comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uł minor. Nuptiȩ eñi peccatũ
non sunt : sed ꝑ sollic itudinem
mundi qui nubunt legem ser¬
uare uix possunt. Alit illos di¬
cit non peccare sinubant: qui
nondũ dõ uoueruit castitatẽ.
Cȩterũ. qui uł in corde suo pro¬
misit: si aliud fecerit: habet
dampnationẽ. Quia primam
fidẽ irritam fecit. Quod enĩ
erat licitum: ꝑ uotũ sibi fecit
illicitum. sicut ananiȩ et saphire
quibꝰ de p̃tio possessionis suȩ rti¬
nere nichil licuit. Ob quam cau¬
sam subita morte ꝓstrati sunt.
Tribulationem tam̃ carnis: ha¬
bebunt huiꝰmodi. Maledicto eue
se subicientes: siue sollicitudine
seculari tribulationẽ et tristiai¬
am patientur. Ego aũt uobis pa¬
co. uobis uirguubus: ut minor
labore maiorẽ possitis implere
iusticiam. Hoc itaq dico fr̃s. Hic
om̃i intentione etiã habentes
uxores ad continentiã cohortat.
ut multo magis suadeat non ha¬
bere non habentes. Tempus breue
ẽ. reliquũ ẽ ut qui habent uxo¬

Expanded text:
vel minor. Nuptiae enim peccatum vel minor. Nuptiae enim peccatum non sunt: sed per sollicitudinem mundi, qui nubunt, legem servare vix possunt. Aliter: Illos dicit non peccare si nubant, qui nondum Deo voverint castitatem. Caeterum, qui vel in corde suo promisit, si aliud fecerit, habet damnationem: quia primam fidem irritam fecit. Quod enim erat licitum, per votum sibi fecit illicitum: sicut Ananiae et Sapphirae, quibus de pretio possessionis suae retinere nihil licuit: ob quam causam et subita morte prostrati sunt. Tribulationem tamen carnis habebunt hujusmodi. Maledicto se Evae subjicientes, sive sollicitudinem saecularis tribulationis et tristitiae patientur. Ego autem vobis parco. Vobis virginibus, ut minori labore majorem possitis implere justitiam. Hoc itaque dico, fratres. Hic omni intentione etiam habentes uxores ad continentiam cohortatur, ut multo magis suadeat non nubere non habentes. Tempus breve est: reliquum est, ut et qui habent uxo
Abbreviated transcription (Latin):
quia nichil ex se dat: sed quod
debet ex soluit. Consilium aũt
do. Consiliũ aũt saluatoris: dicen¬
tis. Sunt. qui se castrauerunt ꝓpt̃
regnum cȩlorũ. Tanquã miscđiã
consecutus sum adño. Suo exem¬
plo docet: non nisi in dũo głan¬
dum. Ut fidelis sim. Dñi mei sem¬
ꝑ seruitio occupatus. Existimo
ergo bonũ esse. Hic estimo non
ꝓdubio posuit: sed ꝓcerto. sicut
et illud. Puto enĩ: et ego sp̃m dĩ
habeo. Propt̃ instantem necessita¬
tem. Id ẽ. p̃sentis uitȩ sollicitudi¬
nem: qua multũ potest deesse
iusticiȩ. qua p̃cipue iuncti matri¬
moniis implicantur. Qm̃ bonum
uirginitatis premiũ expectare.
Alligatus es uxori: noli quere¬
re solutionẽ. Solutus es ab uxo¬
re: noli querere uxorẽ. Ita uult
solutos non ligari: quomodo
nec solui discidio ligatos admit¬
tit. Si aũt acceꝑis uxorẽ non
peccasti. et si nupserit uirgo
non peccauit. Quia libere uo¬
luntatis eẽ non uis: maior esto

Expanded text:
quia nihil ex se dat: sed quod quia nihil ex se dat: sed quod debet, exsolvit. Consilium autem do. Consilium est autem Salvatoris dicentis: Sunt qui se castraverunt propter regnum coelorum. Tamquam misericordiam consecutus a Domino. Suo exemplo docet, non nisi in Domino gloriandum. Ut sim fidelis. Domini mei semper servitio occupatus. Existimo ergo hoc bonum esse. Hic existimo non pro dubio posuit, sed pro certo: sicut et illud: Puto enim quod et ego spiritum Dei habeo. Propter instantem necessitatem. Id est, praesentis vitae solitudinem, quae multum potest obesse justitiae: et qua praecipue juncti matrimoniis implicantur. Quoniam bovirginitatis praemium exspectare. Alligatus es uxori, noli quarere solutionem. Solutus es ab uxore, noli quaerere uxorem. Ita vult solutos non ligari: quomodo nec solvi dissidio ligatos admittit. Si autem acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit virgo, non peccavit. Quia liberae voluntatis es, si non vis esse major, esto
Abbreviated transcription (Latin):
nocet. Item. Similit̃ ad eos qui ma¬
trimonio iuncti sunt apłs loqui¬
tur. Dicens aũt. sed et si potes li¬
ber fieri. magis utere. si tam̃ tibi
dõ pudice uolenti seriure non fu¬
erit molesta: ne forte tuo consor¬
cio etiã ipsa ad dm̃ possit conuer¬
ti. Qui eñi in dño uocatus ẽ ser¬
uus: libertus ẽ dñi. Similiter
qui liber uocatus ẽ: seruus est
xp̃i. Qui hominis seruus ẽ: liber
ẽ dõ. & qui hominib liber ẽ: ser¬
uus ẽ. xp̃i. Ambo ergo unum st̃.
Non ẽ eni ꝑsonarũ acceptio apud
dm̃. Precio empti estis: nolite fie¬
ri serui hominum. Unus quisq
parati. Nichil ergo ꝓpt̃ homines
faciamus: sicut alibi ait. Non ad
oculum seruientes. quasi homini¬
bus placentes: sed quasi serui
.xp̃i. facientes uoluntatem dĩ exa¬
nimo. et cetera .xxxuiii. De uir¬
ginibus aũt. Et de hoc consulu¬
erunt: ubi eẽt p̃cepta uirginitas.
P receptũ dñi non habeo. Quod
sub p̃cepto ẽ. si non impleatur:
punit: impletũ morte tm̃ caret.

Expanded text:
iter ad eos qui matrimonio juncti sunt, Apostolus loquitur, dicens: Sed et si potes liber fieri, magis utere: si tamen tibi Deo pudice volenti servire, non fuerit molesta, quando forte tuo consortio, etiam ipsa ad Deum possit converti. Qui enim in Domino vocatus est servus, libertus est Domini. Similiter qui liber vocatus est, servus est risti. Qui hominis servus est, liber est Deo; et qui hominibus liber est, servus est Christi. Ambo ergo unum sunt. Non est enim personarum acceptio apud Deum. Pretio empti estis: nolite fieri servi hominum. Unusquisque parati: nihil ergo propter homines faciatis: sicut alibi ait: Non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes: sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, et caetera. De virginibus autem. Et de hoc consuluerant, ubi esset praecepta virginitas. Praeceptum Domini non habeo. Quod sub praecepto est, si non impleatur, punit. Impletum morte tantum caret,
Abbreviated transcription (Latin):
Quis militat : Aliis er̃ exemplis.
ꝓbat sibi debitũ hoc fuisse. Sus
et de lacte gregis non manducat:
ꝑ comparationẽ uinex et gregis. po¬
pulũ uult intelligi: sicut ibi. Ui¬
neam de egipto cranstulisti.Iterũ
dabo uobis pastores scđm cor meũ.

Expanded text:
Quis militat. Aliis etiam exemplis probat, sibi debitum hoc fuisse. Suis et de lacte gregis non manducat? Per comparationem vineae et gregis, populum vult intelligi, sicut ibi: Vineam de Aegypto transtulisti. Et iterum: Dabo vobis pastores secundum cor
Abbreviated transcription (Latin):
dixit mulieres ducendi. ne de uxo¬
ribus dicere putaretur: sed cucum¬
ducendi inquit ꝑ ꝓuincias. quȩ
necessaria de suis facultatibus mi¬
nistrarent. Non illos condempnat:
sed suũ dat exemplũ. Illi aũt fide¬
liorib p̃dicabant. et apud iudeos
antiqua hȩc erat consuetudo.
ut necessaria doctoribꝰ adiscipłis
p̃berentur: Quod gentes adhuc
rudes poterat scandalitare. Et fr̃s

Expanded text:
dixit, mulieres ducendi, ne de uxoribus dicere putaretur: sed circumducendi, inquit, per provincias, quae necessaria de suis facultatibus ministrarent. sed suum dat exemplum. Illi enim fidelioribus praedicabant: et apud Judaeos antiqua haec erat consuetudo, ut necessaria doctoribus a discipulis praeberentur: quod gentes adhuc rudes poterat scandalizare. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
habent adhunc conscientiã suã:
quomodo ante quã crederent mã¬
dicabant. Esca aũt nos non com¬
mendat dõ. Sicut dicit aggeus
ꝓpħa. & si manducatis et bibitis.
nonne uobis manducatis et bibi¬
do abundare. neq non mandu¬
cando egere: cũ econtrario illis
magis formidanda inopia sit.
qui gulam retinere non norunt:
sed quia magnitudinȩ fidei suȩ qđ
scriberent: ideo apłs neq illis eden¬
dis fidei abundantiã: neq in nõ
edendis inopiam ẽẽ testatur. Ui¬
dete aũt. neforte hec licentia ur̃a¬
ne quod uobis sufficere minus cre¬
datis: aliis obsit. Pocest et illis dici:
qui destruunt exemplo. quod ȩdi¬
ficant uerbo. Si enĩ quis iuderit
eum qui habeat scientiam in ido¬
lio recumbentẽ. nonne conscientia
eius cum sit infirma edificabitur
admanducandum idolotita. et ꝑi¬

Expanded text:
habent, adhuc in conscientia sua habent, adhuc in conscientia sua quomodo antequam erederent, manducabant. Esca autem nos non commendat Deo. Sicut dicit Aggaeus propheta: Et si manducastis et bibistis, nonne vobis manducastis et bibido abundare, neque non manducando egere? cum econtrario illis magis formidanda inopia sit, qui gulam retinere non norunt. Sed quia magnitudini fidei suae, quascribebant: ideo Apostolus neque in illis edendis fidei abundantiam, neque in non edendis inopiam esse testatur. Videte autem ne forte haec licentia ne quod vobis sufficere minus creditis, aliis obsit. Potest et illis dici qui destruunt exemplo, quod aedifirmibus. si enim quis uiderit eum, qui habet scientiam, in idolio . recumbentem, nonne conscientia eius, cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum idolothyta et peri
Abbreviated transcription (Latin):
omia. Hȩc aũt et filio et patri
ẽẽ communia: idem apłs ad ro¬
fert dicens. Quia ex ipso et ꝑip
sum et in ipso sunt om̃ĩa. Item
ꝑ quẽ. etiã dõ. patri adscribi:
idem apłs in hac eadẽ ȩpła lo¬
quitur dicens. Fidelis ds̃ ꝑquẽ
omĩa et nos in illo: et unus dñs
co commouent arriani: quod
cum unus tm ds̃ dicitur pat̾:¬
si filius adeitate seuinctus sit.
Quibus respondendũ: si ideo non
erit filius ds̃. quia unus ẽ ds̃ pat̃.
ergo et pat̃ nonerit dñs: quia
ex cluditur adominatione. nec fi¬
lius adeitate: sed utrumq utriq
commune ẽ. ꝑquẽ omia et nos
ꝑ ipsum. ꝑ filiũ omĩa facta sunt.
sed et nos sibi ꝑ ipsũ sumus salua¬
ti. Sed non in om̃ibus ẽ scientia.
Non om̃s sciunt. quia ꝑ contemp¬
tum idolorũ. et non magis uene¬
rationis grã manducetis. Quidã
aũt conscientia usq nunc idoli
quasi idolotitũ manducant. et
conscientia eoꝵ cum sit infirma
polluitur. Quidam ignari. sicut

Expanded text:
omnia. Haec autem et Filio sicut Patri esse communia, idem Apostolus ad Rofert dicens: Quia ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Item, per quem, etiam Deo Patri ascribit idem Apostolus in hac eadem Epistola, dicens: Fidelis Deus, per quem  quo omnia, et nos in illo, et unus Dominco commovent Ariani, quod cum unus tantum Deus dicitur Pater, Filius a deitate sejunctus sit. Quibus respondendum: si ideo non est Filius Deus, quia unus est Deus Pater: ergo et Pater non erit Dominus, quia excluditur a dominatione: nec Filius a deitate: sed utrumque utrique commune est. Per quem omnia, et nos per ipsum. Per Filium omnia facta sunt: sed et nos per ipsum sumus salvati. Sed non in omnibus est scientia. Non omnes sciunt, quia per contemptum idolorum et non magis venerationis gratia manducetis. Quidam autem cum conscientia usque nunc idoli, quasi idolothytum manducant, et conscientia ipsorum cum sit infirma, polluitur. Quidam ignari sic
Abbreviated transcription (Latin):
quis sibi uidetur sapiens. stultus
ẽ. Qui eñi uere sapiens ẽ: insipi¬
entiorẽ se om̃ibus arbitratur. Un¬
de salomon ait. Uidi uirũ qui
sibi sapiens eẽ uidebatur. et spẽ
habuit insipiens magis quam
ille. Si quis aũt diligit dm̃: hic
cognicus ẽ ab eo. Ille diligit dm̃:
qui edificat fr̃s. sicut dicitur pe¬
tro.Si amas me: pasce oues meas.
de escis aũt quȩ idolis immolan¬
tur: scimus quia nichil ẽ idolũ
inmundo. et quia nullus ds̃ nisi
unus. Repetit quod suꝑius se di¬
xerat scire: et quid sit euidenti¬
us ostendit. Nam et si sunt qui
dicuntur dii suie in cęlo siue in
terra: si quidẽ sunt dii multi et
dñi multi. Incelo angłi. et int̾ra
sc̃i. De quibus dicitur. Ego dixi
dii estis. Et dñi sunt scĩ eorũ qͦs
iudicabunt. de quibus dicitur. Iu¬
dicabunt nationes. et domina¬
buntur populis. Nobis tam̃ unus
ds̃ pat̃. Cuiꝰ uirtute: ex nichilo
om̃ia sunt creata. Item: hunc

