comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
partem. quȩ quasi mulieris imaginẽ uel exem¬
plum inuno ipso homine ostendit. de qua
sipius multa iam diximus: quod aude etiã
iter semen cdiaboli & semen mulieris ponũ¬
tur inmicitiȩ: significatur semine diaboliꝑ
uersa suggestio. semine aut̾e mulieris frucc
bom oꝑis: quo puerse suggestiomi resistit. &
ido obseruat ipse plantam mulieris. ut si
quando illicita elabitur delectadio. te illam
capiat: & illa obseruat eius caput: ut eum
in ipso untio malesuasionis excludat. I lam
ste enm multiplicatos dolores ht̃ atq sus¬
piria. in huius uitȩ calamitatib. Et quod
in dolore pariat filios. quamuis & in istaui¬
sibili muliere compleatur. tam ad illam secre¬
tiorem considatio reuocanda est. Nam & in
pecoribus femine cum dolore pariunt filios.
& hȩc ẽ in illis mortalitatis conditio. potur
quam pena peccat. ꝑ otest ergo fieri ut ̃
in feminis hominib mortalium corporũ sit

Expanded text:
partem, quae quasi mulieris imaginem vel exempartem, quae quasi mulieris imaginem vel exemplum in uno ipso homine ostendit, de qua superius jam multa diximus? Quod autem etiam inter semen diaboli, et semen mulieris ponuntur inimicitiae, significatur semine diaboli perversa suggestio; semine autem mulieris, fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistit. Et ideo observat ipse plantam mulieris, ut si quando in illicita labitur delectatio, tunc illam capiat: et illa observat caput ejus, ut eum in ipso initio malae suasionis excludat. CAPUT ste enim multiplicatos dolores habet, atque suspiria in hujus vitae calamitatibus; et quod in doloribus pariat filios, quamvis et in ista visibili muliere compleatur, tamen ad illam secretiorem consideratio revocanda est. Nam et in pecoribus feminae cum dolore pariunt filios, et haec est in illis mortalitatis conditio potius quam poena peccati. Potest ergo fieri ut etiam in feminis hominibus mortalium corporum sit
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. de qua gaud& atq głatur. Terram
ergo manducabis. Duob modis hoc intelligi
potest uel ad de ꝑtinebunt quos derrena cu¬
piditate deceperis. id: peccatores. qui derrȩ no¬
mine significant᷑: uel certe genus tercium tẽp¬
tationis his uerbis figuratur. quod: curiositaᷤ.
Terram enim qui manducat. profunda & dene¬
brosa terebrat: & tamen demporalia atq ȩter
na. Non autem inimicicie ponuntur inteR
ipsum & uirum: sed inter ipsum & mulierem.
Sed manifestum: quod decipit. An quia ip¬
sum adam non decspit sed mulierem cius:
Sed nun quid propt̾ea non: inimicus eius.
ad quem ꝑuenit ꝑmulierem suam illa decep¬
tio: Maxime quia iam de futuro dr̃. inimi¬
citias ponam inder te & mulierem: si aucem
quod non deĩceps decspit adam. nec ipsam
euam deinceps decepit. Quare ergo ita dR̃
nisi quia hic manifeste ostenditur non posse
nos adiabolo tẽptari nisi pillam animalem

Expanded text:
videtur, de qua gaudet atque gloriatur. Terram videtur, de qua gaudet atque gloriatur. Terram ergo manducabis, duobus modis intelligi potest: vel ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis, id est peccatores, qui terrae nomine significantur; vel certe genus tertium tentationis his verbis figuratur, quod est curiositas. Terram enim qui manducat, profunda et tenebrosa penetrat, et tamen temporalia atque terrena. 28. Non autem inimicitiae ponuntur inter ipsum et virum, sed inter ipsum et mulierem. Sed manifestum est quod decipit. An quia ipsum Adam non decepit, sed mulierem ejus? Sed numquid propterea non est inimicus ejus, ad quem pervenit per mulierem suam illa deceptio, maxime quia de futuro jam dicitur, Inimicitias ponam inter te et mulierem? Si autem quod non deinceps decepit Adam, nec ipsam Evam deinceps decepit. Quare ergo ita dicitur, nisi quia hic manifeste ostenditur non posse nos a diabolo tentari, nisi per illam animalem
Abbreviated transcription (Latin):
lici potestate letatur: qui solebat ante quam
caderet de sublimi ueritade gaudere. in qua
non stetit. Et id̃o illi etiam pecora preponun¬
tur. non in potestate sed in conu̾satione nate
sue: quia pecora non amiserunt beaditudinẽ
aliquã celestem quam nun quã habuerunt:
sed insua natura quam acceꝑunt ꝑagunt ui¬
tam. Da ergo huic. pectore & uendre repes:
Quod quidem & in colubro animadũtitur:
Ex illo animante uisibili. adhuc inuisibilem
inimicũ nr̃m locutio figuratur. Nomine em̃i
pect̃oris significat᷑ suꝑbia: quia ibi dñatur
impetus animȩ. Nomine aute uentris. sig¬
nificatur carnale desidium:quia hec pars
mollior sentitur in corpore. & quia his reb
ille serpit ad eos quos uult decipere: ꝓpt̾ea
dictum ÷ pectore & uentre repes & trã inqͥt
manducabis om̃ib dieb uite tue: id: om̃ib
diebus quib agis hanc potestate. ande illam
ultimam penam iudicii. Hec enim uita eius

Expanded text:
lici potestate laetatur, qui solebat antequam lici potestate laetatur, qui solebat antequam caderet, de sublimi veritate gaudere in qua non stetit. Et ideo illi etiam pecora praeponuntur, non in potestate, sed in conservatione naturae suae: quia pecora non amiserunt beatitudinem aliquam coelestem, quam nunquam habuerunt, sed in sua natura quam acceperunt peragunt vitam. Dicitur ergo huic: Pectore et ventre repes. Quod quidem et in colubro animadvertitur, et ex illo animante visibili ad hunc invisibilem inimicum nostrum locutio figuratur. Nomine enim pectoris, significatur superbia, quia ibi dominatur impetus animi: nomine autem ventris, significatur carnale desiderium, quia haec pars mollior sentitur in corpore. Et quia his rebus ille serpit ad eos quos vult decipere; propterea dictum est, Pectore et ventre repes. CAPUTmanducabis omnibus diebus vitae tuae: id est omnibus diebus quibus agis hanc potestatem, ante illam ultimam poenam judicii; haec enim vita ejus
Abbreviated transcription (Latin):
liber est. Quia ipse ÷ dominus omniũ: qm̃
in maiestate par illi esse non potuit:iã laps
& iacens in peccato suo.parem sͥ eum facere
conatur. uel podius illum uult ostende pec¬
casse:se autẽ eẽ innocendem. & mulier int̾ro¬
gata refert culpam in serpentem. quasi aut
ceret: aut illa non poterat di preceptum po¬
dus custodire quam uerba serpentis amit¬
dere. Iam serpens non int̾rogatur:sed prior
excipit penam: quia nec confideri podest pec
catum. nec hab& omnino unde se excus&.N
autẽ nunc ea dampnatio diaboli dicitur. q̃
ultimo iudicio reseruatur: de qua loquitur
dñs cum dicit. ite in ignem ȩc̃num qui pre¬
paratus : diabolo & angłis cius: sed ea pena
eius da qua nobis cauendus ẽ. Pena enim:
eius ut in podestate habeat eos qui di pre¬
cepta condem: nunt. hoc enim explicatur.
his uerbis:quib in eum profertur sententia.
Et inde maior pena: quia de hac tam infe¬

