comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ: scđm elem̃ta mundi.
Sed & oleũ fert in egẏptũ. siue
mercat᷑ egẏpti sapientiã & eccłia¬
sticis cupiens miscere dogmati¬
bus Oleum unctionis. qͦ ungebã¬
t᷑ ꝓpħȩ ac sacerdotes : qͦunge¬
bant᷑ ⁊ reges: hoc oleũ habent
& scĩ de quib dr̃ filii tuisicut
nouella oliuarũ incircuitu m̃se
tuȩ Et bona oliua in qua oleast̃
nr insertꝰ ẽ. Quãuis aũt conent᷑
heretici ueritatẽ miscere m̃datio.
oleũ aquis & ceteris hum̃tib ac
liquentib reb ñ potest copula-¬
ri: semꝑ ueritas supͣ ẽ. deorsũq
reses quȩ ñ habent ut diximus
oleũ ueritatis. possunt sibi mis¬
ceri. & de plurib unũ effici cor¬
pus S barũ holeũ qđ defert᷑ me
gẏptum. & de t̾ra scã ad pharaoĩs
regna descendit. detestat᷑ ꝓpħa
dicens. Oleũ aũt peccatoris:. ñ im¬
pinguet caput meũ. Iudiciũ gͦ¬

Expanded text:
hominum, secundum elementa mundi . hominum, secundum elementa mundi . Sed et oleum fert in Aegyptum, sive mercatur Aegypti sapientiam, Ecclesiasticis cupiens miscere dogmatibus oleum unctionis, quo ungebantur prophetae ac sacerdotes, quo ungebantur et reges. Hoc oleum habent et sancti, de quibus dicitur: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae . Et bona oliva in qua oleaster noster insertus est. Quamvis autem conentur haeretici veritati miscere mendacium, oleum aquis et caeteris humentibus atque liquentibus rebus non potest copulari. Semper veritas supra est, deorsumque reses, quae non habent, ut diximus, oleum veritatis, possunt sibi misceri, et de pluribus unum effici corpus. Sed harum oleum quod defertur in Aegyptum, et de terra sancta ad Pharaonis regna descendit, detestatur propheta, dicens: Oleum peccatoris non impinguet caput meum . Judicium
Abbreviated transcription (Latin):
muera egyptiis miserit. licet
qͥdã arbitrent᷑ qđ nequaꝗͣ in
egẏpto gygnitur. ⁊ p̃ciosissimũ
missũ e ad ephraĩ cuiꝰ t̾ra sama¬
ria olei fertilissima ẽ: Porro scđm
tropologiã om̃s heretici pessi-¬
mo demonũ spũ continent᷑: de qͦ
&e in apło scͥptũ ẽ. Aduersus spĩ¬
talia nequitiȩ incelestib. Et in¬
mundꝰ sp̃c cum exierit ab hoĩe.
⁊ requiẽ ñ inuenerit: septẽ alios
sp̃c nequiores sibi copulat. & pͥsti¬
nã reu̾tit᷑ domum. S pũ gͥ pessimo
florib ẽ. igerminantia cuncꝰta
disꝑdit. Totadie in ania uacua¬
q: sectat᷑. nec ꝓprio errore contẽtꝰ
ẽ. sed multos discipłos ĩmo comiteᷤ
suȩ uanitatis errorisq multipli¬
cat. Fedus qͦq facit cum assyriis.
quoꝵ pͥnceps ẽ sensus magnꝰ. ut
quecũq finxerit sapienter simu¬
iasse uideat᷑. ea sapientia destrui¬
clinandã dicens. Uidete neqͥs
uos dep̃det᷑ ꝑ philosophiã. & in¬
anẽ seductionẽ. scđm tͣdicionẽ

Expanded text:
 Licet quidam arbitrentur quod nequaquam in Aegypto oleum gignitur; sed pretiosissimum missum esse ab Ephraim, cujus terra Samaria olei fertilissima est. Porro secundum tropologiam omnes haeretici pessimo daemonum spiritu continentur, de quo et in Apostolo scriptum est: Adversus spiritualia nequitiae in coelestibus . Et immundus spiritus cum exierit ab homine, et requiem non invenerit, septem alios spiritus nequiores se sibi copulat, et ad pristinam revertitur domum . Spiritu igitur pessimo floribus est, et germinantia cuncta disperdit, tota die inania vacuaque sectatur, nec proprio errore contentus est, sed multos discipulos, immo comites suae vanitatis errorisque multiplicat. Foedus quoque facit cum Assyriis, quorum princeps est sensus magnus, ut quaecumque finxerit, sapienter simulasse videatur, ea sapientia quae destruiidete, ne quis vos depraedetur per philosophiam et inanem seductionem, secundum traditionem
Abbreviated transcription (Latin):
Qđq sequit᷑. sic fecit uob̃ bethel
a faciȩ maliciȩ nequiciarũ urãrũ.
ꝓpͥe hereticoꝵ principib coapta¬
tur qͥd eis fecerit bethel quam
ipsi uocant bethel. hoc ẽ domũ
dĩ & falsam ȩccłam. ut sit sensꝰ.

Expanded text:
 sequitur: Sicut fecit vobis, Bethel, a facie malitiae nequitiarum vestrarum, proprie haereticorum principibus coaptatur, quod eis fecerit Bethel quam ipsi vocant Bethel, hoc est, domum Dei, et falsam Ecclesiam; ut sit sensus:
Abbreviated transcription (Latin):
qui possit saluare nullus ẽ aliꝰ.
Ego qui conlitor om̃iũ sum. cogno¬
ui suie paui de indeserto. siue in
t̾ra in habitabili ubi rerũ õĩũ
penuria. ubi nulle aquȩ:. Dedi tͥ
manna de cȩlo:⁊aquarũ fontes
ꝓduxi de petra durissima. Qui
iuxta illud qđ alibi scͥptũ ẽ in¬
crassatꝰ ẽ. impinguatꝰ. dilatat᷑.
&e recalcitrauit dilectꝰ nc̃ qͦq co¬

Expanded text:
are, nullus est alius. Ego qui conditor omnium sum, cognovi, sive pavi te in deserto et in terra inhabitabili, ubi rerum omnium penuria, ubi nullae aquae: dedi tibi manna de coelo, et aquarum fontes produxi de petra durissima. Qui juxta illud, quod alibi scriptum est: Incrassatus est, impinguatus, dilatatus, et recalcitra
Abbreviated transcription (Latin):
popłm bona docere debuer̃. ĩmo¬
late homines: uitulos ad orantes.
Qđ quidẽ & inpsalmis dr̃ ĩmolaue-¬
runt filios suos ⁊ filias suas demo¬
niis. Peo qđ iuxta sy minachũ &
theodotionẽ uertimꝰ ad orantes:
tẽc. id est deosculantes. Qui enĩ
adorant solent deosculare̾ manũ
suã: qđ iob fecisse se negat dicens.
Si osculatꝰ sũ manũ meã appo¬
nens ori meo:⁊ hoc mͥ ad inqͥta¬
tem maximã reputet᷑. Sin au-¬
tẽ ut quidã uolunt demones lo¬

Expanded text:
populum bona docere debuerant: Immopopulum bona docere debuerant: Immolate homines, vitulos adorantes: quod quidem et in psalmis dicitur: Immolaverunt filios suos, et filias suas daemoniis . Pro eo quod juxta Symmachum et Theodotionem vertimus, adorantes; ς, id est deosculantes. Qui enim adorant, solent deosculari manum suam: quod Job fecisse se negat, dicens: Si osculatus sum manum meam apponens ori meo, et hoc mihi ad iniquitatem maximam reputetur . Sin autem ut quidam volunt, daemones lo
Abbreviated transcription (Latin):
tuli enĩ defecer᷑. Peo qd̾ .lxx. int᷑pͣtati
sunt ĩmolate hoĩes uituli enĩ defece¬
runt. Inos u̾timꝰ ñnolate hoĩes uitulos
adorantes. sy macꝰ int᷑pͣtatꝰ ÷. u̾nolate hoĩes
uitulos adorent: ut sit sensꝰ. Imolate ħ
e. sacͥficate ydolis. Ihuc usq distinctio:
sequit᷑ rationale anunal hoies: & ad¬
orent uitulos. muta animantia.
Loquente gͦ ephraĩ id̃ iheroboã
filio nabath de tribu ephraĩ.
horror inuasit isrł id÷ decẽ tri¬
bius. Pro horrore qͥđ hebraice dr̃
tremorẽ int̃p̃tati sunt. nescio qͥd
stificationes lxx transtuler̃. Et tan¬
tus israelẽ horror inuasit. ut de¬
& moreret᷑ ꝑdens eum qͥ dic̃ ego
sum uitar Anma enĩ quȩ pec ca-
uerit ipsa moriet᷑. Et ap ostolꝰ¬
ẽ. uiuens mortua ẽ. Et ñ solũ mor¬
tuus ẽ inbaal. s addidit peccata
peccatis ut ex argento qđ dñs de-¬
derat idola fabricaret᷑ oꝑa ma-¬
nuum hominũ: qͥb ipsi dicunt.
idest sacerdoces ⁊ principes qui

Expanded text:
LXX interpretati sunt, immolate homines, vituli enim defecerunt; et nos vertimus, immolate homines, vitulos adorantes, Symmachus interpretatus est, immolate, homines vitulos adorent; ut sit sensus: Immolate, hoc est, sacrificate idolis, et hucusque distinctio sequatur: rationale animal, homines, adorent vitulos, muta animantia. Loquente ergo Ephraim, id est, Jeroboam filio Nabath de tribu Ephraim, horror invasit Israel, id est, decem tribus. Pro horrore qui Hebraice dicitremorem interpretati sunt; nescio quid stificationes, LXX transtulerunt. Et tantus Israelem horror invasit, ut deet moreretur perdens eum qui dicit: Ego sum viApostoluest, vivens mortua est . Et non solum mortuus est in Baal, sed addidit peccata peccatis, ut ex argento quod Dominus dederat, idola fabricaretur, opera manuum hominum. Quibus ipsi dicunt, id est, sacerdotes et principes qui
Abbreviated transcription (Latin):
egyptũ ferebat. Lxx. Fphraĩ aũ pes
simꝰ sp̃c ꝑsecutꝰ ẽ estũ: totadie ua-¬
na ⁊ mnania multiplicauit. & de-¬
stam̃tũ cũ assiriis pepigit: & ole¬
um inegẏpto mercabat᷑. Sacra¬
narrat historia manaẽ regẽ isrł
pace facta cum assur. ab egypti¬
is auxiliũ postulasse: & pascere

Expanded text:
circumdat Deum in mendacio, sed s, prosecutus est aestum: tota die inania et vana multiplicavit, et testamentum cum Assyriis pepigit, et oleet sequitur aestum: tota die mendacinarrat hipace facta cum Assur, ab Aegyptiis auxilium postulasse. Hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
gͣdu se mouere ñ possint. tantꝰ pa¬
uor ẽ. tanta fortitudo. Itaq ⁊ dñs
cũ instar leonis rugierit untono¬
erit ac dedit uocẽ suã. cuncte a¬
ues et uniuersa uolatilia porres¬
cent: ubunt adindos id÷ ad domõ
suas. in quib dñs habitabit cũ eis.
Dicamꝰ ⁊ alit̃. Cum uerꝰ leo infremu¬
& om̃e dogia ꝑuersum ossuũ
aꝑire ñ poterit: quiq ante ab eo
capti fuerant. rugitu leonis solu¬
ti: & cõminatione t̃ribili sequẽt᷑
dñm dm̃ suũ. Cunc tuebt̃ filii
maris siue aquarũ. qͥ in amaritu¬
dine & falsis hereticoꝵ aquis fu
erant ꝓ creati. & assũptis pennis
uolabunt qͣsi aues exegẏpto. &
qͣsi columba de t̾ra assyrioꝵ. et
dicent. Quis dabit mͥ pennas sic̃
colũbe. et uolabo & requiescã: ut
qͥ apud hereticos laborauer̃. reqͥes¬
cant in ȩccła.⁊ habitent in domi¬
bus suis: de quib fuerant errore
seducti. Egiptũ. id: mesraĩ. tri¬
bulationẽ int̾p̃tari & angustias

Expanded text:
gradu se movere non possint: tantus pagradu se movere non possint: tantus pavor est et tanta formido. Itaque et Dominus cum instar leonis rugierit, et intonuerit, ac dederit vocem suam, cunctae aves et universa volatilia perhorrescent: et ibunt ad nidos, id est, ad domos suas in quibus Dominus habitabit cum eis. Dicamus et aliter: Cum verus leo infremuet omne dogma perversum os suum aperire non poterit: quique ante ab eo capti fuerant, rugitu leonis soluti et comminatione terribili, sequentur Dominum Deum suum. Tunc timebunt filii maris, sive aquarum, qui in amaritudine et salsis haereticorum aquiant procreati; et assumptis pennis, volabunt quasi aves ex Aegypto, et quasi columba de terra Assyriorum, et dicent: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam ? ut qui apud haereticos laboraverant, requiescant in Ecclesia, et habitent in domibus suis, de quibus fuerant errore seducti. Aegyptum, id est, MESRAIM   tribulationem interpretari, et angustiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa cominemorat. Dñs de sion
rugiet: de iherłm dabit uocem
suã. Reigiet aũt quando dicit.
sic̃ adama ponã te ut seboim. Cq
ille rugierit t̃c formidabt̃ filii ma¬
ris. siue aquarũ: ut lxx transtule-
Si legat᷑ maim aquas significat.
Si meiam de mare̾ intelligit᷑. Hec
hebrei ad aduentũ xp̃i refer̃ quẽ
spant ẽẽ uenturũ. Nos iam tͣnsacta
conuincim᷑: qr & de egypto. & de
assyriis. hoc ẽ ⁊ ab orientȩ & ab
occidentȩ. & ab aquilonȩ & ame¬
ridiȩ uener̾ & cotidie ueniunt qͥ
discumbant cũ abrahã ⁊isaac et
iacob fiłios aũt maris siue aqͦrũ.
eos possumꝰ appellare qͥ sagena
dñi comp̃hensi sunt: & abstracti
de mari huiꝰ scłi. Cumq capti fu¬
erint de morte in uicã collocabũ¬
tur indomib suis. quȩ horrea
uocat euͣgłm: in quib electa et
apaleis separata frum̃ca con-¬
aunt᷑. Natura leonũ eẽ dr̃ ut
cũ infremuerint ⁊ rugierint omĩa
ammantia contremescant. & firo

Expanded text:
n rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam . Rugiet autem quando dicit: sicut Adama, ponam te ut Seboim. Cumque ille rugierit, tunc formidabunt filii maris, sive aquarum, ut LXX transtuleruM: si legatur MAIM, aquas significat: si MEJAM, de mari intelligitur. Haec Hebraei ad adventum Christi referunt, quem sperant esse venturum. Nos jam transacta convincimus; quia et de Aegypto, et de Assyriis, hoc est, ab Oriente et Occidente, et ab Aquilone et a Meridie venerunt, et quotidie veniunt qui discumbant cum Abraham, Isaac et Jacob . Filios autem maris, sive aquarum, eos possumus appellare, qui sagena Domini comprehensi sunt, et abstracti de mari hujus saeculi . Cumque capti fuerint de morte ad vitam, collocabuntur in domibus suis: quae horrea vocat Evangelium , in quibus electa et a paleis separata frumenta conduntur. Natura leonum esse dicitur: ut cum infremuerint et rugierint, omnia animantia contremiscant, et fixo
Abbreviated transcription (Latin):
das aiit hoc ẽ uir eccłiasticꝰ ñsu¬
ꝑbit. ñ inflat᷑ tumore heretico.
s humiliat᷑ cum deo. & cũ scõꝵ
choro fidelis ẽ & robustꝰ. dũ edi¬
ficat domũ fuã suꝑ petr̃ã. quȩ
nulla tẽpestate quatiat᷑. Ixx
rint dm̃ inm̃datio: ⁊ impietate:
& tante clementiȩ sit ds̃. ut ñ
ab eis abscidat spem salucisis:
cognoscat illos: ⁊ paratꝰ sit uoca¬
nc̃ impietate ꝑuersus ẽ. Iuxta¬

