comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magis et adtestimoniũ. Qđ si ñ dixerint iux
u̾bum hoc: ñ erit eis matutina lux. Quid phy¬
tonica diuinatio gerat artis. in libro regũ in¬
uenimꝰ: ubi rogante saul. phẏtonissa uł animã
samuhelis. uł ꝓ ea potius sp̃m immundũ euoca¬
uit ab inferis. Quod magice fantasiȩ genꝰ ab
apolline phytio reptum. atq ab eius cõgnomine
sic dicunt ẽẽ uocatum. Sed &int̾pretatio no¬
minis congruit: quia phyton dr̃ os abyssi.
Cideamus gͦ sententiã. Ego inqͥt et pueri mei
signa et ꝓdigia facturi sumus inisrł. Uos
autẽ qui hec expectatis. iudete ne mendacib
sigins pseudo ꝓpħarum decipiamini. Cũ enĩ
dixerint uob̃ quilibet seductores. querite
aphytonib diuinis idẽ consulite magos ut
agnoscatis ꝑ eos amortius u̾itatem ÷ responde
remus ⁊ cum a dõ querenda sint omĩa:. Adle¬
gem magis et ad testimoniũ ens attendamus
Q đ si filii ifrł non dixerint iuxta u̾bum hoc.
.i. ut repudiatis mnaleficis. ad legem dĩ quȩ cun¬

Expanded text:
magis, et ad testimonium. Quod si non dixerint juxta verbum hoc, non erit eis matutina lux. » Quid pythonica divinatio gerat artis in libro Regum invenimus , ubi, rogante Saul, pythonissa vel animam Samuelis, vel pro ea potius spiritum immundum evocavit ab inferis. Quod magicae phantasiae genus ab Apolline Pythio repertum, atque ab ejus cognomine sic dicunt esse vocatum. Sed et interpretatio nominis congruit, quia Python dicitur os abyssi. Videamus ergo sententiam: Ego, inquit, et pueri mei signa et prodigia facturi sumus in Israel; vos autem, qui haec exspectatis, videte, ne mendacibus signis pseudoprophetarum decipiamini. Cum enim dixerint vobis quilibet seductores: Quaerite a pythonibus et divinis, id est consulite magos, ut agnoscatis per eos a mortuis veritatem, respondetremus, cum a Deo quaerenda sunt omnia? Ad legem magis et ad testimonium ejus attendamus. Quod si filii Israel non dixerint juxta verbum hoc, id est ut, repudiatis maleficis, ad legem Dei, quae cun
Abbreviated transcription (Latin):
qui ait. ego sum lux mundi. Atq habitatorib
regionis umbre mortis. idẽ peccatoꝵ et infideli¬
tatis. noua lux uisticie & fidi ẽ ex orta Hoc enĩ
inter mortẽ et umbrã mortis distingui potest.
qđ mors eoꝵ intelligat᷑ eẽ. qui cum oꝑib mor¬
tius ad inferos descendert̃. qm̃ anima quȩ pec¬
cauerit ipsa moriet᷑ umbra uͦ mortis eoꝵ qui
cum peccent nec dum deuita eg̾ssi sunt. qͥ a
si uoluerint agere penitentiã posft̃. Hec tam̃
et alit̾ possunt intelligi. Ait enĩ. Primo tẽ¬
pore alleiuata ẽ t̾ra ⁊ abulon. & t̾ra neptalĩ
Tabubon interp̃tat᷑ iusiurandũ eiꝰ: neptalim.¬

Expanded text:
qui dicit: « Ego sum lux mundi . » Atque habitatoribus regionis umbrae mortis, id est peccatorum et infidelitatis nova lux justitiae et fidei est exorta. Hoc enim inter mortem et umbram mortis distinqui potest, quod mors eorum intelligatur esse, qui cum operibus mortuis ad inferos descenderunt, quoniam « anima, quae peccaverit, ipsa morietur ; » umbra vero mortis eorum, qui, dum peccent, nec dum de vita egressi sunt; quia, si voluerint agere poenitentiam, possunt. Haec tamen et aliter possunt intelligi. Ait enim: « Primo tempore alleviata est terra Zabulon, etc. Nempe Zabulon interpretatur jusjurandum e
Abbreviated transcription (Latin):
ue tͥ bethsaida: quia si intẏro et sidone facte fu
licio et cinere sedentes peniterent. Ueruntam̃¬
& tyro et sidoni. remissius erit inudicio. quam
uob̾. tu capharnaũ usq ad cęlum exaltata. usq
adinternum demergeris. Clia itaq maris gen¬

Expanded text:
 Bethsaida: quia si in Tyro et Sidone factae fu cilicio et cinere sedentes poeniterent. Verumtamen Tyro et Sidoni remissius erit in judicio, quam vobis. Et tu, Capharnaum, usque ad coelum exaltata, usque ad infernum demergeris. CXVI, 1. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt em̃ ad uersus saluatorẽ & conspirauer̃t:
ut siquis illum confiteret᷑ xꝑm. extra sinagogã
fieret. Et quasi conuirationẽ semꝑ facientes nũ¬
quã cessauerunt contra eum machinari mala.
donec int̾imerent eum. Sic & indiscipłos eius
qͣsi uiratas semꝑ habuere discordias: semꝑ eis
mala fabricantes. Unde et subdr. Et timorẽ ciꝰ

Expanded text:
erunt enim adversus Salvatorem, et « conspiraverunt, ut si quis illum confiteretur Christum, extra synagogam fieret , » et quasi conjurationem semper facientes nunquam cessaverunt mala contra eum machinari, donec interemerunt eum. Sic et in discipulos ejus quasi juratas semper habuere discordias, semper eis mala fabricantes. Unde et subditur: « Et timorem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
lationũ excedens om̃s. & trib et limites tenu¬
it. Et ꝑ iudã mundans & tnͣsiens usq ad col¬
lum excreuit: ut sub mergeret om̃s sic̃ flum̃
cum usq adcollum uenerit. & extensio alaꝵ
eius exercitus. impleuit latitudinẽ t̾re emma¬

Expanded text:
lationum excedens omnes et tribus et limites tenulationum excedens omnes et tribus et limites tenuit, et per Judam inundans et transiens usque ad collum excrevit, ut submergeret omnes sicut flumen, cum usque ad collum venerit. Et extensio alarum ejus exercitus implevit latitudinem te
Abbreviated transcription (Latin):
runt hoc. Et̃ assumpsert̾ potius filiũ rome¬
liȩ idẽ pharisȩos & scͥbas: quia scĩs patrib o¬
riginem dicunt. Ropter hoc adduxit dñs
suꝑ eos aqͦs fluminis fortes multas ÷ id ẽ hu¬
mairi gen̾is ualidos & copiosos popłos. regem
scilicet assirioꝵ. idẽ uespasianũ ducẽ romanoꝵ.
Quia enĩ assyrii dicunt᷑ coarguentes : merito
romani uocant᷑ assyrii: qui uideoꝵ iniqͥtatẽ
arguentes ulciscebant᷑. & qͥa ppłos romani
exercitus aquas fluminis appellauit: loquit᷑
meta foricȩ de eo quasi deflumine nimiũ erẽs¬
cente: & cuncta replente. Vł ꝑ aquas flumtnis
impetum tͥbulationis illiꝰ. quã tẽ iudei ꝑtule¬
runt. intelligamus. Aque enĩ uł ppłos uł tͥbula¬
tiones aliꝰ hic significant. Et̃ ascendet inquit
suꝑ om̃s riuos eius. & cȩt̾a: riuos eius. singłas
tribus ac familias fortasse nominat: ripas. ter¬
minos tribuũ & familiaꝵ Sed iste fluuiꝰ tribu¬

