comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uiderant petrum. iacobum.
& iohannem seorsũ ductos inmon¬
tem secretũq eis ibi aliqͦd ẽẽ credi¬
tum. sed ce petrũ suꝑiꝰ claues reg¬
eum ȩdificandã. rati sunt uel ipsos
tres cet̾is. uel omib apostolis petrũ
eẽ p̃latũ. Sunt qui putant hanc co¬
gitacionẽ discipulis exeo motã qͦd
diis iuixta matheum. staterẽ de ore
piscis sumptũ his qui tributa exie¬
bant ꝓse & petro qͣsi cęt̾is eminen¬
tiore dederit. ut pote qui ipst dño
sit. intͥbuti reddicione comparatus.
S diligens lec̾tor hanc ĩt eos q̃stionẽ
etantẽ didra gia redditũ inue¬
niet fuis se uersatam: Demq
maths hoc incapharnaum
memo  rat ẽẽ gestum. Dic̃ aut̃
mar cus. Et uenerunt caphar¬
naum. Qui cũ domi essent. inter¬
rogabat eos qͥd inuia tractabatis:

Expanded text:
Quia viderant Petrum, Jacobum Quia viderant Petrum, Jacobum et Joannem seorsum ductos in montem, secretumque eis ibi aliquod esse creditum, sed et Petro superius claves regeum aedificandam, rati sunt vel ipsos tres caeteris, vel omnibus apostolis, Petrum esse praelatum. Sunt qui putant hanc cogitationem discipulis ex eo motam, quod Dominus, juxta Matthaeum, staterem de ore piscis sumptum his qui tributa exigebant pro se et Petro, quasi caeteris ementiore, dederit, ut pote qui ipsi Domino sit in tributi redditione comparatus. Sed et diligens lector hanc inter eos quaestionem, et ante didrachma redditum, inveniet fuisse versatam. Denique Matthaeus hoc in Capharnaum memorat esse gestum. Dicit autem Marcus: Et venerunt Capharnaum, qui cum domi essent, interrogabat eos: Quid in via tracta
Abbreviated transcription (Latin):
Ponite uos incordib uris sermones
istos. Filius enĩ hominis futurũ ẽ
uttradat᷑ inmanus hominũ. Inter
magnalia diuinȩ potentiȩ crebriꝰ
inculcat et replicat humane passi¬
onis abiecta. Ne repente ueniens der¬
reat. sed p̃meditata inte feratur: Sa¬
ne quodait. ponite uos. expressius ⁊
uͦ intentiore legendum. Uos qui meo
discipulatui familiarius adheretis.
qͥb incerta & occulta sapientiȩ meȩ
manifestius aperui. Cet̾is duuna
tantum facta mirantib. sanguinis
qͦ p̃ciosi quo mundus ẽ redimendꝰ
euentum mente recondite.
At illi ignorabant ũbum istud. Hec
ignorantia discipuloꝵ non tã de
tarditate qͣm de amore ꝓnascitur.
Qͥ carnales adhuc &e misterii crucis
ignari. quẽ dm̃ uerũ cognouerunt
moriturum credẽ nequiuerunt. Et
quia ꝑfiguras eũ sepe loqñtẽ audi¬
re solebant. etiã quȩ de sua traditi¬
one loquebatur. figurate aliud sig¬
nificare putabant. Intrauit aut̃
cogitacio ineos. qͥs eoꝵ maior esset.

Expanded text:
onite vos in cordibus vestris sermones istos. Filius enim hominis futurum est ut tradatur in manus hominum. Inter magnalia divinae potentiae crebrius inculcat et replicat humanae passionis abjecta, ne repente veniens terreat, sed praemeditata mente feratur. Sane quod ait: Ponite vos, expressius et vi intentiore legendum vos, qui meo discipulatui familiarius adhaeretis, quibus incerta et occulta sapientiae meae manifestius aperui , caeteris divina tantum facta mirantibus, sanguinis quoque pretiosi, quo mundus est redimendus, eventum mente recondite. At illi ignorabant verbum istud. Haec ignoratio discipulorum, non tam de tarditate quam de amore pronascitur, qui carnales adhuc, et mysterii crucis ignari, quem Deum verum cognoverunt, moriturum credere nequiverunt. Et quia per figuras eum saepe loquentem audire solebant, etiam quae de sui traditione loquebatur figurate aliud significare putabant. Intravit autem cogitatio in eo, quis eorum major esset.
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse faciẽ suã firmauit. ut iret in¬
iherusalem. Diss assumptionis.
tẽpꝰ passionis dic̃. qͦ inminente. pe¬
detentim iherosolimis aduehitur:
Cessent gͦ pagani qͣsi hominẽ un¬
dere crucifirum. Quẽ &e tempꝰ suȩ
crucifixionis constat qͣsi dm̃ p̾uids¬
se. & qͣsi sponte crucifigendũ locum
qͦ crucifigendus erat firmata facie.
id÷ obstinata atq inꝑterrita m̃te

Expanded text:
 ipse faciem suam firmavit, ut iret Jerusalem. Diem assumptionis, tempus passionis dicit, quo imminente pedetentim Jerosolymis advehitur. Cessent ergo pagani quasi hominem irridere crucifixum, et tempus suae crucifixionis constat quasi Deum praevidisse, et quasi sponte crucifigendum locum quo crucifigendus erat firmata facie, id est, obstinata atque imperterrita mente
Abbreviated transcription (Latin):
at. uel expulsionis suȩ undicet in¬
iuriã. Unde ẽ ut despẽ transeamꝰ
adgenus. qͦd eccłiȩ primodiis tot
grauissima intulit certamina. qͦt
suo regno doluit subito inlata di¬
spendia. Et increpauit iħc spm̃
inmundum. &e sanauit. puerũ. ⁊ red¬
did̾ eũ patri eiꝰ. Non puerũ qͥuim
patiebatur. s demoniũ qͥ inferebat.
increpat. qͥa qͥ peccantẽ emendare
desiderat. uicium utiq arguendo
& odiendo depellere. s hominẽ de¬
bet amando refouere. donec sana

Expanded text:
at, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Unde est ut de specie transeamus ad genus quod Ecclesiae primordiis tot gravissima intulit certamina, quod suo regno doluit subito illata dispendia. Et increpavit Jesus spiritum immundum, et sanavit puerum, et reddidit illum patri ejus. Non puerum, qui vim patiebatincrepabat. Quia qui peccantem emendare desiderat, vitium utique arguendo et odiendo depellere, et hominem debet amando refovere. Et exiit a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. S iam qͥ se auiciis abnegat. ex qui¬
rende eius uirtutes sunt. inquib cres¬
cat: Nam ꝓtinus adiungitur.
Et tollat crucẽ suã co tidic. & sequat᷑ me
Duob &enim modis crux tollit᷑. cum
aut ꝑabstinentiã afficitur corpꝰ. aut
cum ꝑcompassionẽ ꝓximmi affligitur
animus: Pensemus qͣlit utroq mͦ pau¬
lus crucẽ suã tulcrit. qͥ dicebat. Casti¬
go corpꝰ meum. & inseruitutem redi¬
go: ne forte aliis p̃dicans ipse reꝓbus
efficiar. Ecce in afflictione corꝑis ai¬
diuimus crucẽ carnis. nc̃ incõpassio¬
ne ꝓximi. audiamus crucẽ mentis:
Ait Qs infirmat᷑ et ego ñ infirmor
Qͥs scandalizat᷑ et ego ñuror᷑ S in¬