Expanded text:
liber est, quoniam ipse est Dominus omnium; quoniam liber est, quoniam ipse est Dominus omnium; quoniam in majestate par illi esse non potuit, jam lapsus et jacens in peccato suo, parem sibi eum facere conetur. Vel potius illum vult ostendere peccasse, se autem esse innocentem. Et mulier interrogata refert culpam in serpentem: quasi aut ceret; aut illa non poterat Dei praeceptum potius custodire, quam verba serpentis admittere. 26. Jam serpens non interrogatur, sed prior excepit poenam, quia nec confiteri peccatum potest, nec habet omnino unde se excuset. Non autem nunc ea damnatio diaboli dicitur, quae ultimo judicio reservatur, de qua loquitur Dominus cum dicit, Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus ; sed ea poena ejus dicitur, qua nobis cavendus est. Poena enim ejus est, ut in potestate habeat eos qui Dei praecepta contemnunt. Hoc enim explicatur his verbis, quibus in eum profertur sententia: et inde major poena est, quia de hac tam infe
Abbreviated transcription (Latin):
do displicere arbitretur. Illud audẽ sublimit
intelligendum ÷ quod dñs ait. Quis nunti¬
auit tibi quia nudus es. nisi quia ab illa ar¬
bore de qua dixeram tͥ ex illa sola non man¬
ducares. ex illa manducasti: Nudus eni erat
a simuladione: sed uestiebat᷑ luce diuina:Un
auersus. & ad seipsum conu̾sus. quod signi¬
ficat de illa arbore manducasse. nuditatem
suam uidit & displicuit sͥ: & ex eo quod ñ
habebat aliquid propͥum. Deinde iam mo.
mulieri. sed in mulierem refundit culpam
suam: & sic subtiliter quasi de astutia quam
miser conceperat. uoluit ad ipsum din ꝑtine
quod peccauit. Non enim ait. mulier dedit m:
sed addidit dicens. mulier quam dedisti michi
Nichil: autẽ tam familiare peccantib: quã
tribuere dõ uelle. unde cumq accusentur:
Et hoc de illa uena suꝑbie. ut qm̃ sic homo
peccauit cum uult par ẽẽ deo. id: liberec
ab eius dominio.sicut ille abomni dominio

Expanded text:
Deo displicere arbitretur. Illud autem sublimiter Deo displicere arbitretur. Illud autem sublimiter intelligendum est quod Dominus ait: Quis nuntiavit tibi quod nudus esses, nisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi, ex illa sola ne manducares, ex illa manducasti? Nudus enim erat a simulatione, sed vestiebatur luce divina. Unde aversus et ad seipsum conversus, quod significat de illa arbore manducasse, nuditatem suam vidit, et displicuit sibi ex eo quod non habebat aliquid proprium. CAPUT XVII.-- mulieri, sed in mulierem refundit culpam suam; et sic subtiliter quasi de astutia quam miser conceperat, voluit ad ipsum Deum pertinere quod peccavit. Non enim ait, Mulier dedit mihi; sed addidit dicens, Mulier quam dedisti mihi. Nihil est autem tam familiare peccantibus, quam tribuere Deo velle undecumque accusantur: et hoc de illa vena superbiae, ut quoniam sic homo peccavit cum vult esse par Deo, id est liber esse ab ejus dominio, sicut ille ab omni dominio
Abbreviated transcription (Latin):
dio paradisi. id: ad seipsos: qui in medio rerũ
intra dm̃ & supra corpora ordinati erant:
Ergo ad se ipsos absconderunt se. ut contur¬
barentur miseris erroribus relicto lumine
ueritatis: quod ipsi non erant. Particeps
enum ueritatis potest cẽ anima humana.
Ipsa autẽ ueritas d̃s ÷ incominutabilis su¬
pra illam. Ab ea ergo ueritate quisquis a¬
uersus ÷ & ad seipsum conu̾sus. & non de
rectore atq illustratore do. sed de suis mo¬
tibus quasi liberis exultat. tenebratur m̃¬
dadio: qm qui loquitur mendatium. de suo
loquitur ait ita durbatur ut uor illa ꝓphȩ
manifestat. qua dictum ÷ ad me ipsum anima
mea turbata÷ Itaq iam interrogat᷑ adam
non do nesciende ubi ess&: sed cogente ad ꝯ
pond& autẽ uoce eius audita abscondisse
se: quoniã nudus ess&. Iam miserrimo erro¬
re respond&: quasi do possa displicere nudꝰ.
sicut eum ipse fecerat. Est autẽ hoc erroris
propͥum:ut quod cuiq displica. hoc etiam

Expanded text:
dio paradisi, id est ad seipsos, qui in medio rerum dio paradisi, id est ad seipsos, qui in medio rerum infra Deum et supra corpora ordinati erant. Ergo ad seipsos absconderunt se, ut conturbarentur miseris erroribus, relicto lumine veritatis, quod ipsi non erant. Particeps enim veritatis potest esse anima humana: ipsa autem veritas Deus est incommutabilis supra illam. Ab ea ergo veritate quisquis aversus est, et ad seipsum conversus, et non de rectore atque illustratore Deo, sed de suis motibus quasi liberis exsultat, tenebratur mendacio: quoniam qui loquitur mendacium, de suo loquitur; atque ita turbatur, et vocem manifestat, qua dictum est, Ad meipsum anima mea turbata est . Itaque jam interrogatur Adam, non Deo nesciente ubi esset, sed cogente ad copondit autem, voce ejus audita, abscondisse se, quoniam nudus esset. Jam miserrimo errore respondit, quasi Deo posset displicere nudus, sicut eum ipse fecerat. Est autem hoc erroris proprium, ut quod cuique displicet, hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
rubescebant astuta suꝑbia. Folia uͦ fici pru¬
ritum quendam significant: si hoc bene in
rebus corporeis da. Quem miris modis
animus patitur. cupiditate & delectadiõe
mentiendi. Vnde etiam latine falsi dicunẽ.
qui iocari amant. In iocis aute utiq simu¬
bularet ds in paradiso ad uesꝑam.id: cum
ad eos iam iudicandos ueniret. adhuc ante
penam eoꝵ deambulabat in paradiso. id est
quasi mouebatur in eis presentia di. quando
iam ipsi stabiles in eius precepto non erant:
Et bene ad uesꝑam. id: cum ab eis iam sol
occideret: id: auferretur ab eis lux illa int̾ior
ueritatis. A udierunt uocem cius. & abscon¬
derunt se a conspectu eius. Quis se abscondit
a conspectu di: nisi qui deserto ipso incipit
iam amare quod suum est: lam enim habe¬
bant cooꝑimenta mendatii. Qui autẽ loqͥt᷑
mendatium: de suo loquitur. Et ido ad arbo¬
rem se dicuntur abscondere. quȩ erat in me¬