Expanded text:
quis sibi videtur sapiens, stultus quis sibi videtur sapiens, stultus est; qui enim vere sapiens est, insipientiorem se omnibus arbitratur. Unde Salomon ait: Vidi virum, qui sibi sapiens esse videbatur, et spem habuit insipiens magis quam ille. Si quis autem diligit Deum, hic cognitus est ab eo. Ille diligit Deum, qui aedificat fratres, sicut dicitur Petro: Si amas me, pasce oves meas. De escis autem, quae idolis immolantur, scimus, quia nihil est idolum in mundo, et quod nullus est Deus, nisi unus. Repetit, quod superius dixerat se scire, et quid sit, evidentius ostendit. Nam etsi sunt, qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra: siquidem sunt dii multi et domini multi. In coelo angeli, et sancti in terra, de quibus dicitur: Ego dixi, dii estis: et domini sunt sancti eorum, quos judicabunt, de quibus dicitur: Judicabunt nationes, et dominabuntur populis. Nobis tamen unus Deus Pater. Cujus virtute ex nihilo omnia sunt creata. Item hunc
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ idolis sacrificantur. Incipit¬
autent De idolis. de quibus etiã
scripserunt: quia quidã in templis
edebant. idolũ nichil eẽ dicentes.
et creatura dĩ se debere uti. et er¬
rabant ułri simili ratione decep¬
Scientia inflat. Illa scientia quȩ
ex sensu ꝓprio et humano descen
rint inflat. & qui comecturis
magis nitłtur quam exemplis.
Ceterũ si diuina scientia inflat
ut quidam putant. quare illos
amplius uult docendo inflare:
& inprincipio ipsius epłe grãs se
dicit dõ agere. quod om̃s scientia
repleti sunt suũ quoq alibi pro¬
ponit exemplũ: dicens. Et si un¬
ꝑitus sermone: sed non scientia.
Sepe etiã arguit ignorantes: et¬
ignorantiã tenebris comparauit.
Galathas quoq stulticie notat:
necnon et ephesis lumen sapien¬
tie supplicit᷑ deprecatur. Caritas
uero edificat. Quia non querit
que sua sunt: sed que edificent
fr̃s. Si quis se existimat scire ali¬
quid: nondum cognouit quem¬
admodũ oporteat eum scire. Si

Expanded text:
quae idolis sacrificantur. Incipit de idolothytis, de quibus etiam dixerat. Quia quidam in templis edebant, idolum nihil esse dicentes, et creatura Dei se debere uti: et errabant verisimili ratione decepScientia inflat. Illa scientia, quae ex sensu proprio et humano descendrint, inflat, et quae conjecturis magis nititur, quam exemplis. Caeterum si divina inflat, ut quidam putant, quare illos amplius vult docendo inflare? Et in principio ipsius Epistolae, gratias se dicit Deo agere: quod omni scientia sint repleti. Suum quoque alibi proponit exemplum, dicens: Et si imperitus sermone, sed non scientia. Saepe etiam arguit ignorantes. Etignorantiam tenebris comparavit. Galatas aeque stultitiae notat, necnon Ephesiis lumen sapientiae suppliciter deprecatur. Charitas vero aedificat. Quia non quaerit, quae sua sunt, sed quae aedificent fratres. Si quis autem se existimat scire aliquid, nondum cognovit quemadmodum oporteat eum scire. Si
Abbreviated transcription (Latin):
sed castigo corpus meũ: et inseriui¬
tutem redigo. Pabstinentiã et af¬
flictionẽ atq labores: sicut alibi
ait. Inieiuiniis multis. inugiliis.
infame et siti. in frigore et nudita¬
te. in laboribꝰ. in carceribꝰ. et cȩte
ra. sicut et ad hebreos. ꝓpħas et
alios scõs passos multa talia me¬
morauit. Neforte cũ aliis p̃dica¬
uerim: ipse reprobꝰ efficiar non
faciendo quod dico. xLui. Nolo
confidens in eo solo quod bapti¬
zatus ẽ: aut in esca spiritali uł po¬
tu. putet sibi dm̃ parcere si pecca¬
uerit: tale patriisponit exemplii.
quo ostendit tunc ista merito ꝓfu¬
tura: si p̃cepta seruentur. Et om¬
nes in moyse baptirati sunt. In
moyse: qui xp̃i typũ gerebat. Itẽ:
hec illo intempore quasi in umbra
et ips faciebant non inueritate. po¬
stea uero p̃sentia. xp̃i complentur.
et om̃s eundem potũ spiritalẽ bi¬

Expanded text:
sed castigo corpus meum, et in servitutem redigo per abstinentiam et afflictionem atque labores, sicut alibi ait: In jejuniis multis, in vigiliis, in fame et siti, in frigore et nuditate, in laboribus, in carceribus, etc. Nec. Sicut ad Hebraeos, prophetas, et alios sanctos passos multa talia memoravit. Ne forte cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar. Non faciendo quae dico. CAPUT X. Noconfidens in eo solum, quod baptzatus est: aut in esca spirituali, vel potu, putet sibi Deum parcere, si peccaverit: tale patrum proponit exemplum, quo ostendat, tunc ista merito profutura, si praecepta serventur. Et omnes in Moyse baptizati sunt. In Moyse, qui Christi typum gerebat. Item, haec in illo tempore quasi in umbra et typo fiebant, non in veritate: postea vero praesentia Christi complentur. Et omnes eamdem spiritualem
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid michi. nec querens quod mi¬
chi utile ẽ : sed quod multis. Item¬
quȩ suꝑius memorauimis: nonut
quidam male existimant. illum
etiã Allicitis consensisse: uͭt in eo me¬
ceps eius efficiar. Hiͬc stadii cursũ
iusticie uł fidei comparauit. quia
quomodo illic cũ om̃s intra stadiũ
currunt. non nisi qui bene curie¬
rit dignus premio iudicatur: ita
et hic quamius intra fidĩ mȩtas
cuncti credentes contineantur
soli tam̃ qui uiste uixerint. pre¬
miũ cęleste ꝑcipient. Item: hoc
loco int̾ eos qui instadio currunt
unus accipientes palmã. significas
omnẽ fidẽ recte tenentẽ. et p̃cepta
seruantẽ. xLiiii. Nescitis quod hi¬

Expanded text:
aliquid mihi, nec quaerens, quod mialiquid mihi, nec quaerens, quod mihi utile est, sed quod multis. Itemquae superius memoravimus: non ut quidam male existimant, illum etiam illicitis consensisse. Omceps ejujustitiae vel fidei comparavit: quia quomodo illic cum omnes intra stadium currunt, non nisi qui bene cucurrerit, dignus praemio judicatur: ita et hic, quamvis intra fidei metas cuncti credentes contineantur, soli tamen qui juste vixerint, praemium coeleste percipient. Item hoc loco inter eos, qui in stadio currunt, unum accipientem palmam, significat omnem recte fidem tenentem, et praecepta servantem.
Abbreviated transcription (Latin):
accipunt. Cum ipse non essem
sublege: ut eos qui sub lege erant
lucrifacerem. Non ẽ sub lege uete¬
ri: que peccatoribꝰ data ẽẽ ꝑscribi¬
tur. his qui sine lege erant: tanquã
sine lege essem. Sine lege litere:
et agentilibꝰ in primis solam fidẽ
querebat: quasi non haberet pre¬
cepta legis xp̃i. quȩ illos obserua¬
re doceret. Siue in eo quoͤ illos qui¬
ad fidei credulitatem. non tam le¬
galibꝰ doctrinis quã rationalibus
argumentis ꝓuocabat: sicut ache¬
nis fecisse ꝑhibetur. philosophos
et paganos ꝑ philosophiam et.
ararum titulos exhortando. dum
dicit. Circuiui aras ur̃as. et. ut qui¬
ne lege dĩ non essem: sed in lege es¬
sem xp̃i. ut lucrifacerem eos qui si¬
ne lege erant. Contra arrianos et
notandum: quod nouũ testam̃tũ
lex appellatur. F actus sum infirmꝰ
infirmis: ut infirmos lucri facerẽ
Propt̃ infirmos olera manducaui:
cum securus posst̃m carnalibus ues¬
ci ꝓmiscuis. Om̃ibus omia factus
sum: ut om̃s facerem saluos. Non

Expanded text:
andi eis. Cum ipse non essem sub lege, ut eos qui sub lege erant lucrifacerem. Non est sub legerae, quae peccatoribus data esse perscribitur. His qui sine lege erant, tamquam sine lege essem. Sine lege litterae: et a gentibus in primis solam fidem quaerebat, quasi non haberet praecepta legis Christi, quae illos observare doceret, sive in eo quo illos ad fidei credulitatem non tam legalibus doctrinis, quam rationabilibus argumentis provocabat. Sicut Athenis fecisse perhibetur, philosophos et paganos per philosophiam, et ararum titulum exhortando, dum dicit: Circuivi aras vestras, et ut quine lege Dei non essem, sed in lege essem Christi, ut lucrifacerem eos, qui sine lege erant. Contra Arianos et notandum, quod novum Testamentum lex appellatur. Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. Propter infirmos olera manducavi, cum securus possem carnibus vesci promiscuis. Omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem salvos. Non
Abbreviated transcription (Latin):
tam liberorũ exemplo quam con¬
iugis. Quod sunfidelis discedit:
discedat. Maritus enĩ uł uxor
non sunt dño p̃ferendi. Non est
seruituti subiectus frat aut so¬
ror in eiusmodi. Non enĩ ita li¬
gatus ẽ in huiꝰ modi causa. qua¬
si uere illi seruire necesse sit. et
ꝓpter alterũ interire. In pace
autẽ uocauit nos ds̃. Cȩterum
non addiscidiũ sumus uocati
Ultro ergo discedere non debe-¬
mus. Unde eñi scis mulier si
uirũ saluũ facies: Indubiũ qui¬
dem posuit : sed semꝑ ambigua¬
et in meluis uenire credenda st̃.
Simul querendd̃. quomͦ suꝑuis
scĩficatus dicitur. de cuiꝰ hic sa¬
lute dubitatur. nisi scd̃m hunc
quem exposiumus intellectum.
Aut unde scis uir si mulierẽ sal¬
uam facies: Si ꝑte credat et salua
sit. Nisi unũ quemq sicut diui¬
sit dñs et unũ quemq sicut uo

Expanded text:
tam liberorum exemplo, quam contam liberorum exemplo, quam conjugis. Quod si infidelis discedit, discedat. Maritus enim vel uxor non sunt Domino praeferendi. Non enim servituti subjectus est frater, vel soror in ejusmodi. Non enim ita ligatus est in ejusmodi causa, quasi vere illi servire necesse sit, et propter alterum interire. In pacem autem vocavit vos Deus. Caeterum non ad dissidium sumus vocati: ultro ergo discedere non debemus. Unde enim scis, mulier, si virum salvum fascies? In dubium quidem posuit: sed semper ambigua in melius evenire credenda sunt. Simul quaerendum, quomodo superius sanctificatus dicatur, de cujus hic salute dubitatur: nisi secundum hunc quem exposuimus intellectum. Aut unde scis vir, si mulierem salvam facies? Si per te credat, et salva sit? Nisi unicuique sicut divisit D
Abbreviated transcription (Latin):
habet infidelem. et hec consentit
habitare cum illo: non dimitat
eam uir. Siquis solus crediderit
eduobꝰ. non quo ꝑmiserit fidelem
infideli coniungi. non enĩ dixit.
si quis duxit. sed siquis habet in¬
fidelem. Scĩficatus ẽ eñi uir infi¬
delis in muliere fideli: et scĩficata
ẽ mulier infidelis ꝑuirũ fidelem.
Exemplũ refert. quia sepe contige¬
rat ut lucrifieret uir ꝑmulierem
Unde et beatus petrus ait. Uit si
qui non credunt uerbo: ꝑmulie¬
rum conuersationẽ sine uerbo lu¬
crifiant. idẽ. cum uiderint eas
in melius commutatas: cognos¬
cas om̃s dĩ legem ita consuetu¬
dine inueterata potiusse mutare.
Item. Ideo iur et uxor inuicem
scĩficantur: quia extraditione
dĩ scẽ sunt nuptiȩ. Alioquin.
filii ur̃i inmundi eẽnt: nunc aũt
sunt scĩ. Si non ita eẽt ut dico
filii ur̃i adhuc in fideles ꝑinane¬
rent. Sepe enĩ sic contigerat: ut
filii illum parentem qui credide¬
rat sequerentur. sub qua spe cre¬
di uoluit. alterum saluari posse

Expanded text:
 infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Si quis solus crediderit e duobus: non quo permiserit fidelem infideli conjungi. Non enim dixit, si quis ducit, sed, si quis habet infidelem. Sanctificatus est enim vir infidelis, per mulierem fidelem, et sanctificata est mulier infidelis, per virum fidelem. Exemplum refert, quia saepe contigerit, ut lucrifieret vir per mulierem. Unde et beatus Petrus ait: Ut si qui non credunt verbo, per mulierum conversationem sine verbo lucrifiant: id est, cum viderint eas in melius commutatas, cognoscant omnes, Dei legem ita consuetudine inveterata potuisse mutari: item ideo vir et uxor invicem sanctificantur: quia ex traditione Dei, sanctae sunt nuptiae. Alioquin filii vestri immundi essent: nunc autem sancti sunt. Si non ita esset, ut dico, filii vestri adhuc infideles permanerent: saepe enim contingeret, ut filii illos parentes, qui crediderant, sequerentur. Sub qua spe credi voluit, alterum salvari posse,
Abbreviated transcription (Latin):
homines eẽ sicut me ipsũ. Hoc
ut pariuilis indulgeo: non p̃ci¬
pio ut ꝑfectis. Nam om̃s homines
cupio michi similes inuenire. Non
enĩ quanta castitas mercede pensa¬
tur: nunquam hoc uoluisset apłs.
si fieri omino non posset. Sed unꝰ¬
alius quidem sic alius uero sic.
hoc ẽ. ꝓpriũ uoluntatis accepit
donatiuũ.xxxiiii. Dico autem
non nuptis et uiduis. Bonum ẽ
Magnoꝑe appetendum ẽ: quod
atanto doctore laudatur. Quod
si se non continent: nubant. No¬
tandum. quod in continenbꝰ nup¬
tie concedantur. Melius ẽ enim
nubere. quam uri. Malo fornica¬
tionis ẽ melius. quod igne puni¬
tur: sicut uidas ingenesi de sua
nurui ꝓnuntiat.xxxu. His aũt
qui matrimonio iuncti sunt: pre

Expanded text:
vos esse sicut meipsum. Hoc vos esse sicut meipsum. Hoc ut parvulis indulgeo, non praecipio ut perfectis: nam omnes homines cupio mihi similes inveniri. Novi enim quanta castitas mercede pensetur. Numquam hoc voluisset Apostolus, si fieri omnino non posset. Sed unualius quidem sic, alius vero sic. Hoc est, propriae voluntatis accepit donativum. Dico autem non nuptis et viduis. Incipit aMagnopere appetendum est, quod a tanto doctore laudatur. Quod si non continent, nubant. Notandum quod incontinentibus nuptiae concedantur. Melius est enim nubere quam uri. Malo fornicationis melius est, quod igne punitur: sicut Judas in Genesi de sua nuru pronuntiat. His autem, qui matrimonio juncti sunt. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte ex consensu ad tempus
ut uacetis oratiomi. et iterũ reuer¬
tunini in id ipsum. Ne negare ui¬
deretur incontinentes orationi pos¬
se uacare: quȩ ineo utiq minor ẽ
communiont. quo cathecumini et
penitentes orant. qui communica¬
re non possunt. Non solum autẽ
in nouo sed etiã inueteri testam̃to
scĩficantur amuliere: ut descenden¬
ti deo inmontẽ adsistere merean¬
tur. Hinc ꝓbatur quid possit ꝑpe¬
tua continentia. si tm̃ ualuit tri¬
duana. Unde et in regnoꝵ: panẽ
sacerdotalem non nisi continentes
accipiunt. Quam ob causam. neces¬
sitas legem soluere ueni Aliter.
potuit: suffragio castitatis. Unde
et petrus hortatur: nr̃as orationes
minime impedue debere. Ne
temptet uos sathanas. ꝓpter in¬
continentiam ur̃am. Notandum.
quod ad duo ᷤ respondens inconti¬
nentes : uni non p̃uidicet conti¬
nenti. Item. Ne uno se retrahen¬
te. alius fornicetur. xxxiii. Hoc
aũt dico scđm indulgentiam. et
non scđm imꝑiũ. Uolo aũt om̃s

Expanded text:
nsensu ad tempus, ut vacetis orationi, et iterum revertimini in idipsum. Negare videtur incontinentes orationi posse vacare: quae in eo utique minor est communione, qua catechumeni et poenitentes orant, qui communicare non possunt. Non solum hoc in novo, sed etiam in veteri Testamento sanctificantur a muliere, ut descendenti Domino in montem, assistere mereantur. Hic probatur quid possit perpetua continentia, si tantum valuit triduana. Unde et in Regnorum libro panem sacerdotalem non nisi continentes accipiunt. Quam ob causam necessitas legem solvere venialiter potuit suffragio charitatis. Unde et Petrus hortatur, nostras orationes minime impediri debere. Ne tentet vos Satanas propter incontinentiam vestram. Notandum quod ad duos respiciens incontinentes, uni non praejudicet continenti. Item ne uno se retrahente, alius fornicetur. Hoc autem dico secundum indulgentiam, et non secundum imperium. Volo autem omnes
Abbreviated transcription (Latin):
omia sustinemus. uos aũt ita
uultis ẽẽ. xp̃iani. ut prudentiam
seculi teneatis. Nos infirmi. qui ui¬
cem reddere nolumuis: uos autem.
reddendo fortes uos ẽẽ głamini.
Nos nichil habentes. uoluntaria
pauꝑtate deiecti: uos uobis etiã
nobilitatem terreni generis ueu¬
cedimur. et instabiles sumꝰ. Non
stamus in sedibis certis. ubiq ęuan¬
głii necessitate iactamur. Et labo¬
ramus oꝑantes manibꝰ nr̃is. Sic ta¬
men oꝑabantur: ut doctrine of¬
ficium magis implerent. Male¬
dicimur. et benedicimus. ꝑ secuti¬
onem patunur. et sustinemus.
Blasfemamur: et obsecramus.
Rogamus dm̃ ꝓbis qui nos blas¬
femant. Tanquã purgam̃ta huiꝰ
mundi facti sumus. Sicut scrip¬
tum ẽ. Iustus inmundus ẽ apud
malos. Om̃ium ꝑ ipsema usq ad¬

Expanded text:
omnia sustinemus: vos autem ita omnia sustinemus: vos autem ita vultis esse Christiani, ut prudentiam saeculi teneatis. Nos infirmi, quia vicem reddere nolumus: vos autem reddendo, fortes vos esse gloriamini. Nos nihil habentes voluntaria paupertate dejecti: vos vobis etiam nobilitatem terreni generis vinaphis caedimur, et instabiles sumus. Non stamus in sedibus certis, ubique Evangelii necessitate jactamur. Et laboramus operantes manibus nostris. Sic tamen operabantur, ut doctrinae officium magis implerent. Maledicimur, et benedicimus. Persecutionem patimur, et sustinemus. Blasphemamur, et obsecramus. Rogamus Deum pro his, qui nos blasphemant. Tamquam purgamenta hujus mundi facti sumus. Sicut scriptum est: Justus immundus est apud malos. Omnium peripsema usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
accepisti: Hoc ẽ quod dicit: ne unꝰ¬
quisq magistrum ꝓprium p̃di¬
cans. alter aduersus alterum inci
tit. Quis te discernit. cuiꝰ momenti
bes. quod anullo didiceris. uł dei
dontim minime consecutus sis:
Si aut̃ accepisti. quid głaris qua¬
si non acceꝑis: Quasi in ꝓprio
głaris. Iam saturati estis. iam diui¬
tes facti estis. Hoc inprecatione mo¬
do legendum uł ꝓnuntiandum ẽ.
Sine nobis regnatis. In ullo non in¬
digẽtis. & utinã regnetis: ut et
nos uobiscum regnemus. Utinã
non essetis falsa glatione decepti.
forsitan simul regnaremus.X ui
tos. Nos omĩum ultimos. ad gentes
tanquã ad mortẽ distinxit. Om̃
spectaculum facti sumiis huic mun¬
do. et angłis. et hominibus. Omnes
nr̃as publice expectant iniurias.
siue ueri angłi et homines. siue
sc̃ĩ homines et peccatores. Nos stul¬
ti ꝓpt̃. xp̃m: uos aũt prudentes
in xp̃o. Nos infirmi: uos aũt for¬
tes. Uos nobiles: nos aut ignobiles.
Nos tanquã stulti ꝓpter xp̃m

Expanded text:
alio. Hoc est, quod dicit, ne unusquisque magistrum proprium praedicans, alter adversus alterum incittit: quis te discernit, cujus momenti bes, quod a nullo didiceris, vel Dei dono minime consecutus sis? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Quasi in proprio gloriaris. Jam saturati estis, jam divites facti estis. Hoc increpativo modo legendum, vel pronuntiandum. Sine nobis regnatis. In nullo nostri indigentes. Et utinam regnetis, ut et nos vobiscum regnemus! Utinam non essetis falsa gloriatione decepti! forsitan simul regnaremus. Putotos. Nos omnium ultimos ad gentes tamquam ad mortem direxit. Quia spectaculum facti sumus mundo, et angelis, et hominibus. Omnes nostras publice spectant injurias, sive vere angeli, et homines, sive sancti homines, et peccatores. Nos stulti propter Christum: vos autem prudentes in Christo. Nos infirmi: vos autem fortes. Vos nobiles: nos autem ignobiles. Nos tamquam stulti propter Christum
Abbreviated transcription (Latin):
potest. non tam̃ corpꝰ. Infornicati¬
one aũt duo ꝑeunt etiã corpora:¬
et grauius malũ ẽ. in quo duȩ
animȩ moriuntur. Grauari uult
fornicationis causam: que illis
ꝑ consuetudinẽ leuissima iude¬
exemplũ: qm̃ inquit scriptũ ẽ.
Crunt duo in carne una: uir et
uxor unũ corpus efficitur. Un¬
de si aliquis ipsoꝵ fuerit fornica¬
tus: peccat in aliũ. quasi in ꝓpri¬
um corpus. Residua aũt peccata
specialia cuiꝰq sunt. nec alterũ
condempnant. An nescitis qm̃
Cui grauissimã iniuriam facitis
fornicando. Et non estis ur̃i. Empti
eñi estis p̃tio magno. Qui non est
suus: non debet suę uoluntati ser¬
iure. sed illius a quo emptus est.
scđm ipsius uissum dicentis. Qui
uilt post me uenire: ab neget se pp¬
sum sibi. Si eni aseruo pauea pe¬
cunia comparato continuam exi¬
git seruitutem. quanto magis ille
qui nos sua morte redem it: Sicut
ait petrus: scientes quod non cor¬
ruptibili argento uł auro redemy¬

Expanded text:
n tamen corpus. In fornicatione autem duo pereunt, etiam corpus. Gravius ergo malum est, in quo duae animae moriuntur. Gravare vult fornicationis causam, quae illis per consuetudinem levissima videexemplum. Quomodo, inquit, scriptum est: Erunt duo in carne una: id est, vir et uxor, unum corpus efficitur. Unde si aliquis ipsorum fuerit fornicatus, peccat in alium, quasi in proprium corpus. Residua autem peccata, specialia uniuscujusque sunt: nec alterum condemnant. An nescitis, quoCui gravissimam injuriam facitis fornicando. Et non estis vestri. Empti enim estis pretio magno. Qui non est suus, non debet suae voluntati servire: sed illius a quo emptus est, secundum ipsius jussum, dicentis: Qui vult post me venire, abneget semetipsum sibi. Si enim homo a servo pauca pecunia comparat, continuam exigit servitutem, quanto magis ille qui nos sua morte redemit! Sicut ait Petrus: Scientes quod non corruptibilibus, argento vel auro redemp
Abbreviated transcription (Latin):
curare: om̃ibus. tam̃ compassus
sum. ut eos facerem saluos. Et factus
sum uidȩis tanquã iudeus: ut uide¬
se purificauit incemplo: quõ tem¬
pore gratiȩ sciebat eẽ suꝑfluum.
His qui sub lege sunt: quasi sublege
essem. Ostendit quomodo fuerit cũ
ipsis iudeus et ĩpse: potest ita intelli¬
gi: quod samaritanos dixerit sub
lege.qui legem tanquam moysen ui¬

Expanded text:
curare: omnibus tamen compassus curare: omnibus tamen compassus sum, ut eos facerem salvos. Et factus sum Judaeis tamquam Judaeus, ut Judaese purificavit in templo, quod Tempore gratiae sciebat esse superfluum. His qui sub lege sunt, quasi sub lege essem. Ostendit quomodo fuerit cum ipsis et ipse Judaeus. Potest et ita intelligi, quod Samaritanos dixerit esse sub lege; qui legem tantum Mosi vi
Abbreviated transcription (Latin):
ut głam meam quis euacuet.
Edaman fame moriar. ꝓpositum me¬
um de quo ante dnm glorior. nun¬
quam potest inmutari. Nam si
euangłi ⁊auero: non ẽ michi gła:
necessitas enim michi incumbit.
Cum om̃ia feceritis p̃cepta: debita
uos dicite ꝑsoluisse. Non enĩ ali¬
quid amplius fecistis. unde głari
possitis. Ue enĩ michi ẽ: si non
euangłir auero dampnationẽ ha¬
beo. Si enim uolens hoc ago: mer¬
cedem habeo. Si aũt inuitus: dis¬
pensatio michi credita ẽ. Tunc
magis uidebitur uoluntarium:
si amore eius. licita contempnan¬
tur. Quȩ est ergo merces meaut
euangłmn p̃dicans. sine sumptu
ponam ȩuangłm. ut non abutar
potestate mea in euangło. Quasi
introgat unde maiorem possit
habere mercedem: et ipse respon¬
det. Si gratis annuntiem: nec ac¬
ceptam exerceam potestatẽ. xliii.¬
Namcum liber essem ex om̃ibus.
om̃iũ me seruũ feci. ut plures
lucri facerem. Cum possim uti li¬
bertate mea. et de cęteris non ita¬

Expanded text:
ut gloriam meam quis evacuet. ut gloriam meam quis evacuet. Et si fame morerer, propositum meum, de quo ante Deum glorior, numquam potest immutari. Nam et si evangelizavero, non est mihi gloria: necessitas enim mihi incumbit. Cum omnia feceritis praecepta, debita vos dicite persolvisse. Non enim aliquid amplius fecistis, unde gloriari possitis. Vae enim mihi est, si non evangelizavero. Damnationem habeo. Si enim volens hoc ago? mercedem habeo: si autem invitus, dispensatio mihi credita est. Tunc magis videbitur voluntarium, si amore ejus licita contemnantur. Quae est ergo merces mea? ut Evangelium praedicans sine sumptu ponam Evangelium, ut non abutar potestate mea in Evangelio. Quasi interroget unde majorem possit habere mercedem, et ipse respondet, si gratis annuntiem, nec acceptam exerceam potestatem. Nam cum liber essem ex omnibus, omnium me servum feci, ut plures lucrifacerem. Cum possem uti libertate mea, et de caeteris non
Abbreviated transcription (Latin):
libentissime toleramus: ne ꝑ nos
aduersariis occasione accepta deuo¬
rantibus offendatis. aut ne cui pre¬
dicatio nr̃a in aliquo reprehensibi¬
lis udeatur. auariciȩ suspicione
maculata. xlui. Nescitis qm̃ qui
insacrario oꝑantur. quȩ de sacra¬
rio sunt edunt: Et qui altario de¬
seruiunt: cũ altario participant᷑.
Apud uideos scđm consuetudi¬
nem ueteris testam̃ti ẽtiã. hoc ex¬
emplũ eadẽ repetendo confirmat.
Ita et dñs ordinauit his qui ęuan¬
głm annuntiant: de euangło ui¬
uere: Eggo aũt nullo horũ usus
sum dicens Dignus ẽ oꝑarius mer¬
cede sua. Non scripsi aut̃ hec. ut
ita fiant inme. Non hec idcirco
scribo. ut uł modo fiat quod ante
factum non ẽ: sed uobis exem¬
plum prebeo. tam ꝓprii quam ali¬
eni causa discriminis. saltim ab il¬
licitis abstinere. cum uideatis. me
alioꝵ causa salutis. debita non mi¬
nus quam illicita contempsisse.¬
Bonum ẽ michi magis mori: quã

Expanded text:
libentissime toleramus: ne per nos libentissime toleramus: ne per nos adversariis occasione accepta devorantibus offendatis. Aut ne cui praedicatio nostra in aliquo reprehensibilis videatur, avaritiae suspicione maculata. Nescitis, quoniam qui in sacrario operantur, quae de sacrario sunt, edunt? Et qui altari deserviunt, cum altario participant? Apud Judaeos secundum consuetudinem veteris Testamenti, etiam hoc exemplum, eadem repetendo, confirmat. Ita et Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere. Ego autem nullo horum usus sum. Dicens: Dignus est operarius mercede sua. Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Non haec idcirco scribo, ut vel modo fiat quod ante factum non sit: sed vobis exempla praebeo tam proprii, quam alieni discriminis: saltem ab illicitis abstinere, cum videatis me aliorum causa salutis, debita non minus quam licita contempsisseBonum est enim mihi magis mori, quam
Abbreviated transcription (Latin):
passeribꝰ ei cura ẽ. et ad ionam de ni¬
nuiȩ dicitur. in qua sunt homines.
et pecora multa: sed de ipsis. ꝓpt̃
hominẽ cui credita sunt. cura ẽ.
Nam deficiente homine: et ista de¬
ficiunt. non tam̃ ꝓpriam dĩ curam
merentur. Qm̃ debet in spe qui
arat arare: et qui triturat inspe
fructus ꝑcipiendi. Debet fructum
sui laboris ꝑciꝑe: et qui triturat
debet de ipsa area manducare. Si
nos uobis spiritalia seminauimus:
magnũ ẽ sinos carnalia ur̃a meta¬
mus: Si uobis spiritalia et diuina
seminauimꝰ. nunquid grauaremꝰ
uos. si auobis que carni opus sunt
uelłmꝰ acciꝑe: Si alii potestatis uie
participes sunt. non potius nos:
Si illi auobis acceꝑunt. quibꝰ mi¬
nime debe.batur pseudo¬
apłi scilicet quos nichil¬
bis certũ ẽ
contulis¬
se. quantoma¬
gis nos acips
poteramus. si uobis utile eẽ sentire¬
mus: Sed non usi sumus hac pote¬
state: sed om̃ia sustinemus. ne quod
offendiculum demus euangło xp̃i.
Hoc e. famẽ et sitm et nuditatem

Expanded text:
passeribus Deo cura est, et in Jona dicitur de Ninive, in qua sunt homet pecora multa? Sed de ipsis propter hominem, cui creata sunt, cura est: nam deficiente homine, et ista deficiunt: non tamen proprie Dei curam merentur. Quoniam debet in spe qui arat, arare: et qui triturat, in spe fructus percipiendi. Debet fructum sui laboris percipere: et qui triturat, debet de ipsa area manducare. Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est, si nos carnalia vestra metamus? Si vobis spiritualia et divina seminavimus, numquid gravabimus vos, si a vobis, quae carni opus sunt, velimus accipere? Si alii potestatis vestrae participes sunt, quare non potius nos? Si illi a vobis acceperunt: quibus minime debeatur, pseudoapostoli scilicet, quos nihilbis certum est contulisse, quanto magis nos accipere poterimus, si vobis utiles esse sentimus! Sed non usi sumus hac potestate, sed omnia sustinemus, ne quod offendiculum demus Evangelio Christi. Hoc est, famem et sitim, et nuditatem
Abbreviated transcription (Latin):
obeẽ. Uinus quisq inqua uocatio¬
ne uocatus ẽ: in ea ꝑmaneat. Ser¬
uuis uocatus es: nichil tibi sit cu¬
re. Quod xp̃iane religioni eondi¬
tio non possȩt obeẽ seruilis. ne di¬
cas. quomodo dõ possum placere.
qui seriuis sum. Ds̃ enĩ non condi¬
tiones conspicit: sed uoluntatem
querit et mentẽ. Similit̾ ad eos¬

Expanded text:
obesse. Unusquisque in qua vocatioobesse. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat. Servus vocatus es, non sit tibi curae. Christianae religioni conditio non potest obesse servilis. Ne dicas: ergo quomodo Deo possum placere, qui servus sum? Deus enim non conditionem aspicit, sed voluntatem quaerit et mentem. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
siue inp̃putio. siue circumcisus.
seruus ac liber. xxxuii. Circum¬
cisus aliquis uocatus ẽ. non ad¬
ducat p̃putiũ. Inp̃putio aliquis
uocatus ẽ: non circuncidatur.
Non putet se suꝑflue circuncisũ.
nec de hoc peniteat: fuit enĩ suo
tempore necessariũ. Siue hoc mo¬
do. Non adducat p̃putiũ: quosi¬
ne legis cęrimoniis uiuat. Quia
cunc quibusdã apłi ꝑmutebant
oꝑa legalia custodire: ne subito
hic de circuncisione carnis aut
p̃putio apłm loqui. Neq eñi fie¬
ri potest circuncisũ aliquẽ pos¬
se p̃putiũ adducere: sed ad eos
sermo ẽ qui sunt inconuigio con¬
sticiti. Hoc enĩ dicitur. Siquis
ad fidem dĩ accesserit uxorẽ nõ
habens. postmodũ gentilẽ conul¬
gem non debet acciꝑe.Si. aũt tali
copula constitutus ad fidem fue¬
rit uocatus: non debere eũ conui¬
gale uinculũ soluere. Circum cisio
nichil est. et p̃putiũ nichil est:
sed obseruatio mandatoꝵ dĩ. Hoc
tempore nec prod eẽ poterit nec

Expanded text:
sive in praeputio, sive circumcisus: servus aut liber. Circumcisus aliquis vocatus est, non adducat praeputium. In praeputio autem aliquis vocatus est, non circumcidatur. Non putet se superflue circumcisum: nec de hoc poeniteat: fuit enim suo tempore necessarium. Sive hoc modo: non adducat praeputium, quo sine legis caeremoniis vivat: quia tunc quibusdam Apostoli permittebant opera legalia custodire, ne subito  hoc loco, non hic de circumcisione carnis, aut praeputio Apostolum loqui: neque enim fieri potest, circumcisum aliquem posse praeputium adducere; sed ad eos sermo est, qui sunt in conjugio constituti: hoc enim dicit: Si quis ad fidem Dei accesserit, uxorem non habens: postmodum gentilem conjugem non debet accipere. Si autem in tali copula constitutus, ad fidem fuerit vocatus, non debere eum conjugale vinculum solvere. Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est, sed observatio mandatorum Dei. Hoc tempore nec prodesse poterit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
cit. qm̃ liberi sumus arbitrii: et
licet michi agere si uellem: non
tam̃ debeo ipse alicui peccato eẽ
Esca uentri. et uent̃ escis. Licet
nobis manducare et bibere: sed
si nimiũ uentri subditi fuerimꝰ:
ipsũ licitũ trahit nos ad illicitũ.
hoc ẽ fornicationẽ. Ita et de om¬
nibus intelligendum. quȩ cum
peccata non sint: occasiones pos¬
sunt tam̃ caꝑe delictorũ. Ds au¬
tem et hunc et has destruet.
Et hec duo. id ẽ. escam et uentrẽ.
et hominem his subditum. et uo¬
luptatibus seruientẽ: Item in re¬
surrectione mortuoꝵ non destru¬
etur uentris substantia: sed ęsus
ciborũ. et uentris oꝑa cessabunt.
Qm̃ in regnum cȩ̨loꝵ sicut idem
apłs ad romanos dicit. Neq enim
aũt non fornicationi sed dño. et
dñs corpori. Non fornicationi sed
dño ex hibeatur: et dñs corpori co¬
pulabitur. Ds̃ enĩ nobiscũ ẽ:
quamdu fuerimꝰ cum illo. Si de¬
reliquerimꝰ eum: et ipse de relin¬

Expanded text:
cit: quia liberi sum arbitrii, et cit: quia liberi sum arbitrii, et licet mihi agere quod velim: non tamen debeo ipse aliquo peccato esseEsca ventri, et venter escis. Licet nobis manducare et bibere, sed si nimium ventri subditi fuerimus, ipsum licitum trahit nos ad illicita, hoc est, ad fornicationem: ita et de omnibus intelligendum, quae cum peccatum non sunt, occasiones tamen possunt capere delictorum. Deus autem hunc et hanc destruet. Et haec duo, id est, escam et ventrem, et hominem, his subditum, et voluptatibus servientem. Item in resurrectione mortuorum non destruetur ventris substantia, sed esus ciborum, et ventris opera cessabunt. Quoniam regnum coelorum sicut idem Apostolus ad Romanos dicit, neque autem non fornicationi, sed Domino: et Dominus corpori. Non fornicationi, sed Domino exhibeatur: et Dominus corpori copulabitur. Dominus enim nobiscum est quamdiu fuerimus cum illo: si dereliquerimus eum, et ille nos derelin
Abbreviated transcription (Latin):
rũ concubitores. neq fures. neq
auari. neq ebriosi. neq maledici.
neq rapaces: regnũ dĩ possidebt̃.
Nolite errare putatis uobis solã
fidem sufficere ad salutẽ: cũ om¬
ne peccatũ ꝑmanens excludat
aregno. sicut et ad galathas ait.
Manifesta sunt oꝑa carnis. quȩ
sunt fornicatio. inmundiciȩ. con¬
tenciones. irȩ. et his similia quȩ p̃¬
dico uobis: qm̃ qui talia agunt
regnũ dĩ non consequentur. Idõ
aũt addit et his similia: nequis
negaret preter hȩc alia eẽ pecca¬
ta.quȩ regnũ dĩ ꝓhiberent intra¬
ne post baptismũ delinquatis:
aut qui ut assolet preuentus fu¬
erit: ad penitentiã conuertatur.
Item alia. Hoc contra hereticos
tre separare conantur. Hĩc enun
ficat atq iustificat. In nomine
abluti in nomine xp̃i: scĩficati¬
licent : sed non om̃ia expediunt.
Quia de fornicatione tractabat.
uoluit gulȩ intemꝑantiã mathe¬
riam fornicationis ostendere si
mul atq destruere. Item: hoc di¬

Expanded text:
tores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt. Nolite errare, putantes vobis solam fidem sufficere ad salutem, cum omne peccatum permanens, excludat a regno: sicut ad Galatas ait: Manifesta sunt opera carnis, quae sunt, fornicatio, immunditiae, contentiones, irae, et his similia, quae praedico vobis: quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur. Ideo autem addidit, et his similia: ne quis negaret, praeter haec alia esse peccata, quae regnum Dei prohiberent intrane post baptismum delinquatis. Aut qui ut assolet praeventus fuerit, ad poenitentiam convertatur. Item omnia tre separare conantur. Hic enim oficat, atque sanctificat. In nomine Abluti in nomine Christi, sanctificatilicent, sed non omnia expediunt. Qui de fornicatione tractabat, voluit gulam et intemperantiam, materiam fornicationis ostendere, et simul destruere. Item hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
na fenũ stipulã unuis cuiꝰq opus
mani festum erit. Dies em̃ dñi de¬
clarabit. quia in igne reuelabitur.
Ineccła tria genera st̃ bonorũ. Est
bonũ et melius et optimum. Quod
aũt primũ aurũ posuit. ut sermo
melius texeretur. siue ad fortiaudi¬
nem non ad speciem comparauit.
quia argento forcus ẽ aurũ. ideo
meliores ponuntur. Tria sunt ẽcon¬
trario genera maloꝵ. malũ. peuis.
pessimũ. quȩ ligno feno stipulis
comparantur. Et unius cuiꝰq opꝰ
quale sit ignis ꝓbabit. Aurũ et¬
argentum non solum non ardent.
sed ꝑ ignẽ splendidiora radiabutꝰ.
Ligna uero et cętera. cremabuntur
siuie examinationẽ iuidicii igni uo¬
liuit comparari: uxta consuetudi¬
nem scripturarũ. Si cuiꝰ opus man

Expanded text:
na, fenum, stipulam: uniuscujusque opus manifestum erit. Dies enim Domini declarabit: quia in igne revelabitur. In Ecclesia tria genera sunt bonorum. Est bonum, et melius, et optimum. Quod autem primo aurum posuit ut sermo melius texeretur, sive ad fortitudinem, non ad speciem comparavit. Quia argentum fortius est auro, ideo meliori ponitur loco. Tria sunt econtrario genera malorum: malum, pejus, et pessimum. Quae lignis, feno, et stipulae comparantur. Et uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si argentum non solum non ardent, sed per ignem splendidiora radiabunt. Ligna vero et caetera cremabuntur. Sive examinationem judicii, igni voluit comparare: juxta consuetudinem Scripturarum. Si cujus opus
Abbreviated transcription (Latin):
euis. Tulit iudeis arrogantiam: dũ
gentium salutem docet eẽ p̃dictam.
ricordiã consecutos: quia et ipsi st̃
incorpore eius. & iterũ. Laudate
eum om̃s populi. Quia cum ipsis
estis ad salutem adducti. Et rur-¬

Expanded text:
o. Tulit Judaeis arrogantiam, dum gentium salutem docet esse praedictaricordiam consecutos: quia et ipsi sunt in corpore ejus. Et iterum dicit: um plebe ejus. Qui cum ipsis estis ad salutem adducti. Et
Abbreviated transcription (Latin):
scđm consuetudinẽ uideoꝵ. quã
dñs int̾lixit dicens. Quicumq
dimiserit uxorẽ suã excepta
causa fornicationis. et aliam du
Non quia inse non habet. xp̃m
loquentem hec dicit: sed ut osten¬
dat quia ipse dñs ꝑsemet ipsum
de hoc in euangło dicit. Quod si
discesserit manere in nuptam. aut
uiro reconciliari. Ꝙ uir uxorem
non dimutat. Si ob aliam quam
causam discesserit: alii non nubat.
aut suo uiro si uoluerit reconcilie¬

Expanded text:
tudinem Judaeorum, quam Dominus interdixit, dicens: Quicumque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, et aliam duxNon quia in se non habebat Christum loquentem, haec dicit, sed ut ostendat, quia ipse Dominus per semetipsum de hoc in Evangelio dixit. Quod si discesserit, manere innuptam: aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem non dimittat. Si ob aliquam causam discesserit, alii non nubat: aut suo viro, si voluerit, reconcilie