comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non potest ds.q. ñ uult scił uctoritas
se posse. Id in li .uii. confessionum
ad dm loquens: ait. nec cogeris inui¬
tus ad aliqͥd: q uoluntas tua non ẽ
iuaior qͣmpotentia. EEt aut̃ maior:
si te ipso tu ipse maior eẽs. Er hoc uide¬
tur quod ds non possit plura quam
uult. sicut non uult plura. quam
potest. Sic̃ enun uoluntas non ẽ ma¬
ior potentia: ita nec potũtia maior
ẽ uoluntate: iõq siẽ plura non uult
quam pͣ: ita eum non plura posse qͣ.
hoc dm̃s. qi nec uoluntas. potentia :
nec potentia. uoluntate maior ẽ: qi¬
& una eadem res est potentia &e
uoluntas .s. ipse ds̃. qui ẽẽt maior
se ipso. si uoluntas ẽẽt maior poten¬
tia. ł potentia uoluntate: nec hac
auetoritate negat᷑ dm pluraposse qͣm
uelle: qr plura sunt subiect̾a eius po¬
tentiȩ. quam uoluntati. fateamur
itaq dm̃ multa posse facere que ñ
uult: ⁊ posse dimutere. que facit.
asseramus. dm̃ plura facere se face¬
posse. quam faciat. Ueritas

Expanded text:
non potest Deus quod non vult, scilicet se posse. Idem in lib. 7 Confess., c. 4, ad Deum loquens ait: Nec cogeris invitus ad aliquid, quia voluntas tua non est major quam potentia; esset autem major, si teipso tu ipse major esses. Ex hoc videtur quod Deus non possit plura quam vult, sicut non vult plura quam potest. Sicut enim voluntas non est major potentia, ita nec potentia major est voluntate. Ideoque sicut plura non vult quam potest, ita eum non plura posse quam hoc dicimus quia nec voluntas potentia, nec potentia voluntate major est, quia una et eadem res est potentia et voluntas, scilicet ipse Deus, qui esset major seipso, si voluntas major esset potentia vel potentia voluntate. Nec hac auctoritate negatur Deum plura posse quam velle, quia plura sunt subjecta ejus potentiae quam voluntati. Fateamur itaque Deumvult, et posse dimittere quae facit. asseramus, Deum plura facere posse quam facit. Veritas
Abbreviated transcription (Latin):
met: uerum est. Erta illo rum iato.
Moiciunt quoq illi dicentes. nicħ facit
aat aumctit. n optima ce rationabili ca
ue nob occulta sit sedłm ꝙͣ oportet eum
tace ⁊ dimittere. que facit ł dimitcit.
Natio enim penes eum est.: qua illa faẽ.
cilla dimitait. que ratio et̾na est.⁊ sem¬
orr manens pt̾ quam non pͭ aliquid fa
ua potest facere. nͥ ꝙ facit. Responsio¬
sEt adhoc respondemus. Ambiguitatẽ
locutionis det̾minantes. Cum enim dr
rato ł causa optima penes dm̃ eẽ. qͥ facit
cuncta que facit. ⁊ dimitat ea qͥ dimictit:
uerum quidem est.: q in eo uoluntas est
equissima ⁊ rectissima: qua facit & diuit¬
it. que itult cont quam face non potest:
nͥ pt eam fac̾e̾ potest. Nec utiq cont̃ eam
facret. nec pt̾ eam: si que facit dunit¬
teret .ł que dimitat faceret: s eademnra¬
tione manente &e causa: alia potuit fa¬
cere. ⁊ ista dimittere. licet gͦ ratio sit pe¬
nes eum. qua alia facit: alia dimittit:
potest tñ seđm eandem rationem. ⁊ di¬

Expanded text:
rum est. Addunt quoque illi dicentes: Nihil facit aut dimittit, nisi optima et rationabili causa, licet nobis occulta sit; secundum quam oportet eum facere ac dimittere quae facit vel dimittit. Ratio enim penes eum est, qua illa facit et illa dimittit; quae ratio aeterna est et semper manens, praeter quam non potest aliquid faon potest facere nisi quod facit. Et ad hoc respondemus, ambiguitatem locutionis determinantes. Cum enim dicitur: Ratio vel causa optima penes Deum est, qua facit cuncta quae facit, et dimittit ea quae dimittit, verum quidem est, quia in eo voluntas est aequissima et rectissima, qua facit et dimittit quae vult, contra quam facere non potest, nec praeter eam facere potest. Nec utique contra eam faceret, nec praeter eam si ea quae facit dimitteret, vel quae dimittit faceret; sed, eadem manente ratione et causa, alia potuit facere, et ista dimittere; licet ergo ratio sit penes eum, qua alia facit, et alia dimittit, potest tamen secundum eamdem rationem et di
Abbreviated transcription (Latin):
a se agat: ut ꝑ se agat. ꝑse autem dr
agere. ⁊ potens ẽẽ: q naturalem habet
potentiam. eanilem quam & pater.
qua potens est ce oꝑat᷑: s qr illam ht
a patre non a se. ideo a patre ñ a se
dicit᷑ posse ⁊ agere. homo autem uł
angłs. gratuitam habet potentiam:
quiequid uult fieri: & quicqͥd uult
se posse. Nicħ enim uult fieri quoo ñ
possit ficere ꝑse. ł ꝑ creaturam: ⁊ ni¬
chil uult se posse. quod non possit.
zomne quod uult fieri. uult se posse:
s non omne quod uult se posse. uult¬
& fieri. Si enim uellet.⁊ fieret: quia
uoluntati eius nichil resistere pot̃.

Expanded text:
agit, ut per se agat. Per se autem dicitur agere et potens esse, quia naturalem habet potentiam eamdem quam et Pater, qua potens est et operatur; sed quia illam habet a Patre non a se, ideo a Patre, non a se dicitur posse et agere. homo autem vel angelus gratuitam habet potentiam, quicquid vult fieri, et quicquid vult se posse. Nihil enim vult fieri quod non possit facere per se, vel per creaturas; et nihil vult se posse, quod non possit; et omne quod vult fieri, vult se posse, sed non omne quod vult se posse, vult fieri; si enim vellet, fieret, quia voluntati ejus nihil
Abbreviated transcription (Latin):
facit enim ut homo ambulet:⁊ loquat᷑.
actiones diuine potentiȩ detrabitur
aliquid: q ⁊ hec pͣ facere om̃ps. S fc̃
alia quedam.que ds nullatenus fa¬
cere potest: ut peccata. Non enim pͤ
mentiri: ñ p̃ peccare. S ñ ideo Solutt¬
omnipotentie dei in aliqͦ detrahit᷑.
ł derogat᷑. si peccare non posse dicit᷑.
qr non ẽẽt hoc potentie. s infirmita¬
tis. di enim hoc posset: omp̃s non ẽẽt.
Non gͥ impotentie. s potentie impu¬
tandum est.ꝙ ista non potest. Uñ aũs.
in li .xu. de tͥ. Magna inquit di po
tentia est. non posse mentiri. Sunt
enim quedam.que in aliis reb poten¬
tie deputanda sunt: in aluis uͦ mini¬
me:⁊ que in alus laudabilia sunt:
m aliis reyhensibilia sunt. Nongͦ ideo
non omnia posse. Non enim pͥ mori. uel
falli. Uñ aus̃. in li. de simbolo. Ds om̃p̃s
non potest mori. ñ potest falli: non pot̃
miser fieri: ñ yͣtunci. Hec utiq ⁊ huiꝰ¬

