comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cunt a dei laudib: sic̃ scͥpͥtum ẽ. In inferno
quis confitebit᷑ tͥ: Et hoc ꝓpterea quia ñ ha¬
buerunt scientiam dei. id est xp̃m: ut rec̾tã
eiꝰ fidem tenerent. Unde ⁊ merito a dominore¬
pelluntur. ne sacerdotio fungant᷑ ei: quia
ta subtͣcti. ȩt̾nalit̾ ꝑeunt: ne uel ipsi indigne
corpꝰ ⁊ sanguinem dñi attractantes. aliis sint
offendicłm. uł mala sua doctͥna causa ꝑditio¬
nis multis diuuiuendo existant. Quoꝵ etiam
multitudinem eoꝵ sic peccauert mͥ:. id ẽ qͦt
homines habuit isrł. tot aras instruxit demo
mutatum ẽ: qñ ꝓ ipso scelere simul cũ ipso
ducti st̃ in captiuitatem. Peccata popłi mei
comedunt. Duplicit̾ hec sententia intelligen¬
da est. Peccata popłisac̾dotes comedt: id ẽ sacͥ¬
ficia ꝓ peccatis hominum oblata. Ea quippe
que tunc offerebant᷑. uel nc̃ in templo dñi
offerunt᷑: inusꝰ tͥnseunt sac̾dotum. Unde &
in canonibꝰ đr: ut laici de consecratis ñ co¬

Expanded text:
ei laudibus, sicut scriptum est: « In inferno autem quis confitebitur tibi? » Et hoc propterea, quia non habuerunt scientiam Dei, id est Christum, ut rectam fidem ejus crederent. Unde et merito a Domino repelluntur, ne sacerdotio fungantur ei. Saceta subtracti, aeternaliter pereunt, ne vel ipsi indigne corpus et sanguinem Domini attrectantes, aliis sint offendiculum, vel mala sua doctrina causa perditionis multis diu vivendo existant. Quorum etiam multitudinem eorum, sic peccaverunt mihi. » Id est, quot homines habuit Israel, tot aras instruxit daemomutatum est, quoniam pro ipso scelere simul cum ipso ducti sunt in captivitatem. « Peccata populi mei comedent. » Dupliciter haec sententia intelligenda est: Peccata populi sacerdotes comedent, id est, sacrificia pro peccatis hominum oblata. Ea quippe, vel quae tunc offerebantur, vel nunc in templo Domini offeruntur, in usus transeunt sacerdotum. Unde et in canonibus dicitur, ut laici de consecratis non co
Abbreviated transcription (Latin):
hereticoꝵ consilium. Increpant᷑ ⁊ pͥncipes. &
ad iudicium deducunt᷑ damnationis: quia
qui debuerant ẽẽ doctores popłoꝵ. quas: laqͤ¬
us cȩꝑunt eos ꝑ prauam doctnam. inducert̃¬
q illos in errorem. Idem qͦq heretici expand̃t
rete suꝑ thabor. quiint̾ptat̾ ueniens lumen:
q̃nsuas in eccłiatendunt insidias. ꝑque dog¬
mata ꝑu̾sa aues id ẽ aĩas q̃ ad celestia uolãt.
capiunt. Hictimas etiam declinant in ꝓfun¬
dum: quia suadent hominib immolare de¬
monib dum eos ad sect̾andos errores suos per¬
trahunt. ut ñ resipiscant aliqͣndo amalis: ce
se erigant ad cȩlestia contuenda. Et ego erudi¬
tor omniũ eors. Ne desꝑarent popli ⁊ magist᷑ eoꝵ
rumfore ꝓnunciat. dicens. Et egoeruditor õiũ
eoꝵ. Ac si diceret. Si penitentiam agere uoluint.
& diis qͦs hactenꝰ coluert̾ seruire cessatierint. ne
desꝑent qͥa ego eruditor illoꝵ docebo eos quid
agere debeant: qui em̃dare ñpuire cupio.⁊

Expanded text:
ecti eorum. Increpantur et principes, et ad judicium deducuntur damnationis: quia qui debuerant esse doctores populorum, ceperunt per pravam doctrinam, induxeruntque eos in errorem. Iidem quoque haeretici expandunt rete super Thabor, qui interpretatur veniens lumen, quando suas in Ecclesia tendunt insidias, per quae dogmata perversa aves id est animas ad coelestia volantes capiunt. Victimas enim declinant in profundum, qui suadent hominibus immolare daemonibus, dum eos affectando errores suos pertrahunt, ut non resipiscant aliquando a malis, et se erigant ad coelestia contuenda. « Et ego eruditor omnium eorum. » Ne desperarent populi et magistri eorum, rum fore pronuntiat, dicens: « Et ego eruditor omnium eorum. » Ac si diceret: Si poenitentiam agere voluerint, et diis quos hactenus coluerunt servire cessaverint, ne desperent: quia ego eruditor eorum docebo illos quid agere debeant, qui emendare, non punire cupio: et
Abbreviated transcription (Latin):
dñs filios isrł: & ipsi respect̾ant ad deos alie¬
nos. & diligunt umnatia uuarum. Phas
duas mulieres id ẽ suꝑiorem fornicariam
quȩ appellat᷑ gomer. ce istam que uocatur
adult̾a. debemꝰ intelligere isrł & iudam. id
est.xͭ. tͥbus que erant insamaria sub rege
sheroboam qui fuit de effraim. & iudã qui
regnabat in irłm de styrpe dd̃. Has duas
mulieres describit ihezechiel sub nomme
duarum soroꝵ:oollam uidelicet &e oolibã.
Qͥs si diligenti uoluimꝰ distinguere: ꝑ pͥorem

Expanded text:
s Israel, et ipsi respiciunt ad deos alienos, et diligunt vinacia uvarum. » Per has duas mulieres, id est superiorem fornicariam, quae appellatur Gomer, et istam quae vocatur adultera, debemus intelligere Israel et Judam, id est decem tribus, quae erant in Samaria sub rege Hieroboam, qui fuit de Ephraim; et Juda, qui regnavit in Hierusalem de stirpe David. Has duas mulieres describit Ezechiel sub nomine duarum sororum, Oola videlicet et Ooliba. Quas si diligentius voluerimus distinguere, per priorem,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs piscem grandem:ut deuoraret ionam.
Ppisce grandi dñs in euangłio cȩtum dix̃.
ipsam rem breuius explicans. Quoduͦ ⁊̃pa
mista dicente. dracoiste quem formasti ad
nauim fec̃ uenire: ut in suos sinꝰ p̃cipitem
ionam reciꝑet. S ce dñs ds pat̾ p̃cepit inferno
susciꝑet:.ignorans latentẽ in escam carnis ha¬
mum diuinitatis. Atq ido quantum exulta¬
uit in deuoratione. tantum luxit inuomitu:
tͥbus dieb & tͥb noctib. Hoc & in se impletum
ipse exposuit dñs. Illud queri potest qͦmͦ trib
dieb & tͥbꝰ noctib dicat᷑ fuisse in corde terre.

Expanded text:
Dominus piscem grandem ut deglutiret Jonam. » Pro pisce grandi, Dominus in Evangelio cetum dixit, ipsam rem brevius explicans. Quod vero prmista dicente: Draco iste quem formasti; navim fecit venire, ut in suos sinus praecipitem Jonam susciperet. Sed et Dominus Deus Pater praecepit inferno, Christum, susciperet, ignorans latentem in esca carnis hamum divinitatis, atque ideo quantum exsultavit in devoratione, tantum luxit in vomitu,tribus diebus et tribus noctibus. » Hoc et in se impletum ipse Dominus exposuit. Illud quaeri potest quomodo tribus diebus et tribus noctibus dicatur fuisse in corde te
Abbreviated transcription (Latin):
miebant &e iururiabant᷑. Fademq loca ercelsa
uocabant. Ido autem ista faciebant: qm ercel¬
sum łm non habebant. De quib excelsis legi¬
mus in actibꝰ regum. Ueruntam̃ excelsa ñ ab¬
bat in excelsis. Nel etiam dicunt᷑ in excelsis
hec fecisse: qͥa insolariis domoꝵ suarum ad¬
orabant. Et hoc ex consuetudine: sic̃ reor ser¬
pentis instipite eleuati. Subtꝰ quercum po
quiabona erat umbra eiꝰ. Ueritatem iudei ꝑ¬
diderant: & iccircohoc faciebant. Preceperat
locis sacͥficabant idolis: sub umbra arborum
altaria facientes. quarum amenitate illecti.
immundiciam sue exercebant carnis. Unde
& dñs ꝓhibuerat plantari nemꝰ iucta altare su¬
um. Ideo forneabunt᷑ filie ur̃e cum alienige

Expanded text:
miebant, et luxuriabantur, eademque loca excelsa miebant, et luxuriabantur, eademque loca excelsa vocabant. Ideo autem ista faciebant, quoniam excelsum Deum non habebant. De quibus excelsis legimus in actibus Regum: Verumtamen excelsa non abbat in exur, quia in solariis domorum suarum adorabant, et hoc ex consuetudine, ut reor, serpentis in stipite elevati. « Subtus quercum, et quia bona erat umbra ejus. » Veritatem Judaei perdiderunt, et idcirco hoc faciebant. Praeceperat locis sacrificabant idolis, sub umbra arborum altaria facientes, quarum amoenitate allecti, immunditiam suae carnis exercebant. Unde Dominus prohibuerat plantari nemus juxta altare suum. « Ideo fornicabuntur filiae vestrae. »
Abbreviated transcription (Latin):
querentur: iusto iudicio relicti ado. ꝑ respon¬
sionem bacłi seductisunt a diaboloUnde se¬
quitur. Sp̃s enim fornicationum decepit eoꝰ.
latriã. Sp̃s enim fornicationis diabolus intel¬
ligit᷑. qui suadet hominib ut ado recedãt.¬
& se in simulacͥs ligneis ⁊ lapidib ueneres᷑.
Principium qͥppe huiꝰfornicationis: idolo¬
rum est fornicatio.S heretici quib hec cõ¬
grue possunt intelligi. nunquam suis sa¬
ciantur errorib: nec cessant a fornicatioĩs
derelinquunt. insaniunt ⁊ mebriant᷑. ce
ꝑdito m̃tis uigore adorant idola. q̃ de suo
corde finxerunt: fornicationis sp̃u possi¬
dentur. Suꝑ capita montium sacͥficabãt
ce suꝑ colles accendebant thimiama. filii
isrł sequendo uoluptas suas &e des icłia
montib & incollib sacͥficabant idolis:
eisq thimiama hoc est incensum fua¬
uitatis offerebant: ibiꝙ ꝓpt̾ amȩnita¬
tem locoꝵ comedebant. bibebant. dor¬

Expanded text:
querentur, justo judicio relicti a Deo, per responquerentur, justo judicio relicti a Deo, per responsionem baculi seducti sunt a diabolo. Unde sequitur: « Spiritus enim fornicationum decepit eos, Spiritus enim fornicationum diabolus intelligitur, qui suadet hominibus ut a Deo recedant, et se in simulacris ligneis et lapidibus venerentur. Principium quippe hujus fornicationis idolorum formatio. Sed et haeretici, quibus haec congruere possunt, nunquam suis satiantur erroribus, nec cessant a fornicationis derelinquunt, insaniunt et inebriantur, et perdito mentis vigore, adorant idola quae de suo corde finxerunt, fornicationisque spiritum possident. « Super capita montium sacrificabant, et super colles accendebant thymiama. » Filii Israel sequendo voluptates suas et desideria montibus et in collibus sacrificabant idolis, eisque thymiama id est, incensum suavitatis incendebant, ibique propter amoenitatem locorum comedebant, bibebant, dor
Abbreviated transcription (Latin):
idola. qͥa dereliquer̃t dñm dm̃suum. ñ cialen¬
tes duob dñis simul seruire. Et hoc innoncu¬
stodiendo scilicet mandata illiꝰ. qͥb iusserat.
dñm dm tuum adorab̃. ⁊ illi soli seruies. for¬
sum ⁊ intellectum hominis ꝑu̾tit. Et ẽ sensꝰ.
Sic̃ umum ⁊ eb̾etas eum qͥnimium biberit
mentissue impotentẽ facit: ita fornicatiosiue
corporalis siue sp̃alis ꝑu̾tit sensum. animũq
debilitat: & de rationabili homine brutum ef¬
ficit animal. ut lupanaria. & libidinum lustͣ
sectet᷑. lignaq & lapides dos putet. adorans
in lignosuointrogauit: & bacłs eiꝰ annuncia¬
uit ei. Genꝰ erat diuinationis qͦd fiebat inligno
& inbacło: quoꝵ fut᷑oꝵ rerum captabantur
auguria. Unde ce in iezechiele legimꝰ. qͦd ꝑgeis
nabuchodonosor contͣ ãmon & irłm: forte si¬
militer fecerunt isti. querentes qͥd ẽẽt eis utiliꝰ.
utrum dm̃ an idola colerent.Et quia adeo
ꝑuersi erant. ut relicta ueritate m̃dacium se¬

Expanded text:
ideo quia dereliquerunt Dominum Deum suum, non valentes duobus dominis servire simul, et hoc in non custodiendo, subaudis mandata illius, quibus jusserat: « Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. » Forsum et intellectum hominis subvertit; et est sensus: Sicut vinum et ebrietas, qui nimium biberit, mentis suae impotem facit, ita fornicatio sive corporalis, sive spiritualis pervertit sensum, animumque debilitat, et de rationali homine brutum efficit animal, ut lupanaria et libidinum lustra sectetur, lignaque et lapides deos putet, adorans in ligno suo interrogavit, et baculus ejus annuntiavit ei. » Genus erat divinationis, quod fiebat in ligno et baculis, quo futurarum rerum captabantur auguria. Unde in Ezechiele legitur, quod « pergens Nabuchodonosor contra Amon militer fecerunt isti, quaerentes quid eis esset utilius, utrum Deum an idola colerent? Et quia adeo perversi erant, ut relicta veritate mendacium se
Abbreviated transcription (Latin):
tates. nemo enim qͥ ñ faciat uana. id est ñ pec¬
cet: qm̃ uniu̾sa uanitas omnis homouiuens.
S dic̃ custodiunt. id ẽ diligunt: ce in affectũ
cordis sui trans eunt. Hi tales miscdiam suã
id est dm̃ derelinquunt: de qͦ dr misericors
se offerentem derelinquunt miscđiam: qͦd
sp̃ialit de iudeis dr. qui seruantes uanitates
id est uanissima phariseorum p̃cepta. deumqͥ
semper eis misertꝰ est reliquerunt. Ego aut̃ in
uoce laudis immolabo tͥ: quecunq uotured¬
hostias immolaturum. ⁊ uota omnia reddi.
qͦd eum ds̃ uelociꝰ resuscitaret: ꝓmitat exul¬
tanter inuoce confessionis serpsum patͥ sacri¬
tt omne qͦd dedit ei pat̾ non ꝑeat in ȩt̾num. Q
dixit dñs pisci: & euomuit ionam in aridam.
Precipit᷑ a deopatre magnocȩto inferno. ut re¬
stituat saluatorem t̾re. id est solidȩ ⁊ immorta
muit. ostendit qͦd ex ꝓfundis mortis recessib
tanqͣm ex intimis cȩtiuitalib xp̃s uiuens ꝓces¬

Expanded text:
es, nemo enim est qui non faciat vana, id est non peccet, quoniam universa vanitas omnis homo vivens: sed dicit « custodiunt, » id est diligunt, et in affectum cordis sui transeunt. Hi tales misericordiam suam, id est Deum, derelinquunt, de quo dicitur: « Mise offerentem relinquunt misericordiam. Quod specialiter de Judaeis dicitur, qui servantes vanitates, id est vanissima Pharisaeorum praecepta, Deum, qui semper eis misertus est, dereliquerunt. « Ego autem in voce laudis immolabo tibi: quaecunque vovi, redactiones immolaturum, et vota omnia reddituquod eum Deus velocius suscitaret, promittit exsultanter in voce confessionis, seipsum Patri sacriut omne quod dedit ei Pater non pereat in aeternum. « Et dixit Dominus pisci: et evomuit Jonam in aridam. » Praecipitur a Deo Patre magno ceto inferno, ut restituat Salvatorem terrae, id est solidae et immortamuit, » ostendit quod ex profundis mortis recessibus, tanquam ex intimis ceti vitalibus. Christus
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. pat̾ si possibile est.transeat a me calix is¬
te: & incruce positꝰ. pat̾ ignosce illis. ñ enim sci¬
unt quid faciunt. Qui custodiunt uanitates:
frustra miscdiam suam derelinquent. Mira
ꝓpłre magnanimitas Qĩ uentre tante bestiȩ
de humana fragilitate disputat: ds qͥppe nat᷑a
misericors: paratꝰ est omnib misereri. Nos au¬

Expanded text:
icens, transeat a me calix iste. » Et in cruce positus, « Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. » « Qui custodiunt vanitates frustra, misericordiam tuam derelinquent. » Mira prophetae magnanimitas in ventre tantae bestiae de humana fragilitate disputat. Deus quippe natura misericors, paratus est misereri o
Abbreviated transcription (Latin):
uisitabosuꝑ filias ur̃as etm ft̾unt forncate.
& suꝑ sponsas ur̃as cum adult̾auerint. forni¬
ta suo sceleri relinquunt᷑: ut ex ꝓpͥo dolore in¬
telligant dolorem dei. qͥ in tantum iratꝰ est.
ut nequaqm ꝑcutiat delinquentes. Ñ inqͥt
uisitabo suꝑ filiasur̃as cum fcu̾nt fornicate:
& suꝑ sponsasur̃as cum adult̾auerint: hoc ẽ
ñ puniam illas ꝓsua formcatione ⁊ adult̾io.
s libere uoluptatib suis seruire ꝑmitcam:
catis. Nec malum illoꝵ uidcabo: nͥ iam ꝑ
ultimam captiuitatem. Qm̃ ipsi cum mere¬
tricib uersabant̾: & eum effeminatis sacͥfica¬
bant. Reddit causam. qͥre se dicat ñ uindicatu¬
rum iniquitates filiarum: atq uxors populi
isrł. Iantꝰ qͥ ppe fuit numerꝰ fornicationum is¬
rael: ut eẽt ultio desꝑans em̃dationem. Cum
uapulabit ꝑ captiuitatem: plagis ub̃ibꝙ at¬
tritus. Si suꝑhereticis ista uoluerimꝰ intellige.
filiȩ uł sponse illoꝵ intelligunt᷑ anime qͣs

Expanded text:
visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatae, et super sponsas vestras cum adulteraverint. » Forniulla vindicta, suo sceleri relinquuntur, ut ex proprio dolore intelligant dolorem Dei, qui intantum iratus est, ut nequaquam percutiat delinquentes. « Non inquit visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatae, et super sponsas vestras cum adulteraverifornicatione et adulterio, sed libere voluptatibus suis servire permittam, catis, nec mala illarum vindicabo, nisi per ultimam captivitatem. « Quoniam ipsi cum meretricibus conversabantur, et cum effeminatis sacrificabant. » Reddit causam quare se dicat non vindicaturum iniquitates filiarum atque uxorum populi Israel. Tantus quippe fuit numerus filiorum Israel, ut esset ultio desperans emendationem. « Cuper captivitatem plagis verberibusque attritus. Si super haereticis ista voluerimus intelligere, filiae vel sponsae illorum intelliguntur animae, quas
Abbreviated transcription (Latin):
ad maturitatẽ ꝑducti colligunt᷑: ⁊ incellaris
ꝑ totum annũ uictum ministrati reconount᷑.
Si aut̃ tẽ temporis instante uidelicet maturitate.
hommib qͥ ea colligere debuerant auferuntur.
gͣuissimo affligunt᷑ merore. Alinat᷑ gͥ hec se ab¬
laturum a iudeis. ut ꝑtotum annũ patiant᷑
inopiam famis. Sepe enĩ ds ꝓpt̾ peccata hõiũ
tp̃r messis ⁊ uindemiȩ immittit tempestatem:
&e paratos ad colligendũ fruetꝰ aufert. Qubabo
lanammeã ⁊ linum meũ: qͥ oꝑiebant ignomi¬
niam eiꝰ. fãlso in qͥbdam codicib scͥptum rep

Expanded text:
lliguntur, et in cellariis per totum annum victum ministraturae reconduntur. Si autem tunc temporis, instante videlicet maturitate, hominibus qui ea colligere debuerant, auferuntur, gravissimo affliguntur moerore. Minatur autem hoc se ablaturum a Judaeis, ut per totum annum patiantur inopiam famis. Saepe enim Deus propter peccata hominum, tempore messis et vindemiae immittit tempestatem, et paratos ad colligendum fructus aufert. « Et liberabo lanam meam et linum meum, quae operiebant ignominiam ejus. » Falso in quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
deo colebant idola: ꝓhibent᷑ iurare uiuit do¬
minꝰ. Qd iuramentum apud illos erat. sict̃
dicebat helyas: uiuit dñs in cuiꝰ conspectu
sto. Et sepissime legimꝰ: hoc usos eos fuisse iu¬
ramento. Neq inqͥt iuraueritis uiuit dñs: ac
m̃tionem: qͦd idoloꝵ pouutum ẽ uen̾atione.

Expanded text:
Deo colebant idola, prohibentur jurare: « Vivit DoDeo colebant idola, prohibentur jurare: « Vivit Dominus. » Quod juramentum apud illos erat, sicut dicebat Elias: « Vivit Dominus, in cujus conspectu sto. » Et saepissime legimus eos hoc usos fuisse juramento. « Neque enim juraveritis: Vivit Dominus; » ac mentionem, quod idolorum po
Abbreviated transcription (Latin):
colebant idola. A quoꝵ ueneratione ñc̃ tͥb
iuda ꝓhibet̾. dum ei dr. Nolite ascendere in
galgala. scilicet ut ibiadoretis dos sic̃ faciunt
isrłite: id ẽ xͤ. tͥbus. Et ne ascenderttis in becha¬
uen. Bethauen ipsa est bethel. que pꝰquidem
dicta est bethel. hoc ẽ domͦ dr̃. s postqmͣ in ea¬
mum idoloꝵ ponunt: qͥa uidelicet ibi unus
ex uitulis aureis positꝰ fuerat a iheroboam.
Nolite inqͥt ascende bethauen ut ibrimmole
laudib demonum ospollutum habebant.
Non est enimspeciosalaus more peccatoris.
Nam ꝓhibuerat ds in lege turare iudos ꝑnoĩa
đoꝵ alienoꝵ: ꝑ nom̃ suum eis iurare concedẽs
Unꝰqͥsq enim eum ꝑquem iurat: aut amat.
aut uenerat᷑. Unde ne illi idola diligent aut
uenerarent᷑ ꝓhibiti sunt ꝑnomina deorum
iurare. ne forte sepe eorum facta m̃tione. illi¬
cerent᷑ ad amorem. ⁊ culturam eorum:s ha¬
bentes nom̃ d̃i semꝑinore. illum colerent. &
adorarent. Uerum qͥa ipsi iudei iam relicto

Expanded text:
bi idola, a quorum veneratione nunc tribus Juda prohibetur, cum dicitur: « Nolite ascendere in Galgala, » subaudis ut ibi deos adoretis, sicut faciunt Israelitae, id est decem tribus. « Et ne ascendatis in Bethaven. » Bethaven ipsa est Bethel, quae prius dicta est Bethel, hoc est domus Domini. Sed postquam mum inutilium ponunt, quia videlicet ibi unus ex vitulis aureis positus fuerat ab Jeroboam. Nolite inquit ascendere in Bethaven ut ibi immoletet laudibus daemonum os pollutum habebant. Non est enim speciosa laus in ore peccatoris. Nam prohibuerat Dominus in lege, ne juravel alienorum, per nomen suum jurare concedens. Unusquisque enim per quem jurat, aut amat, aut veneratur. Unde ne idola diligerent aut venerarentur, prohibiti sunt per nomina idolorum jurare, ne forte eorum facta mentione, illicerentur ad amorem et culturam eorum, sed habentes non eu Dei semper in ore, illum colerent et adorarent. Verum quia ipsi Judaei jam relicto
Abbreviated transcription (Latin):
faciar aliud sem̃ fructum centesimum.
aliud sexages imum. & aliud tricesimũ.
Porro qͦd sequit̾. & seminabo eam in t̾ris
ad apłos specialit̾ ꝑtinet qui ab irłm semina¬
tisunt: ut sua p̾dicatione &e miracłis. t̾ra hoc
est corda auditor suorũ facerent fructifica¬
re. De quib scͥptum ẽ. Isti sunt semen eui be¬
nechxit dñs. Nam ipsi apłi &e sem̃ sunt: qͥ a
disꝑsi sunt ꝑuniu̾sum mundum audienteᷤ
a dño. Euntes in mundum uniu̾sum. & c̾.
Et ipsi sunt seminatores: iuxta illut. In om¬
nem t̾ram eriuit sonꝰ eoꝵ: & c̃. Et miserebor
eiꝰ: que fuit absq miscdia. hoc ẽ synagoge
iam in me credentiꝰ: quȩ pꝰ dum ꝑ multa
demonum portenta erraret.ea ꝓdo adoran
eodem popło dic̃. Uosestis qͥ ꝑmansistis mec̃
in temptationib meis: & ego dispono uob¬

Expanded text:
aciat illud semen fructum centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. Porro quod sequitur: « Et seminabo eam in terris. » Ad apostolos specialiter pertinet, qui ab Hierusalem seminati sunt, ut sua praedicatione et miraculis, terram hoc est corda auditorum suorum facerent fructificare. De quibus scriptum est: Isti sunt semen cui benedixit Dominus. Nam ipsi apostoli et semen sunt, quia dispersi sunt per universum mundum, audientes a Domino, « euntes in mundum universum, » etc. Et ipsi sunt seminatores, juxta illud: « In omnem terram exivit sonus eorum, etc. » « Et miserebor ejus quae fuit absque misericordia, » hoc est Synagogae jam in me credentis, quae prius dum per multa daemonum portenta erraret, eaque pro Deoeodem populo dicit: Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis, et ego dispono vob
Abbreviated transcription (Latin):
gentes cognitionem dei reciꝑent: repbaretur
isrł. Quod gͦ sciebat aliqͣndo futurum uere¬
batur ne suo tp̃r fieret: atq ideo fugere uolu¬
it in tharsis. sic̃ ce cam fugit a facie domini.
Iosephꝰ tharsis putat ẽẽ tharsum cilicie ciui¬
tatem. de qua fuit apłs paulꝰ: unde ⁊ tharsen¬
sis dictꝰ est. Hebrei autem mare tharsis dict̃
gñalit̾. Nongͦ ad certum aliquem locum
fugere uolebat ꝓpħa: s ascensa naui qͦcũq
posset festinare. non eurans quo eum sors
duceret. fugitiuus enm locum ñ eligit qͦ
fugiat: ce quia legit᷑ in psalmo. notus iniu¬
dea ds. in isrł magnum nom̃ eius: putabat
se posse dm̃ fugere. qui tantum in iudea notꝰ
erat. Postquam uͦ ꝑ tempestatem dm̃ etiam maris
illũ cognouit. confitet᷑ ce dic̃. Hebreꝰ egosum. &

Expanded text:
gentes cognitionem Dei reciperent, reprobaretur gentes cognitionem Dei reciperent, reprobaretur Israel. Quod ergo sciebat aliquando futurum, verebatur ne suo tempore fieret, atque ideo fugere voluit in Tharsis, sicut et Cain fugit a facie Domini. Josephus Tharsis putat esse Tharsum Ciliciae civitatem, de qua fuit Paulus apostolus, unde et Tharsensis dictus est. Hebraei autem Tharsis mare dicunt generaliter. Non ergo ad certum aliquem locum fugere volebat propheta, sed ascensa navi quocunque posset festinare, non curans quo eum sors duceret. Fugitivus enim non eligit locum quo fugiat, et quia legitur in psalmo: « Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus, » putabat se posse Deum fugere, qui tantum in Judaea notus erat. Pos quam vero per tempestatem Deum illic etiam maris agnovit, confitetur et di
Abbreviated transcription (Latin):
statur dicens. Sic̃ fuit ionas inuentre cȩti tͥbus
dieb & tͥb noctib.: itaerit filius hominis in cor¬
de t̾re tͥb dieb ce tͥbus noctib Ipse est filius
amacdathi:. idẽ dei qui ueritas est mittiturad
nimuen. Niniue quȩ pulchra int̾p̾tat᷑. mundũ
sig̾cat: quo nicħ pulchrius ocłis carnalibus as¬
id ẽ ad gentes: ut totꝰ mundꝰ credens in eum
saluet᷑. Malicia autemniniue. que ad deum
ascendit. uoluntas est ꝓna semꝑ ad malum.⁊
maxime cultꝰ idolors: quib relicto ereatore
mundꝰ studiosissime seruiebat. Et surrer̃ ionas
ut fugeret in tharsis a facie dñi. N iuidens
salut minuitarum fugit: s nolens ꝑire iudoᷤ
gentem suã. Sciebat enim: qͥa penitentia gen¬
tium. ruina eẽt iudeoꝵ. Pret̾ea uidebat alios
ꝓphas missos ad oues ꝑditas domͦ isrł. ut ad
pęnitentiam popłm ꝓuocarent: & ido dolet
se electum qͦd mittit᷑ ad assyrios inimicos is

Expanded text:
statur, dicens: « Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus statur, dicens: « Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, ita erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. » Ipse est filius Amathi, id est Dei, quia Deus veritas est. Mittitur ad Niniven, quae pulchra interpretatur, mundum designat, quo nihil pulchrius oculis carnalibus asid est ad gentes, ut totus mundus credens in eum salvetur. Malitia Ninive quae ad Dominum ascendit, voluntas est prona semper ad malum, et maxime cultus idolorum quibus, relicto Creatore, mundus studiosissime serviebat. « Et surrexit Jonas ut fugeret in Tharsis a facie Domini. » Non invidens saluti Ninivitarum fugit, sed nolens perire Judaeos gentem suam. Sciebat enim quia poenitentia gentium ruina esset Judaeorum. Praetera videbat alios prophetas missos ad oves perditas domus Israel, ut ad poenitentiam populum provocarent, et ideo dolet se electum, ut mitteretur ad Assyrios inimicos Isr
Abbreviated transcription (Latin):
est filiꝰ ueritatis. Cuius sepulchrum dicunt ẽẽ
in geth. que ẽ in offer. Aliidic̃t eum inlyddã.
id ẽ in diospoli natum. & conditum. Meminit
huiꝰ ꝓphe liber tobie. ubi moriturꝰ pat̾ loqueba¬
tur filio: ꝓpe ẽ int̾itus niniue. Nonenim excidit
u̾bum dñi. Primum ad p̃dicationem ione in¬
telligimus niniuitas conu̾sos pęnitentiam e¬
gisse: & a dño ueniam consecutos. Postea uͦ ad
mala pͥstina relapsos. iuxta qͥd p̃dict̾um fu̾at
fuisse subuis os: regnante ayud hebreos iosia.
ca in ea: qͥa ascendit malicia eiꝰ coram me. Qͦ
malicie eiꝰ coram me: ostendit᷑. qͥa impudent᷑
& sine ulla reuerentia uel timore peccabant.
Tale est quod de sodomitis dr. Clamor sodomo¬
rum a gomorreoꝵ uenit ad me. Peccatum cũ
uoce est peccatum occultum. Peccatum cum
clamore: manifestum &e publicum. Mistice io¬
nas qui int̾pretat᷑ columba. xp̃m significat sim
Qͦd autem xp̃m designet: ipse dñs in eugłio de¬

Expanded text:
sepulcrum dicunt esse in Geth, quae est in Ophir. Alii dicunt eum in Lidda, id est Diospoli et natum et conditum. Meminit hujus prophetae liber Tobiae, ubi moriturus pater filio loquebatur. Prope est interitus Ninivae, non enim excidit verbum Domini. Primum enim ad praedicationem Jonae intelligimus Ninivitas conversos poenitentiam egisse, et a Domino veniam consecutos, postea vero ad mala pristina relapsos, juxta quod praedictum fuerat, fuisse subversos, regnante apud Hebraeos Josia,  ascendit malitia ejus coram me, » malitiae ejus coram me ostenditur, quia impudenter et sine ulla reverentia vel timore peccabant. Tale est quod de Sodomitis dicitur: « Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum venit ad me. » Peccatum cum voce est peccatum occultum, peccatum cum clamore manifestum et publicum. Mystice: Jonas, qui interpretatur columba, significat Christum Quod autem Christum designet, ipse Dominus in Evangelio te
Abbreviated transcription (Latin):
ce ionas nr̃ id est xp̃s fugit in tharsis. quia pa¬
triam suam id ẽ celum dumisit.⁊ assumpta car¬
ne uenit in mare huiꝰ scłi: & in tantum popłm
dilexit de qͦ carnem assumpserat. ut ñ recusaret
passionem: ne saluata ninnie id ẽ gentil popło.
synagoga ꝑiret. Unde ad patrem dicebat. later si
possibile ẽ. tnseat a me calre iste. Et meruce posi
Pat ignosce illis. ñ enimsciunt quid faciunt.
Et descendit in ioppen &e inuenit nauim. ⁊ relq̃.¬

Expanded text:
 noster, id est Christus, fugit in Tharsis, quia patriam suam, id est coelum, dimisit; et, assumpta carne, venit in mare hujus saeculi, et intantum dilexit populum de quo carnem assumpsit, ut non recusaret passionem, ne salvata Ninive, id est gentili populo, Synagoga periret. Unde et ad Patrem dicebat: « Pater, si possibile estPater, ignosce illis, non enim sciunt quid faciunt. » « Et descendit in Joppen, et invenit navem e
Abbreviated transcription (Latin):
uł idolat̾am. hec omnia iniudeis inunda¬
uerunt: id ẽ abundauert̾. Uerbum emm
inundationis: magnitudinem scelerum os¬
tendit. Et sangͥs sangumem tetigit. Sanguis
sanguinem tangit. cum homicidium homi¬
cidio iungit᷑ uł cum peccatum pecc̃o auget.
Sanguinis emĩ nomine peccĩn des ignatur:

Expanded text:
ad idololatriam. Haec omnia in Judaeis inundaverant, id est abundaverant. Per verbum enim inundationis, magnitudinem scelerum ostendit. « Et sanguis sanguinem tetigit. » Sanguis sanguinem tangit, cum homicidium homicidio jungitur, et cum peccatum peccato augetur. Sanguinis enim nomine peccatum designatur,
Abbreviated transcription (Latin):
buis uitia suꝑiꝰ dicta inundauerunt: lugebit
t̾ra. Terra lugere uidet᷑. q̃n inculta remanet.
sublatis habitatorib: & que antea suis lȩtos
ꝓferebat fruet᷑. incipit uepres ꝓcreare ⁊ spi¬
nas. Idoq in hoc loco desolatio.xͨ.i⁊.ii. tͥbuũ¬

Expanded text:
bus vitia superius dicta inundaverunt, lugebit terra. Terra lugere videtur quando inculta remanet, sublatis habitatoribus, et quae antea suis laetos proferebat fructus, incipit vepres procreare et spinas. Ideoque in hoc loco desolatio
Abbreviated transcription (Latin):
isti. qͥb eque ut popło mala euentura a dño
p̾dicunt᷑. ñ erant de tͥbu leui. s ex quacumq
tͥbuuenientes adimplebant manum suã au¬
ro & argento: dantes mun̾a regib .xͨ. tͥbuam.
fiebant sacdotes in templis idoloꝵ. S ⁊ sac̾dos
⁊ p̾latꝰ qͥlibet. qͥ mala alioꝵ sibi assumit: eis ad¬
ulando eqͣlis efficit᷑. Ideoq eque cum eis dam¬
nabitur. Et uisitabo fuꝑ eum id est sac̾dotem uł¬

Expanded text:
eque ut populo mala eventura a Domino praedicuntur, non erant de tribu Levi, sed ex quacunque tribu venientes implebant manum suam auro vel argento, dantes munera regibus decem tribuum, fiebant sacerdotes in templis idolorum. Sed et sacerdos et praelatus quilibet, qui mala aliorum sibi assumit, eis adulando aequalis efficitur, ideoque aeque cum eis damnabitur. « Et visitabo super eum, » id est sacerdotem
Abbreviated transcription (Latin):
tudeo omnipotenti offers. illi autem demonib:
fornicatione fornicati st̃. Repeticio sermonis:
confirmatio ẽ. Qͦd tale ẽ. ac si diceret. Cotidie
fornicant᷑. & diligunt fornicationem suam:
semꝑq fornicationes fornicationib augent.
Primo qͥppe idolum adorauerunt qͦd fecerat
eis iheroboam filiꝰ nabath: deinde omnium
gentium deos. Dilexerunt afferre ignomi¬
niam ꝓtect̾ores eiꝰ. Ptect̾ores isrłitici popłi ap¬
pellant᷑. iheroboam ⁊ cet̾i eoꝵ reges: qui illos
& erudire inuia iusticie. ⁊ abhostib defende
debuerant. Isti dilexerunt afferre ignominiã
hoc ẽ idolatͥam: quoꝵ actu infelix populus
cultum suscepit idolorum: qͥq debuerant docꝰ¬
tores eis existere inuiam salutis. facti sunt duces
brationib erroꝵ. ut m̃tis paterent᷑ cęcitatem:
plex adoraret. Et confundent᷑ a sacͥficiis suis.
hoc ẽ. cum fu̾int dep̃hensi ab hostib cõfun-¬

