dit in Patrem; hoc est enim credere in Filium, quod et in Patrem: dit in Patrem; hoc est enim credere in Filium, quod et in Patrem: quia sicut Pat omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam: credendo et transeundo ad vitam, tanquam prima illa resurrectione. Et quia non est sola, et resuscitabo ego eum, inquit, in novisAb eo quod scriptum est, Murmurabant ergo Judaei de illo, audivimus, panem se esse dixisset, qui de coelo descendit, murmuraverunt Judaei, et dixerunt, Nonne hic est Jesus filius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo hic dicit, Quia descendi de coelo? Isti a pane de coelo longe erant, nec eum esurire noverant. Fauces cordis languidas habebant, auribus apertis surdi erant, videbant et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis quaerit esuriem: unde alio loco dicit, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur .
Abbreviated transcription (Latin):
seruat humilitatem : longe ÷ amagistro humilitatis. Ut om̃e
qđ dedit michi nonꝑlam ereo. Sic non ẽ. uoluntas in cons-¬
pectu patris ur̃i : ut pereat unus depusillis ꝑͥstis. de cim̃tib
potest perire : depus illis nichil perit. Quia nisi fueritis sic̃
pus illus iste : non intrabitis in regnũ cęlorũ. Om̃e quod dedit
michi pat̃ non ꝑdam ereo: s resuscitabo illum in nouissimo
die. Ui dece quem ad modum & hic geminã illã resurrectionẽ
delim&. Quiuenit ad me modo resurgit humilis factus in
menbris meis. sed et resuscitabo eum in nouissimo die scłm
carnẽ. Haec ÷ enim uoluntas patris mei quimisitme: ut omis
qui uid& silium & eredit in eum habeat uitã &ternã. etre
suscitabo ego eum in nouissimo die. Superius dixit. Qui au¬
dit uerbum meum: &eredit ei quimisit me. Modo autẽ
qui uida silium eteredit in eum: nondix̃ uid& silium : etcre¬

Expanded text:
servat humilitatem, longe est a magistro humilitatis. Ut omne servat humilitatem, longe est a magistro humilitatis. Ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo. Sic non est voluntas in conspectu Patris vestri, ut pereat unus de pusillis istis . De tumentibus potest perire, de pusillis nihil perit: quia nisi fueritis sicut pusillus iste, non intrabilis in regnum coelorum, omne quod dedit mihi Pater, non perdam ex eo, sed resuscitabo ego illum in novissimo die . Videte quemadmodum et hic geminam illam resurrectionem delineet. Qui venit ad me, modo resurgit, humilis factus in membris meis: sed resuscitabo eum in novissimo die secundum carnem. Haec est enim voluntas Patris mei qui misit me, utqui videt Filium et credit in eum, habeat vitam aeternam; et ego resuscitabo eum in novissimo die. Superius dixit, Qui audit verbum meum, et credit ei qui misit me: modo autem, Qui videt Filium et credit in eum. Non dixit, Videt Filium, et cre
Abbreviated transcription (Latin):
capud nr̃m eẽ. uoluit docendo humilitatẽ. Ad extremũ
ipsum audite contionantẽ. Uenite adme quil aborastis
& honerati estis : tollite iugũ meũ suꝑuos etdscite ame qm̃
mitis sum & humilis corde. Q̾ cum hoc cdidiceritis: inuenie¬
tis requiẽ animab ur̃is unde non eiciamini foras. Quia descen¬
edi clecelo nonut faciam uoluntatẽ meam sed uoluntatem
eius qũi misit me. Humilitatem doceo: ad e uenire non
potest nisi humilis. non mitcit foras nisi suꝑbia. Qmđ dĩ
foras quid enit quiseruat humilitatẽ & non labitur aueri.¬
tate : dicta sunt quanta dici potuerunt: de abscondito sensu
fr̃s. Satis enim hic lat& sensus & nescio utrũ congrius uerbis
ame sit depromptus. & excultus. quare idõ non eiciam soras:
qr uenit ad illum. quia nonuenit facere uoluntatẽ suam:
ẜuoluntatẽ eiꝰ quimisit illum. Haec ÷ aut̃ inquit uoluntas
Ipse illi datus. ẽ qui seruat humilitatẽ hoc accepit. Qui non

