comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fensiñ dirigant. aut obseqͥa desidata sub¬
ducant: ac sic munerib eorum ⁊ obseqͥis
nicħ unde ꝓficiamꝰ admitat: qͥa p̃sentis
uitȩ capti dulcedine. q̃ pena negligentiȩ
nr̃e maneat in ec̃num. nolumꝰ cogitare.
In pastores gͦ ista dicunt᷑. de quorum no¬
bis inani appellatione blandim᷑. Hec
dieit dñs ds. Uȩ pastorib isrł: qui pas¬
cebant semetipsos.Nonne greges pas¬
cuntur a pastorib: Lac comedebatis:
&e lanis cooꝑiebamini: guod crassum e¬
rat occidebatis. gregem autem meum ñ
pascebatis. Quod infirmum fuit non
consolidastis: & quod egrotum ñ sana¬
stis: quod fractum est ñ alligastis. ce
quod abiectum ñ reduxiit.s. qͥͦd ꝑierat non
quesistis: s cum austeritate in abatis eis¬

Expanded text:
fensi non dirigant, aut obsequia desiderata subfensi non dirigant, aut obsequia desiderata subducant. Ac si muneribus eorum et obsequiis nihil, unde proficiamus, admittit; quia praesentis vitae capti dulcedine, quae poena negligentiam: nostram maneat in aeternum, nolumus cogitare. In pastores ergo ista dicuntur, de quorum nobis inani appellatione blandimur: Haec dicit Dominus Deus: Vae pastoribus Israel, qui pascebant semetipsos. Nonne greges pascuntur a et lanis operiebamini, et quod crassum erat occidebatis, gregem autem meum non pascebatis. Quod infirmum fuit non consolidastis, et quod aegrotum non sanastis, quod fractum est non alligastis, et quod abjectum non reduxistis, et quod perierat non quaesistis: sed cum austeritate i
Abbreviated transcription (Latin):
ñ amnunciaueris. si eũ ñ argueris ut ab
impietate sua conũtat᷑ & uiuat: & te qͥ ñ
increpasti.⁊ ipsum qui te tacente peccauit.
flammis ꝑhennib ꝑdam. Qͥs rogo tam
sarei pect̾oris. qͥs tam ferreus erit: quem
sententia ista ñ t̾rcat: Qͥs tam alienus
a fide. qui sententiȩ isti non credat:
ñores inqͥrimꝰ. ñ ut meliores. s ut ditiores.
nec ut sãct̾iores. s ut honoratiores simꝰ.
cȩt̃is p̃ẽẽ festinamus. Nec gregem dñi qͥ
nobis pascendus tuiendꝰq cõmissus est:s
ñas uoluntates. dñationem. diuitias. et
cẽta blandim̃ta carnalit̃ cogitamꝰ. Pastoreᷤᷤ
diciuolumꝰ: nec tamen ẽẽ contendimus
Officii nr̃i uitamꝰ laborem. appetimꝰ digni¬
tatem:. immundorum sp̃uum feras a gre¬
ge dilacerando ñ pellimꝰ:⁊ qͦd eis reman¬
serit ipsi consumimꝰ: qñ diuites peccan
tes uł potentes. ñ solum ñ arguimus. s cẽ
ueneramͣ. ne nob̃ aut munera solita of¬

Expanded text:
non annuntiaveris, si eum non argueris ut ab non annuntiaveris, si eum non argueris ut ab impietate sua convertatur, et vivat; et te, qui non increpasti, et ipsum, qui te tacente peccavit, flammis perennibus perdam. Quis rogo tam saxei pectoris? quis tam ferreus erit, quem sententia ista non terreat? quis tam alienus a fide, qui sententiae isti non credat? nores inquirimus, non ut meliores, sed ut ditiores; non ut sanctiores, sed ut honoratiores simus caeteris festinamus. Nec gregem Domini, qui nobis pascendus tuendusque commissus est, sed nostras voluntates, dominationem, divitias, et caetera blandimenta carnaliter cogitdici volumus, nec tamen esse contendimus. Officii nostri vitamus laborem, appetimus dignitatem. Immundorum spirituum feras a grege dilacerando non pellimus: et quod eis remanserit, ipsi consumimus, quando peccantes divites vel potentes, non solum non arguimus, sed etiam veneramur, ne nobis aut munera solita of
Abbreviated transcription (Latin):
audire. quod sac̃dotem speclatorem ap
pellat: ut sic̃ specłatoris ẽ de loco editio
riꝓsꝑicere. ⁊ plus omnib contemplart.
ita sacerdos debeat ẽẽ ꝓpositi sublimitade
celsior cunctis: ac maioris scientiȩ habere
Uideamꝰ iam quid diuinꝰ sermo conti¬
quod ex diuina lect̾ione didicerit. qͦd
illi d̾s insꝑirau̾it:. non quod p̃sumptioe
humani sensus inuenerit. Annunciab̃
eis inquit exme. Ex me ñ ex te.MMea
uerba loqueriseis:non ẽ quod ex eis
tanqͣm de tus infleris. Ex me inquit
eis annuncia. S iam quid annunciet:
audiamus. Si me dicente ad impium
impie morte morieris. nͥ fueris locitus
ut custodiat se impiꝰ a uia sua: ipse im¬
pius in iniquitate sua moriet᷑. sangui¬
nem uͦ etus de manu tua requiram.
Quid poturit exp̃ssius: quid aꝑtius
dici: Si imigio inquit locutus non
fueris. ut se ab impietate sua custod¬
at. & ille ꝑierit: sanguinem eiꝰ de manutua
requiram. Hoc est dicere. si ei peccata sua

Expanded text:
audire quod sacerdotem speculatorem apaudire quod sacerdotem speculatorem appellat: ut sicut speculatoris est, de loco editiori prospicere, et plus omnibus contemplari; ita sacerdos debet esse propositi sublimitate celsior cunctis, ac majoris scientiae proposiVideamus jam quid divinus sermo contiquod ex divina lectione didicerit, quod illi Deus inspiraverit, non quod praesumptione humani sensus invenerit. Annuntiabis eis, inquit, ex me. Ex me; non ex te mea verba loqueris. Non est quod ex eis, tanquam de tuis infleris. Ex me, inquit, eis annuntia. Sed jam quid annuntiet audiamus: Si me dicente ad impium: Impie, morte morieris; non fueris locutus, ut custodiat se impius a via sua, ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem vero ejus de manu tua requiram . Quid potuit expressius, quid apertius potest dici? Si impio, inquit, locutus non fueris, ut ab impietate sua se custodiat, et ille perierit, sanguinem ejus de manu tua requiram. Hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥꝯ scandalizat᷑ ⁊ egoñuror: Quapropt̃
sciens quodsi quib libet diuitib ac poten¬
tib male uiuentib parcat aut faueat.
eos ꝑdat simul oe ꝑeat: & sancte debet ui¬
uere ꝓpt̃ exemplum. & pie docere ꝓpter
fue amministrationis officium: certꝰ qd̃
ei nicħ sua iusticia suffraget᷑. de cuiꝰ ma¬
nu anima ꝑeuntis exigit᷑ : qñ quicunq a¬
lius ꝑierit. quem nulla docendi necessi¬
tas manet. solus pene sui sceleris debet᷑.
Iulꝓautem cui dispensatio uerbi cõmissa
est. etiam si scẽ uiuat. ⁊ tam̃ ꝑdite inuen¬
tes arguere. aut erubes cat aut metuat:
cum omnib qͥ eo tacente ꝑierint. ꝑit. Et
quid ei ꝓderit se ñ ꝑunir suo: qͥ puniendꝰ
est alieno peccato: Mentior. nͥ hoc dñs ꝑ
ezechielem ꝓpħam. stibcuiusdam t̾roris
denunciatione loquit᷑ dicens ad eum.
Et tu fili hominis. specłatorem dedite
doniui israel. Nec hoc transeunt̃ debemꝰ

