comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoq moto qui testam̃to i¬
fc̃o decesserint. ¶ Ni si auenꝰ
postum̃us res fuit institutus
qmuis hroitatem iure ciuilii
aone ñ põt̾at cum in stitutio
ñum ualeõit. honoraro tam̃
iureciuili ronoꝵ possõr efficie¬
ratur. udeł cum apretore ad iu¬
hodie iecte res instituituret
qi um ciuili ñ incogm̃tus.
gnandi uet̾is uiris s mag̃̾ꝯfor¬
mandigrã poiuceturbonorũ
possontm. ¶Nam ilł quoq
qui iecte fco testam̃to hr̃ces in¬
stituti sunt dat sin tabulas to¬
norum possonem. ¶ Itemab
intestato suos hrdes et agnat¬
os ad ponoꝵ possom uocat. ¶S¬

Expanded text:
quoque qui testamento facto decesserint. nam si alienus postumus heres fuerit institutus, quamvis hereditatem iure civili adire non poterat, cum institutio non valebat, honorario tamen iure bonorum possessor efficiebatur, videlicet cum a praetore adiuhodie recte heres instituitur, qgnandi ueteris iuris, sed magis confirmandi gratia pollicetur bonorum possessionem. nam illis quoque, qui recte facto testamento heredes instituti sunt, dat secundum tabulas bonorum possessionem: item ab intestato heredes suos et agnatos ad bonorum possessionem uocat.
Abbreviated transcription (Latin):
utionem hr̃des fuint. ueluti ꝑ
senatusꝯ suitum et ꝯstitũtiõ es
principales ¶ Settum eis pretor
dat bonoꝵ possõm loco hedu
ꝯstituuntur et uocanturro¬
norum possores ¶Ad huc aut
et auos q̃ples gradus pretorse¬
cit inronorũ possõnb dandis
dum io agebat ne quis sinȩ su¬
cressore moriatur. nam augus
latauit¶Sunt aũt ronor p̾sões

Expanded text:
utionem heredes fiunt, veluti per senatus consultum et constitutiones principales: sed cum eis praetor dat bonorum possessionem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. adhuc autem et alios complures gradus praetor fecit in bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustlatavit. Sunt autem bonorum posses
Abbreviated transcription (Latin):
mittuntur ut sub p̾sm̃a sacrise¬
natus memorata sacram̃ta pr̃en¬
tur. Si aũt ut ꝯtrugitaliqmliti¬
gancium nequnt adiudices ue¬
nire tunc iuremus p̾sentem ꝗd̃
uidrare p̾cuctum iusuirancdũ
ad ab sentes aut dirigi ex officus
uistrantib auquos cum ac¬
u̾sa paite ut eis p̾sentib memo¬
rata sacram̃ta similit̾ p̾beantur
Siu̾o mulier fu̾it q̃ pp̃ honestatẽ
uite extraneis intra semonstrare
ñ ꝯsueuit tuncet absentem adũ¬
sario exoffitio nissos memorata
suscipere sacranita si aut ab ee ꝑt¬
es maliis locis ꝯtingat aut una
eoꝵ precipimu sabsentem in pro¬
unciam inqua deget iuisuirand

Expanded text:
mittuntur, ut sub praesentia sacri senatus memorata sacramenta praestentur. Si autem, ut contingit, aliqui litigantium nequeunt ad iudices advenire, tunc iubemus praesentes quidem iurare praedictum iusiurandum, ad absentes autem dirigi ex officiis ministrantibus aliquos cum adversa parte, ut eis praesentibus memorata sacramenta similiter praebeantur. Si vero mulier fuerit, quae propter honestatem vitae extraneis viris se monstrare non consuevit, tunc et absente adversario ex officio missos memorata suscipere sacramenta. Si autem abesse partes in aliis locis contingat aut unam earum, praecipimus absentem in provincia in qua deget iusiurand
Abbreviated transcription (Latin):
eat et ñ ualeat litigancium suff
utes aut appliones exanimati irp̃
omnib pͥncipales litigancium
iudicum tangentes scã euũgelia
unare qr incħ penitus uicutib aut
pacrocinii cum ip̃is uł auiciuic̾q¬

Expanded text:
eat et non valeat litigantium suffrlites aut appellationes examinantur, prae omnibus principales litigantium iudicum tangentes sancta evangelia iurare, quia nihil penitus iudicibus aut patrocinii causa ipsis vel alii c
Abbreviated transcription (Latin):
d ꝓced̾e nncħominus ppetẽtem
orationemauiris spectabilibtã
ꝑ ꝯsulib quam uicarus et uno
spectabili comite orientis et p̾fec¬
toaugustalinec ñ rectorib ꝓuĩ¬
cialiu eoꝵq officus et talibus:
ominium largitõalium tituloꝵ
exactione ꝓcuratori uicenarui

Expanded text:
dere, nihilo minus competentem a viris spectabilibus tam proconsulibus quam vicariis et viro spectabili comite Orientis et praefecto Augustali nec non rectoribus provinciarum eorumque officiis et curialibus omnium largitionalium titulorum exactionem procurari
Abbreviated transcription (Latin):
palatims ꝓcuretur ꝓuitentib
ut post nominationem ecianisp¬
etialium susceptoꝵ largitionali¬
um tituloꝵ m̃illa minuenda
ex actionis ad satrumptinentis
errarium aut aut transfendi ao
artãrios aut quoslb alios ex̃nes
titilos rectorib ꝓuinciarum
aut eoꝵ officiis s eciam curilib̾
licencia ꝑ mittatur. q̃uid m̃stru¬
is breiub ꝑ ydoneum tractatorẽ
punciarum ad scd̃ssimamurrẽ
transinittendis siam quãtũq
exparteqͣm iissit nr̃atranqui¬
tas si mmor fu̾int ꝓcuratio pẽa¬

Expanded text:
palatinis procuretur providentibus, ut post nominationem etiam specialium susceptorum largitionalium titulorum nulla minuendae exactionis ad sacrum pertinentis aerarium aut transferendi ad arcarios aut quoslibet alios extraneos titulos rectoribus provinciarum aut eorum officiis, sed etiam curialibus licentia permittatur: quadrimenstruis brevibus per idoneum tractatorem provinciarum ad sacratissimam urbem transmittendis. Nam quacumque ex parte, quam iussit nostra tranquillitas, si m
Abbreviated transcription (Latin):
m̾tis soluni num̾ariorũ¬
demdioceros eiusq ad uito
et cartularium sy scribere
nituto tua disposuit ita
In subeant.

