comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re. iñsis: qͥa de aduentu xp̃i ⁊ regno eiꝰ. omĩa
ꝓsꝑa &e gaudii plena dicturꝰ ẽꝓpħa. Neq etiã
dic̃ in manu aggei sic̃ pͥmo. nec ad aggeum ꝓ¬
phetam. sic̃ in .iiii. uisione. s tantum ad agge¬
um. id ẽ ad festa dñi celebrantem: qͥ iam ñ p̃¬
nunciat uenturum s uenientem demonstt
& uidet. Loquere ad ⁊orobabel ducem iuda
ad solum ⁊ orobabel iubet᷑ ꝓph̃a loqͥ. qͥ typũ
di ꝑtinet consũmationem. Quȩ sint illa con¬
sequent᷑ ostendit᷑ in ordine hystorie. Eece ego
lum & t̾ram. idẽ mutabo in meliꝰ. ut sit cȩ¬
lum nouum & tra noua. Sic enim p̾derit fi.¬
gura huiꝰ mundi. manente ẽẽntia. Deinde
sequit᷑. Et subutam solzum regnoꝵ.⁊ conte¬
ram fortitudinem regni gentium: id ẽ de¬
struam omnem pͥncipatum ⁊ potestatẽ
& uirtutem. siue etiam contrarias fortitudines nȩs¬
quitiȩ sp̃itał: ut regnieoꝵ destructio ꝓsit ñ so

Expanded text:
ensis, quoniam de adventu Christi et regno ejus omnia prospera et gaudii plena dicturus est propheta. Neque etiam dicit: « In manu Aggaei, » sicut primo; nec « Ad Aggaeum prophetam, » sicut in quarta visione, sed tamen, « Ad Aggaeum, » id est ad festa celebrantem, qui jam non praenuntiat venturum, sed venientem demonstrat ut videat. « Loquere ad Zorobabel, ducem Juda. » Ad solum Zorobabel jubetur propheta loqui, qui typum  ad mundi pertinet consummationem. Quae sint illa, consequenter ostenditur in ordine historiae: « Ego lum et terram, id est mutabo in melius, ut sit coelum novum et terra nova. Sic enim praeterit figura hujus mundi manente substantia. Deinde sequitur: « Et subvertam solium regnorum, et conteram fortitudinem regni gentium, » id est destruam omnem principatum et potestatem et virtutem, sive contrarias fortitudines nequitiae spiritualis, ut reg
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Hic natꝰ est in babylone. ⁊ xp̃s deifilius
in confusione huiꝰ mundi incarnatꝰ appari¬
it:. ut nos qͥ in captiuitate peccati tenebam̃
eriꝑiet. & ad reꝓmissionis t̾ram reduceret.
factus ẽ gͦ sermodñi ad rorobabel:. factꝰ ẽ :
ad iħm sacdotem magnũ. Hystorialit᷑ qͥdẽ
duofuert homines. unꝰ de tͥbu iuda ⁊ styrpe
regia: alt̾ de styrpe sac̾dotali. Mistice uero

Expanded text:
Dei. Hic natus est in Babylone, et Christus Dei Filius Dei. Hic natus est in Babylone, et Christus Dei Filius in confusione hujus mundi incarnatus apparuit, ut nos qui in captivitate peccati tenebamur eriperet, et ad promissionis terram reduceret. Factus est sermo Domini ad Zorobabel, factus est et ad Jesum sacerdotem magnum. Historialiter vero duo fuerunt homines, unus de tribu Juda et de stirpe reg
Abbreviated transcription (Latin):
dict̾as causas qͥa templum ñ habebant. &
in concauis domib habitabant:⁊ qͥa sub
dario. carnis oꝑib seruiebant. Qͥa uͦ alta¬
re ȩdificatum erat. & fundam̃ta templiia¬
cta. iccireo in uina die m̃sis. factum ẽ u̾bũ
dñi in manu aggei. Ostendit eum bona
habuisse oꝑa: atq in eiꝰ factis reqͥeuisse uer¬
bum di. aggeꝰ int̾p̾tatur festiuus: ex quo
innuit᷑. qͥa qui sollemnitates dñi ñ in fer¬
mento maliciȩ &e nequitiȩ. s in azimis sin¬
ceritatis ⁊ u̾itatis studet celebrare: hic ta¬
lis potest sermonemdi reciꝑe. Ad zoroba¬
bel fuium salathiel ducem tuda.⁊ ad ihm¬
dr fuisse zorobabel. fuit filius iechonie
regis. qͥ mnbabylonem captiuus ductus ẽ.
Intpretat᷑ autem ⁊ orobabel fluxus adia
fiuxus uene: expositꝰ est nob ad bibendũ.
Sut huncpossimꝰ bibe: ado debemꝰ petere qͦd
innuit salathiel pat̾ eiꝰ qͥ int̾pretat᷑ peticio

Expanded text:
dictas causas, quoniam templum non habebant, et dictas causas, quoniam templum non habebant, et in concavis habitabant, et quia sub Dario carnis operibus serviebant. Quia vero jam altare aedificatum erat, et fundamenta templi jactata, idcirco in una die mDomini in manu Aggaei, » ostendit eum bona habuisse opera, atque in eis factis requievisse verbum Dei. Aggaeus interpretatur festivus. Ex quo innuitur quia qui solemnitates Domini non in fermento malitiae et nequitiae sed in azymis sinceritatis et veritatis studet celebrare, hic talis potest sermonem Dei recipere. « Ad Zorobabel filium Salathiel ducem Juda, et dicitur fuisse Zorobabel, filius fuit Jechoniae regis, qui in Babylonem ductus est. Interpretatur autem Zorobabel fluxus adjacfluxus venae expositus est nobis ad bibendum. Sed ut hunc possimus bibere, a Deo debemus petere, quod innuit Salathiel pater ejus, qui interpretatur petitio
Abbreviated transcription (Latin):
& esdra. ñdum reedificata irłm. nec templo
dñi. Habitabat autem popłs indomib con¬
cauis & humilib. Quaꝑpt̾ ñ ad eosfit sermo
dñi: indigni aut̃ erant ut ad eosfieret qͥ nul¬
lam habebãt curam templi reedificandi. hu¬
mili ce campestͥ habitatione condenti. ⁊erant
sub darioꝑsarum rege. qͥ intͥptat᷑ gñatio ñ
fact̾a. siue que fuerunt. eos designans qͥ car¬
nis oꝑib & libidin seruiunt. Talem regem
merebat᷑ hab̃e popłs. qͥsine demplo dierat:
& ñ in monte syon. s deorsum habitabat. In¬
m̃sis: factum ẽ u̾bum dñi in manuaggei
ꝓpħe: & rł. Binariꝰ nũs. frequentissime in ma¬
laponit᷑ significatione. Diuidit enim pͥmũ
unitatem: & iccirco copulam conuigalem
siue discordiam des ignat. In genesi quoq
cum in alioꝵ dierum omniũ consũmatiõe
dicat᷑. uidit ds qͦd ẽẽt bonum: inscdi diei fi¬
ne ñ habet᷑. In .xͦi. qͦ m̃se nulla ẽ legalis sollẽ
designat. Rect̾e gͦ ⁊ in annoscđo darii. & in

