comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nebras. uel audire silentiũ: quod tamen
utrumq nob̃ notum est: Neq illud nisi
ꝑoculos: neq hoc nisi ꝑaures: ñ sane in
spetie. s inspeciei priuatione. Nemo gͦ
ex me scire querat quod me nescire scio:
nisi forte ut nescire diseat. quod scire
ũ posse sciendum ẽ. Ea quippe que
ñ inspetie. s in eius priuatione scũĩt᷑.
si dici aut intelligi pot̃. quodãm nesci¬
endo scuint᷑: ut sciendo nesciantur.
Cum eium acies etiam oculi corporalis
currit ꝑspeties corporales: nus quam
tenebras uidet. nisi ubi ceperit non
uide. Ita etiam ñ ad aliquẽ alium
sensum. s ad solas aures ꝑtinet sentire
silentiũ qđ tam̃ nullomͦ. nͥ non au¬
diendo sentit᷑. Sic spẽs intelli gibiles.
mens quidẽ nr̃ã intelligendo conspic̃:
s ubi deficiunt. nesciendo condiscit.
ramdinunqͣm nꝰqͣm nulla ex parte posse defice:
& ea posse deficere. que exnichilo factalt.
Quȩ tam̃ quantoinagis sunt. & bona faci¬

Expanded text:
nebras vel audire silentium, quod tamen nebras vel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est. Neque illud nisi per oculos, neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei privatione. Nemo ergo ex me scire quaerat quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat quod scire non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in ejus privatione sciuntur, si dici aut intelligi potest, quodammodo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corcurrit per species corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. Sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit; sed ubi deficiunt, nesciendo condiscit. ram Dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere, et ea posse deficere, quae ex nihilo facta sunt. Quae tamen quanto magis sunt et bona faci
Abbreviated transcription (Latin):
ante uoluntatem malam fuerit: querat cur¬
ita eam fecerit:: utrum quia natura est.
an quia ex nichilo factac̃: & inueniet uo¬
luntatẽ malam. ñ ex eo ẽẽ inciꝑe quodna¬
tura est. s ex eo quod denichilo facta na¬
tura ẽ. Nam si natura eausaẽ uoluntatis
male: quid aliud cogim᷑ dicere. nͥ a bono
fieri malũ. & bonum eẽ causam mali: siqͥ¬
dem natura bonafit uoluntas mala q̃d
unde fieri potest. ut natura bona quãuis
mutabilis. ante quam habeat uoluntatẽ
malam faciat aliquid mali: hoc ẽ ipsam
uoluntatem malam: Nemoigitur querat
efficientẽ causam male uoluntatis. Non
enim ẽ efficiens. s deficiens.: quia nec ulla
affectio. s defectio. Deficere namq ab eo qd̃
summe ẽ ad id quod minus ẽ: hocẽ inci¬
ꝑe hab̾e uoluntatem malam. Causas por¬
to defectionuĩ istarum. cum efficientes non
sint ut dixi s deficientes. uelle inuenire:
tale est acsi quisquam uellet iudere te¬

Expanded text:
ante voluntatem malam fuerit, quaerat curante voluntatem malam fuerit, quaerat cur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est et inveniet voluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est voluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? Siquidem a natura bona fit voluntas mala, quod unde fieri potest ut natura bona, quamvis mutabilis, antequam habeat voluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam voluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae voluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio: deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est, hoc est incipere habere voluntatem malam. Causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, velle in venire, tale est ac si quisquam vellet videre te
Abbreviated transcription (Latin):
temptatione ambo temptent᷑. & unus ei
cedat atq consentiat. alt̃ idẽ qui fuerat
ꝑseueret: quid aluid apparet nisi unum
noliusse alterum uoluisse acastitate de fi¬
cere: Unde. nisi ꝓpria uoluntate: ubi ea¬
dem fuerat in utroq corporis & animi
affectio : Amborum ocuilis pariter uisa
ẽ eadem pulcritudo: ambobus pariter
insticit occulta temptatio. ꝓpriam igitur
in uno eorum uoluntatem malã que res
fecerit scire uolentib sibene intueantur.
nichil occurrit. Si enim dixerimus quod
ipse eam fecerit: quid erat ipse ante uo¬
luntatem malã. nͥ natura bona. cuiꝰ au¬
ctor ds̃. quiẽ immutabile bonũ: Qui
gͦ dicit eum qui consensit temptanti atq
sua denti. cui non consensit alii ad il¬
licite utendum pulcro corpore. quod ui¬
dendo ambobus pariter affuit. cum ante
ullam uisionẽ ac temptationẽ similes
ambo antmo & corpore fuerint: ipsum sibi
fecis se uoluntatem malã qui utiq bonus

Expanded text:
tentatione ambo tententur, et unus ei tentatione ambo tententur, et unus ei cedat adque consentiat, alter idem qui fuerat perseueret: quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum uoluisse a castitate deficere? Unde, nisi propria uoluntate. ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio? Amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. Si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor Deus, qui est inmutabile bonum? Qui ergo dicit eum, qui csuadenti, cui non consensit alius, ad illicite utendum pulchro corpore, quod videndum ambobus pariter adfuit, cum ante illam visionem ac tentationem similes ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse voluntatem malam, qui utique bonus
Abbreviated transcription (Latin):
duo ȩqualiter affecti animo & corpore uide¬
ant unius corporis pulcritudinẽ. qua uisa
unus eorum ad illicite fruendũ moueatur.
alter inuoluntate pudica stabilis ꝑseueret:
quid putamus eẽ cause ut in illo fiat in illo¬
ñ fiat uoluntas mala. quȩ illam res fecit in
quo facta est. Neq enĩ pulcritudo illa
corporis. N ameam ñ fecit in ambob: qͣn-¬
ooquidem amborum ñ disparilit̃ oecur¬
rit aspectibus. Ancaro intuentis causaẽ:
cur non & illius: Anuͦ animꝰ:: Cur non
utriusq: Ambos enim & animo & cor¬
pore equaliter affectos fuisse prediximꝰ.
An dicendũ ẽ. alterum eorũ occulta ma¬
ligni sp̃ẽ suggestione temptatũ : quasi non
eidem suggestioni. & qualicunq suasiom ꝓ¬
pria uoluntate consenserit: Hanc igitir
consensionẽ hanc malã quã male suadẽti
adhibuit uoluntatem: que in eo res fecerit
querimus. Nam ut hoc quoq impedim̃¬
tum abipsa questione tollatur: si eadẽ

