comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipse seth .xx. agebat annos ⁊ sex m̃ses quando
ex illo natus ẽ enos. quos appellat scriptura
ducentos ⁊ quinq annos. Qm̃ sic̃ isti suspi¬
cantur quoꝵ exponimus opinionẽ. unũ
annũ qualem nc̃ habemꝰ. in decem partes
illi diuidebant: ⁊ easdem partes annos uo¬
cabant. Quarum partium habet una qͣ¬
chratum senariũ. eo qđ sex dieb ds̃ ꝑfecera oꝑa
sua uit in septimo requiesceret. De quare ina libro
un decimo sieut potui disputaui. Sexies autẽ
aroentos seraginta ꝑuemunt: id ẽ duodec̃i m̃¬
ses linares. ꝑ ropt̃ quinq dies enim reliquos
quib solaris annus implet᷑ ⁊ d̾ci quadrantẽ.
ꝯp quem quat᷑ ductum eo anno quo b̾isertũ
uocant unis dies adicit᷑: ad debant᷑ a ueterib
postea dies. tt occurreret numerꝰ annoꝵ. quos
dies romani int̾calares uocabant. Proinde etiã
quan ido ex illo natꝰ ẽ filiꝰ eius cainan: quos an

Expanded text:
et ipse Seth uiginti agebat et sex menses, quando et ipse Seth uiginti agebat et sex menses, quando ex illo natus est Enos, quos appellat scriptura ducentos et quinque annos; quoniam sicut isti suspicantur, quorum exponimus opinionem, unum annum, qualem nunc habemus, in decem partes illi diuidebant et easdem partes annos uocabant; quarum partium habet una quadratum senarium, eo quod sex diebus Deus perfecerit opera sua, ut in septimo requiesceret de qua re in libro undecimo, sicut potui, disputaui; sexiens autem trecentos sexaginta perueniunt, id est duodecim menses lunares. Propter quinque dies enim reliquos, quibus solaris annus inpletur, et diei quadrantem, propter quem quater ductum eo anno, quo bissextum uocant, unus dies adicitur, addebantur a ueteribus postea dies, ut occurreret numerus annorum, quos dies Romani intercalares uocabant. Proinde etiam quando ex illo natus est filius eius Cainan, quos ann
Abbreviated transcription (Latin):
risse mathusale̾m post diluuium. s eodẽ
anno fuisse defunctum. si uerum ẽ. qđ de
Cum ad ipsa tempora quantum necessitas
huiꝰ oꝑis postulabat cõmemoranda adu¬
uante deo uenerimus. Presenti enĩ sufficit
questioni scđ̾m utrosq codices tam longas
habuisse uitas illiꝰ eui homines: ut posset
etate unius quide duobꝰ quos solos tra tẽ
habuit parentib pͥmus natus ẽ. ad con¬
stituendam etiam ciuitatẽ multiplicari
genꝰ humanum. XI¬
eq enĩ ullomͦ audiendi sunt. qui pu¬
tant aliter annos illis temporib compu¬
tatos. id ẽ tantȩ breuitatis ut unꝰ annꝰ nr̃ de¬
cem illos habuisse credatur. Quaꝓpt̃ inqͥ¬
unt cum audierit quisq uel legerit. dcccc
annos quẽq uixisse: debet intellige nonaginta be¬
cem quippe illi anni unus ẽ nr̃. ⁊ decem nr̃i
centum illi fuerint. Ae ꝑhoc ut putant.xx.
trium annoꝵ fuit adam quando genuit sech:

Expanded text:
ixisse Mathusalam post diluuium, sed eodem ixisse Mathusalam post diluuium, sed eodem anno fuisse defunctum, si uerum est quod dcum ad ipsa tempora, quantum necessitas huius operis postulat, commemoranda adiuuante Domino uenerimus. Praesenti enim sufficit quaestioni secundum utrosque codices tam longas habuisse uitas illius aeui homines, ut posset aetate unius, qui de duobus, quos solos terra tunc habuit, parentibus primus est natus, ad constituendam etiam ciuitatem multiplicari genus humanum. e enim ullo modo audiendi sunt, qui putant aliter annos illis temporibus conputatos, id est tantae breuitatis, ut unus annus noster decem illos habuisse credatur. Quapropter, inquiunt, cum audierit quisque uel legerit nongentos annos quemque uixisse, debet intellegere nonaginta; decem quippe illi anni unus est noster et decem nostri centum illi fuerunt. Ac per hoc, ut putant, uiginti trium annorum fuit Adam, quando genuit Seth,
Abbreviated transcription (Latin):
mathusale usq ad diluuium: remanent
Propt̾ qđ cum ñnulli et si non intr̃a uͥ om¬
nem carnem quam uiuere in aquis nata
non sinit constat fuisse deletam. cum pa¬
tre suo qui translatꝰ fuerat aliquantum fu¬
isse. atq ibi donec diluuium p̃teriret ti¬
xisse arbitrant᷑ nolentes derogare fidem
codicib. quos in auctoritatem celebriorẽ
suscepit ȩccłia. ⁊ credentes iudeos potiꝰquam
istos ñ habere quod uertim ẽ. Non enim ao¬
mittunt quod magis hic eẽ potuent ero
interp̃tum. quam mea lingua ẽẽ falsum im¬
de in nrãm ꝑgrecamscripturam ipsa tranlia¬
p̃tes. qui uno simul tempore. unoq sensu
interp̃tati sunt errare potuisse. aut uͥ meħ
eoꝵ int̾erat uoluisse mentiri. udeos uͦ dũ
nob̾ inuident quod lex ⁊ ꝓpħȩ ad nosint¬
p̃tando transierint. mutasse quȩdam ineo¬
dicib suis. ut nr̃is minueret᷑ auctoritas.
Hanc opinionem uel suspicionẽ. accipiat
quisq ut putauerit. Certum ẽ tam̃ ñ u¬

Expanded text:
Mathusalae usque ad diluuium remanent qPropter quod eum nonnulli, etsi non in terra, ubi omnem carnem, quam uiuere in aquis natura non sinit, constat fuisse deletam, . cum patre suo qui translatus fuerat aliquantum fuisse adque ibi, donec diluuium praeteriret, uixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem codicibus, quos in auctoritatem celebriorem suscepit ecclesia, et credentes Iudaeorum potius quam istos non habere quod uerum est. Non enim admittunt, quod magis hic esse potuerit error interpretum, quam in ea lingua esse falsum, unde in nostram per Graecam scriptura ipsa translanta inter- r pretes, qui uno simul tempore unoque sensu interpretati sunt, errare potuisse aut ubi nihil eorum intererat uoluisse mentiri; Iudaeos uero, dum nobis inuident, quod lex et prophetae ad nos interpretando transierint, mutasse quaedam in codicibus suis, ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut putauerit; certum est tamen non u
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdragesimum qͥntũ annum agebat ecatis.
Tunc eium fuit huius septuagesimꝰ qͥntus.
ex illo computarent᷑. ex quo de igne chal¬
deoꝵ liberatus ẽ. non ex quo natus ẽ: tan¬
potius natus habendus sit. S beatꝰ ste¬
phanus in actib apłoꝵ cum ista narraret.

Expanded text:
quadragesimum et quintum annum agebat aetatis: quadragesimum et quintum annum agebat aetatis: tunc enim fuit hujus septuagesimus quintus. ex illo computarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus epotius natus habendus sit. 2. Sed beatus Stephanus in Actibus Apostolorum cum ista narraret,
Abbreviated transcription (Latin):
ligendum ẽ. more suo scripturam reaiẽ
ad tempus. qđ iam narratio illa transiera
sicut supius cum filios filioꝵ noe cõmeno¬
rasset. dirit illos fuisse in linguis et genty
suis. ttamen postea quasi hoc etiam ino
dine tempoꝵ sequeret᷑. et erat inquit om¬
nis teria labium unum et uox una omib
guas erant. si uox una erat omnib n qͥa ad
illud quod iam transierat. recapitulando
ereu̾sa narratio: Sic gͦ et hic cum dicdũci
et fuerunt dies tharȩ in charra quinq ce du¬
centi anni. ⁊ mortuus ẽ thara in charra: de¬
inde scriptura redeundo ad id qd̾ id̾o p̃t¬
miserat. ut pͥus de thara id quod inchoatũ
fuerat compleret᷑. et dixit inquit dñs ad
abram. Exi de terra tua et cetera. Post quȩ
dei uerba subiungit᷑. Et exiit abram quẽad
modum locutus ẽ ei dominꝰ: et abiit cũ co
loth. Abram autem erat quinq et septuagi
ta annorum: cum exiit de charra. Tunc ta¬
ꝙ factum c̃ quando pater eius centesimũ

Expanded text:
llegendum est more suo scripturam redisse llegendum est more suo scripturam redisse ad tempus, quod iam narratio illa transierat; sicut superius, cum filios filiorum Noe commemorasset, dixit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen poordine temporum requiritur: Erat, inquit, omnis terra labium unum labii unius, etcguas erant, si una illud quod iam transierat recapitulando est reuersa narratio? Sic ergo et hic cum dictum esset: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra, deinde scriptura redeundo ad id, quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod incohatum fuerat conpleretur: Et dixit, inquit, Dominus ad Abram: Exi de terra tua et cetera. Post quae Dei uerba subiungitur: Et exiit Abram, quem ad modum locutus est illi Dominus, et abiit cum eo Loth. Abram autem erat quinqnta annorum, cum exiit ex Charra. Tunc itaque factum est, quando pater ejus centesimum
Abbreviated transcription (Latin):
locutꝰ ẽ ei ds̃. et abiit cũ eo loth. abram
autem erat quinq et septuaginta annoꝵ:
cum eriit de charra. Quomͦ potest hoc eẽ
uerum. si post mortem patris sui. eriit de
charia: Cum enim eẽt thara septuaginta an¬
noꝵ sicut supra intimatum ẽ genuit abra¬
ham. Cui numero additis septuaginta qͥn¬
q annis quos agebat abraham quando e¬
gressus c̃ de charra: fiunt annicentũ qua¬
draginta quinq. Tot gͥ annoꝵ erat thara.
quando exiit abraham de illa mesopotamie
ciuitate. Agebat enim annum ȩtatis suȩ. sep¬
tuagesimum quintũ. Ac ꝑhoc pater eiꝰ qͥ
eum septuagesimouitȩ suȩ annogenuerat: age¬
bat ut dictum ẽ centesimum ⁊ quadragesi¬
mum et qͥntum. Non gͦ inde post mortem
patris. id ẽ post ducentos quinq annos qͥbꝰ
pater eiꝰ uirit egressus ẽ: s annꝰ de illo loco
erati peuldubio patris eiꝰ qui eum septiua¬
gesimo suo annogenuerat. centesimꝰ quad¬
gesimus dͥntus fuisse colligit᷑. Ac ꝑhoc me¬

Expanded text:
locutus est ei Dominus, et abiit cum eo Loth. Abram autem erat quinque et septuaginta annorum. cum exiit ex Charra. Quo modo potest hoc esse uerum, si post mortem patris sui exiit de Charra? Cum enim esset Thara septuaginta annorum, sicut supra intimatum est, genuit Abraham; cui numero additis septuaginta quinque annis, quos agebat Abraham, quando egressus est de Charra, fiunt anni centum quadraginta quinque. Tot igitur annorum erat Thara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum aetatis suae septuagensimum quintum, ac per hoc pater eius, qui eum septuagensimo anno suo genuerat, agebat, ut dictum est, centensimum quadragensimum et quintum. Non ergo inde post mortem patris, id est post ducentos quinque annos, quibus pater eius uixit, egressus est; sed annus de illo loco erat, procul dubio patris ejus, qui eum septuagesimo suo anno genuerat, centesimus quadrgensimus quintus fuisse colligitur. Ac per hoc inte
Abbreviated transcription (Latin):
ab adam usq ad noe. et inde usq ad abrahã.
sine numero annoꝵ uitȩ suȩ neminẽ continet
uod uero cõmemorata morte tharex
patris abraham deinde legit᷑. Et dixit dñs
ad abram. Exi de terra tua et de cognatione
tua ⁊ de domo patris tui. et cetera: non quia
hoc sequit᷑ in sermone libri. hoc etiam in re¬
rum gestarum tempore sequi eristimandũ ẽ.
Erit qͥppe si ita ẽ in solubilis questio. Fost hec
enim uerba dei quȩ ad abrahã facta sunt: sc̃p

Expanded text:
ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, sine numero annorum vitae suae neminem continet. Quod vero commemorata morte Thare patris Abraham. deinde legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et cetera, non, quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. Erit quippe, si ita est, insolubilis quaestio. Post haec enim uerba Dei, quae a
Abbreviated transcription (Latin):
pietate qua unus et uerꝰ ab eis colebat᷑ ds̃.
uirisse ꝑhibetur ducentos quinq annos:
iam incipiunt indicari ad abraham fa¬
cte promissiones dei. Qd ita scriptum ẽ.
Et fuerunt dies tharȩ incharra quinq et
ducentianni. et mortiuis ẽ thara incharra. Non
sic aũt accipiendum ẽ qͣsi om̃s hosdies ibi ege¬
rit: s quia om̃s dies uitę suȩ qui fuerunt
anm ducenti quinq ibi compleuerit. Alio¬
quin nesciretur quot annos uixerit thara:
qm̃ non legit᷑ quoto anno uitȩ suȩ in charrã
uenerit. Et absurdum ẽ existimare in ista
seriȩ gencrationum ubi diligenter cõmemo¬
ratur quot annos quisq uixerit: huiꝰ soliꝰ
numerum annoꝵ uitę non cõmendatũ
esse memoriȩ. Qđ enim quoꝵdam qͦs eadẽ
scriptura commemorat tacent᷑ anni: ñ ft̃
inhoc ordine in quo tempoꝵ dinumeratio¬
discessione gignentium et genitoꝵ successi¬
one contexitur. Iste autem ordo qͥ dirigit᷑

Expanded text:
pietate, qua unus et uerus ab eis colebatur Deuspietate, qua unus et uerus ab eis colebatur Deusuixisse perhibetur ducentos et quinque annos, iam incipiunt indicari factae ad Abraham promissiones Dei, quod ita scriptum est: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra. Non sic autem accipiendum est, quasi omnes hos dies ibi egerit, sed quia omnes dies uitae suae, qui fuerunt anni ducenti quinque, ibi conpleuerit; alioquin nescietur quot annos uixerit Thara, quoniam non legitur quoto anno uitae suae in Charran uenent; et absurdum est existimare in ista serie generationum, ubi diligenter commemoratur quot annos quisque uixerit, huius solius numerum annorum uitae non commendatum esse memoriae. Quod enim quorundam, quos eadem scriptura coin hoc ordine in quo temporum dinumeratiodiscessione gignentium et genitorum successione contexitur. Iste autem ordo, qui dirigitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionem passus qđ suspectus haberet᷑ et
ipse emigrauit: In libro enim qui inscribit᷑
iudith. cum quereret olofernes hostis isrłita¬
rum. q̃nam illa gens eẽt. utrum adũsus eam
bellandum fuisset: sic ei respondit achior. dux
ammanitarũ. Audiat dñs nr̃ uerbum de ore
serui sui. et referam tibi ueritatem de popło
datium de ore scruitui. Hȩc enim ꝓgenies
popłi ẽ chalde orum. et ante habitauerunt
mesopotamiã quia noluerunt seqͥ deos
patrum suoꝵ qͥ fuerunt int̾ra chaldeoꝵ
gloriosi. s declinauerunt de uia parentũ
suorum. et adorauerunt dm̃ cęli quem co¬
gnouerunt. et proiecerunt eos a facie deoꝵ
suoꝵ. et fugerunt mesopotamiã: et habi¬
tauerunt ibi dies multos. Dixitq illis ds̃
coꝵ ut exirent de habitatione sua et irent
in t̾ram chanaan. et illic habitauerunt:
et cetera. quȩ narrat achior ammanites.
Unde manifestum ẽ domũ tharę ꝑsecu¬
tionem passam fuisse a chaldeis. ꝓuera

Expanded text:
persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, ndacium de ore serui tui. Haec enim progenies populi est Chaldaeorum, et antea habitauerunt Mesopotamiam, quia noluerunt sequi deos patrum suorum, qui fuerunt in terra Chaldaeorum gloriosi, sed declinauerunt de uia parentum suorum et adorauerunt Deum caeli, quem cognouerunt, et proiecerunt eos a facie deorum suorum et fugerunt Mesopotamiam et habitauerunt ibi dies multos. Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera
Abbreviated transcription (Latin):
uit ibi. Nusquam hic nominatꝰ ẽ nachor
⁊ uxor eius melcha. S inuenimus postea
cũ seruum suum mitteret abraham. ad ac¬
cipiendam uxorem filiostio ysaac. ita scriptũ.
Et accepit puer decem camelos de camelis dni
suiet de omibꝰ bonis domini sui secũ:. ⁊ exurgens
ꝓfectus ẽ in mesopotamiam inquitatẽ nachor.
Isto ⁊ aliis sacrȩ huius hystoriȩ testimoniis. o¬
stendit᷑ etiam nachor fr̃ abrahȩ exisse de regio¬
ne chaldeorum sedesq constituisse in mesopo¬
tamiã: uͥ cum patre suohabitauerat abraham.
Curgͦ cũ scriptura non cõmemorauit. qͣndo ex
gente chaldeorum cum suis ꝓfectus ẽ thara. Et
habitauit in mesopotamia. uͥ ñ solum abra¬
ham filiꝰ eiꝰ. uerum etiam sara nurꝰ. ⁊ loth ne¬
pos eiꝰ cõmemorant᷑. quod eos duxerit secum:
Cur putamus nͥ forte qd apaterna ⁊ fraterna
pietate desciuerat. ⁊ suꝑsticioni adheserat chal¬
deorum et postea inde siue penitendo. siue

Expanded text:
uit ibi. Nusquam hic nominatus est Nachor uit ibi. Nusquam hic nominatus est Nachor et uxor eius Melcha. Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in ciuitatem Nachor. Isto et aliis sacrae huius historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitauerat Abraham. Quur ergo eum scriptura non commemorauit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara et habitauit in Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, quod eos duxerit secum? Quur, putamus, nisi forte quod a paterna et fraterna pietate desciuerat et superstitioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue
Abbreviated transcription (Latin):
ad abraham. deinde insignis articulus simi¬
lit̃ ponitur. ut dicat᷑ hȩ sunt generationes tha¬
re. Thara genuit abraham et nachor et aran.
Aran genuit loth. Et mortuus ẽ aran corã
patre suo thara int̾ra inqua natus ẽ in regi¬
one chaldeorum. Et sumpserunt abraham
et nachor sibi uxores. Nomen mulieris abra¬
ham sarai.⁊ nom̃ mulieris nachor. melcha
filia aran.Iste aran pater melchȩ fuit ⁊ pat̾
ieschȩ. quȩ iescha creditur ipsa ẽẽ etiam
sara uxor abrahȩ. xIII¬
einde narrat᷑ quemadmodũ tharacũ suis
regionem reliquerit chaldeorum: et uene¬
rit in mesopotamiam. et habitauerit inchar¬
ra. Tacetur autem de uno eiꝰ filio qui uocabat᷑
nachor: tanquam eum ñ duxerit secum.
Namita narrat᷑. Et sumpsit thara abram fi¬
liũ suum. et loth filium aran. filium filii sui.
et sarai nurũ suam uxorem abrã filii sui.
et eduxit cos de regione chaldeorum. ire in
t̃ram chanaan. ⁊ uenit incharr̃ã. et habita¬

Expanded text:
ad Abraham, deinde insignis articulus simiad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur ut dicatur: Hae sunt generationes Tharae. Tharagenuit Abram et Nachor et Arran, et Arran genuit Loth. Et mortuus est Arran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melchafilia Aran . Iste Aran pater Melchae fuit et pater Jescae, quae Jesca creditur ipsa esse etiam Sara uxor Abrahae. einde narratur quem ad modum Thara cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumsit Thara Abram filium suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram nurum suam uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeorum ire in terram Chanaan; et uenit in Charran et habita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑccitras gentes. Unagͦ charȩ domus erat. de qͣ
natus ẽ abraham. inqua unius ueri dei cultꝰ.
et quantum credibile ẽ inquaiam sola etiã
hebrea lingua remanserat. quamuis ⁊ ipsa sic̃
iam manifestior dei popłs megypto ita in
mesopotamia seruisse diis alienis iħu naue
narrante referatur. ceteris exprogenie illiꝰ he¬
ber. in linguas paulatim alias et innationes
alias defluentib.  inde sic̃ ꝑ aquarũ diluuiũ
una domꝰ noe remanserat ad reparandũ genꝰhumanũ:
sic in diluuio multarum suꝑsticionũ ꝑ uniũ¬
sum mundũ unaremanserat domꝰ tharȩ. in qͦ
custodita ẽ plantatio ciuitatis dĩ. Deniq sic̃
illic enumeratis supragenerationib usq ad
noe simul cum annor numeris. ⁊ exposita dilu¬
tui causa. pͥusquam ds inciꝑet de archa fabri¬
canda loqui ad noe. dr. hȩ autem generatio¬
nes noe: ita ⁊ hic enumeratis generationib
ab illo qui ẽ appellatus sem filio noe. usq

Expanded text:
per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius ueri Dei cultus et, quantum credibile est, in qua iam sola etiam Hebraea lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque
Abbreviated transcription (Latin):
uata. sicut ex assur assyrii et exheber hebre:
partim temporis uetustate mutata sunt. tta
ut uix homines doctissimi antiquissimas hy¬
storias ꝑscrutantes. nec om̃ium s aliquarũ
ex istis origines gentium potuerint reꝑire.
Nam qd ex filio cham quiuocabat᷑ inesraum
egyptii ꝑhibentur exorti. nulla hic relonat
origo uocabuli: ficut nec ethiopum qui di¬
cuntur ad eum filium cham ꝑtinere. qͥ chus
appellatus ẽ. Et si omnia considerent᷑. plu¬
ra mutata quam manentia nomina appa
sum quitatis dietiam ab illo articulo tĩ¬
poris qui factus ẽ inpatre abraham. unde
incipit eẽ noticia ciꝰ euidentior: et uͥ cdano¬
ra legunt᷑ ꝓmissa diuina. quȩ nc̃ in xp̃o ui¬
demus impleri. Sicut gͦ scriptura sc̃ã indi¬
cante didicimꝰ. in regione caldeorum natꝰ c̃
abraham: quȩ t̾ra ad regnum assyrium ꝑt¬
nebat. Apud chaldeos autem iam etam ũt
suꝑsticiones impie p̃ualebant: quẽ admodũ

Expanded text:
uata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; uata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nomina appasum ciuitatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum
Abbreviated transcription (Latin):
numerosas familias haberent. quȩ digne
fuissent nominib gentium. Unde nequas
putandum qd̾ eo fuerint ordine genitas
cõmemorati legunt᷑ Alioqͥn duodecim fibi
iectan quierat alius filiꝰ heber fr̃ phalee
quomꝰ potuerunt iam gentes facere. si post
phalech fr̃ẽm situm iecłan natus ẽ sic̃ pꝰ
eum commemoratꝰ ẽ quando qͥdẽ tempo
quo natus ẽ phalech chiuisa ẽ. t̾ra: Prom¬
de intelligendum ẽ. priorem qͥdẽ nomi¬
natum. s longe post frẽm suum iectan fus¬
se natum: cuius iectan duodecim filii tam
grandes iam familias haberent. ut iligua
ꝓprias diuidi possent. Sic enim pͥor potutt
cõmemorari. qui erat etate posterior quẽ
adiodum pͥus cominemorati sunt extrib
filiis noc ꝓcreati filii iapheth qui erat minimꝰ
eoꝵ deinde filii cham qui erat medius: postr¬
mo filii sem qui erat pͥmus ⁊ maximus. Illarũ
autem gentium uocabula partm mansert̃
ita. ut hodieq appareat unde fuerint deri¬

Expanded text:
numerosas familias haberent, quae dignae numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deri
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipse gentem suam. s ꝓpt̃ excellentiã
dominationis et corporis seorsum eminentiꝰ
rum gentium. atq linguarũ. Phalech aũt
ꝓptẽa cominemoratꝰ ẽ. non qd gentẽ fecerit:
nam eadem ipsa ẽ eiꝰ genshebrea eadẽq
lingua: s ꝓpter tempus insigne. qd̾ indie¬
bꝰ eiꝰ terra diuisa sit. Nec mouere nos debet
quomodo potuerit gygas nembroth ad il¬
lud etatis occurrere quo babylon condita
ẽ.⁊ confusio facta linguarum. atq exhoc
diuisio gentium. Non enim quia heber sex¬
tus ẽ anoe. ille autem quartꝰ: ideo non po¬
tuerunt ad id̾ tempus conuenire uiuendo.
Hoc enĩ contigit cum plus uiuerent. uͥ pau¬
ciores sunt generationes. minus uͥ plures.
aut serius nati ẽẽnt. ubi pauciores: ma¬
turius ubi plures. Sane intelligendũ ẽ
quando tr̃a diuisa ẽ. non solum iam natos fius¬
se ceteros filios filioꝵ noe. qui cõmemor at
patres gentium: s etiam eius etatis fuisse. it

Expanded text:
etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentiusrum gentium adque linguarum. Phalech autem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
custodiuit auctoritas: ꝓfecto cum querit᷑
indiuisione linguarum ubi lingua illa re¬
manere potuerit quȩ fuit ante cõmunis.
quȩ sine ulla dubitatione ubi remansit ñ
ibi fuit illa pena quȩ facta ẽ mutatione lin¬
guarum: quid aliud occurnit. nisi qđ in huiꝰ
gente remanserit. acuiꝰ nomine nom̃ acce¬
pit. et hoc iusticiȩ gentis huiꝰ non paruum
apparuisse uestigium. qđ cum aliȩ gentes
plecterent᷑ mutatione linguarum. ad istam
non ꝑuenit tale supplicium:
Ced adhuc illud mouet. quomodo potue¬
Drunt singulas gentes facere heber ⁊ filiꝰ
eiꝰ phalech: si una lingua ꝑmansit ambobꝰ.
Et certe una ẽ hebrea gens erheber ꝓpagata
usq ad abraham: & ꝑeum deinceps donec ma¬
gnus fieret populus isrł. Quomodo gͥ om̃s fi¬
lii qui commemorati sunt trium filioꝵ noe
fecerunt singulas gentes: si heber et phalech
singulas non fecerunt: Nimirum illud ẽ ꝓ¬
babilius quod gygas ille nembroth fecerit

Expanded text:
custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium filiorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
Et utiq p̃ter hanc penam eẽ debuit popłs dĩ.
Nec frustra lingua hȩc ẽ. quamtenuit abra¬
ham: nec inom̃s filios suos transmittere po¬
tuit. s in eostantum qui ꝓpagati ꝑiacob: et
insignius atq eminentius indei popłm coa¬
lescentes dei testam̃ta et stirpem xp̃i habere
potuerunt. Nec heber ipse eandẽ linguam
in uniuersam ꝓgeniem suam refudit: s in
eam tantum cuius generationes ꝑducunt᷑
ad abraham. Quappt̾ etiam si non euiden¬
ter exp̃ssum ẽ fuisse aliquod pium genus
hominum quando ab impiis babylonia
condebat᷑: non adhoc ualuit hȩc obscuri¬
tas. ut quęrentis fraudaret᷑. s potiꝰ ut exer¬
ceret᷑ intentio. Cum enim legit᷑ unam fu¬
isse linguam primitꝰ omĩum. et ante om̃s fili¬
ossem comm̃dat᷑ heber. quamus ex illo qͥn¬
tus oriat᷑. et hebrea uocatur lingua. quam
patriarcharum et ꝓpħarum non solũ inser¬
monib suis. uerum etiam in licteris sacris

Expanded text:
et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes suos filios transmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt nominib ꝓpriis. Quando autem
erat una: nichil aliud quam humana lin¬
gua uel humano locutio uocabat᷑. qua so¬
la uniuer sum genꝰ hominum loquebat᷑.
Dixerit aliquis. Sindieb phalech filii he¬
ber diuisa ẽ t̾ra ꝑlinguas. id est homines
qui tunc erant int̾ra: ex eius nomine potiꝰ
debuit appellari lingua illa quȩ fuit omĩ¬
bus ante communis.S intelligendum est
ipsum heber ꝓpterea tale nomen imposuisse
filio suo ut uocaretur phalech. quod interp̃¬
tatur diuisio: quia tunc ei natus ẽ quan¬
do ꝑlinguas t̾ra diuisa ẽ. id ẽ ipso tempore
ut hoc sit quod dictum ẽ. indieb eiꝰ diuisa
ẽ tr̃a. Nam nͥ heber adhuc uiueret. quando
linguarum fact̾a ẽ multitudo: non ex eius
nomine nom̃ acciꝑet lingua quȩ apud illũ
potuit ꝑmanere. Et ideo credenda ẽ ipsa
fuisse pͥma illa communis: qm̃ de pena ue¬
nit illa multiplicatio mutatioq linguarũ.

Expanded text:
tae sunt nominibus propriis. Quando autem tae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus ante communis. Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, quando per linguas terra diuisa est, id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando linguarum facta est multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, quae aput illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis, quoniam de poena uenit illa multiplicatio mutatioque linguarum
Abbreviated transcription (Latin):
uamobrem sicut lingua una cum eẽt oĩ¬
um. non ideo filii pestilentiȩ defucrunt
nam et ante diluuium una erat lingua.
ettamen om̃s p̃ter unam noe iusti domũ
deleri diluuio meruerunt: ita quando me¬
rito clatioris impietatis gentes linguarũ
diuersitate punitȩ atq diuisȩ sunt. ⁊ ciui¬
tas impioꝵ confusionis nom̃ accepit. hoc ẽ
appellata ẽ babylon. non defuit domus
heber. ubi ea quȩ antea fuit omĩum lingua
remaneret. Unde sicut supra memoraui.
cum cepissent enumerari filii sem. qͥ singłi
gentes singulas ꝓcrearunt: pͥmus ẽ cõm̃datꝰ
heber. cum sit abnepos ipsius. hoc ẽ ab illo
quintꝰ inueniat᷑ exortus. Quia gͦ in eiꝰ fami¬
lia remansit hȩc lingua. diuisis ꝑ alias lin¬
guas ceteris gentib. quȩ lingua prius hu¬
mano generi non ĩmerito credit᷑ fuisse cõ¬
munis: ideo deinceps hebrea ẽ nuncupata.
Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis
linguis nomine ꝓprio: sic̃ aliȩ quoq uoca¬

Expanded text:
uam ob rem sicut lingua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt nam et ante diluuium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe iusti domum deleri diluuio meruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diuersitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uoca
Abbreviated transcription (Latin):
expectet᷑ implendum. cum possessio quecũq
trena ȩcerna cuilibet gentiẽẽ non possit: sciat
eternum a nr̃is interp̃tari quod greci appellant
grece scłm nuncupat᷑ S non sunt ausi latini
hoc dicere scłare: nelonge in aliud mitterent
sensum. Scłaria quippe dicunt᷑ multa. quȩ in
hoc scło sic aguntur: ut breuietiam tempore tͣn¬
seant: Aconioñ. autem qđ dicit᷑: aut ñ habet
finem. auc usq in hurus scłi tendit᷑ finẽ. ItemxxUi¬

Expanded text:
expectetur inplendum, cum possessio quaecumque expectetur inplendum, cum possessio quaecumque terrena aeterna cuilibet genti esse non possit: sciat aeternum a nostris interpretari, quod Graeci appellant Graece saeculum nuncupatur. Sed non sunt ausi Latini hoc dicere saeculare, ne longe in aliud mitterent sensum. Saecularia quippe dicuntur multa, quae in hoc saeculo sic aguntur. ut breui etiam tempore transeant: altoviov autem quod dicitur. aut non habet finem aut usque in huius saeculi tenditur finem. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ om̃s non solum filios. uerum etiam ser¬
uosuernaculos. et empticios circũaidi iubet.
ad om̃s istam grãm ꝑtinere testatur. Qͥd
enim aliud circũcisio significat. quam na¬
turam exuta uetustate renouatam: Et qͥd
aluid quam xp̃m octauus dies. qͥebdomade
onpletahoc ẽ post sabbatum resurrexit: Parentũ
inutant᷑ et nomina. omina resonant nouitatẽ:
et intestam̃to ueteri obumbrat᷑ nouũ. Qͥd ẽ enĩ
quod dicit᷑ testamentũ uetꝰ nͥ noui occultatio:
Et quid ẽ aliud qđ dr̃ notium. nisi ueteris re¬
uelatio: Risus abrahe exultatio gratulantis ẽ.¬
n irisio diffidentis. Uerba quoq eiꝰ illa ina¬
nimosuo. si mͥ centum annos habenti nascet᷑
filius. et si sara annoꝵ nonaginta pariet. ñ sunt
dubitantis s ad mirantis. Siquem uͦ mouet qđ
dictum .ẽ. et dabo tͥ et seminituo post te. trã in qͥ
tuincola es. omnẽ t̃ram chanaan inpossessionẽ
etñam. quomͦ accipiat᷑ impletum. siue adhuc

Expanded text:
quod omnes non solum filios, uerum etiam serquod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim quod dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud quod dicitur nouum nisi ueteris reuelatio? Risus Abrahae exultatio est gratulantis, non inrisio diffidentis. Verba quoque eius illa in animo suo: Si mihi centum annos habenti nascetur filius et si Sarra annorum nonaginta pariet, non sunt dubitantis, sed admirantis. Si quem uero monet quod dictum est: Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, quo modo accipiatur inpletum siue adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
pariet tibi filium: et uocabis nom̃ eiꝰ ysaas
et statuam testamentum meũ ad illum in
testamentũ ȩternum ẽẽ illi ds̃. et semini ciꝰ
post illum. De ismahel autem ecce exaudiui
te. Ecce benedixi eum et ampliabo eum: e
multiplicabo eũ ualde. Duo decim gentes
generadit: et dabo illum ingentẽ magnã.
Testamentum aut̃ meũ statuam ad ysaas qͥ.
pariet t̾ sara in tempore hoc ad amiũ sequen¬
tem. Hic aꝑtiora promissa sunt de uocat¬
one gentium in ysaac. idẽ infilio ꝓmissi¬
onis. quo significatur grã ñ natura. qͥa de
sene et anusterili promittit᷑ filiꝰ. Quãuis enĩ
et naturalem ꝓcreationis excursum ds oꝑet᷑
ubi tam̃ etud ens di ẽ opus uiciata et cessan¬
te natura: ibi euidentius intelligit᷑ grã. Et̃
quia hoc non ꝑgenerationem s ꝑ regenera¬
tionem futurum erat ideo nẽ imꝑata ẽ cir¬
cuncisio. qñ de sara promissus ẽ filiꝰ et

Expanded text:
pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benedixi eum et ampliabo illum et multiplicabo eum ualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc ad annum sequentem. Hic apertiora promissa sunt de uocatione gentium in Isaac, id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur gratia. Et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem futurum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et
Abbreviated transcription (Latin):
signum testamenti inter me et uos. Et pu¬
er octo dierum circũ cidet᷑. omẽ ur̃m maseu¬
linum inꝓgeniesurãs. uernacłs et empticd
ab ommi filio alieno quiñ ẽ de semine tuo
Cir cũ cisione circũcidet᷑ uernacłs domꝰ dueꝰ
et emptieiꝰ. et erit testam̃tum meũ in carne
urã in testamentum ȩt̃num. Et qͥ non fuerit
ciretincisus. masculus qͥ non circuncidet᷑ car¬
nem ĩputii sui die octaua: interibit anima
illa de genere eiꝰ. quia testam̃tum meũ aiss¬
pauit. Et dixit ds̃ ad abraham.Sarai iuor
tua non appellabit᷑ nom̃ ciꝰ sarai s sara ent
nom̃ eiꝰ. Benedicam autem illam. et dabo¬
⁊ filium exea. et benedicam illum. Et ert
innationes. et reges gentium ex eo erunt. Et
et dixit in animo suodicens. Sim̾ centum
annos habenti nascet᷑ filiꝰ. et sisara annoꝵ
nonaginta pariet: Dixit autem abraham ad
dm̃. Ismahel hic uitiat in conspectu tuo. Dĩ
autem ds̃ ad abrahamita. E cee sara uror cua

Expanded text:
signo testamenti inter me et uos. Etpusigno testamenti inter me et uos. Etpueroctodierumcircumcidetur, uestrum omne masculinum in progenies uestras. Yernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui non est de semine tuo, circumcisione circumcidetur uernaculus domus tuae et emticius. Et erit testamentum meum in carne uestra in testamento aeterno. Et qui non fuerit circumcisus masculus, qui non circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibit anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit. Et dixit Deus ad Abraham: Sara uxor tua, non appellabitur nomen eius Sara, sed Sarra erit nomen eius. Benedicam autem illam et dabo tibi ex ea filium, et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt. Et et dixit in animo suo dicens: Si mihi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? Dixit autem Abraham ad Deum: Ismael hic uiuat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua
Abbreviated transcription (Latin):
in faciem suam. et locutus ẽ illi ds̃ dicens.
Ecce ego et ecce testamentum mecũ tecũ. et eris
pat̾ multarum gentium. Et ñ appellabit᷑
adhuc nom̃ tuum abram. s erit nom̃ tuũ
abraham: quia patrem multarũ gentiũ
posuite. Et augebo te ualde. et ponam te
ingentes. et reges exte exibunt: et statuam
testamentum meum inter me et te. et int̾
sem̃ tuum post te ingenerationes eoꝵ inte¬
stam̃tum ȩternum. ut sim t̾ ds̃ et semini
tuo post te. Et dabotͥ et semini tuo pꝰ te.
tram in qua in cola es. omnem tr̃am chana¬
an. in possessionem ȩt̃nam: et ero illis ds̃. Et
dixit ds̃ ad abraham. Tu autẽ testam̃tũ me¬
um conseruabista et semen tuum pꝰ te in
progeniessuas. Et hoc ẽ testamentum me¬
um quod conseruabitis inter me et uos et
int̾ sem̃ tuum post te ingenerationes suas.
Cutumcidet᷑ omẽ urm masculinum. et cia¬
cũ cidemini carnem p̃pucii ur̃ĩ: et erit in

Expanded text:
in faciem suam. Et locutus est illi Deus dicens: in faciem suam. Et locutus est illi Deus dicens: Et ego, ecce testamentum meum tecum, et eris pater multitudinis gentium; et non appellabitur adhuc nomen tuum Abram, sed erit nomen tuum Abraham, quia patrem multarum gentium posui te; et augeam te ualde ualde et ponam te in gentes, et reges ex te exibunt: et statuam testamentum semen tuum post te, in generationes eorum in testamentum aeternum; ut sim tibi Deus, et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progenies suas. Et hoc est testamentum, quod conseruabis inter me et uos et inter semen tuum post te in generationes suas: Circumcidetur uestrum omne masculinum, et circumcidemini carnem praeputii uestri, et erit in
Abbreviated transcription (Latin):
ibi demonstrauit abrahamñse amatorem
seruũ. s liberum fuisse genitorem. et in agar
sarȩ coniugii pudiciciam custodisse. nec uo¬
luptatem suam s uoluntatẽ illius impleuis¬
se. accepisse nec petisse accessisse ne hesisse. se¬
minasse nec amasse. Ait enim. Ecce ancilla tua
in manib tuis. utere ea quomͦ tͥ placuerit.
Ouirum uirilit̾ utentẽ feminis. coniuge tẽ¬
ꝑant̾. ancilla obtemꝑant̃. nulla intemꝑant̃.¬
Dost hȩc natus ẽ. ismahelexagar: inquo d xu
putare posset impletum. quod sib ꝓmissũ
fuerat. cum sibi uernaculũ suum adoptare
uoluisset. deo dicente. nonerit herestuus hic.:
ẜ qui exiet dete. ille erit herestuus. Ne hoc
gͦ ꝓmissum in ancille filio putaret impletũ:
iam cum eẽt annoꝵ nonaginta et nouem.
apparuit ei dñs. et dixit ill. Ego sum ds̃.
Place inconspectu meo. et esto sine querla: et
ponam testamentũ meũ inter me et int̾ te.
et implebo te ualde. Et procidit abraham

Expanded text:
ibi demonstrauit Abraham non se amatorem ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fuisse genitorem et in Agar Sarrae coniugii. pudicitiam custodisse nec uoluptatem suam, sed uoluntatem illius inpleuisse; accepisse nec petisse, accessisse nec haesisse, seminasse nec amasse. Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea quo modo tibi placuerit.s o uirum uiriliter utentem feminis, coniuge temperanter, ancilla obtemperanter, nulla intemperantPost haec natus est Ismael ex Agar, in. quo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus. Hoc ergo promissum ne in ancillae filio putaret inpletum, iam cum esset annorum nonaginta et nouem, apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, place in conspectu meo et esto sine querella, et ponam testamentum meum inter me et inter te et inplebo te ualde. Et procidit Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
am hinc tempora consecunt᷑ filioꝵ abrahȩ.
unius de agar ancilla. alterius de saia libera:
de quib in libro suꝑiore iam diximꝰ. Quod
autem attinet ad rem gestam: nullomͦ ẽ in¬
urendum de hac concubinacrim̃ abrahȩ. Uꝰ
ẽ ea quippe ad generandam ꝑlem. ñ ad explen¬
dam libidinem: nec insultans s potiꝰ obedi¬
ens conuigi. quȩ suȩ sterilitatis credidit esse
solatium. si fecundum ancillȩ uterum quẽ
natura non poterat uoluntate faceret suũ.
et eo uire quo dicit apłs. similiter et uir ñ
habet potestatem corporis sui s mulier. ute¬
ret᷑ mulier ad pariendum exaltera: qd̾ non
poterat ex se ipsa. Nulla ẽ hic cupido lasci¬
uis nulla nequitiȩ turpitudo. Ab uxore cau¬
sa prolis ancilla marito tradit᷑: a marito cari¬
sa prolis accipit᷑: ab utroq non culpe luxꝰ
s natuie fructus exqurt᷑ Deniq cũ ancilla
grauida domine sterili suꝑbiret et hoc sara sus¬
picione muliebri uiro potius imputaret: etiã

Expanded text:
am hinc tempora consequuntur filiorum Abrahae, unius de Agar ancilla, alterius de Sarra libera, de quibus in libro superiore iam diximus. Quod autem adtinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae uterum, quoniam natura non poterat, uoluntate faceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fuit quȩdã femina cũ suo patre et sua matre q̃
corpore quodammͦ gyganteo longe ceters
p̃mineret. ad quam uisendam mirabilis
fiebat usq quaq concursus: Et hoc erat
maxime admirationi: qd ambo parentes
eiꝰ. nec saltem tam longi homines erant.
quam longissimos uidere consueuimꝰ. Potu¬
erunt gͥ gygantes nasci. ⁊ pͥus quam filii dĩ
qui ⁊ angłi dei dicti sunt. filiab hominum
hoc ẽ scdm hominem uiuentiũ miscerent᷑.
filii scilicet seth. filiab cam. Nam ⁊ canoni¬
ca scriptura sic loquit᷑. in quo libro hȩcle¬
gimus. cuiꝰ uerba ista sunt. Et fact̾um ẽ
postquam ceꝑunt homines multiplican
suꝑ tram. ⁊ filiȩ natę sunt illis: uidentes
angłi dei filias hominum quia bone ft̃.
sumpserunt sibi uxores ex om̃ib quas ele¬
gerant. Et dixit dominꝰ ds̃. Non ꝑmanebit

Expanded text:
fuit femina cum suo patre et sua matre, quae fuit femina cum suo patre et sua matre, quae corpore quodam modo giganteo longe ceteris praemineret? Ad quam uisendam mirabilis fiebat usquequaque concursus. Et hoc erat maxime admirationi, quod ambo parentes eius nec saltem tam longi homines erant, quam longissimos uidere consueuimus. Potuerunt igitur gigantes nasci, et prius quam filii Dei, qui et angeli Dei dicti sunt, filiabus hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, miscerentur; filii scilicet Seth filiis Cain. Nam et canonica scriptura sic loquitur, in quo libro haec legimus, cuius uerba ista sunt: Et factum est, postquam coeperunt homines multi fieri super terram, et filiae natae sunt illis; uidentes autem angeli Dei filias hominum, quia bonae sunt, sumserunt sibi uxores ex omnibus quas elegerunt. E