Expanded text:
 hoc est, vir ecclesiasticus, non superbit, non inflatur tumore haeretico, sed humiliatur cum Deo, et cum sanctorum choro fidelis est et robustus: dum aedificat domum suam super petram, quae nulla tempestate quatiatur . LXX rint Deum in mendacio et in impietate, et tantae clementiae sit Deus ut non ab eis abscindat spem salutis; sed cognoscat illos, et paratus sit vocanunc impietate perversus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tauit frẽm suũ esau. Non utiq
fortitudine ꝓpͥa qui sentire ñ po¬
teratꝰ s miscdĩa dĩ qͥ cognoscit et
diligit eos qͦs p̃destinauit. Et ñ so¬
iũ inutero supplantauit frẽm su¬
um. s infortitudine qͦq directꝰ
ẽ cũ angło: qͣndo ad torrentẽ ia

Expanded text:
tavit fratrem suum Esau , non utique tavit fratrem suum Esau , non utique fortitudine propria, qui sentire non poterat; sed misericordia Dei, qui cognoscit et diligit eos, quos praedestinavit. 136 Et non solum in utero supplantavit fratrem suum; sed in fortitudine quoque directus e
Abbreviated transcription (Latin):
erit memoriale eiꝰ. Et tu indõ tu¬
O conuerteris miscđiã & iudiciũ
custodi: & ad ꝓpinqua dõ tuo
seꝑ̃. Ephraĩ semel pascente uen-¬
tos & sequente m̃daciũ. qͥ in tan-¬
tã uenit am̃tiã. ut int̾ duas gen¬
tes aduersarias dubiꝰ fluctuaret.
faciens pacẽ cũ assẏriis. & oleum
portans in egẏptũ. Nunc mͥ ome
iudiciũ ẽ cum iuda. & iusitatio
suꝑ iacob. Uisitationẽ aũt uocat
flagella atq supplicia: ut qͥ ephra-¬
im reddidit qđ merebat᷑. Iude qͦ¬
q: qͥ de iacob ortꝰ ẽ semine. reddat
uxta uias ⁊iuxta adinuentiones
suas: qͥ ñ tantum fortiito errore
deceptꝰ et humana concidit fra¬
gilitate: s inquisiuit & ad inue-¬
nit in quib peccaret &e rueret.
Exponit aũt quanta bona iu¬
das hoc ẽ. iacob acceꝑit. & in
pacre filius nominat᷑ ueterisq
recordat᷑ historie. ut de dĩ mise¬
ricordia erga iacob. & illiꝰ contra
dm̃ duricia cognoscat᷑: dum ad¬
huc ẽẽt in utero rebecoȩ supplan¬

Expanded text:
ejus, et tu in Deo tuo converteris, misericordiam et judicium custodi: et appropinqua Deo tuo semper. Ephraim semel pascente ventos, et sequente mendacium, qui in tantam venit amentiam, ut inter duas gentes adversarias dubius fluctuaret, faciens pacem cum Assyriis, et oleum portans in Aegyptum, nunc mihi omne judicium est cum Juda, et visitatio super Jacob. Visitationem autem vocat flagella atque supplicia, ut qui Ephraim reddidit, quod merebatur, Judae quoque, qui de Jacob ortus est semine, reddat juxta vias et juxta adinventiones suas, qui non tantum fortuito errore deceptus est, et humana concidit fragilitate; sed inquisivit et adinvenit in quibus peccaret et rueret. Exponit autem quanta bona Judas, hoc est, Jacob acceperit, et in patre filius nominatur, veterisque recordatur historiae, ut et Dei misericordia erga Jacob, et illius contra Dominum duritia cognoscatur. Dum adhuc esset in utero Rebeccae, supplan
Abbreviated transcription (Latin):
tib eis puluerem pedum suoꝵ.
sermo dirigit᷑. iustificata ẽ sodo.¬
ma ex te. Dat᷑ gͦ nob̃ suspicio qđ
sodoma ⁊gomorra pͥncipes fue¬
rint in peccato. ⁊ad ama ⁊ sebomi
earum exẽpla sectate sint. Eo qđ
potentes potent̾ torm̃ta patiant᷑
& seruus qͥ scit uoluntatẽ dni su¬
i &e ñ facit eã uapulet multis.
Unde & eccłiastici uiri si isdẽ qͥb
heretici scelerib continent᷑. neqͣ¬
quã adamȩ ⁊ seboim quȩ inferi¬
ores sunt. s sodome &e gomorre ꝗͣ
maioꝵ criminũ ẽẽ dicunt᷑: cru

Expanded text:
tibus eis pulverem pedum suorumsermo dirigitur: Justificata est Sodoma ex te . Datur ergo nobis suspicio, quod Sodoma et Gomorrha principes fuerint in peccato, et Adama et Seboim earum exempla sectatae sint, quod potentes potenter tormenta patiantur : et servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit eam, vapulet multis . Unde et Ecclesiastici viri, si iisdem quibus haeretici sceleribus continentur, nequaquam Adamae et Seboim, quae inferiores sunt; sed Sodomae et Gomorrhae, quae majorum crimin
Abbreviated transcription (Latin):
meaq iusticia ẽ. saluare correptos.
P ossumꝰ ⁊ alit̾ dicere. quia pͥmꝰ cham
parricida extruxit ciuitatẽ. in
nomine filii sui enoch. In huiꝰde¬
modi urbẽ dñs ñ ingredit᷑. quę
ex scelere. ac sanguine. a patricidi
fabricata ẽ. Sin aũt noluerimꝰ le¬
gere qͦmͦ dabo te ephraĩ. ꝓtegãte
isrł: sic intelligendũ ẽ. Quid tͥ fa¬
ciam : ñ ꝓtectione dignus es qui
tanta fecisti. Notandum quoq qdđ
ma ⁊ gomorra. Legimꝰ enĩ in isaa
Audite iegẽ dĩ pͥncipes sodomoꝵ:
adtendite uerbum dñ popłs

Expanded text:
are correctos. Possumus et aliter dicere: quia primus Cain parricida exstruxit civitatem in nomine filii sui Enoch, in hujuscemodi urbem Dominus non ingreditur, quae ex scelere et sanguine et parricidio fabricata est. Sin autem voluerimus legere, quomodo dabo te, Ephraim, protegam te, Israel? Sic intelligendum est: Quid tibi faciam? num protectione dignus es, qui tanta fecisti? Notandum quoque quoma et Gomorrha. Legimus enim in Isaia: Audite legem Dei, 130 principes Sodomorum: attendite
Abbreviated transcription (Latin):
cet. Non faciam inquit infurore
meo. ñ disꝑdam ephraĩ. Quantũ
inquit inme ẽ. quantũ ego cu¬
pio sierrorẽ ueritate correxerit.
sime magis amauerit quã pͥnci¬
pes hereseos. ds̃ eñ ego sũ ⁊ñ ho¬
mo. lapsis manũ porrigã: erran¬¬
tes ad salutẽ uocabo. Et quia sc̃s
sum ꝓpt̾e̾a ñ ingrediar ciuitatẽ:
conciliabula & urbes hereticoꝵ.
Foras exeuntes de urbib suis liben¬
t̃ recipio: in ciuitates eoꝵ ñ ingre¬
diar. Hoc qđ dixi ñ ingrediar ci¬
uitatem. ⁊ iuxta lxx sequit᷑ pꝰ dñm
ambulabo. quidã sic int̾p̃ctati st̃:
ut dicerent dño popłm respon¬
aisser & eẽ sensum. Quia conuersũ
nr̃a fecisti nobis. s unitaris clem̃¬
polliceris te sc̃m atq clem̃tẽ. in
nr̃i medio uersaturũ: iocirco ⁊
ego maloꝵ hominũ ñ ingrediar
ciuitatẽ: nec ero de numero peo¬
meũ. Hebrei aũt exꝑsona dĩ ita
edisser̾. Non te derelinquã. ñ ibo
ad aliã gentẽ: nec ingrediar alte¬