Expanded text:
Quis scandalizatur, et ego non uror? Quapropter Quis scandalizatur, et ego non uror? Quapropter sciens quod si quibuslibet divitibus ac potentibus male viventibus parcat, aut foveat eos, perdat simul, et pereat. Et sancte debet vivere propter exemplum: et docere, propter suae administrationis officium: certus, quod ei nihil sua justitia suffragetur, de cujus manu anima pereuntis exigitur: quando quicunque alius perierit, quem nulla docendi necessitas manet, solus poenas sui sceleris dabit. Illi autem cui dispensatio verbi commissa est, etiamsi sancte vivat, et tamen perdite viventes arguere aut erubescat aut metuat, cum omnibus qui eo tacente perierunt, perit. Et quid ei proderit non puniri suo, qui puniendus est alieno peccato? Mentior, nisi hoc Dominus per Ezechielem prophetam sub cujusdam terroris denuntiatione loquitor, dicens ad eum: Et tu, fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel. Nec hoc transeunter debemus
Abbreviated transcription (Latin):
uoduͦ dieit apłs ut nos formam de¬
beamtis exhibe fidelib: qͥd ualebit
fi is cui uł erhortandi bonos. uł castigan¬
di malos. cura cõmissa ẽ. bntuuiendo se
imitandum bonis exhibeat. ⁊ malos ta¬
cendo ñ arguat: Ad hoc eninsi me non¬
fallit opinio. sc̃ẽ tutiendum ẽ sacerdoti:
ne dict̾a fua repugnantib fact̾is euacuet:
si quod p̃dicat ficri deb̃e non faciat. aut
si quod ñ facit p̃dicare p̃sumpserit: n¬
chil aptid eos qui eiꝰ uitam nouere ꝓf¬
ciat: qͥa ad hoc ẽ eccłie deip̃positꝰ. ut ñ¬
solum bntuuendo alios eremplosue cõ¬
uersationis instituat. s etiam fiduciali¬
ter p̃dicando singłis. ante ocłos peccata
fua constituat: que pena maneat diris.
quȩ gła obedientib ostendat. nulltus
salutem desꝑando contemnat: animas
em̃dari nolentium plangat. ⁊mitatus
apłm qͥ ait. ut lugeam multos ex his qͥ
ante peccauert̃ & ñ egerunt penitentiã.
Et it̾̃m. Qͥs infirmat᷑. ⁊ ego ñ inftrinor᷑¬

Expanded text:
 dicit Apostolus , ut nos formam debeamus exhibere fidelibus, quid valebit si is cui vel exhortandi bonos, vel castigandi malos, cura commissa est, bene vivendo se imitandum bonis exhibeat, et malos tacendo non arguat? Ad hoc enim nisi me fallit opinio sancte vivendum est sacerdoti, ne dicta sua repugnantibus factis evacuet. Si quod praedicat fieri debere, non faciat, aut si quod non facit, praedicare praesumpserit, nihil apud eos qui ejus vitam novere, proficiet. Quia ad hoc est Eccsolum bene vivendo, alios exemplo suae conversationis instituat, sed etiam fiducialiter praedicando, singulis ante oculos peccata sua constituat: quae poena maneat duros, quae gloria obedientes ostendat; nullius salutem desperando contemnat; animas emendari nolentium plangat, imitatus Apostolum, qui ait: Ut lugeam multos ex his qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam ; et iterum: Quis infirmatur, et ego non infi
Abbreviated transcription (Latin):
diuites ac potentes. qualit̃ tractare ac
regere debeant sacerdotes. huius libelli
series continebit. Quȩ ego sic̃ iam sepe
dixiscrib̾e non auderem. si uob̃ negare
aliquid potuissem. S iam capitula iꝑ¬
sa disserenda ponam.Quesistis gͥ utrũ
equalit sustinend sint diuma p̃cepta
calcantes: an ꝓmͦ peccati debeant eccłia¬

Expanded text:
divites ac potentes, qualiter tractare et divites ac potentes, qualiter tractare et regere debeant sacerdotes, hujus libelli series continebit. Quae ego, sicut saepe jam dixi, scribere non auderem si vobis negare aliquid potuissem. Sed jam capitula ipsa disserenda ponamus. Quaesistis igitur utrum aequanimiter sustinendi sint divina praecepta calcantes, an pro modo peccati debeant ecc
Abbreviated transcription (Latin):
se ce uiuere ꝓbaretis: ñ qͣlit̃
uob̃ ẽẽt uiuendam. mcis
disputationib disceretis:
Siquidem conuersatio religiosa actua¬
lis est uita: quȩ docet qͦmͦ p̃posit subse
regant uiuentes & diligant. ac ñ minꝰ
de eorum quam de sua salute sollicta.
quod eis expedire sctunt. pat̃na cura p̃ui¬
deant: &e qualit p̃positosuo subiecti.
tanqͣm capiti m̃bra deseruiant: ac p̃cep¬
ta eitis uelut unꝑium d̃ĩ summo amore
custodiant: hoc ẽẽ scm. hoc sibi salubre
ac necessarium iudicantes. quod rector
suo placu̾it: ñ quod tis in ꝑitiem sui
arrogantia mentis dict᷑auerit. Ideoq
obȩdientiȩ ac patientiȩ uirtute funda¬
ti. maiorum suorũ ñ discutiunt constitu¬
ta. s faciunt: ce q̃n rigor exigit discipli¬
nȩ.ut seuerit̃ arguant᷑. acceptam corre¬
ptionem magnanimit̃ ferunt: nec modi¬
b eortim a quib fuerint obiurgati.
s stus negligentiis qͦd castigant᷑ ascͥbũt.
Ciues quoq suos. plebeios ac nobiles

Expanded text:
et vivere probaretis; non qualiter vobis esset vivendum meis disputationibus disceretis. Siquidem conversatio religiosa actualis est vita, quae docet quomodo praepositi sub se regant viventes et diligant; ac non minus de eorum, quam de sua salute solliciti, quod eis expedire sciunt, paterna cura provideant: et qualiter praeposito suo subjecti, tanquam capiti membra deserviant, ac praecepta ejus velut imperium Dei summo amore custodiant; hoc esse sanctum, hoc sibi salubre et necessarium judicantes, quod rectori suo placuerit; non quod eis in perniciem sui arrogantia mentis vitiosae dictaverit. Ideoque obedientiae ac patientiae virtute fundati, majorum suorum non discutiunt constituta, sed faciunt; et quando rigor exigit disciplinae, ut severiter arguantur, acceptam correptionem magnanimiter ferunt; nec motibus eorum a quibus fuerint objurgati, sed suis negligentiis, quod castigantur, ascribunt. Cives quoque suos plebeios et nobiles,
Abbreviated transcription (Latin):
cadit: S si ñ in id qͦd remissum ẽ recidit.
nec iam originali peccõ damnabit᷑: qͥ tñ
ꝓpt̃ postrema cͥmina ea morte afficiet᷑. q̃ ei
ꝓpt̾ illa q̃ remissa sunt debebat᷑. Quod qͥa
p̾scientiam dei ñ latuit nec fefellit. sine dy¬
bio talem numqm elegit. num qm p̃de¬
stinauit: ce ꝑiturum nunqͣm ab ederna
damnatione discreuit. Obiect̾io.
uod ñ p̃destinatis ad uitam. ctiamsi
fuerint in xp̃oꝑbaptismum regene¬
eos ex hac uita qm hoc eis contingat aufer

