comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim caritas ur̃a ut dicã qđ dñs sugge¬
rit Accepit legem popłs iuidȩoꝵ istã in
decalogo: &e non obseruauit: Et quicũq
obtenperabant. timore obtemperabant
pęne: non amore iusticiȩ: Portabant
psalterium : non cantabant: Cantici enĩ
uoluptas timenti onusest Idõ uetus homo
aut non facit aut timore facit: Non a-¬
more sc̃ĩtatis. non dilectione castitatis.¬
non temperantia caritatis sed timore:
Uetus enĩ homo est: & uetus homo canti¬
Ut aut̃ cantet canticum nouũ : sit nouus
homo: Quomodo aut̃ possit. ẽẽ. norus
homo : audi non me sed apłm dicentem:
Exiute uos ueterẽ hominẽ. & induite
nouũ Et ne quis putaret cũ dixit. exui¬
te uos ueterem hominẽ. & induite nouũ
aliquid ponendũ esse &e aliquid accipien¬
dum. cũ de mutando p̃ciperet dĩ homi¬
ne : subiecit ce ait. Quappt̃ deponentes
mendaciũ : loquimini ueritatẽ: hoc est qđ
ait: Exiuite ueterẽ hominẽ &e induite no-¬
uum: hoc dixit. mutate mores Sđłm di¬

Expanded text:
enim Charitas vestra, ut dicam quod Dominus suggerit. Accepit Legem populus Judaeorum istam in decalogo: non observavit. Et quicumque obtemperabant, timore obtemperabant poenae, non amore justitiae: portabant psalterium, non cantabant. Cantanti enim voluptas est, timenti onus est. Ideo vetus homo aut non facit, aut timore facit; non amore sanctitatis, non delectatione castitatis, temperantiae, charitatis, sed timore. Vetus enim homo est; et vetus homo cantiUt autem cantet canticum novum, sit novus homo. Quomodo autem possit esse novus homo, audi, non me, sed Apostolum dicentem, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum. Et ne quis putaret, cum dixit, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum; aliquid deponendum esse et aliquid accipiendum, cum de mutando praeciperet homine, subjecit et ait, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem hominem, et induite novum: hoc dixit, Mutate mores. Saeculum di
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s & non dedistis mͥ manducare Egere
uoluit ꝓpt̾ te: ut haberes ubi seminares
terrena quȩ dedit. & meteres uitã ȩt̃nã:
Nolite pigriesse: & male securi Mores em̃¬
dite: peccata redimite Et cũ hȩc feceri¬
tis: dõ gras agite a quo accepistis bene
uiuere: Et sic ei gr̃ãs agite : ut non insulte¬
tis his qui ñdũ beneuiuunt sed eos ipsos
morib ur̃is hortemini Hȩc faciendo habe¬
tis ꝑfectã quantũ in hac uita potest uis¬
ticiã. conuersantes in honis oꝑib in orati¬
onibus. in ieiuni is. in elemosinis ꝓpt̃ minu¬
ta peccata. &e abstinendo uos ab illis magnis
peccatis concordatis cũ aduersario. & se¬
curi dicitis in oratione. di mitte nob de
betis qđ cotidie dimit tatis: Sic ãbulando
securi in uia. ñ timebitis latrocinia diaboli:
ppsa miscđiȩ oꝑa cessabt̃. qr nulla ibierit indigentia
miseroe. Erit ergo illud sabbatũ sibbatoꝵ: quod hie
desideramꝰ ut ibi inueniamus:¬

Expanded text:
 non dedistis mihi manducare . Egere voluit propter te, ut haberes ubi seminares terrena quae dedit, et meteres vitam aeternam. Nolite pigri esse et male securi. Mores emendate, peccata redimite. Et cum haec feceritis, Deo gratias agite, a quo accepistis bene vivere. Et sic ei gratias agite, ut non insultetis his qui nondum bene vivunt; sed eos ipsos moribus vestris hortemini. Haec faciendo, habetis perfectam, quantum in hac vita potest, justitiam. Conversantes in bonis operibus, in orationibus, in jejuniis, in eleemosynis propter minuta peccata, et abstinendo vos ab illis magnis peccatis, concordatis cum adversario: et securi dicitis in oratione, Dimitte nobis debetis quod quotidie dimittatis. Sic ambulando securi in via non timebitis latrocinia diaboli: ipsa misericordiae opera cessabunt, quia nulla ibi erit indigentia miserorum. Erit ergo illic sabbatum sabbatorum; ut quod hic desideramus, ibi inveniamus
Abbreviated transcription (Latin):
tabulas decdit: In quib duabus tabu¬
lis lapideis. conscripta erant decem p̃cep¬
ta legis. qđ est psalteriũ decem corda¬
rũ : tria in una tabula ad dm̃ ꝑtinentia:
Septẽ in altera tabula ad ꝓximum In
altera ergo tabula primũ est honora
patrem tuũ && matrem tuã: scđm non
mechaberis Tercium non occides Quar¬
tũ. non furaberis:. Quintũ. non falsum
testimoniũ dices Sextũ non concupis¬
ces uxorem ꝓumi tui Septimũ. non
concupisces rem ꝓximi tui Hȩc

Expanded text:
tabulas dedit, in quibus duabus tabutabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis — quod et psalterium decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabula ad proximum.. in altera ergo tabula primum est: honora patrem tuum et matrem tuam; secundum: non moechaberis; tertium: non occides; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces uxorem proximi tui; septimum: non concupisc
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione dĩ & dilectione ꝓximi Ad
duo itaq p̃cepta id est ad dilectonẽ
dĩ &e ꝓximi : ꝑtinet decalogus: Ad pri-¬
mũ p̃ceptũ tres corde ꝑtinent: quia
ds̃ trmitas est: Ad alterũ uero p̃cep
tũ id est ad dilectionẽ ꝓximi: septem
cordȩ quomodo uiuatur int̾ homines:
Nam ipse numerus septenariꝰ tamquã
septẽ cordarũ incipit ab honore paren¬
tum Honora patrẽ tuũ ce matrẽ tuã:
Ad parentes enim suos homo primũ aꝑit
oculos: & hec uita ab eoꝵ amicicia sumit
exordiũ: Quisquis aut̃ suis parentib
non defert honorem quib parere po-¬
terit: Honora patrẽ tuũ & matrẽ
tuã Et dicit apłs Honora patrem
primũ: Quomodo primũ quando
quartũ mandatũ est. nisi quia in sẽpte¬
nario numero est primũ : Ad dilecti¬
onẽ ꝓximi : primum est in altera tabu¬
la Ham idõ duȩ tabulȩ legis datȩ sud̃:
Ds enim famulo suo morsi in monte duas

Expanded text:
dilectione dei et dilectione proximi; ad dilectione dei et dilectione proximi; ad duo itaque praecepta, id est ad dilectionem dei et proximi, pertinet decalogus. ad primum praeceptum tres chordae pertinent, quia deus trinitas. ad alterum praeceptum uero, id est ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo uiuatur inter hNam ipse numerus septenarius, tanquam septem chordarum, incipit ab honore parentum: Honora patrem tuum et matrem tuam . Ad parentes enim suos homo aperit oculos, et haec vita ab eorum amicitia sumit exordium. Quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parere poterit? Honora patrem tuum et matrem tuam; et dicit apostolus: honora patrem primum. quomodo primum, quando quartum mandatum est, nisi quia in septenario numero est primum ? ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. nam ideo duae tabulae legis datae sunt. deus enim famulo suo Mosi in monte duas
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur requieuit ds̃: ut intelligas
etiam te post bona requieturũ. & sine
fine requieturum: Nam om̃a superio¬
ra quȩ dicta sunt: id est dies suꝑiores
habent uesperam: Septimus iste dies
non habet uesperam: ubi ds scĩficauit
requiem: Dicitur. ubi factum est mane
inciperet ipse dies: non dictũ est factũ
est uesꝑe ut finiretur dies. sed dictũ ÷
factum est mane ut fieret dies sine fi¬
ne: Sic incipit ergo requies nr̃a quasi
mane : sed non finitur quia in ȩternũ
uiuemus: Ad hanc spem quicquid faci-¬
mus si facimꝰ : sabbatũ obseruamꝰ. Ipsa
tercia corda huiꝰ decalogi. id ÷ psalterii
dm̃ tuũ ex toto corde tuo. etꝰ ex tota
m̃te tua. & de ꝓximo nr̃o nichil diceret᷑.
non eẽt decacordũ sed tricordũ Quia
uero addidit dñs & diliges ꝓximũ tuũ
sicut te ipsũ. & contexuit dicens in
his duobus p̃ceptis tota lex perdet
&e ꝓpħȩ : tota lex in duob p̃ceptis . ẽ.

Expanded text:
dicitur, Requievit Deus, intelligas dicitur, Requievit Deus, intelligas etiam te post bona opera requieturum, et sine fine requieturum. Nam omnia superiora quae dicta sunt, id est, dies superiores habent vesperam: septimus iste dies non habet vesperam, ubi Deus sanctificavit requiem. Dicitur ibi, Factum est mane, ut inciperet ipse dies. Non dictum est, Factum est vespere, ut finiretur dies: sed dictum est, Factum est mane, ut fieret sine fine dies. Sic incipit ergo requies nostra, quasi mane: sed non finitur, quia in aeternum vivemus. Ad hanc spem quidquid facimus si facimus, sabbatum observamus. Ipsa est tertia chorda hujus decalogi, id est, psalterii Deum tuum ex toto corde tuo, et ex totamente tua, et de proximo nostro nihil diceretur, non esset decachordum, sed trichordum. Quia vero addidit Dominus, Et diliges proximum tuum tanquam te ipsum; et contexuit dicens, In his duobus praeceptis tota Lex pendetEBII. Tota lex in duobus praeceptis est,
Abbreviated transcription (Latin):
debet a nobis accipi inuanũ. ut pute
titur: inde modo pignꝰ accepimus. Sic
enĩ dicit apł̃s: Quidedit nobis pignꝰ sp̃m:
Sipignꝰ accepimꝰ ut incipiamus in dño &edõ
nr̃o esse tranquilli. ut simus in dõ nr̃o
mites. simus in dõ patientes: erimꝰ etiã
in illo unde pignꝰ accep imꝰ in ȩternũ
quieti: Qđ erit sabbatum sabbatorum.
ꝓpt̾ ipsam requiẽ ꝑtinentẽ ad donũ
sp̃s scĩ Terciũ itaq p̃ceptũ de sabbato
qđ diximus qđ carnalit̾ uidȩi celebrant:
nos sp̃italit agnoscamus Nam quia sp̃s
sc̃sdicitur: ꝓpt̾ea septimũ diẽ scĩficauit
ds̃. quando fecit om̃a oꝑa sua sicut in
genesi scriptũ legimus: Non ibi habes
nominatam scĩficationẽ : nisi illo die
ubi dicitur Requieuit ds̃ ab oꝑib suis:
Non enĩ fatigatus erat ds̃: ut diceretur.
requieuit ds̃ ab oꝑib suis Sed in illo
uerbo tibi laboranti requiẽ ꝓmi sit
ut qui fecit om̃a bona ualde Et sic

Expanded text:
debet a nobis accipi in vanum, ut putemdebet a nobis accipi in vanum, ut putemtitur. Inde modo pignus accepimus. Sic enim dicit Apostolus: Qui dedit nobis pignus Spiritum . Si pignus accepimus, ut incipiamus in Domino et in Deo nostro tranquilli esse, ut simus in Deo nostro mites, simus in Deo patientes; erimus etiam in illo unde pignus accepimus, in aeternum quieti; quod erit sabbatum sabbatorum, propter ipsam requiem pertinentem ad donum Spiritus sancti. Tertium itaque praeceptum de sabbato, quod diximus, quod carnaliter Judaei celebrant, nos spiritualiter agnoscamus. Nam quia Spiritus sanctus dicitur, propterea septimum diem sanctificavit Deus, quando fecit omnia opera sua, sicut in Genesi scriptum legimus. Non ibi habes nominatam sanctificationem, nisi illo die ubi dicitur, Requievit Deus ab operibus suis. Non enim fatigatus erat Deus, ut diceretur, Requievit Deus ab operibus suis : sed in illo verbo tibi laboranti requiem promisit; ut quia fecit omnia bona valde, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
ille dicit qui neminẽ timet. ce ꝑ quẽ
fit in nomine ipsius. & in gła miscđiȩ¬
ipsius. ut &e nos neminẽ timeamꝰ om̃s
audiuimꝰ. om̃s faciamꝰ. om̃s cũ nr̃o
aduersario concordemꝰ: Ptato me cy-¬
tharedũ esse Quid uobis possim ampliꝰ
canere: Ecce psalteriũ fero: decẽ cor-¬
das habet Hoc uos paulo ante cantas.¬
tis: antequã inciperem loqui : Chorus
meus uos fuistis Nonne uos paulo an-¬
te cantastis: ds canticũ nouũ cantabo
tibi in psalterio decẽ cordarũ psallam
tibi : Ipsas decẽ cordas modo ꝑcutio
Qua re amara est uox psalterii dĩ: Psallã
tibi in psalterio decem cordarũ: Non
uob hoc canto qđ uos non faciatis: De¬
calogus enĩ legis decẽ p̃cepta habet:
Quȩ decẽ p̃cepta sic sunt distribrta:
ut tria ꝑtineant ad dm̃. sẽptẽ ꝑtine¬
ant ad homines: Tria ad dm̃ quȩ iam
dixi. unꝰ est ds̃ nr̃. & nullam similitu¬
dinẽ debemus facere: & non fornica

