comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui portant orbem. Et de tanto uiro qͥs
nesciat. qͦd nequaqͣm uanas poetarũ fa¬
bulas sequit᷑: ut mundi molẽ subuehigi¬
gantec sudore suspicetur: qͥ rursũ pressꝰ
ꝑcussionib dicit. Elegit suspendũi aĩa
inea: &e mortẽ ossa mea. Et quis rectum
sapiens credat. uirũ tanti p̃conii. quem
uidelicet constat ab int̾no iudice p̃mia
ꝓ patientiȩ uirtute reciꝑe:decreuisse.
int̾ uerbera suspendio uitã finire: aliqͣn¬
do ȩtiã ne fortasse intelligi uxta litt̾ã
debeant: ipsa se uerba litterȩ ĩpugnars.
Ait namq Peat dies inqua natus sum: &
nox inqua dictum ẽ conceptꝰ ẽ homo. Q
paulo post subicit. Occupet eũ caligo: &
inuoluat᷑ amaritudine. Atq in euidem
noctis maledictione subiungit. Sit nox
illa solitaria. Qui nimirũ natiuitatis dies:
bat. iqͥ elapsus qͥppe iam ñerat : & tam̃
si inrerum nat᷑a subsisteret: sentire ama¬
ritudinẽ nequaqͣm posset. Constat gͦ qͦd

Expanded text:
qui portant orbem . Et de tanto viro quis qui portant orbem . Et de tanto viro quis nesciat quod nequaquam vanas poetarum fabulas sequitur, ut 5 mundi molem subvehi giganteo sudore suspicetur? Qui rursum pressus percussionibus dicit: Elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea . Et quis rectum sapiens credat virum tanti praeconii, quem videlicet constat ab interno judice praemia pro patientiae virtute recipere, decrevisse inter verbera suspendio vitam finire? Aliquando etiam, ne fortasse intelligi juxta litteram debeant, ipsa se verba litterae impugnant. Ait namque: Pereat dies in qua natus sum, et nox in qua dictum est: Conceptus est homo . Et paulo post subjicit: Occupet eam caligo, et involvatur amaritudine . Atque in ejusdem noctis maledictione subjungit: Sit nox illa solitaria . Qui nimirum nativitatis dies, bat? Elapsus quippe, jam non erat; et tamen si in rerum natura subsisteret, sentire amaritudinem nequaquam posset. Constat ergo quod
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdam ꝑ sola allegoricȩ moralitatis in¬
strum̃ta discutimꝰ ⁊ ñ nulla autẽ ꝑcuncta
simul sollicitius exquirentes. tripliciter
indagamus. Nam pͥmum quidẽ funda¬
m̃ta historiȩ ponimꝰ: de inde ꝑsignificati¬
onẽ tẏpicã. in arcem fidei fabricã m̃tis eri¬
gimꝰ ÷ ad extremum quoq: ꝑmoralitatis
grãm.quasi suꝑ ducto ȩdificium colore
uestimꝰ. Uel certe quid ueritatis dicta: nͥ
reficiendȩ mentis alim̃ta credenda st̃:
Quȩ modis alt̾nantib multiplicit̃ disse¬
rendo. ferculũ ori offerimꝰ: ut inuitatile¬
ctoris. quasi conuiuȩ nr̃i. fastidium repel¬
lamꝰ: Qui dũ sibi multa oblata consid̾at:
qͦd elegantiꝰ de cernit assumat: Aliqͣndo
gimꝰ: ne cardiꝰ ad obscura ueniamꝰ. Ali¬
qͣndo autẽ intelligi iuxta litterã neque¬
unt: qr suꝑficietenꝰ accepta: neqͥqͣm in¬
structionẽ legentib. sed errorẽ gignunt.
Ecce & enim dicit᷑ Sub quo curuant᷑:

Expanded text:
Quedam per sola allegorice moralitatis inQuedam per sola allegorice moralitatis instrumenta discurrimus, nonnulla autem per cuncta simul sollicitius exquirentes, triplindagamus. Nam primum quidem fundamenta historiae ponimus; deinde per significationem typicam in arcem fidei fabricam mentis erigimus; ad extremum quoque per moralitatis gratiam, quasi superducto aedificium colore vestimus. Vel certe quid veritatis dicta, nisi reficiendae mentis alimenta credenda sunt? Quae modis alternantibus multipliciter disserendo, ferculum ori offerimus; ut invitati lectoris quasi convivae nostri fastidium repellamus, qui dum sibi multa oblata considerat, quod elegantius decernit, assumat. Aliquando gimus, ne ad obscura veniamus, aliquando autem eadem intelligi iuxta licteram nequeunt; quia superficie tenus accepta, nequaquam instructionem legentibus, sed errorem gignunt. Ecce etenim dicitur: Sub quo curvantur
Abbreviated transcription (Latin):
sudo. Sed tam̃ quiꝰqͥs de dõ loquit᷑: curce
neceẽ ẽ. ut qͥcqͥd audientiũ mores instru¬
it.rimetur. ⁊ & hc̃ rectũ loquendi ordinẽ
deputet: sicũ oportunitas ȩdificationis
exigit: ab eo se qͦd loqͥ cȩꝑat utilit̃ deriuet.
Sacri enim tractator eloquii: morẽ flu¬
minis debet imitari. Fuuiꝰ qͥppe dũ ꝑ alueũ
defluit: siualles concauas ex latere c̃tin¬
git: in eas ꝓtinꝰ sui impetꝰ cursũ diuertit.
Cumq illas sufficient̾ impleuerit: re¬
pente se in alueum refundit. Sic nimirũ
sic. diuini uerbi ẽẽ tractator debet: ut dũ
de qualib& re disserit: si fortasse uixta
positam occasionẽ congruȩ ȩdificationis
inuenerit: qͣsi aduicinã uallem linguę
undas intorqueat: et cum subiunctȩ in¬
structionis campum sufficient̃ infuderit:
ad sermonis ꝓpositi alueum recurrat. Sci¬
sitione transcurrimus ⁊ & ꝑ allegoriã qͦ¬
dam typica inuestigatioe ꝑscrutamur:

Expanded text:
sudo. Sed tamen quisquis de Deo loquitur, curet sudo. Sed tamen quisquis de Deo loquitur, curet necesse est ut quidquid audientium mores instruit, rimetur; et hunc rectum loquendi ordinem deputet, si cum opportunitas aedificationis exigit, ab eo se, quod loqui coeperat, utiliter derivet. Sacri enim tractator eloquii morem fluminis debet imitari. Fluvius quippe dum per alveum defluit, si valles concavas ex latere contingit, in eas protinus sui impetus cursum divertit; cumque illas sufficienter impleverit, repente sese in alveum refundit. Sic nimirum, sic divini verbi esse tractator debet, ut cum de qualibet re disserit, si fortasse juxta positam occasionem congruae aedificationis invenerit, quasi ad vicinam vallem linguae undas intorqueat; et cum subjunctae instructionis campum sufficienter infuderit, ad sermonis propositi alveum recurrat. Csitione transcurrimus, et per allegoriam quedam typica investigatione perscrutamur.
Abbreviated transcription (Latin):
excepta sub oculis fuerant: ꝑlibros emen¬
dando cõposui : ꝙ & cum postrema di¬
ctarem: quo stilo pͥma dixerã. sollicite
attendi. Egigͦ. ut ea quȩ locutus sum
studiosa em̃datione transcurrens: qͣsi
ad similitudinẽ dictatꝰ erigerem: & ea
quȩ dictauerã. ñ longe acolloquen¬
tis sermone discreparent: quatinꝰ dũ
hoc tendit᷑. illud attrahitur: edita mͦ
dissimili. res ñ dissimilis formaretur.
qͣmuis t̾ciam huiꝰ oꝑis partẽ. ut collo¬
quendo ꝓtuli. pene ita dereliqui: qͥa
cum me fratres ad alia ꝑtrahunt: hãc
subtilius emendari noluerunt. Quib
nimirum multa iubentib. dũ parẽre
mͦ ꝑ expositionis ministeriũ. mͦ ꝑc̃tem¬
platioĩs ascensũ: mͦ ꝑmoralitatis instru¬
lumina extensũ. insex codicib expleui.
Unde & sep̃e ineo qͣsi post ponere ordinẽ
expositionis inuenior: & paulo diutiꝰ ẽ¬
tẽplationis latitudini ac moralitatis ĩ¬

Expanded text:
excepta sub oculis fuerant, per libros emenexcepta sub oculis fuerant, per libros emendando composui, quia et cum postrema dictarem, quo stylo prima dixeram, sollicite attendi. Egi ergo, ut et ea quae locutus sum, studiosa emendatione transcurrens, quasi ad similitudinem dictatus erigerem; et ea quae dictaveram, non longe a colloquentis sermone discreparent; quatenus dum hoc tenditur, illud attrahitur, edita modo dissimili res non dissimilis formaretur; quamvis tertiam hujus operis partem ut colloquendo protuli, pene ita dereliqui, quia cum me fratres ad alia pertrahunt, hanc subtilius emendari noluerunt. Quibus nimirum multa jubentibus, dum parere modo per expositionis ministerium, modo per contemplationis ascensum, modo per moralitatis instrulumina extensum, in sex Codicibus explevi. Unde et in eo saepe quasi postponere ordinem expositionis invenior, et paulo diutius contemplationis latitudini ac moralitatis in
Abbreviated transcription (Latin):
ad illum spem ꝓtinꝰ erexi ꝑquẽ aꝑta ẽ
lingua mutorum: qui linguas infanti¬
um facit di sertas: qui imm̃sos brutos¬
q a sinȩ rudit᷑: ꝑsensatos humani col¬
loquii distinxit modos. Quid gͥ mirum
si intellectum stulto homini prebeat: qͥ
ueritatem suam cum uoluerit. etiã ꝑ
ora ium̃torũ narrat: huiꝰ gͦ robore c̃si¬
derationis accinctꝰ. ariditatẽ meã ad
indagandum fontem tantȩ ꝓfundita¬
tis excitaui. Et qͣmuis eorũ qͥb expon̾e
cõpellebar. longe me uita transcendet:
iniuriosum tam̃ ẽẽ ñcredidi᷑ si fluenta
usib hominum. plumbi fistula minis¬
traret. Unde mox eisdẽ corã positis fra¬
trib. pͥora libri sub oculis dixi. S qr tẽpꝰ
paulo uacantiꝰ repperi. posteriora tͣc¬
tando dictaui. Cumq mͥ spacia largi¬
ora suppeterent: multa augens. pauca
subtrahens: atq ita ut inuenta sunt ñ¬
nulla derelinquens: ea quȩ me loqͦnte

Expanded text:
ad illum spem protinus erexi, per quem aperta est ad illum spem protinus erexi, per quem aperta est lingua mutorum, qui linguas infantium facit disertas ; qui immensos brutosque asinae ruditus, per sensatos humani colloquii distinxit modos. Quid igitur mirum, si intellectum stulto homini praebeat, qui veritatem suam, cum voluerit, etiam per ora jumentorum narrat ? Hujus ergo robore considerationis accinctus, ariditatem meam ad indagandum fontem tantae profunditatis excitavi. Et quamvis eorum, quibus exponere compellebar, longe me vita transcenderet, injuriosum tamen esse non credidi, si fluenta usibus hominum plumbi fistula ministraret. Unde mox eisdem coram positis fratribus, priora libri sub oculis dixi; et quia tempus paulo vacantius reperi, posteriora tractando 4 dictavi. Cumque mihi spatia largiora suppeterent, multa augens, pauca subtrahens, atque ita ut inventa sunt, nonnulla derelinquens, ea quae me loquente
Abbreviated transcription (Latin):
Qui hoc quoq mͥ in õnere suȩ petitiois
addider̃: ut ñsolum uerba historię.
pallegoriarum sensus excuterẽ: sed allego¬
riarum sensus ꝓtinus in exercitium mora¬
litatis inclinarẽ: ad huc aliud grauius adun¬
gentes: ut intellecta quȩq testimoniis.
cingerem: & ꝓlata testimonia quȩ ĩpłici¬
ta fortasse uiderent᷑. int̾ positione suꝑad¬
dita: expositionis. enodarem. Mox uerout
in obscuro hoc opere. atq ante nos acte¬
nꝰ indiscussor ad tanta me ꝑ̃trahi ac talia
agnoui: solo auditus pondere uictꝰ fa¬
teor lassatꝰq succubui. Sed repente int̃
formidinem deuotionẽq dep̃hensus:
cum inlargitorem munerũ. ocłos m̃tis
attollerem: cunctatione post posita. ili¬
co certꝰ attendi: qr impossibile ẽẽ ñ pote¬
rat. quod de frat̾nis mͥ cordib caritas im¬
ꝑabat. Fore quippe icdoneũ me ad ista de¬
sꝑaui : sed ipsa mei desꝑatione robustior.

Expanded text:
Qui hoc quoque mihi in onere suae petitionis Qui hoc quoque mihi in onere suae petitionis addiderunt, ut non solum verba historiae per allegoriarum sensus excuterem, sed allegoriarum sensus protinus in exercitium moralitatis inclinarem; adhuc aliquid gravius adjungentes, ut intellecta quaeque testimoniis cingerem; et prolata testimonia, si implicita fortasse viderentur, interpositione superadditae expositionis enodarem. CAPUin obscuro hoc opere, atque ante nos hactenus indiscusso, ad tanta me pertrahi ac talia cognovi, solo auditus pondere victus, fateor, lassatusque succubui. Sed repente inter formidinem devotionemque deprehensus, cum in largitorem munerum oculos mentis attollerem, cunctatione postposita, illico certus attendi, quia impossibile esse non poterat, quod de fraternis mihi cordibus charitas imperabat. Fore quippe idoneum me ad ista desperavi: sed ipsa mei desperatione robustior,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑem: quatinus int̾reno palatio licentius ex¬
cubarem: dibi me scilicet multi ex monast̾io
fratres mei germana iuncti caritate: secuti
st̃. Qđ diuina factum dispensatione con¬
spicio: ut eorum semꝑ exemplo. adorationis
placidumlitꝰ. quasi anchorȩ fune restringe¬
rer: cũ causarũ secularium incessabili in¬
pulsu fluctuarem. Ad illorum qͥppe con¬
sortium. uelut ad tutissimi portꝰ sinum:
terreni actus uolumina fluctꝰq fugiebam.
Et licet illud me ministerium ex monast̾io
abstractũ. a pristinȩ quiȩtis uita. mucrone
suȩ occupationis extinxerat: inter eos tam̃
ꝑstudiosȩ lectionis auoquiũ. cotidianȩ
me aspiratio c̃punctionis animabat. Tc̃
eisdem fratrib etiam cogente tẽ placuit.
sicut ip̃se meministiᵈ ut librũ beati iob
ex ponerẽ in portuna me petitione cõpel¬
lerent: & ꝓut ueritas uires in fundẽret.
eis misteria tantę ꝓfunditatis aꝑirem.

Expanded text:
perem, quatenus in terreno palatio licentius experem, quatenus in terreno palatio licentius excubarem; ubi me scilicet multi ex monasterio fratres mei, germana vincti charitate, secuti sunt. Quod divina factum dispensatione conspicio, ut eorum semper exemplo ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringerer, cum causarum saecularium incessabili impulsu fluctuarem. Ad illorum quippe consortium, velut ad tutissimi portus sinum, terreni actus volumina fluctusque fugiebam; et licet illud me ministerium ex monasterio abstractum, a pristinae quietis vita, mucrone suae occupationis exstinxerat; inter eos tamen per studiosae lectionis alloquium, quotidianae me aspiratio compunctionis animabat. Tunc eisdem fratribus, etiam cogente te, placuit, sicut ipse meministi, ut librum beati Job exponere importuna me petitione compellerent; et prout veritas vires infunderet, eis mysteria tantae profunditatis aperirem.
Abbreviated transcription (Latin):
ex crescit: repente me sub p̃textu eccłasti¬
ci ordinis. in causarum secularium pelagꝰ
repperi: & quiȩtem monasteri: qr haben¬
do ñ forditer tenui: qͣm stricte tenenda fu¬
erit ꝑdenoo cognoui. Namcum mͥ ad ꝑ-¬¬
cipiendum sacri altaris ministeriũ. obȩdien¬
tiȩ uirtus opponitur: hoc sub eccłȩ colore
susceptum est: quod si inulte liceat iterum
fugiendo defleatur. Post que hoc: nolenti
mͥ atq renitenti. cum graue eẽt altaris mi-¬
nisterium: etiam pondus ẽ. curȩ pastoralis
iniunctum. Quod tantõ nc̃ durius tolero:
qͣntõ me ei ĩmparem sentiens innulla fidu¬
ciȩ c̃solatione respiro. Qr enim mundi iã
tẽpora. malis crebrescentibus. t̾mino apppin-¬
qͣnte. turbata sunt: ipsi nos qui int̾nis mi¬
steriis de seruire credim᷑: curis exteriorib
implicam᷑: Sicut eo quoq tẽpore. quo ad mi¬
nisteriũ altaris accessi. hoc de me. ignoran¬
de me actũ ẽ. ut sacri ordinis pondus acci¬

Expanded text:
excrescit, repente me, sub praetextu ecclesiastiexcrescit, repente me, sub praetextu ecclesiastici ordinis, in causarum saecularium pelago reperi; et quietem monasterii, quia habendo non fortiter tenui, quam stricte tenenda fuerit, perdendo cognovi. Nam cum mihi ad percipiendum sacri altaris ministerium, obedientiae virtus opponitur, hoc sub Ecclesiae colore susceptum est, quod 3 si inulte liceat, iterum fugiendo deflectatur. Postque hoc nolenti mihi atque renitenti, cum grave esset altaris ministerium, etiam pondus est curae pastoralis injunctum. Quod tanto nunc durius tolero, quanto me ei imparem sentiens, in nulla fiduciae consolatione respiro. Quia enim mundi jam tempora, malis crebrescentibus, termino propinquante turbata sunt; ipsi nos, qui internis mysteriis deservire credimur, curis exterioribus implicamur: sicut eo quoque tempore, quo ad ministerium altaris accessi, hoc de me, ignorante me, actum est, ut sacri ordinis pondus acci
Abbreviated transcription (Latin):
FRT LEAN DRO
COEPISCOPO
cum me illic sedis apłicȩ responsa constrin¬
gerent. & ce illic iniuncta pro causis ficdei.
uiusigotharũ legatio ꝑduxisset. iomne
intuis auribus quod mͥ de me displicebat
Tex posui: qm̃ diudongeq conuersidnis
grãm distuli. & postqͣm cȩlesti sum deside¬
rio afflatꝰ: secularihabitu contegi melius
putaui. Apiebatur enĩ mͥ iamͣ de ȩt̾nitatis
amore quid quererẽ: s inolita me consue¬
tudo deuinxerat: ne exteriorem cultũ mu¬
tarem. Cumq adhuc mecogeret animus
presenti mundo quasi speciẽtenꝰ deseruire:
cȩper̃ multa contra me ex eiꝰdẽ mundicura
succrescere: ut in eo iam ñ specie: s qͦdẽ gͣ¬
uiꝰ mente retinẽrer. Quȩ tandẽ cuncta
sollicite fugiers. portũ monasteriĩ petiĩ: &
relictis quȩ mundi st̃. ut frustra tc̃ credidi.
ex huius uitȩ naufragio nudꝰ euasi. Quia
enĩ plerumq nauẽ incaute derelictã etiã
de sinu tutilitoris unda excutit. cũ tẽpestas

Expanded text:
fratri Leandro coepiscopo,cum me illic sedis apostolicae responsa constringerent, et te illuc injuncta pro causis fidei Visigothorum legatio perduxisset, omne in tuis auribus, quod mihi de me displicebat, exposui: quoniam diu longeque conversionis gratiam distuli, et postquam coelesti sum desiderio afflatus saeculari habitu contegi melius putavi . Aperiebatur enim mihi jam de aeternitatis amore quid quaererem, sed inolita me consuetudo devinxerat, ne 2 exteriorem cultum mutarem. Cumque adhuc me cogeret animus praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra me ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo jam non specie, sus, mente retinerer. Quae tandem cuncta sollicite fugiens, portum monasterii petii, et relictis quae mundi sunt, ut frustra tunc credidi, ex hujus vitae naufragio nudus evasi. Quia enim plerumque navem incaute religatam, etiam de sinu tutissimi littoris unda excutit, cum tempestas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑem: quatinus int̾reno palatio licentius ex¬
cubarem: libi me scilicet multi ex monast̾io
fratres mei germana iuncti caritate: secuti
st̃. Qđ diuina factum dispensatione con¬
spicio: ut eorum semꝑ exemplo. adorationis
placidumlitꝰ. quasi anchorȩ fune restringe¬
rer: cũ causarũ secularium incessabili in¬
pulsu fluctuarem. Ad illorum qͥppe con¬
sortium. uelut ad tutissimi portꝰ sinum:
terreni actus uolumina fluctꝰq fugiebam.
Et licet illud me ministerium ex monast̾io
abstractũ. a pristinȩ quiȩtis uita. mucrone
suȩ occupationis extinxerat: inter eos tam̃
ꝑstudiosȩ lectionis aloquiũ. cotidianȩ
me aspiratio c̃punctionis animabat. Tc̃
eisdem fratrib etiam cogente tẽ placuit.
sicut ipse meministiꝰ ut librũ beati iob
exponerẽ inportuna me pecitione cõpel¬
lerent: & ꝓut ueritas uires infundẽret.
eis misteria tantȩ ꝓfunditatis aꝑirem.

Expanded text:
perem, quatenus in terreno palatio licentius experem, quatenus in terreno palatio licentius excubarem; ubi me scilicet multi ex monasterio fratres mei, germana vincti charitate, secuti sunt. Quod divina factum dispensatione conspicio, ut eorum semper exemplo ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringerer, cum causarum saecularium incessabili impulsu fluctuarem. Ad illorum quippe consortium, velut ad tutissimi portus sinum, terreni actus volumina fluctusque fugiebam; et licet illud me ministerium ex monasterio abstractum, a pristinae quietis vita, mucrone suae occupationis exstinxerat; inter eos tamen per studiosae lectionis alloquium, quotidianae me aspiratio compunctionis animabat. Tunc eisdem fratribus, etiam cogente te, placuit, sicut ipse meministi, ut librum beati Job exponere importuna me petitione compellerent; et prout veritas vires infunderet, eis mysteria tantae profunditatis aperirem.
Abbreviated transcription (Latin):
de sinu tutilitoris unda excutit. cũ tẽpestas
ex crescit: repente me sub p̃textu eccłasti¬
ci ordinis. in causarum secularium pelagꝰ
repperi: & quietem monasterii qr haben¬
do ñ fortiter tenui: qͣm stricte tenenda fu¬
erit ꝑdenoo cognoui. Nam cum mͥ ad ꝑ¬
cipiendum sacri altaris ministeriũ. obȩdien¬
tiȩ uirtus opponitur: hoc sub eccłȩ colore
susceptum est: quod si in ulte liceat iterum
fugiendo defleatur. Post que hoc: nolenti
mͥ atq renitenti. cum graue eẽt altaris mi¬
nisterium: etiam pondus ẽ. curȩ pastoralis
in iunctum. Quod tanto nc̃ durius tolero:
qͣnto me ei imparem sentiens in nulla fidu¬
ciȩ c̃solatione respiro. Q enim mundiiã
tẽpora. malis crebrescentibus. t̾mino apꝓpin¬
qͣnte. turbata sunt: ipsi nos qui int̾nis mi¬
steriis deseriure credim̃: curis exteriorib
implicam᷑. Ecut eo quoq tẽpore. quo ad mi¬
nisteriũ altaris accessi. hoc de me. ignoran¬
te me actũ ẽ. ut sacri ordinis pondus acci¬

Expanded text:
de sinu tutissimi littoris unda excutit, cum tempestas excrescit, repente me, sub praetextu ecclesiastici ordinis, in causarum saecularium pelago reperi; et quietem monasterii, quia habendo non fortiter tenui, quam stricte tenenda fuerit, perdendo cognovi. Nam cum mihi ad percipiendum sacri altaris ministerium, obedientiae virtus opponitur, hoc sub Ecclesiae colore susceptum est, quod 3 si inulte liceat, iterum fugiendo deflectatur. Postque hoc nolenti mihi atque renitenti, cum grave esset altaris ministerium, etiam pondus est curae pastoralis injunctum. Quod tanto nunc durius tolero, quanto me ei imparem sentiens, in nulla fiduciae consolatione respiro. Quia enim mundi jam tempora, malis crebrescentibus, termino propinquante turbata sunt; ipsi nos, qui internis mysteriis deservire credimur, curis exterioribus implicamur: sicut eo quoque tempore, quo ad ministerium altaris accessi, hoc de me, ignorante me, actum est, ut sacri ordinis pondus acci
Abbreviated transcription (Latin):
SERVUS SERUON
des MDUM
te frater beatissime
inconstantino politana urbe cognoscens.
cum me illic sedis apłicȩ responsa constrin¬
gerent. & ce illic iniuncta pro causis fidei.
uiusigotharũ legatio ꝑduxisset. iomne
intuis auribus quod mͥ de me displicebat
ex posui. qm̃ diulongeq conuersidnis
grãm distuli. & postqͣm cęlesti sum deside¬
rio affiatꝰ: seculari habitu contegi melius
putaui. Apiebatur enĩ mͥ iamͣ de ȩt̾nitatis
amore quid quererẽ: s inolita me consue¬
tudo deuinxerat: ne exteriorem cultũ mu¬
tarem Cumq adhuc mecogeret animus
presenti mundo quasi speciẽtenꝰ deseruire.
cȩper̃ multa contra me ex eiꝰdẽ mundicura
succrescere: ut in eo iam ñspecie. s qͦd ẽ gͣ¬
sollicite fugiers. portũ monasteriĩpetii: &
relictis quȩ mundi st̃. ut frustra tẽ credidi.
ex huius uitȩ naufragio nudꝰ euasi. Quia
enĩ plerumq nauẽ incaute derelictã etiã

Expanded text:
servus servorum Dei. Dudum te, frater beatissime, in Constantinopolitana urbe cognoscens, cum me illic sedis apostolicae responsa constringerent, et te illuc injuncta pro causis fidei Visigothorum legatio perduxisset, omne in tuis auribus, quod mihi de me displicebat, exposui: quoniam diu longeque conversionis gratiam distuli, et postquam coelesti sum desiderio afflatus saeculari habitu contegi melius putavi . Aperiebatur enim mihi jam de aeternitatis amore quid quaererem, sed inolita me consuetudo detarem; et dum cogeret me animus presenti mundo, quasi deservire ceperunt multa contra me ex eiusdem mundi cura succrescere, ut in eo iam non spe sed, quod gcuncta sollicite fugiens, portum monasterii petii, et relictis quae mundi sunt, ut frustra tunc credidi, ex hujus vitae naufragio nudus evasi. Quia enim plerumque navem incaute religatam, etia
Abbreviated transcription (Latin):
criseRe me aliquid
& deuotio iubet: &¬
prohibet occupatio.
Neruntamen quia
p̃pediente corporali
molestia. fr̃m ad p̃-¬
sens ñ ualeo sectari
conuentum: id tantillum ocii
qͦd uel mͥ de somno fraudans
in noctib interciꝑe sinor. non
sinam ociosum. Libet gͦ temp¬

Expanded text:
cribere me aliquid et devotio jubet, et prohibet occupatio. Verumtamen quia praepediente corporali modestia, fratrum ad praesens non valeo sectari conventum; id tantillum otii, quod vel mihi de somno fraudans in noctibus intercipere sinor, non sinam otiosum. Libet ergo te
Abbreviated transcription (Latin):
ginem desponsatã
uiro cui nom̃ erat
ioseph. de domo dauid: & nom̃
uirginis maria . Et rł¬
yid sibi uoluit euangelista.
tot ꝓpria nomina rerum. ir
hoc loco tam signanter expme¬

Expanded text:
ponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David: et nomen Virginis Maria . 1. Quid sibi voluit evangelista, tot propria nomina rerum in hoc loco tam signanter exp
Abbreviated transcription (Latin):
ya mente iam tacebo: Qua fron¬
te tamen loquar: Crebris epi¬
stolis & nunciis. cogitis me
aut ꝓpriam ꝓdere imꝑiciam: aut
officium renuere caritatis. At ego
malens sine illa quȩ inflat quam̃
absq illa quȩ edificat inueniri:
uictus tandem precib ur̃is duriᷤ
imtio nodis ungues teneros:⁊ut
uereor ego.non aluid qͣm terendoᷤ.
S hoc incassum. Nam mea me ut
serbitis. & prescribitis. tam absentis
scripta quam uerba p̃sentis argu¬
unt excusantem. Quis enim iam
relinquitur mͥ uł de impossibili¬
tate causandi locꝰ: presertim. apd̃
uos qui exore & corde meo satis

Expanded text:
a mente jam tacebo? qua fronte tamen loquar? Crebris epistolis et nuntiis cogitis me aut propriam prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri; victus tandem precibus vestris, duris injicio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantem. Quis enim jam relinquitur mihi vel de impossibilitate causandi locus, praesertim apud vos, qui ex ore et ex corde meo satis
Abbreviated transcription (Latin):
introducta dilecti. sponsa carpit
ex ligno uitȩ: a cȩlesti pane ꝓpͥũ
mutuata saporem: colorem asan¬
gune.xp̃i. Uidet deinde mortem
mortuam. & mortis actorem tum¬
phatum: uidet de inferis ad t̾ras.
de terris ad suꝑos captiuam du¬
ci captiuitatẽ. ut in nomine ihu
om̃e genu flec̾tatur celestium. der¬
restrium & infernoꝵ: aduertit t̃¬

Expanded text:
introducta dilecti sponsa carpit introducta dilecti sponsa carpit ex ligno vitae, a coelesti pane proprium mutuata saporem, colorem a sanguine Christi. Videt deinde mortem mortuam, et mortis auctorem triumphatum. Videt de inferis ad terras, de terris ad superos captivam duci captivitatem, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium,
Abbreviated transcription (Latin):
nentem scientiȩ caritatem in ip¬
so: id uł tantillum qͦd sunt. in
tante dilectionis ⁊ dignationis ui¬
cem non rependere confund unt᷑.
Facile ꝓinde plus diligunt: qui se
amplius dilectos intelligunt. Cui
autem minus donatum ẽ: minuᷤ
diligit. Iudeus sane siue paganꝰ.
nequaquam talib aculeis incitat᷑
amoris: quales eccłia exꝑitur quȩ
ait. Ululnerata caritate ego sum.
C rursum. fulcite me florib: sti¬
pade me malis: quia amore lan
in dyademate quo coronauit eũ
mater sua: cernit unicum patͥs
crucem sibi baiulantem: cernit
cesum & consputum. dnm ma¬
iestatis: cernit auc̃torem uite⁊
glȩ confirum clauis. ꝑcussum
lancea. ohꝓbriis saturatũ: tandem
illam dilectam animã suã pon̾e
ꝓ amicis suis. Cernit hȩc. & suam
magis ipsius animam gladius
amoris transuerberat: & dic̃. Ful¬
cite me florib. stipate me malis:
quia amore langueo. Hȩc sunt
quippe mala punica. quȩ in ortũ

Expanded text:
nentem scientiae charitatem in ipnentem scientiae charitatem in ipso, id vel tantillum quod sunt, in tantae dilectionis et dignationis vicem non rependere confunduntur. Facile proinde plus diligunt, qui se amplius dilectos intelligunt: cui autem minus donatum est, minus diligit. Judaeus sane, sive paganus, 587 nequaquam talibus aculeis incitatur amoris, quales Ecclesia experitur, quae ait, Vulnerata charitate ego sum: et rursum, Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langin diademate, quo coronavit eum mater sua ; cernit Unicum Patris, crucem sibi bajulantem; cernit caesum et consputum Dominum majestatis; cernit auctorem vitae et gloriae confixum clavis, percussum lancea, opprobriis saturatum, tandem illam dilectam animam suam ponere pro amicis suis. Cernit haec, et suam magis ipsius animam gladius amoris transverberat, et dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. Haec sunt quippe mala punica, quae in hortum
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã: Quis rursum munuss̾
aliunde uirtutis. aut putet datũ.
aut speret dandum: qͣm de ma¬
nu itidem dñi iurtutum: Meret᷑
gͦ amari ꝓpt̃ se ipsum ds̃. & ab in¬
fideli: qui & si nesciat xp̃m: scit
tamen se ipsum. Proricte in excu¬
sabilis ẽ omnis etiam mñfi̾delis:
si non diligit dnm d̾m suum ex
toto corde. tota anima. dota uir¬
tute sua. Qlamat nempe intꝰ ei
innata ⁊ non ignota rationi iust¬
cia: quia extoto se ulum dilig̾e
debeat. cui totum se debere non
ignorat. Uerum id difficile ĩmo
impossibile ẽ. sius scilicet quempiã
liberiue arbitrii iurib semel ac¬
cepta adõ. ad dĩ extoto conuer¬
tere uoluntatem.:⁊ ñ magis ad
ꝓpriam retorquere: eaq sibi tã¬
qͣm ꝓpria retinere: sicut scͥptũ ẽ
Om̃s quȩ sua sunt querunt. &itẽ.
Pni sunt sensus & cogitationes
plane fideles norunt qͣm om̃i¬
no necessarium habeant iħm.
& hunc crucifixum: dum admi¬
rantes & amplexantes suꝑemi¬

Expanded text:
scientiam? Quis rursum munus sibi scientiam? Quis rursum munus sibi aliunde virtutis aut putet datum, aut speret dandum, quam de manu itidem Domini virtutum? Meretur ergo amari propter se ipsum Deus, et ab infideli: qui etsi nesciat Christum, scit tamen seipsum. Proinde inexcusabilis est omnis etiam infidelis, si non diligit Dominum Deum suum ex toto corde, tota anima, tota virtute sua. Clamat nempe intus ei innata, et non ignorata rationi justitia, quia ex toto se illum diligere debeat, cui se totum debere non ignorat. Verum difficile, imo impossibile est, suis scilicet quempiam, liberive arbitrii viribus semel accepta a Deo, ad Dei ex toto convertere voluntatem; et non magis ad propriam retorquere, eaque sibi tanquam propria retinere, sicut scriptum est, Omnes quae sua sunt quaerunt : et item, Proni sunt sensus et cogitationes plane fideles norunt, quam omnino necessarium habeant Jesum, et hunc crucifixum: dum admirantes et amplexantes superemi
Abbreviated transcription (Latin):
& scientiam absq iurtute dam¬
pnabilem. Ulerum homo iurtutiᷤ
cui nec dampnosa scientia. nec
infructuosa dignitas manet: cla¬
de scientia: nil nob̃ de dignitate
tribuimus: s tuo dotũ a quo to¬
tum ẽ. nomini deputamꝰ. Cet̾m
pene a ꝓposito longe minis di¬
gressi sumus: dum demonstra
sciunt. satis ꝑ legem naturalem
exꝑceptis bonis corꝑis animeq
moneri quatinus dm ꝓpt̃ d̾m
& ipsi diligere debeant. Nam ut
breuiter quȩ suꝑ hoc dic̾ta sun
iterentur. qͥs uł infidelis ignoret
suo corpori ñ ab alio in hac mor¬
tali uita supradicta illa neces¬
sana ministrari: unde uidelicet.
subsistat unde uideat unde spiret:
quam abillo qui dat escam om̃i
carni. qui solem suum orin fac̃
suꝑ bonos ⁊ malos. & pluit suꝑ
iustos ⁊ iuistos: Quis item ut
impius putet aliũ eius quȩ ĩ aĩa
splendet humane dignitatis acto¬
rem preter illum ipsum qͥ in ge¬
nesi loquitur. faciamꝰ hominẽ
eque ipsum. qui docet hominem

Expanded text:
et scientiam absque virtute damet scientiam absque virtute damnabilem. Verum homo virtutis, cui nec damnosa scientia, nec infructuosa dignitas manet, clade scientia, nil nobis de dignitate tribuimus; sed tuo totum, a quo totum est, nomini deputamus. 6. Caeterum pene a proposito longe nimis digressi sumus, dum demonstrarsciunt, satis per legem naturalem ex perceptis bonis corporis animaeque moneri, quatenus Deum propter Deum et ipsi diligere debeant. Nam ut breviter, quae super hoc dicta sunt, iterentur: quis vel infidelis ignoret, suo corpori non ab alio in hac mortali vita supradicta illa necessaria ministrari, unde videlicet subsistat, unde videat, unde spiret, quam ab illo, qui dat escam omni carni ; qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Quis item vel impius putet alium ejus, quae in anima splendet, humanae dignitatis auctorem, praeter illum ipsum, qui in Genesi loquitur: Faciamus hominemaeque ipsum, qui docet hominem
Abbreviated transcription (Latin):
hec ignorantia grauior ac ꝑiculo¬
sior apparet: quo ꝑ illam quidem
ds̃ nescitur. ꝑ istam & contempnit᷑
Intantum & priori deterior ac de¬
destabilior: ut cum ꝑ illam pecor¬
bus: ꝑ istam & demonib sociem᷑.
Est quippe suꝑbia & delictum ma¬
ximum: uti datis. tanquã in nati :
& macceptis beneficiis. glam u¬
surpare benefici. Quamobrem
cum duab istis dignitate atq sci¬
entia. opus ẽ & uirtute: quȩ utri¬
usq fructus ẽ: ꝑ qͣm ille inquirit᷑
ac tenetur. qui omniũ auctor ⁊ da¬
dor merito glorificetur de om̃ib.
Alioquin sciens & ñ faciens dig¬
na: multis uapulabit. Quare:
Altiq quia noliuit intelligere ut
bene ageret: magis autem iniqͥta¬
tem meditatus ẽ in cubili suo. dũ
de bonis quȩ ase non esse exsci¬
entiȩ dono certissimȩ compenit:
bom dñi głam seriuis impius
captare sibi immo & raptare mo¬
litur. Liquet gͥ. & absq scientia
dignitatem eẽ omnino inutilem:

Expanded text:
haec arrogantia gravior atque periculohaec arrogantia gravior atque periculosior apparet, quo per illam quidem Deus nescitur, per istam et contemnitur: in tantum et priori deterior ac detestabilior, ut cum per illam pecoribus, per istam et daemonibus sociemur. Est quippe superbia et delictum maximum, uti datis tanquam innatis; et in acceptis beneficiis gloriam usurpare beneficii. 5. Quamobrem cum duabus istis, dignitate atque scientia, opus est et virtute, quae utriusque fructus est, per quam ille inquiritur ac tenetur, qui omnium auctor et dator merito glorificetur de omnibus. Alioquin sciens et non faciens digna, multis vapulabit. Quare? Utique quia noluit intelligere ut bene ageret: magis autem iniquitatem meditatus est in cubili suo , dum de bonis, quae a se non esse ex scientiae dono certissime comperit, boni Domini gloriam servus impius captare sibi, imo et raptare molitur. Liquet igitur et absque scientia dignitatem esse omnino inutilem,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mortalitatis consortib. Fit gͥ ut
sese non agnoscendo.egregia ratio¬
nis munere creatura. irrationabili
formanda foris reb sensilib sua ipsiꝰ
curiositate abducit᷑. efficiturq u¬
na de ceteris. qͦd se p̃ceteris nicħ ac¬
cepisse intelligat. Itaq ualde catien¬
da hȩc ignorantia. qua de nob̾ mi¬
nus nob̾ forte sentimus: sed ñ minꝰ
immo & plus ula qua plus nobis
tribiuimꝰ: qͦd fit si bonum qͦdeũq
in nobis eẽ. & a nobis. decepti pute¬
mus. Ac uͦ suꝑ utrãq ignorantiã
declinanda & execranda illa p̃sum¬
ptio ẽ. qua sciens & prudens forte
audeas de bonis non duis tuã que¬
rereglam: & qͦd certus es ate tibi ñ
esse inde tamen alterius raꝑe non
uerearis honorem. Prior equidem
ignorantia glam ñ habet: poste¬
rior uͦ habet quidem. sed ñ apud
deum: ceterum hoc tercium ma¬
lum qͦd iam scienter committit᷑
usurpat & contra deum. Intu
deniq ignorantia illa posteriori.

Expanded text:
et mortalitatis consortibus. Fit igitur ut et mortalitatis consortibus. Fit igitur ut sese non agnoscendo egregia rationis munere creatura, irrationabiliuformanda foris rebus sensibilibus, sua ipsius curiositate abducitur: efficiturque una de caeteris, quod se prae caeteris nihil accepisse intelligat. Itaque valde cavenda haec ignorantia, qua de nobis minus nobis forte sentimus: sed non minus, imo et plus illa qua plus nobis tribuimus: quod fit, si bonum quodcunque in nobis esse et a nobis decepti putemus. At vero super utramque ignorantiam declinanda et exsecranda illa praesumptio est, qua sciens et prudens forte audeas de bonis non tuis tuam quaerere gloriam: et quod certus 586 es a te tibi non esse, inde tamen alterius rapere non verearis honorem. Prior equidem ignorantia gloriam non habet: posterior vero habet quidem, sed non apud Deum. Caeterum hoc tertium malum quod jam scienter committitur, usurpat et contra Deum. In tantum denique ignorantia illa posteriori
Abbreviated transcription (Latin):
norare: habet głam: s non apud
deum: Apud se audem glorianti:
dicitur ab apło. Quid habes qͦd ñ
accepisti: Si autem accepisti: quid
głaris quasi non acceꝑis: Non ait
simpliciter quid głaris: s addit
quasi non acceꝑis: ut asserat repre¬
hensibilem non qui in habitis. s qͥ
tanqͣm in acceptis głatur. Merito
uana gła nuncupatur huiusmodi:
ueritatis nimirum solido carens fun¬
damento.Uleram enim glam abhac
ita discernit. Qui głatur ait in dño
gletur hoc ẽ. inuentate. Ueritas qͥp¬
pe dñs ẽ. Utrum q gͦ scias necesse ẽ.
& quid sis. & qͦd ate ipso non sis:
ne aut omninoꝰ glorieris: aut ma¬
nider glorieris. Demq si ñ cognou̾is
inquit de ipsam: egredere pꝰt greges
sodalium duoꝵ. Reuera ita fit: homo
factus in honore cũ honorẽ ipsum ñ
intelligit talis suȩ ignorandiȩ me¬
rito comparatur pecorib: uelut
quibdam p̃sentis suȩ corruptionis

Expanded text:
norare, habet gloriam, sed non apud norare, habet gloriam, sed non apud Deum. Apud se autem glorianti dicitur ab Apostolo: Quid habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Non ait simpliciter: Quid gloriaris? sed addit, quasi non acceperis, ut asserat reprehensibilem, non qui in habitis, sed qui tanquam in non acceptis gloriatur. Merito vana gloria nuncupatur hujusmodi, veritatis nimirum solido carens fundamento. Veram enim gloriam ab hac ita discernit: Qui gloriatur, ait, in Domino glorietur , hoc est in veritate. Veritas quippe Dominus est. 4. Utrumque ergo scias necesse est, et quid sis, et quod a te ipso non sis: ne aut omnino videlicet non glorieris, aut inaniter glorieris. Denique si non cognoveris, inquit, te ipsam, egredere post greges sodalium tuorum . Revera ita fit. Homo factus in honore, cum honorem ipsum non intelligit, talis suae ignorantiae merito comparatur pecoribus, velut quibusdam praesentis suae corruptionis
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium: in quo ei nimirũ da¬
tum ẽ. cet̾is ñ solum preminere.
s ⁊ p̃sidere animantib. Scientiã
uͦ: qua eandem in se dignitatẽ
agnoscat: non ase tamen. Porro
untutem: qua subinde ipsum a
quo ẽ. et inquirat non segniter:¬
& teneat fortiter cum inuenerit.
Itaq geminũ. unum quodq triũ
horum apparet. Dignitatem siqͥ¬
dem demonstrat humanã. non
solum naturȩ p̃rogatiua: sed ⁊
potentia dominatus: qͦd terror
hominis suꝑ cunct̾a animantia
terrȩ imminere decernitur. Sei¬
entia qͦ duplex erit: si hane ipsã
dignitatem. uł aliud qͦdq bonũ
in nobis: & nobis inẽẽ. et anobis
non ẽẽ nouerimꝰ. Porro uirtus & ip¬
sa equȩ bifaria cognoscetur:si au¬
ct̾orem consequenter inquirimus:
inuentoq inseparabilit᷑ in heremꝰ.
Dignitas gͦ sine scientia ñ ꝓdest:
Habere enim qͦd habere de nescias.
qͣm głam habet: Porro nosse qͦd
habeas.s quia ade non habeas ig¬

Expanded text:
arbitrium dico: in quo ei nimirum daarbitrium dico: in quo ei nimirum datum est caeteris non solum praeeminere, sed et praesidere animantibus. Scientiam vero, qua eamdem in se dignitatem agnoscat, non a se tamen. Porro virtutem, qua subinde ipsum a quo est, et inquirat non segniter,t teneat fortiter cum invenerit. 3. Itaque geminum unumquodque trium horum apparet. Dignitatem siquidem demonstrat humanam non solum naturae praerogativa, sed et potentia dominatus: quod terror hominis super cuncta animantia terrae imminere decernitur. Scientia quoque duplex erit, si hanc ipsam dignitatem, vel aliud quodque bonum in nobis, et nobis inesse, et a nobis non esse noverimus. Porro virtus et ipsa aeque bifaria cognoscetur, si auctorem consequenter inquirimus, inventoque inseparabiliter inhaeremus. Dignitas ergo sine scientia non prodest; larat subjecta. Habere enim quod habere te nescias, quam gloriam habet? Porro nosse quod habeas, sed quia a te non habeas ig
Abbreviated transcription (Latin):
necesse non fuit. Ceterum qui ho¬
minib subuenit in tali necessita¬
te:seruauit angłos a tali necessi¬
tate. Eit qui homines diligendo
tales fecit ne cales remanerent:
ipse eque diligendo dedit ⁊ anglis
arbitror eẽ &cur ds̃ diligendus
sit: hoc ẽ unde diligi meruerit.
Qͦd si infideles hȩc latent: dõ tam̃
in promptu ẽ. ingratos confunde.
suꝑ innumeris beneficiis suis: hu¬
mano nimirum & usui prestitis
& sensui manifestis. Nempe qͥs
alius amministrat cibum omni
uescenti.cernenti lucẽ.spiranti fla¬
tum: S stultum ẽ. uelle mͦ enu¬
merare. quȩ innumera ẽẽ ñ longe
ante prefatus sum. Satis ẽ ad ex¬
emplum precipua ꝓtulisse. panẽ
solem. & aerem. Precipua dico. non
quia excellentiora:.s quia neces¬
sariora. Sunt quippe corꝑis. Que¬
rat enim homo eminentiora bo¬
na sua. in ea parte sui qua p̃mim
sibi: hoc ẽ in anima. Quȩ sunt.
dignitas. scientia. uirtus: Digni¬
tatem in homine. liberum dico¬

Expanded text:
necesse non fuit. Caeterum qui honecesse non fuit. Caeterum qui hominibus subvenit in tali necessitate, servavit angelos a tali necessitate: et 585 qui homines diligendo, tales fecit ne tales remanerent; ipse aeque diligendo dedit et angelis, arbitror esse et cur Deus diligendus sit: hoc est, unde diligi meruerit. Quod si infideles haec latent, Deo tamen in promptu est ingratos confundere super innumeris beneficiis suis, humano nimirum et usui praestitis, et sensui manifestis. Nempe quis alius administrat cibum omni vescenti, cernenti lucem, spiranti flatum? Sed stultum est velle modo enumerare quae innumera esse non longe ante praefatus sum: satis est ad exemplum praecipua protulisse, panem, solem et aerem. Praecipua dico, non quia excellentiora, sed quia necessariora; sunt quippe corporis. Quaerat enim homo eminentiora bona sua in ea parte sui, qua praeeminet sibi, hoc est in anima quae sunt dignitas, scientia, virtus. Dignitatem in homine liberum
Abbreviated transcription (Latin):
ritur cum ipsum diligendi causa q̃¬
ritur: illud ẽ precipuũ qͥa ipse pͥor
dilexit nos. Dignus plane qui reda¬
metur: presertim si aduertatur qui.
quos. quantumq amau̾it. Quis
enĩ: Nonis cui om̃is sp̃s conficet᷑:
ds̃ m̃s estu. quo bonoꝵ meoꝵ non
eges: Et uera hui caritas maie¬
statis: quippe non querentis quȩ
sua sunt. Quib autem tanta pu¬
ritas exhibetur: Cum adhuc ĩqͥt
inimici essemus: reconciliati sumꝰ
dõ. Dilexit gͦ ds̃: & gratis: ⁊ inimni¬
cos. S qͣntum: Qͣntum dic̃ ioħs.
Sic ds̃ dilexit mundum: ut unige¬
nitum daret. & paulus. Qui ꝓpͥo
ait filio non peꝑcit: s ꝓ nobis tra¬
didit illum. Ipse qͦ filius ꝓse. Na¬
iorem inquit caritatem nemo ha¬
bet: quam ut animam suã ponat
quis ꝓ amicis suis. Sic meruit.
iustus ab impiisͤ summus ab in¬
fimis: ab infirmis omp̃s. S diẽ
aliquis. Ita quidẽ ab hominib:
s ab angłis non ita: Uerum ẽ: qͥa

Expanded text:
ritur, cum ipsum diligendi causa quritur, cum ipsum diligendi causa quaeritur, illud est praecipuum: quia ipse prior dilexit nos. Dignus plane qui redametur, praesertim si advertatur, quis, quos, quantumque amaverit. Quis enim? Nonne is cui omnis spritus confitetur: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges? Et vera hujus charitas majestatis, quippe non quaerentis quae sua sunt. Quibus autem tanta puritas exhibetur? Cum adhuc, inquit, inimici essemus, reconciliati sumus Deo . Dilexit ergo Deus, et gratis, et inimicos. Sed quantum? Quantum dicit Joannes: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium unigenitum daret : et Paulus, Qui proprio, ait, Filio non pepercit, sed pro nobis tradidit illum . Ipse quoque Filius pro se, Majorem, inquit, charitatem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Sic meruit justus ab impiis, summus ab infimis, ab infirmis omnipotens. Sed dicit aliquis: Ita quidem ab hominibus; sed ab angelis non ita. Verum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
os̃. & ego.Causa diligendi dm̃. ds̃
ẽ Modus: fine mͦ diligere. Est ne
hoc satis: Fortassis titiq: s sapi¬
enti. Ceterum si et insipientib de¬
bitor sum: uͥ sat ẽ dictum sapiendi:
etiam illis gerendus mos ẽ. Itaq
ꝓpt̾ tardiores: idem ꝓfusius quã
ꝓfundius repetere non grauabor.
Obduplicem gͦ causam d̃m dixerim
ꝓpt̃ se ipsum diligendum: siue qͥa
nichil iustius. siue quia nil diligi¬
fruc̾tuosius potest. Dupplicem si¬
quidem parit sensum:cum queri¬
dur de dõ cur diligendus sit. Bubi¬
tari namq potest qͥd potissimum
dubitetur: utrum nã quo suo me¬
rito ds̃. aut certe quo nr̃o sit com¬
modo. diligendus. Sane ad utrũq
idẽ respondim: ñ plane aliã mͥ dignũ
occurrere causã diligendi ipsum p̃t̃
ipsũ. E priꝰ de merito uideam᷑ ¶ Mul¬
tum quippe meruit de nob: qui
⁊ inmeritis dedit seipsum nobis.
Quid enĩ melius se ipso poterat da¬
re ut ipse: Esrgo si dĩ meritũ que¬

Expanded text:
Deus? Et ego: Causa diligendi Deum, Deus Deus? Et ego: Causa diligendi Deum, Deus est; modus, sine modo diligere. Estne hoc satis? Fortassis utique, sed sapienti. Caeterum si et insipientibus debitor sum ; ubi sat est dictum sapienti, etiam illis gerendus mos est. Itaque propter tardiores idem profusius, quam profundius repetere non gravabor. Ob duplicem ergo causam Deum dixerim propter seipsum diligendum: sive quia nihil justius, sive quia nil fructuosius diligi potest. Duplicem siquidem parit sensum, cum quaeritur de Deo, cur diligendus sit. Dubitari namque potest quid potissimum dubitetur; utrumnam, quo suo merito Deus, aut certe quo nostro sit commodo diligendus. Sane ad utrumque idem responderim; non plane aliam mihi dignam occurrere causam diligendi ipsum, praeter ipsum. Et prius de merito videamus. Multum quippe meruit de nobis, qui et immeritis dedit seipsum nobis. Quid enim melius seipso poterat dare vel ipse? Ergo si Dei meritum quae
Abbreviated transcription (Latin):
dño .a. eccłiȩ romanȩ diacono
cardinali. & cancellario.B. abbaᷤ
in dño mori. Orationes ame ⁊non
questiones poscere solebatis ⁊qͥdẽ
ego ad neutrum ydoneum me eẽ
confido. Uerum illud indicit pro¬
fessio: ⁊ si non ita conu̾satio. Ad h
uͦ ut uerum fatear. ea mͥ deẽẽ uideo
quȩ maxime necessaria uiderent᷑:
diligentiam ⁊ ingenium. Placet
tamen fateor qͦd ꝑ carnalib spiri¬
talia repetitis: si sane apud locuple¬
tiorem id fac̾e libuisset. Quia uͦ
doctis ⁊ indoc̾tis parit̃ in istiis mͦi
excusandi mos ẽ. nec facile scitur.
que eximpitia que ue ex uerecun¬
dia excusatio ꝓdeat. si non inum¬
cci oꝑis obeditio ꝓbat: accipite
de mea pauꝑtate qͦd habeo: ne ta¬
cendo phylosophus puter. Nec
tamen adomĩa spondeo me re¬
sponsurum. Ad id solum qͦd de di¬
ligendo dõ queritis. respondebo
qͦd ipse dabit. Hoc enim ⁊ sapit.
dulcius & tractatur securius: &
auditur utilius. Reliqua diligen
dire: quare. ⁊ quomͦ. diligendus sit

Expanded text:
O, ecclesiae Romanae diacono cardinali et cancellario, BERNARDUS abbas , et in Domino mori. Orationes a me, et non quaestiones poscere solebatis: et quidem ego ad neutrum idoneum me esse confido. Verum illud indicit professio, etsi non ita conversatio: ad hoc vero ut verum fatear ea mihi deesse video, quae maxime necessaria viderentur, diligentiam et ingenium. Placet tamen, fateor, quod pro carnalibus spiritualia repetitis, si sane apud locupletiorem id facere libuisset. Quia vero doctis et indoctis pariter in istiusmodi excusandi mos est, nec facile scitur, quae vere ex imperitia, quaeve ex verecundia excusatio prodeat, si non injucti operis obeditio probat: accipite de mea paupertate quod habeo, ne tacendo philosophus puter. Nec tamen ad omnia spondeo me responsurum. Ad id solum quod de diligendo Deo quaeritis, respondebo quod ipse dabit. Hoc enim et sapit dulcius, et tractatur securius, et auditur utilius. Reliqua diligentdire, quare et quomodo diligendus sit
Abbreviated transcription (Latin):
qui deum meum teneo uitȩ meȩ
non solum gratuitum largitorem.
largissimum administratorẽ. piũ
consolatorem. sollicitum gub̃nato¬
rem:. s insuꝑ etiã copiosissimum
redemptorem. ȩternum conserua-¬
torem. ditatorem. glorificatorem:
Sicut scriptum ẽ. Copiosa apud
eum redemptio. & item. Intiniuit
semel in sc̃a: ȩtera redemptione
inuenta. Et de conseruatione. Ñ
relinquet scõs suos. in ȩternum con¬
seruabuntur. Et de locupletatione.
Nec ocłs uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit: quȩ

Expanded text:
qui Deum meum teneo vitae meae qui Deum meum teneo vitae meae non solum gratuitum largitorem, largissimum administratorem, pium consolatorem, sollicitum gubernatorem; sed insuper etiam copiosissimum redemptorem, aeternum conservatorem, ditatorem, glorificatorem? sicut scriptum est, Copiosa apud eum redemptio : et item, Introivit semel in Sancta, aeterna redemptione inventa : et de conservatione, Non relinquet sanctos suos; in aeternum conservabuntur : et de locupletatione, Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae