comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ nescio quomͦ suauiꝰ intueor scõs
Cumeos quasi dentes eccłiȩ uideo p̃cidẽ
aberroribus homines: atq ineus corpus
emollita durctia qua si demorsos mansoᷤᷤ¬
q transferre. Oues etiam iocundissi¬
me agnosco detonsos oncrib scłatib
tanquam uellerib positis & ascendentes
de lauacro. idẽ. de baptismate creare os
geminos idẽ duo p̃cepta dilectionis: & nul¬
lameẽ abisto scõ fructu sterilem uideo
S quare suauius uideam quã si nullade
diuinis libris talis similitudo ꝑmeret᷑.
Cumres eadem sit eademq cogntio. dif¬
ficile ẽ dicere: & alia questioẽ. Nunc
tam̃ nemo ambigit. & ꝑsimilitudines
libentius queq cognosci: & cũ aliqua
difficultate quesita multo gratius in¬
ueniri. Qui enĩ prorsus ñ enueniunt
qđ querunt. fame laborant: qui aut̃
ñ querunt quia in prõptu habent fasti¬
dio sepe marcescunt: Inutroq autem
languor cauendusẽ. Magnifice ergͥ

Expanded text:
Et tamen nescio quomodo suavius intueor sanctos, Et tamen nescio quomodo suavius intueor sanctos, cum eos quasi dentes Ecclesiae video praecidere ab erroribus homines, atque in ejus corpus, emollita duritia, quasi demorsos mansosque transferre. Oves etiam jucundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tanquam velleribus positis, et ascendentes de lavacro, id est de Baptismate, creare omnes geminos, id est duo praecepta dilectionis, et nullam esse ab isto sancto fructu sterilem video. 8. Sed quare suavius videam, quam si nulla de divinis Libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere, et alia quaestio est. Nunc tamen nemo ambigit, et per similitudines libentius quaeque cognosci, et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inveniri. Qui enim prorsus non inveniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promptu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cavendus est. Magnifice igitur
Abbreviated transcription (Latin):
le inuestigata. plerumq uilescunt.
cc bax. Qđ exaliqua similitudine seri¬
ptura suauiꝰs. excitit animũ ut illud.
exempli causa de canticis canticorũ
dentis tui sic grex detonsani. Exlibro¬
uid est queso quod siquisquã
dicat scõs eẽ homines atq ꝑ¬
fectos quorum uita
& m̃orib xpi eccłia dequib libet suꝑ¬
stttionib p̃cidit eos qui ad se ueniunt
&Imitatione bonorum sibimet quo¬
dammͦ in corporat. qui boni fideles et
ueri dĩ serui. Deponentes onera seculi
adscm̃ baptismi lauacrum uenerunt.
atq ande ascendentes conceptio ne sp̃s
minus delectet audientẽ quã siadeũdem
sensum locum illum exponat decanticis
canticorum. Ubi dictum ẽ. eccłiȩ cũ tan
quam pulchra quȩdam femina laudart᷑.
dentes tui sicut grex detonsarũ ascendẽs
delauatro. Que om̃s geminos creant ce
sterilis ñ ẽ in illis: Nũ aliud homo discit:
quam cum illud planissimis uerbis sine
similitudinis huiꝰ amminiculo audiret:

Expanded text:
le investigata plerumque vilescunt. le investigata plerumque vilescunt. CAPUT CCLXI. Quod ex aliqua similitudine Scriptura suavius excitet animum, ut illud exempli causa de Canticis canticorum: Dentes tui sicut grex detonsarum; ex eoim est, quaeso, quod si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum vita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis caquam pulchra quaedam femina laudaretur, Dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et non est sterilis in eis ? Num aliud homo discit, quam cum illud planissimis verbis, sine similitudinis hujus adminiculo audiret?
Abbreviated transcription (Latin):
celum ubi homines impii ñ solum ani¬
mas sed etian uoces dissonas hab̃e me¬
ruerunt. Ex quo factum ẽ ut etiã scrip.¬
tura diuina qua tantis morbis huma¬
narum. uoluntatum subuenttur. abuna
lingua profecta. qua oportune potuit
porbem terrarum disseminari. ꝑuarias
int̃p̃tum linguas longe lateq diffusa
innotesceret gentib ad salutẽ: quam
legentes nichil aliud appecunt quam
cogitationes uoluntatemq illorũ.
aquib conscripta ẽ inuenire: & ꝑillã
uoluntatem dĩ: scđm quam tales homi¬
nes locutos credimus. S multis & mł¬
tiplicib obscuritatibus & ambiguita¬
tib decipiunt᷑ qui temere legunt ali¬
ud ꝓalio sencientes: quib dam autẽ
locis quid uel falso suspicentur. non
inueniunt: Ita obscura dicta quedam
densissimã caligint̃ obducunt. qđ to¬
tum ꝓuisum eẽ diuinitus ñ dubito
adedomandã labore suꝑbiã. & intel¬
lectum a fastidio renouandũ cui faci¬

Expanded text:
coelum, ubi homines impii non solum anicoelum, ubi homines impii non solum animos, sed etiam voces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut etiam Scriptura divina, qua tantis morbis humanarum voluntatum subvenitur, ab una lingua profecta, qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per varias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt, quam cogitationes voluntatemque illorum a quibus conscripta est invenire; et per illas voluntatem Dei, secundum quam tales homines locutos esse credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur, qui temere legunt aliud pro alio sentientes: quibusdam autem locis, quid vel falso suspicentur non inveniunt, ita obscura dicta quaedam densissimam caliginem obducunt, quod totum provisum esse divinitus non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui faci
Abbreviated transcription (Latin):
signa uerbis comparata paucis¬
sima sunt. Uerba enim ꝓrsus
INter homines obtinuerunt prin¬
cipatum significandi quecũq ani¬
mo concipiuntur. si ea quisq prode
uelit. Nã & odore unguenti dñs qͦ
ꝑfusi sunt pedes euis signum aliqđ
dedit: & sacram̃to corporis & sangui¬
nis sui ꝑgustatũ significauit qđ uo¬
liut. Et cum mulier tangendo fimbri¬
a uestim̃ti eius salua factaest. ñ nich
significat. s innumeralis multitudo
signorum. quib suas cogitationes ho¬
mines exerunt inũb̃ consticuta est.
Nam illa signa omĩa quoꝵ genera bre¬
uiter attingi potui uerb̃ enunciare:
uerba uõ illis signis. nullomͦ possũ
s quia uerberato aere statim transeut̃
nec duitius manent quam sonant. in¬
stituta sunt ꝑliteras signa uerborũ. a¬
ita uoces oculis ostendunt᷑. ñ ꝑse ip¬
sas. s ꝑsigna quedam sua Signa gͥ¬
manȩ: Cum ad se quisq principatũ rapit.
Cuius suꝑbię signum ẽ erecta illa turris in

Expanded text:
signa uerbis comparata paucissigna uerbis comparata paucissima sunt. uerba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisque prodere uelit. nam et odore ungenti dominus, quo perfusi sunt pedes eius, signum aliquod dedit et sacramento corporis et sanguinis sui per gustatum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista smanae, cum ad se quisque principatum rapit, cujus superbiae signum est erecta illa turris in
Abbreviated transcription (Latin):
appareat. S & uestigium transeuntis
animantis adhoc genus ꝑtinet: & uultꝰ
irati seu tristis affectionem animi. signi¬
ficat etiam nulla eius uoluntate subait¬
tristis ẽ: aut siquis alius motꝰ animi uul¬
tu indice ꝓditur etiam nob̃ ñ id agentib
ut ꝓdat᷑. Data uõ signa sunt quȩ sibi
queq uiuentia inuicẽ dant ad demon¬
straudos quantũ possunt morus anuns
sui ul sensa aut intellecta quelibet. nec
ulla causaest nob̃ signifi candi idẽ sig¬
ni dandi. Nisi ad deꝓm̃dũ & thicien¬
diun inalterius animum. id qđ animo
gerit quisignũ dat. Horum igͥ signoꝵ
genus qntũ ad homines attinet consi¬
derare atq tractare statiumꝰ : quia & si¬
gna diinitus data que scͥpturis scĩs
continent᷑ ꝑ homines in nob̾ indicatast̃
qͥ ea conscripserunt. Cc hexu Quod int
omĩa signa uerbateneant principatũ
que ꝓpt̃ peccatũ suꝑbie ñ potuerint
ciuictis gentib ẽẽ cominuna. ex eodẽ¬

Expanded text:
appareat. sed et uestigium animantis appareat. sed et uestigium animantis transeuntis ad hoc genus pertinet et uultus irati seu tristis affectionem animi significat etiam nulla eius uoluntate tristis est, aut si quis alius motus animi uultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus, ut prodatur. Data uero signa sunt, quae sibi quaeque uidentia inuicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui uel sensa aut intellecta quaelibet, nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et traiciendum in alterius animum id quod animo gerit qui signum dat. horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus, quia et signa diuinitus data, quae in scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscripserunt. CCLIII. QVOD INTER OMNIA SIGNA VERBA TENEANT PRINCIPATVM, QVAE PROPTER PECCATVM SVPERBIAE NON POTVERINT CVNCTIS GENTIBVS ESSE COMMVNIA. EX EODE
Abbreviated transcription (Latin):
cum scriberem p̃missi comionẽs
nequis meis attenderet
niũ quod st̃. non etiam siquid aliud p̃t̃
se significant: uicissim de signis disserens
hocdico nequis ucis attendat quod st̃
s potius qđ signa sunt idẽ qđ significãt.
Signumẽ enim res p̃t̃ spẽm quã ingerit
sensib aliud aliquid ex se faciens incogi¬
tationẽ uenire: sic̃ uestigio uiso transiᷤ¬
se animal. ciriꝰ uestigiunest cogitamꝰ.
& fumo uiso ignẽ subeẽ cognoscimus:
& uoce animantis audita affectionem
animi eius aduertimꝰ: & tuba sonante mi¬
lites uel egredi siue progredi uł regredi & siqo
aliuid pugna postulat oportere nouerunt.
Signorum igitur alia sunt naturalia: alia
data: naturalia sunt que sine uoluntate
atq ullo appetitu significandi p̃ter se a¬
liquid alud ex se cognosci facimt: Si¬
cuti ẽ fumus significans ignẽ. Nonenĩ
uolens significare id facit. s rerum exper¬
ctarum anĩadũsione & notatione cog¬
noscitur ignẽ subeẽ etiamsi fumussolus

Expanded text:
cum scriberem, praemisi commonens ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant; vicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est, quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonante milites uel progredi se uel regredi et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. non enim uolens significare id facit, sed rerum expertarum animaduersione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso creatore alienus ꝑ illã initiũ
om̃is peccati suꝑbiã: Cuiꝰ suꝑbiȩ in¬
tium ut scriptumest Apostatare a
dõ: a quo gn̾ali fornicationis malo
iͥsq alienus. quod cũq aliud peccatũ
potuerit ut homo corruptibilis adh¬
ue & mortalis incurrere. hoc intelliga¬
tur extra corpus eẽ. Idest extra corpo¬
ralis & temporalis omĩs concupiscẽ¬
tie malum: alienũ eẽ extra corpiis ut
sepe dictum᷑ eẽ ÷ tantũmͦ enim carna¬
le & generalis concupiscentiȩ malo ꝑ
omia fornieatur anima adõ. tanquã
corporalib & temporalib desiderus
& delectationib illigata. & de iuncta
incorpus propriũ peccat. Cuiꝰ uni¬
uersa lit̃ concupiscentiae seruiens in¬
curuatur mundo. & alienat adeo:
quodest ut dictũ ẽ. In itium suꝑbie
hominis a postatare adõ. Propt̃
quod generalis fornieationis canẽdũ
malum. beatus ioh̃s ammonet dicens.
Nolite diligere mundum. neq eaque st̃

Expanded text:
ab ipso creatore . alienus per illud initium ab ipso creatore . alienus per illud initium omnis peccati superbiam, cuius superbiae initium est, ut scriptum est, apostatare a deo. a quo generalis fornicationis malo quisque alienus quodcumque aliud peccatum potuerit ut homo corruptibilis adhuc et mortalis incurrere, hoc intellegatur extra corpus esse, id est extra corporalis et temporalis omnis concupiscentiae malum alienum esse extra corpus, ut saepe dictum est, esse. tantummodo enim carnalis et generalis concupiscentiae malo per omnia fornicatur anima a deo, tamquam corporalibus et temporalibus desideriis et delectationibus inligata et deuincta in corpus proprium peccat, cuius uniuersaliter concupiscentiae seruiens incuruatur mundo et alienatur a deo; quod est, ut dictum est, initium superbiae hominis, apostatare a deo. propter quod generalis fornicationis canendam malum beatus Iohannes admonet dicens: nolite diligere mundum neque ea quae in
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligitur. quia nusquam sic
totus homo corporis ipsuis uolupta¬
t addicitur uel ineffabilit afficit᷑.
Ut in comparatione huiꝰ tanti mali cȩ¬
tera peccata extra corpiis cẽ iudeant᷑. Etiã
si ꝑcorpus exerceantur: quẽ admodũ
solius fornicationis ius quedã imꝑio¬
se libidinis conditioni subdit. propͥũ¬
Q ipsius corporis mancipiũ pessimũ
facit. Tempore maxime ipsuis inmun¬
dissime oꝑationis: ut aliud quid p̃ter
quod agit in ipso corpore ñ sit uberum
humane menti. uel cogitare. uel intend̾e.
Si autemetiam generale significare uo¬
luit apłs fornicationẽ. ꝓpt̃ quam
dixisse uidcatur. O mẽ peccatũ quod¬
cũq fecerit homo extra corpus est. qui
aut̃ fornicat᷑ incorpus ꝓpriũ peccat:
Sic accipiendum est &e intelligendum:
ut quisq dum ñ adħet dõ. qui adhesit
peccare dicatur. idest uniuerse c̃cu¬
piscentię carnali deditus & subditꝰ
factus tanquã totus creature seruus

