comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa uidelicet: non solũ facta
uł u̾ba quȩ sacris litteris con¬
tinent᷑. uerũ etiã locorũ et au¬
rarũ et tẽporũ situs. et ipsarũ
quoq in quib gesta sitie dicta
sunt circumstantiã rerũ. Neq¬

Expanded text:
n solum facta vel verba, quae sacris litteris continentur, verum etiam locorum et aurarum, et temporum situs: et ipsarum quoque in quibus gesta sive dicta sunt, circumstantia rerum.
Abbreviated transcription (Latin):
siitiam: hoc est. simplicit̃
nducate quoda ponit᷑:
in interrogantes unde sit:¬
hoc inuoluntate ipsorum
posut. Nondixit. ite tunc
salꝗtĩe ꝓfectum habeat: id
r̃liscit se posse illũ lucrari :
sicut saluator ꝓpterea ibat:
ut aut uirtutes faceret aut
greci. unde et cõmunicantes:
quod cõmtiniter idẽ pariter
conueniant. Apud ueteres
enim solitum erat inꝓpatu¬
louescere et cõmunit̃ epula¬
n: ne singularitas luxuriã

Expanded text:
s. Hoc est, simpliciter manducate quod apponitur, non interrogantes unde sithoc in voluntate ipsorum posuit: non dixit, Ite. Tuncsi aliquem profectum habeat, id est, si scit se posse illum lucrari: sicut Salvator propterea ibat, ut, aut virtutes faceret, aut : unde et communicantes quod communiter, id est pariter, conveniant. Apud veteres enim solitum erat in propatulo vescere et communiter epulari, ne singularitas luxuriam
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃e quod in macellotientt eci¬
te: nichil interrogantes ꝓpter
conscientiã. Hoc autẽ ideo sub¬
iecit. tit libera sit conscientia
licet enĩ aliquid pollutũ ꝑacci
lũ patit᷑ scrupulũ:. et aptidam̃
gantes ꝓpter conscientiã. am̃
est derra: et plenitudo eius:
Si interrogarent: cognoscetat¬
sionem: omĩa illis dicebant

Expanded text:
uod in macello venit, edite, nihil interrogantes propter conscientiam. Hoc autem ideo subjecit, ut libera sit conscientia; licet enim aliquid pollutum sit pelum patitur scrupulum, et apud Deum gantes, propter conscientiam. Domini est terra, et plenitudo ejus. Si interrogarent, cognoscebanisionem omnia illis dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
non egit. Omĩa michilicent.
s non omĩa expediunt: Omĩa
dicit licere scdm legẽ nature:
omia enim munda sunt. De
escis enimage batur: et car¬
ne idolis immolata: Nam que
ꝓ hibita et interdicta st̃. quomͦ
dici possunt licere: cum hic etiã
ipsa que concessa sunt. signifi¬
cet aliquando non expedire.
sicut dicit petrus apłs: si hec
est causa uiricũ uxore. non ex¬
pedit nubere: O mĩa michi
licẽt: s non omĩa edificant:
immolatur. non ȩdificat: quia
scandalum facit fratri. sicut
stipra dictum est. Ideoq alici¬
tis aliquando tẽperandũ est:
u ꝓsit: hinc est. unde sũptus
abhis cum ei liceret noluit ai¬
cipere.sciens non expedire:

Expanded text:
dominis. Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt. Omnia dicit licere secundum legem naturae; omnia enim munda sunt. De escis enim agebatur, et carne idolis immolata. Nam quae prohibita et interdicta sunt, quomodo dici possunt licere, cum hic etiam ipsa, quae concessa sunt, significet 146 aliquando non expedire? sicut dicit apostolus Petrus: Si haec est causa viri cum uxore, non expedit nubere . Omnia mihi licent, sed non omnia aedificant. immolatur, non aedificat; quia scandalum facit fratri, sicut supra dictum est: ideoque a licitis aliquando temperandum est, ut prosit. Hinc est unde sumptus ab iis, cum ei liceret, noluit accipere, scie
Abbreviated transcription (Latin):
transit adnouũ. quod in sue
redemptionis memoriã ȩccłam
frequentare uolebat. At iuide¬
licet ꝓcarne agni acsangui¬
ne. st̃ corporis sanguinisq
sacramentũ substitueret:
ipsumq se ẽẽ monstraret.
Qui iurauit dominꝰ et non
penitebit eum. tues sacerdos
met̃num scđm ordinẽ mel¬
chisedech frangit audem
ipse panẽ quẽ discipłis por¬
rigit. ut ostendat corporis
sui fractionẽ. non absq sua
sponte ac ꝓcuratione uen¬
turam: S sicut alibi dicit
potestatẽ se habere ponendi
animam suam et potestatẽ
se habere iterũ sum̃di eam:
quẽ uidelicet panẽ certi qͦq
gratia sacram̃ti priusquam
frangeret. benedixit: quia na
turam humanã quã passurꝰ
a ssũpsit. ipse una cũ patre
et spũ scõ. gratia diuine uir¬
dutis impleuit: Benedixit
panem et fregit: quia homi¬
nẽ a ssumptum.ita morti
stibdere dignatus ẽ: ut eidiui¬
ne ĩ mortalitatis ueraciter
ineẽ potentiã demonstraret:
Ideoq uelocits eũ amorte re¬

Expanded text:
transit ad novum, quod in suae redemptionis memoria, Ecclesiam frequentare volebat, ut scilicet pro carne agni ac sanguine, sui corporis sanguinisque sacramentum institueret, ipsumque se esse monstraret, Cui juravit Dominus et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Frangit autem ipse panem, quem discipulis porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam; sed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et potestatem se habere iterum sumendi eam . Quem, videlicet, panem certi quoque gratia sacramenti, priusquam frangeret benedturam humanam, quam passurus assumpsit, ipse una cum Patre et Spiritu sancto gratia divinae virtutis implevit: Benedixit panem et fregit, quia hominem assumptum, ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis veraciter inesse potentiam demonstraret. Ideoque velocius eum a morte re
Abbreviated transcription (Latin):
qem de idolis et de immola¬
anib que honorieorũ ex hi¬
ant᷑ dixit apłs: hoc de om̃ib
maginariis signis sentiendũ
et.que uł adcultũ idolorum.
uladereaturarum eiꝰq partes
anquã dm̃ colendas trahunt:
ulad remediorum aliarumq
obseruationum curam ꝑtinẽt:
que nonsunt diuinitꝰ ad dilec¬
tionẽ deiet ꝓximi tanquã pub¬
lice constituta: s ꝑ pͥuatas ap¬
petitiones rerum tẽporalium.
corda dissipant miserorum:
Iom̃ib ergo istis doctrinis.
societas demonum formidan¬
la atq uitanda est: qui nichil
um principe suo diabolo nisi
reditũ nr̃m claudere atq obser¬
uare conantur: Nolo autem
Ostendit illis.non boc ẽẽ tan¬
dum quod uidet᷑ in idolio: sed
ẽ occultũ inquitatis myste¬
um: quod ut unius dei fidem
inrũperet sathanas adinuenit:¬

