comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s quanta sustentationi nature
salutiq sufficiat. Quisquis
aut̃ sequitur immoderaca m
uoracitatẽ. suum uitium seqͥt᷑:
ñ eam uoluptatẽ quã dedit do¬
minus. Et ido ñ ẽ contrarium
quod in euuangłio positum ẽ.
ñ grauentur corda urã incrudi¬
tate & uinolentia & curis scłaribꝰ.
Cum enim quisq ñreplet nͥ eã uo¬
iuptatẽ quã dedit dñs. id: mode¬
stam atq naturalẽ: ñ grauatur
cor eius crudita & uinolentia
&e curis scłarib. Decarne autẽ
ñ manducanda & ñbibendo iu¬
no quod aitapłs: ñquia illa
inmunda arbitratus ẽ. hoc p̃¬
cepit sicut isti existimant. & er¬
rantes merrorem p̃cipitant. qͥbꝰ
talia ꝑsuaserut: s cũ ipse posu¬
erit causam cur hoc dixerit.
ñẽ nobis hec interp̃tanda &
exponenda sententia. Sufficit
enim ipsum de apłi epła totum
locum huic sermoni contexere:
ut &e causa manifeste appareat
cur hoc apłs dixerit: & istorũ
fraus qui particulas quasdam
descripturis eligunt. quibus

Expanded text:
sed quanta sustentationi naturae salutique sufficiat. quisquis autem sequitur inmoderatam uoracitatem, suum uitium sequitur, non eam uoluptatem, quam dedit dominus: et ideo non est contrarium quod in euangelio positum est: non grauentur corda uestra cruditate et uinolentia et curis saecularibus. cum enim quisque non replet nisi eam uoluptatem, quam dedit dominus, id est modestam atque naturalem, non grauatur cor eius cruditate et uinolentia et curis saecularibus. De carne autem uon manducanda et non bibendo uino quod ait apostolus, non quia illa inmunda arbitratus est. hoc praecepit. sicut isti existimant et errantes in errorem praecipitant, quibus talia persuaserunt. sed cum ipse posuerit causam. cur hoc dixerit, non est nobis haec interpretanda uel exponenda sententia. sufficit enim ipsum de apostoli epistula totum locum huic sermoni contexere. ut et causa manifeste adpareat, cur hoc apostolus dixerit. et istorum fraus. qui particulas quasdam de scripturis eligunt. quibus
Abbreviated transcription (Latin):
re uinum: & iterum. ñ potestis
demoniorũ. Nos aut̃ omĩa hec
siue quȩ inuetere. siue que in
nouo testamento scripta sũt.¬
& suis causis exigentib posita
dicimus & sibi ad uersa eẽ mõ¬
stra inus: quãquã & ipse in his
uerbis que posuit deuetere
testamento animaduertere
potuit. ñ ad in moderatã uora¬
citatem ꝑtinere quod dictũ.
ẽ scđm desiderium. animȩ
tue occide & manduca omnẽ
carnem. quando sequit᷑ iuxta

Expanded text:
re uinum et iterum: non potestis daemoniorum. nos autem omnia haec siue quae in uetere siue quae in nouo testamento scripta sunt, et suis causis exigentibus posita dicimus et sibi aduersa non esse monstramus. quamquam et ipse in his uerbis, quae posuit de uetere testamento, animaduertere potuit non ad inmoderatam uoracitatem pertinere quod dictum est: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem
Abbreviated transcription (Latin):
lorem: quid remanebit aliud
nisi uoluntas eastitatẽ custo¬
diens. ce corruptionẽ undicãs
coniugalem: Quo gͥ uerbo ni¬
si zelo di melius posset insinu¬
ari qͦd uocamur ad conuigiũ
di. & ñ uult nos turpiamore
corrumpi: & punit inpudicitiã
nrãm. ce diligit castitatem
Nonenim frustra etiam uul¬
go dicisolet: qui ñzelat ñ amai
ad hoc ꝑtinet etiã quod dictũ
ẽ. ignis edax. De quo disputan
ñ debeo: s ipsos potius interro¬
gare quẽ ignem dixerit dñs
se uenisse mittere in hunc mũ¬
dum. Hoc enim dictum ẽ in
euuangłio: quod illi accusare
ũpossunt. Nonut xp̃m hono¬
tent s ut decipiant xpĩanos.
Quod cumeis cõmemoratum fu-¬
erit quẽ ad modũ dñs dixerit
seridicunt. S illud aliudẽ. Qui¬
b respondemus. Et hoc aliud
e. nolimetuere. Nam ipse xp̃s
loquitur etiam inuetere testa.¬
mento cũ dicit ego sum ignis
edax: qui loquitur ineuuãgło
quod ignem uenerit inhunc
mundũ mittere: id uerbum

Expanded text:
lorem, quid remanebit aliud lorem, quid remanebit aliud nisi uoluntas castitatem custodiens et corruptionem uindicans coniugalem ? quo igitur uerbo nisi zelo dei melius posset insinuari. quod uocamur ad coniugium dei et non uult nos turpi amore corrumpi et punit inpudicitiam nostram et diligit castitatem iJ non enim frustra etiam uulgo dici solet: qui non zelat. non amat. Ad hoc pertinet etiam quod dictum est: ignis edax: de quo disputare non debeo, sed ipsos potius interrogare.  quem ignem dixerit dominus se uenisse mittere in hunc mundum. hoc enim dictum est in euangelio, quod illi accusare non possunt, non ut Christum honorent, sed ut decipiant christianos. quod cum eis commemoratum fuerit, quemadmodum dominus dixerit:seri dicunt: sed illud aliud est. quibus respondemus: et hoc aliud est: noli metuere. nam ipse Christus loquitur etiam in uetere testamento. cum dicit: ego sum ignis edax. qui loquitur in euangelio. quod ignem uenerit in hunc mundum mittere. id est uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
descendit. Ecce dixi descendit:
qͦd uerbum sidiscutere cepero
ꝓprie me dixisse ñ uideo. Non
enim potest descendere. nisi qͦd
etiam de loco inlocum moueri
podest. Nam quidescendit:
locum suꝑiorem deserere & in¬
feriorẽ petere uidetur. Hĩ aut̃
sapientia cum tota ubiq p̃sto
sit: nullo pacto migrare de loco
in locum potest.De qua ioħs
in euuangło meluis ait: tamꝗͣ
dominici pectoris particeps.
Ait enim. In hoc mundo erat
& mundus ꝑ ipsum factus ẽ:
& mundus eũ ñcognouit. Et
tamen etiã ipse adiungit. &¬
dicit. Insua ꝓpria uenit. & sui
eum ñ receperunt. Quomodo
hic erat. & quomodo uenit:
nisi quia illa sublimitas inef¬
fabilis ut hominib congruat
humanissoni  significan¬
da ẽ: ut aut̃ dõs homines faci¬
at. diuino ẽ intelligenda silen¬
tio. Potest gͦ reddi ratio quare
ita dictum sit. ñ tamen potest
aliquid dedo digne dici. Quod
iđo iã indignum ẽ. quia potuit
dici. Tolle de delo errorem ce do¬

Expanded text:
descdescquod verbum si discutere coepero, proprie me dixisse non video; non enim potest descendere, nisi quod etiam de loco in locum moveri potest. Nam qui descelocum superiorem deserere et inferiorem petere uidetur. dei autem sapientia cum tota ubique praesto sit, nullo pacto migrare de loco in locum potest. de qua Iohannes in euangelio melius ait tamquam dominici pectoris particeps. ait enim: in hoc mundo erat et mundus per ipsum factus est et mundus eum non cognouit; et tamen etiam ipse adiungit et dicit: in sua propria uenit et sui eum non receperunt. quomodo hic erat et quomodo uenit, nisi quia illa sublimitas ineffabilis ut hominibus congruat, humanis sonis significanda est? ut autem deos homines faciat. diuino est intellegenda silentio. potest ergo reddi ratio, quare ita dictum sit; non tamen potest aliquid de deo digne dici, quod ideo iam indignum est, quia potuit dici. tolle de zelo errorem et do
Abbreviated transcription (Latin):
ut miserrime ce uesane sue secte
etiam paganorũ concilient be¬
niuolentiã. huic aut̃ legis
capitulo illuid euuangłicum
opponit: ubi quidã accessit.
ad dñm & ait illi. Magister
bone quid faciens uitã eterã
possidebo: Cui respondit iħs.
Quid me interrogas de bono:
Nemo bonus nisi unus ð It ex
hoc uidelicet contrana ista eẽ
arbitremur. quia inlege dicit᷑
ds ignis edax ẽ & ds zelans: in
euuangłio aut̃ nemo bonus
nisi unus ds. Et de zeloquidẽ
iã responsum ẽ ñ sioeẽ ista uer¬
ba inscripturis posita: ut aliꝗͣ
di ꝑturbationẽ cruciatũue si¬
gnificent.S quia nichil dignũ
dee̾o dici potest: ꝓpt̾ea usq ad
ista ꝑuentum ẽ. Quȩ cũ homi¬
nes indigna eẽ putauerint. co¬
gantur discere etiam illa que
conuenienter de inesfabili di¬
uina excellentia se dicere existi¬
mant indigna eẽ maiestate di:
cuius sapientia cũ descensura
eẽt usq ad corpus humanum
prius usq ad humana uerba

Expanded text:
ut miserrimae et vesanae suae sectae ut miserrimae et vesanae suae sectae etiam Paganorum concilient benevolentiam. Huic autem Legis capitulo illud evangelicum opponit, ubi quidam accessit ad Dominum, et ait illi: Magister bone, quid faciens vitam aeternam possidebo? Cui respondit Jesus: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus . Ut ex hoc videlicet contraria ista esse arbitremur, quia in Lege dicitur, Deus ignis edax, et, Deus zelans; in Evangelio autem, Nemo bonus, nisi unus Deus. 2. Et de zelo quidem jam responsum est, non sic esse ista verba in Scripturis posita, ut aliquam Dei perturbationem cruciatumve significent, sed quia nihil dignum de deo dici potest, propterea usque ad ista peruentum est: quae cum homines indigna esse putauerint. cogantur discere etiam illa, quae conuenienter de ineffabili diuina excellentia se dicere existimant, indigna esse maiestate dei; cuius sapientia cum descensura esset usque ad corpus humanum. prius usque ad humana uerba
Abbreviated transcription (Latin):
ut nouerint illi quidehis ca¬
lumniantur ñ ea nos ita intel¬
ligere ut illa solent irridere:
s quẽ admodum apłi omĩa
intelligentes pauca exposuerũt.
ut ad easdẽ regulas cetera po¬
steris intelligenda relinquerẽt.
dete ne obliuiscamini testam̃¬
tum di urĩ quod  scripsit: & fa¬
ciatis uobis effigies & imagi¬
nes: ad dit etiam dicens. ds ur̃
ignis ẽ edax & ds zelans. Hec
uerba descripturis hoc modo
ille adimantius ꝓposuit. Eius
enu calumnias refutandas re¬
fellendasq suscepimus. S et iã
suꝑuis de zelodi cũcalũniaret᷑:
puto satis ẽẽ responsum. Memi¬
nerimus tamen ñ solum ibi s eciã.
hic siceum de zelo di criminatũ
scripturas. ut aduingeret etiã
quod de simulacris ñcolendis
in illis libris p̾cipitur ad nõ do
nrõ: quasi ñ ob aluid rep̃hendat
zelum di nisi quod illo ipso
zelo acultu simulacrorum ꝓhi¬
bemur. Uult gͦ uideri fauere
se simulacris: qͦd ꝓptea faciũt.

Expanded text:
ut noverint illi qui de his caut noverint illi qui de his calumniantur, non ea nos ita intelligere, ut illa solent irridere; sed quemadmodum Apostoli omnia intelligentes pauca exposuerunt, ut ad easdem regulas caetera posteris intelligenda relinquerent. dete ne obliviscamini testamentum Dei vestri quod conscripsit, et faciatis vobis effigies et imagines: addit etiam dicens, Deus vester ignis est edax, et Deus zelans . Haec verba de Scripturis hoc modo ille Adimantus proposuit. Ejus enim calumnias refutandas refellendasque suscepimus. Sed et jam superius de zelo Dei cum calumniaretur, puto satis esse responsum. Meminerimus tamen non solum ibi, sed etiam hic, sic eum de zelo Dei criminatum Scripturas, ut adjungeret etiam quod de simulacris non colendis in illis libris praecipitur a Domino Deo nostro; quasi non ob aliud reprehendat zelum Dei, nisi quod illo ipso zelo a cultu simulacrorum prohibemur: vult ergo videri favere se simulacris. Quod propterea faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimus. S: quãus depecoꝵ
animis ñcuremus cũ quib ñ ha¬
bemus radionis aliquã societa¬
tem: tamen illud quod lex dixit
fundendũ eẽ sangiunem. nec
in escã assumendũ. quia sangius
ẽ anima eẽ positum dicimus sicut
alia multa &e pene omĩa scrip¬
turarum illarum sacramenta.
signis & figuris plena sunt
future p̃dicationis: quȩ iam ꝑ¬
ẽ. Sic ẽ enim sangius anima qͦ¬
modo petra erat xp̃s: sicut dicit
apłs. Bibebant enum despiri¬
taliconsequenti eos petra: petra
aut̃ erat xp̃s. Notum ẽ autem
filios isił petra ꝑcussa bibisse
aquã inheremo: de quib loq̃¬
batur apłs cum hoc diceret.
Nec tam̃ imit. ait petra signi¬
ficabat xpm̃: s ait petra erat
xp̃s. Que rursus ne carnaliter
acciperetur: spiritalẽ illã uo¬
cat. id eam spiritaliter intel¬
ligi docet longum ẽ & nunt
ñ necessarium sacramenta eius¬
dem legis exponere. nisi cũ bre¬
iuder possint. Sufficit autem

Expanded text:
intelligimus. Sed quamvis de pecorum intelligimus. Sed quamvis de pecorum animis non curemus, cum quibus non habemus rationis aliquam societatem: tamen illud quod Lex dixit, fundendum esse sanguinem, nec in escam assumendum, quia sanguis est anima, esse positum dicimus sicut alia multa; et pene omnia Scripturarum illarum sacramenta signis et figuris plena sunt futurae praedicationis, quae jam est. Sic est enim sanguis anima, quomodo petra erat Christus, sicut dicit Apostolus: Bibebant enim de spirituali sequente petra, petra autem erat Christus . Notum est autem filios Israel petra percussa bibisse aquam in eremo , de quibus loquebatur Apostolus, cum haec diceret; nec tamen ait, Petra significabat Christum; sed ait, Petra erat Christus. Quae rursus ne carnaliter acciperetur, spiritualem illam vocat; id est, eam spiritualiter intelligi docet. Longum est, et nunc non necessarium, sacramenta ejusdem Legis exponere, nisi cum breviter possint. Sufficit autem
Abbreviated transcription (Latin):
sidebit: attendite quid conti¬
nuo subitiat & ad iungat. Eoce
misterium dico uob̃. Om̃s quidẽ
resurgemus: ñ tamen om̃s immu¬
tabimur. Inadomo: inictu ocłi:
innouissima tuba. Canet enim
tuba: & mortui resurgent incor¬
rupti & nos cõmutabimur. De¬
inde condexit & dicit etiam illud
qͦd paulo ante cõmemoraui: ut
ostendat qualis futura sit
ipsa immutatio. Statim
quippedicit. Opor: tet enim
corruptibile hoc iunduere in¬
corruptionem: & mortale hoc in¬
duere in mortalitatẽ. hinc gͦ appa
ret quia caro & sanguis regnũ
di ñ possidebit: quia cũ indue¬
rit incorruptionẽ. & immortali¬
tatem: iã ñ caro & sanguis erit.
s incorpus celeste mutabitur
Quod quidẽ ex occasione tracta.¬
uimus: quia huic quoq sententie
multum insidiari solent negan¬
tes corporꝰ resurrectionem. Nã
ista questio ñ decorpore s de ani¬
ma ꝓposita ẽ: quã putant sicac¬
cipi inlege. ut sangiis eẽ existi¬
metur:. quod nos nullo modo sic

Expanded text:
sidebit, adtendite, quid contisidebit, adtendite, quid continuo subiciat et adiungat: ecce mysterium dico uobis: omnes quidem resurgemus. non tamen omnes inmutabimur in atomo. in ictu oculi. in nouissima tuba. canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti et nos commutabimur. deinde contexit et dicit etiam illud, quod paulo ante commemoraui, ut ostendat. qualis futura sit ipsa inmutatio. statim quippe dicit: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. hincanguis regnum Dei non possidebunt, quia cum induerit incorruptionem et immortalitatem, jam non caro et sanguis erit, sed in corpus coeleste mutabitur. Quod quidem ex occasione tractavimus, quia huic quoque sententiae multum insidiari solent, negantes corporum resurrectionem. Nam ista quaestio non de corpore, sed de anima proposita est, quam putant sic accipi in Lege, ut sanguis esse existimetur: quod nos nullo modo sic
Abbreviated transcription (Latin):
corporib. Unde & supͣ dixerat
aliam eẽ celestium corporũ głam.
& aliam terrestrium. Quod aut̃
sꝑitale dixit corpus inresurrecoi¬
one futurum: ñ ꝓpt̾ea putandũ
ẽ quod ñcorpus s sp̃s erit: sspi¬
ritale corpꝰ omnimodo spũi sub¬
ditum dicit. si ne aliqua cor¬
ruptio  ne uelmorte. Non
enim qm̃ modo qͦd habemꝰ
corpusam male appellat: ido
putandũ ẽ ñ illudeẽ corpꝰ s animã
Eigo quẽ ad modũ corpus ammale
nunc dicit᷑ quia subditũ ẽ anime
sꝑitale aut̃ ñdum dici podest.
quia ñdum spiritui plene sub¬
iectum ẽ. quã dui corrũpi potest.
sic & tunc sꝑitale uocabitur.
cum sꝑitui atq eternitati nulla
corruptione resistere poterit. Aut
si ad huc parum uidetur eẽ mon¬
stratum. quod sententiã istam
ꝓpt̾ immutationem que futura
ẽ apłs dixerit cũ ait. caro & san¬
guis regnum di hereditate pos¬
sidere ñ possunt: neq corruptio
incorruptionẽ hereditate pos¬

Expanded text:
corporibus. Unde et supra dixerat, corporibus. Unde et supra dixerat, aliam esse coelestium corporum gloriam, et aliam terrestrium. Quod autem spirituale dixit corpus in resurrectione futurum, non propterea putandum est, quod non corpus, sed spiritus erit: sed spirituale corpus omni modo spiritui subditum dicit, sine aliqua corruptione vel morte. Non enim quia quod modo habemus corpus animale appellas, ideo putandum non illud esse corpus, sed animam. ergo quemadmodum corpus animale nunc dicitur, quia subditum est animae, spiritale autem nondum dici potest, quia nondum spiritui plene subiectum est, quamdiu corrumpi adhuc potest: sic et tunc spiritale uocabitur, cum spiritui atque aeternitati nulla corruptione resistere poterit. Aut si adhuc parum uidetur esse monstratum, quod sententiam istam propter inmutationem, quae futura est, apostolus dixerit, cum ait: caro et sanguis regnum dei hereditate possidere non possunt neque corruptio incorru.ptionem hereditate pos
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. factus ẽ pͥmus hõadã
inanimã uiuentẽ: nouissimus adã
in sp̃m uiuificantem. S: ñ pͥmum
quod spiritale ẽ. s quod animale.
postea sꝑitale. Primus homo de
terra terrenus: scđs homo dece¬
lo celestis. Qualis terrenus tales
& terreni: & qualis celestis. tales
& celestes. Et quomodo indui¬
mus imaginẽ terreni: induamꝰ
et imaginẽ euis qui decelo ẽ.
oc aũt dico frẽs: quia
caro & sanguis regnum
di hereditate possidere ñpossunt.
neq corruptio incorruptionẽ he¬
reditate possidebit. Certe iã clarũ
ẽ: quare hoc apłs dixerit. Quid gͦ
istetã turpi fraude ñ cõmemorat
nͥ hoc ultimum: & tacet illa suꝑi¬
ora. quib hoc qͦd male interp̃tat᷑
nẽ sic leuatum ẽ incelum. ut ꝓ
ipsa celesti habitatione celestem
acceperit mutationem: & hoc
sperare indie ultimo ussi sumus:
iđo dixit apls. Qualis terrenus
tales & terreni. id: mortales: & qͣ¬
liscelestis tales & celestes. idz u
mortales: ñsolum animis s etiã