Expanded text:
recte intelligitur, quia nusquam sic recte intelligitur, quia nusquam sic totus homo corporis ipsius voluptaabiliter uel ineuitabiliter affigitur, ut in comparatione huius tanti mali cetera peccata extra corpus esse uideantur, etiam si per corpus exerceantur, quemadmodum solius fornicationis uis quaedam imperiosae libidinis condicioni suae subdit propriumque ipsius corporis mancipium pessimum facit, tempore maxime ipsius immundissimae operationis, ut aliud quid praeter quod agit in ipso corpore non sit liberum humanae menti uel cogitare uel intendere. si autem etiam generalem significare uoluit apostolus fornicationem, propter quam dixisse uideatur: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, sic accipiendum est et intellegendum, ut quisque, dum non adhaeret deo, qui adhaesit peccare dicatur, id est uniuersae concupiscentiae carnali deditus et subditus factus tamquam totus creaturae seruus
Abbreviated transcription (Latin):
Omne peccatum quodcunq fecerit ho¬
mo extra corpus est: quia nullũ hic corpo¬
ralis ł tẽporalis concupiscentie peccatum
poterit repꝑira: uñ merito extra corpꝰ
eẽ quodlibet tase peecatum diuidet᷑.
quod si ad herens mundo mundanus
homo longe  faciat adõ. fornicando
ab ipso dõ. in corpus ꝓprium peceat.
Quia corporali concupiscentia. ad qc̃q
temporalia & carnalia carnali sensu
& prudentia humanus ammus trait᷑
atq distrahit᷑. creature seͥiuens potiꝰ
quam creatori: qui est benedictus in
scła. Siͦgͦ quantũ mͥ uidetur. salua
fidc intelligi pocest utriꝰq fornicati¬
onis malum tam speciatiᷤᷤ quã uni¬
uersalis. in hoc ino capitulo tanti
etiam magni doctoris ubiait. Ome
peccatũ quodcũq fecerit hõ extra
corpꝰ ÷. qui aut̃ fornieat᷑ incorpus
propriũ peccat. Ut aut exaggeratio
facta sit abapło huiꝰ specialis forni¬
cationis qu a incorpꝰ ꝓpriũ peccari

Expanded text:
omne peccatum, quodcumque fecerit hoomne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, quia nullum hic corporalis uepoterit reperiri: unde merito extra corpus esse quodlibet tale peccatum dici videtur. Quod si adhaerens mundo mundanus homo, longe se facit a Deo, fornicando ab ipso Deo, in corpus proprium peccat, quia corporali concupiscentia, in quaeque temporalia et carnalia, carnali sensu et prudentia humanus animus trahitur atque distrahitur, creaturae serviens potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Sic ergo, quantum mihi, uidetur salua fide intellegi posse utriusque fornicationis malum, tam specialis quam uniuersalis, in hoc uno capitulo tanti et tam magni doctoris, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, inproprium peccat: ut aut exaggeratio facta sit ab Apostolo hujus specialis fornicationis, qua in corpus proprium peccari
Abbreviated transcription (Latin):
nemdĩ. qui habuerit di lectionem
mundi : & inimicum eẽ dĩ qui ann¬
cus eẽ uoluerit mundi. Ad hoc etã
ꝑtinet. quod dns in engłio diẽ. Ilemo
pot̃ duob dnis seriure aut enĩ unũ
odio habebit & alterum diligir: aut
unum patietur & alterum contẽpnet
& conceludit. Non potestis dõ seruire
& mãmone. Ista ẽ gͦ generalio ut di¬
clumẽ anime fornicatio omĩa omĩno
in se continens. qua n heret᷑ dõ. dii ad¬
heretur mundo. Ut etiam sic intellige¬
re ualeamus scđm istam generalem
formeationẽ quod ait apłs. Om ne
peccatum quod cuq fecerit homo ex¬
tra corpus est. qui autem fornicat᷑
incorpꝰ ꝓpriũ peccat᷑: Quia sin for¬
nicetur anima humana adherendodõ
nec adherendo mundo: quȩcũq alia
peceata aconcupiscentia carnali ꝓrsꝰ
aliena potuerit ipsa fragilitate morta¬
litatis. uel ignorando uel neglegendo
uel obliui scendo. uel non intelligẽdo.
homo incurrere hoc sit quod dictũ est

Expanded text:
nem Dei, qui habuerit dilectionem nem Dei, qui habuerit dilectionem mundi; et inimicum esse Dei, qui amicus esse voluerit mundi. Ad hoc etiam pertinet quod Dominus in Evangelio dicit: Nemo potest duobus dominis seruire: aut enim unum odio habebit et alterum diliget, aut unum patietur et alterum contemnet, et concludit: non potestis deo seruire et mamonae. ista est ergo generalis, ut dictum est, animae fornicatio omnia omnino in se continens, qua non adhaeretur deo, dum adhaeretur mundo, ut etiam sic intellegere ualeamus secundum istam generalem fornicationem quod ait apostolus: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat. qua si non fornicatur anima humana, adhaerendo deo nec adhaerendo mundo, quaecumque alia peccata a concupiscentia carnali prorsus aliena potuerit ipsa fragilitate mortalitatis uel ignorando uel neglegendo uel obliuiscendo uel non intellegendo homo incurrere, hoc sit quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
peceata: solo hoc tantũmͦ formeationis ma¬
lo incorpus ꝓprium peccarẽ dixerit: quia
maiore libidinis ardore quo suꝑior nul¬
lus est. uoluptas ipsius corporis tenet
seruum efficitq captiuũ. Hec dicta sint
de speciali fornicatione huiꝰ corporis.
uerum quia non solum forncatio in
sacris litteris specialit. s etiã generalit̃
arguetur. & nominatur: conem᷑ dõ ad¬
uiuante. & hinc aliquid probabiliter
dicere. gnãlis igit᷑ fornicatio aꝑte ma¬
nifestatur. inpsalmo u̾ dicitur. Qm̃ ec¬
ce qui longe se facuunt ate ꝑibunt: ꝑdi¬
disti omnem qui fornicantur abs te:
iͥi sequitur. qualit̃ ista gñalis fornica¬
tio euadi. & effugi possit:& adiunx̃
dicens. Michi aut̃ adherere dõ bonũẽ.
ut ex inde facile aduertamus illã eẽ
generalem fornicationẽ animȩ huma¬
tris nonest inulo. & apłs iacob dic̃.
adulterine scitis quia amicitia huiꝰ
mundi inimicicia ẽ dõ: Breuit ergo¬
diffinitum est ñ posse habe dilectio¬

Expanded text:
peccata, et solo hoc tantummodo fornicationis malo in corpus proprium peccare dimaiore libidinis ardore, quo superior nullus est, uoluptas ipsius corporis tenet seruum efficitque captiuum. Haec dicta sint de speciali fornicatione huius corporis. uerum quia non solum fornicatio in sacris litteris specialiter sed etiam generaliter arguitur et nominatur, conemur deo adiuuante et hinc aliquid probabiliter dicere. generalis igitur fornicatio aperte manifestatur in psalmo, ubi dicitur: quoniam ecce qui longe se faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem, qui fornicatur abs te. ubi subsequitur qualiter ista generalis fornicatio euadi et effugi possit; adiunxit dicens: mihi autem adhaerere deo bonum est, ut exinde facile aduertamus illam esse generalem fornicationem animae humatris non est in illo. et apostolus Iacobus dicit: adulteri, nescitis, quia amicitia huius mundi inimicdefinitum est non posse habere dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
utraq auetoritate utendũ pritaui. qͦ¬
niam utraq una atq diuina est. cce¬
xxxuiii. Deeo quocdait apłs. om̃e peccatum
quod cunq fecerit homo extra corpus
ti pauli apłi uͥ dicit. Omne
peceatum quod cũq fecerit
homo extra corpus est. qui aut̃ fornca¬
tur incorpus proprium peccat: nescio
si possit ad liquidum dissolui. quãuis
possit donante domino aliquid inde
ꝓbabilit dici. Ita etum ꝓfunda ẽ. nam

Expanded text:
utraque auctoritate utendum putaui, quoutraque auctoritate utendum putaui, quoniam utraque una atque diuina est. CCCXXIIII. DE EO QVOD AIT APOSTOLVS: OMNE PECCATVM, QVOD- CVMQVE FECERIT HOMO, EXTRA CORPVS ti Pauli apostoli ubi dicit: Omne peccatum quodcunque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, nescio si possit ad liquidum dissolvi, quamvis possit, donante Domino, aliquid inde probabiliter dici; ita enim profunda est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
um. idem ipse significatus est xꝑ̃c. ꝑ xl sci¬
licet. quia tot dies ꝑegit cum discipłis suis
post resurrectionem. &e ascendit in celum ꝑ
triduum uero quia die tercio resurrexit. tã¬
quam lectorem. nichil aliud quã historie
rerum gestarum in herere cupientem de sõ¬
quod ammodo dixerint inxl dieb ipsũ
quere in quo & triduũ poteris inuenire:
illud in asscensione: hoc ineuis resurrecti¬
one reperies: ꝓpt̾ quod utroq numerosi¬
gnificari conuenientissime potuit: quoꝵ
unum ꝑionam ꝓph̾am alterum ꝑ lxx int̃¬
pretum ꝓphetiam. tam̃ unus atq idem
sꝑc̃ dixit. Longitudinem fugio. ut ñ hec
ꝑmulta demonstrem. in quib ab hebrai¬
ca ueritate putantur hx int̃pretes discre¬
pare: & bene intellecti inuenuntur eẽ
concordes: unde etiam ego ꝓmeo modu¬
lo uestigia sequens apłoꝵ. quia & ipsi
exutrisq  idest & exhebreis. et
ex lxx testimonia ꝓphetiea posuerunt

Expanded text:
um idem ipse significatus est Christus: per XL scium idem ipse significatus est Christus: per XL scilicet, quia tot dies peregit cum discipulis suis post resurrectionem et ascendit in caelum; post triduum uero, quia die tertio resurrexit; tamquam lectorem nihil aliud quam historiae rerum gestarum inhaerere cupientem de somphetiae et quodam modo dixerint in XL diebus ipsum quaerere, in quo et triduum potueris inuenire: illud in ascensione, hoc in eius resurrectione reperies. propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quorum unum per Ionam prophetam, alterum per LXX interpretum prophetiam, tamen unus atque idem spiritus dixit. longitudinem fugio, ut non haec per multa demonstrem, in quibus ab hebraica ueritate putantur LXX interpretes discrepare et bene intellecti inueniuntur esse concordes. unde etiam ego pro meo modulo uestigia sequens apostolorum, quia et ipsi ex utrisque, id est ex hebraeis et ex LXX, testimonia prophetica posuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
interitus. non utiq qua dragesimo die¬
si aut̃ qua dragesimodie: nonutiq tercio. Si
gͦ ame queritur quid horum ionas dixerit:
rius int̃p̃tati aliud dicere potuerunt quod¬
tam̃ ad rem ꝑtineret. & inunũ eundẽq se¬
sum quamuis sub alia significatione con¬
curreret: amoneretq lectorẽ utraq au¬
ctoritate non spreta abistoria sese attollere
adea requirenda ꝓpt qua significanda i¬
storia ipsa conscripta est. G esta quippe st̃
illa niniue ciuitatt: s aliquid etiam signi¬
ficauerunt quod modum illius ciuitatis ex¬
cedat: sicut gestum est. quod ipse ꝓpħa inuẽ¬
tre ceti triduo fuit. & tam̃ alium significaũ
In profundo infern triduo suturum. qͣ dñs
est om̃ium ꝓpħarum qua ꝓpt̃ siꝑillam¬
ciuitatem. recte accipitur eccłia gentium ꝓ¬
pheticȩ figurata. euersa scilicet ꝑpenitentiã
ut qualis fuerat iam non eẽt:hoc qm̃ ꝑxp̃m
figuram gerebat. suie ꝑ xldies suie ꝑtridu¬

Expanded text:
interitus, non utique quadragesimo dieinteritus, non utique quadragesimo diesi autem quadragesimo, non utique tertio. Si ergo a me quaeritur quid horum Jonas dixerit, rius inttamen ad rem pertineret et in unum eundemque sensum, quamuis sub altera significatione, concurreret, admoneretque lectorem utraque auctoritate non spreta ab historia sese adtollere ad ea requirenda, propter quae significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in , Nineue ciuitate, sed aliquid etiam significauerunt, quod modum illius ciuitatis excedat; sicut gestum est, quod ipse propheta in uentre ceti triduo fuit, et tamen alium significauit in profundo inferni triduo futurum, qui dominus est omnium prophetarum. Quapciuitatem recte accipitur ecclesia gentium prophetice figurata, euersa scilicet per paenitentiam, ut qualis fuerat iam non esset, hoc quoniam figuram gerebat, siue per XL dies siue per tridu
Abbreviated transcription (Latin):
De his igituir que ita sunt posita in litteris
sactis. uel iubendo. uel uetando uelsinen¬
do. Ut etiam nune idest tempore noui te¬
stam̃ti aduitam piã exercendam moresq
ꝑtineant: hoc opus quod in manu sũꝑsi
componere aggressussũ At quantũ meds̃
adiuuat. omĩa talia de canonicis libris col¬
ligam: atq ut facile inspici possint. inu¬
num tanquam speculum congeiam. O por¬
tuit enim sic ea poni ab auctorib nostris
quemadmodum posita sunt: ut p̃cepta nar¬
rationib uel disputationib ꝓpriis figura
ta. & figuratis ꝓpria miscerent᷑: dũ rerũ
gestariim ordo serratur. aut respondetur
aduersis aut qui docendisunt instruunt᷑:
aut occultorum inuentione quodam modo
renouant᷑. his qui prompta & apta fasti¬
diunt. ccc xxxu .n. Qui d intelligendum
ed ait aliquis: quomͦ sciam quod
ionas ꝓpħa dixerit nineiutes. ui
isse utrũq tunc dici aꝓpħa quimissus
ciuitatẽ . cui si tercio die fuerat futurus

Expanded text:
de his igitur quae ita sunt posita in litteris de his igitur quae ita sunt posita in litteris sacris uel iubendo uel uetando uel sinendo, ut etiamnunc, id est tempore noui testamenti, ad uitam piam exercendam moresque pertineant, hoc opus, quod in manus sumsi, componere aggressus sum, ut, quantum me deus adiuuat, omnia talia de canonicis libris colligam atque, ut facile inspici possint, in unum tamquam speculum congeram. oportuit enim sic ea poni ab auctoribus nostris, quemadmodum posita sunt, ut praecepta narrationibus uel disputationibus, propriis figurata et si figuratis propria miscerentur, dum rerum gestarum ordo seruatur aut respondetur aduersis aut qui docendi sunt instruuntur aut occultorum inuentione quodam modo renouantur hi qui promta et aperta fastidiunt. CCCXXIII. QVID INTELLEGENDVM ed ait aliquis: Quomodo sciam quid Jonas propheta dixerit Ninivitis, utrisse utrumque tunc dici a propheta, qui missus civitatem? Cui si tertio die fuerat futurus
Abbreviated transcription (Latin):
que iubendo & uetendã scripta sunt. Alia
sunt sacram̃torum uelata inisterus. que
multa reteris testam̃ti popło illi facienda¬
sunt. mandata st̃ neq appło xp̃iano nc̃ fiunt
s tantũ modo intelligenda requiruntur
atq tractantur. Sicuti est sabbatum ad
usibilem uacationẽ: sicut azima inpane
sine ferm̃to: pasca in oius occisione: sicut
tot genera sacͥfitioꝵ ciborũq uitandorum.
& ne omime & annuȩ solempnitates quas
obseruant nunc usq uidei: & ille iustifi¬
cationes. q ñ ad oꝑa iustitie. ꝓprie ꝑtinẽt.
s. aliquid significare incelligunt᷑. Quis
ciuim xꝑĩantis septimo anno cogit᷑ seruũ
reddere lib̾tati: et sic discede ille noluerit
eius auriculã subula ꝑtunde ad postenret
cecera huiꝰ modi: Alia uero &iam nunc faci¬
enda sunt si facienda p̃cepta sunt nec faci¬
enda. si phibita: qualia sunt illa quedixi.
honora patrem & matrem & non mechaberis

Expanded text:
quae iubendo et uetando scripta sunt alia quae iubendo et uetando scripta sunt alia sunt sacramentorum uelata mysteriis, quae multa ueteris testamenti populo illi facienda mandata sunt neque a populo christiano nunc fiunt, sed tantummodo intellegenda requiruntur atque tractantur, sicuti est sabbatum ad uisibilem uacationem, sicut azyma in pane sine fermento, pascha in ouis occisione, sicut tot genera sacrificiorum ciborumque uitandorum et neomeniae et annuae sollemnitates, quas obseruant nunc usque Iudaei, et illae iustificationes, quae non ad opera iustitiae proprie pertinent, sed aliquid significare ienim christianus septimo anno cogitur seruum reddere libertati et, si discedere ille noluerit, eius auriculam subula pertundere ad postem et cetera huius modi? alia uero etiam nunc facienda sunt, si facienda praecepta sunt, nec facienda, si prohibita: qualia sunt illa quae dixi: honora patrem et matrem et: non moechaberis.
Abbreviated transcription (Latin):
quiduõ s est apud lxx. inhebreis aut̃
codicib ilonẽ. ꝑistos cant aluit quam
pillos. iđ spc̃ dicere: sic ostendens utrosq
fuisse ꝓphas. Isto enim mͦ alia ꝑ ysaiam. a
lia ꝑieremiam. alia ꝑalium. aliũq pro¬
pħam: uel alit̃ eu̾ndem ꝑhunc ac ꝑulum
dixit ut uoluit. Quicquid porro apudu¬
trosq inuenitur. ꝑ utrõq dicere uoluit.
unus atq idemsꝑ̃c: s ita ut illi p̃cederẽt
ꝓphando isti sequerentur ꝓphetice illos
dantia dicentib pacis sꝑ̃c fuit: sic & in
istis. Non secum conferentib & tam̃ tan¬
quam ore uno cuncta int̃p̃tantib idem
tum scirentur & crederentur. ut est qd
in principio fecerit ds celum & terram. et
quod in principio erat uerbum. & quec̃q
facta diuina. uel humana tantum modo
cognoscenda narrantur: quedam uero sic
c̃e iussa ut obseruarentur &e fierent. Uel
ꝓhibita ne fierent. ut ẽ honora patremet
matrem. & non mechaberis : Horum aũt