Expanded text:
em de idolis, et de immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit Apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae vel ad cultum idolorum, vel ad creaturam ejusque partes tanquam Deum colendas trahunt, vel ad remediorum aliarumque observationum curam pertinent; quae non sunt divinitus ad dilectionem Dei et proximi tanquam publice constituta, sed per privatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. In omnibus ergo istis doctrinis societas daemonum formidanda atque vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autemOstendit illis hoc esse tantum, quod videtur in idolio: sed esse occultum iniquitatis mysterium, quod ut unius Dei fidem corrumperet, Satanas adinvenit
Abbreviated transcription (Latin):
unus panis dominici sacram̃¬
d.unum corpꝰ xp̃i efficit in
eccła: ita et panis idolatriȩ.
demonũ participatio ẽẽ mon¬
stratur: Sicut om̃s quide uno
pane et de tino calice dñi su¬
cum idolatris de uno pane
comedimꝰ : tinũ cum illis corpꝰ
efficimur: Uidete isrł scđm
Eos quippe abidolatria ꝓbibe¬
bat: ꝓpter quod eis oftendere
uoluit. ita illos fieri socios de¬
moniorum. si idolatria sacri¬
ficia manducauerint: Quomͦ
isrł carnalis socius erat altaris
intemplo:qui de sacrificiis man¬
ducabat. Ideo quippe addidit.
carnalit᷑. uł scđ̾m carnẽ: quia
s eam consequentẽ que illis um¬
bris p̃cedentib significata ẽ
ueritatem: Hinc eñĩ cepit: ut
hoc diceret. ꝓpter qđ̃ dilectissi¬
mi michi fugite ab idolorum
ctiltura. Deinde secutus often¬
dit adquod sacrificiũ debeant
iam ꝑtinere:.dicens: Quasi pru¬
dentib dico: iudicate uos quod
dico: Calix benedictionis qtĩe
benedicimꝰ: nonne cõmunica¬

Expanded text:
unus panis Dominici sacramenti unum corpus Christi efficit in ecclesia, sic panis idololatriae daemonum participatio estratur. Omnes quidem de uno pane, et de uno calice parcum idololatris de uno pane comedimus, unum cum illis corpus efficimur. Videte Israel secundum eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo quippe addidit, carnaliter, vel, secundum carnem; quia sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. Hinc enim coepit, ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communica
Abbreviated transcription (Latin):
et ideo p̃tienit: nequis illi dice¬
ret. ergodicis uim aliquam
habere idolum. uł posse polli¬
ere: non inquit idolum insen¬
sibile polluit. s de mones qui
templis p̃sident ad homines
de prauandos et suoseruitio
mancipandos:. non quod offe
rebatur culpans: s quia illis
offerebat᷑: Hebrei audẽ. intuc¬
timis peccorum quas offerebãt
deo. inultis et uaruis modissic̃
re tanta dignũ erat. ꝓphetica
cȩlebrabant future uictime :
quam xp̃s obtulit. Vnde lam
xp̃iani ꝑacti eiꝰ dem sacrificis
memoriam cȩlebrant: sacro¬
scã oblatione. et participatio¬
ne corporis ed sanguinis xp̃i
Manichei uͦ nescientes quiddã¬
nandum sit in sacrificiis gen¬
dium: et quid intelligendam
in sacrificiis hebreorũ: et qͥd
tenendum. uł obseruandum
in sacrificio xp̃ianorũ: uani¬
tatẽ suam sacrũ offer̃ diabo¬
lo: qui eos decepit recedentes
afide: Intendentes sp̃iritib
se duct᷑orib et doctrinis demo¬
niorũ. in hypocrisi in m̃daci¬

Expanded text:
et ideo praevenit ne quis illi diceret: Ergo dicis vim aliquam habere idolum vel posse polluere. Non, inquit, idolum insensibile polluit, sed daemones qui templis praesident, ad homines depravandos et suo servitio mancipandos, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Christi. Manichaei uero nescientes, quid damnandum sit in sacrificiis gentium et quid intellegendum in sacrificiis Hebraeorum et quid tenendum uel obseruandum in sacrificio christianorum, uanitatem suam sacrum offerunt diabolo, qui eos decepit recedentes a fide, intendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaci
Abbreviated transcription (Latin):
Uidete isrł scđm carnẽ: nonne
qui de sacrificiis manducant.
socui st̃ altaris: Vt intellige¬
rent ita se iam socios ẽẽ corpo¬
ris xp̃i: quẽ admodũ illi socii
sunt altaris. Et quia ut hoc
diceret. ab idolatria ꝓhibebat.
unde locus iste sermonis eius
ideo non ẽẽ curandum.si de sa¬
crificiis ederent idolorũ. quia
idolũ nichil est: existimantes
sibi hec uelut suꝑflua. non no¬
cere:confirmauit quidem et
ipse nichil ẽẽ idolum: nec ideo
se ista ꝓhibere. quia idolis immo¬
lant᷑. Quȩ non habent senstuim:
s quia quȩ immolant inquit.
rat: quia intemplo ubi seruie¬
bat carnaliter isrłꝰ. non utiq
idolum colebatur. Nã sisaeri¬
fitia que in illo tẽplo scd̾m ue¬
terem legẽ offerebant᷑ deo. tã¬
quam idolorũ sacrificia dãna¬
rent᷑. uł tanquam demoniis
immolata. nullo modo ipse

Expanded text:
Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corporis Christi, quemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus,ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit,rat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem Legem offerebantur Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo modo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ge moysi. et ꝓphetis. et psal
tiaccipiantur a nob̃: et cur
illa rerũ signa iã necesse non
sint ut obsertientur a nobis.
Cum enim dic̃ scripta sunt
ꝓpter nos: ꝓculdubio demon¬
stiat quanta nobis cura legen
habenda sint:quia ꝓpter nos
itiq scripta sunt. Cum uero
dic̃. figure nr̃e fuerunt: et in
figura contingebant illis:
ostendit iam nonopꝰ eẽ. ut cũ
res ipsas manifestatis agimꝰ:
sigurarum p̃nuntiantium
celebrationi seruiamtis: Vnde
dieit alio loco. Nemo ergotios
ludicet incibo. auit inpotu. auit
in parte drei festi. aut neome