Expanded text:
. Sed jam qui se a vitiis abnegat, exquirendae ei virtutes sunt, in quibus crescat. Nam protinus adjungitur: Et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me. Duobus etenim modis crux tollitur, cum aut per abstinentiam afficitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus. Pensemus qualiter utroque modo Paulus crucem suam tulerit, qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitutem reaigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis; nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror ?
Abbreviated transcription (Latin):
post me uenire. abneget semetipsum:
Pulchrȩ posuit ad om̃s qͥa suꝑiora q̃
adfidẽ dnicȩ natiuitatis uel passio¬
nis ꝑtinent. cũ solis seorsum discipłis
egit: Tunc autẽ nos met ipsos abne¬
gamus. cum uitamꝰ qͦd ꝑuetustatem
fiumꝰ. & ad hoc nitimur. qͦd ꝑ noui¬
tatẽ uocamur. dicat gͦ ueritaᷤ. dicat
Si qͥs uult post me uenire abneget se¬
metipsum: Quia nͥ qͥs asemetipso
deficiat. adeũ qui suꝑ ipsũ ẽ. ñ ad ꝓ

Expanded text:
post me venire, abneget seipsum. Pulchre posuit, ad omnes, quia superiora, quae ad fidem dominicae nativitatis vel passionis pertinent, cum solis seorsum discipulis egit. Tunc autem nosmetipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quo per novitatem vocamur. Dicat ergo Veritas, dicat: Si quis vult post me venire, abneget seipsum. Quia nisi quis a semetipso deficiat
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscetis eos: Demanifestis dic¬
tum ẽ. quȩ ñ possunt bono animo
fieri. sicuti sunt stupra. uel blasphe¬
miȩ. uel furta. uel ebrietas. et si q̃
sunt talia. Deqͥb nob̾ uidicare per¬
mittit᷑ Degenere autem ciboꝵ qͥa
possunt bono animo et simplici
corde sine uicio concupiscentiȩ. Qͥ¬
cumq humani cibi in differenter
sumi: ꝓhibet apostolus udicari eos
qui carnib uescebantur. & uinũ
bibebant. abeis qͥ se abhis ethuiꝰ mͦi
alim̃tis temꝑabant. Qui mandu-¬

Expanded text:
cognoscetis eos, de manifestis diccognoscetis eos, de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt stupra, vel blasphemiae, vel furta, vel ebrietas, et si qua sunt talia, de quibus nobis judicare permittitur. De genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscientiae quicunque humani cibi indifferenter sumi, prohibet Apostolus judicari eos qui carnibus vescebantur, et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant. Qui mandu
Abbreviated transcription (Latin):
filii. inqͣntum ea quȩ abillo p̃cipiunt᷑
implemus. Unde aplica disciplina
adoptionem appellat: qua in ȩt̾nam
hereditatẽ uocamur: ut coheredes eẽ
possimus. Igitur ñ ait. facite ista qͥa
estis filii: sed facite ista. et eritis filii.
Cũ aũ adhoc nos uocat ꝑipsũ unigi¬
nitum: ad similitudinẽ suã nos uo
Quia ipse benignus ẽ inqui scat¬
ens. suꝑ ingratos. et malos. et cȩtera.
Benignus ẽ ds̃ suꝑ ingratos. et malos
uel multiplici scilicet sua misccłia
qua etiam iumenta saluat tempa¬
lia bona largiendo. uel ad cȩlestia
dona singulari grã. qua electos so¬
lum głificat inspirando. S siuie
hoc siue illud. siuie utrumq intel¬
ligas: magna di bonitate fit. quȩ
nobis imitanda p̃cipitur. si filii d̃i
dempnabimini. hoc loco nichil a¬
liud nobis precipi existimo nisi
ut ea facta que dubium ẽ qͦ animo
fiant. inmeliorẽ partem int̃pretemur
Quod enĩ scriptũ ẽ. exfructib eoꝵ

Expanded text:
filii, in quantum ea, quae ab illo praecipiuntur filii, in quantum ea, quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes esse possimus. Igitur non ait: Facite ista, quia estis filii, sed facite ista, et eritis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Quia ipse benignus est inquiens super ingratos et malos, etc. Benignus est Deus super ingratos et malos, vel multiplici scilicet, sua misericordia, qua etiam jumenta salvat, temporalia bona largiendo, vel ad coelestia dona singulari gratia, qua electos solum glorificat, inspirando. Sed sive hoc, sive illud, sive utrumque intelligas, magna Dei bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii Dei demnabimini. Hoc loco nihil aliud nobis praecipi existimo, nisi ut ea facta quae dubium est quo animo fiant, in meliorem partem interpretemur. Quod enim scriptum est: Ex fructibus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
mitati: diuina medet᷑ auctoritas dicẽs.
& mutuum date. nicb inde sperantes:
idẽ ñinhomine spem mercedis figen¬
tes. Qui siue reddat. qͦd commodastis.
reddet et ds qͦd illo iubente fecistis:
Siue ñ reddat. hereditas ur̃a inȩt̃num
erit. Mutuatur enĩ peccator. et non
soluit. iustus autẽ miseretur et cõ¬
modat. Qm̃ benedicentes eum pos¬
sidebunt derram. & alibi cum dicẽt.
Iocundus homo qͥ miseretur et com¬
modat. continuo subiunxit. Inme¬
moria et̾na erit iustus.
Et erit merces ur̃a multa: et eritiᷤ
filii altissimi. Nulla maior pot̃
ẽẽ merces. qͣm filios hominum. der¬
rigenas. esfici filios altissimi qͥ incȩ¬
lis ẽ ltaq qͦd ait. Qeritis filii altis¬
simi: exilla regła ẽ intelligendũ. qͣ
et iohannes dic̃. Dedit eis potestatẽ
filios dei fieri. Unus enim naturali¬
ter filius ẽ qͥ nescit omnino peccare.
Nos autem potestate accepta efficim̃

Expanded text:
mitati divina medetur auctoritas, dicens: mitati divina medetur auctoritas, dicens: Et mutuum date, nihil inde sperantes . Id est, non in homine spem mercedis figentes. Qui sive reddat quod commodastis, reddet et Deus quod illo jubente fecistis, sive non reddat, haereditas vestra in aeternum erit. Mutuatur enim peccator, et non solvit, justus autem miseretur et commodat . Quoniam benedicentes eum, possidebunt terram . Et alibi cum diceret: Jucundus homo qui miseretur, et commodat, continuo subjunxit: In memoria aeterna erit justus . Et erit merces vestra multa, et eritis filii Altissimi. Nulla major potest esse merces, quam filios hominum terrigenas, effici filios Altissimi, qui in coelis est. Itaque quod ait: Et eritis filii Altissimi, ex illa regula est intelligendum, qua et Joannes dicit: Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Unus enim naturaliter filius est, qui nescit omnino peccare. Nos autem potestate accepta efficimur
Abbreviated transcription (Latin):
enim disꝑsi. nondum filii sunt dei.
S conueniendo inunum. iã efficiunt᷑¬
Uerumptamen diligite ini filii
micos ur̃os. & benefacite. Et mutuũ
date. nicħ inde sperantes. Quia di¬
lectionem. bñficium. mutuũq pec¬
catorum. infructuosa redarguit.
Nc̃ qualit̾ hȩc afidelib fructuose fie¬
r debeant ostendit Mutuat᷑ aũ
omnis qͥ accipit. etiã si ñ ipse solu¬
turus ẽ. Cũ enĩ miseri cordib deus
plura restituat: omis qͥ beneficium
prestat feneratur: aut si ñ placet ac¬
cipere mutuantẽ. nͥ eũ qͥ accipit red¬
diturus. Intelligendũ ẽ dñm ipsa duo
genera p̃standi ẽẽ complexũ. Namq
aut donamus. qͦd damus beniuole: aut
reddituro cõmendamus. Quia enim
multi ut scriptum ẽ qͣsi inuentionem
estimauerunt fęnus. & molestiam p̃¬
stiterunt his qͥ se adiuuauerunt. Multi
ñcausa nequiciȩ ñ fenerati sunt. s frau¬
dari gratis timuerunt Huic etiã infir¬

Expanded text:
enim dispersi, nondum filii sunt Dei, enim dispersi, nondum filii sunt Dei, sed conveniendo in unum, jam efficiuntVerumtamen diligite immicos vestros, et benefacite, et mutuum date, nihil inde sperantes. Quia dilectionem beneficiumque mutuum peccatorum, infructuosa redarguit, nunc qualiter haec a fidelibus fructuose fieri debeant, ostendit. Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est. Cum enim misericordibus Deus plura restituat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem, nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est dominum ipsa duo genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus, quod damus benevole, aut reddituro commodamus. Quia enim multi ut scriptum est quasi inventionem aestimaverunt fenus, et molestiam praestiterunt his qui se adjuverunt, multi non causa nequitiae non fenerati sunt, sed fraudari gratis timuerunt. Huic etiam infir
Abbreviated transcription (Latin):
cis fenerant᷑. Non mͦ ꝑfectã non habe
caritatem. Uerum peccatorib equi¬
pari testetur: Ille peccatoris dnĩci re¬
cubitor epłam de di & ꝓximi dilec¬
tione consummans. ñ uspiam ini¬
micos monuerit ẽẽ diligendos. s¬
absolute dixerit. Quia si diligamus
inuicem. ds in nob̃ manet. et caritas dĩ
in nob̃ ꝑfecta ẽ. Qd̃ si quẽ mouet. sciat
eum ñ de inimicoꝵ amore tacusse.
s et illos fr̃m nomine comp̃hendisse.
fr̃niq amoris intiuitu diligi. et ꝓ eis
p̃cepisse orari Scilicet ut ñ semꝑ ini¬
mici remaneant. s ed resipiscant adia¬
boli laqueis nobisq germano federe
socientur. Nec durũ uideat᷑ qͦd ñdũ cre¬
dentes ꝓpt̾ spem tam̃ credendi fr̃s ap¬
pellari posse dicimus. Nam idẽ ioħ̃s
eos etiã fi lios d̃i uocitari legitur. Qͥa
iħs inquit moriturus erat ꝓgente: &
ñ tantum ꝓgente sed ut filios dĩ qͥ erãt
disꝑsi congregaret inunum: Quãdu

Expanded text:
cis fenerantur, non modo perfectam non habere cis fenerantur, non modo perfectam non habere charitatem, verum peccatoribus aequiparari testetur, ille pectoris dominici recubitor Epistolam de Dei et proximi dilectione consummans, non uspiam inimicos monuerit esse diligendos, sabsolute dixerit: Quia si diligamus invicem, Deus in nobis manet, et charitas Dei in nobis perfecta est . Quod si quem movet, sciat eum non de inimicorum amore tacuisse, sed et illos fratrum nomine comprehendisse, fratremque amoris intuitu diligi, et pro eis praecepisse orari, scilicet ut non semper inimici remaneant, sed resipiscant a diaboli laqueis, nobisque germano foedere socientur. Nec durum videatur quod nondum credentes, propter spem tamen credendi fratres appellari posse dicimus. Nam idem Joannes eos etiam filios Dei vocitare legitur: Quia Jesus, inquit, moriturus erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum . Quandiu
Abbreviated transcription (Latin):
gere imperatur. E t ꝓut uultis ut
faciant uob̾ homines: et uos facite
ulis similit̃. Quia caritas patiens ẽ.
benigna ẽ. Non tantũ inuirias ini¬
mici fortissimȩ suffert. s amiqi ꝙͦ gra¬
tiam benignissimȩ p̃uenit. Nam re¬
amare amantem cunctos natura
aocuit. Non amantẽ uͦ bñficiis ad
amorẽ cogere. xp̃i solum doctrina
ꝓut nobis fieri uolumus aliis facere
uiberet: Eundẽ mox sensum latius
astruendo firmauit. dicens.
t si diligitis eos qͥ uos diligunt.
que uob̾ ẽ gr̃a: Nam et peccatores
diligentes se diligunt. et cȩtera. Si
ctiã peccatores publicani & ethnnci
erga dilectores suos natura duce
norunt ẽẽ benefici. Qnͣtum uos in¬
quit quib ut gradus ꝓfessionis ex¬
imior. ita cura necesse ẽ sit imitis. u¬
berior. latioris sinu dilectionis am¬
plecti debetis etiam ñ amantes: Uñ
quesitu dignum uidetur. qͦmͦ cum
dñs eos qͥ diligentes se solũ diligunt.
benefacientib sibi benefaciunt. ami-¬

Expanded text:
gat imperatur. Et prout vultis ut gat imperatur. Et prout vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis similiter. Quia charitas patiens est, benigna est , non tantum injurias inimici fortissime suffert, sed amici quoque gratiam benignissime praevenit. Nam redamare amantem, cunctos natura docuit; non amantem vero beneficiis ad amorem cogere Christi solum doctrina prout nobis fieri velimus aliis facere juberet , eumdem mox sensum latius astruendo firmavit, dicens: Et si diligitis eos qui vos diligunt, quae vobis est gratia? Nam et peccatores diligentes se diligunt, etc. Si etiam peccatores, publicani et ethnici, erga dilectores suos natura duce norunt esse benefici, quantum vos, inquit, quibus ut gradus professionis eximior, ita cura necesse est sit virtutis uberior, latioris sinu dilectionis amplecti debetis etiam non amantes? Unde quaesitu dignum videtur, quomodo cum Dominus eos qui diligentes se solum diligunt, benefacientibus sibi benefaciunt, ami
Abbreviated transcription (Latin):
ne potest. Et cui uiste negaueris
qͦd petit: indicanda ẽ ipsa iusticia.
ut ñ eum in anem dimittas. Ita
omni petentiͣ tribues. qͣmuis ñ
semꝑ id qͦd petit. tribues. E aliqñ
melius aliquid tribues. cum peten¬
tem iniusta. correxeris.¬
Et qͥ aufert que tua sunt: ne re¬
petas. De ueste. domũ. fundo ui¬
mento. et generalit omni pecuna
dic̃. Utrum autẽ et deseruis ac¬
çipiendum sit: magna questioẽ.
Non cnuĩ xp̃ianum oportet sic pos¬
sidere seruũ. qͦmͦ equum. aut ar¬
gentum. qͣmqͣm fieri possit. ut
maiore p̃cio ualeat equus. qͣm ser¬
uus: & multomagis aliqͥd aurcũ
uel argenteũ. S ille seruus. si rec¬
tius ethonestuis. & add̾m coleN¬
dum ad commodatiꝰ abste dño
educatur. aut regitur. qͣm ab illo
potest qͥ eũ cupit auferre: Nescio
utrũ quisqͣm dicere audeat. ut
uestim̃tum eum debere contempnl:
Hominem namq homo tamqͣm
se ipsũ diligere debet: cui ab om¬
nium dño etiã ut inimicos dili¬

Expanded text:
ne potest: et cui juste negaveris ne potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem inEt qui aufert quae tua sunt, ne repetas. De veste, domo, fundo, jumento, et generaliter omni pecunia dicit. Utrum autem et de servis accipiendum sit, magna quaestio est; non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit ut majore pretio valeat equus quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus si rectius et honestius, et ad Deum colendum accommodatius abs te domino educatur aut regitur, quam ab illo potest qui eum cupit auferre, nescio utrum quisquam dicere audeat ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino etiam ut inimicos dili
Abbreviated transcription (Latin):
enti se inmaxillam ministro sacerdo¬
tis ñ prebuit alteram. sed insuꝑ dixit.
Si male locutus sũ: testimoniũ ꝑhibe
de malo. Si aut̃ bene: cur me cedis:
Non tam̃ ideo paratus corde ñ fuit.
ñ solũ in alteram maxillã cedi ꝓ sa¬
lute omnui. sed etiã toto corpore
crucifigi. Et ab eo qͥ aufert tͥ uesti¬
m̃tum. etiã tunicã noli ꝓhibere. Qd̃
deuestim̃to itunica dictũ ẽ ñ ineiᷤᷤ solis
s in omĩb faciendũ ẽ. que aliqͦ uire
temꝑalit nr̃a eẽ dicumꝰ Si enĩ de
necessariis hoc imperatũ ẽ: qͣnto
magis suꝑflua contẽpñe conuenit:
Domi autẽ petenti te. tribue. Om̃i
petenti inquit. ñ omnia
petenti: ut id des: quod
dare honeste & iuste
potes. Quidsi enĩ pecuni¬
am p̾etant qua innocentẽ conet᷑
opprimere: Quid si postremo stu¬
prum petat: S ne multa ꝑseqͣr
que sunt innumerabilla. id ꝓfectẽ
dandum ẽ. qͦd nec tͥ nec alterõ noce¬
at. qͣntum sciri aut credi abhomi¬

Expanded text:
enti se in maxillam ministro sacerdoenti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram, sed insuper dixit: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis? . Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi. Et ab eo qui aufert tibi vestimentum, etiam tunicam noli prohibere. Quod de vestimento et tunica dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit. Omni autem petenti te, tribue. Omni petenti, inquit, non omnia petenti, ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? Quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃be et alteram. Non ait eum qͥ te
ꝑcutit. noli tu ꝑcutere. Quãqͣm hoc
etiã magnum p̃ceptũ sit. s ait pa¬
rate adhuc ꝑcuti qͦd ad miscđiam
ꝑtinere hi maximȩ sentiunt. qui
eis qͦs multum diligunt tamqͣm
filiis uel quibuslibet dilectissimis
suis egrotantib seruiunt. uel par¬
uulis. uel freneticis. aqͥb
multa sepe patiuntuꝵ.
& si eoꝵ salus id exigat.
p̃bent se etiã ut plura pa¬
ciantur donec uel etatis uel morbi
infirmitas transcat. Quos gͥ dñs me¬
dicus animarum curandis ꝓximis in¬
struebat. qͥd eos aliud doc̃e posset: nͥ
ut eorum quoꝵ saluti consulere uellẽt.
inbecillitates equo animo tolerarent:
Omnis namq imꝓbitas ex inbecillita¬
te animi uenit: Quia nichil inno¬
centius eo. qͥ in uirtute ꝑfectus ẽ Mul¬
ti autem alterã maxillam p̃bere no¬
uerunt: diligere uͦ illum a quo ferum¬
tur ignorant. At uͦ ipse dñs qͥ utiq
p̃cepta q̃ docuit pͥmꝰ impleuit. Pcuti¬

Expanded text:
praebe et alteram. Non ait: Eum qui te praebe et alteram. Non ait: Eum qui te percutit, noli tu percutere, quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit, sed ait: Para te adhuc percuti. Quod ad misericordiam pertinere hi maxime sentiunt, qui eis quos multum diligunt tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur, etsi eorum salus id exigat, praebent se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis, vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum, quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit, quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. Multi autem alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percuti
Abbreviated transcription (Latin):
sam grãm qͣ reconciliatus ẽ d̾o. inui¬
dentie facib agitatur. Peccatũ autẽ
lienauerit: s officia fr̃nitatis debita
ꝑaliqͣm infirmitatẽ animi ñ ex hi¬
buerit. Qua ꝓpt̃ et dñs incruce ait.
tis inierant. & beatus stepbanus¬
orat ꝓeis aquib lapidatur: qͥa non¬
dum xp̃o crediderant. neq ad uersꝰ
illã communẽ grãm dimicabant.
dro: quia iã fr̃ erat. & admortẽ id est
cauerat: Phis autem qͥ ñ abruperãt
amorẽ. sedtimore succubuerant. orat:
uteis ignoscatur Sic enĩ dic̃ Alex¬
ander errarius multa mala mͥ ostẽ¬
dit. Reddet illi dñs scđm opera illiꝰ.
Quẽ et tu euita. ualde enim reftitit
nr̃is sermonib. Deinde subiungit
ꝓ quib orat ita dicens Inprima mea
defensione nemo mͥ adfuit. s om̃s
me dereliquerunt. Non illis impute¬
tur. Ista differentia peccatoꝵ. uidam
tradentem apetro negante distin¬
guit tqui te ꝑcutit inmaxillã:

Expanded text:
sam gratiam qua reconciliatus est Deo, invisam gratiam qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem alienaverit, sed officia fraternitatis debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait: tis inierant. Et beatus Stephanusorat pro eis, a quibus lapidatur, quia nondum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam dimicabant. dro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, caverat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Dominus secundum opera illius, quem et tu evita. Valde enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt, non illis imputetur. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit. Si quis te percutit in maxillam,
Abbreviated transcription (Latin):
centib uob̾: orate ꝓcalumpuiantib
uos. Et hec se suiq similes egisse de¬
statur apłs. qͥ ait: Maledicimur. &
bñdicimus. Blasphemam᷑: & obse¬
cramus. S hic merito mouet. qͦ mͦ
huic p̃cepto dñi ñ sit adu̾sum. qͦd
et inꝓpħis inuenuntur multe in¬
p̃cationes aduersus inimicos. qu
maledictiones putant᷑ sicuti ẽ illd̾
fiat mensa eoꝵ corã ipsis inlaque¬
um: & cetera. quȩ ibi dicunt᷑. & io¬
hannes apls ait Qui scit fremsi¬
um peccare peccatum ñ ad mortẽ:
petẽt. et dabitur ei uita. peccantiñ
admortem Est peccatũ admortem:
to. sed spũ p̃uidentis: qͥ maxime so
Sicut figura preterit tẽꝑis ea quȩ
uentura erant. sepe cecinerunt: Dein
in apłi uerbis intelligendum ẽẽ. qͦs¬
dum fr̃s ꝓ quib orare ñ nob̃ p̃cipit᷑
narum scripturarũ documentis ꝓ¬
bari potest. Peccatũ gͦ frĩs ad mor¬
tem puto eẽ: cũ post agnitionẽ đi.¬
pugnat fr̃nitatem. et aduersus ip¬

Expanded text:
centibus vobis, orate pro calumniantibus centibus vobis, orate pro calumniantibus vobis. Et haec se, suique similes, egisse testatur Apostolus qui ait: Maledicimur, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus . Sed hic merito movet quomodo huic praecepto Domini non sit adversum, quod etis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur, sicuti est illud: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et caetera, quae ibi dicuntur. Joannes apostolus ait: Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petet, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Est peccatum ad mortem,to, sed spiritu praevidentis, qui maxime sol, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt. Deinde in Apostoli verbis intelligendum esse quosdam fratres, pro quibus orare non nobis praecipitur, narum Scripturarum documentis probari potest. Peccatum ergo fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem pugnat fraternitatem, et adversus ip
Abbreviated transcription (Latin):
etechiel. Ue ꝓpħis insipientib qͥ se¬
cuntur sp̃m suũ & nichil uident. Qã
uulpes indeserto ꝓpħȩ tui isrł erant:
Itaq dñs in monte beatitudines so¬
lummͦ ꝓborũ. Incampo uͦ etiã ue de¬
scribit reꝓboꝵ. quia rudes adhuc au¬
ditores minis necesse ẽ act̾roribꝰ adbona
cõpelli. ꝑfectos autẽ sat ẽ p̃miis inui
Seduob̾ dico qͥ audĩtis. diligite stan.¬
inimicos ur̃os. bñfacite his qͥ uoso¬
derunt. Quia direrat supͣ qͥd ab
inimicis pati possint: Hunc qͣaliter
ipsiscum eisdem inimicis agere de¬
beant. ostendit. Alulti aut̃ putant
suffic̾ẽ uirtutib ñ odisse inimicos:¬
na natura patiat᷑. Non uidentes. qͥa &¬
moyses. s amuel. & stephanus. ꝓmi¬
micis orabant: & mortuos dauid pła¬
xit inimicos. Neq enim dñs inpos¬
sibilia. sedꝑfecta iuberet. Non defi¬
cientes gͦ dũ dempꝰ ẽ operemur bo¬
num adom̃s: maxime aut̃ ad do¬
mesticos fidei. Benedicite maledi¬

Expanded text:
Ezechiel: Vae prophetis insipientibus, qui seEzechiel: Vae prophetis insipientibus, qui sequuntur spiritum suum, et nihil vident. Quasi vulpes in deserto, prophetae tui Israel erant . Itaque Dominus in monte beatitudines solummodo proborum, in campo vero etiam vae describit reproborum. Quia rudes adhuc auditores minis necesse est, ac territoribus ad bona compelli, perfectos autem sat est praemiis invitari. Sed vobis dico, qui auditis: Dilinimicos vestros; benefacite his qui vos oderunt, etc. Quia dixerat supra quid ab inimicis pati possint, nunc qualiter ipsi cum eisdem inimicis agere debeant, ostendit. Multi autem putant sufficere virtutibnam naturam non pati. Non vident quia Moyses, Samuel et Stephanus micis orabant , et mortuos David planxit inimicos . Neque enim Dominus impossibilia, sed perfecta juberet: Non deficientes ergo dum tempus est, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei . Benedicite maledi
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ peccator indesideruis animȩ
suȩ. & qui iniqua gerit benedicitur:
Cui ñ minima pene pars ẽ sua
scelera ñm ñ argui sed insuꝑ qͣsi
bene gesta laudari. Uñ ꝓuide do¬
minus non ait. ue quia bene uo¬
bis dicunt homines. qͣsi distante
aliqͣnto tempore culpã tardiꝰ
pena sequatur: Sedue inquit cũ
bene uobis dixerint om̃s homi¬
nes: Quia ipsa peccati nutrix ad¬
ulatio . Sic̃ oleum flammis. sic ĩ
culpa ardentib solita ministrare fo¬
m̃tum: Marima ẽ utiq peccantium¬
pena. Nam qͦmͦ pauꝑes. esurientes.
& flentes. maloꝵ docet imꝓbitate ꝓ¬
bari. Ita diuiciis epulis risiuiq ua¬
cantes. ꝑ districti uidicis irã. male
obseqñtiũ clientela maiorẽ fouent᷑
adpenam. Secundum hec enim fa¬
ciebant ꝓpħis patres eoꝵ. Pseudo ꝓ¬
pħas significat. qͣ et ipsi sepe inscrip¬
tura sacra ꝓpħe solent appellari. eo
qͦd obcaptandum uulgi fauorẽ. fut᷑a
p̃fari. idẽ p̃loqui conent᷑ Uñ dicit

Expanded text:
datur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Cui non minima poenae pars est sua scelera non modo non argui, sed insuper quasi bene gesta laudari. Unde provide Dominus non ait: Vae, quia bene vobis dicunt homines, quasi distante aliquantum tempore culpam tardius poena sequatur, sed vae inquit cum bene vobis dixerint omnes homines. Quia ipsa peccati nutrix adulatio; sicut oleum flammis, sic in culpa ardentibus solita ministrare fomentum, maxima est utique poena peccantium. Nam quomodo pauperes esurientes et flentes, malorum decet improbitate probari, ita divitiis, epulis, risuique vacantes, per districti judicis iram male obsequentium clientela majorem foventur ad poenam. Secundum haec enim, faciebant prophetis patres eorum. Pseudoprophetas significat, qui et ipsi saepe in Scriptura sacra prophetae solent appellari, eo quod ob captandum vulgi favorem futura praefari, id est, praeloqui conentur. Unde dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uiduã comitabat᷑ ut uiso tanto
miraculo multi testes. multi dĩ
fierent laudatores. Uyam cum
uidisset dominus. miscdia motꝰ
suꝑ eam: dix̃ illi. Noli flere. Desiste
inquit qͣsi mortuum flere. quẽ mox
uiuum resurgere uidebis: Abi my¬
sticȩ nouati dogina confundit᷑. qui¬
desua mundicia suꝑbe gloriatus.
humilem penitentum mundati¬
onem euacuare conatur ueramq
matrẽ ȩccłiam denatoꝵ suoꝵ spi¬
ritali extincꝰtione plorantẽ spe ui-¬
de redonante negat consolari de¬
bere. E pulchre euuangłista do¬
minum prius miscđia motum
ẽẽ suꝑ matrẽ ac si filium suscita¬
re testatur: Ut inuno nob̾ exem¬
plum imitande pietatis osten¬
deret. in altero fidẽ mirande po¬
testatis adstrueret.

Expanded text:
vidua comitabatur, ut viso tanto vidua comitabatur, ut viso tanto miraculo, multi testes, multi Dei fierent laudatores. Quam cum vidisset Dominus, misericordia motus super eam, dixit illi: Noli flere. Desiste, inquit, quasi mortuum flere quem mox vivum resurgere videbis. Ubi mystice Novati dogma confunditde sua munditia superbe gloriatus, humilem poenitentum mundationem evacuare conatur, veramque matrem Ecclesiam de natorum suorum spiritali exstinctione plorantem, spe vitae redonandae negat consolari debere. Et pulchre evangelista Dominum prius misericordia motum esse super matrem, ac sic filium suscitare testatur, ut in uno nobis exemplum imitandae pietatis ostenderet, in altero fidem mirandae potestatis astrueret.
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑeis. Qui enĩ seminat int̾ fr̃s
discordias. qͥ iniqͥtatẽ in excelsũ lo¬
quitur ꝑ oris portã extrahit᷑ mor
tuus. Qui uiderit mulierẽ ad con¬
cupiscendũ eã: ꝑ oculoꝵ portam
sue mortis indicia ꝓfert. Qui fa¬
bulis ociosis obscenis ue carmi¬
nib uel detractionib aurẽ libent
aꝑit. hanc anime sue portã mortis
effic̃ Cȩterosq qͥ ñ seruat sensꝰ: mortis
sͥ ipse reserat aditus. Obsecro dñe
iħu. cunct̾as meȩ ciuitatis portas
iuisticiȩ facias. ut ingressus in eas
confitear nomini tuo. tueq ma¬
iestati. cum ministris cȩlestib eã
crebrius inuisenti. ñ fetor elati ca¬
daueris occurrat. sed occupet salꝰ
muros illius. et portas eus laudatio.
Ethȩc uidua erat. & turba ciuita¬
tis multa cum illa. Hiduã ẽẽ eccle¬
siam omnis anima que sponsi
dñiq sui se morte redemptã me¬
minit. agnoscit. Diuino autẽ nu¬
tu multa dominũ turba. multa

Expanded text:
corporeis. Qui enim seminat inter fratres corporeis. Qui enim seminat inter fratres discordias, qui iniquitatem in excelsum loqutuus. Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam , per oculorum portam suae mortis indicia profert. Qui fabulis otiosis, obscenisve carminibus, vel detractionibus, aurem libenter aperit, hanc animae suae portam mortis efficit, caeterosque qui non servat sensus, mortis sibi ipse reddit aditus. Obsecro, Domine Jesu, cuncta meae civitatis portas justitiae facias, ut ingressus in eas confitear nomini tuo , tuaeque majestati, cum ministris coelestibus eam crebrius invisenti, non fetor elati cadaveris occurrat, sed occupet salus muros illius, et portas ejus laudatio. Et haec vidua erat, et turba civitatis multa cum illa. Viduam esse Ecclesiam, omnis anima, quae sponsi Dominique sui se morte redemptam meminit, agnoscit. Divino autem nutu, multa Dominum turba, multa
Abbreviated transcription (Latin):
eius &e turba copiosa. Cum aut̃ ad¬
ꝓpinquaret porte ciuitatis. ecce de¬
functus efferebat᷑. filius unicꝰ ma-¬
tris suȩ. Defunctus hic qͥextͣ por¬
tam ciuitatis muitis ẽ intuentib
elatus: significat hominẽ lȩtali
cͥminum funere soporatũ. eandẽq
insuꝑ animȩ mortẽ ñ cordis adhuc
cubili degentẽ. s ad multoꝵ noti¬
ciam. ꝑlocutionis oꝑisue indiciũ
qͣsi ꝑsue ciuitatis ostia ꝓpalantẽ.
Qui bñ filius unicus matͥs suȩ fu¬
isse ꝑhibetur: qͥa licet emultis col¬
lecta ꝑsonis una sit ꝑfecta & inma¬
culata uirgo mat̾ eccłia. singłi qͥq
tam̃ fidelium uniu̾salis se eccłiȩ fi¬
los rectissimȩ fatent᷑ Nã et electus
quilibet quando ad fidẽ inbuitur.
filius ẽ. qñ alios imbuit: mat̃: An nõ
mat̾no gͣ paruulos agebat affectu
qui ait filioli mei qͦs iterũ partu¬
rio. donec formetur. xp̃c inuobis:
Portam ciuitatis qͣ defunctus effe¬
rebatur: puto aliquẽ de sensib eẽ

Expanded text:
Cum autem appropinquaret portae civitatis, ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae. Defunctus hic qui extra portam civitatis multis est intuentibus elatus, significat hominem lethali iminum funere soporatum, eamdemque insuper animae mortem non cordis adhuc cubili tegentem, sed ad multorum notitiam per locutionis operisve indicium quasi per suae civitatis ostia propalantem. Qui bene filius unicus matri suae fuisse perhibetur, quia licet e multis collecta personis una sit perfecta et immaculata virgo mater Ecclesia, singuli quique tamen fidelium universalis se Ecclesiae filios rectissime fatentur. Nam et electus quilibet, quando ad fidem imbuitur, filius est; quando alios imbuit, mater. Annon materno erga parvulos agebat affectu, qui ait: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis ? Portam civitatis qua defunctus efferebatur, puto aliquem de sensibus esse
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ illa mulier quȩ fluxũ sangui¬
nis patiebat᷑. qͣmiuis fimbriã uesti¬
m̃ti eius tenuerit. magis tam̃ qͥa
bȩ aquib p̃mebatur. Ita & centu
rio qͦ magis credidit. eo mag̃ acces
sit ad dñm. Diligite enim gentẽ
nr̃am. et sẏnagogã ipse ȩdificauit
nob̾. Quia edificatã sͥ acenturio¬
ne narrant synagoga. euident̃ os¬
tendunt. qͥa sic̃ nos eccłiam. sic etiã
iili synagogã ñ conuentũ solummͦ
fideliũ. s et locũ qͦ conueniebant
sint appellare soliti: uirta quod a
supͣ dociumus. Iħs autẽ ibat cũ
ullis. Magna dñi sublimitas. qui
solo ũbo curare ualebat. s ñ minor
humilitas. qͥ seruum dignatus ẽ ui¬
sitare languentẽ. Nam qͣsi potens.
&benignus. et rogatus saluare ꝑge¬
bat. & itineris medio rogatus. dic¬
to saluauit: ne uidelicet obimpoten¬
tenciã uirium & ñ obhumilitatis ex¬
emplum corꝑalit ire putaretur. Ali¬
bi adsanandũ reguli filiũ uenire

Expanded text:
enim illa mulier quae fluxum sanguienim illa mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, quamvis fimbriam vestimenti ejus tenuerit, magis tamen bae, a quibus premebatur. Ut enim haec quo magis credidsit ad Dominum. Diligit enim gentem nostram, et synagogam ipse aedificavit nobis. Qui aedificatam sibi a centurione narrant synagogam, evidenter ostendunt quia sicut nos Ecclesiam, sic etiam illi synagogam non conventum solummodo fidelium, sed et locum quo conveniebant, sint appellare soliti, juxta quod et supra docuimus. Jesus autem ibat cum illis. Magna Domini sublimitas, qui solo verbo curare valebat; sed non minor humilitas, qui servum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum corporaliter ire putaretur. Alibi ad sanandum reguli filium venire
Abbreviated transcription (Latin):
minũ. hisq astantib qͥ languerat
sanaretur qͦ inexcusabiles forent.
si credente iuro gentili ñ crederent.
Uerũ queritur. qͦmͦ conueniat. qd
lucas centurionẽ nuncios misisse.:
Math̾s aut̃ ipsũ accessisse narrat
ad dñm. S piȩ querentib facile pa¬
tet. qͦd matħs breuitatis causa di¬
xerit ipsum accessisse. cuius desi¬
deriũ & uoluntas addominũ ue¬
racit᷑ aliis licet deferentib ẽ plata
Mystice etiã nob̃ commendas hoc
qͦd scͥptum ẽ. Acce S dite adeũ
& illuminamini. Nã qͥa fidẽ cen¬
turionis qͣ uere accedit᷑ adiħm:
ipse ita laudauit. ut dicet. Non in¬
ueni tantã fidẽ inisrł. Ipsum po¬
cius accessisse adxp̃m dic̾e uoluit
prudens euuangłista. qͣm illos ꝑqͦs
ũba sua miserat. Porro autẽ lucas
ideo dotũ quẽ admodum gestũ sit
aperuit ut exhoc intelligere coge
remur: quẽ admodum accessisse di¬
xerit alius qͥ mentiri ñ potuit. Sic̃

Expanded text:
minum, hisque astantibus, qui languerat, minum, hisque astantibus, qui languerat, sanaretur, quo inexcusabiles forent, si, credente viro gentili, non crederent. Verum quaeritur quomodo conveniat quod Lucas Centurionem nuntios misisse, Matthaeus autem ipsum accessisse narrat ad Dominum. Sed pie quaerentibus facile patet quod Matthaeus brevitatis causa dixerit ipsum accessisse, cujus desiderium et voluntas ad Dominum veraciter, aliis licet deferentibus, est perlata, mystice etiam nobis commendans hoc quod scriptum est: Accedite ad eum, et illuminamini . Nam quia fidem Centurionis, qua vere acceditur ad Jesum, ipse ita laudavit, ut diceret: Non inveni tantam fidem in Israel , ipsum potius accessisse ad Christum dicere voluit prudens evangelista, quam illos per quos verba sua miserat. Porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum sit aperuit, ut ex hoc intelremur, quemadmodum eum accessisse dixerit alius, qui mentiri non potuit. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
Centurionis aut̃ cuius seruus ma¬
le habens. erat moriturus: qͥ illi e¬
rat p̃ciosus. Querit forte aliquis.
uł pius. ut inueniat. uł impius. ut
rep̃hendat. qͣ ratione euuangłista
seruũ qͥ ñ mortuus. s sanatus sub¬
infert᷑. dixerit eẽ moriturũ. Cui
breuit respondendum. Quia reũa
erat moriturus: si ñ dñi sui fide de¬
p̃cantis. ⁊xp̃i pietate miserentis
fuisset redditus uite. Sic et ezechi¬
as rex uixta quendã nature huma¬
nȩ modũ erat moriturus. cũ uera¬
cis ꝓpħȩ u̾bis audunt. Dispone
domui tuȩ. qͥa morieris tu et non
uues: S occulto diuine ꝓuiden¬
diȩ iudicio. q̃ omnia inm̃sura. &
numero. & pondere disponit. qͥn¬
decim adhuc annoꝵ uitã lacͥmiᷤ
precibusq nacturus.
Et cum audisset de iħu. misit ad
eũ seniores iuideoꝵ rogans eum. ut
ueniret. & saluaret seruum eius.
Suꝑna dispensatione factum ẽ ut
seniores uideoꝵ mitterent᷑ ad do¬

Expanded text:
Centurionis autem cujusdam servus maCenturionis autem cujusdam servus male habens erat moriturus, qui illi erat pretiosus. Quaerit forte aliquis, vel pius, ut inveniat; vel impius, ut reprehendat, qua ratione evangelista servum, qui non mortuus, sed sanatus subinfertur, dixerit esse moriturum. Cui breviter respondendum, quia revera erat moriturus, si non Domini sui fide deprecantis, et Christi pietate miserentis fuisset redditus vitae. Sic et Ezechias rex, juxta quemdam naturae humanae modum, erat moriturus, cum veracis prophetae verbis audivit: Disponnon vives , sed occulto divinae providentiae judicio, quae omnia in mensura et numero et pondere disposuit , quindecim adhuc annorum vitam lacrymis precibusque nacturus. Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogans eum ut veniret et salvaret servum ejus. Superna dispensatione factum est ut seniores Judaeorum mitterentur ad Do
Abbreviated transcription (Latin):
gruente qͣlibet demptõne. mox et ue¬
re mali et ficte boni peiores fiunt. do¬
nec adextremum ꝑpetuam labant᷑
inpenam. Porro moralit̃ dicendum
quia unusquisq temptatur acon¬
cupiscentia sua. abstractus et illect:
Dehinc concupiscentia cum cͧȩperit pa¬
rit peccatum. Peccatũ autem cum
consummatum fuerit generat mor¬
tem. Potest etiam ꝑimpetũ fluminis
extremi uidicui discrimen intelligi:
Quando utraq domo consummata.
omnis qͥ se exaltat humiliabit᷑. & qͥ
se humiliat exaltabitur. Ibuntq im¬
pii ñ solũ homines. s et angłi. qͥ ad
diaboli domum ꝑtinebant. insup
sua inaures plebis. intrauit inca¬
pharnaum. Hic intelligendum ẽ.¬
cum implesset qͥdẽ omnia u̾ba sua
post qͣntũ temꝑis int̾uallum ẽ istos
sermones t̃minasset. intͣuerit. caphar¬
naum. Ipso qͥppe int̾uallo lȩꝓsus ille
mundatus ẽ quẽ loco suo matħs int̃¬
ponit. iste autẽ antea preoccupat.

Expanded text:
gruente qualibet tentatione, mox et vegruente qualibet tentatione, mox et vere mali et ficte boni pejores fiunt, donec ad extremum perpetuam labantur in poenam. Porro moraliter dicendum quia unusquisque tentatur a concupiscentia sua, abstractus et illectus. Dehinc concupiscentia cum coeperit, parit peccatum. Peccatum autem cum consummatum fuerit generat mortem. Potest etiam per impetum fluminis extremi judicii discrimen intelligi, quando, utraque domo consummata, omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur; ibuntque impii, non solum homines, sed et angeli, qui ad diaboli domum pertinebant, in supsua in aures plebis, intravit in Capharnaum. Hic intelligendum ecum implesset omnia verba sua post quantum temporis intervallum, cum istos sermones terminasset, intraverit Capharnaum. Ipso quippe intervallo leprosus ille mundatus est, quem loco suo Matthaeus interponit , iste autem antea praeoccupat.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa auris auditꝰ nomine designat᷑
Sic gͦ qͥ inputeo mergit᷑. putei fundo
retinetur: ita corruens qͣsi inquodã
fundi loco consisteret anima. si semel
lapsa inaliꝗ̃ se peccati mensura re¬
tineret. S cũ peccato in qͦ labit non
potest ẽẽ contenta. dũ cottidie ad
deteriora deicitur. qͣsi inputeo
qͦcecidit fundum ñ inuenit. ꝗͦ figa¬
ratur. Vnde bene alias cucit᷑. Pecca¬
tor cum uenerit inꝓfundũ maloꝵ.
contempnit: Redire namq dissimy¬
lat qͥa miserere sͥ posse desperat. S
cũ desperando ampliꝰ peccat. qͣsi
puteo suo fundũ subtrahit. ne uͥ
retineri possit inueniat. Ergo qͥ au¬
dit sermones xp̃i. & ñ facit. siue initi¬
atus mysterũs. xp̃i. seu intotũ alienꝰ
axp̃o. quia se ipsũ male edificat: si¬
milis ẽ homini stulto. de qͦ dicituꝵ.¬
inimicus homo hoc fecit
Noyam illisus ẽ fluuius. et conti¬
nuo cecidit. & facta ẽ ruina domus
illius magna. Manifestum ẽ. qͥa in¬

Expanded text:
ipsa auris auditus nomine designatur. ipsa auris auditus nomine designatur. Sicut ergo, qui in puteo mergitur putei fundo retinetur, ita corruens quasi in quodam fundi loco consisteret anima, si semel lapsa, in aliqua se peccati mensura retineret. Sed cum peccato, in quo labitur, non potest esse contenta, dum quotidie ad deteriora dejicitur, quasi in puteo, quo cecidit, fundum non invenit, quo figuratur. Unde bene alias dicitur: Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit . Redire namque dissimulat, quia misereri sibi posse desperat. Sed cum desperando amplius peccat, quasi puteo suo fundum subtrahit, ne ubi retineri possit inveniat. Ergo qui audit sermones Christi, et non facit, sive initiatus mysteriis Christi, seu in totum alienus a Christo, quia seipsum male aedificat, similis est homini stulto, de quo dicituInimicus homo hoc fecit . In quam illisus est fluvius, et continuo cecidit. Et facta est ruina domus illius magna. Manifestum est quia, in
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. S et uirta leges tropologie.
singłȩ nr̃e domꝰ cottidie uel iN¬
mundoꝵ spirituum. uel imꝓborũ
hominũ. uel ipsa suȩ mentis aut car¬
nis in quietudine pulsantur: & qͣntũ
ꝓpriis uirib fidunt. inclinantur.
Qntum uͦ inuictissime illi petrȩ ad¬
herent. labefactari nequeunt.
yi aut̃ audit. et ñ fac̃ similis est
homini edificanti domũ suã sup̃
t̾ram sine fundam̃to. Domus dia¬
boli mundus. qͥ inmaligno positꝰ
ẽ. ñ creatoris dignitate s magnitul¬
dine delinquentis uocat᷑. Quã sup̃
t̾ram edificat. Quia obseqñtes sͥ de
celis adterrena detrahit. Sine fun-¬
dam̃to ȩdificat. qͥa omne peccatũ
fundam̃tum ñhabet. qͦd ñ exꝓpria
natura subsistit. Malum qͥppe sine
substantia ẽ I qͦd tam̃ ut cumq
sit. inboni natura coalescit. Quia uͦ
afundo dicitur fundam̃tũ. possumꝰ
etiã fundam̃tum ꝓfundo positum
ñ inconuenienter accipere. Sic̃ au¬
ditus abaure dicit᷑ & tam̃ plerumq

Expanded text:
tropologiae singulae nostrae domus quotidie vel immundorum spirituum, vel improborum hominum, vel ipsa suae mentis aut carnis inquietudine pulsantur, et quantum propriis viribus fidunt inclinantur. Quantum vero invictissimae illi petrae adhaerent, labefactari nequeunt. Qui autem audivit, et non fecit, similis est homini aedificanti domum suam supra terram sine fundamento. Domus diaboli, mundus qui in maligno positus est, non Creatoris dignitate, sed magnitudine delinquentis vocatur. Quam super terram aedificat, quia obsequentes sibi de coelis ad terrena detrahit. Sine fundamento aedificat, quia omne peccatum fundamentum non habet, ut quod non ex propria natura subsistit. Malum quippe sine substantia est, quod tamen utcunque sit, in boni natura coalescit. Quia vero a fundo dicitur fundamentum, possumus etiam fundamentum pro fundo positum, non inconvenienter accipere. Sicut auditus ab aure dicitur, et tamen plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
aduos si dominus uoluerit. & cog¬
noscam ñ sermonem eoꝵ qui inflati
sunt. sed iurtutẽ. Non enun in sermo¬
ne ẽ regnum d̃i. s inuirtute. Poris
gͦ locutionẽ dñs uniu̾sa que uel actu
uł fatu. ut cogitatu. decorde ꝓferimꝰ
insinuat. quȩ magis qͣm hominib
dicta. nuda et aꝑta sunt ocłis eus.
Nam et moris ẽ scͥpturarũ. uerba ꝓ
reb ponere. Uñ psalmista. Dic in¬
quit anime mee. salus tua ego
sum. E ez echias. Non fuit u̾bum
qͦd ñ ostenderim eis: Qui utiq rerũ
et ñ uerboꝵ chaldeis reuelarat ar¬
chana. Itemq apłs. & nemo dicit

Expanded text:
ad vos, si Dominus voluerit, et cogad vos, si Dominus voluerit, et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutene est regnum Dei, sed in virtute. Per oris ergo locutionem Dominus universa quae vel actu, vel fatu, vel cogitatu de corde proferimus, insinuat, quae magis quam hominibus dicta nuda et aperta sunt oculis ejus. Nam et moris est Scripturarum, verba pro rebus ponere, unde Psalmista: Dic, inquit, animae meae: Salus tua ego sum , et Ezechias, Non fuit verbum, quod non ostenderim eis. Qui utique rerum, et non verborum Chaldaeis revelarat arcana. Itemque Apostolus, Et nemo dicit