Expanded text:
rubescebat astuta superbia. Folia vero fici prurubescebat astuta superbia. Folia vero fici pruritum quemdam significant, si hoc bene in rebus incorporeis dicitur, quem miris modis animus patitur cupiditate, et delectatione mentiendi. Unde etiam latine salsi dicuntur, qui jocari amant. In jocis autem utique simubularet Deus in paradiso ad vesperam, id est cum ad eos jam judicandos veniret, adhuc ante poenam eorum, deambulabat in paradiso, id est, quasi movebatur in eis praesentia Dei, quando jam ipsi stabiles in ejus praecepto non erant; et bene ad vesperam, id est cum jam ab eis sol occideret, id est auferretur ab eis lux illa interior veritatis: audierunt vocem ejus, et absconderunt se a conspectu ejus. Quis se abscondit a conspectu Dei, nisi qui deserto ipso incipit jam amare quod suum est? Jam enim habebant cooperimenta mendacii: qui autem loquitur mendacium, de suo loquitur . Et ideo ad arborem se dicuntur abscondere, quae erat in me
Abbreviated transcription (Latin):
oculis ad uidendum & cognoscendũ. Q mͦ
uidebat. siclausi erant oculi: Sed hoc dic̃
tum÷ ut intelligeremus eos oculos esse
aptos postea quam de fructu illo acceꝑurł̃.
quibus se nudos uidebant. & displicebant
sibi id÷ oculos astutiȩ: quib simplicitas di¬
plica. Cum enim quisq ceciderit ab illa in¬
tima & secreissima luce ueritatis: nichil:
unde uelit placere supbia nisi fraudulentẽ
simulationib. Hinc enim & hypocrisis
nascitur. In qua multum sͥ uidentur cor¬
dati qui potuerunt fallere & decipere quẽ
uoluerint: dedit enim mulier uiro suo. &
manducauerunt. & aperti sunt oculi eorũ.
De quib iam dictum ÷ & tunc uiderunt qr
midi essent: sed oculis ꝑuersis. quibus illa
simplicitas quȩ nuditatis nomine significa¬
ta est. erubescenda iideatur. Itaq ut iam
non essent simplices fecerunt sͥ de foliis fici
succintoria. tan quã tegentes pudenda sua:
id occultantes simplicitatẽ. de qua iam e¬

Expanded text:
oculis ad videndum, et cognoscendum. Quomodo oculis ad videndum, et cognoscendum. Quomodo videbat, si clausi erant oculi? Sed hoc dictum est, ut intelligeremus eos oculos esse apertos, posteaquam de fructu illo acceperunt, quibus se nudos videbant, et displicebant sibi, id est oculos astutiae, quibus simplicitas displicet. Cum enim quisque ceciderit ab illa intima et secretissima luce veritatis, nihil est unde velit placere superbia, nisi fraudulentis simulationibus. Hinc enim et hypocrisis nascitur, in qua multum sibi videntur cordati, qui potuerint fallere et decipere quem voluerint. Dedit enim mulier viro suo, et manducaverunt, et aperti sunt oculi eorum, de quibus jam dictum est; et tunc viderunt quod nudi essent, sed oculis perversis, quibus illa simplicitas quae nuditatis nomine significata est, erubescenda videbatur. Itaque ut jam non essent simplices, fecerunt de foliis fici sibi succinctoria, tanquam tegentes pudenda sua, id est occultantes simplicitatem, de qua jam e
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictum: sciebat enim ds. qm̃ qua die
manducaueritis ex eo aꝑientur oculi ur̃i.
quod intelligitur nisi ꝑsuasum ẽẽ ut sub
do edse nollent. sed in sua potestate potius
sine dño ut legem eius non obseruarent q̃¬
s muidentis sibi ne se ipsi regerent. non indi¬
gentes illius interno lumine. sed utentes
pria prouidentia quasi oculis suis ad dmoᷤ¬
cendum bonum & malum: quod ille prohi¬
buiss&e. Noc÷ ergo quod ꝑsuasum: ut suam
potestatem nimis amarent: & cũ c̃ẽ deo pareꝰ
uolunt illa medictate per quam do subie¬
cti erant & corpora subiecta habebant tan q̃
fructu arboris constitutę in medio paradisi
male uterentur. id: contra legem di. Atq ita
quod acceperant amitterent. dum id quodñ
acceperant ufurpare uoluerunt. Nonenim
accepit hominis natura ut per suam potesta¬
tem do non regente beata sit: quia nullo re¬
gente ꝑsuam potestatẽ beatus esse solus
as potest. Et uidit inquit mulier quia bo¬
num ÷ lignum ad escam: & quia bonum ẽ

Expanded text:
 qua die mandacaveritis ex eo, aperientur oculi vestri, quid hic intelligitur, nisi persuasum esse ut sub Deo esse nollent, sed in sua potestate potius sine Domino, ut legem ejus non observarent, quasi invidentis sibi ne se ipsi regerent, non indigentes illius interno lumine, sed utentes propria providentia, quasi oculis suis, ad dignoscendum bonum et malum, quod ille prohibuisset? Hoc est ergo quod persuasum est, ut suam potestatem nimis amarent, et cum Deo esse pares vellent, illa medietate, per quam Deo subjecti erant, et corpora subjecta habebant, tanquam fructu arboris constitutae in medio paradisi, male uterentur, id est contra legem Dei; atque ita quod acceperant amitterent, dum id quod non acceperant, usurpare voluerunt. Non enim accepit hominis natura, ut per suam potestatem Deo non regente beata sit; quia nullo regente, per suam potestatem beatus esse solus Deus potest. 23. Et vidit, inquit, mulier quia bonum est lignum ad escam; et quia bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
si hodie ꝑgentes populosq predicatur. in
principio erat u̾bum. & u̾bum erat apud
dm̃. & ds̃ erat u̾bum. hoc erat in pͥncipio ap̃
dm̃. omnia ꝑ ipsum facta sunt. & sine ipso
factum ÷ nichil. si ad hoc ꝑcipiendum. dili¬
gendum. ꝑfruendum ut anima sanetur. & tã¬
te luci hauriende mentis acies conualescat.
dẽ auaris. Nolite uobis condere thesauros
in derra. ubi tinea & rubigo ext̃iinant̃. & ubi
fures effodiunt & furant᷑. s thesaurizate uobis
thesauros in cęlo. uͥneq tinea neq rubigo ex
terminant. neq fures effodiunt nec furant᷑:
ubi enim ÷ thesaurus tuus ibi ÷ & cor tuum:
dẽ luxuriosis. qui seminat in carne de carne¬
de carne metet corruptionẽ. qui seminat in
qui se exaltat humiliabit᷑. & quise humiliat
exaltabitur: d̃ iracundis. accepisti alapam.
para alt̾am maxillam: dr̃ discordiosis.dili
intra uos ẽ. dr̃ curiosis. nolide querere quȩ