Expanded text:
dquid uero est apud LXX, in hebraeis autem dquid uero est apud LXX, in hebraeis autem codicibus non est, per istos ea maluit quam per illos idem spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. isto enim modo alia per Esaiam, aha per Hieremiam, alia per alium aliumque prophetam, uel aliter eadem per hunc ac per illum dixit, ut uoluit. quidquid porro aput utrosque inuenitur, per utrosque dicere noluit unus atque idem spiritus, sed ita, ut illi praecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos dantia dicentibus pacis spiritus fuit, sic et in istis non secum conferentibus et tamen tamquam ore uno cuncta interpretantibus idem tum scirentur et crederentur, ut est quod in principio fecerit deus caelum et terram et quod in principio erat uerbum et quaecumque facta diuina uel humana tantummodo cogesse iussa, ut observarentur et fierent, uel prohibita, ne fierent, ut est: honora patrem et matrem et: non moechaberis? horum autem
Abbreviated transcription (Latin):
grecos int̃pretationes septuaginta exhe¬
breis codicib emĩdandos putarunt:
Nec tam̃ ausi sunt detrahere. quod he
is inuenta. apud septuaginta ñ erãt:
eaq signis quib dam instellarum
modum factis ad capita e prundem
uersuũ notauerunt: Que signa asti¬
riscos uocant. Illa uero que non habẽt
hebrei habent aut̃ seꝑtuaginta similit̃
ad capita uersuũ iacentib uirgulis
sicut scribunt᷑ uncie signauerunt. Ei
multi codices has notas haben¬
tes usq quaq diffusi sunt. et
latini. Quȩ autem ñ pret̾missa
uel addita s aliter dicta sunt. siune
aliuĩ sensum faciunt etiam ipsum
Non aborrentem. sine alio mͦ eundẽ
sensum explicare monstrentur: nnisi uitis¬
q codicib inspectis ne Equennt re¬
piri. Sigͦ ut oportet nichil aliud intiicam̃
inscripturis atis. nisi quod ꝑhomines di¬
xerit dĩ spc̃. quicquid est. In hebreis codi¬
cib & non est apud int̃pictes ber. Nolit

Expanded text:
graecos interpretationis Septuaginta ex hegraecos interpretationis Septuaginta ex hebraicis codicibus emendandos putarunt, nec tamen ausi sunt detrahare quod hebre in hebraeis inuenta apud Septuaginta non erant, eaque signis quibusdam in stellarum modum factis ad capita eorundem uersuum notauerunt, quae signa asteriscos uocant. illa uHebrei, habent autem Septuaginta, similiter ad capita versuum iacentibus virgulis, sicut scribuntur unciae, signaverunt. 41 Et multi codices hac notas habentes usquequaque diffusi sunt et Latini. Que autem non pretermissa nec addita, sed aliter dicta sunt sive alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, sive alio modo eundem sensum explicare monstrentur”, sive “utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in Scripturis illis nisi quid per homines dixerit Dei Spiritus, quicquid est in hebreis codicibus et non est apud interpretes Sept
Abbreviated transcription (Latin):
hoc maneret. Nullus eis unus int̃pres
debiut anteponi. Cum uero tantũ ineis
signũ diuinitatis apparuit: ꝓfecto qͥs¬
quis alius ularum scripturarum. ex he¬
brea inquamlibet aliã linguã intpres
est uerax: aut congruit illis lix int̾p
tib. aut si non congruere iudetur. alti¬
tudo ibi ꝓphetica eẽ credendaest. Sp̃e
enim qui inꝓphetis erat quando illa
dixcrunt. Idem ipse erat etiã inlxx ui¬
ris quando illa int̃p̃tati sunt. Quis ꝓ¬
fecto auctoritate diuina & aliud dicer
potuit tanquam ꝓpha ule utrũq dins¬
set. qui a utrũq idem spc̃ diceret: & ha
ipsum alit̃. ut non eadem uerba. idẽ
tam̃ sensus. bene intelligentib dilu¬
cesseret. & aliqͥd p̾termitteret. & aliqͥd addet.
ut etiam hinc ostenderetur ñ humanã fuisse
in illo opere seruitutem. quã uerbis
debebat int̃pres: s diuinã potius po¬
testatem que m̃tem replebat & regebat
int̃pretis. Non nulli autem codices

Expanded text:
hoc maneret, nullus eis unus interpres hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuit, profecto quisquis alius illarum scripturarum rum ei hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est uerax, aut congruit illis septuaginta interpretibus aut, si non congruere uidetur, altitudo ibi prophetica esse credenda est. spiritus enim, qui in prophetis erat, qudixerunt, idem ipse erat etiam in Septuaginta viris, quando illa interpretati sunt: qui profecto auctoritate divina et aliud dicere potuit tanquam propheta ille utrunque dixisset, quia utrunque idem Spiritus diceret et hoc ipsum aliter, ut si non eadem verba, idem tamen sensus bene intelligentibus dilucesceret et aliquid pretermittere et aliquid addere, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere servitutem, quam verbis” dicebat “interpres, sed divinam potius potestatem, que mentem replebainterpretis?. nonnulli autem codices
Abbreviated transcription (Latin):
am cum fuerint & alii int̃p̃tes
qui ex hebrea lingua ingrecam
sacra illa eloquia transtulerunt.
sicut aquila sẏmmachiis. theodotioN.
sicut ctiam illa int̃p̃tatio cuiꝰ auctor. Nõ
apparet. & a̾bhoc sine nomine int̃p̃tis
quinta editio nuncupatur. Hanc tam̃
quȩ septuaginta ẽ tanqͣmsi sola eẽt. sic re¬
ani. quorum płiq utrum alia sit a¬
liqua ignorant. ex hac septua ginta
int̃p̃tatione. etiam in latinam linguam
int̃p̃tatũ est. quod eccłiȩ latinȩ tenent:
quãius non defuerit temporib nris
um trium linguarum peritus: qui ñ
ex greco. s ex hebreo in latinum eloquiũ
easdem scripturas conuerterit: s eius
tam litteratum lab orem quamuis ui¬
minum auctoritate ab eleararo tunc
pontifice. ad hoc tantum opus electoꝵ
neminem uidicat preferendũ: quia et¬
sinonineis unus apparuisset sꝑ̃c si¬
ne dubitatione diuinus. s int̾ se u̾ba
int̃p̃tationis suȩ. Lix docti more bomi¬
nũ contulissẽt. ut quoo placuisset oĩb

Expanded text:
am cum fuerint et alii interpretes, qui ex hebraea lingua in graecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus, Theodotion, sicut etiam illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur: hanc tamen quae Septuaginta est, tamquam sola esset, sic rechristiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. ex hac Septuaginta interpretatione etiam in latinam linguam, interpretatum est quod ecclesiae latinae tenent, quamuis non defuerit temporibus nostum trium linguarum peritus, qui non ea graeco, sed ex hebraeo in latinum eloquium easdem scripturas conuerterit. sed eius tam litteratum laborem quamuis Iudminum auctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem indicat praeferendum, quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba interpretationis suae septuaginta docti more hominum contulissent, ut quod placuisset omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
cogitandum liberum eẽ. sic enim totus
homo absorbitur abipso & inipsocor¬
pore ut iam dici non possit ipse ani¬
mus suus eẽ: s simul totus homo di¬
cipossit quodcarosit & sꝑ̃c uadens & ñ
reuertens: sic gͦ possumꝰ intelligere. quia
om̃e peccatum quodcũq fecerit homo ex¬
tra corpus est. quiart forncat incorpꝰ
ꝓprium peccat. ut uidẽt᷑ ut dixi apls in tantũ
exaggerare fornicationiᷤ malũ ut ĩ cõparatiõe hꝰ¬

