comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Penitet eñ me fecisse eos. Uidens
inquit ds hominẽ quẽ ad suã ima¬
ginẽ & similitudinẽ fecerat. & ꝓ qͦ
cetera mundi animantia. et queq
huic uite necessaria creauerat. totũ¬
sese dehominis creatione. & sipenite¬
re nequeat: tamen penitere dicit.
Ds em̃ nec penitere nec dolere: nec
irasci potest. Tamen cũ &e penitenti
&e dolentis. & irascentis opus agit: &
penitere. et dolere. & irasci dicit᷑: quã
uis ipse nullam cõmutationẽ repͥiat:
cuius utiq natura. penitus imimuta¬
bilis est. Cũ igit᷑ dicit. penitet me fe¬
cisse hominẽ: taleẽ acsi diceret: quia
mea precepta transgressus est homo:
talem me erga eum exhibebo: acsi
me penituisset fecisse hommẽ. Quod
eñ fecisse penitet. hoc delere placet.
Sic gͥ quotiens de deo loquimur. uł
eum loquentẽ introducimus: quia
aliter de eoloqui ñ posfumus: n¬
manis utimur uerbis. humanisq

Expanded text:
 me fecisse eos. » Videns, inquit, Deus hominem, quem ad suam imaginem et similitudinem fecerat, et pro quo caetera mundi animantia, et quaeque huic vitae 17 necessaria creaverat, totusese de hominis creatione et si poenitere nequeat poenitere dicit. Deus enim non poenitere, nec dolere, nec irasci potest; tamen cum poenitentis, et dolentis, et irascentis opus agit, et poenitere, et dolere, et irasci dicitur; quamvis ipse in se nullam commutationem recipiat, cujus utique natura incommutabilis est. Cum enim dicit: « Poenitet me fecisse hominem, » tale est, ac si diceret: Quia mea praecepta transgressus est homo, talem me erga eum exhibebo, ac si me poenituisset fecisse hominem. Quod enim fecisse poenitet, hoc delere placet. Ergo quoties de Deo loquimur, et eum loquentem introducimus, quia aliter de eo loqui non possumus, humanis utimur verbis, humanisq
Abbreviated transcription (Latin):
Imal rationale & mortale. cuiꝰcũq
siue corporis quantitate. aut crescat
aut minuat᷑: homo ẽ ñ ex alia quã
ex adam stirpe descendens. Et ifti
quidem sunt potentes. aseculo
uiri famosi.
idens aũt ds̃ qd̾ multa mali¬
tia hominũ eẽt interia. & cunc¬
ta cogitatio cordis intenta eẽt ad

Expanded text:
imal rationale et morale « utriusque sive corporis quantitate aut crescit, aut minuitur: homo enim non ex alia quam ex Adam stirpe descendens; « et isti » quidem « sunt potentes a saeculo viri famosi. » « Videns autem Deus quod multa malitia hominum esset in terra, et cuncta cogita
Abbreviated transcription (Latin):
Abhominabilis ẽ. apud dm̃. qͥ facit¬
uidet᷑. uestis mutatio s uirtutis si¬
mulatio hominẽ abhominabilem¬
facit. Hypochrita eñĩ se iustũ fin¬
gens. cũ sit uirib et uoluptatibus
femina. ueste induit uirili. Similit̃¬
aut̃ & uit sc̃s si cã molliciem quȩ in¬
terius est. exteriꝰ ostendat. femineo
ucit̃ uestimento. His aut̃ apłs con¬
sentiens ait. preuidemus bona. ñ
tantũ corã deo. s etiam corã om̃ib
hominibus.
i ambulans ꝑuiã ĩ arbore
uel ĩ terra nidũ auis inue

Expanded text:
abominabilis est apud Deum , i vestis mutatio, sed virtutis simulatio hominem facit abominabilem. Hypocrita enim se justum fingens, cum fit viribus et voluptatibus femina, veste induitur viriliautem et vir sanctus, si eam mollitiem, quae interius non est, exterius ostendit. femineo utitur vestimento. His autem Apostolus consenticus ait: « Providemus bona, non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus . » « Si ambulans per viam in arbore, vel in terra nidu
Abbreviated transcription (Latin):
nebat. Sic em̃i & nos exempli
gr̃a. domũ cõposituri. lignorũ
materiam ocuilis menteq contẽ¬
plantes: alia trabib. alia uero
colũnis. atq alia aliis officiis
destinamus. Qd̾ aut̃ de aquarũ
creatione nichil suꝑius dixerat:
& tam̃ quasi iam creatas eas lo¬
quendo introduxit: illud pro¬
fecto demonstrat: qd nomine
terrȩ omnia intelligi debeant
quȩ interram continent᷑: ut ig¬
nis. & aqua: & nomine cȩli que¬
cũq continet cęlum: ut est aer.
cunus creatio singlarit non de¬
scribit̃.
t dixit dds̃. fiat lux. E facta
est lux. Et uidit ds lucẽ qd̾
eẽt bona: diuisitq lucẽ atene¬
bris: uocauitq lucẽ diem: ac
tenebras noctẽ. Apparet aut̃
qm̃ interdicere & facere di. nul¬
la distantia est. Dixit inquit.
fiat lux. & facta est lux. Ipsum
quoq dicere dei. quid aliud est
quam uelle: Non enĩ claman¬
do. uel labia mouendo:immo
uolendo ꝑficit omnia. Sed que
est ista lux que prior sole luna

Expanded text:
nebat. Sic enim et nos, exempli nebat. Sic enim et nos, exempli gratia, domum composituri, lignorum materiam oculis menteque contemplantes, alia trabibus, alia vero columnis, atque alia aliis officiis destinamus. Quod autem de aquae creatione nihil superius dixerat, et tamen quasi jam creatas eas loquendo introduxit, illud profecto demonstrat, quod nomine terrae omnia intelligi debeant, quae in terra continentur ut ignis, et aqua; et nomine coeli, quidquid continet coelum, ut est aer, cujus creatio singulariter non describitur. « Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, et vidit Deus lucem, quod esset bona; divisitque lucem a tenebris, vocavitque lucem diem, et tenebras noctem. » Apparet autem quod inter dicere et facere Dei nulla distantia est. Dixit itaque: « Fiat lux, et facta est lux. » Ipsum quoque dicere Dei quid aliud est quam velle. Non enim clamando, vel labia movendo, imo volendo perfecit omnia. Sed quae est ista lux, quae prior sole, luna,
Abbreviated transcription (Latin):
erra aut erat inanis & ua¬
eua. & tenebrȩ erant suꝑ faci¬
em abyssi. et sp̃s dei ferebatur suꝑ
aquas. Ianis em̃i erat terra:
quia ficut inforinis materia. ñdũ
eas quas nunc uidemus inse for¬
mas impressas habebat. Erat aut̃
& uacua: nullo eam inhabitan¬
te.S quare similiter decelo ñ
dicitur qd inane fuisset. & uacu¬
um: nisi quia ut arbitror statĩ
impsa sui creatione angłos ha¬
buit habitatores: Terra igit᷑. et
si naturaliter cuncta que exea
fiunt inse haberet: tamen quia
nichil adhuc exea demporaliter
factum fuerat: ñ ĩmerito inanis
uocatur & uacua. Erant autem
tenebrȩ suꝑ faciem abyssi: quia
non dũ lux facta fuerat. quȩ
nouam illam creaturã illumi¬
naret. Abyssus uero. alta cęli
terreq profunditas intelligitur:
quȩ quidẽ tota tenebris reple¬
batur. Dei uero sp̃s ferebatur
suꝑ aquas: quia ut bonus ar¬
tifex hanc quã nunc uidemus
tã multiplicem creaturarũ uarie¬
tatem. iam tunc facere dispo¬

