comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contra sp̃m qui in seipso diuisus nonẽ Ut de
blasphemia sũs. haec sententia diceret᷑. causa
extitit ex cõmemoratione sp̃s immundi. qui
inse ipso diuisus ẽ. Dictũ enĩ erat ded nõ. qđ
in principe demonũ eiceret demones. ubi se dñs
Ait inspũ scõ eicere demones. ut sp̃s qui non est
insediuisus. eũ qui inse diuisus ẽ uincat atq.
eiciat. Ille autẽ homo in eius ꝑditione rema¬
neat. qui in huius qui inse diuisus ñ ẽ. pacem.
ꝑ impenitentiã transire de trectat. Hoc enĩ
marcus ita narrat. Am̃ dico uobis qm̃ omĩa
dimictunt᷑ filiis hominũ peccata & blasphe¬
miae. quib blasphemauerint. Qui autẽ blas
in aet̃nũ. sed reuserit at̃ni delicti. Haec uerba
dñi cũ diocisset: sua deinde coniunxit dicens.
Qm̃ dicebant. sp̃m̃ immundũ habet. ut osten¬
deret hinc fuisse ex hortã causã ut hoc dice¬
ret. qđ dixerunt eũ inbeelrebub principe

Expanded text:
contra Spiritum sanctum qui in seipsum divisus non est. Ut de contra Spiritum sanctum qui in seipsum divisus non est. Ut de blasphemia Spiritus haec sententia diceretur causa exstitit ex commemoratione spiritus immundi, qui in seipsum divisus est. Dictum enim erat de Domino, quod in principe daemonum eiceret daemones. ibi se dominus ait in spiritu sancto eicere daemones, ut spiritus, qui non est in se diuisus, eum qui in se diuisus est uincat atque eiciat, ille autem homo in eius perditione remaneat, qui in huius qui in se diuisus non est pacem per impaenitentiam transire detrectat. hoc enim Marcus ita narrat: amen dico uobis, quoniam omnia dimittuntur filiis hominum peccata et blasphemiae, quae blasphemauerint; qin aeternum, sed reus erit aeterni delicti . » Haec verba Domini cum dixisset, sua deinde conjungit, dicens: « quoniam dicebant: Spiritum immundum habet: » ut ostenderet hinc fuisse exortam causam, ut hoc diceret, quod dixerunt eum in Beelzebub principe
Abbreviated transcription (Latin):
ase ipsis ullis int̃uallis mom̃tisq tẽporum
separant᷑. Non enĩ umquã dici possunt
simuli cũ eẽ. ñ possint nisi semꝑ simul Sed
ut iã ñ semel diximus. ideo remissio peccatoꝵ.
qua in se diuisi sp̃s euertit᷑ & ex pellit᷑ regnũ :¬
deo societas unitatis ȩcdae. eo traquã ñ fit
ipsa remissio peccatorũ. tã quã ꝓpriũ opus ẽ.
sp̃s scĩ. patre sane a filio cooperantib. quia
societas ẽ. quodã modo patris & filii. ipse sp̃ssc̃s¬
habet᷑ filius a patre & spũ scõ quia non est
filius amborũ. Sp̃s autẽ sc̃s cõmunit̃ habet᷑
Apatre & filio quia sp̃s ẽ unus amborũ.
Qiusquis igit᷑ reus fuerit impenitentiae c̃tra
spm̃. in quo unitas & societas cõmunioxis
c̃gregat᷑ ȩcđe. nũ quã illi remittet᷑. qui a hoc
sibi clausit ubi remittit᷑. & merito dã inabit᷑
cũ spũ qui inse ipso diuisus ẽ. diuisus & ipse

Expanded text:
a seipsis ullis intervallis momentisque temporum a seipsis ullis intervallis momentisque temporum separantur; non enim unquam dici possunt simul, cum esse non possint nisi semper simul, sed ut jam non semel diximus, ideo remissio peccatorum qua in se divisi spiritus evertitur et expellitur regnum, ideo societas unitatis Ecclesiae, extra quam non fit ipsa remissio peccatorum, tanquam proprium opus est Spiritus sancti, Patre sane et Filio cooperantibus, quia societas est quodammodo Patris et Filii ipse Spiritushabetur Filius a Patre et Spiritu sancto, quia non est Filius amborum: Spiritus autem sanctus communiter habetur a Patre et Filio, quia Spiritus est unus amborum. Quisquis igitur reus fuerit impoenitentiae contra Spiritum, in quo unitas et societas communionis congregatur Ecclesiae, nunquam illi remittetur, quia hoc sibi claudit clausit ubi remittitur, et merito damnabitur cum spiritu qui in seipsum divisus est, divisus et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
seruare unitatẽ sp̃s. inuinculo pacis. Qđ aut̃
ipse sit sp̃s patris. ipse filius dicit. Depatre
ꝓcedit. Et alio loco. Nonenĩ uos estis quilo qui¬
mini. sed sp̃s patris ur̃i quiloquit᷑ in uobis.
hoc ẽ clamare facientẽ. Nos enĩ clamamus:
sed in illo. Idẽ ipso diffundente caritatẽ in
cordib nr̃is. si ne qua in anit̃ elamat quicũq
clamat. Unde idẽ dicit. Quisquis autẽ
ergo intrinitate ꝓprie ꝑtinet huius cõmu¬
nio societatis. nisi ad eũ spm̃ quiẽ. patrifilioq.
cõmunis : Neq enĩ habitat in quoquã sp̃s sc̃s
sine patre &e filio. sicut net filius sine patre
& spũ scõ. nec sine illis pat̃. Inseparabilis ẽ.¬
quippe habitatio. quorũ ẽ. ix separabilis
operatio. Sed singillatĩ plerũq ꝑ creature
significationes ñ ꝑ suã substantiã de mon¬
strant᷑. sicut sua tẽporũ spacia sillabis occu¬
pantib separatĩ uoce ꝓnunciantꝰ. nec tamen

Expanded text:
seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. Quod autem seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. Quod autem ipse sit spiritus patris, ipse filius dicit: de patre procedit; et alio loco: non enim uos estis, qui loquimini, sed spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis. hoc est clamare facientem; nos enim clamamus, sed in illo, id est ipso diffundente caritatem in cordibus nostris, sine qua inaniter clamat quicumque clamat. unde item dicit: quisquis autem ergo in trinitate proprie pertinet huius communio societatis nisi ad eum spiritum, qui est patri filioque communis? neque enim habitat in quoquam spiritus sanctus sine patre et filio, sicut nec filius sine patreu sancto, nec sine illis Pater. Inseparabilis quippe est habitatio, quorum est inseparabilis opsignificationes, non per suam substantiam demonstrantur: sicut sua temporum spatia syllabis occupantibus, separatim voce pronuntiantur, nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃. ut ei possimus dicere. dimute nobis
debita nr̃a. Et in hoc cognoscimus sicut ioħs
dedit nobis: Ipse sp̃s testimoniũ reddit spiri¬
tui nr̃o. quia sumus filiidĩ. Ad ipsũ enĩ
ꝑtinet societas. qua efficim᷑ unũ corpus uni¬
ci fili dĩ. unde scriptũ ẽ. Siqua igit᷑ exorta¬
tio in xp̃o. si quod solatiũ caritatis. si qua
societas sp̃s. Propt̃ hanc societatẽ illi in quos
primitus uenit. linguis om̃iũ gentiũ surit
locuti. quia ꝑ linguas consociatio constat
generis humani. & sic oportebat ꝑ linguas
omĩũ gentiũ significariista societatẽ filiorũ
dĩ. & m̃brorũ xpĩ futurã in om̃ib. gentibus.
Ut quẽ ad modũ tunc ille apparebat accepisse
spm scm̃. quilo quebat᷑ linguis om̃iũ gentiũ.
ita nunc ille se agnoscat accepisse spm̃ scm̃
qui tenet᷑ uinculo pacis ȩcđe. quae diffundit᷑
in om̃ib gentibus. Unde dicit apłs. Studentes

