comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ et te oportebat misereri con¬
serui tu. sicut et ego tu misertus
sum: & uissit omĩa quȩ illi dimise¬
rat exigi. Ergo hanc similitudinem
ad nr̃am instructionem ꝓposuit: et ad¬
monendo ꝑire nos noluit. Sic inquit
et uobis faciet pat̾ m̃s celestis. si non
remiseritis unusquisq ur̃m frib ex¬
corde ur̃o. Ecce fr̃s res inaꝑto ẽ: admo¬
nitio utilis. et ualde salubris. Obedien¬
tia de. re o betur. ut quod uissum ẽ
immpleatur: Quia om̃is homo et debi¬
tor ẽ dĩ. et debitorẽ habet frẽm suũ.
Quis ẽ eñi qui non sit debitor dĩ. ni¬
si inquo nullũ potest inueniri pecca¬
tum: Quis ẽ aũt qui non habeat de¬
bitorem fr̃em: nisi inquẽ nemo pecca¬
uit: Putasne quisquã ingenere hu¬
mano reꝑiri potest: qui non et ipse
aliquo peccato obstrictus sit fr̃i suo:
Debitorẽ ergo om̃is habens homo: ta¬
m̃ et ipse debitor ẽ. Ideo ds̃ uistus
constituit tibi regulam in debitore

Expanded text:
nonne ergo et te oportebat misereri connonne ergo et te oportebat misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum? Et jussit omnia, quae illi dimiserat, exigi. ad nostram instructionem proposuit, et admonendo perire nos noluit. Sic, inquit, et vobis faciet Pater vester coelestis, si non remiseritis unusquisque veestris. Ecce, fratres, res in aperto est, admonitio utilis; et valde salubris obedientia debetur, ut quod jussum est impleatur. Quia omnis homo et debitor est Dei, et debitorem habet fratrem suum. Quis est enim qui non sit debitor Dei, nisi in quo nullum potest inveniri peccatum? Quis est autem qui non habeat debitorem fratrem, nisi in quem nemo peccavit? Putasne, quisquam in genere humano reperiri potest, qui non et ipse aliquo peccato obstrictus sit fratri suo? Debitor est ergo omnis homo, habens tamen et ipse debitorem. Ideo Deus justus constituit tibi regulam in debitore
Abbreviated transcription (Latin):
uississet ut om̃ia quȩ habebat. et
om̃is eius familia et ipse uenderetur.
et debitũ solueret᷑: Aduolutus genib
dñi sui. rogabat eum dilationẽ: me¬
ruit remissionẽ. Misertus eni ẽ dñs
eius sicut audiuimus: et om̃e debi¬
tum dimisit illi. At ille debito li¬
ber. sed iniquitatis seruis. posteaquã
egressus ẽ afacie dñi sui. inuenit etiã
ipse debitorẽ suũ: qui debebat non
decem milia talentoꝵ quantũ ipsius
debitum fuit. sed centũ denarios. Cȩ¬
pit eum insuffocatũ trahere. et dice¬
re.redde quod debes. At ille rogabat
conseruũ. sicut et ipse rogauerat do¬
minũ: sed non talem iste inuenit
conseruũ. qualem ille dñm. Non so¬
lum remittere illi debitum noluit: s
nec dilationẽ dedit: eũ tortũ rapie¬
bat ad solutionẽ. iam debito dñico
liber. Displicuit conseruis: et renun¬
tiauerunt dño suo quid actum eẽt.
beres: misertus tui. om̃ia dimisi tibi.

Expanded text:
jussisset, ut omnia quae habebat, et jussisset, ut omnia quae habebat, et omnis ejus familia, et ipse venderetur, et debitum solveretur, advolutus genibus domini sui, rogabat eum dilationem, meruit remissionem. Misertus est enim dominus ejus, sicut audivimus, et omne debitum dimisit illi. At ille debito liber, sed iniquitatis servus, posteaquam egressus est a facie domini sui, invenit etiam ipse debitorem suum, qui debebat, non decem millia talentorum, quantum ipsius debitum fuit, sed centum denarios: coepit eum suffocatum trahere, et dicere, Redde quod debes. At ille rogabat conservum, sicut et ipse rogaverat dominum: sed non talem iste invenit conservum, qualem ille dominum. Non solum remittere illi debitum noluit: sed nec dilationem dedit. Contortum rapiebat ad solutionem, jam debito dominico liber. Displicuit conservis; et renuntiaverunt domino suo quid actum esset:beres, misertus tui, omnia dimisi tibi;
Abbreviated transcription (Latin):
esterna die sc̃m ȩuangłi
adinonuit nos non neglige
uerit inquit inte frat̃ tuus. corripe
eum inter te et ipsum SS ite audie¬
rit: lucratus eris frẽm tuũ. Si autẽ
contempserit: adhibe tecum duos
uł tres: ut in ore duorũ uł trium
testiũ stet om̃e uerbũ. Si aũt et ip¬
sos contempserit: dic eccłȩ. Quod si
eccłam contempserit: sit tibi sicut
ethnicus et publicanus. Hodierna
etiã die ad ipsam rem ꝑtinet capi¬
tulũ quod sequitur.: quod modo cũ
legeretur audiuimus. Cum eñĩ di¬
xisset hoc dñs iħc. petruᷤ subiecit et
int̾rogauit magistrũ. quocies ignos¬
ceret fr̃i qui in illum peccasset: et
quesuut utrum sufficeret septies:
respondit illi dñs: non solũ septies:
sed etiã septuagies septies. Deinde
narrauit similitudinẽ. ualde terribi¬
lem: quia simile ẽ regnũ cȩlorũ homi¬
ni patri familias. qui posuit rationem
cũ seruis suis: in quib inuenit debi¬
torem decem miliũ talentorũ. Et cũ

Expanded text:
Hesterna die sanctum Evangelium admonuit nos non negligerverit, inquit, in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si autem contempserit, adhibe tecum duos vel tres: ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Si autem et ipsos contempserit, dic Ecclesiae. Quod si Ecclesiam contempserit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Hodierna etiam die ad ipsam rem pertinet capitulum quod sequitur, quod modo cum legeretur audivimus. Cum enim dixisset hoc Dominus Jesus Petro, subjecit et interrogavit Magistrum, quoties ignosceret fratri qui in illum peccasset; et quaesivit utrum sufficeret septies. Respondit illi Dominus: Non solum septies, sed etiam septuagies septies. Deinde narravit similitudinem valde terribilem: quia simile est regnum coelorum homini patrifamilias, qui posuit rationem cum servis suis; in quibus invenit debitorem decem millium talentorum. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
runt: om̃iũ gentiũ litoribuꝰ appule¬
runt: ꝑegrinas merces quacumq uenit
aduexit. Quid enĩ tam ꝑegrinum in
t̾ra nr̃a: quã ꝑ penitentiam remissio
peccatorũ. regnũq celorũ: & tam̃ opor

Expanded text:
runt, omnium gentium littoribus appulerunt, omnium gentium littoribus appulerunt, peregrinas merces quocumque venit, advexit. Quid enim tam peregrinum in terra nostra, quam per poenitentiam remissio peccatorum, regnumque coelorum? Et tamen op
Abbreviated transcription (Latin):
cogitate: turbulentũ mare. hoc scłm
Quando aliquis impie uoluntatis. ma¬
.xime potestatis ꝑsecutionẽ indic it
eccłẽ. et quantũ in ipso ẽ. xp̃ianũ no¬
men conatur extinguere: suꝑ nauiculã
xp̃i grandis unda consurgit. Sed in
his temptationib erigatur antenna:
ut suspensa arbori. crucẽ siguret. Hanc
xp̃ianus respiciat et non deficiat. qͥa
sicut dicit apłs petrus: xp̃c ꝓ nobis pas¬
suã posuit: sic et nos debemꝰ ꝓfr̃ĩb
animas ponere. Huic gͦ antenne id
ẽ cruci. xp̃i. simplex conuersatio et
pura confessio tanquã candentia ue¬
la religentur: et hȩc uela nr̃a fluctib
abluantur: uestisq tendat᷑. ut sine ma¬
cula et ruga inueniatur. Quantuim¬
libet mare seiiat. uentus incumbat:
Int̃ fluctus et fluctus nauis ista tur¬
betur: tantũ non mergatur. Deniq
tis emissa ẽ. estuantium uolumina
undarũ. et furentiũ flabra uentorũ.
dum eam huc atq illuc cucium fe¬

Expanded text:
cogitate; turbulentum mare, hoc saeculum. cogitate; turbulentum mare, hoc saeculum. Quando aliquis impiae voluntatis, maximae potestatis, persecutionem indicit Ecclesiae, et quantum in ipso est, christianum nomen conatur exstinguere, super naviculam Christi grandis unda consurgit. Sed in his tentationibus erigatur antenna, ut suspensa arbori crucem Christi figuret; hanc christianus respiciat, et non deficiat: quia sicut dicit apostolus Petrus, Chrissuam posuit, sic et nos debemus pro fratribus animas ponere . Huic ergo antennae, id est, cruci Christi, simplex conversatio et pura confessio tanquam candentia vela religentur. Et haec vela nostra fluctibus abluantur, vestisque tendatur, ut sine macula et ruga inveniatur. Quantumlibet mare saeviat, ventus incumbat, inter flatus et fluctus navis ista turbetur: tantum non mergatur, et currtis emissa est, aestuantium volumina undarum, et furentiam flabra ventorum, dum eam huc atque illuc circumfe
Abbreviated transcription (Latin):
subuenientẽ: petrũ uenienti xp̃o occur¬
rentẽ. In quibus om̃ibus miraculum
expectauimus: misteriũ requiramus.
Quando eñĩ possumus de diuinis oꝑi
mistice significationis exsculpere:
quasi de abstrusis fauorũ cellis mella
ꝓducimis: uł. xp̃i discipłos imitantes.
spicas manib confricamus. ut ad laten¬
tia grana ꝑueniamus: et in eis uitam
re. Mons. altitudo ẽ. Quid eñĩ in hoc
aut solus ascendit: Quia nemo as¬
cendit incelũ. nisi qui de cęlo descen¬
dit. filus hominis qui ẽ iuicelo: quã¬
uis et infine cum uenerit. et nos om̃s
sua menbra collegerit. ac leuauerit
incelũ. etiã tunc solus ascendet. quia
caput cũ corpore suo unus ẽ xp̃s.
Nunc aũt solum caput ascendit:
mediator dĩ et hominũ homo. xp̃s
ipse ascendit ad patrẽ ꝓnobis inter¬
orat in excelso:. nauicula turbatur
fluctib in ꝓfundo: quia insurguis
fluctuf. Potest ista nauicula turbari:
sed quia. xp̃c orat non potest mergi.
Nauicellam quippe istam fr̃s eccłam

Expanded text:
nientem, Petrum venienti Christo occurrentem. In quibus omnibus miraculum exspectavimus; mysterium requiramus. Quando enim possumus de divinis opermysticae significationis exsculpere, quasi de abstrusis favorum cellis mella producimus: vel Christi discipulos imitantes, spicas manibus confricamus ; ut ad latentia grana perveniamus, et in eis vitam re. Mons altitudo est: quid enim in hoc autem solus ascendit? Quia nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo . Quamvis et in fine cum venerit, et nos omnes sua membra collegerit, ac levaverit in coelum, etiam tunc solus ascendet: quia caput cum corpore suo unus est Christus. Nunc autem solum caput ascendit, mediator Dei et hominum homo Christipse ascendit ad Patrem pro nobis interorat in excelso, navicula turbatur fluctibus in profundo. Quia insurgunt fluctus, potest ipsa navicula turbari: sed quia Christus orat, non potest mergi. Navicellam quippe istam, fratres, Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hanc petram quã confessuis es.
suꝑhanc petrã quã cognouisti dicẽs. Tues
idest suꝑ me ipsũ confiliũ dĩuius: edifi¬
ri suꝑ homines. dicebant. Ego qui¬
dem sum pauli. ego autem
apollo: ego uͦ cephe. ipse ẽ
petrus. & alii qui nolebant edifi¬
cari suꝑ petrũ. sed suꝑ petrã: ego

Expanded text:
super hanc petram quam confessus es, super hanc petram quam confessus es, super hanc petram quam cognovisti, dicens, Tu es id est, Super me ipsum Filium Dei vivi, aedifiri super homines, dicebant: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ipse est Petrus. Et alii qui nolebant aedificari super Petrum, sed super petram, Ego
Abbreviated transcription (Latin):
uangłm quod recentissime re¬
qui suꝑ aquas maris ambulauit.
et de apło petro qui ambulans ti¬
mendo titubauit. et diffidendo mer¬
sus. confidendo rursũ emersit: ad mo¬
net nos intelligere. mare presens sclin
mus. in xp̃i amore ꝓmptissimis: se¬
pe unus respondet ꝓ om̃ibus. Ipse
pondentib rursusq dño in¬
terrogante et dicente. uos aũt quẽ
me ee dicitis: respondit petrus. Tues
xp̃s filius dĩ uiuii. Linus ꝓmultis de¬
dit responsũ. Unitas in multis. Iunc
ei dñs ait. Beatus es simon bariona:
quia non tibi reuelauit caro et san¬
gius. sed pat̾ m̃s qui in celis ẽ. Dem¬
de addidit. & ego dico tibi. Ianquã
diceret. Quia tu dixisti michi. tu
es xp̃c filus dĩ uiui: et ego dico
tibi. tu es petrus. Symon qui ppe
antea uocabatur. Hoc aũt ei nomen
ut petrus appellaretur adño imposi¬
tum ẽ: et hoc in ea figura ut signifi¬
caret eccłam. Quia enĩ. xp̃c petra:
petrus populus. xp̃ianus petra eni:
principale nom̃ ẽ: Ideo petrus ape¬

Expanded text:
um quod recentissime requi super aquas maris ambulavit; et de apostolo Petro, qui ambulans timendo titubavit, et diffidendo mersus, confitendo rursus emersit; admonet nos intelligere mare praesens saeculmus, in Christi amore promptissimus, saepe unus respondet pro omnibus. Ipse pondentibus, rursusque Domino interrogante et dicente, Vos autem quem me esse dicitis? respondit Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi. Unus pro multis dedit responsum, unitas in multis. Tunc ei Dominus ait: Beatus es, Simon Bar-Jona, quia non revelavit tibi caro et sanguis, sed Pater meus qui est in coelis. Deinde addidit: Et ego dico tibi. Tanquam diceret: Quia tu dixisti mihi, Tu es Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, Tu es Petrus. Simon quippe antea vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est: et hoc in ea figura, ut significaret Ecclesiam. Quia enim Christus petra, Petrus populus christianus. Petra enim principale nomen est. Ideo Petrus a pe
Abbreviated transcription (Latin):
petrus suꝑ aquas inuissu dñi: sciens
hoc se a se habere non posse. Fides
ualuit: quod humana infirmitas
non ualeret. Hi sunt firmi eccłe ad
tendite. audite: intelligite: agite.
Neq eñi agendum ẽ cum firmis.
altbt ut sint infirmi: sed agendum
ẽ cum infirmis. ut sint firmi. Mul¬
tos aũt impedit afirmitate: p̃sump¬
tio firmitatis. Nemo erit adeo fir¬
mus. nisi qui se aseipso sentit infir¬
mũ. Eluuiam uoluntariã segregans
ds̃ hereditati suę. Quid p̃ceditis qͥ
quod dicturus sum nostis: lemꝑet
uelocitas: ut sequatur tarditas. Hoc
dixi et hoc dico: audite: capite: fa¬
cite. Nemo adeo fit firmus: nisi qui
se aseipso sentit infirmũ. Eluuuiam
ergo uoluntariã sicut psalmus dicit:
uoluntariã. non meritorũ nr̃orũ. sed
uoluntariã: segregans ds̃ hereditati
suȩ. & eni infirmata ẽ. tu uͦ ꝑ feci¬
sti eam: quia pluuiam uoluntariã
segregasti. non attendens hominũ
merita: sed tuã gr̃am et miscdiam.
Infirmata ẽ ergo ipsa hereditas: et

Expanded text:
Petrus super aquas in jussu Domini, sciens hoc se a se habere non posse. Fide valuit quod humana infirmitas non valeret. Hi sunt firmi Ecclesiae. Attendite, audite, intelligite, agite. Neque enim agendum est cum firmis alibi, ut sint infirmi: sed agendum est cum infirmis, ut sint firmi. Multos autem impedit a firmitate praesumptio firmitatis. Nemo erit a Deo firmus, nisi qui se a se ipso sentit infirmum. Pluviam voluntariam segregans Deus haereditati suae. Quid praeceditis, qui quod dicturus sum nostis? Temperetur velocitas, ut sequatur tarditas. Hoc dixi, et hoc dico: audite, capite, facite. Nemo a Deo fit firmus, nisi qui se a se ipso sentit infirmum. Pluviam ergo voluntariam, sicut Psalmus dicit, voluntariam; nonoluntariam segregans Deus haereditati suae: etenim infirmata est; tu vero perfecisti eam . Quia pluviam voluntariam segregasti, non attendens hominum merita, sed tuam gratiam et misericordiam. Infirmata est ergo ipsa haereditas, et
Abbreviated transcription (Latin):
luctari: ne illiciat:. ne corrumpat:
ne ipsa subuertat felicitas. Mag¬
nȩ inquã uirtutis ẽ. cũ felicitate
luctari: magne felicitatis ẽ. afeli¬
citate non uinci. Discite calcare se¬
culũ: mem̃tote fidere in xp̃o. &
si motus ẽ pes tius: si titubas: si ali¬
qua non suꝑas: si mergi incipis:
dic. Dñe pereo:. libera me. Dic pereo:
ne pereas. Solus eñi amorte carnis
liberat te: qui mortuus ẽ incarne
ꝓte. Conuersi ad dñm. Item scdmn¬

Expanded text:
luctari, ne illiciat, ne corrumpat, luctari, ne illiciat, ne corrumpat, ne ipsa subvertat felicitas. Magnae, inquam, virtutis est, cum felicitate luctari; magnae felicitatis est, a felicitate non vinci. Disce calcare saeculum: memento fidere in Christo. Et si motus est pes tuus, si titubas, si aliqua non superas, si mergi incipis, dic: Domine, pereo, libera me. Dic, Pereo; ne pereas. Solus enim a morte carnis liberat te, qui mortuus est in carne pro te. Conversi ad Dominum, etc. SERM
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Adtendite scłm. quasi mare. Uen¬
tus ualidus. et magna tempestas:
uni cuiq sua cupiditas tempestas
ẽ. Amas diñ: ambulas suꝑ mare. s̃ub
pedib tus ẽ scłi tumor. Amas scłm:
absorbet te: et amatores suos uora¬
re nouit non portare. Sed cũ fluctu¬
at cupiditate cor tuũ: ut iuncas
tuã cupiditatẽ. inuoca xp̃i diuni¬
tatem. Putastis tunc ẽẽ uentũ contra¬
rium: quando ẽ huiꝰ scłi aduersitas:
quando enĩ bella. quando tumultus.
quando fames. quando pestilentia.
quando cuicũq hominũ etiã sin¬
gulo euenit priuata calamitas. tunc
putatur uentus aduersus: ibi putat
inuocandus ds̃. Quando aũt tempo¬
rali felicitate scłm arridet: quasi nõ
ẽ uentus contrarius. Noli hinc inter¬
rogare temporis tranquillitatẽ: in¬
terroga: sed tuã cupiditatẽ. Uide si
tranqullitas ẽ inte: uide si non te
subuertit uentus interior. Hoc ui¬
de. Magnȩ uirtutis ẽ. cũ felicitate

Expanded text:
est. Attendite saeculum quasi mare, venest. Attendite saeculum quasi mare, ventus validus, et magna tempestas. Unicuique sua cupiditas, tempestas est. Amas Deum; ambulas super mare, sub pedibus tuis est saeculi tumor. Amas saeculum; absorbebit te. Amatores suos vorare novit, non portare. Sed cum fluctuat cupiditate cor tuum, ut vincas tuam cupiditatem, invoca Christi divinitatem. Putatis tunc esse ventum contrarium, quando est hujus saeculi adversitas? Quando enim bella, quando tumultus, quando fames, quando pestilentia, quando cuique hominum, etiam singulo evenit privata calamitas, tunc putatur ventus adversus, ibi putatur invocandus Deus. Quando autem temporali felicitate saeculum arridet, quasi non est ventus contrarius. Noli hinc interrogare temporis tranquillitatem: interroga, sed tuam cupiditatem. Vide si tranquillitas est in te; vide si non te subvertit ventus interior: hoc vide. Magnae virtutis est, cum felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate ꝑficitur. & eñĩ infirmatꝰ
ẽ: tu uͦ ꝑfecisti eũ. Sic et petrus: ui
be inquit me uenire adte suꝑ aqͣs.
Homo audso: sed hominẽ rogo. Iu¬
beat ds̃ bomo: ut possit quod non
potest homo. Ueni inquit. & descen¬
dit. et cȩpit ambulare suꝑ aquas.
potuit petrus: quia uisserat petra.
Ecce quid petrus in dño: quid use: ui¬
dens uentũ ualidũ timuit: et cum ce¬
pisset mergi. exclamauit. Dñe pereo:
liberame. Presumpsit de dño: potuit
de dño. Titubauit ut homo: rediit ad
dñm. Si dicebam motus ẽ pes m̃s
psalmus loquitur: sci cantici uox ẽ.
eñi deseruit dñs titubantẽ: quẽ audi¬
uit inuocantẽ: Ubi ẽ illud: quis in¬
uocauit dñm. et desertus ẽ ab eo:
Ubi aũt ẽ illud. et om̃is qui inuo¬
cauerit nom̃ dñi. saluus erit: Conti¬
nuo porrigens aduitoriũ dexterȩ
suȩ. leuauit mergentẽ: increpauit dif¬
fidentem. Modicȩ fidĩ. quare dubi¬
tasti: De me p̃sumpsisti. de me du

Expanded text:
firmitate perficitur. . Etenim infirmatus firmitate perficitur. . Etenim infirmatus est, tu vero perfecisti eum.me, inquit, venire ad te super aquas. Homo audeo, sed non hominem rogo. Jubeat Deus homo, ut possit quod non potest homo. Veni, inquit. Et descendit, et coepit ambulare super aquas: et potuit Petrus, quia jusserat petra. Ecce quid Petrus in Domino; quid in se? Videns ventum validum, timuit; et cum coepisset mergi, exclamavit: Domine, pereo, libera me. Praesumpsit de Domino, potuit de Domino: titubavit ut homo, rediit ad Dominum. Si dicebam, Motus est pes meus. Psalmus loquitur, sancti cantici vox est; enim Dominus deseruit titubantem, quem audivit invocantem? Ubi est illud, Quis invocavit Deum, et desertus est ab eo ? Ubi et illud, Et omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit ? Continuo porrigens adjutorium dexterae suae, levavit mergentem, increpavit diffidentem: Modicae fidei, quare dubitasti? De me praesumpsisti, de me dub
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutussum ȩccłam dĩ. Quare ergo
apłs es: Grã dĩ sum id quod sum.
Non sum idoneus: sed grã dĩ sum quod
sum. Infirmatus est paulus: tu uͦ ꝑfeci¬
sti eum. lam uͦ quia gr̃ã dĩ ẽ quod ẽ:
uide quid sequatur. Et grã eius in
me uacua non fuit: sed plus om̃ib
illis laboraui. Uide ne p̃sumptione
ꝑdas: quod infirmitate meriusti. Be¬
ne hoc bene. non sum idoneus uoca¬
ri apłs gr̃a eius sum quod sum: et
gr̃a eius inme uacua non fuit. Om¬
nia optime: sed plus om̃ibus illis la¬
boraui. Quasi tibi cepisti tribuere:
quod paulo ante deo dederas agnos¬
ce.et sequere. Non ego aũt: sed gr̃a
dĩ mecũ. Bene infirme. firmissime.
eris exaltatus. quia non es ingratus.
Tu es udem paulus: ipse inte pariuuis.
indño magnus. Tu es qui ter dñm
rogasti: ut stimulus carnis angłs sa¬
thanȩ aquo colaphizabaris. aufer¬
retur ate. Quid tibi dictum ẽ: Qͥd
audisti: quando hoc petisti: Suffi¬
cit tibi gr̃a mea: nam uirtus in in¬

Expanded text:
secutus sum Ecclesiam Dei. Quare ergo Apostolus es? Gratia Dei sum quod sum. Non sum idoneus, sed gratia Dei sum quod sum. Infirmatus est Paulus, tu vero perfecisti eum. Jamvero quia gratia Dei est quod est, vide quid sequatur: Et gratia ejus in me non fuit vacua, sed pius omnibus illis laboravi. Vide ne praesumptione perdas, quod infirmitate meruisti. Bene hoc, bene: Non sum idoneus vocari Apostolus; gratia ejus sum quod sum; et gratia ejus in me non fuit vacua: omnia optime. Sed, Plus illis omnibus laboravi: quasi tibi coepisti tribuere, quod paulo ante Deo dederas. Agnosce, et sequere: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Bene, infirme: firmissime eris exaltatus, quia non es ingratus. Tu es idem ipse Paulus in te parvus, in Domino magnus. Tu es qui ter Dominum rogasti, ut stimulus carnis, angelus satanae, a quo colaphizabaris, auferretur a te. Quid tibi dictum est? quid audisti quando hoc petisti? Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in in
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs scm suũ. Iam et xp̃s uenit: iam
magnificatus ẽ. iam resurrexit ascen¬
dit incelũ: iam nomen eius ꝑ totum
mundũ p̃dicatur. Quousq graues cor¬
de. Sufficiant gͦ p̃t̾ita tempora. iã magni¬
ficato illo scõ. Quoadusq graues corde:
Post trienniũ qͥd restat nͥ securis. Quou̾q
graues corde Ut qͥd diligitis uanitatẽ :
&e queritis m̃daciũ: Adhuc põpatica.¬
& uolatica. itaxꝑ̃o scõ magnificato ad¬
huc ista reqͥrunt᷑ : clamat ueritas: et
adhuc queritur uanitas: Quousq
tur hic mundus. Cognouit enĩ iam
uerba dñi mundus. & seriuis inquit
nesciens uoluntatẽ dñi sui. et faciens
digna plagis: uapulabit paucis.
Quare : Ut querat uoluntatẽ dñi
sui. Seriuis ergo nesciens uoluntatẽ¬
dñi sui: hoc erat mundus ante quã
magnificaret scm suũ: seruus
erat. nesciens uoluntatẽ dm̃i sui: & idõua¬
pulat: Seriius ẽ sciens uoluntatem
dñi: et faciens digna plagis. Non gͦ
reciset uapulare multis: qm̃ si non

Expanded text:
s venit, jam magnificatus est, jam surrexit et ascendit in coelum, jam nomen ejus per totum mundum praedicatur: quousque graves corde? Sufficiant praeterita tempora: jam magnificato illo Sancto, quousque graves corde? Post triennium quid restat, nisi securis? Quousque graves corde? Utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? Adhuc vanaet volatica, ita Christo sancto magnificato, adhuc ista requiruntur? Jam clamat veritas, et adhuc quaeritur vanitas? Quousquetur hic mundus: cognovit enim jam verba Domini mundus. Et servus, inquit, nesciens voluntatem domini sui, et faciens digna plagis, vapulabit paucis. Quare? Ut quaerat voluntatem domini sui. Servus ergo nesciens voluntatem, hoc erat mundus, antequam magnificaret Sanctum suum; servus erat nesciens voluntatem domini sui, et ideo vapulat? Servus est sciens voluntatem domini et faciens digna plagis. Non ergo recuset vapulare multis : quoniam si non
Abbreviated transcription (Latin):
Osalmus quidẽ aminonet nos. rem
magnã forte quã querimus. Ait
eñi. F ilii bominũ. quousq graues
corde: Quousq arbor illa intrien¬
nio : ⁊ ilii hominũ: quousq graues
corde: Quid ẽ gͦ graues corde: lit¬
quid diligitis uanitatẽ. et queritis

Expanded text:
Psalmus quidam admonet nos rem Psalmus quidam admonet nos rem magnam, forte quam quaerimus. Ait enim: Filii hominum, quousque graves corde? Quousque arbor illa in triennio? Filii hominum, quousque graves corde? Quid est, graves corde? Utquid diligitis vani
Abbreviated transcription (Latin):
Et tam̃ uis habere malã uitã: Ro¬
go te: ppone uitã tuã calige tuȩ.
Om̃ia que circũiacent oculis tuis
elegantia et pulchia tibi cara st.
et tibi ipse uilis es ac fędiis : Sipos¬
sent tibi respondere bona quibus
plena ẽ domus tua. quȩ habere op¬
tasti. quȩ ꝑdere timuisti. nonne ti
bi clamarent. Sicut tu nos bona uis
habere. sic et nos uolumꝰ habere bonũ¬
dñm: tacita uoce: int̃pellant contra
te dum suũ. Ecce bona tanta dedi¬
sti huic: et ipse malus ẽ. Quid ei
ꝓd est quod habet: quando eũ qui
et forte compunctus. querit quid
sit bonii: quale bonũ: unde bonũ.
Bene intellexisti: hoc te querere de¬
bere. Respondebo querenti: et dicã.
Hoc ẽ bonũ: quod nonpo tes in¬
uitus amittere. Potes enim
aurũ ꝑdere: et nolens. Potes domũr.
potes honores: potes ipsam casu-
salutẽ. Bonũ uͦ quo uere bonus es.
nec inuitus accipis: nec inuitus amit¬
tis. Quero gͦ quale sit hoc bonũ.

Expanded text:
et tamen vis habere malam vitam. Roet tamen vis habere malam vitam. Rogo te, praepone vitam tuam caligae tuae. Omnia quae circumjacent oculis tuis, elegantia et pulchra tibi chara sunt; et tibi ipse vilis es ac foedus? Si tibi possent respondere bona quibus est plena domus tua, quae habere optasti, perdere timuisti; nonne et tibi clamarent, Sicut tu nos bona vis habere, sic et nos volumus bonum habere Dominum? Tacita voce interpellant contra te Dominum tuum: Ecce bona tanta dedisti huic, et ipse malus est! Quid ei prodest quod habet, quando eum qui et forte compunctus, quaerit quid sit bonum, quale bonum, unde bonum. Bene intellexisti hoc te quaerere debere. Respondebo quaerenti, et dicam: Hoc est bonum, quod non potes invitus amittere. Potes enim aurum perdere, et nolens; potes domum, potes honores, potes ipsam carnis salutem: bonum vero quo vere bonus es, nec invitus accipis, nec invitus amittis. Quaero ergo quale sit hoc bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit inusum bonũ conuertit᷑. Ho¬
norem habere uis: Bonũ ẽ. Sed et
hoc. si bene utaris. Quam multis bo¬
nor occasio exicii fuit: Quã multis
honor ministeriũ boni oꝑis fuit.¬
Discernamus gͦ bona ista si possumꝰ.
quia de bonis arborib loquimur.
Et hic nichil ẽ. quod sic quisq co¬
gitare debeat. nisi ut insemet ipsũ
oculos conuertat. In se discat sdiscuci¬
at se inspiciat se quęrat. et se inue¬
niat: et quod displicet necet: et quod
placet aptet et plantet. Cum enun
se homo inanem inuenerit meliorũ
bonorũ: ut quid ẽ auidus ext̾noꝵ
bonorũ: Et quid prodẽ bonis ple¬
na archa: inanis conscientia: bona
uis habere: et bonus non uis eẽ: Nõ
uides crubescere te debere bonis
tius: si domus tua plena ẽ bonis.
et te habet malũ: Quid eñĩ ẽ. qͦd
uelis malũ habere: Dic michi. Ni¬
chil om̃ino. Non uxorẽ: non filiũ.
non filiã: non seruũ. non ancillam.
non tunicã: postremo non caligã

Expanded text:
venit, in usum bonum convertitur. Hovenit, in usum bonum convertitur. Honorem habere vis, bonum est: sed et hoc si bene utaris. Quam multis honor occasio exitii fuit? Quam multis honor ministerium boni operis fuitDiscernamus ergo ista bona, si possumus, quia de bonis arboribus loquimur. Et hic nihil est, quod sic quisque cogitare debeat, nisi ut in semetipsum oculos convertat, in se discat, se discutiat, se inspiciat, se quaerat, et se inveniat: et quod displicet, necet; quod placet, optet et plantet. Cum enim se homo inanem invenerit meliorum bonorum, utquid est avidus externorum bonorum? Et quid prodest plena bonis arca, inani conscientia? Bona vis habere, et bonus non vis esse? Non vides te erubescere debere de bonis tuis, si domus tua plena est bonis, et te habet malum? Quid enim est quod velis habere malum? Dic mihi. Nihil omnino; non uxorem, non filium, non filiam, non servum, non ancillam, non villam, non tunicam, postremo non caligam:
Abbreviated transcription (Latin):
nem plenitudinẽ dĩ. Flectendo eni¬
genua: ꝓhominib int̾redit apud
patrẽ familias ne eradicemur. Ergo
quia necesse ẽ ut ueniat: agamus
ut fructuosos nos inueniat. Cicũ¬
fossio arboris: ẽ humilitas peniten¬
tis. Om̃is eñi fossa humilis cofinũ
stercoris: sordes penitentiȩ. Quid
eñi stercore sordiduis: Et tam̃ sibe¬
ne utaris: quid fructuolius: Sit gͦ
bitretur habere fructus bonos: si
manet arbor mala. Non erit fru¬
ctus bonus: nisi arboris bonȩ. Mu¬
ta cor: et mutabitur opus. Extir
ẽẽ nonuis. hoc ẽ bonũ. Uis enĩ ha¬
bere sanitatẽ corporis: Est bonũ. Nec
tam̃ putes magnũ bonũ eẽ.: quod
habet et malus. Aurũ et argentũ
habere uis: Ecce et hoc dico. bonũ
ẽ: sed si bene usus fueris. Bene aũt
non uteris: si malus fueris. Ac ꝑhoc
aurũ et argentũ malis malũ ẽ. bo¬
nis bonũ ẽ Non quia eos bonos facit¬
aurũ et argentũ: sed quia bonos in¬

Expanded text:
nem plenitudinem Dei . Flectendo nem plenitudinem Dei . Flectendo genua, pro nobis intercedit apud patremfamilias, ne eradicemur. Ergo quia necesse est ut veniat, agamus ut fructuosos nos inveniat. Circumfossio arboris, est humilitas poenitentis. Omnis enim fossa humilis. Cophinus stercoris, sordes poenitentiae. Quid enim stercore sordidius? et tamen, si bene utaris, quid fructuosius? CAPUT Ibitretur habere fructus bonos, si manet arbor mala. Non erit fructus bonus, nisi arboris bonae. Muta cor, et mutabitur opus. Exstirpesse non vis, hoc est bonum. Vis enim habere sanitatem corporis; hoc est bonum: nec tamen putes magnum bonum esse, quod habet et malus. Aurum et argentum habere vis; ecce et hoc dico, bonum est; sed si bene usus fueris: bene autem non uteris, si malus fueris. Ac per hoc aurum et argentum malis malum est, bonis bonum est: non quia eos bonos aurum et argentum facit; sed quia bonos in
Abbreviated transcription (Latin):
manũ: hoc ẽ. tribus quibusdã tem¬
porib. Primũ tempꝰ ante legẽ: scđin
tempꝰ in lege. t̃ciũ modo ẽ. quod tem¬
pus ẽ gr̃e. Nam si non uisitauit ge¬
nus humanũ ante legem. unde abel.
unde ȩnoch. unde noȩ. unde abrahã.
unde ysaac. unde iacob. quorũ se
dñm dici uoluit. et cuiꝰ om̃s gentes
erant: quasi triũ hominũ ds̃ eẽt:¬
Et ego sum inquit ds̃ abraham et
ysaac et iacob. Inlege aũt si nonui¬
sitaret: ipsam legem non daret. Post
legem uenit et ipse pat̾ familias:
dam arbor infructuos a ꝑmansit.
Est quędam adhuc pars generis hu¬
mani: adhuc se non corrigit: int̾ce¬
dit colonus ꝓplebe Orabat apłs.
Flecto inquit genua mea ꝓuobis
ad patrẽ: ut incaritate radicati et
fundati. ualeatis app̃hendere cum
om̃ibus scĩs. quȩ sit latitudo et lon¬
gitudo. altitudo et ꝓfundũ. Cog¬
noscere etiã suꝑeminentẽ scientiam
caritatis. xp̃i. ut impleamini mom¬

Expanded text:
manum, hoc est, tribus quibusdam temmanum, hoc est, tribus quibusdam temporibus. Primum tempus, antedum, in Lege; tertium modo est, quod tempus est gratiae. Nam si non visitavit genus humanum ante Legem, unde Abel? unde Enoch? unde Noe? unde Abraham? unde Isaac? unde Jacob? quorum se Dominum dici voluit; et cujus omnes gentes erant, quasi trium hominum Deus esset: Ego sum, inquit, Deus Abraham, et Isaac, et Jacob . In Lege autem si non visitaret, ipsam Legem non daret. Post Legem venit et ipse paterfamilias: dam arbor infructuosa permansit. Est quaedam adhuc pars generis humani, quae adhuc se non corrigit. Intercedit colonus; pro plebe orat Apostolus: Flecto, inquit, genua mea pro vobis ad Patrem, ut in charitate radicati et fundati, valeatis apprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo et longitudo, altitudo et profundum; cognoscere etiam supereminentem scientiam charitatis Christi, ut impleamini in om
Abbreviated transcription (Latin):
tur. uł hodie homo bonus ẽ. id ẽ
arbor bona: mala inuenta ẽ. et bo¬
na facta ẽ. E si quando uenit. ma¬
las arbores eradicare uellet: que re¬
maneret. quȩ non digna eẽt eradi¬
cari: Sed uenit prerogare miscđiã.
ut postea exerceret uidiciũ: cui di¬
citur. Miscđiam et uidiciũ: canta¬
bo tibi dñe. Dedit gͦ credentib re¬
nussionẽ peccatoꝵ: noluit cum eis
et de preteritis cartis habere rationẽ:
dedit remissionẽ peccatorũ:. łecit
arbores bonas distulit securim: de¬
dicem arborũ posita ẽ. Om̃is arbor
que non facit fructũ bonũ. excide¬
tur: et in ignem mittetur. De hac
quod uent ad hanc arborẽ. et¬
fructũ in ea non inuenio: nunc debeo
locũ euacuare: ꝓinde amputetur.
& int̾cedit colonus dicens. Dñe di¬
mitte illã. et hoc anno. Circũ fodiã
eam: et adhibebo cophinũ stercoris.
Si fecerit fructũbene: si minus:
uenies et amputabis eam. Tanquã
ꝑtrienniũ dñs usitauit genus hu¬

Expanded text:
tur homo hodie bonus est, id est, arbor bona, mala inventa est et bona facta est. Et si quando venit, malas arbores eradicare vellet; quae remaneret, quae non digna esset eradicari? Sed venit praerogare misericordiam, ut postea exerceret judicium, cui dicitur: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Dedit ergo credentibus remissionem peccatorum, noluit cum eis et de praeteritis chartis habere rationem. Dedit remissionem peccatorum, fecit arbores bonas. Distulit securim, dedicem arborum posita est. Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . De hacquod venio ad hanc arborem, etuctum in ea non invenio. Nunc debeo locum evacuare: proinde amputetur. Et intercedit colonus, dicens: Domine, dimitte illam et hoc anno; circumfodiam illam, et adhibebo cophinum stercoris: si fecerit fructum, bene; sin minus, venies et amputabis eam . Tanquam per triennium Dominus visitavit genus hu
Abbreviated transcription (Latin):
ctis. Quarta uigilia noctis: extrema
pars noctis. Uigilia una: tres horas
habet. Ac ꝑ hoc. nox quatuor uigili¬
as ht̃ t̾nis horis ꝑsingłas uiglias distri¬
butis. Qrta gͦ uigilia noctis: hoc÷ pęneiã
nocte finita. Sic ueniet in fine scłuniqͥtatis
nocte transacta: ad udicandos uiuos
et mortuos. Uenit enĩ nunc sieut au¬
distis ualde mirabiliter: ambulans
suꝑ aquas. Surgebant fluctus: sed cal¬
cabantur. F remens pelagus sub dñi
uestigiis murmurabat: sed tam̃ eum
uolens nolensq portabat. Quantũ li¬
bet tumores scłi potestatesq consur¬
gant. premit eorũ caput. nr̃m caput.
Cũ uͦ apꝓpinquaret nauicule turba¬
ti sunt p̃timore discipłi: et exclama¬
uerunt. putantes fantasma ẽẽ. Qui¬
bus dñs ait. Habete fiduciã. Ego
sum. nolite timere. Quid ẽ. ego sum:
Non sum fantasma quod putatis:
agnoscite quẽ uidetis. Ad banc uo¬
cem exiliit petrus: et ait. Dñe. si tues.
iube me uenire adte suꝑ aquas. Si tu¬

Expanded text:
eam. Quarta vigilia noctis, extrema pars noctis est. Vigilia una tres horas habet, ac per hoc nox quatuor vigilias habet, ternis horis per singulas vigilias distributis. Quarta ergo vigilia noctis, hoc est pene jam nocte finita. Sic veniet in fine saeculi, iniquitatis nocte transacta, ad judicandos vivos et mortuos. Venit enim nunc, sicut audistis, valde mirabiliter ambulans super aquas. Surgebant fluctus; sed calcabantur: fremens pelagus sub Domini vestigiis murmurabat; sed tamen eum volens nolens portabat. Quantumlibet tumores saeculi potestatesque consurgant, premit eorum caput, nostrum Caput. Cum vero appropinquaret naviculae, turbati sunt prae timore discipuli, et exclamaverunt, putantes phantasma esse. Quibus Dominus ait: Habete fiduciam; ego sum, nolite timere. Quid est, Ego sum? Non sum phantasma quod putatis, agnoscite quem videtis. Ad hanc vocem exsiliit Petrus et ait: Domine, si tu es, jube me venire ad te su
Abbreviated transcription (Latin):
Dñc situ es. iube me uenire ad te suꝑ aquas.
Si tu es: iuibe ine. Non enĩ possum
hoc in me: sed inrte. Agnouit quid
sibi eẽt a se: quid ab illo. cuiꝰ uolun¬
tate se credidit posse. quod nulla¬
humana infirmitas posset. Ergo si
tu es uibe. quia cũ iusseris fiet. Qͦd
ego non ualeo p̃sum̃do: tu potes ui¬
bendo. & dñs. U eni inquit. Et sine
ulla dubitatione petrus ad uerbũ
iubentis ambulauit ad p̃sentiã susten-¬
tantis: ad p̃sentiam regentis. Sine ulla
cunctatione desiliuit in aquas: & am¬
bulare cȩpit. Potuit quod dñs non
inse sed in dño ł iustis eñi aliquan¬
do tenebrȩ. nunc aũt lux. sed u do¬
mino. Quod nemo potest in paulo.
nemo in petro. nemo in alio ullo
apłorũ. hoc potest in dño. Ideo be¬
ne paulus utilit̃ se contempnens.
illũ commendanf. Nunquid paulꝰ
inquit ꝓuobis crucifixus ẽ. aut
innomine pauli baptizati estis:

Expanded text:
Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas. Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas. Si tu es, jube me: non enim possum hoc in me, sed in te. Agnovit quid sibi esset a se, quid ab illo, cujus voluntate credidit se posse, quod nulla infirmitas humana possit. Ergo, Si tu es, jube: quia cum jusseris, fiet. Quod ego non valeo praesumendo, tu potes jubendo. Et Dominus, Veni, inquit. Et sine ulla dubitatione Petrus ad verbum jubentis, ad praesentiam sustentantis, ad praesentiam regentis sine ulla cunctatione desiluit in aquas, et ambulare coepit. Potuit quod Dominus, non in se, sed in Domino. Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux; sed in Domino . Quod nemo potest in Paulo, nemo in Petro, nemo in alio ullo Apostolorum, hoc potest in Domino. Ideo bene Paulus utiliter se contemnens, illum commendans: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
quia nisi de tuo: Non enĩ sapisque
dĩ sunt: sed que sunt hominũ. Hoc
utuentes nos eccłȩ m̃brũ:. discerna¬
mus quid de dĩ. quid de nr̃o. Tunc
eni non titubabimꝰ: tunc inpetra fun¬
dabimur. Fixi et stabiles erimus ad¬
uersus uentos. imbres. flumina: temp¬
tationes uidelicet p̃sentis scłi. Illũ
tam̃ uidete petrũ. qui tunc erat fi¬
gura nr̃a modo fidit. modo titubat:
modo inmortalẽ confitet᷑: modo ti¬
met ne moriatur. Proinde quia
eccła xp̃i habet firmos. habet in¬
firmos. nec sine firmis potest esse
nec sine infirmis. Ande dicit apl̃s
paulus. Debemus aũt nos firmi. in¬
firmorũ onera sustinere: In eo quod
dixit petrus tu es xp̃c filius dei
uiiii. firmos significat: in eo autẽ
quod trepidat et titubat. et xp̃m
pati non uult. mortẽ tĩdo. uitã
non agnoscendo. infirmos ȩcclȩ sig¬
nificat. In illo gͦ uno apło id ẽ pe¬
nificandũ fuit. id ẽ firmi et infir¬

Expanded text:
nisi quia de tuo? Non enim sapis quae nisi quia de tuo? Non enim sapis quae Dei sunt, sed quae sunt hominum. Cintuentes nos Ecclesiae membrum, discernamus quid de Dei, quid de nostro. Tunc enim non titubabimus, tunc in petra fundabimur, fixi et stabiles erimus adversus ventos, imbres, flumina, tentationes videlicet praesentis saeculi. Illum tamen videte Petrum, qui tunc erat figura nostra: modo fidit, modo titubat; modo immortalem confitetur, modo timet ne moriatur. Proinde quia Ecclesia Christi habet firmos, habet et infirmos; nec sine firmis potest esse, nec sine infirmis: unde dicit Paulus apostolus, Debemus autem nos firmi, infirmorum onera sustinere ; in eo quod dixit Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi, firmos significat; in eo autem quod trepidat et titubat, et Christum pati non vult, mortem timendo, vitam non agnoscendo, infirmos Ecclesiae significat. In illo ergo uno apostolo, id est, Penificandum fuit, id est, firmi et infir
Abbreviated transcription (Latin):
Quid nos uult facere. ex hoc quod
sumus: Qui. sic culpat quia homi¬
nes sumus : Uultis scire quid nos
uelit facere : Audite psalmũ. Ego
dixi dii estis: et filii excelsi om̃s.
Sed humana sapiendo: uos aũt si¬
cut homines moriemini. Idem ip¬
se petrus pauloante beatus. post¬
ea sathanas. Inmom̃to uno: infra
pauca uerba: miraris differentiam
nominũ: Differentiã attende cau¬
sarũ. Quid miraris quia pauloan¬
te beatus: postea sathanas: Atten¬
de causã: Quare beatus: Quia nõ
tibi reuelauit caro et sanguis.: sed pat̃
m̃s qui in cęlis ẽ. Ideo beatus: quia ñ¬
tibi caro et sangius reuelauit. Si eñĩ
caro & sanguis hoctͥ reuelaret: de tuo. Quia
ueroq̃caro et sangius tibi reuelauit.
sed pat̾ m̃s qui incęlis ẽ: de meo. non
de tuo. Quare de meo: Quia omĩa
que habet pat̾. mea sunt. Ecce audi¬
sti causam quare beatus: et quare
petrus. Quare aũt illud quod hor¬
rescimus: et repetere nolumꝰͦ. Quare.

Expanded text:
Quid nos vult facere ex hoc quod Quid nos vult facere ex hoc quod sumus, qui sic culpat quod homines sumus? Vultis scire quid nos velit facere? Audite Psalmum: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes. Sed humana sapiendo: Vos autem sicut homines moriemini . Idem ipse Petrus paulo ante beatus, postea satanas, in momento uno, infra pauca verba. Miraris differentiam nominum, differentias attende causarum. Quid miraris, quia paulo ante beatus, postea satanas? Attended Pater meus qui in coelis est. Ideo beatus, quia tibi non caro et sanguis revelavit. Si enim caro et sanguis hoc tibi revelaret; de tuo: quia vero non caro et sanguis tibi revelavit, sed Pater meus qui in coelis est; de meo, non de tuo. Quare de meo? Quia omnia quae habet Pater, mea sunt . Ecce audisti causam, quare beatus, et quare Petrus. Quare autem illud quod horrescimus, et repetere nolumus? Quare,
Abbreviated transcription (Latin):
tempni: diuisus ẽ inquit. xp̃s:
Nunquid paulus ꝓuobis crucifi¬
xiis ẽ. aut in nomine pauli bapti¬
zati estis: Quomͦ non in pauli. sic
nec inpetri. sed in nomine. xp̃i:
ut petrus edificaretur suꝑ petrã:
petriis apetra cognominatus. bea¬
tus. eccłe figuram portans. apłat
pͥncipatũ tenens: continuo post
paululũ iam audito quod beatus eẽt:
iam audito quod petrus ẽẽt: iam au¬
dito quod suꝑ petram edificatus eẽt:
posteaquã audiuit futurã diũi pas¬
sionẽ. quia p̃dixerat eam cito futu¬
ram discipłis suis. displicuit ci. limu¬
it ne ꝑderet morientẽ: quẽ confessꝰ
fuerat uite fontẽ. Turbatus ẽ: dicens.
Absit ate dñe inquit: non fiat istud.
ł ropicius tibi esto ds̃: nolo te mori.
Petrus dicebat. xp̃o. nolo te mori:
mori. Deniq continuo rep̃hendit.
quẽ paulo ante laudauerat: et quẽ
beatũ dixerat. sachanan appellat.
Redi inquit post me sathana: scan¬
dalum michi es. Non enĩ sapis quȩ
dĩ sunt: sed quȩ sunt hominum.

Expanded text:
emni: Divisus est, inquit, Christus? Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Quomodo non in Pauli, sic nec in Petri; sed in nomine Christi: ut Petrus aedificaretur super petram, Petrus a petra cognominatus beatus, Ecclesiae figuram portans, apostolatus principatum tenens, continuo post paululum jam audito quod beatus esset, jam audito quod Petrus esset, jam audito quod supra petram aedificandus esset, posteaquam audivit futuram Domini passionem, quia praedixerat eam cito futuram discipulis suis, displicuit ei. Timuit ne perderet morientem, quem confessus fuerat vitae fontem. Turbatus est, dicens: Absit a te, inquit, Domine; non fiet istud. Propitius esto tibi, Deus; nolo te mori. Petrus dicebat Christo, Nolo te mori; mori. Denique continuo reprehendit, quem paulo ante laudaverat; et quem beatum dixerat, satanam appellat. Redi, inquit, post me, satana; scandalum mihi es: non enim sapis quae Dei sunt, sed quae sunt hominum .
Abbreviated transcription (Latin):
simiis. Ait enĩ. Aut facite arborẽ
bonã et fructũ eius bonũ: aut fa¬
cite arborẽ malã et fructũ eius
malũ. De fructu eñi: arbor cognos¬
citur. Uibi ait facite arborẽ bonã
et fructũ eius bonũ. hoc łtiq non
ẽ admonitio. sed p̃ceptũ salubre:
cui obedientia necessaria ẽ. Quod
auit dicit facite arborẽ malã et
fructũ cuis malũ. non p̃ceptũ ẽ ut
facias. sed admonitio ut caueas. Con¬
tra hos enĩ dixit. qui putabant se
bona oꝑa habere. Hoc dñs dicit
non posse. Prius ẽ eñĩ mutandus ho¬
mo: ut oꝑa mutentur. Si eñi manet
homo in eo quod malũ ẽ. bona oꝑa
habere non potest. Si manet in eo
quod bonũ ẽ: mala oꝑa habere nõ

Expanded text:
 Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum. De fructu enim arbor cognoscitur. Ubi ait, Facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: hoc utique non est admonitio, sed praeceptum salubre, cui obedientia necessaria est. Quod autem dicit, Facite arborem malam, et fructum ejus malum: non praeceptum est, ut facias; sed monitio, ut caveas. Contra hos enim dixit, qui putabant se, bona opera habere. Hoc Dominus Jesus dicit non posse. Prius est enim mutandus homo, ut opera mutentur. Si enim manet homo in eo quod malus est, bona opera habere non potest: si manet in eo quod bonus est, mala opera habere non
Abbreviated transcription (Latin):
siliarius eius fuit. aut quis prior de¬
dit illi. et retribuetur ei: Quis prior
dedit. cũ totũ gratis accepit: Quis pri¬
or dedit illi̾. et retribuetur ei: Si dñs
retribuere uellet: nichil nisi penã de¬
bi tam retribuisset. Nichil deder̃t. ut eis
retribueret᷑: ꝓnichilo saluos faciet cos.
Ouis prior dedit illi: quasi suoꝵ gr̃a me¬
ritorũ: Quis prior dedit illi: Quis p̃ue¬
nit gr̃am. que gratis datur: Si aliquid
meritoꝵ anteuenit gr̃am. iam ñ gratis
datur. s ex debito redditur. Si aũt gra¬
tis ñ datur. grã quare uocatur: Quis
gͦ prior dedit illi. et retribuetur ei:

Expanded text:
siliarius ejus fuit? aut quis prior desiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quis prior dedit, cum totum gratis accepit? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Si Dominus retribuere vellet, nihil nisi poenam debitam retribuisset. Nihil dederunt, ut eis retribueretur. Pro nihilo salvos faciet illos . Quis prior dedit illi, quasi suorum gratia meritorum? Quis prior dedit illi, quis praevenit gratiam, quae gratis datur? Si aliquid meritorum antevenit gratiam, jam non gratis datur, sed ex debito redditur. Si autem gratis non datur, gratia quare vocatur? Quis ergo prior dedit illi, et retribuetur ei?
Abbreviated transcription (Latin):
augustinũ. qui ñ audisti apłm dicentẽ:
bomo tu quis es qui respondeas dõ: Duo
pariuili nati st̃. Sidebitũ quęras: amboᷤᷤ
tenent massa ꝑditionis. S cur mat̾ aliũ
portat ad gr̃am: aliũ mat̃ dormiens suf¬
focat: Dicturus es michi. Quid ille me¬
ruit.qui portabatur ad gr̃am: Quid ille
meruit. quẽ mat̾ dormiendo suffocat:
Ambo nichil boni meruert S habet fi¬
gulus luti potestatẽ. ex eadẽ massa face¬
re aliud uasin honorẽ. aliud incontu¬
meliam. Disputare uis mecũ: Immo mi¬
rare mecũ: et exclama mecũ. O altitudo
diuitiarũ. Ambo ex pauescamꝰ: ambo
clamemus. Oaltitudo diuitiarũ sapien¬
cordemus: ne in errore ꝑ eamꝰ. Oaltitudo
diuitiarũ sapientiȩ et scientiȩ dĩ: quã
inscrutabilia st̃ uidicia eius. et inuesti¬
gabiles uiȩ eius. Scrutare inscrutabi¬
lia. fac inpossibilia corrumpe incor-¬
ruptibilia. ude iniuisibilia. Inscruta
tibi. Et inuestigabiles uiȩ euis. Quis
eñi cognouit sensum dñi. aut quis cõ¬

Expanded text:
Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Disputare vis mecum? Imo mirare mecum, et exclama mecum, O altitudo divitiarum! Ambo expavescamus, ambo clamemus, O altitudo divitiarucordemus, ne in errore pereamus. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Scrutare inscrutabilia, fac impossibilia, corrumpe incorruptibilia, vide invisibilia. CAPUT s enim cognovit sensum Domini? aut quis con
Abbreviated transcription (Latin):
mus: Om̃e enĩ datũ optimũ. et om̃e
donũ ꝑfectum. desursũ ẽ. descendens
apatre luminũ: apud quẽ non ẽ innu¬
tatio. Nam tu inpeius mutatus es.
Apud quẽ ñ ẽ inmutatio. Ipse subue¬
nit: Apud quẽ non ẽ. nec mom̃ti ob¬
umbratio. Nam tu intenebris nocts
tuȩ iaces. Ab illo gͦ om̃ia. Nemo ili
prior aliquid dedit. nemo exigat a¬
bitum. Gr̃a salui facti estis ꝑfidẽ: e
hoc ñ ex uobis. s dĩ donũ ẽ.S mont¬
me inquis: quod ille perit. ile baptia¬
tur. Mouet me: mouet tanquã bo¬
minem. Siuerũ ius audire. et monta¬
me: quia homo sum. S si et tu homa

Expanded text:
 datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est immutatio. Nam tu in pejus mutatus es: apud quem non est immutatio, ipse subvenit. Apud quem non est, nec momenti obumbratio : nam tu in tenebris noctis tuae jaces. Ab illo ergo omnia: nemo illi prior aliquid dedit, nemo exigat debitum. Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est me, inquis, quod ille perit, ille baptizatur: movet me, movet tanquam hominem. Si verum vis audire, et me movet quia homo sum. Sed si et tu hom
Abbreviated transcription (Latin):
consideremus. qui mortuus ẽ ꝓpt̃ ipsũ
s mors ẽ. Quaꝓpt̃ ingenti cura. et in¬
plorata dĩ miscđia cogitandũ ẽ. ne xp̃m
negligamus ꝓpt̾ ufirmũ: cũ infirmũ
debeamus diligere ꝓpt̃. xp̃m. Item euis

Expanded text:
consideremus, qui mortuus est propter ilconsideremus, qui mortuus est propter ilsed mors est. Quapropter ingenti cura et implorata Dei misericordia cogitandum est, ne Christum negligamus propter infirmum, cum infirmum debeamus diligere propter Chris