Expanded text:
ille dicit, qui neminem timet, et per quem ille dicit, qui neminem timet, et per quem fit in nomine ipsius et in gloria miseipsius, ut et nos neminem timeamus; omnes audivimus, omnes faciamus, omnes cum nostro adversario concordemus. 6. Putate me citharoedum esse; quid vobis possum amplius canere? Ecce psalterium fero, decem chordas habet: hoc vos paulo ante cantastis, antequam inciperem loqui; chorus meus vos fuistis. CAPUT V. Nonne vos paulo ante cantastis, Deus, canticum novum cantabo tibi, in psalterio decem chordarum psallam tibi ? Ipsas decem chordas modo percutio. Quare amara est vox psalterii Dei? Psallam tibi in psalterio decem chordarum. Non vobis hoc canto, quod vos non faciatis. Decalogus enim Legis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad homines. Tria ad Deum, quae jam dixi: Unus est Deus noster, ei nullam similitudinem debemus facere, et non fornicar
Abbreviated transcription (Latin):
quia iã uenimꝰ non ea diceremꝰ: Nu-
dius terciano die memini me dixisse
scĩtati ur̃ȩ: quasi crtharedi essẽmꝰ.
aut huiꝰ modi aliquid populariter
exhibentes. ꝓ studiis nugacitatis ur̃e
quȩ iã quȩ sumꝰ ut relmquatis. tenu¬
issetis nos. ut daremꝰ uob̾ diem. & quisq
ꝓ modulo suo conferret nobis merce¬
dem Quare ambularemus delectati
uanis canticis. nulli rei ꝓfuturis. ad
tempꝰ dulcib in posterũ amaris: Talib
ce enĩ turpitudinib cantionũ animi
humani illecti eneruantur. & decidunt
a uirtute: defluentes inturpitudinẽ:
Et ꝓpter ipsas turpitudines postea senti¬
unt dolores: & cũ magna a maritudine
digerunt. qđ cũ dulcedine temporali
biberunt Meliꝰ ergo nos amara uob can-¬
tamꝰ ad tempus quȩ postea dulcescant
in uobis: nec mercedẽ aliquã exigimus.
nisi ut faciatis quȩ dicimus immo nõ
faciatis si nos dicimꝰ. Si autẽ om̃ib

Expanded text:
quia jam venimus, non ea diceremus. 5. quia jam venimus, non ea diceremus. 5. Nudiustertiano die memini me dixisse Sanctitati vestrae, quia si citharoedi essemus, aut hujusmodi aliquid populariter exhibentes pro studiis nugacitatis vestrae, quae jam quaesumus ut relinquatis, tenuissetis nos, ut daremus vobis diem, et quisque pro modulo suo conferret nobis mercedem. Quare ambularemus delectati vanis canticis nulli rei profuturis, ad tempus dulcibus, in posterum amaris? Talibus etenim turpitudinibus cantionum animi humani illecti enervantur, et decidunt a virtute, defluentes in turpitudinem; et propter ipsas turpitudines postea sentiunt dolores, et cum magna amaritudine digerunt quod cum dulcedine temporali biberunt. Melius ergo nos amara vobis cantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem aliquam exigimus, nisi ut faciatis quae dicimus: imo non faciatis, si nos dicimus: si autem omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
non fallis eũ cuiꝰ sumꝰ. non fallis
eũ qui nos emit Hȩc atq huiꝰ modi
audiens ille quȩ non solet: dũ non
uult in se fieri sanus. in me fit insinꝰ:
Irascitur: maledicit. fortassis etiã dicat:
Quomodo factum est ut huc ille ue¬
niret: aut uxor mea ipso die in ȩccłam
ꝓcederet: & hoc credo: qđ in cogitati¬
one sua dicat Nã libere erũpere in
uocem non audet: nec ante solã uxo¬
rẽ suã Fortassis enĩ si eruperit & hoc
dixerit: potest illa respondere e di-¬
cere: Quare maledicis cui paulo ante
adclamabas: Certe conuiges sumus
Cũ lingua tua discordas Mlerũ concor
luntates ur̃as attendimus Nam &
medicus si uoluntatẽ ȩgri attendat:
numquam illũ curat: Q uod non est
faciendũ non fiat Qđ ꝓhibet ds̃: nõ
fiat: Qui deo credit: ab ipso audit
qđ dicimus: Certe meliꝰ erat quibus¬
dam nolentibus corrigi ut uel huc ñ
ueniremus. si ista dicturi eramus: uel

Expanded text:
non fallis eum cujus sumus, non fallis non fallis eum cujus sumus, non fallis eum qui nos emit. Haec atque hujusmodi audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit insanus, irascitur, maledicit; fortassis etiam dicat, Quomodo factum est ut huc ille veniret, aut uxor mea ipso die in ecclesiam procederet? Et hoc credo quod in cogitatione sua dicat: nam libere erumpere in vocem non audet, nec ante solam uxorem suam. Fortassis enim si eruperit, et hoc dixerit, potest illa respondere, et dicere: Quare maledicis, cui paulo ante acclamabas? Certe conjuges sumus: cum lingua tua discordas, mecum concordiluntates vestras attendimus: nam et medicus si voluntatem aegri attendat, nunquam illum curat. Quod non est faciendum, non fiat: quod prohibet Deus, non fiat. Qui Deo credit, ab ipso audit quod dicimus. Certe melius erat quibusdam nolentibus corrigi, ut vel huc non veniremus, si ista dicturi eramus; vel
Abbreviated transcription (Latin):
nec̃ iam audent conqueri de uiris
sius Ita inuadunt om̃a: Consuetu.
do ꝓlege obseruatur : ut iam et¬
&e mulierib forte ꝑsua sũ sit: licere
hoc uiris non licere mulierib: So¬
lent enĩ audire ad ductas esse mu¬
lieres ad forũ: quȩ forte cum ser¬
uis inuentȩ sunt: Adductũ iurum
in forũ quia inuentus est cũ ancilla
sua nũꝗ audier̃: cũ sit par pecca¬
tum: In peccato pari innocentiorẽ
facit uideri uirũ. non diuina ue¬
ritas sed humana peruersitas Et
si forte hodie acriorẽ quisquã pas-¬
sus fuerit ipcorẽ suam. & liberiꝰ mur¬
murantẽ cui iam uidebatur quia
licebat uiro. & audiuit in eccła quia
non licet uiro. si ergo passus fuerit
uxorem suã liberius iã ut dixi. mur¬
murantẽ ce dicentẽ sĩbi. non licet
qđ facis. simul audiuimus. xp̃iani
sumus: qđ a me exigis redde michi.
fidẽ tibi debeo fidẽ michi debes. fidẽ
xp̃o ambo debemus Et si me fallis.

Expanded text:
jam nec audent conqueri de viris jam nec audent conqueri de viris suis. Ita invadens omnia consuetudo pro lege observatur, ut jam et mulieribus forte persuasum sit, licere hoc viris, non licere mulieribus. Solent enim audire adductas mulieres esse ad forum, quae forte cum servis inventae sunt: adductum virum ad forum, quia inventus est cum ancilla sua, nunquam audierunt; cum sit par peccatum. In peccato pari innocentiorem facit videri virum, non divina veritas, sed humana perversitas. Et si forte hodie acriorem quisquam passus fuerit uxorem suam, et liberius murmurantem, cui jam videbatur quia licebat viro et audivit in Ecclesia quia non licet viro: si ergo passus fuerit uxorem suam liberius jam, ut dixi, murmurantem, et dicentem sibi, Non licet quod facis; simul audivimus, christiani sumus, quod a me exigis, redde mihi: fidem tibi debeo, fidem mihi debes, fidem Christo ambo debemus; et si me fallis,
Abbreviated transcription (Latin):
lumen de lumine: Coȩt̃nũ illi qui
genuit : unũ cũ illo qui genuit:
Et hoc uerbũ creditis assumpsisse cre-¬
aturam de uirgine maria: ad sũpsis¬
se mortalitatẽ ce passũ fuisse ꝓno
bis: Hȩc legimus: & credimus ut
saluemur Nec immoratus sũ: ut
quicquid facitis. ꝓ spe futura fa
in fine ds̃ ꝓmittit hic accipiat :
nondũ xp̃ianꝰ est Neq in eo im-¬
moratussum : ubi dicit sermo dĩ
Honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã
Multi enĩ honorant parentes : & raro
inuenimus parentes conquerentes
de inꝓbitate filioꝵ quãuis non
desint Sed tamen quam raro
fit tam breuit̃ monendũ fuit:
Nec in eo ubi dictũ est non occides:
immorari uolui : Non enĩ credo
esse hic turbã homicidarum Illud
uero malũ late serpens. plus occupa¬
uit &e in eo uehementtus irritatur
aduersarius ille: qui idõ clamat
ut sit aliquando amicus: Quȩrelȩ
cotidiane sunt : quãquã ipse feminȩ

Expanded text:
lumen de lumine, coaeternum illi qui lumen de lumine, coaeternum illi qui genuit, unum cum illo qui genuit; et hoc Verbum creditis assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse mortalitatem, et passum fuisse pro nobis: ea legimus, et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura facin fine Deus promittit, accipiat, nondum christianus est. Neque in eo immoratus sum, ubi dicit sermo Dei, Honora patrem tuum et matrem tuam. Multi enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit. Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari volui: non enim credo esse hic turbam homicidarum. Illud vero malum late serpens plus occupavit, et in eo vehementius irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. Querelae quotidianae sunt, quanquam ipsae feminae
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc iubendo: sermo dĩ aduersiriꝰ est
Nolunt enĩ homines facere: qđ uult
sermo dĩ: Et quid dicam quia aduersa:¬
rius est sermo dĩ qui iubet : timeo. ne
ego ipse aduersariꝰ sim quibusdã. qu ia
hec loquor: Quid ad me ꝑtinet: for¬
tem me faciat qui t̾ret ut loquar:
ut non timeã quęrelas hominũ: Nã
qui nolunt castitatẽ seruare uxorib
& habundant tales: nolunt me ista
dicere: Sed uelint nolint dicturꝰ sũ:
Si enim uos exhortor ut cum aduer.¬
sario concordetis: ego cũ illo in lite
re manebo Qui uobis iubet ut
faciatis: ipse nobis iubet ut loqua¬
mur Si non faciendo qđ iubet ut
faciatis aduersarii eius estis: non di¬
cendo qđ ubet ut dicamus. ad uer¬
sarii eius remanebimus Nũ quid
moratus sum : Hoc enim p̃sumimꝰ
ur̃i: ut putetis creaturã esse filiũ
dĩ. quia om̃is creatura uanitati
subiecta est Sed creditis ȩqualem
patri esse : dm̃ de dõ. uerbũ apud

Expanded text:
Haec jubendo sermo Dei adversarius est. Haec jubendo sermo Dei adversarius est. Nolunt enim homines facere quod vult sermo Dei. Et quid dicam, quia adversarius est sermo Dei, quoniam jubet? Timeo ne ego ipse adversarius sim quibusdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? Fortem me faciat qui terret ut loquar, ut non timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare uxoribus suis et abundant tales, nolunt me ista dicere. Sed velint nolint, dicturus sum. Si enim vos non exhortor ut cum adversario concordetis, ego cum illo in lite remanebo. Qui vobis jubet ut faciatis, ipse nobis jubet ut loquamur. Si non faciendo quod jubet ut faciatis, adversarii ejus estis; non dicendo quod jubet ut dicamus, adversarii ejus remanebimus. CAPUT IV.moratus sum? Hoc enim praesumimus ri, ut putetis creaturam esse Filium Dei. Quoniam omnis creatura vanitati subjecta est . Sed creditis eum aequalem Patri esse, Deum de Deo, Verbum apud
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem tuam: Iu autem exigis hoc ab
uxore : & non iuis reddere hoc uxori:
Et cum debeas uirtute p̃cedere uxorẽ
qm̃ castitas uirtus est : tu sub uno impe¬
tu libidinis cadis. & uis uxorẽ tuã uic¬
tricẽ esse tu uictus iacens Et cũ tu
caput sis uxoris tuȩ: p̃cedit te ad dm̃
cuius caput es Uis domũ tuã capite de¬
orsum pendere: Caput enĩ est mulieris :
uir: Ubi aut̃ meliꝰ uiuit mulier quam
uir: capite deorsum pendet domus: Si
caput est uir: meliꝰ debet uiuere uir.
& p̃cedere in om̃ib bonis factis uxorẽ
suam. ut illa imitetur uirũ & sequatur
caput suum. quomͦ caput ȩccłȩ xp̃s est
Et hoc iubetur ȩccłȩ ut sequatur caput
suum ee ut ꝑuestigia ambulet capitis sui
Si uniꝰ cuiꝰq domus habet caput uirũ.
&e tamquam carnem feminã: quo caprit
ducit illuc debet corpus sequi Qua¬
re ergo uult caput ire quo non uult
ut corpus sequatur: Qua re uult ire
uir quo non uult ut uxor sequatur:

Expanded text:
uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxore, et non vis hoc reddere uxori: et cum debeas in virtute praecedere uxorem, quoniam castitas virtus est; tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, tu victus jacens: et cum tu caput sis uxoris tuae, praecedit te ad Deum, cujus caput es. Vis domum tuam capite deorsum pendere? Caput enim mulieris est vir: ubi autem melius vivit mulier quam vir, capite deorsum pendet domus. Si caput est vir, melius debet vivere vir, et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam; ut illa imitetur virum, et sequatur caput suum. Quomodo caput Ecclesiae Christus est, et hoc jubetur Ecclesiae ut sequatur caput suum, et ut per vestigia ambulet capitis sui: sic uniuscujusque domus habet caput virum, et tanquam corpus feminam . Quo caput ducit, illuc debet corpus sequi. Quare ergo vult caput ire, quo non vult ut corpus sequatur? Quare vult ire vir, quo non vult ut uxor sequatur?
Abbreviated transcription (Latin):
quã in teathro sediciosus existeret:
Et meliꝰ feminȩ eoꝵ die sabbati lanam
facerent: quã toto die inpudice salta¬
rent Tibi autem dicitur ut obserues
sp̃italit̃ sabbatũ in sp̃e futurȩ quietis.
quã tibi ꝓmittit dñs Quisquis enĩ
ꝓpt̃ futuram illam quietẽ agit quic¬
quid potest quamuis laboriosũ uideat᷑
qđ agit. tamen si ad finem ꝓmissȩ qui¬
etis id refert : nondũ quidẽ sabbatũ
habet in re: sed in spe Iu autẽ ad hoc
uis requiescere ut labores: cũ ad hoc
laborare debeas ut requiescas: Dicitur
tibi Honora patrẽ tuũ ce matrẽ tuã:
uis pati a filiis tuis Dicitur tibi Non
occides : Tu autẽ occidere uis inimicum
tuũ: & idõ forte non facis quia times
hominẽ iudicẽ non quia cogitas dm̃:
Ignoras quia ille testis est cogitationum:
I llo uiuo quẽ uis mori: te homicidã te¬
net in corde: Dicitur tibi Non mecha¬
beris : id est non ibis ad aliquã aliã p̃t̃

Expanded text:
quam in theatro seditiosus existeret: quam in theatro seditiosus existeret: et melius feminae eorum die sabbati lanam facerent, quam toto die in maenianis suis impudice saltarent. Tibi autem dicitur ut observes spiritualiter sabbatum, in spe futurae quietis, quam tibi promittit Dominus. Quisquis enim propter illam quietem futuram agit quidquid potest, quamvis laboriosum videatur quod agit; tamen si ad fidem promissae quietis id refert, nondum quidem sabbatum habet in re, sed habet in spe. Tu autem ad hoc vis requiescere, ut labores; cum ad hoc debeas laborare, ut requiescas. Dicitur tibi, Honora patrem tuum et matrem tuam. vis pati a filiis tuis. Dicitur tibi, Non occides. Tu autem occidere vis inimicum tuum: et ideo forte non facis, quia times judicem hominem, non quia cogitas Deum. Ignoras quia ille testis est cogitationum? Illo vivo quem vis mori, te homicidam tenet in corde. Dicitur tibi, Non moechaberis : id est, non ibis ad aliquam aliam praeter
Abbreviated transcription (Latin):
iubet quȩ tu facis: Dicit tibi Onus
est ds̃ tuus. unũ dm̃ cole: Iu uis dimis¬
so uno dõ. tamquam legitimo uiro ani¬
mȩ. fornicari ꝑ multa demonia Et
qđ est grauiꝰ non quasi aꝑte deserens.
& repudiens sicut apostate faciunt:
sed tamquã manens in domo uiri tui
admittis adulteros. id est tamquam
xp̃ianꝰ non dimittis ȩccłam dĩ: Consu¬
lis mathematicos. aut aruspices. aut
augures. aut maleficos quasi de uiri
domo non recedis adultera anima ce
manens in eius conuigio fornicaris:
dicitur tibi: Ne accipias in uanũ nom̃
dñi tui: ne existimes creaturam essẽ xp̃m.
quia ꝓte suscepit creaturam: Et tu
contemnis eũ qui ȩqualis est patri oe
unus cum patre : Dicitur tibi ut sp̃i¬
taliter obserues sabbatũ. non quomodo
iudei obseruant sabbatũ carnali ocio:
Uacare enim uolunt ad nugas atq lu-¬
xurias suas Meliꝰ enim esset ut face¬
ret uidȩus in agro suo aliquid utile:

Expanded text:
jubet, quam tu facis. Dicit tibi, Unus jubet, quam tu facis. Dicit tibi, Unus est Deus tuus; unum Deum cole. Tu vis dimisso uno Deo tanquam legitimo viro animae, fornicari per multa daemonia: et quod est gravius, non quasi aperte deserens et repudians, sicut apostatae faciunt; sed tanquam manens in domo viri tui admittis adulteros: id est, tanquam christianus non dimittis Ecclesiam, consulis mathematicos, aut aruspices, aut augures, aut maleficos; quasi de viri domo non recedens adultera anima, et manens in ejus conjugio fornicaris. Dicitur tibi, Ne accipias in vanum nomen Dei tui. Ne existimes creaturam esse Christum, quia pro te suscepit creaturam: et tu contemnis eum qui aequalis est Patri, et unum cum Patre. Dicitur tibi ut spiritualiter observes sabbatum: non quomodo Judaei observant sabbatum carnali otio; vacare enim volunt ad nugas atque luxurias suas. Melius enim faceret Judaeus in agro suo aliquid utile,
Abbreviated transcription (Latin):
tis: initium uitȩ facit: In hac terra
&e in genere humano: ille solus mori
non potest. qui nondũ cępit uiue¬
re: Incertus ergo dies: tamquam cotidia¬
nus sꝑandus est: Sit autẽ tamquã
cotidianus sꝑandus incertus dies: Cõ¬
pone causam tuam cum aduersario.¬
tuo : dum est tecũ in uia Uia enim
uocatur hȩc uita ꝑ quam om̃s transe¬
unt & non recedit iste aduersirius.
sarius autem iste non est diabolis Nã
numquam te hortaretur scriptura.
ut cum diabolo concordires: Est ergo
alius aduersariꝰ quem sibi homo facit
aduersarium: Nam ille si aduersariꝰ
esset: tecum in uia non esset Ad hoc
est tecum in uia ut concordet tecũ:
tradet te iudici Iudex autem mi¬
nistro: minister in carcerẽ: Eloqͥa
ista: euangelica sunt: Recortdantur
nobiscũ: uel qui legerunt uel qui
audierunt: ergo quis est aduersariꝰ:
sermo dĩ Sermo dĩ aduersariꝰ est:
Qua re aduersarius : quia contraria

Expanded text:
tis initium vitae facit. In hac terra tis initium vitae facit. In hac terra et in genere humano ille solus mori nondum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam quotidianus sperandus est. Si autem tanquam quotidianus sperandus est incertus dies, componatur cum adversario, dum est tecum in via. Via enim vocatur haec vita, per quam omnes transeunt; et non recedit iste adversarius. sarius iste non est diabolus: nam nunquam te hortaretur Scriptura, ut cum diabolo concordares. Est ergo alius adversarius, quem sibi homo facit adversarium: nam ille si adversarius esset, tecum in via non esset. At hic est tecum in via, ut concordet tecum. tradet te judici, judex autem ministro, minister in carcerem . Eloquia ista evangelica sunt, recordantur nobiscum, vel qui legerunt, vel qui audierunt. Ergo quis est adversarius? Sermo Dei. Sermo Dei adversarius tuus est. Quare adversarius est? Quia contraria
Abbreviated transcription (Latin):
& deinceps fluent Non quidẽ tam
multi sed tamen usq in finẽ scłi tran-¬
sibunt anni sicut & illi transier. Lon-¬
gum uidetur qđ restat: quanquam
non erit tantum quantũ transactũ ẽ:
Et tam̃ transacto p̃terito tempore: sꝑan¬
dus est finis reliqui temporis: Fuit tunc
quidã dies: qui diceretur hodiernus
Ex illo usq ad hunc hodiernũ. nonne
quicquid fuit futurum p̃teritum
factun est: Talis habetur : ac si non
fuert . Sic erit: quicquid restat extre¬
mum: Sed sit & hoc longum sit ꝓli¬
xum. quantũ prtaueris. quantũ dixe¬
ris. quantũ cogitaueris. quantũ non
tibi format scriptura sed fingit cogi¬
tatio uana. quantũ uis diẽ uidicii pro¬
longa. numquid ultimũ diẽ tuũ idẽ
uitȩ tuȩ. quo exiturꝰ est de corpore hoc
ꝓducturus es in longum: Sit tibi se¬
Nectus certa si potest Cui aut̃ potest:
Nonne ex quo homo incipit. posse uiuere.
iam potest & mori : Possibilitatẽ mor¬

Expanded text:
t deinceps fluent; non quidem tam t deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longum videtur quod restat quanquam non erit tantum, quantum transactum est, et tamen ex transacto praeterito tempore, sperandus est reliqui temporis finis. Fuit tunc quidam dies qui diceretur hodiernus, ex illo usque ad hunc hodiernum; nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum diem tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es de corpore hoc, producturus es in longum? Sit tibi senectus certa, si potest: cui autem potest? Nonne ex quo incipit homo vivere, jam potest et mori? Possibilitatem mor
Abbreviated transcription (Latin):
ultimum uidiciũ dĩ tui: cõpone
causam tuã: Non est undea p̃sumas
cum ille uenerit: nec falsos testes
adduces quib ille fallatur: Nec pa¬
tronũ fraudulentis circũ uentionib
& linguosis artib ad hibebis: nec ambi¬
es aliquo modo ut uidicem possis cor¬
rumpere: Quid ergo agis apud talẽ
iudicem quẽ nec fallere. nec corrum¬
pere poteris. & tam̃ est qđ agas: Tunc
enim ipse erit uidex causȩ tuȩ. qui mo¬
testis est oꝑũ nr̃oꝵ ipse testis uocum
istarum: Non sint in anes conuertan¬
tur ad gemitum: Tempus concordan¬
di cũ aduersario cito: Tam longani¬
mis est ds̃ uidendo iniqua & non pu¬
niendo : ut non tam̃ cito fiat futurũ
iudicium: More quippe humanȩ uitȩ
ꝓlixum est: qđ dõ breue est Sed ce
ipsi scło & humano generi ꝗđ longe
uidetur quid consolatur: Nũquid
si totiꝰ generis humani ultimus dies
longe est. uniꝰ cuiꝰq dies ultimꝰ longe
est: Hoc dico Ex adam multi anni
euoluti sunt: multi anni fluxerunt :¬

Expanded text:
ultimum judicium Dei tui compone causam tuam. Non est unde praesumas; cum ille venerit, nec falsos testes adduces, quibus ille fallatur, nec patronum fraudulentis circumventionibus et linguosis artibus adhibebis, nec ambies aliquo modo, ut judicem possis corrumpere. Quid ergo agis apud talem judicem, quem nec fallere, nec corrumpere poteris? Et tamen est quod agas. Tunc enim ipse erit judex causae tuae, qui motestis est operum nostrorum, ipse testis est vocum istarum: non sint inanes, convertantur ad gemitum. Tempus est concordandi cum adversario tuo cito. Tam longanimis est Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe humanae vitae prolixum est, quod Deo breve est. Sed et ipsi saeculo et humano generi quod longe videtur, quid consolatur? Numquid si totius generis humani ultimus dies longe est, uniuscujusque dies ultimus longe est? Hoc dico, ex Adam multi anni evoluti sunt, multi anni fluxerunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
de patre ꝓcedit sp̃s sc̃s Qui autẽ
de nullo natus sit de nullo ꝓcedat.
pater solus est: Quomodo autem
habet pater mea sunt. quia utiq non
sic quemadmodum dictũ est filio uni¬
genito sed ex duob maiori. tu mecũ
es semꝑ & om̃a mea tua funt: eo loco
si dñs uoluerit diligenti consideratio¬
ne tractabitur: ubi dicit patri uiuge
nitus. & mea om̃a tua funt & tua mea
sunt: ut hic iste sermo cdaudatur:
qm̃ quȩ sequuntur alium poscunt quo
discernatur exordium¬

Expanded text:
de Patre procedit Spiritus sanctus; qui autem de nullo natus sit, de nullo procedat, Pater est solus. Quomodo autem habet Pater, mea sunt, quia utique non sic quemadmodum dictum est illi filio non unigenito, sed ex duobus majori: Tu mecum es semper, et omnia mea tua sunt , eo loco, si Dominus voluerit, diligenti consideratione tractabitur, ubi dicit Unigenitus Patri, Et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt : ut hic iste sermo claudatur; quoniam quae sequuntur, aliud poscunt, quo disserantur, exordium
Abbreviated transcription (Latin):
tioni multi ex ur̃o numero ministra¬
uerunt: Multi non ep̃i neq derici
iuenesce uirgines. senes cum uinio.¬
rib. multi coniugati &e coniugatȩ.
multi patres matresq familias mi-
nistrantes xp̃o: etiam animas suas
in eius martirio. posuerunt. ce ho¬
norificante patre coronas preciosis¬
simas receperunt. AMEN¬
et Quio picam. USo a io Quod ari.¬

Expanded text:
tionem multi ex vestro numero ministrationem multi ex vestro numero ministrarunt: multi non episcopi neque clerici, juvenes et virgines, seniores cum junioribus, multi conjugati et conjugatae, multi patres matresque familias Christo ministrantes, etiam animas suas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas gloriosissimas receperunt. TRACet quid
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti: De tali quippe oꝑe: etiam se
minis trum facere. &e appellare digna¬
tus est. ubi ait Sicut filius hominis
non uenit ministrari sed ministra¬
re: ce animam suam ponere ꝓmultis:
Hinc ergo est unusquisq minister xp̃i:
unde est & minister xp̃s: Sic minis.¬
trantem xp̃o honorificabit eum pat̾
eius. honore illo magno: ut sit cum
filio eius. nec umquam deficiet feli¬
citas eius : Cum ergo audistis fr̃s
dñm dicentem. ubi ego sum illic ce
minis ter ms̃ erit: nolite tantum mͦ
honos episcopos ce clericos cogitare:
Etiam uos ꝓ modo ur̃o ministrate
do. nomen. doctrinamq: eius. quib po¬
tueritis predicando: ut unusquisq
etiam pater familias hoc nomine
agnoscat paternum affectum. suȩ
corripiat. Inpendat beniuolentiam.
exerceat disciplinam: ita in domo sua.
eccłasticum &e quodammodo episco¬
pale implebit officium minis trans
xp̃o: ut in ȩternum sit cum xp̃o Hã
&e illam maximam passionẽs ministra¬

Expanded text:
fecisti. De tali quippe opere etiam se fecisti. De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis. Hinc ergo est unusquisque minister Christi unde est minister et Christus. Sic ministrantem Christo honorificabit Pater ejus honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nec unquam deficiat felicitas ejus. Cum ergo audistis, fratres, Dominum dicentem: Ubi ego sum, illic et minister meus erit, nolite tantummodo bonos episcopos et clericos cogitare. Etiam vos pro modulo vestro ministrate do, nomen doctrinamque ejus quibus potueritis pretiam paterfamilias hoc nomine agnoscat paternum affectum suae fcorripiat; impendat benevolentiam, exerceat disciplinam: ita in domo sua ecclesiasticum et quodammodo episcopale implebit officium, ministrans Christo ut in aeternum sit cum ipso. Nam et illam maximam passionis ministra
Abbreviated transcription (Latin):
telligi uoluit acsidiceret Siquis me
non sequitur : non michi minis trat:
Il mistrant ergo iħu xp̃o. qui non sua
me sequatur: uias ambulet meas non
suas Sicut alibi scriptum. ẽ Qui se.
dicit in xp̃o manere: debet sicut ambu¬
lauit ille. & ipse ambulare Debet etiã
si porrigit esurienti panẽ. de miscłia
facere: non de iactantia Non aliud ibi
querere. quam opus bonum: nesciere¬
sinistra quid faciat dextera ram¬
tua: id est ut alienetur inten¬
tio cupiditatis ab opere cari¬
tatis Qui sic ministrat: xp̃o
ministrat: Recteq illi dicitur: Cũ uni
ex minimis meis focisti: michi fecisti
Nec ea tantum quȩ ad misccłiam ꝑtinent
faciens Tunc enim erunt bona: qm̃ fi¬
nis legis xp̃c ad iusticiam om̃i creden¬
ti Minister est xp̃i: usq ad illud opꝰ
magne caritatis. qđ est animam suam
ꝓfr̃ib ponere Hoc est enim & ꝓxp̃o
dicturus est. cum ꝓ istis fecistisme

Expanded text:
telligi voluit, ac si diceret, Si quis me telligi voluit, ac si diceret, Si quis me non sequitur, non mihi ministrat. Ministrant ergo Jesu Christo, qui non sua me sequatur, vias ambulet meas, non suas: sicut alibi scriptum est, Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ambulavit ille, et ipse ambulare . Debet etiam, si porrigit esurienti panem, de misericordia facere, non de jactantia; non aliud ibi quaerere quam opus bonum, nesciensinistra quid faciat dextera , id est, ut alienetur intentio cupiditatis ab opere charitatis. Qui sic ministrat, Christo ministrat; recteque illi dicetur, Cum uni ex minimis meis fecisti, mihi fecisti . Nec tantum ea quae ad misericordiam pertinent faciens tunc erunt enim bona, quoniam finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti , minister est Christi usque ad illud opus magnae charitatis, quod est animam suam pro fratribus ponere: hoc est enim dicturus est: Cum pro istis, pro me 413
Abbreviated transcription (Latin):
uel poculum dare. potumq miscere:
fecerunt hoc illi qui potuer̃ eum i
corpore habere presentem. sicut mar¬
tha. & maria. quando & lazarus unus
erat ex recunbentib: Sed eo modo:
xp̃o etiam uidas ꝑditus ministrauit:
eis quȩ mittebantur. sceleratissime fura¬
retur : ꝑ illum tamen etiam necessaria
parabantur: Hic est illud qđ cum ei
diceret dñs. qđ facis fac celeriter: arbi¬
trati sunt quidam qđ eum uisserit ꝓp¬
ter diem festum. necessaria p̃parare.
uł indigentib dare aliquid Hullo mͦ
igitur de huiuscemodi ministris dice¬
ret chñs. ubi sum ego ibi erit ce minis ter
m̃s. ce siquis michi ministrauerit ho¬
norificabit eum pater m̃s. Qm̃ uidam
talia ministrantem. reprobatũ pocius
quam honoratum. uidemus: Ot quid
ergo alibi quȩrimus. quid sit ministra¬
re xp̃o. ce non pocius in istis ipsis uer-¬
bis agnoscimus: Cum enĩ dixit. siquis
michi ministrat me sequatur: hoo in-¬

Expanded text:
vel poculum dare, potumque miscere, vel poculum dare, potumque miscere, fecerunt hoc illi qui potuerunt eum in corpore habere praesentem, sicut Martha et Maria, quando et Lazarus unus erat ex recumbentibus. Sed eo modo Christo etiam Judas perditus ministravit. eis quae mittebantur sceleratissime furaretur, per illum tamen etiam necesparabantur . Hinc est illud quod cum ei diceret Dominus, Quod facis, fac celeriter; arbitrati sunt quidam, quod eum jusserit propter diem festum necessaria praeparare, vel indigentibus aliquid dare . Nullo modo igitur de hujuscemodi ministris diceret Dominus, Ubi sum ego, ibi erit et minister meus; et, Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus: quoniam Judam talia ministrantem, reprobatum potius quam honoratum videmus. Utquid ergo alibi quaerimus quid sit ministrare Christo, et non potius in istis ipsis verbis agnoscimus? Cum enim dixit, Si quis mihi ministrat, me sequatur; hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
tum est siquis michi ministrat me se-¬
quatur: Quo fructu: Qua mercede :
Quo premio: Et ubi sum inquit ego
illic &e minister m̃s erit Gratis ame¬
tur. & operis quo ministratur illi p̃ci¬
um sit. esse cum illo Ubi enim bene erit
sine illo. aut quando male esse pote¬
rit cum illo: Audi eudentius: Si
quis michi ministrat: honorificabit
eum pater m̃s Quo honore nisi ut
sit cum filio eius: Qđ enim suꝑuis
ait. ubi ego sum illic &e minister m̃s̃
erit: hoc intelligitur exposuisse cum
dicit. honorificabit eum pater meus
Nam quem maiorem honorem accipere
poterit. ad optatꝰ. quam ut sit ubi est
unicus: Non ȩqualis factus diuinita:¬
ti : sed consociatus ȩternitati: Quid
sit autem minis trare xp̃o. cui operi
tanta merces ꝓmittitur: hoc pocuis
debemus inquirere Si enim hoc puta¬
uerimus esse xp̃o ministrare ea quȩ s̃
corpori necessaria preparare. aut cȩ¬
nanti cibum quoquere. uł apponere.

Expanded text:
tum est, Si quis mihi ministrat, me setum est, Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quo fructu? qua mercede? quo praemio? Et ubi sum, inquit, ego, illic et minister meus erit. Gratis ametur, ut operis quo ministratur illi, pum sit esse cum illo. Ubi enim bene erit sine illo, aut quando male esse poterit cum illo? Audi evidentius: Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quid enim superius ait? Ubi ego sum, illic et minister meus erit. Hoc intelligitur exposuisse cum dicit: Honorificabit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus quam ut sit ubi est unicus, non aequalis factus divinitati, sed consociatus aeternitati? Quid sit autem ministrare Christo, cui operi merces tanta promittitur, hoc potius debemus inquirere. Si enim hoc putaverimus esse Christo ministrare, ea quae sunt corpori necessaria praeparare, aut coenanti cibum coquere vel apponere,
Abbreviated transcription (Latin):
mo etiam diabolo p̃cipitium sugge¬
renti. respondit Redi retro satana
Scriptum est: non temptabis dnm̃
dm̃ tuũ Petro autem dixit: signifi¬
cans qua morte clarificaturus erat
dm̃ Cum esses uinior cingebas te:
& ibas quo uolebas Cum autem se¬
nueris: alter te cinget. & feret quo
tu non uis Ubi satis expressit non
a se ipso. sed ab alio debere occidi: qui
uestigia sequitur xp̃i: Cum ergo
causȩ articulus uenerit. ut hȩc con¬
ditio proponatur. aut faciendum
contra dĩ preceptum. aut ex hao ui¬
ta emigrandum. quoꝵ cluoꝵ homo
cogitur alterum eligere. comminanie
mortem ꝑsecutore : ibi eligat dõ dilec¬
to mori: quam offenso uiuere Ibi ode¬
rit in hoc mundo animam suam: ut
in uitam ȩternam custodiat eam: Si
quis michi ministrat: me sequatur:
Quid ẽ. me sequatur nisi me imitetur:
Xp̃c enim ꝓ nobis passus est ait apłs pe¬
trus. relinquens nobis exemplum: ut
sequamur uestigia eius Ecxe qđ dic¬

Expanded text:
mo etiam diabolo praecipitium suggemo etiam diabolo praecipitium suggerenti respondit: Redi retro, satanas; scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum . Petro autem dixit, significans qua morte glorificaturus erat Deum: Cum esses junior, cingebas te, et ibas quo volebas; cum autem senueris, alter te cinget, et feret quo tu non vis . Ubi satis expressit, non a seipso, sed ab alio debere occidi, qui vestigia sequitur Christi. Cum ergo causae articulus venerit, ut haec conditio proponatur, aut faciendum esse contra Dei praeceptum, aut ex hac vita emigrandum, quorum duorum homo cogatur alterum eligere, comminante mortem persecutore; ibi eligat Deo dilecto emori, quam offenso vivere: ibi oderit in hoc mundo animam suam, ut in vitam aeternam custodiat eam. 11. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quid est, me sequatur; nisi, me imitetur? Christus enim pro nobis passus est, ait apostolus Petrus, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
ri in xp̃o: ltem alio modo: Qui amat
animam suam ꝑdet eã Holi amare
ne pertdas Noli amare in hac uita:
ne ꝑdas in ęterna uita Hoc autẽ
qđ posterius dixi: magis habere ui¬
detur euangelicus sensus Sequit᷑
enim Et qui odit animam suam in
hoc mundo: in uitam ȩternam custo
dit eam Ergo ipł supra dictum . ẽ.
qui amat subintelligitur in hoc mim¬
utiq in hoc mundo: in uitam eternã
ipse cus todit eam Magna ce mira
sentencia quemad modum sit hominis
in animam suam amor ut pereat: odi¬
um ne pereat: Si male amaueris tunc
odisti si bene oderis: tunc amasti:
Felices qui oderunt custodiendo. ne
ꝑdant amando Sed uide ne tibi sub¬
repat. ut te ipsum uelis interimere :
sic intelligendo qđ debes odisse in
hoc mundo animam tuam: Hinc enĩ
quodammodo maligni atq ꝑuersi.
ce in se ipsis crudeliores. ce sceleratio¬
res homicidȩ. flammis se donant.
aquis p̃focant : precipitio colliduN
oc pereunt: Hoc xp̃s non docuit : im¬

Expanded text:
ro Christo. Item alio modo: Qui amat animam suam, perdet eam. Noli amare, ne perdas; noli amare in hac vita, ne perdas in aeterna vita. Hoc autem quod posterius dixi, magis habere videtur evangelicus sensus: sequitur enim, Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam cusdit eam. Ergo quod supra dictum est: Qui amat, subintelligitur, in hoc munutique in hoc mundo, in vitam aeternam ipse custodit eam. Magna et mira sententia, quemadmodum sit hominiin animam suam amor ut pereat, odium ne pereat! Si male amaveris, tunc odisti: si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant amando. Sed vide ne tibi subrepat ut teipsum velis interimere, sic intelligendo quod debes odisse in hoc mundo animam tuam. Hinc enim quidam maligni atque perversi, et in seipsis crudeliores et sceleratiores homicidae, flammis se donant, aquis praefocant, praecipitio collidunt, et pereunt. Hoc Christus non docuit, i
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dñm uenientem tanta deuoti¬
one lauclabat. tanto agmine dedu-¬
cebat. Ei dictum est noli timere:
Illum agnosce qui a te lauelatur. ce
noli trepidare cum patitur : quia il¬
le sangiuis funditur. ꝑquem tuum
delictum deleatur & uita reddatur
Sed pullum asine in quo nemo sederat.
hoc enim apued euangelistas inueni:¬
tur: intellegimus popłm gentium.
qui legem dnĩ non acceperatꝰ Asinũ
uero quia utrumq uimentum dño
ad ductum est: plebem eius quȩ ueni¬
ebat expopło isrł. non indomitam
plane sed quȩ presepe: agnouit: Hec¬
non cognouerunt discipłi eiꝰ primũ.
sed quando glorificatus est iħs. idẽ
quando uirtutem suȩ resurrectͥonis
ostendit : tunc recordati sunt quia
ei. id est non alia fecerunt ei . quam
illa quȩ erant scripta de eo Retolen.¬
tes quippe scđm scripturam. quȩ an-¬

Expanded text:
quae Dominum venientem tanta devotiquae Dominum venientem tanta devotione laudabat, tanto agmine deducebat. Ei dictum est, Noli timere: illum agnosce qui a te laudatur, et noli trepidare cum patitur; quia ille sanguis funditur, per quem tuum delictum deleatur, et vita reddatur. Sed pullum asinae in quo nemo sederat hoc enim apud alios evangelistas invenitur intelligimus populum Gentium, qui Legem Domini non acceperat. Asinam vero quia utrumque jumentum Domino adductum est plebem ejus quae veniebat ex populo Israel, non indomitam plane, sed quae praesepe Domini t discipuli ejus primum: sed quando glorificatus est Jesus, id est, quando virtutem suae resurrectionis ostendit: tunc recordati sunt quia ei, id est, non alia fecerunt ei, quam illa quae erant scripta de eo. Recolentes quippe secundum Scripturam, quae an