comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modis potest trigat pusilammẽ: su scipiat infirinũ. conso¬
let̃ stem: iratũ sustireat. Sic p̃t̾ea ocłos reuereat᷑ amici.
ut nicħ ad̾ in honestum sit agere: nicħ qd̾ dedeceat loqͥ
p̃sumat. sũ em̃ ꝯͥeꝗd ipse deliquerit. ita redundet in amicũ
ut ñ solum intra erubescat ⁊ doleat. s & is qͥ uidit uł au¬
dit sibi ac si ipse peccas imꝑꝑet: ꝓfecto licet ñ sibi: amico
tñ credit eẽ parcendũ. Oytinius itaq comes amicicie uere¬
cũdia ẽ. ⁊ ideo maximũ ornam̃tũ tolit amicicie. qͥ ab ea
touit ueretundiã. Quã sepe conceptã abintus iracundie
flammã: ⁊ ĩã in publicũ erũpentẽ amici mei nutꝰ com¬
pestuit uł extinxit: qͥtiens ubũ incedens usq ad fauces ꝙ¬
gresũ. austerior iluiꝰ aspectꝰ rep̃ssit. Quã sepe in cautiꝰ
resoliitꝰ in risum. ut iocisa lapsus: in eiꝰ aduentũ debitã
grauitatẽ tecepi. Retea qͥoqͥdiuadendũ ẽ. ab amico fati¬

Expanded text:
at infirmum, consoletur tristem, iratum sustineat. Sic praeterea oculos revereatur amici, ut nihil quod inhonestum sit agere, nihil quod dedeceat, loqui praesumat. Cum enim quidquid ipse deliquerit, ita redundet in amicum, ut non solum intra se erubescat et doleat; sed etiam is qui videt vel audit, sibi, ac si ipse peccasset, improperet; profecto licet non sibi, amico tamen credit esse parcendum. Optimus itaque comes amicitiae verecundia est, et ideo maximum ornamentum tollit amicitiae, qui ab ea tollit verecundiam. Quam saepe conceptam ab intus iracundiae flammam, et jam in publicum erumpentem, amici mei nutus compescuit vel exstinxit! quoties verbum indecens usque ad fauces progressum, austerior illius aspectus repressit! Quam sepe incautius resolutus in risum, vel in otiosa lapsus, in ejus adventu debitam gravitatem recepi! Praeterea quidquid suadendum est, ab amico faci
Abbreviated transcription (Latin):
de oĩb q̃ cogitant᷑ siue nocuia sint siue itilia: de õĩb que
docentur uł discunt᷑ quedã dulcis ⁊ amica coliatio. Uides ne
inqͥb abhis qui merent᷑ soluenda ẽ amicicia. Subtͣhit᷑ certe
illa iit̾ior delectatio ꝙͣ. ex amici pectore iugit̃ hauriebat.
ꝑit securitas. q sua illi arcbana reuelabat. seponit᷑ iocũditaᷤᷤ.
quã amica confabulatio pariebat. Familiaritas ꝓinde
illa in qͣ talia continent᷑ ei neganda ẽ ñ subt᷑henda duoctio. ⁊
hoc cũ quadã moderatione ⁊ reu̾entia : ut si ñ nimiꝰ fu̾it hor¬
ror sẽꝑ antiꝗͣ amicicie quedã uideant̃ remansisse uestigia.

Expanded text:
int, sive utilia; de omnibus quae docentur vel discuntur, quaedam dulcis et amica collatio. Videsne, in quibus ab his qui merentur, solvenda est amicitia? Subtrahitur certe illa interior delectatio, quam ex amici pectore jugiter hauriebat; perit securitas, qua sua illi arcana revelabat; seponitur jucunditas, quam amica confabulatio pariebat. Familiaritas proinde illa, in qua talia continentur, ei neganda est, non subtrahenda dilectio: et hoc cum quadam moderatione et reverentia, ut si non nimius fuerit horror, semper antiquae amicitiae quaedam videantur remansisse vestigia.
Abbreviated transcription (Latin):
amor p̃pondare debet religioni: ñ fidei: ñ caritati ciuiũ. non
plebis saluti. Rex assuerus suꝑbissimũ aman quẽ p̃cet̾is amitũ
habuerat suspendit in truee: amicicie ꝗͣ ille fraudulenti
consiliis leserat: salutẽ multitudinis. ⁊ caritatẽ p̃ponens
uxoris. Iaheluxor abex ci nei licet pax fu̾it int̾ siseram:
domũ aber. plebis tñ salutẽ huic amicicie p̃ferens. ipsũ
baontaas. ppłm fame tͥb annis iugiter laborasse Septẽ
uiros de cognatione eiꝰ gabaonitis dedit puniendos. Hoc
aũ nolo uos ignorare. int̾ ꝑfectos qͦs sapient̃ elestos ⁊ caute
ꝓbatos ueri: spirtalis amieicia copulauit ñ posse iituenre¬

Expanded text:
amor praeponderare debet religioni, non fidei, non charitati civium, non amor praeponderare debet religioni, non fidei, non charitati civium, non plebis saluti. Rex Assuerus superbissimum Aman, quem prae caeteris amicum habuerat, suspendit in cruce , amicitiae, quam ille fraudulentis consiliis laeserat, salutem multitudinis et charitatem praeponens uxoris. Jahel uxor Aber Cinei, licet pax fuerit inter Sisaram et domum Aber, plebis tamen salutem huic amicitiae praeferens, ipsum baonitas, populum fame tribus annis jugiter laborasse, septem viros de cognatione ejus, Gabaonitis dedit puniendos. Hoc autem nolo vos ignorare, inter perfectos, quos sapienter electos et caute probatos, vera et spiritualis amicitia copulavit, non posse inter
Abbreviated transcription (Latin):
renda st̃.⁊ hic honos uet̾i amicicie tͥbuendꝰ: ut in cupa sit qͥ
faciat: ñ is qͥ patiat᷑ inuriã. Amiticia quippe ęt̾na ẽ. undẽ
õĩ tẽpore diligit qui amicꝰ ẽ. Si te leserit ille quẽ diligis. du tñ
dilige. Sitalis fu̾it ut ei amicicia subtrahat᷑: nũꝗͣ tñ subtrakat᷑
dilectio. Consule quantũ potes saluti eius. ꝓspice famȩ: nec
unꝗͣ amicitie eius ꝓdas secreta: quãuis tua ipse ꝓdidit. Gat.
Que st̃ rogo ula uicia: ꝓ qͥb amiciciã paulatim dicis õẽ sol¬
uendam: A. Quinq illa que paulo ante descͥpsimꝰ. marime aũ
reuelatio socritor. ⁊ occulti morsus detractionũ. His sextũ ad¬
dimꝰ. si eos qͥ tibi eque diligendist̃ leserit. eisq quoꝵ tua int̾ ẽ
ꝓuidere saluti. tuine ⁊ scandai. mat̾iam &̃ correptꝰ p̃bere non
Desierit. maxime uͥ uicioꝵ ipsoꝵ te tangit infamia. Nonem̃