Expanded text:
caput nostrum esse voluit docendo humilitatem. Ad extremum, caput nostrum esse voluit docendo humilitatem. Ad extremum, ipsum audite concionantem: Venite ad me, qui laboratis et onerati estis: tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde; et cum hoc didiceritis, invenietis requiem animabus vestris , unde non ejiciamini foras: quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me; humilitatem doceo, ad me venire non potest nisi humilis. Non mittit foras nisi superbia: quomodo exit foras qui servat humilitatem, et non labitur a veritate? Dicta sunt quanta dici potuerunt de abscondito sensu, fratres: satis enim hic latet sensus, et nescio utrum congruis verbis a me sit depromptus et exsculptus, quare ideo non ejiciat foras qui venit ad illum, quia non venit facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit eum. 19. Haec est autem, inquit, voluntas Ipse illi datus est, qui servat humilitatem, hunc accipit. Qui non
Abbreviated transcription (Latin):
inipsa suꝑbia. expulsisunt nec potuer stare. Si ergo suꝑbia
expulit eos qui non potuer̃ stare : humilitas intro mittit. qui
possint in ꝑpetuo stare. Idõ denim ille qui dir̃. exultabunt
ossa humiliata : prȩdix̃. auditui meo dabis exultationem
& leticiã. Quid ÷ auditui meb: audiendo te felisxsum:
deuoce tua selix sum: intus uiuendo felixsum: idõ non cado.
ido exultabunt ossa humiliata: idõ amicus sponsistat daudit
cum : iclõ stat quia audit: de interiore fonte bibit. ideostat.
Illi qui noluer̃ de interiore bibere: ibi cȩcider̃ ex pulsisunt
nec potuerunt stare. Doctor itaq humilitatis uenit: non
facere uoluntatẽ suam. sed uoluntatẽ enus qui misit eũ.
Veniamus ad eum. intremus ad eum ÷ incorporemur ei :
ut nec nos faciamus uoluntatẽ nrãm sed uoluntatem dĩ.
& non nos eiciet fonas quia menbra eius fumust quia

Expanded text:
In ipsa superbia. Expulsi sunt, nec potuerunt stare . Si ergo superbia In ipsa superbia. Expulsi sunt, nec potuerunt stare . Si ergo superbia expulit eos qui non potuerunt stare; humilitas intromittit, qui possint in perpetuum stare. Ideo etenim ille qui dixit, Exsultabunt ossa humiliata; praedixit, Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam . Quid est, auditui meo? Audiendo te felix sum, de voce tua felix sum; intus bibendo felix sum. Ideo non cado, ideo exsultabunt ossa humiliata: ideo amicus sponsi stat, et audit eum ; ideo stat, quia audit. De interiore fonte bibit, ideo stat. Illi qui noluerunt de interiore bibere, ibi ceciderunt; expulsi sunt, nec potuerunt stare. 18. Doctor itaque humilitatis venit non facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum. Veniamus ad eum, intremus ad eum, incorporemur ei, ut nec nos faciamus voluntatem nostram, sed voluntatem Dei: et non nos ejiciet foras, quia membra ejus sumus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quodperit: & ibi hab& unde perit. Iste dm̃ habet:¬
et ibi habet unde auserre non¬
non potest. Sedsisit rectus corde:
tunc enim in¬
trat & nonerit. Iclõ ille qui dicebat : qͥm̃ apudte ẽ. fons
uitȩ non apud nos. Idõ intrare debemus ut uiuamus.
non quasi nobis sufficere ut pereanus Nonquaiso senoroi bͣ le
saciari at aresc amus : sed os adipsum fontẽo uponere dibi
aquar nondesicut Quia uoluit suo consilio uiuere acloni
alapsus ẽ ꝑeum quiante cȩciderat ꝓsuꝑbiam: quia ei calicẽ
ipsuis suꝑbia propinauit. Quia ergo apudteẽ. fons uite
& inlumine tuo uidebimus lumen: intus uiuamus. intus
uideamus. Quare enim inde exitum ẽ.e audio quare non
ueniat michi pes suꝑbiȩ. Ergo ille eriit: cui uenit pes suꝑ¬
biȩ. Ostendae quia idõ exutꝰ: et manus peccatorum non
moueantine. Propt̃ pedem suꝑbiae. Quare qr ido exut hoç
dicis: ibi cȩcider̃ oñs quioperantur iniquitatẽ. Ibi cȩcider̃.

