comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ministranti nob̾ hon enim ueni inquit minist᷑¬
nos futuros equales angłis Maior enim angłis
descendit adhominem: et creator angłorum su¬
scepit hominẽ: dñs angłorum mortuus ẽ ꝓho
mine Adorabo gͦ ad templũ scm̃ tuũ. Intelligo
tẽplũ tuũ ñmanu factum. s qđ tu fecisti t. St
confitebor nomini tuo. inmiscđia tua & uerita¬
te tua Induob istis confitemui Sicut enim &
inalio psalmo legit᷑ uniuersȩ uiȩ dñi miscdĩa
et ueritas: induob istis confitemur intua mise¬
ricordia. et intua ueritate: Miscłia peccatorem
respexisti: ueritate. ꝓmissionem reddidisti Intua
gͦ miscdia et ueritate. confitebor tͥ: has etiã ego
ꝓmeis uirib reddo qͣs mͥ donasti: faciam mise¬
ricordiam & ueritatem miscđiam in subuenien¬
do: ueritatem inuidicando: His adiuuamur
adõ: his ꝓmeremur dm̃ Merito gͦ miscdia &

Expanded text:
ministranti nobis . «Non enim veni,» inquit, «ministrministranti nobis . «Non enim veni,» inquit, «ministrnos futuros aequales Angelis. Major enim Angelis descendit ad hominem, et Crea or Angelorum suscepit hominem, Dominus Angelorum mortuus est pro homine. «Adorabo» ergo «ad templum sanctum tuum:» intelligo templum tuum non manu factum, sed quod tu fecisti tibi. 5. «Et confitebor nomini tuo, in misericordia tua et veritate tua.» In duobus istis confitemur: sic enim et in alio psalmo legitur, «Universae viae Domini misericordia et veritas» . In duobus istis confitemur; «in tua misericordia, et in tua veritate.» Misericordia peccatorem respexisti, veritate promissionem reddidisti. «In tuadia et veritate» confitebor tibi. Has etiam ego pro meis viribus reddo, quas mihi donasti, faciens misericordiam et veritatem; misericordiam in subveniendo, veritatem in judicando. His adjuvamur a Deo, his promeremur Deum. Merito ergo «misericordia et
Abbreviated transcription (Latin):
anima tanquam uentus: non ut iste intelligatur
uentus quo corpꝰ ꝓpellente sentimus: s ut eiꝰ no¬
mine significetur aliquid inuisibile. qđ nec ocłis
cerni potest. nec sentiri autrib nec odoratu duci.
nec palato gustari. nec manu contrectari. qđ est
utiq uita quedam quauuuimus quȩ anima dr̃
si hos uentos intellexerimus: ñ ẽ qͣre queramus
pennas uisibiles ut cum auib uolemus ad oran¬
dum adtemplum di: s suꝑ nos ipsos inueniemꝰ
dm̃ sedẽ si eius fideles ẽẽ uoluerimus Uidete si
bitat ds̃. Ergo cum gaudium nr̃m despirita¬
lib rebꝰ ñ deterrenis bonis adsumit canticum
dõ. ut psallat corã angłis scĩs: ipsa cong̾gatio
angłoꝵ templũ dĩ est. Adora adtẽplũ dĩ. ł ccłia dcor¬
sũ ⁊eccłia sursũ. Eccłia deorsũ inomnib fidelib:
zeccłia sursũ ĩ om̃ib angłis. S: descend̃ adeccłiã deorsũ.
dñs angłorum: & ei angłi intra ministrauerun

Expanded text:
anima , tanquam ventus, non ut iste intelligatur anima , tanquam ventus, non ut iste intelligatur ventus quo corpus propellente sentimus, sed ut ejus nomine significetur aliquid invisibile, quod neque oculis cerni potest, nec sentiri auribus, nec odoratu duci, nec palato gustari, nec manu contrectari; quod est utique vita quaedam, qua vivimus, quae anima dicitur: si hos ventos intellexerimus, non est quare quaeramus pennas visibiles, ut cum avibus volemus ad adorandum ad templum Dei; sed super nos ipsos inveniemus Deum sedere, si ejus fideles esse voluerimus. Videte si bitat Deus. Ergo cum gaudium nostrum de spiritualibus rebus, non de terrenis bonis assumit canticum Deo, ut psallat coram Angelis; ipsa congregatio Angelorum templum Dei est, adoramus ad templum Dei. Ecclesia deorsum, et Ecclesia sursum: Ecclesia deor in omnibus Angelis. Sed descendit ad Ecclesiam deorsum Dominus Angelorum, et ei Angeli in terra ministraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
celebratur Gaudebat cũ tenebat᷑ c̃adiudicẽ ducebat᷑.
cum incarcerẽ mittebat᷑: cũ ligata ꝓducebatur:
cum incatasta leuabatur: cum audiebatur: cũ
dampnabatur: Inhis omnib gaudebat: et eam
partunt: et uͥ pariat querit. Quis ille locus ẽ ubi
adorandus ẽ ds̃ : Quis mundus: Qđ edificium:
Quȩ deniq sedes incelo. & inter stellas: Quenmus
inscͥpturis scĩs: et inuenimus inuerbis sapientie:
Ego inquid eram cum illo: ego eram. adquam ad¬
gaudebat cottidie Et dic̃ oꝑa euis. et exponit no¬
bis sedem ipsius Quando: Quando ualidas fa
ciebat inquit insummo nubes: qͣndo sedẽ suam
segregabat suꝑuentos Sedes autem eius: tem¬
plum cius Quo gͦ ibimus. suꝑuentos ad oraturi :¬
Si sumus suꝑ uentos adoratun: aues nos iun¬
cunt ad dm̃. Si autẽ intelligamꝰ uentoᷤᷤ aĩas. ħ ẽ. uen¬
torum nomine significatas animas. sicut ait

Expanded text:
celebratur ? Gaudebat cum tenebatur, cum ad judicem ducebatur, celebratur ? Gaudebat cum tenebatur, cum ad judicem ducebatur, cum in carcerem mittebatur, cum ligata producebatur, cum in catasta levabatur, cum audiebatur, cum damnabatur; in his omnibus gaudebat: et eam parturit, et ubi pariat quaerit. Quis est ille locus ubi adorandus est Deus? qui mundus? quod aedificium? quae deniqne sedes in coelo et inter stellas? Quaerimus in Scripturis sanctis, et invenimus in verbis Sapientiae: «Ego,» inquit, «eram cum illo; ego eram ad quam adgaudebat quotidie.» Et dicit opera ejus, et exponit nobis sedem ipsius. Quam? «Quando validas,» inquit, «faciebat in summo nubes quando sedem suam segregabat super ventos» . Sedes autem ejus templum ejus. Quo ergo ibimus? Super ventos adoraturi sumus? Si super ventos adoratur, aves nos vincunt. Si autem intelligamus ventos animas, id est, ventorum nomine significatas animas, sicut ait
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ cordis mei: Ibi enim habemus uocem qͣm ds̃
exaudit: quam ꝓrsus auris humana ñnouit.
lamabant certe qͥsusannã accusabant: & ad celũ
ocłosñ leuabaut. Illa tacebat. & corde clamabat:
ndo illa meruit ex audiri. iñ illi puniri. Est gͣ os in¬
tus: ibi rogamꝰ inde rogam. Et si ostiũ uł domũ p̃pa
rauimus dõ: ibi loquim᷑ : ibi exaudimui Non
facit: nͥ iniquitas sola Deice mediũ peccati pa¬
rietem: et cum illo es quẽ rogas Audisti inqͥt
uerha oris mei: confitebor tͥ: et coram angłis psal¬
lã t̃. Non cotã hoĩb psallã. s coram angłis psallam.
Psalterium meũ: gaudiũ meũ. Sed gaudiũ ieũdein¬
orib corã hominib ẽ: gaudiũ incũ de suꝑio¬
ribꝰ corã angłiᷤ ẽ. ĩ .i. nouit impiꝰ gaudiũ iusti. Non ẽ.
popina: gaudet martyr incathena Quomodo
gaudebat scã crispina cuius hodie sollẽpnitas