Expanded text:
et Esdra, nondum reaedificata Hierusalem nec templo Domini. Habitabat autem populus in domibus concavis et humilibus, quapropter ad eos non fit sermo Domini. Indigni enim erant ut ad eos fieret, qui nullam habebant curam templi reaedificandi, humili et campestri habitatione contenti, et erant sub Dario Persarum rege, qui interpretatur generatio non facta, sive, qui fuerint, eos designans qui carnis operibus et libidini serviunt. Talem regem merebatur habere populus qui sine templo Dei erat, et non in monte Sion, sed deorsum habitabat. mensis, factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae. » Binarius numerus frequentissime in malam ponitur significationem. Dividit enim primam unitatem, et idcirco copulam conjugalem sive discordiam designat. In Genesi quoque cum in aliorum omnium dierum consummatione dicatur: Vidit Deus quod esset bonum in secundi diei fine non habetur. In sexto quoque mense nulla est legalis solemnidesignat. Recte ergo et in anno secundo Darii, et in
Abbreviated transcription (Latin):
templum edificemꝰ. Uicesima .iiii. dies. qͥ nũs
duplicatum ht̃ duodenarium:. designat ex
ut᷑q popło. iudaico uidelicet & gentili con¬
gregandos fideles & sp̃itale templum edifi¬
caturos. Hoc qͥdem dicendum. qͦd tͥplicatꝰ

Expanded text:
templum aedificemus. Vicesimus quartus dies, qui numerum duplicatum habet duodenarium, designat ex utroque populo Judaico et gentili congregandos fideles, et spirituale templum aedificaturos. Hoc quoque dicendum, quod triplicatus
Abbreviated transcription (Latin):
iosedech. ⁊ rł. Diligent attendendum qͦd ñ
⁊orobabel. nec ihis sac̾dos timuisse dicuntur.
s popłs timuit a facie dñi. Utq enim xp̃msig
nificat qͥ ẽ rex & sacdos induab naturis dei
multitudo. q̃ necdum inuirum ꝑfec̾tum
geum angłm natura fuisse. & quadam di¬
uina dispensatione humanum corpusas¬
sumpsisse. ꝓpt̾ hoc quod dr. dixit aggeꝰ nunciꝰ
dñi. Hocidem & de malachia & de iohe bap¬
tista opinant᷑. S sciendũ. nat᷑a eos homines

Expanded text:
i. » Diligenter attendendum, quod non Zorobabel nec Jesus sacerdos timuisse dicuntur, sed populus timuit a facie Domini, uterque enim Christum significat, qui est rex et sacerdos in duabus naturis Dei multitudo, quae necdum in virum perfectum gaeum angelum natura fuisse, et quadam divina dispensatione humanum corpus assumpsisse, propter hoc quod dicitur: Dixit Aggaeus, nuntius Domini. Hoc idem et de Malachia, et de Joanne Bapt
Abbreviated transcription (Latin):
ptam formamserui. Et apłs de eo dic̃. quia
cum ds pat̾ filo subiecerit oĩa: tc̃ ipse filius
subiectꝰ erit ei. qui sͥ subiec̃ omnia. In subiec̃¬
tis enim omĩb uidebit᷑ ⁊ ipse subiect᷑. Cumgͦ
hoc fũit impletum: assumet eũ ds pater.⁊ po¬
net eum qͦs i signacłm in manusua. Iose est
enim imago deimuisibilis. ⁊ forma substan¬
te eiꝰ. Hinc ipse filiꝰ de se dic̃. Hẽ enim pater
signauit ds. Ea qͥppe signamꝰ: quȩ sĩgłarit̃
dilecta. salua ẽẽ uolumꝰ. H̃c̃ gͦ pat̾ signauit
specialit̾. hoc ẽ elegit. Singłari gr̃a donauit
scđm humanitatem: ut sic̃ erat uerꝰ homo. uerꝰ

Expanded text:
de eodem: Quia cum Deus Pater Filio subjecerit omnia, tunc ipse Filius subjectus erit ei, qui sibi subjecit omnia. In subjectis enim ei omnibus videbitur et ipse subjectus. Cum ergo hoc fuerit impletum, assumet eum Deus Pater, et ponet eum quasi signaculum in manu sua. Ipse est enim imago Dei invisibilis et forma substantiae ejus. Hinc ipse Filius de se dicit: Hunc enim Pater signavit Deus. Ea quippe signamus, quae singulariter dilecta, salva esse volumus. Hunc ergo Pater signavit specialiter, hoc est elegit et singulari gratia donavit, secundum humani
Abbreviated transcription (Latin):
&&.IIII. m̃sis. in .uͦi. m̃se. in anno .ii. darii regis
cȩꝑunt edificare in eodem anno. qui supra
positus est. ⁊ in eodemm̃se. s ñ in eadem die.
Sup̃ enim unꝰ m̃sis id ẽ pͥmꝰ ponit᷑. hic uero
pulus necesse habebat doceri: & discere elem̃¬
ta sermonis d̃. Mystice quamdiuin hac ui¬
tasumus. qͣsi sub dario uiuimꝰ: qͥa carore¬

Expanded text:
 mensis in sexto mense in anno secundo Darii regis. » Coeperunt aedificare eodem anno, qui supra positus est, et in eodem mense, sed non in eadem die. Supra enim unus mensis, id est primus ponitur, hic vero pulus necesse habebat doceri et discere elementa sermonis Dei. Mystice, quandiu in hac vita sumus, quasi sub Dario vivimus, quia caro re
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. Apłs dic̃. Galeam salutis assumite:⁊ gla¬
dium sp̃s qͦd ẽ uerbumdi. Gladiꝰ est gͥ sermo
doctͥne cȩlestis: resecans ac concidens omnia
ꝑuersa doginata. Hoc gladiosepa¬
rant᷑ uir a frẽ. filiꝰ a patre. filia ama

Expanded text:
s dicit: « Galeam salutis assumite, et gladium spiritus, quod est verbum Dei. » Gladius est igitur sermo doctrinae coelestis, resecans et concidens omnia perversa dogmata. Hoc gladio separantur vir a fratre, filius a patre, filia a ma
Abbreviated transcription (Latin):
melior ẽ domꝰ. cui p̃est dñs. ab ua cui p̃fri¬
possim implere que ꝓmitto. Ego enimsum
cessaria sunt inedificando uel ornandotẽ¬
plum dabo. Iuxta inisticum sensum. aurũ
est sensus ce intellectꝰ sp̃italis: qui in scripturis
latet. De qͦ salomon dic̃. Thesaurꝰ desidabilis:
requiescit in ore sapientis. Argentum uͦ. cla¬
ra eloqͥa scͥpturarum. Unde psalmista. Eloqͥa
dñi eloquia casta: argentum igne examina¬
tum. His metallis ornat᷑ eccłia der: & fit illust¬
or. quam qͦndam fuerat Synagoga. Et in loco
ficandam. nicħ magis scimꝰ ꝓdesse qm̃ pacẽ.
Ido ipsam reꝓmisit illa enim concessa.: faciliꝰ
bona ceta sequent᷑. S &e allegoricosensu. dat
dñs pacem in eccłia p̃senti. comp̃ssis maligni
hostis insidiis. & mitigatis uitioꝵ bellis. In fuit᷑o

