comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut qũauis ñ dũ simus in pace illa
acterna ex om̃i hominis parte
perfecta. lam tam̃ desinamꝰ eẽ
sublege. ubi p̃uaricationis raa
mens tenetur. dũ eã c̃cupiscen¬
tia carnis in consensionẽ petca¬
ti captiuã ducit᷑. Simus autẽ sub
gratia ubi nulla ẽ condempna¬
tio his qui sunt in xp̃o sħu. quia
ñcertantẽ sed uictũ poena con
sub iungit. Qđ sispũ ducimini.
ñ adhuc estis sublege. Ut intelli¬
gamus eos cẽ sublege. quorum
sps ita concupsscit aduersus
carnẽ. ut ñea quȩ uolunt faci¬
ant id est non se teneant con¬
iunctos incaritate iustitie.
sed a concupiscente aduersũ se
carne uiicantur. Non solũ
ea repaetante legimentis
corũ seda iã captiuante illos
sublege peccati quȩ in est in
menbris mortalibus. Qui enĩ
non ducuntur spũ. sequitur
ut carne dũcantur. Nonaut̃
pati aduersitatẽ tarnis sed
duciacarne damnatio est.
Et idõ qđsi spũ inquit duci¬
mini. non ad huc estis sub

Expanded text:
ut quamvis nondum simus in pace illa ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desinamus esse sub Lege, ubi praevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condemnatio iis qui sunt in Christo Jesu ; quia non certantem, sed victum poena conssubjungit, Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege: ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; non solum ea repugnante legi mentis eorum, sed etiam captivante illos sub lege peccati, quae est in membris mortalibus . Qui enim non ducuntur spiritu, sequitur ut carne ducantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est. Et ideo, Quod si spiritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub
Abbreviated transcription (Latin):
tenuerit. Tercia ẽ. uita sub
gr̃a quandonihi tẽporalis
cõmodi iustitiae p̃ponitur.
qđ nisi caritate spiritali qua
dñs exemplosuo docuit & gr̃a
donauit fieri ñ potest. In hac
enĩ uita etiã si existant deside¬
ria carnis demortalitate corpo¬
ris. tam̃ mentẽ ad consensionẽ
peccati ñ subiugant. Ita iã non
regnat peccatũ in nr̃o mortali
corpore. quãuis ñ possit nisi in¬
habitare in eo quã diu mortalit̃
portat᷑. Primon non regnat
cũ mente seruimus legidĩ
quauis carne legipeccati
id ẽ. poenali c̃suetudini. cũ
ex illo existant des̃deria
quibi tam̃ non oboedim us
ostea uero ex om̃i
parte extinguit᷑. qñm si
habitat in nobis. Nunc ergo
implendus ẽ. gradus sub gr̃a. ut
faciamus qđ uolumꝰ spu etiã si
carne ñ possumus id est ñ oboe¬
diamus desideriis peccat ad p̃ben¬
dum illi menbranr̃a arma iniqui¬
tatis. etiã si ñ ualemus efficere
ut eadẽ desideria ñ existant

Expanded text:
tenuerit. Tertia est vita sub tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate spirituali, quam Dominus exemplo suo docuit, et gratia donavit, fieri non potest. In hac enim vita etiamsi existant desideria carnis de mortalitate corporis, tamen mentem ad consensionem peccati non subjugant. Ita jam non regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni parte exstinguitur. Quoniam sin nobis . Nunc ergo implendus est gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant:
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo potest legidĩ eẽ sub¬
iecta id ẽ. libent̃ atq obsequent̃
implere iustitiã eiq ñ ã ad¬
uersari. quando etiã dũ conat᷑.
uincatur nẽ cessẽ ẽ. ubiinue¬
nerit maius cõmodũ tẽpo¬
rale deiniquitate seposse.
assequi. quã si custodiat
acquitatẽ. Sicut enĩ prima
hominis uita ẽ. ante legẽ
cũnulla nequitia et malitia
ꝓhibetur neq ulla ex parte
prauis cupiditatib resistit.
quia ñ ẽ. qui prohibeat. sic
secunda ẽ. sublege ante gr̃am.
quando ꝓhibet᷑ quidẽ et co¬
natur apeccato abstinere se.
sedumcit᷑. quia nondũ iustitiã
ꝓpt̃ dm̃ & propt̃ ipsã iustitiam
diligit. sed eam sibiuult ad con¬
qui renda t̾rena seruire . Itaq
ubi uiderit ex alia parte ipsam
ex alia cõmodũ tẽporale tra¬
hitur pondere tẽporalis
cupiditatis sicq relinquit
iustitiã. quã propter ea tenere
conabat᷑. ut haberet illud qđ
se nunc uidet amittere sullã

Expanded text:
quomodo potest Legi Dei esse subquomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi invenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi, quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui prohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et conatur a peccato abstinere se, sed vincitur; quia nondum justitiam propter Deum et propter ipsam justitiam diligit, sed eam sibi vult ad conquirendum terrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et relinquit justitiam: quam propterea tenere conabatur, ut haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam
Abbreviated transcription (Latin):
ait. discite ame quia mitis
sum & humilis corde. Et illud
prophetae. Suꝑquẽ requies¬
cet sp̃s m̃s nisi suꝑhumilem &
quietũ et trementẽ uerba
enĩ concupiscit aduersus sp̃m̃
sp̃s autẽ aduersus carnẽ
haec enĩ inuicẽ aduersant᷑.
ut ñ ea que uultis faciatis. Putant
hic homines liberũ uoluntatis
arbitriũ negare apłmnos ha¬
bere. net intelligunt hoc eis
dictũ sigrãm fidei susceptam
tenere uolunt ꝑquã solã pos¬
sunt spũ ambulare et concu¬
piscentias carnis ñ ꝑficere:
Si ergo nolunt eam tenere
non poter̃ eaquȩ uolunt fa¬
cere. Uolunt enĩ operari
opera iustitiae quasunt in le¬
ge. sed uincunt᷑ concupis cen¬
tia carnis. Quã sequendo de¬
ser̃ grãm fidei. unde & adro¬
manos dicit. Prudentia car¬
nis inimica indm̃. legi enĩdi
ñ est subiecta neq enĩpotest
cũ enĩ caritas legẽ impleat.
prudentia uero carnis cõmoda
tẽporalia consectando spiri¬
talicaritati aduersecur

Expanded text:
clamat, Discite a me, quia mitis clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde : et illud prophetae, Super quem requiescit Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem verba upiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem: haec enim invicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis; putant hic homines liberum voluntatis arbitrium negare Apostolum nos habere, nec intelligunt hoc eis dictum, si gratiam fidei susceptam tenere nolunt, per quam solam possunt spiritu ambulare, et concupiscentias carnis non perficere; si ergo nolunt eam tenere, non poterunt ea quae volunt facere. Volunt enim operari opera justitiae, quae sunt in Lege, sed vincuntur concupiscentia carnis, quam sequendo deserunt gratiam fidei. Unde et ad Romanos dicit, Prudentia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Cum enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur;
Abbreviated transcription (Latin):
cũ agit᷑ deoperib lustitiae. sed
opor̾tunius illud. dequo quisq
facilius conuincit unde iobs
dicit. Qui enĩ ñ diligit fratre
suũ quẽ uidet. dm̃ quẽ ñ uideo
quomͦ potest diligere: men¬
tiebantur enĩ quidã dilectionẽ
sedĩ habere: et de odio frat̾no
eã ñ habere conuincebantur.
de tͦiudicare in cotidiana uit᷑
et morib facile . ẽ. Si autem
mordetis inquit et comeditis
in uicẽ. uidete neab inuicẽ
cõsũmamini. hoc enĩ maxime
uitio contentionis et inuiden¬
tiae. ꝑnitio sae disputationes
in eos nutriebantur male
de inuicẽ loquendo et quaerendo
quisq gloriã suã uanãq uictoriã
quib studiis consumitur socie¬
tos populi. dũ in parte disiungit᷑
Quomodo autẽ istauitare possunt
nisi sp̃ũ ambulent et concupis¬
centias carnis ñ ꝑficiant. Primũ
enĩ et magnũ munus. ẽ. sp̃s. humi¬
litas et mansuẽtudo. Vnde il¬
lud quod iã cõmemoraui dñs

Expanded text:
cum agitur de operibus justitiae: sed cum agitur de operibus justitiae: sed opportunius illud de quo quisque facilius convincitur. Unde Joannes dicit: Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Mentiebantur enim quidam dilectionem se Dei habere, et de odio fraterno eam non habere convincebantur: de quo judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si autem mordetis, inquit, et comeditis invicem, videte ne ab invicem consumamini: hoc enim maxime vitio contentionis et invidentiae, perniciosae disputationes inter eos nutriebantur, male de invicem loquendo, et quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et magnum munus est spiritus, humilitas, et mansuetudo. Unde illud quod jam commemoravi, Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
diliges proximũ tuũ tanqũa
te ipsũ. Dilectio proximi. ma¬
lũ non operat᷑. Plenitudo autẽ
legis caritas: Cũ ergo ñnisi
in duob preceptis dilectionis dĩ
et proximi ꝑfecta sit caritas
curapostoliis et in hac et in illa
epła solã proximidilectionẽ
cõmemorat. nisi quia indilecti¬
one dĩ possunt mentiri homines
quia rariores tẽptationes eam
probant. Indilectione autẽ i¬
proximifacilius conuincunt᷑
eã non habere dũ iniq cum
hominib agunt: consequens
autẽ ẽ. ut qui ex toto corde
extota anima ex tota m̃te
dm̃ diligit. diligat & ꝓximũ
tanquã seipsũ. quia hoc iubet¬
ille quẽ ex toto corde ex tot᷑
anima ex tota m̃te diligit.
Item diligere proximũ id ẽ.
omnẽ hominem tanqua se¬
ipsum quis potest. nisi dm̃ dili¬
gat.  cuiꝰ p̃cepto & dono dilec¬
tionẽ proximi possit imple¬
re. Cum ergo utrumq pre¬
ceptũ itasitꝰ. ut neutrũ sine
altero possit teneri. etiã unũ hoꝵ
cõmemorare plorũq sufficit

Expanded text:
tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem Legis, charitas » . Cum ergo nonnisi in duobus praeceptis dilectionis Dei et proximi perfecta sit charitas, cur Apostolus et in hac et in illa Epistola solam proximi dilectionem commemorat: nisi quia de dilectione Dei possunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc ille quem ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligit. Item diligere proximum, id est omnem hominem, tanquam seipsum quis potest, nisi Deum diligat, cujus praecepto et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit ut neutrum sine altero possit teneri, etiam unum horum commemorare plerumque sufficit,
Abbreviated transcription (Latin):
illa quae actern. Qui autẽ
inoperib legis iustificatur
non a pđdm̃ iustificat᷑ quia
tẽporalẽ inde expectat uisi¬
bilemq mercedẽ. Sed ta men
ẽ. &ĩam ista ut dixi quȩdã ut
sic dicã t̃rena carnalisq
iustitia. Nã & ipse apostolus
eã iustitiã uocat. cũ alibi dicit
satus qui fuerĩ sine querela
qua etdã earũ obseruationũ
cum sabbato esurientes discipłi
ulsissent . respondit
inchignantib dñi cẽ filiũ homi¬
nis etiã sabbati. Itaq illa carna¬
lit̃ non obseruando carnaliũ
conflauit inuidiam et susce¬
pit quidẽ poenã propositã illis
qui eã non obseruas sent sed
ut credentes inse talis poene
timore liberaret. quo ꝑtinet
quo ad iungit. Xp̃s nos rede¬
mit de maledicto legis. factus
ꝓnobis malediccũ. quia scrip

Expanded text:
illa quae aeternum: qui autem illa quae aeternum: qui autem in operibus Legis justificatur, non apud Deum justificatur; quia temporalem inde exspectat visibilemque mercedem. Sed tamen est etiam ista, ut dixi, quaedam, ut sic dicam, terrena carnalisque justitia: nam et ipse Apostolus eam justitiam vocat, cum alibi dicit,satus qui fuerim sine querela , quaedam earum observationum cum sabbato esurientes discipuli ulsissent, respondit indignantibus, Dominum esse Filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando, carnalium conflagravit invidiam; et suscepit quidem poenam propositam illis, qui ea non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore liberaret: quo pertinet quod adjungit, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum;
Abbreviated transcription (Latin):
ñ exfide est sed qui fecerit
ea uiuet millis. Non ait qui
ligas legẽ in hoc loco proipsis
operib positam. Qui autẽ
uiuebant in his operib time¬
bant utiq siñ ea fecissent ut
lapidationẽ uelcrucẽ ułaliqͥd
honusinodi paterent᷑. Ergo qui
feteritea in quit uiuet in illis.
id ẽ. habebit p̃miũ. ne inista morte
puniatur. Nergo apud dm̃
cuiꝰ exfide siquis in hac uita uixe¬
rit cũ hinc excesserit tunc eũ
magis habebit p̃sentissĩmũ prȩ¬
mium. Non itaq exfide uiuit
quisqͥs p̃sentia que uident᷑ uel
cupit uel timet quia fides dei
ad inuisibilia ꝑtinet. quae post
dabuntur. nam ẽ ista quȩdã
in operib legis iustitia. quando
sine suo premio relicta non .ẽ.
ut qui fecerit ea uiuat in eis
Unde et adromanos dicit.
si enĩ abrahã ex operib iustifi¬
catus ẽ. habet gloriã sed non
apud dm̃. Aliud ẽ ergo ñ iusti
ficaria pđdm̃. qui omnin
iustificatur nec illa seruat quae
tẽporale habent p̃mium. nec

Expanded text:
 subdit: Sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait qui ligas legem in hoperibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet; quia fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus Legis justitia quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit ea, vivat in eis. Unde et ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Aliud est ergo, non justificari. Qui omnino non justificatur, nec illa servat quae temporale habent praemium, nec
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃s dono qui om̃ib cdatus ẽ.
docet. Vnde se ctiã petrus
debaptizato in circũciso cen¬
turione cornelio defendit
apud iudaeos qui crediderant.
dicens ñ se potuissẽ a quã nega
claruerat Nã ipso grauissim
documento etiã superius usꝰẽ
paulus cumdiceret. Hoc solũ
uolo discere a uob̃. Ex operib
legis spm̃ accepistis anex au¬
ditu fidei et paulopost. Qui
ergo tribuit uobis sp̃m erum¬
tutes operat᷑ in uobis exoperib
legis an cxauditufidei sie & he
qnm in quit filii dĩ estis misit
clamantẽ abbapat̾: deinde
manifestissime ostendit dehis
etiã sedicere qui exgentib ad
fidẽ uenerant. ad quos etiam
inepistola scribit : ita iaminqͥt
nonẽ seruus sed filius ꝓpt̃¬

Expanded text:
sancti Spiritus dono, qui omnibus datus est, sancti Spiritus dono, qui omnibus datus est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potuisse aquam negarclaruerat . Nam et ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Et paulo post, Qui ergo tribuit vobis Spiritum, et virtutes operatur in vobis: Ex operibus Legis, an ex auditu fidei ? Sic e inquit, filii Dei estis, misit clamantem, Abba pater. Deinde manifestissime ostendit de his etiam se dicere, qui ex gentibus ad fidem venerant ad quos etiam epistolam scribit. Itaque jam non est servus, sed filius
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius dñi satis clarũ ẽ cum &
ipsius cananeae dep̃catione dix̃.
non secẽ missum nisi ad ouesque
perierunt domus isrł et disciplos
cum mitteretait: Inuia gentui
ne abieritis et inciuitates sama¬
ritanorũ ne in troieritis. sedito
primũ adoues quae pẽrierum
domus isrł. gentium autẽ aliud
ouile appellauit cũdiceret.
habeo alias oues quae non sunt
de hoc ouili: quas tam̃ se ad duc¬
turũ ait: ut eẽt unus grex et
unus pastor. quando autẽnisi
post clarificationẽ suã: post
resurrectionẽ aut̃ ad gentes
discipłos misit cum eos interim
hierosolimȩ manere iussisseci
donec eis scđm ꝓmissionẽ suam
sp̃m scm mitteret. Cumergo
dixisset apłs misit ds̃ filiũ suũ
faccum exmuliere factũ sub
lege ut eos qui sublege erant
redimeret ut addoptionẽ filior
recipiamus. restabat ut etiã
gerites quaeñerant sublege
adeandẽ tam̃adoptionẽ filioꝵ
ꝑtinere ostenderet: quod de

Expanded text:
ipsius Domini satis clarum est, cum ad ipsius Domini satis clarum est, cum ad ipsius Chananaeae deprecationem dixit non se esse missum nisi ad oves quae perierunt domus Israel : et discipulos cum mitteret, ait, In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis; sed ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Gentium autem aliud ovile appellavit, cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; quas tamen se adducturum ait, ut esset unus grex, et unus pastor : quando autem, nisi post clarificationem suam? Post resurrectionem autem etiam ad Gentes discipulos misit, cum eos interim Jerosolymae manere jussisset, donec eis secundum promissionem suam Spiritum sanctum mitteret . Cum ergo dixisset Apostolus, Misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus ; restabat ut etiam Gentes, quae non erant sub Lege, ad eamdem tamen adoptionem filiorum pertinere ostenderet: quod de
Abbreviated transcription (Latin):
tia propt̾ uniuersũ popłm
quide iudaeis et deo
in unitatẽ fidei uocatus. ẽ.
ut hebreum uerbũ a diudeos
grecũ ad gentes ut riusq
tam̃ uerbi eadẽ significatio
ad eius dẽ fidei sp̃sq unitatẽ
ꝑtinẽat : Na & adromanos
ubi similis quaestio de pace
inxp̃o iudaeorũ gentiumq
tractatur. hoc dicit: Non
enĩ sp̃mꝰ accepistis seruitutis
iterũ intimore. sed accepistis
sp̃m̃ a doptionisfiliorũ. inquo
clamamus abbapãt̃ secte
autẽ dep̃sentia et dedono
sp̃s sc̃i probare uoluit gentib
qđ ꝑtineant ad ꝓmissionem
hereditatis. Non enĩ euange¬
liz a tũẽ. gentib nisi postas¬
censum dñi et aduentũ sp̃s sc̃i
Coeperant enĩ iam iuda ei
credere cum in terris adhuc
filius dĩ mortalẽ hominẽ ge¬
reret sic̃ in euangłio scriptũẽ.
ubiquamqũa & cananeae muli¬
eris fidẽ ipse laudauerit: et
illius centurionis de quoait.
non se inuenissẽ tale fidem
inissđ tam̃ propriae tunc iu¬
dxis ẽe euangelitatũ uerbis

Expanded text:
ersum populum, qui de Judaeis et gentibus in unitatem fidei vocatus est, ut Hebraeum verbum ad Judaeos, Graecum ad gentes: utriusque tamen verbi eadem significatio ad ejusdem fidei spiritusque unitatem pertineat. Nam et ad Romanos, ubi similis quaestio de pace in Christo Judaeorum gentiumque tractatur, hoc dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Recte autem de praesentia et de dono Spiritus sancti probare voluit Gentibus quod pertineant ad promissionem haereditatis. Non enim evangelizatum est Gentibus, nisi post ascensum Domini et adventum Spiritus sancti. Coeperant enim jam Judaei credere, cum in terris adhuc Filius Dei mortalem hominem gereret, sicut in Evangelio scriptum est: ubi quanquam et Chananaeae mulieris fidem ipse laudaverit , et illius Centurionis, de quo ait non se invenisse talem fidem in Israel ; tamen proprie tunc Judaeis esse evangelizatum, verbis
Abbreviated transcription (Latin):
dege sunt loquit᷑. ut omne
os obstruatur & reus fiat
omnis mundus dõ. ludaei scili¬
cet detransgressione legis
et gentes deimpietate sine
lege. Unde & iterũ ait. Con¬
liui enĩds̃ omnia m indeduli¬
tate ut omibus misereatur
oc ernunc dicit refricans
ipsam quaestionẽ Lexerggo
aduersus promissa di absi
sienĩ data essẽtlexsgo¬

Expanded text:
Lege sunt loquitur, ut omne Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex
Abbreviated transcription (Latin):
homines enĩ nullã exparentib:
origino iustitiae se trahere pre¬
udentes. simula crorũ etiam
seruos. inuenit euangelica gr̃a
Non enĩ sic̃ istis dicipoterat n
fuisse illã iustitiã parentũ eoris
in colendis idolis quã eẽ arbitra¬
bantur. Ita etiã iudeis dicipo¬
terat falsam fuisse iustitiã patris
abraham. Itaq illis dicit᷑ facite
ergo fructũ dignũ poenitentiae
et nedixeritis patrẽ habemus
abraham. potens ẽ enim ds̃
de lapidib suscitare filios abrabo¬
istis autem dicitur . Propter
qđ memores estis quia uos ali¬
quando gentes in carne qui di¬
cimini praeputiũ ab eaque dici¬
tur circũcisio in carne manu¬
facta. quieratis illo tẽpore
sine xp̃o alienati a socictate
inoliua illorũ in serti essẽ mon¬
strantur . Illor uergo erat
delegis transgressione atte¬
renaa superbia. sicut adro¬
manos cumscripturarum
uerbis peccata eorũ exagge¬
rasset scitis autẽ inquit qñm
quaecumq lexdicit his qui

Expanded text:
Homines enim nullam ex parentibus Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim, sicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur, ita etiam Judaeis dici poterat falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicitur: « Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et ne dixeritis vobis, Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios AbraIstis autem dicitur: Propter quod memores estis, quod vos aliquando gentes in carne. qui dicimini praeputium ab ea, quae dicitur circumcisio in carne manufacta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in
Abbreviated transcription (Latin):
atificantis imprite Der angłos
aut̃ ministrata ẽ omnis dispen¬
satio ueteris testam̃ti. agento
in eis spũscõ & ipso uerbo uerita¬
tis ñdum in carnato. sed nun¬
quã ab aliqua ueridica ad ii¬
nistratione recedente quia
ꝑangelos disposita ẽ. illa dispen¬
satio legis. cum aliquando suã
aliquando dĩ ꝑsonã sicut pro¬
phetarũ etiã mos ẽ agerent
ꝑque illã legẽ morbos osten¬
dentem ñ auferentẽ. etiam
preuaricationis crimine
contrita suꝑbia.ẽ. dispositũa
pangłos sem̃ in manu media¬
toris ut ipse liberar et apeccatis
iamꝑtrans gressionẽ legis co¬
et misericordiã dñi. ut sibi pec¬
cata dimitterent᷑. et innoua
uita pereum qui prose sangui¬
superbia. qui gloriantes de
patre abrahã quasi naturalẽ
se iactabant habere iustitiã.
et merita sua in circum cisione
ceteris gentib tanto pernici¬
osius quanto arrogantius
p̃ferebant. Gentes aut̃ facil¬
lime etiã sine huius modi legis
trans gressione humiliarent᷑

Expanded text:
justificantis impium. Per Angelos autem ministrata est omnis dispensatio Veteris Testamenti, agente in eis Spiritu sancto, et ipso Verbo veritatis, nondum incarnato, sed nunquam ab aliqua veridica administratione recedente. Quia per Angelos disposita est illa dispensatio Legis, cum aliquando suam, aliquando Dei personam, sicut Prophetarum etiam mos est, agerent; perque illam Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coet misericordiam Domini, ut sibi peccata dimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanguisuperbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quaeriaut̃ pocest quomodo
scđm ha similraidine rube¬
cum illis per legẽ quã accꝗpo
unus dr̃ qui fecit caelĩ a teri
colendus commendareat
sed potest ẽẽ. alius exitus ca¬
tuli ut cum superius legem
pedagogũ feterit sub quoca
ille populus iudaeorũ. nunc
ꝓcuratores &actores dicat

Expanded text:
Quaeri potest, quomodo secundum hanc similitudinem sub ecum illis per legem quam acceperat unus Deus, qui fecit coelum et terram colendus commendaretur. Sed potest esse alius exitus capituli hujus: ut cum superius legem paedagogum fecerit, sub quo erat ille populus Judaeorum, nunc procuratores et actores dicat
Abbreviated transcription (Latin):
da nacturalit̃ et¬
agendam ꝑsonã sapientiae.
sic̃ipse mediator unum cum
ipsa suscipiente sapientiu sine
in t̃positione alicuiꝰ media¬
toris effectus. sed filii fiunt
participatione sapientiaẽ
id p̃parante atq praestante
mediatoris fide. Quã fidei
grãm nunc indum̃tũ uocat¬

Expanded text:
dam naturaliteagendam personam sapientiae, sicut ipse mediator unum cum ipsa suscipiente sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus, sed filii fiunt participatione sapientiae, id est, praeparante atque praestante mediatoris fide, quam fidei gratiam nunc indumentum vocat
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ ut peccatũ auferet
sedut peccato om̃ia con¬
ret Lex ergo ostendebat
nem caetatipossent putare
iustitiam. ut hoc modo hum¬
liati cognoscerent non insua
manu eẽ salutẽ suã sed innaru
nicige ministrantes
inumediatoris dispo
uecclesiȩ uenditarũ
suarũ pretia ad pedes
talorũ posuer̃. quod tot
milia hominũ tam repente
fecerunt net turbȩ infide¬
luim considerandesunt.
Omnis enĩ area multis partib:¬

Expanded text:
tum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat nem caecati possent putare justitiam, ut hoc modo humiliati cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manugem ministrantes, in manu Mediatoris disposGentium Ecclesiae venditarum rerum suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, quod tot millia hominum tam repente fecerunt ? Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis enim area multis partib
Abbreviated transcription (Latin):
etiã attestatione ceterorũ
nihil ab euangelii ueritate
dissentire approbatur
circũcidi: Quãuis titus graec
esset et nulla eũ consuetudo
aut cognatio parentũ circũcidi
cogeret sicut timotheũ. facile
sed si in ea constitueret᷑ spes
salutis. hoc eẽ contra salutẽ
ostendebat. Poterat ergo
pulsus titus circũcidi. Id ẽ
non ei potuit extorqueri
ut circũ cideret᷑. quia illi
qui sub introierunt dicit ꝓscul¬
tare lib̾tatẽ eorũ. uehement̃
obseruabant et cupiebant
circũcidi titũ. ut ia circũ ci¬
sionẽ etiã ipsius pauli attesta¬
tione et consensione tam quã
saluti necessariã praedicarent
et sic eos ut ait inseruitutẽ
redigerent. id ẽ sub onera
legis seruilia reuocarent.
Quib se nec adhorã id.ẽ.
nec ad tẽpꝰ cessisse dicit sub
notabant aut̃ suspectũ que
haberi uolebant inuidi.
apostolũ paulũ quod aliquan¬
do ꝑsecutor ecclesiarũ fuerit
et idõ dicit. dehis aut̃ quiui¬

Expanded text:
etiam attestatione caeterorum etiam attestatione caeterorum nihil ab Evangelii veritate dissentire approbatur.circumcidi. Quamvis Titus Graecus esset, et nulla cum consuetudo aut cognatio parentum circumcidi cogeret, sicut Timotheum, facile sed si in ea constitueretur spes salutis, hoc esse contra salutem ostendebat. Poterat ergo pulsus Titus circumcidi: id est, non ei potuit extorqueri ut circumcideretur, quia illi qui subintroierunt, dicit, proscultare libertatem eorum, vehementer observabant, et cupiebant circumcidi Titum, ut jam circumcisionem, etiam ipsius Pauli attestatione et consensione, tanquam saluti necessariam praedicarent; et sic eos, ut ait, in servitutem redigerent, id est, sub onera Legis servilia revocarent. Quibus se nec ad horam, id est, nec ad tempus cessisse dicit subjnotabant autem suspectumque haberi volebant invidi apostolum Paulum, quod aliquando persecutor Ecclesiarum fuerit; et ideo dicit, De his autem qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
si ex reuelatione ascendit
tunc proderat ut ascenderet
Et ex posui illis euangelium
quod p̃dico ingentib seorsũ
his qͥuidentur: Quod seor sũ
exposunt eu angeliũ eis qui
eminebant in eccła cũiam
illud exposuiss& corã homi¬
nib non ideo factũ ẽ. quod
aliqua falsa dixerat ut seor¬
sũ pauciorib uera diceret
setdaliqua tacuerat quae
adhuc paruuli portare
non poterant. qualibus se
ad chorintios lac dicit de¬
disse non escam. Falsũ enim
dicere mhillicet. aliquando
aut̃ aliquid ueri tacere utile ẽ.
perfectionẽ ipsĩus opuserat
ut scirent ceteriapłi. Non
enĩsequebatur ut si fidelis ess&
ueramq et rectã teneret fidẽ
iam &iã apostolus eẽ deber&:
Illud aut̃ qđ sub iungit neforte
inua cuũ curro aut cucurri.
non atdillos cum quib: seorsũ
contulit euangeliũ sed ad
istos quib: scribit quasiꝑ in¬
terrogationẽ dictũ intelli¬
gendũ ẽ. ut exeo appareret
non eũ inuacuũ currere
aut cucurrissẽ. quia iam

Expanded text:
si ex revelatione ascendit, tunc proderat ut ascenderet. Et exposui illis Evangelium quod praedico in Gentibus; seorsum autem his qui videntur. Quod seorsum exposuit Evangelium eis qui eminebant in Ecclesia, cum jam illud exposuisset coram omnibus, non ideo factum est, quod aliqua falsa dixerat, ut seorsum paucioribus vera diceret: sed aliqua tacuerat, quae adhuc parvuli portare non poterant; qualibus se ad Corinthios lac dicit dedisse, non escam . Falsum enim dicere nihil licet; aliquando autem aliquid veri tacere, utile est. Perfectionem ipsius opus erat ut scirent caeteri Apostoli. Non enim sequebatur ut, si fidelis esset, veramque et rectam teneret fidem, jam etiam apostolus esse deberet. Illud autem quod subjungit, Ne forte in vacuum curro, aut cucurri, non ad illos cum quibus seorsum contulit Evangelium, sed ad istos quibus scribit, quasi per interrogationem dictum intelligendum est; ut ex eo appareret non eum in vacuum currere aut cucurrisse, quia jam
Abbreviated transcription (Latin):
bona facta ur̃a et glorifi¬
cent patrẽ ur̃m qui in caelis
ẽ.Deinde postannos quat¬
tuor decĩ iterũ ascendi hiero¬
solimã. cum barnaba ad¬
sumpto etiã tito. Tam quã
testimoniis plurib agitꝰ
cum &iã istos nominat
Ascendi aut̃ scđm reuelati¬
onẽ. Nemoueret eos quare
uel tunc ascenderit. quo tã diu
non ascenderat. Qua ꝓpter¬

Expanded text:
bona facta vestra, et glorifibona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelisDeinde post annos quatuordecim iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto etiam Tito. Tanquam testimoniis pluribus agit, cum etiam istos nominat. Ascendi autem secundum revelationem: ne moveret eos quare vel tunc ascenderit, quo tam diu non ascenderat. Quapr
Abbreviated transcription (Latin):
Nam utiq apłs nouerat
p̃ceptũ dñi. et iurauit tam̃
Non enĩ audiendisunto
quihas iurationes ẽẽ pꝰu
tant Quid enĩ facient deilla:
iurationẽ ẽẽ conuincunt.
Quantũ ergo in ipso est.
non iurat apłs. non enĩ appe¬
tit iurationẽ cupiditate aut
dilectione iurandi. Amplius
ẽ enĩ quã est. ẽ. non ñ. et ideo
amalo ẽ sed infirmitatis aut
incredulitatis eorũ qui non
alit̾ mouentur ad fidem:
Deinde ueni in partes syriȩ
et ciliclȩ. Eram aut̃ ignotus
facie ecclesiis iudeae quae
Nec tam paucos fuisse ut
ecclesiis gentiũ miscerent᷑.
sed tam multos ut ex illis
etclesiae fierent :Tantũ
aut̃ audientes erant. quia
qui aliquando nos ꝑseque¬
batur. nunc euangelizat
fidẽ quã ali quando uastabat.
et in me magnificabant dm̃
Hoc ẽ. qđ dicebat nonse pla¬
cerȩ hominib utiq ꝑseipsũ
sed ut in illo magnifcaret᷑
ds̃: Hoc ẽ. qd etiã dñs dicit.
luceant opera ura bona
corã hominib: ut uideant

Expanded text:
Nam utique Apostolus noverat Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt, qui has jurationes esse non putant. Quid enim facient de illa, jurationem esse convincunt. Quantum ergo in ipso est, non jurat Apostolus: non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione jurandi. Amplius est enim quam, Est, est; Non, non; et ideo a malo est , sed infirmitatis aut incredulitatis eorum qui non aliter moventur ad fidem. Deinde veni in partes Syriae, et Ciliciae. Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae nec tam paucos fuisse, ut Ecclesiis Gentium miscerentur; sed tam multos, ut ex illis Ecclesiae fierent. Tantum autem audientes erant quia qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Deum. Hoc est quod dicebat, non se placere hominibus, utique per seipsum, sed ut in illo magnificaretur Deus: hoc est quod etiam Dominus dicit, Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant
Abbreviated transcription (Latin):
hierosolimã ad p̃cessores
meos apłos. sed abii in ara¬
biam et iterũ reuersussũ
damascum. Deinde post
annos tres ascendi inhie¬
rosolimã uidere petrum.
et mansi apud illũ dieb
quindetim. Si cum euan¬
gelitasset paulus in arabia
postea uidit petrum.
non ideo uidit . ut ꝑ ipsũ
petrũ disceret euangeliũ.
Nã ante eũ utiq uidis set.
sed ut fraternam caritatẽ
etiã corporali notitia
cumularet. Aliũ autem
apłoꝵ non uidi nisi iacobũ
fratre dñi : Ia cobus dñi
frat̃. uel filius ioseph de alia
uxore. uł excognatione
Qui dicit ecce coram dõ quia
non mentior. iurat utique
et quid sanctius hac iurati¬
one : sed non ẽ. contra prȩ¬
ceptũ iuratio. Qu& amaloẽ.
non iurantis. sed incredulitatis
aquo iurare cogitur. Nam
hinc intelligitur itadñm
ꝓhibuissẽ aiurando. ut quan¬
tũ in ipso ẽ. quisq ñ iuret.
Quod multi faciunt in ore
habentes iurationẽ tã qũa
magnũ aut suaue aliquid.

Expanded text:
in Jerosolymam aa praecessores in Jerosolymam aa praecessores meos Apostolos, sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum. Deinde post annos tres, ascendi Jerosolymam videre Petrum, et mansi apud illum diebus quindecim Si cum evangelizasset Paulus in Arabia, postea vidit Petrum, non ideo ut per ipsum Petrum disceret Evangelium; nam ante eum utique vidisset: sed ut fraternam charitatem etiam corporali notitia cumularet. Alium autem Apostolorum non vidi, nisi Jacobum fratrem Domini. Jacobus Domini frater, vel ex filiis Joseph de alia uxore, vel ex cognatione Qui dicit, Ecce coram Deo, quia non mentior, jurat utique. Et quid sanctius hac juratione? Sed non est contra praeceptum juratio quae a malo est, non jurantis, sed incredulitatis ejus cui jurare cogitur. Nam hinc intelligitur ita Dominum prohibuisse a jurando, ut quantum in ipso est quisque non juret: quod multi faciunt in ore habentes jurationem tanquam magnum aut suave aliquid.
Abbreviated transcription (Latin):
supra multos coȩtaneos meos
ingenere meo. Abundanti¬
us aemulator existens. pat̾¬
narũ mearũ traditionũ.
Si ꝑsequendo & uastando
ecclesiam dĩ. proficiebat
in iudaismo. apparet con
lator id est imitator pater¬
narũ suarũ traditionum
persequebatur paulus eccle¬
siã dĩ. paterne ipsius tradi¬
tiones contrariesunt eccłȩ
dĩ. non autẽ legis illius culpa
est: lex enĩ spiritalis est.
nec carnalit se cogit intel¬
ligi. sed illorũ uitium . ẽ. qui
et illa quȩ acceperunt
carnalit̾ sentiunt. et multa
etiam sua tradiderunt
dissoluentes sic̃ dñs dicit
uentre matris meae et uo¬
cauit ꝑgrãm suã reuelare
filium suũ inme ut annun¬
tiar ẽ eum ingentibus.
continuo non adqui eui carni
et sanguini: Segregatur
quodam modo deuentre
matris. quisqͥs a carnaliũ
parentum consuetudine
caeta separat᷑. Ad qui escit
aut̃ carni et sanguini
quis quis carnalib: propin¬
quis et consanguin eis suis
carnaliter suadentibus.
adsentitur. Neq ueni

Expanded text:
meos in genere meo, abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. » Si persequendo et vastando Ecclesiam Dei proficiebat in Judaismo, apparet contlator, id est, imitator paternarum suarum traditionum persequebatur Paulus Ecclesiam Dei, paternae ipsius traditiones contrariae sunt Ecclesiae Dei, non autem Legis illius culpa est; Lex enim spiritualis est , nec carnaliter se cogit intelligi: sed illorum vitium est, qui et illa quae acceperunt, carnaliter sentiunt, et multa etiam sua tradiderunt, dissolventes, sicut Dominus dicit,ventre matris meae, et vocavit per gratiam suam, revelare Filium suum in me, ut annuntiarem eum in Gentibus, continuo non acquievi carni et sanguini. Segregatur quodammodo de ventre matris, quisquis a carnalium parentum consuetudine caeca separatur: acquiescit autem carni et sanguini, quisquis carnalibus propinquis et consanguineis suis carnaliter suadentibus assentitur. Neque veni
Abbreviated transcription (Latin):
diliges proximũ tuũ tanqũa
te ipsũ. Dilectio proximi. ma¬
lũ non operat᷑. Plenitudo autẽ
legis caritas: Cũ ergo ñnisi
in duob preceptis dilectionis dĩ
et proximi ꝑfecta sit caritas
curapostoliis et in hac et in illa
epła solã proximidilectionẽ
cõmemorat. nisi quia indilecti¬
one dĩ possunt mentiri homines
quia rariores tẽptationes eam
probant. Indilectione autẽ i¬
proximifacilius conuincunt᷑
eã non habere dũ iniq cum
hominib agunt: consequens
autẽ ẽ. ut qui ex toto corde
extota anima ex tota m̃te
dm̃ diligit. diligat & ꝓximũ
tanquã seipsũ. quia hoc iubet
ille quẽ ex toto corde ex tot᷑
anima ex tota m̃te diligit.
Item diligere proximũ id ẽ.
omnẽ hominem tanqua se¬
ipsum quis potest. nisi dm̃ dili¬
gat.  cuiꝰ p̃cepto & dono dilec¬
tionẽ proximi possit imple¬
re. Cum ergo utrumq pre¬
ceptũ itasitꝰ. ut neutrũ sine
altero possit teneri. etiã unũ hoꝵ
cõmemorare plorũq sufficit

Expanded text:
tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem Legis, charitas » . Cum ergo nonnisi in duobus praeceptis dilectionis Dei et proximi perfecta sit charitas, cur Apostolus et in hac et in illa Epistola solam proximi dilectionem commemorat: nisi quia de dilectione Dei possunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc jubet ille, quem ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligit. Item diligere proximum, id est omnem hominem, tanquam seipsum, quis potest, nisi Deum diligat, cujus praecepto et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit, ut neutrum sine altero possit teneri, etiam unum horum commemorare plerumque sufficit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃tio gradu qui sub gr̃asumꝰ semiꝰ¬
namꝰ in lacrimis cũ existunt de¬
sideria de animali corpore. quib:
ñ c̃sentiendo renitim᷑. ut ingaudio
mn etamꝰ cũ etiã reformatio corporis
ex nulla parte hominis ulla nos
sollicitabit molestia ullũue tẽpta¬
tionis periculũ. Nã &iã ipsũ ani¬
male corpꝰ deputat᷑ in semine. se¬
minat᷑ enĩ corpꝰ animale ait alio
loco ut ad messẽ ꝑtineat qđ adiun¬
xit surg& corpꝰ spiritale. huic
ergo sententiae ꝓphoa c̃cinit di¬
cens. Quiseminat in lacrimis.
ingaudio metet. Bene aut̃ semi¬
nare. id ẽ bene oꝑarifacilius ẽ
qũã in eo ꝑseuerare. fructꝰ enĩ solet
laborẽ c̃solari. Messis aut̃ nr̃a infine
ꝓmittit᷑. Et idõ ꝑseuerantia opꝰ ẽ.
Qui enĩꝑseuer auerit usq in finẽ. hic
saluus erit & ꝓph& a clamat. Sustine¬

Expanded text:
tertio gradu, quo sub gratia sumus, semitertio gradu, quo sub gratia sumus, seminamus in lacrymis, cum existunt desideria de animali corpore; quibus non consentiendo renitimur, ut in gaudio metamus, cum etiam reformato corpore, ex nulla parte hominis, ulla nos sollicitabit molestia ullumve tentationis periculum. Nam etiam ipsum animale corpus deputatur in semine. Seminatur enim corpus animale, ait alio loco; ut ad messem pertineat quod adjunxit, surget corpus spirituale . Huic ergo sententiae propheta concinit, dicens, Qui seminat in lacrymis, in gaudio metet . Bene autem seminare, id est, bene operari, facilius est, quam in eo perseverare. Fructus enim solet laborem consolari: messis autem nostra in fine promittitur; et ideo perseverantia opus est. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic sal
Abbreviated transcription (Latin):
exhiberent. eã se monere omnib
natur . qd enĩ seminauerit hͦ. hoc
& metet. Nouit int̾quȩ uerba ꝑ¬
ditorũ hominũ laborent qͥ consti¬
tuunt᷑ infide rerũ earũ qͣs ñ uident.
Uident enĩ seminationẽ oꝑũ suoꝵ
sed messẽ ñuident. Nec talis eis
messis ꝓmitcit᷑ qͣlis hic reddisolo.
quia iustꝰ exside uiuit: quia quise¬
minauerit ĩ qͥt in carnesua . ex
carne met& corruptionẽ. Nunc
dicit de amatorib uoluptatũ m̃gis
quã dĩ. in carne enĩ sua seminat.
qui om̃a quȩ facit etiã sibonͣ uideant᷑
ꝓpt̃ea tam̃ facit ut carnalit̃ ei
bene sit. qui aut̃ seminauerit ĩ sp̃ũ.¬
despũ uitã aet̾nã. seminaao ĩ sp̃u ẽ.
exfide cũ caritate seruire iustitiȩ.
Et ñ obaudire desideriis peccatiꝗuis
demortali carne existentib: Messis
aut̃ uitae ȩt̃nȩ cũ inimica nouissima
destruet᷑ mors et absorbebit᷑ mor¬
tale auita. et corruptibile hoc
induet incorruptionẽ. In hoc ergo

Expanded text:
exhiberent ea, se monere omnibusexhiberent ea, se monere omnibusnatur: quod enim seminaverit homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum laborent, qui constituuntur in fide rerum earum quas non vident. Vident enim seminationem operum suorum, sed messem non vident. Nec talis eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit . Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut carnaliter ei bene sit. Qui autem seminaverit in spmetet vitam aeternam. Seminatio in spiritu est, ex fide cum charitate servire justitiae, et non obaudire desideriis peccati, quamvis de mortali carne existentibus. Messis autem vitae aeternae cum inimica novissima destruetur mors, et absorbebitur mortale a vita, et corruptibile hoc induet incorruptionem. In hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
iurgatione illos curare neglegimꝰ.
aut iactant̃ eis aliqͥd nr̃m ostentamꝰ
potiꝰ quã c̃stant̃ ostendimꝰ Omitto
ea quȩ fingunt & m̃tiunt᷑ dese homines
ꝓpt̃ hominũ laudes. Qd enĩ ista cȩ¬
citate tenebrosius adoptinendã
in anissimã głamerrorẽ hominis
aucupari. & dm̃ testẽ in corde con¬
tẽpnẽre: quasi uero ullomodo cõ¬
parandus sit error illius quite bonũ
putat errorituo qͥ homini de falso
bono placere studes. deuero malo
existimo Nã & illudusitatũ p̃ceptũ
ẽ. ut p̃dicatori uerbi dĩ p̃beat neces¬
saria ciu p̃dicat᷑ adbona enĩ opera
rent staturi addexterã cũ agnis.
ut plus in eis operet᷑ dilectio fidĩquã
legis possae timor. Neq: hoc qͥs quã
maiore siducia deb& p̃ciꝑe. quã hic
apłs qui manib suis uictũ transigens
het insonolebat fieri ut maiore pon¬
dere ꝓpt̃ eorũ magis utilitatẽ qui
hec exhiberent . qua ꝓpt̃ eorũ quib:

Expanded text:
jurgatione illos curare negligimus, jurgatione illos curare negligimus, aut jactanter eis aliquid nostrum ostentamus, potius quam constanter ostendimus. Omitto ea quae fingunt et mentiuntur de se homines propter hominum laudes. Quid enim ista caecitate tenebrosius, ad obtinendam inanissimam gloriam errorem hominis aucupari, et Deum testem in corde contemnere? Quasi vero ullo modo comparandus sit error illius qui te bonum putat, errori tuo qui homini de falso bono placere studes, de vero malo existimo. Nam et illud usitatum praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria, cui praedicatur. Ad bona enim opera rent, staturi ad dexteram cum agnis; ut plus in eis operaretur dilectio fidei, quam Legis posset timor. Neque hoc quisquam majore fiducia debet praecipere, quam hic apostolus, qui manibus suis victum transigens , haec in se nolebat fieri, ut majore pondere, propter eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Siaut̃ implet legẽ qui
diligit ꝓximũ dilettioq pximi
etiã inueterib libris maximȩ
cõm̃dat᷑. in qͣdilettione dicit
alio loco idẽ apłs recapitulari
om̃a mandata legis. manifes¬
tũ ẽ. etiã illã scripturã quȩ
priori popłodata ẽ. legẽ xp̃i
eẽ. qua uenit implere carit᷑te
quȩ ñ implebat᷑ timore. Eadẽ
igitscriptura et idẽ mandatũ.
cumbonis trenis inhiantes p̃mit
seruos testam̃tũ uetꝰ cũ inbona ae¬
t̃na flagrantes erigit liberos tes
seipsũ seducit. Nanĩ eũ seducunt
laudatores eiꝰ. sed ipse potiꝰ quia
cũ sibi sit ipse p̃sentior quã illȩ mauult
se millis quȩrere quã inseipso. sed qͥd
altero id ẽ. intꝰ inc̃scientia. & ñ in al¬
tero id ẽ cũ eũ alt̃ laudat: Unꝰqͥsq
enĩ in qͥt ꝓpriũ onportabit. Nergo
laudatores nr̃iminuunt onera
c̃scientiae nr̃ȩ. atq utinã ñ &ĩam
ad cumulent cũplerũq neillis
offensis lausnr̃a minuat᷑: aut ob¬

Expanded text:
et Legem qui diligit proximum, dilectioque proximi etiam in veteribus Scripturis maxime commendatur ; in qua dilectione dicit alio loco idem apostolus, recapitulari omnia mandata Legis : manifestum est etiam illam Scripturam, quae priori populo data est, Legem Christi esse, quam venit implere charitate , quae non implebatur timore. Eadem igitur Scriptura et idem mandatum, cum bonis terrenis inhiantes premit servos, Testamentum Vetus; cum in bona aeterna flagrantes erigit liberos, Tesseipsum seducit. Non enim eum seducunt laudatores ejus, sed ipse potius; quia cum sibi sit ipse praesentior quam illi, mavult se in illis quaerere, quam in seipso. Sed quidaltero, id est, intus in conscientia sua: et non in altero, id est, cum eum alter laudat. Unusquisque enim, inquit, proprium onus portabit. Non ergo laudatores nostri minuunt onera conscientiae nostrae: atque utinam non etiam accumulent, cum plerumque ne illis offensis laus nostra minuatur, aut ob
Abbreviated transcription (Latin):
gent. Nonergo ipsius operis. sed
huiꝰ erroris ꝑmciem refellit apłs.
Neq circũ cisio ergo aliqͥdẽ. neq
p̃putiũ. sed noua inquit creatura.
Nouã creaturãdicit. uitã nouã¬
ꝑfidẽ iħu xp̃i. Et notandũ uerbũẽ.
difficile enĩ ẽ inueniri creaturã
uocarietiã eos. qui ĩacredendo
in adoptionẽ filiorũ uener̃. dicit
tam̃ &alio loco.si qͣigit᷑ in xp̃o noua
creatura uetera transier̃. ecce
factas̃ om̃a noua. Om̃a aut̃ exdõ.
Vbi aut̃ dicit & ipsa creatura libe¬
rabit᷑ a seru tute in teritꝰ & postea
dicit ñ solĩ aut̃ sed & nos ipsi primitias
sp̃s habentes discernit eos quicredi¬
der̃ ab appellatione creaturȩ. quo¬
modo eos dẽ aliquando hominest
aliquã do ñ homines dic̃.Nã. exꝓ¬
bans obiecit corinthiis quodã qđ
adhuchomines essent ubiait. Non ne
homines estis & scđm hominẽ ambu¬
latis : quomͦ eundẽ dñm etiã post
resurrectionẽ alicubi ñ hominẽ

Expanded text:
posse . Non ergo ipsius operis, sed posse . Non ergo ipsius operis, sed hujus erroris perniciem refellit Apostolus. Neque circumcisio ergo, aliquid est, neque praepulium, sed nova, inquit, creatura Novam creaturam dicit vitam novafidem Jesu Christi: et notandum verbum est. Difficile enim inveneris creaturam vocari etiam eos, qui jam credendo in adoptionem filiorum venerunt. Dicit tamen et alio loco: Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova: omnia autem ex Deo . Ubi autem dicit, Et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus; et postea dicit, Non solum autem, sed et nos ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans objecit Corinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo eumdem Dominum etiam post resurrectionem, alicubi non hominem