Expanded text:
cet. Non faciam inquit in furore meo, non disperdam Ephraim, quantum, inquit, in me est, quantum ego cupio, si errorem veritate correxerit, si me magis amaverit quam principes haereseos. Deus enim ego sum, et non homo: lapsis manum porrigam, errantes ad salutem vocabo; et quia sanctus sum, propterea non ingrediar civitatum conciliabula et urbes haereticorum: foras exeuntes de urbibter recipio: in civitates eorum non ingrediar. Hoc quod dixit, non ingrediar civitatem, et juxta LXX sequitur: post Dominum ambulabo, quidam sic interpretati sunt, ut dicerent Domino populum respondisse, et esse sensum: Quia conversum  peccata nostra fecisti nobis; sed imitaris clemepolliceris te sanctum et clementem in nostri medio versaturum; idcirco et ego malorum hominum non ingrediar civitatem: nec ero de numero pecmeum. Hebraei autem ex persona Dei ita edisserunt. 131 Non te derelinquam: non ibo ad aliam gentem: nec ingrediar alte
Abbreviated transcription (Latin):
ma:igomorra. adama:⁊ seboĩ. &
bale qđ ẽ segor. Et syro sermone
zoara dr̃. Ponam itaq ⁊ uertã te
in solitudinẽ. ⁊ delebo usq ad cine¬
res ac fauillas: sic̃ deleui ad ama
& seboim. Cumq durã ĩmo crude¬
lem sententiã ꝓtulisset. rursũ pa-¬
rentis affectu miscđia iuncit᷑: et
austeritatẽ iudicis. pietate miti-¬
gat patrẽ. Dicit enim. Conuersũ:
in me cor meum: parit̃ conturba¬
ta ẽ penitudo mea. Statĩ ut locu-¬
tus sũ. me ephraim ⁊ isrł sic̃ adama
seboĩq posit᷑um. mea cõmota st̃ ui¬
scera: Penituit me meũ quondã
popłm delere ꝑpecuo. Id circo
ñ faciã scđm furorem iracundię
meȩ. nec de mea clem̃tia cõmuta¬
bor: ut disꝑdam ephraĩ. Non enĩ
ꝑcutio ut disꝑdã in ꝑpetuũ. s ut
em̃dẽ. Crud elitas mea penitentiȩ̨¬
& pietatis occasio ẽ. Ds̃ enim ego
sum: iñ homo. Homo ad hoc pu¬
nit ut ꝑdat: Ds̃ ad hoc corripit

Expanded text:
ma et Gomorrha, Adama, et Seboim et ma et Gomorrha, Adama, et Seboim et Bale, quae est Segor, et Syro sermone Zoara dicitur. Ponam itaque et vertam te in solitudinem, et delebo usque ad cineres ac favillas, sicut delevi Adama et Seboim. Cumque duram, immo crudelem sententiam protulisset, rursum parentis affectu misericordia vincitur, et austeritatem judicii pietate mitigat patris. Dicit enim: Conversum est in me cor meum: pariter conturbata est poenitudo mea. Statim ut locutus sum, me Ephraim et Israel sicut Adama Seboimque positurum, mea commota sunt viscera. Poenituit me meum quondam populum delere in perpetuum: idcirco non faciam secundum furorem iracundiae meae, nec de mea clementia commutabor, ut disperdam Ephraim: non enim percutio ut perdam in perpetuum; sed ut emendem. Crudelitas mea poenitentiae et pietatis occasio est: Deus enim ego sum, et non homo. Homo ad hoc punit ut perdat, Deus ad hoc corripit
Abbreviated transcription (Latin):
tudo mea. Non faciam uixca
irã furoris mĩ. ñ derelinquã ut
mus ꝓtegam te isrł. in hebraico scͥp¬
tum ẽ. amaoõ e nech qđ aquila
tnͣstulit. eysecoccoee id ẽ scuco te
curcumdabo. Qđ cum in bonã par¬
tẽ putaremꝰ intelligi: ⁊ significare
ꝓcectionẽ exeditione sẏmachi c̃tͣ¬
riꝰ nobis sensus subicit᷑ dicentis.
translatione quoq theodotionis
bo ce. ⁊ auferam te ortaon. hoc
ẽ scutum quo te ante ꝓtexeram.
Et hic sensus magis conuenit dño.
cõminance. Qđ gͥ dicit hoc est
qm noluer̃ conuerti. ⁊ assur factꝰ
ẽ rex eoꝵ. Deuorabit gladiꝰ &
urbes. & principes. & popłm. &
imponet᷑ eis iugum qđ ñ auferet᷑
ab eis. Et uidebat᷑ dura senten¬
tia nequaꝗͣ eis locũ penitentiȩ
derelinquens. Nc̃ ds̃ parentis
ad isrł ioquit᷑ affectu. Quid t̃
nudabo Quid tͥ faciam qua te
arte corripiã. qͦ potero sanare
medicamine: Sic̃ ad ama ⁊ seb oĩ
ponã te. quȩ duȩ sunt quinq
urbium. sic̾ in genesi legimꝰ. sodo¬

Expanded text:
tudo mea. Non faciam juxta iram furoris mei. Non derelinquam ut mus: protegam te, Israel? in Hebraico scriptum est AMAGGENACH   quod Aquila transtulicircumdabo te. Quod cum in bonam partem putaremus intelligi, et significare protectionem, ex editione Symmachi contrarius nobis sensus subjicitur, dicentis, translatione quoque Theodotionis bo te, et auferam a te ὅπλον, hoc est, scutum, quo te ante protexeram: et hic sensus magis convenit Domino comminanti. Quod igitur dicit, hoc est: quoniam noluerunt converti, et Assur factus est rex eorum, devorabit gladius et urbes et 129 principes et populum, et imponetur eis jugum, quod non auferetur ab eis: et quia videbatur dura sententia, nequaquam eis locum poenitentiae derelinquens, nunc Deus parentis ad Israel loquitur affectu: Quid tibnudabo? quid tibi faciam? qua te arte corripiam? quo potero sanare medicamine? Sicut Adama et Seboim ponam te, quae duae sunt quinque urbium, sicut in Genesi legimus: Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
ccaueris aimitare ꝓpħam dicen¬
tẽ. Laboraui ingemitu meo. laua¬
bo ꝑ singłas noctes lectũ meũr la¬
crimis meis stracũ meũ rigabo.
Nec hoc dixisse sufficiat: s dĩ serua
mandata. Fac in alios miscđiam: ut
&e ipse misccđiã consequaris. Iudi-¬
ciũ ueri iudica: ut in quo iudica¬
ueris. iudicet᷑ de te. Et sꝑa indeo
tuo sẽꝑ. siue ad ꝓpinqua dõ tuo
iugit̃: ut om̃i tempore inuirtute

Expanded text:
dicentem: Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo . Nec hoc dixisse sufficiat, sed Dei serva mandata, fac in alios misericordiam, ut et ipse misericordiam consequaris. Judicium verum judica, ut in quo judicaveris, judicetur de te. Et spera in Deo tuo semper, sive appropinqua Deo tuo jugiter, ut omni te
Abbreviated transcription (Latin):
ciat de ore polluto: tẽ respicit ad
eum dicente sibi filio uerberato.
Respice in me ⁊ miserere mei. Et it¬
um. Respice ce exaudi me dñe ds̃
m̃s. Cumq eos respexerit p̃uale-¬
bit. siue ꝓde̾it eis id÷ suꝑabit adũ¬
sarios. Et de fugituis seruis faciet:
siue dabit eis uerum & dulcem cibũ.
qͥ pͥus hereticoꝵ m̃datia. & cybos
amarissimos deuorabant.Non re¬
uercetur in t̾ram egẏpti:⁊ assur ip

Expanded text:
iat de ore polluto: tunc respicit ad iat de ore polluto: tunc respicit ad eum, dicente sibi filio verberato: Respice in me, et miserere mei . Et iterum: Respice et exaudi me, Domine Deus meus . Cumque eo respexerit, praevalebit, sive proderit eis, id est, superabit adversarios, et de fugitivis servos faciet. Sive dabit eis verum et dulcem cibum, qui prius haereticorum mendacia et cibos amarissimos devorabant. Non revertetur in terram Aegypti, et Assur ip
Abbreviated transcription (Latin):
tendimus libri magnitudinẽ. It
ĩmolantib baalim quȩ de suo cor¬
de finxer̾.⁊ me uocante fugiert̃
bat aũt testimoniis scͥpturarũ.
& disputatione magistroꝵ eccłȩ.
ut legatos ꝑ patientiã suis brachi¬
is contineret. ñ intelligentes qđ
patientia dĩ salutis eoꝵ ẽẽt occasio.
Unde incorreptione hominũ uide¬
ucet magistroꝵ qͥ eos deceꝑant. con¬
tracti ꝑfidie frigore extendi calo¬
rẽ fidei: et qͣsi repugnantes. uin-¬
culis mee dilectionis adstrinxi:
Et quia non sua spon¬
te currebant. s uincti fumb tͦhe¬
bantur: Paululũ maxillas eoꝵ a-
lapis uerberaui ñ pumens. sed
corrigens ⁊ em̃dans. Iudex lace-¬
rat carnes . torquet funiculis. Fla¬
gellis atq ignib cruciat. Qui
s quasi homo max illas manu ꝑcu¬
tiens. ꝑeutit aũt ds̃ filios ab erran¬
tes: cõminatione penarũ: euangłica
lectionei&e testimoniis ꝓpħarum.
Cũq sic ꝑcusserit inmaxilla ut he¬
reticum panẽ atq doctrinã excu-¬

Expanded text:
tendamus libri magnitudinem. Illis immolantibus Baalim quae de suo corde finxerunt, et me vocante, fugientibus bam autem testimoniis Scripturarum, et disputatione magistrorum Ecclesiae, ut ligatos per patientiam suis brachiis contineret, non intelligentes quod patientia Dei salutis eorum esset occasio. Unde in corruptione hominum, videlicet magistrorum, qui eos deceperant contractos perfidiae frigore, extendi calorem fidei, et quasi repugnantes vinculis meae dilectionis astrinxi. Et quia non sua sponte currebant, sed vincti funibus trahebantur, paululum maxillas eorum alapis verberavi, non puniens; sed corrigens et emendans. Judex lacerat carnes, torquet funiculis, flagellis atque ignibus cruciat. Qui ed quasi homo maxillas manu percutiens. Percutit autem Deus filios aberrantes comminatione poenarum, Evangelica lectione, et testimoniis prophetarum. Cumque sic percusserit in maxilla, ut haereticorum panem atque doctrinam excut
Abbreviated transcription (Latin):
ex egipto. qͥ diligit᷑. qͥ eo tẽpore pꝰ
errorẽ idolatriȩ qͣsi infans ⁊ par¬
uulus ẽ uocatꝰ. s ꝑfecte refertur
ad xp̃m. Nam ⁊ isaac intypo
xp̃i fuit. qđ fut᷑ę mortis ligna sibi
uxorem. Inlia quȩ maior erat. ce¬
citatem intelligimꝰ sinagoge. in ra¬
chel pulchritudinẽ eccłȩ. Et ta¬
m̃ qͣ ex parte typi fuer̃ dĩ salua-¬
toris. ñ onũa quȩ fecisse narrantur.
typꝰ. sed hẏstoriȩ uericas appellã-¬
da ẽ. Hec breuit̃ ut in cõm̃tariis
diximꝰ : nc̃ ad reliqua curramꝰ. Et
ego quasi nutriciꝰ ephraĩ. porca¬
Ibam eos in brachiis meis& nesci¬
er̃ qđ curarẽ eos. Infuniculis

Expanded text:
ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvulus est vocatus: sed perfecte refertur ad Christum. Nam et Isaac in typo Christi fuit quod futurae mortis ligna sibi uxorem . In Lia quae major erat, caecitatem intelligimus Synagogae, in Rachel pulchritudinem Ecclesiae: et tamen qui ex parte typi fuerunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, typus, sed historiae veritas appellanda est. Haec breviter ut in Commentariis diximus: nunc ad reliqua recurramus. Et ego quasi nutritius Ephraim, portabam eos in brachiis meis, et nescie
Abbreviated transcription (Latin):
tauer̃ qđ imponerẽ iugũ super
max illãs eoꝵ: duplicit̃ accipit᷑
aut abstuli ab eis iugum
cunctarũ ꝑ circuitũ na¬
tionum. aut legẽ meã
qͦsi gͣuissimum iugi pondus
arbitrati sc̃. ⁊ dedi ei escã manna
indeserto qͦ uesceret᷑. Hoc ẽ enĩ
re. Aut̃. In tantũ dilexi eos ⁊ tam
clemens pastor fui: ut morbidã o¬
uẽ humeris meis ipse portarẽ: Ip
siuͦ ignorauer̃ qđ mea illos pas¬
sione curarẽ. Et qr amator sum oĩ¬
um hominũ traherẽ eos ad cre¬
dendum in uinculis caritatis:
Iuxta illud qđ in euangłio scͥptỹ¬
ẽ. Nemo uenit adme. nͥ pat̾ qui
misit me traxerit eũ. & arbitrati
sunt uigum meũ leue ẽẽ gͣuissimũ:
Et declinaui ad eos deserens regna
cȩloꝵ: ut cum eis uersarer adsũp¬
ta forma hominis: siue dedi ei
sum corporis mei. ipse & cib conui-¬
ua.Transeamꝰ ad intelligentiã sp̃i-¬

Expanded text:
taverunt quod imponerem jugum super maxillam eorum, dupliciter accipitur: aut abstuli ab eis jugum cunctarum per circuitum nationum: aut Legem meam quasi gravissimum jugi pondus arbitrati sunt. Et dedi eis escam manna in deserto , quo vescerentur, hoc est enim, re. Aliter: Intantum dilexi eos, et tam clemens pastor fui, ut morbidam ovem humeris meis ipse portarem : ipsi vero ignoraverunt quod mea illos passione curarem: et qui amator sum omnium hominum, traherem eos ad credendum in vinculis charitatis, juxta illud quod in Evangelio scriptme, nisi Pater qui misit me traxerit eum . Et arbitrati sunt jugum meum leve, esse gravissimum: et declinavi ad eos deserens regna coelorum, ut cum eis vescerer, assumpta forma hominis, sive dedi eis esum Corporis mei: ipse et cibus et conviva. Transeamus ad intelligentiam spiri
Abbreviated transcription (Latin):
tib credidant illuderet Cui nos
breuit respondebimꝰ: pͥmũ ma-¬
theũ euangłm hebreis utteris
edidisse: qđ ñ poterant legere
nͥ hi qͥ ex hebreis erant. Ergo ñ ꝓ¬
pterea fecit: ut illuderet ethnicis.
S in aũt hebreis illudere uoluit:
aut stultꝰ aut imꝑitꝰ fuit. Stultꝰ:
si aꝑtum finxit m̃datiũ. Imperitꝰ:
si ñ intellexit de quo hec diceren¬
tur. Stulticiã ipsum uolum̃ ex¬
cusat: qđ prudent̃ ordinateq
cõpositũ. ẽ. Imꝑitũ ñ possumꝰ di-¬
cere: quẽ exaliis testimoniis scͥp¬
turarũ scientiã legis habuisse cog¬
noscimꝰ. Suꝑ ẽ. ut illud dicamꝰ qđ
ea quȩ Tytrikoc p̃cedunt. in aliis
iuxta ueritatẽ & adimpletionẽ re
b montib syna ce sẏon &e insa-¬
ra ⁊ inagar. fecisse cognoscimꝰ. Ne
q enim ñ ẽ sẏna mons. &e ñ ẽ sy¬
testam̃ta. Sic gͥ hoc qđ scͥptũ est
paruulus isrł ce dilexi eũ. ⁊ ex
egẏpco uocaui filium meũ. dr̃¬

Expanded text:
tibus crediderant, illuderet. Cui nos tibus crediderant, illuderet. Cui nos breviter respondebimus: Primum Matthaeum Evangelium Hebraeis litteris edidisse, quod non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illudere voluit, aut stultus, aut imperitus fuit: stultus, si apertum finxit mendacium: imperitus, si non intellexit, de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum volumen excusat, quod prudenter ordinateque compositum est: imperitum non possumus dicere, quem ex aliis testimoniis Scripturarum scientiam Legis habuisse cognoscimus. Superest ut illud dicamus quod ea quae τυπικῶς praecedunt in aliis, juxta veritatem et adibus montibus Sina et Sion, et in Sara et Agar fecisse cognovimus. 124 Neque enim non est Sina mons, et non est SiTestamenta . Sic igitur hoc quod scriptum est: Parvulus Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum, d
Abbreviated transcription (Latin):
uł heresi archã intelligimꝰ. qͦs
ininfancia quando credidert̃
is inquit ducib sint uocati. recesse¬
runt a faciȩ eoꝵ: iadorauer̃ beel¬
fegor: hoc ẽ siuis uitiis & libidmi
seruier̃. & postea ĩmolabant baa¬
lim:isimula chris quȩ sibi finxe¬
rant. Singłi enim hereticoꝵ hñt
deos suos: & qđ cumq simulauerĩt
qͣsi sculptile colunt. atq conflatile.¬
Sypto uocaui filios eiꝰ qđ inhebͣi
co ñ habetꝰ. Nulliq dubiũ ẽ ma-¬
theũ de hoc loco sumpsisse testimo¬
mũ. iuxta hebraicã ueritatẽ. Ergo
qui detrabunt nr̃ȩ translationi.
dent scͥpturã de qua euangłista ħ
testimoniũ sũpserit. & intptatꝰ sit
ĩ dñm saluatorẽ: quando de egyp¬
to reductus ẽ in t̾rã isrł. Q cũ
inuenire nequiuerint desinant ru-¬
gare frontẽ. adducere suꝑ ciliũ:
crispare nares: digitis concrepa-¬
re. Hunc locum in septimo uolu
litͥ ut simplicitati eoꝵ qui de gen¬

Expanded text:
vel haeresiarcham intelligimus, quos vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt is, inquit, ducibus sint vocati, recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphegor, hoc est, suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quae sibi confinxerant. Singuli enim haereticorum habent deos suos, et quodcumque simulaverint, quasi sculptile colunt  Al. ponuntgypto voco non habetur: nullique dubium est, Matthaeum de hoc loco sumpsisse testimonium juxta Hebraicam veritatem. Ergo qui detrahunt nostrae translationi, dent Scripturam, de qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Domino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium, crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum in septimo volumlit, ut simplicitati eorum, qui de gen
Abbreviated transcription (Latin):
terẽ seruũ meũ moy sen ⁊ ex egy¬
pto uocaret filium meũ. De quo
dixi in alio loco. filiꝰ m̃s pͥmoge
rie qđ uocauerit quidẽ eosper
moysen ⁊ aaron. qͥ uocauer eosut
egrederent᷑ de egypto: Ipsi uͦ uoca¬
ti ab eis recesser̃ a facie
eoꝵ uertentes eis t̃ga:
& m̃tis duriciã gesto
corporis indicantes:
Nec eis sufficit uocantes con¬
tẽpnere. nͥ ĩmolarent baal. Iscu¬
ipcilib ^ siue simulacris adolerent
incensum: Adorasse eos baal Pri-¬
mum sub achab rege  legimꝰ. qui
sydonii regis filiam hiezabel du¬
xit uxorẽ : ibabilomũ ac pheni¬
cis idolũ transtulit insamariam.
oͦ distantia peccata temporib uno
sermone conungit: qͦmͦ pͥmũ uo¬
cati sint de egẏpto:⁊ appellati fi-¬
iii.deinde in solitudine recesse¬
rint adeo. beelfegor magis colentes
quã dm̃:.⁊ postea in t̾ra scã baalĩ
& astaroth & ceteris idolis serui¬
erit. Transire hereticos instar
diluculi. & regem eoꝵ diabolũ.

Expanded text:
terem servum meum Moysen, et ex Aegyterem servum meum Moysen, et ex Aegypto vocarem filium meum, de quo dixi in alio loco: Filius primogenitriae, quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocantes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et postea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris idolis servierint. Et transire haereticos instar diluculi, et regem eorum diabolum,
Abbreviated transcription (Latin):
xx ailexit eũ. iex egypto uocaui
filiũ meũ. Uocauer̃ eos sic abier̃ a fa¬
ciȩ eoꝵ. baalim immolabant.⁊ si
Umulacris sacrificabant.Lxx. Ma.
gẏpto uocaui filioᷤ eiꝰ. Sic̃ uoca¬
ui eos ita abier̃ afaciȩ mea: ipsi ba¬
alim ĩmolabant. ⁊ scultilib ado.¬
lebant incensum. Diuersis figu¬
ris: eundem explicat sensũ qui
supͣ dixerat transire fecit sama¬
ria regem suum qͣsi spumã suꝑ
faciẽ aquȩ. eo qđ spuma ⁊ bulle
in aquarum sũmitatib natantes
celerit dissoluant᷑: nc̃ eandẽ rem
sub alia ponit similitudine. Sic̃
enĩ ortꝰ aurore ⁊ diluculũ: ⁊ pͥn¬
cipiũ diei. qđ appellat᷑ mane
int̾ noctis solisq uiciniã tͣnͣsit
celerit̾: ita ut fimatur no᷑  ⁊ cla¬
rescat dies. sic rex istł id. decem
tribuũ uelocit̾ tͣnsiet: exponitq
beneficia: quȩ in ipsum concule¬
rit ds̃.Dum inqͥt eẽt puer. ⁊ par-¬
uulus. & captus in egỹpdo tene¬
ret᷑. in tantum eum dilexi ut mit.¬

Expanded text:
to vocavi filium meum: vocaverunt eos: sic abierunt a facie eorum: Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant. LXX: Mangypto vocavi 122 filios suos. Sicut vocavi eos, ita abierunt a facie mea ipsi: Baalim immolabant, et sculptilibus adolebant. Diversis figuris eumdem explicat sensum. Qui supra dixerat: Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae; eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus natantes celeriter dissolvantur: nunc eamdem rem sub alia ponit similitudine. Sicut enim ortus aurorae et diluculum et principium diei, quod appellatur mane, inter noctis solisque viciniam transit celeriter; ita ut finiatur nox et clarescat dies: sic rex Israel, id est, decem tribuum velociter transiet. Exponitque beneficia quae in ipsum contulerit Deus. Dum, inquit, esset puer et parvulus, et captus in Aegypto teneretur, intantum eum dilexi, ut mit
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ m̃daciroĩa quȩ falsa sunt
deceptis popłis p̃dicantes: ut ñ
querant panem uerũ qͥ de celo de¬
scendit. s panẽ m̃datii qͥ suffo¬
cat ⁊ intficit deuorantes. Quia
ne fortium tuoꝵ consurget tumu¬
itus inpopło tuo:⁊ om̃s munitiones
tuȩ uastabuncursic̃ uastatꝰ ẽ salma¬
na domo eiꝰ qͥ iudicauit baal in
die p̃lii matre suꝑ filiis allisa: sic
fecit uobis bethel. a facie maliciȩ.
sperasti in currib tuis. in multi¬
tudine fortitudinis tuȩ. consur¬
get ꝑdicio in popło tuo: ⁊omĩa
murata tua habe̾bt̃. sic̃ prince¬
pes salmana de domo iheroboal
in dieb belli. matrẽ suꝑ filiis al¬
user̃: sic faciam uobis domꝰ ifrł.
a faciȩ maliciarum urãrũ. Ideo
comedȩcis frugem indatii.⁊ in

Expanded text:
fructum mendacii: omnia quae falsa sunt fructum mendacii: omnia quae falsa sunt deceptis populis praedicantes, ut non quaerant panem verum, qui de coelo descendit: sed panem mendacii, qui suffocat et interficit devorantes.ne fortium tuorum consurget tumultus in populo tuo et omnes munitiones tuae vastabuntur sicut vastatus est Salman a domo eius qui iudicavit Baal in die proelii matre super filios adlisa sic fecit vobis Bethel a facie malitiae sperasti in curribus tuis, in multitudine fortitudinis tuae, consurget perditio in populo tuo, et omnia murata tua abibunt; sicut principes Salmana de domo Jerobaal in diebus belli, matrem super filios alliserunt, sic faciam vobis, domus Israel, a facie malitiarum 120 vestrarum. Ideo comedistis fr
Abbreviated transcription (Latin):
cebit nos iusticiã me hec iuben
te:⁊ uolente deletis noualib fru¬
ctus iusticiȩ ac miscđiȩ acciꝑere.
arauer̃ impiecatẽ qua eger̃ ĩpie
contra dnm: relinquentes creatorẽ
⁊ colentes idola᷑ imessuer̃ iniqui¬
tatẽ. de malo semine malas fruges
recipientes. de quib fecer̾ ñ solũ
panẽ sub emericium. s fraudulendõ
atq m̃dacẽ: qͥ uana spe deceꝑit co¬
medentẽ. Istiꝰ modi sunt heretici qͥ
arant sermone composito. ⁊ ꝓtegt̃
uł tacent impietatẽ: ne ĩpietas ẽẽ
uideat᷑. sed credat᷑ pietas. Unde qr
dixer̃ incorde suo ñ ẽ ds̃. corrupti
sunt & abominabiles factist̾.te mes¬
suer̾ siue uindemiauer̃ iniquica¬
tes. Quomͦ enĩ radix omĩũ malo¬
rũ ẽ. auaricia. sic peccatoꝵ scele¬
rũq cunctoꝵ radix ẽ impietas. qͣ
qͥ arauerit siue semiauerit metet
iniquitates. Qui gͥ arauer̃ ĩpieta¬
tẽ. ⁊ messuer̃ iniquitates. comeder̃

Expanded text:
cebit nos justitiacebit nos justitia volente de laetis novalibus fructus justitiae ac misericordiae accipere, araverunt mpietatem, qua egerunt impie contra Dominum, relinquentes Creatorem, et colentes idola, et messuerunt iniquitatem, de malo semine malas fruges recipientes, de quibus fecerunt non solum panem subcinericium, sed fraudulentum atque mendacem, qui vana spe deciperet comedentem. Istiusmodi sunt haeretici, qui arant sermone composito, et protegunt vel tacent impietatem: ne impietas esse videatur, sed credatur pietas. Unde quia dixerunt in corde suo, non est Deus , corrupti sunt et abominabiles facti sunt, et messuerunt, sive vindemiaverunt iniquitates. Quomodo enim radix omnium malorum est avaritia : sic peccatorum scelerumque cunctorum radix est impietas, quam qui araverit, sive seminaverit, metet iniquitates. Qui igitur araverunt impietatem, et messuerunt iniquitates, comederunt
Abbreviated transcription (Latin):
ant: a quib ñ discunt iusticiã s
iniquitatẽ. Arastis iniquitatẽ: nm¬
pietatẽ messuistis: comedistis fru¬
gẽ m̃datii.Lxx. Quid reticetis
miastis: comedistis fructum ĩda¬
cẽ. Cogor contra uoluntatẽ meã
sepiꝰ de hebreȩ linguę ꝓprietati-¬
b disputare. Neq emm rechoꝵ
more sententias repetimꝰ. uerba
construimus. & audientes uł le¬
gentes in laudes nrãs declamati-¬
onib suscitamꝰ. s quȩ obscura st̃
maxime alienȩ linguȩ. homini¬
bus explanare nitimur. Supra
ubi nos int̃p̃tati sumꝰ arabit iu¬
ticetis. simili errore quo supͣ silen¬
tiũ ꝓ ararione int̾p̃cantes. Est au
ut arante iuda ⁊ confringente sul¬
cos. iacob tereret areã. ⁊ solis t̾rȩ fer¬
ret calorẽ. Monuiq eos ut semina¬
rẽt iniusticia. & meterent in mi¬
scđia. & facerent sibi noualia. tẽ¬
pusq requirendi dñm illud ẽẽ
cognoscerent: quo uenturꝰ ẽ. qͥ do¬

Expanded text:
ant, a quibus non discunt justitiam, sed ant, a quibus non discunt justitiam, sed iniquitatem. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis: comedistis frugem mendacii. LXX: Quid reticetis miastis: comedistis fructum mendacem. Cogor contra voluntatem meam saepius de Hebraeae linguae proprietatibus disputare: neque enim rhetorum more sententias repetimus, verba construimus, et audientes vel legentes in laudes nostras declamationibus suscitamus: sed quae obscura sunt, maxime alienae linguae hominibus explanare nitimur. Supra ubi nos interpretati sumus, arabit Juticetis: simili errore quo supra, silentium pro aratione interpretantes. Est autut, arante Juda, et confringente sulcos, Jacob tereret aream, et solis ferret calorem. Monuique eos ut seminarent in justitia, et meterent in misericordia, et facerent sibi novalia: tempusque requirendi Dominum illud esse 119 cognoscerent, quo venturus est qui do
Abbreviated transcription (Latin):
uindemiate infructũ uitȩMa¬
gisq semini conuenit messio quã
uindemi e. Fructus aũt uite ipse
posuimus innouate uob̾ nouale.
iui uerter̃ illuminate uobis lu¬
men scientiȩ. ut ex oꝑib atq man¬
datis legis noticiã habere merea¬
mur. Iurta illud qđ in quodã li¬
bro legimꝰ: desidasti sapientiã. ser¬
ua mandata: & dns dabit eã tͥ.
Qͥ enĩ manclata in oꝑa uerterit:
seminat in iusticiã. & metit fru¬
ctus uitȩ. Unde & alibi legimus.
Mandatũ dñi lucidum illuminans
ocłos. Et ysaias ad dñm dicit.
Lux p̃cepta tua suꝑ t̾rã. Et in alio
ioo. Amandatis tiuis incellexiz his
quoq qui ab accła seꝑati sunt. et
falsum sibi xp̃ianoꝵ nom̃ assumt:
p̃cipit᷑ ut agant penitentiã. iu-
trũq recipiant testamentũ. In
uet̾i iusticiã seminent. in nouo
metant sibi miscđiam: ⁊ illumi¬
nent sibi lum̃ scientiȩ. siue inno¬
uent sibi noualia: & requirent
dñm qͥ docere eos potest ueram
iusticiã. falsosq magistros destru¬

Expanded text:
vindemiate fructum vitae: magisque semini convenit messio, quam vindemia: fructus autem vitae ipse posuimus, innovate vobis novale, illi verterunt, illuminate vobis lumen scientiae, ut ex operibus atque mandatis Legis notitiam habere mereamur, juxta illud quod in quodam libro legimus: Desiderasti sapientiam: serva mandata, et Dominus dabit eam tibi . Qui enim mandata in opera verterit, seminat in justitia, et metet ex ea fructus vitae. Unde et alibi legimus: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Et Isaias ad Dominum dicit: Lux praecepta tua super terram. Et in alio loco: A mandatis tuis intellexi . His quoque, qui ab Ecclesia separati sunt, et falsum sibi Christianorum nomen assumunt, praecipitur ut agant poenitentiam, et utrumque recipiant Testamentum: in Veteri justitiam seminent, in Novo metant misericordiam: et illuminent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, et requirant Dominum, qui docere eos potest veram justitiam, falsosque magistros destru
Abbreviated transcription (Latin):
roborasti: ideo consurget tumultꝰ
clamorẽq ⁊ sonitũ & om̃s muniti-¬
ones tuȩ. siue quȩ murata sunt ua-¬
stabuntur. Non enim destimomis
scripturarũ s arte dialectica et
argum̃tis philoso phoꝵ munita
sunt.atq constructa. Sic̃ uastatꝰ
est quondã salmanꝰ ã gedeon ma-¬
tre suꝑ filiis int̾fecta. Cuiꝰ histo¬
rie ⁊ octogesimꝰ scds psalmꝰ me-¬
inut. ubi int̾ ceteros duces ma-¬
dianͤ iam salman cõmemorat di-¬
cens. Fac eis dñe haut dubium
quit pͥncipes eoꝵ sic̃ oreb ⁊ zeb. &
zebeȩ. & salmana: om̃s pͥncipes eo¬
rũ qͥ dixer̃. hereditate possideamꝰ

Expanded text:
roborasti: ideo consurget tumultus roborasti: ideo consurget tumultus clamoremque et sonitum. Et omnes munitiones tuae, sive quae murata sunt, vastabuntur non enim testimoniis Scripturarum, sed arte dialectica, et argumentis philosophorum munita sunt atque constructa sicut vastatus est quondam Salmana a Gedeone, matre super filiis interfecta. Cujus historiae et octogesimus secundus psalmus meminit: ubi inter caeteros duces Madian etiam Salmana fuisse commemorat, dicens: Fac eis, Domine, haud dubium quit, principes eorum sicut Oreb et Zeb, et Sebee, et Salmana, omnes principes eorum qui dixerant: haereditate poss
Abbreviated transcription (Latin):
principẽ madian. Quaniã absq
ubis fecit gladius tuus multas ma¬
tres: ac sic sine filiis erit int̾ muli¬
eres mat̾ tua. Sic̃ gͥ uastatꝰ ẽ sal¬
manꝰ ab iherobaal. quẽ male qͥdã
arbitrantur iheroboã filiũ nabath
qͥ decem tribub p̃fuit. ⁊ uastatꝰ est
ut in hebraico legit᷑ ãb arbel. id ip¬
sum significante qđ ⁊ iherobdal.
s breuiori diseretioriq sermone.
sic fe̾cit uobis oisrł a faciȩ malici¬
arum ur̃arũ betheł: in qua uitulũ
aureũ posiustis. ⁊ estis uenerati egip¬
tios deos ꝓ bethel qđ inc̾p̃tat᷑ do¬
simus ut cumq de confragosis lo¬
cis: nc̃ in altum uela tendentes.
allegorie pelagꝰ transeamꝰ. Quiaꝯ
fisus es o isrł ephraĩ inuiis. siue in
currib tuis. de quib scriptũ est.
hi incurrib ⁊bi inęquis. nos autẽ
in nomine dni dĩ nr̃i magnifica¬
bimꝰ. & confisus ẽs in multitudine
fortium tuoꝵ. qͦs tͥ falsa scientia

Expanded text:
principem Madian: Quomodo absque principem Madian: Quomodo absque liberis fecit gladius tuus multas matres, ita sine filiis erit inter mulieres mater tua . Sicut igitur vastatus est Salmana ab Jerobaal, quem male quidam arbitrantur Jeroboam filium Nabath, qui decem tribubus praefuit, et vastatus est, ut in Hebraeo continetur, ab ARBEL  , id ipsum significante, quod et Jerobaal, sed breviori disertiorique sermone: sic fecit vobis, o Israel, a facie malitiarum vestrarum Bethel, in qua vitulum aureum posuistis, et estis venerati Aegyptios deos. Pro Bethel, quod interpretatur dosimus utcumque de confragosis locis: nunc in altum vela tendentes, allegoriae pelagus transeamus. Quia confisus es, o Ephraim, in viis, sive, in curribus tuis, de quibus scriptum est: Hi in curribus et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur : et confisus es in multitudine fortium tuorum, quos tibi falsa scientia
Abbreviated transcription (Latin):
uana decepit. Quia confisus eso
ephraĩ inuiis idolatriȩ tuȩ beȩ
sunt enim uie tuȩ. & in multitudi¬
ne fortiũ tuoꝵ ñ indeo habens spẽ:
s in exercitꝰ robore: ltaq consur¬
gec tumultꝰ in popło tuo quod
clamantib om̃s munitiones tuȩ
uastabunt᷑ ⁊ ea quȩ munita ar¬
bitrabaris ⁊tuta. patebunt hosti¬
b. ⁊ sic uastabunt᷑. qͦmͦ uastatꝰ est
atq contritꝰ salmana princeps ma¬
dianitarũ qͥ int̾fectus ẽ ad omo
iherobaal. Haut dubiũ qͥn gede¬
onẽ significet. qͥ ex eo qd destru¬
xit fanũ baal. lucũq succidit.⁊
ille se uindicare ñ potuit. cogno¬
mentũ ierobaal sortitꝰ ẽndẽ ulci¬
scat᷑ se baal. Ut quomͦ salmana int̾¬
fecit filios corã matrib . ipsis quo¬
q matrib deinceps int̾fectis: sic
& filii cui o ephraĩ ce p̃sente int̾¬
ficient᷑. qui et ipse trucidandus es.
Querimꝰ ubi scͥptum ẽ. qđ salmana
matrẽ suꝑ filiis occidit. Legimꝰ in
iudicũ libro. loquente gedeon ad

Expanded text:
confisus es, o Ephraim, in viis idololatriae tuae: hae sunt enim viae tuae, et in multitudine fortium tuorum, non in Deo habens spem, sed in exercitus robore. Itaque consurget tumultus in populo tuo, quodclamantibus, omnes munitiones tuae vastabuntur, et ea quae munita arbitrabaris et tuta, patebunt hostibus, et sic vastabuntur, quomodo vastatus est atque contritus Salmana princeps Madianitarum, qui interfectus est a domo Jerobaal . Haud dubium quin Gedeonem significet, qui ex eo quod destruxit fanum Baal, lucumque succidit, et ille se vindicare non potuit, cognomentum Jerobaal sortitus est, id est, ulciscatur se Baal; ut quomodo Salmana interfecit filios coram matribus suis, ipsis quoque matribus deinceps interfectis: sic et filii tui, o Ephraim, te praesente intficientur, qui et ipse trucidandus es. Quaerimus, ubi scriptum sit, quod Salmana matrem super filiis occiderit: legimus in Judicum libro loquente Gedeone ad