Expanded text:
melior est domus, cui praeest Dominus, ab illa cui praefmelior est domus, cui praeest Dominus, ab illa cui praefpossim implere quod promitto. Ego enim sum cessaria sunt in aedificando vel ornando templum dabo. Juxta sensum mysticum, aurum est sensus et intellectus spiritualis, qui in Scripturis latet, de quo Salomon ait: « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis. » Argentum vero clara eloquia Scripturarum, unde Psalmista: « Eloquia Domini eloquia casta, argentum, » et reliqua. His metallis ornatur Ecclesia, et fit illustrior quam quondam fuerit Synagoga. « Et in locficandam nihil magis scimus prodesse quam pacem, ideo ipsam repromittit. Illa enim concessa, facilius caetera bona sequentur. Sed allegorico sensu dat Dominus pacem in Ecclesia praesenti, compressis maligni hostis insidiis, et mitigatis vitiorum bellis, in futuro
Abbreviated transcription (Latin):
inuiam & incultam atq aridam solitudinẽ.
menta: qͦd factum ẽ in aduentudñi. Nã tp̃r
passionis eiꝰ motum est celum. qnsol obseura¬
tus est: & tenebre facte sunt ab hora.Uͦi. usq
ad horam nonã. Terramota est. cũ saxa scinde¬
rentur. sepulchra patescerent:ipsa qͦꝙ terra
tremeret. Motum ẽ mare p̃sentis scti. flatibꝰ
demonum in seditionem concitatum: q̃n &e
draco int̾fectꝰ ẽ. id est diaboiꝰ suꝑat᷑. qͥ cubabat
in mari huiꝰ scł. Mouit ce aridam: squalida
& infructuosa corda gentilium. Omni gͦ uniu̾si¬
tatae cõmota. mote st̃ om̃s gs̃ p̃dicantibus
aplis. qͥa in omnem t̾ram exiuit sonꝰ eorum.
stũ est aduentum xp̃i p̃nunciari. quidesi¬
derabat᷑ & expectabat᷑ ut redimeret gentes.
De qͦ apts. Inquem desidant angli ꝓspicere.
ẽ eccłia. que est dom dide uiuis lapidib edi¬
ficata. Si enim głosa fuit domꝰ que edificata
ẽ a seruo. qͣntum distat seruus adño. tanto

Expanded text:
inviam et incultam atque aridam solitudinem. menta, quod utique factum est in adventu Domini. Nam tempore passionis illius, motum est coelum, quando sol obscuratus est, et tenebrae factae sunt ab hora sexta usque ad horam nonam; terra mota est cum saxa finderentur, sepulcra patescerent, ipsa quoque terra tremeret, motum est mare praesentis saeculi, flatibus daemonum in seditionem concitatum, quando et draco interfectus est, id est diabolus superatus, qui cubabat in mari hujus saeculi. Movit et aridam, squalida et infructuosa corda gentilium. Omni ergo universitate commota, motae sunt omnes gentes praedicantibus apostolis, quoniam in omnem terram exivit sonus eostum est adventum Christi praenuntiari, qui desiderabatur et exspectabatur, ut redimeret gentes, de quo Apostolus: « In quem desiderant angeli prospicere. est Ecclesia, quae est domus Dei de vivis lapidibus aedificata. Si enim gloriosa fuit domus, quae aedificata est a servo, quantum distat servus a Domino, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
.xxͦ.ii. die mensis:. impletis scilicet tribus
ebdomadib. completouidelicet mist̾io
in gła sua pͥma:. & qͥde uos uidetis hanc nẽ.¬
& rł. Ciementissime consolat᷑ ds popu¬
lum. qui pͥorem domum in sua gła uide¬
rant: in euiꝰ comparatione hec uidebat᷑
quasi non eẽ.Nolite inquit desꝑare.No¬
lite manꝰ submittere. Ego enim uobiscũ¬
sum. Ego om̃ps locut᷑ sum. cuiꝰ dixisse
fecisse est. & illa implebo quȩ uobiscũ pepigi

Expanded text:
prima die mensis, impletis scilicet tribus hebdomadibus, et completo mysterio in gloria sua prima? Et quid vos videtis hanc n » Clementissime consolatur Dominus populum, qui priorem domum in sua gloria viderant, in cujus comparatione haec videbatur quasi non esse. Nolite inquiens desperare, nolite manus submittere, ego enim sum vobiscum, ego omnipotens locutus sum, cujus dixisse fecisse est, et illa implebo quae vobiscum pepigi,
Abbreviated transcription (Latin):
silu angłs dr. Qd autem dic̃ nuneiꝰ dñi de
nuens dm̃i: tale ẽ. ac si diceret ꝓpħa de pro¬
phetis. Ego uobis cum sum dic̃ dñs. Non hoc
ad ⁊orobabel nec adiħmdic̃. s ad populũ.
qͥ timuerat a facie dñi. Iui autem in ꝑsona xͥ¬

Expanded text:
e nuntiis Domini, » tale est ac si diceret, propheta de prophetis. « Ego vobiscum, dicit Dominus. » Non hoc ad Zorobabel nec ad Jesum dicit, sed ad populum qui timuerat a facie Domini. Illi enim in persona
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ tram. deinde suꝑ oĩa que ꝓfert humꝰ:
ad ultimum suꝑ hoĩes. & suꝑ ium̃ta: quia
p̃cedente fame. ꝓfecto suꝑhomines & suꝑ ui¬
menta mors uenit.Sicq idem gladiꝰ. q̾c̃q
manꝰ hõium laborauerat consumit. Et au

Expanded text:
super terram, deinde super omnia quae profert humus, ad ultimum super homines et super jumenta, quia, praecedente fame, profecto super homines et jumenta mors venit, sicque idem gladius quaecunque manus hominum laboraverat, con
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃as: & c̃. Qͥa inquit dicitis. ñdum ẽ tempꝰ
edificande domꝰ dñi: considate que fecistis.
& que passi estis. Omĩs enĩ labor ur̃. nullum
potuit habe ꝓuentum. Seminastisplura:¬
potestis dicere ido fam̃ secutã: qͦd in ex̾cenda
qͦd sufficet ad exhilaranda corda potantium.
Ipsum qͦq uestim̃tum ñ potuit frigꝰ pellere
aut calefacẽ. Siqͥs etiam mercedes cong̃ga¬
uerat. siue negotiatione. siue mercennaria
manu. frustra laborauit: qͥa õs pecunie de¬
flucerunt. ueluti in ꝑtusum sacculũ misse.
Sp̃italit illi corda suꝑ uiassuasponunt. qͥ
absq iudicio discretionis nicħ faciunt. qui
ante m̃tis ocłos lucernam u̾bi dei semꝑhñt.
Multum autemseminat. s parum colligit.
qͥ in p̃dicationis oꝑe assidue laborat: s mi¬
nimum ex auditoꝵ fide ⁊ oꝑatione fructũ
pcipit. dum eosubo uł exemplo scandalita¬
tos offendit. Comedit & ñ saturat᷑. bibit ce ñ

Expanded text:
ras. » Quia inquit dicitis: Nondum est tempus aedificandae domus Domini; considerate quae fecistis, et quae passi estis. Omnis enim labor vester nullum potuit haberepotestis dicere ideo famem secutam, quod in exercenda quod sufficeret ad exhilaranda corda potantium. Ipsum quoque vestimentum non potuit frigus pellere aut calefacere. Si quis autem mercedes congregaverat, sive in negotiatione, seu mercenaria manu, frustra laboravit, quia omnes pecuniae defluxerunt, veluti in pertusum sacculum missae. Spiritualiter illi corda super vias suas ponunt, qui absque judicio discretionis nihil faciunt, qui ante mentis oculos lucernam verbi Dei semper habent. Multum autem seminat, sed parum colligit, qui in praedicationis opere assidue laborat; sed minimum ex auditorum fide et operatione fructum percipit, dum eos verbo et exemplo scandalizatos ostendit. Comedit, et non saturatur; bibit, et non
Abbreviated transcription (Latin):
incide: ut inde edificet᷑ templum accepta¬
bis accidit. cum iam metendi tempꝰ insta¬
ret: & frum̃ta uos in manib tenere puta¬
retis: messuistis uacuos eulmos. & manes
stipulas sine gͣnis congregastis.S &e hoc qͦd
de magnis aceruis modicum fuerat elecꝰ¬
tum: eum intulissetis in domos ur̃as exsuf.¬
flauiulud. & mea uir tute disꝑsum. & ad nichi¬
ium redactum est. Sp̃italit̾ ill ad amplius
respieiunt. & minora recipiunt: qͥde suis
oꝑib głantes. et̾nam mercedem sibi falso ado¬
imino pollicent᷑. Quam ob eausam dic̃ dñs.
excituum: qͥa domꝰ mea deserta ẽ. & reł. Misti¬
ce illi indomum suã. deserta domo di festi¬
nant. qui mundanis cupiditatib capti. et
t̾renis actib occupati: templũ deiise cõstru¬

Expanded text:
incidere, ut inde aedificetur templum acceptaincidere, ut inde aedificetur templum acceptabis accidit. Cum jam metendi tempus instaret, et frumenta vos in manibus tenere putaretis, messuistis vacuos culmos, et inanes stipulas sine granis congregastis. Sed et hoc quod de magnis acervis modicum fuerat electum, cum intulissetis in domos vestras, efflavi illud, et ex mea virtute dispersum et ad nihilum redactum est. Spiritualiter illi ad amplius respiciunt, et minora recipiunt, qui de suis operibus gloriantes, aeternam mercedem sibi falso a Domino pollicentur. « Quam ob causam dicit Dominus exercituum, quia domus mea deserta est, et ce illi in domum suam deserta domo Dei festinant, qui mundanis cupiditatibus capti, et terrenis actibus occupati, templum Dei constru
Abbreviated transcription (Latin):
bibit & inebriat᷑: qͥ recta que nouit oꝑatur.
hinc idem salomon diẽ. Iustꝰ comedit & re¬
plet animam suam:uent̾ autem impiorũ
insaturabilis. Congregatas uͦ mercedes in ꝑ¬
tusum sacculum mittit:qͥ uirtutum oꝑa
ex ealore ñ fouet᷑: qͥ diuinam sapĩam qͣ ornet᷑.
ce amalicie frigore defendat᷑ accipit: s depi¬
de ce desidiose eam exequendo. caloris illiꝰ
grã pͥuat᷑. Hec dic̃ dñs excituum. Ponite cor¬
da ur̃a suꝑ uias ur̃as. ascendite in montem.
deferte lignum. edificate domum: ce rł. Con¬
siderate inqͥt eunct̾a qͦ geritis. ⁊ relicta cu¬
ra ur̃arum domuum. ascendite inmontẽ
libanum: p̃cidite ligna. & edificate domũ
tm̃. & ñ lapides iubet afferri. illud ẽ quod
hebrei diẽt. quia post incensum demplũ
parietes remanserant: & iccircoligna tm̃
ad contingandũ necessaria erant. Mistice
in montem ascendere ẽ. altitudinem diui¬
nȩ contemplationis uirtutum ꝓfectibus
scande: & testimonia scͥpturarum q̃rendo

Expanded text:
bibit, et non inebriatur, qui recta quae novit, non operatur. Hinc Salomon dicit: Justus comedit, et replet animam suam, venter autem impiorum insaturabilis. Congregatas vero mercedes in pertusum sacculum mittit, qui virtutum opera ex calore non fovetur, qui divinam sapientiam, qua ornetur et a malitiae frigore defendatur, accipit, sed tepide et desidiose eam exsequendo, caloris illius gratia privatur. « Haec dicit Dominus exercituum: Ponite corda vestra super vias vestras. Ascendite in montem, portate lignum, et aedificate domum. » Considerate inquit cuncta quae geritis, et relicta cura vestrarum domuum, ascendite in montem Libanum, praecidite ligna, et aedificate domum tantum, non lapides jubet afferri, illud est quod Hebraei dicunt, quia post incensum templum parietes remanserant, et idcirco ligna tantum ad contignanda necessaria erant: Mystice, in montem ascendere, est altitudinem divinae contemplationis virtutum profectibus scandere, ac testimonia Scripturarum quaerendo
Abbreviated transcription (Latin):
gouitiũ frugum ab aureo colore dictum. Hec
inqͥt feci. ut saltem afflicti ad me rediretis:
s nec sic fuit ex uob̃ qui adme reu̾teret᷑ dic̃
quelibet do offerre mun̾a. & elemosinis uel
oblationib uelle dm placare: qͣndiu non ex¬
semetipsum facere templum dei ꝓficiendo.¬
suꝑponendo:⁊ sic in altare fidei accepta deo
dona ualebit offerre. Ponite corda ur̃a a die
nouemb̃. qͥa a marcio annum incipimꝰ. Apd̃
hebreos autẽ quoꝵ pͥm᷑ m̃sis ẽ nisan. id ẽ apͥliᷤ
decemb .ix. habet᷑: quo m̃se semina latent in t̾ra:
nec potest comectari. utrum sterilitas anfȩ¬
cunditas eqͥt. Qͥa gͥ nonꝰ m̃ois erat: int̾rogat
ꝓpħa. Nunquro iam sem̃ in g̾mine est: Hel ut
alia tnslatio dic̃ aꝑtiꝰ. infollicło hoc ẽ in techa

Expanded text:
vitium frugum ab aureo colore dictum. Haec, vitium frugum ab aureo colore dictum. Haec, inquit, feci, ut saltem afflicti ad me rediretis, sed nec sit fuit ex vobis qui ad me reverteretur. quemlibet Domino offerre munera, et eleemosynis vel oblationibus velle Deum placare, quandiu non exsuis facere templum Dei proficiendo sic in altare fidei accepta Deo dona valebit offerre. « Ponite corda vestra ex die November, qui a Martio annum incipimus; apud Hebraeos autem, quorum primus, mensis est, Nisan, id est Aprilis, December nonus habetur, quo mense semina latent in terra, nec potest conjectari utrum sterilitas an fecunditas sequatur. Quia ergo nonus mensis erat, interrogat propheta: « Nunquid jam semen in germine est? » vel, ut alia tra
Abbreviated transcription (Latin):
cur ista ꝓposuerit. Qͥ enim immundꝰ ẽ in
anima. & morticinium tetigit: omne qͦd
tetigerit uł obtulerit immundum erit. Est
domomea diruta. hostias offers in altari.
&e putas te his carnib sc̃ificari: scito te non
tantum scĩficari ex hostiis qͣs in templomeo
diruto offers. qͣm contaminari oĩa quȩ agis:
ꝓpt̾ hoc qͥa negligis domum meam.⁊ domos
tuas diligent᷑ extruis. Et nẽ ponite suꝑ corda
ur̃a a dic hac & supͣ. anteqͣm poneret᷑ lapis su
isrł. respice ad p̾t̾itos dies. & ab hac uicesima
iiii. dic nonim̃sis. scdi anni darii. qͥcqͥd retͦ
gestum ẽ consida: & ꝑpende qͣnta retͦ sustinu¬
eris. cum ñdum edificaret᷑ templum: ⁊ qͣn¬
ta tͥ euenerĩt ꝓsꝑa. ex qͦ cȩpit construi. Que
uͦ sint illa: ipse specialit̾ enumerat. Anteꝙͣ
turos estimaretis: uix .xx. amphoras reꝑie¬
batis. Cur hec ꝓuenerint ostendit. Icuss:
uos uento urente.⁊ aurugine & grandine
omĩa oꝑa manuum urãrum. Est autem auru¬

Expanded text:
cur ista proposuerit. Qui enim immundus est in anima, et morticinum tetigerit, omne quod tetigerit vel obtulerit, immundum erit. Est domo mea diruta hostias offers in altari, et putas te his carnibus sanctificari, scito non tantum te sanctificari ex hostiis quas in templo meo diruto offers, quam contaminari omnia quae agis, propter hoc quod negligis domum meam, et tuas domus diligenter exstruis. « Et nunc, ponite corda vestra a die hac et supra, antequam ponIsrael. respice ad praeteritos dies, et ab hac vicesima quarta die noni mensis secundi anni Darii, quidquid retro gestum est, considera, et perpende quanta retro sustinueris, cum nondum aedificaretur templum, et quanta tibi evenerint prospera ex quo coepit construi. Quae vero sint illa, ipse specialiter enumerat. Antequaturos aestimaretis, VIX viginti amphoras reperiebatis. Cur haec evenerint, ostendit. « Percussi, vos vento urente et aurugine et grandine, omnia opera manuum vestrarum, et non fu
Abbreviated transcription (Latin):
deest illi unitas. quȩ adiecta implet denariã
ꝑfectionem. Qͥ gͦ mala in se finiens qͣsi infi¬
ne noni m̃sis domum dñi edificare. Hoc est
seipsum cultui diuino dedicare cȩꝑit: abunda¬
bit fructibꝰ uineȩ ficꝰ Ioliuȩ. id est replebitur
gr̃a ce benedictione patͥs &e filii & sp̃s sc̃ĩ. sp̃italẽ
leticiam. refectionẽ atq illum inationem scẽ¬

Expanded text:
deest illi unitas, quae adjecta implet denariam perfectionem. Qui vero mala in se finiens, quasi in fine noni mensis domum Domini aedificare hoc est seipsum cultui divino dedicare coeperit, abundavit fructibus vineae, ficus, et olivae, id est replebitur gratia et benedictione Patris et Filii et Spiritus sancti, spiritualem laetitiam, refectionem, atque illum
Abbreviated transcription (Latin):
ideo.xxͣ. iiii. eiꝰdem m̃sis fit sermo dñi ad pro
enim scire legẽ.⁊ ipsi int̾rogati debent res¬
pondere de lege. Int̾rogae gͥ eos agge ꝓpha ex
persona dñi dicens.Si tulerit homo earnem
tur scĩficata. caro hostie que immolabat᷑ in
altari. licet int̾ ipsas scĩficatas carnes eẽt mag¬
na diu̾sitas: que in leuiticoplene dr̃. Immun¬
dus autem in aĩa dicebat᷑ qui mortuum tan¬
gebat. Quandiu enĩ anima in corpore ẽ. ñ
est immundum humanum corpꝰ: qui habet
animam ad imaginem dei ⁊ similitudinẽ
fact̾am.Statimuͦ. ut anima corpꝰ deseruerit.
efficit᷑ corpꝰ immundum:. utpote t̾renum. ⁊ ex
carnis uoluptate concretum. Hoc dicimus
qͣntum ad naturam. Cet̾m scõꝵ corpora. qͦꝵ
mors ẽ p̃ciosa: sancta st̃ ex m̃ito inhabitatͥcis
carnem scĩficatam. ⁊ ligau̾it eam insummita¬
te uestim̃ti sui. & ipsa sũmitas uestimenti teci¬
gerit panem. aut quemlibet cibum alium: nũ¬
quid pot̾it sc̃ificari tactum uestim̃to. in qͦ sẽa ca

Expanded text:
ie ejusdem mensis fit sermo Domini ad propenim est scire legem, et ipsi interrogati debent respondere de lege. Interrogat ergo eos Aggaeus propheta ex persona Domini, dicens: « Si tulerit homo carnem tur, caro hostiae, quae immolabatur in altari, licet inter ipsas sanctificatas carnes esset magna diversitas, quod in Levitico pleniter dicitur. Immundus autem in anima dicebatur, qui mortuum tangebat. Quandiu enim anima in corpore est, non est immundum humanum corpus, qui habet animam ad imaginem et similitudinem Dei factam. Statim vero ut anima corpus deseruerit, efficitur corpus immundum, utpote terrenum et ex carnis voluptate concretum. Hoc dicimus quantum ad naturam; caeterum sanctorum corpora, quorum mors est pretiosa, sancta sunt ex merito inhabitatriciscarnem sanctificatam, et ligaverit eam in summitate vestimenti sui, et ipsa summitas vestimenti tetigerit panem, aut quemlibet alium cibum, nunquid poterit sanctificari tactu vestimenti, in quo sancta car
Abbreviated transcription (Latin):
dr u̾bum dni. Nc qͥa fundam̃ta templi iacta
st̃. ⁊ iam popłs cum pͥncipib facit oꝑa templi
dñi: ꝓpt̾ea ad aggeum fit sermodñi. Nono aut̃
mense fit sermo: qͥa de immundicia populi
peccatoris locuturꝰ ẽ. Nunqm enim nonꝰ nũs
in bonam partẽ ponit᷑ in diuinis scͥpturis. S¬

Expanded text:
nc quia fundamenta jam templi jacta sunt, et jam populus cum principibus facit opera templi Domini, propterea ad Aggaeum fit sermo Domini. Nono autem mense fit sermo, quia de immunditia populi peccatoris locuturus est. Nunquam enim nonus numerus in bonam partem ponitur in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
lat ꝓpt̾ simplicitatim m̃tis atq humilitatẽ: qr sic̃
pecꝰ ad dñi fui ꝑ oĩa subiect̾um ẽ uoluntatẽ ⁊ta ce
seruus bonꝰ. semꝑ ad dñi sui paratꝰ ẽ utilitatẽ. Un¬
de ñ meret᷑ in digne abici: s cum õi diligentia re¬
seruari. filii tͥ st̃ eruoi illos: & cura illos a puen¬
tia illorum. Hac sententia qͣlit̾ seruilis conditio
nutenda sit: aꝑte monstrat᷑. Affect̾u gͦ filiorum
ꝓpt̾ ius nat᷑e fouendi st̃: s disciplina fortiore ꝓpt
instabilitatem m̃tis donandi. Unde in post̾ioribꝰ

Expanded text:
humilitatem: quia sicut pecus ad domini sui per omnia subjectum est voluntatem, ita et servus bonus semper ad Domini sui paratus est utilitatem. Unde non meretur indigne abjici, sed cum omni diligentia reservari. « Filii tibi sunt? erudi illos, et curva illos a pueritia illorum. » Hac sententia qualiter servilis conditio nutrienda sit, aperte monstratur. Affectus ergo filiorum propter jus naturae fovendi sunt; sed disciplina fortiore propter instabilitatem mentis domandi. Unde in posterioribus
Abbreviated transcription (Latin):
dantemaĩam suã. Admonet sapĩa: ut mo-¬
destiam ⁊ egͥtatis regłam in subditis nius conser¬
cennariꝰ debita laboris suu m̃cede fraudet᷑: qͥa legał
⁊ aplica lectio. euident̾ docet. ut una q̃q ꝑsona
eum eqͥtate tetet᷑. Nampaulꝰ ad titum scͥbens. iu¬
bet seruo ᷤ dñis suis subditos eẽ in oĩbꝰ placentes: ñ¬

Expanded text:
dantem animam suam. » Admonet Sapientia ut modestiam et aequitatis regulam in subditis nostris conserrcenarius debita laboris sui mercede fraudetur, quia legalis et apostolica lectio evidenter docet, ut unaquaeque persona cum aequitate tractetur. Nam Paulus ad Titum scribens jubet servos dominis suis subditos e
Abbreviated transcription (Latin):
cimur ut do placeamꝰ: cui mito displicet qͦd na¬
cendo cont̾rimꝰ. Hec enim ẽ pͥma elemosina q̃
nob̃ dedimꝰ: q̃m nosmetipsos miseros ꝑ miseran¬
tis dei miscđiam reqͥsiuimꝰ: iustum iudicium
eiꝰ confitentes. qͦ miseri effecti sumꝰ: de qͦ dic̃ apl̃s.
iudicium qͥdem ex uno in condemnationẽ: et
magne karitatis eiꝰ grãs agentes. de qͣ idem ipse

Expanded text:
eamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec enim est prima eleemosyna, quam nobis dedimus, quoniam nosmetipsos miseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus. De quo dicit Apostolus: « Judicium quidem ex uno in condemnationem ; » et magnae charitati ejus gratias age
Abbreviated transcription (Latin):
in eugłio ait. Date elemosinã: ⁊ ecce oĩa munda
sunt uob. Sane sciendũ qͦd qͥ sceleratissime ui¬
uunt. nec curant talem uitã moresq corrigere:
& int̃ ipsa facinora ⁊ flagitia sua elemosinas fre¬
quientare ñ cessant: frust᷑ ido sblandiunt᷑. qm̃¬
dñs ait: date elemosinã:⁊ ecce oĩa munda sunt
uob. Hoc enĩ qm late pateat ñ intelligõ: s ut
intelligant attendant qͥbꝰ dix̾it. Nempe in eimn¬
gelio sic scͥptum ẽ. Cum loq̃ret᷑. rogauit uiũ
qͥdam phariseꝰ ut pͣndet apud se: ⁊ ingressꝰ
recubuit. Phariseꝰ autem cȩpit int̾ se reputãs

Expanded text:
ngelio ait: « Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . « Sane sciendum quod qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra illi sibi blandiuntur; qs ait: « Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. » Hoc enim quam late pateat non intelligunt, sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: « Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus, ut pranderet apud se. Et ingressus recubuit. Pharis
Abbreviated transcription (Latin):
mum sempit̾num erit ingn̾ationib ur̃is. Ni¬
chil aliud possidebt̃ decimaꝵs oblatione con¬
tenti: qͦs in uꝰ eoꝵ ⁊ necessaria separaui. Qͥ bꝰ ñ
solũ pͥmitiaꝵ ⁊ decimais donatio delegata ẽ:
s ã hostiaꝵ ⁊ uictimarum q̃ dño offerebant᷑
in eis usꝰ concessꝰ ÷. Unde dic̃. & pͥmitiarum &
purgationis partem. ministͥs ch̃ dandam.: Qͥa
ipsi peccata portant ppli: ⁊ orant ꝓ eis. Qtiod
aut̃ fubiungit᷑. E de negligentia purga te cum
paucis: ostendit qͦd oblatio q̃ ex humili mente
& pura dilect̾ione deo offert᷑. licet parua sit
qͣntitate: multoꝵ delictorum negligentias pur¬
gat. De qͦ scͥptum ẽ. Raritas oꝑit multitudinẽ
peccõꝵs. E psalmista. Sacͥficium inquit deo
sp̃s contͥbulatꝰ: cor contͥtum ⁊ humiliatum ds ñ¬
sꝑnit. Unde in eugłio ipse dñs duo eris minuta
pauꝑclȩ uidue ñ sp̾uit: s gratant accepit. Da¬
tum brachiors tuoꝵ ⁊ sacͥficium scĩficationis of

Expanded text:
rit in generationibus vestris. Nihil aliud possidebunt, decimarum oblatione contenti, quas in usus eorum et necessaria separavi . » Quibus non solum primitiarum et decimarum donatio delegata est, sed etiam hostiarum et victimarum, quae Domino offerebantur in ejus usus concessus est. Unde dicit, et primitiarum, et purgationis partem ministris Dei dandam. Quia ipsi peccata portant populi et orant pro eis. Quod autem subjungitur: « Et de negligentia tua purga te cum paucis, » ostendit quod oblatio, quae ex humili mente et pura dilectione Deo offertur, licet parva sit quantitate, multorum delictorum negligentias purgat. De quo scriptum est: « Charitas operit multitudinem peccatorum . » Et Psalmista: « Sacrificium, inquit, Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, s . » Unde in Evangelio ipse Dominus duo aeris minuta pauperculae viduae non sorevit, sed gratanter accepit « Datum brachiorum tuorum, et sacrificium sanctificationis of
Abbreviated transcription (Latin):
tur dicens. Qͥs infirmat᷑:⁊ egoñ infirmor: Qͥs
scandalitat᷑: ⁊iegoñuror:. factꝰ sum infirmꝰ. intir¬
iis: ut infirmos lucͥfacerẽ. Omnia õibꝰ fact̾us
sum: ut om̃s facerem saluos. Unde ⁊ sequitar.¬

Expanded text:
tur, dicens: « Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis tur, dicens: « Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? » Factus sum infirmus, ut infirmos lucrifacerem: omnia omnibus factus sum, ut omnes facerem sal
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Diligendo eã qͥppe scd̃m scłm: odit eã scd̃m
đm. Si gͦ uellet eidare elemosinã ꝑ qm munda
ut consolatio tribuat᷑ plorantibus. xi.¬
t mortuo ñ ꝓhibeas grãm. Ñ desis ploran¬
tibꝰ in rogatione: & cum lugentib am¬
bula. Qͦd adelemosinaꝵs donationẽ ꝑtineat
hoc qͦd sepult᷑a mortuis p̃bet᷑: tobias patͥarcha
actibꝰ suis insinuat. De qͦ scͥptura refert. qͦd in
captiuitate assyrioꝵ positꝰ. ꝑgeret ꝑ omnem
cognationẽ suã ⁊ consolaret᷑ eos. diuidetq u¬
nieuiq ꝓut pot̾at de facultatibꝰ suis. Csurien
teo alebat nudisq uestimenta p̃bebat :⁊ mor¬
tuis atq occisis sepult᷑am soilicitꝰ exhibebat. S si
mortuam carnem elemosina ẽ sepelire: multo
mag̃ hoĩem uiuũ in tͥbulatione consolari. atq
solaens subuenire. Unde paulꝰ ait. Baudete cum
gaudentib: flete cũ flentibꝰ. Qͦd ⁊ se ficisse attesta¬

Expanded text:
lis. » Diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum lis. » Diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam munda ut consolatio tribuatur plorantibus. « Et mortuo non prohibeas gratiam. Non desis plorantibus in consolatione, et cum lugentibus ambula. » Quod ad eleemosynarum donationem pertineat hoc quod sepultura mortuis praebetur, Tobias patriarcha actibus suis insinuat. De quo Scriptura refert, quod in captivitate Assyriorum positus, pergeret per omnem cognationem suam, et consolaretur eos, divideretque unicuique prout poterat de facutes alebat, nudisque vestimenta praebebat, et mortuis atque occisis sepulturam sollicitus exhibebat. Sed si mortuam carnem eleemosyna est sepelire, multo magis hominem vivum in tribulatione consolari atque solatiis subvenire. Unde Paulus ait: « Gaudete cum gaudentibus, flete cum flentibus . » Quod et se fecisse attesta
Abbreviated transcription (Latin):
matis m̃tam ⁊ rutã. ⁊ omne holꝰ. Has enĩ noui ele¬
mosinas ur̃as: ne de illis me ñc uos admonuisse ar¬
bitremini: ⁊p̃titis iudiciũ ⁊ caritatẽ dei: qͣ elemo¬
sina possitis ab oĩ inqͥnam̃to int̾iore mundari.
ut uobmunda eẽnt ⁊ corpora q̃ lauatis. Hoc est
enimoĩa. ⁊ int̾iora scilicet ⁊ ext̾iora: sic̃ alibile¬
gitur. Mundate q̃ intꝰ stͥ.⁊ q̃ foris sunt mtnda
ert̃. S ne istas elemosinas q̃ fiunt de fructibꝰ t̾rȩ
resyuisse uidet᷑: hec inqͥt oportuit facere. iud¬
cium ⁊ caritatẽ d̃:⁊ illa ñ omitere. id ẽ elemo
sinas qmlibet largissimas fruct̾tium suoꝵ. uel
cuiꝰcunq pecumȩ. impunitatẽ se emere existi¬
mant: infacinorum immanitate ac flagitioꝵ ne¬
qͥtia ꝑmanendo. Ñ solũ enim hec factunt: s ita
diligt̃. ut in eis semꝑ obtent. tm̃si possint impune
u̾sari. Qͥ aut̃ diligit iniqͥtatẽ. odit aĩam suam:
& qͥodit animam suã. ñ ẽ in ea misericors. s crude¬

Expanded text:
matis mentam, et rutam, et omne olus: has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini; et praeteritis judicium et charitatem Dei, qua eleemosyna possitis ab omni inquinamento interiore mundari, ut vobis munda essent et corpora, quae lavatis, hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora. Sicut alibi legitur: « Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt: » sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur: « Haec, inquit, oportuit facere, judicium et charitatem Dei; et illa non omitteresynas quaslibet largissimas fructuum suorum vel cujuscumque pecuniae, impunitatem se emere existimant in facinorum immanitate ac flagitiorum nequitia permanendi: non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt, ut in eis semper optent, tantum si possint impune, versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam ; et qui odit animam suam, non est in eam misericors
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. ⁊ ipse ⁊ uxor tua tec̃. N enim pot̾is sine
pulchre p̃cipit ut in dieb uanitatis nr̃ȩ. ie
ueramuitã. ⁊ cũ sapĩa uxore queramꝰ. Hȩc enĩ
pars nr̃a ẽ. ⁊ hic laboris fructꝰ: si in hac uita um¬
bratili. uitam ȩt̾nam inuienire ualeamus.

Expanded text:
vitam, et ipse et uxor tua tecum non enim poteris sine vitam, et ipse et uxor tua tecum non enim poteris sine pulchre praecipit, ut in diebus vanitatis nostrae veram vitam cum sapientia uxore quaeramus. Haec enim pars nostra est, et hic laboris fructus, si in hac vita umbratili vitam veram invenire valeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
mundi.⁊ uidit frc̃m suum necesse habe. ⁊ clause¬
rit uiscerasua ab eo. qͦmͦ caritas dimanet in eo:
Qͥ ꝓpt̾ amicum negligit damnum iustꝰ ẽ: ⁊ qͥ odit
muna uiuet. Noli discede a muliere sensata et
bona: qͣm sortitꝰ es in timore dei. Scd̾m hystoriã
fedꝰ comugii seruandũ docet. ne faeile dirumpat᷑:¬
paret. Uł mag̃ iuxta allegoriã. a societate eccłiȩ
fidelem quẽlibet ꝓhibet discede: qͥa pactũ qͦd
cũ do in baptismate pepigit. oĩno necesse est ut
seruet: qm̃ magnaremunatio sequet᷑ ulum. qͥ
uerȩ religionis fidꝰ ẽ executor. Unde fubiungit᷑.
q̃ ip̃parauit ds his qͥdiligt̃ ulum. Potes hanc mu¬
lierem sapĩam intelligere sacraꝵ scͥpturarum:
qm eugłm margaritã p̃ciosam nuncupat: quã
negotiator sp̃ał dum inuen̾it. abut ⁊ uendidit
oĩa q̃ habuit:. ⁊ emit illã. De hac ⁊ eccłiastes ait.
Uiue uitã cũ muliere qͣm dileristi: oĩbꝰ dieb ua
ambigue dict̾um ẽ. siue uiue & contemplare

Expanded text:
 viderit fratrem suum necesse habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo? Qui propter amicum negligit damnum, justus est; et qui odit munera, vivet . » « Noli discedere a muliere sensata et bona, quam sortitus es in timore Dei. » Secundum historiam foedus conjugii servandum docet, ne facile disrumpatparet . » Vel magis juxta allegoriam, a societate Ecclesiae fidelem quemlibet prohibet discedere, quia pactum quod cum Deo in baptismate pepigit, omnino necesse est ut servet, quoniam magna remuneratio sequetur illum, qui verae religionis fidus est exsecutor. Unde subjungitur. quae praeparavit Deus his qui diligunt illum . » Potes hanc mutierem sapientiam intelligere sacrarum Scripturarum, quam Evangelium margaritam pretiosam nuncupat, quam negotiator spiritualis dum invenerit, abiit et vendidit omnia quae habuit, et emit illam. De hac et Ecclesiastes ait: « Vive vitaamb
Abbreviated transcription (Latin):
ñne qͥ fec̃ id qͦd foris ẽ. cẽ id qͦd intꝰ est fecit: Ne¬
runtam̃ qͦd suꝑest. date elemosinam : ecce
munda sint omĩa. tm̃ si elemosinas dedint. sicu¬
ti isti eas dandas putant: cumsint immundiõs
qͦs ñ mundat fides xͥ. de qͣ scͥptum ẽ. mundans
fide corda eors: ⁊ dicat apłs. immundis autẽ:
infidelibꝰ nicħ ẽ mundum. s polluta st̃ eorũ
& mens ⁊ conscientia: Qmͦ gͦ oĩa phariseis

Expanded text:
 etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod superest, date eleemosynam, et ecce munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant? cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est, Mundans fide corda eorum ; et dicat Apostolus, Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩeugłio. Qͥ uos honorat: me honorat. Et qͥuos
recipit: me recipit. Qͥ aut̃ uossꝑnie: me sꝑnit.
S qͥa honor aliqñ necessitatum p̃bitionem. ⁊ so¬
latiorum subsidia sig̾cat: subiungit. Honora
dm̃ ex tota aĩa tua: & honorifica sac̾dotes. &
purga te cũ brachiis. Unde dñs disciplis suis
ait. Dignꝰ est enĩ oꝑariꝰ cibo suo. In qͣmeunq
ciuitatem aut castellum intrau̾itis: int̾rogate
qͥs in ea dignꝰsit. ⁊ ibi manete donec exeatis. Hĩe
penduis unqͣm: Qͥs plantat uineam: ⁊ fructꝰ eiꝰ
ñ edet: Qͥs pascit g̃gem: ⁊ de lact̾e eiꝰ ñ mandu

Expanded text:
ui vos honorat, me honorat; et qui vos recipit, me recipit; qui autem vos spernit, me spernit . » Sed quia honor aliquando necessitatum praebitionem et solatiorum subsidia significat, subjungit: « Honora Deum ex tota anima tua, et nonorifica sacerdotes, et purga te cum brachiis. » Unde Dominus discipulis suis ait: « Dignus enim operarius cibo suo. In quamcunque civitatem aut castellum intraveritis, interrogate quis in ea dignus sit: et ibi manete donec exeatis . » Hipendiis unquam? Quis plantat vineam, et fructus ejus non edit? Quis pascit gregem, et de lacte
Abbreviated transcription (Latin):
redde parentibꝰ. Hoc enim acceptum ẽ corã deo.
fAuit̾ aut̃ dm̃patrem recta fide ⁊ bonis oꝑibus
honorare debemꝰ: ⁊ gemitum matͥs eccł̃ie q̃ nos
parturiendo multum laborauit. ñ obliuisci:
putarem᷑. Omnia em̃ bona iusta ⁊ sc̃a quȩ nobiͦ
fecerunt. eũ grãrum act̾ione reciꝑe: ⁊ laudem
condignam illis referre debemꝰ. Cui ĩ sensui se
Ntota inqͥt aĩa ttia time dm̃: ⁊ sac̾dotes illiꝰ .x.¬
sc̃ifica. In õi uͥtute dilige eũ qͥ te feẽ: ⁊ ministros

Expanded text:
reddere parentibus: hoc enim acceptum est coram Deo. reddere parentibus: hoc enim acceptum est coram Deo. Aliter autem: Deum Patrem recta fide, et bonis operibus honorare debemus; et gemitum matris Ecclesiae, quae nos parturiendo multum laboravit, non oblivisci, putaremur. Omnia enim bona justa et sancta, quae nobis fecerunt, cum gratiarum actione recipere, et laudem condignam illis referre debemus. Cui etiam sensui seq« In tota, inquit, anima tua time Deum, et sacerdotes illius sanctifica, in omni virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓu̾bis scͥptum ẽ. qͥ gͣdit᷑ sapient̾. iste saluabit᷑.
qͥ autem nutrit scorta. ꝑdet substantiam. Mu
uideat᷑ cõm̃dare pudiciciã coniugalem. ut
ipsa sola legitime retenta. sꝑnat᷑ oĩs meretͥtũ
& concubinarum fetor: at tn altiore sensu
nos admonet. ut catholicam fidem cũ uerare¬
ugione. qm pͥmum yꝰ baptisim ꝑceptionẽ sorti¬
ti sumꝰ. firmit̾ tenentes: omnẽ hereticorum ꝑ¬
hortat᷑ dicens. fuli audime ⁊ attende u̾ba oris
mei: ne abstrahat᷑ mens tua in uiis illiꝰ. neq
decipiaris semitis eiꝰ. Multos enĩ uuln̾atos deie¬
cit. ⁊ fortissimi qͥq int̾fecti sunt abea. uiȩ inferi
domꝰ eiꝰ. penet̾rites int̾iora mortis. Honora patrẽ
tuum ⁊ gemitum matͥs tuȩ ne obliuiscaris: me
q̃m illud mandatũ pͥmum ẽ in reꝓmissione. Un¬
de ce pauiꝰ docet uiduas q̃ filios ⁊ nepotes hñt: ut
discant pͥmum domũ suã regere. ⁊ mutuã uicẽ

Expanded text:
Proverbiis scriptum est: « Qui graditur sapienter, iste salvabitur. Proverbiis scriptum est: « Qui graditur sapienter, iste salvabitur. Qui autem nutrit scorta, perdet substantiam . « videatur commendare pudicitiam conjugalem, ut ipsa sola legitime retenta, spernatur omnis meretricum et concubinarum fetor, attamen altiore sensu nos admonet, ut catholicam fidem cum vera religione, quam primum post baptismi perceptionem sortiti sumus, firmiter tenentes, omnem haereticorum perhortatur, dicens: « Fili, audi me, et attende verbis oris mei, ne abstr vulneratos dejecit, et fortissimi quique interfecti sunt ab ea. Viae inferi domus ejus, penetrantes interiora mortis . » « Honora patrem tuum, et gemitum matris tuae ne obliviscaris; memquoniam illud mandatum primum est in repromissione. Unde et Paulus docet viduas, quae filios et nepotes habent, ut discant primum domum suam regere, et mutuam vicem
Abbreviated transcription (Latin):
filie tͥ st̃. serua corpꝰ ularum: ⁊ ñ ostendas hyla¬
rem faciem tuam ad illas. Sic̃ suꝑiꝰ bonos ser¬
uos in loco filioꝵ habe doctut: sie ce nẽ ancillas
in loco filiaꝵs hab̾e iubet. S tñ cũ disciplina
sic̃ filii habendi st̃: ꝓinde alibi scͥptum ẽ. Las¬
ta filium. ⁊ ꝑauentem de faciet: lude cum eo :⁊
contͥstabit te. Narrideas illi. ne doleas:⁊ in
nouissimo obstupes cant dentes tui.
kade filiam. ⁊ gnͣde opꝰ fecis: ⁊ hoĩsens ato
da illam. Trade filiam iubet. & subicere
matͥmonio: ne forte lasciuiat indomopa¬
rentum. & corruat libidine. Sic q gͣnde opꝰ
hoc ẽ utile. dic̃ ꝑact̾um: Qa meliꝰ ẽ ut sub
custodia & disciplinauiri maneat seruata:
qm ĩ domo parentũ. cum iã suꝑ adulta est c̃õ¬
taminet᷑ neglecta. S ut hoc faciliꝰ possit ꝑ¬
ficr hoisensato. hoc ẽ prudenti ⁊ strenuo man¬
cdat eã tͣłe. Ita enĩsolumꝰ seruata erte. Qͥa ut ĩ

Expanded text:
tibi sunt, serva corpus illarum, et non ostendas hilarem faciem tuam ad illas. » Sicut superius bonos servos in loco filiorum habere docuit, sic et nunc ancillas in loco filiarum habere jubet; sed tamen cum disciplina, sicut filii habendi sunt, proinde alibi scriptum est: « Lacta filiucontristabit te. Non arrideas illi, ne doleas, et in novissimo obstupescant dentes tui .rade filiam, et grande opus feceris, et homini sensato da illam. » Tradi filiam jubet, et subjicere matrimonio, ne forte lasciviat in domo parentum, et corruat libidine. Sicque grande opus, hoc est utile, dicit peractum. Quia melius est ut sub custodia et disciplina viri maneat servata, quam in domo parentum, cum jam superadulta est, contaminetur neglecta. Sed ut hoc facilius possit perfici, homini sensato, hoc est prudenti, et strenuo mandat eam tradere. Ita enim solummodo servata erit. Quia ut in
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ ubo nec lingua. szoꝑe ⁊ u̾itate. Quia nemo
potest ꝑfect̾e pecc̃m deuitare: ⁊ oꝑib iusticie de¬
seruire: nͥ qͥ sꝑat se cotroie de hoc mundo migͣ¬
re. Qͥ enim considat qͥł ẽ in morte: semꝑ fit timi¬
dus in oꝑatione: atq unde in ocłis suis iã qͣs i
ñ uiuit. nil qͦd tͣnsit appecit. Cunctis p̃sentistii

Expanded text:
Sed quia nemo potest perfecte peccatum devitare, et operibus justitiae deservire, nisi qui sperat se quotidie de hoc mundo migrare. Qui enim considerat qualis est in morte, semper fit timidus in operatione, atque unde in oculis suis jam quasi non vivit, nil quod transit appetit, cunctis praesentis vi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ iohs dic. Omnis qͥ natꝰ ẽ ex deo ñ fac̃ pecẽm:
tum qͦddam pecc̃m intelligas. qͦd ñ pot̃ admit¬
tere hõ qͥ ex donatꝰ ẽ: ⁊ tale pecẽm ẽ illud. ut
siqͥsqm hoc a diniserit. confirmet cet̾a. Siquis
aut̃ hoc ñ admiserit: soluat cȩt̾a. Mandatum
enĩ xp̃i. dilectio uocat᷑. ł banc dilectionem:
peccata soluunt᷑. Hec si ñ teneat᷑ &r gratie pecc̃m
cum potente.

Expanded text:
it: « Omnis qui natus est ex Deo, non facit peccatum, tum quoddam peccatum intelligit, quod non potest admittere homo, qui ex Deo natus est; et tale peccatum est illud, ut si quisquam hoc admiserit, confirmet caetera. Si quis autem hoc non admiserit, solvat caetera. Mandatum enim Christi, dilectio vocatur: per hanc dilectionem peccata solvuntur, haec si non teneatur, et grave peccatum cum potente.
Abbreviated transcription (Latin):
tudicantes.⁊ dm̃ karitate qm donauit ipse dili¬
gentes. pie. rect̾eq uiuamꝰ. Qͦd iudicium ⁊ carita¬
tem di. cũ pharisei ỹt̾irent: decimabant tñ ꝓpt̾
elemosinas qͣs faciebant. etiã q̃q minutissima
fructuum suoꝵ. Et ido ñ dabant elemosinam a
tuum tanqͣm teipsum. Cũ gͦ inc̾passet eos qͦd fo¬
rinsecꝰ se lauabant. intꝰ aut̃ rapina ⁊ iniquitat
pleni erant: admonens qnͣdã elemosinam qͣm
sͥ hõ debet pͥmitꝰ dare. ⁊ int̾iora mundare: uetĩ¬
tam̃ inqͥt qͦd suꝑẽ. date elemos inã: ⁊ ecce omĩa
munda st̃ uob̃. Dcinde ut ostendẽt qͥd ad monl¬

Expanded text:
judicantes, et Deum charitate quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant etiam quaeque minutissima fructuum suorum: et ideo non dabant eleemosynas a tuum tanquam te ipsum . Cum ergo incrinsecus se lavarent, intus autem rapina et iniquinate pleni essent, admonens quamdam eleemosynam, quam sibi homo debet primitus dare, et interiora mundare; verumtamen, inquit, quod superest date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet q