comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reuiuiscere. impiorũ argumtorũ machinis oppugnatis.iii.
qua illud quod quantulecũq similitudinis grã inre ad ꝑspi¬
ciendum difficili ad hibendum putaui. de oleo scilicet qđ sem̃ eiꝰ
degeneret in oleastrum refutare molitus es. prius affirmans
quod ei rei quȩ ꝑse defendi ñ pot᷑. nichil suffragent᷑ exempla. Cur
aut corpore ueniant. continuo rem in cognitã et̃ in exꝑtã exẽplo
ꝓbare suscepit adumgens. stulte tu quod seminas ñ uiuificat᷑ nisi mo¬
riat᷑ et cȩtera. quod quidem exemplum et hinc rei de qua agit᷑. n
omimͦ ẽ inconueniens. Purgat᷑ enĩ apalea triticum sicut homo apec¬
cato: et tamen inde cum palea nascitur alterum. Quid ẽ aut̃ qđ de
cocodrillo dicere uolinsti. solum e̾ẽ inomibꝰ animalibus eui suꝑiores
mand ibulas moueri albinus affirmat. et ignẽ cum sit omibus
exitium. salamandrȩ eẽ ludibrium: nͣ ne ista contra uos potius

Expanded text:
reviviscere, impiorum argumentorum machinis oppugnatis. CAPUreviviscere, impiorum argumentorum machinis oppugnatis. CAPUqua illud, quod quantulaecumque similitudinis gratia in re ad perspiciendum difficili, adhibendum putavi , de olea scilicet, quod ejus semen degeneret in oleastrum, refutare molitus es: prius affirmans, « quod ei rei quae per se defendi non potest, nihil suffragentur exempla. » Cuautem corpore veniant, continuo rem incognitam et inexpertam exemplo probare suscepit, adjungens, Stulte, tu quod seminas non vivificatur, nisi moriatur , etc.? Quod quidem exemplum et huic rei qua de agitur, non omni modo est inconveniens. Purgatur enim a palea triticum, sicut homo a peccato, et tamen inde cum palea nascitur alterum. 16. Quid est autem quod de crocodilo dicere voluisti, « solum esse in omnibus animalibus, cui superiores mandibulas moveri Albinus affirmat; et ignem, cum sit omnibus exitio, salamandrae esse ludibrio? » Nonne ista contra vos potius
Abbreviated transcription (Latin):
us enim peccato parens et uniens deo. generet tam̃ inpeccato mor¬
tuum. nisi et ip̃se peccato regeneratione inoriat᷑ et uiuat deo. nũ¬
quid ideo falsum ẽ. quia explicari uerbis uł ñ potest. uł difficillime
tuum. unus enĩ ꝓ omibꝰ mortuus ẽ. gͦ om̃s mortui sunt. Uerba
sunt apłica: s arma sunt nr̃a. quibꝰ tam̃ si repugnare nolis. intel¬
ligis quod sine dubitatione credendum ẽ etiã si ñ intelligas. Homo
enĩ qui spiritalit᷑ natꝰ carnalit̾ gignit. utrũq habet sem̃en: et in¬
mortale unde se gaudeat uiuum. et mortale unde ge neret mortu¬
um. Cui uiuificando nullomͦ necessaria xp̃i mors e̾et. nisi mortuus
natus eẽt. unus enĩ ꝓ omibꝰ mortuus ẽ. gͦ om̃s mortui sunt nec
eos de ista morte excitatis. quos mortuos ñ eẽ clamatis: s ne uiuant
potius impeditis. quando ineorũ parentibꝰ fidẽ qua una posst̃

Expanded text:
us enim peccato parens, et vivens Deo, generat tamen in peccato morus enim peccato parens, et vivens Deo, generat tamen in peccato mortuum, nisi et ipse peccato regeneratione moriatur, et vivat Deo; numquid ideo falsum est, quia explicari verbis vel non potest, vel difficillime tuum. Unus enim pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt . Verba sunt apostolica; sed arma sunt nostra, quibus tamen si repugnare nolis, intelligis quod sine dubitatione credendum est etiam si non intelligas. Homo enim qui spiritualiter natus, carnaliter gignit, utrumque habet semen, et immortale unde se gaudeat vivum, et mortale unde generet mortuum. Cui vivificando nullo modo necessaria Christi mors esset, nisi mortuus natus esset. Unus enim pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt. Nec eos de ista morte excitatis, quos mortuos non esse clamatis: sed ne vivant potius impeditis, quando in eorum parentibus fidem, qua una possunt
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. Ego hȩc arma cȩlestia quȩ uincunt scelestũ ñ dimitdo: his
fidem meã sermonẽq cõmitto. Argumenta quȩ ꝓfertis humana
sunt: hȩc munimenta diuina sunt. Delicta quis intelligit: Nũ¬
quid ideo delicta ñ sunt: Ita et originale delictum qđ inparente
regenerato remitatur. et tamen transit implem. et manet. nisi et ii¬
sa regeneretur. quis intelligit: Numquid ideo ñ ẽ delictum: unus
ꝓ omnibus mortuus ẽ. Ergo omnesies mortui sunt. quo corde. quo
ore. qua fronte paruulos mortuos negatis. ꝓ quibus xpͣm mortu¬
cumq eni baptizati sumus in xp̃o iħu. inmorte illius ł aptizati
sumus.Si aut etiam ꝓ eis mortinis ẽ. qui unus ꝓ omibꝰ mortuus ẽ:¬
gͦ omnes mortui sunt et isti cũ om̃ibꝰ. Et quia inpeccato mortui
sunt. moriunt᷑ et peccato ut uniant deo: quando renascunt᷑ ex dõ.
Quod si explicare non possum quomͦ uiuus generet mortuũ. mortu¬

Expanded text:
sumus. 14. Ego haec arma coelestia, quae vincunt Coelestium, non dimitto: his sumus. 14. Ego haec arma coelestia, quae vincunt Coelestium, non dimitto: his fidem meam sermonemque committo. Argumenta quae profertis, humana sunt: haec munimenta divina sunt. Delicta quis intelligit ? Numquid ideo delicta non sunt? Ita et originale delictum quod in parente regenerato remittitur, et tamen transit in prolem, et manet nisi et ipsa regeneretur, quis intelligit? Numquid ideo non est delictum? Unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt. Quo corde, quo ore, qua fronte parvulos mortuos negatis, pro quibus Christum mortucumque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte illius baptizati sumus. Si autem etiam pro eis mortuus est, qui unus pro omnibus mortuus est; ergo mortui sunt et isti cum omnibus. Et quia in peccato mortui sunt, moriuntur et peccato ut vivant Deo, quando renascuntur ex Deo. Quod si explicare non possim quomodo vivus generet mortuum mortu
Abbreviated transcription (Latin):
inquit existimate uos mortuos eẽ peccato: uiuere aut̃ deo in xp̃o
iħu. quibꝰ hoc dicit euigilas ne ut attendas : Eis utiq quibus dice¬
bat. si aut mortui sumus cum xp̃o. Et qui sunt hi nisi quibꝰ dixe¬
rat uetus homo nrͣ simul crucifixus ẽ ut ęuacuet᷑ corpus peccati:
nisi quibꝰ dixerat. complantati sumus similitudini mortis eiꝰ: nisi
quibꝰ dixerat. consepulti ergo sumus illi ꝑbaptismũ in mortem: Et
hoc quibꝰ. uł de quibꝰ dixererat. lege suꝑiora uerba quibꝰ hȩc cuncta
conexa sunt: et inuenies. An ignoratis qm̃ quicũq baptitati sum
in xp̃o iħu. in morte ipsius baptitati sumꝰ : Et hoc ut diceret ꝓbare
quid uoluit: lege ad huc paulo suꝑnis. et inuemes. si mortui sumꝰ
peccato. quomodo uiuennus in eo: Aut gͦ agnoscite pariilos in
baptismate mortuos ẽẽ peccato. et fatemini habuisse cui moreren¬
quicumq baptitati sumus in xp̃o iħu in morte ipsius baptitati

Expanded text:
 peccato; vivere autem Deo in Christo Jesu. Quibus hoc dicit? evigilasne, et attendis? Eis utique quibus dicebat, Si autem mortui sumus cum Christo. Et qui sunt hi, nisi quibus dixerat, Vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati? nisi quibus dixerat, Complantati sumus similitudini mortis ejus? nisi quibus dixerat, Consepulti sumus ergo illi per Baptismum in mortem? Et hoc quibus, vel de quibus dixerat, lege superiora verba, quibus haec cuncta connexa sunt, et invenies: An ignoratis quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte illius baptizati sumus? Et cum hoc diceret, probare quid voluit? Lege adhuc paulo superius, et invenies: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Aut ergo agnoscite parvulos in Baptismate mortuos esse peccato, et fatemini habuisse cui morerenQuicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte illius baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
ipse testator : Lege cestam̃tũ ⁊ inuenies Cũ ꝓpłr
de dũoloqueret᷑ ait Magnificabit᷑ usq ad t̾minoᷤᷤ
t̾ra pax: non duusorib sc̃e unitatis. s hominib
bone uoluntatis: Ipse ẽ hereditas. ipse testator
ip̃m queris diuidere: Quid partins unũ:
Si unũ diuiseris. integrũ nichil habebis. Sar

Expanded text:
ipse testator? Lege testamentum, et invenis. Cum propheta de Domino loqueretur, ait: Magnificabitur ustatis : non divisoribus sanctae unitatis, sed hominibus bonae voluntatis. Ipse est haereditas, ipse testator; ipsum quaeris dividere? Quid partiris unum? Si unum diviseris, integrum nihil habes. 3. Dei
Abbreviated transcription (Latin):
princeps mundi et aparuulis eicit᷑ foras. contra dicere uoluisses
Frustra te intorques argumentationibꝰ uanis: ñ adu̾sus me. s adu̾¬
sus cõmunẽ matrem spiritalem. quȩ ñte alit̾ peperit. quã sicut
iam uis ut pariat. contra cinus uiscera satis acutis telis tibi uideris
armatus. De iusticia dei contra iusticiam dei. de gr̃a dei contra grͣ
dei. colligens argum̃ta. Tunc em̃ ẽ uera dei iusticia. si graue iugum

Expanded text:
princeps mundi et a parvulis ejicitur foras, contradicere voluisses. princeps mundi et a parvulis ejicitur foras, contradicere voluisses. Frustra te intorques argumentationibus vanis, non adversus me, sed adversus communem matrem spiritualem; quae non te aliter peperit, quam sicut jam non vis ut pariat; contra cujus viscera satis acutis telis tibi videris armatus, de justitia Dei contra justitiam Dei, de gratia Dei contra gratiam Dei colligens argumenta. Tunc enim est Dei vera justitia, si grave jugum
Abbreviated transcription (Latin):
ris quidem modis fit. s tam̃ fit. Quia modus ipse nͥ facili ratione
indagat᷑. nec sermone explicat᷑. ab infidelibus non credit᷑. Quibus
uerbis meis insidiaris mendacit᷑. quasi dixerim nec ratione com¬
p̃hendi. nec sermone explicari. subtrahens inde qd̃ dixi. ñ facili
siue ratione siue sermone. Alud ẽ nulla qđ tu dicis: aliud ẽ nͨ faci¬
li qđ ego dixi. Ubi quid aliude quã calumpniosus appares: Sed et¬
si nulla ratione indeget᷑. nullo sermone explicet᷑: uerũ ẽ tam̃ qđ
antiquitꝰ ueraci fide catholica pͣdicat᷑. et credit᷑. ꝑ eccłam totam
quȩ filios fideliũ nec exorcizaret nec ex sufflaret. si ñ eos depotesta¬
te tenebrarũ et aprincipe mortis erueret. qđ inlibro meo cui ue¬
lut respondes. ame positum ẽ: s id tu cominemorare diuisti. tã¬
quã ipse ab orbe toto ex sufflandus esses. si huic ersufflationi qua

Expanded text:
ris quidem modis fit, sed tamen fit: et quia modus ipse non facili ratione ris quidem modis fit, sed tamen fit: et quia modus ipse non facili ratione indagatur, nec sermone explicatur, ab infidelibus non creditur » . Quibus verbis meis insidiaris mendaciter, quasi dixerim, « nec ratione comprehendi, nec sermone explicari; » subtrahens inde quod dixi, « non facili » sive « ratione » sive « sermone. » Aliud est « nulla, » quod tu dicis; aliud est « non facili, » quod ego dixi: ubi quid aliud quam calumniosus appares? Sed etsi nulla ratione indagetur, nullo sermone explicetur: verum tamen est quod antiquitus veraci fide catholica praedicatur et creditur per Ecclesiam totam; quae filios fidelium nec exorcizaret, nec exsufflaret, si non eos de potestate tenebrarum, et a principe mortis erueret; quod in libro meo, cui velut respondes, a me positum est : sed id tu commemorare timuisti, tanquam ipse ab orbe toto exsufflandus esses, si huic exsufflationi qua
Abbreviated transcription (Latin):
tizati sumus in xp̃o ib̃u: in morte ipsius baptirati sumus. In xp̃o aũt
baptizant᷑: peccato gͦ moriunt᷑. Cui peccato quesote. nisi quod origina¬
le traxerunt: Argumentationes hominũ conticescant: dñs nouit co¬
gitationes hominũ qm̃ uanȩ sunt. Abscondit hȩc asapientib ⁊ prudentib
reuelauit ea paruulis. Si tͥ xp̃iana fides displicet: aꝑtius confitere.
Nam xp̃ianam fidem aliam ñ potes inuenire. unus homo ẽ ad mor¬
tem. unus ad uitam: ille tantũ homo ẽ. istȩ ds̃ et homo. Per illum ẽ
mundus inimicus factus deo: ꝑ istũ mundus reconciliatꝰ deo. electus
ex mundo. Sicut enĩ om̃s inadam moriunt᷑. sic in xp̃o om̃s uiuifica¬
bunt᷑. Sicut portauimus imaginẽ t̾reni: portemꝰ et imaginẽ eiꝰ qui
de cęlo ẽ. Hȩc stabilimenta fidei xp̃iane. Qui subuertere nitit᷑: stantibꝰ
eis ipse subuertit᷑.II. Prorsus quod in libro meo dixi cui
resistis: uerum ẽ: nam qđ dimissũ ẽ inparente Trabat᷑ in ꝓle mi¬

Expanded text:
sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. In Christo autem baptizantur, peccato ergo moriuntur. Cui peccato, quaeso te, nisi quod originale traxerunt? Argumentationes hominum conticescant: Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Abscondit haec a sapientibus et prudentibus, et revelavit ea parvulis . Si tibi christiana fides displicet, apertius confitere: nam christianam fidem aliam non potes invenire. Unus homo est ad mortem, unus ad vitam. Ille tantum homo, iste Deus et homo. Per illum est mundus inimicus factus Deo: per istum mundus reconciliatur Deo electus ex mundo. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Chriimaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Haec stabilitamenta fidei christianae qui subvertere nititur, stantibus eis ipse subvertitur. CAPUT V. 11. Prorsus quod in libro meo dixi, cui resistis, verum est: « Nam quod dimissum est in parente, ut trahatur in prole, mi
Abbreviated transcription (Latin):
lus in xp̃o. lac uobis potum dedi ñ escam nondum enĩ poteratis. s
nec ad huc quidem potestis. ad huc enim estis carnales. Cum enĩ sint
int̾ uos emulatio. et contentio. nonne carnales estis. et scđm hominẽ
ambulatis: Hide q̃ dicat mala de ignorandie malo uenientia. & puto
citis qͥa tẽ plũ dĩ esti. & sp̃s dĩ habitat ĩ uob̃: An adhuc dubitab ł negab̾ ñ eoᷤ ẽẽ

Expanded text:
enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales. Cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Vide quae dicat mala de ignorantiae malo venientia. Et puto citis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? An adhuc dubitabis, vel negabis, non eos
Abbreviated transcription (Latin):
uicerit. et ꝓpt̾ se ipsam non ꝓpt̾ filios ꝓpagandos fieri aliquid extorse
on aut̃ dixi quod interpositis aliis ex libro meo uerbis me dixis¬
se dixisti. idõ filios ẽẽ sub diaboli potestate. quia de corporũ cõmix¬
tione nascunt᷑. Aliud ẽ. enĩ dicere. qui de corporũ commirtione nascũt᷑
aliud qͥa de corpoꝵ cõmixtione nascũt᷑. Non aut̃ ibi cã maliẽ. qͥa de¬

Expanded text:
vicerit, et propter se ipsam non propter filios propagandos fieri aliquid extorservicerit, et propter se ipsam non propter filios propagandos fieri aliquid extorser CAPUT IV. 34. Non autem dixi, quod interpositis aliis ex libro meo verbis me dixisse dixisti, Ideo filios esse sub diaboli potestate, quia de corporum commixtione nascuntur. Aliud est enim dicere, qui de corporum commixtione nascuntur: aliud, quia de corporum commixtione nascuntur. Non autem ibi causa mali
Abbreviated transcription (Latin):
solum homo potest ad eternũ dei donũ regnũq ꝑduci. Omnia ꝓ¬
inde cetera quȩ uident᷑ int̾ homines habere aliquid laudis. uide¬
ant᷑ tͥ uirtutes uere. uideant᷑ oꝑa bona. et sine ullo facta peccato.
quid ad me ꝑtinet: Hoc scio quia non ea facit uoluntas bona uo¬
luntas quippe infidelis atq impia nonẽ. bona. Dicant᷑ scđm̃ te huiꝰ¬
modi uoluntates arbores bone. sufficit quod apud dm̃ steriles sunt.
ac ꝑ hoc non bone. Sint int̾ homines fructuose int̾ quos sunt et bo¬
ne te auctore et laudatore siuis etiã plantatore. dum tam̃ illud ue¬
lis nolis obtineam quod amor mundi. quo quisq amicus ẽ. huius
mundi ñ ẽ. adeo. Amor fruendi quibus cũq creaturis sine amore
creatoris ñ ẽ. ado̾. Amor aut̃ dei quo ꝑuenit᷑ ad dm̃. nͥ ẽ. nisi ad eo
igis carne non in uoluptate libidinis. s inuoluntate ꝓpaginis. Si aut̃

Expanded text:
solum homo potest ad aeternum Dei donum regnumque perduci. Omnia psolum homo potest ad aeternum Dei donum regnumque perduci. Omnia proinde caetera quae videntur inter homines habere aliquid laudis, videantur tibi virtutes verae, videantur opera bona, et sine ullo facta peccato. Quod ad me pertinet, hoc scio, quia non ea facit voluntas bona: voluntas quippe infidelis atque impia non est bona. Dicantur secundum te hujusmodi voluntates arbores bonae, sufficit quod apud Deum steriles sunt, ac per hoc non bonae: sint inter homines fructuosae, inter quos sunt et bonae, te auctore, te laudatore, si vis etiam plantatore; dum tamen illud velis nolis obtineam, quod amor mundi, quo quisque amicus est hujus mundi, non est a Deo; amorque fruendi quibuscumque creaturis sine amore Creatoris, non est a Deo: amor autem Dei quo pervenitur ad Deum, non est nisi a Deo gis carne, non in voluptate libidinis, sed in voluntate propaginis; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
forte cum inrebus ipsis tantum erres. quantũ errari plurimũ potest
uidear tecum certare de uerbis: aut ergo intellige quod dñs ait.
Si ocłs tuus nequã ẽ. totũ corpus tuum tenebrosum erit. Si aut ocłs
tuus simplex ẽ. totũ corpus tuũ lucidũ erit. et hunc ocłm agnosce
intentionẽ qua facit quisq qđ facit. et ꝑ hoc disce eu qui non facit
oꝑa bona intentione fidei bone. hoc ẽ. eiꝰ quȩ ꝑdilectionem oꝑatur
totũ quasi corpus quod illis uelut menbris oꝑib ꝯstat tenebrosũ ẽẽ
ħẽ plenũẽẽ nigredine peccatoꝵ. aut certe qm̃ saltim concedis oꝑa in¬
fideliu quȩ tibi eoꝵ uident᷑ bona nͣtam̃ eos adsalutẽ sempiternam
regnumq ꝑducere. scito nos illud bonũ hominũ dicere illam uo¬
luntatem bonã illud opus bonum sine dei gr̃a gra quȩ datur ꝑ
unum mediatorem dei et hominũ nemimi posse conferri. ꝑ quod

Expanded text:
forte cum in rebus ipsis tantum erres quantum errari plurimum potest, forte cum in rebus ipsis tantum erres quantum errari plurimum potest, videar tecum certare de verbis. Aut ergo intellige quod ait Dominus, Si oculus tuus nequam est, totum corpus tuum tenebrosum erit; si autem oculus tuus simplex est, totum corpus tuum lucidum erit : et hunc oculum agnosce intentionem, qua facit quisque quod facit; et per hoc disce eum, qui non facit opera bona intentione fidei bonae, hoc est, ejus quae per dilectionem operatur, totum quasi corpus, quod illis, velut membris, operibus constat, tenebrosum esse, hoc est, plenum nigredine peccatorum. Aut certe quoniam saltem concedis opera infidelium, quae tibi eorum videntur bona, non tamen eos ad salutem sempiternam regnumque perducere; scito nos illud bonum hominum dicere, illam voluntatem bonam, illud opus bonum, sine Dei gratia quae datur per unum Mediatorem Dei et hominum, nemini posse conferri; per quod
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ igit᷑ obsecro ñ aut iocaris in his disputationibꝰ. aut delyras.
qui steriliũ fructus arborum laudas: qui utiq aut nulli sunt.
aut si mali sunt laudandi non sunt. aut si fructꝰ boni st ꝓfecto ste¬
riles arbores non sunt. immo et bone sunt. quarũ fructus boni
sunt. et debent dõ placere. cui bone arbores nonpossunt nisi pl¬
cere. falsumq erit quod scriptũ ẽ. sine fide impossibile dõ plac̾e
si responsurus es quid nisi uana: ego inquis sterilit̾ bonos
dixi homines. qui non ꝓꝑter dm̃ faciendo bona quȩ faciunt non ab eo
uitam consequunt᷑ ȩternã. Iustus ergo ds̃ et bonus. bonos ẽ. in mor¬
tem missurus ȩternã : Piget iam dicere quam multa te sequat᷑ in¬
sania talia sentientem. talia dicentẽ. talia scribentẽ. intalibus me qđ
similit̾ non desipiam uelut censorie rep̾hendentẽ. s breuit᷑ accipe ne

Expanded text:
modo igitur, obsecro, non aut jocaris in his disputationibus, aut deliras, modo igitur, obsecro, non aut jocaris in his disputationibus, aut deliras, qui sterilium fructus arborum laudas? Qui utique aut nulli sunt, aut si mali sunt, laudandi non sunt: aut si fructus boni sunt, profecto steriles arbores non sunt, imo et bonae sunt, quarum fructus boni sunt, et debent Deo placere, cui bonae arbores non possunt nisi placere, falsumque erit quod scriptum est, Sine fide impossibile est placere. 33. Sed responsurus es, quid, nisi vana? « Ego, » inquis, « steriliter bonos dixi homines, qui non propter Deum faciendo bona quae faciunt, non ab eo vitam consequuntur aeternam. » Justus ergo Deus et bonus bonos est in mortem missurus aeternam? Piget jam dicere quam multa te sequantur insana, talia sentientem, talia dicentem, talia scribentem, in talibus me quod similiter non desipiam velut censorie reprehendentem. Sed breviter accipe, ne
Abbreviated transcription (Latin):
misereri. Quod si et ipsa ꝑse ipsam naturali compassione opus ẽ
bonũ. etiã isto bono male utit᷑ qui infidelit᷑ utit᷑. et hoc bonũ male
facit. qui infidelit̃ facit. qui aut̃ male facit. aliquid ꝓfecto peccat.
Ex quo colligit᷑ etiã ipsa bona oꝑa quȩ faciunt in fideles ñipsorũ eẽ
s illius qui bene utit᷑ malis. Ipsoꝵ aut ẽe peccata quibꝰ et bona
male faciunt. quia ea ñfideli s infideli. hoc ẽ. stulta et noxia faci¬
unt uoluntate. Qualis uoluntas nullo xpͣiano dubitante arbor ẽ.
mala. quȩ facere non potest nisi fructus malos id ẽ. sola pecca¬
ta. Omne enĩ uelis nolis quod non ẽ. ex fide. peccatũ ẽ. et ideo
ds istas arbores ñ potest diligere. et sitales ꝑmanserint dispo¬
nit excidere. quia sine fide impossibile ẽ. placere. Sed ita hic unmo¬
ror quasi istas arbores ñ iam tu ipse steriles ꝓnunciaueris. Quo¬

Expanded text:
misereri. Quod si et ipsa se ipsam naturali compassione opus est misereri. Quod si et ipsa se ipsam naturali compassione opus est bonum; etiam isto bono male utitur qui infideliter utitur, et hoc bonum male facit, qui infideliter facit: qui autem male facit aliquid, profecto peccat. 32. Ex quo colligitur, etiam ipsa bona opera quae faciunt infideles, non ipsorum esse, sed illius qui bene utitur malis. Ipsorum autem esse peccata, quibus et bona male faciunt; quia ea non fideli, sed infideli, hoc est, stulta et noxia faciunt voluntate: qualis voluntas, nullo christiano dubitante, arbor est mala, quae facere non potest nisi fructus malos, id est, sola peccata. Omne enim, velis nolis, quod non est ex fide, peccatum est . Et ideo Deus istas arbores non potest diligere, et si tales permanserint, disponit excidere: quia sine fide impossibile est placere. Sed ita hic immoror, quasi istas arbores non jam tu ipse steriles pronuntiaveris. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
aut angłs erit. Si homo: inquantũ homo ẽ. arbor bona ẽ. ꝓfec
in quantum homo ẽ. quod ẽ. opus dei. s in quantum male uolunta¬
tis ẽ. quisq arbor mala ẽ. et bonos fructus facere non potest. Uide
itaq utrum infidelem uoluntatẽ audeas bonã dicere uoluntatem.
s forte dicturus es. Misericors uoluntas bona ẽ. Recte istud diceret᷑
si quemadmodũ fides xp̃i. idẽ. fides quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatͣ semꝑ ẽ. bo
pauꝑis accipit᷑ iniudicio. ꝓpter quã postremo rex saul meruit ã
dño utiq misericorãe dampiari. quia contra eiꝰ pceptũ captiuo
regi ꝑ humanũ peꝑcit affectũ: attentius cogita ne forte miscđia bo¬
na non sit. nisi quȩ huiꝰ bone fuerit fidei. Immo responde ut hoc
sine dubitatione ꝑspicias. utrum bonã miscđiam existimes infide¬
lem. Porro si uicium ẽ. male misereri. ꝓculdubio uitiũ ẽ. infidelider

Expanded text:
aut angelus erit. Sed si homo in quantum homo est, arbor bona est; profectaut angelus erit. Sed si homo in quantum homo est, arbor bona est; profectin quantum homo est, quod est opus Dei; sed in quantum malae voluntatis est, quisque arbor mala est, et bonos fructus facere non potest. Vide itaque utrum infidelem voluntatem audeas bonam dicere voluntatem. 31. Sed forte dicturus es, Misericors voluntas bona est. Recte istud diceretur, si quemadmodum fides Christi, id est, fides quae per dilectionem operatur , semper est bonpauperis accipitur in judicio ; propter quam postremo rex Saül meruit a Domino, et utique misericorde, damnari, quia contra ejus praeceptum captivo regi per humanum pepercit affectum : attentius cogita, ne forte misericordia bona non sit, nisi quae hujus bonae fidei fuerit. Imo responde, ut hoc sine dubitatione perspicias, utrum bonam misericordiam existimes infidelem. Porro si vitium est male misereri, procul dubio vitium est infideliter
Abbreviated transcription (Latin):
liberauerit. egri uulnera fouerit. diuitias honeste amicitiȩ impen¬
derit. ad testimoniũ falsum nec tormentis potuerit impelli. quero
abstȩ utrum hȩc oꝑa bona benefacit᷑ anmale. Si enĩ quam uis bo¬
na male tam̃ facit. negare non potes eũ peccare qui male quod¬
libet facit. Sed qr eũ non uis cũ facit ista peccare. ꝓfecto dicturꝰ
es et bona facit et bene. Fructꝰ ergo bonos. facit arbor mala. Q d̃
fieri non posse ueritas dicit. Noli p̾cipitare sententiam. Diligent᷑
considera. quid te respondere conueniat. An dicis hominẽ infide¬
lem arborem bonã: placet ergo deo. Neq enĩ bono potest non
placere qd bonũ ẽ. Et ubi erit quod scriptũ ẽ. sine fide impossibi¬
le ẽ deo plac̾e: An respõdebisnon inquantũ infidelis ẽ. s in quan¬
tũ homo ẽ. arbor bona ẽ : De quaergo dñs ait. Non potest arbor
mala bonos facere: quandoquidem quicũq erit aut homo

Expanded text:
liberaverit, aegri vulnera foverit, divitias honestae amicitiae impenliberaverit, aegri vulnera foverit, divitias honestae amicitiae impenderit, ad testimonium falsum nec tormentis potuerit impelli; » quaero abs te, utrum haec opera bona bene faciat, an male. Si enim quamvis bona, male tamen facit; negare non potes eum peccare, qui male quodlibet facit. Sed quia eum non vis, cum facit ista, peccare; profecto dicturus es, Et bona facit, et bene. Fructus ergo bonos facit arbor mala: quod fieri non posse Veritas dicit. Noli praecipitare sententiam, diligenter considera quid te respondere conveniat. An dicis hominem infidelem arborem bonam? Placet ergo Deo: neque enim bono potest non placere quod bonum est. Et ubi erit quod scriptum est, Sine fide impossibile est Deo placere ? An respondebis, Non in quantum infidelis est, sed in quantum homo est, arbor bona est? De quo ergo Dominus ait, Non potest arbor mala bonos fructus facere ? quandoquidem quicumque erit, aut homo,
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ dixisti potest om̃ibꝰ carere peccatis. Uerũ nec quibꝰ dam
dicere uolusti. s tamquã tͥ ipsȩ de ninna ur̃a presumptione eru¬
bueris. ita sententiã temperasti. ut et ur̃a et nr̃a posset uoce de¬
fendi. Nam si apud pelagianos discutiat᷑. respondebit᷑ ideo non
dictum quibus da. quia omĩbus peccatis hominẽ carere posse
dixisti. Si aut̃ apud nos et hic respondebit᷑ ideo non dictũ omĩ¬
bus qm̃ quelibet hominem uolueris intelligi quibꝰdã peccatis
necesse habere ueniam postulare Sed qui scimus qͥd sentiatis.
quia ñẽ ex fide pecc̾m ẽ: Prorsus inquã qũ est exfide. peccm:¬
in dño głari solus impius negat ẽẽ peccatum. Quod ut intelli¬
gas quam uis iam satis inde fuerit disputatum. tam̃ quia magna
res ẽ. adhuc paulis ꝑ ausculta. Etce eadem cõmemoro quod ipse po¬
suisti. Si gentilis qui non inuit exfide nudũ oꝑuerit. ꝑiclitandem

Expanded text:
quia non dixisti, Potest omnibus carere peccatis. Verum nec quibusdam quia non dixisti, Potest omnibus carere peccatis. Verum nec quibusdam dicere voluisti; sed tanquam tibi ipse de nimia vestra praesumptione erubueris, ita sententiam temperasti, ut et vestra et nostra posset voce defendi. Nam si apud Pelagianos discutintur, respondebitur ideo non dictum quibusdam, quia omnibus peccatis carere hominem posse dixisti: si autem apud nos, et hic respondebitur ideo non dictum omnibus, quoniam quemlibet hominem volueris intelligi, pro quibusdam peccatis necesse habere veniam postulare. Sed qui scimus quid sentiatis, quia non est ex fide, peccatum est? » Prorsus in quantum non est ex fide, peccin Domino gloriari, solus impius negat esse peccatum. Quod ut intelligas, quamvis jam satis inde fuerit disputatum, tamen quia magna res est, adhuc paulisper ausculta. Ecce eadem commemoro quae ipse posuisti. « Si gentilis » qui non vivit ex fide, « nudum operuerit, periclitantem
Abbreviated transcription (Latin):
sum quantũ libet ꝓficiamꝰ sub onere corruptibilis corporis. si dixeri¬
mꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos decipimꝰ. et ueritas in nobis nͣ.
ẽ. Propt̾ qđ et scã eccła etiã intalibꝰ suis menbris ubi maculã cri¬
minis et rugã nͣ habet falsitatis. licet contra dicente suꝑbia ur̃a.
nͣ desinit dõ dicere. Dimitte nobis debita nr̃a. Tu aut̃ quanta ar¬
rogantia et de ur̃e p̾sumptione uirtutis dixeris. ꝑ facili igit᷑ stu¬
dio scitatis qđ ds̃ ad iuuat potest homo carere peccatis. ille ñ
agnoscit qui dogmata ur̃a ñ nouit. Nam et studiũ scitatis sine
ad iutorio dei uultis in hominis uoluntate pcedere. qđ merito ds̃
debeat adiuuare ñ gratis. et sic creditis homine̾ in hac erumpnosa
uita posse carere peccatis. ut ñ inse babeat quare dicat. Dimitte no¬
bis debita nrͣa. Quam uis aliquanto timidius id posuisse uidearis.

Expanded text:
sum, quantumlibet proficiamus sub hoc onere corruptibilis corporis, si dixerisum, quantumlibet proficiamus sub hoc onere corruptibilis corporis, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Propter quod et sancta Ecclesia etiam in talibus suis membris, ubi maculam criminis et rugam non habet falsitatis , licet contradicente superbia vestra, non desinit Deo dicere, Dimitte nobis debita nostra. Tu autem quanta arrogantia et de vestrae praesumptione virtutis dixeris, Perfacile igitur studio sanctitatis, quod Deus adjuvat, potest homo carere peccatis; ille non agnoscit, qui dogmata vestra non novit. Nam et studium sanctitatis sine adjutorio Dei vultis in hominis voluntate praecedere, quod merito Deus debeat adjuvare, non gratis: et sic creditis hominem in hac aerumnosa vita posse carere peccatis, ut non in se habeat quare dicat, Dimitte nobis debita nostra. Quamvis aliquanto timidius id posuisse videaris;
Abbreviated transcription (Latin):
faine reuertit᷑ ad semet ipsum et dicit. Surgam et ibo ad patrẽ meum.
Unde itaq scimus ne forte quia hoc suꝑbiȩ malum tunc animũ tepta¬
re ñ poterit. et contra qđ decerteinus omnino ñ erit quando tanta saci¬
abit᷑ uisione. et tanta inflammabit᷑ caritate suꝑioris boni. ut ad se ip¬
sum sibi placendo deficere. abilliꝰ delectatione ñ possit. ideo factũ ẽ. in
loco infirmitatis huiꝰ ne suꝑbȩ uiueremꝰ. ut sub codidiana peccatorũ
remissione uiuamus: Propt᷑ qđ suꝑbiȩ malum nec apłs paulus ẽ.
arbitrio suo creditꝰ. Sed quia nondũ uenerat ad tantã participationẽ
suꝑioris illius boni ut illic iam nͨ posset extolli. Billiẽ angłs satha¬
nȩ colaphitator. ne ubi poterat extolleret᷑ appositꝰ. Sed siue ista cau¬
sa sit. siue alia. quȩ multo amplius me latet. tam̃ qđ dubitare ñ pos¬

Expanded text:
fame revertitur ad semetipsum, et dicit, Surgam, et ibo ad patrem meum . fame revertitur ad semetipsum, et dicit, Surgam, et ibo ad patrem meum . Unde itaque scimus, ne forte quia hoc superbiae malum tunc animum tentare non poterit, et contra quod decertemus omnino nullum erit, quando tanta satiabitur visione, et tanta inflammabitur charitate superioris boni, ut ad se ipsum sibi placendo, deficere ab illius dilectione non possit; ideo factum est in loco infirmitatis hujus, ne superbe viveremus, ut sub quotidiana peccatorum remissione vivamus? Propter quod superbiae malum nec apostolus Paulus est arbitrio suo creditus: sed quia nondum venerat ad tantam participationem superioris illius boni, ut illic jam non posset extolli, hic illi est angelus satanae colaphizator, ne hic ubi poterat extolleretur, appositus . 29. Sed sive ista causa sit, sive alia quae multo amplius me latet: tamen quod dubitare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
uiuimꝰ in hac carne mortali. est in nobis contra qđ mens dimi¬
cet nr̃a. Est etiã ppt̃ qđ dicamꝰ dimitte nobis debita nr̃a. Sed ut
tͥ sic loquar tamquã homini homo. et talis homo cuiꝰ terrena
ihabitatio deprimit sensũ multa cogitantẽ. nichil ẽ. in creaturis qđ
attinet ad institutarũ diuinitꝰ merita naturarũ. rationali mente pre¬
stantius. Unde fit consequens ut mens bona magis sibi placeat. magisq
se ipsa delectat. quam quęlibet alia creatura. Quam uero ꝑiculose ĩmo
ꝑniciose sibi placeat. cum ꝑ hoc tumescit typho et morbo in flationis
ex tollit᷑ quã diu non uidet sicut uidebit in finc sũmum illud et immu¬
tabile bonum. in cuiꝰ cõparatione se sꝑnat sibiq illius caritate iulescat.
tantoq spũ eiꝰ impleat᷑ ut id sibi ñ ratione sola. s et̾no quoq amore pͣ¬
ponat. multũ ẽ. disputando uelle monstrare. Sapit hȩc qui fatigatus

Expanded text:
vivimus in hac carne mortali, est in nobis contra quod mens dimivivimus in hac carne mortali, est in nobis contra quod mens dimicet nostra: est etiam propter quod dicamus, Dimitte nobis debita nostra . Sed ut tibi sic loquar tanquam homini homo, et talis homo cujus terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem , nihil est in creaturis, quod attinet ad institutarum divinitus merita naturarum, rationali mente praestantius. Unde fit consequens ut mens bona magis sibi placeat, magisque se ipsa delectet, quam quaelibet alia creatura. Quam vero periculose, imo perniciose sibi placeat, cum per hoc tumescit typho et morbo inflationis extollitur, quamdiu non videt sicut videbit in fine summum illud et immutabile bonum, in cujus comparatione se spernat, sibique illius charitate vilescat, tantoque spiritu ejus impleatur, ut id sibi non ratione sola, sed aeterno quoque amore praeponat; multum est disputando velle monstrare. Sapit haec qui fatigatus
Abbreviated transcription (Latin):
lethargicis compataris. Mirari te dicis qđ tam excellens meu̾ udeli¬
cet sicut irrident᷑ loqueris non uidit ingenium. quantũ uos in hoc
quoq iuuerim quia dixi aliis peccatis alia peccata uincunt᷑. Con¬
tinuo qͥ ppe subditiᷤᷤ atq concludicis dicentes ꝑ facilẽergo studio sci¬
talis qd ds adiuuat. potest homo carere peccatis. Si enĩ uincunt᷑ in¬
quis peccata peceatis. quantomagis possunt uirtutibus peccata
suꝑarȩ: Quasi nos negemus ad iutorium dei tantũ ualere si uelit
ut hodie nullas concupiscentias inalas habere possimꝰ. contra
quas uł in uictissime dimicemnꝰ. et tam᷑ ñ fieri nec tu negas. Cur
aut̃ ñ fiat. quis cognouit sensum dñi: nͣ tam̃ parũ scio. cũ scio quȩ¬
cũq illa causa sit. qđ nec iustideisit iniqͥtas. nec omĩpotentis in¬
firmitas. Est igit᷑ aliquid in eiꝰ abdito altoq consilio. cur quã di

Expanded text:
lethargicis compararis. 28. « Mirari te » dicis, « quod tam excellens, » meum videlilethargicis compararis. 28. « Mirari te » dicis, « quod tam excellens, » meum videlicet, sicut irridenter loqueris, « non vidit ingenium, quantum vos in hoc quoque juverim, quia dixi, Aliis peccatis alia peccata vincuntur. » Continuo quippe subditis atque concluditis dicentes: « Perfacile igitur studio sanctitatis, quod Deus adjuvat, potest homo carere peccatis. Si enim vincuntur. » inquis, « peccata peccatis, quanto magis possunt virtutibus peccata superari? » Quasi nos negemus, adjutorium Dei tantum valere, si velit ut hodie nullas concupiscentias malas habere possimus, contra quas vel invictissime dimicemus: et tamen non fieri, nec tu negas. Cur autem non fiat, quis cognovit sensum Domini ? Non tamen parum scio, cum scio, quaecumque illa causa sit, quod nec justi Dei sit iniquitas, nec omnipotentis infirmitas. Est igitur aliquid in ejus abdito altoque consilio, cur quamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
na animȩ et corporis naturalit̾ uisita. etiã in peccatoribus dona dei
sunt. qmͣ ds̃. non ipsi ista fecerunt. De his aut̃ quȩ faciunt dictum
tiam meã sim̃te tenuisses. puto qđ tam imꝑbꝰ ñ fuisses. ut nos posse
dicere assererẽs qr corpus paganoꝵ corpus ñ sit. et ocłi paganorũ
sensum ñ habeant intuendi. et frumenta quȩ in paganoꝵ nascuut᷑
agris. frum̾ta ñ sint. Ut enĩ tͥ tamquã de somno excitato eadem
uerba mea. repetã quȩ tuȩ memoriȩ fortassis ut hȩc diceres excide¬
runt. hȩc etiam inpeccatoribus dona dei ft̃. qm̃ ds uͭ ipsi ista fecert.¬
De his aut̃ quȩ faciunt dictum ẽ. Omẽ qđ ñ ẽ. ex fide. peccatũ ẽ. Sed
cum insana dicis et rides: frenetico es similis. Cũ au̾t uera quȩ dico
abstȩ paulo ante cõmemorata. et huic ipsi oꝑi tuo quodmͥ responde¬
re uideris inserta. sic ñ attendis. sic obliuisceris. ñ iã freneticis. s

Expanded text:
na animae et corporis naturaliter insita etiam in peccatoribus dona dei na animae et corporis naturaliter insita etiam in peccatoribus dona dei sunt, quoniam deus, non ipsi ista fecerunt; de his autem quae faciunt dictum tiam meam si mente tenuisses, puto quod tam improbus non fuisses, ut nos posse dicere assereres, quia « corpus Paganorum corpus non sit, et oculi Paganorum sensum non habeant intuendi, et frumenta quae in Paganorum nascuntur agris, frumenta non sint. » Ut enim tibi tanquam de somno excitato eadem verba mea repetam, quae tuae memoriae fortassis ut haec diceres exciderunt, « Haec etiam in peccatoribus dona Dei sunt; quoniam Dede his autem quae faciunt dictum est, Omne quod non est ex fide, peccatum est. » Sed cum insana dicis et rides, phrenetico es similis: cum autem vera quae dico abs te paulo ante commemorata, et huic ipsi operi tuo quo mihi respondere videris inserta, sic non attendis, sic oblivisceris; non jam phreneticis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Nos aut̃ absit ut dicamus qđ corpus paganoꝵ corpꝰ nͥ sit.
et cȩtera huiꝰmodi. Neq enĩ ẽ cõ sequens. ut si ñ ẽ. uera uirtꝰ qua
głatur impius. nͣ sit uerũ corpus qđ oꝑat᷑ ds. Sed plane possum
dicere hereticorũ frontẽ ñ eẽ frontẽ. si ñ menbrũ qđ fecit ds̃ sig¬
nificare indelligamur frontis nomine s pudorẽ. Quid si nͨ in eo
ipso libro meo cui respondisse te iactas ante p̾struerẽ ne in hac
sententia qua dicimus omẽ qđ ñ ẽ exfide peccatũ ẽ. etiã illa intel¬
ligant᷑ infideliũ quȩ dona sunt dei. siue in ammi. siue in corporis
bonis: Ibi enĩ sunt et ista quȩ in anit᷑ garris. corpus et ocłi. et mͦ¬
bra cȩtera. In eo genere sunt etiã quȩ inagris paganoꝵ frum̃ta
nascunt̃. quor d̾s creator ẽ. ñ pagani. Annõ tuipẽ int̾ceta etiam
ista uerba mea posuisti ubi dixi. anima enim et corpus et quȩtũq bo¬

Expanded text:
tis. Nos autem absit ut dicamus quod corpus Paganorum corpus non sit, tis. Nos autem absit ut dicamus quod corpus Paganorum corpus non sit, et caetera hujusmodi. Neque enim est consequens, ut si non est vera virtus qua gloriatur impius, non sit verum corpus quod operatur Deus. Sed plane possumus dicere, haereticorum frontem non esse frontem, si non membrum quod fecit Deus, significare intelligamur frontis nomine, sed pudorem. Quid, si non in eo ipso libro meo, cui respondisse te jactas, ante praestruerem, ne in hac sententia, qua dicimus, Omne quod non est ex fide, peccatum est; etiam illa intelligantur infidelium, quae dona sunt Dei, sive in animi, sive in corporis bonis? Ibi enim sunt et ista quae inaniter garris, corpus, et oculi, et membra caetera. In eo genere sunt etiam quae in agris Paganorum frumenta nascuntur, quorum Deus creator est, non Pagani. Annon tu ipse inter caetera etiam ista verba mea posuisti, ubi dixi:
Abbreviated transcription (Latin):
banissimus. si dicat᷑ inquis qua castitas infidelium castitas non
ẽ. eadem fronte diceret᷑. quia corpus paganoꝵ corpus ñ sit. et ocłi
paganorum sensum ñ habeant intuendi. et frumenta quȩ inpaga¬
norũ nascunt᷑ agris frumenta ñ sunt. et multa inqͥs alia quȩ tan¬
te absurditatis sunt. ut risum possint intelligentibus mouere. Non
plane risũ. s fletũ potius intelligentibus urͣ cõmouet risus. sicut
mentibus amicorũ sanoꝵ fletũ cõmouet risus ffeneticoꝵ. Ita ne
aut contra scripturas scas infidelis animũ forncari negas. aut
eeꝰ in animo fornicante ueram castitatẽ dicis. et rides et sanus es:
Unde. quomͦ. qua ratione. istud fieri potest : ꝓrsus nec illa eͣ castitas
uera. nec sanitas ur̃a. Prorsus inquã nec uera ẽ. castitas animi for¬
nicantis. et uera insania ẽ. hominis dicentis hoc dedecus et riden¬

Expanded text:
banissimus, « Si dicatur, » inquis, « quia castitas infidelium castitas non banissimus, « Si dicatur, » inquis, « quia castitas infidelium castitas non est; eadem fronte dicetur quia corpus Paganorum corpus non sit, et oculi Paganorum sensum non habeant intuendi, et frumenta quae in Paganorum nascuntur agris, frumenta non sint: et multa, » inquis, « alia quae tantae absurditatis sunt, ut risum possint intelligentibus commovere. » Non plane risum, sed fletum potius intelligentibus vester commovet risus, sicut mentibus amicorum sanorum fletum commovet risus phreneticorum. Itane aut contra Scripturas sanctas infidelis animum fornicari negas, aut esse in animo fornicante veram castitatem dicis; et rides, et sanus es? Unde, quomodo, qua ratione istud fieri potest? Prorsus nec illa est castitas vera, nec sanitas vera. Prorsus, inquam, nec vera est castitas animi fornicantis, et vera insania est hominis dicentis hoc dedecus et riden
Abbreviated transcription (Latin):
bus non plurimũ deuiando. An forte et istis qui exhibuer̃t tͣrenȩ
patriȩ babilonicam dilectionem et uirtute ciuili non uera. s
ueri simili demonibꝰ uł humanȩ głȩ seruierunt. fabriciis uide¬
licet. et regulis. et fabiis. et scipionibus. et camillis cȩterisq
talibus. sicut in fantibus qui sine baptismate moriunt᷑. Pro¬
iusuri estis aliquem locum inter dampnat onẽ regnumq cęloꝵ
ubi non sint inmiseria. s inbeatitudine sempit᷑na. quideo non
placuert cui sine fide placere impossibile ẽ. quã nec in oꝑibus
nec in cordibus habuerunt: Non opinor ꝑditionẽ ur̃am usq
ad istam posse inpudentiam ꝓsilire. Erũt gͣmqͥs indãpnatione sẽ¬
pitͣna. in quibꝰ erat uera iusticia. O uocem inpudentia maiore
precipitẽ. Non erat igit᷑ in eis uera iusticia : qr ñ actibus s finibꝰ
pensant᷑ officia. Sed facete ac lepide homoelegantissimus. et ur¬

Expanded text:
bus non plurimum deviando. 26. An forte et istis qui exhibuerunt terrenae bus non plurimum deviando. 26. An forte et istis qui exhibuerunt terrenae patriae Babylonicam dilectionem, et virtute civili, non vera, sed veri simili daemonibus vel humanae gloriae servierunt, Fabriciis videlicet, et Regulis, et Fabiis, et Scipionibus, et Camillis, caeterisque talibus, sicut infantibus qui sine Baptismate moriuntur, provisuri estis aliquem locum inter damnationem regnumque coelorum; ubi non sint in miseria, sed in beatitudine sempiterna, qui Deo non placuerunt, cui sine fide placere impossibile est, quam nec in operibus, nec in cordibus habuerunt? Non opinor perditionem vestram usque ad istam posse impudentiam prosilire. « Erunt ergo, » inquismajore praecipitem! Non erat, inquam, in eis vera justitia; quia non actibus, sed finibus pensantur officia. 27. Sed facete ac lepide homo elegantissimus et ur
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ legis sunt facere. ꝙr ex gentibus uenerunt ad çuuangłiũ
non ex circuncisione. cui lex data ẽ. Et ꝓꝑterea naturalit᷑ quia
ut crederent ipsa in eis ẽ. ꝑ dei gr̃am correcta nat᷑a. Nec pocest
Sunt quippe isti fideles. Aut si fidem non habent xpͣi. ꝓfecto
nec iusti sunt. nec ideo placent. cui sine fide impossibile ẽ. pla¬
cere. Sed ad hoc eos indie iudicii cogitationes sue defendunt. ut
tolerabilius puniant᷑. quia naturalit᷑ quȩ legis sunt ut cumq
fecerunt. scriptum habentes in cordibus opris legis hactenus
ut aliis non facerent. quod ꝑpeti nollent. Hoc tamͣ peccantes quod
homines sine fide. non adeum sinẽ ista oꝑa retulerunt. ad quẽ
referre debuerunt. Minus enĩ fabricius. quam catilina punitur
Non qr istȩ bonus. s quia ille magis malus et minus impius quã
catilina fabricius. non ueras uirtutes habendo. s aueris uirtuti¬

Expanded text:
quae legis sunt facere, quia ex Gentibus venerunt ad Evangelium, quae legis sunt facere, quia ex Gentibus venerunt ad Evangelium, non ex circumcisione, cui lex data est; et propterea naturaliter, quia ut crederent, ipsa in eis est per Dei gratiam correcta natura. Nec per eosunt quippe isti fideles. Aut si fidem non habent Christi, profecto nec justi sunt, nec Deo placent, cui sine fide placere impossibile est. Sed ad hoc eos in die judicii cogitationes suae defendent, ut tolerabilius puniantur, quia naturaliter quae legis sunt utcumque fecerunt, scriptum habentes in cordibus opus legis hactenus, ut aliis non facerent quod perpeti nollent: hoc tamen peccantes, quod homines sine fide, non ad eum finem ista opera retulerunt, ad quem referre debuerunt. Minus enim Fabricius quam Catilina punietur, non quia iste bonus, sed quia ille magis malus: et minus impius, quam Catilina, Fabricius, non veras virtutes habendo, sed a veris virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ est. S ut hoc tͥ de cibis tantum intelligendum eẽ conce¬
dam. quid de alio dicturus ẽ. testimonio quod identidem posui
nec inde aliquid disputasti. quia ñ muenisti quomͦ in tuam pos¬
ses detorquere sententiam quod ad hebreos scriptũ ẽ. sine fide enĩ
impossibile ẽ placẽ do. Nemꝑe ut hoc diceret᷑ de tota uita hominis
augebat᷑. in qua iustus ex fide uiuit. et tam̃ cũ sine fide inpossi¬
bile sit placere. tͥ uirtutes sine fide sic placent. ut eas pͣdices ue¬
ras. eisq bonos e̾e̾ homines. et rursus quasi de penituerit lau¬
dis illarũ. steriles ꝓ nuntiare nͥ dubites. Isti ergo qui naturali le¬
ge sunt iusti. aut placent deo et ex fide placent. quia sine fide in¬
possibile ẽ. placere. et ex qua fide placent nisi ex fide xp̃i: qm̃¬
bus suscitans eum amortins. Ideoq dicunt᷑ sine lege naturalit̃

Expanded text:
peccatum est . Sed ut hoc tibi de cibis tantum intelligendum esse concepeccatum est . Sed ut hoc tibi de cibis tantum intelligendum esse concedam: quid de alio dicturus es testimonio, quod identidem posui; nec inde aliquid disputasti, quia non invenisti quomodo in tuam posses detorquere sententiam, quod ad Hebraeos scriptum est, Sine fide enim impossibile est placere ? Nempe ut hoc diceretur, de tota vita hominis agebatur, in qua justus ex fide vivit: et tamen cum sine fide impossibile sit placere Deo, tibi virtutes sine fide sic placent, ut eas veras praedices, eisque bonos esse homines; et rursus, quasi te poenituerit laudis illarum, steriles pronuntiare non dubites. 25. Isti ergo qui naturali lege sunt justi, aut placent Deo, et ex fide placent; quia sine fide impossibile est placere: et ex qua fide placent, nisi ex fide Chribus, suscitans eum a mortuis . Ideoque dicuntur sine lege naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iustos : utrũ ueras uirtutes habent. et sterilit̾ boni sunt quia
ñ ꝓpt̾ dm̃. an etiã deo ex his placent atq abillo uita remuneran¬
defendent eos cogitationes suȩ. in die qua iudicabit d̾s occulta
hominũ : Si aut̃ qui defendet᷑ cogitationibus suis eo quod natu¬
ralit̾ oꝑa fecerint legis. non sunt sterilit̾ boni. et ob hoc inueni¬
unt ȩternã mercedem apud dm̃: ꝓculdubio ꝓpterea iusti sunt.
quia ex fide uniunt. Nam cestimoniũ illud qđ ex apło posui. omẽ
qd non ẽ. ex fide peccatum ẽ. sicut tͥ uisum ẽ. accepisti et exposu¬
isti. non ut sapit. s ut sapis. De cibis enĩ apłs loquebat᷑. Uerũ
cum dixisset. qui aut̃ discernit. si manducauerit dampnatꝰ est
quia n ex fide. hanc peccati spetiem dequa agebat generaliuo¬
luit ꝓbare sententia. mox inferens. Omne enĩ quod ñ ẽ. ex fide.

Expanded text:
esse istos? Utrum veras virtutes habent, et steriliter boni sunt, quia esse istos? Utrum veras virtutes habent, et steriliter boni sunt, quia non propter Deum? an etiam Deo ex his placent, atque ab illo vita remunerandum Apostolum defendent eos cogitationes suae, in die qua judicabit Deus occulta hominum ? Si autem qui defendentur cogitationibus suis, eo quod naturaliter opera fecerint legis, non sunt steriliter boni, et ob hoc inveniunt aeternam mercedem apud Deum; procul dubio propterea justi sunt, quia ex fide vivunt. 24. Nam testimonium illud quod ex Apostolo posui, Omne quod non est ex fide, peccatum est: sicut tibi visum est accepisti, et exposuisti, non ut sapit, sed ut sapis. De cibis enim Apostolus loquebatur. Verum cum dixisset, Qui autem discernit, si manducaverit, damnatus est, quia non ex fide; hanc peccati speciem de qua agebat, generali voluit probare sententia, mox inferens, Omne enim quod non est ex fide,