Expanded text:
runt hoc, et assumpserunt potius filium Romerunt hoc, et assumpserunt potius filium Romeliae, id est Pharisaeos et scribas, qui a sanctis Patribus originem ducunt. Propter hoc adduxit Dominus super eos aquas fluminis fortes et multas, id est humani generis validos et copiosos populos, regem scilicet Assyriorum, id est Vespasianum ducem Romanorum. Quia enim Assyrii dicuntur coarguentes, merito Romani vocantur Assyrii, qui Judaeorum iniquitatem arguentes ulciscebantur. Et quia populus Romani exercitus aquas fluminis appellavit, loquitur metaphorice de eo quasi de flumine nimium excrescente et cuncta replente. Vel per aquas fluminis impetum tribulationis illius, quam tunc Judaei pertulerunt, intelligamus. Aquae enim vel populos vel tribulationes hic significant. Et ascendet, inquit, super omnes rivos ejus, » etc. Rivos ejus singulas tribus ac familias fortasse nominat, et ripas terminos tribuum et familiarum. Sed iste fluvius tribu
Abbreviated transcription (Latin):
eius. & ibit ꝑiudam imindas & tͣnsiens:
usq adcollum ueniet. Et erit extensio a¬
larũ eius. implens latitudinẽ t̾re tue oem¬
manuhel. Qm̃ siloa missus interp̃tatuꝵ:
ꝑ syloam intelligimus xꝑm qui missus ẽ
mundũ redimere. & ꝑ aquas siloe. p̃dicatio¬
nẽ eius. ꝑ aquas enim doctrina designat᷑:
sic̃ septum ẽ. Aqua sapientiȩ salittaris pota¬
bit illum. Que scilicet aquȩ uadunt cum
silentio. idẽ m̃tem sp̃ali potentia leniter sine
strepitu et clamore u̾boꝵ ing̾diuntur: qͥa
sic̃ salomon ait. u̾ba sapientiũ audiunt᷑ in
silentio. Quid uͦ ꝑ rasin regem syriȩ. nisi ce¬
sarem intelligi uoluit: Quid ꝑfacee filiũ
romelie. nisi phariseos et legis doctores: Ab¬
iecit gͦ ppłs iudeoꝵ aquas siloe. quia p̃dicati¬
onẽ dñi respuit: & elegit rasmr. idẽ regẽ gen¬
tium. dicens. Non habenꝰ regẽ nͥ cȩsarẽ. Uñ
rasim int̾pretatur placentia÷ qͥa scđm pla¬
centiã et libitum ꝑu̾se uoluntatis suȩ dixe¬

Expanded text:
Et ibit per Judam inundans et transiens, et usque ad collum veniet, et erit extensio alarum ejus implens latitudinem terrae tuae, o Emmanuel. » Quoniam Siloa missus interpretatur, per Siloam intelligimus Christum, qui missus est mundum redimere, et per aquas Siloe praedicationem ejus. Per aquas enim doctrina designatur, sicut scriptum est: « Aqua sapientiae salutaris potvit illum . » Quae, scilicet, aquae vadunt cum silentio, id est mentem spiritali potentia leniter sine strepitu et clamore verborum ingrediuntur; quia, sicut Salomon ait: « Verba sapientum audiuntur in silentio . » Quid vero per Rasin regem Syriae nisi Caesarem intelligi voluit? Quid per Phacee filium Romeliae nisi Pharisaeos et legis doctores? Abjecit ergo populus Judaeorum aquas Siloe quia praedicationem Domini respuit. Et elegit Rasin, id est regem gentium, dicens: « Non habemus regem nisi Caesarem . » Unde Rasin interpretatur Placentia; quia secundum placentiam et libitum voluntatis suae dixe
Abbreviated transcription (Latin):
ds sp̃m: ne ꝑuiam ppłi huiꝰ incederẽ. infirmas
actiones eius in becillo animo sequens. et meru¬
dito corde ꝑiter insipientiũ gradiens. s ut dire¬
ctionis ineȩ uiã fortit̾ & sapienter tenerẽ. Unde
contra eum indignantes. dixerunt apud se. Gra¬
uis ẽ nob̃ etiam ad uidendũ. qm̃ dissimilis ẽ aliis
uita illiꝰ. & iminutate sunt uieilliꝰ. Tanquam
nugaces estimati sumus ab illo. & abstinet se aui¬
is nr̃is. tanquã ab ininundiciis. Non gͦ iit
inuia ppłi huiꝰ. Sed qui eum ualida manu con¬
fortauit et sapienter erudiuit. ne iniuia ppłi
huiꝰ iret: ipse ei ac discipłis eius dixit. Ne dica¬
tis comuratio fit ad u̾sum nos. Omĩa em̃ quȩ¬

Expanded text:
 per viam populi hujus incederem, infirmas actiones ejus imbecillo animo sequens, et inerudito corde per iter insipientium gradiens, sed ut directionis meae viam fortiter et sapienter tenerem. Unde contra eum indignantes dixerunt apud se: « Gravis est nobis etiam ad videndum, quoniam dissimilis est aliis vita illius, illo; et abstinet se a viis nostris tanquam ab immunditiis . » Non ergo ivit in via populi hujus, sed qui eum valida manu confortavit et sapienter erudivit, ne in via populi hujus iret, ipse ei ac discipulis ejus dixit: Ne dicatis: Conjuratio fit adversus nos; omnia enim, qu
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ. Itaq pͥmo temꝑe dñicȩ p̾dicationis. alle¬
iuata ẽ onere peccatoꝵ t̾ra ⁊abulon & t̾ra nep¬
talim: quia ibi saluator ante quã discipłos elegis¬
set p̃dicare cepit remissionẽ peccatoꝵet ingsłũ
regni cȩlestis ꝓmittens penitentib. Que et de
uia maris. idẽ de regione inaritima. nouissimo

Expanded text:
. Itaque primo tempore Dominicae praedicationis alleviata est onere peccatorum terra Zabulon, et terra Nephthalim; quia ibi Salvator, antequam discipulos elegisset, praedicare coepit remissionem peccatorum et ingressum regni coelestis, promittens poenitentibus. Qui et de via maris, id est de regione
Abbreviated transcription (Latin):
est uia maris transiordanẽ galileȩ gentiũ. Po¬
pułs qui ambulabat intenebs. uidit lucem
magnã: habitantib iuregione umbre mortis.
lux orta ẽ eis. Nunc deeo temꝑe sermo ẽ. quo
dñs int̾ homines degens. ȩugłm p̃ ditare ꝑ
se ipsum dignatꝰ ẽ. Nam post baptismũ ac ie¬
iuniũ eius. scribit matħs quia secessit inga¬
lileã. et relicta eiuitate nazarethuenit et ha¬
bitauit incapharnaum maritimã. infinib
rabulon et neptalim: ut adimpleret᷑ qđ dictũ

Expanded text:
Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam; habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. » Nunc de eo tempore sermo est, quo Dominus inter homines degens, Evangelium praedicare per se ipsum dignatus est. Nam post baptismum ad jejunium ejus scribit Matthaeus, quia « secessit in Galilaeam, et relicta civitate Nazareth venit, et habitavit in Capharnaum maritima, in finibus Zab
Abbreviated transcription (Latin):
tibi hoc. Qui conu̾sus dixit petro. Uade retͦ
me sathana: scandalum es mͥ. Nam qͦd dñs
mortem suã et resurrectionẽ p̃nuntiat dis¬
cipłis. et petrus dic̃ absitate dñe ñ erit tibi
hoc. hoc ẽ iuxta mist̾rum qͦd achar p̃cipitur

Expanded text:
us dixit Petro: Vade retro me Satanas, scandalum es mihi . » Nam quod Dominus mortem suam et resurrectionem praenuntiat discipulis, et Petrus ait: « Absit a te, Domine, non erit tibi hoc, » hoc est juxta mysterium quod Achaz praecipitur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i uictorie gedeonis assimilet᷑. ostendẽ Scͥptũ
ẽ enĩ in libro iudicũ. Omĩs madian & amalech
et orientales popłi cong̾gati st̃ simul & tͣnseun
tesiordanẽ. castra metati sũt inualle ierrahel.
Sp̃s autẽ dñi. induit gedeon. Qui clangens
et neptalum: qui occurrert̃ ei. Dixitq gede¬
on addñm. Si saluũ faci s ꝑmanũ mneã ifrł.
sic̃ locutus es: ponam uellus hoc lane marea
Si ros insolo uellere fuerit. et momĩ t̾ra sic¬
citas⁊ sciam qđ ꝑmanũ meã sic̃ locutus es li¬
gens. ex p̃sso uellere concam rore compleuit.
Pixitq rursus ad dnm̃. Neirascatur furor
tuus contra me: si adhuc semel temptauero
sigm̃ querens inuellere. Oro ut solum uel¬
lus siccum sit: & omĩs t̾ra rore madens. Fec̃q
dñs nocte illa ut postulauerat: & fuit siccitas
in solo uellere. et ros momĩ t̾ra Igit᷑ ierobaalqͥ
& gedeon. de nocte consurgens & omĩs ppłs cũ

Expanded text:
Christi victoriae Gedeonis assimiletur ostendere. Scriptum Christi victoriae Gedeonis assimiletur ostendere. Scriptum est enim in libro Judicum: « Omnis Madian, et Amalec, et orientales populi congregati tes Iordanem castrametati sunt in valle Iezrahel spiritus autem Domini induit Gedeon qui clangens et Nepthalim qui occurrerunt ei dixitque Gedeon ad Dominum si salvum facis per manum meam Israhel sicSi ros in solo vellere fuerit, et in omni terra siccitas, sciam quod per manum meam, sicut locutus es, ligens, expresso vellere, concham rore complevit. Dixitque rursus ad Deum: Ne irascatur furor tuus contra me, si adhuc semel tentavero, signum quaerens in vellere. Oro, ut solum vellus siccum sit, et omnis terra rore madens. Fecitque Deus nocte illa ut postulaverat, et fuit siccitas in solo vellere, et ros in omni teret Gedeon, de nocte consurgens, et omnis populus cum
Abbreviated transcription (Latin):
quia tc̃ ꝑfecte uictus erit diabolꝰ et homines
diuident᷑ indextͦs et insinists. Sed cur isti uic¬
tores indiuisione spolioꝵ exultauerint. demon¬
stratur ÷ cum de gentili ppło subiungit᷑. Iugum¬
eñi oneris eius & uirgam humeri eiꝰ. & sceptrũ
ex actoris eius suꝑasti: sic̃ indie inadian. Oripi¬
ẽs quippe gentilitatẽ dñs suꝑauit ugum on̾is
eius: cum eam aduentu suo ab illa demonice¬
tyrrannidis seruitute lib̾auit. Suꝑauit uir¬
gam humeri eiꝰ cum ꝑsccutionẽ illius qua ex
ꝑ uerso oꝑe grauit̾ depͥmebat᷑. ab hiunano ge¬
nere redempto compescust. Suꝑauit scep-¬
trum exactoris eiꝰ ÷ cum regnũ diaboli qui
pestifera ꝑpetͣtione uitioꝵ ex igere consueue¬
rat debita penaꝵ. defideliũ corde destruxit.
Sed quomͦ hȩc acta fint. audiamus. Sic̃ indie
madian. Idẽ sic̃ sc̃s gedeon intrecentis uiris in
hoc loco dig̾ssionem facẽ ÷ & quare tͥumphus

Expanded text:
quia tunc perfecte victus erit diabolus, et homines quia tunc perfecte victus erit diabolus, et homines dividentur in dextros et in sinistros. Sed cur isti victores in divisione spoliorum exsultaverint demonstratur, cum de gentili populo subjungituneris ejus, et virgam humeri ejus, et sceptrum exactoris ejus superasti, sicut in die Madian . Eripiens quippe gentilitatem Dominus, superavit jugum oneris ejus, cum eam adtyrannidis servitute liberavit. Superavit virgam humeri ejus, cum persecutionem illius, qua ex perverso opere graviter deprimebat, ab humano genere Redemptor compescuit. Superavit sceptrum exactoris ejus, cum regnum diaboli, qui pestifera perpetratione vitiorum exigere consuevit debita poenarum, de fidelium corde destruxit. Sed quomodo haec acta sint audiamus. Sicut in die Madian, id est sicut sanctus Gedeon in trecentis viris innhoc loco digressionem facere et quare triumphus
Abbreviated transcription (Latin):
uͭ ꝑsamariã. nisi iudeoꝵ ꝑfidia signat᷑: Dũ
gͥ magos atq pastores ad se puer conu̾teret:
abstulit uirtutem damasci. et spolia samarie
Et hoc factum ẽ. coram rege afsyrioꝵ: quia
cognouit diabolus magorũ suoꝵ dãpnum
qdꝰ ꝑtulit. Unde et herodem inflãmauit:
ut natum regẽ extinguere querens. om̃s
ꝑueros sibi coetaneos occidet. Sequitur.

Expanded text:
vero per Samariam nisi Judaeorum perfidia signatur? Dum vero per Samariam nisi Judaeorum perfidia signatur? Dum ergo magos atque pastores ad se Puer converteret, abstulit virtutem Damasci et spolia Samariae. Et hoc factum est coram rege Assyriorum; quia cognovit diabolus magorum suorum damnum quod pertulit. Unde et Herodem inflammavit, ut, natum Regem exstinguere quaerens, omnes pueros sibi coaetaneos occideret . Sequitu
Abbreviated transcription (Latin):
lia detraxit: ut aꝑfidia udeoꝵ pastores ad
se conu̾t̾et: et magos adse ad orandum conu̾¬
sos apeste illius suꝑstĩonis auert̾et. Qui tẽ¬
ue adhuc obinfantilẽ ignorantiam nesciebat
uocare patrẽ suũ. idẽ nutͥciũ suũ ioseph. et ma¬
trẽ suã uirginẽ: sic̃ et miheremia dic̃. Ecce
nescio loqui: quia puer ego fum. Sapientia
enĩ dĩ uouit omĩa. Expers autẽ agnitionis
infantia. ꝑhumanã utiq umprudentiã. qđ
adhuc ñ didicerat ignorabat. Unde et ꝓfici
dinẽ cdamaser et spolia samariȩ. S yriã qͥp¬
pe gentilitatẽ significare dixim᷑. Damaseus
autẽ sanguinis poculum uł sanguinẽ bibeis
interp̃tatu. Et caput siue damascus quia
culte demoniĩ subdita gentilitas. animã suã
bat. Quid itaq fortitudinẽ damasci & idola¬
trie & mortis animaꝵ. et crudelitatis putamuᷤ.
insi magos: In arte enim magica. totiꝰ erro¬
ris et ꝑditionis uirtus conualescebat. Quid

Expanded text:
lia detraxit, ut a perfidia Judaeorum pastores ad lia detraxit, ut a perfidia Judaeorum pastores ad se converteret et magos ad se adorandum conversos a peste illius superstitionis averteret. Qui tunc ob infantilem ignorantiam nesciebat vocare patrem suum, id est nutritium suum Joseph, et matrem suam, Virginem, sicut et in Jeremia dicit: « Ecce nescio loqui, quia puer ego sum . » Sapientia enim Dei novit omnia; expers autem agnitionis infantia per humanam utique imprudentiam, quod adhuc non didicerat, ignorabat; unde « proficidinem Damasci et spolia Samariae. Syriam quippe gentilitatem significare diximus; Damascus autem sanguinis poculum vel sanguinem bibens interpretatur. Et caput Syriae Damascus; quia culturae daemonum subdita gentilitas animam suam bat. Quid itaque fortitudinem Damasci et idololatriae et mortis animarum et crudelitatis putamus nisi magos? In arte enim magica totius erroris et praedicationis virtus convalescebat. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
inuasurus erat. et ab eo captiuos homines erep¬
tͣus. Cuiꝰ rei testes adhibiit sibi ꝓpħa uriam
et ⁊achariam: quia moyses et cȩti qui libroᷤ
testamenti uet̾is scͥpserunt. archana eoꝵ mistĩa
saedotib & doctorib tradidunt. Quib intesti¬
moniũ adhibitis. accessit ysaias adꝓphetissam
ut impregnaret eam: qui scĩ ꝓpħȩ testib sacer¬
dotib & magistris cordi sinagoge fidẽ dñce
icariationis infuder̃t. Synagoga enĩ xp̃or
concepit: ex quo nascitum hunc ex sua car¬
ne erede cepit. Quẽ etiam peꝑit: qnͣ do ꝑ
partum uirginis eum nob̃ incarnatũ edidit
Cuiꝰ nom̃ ꝓpħa uocauit. accelera spolia detͣ¬
here.festina p̃dari ÷ qͥa p̃uidit eum mox tẽ¬
pore natiuitatis sue pastores & magos ad se
tracturũ: & alaerib desid̾iis eum ortabat᷑. ut
hec agere festinaret. Debellaturus enĩ into¬
to orbe regnũ diaboli. hȩc pͥma puer illi spo¬

Expanded text:
invasurus erat, et ab eo captivos homines erepinvasurus erat, et ab eo captivos homines erepturus. Cujus rei testes adhibuit sibi propheta Uriam et Zachariam; quia Moyses et caeteri, qui libros Testamenti Veteris scripserunt, arcana eorum mysteria sacerdotibus et doctoribus tradiderunt. Quibus in testimonium adhibitis, accessit Isaias ad prophetissam, ut impraegnaret eam; quia sancti prophetae testibus sacerdotibus et magistris cordi Synagogae fidem Dominicae Incarnationis infuderunt. Synagoga enim Christum concepit, ex quo nasciturum hunc ex sua carne credere coepit; quem et peperit, quando per partum Virginis eum nobis incarnatum edidit. Cujus nomen propheta vocavit: Accelera spolia detrahere, festina praedari; quia praevidit eum mox tempore nativitatis suae pastores et magos ad se tracturum. Et alacribus desideriis eum hortabatur, ut haec agere festinaret. Debellaturus enim in toto orbe regnum diaboli haec prima puer illi spo
Abbreviated transcription (Latin):
trem suũ et matrẽ suã. auferet᷑ fortitudo da¬
masei. et spolia samarie corã rege afsyrioꝵ.
Quid ñẽ ꝑ ysaiam nisi moyses et ꝓpħȩ signant᷑.
Quid ꝑlibrum grandẽ. nisi scͥptura uetus: Qͥd
ꝑstilum hominis. nisi sententia rationabilis
animi: Quid ꝑuriam sac̾dotem. nisi qui sub
lege functi sunt sac̾dotio: Qrias enim int̾pre¬
tatur lux mea dĩ÷ quia lum̃ u̾itatis & iusticie
qđ meis erat. donũ ẽc dei fatebant᷑. Quid ꝑ za¬
chariam qui dr memor dñi: nisi doctores qui
in lege dñi dĩ die ac nocte meditantes. diui¬
nã semꝑ habebant memoriã: Barachia uero
interp̃tatur benedictio dm̃. & barachia pat̾¬
ga figurat᷑. Quid ꝑ filiũ eius. nisi redemptor
nre Ysaias itaq librum sibi sumens. stilo hoĩs
in eo sebit dicens puero iħu. uelocit̾ spolia detͣ¬
he.cito p̃dare: quia om̃s uet̾is testam̃ti scͥpto¬
res rationabili sententia in eo scͥpserunt. qđ dĩ fi¬
lius incarne apparens. regnũ diaboli festinant᷑

Expanded text:
um et matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. » Quid nunc per Isaiam nisi Moyses et prophetae signantur? Quid per librum grandem, nisi Scriptura Vetus? Quid per stylum hominis nisi scientia rationabilis animi? Quid per Uriam sacerdotem nisi qui sub lege functi sunt sacerdotio? Urias enim interpretatur lux mea Dei; quia lumen veritatis et justitiae, quod in eis erat, donum esse Dei fatebantur. Quid per Zachariam, qui dicitur memor Domini, nisi doctores, qui, in lege Domini die ac nocte meditantes, divinam semper habebant memoriam? Barachia vero interpretatur benedictio Domini. Et Barachia patga figuratur? Quid per filium ejus nisi Redemptor noster? Isaias itaque librum sibi sumens, stylo hominis in eo scribit dicens puero Jesu: Velociter spolia detrahe, cito praedare; quia omnes Veteris Testamenti scriptores rationabili sententia in eo scripserunt, quod Dei Filius, in carne apparens, regnum diaboli festinanter
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c iħs: Et quȩ ẽ hec uacca boũ quã nutrit.
nisi eccłia apłoꝵ atq doctorũ. quasi boũ filia:
Hane em̃ uaccã. & in abrahe saeficio legimus.
Que sũt oues duȩ. insi simplices ac mansue¬
ti deutroq ppło fideles. De quib ait. Nonsũ
missus nisi ad oues que ꝑierunt domus ifrł.
et alias oues habeo quȩ ñ sũt ex hoc ouili:

Expanded text:
s? Et quae est haec vacca boum, quam nutrit, nisi Ecclesia apostolorum atque doctorum quasi boum filia? Hanc enim vaccam et in Abrahae sacrificio legimus . Quae sunt oves duae nisi simplices ac mansueti de utroque populo fideles, de quibus ait: « Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . » Et: « Alias oves hab
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑. & estiuo temꝑe siccant᷑. Iure gͦ p̃dicatioes
scõꝵ torrentes ualliũ appellãtur qͥa dum in
p̃senti uita in nob̾ influunt. quasi in hieme col¬
ligunt᷑ aquaꝵ multitudines. Sedestiuo sole ad¬
ueniente se subtͣlunt: qͥa cum ȩt̃nȩ pat̾ȩ lux
emicuerit. doctores p̃dicare cessabunt. Decau̾¬
nis autẽ petraꝵ. supͣ diximꝰ. Requiesẽt gͦ mus¬
ce & apes intorrentib ualliũ. & cau̾nis petraꝵ:
qͥa conuersi pecc̃ores & p̃dicationẽ doctoꝵ delectabiłi
tecta. nisi pungens asꝑitas discipline signat᷑ . So¬
lent enĩ apes exfructetis mella collige̾: quiaqͥ
in disciplina conu̾sant᷑ et̾nam ex ea dulcedinẽ
ꝑcipient. Quid autẽ informinib. nͥ misticoꝵ
eloquioꝵ ꝑforationes figurant᷑ & aꝑtiones:
Nam sic̃ lapis p̃ciosus diu̾sis modis ꝑforat᷑ et

Expanded text:
e siccantur. Jure ergo praedicationes sanctorum torrentes vallium appellantur; quia, dum in praesenti vita in nobis influunt, quasi in hieme colliguntur aquarum multitudines. Sed aestivo sole adveniente se subtrahunt; quia, cum aeternae patriae lux emicuerit, doctores praedicare cessabunt. De cavernis autem petrarum supra diximus: Requiescunt ergo muscae et apes in torrentibus vallium et cavernis petrarum; quia conversi peccatores et praedicationes doctorum delectabiliter teta nisi pungens asperitas disciplinae signatur? Solent enim apes ex frutetis mella colligere. Quia, qui in disciplina conversantur, aeternam ex ea dulcedinem percipient. Quid autem in foraminibus nisi mysticorum eloquiorum perforationes figurantur et apertiones? Nam, sicut lapis pretiosus d
Abbreviated transcription (Latin):
tendunt opus legis scͥptum incordib fuis. Na¬
t᷑alit̾ gͦ gentes sine du ce sine doctore mellificare
satagebant: cum sine lege.quȩ legis erant faci¬
ebant. Sed hec apis erat int̾ra. dequa dictum ẽ
t̾ra es et int̾ram ibis. int̾ra infructuosa. int̾ra
assur qđ int̾pretat᷑ captiuatio uł elatio. uł de¬
uastatio: ut a diabolo captiuatas. et elatas
deuastatas gentiliũ. animas usq ad aduentũ
saluatoris intelligamus. Quid uͦ ꝑ torrentes
ualliũ. nͥ doctrine figurant᷑ humiliũ: & qͥd

Expanded text:
tendunt opus legis scriptum in cordibus suis . » Natendunt opus legis scriptum in cordibus suis . » Naturaliter ergo gentes sine duce, sine doctore mellificare satagebant, cum sine lege, quae legis erant, faciebant. Seu haec apis erat in terra, de qua dictum est: « Terra es, et in terram ibis , » in terra infructuosa, in terra Assur, quod interpretatur captivatio, vel elatio, vel devastatio, ut a diabolo captivitas et elatas et devastatas gentilium animas usque ad adventum Domini intelligamus. Quid vero per torrentes vallium nisi doctrinae figu
Abbreviated transcription (Latin):
infundentes. uł om̃s qui u̾ba sua pͥmitus in¬
duleant. & infinẽ acrit̾ pungunt: Quȩ est
enim t̾ra assur. nisi infidelitas uł impioꝵ meis
& uoluntas. ubi regnat hostis antiquus:. Hec
ẽ eñi longinqua regio. inqua unior filiꝰ dissi¬
pauit bona sua. uuendo luxuriose. Et biie gͦ¬
musce uł api. dñs sibilũ uocis suȩ ñ denegat.
Uel ꝑ muscã designatur iudaicus ppłs: qui
ad sacͥficioꝵ sangͥnẽ more muscaꝵ concurre¬
bat. Et̃ hȩc musca qm̃ insordib ultra modũ
sorduerat. mextremo fluminũ egipti exula¬
bat: qͥa qͣntum dõ plebs ista extiterat familia¬
rior. tantũ ultra illos qui intenebris et inum¬
bra mortis sedebant ꝑ mobȩdientiã det̾ius ef¬
fluebaiit. ꝑapem uͦ quȩ mellifica nat᷑alit̾ est.
gentilitas expͥmit᷑ : quia cum gentes quȩ legẽ
non habent nat᷑aliter ea quȩ legis st̃ faciunt. eiꝰ¬
modi legem ñ habentes. ipsi sibi sunt lȩx. qui os¬

Expanded text:
infundentes, vel omnes qui verba sua primitus ininfundentes, vel omnes qui verba sua primitus indulcant, et in fine acriter pungunt? Quae est enim terra Assur nisi infidelitas, vel impiorum mens et voluntas, ubi regnat hostis antiquus: haec est enim longinqua regio, in qua minor filius dissipavit bona sua « vivendo luxuriose is suae non denegat. Vel per muscam designatur Judaicus populus, qui ad sacrificiorum sanguinem more muscarum concurrebat. Et haec musca, quoniam in sordibus ultra modum sorduerat, in extremo fluminum Aegypti, exsulabat, quia, quantum plebs ista Deo exstiterat familiarior, tantum ultra illos, « qui in tenebris et in umbra mortis sedebant , » per inobedientiam deterius effluebat Per apem vero, quae mellifica naturaliter est, gentilitas exprimitur; quia, cum « gentes, quae legem non habent, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui os
Abbreviated transcription (Latin):
& reqͥescent om̃s intorrentib ualliũ & cau̾ns
petraꝵ. et inomĩb fructectis et uniu̾sis fora¬
minib. Quid enim insibilo. nͥ uł sonus diuine
p̃dicationis figurat᷑. uł int̾na aspiratio: Mus¬
ca uero nimis insolens et inquietũ animal
ẽ. atq iminundũ et nigrũ. Inqua qͥd aliud
qͣm suꝑb quisq & inquietꝰ peccator expͥmit᷑:
Et que sc̃ egipti flumina. nͥ defluentia carnis
uitia: Differt autẽ. ẽẽ influminib egipti. &
ẽẽ mextremo flumunũ egpti. E st eñm in
influminib egipti. qui morat᷑ inuitiis et cȩcita¬
te cordis: et ẽ mextremo fluminũ egyptiqͥ
adpessimã flagitioꝵ omĩũ ꝑ uenit nequitiã.
Quid itaq ꝑmuscã extremi fluminũ egip¬
ti designat᷑. nsi uł gentilitas uł quelibet ami¬
ma om̃ib peccatis et errorib detenta: Quid
uͦ ꝑapem que ẽ int̾ra assur. nisi uł philoso¬
phi et poete gentiliũ. ore dulcia ferentes et in
postremis latenter pungentes & occultũ uirꝰ

Expanded text:
escent omnes in torrentibus vallium, et cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et universis foraminibus. » Quid enim in sibilo nisi vel sonus divinae praedicationis praefiguratur, vel interna aspiratio? Musca vero nimis insolens, et inquietum animal est atque immundum et nigrum. In qua quid aliud quam superbus quisque et inquietus peccator exprimitur? Et quae sunt Aegypti flumina nisi defluentia carnis vitia? Differt autem esse in fluminibus Aegypti, et esse in extremo fluminum Aegypti. Est enim in fluminibus Aegyptite cordis; et est in extremo fluminum Aegypti, qui ad pessimam flagitiorum omnium pervenit nequitiam. Qui itaque per muscam extremi fluminum Aegypti designatur nisi vel gentilitas, vel quaelibet anima omnibus peccatis et erroribus detenta? Quid vero per apem, quae est in terra Assur, nisi philosophi et poetae gentilium ore dulcia ferentes, et in postremis latenter pungentes, et occultum virus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa eugłic̃ sermonẽ p̃dicationis de ara dñicȩ
crucis accepit. & dixit. Ecce tetigi hoc labia
tua. & cet̾a. Tactu calculi. idẽ diuini sermonis.
purgat᷑ peccatum ÷ sic̃ discipłis dñsait. Lam
uos mundi estis ꝓpt̾ sermonẽ quẽ locutus fũ

Expanded text:
Quia evangelicum sermonem praedicationis de ara Dominicae crucis accepit. Et dixit: « Ecce tetigit hoc labia tua, » etc. Tactu calculi, id est divini sermonis, purgatum peccatum, sicut discipulis Dominus ait: « Jam vos mundi estis propter sermonem, quem locutus sum
Abbreviated transcription (Latin):
cłiasticum. & suꝑ domũ patͥs tiu idẽ suꝑordinẽ
et sociatus cum rege assyrioꝵ. idẽ eum pͥnei¬
pe dȩmonũ diabolo. Assirii quippe conuin¬
centes int̾pretant᷑ uł coarguentes ⁊ quia ma¬
ligui sp̃s eos ante tͥbunal et̾m iudicis conu¬
cunt et coarguunt: qͥ nẽ eis iniquitatẽ ꝑsua¬
dentib consentiunt. Cur autẽ dies ꝓmiserit
obtabiles. subdendo manifestat. & erit indie il¬

Expanded text:
clesiasticum, et super domum patris tui, id est super ordinem et sociatus cum rege Assyriorum id est cum principe daemonum diabolo. Assyrii quippe convincentes interpretantur vel coarguentes; quia maligni spiritus eos ante tribunal aeterni Judicis convincunt et coarguunt, qui nunc eis iniquitatem persuadentibus consentiunt. Cur autem dies promiserit optabiles, subdendo manifestat. VERS. 18.--
Abbreviated transcription (Latin):
ñ amittet. Signũ quippe sigillũ appellari
solet. ꝙͦ ipsa ꝓpter hoc ꝑpetuę u̾gintatis in¬
bitis odomus dauid nom̃ eius emmanuhel.
idẽ nob̾cum ds. Nob̃cum d̾s uocat᷑ ⁊̃ quia cũ
sit unigenitꝰ dĩ suꝑ t̾ram inicarne uisusẽ. et

Expanded text:
m. Signum quippe sigillum appellari solet; et ipsa propter hoc perpetuae virginitatis inbitis, o domus David, nomen ejus Emmanuel, id est nobiscum Deus. Nobiscum Deus vocatur; quia cum sit Unigenitus Dei, su
Abbreviated transcription (Latin):
udit. et uidisse se dnm̃ fatet᷑ : qͥa et tum mis¬
t̾ia eiꝰ conspicimꝰ iam multũ ẽ qđ suꝑ nos¬
men m̃tis desiłio satiffacit. ut si adhuc maius ñ
potest. iam tam̃ minꝰ qđ uidet ãmiret᷑. Eagͦ qͤ
subipso sut̃ implent templent templũ ÷ qͥa siẽ
dictũ ẽ. cum mens incontemplatione ꝓfecerit:
Seqͣu. Seraphin stabant suꝑ illud. Hoc ẽ qͦd ap̃
moysen duo cherubui stant suꝑ archam testa¬
m̃ti. Nam ꝑtemplũ uł archam ȩccłia. & ꝑ duoᷤ
seraphin uł duos cherubin. duo testam̃ta sig¬
nant᷑. Quȩ suꝑ eccłiam stant: qͥa nos ꝓtegunt.
et omẽm intellectum nr̃m suꝑant. Seraphin
nan.q sic̃ iam diximꝰ incendium dr̃: qͥa testam̃¬
ta dĩ corda audientium igne caritatis inflãmãt.
Unde iheremias. Nunqͥd ñ uerba mea ft̃ quasi
ignis. ait dñs: Qe moyses. In dext̾̃a eiꝰ ignea lex
Et psalmista. Ignitũ eloquiũ tuũ uehem̃teꝵ

Expanded text:
dit, et vidisse se Dominum fatetur ; quia cum et mysteria ejus conspicimus, jam multum est, quod super nosmen mentis desiderio satisfacit, ut si adhuc majus non potest, jam tamen minus quod videt, admiretur. Ea ergo, quae sub ipso sunt, implent templum; quia, sicut dictum est, cum mens in contemplatione profecerit, Sequitur: « Seraphim stabant super illud. » Hoc est quod apud Moysen, duo Cherubim, stant super arcam Testamenti . Nam per templum vel arcam Ecclesia; per duos seraphin, vel duos cherubin, duo Testamenta figurantur. Quae super Ecclesiam stant, quia nos protegunt, et omnem intellectum nostrum superant. Seraphim, namque, sicut jam diximus, incendium dicitur; quia testamenta Dei corda audientium igne charitatis inflammant. Unde Jeremias: « Nunquid non verba mea sunt quasi ignis, ait Dominus? » Et Moyses: « In dextera ejus lignea lex . » Et Psalmista: « Ignitum eloquium tuum vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
quia nimirũ scĩ apłi ad feriendã gentiliũaure
duritiam. eum districtis u̾borum spicuł ue¬
nerunt. S cͥptura enim sacra arcus ẽ. de qua¬
ad corda hominum sic̃ ferientes sagrte. sic ter¬
rentes sententie ueniunt. Seqͣr. Uepres enm¬
teᷤ qui insarculo sarient᷑. non ueniet illuc
terror spinaꝵ et uepͥum. Et erit inpascua
bouis: et inconculcationẽ peccoris. Cepres
& spine. uł peccata uł peccatores designant:
montes uͦ scõs conu̾satione sublimes. S̾ arcłm
autẽ ferrum ẽ fossoriũ bidens: u̾bum doct᷑ne
significans acutum ab utroq testam̃to. Mon¬
tes gͥ qui insarculo sarient᷑. idẽ fodientur. noi
ueniet eis t̾ror spinaꝵ & uepͥum: quia qui u̾¬
bo doctͥne purgabunt᷑. ñ timebunt peccata
bi sasculo eradicabunt. neq metuent eos qui
terra inpascua boiris. qͥa sc̃s quisq p̃dicator
nitota mundi latitudine inueniet qͦs fibi
incorꝑet: et inconculcationẽ peccoris. qm̃

Expanded text:
quia nimirum sancti apostoli ad feriendam gentilium vitae quia nimirum sancti apostoli ad feriendam gentilium vitae duritiam cum districtis verborum spiculis venerunt. Scriptura enim sacra arcus ead corda hominum sicut ferientes sagittae, sic terrentes sententiae veniunt. Unde rectetes, qui in sarculo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium, et erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. » Vepres et spinae vel peccata vel peccatores designant; montes vero sanctos conversatione sublimes. Sarculum autem ferrum est fossorium bidens, verbum doctrinae significans acutum ab utroque Testamento. Montes igitur, qui in sarculo sarrientur, id est fodientur, non veniet eis terror spinarum et veprium; quia, qui verbo doctrinae purgabuntur, non timebunt peccata rbi sarculo eradicabunt, neque metuent « eos, qui terra, in pascua bovis; quia sanctus quisque praedicator in tota mundi latitudine inveniet quos sibi incorporet. Et in conculcationem pecoris; quia
Abbreviated transcription (Latin):
mel mandacabit. oĩs qͥ relictꝰ fu̾it in medio t̾re¬
Seq̃t. Lerit in die illa õĩs locus uͥ fuerint mil¬
le uites. & mille argentei. & inspinas et in ue¬
pres erunt. Cum sagrttis et arcu ingredien¬
tros oꝑm bonoꝵ ferentes. quib ait dñs. ego
sum uitis. uos palmites: Quid ꝑ argenteoᷤ.
nisi sermones bom figurant᷑: Nam argentũ
electum. lingua iusti ẽ. Qͥ d ꝑmillenariũ. nͥ
plenitudo numeri: Ubicunq fuerint
mille uites.erunt & mille argentei: quia
ubi fuerit copia uiroꝵ sp̃alium. ibi erit
et p̃dicationis copia. Nam subuet̾i testam̃¬
to uix inueniebat᷑ qui scientiam p̃dica¬
tionis haberet: sed intemꝑe reuelate
grȩ de quo nc̃ sermo ẽ redundant ora
fideliũ ubiq u̾boueritatis. Q inspinas & in
uepres erunt: qm contͣ peccata & uitia gen¬
tilitatis directi sunt. Quid enĩ ꝑspinas et ue¬
pres. nisi punctiones peccatoꝵ in sinuat :
quib uelut desertum plena erat gentili¬
tas: Cum sagitis & arcu ingredient᷑ illue:

Expanded text:
it in medio terrae. Et erit in die illa, omnis locus ubi fuerint mille vites mille argenteis, et in spinas, et in vepres erunt. Cum sagittis et arcu ingredientros operum bonorum ferentes, quibus ait Dominus: « Ego sum vitis, vos palmites? » Quid per argenteos nisi sermones boni figurantur? Nam « argentum electum lingua justi est. » Quid per millenarium nisi plenitudo numeri? Ubicunque fuerint mille vites, erunt et mille argentei; quia ubi fuerit copia virorum spiritalium, ibi et erit praedicationis copia. Nam sub Veteri Testamento vix inveniebatur, qui scientiam praedicationis haberet. Sed in tempore revelatae gratiae, de quo nunc sermo est, redundant ora fidelium ubique verbo veritatis. Et in spinas et in vepres erunt; quoniam contra peccata et vitia gentilitatis directi sunt. Quid enim per spinas et vepres nisi punctiones peccatorum insinuat, quibus velut desertum plena erat gentilitas? Cum sagittis et arcu ingredientur illuc;
Abbreviated transcription (Latin):
det: ut sciat reꝓbare malũ. et eligere bo¬
num. E t si hic ñ posset intelligi. tam̃ ex ma¬
thei uolumine nob̃ innotesce̾t. a dño dictũ:
ecee uirgo concipiet et pariet filiũ. Et dñs
qui hoc dic̃. p̃mittit dicens. Nun qͥd parum
uob̾ est molestosẽe hominib: qͥa molesti es¬
tis ⁊ do meo: Quis est gͦ dñs qui dic̃ molesti
estis et deo meor nisi qui alias loquit᷑ ascen¬
do ad patrẽ meũ et patͤm ur̃m. dm̃ meũ &¬

Expanded text:
det, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. » Etsi hic non posset intelligi, tamen ex Matthaei volumine nobis innotesceret, a Domino dictum: « Ecce Virgo concipiet, et pariet filium . » Et Dominus, qui hoc dicit praemittit, dicens: « Nunquid parum vobis est molestos esse homini, quia molesti estis et Deo meo? » Quis est ergo Dominus, qui dicit: Molesti estis et Deo meo nisi qui alias loquitur: « Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum
Abbreviated transcription (Latin):
quetͣ t̾ra quam tu detestaris. a facie duoꝵ re¬
gum suoꝵ. Qui st̃ hi duo reges. supͣ dictũ ẽ:
scilicet rex syriȩ et rex isrł. pugnantes contͣ
ppłm cũ. Et anteqͣm puer iħs ꝑhumanita¬
tis sensum discernere sciret int̾bonũ & malũ.
derelicta ẽ t̾ra quam achar idẽ pͥnceps eccłia¬
sticus detestatur: conu̾sis ad eum magis atq
pastorib. Syria qͥppe ab oriente ẽ: et magi ab¬
oriente it ener̃t ierosolimã dicentes. Ubi est qͥ
natus est rex iudeoꝵ. Uidimus enim stellam eiꝰ

Expanded text:
quetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum requetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum regum suorum. » Qui sunt isti duo reges, superius dictum est, scilicet rex Syriae et rex Israel pugnantes contra populum Dei. Et antequam puer Jesus per humanitatis sensum discernere sciret inter bonum et malum, derelicta est terra, quam Achaz, id est princeps ecclesiasticus detestatur, conversis ad eum magis atque pastoribus. Syria quippe ab Oriente est; et magi venerunt ab Oriente Jerosolymam, dicentes: « Ubi est, qui natus est rex Judaeorum? Vidimus
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm electoꝵ : & uocabitis nom̃ eiꝰ ẽmanuhel.
idẽ xꝑianũ. Nam etiã inparticipatione sui
nominis ẽ xp̃e nob̾cum⁊ dum ab illo xͥani uo¬
camur: Butẏrum et mel comedet. Butirũ
sp̃alis grẽ pinguedinẽ designat. dicente salo¬
mone. Qui fortiter p̾mit ubera adeliciendũ
lac: ex pͥmit butirum. Ubera quippe fortiter
p̃mimꝰ⁊ cum u̾ba sacri eloquii subtili intellec¬
tu pensamus. Qua p̃ssione dum lac querimꝰ.
butirum inuenimꝰ: quia dum nutͥri. uł tenui
intellectu querimus. ub̃tate interne pingue¬
dinis ungimur. Mel uero dulcedinẽ celestiᷤ
doctrine designat: ut p̃dictus salomorait.
Comede fili mel qͥa bonũ ẽ: & fauũ dulcissi¬
mũ gutturi tuo. Sic et doetͥna sapientie tue¬
animȩ. Tali itaq butiro et melle pascit᷑ elec¬
toꝵ ppłs quẽ gignit eccłia: et ꝑ hoc scit reꝓba¬
re malũ. et elige̾ bonũ. Non enĩ sufficit nob̾
puer reꝓbare malũ. et eligere uonũ: derelin¬

Expanded text:
et vocabitis nomen ejus Emmanuel, id est Christianum. Nam et in participatione sui nominis est Christus nobiscum, dum ab illo Christiani vocamur. « Butyrum et mel comedet. » Butyrum spiritalis gratiae pinguedinem designat, dicente Salomone: « Qui fortiter premit ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum . » Ubera quippe fortiter premimus, cum ubera sacri eloquii subtili intellectu pensamus. Qua pressione dum lac quaerimus butyrum invenimus; quia dum nutriri vel tenui intellectu quaerimus, ubertate internae pinguedinis ungimur. Mel vero dulcedinem coelestis doctrinae designat, ut praedictus Salomon ait: « Comede, fili, mel, quia bonum est, et favum dulcissimum gutturi tuo; sic et doctrina sapientiae tuae . » Tali itaque butyro et melle pascitur electorum populus, quem gignit Ecclesia, et per hoc scit reprobare malum, et eligere bonum. Non enim suffpuer reprobare malum, et eligere bonum, derelin
Abbreviated transcription (Latin):
lutem humanã querenti. molestus est: quisqͥs
se saluti subtrahit. nec talem ex hibet ait facile
saluari non possit. Propter hoc inqͥt qͥa ñ solũ
hominib sed et dõ molesti estis. nolentes pe¬
tere signũ tͥhumphi xp̃i. ꝑ qd̾ salui sitis: da¬
bit ipse dñs uob̃ ñ postulatꝰ signũ natiuita¬
Ecce uirgo concipiet. et pariet filiũ. Recte

Expanded text:
lutem humanam quaerenti molestus est, quisquis lutem humanam quaerenti molestus est, quisquis se saluti subtrahit, nec talem exhibet, qui facile salvare possit. Propter hoc, inquit, quod non solum hominibus, sed et Deo molesti estis nolentes petere signum triumphi Christi, per quod salvi sitis, dabit ipse Dominus vobis non postulatus signum nativitaEcce Virgo
Abbreviated transcription (Latin):
tibi signũ: in ꝑfundũ inferni. siue mex cel¬
sum supͣ. Signũ quippe in ꝓfundũ et in ex¬
celsum. descensio xp̃i ad inferos ẽ. et ascen¬
sio incelos. An ñ mirabile signũ fuit: qͣndo
tis ascendit. Sed achar ut pote peccator ig¬
norans cdi mist̾i̾a: non petam iuqͥt. et non
temptabo dnm̃. Putabat enim hoc tempta¬
tionem fore. si tale signũ peteret. Et dñs to¬
tam increduloꝵ ꝓgeniem culpans ait. Nudi¬
te gͦ domus dauid: quȩ signum ereptioins
ur̃e & saluationis petere ñ uultis. Nun qͥd pa
rum uob̃ est molestos ẽẽ hominib qͥa moles¬
ti estis et dõ meo: Molesti enim erant hõib
idẽ ratione utentib : qͥa qđ humane salu¬
tis exigebat ratio. postulare nolebant. Heq
enĩ genus humanũ saluari poterat: nsi cõ¬
fringeret᷑ infernus qui cunctoꝵ animas
suscipiens retinebat. et aꝑiret᷑ cęlũ ppło scõ¬
rum. Sed et dõ molesti erant: qͥa qđ ds dare
uolebat. ipsi nolebant petere. Deo quippe sa¬

Expanded text:
tibi signum in profundum inferni, sive in excelsum supra. » Signum quippe in profundum et in excelsum descensio Christi ad inferos et ascensio ad coelos. Annon mirabile signum fuit, quando tis ascendit. Sed Achaz utpote peccator ignorans mysteria Dei: « Non petam, inquit, et non tentabo Dominum. » Putabat enim hoc tentationem fore, si tale signum peteret. Et Dominus totam incredulorum progeniem increpans, ait: Audite ergo, domus David, quae signum ereptionis vestrae et salvationis petere nibus quia molesti estis et Deo meo? » Molesti erant hominibus, id est ratione utentibus, qui, quod humanae salutis exigebat ratio, postulare nolebant. Neque enim genus humanum salvari poterat, nisi confringeretur infernus, qui cunctorum animas suscipiens retinebat, et aperiretur coelum populo sanctorum. Sed et Deo molesti erant; quia, quod Deus dare volebat, ipsi nolebant petere. Deo quippe sa
Abbreviated transcription (Latin):
brei uolunt. auicesimo quinto anno regni
oriȩ. usq ad sextum annũ regni ezechie: in
quo salmanasar cȩpit samariã: et tͣnstulit
isrł massyrios. Quando enĩ orias sub quo &
iste ꝓpħare cepit ing̾ssus templũ. adolere

Expanded text:
braei volunt, a vicesimo quinto anno regni braei volunt, a vicesimo quinto anno regni Oziae usque ad sextum annum regni Ezechiae, in quo Salmanasar cepit Samariam, et transtulit Israel in Assyrios. Quando enim Ozias, sub quo et iste prophetare coepit, ingressus in templum adolere
Abbreviated transcription (Latin):
intraret & sic omĩs isrł saluus fieret. Sie gͦ
quasi post sexaginta et .iͫ. annos. apostata ef¬
te incredulo ex eius multitudine: qͥa post¬
quã plenitudo gentiũ intrauerit. omĩs isrł
saluus fiet. Unde et subdit᷑. Et caput effraii
samaria ÷ & cap̃ samarie filius romeliȩ. Sama¬
ria quippe custodia dr÷ & romelia excelsus
dñi. Custodia gͦ caput illorũ erit qͥa tc̃ obser¬
uantiȩ p̃ceptoꝵ dĩu̾acit̃ se subicieñ. Et cap̃¬
enis huiꝰ custodie erit filius excelsi dñi: qͥa
pͥncipes religionis habebunt. qui patͥarchȩ
abraham filii. ñ solum carne sed fide erunt
ac morib. Ut autẽ hȩc omĩa mistice dicta ẽẽ
declaret ÷ exponendo subiungit. adhos qui
storialit̾ ad captiuitatẽ decem tͥbuũ refer¬
re uoluerit: uideat qđ tres reges iudȩ in
hac uarratione ꝓpħa ꝑ osuerit. subquib
et ꝓpħauit. Et factũ ẽ inquit indieb achar.fi¬
lii ioathian. filii oriȩ. Q ideo computet ut he¬

Expanded text:
go quasi post sexaginta et quinque annos apostata Epte incredulo ex ejus multitudine; quia postquam plenitudo gentium intraverit, omnis Israel salvus fiet. Unde et subditur: « Et caput Ephraim Samaria, et caput Samariae filius Romeliae. » Samaria quippe custodia dicitur, et Romelia, excessus Domini. Custodia ergo caput illorum erit; quia tunc observantiae praeceptorum Dei veraciter se subjicient. Et caput hujus custodiae erit filius excelsi Domini. Quia principes religionis habebunt, qui patriarchae Abraham filii non solum carne sed fide erunt ac moribus. Ut autem haec omnia mystice dicta esse declaret, exponendo subjungit ad hos, qui storialiter ad captivitatem decem tribuum referre voluerit, videat quod tres reges Juda in hac narratione propheta posuerit, sub quibus et prophetavit. « Et factum est, inquit, in diebus Achaz filii Joathan filii Oziae. » Et ideo computet, ut He
Abbreviated transcription (Latin):
Rasin guippe. curẜuł cõplicatio siue pla¬
centia dr̃. Sequit᷑. Et adhuc sexaginta &e qͥn¬
effraimi samaria. & cap̃ samariȩ filiꝰ romeliȩ.
sexto anno rebellauer̃t sub follo p̃sidẽ. Ciuꝰ
rebellionis ꝑtinatia succedente post temꝑe.
intm̃ conualuit: ut et ipsi delerent᷑ & ur¬
beseorũ: et captiui duce̾nt᷑ in om̃s gentes.

Expanded text:
Rasin quippe cursus vel complicatio, sive plaRasin quippe cursus vel complicatio, sive placentia dicitur. Sequitur: Ephraim Samaria, et caput Samariae filius Romeliae. sexto anno rebellaverunt sub Fullo praeside. Cujus rebellionis pertinacia succedente post tempore in tantum convaluit, ut et ipsi delerentur, et urbes eorum, et captivi ducerentur in omnes gentes.
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt igne gehenne. Qui & ꝑ iram ardenł̃
adu̾sus eccłiam. et ꝑerroris nebulamt fu
uoluere. Sic eñ uidei galathas auellere
cȩꝑant: cum eos ꝑepłam paulus ad eccłiã
reuocaret. Sic gentiles auulsert om̃s qui
xp̃m inꝑsecutionib negauert. Tabeel aut̃
bonus ds int̾ p̾tatur. Et gentiles atq iudei
bonitatẽ redemptoris nr̃i negantes ⁊ meli¬
ora putant eaquȩ ipsi colunt. Queruni gͦ
iudam auellere ut regem inmedio eiꝰ po¬
nant filiũ tabeel. idẽ boni dĩt qͥa sui erroriᷤᷤ
cultores cuꝑent in nob̃ p̃positos et doctores
constituere. Sed ñ erit & ñ stabit istud. sed
cap̃ fyrie damascus. qui dr̃ sangͥnis pocu¬
lum⁊ qͥa pͥncipes gentiũ sangͥnem fideliũ
sitient. Ꝙ. caput damasci idẽ ipsiꝰ crudelita¬
tis gentiliũ. rasin idẽ cursus: quia ueloci
cursu tnsibit eoꝵ tirannica dñatio: uł com¬
plicatio erroris. caput seuitiȩ ipsoꝵ erit.

Expanded text:
di sunt igne gehennae, qui per iram ardent di sunt igne gehennae, qui per iram ardent adversus Ecclesiam, et per erroris nebulam fumavolvere. Sic enim Judaei Galatas avellere coeperant, cum eos per Epistolam Paulus ad Ecclesiam revocaret. Sic gentiles avulserunt omnes, qui Christum in persecutionibus negaverunt. Tabeel autem bonus Deus interpretatur. Et gentiles atque Judaei bonitatem Redemptoris nostri negantes meliora putant ea quae ipsi colunt. Quaerunt igitur Judam avellere, ut regem in medio ejus ponant filium Tabeel, id est boni Dei, qui sui erroris cultores cuperent in nobis praepositos et doctores constituere. Sed non erit, et non stabit istud. Sed caput Syriae Damascus, qui dicitur sanguinis poculum; quia principes gentium sanguinem fidelium sitient. Et caput Damasci, id est ipsius crudelitatis gentilium Rasin, id est cursus; quia veloci cursu transibit eorum tyrannica dominatio. Vel complicatio erroris caput saevitiae ipsorum erit.