Expanded text:
renda sunt: et hic honos veteri amicitiae tribuendus, ut in culpa sit, qui renda sunt: et hic honos veteri amicitiae tribuendus, ut in culpa sit, qui faciat, non is qui patiatur injuriam. Amicitia quippe aeterna est, unde: Omni tempore diligit qui amicus est . Si te laeserit ille, quem diligis, tu tamen dilige. Si talis fuerit, ut illi amicitia subtrahatur, nunquam tamen subtrahatur dilectio. Consule quantum potes saluti ejus, prospice famae, nec unquam amicitiae ejus prodas secreta, quamvis tua ipse prodiderit. GALTERUS. Quae sunt, rogo, illa vitia, pro quibus amicitiam paulatim dicis esse solvendam? AELREDUS. Quinque illa, quae paulo ante descripsimus; maxime autem revelatio secretorum, et occulti morsus detractionum. His sextum addimus. Si eos, qui tibi aeque diligendi sunt, laeserit, eisque, quorum tua interest providere saluti, ruinae et scandali materiam, etiam correptus praebere non desierit, maxime ubi vitiorum te tangit infamia. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
duellis ⁊ inimicus ꝓdatur. St̃ aua uitia ꝓ qͥb amicitiã ñ rũ¬
pendã ut diximus s paulatim dissoluendã iudicamꝰ: ita tũ
ut ñ usq ad inmicicias: ex qͥb iurgia. maledicta contumelieq
gignunt᷑. erũpant. Turpe enĩ nimis ẽcũ eo huiꝰmodi bellũ ge¬
tere: cũ qͥ familiarit᷑ uixeris. Nã ⁊ si his oĩb ab eoꝗͦ in amicitiã
receꝑas impetaris: qͥb dã qͥppe moris ẽ ut cũ ipsi sic uixerint.
ut ñiam mereantur amari. si forte eis aliqͥd euerit ad uersi
culpã retorqueant in amicũ: iesadicant amiciciã. ⁊ õe ꝯsiliũ qd
amicus dod̾it. suspectũ habeant. ⁊ ꝓditi cũ eoꝵ in palã culpa
ꝓcesserit: ñ habentes ultra qͥd faciant. in amicũ odia ⁊ male¬
dicta congeminent. detrahentes in angłis. in tenebͥs susurran
pꝰ dimissam amiciciã impetaris: qͥn diu tolerabilia fu̾int. te¬

Expanded text:
erduellis et inimicus prodatur. Sunt alia vitia, pro quibus amicitiam non rumerduellis et inimicus prodatur. Sunt alia vitia, pro quibus amicitiam non rumpendam, ut diximus, sed paulatim dissolvendam judicamus; ita tamen ut non usque ad inimicitias, ex quibus jurgia, maledicta, contumeliaeque gignuntur, erumpant. Turpe enim nimis est, cum eo hujusmodi gerere bellum, cum quo familiariter vixeris. Nam etsi his omnibus ab eo, quem in amicitiam receperas, impetaris, quibusdam quippe moris est, ut cum ipsi sic vixerint, ut jam non mereantur amari, si forte eis aliquid evenerit adversi, culpam retorqueant in amicum; laesam dicant amicitiam, et omne consilium, quod amicus dederit, suspectum habeant: et proditi, cum eorum in palam culpa processerit, non habentes ultra quid faciant, in amicum odia et maledicta congeminent, detrahentes in angulis, in tenebris susurranthis omnibus, post dimissam amicitiam, impetaris, quandiu tolerabilia fuerint, fe
Abbreviated transcription (Latin):
qͣis eis seruanda sit fides. qͥł exhibenda gr̃ã. A. Hec si fieri potest
in ipsa electione. uł &̃ ꝓbatione cauenda st̃. ne uidelicet ninus
cito diligamus. maxine indignos. Digni aũ st̃ amicicia: qͥb
in ipsis causa ẽ cur diligant᷑. At tamen in his qͥ ꝓbati digniq pu¬
tant᷑ erũpunt sepe uicia. tũ in ipsos amicos. tũ in alietios: quoꝵ
tñ ad amicos redundat infamia. Talib amicis onĩis diligentia ad¬
henda ẽ: ut sanent᷑. Q̾si impossibile fu̾it: ñ statĩ amiticiam
rũpendã. uł discutiendã arbitror. s ut qͥdam elegant̃ ait potiꝰ
paulatĩ dissuendã: nͥ forte qu̾dã intouerabilis iniuria exarserit
ut neq rectum. neq honestum sit. ut ñ statĩ alienato. uł dissun¬
ctio fiat. Si enĩ aliquid molit̾ amitus aut in patrẽ. aut in patͥa
qͣd subdita: festinata egeat correctione. ñ amicicia ledet᷑. si ꝑ¬

Expanded text:
qualis eis servanda sit fides, qualis exhibenda gratia. AELREDUS. Haec, si fieri potest, qualis eis servanda sit fides, qualis exhibenda gratia. AELREDUS. Haec, si fieri potest, in ipsa electione, vel etiam probatione cavenda sunt; ne videlicet nimis cito diligamus, maxime indignos. Digni autem sunt amicitia, quibus in ipsis causa est, cur diligantur. Attamen in his, qui probati dignique putantur, erumpunt saepe vitia, tum in ipsos amicos, tum in alienos, quorum tamen ad amicos redundat infamia. Talibus amicis omnis diligentia adhibenda est, ut sanentur. Quod si impossibile fuerit, non amicitiam rumpendam, vel dissolvendam arbitror, sed ut quidam eleganter ait, potius paulatim dissuendam; nisi forte quaedam intolerabilis injuria exarserit, ut neque rectum, neque honestum sit, ut non statim alienatio vel disjunctio fiat. Si enim aliquid molitur amicus, aut in patrem, aut in patriam, quod subita et festinata egeat correctione; non amicitia laedetur, si p
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc aliqͥd sͥ uł modicũ solatiũ p̃stari cupiens. si inuirgiis se illi
aliqͥs parẽ exhibeat. Iue sane de qͦ nc̃ nob sermo ẽ ita mͥ amicicie
iura conseruat. ut cõmocũ aliq̃n etiã iã ꝓrũpentẽ in u̾ba.
solo nutu cohibeã. ⁊ ea quȩ displicent nũꝗͣ ꝓducat in publicũ.
s ad euaporandũ suȩ mentis conceptũ. sẽꝑ ex pectet secretũ.
Qd̾ si ñ ei amiticia seo nat᷑a p̃seberet. nͦ ita uirtuosũ. nͦ ita lau¬
de dignũ uidicarẽ. Si uͭ ut asolet ab eius aliq̃n m̃s sensus
dissentiatꝰ ita alterut᷑ nob deferimus: ut aliqñ ille mea sue.
plerũq ego suã mee p̃ferã uoluntatẽ. Gal. Satis datũ ẽ g̃ꝑatia¬
no. S mͥuelim enuclees. si forte qͥs in cautius in eoꝵ inciderit
amiticias qͦs cauendos paulo ante dixisti: uł si qͥ eoꝵ qͦs eligendos
dixisti. aut in ea ipsa uicia. aut in alia forte det̾iora corruer̃ĩt.

Expanded text:
in hoc aliquid sibi vel modicum solatium praestari cupiens, si in jurgiis se illi in hoc aliquid sibi vel modicum solatium praestari cupiens, si in jurgiis se illi aliquis parem exhibeat. Ille sane de quo nunc nobis sermo est, ita mihi amicitiae jura conservat, ut commotum aliquando, etiam jam prorumpentem in verba solo nutu cohibeam, et ea quae displicent nunquam producat in publicum; sed ad evaporandum suae mentis conceptum, semper exspectet secretum. Quod si non ei amicitia, sed natura praescriberet, nec ita virtuosum, nec ita laude dignum judicarem. Si vero, ut assolet, ab ejus aliquando meus sensus dissentiat; ita alterutro nobis deferimus, ut aliquando ille meam suae, plerumque ego suam meae praeferam voluntatem. GALTERUS. Satis datum est Gratiano. Sed mihi velim enuclees, si forte quis incautius in eorum inciderit amicitias, quos cavendos paulo ante dixisti, vel si qui eorum quos eligendos dixisti, aut in ea ipsa vitia, aut in alia forte deteriora corruerint,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥñ ins passionib sepius moueat᷑: inulti certe ft̃ qͥ his om̃ib
suꝑiores inueniunt᷑. qͥ iracũdia paticientia cõp̾mant: le¬
uitatẽ seruata grauitate cohibebant: suspiciones dilectio¬
nis contẽplatione ꝓpellant. Quos maxime in amiciciã qͣsi
exercitatiores assum̃dos dixerĩ: qͥ uicia uͥtute uncentes
tanto securiꝰ possident᷑. qͣrto fortius &̃ tẽptantib uicis resi¬
sere consuert̃. GR. Ne quiso irascaris si loquar. Iue tuus
deqͦ paulo ante fecimꝰ mentionẽ. ꝙ̃ a te receptũ in amiticia
ĩ dubitamꝰ: ittrũ tͥ ura c̃ous uideat᷑. scire desidero.A. Est qͥd̾e: at
in amiticia minime. Gꝵ. Qd ẽ rogo te in anncicia ñ eẽ iracũdũ :
A. Int̃ nos contractã amicitiã ñ dubitatis: GR. Prorsꝰ .A. Quando
int̃ nos iras rixas. dissensiones. emulationes. uł contentiones
entia refrenabit. cũ patientia magis iracũdũ excitet in furorẽ.

