comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lachias suꝑ nouo ⁊ inaudito incom¬
modo. orat᷑. ⁊ mulier parit: & qui ad¬
erant letati sunt ⁊ mirati. Om̃s enĩ
uiderunt in qua facilitate ⁊ ueloci¬
tate loco eodem enixa sit: & triste
negati partus miraculum miraculo
commutatum iocundiori¶ Accid̃
s sorte dispari. Uidit hominem qͥ
publice tenere diceretur concubinã
frĩs: & hic erat miles minister comi¬
tis. Et publice conueniens incestu¬
osum alterum ei ioħem exhibuit
ñ licet tibi inquiens concubinã hr̃e
fr̃s cui. At ille alterum ipsi nichil¬
ominus herodem redibens: ñ mͦ ñ
audiuit eum. s ⁊ suꝑbȩ respondit.
⁊ coram omnib lurabat se numqͣ
dimissurũ. Tc̃ cõmotus malachiaᷤ
sic̃ erat ꝓ iusticia uehement̃ telais:
& ds inquit te ab illa separet uel
inuitum. Paruipendens ille: exin¬
stanti abiit indignabundus. Of¬
fendensq mulierẽ ñ longe atur¬
ba constituta in loco.ui oppressit
eam: sic̃ erat sathanȩ totus cui

Expanded text:
lachias super novo et inaudito incomlachias super novo et inaudito incommodo, orat, et mulier parit. Qui aderant, laetati sunt, et mirati sunt. Omnes enim viderunt, in qua facilitate et velocitate loco eodem enixa sit, et triste negati partus periculum miraculo commutatum jucundiori. CAPUT Xsed sorte dispari. Vidit hominem, qui publice tenere diceretur concubinam fratris; et hic erat miles, minister Comitis. Et publice conveniens incestuosum, alterum ei Joannem exhibuit: « Non licet tibi, inquiens, « concubinam habere fratris tui. » At ille alterum ipsi nihilominus Herodem redhibens, non modo non audivit eum, sed et superbe respondit, et coram omnibus jurat nunquam se dimissurum . Tum commotus Malachias, sicut erat pro justitia vehementer zelans: « Et Deus, » inquit, « te ab illa separet vel invitum. » Parvi pendens ille, ex instanti abiit indignabundus. Offendensque mulierem non longe a turba constituta in loco, vi oppressit eam, sicut erat satanae totus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
de illius ⁊ p̃sulis sanc̾citate.
forte uenerat inciuitatẽ nomine
duenuama. Ecum sedet admẽ¬
sam. ingressus uir nobilis deci¬
uitate ipsa humiliter supplicat
ꝓuxore pregnante. quȩ iã sollem
pne preterisset tempus parien¬
di: ita ut mirarentur om̃s.⁊ne¬
mo qui aliud qͣm uite ꝑiculum
crederet imminere. Rogat ⁊ cũ
eo neemias ep̃e illius ciuitatiᷤ
qui iuxta eum sedebat: rogant
& ceten quotqͦt aderant simui
discumbentes. Tum ille. Compa¬
tior ei inquit: qͦd bona mulier
sit ⁊ pudica. Et porrigens uiro
poculũ eui benedixerat. uade inqͥt
dailli bibere: sciens eam sumpto
benedictionis potu. & sinȩ mora
⁊ sine ꝑiculo parituram. factumẽ.
qͦd precepit: & nocte ipsa subsecu¬
tum ẽ. qͦd ꝓmisit¶ Sedebat in
campo cum comite ulidie aliqua
tractans: & multitudo copiosa qr¬
ca eos. Uenit mulier grauida:⁊ uere
grauida. Indicat se contra om̃s na¬
turȩ leges retinere paitum iam .xuͦ.

Expanded text:
de illius, et Praesulis sanctitate. de illius, et Praesulis sanctitate. Forte venerat in civitatem, nomine Duevania. Et cum sederet ad mensam, ingressus vir nobilis de civitate ipsa humiliter supplicat pro uxore praegnante, quae jam solemne omne praeterisset tempus pariendi, ita ut mirarentur omnes; et nemo, qui aliud quam vitae periculum crederet imminere. Rogat et cum eo Neemias, episcopus illius civitatis, qui juxta eum sedebat: rogant et caeteri, quotquot aderant simul discumbentes. Tum ille: « Compatior ei, » inquit, « quod bona mulier sit, et pudica. Et porrigens viro poculum, cui benedixerat: « Vade, » inquit, « da illi bibere, sciens eam sumpto benedictionis potu, et sine mora, et sine periculo parituram. » Factum est quod praecepit, et nocte ipsa subsecutum est quod promisit. Sedebat in campo cum Comite Ulydiae aliqua tractans, et multitudo copiosa circa eos. Venit mulier gravida, et vere gravis. Indicat se contra omnes naturae leges retinere partum jam quinde
Abbreviated transcription (Latin):
habuit hominem cum urme sua
quȩ ñ poterat loqui. Rogatus ut
eius misereatur. stat in porta po¬
pulo circumstante: ⁊ data benedi¬
ctione suꝑ eam.: iubet dñicam di¬
cere orationem. Dix illa. ⁊̃ populꝰ
benedirit dñm. Nnciuitate cui
Nomen oenthreb decumbens lec¬
tulo quidã ĩam diues dies xͤii.
pruatus lingue officio. adiussio¬
nem uisitantis se sc̃i loquelam re-¬
cuꝑat: eucharistiam sumit: ⁊ta
munitus extremum in bona con¬
fessione efflauit sp̃m. O oliua fru¬
ctifera indomo di: ooleum iocun¬
ditatis ungens ⁊ lucens.⁊ splendo¬
re miraculi illustrauit sanos:⁊
suauitate beneficii unxit infir¬
mum: cui mox morituro saluia¬
rem confidendi ⁊ communican¬
di obtinuit facultatem. Nntra¬
iuit ad eum quidam de nobilib.
habens ei aliquid dicere. Qui in¬
ter loquendum fide plenus tres
iuncos piefuratus de lec̾tulo qͦu
le sedebat tulit secum: & multa
ds̃ de furto pietatis ẽ. oꝑatus. fi¬

Expanded text:
habuit hominem cum uxore sua, habuit hominem cum uxore sua, quae non poterat loqui. Rogatus ut ejus misereatur, stat in porta, populo circumstante; et data benedictione super eam, jubet dominicam dicere orationem. Dixit illa, et populus benedixit Dominum. In civitate, cui nomen Oenthreb  al. Onereb, decumbens lectulo quidam dives, jam dies duodecim privatus linguae officio, ad jussionem visitantis se sancti, loquelam recuperat, eucharistiam sumit: et ita munitus, extremum in bona confessione efflavit spiritum. O oliva fructifera in domo Dei! o oleum jucunditatis, ungens et lucens! Et splendore miraculi illustravit sanos, et suavitate beneficii unxit infirmum, cui mox morituro salutarem confitendi et communicandi obtinuit facultatem. Intravit ad eum quidam de nobilibus, habens ei aliquid dicere. Qui inter loquendum, fide plenus, tres juncos pie furatus de lectulo, in quo ille sedebat, tulit secum: et multa Deus de furto pietatis est operatus, fi
Abbreviated transcription (Latin):
Ltem transeunti aliquando ꝑ lagi¬
niam oblatus illi infans habens
demonium: sanus relatus est.
¶Inregione eadem ligatam funi¬
bus freneticam solui iussit:un
aqua quam benedirit lauari. Lo¬
ta est ⁊ sanata. Alteram quoq
in saballo regione ulydie menbͣ
ꝓpria dentib laniantem: oran¬
do ⁊ tangendo curauit. ¶Amen¬
dem hominẽ multa p̃dicentem
futura: amici ⁊ ꝓpinqui adducunt
ad di hominem iuinct̾um funib ⁊
fortiter: qͦd fortem ad nocendum
rabies ipsa fecisset ⁊ terribilẽ ualde.
Orat malachias.:⁊ incontinenti eger
sanatur ⁊ soluitur. fac̾tum ẽ. hoc
loco quodã cuius nom̃ tacemꝰ qͦd
nimis barbarum sonet.: sicut ⁊ alia
multa. Alio cempore in p̃fata
ciuitate lesmor puellã mutã paren¬
tes eius in media platea offerunt tͣnͦ¬
seunti: cũ multa supplicatione ro¬
gantes ut ei subuenire dignetur.
Stat malachias: & facta oratione
tangens digito linguam eius sputũ
misit mos: ⁊̃ loquentem dimisit.