Expanded text:
si hodie per gentes populosque praedicatur: In si hodie per gentes populosque praedicatur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Si ad hoc percipiendum, diligendum, perfruendum ut anima sanetur, et tantae luci hauriendae mentis acies convalescat, dicitur avaris, Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et aerugo exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate vobis thesauros in coelterminant, neque fures effodiunt neque furantur; ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum. Dicitur luxuriosis: Qui seminat in carne, de carne metet corruptionem; qui seminat in Qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Dicitur iracundis: Accepisti alapam, para et alteram maxillam. Dicitur discordiosis: Diliintra vos est. Dicitur curiosis: Nolite quaerere quae
Abbreviated transcription (Latin):
tanta honestaret gr̃a. tanta firmitate roborarie:
tanta deniq maiestate subueheret.ut om̃ia
contempnendo quȩ praui homines cupiunt.
& om̃ia perpeciendo. que horrescunt. & om̃ia
faciendo.que mirantur.genus humanum ad
tam salubrem fidem summo amore atq au¬
ctoritate conu̾teret: de honorib uͦ eius frustꝰ
se consuli. cum facile possit existimari quanti
horiores debeantur sapientie dĩ. qua gestante
ille & gubnante pro uera salude generis huma¬
ni magnum aliquid propͥum. & quod supra
homines esset mereretur. Quȩ si facta sunt. si
litt̃is monimentisq celebrantur. si abuna regio¬
ne terrarum in qua sola unus colebatur ds̃. &
ubi talem nasci opordebat pertotum orbem t̃¬
rarum missi electi uiri. untutibus atq sermo¬
nibus diuini amoris incendia concitarunt. si
confirmata saluberrima disciplina illumina¬
tas terras posteris reliquerunt. & ne de pre¬
teritis loquar quȩ podest quisq ñ credere

Expanded text:
tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique maiestate subueheret, ut omnia contemnendo quae praui homines cupiunt et omnia perpetiendo quae horrescunt ei omnia faciendo quae mirantur genus tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate converteret. De honoribus vero ejus frustra se consuli, cum facile possit existimari quanti honores debeantur Sapientiae Dei, qua gestante et gubernante ille pro vera salute generis humani, magnum aliquid proprium, et quod supra homines esset, mereretur. 4. Quae si facta sunt, si litteris monumentisque celebrantur, si ab una regione terrarum, in qua sola unus colebatur Deus, et ubi talem nasci oportebat, per totum orbem terrarum missi electi viri, virtutibus atque sermonibus divini amoris incendia concitarunt; si confirmata saluberrima disciplina, illuminatas terras posteris reliquerunt; et, ne de praeteritis loquar, quae potest quisque non credere,
Abbreviated transcription (Latin):
afficiatur & ornetur ex ea.et̾̃namq uitam
possit mereri.s dum nascentium atq tran¬
seuntium rerum amore ac dolore sauciatur.
& dedita consuetudim huius uite atq sensib
corporis. inanibus uanescit imaginib. irrid:
eos qui dicunt ẽẽ aliquid qđ neq istis uideat᷑
oculis. nec ullo fantasmate cogitetur. s m̃de
sola & indelligentia cerni queat: cum hec ergo
sibi a magistro ꝓsuadentur. si ex eo quereret
ille discipłs utrum si quisquã existeret uiR
magnus atq diuinus qui talia popłis peR¬
suaderet credenda saltem si ꝑcipere non ua¬
lerent. at siqui possent ꝑcipere ñ prauis opi¬
monibus multitudinis implicati. uulgaribꝰ
obruerent᷑ errorib eum diuims honoribus
dignum iudicaret: responderet credo ille nõ
posse hoc ab homine fieri. nisi forte quẽ ipsa
dei uirtus atq sapientia ab ipsa rerum nat᷑a
exceptum. nec hominum magist̾io.s intima
illuminatione ab incunabulis illustratum.

Expanded text:
afficiatur ex ea aeternamque uitam afficiatur ex ea aeternamque uitam possit mereri; sed dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur et dedita consuetudini huius uitae atque sensibus corporis inanibus uanescit imaginibus, inridet eos qui dicunt esse aliquid quod neque istis uideatur oculis nec ullo phantasmate cogitetur, sed mente sola et intellegentia cerni queat; cum haec ergo sibi a magistro persuaderentur, si ex eo quaereret ille discipulus, utrum, si quisquam exsisteret uir magnus atque diuinus, qui talia populis persuaderet credenda saltem, si uere percipere non ualerent, ui, si qui possent percipere, non prauis opinionibus multitudinis implicati uulgaribus obruerentur erroribus, eum diuinis honoribus dignum iudicaret: responderet, credo, ille non posse hoc ab homine fieri nisi quem forte ipsa dei uirtus atque sapientia ab ipsa rerum natura exceptum nec hominum magisterio, sed intima inluminatione ab incunabulis inlustratum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuebat. cum sͥ ab illo ꝑsuadetur non corporerꝰ
ociilis s pura mente ueritatẽ uideri.cui quec̃q
anima inhesisset eã beatam ficri atq ꝑfectam.
ad quã ꝑcipiendam nichil magis impedire qͥ
uitam libidinibus deditam. & falsas imagineᷤ
rerum sensibilium quȩ nob ab hoc sensibili
mundo ꝑ corpus impresse uarias opiniones
errores q generarent: quã obre sanandum ẽẽ
ammum ad intuendam in cõmutabilẽ rerũ
formam. & eodem modo semꝑ se habentẽ. atq.
undiq sui similem pulchritudinẽ. nec disten¬
tam locis. nec tempore uariatam. s unũ atq
idem omni ex parte seruantẽ. qͣm ñ credent
esse homines cum ipsa uere summeq sit. ce¬
tera nasci. occidere. fluere. labi: & tam̃ in quã¬
tum sunt. ab illo eterno deo ꝑeiuis ueritatẽ
fabricata constare. in quibus amimȩ tantum
rationali & indellectuali datum ẽ. ut eius e¬
ternitatis contemplatione ꝑfruatur. atq

