comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
constat sollertia inuestiga¬
tum: ccͣc .lx.u. diebus ⁊
quadrante confictt᷑. Si qͣdrans
quid sit. dilucide nosse deside
quadrans:tres relique nomi¬
nantur dodrans.Cumgͦ diem
integrum idest cum sua nocte.¬
idest .xx iiͦii. horis constare ma¬
nifestum sit. qͥ numerꝰ ex sena¬
rio numero quat̾ ducto conficit᷑:
qͥa quat̾ habet senas horas: ipse
.uͭiͭ. hore. quadrans diei iure
nominat᷑. Si gͦ unde hi dies
quo sol totum signiferum idẽ.
Quoꝵ unum quodq sic̃ maiorẽ
nr̃i diligenti inquisitione in¬
uestigauerunt: tͥcenis diebus
ac denis horis dimidiaq plu¬
strat. Quia gͥͦ funt .xii. signa
immorat᷑: duc duodecies .xxx.
⁊ habes. ccͦc hxͣ. dies. Item .x. ho¬
re que insingłis suꝑfunt signis
duodecies ducte. summamred
tione ꝑ xxiiii. distribuens:
absq dubio.u̾. dies repperies
singłos .xxiiii. horarum. Istos
iunge suꝑiorib.⁊ habes totius
annisolaris dies. ccͣc lx uͦ. Suꝑ¬
est audem adhuc insingulis

Expanded text:
constat solertia investigatum, CCCLXV diebus, et quadrante conficitur. Si quadrans quid sit dilucide nosse desiderquadrans, tres autem reliquae nominantur dodrans. Cum ergo diem integrum, id est cum sua nocte, XXIV horis constare manifestum sit, qui numerus ex senario quater ducto conficitur, quia quater habet senas horas, ipsae sex horae quadrans diei jure nominatur. Si ergo unde hi dies quo sol totum signiferum, id est, quorum unumquodque, sicut majores nostri diligenti inquisitione investigaverunt, tricenis diebus ac denis horis dimidiaque perlustrat. Quia ergo sunt XII signa, immoratur, duc duodecies XXX et habes CCCLX dies. Tunc X horae, quae in singulis supersunt signis, duodecies ductae, summam tione per XXIV distribuens absque dubio dies quinque reperies, singulos XXIV horarum. Istos junge superioribus, et habes totius anni solaris CCCLXV dies. Superest autem adhuc in singulis
Abbreviated transcription (Latin):
bis .uiͦ.k. mart̾ ꝓnuncietur. to¬
tusq ille amiꝰ bissextilis appel¬
latur: constans. ccc lxͣ ui. dieb.
Qui diessi negligat᷑. eueniet pꝰ

Expanded text:
I Kal. Martias pronuntietur, totusque ille annus bissextilis appelatur, constans CCCLXVI diebus. Qui dies si negligatur, eveniet p
Abbreviated transcription (Latin):
due solum remanleñ
ipse due partes.bisse.
ipsa t̾cia trien nuncy¬
patur. Errant gͦ qui
lunã tͥcenis diebus¬
dicunt. cum manifesta ueritaᷤᷤ
lunam.xx.uii. dieb. ⁊ t̾cia
diei parte tantum conficere
cursum. quantum. ecclicͦ.
conficere solem. ⁊ quantũ¬

Expanded text:
duae solae remanent, ipsae duae partes besse, tertia triens nuncupatur. Errant ergo qui lunam tricenis diebusdicunt, cum manifesta veritas lunam XXVII diebus et tertia diei parte tantum conficere cursum, quantum CCCLXV conficere solem, et quantu
Abbreviated transcription (Latin):
.xuͦi. embolismꝰ. xxͦui. cõmunis.¬
xixembolism. Qui utriq sic̃
ce supͣdictum est. ab exordio pͥ¬
mimensis qͦm hebrei nisan
uocant. hoc ẽ ab accensione
lune paschalis initini sumt̃.
Cuniuis exordium mois hac re¬
gula debet obseruari. ut nun¬
quam luna pasche.AIIIi.unu
p̃cedat eqͥnoctium. s uel ipso
dat. Unde fit. ut ab.uiii. iduũ
lium diem. sunaris annisint
querenda pͥmordia. Ipsa aut
nisi ait. ista ratio ꝓbatur
existere. qͦd annoꝵ cõmu¬
nium uident᷑ damna suꝑ¬
plere. quatinꝰ ad solares¬
excullio. Quamuis enim
solis annuum ciclum per
singłos m̃ses luna circum¬

Expanded text:
us communis,mus. Qui utrique, sicut et supra dictum est, ab exordio primi mensis, quem Hebraei Nisan vocant, hoc est, ab accensione lunae paschalis, initium sumunt, cujus exordium mensis hac regula debet observari, ut nunquam luna paschae XIV vernum praecedat aequinoctium, sed vel in ipso dat. Unde fit ut ab octavo Iduum lium diem lunaris anni sint quaerenda primordia. Ipsa auteait, ista ratio probatur existere, quod annorum communium videtur damna supplere, quatenus ad solareexcursio. Quamvis enim solis annuum cyclum per singulos menses luna circum
Abbreviated transcription (Latin):
nem uenire so¬
lebant facilius¬
pfixa semel re¬
gussa cireulari. semꝑ obser¬
uari.⁊ sine serupulo ambi¬
gendi pot̾ant edisc. Deniq¬
fert᷑ antiquit alexandrine¬
antistĩ eccłiȩ delegatum ulie
osticiose oꝑam. cxramq in¬
paschalis ĩpencłet. r.
quatinꝰ pontifici apłice sedis
annuncans ꝑeum. diẽ pa¬
sche sollemnem. ceteros
eccł iaꝵs pͥncipes agnoscere
faceret. unde beatissimus
papa leo martianum pͥnci¬
pem postulans ut alexan¬
drmo antistiti delegaret.¬

Expanded text:
nem venire sobant faciliufixa semel regula circulari, semper observari et sine scrupulo ambigendi poterant edisci. Deniqrtur antiquitus Alexandringatum ut officiose operam curamque inpaschalis impenderet, quatenus pontifici apostolicae sedis adnuncians, per eum diem Paschae solemnem caeteros Ecclesiarum principes agnoscere faceret. Unde beatissimus papa Leo Martianum principem postulans ut Alexandrino antistiti delegaret
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ualet. Deniq in annis cõmu¬
munib ad rationem solaris
eundem annum uidet᷑ solarẽ
luna transcende. Et hebrei qͥ

Expanded text:
alet. Denique in annis communibus ad rationem solaris eumdem annum videtur solarem luna transcendere. Q
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus paschale scĩ teophil
in  quo .xiii. klars mararum
die pascha udet᷑ affixum. di¬
ligenti ꝑscrutaret᷑ examine.¬
akbitratꝰ abeonon recte memo¬
ratum diem fuisse conse̾ptum.
int̃ alia hec dicit. Studuert᷑
quidem scĩ patres occasionẽ
huuꝰ ertoris auferre. omnem
hanc euiam alexandrno an¬
tistiti delegantes. qm̃ apud
egyptios huiꝰ suppuuadionis
antiquitꝰ tͣdita uidebat᷑ ẽẽ ꝑi¬
tia. ꝑ quenr quod anmis dies
p̃dicte sollemnitatis sedi apo¬
stolice indicaret᷑. cuius scͥptiᷤᷤ
ad longinquiores eccłias in¬
dicium generale ꝑcurreret.
ceret. composuit memoratꝰ
hendondo diem pasche qui
mox seqͣuente dñiea futurꝰ
erat. facillime cuilibet in¬
ueniendum relinqueret.
alexandrie urbis antistes ad
inquisitionem sc̃i pape leo¬
nis. luculentiss imam red¬
dens rationem talie rescͥpti ab
eomeruit tenore p̃dicari.¬
scnpt  Letificauerunt me
tauit officio. Oportebat enim
ut ab alexandrrige eccłie pre¬