Expanded text:
Item transeunti aliquando per LagiItem transeunti aliquando per Laginiam, oblatus illi infans habens daemonium, sanus relatus est. In regione eadem ligatam funibus phreneticam solvi jussit, et in aqua, quam benedixit, lavari. Lota est, et sanata est. Alteram quoque in Saballo regione Ulydiae, membra propria dentibus laniantem, orando et tangendo curavit. Amentem hominem, multa praedicentem futura, amici et propinqui adducunt ad Dei hominem, vinctum funibus fortiter, quod fortem ad nocendum rabies ipsa fecisset, et terribilem valde. Orat Malachias; et incontinenti aeger sanatur, et solvitur. Factum est hoc loco quodam, cujus nomen tacemus, quod nimis barbarum sonet, sicut et alia multa. Alio tempore in praefata civitate Lesmor puellam mutam parentes ejus in media platea 678 offerunt transeunti, cum multa supplicatione rogantes ut ei subvenire dignetur. Stat Malachias, et facta oratione, tangens digito linguam ejus, sputum misit in os ejus et loquentem dimisit.
Abbreviated transcription (Latin):
uit eos loquentes: dicente altero
ad alterum. Uide ne miser istȩ hy¬
pocritȩ illius stratum stramenue
contingat: & sic effugiat manus
nr̃ãs. Cognouit homo qͦd mala¬
chiam loquerentur: quem non
multo ante in eadem domo me-¬
minerat ꝑ noctasse: & ad huc stra¬
men in loco. Sumptaq fiducia
⁊ quo potuit conatu cepit re pere
debilis corꝑe s fide fortis. Et ecce
inaere clamor ⁊ uocifitatio. Phibe
eum ꝓhibe: retine eum recine:
amittimꝰ p̃dam. Uerum is quem
portabat fides ⁊ desidium euaden¬
di: quantum plus clamabant uli.
tantomagis genib manibusq
nitens ad remedium festina¬
bat. Et ꝑueniens ascendit lectulũ:
uolutatur instramine. audit ulu¬
latum plangentium. Heu heu ip¬
si nos ꝓdimus: decepti sumꝰ euasit.
Et dicto cicius recessit ab eo demo¬
num terror ⁊ horror quẽ patieba¬
dur: ⁊ omĩs pariter egritudo.
Inlesmor ciuitate homo ademo¬
nio uexatus: ꝑ malachiã lib̾atꝰ ẽ

Expanded text:
vit eos loquentes, dicente altero vit eos loquentes, dicente altero ad alterum: « Vide ne miser iste hypocritae illius stratum, stramenve contingat, et sic effugiat manus nostras. » Cognovit homo, quod Malachiam loquerentur, quem non multo ante in eadem domo meminerat pernoctasse. Et adhuc stramen in loco: sumptaque fiducia, et quo potuit conatu, coepit repere debilis corpore, sed fide fortis. Et ecce in aere clamor et vociferatio: « Prohibe eum, prohibe; retine eum, retine: amittimus praedam. » Verum is quem portabat fides et desiderium evadendi, quanto plus clamabant illi, tanto magis genibus manibusque nitens, ad remedium festinabat. Et perveniens ascendit lectulum, volutatur in stramine, audit ululatum plangentium: « Heu, heu! ipsi nos prodidimus, decepti sumus, evasit. » Et dicto citius recessit ab eo daemonum terror et horror quem patiebatur, et omnis pariter aegritudo. In Lesmor civitate homo a daemonio vexatus, per Malachiam liberatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
rat mulier in ciuitate cul
dictaᷤ. urget inuasorem: exit S
nondum exsaturata nequicia eiꝰ
miserã inuadit mulierculã. quȩ
forte ꝓpt̃ assisteret. Et malachias.
Non adhoc inquit tͥ illam tuliut
hanc ꝑuaderes. exi ⁊ ab ea. Paret:
s repetit priorem. Qua denuo pul¬
sus: recurrit in alteram. Ita ꝑ aliqͦt
spacium alternatim uexabat illa ᷤ
hinc inde refugiens. Tunc sc̃s in¬
dignans sibi illudi a demone
colligensq sp̃m infremuit: &
totis uirib fidei facto impetu in
adu̾sarium abutiaq fugauit:
et quidẽ ñ minus uexatum his
quas uexauerat ipse Cederum qͦd
moram fecit sc̃o ñ putes lector fuis¬
se uirtutis eius. s dispensationiᷤ
diuine: ut uidelicet exhoc mani¬
festior fieret ⁊ maligni p̃sentia ⁊
uictoria malachiȩ. Deniq audiqͥd
alibi fecerit. non autem ꝑ p̃sentiã
suam. Et utiq potuit p̃sens qͦd
absens ualuit.
¶n li regione aquilonaris partis
mus: nec dubium quin demony
maleficio. Nam quadã nocte audi¬

Expanded text:
rat mulier in civitate Culrdicta, urget invasorem; exit. Sed nondum exsaturata nequitia ejus, miseram invadit mulierculam, quae forte prope assisteret. Et Malachias: « Non ad hoc, » inquit, « tibi illam tuli, ut hanc pervaderes: exi et ab ea. » Paret, sed repetit priorem. Qua denuo pulsus, recurrit in alteram. Ita per aliquod spatium alternatim vexabat illas, hinc inde refugiens. Tunc sanctus indignans sibi illudi a daemone, colligensque spiritum, infremuit, et totis viribus fidei facto impetu in adversarium, ab utraque fugavit, et quidem non minus vexatum his, quas vexaverat ipse. Caeterum quod moram fecit sancto, non putes, lector, fuisse virtutis ejus, sed dispensationis divinae: ut videlicet ex hoc manifestior fieret et maligni praesentia, et victoria Malachiae. Denique audi quid alibi fecerit, non autem per praesentiam suam. Et utique potuit praesens, quod absens valuit. 46. In regione aquilonaris partis mo, nec dubium quin daemonum maleficio. Nam quadam nocte audi
Abbreviated transcription (Latin):
ni loceris in eminenti unde omĩa
cus ẽ ocio: ubi sedula urget sollici¬
tudo omnium ȩccłiarũ. Nam qͥd
beo inquit hoc tͥ do. Quid illud:
llnum scio: non ẽ aurũ neq argen¬
tum cum ipse dicat argentum &
aurum non ẽ mͥ.Si habere contin¬
Sic eris. utens illis qͣsi non utens.
Ipsa quidẽ. qͦd ad animi bonũ spec¬
tat: nec bona sunt nec mala. Usus
tamen horum bonus: abusio ma¬
la. sollicitudo peior: questꝰ turpior.
Esto. ut alia quacumq ratione
hec tͥ uendices: s non apłico iure.
Nec enim tͥ ille dare qͦd non habuit
potuit. Qͦd habuit hoc detit. sol¬
licituh nem ut dixi suꝑ eccłias.
Num quid dñationem: Audi ipsr̃.
Ndominantes ait in elero: s forma
facti gregis. E ne dictum sola hu¬
militate putes. non etiam u̾itate:
uox dm̃i in euangłio ẽ. Reges gñ-¬
tium dñantur eoꝵ & qui potesta¬
dem habent suꝑ.e. benefici uoc.

