comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
egre tam̃ optinui ut eucheriũ ex uicaris.
et celsũ admitterent consularẽ. ceteri sũc
repulsi. Qui galiũ media insede cõponimꝰ.¬
Qui cũ diu nobili sua uerecundia silentium
tenuisset. tandẽ ita exorsus ẽ. Conuenistis
inqͥd ad me audiendũ & scĩ & diserti. s religi¬
osas potiꝰ quã doctas aures ut arbitror attu¬
listis: audituri me fide testes ñ oratoris copia
locuturũ. Que aũ hesterno dicta sunt ñ re¬
uoluã: illi qͥ non audierũt exx scriptis recog¬
noscent. Noua postumianꝰ expectat nuntia¬
turꝰ orienti. ne se in comꝑatione martini p̃fe¬
rat occidenti: ac pͥmũ gestit anunꝰ. qͦd refrige¬
rius in aure suggerit explicari.
es in carnotena gesta ẽ cuutate. Pat̃ filiã
duodecennẽ ab utõ inuta puella mar¬
tino cepit offerre: poscens ut linguã ligata
meritis suis sẽs absolueret. Iue cedens eꝑis
qͥ tũ forte latus illiꝰ ambiebãt ualentimano

Expanded text:
aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimuqui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuinquit, ad me audiendum, et sancti et diserti; sed religiosas potius quam doctas aures, uti arbitror, attulistis, audituri me fide testis, non oratoris copia locuturum. Quae autem hesterno dicta sunt, non revolvam: illa qui non audierunt, ex scriptis recognoscent. Nova Postumianus exspectat, nuntiaturus Orienti, ne se in comparatione Martini praeferat Occidenti. Ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare. Res in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ ẽ ueritatẽ. Hȩc me loqͦnte gallo iam ad
narrandũ parato:. irruit turba monachoꝵ
euagͥus prb̃r. aper. sebastianus agricola.
Et post paululũ ingreditur prb̃r nr̃ etheriꝰ
cũ calipione diacono & amatore subdiacond.
Postremꝰ aureliꝰ prb̃r dulcissimꝰ ñs longiore
uia ueniens anhelus cucurrit. Quid uos in¬
quã tã subito. & tã insꝑati. tã ex diũsis regio¬
nib tã mane concurritise Nos inqͥd hest̾no
uͥtutes. & reliqua in hodiernũ die qͥa nox
oppressorat aistulisse: ꝓptã maturauimꝰ freq us
auditoriũ facere tantã mat̾iam locuturo Intã
nuntiat᷑ multos sclariũ stare ꝓ forib nec in¬
gͥredi audientes. s ut admitterent᷑ orantes.
Tum aꝑ. neqͣquã inquid istos nobis admil¬
ceri cõnuenit: qͥa ad audiendũ curiositate
potiꝰ quã religione uenerũt. Confusus ego
ulorũ uice qͦs ñ ad mittendos ẽẽ censebat.

Expanded text:
turus est ueritatem. haec me loquente, Gallo iam ad turus est ueritatem. haec me loquente, Gallo iam ad narrandum parato, inruit turba monachorum, Euagrius presbyter, Aper, Sabbatius, Agricola: et post paululum ingreditur presbyter Aetherius cum Calupione diacono et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter, dulcissimus meus, longiore uia ueniens anhelus occurrit. Quid, inquam, tam subito et insperati tam ex diuersis regionibus tam mane concurritis? Nos, inquiunt, hesterno uirtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ucescit o galle. surgendum ẽ. Nam ud
uides & postumianus instat. & hic prb̃r qui
hesterno auditoriũ amisit expectat: ut que de
martino nr̃o in hodiernũ diem explicanda
distuleras. debitor sponsionis euoluas. Non
ignarꝰ qͥdẽ iste õium q̃cũꝙ memoranda sunt:
s dulcis & grata cognitio ẽ etiã nota relegenti.
Siqͥdem natura ita cõparatũ sit. ut meliore
qͥs conscientia se nosse congaudeat: q̃ multorũ
testimoniis ũ ẽẽ incerta cognoseat. Nam &
hic a pͥma adolescentia martinũ secutus
nouit qͥde omĩa. sed libent̃ cognita recognos¬
cit. fatebor enĩ tͥ galle martini mͥ sepiꝰ audi¬
tas ẽẽ uͥtutes: qͥppe qͥ de eo etiã littis multa
mandauĩm. s ꝑ gestorũ ãmirationẽ semꝑ
mͥ noua sũt: q̃ de illo licet audita sepiꝰ reuol¬
uuntur. Pinde additũ nobis refrigeriũ au¬
ditorẽ meũ eo impensiꝰ gratulam̃. quo pmp¬
tius postumianus iste qͥ hec orienti inferre
festinat qͣsi sub testib consignatã abste accep¬