Expanded text:
quod perit, et ibi habet unde perit; iste Deum habet,quod perit, et ibi habet unde perit; iste Deum habet,et ibi habet unde aufernon potest: sed si sit rectus corde; tunc enim intrat, et non exit. Ideo ille quid dicebat? Quoniam apud te est fons vitae: non apud nos. Ideo intrare debemus ut vivamus, non quasi nobis sufficere ut pereamus, non quasi de nostro velle satiari ut arescamus: sed os ad ipsum fontem ponere, ubi aqua non deficit. Quia voluit suo consilio vivere Adam, et lapsus est per eum qui ante ceciderat per superbiam, qui ei calicem ipsius superbiae propinavit. Quia ergo apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen; intus bibamus, intus videamus. Quare enim inde exitum est? Audi quare: Non veniat mihi pes superbiae. Ergo ille exiit, cui venit pes superbiae. Ostende quia ideo exiit. Et manus peccatorum non moveant me: propter pedem superbiae. Quare hoc dicis? Ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Ubi ceciderunt?
Abbreviated transcription (Latin):
uidebimus lum̃. Pretende miscđiam tuã scientib te: & iustitiã
his qui recto sunt corde. Quisecuntur uoluntatẽ ch̃i sui. non
non cõmouentur pedes. Bonus enĩ ds̃ isrł: rectis corde. Mei
aut̃ inquit ille : pene cõmoti sunt pedes. Quare: quia ⁊elaui
inpeccatorib pacẽ peccatorũ intuens. Ergo quib bonus est
ds̃ nisi rectis corde: nã michi toto corde. cdisplicuit ds̃. Quare
displicuit : qͥuia declit selicitatẽ malis: & idõ nutarunt michi
pecles. quasi sine causa seruis sẽ dõ.Idõ ergo
mei pene
cõmoti sunt pedes: quia non sui rectus corde. Quid ÷ ergo
rectus corde : sequens uoluntatẽ dĩ. Felix ẽ. ille: labor etille
male uiuit : & felii. ẽ. Ille iuste uiuit: edaborat. Non in dig¬
netur iuste uiuens etlaborans: in tus hab& quod felix ille non
hab&. Non ergo tristetur non maceretur: non deficiat selix
ille. hab& ipse. aurum marca: iste ch̃ in conscientia. Conpa¬
ra nunc aurũ & chñ: arcam. et conscientiã. Ille. illud. habet

Expanded text:
m tuam scientibus te, et justitiam tuam his qui recto sunt corde. Qui sequuntur voluntatem Domini sui, non non commoventur pedes. Bonus enim Deus Israel rectis corde. Mei autem, inquit ille, pene commoti sunt pedes. Quare? Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens . Ergo quibus bonus est Deus, nisi rectis corde? Nam mihi torto corde displicuit Deus. Quare displicuit? Quia dedit felicitatem malis: et ideo nutaverunt mihi pedes, quasi sine causa servissem Deo. Ideo ergo mei pene commoti sunt pedes, quia non fui rectus corde. Quid est ergo rectus corde? Sequens voluntatem Dei. Felix est ille, laborat ille: ille male vivit et felix est, ille juste vivit et laborat. Non indignetur juste vivens et laborans; intus habet quod felix ille non habet: non ergo tristetur, non maceretur, non deficiat. Felix ille habet ipse aurum in arca, iste Deum in conscientia. Compara nunc aurum et Deum, arcam et conscientiam. Ille illud habet
Abbreviated transcription (Latin):
osignum unitatis. o uinculũ caritatis Qui uult uiuere hab& uhi
uiuat: hab& unde uiuat Aecedat credat: uiuat indõ: Do incor¬
poret᷑ : ut uiui ficet᷑ Non abhorreat acõpage mẽbroꝵ. non sit
putre mẽbrũ qđ resecari mereat᷑: ñsit distortũ dequo erube¬
scat᷑ Sit pulchrũ sit aptũ. sit sanũ. hȩreat corpori uiuat dõ:
De do nunc laboret. int̾rã ut postea regnet incęlo Litigabant
gͦ iudȩi : ad inuicẽ dicentes: quomodo potest hic nobis carnẽ
suã dare ad manducandũ: litigabant utiq ad inuicẽ. qm̃ p
nẽ ẽcordiȩ ñ intelligebant: Nec sumere uolebant: Nã qui
mandueant talẽ panẽ ñ litigant adinuicẽ. qm̃ unus panis. unu
corpus multisumꝰ. & ꝑ hunc facit ds̃ unius modi habitare in
domo Qđ autẽ ad inuicẽ litigantes quer̃. qͦmđ possit dñs car¬
nẽ suã dare ad manducandũ ñstatm audiunt: sed adhuc eis dr̃¬

