comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt ꝑqͦs uinceret gedeon ut similes
inbibendo canib dicerentur. significat
qͦd contemptibilia ⁊ ignobilia elegit do¬
minus. & contemptu enim habetur ca¬
nis: unde dicit: non ẽ bonum tollere pa¬
nem filiorum. et mittere canib. & da¬
uid ut se tanquam contemptibilem
abiceret. canem se appellauit loqns
adsaul. Quid sͥ uult qͦd scͥptũ xxxix¬
ẽ. gedeon descendit et ipse et phara pu¬
er eius. in partẽ quinquaginta qͥerant
incastris: Quod latini quidam codices
habent ineam partem inqua erant qͥn¬
quageni custodes incastris. Alii uero
inpartem quinquagesimam incastra.
Obscurũ quippe dictum plures sententi¬
as interpretũ fecit. S aut ea pars castroꝵ
erat qͣm seruabant quinquaginta cu¬
stodes. aut ii quinquageni intelligendi
sunt circum quaq seruasse. in unã par¬
tem isti descenderunt ubi erant quin¬
quaginta. Quod ille qui pro .xl.¬
ximo suo somnium narrauit. qͦd audi¬

Expanded text:
ti sunt, per quos uinceret Gedeon, ut similes ti sunt, per quos uinceret Gedeon, ut similes in bibendo canibus dicerentur, significat quod contemtibilia et ignobilia elegit dominus; pro contemtu enim habetur canis. unde dicit: non est bonum tollere panem filiorum et mittere canibus; et Dauid, ut se tamquam contemtibilem abiceret, canem se appellauit loquens ad Saul. Quid sibi uult quod scriptum est de Gedeon: descendit ipse et Phara puer eius in partem quinquaginta qui erant in castris? quod latini quidam codices habent: in eam partem in qua erant quinquageni custodes in castris, alii uero: in partem quinquagesimam in castra; obscurum quippe dictum plures sententias interpretum fecit. sed aut ea pars castrorum erat, . quam seruabant quinquaginta custodes, aut, si quinquageni intellegendi sunt circumquaque seruasse, in unam partem isti descenderunt ubi erant quinquaginta. Quod ille, qui proxximo suo somnium narravit, quod audi
Abbreviated transcription (Latin):
e Unde grecoꝵ nomine. apls om̃s gen¬
tes significat cum dicit. Iudeo pͥmum
etgreco. & uideis et grecis. sepe ita cõme¬
morans. cucumcisionim et preputiũ
qͦd inlinguis gentium greca ita excel¬
lut. ut ꝑhanc om̃s decenter significẽt.
aniaduertendus ẽ ꝑ quos frẽm abho¬
stib liberauit. qͣndo eum melchise¬
dech inmagno misterio benedixit.
Quod enĩ exuberant illic decem ⁊octo.
nam trecenti decẽ et ocꝰto fuisse refe¬
runtur. uidetur mͥ significatũ. quo
etiam tempore fieret. id ÷ tercio qͦd
futurum erat subgr̃a. Nam pͥmũ
ẽ ante legem. scđ̾m sublege. terriũ
sub gr̃a. Singła uero tempora sena¬
no numero significata s. ꝓpter ꝑfec¬
tionem. Nam ter seni decẽ et octo st̃
Inde et illa mulier decem etocto an
nos habebat ininfirmitate. qͣm cur¬
uam saluator cum inuenisset erex̃.
adiaboli alligamento ut euuangłiũ
indicat soluit. Nam qͦd ita isti. ꝓba¬

Expanded text:
est. unde Graecorum nomine apostolus omnes genest. unde Graecorum nomine apostolus omnes gentes significat, cum det Graeco, et Judaeis et Graecis ; saepe ita commemorans circumcisionem et praeputium, quod in linguis gentium Graeca ita excellat, ut per hanc omnes decenter significenturae advertendus est, per quos fratrem ab hostibus liberavit, quando eum Melchisedech in magno mysterio benedixit . Quod enim exuberant illic decem et octo nam trecenti decem et octo fuisse referuntur, videtur mihi significatum quo etiam tempore fieret, id est, tertio, quod futurum erat sub gratia. Nam primum est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia. Singula vero tempora senario numero significata sunt propter perfectionem; nam ter seni decem et octo sunt. Unde et illa mnos habebat in infirmitate, quam curuam saluator cum inuenisset erexit et a diaboli alligamento, ut euangelium indicat, soluit. nam quod ita isti proba
Abbreviated transcription (Latin):
rat simile bibentib canib. qͥ non
ore apposito sic̃ boues aqͣm duciũ
qͣm bibunt. s lingua inos rapuiũ.
sic̃ etiam. isti fecisse intelliguntuꝵ.
cum manu inos aqͣm ꝓicerent qͣ
lingua exciperent. Nam et interpre¬
tatio ex hebreo.planius idhabet hiˢ
uerbis. fuit itaq numerus eoꝵ. qͥ
manu in os ꝓicientes a qͣm lãbuerã
trecenti uiri. Neq enĩ solent homi¬
nes ita bibere. ut sine ope manus.
lingua sic̃ canes aqͣm hauriant.
it uͭ istis preceptum fuerat. ut hoc face̾nt.
cum adbibendum descendissent ad aqͣm.
multi genu flexo biberunt qͦd facilius
immnore labore fieret. Pauci uͦ qͥa ñ
flexo sed incuruauerunt. ut canes bi¬
berunt. sed aqͣm manu inos iactam. quo¬
ium numerus qͥa trecenti erant. signũ
insinuat crucis. ꝓpter litterã tau gre¬
cã qua iste numerus significat᷑. ꝑ qd
etiam gentes magis incrucifixum cre¬
aituras p̃figuratum ẽ. qͦd ltttera greca

Expanded text:
rat simile bibentibus canibus, qui non rat simile bibentibus canibus, qui non ore adposito sicut boues aquam ducunt quam bibunt, sed lingua in os rapiunt, sicut etiam isti fecisse intelleguntur, sed cum manu in os aquam proicerent, quam lingua exciperent. nam et interpretatio ex hebraeo planius id habet his uerbis: fuit itaque numerus eorum qui manu in os proiciente aquam lambuerant trecenti uiri. neque enim solent homines ita bibere, ut sine opere manus lingua sicut canes aquam hauriant; aut uero istis praeceptum fuerat ut hoc facerent. sed cum ad bibendum descendissent ad aquam, multi genu fixo biberunt, quod facilius et minore labore fieret; pauci uero, quia non flexo genu se incuruauerunt, ut canes biberunt, sed aquam manu in os iactam. quorum numerus, quia trecenti erant, signum insinuat crucis propter litteram T graecam, qua iste numerus significatur. per quam etiam gentes magis in crucifixum credituras praefiguratum est, quod littera graeca
Abbreviated transcription (Latin):
heremo. siue ꝑignem. donum sp̃s sc̃i
significatur. qd ditissime dñs xp̃c
effudit suꝑ nos. Nam & in euugłio
significatum ẽ hoc donum ꝑ aqm
ubi ipse ait. Si qͥs sitit ueniat ꝙ
bibat qͥ credit inme sic̃ dic̃ scͥptura
flumina deuentre eius fluent aq̃
uiuȩ. Ubi euuangelista subiunr̃
hoc autem dicebat de spũ. quẽ ac¬
cepturi erant credentes ineum. Si¬
gnificatum ẽ et ꝑignem ubi ueni¬
ente illo suꝑ congregatos legitur
uisȩ sunt illis linguȩ diuise uelut
ignis. qui et insedit suꝑ unumquẽ¬
q eorum: ⁊ipse dñs ait. Ignẽ ueni
mittere suꝑ terram. Et factꝰ rxryiii.
ẽ numerus eorum qͥ lambuerunt ma¬
nu sua lingua sua. trecenti uiri. Ple¬
riq latini codices non habent ma¬
nu sua. sed tantummͦ lingua sua.
qm̃ sic intellexerunt qͦd supradic¬
tum ẽ. sicut canes. Grecꝰ autem u¬
trumq habet. manu sua lingua su.
ut intelligatur qͦd manu aquam
raptam innos ꝓiciebant. & hoc e¬

Expanded text:
eremo, sive per ignem donum Spiritus sancti eremo, sive per ignem donum Spiritus sancti significatur, quod ditissime Dominus Christus effudit super nos. Nam et in Evangelio significatum est hoc donum per aquam, ubi ipse ait: Si quis sitit, veniat et bibat. qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae; ubi euangelista subiunxit: hoc autem dicebat de spiritu quem accepturi erant credentes in eum. significatum est et per ignem, ubi ueniente illo super congregatos legitur: uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum; et ipse dominus ait: ignem ueni mittere super terram. Et factus est numerus eorum qui lambuerunt manu sua, lingua sua trecenti uiri. plerique latini codices non habent "manu sua", sed tantummodo "lingua sua", quoniam sic intellexerunt quod supra dictum est: sicut canes; graecus autem utrumque habet: manu sua, lingua sua, ut intellegatur quod manu aquam raptam in os proiciebant. et hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
cepto dñi fecisse intelligendum ẽ qͥ es
tanqͣm ꝓpħȩ. reuelatione atq inspi¬
ratione iussit ut faceret. qͣmqͣm tanta
consuetudo preter tab̾naculum sacrifi¬
candi crebruerat. ut etiam salomon
in excelsis sacrificasse inueniatur. nec
eius sacrificium fuisse reꝓbatum. E
tam̃ notantur reges. qui inter opera
laudabilia sua non ciestruxerint excelsa.
uͥ contra legem dĩ ppłs sacrificare con¬
sueuerat. et qui destruxit maiore pre¬
dicatione laudatur. Ita ds̃ consuetudi¬
nem populi sui qua pret eius tab̃nacłm
tamen ñ diis alienis offerebant. s dño
dõ suo. sustinebat potius qͣm uetabat.
etiam sic exaudiens offerentes hoc au¬
dem qͦd gedeon fec̃ quis non intelligat
ꝑangłm ꝓcuratum ut ꝓpħice fieret.
inqua ꝓphia petra illa commendare¬
tur. Cui quidẽ petre non sacrificatr̃
ẽ sed deilla ignis commemoraretur
exisse. quo sacrificium consumeretur:
Siue enĩ ꝑ aquã quã ꝑcussapet effudit in

Expanded text:
cepto Domini fecisse intelligendum est, qui ei cepto Domini fecisse intelligendum est, qui ei tanquam prophetae revelatione atque inspiratione jussit ut faceret: quanquam tanta consuetudo praeter tabernaculum sacrificandi crebruerat, ut etiam Salomon in excelsis sacrificasse inveniatur, nec ejus sacrificium fuisse reprobatum . Et tamen notantur reges, qui inter opera laudabilia sua non destruxerunt excelsa, ubi contra legem Dei populus sacrificare consueverat; et qui destruxit, majore praedicatione laudatur. Ita Deus consuetudinem populi sui, qua praeter ejus tabernaculum, tamen non diis alienis offerebat, sed Domino Deo suo, sustinebat potius quam vetabat, etiam sic exaudiens offerentes. Hoc autem quod Gedeon fecit, quis non intelligat per angelum procuratum, ut prophetice fieret, in qua prophetia petra illa commendaretur? cui quidem petrae non sacrificatum est, sed de illa ignis commemoratur exiisse, quo sacrificium consumeretur. Sive enim per aquam, quam percussa effudit in
Abbreviated transcription (Latin):
uandus eius presentia scĩtatis . xxxuii.¬
Queri potest qͣre gedeon ausus fuerit
sacrificium offerre dõ. pret̃ locum uͥ
iusserat ds. Pret̃ tab̾nacłm quippe su-¬
um ds̃ ꝓhibuerat sacrificari sͥ. Cui ta¬
bernacło templum postea successit.
Tempore autem qͦ fuit gedeon taber¬
naculum dei erat insylo. Atq ideoil¬
lic tantum legitime posset sacrifica¬
ri. S intelligendum ẽ. qͦd illum tan¬
rat. & tanqͣm dm̃ inillo consuluerat de
offerendo sacrificio. Quod ille si ꝓhiby¬
et ut fieret annuit. di auctoritatem ge¬
deon ĩ faciendo secutus ẽ Ita quippe ds̃
legitima illa constituit. ut leges ñ sibi
sed hominibꝰdaret: unde quodcumq p̃t
illa ipse precepit ñ atransgressorib. sed
potius apiis et obedientib impletum
intelligendum ẽ. sic̃ abraham de immo¬
lando filio. Nam et sic helias extra tab̃¬
naculum dñi ad conuincendos sacer¬
dotes ydolorum sacrificauit. qͦd expre¬

Expanded text:
vandus ejus praesentia sanctitatis. Quvandus ejus praesentia sanctitatis. Quaeri potest quare Gedeon ausus fuerit sacrificium offerre Deo praeter locum ubi jusserat Deus. Praeter tabernaculum quippe suum Deus prohibuerat sacrificari sibi; cui tabernaculo templum postea successit. Tempore autem quo fuit Gedeon, tabernaculum Dei erat in Silo; atque ideo illic tantum legitime posset sacrificari. Sed intelligendum est, quod illum anrat, et tanquam Deum in illo consuluerat de offerendo sacrificio: quod ille si prohibuet ut fieret annuit, Dei auctoritatem Gedeon in faciendo secutus est. Ita quippe Deus legitima illa constituit, ut leges non sibi, sed hominibus daret. Unde quodcunque praeter illa ipse praecepit, non a transgressoribus, sed potius a piis et obedientibus impletum intelligendum est, sicut Abraham de immolando filio . Nam et sic Elias extra tabernaculum Domini ad convincendos sacerdotes idolorum sacrificavit ; quod ex prae
Abbreviated transcription (Latin):
offeram łͥ sacrificium. s ait offeram
sacrificium meum. et ponam it
conspectu tuo unde intelligendum ẽ.
noneum angło sed ꝑangłm sacrificiũ
offerre uoluisse qͦd et ipse angłs euiden¬
ter ostendit. qui non abeo sacrificium
tanquam s sumpsit sed ait illi. Acci¬
pe carnes larimos. et pone adpetram
illam & ius effunde. et cum hoc fecisset
gedeon. extendit angłs dñi sũmũ uirge
q̃ erat inmanu eiꝰ. & detigit carnes etari¬
moᷤ & accensus ignis de petra comedit car¬
nes etarimos. Naetiã ipse anglłs insacͥficio
qd̾ obtulit gedeon. officiũ ministrantis
impleuit. Ignẽ quippe homo minis¬
ter. ut hõ sine miracło subiccissei quẽ miabilit̃ ut an¬
gelus iste subiecit. Deniq tẽ cognouit
gedeon. qͦd angłs dñi esset. Nam hoc
scriptura continuos subdidit. Iuidit
quam cum homin loquebantur quẽ
tamen hominẽ dĩ credidit. ut corã ipso
sacrificium uellet offerre. uelut adiu¬

Expanded text:
Offeram tibi sacrificium; sed ait, Offeram Offeram tibi sacrificium; sed ait, Offeram sacrificium meum, et ponam in conspectu tuo. Unde intelligendum est non eum angelo, sed per angelum sacrificium offerre voluisse. Quod et ipse angelus evidenter ostendit, qui non ab eo sacrificium tanquam sibi sumpsit; sed ait illi: Accipe carnes et azymos, et pone ad petram illam, et jus effunde. Et cum hoGedeon, extendit angelus Domini summum virgae, quae erat in manu ejus, et tetigit carnes, azymos, et accensus ignis de petra comedit carnes et azymos. Ita etiam ipse angelus in sacrificio quod obtulit Gedeon, officium ministrantis implevit. Ignem quippe homo minister ut homo sine miraculo subjecisset, quem mirabiliter ut angelus iste subjecit. Denique tunc cognovit Gedeon quod angelus Domini esset. Nam hoc Scriptura continuo subdidit: Et vidit quam cum homine loquebatur, quem tamen hominem Dei credidit, ut eoram ipso sacrificium vellet offerre, velut adju
Abbreviated transcription (Latin):
omine enim uiroꝵ solere appellari
ingłos. notum ẽ. Quamuis eum qͥ eẽt
angłs appellatum eẽ ꝓpħ̃am. ñ facile
nec euidenter occurrat: eum sane qui
ꝓpħ̃a eẽt dictum angłm legimus. Sed
siangłorum dicta ꝓpħica nota sunt.
id÷ quib futura prenuntiauerunt.
cur sipossit angłs ꝓphe nomine nũcu
pati: Uerũtam̃ ut dixi expressũ &e mani¬
restũ de hac re testimoniũ ñ occurrit.xxxiii.
tecum potens infortitudine nominati¬
uus casus ẽ. ñuocatiuus: hoc ẽ dñs po¬
tens decum ẽ non tu potens. xxxiiii.
exdomini auctoritate. Ilonne ecce mi¬
si tecum loqueretur adgedeon. Quis
enim eũ misit. qͥ qui ad eum angłm
misit: deborra uͦ non ait adbarac: ñne
mandauit dñs ds̃ isrł tibi: hic autẽ
ne intende. in quo saluabo isrł. Ecce
mille mei humiliores inmanasse. intel¬
ligitur p̃positus fuisse mille hominũ.
qͦ grecȩ chiliarcos appellat scriptura

Expanded text:
nomine enim uirorum solere appellari nomine enim uirorum solere appellari angelos notum est, quamuis eum, qui esset angelus, appellatum esse prophetam non facile nec euidenter occurrat; eum sane, qui propheta esset, dictum angelum legimus. sed si angelorum dicta prophetica nota sunt, id est quibus futura praenuntiauerunt, cur non possit angelus prophetae nomine nupari? Verumtamen, ut dixi, expressum et manifestum de hac re testimonium non occurrit. XXXII. tecum potens in fortitudine, nominativus casus est, non vocatibus. Hoc est, Dominus potens tecum est; non, tu potens. XXXIII. ex Domini auctoritate, Nonne ecce misi te? cum loqueretur ad Gedeon. Quis enim eum misit, nisi qui ad eum angelum misit? Debbora vero ait ad Barac, Nonne mandavit Dominus Deus Israel tibi ? Hic autem me intende: In quo salvabo Israel? ecce mille mei humiliores in Manasse: intelligitur praepositus fuisse mille hominum, quos graece χιλιάρχους appellat Scriptura?
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ uerus. infalsis elegerunt nchil
aliud qͣm nouitatem spreta uerttati.
atq ita cibum mortiferum tanquam
panẽ ordeaceum elegerunt nonse ar¬
bitrantes inde perituros. sed etiam un¬
de uitam uelut esca uinoxia licet ui¬
liore sumpturos: Scdm opinionem gͦ
eorum similitudo posita ẽ. animi Que
languorem non scđm ueritatẽ. Nã dii
illi noui. nullis sunt cibis uitalibus
comparandi. Et factum ẽ qͣndo xxxii.¬
clamauerunt filii isrł addominum
ꝓpter madian. & misit dñs uirum ꝓ¬
pħitam adfilios isrł et dicit eis. Cur
ñdicatur nom̃ huius ꝓpħe. qͦd ualde
scͥpturis inusitatum ẽ. latens causa ẽ.
nom̃ nullã eẽ arbitror. s quia post uir¬
ba quib exꝓbrauit inobedientiã ppb
sequitur scriptura dicens. & uenit an¬
gelus dñi et sedit suꝑ quertum. qus
erat inephra. non absurde intelligitur
iste angłs significatus nomine uiri. ut
postea quam hec uerba dix̃ uenerit ad
quercum memor atam et ibi sederit.

Expanded text:
eorum uerus, in falsis elegerunt nihil eorum uerus, in falsis elegerunt nihil aliud quam nouitatem spreta ueritate, atque ita cibum mortiferum tamquam panem hordeaceum elegerunt non se arbitrantes inde perituros, sed etiam inde uitam uelut esca innoxia licet uiliore sumturos? secundum opinionem ergo eorum similitudo posita est animique languorem, non secundum ueritatem. nam dii illi noui nullis sunt cibis uitalibus comparandi. Et factum est quando clamauerunt filii Israhel ad dominum propter Madian, et misit dominus uirum prophetam ad filios Israhel et dixit eis. cur non dicatur nomen huius prophetae, quod ualde scripturis inusitatum est, latens causa est; non tamen nullam esse arbitror. sed quia post uerba, quibus exprobrauit inoboedientiam populo, sequitur scriptura dicens: et uenit angelus domini et sedit sub quercum quae erat in Ephra, non absurde intellegitur iste angelus significatus nomine uiri, ut, posteaquam haec uerba dixit, uenerit ad quercum memoratam et ibi sederit.
Abbreviated transcription (Latin):
do elegerunt ut panem ordeaceum
deos nouos sed inaliis iam scriptura¬
rum locis sepe didicimus quemad¬
modum fiant yꝑbata. Quoꝵ directi¬
onem cum uerba adordinẽ redeunt
sensus explanatur. Iste gͦ ẽ ordo. De¬
fecerunt habitantes inisrł. defecert̃.
elegerent ut panẽ ordeaceum doꝰ no¬
uos. donec surrexit debora donec sur¬
Queri potest qͦmͦ dictum sit ele irri¬
gerunt ut panẽ ordeaceum deos no¬
uos. eum panis ordea.tius qͣmuis
sit in comparatione triticei panis abiq¬
endus. tam̃ etiam ipse pascat. iuitale a¬
limentum sit. Dii autẽ noui qͦs dicun¬
tur elegisse qui defecerunt adõ iuuo.
ñpos sint inalimentis animȩ dubita¬
ri. sed potius inuenenis. An actenus
accipienda ẽ similitudo quatenus ua¬
let. ut ꝓpter hoc solum dictum intelli¬
gatur. quia sic̃ plerumq fastidio fit
ut eligenda reiciantur et asꝑnendade¬
lectent. ita uicio pͣuȩ uoluntatis. tan¬
quam languore fastidii cum eẽt deus

Expanded text:
do elegerunt ut panem hordeaceum do elegerunt ut panem hordeaceum deos novos? Sed in aliis jam Scripturarum locis saepe didicimus quemadmodum fiant hyperbata; quorum directione cum verba ad ordinem redeunt, sensus explanatur. Iste ergo est ordo: Defecerunt habitantes in Israel; defecerunt, elegerunt ut panem hordeaceum deos novos, donec surrexit Debbora, donec surQuaeri potest quomodo dictum sit: elegerunt ut panem hordeaceum deos nouos, cum panis hordeaceus, quamuis sit in comparatione triticei panis abiciendus, tamen etiam ipse pascat et uitale alimentum sit; dii autem noui, quos dicuntur elegisse qui defecerunt a deo uiuo, non possunt in alimentis animae deputari, sed potius in uenenis. an hactenus accipienda est similitudo, quatenus ualet, ut propter hoc solum dictum intellegatur, quia, sicut plerumque fastidio fit, ut eligenda reiciantur et aspernanda delectent, ita uitio prauae uoluntatis tamquam languore fastidii, cum esset deus
Abbreviated transcription (Latin):
traderet eum. Ybi iahel mulier xxix.
quȩ occidit sysaram cum locuta eẽt ad
baraac qui eum querebat. Scriptum ẽ
de ipso baraac. quia intrauit adeam.
Ammaduertendum ẽ ñ eẽ consequenͤ.
ut cum seriptura dicat deiuro qͦd
intͣuit adaliqͣm feminam. iametiã
coneubiusse credatur Assidue qͥppe
sic loquitur scriptura intrauit adeam.
ut nolit intelligi. nͥ qͦd ei mixtus sit.
Hic gͦ ꝓpriȩ dictum ẽ intrauit ad eam
id ÷ indomum eiꝰ intrauit. ut non ꝑ
hȩc uerba intelligatur concubitus.
ncantico deborre dicitur: de .xxx.¬
fecerunt habitantes inisrł. Defecert̃
donec surrexit deborra. donec surrex̃
mat̃ inisrł elegerunt ut panem orde¬
aceũ dos nouos tunc expugnauert̃¬
ciuitates principum. hic int̃ mixtus
ordo uerborum obscuritatẽ facit. ⁊
elegerunt ut panẽ ordeaceum deos
nouos. dc̃ expugnauerunt ciuitates
pͥncipum. qͣsi tunc eis fauet ds̃ ad ex¬
pugnandas ciuitates principum. qͣn¬

Expanded text:
traderet eum. Vbi Iahel mulier, traderet eum. Vbi Iahel mulier, quae occidit Sisaram, cum locuta esset ad Barac qui eum quaerebat, scriptum est de ipso Barac, quia intrauit ad eam: animaduertendum est non esse consequens, ut, cum scriptura dicit de uiro quod intrauit ad aliquam feminam, iam etiam concubuisse credatur. assidue quippe sic loquitur scriptura: intrauit ad eam, ut nolit intellegi nisi quod ei mixtus sit. hic ergo proprie dictum est "intrauit ad eam," id est in domum eius intrauit, non ut per haec uerba intellegatur concubitus. In cantico Debborae dicitur: defecerunt habitantes in Israhel, defecerunt, donec surrexit Debbora, donec surrexit mater in Israhel. elegerunt ut panem hordeaceum deos nouos; tunc expugnauercivitates principum. Hic intermixtus ordo verborum obscuritatem facit, etElegerunt ut panem hordeaceum deos novos, tunc expugnaverunt civitates principum; quasi tunc eis faverit Deus ad expugnandas civitates principum, quan
Abbreviated transcription (Latin):
nos pulli appellantur. galline cuius¬
libet etatis: non autem habet interpre¬
tatio exhebreo pret uitulos boum. sic̃
ista quȩ scłm septuaginta ẽ. sic̃ habet
illa exhebreo uomere occuos sexcentoᷤ
uiros. quod ista non habet. Quid .xxuii.¬
ẽ quod respondens barac deborre ait. si
ibis ibo. et si non ieris mecum non ibo.
qm̃ nescio diem in qua ꝓsperat angłm
dñs mnecum. qͣsi aꝓpħissa diem audire
non potuerit: nec illa diẽ respondit. sed
ꝑrexit cum illo: et quid ẽ ꝓsperat ange¬
lum dĩs mecum: anhic demonstratũ
ẽ. quia et angłoꝵ actus ꝓsperantur. id÷
adiuuantur adño. ut felicit̃ cedant:
An locutionis ẽ ꝓsperat angłm meum.
id ÷ facit mecum ꝓspera ꝑangelum:
Et pauefecit dñs sysaram et om̃s xxuiii.
currus eius. Eoce quẽ ad modũ cõm̃dat
scͥptura agere dm̃ incordib. ut det
exitum reb quẽ constituit: utiq enĩ
pauefecit. uel obstupefecit sisarã uit¬

Expanded text:
nos pulli appellantur gallinae cuiusnos pulli appellantur gallinae cuiuslibet aetatis. non autem habet interpretatio ex hebraeo "praeter uitulos boum," sicut ista quae secundum Septuaginta est; sicut habet illa ex hebraeo: uomere occisos sexcentos uiros, quod ista non habet. Quid est quod respondens Barac Debborae ait: si ibis, ibo, et si non ieris mecum, non ibo, quoniam nescio diem in qua prosperat angelum dominus mecum, quasi a prophetissa diem audire non potuerit? nec illa diem respondit, sed perrexit cum illo. et quid est: prosperat angelum dominus mecum? an hic demonstratum est, quia et angelorum actus prosperantur, id est adiuuantur a domino, ut feliciter cedant? an locutionis est "prosperat angelum mecum," id est facit mecum prospera per angelum? Et pauefecit dominus Sisaram et omnes currus eius. ecce quemadmodum commendat scriptura agere deum in cordibus. ut det exitum rebus, quem constituit. utique enim pauefecit uel obstupefecit Sisaram, ut
Abbreviated transcription (Latin):
terra ꝓmissionis. duplicato scilicet
tempore. qͣm fuit memorabile roma¬
iorum subrege pompilio. xxui.¬
Etpost eum surrexit samegar filius
aneat. et ꝑcussit alienigenas insex¬
centos uiros. preter uitulos boum.
et saluauit isrł: qͦmͦ post aod iste ꝓ
isrł pugnauerit. et dictus sit saluasse
lsrł. potest eẽ questio. Non enim rur¬
sus fuerãt captiuati uel iugo serui¬
tutis inneri s intelligendum ita
dictum seruauit. non quia nocuerit
aliquid hostis. sedne ꝑmitteretur noce
qm̃ credendum ẽ bello cȩpisse tempta¬
re. et huius uictoria fuisse depulsum.
Sedquid sͥ uelit. quod addidit preter
uitulos boum. obscurum ẽ: an forte
et boum stragem pugnando fec̃ uta
dictum ẽ eum occidisse sexcentos ui¬
ros preter illud qͦd fecit debub occi¬
sis. Sed qͣre uitulos: angrece locutionis
consuetudo ẽ. etiam uitulos eos appel¬
lare qui grandessunt: Nam ita loqui
uulgo inegypto ꝑhibentur sic̃ apud

Expanded text:
terra promissionis duplicato scilicet terra promissionis duplicato scilicet tempore quam fuit memorabile Romanorum sub rege Numa Pompilio. Et post eum surrexit Samegar filius Anath et percussit alienigenas in sexcentos uiros praeter uitulos boum et saluauit Israhel. quomodo post Aod iste pro Israhel pugnauerit et dictus sit saluasse Israhel potest esse quaestio; non enim rursus fuerant captiuati uel iugo seruitutis innexi. sed intellegendum ita dictum" saluauit," non quia nocuerit aliquid hostis, sed ne permitteretur nocere: quem credendum est bello coepisse tentare et huius uictoria fuisse depulsum. sed quid sibi uelit quod addidit: praeter uitulos boum, obscurum est. an forte et boum stragem pugnando fecit et ita dictum est eum occidisse sexcentos uiros praeter illud quod fecit de bubus occisis? sed quare uitulos? an graecae locutionis consuetudo est etiam uitulos eos appellare, qui grandes sunt? nam ita loqui uulgo in Aegypto perhibentur, sicut apud
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ. s intelligendum ẽ ea locuti¬
one dictum. quȩ solet acontrario
intelligi sic̃ dicitur lucus qͦd minime
pretatione quȩ non scđm septuaginia.
s exhebreo ẽ ita inuenimus erat au¬
tem eglom crassus nimis. Et xxiii.
eriit adforas. & transiit obseruantes. &
clausit ianuas domus suꝑioris suꝑ
eũ. ⁊coartauit: hoc recapitulando dic¬
tum ẽ. qͦd fuerat pretermissum. Nam
ptꝰ hoc fecisse indelligendũ ẽ. et sic de
suꝑnis descendisse. et transisse obseruã¬
tes. Quomͦ pueri regis eglom xxiiii.¬
claui aperuerint: qͦd aod claui non
clauserat potest mouere. aut si ille
claui clauserat. qͦmͦ secũ eam ñ aufer¬
ret ut isti nec claui aperire possent.
roinde aut alia clauis ablata ẽ autale
clausure genus fuit qd̃ sine claui possit
claudi. nec sine claui aperiri. Nam s̃
quedam talia. sic̃ ea que uerruclata di¬
cuntur. Subiudice aod octo xx¬
ginta annos pacẽ habuistis isrł in

Expanded text:
sus est. sed intellegendum est ea locutisus est. sed intellegendum est ea locutione dictum, quae solet a contrario intellegi; sicut drpretatione, quae non secundum Septuaginta, sed ex hebraeo est, ita inuenimus: erat autem Eglom crassus nimis. Et exiit Aod foras et transiit obseruantes et clausit ianuas domus superioris super eum et coartauit. hoc recapitulando dictum est, quod fuerat praetermissum. nam prius hoc fecisse intellegendum est et sic de superioribus descendisse et transisse obseruantes. Quomodo pueri regis Eglom claui aperuerint quod Aod claui non clauserat, potest mouere, aut, si ille claui clauserat, quomodo secum eam non auferret, ut isti nec claui aperire possent. proinde aut alia clauis adlata est aut tale clusurae genus fuit, quod sine claui posset claudi nec sine claue aperiri. nam sunt quaedam talia, sicut ea quae ueruclata dicuntur. Sub iudice Aod octoginta annos pacem habuit Israhel in
Abbreviated transcription (Latin):
terram ꝓmissionis abellis subgotho¬
niele iudice scriptura testatur. quã¬
tum temporis primordia romans
imperii subnu ma pomp iliotã¬
tummnꝰ rege paccato. hab̃e potuerunt.
Queri potest utrum mentitus fu rui¬
erit adod uidex quando occidit eg¬
lom regem moab. Cũ enim solusso¬
li insidiaretur ut eum ꝑcuteret. hoc il¬
li ait. Herbum occultum mͥ ẽ adte
rex. ut ille a se omnes qͥ cum illo fue¬
rant remoueret. Quod cum factum
eẽt. iterum dixit abod. Uerbum dĩ
mͥ adte rex sed potest non eẽ menda¬
tium quandoquidẽ uerbi nomine
solet etiam factum appellare scrip¬
tura & reuera ita erat: qͦd autẽ dixit
uerbũ dĩ intelligendum ẽ hoc illi
deum ut facẽt precepisse. qͥ eũ ppło
suo excitauerat saluatorẽ. sic̃ illis
temporib talia fieri diuinitus opor¬
tebat. Merito queritur qͦmͦ xxii.
fuĩt exillis ualde rex eglom. et con¬
cluserint adipes uulnꝰ qͣndo ꝑcus¬

Expanded text:
terram promissionis a bellis sub Gothoterram promissionis a bellis sub Gothoniele iudice scriptura testatur: quantum temporis primordia Romani imperii sub Numa Pompilio tantummodo rege pacata habere potuerunt. Quaeri potest utrum mentitus fuerit Aod iudex, quando occidit Eglom regem Moab. cum enim solus soli insidiaretur, ut eum percuteret, hoc illi ait: uerbum occultum mihi est ad te, rex. ut ille a se omnes, qui cum illo fuerant, remoueret. quod cum factum esset, iterum dixit Aod: uerbum dei mihi ad te, rex. sed potest non esse mendacium, quandoquidem uerbi nomine solet etiam factum appellare scriptura; et reuera ita erat. quod autem dixit: uerbum dei, intellegendum est hoc illi deum ut faceret praecepisse, qui eum populo suo excitauerat saluatorem, sicut illis temporibus talia fieri diuinitus oportebat. Merito quaeritur quomodo fuerit "exilis ualde rex Eglom" "et concluserunt adipes uulnus," quando percus
Abbreviated transcription (Latin):
isrł ⁊ saluauit eos. deinde uelut que¬
iuixtur quẽ saluatorẽ. gothoniel inqͥt
filium cener. Accusatiuum enĩ ca¬
sum hic debemus acciꝑe. tanquam
diceretur gothonielem. Aduerter¬
dum ẽ autẽ qͦd saluatorẽ dicat etrã
hominẽ ꝑquem ds̃ saluos faciat.
Namclamauerunt filii isrł addo¬
minum. et excitauit dñs saluatorẽ
isrł. & saluauit eos. Gothoniel filiũ
cener. frader caleb unior ipsuis &
exaudiuit eos. Inter illa autem quȩ
genus rarum ẽ. qm̃ habet et illud
qͦd greci uocant ysterologian. Quod
enim ait postea. & exaudiuit eos sipͥꝰ
ponat᷑. fit sermo lucidior nam ordo
ẽ. & clamauerunt filii isrł addnm̃¬
torẽ isrb Deinde qͦd hic int̃positum
ẽ et saluauit eos et postea dictum ẽ
gothoniel. uelgothonielem filium ee¬
ner. Siita diceretur planius fieret.
& excitauit dominꝰ saluatorem isrł
gothoniel filium cener ⁊ saluauit eos
Quadraginta annos qui euis se xx¬

Expanded text:
ahel et saluauit eos. deinde uelut quaeahel et saluauit eos. deinde uelut quaereretur quem saluatorem, Gothoniel, inquit, filium Cenez. accusatiuum enim casum hic debemus accipere, tamquam diceretur " Gothonielem". aduertendum est autem quod saluatorem dicat etiam hominem, per quem deus saluos faciat. nam clamauerunt filii Israhel ad dominum; et excitauit dominus saluatorem Israhel et saluauit eos, Gothoniel filium Cenez fratrem Caleb iuniorem ipsius, et exaudiuit eos. inter illa autem quae genus rarum est, quoniam habet et illud quod Graeci uocant uotspoXr/tfav. quod enim ait postea: et exaudiuit eos, si prius ponatur, fit sermo lucidior. nam ordo est: et clamauerunt filii Israhel atorem Israhel. deinde quod hic interpositum est: et saluauit eos, et postea dictum est: Gothoniel — uelut Gothonielem — filium Cenez, si ita diceretur, planius fieret: et excitauit dominus saluatorem Israhel Gothoniel filium Cenez et saluauit eos. Quadraginta annos quieuisse
Abbreviated transcription (Latin):
trib eorum. et nonobedierunt uoci meȩ
et ego non apponam auferre uirum a
facie ipsoꝵ. Dictum ẽ autem indeute¬
ronomio exꝑsona dñiloquentis de istis
gentib aduersarus: non eiciã illos in¬
anno uno. ne fiat terra deserta. et multi¬
plicentur inte bestiȩ fere. Paulatim etͥiã
illos. donec multiplicemini et crescatis
et hereditetis derram poterat aut̃ẽ pro¬
missionem suam seruare dñs erga obe¬
dientes. ut exterminatio gentũ̃ illarũ
cre scentib ifrahelitis partib fieret cum
eoꝵ multitudo terras unde aduersarii
exterminarentur desertas eẽ non sine
ret. Quod autem ait ne multiplicen¬
tur inte bestiȩ fere. mirum si ñbesti¬
ales quodammꝰ cupiditates et libidi¬
nes intelligi uoluit. quȩ solent de re¬
pentino successu terre ne felicitatis
existere. Neq enim ds̃ homines exter¬
minare poterat et bestias ñpoterat
uel ꝑdere. uel nasci potuis ñ ꝑmittere
Et excitauit dominꝰ saluatorẽ xix¬

Expanded text:
tribus eorum, et non obedierunt voci meae: et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum. Dictum est autem in Deuteronomio ex persona Dei loquentis de istis gentibus adversariis: Non ejiciam illos inanno uno, ne fiat terra deserta, et multiplicentur in te bestiae ferae: paulatim ejiciam illos, donec multiplicemini, et crescatis et haereditetis terram . Poterat hanc promissionem suam servare Dominus erga obedientes, ut exterminatio gentium illarum, crescentibus Israelitis partibus fieret, cum eorum multitudo terras unde adversarii exterminaret. quod autem ait: ne multiplicentur in te bestiae ferae, mirum si non bestiales quodam modo cupiditates et libidines intellegi uoluit, quae solent de repentino successu terrenae felicitatis existere. neque enim deus homines exterminare poterat et bestias non poterat uel perdere uel nasci potius non permittere. Et excitauit dominus saluatorem Isr
Abbreviated transcription (Latin):
brahȩ dechethura. Nomitaq una gens erat.
sed duȩ uicinȩ aĩq conterminȩ. Xluii.
manib eorũ cum de his diceretur qͦs mise¬
rat balaac adconducendum balaam ut
malediceret isrł: Nam numqͥd ipsi diui¬
nabant analiqua ferebant. unde faceret
balaac. qͦ poss et diuinare. tanqͣm aliqua
que insacrificus incenderentur. aut qͦ qͦmͦ
impenderentur. et ideo dictȩ sunt diui¬
nationes. quia ꝑhec ille poterat diuinare.
An qͥd aluid: obscure enim dictum est
Notandum sane qͦduenit ds̃ adbalaam
et dixit ei. Quidhomines hi penes te:
cȩtera. Nec dictum ẽ utrum insompnis
hoc factũ sit. qͣmius ꝑ noctem factũ satis
eluceat. cũ post hȩc dic̃ scͥptura. Et exurgẽs
balaam mane. Potest enim mouere. qͦmͦ
cũ homine pessimo ds̃ locutus sit. qͦd
etiã si insompnis factum eẽ constaret.
ñ ideo nulla questio remaneret ꝓpter
ait de diuite illo qui destruere ueteras apo¬

Expanded text:
brahae de Cethura . Non itaque una gens erat, brahae de Cethura . Non itaque una gens erat, sed duae vicinae atque conterminae. XLVII. manibus eorum, cum de iis diceretur quos miserat Balac ad conducenmalediceret Israhel? numquidnam ipsi diuinabant? an aliquid ferebant, unde faceret Balaam, quo posset diuinare, tamquam aliqua quae in sacrificiis incenderentur aut quoquo modo inpenderentur, et ideo dictae sunt diuinationes, quia per haec ille poterat diuinare? an quid aliud? obscure enim dictum est. notandum sane, quod uenit deus ad Balaam et dixit ei: quid homines hi penes te? et cetera. nec dictum est utrum in somnis hoc factum sit, quamuis per noctem factum satis eluceat, cum post haec dicit scriptura: et exsurgens Balaam mane. potest enim mouere quomodo cum homine pessimo deus locutus sit, quod etiam si in somnis factum esse constaret, non ideo nulla quaestio remaneret propter ait de diuite illo, qui destruere ueteres apo
Abbreviated transcription (Latin):
ctas nos appellamꝰ. Eo qͦd poetarum
sit consuetudo atq licentia miscere carmi¬
uibꝰ suis enigiata fabularum qͥb aliqͥd
significare intelligantur. Non enim alit̃
tent enigmata nͥ illic e̾ẽt tropica locutio qͣ
discussa ꝑueniretur adintellectum qͥ
inenigmate latitaret. Quod dicit xlui.
e possedit omnes ciuitates eoꝵ misisse
legatos balaac regem moabitarum ad con¬
ducendum balaam aqͦ malediceretur isrl̃ sa¬
tis ostenditur ñom̃s moabitas uenisse in
conditionem seon regis amorreoꝵ qͣndo
eos bello suꝑauit. Siquidẽ remansit gẽs
moabitarum usq ad illud tempꝰ ubi re¬
gnaret balaac rex moab. Quod uͦ moab
dixit seniorib madian. id⁊ moabite seni¬
orib moabitarum. Hc̃ ablinget sẏnagoga
hec om̃sqͥ in circuitu nr̃o sunt non una gẽs
erat. sed uicini aduicinos dixerunt qͦd pa¬
riter cauendum eẽt. Nã moab filius fuit
loth exuna filiarum. Madian uͦ filius ha¬

Expanded text:
etas nos appellamus; eo quod poetarum etas nos appellamus; eo quod poetarum sit consuetudo atque licentia miscere carminibus suis aenigmata fabularum, quibus aliquid significare intelligantur. Non enim aliter essent aenigmata, nisi illic esset tropica locutio, qua discussa perveniretur ad intellectum qui in aenigmate latitaret. XLVI. Ib. XXII, et possedit omnes civitates eorum, misisse legatos Balac regem Moabitarum ad conducendum Balaam, a quo malediceretur Israel, satis ostenditur non omnes Moabitas venisse in conditionem Seon regis Amorrhaeorum, quando eos bello superavit: si quidem remansit gens Moabitarum usque ad illud tempus, ubi regnaret Balac rex Moab. Quod vero Moab dixit senioribus Madian, id est, Moabitae senioribus Madianitarum, Nunc ablinget synagoga haec omnes qui in circuitu nostro sunt; non una gens erat, sed vicini ad vicinos dixerunt quod pariter cavendum esset. Nam Moab filius fuit Lot ex una filiarum , Madian vero filius A
Abbreviated transcription (Latin):
liceret. nec inde adusus suos aliquid
predȩ usurparet. Notandum ẽ sane
quem admodum iuxta bella gereban¬
tus: Inuoxius enĩ tͣnsitus negabatur. qͥ
iure humanȩ societatis equissimo pat̾e
debebat. S iã ut d̃s sua ꝓmissa cõpleret.
adutuit isrłitas quib amorreorũ terra
aui oportebat. Nam edom cum similit̃
eis transitum denegaret nonpugnauer̃t
cumipsa gente israhelite. id ÷ filii iacob
cũ filiis esau duorũ germanoꝵ atq ge¬
minorum. quia terrã illam israhelitis
ñpmiserat sed declinauerunt ab eis. xlu.
bon & cetera. Qui sint enigmatistȩ ideo
ñ apparet. qͥa ñ sunt inconsuetudine lit¬
terature nr̃e. ħeq impsis diuinis scͥptis
fere alio loco repperitur hoc nom̃. S qͥa
udentur qͣsi canticũ dicere quo cecine¬
nint bellum inter amorreos ⁊ moabitaᷤ
gestum. In quo seon rex amorreum mo¬
abitas suꝑauit. ñ incredibiliter putant᷑
isti eniginatistȩ. sic tunc appellati qͦs po¬

Expanded text:
liceret nec inde ad usus suos aliquid liceret nec inde ad usus suos aliquid praedae usurparet. notandum est sane quemadmodum iusta bella gerebantur. innoxius enim transitus negabatur, qui iure humanae societatis aequissimo patere debebat. sed iam ut deus sua promissa compleret, adiuuit hic Israhelitas, quibus Amorrhaeorum terram dari opoeis transitum denegaret, non pugnaverunt cum ipsa gente Israelitae, id est filii Jacob cum filiis Esau, duorum germanorum atque geminorum, quia terram illam Israelitis non promiserat; sed declinaverunt ab eis. XLV. bon, et caetera. Qui sint aenigmatistae ideo non apparet, quia non sunt in consuetudine litteraturae nostrae, neque in ipsis divinis Scripturis fere alio loco reperitur hoc nomen: sed quia videntur quasi canticum dicere, quo cecinerunt bellum inter Amorrhaeos et Moabitas gestum, in quo Seon rex Amorrhaeorum Moabitas superavit, non incredibiliter putantur isti aenigmatistae sic tunc appellati, quos po
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinẽ bellũ dñi eẽ dixerunt
ut scriberetur inaliquo eoꝵ libro bel¬
lum dñ Toab inflammauit. qͦd udl
arserit eodẽ bello ista ciuitas. aut ad
pugnandum inflammata sit. hoc est
excitata. uel si aliquid aliud in obscu¬
ritate loci huius latet. Hicẽ pu xliii.¬
teus quẽ dirit dñs admoysen. Congre¬
ga populum & dabo eis aqm bibe
ita hoc commnemoratum ẽ qͣsi alicu¬
bi suꝑius hoc admoysen dixisse do¬
minus legatur. sed quia nusquã reꝑpit᷑
Hic intelligendum ẽ et illic bibissepo¬
pulum qui desiccitate conquerebat᷑
Et ꝑcussit eum isrł nece gladii. & doxlui¬
minati sunt terrȩ eius. abarnon usq
obhoc usq ad filios amon. qm̃ iarer
termim filiorum ammon sunt: &
accepit isrł om̃s ciitates istas: iha¬
bitauit isrł inomnib cuutatib a¬
morreorum inesebon. hic certe istł
poesedit ciuitates amorreorum qͣs bello
suꝑauit qui non eas anathemauit.
iam si anathemasset possidẽ illi non

Expanded text:
magnitudinem "bellum domini" esse dixerunt, magnitudinem "bellum domini" esse dixerunt, ut scriberetur in aliquo eorum libro: bellum domini Zoob inflammauit, quod uel arserit eodem bello ista ciuitas aut ad pugnandum inflammata sit, hoc est excitata, uel si quid aliud in obscuritate loci huius latet. Hic est puteus quem dixit dominus ad Moysen: congrega populum, et dabo eis aquam bibere. ita hoc commemoratum est, quasi alicubi superius hoc ad Moysen dixisse dominus legatur; sed quia nusquam reperitur, hic intellegendum est et illic bibisse populum, qui de siccitate conquerebatur. Et percussit eum Israhel nece gladii; et dominati sunt terrae eius ab Arnon usque Iaboc usque ad filios Ammon, quoniam Iazer termini filiorum Ammon sunt. et accepit Israhel omnes ciuitates istas. et habitauit Israhel in omnibus ciuitatibus Amorrhaeorum in Esebon. hic certe Israhel possedit ciuitates Amorrhaeorum, quas bello superauit, quia non eas anathemauit; nam si anathemasset, possidere illi non
Abbreviated transcription (Latin):
negandum ẽ fuisse iam libros. siue chal¬
deorũ unde egressus ẽ abraham. siue
egyptͥorum ubi didicerat moyses om¬
nem illoꝵ sapientiam. siue cuiuscũq
gentis alterius. inquoꝵ libroꝵ aliquo.
potuit hoc ẽẽ scriptũqͥtamẽ tc̃ ideo
ñsit assumendus ineas scripturas qͥb
diitina commendat᷑ auctoritas. Sicut
nec. ꝓpha ille cretensis cuius mentio¬
nen fac̃ apls. Hec grecoꝵ scͥptores. uel
philosophi uel poete. qͦs idẽ ipse aplo
magnum sane aliquid et ueracit ꝓm¬
ꝑtum adathenienses loquens dixise
confirmat. In illo enim iuuimꝰ ⁊ mo¬
uemur & sumus: licet enĩ diuinȩ au¬
ctoritati. unde uoluerit qͦd uerũ inuene¬
rit testimoniũ sumere. s non ideo om¬
nia quȩ ibi sc̃pta sunt. accipienda con¬
firmat. Cur autem hoc isto comine¬
moratum sit loco. Non euidenter ap¬
paret nͥ forte ut fines illic interduas
gentes constituerentur bello actũ est.
qͦd bellũ eiusdem loci homines ꝓpter

Expanded text:
negandum est fuisse iam libros siue Chalnegandum est fuisse iam libros siue Chaldaeorum, unde egressus est Abraham. siue Aegyptiorum, ubi didicerat Moyses omnem illorum sapientiam, siue cuiusque gentis alterius, in quorum librorum aliquo potuit hoc esse scriptum: qui tamen non ideo sit adsumendus in eas scripturas quibus diuina commendatur auctoritas. sicut nec propheta ille Cretensis, cuius mentionem facit apostolus, nec Graecorum scriptores uel philosophi uel poetae, quos idem ipse apostolus magnum sane aliquid et ueraciter promtum ad Athenienses loquens dixisse confirmat: in illo enim uiuimus et mouemur et sumus. licet enim diuinae auctoritati unde uoluerit quod uerum inuenerit testimonium sumere; sed non ideo omnia quae ibi scripta sunt accipienda confirmat. cur autem hoc isto commemoratum sit loco, non euidenter adparet; nisi forte, ut fines illic inter duas gentes constituerentur, bello actum est, quod bellum eiusdem loci homines propter
Abbreviated transcription (Latin):
bile aliquid & abhominabile uideatur
Ut enim nicħ inde uideatur uictor inusꝰ
suos auferret. s totã inpenam luendam
uoueret hoc erat anathematr e qͦd uulgo
dicitur deuota re. Origo autẽ huiꝰ uer¬
bi ẽ ingreca lingua abhis reb quȩ uo¬
te et ꝑsolutȩ. hoc ẽ ꝓmis se. & reddite.
uel figendo uel suspendendo. Initi xlii.¬
nere filiorũ isrł quo castra ꝓmouebant
atq ponebant intercȩtera scriptum ẽ.
Et inde castra collocauerunt trans arnon.
dñi. Ioab inflammauit & torrentes ar¬
non. & torrentes constituit inhabitare.
Et in quo libro hoc scriptum sit. non cõ¬
memorauit. Neq ullus ẽ inhis qͦs di¬
uinȩ scripturȩ canonicos appellams
Detalib occasiones repperiunt qͥlibros
apocrifos incautorum aurib & curio¬
sorum conantur in serere adꝑsuaden¬
das fabulosas impietates. S hic dictũ
ẽ scriptum in libro Non dictum ẽ incu¬
ius ꝓpħete uel patriarchȩ scõ libro. Neq

Expanded text:
bile aliquid et abominabile uideatur. bile aliquid et abominabile uideatur. ut enim nihil inde uictor in usus suos auferret, sed totum in poenam luendam uoueret, hoc erat anathemare, quod uulgo dicitur denotare. origo autem huius uerbi est in graeca lingua ab his rebus, quae uotae et persolutae, hoc est promissae et redditae uel figendo uel suspendendo. In itinere filiorum Israhel, quo castra promouebant atque ponebant, inter cetera scriptum est: et inde castra conlocauerunt trans Arnon domini Zoob inflammauit et torrentes Arnon. et torrentes constituit inhabitare Er. in quo libro hoc scriptum sit, non commemorauit neque ullus est in his quos diuinae scripturae canonicos appellamus. de talibus occasiones reperiunt, qui libros apocryphos incautorum auribus et curiosorum conantur inserere, ad persuadendas fabulosas inpietates. sed hic dictum est scriptum in libro, non dictum est in cuius prophetae uel patriarchae sancto libro. neque
Abbreviated transcription (Latin):
cora mea.domino dabo precium tibi.
Non declinabimꝰ in dextera neq xxxuiii
insinistra pluraliter dictum ẽ. In ea quȩ
dextra sunt. uel quȩ sinistra sunt. xxxix
isrł inpossessionẽ. qm̃ exacerbastis me
suꝑ aqͣm maledictionis qͣm dix̃ suꝑtꝰ
aqͣm contradictionis. ipsã hic dir̃ ma-¬
ledictionis. Non enim ait antilogias
sed lẏdorias. Et uouit isrł uotum xl.¬
domino & dixit. Si mͥ tradideris po¬
pulum istũ subiectum. id÷ si mͥ eum
tradendo subieceris anathemabo il¬
lum & ciuitates eius. Hic uidendũ
ẽ. qͦmͦ dicatur anathemabo qͦd uo¬
uetur. & tamen ꝓmaledicto ponit᷑
sic̃ et deisto populo dicitur. Unde
illud ẽ Siquis uob̃ euuangłiauerit.
preter qͣm qͦd accepistis anathema sit
Hinc uulgo dict̾um ẽ ut deuotatio di¬
catur. Na deuota re se quẽqͣm nemo
fere dicit nͥ maledicens. Et anathe xli¬
mathirauit eũ & ciuitates eius. & uo¬
catum ẽ nomen loci illiꝰ anathema.
Hinc ductum ẽ ut anathema detesta¬

Expanded text:
cora mea, dabo pretium tibi. Non declinabimus in dextera neque in sinistra: pluraliter dictum est in ea quae dextera sunt uel quae sinIsrael in possessionem; quoniam exacerbastis me super aquam maledictionis. Quam dixit superius am contradictionis, ipsam dicit hic maledictionis: non enim ait avTtXf/fia;, sed Xotopia?. Et uouit Israhel uotum domino et dixit: si mihi tradideris populum istum subiectum — id est: si mihi eum tradendo subieceris — anathemabo illum et ciuitates eius. hic uidendum est, quomodo dicatur anathemabo, quod uouetur et tamen pro maledicto ponitur, sicut et de isto populo dicitur. unde illud est: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. hinc uulgo ductum est, ut deuotatio dicatur; nam deuotare se quemquam nemo fere dicit nisi maledicens. Et anathemauit eum et ciuitates eius: et uocatum est nomen loci illius Anathema. hinc ductum est, ut anathema detesta
Abbreviated transcription (Latin):
tabulȩ induabꝰ manib meis & scͥpsit
intabulis scđm scripturã priorem decẽ
uerba que locutus ẽ. dñs aduos ad mon¬
tem emedio ignis et dedit eas dñs mͥ
Nonuimerito querit᷑ qͦmͦ hȩc in deuterono¬
mio dicantur moyse recolente. ac repe¬
tente quȩ gesta sunt. cum inexodo
pͥmum hec dicta et facta narrantur.
ira sit scriptum. Et dixit dñs ad moy¬
sen. Scribe tibi uerba hȩc. Et enim in
uerbis his posui tͥ testamentum ⁊isrł.¬

Expanded text:
 scripsit in tabulis secundum scripturam priorem decem verba, quae locutus est Dominus ad vos in monte e medio ignis: et dedit eas Dominus mihi. Non immerito quaeritur quomodo haec in Deuteronomio dicantur, Moyse recolente ac repetente quae gesta sunt; cum in Exodo, ubi primum haec dicta et facta narrantur, ita sit scriptum, Et dixit Dominus ad Moysen, Scribe tibi verba haec; etenim in verbis his posui Testamentum ti
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ante qͣm preualerent. etiam cum
preualuissent timuisse credendi sunt.
eforte paratis obedire. si parcere nolu¬
issent acrius eos aduersum se exipsa
desperatione pugnare compellerent.
it eos suꝑare non possent. Hunc gͦ eius
humanum timorem dñs noluit im¬
putare. et si apparet ineo quedam sub¬
defectio fidei. quȩ si fortis ineis esset
ea sequerentur. Quȩ ipsum ihesum bel¬
lantem secuta sunt: quia uͦ non ineistã¬
ta fides fuit etiam cum aduersariis suis
p̃ualuissent. pugnare cum eis usq ad in¬
teremptionem eorum Timore ñ ausi suq̃:
quẽ timorem ut dixi non de malicia neq
desuꝑbia uel contemptu p̃cepti dñic
siũ ddeaiumi infirmitate uenientem. nolu¬
it eis dñs imputare cum eis ꝑihesũ no¬
uissima loqueretur. Unde et apls. Alex¬
illis autem qͥ eum ꝑiclitantem non malicia
N: timore deseruerant. ita locutus ẽ In pͥ¬
ma mea defensione nemo mͥ ad fuit. s

Expanded text:
utique antequam praeualerent, etiam cum utique antequam praeualerent, etiam cum praeualuissent timuisse credendi sunt, ne forte paratis oboedire si parcere noluissent, acrius eos aduersum se ex ipsa desperatione pugnare conpellerent et eos superare non possent? hunc ergo eis humanum timorem dominus noluit inputare, etsi adparet in eo quaedam subdefectio fidei: quae si fortis in eis esset, ea sequerentur quae ipsum Iesum bellantem secuta sunt. quia uero non in eis tanta fides fuit, etiam cum aduersariis suis praeualuissent, pugnare cum eis usque ad interemptionem eorum timore non ausi sunt. quem timorem, ut dixi, non de malitia neque de superbia uel contemptu praecepti dominici, sed de animi infirmitate uenientem noluit eis dominus inputare, cum eis per legum nouissima loqueretur. unde et apostolus, Alexillis autem, qui eum periclitantem non malitia sed timore deseruerant, ita locutus est: in prima mea defensione nemo mihi adfuit sed