Expanded text:
 ut ei possimus dicere: Dimitte nobis  ut ei possimus dicere: Dimitte nobis debita nostra. Et in hoc cognoscimus, sicut Joandedit nobis. Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quia sumus filii Dei. Ad ipsum enim pertinet societas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unde scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solacium caritatis, si qua societas spiritus. propter hanc societatem illi in quos primitus uenit linguis omnium gentium sunt locuti, quia per linguas consociatio constat generis humani; et sic oportebat per linguas omnium gentium significari istam societa.tem filiorum dei et membrorum Christi futuram in omnibus gentibus, ut, quemadmodum tunc ille apparebat accepisse spiritum sanctum, qui loquebatur linguis omnium gentium, ita ille se nunc agnoscat accepisse spiritum sanctum, qui tenetur uinculo pacis ecclesiae, quae diffunditur in omnibus gentibus. unde dicit apostolus: studentes
Abbreviated transcription (Latin):
in telligentib & illud ideo dictũ eẽ. depatre.
ipse facit opera. qđ ab illo fit origo etiã operũ.
a quo ẽ. existentia co operantiũ ꝑsonarum.¬
solus hoc implere ñ poterat. atq illũ ad ad¬
iutoriũ tãquã huic operi ñ sufficiens assume¬
bat. Sed sp̃m̃ diuisũ in somet ipsũ eo spũ con¬
gruebat ex pelli. quẽ pat̃ & filius ñ diuisum
in semet ipsos cõmunit̃ habent. Sic & pecca ta
quia p̃ter ȩccłam ñ dimitunt᷑. in eo spũ di¬
micti oportebat. quo inunũ ȩccła cõn gregat᷑.
Deniq si quẽ quã extra ȩccłam suorũ peniteat
peccatorũ. & huius tanti peccati
qđ alienus ẽ. ab ȩcła dĩ cor impenitens
habeat. quid ei prod ẽ. illa penitentia.
cũ ista solã uerbũ dicat contra spm̃ scm̃. qđ
ut in spũ scõ fiat remissio peccatorũ : quam
remissionẽ cũ trinitas faciat. ꝓpriȩ tam̃
ad spm scm̃ ꝑtinere intelligit᷑. Ipseẽ enĩ sp̃s

Expanded text:
intelligentibus, et illud ideo dictum esse de Patre, intelligentibus, et illud ideo dictum esse de Patre, Ipse facit opera, quod ab illo sit origo etiam operum, a quo est existentia cooperantium solus hoc implere non poterat atque illum adiutorium tamquam huic operi non sufficiens assumebat; sed spiritum diuisum in semet ipsum eo spiritu congruebat expelli, quem pater et filius non diuisum in semet ipso communiter habent. Sic et peccata, quia praeter ecclesiam non dimittuntur, in eo spiritu dimitti oportebat, quo in unum ecclesia congregatur. denique si quemquam extra ecclesiam suorum paeniteat peccatorum et huius tanti peccati, quod alienus est ab ecclesia dei, cor impaenitens habeat, quid ei prodest illa paenitentia, cum isto solo uerbum dicat contra spiritum sanctut in spiritu sancto fiat remissio peccatorum? quam remissionem cum trinitas faciat, proprie tamen ad
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ tantũ modo sp̃sscs peccata remutat.
An & pat̃ & filius. Respondemus qđ & pat̃
& filius. Ipse enĩ filius depatre dicit. Sidimi
oratione dominica. Pat̃ nr̃ qui es in caelis.
Atq int̃ cetera. & hoc petimus dicentes.
Dimitte nobis debita nr̃a. Deseipso ait. Ut scia¬
tis autẽ qđ filius hominis habet potestatt̃
in t̃ra dimittendi peccata. Siergo inquis
cur illa impemtentia quae nũ quã dimittit᷑
tantũ modo ad sp̃s blasphemiã dicit᷑ ꝑtinere:
tã quã ille quihoc impenitentiae peccato
fuerit obligatus. dono sp̃sscĩ resistere uide¬
atꝰ. qđ eo dono fiat remissio peccatorũ: Hec
ita dicunt᷑ ut tam̃ in separabilis intelligat᷑
operatio trinitatis. Ita ut cũ operatiopatris
dicit᷑ ñ eã sine filio & spũ scõ operari intelli¬
gat᷑. Et cũ operatio filii. ñ sine patre & spũ scõ.
Et cũ operatio sp̃s sc̃ĩ. ñ sine patre & filio. Satis
notũ ẽ. recte credentib uel etiã ut possunt

Expanded text:
 sanctus peccata remittat, an et Pater et Filius? respondemus quod et Pater et Filius: ipse enim Filius de Patre dicit, Si dimioratione dominica: Pater noster, qui es in coelis; atque inter caetera et hoc petimus dicentes, Dimitte nobis debita nostra. De se ipso autem ait: Ut sciatis quod habet Filius hominis potestatem in terra dimittendi peccata. Si ergo, inquicur illa impoenitentia quae nunquam dimittetur tantummodo ad Spiritus blasphemiam dicitur pertinere, tanquam ille qui hoc impoenitentiae peccato fuerit obligatus, dono sancti Spiritus resistere videatur, quod eo dono fiat remissio peccatorum? Haec ita dicuntur ut tamen inseparabilis intelligatur operatio Trinitatis, ita ut cum operatio Patris dicitur, non eam sine Filio et Spiritu sancto operari intelligatur, et cum operatio Filii, non sine Patre et Spiritu sancto, et cum operatio Spiritus sancti, non sine Patre et Filio: satis notum est recte credentibus, vel etiam ut possunt
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ restiterit ueritati. & blasphemauerit
de quo itẽ dictũ ẽ. Accipite spm̃ scm̃. Sicui
dimiseritis peccata. dimittunt᷑ illi. Id est
sipenituerit eũ accipiet ꝑdonũ remissi
onẽ om̃iũ peccatorũ. simul & huius quo
uerbũ dixit c̃tra filiũ hominis. qr peccata
ignor antiae. siue contumaciae. uel cuius¬
cũq blasphemiae. ñ ad didit peccatũ im¬
penitentiae c̃tra donũ dĩ. & grãm regene¬
rationis. uel reconciliationis quae fit in ȩcđa
spũ scõ. Pro inde nec illud sentiendũ ẽ. qđ
quidã putant. ideo remica uerbũ qđ dr̃¬

Expanded text:
e restiterit ueritati et blasphemauerit de quo item dictum est: accipite spiritum sanctum; si cui dimiseritis peccata, dimittentur illi — id est si paenituerit eum, accipiet per donum remis- 1 sionem omnium peccatorum, simul et huius, quo uerbum dixit contra filium hominis, quia peccato ignorantiae siue contumaciae uel cuiusque blasphemiae non addidit peccatum impaenitentiae contra donum dei et gratiam regenerationis uel reconciliationis, quae fit in ecclesia spiritu sancto. Proinde nec illud sentiendum est quod quidam putant, ideo remitti uerbum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
De ꝓmissione ae t̃ne beatitudinis.
sc̃orũ & ꝑpetuis supplicus impiorũ ex eodẽ libro
LI
Contra sapientes mundi qui putant
t̃rena hominũ corpora ad caeleste habitaculũ
ñ posse trans ferri. ex eodẽ lib̵ .t.iiii.
Qd̃ ut mundus in xp̃m crederet.¬
uis tutis fuerit diuinȩ. ñ ꝑsuasionis humane.
Demiraculis que ut mundus in xp̃m¬
crederet factas. & fieri mundo credente non
desinunt ex eodẽ lib̾. t.uiii.

Expanded text:
De promissione aeternae beatitudinis sanctorum et perpetuis suppliciis impiorum. QuaproI. Contra sapientes mundi, qui putant terrena hominum corpora ad coeleste habitaculum non posse transferri, ex eodem libro XXII.d ut mundus in Christum crederet,uirtutis fuerit diuinae, non persuasionis humanae.De miraculis quae ut mundus in Ccrederet facta sunt, et fieri mundo credente non desinunt, ex eodem libro XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
Contra opinationẽ eorũ qui putant
criminosis suppliciũ post mostẽ causa purga¬
CXLUI Dehis qui eos quiꝑmanent in catho¬
lica fide etiã sipessime uixerint. tam̃ ꝓpt̃ fidei
fundam̃tũ saluandos eẽ definiunt. ee lib.sset. xxi.
Quid sit in funda m̃to habere xp̃m
& quib spondeat᷑ salus ꝑ ignis usturã ex eodem

Expanded text:
Contra opinionem eorum qui putant criminosis supplicium post mortem causa purga De his qui eos qui permanent in catholica fide, etiam si pessime uixerint, tamen propter fidei fundamentum saluandos esse definiunt. CXLI. 157. Quid sit in fundamento habere Christum et quibus spondeatur salus per ignis usturam
Abbreviated transcription (Latin):
materiã caeli & t̃rae. sic eẽ. credit cognomi¬
natã. alius iã formatas distinctasq naturas.
alius unã formatã eandẽq spiritalẽ caeli
nomine aliã in formẽ corporalis materiae
t̃rae nomine.Qui autẽ in telligunt in no¬
minib: caeli & t̃rae. adhuc informẽ materiã
dequa formaret᷑ caelũ & t̾ra. net ipsũ uno
modo intelligunt. sed alius unde consũ maretꝰ
intelligibilis sensibilisq creatura. alius tantũ
unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi
continens ꝑspicuas promptasq naturas. nec
illi uno modo qui iã dispositas digestasq crea¬
turas. caelũ & t̃rã uocari hoc loco credunit.
sed alius in uisibilẽ atq uisibilẽ. alius solã uisi

Expanded text:
materiam caeli et terrae sic esse credit cognomimateriam caeli et terrae sic esse credit cognominatam, alius iam formatas distinctasque naturas, alius unam formatam eandemque spiritalem caeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. qui autem intellegunt in nominibus caeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur caelum et terra, nec ipsi uno modo intellegunt, sed alius unde consummaretur intellegibilis sensibilisque creatura, alius tantum unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promtasque naturas; nec illi uno modo qui iam dispositas digestasque creaturas caelum et terram uocari hoc loco credunt, sed alius inuisibilem atque uisibilem, alius solam uisi
Abbreviated transcription (Latin):
mutata. uel que antea ñ suissec. ex orta
uoluntate fecisti omĩa. ñde te similitu¬
dinẽ tuã formã om̃iũ. sed de nihilo dissimi¬
litudinẽ informẽ quae formaret᷑ per
si militudinẽ tuã recurrens inte unũ
ꝓcaptu ordinato. quantũ cuiq rerũ in suo
genere datũ est. & fierent om̃ia bona
ualde.siue maneant circate siue gradatĩ
remotiore distantia ꝑtẽpora & locos pulchras
narrationes faciant aut patiant᷑. uident
haet & gaudent inluce ueritatis tuae.
quantulũ hic ualent. & alius eorũ intendit
Tin ld qđ dic tũ est. In principio fecit ds̃. Et
respicit sapientiã principiũ. qr & loquit᷑¬
TI ipsa nobis. Alius itidem intendit in eadẽ
uerba & principiũ intelligit exordiũ rerum
conditarũ. & sic accipit in principio fecit.
Acsi diceret᷑ primo fecit. atq in eis qui intelli¬
gunt in principio qđ insapientia fecisti. caelũ
T& t̾rã. Alius eorũ ipsũ caelũ & t̾rã creabilẽ

Expanded text:
mutata uel quae antea non fuisset, exorta mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate fecisti omnia, non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem informem, quae formaretur per similitudinem tuam recurrens in te unum pro captu ordinato, quantum cuique rerum suo genere datum est, et fierent omnia bona ualde, siue maneant circa te, siue gradatim remotiore distantia per tempora et locos pulchras uariationes faciant aut patiantur. uident haec et gaudent in luce ueritatis tuae, quantulum hic ualent. Et alius eorum intendit in id, quod dictum est: in principio fecit deus, et respicit sapientiam principium, quia et loquitur ipsa nobis. alius itidem intendit in eadem uerba et principium intellegit exordium rerconditarum et sic accipit in principio fecit, ac si diceretur: primo fecit atque in eis qui intellegunt in principio quod in sapientia fecisti caelum et terram, alius eorum ipsum caelum et terram creabilem
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis animalibus dũ isto humillimo
genere uerborũ tãquã mat̾no sinu. eorũ
gestat᷑ in firmitas salubrit̃ aedificat᷑ fides
qua certũ habeant & teneant dm̃fecisse
om̃s naturas quas eorũ sensus mirabili
uarietate circũ spicit. Quorũ siquis piam
quasi uilitatẽ dictorũ asꝑnatus. extra nutri¬
torias cunas suꝑba inbecillitate se exteni¬
derit. heu cadet miser. Et dnẽ ds̃ miserere.
ne implumẽ. pullũ conculcent. qui tran¬
seunt uiã. Et mitte angłm tuũ qui eum
reponat in nido. ut uiuat donec uolet.
Alii uero quibus haec uerba ñ iã nidus. sed
o paca frutecta sunt. uident in eis laten¬
tes fructus. & uolitant lȩtantes. & garri¬
unt scrutantes. & carpunt eos. Uident
enĩ cũ haec uerba legunt uel audiunt.
tua ds̃ aet̃ne stabili ꝑ mansione cuncta
p̃terita & futura tẽpora su perari. nec tam̃
quic quã eẽ. tẽporalis creaturae qđ tu ñ feceris.
cuius uoluntas quia id est qđ tu nullo modo

Expanded text:
paruulis animalibus, dum isto humillimo paruulis animalibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circumspicit. quorum si quispiam quasi uilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas superba inbeccillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere, ne inplumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat, donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opaca frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos. uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis creaturae, quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
pluribq riuis in ampliora spacia
fluxũ ministrat quã libet eorũ riuoꝵ
qui ꝑ multa locorũ ab eodẽ fonte deducit᷑.
ita narratio dispensatoris tui sermocina¬
turis pluribus ꝓfutura. paruo sermonis
modulo scatet. fluenta liquide ueritatis.
unde sibi quisq uerũ qđ de is rebus potest hic
illud. ille illud ꝑ longiores loquelarũ anfractus
trahat. Alii enĩ cũ haec uerba legunt. uel
audiunt. cogitant dm̃ quasi hominẽ. aut
quasi aliquã molẽ inm̃ sa p̃ditẽ potestate. nouo
quodã & repentino placito extrase ipsã tã quã
locis distantibus fecissẽ caelũ & t̃rã. duo magna
corpora. supra & in fra. quib omĩa continerent᷑.
Et cũ audiunt. dixit dĩ. fiat illud & factũ est
illud. cogitant uerba cȩpta & finita. sonantia
tẽporibus atq transeuntia. Post quorum
transitũ. statim existere. qđ iussũ ẽ. ut exis¬
teret. Et siquid forte aliud hoc modo exfami¬
liaritate carnis opinant᷑. inquibus ad huc

Expanded text:
pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat quam quilibet eorum riuorum, qui per multa locorum ab eodem fonte deducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existeret quod iussum est ut existeret, et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. in quibus adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
in sanguinẽ uerterint. si tota aqua aegipti
insanguinẽ conuersa iã fuerat. Pro inde
intelligendũ ẽ. regionẽ ubi filii isrł habita¬
bant. plagis talib. ñ fuisse ꝑcussã. & inde
potuer̃ incantatores uel aquã aurire quã
in sanguinẽ uerterent. uel aliquas ranas edu¬
cere ad solã demonstrationẽ magicȩ potentiae.
quã quã potuerunt etiã postea quã illa cõ¬
p̃ssa sunt. facere. Sed scriptura cito narran¬
do c̃iunxit. qđ etiã postea fieri potuit.
CX IIT̃DE CADẼ RATIORE CORDIS

Expanded text:
in sanguinem uerterint, si tota aqua Aegypti in sanguinem uerterint, si tota aqua Aegypti in sanguinem conuersa iam fuerat. proinde intellegendum est regionem, ubi filii Israhel habitabant, plagis talibus non fuisse percussam; et inde potuerunt incantatores uel aquam haurire, quam in sanguinem uerterent, uel aliquas ranas educere ad solam demonstrationem magicae potentiae. quamquam potuerunt etiam, posteaquam illa compressa sunt, facere; sed scriptura cito narrando coniunxit quod etiam postea fieri potuit. XCVII. ITEM DE 1NDVRATIONE CORDIS
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrũpunt inspecies debitas su is modis. & finib.
Et sic ñ dicunt᷑ angłi qui ista faciunt. ani ma¬
liũ creatores. sicut nec agricolȩ segetũ uel
arborũ. uel quorũq int̃ragignentiũ. creatores
dicendi sunt. quã uis nouerint p̃bere quasdã
ui sibiles oportunitates & causas ut illa¬
nascant᷑. Qđ autẽ faciunt uisibilit̃. hoc angłi
in uisibilit̃. Ds̃ uero solus. unus creator est.
qui causas ipsas & rationes seminarias rebus
in seuit. Res breuit̃ dicta ẽ. quae si ex ẽplis
& copiosa disputatione explicet᷑. ut facilius
intelligatꝰ. longo sermone opus est. a quo
se ratio nr̃ae festinationis ex currat.cuiiii.
IN SANOUINẼ UERIERE SIIÃ UBIE
FACTŨERAT EXEODẼ LIÕ QUES TIONEXOD
secerunt autẽ similit̃ & incantatores aegip¬
tiorũ ueneficiis su is. & adduxcerunt ranas
suꝑ t̃rã aegypti Querit᷑ unde si iã ubiq factũ
fuerat. Sed similis quȩstio ẽ. unde & a quã

Expanded text:
prorumpunt in species debitas suis modis et finibus. prorumpunt in species debitas suis modis et finibus. et sic non dicuntur angeli, qui ista faciunt, animalium creatores, sicut nec agricolae segetum uel arborum uel quorumque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamuis nouerint praebere quasdam uisibiles oportunitates et causas, ut illanascantur. quod autem isti faciunt uisibiliter, hoc angeli inuisibiliter; deus uero solus unus creator est, qui causas ipsas et rationes seminarias rebus inseuit. res breuiter dicta est: quae si exemplis et copiosa disputatione explicetur, ut facilius intellegatur, longo sermone opus est, a quo se ratio nostrae festinationis excusat. IN SANGVINEM VERTERE, 81 IAM VBIQVE FACTVM ERAT. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM EXODI. Fecerunt autem similiter et incantatores Aegyptiorum ueneficiis suis, et eduxerunt ranas super terram Aegypti. quaeritur unde, si iam ubique factum erat. sed similis quaestio est, unde et aquam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qđ eẽ. uidebant᷑ & ñ erant. Sed qm̃ dixit.
absorbuit uirga a aron uirgas illorũ. draco
itaq potuit uirgas absorbere. ñ uirga. Sed
eo nomine appellata res est. unde uersa ẽ.
qđ principalit̃ erat. Quid ergo dicendũ est
de uirgis magorũ. utrũ & ipsi ueri dracones
facti fuerant  Sed ea ratione uirga appella
tȩ sunt qua & uirga a aron. Anpotius uide¬
bant᷑ eẽ. & ñ erant ludificatione uenefica:
urergo ex utraq parte & uirgae dicuntur
& dracones : Unde figmentis illis nihil diffe¬
rat loquendi modus : sed de monstrare dif¬
ficile ẽ. quo modo enã siue dra cones factis
ex uirgis magorũ. Non fuerunt tam̃ crea¬
tores draconũ. nec magi. nec angłi mali. quib.
ministris illa operabant᷑. Insunt enĩ rebus
corporeis ꝑ om̃ia elem̃ta mundi. quaedam
occultae seminariae rationes. Quib. cũ data
fuerit oportunitas tẽporalis atq causalis.

Expanded text:
non quod esse videbantur et non erant. Sed quoniam dixit non quod esse videbantur et non erant. Sed quoniam dixit absorbuit virga Aaron virgas illorum, draco utique potuit virgas absorbere, non virga, sed eo nomine apquod principaliter erat. Quid ergo dicendum est de virgis magorum, utrum et ipsi veri dracones facti fuetae sunt qua et uirga Aaron? an potius uidebantur esse quod non erant ludificatione uenefica? cur ergo ex utraque parte et uirgae dicuntur et dracones, ut de figmentis illis nihil differat loquendi modus? sed demonstrare difficile est quomodo, etiam si ueri dracones facti sunt ex uirgis magorum. non fuerint tamen creatores draconum nec magi nec angeli mali, quibus ministris illa operabantur. insunt enim rebus corporeis per omnia elementa mundi quaedam occultae seminariae rationes, quibus cum data fuerit oportunitas temporalis atque causalis,
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationis fuit diuinae. quatali cordi
ñ solũ ñ in iusta. sed euident̃ iusta pȩna
parabat᷑ quatim̃tes dm̃ corrigerentur.
Proposito quippe lucro uerbi gr̃a ꝓpt̃ quod
homicidiũ cõmittat᷑. alit̃ auarus. alit̃ pecu¬
ni&e contẽptor mouet᷑. Ille scilicet al facinus
ꝑpetrandũ. ille ad cauendũ. Ipsius tam̃ lucri
ꝓpositio in alicuius illorũ ñ fuit potestate.
ta cause ueniunt hominib. malis. quae ñ s̃
quidẽ in eorũ potestate. sed hoc deillis faciunt¬
ẽos quales illos inuenerint iã factos. ꝓpriis
uitiis ex p̃terita uoluntate. Uidendũ sane
ẽ. utrũ etiã sic accipi possit. Ego indurabo.
tãquã diceret quã durũ sit demonstrabo.
CUIII. QAbsoROUIT UIRCAAARON
UIRGAS MAGORŨ. EX EODẼ LIBROESII
Aaron uirgas illorũ. intelligeret᷑ uerus draco
Aaron. fantastica illa figmenta ñ ab sorbuisse.
sed uirgas. Hoc enĩ potuit ab sorbere qđ erant

Expanded text:
— dispensationis fuit diuinae, qua tali cordi — dispensationis fuit diuinae, qua tali cordi non solum non iniusta, sed euidenter iusta poena parabatur, qua timentes deum corrigerentur. proposito quippe lucro uerbi gratia, propter quod homicidium committatur, aliter auarus, aliter pecuniae contemtor mouetur: ille scilicet ad facinus perpetrandum, ille ad cauendum; ipsius tamen lucri propositio in alicuius illorum non fuit potestate. ita causae ueniunt hominibus malis. quae non sunt quidem in eorum potestate, sed hoc de illis faciunt, quales eos inuenerint iam factos propriis uitiis ex praeterita uoluntate. uidendum sane est, utrum etiam sic accipi possit: ego indurabo, tamquam diceret: "quam durum sit deCAPUT CVII. Quod absorbuit virga Aaron virgas magorum; ex eodem libro QuoeAaron virgas illorum, intelligeretur verus draco Aaron phantastica illa figmenta non absorbuisse, sed virgas. Hoc enim potuit absorbere quod erant,
Abbreviated transcription (Latin):
cordis pharaonis ut signa dĩ multi plicaren¬
eꝰ uel implerent᷑ in aegipto. Utit᷑ ergo ds̃
bone cordib malis. ad id qđ uult ostendere
bonis. uel quos facturus ẽ bonos. Et quã uis
unius cuiusq cordis inmalicia qualitas. idẽ
quale cor habeat ad malũ suo fiat uitio qđ
in oleuit ex arbitrio uoluntatis eata men
qualitate mala ut huc uel huc moueatur.
fit quib animus ꝓpellit᷑. Quae cause ut
existant uel ñ existant. ñ ẽ in hominis potes¬
tate sed ueniunt ex occulta ꝓuidentia
iustissima plane & sapientissima. uniũ sũ
qđ creauit disponentis & ad ministrantis
dĩ. Utergo tale cor haberet pharao. quod
patientia dĩ ñ moueret᷑ adpietatẽ. sed
potius ad impietatẽ : uitii ꝓpriifuit.
Qđ uero ea facta sunt quib. cor suo uitio
tã malignũ. resisteret iussionib dĩ. hoc ẽ
enĩ qđ dicit᷑ induratũ qr ñ flexibili ter
c̃ sentiebat. sed inflexibilit̃ resistebat

Expanded text:
cordis Pharaonis, ut signa dei multiplicarencordis Pharaonis, ut signa dei multiplicarentur uel implerentur in Aegypto. utitur ergo deus bene cordibus malis ad id quod uult ostendere bonis uel quos facturus est bonos. et quamuis uniuscuiusque cordis in malitia qualitas, id est quale cor habeat ad malum, suo fiat uitio, quod inoleuit ex arbitrio uoluntatis, ea tamen uoluntate mala, ut huc uel illuc moueatur, fit quibus animus propellitur. quae causae ut existant uel non existant, non est in hominis potestate, sed ueniunt ex occulta prouidentia iustissima plane et sapientissima uniuersum quod creauit disponentis et administrantis dei. ut ergo tale cor haberet Pharao, quod patientia dei non moueretur ad pietatem, sed potius ad inpietatem, uitii proprii fuit; quod uero ea facta sunt, quibus cor suo uitio tam malignum resisteret iussionibus dei — hoc est enim quod dicitur induratum, quia non flexibiliter consentiebat, sed inflexibiliter resistebat
Abbreviated transcription (Latin):
tuit dñs. De quo dictũ ẽ. Aedificans hierłm
dñs. Nec sion tam̃ nec dñm antea nomi¬
nauit cũ diceret. funda m̃ta eius in montib
sc̃is. Sic & hic ñ dũ nominate in fante dictũ
ẽ. Occurrit ei & quęrebat eũ occidere. ut
dequo dixerit in consequentib. agnoscamꝰ
Quã quã & si de morse accipere quis quam
uoluerit: ñ est magnopere resistendum.
Illud potius qđ sequit᷑. si fieri potest intelli¬
gat᷑. quid sibi uelit ideo recessisse angłm ab
int̃fectione cuius libet eorũ. quia dixit
mulier stetit sanguis circũ cisionis infantis.
Non enĩ ait. recessit ab eo ꝓpt̃ qđ circũ cidit
infantẽ. sed quia stetit sanguis circũ cisio¬
nis. Non qr cucurrit sed qr stetit. magno¬
nisi fallor sacramento .cUII. PECO R̃
Assidue ds̃ dicit. Indurabo corpharaonis.
& uelut causã infert curhoc faciat.
Indurabo inquit corpharaonis. etiã
implebo signa mea & portenta mea in agip¬
to. tãquã necessaria fuerit obduratio

Expanded text:
tuit dominus, de quo dictum est: aedificans Hierusalem dominus. nec Sion tamen nec dominum antea nominauerat. cum diceret: fundamenta eius in montibus sanctis. sic et hic nondum nominato infante dictum est: occurrit ei et quaerebat eum occidere, ut de quo dixerit in consequentibus agnoscamus. quamquam et si de Moyse accipere quisquam uoluerit, non est magno opere resistendum. illud potius quod sequitur, si fieri potest, intellegatur, quid sibi uelit ideo recessisse angelum ab interfectione cuiuslibet eorum, quia dixit mulier: stetit sanguis circumcisionis infantis. non enim ait: . recessit ab eo", propter quod circumcidit infantem, sed quia stetit sanguis circumcisionis: non quia cucurrit, sed qnisi fallor sacramento. CAPUT CVI. De Assidue Deus dicit: Indurabo cor Pharaonis et velut causam infert cur hoc faciat. Indurabo, inquit, cor Pharaonis, etiam implebo signa mea et portenta mea in Aegypto, tamquam necessaria fuerit obduratio
Abbreviated transcription (Latin):
in telligit dicat amen. sed ta men pie
toleranda sint ab eis qui didicerint ut
sono inforo. sic uote in ecđa benedici. Itaq
forensis illa non nũ quã forte bona dic¬
tionũ quã tamen benedictio dici potest.
CXCUIIII. DE HUMILITATE GAUINE ILLIUS
CUIUSBIANDAS MIASREFUGVENTES
SUPERBI PREDAFIUNTMITIOUS. EX
EODẼ UBRODECATHECITANDIS RUDIBUS.

Expanded text:
intelligit dicat Amen; sed tamen pie intelligit dicat Amen; sed tamen pie toleranda sunt ab eis qui didicerint ut sono in foro, sic voto in Ecclesia benedici. Itaque forensis illa, nonnunquam forte bona dictio, nunquam tamen benedictio dici potest. CAPUT CXCIX. De humilitate gallinae illius, cujus blandas alas refugientes superbi praeda fiunt alitibus; ex eodem libro de Catechizandis ru
Abbreviated transcription (Latin):
utilitate sec reti. unde etiã mỹsteria uocan¬
tur. quid ualeant enigmatũ latebrȩ ad
amorẽ ueritatis acuendũ discutiendũq
fastidiũ corporũ ipsa experientia ꝓbandũ ẽ.
Calib cũ aliquid eis qđ in prõptu positũ ñ
ita mouebat. enodatione allegoriae alicuiꝰ
eruit᷑. His enĩ maxime utile ẽ. nosse ita
eẽ p̃ponendas uerbis sententias. ut p̃ponit᷑
Animus corpori. Eac quo fit. ut ita malle
debeant ueriores quã disertiores audire
sermones. sicut malle debent prudentiores
quã formosiores habere amicos. NouerinT
etiã non eẽ. uocẽ ad aures dĩ. nisi animi
affectũ. Ita enĩ non irridebunt si aliquos
antistites & miniftros ȩccłae forte anĩ ad¬
uerterint uel cũ barbarismis & soloecis¬
mis dm̃ muocare. uel eadẽ uerba quae
ꝓnunciant non intelligere . ꝑ turbateq
distinguere. Non quia ista minime
corrigenda sunt ut popłs ad id qđ plane

Expanded text:
utilitate secreti — unde etiam mysteria uocanutilitate secreti — unde etiam mysteria uocantur — quid ualeant aenigmatum latebrae ad amorem ueritatis acuendum discutiendumque fastidii torporem ipsa experientia probandum est talibus, cum aliquid eis, quod in promtu positum non ita mouebat, enodatione allegoriae alicuius eruitur. his enim maxime utile est nosse ita esse praeponendas uerbis sententias, ut praeponitur animus corpori. ex quo fit, ut ita malle debeant ueriores quam disertiores audire sermones, sicut malle debent prudentiores quam formonsiores habere amicos. nouerint etiam non esse uocem ad aures dei nisi animi affectum. ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros ecclesiae forte animaduerterunt uel cum barbarismis et soloecismis deum inuocare uel eadem uerba, quae pronuntiant, non intellegere perturbateque distinguere: non quia ista minime corrigen
Abbreviated transcription (Latin):
reda mare ñpigeat. Nulla ẽ enĩ mator
ad amorẽ inuitatio quã p̃uenire amando
SOLOECISMOS QUORUAM PIE TOIE¬
RENT SACERDOTUM. EXEODEMA
UPRODE CATHECITANDIS RUPIOUS.
is ergo qui loquendi arte cȩteris
hominib excellere uident᷑. cũ ueniuNt
ut xp̃i ani fiant. hoc amplius quã illis in¬
litteratis imꝑtiri debemus. qđ sedulo monen¬
disunt ut humilitate indutixp̃iana. dis-¬
cant non contẽnere quã cognouerint. morũ
uitia quã uerborũ amplius deuitare. &
cordi casto linguã exercitatã tã nec con¬
ferre audeant . quã etiã coferre consue¬
uerant. Maxime autẽ isti docendi sunt
scripturas audire diuinas. nesordeat eis
sordidũ eloqui ũ. quia nonẽ. in flatũ.
Neq arbitrent᷑ carnalib. integru mentis
in uoluta atq eꝑta dicta uel facta liomi¬
nũ quae in illis libris legunt᷑. ñ euoluen¬
da atq aperienda ut intelligantur . sed
sic accipienda ut litterȩ sonant. Dequa ipsa

Expanded text:
redamare non pigeat. Nulla est enim major redamare non pigeat. Nulla est enim major ad amorem invitatio quam praevenire amando.soloecismos quorumdam pie tollerent sacerdotum; ex eodem libro de Catechizandis rudibus. His ergo qui loquendi arte caeteris hominibus excellere videntur, cum veniunt ut Christiani fiant, hoc amplius quam illis illitteratis impertire debemus; qdi sunt, ut humilitate induti christiana discant non contemnere quos cognouerint morum uitia quam uerborum amplius deuitare et cordi casto linguam exercitatam ne conferre audeant, quam etiam praeferre consueuerant. maxime autem isti docendi sunt scripturas diuinas audire, ne sordeat eis solidum eloquium, quia non est inflatum, neque arbitrentur carnalibus integumentis inuoluta atque operta dicta uel facta hominum, quae in illis libris leguntur, non euoluenda atque aperienda, ut intellegantur, sed sic accipienda, ut litterae sonent; de qua ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Quã us ergo ut dixi p̃miserit dñs xp̃s
quandã partẽ sui corporis in scĩs qui cũ
nascendi tẽpore p̃ierunt. ta m̃ ipse est
caput corporis ȩcłe. illiq om̃s eidẽ corpori
cuius ille caput ẽ. coheserunt credendo
in eũ quẽ p̃nunciabant. Non enĩ p̃cur¬
rendo diuulsisunt. sed iuncti potius obse¬
quendo. Nã & si manus a capite p̃mitti
pocest. conexio tam̃ eius sub capite ẽ.
Qua ꝓpt̾ omĩa quae ante scripta sunt ut nos
doceremꝰ scripta sunt. & si gurae nostrae
fuerunt. & infigura contingebant eis.
Scripta sunt autẽ ꝓpt̃ nos inquib. finis
scłorũ obuenit. Quae autẽ maior causaẽ.
aduentus dñi nisi ut ostenderet ds̃ dilec¬
tionẽ suã in nobis cõm̃dans eã uehementer.
& plenitudo legis caritas est. ut & nos in uicẽ
diligamus & quẽ ad modũ ille ꝓ nobis animã
filio suo unico ñ ꝑepercit. sed ꝓ nobis omib.
tradidit eũ . Si amare pigebat saltem

Expanded text:
Quamvis ergo, ut dixi, praemiserit Dominus Christus Quamvis ergo, ut dixi, praemiserit Dominus Christus quamdam partem corporis sui in sanctis, qui eum nascendi tempore praeierunt, tamen ipse est caput corporis ecclesiae illique omnes eidem corpori, cuius ille caput est, cohaeserunt, credendo in eum quem praenuntiabant. non enim praecurrendo diuulsi sunt, sed adiuncti potius exsequendo. nam etsi manus a capite praemitti potest, conexio tamen eius sub capite est. quapropter omnia, quae ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt et figurae nostrae fuerunt et in figura contingebant eis, scripta sunt autem propter nos, in quibus finis saeculi obuenit. Quae autem maior causa est aduentus domini, nisi ut ostenderet deus dilectionem suam in nobis, commendans eam uehementer, et plenitudo legis caritas est, ut et nos inuicem diligamus et, quemadmodum ille pro nobis anifilio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum: si amare pigebit, saltem
Abbreviated transcription (Latin):
manũ quae in nascendo p̃cessit. dignitate
acpotestate p̃cedit. & quã uis non tẽpore
apparendi tam̃ nature ordine prius ẽ.
in carne . & quodã modo ex utero secreti sui.
ad hominũ oculos mediator dĩ & hominũ
homo ꝓcederet. qui est suꝑ omiã ds̃ benedic¬
tus in scła. p̃misit inscĩs patriarchis &
ꝓphetis quandã partẽ corporissui. quia
uelut manu: se nasciturũ eẽ. p̃nuncians.
etiã popłm suꝑbe p̃cedentẽ una culis
legis tãquã digitis quinq supplantat.
quia & ꝑ quinq tẽporũ articulos p̃nun¬
ciari uen turds ꝓphetariq ñ destiat. Et huc
reri consonans ꝑ quẽ lex dataẽ libros quinq
conscripsit. & suꝑbi carnalit̃ sentientes
& suã iusticiã uolentes constituere. non
aꝑta manu &xp̃i replea sunt benedictione.
& constricta atq conclusa retenti sunt
Itaq illis obligati sunt pedes & ceciderunt.
nos uero surreximus & erecti sumus.

Expanded text:
manum, quae in nascendo praecessit, dignitate manum, quae in nascendo praecessit, dignitate ac potestate praecedit, et quamuis non tempore apparendi, tamen naturae ordine prius est:in carne et quodam modo ex utero secreti sui ad hominum oculos mediator dei et hominum homo procederet, qui est super omnes deus benedictus in saecula, praemisit in sanctis patriarchis et prophetis quandam partem corporis sui, qua uelut manu se nasciturum esse praenuntians etiam populum superbe praecedentem uinculis legis tamquam digitis quinque supplantat — quia et per quinque temporum articulos praenuntiari futurus prophetarique non destitit; et huic rei consonans conscripsit; et superbi carnaliter sapientes, et suam justitiam volentes constituere, non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atque conclusa retenti sunt. Itaque illi obligati sunt pede et ceciderunt, nos vero surreximus et erecti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutẽ sat est. ne ita corruptibilibus
implicet᷑ ut illa eius dignitas qua unidõ
est subiecta minuatur. Mens itaq sũ ma
quaedã pars animae semet ipsã in om̃ib
suis incitans conatib. dicit. Lauda anima
mea dnm.¬
IUSTOS CAPUTMPS UELUT MAXUM
PRAEMISERIT NASCITURUS EX LIBRO
DECATHECITANDIS RUDIBUS.
scripta sunt omia quae in scis scrip¬
turis legimus nisi ut illius cõm̃daretur
aduentus. & futura p̃signaret᷑ eccła idẽ
popł̃s dĩ ꝑ om̃s gentes qđ ẽ corpus eius
adiunctis atq annumeratis om̃ibi scĩs
qui etiã ante aduentũ eius in hoc scło
uixerunt. lta eũ credentes uenturũ eẽ.
sicut nos uenisse. Sicut enĩ iacob manũ
prius dũ nasceretꝰ emisit ex utero. qua
etiã pedẽ p̃nascentis frĩs tenebat. deinde
utiq secutũ est caput. tũ demũ necessario
m̃ bra cȩtera. Sed tam̃ caput ñ tantũ
ea menbra quae secuta sunt. sed etiã ipsã

Expanded text:
ad salutem sat est, ne ita corruptibilibus ad salutem sat est, ne ita corruptibilibus implicetur ut illa ejus dignitas qua uni Deo est subjecta, minuatur. Mens itaque summa quaedam pars animae, semetipsam in omnibus suis incitans conatibus, dicit: Lauda, anima mea, Domijustos caput Christus velut manum praemiserit nasciturus; eDE CATECIZANDIS RVDIBVS. scripta sunt omnia, quae in sanctis scripturis legimus, nisi ut illius commendaretur aduentus et futura praesignaretur ecclesia, id est populus dei per omnes gentes, quod est corpus eius, adiunctis atque annumeratis omnibus sanctis, qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo uixerunt, ita eum credentes uenturum esse, sicut nos uenisse. sicut enim Iacob manum prius, dum nasceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat, deinde utique secutum est caput, tum demum necessario membra cetera, sed tamen caput non tantum ea membra, quae secuta sunt, sed etiam ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
narũ testimoni is paginarũ. ubi & anima
pecoris cui ñ est intellectus appellata
legatꝰ sp̃s. ñ negabis ulterius. Quo circa
si & illa quae de anima in corporea dispu¬
tata sunt capis & sapis. ñ est unde tibi
dis pliceat qđ eã me scire dixi ñ corpus eẽ.
anima mea dnm̃. laudabo dnm in uita
mea. psallã dõ meo quã diusũ. Scã &
spiricalis anima ipsa se adlaudandũ
dnm̃ cohortat᷑. & excellentiore sui parte
ea quae in seminora sunt incitat. enim
alia ẽ. quae dicit. & alia cui dicit. Aut
carnis haec uox est quae abanima & uitã
sumit & sensũ. nec sine anima aliquid
potest uelle uel nolle. Quia uero ipsius
Animae du plices actiones sunt. & alio
officio erigit᷑ ad dm̃ alio indinat᷑ ad carnẽ :
si bene seruit spũi. bene p̃sidet carni.
Et ꝑid qđ adheret dõ. id etiã qđ adheret corpori.
ad superiores in uitat affectus ut rationa¬
bili dominatu subditis tribuet quantũ

Expanded text:
narum testimoniis paginarum. ubi et anima narum testimoniis paginarum. ubi et anima pecoris, cui non est intellectus, appellata legatur spiritus, non negabis ulterius. quocirca, si et illa quae de anima incorporea disputata sunt capis et sapis, non est unde tibi displiceat, quod eam me scire dixi non corpus esseanima mea Dominum, laudabo Dominum in vita mea; psallam Deo meo quandiu sum: sancta et spiritalis anima, ipsa se ad laudandum Dominum cohortatur, et excellentiore sui parte ea quae in se minora sunt, incitat. Non enim alia est quae dicit, et alia cui dicit, aut ut carnis haec vox est, quae ab anima et vitam sumit et sensum, nec sine anima aliquid potest velle, vel nolle. Quia vero ipsius animae duplices actiones sunt, et alio officio erigitur ad Deum, alio inclinatur ad carnem: si bene servit spiritui, bene praesidet carni, et per id quod adhaeret Deo, id etiam quod adhaeret corpori, ad superiores invitat affectus, ut rationabili dominatu tantum subditis tribuat, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ascendat ipse sursũ. & sp̃s pe coris sidescen¬
dat ipse de orsũ int̾ra: Itẽq indiluiuii
uastitate scriptũ ẽ. Et mortua ẽ. omĩs
caro quae mouebat᷑ suꝑ t̾rã. uolatilium.
peccorũ. & ium̃torũ. & ferarũ. & omĩs
serpens qui mouet᷑ suꝑ t̾rã. & om̃is homo
& omĩa quae cũq habent spm̃ uitae. Ubi
remotis om̃ib: dubitationis ambagibus.
generale animae nom̃ intelligimus s̃pm̃.
cuius quidẽ nominis significatio tã late
patet. ut etiã ds̃ uocet᷑ sp̃s. Et iste flatus
Aertus quã uis sit corporeus. appellat᷑ iN
psalmo sp̃s tẽpestatis. Qua ꝓpt̃ eã quae anima
ẽ. etiã spm̃ nucuparł puto. scđm illud.
Auferes sp̃m eorũ & deficient. Et iterum.
Exiet sp̃seorũ & reuertet᷑ in t̃rã suã. hoc ẽ.
corpus inpuluerẽ suũ. Ergo nom̃ animae
sp̃s est. ab eo qđ spiritalis est. Animae nom̃
qđ ad monitus hisquae cõmemoraui diui¬

Expanded text:
ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descenascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? itemque in diluuii uastitate scriptum est: et mortua est omnis caro, quae mouebatur super terram, uolatilium, pecorum et iumentorum et ferarum; et omnis serpens, qui mouetur super terram, et omnis homo et omnia, quaecumque habent spiritum uitae: ubi remotis omnibus dubitationis ambagibus generale animae nomen esse intellegimus spiritum. cuius quidem nominis significatio tam late patet, ut etiam deus uocetur spiritus; et iste flatus aerius, quamuis sit corporeus, appellatur in psalmo spiritus tempestatis. quapropter eam quae anima est etiam spiritum nuncupari puto secundum illud: auferens spiritum eorum, et deficient; et iterum: exiet spiritus eorum, et reuertetur in terram suam, hoc est corpus in puluerem suum. ergo nomen animae spiritus est ab eo, quod spiritalis est; animae nomenquod admonitus his quae commemoraui diui
Abbreviated transcription (Latin):
Animae. His uerbis satis indicas. qđ esse
spm hominis sentias idẽ rationale nrm̃
quo sentit atq intelligit anima. Nonsicut
sentit᷑ corporis sensus. sed sicut ẽ. ille intimꝰ
sensus ex quo ẽ appellata sententia.
Hinc autẽ pe corib si ne dubitatione p̃ponim᷑.
eo qđ sunt illa rationis ex ꝑtia. Non habe
itaq spm̃ percora. id ẽ. incellectũ. & ratio¬
nis ac sapientiae sensũ. sed animã tantũ
Nã & de illis dictũ ẽ. Producant aquae
repentia animarũ uiuentiũ. & ꝓducat
t̃ra a nimã uiuentẽ. Ut ergo plenissime
Ac planissime noueris eã quaȩ anima est
more diuinorũ eloquiorũ etiã spm̃ dici.
Appellat᷑ pe coris sp̃s. Et utiq ñ habent
pecora illũ spm̃. quẽ tua dilectio discer¬
nens animã de fini uit. Unde manifestũ ẽ.
qđ generali uocabulo anima pecoris
recte potuit sic uocari. sicut legit᷑ in libro
ȩcclesi aste. Quisscit si sps filiorũ hominũ

Expanded text:
animae. » His verbis satis indicas quid esse animae. » His verbis satis indicas quid esse spiritum hominis sentias, id est, rationale nostrum, quo sentit atque intelligit anima; non sicut sentitur corporis sensibus, sed sicut est ille intimus sensus, ex quo est appellata sententia. Hinc autem pecoribus sine dubitatione praeponimur, eo quod sunt illa rationis expertia. Non habent itaque spiritum pecora, id est, intellectum et rationis ac sapientiae sensum, sed animam tantum. Nam et de illis dictum est: Producant aquae repentia animarum viventium; et, Producat terra animam viventem . Ut ergo plenissime ac planissime noveris, eam quamore diuinorum eloquiorum etiam spiritum dici, appellatur pecoris spiritus; et utique non habent pecora illum spiritum, quem tua dilectio discernens ab anima definiuit. unde manifestum est, quod generali uocabulo anima pecoris recte potuit sic uocari, sicut legitur in libro Ecclesiaste: quis scit, si spiritus filiorum hominis
Abbreviated transcription (Latin):
rationis ex ꝑtia prudenti ordinatione
distribuat ꝓ creauerit. Istius uerbis
satis asseruisti. qđ omĩno uerissimũ est.
hominẽ eẽ. cõpotẽ rationis. atq intelli¬
gentiae capacẽ. qđ utiq non sunt ani¬
malia rationis exꝑtia. Unde testimo¬
nio di uino. eos qui non intelligunt per¬
corib cõparasti. ñ utiq habentib intel¬
lectũ. Quod & alio loco scriptũ ẽ. Nolite¬
eẽ. sicut equus & mulus. quib. non est
in tellectus. Quae cũ ita sint. adtende
& in quib uerbis spm̃ definieris atq des¬
cripseris cũ illũ ab anima distinguere
nitereris. Haec anima inquis quae ex
flatu dĩ habet originẽ. sine sensu ꝓprio
atq intellectu intimore eẽ. ñ potuit.
qđ est sp̃s. Et paulo post. Et quã uis
Anima inquis animet corpus. tamen
qđ sentit. qđ sapit. qđ uiget. sp̃is sit necesse
est. Itẽ paulo post: Aliud erit inquis
Anima. Aliud sp̃s. Sapientia ẽ sensus

Expanded text:
rationis expertia prudenti ordinatione rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreauerit." his tuis uerbis satis asseruisti, quod omnino uerissimum est, hominem esse compotem rationis atque intellegentiae capacem, quod utique non sunt animalia rationis expertia; unde testimonio diuino eos qui non intellegunt pecoribus comparasti non utique habentibus intellectum. quod et alio loco scriptum eesse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Quae cum ita sint, attende etiam quibus verbis spiritum definieris atque descripseris, cum illum ab anima distinguere nitereris. « Haec anima, » inquis, « quae ex flatu Dei habet originem, sine sensu proprio atque intellectu intimo esse non potuit, quod est spiritus. » Et paulo post: « Et quamvis anima, » inquis, « animet corpus; tamen quod sentit, quod sapit, quod viget, spiritus sit necesse est. » Item paulo post: « Aliud erit, » inquis, « anima, et aliud spiritus, sapientia et sensus