comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sa: intus uͦ plena sunt ossib mortuoꝵ. et om̃i
spurcicia. Sic et uos aforis quidẽ paretis
hominib iusti: intus autem pleni estis hy¬
oblita. Infideles enim significantur nomi¬
ne tenebrarum. Hinc dicit apłs. fuistis enĩ
aliquando denebiȩ. Sic et terra oblita. ħo
ẽ qui oblitus ẽ dm. Potest nanq anima in¬
fidelis usq ad tantas tenebras ꝑuenire: ut
dieat stultus incorde suo non ẽ ds̃. Totus
gͦ istȩ sensus ita continuatur: atq contexit᷑
Clamaui adte dñe inter passiones meas:
tota die expandi adte manus meas: idlest
non destiti adte głificandum extendere oꝑa
mea. Cur gͦ inme impii seuiunt: nisi qͥa
mortuis non facies mirabilia: id÷ non eis
commouentur adfidem nec medici eos ex¬
suscitabunt ut confiteantur tͥ: inquibus
occulta gr̃a tua non oꝑatur: qui trahunt̃
ut credant: quia nemo uenit adme nͥ quẽ
du attrareris: Nam quis narrabit insepul
te nichil horum ualenti credere atq sentir:
Nunquid enim intenebris huius mortis.

Expanded text:
et omni spurcitia: sic et vos aforis quidem paretis hominibus justi; intus autem pleni estis hyoblita.» Infideles enim significantur nomine tenebrarum: hinc dicit Apostolus, «Fuistis enim aliquando tenebrae» . Sic et terra oblita, homo est qui oblitus est Deum: potest namque anima infidelis usque ad tantas tenebras pervenire, ut dicat stultus in corde suo, «Non est Deus» . Totus ergo iste sensus ita continuatur atque contexitur: «Clamavi ad te, Domine,» inter passiones meas; «tota die expandi manus meas ad te:» id est, non destiti ad te glorificandum extendere opera mea. Cur ergo in me impii saeviunt, nisi quia mortuis non facies mirabilia? id est, non eis commoventur ad fidem, nec medici eos exsuscitabunt, ut confiteantur tibi, in quibus occulta gratia tua non operatur, qua trahantur ut credant; quia nemo venit ad me, nisi quem tu attraxeris. Nam «quis enarrabit in sepulte nihil horum valenti credere atque sentire? «Numquid» enim «in tenebris» hujus mortis,
Abbreviated transcription (Latin):
Sa lM YM istum de qͦ
loqui ꝓposuimus carita¬
pite despe quam habemꝰ
animos: quia ille qui pro¬
misit ita cȩtera comple¬
turus ẽ ut multa comple¬
uit. Dat enim nobis adeum fiduciam. non
meritum nrm: sed illius miscdia. Et ipse
ẽ quantum arbitror intellectus ȩthan isrłi¬
de: unde istȩ psalmus titulum accepit ui¬
deris enim quis homo fuerit qui uocabat᷑
ȩthan. Interpretatio enim nominis huius.
robustum indicat. Et nemo in hoc scło ro¬
bustus ẽ: ñ inspe ꝓmissionis di. Quantum
enĩ attinet admerita nr̃a infirmi sumus
quantum adeius miscdiam robusti sumus.
taq istȩ infirmus inse robustus inmiscłia
dei inde cȩpit.

Expanded text:
salmum istum, de quo loqui proposuimus Charitapite de spe quam habemusanimos, quia ille qui promisit, ita caetera completurus est, ut multa complevit. Dat enim nobis ad eum fiduciam, non meritum nostrum, sed illius misericordia. Et ipse est, quantum arbitror, «Intellectus Aethan Israelitae»; unde iste psalmus titulum accepit. Videris enim quis homo fuerit, qui vocabatur Aethan; interpretatio tamen nominis hujus Robustum indicat. Et nemo in hoc saeculo robustus est, nisi in spe promissionis Dei: quantum enim attinet ad merita nostra, infirmi sumus; quantum ad ejus misericordiam, robusti sumus. Itaque iste infirmus in se, robustus in misericordia Dei, inde coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
non respondet inchoro: et ideo nichil ei ꝓdest: P¬
inde quemadmodum mnarte dicunt᷑ inusica. sic̃
ea docti homines latine dicere potuerunt. prȩ¬
centor & succentor: precentor scilicet qui uocem
premittit ineantu: succentor autem qui subse¬
quenter canendo respondet: ita in hoc cantico
passionis precedentem xp̃m subsequitur chorꝰ
martyrum. infinem cclestium coronatoꝵ. Hoc
enim canitur filiis chorȩ id÷ imitatorib passio¬
hibetur id chore Et hic ẽ intellectus eman
isrłitȩ: qđ intituli ultimo positum ẽ. E man
quippe interpretari dicitur frater eius. Fos
enum fr̃s suos. xp̃c facere dignatus ẽ. qui sacra¬
mentũ crucis eius intelligunt: & ñ solum de
illa ñ erubescunt. ucrum etiã in illa fideliter
głantur: ñ se de suis meritis głantes. s erꝰ gr̃ȩ
noningrati: ut unicuiq eoꝵ dici possit. ecce
uere isrłita in quo dolus ñ ẽ: sicut ipsum isrł

Expanded text:
non respondet in choro; et ideo nihil ei prodest . Pnon respondet in choro; et ideo nihil ei prodest . Proinde quemadmodum dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, praecentor et succentor; praecentor scilicet qui vocem praemittit in cantu, succentor autem qui subsequenter canendo respondet: ita in hoc cantico passionis, praecedentem Christum subsequitur chorus martyrum in finem coelestium coronarum. Hoc enim canitur «filiis Core,» id est imitatoribus passiohibetur, id est, Core. Et hic est «intellectus Aeman Israelitae»: quod in tituli hujus ultimo positum est. Aeman quippe interpretari dicitur, Frater ejus. Eos enim fratres suos Christus facere dignatus est, qui sacramentum crucis ejus intelligunt, et non solum de illa non erubescunt, verum etiam in illa fideliter gloriantur, non se de suis meritis extollentes, sed ejus gratiae non ingrati; ut unicuique eorum dici possit, «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» : sicut ipsum Israel
Abbreviated transcription (Latin):
utiq non sit solus de passione dñi conscriptꝰ.
Aut si ẽ. alia causa cur tanta sit uarietas titu¬
laꝵ qua possit ostendi ita psalmos om̃s eẽ.
prenotatos. qui sunt aliter. atq aliter pre¬
notatos: ut nullius titulus ualeat alicui al¬
teri conuenire: ego eam fateor cum multũ
conatus essem penetrare non potui. Et si qͥd
de hac re legi abeis dictum. qui ante nos ista
tractarunt: non satis fecit ex pectationi siue
tarditati meȩ. In quo gͥ mysterio dictum mͥ
uideatur ꝓchoro ad respondendum: idẽ ut
canenti ꝑchorum respondeatur: exponam.
Dñi hic passio ꝓpħatur. Dicit. apłs autem petrꝰ¬
ẜ p̃c ꝓnobis passus ẽ: relinquens nob̃ exemplũ.
ut sequamur uestigia eius. hoc ẽ respondere.
ponere. hoc ẽ respondere. Chorus autem con¬
cordiam signifieat: quȩ incaritate consistit
Quisquis eigo qͣsi emulator dñicȩ passionis. tradi¬
derit corpus suũ ut ardeat: caritatem ñ habeat.

Expanded text:
utique non sit solus de Domini passione conscriptus. utique non sit solus de Domini passione conscriptus. Aut si est alia causa cur tanta sit varietas titulorum, qua possit ostendi ita Psalmos omnes esse praenotatos, qui sunt aliter atque aliter praenotati, ut nullius titulus valeat alicui alteri convenire; ego eam, fateor, cum multum conotus essem, penetrare non potui: et si quid de hac re legi ab eis dictum, qui ante nos ista tractarunt, non satisfecit exspectationi, sive tarditati meae. In quo igitur mysterio dictum mihi videatur, Pro choro ad respondendum, id est, ut canenti per chorum respondeatur, exponam. Domini hic passio prophetatur. Dicit autem  pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus» : hoc est respondere. ponere» : hoc est respondere. Chorus autem concordiam significat, quae in charitate consistit. Quisquis ergo quasi aemulator dominicae passionis tradiderit corpus suum ut ardeat, si charitatem non habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
remanebit sola & pura ȩterna laudatio. Con¬
uersi addominum.
Sal Ci huus occoge¬
suni et septimi ditulus:
habet aliquid quo no¬
uum negotium dispu¬
tatori afferat. Nusquã
enim aliorum psalmoꝵ
psalmo cantici & eantico psalmi: alias iam
quid nobis uiderctur diximus: et filiis chors
usitatum intitulis psalmorum sepissimȩq tͣc¬
tatum est: & quid sit infinem. Sed qđ sequi¬
tur ꝓmelech adrespondendum: hoc inusita¬
tum habet istȩ titulus. Promelech autem: la¬
tine ꝓchoro dici potest. Melech enim uerbo
hebreo chorus signifieatur. Quid. ẽ. gͦ ꝓcho¬
ro ad respondendum: nͥ forte ut canenti cho¬
rus consonando respondeat: Sieut ñĩstum
solũ. s. alios quoq psalmos credendum.s̃ eẽ
cantatos. quamius alios titulos acceꝑint: qđ
factum existimo causa uarietatis: qua fasti¬
dium leuaretur. Non enu solus iste psalmꝰ
dignus ẽ habitus. ubi responderet chorus: cũ

Expanded text:
remanebit sola et pura et aeterna laudatio. Conremanebit sola et pura et aeterna laudatio. Conversi ad Dominum. salmi hujus octogesimi et septimi titulus habet aliquid quod novum negotium disputatori afferat. Nusquam enim aliorum psalmoruPsalmo cantici et cantico psalmi alias jam quid nobis videretur diximus: et, «filiis Core,» usitatum in titulis psalmorum saepissimeque tractatum est, et quid sit, «in finem;» sed quod sequitur, «Pro melech ad respondendum,» hoc inusitatum habet iste titulus. «Pro melech» autem, latine pro choro dici potest: «melech» enim verbo Hebraeo chorus significatur. Quid est ergo, Pro choro ad respondendum; nisi forte ut canenti chorus consonando respondeat? Sicut non istum solum, sed alios quoque psalmos credendum est esse cantatos, quamvis alios titulos acceperint; quod factum existimo causa varietatis, qua fastidium levaretur. Non enim solus iste psalmus dignus est habitus, ubi responderet chorus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uentrem & guitur pugnat: aliquando illis mi¬
litat. Itaq fr̃s mei si putatis aliquid tale ha¬
bituros nos mnilla patria. qua nos exhortatur
tuba cȩlestis: & ꝓpterea uos ap̃sentib abstine¬
tis. ut illic talia copiosius recipiatis: sic estis sic̃
nent se amaiore incontinentia. Nolite ergo sic:
adaliquid uos ineffabile preparate: mundate
corda ab omnib affectionib ur̃is terrenis & se¬
cularib. Uisuri sumus quiddam. quo uiso bea¬
ti erunus: & hoc solũ nobis sufficiet. Et quid:
Hon manducabimus: Immo manducabimus.
& ipse erit cib nr̃ qui & reficiat. & non deficiat.
Tanquam iocundatorum omnium habitatio in
te. Iam dictum ẽ. unde iocundabimur. Beati
qui habitant indomo tua: inscła scłorũ lau¬
dabunt te. Laudemus & modo dñm quantũ
possumus mixtis gemitib: quia laudando eũ
desideramus eum. & nondiun tenemus. Cum
tenuerimus subtrahetur omnis gemitus: &

Expanded text:
ventrem et guttur pugnat; aliquando illis miventrem et guttur pugnat; aliquando illis militat. Itaque, fratres mei, si putatis aliquid tale habituros nos in illa patria, ad quam nos exhortatur tuba coelestis, et propterea vos a praesentibus abstinetis, ut illic talia copiosius recipiatis; sic estis quomonent se majore incontinentia. Nolite ergo sic: ad aliquid vos ineffabile praeparate; mundate cor ab omnibus affectionibus vestris terrenis et saecularibus. Visuri sumus quiddam, quo viso beati erimus, et hoc solum nobis sufficiet. Et quid? non manducabimus? Imo manducabimus; et ipse erit cibus noster, qui et reficiat, et non deficiat. «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Jam dictum est unde jucundabimur: «Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te.» Laudemus et modo Dominum, quantum possumus, mixtis gemitibus; quia laudando eum desideramus eum, et nondum tenemus: cum tenuerimus, subtrahetur omnis gemitus, et
Abbreviated transcription (Latin):
in auancia. in honorib scłi. Extolluntur enĩ
homines & lȩcicia quadã insaniunt. s: non est
gaudere impus dic̃ dñs. Est quȩdã iocunditas
quã nec ocłs uiditꝰ nec auris audiuit: nec incor
hominis ascendit. Tanquam iocundatoꝵ om¬
mum habitatio inte. Adaliud gaudium nos
paremus: quia et hic tanquam similẽ inueni¬
mus & ñẽ. hoc: ne qͣsi paremus nos talib ibi ꝑ¬
frui. qͣsib hic gaudemus. Alioquin continentia
nr̃a auaricia erit. Sunt enim homines. qui in¬
uitantur ad cȩnã optimam. ubi multa et p̃ciosa
ponenda sunt: & ñ prandent. Iam si queras ab
eis quare ñ prandeant: respondent. Ieuinainus.
Magnum opus xp̃ianum opus ieiunium. Noli
cito laudare. Quere causam: negotium uentͥs
agitur. non religionis. Quare ieuinant: Ne
uentrem preoccupent uilia: & non possint ad¬
mittere preciosa. Ergo negotium gutturis agi¬
tur inieiunio. Magna res. Utiq ieuiniũ contͣ

