comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tamenbona eẽ fateam᷑. S etiam alat̾is huius
consideratione transeamꝰ ad alia. Habitabañ
inquit in ula t̾ra ignea corpora. genera scilicet
pestifera. Cum dicit habitabant. anmata
utiq atꝙ uiuentia uult intelligi. Sne de u̾¬
bo calumniari uelle uideamͣ. attendamus
omnes istos habitatores t̾rȩ illius. quemad¬
modum in quinq genera uiua distribuat.
Hinc infinite inquit tenebre ex eadem ma¬
nantes nat᷑a. inestimabiles. cum ꝓpͥis fetib.
Ultra quas erant aquȩ cęnose ac turbide. c̃

Expanded text:
tamen bona esse fateamur. sed iam a lateris huius tamen bona esse fateamur. sed iam a lateris huius consideratione transeamus ad alia. Habitabant, inquit, in illa terra ignea corpora, genera scilicet pestifera. cum dicit "habitabant," animata utique atque uiuentia uult intellegi. sed ne de uerbo calumniari uelle uideamur, adtendamus istos omnes habitatores terrae illius, quemadmodum in quinque genera uiua distribuat. hic infinitae, inquit, tenebrae ex eadem manantes natura inaestimabiles cum propriis fetibus; ultra quas erant aquae caenosae ac
Abbreviated transcription (Latin):
sic necesse ẽ ce uos concedatis ẽẽ in eiꝰ rectitudi¬
ne aliqͥd boni. Nefas est itaq hoc quantum.¬
cunq boni ẽ alienare ab artifice deo. a qͦ eẽ
omne bonum quod in quacunq natura ẽ
lat̾is rectitudine. inuenio quantum ad corpꝰ
atcinet. ñ paruȩ pulchritudinis bonum. &
ab ommpotente atq op̃timo deo eam uult
eẽ penitꝰ alienam. cũ id ipsum bonum quod
in illa inuenimꝰ cui alii tribuendum sit. nisi
auctor bonoꝵs omnium non iueniamꝰ: Sed
malum erat inquit etiam latꝰ. Puta malum eẽ.
Det̾ius cẽt certe. si non rectum s distortum esset.
Quomͦ est gͥ summum malum. quo potest
aliquid cogitaridet̾tus: Deinde necesse ẽ aliqͥd
boni sit. qͦ carendo fit res quecunq deterior
Carendo aut̃ rectitudine. fieret latus illud
det̾ius. In est gͦ illi boni aliquid rectitudo. Et
nunquam mͥ dices unde ẽ. nisi ad eum te con¬
tuleris a quo siue magna siue parua. omĩa

Expanded text:
sic necesse est et uos concedatis esse in eius rectitudisic necesse est et uos concedatis esse in eius rectitudine aliquid boni. nefas est itaque hoc quantumcumque boni est alienare ab artifice deo, a quo esse omne bonum, quod in quacumque natura eslateris rectitudine inuenio, quantum ad corpus adtinet, non paruae pulchritudinis bonum, et ab omnipotente atque optimo deo eam uult esse penitus alienam, cum id ipsum bonum, quod in illa inuenimus, cui alii tribuendum sit nisi auctori bonorum omnium. non inueniamus? sed malum erat, inquit, etiam illud latus. puta malum esse: deterius esset certe, si non rectum, sed distortum esset. quomodo est igitur summum malum, quo potest aliquid cogitari deterius ? deinde necesse est aliquid boni sit. quo carendo fit res quaecumque deterior; carendo autem rectitudine fieret latus illud deterius: inest ergo illi boni aliquid, rectitudo. et numquam mihi dices, unde inest, nisi ad eum te contuleris. a quo siue magna siue parua, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem qm cum recto lat̾e t̾rȩ luminis po¬
tuit hab̾e communem. Hanc gͦ auferens &
de recto prauum faciens. ut dis cordaret gͦo
concordabat. & abhorreret qͦd congruebat.
nunquid aliquam inde auferret substantiã:
Sic gͦ discite ñ substantiam malũ esse. ħ sict̃
incorpore commutatione formȩ indeterius
amitti speciem uel potꝰ minui. & fedum dici
quod pulchrum andea dicebat᷑. & displicere
corpꝰ quod ante placuerat. sic in animo recte
uoluntatis decꝰ quopie iusteq uiuit᷑ commu¬
tata indet̾ius uoluntate deprauari. quo pec¬
cato effici animam miseram. que honestate rec¬
te uoluntatis beatitatem obtinebat. nulla ad¬
dita detracta ue sub̃a. Deinde etiam illud co¬
gitate. quia &e siconceclamꝰ aliis causis latus
t̾re tenebrarum malum eẽ. quod obscurum.
quod tenebrosum. uł siquid aliud dici potest
non tam̃ in eo quod rectum ẽ malum est.
Sic̃ gͦ ego concedo ẽẽ in eiꝰ colore aliqͥd mali.

Expanded text:
ritudinem, quam cum recto latere terrae luminis poritudinem, quam cum recto latere terrae luminis potuit habere communem. hanc ergo auferens et de recto prauum faciens, ut discordaret, quod concordabat, et abhorreret, quod congruebat, numquid aliquam inde auferret substantiam? sic ergo discite non substantiam malum esse, sed sicut in corpore conmutatione formae in deterius amitti speciem uel potius minui et foedum dici, quod pulchrum antea dicebatur, et displicere corpus, quod ante placuerat: sic in animo rectae uoluntatis decus, quo pie iusteque uiuitur, conmutata in deterius uoluntate deprauari; quo peccato effici animam miseram, quae honestate rectae uoluntatis beatitatem obtinebat, nulla addita detractaue substantia. Deinde etiam illud cogitate, quia etsi concedamus aliis causis latus terrae tenebrarum malum esse, quod obscurum, quod tenebrosum uel si quid aliud dici potest, non tamen in eo, quod rectum est, malum est. sicut ergo concedo esse in eius colore aliquid mali,
Abbreviated transcription (Latin):
mis animis: Pon enim sciunt isti homines
quid loquant᷑. cum hec loquunt᷑. Non enĩ
attendunt. Rogo nemo uosurget. nemo i
certamen p̃mit. nemo p̃t̾itis insultat errorib.
nis qui diuinam miscdiam exꝑtꝰ non ẽ. ut
careret errorib. Tantum id agamꝰ. ut aliqnͣ¬
do finiant᷑. Intuemini paululum sine ani¬
mositate ce amaritudine. Om̃s homines su¬
mus. Non nos. h errores a falsitates oderimꝰ.
Quesointuemini paululum. Ds miscłiarũ
adiuua intuentes. & querentib int̾ius lumen
accende. Quid enim intelligimꝰ. siñ intelligi¬
mus rectum meliꝰ eẽ quam prauum: Quero
gͦ a uob̃. si placide modesteq accipitis. rectum
latꝰ terre tenebrarum. qͦd recto lat̾i terre lucis
adiungit᷑. si quispiam deprauaret. nullam ne
illi pulchritudinem adimeret: Nccesse est
fateamini si latrare nolitis. ñ solum si deprauit᷑
pulchritudinem auferri. s eam etiam pulcͥ¬