Expanded text:
t inanis, et vacua, et tenebrae erant super faciem abyssi, et Spiritus Dei « ferebatur super aquas. » Inanis enim erat terra, quia sicut informis materia nondum eas quas nunc videmus in se formas impressas habebat. Erat autem et vacua, nullo 2 eam habitante. Sed quare similiter de coelo non dicitur quod inane fuisset et vacuum, nisi quia, ut arbitror, statim in ipsa sui creatione angelos habuit habitatores? Terra ergo, et si naturaliter cuncta quae ex ea fiunt in se haberet, tamen quia nihil adhuc ex ea temporaliter factum fuerat, non immerito inanis vocatur et vacua. « Erant autem tenebrae super faciem abyssi, » quia nondum lux facta fuerat, quae novam illam creaturam illuminaret. Abyssus vero, alta coeli, terraeque profunditas intelligitur, quae quidem tota tenebris replebatur Dei. vero Spiritus ferebatur super aquas, quia ut bonus artifex, hanc, quam videmus, tam multiplicem creaturarum varietatem, jam tunc facere dispo
Abbreviated transcription (Latin):
cenditq abram inegyptũ. Ro¬
gauitq uxorẽ suã. ut eiꝰ sororem
se ẽẽ diceret: ne eiꝰ pulchritudims
causa occideret᷑. Sublata ẽ gͦ mu¬
uer indomũ pharaonis. Quã ob
causam: maximis eũ plagis dñs
flagellauit. Bissaray propt̾ pulchn¬
tudinẽ rapta ẽ: s dño pro tegente
ramentis: priusquã adreges tales
mulieres introducerent᷑. Hoc igit᷑
temporis spatio. sicut scriptũ ẽ. cor¬
tacta. & incorrupta uiro suo reddi¬
ta ẽ mulier. Sunt aut̃ qui putant
maximis plagis. & pharaonẽ. et
abimelech. inuerendis corpons par¬
tib fuisse flagellatos: ut quanto
tempore saray secũ habuerint. usũ
cũ mulierib habere nequiuerint.
Inde ẽ etiam qd̃ cognita causa ñ
resistunt: sed libentissime mulierẽ
mentri coegisset: ut eũ cẽt uror¬
se mentiret᷑ eẽ sororẽ. Re eñi uera
sicut abraham ipse fatet: soror euis
erat saray dei patre. tamen ñ de ma¬
trẽ habuerunt ambo. Siquis aut̃
& hoc falsum eẽ contendat qm̃su

Expanded text:
cendit Abraham in Aegyptum, rogavitque uxorem suam, ut ejus sororem se esse diceret, ne ejus pulchritudinis causa occideretur. » Sublata est ergo mulier in domum Pharaonis, quam ob causam maximis plagis eum Dominus flagellavit. Bis Sarapropter pulchritudinem rapta est, sed, Domino protegente, ramentis, priusquam ad reges tales mulieres introducerentur. Hoc ergo temporis spatio, sicut scriptum est, cortacta et incorrupta viro suo reddita est mulier. Sunt autem qui putant maximis plagis et Pharaonem et Abimelech in verendis corporis partibus fuisse flagellatos, ut quanto tempore Saram secum habuerunt, usum cum mulieribus habere nequiverint: inde est etiam quod, cognita causa, non resistunt, sed libentissime viro reddentiri coegisset; ut cum esset uxor, mentiretur suam esse sororem. Re enim vera, sicut Abraham ipse fatetur, soror ejus erat Sara, de patre tamen non de matrem ambo habuerunt. Si quis autem ex hoc falsum esse contendat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia ibi tantũ posst̃. ubi eos ds
posse ꝑmittit. Unde & ip̃si quoq
dicunt: digitus dei ẽ hic. Intelligen¬
tes dei mami hanc ẽẽ potentiã: quȩ
asolita oꝑatione tã subito eos coher¬
cere ualeat.
ixitq dñs admoysen. Dic pha¬
raom. Dimitte popłm: alioqͥn.¬
ego ĩ mittã inte. & inseruos tuos. et
ipopłm tuũ. et indomos tuas: om̃e¬

Expanded text:
sed quia ibi tantum possunt, ubi eos Deus sed quia ibi tantum possunt, ubi eos Deus posse permittit. Unde ipsi quoque dicunt: « Digitus Dei est hic; » intelligentes Dei manus hanc esse potentiam, quae a solita operatione tam subito eos coercere valeat. « Dixitque Dominus ad Moysen: Dic Pharaoni: Dimitte populum, alioquin immittam in te, et in servos tuos et populum tuum, et in domum tua
Abbreviated transcription (Latin):
licitudo retũ tẽporaliũ intelligit᷑:
Cũ em̃i aliquẽ ꝓhac substantia tran¬
sitoria. & fugitiua. tã anxie laborare¬
discutere uel discurrere. sudare. et
festinare uideas: ñne qd̾ scmmphes
cũ stimulent. & sequant᷑. tibi uidet̾:
Qui merito de terre puluere orum¬
tur: qm̃ hec talis cura & sollicitu¬
do adterrena et fugitiua bona ho¬
mines inuitant. Et isti quidẽ & niho¬
pientes & insipientes fatigant. Ipsa
quoq uxta litterã ium̃ta ñ fatiga¬
rentur: nisi hȩc talis sollicitudo fuis¬
set. Hȩc ce eñi & boues arare. et equos
inbella ruere ceteraq ium̃ta oneri¬
bus depͥm cogit. Abhac aut sollici¬
tudine liberare nos uolens añs: di-¬
cebat. Nolite solliciti ẽẽ dicentes. qͥd
manducabimus. aut quid bibemꝰ
aut quo oꝑiem̃: Hȩc aũt ẽ tercia
plaga qua mundus ꝑcutit᷑: nullaq
magis quã ista uerat᷑. Uoluert̃ aũt
& malefici scimphes facere. sed ñ po¬
tuerunt: ñ qd̃ difficilius sit facere¬

Expanded text:
erum temporalium intelligitur? Cum enim aliquem pro hac substantia transitoria et fugitiva tam anxio animo laborare, discurrere, sudare, et festinare videas, nonne sciniphes eum stimulent, et sequantur, tibi videtur? Qui merito de terrae pulvere oriuntur, quoniam haec talis cura, et sollicitudo ad terrena et fugitiva bona homines invitat. Et isti quidem in hosapientes, et insipientes fatigant. Ipsa quoque juxta litteram, jumenta non fatigarentur, nisi haec talis sollicitudo fuisset. Haec enim et boves arare, et equos in bella ruere, caeteraque jumenta oneribus deprimi cogit. Ab hac autem sollicitudine liberare nos volens Dominus, dicebat: « Nolite solliciti esse dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? » . Haec autem tertia plaga, qua mundus percutitur, nulla magis quam ista eum vexat. Voluerunt autem et maleficis sciniphes facere, et non potuerunt, non quod difficilius sit facere
Abbreviated transcription (Latin):
etapopło meo: & armittã popłm ut sa¬
ctificet dño. Orauitq moyses dñm: &¬
mortuȩ sunt ranȩ. Hoc eñi usq hodie
pecatores agunt: & in arto positi do¬
minũ orant: cuiꝰ mox liberati obliuis¬
cint. Mors ũi ranarũ: hereticorũ de¬
monstrat interitũ. Uidens aũt pha¬
rao qd̾ data eẽt requies: indurauit
cor suũ: & ñ dimisit eos. sicut p̃ceꝑat
dominus.
iritq dñs ad moysen. Loquere
adaaron. Extende manĩ tuã

Expanded text:
et a populo meo, et dimittam populum, ut saet a populo meo, et dimittam populum, ut sacrificet Domino. Oravitque Moyses, et mortuae sunt ranae. » Hoc enim usque hodie peccatores agunt, et in arcto positi Dominum orant, cujus mox liberalitatis obliviscuntur. Mors vero ranarum haereticorum monstrat interitum. « Videns autem Pharao, quod data esset requies, induravit cor suum, et non dimisit eos, sicut praeceperat Dominus. Dixitque Dominus ad Moysen: Loquere ad Aaron: Extende manum tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
aaron manũ suꝑ aquas egypti: & ascen¬
derunt rane: operueruntq terrã egyp¬
ti. Inprima nãq plaga. philosophi et
poetȩ perierunt: om̃isq eorũ scientia.
& paganorũ ritꝰ destruct̾us ẽ. Ecce aut̃
inhac sccda. ranȩ ebulliunt: heretici in¬
surgunt: qui & loquacitate om̃s inqui¬
etant: & insua ĩmunditia cuncta cõma¬
culant. Nonaliunde ueniunt. sed de
aquis descendunt: qm̃ male scripturas
intelligendo. ꝑuerseq exponendo. ibi
irioxes concipiunt: &e ibi heretici fumt.
Prius eñi philosophi et poetȩ: deinde uͦ
heretici. erronea sapientia mundũ de¬
cepert̃. Cogͥ ordine ponunt᷑: quo tẽ po¬
ralit sese secunt᷑. Mertto aut hereticos
ranȩ significant: qm̃. ñ inratione. sed
inloquacitate heretici confidunt. Fece¬
runt aut̃ & malefici ꝑincantationes
sumlit̾: iam tunc significantes: qm̃ ce
ypocrite scõrum exempla quadã fimu¬
latione imitaturi erant. Diritq pha¬
rao. Mate dñm ut auferat ranas ame.

Expanded text:
Aaron manus super aquas Aegypti, et ascenderunt ranae, operueruntque terram Aegypti. » In prima namque plaga philosophi, et poetae perierunt, omnisque eorum scientia, et paganorum ritus destructus est. Ecce autem in hac secunda ranae ebulliunt: haeretici insurgunt, qui et loquacitate omnes inquietant, et sua immunditia cuncta commaculant; non aliunde veniunt, sed de aquis ascendunt, quoniam male Scripturas intelligendo, perverseque exponendo, ibi errores concipiunt, et ibi haeretici fiunt. Prius enim philosophi et poetae, deinde vero haeretici erronea sapientia mundum deceperunt. Eo ergo ordine ponuntur, quo et temporaliter sese sequuntur. Merito autem haereticos ranae significant, quoniam non in ratione, sed in loquacitate haeretici confidunt. Fecerunt autem et malefici per incantationes similiter, jam tunc significantes, quoniam et hypocritae sanctorum exempla quadam similitudine imitaturi erant. « Dixit Pharao: Orate Dominum, ut auferat ranas a me,
Abbreviated transcription (Latin):
coram ipso rege. deos suos abhomina¬
tiones appellat. Egyptii eñ ñ solũ
bircos. & boues. et uaccas: s ce alia
multa portenta adorabant. Uiã triũ
dierũ ꝑgemus insolitudinẽ: &e sacͥfi¬
cabimus dño deo nr̃o. sicut precepit
nobis. Quid eñi uia triũ dierum
significet: superius exposuimꝰ. Dix̃q
pharao. Ego dimittã uos: uerũtam̃
ne longius abeatis. Orate ꝓme. Con¬
sidera pharao: quid possit untꝰ. et
ꝓte dnm̃ roget. quatinus ate et
apopło tuo muscas repellat. Adhuc
siignẽ decelo pluat: Noli ampliꝰ
indurare cor tuũ: noli ulterius
fallere dei seruos: ne si forte pro ce
orare desierint. pereas et tu &e popłs
tius. Egressusq moyses apharaone
orauit dnm: & perierunt muscȩ.
Ingrauatũ est aut̃ corpharaonis:
et noluit dimittere popłm. Quia¬
em̃ pharao sepius indurat᷑: idõ sepiꝰ
fagellat᷑. Sequit̃.

Expanded text:
coram ipso rege suos deos abominacoram ipso rege suos deos abominationes appellat; Aegyptii enim non solum hircos, et oves, et vaccas, sed alia multa portenta « adorabant. Viam trium dierum pergemus in solitudine, et sacrificabimus Deo nostro, sicut praecepit nobis. » Quid vero via trium dierum significet, supra exposuimus. « Dixitque Pharao: Ego dimittam vos; verumtamen ne longe abeatis, orate pro me. » Considera, Pharao, quid possit virtus, et pro te Dominum roget, quatenus a te, et a populo tuo muscas repellat: adhuc si ignem de coelo pluat? Noli ulterius indurare cor tuum, noli amplius fallere servos Dei, ne si forte pro te orare desierint, pereas et tu, et populus tuus. Egressusque Moyses a Pharaone oravit Dominum, et perierunt muscae. Ingravatum est autem cor Pharaonis, et noluit dimittere populum. Qui autem Pharao saepius induratur, ideo saepius flagellatur, Sequit
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & hic dr̃ qd abhuiusce modi
muscis terra corrupta fuerit. Quid
em̃ ita ut libidins estus. terrã. idest
carnẽ mãm corrũpit : Huiꝰ autẽ
multȩ sunt species: idcirco & mus¬
cȩ diuersorũ generũ fuisse referint̃.
Quas quia gͣuissimas dicit: quantũ
hoc uiciũ in hominib crasset. in no¬
tuit. His & em̃i muscis adult̾. his fe¬
nicator. his sodonita. his cuiꝰcũq
libidinis oꝑator stimulat᷑: ueratur:.
incendit᷑: ꝑsequit᷑: & corrũpit᷑. Heti¬
m̃ muscȩ ñerant int̾ra gesen. ubifilii
isrł habitabant: qm̃ sc̃i uiri ieiumis.
uigiliis. orationib. carnisq macera¬
pellunt. Nocauitq pharao moysen
& aaron: et ait eis. Ite & sacͥficate
deo ur̃o: interra hac. Q ait moyses.
Non potest ita fieri. Abhominati¬
ones em̃ egyptiorũ. ĩ molabimus
dño deo nr̃o. Qd̃ si mactauerimus
ea quȩ colunt egyptii. corã eis. no
lapidib obruent. Ab hominatiões¬
dicis. Et mirabilis uiri prudentia: qͥ

Expanded text:
Unde et hic dicitur, quod ab hujuscemodi muscis terra corrupta fuerit. Quid est enim, quod libidinis aestus terram, id est carnem nostram corrumpit? Hujus autem multae sunt species; idcirco et muscae diversorum generum fuisse referuntur; quas quia gravissimas dicit, quantum hoc vitium in hominibus grassetur, innotuit. His etenim muscis adulter, his fornicator, his sodomita, his cujuscunque libidinis operator stimulatur, vexatur, incenditur, persequitur, corrumpitur. Hae tamen muscae non erant in terra Gessen, ubi filii Israel habitabant, quoniam sancti viri jejuniis, vigiliis, orationibus, carnisque macerapellunt. « Vocavitque Pharao Moysen, et Aaron, et ait illis: Ite, sacrificate Deo vestro in terra hac. Et ait Moyseri; abominationes enim Aegyptiorum immolabimus Domino Deo nostro? quod si mactaverimus ea, quae colunt Aegyptii coram eis, nos lapidibus obruent. » Abominationesdicit. Et est mirabilis viri prudentia, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tusest admoysen. Miseruntq
eũ incarcerẽ: donec nossent. qͥd
iuberet dñs. Beinde uͦ uibente
dnõ. om̃s qui audierunt posu¬
erunt manũ suꝑ caput eiꝰ: et
lapicdauit eũ omĩs popłs. Ego
enĩ hunc uirũ qui defideli
matre. &. infideli patre natꝰ. con¬
tra isrłitã et catholicũ uirgai:
hereticorũ aliquẽ intelligo: cu¬
ius mat̃ eccłia. cuiꝰ paĩ diabolus
est. In ȩccłia enĩ natꝰ: adiabolo
seductus. eius filius factus est:
cuius oꝑa oꝑat᷑. Sic eñĩ ipse do¬
minus ait. Uos ex patre diabo¬
lo estis. Hic auĩ iurgat̃ incas¬
iis contra isrłuã: quando here¬
atus contra catholicũ disputanᷤ
ldicere ñ timet. Idoq mittitur
mncarcerẽ: separat᷑ a cõmunione
sideliũ: conueniunt epĩ: fit con¬
ailiũ: ad sunt accusatores: pont̃
lo. dignus morte iudicat᷑. Omneᷤ
eñi ineũ lapides ꝓiciunt: quic̃q
lãpnationis sententiam. suꝑ eum