Expanded text:
facit enim ut homo ambulet, et loquatur, facit enim ut homo ambulet, et loquatur, actiones divinae potentiae detrahitur aliquidalia quaedam quae Deus nullatenus facere potest, ut peccata, non enim potest mentiri, non potest peccare. Sed non ideo omnipotentiae Dei in aliquo detrahitur vel derogatur, si peccare non posse dicitur, quia non esset hoc potentiae sed infirmitatis. Si enim hoc posset, omnipotens non esset, non ergo impotentiae, sed potentiae imputandum est, quod ista non potest, unde Aug., in lib.tentia est non posse mentiri. Sunt etiam quaedam quae in aliis rebus potentiae deputanda sunt, in alus uero minime; et quae in aliis laudabilia sunt, in aliis vero reprehensibilia sunt. Non ergo ideo r non omnia posse; non enim potest mori vel falli. Unde Aug., in lib. de Symbolo: Deus omnipotens non potest mori, non potest falli, non potest miser fieri, nec potest vinci. Haec utique et hujus
Abbreviated transcription (Latin):
sit: an tantum qr ea possit q̃ uult.
Quod enim d̾s omnia posfit: płibus
auct̃oritatib comꝓbatur. Ait enim
legis. Omnia qͥdem potest deus: s
non facit nͥ ꝙ contienit u̾itati eius
&e iusticie. In eodem. Potuit d̾s cun¬
cta facere simul: s ratio ꝓhibuit .i.
uoluntas. Rationem nempe ibi uo¬
luntatem appellauit: quia d̃i uoltiᷤ
rationabilis est & equissima. fatendum
est gͦ. dm̃ omnia posse. Quomͦ d̾s dicat᷑
quomodo omnia posse dicatur: cũ nos
quedam possimus.que ipse non pot̃.
Non pͭ enim ambulare. loqͥ.⁊ huius¬
modi. que a nat᷑a diuinitatis penitꝰ
sunt aliena. Cum hors instrumenta.
nullatenis hab̾e queat incorporea ⁊ sĩplex
sub̃a. Responsio. Quib id responden¬
dum arbitror: ꝙ huius modi act̾io
dei potentia aliene non sunt: sed ad
ipsam ꝑtinent. Licet enim huiusmo¬
di actiones in se ds habe non possit:
non enim pͥ ambulare l loqͥ ⁊ huiꝰmi.
eas tamen in creaturis potest operari.

Expanded text:
sit, an tantum quia ea possit quae vult. Quod enim Deus omnia possit, pluribus auctoritatibus comprobatur. Ait enim legis: Omnia quidem potest Deus, sed non facit nisi quod convenit veritati ejus et justitiae. Idem in eodem: Potuit Deus cuncta facere simul, sed ratio prohibuit, id est, voluntas. Rationem nempe ibi voluntatem Dei appellavit, quia Dei voluntas rationabilis est et aequissima. Fatendum est ergo Deum omnia posse. 2. Quomodo dicatur eritur quomodo omnia posse dicatur, cum nos quaedam possimus quae ipse non potest. Non potest enim ambulare, loqui, et hujusmodi quae a natura divinitatis sunt penitus aliena, cum horum instrumenta nullatenus habere queat incorporea et simplex substantia. Quibus id respondendum arbitror, quod hujusmodi actionDei potentia alienae non sunt, sed ad ipsam pertinent. Licet enim hujusmodi actiones in se Deus habere non possit non enim potest ambulare vel loqui et hujusmodi, eas tamen in creaturis potest operari,
Abbreviated transcription (Latin):
aus diu̾sis expͥmi ubis oporteret. Namꝙ
tunc futurum erat: nunc p̃t̾itum est. sõ
ꝙ uba comimuitanda sunt: ad ipsum
designandum. Sicut diu̾sis temporib
hium eras designamus. dum adhuc fu¬
tura ẽ. mͦ ꝑhodie dum p̃sens est: modo
tur mundꝰ: sciebat ds hc ereandum.
Postquamcreatꝰ est. scit eum creatum:
nee est hoc scire diu̾sa. ħ omnino id.¬
de mundi creatione. Sic̃ antiqui pa¬
tres crediderunt xp̃m nasciturum
a moriturum: nos autem credimus
cum iam natum & mortuum: nec tamen
diu̾sa credimus nos & illi. s eadem. lem¬
pora enim ut ait aus. uariata sunt:⁊
ideo ũba mutata. non fides. Indubitant̃
gͥ teneamꝰ. dm̃ semꝑ omnia scire: que
aliquandoscit. De omnipotentia di.ut¬

Expanded text:
ejus diversis exprimi verbis oportet. Nam quod ejus diversis exprimi verbis oportet. Nam quod tunc futurum erat, nunc praeteritum est. Ideoque verba commutanda sunt ad ipsum designandum. Sicut diversis temporibus c adverbium cras designamus, dum adhuc futura est; modo per hodie dum praesens est; modo tur mundus, sciebat Deus hunc creandum; postquam creatus est, scit eum creatum, nec est hoc scire diversa, sed omnino idem de creatione mundi. Sicut antiqui patres crediderunt Christum nasciturum et moriturum, nos autem credimus eum natum et mortuum; nec tamen diversa credimus nos et illi, sed eadem. Tempora enim, ut ait Aug., variata sunt, et ideo verba sunt mutata, non fides. Indubitanter ergo teneamus Deum semper omnia scire quae aliquando scit. DISTINCTIO
Abbreviated transcription (Latin):
non s it. nͥ de futis: ex qͦ illa que futura
erant. p̃sentia fiunt ł p̃teunt: sub deip̃¬
scientia ẽẽ desinunt: subscientia uero
semꝑ sunt. Presciuit gͦ d̾s omnia ab et¬
no que fut᷑a erant: neq p̃scire desinit. nͥ
cum futura ẽẽ desinunt: neq cum p̃sci¬
re desinit aliq̃ que ante p̃sciebat. minti
ea nos cit quam ante cognos cebat. Non
enim dr er defectu scientiȩ eiꝰ. quod aliqͥ
bi. quod est p̃scientia. Prescire enim est.
escientia autem: alit̃ semel
dicimus. Sciit ds semꝑ omnia: q aliqnde
scit. Omnem enim scientiam quam ali¬
quando ht̃. semꝑ habuit: ce habet. ⁊ habe¬
bit. oppositio. Ad hoc autem: opponiturit.
Olim sciuit hc̃ hominem nasciturum qͥ
natꝰ est. M non scit eum nasciturum Sa¬
uit gͦ aliquid: quod mͦ ñ scit. Item. scuit
ei possent. S ad hoc dicimꝰ. qr Soluit
idem de natiuitate huiꝰ hominis:⁊ mun¬
dicreatione ne etiam scit. quod sciebat.
intequam fierent: licet tẽ ⁊ nẽ. hanc scia

Expanded text:
non sit nisi de futuris, ex quo illa quae futura erant praesentia fiunt vel praetereunt, sub Dei praescientia esse desinunt, sub scientia vero semper sunt. Praescivit ergo Deus omnia ab aeterno quae futura erant, neque praescire desinit, nisi cum futura esse desinunt. Neque cum praescire desinit aliqua quae ante praesciebat, minus ea noscit quam ante cognoscebat. Non enim dicitur ex defectu scientiae Dei quod aliqua  ratione verbi quod est praescientia. Praescire enim est scientia autem aliter dicimus. Scit enim Deus semper omnia quae aliquando scit; omnem enim scientiam quam aliquando habet, semper habuit, et habet, et habebit. Ad hoc autem opponitur ita: Olim scivit hunc hominem nasciturum qui natus est, modo non scit eum nasciturum, scivit ergo aliquid quod modo non scit. Item: Scivitci possunt. Sed ad hoc dicimus quod idem de nativitate hujus hominis et mundi creatione, nunc etiam scit quod sciebat antequam fierent, licet tunc et nunc hanc scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
possit. & cet̾a. tã amplȩ. & generalitir
accepit omnia. ut etiam mala inelust
que ds nͦon pͭ. nec uult. Non gͦ negauitũ
posse omnia: qͥ conuenit ei posse. Sini¬
lit̾ cum dicit. ñ ob aliud ueracit̾ dicit᷑¬

Expanded text:
possit, etc., tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includeret, quae Deus non potest, nec vult; non ergo negavit eum posse omnia quae convenit ei posse. Similiter cum dicit - Non ob aliud veraciter dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ic gͥ diligent̃ con consideratur¬
siderantib omnipotentia eiꝰ scđm duo
inferre ualeat: nec aliqͥd ad faciendũ
impedimentum afferre. Manifestũ
est itaq dm̃ omnino nicħ posse pati÷
&e omnia facere posse: p̃t̾ ea sola. qͥbus
eiꝰ dignitas lederet᷑. eiꝰq excellentie
enim posse. ñ ẽẽt posse:s non posse.
Nemo gͦ dm̃ impotentem in aliquo
dicere p̃sumat : qͥ omnia potest que
posse. potentie ẽ. ⁊ inde uͭ dr om̃ps.¬

Expanded text:
ic ergo diligenter considerantibus omnipotentia ejus secundum duo inferre valeat, nec aliquid ad faciendum impedimentum afferre. Manifestum est itaque Deum omnino nihil posse pati, sed omnia facere potest preter ea sola, quibus eius dignitas lederetur eiusque excellencie enim posse non esset posse, sed non posse. Nemo ergo Deum impotentem in aliquo dicere praesumat, quia omnia potest quae posse potentiae est; et inde ver
Abbreviated transcription (Latin):
enim dicunt. huc usq potest deus.¬
& non amplius: quid hoc est aliud.
quam eiꝰ potentiam que infinita ẽ.
concludere. ⁊ restringere ad men¬
suram: diunt enim non potest ds¬
aliud facẽ quam facit: nec melius
facere id ꝙ. facit: nec aliquid p̃ter¬
suam opinionem ueri similibus
argumentis.causisq commenticiis.
necnon &e sacrarum auctoritatum
testimoniis munire nituntur: di¬
centes.¶ Non pͣds Ratio illor pͥma.¬

Expanded text:
enim dicunt, Hucusque potest, et non amplius, quid hoc est aliud, quam ejus potentiam quae infinita est concludere, et restringere ad mensuram? aliud facere quam facit, nec melius facere id quod facit, nec aliquid praetersuam opinionem verisimilibus argumentis, causisque commentitiis, necnon et sacrarum auctoritatum testimoniis munire conantur dicentes: Non p
Abbreviated transcription (Latin):
sosse: & potest facere. quicqͥd uult facere.
qͥ enim uult facere. nͥꝙ facit: n posse.
ĩ quod p̃. s non potest facere. quicqͥd
ualt fieri. Uult enim saluos fieri: qui
saluandi sunt. Uerun tñ eos saluare
non ualet. Ds autem qͥcqͥd uult fieri:
potest facere. Si enim uult aliquid fie
sicut celum & t̾ram ꝑ se fecit. qi uolu¬
it. Si autem uult fieri ꝑ creaturam÷¬
ꝑeam oꝑat᷑. Sicut ꝑ homines facte do¬
mos. & huimodi artificialia. Et deus
dices. Nec dei filius yotest a se. nͨ sp̃s.s
ase. filus autem. qr non est a se. sed

Expanded text:
re. Non enim vult facere nisi quod facit, nec posse nisi quod potest, sed non potest facere quidquid vult fieri. Vult enim salvos fieri qui salvandi sunt, verumtamen eos salvare non valet. Deus autem quicquid vult fieri, potest facere. Si enim vult aliquid fieri sicut coelum et terram per se fecit, quia voluit. Si autem vult fieri per creaturameam operatur; sicut per homines facit domus, et hujusmodi artificia. Et Deus d forte dices: Nec Dei Filius potest a se, nec Spiritua se; Filius autem, quia non est a se, sed
Abbreviated transcription (Latin):
non potest facere: nͥ ꝙ iusticia eiꝰ
erigit. s non erigit eius iusticia ut fa¬
ciat. nisi ꝙ facit: non gͦ potest facere:
nisi quod facit. Cademq iusticia. ex¬
igit. ut id non faciat ꝙ non faert. ñ
autem potest facere. contra iusticiã
suam. Non gͥ potest aliquid eorum
autem respondemus.sio. ad prius

Expanded text:
Non potest facere, nisi quod justitia ejus exigit: sed non exigit ejus justitia ut faciat nisi quod facit; non ergo potest facere nisi quod facit. Eademque justitia exigit ut id non faciat quod non facit, non autem potest facere contra justitiam suam: non ergo potest aliquid eorum 3. Responsio ad prius
Abbreviated transcription (Latin):
potest: nec uoluntate cuiuspiam crea¬
turȩ uoluntatis omnipotentis imped¬
tur effectꝰ. Idem in libro de sp̃u ⁊ litceri.
ñ potest ds facere iniusta: qr ipse ẽ sun¬
possit omnia facere: s qi potest effice
quicquid uult. ita ut nicħ ualeat eiis
uoluntati resistere: qͥn compleat᷑: aut al¬
quomͦ impedire eandem. Ioħs cͥsostor
cͥsostomus in omelia qͣdam de erpositio¬

Expanded text:
potest, nec uoluntate cuiuspiam creaturae uoluntatis omnipotentis impeditur effectus. Idem, in libro De spiritu et littera: Non potest facere iniusta, quia ipse est sumpossit omnia facere, sed quia potest efficere quicquid vult, ita ut nihil valeat ejus voluntati resistere quin compleatur, aut aliquo modo impedire eamdem. Joannes Chrys., in hom. quadam de Expositio
Abbreviated transcription (Latin):
dissimile est illi ubo.q. natum ẽ de pa¬
tre scientia. Er hac auctoritate. clare
ostendit᷑. scientiam di omnino inua
sp̃u scõ. fimul omnia sciunt ⁊ uideñ.
sic̃ gͦ non potest augeri ł minui diui¬
na eẽntia: ita nͨ diuina scientia: ⁊ tñ
concedit᷑. posse scire ꝙ nescit: ⁊ posse

Expanded text:
dissimile est illi Verbo quod natum est de Patre scientia. Ex hac auctoritate clare ostenditur scientiam Dei omnino invarSpiritu sancto simul omnia sciunt et vident. Sicut ergo non potest augeri vel minui divina essentia, ita nec divina scientia; et tamen conc
Abbreviated transcription (Latin):
uit omnia uerbum. que nouit pat̾:
hei nosse de patre est. sicut eẽ. Nosse N ag
⁊ ẽẽ. ubiunũ est. ⁊ ido patͥ sicut ẽẽ ñ ẽ
a filio. ita nec nosse. ꝓinde tanquam
seipsum dicens. pat̾ genuit uerbum:
s equale ꝑ omnia. Nenim seipsum
integre ꝑfect̾e q dixisset: si aliquid
minus aut amplius ẽẽt in eiꝰ uerbo ꝙͣ¬
pat̾: non tamen pat̾: qi iste fili. ille
pater. Sciunt gͦ inuicem pater ⁊ filiꝰ:
s ille gignendo:ille nascendo. Et oĩa
que sunt in eoꝵ scientia. in eorum sa¬
pientia. in eorum ẽẽntia. unusqͥsq
eorum simul uidet ñ particlatim. aut
singlat̃uelut Altnante conspectu
hinc illuc ⁊ inde huc: & rursus. iñ
uł inde. ialtud atq aliid. ut aliqͣ
uidere ñ possit. nͥ nonuidens aliã. s
omnia simul uidet:quoꝵ nullum ẽ.
ꝙ ñ semꝑ uideat ⁊ sciat. Cius itaq sci¬
entia:. in amissibilis ⁊ inuariabilis est.
nr̃a uͦ scientia. ⁊ amissibilis est ⁊ recepti¬

Expanded text:
vit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Verbo quPater, non tamen est Pater, quia iste Filius, ille Pater. Sciunt ergo invicem Pater et Filius, sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt, non particulatim aut sigillatim velut alternante conspectu hinc illinc, et inde huc, et rursum inde vel inde aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit, nisi non videns alia; sed omnia simul videt, quorum nullum est quod non semper videat et sciat. Ejus itaque scientia inamissibilis et invariabilis est. Nostra vero scientia, et amissibilis, et varia
Abbreviated transcription (Latin):
faciat᷑ .i. non potest facere. id qͥo ipse
qͥ est summa iusticia nonuult facere:
falsum est. Si autem his u̾b intelligas ei
nisi quod facit. Si enim debet alia face
non gͦ facit omne ꝙ debet. Ei uͦ faci
omne quod debet: nec p̃ facere nisi qͥ
debet: non gͦ p̃facere nisi quod facit
Item. aut debet dimittere ꝙ dimittit ui
faciat: aut non debet.Si non debet. ñ
rect̾e dimitat. Si uͦ debet dimtitere. gͦi
debet facẽ. Si aut̃ ñ debeo nec decet: nͨ opont
debet illud facere:⁊ꝙ debet facere: non
potest illud dimittere. ¶S ut Responsio¬
inuidet᷑. hoc u̾bum debet. uenenum
habet. Multiplicem enim ⁊ inuolutẽm
tenet intelligentiam: nͨ deo ꝓpͥe compe¬
tit: qui ñ ẽ debitor nob. nͥ forte ex ꝓmis¬
so. Nos uͦ ei debitores sumꝰ: ex commisso.¬
cuetur: distingue u̾bi sensꝰ. Non pͣd̾s
facere nͥ quod debet̾.i. nͥ quod uult:
falsum ẽ. Sic enim p̃ ipse dici debere

Expanded text:
faciat, id est, non potest facere id quod ipse, faciat, id est, non potest facere id quod ipse, qui est summa justitia, non vult facere, falsum est. Si autem his verbis intelligas eum nisi quod facit: si enim debet alia facere, non ergo facit omne quod debet; si vero facit omne quod debet, nec potest facere nisi quod debet, non ergo potest facere nisi quod facit. Item, aut debet dimittere quod dimittit ne faciat, aut non debet: si non debet, non recte dimittit; si vero debet dimittere, ergo non debet facere. Si autem non debet nec decet, non oportdebet illud facere: et quod debet facere, non potest illud dimittere. Sed ut mihi videtur, hoc verbum debet, venenum habet. Multiplicem enim et involutam continet intelligentiam; nec Deo proprie competit, qui non est debitor nobis, nisi forte ex promisso; nos vero ei debitores sumus ex commisso.cuetur, distingue verbi sensum: Non potest Deus facere nisi quod debet, id est, nisi quod vult, falsum est, sic enim potest ipse dici debere
Abbreviated transcription (Latin):
facere. nisi illud. quod si faceret bo¬
s multa potest facere. que nec bo¬
na sunt nec iusta: qr nec sunt. nec
erunt. nec benefiunt. uel fient:
qr nunquam fient. Item Responsio¬
non potest facere. nͥ quod dictum ẽ¬
iusticia sua exigit. ⁊ non potest id
facere. ꝙ iusticia fua erigit ut ñ
fiat: Dicimꝰ ꝙ eractionis u̾bum de
&e in illis locutionib duplex est
sensus. Si enim intelligas. non p̃
ꝙ iusta uoluntas sua uult: falsũ
dicis. Iusticia enim di. ipsius eqͥs¬
sima uoluntas accipitur: qͥlit̾
accipit aus. illa u̾ba domini ingene¬
sim loquentis ad loth. non posscm
exponens. ñposse inquit se dixit.
ꝙ sine dubio pot̾at ꝑpotentiam: s
non pot̾at ꝑiusticiam: qͣsi poterat
quidem s non uolebat: & illa uolun¬
tas iusta erat. Si uͦ ꝑ hec u̾ba intellm
eum non posse facere. nisi illud quio
si fieret. iusticie enis conueniret. ueri¬
dicis. Similit distingae ilłs. non xor
facere. quod iusticia eius erigit ut ñ

Expanded text:
ret bosed multa potest facere quae non bona sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia nunquam fient. Item Non potest facere nisi quod justitia sua exigit; et, non potest id facere quod justitia sua exigit ut non fiat. Dicimus quia exactionis verbum de ipitur, et in illis locutionibus duplex est sensus; si enim intelligas: Non potest lt, falsum dicis. Justitia enim ipsius Dei aequissima voluntas accipitur: qualiter accipit Aug. illa verba Domini in Gen. loquentis ad Loth, Genes. 19: exponens: Non posse, inquit, se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; quasi poterat quidem, sed non volebat, et illa voluntas justa erat. Si vero per haec verba intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniretdicis. Similiter distingue illud: Non potest facere quod sua justitia exigit ut non
Abbreviated transcription (Latin):
scientia dei possit augeri. ł minui. Utr̃¬
q enim uidet᷑ posse ꝓbari. Quod diui¬
nascientia posset augeri ł mutari. hoc
scit. Est enim aliqͥs. qui non est lectu¬
rus hodie: &e tñ p. eẽ ut legat hodie:
gͦds scire. hunc lecturum hodie. Pot̃
gͥ aliquid scire: ꝙ non scit gͦ potest ciꝰ
scientia augeri ł mmu. Fademq uide¬
tur posseminui. Est enim aliquis ho¬
die lecturus. quem ds scit lecturum.
dt potest ẽẽ ut non legat: gͦ potest d̃s
ñscire hunc lecturum. Pocest gͥ non
aomnino immutabilis est:nec augeri
potest. ł minui. Nam ut ait aug̃ in

Expanded text:
ia Dei possit augeri vel minui, utrumque enim videtur posse probari. Quod enim divina scientia possit augeri vel mutari, hoc scit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat hodie: ergo Deus scire hunc lecturum hodie; potest ergo aliquid scire quod non scit, ergo potest ejus scientia augeri vel mutari, eademque videtur posse minui; est enim aliquis hodie lecturus quem Deus scit lecturum. At potest esse ut non legat; ergo potest Deus non scire hunc lecturum; potest ergo non  quia Dei scientia omnino immutabilis est, nec augeri potest vel minui. Nam, ut ait August. in
Abbreviated transcription (Latin):
unamur: & illa qͣm futuro beatificabim:
ab etno non eligendo quosdam reproba¬
riprobauit. scđ̾m duo confiderat᷑: tio.
taitem: alt̾m p̃scit ⁊ p̃parat.s. et̃nam penã.¬
Unde aus̃ ad ꝓsꝑum & hylariũ. hec in¬
quit regła inconcusse tenenda est. pecca¬
tores inpectatis p̃scitos eẽ non p̃paratos: pe¬
łs ut ait aus̃. in li. de bono ꝑseuerantie.
in p̃scientia sua qͥb uoluit bona sua:. &
quibcunq donat: ꝓculdubiose donatu¬
rum ẽẽ p̃sciuit. Preparauit etiam ds ut
ait fulgentiꝰ. malis ignem et̃numillis uti¬
q quos iuste p̃parauit ad luenda supplicia:
nec tam̃ p̃parauit ad facienda peccata. Pre¬
parauit enim ds. ꝙ dituna equitas redõet:
non quod humana iniquitas admitt̾et.
Non enim fic̃ p̃parauit scõs ad iusticiam ꝑ¬
cipiendam: sic ĩꝑauit iniqͦs ad iusticiam
amitendam: qr prauitatis p̃parator nun¬
ydestinatio dei ꝓpͥa est p̃scĩa. Seuerantis

Expanded text:
uvamur, et illa qua in futuro beatificamur; uvamur, et illa qua in futuro beatificamur; aeterno non eligendo quosdam reprobavit, secundum duo consideratur; itatemnus ad Prosperum et Hylarium: Hec, inquit, regula inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos esse non preparatos, peDeus, ut ait Aug., in lib. de Bono perseverantiae, in praescientia sua, quibus voluit bona sua, et quibuscumque donat, procul dubio se donaturum esse praescivit. Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius, malis ignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non quod humana iniquitas admitteret. Non enim sicut praeparavit sanctos ad justitiam percipiendam, sic praeparavit iniquos ad justitiam amittendam; quia pravitatis praeparator nunedestinatio Dei proprie est praescientia
Abbreviated transcription (Latin):
potest modonon ẽẽ p̃destinat᷑. Ita & de p̃¬
nibus ł oꝑationib dei & hominum ul¬
latenus concedunt. Ex quo enim aliqͥo
factum est. uł dictum: non concedunt ꝙ
possit non ẽẽ ł non fuisse: immo impossi¬
bile est non ẽe ł ñ fuisse.ꝙ. factum est ue
dictum. referentes possibilitatem ł impxe¬
sibilitatem. ad naturam rei existentis. sũ
uͦ de p̃scientia ł p̃destinatione dei agit᷑¬
possibilitas ł impossibilitas ad potentiã
di refert᷑. que semꝑ eadem fuit & est. qͥd
ỹdestinatio. p̃scientia. potentia. unum
in deo est. Qͥd sit reprobatio deĩa in quib
consideret: ⁊ qͥs sit predestinationis effec
umq p̃destinatiosit tus¬
gratie p̃paratio .i. diuura elect̾io. q̃ elegit
quos uoluit ante mundi constitutionem
genda ẽ. pͥscientia iniquitatis quoꝵ dã.
ĩparatio damnationis eor umdem. Sĩ¬
noꝯ tionis effectus. illa gr̃a effectus.
et. qͣ i p̃senti iustificamur. atq ad rectę
uniendum.⁊ in bono ꝑseuerandum adiu¬

Expanded text:
. Ita et de prnibus vel in operationibus Dei et hominum nullatenus concedunt. Ex quo enim aliquid factum est vel dictum, non concedunt quod possit non esse vel fuisse: imo impossibile est non esse vel non fuisse quod factum est vel dictum, referentes possibilitatem vel impossibilitatem ad naturam rei existentis. Cum vero de praescientia vel praedestinatione Dei agitur, possibilitas ad potentiam Dei refertur, quae semper eadem fuit et est, quia praedestinatio, praescientia, potentia, unum in Deo est. 4. Quid reprobatio Dei, et in quibus consideretur, et quis sit praedestinationis effectus. Cumque praedestinatio sit gratiae praeparatio, id est, divina electio qua elegit quos voluit ante mundi constitutionem,genda est praescientia iniquitatis quorumdam, et praeparatio damnationis eorumdem. Sinationis effectus illa gratia est qua in praesenti justificamur, atque ad recte vivendum et in bono perseverandum adj
Abbreviated transcription (Latin):
que sine p̃scientia ẽẽ non potest. Pocest
dutem sine p̃destinatione. ẽẽ p̃scientia
Predestinatione qͥppe:ds ea p̃sciit que
stinauit eos qͦs elegit: reliquos uͦ repro¬
turos. an aliqͥs pdestinatoꝵ posstt dam¬
nari: uel reproborum saluari.
redestinatorum nullus uidet᷑ posse
damnari. nec reproborum aliquis
tuam.Si aliꝰ non ẽ accepturꝰ nisi iste ꝑ¬
diderit: c̾tus est electorum numerus:
Ad hoc autem obiciunt quidam: ni¬
tentes ꝓbare numerum electorum
ñ apponere grãm. quib apponit̾. ⁊ pos¬
set subtrahere: qͥb non subtrahit. ꝙ si
fieret: utiq damnarentur. Possent gͦ
damnari isti: qͥ tamen saluabuntur
Posset itaq minui electorum numerꝰ.
Ita etiam posset augeri: qi posset appo¬
ni gratia. quiby non apponit᷑ ꝑ quam
saluarentur. Possent gͦ saluari habita
gr̃a: qui tamensine ea damnabunt᷑.
Posset itaq augeri numerꝰ electorum.¬
Responsio. Quib resyondemus. ex
ea ratione dictum ẽẽ. & uerum esse.

Expanded text:
non potest. Potest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que stinavit eos, qturos. 2. An aliquis praedestinatorum possit damnari, vel reproborum salvari. Praedestinatorum nullus videtur posse damnari, nec reproborum aliquis tuam. Si alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est electorum numerus, id Ad hoc autem objiciunt quidam, nitentes probare numerum electorum non apponere gratiam quibus apponit, et posset subtrahere quibus non subtrahit; quod si faceret, utique damnarentur; possent ergo damnari isti qui tamen salvabuntur; posset itaque minui electorum numerus, ita etiam posset augeri, quia posset apponi gratia quibus non apponitur, per quam salvarentur. Possent ergo salvari habita gratia, qui tamen sine ea damnabuntur; posset itaque augeri numerus electorum. Quibus respondemus ex ea ratione dictum esse et verum esse
Abbreviated transcription (Latin):
solutione. mallem alios audire: ꝙͣ.
docere. Dicimus tamen: similem de
Ideoq tam hic quam ibi. unam fa¬
cimus responsionem: dicentes de¬
terminandum fore illud cui in¬
modo sit p̃destinatus. ab et̾no enim. iste p̃¬
destinatus ẽ. Distinguendum enĩ est. cun

Expanded text:
solutione mallem alios audire quam docere. Dicimus tamen de praescien. Ideoque tam hic quam ibi unam facimus responsionem, dicentes determinandum fore illud cui inmodo sit praedestinatus; ab aeterno enim iste praedestinatus est. Distinguendum enim est cum
Abbreviated transcription (Latin):
rip̃. In his enim & huius modi lo¬
cutionil:er ratione dict̾i dipidenda ẽ.
sententia dict̾ionis. Alia nanq fit intel¬
ligentia. si ꝑ comunetionem hec acci¬
piantur dict̾i. atq alia.si ꝑ disiunet̾io¬
nemut supra cum de p̃scientia age¬
batur. p̃taxatum est. Si enim cum di¬
cis. p̃destinatus ñ p̃ damnari. intelli
intelligis. falsum autem. si disiune̾¬
tim: ut si intelligas istum ñ posse dam¬
nari: qͣm lico p̃destinatum. Potuit
enim non ẽẽ p̃destinatꝰ: & ita damna¬
retur. Quomꝰ ad huc insteͥnt questioni.
Ueruntam̃ adhuc instant:. ⁊ sedm cõ¬
iunctionem argumentando ita ꝓce¬
dunit. Non inquiunt pͣ eẽ. ut aliqͥs

Expanded text:
ri. In his enim et hujusmodi loibus, ex ratione dicti dijudicanda est sententia dictionis. Alia namque fit intelligentia, si per conjunctionem haec accipiantur dicta, atque si per disjunctionem, ut supra, cum de praescientia agebatur, praetaxatum est. Si enim cum dicis: Praedestinatus non potest damnari, intelligintelligis; falsum autem, si disjunctim, ut si intelligas istum non posse damnari quem dico praedestinatum; potuit enim non esse praedestinatus, et ita damnaretur. 3. Quomodo adhuc instant quaestioni. Verumtamen adhuc instant, et secundum conjunctionem argumentando ita procedunt: Non enim, inquiunt, potest es
Abbreviated transcription (Latin):
Neq etiam res fut᷑e: causa sunt entie dei.
dei pscientie. licet enii ñ ẽẽnt future.
nͥ p̃scirent᷑ a deo: non tamen ideo p̃scum
ab eo alienum ab eo diũsum: ⁊ ex creat᷑is
pendent p̃scientia ereatoris: & creatum
causa ẽẽt increati. Orig̃. tam̃ suꝑ epłam

Expanded text:
Neque etiam res futurae causa sunt Dei praescientiae; licet enim non essent futurae nisi praescirentur a Deo, non tamen ideo praesciab eo alienum, ab eo diversum, et ex creaturis dependeret scientia Creatoris, et creatum causa esset increati. Origenes ta
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ uidet ⁊ simus uidet᷑ obuiare qͥd
ait iheronimꝰ in expositione abacuchabi¬
surdum est inqͥt ad hoc deducere dei
maiestatem. ut sciat ꝑ momenta singła
quot culices nascant᷑. quotue moriant.
quota pulicum ⁊ mus ears sit multitu¬
do: quot ue pisces natent in aqͥs. ⁊ simi¬
lia. Nonsimus tam fatui adulatores
dei: ut dum ꝓuidentiam eiꝰ &ẽ ad imart¬
trudimus. innos ipsos iniutiosi simus:
eandem irrationabilium ce rationabilũ
ꝓuidentiam ẽẽ dicentes. Hic uidet᷑ dr̃i
ieꝵ: quod deus illoꝵs minimoꝵs scientiã
siue ꝓuidentiam ñ habeat: qͦd si est. tẽ ñ
omnia simul scit &e semꝑ. Ex taliitaq sen¬
su: illud dict̾um ẽẽ notumus. ut dm̃ illa
alt̾natim ł particłatim scire neget.: neq ꝑ
diu̾sa tempors momenta sic illa cogno¬
uit. sic̃ ꝑ uaria momenta illoꝵ quedã
deficiunt. quedam incipiunt: neq illis
aliisq irrationabilib ita ꝓuidet qͣmadin¬
dũ rationabilib. Funquid enm ut

Expanded text:
semper videt et simul, videtur obviare quod ait Hieron. in Expositione Abacuc.: Absurdum est, inquit, ad hoc deducere Dei majestatem, ut sciat per momenta singula quot culices nascantur, quotve moriantur, quota pulicum et muscarum sit multitudo, quotve pisces natent in aquis, et similia. Non simus tam fatui adulatores Dei, ut dum providentiam ejus etiam ad ima retrudimus, in nos ipsos injuriosi simus, eamdem irrationabilium et rationabilium providentiam esse dicentes. Hic videtur dicere Hieron. quod Deus illorum minimorum scientiam sive providentiam non habeat; quod si hoc est, tunc non omnia simul scit et semper. Ex tali itaque sensu illud dictum esse noverimus, ut Deum illa alternatim vel particulatim scire neget, nec per diversa temporum momenta sic illa cognovit, sicut per varia momenta illorum quaedam deficiunt, quaedam incipiunt. Neque illis aliisque irrationabilibus ita providet, quemadmodum rationabilibus; numquid enim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rum ẽẽ: que nouit. Quod si ita ẽ: est gͥ
causa omnium maloꝵ: cum omnia ma¬
la sciant᷑. & p̃sciant᷑ a deo: ꝙ longe est a
ueritate. Si enim di scientia ł p̃scientia.
causa ẽẽt malorum: eẽt utiq ds auet̾or
maloꝵs: ꝙ penitꝰ falsum ẽ. Ngͥ scientia ł
p̃scientia di. catisa est omnium: que ei

Expanded text:
uae ei subsunt. Quod si ita est, est ergo causa omnium malorum, cum omnia mala sciantur et praesciantur a Deo; quod longe est a veritate. Si enim Dei scientia vel praescientia causa esset malorum, esset utique Deus auctor malorum, quod penitus falsum est; non ergo scientia et praescientia Dei causa est omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autem respuit eatholica fides. ꝓpt̾
euidentem apłi sententiam: qͣuyait.
Cum nondum nati eẽnt. aut aliquid
boni ł mali egissent: ⁊ c̃. Melior est gͦ
fidelis ignorantia: quam temeraria
scientia. Plegit gͦ qͦs uoluit gratuita
mi scdia: non qi fideles futuri erant.
s ut fideles eẽnt. eis ꝙ grãm dedit:
ñ qr fideles erant:s ut fierent.

Expanded text:
Hoc autem respuit catholica fides propter Hoc autem respuit catholica fides propter evidentem Apostoli sententiam qua ait, Rom. 9: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent, etc. Melior est ergo fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Elegit ergo eos quos voluit gratuita misericordia, non quia fideles futuri erant, sed ut fideles essent; eisque gratiam dedit, non quia fideles era
Abbreviated transcription (Latin):
grãm mereat᷑: s qi aliqui non adeo
unꝑtiri. Nullus enim dei gr̃am me¬
reri potest: ꝑ quam iustificat᷑. Pot̃ t̃n
inereri. ut ał̃ apponat᷑: ⁊ ut penit̾ abi¬
antur. ut hoc digni sint. filiiuͦ ita
uiuunt. ut ⁊si non mereant᷑ gratiam
iustificationis: non tam̃ merentur
omnino repelli. ⁊ grãm fibi subtrahi.
serentium carualiter.
Oultiuͦ de isto ꝓfundo querentes red¬
dere rationem: atq scđm coniect᷑as
cordis sui. inscrutabilem altitudinẽ
iudicioꝵ di cogitare conantes. infa¬
bulas uanitatis abierunt. dicentes q
amimȩ sursum in celo peccant: ⁊ sedm
peccata sua. ad corpora ꝓmeritis diri¬
guntur: ⁊ dignis sibi quasi carcerib¬
includuntur. Ierunt hi tales post cogi¬
tationes suas. ⁊ uolentes disputare de
dei ꝓfundo u̾si sunt in ꝓfundum: dicen¬
tes animas in celo ante conuersatas: ⁊
ibi aliquid bomi ł mali egisse. ⁊ pro
meritis. ad corpora trena detrusas eẽ.

Expanded text:
gratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo gratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo am non impartiri. Nullus enim Dei gratiam mereri potest, per quam justificatur; potest tamen mereri ut non apponatur, ut penitus abjiantur, ut hoc digni sint; alii vero ita vivunt, ut etsi non mereantur gratiam justificationis, non tamen merentur omnino repelli, et gratiam sibi subtrahi. serentium carnaliter. Multi vero de isto profundo quaerentes reddere rationem, atque secundum conjecturas cordis sui inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes, in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quod animae sursum in coelo peccant, et secundum peccata sua ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribincluduntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, versi sunt in profundum; dicentes animas in coelo ante conversatas, et ibi aliquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse.
Abbreviated transcription (Latin):
dileri: esax autem odio habui. Cui inquit¬
uultmiseret᷑: &e quem uult indurat: s hec
uoluntas dei inusta ẽẽ non potest. Uenit
enim de occultissimis meritis: qr & ipsi
yeccatores: cũ ꝓpt̾ originale peccatum u¬
nammassam fecerint: non tamen nulla
int̃ eos est diu̾sitas. Precedit gͦ aliquid in
peccatorib. qͦ quamtis nondum sint iu¬
stificati. digni efficiant᷑ iustificatione.⁊
item p̃cedit in aliis peccatorib qͦ digni
sunt obtusione. Ecce hic uidet᷑ aug̃. dr̃e.
qulod ce ipsa dei uoluntas. qria alios elig̃.
gere. alios reꝓbare : ce ꝙ ꝓ meritis. ali¬
is apponit᷑ gratia iustificationis. aliisñ:
unde obtundunt᷑. S quid intelligere
uoluit. ignorat᷑: nisi forte dicat᷑. hit
eum retract̾asse. Nam ibidem tẽtasse¬
miȩ subdit. que in li. retractationis
aꝑte retractat: ꝙ utrumq legenti pa¬
tebit. Unde ueri simile est. in p̃missis
etiam hoc retractasse. Potest tamen ex
p̃destinet᷑ ꝓ meritis. ł iustificationis

Expanded text:
Cui vult, inquit, miseretur Deus, et quem vult indurat: sed haec voluntas Dei injusta esse non potest, venit enim de occultissimis meritis: quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerunt, tamen nonnulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa Dei voluntas qua alios eligit, gere, alios reprobare; et quod pro meritis aliis apponitur gratia justificationis, aliis non, unde obtunduntur. Sed quid intelligere voluerit, ignoratur; nisi forte hoc dicatur eum retractasse. Nam ibidem nue subdit, quae in lib. 1 Retract., c. 23, aperte tractat; quod utrumque legenti patebit. Unde verisimile est in praemissis etiam hoc retractasse. Quidam tamen ex destinetur pro meritis, vel justificationis
Abbreviated transcription (Latin):
uit: qr scientia eiꝰ. non est nisi de his
que sunt . ł fuerunt. ł erunt: ⁊ p̃scĩa
non est nisi de futuris: ⁊ licet possit
scire ł p̾scire ꝙ nunquam nec erit. nͨ
tamen potest aliqͥd scire ł p̃scire. gͦo
ł p̃scire quod nunquam est. nec erit:
nec illud scitum ł p̃scitum ẽ ab et̾no:
nec tamen potest inciꝑe scire ł p̃sci¬
re illud̾. s ita potest mͦ scire ł p̃scire:
sic̃ potest scisse ł p̃scisse ab et̾no. Si
enim dicas. eum mͦ posse scire ł p̃sci¬
re. quod ab etno non sciuit ł p̃scuat.¬

Expanded text:
vit, quia scientia ejus non est nisi de his quae sunt vel fuerunt vel erunt, praescientia non est nisi de futuris. Et licet possit scire vel praescire quod nunquam est vel erit, non tamen potest aliquid scire vel praescire ex vel praescire quod nunquam est nec erit, nec illud scitum vel praescitum est ab aeterno; nec tamen potest incipere scire vel praescire illud, sed ita potest modo scire vel praescire, sicut potest scisse vel praescisse ab aeterno. Si enim dicatur eum modo posse scire vel praescire quod ab aeterno non scivit
Abbreviated transcription (Latin):
habe potentiam sciendi ł p̃sciendis
scitum est ł fut᷑um: uerum est. non
potest gͦ nouit̾ ł ex tempore scire ł
p̃scire aliqͥd. sicut non potest noui
scire. quam sciat: qi potest omĩa
scire que scit: de potest aliqua facere. qͥ nun¬
quam erunt: & illa potest scire: non enmi
aliqua incognita facere potest. Si uͦ omĩa
ẽent. qͣm fi nt. ⁊ alia q̃dam faceret que nft
nec erunt: & illa omnia sciret: ꝓcerdopla
sciret. quamin sciat. nͨ tamen eius scientia
augeri potest: qi hoc totum fieri posset sn
imutabilitate scientiȩ. Constat gͦ di scĩan
omniuo ẽẽ uinmutabilem: nec augeri pos¬
se ł minui. sed er subiecta Ꝙ uideat᷑ adũs¬

Expanded text:
habere potentiam sciendi vel praesciendi aescitum est vel futurum, verum est. Non potest ergo noviter vel ex tempore scire vel praescire aliquid; sicut non potest novitscire quam sciat, quia potest omnia scire quae scit, et potest aliqua facere quae nunquam erunt, et illa potest scire, non enim aliqua incognita facere potest. Si vero omnia essent quae modo sunt, et alia quaedam faceret quae non sunt nec erunt, et illa omnia sciret pro certo, plura sciret quam modo sciat; nec tamen ejus scientia augeri potest, quia hoc totum fieri posset sine mutabilitate scientiae. Constat ergo Dei scientiam omnino esse immutabilem, nec augeri posse vel minui, sed ei subjecta. 4. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝓnoticia simul ⁊ beneplacito. hoc
sciens disposuit. E hic sens ex eo ad¬
uiuatur: qi de bonis ibi tm agit ars:¬
s. de creatis: de his que ds facit: qͦ omĩa
nouit non solum scientia. s etiam bñ¬
placito ac dispositione. sic gͥ ibi accipit᷑
di cognitio. ut ñ mͦ noticiam. s etiam be¬
neplacitum dei significet. Mala uͦ scit
ds̾. ⁊ p̾scit anteqͣm fiant: s sola noticia.
non beneplacito. Prescit enim deuis.⁊
p̃dicit etiam que ñ est ipse facturus:
sic̃ p̃sciuit ⁊ p̃dixit infidelitatem iu¬
deorum. s ñ fecit: nec ideo qi p̃sciuit.
ad peccatum infidelitatis eos coegit.: nͦ

Expanded text:
vel pro notitia simul et beneplacito. Hoc sciens disposuit. Hic sensus ex eo adjuvatur, quia de bonis ibi tantum agit A de creaturis et de his quae Deus facit; quae omnia novit non solum scientia, sed etiam beneplacito ac dispositione. Sic ergo ibi accipitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non beneplacito; praescit enim Deus et praedicit etiam quae non est ipse facturus, sicut praescivit et praedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; nec ideo quia praescivit ad peccatum infidelitatis eos coegit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dam. in qͣ fuit aligñdo auG: s post retc¬
rum p̃sciuit. qui in eum crederet & eiser¬
uiret: ꝙ aliquando auõ. se sensisse ⁊dĩ.
in li. retractationum. Ubi aꝑtȩ ostendit.
quod si ꝓpt̾ merita futura elect̾us esset:
iam non er gratia eẽt elect̾io. Nongͦ io
elect̾us est a deo. q talis futurus erat:
sed ͤ lectione talis est fac̾tus: ita dicens.
disputans ego qͥd elegit d̾s in nondum
nato. cui dixit seruiturum ẽẽ maiorem.
& qͥd in eodem maiore similit̃ nondum
nato reprobauerti: ad hoc ꝑduti ratio¬
cinationem ut dicem. Non gͦ elegit ałs
oꝑa cuius quam in p̃scientia. que ipse
daturꝰ est: s fidem elegit in p̃scientia:
& quem sͥ crediturum ẽẽ p̃seruit. tp̃m
se: s ꝓpt̾ fidem: qua eum p̃scunt cre¬
dittirum. S q &e in fide meritumẽ.
sicitti ⁊ in oꝑib: hoc etiam retractauit:
diligentius quãfitieram. nec adhuc
inueneram qualis sit electio grẽ: de qua

Expanded text:
dam, in qua fuit aliquando Augustinus, sedam, in qua fuit aliquando Augustinus, serum praescivit qui in eum crederet, et ei serviret; quod aliquando Aug. se sensisse dicit in lib. 1 Retract., ubi aperte ostset, jam non ex gratia esset electio. Non ergo ideo electus est a Deo, quia talis futurus erat, sed ex tali electione talis est tactus; ita dicens: Disputans ergo quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem, et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia; et quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum se, sed propter fidem qua eum praevidit crediturum. Sed quia et in fide meritum est, sicuti et in operibus, hoc retractavit diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram qualis sit electio gratiae, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
aouocat meritum. Obduratio uͦ non
est sine merito. Et miscdie miscretur¬
ubo.bic accipit᷑ p̃destinatio: & p̃cipue
ẽdestinationis effectꝰ. Obdirationis uͦ.
non ipsa dei etna reprobatio: quia eiꝰ
nullum ẽ meritum: s gr̃e pͥciatiosiue
subtractio: que quodammꝰ est reꝓba¬
tionis effectꝰ. Acciꝑit᷑ tam̃ aliquando
reꝓbatio. ꝓ obduratione: sic̃ ⁊ p̃desti¬
natio ꝓ suo effect̾u qui est gratia ap
positi. Gratia enim que apponit᷑. effe¬
ct̾us est p̃destinationis. Cum gͥ gr̃e
que apponit᷑ homini ad iustificationẽ.
nulla sunt merita: multo minꝰ ⁊ iꝑfi
õdestinationis. qtia ab et̾no elegit ds
qͦs uoluit. aliqua possunt eristere
meriti nec itatis rebationis. qua ab
etno qͦsdam p̃sciuit futuros malos
& danmandos. sicut elegit  Etemplu¬
qͦd ñ fuit ꝓmeritis eoꝵ cob ⁊ elax. dic̃t.
qr nulla habebant : Qu¬
qm nec ipsi eristebant:. nec ꝓpt fut᷑a
merita que p̃uidet. ł illum elegit.
ł illum reprobauit. Opinio quoram¬

Expanded text:
advocat meritum, obduratio vero non est sine merito. Et misericordiae verbo hic accipitur praedestinatio, et praecipue praedestinationis effectus; obdurationis vero non ipsa Dei aeterna reprobatio, quia ejus nullum est meritum, sed gratiae privatio sive subtractio, quae quodam modo est reprobationis effectus. Accipitur tamen aliquando reprobatio pro obduratione, sicut et praedestinatio pro suo effectu, cui esponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit non fuit pro meritis nulla habebant, quoniam nec ipsi existebant; nec propter futura merita quae praevideret, vel illum elegit, vel illum reprobavit. 2. Opinio quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ait apls: miscdiam consecutꝰ sum ut
fidelis eẽm. Nait. qr fidelis eram. Da¬
tur qͥdem etiam fideli: s data est etiã
pͥ ut ẽẽt fidel. Ita etiam reprobauit qͦs
ni fierent ⁊ fideles:ita etiam concedi
debeat. reꝓbasse qͦsclam ut mali ẽent &
infideles. ⁊ obdurare ut peccent: quod
nulla tenus concedi oportet. Aesponsio¬
Non enimreꝓbatio ita est causa mali
sic̃ p̃destinatio causa boni: neq obdo¬
ratio ita facit hominem malum. ꝙͤ¬
admodum miscdia facit bonum. an
Ret̃ea considari oportet utrum
ea omnia que semel seit ł p̃scit deus.
semꝑ sciat ce scierit. & p̃sciat ãe p̃scierit:
anolim scierit ł p̃scierit. ꝙ mͦ non seit t¬
primo respondem: pondet: dicendͦ ñ semp

Expanded text:
isericordiam consecutus sum, ut fidelis essem, non ait: Quia fidelis eram. Datur quidem et fideli, sed data est etiam prius ut esset fidelis. Ita etiam reprobavit quosni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa boni; neque obduratio ita facit hominem malum, quemadmodum misericordia facit bonum. 6. An Praeterea considerari oportet utrum ea omnia quae semel scit vel praescit Deus semper scit et scierit, ac praesciat et praescierit, an olim scierit vel praescierit quod modo non scit primo respondemus,
Abbreviated transcription (Latin):
liter ⁊ alia det̾minã.s. impossibile est
id non euenire quod ds p̃sciuit.ł cum ds
psenuerit: si conunctim intelligas. uerũ
dicis: si disiunctim: falsum. Ita etiam. &
ullud. Impossibile est non ẽẽ p̃scitum õe
Siuͦ dicis. dm̃ non potuisse p̃scire omne
qͦd fit. falsum est: potuit facere ut non
fieret: & ita non esset prescitum. Utr scĩa¬

Expanded text:
Impossibile est illud non evenire quod Deus praescivit vel dum Deus praescierit, si conjunctim intelligas, verum dicis; si disjunctim, falsum. Ita etiam et illud: Impossibile est non esse praescitum omSi vero dicis Deum non potuisse non praescire omne quod fit, falsum est. Potuit enim facere ut non fieret, et ita non esse praescitum. DISTI