Expanded text:
qui non his passionibus moveatur; multi certe sunt, qui his omnibus qui non his passionibus moveatur; multi certe sunt, qui his omnibus superiores inveniuntur: qui iracundiam patientia comprimant, levitatem servata gravitate cohibeant, suspiciones dilectionis contemplatione propellant. Quos maxime in amicitiam quasi exercitatiores assumendos dixerim, qui vitia virtute vincentes, tanto securius possidentur, quanto fortius, etiam tentantibus vitiis resistere consuerunt. GRATIANUS. Ne quaeso, irascaris, si loquar. Ille tuus, de quo paulo ante fecimus mentionem, quem a te receptum in amicitiam non dubitamus: utrum tibi iracundus videatur, scire desideroTIANUS. Quid est, rogo te, in amicitia non esse iracundum. AELREDUS. Inter nos contractam amicitiam non dubitatis. GRATIANUS. Prorsus. AELREDUS. Quando inter nos iras, rixas, dissensiones, aemulationes vel contentiones entia refrenabit, cum patientia magis iracundum excitet in furorem,
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͥllitas cordis: cuiꝰ sẽꝑ exꝑs ẽ suspiciosus : Nũꝗͣ eñ reͥescit.
Snspiciosũ qͥppe sẽꝑ curiositas comitat᷑: q̃ continuoseistimu¬
los acuens: inquietudinis ⁊ ꝑt̾bationis ei matias subministt᷑
Sienĩ uiderit amicũ secretiꝰ loqͥntẽ cũ aliqͦ: ꝓditionẽ putabit.
Sisebeniuolũ alt̾i p̃bu̾it. uł iocundũ: ule seminꝰ diligi ꝓcla¬
nabit. Si eũ corripu̾t: odiũ it̃pictabit᷑. Si laudandũ credidit.
rraisũ se calũ niabit᷑. S nͦ ubosũ arbit᷑or eligendũ. qr uir lin¬
gosus ñ iustificabit᷑. Uides inqͥt sapiens hominẽ ꝓmptulũ ad
leq̃ndũ: magis illo spem bt stultus. Is gͥ tͥ eligendꝰ ẽ in amicũ.¬
ꝗ irac̃die furor ñ inqͥetet: ñ in stabilitas diuidat. ñ conte¬
tt suspicio: ñ ubositas a debita grauitate dissoluat. sreci¬
pue utile ẽ ut eũ eligas. qͥ tui conueniat morib. tue conso¬

Expanded text:
tranquillitas cordis, cujus semper expers est suspiciosus? Nunquam enim requiescit. tranquillitas cordis, cujus semper expers est suspiciosus? Nunquam enim requiescit. Suspiciosum quippe semper curiositas comitatur, quae continuos ei stimulos acuens, inquietudinis et perturbationis ei materias subministrat. Si enim viderit amicum secretius loquentem cum aliquo proditionem putabit. Si se benevolum alteri praebuerit, vel jucundum, ille se minus diligi proclamabit. Si eum corripuerit, odium interpretabitur. Si laudandum crediderit, irrisum se calumniabitur. Sed nec verbosum arbitror eligendum, quia vir linguosus non justificabitur. Vides, inquit sapiens, hominem promptulum ad loquendum, magis illo spem habet stultus . Is igitur tibi eligendus est in amicu iracundiae furor inquietet, non instabilitas dividat, non conterat suspicio, non verbositas a debita gravitate dissolvat. Praecipue utile est, ut eum eligas, qui tuis conveniat moribus, tuae conso
Abbreviated transcription (Latin):
qledius fimul ⁊ignis absũpsit. Suꝑ oĩa aũ amitoꝵ reuelare se¬
deta saclegũ arbitrem̃ quo fides amittit᷑. ⁊ anime captiua¬
a depatio importat᷑. Hinc ẽ qd impissimꝰ achitofel parrici¬
de consentiens cũ ei patͥs consiliũ ꝓdidisset: cernens suũ qͥd
gt alid dederat ñ mancipatũ effectui. dignũ ꝑditori finẽ la¬
queo suspensus ꝓmeruit. Postremo detrabere amico uenenũ
anititis deputemꝰ: qd̾ Manie frontẽ lepra ꝑfudit. ⁊ eiectã
at castra sex dieb ppłi cõmunione pͥuauit. Nec solũ nimi¬
amico. qͦmͦ in eiꝰ aniore aliqͥ p̃ eẽ securitas. qͥ oĩ circũ fert᷑ uen¬
d oĩ adqescit consilio: Cuius affectꝰ molli luto cõꝑatꝰ: diu̾saᷤᷤ
igrarias tota die ꝓ arbitͥo in pͥmentis suscipit ⁊ format ima¬
gines. Qd p̃tea magis cõpetit amicicie. ꝗͣ pax q̃dam ad inuicẽ

Expanded text:
l et ignis absumpsit. Super omnia autem; amicorum revelare sel et ignis absumpsit. Super omnia autem; amicorum revelare secreta sacrilegium arbitremur, quo, fides amittitur, et animae captivatae desperatio importatur. Hinc est quod impiissimus Achitophel , parricidae consentiens, cum ei patris consilium prodidisset, cernens suum, quod contra illud dederat non mancipatum effectui, dignum proditore finem, laqueo suspensus promeruit. Postremo detrahere amico venenum amicitiae reputemus, quod Mariae frontem lepra perfudit , et ejectam extra castra sex diebus, populi communione privavit. Nec solum nimiamico: quomodo in ejus amore aliqua potest esse securitas, qui omni circumfertur vento, omni acquiescit consilio? Cujus affectus molli luto comparatus, diversas et contrarias tota die, pro arbitrio imprimentis, suscipit et format imagines. Quid praeterea magis competit amicitiae, quam pax quaedam ad invicem et
Abbreviated transcription (Latin):
mordeat serpens in silentio ait salomon: nicħ eominꝰ ht̃
qͥ occulte detrahit. Quẽc̃q gͥ in his uiciis assiduũ inue¬
neris: cauendꝰ ẽ ule tibi: nec donec sanet᷑. ad amiciciã
eligendus. Abiue̾mus conuicia: quoꝵ ultor ẽ ds. Semes
fugientẽ a facie absalon. scm̃ dauid. conuiciis impetens.
int̾̃ hereditaria u̾ba quȩ pat̃ filio moriens delegauit
auctoritate sp̃c scĩ decernitur occidendꝰ. Imꝑꝑiũ nicħonus¬
nꝰ caueamus. Infelix nabal carmeli. dauid seruititẽ
⁊ fugam imꝑꝑans: a dño ꝑcuti meruit ⁊ occidi. Qd̾ si fate
contigerit in aliquo nos legẽ amiciciȩ p̃terire: uttem
suꝑbiã.: ⁊ amici grãm humilitatis beneficio reperanꝰ.
Res diuid amicitiã ꝗͣ̃ iaas regifilioꝵ amon exhibuerat cũ
dis euis amon mised̾it᷑ obtuliss. ille suꝑb ⁊ ingrat᷑ amio con¬
aidliã adieait contẽptiui. Ob ꝙͣ causã tã ipsũ ꝙͣ ipłm eiꝰ ⁊ urbes.

Expanded text:
mordeat serpens in silentio, ait Salomon, nihil eo minus habet, mordeat serpens in silentio, ait Salomon, nihil eo minus habet, qui occulte detrahit . Quemcunque igitur in his vitiis assiduum inveneris, cavendus tibi est ille; nec, donec sanctur, ad amicitiam eligendus. Abjuremus convicia, quorum ultor est Deus. Semei, fugientem a facie Absalon santum David conviciis impetens , inter haereditaria verba, quae pater filio moriens delegavit, auctoritate Spiritus sancti decernitur occidendus. Improperium nihilominus caveamus. Infelix Nabal Carmelus, David servitutem et fugam improperans, a Domino percuti meruit, et occidi . Quod si forte contigerit, in aliquo nos legem amicitiae praeterire, vitemus superbiam et amici gratiam humilitatis beneficio repetamus. Rex David amicitiam, quam Naas regi filiorum Ammon exhibuerat , cum filio ejus Hanon misericorditer obtulisset, ille superbus et ingratus amico, contumeliam adjecit contemptui; ob
Abbreviated transcription (Latin):
a mico iaculatũ fu̾it in amicũ: quasi a secretoꝵ suoꝵ ꝓlatũ
conscio. si ñ credat᷑. tñ uerũ eẽ clamet᷑. Multi it sic̃ ꝓpͥis lau¬
dib : ita in alioꝵ uituꝑationib de lectant᷑. Quid u̾ sce
serando rubore ꝑfundit: At suꝑbia. qͥd minus ferendũ:
quȩ solum id quo tacte amicicie subueniendũ foret. humili¬
tatis ⁊ confessionis exeludit remediũ: reddens hominẽ au¬
secretoꝵ reuelatio qua nicħ ẽ tuꝑius: nicħ erecrabilius:
nicħ am̃oris nicb grẽ. nicħ suauitatis relinqͣns int̾ amicos.
s oĩa replens amaritudine.⁊ indignationis. ⁊ odii atq dolo¬
ris. felle cuncta ꝯsꝑgens. Hinc seͥptũ ẽ. Qui denudat ar¬
chana amici: ꝑdet fidem. Et paulopꝰ. Denudare amiti mi¬
amicicia. plaga dolosa ẽ: que ñ ẽ aliud ꝙͣ occulta detrattio
Piaga certe dolosa: plaga serpentis ⁊ aspidis morti fera. Si

Expanded text:
amico jaculatum fuerit in amicum, quasi secretorum suorum prolatum amico jaculatum fuerit in amicum, quasi secretorum suorum prolatum conscio, si non credatur, verum esse clametur . multi enim sicut propriis laudibus, ita in aliorum vituperationibus delectantur. Quid scelserando rubore perfundit? At superbia quid minus ferendum? quae solum id quo fractae amicitiae subveniendum fuerat, humilitatis et confessionis excludit remedium, reddens hominem auSecretorum revelatio, qua nihil est turpius, nihil exsecrabilius, nihil amoris, nihil suavitatis relinquens inter amicos, sed omnia replens amaritudine indignationis, et odii atque doloris felle cuncta conspergens. Hinc scriptum est. Qui denudat arcana amici perdit fidem . Et paulo post. Denudare amici mydissolvitur amicitia, plaga dolosa est, quae non est aliud quam occulta detractio. Plaga certe dolosa; plaga serpentis est et aspidis mortifera: Si
Abbreviated transcription (Latin):
iue iam infata concesserit. alt̃ tͥ licet nos ñ uiderimꝰ satisfet
illa nob̃ qͥnq qͥb amicicia sic ledit᷑. ut dissoluat᷑. uelim nes
enuclees: ut eos qͥ uullomͦ eligendi sunt in amicos. cauer
dissoluit amiciciã. Ad amicũ inqͥt. & si ꝑdux̾it gladiũ. ñ
desꝑes: est enĩ regressus ad amic̃. Si aꝑuit os t̾ste.: ñ timeas.
Uide qͥd dicat. Si forte ira p̃uentꝰ amicis edux̾i̾t gladũ
uł si uͭ bũꝓtulit tͥste :ͥ si qͥsi ñ amans ad tẽpꝰ tͥ sese subtigrert
si tuo suũ aliq̃n p̃tulerit consiliũ: si ate in aliqͥ sententia uł
disputatiõe dissenserit: ñ his amiciciã estimes dissoluenã.
effiugiet amicus. Diligentiꝰ ꝓinde ħ qͥnq consideremus.
ne nos eis amicitie uincłis ꝯstringamus: qͦs ad hec uicia
uł iratundie furor uł alia quelibet passio ꝯpellere con¬
sueuit. Conuiciũ qͥppe ledit famã: caritatẽ extinguit.
Lanta enĩ ẽ hominũ malici a. ut qͥcoͥdira instigante ab a¬

Expanded text:
licet nos non viderimus satisfecerit: illa nobisquinque, quibus amicitia sic laeditur ut dissolvatur, velim nobis enuclees, ut eos, qui nullo modo eligendi sunt in amicos, cavere  produxerit gladium, non desperes: est enim regressus ad amicum. Si aperuerit os triste, non timeas . Vide quid dicat. Si forte ira praeventus amicus eduxerit gladium vel si verbum protulerit triste; si quasi non amans ad tempus tibi sese subtraxerit, si tuo suum aliquando praetulerit consilium, si a te in aliqua sententia vel disputatione dissenserit, non his amicitiam aestimes dissolvendam. effugiet amicus. Diligentius proinde haec quinque consideremus, ne nos eis amicitiae vinculis constringamus, quos ad haec vitia vel iracundiae furor, vel alia quaelibet passio compellere consuevit. Convicium quippe laedit famam, charitatem exstinguit. Tanta est enim hominum malitia, ut quidquid ira instigante ab
Abbreviated transcription (Latin):
tanto nob̃ feliciores estimabimꝰ. Nudiust̾euis cũ elaustra
monasterii circuirẽ. consedente frm̃ amantissima co¬
rona. ⁊ quasi int̃ paridysiacas amenitates singlaꝵ arboꝵ fo¬
lia. flores. fructus in irarer. nullũ inueniens in illa multita¬
dine quẽ ñ diligerẽ. ⁊ aqͦ me diligi ñ confiderẽ. tanto gau¬
dio ꝑfusus sũ. ut õs mundi huiꝰ delicias suꝑaret. Sentiebã qͥppe

Expanded text:
tanto nobis feliciores aestimabimus? Nudiustertius cum claustra tanto nobis feliciores aestimabimus? Nudiustertius cum claustra monasterii circuirem, consedente fratrum amantissima corona, et quasi inter paradisiacas amoenitates singularum arborum folia, flores fructusque mirarer; nullum inveniens in illa multitudine, quem non diligerem et a quo me diligi non confiderem, tanto gaudio perfusus sum, ut omnes mund
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi nulta cogitationũ occulcatio nulla affoctionũ dissimule¬
tio. Hex ẽ uera ⁊ et̃na amicicia q̃ hic inchoat᷑. ibi ꝑficit᷑. que
hic paucoꝵ ẽ uͥ pauciboni: ibi õiũ. u õs boni. Hic necesfitia ꝓ¬
batio. uͥ est sapientiũ ⁊ stultoꝵ ꝑmirtio: ibi ꝓbatione ñ egent
qͦs beatificat angłica illa ⁊ qͦdãmꝰ diuina ꝑfectio. Adhane ꝓ in¬
de similitudinẽ cõparemꝰ amicos qs ñ socus ac nosipsos dili¬
gamus. quoꝵ nob nuda sint oĩa. qͥb: omĩa nr̃a paudamꝰ se¬
creta qͥ firim sint ⁊ stabiles. ⁊ constantes in oĩb. lutasne
qͥsi insidiatores capitis sui timere om̃s. nullũ dilige. nͨ se
oĩbi: ꝗ̃ ab hac suauissima tranquillitate nec suspicio di¬
uidat. nͨ timor excutiat.G. Optime. ac uerissime. A. Qd̾ si
forte de oĩb difficile inuentu sit in presenti. cũ id nob̃ ui
fut᷑um seruet᷑: quanto plures nob̵ abundant huiꝰmodi.