Expanded text:
mis animis? non enim sciunt isti homines. mis animis? non enim sciunt isti homines. quid loquantur, cum haec loquuntur; non enim adtendunt. rogo, nemo uos urget, nemo in certamen premit, nemo praeteritis insultat erroribus, nisi qui diuinam misericordiam expertus non est. ut careret erroribus, tantum id agamus, ut aliquando finiantur. intuemini paululum sine animositate et amaritudine — omnes homines sumus, non nos, sed errores et falsitates oderimus — quaeso, intuemini paululum. deus misericordiarum, adiuua intuentes et uerum quaerentibus interius lumen accende. quid enim intellegimus, si non intellegimus rectum melius esse quam prauum? quaero ergo a uobis, si placide modesteque accipitis, rectum latus terrae tenebrarum, quod recto lateri terrae lucis adiungitur, si quispiam deprauaret, nullamne illi pulchritudinem adimeret. necesse est fateamini, si latrare nolitis, non solum ei, si deprauetur, pulchritudinem auferri, sed eam etiam pulch
Abbreviated transcription (Latin):
cere ꝑmitteret. Quodsi recto lat̾e latus rectũ
attingebat. ñ uideo quidem aliqͣ uel recepta¬
cula uel hiatꝰ. sed plane uideo tantam pacem
tantamq secum terre utriꝰq concordiam.
ut maior coniunctio ẽẽ non possit. Quid
enim speciosiꝰ quid conuenientiꝰ. quam rectũ
dirumpat aut dirimat. nat᷑alem ac stabilem
ꝑ infinitum spacium loci. & ab infinita et̃nitate
iuncturam:. Quȩ recta lat̾a utriꝰq t̾rȩ ctiam¬
si int̃posito mani separent᷑. N solum ꝑ se ip-¬
sa pulchra eẽnt quia tam recta cẽnt. sed int̃¬
iecto qͦq int̾uallo ita sibi congruerent. ut hinc
atq inde pariles rectitudines etiam si nulla
nirent. Cum autem accedit ista coniunctio.
quid concordius & pacatiꝰ. hac utraq terra.
quid uͦ etiam ipsa copulatione duoꝵ rectoꝵ
lat̾um pulchrius dici aut cogitari possit. non
inuenio. Quid enim faciam cum errore ꝑ-¬
uersis. & consuetudine implicatis miserri.¬

Expanded text:
cere permitteret. quodsi recto latere latus rectum cere permitteret. quodsi recto latere latus rectum adtingebat, non uideo quidem aliqua uel receptacula uel hiatus, sed plane uideo tantam pacem tantamque secum terrae utriusque concordiam, ut maior coniunctio esse non possit. quid enim speciosius, quid conuenientius quam rectum s uel flexus disrumpat aut dirimat naturalem ac stabilem per infinitum spatium loci et ab infinita aeternitate iuncturam ? quae recta latera utriusque terrae, etiamsi interposito inani separarentur, non solum per se ipsa pulchra essent, quia tam recta essent, sed interiecto quoque interuallo ita sibi congruerent, ut hinc atque illinc pariles rectitudines etiamsi nulla nam pulchritudinem conuenirent. cum autem accedit ista coniunctio, quid concordius et pacatius hac utraque terra, quid uero etiam ipsa copulatione duorum rectorum laterum pulchrius dici aut cogitari possit, non inuenio. Quid faciam cum errore peruersis et consuetudine inplicatis miserri
Abbreviated transcription (Latin):
ta int̾cet. nec omnino posset a tenebrarũ t̾ra
ulla ex parte contingi. Immo etiam tantospa¬
cio pateret in anis ꝓfunditas. ut siq̃ gentis
uliꝰ oriret᷑ imꝓbitas. ctiam si temere transili
re iuuam uellent pͥncipes tenebrarum.
qm̃ nec uolare possunt corpora. nisi acreo
corpore subportent᷑. ꝑillud inane p̃cipitaqi.
&e quia infinitum deorsum u̾sus eẽt. nec ad
curuo latere adiungebat᷑. t̾ra quoq lucis
curuo eam sinu deformit̃ recipiebat. Aut si
introrsus ista quasi specie theatri curua erat.
curuam t̾rȩ luminis partem tali sinu recep¬
tam ñ minus deformi copulatione amplecte¬
batur. Aut susta curuum habebat latꝰ & illa
rectum. ñ ex toto eam latere aitingebat. & utiq
meliꝰ erat sicut supra dixi. ut nulla ex parte
contingeret. tantumq inane intesset. ut &
isto int̾uallo utramq t̾ram seiungeret. & deme¬
rarios imꝓbos. ꝑinfinitum p̃cipites nichil no¬

Expanded text:
ta interesset, ne omnino posset a tenebrarum terra ta interesset, ne omnino posset a tenebrarum terra ulla ex parte contingi! immo etiam tantum spatium pateret inanis profunditatis, ut si qua gentis illius oreretur inprobitas, etiamsi temere transilire in illam uellent principes tenebrarum — quoniam nec uolare posunt corpora, \' nisi aere corporeo subportentur —, per illud inane praecipitati et, quia infinitum deorsum uersus esset, ad curuo latere adiungebatur, terra quoque lucis curuo eam sinu deformiter recipiebat. aut si introrsus ista quasi specie theatri curua erat, curuam terrae luminis partem tali sinu receptam non minus deformi copulatione amplectebatur. aut si ista curuum habebat latus et illa rectum, non ex toto eam latere adtingebat. et utique melius erat, sicut supra dixi, ut nulla ex parte contingeret tantumque inane interesset, ut et iusto interuallo utramque terram seiungeret et temerarios inprobos per infinitum praecipites nihil no
Abbreviated transcription (Latin):
istas ipsas de quib nunc agit᷑ epłe fundam̃ti.
que fere omnib qui apuduos illuminati
uocant᷑ solet ẽẽ notissima. Hic quippe ita
scribit᷑. Iuita uinam uͦ partem ac latꝰ illius
illustris ac sc̃ẽ terre. erat tenebrarum t̾ra ꝓ¬
funda. & immensa magnitudine. Quid
expectamus ampliꝰ: Tenemus enim quodiux¬
ta latus erat. Quom libet iam fingite fig᷑as.
ce qualialibet limamenta descͥbite. Moles
certe illa mimense tr̃e tenebrarum aut recto
latere adiungebat᷑ tr̃ȩ lucis. aut curuo. aut
tortuoso. S si tortuoso: ae illa sancta terra
tortuosum habet lat̾. Uam si ipsa rectum
habet latꝰ. & tortuoso huiꝰ latere tangitur. in¬
derpatent cau̾nȩ quedam ꝓfundȩ ꝑ infinitũ
mane. nec supra t̾ram tantum tenebrarum
manitas erit.sic̃ audire solebamꝰ. Quod si
ita ẽ. quanto meliꝰ erat ut se aliquanto longiꝰ
t̾ra luminis remoueret. atq illa manitas tan¬

Expanded text:
istas ipsas, de quibus nunc agitur, epistulae fundamenti, istas ipsas, de quibus nunc agitur, epistulae fundamenti, quae fere omnibus, qui apud uos inluminati uocantur, solet esse notissima. hic quippe ita scribitur: iuxta unam uero partem ac latus illius inlustris ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. Quid expectamus amplius? tenemus enim, quod iuxta latus erat. quomodo libet iam fingite figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa terrae tenebrarum aut recto latere adiungebatur terrae lucis aut curuo aut tortuoso. sed si tortuoso, et illa sancta terra tortuosum habet latus; nam si ipsa rectum habet latus et tortuoso huius latere tangitur, interpatent cauernae quaedam profundae per infinitum inanes nec iam supra terram tantum tenebrarum inanitas erat, sicut audire solebamus. quod si ita est, quanto melius erat, ut se aliquanto longius terra luminis remoueret atque illa inanitas tan
Abbreviated transcription (Latin):
turpitudines &e tam sacrilegas opiniones
euadatis. Aut iudete certe qm liberum ẽ
carnali cogitationi fantasmata qualia libu¬
erit opinari. ne forte possitis aliam quamc̃q
formam huic conunction duarum t̾rarũ
inuenire. ne tam detestabilis & auersanda
rerum facies animo occurrat. t̾am scilicet
dei. siue sit eiꝰdem nat̾e qua ds est. siue diu̾ss
in qͣ tamen dei regna funcdata sint ita ingen¬
ti mole ꝑ immensum iacere. ut in ꝑfinitum
porrectis & aꝑtis membris iaceat. quib fȩdis¬
sime atq turpissime ab inferiore parte req¬
piat. etiã ipsum immensȩ magnitudinis in¬
artatum illum cuneum t̾rȩ tenebrarum. S
qͥequid aliud inueneritis figure quo duȩ
iste t̾re sic coniungant᷑. delere ꝓfectomani¬
chei littãs non potestis. Non dico auas quibꝰ
expͥssius ista describit. fortassis enim quia pau¬
ciorib note sunt mmꝰ ꝑicli habe uideant᷑. sed¬

Expanded text:
turpitudines et tam sacrilegas opiniones turpitudines et tam sacrilegas opiniones euadatis. Aut uidete certe, quoniam liberum est carnali cogitationi phantasmata qualia libuerit opinari, ne forte possitis aliam quamcumque formam huic coniunctioni duarum terrarum inuenire. ne tam detestabilis et auersanda rerum facies animo occurrat, terram scilicet dei, siue Sit eiusdem naturae, qua deus est, siue diuersae, in qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti mole per inmensum iacere, ut per infinitum porrectis et apertis membris iaceat. quibus foedissime atque turpissime ab inferiore parte recipiat etiam ipsum inmensae magnitudinis inartatum illum cuneum terrae tenebrarum. sed quicquid aliud inueneritis figurae. quo duae istae terrae sibi coniungantur, delere profecto Manichaei litteras non potestis: non dico alias, quibus expressius ista descripsit — fortassis enim quia paucioribus notae sunt. minus periculi habere uideantur
Abbreviated transcription (Latin):
cere. ne ipsam dei nat᷑am feditas quadrȩ illiꝰ
inartet. neq de illo genitam. ne nichilominꝰ
hoc qͥdłs ẽ cogat᷑ intelligi. & ad eandem de¬
formitatem redeat᷑. nec alienam ab illo. ne in
alieno regna eum posuisse. & ñ duas s tres
nat᷑as dicere urgeamini. neq ab eodem de ali¬
ena factam fub̾a. ne aut bonum aliquid fue¬
rit p̃t̃ deum. aut malum p̃t̃ gentem tenebra¬
rum. Remanet gͥ uobis ut de nichilo t̾ram
luminis dm̃ fecisse fateamini. &e non uultis cre¬
dere. quod si aliquod magnum bonum qͦd
tamen illo ipso eẽt inferiꝰ ds ex nichilo facere po¬
tuit. potuit etiam quia bonꝰ est. &e nulli bo¬
no inuidet facere alterumbonum quod illo
nat᷑arum factarum ordinem ducere. donec
uniu̾sitas rerum ñ numero indefinito incer¬
ta difflueret. s certo t̾minata consisteret. Aut
sinec de nichilo istam luminis tram deum
fecisse uultis fat̃i: non erit exitꝰ quo tantas

Expanded text:
cere, ne in ipsam dei naturam foeditas quadrae illius cere, ne in ipsam dei naturam foeditas quadrae illius inartetur; neque de illo genitam, ne nihilominus hoc, quod deus est, cogatur intellegi et ad eandem deformitatem redeat; nec alienam ab illo, ne in alieno regna eum posuisse et non duas, sed tres naturas dicere urgeamini; neque ab eodem de aliena factam substantia, ne aut bonum aliud fuerit . praeter deum, aut malum praeter gentem tenebrarum. remanet igitur uobis, ut de nihilo terram luminis deum fecisse fateamini, et non uultis credere. quodsi magnum aliquod bonum, quod tamen illo ipso esset inferius, deus ex nihilo facere potuit. potuit etiam, quia bonus est et nulli bono inuidet, facere alterum bonum, quod illo naturarum factarum ordinem ducere, donec uniuersitas earum non numero indefinito incerta difflueret. sed certo terminata consisteret. aut si nec de nihilo istam luminis terram deum fecisse uultis fateri, non erit exitus. quo tantas
Abbreviated transcription (Latin):
mala erat. Anforte iam inde assumpserat par¬
tem aliqm̃ ds quam in t̾ram lucis conuerteret.
& suꝑillam regna sua stabiuret: De tota gͦ id
fecisset. ut iamolim mala nat᷑a nulla eẽt. Qs¬
sinon de alicna suba fecit t̾ram lucis. restat
ut eam de nichilo fecerit. O uare si uob iam
ꝑsuadetur posse aliquid boni omnipotentem
dm̃ de nichilo facere: uenite incatholicam.
a discite omnes nat᷑as quas fecit & condidit ds̃
excellentie gradib ordinatas. a summis usq
adinfimas omnes bonas. s alias aliis ẽt̃ po¬
tiores. easq factas c̃ẽ de inchilo. cum ds arti¬
fex ꝑ sapientiam suam potentialit̾ ut ita dicã
oparet᷑. ut posset ẽẽ quod ñ erat. & in qnͣtum
cc̃i bonum c̃et. in quantum autem deficeret
se non de deo genitum. sed ab ipso de nichilo
factum ostendet. Quid enim uos teneat si cõ¬
siderctis ñ inuenietis. cum t̾ram luminis qm
describitis. neq hoc ẽẽ quodd̃s est possitis di¬