Expanded text:
cadit? Sed non in quod remissum est, recidit, cadit? Sed non in quod remissum est, recidit, nec in originali peccato damnabitur: qui tamen propter postrema crimina ea morte afficietur, quae ei propter illa quae remissa sunt debebatur. Quod quia Dei praescientiam nec latuit, nec fefellit; sine dubio talem nunquam elegit, nunquam praedestinavit, et periturum nunquam ab aeterna perditione discrevit. OBJ. III. Quod non praedestinati ad vitam, etiam si fuerint in eos ex hac vita quam hoc eis contingat, aufer
Abbreviated transcription (Latin):
uoo ex p̃destinatione deruelut fa¬
tali necessitate homines ad pec¬
cata compulsi cogant᷑ in mortẽ:
autem necessitatem multi etiam ñ xp̃iant
refutant. Peccatum aut̃ ad inortẽ trahit:
s ad peccandum d̾s neminem cogit. Ne¬
mini eñ mandauit. impie agere: ce odit
m̃dacium. Proinde qͥ p̃destinationis noĩe
factum p̃dicat. tam ñ est ꝓbandꝰ: quam
qͥ fatinomine. ueritatem p̃destinationis
infamat. fati enim opiniouana est. & de
uanitate concepta: p̃destinationis autẽ
ab hominib male agunt᷑ ascͥbi: qui in
imꝓbitatem cadendi ñ ex conditione dĩ.
s ex pͥmi patͥs p̃uaricatione uenerunt.
tionem mundi. Ob
mnis homo qui credens in patrẽ
&e filium &e sp̃m sc̃m. regeneratur
relapsum post baptismum ad infidelitatem
& impios mores: qͥ negat originali peccato
fuisse purgatũ. tam falso opinat᷑: quam qͥ
eundem asserit ñ et̃na morte ẽẽ damnan¬
dum. Qui enim recedit a xp̃o. & alienatꝰ
a gr̃a. finit hanc uitam: qͥd nͥ in ꝑditionẽ

Expanded text:
uod ex praedestinatione Dei, velut fatali necessitate, homines ad peccata compulsi cogantur in mortem.autem necessitatem multi etiam non Christiani refutant. Peccatum ergo ad mortem trahit; sed ad peccandum neminem Deus cogit. Nemini enim mandavit impie agere ; etmendacium . Proinde qui praedestinationis nomine fatum praedicat, tam non est probandus, quam qui fati nomine veritatem praedestinationis infamat. Fati enim opinio vana est, et de falsitate concepta: praedestinationis autem ab hominibus male aguntur, adscribi: qui in proclivitatem cadendi non ex conditione Dei, sed ex primi patris praevaricatione venerunt. tionem mundi. OBJ. mnis homo qui credens in Patrem, et Filium et Spiritum sanctum regeneratur relapsum post Baptismum ad infidelitatem et impios mores, qui negat originali peccato fuisse purgatum, tam falsa opinatur, quam qui eumdem asserit non aeterna morte esse damnandum. Qui enim recedit a Christo et alienus a gratia finit hanc vitam, quid nisi in perditionem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ nͥ ex deo. Et qͦdex deo est: non nͥbonũ
est. Et quodbontm est: malicaus a ñ est.
Non itaꝙ recte opinat᷑ qui putat p̃rogato¬
rem uite. lapsuris auctorem ẽẽ peccati: cũ utiq
ñ pecẽm sit diuuiuere. s male uitere. Quod
etiam inpaucoꝵ annoꝵ etate fieri ꝑotest.
G sic̃ bona oꝑa ad inspiratorem eoꝵ dm̃:

Expanded text:
non est nisi ex Deo. Et quod ex Deo est, nonnisi bonum non est nisi ex Deo. Et quod ex Deo est, nonnisi bonum est: et quod bonum est, mali causa non est. Non itaque recte opinatur, qui putat prorogatorem vitae, lapsuris auctorem esse peccati: cum utique non peccatum sit diu vivere, sed male vivere; quod etiam in paucorum annorum aetate fieri potest. Igitur sicut bona opera ad inspiratorem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
diciam. a iusticia ad iniquitatem. a
fide ad impietatem. plerosq transire ñ du¬
bium est: & tales ad p̃destinationem filiors
dei. & coheredum xp̃i ñ ꝑtinere. certissimũ
ẽ. Quigͦ huiꝰmͦi in hec ꝓlapsi mala. sine
correctione penitentie defecert: non ex eo
necessitatem ꝑetindi habticrt qͦd p̃destina
tisunt: s ideo p̃destinati ñ sunt. qͥa tales
futi ex uoluntaria p̃uaricatione p̃sciti st̃.
Qd autem illos ñ eo tp̃r quo in fide rect̾a.
& bonis morib erant. ab hac uita ds abstu¬
lit: ad occulta eiꝰtidicia. que tñnumquã
funt iniusta. referendum est. Qͥs emmnes¬
ciat. intͣuonam conditionem mortalitatis
humane. abumꝰ hore infantia usq ad no¬
uisstmam senect̾utem. exitus morientrũ im¬
pari ȩtatis fine uariari. neq cuiꝰ quam a¬
nimam uł citꝰi uel tardiꝰ quam d̾s tolu̾it
e corꝑe qͦd tuuificabat abscede: Sigͦ aliꝰ
intute fue longitudme deseruit dm: bono
qͦd erat ex deo. maletisꝰ est. Nam longeuitaᷤ.

Expanded text:
ditiam, a justitia ad iniquitatem, a fide ad impietatem plerosque transire non dubium est, et tales ad praedestinationem filiorum Dei cohaeredum Christi non pertinere certissimum est. Quod ergo hujusmodi in haec prolapsi mala, sine correctione poenitentiae defecerunt, non ex eo necessitatem pereundi habuerunt, quia praedestinati non sunt: sed ideo praedestinati non sunt, quia tales futuri ex voluntaria praevaricatione praesciti sunt. Quod autem illos non eo tempore, quo in fide recta et bonis moribus erant, ab hac vita Deus abstulit; ad occulta ejus judicia, quae tamen nunquam sunt injusta, referendum est. Quis enim nesciat intra unam conditionem mortalitatis humanae, ab unius horae infantia, usque ad annosissimam senectutem, exitus morientium impari aetatis fine variari; neque cujusquam animam vel citius vel tardius quam Deus voluerit, a corpore quod vivificat, abscitae suae longitudine deseruit Deum; bono, quod erat ex Deo, male usus est. Nam longaevitas
Abbreviated transcription (Latin):
liter extulissent: desuꝑna cȩli regione
deiectisunt. Quos diuina sententia eo
supplicio condemnatut: ut quia noluer̃
ꝑseuerare cum possent: necuelint repara¬
ri nec possint. Siquidem p̃uaticationis
eorum fuit. qͦd irreuocabilis iudicii anz¬
maduergione ꝑcussisunt: & ad damna¬
tionem iustiss imam ꝓfecto ꝑtinuit. qͦd
uoluntatem redeuindi ac facultatem pe¬
nitus amisert̃: sic̃ econtrario uoluntatis
scõrum angłorum fuit quod malis spon¬
te cadentib ipsi in sua dignitate manser̃.¬
&e ex diuino iustoq tudicio factum ẽ. ut
que fuit eum deo suo manendi uoluntaᷤ.
fieret ꝑmanendi uolitntaria felixq neces¬
sitas. Et ideo. qr nec peccauert̃ unquam.
nec ꝑeceare iam possunt: illiꝰ contempla¬
tiuȩ uite semel factipartieipes: in expleb¬
liter auct̾orem beatitudinis sue conspici¬
unt: ac merito suȩ stabilitatis in eternũ
felices effecti. de sua ꝑmansione securist̾.

Expanded text:
liter extulissent, de superna coeli regione liter extulissent, de superna coeli regione projecti sunt . Quos divina sententia eo supplicio condemnavit, ut quia noluerunt perseverare, cum possent, nec velint reparari, nec possint. Siquidem praevaricationis eorum fuit, quod irrevocabilis judicii animadversione percussi sunt; et ad damnationem justissimam profecto pertinuit, quod voluntatem redeundi ac facultatem penitus amiserunt; sicut econtrario voluntatis sanctorum angelorum fuit, quod malis sponte cadentibus, ipsi in sua dignitate manserunt, et divino justoque judicio actum est, ut quae fuit cum Deo suo manendi voluntas, fieret permanendi voluntaria felixque necessitas. Et ideo, quia nec peccaverunt unquam, nec peccare jam possunt, illius contemplativae vitae semel facti participes, inexplebiliter auctorem beatitudinis suae conspiciunt, et merito suae stabilitatis in aeternum felices effecti, de sua permansione securi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
miser admitcitur. aii Quod eo iudicio d̃i
bea̾t angł ab immundis spiritibus separati.
ed hoc futͣm credimus ꝑtustum des
Iiudicium. in qͦ ñ solum meritis. s etiã
Tocis. sic ab imqͥs tusti separandi sunt in
ȩõium. ut iam nec remunerati p̃mium fi¬
miant. nec damnati supplictum: qͣnquã
etiam corporib miserorum : ut nec ipsi ȩcer¬
na pena finiant᷑. nec ipsos consumat im¬
mortalis pęna s puniat. Ideo autem beata
incorruptione ⁊ immortalitate tustorum
corpora donabunt᷑: ut ipsi in gła et̃na ꝑ¬
maneant. Hoc tudictum qͦd int̃ iustos ho¬
mines iniustosq futurum dicimꝰ: int̾ scos
angłos ⁊ immundos credimꝰ fact̾um. Nam
cum ẽẽnt utͥq sine peccato creati.⁊ adser¬
uiendum deo suofelicit̃ institut: eorum
quidam uoluntate ꝓpͥa depͣuati. noluert̃
ꝑmanere quod facti sunt:⁊ cumse contra
creatorem situm typosuꝑbiȩ lȩtalis host¬

Expanded text:
 nullus miser admittitur. CAPUT III. Quod eo judicio Dei  nullus miser admittitur. CAPUT III. Quod eo judicio Dei beati angeli ab immundis spiritibus separati. 1. Sed et hoc futurum credimus per justum Dei judicium, in quo non solum meritis, sed etiam locis sic ab iniquis justi separandi sunt in aeternum, ut jam nec remunerati praemium finiant, nec damnati supplicium; quandoquetiam corporibus miserorum, ut nec ipsi aeternam poenam finiant, nec ipsos consumat immortalis poena, sed puniat. Ideo autem beata incorruptione et immortalitate justorum corpora donabuntur; ut et ipsi in gloriaermaneat. 2. Hoc judicium, quod inter justos homines injustosque futurum dicimus, inter sanctos angelos et immundos credimus factum. Nam cum essent utrique sine peccato creati, et ad serviendum Deo suo feliciter instituti, eorum quidam voluntate propria depravati noluerunt permanere quod facti sunt; et cum se contra Creatorem suum typho superbiae lethalis hosti
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ideo debeoinde tacere quantum ua¬
leo: qͥa dicere quantum uoloñualeo. Ne¬
q enim quia dm̃ ineffabilem credimus.
fari de illo quod possumꝰ non debemus:
ita sane ut plus credat᷑ de illa uita quiã
scribit᷑. quia nec potest inde tantum pro¬
ferri sermone. quantum potest cõplect̃i¬
m̃te:⁊ minꝰ concipit m̃tis humanȩ quã¬
libet ꝓfunda complexio: quam se habeat
ipsitis tei magnitudo. G fuitura uita credit᷑
beate sempit̃na. sempit̾̃ne beata. tibi ẽ certa
securitas. secura tͣnquillitas. tranquilla io¬
cunditas. felix eõntas. et̃na felicitas. Ubi ẽ
amor ꝑfectꝰ: timor nullus: dies eternꝰ: a lacer
motꝰ: ⁊ unus omntum sp̃c. de contemplati¬
one deisti ac de sua cum illo ꝑmansione
securꝰ. Ubi ipsaciuitas quȩ ẽ angłorum
scõꝵq ominrium congregatione beata. me¬
ritis fulgentib micat: ec̃na salus exub̃at:
ueritas regnat: ubi nec fallit quisquam

Expanded text:
ideo tamen debeo inde tacere quod vaideo tamen debeo inde tacere quod valeo, quia dicere quantum volo non valeo. Neque enim quia Deum ineffabilem credimus, fari de illo quod possumus non debemus. Ita sane, ut plus credatur de illa vita, quam scribatur; quia nec potest inde tantum proferri sermone, quantum potest mente complecti; et minus concipit mentis humanae quamlibet profunda complexio, quam se habet rei ipsius magnitudo. Ergo futura vita creditur beate sempiterna, et sempiterne beata, ubi est certa securitas, secura tranquillitas, tranquilla jucunditas, felix aeternitas, aeterna felicitas; ubi est amor perfectus, timor nullus, dies aeternus, alacer motus, et unus omnium spiritus de contemplatione Dei sui, ac de sua cum illo permansione securus; ubi ipsa civitas, quae est angelorum sanctorum et hominum congregatio beata, meritis fulgentibus micat, et aeterna salus exuberat, veritas regnat; ubi nec fallit quisque,
Abbreviated transcription (Latin):
circum fundim᷑ ꝓsternamus: tam̃si ab ciˢ
ñ ualemꝰ uinc. nunquam pugnare desi¬
nimus. Nec uincentes securos faciunt uiroᷤ
destidata iam p̃lia: s magis sollicitant
aduersariorum rediuiua certamina. Ne
sic quia scdm scͥpturȩ sc̃e sermonem tota
humana uita temptatio est suꝑ terram:
tc̃ est temptatio fimenda. qñfinit᷑ ⁊ pugna:¬
& tc̃fimenda ẽ pugna. q̃n post hanc uitã
suecedit pugne sectra uictoria:. ut omnes
milits xp̃i. qui usq in finem tutȩ p̃sentis
diuinitꝰ adiuti. suis hostib infatigabilit̃
restit erint. laboriosa iam ꝑegrinatione
tͣnsacta. regnent felices in patͥa. in qͣhu¬
mana natura ita reparanda ẽ.⁊ ab omns
ꝓrsꝰ infirmitate sananda: ut nec peccata
ei tilla remaneant. nec peccare iam uiale¬
at. Cuius hoc erit totum p̃nitum. ut ui¬
de contemplatiuȩ semel compos effecta.
in explebilit̃ auct̾orem suȩ beatitudinis
conspiciat: de illo gaudcat: qͦd sꝑauit ob

Expanded text:
circumfundimur, prosternamus; tamen si ab eis circumfundimur, prosternamus; tamen si ab eis nolumus vinci, nunquam pugnare desinimus. Nec vincentes securos faciunt viriliter desudata jam praelia; sed magis sollicitant adversariorum rediviva certamina. Ac sic, quia secundum Scripturae sacrae sermonem, tota humana vita tentatio est super terram , tunc est tentatio finienda quando finitur et pugna finienda pugna quando post hanc vitam succedit pugnae secura victoria: ut omnes milites Christi, qui usque in finem vitae praesentis divinitus adjuti, suis hostibus infatigabiliter restiterunt, laboriosa jam peregrinatione transacta, regnent felices in patria. In qua humana natura ita reparanda est, et ab omni prorsus infirmitate sananda, ut nec peccata ei ulla remaneant, nec peccare jam valeat. Cujus hoc erit totum praemium, ut vitae contemplativae semel compos effecta, inexplebiliter auctorem beatitudinis suae conspiciat, de illo gaudeat, de illo quod s
Abbreviated transcription (Latin):
in qua creatura ercatorẽ¬
suum intellectualis ab
omni peccato purgata
atq ex omni parte sana¬
ta uisura est. Contempla¬
tiua & enim uita: a contemplando. id est¬
a uidendo nom̃ accepit. Quod si ita est:
illa uita ubi ds uideri potest. ipsa contẽ¬
platiua credenda ẽ. In p̃senti ecemin uita.
miseriis erroribq plenissima: dm̃ sicuti
gͥ. quȩ obhoc appellat̃ contemplatiua: ui¬
dendus est. Nec immerito. Si enm uidere
dm̃. sum mumsolidumq ẽ gatidium. sc̃¬
mum uͦ gaudiũ pmitim bͥn credit᷑ beato¬
rum: & p̃miumñ adhuc pugnantib sed
iam uincentib dabit᷑ pꝰ trtumphum: qͥs ñ
uideat qͦd om̃s scĩ dm̃ m illa uita et̃na uide¬
bunt. ubi sine fine gaudebt̃: Ibi gaudebt̃:
ubi p̃mium reportabt̃. Ibi recegturi sunt
p̃mium: tibi ñsolum deuictis. s etiamfi¬
nitis hostib tͥum phabunt. Ibi tͥcmphabt̃:
ubi ult̾us hostem non habebunt. Cet̾m
in hac actiua quamuis strenue dimicemꝰ.
&e adiuuante dño catuas hostrum quib

Expanded text:
in qua, Creatorem suum cretura intellectualis, ab omni peccato purgata, atque ex omni parte sanata, visura est. Seta visura est, a contemplando, id est, videndo, nomen accepit. Quod si ita est, illa vita ubi Deus videri potest ipsa contemplativa credenda est. In praesenti autem vita miseriis, erroribusque plenissima, Deum, sicuti gitur vita, quae ob hoc appellatur contemplativa, videndus est, nec immerito. Si enim videre Deum, summum solidumque est gaudium summum vero gaudium praemium bene creditur beatorum; et praemium non adhuc pugnantibus, sed jam vincentibus dabitur post triumphum: quis non videat quod omnes sancti Deum in illa vita aeterna videbunt, ubi sine fine gaudebunt? Ibi gaudebunt, ubi praemium reportabunt; ibi recepturi sunt praemium, ubi non solum devictis, sed etiam finitis hostibus, triumphabunt; ibi triumphabunt, ubi ulterius adversarium non habebunt. 2. Caeterum in hac vita, quamvis strenue dimicemus, et adjuvante Domino, catervas hostium, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
falsum dr: ce obhoc forte non dr. Nimis
enim impium ẽ. hoc de dei sentire iusti¬
cia: qͦd a p̃uaricatione liberos. cum reis
uoluerit ẽẽ damnatos. Patet gͦ culpa. u̾
non latet pena: &e societas peccati. conuin¬
citur de commanione supplicii: ut qd̾
ẽ humanȩ miseriȩ. ñ de institutione cre¬
atoris: s de retͥbutione sit iudicis. Illud
etiam inepte positum ẽ. & contͣ sensum
omniũ tractatoꝵ: qͦd ad ꝓbandũ uberi
arbitrii incolumitatem coneruit dicens
Et qͦmͦ stabit illa dñi post p̃uaricationẽ¬

Expanded text:
falsum dicitur, et ob hoc forte non dicitur. Nimis falsum dicitur, et ob hoc forte non dicitur. Nimis enim impium est, hoc de Dei sentire justitia, quod a praevaricatione liberos cum reis voluerit esse damnatos. Patet ergo culpa ubi non latet poena, et societas peccati convincitur de communione supplicii; ut quod est humanae miseriae, non de institutione Creatoris, sed de retributione sit judicis. 27. Illud etiam inepte positum est, et contra sensum omnium tractatorum, quod ad probandam liberi arbitrii incolumitatem connexuit, dicens: Et quo modo stabit illa Domi
Abbreviated transcription (Latin):
de prtusqm edendo carnem filii homi¬
nis. & bibendosanguinem eiꝰ. letalem
digerat cruditatem: labat memoria:
errat iudicio: nutat incessu: neq tillo mͦ
idoneꝰ est ad illud bonum eligendum.
ce concupiscendum. quose sponte priua¬
uit: quia non siẽ potuit deo non impel¬
lente corruere: ita potest deo ñ erigente
Nec entintalem ds hominem fecisse cre¬
dendus est. qui nec uelit unquam.
nec possit bonum: quasinos istam ho¬
minis debilitatem a creatore dicamus
conditam: &e ñ peccati merito. ab hoĩe
contractam. Qui gͦ putat consequens
ẽẽ. ut liberum arbitritm sic cecatum
ẽe dicat᷑. ut obcecatioipsa ad nature
referatur auctorem: uult ꝑsuadere. qd̃¬
tam secutum sanum sit in ade posteris
lib̃um arbitͥum. quam in adam fuit
ante peccatum: quod satis alienum a
catholica fide dicimꝰ. Qͥdenim peccato
lesum est. siid lesum ñ est. unde peccatum
est: Nisi forte dicatur in ade posteros pe¬
nam transisse ñ culpam: Quod omĩno

Expanded text:
de priusquam edendo carnem 330 Filii homide priusquam edendo carnem 330 Filii hominis, et bibendo sanguinem ejus, lethalem digerat cruditatem, labat memoria, errat judicio, nutat incessu; neque ullo modo idoneus est ad illud bonum eligendum et concupiscendum, quo se sponte privavit: quia non sicut potuit Deo non impellente corruere, ita potest Deo non erigente Nec enim talem Deus hominem fecisse credendus est, qui nec velit unquam, nec possit bonum. Quasi nos istam hominis debilitatem a Creatore dicamus conditam, et non peccati merito ab homine contractam. Qui ergo putat consequens esse, ut si liberum arbitrium obcaecatum esse dicatur, obcaecatio ipsa ad naturae referatur auctorem; vult persuadere, quod tam sanum sit in Adae posteris liberum arbitrium, quam in Adam fuit ante peccatum: quod satis alienum a catholica fide ducimus. Quid enim peccato laesum est, si id laesum non est, unde peccatum est? Nisi forte dicatur in Adae posteros poenam transisse, non culpam: quod omnino
Abbreviated transcription (Latin):
dere: ñne ex tpsius remedii singlaritate
aꝑtissime patet. in qͣm profundum ma¬
lum totiꝰ humani generis natura dim̃sa
sit illiꝰ preuaricatione. in qͦ om̃s pecea¬
uerunt. & quicqͥdille ꝑdidit. ꝑdidert̃:¬
ꝑdidit autem pͥmitus fidem: ꝑdidit cõ¬
tinentiam: ꝑdidit caritatem. Spoliat᷑
ẽ sapientia &e intellectu: caruit consilio
ce fortitudine: & impie altiora sectan¬
do. aueritatis scientia. & ab obȩdientiȩ
pietate deiect ẽ: ne toso salcem timore
sibi relicto: ut ab int̾dict̾is. uel metu ea¬
ueretpene: qui non abstineret amore
iusticie. Liberumgͦ arbitrium id ẽ rei
sib placite spontaneꝰ appetitꝰ. ubi usum
bonorum quȩ acceꝑat fastidiuit. & ui¬
lescentib sibi felicitatis suȩ p̃fidiis. insa¬
nam cupiditatem ad exꝑientiam p̃uari¬
cationis intendit: bibit omnium uiti¬
orumuenenum: &e totam naturam hoĩs.
intemꝑantiȩ suȩ ebrietate madefecit. In¬

Expanded text:
dere; nonne ex ipsius remedii singularitate dere; nonne ex ipsius remedii singularitate apertissime patet, in quam profundum malum totius humani generis natura demersa sit, illius praevaricatione, in quo omnes peccaverunt, et quidquid ille perdidit perdiderPerdidit autem primitus fidem, perdidit continentiam, perdidit charitatem, spoliatus est sapientia et intellectu, caruit consilio et fortitudine; et impie altiora sectando, a veritatis scientia, et obedientiae pietate dejectus est: nec ipso saltem timore sibi reliquo, ut ab interdictis vel metu caveret poenae, qui non abstineret amore justitiae. Liberum ergo arbitrium, id est, rei sibi placitae spontaneus appetitus, ubi usum bonorum quae acceperat fastidivit, et vilescentibus sibi felicitatis suae praesidiis, insanam cupiditatem ad experientiam praevaricationis intendit, bibit omnium vitiorum venenum, et totam naturam hominis intemperantiae suae ebrietate madefecit. In
Abbreviated transcription (Latin):
humane. in illa uniũsalis p̃uaricatioĩs
rumna. nec fub̃a erepta est. necuoluntas:
s lum̃ decꝰq uirtutum: quib fraude
inuidentis exuta ẽ. Pditis autem ꝑ que
adeceriam atq inamissibilem corꝑis
animq incorruptionem poterat ꝑueni¬
re: qͥd e remansit. nͥ quod ad dempora.¬
lem ꝑtinet uitam. q̃ tota ẽ damnatio¬
nisce pena: Ept̃ quod. natos in adam.
renasci oportet in xp̃o: ne in illa quiᷤ
inueniatur generatione quȩ ꝑiit.
Namsi posteri ade millis uirtutib
naturaliter agerent. in quib adam
fuit ante peccatum: ñ eẽnt natura
filii ire. Non eẽnt tenebrȩ: nec subpo¬
testate tenebrarum. Saluatoris demiq
gr̃a non egerent: quia non frustra bo
meẽnt. nec iusticiȩ p̃mio fraudarent᷑:
hñtes eabona. quorum amissione. pͥmi
parentes de paradyso exulare meruert̃.
Mc̃ autem. cum sine saciam̃to regene¬
rationis. ec̃nam mortem nemo possit eua¬

Expanded text:
humanae, in illa universalis praevaricationis humanae, in illa universalis praevaricationis ruina, nec substantia erepta est, nec voluntas; sed lumen decusque virtutum, quibus fraude invidentis exuta est. Perditis autem per quae ad aeternam atque inamissibilem corporis animique incorruptionem poterat pervenire, quid ei remansit, nisi quod ad temporalem pertinet vitam, quae tota est damnationis et poenae? Propter quod natos in Adam renasci oportet in Christo; ne in illa quis inveniatur generatione, quae periit. Nam si posteri Adae in illis virtutibus naturaliter agerent, in quibus Adam fuit ante peccatum: non essent natura filii irae ; non essent tenebrae , nec sub potestate tenebrarum : Salvatoris denique gratia non egerent; quia non frustra boni essent, nec justitiae praemio fraudarentur, habentes ea bona, quorum amissione primi patres de paradiso exsulare meruerunt. Nunc autem, cum sine Sacramento regenerationis aeternam mortem nemo possit eva
Abbreviated transcription (Latin):
adam post ỹuaricationem. qͣm non ha¬
btierat: scientiam mali. Boniu. quam
tum eẽ pͥmum hominem. in qͦ omirũ
hominum concreata natura est. dtibi¬
tare fas ñ est: eumq tale accepisse libe¬
rum arbitrium: ut si auxiliantem sͥ
dm̃ ñ desereret. posset in bonis quȩ na¬
naturalit̃ acceꝑat ꝑseuerare. quia uellet:
&e merito uoluntariȩ ꝑseuerantiȩ. in eã
beatitudinem ꝑuenire. ut nec uellet
decidere in deteriora. nec posset. O ipso
libero arbitͥo. quo quamdiu uoluit bo¬
nus mansit. aꝓposita sibi lege disces¬
sit: nec denunciate sͥ mortis suppliciũ
formidauit: desetensdin.⁊ sequens dia¬
bolum: rebellis dñoseruatori: &e inimi¬
co obȩdiens ꝑemptori. ftiit gͦ adam: &
in illo fuimꝰ om̃s. Put adam: & in illo
ꝑierunt om̃s. Quod ita falso ñ dixit
beatꝰ ambrosiꝰ. sicut non falsoetiam ip¬
sa ueritas ait. uenit filius hominis quȩ¬
rere &e saluare quod ꝑierat. Naturȩ enĩ

Expanded text:
Adam post praevaricationem, quam non haAdam post praevaricationem, quam non habuerat, scitum esse primum hominem, in quo omnium hominum concreata natura est, dubitare fas non est; eumque tale accepisse liberum arbitrium, ut si auxiliantem sibi Deum non desereret, posset in bonis quae naturaliter acceperat, perseverare quia vellet; et merito voluntariae perseverantiae in eam beatitudinem pervenire, ut nec vellet decidere in deteriora, nec posset. Sed ipso libero arbitrio, quo quamdiu voluit bonus mansit, a proposita sibi lege discessit; nec denuntiatae sibi mortis supplicium formidavit, deserens Deum, et sequens diabolum, rebellis Domino servatori, et inimico obediens peremptori. Fuit ergo Adam, et in illo fuimus omnes; periit Adam, et in illo perierunt omnes . Quod ita non falso dixit beatus Ambrosius, sicut non falso etiam ipsa Veritas ait, Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Naturae enim
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Et. a dño dirigunt᷑ gressꝰ curi. Mor¬
talis autem. qͦmͦ intelligit uiassuas: Et
quod aitapłs. Non enim accepistis sp̃m
scruitutis tc̃m in timorẽ: s accepistis sp̃
adoptionis in quo clamamꝰ abba pater¬
ds hominem fecisse credendus est: qͥ nec
uelit unquam. nec possit bonum. Auo¬
quin: nec liberum ꝑmisisset ꝗarbitrium:
qͦmͦ stabit illa dñi. post p̃uaricationem
primi hominis illata sententia : ecce adã
factꝰ est sic̃ unus ex nob̃. sciens bonum &¬
malum: Ñ enim talis ante fuisse pu¬
dandus ẽ: qui boni cẽt prorstis ignarus.
Auoquin: uelut quoddam irrationa
inatum. Quod satis absurdum est: atq
a catholica fide omnimodis alienum.
Quinimino scđm sententiam sapientis¬
sumi salomonis. fecit ds hominem rectũ:
id est ut tm̃ boni scientia frucretur iu¬
giter. S ipsi quesierunt cogitationes
multas. facti enim sunt ut dict̾um est.
scientes bonum & malum. Concepit gͦ

Expanded text:
Dominus ; et, A Domino diriguntur gressus viri; morDominus ; et, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? Et quod ait Apostolus: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timorem; sed accepistis Spiritum adoptionis filioDeus hominem fecisse credendus est, qui nec velit umquam nec possit bonum. Alioquin nec liberum ei permisit arbitrium, quomodo stabit illa Domini post praevaricationem primi hominis lata sententia: Ecce Adam factmalum ? Non enim talis ante fuisse putandus est, qui boni esset prorsus ignarus. Alioquin velut quoddam irrationabmatum: quod satis absurdum, atque a catholica fide omnimodis alienum est. Quin immo secundum sententiam sapientissimi Salomonis, fecit Deus hominem rectum : id est, ut tantum boni scientia jugiter frueretur: sed ipsi quaesierunt cogitationes multas. Facti enim sunt, ut dictum est, scientes bonum et malum. Concepit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
a patre luminum: qui &e incipit quȩ
bona sunt. & exequitur. &e consuminat
in nob. In qua sententia s auctor ipsius
ꝑmaneret: eccłiasticam regłam ñ exce¬
deret: neq simul & libero arbito infen¬
sus. ce grȩ dei ẽet ingratꝰ. Quoꝵ duoꝵ
dum unum in paulo &e matheo. aliud
in zacheo & latrone dicit oꝑatum: ñ
intelligit in illis se liberum arbitrium:
ctere: occurrit. dirigit. atq confortat.
Aduocem enim clamoris tui statimut au¬
dienit: respondebit tͥ. Et inuoca me in¬
quit in die tͥbulationis duȩ: ce eripiam
hec doctua. meritum libero assignat ar¬
bitrio. qͦ p̃ueniatur gr̃a: cuiq famuletur.
reddens debitum. non conferens donum:
Quȩ diffinitio: in cp̃orum palestine sy.¬
nodo. etiam ƿelagio anathematizante
damnata ẽ. In eo enim qui bonum inci¬
pit uelle. & cupit ab iniquitate ce aber¬
rore discedere. grãm dĩ hoc ipsum ꝓfite¬
rigunt᷑. & uiam eiusuolec. Et omnis
uir uidet᷑ sibi iustꝰ: dirigit autem corda

Expanded text:
atre luminum ; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis. In qua sententia si auctor ipsius permaneret, ecclesiasticam regulam non excederet; neque simul et libero arbitrio infensus, et gratiae Dei esset ingratus: quorum duorum dum unum in Paulo et Matthaeo, aliud in Zacchaeo et latrone dicit operatum, non intelligit in illis se liberum arbitrium, ctere, occurrit, dirigit, atque confortat. « Ad vocem » enim « clamoris tui statim ut audierit, respondebit tibi » ; et, « Invoca me, » inquit, « in die tribulationis tuae, et eripiam haec doctrina meritum libero assignat arbitrio, quo praeveniatur gratia, quae ei famuletur reddens debitum, non conferens donum? Quae definitio in episcoporum Palaestinae synodo, etiam Pelagio anathematizante, damnata est. In eo enim qui bonum incipit velle, et cupit ab iniquitate atque errore discedere, gratiam Dei hoc ipsum profiteriguntur, et viam ejus volet ; et, Omnis vir videtur sibi justus, dirigit autem corda
Abbreviated transcription (Latin):
atq ambiguum ẽ. qͦdde gr̃a dissentiaÑ.
qͥ sincerissimis eiꝰ defensorib obloquu¬
ntur: &e pacem uictricis eccłiȩ resũp¬
tis de damnatorum scola questiuncłiᷤ
inquietant. Qs siut audiuimꝰ recexam̃.
fiet sermonis nr̃i immod̾ata ꝓlixitas :
cum de his que de tpsorum stilo innotu¬
erunt. facile piꝰ lector intelligat. ad quȩ
p̃cipicia ꝑueniatur his callib: & inistã
luculentorum riuorum cenosam uliginẽ
cuiꝰ uoiaginis humor exsudet. Necessa¬
rium sane estimo. ante conclusionem
uoluminis. ea quȩ ostendimꝰ non con¬
gruere catholicȩ ueritati breuiter con¬
iunctmq digerere: ut que int̾iectis
responsiomb nr̃is. possint recordatio¬
nem legentis effugere. fidelius simul
decursa recolantur. Prima gͦ definit¬
one dictͥum ẽ. ñ solum acꝰtuum. uerum
etiam cogitationum bonaꝵ ex deoẽẽ
pͥncipium. qui nob̃ & initia sc̃ẽ tiolun

Expanded text:
atque ambiguum est, quid de gratia Dei sentiant, qui sincerissimis ejus defensoribus obloquuntur; et pacem victricis Ecclesiae, resumptis de damnatorum schola quaestiunculis, inquietant; quas si, ut audivimus, retexamus, fiet sermonis nostri immoderata prolixitas: cum de his quae de ipsorum stilo innotuerunt, facile pius lector intelligat, ad quae praecipitia perveniatur his callibus, et in istam lutulentorum rivorum coenosam uliginem cujus voraginis humor exsudet. Necessarium sane aestimo, ante conclusionem voluminis, ea quae ostendimus non congruere catholicae veritati, breviter conjunctimque digerere: ut quae interjectis responsionibus nostris possint recordationem legentis effugere, fidelius simul decursa recolantur. Prima ergo definitione dictum est: « Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem eorum q̃ rect̾e cicpimꝰ tͥbuit ꝑ¬
agendi. Omne enim datum obtitm
& omne donum ꝑfectum desurfum ẽ.
descendens a patre luminum: qui et
incigit q̃ bona sunt. & exequitur et
consummat in nob̾: quod &e nos ual¬
de amplectimur: catholicumq ẽẽ ꝓ¬
fitemur. Sed̃a definitione dictum ẽ.
adest gͥ inseparabilit̾ nob̃ diuina ꝓte¬
ctio : tantaq ẽ gͣ creaturam suam pie

Expanded text:
imus tribuit peragendi. Omne enim datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis. » Quod et nos valde amplectimur catholicumque esse profitemur. B. Secunda diffinitione dictum est: « Adest igitur inseparabiliter nobis divina protectio,
Abbreviated transcription (Latin):
homini in quamlibet pardem arbitrii
libtatem: etiam lib̃ ille qui dr pastoris.
aꝑtissime docet. In qͦ. duo angłi unicuiq
nr̃m adherere dñr: id ẽ bonus ce malꝰ
In hominis uͦ optione consistere: ut eli¬
gat quem sequat᷑. Et iccͥco manet in
homine lib̃m semꝑ arbitͥum: quod gr̃a
dei possit uel negligere uł amare.
Si dubitari non potest. inẽẽ om̃i anime
naturalit̃ uirtutum semina. beneficio
creatons inserta: solus adam p̃uaricat᷑ ẽ
ce in ꝑeccato eiꝰ nemo peccauit. In nullis
iniquitatib conceptiscmꝰ: &e in nuluis
nos matres nr̃e peꝑere delict̾is. Ñ fuimus
natura filii trȩ: nec fuimꝰ sub potestate te¬
nebrarum: quin manentib in nob̃ na¬
turalit̾ uirtutib. filii potꝰi natisumꝰ paciᷤ
&e lucis. Absit ab animis piorum: falla¬
cis doctne insidiosa deceptio. Uirtutes
cum uitiis habitare ñ possunt. Quȩ enĩ
participatio inquit apłs tusticie cum in¬
iquitate: Aut que societas luci ad tene¬

Expanded text:
homini in quamlibet partem arbitrii libertatem, etiam liber ille qui dicitur Pastoris, apertissime docet: in quo duo angeli unicuique nostrum adhaerere dicuntur, id est, bonus ac malus; in hominis vero optione consistere, ut eligat quem sequatur. Et idcirco manet in homine liberum semper arbitrium, quod gratiam Dei possit vel negligere vel amare. Si dubitari non potest, inesse omni animae naturaliter virtutum semina beneficio Creatoris inserta: solus Adam praevaricatus est, et in peccato ejus nemo peccavit; in nullis iniquitatibus concepti sumus, et in nullis nos matres nostrae peperere delictis ; non fuimus natura filii irae, nec fuimus sub potestate tenebrarum ; qui, manentibus in nobis naturaliter virtutibus, filii potius nati sumus pacis et lucis . Absit ab animis piorum fallacis doctrinae insidiosa deceptio. Virtutes cum vitiis habitare non possunt. Quae enim participatio, inquit Apostolus, justitiae cum iniquitate? aut quae societas luci ad tene
Abbreviated transcription (Latin):
ac sitientrũ cursum. ad maiorem inci¬
tare flagrantiã: quosdam uͦ etiam no¬
lentes inuitosq compellere: &e nc̃ qͥdẽ
ut impleant᷑ ea q̃ utilit̾ a nobis deside¬
rata conspexerit adiuuare: nc̃ uͦ etiã
ipsius scĩ desiderii inspirare pͥncipia:
ce uel initiũ bom oꝑis. uł ꝑseuerantiã
condonare. Inde est quod orantes.ñso¬

Expanded text:
ac sitientium cursum ad majorem inciac sitientium cursum ad majorem incitare flagrantiam, quosdam vero etiam nolentes inuitosque conpellere, et nunc quidem ut inpleantur ea quae utiliter a nobis desiderata perspexerit adiuuare, nunc uero etiam ipsius sancti desiderii inspirare principia et uel initium boni operis uel perseuerantiam condonare. inde est quod orantes non so
Abbreviated transcription (Latin):
Inconuementiam miscere conaris: &
unitatem m̃broꝵ corporis xp̃i in duo¬
bus generib fidelium. noua p̃sumytio¬
ne constituis. In unoscilicet ad quod o¬
tineat illud quod in pͥncipio dixisti. ñ
solum actutum s etiam cogitationum
bonarum ex deo ẽe pͥncipium: qui et
incipit quȩ bonasunt & exequitur. &¬
confũmat in nob: in alio autem cui
congruat regła ista. qua dicis centurio¬
nem. nec laudem ullam habiturum
furisse nec meritum:. si id in eo dũs qd̃
ipse donauerat p̃tulisset. Et licet totũ
disputationis tuȩ textum ad has duaᷤ
formulas. q̃ nullo mͦ conformes posst̾
ẽẽ ꝓduxeris: nẽ tam̃ distinetiꝰ atꝙ ex¬
p̃ssius quid uolueris firmare ꝓminei¬
as dicens. ꝑhȩc gͥ exempla quȩ de cuan¬
gelicis ꝓtulimus monim̃tis: euidentis¬
sime poterimus aduertere. diuersis
atq innumeris modis. & inscrutabi¬
lib uiis. dm̃ salutẽ humani generis ꝓcu¬
rare.Et quorundam qͥdem uolentiũ

Expanded text:
inconvenientia miscere conaris, et inconvenientia miscere conaris, et unitatem membrorum corporis Christi in duobus generibus fidelium nova praesumptione constituis: in uno scilicet, ad quod pertineat illud, quod in principio dixisti, « Non solum actuum, sed etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium; qui et incipit quae bona suntconsummat in nobis; in alio autem, cui congruat regula ista, qua dicis centurionem nec laudem ullam habiturum fuisse nec meritum, si id in eo Dominus quod ipse donaverat praetulisset. Et licet totum disputationis tuae textum ad has duas formulas, quae nullo modo conformes possunt esse, produxeris, nunc tamen distinctius atque expressius quid volueris firmare pronuntias, dicens: Per haec igitur exempla quae de Evangelicis protulimus monumentis, evidentissime poterimus advertere, diversis atque innumeris modis, et inscrutabilibus viis, Deum salutem humani generis procurare; et quorumdam quidem volentium
Abbreviated transcription (Latin):
in uob. Qm̃ cum idem sẽs ineptis con¬
solatorib respondet: ñne in deifidebat.
auxilio dicens. qui deridetur ab amico
fuo sic̃ ego. inuocabit dñm. &e ipse erau¬
diet eum: Aut nes ciebat ex illo se hab̾e
quod habebat. de qͦ ait: apud ipsum ẽ
lium &e intelligentiam: &e de quo dicit.
in euꝰ manu anima omnis uiuentis.
&e sp̃e uniuiersȩ carnis hominis. Et
it̃m. expccto inquit donec ueniat ĩmu¬
tatiomea. Clocabis. & ego resyondebo
tibr: oꝑi manuum tuaꝵ porriges dex¬

Expanded text:
in vobis . Quid? cum idem sanctus ineptis consolatoribus responderet, nonne in Dei fidebat auxilio, dicens, Qui deridetur ab amico suo, sicut ego, invocabit Dominum, et exaudiet eum? Aut nesciebat ex illo se habere quod habebat, de quo ait, Apud ipsum estlium et intelligentiam: et de quo dicit, In cujus manu anima omnis viventis, et spiritus universae carnis hominis : et iterum, Exspecto, inquit, donec veniat immutatio mea: vocabis, et ego respondebo tibi; operi manuum tua
Abbreviated transcription (Latin):
rasti s parcens peccatis meis. signasti
qͣsi in saccło delictamea: s curasti ini¬
quitatem meam. Non gͦ deseruerat
dñs quem curabat: neq oꝑem fuam ab¬
stuilerat ab eo: eui purificatoria teme¬
dia. quib clariꝰ ntesceret ad moue
in ꝗt̾ra hic sc̃s emicuit. etiam ille erat
p̃parat᷑ adño: qui dicebat. Nam et si
ambulem in medio umbre mortis. ñ
timebomala: qm̃ tu mecum es. Et il¬
lud. Salus tustorum a dño: & ꝓtector
corum ẽ in tp̃r tbulationis. Ad hanc
pati. referebat ad xp̃m: dicens. Iustifi¬
cati gͥ ex fide: pacem habeamꝰ ad deum

Expanded text:
 parcis peccatis meis: signasti quasi in sacculo delicta mea, sed curasti iniquitatem meam. Non ergo deseruerat Dominus quem curabat: neque opem suam abstulerat ab eo cui purificatoria remedia, quibus clarius nitesceret, admovebin qua hic sanctus emicuit, etiam ille erat praeparatus a Domino, qui dicebat, Nam etsi ambulem in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es : et illud, Salus justorum a Domino, et protector eorum est in tempore tribulationis . Ad hanc pati referebat ad Christum, dicens: Justificati igitur ex fide, pacem habeamus ad Deum