Expanded text:
in avaritia, in honoribus saeculi. Extolluntur enim in avaritia, in honoribus saeculi. Extolluntur enim homines, et laetitia quadam insaniunt: sed «non est gaudere impiis,» dicit Dominus . Est quaedam jucunditas quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Ad aliud gaudium nos paremus; quia hic tanquam simile invenimus, et non est hoc: ne quasi paremus nos talibus ibi perfrui, qualibus hic gaudemus; alioquin continentia nostra avaritia erit. Sunt enim homines qui invitantur ad coenam opimam, ubi multa et pretiosa ponenda sunt; non prandent: jam si quaeras ab eis quare non prandeant, Jejunamus. Magnum opus, christianum opus jejunium. Noli cito laudare: quaere causam; negotium ventris agitur, non religionis. Quare jejunant? Ne ventrem praeoccupent vilia, et non possit admittere pretiosa. Ergo negotium gutturis gerit in jejunio. Magna res utique jejunium: contra
Abbreviated transcription (Latin):
miseria : E gentem ñ inuenies: nudum ñ inue¬
nies: nemo tͥ occurret sitiens. Nullus ꝑegrinus
erit: nullus ȩgrotus quem iusites: nullus mor¬
tuus quem sepelias: nullus litigatoꝵ inter qͦs
componas. Quid facturus es: An forte ꝓpter
necessitatem corꝑis nr̃i. nouellabimus & arabi¬
mus. et negociabimur. & pegrinabimur: Ma¬
gna ibi quies. Nam ibi omĩa oꝑa quȩ necessi¬
tas flagitat subtrahuntur. Mortua necessitate
ꝑibunt oꝑa necessitatis. Quid gͦ erit: Quom̃
potuit: dixit lingua humana. Tanquã iocun¬
datorum omĩum habitacio inte. Quid s̃ t̃anꝙͣ
Quare tanquam: Quia talis ibi erit iocunditas:
qualem hic non nouimus. Uideo hic multas io¬
cunditates. Et multi gaudent inscło: alii hinc
alii inde: & non ẽ qđ illi gaudio comparent:
s tanquam iocunditas erit. Nam si dicã iocun¬
ditas incipit homini occuitere talis iocundi¬
tas qualem solent habere inpoculis. in prandis.

Expanded text:
miseria: egentem non invenies, nudum non invemiseria: egentem non invenies, nudum non invenies, nemo tibi occurret sitiens, nullus peregrinus erit, nullus aegrotus quem visites, nullus mortuus quem sepelias, nullus litigatorum inter quos pacem componas. Quid facturus es? An forte propter necessitates corporis nostri novellabimus, et arabimus, et negotiabimur, et peregrinabimur? Magna ibi quies: nam ibi omnia opera, quae necessitas flagitat, subtrahentur; mortua necessitate, peribunt opera necessitatis. Quid ergo erit? Quomodo potuit, dixit lingua humana: «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Quid est, «tanquam?» quare, «tanquam?» Quia talis ibi erit jucunditas, qualem hic non novimus. Video hic multas jucunditates, et multi gaudent in saeculo, alii hinc, alii inde; et non est quod illi gaudio comparem, sed tanquam jucunditas erit. Nam si dicam, Jucunditas; incipit homini occurrere talis jucunditas, qualem solet habere in poculis, in prandiis,
Abbreviated transcription (Latin):
conterimur. Habitatio nr̃a: iocunditas sola
erit. Periet labor & gemitꝰ: tͣnseunt orationes.
succedunt laudationes. Ibi gͦ habitatio locun¬
datoꝵ. Non erit gemitꝰ desiderantium: s leti¬
ciȩ ꝑfruentium. Aderit enĩ cuimodo suspi¬
ramus. Similes illi erimus: qm̃ uidebimus
eũ sicuti ẽ. Ibi totum negotium nr̃m ñ erit.
nͥ laudare deum: et frui deo. Et qͥd aliud q̃¬
remus: ubi solus sufficit. ꝑquem facta sunt
omnia: Habitabimur: ethabitabimus. Subi¬
cientur illi omnia: ut sit ds̃ omnia in om̃ĩb
Beati gͦ qui habitant. indomo tua. Unde beati:
Habendo aurum: habendo argentiun: nume¬
rosam familiam: multiplicem ꝓlem: Unde be
gocio. Hoc gͦ unum desideramus fr̃s: cum ue¬
nerimus adhoc nos paremus. gaudere addm̃.
laudare dm. Opera bond quȩ mͦ nos ꝑducũt.
ñ ibi erunt. Diximus et hesterno die qͣntũ po¬
tiumus. ubi erunt oꝑa miscđię: ubi nulla ent

Expanded text:
conterimur: habitatio nostra, jucunditas sola conterimur: habitatio nostra, jucunditas sola erit. Peribit labor et gemitus; transeunt orationes, succedunt laudationes. Ibi ergo habitatio jucundatorum, non erit gemitus desiderantium, sed laetitia perfruentium. Aderit enim cui modo suspiramus; similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est : ibi totum negotium nostrum non erit, nisi laudare Deum, et frui Deo. Et quid aliud quaeremus, ubi solus sufficit, per quem facta sunt omnia? Habitabimur et habitabimus: subjicientur illi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . «Beati» ergo «qui habitant in domo tua.» Unde beati? Habendo aurum, habendo argentum, numerosam familiam, multiplicem prolem? Unde beagotio. Hoc ergo unum desideremus, fratres, cum venerimus ad hoc; nos paremus gaudere ad Deum, laudare Deum. Opera bona quae modo nos perducunt, non ibi erunt. Diximus et hesterno die, quantum potuimus; non ibi erunt opera misericordiae, ubi nulla erit
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt de babylone principes credentes de
scło: Principes uenerunt adurbem romã: qͣsi
caput babylonis: ñ ierunt adtemplum impe¬
ratoris. s: admemoriam piscatoris. Unde ist
principes: Infirma mundi elegit d̃s̃ ut con¬
fundat fortia: & ignobilia elegit ds̃: et ea q̃
non sunt: tanquam ca quȩ sunt: ut ea quȩ fr̃
euacuentur. Hoc facit qui erigit de terra in¬
opem. & de stercore exaltat pauꝑem. Ut quid
erigit: Ht collocet eum cum principib: cũ
principib popłi sui. Magna res: magnum
gaudiũ: magna lȩticia. Postea uencrunt in
hanc ciuitatem & oratores: sed ñuenirent.
nͥ precederent piscatores. Magna hec. S ubi
hec nisi milla ciuitate dei: de qua gloriosis¬
sima dicta sunt. Ideo collatis omnib gau¬
diis atq conflatis: quomͦ clausit: Tanqͣ
iocundatorum omnium: habitatio inte.
Tanquam iocundatoꝵ habitatio omniũ iocun¬
datorum in hac ciuitate in ꝑegrinatione ista