Expanded text:
Ibi nulla cogitationum occultatio, nulla affectionum dissimulaIbi nulla cogitationum occultatio, nulla affectionum dissimulatio. Haec est vera et aeterna amicitia, quae hic inchoatur, ibi perficitur; quae hic paucorum est, ubi pauci boni; ibi omnium, ubi omnes boni. Hic necessaria probatio, ubi est sapientium et stultorum permistio; ibi probatione non egent, quos beatificat angelica illa et quodammodo divina perfectio. Ad hanc proinde similitudinem comparemus amicos, quos non secus ac nos ipsos diligamus; quorum nobis nuda sint omnia, quibus omnia nostra pandamus secreta; qui firmi sint, et stabiles, et constantes in omnibus. Putasne quasi insidiatores capitis sui timere omnes, nullum diligere, nec se omnibus, quem ab hac suavissima tranquillitate nec suspicio dividat nec timor excutiat. GALTERUS. Optime ac verissime. AELREDUS. Quid si forte de omnibus difficile inventu sit in praesenti, cum id nobis in futurum servetur, quanto plures nobis abundant hujusmodi,
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊ reformatũ te in antiquũ statũ cogita. omĩa habere
subiecta: oues ⁊ boues uniu̾sas. in suꝑ ⁊ peccora cõpi. uolu¬
res celi ⁊ pisces maris. qͥ ꝑ ambulant semitas maris. Dic
rogo ñc̃ utrum sine socio omĩa tͥ hec possent ẽẽ iocundaͦ
aliquib signis efficere possem ut eẽt amicus: mallẽ nullũ
ꝗͣ. talem habere. A. si aũ unus adeẽt quẽ eque ut teipsum
diuge̾s. a qͦ te similiter diligi ñ dubitares: non ne oĩa quę
pͥus uidebant᷑ amara. dulcia redd̾ent᷑ ⁊ sapida : G. frorsus
⁊ ciraturam siã quã sustulerit int̃ ipsos gradꝰ ⁊ ordines. qͦs
distiurerit uit̃ singłos qͦ.q qͦs elogerit. tant̾a amiciciã: ca¬
ritatem: ut sicqͥsq diligat alium sicut scipsũ: acꝑ hoc sicut
unꝰquisq de ꝓpͥa sic ⁊ de ait̾ius felicitate ietet̾. ⁊ lta singłoꝵ
beatitudo. omniũ sit. omniũ beatitudinũ uniu̾sitas singłoꝵ.

Expanded text:
Sed et reformatum te in antiquum cogita statum, omnia habere Sed et reformatum te in antiquum cogita statum, omnia habere subjecta, oves et boves universas, insuper et pecora campi, volucres coeli et pisces maris, qui perambulant semitas maris . Dic rogo nunc, utrum sine socio omnia tibi haec possent esse jucunda? aliquibus signis efficere possem, ut esset amicus, mallem nullum, quam talem habere. AELREDUS. Si autem unus adesset, quem aeque ut te ipsum diligeres, a quo te similiter diligi non dubitares, nonne omnia, quae prius videbantur amara, dulcia redderentur et sapida? GALTERUS. Prorsus et creaturam suam, quam sustulerit, inter ipsos gradus et ordines, quos distinxerit, inter singulos quosque, quos elegerit, tantam amicitiam et charitatem, ut sic quisque diligat alium sicut se ipsum; ac per hoc sicut unusquisque de propria, sic et de alterius felicitate laetetur: et ita singulorum beatitudo omnium sit, et omnium beatitudinum universitas singulorum.
Abbreviated transcription (Latin):
solidissimũ fundam̃ttũ. Cũ enĩ plurimi inthesauris multi¬
plicandis. in bobus ⁊ alinis. in ouib ⁊ capͥs nutͥendis. eligendi ᷤᷤ
desint. dementiȩ res est. eandẽ in amicis adqͥrendis uł ꝓbandis ñ
dare oꝑam: ⁊ qͥsdã addiscere notas. qͥb hi qͦs eligimꝰ in amicos.
ad amiciciã ꝓbent᷑ idonei. Cauendꝰ sane ẽ quidã impetꝰ amoriᷤ
qͥ̃ p̃turrit iudiciũ: ⁊ ꝓbandi adimit potestatẽ. Est ꝓinde uri
prudentis sustinere: hunc refrenare impetũ: ponere modũ
beniuolentie: paulatim ꝓced̾e in affectũ: donec iam ꝓbato. se
totum dedat. ⁊ cõmittat amico . G. fateor. ad huc me mouet
uioꝵ sententia. qͥ sine huiꝰmodi amicis uiuere tittiꝰ arbitͣnt᷑.
mundo: te solũ suꝑstitẽ reliquisse. Et ecce corãte õs mũdi
deliciȩ ⁊ diuitie. aurũ argentũ. lapides p̃ciosi. urbes mu¬
ratȩ. castra turrita. ampla ȩdificia. sculpture. picturȩ.

Expanded text:
solidissimum fundamentum. Cum enim plurimi in thesauris multisolidissimum fundamentum. Cum enim plurimi in thesauris multiplicandis, in bobus et asinis, in ovibus et capris nutriendis, eligendis, desint, dementiae res est, eamdem in amicis acquirendis, vel probandis non dare operam, et quasdam addiscere notas, quibus hi, quos eligimus in amicos, ad amicitiam probentur idonei. Cavendus sane est quidam impetus amoris, qui praecurrit judicium, et probandi adimit potestatem. Est proinde viri prudentis sustinere, hunc refrenare impetum, ponere modum benevolentiae, paulatim procedere in affectum, donec jam probato se totum dedat, et committat amico. GALTERUS. Fateor, adhuc me movet illorum sententia, qui sine hujusmodi amicis vivere tutius arbitranturumanum exemptum mundo, te solum superstitem reliquisse. Et ecce coram te omnes mundi deliciae et divitiae, aurum, argentum, lapides pretiosi, urbes muratae, castra turrita, ampla aedificia, sculpturae, picturae.
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ tͥ in amicicia sociau̾is: lites cotidianas⁊ iurgia tͥ ip̃e
ꝑqͥras.Sane hant in amicicia necessariã ẽẽ uͥtutẽ. satis facile
est ꝑuidere: qͣ si qͥs caruerit. instar nauis absq gubuaculo ꝓ
impetu sꝑc. instabili ⁊ irrationabili sẽꝑ motu feret᷑. Sic⁊
multȩ cause de ẽẽ ñ poterunt. qͥb illius ꝗ cupis amicũ ꝓbet̃
patentia. tũ necẽe sit arguere eũ ꝙ̃ oiligis. qd̾ aliqñ qͥsi ex in¬
dustria durius fieri oportet: ut sic eius. uł ꝓbet᷑ uł exerceat
dolerantia. Idsane attendendũ ẽ: ut licet talia reꝑiant᷑ in
uelatione. uł alicuiꝰ tẽporalis cõmodi cupiditate. uł minꝰ
discreta correptione. uł aliqua debitȩ lenitatis transg̾ssi¬
one. ñ statim a ꝓposita dilectione uł electione resiliadᷤ.
quandiu correctionis eus spes ulia relucet. Nec q̃nqͣm
iamicis eligendis uł ꝓbandis tẽdeat ẽ solieitũ: cũ¬
hui laboris fruet᷑ uite sit medicam̃tũ: ⁊ immoralitatis

Expanded text:
dentem tibi in amicitia sociaveris, lites quotidianas et jurgia tibi ipse perquiras. Sane hanc in amicitia necessariam esse virtutem satis facile est pervidere, qua si quis caruerit, instar navis absque gubernaculo, pro impetu spiritus, instabili et irrationabili semper motu feretur. Sic et multae cpatientia: cum necesse sit arguere eum quem diligis: quod aliquando quasi ex industria durius fieri oportet, ut sic ejus vel probetur, vel exerceatur tolerantia. Id sane attendendum est, ut licet talia reperiantur velatione, vel alicujus temporalis commodi cupiditate, vel minus discreta correptione, vel aliqua debitae lenitatis transgressione, non statim a proposita dilectione vel electione resilias, quandiu correctionis ejus spes ulla relucet. Nec quemquam in amicis eligendis, vel probandis taedeat esse sollicitum; cujus laboris fructus vitae sit medicamentum, et immortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ ẽ qͥcqͥd defert̾ pauꝑi: cuius amicitia inuidia uacat. Hex
diximus ut in ainicis mores ꝓbemus: ñ estimemꝰ censũ. Sig
poat᷑ intentio: s̃i eũ uidis tuoꝵ magis cupidũ ꝙͣ. tui. Aucupari
se iliqͥd qd̾ tua sͥ conferri possit industria: honorẽ. głam.
diuitias. lcb̾tatẽ. Inqͥb oib si dignior illo p̾ferat᷑: ł e̾te ĩ tua
ũ sit potestate qd̾ appetit᷑: qua tͥ intentione ad heserit racile
puidebis. Iam nc̃ de discretione uideamꝰ. Quidã ꝑiise sati
ne dicam impudent̃. talem amicũ habere uolunt: qualeᷤ
ipsi eẽ ñ possunt. hi st̃ qͥ leues qͦ amicoꝵ transgressiones
mpacient̃ fert̃. austere oorripiunt. ⁊ carentes discretione.

Expanded text:
Verum est quidquid defertur pauperi, cujus amicitia invidia vacat. Haec Verum est quidquid defertur pauperi, cujus amicitia invidia vacat. Haec diximus, ut in amicis mores probemus, non aestimemus censum. Sic ergo probatur intentio. Si eum videris tuorum magis cupidum, quam tui; aucupari semper aliquid, quod tua sibi conferri possit industria, honorem, gloriam, divitias, libertatem; in quibus omnibus si dignior illo praeferatur, vel certe in tua non sit potestate quod appetitur, qua tibi intentione adhaeserit, facile pervidebis. Jam nunc de discretione videamus. Quidam perverse satis, ne dicam impudenter, talem amicum habere volunt, quales ipsi esse non possunt. Hi sunt, qui leves quoque amicorum transgressiones impatienter f
Abbreviated transcription (Latin):
mime ꝓfecto: s qd ꝑse sͥ quisq carus ẽ. Nisi gͥ ⁊ tu hunc
isũ in alium transferas affectum: carus ille tͥ eque ut
ni ẽẽ ñ pot̾it. Tunc enĩ erit ipse ꝙ̃ diligis tanꝙͣ alt̾ tu¬
ituã tui in ipsũ transfudis caritatẽ. Non enĩ ut ait sc̃s
mbrosiꝰ uestigalis amicicia ẽ. s plena decoris plena gr̃a
uirtus ẽ enĩ ñ questus: quia petunia ñ parturit᷑. s gr̃a
ñlicitatione p̃cioꝵ: s concertatione beniuolentie. Eius
s q̃ elegisti subtilit̃ ẽ ꝓbanda intentio: ne scd̃m spẽ cõino¬
di cqusubet. tͥ uelit in amicicia copulari mncennariã cam
istimans ñ gratuitã. Certiores aũ plerũq st̃ amititie ino¬
pum ꝙͣ. diuitũ. cun spem lucri sictoliat pauꝑtas. ut ami¬
ntie ñ minuat. s potius augeat caritatẽ. Diuitib itaq as¬
sntatorie grati ficat᷑. erga pauꝑem nemosimulator ẽ.

Expanded text:
Minime profecto, sed quod per se sibi quisque charus est. Nisi igitur et tu hunc Minime profecto, sed quod per se sibi quisque charus est. Nisi igitur et tu hunc ipsum in alium transferas affectum, charus ille tibi, aeque ut tu, esse non poterit. Tunc, enim erit ipse, quem diligis, alter tu, si tuam in ipsum transfuderis charitatem. Non enim, ut ait sanctus Ambrosius, vectigalis est amicitia, sed plena decoris, plena gratiae. Virtus est, non quaestus, quia pecunia non potitur, sed gratia; nec licitatione pretiorum, sed concertatione benevolentiae. Ejus igitur, quem elegisti, subtiliter est probanda intentio, ne secundum spem commodi cujuslibet tibi velit in amicitia copulari, mercenariam eam aestimans non gratuitam. Certiores autem plerumque sunt amicitiae inopum quam divitum, cum spem lucri sic tollat paupertas, ut amicitiae non minuat, sed potius augeat charitatem. Divitibus itaque assentatorie gratificatur; erga pauperem nemo simulator est.
Abbreviated transcription (Latin):
de eiꝰ fide ultius nulla tͥ debet ẽẽ cunctatio. s quasi
de eerta ⁊ stabili ñ parua exultatio. Gꝵ. Recordor
nõ tui illiꝰ amici transmarini de qͦ nob̾ fecisti sepius
m̃tionẽ: qͣm ob hoc uerissimũ tͥ ac fidelissimum
ꝓbasti amicũ. qd̾ falsa de te referentib. ñ solũ ñ
adhibuerit fidem: s nec sit ulla hesitatiõe pulsat.
ꝓͥuit de tuo amitissimo. antiqͦ scilicet clareuallis sa¬
asta p̃sumendũ putasti. S qm̃ de ꝓbatione fidei satis
s̃ꝓbandam. Enecessariũ hoc. Sunt enĩpleriq qͥ in rebus
serant capturos. qͥ ꝓ fecto germana ⁊ spũali carent ami¬
ꝓrsit ⁊ qͥnta sit. Ipse dñs ac salu ator nr̃ uere nob amicitie
sema p̃seͥpsit: diliges inqͥens ꝓrimũ tuũ sic̃ te ipsũ. E n spe¬
ailum. Diligis te ipsũ. Ita plane si dm̃ diligis: si nempe
alis es. qͥiem in amicitiã eligendũ descͥpsimꝰ. Auꝗͣ rogo
iteipso huiꝰ tue dilectionis mercedẽ iudicas exigendam:

Expanded text:
 debet esse cunctatio, sed quasi de certa et stabili, non parva exsultatio. GRATIANUS. Recordor nunc tui illius amici transmarini, de quo nobis fecisti saepe mentionem, quem ob hoc verissimum tibi ac fidelissimum probasti amicum, quod falsa de te referentibus, non solum non adhibuerit fidem, sed nec ulla sit haesitatione pulsatus: quod nec de tuo amicissimo, antiquo scilicet Clarae-Vallis sacrista, praesumendum putasti. Sed quoniam de probatione fidei satis in rebus erant capturos: qui profecto germana et spiritali carent amiualis sit, et quanta sit. Ipse Dominus ac Salvator noster verae nobis amicitiae formam praescripsit: Diliges, inquiens, proximum tuum sicut te ipsum . En speculum. Diligis te ipsum. Ita plane, si Deum diligis; si nempe talis es, qualem in amicitiam eligendum descripsimus. Aliquam, rogo, a te ipso, hujus tuae dilectionis mercedem judicas exigendam?
Abbreviated transcription (Latin):
in amicis: ita ut rea sibi uideat᷑ nr̃a conscientia. si non
amau̾imꝰ redamntem : aut si amantẽ ñ redamau̾imꝰ.¬
A. Amicicia ħ carnaliũ ẽ ⁊ maxime adolescentiũ. qͣ¬
les aliq̃n fuerant ipse ⁊ suus de qͦ tc̃ loquebat᷑ amitus.
q̃ tñ exceptis nugis ⁊ mendaciis si nulla int̾cesserit
inhonestas. spe uberioris gr̃ȩ toleranda ẽ qͣi q̃dã amici¬
cie scitioris pͥncipia qͥbꝰ crescente religione. ⁊ spiritaliũ stu¬
dioꝵ parilitate. accedente &̃ maturioris etatis gra¬
uitate.⁊ sp̃ualiũ sensuũ illuminatione: purgatiori
affectu ad altiora qͣi e uicino conscendant: sic̃ est̾na
die ab hoĩs ad dĩipsius amiciciã. ob qͣndã similitudinẽ
diximꝰ facilius transeundũ. S iam tẽpus ẽ ut quẽad

Expanded text:
in amicis; ita ut rea sibi nostra videatur conscientia, si non in amicis; ita ut rea sibi nostra videatur conscientia, si non amaverimus redamantem, aut si amantem non redamaverimnalium est, et maxime adolescentium, quales aliquando fuerant ipse et suus, de quo tunc loquebatur, amicus: quae tamen, exceptis nugis et mendaciis, si nulla intercesserit inhonestas, spe uberioris gratiae toleranda est, quasi quaedam amicitiae sanctioris principia; quibus, crescente religione et spiritualium studiorum parilitate, accedente etiam maturioris aetatis gravitate et spiritualium sensuum illuminatione, purgatiori affectu ad altiora, quasi e vicino conscendant: sicut heterna die ab hominis ad Dei ipsius amicitiam, ob quamdam similitudinem diximus facilius tra
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iħc. Hec ambrosꝰ. Quã multos gͦ diugimus qͥb minus
cautũ ẽ si sic nr̃m ꝓpalare animũ ⁊ effundere uiscera: quoꝵ
uł etas uł sensus. siue discretio. ad talia sustinenda ñ sufficit
G. hec amicicia tã sublimis ⁊ ꝑfesta ẽ: ut ad eã aspirare
ñ audeã. Alichi ⁊ huic gratiano illa sufficit ꝙͣ tuus au¬
gustinꝰ descͥbit: colloqui scilicet ⁊ conridere. ⁊ uicissim
beniuole obsequi: simul legere. simul conferre. simul
nugari. ⁊ simul honestari. dissentire int̃dũ sine odio
tanꝗͣ hõ sibi: atq ipsa rarissima dissensione condire
consensiones plurimas: docere aliqͥd inuicẽ. aut dis¬
cere ab inuitẽ. desiderare absentes cũ molestia: susciꝑe
ad uenientes cũ leticia his atꝙ huiꝰ. nõi a corde amantiũ
⁊ redamantiũ ꝑcedeatib signis. ꝑ os. ꝑ linguã. ꝑ ocłos.⁊
mille motus gratissimos. quasi fomitib conflare animos
⁊ explurib unũ facere: hoc ẽ qd̾ nos diligendũ credimꝰ

Expanded text:
Jesus. » Haec Ambrosius. Quam multos ergo diligimus, quibus minus cautum est, sic nostrum propalare animum, et effundere viscera! quorum vel aetas, vel sensus, sive discretio, ad talia sustinenda non sufficit. GALTERUS. Haec amicitia sublimis et perfecta est, ut ad eam aspirare non audeam. Mihi et huic Gratiano illa sufficit, quam tuus Augustinus describit , colloqui scilicet et corridere, et vicissim benevole obsequi, simul legere, simul conferre, simul nugari et simul honestari: dissentire interdum sine odio, tanquam homo sibi, atque ipsa rarissima dissensione condire consensiones plurimas: docere aliquid invicem, aut discere ab invicem, desiderare absentes cum molestia, suscipere advenientes cum laetitia. His atque hujusmodi, a corde amantium et redamantium procedentibus signis per os, per linguam, per oculos, et mille motus gratissimos, quasi fomitibus conflare animos, et ex pluribus unum facere. Hoc est quod nos diligendum credimus
Abbreviated transcription (Latin):
ad sint. nec si absint reqͥrens. Ipsa tñ fides in ꝓsyis qͥdẽ
latet: s eminet in adu̾sis. In necessitate enim ut ait qͥ¬
dam: ꝓbat᷑ amicꝰ. Amici diuitis multi. S utrũ uere
amici sint: int̾ueniens pauꝑtas explorat. Onũ tẽpore

Expanded text:
adsint, nec cum absint requirens. Ipsa tamen fides in prosperis adsint, nec cum absint requirens. Ipsa tamen fides in prosperis latet, sed eminet in adversis. In necessitate probatur amicus. Amici divitis multi : sed utrum veri amici sint, intervenien
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ius ꝓcedendi. S ecce ego obseruo ianuã: tu pat̃ ꝑge quod
discretio. patientia. fides: ut ei te tuaq oĩa secure cõmita
Intentio ut nicħ ex amiticia nͥ dm̃. ⁊ naturale eiꝰ bonũ ex¬
pectes. Discretio: ut qͥd p̃standũ amico. qͥd ab amico pe¬
tendũ. in quib contͥstandũ ꝓ amico. in qͥb amico congra¬
res. fatientia uͦ: ue correptꝰ doleat: ne corripientẽ contẽp¬
nat. uł odiat: ut eũ ꝓ amico quelibet adu̾sa sustinere non
pigeat. Nlicħ in amicicia fide p̃stantius. quȩ ipsiꝰ ⁊ nutͥe
in iocundis⁊ amaris p̃bet equalem: eodem intuens ocło
humilẽ ⁊ sublimẽ. pauꝑem ⁊ diuitẽ. fortẽ ⁊ debilẽ.
sanũ ⁊ egrum. fidelis qͥ ppe amicus nicħ in amico qd etͣ
auimũ eius sit intuetur. uirtutẽ in ꝓpͥa sua sede con¬
piectens. cet̾a oĩa qͦsi extͣ eũ posita. nͦ muttũ ꝓbans si

Expanded text:
ulterius procedendi. Sed ecce ego observo januam, tu Pater, perge qulterius procedendi. Sed ecce ego observo januam, tu Pater, perge qdiscretio, patientia. Fides, ut ei te secure committas. Intentio, ut nihil ex amicitia, nisi Deum et naturale ejus bonum exspectes. Discretio, ut quid praestandum amico, quid ab eo petendum, in quibus contristandum pro eo, in quibus amico congrares. Patientia vero, ne correptus doleat, ne corripientem contemnat vel odiat, ut eum pro amico quaelibet adversa sustinere non pigeat. Nihil in amicitia fide praestantius, quae ipsius nutrix s, jucundis et amaris, praebet aequalem: eodem intuens oculo humilem et sublimem, pauperem et divitem, fortem et debilem, sanum et aegrotum. Fidelis proprie amicus ni intuetur: virtutem in propria sede complectens, caetera omnia quasi extra eum posita, nec multum probans si
Abbreviated transcription (Latin):
tu tñ defer federi: defer caritati: ut inculpa sit qͥ intu¬
lit: ñ ile qui ꝑtulit in uirgiã. Porrosi patͥ si pat̾e. si
ciuib si subditis. si amicis inuentꝰ fu̾it ꝑnitiosus:
statĩ familiaritatis rũpendũ ẽ uncłm : nec uniꝰ
amor ꝑditioni multitudinis p̃ferat᷑. Hec ne ꝓueniant
in ipsa eletione cauendũ: ut uidelicet is eligatur quẽ
ñ ad ista furor impellat. aut leuitas trahat aut uͥbestas
p̃cipitet. aut abducat suspicio: maxine qͥ ñ nimiũ atus
oissentiat morib. ñ a qualitate discordet. Quia uͭ deue¬
turpes auari. ambitiosi. crim inosi: nullam fecimꝰ mẽtionuẽ
Si uob̾ de electione satis dictum ẽ: ad ꝓbationẽ deincepltã¬
qͥs irrũ pat. qui uł nr̃is deliciis finẽ ponat: uł qͥd amari¬
tudinis misceat: uł aliqͥd suꝑducat in ane. G&. Cella¬
rarius adest. cui si concedat᷑ ingressus: ñ erit tͥ fatutas

Expanded text:
tu tamen defer foederi, defer charitati, ut in culpa sit qui intutu tamen defer foederi, defer charitati, ut in culpa sit qui intulit, non ille qui pertulit injuriam. Porro si patri, si patriae, si civibus, si subditis, si amicis inventus fuerit perniciosus, statim familiaritatis rumpendum est vinculum, nec unius amor perditioni multitudinis praeferatur. Haec ne proveniant, in ipsa electione cavendum, ut videlicet is eligatur, quem non ad ista furor impellat, aut levitas trahat, aut verbositas praecipitet, aut abducat suspicio: maxime, qui non nimium a tuis dissentiat moribus, nec a qualitate discordet. Quia vero de veturpes, avari, ambitiosi, criminosi, nullam facimus mentionem. Si vobis de electione satis datum est, ad probationem deinceps tranquis irrumpat, qui vel nostris deliciis finem ponat, vel quid amaritudinis misceat, vel aliquid superducat inane. GRATIANUS. Cellerarius adest, cui si concedatur ingressus, non erit tibi facultas
Abbreviated transcription (Latin):
dei scilicet dilectionẽ. ad ꝙͣ oĩa que suggerunt᷑ referenda st̃
⁊ utrũ ei conueniant. uł ab ea dissideant explorandũ. Qua¬
tuor subinde gradꝰ in amicicia. quib ad eiꝰsũ mã ꝑuenitur
constituendos putauimꝰ: cũ amicus pͥmũ sit eligendꝰ de¬
in de ꝓbandꝰ. tc̃ demũ ad mittendus. & sic pꝰea ut decet tractã¬
dus. Et de electione trastantes. i racũdos. instabiles. su spici¬
osos. at u̾hosos exclusimus: ñ õs tñ: s eosdũtaxat qͥ has
passiones. nͨ ordinare nͨ moderari posst̾ aut nolt̃. Nam
ferunt᷑ in p̃ceps: in ea uicia in euitabiliter dilabun¬
semel in amiciciam suscepisti: ñ statim eã rũpendã dicimnꝰ
s paulatĩ soluendã: talisq seruet᷑ antiquȩ amicicie re¬
uerentia: ut licet ipsũ a secretis tuis a moueas.: nũqͦm
ei tñ di lectionẽ subtrahas: auxiliũ rouas: neges consiliũ.
Q̾si &ẽ ad blasfemias ⁊ maledicta eiꝰ ꝓrũpat insania.

Expanded text:
Dei scilicet dilectionem, ad quam omnia, quae suggeruntur, referenda sunt, et utrum ei conveniant, vel ab ea dissideant, explorandum. Quatuor subinde gradus in amicitia, quibus ad ejus summam pervenitur, custodiendos putavimus, cum amicus primum sit eligendus, deinde probandus, tunc demum admittendus, et sic postea ut decet, tractandus. Et de electione tractantes, iracundos, instabiles, suspiciosos atque verbosos exclusimus: non omnes tamen, sed eos duntaxat, qui has passiones nec ordinare, nec moderari possunt aut nolunt. Naferuntur in praeceps, in ea vitia inevitabiliter dilabunsemel in amicitiam suscepisti, non statim eam rumpendam dicimus, sed paulatim solvendam, talisque servetur antiquae amicitiae reverentia, ut licet ipsum a secretis tuis amoveas, nunquam tamen ei dilectionem subtrahas, auxilium tollas, neges consilium. Quod si etiam ad blasphemias et maledicta ejus prorumpat insania,
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑimus. patient̃ tolerandi sunt. ⁊ cũ nob̾ constet
de affectu certitudo: siqͥs fu̾it uł actionis uł sermonis
excessus amico id indulgendũ: uł certe sine aliqͦ dolore
iocunde insuꝑ in qͦ excesserit cõmonendũ. GR̵. Iule¬
tuus ꝗ̃ p̃oĩb nob̾ ut multis uidet᷑ tͥ ꝓbas amicũ: aliqͥd
qd̾ tͥ displicere nuuatenus potui ignorare. ante paucos
dies ut nos putabamꝰ ira p̃uentus. ⁊ dix̃ ⁊ fecit: cui tñ
nicħ pͥoris grẽ imminutũ nec credimꝰ nec uidemus.
ceptus in amiciciã. a me nũquã pot̾it ñ amari. uñ si fote
in hac parte fortior illo fui: ⁊ uͥ utusq uoluntas ñ concurtebit
in unũ. ieã mͥ facilius fuit ꝗͣ illi suã frange̾ uoluntatĩ ubi

Expanded text:
ceperimus, patienter tolerandi sunt, et cum nobis constet ceperimus, patienter tolerandi sunt, et cum nobis constet de affectu certitudo, si quis fuerit vel sermonis vel actionis excessus, amico id indulgendum est; vel certe sine aliquo dolore jucunde insuper, in quo excesserit, commonendum. GRATIus nobis, ut multis videtur, tibi probas amicum, aliquid, quod tibi displicere nullatenus potuit ignorare, ante paucos dies, ut nos putabamus, ira praeventus et dixit et fecit; cui tamen nihil prioris gratiae imminutum nec credimus, nec videmus. ceptus in amicitiam, a me nunquam poterit non amari. Unde si forte in hac parte fortior illo fui, et ubi utriusque voluntas non concurrebat in unum, meam mihi facilius fuit, quam illi suam frangere voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ in eccłiastico scbit᷑. Est amicus. qͥ odium ⁊ rixã ⁊ con¬
uicia denudabit̃. Uñ ait scͥpt᷑a. Noli eẽ amicus homini
iracũdo: neq ambuies cũ uiro furioso: ne sumas scan¬
dalũ animȩ tuȩ. Et salomon. Ira inqͥt: insinustulti
reqͥescit. At cũ stuito diu seruare amiciciã: qͥs ñ credat
ĩpossibile : Gał. Et noste uidimꝰ si ñ fallim᷑. cũ iracun¬
dissimo homine sũma religione colere aiiciciam:
quẽ usq ad uite eiꝰ finẽ nũquã a telesũ: quãꝗͣ iꝑse te
cundi: qͥ tñ ita hanc cõpͥmere. ⁊ tẽꝑare soliti sd̾ passionẽ:
ut in qͥnq qͥb teste se̾ptura amicicia dissoluit᷑ atq cor¬
rũpitur dissoluit̃ atq corrũpit᷑ nũꝗͣ ꝓsiliant. qͣmuis
ñ nũꝙͣ amicũ inconsiderato sermone. uł actu uł zelo.
minus discreto offendant. Tales si forte in amiciciã re¬

Expanded text:
sicut in Ecclesiastico scribitur. Est amicus, qui odium, et rixam, et consicut in Ecclesiastico scribitur. Est amicus, qui odium, et rixam, et convicia denudabit . Unde ait Scriptura: Noli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum viro furioso; ne sumas scandalum animae tuae . Et Salomon: Ira inquit, in sinu stulti requiescit . At cum stulto diu servare amicitiam, quis non credit impossibile? GALTERUS. At nos te vidimus, si non fallimur, cum iracundissimo homine summa religione colere amicitiam: quem usque ad vitae ejus finem nunquam a te laesum, quanquam ipse te cundi, qui tamen hanc ita comprimere et temperare solliciti sunt passionem, ut in quinque quibus, teste Scriptura, amiciitia dissolvitur atque corrumpitur, nunquam prosiliant; quamvis nonnunquam amicum inconsiderato sermone vel actu, vel zelo minus discreto offendant. Tales si forte in amicitiam re