Expanded text:
quatenus paschale sancti Theophili, in quo VIII Calendarum Maiarum die Pascha videtur affixum, diligenti perscrutaretur examine,bitratus ab eo non recte memoratum diem fuisse conscriptum, inter alia haec dicit: « Studuerunt quidem sancti Patres occasionem hujus auferre, omnem hanc curam Alexandrino antistiti delegantes, quoniam apud Aegyptios hujus supputationis antiquitus tradita videbatur esse peritia, per quem quotannis dies praedictae solemnitatis sedi apostolicae indicaretur, cujus scripti ad longinquiores Ecclesias indicium generare percurreret. ceret, composuit memoratusehendendo, diem Paschae, qui mox sequenti dominica futurus erat, facillime cuilibet inveniendum relinqueret. Alexandrinae urbis antistes, ad inquisitionem sancti papae Leonis, luculentissimam reddens rationem, talis rescripti ab eo meruit tenore praedicari: Laetificaverunt me rius pio adportavit officio. Oportebat enim ut ab Alexandrinae Ecclesiae prae
Abbreviated transcription (Latin):
& absobutio eu̾rgus stellaꝵ
quȩ plauete id est uage di¬
cunt᷑. ac finis duodecime
pauncule.⁊ totiꝰ cireuli t̾mi¬
nus. Ubi ⁊ uerissime itel¬
lexit.⁊ elegantissime ꝓmpsit
non nisi in equinoctio uer-
signa. que abillo particulȩ
nuncupant᷑ mitium ibi ha-¬
bere & t̾minum. Ibi qͦuadrantẽ¬

Expanded text:
t absolutio cursus stellarum, quae planetae, id est vagae dicuntur, ac finis duodecimae particulae, et totius circuli terminus. » Ubi et verissime intellexit, et elegantissime prompsit, non nisi in aequinoctio vernasigna, quae ab illo particulae nuncupantur, initium ibi habere et terminum, ibi quadrante
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑoĩa: ut dictum ÷ supͣ. Porro
.xx. qͥa plena ÷: tota nocte lucet.
tos. ⁊ faciunt horas .xii. sc̃ot̾ nich̃¬
¶ lucet
xxx. iitpote ᷤ supposita: ce eius
maiori lumine obscurata. Hãc
horam. greci synodon. latini
autem coitum uocant: qͦd tum

Expanded text:
, ut dictum est supra. Porro XVa, quia plena est, tota nocte lucet. ti, et faciunt horas XII. Econtra nil lucet XXXa, utpote soli supposita, ejus majori lumine obscurata. Hanc horam Graeci synodon vocant. Latini autem coitum, quod tum
Abbreviated transcription (Latin):
seito. eam ex qͦ a sole recedit. ⁊¬
pͥma dr. usq ad .xiͣ. qͦ longiꝰ
ab eo recedere non potest.sin¬
gulis nocꝰtib quat̃̾nos punc¬
tos lucis sue cremento adde:
totidemq deinceps reproxi.¬
mando soli. ex alta parde cir¬
culi usq .xxx. imminuere.
Quandiu gͦ in augmento est.
idẽ. usq ad .xxͣ. ad lucendumr
ex his quos inueris punctis.
facito horas singłas ꝑ quinos
.xu. itidem multiplica. ⁊ factis
ex inde rursus horis. in sũmã
collige:⁊ si ĩ totũ xii. horaᷤ repperiᷤᷤ
recte computasse te noueris.
Postquam uͦ decrescere ceꝑit.
id est. xuͣ: demceps ad lucendũ

Expanded text:
ole recedens prima dicitur, usque ad XV quo longius ab eo recedere non potest, singulis noctibus quaternos punctos lucis suae cremento addere, totidemque deinceps reproximando sol ex altera parte circuli usque ad XXX imminuere. Quandiu ergo in augmento est, id est usque ad XV, ad lucendum ex his quos inveneris punctis, facito horas singulas per quinos e usque ad XV, itidem multiplica, et factis exinde rursus horis, in summam collige; et si in toto XII horas reperis, recte computasse te noveris. Postquam vero decressere coepit, id est a XV deinceps, ad lucendum
Abbreviated transcription (Latin):
& pulchritidinem eoꝵ in ma¬
nus inimici. Uirtꝰ quippe &
pulchritudo arrogantium.
inimici manib tradit᷑: quia
omne bonum qͦd ꝑ concupis¬
centiam laudis ostendit᷑: oc-¬
culti adu̾s arii iuri mancipa¬
tur. Hostes nanq ad rapinã
ꝓuocant: qui suas eoꝵ noti¬
ciȩ diuitias denudant. Quo¬
usq enim ab ȩt̾nȩ patͥȩ securi¬
tate disiungim᷑: in latronũ
insidiantium uua ambulam.
Qui gͦ in itinere dep̾dari for
midat: abscondat necesse
est bona que portat. O mise¬
ri: qui affectantes laudes ho¬
minum in semet ipsis dissi¬
pant fructꝰ laboꝵs. lumq se
ostendere aliems ocłis appe¬
tunt: damnant quod agunt.
Quos nimirum maligni sp̃s
cum adiactantiam ꝓuocant:
eoꝵ sic̃ diximꝰ oꝑa captiuantes
denudant. Minc est enim gͦoꝑ
sinistra tua quid faciat dext̾a
tua: ut sit elemosina tua in
abscondito: ⁊ pat̾ tuus qͥ ui

Expanded text:
et pulchritudines eorum in maet pulchritudines eorum in manus inimici . Virtus quippe et pulchritudo arrogantium inimici manibus traditur, quia omne bonum, quod per concupiscentiam laudum ostenditur, occulti adversarii viribus mancipatur. Hostes namque ad rapinam provocant, qui suas eorum notitiae divitias denudant: quousque enim ab aeternae patriae securitate disjungimur, in latronum insidiantium iter ambulamus. Qui ergo in midat, abscondat necesse est bona, quae portat. O miseri, qui affectantes laudes hominum, in semetipsis dissipant fructus laborum: cumque se ostendere alienis oculis appetunt, damnant quod agunt. Quos nimirum maligni spiritus, cum ad jactantiam provocant, eorum, sicut diximus, opera captivantes denudant. Hinc est enim, quodsinistra tua quid faciat dextera tua, ut sit eleemosyna tua in abscondito, et pater tuus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
itant nec aqͣ. nec t̾ra. nec cesu.
s eoꝵ oͦmmitim una. ut dixe
materies. Ideoq ñ iuementes
pacem necessario cuncta quȩ
de .uii. pͥmis dieb legunt alit
qͣm consuetudo nostr sełi te
net altiꝰ pseretarr

Expanded text:
ra, nec coelum, sed eorum omnium una, ut ita materies. Ideoque non invenientes pacem, necessario cuncta quae de septem primis diebus legunt aliter quam consuetudo nostri saeculi se tenet altius perscr
Abbreviated transcription (Latin):
uel nob̃ exempla fidelium. qͣsi
positoꝵ in se uasoꝵs domini
claritatem ⁊ miracła ꝓpont.
solum quia legislator qͥnq
uolumina scͥpsit. uerum oẽ
qͥa tota testamentiuet̾is seri
es.xͦ. etates scłi complectit᷑. be¬
minat᷑ uero numerꝰ m̃sarũ
a sinistͥs ponunt᷑: cum post in¬
carnationem domini. eadem
scͥptura siue utͥq popło. iudeo
scilicet ⁊ gentili committit᷑:
siue euangłicis plena figuris
ostendit᷑: que quondam anti
lum intelligenda ẽẽ putabat᷑.
Cum enim legentes in sc̃a scͥpt᷑a.
u̾bi gr̃a. abel coronatum mar¬
dyrio: enoch transiatum de
mundo: noe ꝑeunte mundo
mirabilit̃ sauatum : hospi¬
talitate loth ext̾minatis im¬
piis sublimit̃ remuneratum:

Expanded text:
vel in nobis exempla fidelium quasi vel in nobis exempla fidelium quasi positorum in se vasorum Domini claritatem et miracula proponunt. solum quia legislator quinque volumina scripsit, verum etiam quia tota Testamenti veteris series quinque aetates saeculi complectitur. Geminatur vero numerus mensarum a sinistris ponuntur, cum post Incarnationem dominicam eadem Scriptura, sive utrique Dei populo, Judaeo scilicet et gentili, committitur, sive evangelicis plena figuris ostenditur, quae quondam Dei lum intelligenda esse putabatur. Cum enim legentes in sancta Scriptura, verbi gratia, Abel coronatum martyrio, Enoch translatum de mundo, Noe pereunte mundo mirabiliter salvatum, hospitalem Loth exterminatis impiis sublimiter remuneratum
Abbreviated transcription (Latin):
pluralem numerum ꝓ singła¬
Ri posuit. more scͥpturis usi¬
datissimo. ut in iħu naue. filii
autem isrł p̾uaricati st̃ man¬
data. & usurpauerunt de a-¬
nathemate. cum achan solus
⁊ ñ plures filii isrł hoc fecer̃t.
uł certe qͥa panes ꝓpositionis
solebant ante sabbatum coqͥ.
ut in sabbatũ mox pomi pos¬
sent in m̃s ainꝓpos itionis. po¬
tuit fieri ut panes uouiter
cocti. mox illis m̃sis impone¬
rentur: ibidemq nocte illa
seruarent᷑ oꝑti: donec pͥmo
mane. ablatis uet̾ib suꝑ m̃sam
ꝓpositionis ponerent᷑ calidi. Ñ
autem heȩ mensȩ xͤ. a figura
huiꝰ mens e ꝓpositionis disc̃¬
pant. Namsic̃ una mens a.xii.
panib onusta. unitatem totiꝰ
scͥpture. concordiam q aucto¬
ritate apłica munitam desig¬
nat: ita ñ immerito.xͨ. mense
aureȩ. diuine legis ⁊ ꝓpħarũ
eloqͥa figurate denunciant: q̃
uł refectionem nobis u̾bi dez
quasi panes ꝓpositionis offer̃t:

Expanded text:
pluralem numerum pro singulapluralem numerum pro singulari posuit, more Scripturae usitatissimo, ut in Jesu Nave: « Filii autem Israel praevaricati sunt mandatum, et usurpaverunt de anathemate ; cum Acham solus et non plures filii Israel hoc fecerint. Vel certe quia panes propositionis solebant ante sabbatum coqui, ut in sabbato mox poni potuissent in mensam propositionis, potuit fieri ut panes noviter cocti mox illis mensis imponerentur, ibidemque nocte illa servarentur operti, donec primo mane, ablatis veteribus, super mensam propositionis ponerentur calidi. Non autem hae mensae decem a figura hujus mensae propositionis discrepant: nam sicut una mensa duodecim panibus onusta, unitatem totius Scripturae, et concordiam auctoritate apostolica unitam designat, ita non immerito decem mensae aureae divinae legis et prophetarum eloquia figurate denuntiant, quae vel refectionem nobis verbi Dei, quasi panes propositionis offerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ eos parari p̃ceptiᷤ. De qͥb omnib:
mysticꝰ de int̾na refectione sensꝰ.
luce clarior refulget. Ablatis
emmuet̾ib. noui restituunt᷑ pa¬
nes: cum assumptis de hac uita
aliquib doct̃orum fidelium.
alios loco eoꝵ sc̃a ordinat eccłia.
Et hoc ñ nisi die sabb̃i: quia qͥs¬
q bonum certamen certauerit.
cursum consummau̾it. fidem
seruau̾it: tempore sue resolutio¬
nis reqͥem beate ȩt̾nitatis intra¬
bit. Unius mensurȩ ce ñ dispa.
ris simile.semꝑfiebant panes:
qͥa nimirum unam eandemq
formam ueritatis & fidei. quã
pͥmo apłi suis auditorib osten¬
bebant: hanc deinde successo¬
res eoꝵ. & om̃s usq ad finem scłi
uͦ inu̾bis dierum legimꝰ. quia
fecit salomon mensas decem ⁊
centum: ñ has mens as tam ad
panes ꝓpositionis. qm ad uasa
domini portanda facta ẽẽ cre¬
dibile ẽ: fialas uidelicet qͣs
parit̾ factas script᷑a refert: &¬
post in eodem u̾borum uolu¬
per eas panes ꝓpositionis: uel

Expanded text:
er eos parari praeceptos. De quibus omnibus mysticus de interna refectione sensus luce clarior refulget: ablatis enim veteribus, novi restituuntur panes, cum assumptis de hac vita aliquibus doctorum fidelium, alios loco eorum sancta ordinat Ecclesia, et hoc non nisi die sabbati, quia quisquis bonum certamen certaverit, cursum consummaverit, fidem servaverit, tempore suae resolutionis, requiem beatae perennitatis intrabit. Unius mensurae et non dispares ex simila semper fiebant panes, quia nimirum una eademque forma veritatis et fidei, quam primo apostoli suis auditoribus ostendebant, res eorum, et omnes usque ad fidem saeculi vero in Verbis dierum legimus , quia fecit Salomon mensas decem, et centum: non has mensas tam ad panes propositionis quam ad vasa Domini portanda factas esse credibile est, phialas videlicet quas pariter factas Scriptura refert, post in eodem verborum voluper eas panes propositionis: vel
Abbreviated transcription (Latin):
facturꝰ aduolaret. Nam ⁊ hoc
minfula tyle quȩ ultra britan¬
niam ẽ. uel in ultimis scitar
finib degc̃ omni estate dieb
aliqͦt fieri uident: qͥa sol cer¬
to orbi in occasu ⁊ sub t̾ra po¬
sitꝰ ipsis nicħominꝰ tota nocte
supͣ t̾ram appareat.⁊ qͦmͦ a par¬
de occidentis ad orientem re¬
deat᷑ donec tempore oportu¬
no denuo toto orbi cominu¬
ni exortu reddat᷑. sic̃ ⁊ uet̾um
hystorie. ⁊ nr̃i hoĩes xui. qͥ illis
de partib adueniunt abun-¬
dantissime ꝓdunt. Nunqͥ d
autem hi qui int̾iora austra
incolunt uide solem ꝑ meri¬
dianas plagas ad orientem ab

Expanded text:
facturus advolaret. Nam et hoc qui in insula Thyle, quae ultra Britanniam est, vel in ultimis Scytharum finibus degunt, omni aestate diebus aliquot fieri vident, quia sol caetero orbi in occasu et sub terra positus, ipsis nihilominus tota nocte supra terram appareat; et quomodo a parte occidentis ad orientem hudeatur, donec tempore opportuno denuo toto orbi communi exortu reddatur, sicut et veterum historiae, et nostri homines aevi, qui illis de partibus adveniunt, abundantissime produnt. Nunquam autem hi qui interiora austri incolunt, videre solem per meridianas plagas ad orientem ab
Abbreviated transcription (Latin):
celebrari. Queuͦ in eqͥnoe¬
tio. uł pꝰ eqͥ noctium plena
est. moxuͥ dñicꝰ aduenerit
dies pascha legittimum da¬
bit. idem error eadem est
responsio. commemorati