Expanded text:
tus est ad Moysen, miseruntque eum in carcerem, donec nossent quid juberet Dominus. Deinde vero jubente Domino, omnes qui audierunt posuerunt manus super caput ejus, et lapidavit eum omnis populus. » Ego hunc virum, qui de fideli matre et infideli patre natus, contra Israelitam et catholicum jurgatur, haereticorum aliquem intelligo, cujus mater Ecclesia, cujus pater diabolus est; in Ecclesia enim natus, a diabolo seductus, ejus filius factus est, cujus opera operatur. Sic enim ipse Dominus ait: « Vos ex patre diabolo estis . » Hic autem jurgatur in castris contra Israelitam, quoniam haereticus contra catholicum disputans timet. Ideoque mittitur in carcerem, 168 separatur a communione fidelium, conveniunt episcopi, fit concilium, adsunt accusatores, ponuntlio dignus morte judicatur, omnes in eum lapides projiciunt, quicunque damnationis sententiam super eum
Abbreviated transcription (Latin):
scđm illud qd̃ dñs ait. Ecce ego
uobiscũ sũ om̃ib dieb usq ad cõ¬
sũmationẽ scłi. Sex eñi dies ut
iã sepe diximus : totã hanc labo¬
riosã uitã significant. Septuno
aut̃ die uocauit dñs moysen de
medio caliginis: quia finitis
tenebris et caligine pleno. fide¬
les suos ad se dñs uocabit.
rat aut species głiȩ dñi qͣsi
ignis ardens suꝑ uerticem
montis: in conspectu filiorum

Expanded text:
nus ait: « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . » Sex enim dies, ut jam saepe diximus, totam hanc laboriosam vitam significant. « Septimo autem die vocavit Dominus Moysen de medio caliginis; » quia, finitistenebris et caligine pleno, fideles suos ad se Dominus vocabit. « Erat autem species gloriae Domini quasi ignis ardens super verticem montis in conspectu fili
Abbreviated transcription (Latin):
regna cȩlorũ. Sechim aut̃ locꝰ
Morabat᷑ aut̃ eo tẽpore isrł inse¬
thim. Cȩdera aũt quȩ sequntur.
suoloco exponenda relinqͥmꝰ.
Nunc aut̃ qd̾ instat dicamꝰ.
omnẽ similitudinẽ tab̃nacłi
qd̾ ostendã tibi& omniũ uasoꝵ
incultũ eius. Sicq facietis illud.
Scũariũ em̃: totũ tab̃naculũ
dicit. Qd̃ adeã similitudinem
fieri iubet: quȩ moysi inmonte
monstrat᷑. Non solũ eñĩ uerbis
narrata. sed spũali quadã uisi¬
one. hȩc moysi adño fuisse reue¬
lata. non in congrue credi pot̾.
Totũ aut tab̃naculũ induodi¬
uidit᷑: inscã uidelicet. & scãscõꝵ.¬

Expanded text:
locus Morabatur autem eo tempore Israel in Setim . » Caetera autem, quae sequuntur, suo loco exponenda relinquimus. Nunc autem quod instat, dicamus. « omnem similitudinem tabernaculi, quod ostendam tibi, et omnium vasorum in cultum ejus; sicque facietis illud. » Sanctuarium, totum tabernaculum dicit, quod ad eam similitudinem fieri jubet, quae Moysi in monte monstratur. Non solum enim verbis narrata, sed spirituali quadam visione haec Moysi a Domino fuisse revelata, non incongrue dici potest. Totum autem tabernaculum in duo dividitur, in Sancta videlicet, et Sanc
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ad tab̾naculi construc¬
tionẽ offerri iubent᷑. Offerunt
gͥ pilos caprarũ: ut peccatorib
ad penitentiã uenientib ñ de¬
sint cilicia quib induantur.
Offerunt aut̃ & pelles arietum
rubricatas: ut et martires in¬
uemant indum̃ta. Offert̃ etiã
tiores quoq induti. sola cȩlestia
c̃õtẽplent. S qͥd ꝑligna sechin
quȩ fortia &e inputribilia eẽ ꝑlii-¬
bent̾. nisi uitos scõs intelligimꝰ:¬

Expanded text:
nstructionem offerri jubentur. Offerunt ergo pilos caprarum, ut peccatoribus ad poenitentiam venientibus non desint cilicia quibus induantur. Offerunt autem et pelles arietum rubricatas, ut et martyres inveniant indumentum; offerunt et ati quique induti sola coelestia contemplentur. Sed quid per ligna Setim, quae fortia et imputribilia esse perhibentur, nisi vi
Abbreviated transcription (Latin):
id oneũ &e utile ẽ: et ñ magis men¬
tin quã uerũ dicere aliquando
nocet. Aurũi quoq ce argentum
eł intueant᷑: ut nec sapientia nec
ueritas sit ociosa. Ociosa quidem
cisq sono ñ audiat᷑. Esquoq aurũ
& argentũ attendat: ut qui fa¬
cundus & eloquens ẽ sine sapien¬
tia & ueritate. silentiũ habeat.
Similit̃ aut̃ prudentia. iustitia
cinctũ. purpurã. coccũ & byssum
intelligunt᷑. sibi consentiant seq
uicissim sequant᷑. qm̃ una quȩ¬
libet earũ sine cȩteris inutilis ẽ.
Sapiens eñi erat salomon. sed
quia fortitudine caruit: amu¬
lierib uictus ẽ. Osias rex iustus
quia tẽꝑantiã ñ habuit. abhos¬
tib int̾fectus ẽ. Fortissimꝰ inter
om̃s fuit sanson: sed sapientiȩ
pauꝑ oculos amisit. S qͥd de
teꝑantia dicã: Quȩ nisi aliarũ
ieterarũ ẽ condim̃tũ: atq sine
uident᷑. Cetera uideamiis.

Expanded text:
idoneum, et utile est, et non magis mentiri, quam verum dicere, aliquando nocet. Aurum quoque, et argentum aes intueatur, ut nec sapientia, nec veritas sit otiosa. Otiosa quidem cisque sono non audiatur. Aes quoque aurum et argentum attendat, et qui facundus et eloquens est, sine sapientia, et veritate, silentium habeat. Similiter autem prudentia, justitia, cinthum, purpuram, coccum, et byssum intelliguntur, sic consentiant seque vicissim sequantur, quoniam unaquaelibet earum sine caeteris inutilis est. Sapiens enim erat Salomon, sed quia fortitudine carebat, a mulieribus victus est. Ozias rex justus, quia temperantiam non habuit, ab hostibus interfectus est. Fortissimus inter omnes fuit Samson, sed sapientiae pauper, oculos amisit. Sed quid de temperantia dicam? quae nisi aliarum caeterarum est condimentum, atque sine videntur. Caetera videamus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uͦ qui sanguinei colonis ẽ. fon¬
tudo notat᷑: qua scĩ martires uq
ad sanguinẽ pugnantes. inxp̃i
fide fortissimi excitert̃. At uͦ per
byssũ. quȩ det̾ra oritur: tẽꝑanta
intelligit᷑. Qm̃ sicut terra om̃iũ
elementorũ media ẽ & inse om¬
nia recipit elementa: ita &e tem¬
media discurrit: om̃sq conun¬
edificio posita scse respiciant: et
sib uicissim decorẽ &e pulcutudi¬
nẽ subministrent. Aurũ argenũ
respiciat & sapienssine purtateel¬
qͥi ñ loqͣt᷑. Argentũ respiciat aurũli

Expanded text:
 qui sanguinei coloris est, fortitudo signatur, qua SS. martyres, usque ad sanguinem pugnantes, in Christi fide fortissimi exstiterunt. At vero per byssum, qui de terra oritur, temperantia intelligitur, quoniam sicut terra omnium elementorum media est, et in se omnia recipit elementa, ita et temmedia discurrit, omnesque conciaedificio posita sese respiciunt, et sibi vicissim decorem et pulchritudinem subministrant; aurum ad argentum inspiciat, et sapiens sine puritate eloquii non loquatur; argentum respiciat aurum, et sine
Abbreviated transcription (Latin):
&e argentũ. idẽ eloquii puntatẽ:
habet &e ȩs. idẽ eloquentiȩ facun¬
ditatẽ. Tale gͦ edificiũ: talẽ de¬
cet habere materiã. Seqͥt᷑. lacinc¬
tum & pupurã. coccũq bistine¬
tũ. et byssũ. Hec aũt iosephus
exponens: quattuor elem̃ta sig¬
nificare dixit: uolens ꝑ iacine¬
tũ qͥ aerie coloris ẽ. aerẽ signi¬
ficare : ꝑpurpurã uͦ aquã. q̃uia
expisciũ sangumne tingit᷑. qui¬
&e de aqua oriunt᷑. & inaqͣ uersan¬
tur. Coccus uͦ. qm̃ penitus arden¬
tis &e sanguinei coloris ẽ: ignẽ
significare uoluit. Dyssũ uero
terrã: qm̃ de terra orit᷑. ꝑhoc n¬
mirũ significare uolens: qm̃
dei tab̾nacul homines ipsi
materia st̃. Et sicut ex his qͣttu¬
or elementis constituit᷑ homo:
ita ex hominib dei tab̃nacłm
constituit᷑. Alit̃ aut̃ ꝑhas quat¬
tuor res: nobilissimas qͣttuor uir¬
tutes pͥncipales intelligims.
Inqͥb cȩtere om̃s unrtutes conti¬
nent᷑: &e sine quib uanȩ &e mu¬

Expanded text:
 id est eloquii puritatem; habet et aes, id est eloquentiae fecunditatem. Tale ego aedificium, talem decet habere materiam. Sequitur: « Hyacinthum, et purpuram, coccumque bis tinctum, et byssum. » Haec autem et Josephus exponens, quatuor elementa significare dixit, volens per hyacinthum, qui aerei coloris est, aerem significari; pex piscium sanguine tingitur, qui de aqua oriuntur et in aqua versantur. Coccum vero, quoniam penitus ardentis, et sanguinei coloris est, ignem significare voluit. Byssum vero terram, quoniam de terra oritur. Per hoc nimirum significare volens, quoniam Dei tabernaculi homines ipsi materia sunt, et sicut ex his quatuor elementis constituitur homo, ita ex hominibus Dei tabernaculum constituitur. Aliter autem per has quatuor res nobilissimas, quatuor virtutes principales intelliguntur, in quibus caeterae omnes virtutes continentur, et sine quibu
Abbreviated transcription (Latin):
aromata inungentũ. &e thimia¬
mata bom odoris: lapides onchi¬
nos. & gẽmas adornandũ ephot.
acrationale. Precepit em̃ dñs mo¬
ysi. ut eorũ primitias & oblatioes
ad tabernaculi usũ suscipiat: qui
cassponte &e uoluntatie dño of¬
ferunt. Nullã em̃ oblationẽ dili¬

Expanded text:
aromata in unguentum, et thymiamata boni odoris, lapides onychinos, et gemmas ad ornandum ephod et rationale. » Praecipit enim Dominus Moysi, ut eorum primitias et oblationes, ad tabernaculi usum, suscipiat qui eas sponte et voluntarie Domino offerant. Nullam enim oblationem dili
Abbreviated transcription (Latin):
tia mala & mnutilis ẽ. Iđoq de
sapientib sine ueritate: scriptũ
c̃. Sapientes st̃ ut faciant mala:
bene aut̃ facere nesciunt. De mu¬
tis quoq & infacundis sapienti¬
bus: sic dr̃. Canes muti: ñ ualen¬
tes latrare. & illud. Qui abscon¬
dit frumentũ. maledicit᷑ in po¬
płis. Itẽq. Sapientia occulta
& thesaurus absconditꝰ quȩ uti

Expanded text:
 ideoque de sapientibus sine veritate scriptum est: « Sapientes sunt, ut faciant mala; bene autem facere nesciunt . » De multis quoque et infacundis sapientibus dicitur: « Canes multi, non valentes latrare . » Et illud: « Qui abscondit frumentum, maledicitur in populis . » Itemque; « Sapientia occulta, et thesaurus absconditus, quae uti
Abbreviated transcription (Latin):
Inqua urna aurea habens mag¬
na. & uirga aaron quȩ frondu¬
erat: & tabulȩ testamenti. Hȩc
aut̃ ideo premisi: ut de archa
locuturi faciliꝰ qͥd significent
intelligamus.
rchã delignis sechi cõpin

Expanded text:
ua urna aurea, habens manna, et virgam Aaron quae fronduerat, et tabulas testamenti. Haec autem ideo praemisi, ut de arca locuturi facilius quid significent intelligamus. « Arcam de lignis Setim compin
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ: & habitauit gła dm̃
suꝑ sẏnai. degens illũ nube¬
sex dieb. Septimo aut̃ die:
uocauit eũ demedio caligi¬
nis. Mloyses em̃ hoc inloco
apłos &e doctores. mons uero
synai montẽ syon. idẽ scãm ec¬
cłiam significat. Ut eñi moy¬
sesinmonte synai: ita apłi ce doc¬
tores inmontẽ syon legẽ susce¬
perunt. Nubes uͦ quȩ montem
oꝑit. ẽ om̃is scientiȩ ce sapientię
plenitudo: quȩ suꝑ eccłiã des¬
cendit ce pluit. Habitauit aut̃¬

Expanded text:
habitavit gloria Domini super Sinai, tegens illum sex diebus. Septimo autem die vocavit eum de medio caliginis. » Moyses enim hoc in loco, apostolos et doctores; mons vero Sinai, montem Sion, id est sanctam Ecclesiam, significat. Ut enim Moyses in monte Sinai, ita apostoli et doctores in monte Sion legem susceperunt. Nubes vero, quae montem operuit, est omnis scientiae et sapientiae plenitudo, quae super Ecclesiam descendit e
Abbreviated transcription (Latin):
ulit itaq moyses dimidiã¬
¶ partẽ sanguinis: & misit in
crateras. Partẽ aut̃ residuã fudit
suꝑ altare. Hunc eñ sanguinem
ȩccłia bibit: hic ad totius popłi
emundationẽ. uibiq gentium
fusus ẽ. Partẽ uero quã super
altare fudit: illã xp̃i sanguinis
partẽ intelligimus. quȩ de ipfiꝰ
manib &e pedib manans: crucis
lignũ cruentauit. Assumensq
uolum̃ fęderis: legit audiente
popło. Qui dixert̃. Omnia quȩ
locutus ẽ dñs faciemꝰ: & erimus
obȩdientes. Ille uero sũptum
sanguinẽ resꝑsit inpopłm: et
ait. Hic ẽ sanguis feđis. qd̾ pe¬
pigit dñs uobiscũ. suꝑ cunctis
sermonibus his. Post quã em̃
popłs legẽ sibi datã audiuit. &
fedus quod cũ eo dñs pepigerat
intellexit: ꝓmisitq se legẽ tene-¬
re &e fȩdus seruare: confestĩ moy¬
ses assumens sanguinẽ. ce spargenᷤ
ipopłm: confirmauit testam̃¬
tũ. dicens. hic ẽ sanguis federis
qd̾ pepigit uobiscũ as: suꝑcimnado¬

Expanded text:
ulit itaque Moyses dimidiam partem sanguinis, et misit in craterem; partem autem residuam fudit super altare. » Hunc enim sanguinem Ecclesia bibit, hic ad totius populi emundationem ubique gentium effusus est. Partem vero, quam super altare fudit, illam sanguinis Christi partem intelligimus, quae de ipsius manibus et pedibus manans crucis lignum cruentavit. « Assumensque volumen foederis, legit audiente populo. Qui dixerunt: Omnia quae locutus est Dominus faciemus, et erimus obedientes. Ille vero sumptum sanguinem respersit in populum, et ait: Hic est sanguis foederis quod pepigit Dominus vobiscum super cunctis sermonibus his. » Postquam enim populus legem sibi datam audivit, et foedus quod cum eo pepigerat intellexit promisitque se legem tenere et foedus servare, confestim Moyses, assumens sanguinem et spargens in populum, confirmavit testamentum, dicens: « Hic est sanguis foederis, quod pepigit Domi
Abbreviated transcription (Latin):
acbibert̃. ds eñi qui natura in¬
uisibilis ẽ se quodãmodo uidi
ꝑmittit: dũ qualicũq similitu¬
dine potentiã suã demonstrat.
Unde suꝑiꝰ mrubo ardente se
moyses eũ uidisse testat᷑. Quid aũ
isti comedint acbibint. nͥ de su¬
pradicto sacͥficio intelligatur:
dentiũ cib &e potꝰ: sũmiboni
cõtẽplatio ẽ.
ixit aut̃ dñs ad moysen.

Expanded text:
natura invisibilis est, se quodammodo videri permittit, dum qualicunque similitudine potentiam suam demonstrat. Unde superius in rubo ardente se Moyses eum vidisse testatur. Quod autem isti comederint ac biberint, nisi de supradicto sacrificio intelligatur, videntium cibi et potus, summi boni contemplatio est. « Dixit autem Dominus ad M
Abbreviated transcription (Latin):
re. dei pedib appropinquare de¬
sderat: fuget cenebras: pellat nu¬
ues: eiciat animi ꝑturbationes:¬
sit totus tranquillus. totus sere¬
nus: cȩlo similis: t̾rȩ dissimilis:
q̃tenus cotus clarus & purus. an¬
sorũ consortia mereat᷑. Sequitur.
Iec suꝑeos qͥ procul recesserant

Expanded text:
re, Dei pedibus propinquare desiderat, fugiat tenebras, pellat nubes, ejiciat animi perturbationes, totus tranquillus, totus serenus, coelo similis, terrae dissimilis, quatenus totus clarus et purus angelorum consortia mereatur. Sequitur: « Nec super eos, qui procul recesserant
Abbreviated transcription (Latin):
qui &e audire desidat. ascendat
inmontẽ: ꝓpinquet cȩlo: et
totus at̾renis cupiditatib ele
data in lapidib scripta susci-¬
piunt: corũ duritiã & incre¬
dulitatẽ demonstrat. Iapi¬
des eñ erant. Ideo dura man¬
data. inlapidib deformata.
suscipere meruert̃.Surrexe¬
runtq moyses &e iosue minift᷑
tẽ dei seniorib ait. Expectate

Expanded text:
qui et audire desiderat, ascendat in montem, propinquet coelo, et totus a terrenis voluptatibus eledata in lapidibus scripta suscipiunt, eorum duritiam et incredulitatem demonstrat; lapides enim erant, ideo dura mandata in lapidibus efformata suscipere meruerunt. « Surrexeruntque Moyses et Josue, minister tem, senior
Abbreviated transcription (Latin):
ignis holocaustũ incendit.
funda scripturarũ misteria
quodãmͦ uincit. & ad intelli¬
gendẽ facilitatẽ ꝑ ducit. Hoc¬
& eñi est holo caustũ incen¬
dere. qd ẽ scãrũ scripturarum
cineres tollit sacerdos. &. po
discutere & indelligere ualet.
Hoc totũ cordi & memorie cõ
mendat. Postea uͦ spoliatur
priorib uestimentis. indutꝰq
aliis efferet cineres extra cas

Expanded text:
 vorax ignis holocaustum incendit  profunda Scripturarum mysteria quodammodo vincit et ad intelligentiae facilitatem perducit. Hoc est enim holocaustum incendere, quod sanctarum Scripturarum cineres tollit sacerdos et juxtdiscernere et intelligere valet, hoc totum cordi et memoriae tradit. Postea vero spoliatus prioribus vestimentis, aliisque indutus, effert ci
Abbreviated transcription (Latin):
nisi induat᷑: nec foras egredi.
quid intellectus interius agẽt
castra: Sic gͦ sacerdos inditꝰ
fert cineres extra castra. Cine¬
res quidẽ: quia si ad huc in¬
tactas & ñdũ meditatas scrii¬
ferret. fortasse quid diceret.
aut̃ delatos cineres incendit.¬
gregatione. Scriptũ est em̃.
spargere margaritas ante por
causti cineres consumit: qui
usq ad plenã intelligentã
sc̃arũ scripturarũ difficulta¬

Expanded text:
s nisi induatur, nec foras egredi, quid intellectus intus ageret, et? Sic ergo sacerdos indutus fert cineres extra castra, cineres, inquam, quia si adhuc intactam et nondum meditatam Scripferret, fortassis quid diceret autem delatos cineres foras incendit,gregatione. Scriptum est enim: « spargere margaritas ante porccausti cineres consumit, quando usque ad plenam intelligentiam sanctarum Scripturarum difficulta
Abbreviated transcription (Latin):
atens. hȩc ẽ lex hostie. Crema¬
mur in altari tota nocte usq
nane. Ignis ex eodẽ altari erit.
uestiet᷑ sacerdos tunica. & femi¬
nilib lineis. Tolletq sacerdoᷤ¬
ueres quos uorans ignis excus
st & ponens iuxta altare. spo¬
uabit̃ priorib uestimentis. in¬
litusq aliis efferet eos extra
ustra. & in loco mundissimo

Expanded text:
c est lex holocausti cremabitur in altari tota nocte usque mane ignis ex eodem altari erit vestietur sacerdos tunica et feminalibus lineis tolletque cineres quos vorans ignis exusit et ponens iuxta altare spoliabitur prioribus vestimentis indutusque aliis efferet eos extra castra et in loco mundissi
Abbreviated transcription (Latin):
cata peccauerit: offeret
ꝓ delicto suo arietẽ in ma¬
culatũ degregib. qui emi
potest duob siclis. iuxta
pondus scũarii. ipsũq qd̾
intulit dãpni restituet. &
quintã partẽ ponet supra.
tradens sacerdoti. Qui ro¬
gabit ꝓ eo offerens arietẽ:

Expanded text:
cata peccaverit offeret pro delicto suo arietem inmaculatum de gregibus qui emi potest duobus siclis iuxta pondus sanctuarii ipsumque quod intulit damni restituet et quintam partem ponet supra tradens sacerdoti qui rogabit pro eo offerens arietem
Abbreviated transcription (Latin):
distĩ mͥ. ut scĩficaretis me coram
filiis isrł: ñ introducetis hos
popłos interrã quã dabo eis.
Quantũ enĩ fides possit. quan-¬
tũq incredulitas noceat. hoc
inloco aꝑtissimȩ demonstratur.
Hȩc aut̃ in exodo exposuimus.
Quãuis eñi hoc & illud miracu¬
sitio ẽ eadẽ. Magisq adhunc lo¬
cũ illa ex positio: quã ad illũ per-¬
tinere uidet᷑. Ualde aut̃ nobis
timendũ ẽ. ne & nos increduli
simus. dũ hos tantos uiros ꝓpt̃
umiꝰ rei ineredulitatẽ. in tantũ
discrimen uenisse uidemus. Hoc
tam̃ & illis adutilitatẽ. & nobis
accidit ad exemplũ. Utilis ẽ em̃
illa mors. quȩ hominẽ alabore
soluit. & ingaudiũ & quietem
inducit. Ascendit gͥaaron suꝑ
montẽ hor: ibiq iubente deo
mortuus ẽ. Hor enĩ lum̃ int̃pre¬
tat᷑. Merito gͥ nimonte luminiˢ¬

Expanded text:
ificaretis me coram filiis Israel, non introducetis hos populos in terram quam dedi eis. » Quantum enim fides possit, quantumque incredulitas noceat, hoc in loco apertissime monstratur. Hoc autem in Exodo exposuimus. Quamvis enim hoc et illud miracutio eadem est; magisque ad nunc locum illa expositio, quam ad illum pertinere videtur. Valde autem nobis timendum est, ne et nos increduli simus; dum hos tantos viros propter unius rei incredulitatem in tantum discrimen venisse videmus. Hoc tamen et illis ad utilitatem, et nobis accidit ad exemplum. Utilis est enim illa mors, quae hominem a labore solvit, et in gaudium, et in quietem inducit. Ascendit igitur Aaron supra montem Hor, ibique, jubente Domino, mortuus est. Hor enim lumen interpretatur; merito
Abbreviated transcription (Latin):
untraueris ĩ segetem
amnci tui. franges spicas.
& manu tua conteres. falce aũt
hanc segetẽ amici mei. ingressus
i hunc librũ dñi mei. spicas fran¬
go & cũ labore sententas euella.
tia conterens. granũ abaristis. et
spm̃ alittera secerno. falce autẽ
ñmeto. qui a ñ facile nec eicome¬
ta exponendo transcurro. Susfi¬
falce metunt. qͥ totũ subito librũ

Expanded text:
intraveris in segetem amici tui, franges spicas, et manu tua conteres, falce autem hanc segetem amici mei, ingressus in hunc librum Domini mei, spicas frango, et cum labore sententias evello,ligentia conterens, granum ab aristis, et spiritum a littera secerno; falce autem non meto, quia nec facile, nec cito multa exponendo transcurro. Judafalce metunt, qui totum subito librum
Abbreviated transcription (Latin):
graditur. & multos ht̃ pedes.
siue ꝑhumũ trahitur: ñco¬
medetis. quia abhominabile
est. Quid eñi reptilia signifi¬
cent: iam suꝑius dictum est.
Reptilia em̃ plus cȩteris ani¬
malib. toto corpore terre ad¬
herent. Pquȩ cupidos & aua¬
ros om̃iq luxuriȩ & uolupta

Expanded text:
graditur, et multos habet pedes, sive super humum trahitur, non comedetis, quia abominabile est. » Quid enim reptilia significent, jam superius dictum est. Reptilia enim plus caeteris animantibus toto corpore terrae adhaerent, per quae cupidos et avaros, omnibusque luxuri
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ: dicat eũ eẽ leprosũ. et
scđm eius arbitriũ separet̃. Sccm
erus quidẽ: ñ scđ̾m alterius. Ipsꝰ
enĩ est iudicare. ipsius est separe.
Quomͦ separare: Multis enĩ mo¬
dis fit ista separatio. Alii em̃acor¬
pore &e sanguine xp̃i: alii abecclie
introitu. alii acõmunione fide¬
liũ separant᷑. Separant᷑ etiã aqͥ¬
busdam cibis. & potib. aliisq
carnis uoluptatib: ut iam nune
licite ñ utan his rebus quibus
prius licite utebant᷑. Sequit.

Expanded text:
e leprosum, et secundum ejus arbitrium separetur; secundum ejus quidem, non secundum alterius: ipsius est eum judicare, ipsius est separare, Quomodo separare? Multis enim modis fit ista separatio: alii enim a corpore et sanguine Christi; alii ab Ecclesiae introitu; alii a communione fidelium separantur. Separantur etiam a quibusdam cibis et potibus, aliisque carnis voluptatibus, ut jam nunc licite non utantur his rebus, quibus prius licite utebantur. Sequit
Abbreviated transcription (Latin):
mogͥ quimanima sua plagã leprȩ
ẽẽ cognouent: ducat eã ad aaron
& filios enus: ducat eã ad epõs &
sacerdotes. Melius eñ ẽ. ut ipse
ducat. quã ut abaliis ducatur.
Melius est. ut ipse se accuset. qͣm
ut abaliis accuset᷑. Sz siue ase si¬
ue abalio. prius ad sacerdotem
anma ducat᷑: prius abeo iudice¬
tur.quã aliorũ iudicio condẽp¬
net᷑. Solis em̃ epĩs & sacerdotib
potestas adño data est. Peccat
igit᷑ qui lepsũ aliquẽ & peccato¬
rem. acõmunione sua. separan¬
dũ putat: priusquã ab epĩs. &
sacerdotib iudicet᷑. Ducat᷑ igit᷑
leprosus ad sacerdotẽ. Sic eñi
dñs ait. Ite ostendite uos sacer¬
dotib. Consideret aut̃ sacerdõ
diligent̾q ꝑ quirat: si lepra ẽ.
Habet eñĩ lepra. sua signa:
neq celari potest: facileq cog¬
noscit᷑. Quis eñi adulterũ. ho¬
micidã. ꝑiurũ. lacrilegũ. furẽ.
& raptoriẽ. dubitat eẽ leprosũ:¬

Expanded text:
 anima sua plagam leprae esse cognoverit, ducat eam ad Aaron et ad filios ejus; ducat eam ad episcopos et sacerdotes: melius enim est ut ipse se ducat, quam ut ab aliis ducatur; melius est ut ipse se accuset, quam ut ab aliis accusetur. Sed sive a se, sive ab alio prius ad sacerdotem anima ducatur, prius ab eo judicetur quam aliorum judicio condemnetur. Solis enim episcopis et sacerdotibus potestas a Domino data est. Peccat ergo, qui leprosum aliquem et peccatorem a communione sua separandum putat, priusquam ab episcopis et sacerdotibus judicetur. Ducatur ergo leprosus ad sacerdotem. Sic enim Dominus ait: « Ostendite vos sacerdotibus . » Consideret enim sacerdos, diligenter perquirat si lepra est. Habet enim lepra sua signa, neque celari potest, facileque cognoscitur. Quis enim adulterum, homicidam, perjurum, sacrilegum, furem et raptorem dubitet e
Abbreviated transcription (Latin):
sua consilia dissipant. & nicħ
gitant: suꝑ peclus gradientes
derrã corde & pectore premunt.
Precipit aũt apłs: cũ eiusmod
neccibũ sumere. Unde eos im¬
mundos eẽ. nemo dubitare de¬
bet. Hȩc aut̃ de mundis &e umn¬
mundis anmalib dicta suffici

Expanded text:
nsilia dissipant, et nihil gitant, super pectus gradientes, terram corde et pectore premunt. Praecipit autem Apostolus, cum ejusmodi nec cibum sumere. Unde eos immundos esse nemo dubitare debet. Haec autem de mundis et immundis animalibus dicta suffici
Abbreviated transcription (Latin):
cata mundi. De quo scriptũ ẽ.
Auidilexit nos: & lauit nos
apeccatis nr̃is insanguine suo.
Uerũptam̃ quãuis septimana
ñdũ tam̃ synagoga penitus
mindata est: quia xp̃i sangͥs
idi fusus est. Maneat gͥ ad¬
guine purificadionis suȩ. Ex¬
pectet diem ĩmo annũ tricesi¬
mũ tertiũ. Ipso eñĩ anno ĩmo¬
latus est. xp̃s. sine cuiꝰ sanguine
mundus mundari. & lauari
ñ potuit. Quod aut̃ dies pro
anno ponit᷑: mierechiele inue¬
mies. ubi đr: diem pro anno.
diem in quã ꝓ anno fili hõis
dedi tibi. Septẽ aut̃ dies. et õe
tempus significant: & pardem
aliquã tẽporis definitã. Cur
aut̃ om̃e tempus significent.
sepe iam diximus. Quia uͦ &e m̃¬
sis. & anni. partes st̃ ꝓ aliqua
tẽpons parte sepe ponuntur.
Quare aut̃ infantulus circũ¬
cidat᷑. ualde notũ est: sed qua¬
re octauo die: dicendũ est.
Octaua eñi dies. ipsa ẽ. quȩ et
prima. Hac eñi inundus cepit:
xp̃s resurrexit: in hac & uni¬

Expanded text:
cata mundi, de quo scriptum est: « cata mundi, de quo scriptum est: « Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo . » Verumtamen quamvis septimandum tamen Synagoga penitus mundata est, quia Christi sanguis nondum fusus est. Maneat ergo adguine purificationis suae; exspectet diem, imo annum tricesimum tertium: ipso enim anno immolatus est Christus, sine cujus sanguine mundus mundari et lavari non potuit. Quod autem dies pro anno ponatur, in Ezechiele invenies, ubi dicitur diem pro anno, « diem, inquam, pro anno, fili hominis, dedi tibi . » Septem autem dies et omne tempus significant, et partem aliquam temporis definitam. Cur autem omne tempus significent, saepe jam diximus. Quia vero et menses, et anni partes sunt, pro aliqua temporis parte saepe ponuntur. Quare autem infantulus circumcidatur valde notum est. Sed quare octavo die dicendum est. Octava enim dies ipsa est, quae et prima. In hac enim mundus coepit, Christus resurrexit; in hac et uni
Abbreviated transcription (Latin):
litterã iudei obseruant. quid
eñĩ littera significet ñ incellg̃.
Quid eñi mulier pariens peccã.
ut immunda dici debeat: U
enĩ quidã ȩccłiȩ doctores scrip¬
serunt: si statim mulier post
partũ. ad agendũ deo gr̃ales
cłiam ingrederet᷑: ñ peccate.
Qd̾ aut̃ n simplicit̃ dixit. mu¬
uer si pepererit masculũ. eo
sanis uigilant̃ addidit. si suscep¬
o semine masculũ pepererit:
ise: quȩ sine uiri semine
peperit saluatorẽ. Spt̃ialiter
ut mulier ista. sinagoga esse
undet̃: quȩ diumȩ legis semine
suscepto. todiens masculũ pari¬
ibat: quotiens bonũ aliquod
agebat. Masculus em̃ filius: bo¬
nĩopus ẽ. & quãuis masculum
peperisset. et boni oꝑis filios mł¬
tos genuisset. tam̃ ad similitu¬
diñẽ menstruate mulieris sep¬
tem dieb immunda erat. Sep¬
tẽ em̃ isti dies. om̃e illius tẽpo¬
nis spatium significant. qd̾ fu
tamoyse usq ad xp̃i incarna¬
uonẽ. Iula enĩ ebdomada finita
natus est agnus qui tollit pec¬

Expanded text:
litteram Judaei observabant; quid tamen littera significet non intelligunt. Quid enim mulier pariens peccat, ut immunda dici debeat? Ut enim quidam Ecclesiae doctores scripserunt, si statim mulier post partum ad agendum Deo gratias Ecclesiam ingrederetur, non peccaret. Quod autem non simpliciter dixerit: Mulier si pepererit masculum, sed satis vigilanter addidit, si suscepto semine, masculum pepererit, se, quae sine viri semine peperit Salvatorem. Spiritualiter autem mulier ista Synagoga esse videtur, quae divinae legis semine suscepto, toties masculum pariebat, quoties bonum aliquid agebat: masculus enim filius bonum opus est. Et quamvis mascufum peperisset, et boni operis filios multos genuisset, tamen ad similitudinem menstruatae mulieris, septem diebus immunda erat. Septem enim isti dies omne illud temporis spatium significant, quod fuit a Moyse usque ad Christi incarnationem; illa enim hebdomada finita, natus est agnus, qui tollit pec
Abbreviated transcription (Latin):
atpeccatis pemitentiã agens:. in no¬
ant̃ & caste. se uiuere reꝓmittit.
Noc aut̃ fiat consilio sacerdotum:
qui semꝑ ad ostiũ tabernaculi stã¬
tes. petatis & fidei ianuã cȩteris
aperiunt: suisq orationib. scã uo¬
ca. & bona desideria. deo presen¬
cant. Qd̾ aut̃ ait: & sic mundabit̃
apfiuuio sangumis sui: ñ quia
peperit. sed quia peccauit: mun
nficatio ñ mutatur. Xp̃e eñ et
filiuis. Eccłie nãq filia uirgo ma¬

Expanded text:
peccatis poenitentiam agens, innocenter et caste se vivere promittit: hoc autem fiat per consilium sacerdotum, qui semper ad ostium tabernaculi stantes, pietatis et fidei januam caeteris aperiunt, suisque orationibus sancta vota et bona desideria Deo praesentant. Quod autem ait: « Et sic mundabitur a profluvio sanguinis sui, » non quia peperit, sed quia peccavit, mundnificatio non mutatur. Christus enim et filius: Ecclesiae namque filia virgo Ma
Abbreviated transcription (Latin):
perũ. & qui comederit exeo
quippiam. siue portauerit.
lauabit uestimenta sua: & im¬
mundus erit usq ad uespum.
Mont᷑ aut̃ animal mundum.
quando xp̃ĩanus aliquis pro
suis facinorib excõmunicatur.
uel ꝑheresim abȩccłia separat᷑.
Qui gͦ cũ eo partici pauerit. uł
eius mortalẽ. siue mortuã doc¬
trinã susceperit: tãdiuĩmun¬
dus erit. donec suscepta peni¬
tentia satisfecerit. Hoc enim
usq aduesꝑum. Uesꝑum enĩ
finis peccati est.
one qd̾ reptat suꝑ tderrã:
abhominabile erit uo

Expanded text:
o quidpiam, sive portaverit, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperam. » Moritur autem animal mundum, quando Christianus aliquis pro suis facinoribus excommunicatur, vel propter haeresim ab Ecclesia separatur. Qui ergo cum eo participaverit, vel ejus mortalem, sive mortuam doctrinam susceperit, tandiu immundus erit, donec suscepta poenitentia satisfecerit. Hoc est enim usque ad vesperum. Vesper enim finis est peccati. « Omne quod reptat super terram, abominab