Expanded text:
mala erat. an forte iam inde adsumpserat parmala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus, quam in terram lucis conuerteret et super illam sua regna stabiliret? de tota ergo id fecisset, ut iam olim mala natura nulla esset. quodsi non de aliena substantia fecit terram lucis. restat, ut eam de nihilo fecerit. Quare si uobis iam persuadetur posse aliquid boni omnipotentem deum de nihilo facere, uenite in catholicam et discite omnes naturas, quas fecit et condidit deus, excellentiae gradibus ordinatas a summis usque ad infimas, omnes bonas, sed alias aliis esse potiores, easque factas esse de nihilo, cum deus artifex per sapientiam suam potentialiter, ut ita dicam, operaretur, ut posset esse, quod non erat, et in quantum esset, bonum esset; in quantum autem deficeret, se non de deo genitum, sed ab ipso de nihilo factum ostenderet. quid enim uos teneat, si consideretis, non inuenitis, cum terram luminis, quam describitis, neque hoc esse, quod deus est, possitis di
Abbreviated transcription (Latin):
enim & nat᷑am habet diũsam. & non eam ge¬
nuit neq fecit. ñ adeum ꝑtinet. & in auieno
regna ciꝰ locata sunt. Aut si ꝓptea ꝑtinet qͥa
uicina ẽ. ꝑtineat & tra tenebrarum. quȩ ter¬
ram lucis ñ mͦuicinitate contingit. sed etiã
penetratione dissulcat. Si aut̃ genuit eam.
non eam credi oportet diũsam habe naturam.
Quod enim genuit ds. hoc oportet credi eẽ
qͦd ds est. sic̃ de unigenito fiuo in catholica
credit᷑. Itaq ad illam fugiendam & detestan¬
dam turpitudinem uos necessitas reuocat.
ut ñ terram qͣsi aliam & diũsam. s ipsam dei
nat᷑am niger cuneus ille diffindat. Quod si
ñ genuit s fecit eam. quero unde fecerit. Si de
Se ipso. qͥd aliud est genuisse: Si de auena
aliq̃ nat᷑a.quero utrum bona anmala. Si
bona. erat gͦ aliqua nat᷑a bona. quȩ ñ ꝑtinebat
ad dm̃. quodnuuo mͦ dicere audebitis. Si aut̃
mala. ñ gͦ mens illa tenebrarum sola natura

Expanded text:
enim et naturam habet diuersam et non eam geenim et naturam habet diuersam et non eam genuit neque fecit, non ad eum pertinet et in alieno regna eius locata sunt. aut si propterea pertinet, quia uicina est, pertineat et terra tenebrarum, quae terram lucis non modo uicinitate contingit, sed etiam penetratione dissulcat. si autem genuit eam, non eam credi oportet diuersam habere naturam. quod enim genuit deus, hoc oportet credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqua natura, quaero, utrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natura bona, quae non pertinebat ad deum: quod nullo modo dicere audebitis. si autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura
Abbreviated transcription (Latin):
sit. & pat̃. &e regna eiꝰ. ce t̃ra. Quod siita est. ñ¬
iam quasi aliam nat᷑am quȩ quas corpꝰ sit d̾i.¬
cuneus ille gentis tenebrarum diffindit & pe¬
netirat. quod quidem ipsum eẽt ineffabili de¬
formitate turpissimum. s ipsam omnino
naturam dei.cuneus ille t̾re tenebrarum dif¬
findit ce penetrat. Rogo cogitate ista. Hoĩes
estis. Rogo cogitate ista. & fugite. taliumq
fantasmatum sacrilegia dilaniatis si fieri pc¬
test pectorib de fide ur̃a eradicate atq ꝓpelliti
ut suas nat᷑as atq substantias habeant singła.
diu̾sis excellentiȩ gradib ordinatas: Quod
siuerum ẽ. ñ duas s quatuor nat᷑as manichẽ
p̃dicare debuerat. Si autem unam naturam
habent pat̃ & regna. t̃rauͦ sola diũsam: tres na¬
turȩ fuerant p̃dicande. Aut si ꝓptẽa duas
dicere maluit. quia tr̃a tenebrarum ñ ꝑtinet
ad dm̃. quero qͦm ad dm̃ lucis tr̃a ꝑtineat. Di

Expanded text:
sint et pater et regna eius et terra. quod si ita est, sint et pater et regna eius et terra. quod si ita est, iam cuneus ille gentis tenebrarum diffindit et penetrat; quod quidem ipsum esset ineffabili deformitate turpissimum: sed ipsam omnino naturam Dei cuneus ille terrae tenebrarum diffindit et penetrat. Rogo, cogitate ista: homines estis; rogo, cogitate ista et fugite, taliumque phantasmatum sacrilegia, dilaniatis, si fieri potest, pectoribus, de fide vestra eradicate atque propellite. ut suas naturas atque substantias habeant singula diversas, et excellentiae gradibus ordinatas? Quod si verum est, non duas, sed quatuor naturas Manichaeus praedicare debuerat. Si autem unam naturam habet Pater et regna, terra vero sola diversam, tres naturae fuerant praedicandae. Aut si propterea duas dicere maluit, quia terra tenebrarum non pertinet ad deum, quaero, quomodo ad deum lucis terra pertineat. si
Abbreviated transcription (Latin):
tore suo legit᷑. iuxta unam u partem & latꝰ il¬
lustris ulliꝰ ac sc̃e terre. erat tenebrarum derra.
Quocunq se ũterint. necesse ẽ ut fantasma¬
pissimas incidant. Quas ñ dicam de incom¬
mutabili natura dei s de omni nat᷑a incor¬
porea quãuis mutabili. sicuti ẽ anima. mi¬
serrimum ẽ credere. Tam̃ si ñ possem me in¬
tendere ad suꝑiora. neq cogitationes meas a
fixas gero. in libtatem ac sinceritatem nat᷑e
sp̃italis cuoluere. quanto melius humani
corporis forma dm̃ cogitarem. quam illũ
nigrum cuneum scissure inferiori eiꝰ affuge¬
rem. suꝑioremq uastissimam laxitatem cũ¬
non inuenirem unde oppilarem. sic imm̃sa
ianitate patentem &e hiantem relinq̃rem.
Qͥ dista opinione fediꝰ. quid tenebrosius
hoc errore diq. aut fingi potest: deinde uo
dam beatamq t̾ram fundata regna eius.
utrum uniꝰ eiusdemq substantie atq nature

Expanded text:
tore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus intore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. quocumque se uerterint, necesse est, ut phantasmapissimas incidant: quas non dicam de incommutabili natura dei, sed de omni natura incorporea quamuis mutabili, sicut est anima. miserrimum est credere. et tamen, si non possem me intendere ad superiora neque cogitationes meas a fixas gero, in libertatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. quanto melius humani corporis forma deum cogitarem, quam illum nigrum cuneum scissurae inferiori eius adfigerem superioremque uastissimam laxitatem non inueniens. unde oppilarem, sic inmensa inanitate patentem et hiantem relinquerem ? quid ista opinione foedius ? quid tenebrosius hoc errore dici aut fingi potest ? Deinde uoldam beatamque terram fundata regna eius, utrum unius et eiusdem substantiae atque naturae
Abbreviated transcription (Latin):
bolasq scͥpturarum intelligere. & paulatim
saꝑe diuinas potentias. congruent alibi au¬
rium. alibi ocłoꝵ. alibi manuum. uł pedũ.
uł etiam alarum atq pennarum. scuti quoq
e gladii &e galee. eȩt̃arumq talium innume¬
rabilium rerum nomine nuncupari. Qua in¬
telligentia qͣntomagis ꝓficiunt. tantomag̃
catholici eẽ firmant᷑. Manichei uͦ quandofi¬
gure illiꝰ imaginationem reliquerint. mani¬
chei ẽẽ non poterunt. Hoc enim quasi ꝓpͥum
atq p̃celsum auctoris suilaudib tribuunt.
quod dicunt illa quȩ ab antiquis figurate
uent᷑us erat.soluenda & demonstianda ẽẽ ser¬
uata. & ꝓpt̃ea post istum iam neminem docto¬
rem diumitꝰ esse uenturum. quia nicħ iste ꝑ
figuras & allegorias dixerit. cum & antiquo¬
rum quȩ talia fuerant apiret. &e sua enodate
manifesteq monstraret.E habent gͦ isti ad
quas int̃pretationes reũtant᷑. cum illis de auc¬