Expanded text:
o signum unitatis, o uinculum caritatis. 7 Propulsatio signum unitatis, o uinculum caritatis. 7 Propulsativivat, habet unde vivat. Accedat, credat, vivat in Deo. De Deo incorporetur, ut vivificetur. Non abhorreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatscatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelergo Judaei adinvicem, dicentes: Quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandum? Litigabant utique ad invicem, quoniam panem concordiae non intelligebant, nec sumere volebant. Nam qui manducant talem panem, non litigant adinvicem, quoniam unus panis, unum corpus multi sumus : et per hunc fecit Deus hujusmodi habitare in domo. Quod autem adinvicem litigantes quaerunt quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum, non statim
Abbreviated transcription (Latin):
pus xp̃i: si corpus xp̃i. eẽ. ñ neglegant: Fiant corpus xp̃i: si
corpus xp̃i Intelligite fr̃s mei. qͥd dixerim: homo es spm̃ ha
bes: corpus habes Sp̃m dico quae anima uocat᷑: qua constat
qđ homo es: constas eñi: exanima & corpore: habes itaq sp̃m
inuisibilẽ. corpus uisibile: Dic michi qͥd exhoc uiuat: Sp̃s tuu
uiuit. excorpore tuo. ancorpus tuũ ex sp̃u tuo: Respondit
om̃is qͥuiuit Qui autẽ hoc ñ potest respondere: nescio
siuiuit: Quid respondit om̃is qͥuiuit: Corpus utiq meũ
uiuit : de sp̃ũ meo: Uisergo & tu uiuere de sp̃u xp̃i : incorpore
esto xp̃i: Nũqͥd eni corpus meũ uiuit de sp̃u tuo. Meũ uiuit
de sp̃u meo & tuũ de tuo Nonpotest uiuere corpus xp̃i: nisi
de sp̃u xp̃i Inde ẽ qđ exponens nob apłs paulus hunc panẽ.¬
Unus panis inquit unũ corpus multi sumꝰ: O sacram̃tũ pietatis

Expanded text:
pus Christi si corpus Christi esse non neglegant. Fiant corpus Christi si pus Christi si corpus Christi esse non neglegant. Fiant corpus Christi si corpus Christi. Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu vivere de Spiritu Christi? In corpore esto Christi. Numquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo. Non potest vivere corpus Christi, nisi de Spiritu Christi. Inde est quod exponens nobis apunus panis inquit unum corpus multi sumus. O sacramentum pietatis,
Abbreviated transcription (Latin):
specie uisibili: qđ tam̃ hoc idem significaret: uirtute sp̃ali.
Quomodo eñi eundẽ potũ: bibebant inquit de sp̃ali sequenti
petra: Petra autẽ: erat xp̃s Inde panis. inde potus: petra
Percussa .ẽ. petra de uirga. bis Gemina ꝑcussio: duo ligna cru¬
cis significat Hic .ẽ. gͦ panis de caelo descendens: ut siquis ex¬
m̃ti. ñ qđ ꝑtinet aduisibile sacram̃tũ: Qui manducat intus
scendi De cȩlo descendit & manna : sed manna umbra erat.
iste ueritas est Siqͥs manducauerit ex hoc pane uiu&e in ȩt̾nũ.
& panis quẽ igo dabo caro meaẽ. ꝓmundi uita: hoc quando
caperet caro qđ dixit. panẽ carne: Uocat᷑ caro qđ ñ capit
caro: & ideo magis ñcapit caro: qͥa uocat᷑ caro hoc eñi ex¬
horruer̃ hoc ẽni ad se multũ. ẽẽ. dixer̃. hoc ñ posse fieri
putauer̃: Caro mea.ẽ. inquit ꝓmundi uita: Noꝵ fideles cor

Expanded text:
specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Inde panis, inde potus. Petra Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si qumenti, non quod pertinet ad visibile sacramentum; qui manducat intus,scendit. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste vert panis quem ego dabo caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit, panem, carnem, vocatur caro quod non capit caro: et ideo magis non capit caro quia vocatur caro: hoc enim exhorruerunt, hoc assimulatum esse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea, inq
Abbreviated transcription (Latin):
de nulla re magis dñm offendisse ille popłs dictꝰ: ẽ : quã ẽtra
dm̃ murmurando: Ideo & dñs uolens eos ostende taliũ filios.
hinc ad eos cępit: Quid murmuratis ininuicẽ murmuratores
hic est panis qui de çaelo descendit: hunc panẽ significauit
manna: hunc panẽ significauit altare dĩ. sacram̃ta illa fuer̃:
Insignis. diuersa sunt: inre quȩ significat᷑. paria sunt: Apłm
audi Nolo enĩ uos inquit ignorare fr̃s. quia patres nr̃i om̃s
subnube fuer̃. & om̃s mare transier: & om̃s in moysen baptira¬
ti sunt innube & in mari Et om̃s eandẽ escam sp̃alẽ mandu
cauer̃ : sp̃alem utiq eandẽ: Nam corporalẽ alterã qͥa illi man¬
na nos aliud Sp̃alem uero: quã nos Sed patres nr̃i: ñ patres
illoꝵ Quibꝰ nos similes sumus: ñqͥbꝰ illi similes fuer̃ & ad iun¬
git: Et om̃s eundẽ potũ sp̃alẽ biber̃ Aliud illi aliud nos: sed

Expanded text:
de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis in invicem, murmuratores, Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna, hunc panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt: in signis diversa sunt; in re quae significatur paria sunt. Apostolum audi: Nolo enim vos, inquit, ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moysen baptizatcaverunt. Spiritualem utique eamdem; nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilẽ cibũ: sed aliud est sacram̃tũ: aliud uirtus sacram̃ti:
Quã multi de altari accipiunt & moriuntur: & accipiendo
moriunt᷑: Unde dicit apłs: iudiciũ sibi manducat & bibit:
Non eñi bueella dominica uenenũ fuit uidȩ. & tam̃ accepit :¬
& cũ accepit ineũ mimicꝰ intrauit: ñquia malũ accepit.
sp̃alit̃ manducate : in nocentiã adaltare: Adportate peccata
& si sunt cottidiana. uł ñsint mortifera: antequã ad altare
accedatis. adtendite qđ dicatis Dimitte nobis debita ñr̃a.
sicut & nos dimittimꝰ debitoribꝰ nr̃is Dimittis: dimittet¬
tibi.
Securus accede : panis. ẽ: ñ uenenũ. sed uide sidimictis: Nam si
ñ dimittis intiris: & ei mentiris quẽ ñ fallis: mentiri dõ potest:
fallere dm̃ ñ potes Nouit ille quid agat Intus te uid&: intus te
examinat : intus te inspicit. intꝰ iudicat. intus autẽ dãpnat aut

Expanded text:
visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed oelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittettibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ: Ipse uitã ȩt̃nã dedit: & carni susceptȩ uitã ȩt̃nã Mori
uenit: sed die t̾ciae resurrex̃: Int̾ uerbũ suscipiens & carnẽ
resurgentẽ. mors media ẽsũpta ẽ: Ego sũ inqͥt panis uitȩ : & in
tui sunt: quid .ẽ: unde suꝑbitis: Manducauer̃ manna: & mor¬
tui sunt Quare manducauer & mortui sunt: quia qđ uide¬
bant credebant. qđ ñ uidebant ñ intelligebant: ideo patres
Nam quantũ ꝑtin& fr̃s mei admortẽ istam uisibilẽ & corporalẽ.
nũqͥd nos ñmorimur. quia manducamꝰ panẽ de cęlo descendentẽ:
Sic sunt mortui & illi quẽ ad modũ nos morituri sumꝰ: Quantum
adtin& ut dixi ad mortẽ huiꝰ corporis uisibilẽ atq carnalẽ:
quantũ autẽ ꝑtinet ad illã mortẽ dequa terret dñs qͥa mor¬
tui sunt patreł istore: m anducabit manna & moyses: mandu¬
cauit manna & aaron: manducauit manna & finees: man¬

Expanded text:
hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media consumpta est. 11. Ego sum, intui sunt. Quid est unde superbitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, man
Abbreviated transcription (Latin):
mand cum dicente : & trahit audientem: ad moneat quod¬
sequitur. Amen amendico uobis: quicredit in me hab& ui¬
tã a et̃nã. Reuelare se uoluit : quid. eẽt Nam cõpendio
dicere potuit : qui credit inme hab& me. Ipse enim xp̃s
uerus ds̃ ÷ et uita aet̃na. Qui ergo credit inme in quit¬
uiuit inme. Qquiuiuit inme. hab& me. Quid ÷ autem
habereme: habere uitã aet̾nam. Vita aet̃na mor tẽ
ad sumpsit : uita ȩt̃na mori uoluit. sed desuo nonde tuo.
Accepit ate ubi moreretur prote. Ab hominib: enim
carnem ad sumpsit : sed nonmore hominũ Nã patrem
habens incaelo. matrẽ elegit int̾ra. &. illic natꝰ sine matre. & hic sine patre. Assũp¬
sit gͦ uita mortẽ. ut uita occideret mortẽ Nam qui in me credit inquit.
hab& uitã ȩt̾nã: non qđ patet. sed qđ̃ lat& Uita enĩ ȩt̃na. ũbũ
inprincipio erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbũ & uita erat lux

Expanded text:
manet cum dicente, et trahit audientem. manet cum dicente, et trahit audientem. Sequitur: Amen amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare se voluit quid esset: nam compendio dicere potuit, Qui credit in me, habet me. Ipse enim Christus verus Deus est et vita aeterna. Qui ergo credit in me, inquit, it in me; et qui it in me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit; sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux
Abbreviated transcription (Latin):
tituti. audiant tale uerbum : quia caro factum ẽ. & habitauit
in nobis. Exponit & ipse : et ostendit nobis quid dixerit. Qui audi.
& didicit uenit adme: continuo subiecit. quod cogi-¬
tare possumus. Nonquia patrem uidit quisquam: nisi is qui est
adõ hic uidit patrem. Quid ÷ quod ait . ego uidi patrẽ. uos non
uidistis patrem: & tam̃ nonuenitis ad me. nisi trahamini apatre
Quid ÷ aut̃ uobis trahi apatre : nisi discere apatre: quid ẽ. difere
apatre nisi audire apatre : quid ẽ audire apatre. nisi audire
uerbum patris id ẽ: me: nesute ergo cum dico uobis. omnis
qui audiuit apatre & didicit. dicatis apuduos: sed nũquã uidi-¬
mus patrẽ. Quomodo discere potuimus apatre:ame ipso
audite. Nonquia patrem uidit quisquam: sed qui ẽ. adõ hic
uicdit patrem. Ego noui patrem: ab illo sum. Sed quomodo uer¬
bum abillo cuus est uerbum: quod nonsonat & transit. Sed qđ̃

Expanded text:
tituti audiant tale Verbum? Quia Verbum caro factum est, et habitavit tituti audiant tale Verbum? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 9. Exponit hoc et ipse, et ostendit nobis quid dixerit, Qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Continuo subjecit quod cogitare possemus: Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Quid est quod ait? Ego vidi Patrem, vos non vidistis Patrem; et tamen non venitis ad me, nisi trahamini a Patre. Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? quid est discere a Patre, nisi audire a Patre? quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos, Sed nunquam vidimus Patrem; quomodo discere audite. Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. Ego novi Patrem, ab illo sum; sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum: non quod sonat et transit, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo trahit: erunt om̃s docibiles dĩ. Trahere dĩ est.
Om̃is qui audit apatre & di dicit: uenit adme. Trabere dĩ÷¬
ueniat ad xp̃m. Ap̃s nichil docuit : quid quod patrem
magistrum homines nonuiderunt. filiũ uiderunt: sill
dicebat. sed pat̾ docebat. Ego cum homosim quem doceos
quem fr̃s. nisi eum qui audit uerbum meum : siego cum
homo sim illum doceo . quam audit uerbũ meum: illũ
doca et pater. qui audit uerbum ei. Si illum doc& pat
qui audit uerbũ eius. quere quidsit xp̃c̃. & inuenies uerbũ
euis Inprincipio erat uerbum: non inprincipio fecit els
uerbum. Quomodo in principio fecit ds̃ cȩlum ds̃ & tenrã.
ecce quia non .ẽ. creatura: disce trahi ad siliũ ad patrẽ:
Doceat te pat̃ : audi uerbum eiꝰ. Quod uerbum. ẽ. in quis audios in
principio erat uerbum Nonfactum ÷ s erat. Q uerbum erat
apud dm̃i: & ds̃ erat uerbum. Quomodo homines incarne cons-¬

Expanded text:
quomodo trahit. Erunt omnes docibiles Dei: trahere Dei est. quomodo trahit. Erunt omnes docibiles Dei: trahere Dei est. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me: trahere DChristum, Christus nihil hic docuit? Quid quod Patrem magistrum homines non viderunt, Filium viderunt? Filius dicebat, sed Pater docebat. Ego cum homo sim, quem doceo? quem, fratres, nisi eum, qui audivit verbum meum? Si ego cum homo sim, illum doceo qui audit verbum meum; illum docet et Pater, qui audit Verbum ejus: si illum docet Pater qui audit Verbum ejus; quaere quid sit Christus, et invenies Verbum ejus: In principio erat Verbum. Non, In principio fecit Deus Verbum; quomodo, In principio fecit Deus coelum et terram : ecce quia non est creatura. Disce trahi ad Filium a Patre; doceat te Pater, audi Verbum ejus. Quod Verbum ejus, inquis, audio? In principio erat Verbum; non factum est, sed erat: Et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo homines in carne cons
Abbreviated transcription (Latin):
innorussimo die. Scriptum ÷ enim in propłns. Cerant oñis
docibiles dĩ. Quare hoc dixi. ouidȩi : pat̾ uos non docuit. Und¬
me potestis agnoscere : õm̃s regni illius homines docibiles
dĩ. erunt non ab hominib audient. Ꝙsi abhominib audiunt :
tamen quod intelligunt in tus datur. in tus coruscat. in tus
reuelatur. Quid faciunt homines forinsecus adnuntiantes:
qđ facio ego modo cumloquors strepitum uerborum inge¬
ro aurib uris. Nisi ergo reuel& ille qui intus ÷ quid dico autqͥd
loquor exterior cultor arboris interior. ẽ. creator. Qui plan.
tat &rigat : extrinsecus oꝑatur. Hoc faciamus nos. Sed neq
quiplantat est aliquid neq ꝗrigat: s qui increm̃tum dat
ds̃. Hoc ÷ erunt om̃s docibiles dĩ. Qui om̃s : omĩs qui audit
apatre etdidicit: uenit ad ie. Videte quomodo tralnt
pat dicendo delectatur: non necessitatẽ inponendo. Ecce

Expanded text:
in novissimo die. 7. Scriptum est enim in Prophetis, Et erunt omnes in novissimo die. 7. Scriptum est enim in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quare hoc dixi, o Judaei? Pater vos non docuit; quomodo potestis me agnoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, Erunt omnes docibiles Dei. Qui, omnes? Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Videte quomodo trahit Pater: docendo delectat, non necessitatem imponendo. Ecce