Expanded text:
cogitandum liberum esse. sic enim totus cogitandum liberum esse. sic enim totus homo absorbetur ab ipso et in ipso corpore, ut iam dici non possit ipse animus suus esse, sed simul totus homo dici possit quod caro sit et spiritus uadens et non reuertens. sic ergo possumus intellegere, quia omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, ut uideatur, ut dixi, apostolus in tantum exaggerare uoluisse fornicationis malum, ut in comparatione h
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet addicit. Mentemq captiuam
subdit ipsa submersio & quodãmodo
absorbitio libidinis. & concupiscentia
carnalis: ut hoc eẽ uideat᷑ ut dictumẽ.
qui autem fornicatur incorpus ꝓprium
peccat. quia tunc fiet proprie & famili¬
ariter seruum corpori hominis form¬
cantis. intempore maxime ipsius nequis¬
sime oꝑations: in tantum ut ipse apłs
inculcatius uolens cõm̃dare cauendũ
hominib hoc mabdixerit. Tollens gͦ
m̃bra xp̃ĩ. faciam m̃bra meretricis: et
ex secrans & detestans responderit. absit.
An nescitis inquit. qm̃ qui ad heret mere¬
trici unũ corpus est: Erunt enĩ inquit
duo incarne una. Nunquid hoc possĩt
dici de aliis atq aliis quibq facino¬
rib hominum: liberum est enim ani¬
mo humano inaliis quibq sceleribus.
& unum aliquid eorum oꝑari: & exip¬
so tempore alibi cogitatione difcendi:
quod infornicationis ipso oꝑe actem¬
pore non licet animo:ad aliud aliquid

Expanded text:
sibimet addicit mentemque captiuam sibimet addicit mentemque captiuam subdit ipsa submersio et quodam modo absorbitio libidinis et concupiscentia carnalis, ut hoc esse uideatur, ut dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, quia tunc fiet proprie et familiariter seruum corporis cor hominis fornicantis in tempore maxime ipsius nequissimae operationis, in tantum, ut ipse apostolus inculcatius uolens commendare canendum hominibus hoc malum dixerit: tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? et execrans ac detestans responderit: absit. an nescitis, inquit, quoniam qui adhaeret meretrici unum corpus est? erunt enim, inquit,. duo in carne una. numquid hoc posset dici de aliis atque aliis quibusque facinoribus hominum? liberum est enim animo humano in aliis quibusque sceleribus et unum aliquid eorum operari et eo ipso tempore alibi cogitatione distendi, quod in fornicationis ipso opere ac tempore non licet animo, ad aliquid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. certe illa. que ibi int̃posuit. E¬
mulationes animositates dissensiones
intudias hereses. & tam̃ oꝑib carnis
ista tribuit doctor gentiũ infide & ue¬
ritatt. Quid est gͦ ome peceatũ quod¬
cũq fecerit homo extra corpus est. et
unum cantũmͦ forncationis peccatũ
nominans ait. qui aũt fornicatur in
corpus proprium peccat. Apparet gͥ
cuiuis tardo ⁊ obtuns o qm sit difficilis ista
questio quam dñs piȩ intentioninr̃ȩ. si aliqn¬
tu lum dignatus fuerit dilucesserre. atq.
reuelare. poterimꝰ aliquid rationabiliter
dicere: Iudetur enim beatus apłs in quo
peccata. quȩ & si ꝑcorpus cominiccuntrr
non tam̃ ammũ humanũ concupiscen¬
tiȩ carnali ita efficiunt obstrictum et
ob noxium. quẽ admodum in soloopere
formcationis corporalis cõmisceri facit
animum uis ingens libidinis& unum cũ
eẽ intantum ut nichil aliud ipso momĩto
& exꝑim̃to huiꝰ iam magni flagitii cogi¬
tare homini uceat. aut intende. nisi qd̃

Expanded text:
te illa quae ibi interposuit, aemulationes, animositates, dissensiones, inuidias, haereses? et tamen operibus carnis ista tribuit doctor gentium in fide et ueritate. quid est ergo: \'omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, et unum tantummodo fornicationis peccatum nominans ait: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat? Apparet igitur cuiuis tardo et obtunso, quam sit ista quaestio; quam dominus piae intentioni nostrae si aliquantulum dignatus fuerit dilucescere atque reuelare, poterimus aliquid rationabiliter dicere. uidetur enim beatus apostolus, in quo peccata, quae etsi per corpus committantur, non tamen animum humanum concupiscentiae carnali ita efficiunt obstrictum et obnoxium, quemadmodum in solo opere fornicationis corporalis commisceri facit animum uis ingens libidinis cum ipso cesse in tantum, ut nihil aliud ipso momento et experimento huius tam magni flagitii cogitare homini liceat aut intendere, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
betis adõ. & non estis ur̃ĩ empti enĩ estis
p̃cio magno głificate & portate dñ inco¬
pore uro: Cumg̾ multa exhorrenda inhos
capitulo prius enumerasset hominum
possunt. quod corpus utiq iam fideliĩ
adõ ipsaq m̃bra corporis nr̃i m̃braeẽ
asseuerat xp̃i de quib arguendo. & qd
sibi absit: subiungat adhuc & dicat
nescitis qm̃ qui adheret meretrici unũ
corpus est. Erunt enim inquit duom
carne una.Quiaut adheret domino u

Expanded text:
non estis vestri? empti enim estis pretio magno. Glorificate et portate Deum in corpore vestro. Cum ergo multa et horrenda in hoc capitulo prius enumerasset hominum possunt; quod corpus utique jam fideliumo, ipsaque membra corporis nostri membra esse asseuerat Christi, de quibus arguendo et quodam sibi: absit, subiungat adhuc et dicat: nescitis, quoniam qui adhaeret meretrici, unum corpus est? erunt enim, inquit, duo in carne una; qui au
Abbreviated transcription (Latin):
Creature autem causã idest auctorem. de¬
um dicimus. O portet gͦ eẽ trinitatẽ: qua
nichil prestantius intelligentius. & bea¬
tus inuenire ꝑfecta ratio potest. Idõq
etiam cum ueritas queritur: plusquã
tria genera quęstionũ cẽ non possunt.
U trum omĩno sit: utrum hoc an aliud
sit: utrum approbandũ inꝓbandum¬
ue sit. de deo & creatura.

Expanded text:
Creaturae autem causam, id est, auctorem DeCreaturae autem causam, id est, auctorem Deum dicimus. Oportet ergo esse Trinitatem, qua nihil praestantius, intelligentius et beatius invenire perfecta ratio potest. Ideoque etiam cum veritas quaeritur, plus quam tria genera quaestionum esse non possunt; utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum improbandumve sit. XIX. De Deo et creatura.
Abbreviated transcription (Latin):
ex patre. s ex mundo: & mundus tran¬
sit. & concupiscentia euis. Qui autẽ
fecerit uoluntatem dĩ manet in eternum.
sicut ille manet metnum. Istagͦ dilecti¬
o mundi. que uniuersalem in se concu¬
piscentiã obtinet mundi. generalis est
fornicatio qua peceatur incorpus ꝓpͥũ.
& qua om̃ib corporalib & insibilibus
& temporalibus desideriis. & uolupta¬
tib humanus indesinent̃ seruit animꝰ:
ab ipso creatore uniuĩ sorum desolatus
atq derelictus. cccxxix. Descientia dei.
mẽ p̃terttum iam nonest: om̃e
futurum ñdũ. Ome igitur. et
p̃teritum & futurum deest. a pd̃
dm̃ aũ nicħ deest. Nec pretexitũ igiturdõ¬
sens est apud dm. detrina unitate.
m̃e quod est aliud est quo constat.ali¬
ud quo discernitur: aliud quo congru¬
it. Uniuersa igit᷑ creatura si ẽ & quoquo
mͦ. & abeo quod om̃ino nichil ẽ. pluri¬
mum distat: & suis partib sibimet c̃¬
gruit: Causã quoq eiꝰ trinam cẽ opor¬
tet: quasit. qua hocsit: quasibi amieasit.

Expanded text:
 ex mundo; et mundus transiet, et concupiscentia ejus. Qui autem fecerit voluntatem Dei, manet in aeternum, sicut ille manet in aeternum. Ista ergo dilectio mundi, quae universalem in se concupiscentiam continet mundi, generalis est fornicatio, qua peccatur in corpus proprium, eo quod omnibus corporalibus et uisibilibus et temporalibus desideriis et uoluptatibus humanus indesinenter seruit animus ab ipso creatore uniuersorum desolatus atque derelictus. DE SCIENTIA DEI. Omne praeteritum ifuturum nondum est: omne igitur et praeteritum et futurum deest. Apud Deum autem nihil deest: nec praeteritum igitursens est apud Deum. XVIII. De Trinitate. Omne quod est, aliud est quo constat, aliud quo discernitur, aliud quo congruit. Universa igitur creatura si et est quoquo modo, et ab eo quod omnino nihil est plurimum distat, et suis partibus sibimet congruit, causam quoque ejus trinam esse oportet; qua sit, qua hoc sit, qua sibi amica sit.
Abbreviated transcription (Latin):
turpitudini & fornicationi si muii¬
ma. non nisi ꝑ ipsum corpus gerant᷑
atq exerceantur: Quid gͦ: poterit ne
esse quispiam ut cȩtera memorata
suꝑius taceam. fur uel ebriosus. uł
maledic ais uel rapax extra oꝑationẽ
corporis huius: Qͣmuis nec ipsa idolatͥa neq
ipsa auaritia preter seruitium corporis po¬
terit ad usum fructumq suuĩ ꝑuenire.
Quid gͦ ome peccatum quod cũq fece¬
rit homo extra corpus est. qui aut for
nicatur in corpus suũ peccat: Primũ
quia incorpore isto homo constitutus
quic quid solo tantum animo poterit
iniqͥ concupiscere. dici ñ potest. extra
corpus hoc hominẽ facere: cũ constet
eum carnali sensu. & carnali prudẽtia
hoc agere isto adhuc circũ sceptũ. in¬
corpore. Nam & quod inpsalmo scri¬
ptumest. dixit impius incorde suo ñ
ẽ łs. idẽ beatus apłs ñ potutit utiq
separare a corporalioꝑe illo uͥ ait:om̃s¬

Expanded text:
turpitudini et fornicationi similliturpitudini et fornicationi simillima non nisi per ipsum corpus generentur atque exerceantur? quid ergo? poteritne esse quispiam, ut cetera memorata superius taceam, fur uel ebriosus uel maledicus uel rapax extra operationem corporis huius? quamuis nec ipsa idololatria neque ipsa auaritia praeter seruitium corporis poterit ad usum fructumque suum peruenire. quid est ergo: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fonicatur, in corpus proprium peccat? Primum, quia in corpore isto homo constitutus, quidquid solo tantum animo poterit inique concupiscere, dici non potest extra corpus hoc hominem facere, cum constat eum carnali sensu et carnali prudentia hoc agere, isto adhuc circumseptum corpore. Nam et quod in psalmo scriptum est: Dixit impius in corde suo, Non est Deus, idem beatus Apostolus non potuit utique separare a corporali opere, illo lo
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum quod cũq fecerit homo extra
corpus est. quiaut̃ forncatur incorpꝰ
propriũ peceat. Quasi uero illa que di¬
numerauit peccata dicens. Nolite er¬
rare. neq fornicatores. neq y dolis ser¬
uientes. neq ad ulteri. neq molles. neq
ma sculorũ concubitores. neq fures
neq auari. neq ebriosi. neq male¬
dici. neq rapaces. regnũ dĩ posside¬
bunt. Ista omĩa flagitia & facinora.
nunquid non nisi ꝑcorpus fieri aut
exercert possunt:Quis hoc sani capi¬
tis homo negauerit. Totum quippe
istum locum apłs ꝓpt̃ ipsum corpus
iam emptum magno. idest xpi san¬
potius in uiolatum tanquã dĩ habita¬
culum seruaret᷑ agebat. & defendebat.
quare gͦ subiungere uoluit hocunde
difficilis questio nasceretur. id ut di¬
ceret om̃e peceatum quodcũq fecerit
homo extra corpus ẽ. Qui aũt form¬
catur in corpus ꝓprium peccat. Cũ
siue ipsa fornicatio. siue alia huiꝰ modi
que non nisi ꝑcorpus fuint peccata

Expanded text:
peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat. quasi uero illa quae dinumerauit peccata dicens: nolite errare; neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt, ista omnia facinora et flagitia numquid non nisi per corpus fieri aut exerceri possunt? quis hoc sani capitis homo negauerit? totum quippe istum locum apostolus propter ipsum corpus iam emtum magno, id est Christi sanpotius inuiolatum tamquam dei habitaculum seruaretur, agebat et defendebat. quare ergo subiungere uoluit hoc, unde difficilis quaestio nasceretur, id est ut diceret: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, cum siue ipsa fornicatio siue alia huius modi quae non nisi per corpus fiunt peccata