Expanded text:
bolasque scripturarum intellegere et paulatim bolasque scripturarum intellegere et paulatim sapere diuinas potentias congruenter alibi aurium, alibi oculorum, alibi manuum uel pedum uel etiam alarum atque pennarum, scuti quoque et gladii et galeae ceterarumque talium innumererum nomine enuntiari. qua intellegentia quanto magis proficiunt, tanto magis catholici esse firmantur; Manichaei uero quando figurae illius imaginationem reliquerint, Manichaei esse non poterunt. hoc enim quasi proprium atque praecelsum auctoris sui laudibus tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate uenturus erat, soluenda et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem diuinitus esse uenturum, quia nihil iste per figuras et allegorias dixerit, cum et antiquorum, quae talia fuerant, aperiret et sua enodate manifesteque monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auc
Abbreviated transcription (Latin):
infinita mole diffcisum. ñ tamen undiq s trib
quadris infinitum atq condensum. ex una uͭfis¬
sum. patentem. hiantem. laxum suꝑiꝰ mnanitate.
cuneatum inferiꝰ terra tenebrarum. uł si ita meliꝰ
est dicere. aꝑtum suꝑius natura ꝓpͥa. intratum
inferiꝰ aliena. Ecce ego tecum derideo carnales ho¬
mines. qui nondum possunt sp̃italia cogitare.
humana forma dm̃ existimantes. Oeride &e tui
mecum s potes. eos qui tam deformem turpemq
fissuram uel scissuram dei tam inanit̃ supra hi¬
ulcam. inhoneste infra obturatam. multum mi¬
serabil cogitatione imaginant᷑. cum hoc etiam
int̃sit. quod isti carnales qui humana forma
dm̃ cogitant. si eccłiȩ catholice gremio contenti
cum lacte nutriendi sunt. ñ se intemerarias opi¬
niones p̃cipitent. s ibi stcdium pium queren¬
do nutͥant. ibi petant ut accipiant. ibi pulsẽt
ut eis aꝑiat᷑. incipient sp̃italit allegorias para¬

Expanded text:
infinita mole diffusum, non tamen undique, sed tribus infinita mole diffusum, non tamen undique, sed tribus quadris infinitum atque condensum, ex una uero fissum. patentem. hiantem, laxum superius inanitate. cuneatum inferius terra tenebrarum, uel, si ita melius est dicere, apertum superius natura propria. intratum inferius aliena. ecce, ego tecum derideo carnales homines. qui nondum possunt spiritalia cogitare humana forma deum existimantes; deride et tu mecum, si potes, eos, qui tam deformem turpemque fissuram uel scissuram dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam multum miserabili cogitatione imaginantur, cum hoc etiam intersit, quod isti carnales, qui humana forma deum cogitant. si ecclesiae catholicae gremio contenti cum lacte nutriendi sunt. non se in temerarias opiniones praecipitent. sed ibi studium pium quaerendi nutriant, ibi petant, ut accipiant, ibi pulsent, ut eis aperiatur, incipiunt spiritaliter allegorias para
Abbreviated transcription (Latin):
iorem honorem tribuunt multitudini partium
quam unitati. ut sex partes darent t̾re lucis. tres
deorsum u̾sus. tres sursum uersus. maluerunt pe¬
netrari t̾ram lucis quam penetrare. Tali enim fi¬
gura. & si commixtam negant. penetratam tam̃
negare ñ possunt. Confer nunc ñ sp̃itales catholi¬
ce fidei uiros. in qͥb quantum in hac uita animꝰ
potest cernit substantiam nat᷑amq diuinam
nullis locoꝵ spaciis tendi. nullis limamentorum
cdimensionib figari. s confer carnales &e paruu¬
los nr̃os qui solent auditis in allegoria membris
qͥbdam corporis nr̃i: uelut cum dicunt᷑ ocłidĩ
humani specie figurare. Hos confer iam illis ma¬
nicheis. qui solent istas nugas intentis &e curiosis
hominio quasi magna secreta describere. & cõ¬
sidera qui tolerabilius &e honestius de deo senti¬
antutrum hi qͥ eum forma humana sua digni¬
tate in suo genere p̃dita cogitant. anhi qui cum

Expanded text:
iorem honorem tribuunt multitudini partium iorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati. ut sex partes darent terrae lucis, tres deorsum uersus. tres sursum uersus, maluerunt penetrari terram lucis quam penetrare. tali enim figura etsi conmixtam negant. penetratam tamen negare non possunt. Confer nunc non spiritales catholicae fidei uiros. in quibus quantum in hac uita animus potest, cernit substantiam naturamque diuinam nullis locorum spatiis tendi, nullis liniamentorum dimensionibus figurari, sed confer carnales et paruulos nostros, qui solent auditis in allegoria membris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dhumani specie figurare —: hos confer iam illis Manichaeis, qui solent istas nugas intentis et curiosis hominibus quasi magna secreta describere, et considera. qui tolerabilius et honestius de deo sentiant: utrum ii, qui eum forma humana summa dignitate in suo genere praedita cogitant, an ii. qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
sum u̾sus & retro infinitam. suꝑ se aut̃ imm̃sã
manitatem habe. Sic opinant᷑ terram tene¬
brarum. S hec nimis atcentis & studiose inqͥ¬
rentib. quasi secreta demonstrant. Ueruntamen
siita ẽ. apparet tr̃am tenebrarum a t̾ra lucis
duob latib tangi. & utiq siduob tangit᷑. duo¬
bus etiam tangit. Certe uixta unum latꝰ erat
t̃ra tenebrarum. Attende quam feda figura
lucis apparet. tanquam fissa ungula. nigro qͦ¬
dam cuneo subt̃ artato. illac tantum finita qͣ
findit᷑. hians etiam ce patens desuꝑ int̃posito in¬
ani. quicquida suꝑficie t̾̃re tenebrarum sur-¬
sum u̾s immensum ẽ. Quam deinde melior
ipsius tre tenebrarum fig̾a ostendit᷑. Siquidem
illa findit. hec findit᷑. illa inscrit᷑. hec int̾patet.
Iua inse nulli inanitat dat locum. hec ab inft¬
riore tantum parte laxa ñ est.qua hostuicuneo
subimplet᷑. Indocti gͦ homines &e auari. cum ma¬

Expanded text:
sum uersus et retro infinitam. supra se autem inmensam sum uersus et retro infinitam. supra se autem inmensam inanitatem habere: sic opinantur esse terram tenebrarum. sed haec nimis adtentis et studiose inquirentibus quasi secreta demonstrant. Uerumtamen si ita est, adparet terram tenebrarum a terra lucis duobus lateribus tangi; et utique si duobus tangitur, duobus etiam tangit. certe iuxta unum latus erat terra tenebrarum. Deinde quam foeda figura terrae lucis adparet. tamquam fissa ungula nigro quodam cuneo subter artato, iliac tantum finita. qua finditur. hians etiam et patens desuper interposito inani, quicquid a superficie terrae tenebrarum sursum uersus inmensum est. quam deinde melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur, si quidem illa findit. haec finditur; illa inseritur, haec interpatet: illa in se nulli inanitati dat locum. haec ab inferiore tantum parte laxa non est, qua hostili cuneo subinpletur. indocti ergo homines et auari cum ma
Abbreviated transcription (Latin):
homines aliquando boni. & saltẽ admoniti
quod facillimum ẽ attendamꝰ. duas t̾ras sibi
laterib ñ posse comungi. nͥ utrumq sit corpꝰ.
Aut si adista etiam grossi &e tarcli st̃. quero u¬
trum & ipsa t̾ra tenebrarum unum latꝰ habu¬
erit. & cet̾a infinita. sic̃ terra lucis. Non ita cre¬
ddunt. Timent enim. ne deo uideat᷑ equalis.
Dicunt gͦ illam in ꝓfundum immensam &
longum. sursum u̾sum autem. supra illam
spacia infinite manitatis affirmant. & ne ipsa
uel simplum. t̾ra autem luminis duplum te¬
nere uidcat᷑. angustant eam a duob etiam la¬
terib tanqm si unꝰ panis. sic enim quod dicit᷑
faciliꝰ uideri potest. in quadras quatuor decu¬
satim formet᷑. In quib tres sint candidȩ. una
nigra. Mͦ de tͥbus candidis tolle distinctionẽ.
ce fac illas & sursum uersꝰ & deorsum uersꝰ. &
undiq retro infinitas. Sic ab eis ẽẽ creditur
t̾ralucis. Iulam uͦ nigram quadram. fac deor¬

Expanded text:
mur aliquando homines boni et saltem admoniti. mur aliquando homines boni et saltem admoniti. quod facillimum est. adtendamus duas terras sibi lateribus non posse coniungi. nisi utrumque sit corpus. Aut si ad ista etiam crassi et tardi sumus. quaero. utrum et ipsa terra tenebrarum unum latus habuerit et cetera infinita sicut terra lucis. non ita credunt; timent enim. ne deo uideatur aequalis. dicunt ergo illam per profundum inmensam . et per longum. sursum uersus autem supra illam spatia infinitae inanitatis adfirmant. et ne ipsa uel simplum, terra autem luminis duplum tenere uideatur, angustant eam a duobus etiam lateribus. tamquam si unus panis — sic enim, quod dicitur, facilius uideri potest — in quadras quattuor decussatim formetur. in quibus tres sint candidae, una nigra; modo de tribus candidis tolle distinctionem et fac illas et sursum uersus et deorsum uersus et undique retro infinitas: sic ab eis esse creditur terra lucis. illam uero nigram quadram fac deor
Abbreviated transcription (Latin):
unum latꝰ. sicut in nr̃o corpore dicimus esse
aliquid uixta unum ocłm. quia est alt̃ ocłs.
aut uxta unam mamillam qͥa est altera.
Si aut̃ dicamꝰ iuxta unum nasum. aut iucta
unum umbilicum. cum aliꝰ non sit. a doctis
e ab indoctis ridebim᷑. S ñ te uerbis premo.
fortassis enim. unum quas unicum appellare
uoluist. Qͥd erat gͦ uixta aliud latus terre.
quam illustrem ac scãm uocas : Terra inqͥt
tenebrarum. Qͥd de ista t̾ra. saltem concedis
quod corporea erat: Necesse est te hoc dicere.
quandoquidem omnia corporea inde asse¬
ris originem ducere. Quid gͦ queso quãuis
do aduertitis. quod lat̃ib sibi iungi utraq
ista t̾ra non posset nisi c̃et utraq corporea
Cur gͦ nobis dicebat᷑ nescio qua cȩctrate ꝑ¬
uersis. tenebrarum tantum t̾ram fuisse uł ẽẽ cor¬
poream. illam uͦ quȩ tra luminis diceret᷑ in cor¬
poream &e sp̃italem credi oportere: Exꝑgiscam᷑¬

Expanded text:
unum latus." sicut in nostro corpore recte dicimus esse unum latus." sicut in nostro corpore recte dicimus esse aliquid iuxta unum oculum, quia est alter oculus, aut iuxta unam mamillam, quia est altera. si autem dicamus iuxta unum nasum aut iuxta unum umbilicum, cum alius non sit, et a doctis et ab indoctis ridebimur. sed non te uerbis premo; fortassis enim unum quasi unicum appellare uoluisti. Quid erat ergo iuxta illud latus terrae. quam inlustrem ac sanctam uocas? terra, inquit. tenebrarum. quid? de ista terra saltem concedis, quod corporea erat. necesse est te hoc dicere, quandoquidem omnia corpora inde adseris originem ducere. quid ergo ? quaeso. qudo animadueritis. quod lateribus sibi iungi utraque ista terra non posset. nisi esset utraque corporea? cur ergo nobis dicebatur nescio qua caecitate peruersis tenebrarum tantum terram fuisse uel esse copoream, illam uero, quae terra luminis diceretur, incorpoream et spiritalem credi oportere? expergisca
Abbreviated transcription (Latin):
certe manifestum ẽ. non dic unum latꝰ nisi
ubi est alt̾m latꝰ. Ubi aut̃ uel tͥa uel plurast̃
latera. aut figure ambitꝰ intelligitur undiq
terminatꝰ. aut si ex aliqua parte in immensũ
patet. ex his tam̃ que lat̾a dicunt᷑ necesse est
finiat᷑. Dicant gͦ ex alio latẽ uel ex aliis iatĩb
quid adiungebat᷑ terre uicis. si ex uno lat̃e
erat gens tenebrarum. Non dicunt. Sed
cum p̃muntur ut dicant: infinita ẽẽ dict̃
alia latera t̾re ulliꝰ quam lucis uocant. id est
ꝑ infinita spacia distendi &e nullofine cohibe¬
ri. nec intelligunt iam ñ esse lat̾a. quod qui¬
busuis tardis ingeniis aꝑtissimum ẽ. Tunc
enim ẽẽnt latera si finib suis terminarent᷑
Qͥd ad me inquis. si ñ sunt latera: S cum
diceres iuxta unam partem ac latꝰ. aliam qͦq
partem siue partes uel aluid latꝰ siue lat̾a.
cogebas intelligi. Nam si unum tantum iat᷑
erat. tantum uixta latꝰ diq debuit. ñ iurta

Expanded text:
certe manifestum est, non dici unum latus, nisi certe manifestum est, non dici unum latus, nisi ubi est et alterum latus. Ubi autem vel tria vel plura sunt latera, aut figurae ambitus intelligitur undique terminatus, aut si ex aliqpatet, ex iis tamen. quae latera dicuntur, necesse est finiatur. dicant ergo, ex alio latere uel ex aliis lateribus quid adiungebatur terrae lucis, si ex uno latere erat gens tenebrarum V non dicunt; sed cum premuntur, ut dicant, infinita esse dicunt alia latera terrae illius, quam lucis uocant. id est per infinita spatia distendi et nullo fine cohiberi. nec intellegunt iam non esse latera, quod quibusuis tardis ingeniis apertissimum est; tunc enim essent latera. si finibus suis terminarentur. quid ad me, inquit, si non sunt latera? sed cum diceres "iuxta unam partem ac latus," aliam quoque partem siue partes et aliud latus siue latera cogebas intellegi. nam si unum tantum latus erat, tantum iuxta latus dici debuit, non "iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
mata ꝑstrepunt. locorum ex inia parte det̃¬
minato. ex aliis immensospacio tenderet᷑.
quantelibet in eoparticule & innumerabi¬
lia frust a. alia maiora. alia minora ꝓ cogi¬
tantis arbitͥo metirent᷑. ut oipedalis in eou¬
bi gr̃a pars oct̾o partib minor eẽt quam ddecẽ¬
peclalis. Id enim necesse est contingat omnb
nat᷑is. que ꝑ talia spacia diffusȩ ubiq tote ẽẽ
ñ possunt. Qͦ d in ipsa anima inueniri. ab eis
dum ẽ ad eorum cogitationes. qui ad natu
cogitationem eadem cogitatione consident.
& inueniant eam sine locoꝵ spacio de ipsis lo¬
corum spacus iudicantem. Descendamus gͦ
ad eons sens. & queramꝰ ab eis iuxta qͣm partẽ
& uixta quod latꝰ sicut manicheus dicit. il¬
lustris illius ac sc̃e terrȩ erat tr̃a tenebrarum
Dicit enim uixta unam partem ac latꝰ. nec
dicit quam partem uel quod latꝰ. dextrum
ansinistrum.S quodlibet eligant. illud

Expanded text:
mata perstrepunt, locorum ex una parte determata perstrepunt, locorum ex una parte determinato, ex aliis inmenso spatio tenderetur, quantaelibet in eo particulae et innumerabilia frusta alia maiora, alia minora pro cogitantis arbitverbi gratia, pars octo partibus minor esset quam decempedalis. Id enim necesse est contingat omnibus naturis, quae per talia spatia diffusae ubique totae esse non possunt: quod in ipsa anima non invenitur, et ab eis st potius ad eorum cogitationes, qui naturcogitationem suam eadem cogitatione considerent, et inveniant eam nullo locorum spatio de ipsis locorum spatiis judicantem. Descendamus ergo ad eorum sensus, et quaeramus ab eis, juxta quam partem et juxta quod latus, sicut Manichaeus dicit, illustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. Dicit enim, juxta unam partem ac latus; nec dicit quam partem, vel quod latus, dextrum an sinistrum. Sed quodlibet eligant, illud
Abbreviated transcription (Latin):
distende. Pfecto si bene cogitas. ñ potes. Q eqͥd
enim tͥ tale occurrerit. iudicas ipsa cogitatio¬
ne secari posse ꝑpartes. facis q ibi aliam par¬
tem minorem. aliam maiorem. quantum
placet. Illud aut̃ ipsum quo ista iucticas.
cernis ẽẽ supra ista. non loci altitudine sed
lem siuc uariarum uoluntatum turba. si¬
ue affectib ꝓrerum copia uel mopia sese
flectentib. siue ipsis innumerabilib ludis
phantasmatum. siue obluione & memoria.
siue doctrina & imꝑitia. sigͦ animam ut di¬
.xI. his atq huiꝰ mod motionib tociens muta¬
bilem. sentis ñ diffuncdi extendiq ꝑlocos. s
omnia talia spacia potentie uiuacitate suꝑa¬
re. quid de deo ipso cogitandum aut eristi¬
mandum ẽ. qui supra omnes rationꝰes men¬
tes inconcuss atq incominutabilis manens.
tribuit quod euiq tribuendum ẽ. quem fa¬
cilius eloqͥ audet anima qm uidere. & quem
tãto minꝰ cloquit᷑. quanto sinceriꝰ uidere po¬
tuerit: qui tamen siut manichcoꝵ phantas¬

Expanded text:
distende. profecto si bene cogitas, non potes. quicquid enim tale tibi occurrerit, iudicas ipsa cogitatione secari posse per partes facisque ibi aliam partem minorem, aliam maiorem. quantum placet; illud autem ipsum, quo ista iudicas, cernis esse supra ista, non loci altitudine, sedlem siue uariarum uoluntatum turba siue adfectibus pro rerum copia uel inopia sese flectentibus siue ipsis innumerabilibus ludis phantasmatum . siue obliuione et memoria siue doctrina et inperitia: si ergo animam, ut dixi, his atque huiusmodi motionibus totiens mutabilem sentis non diffundi extendique per locos, sed omnia talia spatia potentiae uiuacitate superare, quid de ipso deo cogitandum aut existimandum est. qui supra omnes rationales mentes inconcussus atque incommutabilis manens tribuit, quod cuique tribuendum est? quem facilius eloqui audet anima quam uidere, et quem tanto minus eloquitur, quanto sincerius uidere potuerit. qui tamen, si, ut Manichaeorum phantas
Abbreviated transcription (Latin):
de malis benefaciat. Quod enim iuste fit:
bene fit. Iuste aut̃ sunt boni beat: ce iuste ma¬
li penas patiunt᷑. Gͦ & de bonis & de malis bñ
fact do: qm omnia iuste facit. Boni aũ uiñ
qui tota uoluntate deo seruiunt: mali autem
necessitate seruiunt. Demo enim leges omni¬
potentis dei cuadit. S aliuid est facere quod lex
iubet: aliud pati quod lex iubet. Quappter
boni scdm leges faciunt: mali scłm leges pati¬
untur. Nec nos moueat. quod in hac uita
scđm carnem quam portant iusti. multa gra¬
uia & asꝑa tolerant. Nich enim malipatiunt᷑
qui iam possunt dicere quodille uir sp̃ualis

Expanded text:
de malis bene faciat. quod enim iuste fit, de malis bene faciat. quod enim iuste fit, bene fit. iuste autem sunt beati boni, et iuste mali poenas patiuntur. ergo et de bonis et de malis bene facit deus, quoniam omnia iuste facit. boni sunt autem, qui tota uoluntate deo seruiunt, mali autem necessitate seruiunt; nemo enim leges omnipotentis euadit. sed aliud est facere quod lex iubet, aliud pati quod lex iubet. quapropter boni secundum leges faciunt, mali secundum leges patiuntur. Nec nos moueat, quod in hac uita secundum carnem, quam portant, iusti multa grauia et aspera tolerant. nihil enim mali patiuntur, qui iam possunt dicere, quod ille uir spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ nr̃m. ce in seruitutem redigamꝰ. si mun¬
dum uolumꝰ uincere. Quia ꝑillicitas delec¬
tationes &e pompas & ꝑniciosam curiositatem
nob̃ dommari potest hic mundus. id est ea
quȩ in hoc mundo ꝑniciosa delectatione col¬
ligant amatores rerum temporalium. & dia¬
bolo atq angłis eiꝰ seruire cogunt. Quibus
omnib si renunciauimꝰ: redigamꝰ in seruitutẽ
corpꝰ nr̃m. S neqͥs forte hoc ipsum querat. qͦm
fiat ut corpꝰ nr̃m seruituti subiciamꝰ. facile in¬
telligi potest: si priꝰ nos ipsos subiciamus deo
bona uoluntate. & caritate sincera. Nam oĩs
creatura uelit. nolit: uni deo &e domino suo sub¬
iecta ẽ. S hoc admonemur: ut tota uolunta
seruit. iniustꝰ autem compeditꝰ seruit. Omnes
tam̃ diuine ꝓuidentie seruiunt. S alii ob¬
audiunt tanquam filii. & faciunt cum ea qͦd
bonum ẽ: alii uero ligant᷑ tanquam serui. &
bona ualde: sic ea ordinatuit. ut ce de bonis ce

Expanded text:
corpus nostrum et in seruitutem redigamus, si muncorpus nostrum et in seruitutem redigamus, si mundum uolumus uincere, quia per inlicitas delectationes suas et pompas et perniciosam curiositatem nobis dominari potest hic mundus, id est ea, quae in hoc mundo perniciosa delectatione conligant amatores rerum temporalium et diabolo atque angelis eius seruire cogunt: quibus omnibus si renuntiauimus, redigamus in seruitutem corpus nostrum. Sed ne quis forte hoc ipsum quaerat, quomodo fiat, ut corpus nostrum seruituti subiciamus, facile intellegi et fieri potest, si prius nos ipsos subiciamus deo bona uoluntate et caritate sincera. nam omnis creatura, uelit nolit, uni deo et domino suo subiecta est. sed hoc admonemur, ut tota uoluntatseruit, iniustus autem conpeditus seruit. omnes tamen diuinae prouidentiae seruiunt; sed alii oboediunt tamquam filii et faciunt cum ea quod bonum est; alii uero ligantur tamquam serui, et cut scriptum est, bona ualde, sic ea ordinauit, ut et de bonis et
Abbreviated transcription (Latin):
in celestib possit ce alit̃ intelligi: ut ñ ipsos
p̃uaricatores angłos in cęlestib ẽẽ dicerit.
snospotus de quib alio loco dicit. conũsa
to m̃a inçelis est. ut nosincelestib constitu¬
ti. id est in sp̃ualib dei p̃ceptis ambulantes. di¬
micemus adũsus sp̃ualia nequitie. quȩ nos
inde conantur abstrahere. Magis gͦ illud
querendum est. quomͦ aduersꝰ cos quos non
dent stulti aduersꝰ aerem nos certare debere.
Docet itaq ipse apłs dicens. Non sic pugno
qͣsi acrem cedens. s castigo corpꝰ meum. & in
seruitutem redigo: ne forte aliis p̃dicans ip¬
se reprobꝰ inuemar. Item dicit: imitatores
mei estote. sicut &e ego xp̃i. Quare intelligen¬
dum ẽ etiam ipsum apłm in semet ipso tri¬
umphasse de potestatib huiꝰ mundi. sicut
de dño dixerat. ciuius imitatorem se ẽẽ ꝓficet᷑.
Imitem᷑ gͦ &e nos illum sicut hortat᷑: ce castigemꝰ

Expanded text:
in caelestibus, possit et aliter intellegi, ut non ipsos in caelestibus, possit et aliter intellegi, ut non ipsos praeuaricatores angelos in caelestibus esse dixerit, sed nos potius, de quibus alio loco dicit: conuersatio nostra in caelis est, ut nos in caelestibus constituti, id est in spiritalibus praeceptis dei ambulantes dimicemus aduersus spiritalia nequitiae, quae nos inde conantur abstrahere. magis ergo illud quaerendum est, quomodo aduersus eos, quos non tent stulti aduersus aerem nos debere certare. Docet itaque ipse apostolus dicens: non sic pugno quasi aerem caedens; sed castigo corpus meum et in seruitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inueniar; item dicit: imitatores mei estote, sicut et ego Christi. quare intellegendum est etiam ipsum apostolum in semet ipso triumphasse de potestatibus huius mundi, sicut de domino dixerat, cuius se imitatorem esse profitetur. imitemur ergo et nos illum, sicut hortatur, et castigemus
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentem. unde sint in celo rectores te¬
nebrarum: ut cum respondere non potuerit
tracducat᷑ ab eis ꝑ curiositatem: quia omnis
anima indocta curiosa est. Qui aut̃ fidem
catholicam bene didicit. & bonis moribus &
uera pietate munitꝰ est. quamuis eoꝵ heresim
nesciat. respondet illis tamen: nec enim decipi
potest. qui iam nouit quid ꝑtineat ad xp̃ia¬
nam fidem quȩ catholica dr. ꝑ orbem t̾rarũ
sparsa. & contͣ om̃s impios ae peccatores. negli¬
gentes autem etiam suos. dño gubernante se¬
hab̾e nos colluctationem adu̾sus rectores tene¬
brarum & sp̃ualia nequiciȩ incȩlestib. & ꝓba¬
uimus etiam istum aerem t̾re ꝓximum cȩlum
uocari: oportet credere adũsꝰ diabolum de an¬
głos eiꝰnos dimicare. qui gaudent ꝑturba¬
tionib nr̃is. Nam ipse apłs alio loco diabo¬
lum pͥncipem potestatis aeris huiꝰ appellat.
Quamuis ille locꝰ ubiait sp̃ualia nequicie

Expanded text:
intellegentem, unde sint in caelo rectores teintellegentem, unde sint in caelo rectores tenebrarum, ut, cum respondere non potuerit, traducatur ab eis per curiositatem, quia omnis anima indocta curiosa est. qui autem fidem catholicam bene didicit et bonis moribus et uera pietate munitus est, quamuis eorum haeresim nesciat, respondet illis tamen. nec enim decipi potest, qui iam nouit, quid pertineat ad christianam fidem, quae catholica dicitur per orbem terrarum sparsa et contra omnes inpios et peccatores, neglegentes autem etiam suos domino gubernante sehabere nos colluctationem adversus rectores tenebrarum et spiritualia nequitiae in coelestibus; et probavimus etiam istum aerem terrae proximum coelum vocari: oportet credere adversum diabolum et angelos eius nos dimicare, qui gaudent perturbationibus nostris. nam et ipse apostolus alio loco diabolum principem potestatis aeris huius appellat. quamuis ille locus, ubi ait: spiritalia nequitiae