Expanded text:
tis solum numerarium eiusdem dioeceseos eiusque adiutorem et chartularium subscribere magnitudo tua disposuit: itaenam subeant.
Abbreviated transcription (Latin):
cdi au̾cĩãdam ĩfrisupplicia ꝑq̃m
articłi dissoluũtur qr m̃bͦꝵ aisso
linquat̾ unde leges mortem de
tem sustin̾e eũ pemtẽcias. si u̾o
tale fiuĩt crim̃ ꝙ morte dignũ sit
suti ip̾ecastigeturaũ ĩ exiliũ tͣm¬

Expanded text:
di quaedam inferri supplicis per quae articuli dissolvuntur, quia membrorum dissollinquatur unde leges mortem deltem sustinere eum poenas; si vero tale fuerit crimen quod morte dignum non sit, sed ut ipse castigetur aut in exilium t
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possunt ꝑentes eis faciant.
Qaua ratione excitatinos etam̾
ꝯstitutiõm in nr̃o posinius
codice qua ꝓspectum est ut si ꝗ¬
m̃tecaptos r̾ant filios ue nepo
tes neptes uecuiuscumq suit
sexus uł gradus. nceat eis et si
inprib̾es sint ad exempumi pu¬
piaris substititutionis ctas
pͣs substitue. ¶ĩ aut resipͣuint
eandem sb̃scitutionem infirm¬
pupilł̾ais suoscitutionis que p̃¬
qͣm pupiuus adoieuit infirm¬
atur. ¶⁊gitur mpupurari sub¬
stitutione. Em p̾fatum modu
ordmata dũo quodanmodo st̃
testam̃ta alt̾um pr̃is alt̾um si¬
ut timeͬt ne filius eipupilius
ad nuc exeo ꝙ palam subscitutũ
accepit.post obitinneius ꝑiculo
ĩsidiarum sub̾iac̾ent. iuugarẽ
quidem sb̃stitutc̃em palam fac̾e
.et in prinus cestam̾ti ꝑtib cebe̾t
am et sihes extit̾it pupilus et ĩ¬
fra ꝑuu̾tatem tecessit sõstitutus
eamq partemꝓprio ñno ꝓpria¬
q cera signare. et inpriori ꝑtetes¬
tam̾ti cauẽ nenifiores tabuleui¬

Expanded text:
n possunt, parentes eis faciant. Qua ratione excitati, etiam constitutionem in nostro posuimus codice, qua prospectum est, ut, si mente captos habeant filios vel nepotes vel pronepotes cuiuscumque sexus vel gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: sin autem resipuerint, eandem substitutionem infirmpupillaris substitutionis, quae, postquam pupillus adoleverit, infirmatur. Igitur in pupillari substitutione secundum praefatum modum ordinata duo quodammodo sunt testamenta, alterum patris, alterum fiut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis testamenti partibus debet, quam et si heres extiterit pupillus et intra pubertatem decesserit, substitutus eamque partem proprio lino propriaque cera consignare, et in priore parte testamenti cavere ne inferiores tabulae vi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽrit si dispondius exp̃ietus
t quia omnes partes ad as¬
n postea reu̾ocantur. qiuis
ntpłium unciarum. ¶ Herẽ
purr et sub ꝯditione institui
test. ex c̾cõ tempore aut ad c̾¬
umn tempus ñpotest.ueluti
st quinãmnum qͣm moriar

Expanded text:
erit si dipondius expletus sit. quae omnes partes ad assem postea revocantur, quamvis sint plurium unciarum. Heres et pure et sub condicione institui potest. ex certo tempore aut ad certum tempus non potest, veluti ‘ post quinquennium quam moriar
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes insubstitutione cedisseqͣs
minstitutione exp̾ssit. et ita
todato. aliiii so stitutus fu̾it di¬
ui seuerins et antominus ipse¬
ꝙ partem sob̃stitutum ad miti
Sisium aliemim quis prem¬
fanͣ arbitratus h̾xdem scripiit
u̾it is q suus uissu dm̃adierit
h̾editatem: merius mp̃artem
admittitur illacmĩ u̾ba si hes
ñ erit in eo quitem ꝯmalieno
uiri sõ iectum eẽ testator scitsᷤ
itrat᷑ur. illuo sigcat u̾ba si hec¬
ditatem sibi ei uecuius iurip¬
ea sb̾iectus eẽ ceperit n̾ad qͣm¬
sierit. idq titius cesarmꝑ̃ siui¬

Expanded text:
tes in substitutione dedisse quas in institutione expressit: et ita to dato alius substitutus fuerit, divi Severus et Antoninus s partem substitutum admitti. Si servum alienum quis patremfamilias arbitratus, heredem scripserit uerit, isque servus iussu domini adierit hereditatem, Maevius in partem admittitur. illa enim verba ‘ si heres non erit ’, in eo quidem quem alieno iuri subiectum esse testator scit, sic itratur, illud significant: si hereditatem sibi eive cuius iuri postea subiectus esse coeperit non adquisierit. idque Tiberius Caesar in pers
Abbreviated transcription (Latin):
mnib parenͣdum est. s si sepa¬
atm. ueluti siuuid aut illuo
b temperare satis est ¶Hñcs
unquam testator uidit ħece̾ᷤ
ent hrces instituit. ignorancãs¬

Expanded text:
mnibus parendum est: si separatim, veluti ‘ si illud aut illud obtemperare satis est. Hi, quos numquam testator vidit, heredeessent, heredes instituerit: ignorantia e
Abbreviated transcription (Latin):
ñerit siũ nrs ent etprius mori¬
atur qͣm insuam tutelamue¬
m̾t .i. qͣm pubꝰes fcũs sit tunc se¬
ius he̾s esto. quo cãu siquidem
n̾extit̾it hes fuius. tunc sb̃stitu¬

Expanded text:
n erit, sive heres erit et prius moriatur quam in suam tutelam venerit id est pubes factus sit, tunc Seius heres esto.’ quo casu si quidem non extiterit heres filius, tunc substitu
Abbreviated transcription (Latin):
suie estaliquis ñc ad̾ sb̾potestatei
hiis fruens ronorib aut cinguł
quos in primis enũauimussi¬
uepostea erit ecum ĩ hos suepot̾ati
seqͣtur et petulium eiꝰ dans etarbi¬
trii libi eẽ p̾rens hocdigne agere ho¬

Expanded text:
sive est aliquis nunc quidem sub potestate his fruens honoribus aut cingulis, quos in primis enumeravimus, sive postea erit, etiam hos ius suae potestatis sequatur et peculium eis donans et arbitrii liberi esse praebens ac digne agere ho
Abbreviated transcription (Latin):
bonestissima utẽtes lege scĩmus et
ordinmos ꝯsulessi sõpotate ⁊ sistant.
una cũ ip̃o u̾ro auohxchiis donat᷑
offu̾sue potestatis fĩ. nͥ ⁊ u ethiisꝯ
cillos si su̾ pris st̃ mn̾a fĩ codicillos
earũsue pot̾atis occonẽ et siqͦs nos ꝑ
umũsas dioceses głiosissimos p̾fec

Expanded text:
honestissima utentes lege sancimus, et ordinarios consules, si sub potestate consistant, una cum ipso verbo quo hoc his donatur officium suae potestatis fieri, nec non et his cillos, si sub patris sunt manu, fieri codicillos eorum suae potestatis occasionem. Et si quos nos per universas diocesis gloriosi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinuerunt p̾bere iuremus nã
si priuati uiris debita ñ patimur
denecari multo mag̾ p̾benda sunt
ad enipͣtum uł postea mpõsitum
ad nanc uissionem ñꝑtinebunt
s priuato erario canonemãni nc̃
agnoscunt inferre exmore debebt