Expanded text:
tu omnipotenti Deo offers, illi autem daemonibus. « tu omnipotenti Deo offers, illi autem daemonibus. « Fornicatione fornicati sunt. » Repetitio sermonis, confirmatio est; quod tale est ac si diceret: Quotidie fornicantur, et diligunt fornicationem suam, semperque fornicationes fornicationibus augent. Primo quippe idolum adoraverunt, quod fecerat eis Jeroboam, filius Nabath, deinde omnium gentium deos. « Dilexerunt afferre ignominiam protectores ejus. » Protectores Israelitici populi appellantur Jeroboam et caeteri reges ejus, qui illos et erudire in via justitiae, et ab hostibus defendere debuerant. Isti dilexerunt afferre ignominiam, hoc est, idololatriam, quorum actu infelix populus cultum suscepit idolorum, quique debuerant ductores existere eis in viam salutis, facti sunt duces brationibus eorum, ut mentis paterentur caecitatem,  adoraret. « Et confundentur a sacrificiis suis. » Hoc est, cum fuerint comprehensi ab hostibus, confun
Abbreviated transcription (Latin):
s domꝰ idoli. Ehibent᷑ etiam huiꝰmodi delictis
macłati iurare in nomine dñi. cuiꝰ maiestatem
male de eosentiendo polluunt: qͥ sic̃ uacca las¬
ciuiens a silo ꝑtussa. ardentib diaboli sagittis
ꝑcussi sunt. & legis noticiam reliquerunt: ido¬
q pascent᷑ in lata ce spaciosa uia que ducit ad
mortem. Particeps idoloꝵ efframi. Effraim in
hoc loco appellant᷑ xͭ. tͥb post separationem
a domo dauid aiheroboam qͥ de tͥbu fuit ef¬
fraim. Cui iacob benedictionem regnidederat.
Int̾dum appellant᷑ ⁊iosepħnomine: ꝓpt̾ea quia
ioseph pat̾ fuit effrai. Effraim itaq hoc est
decem tͥbus. particeps fuit idoloꝵ: quia simi¬
les eis facti sunt. qͦs manib oꝑantes. ut deos ue¬
isrł. qͥ idoloꝵ particeps. ⁊ amicꝰ ẽ: cuiꝰ cultus¬
& religio ⁊ & cibꝰ. a tuo conubio separatꝰ est.
Unde suꝑ. Separatum ẽ conuiunuim eorum id
est sacrificium illoꝵ a tuo seiunctum ẽ: quia

Expanded text:
sed domus idolorum. Prohibentur etiam hujusmodi delictis sed domus idolorum. Prohibentur etiam hujusmodi delictis maculati jurare in nomine Domini, cujus majestatem mala de eo sentientes polluunt, qui sicut vacca lasciviens asylo percussa, ardentibus diaboli sagittis percussi sunt et legis notitiam reliquerunt, ideoque pascentur in lata et spatiosa via, quae ducit ad mortem. « Particeps idolorum Ephraim. » Ephraim in hoc loco appellantur decem tribus post separationem a domo David ad Jeroboam, qui de tribu fuit Ephraim, cui Jacob benedictionem regni dederat. Interdum appellantur et Joseph nomine, propterea quia Joseph pater fuit Ephraim. Ephraim itaque, hoc est decem tribus participes fuerunt idolorum, quia similes eis fuerant, quos manibus operantes ut deos veIsrael, qui idolorum particeps et amicus est, cujus cultus, religio et cibus a tuo convivio separ Separatum est convivium eorum, » id est, sacrificium idolorum a tuo sejunctum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiens appellat᷑ suꝑba. ꝓpt̾ nimiam erassitu¬
dinem que & iugum susciꝑe det̾etat: ce oestriᷤ
ꝑcussa. tramitem recti deserit sulci. Sic israel
hoc ẽ .xͭ. tͥb. iugum legis de ceruice sua excus¬
sit: & demonico sp̃u ꝑcussa la tam uiam ar¬
ripuit. uoluptates suas sequendo.de q̃
añs dicit. Lataura est: que ducit ad ꝑdicionem.
Hic uox ꝓpħe est. de eodem popło. Et quia cȩꝑat
loqͥ de uacca lasciuiente. seruat metaforam in
reliquiis: dum in latitudinem campoꝵ dñm
dic̃ pasturum isrłitas qͣs agnum. Nunc inquit
hoc ẽ in p̃senti tempore. dum sp̃s hos regit artus.
me uidelicet uiuente. pascet eos dñs in latitudi¬
gorice isrłis nomine heretici appellant᷑: iudas
autem quilibet ecchasticꝰ dm̃confitens. quib
tantur in cȩnouitioꝵ. Balgal enim reuelatio
int̾ytatur: siue uolutabrum. Nec ascendat
in bethauen: hoc ẽ ad arrogantes falsorum
doginatum fictiones: qm̃ non est ibi domꝰ dei

Expanded text:
civiens appellatur superba propter nimiam crassitudinem, quae et jugum suscipere detrectat, et oestro stimulata, tramitem recti deserit sulci. Sic Israel hoc est, decem tribus jugum legis de cervice sua excussit, et daemoniaco spiritu incitata, latam viam arripuit voluptates suas sequendo, de qua Dominus dicit: « Lata via est quae ducit ad perditionem. Hic vox prophetae est de eodem populo: et quia coeperat loqui de vacca lasciviente, servat metaphoram in reliquis, dum in latitudine camporum, Deum dicit pasturum Israelitas quasi agnum. Nunc, inquit, hoc est in praesenti tempore, dum spiritus hos regit artus, me scilicet vivente, pascet eos Dominus in latitudigorice Israelis nomine haeretici appellantur, Judas autem vir quilibet ecclesiasticus Deum confitens, quibus tantur in coeno vitiorum. Galgal enim revelatio interpretatur sive volutabrum. Nec ascendat in Bethaven, hoc est ad arrogantes falsorum dogmatum finctiones, quoniam non est ibi domus Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
suo ciuitatẽ a se edificatam appellaiit ninũ.
qͦd hebrei ce nr̃i niniuemuocant: qͥ patrem
suum belum indm tͣnsferens simulachrum
fecit. qͦd bel uoluit nominari.⁊ ab omnibus
adorari: qͦ nomine ab babyloniis uocat᷑ sic̃ in
daniele legimꝰ. A sydoniis aut̃ & feneibꝰ baal.
ab hebreis uͦ beelzebub. obspurciciã & sordes
immolaticii eruoris uocat᷑ id est uir muscaꝵ:
siue habens muscas. Et qͥa in multis colebatur

Expanded text:
suo civitatem a se aedificatam appellavit Ninum, suo civitatem a se aedificatam appellavit Ninum, quam Hebraei et nostri Ninivem vocant. Qui patrem suum Belum in deum transferens, simulacrum fecit, quod Bel voluit nominari et ab omnibus adorari. Quo nomine a Babyloniis vocatur, sicut in Daniele legitur: a Sidoniis autem et Phoenicibus Baal, ab Hebraeis vero Beelzebub ob spurcitiam et sordes immolatitii cruoris vocatur; id est, muscarum vir, sive habens muscas, et quia in multis colebatur
Abbreviated transcription (Latin):
a dño eis di. Egouos ascendere fecide t̾ra
egypti. S iam misterium uideamꝰ Egyptꝰ
quȩ int̾ptatur tenebre uł meror. infidelita¬
tem sig̾cat iudorum. Mare rubrum: baptis¬
rao &e exercitꝰ eiꝰ qui mersi st̃ in mare rubrũ.
diabolum ce originalia designat peccata: qͦ
in baptismo submergunt᷑. Desertum illud.
ꝑ qͦd mare rubrum tnseuntes pastist manna.
id est corpꝰ & sanguinem xp̃i. uł doctͥnam di¬
uini eloquii. Terra autem reꝓmissionis cȩle
post int̾itum pharaonis. ceciner̃t filirisrł carm̃
dño: sic ipsa de tenebͥs infidelitatis egressa post
cendere dicunt᷑: quia uidelicet tc̃ bene ascen¬
dimus. qñ a t̾renis ad cȩlestia. a uitus ad uir¬
tutes tnsinigrare studemꝰ. Et erit indie illo ait
dñs. uocabit me uir m̃s: & ñ uocabit me baa¬
lim. Et auferam nomina baalim de ore eius.
&e ñ recordabit᷑ ult̃ nominis eoꝵ. De nomine ba¬
alim iuxta litt̾am hoc dicendum. qͦd belꝰ pat̾
fuit nini pͥmi regis assyriorum. qͥ ex nomine

Expanded text:
 Ego vos ascendere feci de terra Aegypti. Sed jam mysterium videamus. Aegyptus, quae interpretatur tenebrae vel moeror, infidelitatem significat Judaeorum, mare Rubrum baptisrao et exercitus ejus submersus in mari Rubro, diabolum signat et originalia peccata, quae in baptismo submerguntur: desertum illud, per quod post mare Rubrum transeuntes pasti sunt manna id est corpus et sanguinem Christi, vel doctrinam divini eloquii. Terra autem repromissionis, coelestpost interitum Pharaonis cecinerunt filii Israel carmen Domino, sic ipsa de tenebris infidelitatis egressa, post cendere dicuntur, quia tunc bene ascendimus, quando a terrenis ad coelestia, a vitiis ad virtutes transmigrare studemus. « Et erit in die illa, ait Dominus, vocabit me vir omnis, et non vocabit me ultra Baalim. Et auferam nomen Baalim de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis eorum. » De nomine Baalim juxta litteram hoc dicendum est: Belus pater fuit Nini primi regis Assyriorum, qui ex nomine
Abbreviated transcription (Latin):
dita fũis incaptiuitatem &e penitentiam e¬
geris: it̾m miscdia m consequaris. Tercioin
qua desponsatione dic̃ apl̃s. de xp̃oloqueis.¬
goga ter a dño desponsata: omnem despon¬
sationem irritã fecit. Unde qͥa desponsata
in egypto pͥmam desponsationem ñ custo¬
diuit. & forncata ẽ ibi dos alienos colendo:
libus firmata. iã ab ampleru uliꝰ ñ recedẽt.
gram scĩ euangłi eam sibi copulare uoluit:
s paucis credentib. maxima pars eorũ col¬
lata syonsalia negligens. in infidelitate per¬

Expanded text:
dita fueris in captivitatem et poenitentiam edita fueris in captivitatem et poenitentiam egeris, iterum misericordiam consequaris. Tertio in qua desponsatione dicit Apostolusgoga ter a Domino desponsata, omnem desponsationem irritam fecit. Unde quia desponsata in Aegypto primam desponsationem non custodivit, et fornicata est ibi deos alienos colendo, secundis firmata, jam ab amplexu non recederet. gratiam sancti Evangelii eam copulare sibi voluit; sed paucis credentibus, maxima eorum par collata sponsalia negligens, in infidelitate per
Abbreviated transcription (Latin):
parationem eiꝰ temporis magna ẽ pax in hoĩbꝰ
maxime int̾ electos apud qͦs nulliꝰ discordiȩ
fomes locum inuenit. De hoc tp̃r dic̃ ysaias.
Non leuabit genscontͣ gentem gladium nec
excebunt᷑ ultra ad p̃lium. Et dormire eos fa¬
ciam fiducialit̾. id est secure eosfaciam in
mea fide & pace quiescere. Uel certe sonmꝰ
iste intelligit᷑ pausatio electoꝵ: qͥm quiete
dormiunt inspe future resurrectionis. Et
sponsabo te insempit̾num: & sponsabote mͥ¬
rationib. & despons abo te mͥ in fide. ut sciã
quia ego dñs.Adutendum: qͦd eandem ple¬
bem ter se ꝓmitait sponsaturum. Primo qͥp¬
pe eam despondit in abraham. eui signaco¬
lum circumcisionis dedit. ut ẽẽt signum
dans legem. Unde & hie insedo loco dictẽ.
sponsabo te mͥ in iusticia. id est in obserua¬
tione legis & in iudicio mandatorum meo¬
rum:ut & uste uiueres. & discretionem in¬
ter bonum & malum faceres. Et in miscdia
& miserationib. ut si ꝓpt̾ peccata tua tra¬

Expanded text:
paratione illius temporis magna est pax in hominibus, maxime inter electos, apud quos nullius discordiae fomes locum invenit. De hoc tempore dicit Isaias: Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium. « Et dormire eos faciam fiducialiter, » id est securos eos faciam in mea fide et pace requiescere. Vel certe somnus iste intelligitur pausatio electorum, qui modo quiete dormiunt in spe futurae resurrectionis. « Et sponsabo te mihi in sempiternum, et sponsabo te mrationibus, et sponsabo te mihi in fide; et scies quia ego Dominus. » Advertendum quod eamdem plebem ter se promittit sponsaturum. Primo quippe eam despondit in Abraham, cui signaculum circumcisionis dedit ut esset signum gem. Unde et hic in secundo loco dicitur: Sponsabo te mihi in justitia, id est in observatione legis, et in judicio mandatorum meorum, ut et juste viveres et discretionem inter bonum et malum scires; et misericordia et miserationibus, ut si propter peccata tua tra
Abbreviated transcription (Latin):
hoc potest intelligimhis uerb̃: quod bona
temporalia ꝓmitait dñs his qui inse credt̾.
Sp̃italit̾ celi sunt apłr. de qͥb psalmista diẽ.
Celi enarrant głam dei: & c̾. Hi cęli exaudi¬
ti sunt tp̃r dñice incarnationis rogantes pro
muliere chananea uł ꝓsocrupetͥ. Isticeli ñe
exaudiunt t̾ram: id ẽ homines in ȩccłla ha¬
bitantes. Et hec t̾ra exaudit triticum. id est
ꝓfert simplicem doctͥnam uet̾is ac noui te¬
stamenti:. ut impleat᷑ illud dñicum. Beatꝰ¬
seruus quem constituit dñs suꝑ familiam
suaniut det illis intempore triticim̃surã.
Exaudit ce uinum. hoc ẽ spĩalem intelli¬
gentiam ita p̃bet. ut sua doctͥna letificet cor¬
da audientium. Sedm qualitatem enim
auditoꝵ: debet formari sermo doctorum.
dat fidelib gr̃am sp̃s seĩ. Et hec hoc est ee¬
lum &e t̾ra. apłi scilicet atq uniuersalis

Expanded text:
hoc potest intelligi in his verbis: quae bona temporalia promittit Dominus his qui in se credunt. Spiritualiter coeli sunt apostoli, de quibus Psalmista ait: « Coeli enarrant gloriam Dei, etc. » Hi coeli exauditi sunt tempore. Dominicae incarnationis, rogantes pro muliere Chananaea, et pro socru Petri. Isti coeli nunc exaudiunt terram, id est homines in Ecclesia habitantes, et haec terra exaudit triticum, id est, profert simplicem doctrinam Veteris et Novi Testamenti, ut impleatur illud Dominicum: « Beatsuper familiam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram. » Exaudiet vinum, hoc est; spiritualem intelligentiam ita praebet, ut sua doctrina laetificet corda audientium. Secundum qualitatem enim auditorum debet formari sermo doctorum. dat fidelibus gratiam Spiritus sancti. Et hoc est coelum et terra, apostoli scilicet atque universalis
Abbreviated transcription (Latin):
iunctio iudeoꝵ & gentium in unitatem fidei
xp̃i: qui ante aduentum xp̃i dissidentes erãt
ab inuicem. Unde &e iudei. gentiles a consortio
suo repellebant. Postea autem in unum xp̃i
ouile conuemientes: iam in una fide dei oĩ¬
potentis pacẽ. & ueram fr̃nam dilectionem
se głant᷑ habe. Hinc ysaias eidem popłodic̃.
Aduena qͦndam tuus adiunget᷑ tͥ: ut ñ iam
sit aduena. s recognoscat᷑ fr̃. Nomine enim
bestiarum. uolucrum. & serpentium. genti¬
les expͥmunt᷑: qͥ hec ꝓdocolebant. Uerum ab
his expugnati. iam ñ his noĩb appellant᷑: s
homines rationales. Unde ce cum petrꝰ linte¬
um ad se missum de cȩlouidisset. in qͦ bestie¬
& uolucres atq serpentes ei monstrabant᷑. &
audiens se illa occide. & manducare debere
respondisset: absit dñe. qͥa nun qͣm commu¬
ne aut immundum intͣuit in os meum: dic̃¬
tum ẽ ei. que ds̃ purificauit. du ne cõmune

Expanded text:
junctio Judaeorum et gentium in unitate fidei Christi, qui ante adventum ejus dissidentes erant ab invicem. Unde et Judaei gentiles a consortio suo repellebant; postea autem in unum Christi ovile convenientes, jam in una fide Dei omnipotentis pacem et fraternam dilectionem se gloriantur habere. Hinc Isaias eidem populo dicit: Advena quondam tuus adjungetur tibi, ut non jam sit advena, sed recognoscatur frater. Nomine enim bestiarum, volucrum, et serpentium, gentiles exprimuntur qui haec pro Deo colebant. Verum ab his expurgati, jam non his nominibus appellantur, sed homines rationabiles. Unde cum Petrus linteum ad se missum de coelo vidisset, in quo bestiae, volucres atque serpentes monstrabantur, et audiret se illa occidere et manducare debere, respondissetque: « Absit, Domine, quia nunquam commune aut immundum intravit in os meum, » dictum est ei: « Quod Deus purificavit, tu ne commune
Abbreviated transcription (Latin):
lacͥinas &e penitentiam peccator: ad iam ꝑpe¬
trata redeunt peccata. Hinimirum peni
De qualb scͥptum est. Canis reu̾sus ad uomi¬
tum suum. ⁊ c̃. Iuxta misticos qͦq sensꝰ. sacdotes
ce pͥncipes heretiei intelligunt᷑: popłs autem

Expanded text:
lacrymas et poenitentiam peccatorum, ad jam perpetrata redeunt peccata. Hi, nimirum poeDe qualibus scriptum est, « Canis reversus ad vomitum suum. » Juxta mysticos quoque sensus, sacerdotes et principes haeretici intelligun
Abbreviated transcription (Latin):
me baalim & c̃. Baalim. ut diximꝰ idem est
qͦd baal. ⁊ int̾pretat᷑ baal habens: baalim uͦ
habens me. Unde hebree & syre mulieres ma¬
ritossuos hoc nomine uocant dicentes baalĩ
inconugio. Est & aliud nom̃ in eadem lingͣ.
sub eadem significatione id ẽ ys qͦd similiter
sonat ur. Unde & mulier ab eis ysa appellat᷑.
qͣsi uirago: eo qͦd a uiro suosumptasit. Que gͦ
nolunt dicere de suis maritisbaal. siue baa¬
lim. dict̃ alio noĩe ysm̃s id ẽ tur m̃s scilicet
habens me in coniugio. Quod itaq hic dic̃ dñs
est intelligendũ. Quia uolens me ostendere
suum uirum. neqͣ qͣm me uocabit baalim. qͦd
dici bnpot̾at: s uocabit me is. id c̃uir meus.
Intantum enim ds odioht̃ nomina idolorũ.
ut nec recordari qͥdem uelit suos electos no¬
minum eoꝵ. Ideoꝙ dic̃ de fideli popło. Ñ uo¬
cabit me uiltͣ baalim ꝓpt̾ ambiguitatem u̾b:

Expanded text:
me ultra Baalim Baalim ut diximus idem est quod Baal, et interpretatur Baal habens, Baalim vero habens me. Unde Hebraeae et Syrae mulieres maritos suos hoc nomine vocant, dicentes: Baal in conjugio. Est et aliud nomen in eadem lingua sub eadem significatione, id est Is, quod similiter sonat vir. Unde et mulier ab eis Issa nominatur, quasi virago, eo quod a viro suo sumpta sit. Quae ergo nolunt de suis dicere maritis Baal, sive Baalim, dicunt alio nomine Is meus, id est vir meus, scilicet habens me in conjugio. Quod itaque hic dicit Domest intelligendum, quia volens me ostendere suum virum, nequaquam vocabit me Baalim, quod bene dici poterat, sed vocabit me Is, id est vir meus. In tantum enim Deus odio habet nomina idolorum, ut nec recordari quidem electos suos velit, nominum eorum, ideoque dicit de fideli populo: Non vocabit me ultra Baal
Abbreviated transcription (Latin):
marcentes. & nicħ antiquȩ gr̃ȩ possidentes.
S ce rudei obinfidelitatem a deo derelicti. di¬
ligunt demones: omni dulcedine hontta¬
tis euacuatos. Siue ꝑuinatia possumꝰ intelli¬
gere traditiones scͥbarum &e phariseorum.
ueritatis sensu ꝓrsꝰ uacuas. &e suꝑsticione ꝑle¬
nas. qͣs ipsi iudei diligebant: relinquentes¬

Expanded text:
marcentes, et nihil antiquae gratiae possidentes. marcentes, et nihil antiquae gratiae possidentes. Sic et Judaei ob infidelitatem a Deo derelicti, diligunt daemones omni dulcedine bonitatis evacuatos. Sive pro vinacia possumus intelligere traditiones scribarum et Pharisaeorum, veritatis sensu prorsus vacuas et superstitione plenas; quas ipsi Jud
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾alit & ꝑ illam & ꝑistam uniu̾sus popłs
isrłitcꝰ sic̃ in sequentib qͦq monstrabit̾:
potest accipi. Iuxta litt̾am ita est intelligen
dine ñ te diligit: quin poti tuum negligeis
amorem adult̾a est. qͥa alt̾i uiro copulatur.
eumq plusqͣm te diligit. Ad qͥd autem ista
ꝑtineant apit᷑. cum subdit᷑. Sic diligit dñs
filios isrł: ⁊c̃. Id ẽ sic̃ tudiligis illam mulierẽ.
&e tam̃ illa plusquam te alium diligit: sic do¬
mintis summo amore filios isrł diligit. s ipsi
eum sꝑnentes respectant ad dos alienos. hoc
est uenerant᷑ & colunt illos:& diligunt uina¬
tia uuarum. Uinatia appellat quȩ nos acinoᷤᷤ
dicimꝰ: id est follicłos uuarum post exp̃ssionẽ
uini. ap̃lo ꝓiectos. Spiritalit̾ autem ꝑ hȩc ui¬
natia demones intelligunt᷑: quiquam dtu
insua dignitate fuerunt. qͦdãmͦ uue erant:
hoc ẽ pinguedine sp̃s sc̃ĩ referti. Postqm uͦ fu¬
perbientes contͣ dm̃ similes ei fieri uoluer̃t:

Expanded text:
 istam, universus populus Israeliticus sicut in sequentibus quoque monstrabitur potest accipi. Juxta litteram ita est intelligendligit, quoniam potius tuum negligens amorem adultera est, quia alteri viro copulatur, eumque plus quam te diligit. Ad quod autem ista pertineant, aperitur cum subditur: « Sicut diligit Dominus filios Israel, » id est, sicut tu diligis illam mulierem, et tamen illa plus alium quam te diligit, sic Dominus summo amore filios Israel diligit, sed ipsi eum spernentes « respiciunt ad deos alienos, » hoc est venerantur et colunt eos, « et diligunt vinacia uvarum. » Vinacia appellat quae nos acinos dicimus, id est, folliculos uvarum post expressionem a prelo projectos. Spiritualiter autem, per haec vinacia daemones intelliguntur, qui quandiu in sua dignitate fuerunt, quodammodo uvae erant, hoc est, pinguedine Spiritus sancti referti; postquam vero superbientes contra Deum, similes ei fieri voluerunt,