Expanded text:
ge Moysi et prophetis et ge Moysi et prophetis et accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legendhabenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut
Abbreviated transcription (Latin):
et rectorib queri: quantumad
mentem loci ꝑtinet: quia solt
murmur fieri et iusta excansi
Et perierunt abert̾minator¬
nos uitam ꝓuocat. ut monitis
eius aut p̃mium si obedients
fuerimus: aut ꝓpensiorem
penã meream̃ inobedientes.
Non est enĩ ambiguum. illos
peccantes plus subiciendos
torm̃tis: quib peccantium
pene ad hoc relate sunt. ne
peccarent: Hec autẽ omii
infigura contingebant ille¬
Nongͦ uetus testam̃tũ ad
consequendas illas ꝓmissio¬
nes:s ad intelligendas ineis
noui destamenti p̃nuntiatio¬
nes accipimus: Ueteris quip¬
pe testificatio: fidem nouo con¬
ciliat. unde dñs postea quã
resurrexit amortuis: se nol
sdum intuendum discipuloꝵs
asilis s etiã contrectandum
nonib obtulit: Ne quid tam̃
amnstus moralib et carnali
psensib fallacit agi arbitra¬
sentur: magis eos deueterũ
lbrorum testificatione firma¬
nt: dicens. Oportebat imple
nomĩa que scripta sunt inle¬

Expanded text:
et rectoribus queri, quantum ad et rectoribus queri, quantum ad mentem loci pertinet; quia solet murmur fieri et justa ex causa. Et perierunt ab exterminatornos vitam provocat; ut monitis ejus aut praemium, si obedientes fuerimus, aut propensiorem poenam mereamur inobedientes. Non est enim ambiguum illos peccantes plus subjiciendos tormentis, quibus peccantium poenae ad hoc relatae sunt, ne peccarent. Haec autem omnia in figura contingebant illo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in le
Abbreviated transcription (Latin):
ut non se crederent corinthii¬
ĩmune sẽẽ acrimine. qui in
idolio epulabantur: Nã mos¬
se inmonte posito apud dm̃.
simulacro uituli facto. post
oblationem dedicationis cau¬
sa sedit popłs manducare et
bibere.: et surrexerunt ludere
Hec luxuria est.qua semꝑ ob¬
lectati in dei reb infideles in¬
uenti sunt. Ideoq instruit.
ne. in hac diffidentia ꝑa ssen¬
sum luxuriȩ. idolo incidamꝰ.
Ncq fornicemur sicut quidã
Hoc illis retributum est. quan¬
do cum madianitis mulierib
secũmaculauert̃. Ira eñi exti¬
dit contra illos. que emulatioẽ
finees sacerdotis habentis
⁊elum dei sopita est. ne plures
morerentur: Neq cẽptemus
xp̃m sicut quidã eorũ cẽpta¬
uerunt et aserpentib perte
De trahentes de deo xp̃mtẽpeꝰ¬
se dicuntur. quia xp̃s erat.
qui ad moysen loquebatur:
Deniq ne nos meadem causi
inueniamur: cõmonet ne di¬
abolo tradamur⁊etuꝰ serpentes
habent figuram: Mur muran¬
ẽ falso ad inuicem dep̃positis

Expanded text:
ut non se crederent immunes a crimine, qui in idolio epulabantur. Nam Moyse in monte posito apud Deum, simulacro vituli facto, post oblationem dedicationis causa: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Haec luxuria est, quia semper oblectati, in Dei rebus infideles inventi sunt. Ideoque instruit, ne in hanc diffidentiam per assensum luxuriae in idolio incidamus. Neque fornicemur, sicut Hoc illis retributum est, quando cum Madianitis mulieribus se commacularunt; ira enim Dei exstitit contra illos, quae aemulatione Phinees sacerdotis habentis zelum Dei, sopita est, ne plures morerentur. Neque tentemus Christum, sicut quidam eorum tentaverunt, et a serpentibus perierunt. Detrahentes de Deo Christum tentasse dicuntur; quia Christus erat, qui ad Moysen loquebatur. Denique ne nos in eadem causa inveniamur, commonet ne diabolo tradamur, cujus serpentes habent figuram. Neque murest falso ad invicem de praepositis
Abbreviated transcription (Latin):
in cȩlo siue interra: siqͥdem st̃
dii multi: & dñi multi Ad¬
ti: intelligi uoluit. quid igne
etiam dicuntur: Ita sane. ut
latria que dicit᷑ grece. inter¬
p̃tatur latine seruitus. Sedea
quȩ ad religionem ꝑtinere in¬
telligitur. non debeat᷑. nisi
unideo uero:qui nobis est ds̃:
Illi autẽ quidicunt᷑ dii. ȩtiam
siqui sunt qui merito dicunt᷑:
ꝓibitist̾ maledici: non iussi
st̃ sacrifitiis. uł tillis latriȩ
obsequus honorari. Nobis
omĩa: et nos in illo. Omĩa
enim ex illo queque sunt:
non tamensunt inillo:dum
adhuc non credunt. Et unꝰ
et nos ꝑipsum: Omĩa enim
s cum dicit. et nos ꝑipsum.
ficat indei cognitione:quia
facti ꝑ ipstim cum ceteris ꝑ
stuporem mentis et ignoran¬
die Nos. ꝑ ipsum agnouimꝰ
mysterium tinius dei: Unum
ergo dm̃ patrem dixit: et unũ
dñm ib̃m filium eius: ut quia
deus non potest non eẽ. dñs:
similiter et dñs intelligatur
et dñm de monstraret: modũ

Expanded text:
in caelo siue in terra, sicuti sunt in caelo siue in terra, sicuti sunt di multi et domini multi? adeos intellegi uoluit, qui digne etiam dicuntur: ita sane. ut λατρεία quae dicitur graece et interpretatur latine seruitus, sed ea, quae ad religionem pertinere intellegitur, non debeatur nisi uni deo uero, qui nobis est deus. illi autem qui dicuntur dii, etiam si qui sunt qui merito dicuntur, prohibiti sunt maledici, non iussi sunt sacrificiis uel ullis latriae obsequiis honorari. Non omnia, et nos in illo. Omnia enim ex illo quaeque sunt, non tamen sunt in illo, dum adhuc non credunt. Et unus et nos per ipsum. Omnia enim Sed cum dicit: Et nos per ipsuficat in Dei cognitione; quia facti per ipsum cum caeteris, post stuporem mentis et ignorantiae nos per ipsum agnovimus mysterium unius Dei. Unum ergo Deum Patrem dixit, et unum Dominum Jesum Filium ejus; ut quia Deus non potest non esse Dominus, similiter et Dominus intelligatur et Dominum dem
Abbreviated transcription (Latin):
smmolantur. Nanc cau
hpsã ꝑtractat: ut ostendat
ationem. scientiam non solũ
inꝑficere caritate contẽpta:
hbesse Scimus. quia nichil
etsimulacrũ: quod humana
estigie factum et consecratũ ẽ:
nita uocabuli suiinter p̃ta¬
tonem: Idos enim grece: lati¬
quȩ apud nos formula sonat
htur om̃is forma. uł formula.
ulum se dici exposcit: Inde¬
um seruitus. siue cultura
ncerp̃tatur: Nam latria gre
lum facit. ille. scd̾m apłm di¬
aentem. quia idolum nichil
st. facit quod non est. Quid
st autẽ quod non est: species.
qũa non uidet oculus: sedip¬
esibi animus fingit. uerbi
gratia. ut siquis humanis
membris caput canis. aut
arietis formet: uel rursum
inuno hominis habitudu¬
as facies fingat: aut humano
pectori postremas partes
equi aut piscis adiungat.
hec et his similia qui facit. ñ
similitudinem. s idolũ facit:
facit enim quod non est: nec
habet aliquid simile. Et ic¬
circo hec sciens apłs. dicit. sci¬
mus quia idolum nichil est

Expanded text:
mmolatorum. Nunc causam ipsam pertractat, ut ostendat per rationem scientiam non solum non proficere, charitate contempta, sed et obesse. Scimus quia nihilest simulacrum, quod humana effigie factum, et consecratum est juxta vocabuli sui interpretationem: Idos enim Graequod apud nos formula sonat. Igitur omnis forma, vel formula idolum se dici exposcit. Irum servitus, sive cultura interpretatur. Nam latria Grli Deo debetur. Hanc sientem quia idolum nihil est, facit quod non est. Quid est autem quod non est? Species quam non vidit oculus, sed ipse sibi animus pingit. Verbi gratia, ut si quis humanis membris caput canis aut arietis formet, vel rursum in uno hominis habitu duas facies fingat, aut humano pectori postremas partes equi et piscis adjungat. Haec et his similia qui facit, non similitudinem, sed idolum facit. Facit enim quod non est, nec habet aliquid simile sui; et idcirco haec sciens Apostolus dicit quia idolum nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
neretur. Diligens utiq ꝓri¬
mum tanquam se ipsum cõ
passione miscđie. non simu¬
latione fallacie: fit enĩ tan¬
quam egrotus. qui ministrat
egrodo: nec se febres habere m̃¬
titur. s cum animo condo¬
lentis cogitat. quẽ ad modũ
sibi seruiri uellet: si ipse egro¬
taret: Nam utiq iudeus erdt.
xp̃ianus autem factus. non
iudeorum sacram̃ta relique¬
rat: quȩ conuenienter ille po¬
pulus et legitimo tempore
quo oportebat acceꝑat: deo¬
q suscepit ea celebranda cũ
ret nonẽẽ ꝑnciosa.his qui
ea uellent. sicut aparentib
ꝯlgem acceꝑant custodire.

Expanded text:
neretur; diligens utique proxineretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum et passione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit ea celebranda, cumret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire,
Abbreviated transcription (Latin):
deis tanquam iudeus: ut iude¬
retur simulasse. ut om̃ib fie¬
ret omĩa. quod solent adula¬
tores facere:non mentientis¬
fastu. s conpacientis affectu:
Id est nonom̃ĩa mala hominũ
fallaciter agendo. s aliorum
omniũ malis om̃ib tanquã
si sua essent misericordis medi
cine diligentiam ꝓcurrando
Cum itaq illa testamenti ue¬
teris sacramenta etiam sibi
agenda minime recusabat:
non misericorditer fallebat:
s om̃ino non fallens: atq hoc
modo adño deo illa usq ad cer¬
ti demporis dispensationem
iussa ẽẽ commendans: asaeri¬
legis. sacra gentium distin¬
guebat: Tunc audem non in¬
tientis fastu. s compacientis
affectu iudȩis tanquã iude¬
us fiebat: quando eos abilio
errore. quo uel inxp̃meredete
nolebant. uel ꝑuetera sacerdo¬
tia sua cerimoniarumq ob¬
seruationes. se apeccatis posse
mundari fieriq saluos existi¬
mabant. sic liberare cupiebat:
tanquam ipse illo errore te¬

Expanded text:
daeis tamquam Judaeus, ut Judaedaeis tamquam Judaeus, ut Judaequasi simulasse, ut omnibus fieret omnia, quod solent adulatores facereactu, sed compatientis affectu, id est non omnia mala omnium fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus tanquam si sua essent, misercinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. te
Abbreviated transcription (Latin):
humiliet: Hoc est licere.sed
non expedire. ꝓpter salutem
fr̃m ut corrigantur: forma
ergo uult ẽẽ cettris: ut ubi ui¬
dent non expedire. etiam li¬
citis non titantur: si quominꝰ.
delicito fient rei: quod sic su¬
munt ut ad detrimentũ pro¬
ficiant. Iam uero quia infir¬
mitati hominã compaciens
id faciebat: audiamꝰ sequen¬
cia. Nam cum liber essem
ex om̃ib omnium me seruũ
feciut plures lucri facerem
Liber ex om̃ib est: cũ nulli
in adulatione tradidit etian¬
głm: neq cuiꝰ quam. preder
salutem aliquid concupiuit:
neq ad delicias habendas. ab
aliquo sumptus largiores mer¬
cedem ypocrisis accepit: seruũ
autem sic se om̃ium factum
dicit: dum semꝑ humilitatem.
similem om̃ium mente in becil¬
lum exhibuit: ut eos ꝑ pacien¬
tiam firmaret ad salutẽ futu¬
ram: Confouens animos illor.
qui aut peccabant. aut res
diuinas tardius sequebant᷑:
ut non aspere ferrent. se rep̃¬
hendisse: Et factus sum iu¬

Expanded text:
humiliet. Hoc est licere, sed humiliet. Hoc est licere, sed non expedire propter salutem fratrum, ut corrigantur. Forma ego vult esse caeteris, ut ubi vident non expedire, etiam licitis non utantur: si quominus, de licito fient rei: quod sic sumunt, ut ad detrimentum proio. Iam uero quia infirmitati hominum conpatiens id faciebat, audiamus sequentia. cum enim liber simex omnibus, omnium me servum feci, ut plures lucrifaciam. Liber ex omnibus est, cum nulli in adulatione tradidit Evangelium, nec cujusquam praeter salutem aliquid concupivit, neque ad delicias habendas ab aliquo sumptus largiores mercede hypocrisis accepit. Servum autem sic se omnium factum dicit, dum se per humilitatem similem omnium mente imbecillium exhibuit; ut eos per patientiam firmaret ad salutem futuram, confovens animos illorum, qui aut peccabant, aut res divinas tardius sequebantur; ut non aspere ferrent reprehendi se. Et factus sum Ju
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dei:faciamus quod
dictum est. Querite pͥmum
Otc est ergo merces meaͬ ut
euangłm p̃dicans. sine sump¬
tu ponam euangłm: Inter
rogans dixit. ꝓpterea suspen¬
denda est ꝓnuntiatio. donec
respondeat: quod ut facilius
intelligatur. tanquã nos in
terrogemus: Quȩ ergo tibi
merces erit o aplȩquando
mercedem istam terrenam.
etiam euangelistis bonis de¬
bitam. non ꝓpter hoc euan¬
gelixantib. s tamen conse¬
quentem et oblatã ex dñi or¬
lmatione sumentib tu non
accipis: quȩ ergo tibi merces
erit: uide quid respondeat:
Ut euangelizans inquit. sine
sumptuponam etiangeliũ:
Idẽ. ut non sit credentib sũp¬
tuosum euangłm. ne putent
ad hoc sibi euangelizari. ut
id ȩuangeliste quasi uendere
tudeantur: Et tamen redit
etiam ut ostendat. quid sibi
iure dominico liceat et ipse ñ
faciat. It non abutar pote¬
statem meã in euangłio Quia
potestate sua non utitur in
euangło: dum respuit oblatos
sumptus: ne uim p̃dicationis

Expanded text:
regnum Dei, faciamus quod regnum Dei, faciamus quod dictum est: Quaerite primum quae est ergo merces mea? ut euangelium praedicans sine sumptu ponam euangerogans dixit; propterea suspendenda est pronuntiatio, donec respondeat. quod ut facilius intellegatur, tamquam nos eum interrogemus: quae ergo tibi merces erit, apostole, quando mercedem istam terrenam etiam euangelistis bonis debitam non propter hoc euangelizantibus, sed tamen consequentem et oblatam ex domini ordinatione sumentibus tu non accipis? quae ergo tibi merces erit? uide, quid respondeat. ut euangelizans, inquit, sine sumptu ponam euangelium, id est ut non sit credentibus sumptuosum euangelium, ne putent ad hoc sibi euangelizari, ut id euangelistae quasi uendere uideantur. et tamen redit etiam atque etiam, ut ostendat, quid sibi iure dominico liceat et ipse non faciat. ut non abutar, inquit, potestate mea in euangelio. Iapotestate sua non utitur in Evangelio, dum respuit oblatos sumptus, ne vim praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
nichil inde sapiat p̃ter ciba¬
ria quȩ non de participatio¬
ne regni. s ad sustentaculum
miserȩ seruitutis dant᷑ ertm¬
secus:Quamquam alioloco
et dispensator ẽ seducat. po¬
test enim et seruus infiliorũ
numero adoptatus. eamrem
inqua coheredi s sortẽ meruir.
fideliter dispensare participi¬
b suis. s nunc ubi ait. Si
autẽ inuitus. dispensatio mͥ
credita est. talẽ dispensatorẽ
intelligi uoluit: qui alienũ
dispensat: unde ipse nichil
accipiat: Ergo quecumq
res ꝓpter aliud aliquid quȩ¬
ritur: sine dubio inferiorẽ.
quam id ꝓpt̃ quod queritur:
Et ideo illud primũ. ꝓꝓtẽr
quod istam rem queris non
staies quam ꝓpter illud que¬
n Qua ꝓpter si euangeliũ
sregnum dei ꝓpt̃ cibum que¬
mus: priorem facimus cibũ.
nonqueramus regnum dei:
hoc est ergo primum querere
eibum: et de inde regnũ dei:
hoc priore loco ponere: illud
postenore. si autẽ ideo quera¬
mus cibum. ut habeamus

Expanded text:
nihil inde ipse accipiat praeter cibanihil inde ipse accipiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam alio loco et dispensatorem se dicat. Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est; talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. 55. Ergo quaecumque res propter aliud aliquid quaeritur, sine dubio inferior est, quam id propter quod quaeritur: et ideo illud primum est propter quod istam rem quaeris, non ista res quam propter illud quaeris. Quapropter si Evangelium et regnum Dei propter cibum qumus, priorem facimus cibum, non quaeramus regnum Dei. Hoc est ergo primum quaerere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priori loco ponere, illud posteriori. Si autem ideo quaerimus cibum, ut habeamus
Abbreviated transcription (Latin):
S quare non est ei gloria: ne¬
cessitas enim inquit michi
incumbit: Idẽ. ut ideo euan¬
gelizarem.quia unde uiuã
non habeo: s:ut ac quiram
temporalem fructum depre¬
catione et̃norum. Sic enim
iam necessitas erit meuãgłio.
non uoluntas Ue eñi michi
est:si non euangelizauero
Idest malo meo non euangłi¬
zabo: quia fame cruciabor.
et unde uitiam non habebo
Nam sequitur. et d icit. Si
enim uolens hoc ago: merce
dem habeo: Sed quomodo
debet euuangłizare: scilicet
ut inpso euangło. et mregno
dei ponat mercedem.Ita eñi
potest. non coactus euangłira¬
dispensatio michi credita est.
Idest si coactus inopia earum
rerum que temporali uitȩ st̃
necessaria. p̃dico euangłm:
alii ꝑme habebt mercedem
euangelii qui euangłm ⁊ psĩ
me p̾dicante diligunt: E
autem non habebo: quia ñ
ut non tanquam filius mi¬
nistret quisq euangłm: sed
tanquam seruus cui inuito¬
dispensatio credita est. Ut
tanquam alienum erogx.

Expanded text:
sed quare non est ei gloria? nesed quare non est ei gloria? necessitas enim, inquit, mihi incumbit, id est: ut ideo euangelizem, quia unde uiuam non habeo aut adquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. sic enim iam necessitas erit in euangelio, non uoluntas. uae enim mihi est, inquit, si non euangeid est malo meo non euangelizabo, quia fame cruciabor et unde uiuam non habebo. nam sequitur et dicit: si enim uolens hoc facio, merc e d e m habeo. uodebet evangelizare? scilicet ut in ipso evangelio, et in regno Dei ponat mercedem: ita enim potest non coactus evangelizadispensatio mihi credita est, id est: si coactus inopia earum rerum, quae temporali uitae sunt necessariae, praedico euangelium, alii per me habent mercedem euame praedicante diligent; ego autem non habebo, quia nonut non tanquam filius ministret quisque Evangelium, sed tanquam servus cui dispensatio credita est; ut tanquam alienum eroget,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitraretur. ideo non eum
accepisse. quia non de erant
ut ita mme fiant. Non hec¬
idcirco scribo. ut uł modofiat
quod ante factum non est:
s uob̃ exemplum p̃beo. tam
ꝓprii quam alieni causa diseri¬
minis. saltim ab illicitis absti¬
nere: cum iudeatis me aliorum
causa salutis. debita non minꝰ
quam licita contempsisse:
Bonum est enim michi magis
mori quam ut gloriam meam
occasiones quȩrentes. manib
suis uictum transigere: et mo¬
ri magis eligit. quam euange¬
lii iura uiolare:sciens hoc ma¬
gis sibi ꝓficere ad futurã salu¬
tem. Debitum enim obsequi¬
um abnuit abhis sibi inpendi:
neꝑ hoc acciperent fidutiam
nisi quam habere uoluit apud
dñm in xp̃o. compaciens infir¬
mis: sicut mox aꝑtissime dic
gloria. necessitas em̃ m̃ incum¬
qͥt ñ est michi gloria: quia si
euangelirauero. ut ita fiant
inme. Idest si ꝓpterca euan¬
gelizauero.ut adilla ꝑueniã
et finem euangelii incibo et
potu et uestitu collocauero

Expanded text:
arbitretur ideo non eum arbitretur ideo non eum accepisse, quia illi non dederant: ut ita fiant in idcirco scribo, ut vel modo fiat quod ante factum non sit: sed vobis exempla praebeo tam proprii, quam alieni discriminis: saltem ab illicitis abstinere, cum videatis me aliorum causa salutis, debita non minus quam licita contempsisse. Bonum est enim mihi magis moccasionem quaerentes, manibus suis victum transigereri magis elegit, quam Evangelii jura violare, sciens hoc sibi magis proficere ad futuram salutem. Debitum enim obsequium abnuit ab his sibi impendi; ne per hoc accipiant fiduciam nisi quam habere uoluit apud deum, in Christo conpatiens infirmis, sicut mox apertissime dictgloria; necessitas enim mihi incumquit, non est mihi gloria: id est: si euangelizauero, ut ista fiant in me, id est: si propterea euangelizauero, ut ad illa perueniam et fidem euangelii in cibo et potu et uestitu collocauero.
Abbreviated transcription (Latin):
ntur: ita et dñs ordinauit.
his qui euangłm ad nunti¬
diant. de euangłio uitiere.
ego autem. nichil horum
usussum: Hinc ostendit
ꝑ missum ẽẽ. non iussum.
ioquin. contrapceptum
hi fecisse teneretur. Ego¬
utem: nullo horum usus
in. Satis igitur aꝑtũ est.
inimperatum. s inpotesta
iapłis positum: ut aliunde
anuiuerent. nisi exeuanglio:
sabeis quib euangłm pre-¬
cando sp̃italia seminabãt
urnalia meterent. hoc est
carnis hurus sustentaculũ
sumerẽt: Et tanquam mili¬
tes xp̃i stipendiũ debitum
acciperent. sicut aꝓuincia¬
egregius. paulo superius de
hac redixerat. quis militat.
suis stipendiis umquam:
quod tamen ipse faciebat:
quia illis omnib plus labo¬
bat. non cum ceteris uteret᷑.
s suostipendio militaret:
negentes a nomine xp̃i pe¬
nitus alienas. doctrina eius
quasi uenalis offenderet: alit̃
educatur: ardẽ quam non no¬
uerat didicit: ut dum suis
manib tͣnsigit᷑ doctor. nullꝰ
et adiungit. ne forte quisquã

Expanded text:
r: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenebitur. autem nullo horum usus sum . Satis igitur apertum est, non imperatum, sed in potestate apostolis positum, ut aliunde non viverent, nisi ex Evangelio, et ab eis quibus Evangelium praedicando, spiritalia seminabant, carnalia meterent, hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum acciperent, sicut a provinciaegregius paulo superius de hac re dixerat. Quis militat suis stipendiis unquam ? quod tamen ipse faciebat, quia plus illis omnibus laborbat, non cum caeteris uteretur, sed suo stipendio militaret, ne gentes a nomine Christi penitus alienas, doctrina ejus quasi venalis offenderet, aliter educatus, artem quam non noverat didicit, ut dum suis manibus transigitur doctor, nullus et adiungit, ne forte quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
ienim sperare. Aubitare de
Srmplo suibicit: ut facilius
suadeat: ut quia cui u̾ba ñ satis
ficiunt: solent exempla sua¬
aeri. Calicem benedictionis
cui benedicimus: nonne cõmu¬
nicatio sanguinis xp̃i est:
ut: quia postea de pane plus
disputaturus erat.Et panis

Expanded text:
enim sperare dubitare de enim sperare dubitare de Exempla subjicit, ut facilius suadeat; quia cui verba satis non faciunt, solent exempla suadere. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio sanguinis Domini est? vit, quia postea de pane plus disputaturus erat. Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfunt autẽ ista mala quȩ fide¬
les pie ꝑferunt. ł ad em̃danda
peccata. ł ad exercendã ꝓban¬
damq iusticia m̾uł̃ ad demon¬
strandã uitȩ hꝰ miseriã. ut illa
ubi erit beatitudo uera atq
ꝑpetua. et de sideretur ardenti
et instantius inquirat᷑: Sed
circa eos ista seruant᷑ de quib
apłs dicit. Scimꝰ qm̃ diligent¬
b dm̃ omĩa cooꝑantur in bo¬
ergo tribulantib ꝓse aderit:
nec pacietur tantũ ir rogari
quod tolerari non possit: qui
cito cesset tẽptatio: aut si pro¬
lixa fuerit: det tolerandi tur¬
at quod ꝓmisit quia fidelis
est: et illud fac̃ ꝓuenire quod
potest humana fragilitas
sustinere. Nouit eñĩ condito¬
nt̃a exercitatione ꝑmittit:
ut setuens nos diluat ꝓcella
non mergat: Propt quod
km̃i. fugite ab idolorũ culti¬
ra: Hortatur ȩtiã nunc. ub¬
se abstineant abom̃i societa¬
te idolatrie: ut non solum
pes. s et animus inde colã
cio Nemo enim assiduuis ini¬
hlio: nichil sperat de eo. In ip

Expanded text:
unt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de quibus Apostolus dicit: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in boergo tribulatis pro se aderit, nec patietur tantum irrogari, quod tolerari non possint: sed cito cesset tentatio, aut si prolixa fuerit, det ipse tolerandi virat quod promisit, quia fidelis est: et illud facit provenire, quod potest humana fragilitas sustinere. Novit eninostra exercitatione permittit, ut saeviens nos diluat procella, non mergat. Proventum mi, fugite ab idolorum cultura. Hortatur etiam nunc, ut abstineant se ab omni societate idololatriae, ut non solum spes, sed et animus inde tollattio. Nemo enim assiduus in idolio nihil sperat de eo; hinc
Abbreviated transcription (Latin):
que popło isrł facta sunt in
figura: nob̃ eueniunt inueri¬
tate: sicut illi ꝑ moysen exe¬
gypto liberatisunt: sic nos
ꝑbaptismũ escło: Deinde ut
cathecumini ꝑdeserta ducim᷑.
ut ꝑ exercititm obliuiscam᷑
egypti uoluptate: et nescia¬
mus reu̾ti in scłm. et cũ tran¬
sierimus mare: moritur nob̃
pharao cũ exercitu suo: postea
mannã accipiemꝰ: et aquam
de petra. postea autẽ ostende¬
tur nob̾caritas scientie: et
refrigeriũ consolationis: si
autem post ista omĩa pecca¬
uierimus capitale peccatum
ista nob̃ non ꝓsunt:.s tanqui
ingrati maiori pene subicie¬
mur:si non hoc ꝑpenitentuã
diluamus: Sicut adhebreas
cliẽ. Irritã quisq faciens le¬
gem moysi: sine tilla misera¬
tione punitur:quantoma¬
tamen petra dict᷑a est: quȩ
intelligitur ẽẽ xp̃s Ubiem̃
deficiebat humanũ eis suf¬
fragium:ad erat xp̃s: Iõeo
sequebatur: ut tibi defecisset.
ille subueniret: nec em̃petra

Expanded text:
quae populo Israel facta sunt in figura, nobis eveniunt in veritate: sicut illi per Moysen ex Aegypto liberati sunt, sic nos per baptismum e saeculo: deinde ut catechumeni per deserta ducimur, ut per exercitum obliviscamur Aegypti voluptatem, et nesciamus reverti in saeculum: et cum transierimus mare, moritur nobis Pharao cum exercitu suo; postea mannam accipiemus, et aquam de petra; postea autem ostendetur nobis claritas scientiae et refrigerium consolationis. Si autem post ista omnia peccaverimus capitale peccatum, ista nobis non prosunt. Sed tanquam ingrati majori poenae subjiciemur, si non hoc per poenitentiam diluamus, sicut ad Hebraeos dicit: Irritam quis faciens legem Moysi, sine ulla miseratione punitur? Quanto matamen petra dicta est, quae intelligitur Christus. Ubi enim deficiebat hamanum eis suffragium, aderat Christus; ideo sequebatur, ut ubi defecisset, ille subveniret. Nec enim petra
Abbreviated transcription (Latin):
milicat suis stipendiis un¬
qtiã: quis plantat uineam et
defructa eits non edit: Qs¬
pascit gregem: et delacte gre¬
gis non manducat: Satis in¬
dicat apł̃s. non sibi aliquid
usurpasse ultra debitum co¬
apłorum suorum:quia non
operabantur corporaliter
unde haberent huic uite ne¬
cessaria: s sicut dñs constitu¬
it exeuanglio uiuentes panẽ
gratuitum manducarent
abeis: quib gratuitã gratiã
predicabant. Stipendium
enim suũ tanquam milites
accipiebant: et deuinee ꝑ
eos plantare fructu quod
opus erat libere decerpebant:
Et degrege quem pascebant.
lac potabant: Et exarea quã
triturabant cibũ sumebant
Aꝑtius autẽ cȩtera conec̃tit:
et om̃ino aufert om̃s dubi¬
tationum ambages. Nũ¬

Expanded text:
militat suis stipendiis unquam? Quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? Qpascit gregem, et de lacte gregis non manducat. » olus Paulus non sibi aliquid usurpasse ultra debitum coapostolos suos, quia non operabantur corporaliter, unde haberent huic uitae necessaria, sed, sicut dominus constituit, ex euangelio uiuentes panem gratuitum manducarent ab eis, quibus gratuitam gratiam praedicabant. stipendium enim suum tamquam milites accipiebant et . de uineae per eos plantatae fructu, quod opus erat, libere decerpebant; et de gregis, quem pascebant, lacte potabant; et ex area quam triturabant, cibum sumebant. Apertius autem cetera conectit et omnino aufert omnes dubitationis ambages.
Abbreviated transcription (Latin):
dendo: sperando: desiderando:
curramꝰ corpꝰ castigando: et ele¬
mosmas.inbonis dandis.ma¬
lisq ignoscendis. hilarit̃ et
excorde faciendo: et currentiũ
uires. ut ad iuuent᷑ orando:
nis: necurrere neglegamꝰ ad
plenitudinem caritatis: et ne
nobis tribuamus. quod curri¬
p̃hendatis. S ollicite uult
curri ad ꝓmissionem: quia
magna est.O mĩs aut̃e qui
inagone contendit: ab om̃ib
eadem tradit disciplina. cũ
sciat unũ coronandum: quan¬
quia om̃ib ꝓmissa est salus:
Et illi quidẽm ut corruptibilẽ
coronã accipiant: nos autem
incorruptã: Et in hoc multũ
dispardonũ est: Ac ꝑboc dili¬
gentiores nos ẽẽ debere: quib
non derrenis et marcescentib
florib s ȩt̃nis conserta gẽmis.
inmodũ regalis diadematis
sp̃italis corona seruatur. Ego¬
igitur sic curro:. non quasi in
incertum Magna spe secur¬
rere ꝓfitetur. certum habens
quid sit ꝓmissum. Sic pug¬
no: non quasi aeremt̾iberans:
Hoc est non tierbis magis. sra¬

Expanded text:
dendo, sperando, desiderando; curramus corpus castigando, et eleemosynis, in bonis dandis, malisque ignoscendis, hilariter et ex corde faciendo, et currentium vires ut adjuventur orando, ecepta, ne currere negligamus ad plenitudinem charitatis, et ne nobis tribuamus, quod curriprehendatis. Sollicite vult curri ad promissionem, quia magna est. Omnis autem qui in agone contendit ab omnibus eadem tradit disciplina, cum sciant unum coronandum; quanquia omnibus promissa est salus! Et illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant: nos autem incorruptam. Et in hoc multum dispar donum est, ac per hoc diligentiores nos esse debere, quibus non terrenis et marcescentibus floribus, sed aeternis conserta gemmis in modum regalis diadematis spiritalis corona servatur. Sic curro, non quasi in incertum. Magna spe currere se profitetur, certum habens quid sit promissum. Sic pugna, non quasi aerem caedens. Hoc est, non verbis magis, s
Abbreviated transcription (Latin):
Exponendo unum: incetera.
introduxit intellectam. si
enim petra xp̃s ꝓpterfirim¬
tatẽ: curnon et manna
si le celo descendit. quo tiere
auescuntur sp̃italiter uiuunt:
m ili ueterẽ figurã carnalit̃
aipientes mortr ft̃s eũ dixit

Expanded text:
exponendo unum in cetera introduxit intellectum. si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et manna qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tnetis: Postquam mores et
conu̾sationẽ illorũ arguit:
nunc traditiones tiult corri¬
gere: Ideo non hoc confirmat.
ħsuccens eis: quia cum eẽt
apłs eorũ. inmemores erant
traditionũ eius: neq quod
adhuc non didicerant exalia¬
rum ȩcclesiarũ traditione. se¬
quebantur. Ac ꝑhoc quasi
nouit tradit illis:dicens:
oloatite uos scire: quia om̃is
uiri caput xp̃s est: fucto¬
ritatem retulit: quia omnis¬
Caput aut̃e mulieris. uir
Quia quamuis et mtlier ꝑ
xp̃m. de uiro tamen facta est:
Ae ꝑhoc scibicitur uiro. Ca¬

Expanded text:
tenetis. Postquam mores et conversationem illorum arguit, nunc traditiones vult corrigere. Ideo non hoc confirmat, sed succenset eis; quia cum esset apostolus eorum, immemores erant traditionum ejus: neque quod adhuc non didicerant, ex aliarum Ecclesiarum traditione sequebantur; ac per hoc quasi noviter tradit illis, dicens: Volo vos scire quia omnis viri caput Christus est. Ad auctoritatem retulit; quia Caput autem mulieris vir. Quia quamvis et mulier per Christum, de viro tamen facta est, ac per hoc subjicitur viro. Ca
Abbreviated transcription (Latin):
qui sedicit legẽ et ꝓphãtas acci¬
pere.uident non horrere.Gre¬
cis uero. idẽ gentilib hec est of¬
fensio: siineo in quost̃. ñ solum
non arguuntur s et ꝓprompti¬
ores fiant : Dum non uitande
uota idolorum illorũ Ecelesi
autẽ dei fit offendiculũ: quand
quosdam ex numero suo uiden
Sicut et ego ꝑomĩa om̃ib placit
non querens quod michiutile

Expanded text:
qui se dicit Legem et prophetas acciqui se dicit Legem et prophetas accipere, vident non horrere. Graecis vero, id est, 147 gentilibus, haec est offensio, si in eo in quo sunt, non solum non arguantur; sed et promptiores fiant, dum non vitantur vota idolorum illorum. Ecclesiae autem Dei fit offendiculum, quando quosdam ex numero suo videt Sicut ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quo
Abbreviated transcription (Latin):
lo de uotus sũ. dũ non horreo
que oblata sunt idolo: Hoc ẽ
blas phemor. et me ergo blas¬
phemat: et ille inidolio suo
gaudet: dũme putat partici¬
pemethabet occasionẽ ꝑma¬
nendi merrore: et fr̃ib malum
datur exemplum: Nam si p̃cep¬
tum in lege ẽ. ut luci. et are et
tituli. et ipsa idola confringant᷑:
uide si non peccatum est. non so¬
lum hec non facere.s et inter ẽẽ
epulis huiꝰmodi. ꝓpterea de sa¬
crificatis non expedit edere:
uł aliud quid facitis: omĩa in
głam dei facit Per hȩc subiec¬
ta declarauit. inidolio edere
ꝙͣuis licita conscientia. inimi¬
hec diabolo dedicant᷑: Namin
gła dei edere et bibere.et aliqͥd
facere. hoc est: ut subinuocatio¬
ne creatoris cum modestia con¬
dei aliquid fit: ct̃inactib et
conu̾satione xp̃ian. ds laudat᷑:
Sine offensione estote rudeis.¬
nullus inea scandalũ patiat᷑:¬
Offensio gͦ iudeis fit: cum idola
quȩ illi abominant᷑. xp̃ianum

Expanded text:
lo devotus sum, dum non horreo, lo devotus sum, dum non horreo, quae oblata sunt idolo, hoc est, blasphemor? Et me ergo blasphemat, et ille in idolio suo gaudet; dum me putat participem, habet occasionem permanendi in errore, et fratribus malum datur exemplum. Nam si praeceptum est in Lege, ut luci et arae et tituli et ipsa idola confringantur; vide si non peccatum est non solum haec non facere, sed et interesse epulis hujusmodi; propterea de sacrificatis non expedit edere.  sive quid facitis, omnia in gloriam Dei. Per haec subjecta declaravit in idolio edere, quavis licet conscientia, inimihaec diabolo dedicantur. Nam in gloriam Dei edere et bibere et aliquid facere, hoc est, ut sub invocatione Creatoris cum modestia conDei aliquid fit, cum in actibus et conversatione christiani Deus laudsine offensione esse aecclesiquis in ea scandalum patOffensio ergo Judaeis fit, cum idola, quae illi abominantur, christianum,