Expanded text:
tinuerunt, praebere iubemus. Nam si privatis viris debita non patimur denegari, multo magis praebenda sunt ademptum vel postea impositum, ad hanc iussionem non pertinebunt, sed privato aerario canonem quem nunc agnoscunt inferre ex more debebu
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis maiorem dabemus fauo¬
rem tam cuuł ut dictumest iuris
q̃metiam agnotethicas possõnes
aconsulatuausomi et olibrii dp̾co
ciuili canone icceperunt eos imꝑ¬
ositum ei canonem iux̃fidempii.¬

Expanded text:
ui maiorem debemus favorem, tam civilis, ut dictum est, iuris quam etiam agonotheticas possessiones a consulatu Ausonii et Olybrii dempto civili canone acceperunt, eos impositum eis canonem iuxta fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ost satis posse suffice̾.
uiris primomal siue temploruz
possõres effectisunt uł fu̾int firm̃¬
um cominuĩ ten̾e decnmus nec
ult̾ius uaciiet umus cuiusq pos¬

Expanded text:
st satis posse sufficere.iuris patrimonialis sive templorum possessores effecti sunt vel fuerint, firmum dominium tenere decernimus, ne ulterius vacillet uniuscuiusque pos
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am lecem suscipere ordinatõ¬
nem p̾sumpsitncħ hnnc utili¬
tatishabiturumn reputabir᷑
reu̾entissimis yconomis in hacꝑ
te fcĩs scĩssime maiori ecc̃e expen¬
sa set ip̃i ex ħ cognoscent dampn̾

Expanded text:
m legem suscipere ordinationem praesumpserit, nihil hinc utilitatis habiturum, neque reputabitur reverentissimis oeconomis in hac parte facta sanctissimae maiori ecclesiae expensa, sed ipsi ex hoc cognoscent damn
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus uirtutem qr u̾o nobis
intentio ẽ abr euiare qui dem or¬
dinationes hẽc ã scissime maio¬
riecce ex cellentem expensam.adi
mediocrem ꝙ̃ damiatq portabilẽ
statum querere quantitatem qua¬
temis ei multitudo expensarum
minuatur. ꝓp̾i ominem circũ

Expanded text:
volumus virtutem. Quia vero intentio nobis est adbreviare quidem ordinationes, hinc autem sanctissimae maiori ecclesiae excellentem expensam ad mediocrem quandam atque portabilem statuere quantitatem, quatenus multitudo ei expensarum min
Abbreviated transcription (Latin):
ecc̃a gub̾nationem et expensas s̃
aori ñ aliummox extrinsecus in¬
troduci s ⁊ siderare auanta est t̾t̾
m̾sura ibidem nũstanum reu̾¬
entissimoꝵ dicoꝵ et si quidem ñ¬
s ad huc habinidant quantum
ad id ꝙ sr̃iũs diffinnimꝰ et eu
aui uocatus statutiis nuliam fi
ꝓ eo ordinationem donec nr̃is ĩ¬
in remedio i porestituãtur. ¶Si
uo diminũta multitudo ẽ nẽcc̃i¬
tas sit nec desit status alium ꝓni
oriente intrecluci cłicum ⁊ sid̾are
reatitudinem tuani siauise ina
liis eccłus citra scĩssimã maioreni
eccłiam ex habuidant euiscem
ordinis cł̾icus et ex m̾ restituere
alium. et ñ nouam fac̾e̾ ordinati¬
amabił inponitur cãe in ensura
et sic sc̾ssimi maior ecc̃a paulatĩ
debitis lib̾abitur alicquin siquid
defuit quidem ꝯpleatur introdu
minuatur. ¶ tuagͥreatitudo eoꝙ¬

Expanded text:
esia gubernationem et expensas susori, non alium mox extrinsecus introduci, sed considerare. quanta est tunc mensura ibidem ministrantium reverentissimorum clericorum. Et si quidem noest, sed adhuc abundant, quantum ad id quod superius definivimus et eum qui vocatur statutus, nullam fieri pro eo ordinationem, donec numein semet ipso restituatur. Si vero deminuta multitudo est, ut necessitas sit, ne desit statutus, alium pro moriente introduci clericum, considerare beatitudinemliis ecclesiis citra sanctissimam maiorem ecclesiam ex abundanti eiusdem ordinis clericus, et exinde restituere alium, et non novam facere ordinatiamabilis imponitur causae mensura, et sic sanctissima maior ecclesia paulatim debitis liberabitur. Alioquin si quod defuit quidem compleatur introducminuatur. Tua igitur beatitudo e
Abbreviated transcription (Latin):
abito et describere p̾cuctum circu¬
lum etita ꝑbiemnum subuitra¬
recuram eos qui sub secunturet
sicecid̾nt quispiam exeis aliuzi
introduci.sꝑquideni decertõ est
uire uirando faciẽdo ipoauedum
futurus fi̾t curam suscipere defi¬
ntum uisuirandum subeunte
et electione euisfacienda adeoam¬
abiliepo̾et uen̾abili crebro etaliis
ncuutate opĩoni studentib qd̾
autem existentes defensores siꝗd̃
placitiuideantur eciam ip̃os nistͥ¬
bi t̾culo et biemnos płe curam
et siquidemiam biemnum mea
cura hũt remou̾i defensoris solli
ultra ꝙ nullus ciuitatẽdefendat
susq ad iecsolumstet tempus
insi cuncta ciuitas reluctanten
uillo eleg̾it eumet y fc̾oalio bien¬
mosuscipiant sollicitudinem et
modum oninib deponatur⁊ tr̃
nirsus fiat qñ ip̾eeum circulus ad
huncaddux̾it ordinem. nec freꝙ¬
cia et ꝯtinuatione cure et ꝑ quands
machinationem illuo sꝑrenonã¬
dofiat aliquib ifiita pcucta

Expanded text:
abito, et describere praedictum circulum, et ita per biennium subintrare curam eos qui subsecuntur, et si ceciderit quispiam ex eis, alium introduci: semper quidem decreto cum iureiurando faciendo, ipsoque, dum futurus fuerit curam suscipere, definitum iusiurandum subeunte, et electione eius facienda a deo amabili episcopo et venerabili clero et aliis in civitate opinioni studentibus Quod autem existentes defensores, si quidem placiti videantur, etiam ipsos inscribi circulo et biennio complere curam, et si quidem iam biennium in ea cura habent, removeri defensoris sollicultra quod nullus civitatem defendat, sed usque ad hoc solum stet tempus, nisi cuncta civitas reluctante nullo elegerit eum; et hoc facto alio biennio suscipiat sollicitudinem et modis omnibus deponatur, et tunc rursus fiat, quando ipse eum circulus ad hunc adduxerit ordinem: ne frequentia et continuatione curae et per quandam machinationem illo semper renovando fiat aliquibus infinita praedicta
Abbreviated transcription (Latin):
uicem pupiui ñ oblignituri
Nec tam hrcuitãtem ad nenec bo¬
ex fidei mnsso suscipere alit pos¬
sunt smne tutõris auctoritate.
dampnum hatrant. ¶Tutor
enmã statim in ipͥo nego pre¬