Expanded text:
ni loceris in eminenti, unde prospni loceris in eminenti, unde prospcus est otio, ubi sedula urget sollicitudo omnium Ecclesiarum. Nam quid  Quod habeo, inquit, hoc tibi do. Quid illud? Unum scio: non est aurum neque argentum, cum ipse dicat: Argentum et aurum non est mihi . Si habere continSic eris utens illis, quasi non utens. Ipsa quidem, quod ad animi bonum spectat, nec bona sunt, nec mala: usus tamen horum bonus, abusio mala, sollicitudo pejor, quaestus turpior. Esto, ut alia quacunque ratione haec tibi vindices: sed non apostolico jure. Nec enim tibi ille dare quod non habuit potuit. Quod habuit, hoc dedit, sollicitudinem, ut dixi, super Ecclesias. Nunquid dominationem? Audi ipsum. Non dominantes, ait, in clero, sed forma facti gregis . Et ne dictum sola humilitate putes, non etiam veritate, vox Domini est in Evangelio: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent su
Abbreviated transcription (Latin):
ille non regnaturus ascendit: s ex¬
aliquid elaborandum in agro do¬
mini tui ͤ & plurimum. Non pla¬
ne docum qui uere emundare ꝓpħ̃ȩ:
gẽnt reliquerunt: aliquid ipsi pa¬
rentes tui tͥ. S nec tu ad omne suf¬
ficies aliqͥd ꝓfecto tuo relicturus
es fuccessoriͥ & ille aliis. & alii a¬
liis usq infinẽ Circa undecimam
denq horam. oꝑarii ocii arguun¬
tur & mittuntur in uineam.An¬
decessores tui apłi audierunt. quia
Nam si filius: & heres. Ut ꝓbes he¬
redem euigila ad curam: & ñ otio
torpeas. ne & tibi dicatur. Qd hic
stas dota die ociosus: Multomi¬
nus inueniri oportet. aut deliciis
resolutum. aut resupinum pom¬
pis. Nil horum tͥ tabule destato¬
ris. assignant. S quid: Si illaꝵ
tenore eonten tus sis.curã po¬
tius hereditabis & oꝑam: quã
glam ⁊ diuicias. Blanditur ea¬
thedra: Specula ẽ Inde demq
suꝑintendis. sonans tͥ ep̃i noĩe
non dominium. s officium. Qd¬

Expanded text:
ille non regnaturus ascendit, sed exsille non regnaturus ascendit, sed exsaliquid elaborandum in agro Domini tui? Et plurimum. Non plane totum quivere emundare  al. emgerent reliquerunt; aliquid ipsi parentes tui tibi. Sed nec tu ad omne sufficies. Aliquid profecto tuo relicturus es successori, et ille aliis, et alii aliis usque in finem. Circa undecimam denique horam operarii otii arguuntur, et mittuntur in vineam. Antecessores tui Apostoli audierunt, quia Nam si filius, et haeres . Ut probes haeredem, evigila ad curam; et non otio torpeas, ne et tibi dicatur: Quid hic stas tota die otiosus? 10. Multo minus inveniri oportet aut deliciis resolutum, aut resupinum pompis. Nihil horum tibi tabulae testatoris assignant. Sed quid? Si illarum tenore contentus sis, curam potius haereditabis et operam, quam gloriam et divitias. Blanditur cathedra? Specula est. Inde denique superintendis, sonans tibi episcopi nomine non dominium, sed officium. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorem dissimulare nequimꝰ:
s enĩ ad quid omnimodis atden¬
dendum. Non enim ad dñandũ
opinor. Nam & ꝓph̃a cum simi¬
liter leuaretur audiuit. Ut euel¬
las & destruas. et disꝑdas. ⁊ dissi¬
pes: & edifices. ⁊ plantes. Quid hoꝵ
fastum sonat: Rustieani magis
sudoris. scemate quodam. labor
situm senserimꝰ ministerium. ñ
dominium datum. Non sũ ego
maior ꝓph̃a & si forte par pote¬
state: s meritoꝵ non ẽ comꝑatio.
Hȩc loquere tͥ: & doce te ipsum qͥ
alios doces. Puta te uelud unũ
aliquem deꝓpħis. An non satis
adte: & nimium. S gr̃a dĩ es id ꝙ
es. Quid: Esto qͦd ꝓpħa. numqͥd
plusqͣm ꝓpħa ᷤ. Si sapis eris con¬
tentus mensura quam tͥ mensꝰ
ẽ ds̃. Nam qͦd amplius ẽ amalo ÷.
Disce exemplo ꝓpħico p̃sidere non
tam adimꝑitandum. quam ad
factitandum qͦd tempꝰ requirit.
Oisce sarculo tͥ opus esse ñ sceptro:
ut opus facias ꝓphe. Et quidẽ

Expanded text:
superiorem dissimulare nequimus; superiorem dissimulare nequimus; sed enim ad quid omnimodis attendendum. Non enim ad dominandum opinor. Nam et propheta, cum similiter levaretur, audivit: Ut evellas et destruas, et disperdas et dissipes, et aedifices et plantes . Quid horum fastum sonat? Rusticani magis sudoris schemate quodam labor situm senserimus ministerium, non dominium datum. Non sum ego major propheta; et si forte par potestate, sed meritorum non est comparatio. Haec loquere tibi, et doce te ipsum, qui alios doces. Puta te velut unum aliquem ex prophetis. An non satis ad te? Et nimium. Sed gratia Dei es id quod es. Quid? Esto quod propheta: nunquid plus quam propheta? Si sapis, eris contentus mensura quam tibi mensus est Deus. Nam quod amplius est, a malo est. Disce exemplo prophetico praesidere non tam ad imperitandum, quam ad factitandum quod tempus requirit. Disce sarculo tibi opus esse, non sceptro, ut opus facias prophetae. Et quidem
Abbreviated transcription (Latin):
assumpto ꝑfectione. Quid ni e¬
rubescas minimꝰ inuenir in ma¬
gnis. qui te recordaris magnum
in minuis exstitisse: Non es ob
cidit menti quȩ subducta ẽ ma¬
nui: s ne affec̾tui quidem. Ipsam
ad singła tua imꝑia. iudicia. insti¬
duca. habere p̃ ocłis: non erit inu¬
tile. Hȩc te consideratio facit ho¬
noris contemptorem.in honore
ipso. Atq id magnum. Non rece¬
dit a pectore clipeus tibi ẽ uel
a sagitta illa. homo cum in hono¬
re esset non intellexit. Loquere gͦ
tͥ Abiectus eram in domo dĩ mei.
Quale ẽ hoc. de pauꝑe & abiecto.
leuari suꝑ gentes & regna: Quiᷤ
ego aut quȩ domus. pa .m.ut se¬
deam excelsis sublimior: Sane qͥ
fore fidit. Si minus inueniar: ñ
expedit quidẽ. Qui eleuauit. &
eicere potest.Sera querela: qm̃
eleuans allisisti me. Non ẽ qd̃
blandiatur celsitudo: sollicitu¬
do maior. Illa discrimen inten¬
dit hȩc amicum ꝓbat. huic ac¬
cingamur. si nolumꝰ tandẽ cũ rubo¬
re nouissimũ locum tenere. Fac̾tr̃¬

Expanded text:
assumpta perfectione. Quidni erubescas minimus inveniri in magnis, qui te recordaris magnum in minimis exstitisse? Non es oblcidit menti quae subducta est manui, sed ne affectui quidem. Ipsam ad singula tua imperia, judicia, instituta, habere prae oculis non erit inutile. Haec te consideratio facit honoris contemptorem in honore ipso. Atque id magnum. Non recedat a pectore: clypeus est tibi vel a sagitta illa, Homo cum in honore esset, non intellexit . Loquere ergo tibi: Abjectus eram in domo Dei mei. Quale est hoc, de paupere et abjecto levari super gentes et regna? Quis ego, aut quae domus patris mei, ut sedeam excelsis sublimior? Sane quius , amicum fore fidit. Si minus inveniar, non expedit quidem. Qui elevavit, et dejicere potest. Sera querela: Quoniam elevans allisisti me . Non est quod blandiatur celsitudo, ubi sollicitudo major. Illa discrimen intendit, haec amicum probat. Huic accingamur, si nolumus tandem cum rubore novissimum locum tenere. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
mum aliqd interdum subripiat᷑
de tam multis ac minutis que
passim uł anegligentib p̃posi¬
tis imꝑantur: Minime quidẽ
cuiquam hoc ego dederim: cũ
ipsi qͦ de se fateantur apłi. In
multis offendimꝰ om̃s. Et si dixe¬
rimus quia peccatum non habe¬
mus: ipsi nos seducimꝰ. S non

Expanded text:
mum aliquid interdum subripiatur mum aliquid interdum subripiatur de tam multis ac minutis, quae passim vel a negligentibus praepositis imperantur! Minime quidem cuiquam hoc ego dedorim, cum ipsi quoque de se fateantur Apostoli, In multis offendimus omnes ; et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus . Sed no
Abbreviated transcription (Latin):
pondere presumptȩ ꝑfechonis ne¬
cesse ẽ: quia non potest portare
caro infirma. qͦd solus sp̃s ꝓmptꝰ¬
exꝑitur iugum ẽẽ suaue & onꝰ
leue. ꝓp̃i quippe iugum. & oñ
ẽ: & omĩno importabile nisi xp̃i
equȩ spũi. Hinc itaq si dicitis
legem regłe subintrasse. ut abun¬
daret delic̾tum: uerum dicitis.
Ceterum culpa hoc non ẽ datȩ le.¬
gis aut dantis legem: s in ꝓuide
ꝓfitentis & impie p̃uaricantis.
Mandatum quidem scm̃ & iustũ:
s tute noris eẽ carnalem. uenun¬
datum sub peccato.Ulerũ hoc an
de ꝓuidisse debueras quo turris hꝰ
euanglicȩ non prius iaceres fun¬
damenta: quam sedens compu¬
tares si haberes sumptus ad ꝑfici¬
endum. Nunc autem qͥd restat
nͥ ut aut correptus obedias senio¬
rib. aut confuss audias ab illu¬
sorib. hic homo cepit edificare
& ñ potuit consummare S for¬
san dicitis. Ergone ita ꝑfectus qͥs¬
piam inuenitur. cui ñ uł mina¬

Expanded text:
pondere praesumptae perfectionis nepondere praesumptae perfectionis necesse est: quia non potest portare caro infirma, quod solus spiriteritur jugum esse suave et onus leve. Christi quippe jugum et onus est, et omnino importabile, nisi Christi aeque spiritui. Huic itaque si dicitis legem Regulae subintrasse, 510 ut abundaret delictum, verum dicitis. Caeterum hoc culpa non est datae legis, aut dantis legem, sed improvide profitentis, et impie praevaricantis. Mandatum quidem sanctum et justum: sed tu te noris esse carnalem, venumdatum sub peccato . Verum hoc ante praevidisse debueras, quo turris hujus evangelicae non prius jaceres fundamentum, quam sedens computares, si haberes sumptus ad perficiendum. Nunc autem quid restat, nisi ut aut correctus obedias senioribus, aut confusus audias ab illusoribus: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare . 24. Sed forsan dicitis: Ergone ita perfectus quispiam invenitur, cui non vel mini
Abbreviated transcription (Latin):
posse saluari: cũ intanto populo
mandatoꝵ quȩ prelati etiam ꝑ
incuriam sepe p̃cipiunt. int̃dũ
non preuarcari. aut difficile ad¬
modum aut omnino impossib¬
cultatem tante inẽe ꝑfectioni: s
cum ipsa corde imꝑfecto p̃sumi¬
tur. Porro imꝑfecti cordis & infir¬
mȩ ꝓrsus uoluntatis inditium ẽ.
statuta senioꝵ studiosius discut̾e.
herere ad singła quȩ inuingunt᷑:
exigere de quibq rationẽ: & ma¬
le suspicari de om̃i p̃cepto cuius
causa latuerit: nec unqͣm libent̃
obedire nͥ cum audire contigent
qͦd forde libuerit.aut qͦd ñ aliter
licere seu expedire monstrau̾it.
uł aꝑta ratio uł indubitata au¬
ctoritas. Delicata satis immo ni¬
mis molesta ẽ.huiuscemodi obe¬
dientia. Non plane hec ula est.
quȩ ex regła tradit᷑. obedientia
sine mora. Disputare ꝓfecto hoc
ẽ. in astu cordis.: ñ in auditu auris
obedire. Istiusmͦ gͦ carnalem ani¬
mam. ñ mͦ p̃mi. s etiam oppͥmi

Expanded text:
posse salvari, cum in tanto populo posse salvari, cum in tanto populo mandatorum, quae praelati etiam per incuriam saepe praecipiunt, interdum non praevaricari, aut difficile admodum, aut omnino impossibicultatem tantae inesse perfectioni: sed cum ipsa corde imperfecto praesumitur. Porro imperfecti cordis, et infirmae prorsus voluntatis indicium est, statuta seniorum studiosius discutere, haerere ad singula quae injunguntur, exigere de quibusque rationem, et male suspicari de omni praecepto, cujus causa latuerit; nec unquam libenter obedire, nisi cum audire contigerit quod forte libuerit, aut quod non aliter licere seu expedire monstraverit vel aperta ratio, vel indubitata auctoritas. Delicata satis, imo nimis molesta est hujuscemodi obedientia. Non plane haec illa est quae ex Regula traditur, « Obedientia sine mora. » Disputare profecto hoc est in astu cordis, non in auditu auris obedire. Istiusmodi ergo carnalem animam non modo premi, sed etiam opprimi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut in dubiũ uenire possit u¬
trumnam ds̃ sic an alit̃ forte uelit.
sinon de labiis custodientib sez¬
entiam & exore angłi dñi exercitu¬
um certum reddatur.Aquo deniq
diuina potius consilia requirent᷑:
qͣm ab illo cui credita ẽ dispensa¬
tio misteriorum dĩ: Ipsum pro¬
inde quẽ ꝓ deo habemus: canqͣm
dm̃ inhis quȩ aꝑte non sunt contͣ
deum. audire debem̾. Nec sane
contraria loquimur scõ ꝓph̾ȩ sa¬
mueli: quasi nos in hac parte di¬
uinam hominib cribuentes au¬
ctoritatem:cum ille in supra me¬
morato capitulo plane discerne
interutrumq tudeatur. Siquidẽ
qͦd nos asserimꝰ de dubiis. hoc ille
negat de manifestis: ut cum ait si
peccaiut uir in uirum. subaudia¬
tur ꝓpt̾ deum: cui aꝑte contraria
homines hõminib frequent̃ man¬
dare p̃sumunt. S hinc uos sum̃¬
tes materiã. siue occasionẽ argu¬
mentandi: asseritis. si hoc consti
sub homine aut ure aut nequaꝗͣ

Expanded text:
tur, ut in dubium venire possit, utur, ut in dubium venire possit, utrumnam Deus sic, an aliter forte velit, si non de labiis custodientibus scientiam, et ex ore angeli Domini exercituum certum reddatur. A quo denique divina potius consilia requirentur, quam ab illo cui credita est dispensatio mysteriorum Dei? Ipsum proinde quem pro Deo habemus, tanquam Deum in his quae aperte non sunt contra Deum, audire debemus. 22. Nec sane contraria loquimur sancto prophetae Samueli, quasi nos in hac parte divinam hominibus tribuentes auctoritatem: cum ille in supra memorato capitulo plane discernere inter utrumque videatur. Siquidem quod nos asserimus de dubiis, hoc ille negat de manifestis: ut cum ait, si peccaverit vir in virum, subaudiatur, Propter Deum; cui aperte contraria homines hominibus frequenter mandare praesumunt. Sed hinc vos sumentes materiam sive occasionem argumentandi, asseritis, si hoc constitsub homine, aut vix, aut nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum &. regła nr̃a ꝑhibet uͥ ait:
obedientia quȩ maiorib prebet᷑.
dõ exhibetur: Quamobrem qͥc¬
quid uice d̃i precipit homo. qͦd ñ
sit tamen certum displicere deo.
haut secus ommino accipiendũ
ẽ. qͣm si precipiat ds̃. Quid enĩ
interest utrum ꝑ se an ꝑsuosmi¬
nistros. siue homines.sue angłos.
hominib innotescat suũ placitỹ
ds̃: Sz homines inquis. facile fal¬
li in di uoluntate de reb dubiis
ꝑcipienda: & in precipienda falłẽ
possunt. S enim qͥd hoc refert
tua qui conscius ñes.presertim
cum teneas de scripturis qͥa labia
sacerdotis custodiunt scientiam.
& legem ex ore eius requirunt. qͥa
angłs dm̃ exercituum ẽ: Reqͥrunt
dixenm legem. ñ qͣm uł autentica
ulla seriptura tradidit. uł ratio ma¬
nifesta ꝓbau̾it. de huiusm⁊ qͥppe
nec p̃ceptor expec̾tandus. nec pro¬
hibitor auscultandus ẽ: s qͦd ita
latere. aut obscurum ẽẽ cognosci¬

Expanded text:
ipsum et Regula nostra perhibet, ubi ait: ipsum et Regula nostra perhibet, ubi ait: « Obedientia quae majoribus praebetur, Deo exhibetur? » Quamobrem quidquid vice Dei praecipit homo, quod non sit tamen certum displicere Deo; haud secus omnino accipiendum est, quam si praecipiat Deus. Quid enim interest, utrum per se, an per suos ministros, sive homines, sive Angelos, hominibus innotescat suum placitum Deus? Sed homines, inquis, facile falli in Dei voluntate de rebus dubiis percipienda, et in praecipienda fallere possunt. Sed enim quid hoc refert tua, cui conscius non es? praesertim cum teneas de Scripturis, quia Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem ex ore ejus requirunt: quia angelus Domini exercituum est . Requirunt, dixerim, legem, non quam vel authentica ulla Scriptura tradiderit, vel ratio manifesta probaverit de hujusmodi quippe nec praeceptor exspectandus, nec prohibitor auscultandus est; sed quod ita latere aut obscurum esse cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent: s iuxta uerbum dm̃ ĩ
ipso seandalirati ñ essent. Nunc
uͦ quid. nͥ miseri: S tamen & mi¬
serandi. ꝓbat hoc pia ila in cruce
patientis. s nichilominus cõpa¬
cientis supplicatio. Pater inquit
ignosce illis. Et qͣsi quereret᷑ indul¬
gendiȩ ratio intam horrendo fa¬
emore:sequitur quia nescunt
quid faciunt. Ac. si diceret. Eo di¬
gni uenia: quo & pusilli scientia
sunt.Ideo ignosco illis: quia non
agnoscor abillis. Si enim cogno
fixissent.Sunt quib ñ ita ignosco:
quos utiq non ignoro & uidisse
& odisse & me & patrem meum.
Phuiusmodi pusillo in scientia. t̾¬
rens paulus eum qui cũ habeat
scĩam nescit tñ condescend̾e infir¬
paruuloꝵ. quanto ampliꝰ p̃latoꝵ.
qͦs sͥ ds̃ equare quodãmͦ in utraq
parte dignatus. sibimet imputat
illoꝵ & reuerentiam & contemptũ.
specialiter conteltans eis: qui
uos audit. me. audit. &. qui uos sꝑ¬
nit. me sꝑnit.An non deniq hoc

Expanded text:
fuissent, si juxta verbum Domini in fuissent, si juxta verbum Domini in ipso scandalizati non essent . Nunc vero quid nisi miseri? Sed tamen et miserandi. Probat hoc pia illa in cruce patientis, sed nihilominus compatientis supplicatio: Pater, inquit, ignosce illis. Et quasi quaereretur indulgentiae ratio in tam horrendo facinore, sequitur: Quia nesciunt quid faciunt . Ac si diceret: Eo digni venia, quo et pusilli scientia sunt. Ideo ignosco illis, quia non agnoscor ab illis. Si enim cognovcrucifixissent . Sunt quibus non ita ignosco, quos utique non ignoro et vidisse, et odisse et me, et Patrem meum. Pro hujusmodi pusillo in scientia terrens Paulus eum, qui cum habeat scientiam, nescit tamen condescendere infirparvulorum, quanto amplius praelatorum? quos sibi Deus aequare quodammodo in utraque parte dignatus, sibimet imputat illorum et reverentiam, et contemptum, specialiter contestans eis: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit. Annon denique hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lance pensanda. Aliter namq
accipienda sunt seandala pusil¬
seandalirati essent in sermone ue¬
ritatis. responsum ẽ: sinite ulos
ceci sunt duces cecoꝵ. Illoꝵ qͥppe
scandalum de ignorantia: istoꝵ
de malicia descendit. Illi scandali¬
tantur. quia ueritatem nesciunt:
isti quia oderunt. Vnde & pusillo ᷤ
illos arbitror appellari: qͦd uolun¬
tatis quidẽ bone.s non magne sci¬
entiȩ existentes: zelum dĩ habeãt¬
& si ñ scđm scientiam. T̃aliũ scan¬
dala curam non iram ꝓuocare so¬
lent spũalium dum tarat uiroꝵ:
paulo ita docente.Alos qͥ spũales
estis: huiusmͦi instruite in spũ le¬
nitatis. Indignum siquidẽ ualde¬
ẽ humanã eos merer indignatio¬
nem: qui diuinã tã facile conse¬
quuntur miserationem. Nam hi
quoq qui dñm crucifixerunt.
magni quidem peccatores. s pusil¬
li estimatores: & si ex uno iram.
numquid non tamen exaltero ue¬
mam meruerunt: Beati quidẽ

Expanded text:
lance pensanda. Aliter namque lance pensanda. Aliter namque accipienda sunt scandala pusilscandalizati essent in sermone veritatis responsum est: Sinite illos; caeci sunt, et duces caecorum . Illorum quippe scandalum de ignorantia, istorum de malitia descendit. Illi scandalizantur, quia veritatem nesciunt; isti, quia oderunt. Unde et pusillos illos arbitror appellari, quod voluntatis quidem bonae, sed non magnae scientiae existentes, zelum Dei habeant, sed non secundum scientiam. Talium scandala curam, non iram provocare solent spiritualium duntaxat virorum, Paulo ita docente: Vos qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis . Indignum siquidem est valde, humanam eos mereri indignationem, qui divinam tam facile consequuntur miserationem. Nam hi quoque qui Dominum crucifixerunt, magni quidem peccatores, sed pusilli aestimatores, etsi ex uno iram, nunquid non tamen ex altero veniam meruerunt? Beati quidem
Abbreviated transcription (Latin):
offendit᷑. & ob quẽ offenditur. equȩ
utriusq oradio execranda decer-¬
nitur: apud ipsum qͥ offenditur.
hoc ẽ apud d̾m. Talis gͦ requiren¬
dus ÷ ad orandum: qui sit ydone¬
us ad placandum. Porro culpam
si qua ẽ. qͦd homo offenditur cum
ei ñ obeditur. aut multũ extenuat.
aut penitus adnullat causa meli¬
or. Qua ꝓpt̾ cum dicitur. si pecca¬
uerit uir in uirũ. subaudiendũ ẽ
ꝓpt̃ dm̃: qͦd nullatenus lesio curꝰ¬
cumq ꝓrimi nedum prelati excu¬
setur a culpa: si solus defuerit ĩ
causa ds̃. Alioquin paulo contͣ¬
dicit: qui ait Sic enim in frẽm
peccantes: in xp̃m peccatis: Nam
de p̃positis certũ denemus ipsius
ueritatis testimonium: sic loqñaᷤ
adipsos. Qui uos sꝑnit: me sꝑnit.
S et dequolibet frẽ: nolite ait con¬
tẽpnere unũ exhis pusilliꝰ. & qͥ scan¬
dalirauit unum ex his pusillis:
qͦd sequitur auertat d̃s̃ anobis.
S non omnium scandala equa s̃

Expanded text:
offenditur, et ob quem offenditur, aeque offenditur, et ob quem offenditur, aeque utriusque oratio exsecranda decernitur apud ipsum qui offenditur, hoc est apud Deum. Talis ergo requirendus est ad orandum, qui sit idoneus ad placandum. Porro culpam, si qua est, quod homo offenditur cum ei non obeditur, aut multum extenuat, aut penitus annullat causa melior. Quapropter, cum dicitur: Si peccaverit vir in virum, subaudiendum est, propter Deum: quod nullatenus laesio cujuscunque proximi, nedum praelati, excusetur a culpa, si solus defuerit in causa Deus. Alioquin Paulo contradicit, qui ait: Sic enim in fratrem peccantes, in Christum peccatis . Nam de praepositis certum tenemus ipsius Veritatis testimonium, sic loquentis ad ipsos: Qui vos spernit, me spernit . Sed et de quolibet fratre: Nolite, ait, contemnere unum ex his pusillis; et: Qui scandalizaverit unum ex his pusillis , quod sequitur, avertat Deus a nobis. 20. Sed non omnium scandala aequa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& uos transgredimini mandatũ
dĩ. ꝓpter traditiones ur̃as: Si aut̃
dolet se contempni magister ħo
p̃illo qui docet hominẽ scientiã.
consoletur illa quam &uos po¬
siustis samuelis sententia: qua
inter lepram & leprã uidet᷑ di¬
scernere sic. Si peceau̾it uir in
uirum: ꝓpicius ei poterit ẽẽ ds̃.
Si autem ind̾m peccau̾it: qͥs orab̾
peo: Ego gͥsi me hoc angi arti¬
culo sentiã. ut aut dm̃ aut hoĩ¬
nem offendere necesse sit: dm̃ po¬
tiuis libent̃ eligo non offendere.
Et quidem tucius iustiusq Ha¬
beo nempe exp̃senti ꝓ phȩ capi¬
tulo. de hominis lesione meã con¬
solationẽ: cli scilicet ꝓpiciationẽ
Ceterum dõ offenso. quis orabit
ꝓme: Si ad hominem confuge¬
ro.id quidem seriptura non con¬
sulit: quin immo maledictus ait
qui spem ponit. in homine. Me¬
rito ꝓiñ. si autem in dm peccau̾¬
it. etiam si sub intelligatur ꝓpt̃
hominem.quis inquit orabit ꝓ
eo: Neuter equidem: Nam &a qͦ

Expanded text:
et vos transgredimini mandatum et vos transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Si autem dolet se contemni magister homo prae illo, qui docet hominem scientiam; consoletur illa, quam et vos posuistis, Samuelis sententia, qua inter lepram et lepram videtur discernere sic: Si peccaverit vir in virum, propitius ei poterit esse Deus; si autem in Deum peccaverit, quis orabit pro eo? Ego igitur si me hoc angi articulo sentiam, ut aut Deum, aut hominem offendere necesse sit; Deum potius libenter eligo non offendere, et quidem tutius justiusque. Habeo nempe ex praesenti prophetae capitulo de hominis laesione meam consolationem, Dei scilicet propitiationem. Caeterum Deo offenso, quis orabit pro me? si ad hominem confugero, id quidem Scriptura non consulit; quinimo: Maledictus, ait, qui spem ponit in homine . Merito proinde. Si autem in Deum peccaverit, etiamsi subintelligatur Propter hominem, quis, inquit, orabit, pro eo? Neuter equidem. Nam et a quo
Abbreviated transcription (Latin):
turo iudicio. uidice ipso derrifice
admodum comminante: qͥa de
omni uerbo ocioso reddent ho¬
mines rationem in die iudicii.
Heu nob̾: quȩ nam pot̾it reddi ra¬
tio de ocio : Alioquin ocium ñẽ:
si non omnino ratione uacuum ẽ.
Et tamen quis nesciat. unum detra¬
ctionis uerbum quantum etiam
innumeris calib id÷ ociosis pre¬
ponderet. ad delictum m̾itũq
dampnationis: Quid ita: Uideli¬
cet quia discretio ẽ in mandatis:
consequenter & in culpis: ut sic̃¬
dixerã maioꝵ grauior. leuiorq
minoꝵ censeatur transgssio mã¬
enim ds̃. siue homo uicarius dĩ
mandatum qͦdcumq tradidit:
pari ꝓfecto obsequendũ ẽ. cura:
pari reuerentia deferendũ: ubi
tam̃ do contraria ñ precipit ħo.
Qͦd si contigerit ꝑgendum indu¬
bitanter consulo in petri senten¬
tiã: qr obedire  oͦportet magis quã
hominib. Aut enim hoc respõ¬
dendum cum apłis: aut cum pha¬
riseis certe audiendum. Quare

Expanded text:
turo judicio, Judice ipso terrifice turo judicio, Judice ipso terrifice admodum comminante, quia de omni verbo otioso reddent homines rationem in die judicii . Heu nobis! quaenam poterit reddi ratio de otio? Alioquin otium non est, si non omnino ratione vacuum est. Et tamen quis nesciat unum detractionis verbum, quantum etiam innumeris talibus, id est otiosis, praeponderet ad delictum meritumque damnationis? Quid ita? Videlicet quia discretio est in mandatis, consequenter et in culpis: ut sicdixeram majorum gravior, leviorque minorum censeatur transgressio manenim Deus, sive homo vicarius Dei, mandatum quodcunque tradiderit; pari profecto obsequendum est cura, pari reverentia deferendum, ubi tamen Deo contraria non 508 praecipit homo. Quod si contigerit, pergendum indubitanter consulo in Petri apostoli sententiam: quia obedire oportet Deo magis quam hominibus . Aut enim hoc respondendum cum apostolis, aut cum Pharisaeis certe audiendum: Quare
Abbreviated transcription (Latin):
ut non iussa quidẽ licite utrũ¬
libet uł admutantur. uł omit¬
tantur:iussa uͦ sine culpa non
negligantur. sine crimine ñ eon¬
tempnant᷑ Abiq enm & culpa
Porro contemptꝰ in omni sp̃e man¬
datoꝵ. pari pondere grauis & cõ¬
muniter dampnabilis ẽ neglec¬
tus autem infixis grauior. tolera¬
bilior in mobilib mandatis. Si¬
quidẽ adulterium quocumq mͦ
quocumq ꝑpetres animo. turpe
flagitium ẽ. ac criminale pecem:
cum tamen leue uerbum intp̃r
uł loco silentii forte ꝑ obliuionẽ
subreptum. risus ue ꝑ impetum
magis excussus qͣm presumptus
contra p̃ceptũ qͦd utiq animi ne¬
gligentis aut dissoluti sp̃s indiciũ
ẽ: eo facillime uenam ꝓmereat᷑.
quo uix uł peccatum reputatur.
Quid cũ scienter & ex delib̾atione
in uerba ociosa silentio licet non
indicto lingua laxãtur: Numqͥd
hoc tamen neget quispiam usur¬
pari contra regłam ueritatis: Añ
nimirum & ratio exigenda ẽ. in fu¬

Expanded text:
ut non jussa quidem, licite utrumut non jussa quidem, licite utrumlibet vel admittantur, vel omittantur: jussa vero, sine culpa non negligantur, sine crimine non contemnantur. Ubique enim et culpabPorro contemptus in omni specie mandatorum pari pondere gravis, et communiter damnabilis est: neglectus autem in fixis gravior, tolerabilior in mobilibus mandatis. Siquidem adulterium quocunque modo, quocunque perpetres animo, turpe flagitium est ac criminale peccatum: cum tamen leve verbum, in tempore vel loco silentii forte per oblivionem subreptum, risusve per impetum magis excussus, quam praesumptus contra praeceptum quod utique animi negligentis, aut dissoluti spiritus indicium est, eo facillime veniam promereatur, quo vix vel peccatum reputatur. Quid, quod scienter et ex deliberatione in verba otiosa, silentio licet non indicto, lingua laxatur? nunquid hoc tamen neget quispiam usurpari contra regulam Veritatis? unde nimirum et ratio exigenda est in fu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. leuiora dicuntur.Ex his uer¬
bi gr̃a dico ẽẽ uel risum int̃dic̾tũ:
uł indictum silentiũ. Hȩc siqͥdẽ
si contra mandatum ñ ueniunt:
nec peccata sunt. Accedente man¬
dato. si quominꝰ iam obseruant᷑
in peccatum reputant᷑: non tam̃
inerimen: ita sane si ꝑsubreptio¬
nem. aut obliuuionẽ. non autem ꝑ
contemptum. hoꝵ trans gressio con¬
tigerit. Media quippe sunt. equib
illa iudelicet precepta constituun¬
tur. quȩ uos fac̾ticia nominatis:
longe utiq disparem anaturalib
qͣntum in ipsis ẽ. gerentia necessi¬
tatem: cum tamen nec sine offen¬
sa negligi. nec contempni sine cri¬
mine. uel ipsa queant: iniuncta
ipsa ꝑse inuncti oꝑis qͣlitas ĩ¬
noxia sit: adiuncte tñ auctoritatiᷤ
pondus obnoxium mandato.
transgͥssum q peccato noxium
facit: non magno tamen.si con¬
demptus defuerit. Hȩc gͦ genera
ꝓpter se nec bona nec mala sunt.
aut diuina institutione. aut ꝓͥa

Expanded text:
tur, leviora dicuntur. Ex his, vertur, leviora dicuntur. Ex his, verbi gratia, dico esse vel risum interdictum, vel indictum silentium. Haec siquidem si contra mandatum non veniunt, nec peccata sunt. Accedente mandato, si quominus jam observantur, in peccatum reputantur, non tamen in crimen; ita sane, si per subreptionem aut oblivionem, non autem per contemptum horum trangressio contigerit. Media quippe sunt, e quibus illa videlicet praecepta constituuntur, quae vos factitia nominatis, longe utique disparem a naturalibus, quantum in ipsis est, gerentia necessitatem: cum tamen nec sine offensa negligi, nec contemni sine crimine vel ipsa queant, injuncta ipsa per se injuncti operis qualitas innoxia sit; adjunctae tamen auctoritatis pondus obnoxium mandato, mandatumque peccato obnoxium facit, non magno tamen, si contemptus defuerit. 18. Haec ergo generalse, aut propter se nec bona, nec mala sunt, aut divina institutione, aut prop
Abbreviated transcription (Latin):
modũ sciat utrobiq seruare: tã
inobseruando uidelicet uissa. ꝗͣ
in cauendo ꝓhibita: non qͦd ut
minimũ horum quȩ iubentur
contempnendum putet. & si tñ
minimum qͦd minimum ẽ re¬
putet: s minimũ ex comꝑatio¬
ne maiorum. Nouit uerus humi¬
lisq obediens & minima ñ con¬
tempnere: & maxime curare q̃
maxima sunt: intimo quodam
deuoti sinceriq animi sapore di¬
scernens. quib de mandatis ei qͥ
preẽ. suis quodãmꝰ factis respon¬
deat cũ ꝓpha. Tu mandasti mã¬
data tua .c. nimis. Ubi quia ñ dic̃
uniu̾s aliter omĩa: illa tantum
grandi culpa quacumq occasio¬
ne uiolantur. ideo ñ sine graui
pȩna quomcumq uiolata donan¬
tur: ut puta non occides. & si qua
huiusmi sunt: quoꝵ numqͣm po¬
test ẽẽ obseruatio iniusta uł ma¬
la: numqͣm bona licitaue trans¬
gressio dispensatione dũ taxat
dispensationem admittunt: qͥa
leuiori censura neglecta punun¬

Expanded text:
modum sciat utrobique servare, tam modum sciat utrobique servare, tam in observando videlicet jussa, quam in cavendo prohibita: non quod vel minimum horum quae jubentur, contemnendum putet, etsi tamen minimum quod minimum est, reputet; sed minimum ex comparatione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo quodam devoti sincerique animi sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest, suis quodammodo factis respondeat cum propheta: Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubi, quia non dicit universaliter omnia, illa tantum grandi culpa quacunque occasione violantur, ideo non sine grandi poena quomodocunque violata donantur; ut puta, Non occides, et si qua hujusmodi sunt: quorum nunquam potest esse observatio injusta vel mala; nunquam bona licitave transgressio dispensatione duntaxat dispensationem admittunt, quia leviori censura neglecta puniun
Abbreviated transcription (Latin):
quibq matoris utilitatis. quo
diligentior debetur obsequendi
cura: eo & culpa grauior ineur¬
ritur de contemptu.His itaq di¬
stinctionib ammaduersis: & ob¬
edientiȩ modus. & pondus in o¬
bedientiȩ facile reꝑitur. His gra¬
dib non solum inter diem ⁊ no.
inter noctem & noctem. inter
bonum uidelicet & melius. int̃
malum & peius. Bonus quidem
obedientiȩ gradus ẽ si iuixta ma¬
gistri nr̃i sententiã ꝓpt̃ metum
erit: melior tamen cum ex dĩ a¬
more obeditur. Illa quippe obe¬
dientia necessitãtis ẽ: ista carita¬
tis. Illum autẽ optimum dixerĩ
obedientiȩ gradum: cũ eo animo¬
opus iniunctum recipitur. quo
& p̃cipitur. Cum enĩ exuolun¬
tate iubenti s. pendet intentio ex¬
equentis: fit ut nec maius mi¬
norib. nec minus maiorib con¬
fuse ut assolet ad implendum
qͦd iniungit᷑ subiecti studium
impendatur: s moderante aĩo
queq ꝓ sua dignitate imꝑia.

Expanded text:
quibusque majoris utilitatis, quo quibusque majoris utilitatis, quo diligentior debetur obsequendi cura, eo et culpa gravior incurritur de contemptu. 16. His itaque distinctionibus animadversis, et obedientiae modus, et pondus inobedientiae facile reperitur. His gradibus non solum inter diem et noct itemque inter noctem et noctem: inter bonum videlicet et melius, inter malum et pejus. Bonus quidem obedientiae gradus est, si juxta magistri nostri sententiam, propter metum erit : melior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae gradum, cum eo animo injunctum opus recipitur, quo et praecipitur. Cum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fit ut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua dignitate imperia,
Abbreviated transcription (Latin):
orro maiora minoraq manda¬
ta dixerim: scđm qͦd magis minꝰ¬
ue uelle constiterit ipsum qui p̃¬
cipit. siue hominem suie dm̃.
Est uerbi gr̃a mandatum. ñ fu¬
raberis: & ẽ. mandatũ omi pe¬
tenti te da: utrumq quidem ma¬
gnum. qm̃ utrumq diunum:
s de non furando maius. Qͥs enĩ
nesciat equissimo dõ non equȩ
displicere tenaces atq fures: &
quia de duob malis plus uelit
nos tenere nr̃a quam tollere ali¬
ena: &ita minꝰ peccare qui non
tribuit sua. quam qui non sua
furatur: S et in mandatis homi¬
num rara equalitas inuenitur:
cum ꝓ uariis necessitatib uł uti¬
litatib agendorum inuingentiũ
affectio uarietur: qͦdq putatunt
rec̾tius uł commodius. hoc ampliꝰ
cupiant &exigant obseruari.Tã
gͦ qualitas p̃ceptorum qͣm aucto¬
ritas p̾cipientium. & obedientiȩ
prefigit metam. & in obedientiȩ
terminat culpam: qͣndo ut dic¬
tum ẽ in prelatis quibq graui¬
oris auctoritatis. & eoꝵ mandatis

Expanded text:
orro majora minoraque mandata dixerim, secundum quod magis minusve velle constiterit ipsum qui praecipit, sive hominem, sive Deum. Est, verbi gratia, mandatum, Non furaberis ; et est mandatum, Omni petenti te da . Utrumque quidem magnum, quoniam utrumque divinum: sed de non furando, majus. Quis enim nesciat aequissimo Deo non aeque displicere tenaces, atque fures; et quia de duobus malis plus velit nos tenere nostra, quam tollere aliena; et ita minus peccare qui non tribuit sua, quam qui non sua furatur? 15. Sed et in mandatis hominum rara aequalitas invenitur, cum, pro variis necessitatibus vel utilitatibus agendorum, injungentium affectio varietur; quodque putaverint rectius vel commodius, hoc amplius cupiant et exigant observari. Tam ergo qualitas praeceptorum, quam auctoritas praecipientium, et obedientiae praefigit metam, et inobedientiae terminat culpam: quando ut dictum est in praelatis quibusve gravioris auctoritatis, et eorum mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgitis inquirere de obedientia.
quib gradib distinguat᷑. qͥb
claudatur limitib: ad eandẽ
pe quȩ in decretis regularib p̃ci¬
pua habetur: & puto cũ ad illam
satis responsum fuerit. de ista iã
nil suꝑerit qͦd ambigatur: itaq
ut sentio ego. regła sci benedi¬
cti om̃i homini ꝓponitur: im¬
ponitur nulli. Prodest si deuote
suscipit᷑ & tenetur: non tamen
si non suscipitur obest. Qͦd autẽ
in uoluntate ẽ. suscipientis ñ in
potestate ꝓponentis: uoluntari¬
um merito dixerim. ñ necessari¬
um. Atcamen hoc ipsum qͦd di¬
co uoluntartum. si qͥs ex ꝓpria
uoluntate. semel admiserit & ꝓ¬
misent deinceps tenendum: ꝓ¬
fec̾to in necessarium sibi ipse con¬
uertit: nec iam liberum habet
dimittere. qͦd ante tamen ñ su¬
sciꝑe liberum habuit. Ideoq qͦd
ex uoluntate suscepit. ex neces
cesse ẽ eum reddere uota sua.
ĩ distinerunt labia sua: & ex ore
suo aut condempnari. iam aut

Expanded text:
pergitis inquirere de obedientia, pergitis inquirere de obedientia, quibus gradibus distinguatur, quibus claudatur limitibus; ad eamdem pe quae in decretis regularibus praecipua habetur: et puto, cum ad illam satis responsum fuerit, de ista jam nil supererit quod ambigatur. 2. Itaque, ut sentio ego, Regula sancti Benedicti omni homini proponitur, imponitur nulli. Prodest, si devote suscipitur et tenetur; non tamen, si non suscipitur obest. Quod autem in voluntate est suscipientis, non in potestate proponentis; voluntarium merito dixerim, non necessarium. Attamen hoc ipsum quod dico voluntarium, si quis ex propria voluntate semel admiserit et promiserit deinceps tenendum, profecto in necessarium sibi ipse convertit, nec jam liberum habet dimittere, quod ante tamen non suscipere liberum habuit. Ideoque quod ex voluntate suscepit, ex necesscesse est eum reddere vota sua quae distinxerunt labia sua, et ex ore suo aut condemnari jam, aut