comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num cęlorum: s qui facit uoluntatem
patͥs mei qui in celis ẽ. ipse intrabit i¬
trabit inregnum celorum. Sicut ꝓpt̃
dogina nequicie cauendi sunt falsi
ꝓphe habentes spcciem bone uite: sic
et hi econtrario qui cum integre fidi
sermo oꝑib comꝓbet᷑. Lucas. Quidus¬
catis me domine dñe⁊ et non facitis
quȩ dico: Ac si aliis uerbis diceret. Quid
folia recte confessionis iactatis: qui
bonos fructus non ostenditis: Hinc
apłs secreturus ꝑfectum discipulum
ab ypochrita: ait. Ueniam ad uos:
& cognoscam ñ sermonẽ eorum qui
inflati sunt. s uirtutem. Iue gͦ ꝓpriȩ
dicit domine dñe. qui uoluntatem
sono uocis enuntiat: scđm hoc quod
ait apłs. Nemo dicit dominus ih̃e:
ihc ẽ: corde credere: ore confiteri: oꝑib¬
attestari. Nam unum sine alio. nega¬

Expanded text:
m Patris mei, qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum. » Sicut propter dogma justitiae cavendi sunt falsi prophetae, habentes spem bonae vitae, sic et hi econtrario, qui cum integrae fidesermo operibus comprobetur. « Quid vocatis me, Domine, Domine; et non facitis e dico? » Ac si aliis verbis diceret: Quid folia rectae confessionis jactatis, qui bonos fructus non ostenditis? Hinc Apostolus secreturus perfectum discipulum ab hypocrita, dixit: « Veniam ad vos et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem . » Ille ergo proprie dicit, Domine, Domine, qui voluntatem sono vocis enuntiat. Secundum hoc quod ait Apostolus: « Nemo dicit Dominus Jesus, est corde credere, ore confiteri, operiattestari. Nam unum sine alio nega
Abbreviated transcription (Latin):
.i. bonus homo fructus malos non facit. qũã¬
diubonus est: & tamdiu mala arbor .i. matꝰ
noniam niuem cam.s aquam uocamus.
potest gͦ mutari: non cale fieri. Sic potest
ficri ut malus non sit qui malus fuit: ñ
tamen potest fieri ut malus bñ faciat. Nã
et si aliquando utilis ẽ: non hoc ipse facit.
s diuina ꝓuidentia fit. Non quod pharis¬
ei utilit᷑ audiebant᷑ illorum erat s di: de
quibus dicit ꝓpb̃a. Seminatis tͥticum: et
spinas metetis. Nongͦ auditores eorum lege¬

Expanded text:
id est, bonus homo fructus malos non facit, quanid est, bonus homo fructus malos non facit, quandiu bonus est; et tandiu mala arbor, id est, malus non jam nivem eam, sed aquam vocamus. Potest ergo mutari, non calefieri. Sic potest fieri ut malus non sit, qui malus fuit, non tamen potest fieri ut malus benefaciat. Nam etsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed divina providentia fit. Non quod Pharisaei utiliter audiebantur, illorum erat, sed Dei, de quibus dicit propheta: Seminatis triticum, et spinas metetis . Non ergo audiditores eorum de
Abbreviated transcription (Latin):
catori dictum ẽ. Terra tua spias et tͥbulo
germinabit tͥ. ficus uͦ et uua dulcedo con
uersationis ẽ quam xp̃c innobis esurit:
& feruor dilectionis. qui letificat cor ho¬
mminis. hinc scͥptum ẽ. ficusꝑtulit gros¬
sos suos: uinee florentes. odorem dederut
Non ficus despinis. nonuua derubo col¬
ligit᷑: quia mens adhuc ueteris hominis
consuetudine de pressa simulare potest:
s fruct̾us noui hominis ferre non potest.
Quod si aliquando facta uł dicta maloꝵ
ꝓsunt bonis: non hoc faciunt mali: szcon¬
ic omnns arborbona: fructus bonos
facit. Mala autem arbor: fructus ma¬
los facit. Non potest arborbona fructus
malos facẽ: neq arbor mala fructus bo¬
nos facere. Sicut uerum ẽ quod decribu¬
lis non colligunt᷑ ficus: sic uerum ẽ quod
arborbona fructus bonos facit. Arbor bo¬
na uł mala ẽ homo non exnatura que adõ
inomnib bona creata ẽ. s exuoluntate
bona uł mala. fructus sunt oꝑa que nec
bona male uoluntatis possunt eẽ: nec ma

Expanded text:
 « Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi . » Ficus vero et uva dulcedo novae conversationis est, quam Christus in nobis esurit, et fervor dilectionis qui laetificat cor hominis. Hinc scriptum est: « Ficus protulit grossos suos, vineae florentes odorem dederunt . » Non ficus de spinis, non uva de rubo colligitur, quia mens adhuc veteris hominis consuetudine depressa simulare potest, et fructus novi hominis ferre non potest. Quod si aliquando facta vel dicta malorum prosunt bonis, non hoc faciunt mali, sed conic omnis arbor bona fructus bonos facit. Mala autem arbor fructus malos facimalos facere, neque arbor mala fructus bonos facere. Sicut verum est quod de tribulis non colliguntur ficus, sic verum est quod arbor bona fructus bonos facit. Arbor bona vel mala, est homo non ex natura quae a Deo in omnibus bona creata est, sed ex voluntate bona vel mala. Fructus sunt opera, quae nec bona malae voluntatis possunt esse, nec mala
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑius dictum ẽ quente regnum dĩ: adqu iad
suntrare. uultis. intrate ꝑangustam portã
Lata uia est seculi uoluptates: angusta.
labores scĩ et ienuma. Multi inueniunt
angustam uiam. s non ingrediunt᷑. quia
capti seculi uoluptatib deitinere uerita¬
tis reuertunt᷑: Lata uia nonquerit᷑: quia
sponte se offert: Spatiosa uia ẽ subaudis.
Quam angusta ẽ .i. ualde angusta ẽ. uia
arta ẽ ille qͥue dixit. ẽgo sum uia. ueritas¬

Expanded text:
um est: Quaerite regnum Dei : ad quod si intrare vultis, intrate per angustam portam. Lata via est, saeculi voluptates: angusta, labores sancti et jejunia. Multi inveniunt angustam viam, sed non ingrediuntur, quia capti saeculi voluptatibus, de itinere veritatis revertuntur. Lata via non quaeritur, quia sponte se offert. Spatiosa via, est, subaudis. Quam angusta est, id est, valde angusta est. Via arcta est ille qui dixit: Ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ meriti qui oꝑat᷑: s inuocatio nomi¬
nil xp̃i noc agit ꝓ condempnatione in¬
uocantium: uł ꝓ utilitate uidentiũ.
& audientium. Nam & saul et bala
ysi resistentes. multa miracula fecerũt:
& multi alii. Antixp̃e etiam multa
miracula faciet. Ab his gͦ maxime ca¬
uendum ẽ. Nunquam ds nouit cos:
quia illos dicit᷑ scire quos approbat. ut
illud. nouit dominus uiam iustorũ:
illos uͦ nescire. qͦs non approbat in sua
dilectione. Non dixit qui oꝑati estis¬
tentiam: s qui oꝑamini. Hoc ẽqui
in p̾senti dic iudicii ucet facuitatem

Expanded text:
 sed invocatio nominis Christi hoc agit pro condemnatione invocantium, vel pro utilitate videntium et audientium. Nam et Saul et Balaaysi resistentes, multa miracula fecerunt , et multi alii. Antichristus etiam multa miracula faciet. Ab his ergo maxime cavendum est. Nunquam Deus novit eos quia illos dicitur scire, quos approbat, ut illud: Novit Deus viam justorum . Illos vero nescire, quos non approbat in sua dilectione. HIERON. Non dixit, qui operati estistentiam; sed, qui operamini, hoc est, qui in praesenti di
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ eum scin didisse canib. Non enm
eis decdit qui caꝑe non poterant: squi caꝑe
poterant. Conculcare ꝑtinet ad condempto¬
res margaritarum: disrumꝑe adoppug¬
natores ueritatis. Pedes dicit affectiones
malas: conuersos uͦbi qui se conuertunt
debono quod audiunt ad malum: ut in
fide disrumpant uos. xlL. cxxiiii.

Expanded text:
dum est eum sanctum dedisse canibus. Non enim dum est eum sanctum dedisse canibus. Non enim eis dedit qui capere non poterant, sed qui poterant. Conculcare, pertinet ad contemptores margaritarum; disrumpere ad oppugnatores veritatis; pedes, dicit affectiones malas; conversos vero, qui se convertunt de bono quod audiunt ad malum, ut in fide disrumpant vos. CAPUT XL. L.
Abbreviated transcription (Latin):
cenose libidim et uoluptatib seculi mã¬
ciparunt. Canes u̾ omnes herctier:qui con¬
tia creatorem suum blasphemiarum ex
porcos qui necdum crediderunt: quib ñ
li namq aꝑiendo caque auditores non
possunt sustinere: amplius nocent quam
cacendo. Unde dominus. Multa babeo
uobis diccre: s non potestis portare mͦ. St
uiolari nefas est: ut euangelium. Mar¬
garite sunt allegore. quȩ tanquam de
ꝓfundo trabunt᷑. Idẽ gͥpotest dici scm̃
et margarita: s scm̃ exeo quod non de¬
bet corrumpi: margarita excoquodnon
debet contempni. Conat᷑ autem quisq cor¬
rumꝑe quod non uult cẽ integrum: contem¬
nere quod uile ducit. Canes sunt ueritatiᷤ
obpugnatores: porci contemptores. Cauẽ¬
dum ẽ gͦ: nequid aꝑiat᷑ non capienti. Meliꝰ
enim querit quod clausum ẽ: quam id qͦd
aꝑtuinẽ aut infestet. aut negligat. Quod
nit᷑ quȩ multi qui aderant uł resistendo
uł conteͬmnendo non ceꝑunt. non putan¬

Expanded text:
oenosae libidini et voluptatibus hujus saeculi manciparunt. Canes vero omnes haeretici, qui contra Creatorem suum blasphemiarum ext, porcos, qui necdum crediderunt, quibus noli namque aperiendo ea quae auditores non possunt sustinere, amplius nocent quam tacendo. Unde Dominus: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Et t, quod violari nefas est, ut Evangelium. Margaritae sunt allegoriae, quae tanquam de profundo trahuntur. Idem igitur potest dici sanctum et margarita, sed sanctum ex eo quod non debet corrumpi; margarita ex eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere, quod non vult esse integrum, contemnere, quod vile ducit. Canes sunt veritatis oppugnatores, porci contemptores. Cavendum est ergo ne quid aperiatur non capienti. Melius enim quaerit quod clausum est, quam in quod apertum est aut infestet aut negligat. Quod nvenitur, quae multi qui aderant, vel resistendo vel contemnendo non conceperunt, non putan
Abbreviated transcription (Latin):
olite cunere pusillus grex̾ quia compla¬
cuit patͥ ur̃o dare uobis regnum. Ne
diffidatis inelemosina. inoratione. inie¬
unio: quia pat̾ complacita bonitate da¬
bit uobis regnum. Giegem electorum no¬
minat pusillum: uel oboꝑationem maio¬
ris numeri reꝓborum: uł potiꝰob humi¬
litatis deuotionem qua ꝑuenit᷑ ad cȩleste
endite que possidetis: et date elemosi¬
nam. Qui ꝓcelo mundana omnia sꝑ¬
it. u̾endat quȩ habet et distͥbuiͣt: qui non
ẽ tante uirtutis. de his quȩ habet elemosi¬
nam dec. Non enim precipit᷑ ut nichil pe¬
cume adusus necessarios ascis rescruetur:
cum et ipse dominus cui ministrabant
anglĩ. ad informandam eccliam. loculos
acite uobis sacculos qui non ueterasct᷑:
thesaurũ ñ deficientẽ in ceł. Sensus ẽ:
Elemosinas abscondite uobis .i. ad cõmo¬
dum urm̃ insinu pauꝑis quarum merceᷤ
maneat incelis. hoc est inspũalib et eter¬

Expanded text:
olite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. BEDA. Ne diffidatis in eleemosyna, in oratione, in jejunio; quia pater complacita bonitate dabit vobis regnum. Gregem electorum nominat pusillum, vel ob comparationem majoris numeri reproborum, vel potius ob humilitatis devotionem, qua pervenitur ad coeleste endite quae possidetis, et date eleemosynam. Qui pro coelo mundana omnia spernit, vendat quae habet et distribuat, qui non est tantae virtutis, de his quae habet eleemosynam det. BEDA. Non enim praecipitur ut nihil pecuniae ad usus necessarios a sanctis reservetur, cum et ipse Dominus cui ministrabant angeli, ad informandam Ecclesiam, loculos acite vobis sacculos qui non veterascunt, thesaurum non deficientem in coelis. Sensus est: Eleemosynas abscondite vobis, id est, ad commodum vestrum in sinu pauperis, quarum merces maneat in coelis, hoc est, in spiritualibus et aeter
Abbreviated transcription (Latin):
regalem quã matħs. et adsacerdotalem
positũ: qm̃ uidetur ẽẽ rex bestiarũ. ꝓpt̃
terribilem fortitudinẽ. Hec ꝑsona tribu¬
ta est matheo. quia ingeneratione dĩn
regiam seriem ꝓsecutus est. Iycas aucẽ
qm̃ cepit a sac̾dotio zacharie. sacerdo¬
tis faciens mentionẽ patris iohis bap¬
tiste. uitulo deputatus est: quia ma¬
gna uictima uitulus erat insacrifi¬
cio sacerdocũ. Marco.homo xp̃o meri¬
to assignatus est: quia neq de regia
potestate aliqͥd dixit. neq de sac̾docali
s tantum ab homine rp̃o ex orsus est.
Hii omĩs de diuinitate pauca locuti sc̃
Aquila e. ioħs: lucis et̃ne contẽplator.
Dicunt᷑ eni pulli aquilarũ sie a parenti¬
b ꝓbari: patris scił ungue suspendi:
et radiis solis opponi. Qui firme contẽ¬
platus fuerit filius agnoscitur: si acie
palpitauit. tanquã ad ulterinꝰ ab ungue
dimittitur.
mbrosius suꝑlucã. Pleriq putat̃
dnm nr̃m: quacuor formis anima¬

Expanded text:
regalem quam Matthaeus, et ad sacerdotalem regalem quam Matthaeus, et ad sacerdotalem positum, quoniam videtur esse rex bestiarum propter terribilem fortitudinem. Haec persona tributa est Matthaeo, quia in generatione Domini regiam seriem prosecutus est . Lucas autem quoniam coepit a sacerdotio Zachariae, sacerdotis faciens mentionem patris Joannis Baptistae, vitulo deputatus est, quia magna victima vitulus erat in sacrificio sacerdotum . Marco homo Christus merito assignatus est, quia neque de regia potestate aliquid dixit, neque de sacerdotali; sed tantum ab homine Christo exorsus est. Hi omnes de divinitate pauca locuti sunt. Aquila est Joannes, lucis aeternae contemplator. Dicuntur enim pulli aquilarum sic a parentibus probari, patris scilicet ungue suspendi, et radiis solis opponi. Qui firme contemplatus fuerit, filius agnoscitur; si acie palpitaverit, tanquam adulterinus ab ungue dimittitur. » Ambrosius super Lucam: « Plerique putant Dominum nostrum quatuor formis anima
Abbreviated transcription (Latin):
dere. tot parutilos necat. Lucam eͦ ꝑtu¬
tulũ significari neutri dubitauerunt:
qui quasi ammal hosttis de ptitatum.
circa tẽplum maxime et iherosolimam.
narrationis sue uersatur incessu. In pͥn¬
cipio sacerdotẽ collocat ad aram orantẽ.
poplo foris stante. Mariam concepto a ño
iherosolimã mittit ad domũ pontificis
ibi baptistã natũ refcit. illuc dnmnatũ
cum hostia transfert: illuc cũ parentib
singlis anins ducit. Duodennẽ intẽplo
choris doctorum intersirit. et post cet̃a
disciplos dñi in tc̃plo latidantes infine
eugłii concltidit. Concordia aug̃ in .iiii.
strare ꝑsonã. et mathei comes eẽ. quia cũ
illo plura dic̃ ꝓpter regiam ꝑsonã quȩ si¬
ne comitatu eẽ non solet: tel qđ ꝓbabus
est. quia cũ ambob incedit. Nam quauis
matheo in plarib. tamen in non nulus
luce magis congruit:ut hoc ipsodemon¬
stret᷑ adleonẽ et ad iitulũ. hoc est. et aq̃

Expanded text:
dere, tot parvulos necat . Lucam per videre, tot parvulos necat . Lucam per vitulum significari neutri dubitaverunt, qui quasi animal hostiis deputatum, circa templum maxime et Hierosolymam narrationis suae versatur incessu. In principio sacerdotem collocat ad aram orantem, populo foris stante. Mariam, concepto Domino, Hierosolymam mittit ad domum pontificis. Ibi Baptistam natum refert , illuc Dominum natum cum hostia transfert, illuc cum parentibus singulis annis ducit, duodennem in templo choris doctorum interserit , et post caetera discipulos Deum in templo laudantes in fine Evangelii concludit. » Concordia Augustini, in quarto strare personam et Matthaei comes esse, quia cum illo plura dicit propter regiam personam, quae sine comitatu esse non solet, vel, quod probabilius est, quia cum ambobus incedit. Nam quamvis Matthaeo in pluribus, tamen in nonnullis Lucae magis congruit, ut hoc ipso demonstretur ad leonem et ad vitulum hoc est, ad
Abbreviated transcription (Latin):
lia. que int̃pretat᷑ laborans. et rachei
que int̾pretatur tisũ pͥncipiũ. datur
incelligitres euglistas circa actiuam
uirtutẽ fuisse uersatos: iobem t̾icurca
contẽplaciuã. Unde m tudetur ꝓbabi¬
lius attendisse illos. ꝗtuleoñe inma¬
tbeo hominẽ in marcbo intellexert:
utuilũ i inluca. aqulã iniobe: quã
qͥ hominẽ matheo. aquilam marco.leo¬
nem ioł tribuerunt: De pͥncipiis em̃ li¬
brorum coniccturã capere uoluerant. ñ
de tota intentione euaglistarũ. quȩ mag
fuerat ꝑscrutanda. Multo eñ congruen¬
tius maths regiam xp̃i ꝑsonã matime
cõmendans. ꝑ leonẽ significatur.: unde
et inapocalipsi. cũ ipsa cribu regia leo
cõmemoratꝰ est tibi dicitur. uicit leo de
tribu iuda. Scđm matłim maginarran¬
tur uenisse aboriente ad regẽ querendũ
et adorandum. quieis ꝑstellam natus
apparuit: et ipse rex herodes regem for¬
midat infantẽ: atq ut eum possit occi¬

Expanded text:
Lia quae interpretatur laborans, et Rachel, Lia quae interpretatur laborans, et Rachel, quae interpretatur visum principium, datur intelligi, tres evangelistas circa activam virtutem fuisse versatos, Joannem vero circa contemplativam. Unde mihi videtur probabilius attendisse illos, qui leonem in Matthaeo, hominem in Marco intellexerunt, vitulum vero in Luca, aquilam in Joanne, quam qui hominem Matthaeo, aquilam Marco, leonem Joanni tribuerunt. De principiis enim librorum conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius Matthaeus regiam Christi personam maxime commendans, per leonem significatur. Unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dicitur: Vicit leo de tribu Juda . Secundum Matthaeum magi narrantur venisse ab oriente ad regem quaerendum et adorandum, qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem formidat infantem, atque ut eum possit occi
Abbreviated transcription (Latin):
Et uehemens aqͥla: stricto socat oia lapsu.
Lucaᷤ tiberius describit p̃lia xpi.
Iure sacer uitulꝰ. qui menia fat̾ a uita.
oħs fremit ore. leosimilis rugienti.
regiam stiscepit: marcus tanquã pedis¬
sequus et breuiator eiꝰ eẽ uidctur. cum
solo iohe nichil dicens. Lucas sacdotalẽ
dñi stirpem occupauit ad dd ascende¬
ns ñ regiũ stẽma secutꝰ. i ꝑ reges exut
ad nachan qui rex ñ fuit filiu dauio:. n
deus. ceteros reges ꝓsecutus est. Non au
habuit breuiatorẽ lucas: sicut maths
Et hoc forte non fuit sinc aliqͥ sacraito
quia regum est non ẽẽ sine comitum
obsequio. Lucas uͦ non habuit breina¬
torem comitẽ. na sacerdos in sca scoru
sob intrabat. hi cres inarime circa hu¬
manitatis facta usati sunt. ioħs uͦ cir¬
ca diuinitatẽ. Proinde cũ due turtutes
sint anime una actiua alta contẽpla¬
tiua: quas significauierunt uroreo iacob

Expanded text:
Et vehemens aquila stricto secat omnia lapsu. Et vehemens aquila stricto secat omnia lapsu. Lucas uberius describit praelia Christi Jure sacer vitulus, qui moenia fatur avita. Joannes fremit ore leo similis rugienti. regiam stirpem suscepit. Marcus tanquam pedissequus, et breviator ejus esse videtur, cum solo Joanne nihil dicens. Lucas sacerdotalem Domini stirpem occupavit, ad David ascendens, non regium stemma secutus, sed per reges exiit ad Nathan qui rex non fuit filium David; non siccendens, caeteros reges prosecutus est. Non autem habuit breviatorem Lucas, sicut Matthaeus. Et hoc forte non fuit sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. Lucas vero non habuit breviatorem comitem. Nam sacerdos in sancta sanctorum solus intrabat. Hi tres maxime circa humanitatis facta versati sunt, Joannes vero circa divinitatem. Proinde cum duae virtutes sint animae, una activa, altera contemplativa, quas significaverunt uxores Jacob,
Abbreviated transcription (Latin):
inqͦ pͥma uisio ita conteritur. Et in me¬
dio sicut similitudo qͦtuor ammaliũ.
et uultꝰ corũ facies hominis. ec facies
leonis. et facies uituli. et facies aqͥle:
Prima hominns facies matheũ signifi¬
cat: qͥ qͥsi de homine erorsus ẽ scribere
lib generationis ihu rp̃i. Soda marcũ
ditur. Uox clamantis in deserto.Gercia
tutuli: que lucã a zacharia sacdode sũp¬
sisse initiũ p̃figurat. Quarta ioħem: qͥ
adaltiora festinans. de u̾ibo dei disputat.
Et inapocalypsi cadẽ significatio est:
tibi dicit᷑. Animal pͥmũ simile leoni:
scdm simile uiculo:. t̾cium simile homi¬
ni: quartũ simile aquile uolanti. Seduliꝰ.
oe matheu̾agens. hominẽ genalit̃ implet: a¬
arcꝰ ut alta freut uor ꝑdescrta leonis.
Iura sacdocis. lucas tenct ore iuuenci
Hore uolans aquile. ubo petit astra iohs
Aliter iuuencus.
Matheus instituit u̾tutũ tramite mores.
Et benc uiuendi iusto dedit ordine leges
Marcꝰ amat: t̾ras int̾ celũq uolare

Expanded text:
 quo prima visio ita contexitur: Et in medio sicut similitudo quatuor animalium: et vultus eorum facies hominis, et facies leonis, et facies vituli, et facies aquilae . Prima hominis facies Matthaeum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere: Liber geneditur: Vox clamantis in deserto . Tertia vituli, quae Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium praefigurat . Quarta Joannem, qui ad altiora festinans, de verbo Dei disputat . Et in Apocalypsi eadem significatio est, ubi dicitur: Animal primum simile leoni, secundum simile vitulo, tertium simile homini, quartum simile aquilae volanti . » Sedulius: oc Matthaeus agens hominem generaliter implet, Marcus ut alta fremit uox per deserta leonis, Iura sacerdotii Lucas tenet ore iuuenci, More uolans aquilae uAliter Juvencus: Matthaeus instituit virtutum tramite mores, Et bene vivendi justo dedit ordine leges. Marcus amat terras inter coelumque volare,
Abbreviated transcription (Latin):
l̾isus eandẽ ꝓrsus habentes mat̾iam ꝑ
diu̾sitate metriet t̾iborũ duo st̃. et tamen
non nͥunã continent sententiã: sic euglista¬
rũ libricũ sint quatuor unũ continent
cũgłin: qͥa unã doctrinã faciunt de fide
catholica. de cõmumone sacram̃torũ ac
de p̃mio uirtutũ. Iurta hoc dicit etiã
et unũ quatuor. Nam licet quatuor di¬
cant᷑. qͥa diuisĩ. et uario ordine quatuor
ea ꝑscripsere: tam̃ unũ st̃ in sũma fidei
ce enĩ cubonũ. angliũ annuntiatio di¬
cit᷑. unde et angłs nuncius int̃p̃tatur
e figuris euglistarũ diũsas patrũ¬

Expanded text:
versus eamdem prorsus habentes materiam, pro versus eamdem prorsus habentes materiam, pro diversitate metri et verborum duo sunt, et tamen nonnisi unam continent sententiam, sic evangelistarum libri cum sint quatuor, unum continent Evangelium; quia unam doctrinam faciunt de fide catholica, de communione sacramentorum ac de praemio virtutum. » Juxta hoc dicit etiam et unum quatuor. Nam licet quatuor dicantur, quia divisim et vario ordine quatuor ea perscripsere, tamen unum sunt in summa fidei ce enim εὐ bonum, ἀγγέλιον annuntiatio dicitur, unde et angelus nuntius interpretatur. De figuris evangelistarum non a
Abbreviated transcription (Latin):
peo quod carnalis popłs modũ egrederet̃
uindicte. lex ꝑmitit carnalib incẽ repen
dere mali. quod euglium firmiorib uetat
figuris et enigmatib demonstrare. Q¬
etigłii autẽ ad et̃ne beaticudinis głam
m̃tes humanas accendere. Ier̃. paule et
foliis.s in radice rationis. Unde ambro¬
siꝰ suꝑlucã. Eccłia cũ quatuor eugłii li¬
bros habeat. tinũ eugłm habet. unũ am̃
docet. Remig̾ in matħm. Sciendũ quia
sic̃ tina ẽ fides. et unũ baptisma: ita et
unũ ẽ eugłm: qͥa una ẽ doctrina. Et qđ
unũ sit. dñs manifestat. cũ dicit. Ite p̃di¬
cate eũgłm om̃i creature. Et itẽ. Predica¬
bitur hoc eugłm regni. intoto orbe.Et
illud. Et cet̾a. Ot nos quotiens cunq plu¬
ral intimero dicimꝰ eugłia. nec doctrinã
diuidimꝰ: s libros distinguimꝰ. Beda qͦꝙ¬
or eugłia quã unũ quatuor librorũ uerita¬
te consonum ediderunt. Sicut eni duo

Expanded text:
pro eo quod carnalis populus modum egrederetur pro eo quod carnalis populus modum egrederetur vindictae, lex permittit carnalibus rependere vicem mali, quod Evangelium firmioribus vetat. figuris et aenigmatibus demonstrare; Evangelii autem, ad aeternae beatitudinis gloriam mentes humanas accendere. » Hieronymus Paulae et foliis, sed in radice rationis. » Unde Ambrosius super Lucam: « Ecclesia, cum quatuor Evangelii libros habeat, unum Evangelium habet, unum Deum docet. » Remigius in Matthaeum: « Sciendum quia, sicut est una fides et unum baptisma, ita et unum Evangelium, quia una est doctrina. Et quod unum sit, Dominus manifestat, cum dicit: Ite: praedicate Evangelium omni creaturae . Et item: Praedicabitur regnum in toto orbe. . illud, etc. . Et nos quotiescunque plurali numero dicimus Evangelia, nec doctrinam dividimus, sed libros distinguimus. » Beda qor Evangelia, quam unum quatuor librorum veritate consonum ediderunt. Sicut enim duo
Abbreviated transcription (Latin):
laboratis et honerati estis. et ego uos re¬
in mores bominũ significat᷑. Iilic peco¬
ꝓfigura. in lignificationẽ futurorũ an¬
Itẽ in lege mandata scͥpta st̃ & ꝓmissa:
sub suo terrore redactos homines seruos
effecit: et inde sp̃m seruitutis habtisse pͥ¬
orem popłm apłs docuit. Eugłium u ue¬
mens crudelitatẽ legis amouit: peccata
uit: ꝑ sp̃m adoptionis filios ex sertus
reddidit: amorẽ implende legis om̃ibus
donarit. et si deinceps ptimenda cõmise¬
rint. ꝑcundẽ adoptionis sp̃m indulget. for¬
mã benc agendi p̃buit:. et ut possint agi que
docuit. adiutorẽ sp̃m infundit. Nam pre¬
cepta legalia cõparatione euglii etiã ñ bo
dicit᷑. Dedi eis p̃ccpta ñ bona. Utiq ñ bona
cuglio comparata:quia ineis quedã inuti¬
lia infirmiorib sensib agenda ꝑmissa st̃
sicut illud. tibi ds̃ ifrahelitarũ cupiditatẽ.
spoluis egyptiorum saciari ꝑmisit.Ham

Expanded text:
laboratis et onerati estis, et ego vos relaboratis et onerati estis, et ego vos rein mores hominum significatur. Illic, pecoper figuram in significationem futurorum adItem in lege mandata scripta sunt et promissa, sub suo terrore redactos homines seruos effecit, et inde spiritum seruitutis habuisse príorem populum Apostolus docuit. Euangelium uero ueniens crudelitatem legis amouit; pvit, per spiritum adoptionis filios ex servis reddidit, amorem implendae legis omnibus donavit: et si deinceps punienda commiserint, per eumdem adoptionis spiritum indulget. Formam bene agendi praebuit, et ut possint agi quae docuit, adjutorem Spiritum infundit. Nam praecepta legalia comparatione Evangelii etiam nondicitur: Dedi eis praecepta non bona . Utique non bona, Evangelio comparate; quia in eis quaedam inutilia infirmioribus sensibus agenda permissa sunt, sicut illud ubi Deus Israelitarum cupiditatem spoliis Aegyptiorum satiari permisit . Nam
Abbreviated transcription (Latin):
gtistarũ. Int̾ om̃s diuinas auctoritates
ꝓphe futurũ p̃nunciatierunt: hoc reddi¬
tũ atꝙ cõpletũ in euglio demonstratur.
Er libro differentiarũ i sidori. Int̾ legẽ et
cũglium hoc int̃ est. quod in lege litta in
euglio gra. Illa habuit umbram: ista ima¬
ginẽ. Illa habint data est ꝓpt̃ transgres¬
sione. ista ꝓpt̃ iustificationẽ. Itla ignoran¬
ti demonstrat peccatũ. ista agnitũ ruuat¬
ut uitet᷑. Illa flagicuis deditos increpat.
sta peccantes bonicate ꝓpria liberat:
immicis orare iussit. Illa comugio
multas habere. crescere. et gen̾are p̃¬
cep̃. ista continentiã iuasit. Iuic p̃dica¬
tur circũcisio carnis. hic latiachrũ in
ablutione cordis et corporis. Iilie cha¬
naã regnũ. et ꝓmissiones tẽporalium¬
rerũ continent᷑: hic uita et̃na regnũq
celorũ ꝓmittitur. Illic sabbati ocit̃ et
reqͥes celebrat: hic sabbati requies in xp̃o
habet̃. qui dixit uenite adme om̃s qui

Expanded text:
IMUS. Inter omnes diuinas auctoritates,prophetae futurum praenuntiauerunt, hoc redditum adque conpletum in euangelio demonstratur.Ex lib. Differentiarum Isidori: « Inter legem et Evangelium hoc interest quod in lege littera, in Evangelio gratia. Illa habuit umbram, ista veritatem; illa data est propter transgressionem, ista propter justificationem; illa ignoranti demonstrat peccatum, ista agnitum ut uitetur. Illa flagitiis deditos increpat, ista peccantes bonitate propria liberat. inimicis orare iussit. Illa, coniugiorum indultis habenis, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit. Illic praedicatur circumcisio sola carnis, hic lauacrum in ablutione cordis et corporis. Illic Cananitidis regnum et promissions rerum temporalium continentur, hic uita aeterna rcoelorum promittitur. Illic Sabbati otium et requies celebratur, hic Sabbati requies in Christo habetur, qui dixit: Venite ad me omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
tit beate fierent illuminande erant. Infu¬
tara & eñi uita que uerȩ uita dicenda ẽ. cog¬
nitio sapientiȩ dĩ. & rationũ eiꝰ. ꝑqͣs obtime
cuncta st̃ condita & disposita: tanto beatio¬
rẽ qũcq efficiet. qͣnto ampliꝰ cuiq in notue¬
rit: & participatione sui magis illumina¬
tierit eũ. Nã sapore qͦdã sp̃uał gustꝰ. id tẽ
exꝑiendo cognoscet᷑ in ipsa rei spcciȩ. qđ nẽ
tenet᷑ infide. De qͣ cognitioe. ipsa ueritas
ad patre. Hec ẽ. autẽ uita et̃na. ut cognos¬
cant te uerũ dm̃. & quẽ misisti iħm xp̃m.¬
Qđ cẽ donũ. sp̃s sapientie dici solet. Et lux in
tenebris lucet. Hoc ẽ. ubietiã ipsañ uidet᷑:
nec adu̾tit᷑ abhis. qͥ qͣsi ceci stibsole manent.
ficit rationes: qͥs ds̃ habet inom̃ib condendis.
scui disponendis. Unde ce stibditur. Et tenebre
minati. eã ꝑciꝑe nullatenꝰ ualent. Genebͣs etiã.
uitã totã p̃sentẽ. extͣ futurã dĩuisionẽ. com

Expanded text:
In futura etenim vita, quae vere vita dicenda est, cognitio sapientiae Dei et rationum ejus, per quas optime cuncta sunt condita et disposita, tanto beatiorem quemque efficiet, quanto amplius cuique et innotuerit, et participatione sui magis illuminaverit eum. Nam sapore quodam spiritualis gustus id tunc experiendo cognoscetur in ipsa rei specie, quod nunc tenetur in fide. De qua cognitione ipsa veritas ad Patrem: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, et quem misisti Jesum donum Spiritus sapientiae dici solet. Et lux in tenebris lucet. Hoc est, ubi etiam ipsa non videtur nec advertitur ab his, qui quasi caeci sub sole manent. ficit rationes, quas Deus habet in omnibus condendis seu disponendis? Unde et subditur: Et tenebraeminati, eam percipere nullatenus valent. Tenebras etiam vitam totam praesentem extra futuram Dei visionem com
Abbreviated transcription (Latin):
Ita etiã dr̃ archa fuisse imñte artificis:qr
ciꝰ dispositio & ordo ibi p̃cessit. Similiter
qͦq dicit᷑. Qd factũ ẽ. erat in ipso uita: hoc
ẽ. auita inu̾bo habita contraxit qđ factũ
est: et fieri & subsistere. Uitã uͦ int̾bo nomi¬
nat rerũ rationes & causas: inmutabiles
in ipsa m̃te citatoris. Non eñ extra se qͥeqͣ.
positũ intuebat᷑: ut scđm id constitueret
qđ constituebat. Qd̃ si he rerũ om̃iũ ere¬
andarũ uarie rationes diuina m̃te conti¬
nent᷑. neq indiuina m̃te qͥcquã nͥ et̃num
atq in cõmutabile potest cẽ:. he rationes
rerũ pͥncipales. ȩt̃ne. atq in cõmutabiles
manent: quarũ participatione fit. ut sit
qͥcqͥd est qͦq̃ mͦ ẽ. Has qͥde ratioẽs sitie ydeas
siue formas. siue species. sitie rationes. licet

Expanded text:
Ita etiam dicitur arca fuisse in mente artificis, quia Ita etiam dicitur arca fuisse in mente artificis, quia ejus dispositio et ordo ibi praecessit. Similiter quoque dicitur: Quod factum est, erat in ipso vita, hoc est, a vita in Verbo habita, contraxit quod factum est, et fieri et subsistere. Vitam vero in Verbo nominat rerum rationes et causas, immutabiles in ipsa mente Creatoris. Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat. Quod si hae rerum omnium creandarum variae rationes divina mente continentur, neque in divina mente quidquam non aeternum atque incommutabile potest esse, hae rationes rerum principales, aeternae atque incommutabiles manent, quantum participatione fit, ut sit quidquid est, quoquo modo est. Has quidem rationes sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝑ ꝓpħam. Celũ & t̾ram. ego impleo.
Ier̃ de eẽntia dei. Qͥ celũ & terrã implit.
pculdtibio nullꝰ est locꝰ ab eiꝰ p̃sentia absens
Suꝑomne qͥppe ertaturã p̃sidet: regendo.
atq imꝑando. Subtꝰ omĩa ẽ. stibsistendo.
atq: portando omĩa. ñ ponde laboris s infa¬
tigabili turtute: qm̃ nulla creat᷑a ꝑse suib¬
sistere ualet. nͥ ab ipso sustentet᷑. qͥillã crea¬
uit Extͣ omĩa ẽ: s ñ exclusus. Grecus lib̃
ñ habet sine ipso: s extra ipsũ. Similiter
ibi. Extͣ me: nichil potestis facere. Ut
aute intelligas ortũ &e mutationẽ creatu¬
rarũ fieriabsq om̃i mutatione m̃tis diui¬
ne. que ininutabił & pͥmeua rerũ ratioẽ:
supponit. Qd̃ factũ est: in ipso uita erat.
Sciendũ qr in ꝓpͥe & figuiate dicunt᷑ ef¬
fectus fuisse: tibi eorũ cause originales pre¬
cessert̃. Sic eñ dici solet. Om̃s fuimꝰ inlũbis
ade: i. a causa ibi p̃cedentȩ ꝓpagati sumꝰ.

Expanded text:
 ego impleo . Hieronymus de essentia Dei: Qui coelum et terram implet, procul dubio nullus est locus ab ejus praesentia absens. Super omne quippe creaturam praesidet, regendo atque imperando. Subtus omnia est, subsistendo atque portando omnia, non pondere laboris, sed infatigabili virtute; quoniam nulla creatura per se subsistere valet, nisi ab ipso sustentetur qui illam creavit. Extra omnia est, sed non exclusus. » Graecus liber non habet sine ipso, sed, extra ipsum. Similiter ibi: Extra me nihil potestis facere . Ut autem intelligas ortum et mutationem creaturarum fieri absque omni mutatione mentis divinae, quae immutabilis et primaeva rerum ratio est, supponit: Quod factum est, in ipso vita erat. Sciendum quia improprie et figurate dicuntur effectus fuisse, ubi eorum causae originales praecesserunt. Sic enim dici solet: Omnes fuimus in lumbis Adae, id est, a causa ibi praecedente propagati sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
lucet itaq sapientia dĩ etiã ibac uita. s lux
eiꝰ tenebris ignorantiȩ nr̃e ñ apparet:. qr tã
sapient̃ a deo omĩa condita st̃. seu disposita.
ut in se ipsis iã habeant unde hanc dese cog¬
nitionẽ p̃bequeant: quȩ future beatitudini
reseruanda ẽ. At uͦ ut tenebre illuminarent᷑
aluce.: missus ẽ. ioħs ad testimoniũ ꝑhibendũ¬
uitati. Iohis gͥ nobilitas. ñ solũ aparentib.

Expanded text:
 hac vita, sed lux ejus tenebris ignorantiae nostrae non apparet; quia tam sapienter a Deo omnia condita sunt seu disposita, ut in seipsis jam habeant, unde hanc de se cognitionem praebere queant, quae futurae beatitudini reservanda est. At vero ut tenebrae illuminarentur a luce, missus est Joannes testimonium perhibere veritati. Joannis igitur nobilitas, non solum a parentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
stantiis ueluti qͣntitas. qualicas motꝰ.
ẽ. factum ꝑ ipsũ: qr nulla specie contine¬
tur: nulla nat᷑ascia subsistit: s solũ pͥua¬
tiobon ẽ. Sic̃ em̃ naturał luminis absen¬
tia cecitas dicit᷑ octili: & sic̃ tenebre lucis
absentia st̃. & inedia comestionis exclu¬
tũ dirigendo & ordinando. inhis quȩ iusti¬
cie st̃: uoluntas bona ẽ. & remuneratione
digna. Si uͦ motꝰ uoluntatis appetat reti¬
nere.uł conseqͥ qđ iusticia uetat. utiq ab¬
sentia gr̃e. cuiꝰ ẽ. motũ uoluntatis dirigere
& ordinare. inordinatio uoluntatis est.
malũ ẽ. peccatũ est: nichil tam̃ de subsisten¬
ne qͥs forte putaret aliqͣ scuomĩa quȩ ꝑdei
t̾ibũ ceꝑunt extͣ ipsũ eẽ. qͣsi ꝑsemet ipsa sub¬
sisterent:. adiecit. Et sine ipso factũ ẽ nichl¬
Tale ẽ. gͥ sine ipso nicħ factũ est. ac sidicat.
Extͣ ipsũ nichil factũ subsistit. Sapientia

Expanded text:
ti quantitas, qualitas, motus, est factum per ipsum, quia nulla specie continetur, nulla natura sua subsistit, sed solum privatio boni est. Sicut enim naturalis luminis absentia caecitas dicitur oculi, et sicut tenebrae lucis absentia sunt, et inedia, comestionis exclutum dirigendo et ordinando in his quae justitiae sunt, voluntas bona est, et remuneratione digna est. Si vero motus voluntatis appetat retinere vel consequi quod justitia vetat, utique absentia gratiae, cujus est motum voluntatis dirigere et ordinare, inordinatio voluntatis est, malum est, peccatum est, nihil tamen de subsistenne quis forte putaret aliqua seu omnia, quae per Dei Verbum coeperunt, extra ipsum esse, quasi per semetipsa subsisterent, adjecit: Et sine ipso factum est nihTale est igitur, sine ipso factum est nihil, ac si dicat: Extra ipsum nihil
Abbreviated transcription (Latin):
NPRINCIPIO erat u̾bum: et u̾bũ erat
apud dm̃: et deus erat u̾bum. Hoc erat
inpͥncipio: apud dm̃. Uerbũ .i. sapientia
nata disponens omĩa. erat inpͥncipio re¬
rum scił creandarũ: antequã aliqͥd fieret.
In hoc uideł et̃nalit̃ erat u̾bũ. ut eẽt pͥcipi
um .i. origo & causa futurorũ: qđ quidem
ipsum de semet ipso ait. Ego pͥncipium:
qui et loquor uob̃. Ac si dicat. Ego sũ illa
suꝑna sapientia in cuiꝰ dispositione oĩa
pͥus condunt᷑ m̃te : quã conpleant᷑ oꝑe.
Inde et scͥptum est. Qui fecit que futura
st̃. Et alibi. Omĩa in sapientia fecisti.
Hoc aut̃ u̾bũ a quo natũ sit .i. euiꝰ sapien¬
tia sit: det̾minat euangłista dicens. Et
t̾ibũ erat apud dm̃: tanquã sapientia in
ipsocuiꝰ est. At ne sapientia ista dĩaliud
quã ds̃ putaret᷑: sicut hominis uł angłi
sapientia aliud ẽ. quã homo ipse. uł angłs.
cui ꝑ accidens in est: addit. Et ipsũ u̾bũ
erat ds̃. Tria disiunctim dixerat: illa

Expanded text:
at Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Verbum, id est sapientia nata, disponens omnia, erat in principio, rerum scilicet creandarum, antequam aliquid fieret. In hoc videlicet aeternaliter erat Verbum, ut esset principium, id est origo et causa futurorum; quod quidem ipsum de semetipso ait: Ego principium, qui et loquor vobis . Ac si dicat: Ego sum illa superna sapientia, in cujus dispositione omnia prius conduntur mente, quam compleantur opere. Unde et scriptum est: Qui fecit quae futura sunt. Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . Hoc autem Verbum a quo natum sit, id est cujus sapientia sit, determinat Evangelista, dicens: Et Verbum erat apud Deum, tanquam sapientia in ipso cujus est. At ne sapientia ista Dei aliud, quam Deus putaretur, sicut hominis vel angeli sapientia aliud est quam homo ipse vel angelus, cui per accidens inest, addit: Et ipsum Verbum erat Deus. Tria disjunctim dixerat, illa
Abbreviated transcription (Latin):
tune tbeophile: ut cognoscas eorti u̾borui.
de qͥb eruditꝰ es u̾itatẽ. Multi ñ tã ntim̾ositate
qua heresũ diu̾sicate. ut basilidis ce appelles.
tem̾aria p̃sũptione conatist̃ scrib̾e de reb
nr̃e salutis: quȩ in nob̃ adõ cõplete st̃. & redun¬
dant. Qđ redundat. nulli deficit : & de cõpleto.
nemo dubitat: cũ fidẽ. effectus astruat. Itaq
confidit. Nonconat᷑. qͥ diuino sp̃u res ce dicta
ministrante. cepta cõplet. Qui abinitio. cã corꝑeo
qm m̃tiᷤ intuitu uidert̃ res fact̾a ᷤ a dño. ⁊ mini¬
stͥ fucit scrmonis: ũbo ⁊ exemplo docendo.

Expanded text:
cognoscas eorum verborum, de quibus eruditus es, veritatem. Multi non tam numerositate quam haeresum diversitate, ut Basilides et Apelles, temeraria praesumptione conati sunt scribere de rebus nostrae salutis, quae in nobis a Deo completae sunt et redundant. Quod redundat, nulli deficit; et de completo nemo dubitat, cum fidem effectus astruat. Itaqueconfidit. Non conatur, qui divino Spiritu res et dicta ministrante coepta complet. Qui ab initio tam corporeo quam mentis intuitu viderunt res factas à Domino, et ministri fuerunt sermonis verbo e
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendũ est. quia multi non causa nequitie
ñ fenerati st̃: s fraudari timuerunt. Huic
infirmitati diuina medetur auctoritas.
dicens. Et mutuum date: nicħ inde sꝑan¬
tes. Idẽ. non inhomine sp̃e mercedis figatis.
s indeo: qui uob̃ reddet qđ illo itbente faci¬
etis. Hinc illtdẽ. Mutuabit᷑ peccator et ñ
soluet: iustꝰ autẽ miseret᷑ et recͥbuet. Et erit
merces ur̃a multa :. & eritis filii altissimi:
qr ipse benignꝰẽ suꝑ ingͣtos et malos. Unꝰ
onẽ. Heredes quidem dei: coheredes autẽ
xp̃i. Qͣnto gͦ excelsits ẽ p̃miũ. tanto debet¬
& impensiꝰ officiũ ẽẽ. Benignꝰ ẽ altissimus
ds̃. suꝑ ingratos &e malos: uł bona tẽporalia
largiendo: uł cos adcelestia inspirando:
Estote gͦ misericordes: sic̃ ce pat̾ ur̃ miseri¬
cors ẽ: Natura dei: impassibił est. Sic̃ autẽ
Telat sine aliquo liuore. irascit᷑ sine aliqua
ꝑcurbatione. penitet eũ sine alicuiꝰ sue pͣui¬
tatis correptione:ita est paciens sine ulla

Expanded text:
Sciendum est, quia multi non causa nequitiae non fenerati sunt, sed fraudari timuerunt. Huic infirmitati divina medetur auctoritas, dicens, Et mutuum date, nihil inde sperantes, id est, non in homine spem mercedis figatis, sed in Deo, qui vobis reddet quod illo jubente facietis. Hinc illud est: Mutuabitur peccator, et non solvet; justus autem miseretur, et retribuet Et erit merces vestra multa, et eritis filii Altissimi, quia ipse benignus est super ingratos et malos. Unus onem, haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Quanto ergo excelsius est praemium, tanto debet impensius officium esse. Benignus est altissimus Deus super ingratos et malos, vel bona temporalia largiendo, vel eos ad coelestia inspirando. Estote ergo misericordes, sicut et Pater vester misericors est . » Natura Dei impassibilis est. Sicut autem zelat sine aliquo livore, irascitur sine aliqua perturbatione, poenitet eum sine alicujus suae pravitatis correptione, ita est patiens sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
ces hypocritarũ: est laus hominũ. Sinistͣ
significat dilectionẽ laudis: dextera uero
intentionẽ inplendi p̃cepta dei. Cũgͦ im¬
ples diuinũ p̃ceptũ faciendo elemosinam.
uł qđ libet bonũ: noli humanã laudem
ad miscere. In abscondito.i. inconscientia.
Si interiora ꝑtinent ad dexterã: ext̾iora ꝑti¬
nent ad sinistram: XxxIiii.
t cũ oratis: non eritis sic̃ ypoc̾tȩ qͥ
amant in synagogis &e inangulis
platearũ stantes orare. ut uideant᷑ ab ho¬
minib. dm̃ dico uob̃: recepunt mercedem
suã. Docet mundo corde ẽẽ orandũ: sic̃ et
elemosinandũ. Hypocͥta ẽ. qui simulat
qd nonẽ: rep̃sentator alt̾iꝰ ꝑsone. dũ subspe¬
cie bom laudẽ querit. Tu autẽ cũ ora̾ns.
intra incubiculũ tuũ: & clausohostio ora
patrẽ tuũ in abscondito: & pat̃ cuus qui
uidet in abscondito. reddet tibi. Cũ dicit
intra incubiculũ: uanã głam iubet fugere.
cogitatione labiisq cõpressis oremꝰ: ut de

Expanded text:
ces hypocritarum, est laus hominum. Sinistra significat dilectionem laudis, dextera vero intentionem implendi praecepta Dei. Cum ergo imples divinum praeceptum faciendo eleemosynam vel quodlibet bonum, noli humanam laudem admiscere. In abscondito, id est, in conscientia. Si interiora pertinent ad dexteram, exteriora pertinent ad sinistram. CAPUT XXXIV. Et cum oratis, non eritis sicut hypocritae, qui amant in Synagogis et in angulis platearum stantes orare ut videantur ab hominibus. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam. RABAN. Docet mundo corde esse orandum, sicut et eleemosynandum. Hypocrita est, qui simulat quod non est, repraesentator alterius personae, dum sub specie boni laudem quaerit. Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum; et clauso ostio, ora patrem tuum in abscondito, et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi. Cum dicit, intra cubiculum, vanam gloriam jubet fugere. cogitatione labiisque compressis oremus, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
faciatis coramhominib: ut laudẽ humanã
abeis queratis.Alioqͥn. hoc est si alit̃ facia¬
tis iusticiã. nͥ ita ut ds̃ singłarit̃ sit incausa:
ñ inde habebitis mercedẽ aptid ipst̃. Latis
hominũ ñ debet appeti. s sub sequi: ut exem¬
plo muitet alios. Iusticiã intellige ieiu¬
nrũ contra concupiscentiã carnis: elemo¬
sinã contͣ concupiscentiã oculorũ: orati

Expanded text:
faciatis coram hominibus ut laudem humanam ab eis quaeratis. Alioquin, id est, si aliter faciatis justitiam, nisi ita ut Deus singulariter sit in causa, non inde habebitis mercedem apud ipsum. Laus hominum non debet appeti, sed subsequi, ut exemplo invitet alios. Justitiam, intellige jejunium contra concupiscentiam carnis; eleemosynam co
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ reputamꝰ. incõparatione głȩ celestis. Osti¬
ũ m̃tis ẽ uirtꝰ fortitudinis: qđ claudendũ ẽ con¬
tra scłi tumultus & contͣ fauorẽ humanũ. ne
oratio secreta impediat᷑: s incontẽplatione di¬
uina fundatur. Oratio autẽ ẽ: suauis ammi
cũ cõpunctione cordis dep̃catio. Uł ita. Oratio
est oris ratio: qua humiliter uota nr̃a pandimꝰ:

Expanded text:
stium mentis, est virtus fortitudinis, quod claudendum est contra saeculi tumultus, et contra favorem humanum, ne oratio secreta impediatur, sed in contemplatione divina fundetur. Oratio autem est suavis animi cum compunctione cordis deprecatio. Vel ita: Oratio est oris ratio, qua humiliter vota nostra pandim
Abbreviated transcription (Latin):
mus ñerit. In alia piscatione non expͥmitur
numerus piscium. quia ut ait ꝓpn̾a. muati¬
plicati st̃ suꝑ numerũ. Hic uͦ ẽ cert᷑ num̾ts: cuiꝰ.
ratio hec ẽ. Decalogus legis: in decem p̃ceptis
existit. Quȩ lex. nisi grã cdĩ adiunet᷑. p̃uarica¬
tores facit. ut ait paulus. Littera occidit. sp̃c
autẽ iuuificat. Septenario numcro: signi¬
scientiȩ et pictaus: & replebit eum sp̃c timo¬
ris dm̃. Cũ itaq legis denario sp̃c sc̃s per
septenarium accedit: fuuit decem septem.
Qui numerus ab uno usq ad scipsum
computatis omnib crescens ad centũ quin¬
quaginta tres ꝑuenit. Om̃s gͦ ad gram ꝑti¬
nentes hoc numero figurant᷑. quia in centũ
ꝑfectio ẽ. int̾ quinquaginta: tͥnitas. in trib
similit̃. Trinitas autcm hic geminat᷑: ꝓpt̃
fidem utͥusq ppłi. Quinquagenariꝰ uero
muitiplicatis seꝑtem ꝑ septem ꝑficit᷑. cum
unitatis adiectione. Quȩ unicas additur:

Expanded text:
mus non erit. In alia piscatione non exprimitur mus non erit. In alia piscatione non exprimitur numerus piscium; quia, ut ait propheta, multiplicati sunt super numerum . Hic vero est certus numerus, cujus ratio haec est. Decalogus legis in decem praeceptis existit. Quae lex nisi gratia Dei adjuvetur, praevaricatores facit, ut ait Paulus: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Septenario numero signiscientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini . Cum itaque legis denario Spiritus sanctus per septenarium accedit, fiunt decem et septem. Qui numerus ab uno usque ad seipsum computatis omnibus crescens, ad centum quinquaginta tres pervenit. Omnes ergo ad gratiam pertinentes, hoc numero figurantur; quia in centum perfectio est, inter quinquaginta trinitas, in tribus similiter. Trinitas autem hic geminatur propter fidem utriusque populi. Quinquagenarius vero, multiplicatis septem per septem, perficitur cum unitatis adjectione. Quae unitas additur,
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt prunas positas. & piscẽ
suꝑ positum et pancm. Dicit eis iħe.
Afferte de piscib quos prendidistis nẽ.
Non ẽ intelligendum etiam pane fuisse
suꝑ positum prunis. s uiderunt sub¬
audiendum ẽ ita. Niderunt prunas
positas. & piscem suꝑ positum. Uide¬
runt et panem: a ccxxii.L.xxx.
scendit symon petrus. & traxit re
hit ad t̾ram: quia ipsi commnissa est
eccłia. Unde specialit̃ audiuit. Symon
iohis. amas me: Pasce oues meas. Ipse
pisces ad soliditatem littoris trahit. qͥa
captira piscuim quȩ ẽ prtscntis eecłiȩ mag¬
ni &. parui capti sunt. hic autem ꝑ magnoᷤᷤ
tm̃mꝰ. significant᷑ bomi in resurrectione tuor¬
tuoꝵ futuri. Hoc in alio loco aꝑuit dñs.
scił ubi dedit similitudinem de sagena missa
in mare dicens. Sic erit in consummationẽ
sclĩ. Sciendum ẽ qđ docentes et non facientes.
in numero magnoꝵ piscium non erunt. S
qui feccrit et docucrit magnus erit in regno
celoꝵ. ubi faciens et non docens. etiam mini¬

Expanded text:
piscem superpositum et panem. Dicit ei Jesus: Afferte de piscibus quos prendidistis nunc. Non est intelligendum: etiam panem fuisse superpositum prunis: sed viderunt; subaudiendum est: ita. Viderunt prunas positas et piscem superpositum, Viderunt et panem. A. 222IX L. 30 Aschit ad terram, quia ipsi commissa est Ecclesia. Unde specialiter audivit: Simon Joannis diligis, me? Pasce oves meas. Ipse pisces ad soliditatem littoris trahit, quiacaptura piscium, quae est praesentis Ecclesiae, magni et parvi capti sunt, hic autem per magnos tantummodo significantur boni, in resurrectione mortuorum futuri. Hoc in alio loco aperuit Dominus, scilicet ubi dedit similitudinem de sagena missa in mare, dicens: Sic erit in consummatione saeculi . Sciendum est quod docentes et non facientes, in numero magnorum piscium non erunt. Sed qui fecerit et docuerit, magnus erit in regno coelorum, ubi faciens et non docens, etiam mini
Abbreviated transcription (Latin):
an ita potius ut cicatrices remancrent.
sine aliqua deformitate. ipse responde¬
ret se uelle sanari ita ut in eo remanerent
signa tumphi. si noc absq corporis de¬
formitate posset ficri. Sic ꝓfecto fecit do¬
minus. Non gͦ ex impotentia curandi
cicatrices scruauit: s ut ꝑpetuum ui¬
ctorie suȩ circumferret tͥumphum:¬

Expanded text:
an ita potius ut cicatrices remanerent an ita potius ut cicatrices remanerent sine aliqua deformitate, ipse responderet se velle sanari, ita ut in eo manerent signa triumphi, si hoc absque corporis deformitate posset fieri. Sic profecto fecit Dom: ‘Non ex impotentia curandi cicatrices seruauit, sed ut perpetuum uictorie sue circumferat triumphum