Expanded text:
uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente ueritatem uideri; cui quaecumque anima inhaesisset, eam beatam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis impedire quam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum esse animum ad intuendam incommutabilem rerum formam et eodem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis nec tempore uariatam, sed unum atque idem omni ex parte seruantem, quam non crederent esse homines, cum ipsa uere summeque sit; cetera nasci, occidere, fluere, labi, et tamen in quantum sunt ab illo aeterno deo per eius ueritatem fabricata constare; in quibus animae tantum rationali et intellectuali datum, ut eius aeternitatis contemplatione perfruatur atque
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. & unum dm̃ quererent. qũe solum sup̃
mentes nr̃as eẽ. & a quo omnẽ animã. & dotum
gendum. quam potentĩ ad ꝑsuadendũ scriosit
plato. Non enim sic isti nati erant. ut popłorum
ipsorum opinionem ad uerum cultum ueridĩ.
asimulacrorum suꝑsticione. atq ab huiꝰ mun¬
di uanitate conũterent. Itaq & ipse socrates cũ
popło simulac̃ uenerabat᷑: & pꝰcius dampnatio¬
nem mortẽq nemo ausus ÷ iurare ꝑcanem. nec
appellare quẽcumq lapidem iouem: sed hec tan¬
tummꝰ memorie littisq mandare. Quod utrum
timore analiqua cognitione temporum fecerint:
rim. pace horuim omnium qͥ eorum libros ꝓuica¬
citer diligunt xp̃ianis temporibus quęnam reli¬
gio potissimum tenenda sit & quȩ ad ueritatem
ac beatitatẽ uuia non eẽ dubitandum. Si enim
plato ipse uiueret. & me int̾rogantẽ non aspna¬
ietur: ⁊ el potus siqͥs eius discipłs eoiplo tp̃r qͦ

Expanded text:
tiam, et unum Deum quaererent, quem solum supra tiam, et unum Deum quaererent, quem solum supra mentes nostras esse, et a quo omnem animam et totum gendum, quam potentius ad persuadendum scripsit Plato. Non enim sic isti nati erant, ut populorum suorum opinionem ad verum cultum veri Dei, a simulacrorum superstitione atque ab hujus mundi vanitate converterent. Itaque et ipse Socrates cum populo simulacra venerabatur, et post ejus damnationem mortemque, nemo ausus est jurare per canem, nec appellare quemcumque lapidem Jovem, sed haec tantummodo memoriae litterisque mandare. Quod utrum timore severitatis, an aliqua cognitione temporum fecerint, rim pace horum omnium, qui eorum libros peruicaciter diligunt, christianis temporibus quaenam religio potissimum tenenda sit et quae ad ueritatem ac beatitudinem uia non esse dubitandum. si enim Plato ipse uiueret et me interrogantem non aspernaretur, uel potius si quis eius discipulus eo ipso tempore quo
Abbreviated transcription (Latin):
cam audacior cet̾is fiusse perhibetur. iurando
ꝑcanem quelibe. & lapidem quelibet. & quicqd
iuraturo ess& in promptu & quasi ad manum
occurrisset. Credo intelligebat qualiacũq oꝑa
nature qua ea administrante diuina ꝓuidentia
gignentur: multo quam hominum & quorum¬
libet opificum ẽẽ meliora: & ido diuinis hono¬
ribus digniora. quam ea que in templis colebat̃¬
Non quo uere lapis & canis essent colenda sa¬
pientibus: s ut hoc mͦ intelligent qui possent¬
in tanta suꝑsticione demersos ẽẽ homines:
ut emergentib hic ẽẽt tam turpis demonst̾n¬
dus gradus: ad quẽ uenire si puderet. uidẽnt
quanto magis pudendum eẽt. in turpiori cõ¬
stitere. Simul & illos qui mundum istum uisi¬
bilem sũmum dm̃ ẽẽ opinabant᷑ admonebat
turpitudinis suȩ: docens ẽẽ consequens ut qui¬
lbet lapis tan quã summi dĩ particula iure
coleretur. Quod si execrarent᷑. mutarent senten¬

Expanded text:
tamen audacior caeteris fuisse perhibetur jurando tamen audacior caeteris fuisse perhibetur jurando per canem quemlibet, et lapidem quemlibet, et quidquid juraturo esset in promptu, et quasi ad manum occurrisset. Credo, intelligebat qualiacumque opera naturae, quae administrante divina providentia gignerentur, multo quam hominum et quorumlibet opiticum esse meliora, et ideo divinis honoribus digniora, quam ea quae in templis colebantuNon quod vere lapis et canis essent colenda sapientibus, sed ut hoc modo intelligerent qui possent, tanta superstitione demersos esse homines, ut emergentibus hic esset tam turpis demonstrandus gradus, ad quem venire si puderet, viderent quanto magis pudendum esset in turpiore consistere. Simul et illos qui mundum istum visibilem, summum Deum esse opinabantur, admonebat turpitudinis suae, docens esse consequens ut quilibet lapis tanquam summi Dei particula jure coleretur. Quod si exsecrarentur, mutarent senten
Abbreviated transcription (Latin):
NUMOMNIS UITE
bone ac beatȩ uia in
uera religione sit con¬
stituta. in qua unus
ds colitur & purga¬
tissima pietate cognoᷤᷤ¬
citur. principiũ na¬
Iturarum omnium. a
quo unit̾isitas omnis & inchoatur & ꝑficitur
& continetur: hinc euidentius error dephendit᷑
eorum popłorum qui multos dõs colere. qͣm
unum dm̃ uerum & dñm omnium maluert̃:
qd eorum sapientes qͦs philosophos uocant
scolas habebant dissentientes. & templa comu¬
ma. Non enim uel populos uel sacerdotes late¬
bat de ipsorum dorum natura quam diuersa
sentirent. cum suam quisq opinionẽ publice
ꝑfiteri n formidar&: atq omnib si poss&. plua¬
dere moliretur: oms tam̃ cum sectatoribus suis
diũsa & aduisa sentientib ad sacra commuma
nullo ꝓhibente ueniebant. Non nuncagitur
quis eorum senserit uerius. s certe illud satis
quantum in udetur appara: aliud cos in religi¬
one suscepisse cum popło: & aliud eode ipso po
pulo audiente defendisse priuatim. Socrates¬