Expanded text:
lebrari. Quae vero in aequinoctio, vel post aequinoctium plena est, mox ubi Dominicus aderit dies, pascha legitimum dabit. Idem error, eadem est responsio, cum memorati
Abbreviated transcription (Latin):
lxiI de luna ipsiꝰ diez
ltima sepe memorati cir¬
culi meta pandunt᷑ lu¬
ne dñici pasche ꝓpt̾ uari¬
antem eiꝰdem dñici ocẽs tum
.uii. dierum ambitu incluse.
certo dies celebrima legis
st̾ annotatione p̃fixi. dicen

Expanded text:
LXII. De luna ipsius diei. Ultima saepe memorati circuli meta panduntur lunae Dominici paschae propter variantem ejusdem Dominici occursum septem dierum ambitu inclusae,certo dies creberrima legis sunt adnotatione praefixi, dicent
Abbreviated transcription (Latin):
pascha racionna decia Quod eo
sepius annofaciunt. cum
tc̃ longiꝰ a ueritate deitiãt.
qr nimirum pͥmo m̃si depti¬
tant lunam. q̃.iii. nonas
mar̾. nata. tͥduofere ante
equinoctium plena existe
nuerit. ⁊fecto nec reliquas
suas etates quamiuis equi¬
noctium sequentes. eiꝰdem
dñice resurrectionis con¬
uenientes potest habere
sollemniis. lxiii. Qͥd int̾ pas¬
cha ⁊ arima distat.
t qm̃ de pasche obserua¬
tione aliqͣnta ꝑstrinximꝰ
etiam hoc intimare placuit
qͦd iuxta legis scͥpturam alia
pasche. alia sollemnitaᷤ: ari¬

Expanded text:
pascha faciendum decernunt. Quod eo saepius anno faciunt, cum c longius a veritate deviant, quia nimirum primo mensis deputant lunam quae, tertio Nonas Martias nata, triduo fere ante aequinoctium plena existernuerit, profecto nec reliquas suas aetates quamvis aequinoctium sequentes, ejusdem Dominicae resurrectionis convenientes, potest habere solenniis. CAPUT LXIII. Quid inter pascha et azyma distet. Et quoniam de paschae observatione aliquanta perstrinximus, etiam hoc intimare placuit, quod juxta legis scripturam alia paschae, alia solennitas
Abbreviated transcription (Latin):
fiꝵ designant᷑. uidl̃ ut ꝓpius
festiuitatis paschał exordio
posite. facillime diem epac
chalis inuentionem diei dm̃ei
planum faciant it̃. Contingit¬
hec autem eadem concurren¬
tium annua dies. ꝙ calcula

Expanded text:
ia designant, videlicet ut propius festivitatis paschalis exordio positae, facillime diem epactchalis inventionem diei dominici planum faciant iter. Contingit autem eadem concurrentium annua dies, quod calcula
Abbreviated transcription (Latin):
Si nosse cupis. qua hora xxiiii.¬
diei. luna accendat᷑ a sole .iͦ.
mutet etatem: uide quotͦ sit
annus illiꝰ cicli. qui ꝓpͥe luna¬
ris dr: cuiꝰ inuentionem. post
docebimus: ce eum numerum
multiplica quinquies. His ad¬
si infra. lx. remanserint:pun
ct̃os ẽẽ. scias horarum ipsiꝰ dieri
& singłas horas ꝑquinos pu¬
nctos computans:ea hora ac

Expanded text:
Si nosse cupis qua hora diei luna accendatur a sole, id est mutet aetatem, vide quotus sit annus illius cycli qui proprie lunaris dicitur, cujus inventionem post docebimus, et numerum multiplica quinquies, hisque adsi infra LX manserint, ctos esse scias horarum ipsius diei et singulas horas per quinos punctos computans ea hora
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutiones ꝑicła ꝓpt̾ iusticiã
tolerant: ⁊ cȩta. qͦ se fecisse cum
sac̾dotum tͥb ordinib lapidum
politoꝵs. ⁊ uno ordine lignorũ
cȩdri. edificatum ẽẽ memorat᷑.
lres qͥppe ordines ft̾ lapidum po¬
litoꝵ. fides. spes. caritas. Et re¬
cte politoꝵ: quia certe neces se
autem ordo lignoꝵ cȩdri. ipsa
ẽ bona oꝑatio. ac sine corruptio¬
ne simulatiomis exibita: Sine
cuiꝰ suꝑadiectione. fides. Spes.
caritas uera ẽe ñ ualet. Dictum
namq ẽ sepiꝰ. quia ligna cȩdri
ꝓpt̾ odoris grãm. ⁊ imputbͥbilem
suȩ nat᷑ȩ potentiam. ꝑseueran¬
tiam famamq piȩ designet ac-¬
tionis. Ad hoc atͥum usq uniu̾si
conscendunt elec̃ti: qtui fide
sce dilectionis. ⁊ oꝑe dõplacere
appetunt. Hoc alta meratorũ
gr̃a trans cendunt ꝑfecti: cum
intanto uirtutum culmine
ꝓficiunt. ut dicere suis audi¬
torib possint: imitatores nr̃a¬
dicabimꝰ: qͣntamag̃ scłaria:

Expanded text:
secutiones, pericula propter justitiam tolerant; et caetera quae fecisse cum sacerdotum, tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri, aedificatum esse memoratum. Tres quippe ordines sunt lapidum politorum, fides, spes et charitas. Et recte politorum, quia certe necesse autem ordo lignorum cedri ipsa est bona operatio sine corruptione simulationis exhibita, sine cujus superadjectione fides, spes et charitas vera esse non valet. Dictum namque est saepius quia ligna cedri propter odoris gratiam et imputribilem suae naturae potentiam, perseverantiam famamque piae designant actionis. Ad hoc usque atrium universi conscendunt electi, qui fide, spe, dilectione et opere Deo placere appetunt; hoc alta meritorum gratia transcendunt perfecti, cum in tanto virtutum culmine proficiunt, ut dicere suis auditoribdicabimus, quanto magis secularia
Abbreviated transcription (Latin):
sio. qͥ annum .xͨ. mensium
dierum u. ccc̃ .⁊ niͦii. haben¬
dum ẽẽ ꝯstituit. mens esq
ita dis posuit: ut .iiͦiͬi. ex his
marti. maiꝰ.quititilis. octob̃.
taicenos singłos. sex uͦ reliqͥ
tricenos habent dies. qͥ ho¬
lie qntanas habent nonas.
ceti septimanas. Septimanas
autem habentib. abilibus
reũtebant᷑ llȩ ad diem. sep¬
timumdecamum. Uerum
habentib quintanas. ad oc¬
tauum decimum rem᷑ eabat
hic numenꝰ neq sõlis c̃sui
neq rationib lune conue¬
niret: non nunquã exus¬
ueniebat. ut frigꝰ CPost de¬
calor hyema¬
ret. Quodus¬
tantum dier̃ sine ullo mis is
nomine patiebant᷑ absumi:
quantum adanni dempus
adduceret conueni
si aptꝰ inueniret᷑. S sectuo
numa.L. dies addidit: ut in
habebant dies.
id ẽ de smngulis singulos

Expanded text:
sio, qui annum X mensium, dierum vero CCC et IIII habendum esse constituit. Mensesque ita disposuit, ut IIII Martius, Maius, Quintilis, October, tricenos singulos, sex vero reliqui tricenos habent dies, qui hodie quintanas habent nonas, caeteri seautem habentibus, ab Idibus revertebantur Calendae ad diem septimum decimum; verum habentibus quintanas ad octavum decimum remeabat hic numerus neque solis cursui, neque rationibus lunae conveniret, nonnunquam usveniebat ut frigus calor hiemaret: quodtantum dierum sine ullo mensis nomine patiebantur absumi quantum ad id anni tempus adduceret quo si aptus inveniretur. Sed secutus Numa, habebant dies, t, de singulis singulos
Abbreviated transcription (Latin):
ficabant. Iuniꝰ mensis aut ex
parte popłi ut diximus no¬
minatur: aut ut eingous
arbitrat᷑. iunonius apudla¬
diu ꝑmansit. s post ddetos
quibdam litt̾is ex iunonio
iunius dies ẽ. Nam ⁊ edes
iunoni monete. kl̃dis iunii
nomen quinͣtilis. qͦd a nume¬
rofumpserat etiam post p̃¬
positos mantio duos ms es
seruauit: s postea in hono¬
rem iulii cesaris dictatoris
nino marci filio consule.
uiliꝰ uocatꝰ est. qͥa hoc m̃se
ad quartũ idꝰ quintilis iu¬
lius ꝓcreat sic. Angustus
mensis. sextił antea uocaba¬
tur. donec honor acigcisto
daret᷑ ex senatꝰ conscltu
eo quod ipse die primo huiꝰ¬
mensis antoninũ. ⁊ cleopa¬
tram suꝑauerit. ⁊ imꝑium
romani populi firmauerit.
September mensis. october. no¬
uember. ⁊ decemb̾. pͥncipalẽ
sui retinent appellationem.
significantes nomine quoti
siint au̾no mense.i. martio.
neant. Hec romuli fuit an¬
nua ordinata dem̃ s pͣ qm.uinses.¬

Expanded text:
ificabant. Junius mensis aut ex ificabant. Junius mensis aut ex parte populi, ut diximus, nominatur, aut, ut Cincius arbitrabatur, Junonius apud Ladiu manserit, sed post detritis quibusdam litteris ex Iunonio Iunius dictus sit. Nam et aedes Iunoni Monetae Kalend. Iuniis nomen Quintilis, quod a numero sumpserat, etiam post positos Martio duos menses servavit, sed postea in honorem Julii Caesaris dictatoris nio Marci filio consule, Julius vocatus est, quod hoc mense ad III Idus Quintiles Julius procreatus sit. Augustus mensis Sextilis antea vocabatur, donec honor Augusto daretur ex senatusconsulto, eo quod ipse die primo hmensis Antonium et Cleopatram superaverit, et imperium populi Romani firmaverit. September mensis, October, November et December, principalem sui retinent appellationem, significantes nomine quoti sint a verno mense, id est, Martio, neant. Haec Romuli fuit annua ordinata dimensio, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum tandius apparuit p̃¬
cedenti menei plures dies. art¬
cum celenꝰ pautiores darent᷑.¬
tuam numeri legem primꝰ
casꝰ acliluxit. Sic factum est ut
alii .xxx.ii. alii .xxx. sortirent᷑
dies. Primum mensem mar¬
t. cuiuis se filium credi uolu
perisse in frigiam. quem msẽ
ani prum aliquandofu¬
isse uel ex hoc maxime ꝓbat᷑:
a numero nomen.tisq hodie
seruant. Scdm mensem no¬
minauit apͥlem. quasi aꝑi¬
lem: eo qͦdin illo remotis nu¬
bib. pruinis. ac tempestatibꝰ
hib̃nis. cȩlum. t̾ra.⁊ mare.
naritis. agͥcolis. ⁊ horoscopis
aꝑiat: arbores qꝙ iherbe in
germen. s ⁊ animantia q̃q
in ꝓlemse aꝑire incipiant.
Maium t̾cium: qrtum iun¬
um posuit. in honoremui¬
delicet maiors ac iuniorũ
u quos diuisit popłm. ut alt̾a
pans armis. alta consilio rem¬
pͥublicam tseret. Contendt̃
alii maiam mercurii ma¬
trem maio uomen dectiss e.
hinc maxime ꝓbantes. quia
hoc mense mercatores om̃s
maie panit̃ mercurioꝙ sacͥ¬

Expanded text:
ut cum tardius apparuit, praecedenti mensi plures dies, acum celerius pauciores darenttuam numeri legem primus casus adduxit; sic factum est ut alii XXX et alii XXX unum sortirentur dies. Primum mensem Marti, cujus se filium credi voluiperisse in Phrygia, quem mensem anni primum aliquem fuisse, vel ex hoc maxime probatur, a numero nomen usque hodie servant. Secundum mensem nominavit Aprilem, quasi aperilem, eo quod in illo, remotis nubibus, pruinis ac tempestatibus hibernis, coelum, terra et mare, nautis, agricolis et horoscopis, aperiatur, arbores quoque et herbae in germen, sed et animantia quaeque in prolem se aperire incipiant. Maium tertium, quartum Junium posuit, in honorem videlicet majorum ac juniorum, n quos divisit populum, ut altera pars armis, altera consilio rempublicam tueretur. Contendunt alii Maiam Mercurii matrem Maio nomen dedisse, hinc maxime probantes, quia hoc mense mercatores omnes Maiae pariter Mercurioque sacr
Abbreviated transcription (Latin):
uesꝑam. in memoriam liba¬
tionis. eg̾ssionisq sue ex egyp¬
to eadem nocte patrate⁊ iili¬
quidem quacumq die in eb¬
domada.p̃fata luna eueniat.
mox suum celebrant pascha:
uitatem inchoant azimorũ:
quam ꝑ .uii. celebrant dies.
lunam post equinoctium:
ea ueniente. nicħominus no¬
strum pascha in dominicum
differimus diem: ob memoriã
&e reuerentiam dominice re¬
surrectionis.que ea die ꝑacta
est. Paschalis etenim festiuitas.
non ut alie festiuitates passim
ꝑomnes euagat᷑ ebdomade
dies: quod hec sit singłaris. ⁊
sic̃ ait beatꝰ oresorius. sollem¬
nitas sollemnitatum. Beatus
quoq augustinus. In aliis qͦ
festiuitatib ad memoriam
tantum reducimus quid ac¬
tum fit: in hac uͦ ñ tantum
p̃terita ad memoriam redu¬
cimus.quantum ea que in
nobis futura sunt p̾signantes
enunciamus. Resurrectionis

Expanded text:
um in memoriam liberationis egressionis suae ex Aegypto eadem nocte patratae; et illi, quacunque die in hebdomada, praefata luna eveniat, mox suum celebrant Pascha,  festivitatem inchoant Azymorum, quam VII celebrant dies.  post aequinoctium, et ea adveniente nihilominus nostrum Pascha in Dominicum diem differimus ob memoriam simul et reverentiam Dominicae resurrectionis, quae ea die peracta est. Paschalis enim festivitas non ut aliae festivitates passim per omnes evagatur hebdomadae dies, eo quod haec sit singularis, et sicut B. ait Gregorius, solemnitas solemnitatum, beatus quoque Augustinus: In aliis, inquit, festivitatibus ad memoriam tantum reducimus quid actum sit, in hac vero non tantum praeterita ad memoriam revocamus, quantum ea quae in nobis futura sunt, praesignantes enuntiamus. Resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
De ratione bissexti.
eratione bissexti ñ noua
nẽ eude.s que in episto¬
la roganti amico qͦndã dixi.
etiam his inserere opuscłis
placuit. ubi post p̃facionem
congruam ita subieci. Sict̃
nis eiꝰ ꝑ xix. annos efficit. ita
e contrario bissertum ñ alia
causa. qͣm tarditas solaris
cursꝰ generat. St̾ enm non¬
nulli qͥ fac̾illitate cõputandi
absq labore comp̃hendant.
quanta hissexti crescentis
parcicla. ꝑ singłos annos ł¬

Expanded text:
De ratione bissexti. De ratione bissexti non nova nunc cudere, sed quae in epistola roganti amico quondam dixi, etiam iis inserere opusculis placuit, ubi post praefationem congruam ita subjeci. « Sicut, per X et IX annos efficit; ita e contrario bissextum non alia causa quam tarditas solaris cursus generat. Sunt enim nonnulli qui facilitate computandi absque labore comprehendant quanta bissexti crescentis particula per singulos annos
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tentium curricła. estuus
m̃sib u̾num tempꝰ. u̾nis bru¬
male. brumalib autumna¬
le. autumnalib estiuum se
offendisse. ꝑt̾isꝰ computator
honres cat. dicui sane que de
signifero. ⁊ cęli ambitu panti¬
cis diximꝰ. forte habent᷑ in¬
cognita huic trusgari ⁊ for¬
tassis compendiosiori. ae
manifestiori ratione satisface
curatmꝰ. ut qͥ celi signis in¬
tendere pueril in scola ñ didi¬
cit. saltem horologii lineis in
t̃ra qͦ necessaria querit app̃¬
hendat. Q hͣic gͦ sciat solem
tidiana quadrantis huius
annui disponente oꝑe grea¬
doris ẽẽ ministrum. quemdi¬
tigentior inquisitio declarat.
non ad eandem horologiili¬
neam.ꝑ. ccc .lxu. dies pͣosge
plene reduci. s si u̾bi gratia
p̃senti anno in eqͥ noctio u̾¬
nali. quod iuxta egyptios
qͥ calculatoꝵ palmam tenẽt
xiiͦ. kłaꝵ apͥlium die solet
uenire as mediia parce ouents
surrexerit: eodem die post.
amulm aliquaneonfen

Expanded text:
tentium curricula, aestivis mensibus vernum tempus, vernis brumale, brumalibus autumnale, autumnalibus aestivum se offendisse perversus computator horrescat. Si cui sane quae de signifero et coeli ambitu paucis diximus, forte habentur incognita, huic vulgari, et fortassis compendiosiori, ac manifestiori ratione satisfacere curavimus, ut qui coeli signis intendere puerili in schola non dedicit, saltem horologii lineis in terra, quae necessaria quaerit apprehendat. Et hic ergo sciat solem tidiana quadrantis hujus annui disponente opere Creatoris esse ministrum, quem diligentior inquisitio declarat, non ad eamdem horologii lineam per CCCLXV dies posse plene reduci, sed si, verbi gratia, praesenti anno in aequinoctio vernali, quod juxta Aegyptios, qui calculatorum palmam tenent, XII Calendarum Aprilium die solet venire, a medio orientis surrexerit, eadem die post annum aliquanto in
Abbreviated transcription (Latin):
Quem egyptii anno sug sol¬
septembͥum. romani autẽ
⁊ bissextum uocant. int̾kala¬
re consuerunt. Qd siquis
om̃s se annos agere debere
putauerit: magnum sib
mox inueniet annui cireu¬
itus occurrisse diopendrũ:
uaut pꝰ aliquot annorum

Expanded text:
Quem Aegyptii anno suo soQuem Aegyptii anno suo soSeptembrium, Romani autem et bissextum vocant intercalare consueverunt. Quod si quis ue diebus omnes se annos agere debere putaverint, magnum sibi mox inveniet annui circuitus occurrisse dispendium, ita ut post aliquot annorum
Abbreviated transcription (Latin):
mas ⁊ clies iices sant̃ adim¬
uerunt. qͣlit eadem particła¬
crescat. ulque sit caus a qͤ¬
ue ratio inerementi ipsius.
qͥdue nasceret᷑ erroris iͣnfesti.
si ñ ipse dies bissexti. suo uyx¬
ta morẽ necessanium mpogptet᷑¬
laret᷑ in ordine. Bissextꝰ gͥ
ex qͣ drantis ratione ꝑ qua¬
duiemnium conficit᷑. Qua¬
drantem nanq solent appel¬
lare. qͣrtam partem cuiushi.¬
bet rei. u̾bi gr̃a. pecunie tẽ¬
nocte complet᷑. id ẽ hore .ui.
qͣdrans cons uete uocat᷑. ¶a¬
nium in diem indegrum col¬
landi. hȩc est rͣatio. quia sol
annuum celi ambitum. id ẽ
.xii. signa circłi ⁊ odiaci notis¬
sima. non in.ccc.lxu. diebus
s suꝑ additis .ui. horis adim¬
plere cognoscit᷑. Unde fit ut
si u̾bi gr̃a nc̃ equinoetialem
celi locum mqne oriens intͣ¬
uerit: in hune annoseqͤnti
in exordu diei. utpode cõple¬
to diei toti circuitu recurrat.
Sicq necess ario diem suꝑ¬
fluum ammoneat ubilibet
plenitudini ẽẽ copulandum.

Expanded text:
as, et dies incessantes adimverint qualiter eadem particurescat, vel quae sit causa quaeve ratio crementi ipsius, quidve nasceretur erroris infesti, si non ipse dies bissexti suo juxta morem necessarium intercalaretur in ordine. Bissextus igitur ex quadrantis ratione per quadriennium conficitur. Quadrantem namque solent appellare quartam partem cujuslibet rei, verbi gratia, pecuniae, temnocte completur, id est horae sex, quadrans consuete vocatur. Quanium in diem integrum collandi haec est ratio, quia sol annuum coeli ambitum, id est, XII signa circuli zodiaci notissima, non in CCCLXV diebus, sed superadditis VI horis adimplere cognoscitur; unde fit, ut si, verbi gratia, nunc aequinoctialem coeli locum mane oriens intraverit, in hunc anno sein exortu diei, utpote completo diei totius circuitu recurrat, sicque necessario diem superfluum admoneat ubilibet plenitudini esse copulandum.
Abbreviated transcription (Latin):
bissextili anno. ft̾ concurren¬
des ipse ⁊ ante qͥnquennum
Que pͥmo pꝰ bissextum anno
ft̾: eedem ⁊ ante.ui annos .xi.
tnsierint.⁊ pꝰui. redeant. Q¬
ipse ⁊ ante .ui. annos p̃tenie¬
ordo disct̾ionis cimctos an¬
noꝵ u̾tentium complecttt᷑
dies. Notandum sane. qͦd
huiꝰ gͣyni solaris. qͣui .xxuiii.
annis ꝑagit᷑ causa. facit de¬
cennouenales circłos.xix¬
uiii. deb̾e compleni. pꝰquã
idem ꝑ omnia paschał ob¬
senuantie curoꝰ in semet ip¬
sum rebeat. ut oĩs nimirum
huiꝰ circli annꝰ. caput cir¬
culi decennouenalis insti¬
tuat. Item q annꝰ quisq cirͣ¬
culi decennouenalis. huiꝰ
caput assequat᷑. ac ꝑ hoc to¬
ta paschalis obseruantie se¬
duob annis expliefcur
Liiii. Argum̃tũ qt sint epaete
soł. & qnͣdo bissextilis annꝰ.

Expanded text:
sextili anno sunt concurrentes, ipsae et ante quinquennium Quae primo post bissextum anno sunt, eaedem et ante annos XI transierint, et post VI redeant. Qipsae et ante VI annos praeterieordo discretionis cunctos annorum vertentium complectitur dies. Notandum sane quod hujus gyri solaris, qui XXVIII annis peragitur, causa facit decennovenales circulos XXVIII debere compleri, priusquam idem per omnia paschalis observantiae cursus in seipsum redeat, ut omnis nimirum hujus circuli annus caput circuli decennovenalis instituat. Itemque annus quisque circuli decennovenalis hujus caput adsequatur, ac per hoc tota paschalis observantiae seduobus annis explicetur. CAPUT LIV. Argumentum quot sint epactae solis, et quando bissexti ann
Abbreviated transcription (Latin):
alto ad austrum obliquatur.
altum etropicis .i. cancrum
australi polo ꝓximum gestat.
Unde fit. ut scđm sꝑȩ cȩlestis
positionem. in qͣ signa sunt
fixa: suiꝑne cancer cȩt̾is signĩ
signifero confert᷑ necesse est.
ut scđm eiꝰ conuexitatem. uł
ꝓpiet uł recedat a t̾ra. Unde
in cancro positꝰ. qͥa suꝑͣ t̾ram
maximum aeris spacium ab
ortuus q in occasum utpote
in altissima ꝓgrediens confi¬
cit : sub t̾ra uͦ breuissimum.
quippe qui ambitu t̾rȩ tm̃
lustrato. festinat ad ortum:
tardiore occasu diem nobis
ꝓducit otiore ortu noctem co

Expanded text:
o ad austrum obliquatur, alterum e tropicis, id est, Cancrum, icornum, australi polo proximum gestat. Unde fit ut secundum spherae coelestis positionem, in qua signa sunt fixa, superne Cancer caeteris signis signifero suffertur, necesse est ut secundum ejus convexitatem vel propiet vel recedat a terra. Unde in Cancro positus, quia super terram maximum aeris spatium ab ortu usque in occasum, utpote in altissima progrediens, conficit, sub terra vero brevissimum, quippe qui ambitu terrae tantum lustrato, festinat ad ortum, tardiore cursu diem nobis producit, ociore ortu noctem co
Abbreviated transcription (Latin):
do ab imis semꝑ alta petere: ne¬
mo est qͥ nesciat: Sic̃ hoc fignũ.
solem nob̃ ab inferiorib par
sic̃ in cancͦ estitial. Unde &e
hoc signum siẽ ⁊ illuo: tropi¬
con appellat᷑. Et inde hȩc duo
signa. phylosophii portas celi
appellauerunt: quod in utͦq¬
signo eoꝵs. obuante solsticio.
ultͣ eiꝰ ꝓhibeat᷑ accessꝰ. Solsti¬
eium aut̃ dictum. non qͦ solẽ¬
stare aliqͣndosit credibile.s
breuissima illa spacia qͥbus
summam uł imam zodiaci
partem attingit. hoc nomine
nulli dubium est. Sciendũq.
hoc solsticio diem breuissimũ.
noctem fieri longiosimam:sic̃
econt̾ solsticio estiuo noctem
breuissimam. diemq longissi¬
mum. Quod ratione circłoꝵ
t̾req globositate fieri. liqͥdo
patet. Siquidem sꝑa illa cȩ¬
lestis ꝑ quam zodiactea linea
ducit᷑. ad aquilonem suꝑ t̾rã
altissime porrecta: breuiorẽ
tat. Econt᷑ ad austrum parũ¬

Expanded text:
do ab imis semper alta petere nedo ab imis semper alta petere nemo est qui nesciat, sicut signum hoc solem nobis ab inferis partsicut in Cancro estiuali; unde et hoc signum, sicud et illud, tropicon appellatur. Et inde hec enim signa philosophi portas soliappellaverunt, quod in utroque eorum, obviante solstitio, ultra ejus prohibeatur ascensus. Solstitium autem dictum non quo solem aliquando stare sit credibile, sed brevissima illa spatia, quibus summam vel imam zodiaci partem attingit, hoc nomine nulli dubium est. Sciendum quoque hoc solstitio diem brevissimum, noctem vero longissimam fieri, sicut econtra solstitio aestivo noctem brevissimam diemque longissimam, quod ratione circulorum terraeque globositate fieri liquido patet. Siquidem sphaera illa coelestis, per quam zodiactea linea ducitur, ad aquilonem super terram altissime porrecta, breviorem tat. Econtra ad austrum su
Abbreviated transcription (Latin):
num. leonis dicunt: ob illius
mensis augusti scilicet feruen
tissimum tp̃s. qͥa leo cęt̾is ani¬
malib calore p̃stare cernitur:
& quodleo pͥore parte ualidꝰ.
postiore degeneret.sic̃ sol e
medio signo illiꝰ.iam cirea m̃¬
sem septembrem. estꝰ sui ardo¬
rem. nob dumtaxat mitigare
incipit. Lam uͦ ipsi septembri
eo mense. effera iam t̾ra. nicħ
fructuum gignet. Libra. qͣm
in trutine esfigie deformant:
equinocdialem diei noctisq
parilitatem. qͣm in eiꝰ parte
insinuant: sic̃ in arietis .iiii.
parte. u̾no .i. xii.k. aprilis.
Q hi ft̾ ortꝰ ł occasꝰ. quorum
ut̾q ysemerinos .i. equinoc¬
tialis appellat᷑. At uͦ scorpiꝰ
aculeatus. ⁊ sagitariꝰ ad expͥ¬
mendos grandium ictꝰ. ce tem¬
pestatum illiꝰ temporis. ft̃ loca-¬
ti. Pret̾ hec sagittariꝰ inpostre¬
ma parte inferina membra
degenerans:significat solem eo
temporis a suꝑtꝰ detrusum.¬
Capricorni significantiam:
le est.Capram enim in pascen¬

Expanded text:
num Leonis dicitur ob illius num Leonis dicitur ob illius mensitissimum tempus, quia leo ceteris animalibus calore prestare creditur, quodque leo priori parte ualidus, posteriore degenerat, sicut sol a medio illo signo iam circa mensem Septembris estus sui ardorem nobis mitigare incipit. In ipso uero Septembri in eo mense iam effeta terra nichil fructuum gignat. Libra, quam in trutine effigiem conformat, equinoctialem diei noctisque parilitatem, quam in eius quarta nuant, sicut in Arietis quarta parte verno, id est XII Kal. April. Et hi sunt ortus vel occasus, quorum uterque isemerinos, id est aequinoctialis appellatur. At vero Scorpius aculeatus et Sagittarius ad exprimendos grandinum ictus et tempestatem illius temporis sunt locati. Praeter hunc Sagittarius, postrema parte in ferina membra degenerans, significat solem tunc temporis a suCapricorni significantiam le est. Capram in pascen
Abbreviated transcription (Latin):
multum afabuloso recedit fig
quos castorem uocant atq pol¬
lucem: alt̾um immortalem. al¬
terum fuisse natum mortalẽ.
S illum qui immortalis exti¬
terat. sue mortis obiectu. fr̃i
immortalitatem ad quisisse. id
qͥue in ipsis ꝓbare nitunt᷑ stel¬
lis: quod uno oriente. alt̾ occi¬
dat. Hoc qͦq soli sic coaptant:
quod unꝰ idemq modo ĩmam
mund descendat: mͦ insum¬
mam resurgat altitudinem.
Cancri significatio. inꝓpatulo
est: quodsic̃ id genꝰ ammalis.
u̾sis uestigñs retroicedit:
ita sol cum ad hoc signum
uenerit: ultͣ scandere ñualẽs.
inferiora repetit:celebrato in
qͣrtaeiꝰ parte solsticio .i.xii.
R.iulii. Unde idem ortꝰ pa¬
rentesis nam tres sunt pͥnci¬
pales ortꝰ occastisq solis. scili¬
cet brumalis. equinocꝰtialis.
et borealis: iste de qͦ loquim᷑
is inquam ortꝰ. therinos tropi¬
cos grece uocat᷑. Theros .i. estas:
nomine a qualitate temporis
⁊ conu̾sione solis. Sequens sig¬

Expanded text:
multum a fabuloso recedit figmmultum a fabuloso recedit figmquos Castorem vocant atque Pollucem, alterum immortalem, alterum fuisse natum mortalem. Sed is qui mortalis exstiterat, suae mortis objectu fratri immortalitatem acquisisse, id quod in ipsis probare nituntur stellis, quod uno oriente alter occidit. Hoc quoque soli sic coaptant, quod unus idemque modo in ima mundi descendat, modo in summam resurgat altitudinem. Cancri significatio in propatulo est, quod sicut id genus animalis versis vestigiis retro incedit, ita sol, cum ad hoc signum venerit, ultra scandere non valens inferiora repetit, celebrato in quarta ejus parte solstitio, id est XII Kal. Julii, unde idem ortus. Nam tres sunt pripales ortus occasusque solis, scilicet brumalis, aequinoctialis, et borealis. Iste de quo loquimur, is, inquam, ortus Therinos, Tropicos Graece vocatur θερος, id est nomine a qualitate temporis et conversione solis. Sequens sig
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. ⁊ .iiiͦi. abhinc se creatum
eqͥnoctiali dimensione sol ip¬
se testat᷑. idẽ quasi pͥncipale
signum arietis nomine uo.¬
cauerunt: ex natura ipsius
animalis trahentes uocabu¬
lum simi litudinẽ ad efficien¬
dam solis.siue quod id am¬
mal p̃cipue ualet cornibus.
sic̃ sol ab eo tempore ad re¬
soluendam t̾ram eatenus
brumali rigore concretam.
radioꝵ ui exercere incipit
siue quod abeo equinoctio
ꝑtotam estatem.usq ad ali¬
ud equinoctium dextrũ
lustrat hemisꝑium:. sic̃ illus
ammal toto hoc dempore de¬
xtro lat̾ifertur incubare.
Nam reliqua anni medieta¬
te. & sol sinistrum ambitũ
ꝑagit. ⁊ aries suꝑ finistrũ
latꝰ incumbit. Taurum
obro reor illos scdo loco po¬
suisse: quodd sole ipsas partes ade¬
unte. boum labores id est.segetes
ad maturitatem tendunt.⁊ in
quib dam etiam feruentiorib
t̾̃ris metunt᷑. Suꝑ geminorum
allegorica significatione. nicħ
aliud reꝑire potui: niparum.
quodtamen ro ipsum hair o¬

Expanded text:
saeculi, et quarto abhinc se creatum aequinoctiali die ratione sol ipse testatur, idem principale signum quasi Arietis nomine vocaverunt, ex natura ipsius animalis trahente vocabulum similitudinis ad efficientiam solis, sive quod id animal praecipue cornibus valet, sicut sol ab eo tempore ad resolvendam terram, eatenus brumali rigore concretam, radiorum vim exercere incipit, sive quod ab eo aequinoctio per totam aestatem usque ad aliud aequinoctium dextrum lustrat hemispherium; sicut illud animal toto hoc tempore dextro lateri fertur incubare; nam reliqua anni medietate et sol sinistrum ambitum peragit, et aries super sinistrum latus incumbit. Taurum ob id reor illos secundo loco posuisse, quod sole illas partes adeunte boum labores, id est, segetes ad maturitatem tendunt, et in quibusdam ferventioribus terris etiam metuntur. Super Geminorum allegorica significatione nihil adhuc reperire potui, nisi parum, quod tamen et ipsum haud
Abbreviated transcription (Latin):
empora igitur a tempe¬
rando nomen accipur.
Siue quod unum quoddãq
illoꝵ spacium separatim tem¬
peratum sit: seu qͦd mom̃tis.¬

Expanded text:
empora igitur a temperando nomen accipiunt, sive quod unumquodque illorum spatium separatim temperatum sit: seu quod momentis
Abbreviated transcription (Latin):
selisq ⁊ etatib: omnia mor¬
talis uite curricła temꝑen¬
tur. De quib singłis prout
dñs dedit exposit᷑i. pͥmo lec¬
torem ammonemus. tmoda
ratione. compotum temporiᷤ
ẽẽ discretum. Aut enim na¬
tura. aut consuetudine. aut
certe auetoritate decurrit.
Et ips a qͥdem auctoritate.bi¬
farie diuica. humana unte

Expanded text:
etatibus omnia mortalis vitae curricula temperentur. De quibus singulis, prout Dominus dederit, exposituri, primo Lectorem admonemus trimoda ratione computum temporis esse discretum. Aut enim natura, aut consuetudine, aut certe auctoritate decurrit. Et ipsa quidem auctoritate bifarie divisa: humana vide
Abbreviated transcription (Latin):
dierum indictio¬
nes .xu. annorũ ambitu cele¬
brari. Diem qͦq qui ex qua.¬
agi. septimo anno a rurali
oꝑe uacare. quinquagesimũ
p̃cepit. Nam ce Si barbare

Expanded text:
dierum, indictiones 14 annorum ambitu celebrari. Diem quoque qui ex quaagi, septimo anno a rurali opere vacari, quinquagesimum p
Abbreviated transcription (Latin):
mus autẽ supͣ quod patumenti
sqͣlitas humilem concordiam
designaret sce̾ frnitatis. Ubi cum
sint iudei ⁊ gentes. barbari.⁊ scitȩ.
libi. ⁊ serui. nobiles. ⁊ ignobiles.
litate suꝑnoꝵ ciuium dubitare
pauim̃tum domꝰ auro intͥnsecꝰ &
ex tͥns ecꝰ: qͥa rex nr pacificꝰ ⁊ ange¬
los atq animas iustoꝵ in cęlis ꝑ¬
fecte ac plenariȩ dono dilectioĩs
impleuit: ⁊ ꝑegnantes in hoc scło
ciues eiꝰdem patͥȩ cȩlestis cȩnacło
dilectionis. a cȩt̃oꝵs mortalium
uilitate secreuit. In hoc cognos¬

Expanded text:
mus supra, quod pavimenti aequalitas humilem concordiam designaret sanctae fraternitatis, ubi cum sint Judaei et gentes, barbari et Scythae, liberi et servi, nobiles et ignobiles, litate supernorum civium dubitare pavimentum domus auro intrinsecus et extrinsecus, quia Rex noster pacificus et angelos atque animas justorum in coelis perfecte ac plenarie dono dilectionis implevit, et peregrinantes in hoc saeculo cives ejusdem patriae coelestis signaculo dilectionis a caeterorum mortalium vilitate segre
Abbreviated transcription (Latin):
Palmas facit: cum memoriã ȩt̾nȩ
retͥbutionis. eoꝵ m̃tib infigit:
ut eominꝰ abarce iusticie labi
queant: qͦ mercedem iusticiȩ sẽꝑ
ante cordis ocłos habent. facit
picturas uarias qͣsq ꝓminentes
de pariete ⁊ eg̾dientes: cũ multi¬
farias uirtutum oꝑationes fide¬
benignitatem. humilitatem.
patientiam. modestiam. suffer¬
re inuicem.⁊ donare sibimet¬
ipsis. Suꝑ omnia autem hȩc ca-¬
ritatem hab̾e: quȩ est uincłm
ꝑfectionis. Quȩ tudł uirtutes.
cum in tantam electis euenerit̃¬
liter eis ẽẽ uideant᷑ insite: quid
aliud qͣmpict᷑e domꝰ dñi ꝓmi¬
nentes. qͣsi de pariete exeunt ⁊ qͥa
infixa radicitꝰ parata semꝑ ab in¬
timis cordis qͤ ft̾ agenda siue do¬
cenda ꝓfert̃: S ⁊ pauimentum
domꝰ texit aurointͥnsecꝰ ⁊ extͥnsecꝰ¬

Expanded text:
Palmas facit, cum memoriam aeternae retributionis eorum mentibus infigit, ut eo minus ab arce justitiae labi queant, quo mercedem justitiae semper ante cordis oculos habent. Facit picturas varias quasi prominentes de pariete et egredientes: cum multifarias virtutum operationes fidebenignitatem, humilitatem, patientiam, modestiam, sufferre invicem et donare sibimetipsis, super omnia autem haec, charitatem habere, quod est vinculum perfectionis. Quae videlicet virtutes cum in tantam electis consuetuliter eis esse videantur insitae, quid aliud quam picturae domus Domini prominentes quasi de pariete exeunt? Quia infixa radicitus parata semper ab intimis cordis, quae sunt agenda sive docenda, proferunt. Sed et pavimentum domus texit auro intrinsecus et extrinsec