Expanded text:
duo aequaliter affecti animo et corpore uideduo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae, ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit uoluntatem, quae in eo res fecerit, quaerimus. Nam ut hoc quoque inpedimentum ab ista quaestione tollatur, si eadem
Abbreviated transcription (Latin):
anequalis. S si suꝑior: utiq melior. Quo¬
modo gͦ nullius: ac ñ potuis bone uolun¬
tatis: hoc idem ꝓfecto. & equalis:
duo quippe quandui sunt parit̃ uolun¬
tans bone: non facit alter in altero uo¬
luntatẽ malam. Relinquitur: ut inferior
res cui nulla uoluntas ẽ. fecerit angłice
nature quȩ prima peceauit uoluntatem
malam. S etiam res ipsa quecunq est in¬
ferior usq adinfimam terram qm̃ na
tura & essentia ẽ. ꝓculdubio bona est.
habens modũ & spẽm suam ingenere
atq ordine suo. Quomͦ gͦ res bona effici¬
ens est uoluntatis male: Quomͦ inquã
bonum ẽ. causa mali: Cum enim se uolun¬
tas relicto suꝑiore ad inferiora conũtait. efficit᷑
mala: ñ qͥa malũ est qͦ sese cõũtit. s qr pũsa est
sta cõu̾sio. Iccirco ñ res inferior uołtatẽ malã fac̃:
s reminferiorem praue atq in ordinate.
ipsa quia factaẽ appetiuit. Si enim aliqui

Expanded text:
an aequalis. sed superior utique melior: quoan aequalis. sed superior utique melior: quomodo ergo nullius ac non potius bonae uoluntatis? hoc idem profecto et aequalis: duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. sed etiam res ipsa, quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est habens modum et speciem suam in genere atque ordine suo. quomodo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? quomodo, inquam, bonum est causa mali? cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio. Idcirco non res inferior uoluntatem malam fecit, sed rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia facta est, adpetiuit. Si enim aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
nulla fecit. Nam si precessit qua fieret: illa
prior ẽ que alteram fecit. Si respondetur.
qd̃ eam nulla res fecerit. & idõ semꝑ fuerit:
quero utrum in aliqua natura fuerit. Si
enim innulla fuit: omnino ñ fuit. Siaut̃
in aliqua: uitiabat eam. & corrumpebat:
Eratq illi noxia. ac ꝑhoc bono priuabat.
Et idõ inmala nauira uoluntas mala eẽ
non poterat. s inbona: Mutabili tamen:
cui uitiũ hoc nocere posset. Si enĩ ñ nocuit.
ñ utiq uiciũ fuit: Ac ꝑhoc. nec mala uo¬
luntas fuisse dicenda ẽ. Porro sinociut
bonũ auferendo. uel minuendo utiq
nocuit. Nonigit᷑ eẽ potuit sempit̃na uo¬
luntas mala in eare. in qua bonum natu¬
rale precesserat: quod mala uoluntas no¬
cendo posset adimere.Si ergo ñ erat sempi¬
terna: quis eam fecerit inquiro. Restat
it dicatur quod eares fecerit malam uo¬
luntatem: in qua nulla uoluntas fuit
hec utrum suꝑior sit requito: aninferior

Expanded text:
nulla fecit. nam si praecessit qua fieret, illa nulla fecit. nam si praecessit qua fieret, illa prior est quae alteram fecit. si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit, quaero utrum in aliqua natura fuerit. si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat: et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc nocere posset. si enim non nocuit, non utique uitium fuit: ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. restat ut dicatur quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. haec utrum superior sit requiro an inferior
Abbreviated transcription (Latin):
nulla s tam̃ minꝰ eẽt÷ atq obhoc misera
fieret. huius porro male uoluntatis cau¬
sa efficiens si querat᷑: nichil inuenitur
Quidest enim quod facit uoluntatem malã:
cum ipsa faciat optis malũ: ac ꝑhoc mala
uoluntas efficiens est oꝑis mali: male aũt
uoluntazis efficiens nichil est. Qm̃ si res
aliqua ẽ: aut habet. aut non habet ali¬
quam uoluntatem. Si habet: aut bonã
ꝑfecto habet. aut malã. Si bonã: qͥs ita
desipiat ut dicat. qd bona uo¬
luntas faciat uoluntatem malam: Erit
enim si ita ẽ bona uoluntas causa peccati:
Quo absurduis putari nichil pot̃. Si aũt
res ista que putat᷑ facere uoluntatẽ malã.
ipsa quoq habet uoluntatẽ malã: etiã
eam que fecerit res. consequenter int̾ro¬
go: Atq: ut sit aliquis inquirendi modꝰ:
causam prime male uoluntatis inqͥro.
Nonest enim prima uoluntas mala. quã
fecit uoluntas mala: s illa primaẽ. quam

Expanded text:
nulla, sed tamen minus esset atque ob hoc misera nulla, sed tamen minus esset atque ob hoc misera fieret. huius porro malae uoluntatis causa efficiens si quaeratur, nihil inuenitur. quid eat enim quod facit uoluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum ? ac per hoc mala uoluntas efficiens est operis mali, malae autem uoluntatis efficiens nihil est: quoniam si res aliqua est, aut habet aut non habet uoluntatem aliquam; si habet, aut bonam profecto habet aut malam: si bonam, quis ita desipiat ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? erit enim, si ita est, bona uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest. si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo atque, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala, sed illa prima est quam
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo facta ẽ om̃is eẽntia que ñ
summe ẽ. quia neq illi ȩqualis eẽ
deberet. que denichilo facta eẽt. neq ullo
mͦ eẽ posset. si ab illo facta ñeẽt: nec ulloꝵ
uitiorum offensione uituperandꝰ. & om̃iũ
naturarum consideratione laudandus est.
Pinde causa beatitudinis angłorũ bonoꝵ
ea uerissima re ꝑit᷑. quod ei adherent
qui summe ẽ. Cum uͦ causa miserie malo¬
rum angłoꝵ queritur: ea merito occurrit.
qđ ab illo qui summe ẽ auers. ad se ipsos
conuersi sunt quiñ summe sunt. Et hoc
uiciũ quid aliud quam suꝑbia nũcupat᷑:
Initiũ quippe omĩs peccati suꝑbia. Nolu¬
erunt gͦ ad illum custodire fortitudinẽ
suam: & qui magis essent. si ei qui sũmeẽ
adhererent: se illi preferendo id quod mi¬
nus ẽ pretulerunt. Hic primus defectus
& prima inopia primũq uitium eius na¬
ture. quȩ ita creata ẽ ut nec summe eẽt.¬
& tamen adbeatitudinẽ habendã ẽo qui
summe ẽ frui posset: aquo uersa ñ qͥdẽ

