comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciarunt: Et qͥ locuntur mala aduersus a¬
nimã meam. Negando eum cũ uoluisset po¬
tiuisse resurgere: cum dicat. potestatem habeo
ponendi animã meam. & potestatẽ habeo
iterum sumendi eam. Et tu dñe dñe
fac mecum. Quidam subaudiendã putaue¬
runt miscđiam: qͥdã uͦ addiderunt Sed
emendatioes cõdices sic habent. & tu do
mine domine fac mecum ꝓpter nomen
tuũ lei Unde sensus altior nẽ pretermit¬
tendus ita dixisse filium patri. fac mecum:
quia eadẽ oꝑa sunt patͥs & filii: uͥetiã mise¬
ricordiam intelligamus Sequitur enim:
Quia suauis ẽ miscđia tua Et ipsam. quia ñ
dixit fac inme. uł fac suꝑ me. uł aliquid huiꝰ¬
modi. sed ait fac mecum: bene intelligimus
& patrem et filium simul face̾ miscđiam: in
uasa miscđiȩ: Potest etiam hoc sic intelligi:
fac mecum. id ÷ adiuua me. qđ incottidiana
loqñdi consuetudine habemꝰ: cum de aliqͣ
re que ꝓpartibꝰ nr̃is ẽ dicimus. nobiscum fa¬

Expanded text:
iarunt. Et qui loquuntur mala adversus animam meam. Negando eum posse resurgere, cum dicat, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam . Et tu, Domine, Domine, fac mecum. Quidam subaudiendum putarunt misericordiam, quidam et addiderunt. Sed emendatiomine, Domine, fac mecum, propter nomen tuum.» Unde sensus altior non est praetermittendus, ita dixisse Filium Patri, «Fac mecum,» quia eadem sunt opera Patris et Filii. Ubi etiamsi misericordiam intelligamus sequitur enim, «Quia suavis est misericordia tua», et ipsam quia non dixit, Fac in me; vel Fac super me; vel aliquid hujusmodi; sed ait, «Fac mecum;» bene intelligimus et Patrem et Filium simul facere misericordiam in vasa misericordiae . Potest hoc etiam sic intelligi: «Fac mecum,» id est, adjuva me. Quod in quotidiana loquendi consuetudine habemus, cum de aliqua re quae partibus nostris est, dicimus: Nobiscum fa
Abbreviated transcription (Latin):
sed opus eoꝵ Manifestum ẽ enim qđ indu¬
mento & oꝑtorio. & aqua. &oleo. &zona.ip¬
sa oꝑa describat: quibus ȩterna maledictio
comparatur: Non gͦ T ẽ unus uidas sed
multi dequib dicitur. hoc opus eorum qͥ
detrahunt inichi apud dominum: qͣmqͣm
et pluralis numerus poni potuit ꝓnumero
singulari. sic̃ herode mortuo dictum est
abangło.mortui sunt qͥ querebant animã
pueri. s qui magis detrahunt xp̃o apud
dominumꝰ nͥqͥilli inipsis uerbis dm̃i detrahuns¬

Expanded text:
s eorum:» manifestum est enim quod indumento, et opertorio, et aqua, et oleo, et zona, ipsa opera describebat quibus aeterna maledictio comparatur. Non ergo est unus Judas, sed multi, de quibus dicitur, «Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum.» Quanquam et pluralis numerus poni potuit pro numero singulari; sicut, Herode mortuo, dictum est ab angelo: «Mertui sunt qui quaerebant animam pueri» . Sed qui magis detrahunt Christo apud Dominum, ni
Abbreviated transcription (Latin):
enim meritis oꝑum p̃cedentib. intantam
celsitudinem subuecta ẽ humana natura:
ut totum simul uerbum &earo. hoc ẽ ds̃
& homo ungenitus dĩ filius diceret᷑. Hoc
enim factum ẽ: ut abeo qui creauerat. ꝑ id¬

Expanded text:
enim operum meritis praecedentibus in tantam celsitudinem subvecta est humana natura, ut totum simul verbum et caro hoc est Deus et homo, unigenitus Filius diceretur. Hoc autem factum est ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m eius Et dixerunt Dirumpamus
iuncula eorum. & ꝓiciamus anobis ui¬
gum ipsoꝵ Non nob̃ dominentur: non
nos sibi subiugent: Qui habitat incelis
irridebit eos Inimicus erat: erit subpedi¬
bus euis: aut adoptatus. aut uictus Quere
ergo quẽ locum habeas subpedib domini
ti Nam necesse ẽ ut habeas: aut gr̃e. ant
pene Sedet gͦ addexuiam dr̃: donec po¬
nantur iniici eius subpedib eiꝰ hoc
fit: hoc agitur & si paulatim ꝑagitur.

Expanded text:
m ejus;» et dixerunt, «Disrumpamus vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum ipsorum:» non nobis dominentur, non nos sibi subjugent. «Qui habitat in coelis, irridebit eos:» inimicus eras; eris sub pedibus ejus, aut adoptatus, aut victus. Quaere ergo quem locum habeas sub pedibus Domini Dei tui; nam necesse est ut habeas, aut gratiae, aut poenae. Sedet ergo ad dexteram Dei, donec ponantur inimici ejus sub pedibus ejus. Hoc fit, hoc agit
Abbreviated transcription (Latin):
qdł ẽ suꝑ omne nomen: ut innomine iħu om̃e
genu flectatur: celestium t̾restrium: & infer¬
donauit nomen qdẽ suꝑ omne nom̃: ut
innomine iħu omne genu flectat᷑ celestiũ t̾re¬
striũ. & infernorum Ub erit dauid. ut ei
ñ sit dominus: Incelo sit interra sit. inin¬
ferno sit: dominus eiꝰ erit: qͥẽ dñs cęlestiũ.
t̾restium. & infernoꝵ. Gaudeat enpo nobiscũ¬
et dauid: filii sui natiuitate honoratus: do¬
minatu liberatus: & gaudens dicat ut a
gaudentib audiatui Dixit dominꝰ dño
meo. sede a dextris meis: donec ponam ini¬
solũ ĩ alto: s ⁊ inocculto Excellens ut domi¬
neris: latens ut credaris Quę enim eẽt meret̾
fidei: nͥ lateret qđ credimus: Merces autẽ
fidei ẽ: uidere. quod credidimus ante quam
uideremus Sicut autem scriptura ꝑsonat.
iustus exfide uiuit Hon gͦ ec̃ iusticia fider
nͥ eẽt absconditum qđ predicarum credere

Expanded text:
d est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et inferdonavit nomen, quod est super omne nomen; ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum. Ubi erit David, ut non ei sit Dominus? In coelo sit, in terra sit, in inferno sit: Dominus ejus erit, qui est Dominus coelestium, terrestrium et infernorum. Gaudeat ergo nobiscum David, filii sui nativitate honoratus, dominatu liberatus: et gaudens dicat, ut a gaudentibus audiatur: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis. » Unde solum in alto, sed et in occulto: excellens ut domineris, latens ut credaris. Quae enim esset merces fidei, nisi lateret quod credimus? Merces autem fidei est, videre quod credidimus antequam videremus. Sicut autem Scriptura personat, «Justus ex fide vivit» . Non ergo esset justitia fidei, nisi esset absconditum quod praedicatum cr
Abbreviated transcription (Latin):
tes dõ. beatũ dixerunt popłm cui hȩc sunt. reccissi¬
mȩ dictũ ẽ dextera eoꝵ dextera iniquitatis. uñ qd̃
dixerunt beatũ popłm cui ħ sunt. os eoꝵ locutũ est
uanitatẽ: qd̃ de illis supradictũ ẽ. Cuiꝰ autẽ os loq̃t
ueritatẽ contͣ illud qd direrunt isti beatũ ppłm cui
ħ sunt: debet ⁊̃ ipse dic̃e qd in eodẽ psalmo seqt᷑. beaiꝰ¬