Expanded text:
nisi cordis mei? Ibi enim habemus vocem, quam Deus nisi cordis mei? Ibi enim habemus vocem, quam Deus exaudit, quam prorsus auris humana non novit. Clamabant certe qui Susannam accusabant, et ad coelum oculos non levabant; illa tacebat, et corde clamabat: unde illa meruit exaudiri, inde isti puniri . Est ergo os intus; ibi rogamus, inde rogamus: et si hospitium vel domum Deo praeparavimus, ibi loquimur, ibi exaudimur. Non facit, nisi iniquitas sola: dejice medium parietem peccati, et cum illo es quem rogas. «Audisti,» inquit, «verba oris mei; confitebor tibi.» 3. «Et coram Angelis psallam tibi.» Non coram hominibus psallam, sed coram Angelis psallam. Psalterium meum, gaudium meum: sed gaudium meum de inferioribus, coram hominibus est; gaudium meum de superpopina, gaudet martyr in catena. Quomodo gaudebat sancta ista Crispina cujus hodie solemnitas
Abbreviated transcription (Latin):
dñe cȩli & terrȩ: qui abscondisti ħ asapientib &
prudentib & reuelasti ea pariuilis Laudauit pa¬
trem: laudauit dm̃. quia non despicit humiles:
sed despicis suꝑbos Ethic talem confessionem
audituri sumus. Laudis dĩ etgratulationis: Con¬
fitebor tͥ dñe intoto corde meo Totum cor meũ.
inaram tuȩ confessionis impono: Holocaustum
laudis offeram tͥ: Holocaustum enim dicitur sacͥ¬
ficium: uͥ totum incenditur: Grece quippe holon:
latine totum dr Uide quemadiodum offerat
holocaustum sp̃ale: qui dicit. confitebor tibi dñe
intoto corde meo Totum inquit cor meũ: fłama
tui amoris accendat: Nicħ in me relinquat᷑ mͥ: nec
quo respiciam adme ipsum: s totus inte estuem.
totus ardeam inte.: totus diligam te tanquã in¬
flaminatus abste Confitebor tͥ dñe intoto cor¬
de meo. qm̃ audisti uerba oris mei Cuius oris mei:

Expanded text:
ne coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et ne coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Laudavit Patrem, laudavit Deum, quia non despicit humiles, sed despicit superbos. Et hic talem confessionem audituri sumus, laudis Dei, et gratulationis. «Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo.» Totum cor meum in aram tuae confessionis impono, holocaustum laudis tibi offero. Holocaustum enim dicitur sacrificium ubi totum incenditur: graece quippe ὅλον, latine totum dicitur. Vide quemadmodum offerat holocaustum spirituale, qui dicit, «Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo.» Totum, inquit, cor meum flamma tui amoris accendat: nihil in me relinquatur mihi, nec quo respiciam ad meipsum; sed totus in te aestuem, totus in te ardeam, totus diligam te, tanquam inflammatus abs te. «Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo; quoniam audisti verba oris mei.» Cujus «oris mei,»
Abbreviated transcription (Latin):
uocẽ auduumus cantantis. Totꝰ titulus ẽ ipsi dđ.
Uideam̾ gͦ qͥd sit ipsi dauid
onfuebor tibi dñc intoto cor¬
de meo Solet nob̾ psalmi ti¬
tulus indicare quid agatur in¬
tus: hic. autem qm̃ titulus ñ
hoc indicat. s tantum cui can¬
tetur indicat: qͥd agatur in
toto psalmo primus uersus
adnuntiat: confitebor tͥ dñe intoto corde meo: hãc
gͦ confessionem audiamus S prius commemo¬
ro uos confessionẽ in scripturis cum confitem᷑
dis autem confessionem. pauci aduertunt:. Nam
ita nota ẽ confessio peccatorum: ut in quocunq¬
loco scriptuarum auditũ fu̾it confitebor tͥ dñe.
aut confirebimur tͥ: continuo iam consuetudosit
intelligendi. manus currant adpectus tunden¬
dum: usq ad eo ñsolent homines intelligere con¬
fessionem nͥ peccatoꝵ eẽ S nunquid et ipse dñs
qͥd confiteretur: ut intelligeremus confessionẽ
laudis non iniquitatis: Confiteor tͥ inquit pat̃¬

Expanded text:
mus. Totus titulus est, «Ipsi David.» Videamus ergo quid ipsi David. 2. «Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo.» Solet nobis Psalmi titulus indicare quid agatur intus: hic autem quoniam titulus non hoc indicat, sed tantum cui cantetur indicat; quid agatur in toto Psalmo primus versus annuntiat, «Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo.» Hanc ergo confessionem audiamus. Sed prius commemoro vos confessionem in Scripturis, cum confitemur dis autem confessionem pauci advertunt. Nam ita nota est confessio peccatorum, ut in quocumque Scripturarum loco auditum fuerit, «Confitebor tibi, Domine;» aut, «Confitebimur tibi:» continuo jam consuetudine sic intelligendi, manus currant ad pectus tundendum; usque adeo non solent homines intelligere confessionem esse nisi peccatorum. Sed numquid et ipse Dominquid confiteretur; ut intelligeremus confessionem laudis, non iniquitatis: «Confiteor,» inquit, «t
Abbreviated transcription (Latin):
ecligaturaꝵ. Quid facturꝰ ẽ adhuc infans. anima
tenera: ac tendens admaiores qͥd agant. ut qd̃ eos
iudit facere hoc sequat᷑: Babylonia gͦ ꝑsecuta ẽ noͤ
paruulo ᷤᷤ: s ds̃ dedit nob̃ agnitionẽ sui iã grandi¬
b : ut ñ sequerem̃ errores parentũ nr̃oꝵ. Qd̃ et tũc
cõmemoraui p̃dictũ aꝓpħa. adte gentes uenient
abextremo t̾rȩ et dicent uere mendatiũ coluert̃
patres nr̃i. uanitatem quȩ ñ illis ñ ꝓfuit: iã iuue¬
nes dicunt. qͥ occi si erant paruuli. seqñdo ipsas
uanitates. ꝓiciendo autẽ uanitates & reuiuiscen¬
do indm̃ ꝓficient: et retͥbuẽt babyloniȩ. q̃lẽ retͥbutio¬
nẽ illi retͥbuent: Qm retͥbuit nob̃. Paruuli erꝰ uicissĩ
offocent᷑: immo panuili eiꝰ uicissim elidant᷑ et moriãt
ꝗͣ robur faciat adu̾sũ te mala ꝯsuctudo. paruula ẽ.n.

Expanded text:
et ligaturarum. Quid facturus est adhuc infans, anima et ligaturarum. Quid facturus est adhuc infans, anima tenera, attendens ad majores quid agant, nisi ut quod eos viderit agere hoc sequatur? Babylonia ergo persecuta est parvulos nos; sed Deus dedit nobis agnitionem sui jam grandibus, ut non sequeremur errores parentum nostrorum. Quod et tunc commemoravi praedictum a propheta: «Ad te gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Vere mendacium coluerunt» «patres nostri, vanitatem quae illis non profuit» . Jam juvenes dicunt, qui occisi erant parvuli sequendo ipsas vanitates: projiciendo autem vanitates, et reviviscendo in Deum proficiant, et retribuant Babyloniae. Qualem retributionem ei retribuent? Quam retribuit nobis. Parvuli ejus vicissim offocentur; imo parvuli ejus vicissim elidantur, et moriantur. equam robur faciat adversum te mala consuetudo, cum parvula est
Abbreviated transcription (Latin):
Audi. Beatus qͥ retribuet tͥ retributionẽ tuã: quã re¬
tribiuisti nob̾ Quã retributionẽ dic̃: Adhoc claudũ
psalmꝰ. Beatꝰ qͥ tenebit etelidet paruulos tuos ad
petrã. Illã dic̃ infelicẽ: beatũ autẽ qͥ retribuet ei rt¬
butionẽ quã retribuit nob̃. Querimꝰ qͣm retͥbutionẽ.
Beatꝰ inqͥt qui tenebit etelidet paruulos tuos adpe¬
tiã. Ipsa ẽ retributio. Ꝙͥd enim nob̃ fec̃ babylonia
ista: Iã cantauimꝰ in illo psalmo. Sermones iniquoꝵ
p̃ualuerunt aduersũ nos. Quando enĩ nati sumꝰ: par¬
uulo ᷤᷤ nos inuenit ista confusio scłi huiꝰ: et suffoca¬
ut nos erroꝵ diu̾soꝵ uanis opinionib adhuc in¬
fantes. Natꝰ infans: fututus ciuis ierłm. et inp̃de¬
stinatione dĩ iã cius: s interim captiuatꝰ ad tẽpꝰ
quando discit amare nisi quod insusurrauerint
parentes: Instruunt et docent illũ auariciã: ra¬
pinam: mendatia cotidiana: diuersas culturas
ydoloꝵ et demonioꝵ: remedia illicita p̃cantationũ

Expanded text:
Audi: «Beatus qui retribuet tibi retributionem tuam quam retribuisti nobis.» Quam retributionem dicit? Ad hoc claudit Psalmus: «Beatus qui tenebit et elidet infantes tuos ad petram.» Illam dicit infelicem, beatum autem qui retribuet ei retributionem quam retribuit nobis. Quaerimus, quam retributionem: «Beatus,» inquit, «qui tenebit et elidet infantes tuos ad petram.» Ipsa est retributio. Quid enim fecit nobis Babylonia ista? Jam cantavimus in illo psalmo: «Sermones iniquorum praevaluerunt adversus nos» . Quando enim nati sumus, parvulos nos invenit ista confusio saeculi hujus; et offocavit nos errorum diversorum vanis opinionibus adhuc infantes. Natus infans futurus civis Jerusalem, et in praedestinatione Dei jam civis, sed interim captivatus ad tempus, quando discit amare, nisi quod insusurraverint parentes? Instruunt et docent illum avaritiam, rapinas, mendacia quotidiana, diversas culturas idolorum et daemoniorum, remedia illicita praecantationum
Abbreviated transcription (Latin):
manent: in delectatione ꝙ̃ali: et facuit s̃ dextrũ qd̃ si¬
beatitudinẽ ponunt. ignoranteᷤᷤ q̃ sit uera felicitas: ue¬
ra dextera. Hos scriptura filios alienos dic̃ tanquã
ciues ñ iherusalem. s babylonie. Dic̃ enum qͦdã loco
psalmꝰ. Dñe lib̾a me de inanu filioꝵ. alienoꝵ: quoꝵ

Expanded text:
manent in delectatione temporali, et faciunt sibi dextrum quod simanent in delectatione temporali, et faciunt sibi dextrum quod sibeatitudinem ponunt, ignorantes quae sit vera felicitas, vera dextera. Hos Scriptura filios alienos dicit, tanquam cives non Jerusalem, sed Babyloniae: dicit enim quodam loco psalmus, «Domine, libera me de manu fi
Abbreviated transcription (Latin):
le placere. neobliuiscamini iherusalem. et dicat
una anima ur̃a. facta una exmultis pace xpi.
Iicat ipsa captiuata ierusalem hic agens interra
Si oblitus fuero tui iherusalem: obluiscat᷑ me dex¬
tera mea yehement̃ se constrinxit frs mei: obliui¬
scatur me dextera meaꝰ atrociter se obligauit.
poralis Quicqͥd facis ꝓpt̃ uitam ȩternam: dexta
oꝑatur. Si karitati uite eterne inoꝑib tuis mi¬
scueris concupiscentiam uitȩ temporalis aut lau¬
dis humanȩ aut alicuius cõmoditatis scłaris:
cognouit sinistra tua qͥd faciat dextera tua Et
noscis eẽ inprecepto euuangłii: nesciat sinstra
tua quid faciat. dextera tua. Si oblitus ergo fue¬
ro tui inquit iberusalem: obluuscatur me dexte¬
ra mea Et uere sic contingit Prenuntiauit: non
optauit Talib qui obluuscuntur iherusalem:
hoc contingit qđ dixit. Obliuiscitur illos dexti¬
ra corum: Uita enim ȩterna manit inse: ulli rt¬

Expanded text:
le placere, ne obliviscamini Jerusalem; et dicat le placere, ne obliviscamini Jerusalem; et dicat una anima vestra, facta una ex multis pace Christi, dicat ipsa captiva Jerusalem hic agens in terra: «Si oblitus tui fuero, Jerusalem, obliviscatur me dextera mea.» Vehementer se constrinxit, fratres mei: «Obliviscatur me dextera mea;» atrociter se obligavit. poralis. Quidquid facis propter vitam aeternam, dextera operatur. Si charitati vitae aeternae in operibus tuis miscueris concupiscentiam vitae temporalis, aut laudis humanae, aut alicujus commodi saecularis; cognovit sinistra tua quid faciat dextera tua. Et nostis esse in praecepto Evangelii, «Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua» . «Si oblitus» ergo, inquit, «tui fuero, Jerusalem, obliviscatur me dextera mea.» Et vere sic contingit: praenuntiavit, non optavit, Talibus qui obliviscuntur Jerusalem, hoc contingit quod dixit; obliviscitur illos dextera eorum: vita enim aeterna manet in se; illi re
Abbreviated transcription (Latin):
auaricia: qͣm quidam appetentes naufragauerunt
afide: et inseruerunt se dolorib multis Ergo con¬
traria sunt ista eantica: Non sunt contraria: Ui¬
dete quid diuitib dictum sit Non suꝑbȩ saꝑe neq
sperare uuncerto diuitiarum Bona operari: faci¬
le tribuere: thesauriare fundamentum bonum
infuturum: Paupib autem quid dictumẽ: Qui
uolunt diuites fieri: incidunt intemptationem
ondixit qui diuites sunt: sed qui uolunt diuites
fieri Nam si iam diuites eẽnt: alterum canticum
audirent. Diues audit ut eroget: paup audit ne
capiunt canticum syon: suspendite ut dixi orga¬
na insalicib inmedio ei Differte que dictur eft̃.
ncipunt ẽẽ ligna fructuosa: mutantur arbores:
habebunt fructum bonum Iam licet ibi nobis
cantare: inaures audientium: Sed cum inter
istos obstrepentes male interrogantes ueritati
resistentes uersaminiꝰ obstringite uos. non eiᷤ uel¬

Expanded text:
avaritia; quam quidam appetentes naufragaverunt avaritia; quam quidam appetentes naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis» . Ergo contraria sunt ista cantica? Non sunt contraria. Videte quid divitibus dictum sit: «Non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum», bona operari, tribuere, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum. Pauperibus autem quid dictum est? «Qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem.» Non dixit, qui divites sunt; sed, «Qui volunt divites fieri.» Nam si jam divites essent, alterum canticum audirent: dives audit ut eroget, pauper audit ne capiunt canticum Sion, suspendite, ut dixi, organa in salicibus in medio ejus; differte quae dicturi estis. Incipiunt esse ligna fructuosa, mutantur arbores, et habebunt fructum bonum: ibi jam licet nobis cantare in aures audientium. Sed cum inter istos obstrepentes, male interrogantes, veritati resistentes versamini, obstringite vos non eis vel
Abbreviated transcription (Latin):
sedet suꝑ fluuium suspirat ȩcernam ierusalem re¬
cordatur syon. & ut ꝑueniat ad syon erogat fcce
habes canticum: qđ diuites accepunt decanticis
syon Operentur tangant organa: ñuacent: cũ
inuencrint hominem dicentẽ sibi quid ẽ qd̾ faciᷤ
ꝑdis restuas tanta erogando. thesaurira filiis tu¬
is : cum uiderint ñcaꝑe. et intellexerint lignum
cẽ salicis: non facile dicant quare agant. et quid
agant: suspendant organa insalicib babilonis:
rit̃ salices autem cantent: ñ cessent. operentiuur.
Ion enim ꝑcdunt qđ erogant Seruo commen¬
dant. & tutum ẽ. xp̃o commendant & perit :
Audistis canticum diuitum decanticis syon:
audite canticũ paupũ. Idem paulus loquitur
icħ intulimus inhunc mundum. s nec auferre
aliqͥd possumus Habentes uictum & tegumta¬
gunt hominem ininteritum et ꝑditionem Hec sut
flumina babilonis Radix ẽ enim omniũ malorũ

Expanded text:
sedet super fluvium, suspirat aeternae Jerusalem resedet super fluvium, suspirat aeternae Jerusalem recordatus Sion; et ut perveniat ad Sion, erogat. Ecce habes canticum quod divites acceperunt de canticis Sion. Operentur, tangant organum, non vacent, cum invenerint hominem dicentem sibi: Quid est quod facis? perdis res tuas tanta erogando; thesauriza filiis tuis. Cum viderint non capere, et intellexerint lignum esse salicis, non facile dicant quare agant, et quid agant, suspendant organa in salicibus Babylonis. Praeter salices autem cantent, non cessent, operentur. Non enim perdunt quod erogant. Servo commendant, et tutum est; Christo commendant, et perit? 14. Audistis canticum divitum de canticis Sion; audite et canticum pauperum. Idem Paulus loquitur: «Nihil intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus: victum et tegumengunt hominem in interitum et perditionem.» Haec sunt flumina Babylonis. «Radix est enim omnium malorum
Abbreviated transcription (Latin):
nis facile tribuant : communicent: thesaurirent
sͥ fundamentum bonum infuturum: ut app̃hen¬
dant ueram uitam Hoc canticum decanticis sy¬
on diuites acctperunt: primo ñ suꝑbe saꝑe. Extol¬
lunt enim diuitie Et qͦs extollunt: flumina illa
extolluq̃. Quid ergohis precipitur Ante omĩa
ñsupbe sape Quod sapuã diuitiȩ hoc caueant
indiuiciis: caucant indiuiciis suꝑbiam Ipsũ enĩ
malũ ẽ: qđ important diuitiȩ maxime incautis
hominib Non enim aurum malum ẽ qđ ds̃ con¬
didit: sedhomo malus ẽ. auarus relinquens creato¬
rem: & conuersus adcreaturam Hoc gͦ sibi preca¬
ueat: ne sit supbus: & suꝑ fluuium babilonis se¬
deat Hoc enm illi dictum ẽ: non supbę sapere.
Ergo sedeat. Aseq speret mincerto diuic¬
arum. Ergo super flumen babylonie
sedeat. Si enim spauerit inincerto diuitiarum: tra¬
hitur aflumine babilonis: Si uͦ humiliau̾it se &
ñ suꝑbient et ñsperauenrit inincerto diuitiarum:

Expanded text:
facile tribuant, communicent, thezaurisent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Hoc canticum de canticis Sion divites acceperunt, primo, «non superbe sapere.» Extollunt enim divitiae; et quos extollunt, flumina illa tollunt. Quid ergo his praecipitur? Ante omnia, «non superbe sapere.» Quod faciunt divitiae, hoc caveant in divitiis; caveant in divitiis superbiam. Ipsum  divitiae incautis hominibus. Non enim aurum malum est, quod Deus condidit; sed malus est homo avarus relinquens Creatorem, conversus ad creaturam. Hoc ergo ibi praecaveat, ne sit superbus, et super fluvium Babylonis sedeat. Hoc illi enim dictum est, «Non superbe sapere:» ergo sedeat. «Neque sperare in incerto divitiarum:» ergo super flumina Babylonis sedeat. Si enim speravit in incerto divitiarum, trahitur a flumine Babylonis. Si vero humiliaverit se, et non superbierit, et non speraverit in incerto divitiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
b̾nat nos mͦ desuꝑ: amplectetur secũ inilla ciuitate.
cum eqͣles erimus angłis dĩ. Non auderemus hoc
suspicari de nob̾. nͥ ꝓmitteret uerctas Hoc gͦ con¬
cupiscite fr̃s: hoc die noc̾tuq cogitate Q uicquid
demundo arriserit felicit: nolite p̃sumere: nolite
libent᷑ colloqͥ cũ cupiditatib ur̃is Hostis maior
ẽ: occidatur ad petram. Breuis hostis ẽ: elidatur
ad petram: Et maiores inpetra occidite: et mi¬
nores adpetrã elidite. Petra uincat. Inpetra ediffica¬
mini: si ñ uultiꝰ aut afluiio. aut auentiᷤ. aut aplu¬
ur̃is. Transiet captiuitas ueniet felicitaᷤ. Dampnabr̃
hostis extremus: & cum rege sine morte tͥum¬

Expanded text:
bernat nos modo desuper: amplectetur secum in illa civitate; aequales erimus Angelis Dei. Non auderemus hoc suspicari de nobis, nisi promitteret Veritas. Hoc ergo concupiscite, fratres, hoc die noctuque cogitate. Quidquid de mundo feliciter arriserit, nolite praesumere: nolite libenter colloqui cum cupiditatibus vestris. Hostis major est, occidatur ad petram: brevis hostis est, elidatur ad petram. Et majores ad petram occidite, et minores ad petram elidite. Petra vincat. In petra aedificamini, si non vultis tolli aut a fluvio, aut a ventis, aut a plue in cordibus vestris. Transiet captivitas, veniet felicitas, damnabitur hostis extremus, et cum rege sine morte trium
Abbreviated transcription (Latin):
minori: M intelligemꝰ. Maior uidebatur popłs
ces nr̃os: nos uuumꝰ decodicib ipsoꝵ. S ut gene¬
raliter de omnib intelligatis fr̃s maiorẽ et mino¬
iem: maior dicitur. homo carnalis.⁊minor dicit̃.
homo spiritalis: qͥa prius ẽ carnalis. et postea spi¬
ritalis. Habes apłm aꝑte dicentem. Primꝰ homo
portauimꝰ imaginẽ t̾reni: portemꝰ et imaginem

Expanded text:
minori, modo intelligimus. Major videbatur populus minori, modo intelligimus. Major videbatur populus ces nostros; nos vivimus de Codicibus ipsorum. Sed ut generaliter de omnibus intelligatis, fratres, majorem et minorem; major dicitur homo carnalis, et minor dicitur homo spiritualis; quia prius est carnalis, et postea spiritualis. Habes Apostolum aperte dicentem: «Primus homportavimus imaginem terreni, portemus et imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
minero: addidit statim. Si non p̃posuero ierłm:
inprincipio iocunditatis meȩ Ibi ẽ enim summa
locunditas uͥ dõ fruimur. u de fr̃nitate coheren
te ciuica societate securi sum̾. Nullus ibi nos uiola
bit temptator: nullus uł adaliquã illecebrã ꝓcelłe
poterit. nichil ibi delectabit ñ bonũ. Moriet ibi
om̃is necessitas: oriet᷑ ibi sũma felicitas. Si ñ ꝓposue¬
ro ierłm: inprincipio iocunditatis mee. Ei con
mento dñe filioꝵ edom. E dom ipse dictus ẽ: qui &
esau. Audistis enĩ mͦ cum apłs legeretur. Iacob di¬
lexi: esau autem odio habui. Duo filii erant inuno
uttro: ambo gemini. inutero rebecce: filii ysaac.¬
et nepotes abrahe.Nati sunt ambo: unus adhere¬
ditatẽ. alt̃ ad etheredationẽ fuit autẽ hostis frĩs
sui iste esau: quia p̃uenit eius benedictionẽ filius
minorꝰ & impletum ẽ. maior seruuet minor. Ma¬
ior gͦ qͥs ẽ & minor qͥs ẽ: Et qͥs ẽ maior qͥ scruiet

Expanded text:
minero;» addidit statim, «Si non praeposuero Jerusalem minero;» addidit statim, «Si non praeposuero Jerusalem in principio jucunditatis meae.» Ibi est enim summa jucunditas, ubi Deo perfruimur, ubi de securi sumus. Nullus ibi tentator nos violabit, nullus vel ad aliquam illecebram percellere poterit, nihil ibi delectabit nisi bonum. Morietur ibi omnis necessitas, orietur ibi summa felicitas. «Si non praeposuero Jerusalem in principio jucunditatis meae.» 18. mento, Domine, filiorum Edom.» Edom ipse dictus est qui et Esau: audistis enim modo cum Apostolus legeretur, «Jacob dilexi, Esau autem odio habui.» Duo filii erant in uno utero, ambo gemini, in utero Rebeccae, filii Isaac, nepotes Abrahae: nati sunt ambo; unus ad haereditatem, alter ad exhaeredationem. Fuit autem hostis fratris sui iste Esau, quia praevenit benedictionem ejus filius minor; et impletum est, «Major serviet minori» . Major ergo quis est, et minor quis est, et quis est major qui serviet
Abbreviated transcription (Latin):
cum sẏon ñ sonat: Ipsa ẽ lingua nr̃a: canticũ ihe¬
rusalem. Canticum delectationis huius scłi lin¬
gua aliena: lingua barbara ẽ: quã incaptiuitate
didicimus. Ergo mutus erit deo: qui oblitus fue¬
rit iherusalem. Et parũ ẽ meminisse. Nã et ho¬
stes meminerunt eius. uolentes eam euertere. Quȩ
est ista ciuitas dicunt: qui sunt xp̃iam: et q̃les
sunt.xp̃iani: Osi non essent xpĩan. Uicit iam
captiua turba captiuatores suos: & tam̃ mur¬
murant: seiuunt: & uolunt interficere apud
se peregrinantẽ scãm ciuitatt̃: sicut uoluit ipsum
populũ interficere pharao. cũ masculos occidebat
natos. et feminas relinquebat. Lututes prefocabat.
concupiscentias nutriebat. Parum ẽ ergo meminis¬
se Uide quomͦ memineris. Quedã enim cum odio
meminimꝰ: quedã cum amore. Cum gͦ dirisset
si oblitus tui fuero ierłm. obliuiseat᷑ me dextera
mea: adhereat lingua mea faucib meis. nͥ tui me¬

Expanded text:
ca Sion non sonat? Ipsa est lingua nostra, canticum Jeca Sion non sonat? Ipsa est lingua nostra, canticum Jerusalem. Canticum dilectionis saeculi hujus, lingua aliena, lingua barbara est, quam in captivitate didicimus. Ergo mutus erit Deo, qui oblitus fuerit Jerusalem. Et parum est meminisse; nam et hostes meminerunt ejus, volentes eam evertere. Quae est civitas ista, dicunt? qui sunt Christiani? et quales sunt Christiani? O si non essent Christiani! Vicit jam captiva turba captivatores suos, et tamen murmurant, et saeviunt, et volunt interficere apud se peregrinantem sanctam civitatem: sicut voluit ipsum populum interficere Pharao, quando masculos occidebat natos, et feminas relinquebat; virtutes praefocabat, concupiscentias nutriebat. Parum ergo est meminisse: vide quomodo memineris. Quaedam enim cum odio meminimus, quaedam cum amore. Cum ergo dixisset, «Si oblitus tui fuero, Jerusalem, obliviscatur me dextera mea. Adhaereat lingua mea faucibus meis, nisi tui me
Abbreviated transcription (Latin):
pis. neq clamor inplateis eoꝵ. Nunqͥd hr̃e istã felicita¬
tẽ hoc ẽ peccare: Non. S facere illã dexterã: cum sit si¬
nistra sꝓterea secutus qͥd ait: Beatũ dixerunt ppłm
cui hȩc sunt Ecce unde locutũ ẽ os eoꝵ uanitatẽ qͥa
beatũ direrunt popłm cui hec sunt. Lu qͥdẽ cius¬
ierłm qͥñ obliuisceris ierłm ne obliuiscat᷑ te dext̾a
tua: ecce illi qͥ locuti sunt uanitatẽ. beatũ dirert̃
desicd̾atis bona dm̃: si desideratis ciuitatẽ illã icrłm:
si concupiscitis uitã et̾nam. Omĩs ista t̾rena felicitas
sinistra uob̃ sit: ula sit dextera qͣ semꝑ habebitis: ⁊
si habueritis sinistrã nolite de sinistra p̃sumere. Nõne
corpis eũ qͥ de sinistra uoluit manducare: Si men¬
sȩ tuȩ iniuriã putas fieri manducante conuiua de
sinistra: qͦm̾ ñ fit iniuria mense dĩ. si qđ̃ dextrã ẽ. si¬
nistrũ feceris. et qđ sinistrũ.ẽ. dextrum feccris: Quio
nero. Ut quid enim loquitur: ut quid sonat qͥ canti¬

Expanded text:
clamor in plateis eorum.» Numquid habere istam felicitatem, hoc est peccare? Non; sed facere illam dexteram, cum sit sinistra. Propterea secutus, quid ait? «Beatum dixerunt populum cui haec sunt.» Ecce unde locutum est os eorum vanitatem, quia beatum dixerunt populum cui haec sunt. Tu quidem cisalem, ne obliviscatur te dextera tua; ecce illi qui locuti sunt vanitatem, beatum dixerunt desideratis bona Dei, si desideratis civitatem illam Jerusalem, si concupiscitis vitam aeternam. Omnis ista terrena felicitas sinistra vobis sit; illa sit dextera quam semper habebitis: et si habueritis sinistram, nolite de sinistra praesumere. Nonne corripis eum qui de sinistra voluerit manducare? Si mensae tuae injuriam putas fieri manducante conviva de sinistra; quomodo non fit injuria mensae Dei, si quod dextrum est, sinistrum feceris, et quod sinistrum est, dextrum feceris? Quid nero. Utquid enim loquitur, utquid sonat, qui canti
Abbreviated transcription (Latin):
uitate babyloniȩ ĩreditũ irłm renouat᷑: et fit reno¬
uatio q̃dã scłm nouũ et int̾iorẽ hoĩe: et fit minor
ꝓbati. Uult et ipse eligi: fiat minor łdom autẽ appel¬
latꝰ ẽ deqͦdã cibo lenticule rubro: id ÷ roseo qͦdã cibo.
Bñ cocta erat lenticula defricata: ꝯcupiuit iste esau
afrẽ suo iacob et cessit illi pͥmatũ suũ: uictus concu¬
piscentia manducande illiꝰ lenticule. Iue cessit cibũ
uoluptatiᷤ. ⁊ sumpsit honorẽ dignitatis. Ita explacito
qͦdã int̃ eo ᷤ factũ ẽ utille maior et ille minor sit: ut
maior seruiet minori: et appellatꝰ ẽ edom. Int̃p̃tat᷑
aũ qͣntũ dicunt qͥ illã linguã hebreã noueit̃. edom san¬
guis. Nã et punice edom d̃r sangius. Noli mirari Ad
sangͥnẽ ꝑtinẽt õs carnales. Caro ⁊ sangͥs regnũ dĩ ñ poᷤ¬
sidebunt. Nilluc ꝑtinet edom: ꝑtinet iacob. qͥ caruit
cibo carnali ⁊ sũpsit honorẽ sp̃italẽ. Illc uͦ factus ẽ ũmicꝰ

Expanded text:
vitate Babyloniae in reditum Jerusalem, renovatur, et fit renovatio quaedam secundum novum et interiorem hominem; et fit minor obati. Vult et ipse eligi? Fiat minor. Edom autem appellatus est de cibo quodam lenticulae rubro, id est roseo quodam cibo. Bene cocta erat lenticula defricata; concupivit iste Esau a fratre suo Jacob, et cessit illi primatum suum, victus concupiscentia manducandae illius lenticulae. Ille autem cessit cibum voluptatis, et sumpsit honorem dignitatis. Ita ex placito quodam inter eos factum est ut ille major, ille minor sit, ut major serviret minori; et appellatus est Edom . Interpretatur autem, quantum dicunt qui illam linguam noverunt, Edom, Sanguis: nam et Punice Edom, sanguis dicitur. Noli mirari: ad sanguinem pertinent omnes carnales. «Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt» . Non illuc pertinet Edom; pertinet illuc Jacob, qui caruit cibo carnali, et sumpsit honorem spiritualem. Ille vero factus est inimicus.
Abbreviated transcription (Latin):
centiũ euacuate euacuate usq ad fundam̃tũ in ea
stũ gͦ diẽ mem̃to qñ euertere uolebãt illi ierłm. Qnͣta ᷤ
enim ꝑsecutiones passa ẽ ȩccłia: Quomͦ dicebant fi¬
lii edom. id÷ carnales homines subditi diabolo &
angłis eius colentes lapides et ligna. seqñtes concu¬
piscentias carnis: extinguite xp̃ianos. tollite xp̃ia¬
nos. nec unus remaneat: euertite usq ad fundam̃¬
ta: Nonne dicta sunt hȩc: Etcum ista dicerentur.
ꝑsequentes impbati sunt martyres coronati sunt.
Dicentiũ euacuate euacuate usq ad fundamenta in
ea. filii edom dicunt euacuate euacuate et ds̃ dic̃
struite. Cuius uerba possent superare nisi des
se adillã filia babylonis infelix infelix. ipsa ex¬
ultatione tua ipsa p̃sumptione tua et inimici
tui: filia babylonis infelix. Cuutas ipsa dicitur
babylon & filia babylonis. Quomͦ ierłm. et filia ie¬
rusalem. et quomͦ syon. et filia syon: hoc mͦ appel¬

Expanded text:
 usque dum fundamentum in ea.» Istum ergo diem memento, quando evertere volebant illi Jerusalem. Quantas enim persecutiones passa est Ecclesia! Quomodo dicebant filii Edom, id est carnales homines, subditi diabolo et angelis ejus, colentes lapides et ligna, sequentes concupiscentias carnis: Exstinguite Christianos, tollite Christianos, nec unus remaneat; evertite usque ad fundamentum! Nonne dicta sunt haec? Et cum ista dicerentur, persequentes improbati sunt, martyres coronati sunt. «Dicentium, Evacuate, evacuate, usque dum fundamentum in ea.» Filii Edom dicunt, «Evacuate, evacuate;» et Deus dicit, Servite. Cujus verba possunt superare, nisi Dei, se ad illam: «Filia Babylonis infelix.» Infelix ipsa exsultatione tua, ipsa praesumptione tua, et inimicitiis tuis: «Filia Babylonis infelix.» Civitas ipsa dicitur Babylon et filia Babylonis: quomodo Jerusalem et filia Jerusalem, et quomodo Sion et filia Sion, hoc more appel
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe: non ẽẽ obnoxium incuuitate alicui potenti:
semꝑ peregrinari. et diuersitate nationum ani¬
mum pascere: et augmentis lucroꝵ diuitẽ reme¬
are: Fliuuus c̃ et iste babilonis Lucra tua qͣndo
stabunt. quando presumpturus. quando secu¬
rus eris exhis que ac quiris: Quanto eris diti¬
or. tanto timidior Uno naufragio. nudꝰ existi
et recte plangis in flumine babilonis: quia no¬
ñ se mittunt iflumina babyloniᷤ. s sedẽt sr̃ flumina
babiloni: et fet̃ sr̃ flumina budylonᷤ. ł uisᷤ qui iapi¬

Expanded text:
capere, non esse obnoxium in civitate alicui potenti, capere, non esse obnoxium in civitate alicui potenti, semper peregrinari, et diversitate negotiorum et nationum animum pascere, et augmentis lucrorum divitem remeare. Fluvius est et iste Babylonis. Lucra tua quando stabunt? quando praesumpturus, quando securus eris ex his quae acquiris? Quanto eris ditior, tanto timidior. Uno naufragio nudus exibis, et recte te planges in flumine Babylonis, quia nonon se mittunt in flumina Babylonis; sed sedent super flumina Babylonis, et flent super flumina Babylonis, vel i
Abbreviated transcription (Latin):
exercere: inde ditescereꝰ ibi occupare animum:
inde ꝑciꝑe uoluptatem: adtendat exitum: et ui¬
deat illud qđ amauit non eẽ fundamentũ ierłm:
s fluuium babilonis Alius dixit Magna res ẽ
militare: Om̃s agricole. formidant eos qui mili¬
tant: obsecuntur eis: tremunt eos: Si fuero agri¬
cola. tueo militarem: Si fuero militaris. tunebor
bilonis p̃cipitasti: et eum turbtilentiorẽ & rapatio¬
rem. limeri uis aminore:tune maiorẽ. Dotest te
ipso maior fieri subito qͥte timet. ñꝗͣ aũ erit minor
quem debes tumcre Aduoeatum inquid esse
magna res est: potentissima eloquentia in om̃ibꝰ
habere susceptos pendentes exlingua disciti pa¬
troni sui: et exeuis ore sperantes. uł dampna. uł
lutem: Hescis qͦte miseris Alius et iste fluuius
babilonis est: et qđ multum sonat strepitꝰ aquȩ.
quia trabit: Nauigare inquit alius & negociari
magnum ẽ: scire multas ꝓuincias : lucra undiq

Expanded text:
exercere, inde ditescere, ibi occupare animum, exercere, inde ditescere, ibi occupare animum, inde percipere voluptatem; attendat exitum, et videat illud quod amavit non esse fundamentum Jerusalem, sed fluvium Babylonis. Alius dixit: Magna res est militare; omnes agricolae formidant eos qui militant, obsequuntur eis, tremunt eos: si fuero agricola, timebo militarem; si fuero militaris, timebor fluvium praecipitasti, et eum turbulentiorem et rapaciorem. Timeri vis a minore, time majorem: potest te ipso major fieri subito, qui te timet; nunquam autem erit minor, quem debes timere. Advocatum esse, inquit, magna res est, potentissima eloquentia; in omnibus habere susceptos pendentes ex lingua diserti patroni sui, et ex ejus ore sperantes vel damna, vel lutem. Nescis quo te miseris: alius et iste fluvius Babylonis est; et quod multum sonat, strepitus aquae quia trahit. Navigare, inquit alius, et negotiari magnum est; scire multas provincias, lucra undique
Abbreviated transcription (Latin):
ista confusione scłi huiꝰ inista babylonia ñ ciueᷤ
habitamꝰ. s captiui detinemur. oportet ut non
tantũ ista cantemꝰ s et faciamꝰ affectu cordis pio:
religioso desidio ȩt̃ne ciuitatis. ht̃ ⁊het ciuitaᷤ q̃ba¬
ult᷑ spanteᷤᷤ totũq gauduĩ suũ ibi figcteᷤ ibi fimẽteᷤᷤ⁊ uid̾¬
mus eos ꝓre publica trena. plurimum laboran¬
tes S et inea quicunq fidelit uersantur. si ñ
ibi appetant suꝑbiam. & perituram elationẽ.
odiosamq iactantiam: s ueram fidem exhibe¬
ant quam possunt: quamdiu possunt: quib
possunt: ad quantum uident terrena. & adqͣn¬
tum intelligunt speciem ciuitatis: noneos si¬
lis aliam ciuitatem. cui uere debeant¬
ant suspirare: ꝓqua debeant cunctaco ari: ad
quam capessendam debeant cuies suos secum ꝑe¬
grinos quantum ualuerint adhortari Propterea
attendite flumina babilonis: Fumina babilonis
sunt omnia quȩ hic amantur. & transeunt: Ne¬
scio qͥs amauit uerbi gra agriculturam: ipsam

Expanded text:
ista confusione saeculi hujus, in ista Babylonia non cives habitamus, sed captivi detinemur; oportet ut non tantum ista decantemus, sed et faciamus affectu cordis pio, religioso desiderio aeternae civitatis. Habet ultra sperantes, totumque gaudium suum ibi figentes, ibi finientes, et videmus eos pro republica terrena plurimum laborare: sed et in ea quicumque fideliter versantur, si non ibi appetant superbiam et perituram elationem odiosamque jactantiam; sed veram fidem exhibeant, quam possunt, quamdiu possunt, quibus possunt, ad quantum vident terrena, et ad quantum intelligunt speciem civitatis; non eos silis aliam civitatem, cui vere debeant suspirare, pro qua debeant cuncta conari, ad quam capessendam debeant cives suos secum peregrinos, quantum valuerint, adhortari. Propterea  charissimi, attendite flumina Babylonis. Flumina Babylonis, sunt omnia quae hic amantur et transeunt. Nescio quis amavit, verbi gratia, agriculturam ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
sconditi: ħautem duo id ÷ sapientiã et scientiam
tantur eloquia: maximȩ loquente scõ lob. ubi
quodãmͦ singła disfiniuntur: ait enim. Bixit autẽ
hõi ecce pietas ẽ sapia: abstine autẽ amalo sei

Expanded text:
sconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam et scientiam,sconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam et scientiam,tantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiuntur; ait enim, «Dixit autem homini, Ecce pietas est sapi
Abbreviated transcription (Latin):
stria continet animalia. quȩ aliomͦ inscͥpturis
arida dicitur: sicut scriptum ẽ. appareat arida.
quemnadmodũ sunt aquę subspeluncarum came¬
ris aut subnauib suꝑ natantib: sed ideo super
mare dicitur ÷ quia in finec pri¬
moe⁊ marie super eminet.¬
dboreres: Sic dictus ẽ pharao exisse suꝑ aqͣm:¬
ita enim habet grecus. qͦd quidam latins hñt ad
aquam: Sic dñs suꝑ puteum sedebat: qđ ambo
supiores essent q̃m flumen. et puteus ile iurta
flum̃: iste iuxta puteũ. Si autẽ etiã aliud aliqͥd qd
ad nos magis ꝑtinet ista dicta significãt: fecit.
uerũ ⁊̃ intelligẽ diuina donauit. hoc qui non¬
dum possunt. s solam fidem fumissimam tenent:
tanquam infra cȩlos. terrȩ nomine figurantur.
tquia inbaptismo quẽ acceꝑunt inconcussa cre¬
dulitate consistunt: ideo dictum ẽ. firmauit t̾rã
in illo sint om̃s thesauri sapientiȩ & scientie ab¬

Expanded text:
stria continet animalia, quae alio modo in Scripturis stria continet animalia, quae alio modo in Scripturis arida dicitur, sicut scriptum est, «Appareat arida, quemadmodum sunt aquae sub speluncarum cameris, aut sub navibus supernatantibus: sed ideo nuper mare dicitur, quia inferiori mari supereminet. Sic dictus est Pharao exisse super aqita enim habet graecus, quod quidam Latini habent, «ad aquam» ; sic Dominus «super puteum sedebat» : quod ambo superiores essent quam flumen et puteus; ille juxta flumen, iste juxta puteum. 8. Si autem etiam aliquid aliud, quod ad nos magis pertinet, ista dicta significant: «fecit etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum est, «Firmavit terram hristo quod in illo sint «omnes thesauri sapientiae et scientiae ab
Abbreviated transcription (Latin):
entia fecerit: Antantũ ibi expͥmendũ fuit. ut
incȩt̾is etiam tacitum posset intelligi: ut iste sensꝰ¬
sit. qͥ fec̃ cȩlos inintellec̾tu. qͥ fundauit t̾rã suꝑ aqͣs.
et ut ħͥ subaudias inintellectuꝰ qui fec̃ luminaria
magna solus. solem inpotestatẽ dici. lunã et stel¬
las inpotestatem noctis: utiq inintellectu: Q̾ mͦ
gͦ solus: si hoc ẽ. inintellectu. uel inintelligentia.
qđ ẽ. insapientia. id: inu̾bo unigenito: An qͥa
tͥnitas non sunt tres dii. s unus ds̃. ad id refer
fec̃: S qͥd ẽ qͥ firmauit t̾ram suꝑ aqͣs: Obscura .il.
questio ẽ. quia t̾ra grauior udetur: ut ñ portare
aqͣs. s abaquis potuis portari credatur: De qua
re ne adũsus eos qͥ se putant ista certis rationib con¬
ꝑisse. contentiose scripturaᷤ nras defendere uidea¬
mur: siue. ita. siue alit̾ sit: habemꝰ qd deꝓximo ĩtel¬
ligamꝰ: terrã que habitatur ab hominib & t̃re¬

Expanded text:
entia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut entia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut in caeteris etiam tacitum posset intelligi: ut iste sit sensus, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui fundavit terram super aquas;» ut et hic subaudias, «in intellectu: Qui fecit luminaria magna solus, solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis;» utique, «in intellectu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in intelligentia,» quod est «in Sapientia,» id est, in Verbo unigenito? An quia Trinitas non sunt tres dii, sed unus Deus, ad id refert Obscura enim quaestio est; quia terra gravior videtur, ut non portari aquis, sed aquas potius portare credatur. De qua re ne adversus eos qui se putant ista certis rationibus comperisse, contentiose Scripturas nostras defendere videamur; sive illud ita, sive aliter sit, habemus quod de proximo intelligamus, terram quae habitatur ab hominibus et terre
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ ẽ ꝑ hoĩes fec̃. Cũ .ii. dixisset qͥfec̃ luminaria magna sol:¬
gna solus: Que sint eadem luminaria. secut
aꝑuit. Solem inpotestatẽ diciꝰ lunã et stel¬
ptum cũ primogenitis eorũ. & cȩtã liniucriã
igitur creaturam. nonutiq ds̃ ꝑaliqͣm creaturam.
s solus fec̃ Cuius creaturȩ qͣsdam partes excellen¬
tiores commemorauit. exqͥb uniũsa cogitaremꝰ.
intelligibiles cȩlos et uisibilẽ t̾ram Et qm̃ sunt
etiam celi uisibiles: commemoratis eoꝵ luminarib
totum cȩleste corporeũ ut ab ipso factum acciꝑemꝰ
ammonuit: Quamquã id qđ ait qͥ fecit cęlos in
intellectir. uł sicut alii interpretati sunt in intel¬
tia fecisse cȩlos hoc ẽ insua sapientia sic̃ alibi scͥp¬
tum ẽ. omĩa insapientia fecisti: eo mͦ insinuans
unigenitũ uerbum: queri potest S si ita ẽ. ut
in suo intellectu accipiamus dm̃ fecisse cȩlos⁊ cͣ
tantum decęlis hoc ait. cum omĩa ineadẽ sapi¬

Expanded text:
turus est, per homines fecit. Cum enim dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stelptum cum primogenitis eorum;» et caetera. Universam igitur creaturam, non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus fecit. Cujus creaturae quasdam partes excellentiores commemoravit, ex quibus universa cogitaremus, intelligibiles coelos et visibilem terram: et quoniam sunt etiam coeli visibiles, commemoratis eorum luminaribus totum coeleste corporeum ut ab ipso factum acciperemus, admonuit. 6. Quanquam id quod ait, «Qui fecit coelos in intellectu,» vel, sicut alii interpretati sunt, «in inteltia fecisse coelos, hoc est in sua Sapientia, sicut alibi scriptum est, «Omnia in Sapientia fecisti» , eo modo insinuans unigenitum Verbum, quaeri potest. Sed si ita est, ut in suo intellectu fecisse accipiamus Deum coelos, cur tantum de coelis hoc ait, cum omnia in eadem Sapi
Abbreviated transcription (Latin):
inciꝑe autem exire prius corde ꝑconfessionem
iniquitatis & caritatẽ iusticiȩ. deinde postea in
fine scłi etiam corꝑe separandam. commendauimꝰ
ineo psalmo quem primo hic cum ur̃a dilectio¬
ne tractauimus: qui incipit ita: tedecet hym¬
nus ds̃ insyon: & tͥ reddetur uotum inierłm:
hodierna autem die cantauimus.
Iuꝑ flumina babilonis ibi sedimꝰ.
et fleuimus: dum recordaremur
tui syon. Uidete quia in illo dic¬
tum ẽ te decet ymnꝰ ds̃ ĩ sẏon. ħ autẽ¬

Expanded text:
incipere autem inde exire prius corde per confessionem incipere autem inde exire prius corde per confessionem iniquitatis et charitatem justitiae, deinde postea in fine saeculi etiam corpore separandam, commendavimus in eo psalmo, quem primo hic cum vestra Dilectione tractavimus, qui ita incipit, «Te decet hymnus, Deus, in Sion; et tibi reddetur votum in Jerusalem» . Hodierna autem die decantavimus. «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.» Videte quia in illo dictum est, «Te decet hymnus, Deus, in Sion;» hic aute
Abbreviated transcription (Latin):
blitos uos ẽẽ. non arbitror. cõmen¬
dasse nos uob̃ immo cominemoras¬
se uos qđ omĩs eruditus in scã ȩc¬
clesia nosse debet unde ciues sumꝰ:
et unde peregrinamur: & peregri¬
nationis nr̃ȩ causam eẽ. peccatum. reuersionis
autem munus. remissionem peccatorum. etiusti¬
ficationem gr̃e dĩ.: duas ciuittates ꝑmixtas sibi
unterim corpore & corde separatas cunere pista
uolumina scłorum usq infinem Audistis & no¬
stis linam cui finis ẽ pax eterna. et uocatur ierłm:
alteram cui gaudium ẽ pax tẽporalis :⁊ uocatur
babilonia: Int̃pretationes ⁊̃ nominũ. si ñ fallor.
tenetis: ierłm interpretari uisionem pacis: babi¬
loniam. constisionem: lerłm inbabilonia captiua
tenetur: ñ tota: ciues enim eius et angłi sũt: s qd̵ at¬
tinet adhomines predestinatos ingłã dĩ: futuros
ꝑ adoptionem coheredes xp̃i: quos deipsa captiui¬
tate redemit sanguine suo: Particłam gͦ istã ciuitatiᷤ
ierłm. captiuam teneri inbabilonia ꝓpeccato.

Expanded text:
blitos vos esse non arbitror, commendasse nos vobis, imo commemorasse vos, quod omnis eruditus in sancta Ecclesia nosse debet unde cives simus, et ubi peregrinemur, et peregrinationis nostrae causam esse peccatum, reversionis autem munus remissionem peccatorum et justificationem gratiae Dei. Duas civitates permixtas sibi interim corpore, et corde separatas, currere per ista volumina saeculorum usque in finem, audistis et nostis; unam cui finis est pax aeterna, et vocatur Jerusalem; alteram cui gaudium est pax temporalis, et vocatur Babylonia. Interpretationes etiam nominum, si non fallor, tenetis: Jerusalem interpretari, Visionem pacis; Babyloniam, Confusionem. Jerusalem in Babylonia captiva tenebatur non tota; cives enim ejus et Angeli sunt. Sed quod attinet ad homines praedestinatos in gloriam Dei, futuros per adoptionem cohaeredes Christi, quos de ipsa captivitate redemit sanguine suo: particulam ergo istam civitatis Jerusalem captivam teneri in Babylonia pro peccato,