comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ eius nomen tribuere. cum ipsi nõ
patiantur ut seruus nomine dñi nũ¬
cupetur. Quem ñ natura utiq s quȩ¬
dam cditio subicit seruituti: Aliud econ¬
tra crimen ẽ auariciȩ. ñ dispar malitia.
s diuersũ in nomine. Uñ ad timotħm
ait. Radix enim om̃ium maloꝵ. ẽ aua¬
ricia. Om̃ium enĩ capax ẽ delictoꝵ. ut
auiditatis suȩ. qd impossibile ẽ. imple¬
at desidium. semꝑ bibens &e semper
sitiens. Non iinerito gͦ. sub uno nõie
utrumq malũ ostendit. Pene enim uno
explentur oꝑe. quia sic̃ idolatria uni
deo auferie nititur głam. ne qd eius
peculiare est. solus habeat nomen dĩta¬
tis sibi soli condignum. ita & auaricia
in dei se̾res extendit. ut si potest fieri.
unus & solus creaturã eius sͥ usurpet.
ambȩ enim dõ abnegant. quȩ eius s̃.
pter que uenit ira dĩ. M aloꝵ memo¬
ratorum causa. uenturũ dic̃ iudiciũ
dĩ. ut uindicetur in hos. qͥ contempto

Expanded text:
tiae ejus nomen tribuere; cum ipsi non tiae ejus nomen tribuere; cum ipsi non patiantur, ut servus nomine domini nuncupetur, quem non natura utique, sed quaedam conditio subjicit servituti? Aliud e contra crimen est avaritiae, non disparmalitia, sed diversum in nomine. Unde ad Timotheum ait: Radix enim omnium malorum est avaritia ; omnium enim capax est delictorum, ut aviditatis suae, quod impossibile est, impleat desiderium, semper bibens, et semper sitiens. Non immerito ergo sub uno nomine utrumque malum ostendit; pene enim uno explentur opere: quia sicut idololatria uni Deo auferre nititur gloriam, ne quod ejus peculiare est, solus habeat nomen divinitatis sibi soli condignum; ita et avaritia in Dei se res extendit, ut si potest fieri, unus et solus creaturam ejus sibi usurpet, ambae enim Deo abnegant, quae ejus sunt. Propter quae venit ira Dei. Malorum memoratorum causa venturum dicit judicium Dei; ut vindicetur in hos, qui contempto
Abbreviated transcription (Latin):
seruitus. Quoniam omnia simul peccata
corpus ẽẽ. in epła ad romanos significat.
cerrco nunc singula delicta describens.
membra ea appellat. ut post acceptam
ac seruatam euglicam de saluatoris ple¬
nitudine rationem. bonȩ uitȩ oꝑam da¬
rent: Abstinentes se ab omni turpitudi¬
ne & desiderio malo. quo possint ꝑitiȩ
diuinȩ fructum ñ amittere Multum e¬
nim obest scire ueri rationem. & mini¬
me illam factis prosequentibus affirma¬
re. hinc ẽ uude &e dominus int̃ cetera
ait. Qui autem inquit scit uoluntatem
domini sui. & non paruerit ei uapulabit
multis: Auaritiam tamen. idolatriȩ cõ¬
parauit. ut nichil illa sceleratius demon¬
straret : sub uno nomine duo pessima ⁊
impia genera designauit. quȩ omni rati¬
one monet fugienda. Primum enim ce
ꝑgraue crimen. idolatria ẽ Quid enim
tam ꝑniciosum tamq funestum. quã
ad iniuriam creatoris dĩ. lignis ce la¬
pidibus uel aliis metallis. honorificen¬

Expanded text:
servitus. Quoniam omnia simul peccata servitus. Quoniam omnia simul peccata corpus esse in epistola ad Romanos significat , idcirco nunc singula delicta describens, membra ea appellat; ut post acceptam et servatam evangelicam de Salvatoris plenitudine rationem, bonae vitae operam darent, 272 abstinentes se ab omni turpitudine et desiderio malo, quo possint peritiae divinae fructum non amittere. Multum enim obest scire veri rationem, et minime factis illam prosequentibus affirmare. Hinc est unde et Dominus inter caetera ait: Qui autem scit voluntatem domini sui, et non paruerit ei, vapulabit multis . Avaritiam tamen idololatriae comparavit, ut nihil illa scelestius demonstraret. Sub uno nomine duo pessima et impia genera designavit, quae omni ratione monet fugienda; primum enim et pergrave crimen est idololatria. Quid enim tam perniciosum, tamque funestum, quam ad injuriam creatoris Dei lignis et lapidibus vel aliis metallis honorificen
Abbreviated transcription (Latin):
mamento sunt. dissimulandum. Qsqͥs
enim his se suꝑsticionibus occupauerit.
impedimentum patietur. Non enim po¬
terit hec transcendere. quibus se inclina¬
uit ut dominis. Mortui enim estis. c&e ui¬
ta ur̃a abscondita ẽ cum xp̃o indeo. Aprd
cum his oĩbus. Iccuro carnalib ac mun¬
danis abscondita ẽ uita. xp̃i & suorum
indeo. extra mundum. in regno eiꝰ cȩlesti
actis apłorum. hunc ẽẽ uitȩ auctorem.
qui a perfidis non creditur futurus iuu¬
dex. Cum autem aduenerit in uirtute
cȩlesti. & uisus fuerit ẽẽ quod minime cre¬
debat᷑. tunc apparebunt cum illo etiã qui
c̃didert̃ in illum. & manifestabitur om̃i
ꝑfidiȩ. quia uiuit cũ scĩs suis in gła. Hȩc
consolatio fiduciam spei parit. ut secu¬
ri de futura uita. omnia postponentes.
xp̃m sequamur. Mortificate gͦ m̃bra
ur̃a quȩ sunt suꝑ t̾ram: forncationem
immundiciam. libidinem. concupiscen¬
tiam malam. & auariciam. quȩ ẽ idoloꝵ

Expanded text:
mamento sunt, dissimulandum. Quisquis mamento sunt, dissimulandum. Quisquis enim his se superstitionibus occupaverit, impedimentum patietur; non enim poterit haec transcendere, quibus se inclinavit, ut dominis. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Apud cum his omnibus. Idcirco carnalibus ac mundanis abscondita est vita Christi et suorum in Deo extra mundum, in regno ejus coelesti,Actis apostolorum hunc esse vitae auctorem, qui a perfidis non creditur futurus judex . Cum autem advenerit in virtute coelesti, et visus fuerit esse, quod minime credebatur, tunc apparebunt cum illo etiam qui crediderunt in illum; et manifestabitur omni perfidiae, quia vivit cum suis in gloria. Haec consolatio fiduciam spei parit; ut securi de futura vita, omnia postponentes, Christum sequamur. Mortificate membra vestra, quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est idolorum
Abbreviated transcription (Latin):
uixta carnem. quia ex elementiᷤ ẽ omnis
corpr̃alis natiitas. ac ꝑ hoc non ẽẽ in¬
congruum inquiunt his inclinari. qͦꝵ
gubernaculis humanum regitur genus.
ut his se subiciat. quȩ uidet mundicla¬
rissima. nec requiriuit debere sp̃alia qr
his solis inquiunt ducib riti concessum
est. & per hanc rationem negligunt aue
que sunt sursum querite. ubi xp̃c est
ad dexteram dĩ sedens. Hos cum xp̃o
resurrexisse asserit in baptismo. qui
suꝑcȩlestia cogitant ubi sedes est xp̃i:
bi ds̃ pater filio suo tradidit dexteram ut
regnet & iudicet. Iudicis enim in sinistra
sedere non ẽ. Resurrectio tamen duas ha¬
bet formas. ut primo animo de terris
resurgat ad cęlos. Deinde recepto corpr̃e
resurgat. raptus obuiam xp̃o. Quȩ sursũ¬
sunt sapite. non ea quȩ super terram:
uꝑnorum cȩlorum qui ęterni sunt. habi¬
tacula nos petere exhortatur. Ab his aũt
omnibus. quȩ infirmamento & sub fir¬

Expanded text:
juxta carnem, quia ex elementis est omnis juxta carnem, quia ex elementis est omnis corporalis nativitas: ac per hoc non esse incongruum inquiunt his inclinari, quorum gubernaculis humanum regitur genus, ut his se subjiciat, quae videt mundi clarissima: nec requiri debere spiritualia; quia his solis, inquiunt, ducibus uti concessum est, et per hanc rationem negligunt auctquae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens. Hos cum Christo resurrexisse asserit in baptismo, qui supercoelestia cogitant, ubi sedes est Christi, ubi Deus Pater Filio suo tradidit dexteram, ut regnet et judicet; judicis enim in sinistra sedere non est. Resurrectio tamen duas habet formas, ut primo anima de terris resurgat ad coelos, deinde recepto corpore, resurgat raptus obviam Christo. Quae sunt sursum, sapite, non ea quae super terram. Supernorum coelorum, qui Aeterni sunt habitacula, nos petere exhortatur: ab his autem omnibus, quae in firmamento et sub fir
Abbreviated transcription (Latin):
nem inducat. Quȩ sunt rationẽ quidẽ
habentia sapientiȩ. sunulatione religio¬
nis & humilitate animi. ad uexationẽ
corporis. ñ in honore aliquo. ad saturi¬
tatem &e diligentiam carnis. Hinc se
sapientiȩ rationem habere putant. qr
traditioni humanȩ nom̃ religionis ap¬
plicant. Ut religio appelletur cum sit sa¬
crilegium. quia quod contra auctorem ẽ.
sacrilega mente inuentum ẽ. Nomengͦ
fingit. ut falsa quȩ s̃. possit uera asserere.
& humanas mentes intra humiliat. ne
se erigant ad suꝑna. aut terrena colentes.
excidant a suꝑnis celestibus. ce obsint cor
tionis facturam. Hinc enim grauati nõ
poterunt sursum iungi capiti suo ut
restaurentur in illo honorati effecti. qͣsi
prima parce corporis truncati. totos se
dantes mundo. ad sensum carnis explen¬
dum. Sagina enim carnalis sensus. tra¬
ditio humana ẽ. quȩ hoc dicit sufficere.
quod carnis tradidit prouidentia. Ra¬
tionem enim uidetur habere sapientiȩ

Expanded text:
nem inducat. Quae sunt rationem quidem nem inducat. Quae sunt rationem quidem habentia sapientiae simulatione religionis, et humilitate animi ad vexationem corporis, non in honore aliquo ad saturitatem et diligentiam carnis. Hinc se sapientiae rationem habere putant, quia traditioni humanae nomen religionis applicant, ut religio appelletur, cum sit sacrilegium; quia quod contra auctorem est, sacrilega mente inventum est. Nomen ergo fingit, ut falsa quae sunt, posset vera asserere; et humanas mentes in terra humiliat, ne se erigant ad superna: aut terrena colentes excidant a supernis coelestibus, et obsint corpimaevae rationis facturam. Hinc enim aggravati non poterant sursum jungi capiti suo, ut restaurentur in illo honorati effecti: sed quasi prima parte corporis truncati, totos se dantes mundo ad sensum carnis explendum. Sagina enim carnalis sensus traditio humana est, quae hoc dicit sufficere, quod carnis tradidit providentia; rationem enim videtur habere sapientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
donare perpetuam. Hȩc enim nec pre¬
sentem dant. & impediunt. ne apprehen¬
datur futura. Qui autem post baptis¬
mum ambigit de aliquibus. ꝑutans
quedam de ueteribus ueneranda. uiue¬
re se ostendit elementis. que decernt co¬
lenda. aut dubitat contempnenda hie
remanebit infra circulos mundi alie¬
nus a deo. quia ueteri indutus homine.
carnalia transire non poterit. Ne teti
geritis. ne gustaueritis. ne contrectaueri¬
tis. que sunt ouinia in interitum &e cor¬
ruptionem. ꝑ abusionem. scđm precepta
&e doccrinas hominum. Prohibet om̃i
genere ab spe mundanorum. quia ina¬
nis ẽ. ne colant. ne assentiant. ne cogitenł.
quia quȩ promitunt. corruptionis suil
sus enĩm culturȩ ipsorum. interitum ge¬
nerãt. quia precepta ce doctrinȩ non dei
sed hominum sunt. in quib uana spes est.
iuape. cum aduersus creatorem inuene¬
rit hȩc error humanus. ut ꝓhibens ab
unuis dĩ fide. multoꝵ deoram suꝑsticio¬

Expanded text:
donare perpetuam. Haec enim nec praedonare perpetuam. Haec enim nec praesentem dant, et impediunt, ne apprehendantur futura. Qui autem post baptismum ambigit de aliquibus, putans quaedam de veteribus veneranda, vivere se ostendit 271 elementis, quae decernit colenda, aut dubitat contemnenda; hic remanebit intra circulos mundi, alienus a Deo; quia veteri indutus homine, carnalia transire non poterit. Ne tetigeritis, ne attaminaveritis, ne gustaveritis, ne contrectaveritis, quae sunt omnia in interitum, et corruptionem per abusionem secundum praecepta et doctrinas hominum. Prohibet omni genere ab spe mundanorum; quia inanis est, ne colant, ne assentiant, ne cogitent quia quae promittunt, corruptionis sunt. Usus enim et cultura ipsorum interitum generant; quia praecepta et doctrinae non Dei, sed hominum sunt, in quibus vana spes est: quippe cum adversus Creatorem invenerit haec error humanus; ut prohibens ab unius Dei fide, multorum deorum superstitio
Abbreviated transcription (Latin):
iuiuentes in hoc mundo decernitis: Dĩs¬
qui baptiratur in xp̃o. moritur mun¬
do. Cunctis enim suꝑsticionum errori¬
bus abrenunciat. ut solam colat fidem
xp̃i. Amotis enim quȩ naturali iusticiȩ
accedunt. relinquitur disciplina data
a deo. ꝑ quam uiuitur deo. ꝑ spem quȩ
est in xp̃o. Moritur autem his quibus
subiectus fuerat ꝑ errorem. dum negat
illos quos presumpserant eẽ. ⁊ ita fit
ut ꝑ inimiciciam abrenunciationis.
inuicem sibi mortui dicantur. homo ce
elementorum cultura. mundum enĩ
dicens errorẽ carnis sig̃cat. Omne enun
quod uidetur. carni deputatur. Hinc
in hoc mundo sunt: id est. neq elem̃¬
ta quibus compactus mundus ẽ. neq
errores quos humana adinuenit tra¬
ditio diligamus. sed solum xp̃m qui
mortuus ẽ pro nobis. ut corpori suo
nos sociaret ex ꝑditis. Qui ergo conse¬
pulti sunt xp̃o mortui sunt elem̃tis.
ut nichil curent ex his. Superna enum
didicerunt tenenda. quȩ possunt uitã

Expanded text:
viventes in mundo decernitis? Diviventes in mundo decernitis? Diqui baptizatur in Christo, moritur mundo; cunctis enim superstitionum erroribus abrenuntiat, ut solam colat fidem Christi. Amotis enim quae naturali justitiae accedunt, relinquitur disciplina data a Deo, per quam vivitur Deo per spem, quae est in Christo: moritur autem his quibus subjectus fuerat per errorem, dum negat illos, quos deos praesumpserat esse. Et ita fit ut per inimicitiam abrenuntiationis invicem sibi mortui dicantur homo et elementorum cultura. Mundum enim dicens, errorem carnis significat; omne enim quod videtur, carni deputatur. Hinc uae in mundo sunt ; id est, neque elementa, quibus compactus est mundus, neque errores quos humana adinvenit traditio, diligamus: sed solum Christum, qui mortuus est pro nobis; ut corpori suo nos sociaret ex perditis. Qui ergo consepulti sunt Christo, mortui sunt elementis, ut nihil curent ex his; superna enim didicerunt tenenda, quae possunt vitam
Abbreviated transcription (Latin):
immici ut semꝑ animas suꝑ terras
humiliatas detineat ubi se scit semper¬
de cęlis deicctum futurum iusto iudicio
dei. religionem simulans. cum sit maxi¬
mum sacrilegium. Inflantur enim. mo¬
tum ꝑuidentes stellarum quas angłos
uocat non auccoritate diuina sed super¬
sticione humana. quȩ ad nichilum ꝓfi¬
cit nisi ad dampnum. nolentes tenere
fidem xp̃i. qui omnium creator & dñs
ẽ. Ex ipso enim omnes originem habẽt.
quare ce corpus euis dicuntur. si tamen
agnoscant eum. Ad ipsum enuim con¬
uersi reedificantur. compaginati fide eiꝰ
subministrante euangłio adunantur¬
cuncti quasi membra corprĩs in carita¬
te xp̃i ut augmentum faciant deo
Cum enim redeunt ad illum. qui per er¬
rorem deseruerant illum. minuentes eo¬
pias diuitiarum eius dum denegant
eius se eẽ. crementum factunt dõ. quia
ex perditis acquiruntur deo. Rursum
seruiunt non elementis: Hoc loco de¬
paganis. Si mortui estis cum xp̃o ab¬

Expanded text:
inimici, ut semper animas super terras inimici, ut semper animas super terras humiliatas detineat, ubi se scit de coelis dejectum semper futurum justo judicio Dei, religionem simulans, cum sit maximum sacrilegium. Inflantur enim motum pervidentes stellarum, quas angelos vocat, non auctoritate divina, sed superstitione humana, quae ad nihilum proficit, nisi ad damnum: nolentes tenere fidem Christi, qui omnium creator et Dominus est. Ex ipso enim omnes originem habent; quare et corpus ejus dicuntur, si tamen agnoscunt eum. Ad ipsum enim conversi reaedificantur, compaginati fidei ejus subministrante Evangelio cunctis quasi membra corporis in charitate Christi, ut augmentum faciant Deo. Cum enim redeunt ad illum, qui per errorem deseruerant illum, minuentes copias divitiarum ejus, dum denegant ejus se esse, crementum faciunt Deo. quia ex perditis acquiruntur. Haec de pagserviunt, non elementis. Si ergo is: Si mortui estis cum
Abbreviated transcription (Latin):
non habet: ita &e hȩc ante aduentum dm̃
tempore suo obseruanda fuerunt. p̃sen¬
te autem carent auctoritate. Numquid
aliquis uicem domini agens ipso pre¬
sente dominatur: si prefectorum uicarii
presentibus eis priuati sunt: Quantoma¬
gis serui presente domino. etiam ipsi in
obsequio debent uideri. Nemo uos de¬
cipiat uolens in humilitate animi et
supersticione angłorum. ea que uidet.
extollens se frustra inflatus mente car¬
nis suȩ. & non tenens caput ulud ex qͦ
omne corpus ꝑ cõpaginatioẽs ce conuine¬
tiones. subministratum ce compaginatũ
crescit in augnentum dĩ. Quod supuis
sub nomine philosophiȩ cauendũ mo¬
nuut. nunc aꝑtius docet obseruandum
ab his qui terrenȩ sapientiȩ studentes.
hec colenda asserunt quȩ obtutibus ad¬
iacent uł apparent. ut horum eulturis
te teneantur. ne se supra firmamentũ
tendant ad suꝑiores cȩlos. ad dm̃ omin¬
um adorandum.  uod oꝑa efficitur

Expanded text:
non habet; ita et haec ante adventum Domini non habet; ita et haec ante adventum Domini tempore suo observanda fuerunt, praesente autem, carent auctoritate. Numquid aliquis vicem domini agens, ipso praesente, dominatur? Si praefectorum vicarii, praesentibus eis privati sunt; quanto magis servi, praesente domino, etiam ipsi in obsequio debent videri! Nemo vos decipiat, volens in humilitate animi, et superstitione angelorum ea quae videt, extollens se frustra, inflatus mente carnis suae, et non tenens caput illud, ex quo omne corpus per compagines et conjunctiones subministratum et compaginatum crescit in augmentum Dei. Quod superius sub nomine philosophiae cavendum monuit, nunc apertius docet observandum ab iis, qui terrenae sapientiae studentes, haec colenda asserunt, quae obtutibus adjacent, vel apparent; ut horum detentae tae teneantur, ne se supra firmamentum tendant ad superiores coelos ad Deum omnium adorandum. Quod opera efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
tes. aut aliquid quod ad fidem xp̃i non
ꝑtinet. susurrantes contempnendos.
stum autem solum sequendum. ꝑquẽ
deuicta mors est. & reddita resurrectio
mortuorum. Quidam enim iudeorum
solent iudicare fideles. quod ca quȩ int̃¬
dicta per moysen sunt edant de cibis.
cum omnia ds̃ munda fecerit. Indigni
autem iudicati iudei. de his edere prohi¬
biti sunt a melioribus. Solent iterum
reprehendere nos qr dies festos eorum sꝑ¬
nimus. aut quia inicia mensium non
obseruamus. quȩ neomenias uocant.
Marime autem. quod dies sabbatorum ñ¬
custodimus. ut ocio &e epulis cum luxu¬
ria transigantur. quod magis ad offensã
sunt uocabula. hinc est unde incuglio
dicit. Dominus. est enim inquit filius
hominis etiam salbatidñs: E ipsum enĩ
omnia. quȩ quidem sic data sunt per
moysen. ut umbra ẽẽnt uel figura fu¬
turorum. ut apparente ueritate figura
cessaret. Sicut enim absente imꝑatore
tmago eius habet auctoritatem. presente

Expanded text:
tes, aut 270 aliquid quod ad fidem Christi non tes, aut 270 aliquid quod ad fidem Christi non pertinet susurrantes, contemnendos: istum autem solum sequendum, per quem devicta mors est, et reddita resurrectio mortuorum. Quidam enim Judaeorum solent judicare fideles, quod ea quae interdicta per Moysen sunt, edant de cibis, cum omnia Deus munda fecerit: indigni autem judicati Judaei de his edere, prohibiti sunt a melioribus. Solent iterum reprehendere nos, quia dies festos eorum spernimus, aut quia initia mensium non observamus, quae neomenias vocant: maxime autem quod dies sabbatorum ncustodimus, ut otio et epulis cum luxuria transigantur: quod magis ad offensam sunt vocabula. Hinc est unde in Evangelio dicit: Dominus est enim Filius hominis etiam sabbati ; per ipsum enim omnia, quae quidem sic data sunt per Moysen, ut umbra essent, vel figura futurorum, ut apparente veritate, figura cessaret. Sicut enim absente imperatore, imago ejus habet auctoritatem, praesente
Abbreviated transcription (Latin):
hac auctoritate animas tenerent. qr
peccauerant. Ipsi inuenti sunt ampliꝰ
peccatores. dum illum qui illos non
peccando uicerat. occiderunt. Et sie
iuste expoliati sunt. sicut dixit publi¬
ce idest in cruce quod est palam detri¬
umphati a dõ in xp̃o. Ille enim detri¬
umphatur. qui palam uincitur. & spo¬
na eius publicantur. O stenditur enu
oniubus prostratus. qui ceteris insulta¬
bat. decretũ autem quod dicit. non est
hoc quod pagani fatum appellaut. quia
illud non omnibus contrarium asser̃.
quia quosdam dicunt ex hoc felices.
alios infelices. Hoc enim decretiin om¬
nibus dicit fuisse contrarium. Senten¬
cia enim erat. cunctis aduersa homini¬
bus. Nemo igitur iudicet uos in eibo.
uel in potu. aut in parte diei festi. aut
inneomenus. aut in sabbo quod ẽ umbra
futurorum. corpus autem xp̃i. Quoni¬
am omnis spes uite in xͦ ẽ ac fiducia.
nulli supersticioni aut legi subic̃e nos
debere precepit. Iuamobrem. ꝑstrepen¬

Expanded text:
hac auctoritate animas tenerent, quia hac auctoritate animas tenerent, quia peccaverant, ipsi inventi sunt amplius peccatores, dum illum qui illos non peccando vicerat, occiderunt. Et sic juste exspoliati sunt, sicut dixit, publice, id est, in cruce; quod est palam detriumphari a Deo in Christo. Ille enim detriumphatur qui palam vincitur, et spolia ejus publicantur; ostenditur enim omnibus prostratus, qui caeteris insultabat. Decretum autem quod dicit, non est hoc quod pagani fatum appellant; quia illud non omnibus contrarium asserunt; quia quosdam dicunt ex hoc felices, alios infelices. Hoc enim decretum omnibus dicit fuisse contrarium; sententia enim erat cunctis adversa hominibus. Nemo igitur judicet vos in cibo, vel in potu, aut in parte diei festi, aut in neomeniis, aut in sabbato: quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi. Quoniam omnis spes vitae in Christo est, ac fiducia, nulli superstitioni aut legi subjacere nos debere praecepit. Quamobrem perstrepen
Abbreviated transcription (Latin):
de medio. exeuntes hinc. qui acceperant
remissa. illic tenerentur apud inferos.
orro autem ideo omnia delicta concessa
sunt. ut resurgerent a mortuis. N uia
enim ex peccato mors. sublato peccato
fit resurrectio mortuorum. Quod quid
fieri minune potuisset. nisi peccatum af¬
fixisset cruci. Dum enim non peccando
saluator iuncit peccatum. quod hominem
tenebat obnoxium. insuꝑ &e occiditur
ab eo innocens. sic crucifixit peccatum.
Deuictum enim peccatum. mortificatum
dr̃. Crux enim non saluatoris mors ẽ.
sed peccati. In nocens enim sic qui oc¬
ciditur. reos illos facit a quibus occidi¬
tur. Peccatum autem principes & po¬
testates intelligamus. quorum studio
peccauit primus didam. Ad auctores
enini referendum est nomen hoc. quoꝵ
mortem in expoliatione significauit.
Mors enim ipsorum hec est. quia uicti a
saluatore. dum expoliantur animabus
quas tenebant in captiuitate. mortifi¬
cantur. Rei enim facti sunt. quia cum

Expanded text:
de medio, exeuntes hinc, qui acceperant de medio, exeuntes hinc, qui acceperant remissam, illic tenerentur apud inferos. Porro autem ideo omnia delicta concessa sunt, ut resurgerent a mortuis. Quia enim ex peccato mors, sublato peccato fit resurrectio mortuorum: quod quidem fieri minime potuisset, nisi peccatum affixisset cruci. Dum enim non peccando Salvator vincit peccatum, quod hominem tenebat obnoxium, insuper et occiditur ab eo innocens: sic crucifixit peccatum. Devictum enim peccatum, mortificatum dicitur, crux enim non Salvatoris mors est, sed peccati. Innocens enim sic qui occiditur, reos illos facit, a quibus occiditur. Peccatum autem principes et potestates intelligamus, quorum studio peccavit primus Adam. Ad auctores enim referendum est nomen hoc, quorum mortem in exspoliatione significavit; mors enim ipsorum haec est, quia victi a Salvatore, dum exspoliantur animabus, quas tenebant in captivitate, mortificantur. Rei enim facti sunt: quia cum
Abbreviated transcription (Latin):
adeo in xp̃o. tota deuotione solliciti sił
circa obsequium eius. a quo a diuersa
mortis pęna sunt lib̾ati. Quomodo ergo
donauit nobis omnia delicta: Deleco
inquit eyrographo. quod erat aduersa¬
rium nobis. E quid ẽ delere. subiecit
dicens. & illud tulit de medio. Sic ergo
deleuit. cum tulit de medio. Sic autem
tulit de medio. cum affixit. ait cruci. af¬
figere autem cruci. hoc dixit eẽ spoliare
principatus & potestates publice. & de¬
triumphare illos in xp̃o. Hȩc sicut uide¬
tur obscura sunt ac ꝑ hoc adhibita cura
dilucidanda sunt. Hoc est presidium dĩ.
quod ꝑ significantiam diuersaꝵ causaꝵ
exponit apłs. Multa enim acta memo¬
rat. ut genus humanum ad indulgen¬
tiam ꝑueniret. ut non solum propria
remitteret nobis delicta. sed &e illud tol¬
leret peccatum. quod ex ade erat prena¬
ricatione quod appellauit cyrographũ
in decretis. quod nos a mortiis surgere
non sinebat. Quia si non & hoc tuliss

Expanded text:
a Deo in Christo, tota devotione solliciti sint a Deo in Christo, tota devotione solliciti sint circa obsequium ejus, a quo a diversa mortis poena sunt liberati. Quomodo ergo donavit nobis omnia delicta? Deleto, inquit, chirographo, quod erat adversarium nobis. Et quid est delere, subjecit dicens: Et illud tulit de medio. Sic ergo delevit, cum tulit de medio. Sic autem tulit de medio, cum affixit, ait, cruci. Affigere autem cruci, hoc dixit esse spoliare principatus et potestates publice, et detriumphare illos in Christo. Haec, sicut videntur, obscura sunt, ac per hoc adhibita cura dilucidanda sunt. Hoc est praesidium Dei, quod per significantiam diversarum causarum exponit Apostolus. Multa enim acta memorat, quo genus hominum ad indulgentiam perveniret; ut non solum propria remitteret nobis delicta, sed et illud tolleret peccatum, quod ex Adae erat praevaricatione quod appellavit chirographum in decretis quod nos a mortuis resurgere non sinebat; quia si et hoc non tulisset
Abbreviated transcription (Latin):
rat decreti. quod erat contrarium nobis.
&e illud tulit de medio &e affixit cruci.
exuens pͥncipatus ce potestates. ostenta¬
uit in auetoritate triumphans illos ĩ
ipio. Mortuos dicit gentiles fuisse. Pri
nanda. recipere noluerunt. Deinde im¬
pietatis peccatorum suorum causa. in¬
digni erant uita: Ideoq discreuit hos
a iudeis. quasi qui fuerint inimici dĩ u¬
nius. Iudei uͦ in unus dĩ confessione
degentes. adueniente xp̃o ad discunt
mysterium dĩ. quod exspectabant ad
iustificationem suam. ut ineo quod sub¬
reptum illis fuerat. quia impossibile ẽ
ẽẽ sine peccato. acciꝑent remissionem.
UInde pꝰ causam gentilium induc̃ iudcos
dicens. donans nob omnia delicta ut post
specialem subiceret & generalem. quia
cunctis donauit omnia delicta. S qr sic̃
dicit dominus. cui plus donatũ fuerit
amplius debet diligere: Iccuro commo¬
net gentes. ut considerantes causas ma¬
lorum suorum &e qualem grãm acceꝑint

Expanded text:
rat, decretum, quod contrarium erat nobis: rat, decretum, quod contrarium erat nobis: et illud tulit de medio, et affixit cruci, et exuens principatus et potestates, ostentavit in auctoritate, triumphans illos in ipso. Mortuos dicit gentiles fuisse: primdemnanda, recipere noluerunt: deinde impietatis peccatorum suorum causa indigni erant vita; ideoque discrevit hos a Judaeis: quasi qui fuerint inimici Dei unius. Judaei vero in unius Dei confessione degentes, adveniente Christo, addiscunt mysterium Dei, quod exspectabant ad justificationem suam: ut in eo quod subreptum illis fuerat, quia impossibile est esse sine peccato, acciperent remissionem. Unde post causam gentilium inducit et Judaeos, dicens: Donans nobis omnia delicta; ut post specialem subjiceret et generalem; quia cunctis donavit omnia delicta. Sed quia sicut dicit Dominus: Cui plus donatum fuerit, amplius debet diligere : idcirco commonet gentes, ut considerantes causas malorum suorum, et qualem gratiam acceperunt
Abbreviated transcription (Latin):
corde ñ carne. Circumcisi id ẽ in sp̃u ñ in
carne seruientes. ut a terrenis ad cȩlestia.
ab humanis ad diuina. ce aberrore con¬
uertantur ad ueritatẽ. capiti ce auctori
suo copulati ꝑ caritatẽ. cum qͦ & sepultis̃
in baptismate. resurrexer̃ aũt ꝑ fidem dĩ.
de quo eredunt. qd exemplo xp̃i resuscita¬
bit illos ex mortius. Illic enĩ homo ue¬
tus deponitur. & nouus assumitur. Pec¬
catis moritur. ut iusticiȩ iuuat. elem̃tis
abrenunciat. ut xp̃o societ᷑. resurrectionis
futurȩ tenens pignꝰ exemplũ saluatoris.
qui resurrex̃ ex mortuis. Hec gͥ commonce.
ut ꝑseuerent in abrenuntiatiõe pompȩ
ce p̃stigiis sathane. qͥ iecirco elem̃toꝵ sua¬
det culturam. ut a dõ auocet: ⁊ participes
apostasiȩ suȩ uolens efficere homines.:
Qiua enĩ sub nomine suo culturã suade
ñ pot̃. Horretur enim ipso nomine: sub
simul cum illo donans nob̾ om̃ia delicta
deleto cyrographo. quod aduersum nos e¬

Expanded text:
corde non carne circumcisi, id est, in spiritu, non in corde non carne circumcisi, id est, in spiritu, non in carne servientes; ut a terrenis ad coelestia, ab humanis ad divina, ab errore convertantur ad veritatem, capiti et auctori suo copulati per charitatem. Cum quo sepulti sunt in baptismate: resurrexerunt autem per fidem Dei, de quo credunt quod exemplo Christi resuscitabit illos ex mortuis. Illic enim homo vetus deponitur, et novus assumitur: peccatis moritur, ut vivat justitiae: elementis abrenuntiat, ut Christo societur, resurrectionis futurae tenens pignus exemplum Salvatoris, qui resurrexit ex mortuis. Haec igitur commonet, ut perseverent in abrenuntiatione pompae et praestigiis satanae. Qui idcirco elementorum suadet culturam, ut a Deo avocet, 269 participes apostasiae suae volens efficere homines. Quia enim sub nomine suo culturam suadere non potest, horretur enim ipso nomine; sub ficavit simul cum illo, donans nobis omnia delicta, deleto chirographo, quod adversum nos e
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ẽẽ credatur. ut nullus arbitretur
magnũ putauerit plus in illo inueniet.
qr om̃s ex ipso habent. sic̃ ex capite m̃¬
bra. ipse aũt plenus ẽ semper. & estis
in illo repleti qui ẽ caput om̃is pͥncipat᷑
& potestatis. Plus significat credentib
dari. quam potest in elementis dep̃hendi.
elem̃tis concedi ñ potuit. qr indignũ erat
& incongriũ. ut inuisibił habitaret in
substantia usibili &e incorporeus inhis
quȩ insensibilia s̃. Audiant gͦ ⁊ ueniant
cultores eoꝵ &e credant in xp̃o. ut fiant
maiores eoꝵ qͦs nc̃ colunt. In quo eẽ curũ.¬
cisi estis. circiucisione ñ manufacta. iN
spoliatiõe corprĩs carnis. in curcũcisione
xp̃i. una cum illo sepulti inbaptismo. in qͦ
& simul surrexistis ꝑ fidem oꝑationis dĩ.
qui suscitauit illũ ex mortiuis. Hi circum¬
ciduntur in xp̃o. qͥ amputata totius tradi¬
tionis humanȩ cultura xp̃o iunguntur

Expanded text:
Christo esse credatur; ut nullus arbitretur Christo esse credatur; ut nullus arbitretur magnum putaverit, plus in illo inveniet; quia omnes ex ipso habent, sicut ex capite membra: ipse autem plenus est semper. Et estis in illo repleti, qui est caput omnis Principatus et Potestatis. Plus significat credentibus dari, quam potest in elementis comprehendielementis concedi non potuit; quia indignum erat et incongruum, ut invisibilis habitaret in substantia visibili, et incorporeus in iis quae sensibilia sunt. Audiant ergo et veniant cultores eorum, et credant in Christum; ut fiant majores eorum, quos nunc colunt. In quo et circumcisi estis circumcisione non manufacta, in exspoliationem corporis carnis, in circumcisione Christi, una cum illo sepulti in baptismo: in quo et simul surrexistis per fidem operationis Dei, qui suscitavit illum ex mortuis. Hi circumciduntur in Christo, qui amputata totius traditionis humanae cultura, Christo junguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
mixtione generari. repugnantes potentiȩ
ac prouidentiȩ dĩ. Sciunt enim legi. in di¬
uinis ueterib hebreoꝵ uoluminib multa
gesta ꝑ moysen. quȩ humana ratio ñ capit.
simili modo &e in nouis libris facta a dño
credi. Hanc gͦ traditionem uł philosophrã.
fallacem & manẽ appellat. quia ñ a poten¬
cia dĩ ordinata ẽ. s ab imbecillitate ratio¬
cinationis humanȩ: quȩ potentia dĩ intra
scientiam suã coartat. ne alit credatur
facere ꝗͣ carnalis se continet ratio: Qua sin¬
głis clementis diuinitatis diuersitatem
deputant adculturam. ut obligent animo
imꝑitoꝵ. ne se ad dm̃ uerũ extendant. Iũa¬
obrem cauendã monet tͣditionẽ istã qͥa mundi
ẽ. Omia enim quȩ habet pater dedit filio
Dumenim ĩplenitudinis gen cũ diuini¬
tate corpr̃aliter. ut qr ipse caput ẽ. cirrat᷑a
aũt eius corpus ẽ. Quicquid putatur pos¬
se caelestis creatura. hoc totum plene in

Expanded text:
mixtione generari, repugnantes potentiae mixtione generari, repugnantes potentiae ac providentiae Dei. Sciunt enim legi in divinis veteribus Hebraeorum voluminibus multa gesta per Moysen, quae humana ratio non capit: simili modo et in novis libris facta a Domincredi. Hanc ergo traditionem vel philosophiam fallacem et inanem appellat; quia non a potentia Dei ordinata est, sed ab imbecillitate ratiocinationis humanae, quae potentiam Dei intra scientiam suam coarctat, ne aliter credatur facere, quam carnalis se continet ratio; quia singulis elementis divinitatis diversitatem deputant ad culturam, ut obligent animos imperitorum; ne se ad Deum verum extendant. Quamobrem cavendam monet traditionem istam; quia mundi est. Omnia enim quae habet Pater, dedit Filio, cum illum in plenitudinis genuit divinitate corporaliter; ut quia ipse caput est, creatura autem ejus corpus est, quidquid putatur posse coelestis creatura, hoc totum plene in
Abbreviated transcription (Latin):
poraliter P hilosophiam dic̃ terrenam.
ꝑ quam solent seduci. qui cupiunt pru¬
dentes iudicari in mundo. hec argum̃tis
&e subtilitate minutiaꝵ quoꝵdã cõponit᷑.
quasi phisicas inuestigauerit rationes.
quedam habens admixta. quȩ hortam̃ta
sint bonȩ uitȩ uł docum̃ta. aliq̃n de m̃su¬
ris. necnon de numeris. aliqñ de elem̃toꝵ
qualitatib & qͣntitatib ordinata. incuiꝰ
disputationib qui inciderit uix ⁊ raro
euadit. Detinetur enim ueri simrilibus
causis ⁊ cõmenticiis reb. nicħ tã uerum
estimans ꝗͣ qͦd cõspicit᷑ ⁊ intelligitur u
elem̃tis. Q qr quȩ ad p̃sens s̃ ⁊ cernunt᷑
ocłis fuauia ce oblectabilia uident᷑ aliqnͣtos
seducũt. qui sp̃alem rationẽ despiciendã
ce ridendam putant. desꝑatione futuri
omnem ium astris designantes carnalira¬
tioni obnoxii. Ne grauia credenda sint
ras. aut aliquid corporeum sine rerumad¬

Expanded text:
divinitatis corporaliter. Philosophiam dicit terrenam, divinitatis corporaliter. Philosophiam dicit terrenam, per quam solent seduci, qui cupiunt prudentes judicari in mundo. Haec argumentis et subtilitate minutiarum quarumdam componitur, quasi physicas investigaverit rationes, quaedam habens admixta, quae hortamenta sint bonae vitae vel documenta, aliquando de mensuris, nec non et de numeris, aliquando de elementorum qualitatibus et quantitatibus ordinata. In cujus disputationibus qui inciderit, vix et raro evadet; detinetur enim verisimilibus causis, et commentitiis rebus, nihil tam verum aestimans, quam quod conspicitur et intelligitur in elementis. Et quia quae ad praesens sunt, et cernuntur oculis, suavia et oblectabilia videntur; aliquantos seducunt, qui spiritalem rationem despiciendam et ridendam putant desperatione futuri, omnem vim astris assignantes carnali rationi obnoxii; ne gravia credenda sint ras, aut aliquid corporeum sine rerum ad
Abbreviated transcription (Latin):
cium animas. ut ratiõe mundanaꝵ rerũ
eius ante ocłos habentes. abstinerent se
adnaamã syrum. ut acciꝑet sub nomine
cius. quȩ illi mandata ñ fuerant. & des¬
cendentem ꝓmpto animo neman ei plus
dedisse ꝗͣ fuerat postulatus: Q uantoma¬
cionem eugłii. gaudẽ se dic̃ indispositio¬
ne conuersationis illoꝵ. ut scientes un
deo placeatur in eo fierent firmiores.
ꝑ quod digni effecti ad utilitatis ꝓfectum
fidei suȩ addiscerent sensũ. Queadmodũ
in illa. cum gr̃aꝵ actione. Hoc monet &e
hortatur. ne deuotio eoꝵ minueret᷑ & re¬
cederent a fide ꝗͣ fuerant assecriti.⁊ pͣuis
fabulis euersi. alit̾ xp̃m acciꝑent. ꝗͣ didi¬
cerant. Multi enim corruptores fidei cir¬
cumibant ad seducendos simplices. dolo¬
se ce cum simulatione annunciantes xp̃m
quos euitari monet magna cautela. ut
stabiles ce firmi supͣ firmamentũ trimi¬
tatis. spe futuroꝵ gr̃as uberes agerent

Expanded text:
cium animos; ut ratione mundanarum rerum cium animos; ut ratione mundanarum rerum ejus ante oculos habentes, abstinerent se ad Naaman Syrum, ut acciperet sub nomine ejus, quae illi mandata non fuerant, et descendentem prompto animo Naaman ei plus dedisse, quam fuerat postulatus ; quanto mationem evangelicam, gaudere se dicit in dispositione conversationis illorum; ut scientes unde Deo placeatur, in eo fierent firmiores, per quod digni effecti ad utilitatis profectum fidei suae addiscerent sensum. Quemadmodumin illa cum gratiarum actione. Hoc monet et hortatur ne devotio eorum minueretur, et recederent a fide, quam fuerant assecuti, et pravis fabulis eversi, aliter Christum acciperent, quam didicerant. 268 Multi enim corruptores fidei circumibant ad seducendos simplices, dolose et cum simulatione annuntiantes Christum, quos evitari monet magna cautela; ut stabiles et firmi supra fundamentum Trinitatis, spe futurorum gratias uberes agerent
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam. qi ñ legunt in eugłiis astrologi¬
am. ñ in apło geometricã. ñ in ꝓpħa arith¬
meticam. nec musicam. quȩ iocuxo despec¬
ta s̃ a nostris. qr ad salutem ñ ꝑtinent. s
magis mittunt in errorẽ. & auocant adõ.
ut dum his student ratiocinationũ dis¬
putationib animȩ suȩ curam ñagant.
Quȩ enim tam uera sapientia ẽ. nͥcognouis¬
se qd̃ ꝓsit. & despexisse quod obsit: Obest
enim qr impedit animã ne curã sui agat.
Non inmerito gͦ qui xp̃m agnouit. inuenit
thesaurum sapientiȩ ⁊ scientiȩ. agnouit
Ienim qd̵ ei sit utile. Hoc dico. ut nemo uos
cirrumueniat in subtilitate sermonis. nã
&e si corpre absens sum. sed spũ uobiscum
sum. gaudens & uidens ordinationẽ ur̃am.
et supplens id quod deest utilitati fidĩ uĩȩ.
iniquitatis sensus eoꝵ transduceret᷑. qr
sapientes mundi arce quadã ⁊ minuti¬
is disputationũ iretire gestuit simpli¬

Expanded text:
scientiam; quia non legunt in Evangeliis astrologiscientiam; quia non legunt in Evangeliis astrologiam, non in Apostolo geometriam, non in prophetis arithmeticam nec musicam: quae idcirco despecta sunt a nostris, quia ad salutem non pertinent, sed magis mittunt in errorem, et avocant a Deo; ut dum his student ratiocinationum disputationibus, animae suae curam non agant. Quae enim tam vera sapientia est, quam cognovisse quod prosit, et despexisse quod obsit? Obest enim; quia impedit animam, ne curam sui agat. Non immerito ergo qui Christum agnovit, invenit thesaurum sapientiae et scientiae; agnovit enim quod ei sit utile. Hoc dico, ut nemo vos circumveniat in subtilitate sermonis. Nam etsi corpore absens sum, spiritu tamen vobiscum sum, gaudens, et videns ordinationem vestram, et supplens id, quod deest utilitati fidei vestraeiniquilatis sensus eorum transduceretur; quia sapientes mundi arte quadam et minutiis disputationum irretire gestiunt simpli
Abbreviated transcription (Latin):
dus alius pret hunc requiratur. quia
om̃ium potentiaꝵ uirtus in eo ẽ. Exipso
enim habent om̃s. Unus enu cum sit oĩa
pot̃. quare ce caput om̃ium dr̃. ut ꝑ ipsũ
omines subsistere iudeautur. Digne ergo
om̃s thesauri sapientiȩ &e scientiȩ in co
dicuntur abscondit. Om̃is enun scientiȩ
ratio totius creaturȩ suꝑnȩ &e t̃renȩ ĩ eo
sit O portet. qui om̃ium eoꝵ caput ẽ. siue
angsoꝵ. siue solis. siue lunȩ siue stellaꝵ.
aut ceteraꝵ rerum. Om̃is scientiȩ ꝑitia in
auctore illoꝵ ẽ. ut qui hunc agnoscit.
nichil ultͣ requirat. nec sapientiã nec
uirtutẽ. qr agnouit eum an qͦ ꝑfecta uir¬
tus. ꝑfectaq sapientia ẽ. Quicqͥd enim
aubi se putauerit inuenire. in hoc plene¬
ce habunde inueniet. Nam qͥd sapientius
saloinone:Qͥd prudentius danihele:
uib iccriro d̃s̃ preceteris sapientiã dedit.
ut notum faceret infidelib tocius se sa
ens mysteria. Qd̃ quidẽ omnẽ incredu¬

Expanded text:
dus alius praeter hunc requiratur; quia dus alius praeter hunc requiratur; quia omnium potentiarum virtus in eo est; ex ipso enim habent omnes. Unus enim cum sit, omnia potest: quare et caput omnium dicitur, ut per ipsum omnes subsistere videantur. Digne ergo omnes thesauri sapientiae et scientiae in eo dicuntur absconditi. Omnis enim scientiae ratio totius creaturae supernae et terrenae in eo sit oportet, qui omnium eorum caput est, sive Angelorum, sive solis, sive lunae, sive stellarum, aut caeterarum rerum, omnis sciauctore illorum est, ut qui hunc agnoscit, nihil ultra requirat, nec sapientiam, nec virtutem, quia agnovit eum, in quo perfecta virtus, perfectaque sapientia est. Quidquid enim alibi se putaverit invenire, plene in hoc et abunde inveniet. Nam quid sapientius Salomone? quid prudentius Daniele? quibus idcirco Deus prae caeteris sapientiam dedit, ut notum faceret infidelibus totius se sapens mysteria . Quod quidem omnem incredu
Abbreviated transcription (Latin):
bolicȩ uersutiȩ ausus ẽ contradicere. pu
tudinem habeam ꝓ uobis ce ꝓhis qui
lauditiȩ s̃. ce quotqͦt ñ uider̃ faciem
meam in carne. ut consolationem acci¬
piant corda eorum. eum fuerit instrre¬
tim caritate. in om̃s diuitiaᷤ plenitudiniꝰ in¬
tellectus ad agnitionem mysterii dei
in xp̃o. in quo s̃ omnes thesauri sapi¬
entiȩ & scientiȩ absconditi. Non se minꝰ
sollicitum ꝓhis quos in carne minime
udit. ꝗͣ de illis erat. quib presens p̃¬
dicabat. testatur. ut scirent ñ minori
affectu diligi se ab eo q eos ñ iuderat qͣ
ceteros apud quos erat diligebat. ut foue¬
ce scientiȩ diuitias. si agnoscatur xp̃c in
dĩtatis suȩ plenitudine adorandꝰ. Om̃e
gͥ mẏsterium sacram̃ti dĩ in xp̃oc̃. Hic
est enim unus. in quẽ om̃is creatura nͥ
sꝑauerit. ꝑibit. ut om̃ium potentia ĩ eo
sit. ut qui cognoscit istũ cunctoꝵ quȩ c̃ꝙ
s̃. cognitionem uideatur hab̾e. nec colen¬

Expanded text:
bolicae versutiae ausus est contradicere, pudbolicae versutiae ausus est contradicere, pudtudinem habeam pro vobis, et pro his qui Laodicaeae sunt, et quotquot non viderunt faciem meam in carne; ut consolationem accipiant corda eorum, cum fuerint instructi in charitate in omnes divitias plenitudinis intellectus, ad agnitionem mysterii Dei in Christo, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Non se minus sollicitum pro his, quos in carne minime vidit, quam pro illis erat, quibus praesens praedicabat, testatur; ut scirent non minore affectu diligi se ab eo, quia eos non viderat, quam caeteros apud quos erat, diligebat; ut foveet scientiae divitias, si agnoscatur Christus in deitatis suae plenitudine adorandus. Omne igitur mysterium sacramenti Dei in Christo est. Hic est enim unus, in quo omnis creatura nisi speraverit, peribit; ut omnium potentia in eo sit, ut qui cognoscit istum, cunctorum quaecumque sunt, cognitionem videatur habere, nec colen
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autem misccłia dĩ ita ut sunt susci¬
ƿi uissi sunt ad fidem. quod indignum
putabatur iudeis. ut xp̃c in quo spes e¬
rat uideorum. etiam gt̃s participes face¬
ret głȩ suȩ. Monentes omnem hominẽ
&e docentes in omni sapientia. ut exhibe¬
Iamus omnem hominem ꝑfectum in xp̃o.
in quo laboro. certans secundum oꝑatio¬
nem ipsius. quȩ oꝑatur in me in uirtute.
Hanc dicit ueram ẽẽ sapientiam. que est
in disciplina dominica. cum agnoscituꝵ
xp̃c. quod se ipsum apłs magna cum cura
agere testatur. ut erudiens omnem homi¬
nem in hac sapientia. consuminatum ex
hibeat eum deo inintellectum xp̃i. ut
mysterium natiuitatis ex dõ. & naturi¬
tatis ex maria. &e totius oꝑis euis. celesti¬
um & terrestrium. assequaturr. cuius rez
certamen contra ꝑsidos habere se loqui¬
tur. adiuuantibus signis uirtutum. ut
ꝑ hȩc uicta in fidelitas comprimatur.
Qui enim uerbis. subtilitate quabam dia¬

Expanded text:
nunc autem misericordia Dei, ita ut sunt, suscinunc autem misericordia Dei, ita ut sunt, suscipi jussi sunt ad fidem. Quod indignum putabatur Judaeis, ut Christus in quo spes erat Judaeorum, etiam gentes participes faceret gloriae suae. Monentes omnem hominem, et docentes in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo: in quo laboro, certans secundum operationem ipsius, quae operatur in me in virtute. Hanc dicit veram esse sapientiam, quae est in disciplina Dominica, cum agnoscitur Christus. Quod se ipsum Apostolus magna cum cura agere testatur; ut erudiens omnem hominem in hac sapientia, consummatum eum exhibeat Deo in intellectum Christi, ut mysterium nativitatis ex Deo, et nativitatis ex Maria et totius operis ejus coelestium et terrestrium assequatur. Cujus rei certamen contra perfidos habere se loquitur, adjuvantibus signis virtutum: ut per haec victa infidelitas comprimatur. Qui enim verbis subtilitate quadam dia
Abbreviated transcription (Latin):
quam partem subiectam habet. Nam
qui se subiectis humiliat. totus errat.
quia non tenens caput truncus est. ex
quo totum corpus continetur ad uitam.
Cuius factus sum ego minister. scđin
dispensationem dĩ. quȩ data ẽ michi ui
uos. ad implendum uerbum dĩ. inmy¬
ẽẽ se eugłii int gentes a deo ꝑ xp̃m eum
fiducia loquitur ut mysterium ceptũ
a domino. ꝑ idoneum & efficacem seruũ
possit impleri. quod ignotum fuit a scłis.
Nunc uero declaratum ẽ scĩs eius. quib
uoluit ds̃ demonstrare quȩ sint diuitiȩ
maiestatis mysterii dei in nationibus.
quod est xp̃c in uob̾ spes głȩ. quem nos
aununciamus. Mysterium ẽ quod la¬
tuit a scłis modo reuelatum asserit. id:
tempore aplorum ostensum. quia & gĩs
ammittendȩ eẽnt sine circumcisione
carnis ad fidem xp̃i. qui promissus e¬
rat uideis. Pruuis enim ante predica¬
tionem fidei. circumcidi mandatum est
gentiles. si uoluissent ad legem accedere.

Expanded text:
quam partem subjectam habet. Nam quam partem subjectam habet. Nam qui se subjectis humiliat, totus errat; quia non tenens caput truncus est, ex quo totum corpus continetur ad vitam. Cujus factus sum ego minister secundum dispensationem Dei, quae data est mihi in vos, ad implendum verbum Dei in myse esse Evangelii inter gentes a Deo per Christum cum fiducia loquitur, ut mysterium coeptum a Domino per idoneum et efficacem servum possit impleri, quod ignotum fuit a saeculis. Nunc vero declaratum est sanctis ejus, quibus voluit Deus demonstrare quae sint divitiae majestatis mysterii Dei in nationibus, quod est Chritus in vobis spes gloriae, quem nos annuntiamus. Mysterium quod latuit a saeculis, modo revelatum asserit, id est, tempore apostolorum ostensum; quia et gentes admittendae essent sine circumcisione carnis ad fidem Christi, qui promissus erat Judaeis. Prius enim ante praedicationem fidei circumcidi mandatum est gentiles, si voluissent ad Legem accedere:
Abbreviated transcription (Latin):
in fide fundati: ut scirent tunc ꝓdeẽ
sibi passionem xp̃i. si in accepta fide ma¬
nerent. Iccirco enim omnipotentia mag¬
nitudinis quanta sit xp̃i &e quam infi¬
nita ab inicio. declarauit. ut doceret iii
ipso solo sꝑem ponendam. quia ipsius
sunt omnia. & quia nichil sine ipso
potest uiuere. neq incelis neq in t̃ris
Ante omnes enu est & cuncta ipsi con¬
stant. quia in omnibus ipse primatum
tenet. ut siquis alicui elementorum. aut
angłorum uel potestatum deuotum se
debere cẽ. putet. errare se sciat. Hic enim
unus est filus dĩ. caput omiris pͥncipa¬
tus &e principii: Cuius euangłium pre¬
dicatum est in toto mundo. incipiens a
moyse. qui dixit iudeis: Quia ꝓpħam¬
enu. quicumq non audierit ꝓpħam il¬
lum. exterminabitur de plebe. Unde do¬
minus ait iudeis. quia moyses de me
scriꝑsit. Itaq hicuus audiendus est¬
& colendus. nec adhunc estimandus ẽ
quisquam. quia qui caput tenet. reli¬

Expanded text:
in fide fundati; ut scirent tunc prodesse in fide fundati; ut scirent tunc prodesse sibi passionem Christi, si in accepta fide manerent. Idcirco enim omnipotentia magnitudinis quanta sit Christi, et quam infinita, ab initio declaravit, ut doceret in ipso solo spem ponendam; quia ipsius sunt omnia, et quia nihil sine ipso potest vivere, neque in coelis, neque in terris. Ante omnes enim est, et cuncta in ipso constant, quia in omnibus ipse primatum tenet; ut si quis alicui elementorum aut angelorum, vel Potestatum devotum se debere esse putet, errare se sciat. Hic enim unus est Filius Dei, caput omnis principatus et principii, cujus Evangelium praedicatum est in toto mundo, incipiens a Moyse, qui dixit Judaeis: Quia Penim, quicumque non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe . Unde Dominus ait Judaeis: Quia Moyses de me scripsit . Itaque hic unus audiendus est et colendus, nec ad hunc aestimandus est quisquam; quia qui caput tenet, reli