Expanded text:
 beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime dictum est, «Dextera eorum dextera iniquitatis.» Unde, quod dixerunt beatum populum cui haec sunt, os eorum locutum est vanitatem; quod de illis supra dictum est. Cujus autem os loquitur veritatem, contra illud quod dixerunt isti beatum populum cui haec sunt, debet etiam ipse dicere quod in eodem psalmo sequi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. incerti quo eant omni p̃sidit destituti Sici¬
antur dehabitationib suis Exposuit qđ supͣ
dixerat transferantur: hoc enim totum qͦmͦ
uxori eius filuisq contigerit. sequentes indi¬
substantiam eius. & diripiant alieni laboreᷤᷤ
eiuis. Nonsit ili aduitor. Adruendã dicit erꝰ¬
am pupilli sine adiutore & sine tutore inerũ¬
nis et egestate. tam̃ crescere. genus ꝓpagatio¬
ne seruare: sequitur. & dicit.Flant nati
eius in interitum: ingeneratione una deleatur
nomĩ eius. idest qđ deillo generatum ẽ. iam
non generet: et cito transeat: Sed quidẽ quod
iquitas patrum eius inconspectu dñi. & pecca¬
tum matris euis non deleatur: Anintelligendũ
ẽ ut reddantur ei peccata etiam parentũ suoꝵ:
tatus mores eoꝵ. quia & illud uerissime scrip¬
tumẽ. reddã peccata patrum infilios: & uld̃¬

Expanded text:
est, incerti quo eant, omni praesidio destituti. «Ejiciantur de habitationibus suis.» Exposuit quod supra dixerat, «transferantur.» Hoc autem totum quomodo uxori ejus filiisque contigerit, sequentes indius, et diripiant alieni labores ejus. Non sit illi adjutor:» ad tuendam ejus am pupilli sine adjutore et sine tutore in aerumnis et egestate tamen crescere, et genus propagatione servare; sequitur, et dicit, «Fiant nati ejus in interitum, in generatione una deleatur nomen ejus:» id est, quod de illo generatum est, jam non generet, et cito transeat. 15. «vers.» 14.iquitas patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur.» An intelligendum est, ut reddantur ei peccata etiam parentum suorum? tatus mores eorum: quia et illud verissime scriptum est, «Reddam peccata patrum in filios;»
Abbreviated transcription (Latin):
aliis uł seuientib uł dolentib et infide ꝑiclitan¬
tibus: nos uero etiã ꝓnobis primitus ut animũ
nr̃m dõ miserante atq opitulante iuncamꝰ qͦfe¬
rimur inulciscendi cupiditatem: cum detrahi¬
tur siue presentib siue absentib nob̃ Deinde
cum xp̃i patientiam recordamur : tanqͣm ipso
excitato sic̃ factum ẽ cũ dormirit innaui. qui ꝑ¬
turbationẽ cordis nr̃i dempestatemq tͣnquil¬
lat animo sedato atq placato. oremus etiam
ꝓipsis detractorib nris: ut securi dicamꝰ. dumnit¬
mittimus. qñ ille dimittebat. qͥ peccatũ
qͦd ei dimitteret᷑ utiq ñhabebat Sequitur aut̃¬

Expanded text:
aliis vel saevientibus, vel dolentibus, et in fide periclitanaliis vel saevientibus, vel dolentibus, et in fide periclitantibus; nos vero etiam pronostrum Deo miserante atque opitulante vincamus, quo ferimur in ulciscendi cupiditatem cum detrahitur sive praesentibus sive absentibus nobis; deinde dum Christi patientiam recordamur, tanquam ipso excitato, sicut factum est dum dormiret in navi, qui perturbationem cordis nostri tempestatemque tranquillat, animo sedato atque pacato, oremus etiam pro ipsis detractoribus nostris, ut securi dicamus, Dimitmittimus; sicut et ille dimittebat qui peccatum quod ei dimitteretur utique non habebat +. A
Abbreviated transcription (Latin):
lut homini quẽ qͣsi uicerant illudebant.
lignitatis reddebant ipsi mala ꝓbonis: ille
insummo benignitatis reddebat bona ꝓma
lis: quamqͣm bene intelligatur etiã ꝓdisci¬
pulis suis orasse: qđ ⁊̃ ante passionem suam
dixit. nedeficeret fides eoꝵ: qͣndo ipse pendẽs
in ligno ut commendaret patientiam ñ ostende¬
bat potentiam int̃uerba detrahentium: qͦs
posset diuina potestate delere. Sed nob̃ utiliꝰ
erat qͦd patientiȩ p̃bebat exemplum: qͣm si su¬
os inimicos sine dilatione ꝑdẽndo. adħ noᷤᷤ edi¬
ficaret ut inpatient̃ festinaremus dehis quos
malos patimur uindicari. cũscriptum sit.
melior ẽ patiens quã fortis Docent gͥ nos diui¬
na eloquia dñico exemplo: cum audimꝰ ꝓ eo
ut diligerent me detrabebant mͥ. ego autem
orabam: ut qͣndo aliquos sentimus ingratos
non solum nonreddendef bona. sedinsuꝑ redden¬
tes mala ꝓbonis. nos oremus. Et ipse quidem ꝓ

Expanded text:
lut homini, quem quasi vicerant, illudebant; lut homini, quem quasi vicerant, illudebant; lignitatis reddebant ipsi mala pro bonis, ille in summo benignitatis redderet bona pro malis. Quanquam bene intelligatur etiam pro discipulis suis orasse, quod etiam ante passionem suam dixit, ne deficeret fides eorum , quando ipse pendens in ligno, ut commendaret patientiam, non ostendebat potentiam inter verba detrahentium, quos posset divina potestate delere. Sed nobis utilius erat quod patientiae praebebat exemplum, quam si suos inimicos sine dilatione perdendo, ad hoc nos aedificaret, ut impatienter festinaremus de his quos malos patimur vindicari: cum scriptum sit: «Melior est patiens quam vir fortis» . Docent igitur nos divina eloquia dominico exemplo, cum audimus, «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi; ego autem orabam;» ut quando aliquos sentimus ingratos, non solum non reddentes bona, sed insuper reddentes mala pro bonis, nos oremus: et ipse quidem pro
Abbreviated transcription (Latin):
nignitatis summitate dilapsi. ubi reddunt᷑
bona ꝓmalis: ad qͣntam malignitatis ꝓfundi¬
tatem uenerunt retribuendo mala ꝓbonis:
qͣnto p̃cipitio. tot gradus interpositos transi¬
erunt. Nec paruum aliqͥd putari debet. quia¬
ñ ait. ꝓeo ut diligerent me iit̃ficiebant me: s
detrahebant mͥ Ideo quippe int̾fecerunt. qͥa
detrarert̃I negantes filiũ dĩ et dicentes.
qͦd inprinci pe demoniorum cicit de¬
monia. et demonium habet et insanit. quid
eum auditis. & cętera talia Qua detractione
abillo auertebant eos quoꝵ conu̾̃sionem ille
querebat: Et ideo potius hoc dixit: ut ostenderet
magis eos nocere qui xp̃o detrahunt. & ꝑhoc a¬
nuas int̾ficiunt: quam qui eius mortalẽ car¬
nem mox presertim resurrecturam seuendo
ꝑemerunt:. Sed cum dixisset ꝓeo ut dilig̾ent
me detrahebant mͥ. quidait: Ego autem
orabam. Non quidẽ dirit quid orabat. Sed
Crucifiro enĩ maxime detrahebant: qndo ue

Expanded text:
nignitatis summitate delapsi, ubi redduntur nignitatis summitate delapsi, ubi redduntur bona pro malis, ad quantam malignitatis profunditatem venerunt, retribuendo mala pro bonis! quanto praecipitio tot gradus interpositos transierunt! Nec parvum aliqnon ait, Pro eo ut diligerent me, interficiebant me; sed, detrahebant mihi. Ideo quippe interfecerunt, quia detraxerunt, negantes Filium Dei, et dicentes quod in principe daemoniorum ejicit daemonia ; et, daemonium habet et insanit; quid eum auditis ? et caetera talia. Qua detraab illo avertebant eos quorum conversionem ille quaerebat: et ideo potius hoc dixit, ut ostenderet magis cos nocere qui Christo detrahunt, et per hoc animas interficiunt, quam qui ejus mortalem carnem, mox praesertim resurrecturam, saeviendo per emerunt. 5. Sed cum dixisset, «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi;» quid ait? «Ego auorabam Non quidem dixit quid orabat, sed Crucifixo enim maxime detrahebant, quando ve
Abbreviated transcription (Latin):
lum: Duo uͦ media quȩ diximus hominum
quodãmꝰ eẽ medioꝵ. ita sehabent: ut eoꝵ priꝰ
qͦd ẽ reddere bona ꝓbonis. habeant et boni. &
mediocrit᷑ boni. uł mediocrit᷑ mali Ideo dñs
hoc ñ rep̃hendit: sed non uult ineo solo suos
iuib dicit Si dilexeritis eos qui uos diligunt.
id⁊ si reddiditis bona ꝓbonis qͣm mercedem
habebitis: id ÷ qͥd magnũ facietis: Nonne &
publicani hȩc faciunt. Nult autem illos et
hoc facere. etlonge amplius: id÷ ut ñsolum
amicos. uerum etiam inimicos diligant. Poste¬
rius autẽ qđ ẽ reddere mala ꝓmalis. habent
& mali. & mediocrit̃ mali. uł mediocrit᷑ boni:
usq ad eo. ut lex eis reddidit ulciscendi modũ:
recipiat unusquisq qđ feciritꝰ alioquin lex
nequaquam id constitueret. sed quia ulciscen¬
di libido uiciosa ẽ. magisq adinuicem ꝑtine¬
at inter alios hoc discernere: qͣm bonum ho¬
minẽ sibi expetere Iua ꝓpter impii exilla be¬

Expanded text:
lum. Duo vero media quae diximus hominum lum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discvehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe amplius; id est, ut non solum amicos, verum etiam inimicos diligant. Posterius autem, quod est reddere mala pro malis, habeant et mali, et mediocriter mali, vel mediocriter boni; usque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi modum, recipiat unusquisque quod fecerit; alioqui Lex nequaquam id constitueret: sed quia ulciscendi libido vitiosa est, magisque ad judicem pertinet inter alios hoc decernere, quam bonum hominem sibi expetere. Quapropter impii ex illa be
Abbreviated transcription (Latin):
Hec inscͥpturis scĩs oportet adtendere: Reddit bo¬
na ꝓmalis ipse dñs qͥ ustificat impium. et pen¬
dens incruce dixit. Pat̃ ignosce illis quia nesciũt
qͥd faciunt: Cuius uestigia secutus sc̃s stepha¬
nus: fixo genu orauit ꝓlapidantib dicens Dñe
ne statuas illis hoc peccatum. Ad quam rem p̃¬
Nulli malum ꝓmalo reddentes. Et apłs petrus.
Non reddentes malum ꝓmalo: uł maledictum ꝓ
maledicto: Inde & inpsalmo legit᷑ Si reddidi
retͥbuentib mͥ mala Duoꝵ postremoꝵ illud
mitius. ad nouẽ leꝓsos ꝑtinet: qͥcũ mundati
essent adomino. grãs ñegerunt: Illud uͦ ulti¬
mum qͦ nicħ ẽ peuis: adhos ꝑtinet dequibꝰ in
isto psalmo dicitur: ꝓeo ut diligerent me detra¬
hebant mͥ Dilectionem quippe debebant. tan¬
tis dñi beneficiis. qͥm non solum minime red¬
debant: uerũ etiam ꝓillo bono irrogabant ma¬

Expanded text:
Haec in Scripturis sanctis oportet attendere. Reddit boHaec in Scripturis sanctis oportet attendere. Reddit bona pro malis ipse Dominus, «qui justificat impium» , et pendens in cruce dixit: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Cujus vestigia secutus sanctus Stephanus, fixo genu oravit pro lapidantibus, dicens: «Domine, ne statuas illis hoc delictum» . Ad quam rem pr«Nulli malum pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non reddentes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosos pertinet, qui cum mundati essent a Domino, gratias non egerunt : illud vero ultimum quo nihil est pejus, ad hos pertinet, de quibus in isto psalmo legitur. «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant ma
Abbreviated transcription (Latin):
gua dolosa qͣsi non odii sed dilectionis uerba
locuti sunt. Ideo aduersum me: quia hoc in¬
sidiando faciebant: postea sermonib ñ false ⁊
dolose dilectionis. sed aꝑti odii circum dedert̃
me. E t expugnauerunt me gratis. Sicut
autẽ pii gratis amant. xp̃m: sic impii gratis
oderunt. qͥa sicut ueritas nullo extra eam po¬
sito cõmodo ꝓpt̃ se ipsam expetitur ab optimisꝰ
ita iniquitas apessimis Unde et apud aucto¬
res secularium litterarum dictum ẽ. de quodã
Sex sunt inisto genere disfetentiȩ: quȩ cõme¬
moratȩ animaduerti facillime possunt: redde
bona ꝓmalis: non reddere mala ꝓbonis: reddẽ
bona ꝓbonis. reddere mala ꝓmalis: non reddere
bona ꝓbonis. sedreddere mala ꝓbonis. hoꝵ duo
prima bonoꝵ sunt: et eorum duoꝵ pruis melius.
Postrema duo malorum. et eoꝵ posteriꝰ deterius:
Duo media quodammꝰ melioraꝰ sed eoꝵ prius ꝓ¬
pinquum bonis: posterius ꝓpinquum malis:

Expanded text:
gua dolosa, quasi non odii, sed dilectionis verba gua dolosa, quasi non odii, sed dilectionis verba locuti sunt; ideo «adversus me,» quia hoc insidiando faciebant; postea «sermonibus,» non falsae et dolosae dilectionis, sed aperti «odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis.» Sicut autem pii gratis amant Christum, sic impii gratis oderunt; quia sicut veritas nullo extra eam proposito commodo propter seipsam expetitur ab optimis, ita iniquitas a pessimis. Unde et apud auctores saecularium litterarum dictum est de quodam Sex sunt in isto genere differentiae, quae commemoratae animadverti facillime possunt: reddere bona pro malis, non reddere mala pro malis; reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis; non reddere bona pro bonis, reddere mala pro bonis. Horum duo prima, bonorum sunt, et eorum duorum prius melius; postrema duo malorum, et eorum posterius deterius; duo media quodammodo mediorum, sed eorum prius propinquum bonis, posterius propinquum malis.
Abbreviated transcription (Latin):
EUS LAUDEM ME AUI
netacueris. quia os peccatoreᷤ
&os dolosi suꝑ me aꝑtumẽ.
Unde apparet & falsam esse
uituꝑationẽ quã non tacet
peccator & dolosus: & ueram
ẽẽ laudem qͣm nontacet ds̃.
Ds enim uerax: omnis autẽ
homo mendax: quia nonẽ
homo uerax nisi inquo loquitur ds̃ Laus au¬
tem maxima ẽ unigeniti filii dĩ: qua hoc ip¬
sum qđ ẽ unigenitus dĩ filius predicatur
Hoc autem non apparebats apparente infir¬
mitate cius latebat: cum os peccatoris. & os
dolosi suꝑ eum aꝑtum ẽ. Et ideo illud aꝑtũ
ẽ: quia oꝑta huius uirtus fuit: Ideo autẽ
dic̃ aꝑtum ẽ os dolosi: quia odium qd̃ dolo
tegebatur. erupit inuocem. Hoc enim
consequentib uersib planius dicitur. Locu
captiosa adulatione laudabant. Inde alibi
dicitur. Etqui laudabant me: aduersum me
iurabant. Deinde quia eruꝑunt clamantes.
crucifige crucifige: secutus adiunxit. Et
sermonib odii circum dedunt me: Iui qui lin¬

Expanded text:
eus laudem meam ne tacueris; quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est.» Unde apparet et falsam esse vituperationem quam non tacet peccator et dolosus, et veram esse laudem quam non tacet Deus. Deus enim verax, omnis autem homo mendax ; quia non est homo verax, nisi in quo loquitur Deus. Laus autem maxima est unigeniti Filii Dei, qua hoc ipsum quod est, unigenitus Dei Filius praedicatur. Hoc autem non apparebat, sed apparente infirmitate ejus latebat, cum os peccatoris et os dolosi super eum apertum est; et ideo illud apertum est, quia operta virtus hujus fuit. Ideo autem dicit, «Apertum est os dolosi,» quia odium quod dolo tegebatur, erupit in vocem. Hoc etiam in consequentibus versibus planius dicitur. 3. «captiosa adulatione laudabant. Unde alibi dicitur: «Et qui laudabant me, adversus me jurabant» . Deinde quia eruperunt clamantes, «Crucifige, crucifige» ; secutus adjunxit, «Et sermonibus odii circumdederunt me.» Illi qui lin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdilectione inquit mea hic ẽ omnis & magnꝰ
reatus illoꝵ Nam quid nocere potuerunt ꝑse¬
qñtes: uoluntate non necessitate morientem:
Sedipsum odium crimen maximum ꝑseqñtis:
qͣmuis sit uoluntaria pena patientis. Satis au¬
tem exposuit quemadmodũ supra dixerit. ꝓ
eo ut diligerent me: quia dilectionem non ut cũq
sed dilectioni eius debebant cum hic addidit
ꝓdilectione mea. Hanc dilectionem in euangłio

Expanded text:
dilectione mea.» Hic est omnis et magnus reatus illorum. Nam quid nocere potuerunt persequentes, voluntate, non necessitate morientem? Sed ipsum odium est crimen maximum persequentis, quamvis sit voluntaria poena patientis. Satis autem exposuit quemadmodum supra dixerit, «Pro eo ut me diligerent,» quia dilectionem non utcumque, sed dilectioni ejus debebant; cum hic addidit, «pro dilectione mea.» Hanc dilectionem in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
putabat: qñ ea que mittebantur deloculis au
cicie contra xp̃m ꝑtinaciodio ꝑmanserunt:
cuius popłi diximus uidam infigura gessisse
ꝑsonam: sicut eccłie gessit apłs petrus Con¬
stitue suꝑ eum peccatorem: & diabolus stec
addextris eius Quemadmodũ in iuda sic et
inisto popło intelligendum ẽ: qui repulso a
se xp̃o factus ẽ subditus diabolo: cuiꝰ ꝑsuasi¬
ones inomnib prauis & t̾renis cupiditatib
p̃posuit ȩterne saluti Cum iudicatur exeat
condempnatus. qͥa innequicia & minfideli

Expanded text:
putabat, quando ea quae mittebantur, de loculis aufputabat, quando ea quae mittebantur, de loculis aufcitiae contra dominum pertinaci odio permanserunt: cujus populi diximus Judam in figura gessisse personam, sicut Ecclesiae gessit apostolus Petrus. «Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.» Quemadmodum in Juda, sic in isto populo intelligendum est; qui repulso a se Christo factus est subditus diabolo, cujus persuasiones in omnibus pravis et terrenis cupiditatibus praeposuit aeternae saluti. «Cum judicatur, exeat condemnatus:» quia
Abbreviated transcription (Latin):
nus interire nolunt: Sua ꝓpter uidatam in¬
felicit᷑ mortuo ita ut uxor eiꝰ iudua & filii eius or¬
phani remanserint: ut feneratore scrutante
omnem substantiam eius et diripientib alie¬
nis omnes labores eius. desius habitationibus
eicerentur: nec aliquem pupilli eiꝰ miseran¬
teminuenirent. & inuna generatione sine po¬
steris interirent: siħ sentiunt mortui. cumulꝰ
maloꝵ ẽ: si hec ñsentiunt. formido uiuorum.
i autẽ mouet quomͦ potuerit hab̃e substantiã
qͣm fenerator scrutaretur alieniq diriꝑent. qñ
iam cum aliis undecim dñm sequebatur: cre¬
dat eum omnia que habebat ita dimisisse fi¬
lus & urori: ut non inde sinceriter. uł ꝑse¬
ueranter uinculũ cupiditatis abruperit:
Qui etiam si ea uelut uendere uderetur distri¬
buenda pauꝑib: ꝓfecto faceret qđ ananias pꝰt
domini ascensionem: Neq enim metueret.
ne hoc dñs diuinitate cognosceret. quẽ falli

Expanded text:
nus interire nolunt. Quapropter quod Juda tam innus interire nolunt. Quapropter quod Juda tam infeliciter mortuo, ita uxor vidua et filii ejus orphani remanserunt, ut feneratore scrutante omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis labores ejus, de suis habitationibus ejicerentur, nec aliquem pupilli ejus miserantem invenirent, et in una generatione sine posteris interirent; si haec sentiunt mortui, cumulus malorum est; si haec non sentiunt, formido vivorum. Si autem movet quomodo potuerit habere substantiam quam fenerator scrutaretur, alienique diriperent, quando jam cum aliis undecim Dominum sequebatur; credat eum omnia quae habebat ita dimisisse filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel perseveranter vinculum cupiditatis abruperit: qui etiamsi ea velut vendere videretur distribuenda pauperibus, profecto faceret quod Ananias post Domini ascensionem . Neque enim metueret ne hoc Dominus divinitate cognosceret, quem falli
Abbreviated transcription (Latin):
tui suos uiuere qͥa nec inloco penarum eos ui¬
dent. uͥ diues ille erat nec in requie beatorum
uͥ latarum & abraham qͣmuis longe agnosce¬
bat. ideo eos etiam ula que cuca eoꝵ caros a¬
guntur. uł leta uł tristia scire necesse sit: hoc
dico paucos et̃ eiꝰ animi homines. qui post
mortem suam qͥd siuis boni mali ue conti¬
gat saltim dum uiunt negligant omĩno
atq contempnant: multos autem qđ indi¬
cat etiam tanta cura commendandȩ ultimȩ
uoluntatis. & qualiumcumq testamentoꝵ
satis agere ut cum defuncti fuerint suis be¬
ne sit ꝑmansionem uͭ posteritatis sue per
successiones generationum soli laudabilicer
sꝑnunt: qui se ipsos abscidunt ꝓpt̃ regnũ
celorum: & filios suos hoc facere cupiunt. ł¬
exoptant: uł martyrio coronari: ita ut nul¬
lus eorum interra remaneat Ceteri autem
om nes. aut pene omnes felices uolunt eẽ
suos inhac uita post mortem suã: & suum ge-¬

Expanded text:
tui suos vivere, quia nec in locis poenarum eos vitui suos vivere, quia nec in locis poenarum eos vident, ubi dives ille erat, nec in requie beatorum, ubi Lazarum et Abraham quamvis longe agnoscebat , ideo eos etiam quae circa eorum charos aguntur vel laeta vel tristia scire necesse sit: hoc dico, paucos esse ejus animi homines, qui post mortem suam quid suis boni malive contingat, saltem dum vivunt, negligant, atque omnino contemnant; multos autem, quod indicat etiam tanta cura commendandae ultimae voluntatis et qualiumcumque testamentorum, satis agere ut cum defuncti fuerint, suis bene sit. Permansionem vero posteritatis suae per successiones generationum soli laudabiliter spernunt, qui seipsos abscidunt propter regnum coelorum, et filios suos hoc facere cupiunt, exoptantve martyrio coronari, ita ut nullus eorum in terra remaneat: caeteri autem omnes, aut pene omnes, felices volunt suos esse in hac vita post mortem suam, et suum ge
Abbreviated transcription (Latin):
enortẽ admendicitatem uxor eiꝰ & filii eius¬
ꝑuenerunt. & tͣnslati sunt eiecti dehabitatio¬
nib siuis. scrutante feneratore omnẽ substantiã
eius. & diripientib alienis om̃s labores eius.
nemine adiuuante nec miserante pupillos
eius. & qđ cito sunt sine posteris mortui: Nũ¬
quid etiam exeis que insuis post mortẽ curꝰq
contingunt. ulluᷤᷤ mortuos tangit dolor: Aut
hȩc saltm scire putandi sunt. quoꝵ sensus
alibi ẽ ꝓmeritis. seu bene seu male: Cui respõ¬
deo magnam quidẽ eẽ questionem nec inpre¬
sentia disserendã: qđ sit oꝑis ꝓlixioris. utrũ.
uł quatenus. uł quomͦ. ea que cica nos agun¬
tur. nouerint sp̃s mortuoꝵ: Ueruntamen
qđ breuit̃ dici potest: si nulla illis eẽt cura
de nob̾. non diceret dñs dixisse illum diuitẽ
qͥ tormenta apud inferos patiebatur: habeo
qui hoc aliter intelligere conantur. & quia
fatendum ẽ ñ eẽ consequens. ut si scunt mor¬

Expanded text:
mortem ad mendicitatem uxor ejus et filii pemortem ad mendicitatem uxor ejus et filii pervenerunt, et translati sunt, ejecti de habitationibus suis, scrutante feneratore omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis omnes labores ejus, nemine adjuvante nec miserante pupillos ejus, et quod cito sunt sine posteris mortui? Numquid etiam de his quae in suis post mortem cujusque contingunt, ullus mortuos tangit dolor? aut haec saltem scire putandi sunt, quorum sensus alibi est pro meritis, seu bene, seu male? Cui respondeo magnam quidem esse quaestionem, nec in praesentia disserendam, quod sit operis prolixioris, utrum, vel quatenus, vel quomodo ea quae circa nos aguntur, noverint spiritus mortuoram. Verumtamen, quod breviter dici potest, si nulla illis esset cura de nobis, non diceret Dominus dixisse illum divitem qui tormenta apud inferos patiebatur: «Habeoqui hoc aliter intelligere conantur, et quia fatendum est non esse consequens ut si sciunt mor
Abbreviated transcription (Latin):
eius fiant contra dnm semꝑ: non ut dño ad¬
uersentur: sed ut merita eoꝵ pessima non ob¬
liuiscantur iisto. cum dñs illi & ipsa retͥbu¬
et Contra dominum enĩdixit. incor¬
spectu dm̃ Nam & alii interpretes sic transtule¬
runt. fiant inconspectu dmi semper. alii uero
fiant contra dominũ semꝑ: sicut alibi dic¬
tumẽ. posiusti imquitates nras inconspectu
tuo. Semꝑ autẽ dic̃: ut sine remissione sit
tantum illud scelus. et hic & infuturo scło.
Dispereat det̾ra memoria eoꝵ: patrum scilicet
& matris eius Memoriam dic̃ eorum: quȩ
inꝓpagine generationis custodit᷑. hanc pro¬
pħauit deterra pcriturã: qͥa et ipse iudas ⁊
filii eius qͥ erant tanqͣm memoria patrũ &
matris eius. sine successione ꝓlis. sic̃ suꝑius
dictum ẽ inbreuitate unius generationis ex¬
tincti sunt. Dicit aliquis etiam nehoc adpe¬
nam uidȩ ꝑtinere credendum ẽ qđ post eiꝰ

Expanded text:
ejus «fiant contra Dominum semper,» non ut Domino adejus «fiant contra Dominum semper,» non ut Domino adversentur, sed ut merita eorum pessima non obliviscatur in isto Dominus, cum illi et ipsa retribuet. «Contra Dominum» enim dixit, In conspectu Domini: nam et alii interpretes sic transtulerunt, «Fiant in conspectu Domini semper;» alii vero, «Fiant coram Domino semper:» sicut alibi dictum est, «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo» . «Semper» autem dicit, ut sine remissione sit tantum illud scelus, et hic, et in futuro saeculo. «Dispereat de terra memoria eorum:» patrum scilicet et matris ejus. Memoriam dicit eorum, quae in propagine generationis custoditur: hanc prophetavit de terra perituram, quia et ipse Judas, et filii ejus qui erant tanquam memoria patrum et matris ejus, sine successione prolis, sicut superius dictum est, in brevitate unius generationis exstincti sunt. 17. Dicit aliquis: Etiamne hoc ad poenam Judae pertinere credendum est, quod post ejus
Abbreviated transcription (Latin):
filii mea ẽ. Anma quȩ peccauerit. ipsa moriet᷑. hoc
qͥppe dictũ ẽ de his qͥconu̾tunt᷑ ad dnm. iñimitant̃
mala parentũ suoꝵ. qđ̵ ipse ꝓpħa euidenter ostend̃
Dicit enĩ parentũ iniquitates eis ñ obẽẽ: qͥ iusticiã fa¬
ciendo dissimiles fuerint: Illud autem quod dic¬
tum est. reddam peccata patrum infilios. addi¬
tum est qui oderunt me: hoc ẽ sicut me ode¬
rant & parentes eorum: ut quem admodũ¬
iiiu bonorum imitatio fecit
ut ediam proapria
peccata deleantur: sic
malorum umitatio faciat ut ñsolum
suã. sed rtiam eoꝵ qͦs imitati sunt merita sor¬
tiantur: Si gͦ uidas teneret illud ad qđ uocatꝰ
ẽ nullomodo ad eum uł sua preterita. uel pa¬
rentum iniquitas ꝑtineret Quia gͦ ñtenuit
adoptionẽ in familia di. sediniqͥtatẽ uetustige¬
neris potius elegit rediit iniquitas patrumeiꝰ
inconspectu dñi: ut meo etiam ipse puniretur.
& peccatum matris eius non delertur. Eiãt
contra dominum semꝑ: id÷ pater eius ⁊ mat̃

Expanded text:
 anima quae peccaverit, ipsa morietur.» Hoc quippe dictum est de his qui convertuntur ad Deum, et non imitantur mala parentum suorum; quod ipse propheta evidenter ostendit: dicit enim parentum iniquitates eis non obesse, qui justitiam faciendo dissimiles fuerint . Illud autem quod dictum est, «Reddam peccata patrum in filios,» additum est, «qui oderunt me» , hoc est, sicut me oderant parentes eorum: ut quemadmodum bonorum imitatio facit ut etiam propria peccata deleantur, sic malorum imitatio faciat ut non solum sua, sed etiam eorum quos imitati sunt, merita sortiantur. Si ergo Judest, nullo modo ad eum vel sua praeterita, vel parentum iniquitas pertineret. Sed, quia non tenuit adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem vetusti generis potius elegit, rediit iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, ut in eo etiam ipsa puniretur, et peccatum matris ejus non deleretur. Itcontra Dominum semper:» id est, patres ejus et mater
Abbreviated transcription (Latin):
bolus gͦ stetit adextris eius quando p̃posuit
auariciam sapientiȩ. & pecuniam saluti suç̾
ut eum traderet aquo debuit possideri ne ab
uio possideret᷑ cuius oꝑa ipse. xp̃c soluit: a qͦ
intra ingaudium dñi ti: sed talis dequo dicat᷑
picite eum intenebras exteriores. Et oratio
autẽ quȩ non fit ꝑxp̃m. non solum non po¬
test delere peccatum: sed etiam ipsa fit inpec¬
catum: Quando autem uidas ita orare po¬
tuerit. ut oratio eius ñ fieret in peccatum: que¬
ri potest Credo ante quam dominum traðet:
et deillo tradendo iam cogitaret: Non enĩ iã po¬
terat orare ꝑxp̃m. Nam postea qͣm illum tra¬
didit eumq penituit: si ꝑ xp̃m oraret indul¬
gentiam rogaret: sundulgentiam rogaret.
spem haberet: si spem haberet miscdiam spe¬
raret: si miscđiam sꝑaret ñ sibi desꝑatione col¬
lum ligaret Proinde cum dixisset cum iudica¬
tur exeat condempnatus. neabimminente
condempnatione putaretur se potuisse orõ¬

Expanded text:
bolus ergo stetit a dextris ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et pecuniam saluti suae, ut eum traderet, a quo debuit possideri, ne ab illo possideretur, cujus opera ipse Christus solvit, a quo «Intra in gaudium domini tui;» sed talis de quo dicitur, «Projicite illum in tenebras exteriores» . «Et oratautem quae non fit per Christum, non solum non potest delere peccatum, sed etiam ipsa fit in peccatum. Quando autem Judas ita orare potuerit, ut oratio ejus fieret in peccatum, quaeri potest. Credo, antequam Dominum traderet, et de illo tradendo jam cogitaret: non enim jam poterat orare per Christum. Nam posteaquam illum tradidit, eumque poenituit, si per Christum oraret, indulgentiam rogaret; si indulgentiam rogaret, spem haberet; si spem haberet, misericordiam speraret; si misericordiam speraret, non sibi desperatione collum ligaret. Proinde cum dixisset, «Cum judicatur, exeat condemnatus;» ne ab imminente condemnatione putaretur se potuisse orat
Abbreviated transcription (Latin):
rem. nͥ eum quem sequenti uersu indicat cũ
dicit et diabolus stet adextris eius: hoc itaq me¬
rut. iut supse habcai ddiabolũ. id÷ diabolo subdiꝰ
sit: qui xͦ esse subditꝰ noluit. Stet autẽ adextris es

Expanded text:
rem,» nisi eum quem sequenti versu indicat, cum rem,» nisi eum quem sequenti versu indicat, cum dicit, «Et diabolus stet a dextris ejus?» Hoc itaque meruit, ut super se habeat diabolum, id est, diabolo subditus sit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nec qͣsi malum ꝓmalo reddat. sibi blandiantur
iniusti. Audiamus ergo deinde qđ diuinꝰ ser¬
mo contexat: & inuerbis qͣsi mala optantis in¬
telligamus predicta ꝓpħantis. & dm̃ iusta re¬
tribuentẽ. subleuata in eius ȩternã legẽ mente
la deplurib fuerit: nunc deuno loquitur psalmꝰ.
Suꝑius autem dixerat locuti sunt aduersũ me
lingua dolosaͥ & sermonib odii circum dedert̃
me: et expugnauerunt me gratis: Proeo ut me
diligerent detrahebant mͥ: ego autem orabam.
t posuerunt aduersum me mala ꝓbonis: etodi¬
um ꝓdilectione mea. Omnia deplurib. Nunc
uero qͥd digni essent ꝓhis inquitatib suis. &
quid eis iudicio futurum eẽt p̃nuntians: con¬
stitue inquit suꝑ eum peccatorem: tanquam
intendens in eum qui se tradidit talib. deqͣlib
hic udam traditorẽ scđm scripturam actu¬
um apłorum supplicio debito p̾nuntiet pu¬
niendum: quidẽ constitue suꝑ eum peccato¬

Expanded text:
nec quasi malum pro malo reddat, sibi blandiantur nec quasi malum pro malo reddat, sibi blandiantur injusti. Audiamus ergo deinde quid divinus sermo contexat; et in verbis quasi mala optantis, intelligamus praedicta prophetantis; et Deum justa retribuentem, sublevata in ejus aeternam legem mente la de pluribus fuerit, nunc de uno loquitur Psalmus. Superius autem dixerat: «Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis: prodiligerent me, detrahebant mihi; ego autem orabam: et posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea.» Omnia de pluribus. Nunc vero quid digni essent pro his iniquitatibus suis, et quid eis divino judicio futurum esset praenuntians, «Constitue,» inquit, «super eum peccatorem:» tanquam intendens in eum qui se tradidit talibus, de qualibus hic Judam traditorem secundum scripturam Actuum Apostolorum supplicio debito praenuntiet puniendum ; quid est, «Constitue super eum peccato
Abbreviated transcription (Latin):
los suos subalas suas: & noliusti. Deinde que ꝓ
ipsa impietate recipiant: incipit ꝓpħare. Et eo
mͦ illa dic̃ tanquam ulciscendi cupiditate optet
uti fiant: cum dicantur futura certissima ueri¬
tate: et ꝑdĩiusticiam suꝑ tales digna uentura:
Quẽ modum futura p̃dicendi uelut speciẽ male
optandi. quidam ñ intelligentes. putant odi¬
um odio. & malo animo malum animum red¬
di: qm̃ reuera paucorum ẽ dinoscere qͦm᷑ place¬
at pena iniquoꝵ accusatori inimicicias ex saturare
cupienti: ⁊ ꝗͣ longe aliomͦ placeat iudici. recta uolun¬
tate peccata punienti. Ille qͥppe reddit malũ ꝓmalo:
iste autẽ ĩ cum undicat. ñ reddit malũ ꝓmalo. qm̃¬
iustũ reddit iniusto. Qd autẽ iustũ ẽ utiq bonũ:
Punit gͦ ñ delectatione aliene miseriȩ. qđ est ma¬
lum ꝓmalo: sed dilectione iusticiȩ qͦdẽ bonum
ꝓmalo Itaq nec lumini scripturarum calũp¬
nient᷑ ceci. opinantes qđ ds̃ peccata ñ puniat:

Expanded text:
sub alas suas et noluisti» . 7. Deinde quae pro ipsa impietate recipiant, incipit prophetare; et eo modo illa dicit, tanquam ulciscendi cupiditate optet ut fiant; cum dicantur futura certissima veritate, et per Dei justitiam super tales digne ventura. Quem modum futura praedicendi, velut specie male optandi, quidam non intelligentes, putant odium odio, et malo animo malum animum reddi: quoniam revera paucorum est dignoscere, quomodo placeat poena iniquorum accusatori inimicitias exsaturare cupienti, et quam longe alio modo placeat judici recta voluntate peccata punienti. Ille quippe reddit malum pro malo; iste autem etiam cum vindicat, non reddit malum pro mt injusto: quod autem justum est, utique bonum est. Punit ergo non delectatione alienae miseriae, quod est malum pro malo; sed dilectione justitiae, quod est bonum pro malo. Itaque nec lumini Scripturarum calumnientur caeci, opinantes quod Deus peccata non puniat;
Abbreviated transcription (Latin):
cessarium erat qđ sequitur: placuit dõ ꝑstulticiã
p̃dicationis saluos facere credentes: Si ꝑstulticiam
predicationis salui futuri erant credentes: eleg̃
ds̃ quedã mortalia: elegit homines mortales. &
morituros. Adhibita lingua mortali: e xhibuit
sonos mortales. Adhibita dispensatione mor¬
talium: adhibuit instrumenta mortaliũ: &
ineo factum ẽ tibi celum: ut inre mortali cogno¬
sceres uerbum immortale & fieres tu quoq eius¬
dem uerbi participatione immortalis uixit
moyses: & mortuus ẽ Ait enim illi ds̃. Ascende
inmontẽ: & morere: Mortuus ẽ iheremias: & tot pro¬
phete mortui sunt. & mortuoꝵ dict᷑a. quia non eoꝵ.
s ꝑ eos illius erant qͥ extendit celũ sic̃ pellẽ: manent
usq adposteritatem nrãm. fcce apłs solutus de hac

Expanded text:
cessarium erat quod sequitur, «Placuit» «Deo per stultitiam cessarium erat quod sequitur, «Placuit» «Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes» . Si per stultitiam praedicationis salvi futuri erant credentes, elegit Deus quaedam mortalia, elegit homines mortales et morituros; adhibita lingua mortali exhibuit sonos mortales, adhibita dispensatione mortalium adhibuit instrumenta mortalia, et in eo tibi factum est coelum, ut in re mortali cognosceres Verbum immortale, et fieres tu quoque ejusdem Verbim participatione immortalis. Vixit Moyses, et mortuus est: ait enim illi Deus, «Ascende in montem, et morere» . Mortuus est Jeremias, et tot Prophetae mortui sunt; et mortuorum dicta, quia non eorum, sed per eos illius erant, qui «extendit coelum, sicut pellem,» manent usque ad posteritatem nostram. Ecce Apostolus solutus de hac
Abbreviated transcription (Latin):
cit cęlum: Extendit cȩlum sicut pellem: quia
ꝑ qͦs nobis scriptura predicata est. mortales fue¬
runt: Illud qͥdẽ uerbũ dĩ semꝑ idẽ semꝑ incõmu¬
tabile atq indeficiẽs. Ecte inprincipio erat uerbũ
& uerbum erat apud dcum: et ds̃ erat uerbũ.
Nunquia eratꝰ & mͦ non est: & est: & semꝑerit¬
Sic ergo est uerbum di: ds̃ apua dm lege si po¬
tes Sed quid dicis quia sursũ est et ideo legere. ñ
potes: Ubiq est uerbum dĩ: ꝑtendit afine usq
adfinẽ fortiter: & attingit omnia ꝓpter suam
mundiciam: In hoc mundo erat: & mundus ꝑ
ipsum factus est Et cum uenit: hic erat. Ue¬
nit enim incarne: nunquam absens diuinitate:
Quare ergo legere ñ poteras: nisi quia in sapien¬
tia di noncognouit mundus ꝑsapientiã dm̃.
ibi constitutus insapientia dĩ : Omnia enĩ ibi:
& ipsa subtracta nulla sunt. Ibi constitutus: ñ
poteras cognoscere ꝑsapientiam dm. Frgo ne¬

Expanded text:
cit coelum, et «extendit coelum sicut pellem?» Quia cit coelum, et «extendit coelum sicut pellem?» Quia per quos nobis Scriptura praedicata est, mortales fuerunt. Illud quidem Verbum Dei semper idem, semper incommutabile atque indeficiens. Ecce, «In principio erats erat Verbum.» Numquid erat, et modo non est? Et est, et semper eritSi ergo est Verbum Dei Deus apud Deum, lege si potes. Sed quid dicis? quia sursum est, et ideo legere non potes? Ubique est Verbum Dei; pertendit a fine usque ad finem fortiter, et attingit omnia propter suam munditiam . «In hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est» : et cum venit, hic erat. Venit enim in carne, nunquam absens divinitate. Quare ergo legere non poteras? «Quia in sapientia Dei non congnovit mundus per sapientiam Deum,» ibi constitutus in sapientia Dei; omnia enim ibi, et, ipsa subtracta, nulla sunt; ibi constitutus non poteras cognoscere per sapientiam Deum: ergo ne
Abbreviated transcription (Latin):
sicut pellem: ut intelligamus cęlum scãm scrip¬
turam: Hanc auctoritatem primo ds̃ posuit in
eccłia sua. indecepit exequi cętera Posuit enim
celum: & extendit sicut pellem: Et non frustra
sicut pellem Primo istam famam predicantium
extendit sicut pellem Pellis mortalitatẽ signifi¬
cat Propterea & illi duo homines primi paren¬
tes nr̃i: auctores peccati humani generis: adã.
et eua: cum in paradiso contempto dĩ p̃cepto.
ad suggestionem suasionemq serpentis trans¬
gressi essent qđ usserat ds̃: facti mortales di¬
missi sunt deparadiso Ut autem significaret᷑
ipsa mortalitas eoꝵ. induti sunt tunicis pel¬
licus. Depellib enim tunicas factas acceꝑunt:
elles autem detrahi non solent: nisi animalib
mortuis Ergo pellium nomine: mortalitas illa
figurata est. Quid ergo hic Si diuina scriptu¬
ra significat᷑ pellis nomine: quomͦ ds̃ de pelle fe¬

Expanded text:
sicut pellem, ut intelligamus coelum sanctam Scripsicut pellem, ut intelligamus coelum sanctam Scripturam. Hanc auctoritatem primo posuit Deus in Ecclesia sua; inde coepit exsequi caetera: posuit enim coelum, et extendit sicut pellem, et non frustra sicut pellem. Primo istam famam praedicantium extendit sicut pellem: pellis mortalitatem significat: propterea et illi duo homines primi parentes nostri, auctores peccati generis humani, Adam et Eva, cum in paradiso, contempto Dei praecepto, ad suggestionem suasionemque serpentis transgressi essent quod jusserat Deus, facti mortales dimissi sunt de paradiso; ut autem significaretur ipsa mortalitas eorum, induti sunt tunicis pelliceis; de pellibus enim tunicas factas acceperunt : pelles autem detrahi non solent, nisi animalibus mortuis: ergo pellium nomine mortalitas illa figurata est. Quid ergo, hic si divina Scriptura significatur pellis nomine, quomodo Deus de pelle fe
Abbreviated transcription (Latin):
tuma opatione id facit: nehiuus modi labo¬
rem inłi oꝑibus infirmitas suspicaretur huma¬
na: attulit quandam facilitatem ꝓtua capaci¬
tate: ut sic quodammͦ incipias credere facile
oꝑantem dm̃ꝰ & non putare sic eum extendis¬
se celum. sicut tectum domus tuȩ sed quam
tibi facile est extendere unam pellem: tã illi¬
facile fuisse extendere cęlum: Mira facilitas.:
& tamen adhuc sp̃s tibi tarde loquitur Tibi
inquam adhuc tarde loquitur sp̃s: Nam nec
sic extendit ds̃ cęlum: sicut tu pellem Si enĩ
sic extendit: ecce ante te pellis uel rugosa uł
plicata ponit᷑. dic ut extendatur: Dicto tuo: extende
pellem. Non possum inquis Ergo et in extenden¬
da pelle multum longe es afacilitate dĩ. Ipse
enim dixit & facta sunt Dixit fiat firmamen¬
tum interaquam & aquam: et sic est factum
amen I ꝓpter facilitatem significandam:
re adclausum: inuenimus extendisse dm̃ celum

Expanded text:
turna operatione id facit; ne hujusmodi laboturna operatione id facit; ne hujusmodi laborem in Dei operibus infirmitas suspicaretur humana, attulit quamdam facilitatem pro tua capacitate, ut sic quodammodo incipias credere facile operantem Deum, et non putare sic eum extendisse coelum, sicut tu tectum domus tuae; sed quam tibi facile est extendere unam pellem, tam facile illi fuisse extendere tam magnum coelum. Mira facilitas, et tamen adhuc Spiritus tibi tardo loquitur. Tibi, inquam, adhuc tardo loquitur Spiritus. Nam nec sic extendit Deus coelum, sicut et tu pellem. Si enim sic extendit, ecce ante te pellis vel rugosa, vel plicata ponitur; dic ut extendatur, dicto tuo extende pellem. Non possum, inquis. Ergo et in extendenda pelle multum longe es a facilitate Dei. «Ipse» enim «dixit, et facta sunt» . Dixit, «Fiat firmamentum inter aquam et aquam; et sic factum est» . Tamen propter facilitatem significandam, re ad clausum, invenimus extendisse Deum coelum
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa est uestis eius. dequa iam diri: non habens
maculam neq rugam: lux uocatur. & hoc iã
dixi fiustis aliquando tenebre: nunc autẽ lux
indomino: Non ergo inuobis: Nam tenebre ĩuob̃.
lur autem in domino. Ergo circumamictus lu¬
cẽ: uelut uestimentum Extendens cȩlum
sicut pellem Quomͦ fecit hoc ut indueret se sic̃
uestimentum lucc̃. ȩccłiam: Eiumerare uult
figuratis quibusdã sacramentis. quomͦ lur fac¬
ta sit. eccłia quomͦ facta sit sine macła & ruga: qͦ¬
mͦ facta sit candida: dealbata: fulgens ĩuestitu spõ¬
si sui: inherens illi. Quomodofacta sit: audiamꝰ
Exr tendit celum. sicut pellem Et hoc quidẽ ui¬
deo Quis enim extendit hoc cȩlum qđ nr̃is¬
oculis carnalib intutmur: nisi ds̃: Et extendit
sicut pellem. adfacilitatem redigit: si adlute¬
ram accipias: Et enim cum uideris istam fabri¬
cam magnam: quia quisquis hominũ unã
uel paruam cameram extenderit magno mo¬
limine. magno labore & difficultate. ac diu¬

Expanded text:
Non habens maculam, neque rugam.» Lux vocatur; et hoc jam dixi: «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino.» Non ergo in vobis; nam tenebrae in vobis, lux autem in Domino. Ergo, «Circumamictus lucem, velut vestimentum. Extendit coelum sicut pellem.» Quomodo fecerit hoc, ut indueret se sicut vestimentum lucem Ecclesiam, enumerare vult figuratis quibusdam sacramentis: quomodo lux facta sit Ecclesia, quomodo facta sit sine macula et ruga, quomodo facta sit candida, dealbata, fulgens in vestitu sponsi sui inhaerens illi, quomodo facta sit, audiamus. «Extendit coelum sicut pellem.» Et hoc quidem video. Quis enim extendit hoc coelum, quod nostris carnalibus oculis intuemur, nisi Deus? Et, «Extendit sicut pellem,» ad facilitatem redegit, si ad litteram accipias. Etenim cum videris istam fabricam magnam, quia quisquis hominum unam vel parvam cameram extenderit, magno molimine, magno labore et difficultate ac diu
Abbreviated transcription (Latin):
casti. Ipse ergo bestiç. potant istas aq̃s ꝓtranse¬
cuntes: tamen nonmanentes. sed ptranseuntes.
Omnis enm doctrina que toto isto tempore.di¬
spensatur transit Inde dicit apłs: & scientia
clestruetur: & ꝓphetia euacuabitur. Quare
euacuabuntur ista: Exparte enim seius: ⁊

Expanded text:
casti. 3. Ipsae ergo bestiae potant istas aquas, pertransecasti. 3. Ipsae ergo bestiae potant istas aquas, pertranseuntes tamen: non manentes, sed pertranseuntes. Omnis enim doctrina quae toto isto tempore dispensatur, transit. Inde dicit Apostolus: «Et scientia destruetur, et prophetia evacuabitur.» Quare ista evacuabuntur? «Ex parte enim sci