Expanded text:
tur. Neque tamen hereditatem adire neque boex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio prae
Abbreviated transcription (Latin):
pietum illico inicium accipe
disposumus. antiquitatis nor¬
sitam suo orcdine reunquentes.
fintitur tutela siarrogati sit
ad hec imp̃ubes uł teportati ¶t
si insuitutẽ pupulus ut ingrã¬
hostib fuit captus. ¶S si usq ad
sit intestãm̾to eq̃ euenit ut de¬
smat eẽ tutor existente ꝯditiõe¬
¶ Snnilim᷑ fimitur tutela mo

Expanded text:
pletum illico initium accipere disposuimus, antiquitatis norsitam suo ordine relinquentes, finitur tutela, si adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item si in servitutem pupillus rediga fuerit captus. Sed et si usque ad sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finitur tutela mort
Abbreviated transcription (Latin):
turu memptionib uenditõib̾
iccationib ꝯductiomb mãda¬
tis depoitissi tutoris auctoritaᷤᷤ¬
ñ int̾ueni at ip̃i quitem quic̃
hus tranunt obugantarac t¬

Expanded text:
tur, in emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctorn interveniat, ipsi quidem qui cum his contrahunt obligantur,
Abbreviated transcription (Latin):
quib sruent etiam diui tra¬
iani edictum ꝙ eiusdem homi¬
nem si muito ul ignorante
patrono adciuitatẽ uenire ex
renefitio pricipis festinauit.
facieint uinũ quitẽ ciue̾ ro¬
manum latinum aut mo
et legẽ umiã et senatus ꝯ suit
inꝑpetuum dełi censumnus
ut omnes uñti cuutate rom¬
ana fruantur. in irabili nu
quibroam adiectiomb ip̃as
uas que in latinitatem dedu¬
cebant ad ciuitatem romam¬

Expanded text:
quibus supervenit etiam divi Traiani edictum, quod eundem hominem, si invito vel ignorante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festinavit, faciebat vivum quidem civem Romanum, Latinum autem metiam legem Iuniam et senatus consultum in perpetuum deleri censuianus, ut omnes liberti civitate Romana fruantur, et mirabili modo quibusdam adiectionibus ipsas vias quae in Latinitatem ducebant ad civitatem Roma
Abbreviated transcription (Latin):
am quidem magne hiuio et ut
testam̃tis disposita sunt et plẽi
legum cocuices tetaubꝯsistunt
et ñsolum antiqui sapientes hec
prioꝵ principum minus leg̾ laton¬
ꝯsiderantes. et quatenus ei palacitu
uideamuret uiquid honoꝵ dignũ
et alia uice mirati sunius quomͦ le¬
gittimis et reniuołefiiis quibus

Expanded text:
am quidem magnae huic et, ut testamentis disposita sunt, et pleni legum codices de talibus consistunt, et non solum antiqui sapientes haec priorum principum minus legislationconsiderantes semper et quatenus ei placiti videamur et aliquid bonorum dignum et alia vice mirati sumus, quomodo legitimis et benivolis filiis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
renarche quiao ꝓĩchis¬
ciarum tutelam quie¬
tis acpacis ꝑsingula t̾rit¬
toria fatiunt stare ꝯcordiaᷤ
adecurionib uicuto p̾sidum
umciarum ydonei nominentur

Expanded text:
renarchae, qui ad provinciarum tutelam quietis ac pacis per singula territoria faciunt stare concordiam, a decurionibus iudicio praesidum provinciarum idonei nominentur
Abbreviated transcription (Latin):
ertis dignitatib data anobis
indulgencia est mun̾um cuuliũ
et ꝑ sonalium .i. hus qui aut exp¬
tectorib sunt aut exppositis. iugͦ
admun̾u ꝑsonalia aut cũulia ñ
fuccabuntur.
mi muincte diuisarum domiũ
hĩ ueneficium prestet¬

Expanded text:
ertis dignitatibus data a nobis indulgentia est munerum civilium et personalium, id est his, qui aut ex protectoribus sunt aut ex praepositis. ii ergo ad munera personalia aut civilia non vocabuntur. mul iniunctae diversarum domuum eiusmodi beneficium praeste
Abbreviated transcription (Latin):
ob hanc ꝓfessionem solam nullo
ones purpurarios et particarios et
3 Placet millum oĩo iudicemde
studio ꝓfitentim: que canonis insti¬
tuti for ꝯplectitur uł ña clem̃tia
decreuit inferenta uł delegatione
sollempit̾ sciente uł epłis dem̃¬
gere ceperit referri ad celsitudinem
tliamstatuimus et auctorẽ te fĩ
et eo ꝑsoluto refr̾iat scienciani no¬
stramut nos iubentib roporetur
Siquis ausinpatoria tem̾itate.i.¬
plius auauio fint conatusexige
aobnoxius qiładrupii repetitiõe
teneatur queseuitas uissionis ad
rorem debebit excurre ut si eoꝵ uł
gratiosa. niuencia uł ignobiid
issmulatione temitas admisit
cũriał cos qucq dampm simpli

Expanded text:
ab hanc professionem solam nullo ones purpurarios et Parthicarios,  Placet nullum omnino iudicem destudio pensitentur, quae canonis instituti forma complectitur vel nostra clementia decernit inferenda vel delegatione sollemniter sanciente vel epistucoeperit, referri ad celsitudinem tuam statuimus et auctore te fieri et eo persoluto referri ad scientiam nostram, ut nobis iubentibus roboretur. Si quis autem usurpatoria temeritate amplius aliquid fuerit conatus exigere, obnoxius quadrupli repetitione teneatur. Quae severitas iussionis ad rorem debebit excurrere, ut, si eorum vel gratiosa coniventia vel ignobili dissimulatione temeritas admiserit curialis, eos quoque damni s
Abbreviated transcription (Latin):
senti lege excipiendis ut ñ ip̃i tm̃
filii naturales s eciam exniis ꝓcre¬
andi mares pat̾nam fequantur
fortunam ut marib lib̾is mũ¬
Mortiu curie deputeturd̾hisqa

Expanded text:
senti lege excipiendis, ut non ipsi tantum filii naturales, sed etiam ex his procreandi mares paternam sequantur fortunam, vel maribus liberis minmortui curiae dep
Abbreviated transcription (Latin):
um pristinum uis recipuĩt
si is cui assignatus est decesse¬
nt nullis sib̾is relictis. nec tã
pires uenb̾õs in potestate
nt ut eis quos in uotestate ht
assignare ei ubtum ub̾tam¬
ueliceat. ¶Ante quereratꝰ
sieum cui assignau̾it postea
emancipaint. unde euañẽscat
assignatõs piacuit euanesc̾e
ꝙ et iuliano et aliis plerisq
in tp̃rib fcm est et subillo ru¬
fo et hestorio scapula ꝯsulib.¬

Expanded text:
um pristinum ius recipiunt, si is cui adsignatus est decesserit nullis liberis relictis. Nec tantpluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei libertum libertamve liceat. unde quaerebatur, si eum cui adsignaverit, postea emancipaverit num evanescat adsignatio? sed placuit, evanescere, quod et Iuliano et aliis plerisquenis temporibus factum est Suillo Rufo et Ostorio Scapula consulib
Abbreviated transcription (Latin):
int̾p̾tationib pp̾ea scĩmus om̃es
lbis nas cantur matrib oninep̾
nus que edeecesticis auenatiomb
fuint et uolentes siquidempubli¬
cum debitum sitposse eas et alienae
millouidi offent̾e positam legen
aue omnem alienationem ꝓyibet
eciam ulud adicimiis et ꝑquaidã
in eiutabilem occasioneni et utuẽ
et dantietaccipienti uen̾ande comin
h est. uĩt ecc̾e ad ect̾am aut cochiun

Expanded text:
interpretationibus, propterea sancimus omnes liberis nascantur matribus, omne phis quae de ecclesiasticis alienationibus fiunt et volentes, si quidem publicum debitum sit, posse eas et alienarenullo videri offendere positam legem quae omnem alienationem prohibet: etiam illud adicimus, et per quandam inevitabilem occasionem et utilem et danti et accipienti venerandae domui, hoc est aut ecclesiae ad ecclesiam aut ptochio
Abbreviated transcription (Latin):
Inquadam nrarum ꝯstitutõnũ
Nicħ obscuritatis hnte motesũt
questiones aualiquib exstudio
et adsuam intentionem obscurita¬
tenies introdlucentib cum eumi
nb̃tatis amatores simus miꝑpos¬
uimus legem ut ñ smantiquita¬
tem si ex inscripticio et lib̾a ꝑsonaꝓ
cessit soroles oniuino eamseaur ĩ
inscripticim fortũnam ẜmsiuł
fortune obsuationem sicetiam suꝑ
inscripticns putari et ẜm uentris
statum meius qui nascitur ꝯ sid̾aĩ

Expanded text:
In quadam nostrarum constitutionum nihil obscuritatis habente motae sunt quaestiones ab aliquibus ex studio et ad suam intenutionem obscuritatem ei introducentibus. Cum enim libertatis amatores simus, nuper posuimus legem, ut non secundum antiquitatem, si ex adscripticia et libera persona processerit soboles, omnino eam sequi adscriptifortunae observationem, sic etiam super adscripticiis putari, et secundum ventris statum etiam eius qui nascitur considerar
Abbreviated transcription (Latin):
nemꝓpriam retraratur ne ip̃e
uł lib̾i post talem ipius statum
ꝓcreati ꝙ coyorti tereatur ualeãt
declinares nec ad aliam co horta¬
linus uł corortalim filius aude¬
at aspirare fortumam cui maior
suoꝵ exempu p̾iuditant s eciã
cunctos qui diu̾sarum rerumn
uencltores apothecarios et cet̾os
institores aliarũm̾itum quib¬
cumq ergast̾us adhentes iubemꝰ
aꝑuncialib officus remoui ut¬
omins honoratq milicia ꝯtagi¬
one hĩ segregetur.
ulun rexprincipe conortał officur
adaliam posse miliciam a spira¬
tilitatem u̾anͣdiri uł. adaliam ꝙͣ
ub dignitatem ap̃ iudic̾ p̾t̾itist¬

Expanded text:
retrahatur, ne ipse vel eius liberi post talem ipsius statum procreati quod cohorti debetur valeant declinare. Sed nec ad aliam cohortalinus vel cohortalini filius audeat adspirare fortunam, cui maiorum suorum exempla praeiudicant. Sed etiam cunctos, qui diversarum rerum nvenditores, apothecarios etiam ceterosque institores aliarum mercium quibuscumque ergasteriis adhaerentes iubemus a provincialibus officomnis honor atque militia contagione huiusmodi segregetur. llum ex principe cohortalis officii vel ad aliam posse militiam adspiratilitatem blandiri vel ad quamlibet aliam dignitatem a
Abbreviated transcription (Latin):
uł miliciesuedignitatis cuius¬
piam sibi iactau̾it fuisse delatũ
q̃in sp̾uerat defraudatus nequio
sonam possit acquirere prum¬
piu tm̃ munus imple cogat᷑
moxrurialib ciuitatis qr uatus
est ioioni uite sue functiomibꝰ

Expanded text:
eu dignitatis cuiuspiam sibi iactaverit fuisse delatum. quam spreverat defraudatus, ne quid sonam possit adquirere, primipili tantum munus implere cogatur: mox curialibus civitatis, in qua natus est, in diem vitae suae functionibus
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃i eciam si sp̃ał annotationes n¬
ostre indulgencie eciam obtinu¬
isse uideatur nec asstionem ei qͦ¬
quomͦ pat̾e quisememoratisar¬
tib publice stutet  moditati sb̃¬
trahere s statimi ciitatis unde
driundus est curie tradi p̾cipiiꝰ.¬

Expanded text:
si speciali adnotatione nostrae indulgentiae eam obtinuisse videatur, nec adsertionem ei quoquo modo patere, qui se memoratis artibus publicae studet commoditati subtrahere, sed statim civitatis unde oriundus est curiae tradi praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
nib ad statum pristinum reuoce¬
li eius ꝯclitione siisceptis fortune
prie mancipanclis ꝙ si quis exhis
ausus fu̾uit ullam affectare mi¬
liciam nuua p̾scriptione temp¬
oris munatur p̃t̾. eam .s. que ex¬

Expanded text:
nibus ad statum pristinum revoceli eius condicione susceptis fortunae patriae mancipandis. Quod si quis ex his ausus fuerit ullam adfectare militiam, nulla praescriptione temporis muniatur praeter eam scilice
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum et scrimi auri ¶Heciam̃
hus eciam qui post nouellan
dispontionem diue memori
zenomsque denns dem ꝑson
laquitur deposuerunt milis¬
blico cursui deputatisunt.ñl
agitari dec̾inͣmꝰ pena ñ defuti
ccͣ eum qui alit̾ fecit.

Expanded text:
um et scrinii auri. Hoc eodem in his etiam, qui post novellam dispositionem divae memoriae zenonis, quae de isdem personis loquitur, deposuerunt miliblico cursui deputati sunt, non agitari decernimus: poena non defutura contra eum, qui aliter fecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾. Nullum exprimupilarib nu¬
ilun rexpricipe cohortar officuł
Ladaliam posse miliciam aspira¬
re uł munst̾iis sibi ct publicãu¬
tulitatem u̾anͣdiri uł adaliam ꝙͣ¬

Expanded text:
. Nullum ex primipilaribus, nullum ex principe cohortalis officii vel ad aliam posse militiam adspirare vel ministeriis sibi contra publicam utilitatem blandiri vel ad quamli
Abbreviated transcription (French):
cens qr inꝯuẽtione ferit obuigatũ
sibiaput ꝙ̃dam głiõsissimoꝵ no¬
stroꝵ iudicum.teñi quifactus est
in ꝯuẽtũ tamt̃m et ip̃e. actorem ob¬
ligatu m ayñs ap̃ aliũs cẽxit iudi¬
cem et aliꝗo ĩopinabile fiebat. qr
cenr. et alt̾utros ꝓt̾hẽtes ĩ mort alit̾
ꝑmãserunt litigãtes. Scĩmus gͥsi

Expanded text:
obligatum sibi apud quendam gloriosissimorum nostrorum iudicum, deinde qui factus est in conventione tamquam et ipse actorem obligatum habens apud alium eum traxit iudicem. Et aliquid inopinabile fiebat: quicem, et alterutros protrahentes inmortaliter permanserunt litigantes. Sancimus i
Abbreviated transcription (Latin):
qr quidam ñ hn̾tes ullã obligatoem.
sunã statuẽtes uolũtatẽ cuĩs quic̃¬
cem̃ ubellos dirigunt ⁊ qũ dãpnũ
ꝑtulint fugiẽtes desi eos ⁊ ꝑficiscũ¬
tur.ĩ curabile eis dantes dispẽdiũ ⁊ ho

Expanded text:
ullam obligationem, sed unam statuentes voluntatem cum his qui cadeinde libellos dirigunt, et dum damnum pertulerint fugientes, deserunt eos et proficiscuntur incurabile eis dantes dispendium. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ad alium transeat monast̾ium ⁊
siauidem eius sb̃stancia maneat
priori monast̾i̾o uͥ ad reniiciansi
mos athes ñ susciperẽ eum quih
egit erronea namq tałẽ iuta mo¬
nachica nullatenus tolłanda ꝓ

Expanded text:
ad aliud transeat monasterium, etiam sic quidem eius substantia maneat priori monasterio, ubi abrenuntians mos abbates non suscipere eum, qui hoc egit. Erronea namque talis est vita monachica, nullatenus tolerantiae
Abbreviated transcription (Latin):
endare nou̾ deo adħ uementẽ hoĩe
ut omem qd̾ numanã eius macu¬
lam tãt̾gat pure aũ añdeclaret ac
atiomib celsĩorem. ¶Siquisgͥ fu¬
turus est eẽ monachꝰ ꝑ fectus. ĩdig
⁊ diuinoꝵ elcꝗoꝵ eruditione.⁊ꝯu̾sa¬
tõis ĩtegͥtateut tantadignꝰ fr̃s sit mu¬
tatione credinĩ qͥ iꝰ nos explanareꝙ
agend̾ ẽ ab eis. et dec̾fẽta res eos u̾os

Expanded text:
endare novit deo ad hoc venientem hominem, ut omnem quidem humanam eius maculam detergat, purum autem declaret ac ationibus celsiorem. Si quis igitur futurus est monachus perfectus, indiget et divinorum eloquiorum eruditioneis integritate, ut tanta dignus factus sit mutatione. Credimus igitur et nos explanare quid agendum ab eis sit, et decertatores eos veros
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcuntis inspectio qui uopriorm¬
or int̾ deminiatos optimꝰ apparũ¬
it is albas sit et ordinem simł et
uirtutem suffrãganteni hũs oꝑ¬
tet em̃̾ eos qui discͥnunt qd̾me¬
Nus est a peiore alium quid̾ adre¬
gendum dim̃itt̾e aliũ u̾o ĩclĩa¬

Expanded text:
ntis inspectio; qui vero prior mox inter numeratos optimus apparuerit, is abbas sit, et ordinem simul et virtutem suffragantem habens. Oportet enim eos, qui discernunt quod melius est a peiore, aliud quidem ad regendum dimittere, aliud vero inclina
Abbreviated transcription (Latin):
sacras regulas penitꝰ int̾clicinius
aut ꝯcubmas hre aut luxurus t̃¬
d̾e uitan excludatur modis oĩb
sit decet̾o ad miliciã qd̃ aut ad alio
officiu uenire ñ p̾sums isiuo¬
luit dudum anob̾int̾ nuu̾atis

Expanded text:
sacras regulas penitus interdicimus, aut concubinas habere aut luxurus tradere vitam, excludatur modis omnibusit de cetero, ad militiam quidem aut aliud officium venire non praesumens, nisi voluerit dudum interminatis
Abbreviated transcription (Latin):
ħoĩa potiumiꝰ etĩ inascuł et ifemi¬
priarche sub seꝯstitutis deo amabi¬
libus metropolitis. manfesta faci¬
antat uluisb̾iectis sibideo amabi¬
ub ep̃is declarent et illi monast̾¬
ris sõsua ordinatione ꝯstitutis co¬
maneat undiq ncorrupta ⁊̃ ma¬
nebunt eĩ maxĩe pene ista tͣnsgre¬
dientib diciniꝰ enĩ decelo quas ne
deant modis eam q̃ sacris regułꝯ
tinentur quas nr̃a seq̾rĩex ad effec¬
tum ꝑduciꝓcurate niminꝰ iulos de¬
ẜit pena ħ negligentes q̃ ꝓp̃seq̃ntẽ.¬

Expanded text:
ia ponimus et in masculis et in femipatriarchae sub se constitutis Deo amabilibus metropolitanis manifesta faciant. At illi subjectis sibi Deo amabilibus episcopis declarent, et illi monasteriis Dei sub sua ordinatione constitutis comaneat undique incorrupta. Imminebunt enim maximae poenae ista transgredientibus: dicimus autem de coelo quas necdeant modis ea quae sacris regulis continentur, quas nostra sequitur lex, ad effectum perduci procurare, nam nec illos deserit poena haec negligentes. Quapropte
Abbreviated transcription (Latin):
mauo autem decoxit et si R̾ptu
nim elicitum clamtestina suppli¬
catione tulerit.
uos tabularios seumima¬
rios et seu susceptores totitem ꝑdi
Lu̾sas ꝓunicias oport̾e⁊stitui cleme¬
ciaur̃a precipit. scire aũt notumus
p̾toriam amplissimam p̾fecturã
eos qui au rimil argitionale susce

Expanded text:
uo ante decoxit, etsi rescriptum nostrum elicitum clandestina supplicatione tulerit. Duos tabularios seu numerarios et susceptores totidem per universas provincias oportere constitui clementia nostra praecepit. Scire autem volumus praetorianam amplissimam praefecturam eos, qui aurum largitionale
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾ ħ que retro iatarum sanctionũ
auctoritateꝯsecuti sunt priui legia
inmunitates q̃ frui hac prerogati¬
ua precipimus etumu̾si qui ĩ sacto
palatio nit̾ archiatros. militau̾nt
cum comitiuam prĩini ordinis uł
secũdi ad epti fu̾int. aut maioris qͣ¬
dum dignitatis ascenditnulia m¬
unicipali nulla curialiumꝯuen¬
tio uexentur seuad epta adnimist¬
tione accepta testimomalium me¬
ruerint missionem sint ab omni
functione oĩbq mun̾ib publico
ĩmunes nec eoꝵ comus ubicũq po¬
site militem seu iudices suscipiãt
hospitandos. que onmia filiis eciã

Expanded text:
 quae retro latarum sanctionum auctoritate consecuti sunt privilegia inmunitatesque frui hac praerogativa praecipimus, ut universi, qui in sacro palatio inter archiatros militacum comitivam primi ordinis vel secundi adepti fuerint aut maioris gradum dignitatis adscenderint, nulla municipali, nulla curialium conventione vexentur, seu indepta administratione seu accepta testimoniali meruerint missionem: sint ab omni functione omnibusque muneribus publicis immunes, nec eorum domus ubicumque positae militem seu iudicem suscipiant hospitandum. Quae omnia filiis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tis hominib defri solent utiposst̃
curialiũ tm̃ ł cuuiliũmin̾ũ uaca¬
tionem ñ hnit s et souenipnib in¬
dictõm obtutelam publicam eoc
latos nõuos honores tis.¬
appete ñ tebere añ qm̃ purgarẽt
ni nocentiam suamet aduus pẽ

Expanded text:
ri solent, uti possunt, curialium tamen vel civilium munerum vacationem non habent: sed et sollemnibus indictionibus ob tutelam publicam eos latos novos honores appetere non debere, antequam purgarent innocentiam suam, et a
Abbreviated transcription (Latin):
mauumq̃ dam pubͣlicaque¬
tam umu̾sit̾atis. quedam nu¬
uariis ex cãis cuiq ad quirunt.
sicut ex sub̃tis apparebit. ¶ Et ꝗdꝰ
hec aeretaqua ꝓflu̾ens et mareet
ꝑhec uttora maris nemo gͥ adlit̾
maris acced̾e ꝑhiretur dum tñ
nul et momimitis et echficiis
aostineat. qui⁊ ñ sunt uiris ge̾¬
cũsmsicut ⁊ mare. ¶ flumma a̾
oĩaetportus pubuca sunt.Itecq
ius piscandi ommb cou̾e est
inportu flumimbq ¶ Est aut
litus maris quatenis hrõmis
fluctus maximus excurrit. ¶i¬
parum quoq usus publicus ẽ¬
et iuris gencium est. sicut ip̃i
fluminis ¶Itaq naues ad eaᷤᷤ
applicare. funes arborib ibina¬
tis religare honus aliquod in
yns repone cuilib lib̾um est. sic̃
ꝑ ip̃m filumen nauigares ꝓpri
adrent. qua deca aruores queq¬
in eistem nate eorũtͥ m sunt.
lit᷑oꝵ quoq usus pũblicus et¬
uiris gencium est sicut ip̃usi
recipiant. si cut recͦia exsiccare et
exmari declucereꝓprietas aũt¬

Expanded text:
ublica, quaedam universitatis, quaedam nuvariis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis apparebit. Et quidem haec: aer et aqua profluens et mare et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque usus publicus est iuris gentium sicut ipsius fluminis: itaque navem ad eas applicare, funes arboribus ibi natis religare, onus aliquod in his reponere, cuilibet liberum est, sicut per ipsum flumen navigare, sed propriediis adherent. Qua de causa arbores in iisdem nate eorundem sunt. Littorum quoque usus publicus iure gentium est, sicuti ipsius recipiant, sicut retia siccare et ex mari deducere. Proprietas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ prĩ aou̾sus mandatorem aut fi¬
denissorem antsponsorẽ accedat n
negligens debitores int̾cessoribus
molest̾s sic ueniat prius adu̾sus
eum qui aurum accep̃ debitumq
ccͣxit et si quidem mͥ receperit ab alus¬
se abstineat quidem̾ ei q ex̃nenei
erit adebitore ꝯ pleto. si u̾oñ ual¬
u̾it adebitore accipere aut mꝑte

Expanded text:
 mox adversus mandatorem aut fideiussorem aut sponsorem accedat, neque neglegens debitoris intercessoribus molestus sit, sed veniat primum ad eum, qui aurum accepit debitumque contraxit. Et si quidem inde receperit, ab aliis abstineat quid enim ei in extraneis erit a debitore completo?; si vero non valuerit a debitore recipere
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtor hũc ã hãc filiũ suũ eẽ aut
fiuiam ĩde adiec̾it na turales hi fi
lios lecattimos eẽ et nuliam ꝓtu
tionem abeis qͥri s oĩ fruieos ĩe
leges ut pote ip̃o pr̃e sicut dictũ ẽ
filios ꝓprios euãcante exhocemn
et cum eoꝵ mr̃e monstratur le
re multos filios hñs uni exeis
testimnoniũ quolib exp̾dictis p̾¬
ut siquis. exñscripto ꝑaffect nupt̾
uxorem accepit et ex ea filios ꝓcre
ub instruintis ⁊ exeasmlit̾ fi¬
lios ꝓcreare millum circa pr̃nã
hr̾ditatem cum alus filus exindo¬
detalib ĩstris copłata ẽ adprĩs ad
illos hroitatem uocari c̾eciã ex solo
affcũ possitꝯ sist̾e̾ nͥim̃ ꝙ similit̾iu¬

Expanded text:
hanc filium suum esse aut filiam, et non adiecerit naturalem, huiusmodi filios legitimos esse et nullam aliam probationem ab eis quaeri, sed omni frui eos iure leges, utpote ipso patre, sicuti dictum est, filios proprios eos vocante. Ex hoc enim et cum eorum matre monstratur legre multos filios habens uni ex eis testimonium quolibet ex praedictis prut si quis ex non scripto per affectum nuptialem uxorem acceperit et ex ea filios procrlibus instrumentis et ex ea similiter filios procreare, nullum circa paternam hereditatem aliis filiis ex indodotalibus instrumentis copulata est, ad patris et illos hereditatem vocari, cum etiam ex solo affectu possit
Abbreviated transcription (Latin):
inpartem filio uł filie nepti uł
nepoti et deinceps descendentib
tare aut eciam ꝑultimã reluiq̃re
uoluntatem subhac liffim tõe
aut ominõ qui eos hñt inpotate
niis reb n usum fructum

Expanded text:
in partem, filio vel filiae, nepoti vel nepti et deinceps descendentibus donare aut etiam per ultimam relinquere voluntatem sub hac definitione aut qui omnino eos habet in potestate in his rebus neque usum
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ ꝗb res coliate sint ip̃arum
terum si uolu̾it gub̃natõem co¬
mitt̾e l maritis iiunctesunt
moriatur añ qm illi ꝑfecte fu̾ĩt
etatis uibemus iucdicẽpetente
curatorem fidedigñ cum legiti¬
ma fideuissione reb talib ordi¬
nari qui debeat relictam t̾alibus

Expanded text:
 res collatae sunt ipsarum rerum si voluerit gubernationem committere, licet maritis iunctae sint moriatur antequam illi perfectae fiant aetatis, iubemus iudicem competentem curatorem fide dignum cum legitima fideiussione rebus talibus ordinare, qui debeat relictam talibus
Abbreviated transcription (Latin):
ailigitumĩa atq eractissima
int̾pretationes inguii tratant.
alicquinsi statim aomitio rut̾e
ad huc et infirmum animũ stucdi¬
osimuititudeine acuarietate rr
ronerauimus diuoꝵ alt̾um au
destorem stuclioꝵ efficiemus aut
cum magno larore eius.sepeeci¬
am cum diffitencia. que pberũq

Expanded text:
iligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum oneraverimus, duorum alterum aut desertorem studiorum efficiemus aut cum magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
ius cuile qĩ ius ꝓpriu ir̃iusci¬
uitatis qd u̾onatũrarratio int̾
omnes hores constituit.id ap̃
os ppłos ꝑeque custelitur. uccat᷑¬
q ius gencium qĩ quo iure om̃e
gentes utũntur ⁊ ppłs ĩtaarrom¬
anus ptim suo ꝓprio ꝑtimomu¬
ni onmium iominũiureutit᷑
que singuia quania sunt sun lociᷤ
exuna quãq cuutate appliatur.
ueluti acheniensum. Namsiꝗs
uelit sol om̃s uł draconisleges
applare ius cuile athensium:
ñ errau̾it. sic enimetius quoppłs
romanus utitur. ius ciuile ro¬
manoꝵ appliamus eius quiri¬
tum quo quirites utuntur. no¬
mani n aNuirino quirites app¬
euantur.S queciens natdinuis¬
nom cuius sit ciuitatis mm ĩ
signisicamus. sicuti cum poetã
dicimus nͨ addinus nom suo¬
auditur ap̃ grecos SINerus. ap̃¬

Expanded text:
ius civile, quasi ius proprium civitatis; quod vero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur vocaturque ius gentium, quasi quo iure omnes gentes utuntur. Populus itaque Romanus partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utitur. Quae singula qualia sint, suex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius
Abbreviated transcription (Latin):
argut᷑is accepimus uccatis spe¬
cialit̾ mantauimus ut nr̃a aucto¬
ritate nrisꝙ suasiõnb componat
institutioñes. ut uceat uob prima
iegum cimabiua nab antiquis:
fabur clisce s ab imperialispiẽdore
appet̾eet tam aures quam amime
argumitis actipiant et quo m pori
tp̃r uix pt quadrieimium priorib
ꝯtingebatut tunc ꝯstitutiones ĩ¬
peratorias legerentħ uos apͥmor¬
clo ingrediamini. clignitanto ho¬
nore tantaq reꝑti felicitate. ut et ĩ¬
tor seu pantectarum. in quib oe
ius antiquum couatuest. quos
ꝑcumtem unũ excelsum ⁊ tribu¬
nianum nec ñ cet̾os uxos ulustrec
et facundissimos cõfeciinus ã hos
q̃tiror libror eascem instĩtuti ões
partiri iussimus. ut sint totius le¬
gittime sciencie prnna eiementa.
quib oreuit expoĩtum est et qud̃
ana optinerat et quã postea desue¬
tucdine ᷑ imuibratum ab impialu
remeclio illum inatum estquas
exomnib antiquoꝵ institutiõi¬
bet precipue ex com̃tariis gain

Expanded text:
tis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam animaeargumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et intoram seu pandectarum, in quos omne ius antiquum collatum est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii
Abbreviated transcription (Latin):
senatore magistratu int̾r
uelilti consule cõstituebat.
biscitũ est ꝙ pleos plepeio ⁊¬
tratut int̾rogate uelũti tr
constituebat plebs aut aꝑ¬

Expanded text:
senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs aut
Abbreviated transcription (Latin):
tribuereshuius studu duesũt
pontiones pubutũet priuatum.
publicum uoius ẽq uadstatu
rei rom̃ane spẽctat priuatum
ꝗud at singuloꝵ utiũtͣatẽꝑtmet.¬

Expanded text:
tes. Huius studii duae sunt positiones, publicum et priuatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, priuatum quod ad singulorum utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
mpẽratoriam magestatem
ñ solum armis decoratãm
d eciam legib oportetee ar¬
matam ut utrũq tempꝰ et
uelloꝵ et pacis recte possitg¬
ub̾nariet prͣmͣceps romanꝰ
uictorexistat ñ solum ĩ ros¬
mos tramĩtes calũmãnciũ
mniquitatem expelles et fiat
tam iuris religiosissim̾ qͣm
uictis hostib triũpbatorm
cri annuente deo ꝑfecimus :
et uellicos quidem sutores.
tedlucte cognoscũt. et tamafri¬
ca quam aue ĩnumerose ꝓuĩ¬
cie. p̾t tanta temporis spacia no¬
stris uictoriis aceiesti numĩe
prestitis: ⁊ t̾um ditͣioni romãe
nr̃o q adclite imperio ꝓtẽstãt᷑.
Omñes uo ppłi legib tam a̾

Expanded text:
mperatoriam maiestatem non solum armis decoratam, sed etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non solum in hosmos tramites calumniantium iniquitates expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. tia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores deductaefo cognoscunt et tam Africa quam aliae innumerosae provinciae post tanta temporum spatia nostris victoriis a caelesti numine praestitis iterum dicioni Romanae nostroque additae imperio protestantur. omnes vero populi
Abbreviated transcription (French):
piñc tescencditmaris aq femine
ꝯuigͣatio q̃moioc matrimoniũ
appuamus. hui̾c liborum ꝓcrea¬
tio et ecuĩcatio. uidemus et enim
cera q̃q̃ ammalia istius iuris ꝑi¬
ciacenseri. ¶us au̾t ciuilet gen¬
cium ĩtaduuilitur.os ppłiqui
legib et morib reguntum partĩ¬

Expanded text:
inc descendit maris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris peritia censeri. Ius autem civile vel gentium ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reguntur parti
Abbreviated transcription (Latin):
emideni ã petitionem ñ solũ obliga
cietaomauis apparere muti tuco
imm numosa ncħ ht ho̾nẽstum¬
pore transgrediatur aliquid eoꝵque
a nob̾ sanctita st̃ s eos ampt̾ haliꝗo¬
agunt int̾minatã exigipenamam
eis ꝓmsimus q̃ui n repetilicet n
redde possibile sitq ex hlex nr̃amulti¬
tuamem quitem ꝯpellens introdu¬
cens u̾o uirtutem que ñ ninuiltrs
appuret et p̾cipue nunis ꝓcedatꝗdẽ¬

Expanded text:
pro eadem autem petitione non solum obligatgeri et ad maius apparere. Multitudo enim numerosa nihil habet honestumpore transgrediatur aliquid eorum quae a nobis sancita sunt, sed eos, quiagunt, interminatam exigi poenam, quam eis permisimus, quam neque repeti licet neque reddi est possibile. Sitque et hoc lex nostra multitudinem quidem expellens, introducens vero virtutem, quae non in multis apparet, et praecipue in viris procedat