Expanded text:
ntia, quae non summe est — quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta esset, neque ullo modo esse posset, si ab illo facta non esset — nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione laudandus est. Proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea uerissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est. cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupatur? initium quippe omnis peccati superbia. noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetulerunt. hic primus defectus et prima inopia primumque uitium eius naturae, quae ita creata est, ut nec summe esset et tamen ad beatitudinem habendam eo qui summe est frui posset, a quo auersa non quidem
Abbreviated transcription (Latin):
intelligis. Nũ quidnam existimandũ ẽ
subito do placuisse hoĩem facere. quẽ nũ¬
quam antea infinita retro ȩt̃nitate fecis¬
set. cui nichil noui accide pot̃. in quo
mutabile aliquid non ẽ: Continuo res¬
pondit ad ipsum dm̃ loquens. Scdm alti¬
tudinem tuã multiplica¬
sti filios hominum. dentiant inqͥt homines
ꝙͦd putant. ⁊ qͦd eiꝰ placet opinent᷑. ⁊ diputent. scd̃m

Expanded text:
intellegis? numquidnam existimandum est intellegis? numquidnam existimandum est subito placuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est? — continuo respondit ad ipsum deum loquens: secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. sentiant, inquit, homines quod puta
Abbreviated transcription (Latin):
nec quo mitio cepta sit sciunt. nec quo fi¬
ne claudatur: quandoquidẽ altitudinẽ
dĩ penetrare ñ possunt. qua cum ipse sit
eternus & sine initio. abaliquo tam̃ ini¬
tio exorsus ẽ tempora. & hominẽ quem
nũquã antea fecerat fecit intempore.
Non tam̃ nouo & repentino. s immuta¬
bili eternoq consilio. Quis hanc ualeat al¬
titudinẽ inuestigabilem uestigare. & in¬
scrutabilẽ ꝑscrutari. scđm quam ds̃ ho¬
minem temporalem. ante quãm nemo
umquam hominum fuit. ñ mutabili
uoluntate intempore condidit. & genus
humanũ exuno multiplicauit. qͣndo qͥdẽ
ꝑ salmus ipse cum premisisset. atq dixis¬
set. tu dñe seruabis nos & custodies nos
a generatione hac inet̃nũ. aedeinde re¬
ꝑcussisset cos. in quorum stulta impiaq
doctrina. nulla liberationis & beatitu¬
dinis auime seruatur ȩt̃nitas: continuo
subiciens. incircuitu impii ambulant.¬
tanquã ei diceret᷑. quid gͦ tucredis. sentis

Expanded text:
nec quo initio coepta sit sciunt nec quo finec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio. quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et inscrutabilem scrutari, secundum quam deus hominem temporalem, ante quem nemo umquam hominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore condidit et genus humanum ex uno multiplicauit? quando quidem psalmus ipse cum praemisisset atque dixisset tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum, ac deinde percussisset eos, in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae seruatur aeternitas, continuo subiciens: in circuitu impii ambulabunt-tamquamei diceretur: quid ergo tu credis, sentis,
Abbreviated transcription (Latin):
scipłos docuit.: ita ꝑ innumerabilia re¬
troscła. multũ quidẽ ꝓlixis interuallis. s
tatũ ceitis. & idem plato & eadem ciuitaᷤ.
& eadem scola. idemq discipłi repetiti: &
ꝑ innumerabilia deinde scła repetendi sint
Absit inquam ut nos ista credamꝰ. Semel
enim xp̃c mortuuis ẽ. propeccatis nr̃is. fut¬
gens iam non moritur:
mors illi ultra non dñabit᷑. Et nos post re¬
resurrectionẽ semꝑ cũ domino erimtis:
cui modo dicimus. quod sacer admonet
psalmus. Tu dñe seruiabis nos: & custodi¬
es nos ageneratione hac. mȩternũ. Sa¬
tis autem istq̃s existimo conuenire. qd̾
sequitur. Incircuitu impii ambulant:
Non quia ꝑcirculos quos opinantur.
corum uita ẽ recursura. s quia mͦ talis est:
erroris corum uita. idẽ. falsa doctrina. Qd
aut̃ mirum ẽ si inbis circuitib errantes.
nec aditum nec exitũ inueniunt. qui ge¬
nus humanũ. atq ista nr̃a mortalitas.

Expanded text:
scipulos docuit, ita per innumerabilia rescipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula, multum quidem prolixis intervallis, sed tamen certis, et idem Plato, et eadem civitas, et eadem schola, iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; surgens iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas
Abbreviated transcription (Latin):
um lapsibus: aut certe de om̃ium rerum
generibus. que oruntur atq occidunt. fu¬
erunt enim homines ãte nos. St̃ & nobiscũ:
erunt & post nos. Ita queq animantia. uł
arbusta. monstra quoq ipsa queq inu¬
sitata nascunt᷑. quamuis inter se diuer¬
sa sint. & quedameorum semel facta nar¬
rentur: tam̃ scđm id quod gn̾alit̾ mira¬
cula & monstra sunt utiq & fuerunt &¬
erunt: Nec recens & nouũ est. ut monstrũ
subsole nascatur: quamins bec ucrba qͥ¬
dam sic intellexerunt. tã quã in p̃destina¬
tionc dĩ iam facta fuisse om̃ia sapiens
ille uoluisset intelligi: & idõ nichil te¬
cens ẽẽ subsole. Absit aut̃ arecta fide.
ut his salomonis uerbis. illos circuitus
significatos esse credamꝰ. quib illi putãt
sic eadem temporum temporaliumq terũ
uolumina repeti. Ut uerbi gratia sicut isto
scło plato phylosophus inurbe atheni ensi.
& in ea scola que achad emia dicta ẽ. di¬

Expanded text:
um lapsibus, aut certe de omnium rerum um lapsibus, aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur atque occidunt. fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erant et post nos; ita quaeque animantia uel arbusta. monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id quod generaliter miracula et monstra sunt utique et fuerunt et erunt nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. quamuis haec uerba quidam sic intellexerunt, tamquam in praedestinatione dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi et ideo nihil recens sub sole esse. absit autem a recta fide ut his Salomonis uerbis illos circuitus signifisic eadem temporum temporaliumque rerum volumina repeti, ut verbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia dicta est, di
Abbreviated transcription (Latin):
te nescit. aut infelicissime inbitudine
ꝑtimescit: At si ad miserias nũquam
ulterus reditura: exhis ad beatitudinem ꝑ¬
git: fit gͦ aliquid noui in tempore: qd̃
finem non habet temporis. Cur gͦ ñ et
mundus. cur ñ & homo factus inmundo.
ut illi nescro qui falsi curcuitus. afalsĩ
sapientibus fallacib q. comꝑ¬
ti. in doctrina sana. tramite recti itine¬
ris uitent᷑ : Niam quidam &e illud quod
legitur in librosalamonis qui uoeat᷑ eccłaste.
quidẽ quod fuit ipsum quod erit. & quid ẽ
quod factum ẽ ipsum quod fiet. & non est
om̃e recens sub sole qͥui loquit᷑. & dicit. ecce
hoc nouum est. iam fuit in scłis qui fuert̃
ante nos: ꝓpt̃ hos eircutus meade redeum¬
tes. & in eadem cuncta reuocantes. dictum
intelligi uolunt. Quod ille aut de illis reb
dixit. de quib suꝑuis loquebat᷑. hoc ẽ
de gñationibus aliis euntibus. aliis ueni¬
entibus: de solis anfrastibus: de torrenti¬

Expanded text:
te nescit aut infelicissime in beatitudine te nescit aut infelicissime in beatitudine pertimescit? at si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit, fit ergo aliquid noui in tempore quod finem non habet temporis. cur non ergo et mundus, cur non et homo factus in mundo, ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque comperti in doctrina sana tramite recti itineris uitentur ? nam quidam et illud quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: quid est quod fuit? ipsum quod erit. et quid est quod factum est? ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. qui loquetur et dicet: ecce hoc nouum est: iam fuit in saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus, aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrenti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uires tunc alias. & alias nunc. uel etiã
postea. ista de initio rerum temporalium
controuersia repꝑiret. Hane aũt se philo¬
sophi mundi huius ñ aliter putauerunt
posse uel debere dissoluere. nisi ut circuitꝰ
tempoꝵ inducerent: quib eadem semꝑ
fuisse renouata. atq repetita in rerum na¬
tura: atq ita deinceps fore sine cessatio¬
ne. ad seuerarent uolumina uenientium
& pretereuntium sclłorũ: suie mundo per¬
manente isti circuitus fierent. siue certis
interuallis oriens & occidens mundus.
cadem semꝑ quasi noua que transacta
& uentura sunt exhiberet. A quo ludibrio
prorsus immortalem animã etiam cum
sapientiam ꝑceperit liberate ñ possunt: eũ¬
tem sine cessatione. ad falsam beatitudinẽ:
& adueram miseriã sñ cessatiõe redeuntẽ. Qm
enim uera beatitudo ẽ. de cuuis nũquã
eternitate confiditur: dum anima uentu¬
ram miseriam. aut imꝑitissime inuerita¬

Expanded text:
non uires tunc alias et alias nunc uel etiam non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum, siue in mundo permanente isti circuitus fierent siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. quomodo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut imperitissime in uerita
Abbreviated transcription (Latin):
gissima tempora purgatos atq libe¬
ratos regnodĩ la̾ciq restitui: & rursus
post longis sima tempora. om̃s qui libe¬
rati sunt. ad hec mala denuo relabi et
reuerti:Et has uices altnantes beatitu
dinum. & miseriarum racionalis creatu¬
re semꝑ fuisse. semꝑq fore: De qua ua¬
nissima impietate aduersum phyloso¬
phos aquib ipsa didicit origenes inli
nis cireuitus. induxerunt exlibro deci¬
Ua ꝓpter quod nos mͦ querimus¬
currit annoꝵ possent & posteri etiams
annorum sex centies milies eadẽ curio¬
sitate requirere: si intantũ hec mortalita
hominũ exoriendo & ob̾cũbando: et im¬
ꝑita ꝑseueraret infirmitas: potuerunt
& qui fuerunt ante nos. ipsis recentibus
homines crtati temporib istam motiere
questionẽ. Ipse deniq ptimus homo uel
post tridie uel eodem die postea quam¬
factus ẽ potuit inquirere. cur non ante
sit factus. Ꝙ quandocũq antea factus eẽt:

Expanded text:
gissima tempora purgatos atque libegissima tempora purgatos atque liberatos regno dei lucique restitui, et rursus post longissima tempora omnes, qui liberati sunt, ad haec mala denuo relabi et reuerti, et has uices altdinum et miseriarum rationalis creaturae semper fuisse, semper fore? De qua vanissima impietate adversum philosophos a quibus ista didicit Origenes in liionis circuitus induxerunt, ex libro XII de CiQuapropter quod nos modo qucurrit annorum, posfent et posteri etiam post annorum sexcenties millies eadem curiositate rehominum exoriendo et occubando et inperita perseueraret infirmitas. Potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. Ipse denique primus homo uel postfactus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
lios aut̃ origenia nos continuo
subiciens ephiphanuis: origeni
ani inquit alii qui etiam et¬
adamañ tractatoris: qui ee mortuorum
resurrectionem repellunt. xꝑ̃m autem
radisum aut̃ & cȩlos. & alia omĩa allego¬
rizantes. hec quidem de origene epypha¬
nius. S qui eum defendt̃ unius eiusdẽq
substantie esse dict̃ docuisse patrem &
pulisse mortuorũ: quamuiseũ & in istis
coniuncere studeant. qui eus plura legert̃.
S sunt huius origenis alia dogmata.
que catholica eccłia om̃ino ñ recipit: in
quibus nec ipsum falso arguit: nec pot̃
ab eius defensoribus falli maxime de
purgatione & liberatione. ac rursus post
longum tempusad eadem mala reuolutio¬
ne rationalis unuierse creature. Quisenim
menter exhorreat. eam quam dicit purga¬
tionẽ malorum ⁊ id est etiam eos qͥ hanc
uitam in flagitiis & facinoribus & sacͥle¬
giis atq impietatibus quamlibet maxi¬
mis finierunt. ipsum ctiam postremo di¬
abolũ & angłos eius. quamuis post lõ¬

Expanded text:
lios autem Origenianos continuo subiciens Epiphanius: "OrigeniANI, inquit, alii, qui et Adamantii tractatoris, qui et mortuorum resurrectionem repellunt; Christum auradisum autem et coelos et alia omnia allegorizantes. Haec quidem de Origene Epiphanius: sed qui eum defendunt, unius ejusdemque substantiae esse, dicunt, docuisse, Patrem eionem repulisse mortuorum: quamvis et in istis eum convincere studeant, qui ejus plura legerunt. Sed sunt hujus Origenis alia dogmata, quae catholica Ecclesia omnino non recipit, in quibus nec ipsum falso arguit, nec poab eius defensoribus falli: maxime de purgatione et liberatione ac rursus post longum tempus ad eadem mala reuolutione rationalis uniuersae creaturae. quis enimmenter exhorreat eam quam dicit purgationem malorum, id est etiam eos qui hanc uitam in flagitiis et facinoribus et sacrilegiis atque impietatibus quamlibet maximis finierunt, ipsum etiam postremo diabolum et angelos eius quamuis post lon
Abbreviated transcription (Latin):
qͥntulacũq uita ñ desinant uiuere c̃a
porro uistitia quȩ uiuit inseipsa ꝓculdu¬
bio ds̃ ẽ: atq in commutabilit̃ iuuit.Sic̃
aut̃ cum sit in seipsa uita. etiam nobis
fit uita cum eius efficim᷑ ut cunq parti¬
cipes: ita cum in se ipsa sit iustitia etiam
nob̾ fit iustitia cum ei coherendo uiste ui¬
ui mus. & tantomagis minꝰ ue uisti fumꝰ:
quanto illi magis minusue coheremꝰ
Unde scͥptũ ẽ de unigenito filio li. cũ sit
utiq patris sapicntia atq uistitia. & sẽ

Expanded text:
quantulacumque uita non desinant uiuere. Ea quantulacumque uita non desinant uiuere. Ea porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iust
Abbreviated transcription (Latin):
na animas mortuas: ꝓfecto inuenies in¬
iustas impias infideles. Nam licet ꝑ illaᷤ
uiuiant corpora impiorũ. de quib dictũ
ẽ. qđ mortui sepeliant mortuos suos.
Et ibi intelligant᷑. etiam iniqͥ anime ñ
eẽ sine aliqua uita. Neq enim aliter
exeis possent corpora uiuere nisi quali¬
cunq uita qua omĩno anime carere
ñ possunt Unde immortales merito uo¬
cantur: ñ tam̃ ob aliud amissa uistitia
dicunt᷑ mortue: nͥ quia & animarũ licet
ĩmortalit uita qualicũq uiuentium.
uerior & maior uita iustitia ẽ. tanquã
uita uutarum. Que cum sunt incorpori¬
b etiam ipsa corpora uiua sunt: que ꝑse
ipsa uiuere nequeunt: qua ꝓpt̃ si anime
non possunt nisi etiam inseipsis ut cũ¬
q uiuere quia ex cis uiuunt & corpora
quib deserta moriunt᷑: qͣnto magis uera
iustitia etiam inscipsa uiuere intelligen¬
da est ex qua sic uiuunt animȩ ut hac
amissa mortuę nuncupent᷑. quamius

Expanded text:
na animas mortuas; profecto inuenies inna animas mortuas; profecto inuenies iniustas, impias, infideles. nam licet per illas uiuant corpora impiorum, de quibus dictum est, quod mortui sepeliunt mortuos suos, et ibi intellegantur etiam iniquae animae non esse sine aliqua uita — neque enim aliter ex eis possent corpora uiuere, nisi qualicumque uita, qua omnino animae carere non possunt, unde immortales merito uocantur — non tamen ob aliud amissa iustitia dicuntur mortuae, nisi quia et animarum licet immortaliter uita qualicumque uiuentium uerior et maior uita iustitia est, tamquam uita uitarum; quae cum sunt in corporibus, etiam ipsa corpora uiua sunt, quae per se ipsa uiuere nequeunt. quapropter si animae non possunt nisi etiam in se ipsis utcumque uiuere, quia ex eis uiuunt et corpora, a quibus deserta moriuntur: quanto magis uera iustitia etiam in se ipsa uiuere intellegenda est, ex qua sic uiuunt animae, ut hac amissa mortuae nuncupentur, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
mresurrectione ꝓmittit᷑ spiritale corpꝰ
habere cȩperimus: siue illam mente siue
mirabili modo. qm̃ in effabilis ẽ spiri¬
talis corpories gra. Etiã corpore uide¬
amus. Non tam̃ ꝑlocorii int̃ualla. nec in
uidebimus. Quod uͦ posiusti in epła tu¬
A uideri tibi uel potius qͦd uidebatur
tͥ. Nichil uiuũ scđm substantiã in esse
uistitie. idõq te ñ posse adhuc dm̃ id ẽ¬
ui uentem naturã uistitie similẽ cogitare.
que uistitia sic̃ dicis. ñ in se s innob ui¬
uit. immo potius nos scđm illã uiuimꝰ.
ipsa uero ꝑse iustitia nequaquã uiuit:
adhoc ut tibi ipse respondeas illud in¬
tuere. utrũ recte dicipossit uitã ipsam
ñ uiutre qua fit ut uiuat. Quicquid
ũ falso dicimus uiuere, puto enĩ absur¬
dum tibi uideri. ut ꝑuitã uiuat᷑. et
uita ñ uiuat. Porro siuita ipsa p̃cipue
uiuit. qua uiuit omẽ quod iuuit. re¬
cole obsecro. quas dicat scriptura diui¬

Expanded text:
in resurrectione promittitur, spiritale corpus in resurrectione promittitur, spiritale corpus habere coeperimus, siue illam mente siue mirabili modo, quoniam ineffabilis est spiritalis corporis gratia, etiam corpore uideamus, non tamen per locorum interualla nec in uidebimus. Quod uero posuisti in epistula tua uideri tibi uel potius, quod uidebatur tibi nihil uiuum secundum substantiam inesse iustitiae ideoque te non posse adhuc deum, id euiuentem naturam iustitiae similem cogitare, nquiaquia iustitia" sicut dicis "non in se, sed in nobis uiuit, immo potius nos secundum illam uiuimus, ipsa uero per se iustitia nequaquam uiuit": ad hoc ut tibi ipse respondeas, illud intuere, utrum recte dici possit uitam ipsam non uiuere, qua fit, ut uiuat quidquid non falso dicimus uiuere. puto enim absurdum tibi uideri, ut per uitam uiuatur et uita non uiuat. porro si uita ipsa praecipue uiuit, qua uiuit omne quod uiuit, recole, obsecro, quas dicat scriptura diui
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubitatione ẽ. utroq p̃stantior.
Anima itaq considerata max ime huma¬
na & rationalis. atq intellec tualis. q̃
adeuis imaginẽ facta est. Si cogitatio¬
nes nr̃as & intelligentias ñ euiccrit. s
eius quod habet p̾recipuũ. idẽ ipsam
mentem. atq intelligentia mente acq
intelligentia potucrimus app̃hendẽ:
ñ erit fortassis absurcdũ. ut eam ad
suum quoq creatorẽ intelligendũ
ipso adiiante meditem᷑ attollere. Si
autem in seipsa deficit sibiq succum¬
bit. pia fide contenta sit. quandi u
peregrinatur adnõ donec fiat in ho¬
minc. quod ꝓmissũ ẽ: faciente illo
qui potensẽ. Sic̃ ait apłs. facere supͣ
quam petimus & intelligimus: restat
itaq ut ita credamus unius eẽ sub¬
stantic trinitatẽ ut ipsa eentia non
aliud sit quam ipsa trinitas: ad quã
uidendã. quantum libet in hac uita
ꝓficiamus ꝑspeculũ erit & mnenig¬
mate quod udebimꝰ. Cum uͦ quod

Expanded text:
sine dubitatione est utroque praestantior. sine dubitatione est utroque praestantior. anima itaque considerata, maxime humana et rationalis atque intellectualis, quae ad eius imaginem facta est, si cogitationes nostras et intellegentias non euicerit, sed eius, quod habet praecipuum, id est ipsam mentem atque intellegentiam mente atque intellegentia potuerimus adprehendere, non erit fortassis absurdum, ut eam ad suum quoque creatorem intellegendum ipso adiuuante meditemur adtollere. si autem in se ipsa deficit sibiqbit, pia fide contenta sit, quandiu peregrinatur a Domino, donec fiat in homine quod promissum est; faciente illo qui potens est, sicut ait Apostolus, facere supra quam petimus et intelligimus. Restat itaque, ut ita credamus unius esse substantiae trinitatem, ut ipsa essentia non aliud sit quam ipsa trinitas. ad quam uidendam quantum libet in hac uita proficiamus, per speculum erit et in aenigmate, quod uidebimus. cum uero, quod
Abbreviated transcription (Latin):
modi opinionẽ habere debemꝰ. ut eã
rebus corporalibus uel corporalium
rerum imaginib similem eẽ credamꝰ
Non enun corpora pulcritudine molis
aut magnitudine suꝑat. s dissimi¬
litudine. ac disparilitate nature: & si
discreta est acomparatione bonorũ
animinrĩ. qualia sunt sapientia ti¬
stitia. caritas. castitas. & cȩtera talia que
ꝑfecto ñ mole corporis pendimus. nec
eorum quasi corporeas formas cogita¬
tione figuramus. s ea quando recte in¬
telligimus sine aliqua corpulentia uel
similitudine corpulentie in luce mentis
aspicimus. quanto ẽ ab om̃iũ qualitatũ
& quantitatũ corporaliũ comparatione
discretior: ñ eã tam̃ anrõ intellectu
omnino aborrere apłs testis ẽ. ubiait.
nusibilia enĩ eius a constitutio ne mũ¬
di. per ea que facta sunt intellecta ẽ¬
spiciuntur. sempit̃na quoq euis iur¬
tus acdiuinitas. Ac ꝑ hoc. cum eadem
trinitas fecerit. & corpus & animam:

Expanded text:
modi opinionem habere debemus, ut eam modi opinionem habere debemus, ut eam rebus corporalibus uel corporalium rerum imaginibus similem esse credamus. non enim corpora pulchritudine molis aut magnitudine superat sed dissimilitudine ac disparilitate naturae et, si discreta est a comparatione bonorum animi nostri, qualia sunt sapientia, iustitia, caritas, castitas et cetera talia, quae profecto non mole corporis pendimus nec eorum quasi corporeas formas cogitatione figuramus, sed ea, quando recte intellegimus, sine aliqua corpulentia uel similitudine corpulentiae in luce mentis aspicimus, quanto est ab omnium qualitatum et quantitatum corporalium comparatione discretior! non eam tamen a nostro intellectu omnino abhorrere apostolus testis est, ubi ait: Inuisibilia enim eius a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius uirtus ac diuinitas. ac per hoc, cum eadem trinitas fecerit et corpus et animam,
Abbreviated transcription (Latin):
tum quod neq sit corpus neq habeat
ullam similitudinem corporis. siciti ẽ
sapientia que mente intellecta conspi¬
citur. Et incuius luce de his omnib
ueraciter uidieatur : In quo istorum gi¬
nere credendum ẽ ẽẽ istam quã nosse
uolumus trintatem: ꝓfecto aut in ali¬
quo aut in nullo. Si in aliquo: eo utiq
quod est aliis duob prestantius. sicut
ẽ sapientia. Quod si donum eius in no¬
bis est . & minus ẽ quam illa summa
& in commutabilis quȩ dĩ sapientia
dicitur: puto quod ñ debemus dono
suo inferuis cogitare donantẽ. Si autẽ
aliquis splendor euis in nob̃ ẽ que nr̃a
sapicutia dicitur: Quantumcunq eiꝰ
ꝑspeculũ & ineniginate capere possu¬
mus. oportet eã ⁊ ab oĩbꝰ corꝑibꝰ & ab om̃ibcorpoꝵ
similitu dinibus secernamuis. Si autẽ
innullo istorum genere reputanda ẽ.
ista trimtas. & sic ẽ iniusibilis. ut ne
mente uideatur: multo minus huiꝰ

Expanded text:
tum, quod neque sit corpus neque habeat tum, quod neque sit corpus neque habeat ullam similitudinem corporis, sicuti est sapientia, quae mente intellecta conspicitur et in cuius luce de his omnibus ueraciter iudicatur, in quo istorum genere credendum est esse istam, quam nosse nolumus, trinitatem? profecto aut in aliquo aut in nullo. si in aliquo, eo utique, quod est aliis duobus praestantius, sicut est sapientia. quod si donum eius in nobis est et minus est quam illa summa et incommutabilis, quae dei sapientia dicitur — puto, quod non debemus dono suo inferius cogitare donantem — si autem aliquis splendor eius in nobis est, quae nostra sapientia dicitur, quantumcumque eius per speculum etio in aenigmate capere possumus, oportet eam et ab omnibus corporibus et ab omnibus corporum similitudinibus secernamus. Si autem in nullo istorum genere esse putanda est ista trinitas et sic est inuisibilis, ut nec mente uideatur, multo minus de illa huius
Abbreviated transcription (Latin):
quam formã corporis recordemͣ. quam
cogitatione fingamus. quid corpo¬
ris sensus attingat. quid imaginet᷑
animus simile corpori. quid certũ
& om̃iũ corporũ dissimillimũ intel¬
ligentia contem pletur. Hoc gͦ lumen
ubi hȩc cuncta diuidicantur: ñ utiq
sicut huius solis. & cuuisq corporei lu¬
minis fulgore ꝑlocalia spatia circum¬
quaq diffunditur m̃temq nr̃ãm quasi
uisibili candore collustrat ⁊ s inuisi
certũ ẽ quam nob̃ efficit certa quȩ scđm
ipsum cuncta conspicimus. Cum igit᷑
tria sunt rerum genera que uident᷑ unũ
corporaliũ sicut hoc celum & terra &
quiequid in eis corporeus sensus cernit¬
& tangit: alterum simile corporalibus
sicut sunt ea que sꝑũ cogitata imaginam.
suie recordata uel oblita quasi corpora
contuemur. Unde sunt etiam uisiones
que riel insomnis. uel in aliquo mentis
excessii his quasi localibus quantitatib
ingeruntur. Tercium ab utroq discre¬

Expanded text:
quam formam corporis recordemur, quam quam formam corporis recordemur, quam cogitatione fingamus, quid corporis sensus adtingat, quid imaginetur animus simile corpori, quid certum et omnium corporum dissimillimum intellegentia contempletur, hoc ergo lumen, ubi haec cuncta diiudicantur, non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgor per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inuisibcertum est, quam nobis effecit certa, quae secundum ipsum cuncta conspicimus. Cum igitur tria sint rerum genera, quae uidentur, unum corporalium, sicut sunt caelum et terra et quicquid in eis corporeus sensus cernit et tangit, alterum simile corporalibus, sicut sunt ea, quae spiritu cogitata imaginamur siue recordata uel oblata quasi corpora contuemur, unde sunt etiam uisiones, quae uel in somnis uel in aliquo mentis excessu his quasi localibus quantitatibus ingeruntur, tertium ab utroque discre
Abbreviated transcription (Latin):
doq uisuros: nec ea conemur ratione ĩ¬
tellectuq comprehende. nisi ut ea qͥa
uisibilia sunt ab inuisibilib distin¬
ctius cogitemus. Et cum cogitatione
qualia sunt imaginamur. Satis utiq
nouimus Ea nob nota ñ eẽ. Nam Man¬
tiochiam cogito incognitam:s ñ sicut
cartaginẽ cognitã. Illã quippe iusio¬
nem cogitatio mea fingit. Hane recolit:
nequaquam tam̃ dubito: siue quod de
illa testib multis. suie quod de istame¬
is aspectibus credidi. Iustitiam uͦ et
sapientiã & quicquid ẜ uiꝰ modi ẽ
ñaturalit imaginamur. alit̃ contuem᷑.
S hec inuisibilia simplici m̃tis atq
rationis intentione intellecta conspicimus si¬
ne ullis formis & mo lib corporalib:
sine ullis liniamentis figurisq men¬
brorum: sine ullis localib siue finib
siue spacus infinitis. ipsumq lumen
qͦ cuncta ista disceriuimus. in quo no¬
bsatis apparet quid credamus in¬
cognitum. quid cognitum teneamus.

Expanded text:
ndoque uisuros nec ea conemur ratione inndoque uisuros nec ea conemur ratione intellectuque comprehendere, nisi ut ea, quia uisibilia sunt, ab inuisibilibus distinctius cogitemus, et, cum cogitatione, qualia sint, imaginamur, satis utique nouimus ea nobis nota non esse. nam et Antiochiam cogito incognitam sed non sicut Carthaginem cognitam; illam quippe uisionem cogitatio mea fingit, hanc recolit; nequaquam tamen dubito, siue quod de illa testibus multis siue quod de ista meis aspectibus credidi. iustitiam uero et sapientiam et quicquid eius modi est non aliter imaginamur, aliter contuemur, sed haec inuisibilia simplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis liniamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus siue finibus siue spatiis infinitis. ipsumque lumen, 6 quo cuncta ista discernimus, in quo nobis satis apparet, quid credamus incognitum, quid cognitum teneamus,
Abbreviated transcription (Latin):
liũ corporum resurrectio. ita creclũt
ut etiam uidenda sperent᷑. S osten¬
di mͦ. nullo possunt mͦ. Que uero ita
sunt. ut neq pretereant neq futura
sint . s. et̃na ꝑmaneant. partun sunt
inuisibilia. sicut iustitia sicut sapi¬
entia : partim iusibilia sicut xp̃i im¬
mortale iamcorpus. S inuisibilia in¬
tellecta conspiciunt᷑: Ac ꝑhoc. & in ip¬
sa modo quodam sibi congruo udẽt᷑.
Et cum uident᷑. multo cerciora sunt
quam ea que corporis sensus attingit.
S idõ dicunt᷑ in uisibilia. quia ocu¬
lis istis mortalib uideri omĩno non
possunt. At illa que uisibilia sunt.
ꝑmanentia possunt si osttndant̾ etiam his
mortalib oculis conspici: sicut se discipu
lis post resurrectionẽ dñs ostendit᷑. Sic̃
ctiam post a sccusionẽ apło paulo & di¬
acono stephano. Pinde ista uisibilia
ꝑmanentia ita credimus. ut etiam si ñ
demonstrentur speremus Ea nos qͦu¬

Expanded text:
lium corporum resurrectio, ita creduntur, lium corporum resurrectio, ita creduntur, ut etiam uidenda sperentur, sed ostendi modo nullo possunt modo. quae uero ita sunt, ut neque praetereant neque futura sint, sed aeterna permaneant, partim sunt inuisibilia, sicut iustitia, sicut sapientia, partim uisibilia, sicut Christi immortale iam corpus. sed inuisibilia intellecta conspiciuntur ac per hoc et ipsa modo quodam sibi congruo uidentur et, cum uidentur, multo certiora sunt quam ea quae corporis sensus attingit; sed ideo dicuntur inuisibilia, quia oculis istis mortalibus uideri omnino non possunt. at illa quae uisibilia sunt permanentia possunt, si ostendantur, etiam his mortalibus oculis conspici, sicut se discilis post resurrectionem dominus ostendit, sicut etiam post ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista uisibilia permanentia ita credimus, ut, etiam si non demonstrentur, speremus ea nos qua
Abbreviated transcription (Latin):
quod falsumẽ. Habet nãq fides ocu¬
los suos. quib quodãmͦ uidet uerũ eẽ
quod ñdum uidet: & quib certissime
uidet ñdũ se iuidere quod credit. Por¬
ro aut̃ qui uera ratione. iam quod tã¬
tũmͦ credebat intelligit. ꝓfecto p̾ponẽ¬
diisẽ ei. qui cupit adhuc intelligere qd
credit. Si aũt̃ nec cupit: & eaque intel¬
ligenda sunt. credenda tantũmͦ existi¬
mat: Cui rei fides ꝓsit ignorat Nam
pia fides: sine spe. & sine caritatẽ esse
non uult.Sic igit᷑ hõ fidelis debet cre¬
de quod ñdum uidet: ut uisionem
& speret & amet. Et iusibilium qͥdẽ
rerum p̃teritarum. que temporaliter
transierunt sola fides ẽ. qm̃ ñ ad huc
uidenda sperantur. s facta & trans¬
acta creduntur: Sicut ẽ illud quod
xꝑ̃c semel ꝓpeccatis nris mortiuis esł
& resurrexit: nec iammorit᷑. & mors
ei ultra ñ dñabit᷑. Ea uero quȩ ñdũ
sunt s futura sunt sicut nr̃oꝵ sp̃ita¬

Expanded text:
quod falsum est. habet namque fides ocuquod falsum est. habet namque fides oculos suos, quibus quodam modo uidet uerum esse quod nondum uidet, et quibus certissime uidet nondum se uidere quod credit. porro autem qui uera ratione iam quod tantummodo credebat intellegit, profecto praeponendus est ei qui cupit adhuc intellegere quod credit. si autem nec cupit et ea quae intellegenda sunt credenda tantummodo existimat, cui rei fides prosit ignorat. nam pia fides sine spe et sine caritate esse non uult. sic igitur homo fidelis debet credere quod nondum uidet, ut uisionem et speret et amet. Et uisibilium quidem rerum praeteritarum, quae temporaliter transierunt, sola fides est, quoniam non adhuc uidenda sperantur, sed facta et transacta creduntur. sicut est illud, quod Christus semel pro peccatis nostris mortuus est et resurrexit, nec iam moritur et mors ei ultra non dominabitur. ea uero quae nondum sunt, sed futura sunt, sicut nostrorum spirita
Abbreviated transcription (Latin):
dicinȩ̨. ccxxxiii: e pła detrinitate ad
q figm̃tum ubi uera ratio la¬
befactare incipit: continuo intus il
lo aduuiante atq illuminante qui
cũ talib ydolis in corde nr̃o habitare
non uult. ita ista confringere atq a
fide nr̃a quodãmͦ excutere festinamꝰ.
ut ne puluerẽ quidem ullũ taliũ fan¬
tasmatum illic remanere paciamur.
Quam obrem nisi rationẽ disputatio¬
nis qua forinsecus ammoniti ipsi
intrinsecus ueritate lucente hec falsa
eẽ ꝑspicunꝰ. fides in nr̃o corde ante¬
cessisset. quȩ nos indueret pietate. ñne
incassũ que uera sunt audiremꝰ: Ac
egit: idõ subsequens ratio aliquid eo¬
rum. que inquirebat inuenit. Falsa
itaq rationi ñ solũ ratio uera quaid
quod eredimꝰ intelligimꝰ: uerumetiam
fides ipsa rerum ñdum intellectarum
sine dubio preferenda ẽ. Meluis ẽ enĩ
quamuis ñdum uisum crede quod ue¬
rumẽ: quam putare te uerum uidere

Expanded text:
dicinae. CAPUT CCXXXIII. De Trinitate, ex dicinae. CAPUT CCXXXIII. De Trinitate, ex que figmentum ubi vera ratio labefactare inclo adiuuante atque inluminante, qui cum talibus idolis in corde nostro habitare non uult, ita ista confringere atque a fide nostra quodam modo excutere festinamus, ut ne puluerem quidem ullum talium phantasmatum illic remanere 5 patiamur. Quam ob rem nisi rationem disputationis, qua forinsecus admoniti ipsi intrinsecus ueritaesse perspicimus, fides in nostro corde antecessisset, quae nos indueret pietate, nonne incassum quae uera sunt audiremus? acegit, ideo subsequens ratio aliquid eorum quae inquirebat inuenit. falsae itaque rationi non solum ratio uera, qua id quod credimus intellegimus, uerum etiam fides ipsa rerum nondum intellectarum sine dubio praeferenda est. melius est enim quamuis nondum uisum credere quod uerum est, quam putare te uerum uidere