Expanded text:
ucescit hoc, Galle: surgendum est. nam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accep
Abbreviated transcription (Latin):
gendus instruxit. Qͥa tam̃ fiet fr̾: quod mͥ
ipse sum conscius. conscendere illud arduũ
ac penetrare non potero. Ita sarcina molesta
me p̃grauat: & peccati mole dep̾ssũ negato
in astra conscensu. seua miserabilẽ ducit in
tartara. Spes tam̃ suꝑest illa sola. illa postre¬
ma: ut quod ꝑ nos optinere non possumus.
saltem ꝓ nobis orante martino meream᷑. Sed
quid te fr̃ ãuitius occupo epłã tã loquaer de¬
mororꝙ uenturũ ⁊ Simul iam pagina imple¬
ta non recipit. Michi tamen hec fuit ratio sermo¬
nem istũ longiꝰ ꝓferendi: ut quia doloris nunti¬
um epła deferebat eadem tibi exx quada nostri
confabulatione prestaret charta solatium.

Expanded text:
gendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi gendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium.
Abbreviated transcription (Latin):
rumpit. In quo mͥ post hec homine similis
requies: in cuius erit caritate solatiũ. Me
miserũ. me infelicẽ. Poterone umquã si di¬
utius uicero ñ dolere: quod martino super¬
stes sum ⁊ Erit post hec uita iocunda: erit
dies aut hora sine lacrimis : Aut tecum frat̃
duilme potero illius mentionẽ habere sine fle¬
tus aut umquã loquens apud te.aliud̃ quã
de illo loqui potero: Sed quid te in lacrimas
fletusꝙ commoueo ⁊ Ecce nunc consolatũ ẽẽ
te cupio: qui me solari ipse ñ possum. Non de¬
erit nobis ille: mͥ crede non deerit. Int̾erit de
se sermocinantib: astabit orantib. Quodꝙ
iam hodie prestare dignatus est. iudendum
se in gła sua sepe p̾bebit: & assidua sicut an¬
te paululũ fecit benedictione nos ꝓteget.
Inde scdm ordinẽ uisionis quã celo sequentib¬
se patere monstrauit. quo sequendus ẽẽ edo¬
cuit: quo spes nr̃a tendenda. qͦ animus diri¬

Expanded text:
rumpit. in quo mihi post haec homine similis rumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus diri
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ tormenta risisset. Sed quãquã ista non
tulerit. impleuit tam̃ etiã sine eruore martiri¬
um. Nam quas ille ꝓspe eternitatis huma¬
norũ dolorũ non ꝑtulit passiones: fame. ui¬
giliis. nuditate. ieiuniis. obꝓbriis iniuidorũ.
insectationib imꝓborũ. cura ꝓ infirmantib.
sollicitudine ꝓ pielitantib. Quo enĩ ille do¬
diana illius adũsũ humane sꝑitualisq neqͥ¬
tiȩ diu̾sa certamina. dũ in eo uariis temptati¬
onib appetito. semꝑ exuperat fortitudo uincen-¬
di. patientia expectandi. equanimitas susti¬
nendi. Ouere ineffabilẽ uirũ pietate. miscdĩa.
karitate. quȩ cotidie etiã in scĩs uiris scł̃o fri¬
gente frigescit. In illo tam̃ usꝙ ad finẽ aucta
in dies ꝑseuerauit. Quo ego illius bono uel
specialiter fruitus sum: cum me indignum
et non merentẽ unice diligebat: En rursum
lacrime fluunt: imoꝙ de pectore gemitus e¬

Expanded text:
inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dodiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus e
Abbreviated transcription (Latin):
re congressione licuisset. testor dm̃ celi atq terre
sponte eculeũ ascendisset: ultro se ignib intu¬
lisset: hebreisq pueris equandus. int̾ flamarũ
globos media licet ymnũ dñi in fornace cantaᷤ¬
set. Qͦd si isaianũ illud suppliciũ ꝑsecutori pla¬
ciusset. nunquã ꝓfecto impar ꝓphẽ serris &
laminis desecari m̃bra timuisset. Ac si preci¬
sis rupib abruptisq montib agere felicem fu¬
ror imptꝰ maliusset: ꝑhibeo confisus testimoni¬
ũ ueritatis sponte cecidisset. Si uero gentium
doctoris exemplo gladio deputatus int̾ alias ut
sepe ꝓuenit uictimas duceretur. pͥmꝰ om̃ium
carnifice cõpulso palmã sanguinis occupasset.
Iam uͦ adũsus om̃s penas atꝙ supplicia qͥb ple¬
rũꝙ humana cessit infirmitas. ita a confessi¬
one dñi non recedens immobilis obstitisset e
ut letus ulcerib congaudens cruciatib q̃libet

Expanded text:
re congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, re congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet
Abbreviated transcription (Latin):
p̾e ẽẽ uolui luctus mei: qui eras socius amoris.
Meni gͦ ad me statĩ. ut pariter lugeamus quẽ
pariter amamus. quãquã sciã uirũ illũ non
esse lugendum. cui post euictũ triumphatũꝙ
Sed ego non possũ mͥ imꝑare quin coleã. Premisi
qͥdem patronũ: sed solatiũ uite p̾sentis amisi.
Et si rationẽ ullam dolor admitteret: gaudere
deberẽ. Eet eñ ille ut est consertis apłis ac ꝓphĩs.
et quodd pace scõrũ om̃ium dixerĩ in illo iustoꝵ
grege nulli scds ut spero. credo. confido: illis
potissimũ qui stolas suas in sanguine agni la¬
uerunt aggregatus. agnum ducẽ ab om̃i inte¬
ger labe comitatur. slam licet ei ratio temporis
non potuerit p̾stare martyriũ gła tam̃ marty¬
ris non carebit: quia uoto atꝙ uirtute & potu¬
it ẽẽ martir ce uoluit. Quocd si ei neronianis de¬
cianisꝙ temꝑib in illa quȩ tunc extitit dimica¬

Expanded text:
pem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. pem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphsed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimica
Abbreviated transcription (Latin):
nũ tactu blandissimo sentiebam. Cum int̃
benedictionis ũba sollempnia familiare illud
ori suo crucis nomen iteraret. mox in eñ lu¬
minib intentis cũ exsatiari uultu illius con¬
spectuꝙ ñ possem: subito mͥ in sublime sub¬
latus eripitur. donec ĩmensa aeris istius uas¬
titate cũ tam̃ rapida nube subuectũ acie seque¬
remur oculorũ. patenti celo receptus. uideri
ultra non potuit. Nec multũ post scm prb̃m
Egoĩpudens sequi cupiens dum altos gressus
molior & cognitor. euigilo: somnoq excitus con-
liaris ingreditur: solito tristior uultu loquentis
pariter & dolentis. Quid tu inquã tam tristis
loqui gestis : Duo inquid monachi a turonis
affuerunt: domnũ martinũ obisse nuntiant.
Concidi fateor. obortisꝙ lacrimis fleui ub̃rime:
quinetiã dũ hec ad te fr̃ scribimus fluunt la¬
crime: nec ullũ impatientissimi doloris admit¬
to solatiũ. Te uͦ ubi hoc nuntiatũ est partici¬

Expanded text:
num tactu blandissimo sentiebam, cum inter num tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum post sanctum Clego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congrliaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, partici
Abbreviated transcription (Latin):
ostea quã a me mane digressus
es. erã residens solus in cellula. su¬
bieratꝙ me illa quȩ sepuis occupat cogitatio
spes futurorũ presentiũꝙ fastidiũ uidicii
Dein cum fatigata angore animi in lectulo¬
menbra posuissem. ut plerũꝙ ex mestitudi¬
ne solet somnus obrepsit: qui ut semꝑ matuti¬
nis horis leuior incertusꝙ ita suspensus ac du-¬
bius ꝑ menbra diffunditur. ut quod in alio
sopore ñ euenit. pene uigilans clormire te sen¬
tias. Cum repente scm̃ martinũ ep̃m uideor
mͥ uidere pretextũ toga candida. uultu igneo.
stellantib oculis. crine purpureo: atq ita mͥ
in ea habitudine corporis forma qua nouerã
iudebatur: quod ut eloqui nobis pene diffi¬
cile est. non possit aspici cũ possit agnosei.
Arridensꝙ michi paululũ. libellũ quẽ de tu¬
ta illius scripserã dextera preferebat. Ego scã
genua eius cõplexus. benedictionẽ ꝓ consuetu¬
dine flagitabam: suꝑpositãq capiti meo ma¬

Expanded text:
osteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo ma
Abbreviated transcription (Latin):
tini uͥtutib repetã: q̃ in libro suo suspiciꝰ iste
memorauit. Unde pͥma illiꝰ int̾ militandum
gesta p̾tereo. neq ea attingã q̃ laicꝰ egit ac
monachꝰ: nec uͦ audita ab aliis potiꝰ quã que
uidi ipse dicturus sum

Expanded text:
tini virtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste tini virtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memoravit. Unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea attingam quae laicus egit ac monachus: nec vero audita ab aliis potius quam quae vidi ipse, dicturus sum
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ nichil cũ fuco aut coturno loqnte. Nam
si mͥ tͥbuitis martim me ẽẽ discipulũ. uiud
etiã concedite. ut mͥ liceat exemplo illiꝰ inane
sermonũ faleras & ũborũ ornam̃ta cõtẽpnere.
Tu uͦ inqͥd postumianꝰ uel celtice aut si mauis
gallice loq̃re: dũ mͦ ia martinũ loqͣris. Ego aũ¬
qͥb martinũ facundo ore loq̃reris: sieut ⁊acha¬
rie in iohannis nomine lingua resoluta est.
Cetũm cũ sis scolasticꝰ. hoc ipm qͥłi seo lastieus
artifiose facis. ut execuses imꝑitiã. qͥa exeub̾as
eloqñtia. S neq monachũ tã astutũ. neq
gallũ decet eẽ tã callidũ. Nexũ aggredere¬
potiꝰ: & quod te manet explica. Nimiũ eni
ducdlũ alias res agentes consumimꝰ tempus
Etiam solis occidui umbra ꝓlixior monet. ñ
multũ diei uicina nocte suꝑeẽ. Deinde cum
paululũ om̃s conticussemꝰ gallus ita cepit.
Cauendũ mͥ in pͥmis ẽẽ arbitror: ne ea de mar¬

Expanded text:
minem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem. nam minem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem. nam si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum faleras et uerborum ornamenta contemnere. Tu uero, inquiit Postumianus, uel Celtice aut, si mauis, Gallice loquerei dummodo Martinum loquaris. ego autquibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tapotius, et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus; et jam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei vicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: Cavendum mihi imprimis esse arbitror, ne ea de Mar
Abbreviated transcription (Latin):
erũ nobis ad alia ppantib: omĩs hystorũ
memoria relinqͣtur. Tu potiꝰ ut iam¬
dudũ dedio residua martini oꝑa contexe.
At ego inquã arbitror rectiꝰ istud agallo eẽ
poscendũ. qͥpꝑe qͥ plura nouerit. neq enim
ignorare potuit magistri facta discipulus: &
qͥ ñ immerito istã uicẽ ñ solũ martino. s etiã
nobis debeat: ut qͥa ego iã librũ edidi. ac tu
hactenꝰ ouentaliũ gesta memorasti: istã demũ
necessariis sermonib hystoriã gallus euoluae.
qͥa ut dixi & nobis debet loquendi uicẽ. &¬
martino suo credo p̾stabit. ut ñ grauate illiꝰ¬
facta cõmemoret.
go plane inqͥd gallus licet impar sim
tanto oneri. tam̃ relatis suꝑiꝰ a postumiano
obedientie cogor exemplis. ut munus istud
qͦd imponitis ñ recusem. S dũ cogito me homi¬
nẽ galiũ int̾ aqͥtanos u̾ba facturũ uereor ne
offendat urãs nimiũ urbanas aures sermo
rusticior. Audietis me tam̃ ut gurdonicũ ho¬

Expanded text:
erum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut jamdudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura noverit neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus, et qui non immerito istam vicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat; ut, quia ego jam librum edidi, ac tu hactenus Orientalium gesta memorasti, istam demum necessarii sermonis historiam Gallus evolvat: quia, ut dixi, et nobis debet loquendi vicem, Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illiufacta commemoret. Ego plane, inquit Gallus, licet inpar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem. sed dum cogito me hominem Gallum inter Aquitanos uerba facturum, uereor ne offendat uestras nimium urbanas aures sermo rusticior. audietis me tamen ut Gurdonicum ho
Abbreviated transcription (Latin):
toritate pape illius. turonis redire disponit.
nomen est laudiaco: sexcto ab urbe miliario man¬
sionem accepit. Armentus uere febre corripie᷑.
media autem nocte spiritum exalauit: quod pro¬
tinus briccio episcopo ꝑ uisum reuelatum est.
Qui ait suis. Surgite uelocius: ut ad tumulan¬
dum frẽm nr̃m turonicum pontificem occur¬
ramus. Cumq illi uenientes portam ciuitatis
ingrederentur: ecce istum per aliam portam
mortuum efferebant. Quo sepulto. sc̃s bricerꝰ¬
dragesimum septimum episcopatus annum
defuncto. sanctus eustachius successit mag¬

Expanded text:
toritate papae illius Toronus redire disponit; et toritate papae illius Toronus redire disponit; et nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem aet media nocte spiritum exhalavit. Quod protinus Briccio episcopo per visum revelatum est, qui ait suis: Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontificem occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederentur, mortuum efferebant. Quo sepulto sanctus Bridragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, mag
Abbreviated transcription (Latin):
ta aduersa passurum. Quo eiecto. iustinianum
in episcopatu constituunt. Deniq briccius roma¬
ne urbis papam expetiit: fens &e heuilans atty
dicens. Merito hec patior quia peccaui in sc̃m dł̃i:
et eum delirum & amentem uocaui. cuius ui¬
dens uirtutes non credidi. Post cuius abcessum:
aiunt turonici sacerdoti suo. Made post eum:
&e exerce negotium tuum. Qui si eum ꝓsecutꝰ
non fueris: a nostrum omnium contemptu hu¬
miliaberis. Iustinianus uero egressus aturonis.
uercellis italie ciuitatem aggressus: iudicio dei
ꝑcussus obiit peregrinus. Turonici eius obitũ
audientes & in sua maliua ꝑdurantes: armen¬
tium in eius loco constituunt. At briceus eꝑe
romam ueniens.: cuncta que ꝑtulerat pape
refert. Qui ad sedem apostolicam residens.
plerumq missarum sollempnia celebrauit:
ibi quicquid in sancto dei deliquerat deflens.
Septimo igitur regressus anno a roma. cum auc¬

Expanded text:
ta adversa passurum. Hoc enim ejecto, Justinianum ta adversa passurum. Hoc enim ejecto, Justinianum in episcopatu constituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auc
Abbreviated transcription (Latin):
interrogaret: ait sc̃s briccius eꝑs. Non est ħmeũ.
Quod ad me ꝑtinuit. sollicitus fui. Nobis si ali¬
quio suppetit: ꝑ uos reqͥtite. Tunc illi magits hoc
artib factum asseuerantes. insurgunt contra
eũ in una conspiratione: & trahentes scm̃ bricciũ¬
eꝑm dicebant. ⁊on duitis nobis falso pasto¬
ris nomine dominaberis. Sc̃s briccus ep̃e ad
satisfaciendũ adhuc plo. prunas ardentes in
birro suo posuit. Q ad se stringens: usq ad¬
scm̃ sepulchrũ beati martini una cum płorũ
turbis uadit. Piectisꝙ ante sepulchrũ pͥ nis.
uestim̃tum mnustũ apparuit. illo quoq sic ꝓse¬
quente. Sicut inquid uestimentũ istud ab his
ignib uidetis illesum: ita & corpus meũ scitote
atactu mulieris esse impollutũ. Illis uͦ non
credentib s contradicentib. sc̃s briccius tra¬
hitur. calumpniatur. eicitur: ut sermo scĩ¬
martini adimpleretur. noueris te in eꝑatu mul¬

Expanded text:
interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahentes eum, dicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu a tactu mulierisque coitu est impollutum. Illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, ejicitur, ut sermo sancti adimpleretur Noveris te in episcopatu mul
Abbreviated transcription (Latin):
hec audiens. irridebat eũ dicens. Nonne uerũ
dixi istũ delira ũba ꝓferre: S & ad p̾sbiterii
honor̃e p̃ditus: sepius beatũ m̃artinũ conuitiis
lacessiuit. Ad epto gͦ consentientib ciuib pon¬
tificatꝰ officio. orationi uacabat: quia quãquã
eẽt suꝑb & uanꝰ. castus tam̃ habebat᷑ in corꝑe.
lam̃tabile erim̃. Nam mulier ad quã cubicularii
eiꝰ uestim̃ta deferebant ad abluendũ que subspe¬
cie religionis erat ueste mutata. concepit & peꝑit
Qua de re surrexit omĩs pls turonorũ in ira. & to¬
tũ crimen suꝑ eꝑin referunt: uolentes eũ una¬
tuã celauit lucuriã. nec nos d̃s diutius sinet
manus tuas indignas osculando pollui. Iuo
quoq econtrario uirilit̾ hec negante: afferte inqͥd
infantẽ aome. Cumq oblatus fuiss infans tri¬
guita dies ab ortu habens: ait ad eũ briccius ep̃e.
ego te generaui. coram cunctis ecdicas. Et ille in¬
t̾ m̃s. Popłis aũ rogantib ut quis esset pat̾

Expanded text:
ridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. ausa pro crimine. Nam mulier, ad quam cubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unatuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad 43 eum Briccius epiego te generater meus'. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater
Abbreviated transcription (Latin):
cuncti uoces psallentiũ in excelso. Tam̃ ad se¬
nis conatũ ꝓtiiꝰ sarcofagũ in sũma leuitate
cõmotũ: in loco ub̃i nunc adorat᷑ dño annuente
ꝑducit᷑. Quod ad uoluntatẽ sac̃dotis cõpositũ.
dictis etiã missis. ut uentũ ẽ ad conuiuium.
reqͥrentes sollicite senẽ. neqͣquã reꝑuint: s nec
homo qͥde extitit. qͥ eũ de basilica exire uidiss
Credo qd aliqͣ fuisset uͥtus angłica: que & beatũ ui¬
rũ se uidisse ꝓnuntiauit: & deinceps nulli com¬
paruit. In qͦ loco ex illa die multe uͥtutes fac¬
te sunt: q̃ ꝑ negligentiã ñ sunt scͥpte. ⁊ Ios uͦ
de quanto nr̃o tp̃r aut fieri uidimus. aut

Expanded text:
cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad secuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate commotum, in loco, ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Qudictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri
Abbreviated transcription (Latin):
potuert̃. Tunc cont̾bati atq cont̾riti. qͥd facerẽt
nesciebant. Dicit eis unus ex clericis. Seitis
qͥa post hoc tͥauũ natalis eꝑatus eiꝰ ẽẽ consue¬
uerat: & forsitan in hac die transferri uos ã¬
monet. Tunc ieiuniis & orationib ac iugi psal¬
lentio. die noctuq insistentes: tͥduũ illud con¬
tinuatione duxer̃t. Quarta aũt die acceden¬
tes ponentesꝙ manꝰ. ñ ualebant penitꝰ mo¬
uere sepulchrũ. Pauore aũ om̃s ext̾riti. iam
in hoc stantes ut t̾ra uasculũ qͦd detexerant¬
opirent: apparuit eis uenanda canicie senex
ad instar nius candorẽ efferens. dicens se eẽ
abbatẽ: & ait eis. Usqueqͦ conturbamni & tat¬
datis ⁊ Non uidetis domnũ martinũ stantẽ:
uosꝰs iuiuare ꝑatũ si manꝰ apponitise Cunc
iactans palliũ quo udebat᷑. posuit manũ
ad sarcofagũ cũ reliquis sac̾dotibꝰ. crucibꝰ pa¬
tis &e cereis. Impositaꝙ antiphona. dederũt

Expanded text:
potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum qoperirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt
Abbreviated transcription (Latin):
hanc apicẽ cũ magno uotorũ consensu fun¬
dam̃ta templi ampliora quã fuerant suꝑ
beata m̃bra locare disposuit. Quod sagati
insistens studio: mirifice mancipauit effec¬
tui. De qua fabrica multũ quod loq̃remur
erat: s qͥa p̃sens ẽ conticere exinde meliꝰ pu¬
tauimꝰ. Adueniente gͦ optato tp̃r. sac̃doti ut
templũ dedicaret᷑. & scm corpusculũ a loco
ubi sepultũ fuerat transferret᷑. conuocauit
beatꝰ ꝑpetuꝰ ad diẽ festũ uicinos pontifices.s
et abbatũ ae liu̾sorũ clericorũ ñ minimã mł¬
titudinẽ. Et qͥa hoc in kalendis uliis agere
uolebat. iugilata una nocte. facto mane accepto
sacculo: t̾ram q̃ suꝑ scm̃ erat tumulũ ceꝑunt
effodere. Qͦ detecto: manꝰ ut eũ cõmouerẽt ini¬
ciunt. Ibiꝙ multitudo tota laborans. nichil ꝓrs
ꝑ totã diẽ ꝓficit. Nigilata deniq alia nocte.
mane temptantes itũm om̃ino nichil agerẽ

Expanded text:
hunc apicem, cum magno votorum consensu funhunc apicem, cum magno votorum consensu fundamenta templi ampliora quam fuerant supra beata membra locare disposuit. Quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed, quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore sacerdoti, ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere
Abbreviated transcription (Latin):
licite reqͥrentes: qui ipãm diẽ tempꝰꝙ reꝑi¬
unt. qͦ beatꝰ confessor dixerat se eiꝰ excequiis
deseriusse. Obeatũ uirũ in cuiꝰ transitu scoꝵ
canit numerꝰ: angłoꝵ exultat chorus: õumꝙ
celestiũ uͥtutũ occurrit exercitꝰ. Diabolus
p̃sumptione confunditur: eccl̃ia uͥtute ro¬
borat᷑. sac̾dotes reuelatione glificant᷑. quẽ
michael assumpsit cũ angłis. maria susce¬
pit cũ uͥginum choris: ꝑadysus retinet letũ cũ
scĩs. S quid nos in laud̃e eiꝰ temptamꝰ qͦd non
sufficimꝰ adimplere: Ipse ẽ enĩ laus illiꝰ. cuiꝰ
laus ab eiꝰ ore nũquã recessit. Nam nos irtinã
uel simplicẽ possimus hystoriam explicare.
lectioni: qualit̾ scm eiꝰ corpꝰculũ in loco
ubi nunc adorat᷑ fuerit angło annu¬
ente translatum. Anno sexagesimo quarto
pꝰ transitũ głosi domni martini. beatꝰ ꝑpetuꝰ
turonice seclis sortitꝰ ẽ dignitatẽ. Adeptqͦ

Expanded text:
licite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperilicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, ocoelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare. lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus thedram sortitus est dignitatis. Adeptusque
Abbreviated transcription (Latin):
o namq temꝑe beatꝰ ambrosius cut
ħodie flores eloqͥi ꝑ totã eccl̃iam redolent.
mediolanensi ciuitati p̃erat ep̃c. Cui celebran¬
ti festa dñice diei ista erat consuetudo: ut¬
ueniens lector cũ libro. ñ antea legere p̃sume¬
ret. quã sc̃s nutu iussisset. Factũ ẽ aũ ut ula
die dominica ꝓphica lectione iã lecta. ante
altare stante qui lectionẽ beati pauli ꝓferret.
beatissimꝰ antistes ambrosius suꝑ scm̃ altare
obdormiret. Quod uidentes multi. cũ nubiꝰ
eũ penitꝰ excitare p̾sumeret. transactis fere
duarũ aut tͥum horarũ spaciis: excitauer̃t¬
eũ dicentes. Iam hora p̃teriit.: uibeat domnꝰ¬
ñr̃ lectori lectionẽ legere. Expectat enĩ pls ual¬
de iã lassus. Respondens aũ beatꝰ ambrosiꝰ.
nolite inquid turbari. Multũ enĩ ualet mͥ¬
sic obdormisse: cui tale miraculũ dñs osten¬
citantibꝰ non expleui. Tunc illi obstupefacti
parit̾ & ãmirantes. diẽ & tempꝰ notant. soł¬

Expanded text:
 namque tempore beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostencitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sol
Abbreviated transcription (Latin):
pse autẽ cum casu quodam ẽẽt de cenaculo deuo¬
lutus. & ꝑ confragosos scale gradus deuidens mł¬
tis uulnerib esset affectus. cũ exanimis iaceret
in cellula. & non immodicis doloribus cruciaret᷑.
nocte ei angłs uisus est eluere uulnera. & salubͥ
ita postero die restitutus est sanitati: ut nichil
unquã ꝑtulisse in cõmodi putaretur. Sed quia¬
longũ est ire per singula. sufficiant hec uel pau¬
ca de plurimis. Satisꝙ sit nos e in excellentib
non subtrahere ueritatem: & in multis uitare fas¬
omnia atq corrupta sunt: ut pene prȩcipuum
sit adulationi regie sacerdotalem non cessisse
Iconstantiam.¬

Expanded text:
pse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri que ita postero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incolongum est ire per singula, sufficiant haec vel pauca de pnon subtrahere ueritatem et in multis uitare fasomnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ lacͥmis fatebat᷑ se ꝓpt̃ cõmunionis illiꝰ malũ
cui se uel pucto tẽpis necessitate ñ spũ miscu¬
iss detͥm̃tũ sentire uͥtutis. Sedecĩ postea uix¬
it anuos. Nulla synodũ adiit: ab oĩb eporũ
conuentib se remouit.
ed plane ut exꝑti sumꝰ. ĩminutã adtẽpꝰ¬

Expanded text:
cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nullam synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. Sed plane, ut experti sumus, inminutam ad temp
Abbreviated transcription (Latin):
iniit: satiꝰ estimans ad hor̃a cedere. quã his¬
ñ consulere quorũ ceruicib gladius immii¬
nebat. Cerũptam̃ sũma ui eꝑis nitentib
ut cõmuinonẽ illa subscriptione firmaret.
exxtorq̃ri ñ potuit. Postero die se inde pripiẽs
cũ reu̾tens in uia mestꝰ ingemisceret se uel
ad horã nocie cõmuioni fuisse ꝑ mixtũ. haud
longe a uico cui nom̃ ẽ anthechanna qͦ uasta
solitudine siluarũ secreta patiunt᷑. ꝓgressis
paululũ comitib ille subsedit: causã clolorio
et faetr accusante ac ddefendente in uicẽ cogita¬
nõe ꝑuoluens. Astitit ei repente angelus.
Merito inquid martine cõpungeris: s alit̾ exire
neqͥsti. Repara uͥtutẽ. resume constantiã. ne iã ñ
ꝑiculũ głe. s salutis incurreris. Itaq ab illo tꝑx
satis cauit cũ illa ithaciane partis cõmunione
misceri. Cecũm cũ qͦsd̃a ex inerguminis tardiꝰ
quã solebat & grã minore euraret: subinde nob̾

Expanded text:
iniit, satiiniit, satinon consulere, quorum ceruicibus gladius imminebat. uerumtamen summe episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens cum reuerteretur in uiam et maestus ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus: merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis
Abbreviated transcription (Latin):
infectationib sac̾dotũ: ñ ẽẽ causam qua itha
cui cet̾orũq partis eiꝰ cõmunionẽ putaret ẽẽ
dampnãd̃a. theognistũ odiopotiꝰ quã causa
fecisse discidiũ: eundẽq tam̃ solũ ẽẽ qͥ se acõ¬
munione inderĩ seꝑarit a reliquis. Nichil
nouatũ. quinetiã ante paucos dies habita
synodus ithaciũ ꝓnuntiauerat eulpañ teneri.
Quibꝰ cũ martinꝰ parũ moueret᷑. rex ira accen¬
dit᷑. ac se de conspectu eiꝰ abripuit: & mox
ꝑcussores his ꝓ qͥbꝰ martinꝰ rogauerat dirigun¬
tur. Quod ubi martino cõꝑtũ iã noctis tꝑx ẽ:
palatiũ irrupit. spondet si parceret᷑ se com¬
inuuicaturũ: dũ m̃ ut & tribuni iã in excidi¬
um eccłiarũ ad hyspanias missi retraberent᷑.¬
Nec mora int̾cessit: maximꝰ indulget omĩa.
sane uiri & plane digni: qͥ meliore temꝑe sa¬
c̃dos fieret. Huiꝰ diei cõmunionẽ martinus

Expanded text:
insectationibus sacerdotum: non esse insectationibus sacerdotum: non esse cii caeterorumque partis ejus communionem putaret esse damnandam; Theognistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet, si parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium ecclesiarum ad HNec mora intercessit; Maximus indulget omnia. sane viri et plane digni qui meliori tempore sacerdos fieret. Hujus diei communionem Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
pidi ad regẽ concurrũt: p̃d̾apnatos se conq̃¬
rentes. actũ ẽẽ de suo õium statu. si theog¬
nisti ꝑtinaciã. qͥ eos solus pala lata senten¬
dia condepnauãt. mnartini armaret auctori¬
tas. ñ opottusse hominẽ recipi menib illũ.
ĩa non defensorẽ hereticorũ ẽẽ s uindice: ni¬
chilactũ mortẽ priscilliani. si martinꝰ exerceat
illiꝰ ultionẽ. Postremo ꝓstrati cũ fletu & la¬
m̃tatione potestatẽ regiã implorant. ut utat᷑
adu̾sus unũ hominẽ ui sua. Nec multũ abe¬
rat: quin cogeret᷑ imꝑator martinũ cũ here¬
ticorũ sorte misceri. S ille licet eꝑis nimio
fauore ẽẽt obnoxiꝰ. ñ erat nesciꝰ martinũ fide
scĩtate ac uͥtute cunctis p̾stare mortalib. Alia¬
longe uia sc̃m uincere parat: ac pͥmo secreto
accersitũ blande appellat hereticos iure dap¬
nandos more uidiciorũ publicorũ potiꝰ quã

Expanded text:
pidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. sed ille, licet episcopis nimio fauore esset obnoxius, non erat nescius Martinum fide, sanctitate, uirtute cunctis praestare mortalibus: alia uia sanctum uincere parat. ac primo secreto arcessitum blande appellat: haereticos iure damnatos more iudiciorum publicorum potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
ambo gratiani partiũ fuerant ꝑtinasiorib
studiis. q̃ non ẽ temꝑis explicare ira uictoris
emeriti: illa p̃cipua. ne tͥbuni cũ iure gladiorũ
ad hyspanias mitterent᷑. Pia enĩ erat sollici¬
tud̃o martino: uti ñ solũ xp̃ianos qͥ sub illa
exãt occasione uexandi. s ipõs etiã hereticos
libaret. Nerũ pͥmo die atq altõ suspendit
hominẽ callidꝰ imꝑator. siue ut rei impone
erat: seu qr ut pleriq tũ arbitrabant᷑. auari¬
cia repugnabat. Siqͥde in bona eorũ inhia¬
uerat. Fertur enĩ ille uir multis bonisq ac¬
tib p̾ditꝰ. adu̾sus auariticiã parũ consulu¬
isse. nͥ forti necessitate qͥ ppe exhausto supe¬
riorib pͥncipib rei publice erario. pene sem¬
ꝑ in expeditione atq ꝓcinctu belloꝵ ciuiliũ
constitutus facile excusabit᷑. qͥbꝰ libet occa¬
sionib sub sidia imꝑio parauisse. Interea
eꝑi quorũ cõmunionẽ martinꝰ ñ inibat. tre¬

Expanded text:
ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei pondus erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus non inibat, tre
Abbreviated transcription (Latin):
etiã maximã turbã tempestas illa depopulata
ẽẽt. Etenĩ paruo discrimine int̾ hominũ gene
ra tũ solis oculis iudicabat᷑: cũ quis pallore po¬
tius aut ueste quã fide hereticus estimaret᷑.
Hec nequaquã placitura martino eꝑi sentiebãt.
S male conscus illa uel molestissima erat cura.
ne se ab eoꝵ cõmunione adueniens abstineret
non defuturos qͥ tanti uiri constantiã p̃missa
auctoritate seq̃rent᷑. Ineunt cũ imꝑatore con¬
siliũ. ut missis obuiã magistri officialib ur¬
bem illa ꝓpius uetaret᷑ accedere: nisi se cũ pace
eporũ ibi consistentiũ affore fateret᷑. Qͦs ille
callide frustratus: ꝓfitetur se cũ pace xp̃i ẽẽ
uenturũ. Postremo ingressus nocturno tp̃r.
adii eccł̃iam tantũ orationis gr̃a: post triduũ
palatiũ petiit. Pret̃ multas quas euoluere
longũ est. has pͥncipales peticiones habebat
ꝓ narscete comite. & leucadio p̃side: quorũ

Expanded text:
etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum