comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuius auctoritatẽ contempnendã yuca¬
uerunt. Sic̃ enim om̃ium maloꝵ unum
ẽ nomen in malo: ita & cunccoꝵ bonoꝵ.
In istis gͦ om̃ium similiũ arguit᷑ malũ.
sibi &e parentib suis testimoniũ ex lege
ferebant. Ut om̃e os obstruat᷑ & subditus
fiat om̃is mundus dõ. Hoc dicit quia
iudeis in peccatis constrictis om̃is mun¬
dus subditus fit dõ. Nulli enim dubrũ ẽ
quia pagani obruti s̃ delictis ⁊ impieta¬
tib. Ac ꝑhoc totus mundus dõ ꝓstratus
ẽ. ut possit ad indulgentiam ꝑtinere.
Om̃is enim mundꝰ uidei erant ⁊ gentiles:
a quib segregati s̃ fideles. Iuando gͦ
uideos qui legẽ acceꝑant a dõ ⁊ quibus
facta ꝓmissio ẽ peccatis. ꝓbat obnoxi¬
os: dubium ñ ẽ omnes grecos reos ẽẽ
mortis. Quamobrẽ om̃sͤ os ait obstru¬
atur & subditus fiat om̃is mundus
dõ. Quia om̃s rei approbati indigent
caro coram dõ. Non i dõ minime iusti¬
ficatos homines afferit apud dm̃. qr

Expanded text:
cujus auctoritatem comtemnendam putacujus auctoritatem comtemnendam putarunt. Sicut enim omnium malorum una est causa in malo, ita et cunctorum bonorum. In istis ergo omnium similium arguitur malum.sibi et parentibus suis testimonium ex lege ferebant. Ut omne os obstruatur, et subditus fiat omnis mundus Deo. Hoc dicit, quia Judaeis in peccatis constrictis; omnis mundus subditus fit Deo. Nulli enim dubium est, quia pagani obruti sunt delictis et impietatibus, ac per hoc totus mundus Deo prostratus est, ut possit ad indulgentiam pervenire; quia omnis mundus Judaei erant et gentiles, a quibus segregati sunt fideles. Quando ergo Judaeos qui legem acceperunt a Deo, et quibus facta promissio est, peccatis probat obnoxios, dubium non est omnes Graecos reos esse mortis. Quamobrem: Omne os obstruatur, ait, et subditus fiat omnis mundus Deo; dum omnes rei probati indigent caro coram Deo. Non ideo minime justificatos homines asserit apud Deum; quia
Abbreviated transcription (Latin):
mor dei ante ocłos eors. Uidentes enĩ tã ma¬
ligna oꝑasua ⁊ñ horrente timorẽ dĩ dicun¬
tur ante ocłos ñ habere. Istos om̃s ⁊ ꝓpha
ppłs ñ ꝑmisit illos. Ergo om̃s dix̃ sed
malos. Et hos om̃s. sed bonos. Neq: enum
quia dicit om̃s declinauer̃. totam pe-¬
nitus plebem significat. s hanc partem
plebis: sicut &e memoratus ꝓpħa refert
in qua om̃s mali se condider̃. Semꝑ eni
duo ppłi sunt in una plebe. Hic ẽ ergo
⁊ adhultera &e natio iuꝑarum. De huiꝰ¬
ciunt semen exara pessimũ s̃. Et quia
si uoluerint possunt conu̾ti: uox ꝓbat
apłi in alia epła dicentis. Eramus ⁊ noᷤ
aliquando natura filii ire sic̃ &e ceteri
ẽ quia hos increpat lex qui ⁊ primum
ñ eredider̃ duci suo moysi. neq ꝓpħis
parentib suis qͦs et ꝑsequentes occider̃
neq aplis cognats suis scdm carnem
quorum sanguinẽ effuder̃ semꝑ impii.
&e in dm̃ rebelles ut ꝑ legem dampnent᷑

Expanded text:
mor Dei ante oculos eorum. Videntes enim tam maligna opera sua, et non horrentes, timorem Dei dicuntur ante oculos non habere. Istos omnes et propheta populus non permisit . Illos ergo omnes dicit, 45 sed malos; et hos omnes, sed bonos. Neque enim quia dicit: Omnes declinaverunt, totam penitus plebem significat, sed hanc partem plebis, sicut et memoratus propheta refert: In qua omnes mali se condiderunt. Semper enim duo populi sunt in una plebe. Hic est ergo et adultera, et: Natio viperarum . De hujusciunt, semen pessimum sunt. Et quia si voluerint, possunt converti, vox probat Apostoli in alia Epistola dicentis: Eramus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri r. Manifestum est quia hos increpat Lex, qui et primum non crediderunt duci suo Moysi, neque prophetis parentibus suis, quos et persequentes occiderunt, neque apostolis cognatis suis secundum carnem, quorum sanguinem effuderunt, semper impii, et in Deum rebelles; ut per legem damnentur,
Abbreviated transcription (Latin):
malis oꝑib adsueuerant quȩ loqueban¬
tur in fallacia erant. Uenenum aspidum
sublabiis eoꝵ. Hoc dicit quia huiusmo¬
di hominũ uerba muscipula s̃. Ad hoc
enim locunt᷑ ut decipiant: ut sic̃ ꝑlabia
serpentis uenenũ infundit᷑. ita ⁊ ꝑlabia

Expanded text:
malis operibus assueverant, quae loquebanmalis operibus assueverant, quae loquebantur, in fallacia erant. Venenum aspidum sub labiis eorum. Hoc dicit, quia verba hujusmodi hominum muscipula sunt. Ad hoc enim loquuntur, ut decipiant; ut sicut per labia serpentis venenum infunditur, ita et per labia
Abbreviated transcription (Latin):
nullam sꝑem uideri nͥ implorent mĩam¬
xp̃i qui peccata remutit. Deinde adiẽ.
Non ẽ intelligens. Uerum ẽ: qr si daret
oꝑam intelligere iniuistus non esset.
ẽ quia si intelligeret qͥd prodesset que¬
reret dm̃. Et non sicut asa rex iuda. qͥ
post multa dĩ beneficia sic deprauatul
est ut infirmitatẽ pedum passus ꝓph̃a p̃¬
sente non querer& dm̃. Om̃s declinauer̃
suntil inutiles facti s̃. Nemini dubium
quia om̃s ñ querentes dm̃ inclinantur
ut auxiliũ querant a uanitate. Uanitas
autem ydolum ẽ ideo inutiles fuint. Nõ
ẽ qui faciat bonum ñ ẽ usq ad unum:
Quia neglecto dõ inutiles factis bonum
utiq facere non posst̃. Iam enĩ dep̃uati
ꝓficiunt in peius. Sepulchrum patens ẽ
guttur eoꝵ. Iam malis mancipati bonos
si posset fieri deuorare uolebant. Et sieut
sepulchrũ patet ad recipienda cadauera
or ita aduersus bonos guttur illorum.
Linguis sius dolose agebant. Qui tam

Expanded text:
nullam spem videri, nisi implorent minullam spem videri, nisi implorent miqui peccata dimittat. Deinde adjecit: Non est intelligens. Verum est quia si daret operam intelligere, injustus non esset. est, quia si intelligeret quid prodesset, quaereret Deum: et non sicut Asaph rex Juda, qui post multa Dei beneficia sic depravatus est, ut infirmitatem pedum passus, psente, non quaereret Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt . Nemini dubium, quia omnes non quaerentes Deum, inclinantur, ut auxilium requirant a vanitate: vanitas autem est idolum; ideo inutiles fiunt. Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Quia neglecto Deo, inutiles facti sunt, bonum utique facere non possunt; jam enim depravati proficiunt in pejus. Sepulcrum patens est guttur eorum. Jam malis mancipati bonos, si posset fieri, devorare volebant; ut sicut sepulcrum patet ad recipienda cadavera, ita et adversus bonos guttur eorum. Linguis suis dolose agebant. Qui tam
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit. Quoꝵ cdamnatio iusta ẽ. Id ẽ hõiũ
horum qr emulatione inuidiȩ istudde
apłorum criminarent᷑ dicentes. qd cũ
remissionẽ peccatoꝵ p̃dicet. peccandi
fomitẽ p̃beat ut qͣsi securihomines de
remissione ꝓmyte peccarent. cũ constet
pꝰacceptã fidem ꝑiculosũ eẽ peccare. & h
Causati enĩ sumus uideos ⁊ grecos om̃s
sub peccato eẽ. Hoc ẽ quid adhuc iammo¬
ram̃ latius loquentes: Ostendimus enĩ
redditis causis tam tudeos quam grecos
om̃s reos eẽ. Ideoq frustra legẽ seruari.
Pruum enĩ grecos ostendit reos iuxta
legem nat᷑e: &e qd̾ neq legem moysi rece
ꝑtnt. Quamobrem pessima eoꝵ ⁊ ꝑgra
reos. qui sub lege dĩ uiuere uidentur as
sibi merito patrũ defenderent dignita
quam rẽ firmandã exemplũ ꝓpħicũ sub.¬
didit ex psalmo .xiii. dicens. Sic̃ scriptũ
est quia non ẽ iustus qͥsꝙͣ. Ab iniustica
cepit mala oꝑa eoꝵ enumerare. ⁊ parũ
peiora subicere: ut manifestaret in his

Expanded text:
subjecit: Quorum damnatio justa est, id est, horum hominum qui aemulatione invidiae istud deapostolicam criminarentur, dicentes quod cum remissionem peccatorum praedicant, peccandi fomitem praebeant; ut quasi securi 44 homines de remissione, prompte peccarent: cum constet post acceptam fidem periculosum esse peccare, et hoc Causati enim sumus Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse. Hoc est, quid adhuc immoramur latius loquentes? Ostendimus enim redditis causis, tam Judaeos quam Graecos, omnes reos esse, ideoque frustra legem servari. Primum enim Graecos ostendit reos juxta legem naturae, et quod neque Lperint; quamobrem pessima eorum et pereos, qui sub lege Dei vivere videntur, ac sibi merito patrum defenderint dignitatquam rem firmandam exemplum propheticum subdidit ex psalmo tertio decimo dicens: Sicut scriptum est, quia non est justus quisquam . Ab injustitia coepit mala opera eorum enumerare, et partim pejora subjicere; ut manifestaret in his
Abbreviated transcription (Latin):
conuiciũ illoꝵ ꝓrumpentes ⁊ detrac¬
tionẽ. Ueloces pedes eorum ad effunden¬
Idum sanguinẽ. Hoc de nece ꝓpħarum
dixit. quos occider̃ inꝑigre: adbonum¬
I segnes. ad parricidium ueloces. Contri
cio & infelicitas in uiis eorum. Q m̃
ꝓperabant ad malefaciendum iter ipsoꝵ
uł gressum tribulatũ ⁊ infelix ꝓnunciat.

Expanded text:
orumpentes et detractionem. Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Hoc de nece prophetarum dixit, quos occiderunt impigre, ad bonum segnes, ad parricidium veloces. Contritio et infelicitas in viis eorum. Quoniam citati erant ad malefaciendum, iter ipsorum vel gressum tribulatum et infelicem pronuntiat.
Abbreviated transcription (Latin):
peccarent ñ habendo cui remitteret.
ñ eẽt bonus. S absit.Si enĩueritas dĩ
Iin meo m̃dacio habundauit in głam
Iipsius quid adhuc ⁊ ego tanꝗͣ pecca¬
tor uidicor: Manifestum ẽ qr si ad
głam dĩ ꝓficit m̃dacium hominũ ut
ipse solus uerus appareat. inpulsu eiꝰ¬

Expanded text:
peccent, non habendo cui remittat, non erit bonus. Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc et ego tamquam peccator judicor? Manifestum est, quia si ad gloriam Dei proficit mendacium hominum, ut ille solus verus appareat, pe
Abbreviated transcription (Latin):
uersis enĩ hoc opponebat᷑. quasi hic eẽt
sensus p̃dicantium remissionẽ pecca¬
toꝵ ut facerent mala ⁊ uenirẽt bona:
Hoc ẽ peccarent ut remittendo illis ds̃
Nec enim peccare deb̾e fides suadet: Qͥp¬
pe cum dñm uidicaturũ p̃dicet. S de¬

Expanded text:
ersis enim hoc opponebatur, quasi hic esset sensus praedicantium remissionem peccatorum, ut facerent mala, et venirent bona, hoc est, peccarent, ut remittendo illis Deus Nec enim peccare debere fides tradit, quippe cum judicaturum Deum praedicet; sed de
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Seriptum ẽ ut iustificeris in ser¬
sermo testatur. nec aliquoꝵ ꝑfidia fi¬
dem eius minui: s dando uincere qd̃
ꝓfidi ñ credentes negant eũ daturum.
Dabit gͦ qd̾ iudicatur ñ daturus ut uin¬
cat faciendo quod negatur facturus.

Expanded text:
tificeris in sersermo testatur, nec aliquorum perfidia fidem ejus minui, sed dando vincere, quod perfidi non credentes negant eum daturum. Dabit ergo quod judicatur non daturus, ut vincat, faciendo quod negatur facturus.
Abbreviated transcription (Latin):
merito patrũ reformatã accipiunt. &e
ppłs dei uocantur: egyptus quoq ꝓpt̃
imurias illoꝵ diuersis plagis peutit᷑
Celesti pane cibantur: Om̃ib gentib
terrori s̃. testante istud raab meretrice.
is ꝑ omnẽ modũ quia filii s̃ abrahȩ.
Ante ponunt᷑ enim gentib s si c̃dant. Eo¬

Expanded text:
merito Patrum reformatam accipiunt, et merito Patrum reformatam accipiunt, et populus Dei vocantur. Aegyptus quoque propter injurias illorum diversis plagis percutitur: coelesti pane cibantur, omnibus gentibus terrori sunt, testante hoc Rahab meretrice: is per omnem modum, quia filii sint Abrahae: anteponuntur enim gentibus, sed qui credunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bus sit. Unde in alia epła inter cetera
ait. & gła ĩpudendis eorum qͥ terrena
sapiunt: Hoc ẽ qui circumcisionẽ carmꝰ.
głam putant. Terrena enim sapit qui ĩ
quȩ utilitas circumcisionis: multum ꝑ
omnẽ modũ. primũ quidem qr credita
sunt illis eloquia dĩ. Quamꝗͣ multa
significet quȩ ad honorificentiã ⁊ me¬
ritum ꝑtineant seminis abrahe. hoc
tam̃ solum aꝑte memorat qr maxime
laudis eoꝵ ẽ ut legem ꝑ quã addisce¬
rent rectum a ꝑuerso distinguere digni
uidicarentur acciꝑe: ut pꝰ hoc primũ.
cetera qualia sint possint intelligi.:
Qm̃ aũt iuideis carnalib idẽ incredu¬
lis nichil ꝓficere testimoniũ generis
ostendit. ne om̃s id ẽ & credentes ma¬
le tractasse itideretur: docet multum
utile ẽẽ uideis credentib quia filii s̃
abrahe. His enum eloquia dĩ s̃ credita.
dũ legem quȩ peccatis hominũ obsole
uerat. quasi impune ƿeccaret᷑ apuddĩ

Expanded text:
bus sit. Unde inter caetera bus sit. Unde inter caetera ait: Et gloria in pudendis eorum, qui terrena sapiunt ; hoc est, qui circumcisionem carnis gloriam putant. Terrena enim sapit, qui ins? Multum per omnem modum. Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei. Quamquam multa sint, quae ad honorificentiam et meritum pertineant seminis Abrahae; hoc tamen solum aperte memorat, quia maximae laudis eorum est, ut Legem per quam addiscerent rectum a perverso distinguere, digni judicarentur accipere; ut post hoc primum caetera qualia sint, possint intelligi. Quoniam autem Judaeis carnalibus, id est, incredulis, nihil proficere testimonium generis ostendit; ne omnes, id est, et credentes male tractasse videretur, docet multum utile esse Judaeis credentibus, quia filii sunt Abrahae. His enim eloquia Dei sunt credita, dum Legem, quae peccatverat, quasi impune peccaretur apud Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisione cordis in spũ non littera:
cuius laus ñ ex hominib s ex deo ẽ.
Non ẽ obscurum quia circumcisionẽ
carnis negat aliquã laudem habere
apud dm̃. Nec enim abraham idõ iusti.¬
ficatus ẽ posteaᷤ aũt circumcisus ẽ. s
quia credidit iustificatus ẽ. postea aũt
circumcisus ẽ. Cordis aũt circũcisionẽ
laudabilem eẽ aƿud dm̃. Circumeidere
enim cor. amputato errore cognoscere
ẽ creatorẽ. E quia circumcisio cordis
futura erat pͥmuᷤᷤ moyses ait. Circumei¬
detis duriciam cordis ur̃i. Et ieremiaᷤ
similit̃. Circumeidite p̃puerũ cordis ur̃i.
hoc dix̃ uidcis ydola sequentib. Uelam̃
est enim circa cor qđ̵ conuersus ad dm̃
curumcidet: quia fides aufert nebulã
erroris. ⁊ tribuit ꝑfectamdĩ cognitionr̃
a sclis. Huius gͦ circumeisionis laus ex
deo ẽ. occulta hominib. Cordis enĩ me¬
ritum ẽ qd̾ aspicit ds̃. non carnis. Nam
uideorum laus ex hominib ẽ. Głantur
enim in carnis circumcisione: qd ex patri¬

Expanded text:
cumcisio cordis in spiritu, non littera: cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est. Non est obscurum quia circumcisionem carnis negat laudem habere apud Deum nec enim Abraham ideo justificatus est, quia circumcisus: sed quia credidit, justificatus est, poscircumcisus est, cordis autem circumcisionem laudabilem esse apud Deum. Circumcidere enim cor, amputato errore, agnoscere est Creatorem; et quia circumcisio cordis futura erat, primus Moyses ait: Circumcidite duritiam cordis vestri ; et Jeremias similiter: Circumcidite praeputium cordis vestri . Hoc dicit Judaeis idola sequentibus; velamen est enim circa cor, quod conversus ad Dominum circumcidet, quia fides aufert nebulam erroris, et tribuit perfectam Dei cognitionem aeculis. Hujus ergo circumcisionis laus ex Deo est, occulta hominibus; cordis enim meritum est, quod aspicit Deus, non carnis. Nam Judaeorum laus ex hominibus est; gloriantur enim in carnis circumcisione, quod ex Patri
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ ẽ. Nam & xp̃c cũ iudicatus est
uicit. Inique enĩ occisus reum fec̃ diabo¬
lũ quẽ iam ñ peccando suꝑauerat: uit
scđo uictꝰ amitteret qͦs tenebat. Si enĩ
iniusticia nr̃a dĩ iusticiã comm̃dat. qͥd

Expanded text:
te Dei. Nam et Christus cum judicatus est, vicit: inique enim occisus est, et reum fecit diabolum, quem jam non peccando superaverat, ut secundo victus amitteret, quos tenebat. Si autem injustitia nostra Dei justitiam commendat, q
Abbreviated transcription (Latin):
Quia maliuoloꝵ hominũ praua int̃pre¬
tatione asseritur: ut peccata hominũ &
mali actus dei iustificationi proficiant:
tis nr̃is iustificatur. Iuia si peccatiꝰ nr̃is
iustifi cat᷑. iniquus erit si uindicet. S¬

Expanded text:
qui malevolorum hominum prava interpretatione asseritur; ut peccata hominum et mali actus Dei justificationi proficiant et tis nostris justificatur: quia si peccatis nostris justificaretur, iniquus esset, si vindic
Abbreviated transcription (Latin):
est aut qr abstinuit se ab iniquitate.s
Absolutum ẽ ei qui legi factoꝵ idẽ mo¬
ysi subiectus ẽ aut naturali ñ imputa¬
ri meritũ ad mercedẽ. ut głam habeat
apud dm̃. Debitor est cnim facere legẽ
quia necessitas imposita ẽ ꝑlegem:¬
ut uelit nolit faciat legem: ne reus sit
sicut alio loco dicit. Qui aũt contẽꝑ¬
nunt. ipsi sibi dampnationẽ acquirũt.¬

Expanded text:
est, aut quia abstinuit se ab iniquitate; sed Absolutum est ei qui legi factorum, id est, Moysi, subjectus est, aut naturali; non imputari meritum ad mercedem, ut gloriam habeat apud Deum. Debitor est enim facere legem, quia necessitas imposita est peut, velit nolit, faciat legem, ne damnetur, sicut alio loco dicit: Qui autem contemnunt, ipsi sibi damnationem adquirunt
Abbreviated transcription (Latin):
salus in lege de xp̃o ẽ. hic gͦ seruat legẽ
qui credit in xp̃m. Si aũt ñ credit trans¬
gressor leges ẽ quia ñ recipit. xp̃m quem
lex adiustificationem uenturũ cecinit quã
ipsa dare non potuit. E nicħ illi ꝓderit
abrahã. Unde ait. Circuncisio tua p̃pĩciũ facta
ẽ. Id ẽ gentili similis factus es ñ credẽs
in eum qui signo circumcisionis ꝓmissus
est abrahe. Si igitur p̃pucium iusticias
legis custodiat: nonne p̃pucium illius
in circumcisionẽ reputabitur: Iusticia
legis fides ẽ xp̃iana: Sicut alioin loco
dicit. finis legis xp̃s. ad iusticiã omiri
credenti. Unde manifestum ẽ quia si
gentilis credit in xp̃m fit filius abrahe
qui pater est fidei. & uidicabit quod
ex natura est p̃pucium legẽ ꝑficiens. te
qui ꝑ litteram ⁊ circumcisionẽ preuari¬
cator es legis. Gentilis credens duce

Expanded text:
salus in Lege de Christo est. Hic ergo servat Legem, salus in Lege de Christo est. Hic ergo servat Legem, qui credit in Christo: si autem non credit, transgressor est Legis; quia non recipit Christum, quem Lex ad justificationem venturum cecinit, quam ipsa dare non potuit: et nihil illi proderit Abraham. Unde ait: Circumcisio tua praeputium facta est, id est, gentili similis factus es, non credens in eum, qui in signo circumcisionis filius promissus est Abrahae. Si igitur praeputium justitias Legis custodiat, nonne praeputium illis in circumcisionem reputabitur? Justitia Legis fides est christiana, sicut alio loco dicit: Finis legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo manifestum est quia si gentilis credat in Christum, fit filius Abrahae, qui pater est fidei. Et judicabit quod ex natura est praeputium, Legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator es Legis. Credens gentilis, duce
Abbreviated transcription (Latin):
quasi iudroꝵ dm̃ uicissent in iudeis.
Ita etiam temprẽ apłoꝵ dĩ nomen blas¬
negando blaspbemabant &e iam patrẽ sic̃
dicit dominus. Iui me recipit ñ me recip̃
s eum qui me misit. & idõ inter gentes
blasphemat᷑ quia credentib gentib uides
ut blasphemia gentium auideis uł fotini
auctorib sit profecta. Circumcisio quidẽ¬
ꝓdest si legem obserues. Potest diciecontͣ.
si ꝓdest circumcisio cur precermittitur:
S tunc ꝓdest si legẽ obserues. Tenenda
seruatur ostendit: uidetur enim male
ꝓhibitũ quod non ꝑ se displicet:s ꝑ alte¬
rius negligentiam frustrari dr̃. Si aũt
preuaricator legis sis. circumcisio tua pre¬
pucium facta ẽ. Hoc ẽ quod dic̃. quialex si
seruata ñ fuerit. uideus gentilis efficit᷑.
S circumcisionẽ ꝓgenere posuit abra.¬
he: quia ex abraham circumcisio. Nec
enim poterat edificare quȩ destruxerat.
hoc enim agit ut doceat tunc ꝓdesse

Expanded text:
quasi Judaeorum Deum vicissent in Judaeis; quasi Judaeorum Deum vicissent in Judaeis; ita et tempore apostolorum Dei nomen blasnegando blasphemabant et Patrem, sicut dicit Dominus: Qui me recipit, non me recipit, sed eum qui me misit ; et ideo inter gentes blasphemabatur, quia credentibus gentilibus, Judaei ut blasphemium gentium a Judaeis vel Photini auctoribus sit profectum. Verum haeprodest, si Legem observes. Potest dici e contra: Si prodest circumcisio, cur praetermittitur? Sed tunc prodest si Legem observes. Tenenda servetur, ostendit? Videtur ergo male prohibitum, quod non per se displicet, sed per alterius negligentiam frustrari dicitur. Si autem praevaricator Legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. Hoc est quod dicit, quia si Lex servata non fuerit, Judaeus gentilis efficitur. Sed circumcisionem pro genere posuit Abrahae; quia ex Abraham circumcisio: nec enim poterat aedificare, quae destruxerat. Hoc enim ait, ut doceat tunc prodess
Abbreviated transcription (Latin):
tues enĩ ds ⁊ nesciebamꝰ: c̃ tota lex di patͥs auctori¬
tatẽ p̃dicet ex qͦ st̃ oĩa: d qͥa filiꝰ d̾s semꝑ qui¬
dem apparuit. latebat aut̃ qͥd c̃ẽt: cum
post resurrectionem cognoscit᷑. dicit᷑ ei in
confessione. Tu es enim ds̃ ⁊ nesciebamꝰ
ẽẽ filius dĩ: dr̃ ei cum gr̃arum actione.
Tu es enim ds̃ & nesciebamus. ꝑquod
significat quia ipse ẽ qui apparuit qui¬
dem patriarchis in dm̃. Post aũt mear¬
natus ẽ. s non fuerat intellectus ab õĩb
Qui in lege głaris ꝑ preuaricationẽ legiꝰ
dm̃ inhonoras. Preuaricator legis ẽ qͣn¬
do sensum legis qui de incarnatione et
diuinitate xp̃i est preterit. Et in hono¬
rat dm̃ dum testimoniũ eius qd dedit
de filio suo ñ recipit. Ipse enĩ dix̃. Hic
est filius m̃s dilectus. Nomen enim dezi
ꝑ uos blasphemat᷑ it̃ gentes sic̃ scriptũ
blasphemat᷑ inter gt̃s. quando uideos ꝓ
noxiis suis traditos ñ animaduerte¬
bant: s idolis suis dabant głas. qui

Expanded text:
nesciebamus; cum tota lex Dei Patris auctoritatem praedicet, ex quo sunt omnia? Sed quia Filius Dei semper quidem apparuit, latebat autem quis esset, cum post resurrectionem cognoscitur diciturque ei in confessione: Tu es enim Deus, et nesciebaesse Filius Dei, dicitur enim cum gratiarum actione: Tu es enim Deus, et nesciebamus. Per hoc ergo significat quia ipse esset, qui apparuerat quidem patriarchis in Deum, et post incarnatus est, sed non fuerat intellectus ab omnibus. Qui in lege gloriaris, per praevaricationem legis Deum inhonoras. Praevaricator legis es, quando sensum legis, qui de incarnatione et divinitate Christi est, praeteris, et Deum non honoras, dum testimonium ejus, quod dedit de Filio suo, non recipis: ipse enim dixit: Hic est Filius meus dilectus. Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum blasphematur inter gentes, quando Judaeos pro noxiis suis traditos sibi non advertebant, sed idolis suis dabant glorias,
Abbreviated transcription (Latin):
de moysi lege dicit: cui uidei obnoxii sũt
dum ñ credunt. Necnon & gentiles. Sed
iam dudum: qr iungere se illi noluerunt
Non credentes gͦ gentiles duplici genere
frunt rei: qr neq legi date ꝑ moysen ad¬
ut ꝑeant. si qui sine lege legem seruauerit
iustificabitur. Iusticiam enim natura¬
liter seruans custos legis est.Si enim
iustis non ẽ lex posita s iniustis: qui
ñ peccat amicus legis ẽ. huic sola fide
opus ẽ ꝑ quam fiat ꝑfectus. Quia nicħ
illi ꝓderit apud dm̃ abstinere ab aduer¬

Expanded text:
de Moysis lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt, de Moysis lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentiles, sed jam dudum; quia adjungere se illi noluerunt. Non credentes ergo gentiles duplici genere fiunt rei; quia neque legi datae per Moysen as et qui sine lege legem servaverit, justificabitur. Justitiam enim naturaliter servans, custos legis est. Si enim justo non est lex posita , sed injustis; qui non peccat, amicus legis est. Huic sola fides deest, per quam fiat perfectus; quia nihil illi proderit apud Deum abstinere a contr
Abbreviated transcription (Latin):
prerogatuua patrũ: ut aut coronetur
fidens perus tractandus est. qr donun
ꝓmissum patrib refutauit. Gła aũt &¬
honor & pax omni oꝑanti bonũ. uideo
primũ & greco. Sicut incredulis tria
quasi filii dei. Gła autem sit in ĩmuta¬
tione. Pax uero eo qd bene uiuentes qͥ¬
enim ꝑsonarum acceptio ẽ apud dm̃.
Qm̃ ostendit iudeũ siue grecũ ñ despici
a deo si tam̃ credat in xp̃m. sed accepto
ferri ambob iusticiã fidei: sic iterum ñ
credentes parit̃ reos eẽ: qr magis oberit
circumcisio sine fide & ꝓderit p̃pucium
ꝑfidem. Ac ꝑhoc docet ꝑsonaꝵ accepto¬
rem dm̃ non eẽ. Nec enim p̃rogatiuam
generis sequitur: ut suscipiat causa
patrum diffidentẽ ⁊ abiciat a se ꝓpter
indignitatẽ parentum credentẽ. Sed
unumquemq proprio merito. aut¬
remunerat aut condempnat. Quicũq
enim sine lege peccauer̃. sine lege ꝑibt.
Quomͦ potest sine lege ƿeccari cumcon¬
stet om̃s subditos eẽ legi naturali: Sed

Expanded text:
praerogativa patrum, ut aut coronetur fidens pejus tractandus est, qui donum promissum patribus refugavit. Vel Judahonor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum, et Graeco. Quomodo incredulis tria quasi filii Dei; gloria sit pro immutatione; pax vero, eo quod bene viventes quenim personarum acceptio est apud Deum. Quoniam ostendit Judaeum sive Graecum non despici a Deo, si tamen credat in Christum, sed accepto ferri ambobus justitiam fidei; sic iterum non credentes pariter reos esse, quia magis oberit circumcisio sine fide, et proderit praeputium per fidem: ac per hoc docet personarum acceptorem Deum non egeneris sequitur, ut suscipiat causa Patrum diffidentem, aut abjiciat a se propter indignitatem parentum credentem, sed unumquemqremunerat, aut condemnat. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt. Quomodo potest sine lege peccari, cum omnes simul subditi simus legi naturali? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ergo dicimus intienisse abrahã patrem
nr̃m scd̾m carnẽ : Postquã ostendit ñ
posse ꝑ oꝑa legis quemꝗͣ iustificari ap̃
dm̃: inducit nec abraham potuisse ali¬
quid mereri scđm carnem. Carnẽ dicẽs
circumeisionẽ significauit: Quia nicħ
quesiuit abraham ꝑ circumcisionẽ. Ante¬

Expanded text:
ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Postquam ostendit non posse per opera legis quemquam justificari apud Deum, adjecit, nec Abraham potuisse aliquid mereri secundum carnem. Carnem dicens circumcisionem significavit, quia nihil quaesivit Abraham per circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
& reuelationis iusti uidicii dĩ qui red¬
det uniciuq scd̃m oꝑa eus. Impunita¬
tem sꝑans peccatoꝵ ñ solum durat ui¬
conuertibilis ⁊ intractabilis manens.
sedadhuc acerbius peccat. securus quod
non sit ultio futura. Cor habẽs impe¬
nitens. ignorans qr iram sͥ congregat
in diẽ irȩ. Necesse enĩ seueriore pęna
plectatur ĩmo flãmis ꝑhennib torq̃¬
temptũ exaggerauit peccata. Irȩ dies
est peccatorib quo punientur. Ideo
ipsis est ira qui sentient penã in die re¬
uelationis iusti uidiciĩ dei. Manifesta.¬

Expanded text:
t revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Impunitatem sperans peccatorum, non solum durat inconvertibilis et intractabilis manens; sed adhuc acerbius peccat, securus quod non sit ultio futura, cor habens impoenitens, ignorans quia iram sibi congregat in die irae. Necesse est enim saeviori poena ut plectatur, immo flammis perennibus torquetemptum exaggeravit peccata. Dies irae est peccatoribus, quo punientur; ideo ipsis est ira, quia sentiunt poenam in die revelationis justi judicii Dei. Revela
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: ira & indignatio & angustiȩ.
Ira ẽ non ei qui iudicat. s illi qui iudi¬
catur dum fit reus. Irasci enuim ds̃ dr̃
ut undicaturus credat᷑. Porro aũt dez
natura abhis passionib ĩmunis ẽ. Et
ut ñ solum iraseis et iundicare eredat᷑:
cia tribulabitur in pena. Suꝑ omnem
antmã hominis oꝑantis malũ. In hoc
opere non solum facta significat: s et ꝑ¬
fidiȩ ꝓfessionem. De incredulo dicit enĩ

Expanded text:
dicens: Ira et indignatio, et angustia. dicens: Ira et indignatio, et angustia. Ira est enim non ei, qui judicat; sed illi, qui judicatur, dum fit reus. Irasci enim dicitur Deus, ut vindicaturus credatur; nam Dei natura ab his passionibus immunis est. Et ut non solum irasci, sed et vindicare credatur,  tribulabitur in poena. Super omnem animam hominis operantis malum. In hoc opere non solum facta significat, sed et perfidiae professionem. De incredulo enim dicit;
Abbreviated transcription (Latin):
turum ẽ declarauit. His iudelicet qui
cognoscentes dei ꝑatientiam partim ad
correptionem. partim ad maiorẽ ultio¬
nem non se corrigentium ꝓtelari pͥoꝵ
operum penitentes beneuersant᷑ freti
fiducia fidei dei ne diu hic positi damp¬
num faciant ꝓmissȩ uite. Dabit gͦ his
głam & honorem. & ne non istud ualde
magnum ad comparationẽ uitȩ p̃sentis
eo alla gła & alter honor intelligeretur
quando incorruptio simul cõmitabit᷑.
In preseuti enim honor uł gla frequent̃
amittitur: qr corruptibilis ẽ & qui dat
ce quod dat et qui accipit. In die enĩ
iudicii dĩ incorruptis iam dabitur ho¬
nor & gła ut sit tota eterna. Ipsa enĩ
tione meritoꝵ. Isti gͦ querunt uitam
eternã qui ñ solum bone ꝓfessionis ĩs
oe uite s̃. His uero qui ex contentioire
Set qui diffidunt ueritrati. obediunt
illud cum sit uerũ ⁊ stabile. Credt̃ enĩ iniqͥ¬
tati. Iniqͥtaᷤ ẽ enĩ negare quod d̃s futũ p̾dix̃.
Triagͦ alia posuit incredulitati c̃digna

Expanded text:
turum est, declaravit: hos dicit, qui patientiam Dei scientes, partim ad correptionem, partim ad majorem ultionem non se corrigentium protelari, priorum operum poenitentes bene versantur, freti fiducia fidei; ne diu hic positi damnum incurrant promissae vitae. Dabit ergo eis gloriam et honorem. Et ne non hoc valde magnum ad comparationem praesentis vitae eo alia gloria et alter honor intelligeretur, quando incorruptio simul comitabitur. In praesenti enim honor vel gloria frequenter amittitur, quia corruptibilis est, qui dat, et quod dat, et qui accipit; in die enim judicii Dei incorruptibilis jam dabitur honor et gloria, ut sint tota vita aeterna, ipsa enim tione meritorum. Hi ergo quaerunt vitam aeternam, qui non solum bonae professionis sunt, sed et vitae. Iis vero qui ex contentione, et qui diffidunt veritati, obediunt illud, cum sit verum et stabile. Credunt autem iniquitati; iniquitas est enim negare quod Deus futurum praedixit. Tria ergo alia posuit incredulitati condigna,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarum acceptio. Aut certe si iustũ
alicui idetur ut huiꝰmodi immunis
a pęna sit dicat. Qd̃ si iustum ut ñ eua¬
mundi ꝓuident & curiose oꝑis sui me¬
rita requisiturũ fateatur. Si enim fecit
ce negligit malus opifex dr̃: quia ꝑid
quod negligit non bona se fecisse quȩ
fecit ostendit. s quia bona fecisse ne¬
gari ñ potest. Indignum ẽ enim ⁊ un¬
torum negligens inducat᷑. Quippe cum
cius nutu ac prouidentia uita ipsa gu¬
bernctur ministris elem̃tis sicut ipse
dñs dicit. Qui solem suum oriri iubet
suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ ustos
& iniustos. Qui gͦ ista p̃stat curã non
agit: ut conseruantes remuneret ⁊ sꝑ

Expanded text:
personarum acceptio. Aut certe si justum alicui videtur, ut hujusmodi immunis a poena sit, dicat. Quod si justum est ut non evamundi providenter et curiose operis sui merita requirere fateatur. Si enim fecit et negligit, malus opifex dicitur; quia per id quod negligit, non bona se fecisse, quae fecit, ostendit; sed quia bona fecisse negari non potest indignum est enim et imtorum negligens inducatur: quippe cum ejus nutu ac providentia vita ipsa sustentetur ministerio elementorum, sicut ipse Dominus dicit: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et 37 pluit super justos et injustos . Qui ergo praestat curam, non a
Abbreviated transcription (Latin):
mexcusabilem fore. Don enĩ iustum ẽ
prehendat᷑. fãllit enĩ. ut dũ puniendꝰ
sit honore dignus appareat. Scimus
ignoramus dm̃ de his iudicaturum
in ueritate: qͣndo nos ipsi de his iudi¬
camus. Si enim nobis displicet qͣnto
magis deo qui uere iustus ẽ ⁊ opus su¬
um zelatur: Inueritate. Ergo dic̃ sine
Terrorem enĩ incutit: ut quẽ perficd
incuriosũ dicunt. iste malos uere iudi
dere scdm mensurã uniuscuiꝰq ñ parce¬
re. Existimas gͣ hoc homo qui iudicas¬
de his qui talia agunt ⁊ facis ea qm̃ tu
effugies iudicium dĩ: Non uult huius

Expanded text:
inexcusabilem fore. Non enim justum est, prehendatur. Fallit enim, ut dum puniendus sit, honore dignus appareat. Scimus ignoramus Deum judicaturum de his in veritate, quando nos ipsi de his judicamus. Si enim nobis displicet, quanto magis Deo, qui magis justus est et opus suum zelatur! In veritate ergo cum terrorem incutit; ut quem hi perfidi incuriosum dicunt, iste malos secundum vdere secundum mensuram uniuscujusque, et non parcere. Existimas autem hoc, o homo, qui de his qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies judicium Dei? Et iterum s
Abbreviated transcription (Latin):
am te adducit: Hȩc dixit ut ñ iã eua
du peccantẽ: nec patientiã eius putet
contempnendã quasi ñ curantẽ res hu¬
manas. Intelligat aũt idõ a se dissimu¬
lari. quia ñ in hac uita uidicium dĩ ꝑro¬
missum ẽ. futurum ẽ ut inuent᷑a uita
peniteat illũ uidicẽ dm̃ non credidisse.

Expanded text:
ec dicit, ut non jam se diu peccantem: nec patientiam ejus putet contemnendam, quasi non curantem res humanas: intelligat autem ideo a se dissimulari, quia non in hac vita judicium Dei promissum est futurum, ut in ventura vita poeniteat illum judicem Deum non credidisse:
Abbreviated transcription (Latin):
seruantes in tpr̃e iusti s̃ non apud dm̃:
qr fides ꝑ quam iustificant᷑ homines
apud dm̃ non ẽ in eis. Maior enĩ fides
ẽ quam lex: Quialex ad nos ꝑtinet.fi¬
des ad dm̃. Idcireo lex tp̃ralẽ iusticiam¬
habet fides eternam. Nam omnẽ carnẽ
dicens. omnẽ hominẽ significauit. Sic̃
t idcirco in carne significantur qui a
peccatis obnoxii s̃. Sicut enĩ iusticia
sp̃ales facit. ita & delicta carnales. ut
ex actu nomen accipiat hõ. ꝑlegem enĩ ag¬

Expanded text:
 non apud Deum, quia fides per quam justificantur homines apud Deum, non est in eis. Major enim fides est quam lex, quia lex ad nos pertinet, fides ad Deum. Idcirco lex temporalem habet justitiam, fides aeternam. Nam omnem carnem dicens omnem hominem significavit, sicut Et idcirco in carne significantur quia peccatis obnoxii sunt: sicut enim justitia spiritales facit, ita et delicta carnales, ut ex actu nomen accipiat homo. Nam quia a
Abbreviated transcription (Latin):
teret. Qd̃ quidã aliter int̾pretant᷑. non
ꝑspicientes ium dicti. qͥd ẽ enĩ ĩmutare
naturalẽ usũ in eum usũ qui ẽ contra
naturã. nisi sublato concesso usii alit̃
aliter se ad usum p̃beat ꝗͣ concessum
ẽ.Si ergo illa est pars corporis ꝗͣ putãt:
qͦmͦ ĩmutauert̃ usum nat᷑alem cũ ñ habeat
huiusmod usum datũ a natura: Igit᷑¬
suꝑius iã traditos dixerat in ĩmrindi¬
ciam: Non tam̃ qualitatẽ ĩmundiciȩ
ipsus oꝑis ostenderat: qd̾ nunc decla¬
rat. Similit̾ aũt ⁊ masculi relicto na¬
turali usu feminȩo exarserunt in desi¬
deriũ sui inuice: masculi in masculos
turpitudinẽ oꝑantes. Nunc manife
inuicẽ in desidium sui ostendit aꝑte
peccatũ mulierum. Deniq non dixit
de uiris qd̃ immutauerint nat᷑alem
usum inuicẽ. q huiusmodi usus huie
sicut illud auiris ita & hoc amulierib
sit inuentũ: Nam mulieres inter se accu¬
sant & iuros similiter. Manifestumẽ

Expanded text:
 non perspicientes vim dicti. Quid est enim immutare naturalem usum in eum usum qui est contra naturam, nisi sublato concesso usu aliter aliter se ad usum praebeat, quam concessum est? Nam si illa est pars corporis quam putant, quomodo immutaverunt usum naturae, cum non habeant hujusmodi usum datum a natura? perius jam traditos dixerat in immunditiam, non tamen qualitates operis immunditiae ipsius ostenderat, pro quo nunc declarat: Similiter autem et masculi, relicto naturali usu feminae, exarserunt in desideriis suis in invicem, masculi in masculos turpitudinem operantes. Nunc manifesunt in desiderium sui; ostendit aperte peccatum mulierum. Denique non dixit de viris quod immutaverunt naturalem usum in invicem; quia hujusmodi usus huic sicut illud a viris, itaque et hoc a mulieribus sit inventum? Denique mulieres inter se accusant, et viri similiter; manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ coluerunt ⁊ seruier̃ creat᷑e pocuis ꝗͣ¬
Sic cõmutauer̃ ueritatẽ dĩ in m̃daciũ:
dum nom̃ dĩ qui uerus ẽ deder his qui
qui falsis̃ dii. Lapidib enĩ & lignis uł¬
ceteris metallis auferentes qđ s̃. dant¬
illis qd̾ non s̃: ut dĩ ueritas sit m̃daciũ

Expanded text:
et coluerunt et servierunt creaturae potius et coluerunt et servierunt creaturae potius um. Commutaverunt ergo veritatem Dei in mendacium, dum nomen Dei qui verus est, dederunt his qui non sunt dii. Lapidibus enim et lignis atque metallis auferentes quod sunt, dantes quod non sunt, ut Dei veritas sit mendacium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& rerũ similitudines deificauerunt:
traditi s̃ inludendi. & traditi. ñ ut illa
gererent quȩ nolebant: s ut ea ꝑficerẽt
quȩ desiderabant. Et hic bonitas dĩẽ.
Cum enim dignũ fuiss subici illos ut
facerent quȩ nolebant i eruciarent᷑
quia licet bonum si contͣ uoluntatẽ fiat
amarũ & malum ẽ. Isti aũt adu̾tentes se
a deo traditi s̃ diabło. Tradere autem ẽ
ꝑant aduiti diabolo explerent oꝑibus.
Nec enim possent huimodi bonũ cogi¬
tatum habere. Traditi gͦ sunt inĩmun¬
diciam: ut contumeliis afficiant corpr̃a
sua int̃ semet ipsos. Cum precerita recen
set &̃ presentis tp̃ris significat quia tra¬
sua. Originis enim illius nunc usq sũt
homines qui dicunt᷑ corpr̃a sua dehone
corpr̃a dicuntur dehonestari. Quare:
nisi qr macula corprĩs indiciũ ẽ pecca¬
ti animȩ. Cum enĩ corpꝰ contaminatur:
nemo ambigit animȩ eẽ peccatũ. Qui
cõmutauer ueritatẽ dĩ in mendacium:

Expanded text:
t, traditi sunt illudendi; et traditi non ut illa agerent, quae nolebant; sed ut illa perficerent, quae desiderabant. Et hic bonitas Dei est; cum enim dignum fuisset subjici illos, ut facerent quae nolebant et cruciarentur; quia licet bonum, si contra voluntatem fiat, amarum et malum est. Isti autem avertentes se a Deo, traditi sunt diabolo. Tradere autem estperant, adjuti a diabolo explerent in opere: nec enim possent hujusmodi bonum cogitatum habere. Traditi ergo sunt in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. Cum praeterita rec 34 praesentis temporis mala significat; quia trasua. Originis enim illius nunc usque sunt homines qui dicuntur corpora sua dehonescorpora dicuntur dehonestari; quare, nisi quia macula corporis indicium est peccati animae? Cum enim corpus contaminatur, nemo ambigit animae esse peccatum. Qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium,
Abbreviated transcription (Latin):
est ex mundi fabrica. Ut enĩ ds̃ qui na¬
tura inuisibił est. &e auisibilib possit
sciri opus factũ ab eo ẽ. quod opificem
uisibilitate sua manifestaret. ut ꝑcertũ
fecit. ꝑ qd̾ posset agnosci. Inuisibilia e
nim eius. a creatura mundi. ꝑ ea quȩ fac¬
ta s̃. intellecta conspiciunt᷑. Idẽ sensus
ẽ quẽ repetit. ut absolutius doceat. qr
cum ꝑse potentia ⁊ maiestas dĩ. creat᷑t
ocłis aspici non possint. oꝑe mundane
reos facit illos qͥ sine lege uixerunt.
& naturali. & moysi. Consuetudine e¬
nim peccandi obruer̃ legẽ nat᷑ȩ. oblit¬
terando memoriã eius. Legẽ aũt quȩ
ad reformationẽ data fuerat recipere
noluer̃: ut duplici mͦ obnoxii fierent
dampnationis. Sempit̃na quoq uir
tus eiꝰ ac diuinitas: uit sint inexcusabi¬
les. Ut om̃ino excusari impietas ñpossit.

Expanded text:
est ex mundi fabrica; ut enim Deus, qui naest ex mundi fabrica; ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam visibilibus possit sciri, opus factum est ab eo, quod opificem visibilitate sua manifestaret, ut per certum fenim ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Idem sensus est, quem repetit; ut absolutius doceat quia cum per se potentia et majestas Dei creaturae oculis aspici non possint, opere mundi reos facit eos, qui sine lege vixerunt et naturae et Moysi; consuetudine enim peccandi obruerunt legem naturae, oblitique memoriam ejus: legem autem quae ad reformationem data fuerat, percipere noluerunt, ut duplici modo obnoxii fierent damnationi. Sempiterna quoque ejus virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles. Ut omnino excusari impietas non possit
Abbreviated transcription (Latin):
Reuelat᷑ enim ira dĩ de celo in omnẽ
Simpietatẽ. ⁊ iniusticiã hominũ: eorũ
qui ueritatẽ dĩ iniiusticia detinent.
Sic̃ in illo qui credit iusticia dĩ reue¬
latur. sicut supra memoraui. ita et iii
eo qui non credit impietas & iniusti¬
cia reuelat᷑. Ex ipsa enĩ cęli fabrica. iratꝰ
illi ds̃ uidet᷑. Idcirco enĩ tam pulchra
astra condidit. uit ex his qͣntus ⁊ quã
ammirabilis creator eoꝵ ẽ possit agnos¬
cĩ et solus adorari. Unde scriptum ẽ in
& oꝑa manuum eiꝰ annunciat firma¬
m̃tum. Igitur ꝑ naturalẽ legẽ. reum
facit genus hominũ. Potuerunt enĩ
id ꝑ legem nat᷑e apprehendẽ: fabrica
mundi testificante auctorẽ dm̃ solum
diligendũ: qd̾ moyses litteris tradidit.
S impii facti sunt non colendo creato¬
rem: ⁊ iniuisticia meis apparet. dum ui¬
dentes dissimulant aueritate. non fatẽ¬
tes unũ dm̃. Quia qđ notum ẽ dĩ. ma¬
nifestum ẽ illis. Noticia dei manifestata

Expanded text:
enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et injustitiam hominum horum qui veritatem Dei in injustitia detinent. Sicut enim in illo qui credit, justitia Dei revelatur, sicut supra memoravi, ita et in eo qui non credit, impietas et injustitia revelatur. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus videtur; idcirco enim tam pulchra astra coeli condidit, ut ex his quantus, et quam admirabilis creator eorum est, possit agnosci et solus adorari, unde scriptum in et opera manuum ejus annuntiat firmamentum . Per naturalem ergo legem reum facit genus humanum; potuerunt enim id per legem naturae apprehendere, fabrica mundi testificante, auctorem Deum solum diligendum, quod Moyses litteris tradidit : sed impii facti sunt non colendo creatorem, et injustitia in eis apparet, dum videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Notitia Dei manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
at rem publicã credere: Ad dm̃ autem
opus est. s mente deuota. Ubicumq
enim talis locutus ei fuerit: responde¬
bit ill. Et mutauer̃ głam incorrupti¬
bilis dĩ in similitudinẽ corruptibilis ho¬
minis. Sic obcecatũ cͥor illoꝵ. ut maie¬
statem iniusibił dĩ quem ex his factis
ab his uocetur. hoc ẽ simulacrũ ho¬
minis. Ut quos uiuos hoc Nomine do¬
nare ñ audeant. mortuoꝵ imagines
in glam dĩ recipiant. Quanta hebi¬
tudo. quanta stulticia: hos se sapien¬
tes appellare. ad suam dampnationẽ.
apud quos plus potest imago quam
uiuii: A uiuo enim dõ recedentes mor¬
tius fauent: in quoꝵ numero s̃. sicut
scriptum ẽ in sapientia salomonis. Mor
nã ut ultra stulticiam ⁊ uanitatẽ sint
huiusmodi. Sic enĩ dĩ magestatẽ ⁊ głam
minuer̃: ut hoꝵ quȩ minima ⁊ parua
sunt similitudine dĩ honorificentiã da¬

Expanded text:
at rempublicam credere; ad Deum autemat rempublicam credere; ad Deum autemopus est, sed mente devota; ubicunque enim talis locutus ei fuerit, respondebit illi. Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Sic obcaecatum est cor illorum, ut majestatem invisibilis Dei, quem ex his factis ab his vocetur, hoc est, simulacrum hominis: ut quos vivos hoc nomine donare non audent, mortuorum imagines in gloriam Dei recipiant. Quanta hebetudo, quanta stultitia, hos sapientes appellare ad suam damnationem, apud quos plus potest imago quam vivis! A vivo enim Deo recedentes, mortuis favent, in quorum numero sunt, sicut scriptum est in sapientia Salomonis: Mort ut ultra stultitiam et vanitatem sint hujusmodi. Sic enim Dei majestatem et gloriam minuerunt, ut horum quae minima et parva sunt, similitudini Dei honorificentia
Abbreviated transcription (Latin):
ens cor eorum. Nebula erroris ẽtexit
cor illoꝵ. qr cum creatorẽ ex his quȩ
fecit pulchr̃a ampliꝰ honorificare debu¬
erint: obtunsi s̃ relicto illo. hȩc sola dicẽ¬
tes sͥ sufficere ad culturã: quȩ audent᷑.
Dicentes enĩ se sapientes stulti factis̃.
Sapientes se arbitrant᷑. qr rationẽ phi¬
sicam inuestigasse se putant ꝑscrutantẽ
si hȩc laudi s̃. quantomagis creator illo¬
rum: Solent tam̃ pudorẽ passi neglec¬
ti dĩ. misera uti excusatione: dicentes ꝑ
istos posse iri ad dm̃ sic̃ ꝑcomites. Pistoᷤᷤ¬
enim iturad regẽ. Esto. Numqͥd tã demẽs
est aliqͥs aut salutis suȩ ĩmemor ut ho
norificentiam regis uindicet comiti:
Cum de hac re siqui oẽ tractare fuerint
inuenti. iure ut rei dampnant᷑ maiesta¬
tis. Et isti se ñ cogitant reos. qui honorẽ
nominis dĩ defendt creat᷑e. ⁊ relicto dño.
conseruos adorant. quasi sit aliquid. qd¬
plus reseruetur deo. Nam ideo ad re-
homo utiq ẽ rex: & nescit quib debe¬

Expanded text:
ens cor eorum. Nebula erroris texit cor illorum, quia cum creatorem ex iis, quae fecit pulchra, amplius honorificare debuerint, obtusi sunt, relicto illo, haec sola dicentes sibi sufficere ad culturam, quae videntur. Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Sapientes enim se arbitrantur; quia rationes physicas investigasse se putant, scrutantes si haec laudanda sint, quanto magis creator illorum! Solent tamen pudorem passi, neglecti Dei misera uti excusatione, dicentes per istos posse ire ad Deum, sicut per comites pervenitur ad regem. Age, numquid tam demens est aliquis, aut salutis norificentiam regis vindicet comiti? Cum de hac re si qui etiam tractare fuerint inventi, jure ut rei damnentur majestatis, et isti se non putant reos qui honorem nominis Dei deferunt creaturae, et relicto Domino, conservos adorant, quasi sit aliquid plus, quod servetur Deo. Nam et ideo ad regehomo utique est rex, et nescit quibus debe
Abbreviated transcription (Latin):
tui: qui dr̃ principatũ in eos egisse. Colu¬
erunt ⁊ serpentẽ draconẽ quem occidit
danihel homo dĩ: cirius similitudinem
habent. Agyptii aũt colebant qͣdru¬
pedem quem dicebant apem. in simili¬
tudinẽ uaccȩ. Quod malum imitatus
bent pagani. Harum tam̃ om̃iũ rerũ
quas memoraui simulachra colit egyp¬
tus:⁊ alia quȩ nunc dicere ñ ẽ necesse.
hȩc ab his facta s̃ qui se sapientes esti¬
mauer̃ in mundo: qr enim dm̃ inuisi¬
bilem agnoscentes ñ honorauer̃ ista

Expanded text:
tui, qui principatum in eos dicitur egisse. Coluerunt et serpentem draconem, quem occidit Daniel homo Dei , cujus similitudinem habent. Aegyptii autem colebant quadrupedem, quam dicebant Apin, in similitudinem vaccae; quod malum imitatus bebant pagani. Harum tamen omnium rerum quas memoravi, simulacra coluerunt Aegyptii, et alia quae nunc dicere non est necesse. Haec ab his facta sunt, qui se sapientes aestimaverunt in mundo; quia enim invisibilem Deum agnoscentes non honoraverunt ista
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ xp̃c ẽ: ꝑ quem instituit quȩ ñ erant
ce manent. Cuiꝰ si dudũ ꝑsona agnita
ñ ẽ: oꝑa tam̃ manifesta s̃. Diuinitas uͦ.
qua in oꝑe sͥ decreto ꝑdurant elementa
rerũ. Et sint in excusabiles. Multis enĩ
modis qui reus conuincitur. ñ potest¬

Expanded text:
 per quem instituit, quae non erant, et manent in eo. Cujus si dudum persona agnita non est, opera tamen manifesta sunt: Divinitas vero, quia in opere sibi decreto perdurant elementa rerum. Ut sint inexcusabiles. Multis enim modis qui reus convincitur
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ se romanis asserit tradere eugłium
gr̃e dĩ. apud quos regni romani caput
& sedes ẽ. Ad m̃broꝵ enim utilitatem
erit. Idõ romanoꝵ ꝑacem optat: ut nõ
a quib acceperant nͣ rectã fidẽ. Apłorũ
aũt doctrinã uirtus cõmendabat. ut
qr incredibile uidebat᷑ quod p̃dicabat᷑.
signa ac prodigia ab apłis facta testimo¬
nio essent ñ diffidendum de his quȩ ab
cis dicebantur. in quib tanta inessent.
Nulli enĩ dubiũ. uirtuti uerba ceders. ac¬

Expanded text:
tamen se Romanis asserit tradere Evangelium tamen se Romanis asserit tradere Evangelium gratiae Dei, apud quos regni Romani caput et sedes est. Ad membrorum enim utilitatem erit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non a quibus acceperant non rectam fidem, apostolorum tamen doctrinam virtus commendabat; ut quia incredibile videbatur, quod praedicabatur, signa et prodigia ab apostolis facta testimonio essent, non diffidendum de iis quae ab illis dicebantur, in quibus tanta virtus inesset nulli enim dubium verba