Expanded text:
riptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelet coelestes. Et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem ejus qui de coelo est. Hoc autem dico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei hereditate possidere non possunt neque corruptio incorruptionem hereditate possidebit. certe iam clarum est, quare hoc apostolus dixerit. quid ergo iste tam turpi fraude non commemorat nisi hoc ultimum et tacet illa superiora, quibus hoc quod male interpretatunem sic leuatum est in caelum, ut pro ipsa caelesti habitatione caelestem acceperit mutationem. et hoc sperare in die ultimo iussi sumus. ideo dixit apostolus: qualis terrenus, tales et terreni, id est mortales. et qualis caelestis, tales et caelestes. immortales, non solum animis, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatus ẽ hominib. Itaq que
pacis sunt sectemur: & que ad
edifficationẽ sunt mninuicem. neciom¬
Noli ꝓpter escam destruere opꝰ
dđi. Omia quide munda: s ma¬
lum ẽ homini qui ꝑoffensionẽ
manducat. Bonum ẽ ñ mãdu¬
care carnẽ. neq bibere iunum :
neq inquo fr̃ duuis offenditur.
Tu fidẽ quã habes habe coram

Expanded text:
us est hominibus. Itaque quae pacis sunt sectemur, et quae ad aedificationem sunt in invicem. Noli propter escam destruere opus Dei. Omnia quidem munda, sed malum est homini qui per offensionem manducat. Bonum est non manducare carnem, neque bibere vinum, neque in quo frater tuus offenditur. Tu fidem quam habes penes tem
Abbreviated transcription (Latin):
derium anime tue occide &
manduca omnem carnem un¬
ta uoluptatem quam dedit
tibi dñs: caue aut̃ ne sangui¬
nem manduces. s effunde tan¬
quam aquã suꝑ terram. his
uerbis legis adimantius contͣ¬
rium ẽẽ arbitramur quod in
euuangłio dũsait. Nongra¬
uentur corda ura cruditate
& unolentia & curisscłarib.
Et quod ait apłs bonun ẽ ñ¬

Expanded text:
erium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem. quam dedit tibi dominus. caue autem. ne sanguinem manduces. sed effunde tamquam aquam super terram. his uerbis legis Adimantus contrarium esse arbitratur. quod in euangelio dominus ait: non grauentur corda uestra cruditate et uinolentia et curis saecularibus et quod ait apos
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui apparuit & cũ apparuit
in rubo mossi: & item inheremo
cum iã eduxisset ppłm deterra
egipti. quando legem accepit.
deus ei locutus ẽ.S siue inrubo
cũ eum misit. siue postea cũ ei
legem dedit: angłm dicit ste¬
phanus in actib apłorũ ei appa¬
ruisse. Quod ideo dicimus ne
quis arbitretur uerbum di
ꝑ qͦd facta sunt omĩa quasi ꝑ
locos posse definiri: & alicui isi¬
biliter apparere. nisi ꝑaliquã
usibilem creaturam. Sicut

Expanded text:
ille, qui adparuit. et cum adparuit ille, qui adparuit. et cum adparuit in rubo Moysi et item in heremo, cum iam eduxisset populum de terra Aegypti, quando legem acDeus ei locutus est . Sed sive in rubo, cum eum misit; sive postea, cum ei legem dedit; angelum dicit Stephanus in Actibus Apostolorum ei apparuisse . Quod ideo dicimus, ne quis arbitretur Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, quasi per locos posse definiri, et alicui visibiliter apparere, nisi per aliquam visibilem creaturam. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. dm̃ nemo uidit
umquam. nisi unicus filius qͥẽ
insinu patris ipse annuntiauit
uob̃. deeo totam ipsam solui pos¬
se questionẽ: quia ipse filius
quod ẽ uerbum dĩ. ñ solũ nouis¬
simis temporib cũ incarne ap¬
parere dignatus ẽ. s etiã prius
aconstitutione mundieui uo¬
luit de patre annuntiauit. siue
loquendo siue apparendo: uel
ꝑangłicam aliquã potestatẽ.
uel ꝑ quãlibet creaturam: quia
ipse ẽ inomĩb ueritas. Ꝙ omĩa
illi constant. & omiã illi ad nutũ
seruiunt. atq subiecta sunt: ut
etiã ocłis ꝑuisibilẽ creaturã eui
uult quando dignatur appareat:
cum ipse tamen scđm diuinitatẽ
suã & scđm id quod uerbum ẽ
patris coeternũ patri & incõmu¬
tabile ꝑ quod facta sunt omĩa.
ñ nisi purgatissimo & simplicis¬
simo corde iudeatur: & ido quibꝰ¬
dã locis etiam scriptura ipsa
testatur angłm uisum ubidicit
deum uisum: sicut in illa lucta¬
tione iacob. & angłs dictus ẽ

Expanded text:
scriptum est: deum nemo uidit scriptum est: deum nemo uidit umquam nisi unicus filius, qui est in sinu patris; ipse adnuntiauit nobis de eo totam ipsam solui posse quaestionem, quia ipse filius, quod est uerbum dei. non solum nouissimis temporibus, cum in carne adparere dignatus est, sed etiam prius a constitutione mundi, cui uoluit de patre adnuntiauit siue loquendo siue adparendo uel per angelicam aliquam potestatem uel per quamlibet creaturam: quia ipse est in omnibus ueritas et omnia illi constant et omnia illi ad nutum seruiunt atque subiecta sunt, ut etiam oculis per uisibilem creaturam cui uult, cum dignatur, adpareat, cum ipse tamen secundum diuinitatem suam et secundum id, quod uerbum est patris, coaeternum patri et incommutabile, per quod facta sunt omnia, non nisi purgatissimo et simplicissimo corde uideatur. et ideo quibusdam locis etiam scriptura ipsa testatur angelum uisum, ubi dicit deum uisum. sicut in illa luctatione Iacob et angelus dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
maxillam: saturabitur obꝓbri¬
is. Ex quo intelligitur & mensu¬
ram iundicandi recte carnalib
constitutã: & omĩmodã inui¬
rie remissionẽ ñtantum inno¬
uo testamento eẽ p̃ceptã: s lon¬
ge ante inuetere prenuntiatã.
eeo quod scriptumẽ. quod
locutus ẽ ds cũ adã & cum
eua ce cũ serpente. & cũ cam. & ce¬
teris antiquis: inter quos etiam
& ñnullis apparuisse scribitur.
& abeis uisus eẽ ñuno s multis
scripturarum locis: inquibus
&e locutus ẽẽ d̃s cũ hominib in¬
uenitur ce ñnullis apparuisse:
insidiantur manichei. & dicũt
omiã contraria eẽ nouo destam̃to.¬
qm̃ dñs dicit. dm̃ nemouidit ũꝗͣ.
nisi unicus filius qui ẽ insiu pa¬
tris ille annuntiauit uob̃ de eo:
e iterum quod dicit iudeis. nec
uocem illius aliquando audi¬
stis. nec faciem eius uidistis. nec
uerbum eius habetis inuob̃
manens: quia ei quẽ ille misit
ñ credidistis. Quibus responde¬
mus eo ipso quod in euuangłio

Expanded text:
maxillam, saturabitur obprobrimaxillam, saturabitur obprobriis. ex quo intellegitur et mensuram uindicandi recte carnalibus constitutam et omnimodam iniuriae remissionem non tantum in nouo testamento esse praeceptam, sed longe ante in uetere praenuntiatam. De eo, quod scriptum est, quod locutus est deus cum Adam et Eua et cum serpente et cum Cain et ceteris antiquis. inter quos etiam et nonnullis adparuisse scribitur et ab eis uisus esse non uno, sed multis scripturarum locis, in quibus et locutus esse deus cum hominibus inuenitur et nonnullis adparuisse: insidiantur ergo Manichaei et dicunt omnia contraria esse nouo testamentominus dicit: deum nemo uidit umquam nisi unicus filius, qui est in sinu patris; ille adnuntiauit nobis de eo, et iterum quod dicit Iudaeis: nec uocem illius aliquando audistis nec faciem eius uidistis nec uerbum eius habetis in uobis manens, quia ei, quem ille misit, non credidistis. quibus respondemus eo ipso, quod in euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
duab sententiis reuera duorũ
testamentorũ differentia demõ¬
stratur: s amborum tamen ab
uno do constitutoꝵ. Nã qm̃ pͥ
mo carnales homines ardebãt
multo amplius se uindicare
quã erat illa inuina dequa que¬
rebantur. constitutus ẽ eis pͥmus
lenitatis gradus: ut inuirie accep¬
te mensuram nullo modo dolor
uindicantis excederet. Sic enun
&e donare aliquando posset in¬
iuriam: qui eam primo ñsuꝑare
didicisset. Unde dñs iã ꝑeuuã¬
głii grãm ad sũmam pacem ppłm
deducens: huic gradui suꝑe¬
difficat alterum: ut quuã au¬
dierat ñ ampliorem uindictam
quã quisq lesus ẽ reddere. pla¬
cata mente totum se donare
gauderet: quod etiã in illis uete¬
ribus libris ꝓpħa p̃dicat dicẽs.
Dnẽ ds meus si fecustud̾. si ẽ mi¬
quitas in manib meis: si reddidi
retribuentib mͥmala. Et alius
ꝓpħa dicit de huuismodi iuro
patiente inuirias: & lenissime
tolerante. Dabit ꝑcutient se

Expanded text:
duabus sententiis reuera duorum duabus sententiis reuera duorum testamentorum differentia demonstratur, sed amborum tamen ab uno deo constitutorum. nam quoniam primo carnales homines ardebant multo amplius se uindicare quam erat illa iniuria, de qua querebantur, constitutus est eis primus lenitatis gradus. ut iniuriae acceptae mensuram nullo modo dolor uindicantis excederet. sic enim et donare aliquando posset iniuriam, qui eam primo non superare didicisset. unde dominus iam per euangelii gratiam ad summam pacem populum ducens huic gradui superaedificat alterum, ut qui iam audierat non ampliorem uindictam, quam quisque laesus est, reddere, placata mente totum se donare gauderet. quod etiam in illis ueteribus libris propheta praedicat dicens: domine deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala. et alius propheta dicit de huiusmodi uiro patiente iniurias et lenissime tolerante: dabit percutienti se
Abbreviated transcription (Latin):
illis se dixit retribuere peccata.
qui eum oderunt: ñ qui ei ꝑpe.
nitentiam reconciliant᷑. Nam
&e apud ꝓpħam dñs dicit. nolo
mortem peccatoris quantum
ut reuertatur & iuuat. exquo fa¬
cile apparet & inea patientia
quȩ inuitat ad penitentiam: &
mea indulgentia quȩ ignoscit
penitentib: & inea iustitia quȩ
punit eos qui corrigi nolunt.
utrumq testamentum conue¬
nire atq congruere tamquã
abuno dõ utrumq conscriptũ.
eeo quod scriptũ
dentem ꝓdente: & cetera talia.
Hiuc loco manichei quod inue¬
niãtur.quasi & ipse dñs hec duo
sibi ueluti aduersantia atq con¬
traria ineuuangło demonstraue¬
rit. Ipse enim. ait. Audistis qͥa
dictum ẽ antiquis: ocłm ꝓocło.
&e dentẽ ꝓdente. Ego aut̃ dico
uobis ñ resistere malo: s siqͥs
te ꝑcusserit in maxillam. p̃be
illi &e alte tam: ce quicumq
uoluerit tecũ iuditio conten¬
dere & tunicã tuam auferte.
dimitte illi &e pallium. Inquib

Expanded text:
illis se dixit retribuere peccata, illis se dixit retribuere peccata, qui eum oderunt, non qui ei per paenitentiam reconciliantur. nam et apud prophetam dominus dicit: nolo mortem peccatoris, quantut revertatur et vivat . Ex quo facile apparet, et in ea patientia quae invitat ad poenitentiam, et in ea indulgentia quae ignoscit poenitentibus, et in ea justitia quae punit eos qui corrigi nolunt, utrumque Testamentum convenire atque congruere, tanquam ab uno Deo utrumque conscriptum. exodo scriptum dentem pro dente et cetera talia. huic loco Manichaei, quod in ueniantur, quasi et ipse dominus haec duo, sibi ueluti aduersantia atque contraria in euangelio demonstrauerit. ipse enim ait: audistis, quia dictum est antiquis: oculum pro oculo et dentem pro dente: ego autem dico uobis non resistere malo, sed si quis te percusserit in maxillam, praebe illi et alteram, et quicumque uoluerit tecum iudicio contendere et tunicam tuam auferre, dimitte illi et pallium. in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
& inbonitate & inseueritate.
miscdiam & iustitiã dĩ testamẽ¬
tum utrumq p̃dicare. Si autẽ
mouentur quod dictum ẽ ego
sum zelans: moueantur etiam
illo quod dixit paulus apłs.
Telo di uos zelo: desponsaui enĩ
uos uni uro iurginẽ castam ex¬
hibere xpõ. Scã enĩ scriptura uer¬
bis nrĩs loquens: etiã ꝑhec u̾ba
demonstrat nichil digne de eo
posse dici. Cur enim ñetiã uer¬
ba ista dicantur de illa maiesta¬
te. dequa quicquid dictum fue¬
rit indigne dicitur: quia om̃s
opes linguarum omĩum inef¬
fabili sublimitate p̃cedit: Nã
qm̃ delando solent marit uxoꝵ
pudicitiã custodire: potestatẽ
& disciplinam di qua formeari
animã inpune ñsinit zelũ deiscͥp¬
dure uocauerunt. Est aut̃ animȩ
fornicatio auersio afscunditade
sapientie: &ad conceptũ tem¬
poraliũ illecebrarum corruptio¬
numq conuersio. Illud uero qͦd
dimittendum eẽ dicit fratri nõ
solum septies. s ce septuagies sep¬
ties. penitenti utiq dicit. Ds aut̃

Expanded text:
eueritate misericordiam et iustitiam dei testamentum utrumque praedicare. Si autem mouentur, quod dictum est: ego sum zelans, moueantur etiam illo, quod dixit apostolus Paulus: zelo dei uos zelo; desponsaui enim uos uni uiro uirginem castam ehibere Christo. sancta enim scriptura uerbis nostris loquens etiam per haec uerba demonstrat nihil digne de deo posse dici. cur enim non etiam ista uerba dicantur de illa maiestate, de qua quicquid dictum fuerit, indigne dicitur, quia omnes opes linguarum omnium ineffabili sublimitate praecedit? nam quoniam zelando solent mariti uxorum pudicitiam custodire, potestatem et disciplinam dei, qua fornicari animam inpune non sinit, zelum dei scripturae uocauerunt. est autem animae fornicatio auersio a fecunditate sapientiae et ad conceptum temporalium inlecebrarum corruptionumque conuersio. Illud uero quod dimittendum esse dicit fratri non solum septies sed et septuagies septies, paenitenti utique dicit. deus autem
Abbreviated transcription (Latin):
re patris peccata ad filiũ iuste
me ostendit. Quod aut̃ in euuan¬
głio dicitur. estote benigniquẽ¬
ad modũ pater ur̃ cȩlestis quiso¬
lem suum oriri facit suꝑ bonos
& malos: ñ ẽ ueteri testamento
contrarium. hoc enim facit ds
ut inuitet ad penitentiã. sicut
dicit apls: ignoras quia pati¬
entia di adpenitentiã te inuitat:
Nectamen ido credendum ẽ
ñ puniturum dm̃ eos qui ut di¬
cit idem apłs. thesaurizant sibi
iram indie irȩ & reuelationis
iusti uiditii di qui reddet uni¬
cuiq scđm oꝑasua. Namq¬

Expanded text:
re patris peccata ad filium juste re patris peccata ad filium juste me ostendit . 3. Quod autem in Evangelio dicitur, Estote benigni quemadmodum Pater vester coelestis, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, non est ueteri testamento contrarium. hoc enim facit deus, ut inuitet ad paenitentiam, sicut dicit apostolus: ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te inuitat? nec tamen ideo credendum est non puniturum deum eos, qui, ut dicit idem apostolus, thesaurizant sibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddit unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
generationẽ uindictam ꝓcedere.
ñ aliud significari arbitror: nͥ
quod abipso abrahã qui pater
eẽ incipit ppłi uidorũ. quatuor
etates sunt cum ista que nunc
agitur. quas matheus euuãgłista
distinguit. Ulna ẽ ab abrahã. usq
ad dauid: Alia adauid usq ad
transmigrationẽ babiloniam.
Tertia a transinigratione inba¬
biloniam: usq ad dni aduentũ.
Inde usq ad finem qualta depu¬
tatur: tamquã senectus seculi
ceteris etatib longior. Quas eta¬
tes ꝓgenerationib positas credi¬
mus. quãius singule pluribus
generationibꝰ constent. Et qm̃
tertia incipit atransinigratione
babiloniȩ. quando iudeorũ fac
ta ẽ captiuitas:. in quarta uero
dicata ẽ: hoc datur intelligi qͦd
dictũ ẽ tertie & quarte generati¬
onis peccata parentũ redditurũ
diñ his utiq legitime atq de¬
bite. qui parentũ peccata ꝑseue¬
ranter denere quã di iustitiam
sequi maluerunt. Nã ñ ꝑtine¬

Expanded text:
generationem uindictam procedere, generationem uindictam procedere, non aliud significari arbitror, nisi quod ab ipso Abraham, qui pater esse incipit populi Iudaeorum, quattuor aetates sunt cum ista, quae nunc agitur, quas Matthaeus euangelista distinguit. una est ab Abraham usque ad Dauid, alia a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia a transmigratione in Babyloniam usque ad domini aduentum; inde usque ad finem quarta deputatur tamquam senectus saeculi ceteris aetatibus longior. quas aetates pro generationibus positas credimus, quamuis singulae pluribus generationibus constent. et quoniam tertia incipit a transmigratione Babyloniae, quando Iudaeorum est facta captiuitas, in quarta uero,dicata est: hoc datur intellegi, quod dictum est tertiae et quartae generationis peccata parentum reddDeum, his utique legitime atque debite, qui parentum peccata perseverantes tenere, quam Dei justitiam sequi maluerunt. Nam non pertine
Abbreviated transcription (Latin):
ds tribuet parentum peccata
filiis qui eum oderunt. Exeo enĩ
quod ad didit qui me oderunt:
intelligitur eos punm paren¬
tum peccatis: qui in eadem ꝑuer¬
sitate parentũ ꝑseuerare uoluerint
Tales enĩ ñseuitia. s potus iustitaa
di: ⁊ sua mniquitate puniuntur:
sicii ꝓpħ̃a dicit. Scs̃ enim sp̃s
aufferet se acogitationib que
sunt sine intellectu: &e corripiet
suꝑueniente iniquitate: ĩd cor¬
ripietur homo suꝑueniente
sibi iniquitate sua. cũ abeo re¬
cesserit sp̃ssẽs. Et alio loco.
hec cogitauerunt. ce errauerũt.
excecauit enim illos malitia eoꝵ
Et alio loco. Crinulis peccatoꝵ
suorũ unusquisq constringi᷑
Quib testimoniis ueteris te¬
stamenti de nouo consentit
apłs dicens. Tradidit illos
ds in concupiscentias cordis
eorũ. Qua concordia utriusq
testamenti satis ostenditur
ñ eẽ seuum dm̃: s unumquẽq
in se seuire peccando. Quod aut̃
intertiam & quartam scriptũ ẽ

Expanded text:
e, quod deus retribuet parentum peccata e, quod deus retribuet parentum peccata filiis, qui eum oderunt. ex eo enim, quod addidit: qui me oderunt, intellegitur eos puniri parentum peccatis, qui in eadem peruersitate parentum perseuerare uoluerunt. tales enim non saeuitia, sed potius iustitia dei et sua iniquitate puniuntur, siauferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu, et corripietur superueniente iniquitate, id est corripietur homo superueniente sibi iniquitate sua, cum ab eo recesserit spiritus sanctus. et alio loco: haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia eorum et alio loco: criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur. quibus testimoniis ueteris testamenti de nouo consentit apostolus dicens: tradidit illos deus in concupiscentias cordis eorum. qua concordia utriusque testamenti satis ostenditur non esse saeuum deum, sed unumquemque in se saeuire peccando. Quod autem in tertiam et quartam scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
sibi testamenta consentiũt
filiis tertiȩ & quartȩ generationis
parentũ peccata. qui me oderũt.
huic loco manichei illud deeuuã¬
głio dicunt ẽẽ contrarium quod
dñs dicit. Estote benigni sicut
pater ur̃ celestis. qui solẽ suũ
oriri facit suꝑ bonos & malos:
Et illud aliud. quod item dñs ait
ñ solum septies peccanti fratri
dimittendũ. s etiam septuagies
septies. Aqͥb tam̃ siquerã utrum
ds ñ puniat inimicos suos: sine
dubio turbabuntur. Ipsi enim
dicunt dm̃ genti tenebrarum
eternum carcerem p̃parare. quã
dicunt ẽẽ inimicam do: & parũ
ẽ. s eumetiã sua menbra simul
cum ipsa gente puniturum ẽẽ
ñdubitant dicere. S cũ ad ca¬
pitula ueteris & noui testam̃ti
ueniunt ut imꝑitos decipiãt.¬
& ea sibi aduersa ẽẽ criminentur:
fingunt se nunis bonos. S dicãt
nobis quib dicturus ẽ . i te inignẽ
eternum qui ꝑatus ẽ diabolo &
angłis eius: & siomĩb parcit
&e neminẽ dãpnat. Quare intel

Expanded text:
sibi testamenta consentiunt.filiis tertiae et quartae generationis, parentum peccata, qui me oderunt. huic loco Manichaei illud de euangelio dicunt esse contrarium. quod dominus dicit: estote benigni sicut pater uester caelestis. qui solem suum oriri facit super bonos et malos et illud aliud. quod item dominus ait: non solum septies peccanti fratri dimittendum sed etiam septuagies septies. a quibus tamen si quaeram, utrum deus non puniat inimicos suos, sine dubio turbabuntur. ipsi enim dicunt deum genti tenebrarum aeternum carcerem praeparare, quam dicunt . esse inimicam deo. et parum est, sed eum etiam sua membra simul cum ipsa gente puniturum esse non dubitant dicere. sed cum ad capitula ueteris et noui testamenti ueniunt, ut inperitos decipiant et ea sibi aduersa esse criminentur, fingunt se nimis bonos. sed dicant nobis. quibus dicturus est dominus: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius, si omnibus parcit et neminem damnat? quare intell
Abbreviated transcription (Latin):
legimus. ñẽ duitius de re dubia
disserendũ: s iã querendũ ẽ quo¬
modo & ꝓpħa dixerit uidisse se
dm̃ insede altissima: & apłs paulꝰ
uerũ dixerit iniusibilẽ dm̃. Inter¬
rogo itaq istos utrũ inuisibilia
possint conspici. Si dicũt posse.
qͥd gͦ calũniat᷑ si dm̃ inuisibilẽ
ꝓpħa conspexit. Siaut̃ dicunt
ñ posse: ipsi apło potius calĩniẽt᷑
si audent quiait. Inuisibilia
enĩ di acõstitutione mundi ꝑ
ea quȩ facta sunt intellecta con¬
spicuint᷑. Ipse enĩ dixit ẽẽ inuisi

Expanded text:
legimus, non est diutius de re dubia legimus, non est diutius de re dubia disserendum, sed iam quaerendum est, quomodo et propheta dixerit uidisse se deum in sede altissima. et apostolus Paulus uerum dixerit inuisibilem deum. interrogo itaque istos, utrum inuisibpossint conspici. Si dicunt posse; quid ergo calumniantur, si Deum invisibilem Propheta conspexit? Si autem dicunt non posse; ipsi Apostolo potius calumnientur, si audent, qui ait: Invisibilia enim Dei, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ eo anno quo mortuus ẽ
orias rex. uidi dnm sedentẽ insede
altissima. & plena erat domꝰ gła
ipsuis & incircuitu seraphim stabãt
senas alas habentes. & bnus quide
oꝑiebat faciem ipsus. binis uero¬
uero pedes. Huic loco illud oppo¬
nit adimantius. qͦdait apłs. Regi
aut̃ scłorũ inuisibili: honor & la¬
us in scła. Inqua questione que¬
rendũ ẽ quid eiuisum fuerit uel
m illa uisione isare binas alas
p̃termittere. quib uolabant se¬
Regi aut̃ scłorũ inuisibili. incor¬
ruptibili solido honor & gła. in
scła scłorũ. Anforte cimuit netrini¬
tatis cõmemoratio cõmendaret
ꝓpħam lectori. & aliquid magnũ
aũt forte uidit quod dixisset
incorruptibili dõ responderetur
illi quod nunc istis dicimꝰ. Quid
gͦ incorruptibili do factura erat
gens tenebrarũ.sicũ ea pugnare
noluisset aut si forte mendosos¬
nrõs codices legerat. aut iste mẽ¬
dosus ẽ ubi nos ipsũ adimãtiũ

Expanded text:
tum est in eo anno, quo mortuus est tum est in eo anno, quo mortuus est Ozias rex: uidi dominum sedentem in sede altissima; et plena erat domus gloriae ipsius et in circuitu Seraphim stabant senas alas habentes, et binis quidem operiebant faciem ipsius, binis uero pedes. huic loco illud obponit Adimantus, quod ait apostolus: regi autem saeculorum inuisibili honor et laus in saecula. in qua quaestione quaerendum est, quid ei uisum fuerit uel in illa uisione Esaiae binas alas praetermittere, quibus uolabant Seregi autem saeculorum inuisibili, incorruptibili, soli deo honor et gloria in saecula saeculorum. an forte timuit, ne trinitatis commemoratio commendaret prophetam lectori et aliquid magnum autem forte uidit, quod si dixisset: incorruptibili deo. responderetur illi, quod nunc istis dicimus: quid ergo incorruptibili deo factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset  aut, si forte mendosos codices legerat. aut iste mendosus est. ubi nos ipsum Adimantum
Abbreviated transcription (Latin):
euuãgłiũ sicut putat uel potiꝰ pu¬
tari cupit adimatius ubi dñs ait.
Beati patifici: quia filii di uocabũ¬
tur: uel exipsa enĩ parte debuit a¬
gnoscere etiã isarã scire filios dĩ
ẽẽ pacificos. quia ꝑeũ dixit ds. ego
sũ qui facio pacẽ. s cũ alia parte
ad male intelligẽdũ ocłm fixit: in
altera se ipsececauit. Quod si uellet
alius similit̾ cecus dicere bonũ
ẽẽ uetus testamentũ. ubi dicit a̾s.
nolo mortẽ peccatoris ꝗͣtũ ut reuer¬
tatur & uiuat. malum ẽẽ aũt nouĩi
testam̃tũ ubidicit xp̃s. ite mignẽ
eternũ qui p̃ꝑatus ẽ diabolo & an¬
głis eius.: ñ ne infoueã cadensom̃s
qui se sequerent᷑ indoctos & scrip¬
turarũ ignaros. imꝑitiȩ cecitatẽ
geminante malitia. secũ pariter
p̃cipitaret: Qui aũt ocło pio legit:
&e innouo destamẽto inuenit qͦd
isti accusant inuetere. & inuetere
qͦd laudant innouo.
e eo qͦd scriptũ ẽ misara. Et fac¬

Expanded text:
euangelium, sicut putat uel potius pueuangelium, sicut putat uel potius putari cupit Adimantus, ubi dominus ait: beati pacifici, quia filii dei uocabuntur. uel ex ipsa enim parte debuit agnoscere etiam Esaiam scire filios dei esse pacificos. quia per eum dixit deus: ego sum. qui facio pacem. sed cum in alia parte ad male intellegendum oculum figit, in altera se ipse caecauit. quodsi uellet alius similiter caecus dicere bonum esse uetus testamentum, ubi dominus dicit: nolo mortem peccatoris. quantum ut reuertatur et uiuat. malum esse autem nouum testamentum, ubi dicit Christus: ite in ignem aeternum. qui praeparatus est diabolo et angelis eius: nonne in foueam cadens omnes, qui se sequerentur, indoctos et scripturarum ignaros in inperitiae caecitatem geminata malitia secum pariter praecipitaret? qui autem oculo pio legit, et in nouo testamento inuenit, quod isti accusant in uetere. et in uetere, quod laudant in nouo. De eo, quod scriptum est in Esaia: et fac
Abbreviated transcription (Latin):
dixi ñdat fructus malos: quia
iustitiȩ fructus ẽ uindicta pecca
e eoqͦd in
rlaia ꝓpħa scriptũ ẽ. Ego sũ ds qͥ
facio pacẽ. & cõstituo mala. Etiã
hoc eadẽ regula soluit᷑. Nõ enĩ
rep̃hendit adimantius qͦd dixit
ds facio pacẽ. s qͦd dix̃ cõstituo ma¬
la: cũ paulus apłs hec duo similit̾
uno in loco etiã latius tractauerit.
dicens. Ulides gͦ bonitatẽ & seueri¬
tatẽ di: in eos quidẽ ꝗceciderũt se¬
ueritatẽ. inte aut̃ bonitatẽ si ꝑmã
seris inbonitate: alioquin a&e tu ex¬
cideris. & illi si ꝑmanserĩt iincre¬
dulitate inserent᷑: potens enĩ ds
iterũ inserere illos. In hoc sermone
apłico satis apparet bonitas dĩ scð̃m
quã dixit isaras. ego sũ ds qui facio
pacẽ: & seueritas scđm quã dixit
conftituo mala: simul etiã ostẽdit
in nra potestate eẽ. ut uel inseri bo¬
nitate ipsius uelexcidi seueritate
meream᷑. Non ẽ gͦ isaiȩ contrariũ

Expanded text:
dixi, non dat fructus malos, quia dixi, non dat fructus malos, quia iustitiae fructus est uindicta peccati. De eo, quod in Esaia propheta scriptum est: ego sum deus, qui facio pacem et constituo mala. etiam hoc eadem regula soluitur. non enim reprehendit Adimantus, quod dixit deus : facio pacem. sed quod dixit: constituo mala. cum Paulus apostolus haec duo similiter uno in loco etiam latius tractauerit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te auioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim Deus iterum inserere illos . In hoc sermone apostolico satis apparet bonitas Dei, secundum quam dixit Esaias: ego sum deus, qui facio pacem, et seueritas, secundum quam dixit: constituo mala. simul etiam ostendit in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate ipsius uel excidi seueritate mereamur. non est ergo Esaiae contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
na loqui possent cũ eẽnt mali.
hoc ẽ bonos fructus facere cũ es¬
sẽt arbores malȩ. Sic enĩ ce subiũ¬
git. Hypocrite: quomodo potestis
bona loqui cũ sitis mali. Mala gͦ
arbor fructꝰ bonos facere ñ potest.
arbores malȩ & ido tũc ñpoteratis
lux in dño. id etiã facti arbores
bonȩ. date fructus bonos. Quod
sequit᷑ dicens sicut filii lucis am¬
bulate. Fructus enĩ lumminis ẽ in omĩ
iustitia & ueritate ꝓbantes qͥd sit
bene placitũ dnõ. Nã impso eiuiã¬
głii capitulo si ñstudio maliuolẽ¬
tie fugeret adimantius: posset ad¬
uertere quomodo dicat᷑ ds malũ
facere. Ibi enĩ ait dñs qͦd etiã iste
cõmemorauit. Omĩs arbor q̃ ñ facit
fructus bonos: excidetur & inignẽ
mittet᷑. Hec sũt mala q̃ ds facit. id
peccatorib penas qͦd inignẽ mit¬
tit arbores q̃ inmalitia ꝑseuerãtes
fieribone noluerĩt. cũ hoc ipsis
arborib malũ sit. Ds̃ aũt ut sepe

Expanded text:
na loqui posse. cum essent mali, na loqui posse. cum essent mali, hoc est bonos fructus facere, cum essent arbores malae. sic enim et subiungit: hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? mala ergo arbor fructus bonos facere non potest: arbores malae et ideo tunc non poteratis lux in domino, id est iam facti arbores bonae date fructus bonos; quod sequitur dicens: sicut filii lucis ambulate — fructus enim luminis est in omni iustitia et ueritate — probantes quid sit beneplacitum domino. nam in ipso euangelii capitulo, si non studio maliuolentiae fureret Adimantus, potuit aduertere, quomodo dicatur deus malum facere. ibi enim ait dominus, quod etiam iste commemorauit: omnis arbor, quae non facit fructus bonos, excidetur et in ignem mittetur. haec sunt mala, quae deus facit, id est peccatoribus poenas, quod in ignem mittet arbores, quae in malitia perseuerantes fieri bonae noluerint, cum hoc ipsis arboribus malum sit. deus autem, ut saepe
Abbreviated transcription (Latin):
s eis inquos iundicat. Itaq ipse
quantũ ad se ꝑtinet bonũ facit:
quia omẽ iustũ bonũ ẽ. & iusta
ẽ illa uindicta. Et id̾o ñ cõtrari¬
umᷤ qͦd adimantius obicit dixisse
dñm arbor bona fructus bonos
facit: mala aũt arbor malos frue¬
tus facit. Quãus enĩ malũ sit
gehenna dãpnato: iustitia. tam̃
di bona ẽ. &e ipse fructus ẽ exar¬
bore bona. Ille aut̃ malis pecca¬
torũ suorũ thesaurizat sibi irã
indie ire & reuelationis iusti u¬
ditii dei: qui reddet unicuiq scdm
oꝑasua. Quãquã duȩ iste arbo¬
res manifestissime insimilitudi¬
ne duoꝵ hominũ posite sint.
id uisti & iniusti: quia nͥquisq
uoluntatẽ mutauerit. bonũ oꝑa¬
ri ũ pot̃: qͦd innrã potestate ẽẽ po¬
sitũ alio loco docet ubi ait: aut
facite arborẽ bonã & fructũ eius
bonũ: aut facite arborẽ malam.
& fructum eius malum. Illis aut¬
aut̃ hoc dicit qui putabant se bo¬

Expanded text:
sed eis. in quos uindicat. itaque ipse, sed eis. in quos uindicat. itaque ipse, quantum ad se pertinet, bonum facit. quia omne iustum bonum est, et iusta est illa uindicta. et ideo non est contrarium, quod Adimantus obicit dixisse dominum: arbor bona fructus bonos facit; mala autem arbor malos fructus facit. quamuis enim malum gehenna damnato; justitia tamen Dei bona est, et ipse fructus est ex arbore bona. Ille autem malis peccatorum suorum thesaurizat sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. quamquam duae istae arbores manifestissime in similitudine duorum hominum positae sint, id est iusti et iniusti, quia nisi quisque uoluntatem mutauerit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum: aut facite arborem malam et fructum eius malum. illis enim hoc dicit. qui putabant se bo