Expanded text:
Venerunt de Babylone principes, credentes de Venerunt de Babylone principes, credentes de saeculo principes venerunt ad urbem Romam, quasi caput Babylonis; non ierunt ad templum Imperatoris, sed ad memoriam Piscatoris. Unde enim isti principes? Infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia: et ignobilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam quae sunt, ut quae sunt evacuentur . Hoc facit qui erigit de terra inopem, et de stercore exaltat pauperem. Utquid erigit? Ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui . Magna res, magnum gaudium, magna laetitia. Postea venerunt in hanc civitatem et oratores; sed non venirent nisi praecederent piscatores. Magna haec; sed ubi haec, nisi in illa civitate Dei, de qua gloriosissima dicta sunt. 9. «vers.» 7. Ideo collatis omnibus gaudiis atque conflatis, quomodo clausit? «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Tanquam jucundatorum habitatio omnium jucundatorum in hac civitate. In peregrinatione ista
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Quid ẽ. hoc fr̃s: Quales ꝓmissiones:
quantam spem tenemus: Ecce ꝓpter nos al¬
tissimus qui fundauit ciuitatem. mater dr̃
ipsi ciuitati: & homo inea factus ẽ: & altis¬
ista scitis: cantabimus hȩc om̃s: & eantat
ante nos. Sed quid magnum ante nos: Ante
terram & cȩlum: ante scła. Hic ergo homo ꝓꝑ
nos factus ẽ. in ea. idem ipse altissimus funda¬
cdauit cam. Unde ista scimus: Dominus nar¬
rauit inscripturis populoꝵ. Hoc enim sequit᷑
inpsalmo: mater syon dicet homo et homo fac¬
tus c̃ inea: et ipse fundauit eam altissimus. Do¬
minus narrauit inscripturis populorum. & pͥn¬
cipum. Quorum principum: Horum qui fue
runt imnea. Principes qui facti sunt inea: inea
facti sunt principes. Nam ante quam inea fie¬
rent principes: abiecta mundi elegit ds̃: ut
confundat fortia. Nunquid princeps piscator:
Nunquid princeps publicanus: Principẽ plane:
sed quia facti sunt inea. Quales isti principes:

Expanded text:
retur. Quid est hoc, fratres? Quales promissiones, retur. Quid est hoc, fratres? Quales promissiones, quantam spem tenemus! Ecce propter nos Altissimus qui fundavit civitatem, «Mater,» dicit ipsi civitati; et «homo in ea factus est, et Altisista scitis? Cantavimus haec omnes, et cantaante nos. Sed quid magnum ante nos? Ante terram et coelum, ante saecula. Hic ergo homo propter nos factus in ea, idem ipse Altissimus fundavit eam. Unde ista scimus? «Dominus narrabit» «in Scriptura populorum.» Hoc enim sequitur in Psalmo: «Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus. Dominus narrabit in Scriptura populorum et principum.» Quorum principum? Horum qui facti sunt in ea. Principes qui facti sunt in ea, in ea facti sunt principes: nam antequam in ea fierent principes, abjecta mundi elegit Deus, ut confunderet fortia. Numquid princeps piscator? numquid princeps publicanus? Principes plane; sed quia facti sunt in ea. Quales isti principes?
Abbreviated transcription (Latin):
dicet homo. Est quidã homo qui dicitur ma¬
der syon: et ꝑhunc ueniunt isti om̃s. S iste ħo
quid.ẽ. dicit: si audiamus. si capiamus. Alat̃
sẏon dicet homo. Sequitur ibi quasi quere¬
res ꝑquem uencrit raab babylon. alienigenş.
tyius. ethyopes. Ecce ꝑquem uenerunt. Ma¬
ter syon dicet homo: & homo faccus est mnea.
et ipse fundauit eam altissimus. Quid aptis
fratres: Uere quia gloriosissima dicta dete s̃
ciuitas dei: ecce. mater syon dicet homo. Quis
homo: Qui homo factus ẽ mea. Ipse factus est
homo: & ipse fundauit. eam. Quomodo inea
factus est. & ipse eam fundauit: Ut inea fic¬
ret homo: iam fundata erat. Sic intellige si
potes. Et enim mater syon dicet: sed homo.
Mater syon dict homo autem factus ẽ inea
Ipse autem fundauit eam: non homo s altis¬
simus. Sie fundauit ciuitatem in qua nasce¬
retur: quomͦ creauit matrem de qua nasce¬

Expanded text:
dicet homo.» Est quidam homo qui dicit, «Madicet homo.» Est quidam homo qui dicit, «Mater Sion;» et per hunc veniunt isti omnes. Sed iste homo quis est? Dicit, si audiamus, si capiamus: «Mater Sion, dicet homo.» Sequitur ibi, quasi quaereres, per quem venerit Raab, Babylon, alienigenae, Tyrus, Aethiopes. Ecce per quem venerunt, «Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus.» Quid apertius, fratres? Vere quia «gloriosissima de te dicta sunt, civitas Dei.» Ecce, «Mater Sion, dicet homo.» Quis homo? Qui «homo factus est in ea.» In ea factus est homo, et ipse eam fundavit. Quomodo in ea factus est, et ipse eam fundavit? Ut in ea fieret homo, jam fundata erat. Sic intellige, si potes. Etenim, «Mater Sion, dicet;» sed, «homo, Mater Sion, dicet; homo» autem «factus est in ea: ipse» autem «fundavit eam,» non homo, sed «Altissimus.» Sic fundavit civitatem in qua nasceretur, quomodo creavit matrem, de qua nasce
Abbreviated transcription (Latin):
babylone gentes significauit: qͣsi diceretur
quid .ẽ. qđ dixisti memor ero raab & babylo¬
nis scientib me: Quare hoc dixisti: Etenm
alienigenȩ inquit id÷ ꝑtinentes adraab: ad
babylonem. Et tyrus. Sed quousq gentes:
Usq adfines teriȩ. Elegit enim populum: qui
infines derrȩ ẽ. Et populus inquit ȩthiopũ.
hi fucrunt ibi. Si ergo ibi raab. ibi exbabylo¬
ne: quia ibi alicnigene. ibi tẏrus. ibi populꝰ
magnum. Peum illic raab: ꝑquem illic baby¬
lon: iam non babylonia. Caret enu babylo¬
ne: & incipit esse ihrłm. Diuiditur filia ad¬
uersus matrem suam. Erit inmenbris regi¬
ne illius eui dicitur: obliuiseere populũ
tuũ et domũ patris tui: concupiuit rexspe¬
ciem tuam. Nam unde babylon aspuaret
adicrłm. unde raab adilla fundamenta ꝑ¬
ueniret: unde alienigenȩ: unde tyrus unde
popłs ȩchyopum. Audi unde. Mater syon

Expanded text:
Babylone Gentes significavit; quasi diceretur, Babylone Gentes significavit; quasi diceretur, Quid est quod dixisti, «Memor ero Raab et Babylonis, scientibus me?» quare hoc dixisti? «Etenim alienigenae,» inquit, id est, pertinentes ad Raab, pertinentes ad Babylonem, «et Tyrus.» Sed quousque Gentes? Usque ad fines terrae. Elegit enim populum qui in fine terrae est: «Et populus,» inquit, «Aethiopum, hi fuerunt ibi.» Si ergo ibi Raab, ibi ex Babylone, quia ibi alienigenae, ibi Tyrus, ibi populus magnum. Per eum illic Raab, per quem illic Babylon, jam non Babylon; caret enim Babylone, et incipit esse Jerusalem. Dividitur filia adversus matrem suam, et erit in membris reginae illius cui dicitur: «Obliviscere populum tuum et domum patris tui; concupivit rex speciem tuam» . Nam unde Babylon aspiraret ad Jerusalem? unde Raab ad illa fundamenta perveniret? unde alienigenae, unde Tyrus, unde populus Aethiopum? Audi unde: «Materh» «Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
entib phariscis. Amen dico uob̃: publican et
meretrices precedunt uos inregnum cȩlorum.
Precedunt: quia uim faciunt. Impellunt creden¬
do. & ceditur fider: nec obsistere potest quisqͣ.
quia qui uim faciunt diripiunt illud. Ibi
enim positum ẽ regnũ cęloꝵ uim patiturr:
& qui uim faciunt diripiunt illud. Hoc fec̃
ille latro: fortior incruce quã infauce.Me¬
mor ero raab et babilonis. Babylon eiuitas di¬
citur scđm scłm. Quomͦ una ciuitas scã ihe¬
rusalem: sic una cuitas iniqua babylon. Om̃s
iniqͥ ad babiloniã ꝑtinent: quomͣ om̃s scĩ ad
ille qui iustifieat impium: quia memor ero
inquit non solum raab: s etiam babylonis.¬
Sed quom̃ memor ero raab & babylonis: Sci¬
entib me. Ideo quodã loco dicit scriptuta: ef¬
funde iram tuã ingentes quȩ te ñnouerunt.
Hic ait. effunde iram tuã ingentes quȩ te ñ
nouerunt. & alibi. pretende miscdiam tuam
scientib te. Et ut noueritis quia inraab &

Expanded text:
harisaeis: «Amen dico vobis, publicani et meretrices praecedunt vos in regnum coelorum» . Praecedunt, quia vim faciunt: impellunt credendo, et ceditur fidei, nec obsistere potest quisquam; quia qui vim faciunt, diripiunt illud. Ibi enim positum est: «Regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud» . Hoc fecit ille latro, fortior in cruce quam in fauce. «Memor ero Raab et Babylonis.» Babylon civitas dicitur secundum saeculum. Quomodo una civitas sancta, Jerusalem; una civitas iniqua, Babylon: omnes iniqui ad Babyloniam pertinent; quomodo omnes sancti ad ille qui justificat impium; quia, «Memor ero,» inquit, non solum «Raab,» sed etiam «BabylonisSed quorum memor erit Raab et Babylonis? «Scientibus me.» Ideo quodam loco dicit Scriptura: «Effunde iram tuam in gentes quae te non cognoverunt;» . Hic ait, «Effunde iram tuam in gentes quae te non cognoverunt;» et alibi, «Praetende misericordiam tuam scientibus te» . Et ut noveritis quia in Raab et
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: ñ mortuos excitare. Dequib dictũẽ
Dunquid mortius facies mirabilia: Nimis enĩ
occulta dĩ gr̃a ẽ: qua hominum mentes qͦ¬
dammͦ reuiuiscunt: ut possunt aquib libet
eiꝰ minist̾s p̃cepta sanitatiꝰᷤ audire Quã gr̃am

Expanded text:
possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
de quib dicit apłs. ubi sapiens. ubi scriba.
ubi conquisitor huius scłi: nonne fuit in¬
congruum eosdem medicos nuncupari. ue¬
lut ꝑartem sapientiȩ suȩ ꝓmittentes anima¬
rum salutem: Contra quos dicitur: dñi g̃
salus. Si autẽ inbonum acceꝑimus gygan¬
tes: quia et de ipso dño dictum ẽ. exulta¬
uit sicut gygas ad currendam uiam: qđ
ita sit gygas gygantũ magnoꝵ scilicet & for¬
tissimoꝵ qui in eius eccłia spũali robore exce¬
lunt. sicuti ẽ mons montium: quia de illo
scriptum ẽ erit innouissimis temporibus
manifestus mons dñi paratus in eacumine
montium: sicut etiam sc̃s scõꝵ: ñ ẽ absur¬
dum ut idem ipsi magni et fortes. etiã me
lari potero carnem meam: ut saluos faciam
aliquos exillis. Sed etiam tales medici qͣuis
ñ de suo curent: quia nec medici corꝑis eurãt
desuo: tamen quantum libet ꝑfidele mini¬
sterium opitulentur saluti: uiuentes curare

Expanded text:
de quibus dicit Apostolus, «Ubi sapiens? ubi scriba? de quibus dicit Apostolus, «Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi» ? non fuit incongruum eosdem medicos nuncupari, velut per artem sapientiae suae promittentes animarum salutem: contra quos dicitur, «Domini est salus» . Si autem in bono acceperimus gigantes, quia et de ipso Domino dictum est, «Exsultavit ut gigas ad currendam viam» ; quod ita sit gigas gigantum, magnorum scilicet et fortissimorum, qui in ejus Ecclesia spirituali robore excellunt; sicuti est mons montium, quia de illo scriptum est, «Erit in novissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium» ; sicut etiam sanctus sanctorum: non est absurdum ut iidem ipsi magni et fortes etiam medilari potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa etiam infidelis popłs uidit. alius ꝓpħa
dicit: tota die expandi manus meas adpo¬
pulum ñcredentẽ & contradicentẽ. Ipsi st̃
mortui quib non sunt facta mirabilia: non
qd̃ ea ñuiderunt: s qđ ꝑea non reuixerunt.
Qđ autem sequitur. aut medici exsuscitabut̃
et confitebuntur tͥ: id÷ quia non amedicis
ex suscitabuntur homines ut confiteantur
tͥ inhebreo quidem aliter se habere firma¬
tur. Non enim medici. s gygantes eẽ. ꝑhi¬
bentur. Uerum .lxxͣ. interpretes quoꝵ auc¬
toritas tanta ẽ. ut non inmerito ꝓpt̃ inua¬
bilem consonantiã diuin o sp̃u interpreta¬
di ẽẽ. credantur:: de uocis similitudine qua
inhebrea lingua gygantes & medici pene
eodem mͦ sonant. ut exigua differentia di-¬
stinguantur ñ errore s potius occasione.
quomͦ isto loco accipiendi eeñt gygantes si¬
gnificare uoluerunt. Si enim suꝑbos gy¬
gantum nomine insinuatos intelligamꝰ

Expanded text:
opera etiam infidelis populus vidit, alius propheta opera etiam infidelis populus vidit, alius propheta dicit, «Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem» . Ipsi sunt mortui, quibus non sunt facta mirabilia; non quod ea non viderunt, sed quod per ea non revixerunt. Quod autem sequitur, «Aut medici exsuscitabunt, et confitebuntur tibi?» id est, quia non a medicis exsuscitabuntur homines, ut confiteantur tibi. In hebraeo quidem aliter se habere firmatur; non enim medici, sed gigantes esse perhibentur: verum Septuaginta interpretes, quorum auctoritas tanta est, ut non immerito propter mirabilem consonantiam divino Spiritu interpretati esse credantur; de vocis similitudine, qua in hebraea lingua gigantes et medici pene eodem modo sonant, et exigua differentia distinguuntur, non errore, sed potius occasione, quomodo isto loco accipiendi essent gigantes, significare voluerunt. Si enim superbos gigantum nomine insinuatos intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
predestinatis inȩternã salutem: ñ autẽ om¬
nib hominib: nec ipsis inter quos fact᷑a
sunt eius bona oꝑa ꝓfuerunt: ideo conse¬
quenter adiecit. Nunquid mortius facies
mirabilia: Hoc enim si de his dictum pu¬
tauerimus. quoꝵ caro exanimis facta ẽ: ma¬
gna mirabilia facta sunt mortuis: cũ qͥdã
eorum etiam reuixerunt. Et qđ dñs penetra¬
uit ĩferna atq ĩn mortis uictor ascendit ma¬
gnum mortuis miraełm factum ẽ. Signi¬
ficat gͦ uerbo isto qđ ait. nunquid mortius
facies mirabilia: homines corde ita mortu¬
os. ut eos aduitam fidei tanta. xp̃i mirabi¬
lia non mouerent. Neq enim ꝓpterea dixit
ñeis fieri mirabilia. non quia non ea uident.
s quia non eis ꝓsunt. Nam sicut hic ait. do¬
ta dic expandi manus ineas adte. quia om¬
nia oꝑa sua ñnͥ aduoluntatem referat patͥs:
sepissimȩ se contestans ideo uenisse. ut uo¬
luntatem patris impleret: ita quia eadem

Expanded text:
praedestinatis ad aeternam salutem, non autem ompraedestinatis ad aeternam salutem, non autem omnibus hominibus, nec ipsis inter quos facta sunt, ejus bona opera profuerunt; ideo consequenter adjecit: «Numquid mortuis facies mirabilia?» Hoc enim si de his dictum putaverimus, quorum caro exanimis facta est; magna mirabilia facta sunt mortuis, cum quidam eorum etiam revixerunt : et quod Dominus penetravit inferna, atque inde mortis victor ascendit, magnum mortuis miraculum factum est. Significat ergo isto verbo quo ait, «Numquid mortuis facies mirabilia,» homines corde ita mortuos, ut eos ad vitam fidei tanta Christi mirabilia non moverent. Neque enim propterea dixit non eis fieri mirabilia, quia non ea vident; sed quia non eis prosunt. Nam sicut hic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ enim toto tempore: si nec saltem uno
tota die manus extendit incruce: Porro
si totum ꝓparte accipiendum eẽ. dicamus:
qͥa isto genere locutionis uti etiam sc̃a scͥp¬
tura consueuit: ñ mͥ occuirit exemplum
totum ꝓparte etiam tunc posse accipiꝰ qñ
ipsum uerbum additur & diettur totum.
Nam et meo qđ dixit dñs in euangłio. sic erit
et filius hominis incorde terrȩ trib dieb
et trib noctib: ideo totum ꝓpaite non in¬
solenter accipitur: quia non ait totis tͥb
dieb & totis trib noctib. Unus quippe
medius fuit totus dies: duoꝵ autem par¬
tes primi uttima. ultimi prima. Si autem
non crucem suã in hac ꝓpħia psalmi signi¬
ficauit his uerbis: s orationem quã eum
exforma serui fudisse deo patri euangłio
teste didicimus: ubi eum & longe ante pas¬
sionem & subdie passionis & inipsa cruce
orasse meminimus: nusquam hoc eũ tota
die fecisse legimus. Proinde conuenienter

Expanded text:
Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Evangelio, «Sic erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus» ; ideo totum pro parte non insolenter accipitur, quia non ait, Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: unus quippe medius fuit totus dies, duorum autem partes; primi ultima, ultimi prima. Si autem non crucem suam in hac prophetia Psalmi significavit his verbis, sed orationem, quam eum ex forma servi fudisse Deo Patri, Evangelio teste, didicimus, ubi eum et longe ante passionem, et sub die passionis, et in ipsa cruce orasse meminimus; nusquam hoc eum toto die fecisse legimus. Proinde convenienter
Abbreviated transcription (Latin):
opia: uelut subtracto sibi cibo suo: lumi¬
ne suo.Et exclamaui inquit adte dñs. Hoc
quidem & aꝑtissimȩ fecit: cũ penderet in
ligno. Sed qđ sequitur. tota die expandi
manus meas adte: quomͦ accipi oporteat:
merito queritur. Si enim in eo qđ ait. ex¬
tendi manus meas crucis patibulum intel¬
lexcrimus: quomͦ intellecturi sumus tota
dic: Nunquid tota die pependit inligno:
cũ et nox didtotũ dic̃ ꝑtineat: Si autẽ hoc
loco diem uoluit intelligi qui preter noctẽ
dies appellari solet: etiam talis diei qñ
crucifixus ẽ iam pars prima & non parua
transierat. Si autẽ diem ꝓtempore. positũ
ueluus acciꝑe: maximȩ quia hoc nomen
genere feminino posuit. qđ inlatino eloqͥo
ñnͥ tempus significare solet: quamiuis in
grȩco ñita sit semꝑ quippe mea lingua di¬
es feminino genere dicitur. & ideo nr̃o sic
interpretari puto: artius questio colligabit᷑

Expanded text:
opia,» velut subtracto sibi cibo suo, lumiopia,» velut subtracto sibi cibo suo, lumine suo. 9. «Et clamavi,» inquit, «ad te, Domine.» Hoc quidem et apertissime fecit, cum penderet in ligno. Sed quod sequitur, «Tota die expandi» «manus meas ad te,» quomodo oporteat accipi, merito quaeritur. Si enim in eo quod ait, «Expandi manus meas,» crucis patibulum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare solet: quamvis in graeco non ita sit; semper quippe in ea lingua dies feminino genere dicitur, et ideo nostros sic interpretari puto, arctius quaestio colligabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
res: quomͦ infirmati sunt abinopia: cum
ineis eẽt lux indeficiens: S nimirum ocłos
suos dixit menbra: quȩ insuo corꝑe cui ca¬
put ẽ ipse. clariora et eminentiora. & p̃cipue
pore similitudinem adhibens: ait. Si dotũ
corpus ocłs: ubi auditus: Si dotũ audit
ubi odoratus: Si fuissent omnia unum
menbiũ: ubi corpus: Nunc autem multa
menbra: unum autem corpus. Non potest¬
alltem dicere ocłs manib opus uobis non
habeo.Et si dixerit manus quia non sum
ocłs: non sum decorpore: non ideo non ẽ
decorpore: Quid autem his uerbis uellet
intelligi euidentius expressit: dicens. yos
autem estis corpus xp̃i: & menbra. Qua ꝓ
uelauerat caro & sanguis. s pat eius qui ĩ
celis ẽ ut petrus diceret tu es xp̃c filius dĩ
lebant: qͥa ñ egrediebatur id ÷ ñ manifesta¬
batur iniurtute & potentia sua: sed insins
interiorib occultus. omnia qͣsi suꝑatus atq
impotens ꝑferebat: infirmati sunt ab in¬

Expanded text:
res, quomodo infirmati sunt ab inopia, cum res, quomodo infirmati sunt ab inopia, cum in eis esset lux indeficiens? Sed nimirum oculos suos dixit membra quae in suo corpore cui caput est ipse, clariora et eminentiora et praecipua pore similitudinem adhibens, ait: «Si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum auditus, ubi odoratus? si fuissent omnia unum membrum, ubi corpus? Nunc autem multa membra, unum autem corpus. Non potest dicere oculus manibus, Opus vobis non habeo. Et si dixerit manus, Quia non sum oculus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore?» Quid autem his verbis vellet intelligi, evidentius expressit dicens, «Vos autem estis corpus Christi et membrvelaverat caro et sanguis, sed Pater ejus qui in coelis est, ut Petrus diceret, «Tu es Christus Filius Dei lebant, quia non egrediebatur, id est, non manifestabatur in virtute et potentia sua, sed in suis interioribus occultus, omnia quasi superatus atque impotens perferebat, «infirmati sunt ab in
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓbaret ignotos: quib infine dicturus ẽ. non
noui uos. Qđ uͦ adiungit posuerunt me ab¬
hominationem sibi: possunt & illi quidẽ in¬
telligi. quos notos sibi dixit: quia & ipli genꝰ
illius mortis horrebant. Sed melius intelli¬
gitur dehis: de quib suis ꝑsecutorib supiori¬
bus loquebatur:. Traditus sum inqui: &̃ noi
egredicbar. Utrum quia foris erant disciplĩ
eus. quando ipse intus iudicabatur: an potiꝰ
ñegrediebar altius dictum debemus acciꝑe:
id÷ mninteriorib meis latebam. ñ ostendebã
quis essem: non ꝓpalabar: non manifestabar.
Et ideo sequitur. Ocłi mei infirmati sunt ab
inopia. Nam qͦs eius ocłos intellecturi sumꝰ:¬
Nam si exteriores incarne inqua patiebatur
positos: ñ eos ineius passione legimꝰ in fir¬
matos abinopia: id: tanquam fame ut as¬
solet languisse. Post cȩnam quippe suã tra¬
ditus: et eodem die crucifixus ẽ. Si interio¬

Expanded text:
improbaret, ignotos, quibus in fine dicturus est, «Non improbaret, ignotos, quibus in fine dicturus est, «Non novi vos» . Quod vero adjungit, «Posuerunt me abominationem sibi:» possunt et illi quidem intelligi quos notos suos dixit, quia et ipsi genus illius mortis horrebant; sed melius intelligitur de his de quibus suis persecutoribus superius loquebatur. «Traditus sum,» inquit, «et non egrediebar.» Utrum quia foris erant discipuli ejus, quando ipse intus judicabatur? an potius, «non egrediebar,» altius dictum debemus accipere, id est, in interioribus meis latebam, non ostendebam quis essem, non propalabar, non manifestabar? et idco sequitur: «Oculi mei infirmati sunt ab inopia.» Nam quos ejus oculos intellecturi sumus? Si exteriores in carne in qua patiebatur positos, non eos in ejus passione legimus infirmatos ab inopia, id est, tanquam fame, ut assolet, languisse: post coenam quippe suam traditus, et eodem die crucifixus est. Si interio
Abbreviated transcription (Latin):
tiones fluctus autem iã ipsas passiones. Que
utraq ueniunt de iudicio dĩ. S illie dictũc̃
om̃s suꝑ me transierunt: hic uͦ om̃s suꝑ me
induxisti. Iuic gͦ et sic quȩdam acciderunt.
omĩa tamen mala.quȩ illis uerbis intelligi
uoluit. suꝑ me transierunt dixit: hic uͦ suꝑ
me induxisti: Transeunt n siue q̃ñ atting̃t̃ sĩc̃ s̾¬
pensionẽ: siue q̃ attingt̃ sic̃ fluct᷑: Cũ aũt om̃s
suspensiones non ait suꝑ me transierunt. s
suꝑ me induxisti: omnia quȩ impendebãt
euenisse significat. Impendebant autẽ quan¬
diui in ꝓpħia futura imminebant. omnia quȩ
acceꝑimus dictum ẽẽ notos meos: om̃s eriĩ.
Nam quem ille ñ nouerat: S ed eos dic̃ notos.
quib & ipse notus erat. quantũ eum tc̃ nosse
potuerunt certe uł accenus qđ sciebant eum
innocentem etiam si hominẽ tantummꝰ non
baret notos dicere potuerit: sicut malos ꝙͦ

Expanded text:
tiones, fluctus autem jam ipsas passiones: quae tiones, fluctus autem jam ipsas passiones: quae utraque veniunt de judicio Dei. Sed illic dictum est, «Omnes super me transierunt;» hic vero, «Omnes super me induxisti.» Illic ergo etsi quaedam acciderunt; omnia tamen mala quae illis verbis intelligi voluit, «super me transierunt,» dixit: hic vero, «super me induxisti.» Transeunt enim, sive quae non attingunt, sicut suspensiones; sive quae attingunt, sicut fluctus. Cum autem, «Omnes suspensiones,» non ait, super me transierunt, sed «super me induxisti;» omnia quae impendebant evenisse significat: impendebant autem, quamdiu in prophetia futura imminebant, omnia quae acceperimus dictum esse «notos meos,» omnes erunt: nam quem ille non noverat? Sed eos dicit «notos,» quibus et ipse notus erat, quantum eum tunc nosse potuerunt; certe vel hactenus quod sciebant eum innocentem, etiamsi hominem tantummodo, nbaret, «notos» dicere potuerit; sicut malos quos
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ apłs. Xp̃c nos redemit de maledicto le¬
gis: factus ꝓnobis maledictũ. Scriptũ s̃ enĩ.
Maledictus omnis qui pendet inligno. Et
ideo cũ eius obȩdientiantiã usq ad extre¬
mam humilitatem commendare uellit:
humiliauit inquit semetipsum: factus obe¬
diens usq admortem. Qđ cum parum u¬
deretur adiecit: mortem autẽ crucis. Propter
hoc quantum mͥ uidetur: etiam inisto psalmo
talis uersus sequitur. Et om̃s suspensiones tu¬
as: uel sicut quidam sunt interpretati. om̃s
fluctus tuos: aut sicut alii. om̃s elationes tuas
suꝑ me eduxisti. Scriptum ẽ. & inalio psal¬
mo: om̃s suspensiones tuȩ. et fluctus tui suꝑ
me ingressi sunt. Uel sicut quidã melius tran¬
stulerunt: suꝑ me transierunt. Dielthon enim
s̃ ingreco: non iselthon. Ubi gͦ utrumq positũ
ẽ & suspensiones & fluctus: non ibi potucrunt
poni ꝓsuspensionib fluctus. Quȩ duo sic expo¬
siuimus: ut suspensiones diceremus commina¬

Expanded text:
demit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; scriptum est enim, Maledictus omnis qui pendet in ligno» . Et ideo cum ejus obedientiam usque ad extremam humilitatem commendare vellet, «Humiliavit,» inquit, «semetipsum, factus obediens usque ad mortem:» quod cum parum videretur, adjecit, «mortem autem crucis» . Propter hoc, quantum mihi videtur, etiam in isto psalmo talis versus sequitur: «Et omnes suspensiones tuas;» vel, sicut quidam sunt interpretati, «omnes fluctus tuos;» aut, sicut alii, «omnes elationes tuas super me induxisti.» Scriptum est et in alio psalmo, «Omnes suspensiones tuae, et fluctus tui super me ingressi sunt» : vel, sicut quidam melius transtulerunt, «super me transierunt;» διῆλθον enim est in graeco, non εἰσῆλθον. Ubi ergo utrumque positum est, et «suspensiones» et «fluctus,» non ibi potuerunt poni pro suspensionibus fluctus. Quae duo sic exposuimus, ut suspensiones diceremus commina
Abbreviated transcription (Latin):
uerterint inlatinum. Neq dehac re diutius
disputandum ẽ. Cui tamen si et nos aliud
nom̃ adhibere debemus: tolerabilius indig¬
nationem dixerim quã furorẽ. Furor quippe.
sic̃ se latinum habet eloquium: ñ solet esse
sanorum. Quid ẽ. gͦ in me confirmata est
ira tua: nͥ quemad modum illi putauerunt.
qui dñm glȩ non cognouerunt. Apud eo
enim sic erat: qđ ira dĩ ñsolum commota. ue¬
rum etiã confirmatata fuerit suꝑ eum: quẽ
usq admortem. nec qualemlibet. mortẽ. sed
quã prȩceteris execiabilius habebant: id: usq

Expanded text:
verterint in latinum: neque de hac re diutius verterint in latinum: neque de hac re diutius disputandum est; cui tamen si et nos aliud nomen adhibere debemus, tolerabilius indignationem dixerim quam furorem. Furor quippe, sicut se latinum habet eloquium, non solet esse sanorum. Quid ergo est, «In me confirmata est ira tua;» nisi quemadmodum illi putaverunt, qui Dominum gloriae non cognoverunt? Apud eos enim sic erat, quod ira Dei non solum commota, verum etiam confirmata fuerit super eum, quem usque ad mortem, nec quamlibet mortem, sed quam p
Abbreviated transcription (Latin):
delacu miseriȩ. Intenebrosis & inumbra mor¬
tis. Posucrunt utiq id existimantes. quando
qd faciebant nesciebant: et ignorabant eum
quẽ nemo principum huiꝰ scłi cognouit. Ym¬
bra enim mortis nescio utrum mors corporis
hic intelligenda sit: anilla potius de qua seri¬
ptum ẽ. qui sedebant intenebris & umbra mo.¬
tis lux orta ẽ cis: quia credendo inlucem &
inuitam: extenebris & morte impietatis edu¬
ct̃i sunt. Talem gͦ illi qui nesciebant qđ facie¬
bant dñm putauerunt: et inder tales nescien¬
do posuerunt: qualib ne hoc essent ipse sub
furor tuus. Quod enim grece positum ẽ tymos:
diuersȩ interpretati sunt nr̃i. Nam ubi greci co¬
dices habent orge: ibi iram latine. dicere nullus
fere dubitauit interpres. Ubi autem positum
s̃ tymos pleriq ñputauerunt irã eẽ. dicendã:
cũ magni auctores latinȩ ȩloquentiȩ de phy¬
losophorum grecoꝵ libris. etiam hoc ux nom̃

Expanded text:
de lacu miseriae» . «In tenebrosis et in umbra morde lacu miseriae» . «In tenebrosis et in umbra mortis:» posuerunt utique id existimantes, quando quid faciebant nesciebant, et ignorabant eum quem nemo principum hujus saeculi cognovit . Umbra enim mortis, nescio utrum mors corporis hic intelligenda sit: an illa potius de qua scriptum est, «Qui sedebant in tenebris et umbra mortis,» «lux orta est eis» ; quia credendo in lucem et in vitam, ex tenebris et morte impietatis educti sunt. Talem ergo illi qui nesciebant quid faciebant, Dominum putaverunt, et inter tales nesciendo posuerunt, qualibus ne hoc essent ipse subv«furor tuus.» Quod enim graece positum est θυμὸς, diverse interpretati sunt nostri. Nam ubi graeci codices habent ὀργὴ, ibi iram latine dicere nullus fere dubitavit interpres; ubi autem θυμὸς positum est, plerique non putaverunt iram esse dicendam, cum magni auctores latinae eloquentiae de philosophorum graecorum libris etiam hoc irae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
tuos liber: factus sum ab eis nescientib qd
si sunt demanu tua: ipsi aduitorio manus
tuȩ priuati sunt: qui me sine adiutorio eẽ
putauerunt. foderunt enim sic̃ dic̃ inalio
psalmo ante faciem meã foueam: & incide¬
runt ineam. Melius enim sic intelligendũ
existimo: quam ut id qđ dictum s̃ & ipsi ex¬
pulsi sunt. de manu tua. adillos referatur
dormientes in sepulchro quoꝵ ñmeminit
adhuc: cum sint in eis iusti. quoꝵ licet non
meminerit adhuc ut resurgant: de his tam̃
dictum ẽ iustoꝵ animȩ inmanu di sunt: hoc
ẽ habitant inaduitorio altissimi: inꝑtectio¬
ne dĩ cęli commorantur. S: illi expulsi sunt
de manu dĩ. qui dnm iħm xp̃m de manu er
expulsum eẽ. crediderunt: quia eum inter
iniquos deputatum occidere potuerunt
cu infimo. Sic enim ẽ. ingreco. Quid . ẽ aut̃
lacus infimus nͥ ꝓfundissima miseria. qua
ñ sit ꝓfundior: Unde alibi dicit᷑ eduristi me

Expanded text:
tuos liber:» factus sum ab eis nescientibus qutuos liber:» factus sum ab eis nescientibus qusi sunt de manu tua;» ipsi adjutorio manus tuae privati sunt, qui me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» enim, sicut dicit in alio psalmo, «ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam» . Melius enim sic intelligendum existimo, quam ut id quod dictum est, «Et ipsi expulsi sunt de manu tua,» ad illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum sint in eis justi, quorum licet non meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum est, «Justorum animae in manu Dei sunt» , hoc est, habitant in adjutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli commorantur . Sed illi expulsi sunt de manu Dei, qui Dominum Christum de manu ejus expulsum esse crediderunt, quia eum inter iniquos deputatum occidere potuerunt.cu infimo:» sic enim est in graeco. Quid est autem lacus infimus, nisi profundissima miseria, qua non sit profundior? Unde alibi dicitur, «Eduxisti me