comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi credideritis quia ego sũ xp̃s. nisi credideritis quia ego sũ
dĩ filiꝰ: nisi credideritis qͥa ego sũ ũbũ patris: nisi credide¬
ritis qͥa ego sũ c̃ditor mundi. nisi credideritis qͥa egosũ homi¬
nis formator & reformator creator & recreator. factor &
refactor Nisi hoc credideritis quia egosũ moriemini in pec¬
catis ur̃is Multũ .ẽ. qđ ait ipsũ egosũ: Quia sic dixerat
& ds moysi : egosũ quisũ: Quis digne eloquat᷑ qͥd sit sũ: mit¬
tebat đs ꝑ angłm suũ seruũ suũ moẏsen: ad lib̾andũ exegip¬
to popłm suũ: Legistis qđ audistis & nostis: cũ memoro tam̃:
Mittebat trem̃tẽ excu santẽ : sedobȩdientẽ: Cũ gͦ excusaret.
ait dõ. quẽ loqui in angło intellegebat: Sidixerit michi
uos: Non ait. & ibi. ego sũ ds̃. aut egosũ mundi fabricator
aut ego sũ om̃iũ reruꝰ creator: aut ego sũ ipsiꝰ popłi liban
diꝓpagator : sed hoc tantũ egosũ qͥsũ & dices fili is isrł : qui.

Expanded text:
s quia ego sum Christus; nisi credideritis quia ego sum Dei Filius; nisi credideritis quia ego sum Verbum Patris; nisi credideritis quia ego sum conditor mundi; nisi credideritis quia ego sum hominis formator et reformator, creator et recreator, factor et refactor: nisi hoc credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Multum est quod ait ipsum, Ego sum: quia sic dixerat et Deus Moysi, Ego sum qui sum. Quis digne eloquatur quid sit, sum? Mittebat Deus per angelum suum, servum suum Moysen ad liberandum ex Aegypto populum suum legistis quod audistis, et nostis; commemoro tamen; mittebat trementem; excusantem, sed obedientem. Cum ergo excusaret, ait Deo, quem loqui in angelo intelligebat: Si dixerit mihi vos. Non ait et ibi, Ego sum Deus; aut, Ego sum mundi fabricator; aut, Ego sum omnium rerum creator; aut, Ego sum ipsius populi liberandi propagator: sed hoc tantum, Ego sum qui sum; et, Dices filiis Israel, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
descendi Nã si principiũ sicuti. ẽ. ita maneret apud
patre ut ñ acciperet formã serui & loqueret᷑ hominib
quom ei crederent: cũ infirma corda intelligibile ũbũ.
sine uoce sensibili audire ñpossent: Ergo inquit cre¬
dite me.xẽ. principiũ: qͥa ut credatis ñ solũ sũ: sed &
loquor uobis: Sed dehac re iã multũ . ẽ. loqͥ uobis placeat:
itaq caritati ur̃ae ut qđ restat: illo adiuuante. seruemꝰ cra¬
Abeo qđ dictũ ẽ. multa habeo deuob̾ loqui & iudicare: sed qͥ¬

Expanded text:
descendi. Nam si principium sicuti est, ita maneret apud descendi. Nam si principium sicuti est, ita maneret apud Patrem, ut non acciperet formam servi et homo loqueretur hominibus; quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile Verbum sine voce sensibili audire non possent? Ergo, inquit, credite me esse principium; quia, ut credatis, non solum sum, sed et loquor vobis. Sed de hac re jam multum est loqui vobis: placeat itaque Charitati vestrae ut quod restat, illo adjuvante servemus, craAb eo quod scriptum est, Multa habeo de vobis loqui et judicare;
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑ genere masculino: sapientia feminino Cum
g dicerent iudȩi tuquises: ille qͥ sciebat. tẽ. ibiquos dã
credituros : & ideo dixisse tuquis es: Ut scirent quid illũ
credere deberent: respondit principiũ: Non tanquã di¬
ceret principiũ sum: sedtã diceret. principiũ me cre¬
dite Qđ in sermone greco ut dixi euident̃ apparet:
ubi feminini generis .ẽ principiũ. Uelud siuell& di¬
cere se . ex̃. ueritate : & dicentib tuquis es: Respondereo
ueritatẽ : cũ uideat᷑ ad idqđ quod dictũ. ẽ: tuquis es: re¬
spondere debuisse ueritas: id .ẽ. ueritas sũ: Sed altius
respondit : cũ uideret eos ita dixisse tuquises: ac sidice¬
rent Qm̃ abste audiuimꝰ nisi credideritis quia ego sum:
qͥd te . ẽe credimꝰ: Ad hoc respondit : principiu: Tanquã¬
diceret : principiũ me credite & addidit : qͥa & loquor
uobis Id est : quia humilis ꝓpt uos factus: ad ista uerba

Expanded text:
appelletur genere masculino, sapientia feminino. Cum appelletur genere masculino, sapientia feminino. Cum ergo dicerent Judaei, Tu quis es? ille qui sciebat esse ibi quosdam credituros, et ideo dixisse, Tu quis es? ut scirent quid illum credere deberent, respondit, Principium: non tanquam diceret, Principium sum; sed tanquam diceret, Principium me credite. Quod in sermone graeco, ut dixi, evidenter apparet, ubi feminini generis est principium. Velut si vellet dicere se esse veritatem, et dicentibus, Tu quis es? responderet, Veritatem; cum videatur ad id quod dictum est, Tu quis es? respondere debuisse, Veritas; id est, Veritas sum. Sed altius respondit, cum videret eos ita dixisse, Tu quis es? ac si dicerent, Quoniam abs te audivimus, Nisi credideritis quia ego sum, quid te esse creddiceret, Principium me credite. Et addidit, quia et loquor vobis: id est, quia humilis propter vos factus, ad ista verba
Abbreviated transcription (Latin):
Quis es ut credamꝰ: & ille: Principiũ: Ecce qͥd ẽ. esse prin¬
cipiũ mutari ñ potest : principiũ inseman&: & inuocat¬
om̃ia: Principiũ .ẽ. cuidictũ. ẽ: tu aut̃ idem iꝑsees: & anni tui
ndeficient Principiũ ait: qͥa & loquor uob Principiũ
ine credite : nemoriamini inpeccatis uris Tanquã eni
in eo qđ dixer̃ tuquis es: nichil aliud dixerꝰ quã quite .rẽ. credi¬
mꝰ. respondit principiũ: Id est. principiũ me credite:
Ingreconãq eloquio discernit᷑ qđ ñ potest in latino:
Ap ud grecos eñi feminini generis .ẽ. principiũ sicut a¬
pud nos lex generis feminini .ẽ: quȩ apud illos est masculi¬
ni sic̃ sapientia. & apud nos & apud illos. generis feminini est:
consuetudo locuti onis: ideo ꝑdiuersas linguas uariat gene¬
ra uocabuloꝵ : qͥa in ipsis reb ñ in uenis sexũ. Noneñi sa¬
pientia uere femina est: cũ xp̃s sit dĩ sapientia. & xp̃s

Expanded text:
Quis es, ut credamus? Et ille: Principium. Ecce quod est, esse. PrinQuis es, ut credamus? Et ille: Principium. Ecce quod est, esse. Principium mutari non potest; principium in se manet et inomnia; principium est, cui dictum est, Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Principium, ait, quia et loquor vobis. Principium me credite, ne moriamini in peccatis vestris. Tanquam enim in eo quod dixerunt, Tu quis es? nihil aliud dixerint quam, Quid te esse credimus? respondit, Principium; id est, Principium me credite. In graeco namque eloquio discernitur, quod non potest in latino. Apud graecos enim femini generis est principium, sicut apud nos lex generis feminini est, quae apud illos est masculini: sicut sapientia et apud nos et apud illos generis feminini est. Consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat genera vocabulorum, quia in ipsis rebus non invenis sexum. Non enim sapientia vere femina est, cum Christus sit Dei Sapientia , et Christus
Abbreviated transcription (Latin):
tres om̃ipotentes: Quia uͦ ñ adse. ẽ. pat̾ sed adfiliũ nec filius
ad se .ẽ. sed ad patrẽ nec sp̃s adse in eo qđ dicit᷑ sp̃s patris & filii. ñ
misit inde sp̃m sc̃m. quo impleti qͥaderant in conlauiuno.
om̃iũ gentiũ linguis cȩperunt loqui Miraculo ext̾riti
dñi int̾fectores cõpuncti doluer̃: dolentes mutatis unt :
mutati credider̃ : Accesser corporidñi : id .ẽ. numero fide¬
liũ triamilia hominũ: Itẽ alio facto quodã miraculo. ac¬
cesser̃ aliaquinq milia Facta . ẽ. plebs una: ñ parua: in
qua om̃s accepto sp̃ũ sc̃o quo amor sp̃alis accensus .ẽ. cari¬
tate ipsa & feruore sp̃s inunũ redacti: ceꝑunt in ipsa so¬
cietatis unitate uendere om̃ia quȩ habebant. & ꝑcia po-¬
& hoc deillis scriptura dic̃: qđ erat eisanima una & cor
unũ indm̃ Adtendite gͦ fr̃s. & hic agnoscite. misterium
trinitatis. quo mͦdicamꝰ. & pat̃ .ẽ. & filiꝰ. ẽ: & sp̃s sc̃s est.

Expanded text:
tres omnipotentes: quia vero non ad se est Pater, sed ad Filium; nec Filius ad se est, sed ad Patrem; nec Spiritus ad se, in eo quod dicitur Spiritus Patris et Filii; non misit inde Spiritum sanctum: quo impleti qui aderant in conclavi uno, omnium gentium linguis coeperunt loqui. Miraculo exterriti Domini interfectores, compuncti doluerunt, dolentes mutati sunt, mutati crediderunt: accesserunt corpori Domini, id est numero fidelium, tria millia hominum. Item alio facto quodam miraculo, accesserunt alia quinque millia; facta est plebs una non parva: in qua omnes accepto Spiritu sancto, quo amor spiritualis accensus est, charitate ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in ipsa societatis unitate vendere omnia quae habebant, et pretia po cuique opus erat. Et hoc de illis Scriptura dicit, quod erat eis anima una et cor unum in Deum . Attendite ergo, fratres, et hinc agnoscite mysterium Trinitatis, quomodo dicamus, Et
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ lib&. prorsus quͣlicũq excellentia simutabilis est:
ñ uerũ ẽ. Non eni ẽ. ibi uerũ. ẽẽ : ubi .ẽ. & ñ eẽ Quicqͥd
eni mutari potest: mutatũ ñ .ẽ. qđ erat. sinon . ẽ. qđ
erat. mors quȩdã ibi facta. ẽ Pemptũ . ẽ. aliquid ibi qđ
erat & ñ .ẽ. nigredo mortua .ẽ. incapite albescenteͥs senis
pulchritudo mortua. ẽ: incorpore fessi. & incurui senis
mortuȩ sunt uires incorpore languentis. mortua. ẽ. statio
corpore ambulantis: Mortua .ẽ. ambulatio incorpore stan¬
tis : mortua ẽ. ambulatio & statio incorpore iacentis.:
mortua . ẽ. locutio in lingua tacentis Quic ꝗqͥd mutatur.
& est qđ ñ erat. uideo ibi quondã uitã in eo qđ .ẽ: & mortẽ
in eo qđ fuit Deniq demortuo cũdr̃. ubi est homo ille :

Expanded text:
quaelibet, prorsus qualicumque excellentia, si mutabilis est, quaelibet, prorsus qualicumque excellentia, si mutabilis est, non vere est; non enim est ibi verum esse, ubi est et non esse. Quidquid enim mutari potest, mutatum non est quod erat: si non est quod erat, mors quaedam ibi facta est; peremptum est aliquid ibi quod erat, et non est. Nigredo mortua est in capite albescentis senis, pulchritudo mortua est in corpore fessi et incurvi senis, mortuae sunt vires in corpore languentis, mortua est statio in corpore ambulantis, mortua est ambulatio in corpore stantis, mortua est ambulatio et statio in corpore jacentis, mortua est locutio in lingua tacentis: quidquid mutatur et est quod non erat, video ibi quamdam vitam in eo quod est, et mortem in eo quod fuit. De
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ. qđ aisti. nisi credideritis qͥa ego sũ Quid eñi ñ. est.
eoꝵ quȩ fecisti: Nũquid cęlũ nest: Nũquid terra ñ est.
Nũquid ñ sunt eaquȩ int̾ra & incęlo suntͦ Nũquid ho¬
mo ipse cui loqueris ñ .ẽ Nũquid angłus quẽ mittis ñ .ẽ.
si omia sunt haec quȩ aꝑte facta sunt : quid . ẽ. qđ tibi
ꝓpriũ qͣdã tenuisti ipsũ ẽẽ: qđ aliis ñdedisti ut tu solus
esses : Nã quomͦ audio egosũ qͥ sũ. quasi alia ñ sint : Et
quomͦ audio nisi crediderits qͥa ego sũ : Illienĩ ñ erant :¬
qui audiebant : & si peccatores erant. homines erant:
Quid gͦ facio. quid sit ipsũ. ẽẽ : Dicat cordi. intus dicat. intꝰ loquat᷑.
homo interior audiat: mens capiat: Uere. ẽe. est enĩ sẽꝑ eo¬
dẽ modo.eẽ: Res enĩ aliqua quȩlib& om̃ino: quasi cȩpi di¬
sputare. & destitiquerere: Forte qđ audiui. uolo loqui
auditui meo d& exultationẽ: & uro cũ loquor Res enĩ

Expanded text:
quid est quod aisti, Nisi credideritis quia ego sum? Quid enim non est eorum quae fecisti? Numquid coelum non est? numquid terra non est? numquid non sunt ea quae in terra et in coelo sunt? numquid homo ipse cui loqueris non est? numquid angelus quem mittis non est? Si omnia sunt haec quae per te facta sunt, quid est quod tibi proprium quiddam tenuisti ipsum esse, quod aliis non dedisti, ut tu solus esses? Nam quomodo audio, Ego sum qui sum; quasi alia non sint? et quomodo audio, Nisi credideritis quia ego sum? Illi enim non erant qui audiebant? Et si peccatores erant, homines erant. Quid ergo facio? Quid sit ipsum esse, dicat cordi, intus dicat, intus loquatur; homo interior audiat, mens capiat vere esse: est enim semper eodem modo esse. Res enim aliqua, quaelibet omnino: quasi coepi disputare, et destiti quaerere; forte quod audivi volo loqui, auditui meo det exsultationem et vestro cum loquor: res enim
Abbreviated transcription (Latin):
uellet abscessurus: Nã quid ei magnũ fuit decruce descendere :
qui potuit desepulchro resurgere: Intelligamꝰ ergo nos qͥb
ueni& : ds ñr & ñsilebit: Quid est manifestus uenie: Quia
uenit occultus Ueni& manifestus dsñr: hoc.ẽ xp̃s: & ñ

Expanded text:
vellet abscessurus. Nam quid ei magnum fuit de cruce descendere, vellet abscessurus. Nam quid ei magnum fuit de cruce descendere, qui potuit de sepulcro resurgere? Intelligamus ergo nos quibus veniet, Deus noster et non silebit . Quid est, manifestus veniet? Quia venit occultu
Abbreviated transcription (Latin):
& uoluntariã ut prius om̃ia ẽplerent᷑. quȩ ante passi¬
onẽ ipsiꝰ cõpleri oportebat: Nã quo modo sub fati neces¬
sitate positus erat. qͥa alio loco dixit Po testatẽ habeo po¬
nendi animã meã & potestatẽ habeo iterũ sum̃di eã Ne¬
mo tollit eã ame : sed ego ipse pono eã ame : & iterũ su¬
mo eã ostendit hanc potestatẽ.. Quando eũ iudȩi quȩre¬
bant : quẽ queritis inquit : & illi iħm: & ille: egosum:
Qua uoce audita redier̃ retro & cecider̃: Dicet aliquis:
Si haec in illo potestas erat : quare cũ iudȩi insultarent.
pendenti & dicerent. si filius dĩ .ẽ. descendat decruce ñ
descendit. ut eis suã potestatẽ descendendo monstraret.
qͥa pacientiã docebat : ideo potentiã differebat: Si enĩ quasi
cõ motꝰ ad eoꝵ uerba descenderet. uictus c̃uiciors dolore
putaret᷑. Prorsus non descendit: fixus ꝑmansit : quando

Expanded text:
et voluntariam: ut prius omnia complerentur, quae ante passiet voluntariam: ut prius omnia complerentur, quae ante passionem ipsius compleri oportebat. Nam quomodo sub fati necessitate positus erat, qui alio loco dixit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego ipse pono eam a me, et iterum sumo eam ? Ostendit hanc potestatem, quando eum Judaei quaerebant. Quem quaeritis, inquit? Et illi: Jesum. Et ille: Ego sum. Qua voce audita, redierunt retro et ceciderunt . 10. Dicit aliquis, Si haec in illo potestas erat, quare, cum Judaei insultarent pendenti et dicerent, Si Filius Dei est, descendat de cruce , non descendit, ut eis suam potestatem descendendo monstraret? Quia patientiam docebat, ideo potentiam differebat. Si enim quasi commotus ad eorum verba descenderet, victus conviciorum dolore putaretur. Prorsus non descendit, fixus permansit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. gustauit & lẽspuit Postea incruce pendens.
ut om̃ia p̃dicta cõplerent᷑ ait: Sitio: Acceꝑunt spongiã
acȩto plenã: in harundine ligauer̃. & ad mouer. pen¬
denti Accepit ille. & ait ꝑfectũ est Quid ẽ. ꝑ fectũ
Impleta .s. om̃ia quȩ ante passione meã fuerant ꝓpħa¬
ta. Ergo adhuc quid hic facioꝰ deniq postea quã dix it
ꝑfectũ est : inclinato capite tradidit sp̃m Nũqͥd illi la¬
trones iuxta confixi : quando uoluer̃ expirauer̃: tenebant᷑
uinculis carnis quia ñ erant creatores carnis: Clauis confixi
diu cruciabant᷑. quia infirmati ñ dominabant᷑ Dñs autẽ
quando uoluit carnẽ inutero uirginali accepit. quando uo¬
luit adhomines ꝓcessit. quando uoluit int̃̾ homines uixit :
quando uoluit acarne discessit: hoc .ẽ. potestatis. ñ ne ces-¬
sitatis: Hanc gͦ horã ille expectabat: ñ fatalẽ. sed oportunã

Expanded text:
accepit, gustavit, et despuit: postea in cruce pendens, accepit, gustavit, et despuit: postea in cruce pendens, ut omnia praedicta complerentur, ait, Sitio: acceperunt spongiam aceto plenam, in arundine ligaverunt, et admoverunt pendenti; accepit ille et ait, Perfectum est. Quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante passionem meam fuerant prophetata: ergo adhuc quid hic facio? Denique posteaquam dixit, Perfectum est, inclinato capite tradidit spiritum . Numquid illi latrones juxta confixi, quando voluerunt, exspiraverunt? Tenebantur vinculis carnis, quia non erant creatores carnis: clavis confixi diu cruciabantur, quia infirmitati non dominabantur. Dominus autem quando voluit, carnem in utero virginali accepit: quando voluit, ad homines processit; quamdiu voluit, inter homines vixit; quando voluit, a carne discessit: hoc est potestatis, non necessitatis. Hanc ergo horam ille exspectabat, non fatalem, sed opportunam
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ & t̾rã: Om̃ia ꝑ ipsũ facta sunt: Tuergo ponis xp̃m
sub fato : Ubi sunt fata: Incȩlo inquit  inordine & con¬
uersionib siderũ: Quomͦ gͦ fatũ hab&e. ꝑquẽ factũ. ẽ.
cȩlũ & sidera cũ tua uoluntas si recte sapias transcen¬
dat & sidera: An quia nosti xp̃i carnẽ fuisse sub cȩlo.
ideo putas & potestatẽ xp̃i: subditã cęlo : Audi stulte:
ñdũ uenerat hora eiꝰ. ñ qua cogeret᷑ mori. sed qua di¬
gnaret᷑ occidi Nouerat enĩ ipse: quando deberet
mori Intendit om̃ia quȩ p̃dicta sunt de illo: & ex pec¬
tabat finiri om̃ia: quȩ p̃dicta sunt ante eiꝰ passionẽ
futura Vt cũ impleta. eẽnt: tc̃ ueniret & passio: di¬
spositionis ordine : ñ fatali necessitate Deniq audite :
ut ꝓbetis int̾cȩtera : quae deillo ꝓpħata sunt: Scriptũ
Quomͦ facta sunt inȩuangłio nouimꝰ: Priꝰ deder̃ fel:

Expanded text:
coelum et terra? Omnia per ipsum facta sunt . Tu ergo ponis Christum coelum et terra? Omnia per ipsum facta sunt . Tu ergo ponis Christum sub fato? Ubi sunt fata? In coelo, inquis, in ordine et conversionibus siderum. Quomodo ergo fatum habet, per quem factum est coelum et sidera; cum tua voluntas, si recte sapias, transcendat et sidera? An quia nosti Christi carnem fuisse sub coelo, ideo putas et potestatem Christi subditam coelo? 9. Audi, stulte: Nondum venerat hora ejus, non qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Noverat enim ipse quando deberet mori: intendit omnia quae praedicta sunt de illo, et exspectabat finiri omnia quae praedicta sunt ante ejus passionem futura; ut cum impleta essent, tunc veniret et passio, dispositionis ordine, non fatali necessitate. Denique audite, ut probetis: inter caetera quae de illo prophetata sunt, scriptum Quomodo facta sint, in Evangelio novimus. Prius dederunt fel;
Abbreviated transcription (Latin):
quid ds̃ c̃stituit qđ ante nesciuit: inubo ipsiꝰ erat qđ
factũ ẽ Mundus factus .ẽ  & factus .ẽ. & ibi erat: Quo
mͦ factꝰ ẽ. & ibi erat: Quia domꝰ quã edificat structor.
priꝰ inarte erat & ibi meliꝰ erat sine uetustate sine
ruina : Tam̃ ut ostendat artẽ. fabricat domũ. ꝓcessit
qͦdã modo domꝰ exdomo: & sidomꝰ ruat : ars manet :
Ita apuddĩ ubũ erant om̃ia quȩ c̃dita sunt: qͥa om̃ia in
sapientia fecit ds̃. & cuncta nota fecit Non em̃ quia fec̾
didicit. sed qͥa nouerat fecit: Nob̾ qͥa facta sunt. nota .s.
illinisi nota essent. facta ñ eent: Precessit gͦ ubu. &
qͥd ante uerbũ dĩ: Nichi lom̃ino: Nã si. ẽet. aliqͥd ante :
non dictueẽt. in principio erat u̾bũ. sed in principio
factũ ẽ. ubũ: Deniq demundo qͥd ait moyses. in prin¬
cipio fecit ds cęlũ & t̾rã. fecit qđ ñ erat: Si gͦ fecit qđ ñ
erat. ante quid erat: In principio erat u̾bũ Et unde

Expanded text:
Deus constituit quod ante nescivit; in Verbo ipsius erat quod factum est. Mundus factus est; et factus est, et ibi erat. Quomodo et factus est, et ibi erat? Quia domus quam aedificat structor, prius in arte erat; et ibi melius erat, sine vetustate, sine ruina: tamen ut ostendat artem, fabricat domum; et processit quodammodo domus ex domo; et si domus ruat, ars manet. Ita apud Dei Verbum erant omnia quae condita sunt; quia omnia in sapientia fecit Deus , et cuncta nota fecit: non enim quia fecit didicit, sed quia noverat fecit. Nobis quia facta sunt, nota sunt; illi nisi nota essent, facta non essent. Praecessit ergo Verbum. Et quid ante Verbum Dei? Nihil omnino. Nam si esset aliquid ante, non dictum esset, In principio erat Verbum; sed, In principio factum est Verbum. Denique de mundo quid ait Moyses? In principio fecit Deus coelum et terram . Fecit quod non erat: si ergo fecit quod non erat, ante quid erat? In principio erat Verbum. Et unde
Abbreviated transcription (Latin):
noll& : ñ pateret᷑ siñ pateret᷑. sanguis ille nõn funderet᷑.¬
Si sanguis ille ñ funderet᷑. mundus ñ redimeret᷑ Agamꝰ
itaq grãs & potestati diuinitatis & miserationi infirmitatis
eiꝰ Et de occulta: potentia quã iudȩi ñ nouerant. unde
illis modo dictũ. ẽ: neqe me nostis. neq patrẽ meũ & de
carne suscepta quã iudȩi nouerant. & cuiꝰ patriã sciebant:
Vnde illis alio loco dix̃ & me nostis. & unde simnostis

Expanded text:
nollet, non pateretur; si non pateretur, sanguis ille non funderetsi sanguis ille non funderetur, mundis non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus, de occulta potentia, quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est: « Neque me nostis, neque Patrem meum. » Et de carne suscepta, quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant. Unde illis alio loco dixit: « Et me scitis, et unde sim scitis. »
Abbreviated transcription (Latin):
se donare dignatus . ẽ. intimauimꝰ caritati ur̃e : quare
dictũ sit nuenerat hora eiꝰ. nepositũ xp̃m sub aliqua ne¬
cessitate fatali ulla impietas auderet. imꝓbe suspicari:
Non dũ enĩ uenerat hora : quȩ exordine suõ secundũ ea
quȩ p̃dicta sunt de illo ñ mori cogeret᷑ inuitꝰ. sed occide-¬
ret᷑ paratꝰ: Modo aut̃ deipsa passione sua quȩ posita
erat. ñ in eiꝰ necessitate sed potestate locutus . ẽ. iudȩis dicens
ego uado: Xp̃s enĩ dño mos ꝓfectio fuit illo unde uenerat.
& unde ñ discesserat: Ego inqͥt uado & queritis me ñ desi¬
derio sedodio: Nã illũ postea quã abscessit aboculis homi¬
nũ inqͥsier̃. & qͥ oder̃. & qͥ amabant: Illi ꝑ sequendo: illi ha¬
ga ame : & ñ .ẽ. qͥ requirat animã meã & iterũ ait alio lo¬
co inpsalmo: Confundant᷑ & reuereant᷑: requirentes
animã meã culpauit qͥ ñ reqͥrerent. dãpnauit qͥrequi¬

Expanded text:
e donare dignatus est. Intimavimus Charitati vestrae quare dictum sit, Nondum venerat hora ejus; ne positum Christum sub aliqua necessitate fatali ulla impietas auderet improbe suspicari. Nondum enim venerat hora qua ex ordine suo, secundum ea quae praedicta sunt de illo, non mori cogeretur invitus, sed occideretur paratus. 2. Modo autem de ipsa passione sua, quae posita erat non in ejus necessitate, sed potestate, locutus est Judaeis dicens: Ego vado. Christo enim Domino mors profectio fuit illo unde venerat, et unde non discesserat. Ego, inquit, vado, et quaeretis me: non desiderio, sed odio. Nam illum posteaquam abscessit ab oculis hominum, inquisierunt et qui oderant et qui amabant: illi persequendo, illi haga a me, et non est qui requirat animam meam : et iterum ait alio loco in Psalmo, Confundantur et revereantur requirentes animam meam . Culpavit qui non requirerent, damnavit qui requi
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ: Confitent᷑ generationẽ sed negant ȩqualitatẽ: Nos
id ẽ. catholica fides ueniens dedoctrina apłor. planta¬
ta in nob ꝑseriem successionis accepta sana ad posteros
transmittenda. int̾ utrosq id .ẽ. int̾ utrũq errorem
tenuit ueritatẽ: Inerrore sabellianoꝵ unꝰ ẽ. solus. ipse
ẽ pat̃ qͥfilius Inerrore arrianoꝵ: alius.ẽ. qͥdem pater
alius filiꝰ. sedipse filiꝰ ñ solũ alius sedeciã aliud est. tu
inmedio qui exclusisti. sabellianũ exclude & arrianũ:
Pat̃ pat̾. ẽ: filiꝰ filiꝰ est alius ñ aliud: qͥa ego nnͣquit unu
sumꝰ: sic̃ eeiã hesternodie. quantũ potui com̃daui: cũ
audit sumꝰ. abscedat c̃fusus. sabellianꝰ: Cũ audit unũ:
abscedat c̃fusus arrianꝰ: Gub̃n& catholicus int̾ utrũq
fidei sua nauigiũ. qm̃ cauendũ . ẽ. inutroq naufragium.
Dic g tu qđ dicit ȩuangłium. ego & pat̃ unũ sumꝰ : Nongͦ di¬

Expanded text:
Patrem: confitentur generationem, sed negant aequalitatem. Nos, id est, catholica fides veniens de doctrina Apostolorum, plantata in nobis, per seriem successionis accepta, sana ad posteros transmittenda, inter utrosque, id est, inter utrumque errorem tenuit veritatem. In errore Sabellianorum unus est solus, ipse est Pater qui Filius: in errore Arianorum, alius est quidem Pater, alius Filius; sed ipse Filius non solum alius, sed etiam aliud est: tu in medio quid? Exclusisti sabellianum, exclude et arianum. Pater, Pater est; Filius, Filius est: alius, non aliud; quia esumus , sicut etiam hesterno die, quantum potui, commendavi. Cum audit, sumus, abscedat confusus sabellianus; cum audit, unum, abscedat confusus arianus: gubernet catholicus inter utrumque fidei suae navigium, quoniam cavendum est in utroque naufragium. Dic ergo tu, quod dicit Evangelium, Ego et Pater unum sumus. Non ergo di
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nec nasceret᷑ si noll&: Deniq qͥd sequit᷑: & nemo app̃¬
hendit eũ qͥa ñ dũ uenerat horaeiꝰ: hoc itẽ ñ nulli cũ au¬
diunt: sub fato fuisse dñm xp̃m credunt & dicunt. ec ce
xp̃s habebat fatũ Osi cortuũ ñ.ẽet. fatuũ. ñ crederes
fatũ: Si fatũ sicut ñ nulli intellexer̃. afando dictũ . ẽ.
idẽ. loquendo ubũ dĩ. quomͦ hab&e fatũ. quando in

Expanded text:
nollet. Denique quid sequitur? Et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus. Hoc item nonnulli cum audiunt, sub fato fuisse Dominum Christum credunt, et dicunt: Ecce Christus habebat fatum. O si cor tuum non esset fatuum, non crederes fatum! Si fatum, sicut nonnulii intellexerunt, a fando dictum est, id est a loquendo; Verbum Dei quomodo habet fa
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dixisti. unũ. eẽ. ad seuerasti. & duos negasti. sed ꝓpter
similitudinẽ tale dedisti responsũ: Istũ nosti. & illũ nosti:
Ualde enĩ similis. ẽ : & nichil distat om̃ino hinc & dñs
Sime inquit sciretis : & patrẽ meũ sciretis: Non qͥa pat̾
.e. filiꝰ. sed quia patris similis filiꝰ: Grubescat arrianꝰ:
Gr̃as dõ: qͥa & ipse arrianꝰ recessit aberrore sabelliano.
& ñ patri passianꝰ: Nondicit ipsũ patrẽ indutũ carne
uenisse ad homines ipsũ. ẽe. passũ. ipsũ resurrexisse
& quodã modo ad se ascendisse. ñ hoc dicit. Agnoscit
mecũ patrẽ patrẽ. eẽ: & filiũ filiũ. ẽẽ Sed o fr̃ euasisti illud
naufragiũ. quare tendis in alterũ : Pat̾ pat̃. ẽ: filius filiꝰ
est: Quare dicis dissi milẽ. quare diuersũ. quare aliã
sub stanciã : Si dissimilis. eẽt: nũquã diceret discipłis

Expanded text:
hoc dixisti, unum esse asseverasti, et duos negasti: sed propter hoc dixisti, unum esse asseverasti, et duos negasti: sed propter similitudinem tale dedisti responsum, Istum nosti et illum nosti; valde enim similis est, et nihil distat omnino. Hinc et Dominus, Si me, inquit, sciretis, et Patrem meum sciretis, non quia Pater est Filius, sed quia Patri similis Filius. Erubescat arianus. Gratias Domino quia et ipse arianus recessit ab errore sabelliano, et non est patripassianus: non dicit ipsum Patrem indutum carne venisse ad homines, ipsum esse passum, ipsum resurrexisse, et quodammodo ad se ascendisse; hoc non dicit: agnoscit mecum Patrem, Patrem esse; et Filium, Filium esse. Sed, o frater, evasisti illud naufragium, quare tendis in alterum? Pater, Pater est; Filius, Filius est: quare dicis dissimilem? quare diversum? quare aliam substantiam? Si dissimilis esset, numquid diceret discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
ret Ideo iudiciũ meũ uerũ ẽ : qͥa filiꝰdĩ sũ: quia uerũ loqͦr.
qͥa ipsa ueritas ego sũ: Isti carnalit̃ intelligentes dixer̃. ubi
.ẽ. pat̃ tuus: modo audi arrianȩ. neque mescitis: neque
patrẽ meũ Quia sime sciretis: & patrẽ meũ sciretis. Quid
.e. si me sciretis & patrẽ meũ sciretis: Nisi ego & pat̾ unũ
sumus Quando uides aliquẽ alicui similẽ. intendãt caritas
ura cottidiana locutio .ẽ. ñsit nob arduũ qđ ẽe. aduerti
tis uisitatũ Quando gͦ uides aliquẽ alicui similẽ. & nosti tu
cui similissit admirans dicis Quoni iste homo similis est
illi homini : hoc ñ diceres. nisi duo eẽnt: Hic ille qͥ eũ igno¬
rat. cuitu istũ similẽ dicis. ita ne inquit similis est & tu
adeũ Quid eñi. tu illũ ñ nosti: atille. ñ noui inquit Iam
tu ut illũ quẽ nescit : ei notũ facias exp̃sente quẽ cernit
respondes & dicis Hunc uidisti. illũ uidisti Nonutiq qͥa

Expanded text:
sum, quia verum loquor, quia ipsa veritas ego sum. Isti carnaliter intelligentes, dixerunt, Ubi est pater tuus? Modo audi, ariane: Neque me scitis, neque Patrem meum; quia si me sciretis, et Patrem meum sciretis. Quid est, si me sciretis et Patrem, meum sciretis, nisi, ego et Pater unum sumus? Quando vides aliquem alicui similem: intendat Charitas vestra, quotidiana lotis usitatum: quando ergo vides aliquem alicui similem, et nosti tu cui similis sit, admirans dicis, Quomodo iste homo similis est illi homini! Hoc non diceres, nisi duo essent. Hic ille qui eum ignorat, cui tu istum similem dicis: Itane, inquit, similis est? Et tu ad eum: Quid enim, tu illum non nosti? At ille: Non novi, inquit. Jam tu, ut illum quem nescit, ei notum facias ex praesente quem cernit, respondes et dicis: Hunc vidisti, illum vidisti. Non utique quia
Abbreviated transcription (Latin):
UODMS CO ȩuangłio breuit̃ dr̃. ñ breuit̃ opor¬
tet exponi: ut qđ audit᷑ intelligat᷑ Uerba eñi dñi
pauca. sed magna.s. ñ numero estimanda sed
pondere Nec ideo c̃tẽpnenda qͥa pauca : sed ideo
querenda qͥa magna: Qui ad fuistis hesterno die
audistis. ut potu imꝰ disputauimꝰ ex eo qđait dñs.

Expanded text:
o Evangelio breviter dicitur, non breviter oportet exponi, ut quod auditur, intelligatur. Verba enim Domini pauca, sed magna sunt; non numero aestimanda, sed pondere: nec ideo contemnenda, quia pauca; sed ideo quaerenda, quia magna. Qui adfuistis hesterno die, audistis, ut potuimus disputavimus ex eo quod ait Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
& quouado Patrẽ uolebat intelligi: patrigłam dabat: Filiꝰ
ȩqualis. głificat eũ. aqͦ ẽ: missus Quantũ deb& homo glifica¬
re eũ. aquo ẽ. creatus : scio unde ueni. & quo uado: Iste qui
inp̃sentia uob loquit᷑ : hab& qđ ñdeseruit. sed tam̃ uenit:
Noneni ueniendo inde discessit : aut redeundo nos dereliqͥ
Quid miramini : ds ẽ: ñ potest hoc fieri. sed ab homine :
Non potest hoc fieri: ab ipso sole: quando ꝑgit adoccidentẽ
deserit orientẽ. & donec oriturꝰ redeat adorientẽ. ñ est
& hic est Audi ipsũ ȩuangłistã. alio loco dicentẽ: & sipotes
cape: siñ potes crede: Dm̃ inqͥt nemo uidit umquã nisi
ungenitus filiꝰ qui . ẽ. insinu patris. ipse enarrauit: Non
dixit fuit insiu patris. quasi ueniendo deseruit sinũ pa¬
tris: Hic loquebat᷑. & ihi se ẽẽ. dicebat: qͥa & hinc discessur
qͥ dix̃ Ecce ego uobiscũ sũ usq adc̃ sumationẽ scłi Ergo

Expanded text:
et quo vado. Patrem volebat intelligi; Patri gloriam dabat Filius. et quo vado. Patrem volebat intelligi; Patri gloriam dabat Filius. Aequalis glorificat eum a quo est missus: quantum debet homo glorificare eum a quo est creatus? 5. Scio unde veni, et quo vado. Iste qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit: non enim veniendo inde discessit, aut redeundo nos dereliquit. Quid miramini? Deus est. Non potest hoc fieri ab homine; non potest hoc fieri ab ipso sole. Quando pergit ad occidentem, deserit orientem, et donec oriturus redeat ad orientem, non est i hic est. Audi ipsum Evangelistam alio loco dicentem, et si potes, cape; si non potes, crede: Deum, inquit, nemo vidit unquam, nisi unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit . Non dixit, Fuit in sinu Patris, quasi veniendo deseruerit sinum Patris. Hic loquebatur, et ibi se esse dicebat: qui et hinc discessurus, quid dixit? Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . 6. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
entia in telligit. Quis inoriente iusticiã intelligit. alius
moccidente iusticiã Nũquid alia ẽ. iusticia quã ille in¬
telligit : aliã quã iste: Separati .s. corpore. & in uno ha¬
bent aciesmtiũ suarũ quã uideo iusticiã hic ẽstitutus. si
iusticia . ẽ. ipsã uid& intus nescio qđ mansionib ame car¬
ne se iunctus. & in illiꝰ iusticiȩ luce ẽ iunctꝰ Ergo testi¬
moniũ sibi ꝑhib& lux: aꝑit sanos oculos. & sibi ipsa te¬
stis ẽ. ut cognoscat᷑ lux Sed qͥd agimꝰ de infidelibus: nũ¬
quid illis non .ẽ. p̃sens : Est p̃sens & ipsis Sedquib eam
uideant oculos ñ habent cordis Audi deillis ex ȩuuangło
ipso : platã sententiã: & lux luc& intenebris: & tenebre eã
ñ cõprȩhender̃ Ergo ait dñs & uerũ ait: & si ego deme testi
moniũ ꝑhibeo uerũ. ẽ. testimoniũ meũ: qͥa scio unde ueni

Expanded text:
entia. Intelligit quis in oriente justitiam; intelligit alius entia. Intelligit quis in oriente justitiam; intelligit alius in occidente justitiam: numquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Separati sunt corpore, et in uno habent acies mentium suarum. Quam video justitiam hic constitutus, si justitia est, ipsam videt justus nescio quot mansionibus a me carne sejunctus, et in illius justitiae luce conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux: aperit sanos oculos, et sibi ipsa testis est, ut cognoscatur lux. Sed quid agimus de infidelibus? numquid illis non est praesens? Est praesens et illis sed quibus eam videant, oculos non habent cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam sententiam: Et lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendermonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni,
Abbreviated transcription (Latin):
alia demonstrat : & seipsũ: Accendis lucernã uerbi grã. ut
queras tunicã : & p̃stat tibi ardens lucerna ut inuenias tuni¬
cam: Nũquid accendis lucernã ut uideas ardentẽ lucernã.
lucernã quippe ardens idonea. ẽ : & alia quȩ tenebris oꝑiebant᷑
nudure. & seipsã tuis oculis demonstrare: sic & dñs xp̃s & int̾¬
fideles suos & int̾ inimicos iudȩos tanquã int̃ lucẽ & tenebras di¬
stinguebat. tanquã int illos quos radio fidei ꝑfundebat: &
illos quoꝵ clausos oculos circũ fundebat. Nã eciã soliste &
uidentis faciẽ inlustrat : & cȩci Ambo parit̾ stantes & faciẽ
adsolẽ habentes in lustrant᷑ incarne. sed ñ ambo in lumi¬
nant᷑ inaciȩ: Uidet ille : ille ñuid& Ambobus sol p̃sens. ẽ.
sedp̃senti soli unꝰ.ẽ. absens: Sic & sapientia dĩ ũbũ dĩ dñs¬
iħs xp̃s : ubiq p̃sens. ẽ : qͥa ubiq ẽ: Ueritas ubiq est: sapi¬

Expanded text:
alia demonstrat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia, ut alia demonstrat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia, ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna quippe ardens idonea est et alia quae tenebris operiebantur nudare, et seipsam tuis oculis demonstrare. Sic et Dominus Christfideles suos, et inimicos Judaeos, tanquam inter lucem et tenebras distinguebat; tanquam inter illos quos radio fidei perfundebat, et illos quorum clausos oculos circumfundebat. Nam etiam sol iste et videntis faciem illustrat, et caeci: ambo pariter stantes, et faciem ad solem habentes illustrantur in carne, sed non ambo illuminantur in acie; videt ille, ille non videt; ambobus sol praesens est, sed praesenti soli unus est absens. Sic et Sapientia Dei, Verbum Dei, Distus ubique praesens est; quia ubique est veritas, ubique est sapi
Abbreviated transcription (Latin):
& ab illo qͥ inluminat nec inluminat᷑ mirabilit̃ in lustret᷑. nec
ad sapientiã nec adiusticiã poterit ꝑuenire: Ipsa .ẽ. eñi uia¬
nr̃a : iuste uiuere: Quomͦ aut̃ ñ offendat inuia cui ñ luc&
lum : Acꝑ hoc inque alia uia uidere opus est: intali uia ui-¬
dere magnũ ẽ: Nã tobis infacie oculos clausos habebat. &
filius patri manũ dabat. pat̃ filio uiã p̾cipiendo monstrabat:
Responder̃ ergo iudei Tudece ipso testimoniũ dicis: testimo¬
mũ tuũ. ñ .ẽ. uerũ Nideamꝰ qͥdaudiant. audiamꝰ & nos. sed
ñ sic̃ illi  Illi c̃tẽpnentes. noscredentes Illi occidere xp̃m uolentes.
nos ꝑ xp̃m uiuere cupientes Interim ista distantia distinguat au¬
res mentesq nr̃as. & audiamꝰ qͥd iudȩis responderit dñs Respon¬
dit iħs & dixit eis & si ego deme testimoniũ ꝑhibeo: uerũ. ẽ
testimoniũ meũ quia scio unde uenio tequo uado: Lum̃ &

Expanded text:
et ab illo qui illuminat nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec et ab illo qui illuminat nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec ad sapientiam nec ad justinostra juste vivere. Quomodo autem non offendat in via, cui non lucet lumen? Ac per hoc in tali via videre opus est, in tali via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat . 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Videamus quid audiant: audiamus et nos, sed non sicut illi. Illi contemnentes, nos credentes: illi occidere Christum volentes, nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mentesque nostras, et audiamus quid Judaeis responderit Dominus. Respondit Jesus, et dixit eis: Etsi ego de me testimonscio unde veni, et quo vado. Lumen et
Abbreviated transcription (Latin):
hunc mundũ: Siomnẽ gͦ & iohem unde dicit . & ipse iħes. nos
om̃s deplenitudine eiꝰ accepimꝰ: Discernite gͦ ista. ut ꝓficiat meus
ura infide xp̃i. ne sẽꝑ infantes sitis ubera querentes. & acibo solito
resilientes Debetis apud matrẽ scãm ȩceliam xp̃o enutriri &
ab lactari & adescas solidiores accedere m̃te ñuentre: hoc ergo
discernite . aliud eẽ. lum̃ qđ inluminat. aliud. eẽ. qđ inlumi¬
natur : Nã & oculi nr̃i lumina dicuntur. & unus quisqnitm
iurat tangens oculos suos ꝑ lumina sua: sic uiuant lumina mea
isitata narratio est Quȩlumina silumina sunt desit lums
incubiculo tuo clauso: pateant & luceant tibi. ñ utiq possi
Quom ergo ista in faciȩ quȩ habemꝰ & lumina ñ cuꝑamꝰ. & qͣn¬
do sanasunt & quando patent indigent extrinsecus adiutorio
luminis. qđ ablato aut ñ in lato sana sunt aꝑta . s. nec tam̃ uident
sic mens nr̃a qui .ẽ. oculus animȩ. nisi ueritatis lumine radiet᷑:

Expanded text:
Nos omnes de plenitudine ejus accepimus . Discernite ergo ista, ut proficiat mens vestra in fide Christi; ne semper infantes sitis ubera quaerentes, et a cibo solido resilientes. Debetis apud matrem sanctam Ecclesiam Christi nutriri et ablactari, et ad escas solidiores accedere, mente, non ventre. Hoc ergo discernite, aliud esse lumen quod illuminat, aliud esse quod illuminatur. Nam et oculi nostri lumina dicuntur; et unusquisque ita jurat, tangens oculos suos, per lumina sua, Sic vivant lumina mea: usitata juratio est. Quae lumina si lumina sunt, desit lumen in cubiculo tuo clauso, pateant et luceant tibi: non utique possunt. Quomodo ergo ista in facie quae habemus, et lumina nuncupamus, et quando sana sunt, et quando patent, indigent extrinsecus adjutorio luminis; quo ablato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens nostra, qui est oculus animae, nisi veritatis lumine radietur,
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. uerũ qͥa scđm carnẽ iudicatis. quia dm̃ ñ intelligitis&
hominẽ uidetis. & hominẽ ꝑsequendo. dm̃ latentẽ offen-¬
ditis Ergo scđm carnẽ iudicatis. ideo uob arrogans uideor.
qͥa ego deme testimoniũ ꝑ hibeo Om̃is enĩ homo quando
dese ꝑhibere uult testimoniũ laudabile. arrogans & suꝑb
uidetur Ideo scriptũ . ẽ. ñte laud& ostuũ sed laudet te os
ꝓximi tui Sed hoc homini dictũ: ẽ Infirmi eñi sumꝰ: & a¬
ñ potest Absit ut inlucis diuinȩ splendore tenebre m̃da¬
cii reperiant᷑: Loquebat᷑ ille tanquã lux. loquebat᷑ tanquã
ueritas Sed lux intene bris lucebat. & tenebre eã ñcõpre

Expanded text:
m carnem judicatis; quia Deum non intelligitis, et hominem videtis, et hominem persequendo, Deum latentem offenditis. Ergo secundum carnem judicatis. Ideo vobis arrogans videor, quia ego de me testimonium perhibeo. Omnis enim homo, quando de se vult perhibere testimonium laudabile, arrogans et superbus videtur. Ideo scriptum est, Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Sed hoc homini dictum est. Infirmi enim sumus, et aumus. Lux mentiri non potest: absit ut in lucis divinae splendore tenebrae mendacii reperiantur. Loquebatur ille tanquam lux, loquebatur tanquam veritas; sed lux in tenebris lucebat, et tenebrae e
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ c̃tra infirmas suspiciones generis humani
dm̃ iudicẽ dm̃ testẽ Non enĩ dedignat᷑ testis. eẽ. qͥ iudex
.ẽ. aut ꝓmouet᷑ cũ fit iudex: qm̃ qui testis .ẽ. ipse iudex
erit: Quare ipse testis : Quia ñquerit aliũ unde cogno
quisis Quare ipse iudex: Quia ipse hab& potestatẽ morti¬
ficandi & uuificandi. dãpnandi. & ab soluendi. ingehen¬
nas p̃cipitandi. & in cȩlos leuandi. diabolo c̃iungendi: & eu
anglis coronandi: Cũgͦ ipse habeat hanc potestatẽ . iudex
e Quia uͦ ut te cognoscat ñ querit aliũ testẽ. qͥtẽ iudicabit
t̾e modo uid& te. ñ. ẽ. unde illũ fallas. cũ cȩꝑit iudicare:
Noneni adhibes tibi aliquos falsos testes qͥ iudice illũ pos¬
sent circũ uenire quando te cȩperit iudicare: ushoc tibi dic̃
quando c̃tempnebas ego uidebã : & quando ñcredebas. sen¬
tentia meã ñ frustrabã: Differebã: ñ auferebã: Noliusti

Expanded text:
hominum, contra infirmas suspiciones generis humani hominum, contra infirmas suspiciones generis humani Deum judicem, Deum testem. Non enim dedignatur testis esse qui judex est, aut promovetur cum fit judex; quoniam qui testis est, ipse judex erit. Quare ipse testis? Quia non quaerit alium unde cognoscat qui sis. Quare ipse judex? Quia ipse habet potestatem mortificandi et vivificandi, damnandi et absolvendi, in gehennas praecipitandi et in coelos levandi, diabolo conjungendi et cum Augelis coronandi. Cum ergo ipse habeat hanc potestatem, judex est. Quia vero ut te cognoscat non quaerit alium testem; qui tunc judicabit te, modo videt te: non est unde illum fallas, cum coeperit judicare. Non enim adhibes tibi aliquos falsos testes, qui judicem illum possint circumvenire, quando te coeperit judicare. Deus hoc tibi dicit: Quando contemnebas, ego videbam; et quando non credebas, sententiam meam non frustrabam: differebam, non auferebum. Noluisti
Abbreviated transcription (Latin):
bit om̃e uerbũ: Ueritas querit᷑ ꝑduos testes. ita plane
sic se hab& humani generis c̃suetudo. sedtam̃ fieri po¬
test ut & duo mentiant᷑: Susanna casta duob falsis
testib arguebat᷑. Nũqͥd quia duo erant ideo falsi testes
minũ multitudine fałsus testis inuentus . ẽ. quomͦ acci
Nisi qͥa hoc modo ꝑmisteriũ trinitas cõm̃dita. ẽ. inqua est¬
ꝑpecua stabilitas ueritatis Uis habere bonã causã. habeto
do susanna casta femina fidelisq coniux duob falsis
cestib urguebat᷑. trinitas illi in conscientia. atq in occul¬
to suffragabat᷑. illa trinitas de occulto unũ testẽ damhe¬
lẽ excitauit & duos c̃uicit: Ergo qͥa in lege ur̃a scriptũ
.ẽ. duor hominũ testimoniũ uerũ. ẽe. accipite nr̃m
testimoniũ nesentiatis iudiciũ Ego eñi inquit ñiuidico
quẽ quã : sed testimoniũ ꝑhibeo deme. differo iudiciũ.

Expanded text:
bit omne verbum . Veritas quaeritur per duos testes? Ita plane, bit omne verbum . Veritas quaeritur per duos testes? Ita plane, sic se habet humani generis consuetudo: sed tamen fieri potest ut et duo mentiantur. Susanna casta duobus falsis testibus urgebatur: numquid quia duo erant, ideo falsi testes minum multitudine, falsus testis inventus est; quomodo accinisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua perpetua stabilitas veritatis est. Si vis habere bonam causam, habeto do Susanna, casta femina fidelisque conjux, duobus falsis testibus arguebatur, Trinitas illi in conscientia atque in occulto suffragabatur, illi Trinitas de occulto unum testem Danielem excitavit, et duos convicit. Ergo quia in lege vestra scriptum est, duorum hominum testitestimonium, ne sentiatis judicium. Ego enim, inquit, non judico quemquam, sed testimonium perhibeo de me: differo judicium,
Abbreviated transcription (Latin):
arrio : qđ dix̃ sumꝰ. lib̾at te asabellio: Si unũ ñ gͦ diuer¬
sũ: Si sumꝰ: gͦ & pat̾ & filius Sisumꝰ enĩ. ñdiceret de
uno. sed unũ ñ diceret dediuerso: Ergo. ideo uerũ. ẽ.
inqͥt iudiciũ meũ Breuit̃ ut audias: qͥa filiꝰ dĩ sũ Sed
sic tibi ꝑsuadeo inqͥt qͥa filius dĩ sũ: ut intelligas quia
mecũ.ẽ. pat̃: Non sic sũ filiꝰ. ut ipsũ deseruerim. ñ
ita hic sũ ut cũ ipso nonsim: ñ ita ibi ille.ẽ: ut mecũ non sit :
Formã serui accepi. sed formã dĩ ñamisi: Solus gͦ inquit
duors hominũ testimoniũ uerũ est: Ego sũ qͥ deme testi¬
moniũ ꝑ hibeo. & testimoniũ ꝑ hib& deme qͥ me misit
pat̾ Exposuit illis & legẽ si ingrati ñ essent: magna
eni questio est fr̃s mei : & ualde michi uidec᷑ in misteriores
.ẽẽ. constituta ubi dsdix̃. inore duoꝵ uł triũ testim sta¬

Expanded text:
Ario: quod dixit, sumus, liberat te a Sabellio. Si unum, non ergo diverArio: quod dixit, sumus, liberat te a Sabellio. Si unum, non ergo diversum; si sumus, ergo et Pater et Filius. Sumus enim, non diceret de uno; sed et unum non diceret de diverso. Ergo ideo verum est, inquit, judicium meum, breviter ut audias, quia Filius Dei sum. Sed sic tibi persuadeo, inquit, quia Filius Dei sum, ut intelligas quia mecum est Pater: non sic sum Filius ut ipsum deseruerim; non ita hic sum, ut eum ipso non sim; non ita ibi ille est, ut mecum non sit: formam servi accepi sed formam Dei non amisi; Solus ergo, inquduorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui de me testimonium perhibeo, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater. Exposuit illis et Legem, si ingrati non essent. Magna enim quaestio est, fratres mei, et valde mihi videtur in mysterio res esse constituta, ubi Deus dixit, In ore duorum vel trium testium sta
Abbreviated transcription (Latin):
di qͥdem euasisti: sed inscilleis scopulis naufragasti In me¬
dio nauiga utrũq ꝑiculos ũ latus euita Pat. pat̃. ẽ: filiꝰ.
filiꝰ ẽ: Iam dicis pat pat̾. ẽ : filiꝰ filiꝰ. ẽ: bene ꝑiculũ absor¬
bentis gurgitis ȩuasisti. qͥd uis ire in alterã partẽ ut dicas¬
pat aliud. est filius aliud: Alius .ẽ. recte dicis. aliud ñ
recte Alius enĩ filiꝰ. qͥa ñ .ẽ. ipse qͥpat᷑. & alius pat̾ qͥa ñ
ipse qui filiꝰ. ñ tam̃ aliud. sed hoc ipsũ. ẽ: & pat̾ & filius
Quid .ẽ. hoc ipsũ est : unus ds̃ ẽ: Audisti qͥa non sũ solus.
sedego & qͥ misit me pat̾ Audi quomͦ credas patrẽ &
filiũ. audi ipsũ filiũ ego & pat̾ unũ sumꝰ: Nondixit pat̃
ego sũ. aut ego & pat̾ u̾nꝰ. ẽ: sedcũdicit ego & pat̾ unum
sumꝰ: Utrũqͦ audi: & unũ & sumꝰ. & acharibdi & abscilla
libaberis In duob istis uerbis: qđ dix̃ unũ libat te ab

Expanded text:
di quidem evasisti, sed in Scyllaeis scopulis naufragasti. In medi quidem evasisti, sed in Scyllaeis scopulis naufragasti. In medio naviga, utrumque periculosum latus evita. Pater, Pater est; Filius, Filius est. Jam dicis, Pater, Pater est; Filius, Filius est: bene periculum absorbentis gurgitis evasisti; quid vis ire in alteram partem, ut dicas, Aliud est Pater, Filius aliud? Alius est, recte dicis; aliud, non recte. Alius enim est Filius, quia non est ipse qui Pater; et alius Pater, quia non ipse qui Filius: non tamen aliud, sed hoc ipsum est et Pater et Filius. Quid est, hoc ipsum est? Unus Deus est. Audisti, Quia non sum solus, sed ego et qui misit me Pater; audi quomodo credas Patrem et Filium, audi ipsum Filium: Ego et Pater unum sumus . Non dixit, Pater ego sum; aut, Ego et Pater unus est: sed cum dicit, Ego et Pater unum sumus: utrumque audi, et unum, et sumus, et a Charybdi et a Scylla liberaberis. In duobus istis verbis quod dixit, unum, liberat te ab
Abbreviated transcription (Latin):
ego ipse sũ filiꝰ: sed solus ñ sũ inquit: Quare solus ñ es: Quia¬
mecũ .ẽ. pat̾ Ego sũ & qͥme misit pat̾: Audis ego sũ: & qui
misit me Neꝑdas ꝑsonã: distinguȩ ꝑsonas h istingue
intelligentia : noli separare ꝑfidia. neiterũ quasiꝰ fugi¬
ens charibdim inscillã incurras Uorabat enĩte gurges
impietatis sabellianoꝵ: ut diceres ipsũ. eẽ. patre qđ . ẽ.
filius: Modo didicisti solus ñsũ. sed ego & qͥ me misit pat̾.
Agnoscis qͥa pat̃ pat̾. ẽ: & filiꝰ filiꝰ ẽ : bene agnoscis Sed
noli dicere pat̃ maior .ẽ. filiꝰ minor .ẽ: Noli dicere pat̾
aurũ .ẽ. filiꝰ argentũ. una substantia. una diuinitas. una
coȩt̃nitas. ꝑfecta ęqualitas. dissimilitudo nulla: Nã si
tantũ modo alterũ credideris. eẽ. xp̃m ñ eũ qͥ pat̃ est:
in aliquo tam̃ distantẽ scđm naturã. ẽe. putaueris : acharib¬

Expanded text:
ego ipse sum Filius; sed, solus non suego ipse sum Filius; sed, solus non su Ego sum, et qui misit me Pater: nudis. Ego sum, et qui me misit. Ne perdas personam, distingue personas. Distingue intelligentia, noli separare perfidia; ne iterum quasi fugiens Charybdim, in Scyllam incurras. Vorabat enim te gurges impietatis Sabellianorum, ut diceres ipsum esse Patrem qui est Filius: modo didicisti, Solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Agnoscis quia Pater, Pater est; et Filius, Filius est Bene agno eis: sePater major est, Filius minor est; noli dicere, Pater aurum est, Filius argentum est. Una substantia est, una divinitas, una coaeternitas, perfecta aequalitas, dissimilitudo nulla. Nam si tantummodo alterum credideris esse Christum, non eum qui Pater est, in aliquo tamen distantem secundum naturam esse putaveris; a Charyb