Expanded text:
um omnis vitae bonae ac beatae via in vera religione sit constituta, qua unus Deus colitur, et purgatissima pietate cognoscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error deprehenditur eorum populorum, qui multos deos colere. quam unum verum Deum et Dominum omnium maluerunt, quod eorum sapientes, quos philosophos vocant, scholas habebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente veniebant. Non nunc agitur, quis eorum verius senserit; sed certe illud satis, quantum mihi videtur, apparet, aliud eos in religione suscpulo audiente defendisse priuatim. Dane
Abbreviated transcription (Latin):
consecutã. ita dicit etiam apłs paulus. Dicen¬
tes se eẽ sapientes: stulti facti sunt. Suꝑbia em̃
auertit a sapientia. Auisionem autẽ. stulticia
consequit᷑. Stulticia quippe cecitas quȩdã
ẽ sicut idem dicit. & obscuratũ ẽ insipienᷤ cor
coꝵ Wnde autẽ hec obscuratio: nisi ex auer¬
sione alumine sapientiȩ: IInde autẽ hec aũ¬
sio: nisi dum ille cui bonũ ẽ ds s ipse uult ẽẽ
querunt. Stulticia primus homo recessit
a deo÷ an recedendo stultus factus ẽ: Quia
si responderis eum stulticia recessisse a sapien¬
tia: uidebit᷑ stultus fuisse ante quã recederet
a sapientia: ut stulticia illi causa eẽt recedendi
Item si respondis recedendo eum stultum fa
ctum eẽ. querunt utrum stulte an sapient̃
fecerit. qd recessit. Si enim sapienter fecit.
recte fecit: nichꝰq peccauit. Si stulte: iam

Expanded text:
consecuta est. Ita dicit etiam apostolus Paulus: Dicenconsecuta est. Ita dicit etiam apostolus Paulus: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Superbia enim avertit a sapientia: aversionem autem stultitia consequitur. Stultitia quippe caecitas quaedam est, sicut idem dicit: Et obscuratum est insipiens cor eorum . Unde autem haec obscuratio, nisi ex aversione a lumine sapientiae? unde autem haec aversio, nisi dum ille cui bonum est Deus, sibi ipse vult esse bquaerunt: Stultitiane primus homo recessit a Deo? an recedendo stultus factus est? Quia si responderis eum stultitia recessisse a sapientia, videbitur stultus fuisse antequam recederet a sapientia, ut stultitia illi causa esset recedendi. Item si responderis eum recedendo stultum esse factum, quaerunt utrum stulte, an sapienter fecerit quod recessit. Si enim sapienter fecit, recte fecit, nihilque peccavit: si stulte, jam
Abbreviated transcription (Latin):
is peccat᷑ ante quã fiat sapiens. si aut se non
accommodet ad accipiendũ preceptũ: aut cũ
acceperit ñ obseruet. Sapiens autem peccat:
si se aũterit a sapientia. Sicut enim p̾ceptũ
non ẽ ab illo cui precipit᷑.s ab illo qͥ precipit
sic & sapientia non ẽ ab illo qui illuminatur.
s ab illo qui illuminat. Quid gͦ est unde non
laudandus sit hominis creator:. Bonum ẽ enĩ
aliqd homo. ⁊ melius quã pecus ex eo qd̾ est
precepti capax:⁊ hoc melius. cum precepdum
iam cepit. rursus hoc melius. cum precepto
paruit: & his omnib melius. cum ȩterno
lumine sapientiȩ beatus ẽ. Peccatum autẽ
malumẽ in negligentia: uel ad capiendum
preceptum. uel ad obseruandũ: uel ad custo¬
diendam contemplationẽ sapientiȩ. Ex quo
intelligit᷑ etiam si sapiens primus hõ factus
ẽ. potuisse tam seduci. Qd̾ peccatum cũ esset
in libero arbitrio: iustã diuina lege penam

Expanded text:
dis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non dis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut enim praeceptum non est ab illo cui praecipitur, sed ab illo qui praecipit; sic et sapientia non est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illuminat. Quid ergo est unde non laudandus sit hominis Creator? Bonum est enim aliquod homo, et melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus est. Peccatum autem malum est in negligentia vel ad capiendum praeceptum, vel ad observandum, vel ad custodiendam contemplationem sapientiae. Ex quo intelligitur, etiamsi sapiens primus homo factus est, potuisse tamen seduci. Quod peccatum cum esset in libero arbitrio, justa, divina lege, poena
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ posset accipere cui utiq obtemꝑare debe¬
ret: nec illud iam mirum ẽ qd seduci potuit:
nec illud iniustum qd precepto ñ obtemꝑanᷤ
penas luit. Nec creatror eiꝰ auctor uitiorũ
ẽ: quia ñ habere sapientiã. nondũ erat uitiũ
hominis. si nondum ut habere posset accepe¬
rat s tam̃ habebat aliqͥd: quo si bene uti uell.
ad id qd non habebat ascenderet. Aliud est
enim ẽẽ rationalem: aliud ẽẽ sapiente. Rati¬
one fit quisq precepti capax: cui fidem deb.
ut qd̾ precipitur faciat. Sicut autẽ natura
rationis preceptum capit. sic precepti obser¬
uatio sapientiã. Qd̾ ẽ autẽ natura ad capien¬
dum preceptum:. hoc ẽ uoluntas ad obser¬
uanum. Et sicut rationalis natura tanq̃
meritũ ẽ precept accipiendi: sic precepti ob¬
seruatio. meritum ẽ accipiende sapientiȩ. Ex
quo autẽ incipit homo precepti ee capar:
ex illo incipit posse peccare. Duob autẽ mo¬

Expanded text:
tamen posset accipere, cui utique obtemperare debetamen posset accipere, cui utique obtemperare deberet; nec illud jam mirum est, quod seduci potuit; nec illud injustum, quod praecepto non obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitiorum est, quia non habere sapientiam, nondum erat vitium hominis, si nondum ut habere posset, acceperat. Sed tamen habebat aliquid quo si bene uti vellet, ad id quod non habebat ascenderet. Aliud est enim esse rationalem, aliud esse sapientem. Ratione fit quisque praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptum capit, sic praecepti observatio sapientiam. Quod est autem natura ad capiendum praeceptum, hoc est voluntas ad observandum. Et sicut rationalis natura tanquam meritum est praecepti accipiendi, sic praecepti observatio meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem mo
Abbreviated transcription (Latin):
sipit. ut stultum appellet infante. quamuis
sit absurdior. si uelit appellare sapientẽ.t
gͣ in fans nec stultus nec sapiens dici potest. q̃¬
uisiam homosit.exquo apparet naturã ho¬
minis recipere aliqd̾ medium. qd̾ neq stulti¬
ciã neq sapientiã recte uocaueris: ita etiam
si quisquã tali affectione animatus esset qͦ¬
lem habent ili qui per negligentiã sapientia
carent: nemo cum stultum recte diceret. quẽ
non iutio s natura talem uideret. Est enim
stulticia: rerum appetendarĩ & uitandarum
non quelibet. s uitiosa ignorantia. Unde neq
animal irrationale stultum dicimus: quia ñ
accipit ut sapienseẽ possit. appellamus tam̃
plerũq ex similitudine aliqͥd non prope. Na
& cecitas cum maximũ uitium sit oculor: ñ
tam̃ in catulis nascentib uitium ẽ: nec propͥe
cecitas dici potest. Si ergo ita factus ẽ homo
ut quãuis sapiens nondum cẽt. preceptum

Expanded text:
sipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sit absurdior si velit appellare sapientem. Ut ergo infans nec stultus nec sapiens dici potest, quamvis jam homo sit; ex quo apparet naturam hominis recipere aliquid medium, quod neque stultitiam, neque sapientiam recte vocaveris: ita etiam si quisquam tali affectione animatus esset, qualem habent illi qui per negligentiam sapientia carent, nemo eum stultum recte diceret quem non vitio, sed natura talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et vitandarum non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. Appellamus tamen plerumque ex similitudine aliquid non proprie. Nam et caecitas cum maximum vitium sit oculorum, non tamen in catulis nascentibus vitium est, nec proprie caecitas dici potest. 72. Si ergo ita factus est homo, ut quamvis sapiens nondum esset, praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
toris. Si autẽ ignorantia & difficultas aqͥb
istam uitam necesse ẽ incipere non sunt ani¬
mis naturales : restat ut aut officio suscepte
sint. aut irrogate supplicio: dequibus iam
satis eẽ arbitror disputatũ. Quapropt ipser
primus homo qualis factus sit magis queren
dum ẽ. quam quomͦ postĩtas eiꝰ propagata sit:
Multum enim s udentur acute proponere
questionẽ: qui dicunt. Si sapiens factus ẽ pͥ¬
mus homo: cur seductus ẽ: Si autẽ stultus
factus ẽ. quomͦ non ẽ ds auct̃or uitioꝵ: cum
sit stulticia maximũ uitium: Quasi uͦ nac᷑a
humana preter stulticiã & sapientiã nullam
mediam recipiat affectionẽ: quȩ nec stulticia
nec sapientia dici possit. ẽ unc enim homo in¬
cipit aut stultus ẽẽ aut sapiens. ut alterũ hoꝵ
necessario appelletur: cum iam posset nisi ne¬
gligeret habere sapientiã. ut uitiosȩ stulticie
sit uoluntas rea. Non enim quisquã ita dẽ¬

Expanded text:
toris. Si autem ignorantia et difficultas, a quibus toris. Si autem ignorantia et difficultas, a quibus istam vitam necesse est incipere, non sunt animis naturales; restat ut aut officio susceptae sint, aut irrogatae supplicio. De quibus jam satis esse arbitror disputatum. CAPUT XXIV.-- Pridum est, quam quomodo ejus posteritas propagata sit. Multum enim sibi videntur acute proponere quaestionem qui dicunt: Si sapiens factus est primus homo, cur seductus est? si autem stultus factus est, quomodo non est Deus auctor vitiorum, cum sit stultitia maximum vitium? Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem, quae nec stultitia, nec sapientia dici possit. Tunc enim homo incipit aut stultus esse aut sapiens, ut alterum horum necessario appelletur, cum jam posset, nisi negligeret, habere sapientiam, ut vitiosae stultitiae sit voluntas rea. Non enim quisquam ita de
Abbreviated transcription (Latin):
& affectionib quasi quada uarietate lingua¬
rum undiq clamans atq increpans cognos¬
cendum ẽẽ creatorẽ. Nulla enim res ẽ earum
quȩ nec dolorem nec uoluptatẽ sentiunt. q̃
non aliqua uirtute decus proprii generis
assequatur: uel om̃ino nature suȩ qualemẽq:
stabilitatẽ. Nulla item res ẽ earum que uel
doloris molestias uel blandicias sentiunt uo¬
luptatis:quȩ non eo ipso quo dolorem fugi¬
unt. uoluptatẽq appetunt. direptionem se
fugere. unitatemq appetere fateantur. Inq
ipsis rationalibꝰanimis. om̃is appetitus cogniti¬
onis qua illa natura letatur: & ad unitatem re¬
fert omne qd̾ percipit. & inerrore nicħ fugit
aliud quam incomp̃hensibili ambiguitate
confundi. Omne autẽ ambiguũ unde mole¬
stum ẽ. nisi quia certam non ht̃ unitatem:
Ex quo apparet. om̃ia siue cum offendunt
uel offendunt᷑: siue cum delectant uel delectan¬
tur: unitatem insinuare atq predicare crea¬

Expanded text:
et affectionibus, quasi quadam varietate linguaet affectionibus, quasi quadam varietate linguarum, undique clamans atque increpans cognoscendum esse Creatorem. Nulla enim res est earum quae nec dolorem nec voluptatem sentiunt, quae non aliqua unitate decus proprii generis assequatur, vel omnino naturae suae qualemcumque stabilitatem. Nulla item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias sentiunt voluptatis, quae non eo ipso quo dolorem fugit, voluptatemque appetit, diremptionem se fugere, unitatemque appetere, fateatur. Inque ipsis rationalibus animis omnis appetitus cognitionis qua illa natura laetatur, et ad unitatem refert omne quod percipit, et in errore nihil fugit aliud quam incomprehensibili ambiguitate confundi. Omne autem ambiguum unde molestum est, nisi quia certam non habet unitatem? Ex quo apparet omnia, sive cum offendunt vel offenduntur, sive cum delectant vel delectantur, unitatem insinuare atque praedicare Crea
Abbreviated transcription (Latin):
bilemq cõmendat. hoc ipso enim satis ap¬
paret in regendis animandisq suis corpori¬
bus. quam sint appetentes unitatis. Quid ẽ
enim aliud dolor: nisi qͥdam sensus diuisio¬
nis uel corruptionis impatiens : Unde luce
clarius apparet. quam sit illa anima in sui
corporis uniu̾sitate auida unitatis & tenax.
que nec libenter. nec indifferent̃. s potius re¬
nitenter & reluctant̃ intendit in eam passi¬
onem corporis sui. qua eius unitatem atq
indegritatẽ labefactari moleste accipit. Non
ergo appareret quantus minferiorib crea¬
turis animalib esset appetitus unitatis: nisi
dolore bestiarum. Qd̃ si non appareret: mi¬
nus quã opus eẽt ammoneremͣ. ab illa sũma
& sublimi & ineffabili initate creatoris. eẽ
ista om̃ia constituta. Et reuera si pie acdili¬
genter atcendas: om̃is creaturȩ speties. & mo¬
tus qui in animi humani considationẽ cadit.
eruditionẽ nr̃am loquitur diu̾sis motibus

Expanded text:
bilemque commendat. Hoc ipso enim satis apbilemque commendat. Hoc ipso enim satis apparet in regendis animandisque suis corporibus, quam sint appetentes unitatis. Quid est enim aliud dolor, nisi quidam sensus divisionis vel corruptionis impatiens? Unde luce clarius apparet quam sit illa anima in sui corporis universitate avida unitatis et tenax, quae nec libenter, nec indifferenter, sed potius renitenter et reluctanter intenditur in eam passionem corporis sui, qua ejus unitatem atque integritatem labefactari moleste accipit. Non ergo appareret quantus inferioribus creaturis animalibus esset appetitus unitatis, nisi dolore bestiarum. Quod si non appareret, minus quam opus esset admoneremur ab illa summa et sublimi et ineffabili unitate Creatoris esse omnia ista constituta. 70. Et revera si pie ac diligenter attendas, omnis creaturae species et motus qui in animi humani considerationem cadit, eruditionem nostram loquitur, diversis motibus
Abbreviated transcription (Latin):
questionum ñ studiosissimi examinatores. s
loquacissimi uentilatores: etiã de pecoꝵ dolo¬
ribus & laborib solent minus eruditoꝵ solli¬
citare fidem: cum dicunt. Qd enim pecora
uel meruerunt mali. ut tanta patiantur in¬
cõmoda: uel sperant boni quia tantis cxercẽ¬
tur incommodis: Sz hȩcdicunt ł sentiunt qͥa miqͥs¬
sime de reb existimant: qui cum summũ
bonũ quod & quantũ sit aspicere neq̃ant:
talia uolunt ẽẽ om̃ia. quale putant esse
sũmum bonum. Preder enim summa cor¬
pora quȩ celestia sunt minusq corrupti¬
oni subiacent: sũmum bonum cogitare ñ
possunt. Idoq inordinatissime flagitant
ut nec mortẽ nec ullam corruptionẽ patiã¬
tur corpora bestiarũ: quasi non sint mortali¬
a.cum non sint infima: aut ido mala sint.
quia sunt celestia meliora.Dolor autẽ que
bestiȩ sentiunt: animarũ etiam bestialium
uun qͣndamin suo genere mirabilem lauda¬

Expanded text:
quaestionum non studiosissimi examinatores, sed quaestionum non studiosissimi examinatores, sed loquacissimi ventilatores, etiam de pecorum doloribus et laboribus solent minus eruditorum sollicitare fidem, cum dicunt: Quid etiam pecora vel meruerunt mali, ut tanta patiantur incommoda, vel sperant boni, quia tantis exercentur incommodis? Sed haec dicunt vel sentiunt, quia iniquissime de rebus existimant, qui cum summum bonum quod et quantum sit aspicere nequeant, talia volunt esse omnia, quale putant esse summum bonum: praeter enim summa corpora quae coelestia sunt, minusque corruptioni subjacent, summum bonum cogitare non possunt; ideoque inordinatissime flagitant, ut nec mortem nec ullam corruptionem patiantur corpora bestiarum, quasi non sint mortalia, cum sint infima; aut ideo mala sint, quia sunt coelestia meliora. Dolor autem quem bestiae sentiunt, animarum etiam bestialium vim quamdam in suo genere mirabilem lauda
Abbreviated transcription (Latin):
paruuloꝵ suoꝵ qui eis cari sunt dolorib
ac mortib flagellant᷑.cur ista ñ fiant q̃ndo
cum transierint pro non factis erunt. in
quib fact̾a sunt. propt̃ quos autẽ facta
sunt. aut meliores erunt si temporalibus
in cõmodis emendati. rectius elegerint uiu̾e:
aut excusationẽ in futuri iudicu supplicio
non habebunt. si uitȩ huius angoribus ad
et̃nam uitam desidium conũtere noluert̃:
Quis autẽ nouit quid paruulis de quoꝵ
cruciatib duricia maioꝵ contunditur. aut
exercetur fides. aut miscđia probat᷑. quis g̃
nouit quid ipsis paruulis in secreto iudici¬
orum suoꝵ bone compensationis reseruet ds̃ :
qm̃ quamquã nichil recte fecerint. tam̃ nec
peccantes aliquid ista perpessi sunt: Non
enim frustra etiã infantes illos qui cũ dñs
iħc xp̃c necandus ab herode quereret᷑ occisi
sunt. in honorẽ martyrũ receptos commendat
eccłia: Quãquã isti calumpniosi & talium

Expanded text:
paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium conuertere noluerint? quis autem nouit, quid paruulis, de quorum cruciatibus duritiexercetur fides, aut misericordia probatur; quis ergo novit quid ipsis parvulis in secreto judiciorum suorum bonae compensationis reservet Deus, qui quanquam nihil recte fecerint, tamen nec peccantes aliquid ista perpessi sunt? Non enim frustra etiam infantes illos, qui cum Dominus Jesus Christus necandus ab Herode quaereretur, occisi sunt , in honorem martyrum receptos commendat Ecclesia. 69. Quanquam isti calumniosi, et talium
Abbreviated transcription (Latin):
dis recte pieq credit᷑ prodesse paruulo eoꝵ
fidem: a quib consecrandus offertur. Et
hoc eccłiȩ commendat salubrima auctoritaᷤᷤ.
ut ex eo quisq sentiat qͥd sͥ prosit fides sua:
quando in alioꝵ quoq beneficium qui pͥã
nondum habent. potest aliena accõmoda¬
ri. Qͥd enim filio uidue profuit fideᷤ sua
quã utiq mortuus non habebat: cui tain
ꝓfuit matris ut resurgeret : Quanto gͦ
potius fides aliena potest consulere par¬
uulo: cui sua ꝑfidia non potest imputari:
De eruciatib autẽ corporis quib afligut¬
paruuli. quoꝵ per etatẽ nulla peccã sunt:
si anime quib animant᷑ non priusquã ipsi
homines eẽ ceperunt: maior querela & quasi
misericors deponi solet.cum dr̃. Quid mali
fecerunt. ut ista pat̾entur: Quasi possit ẽẽ
innocentiȩ meritum: ante quã quisquam
nocere aliqͥd possit. Cum autẽ boni aliqͥd
operatur ds in emendatione maioꝵ. cum

Expanded text:
pie recteque creditur, prodesse parvulo eorum pie recteque creditur, prodesse parvulo eorum fidem a quibus consecrandus offertur. Et hoc Ecclesiae commendat saluberrima auctoritas, ut ex eo quisque sentiat quid sibi prosit fides sua, quando in aliorum quoque beneficium, qui propriam nondum habent, potest aliena commodari. Quid enim filio viduae profuit fides sua, quam utique mortuus non habebat; cui tamen profuit matris ut resurgeret? Quanto ergo potius fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus affliguorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet. cum dicitur: Quid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum