comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mea societate immicoꝵ popłi dei etiã ta¬
les homines quib: hoc ante ultimum iu¬
dicium prestaretur. Quia et nunc idem
et ipsi. et ipsum corpus ẽ. inimicoꝵ. scdđm in¬
uidertiam qua emulantur popłm d̃i. et nẽ
ubi possunt et sonant & leuant caput: s par¬
ticulatim ñuniuersaliter. sicut infinem sełi
nouissimo imminente iudicio.tamen ipsũ
corpus ẽ. & inhis qui inde credituri sunt.
atq meorpus aliud tͣnsituri: Norũ ñ facies
salubriter impletur ignominia. ut querant
nomen dñi: et mnillis qui usq infinem in
eadem malicia ꝑseuerant: qui ponuntur
ut stipula ante faciem uenti: et siluȩ mon¬
tib que infructuosis similes comburuntur.
Adqͦs denuo reuertitur dicens. Erubescant
suoꝵ: ad hoc conturbantur ut querant
nomen domini: ꝑ qđ non conturbentur.
Rursusq adhos redit qui in eadem socie¬
tate inimicoꝵ adhoc confundendi sunt. ne
confundantur inȩternum: & adhoc ꝑdendi
inqntũmale sunt. ut boni facti inueniant᷑

Expanded text:
in ea societate inimicorum populi Dei etiam tales homines, quibus hoc ante ultimum judicium praestaretur; quia et nunc idem ipsi sunt, et ipsum corpus est inimicorum secundum invidentiam qua aemulantur populum Dei. Et nunc, ubi possunt, et sonant et levant caput; sed particulatim, non universaliter, sicut in fine saeculi, novissimo imminente judicio. Tamen ipsum corpus est et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescantsuorum, ad hoc conturbantur, ut quaerant nomen Domini, per quod non conturbentur. 14. Rursusque ad hos redit, qui in eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur
Abbreviated transcription (Latin):
puli dĩ: manes iusticie: plem suꝑbia. Ignẽ
uero et flammam dicens. hoc idem alio
nomine repetiuit: qđ intelligi uoluit iu¬
dicantem atq punientẽ đm. Qđ autem
ait intempestate tua: hoc idem consequen¬
ter exposuit. dicens inira nia. Et qđ supra
dixit ꝑsequeris eos: hoc postea conturbabis
eos. Alemiuerimus sane iram di. sine ulla
affectatione turbulenta nos debere intelli¬
gere. Ira quippe eius dicitur. ratio iusta
uindictȩ: tanquã si lex dicatur irasci: cũ
miistri cius scđm eam commoti uindicãt.

Expanded text:
puli Dei; inanes justitiae, pleni superbia. Ignem puli Dei; inanes justitiae, pleni superbia. Ignem vero et flammam dicens, hoc idem alio nomine repetivit, quo intelligi voluit judicantem atque punientem Deum. Quod autem ait, «in tempestate tua;» hoc idem consequenter exposuit dicens, «in ira tua:» et quod supra dixit, «persequeris eos;» hoc postea, «conturbabis eos.» Meminerimus sane iram Dei sine ulla affectione turbulenta intelligere: ira quippe ejus dicitur, ratio justa vindictae; tanquam si lex dicatur irasci, cum ministri ejus secundum eam commoti vindicant.
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicit. templum enim di scm̃ ẽ. qd estis
nos: Nam quid aliud miiei. nisi popłm
di possidere. id÷ subiugare moliuntur: ut
uenienter quidem accipitur: ut non sint in
eo qđ cogitant stabiles. Ueruntamen etiam
sic rect̾e posse intelligi existimo. pone illos
ut rotam: qđ rota exhis quȩ retro sunt ex¬
tollitur: & exhis quȩ ante sunt deicitur.
Sic fient om̃s inimici populi dĩ. Non enim
hȩc optatio: s ꝓpħatio ẽ. Adiungit etiam.
Sicut stipulam ante faciem uenti. faciem
dicit presentiam. Nam que facies ẽ uenti
eum nulla limamenta sunt corporis: cum
sit motus id÷ quasi fluctus aeris: Ponit᷑
autem ꝓtemptatione: qua leuia & inania
eile consentitur admala: grauis sequitur cru¬
ciatus. Unde deinceps dieitur. Sic̃ ignis
qui comburit siluam: sicut flamina cõ¬
burens montes: ita ꝑsequeris illos intem¬
pestate. tuaꝰ et mira tua turbabis eos.
Siluam dirit ꝓpter sterilitatem: montes ꝓ¬
pter elationem. Tales enim sunt inimici po¬

Expanded text:
s ait: «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» ? Nam quid aliud inimici, nisi populum Dei possidere, id est, subjugare moliuntur, ut venienter quidem accipitur, ut non sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non enim haec optatio, sed prophetatio est. Adjungit etiam: «Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem dicit praesentiam: nam quae facies est venti, cui nulla lineamenta sunt corporis; cum sit motus, id est, quasi fluctus aeris? Ponitur autem pro tentatione, qua levia et inania cile consentitur ad mala, gravis sequitur cruciatus; unde deinceps dicitur: «Sicut ignis qui comburit silvam, sicut flamma comburens montes; ita persequeris illos in tempestate tua, et in ira tua conturbabis eos.» Silvam dixit propter sterilitatem, montes propter elationem: tales enim sunt inimici po
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentum implendum conuersus ad
dñm. petit ut eos ursi de silua exeuntes
comederent. Arrepta ẽ. quidem illorum
infantia: inexitum uite de hoc scło. Mor¬
tui sunt pueri: senes quandoq moritur.
Ueruntamen sacramenti terror datus ẽ. ho¬
minib. Heliseus enim ꝑsonã cuuisdam tc̃
gerebat: cuius filii sumus filii chore: dñi
scilicet nr̃i ib̃u xp̃i. Iam occurnit caritati

Expanded text:
plendum, conversus ad Dominum petivit ut eos ursi de silva exeuntes comederent . Abrepta est quidem illorum infantia in exitium vitae de hoc saeculo; mortui sunt pueri, senes quandoque morituri: verumtamen sacramenti terror datus est hominibus. Elisaeus enim personam cujusdam tunc gerebat, cujus filii sumus, filii Core, Domini scilicet nostri Jesu Christi. Jam occurrit Charitati
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ebrios luxuria scłaris.Tyrus: hebrea
lingua dieitur sors. Quod siue angustia si¬
ue tribulatio interpretetur. scđm illud acci¬
piendum ẽ. inhis inimicis populi dĩ qđ art
apłs: trbulatio et angustia inomnem ani¬
mam hominis oꝑantis malum. Om̃s gͦ
ii: sic enumerantur inhoc psalmo. Tab̾¬
nacula ydumcoꝵ & ismahelitȩ: moab &
imici popło dĩ: adiungit & dieit. Et¬
enim assur uenit eum eis. Assur autem
ꝓipso diabolo figuratȩ intelligi solet. qui
oꝑatur infiliis diffidentiȩ tanquam in
uasis suis ut obpugnent populum dĩ. fac¬
di sunt inquit in aduitorium filiis loth. Qi
om̃s inimici oꝑante inse principe suo dia¬
bolo facti sunt inadiutoriũ filiis loth: qͣ
interpretatur declinans. Angłi autẽ apo¬
statici bene intelliguntur. tanquam filii
declinationis. Aueritate quippe declinan¬
do. insatellicium diaboli discesserunt. hi
sunt de quib dicit apłs. Non ẽ. nobis col¬

Expanded text:
fecit ebrios luxuria saecularis. Tyrus lingua fecit ebrios luxuria saecularis. Tyrus lingua hebraea dicitur Sor; quod sive Angustia sive Tribulatio interpretetur, secundum illud accipiendum est in his inimicis populi Dei, quod ait Apostolus: «Tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum» . Omnes ergo hi sic enumerantur in hoc psalmo: «Tabernacula Idumaeorum et Ismaelitae, Moab et imici populo Dei, adjungit et dicit: «Etenim Assur venit cum illis.» Assur autem pro ipso diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnent populum Dei. «Facti sunt,» inquit, «in adjutorium filiis Lot:» quia omnes inimici, operante in se principe suo diabolo, «facti sunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesserunt. Hi sunt de quibus dicit Apostolus: «Non est vobis col
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ. obedientes sibi: ntiq non deo sẽd sibi. As¬
ab: expatie. Qd inmalo non intelligitur me¬
lius: nisi cum ipsa hẏstoria cogitatur. quod
pater loch filię suȩ illicite se utenti ꝑmixtꝰ:
eum genuit qui ex ipsa re tale nomen accep̃.
Bonus autem pater sed sicut lex ait si quis¬
ea legitimȩ utatur: non inceste & illicite.¬
lgareni: ꝓseliti id÷ aduenȩ. Quo nomine si¬
gnificantur inter mimicos popłi li. ñ illi
qui ciuies fiuint: sed qui in animo alieno
atq aduenticio ꝑseuerant: & nocendi occa¬
sione inuenta se ostendunt. Gebal: uallis ua¬
na: idest fallaciter humilis. Amon: popls
turbidus. uel populus meroris. Amalech:
populus lingens. Unde alibi dictum est:
& inimici eius derram lingent. Alienigene
quamus & ipso nomine latino se indicẽt.
alienos. & obhoc consequenter inimicos:
tamen in hebreo dicuntur philystiin: qui
interpretantur cadentes potione. uelut qͦs

Expanded text:
tae, Obedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Motae, Obedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Moab, Ex patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem paterea legitime utatur, non inceste. PeAgareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno atque adventitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, Populus linguens; unde alibi dictum est, «Et inimici ejus terram linguent» . Alienigenae, quamvis et ipso nomine latino se indicent alienos, et ob hoc consequenter inimicos, tamen in hebraeo dicuntur Philistiim; quod interpretatur Cadentes potione, velut quos
Abbreviated transcription (Latin):
nis isrł adhuc: quia memoretur nominis.
inlatina lingua inusitata locutio ẽ. Potis
enim dici solet memoretur nomen:s: cadem
ipsa sententia ẽ. Ilam qđ dixit memoretur
nominis: grecam transtulit locutionem: Irł
autem hic debet intelligi utiq semen abra
de quo dicit: uidete isrł scđm carnem. Qm̃¬
cogitauerunt unanmiter simul aduersum
te testamentum disposuerunt: quasi possent
eẽ. fortiores. Testamentum sane inscripturis
non illud solum dicitur. qđ non ualet nisi te¬
statorib mortuis: s omne pact̾um & placitũ
testamentũ uocabant. Nam laban. et iacob te¬
stamentum fecerunt: qđ utiq etiam inter
uiuos ualeret. Et innumerabilia talia: indi¬
micos xp̃i commemorare: subquibdã uo¬
cabulis gentium: quorum uocabuloꝵ inter¬
pretatio. satis indicat quid uelit intelligi.Ta¬
lib enim nominib conuenientissimȩ figu¬
rantur ueritatis inimici. Idumei quippe: in¬
terpretantur sanguine uel terreni. Ismaheli¬

Expanded text:
nis Israel adhuc.» Quia «memoretur nominis,» nis Israel adhuc.» Quia «memoretur nominis,» in latina lingua inusitata locutio est; potius enim dici solet, memoretur nomen: sed eadem ipsa sententia est; nam qui dixit, «memoretur nominis,» graecam transtulit locutionem. «Israel» autem hic debet intelligi utique semen Abrade quo dicit, «Videte Israel secundum carnem» cogitaverunt unanimiter, simul adversus te testamentum disposuerunt:» quasi possent esse fortiores. Testamentum sane in Scripturis non illud solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis; sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Jacob testamentum fecerunt , quod utique etiam inter vivos valeret: et innumerabilia talia in dimicos Christi commemorare sub quibusdam vocabulis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. Idumaei quippe interpretantur, vel Sanguinei, vel Terreni: Ismaeli
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s̃ & qđ colitur: ut inillo maximȩ imple¬
atur. qui se exaltat humillabitur: cũ eũ
ile eui dicitur ne taceas neq mitescas ds̃.
interficiet spũ oris suiꝰ & euacuabit illu
malignauerunt consilium: uel sieut alii co¬
dices habent astute cogitauerunt consiliũ:
et cogitauerunt aduersus scõs tuos. Irriden¬
ter ista dicuntur. Quando enim ualerent no¬
cere populo ut plebi cdi. uel scĩs eius qui noue¬
runt dicere: si ds̃ ꝓnobis quis contra nos:¬
Dixerunt: uenite: & disꝑdamus eos de gente.
Singularem numerum ponit ꝓplurari: sieut
dicitur cuius ẽ hoc pecus. etiam si de grege
interrogetur: et intelliguntur pecora.Deniq
interpretes intellectum quam uerbum secu¬
ti sunt. Uenite disꝑdamus eos de gente. Ipse
ẽ ille sonus: quo sonuerunt magis quã lo¬
cuti sunt: qm̃ in aniter inania strepuerunt.
Et non memoretur nomen isrł ultra. Hoc alii
planius dixerunt. et non sit memoria nomi¬

Expanded text:
Deus et quod colitur: ut in illo maxime impleDeus et quod colitur: ut in illo maxime impleatur, «qui se exaltat, humiliabitur» ; et cum eum ille cui dicitur, «Ne taceas, neque mitescas Deus,» interficiet malignaverunt consilium;» vel, sicut alii codices habent, «astute cogitaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos.» Irridenter ista dicuntur: quando enim valerent nocere populo vel plebi Dei, vel sanctis ejus qui noverunt dicere, «Si Deus pro nobis, quis contra nosDixerunt, Venite, et disperdamus eos de gente.» Singularem numerum posuit pro plurali; sicut dicitur, Cujus est hoc pecus, etiamsi de grege interrogetur, et intelliguntur pecora: deniquinterpretes intellectum quam verbum secuti sunt. «Venite, et disperdamus eos de gente.» Ipse est ille sonus quo sonuerunt magis quam locuti sunt, quoniam inaniter inania strepuerunt. «Et non memoretur nominis Israel ultra.» Hoc alii planius dixerunt, «Et non sit memoria nomi
Abbreviated transcription (Latin):
hiberet. atq: compesceret & quodammodo
mitigaret: Id am et sic quidã interpreta¬
ti sunt qđ hic positum ẽ: neq compescaris:
ut dicerent. neq mitescas ds̃. Ipse alibi dic̃
Tacui. Nunquid semꝑ tacebo: Qui dicitur
hic ne daceas: de illo alibi dieitur. Ds̃ ma¬
nifeste ueniet: & ds̃ nr̃ non silebit. Qui dr̃
hic ne taceas: tacuit enim ut iudicaretur
quando uenit occultus: non autem tace¬
bit ut iudicet: quando ueniet manifestꝰ.¬
Qm̃ ecce inmici tui sonuerunt. et qui ode¬
runt te extulerunt caput. Flouissimos
dies significare mͥ uidetur: quando hȩc
que nunc metu comprimuntur: inlibam
uocem eruptura sunt. Sed plane irratio¬
nabilem: ut sonitus magis quam locutio
uel sermo dicendus sit Non itaq tc̃ odisse
incipient: sed qui odẽrunt tunc leuabuni
caput Nec capita sed caput: quando eo
puenturi sunt. ut etiam illud caput habe¬
ant qđ extollatur suꝑ omne qđ dicitur

Expanded text:
hiberet atque compesceret, et quodam modo hiberet atque compesceret, et quodam modo mitigaret? Nam et sic quidam interpretati sunt quod hic positum est, «Neque compescaris Deus,» ut dicerent, «Neque mitescas Deus.» Ipse alibi dicit, «Tacui; numquid semper tacebo» ? Cui dicitur hic, «ne taceas;» de illo alibi dicitur, «Deus manifestus veniet, Deus noster, et non silebit» . Dicitur hic, «Ne taceas:» tacuit enim, ut judicaretur, quando venit occultus; non autem tacebit, ut judicet, quando veniet manifestm ecce inimici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput.» Novissimos dies significare mihi videtur, quando haec quae nunc metu comprimuntur, in liberam vocem eruptura sunt, sed plane irrationabilem, ut sonitus magis quam locutio vel sermo dicendus sit. Non itaque tunc odisse incipient, sed qui oderunt te, tunc levabunt caput. Nec capita, sed «caput;» quando eo perventuri sunt, ut etiam illud caput habeant quod extollitur super omne quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
et latronib qui tecum sunt crucifiri. Sed
inclaritate cum uenies quis similis erat
tibi: Quid enim magnum dicitur. cum¬
de deo dicitur ds quis similis erit tibi: nisi
illi dicatur qui similis hominib ẽẽ uoluit.
formam serui accipiens: insimilitudine
hominũ factus. et habitu inuentus ut ħo:
Et ideo non ait qͥs similis ẽ. tͥ qđ utiq recte
diceretur: si hoc ad diuinitatem referret᷑.
Quia uͦ adformam serui relatum ẽ: tunc
eius acȩteris hominib dissimilitudo ap¬
parebit: quando apparebit ingla. Ideo se¬
quitur. Hetaceas neq compescaris deus.
Quia primo tacuit ut iudicaretur: quando
sicut agnus coram tondente fuit sine uo¬
ce. sic non aꝑuit os suum: & suã compeseu¬
it potestatem. Quam ut se compescere osten¬
deret: adillam eius uocem qua dixit ego
sum: ii qui eum apprehendendũ quere¬
bant: redierunt retro. & ceciderunt. Qndo
ergo deneretur atq: pateretur: nͥ se ipse co¬

Expanded text:
et latronibus qui tecum sunt crucifixi ; sed et latronibus qui tecum sunt crucifixi ; sed in claritate cum venies, «quis similis erit tibi?» Quid enim magnum dicitur, cum Deo dicitur, «Quis similis erit tibi;» nisi illi dicatur, qui similis esse hominibus voluit, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo ? Et ideo non ait, Quis similis est tibi? quod utique recte diceretur, si hoc ad divinitatem referretur. Quia vero ad formam servi relatum est, tunc ejus a caeteris hominibus dissimilitudo apparebit, quando apparebit in gloria. Ideo sequitur, «Ne taceas, neque compescaris, Deus:» quia primo tacuit, ut judicaretur; quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum , et suam compescuit potestatem. Quam ut se compescere ostenderet, ad illam ejus vocem qua dixit, «Ego sum,» hi qui eum apprehendendum quaerebant, redierunt retro, et ceciderunt . Quando ergo teneretur atque pateretur, nisi se ipse co
Abbreviated transcription (Latin):
tur asaph: infigura
congregationis populi dei inmultors psal¬
morum titulis ponitur. Grece autem con¬
gregatio synagoga dicitur: qđ uelut pro¬
prium nomen iudeoꝵ populus tenuit:
ut sẏnagoga appellaretur: sieut populus
inisto psalmo dicit.
s̃ quis similis erit tibi: Quod ego ar¬
bitror accommodatius accipi in xp̃o.
putatus ẽ abeis aquib contemptus est
cȩteris hominib comparandus. Nam &
inter iniquos deputatus ẽ: sed hoc ut in¬
dicaretur. Cum autem ueniet iudicatu¬
rus: tunc fiet qđ hic dicitur. Ds̃ quis si¬
milis erit tibi: Si enim psalmi ñsolerent
loqui addominum . xp̃m. non diceretur
illud. qđ etiam ipsi dictum eẽ. nullus po¬
cest dubitare fidelium. Tronus tuus ds̃
in scłm scłi. uirga directionis uirga regni
tui: dilexisti iusticiam et odisti iniquitatẽ
ꝓpterea unrit te ds̃ ds tuus oleo exultati¬
onis preparticipib tiuis. Huic gͦ & nunc
dicitur. Ds̃ quis similis erit tibi: Alultis
enim similis inhumilitate eẽ. uoluisti: usq

Expanded text:
tur Asaph, in figura congregationis populi Dei in multorum psalmorum titulis ponitur. Graece autem congregatio synagoga dicitur, quod velut proprium nomen Judaeorum populus tenuit, ut Synagoga appellaretur; sicut populus in isto psalmo dicit: «Deus, quis similis erit tibi?» Quod ego arbitror accommodatius accipi in Christputatus est ab eis a quibus contemptus est, caeteris hominibus comparandus: nam et inter iniquos deputatus est ; sed ad hoc ut judicaretur. Cum autem veniet judicaturus, tunc fiet quod hic dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Si enim Psalmi non solerent loqui ad Dominum Christum, non diceretur etiam illud, quod ipsi dictum esse nullus potest dubitare fidelium: «Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Huic ergo et nunc dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Multis enim similis in humilitate esse voluisti, usque
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut stipulam ante faciem uenti. faciem
dicit presentiam. Nam que facies ẽ. uenti
cum nulla limamenta sunt corporis: cum
sit motus id÷ quasi fluctus aeris: Ponit᷑
autem ꝑtemptatione: qua leuia & in ania
cile consentitur admala: grauis sequitur eru¬
ciatus. Unde deinceps dicitur. S ic̃ ignis
qui comburit siluam: sicut flamina cõ¬
burens montes: ita ꝑsequeris illos intem¬
pestate. tua: et mira tua turbabis eos.
Siluam dirit ꝓpter sterilitatem: montes ꝓ¬
pter elationem. Tales enim sunt inimici po¬
puli di: manes iusticie: plemi suꝑbia. Ignẽ
uerd et flaminam dicens. hoc idem alio
nomine repetiuit: qđ intelligi uoluit iu¬
dieantem atq punientẽ dm. Qđ autem
ait intempestate tua: hoc idem consequen¬
ter exposuit. dicens inira tua. Et qđ supra
dixit ꝑsequeris eos: hoc postea conturbabis
eos. Aleminerimus sane iram di. sine ulla
affectatione turbulenta nos debere intelli¬

Expanded text:
«Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem «Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem dicit praesentiam: nam quae facies est venti, cui nulla lineamenta sunt corporis; cum sit motus, id est, quasi fluctus aeris? Ponitur autem pro tentatione, qua levia et inania cile consentitur ad mala, gravis sequitur cruciatus; unde deinceps dicitur: «Sicut ignis qui comburit silvam, sicut flamma comburens montes; ita persequeris illos in tempestate tua, et in ira tua conturbabis eos.» Silvam dixit propter sterilitatem, montes propter elationem: tales enim sunt inimici populi Dei; inanes justitiae, pleni superbia. Ignem vero et flammam dicens, hoc idem alio nomine repetivit, quo intelligi voluit judicantem atque punientem Deum. Quod autem ait, «in tempestate tua;» hoc idem consequenter exposuit dicens, «in ira tua:» et quod supra dixit, «persequeris eos;» hoc postea, «conturbabis eos.» Meminerimus sane iram Dei sine ulla affectione turbulenta intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ierunt: non curantes regenerationem que
ꝑducit aduitam: ubi non nubent neq uro¬
res ducent. Non enim incipient mori. Ale¬
rito ergo de his dictum ẽ. facci sunt ut stereꝰ
cerrȩ: de quib nichil ꝓpagatum ẽ nͥ t̾rena
fecunditas. Sicut ergo illi infigura omnes¬
suꝑati sunt apopulo dĩ: sic istos iniicos
inanis: quo ut supradictum ẽ. inimici tui
sonuerunt. Sanctuarium autem łi quid
intelligendum ẽ. nisi templum di: de quo
apłs dicit templum enim d̃i scm̃ ẽ. qd estis
uos: Nlam quid aliud inimici. nisi popłm
di possidere. id÷ subiugare moliuntur: ut
uenienter quidem accipitur: ut non sint in
eo qđ cogitant stabiles. Ueruntamen etiam
sic rect̾e posse intelligi existimo. pone illos
ut rotam: qđ rota exhis quȩ retro sunt ex¬
tollitur: & exhis quȩ ante sunt deicitur.
Sic fient om̃s inmici populi dĩ. Non enim
hec optatio: s ꝓpħatio ẽ. Ad iungit etiam.

Expanded text:
ierunt: non curantes regenerationem, quae ierunt: non curantes regenerationem, quae perducit ad vitam, ubi non nubent, neque uxores ducent; non enim incipient mori . Merito ergo de his dictum est, «Facti sunt ut stercus terrae;» de quibus nihil propagatum est, nisi terrena fecunditas. Sicut ergo illi omnes in figura superati sunt a populo Dei; sic istos inimicos» Ipse est sonitus inanis, quo, ut supra dictum est, «inimici tui sonuerunt.» Sanctuarium autem Dei quid intelligendum est, nisi templum Dei, de quo stolus ait: «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» ? Nam quid aliud inimici, nisi populum Dei possidere, id est, subjugare moliuntur, ut venienter quidem accipitur, ut non sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non enim haec optatio, sed prophetatio est. Adjungit etiam:
Abbreviated transcription (Latin):
sus spũalia nequitiȩ incęlestib: qͥa ꝓpt̃
istos inuisibiles inimicos aduuant ho¬
mines infideles in quib oꝑantur adoppu¬
gis predicens quam maledicens. Eac in¬
quit illis sicut madian et sysare: sic̃ labin
intorrente cyson. Disꝑierunt in endor:
facci sunt ut stercus terrȩ. hos om̃s inqͥt¬
scđm hystoriam popłs isrł qui tunc erat
popłs dĩ debellauit et uicit: sicut etiã illos
quos deinceps commemorat dicens. P onc
principes eorum sicut oreb. zeb. zebee. & sal¬
inana. Interpretationes autem eoꝵ nominũ.
istȩ sunt. Madian: interpretatur declinans
iudicium. Sysara: gaudii exelusio. Iabin: sa¬
piens. Sed inhis inimicis apopło dĩ suꝑatis:
ma. sed lupi. Habet & ipse uictimas suas.
Salmana: umbra commotionis.Hec om̃ia
congiuunt malis: quos inbono uincit po¬
pulus di. Porro autem cyson. inquo torren¬
te uicti sunt: interpretatur duricia eorum.
Endor ubi penerunt interpietatur fons ge¬
nerationis: s utiq carnalis: cui dediti per¬

Expanded text:
a nequitiae in coelestibus» . Quapropter istos invisibiles inimicos adjuvant homines infideles, in quibus operantur ad opputus, magis praedicens quam maledicens. «Fac illis,» inquit, «sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cison. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae.» Hos omnes secundum historiam populus Israel, qui tunc erat populus Dei, debellavit et vicit; sicut etiam illos quos deinceps commemorat, dicens, «Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana» . Interpretationes autem eorum nominum istae sunt: Madian interpretatur Declinans judicium; Sisara, Gaudii exclusio; Jabin, Sapiens. Sed in his inimicis a populo Dei superatis, ma, sed lupi; habet enim et ipse victimas suas: Salmana, Umbra commotionis. Haec omnia congruunt malis, quos in bono vincit populus Dei. Porro autem Cison, in quo torrente victi sunt, interpretatur Duritia eorum. Endor, ubi perierunt, interpretatur Fons generationis, sed utique carnalis, cui dediti per
Abbreviated transcription (Latin):
tate inimicoꝵ adhoc confundendi sunt. ne
confundantur inȩternum: & adhoc ꝑdendi
inqntũmale sunt ut boni facti inueniant᷑
inȩternum. De his enim cum dixisset & con¬
fundantur & pereant: statim subiecut. Et
cognoscant quia nomen tibi dñs: tu solus
altissimus inom̃i terra. Adhanc cognitio¬
nem uenientes. sic confundantur ut place¬
ant. sic pereant ut ꝑmaneant. Cognoscãt
inquit quia nomen tibi dñs: tanquam
nec uero nec suo nomine nuncupentuꝵ.
quicunq alii dñi nominant᷑: qm̃ seruilit̃
dominantur: & uero dño comparati. nec
dĩ sunt sicut dictum ẽ. ego sum qui sum:
tanquã non sint ea quȩ facta sunt. si com¬
parentur ei aquo facta sunt. Qđ uero ad¬
iunrit. tu solus altissimus inom̃i terra ᷤ ut
sicut alii codices habent suꝑ omnẽ terram:
utiq & inomni cęlo. uł suꝑ omne cȩlum. S
ħdic̃e maluit: quo terrena suꝑbia premerete.

Expanded text:
tate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne tate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit, «Et cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus altissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem venientes sic confundantur, ut placeant; sic pereant, ut permaneant. «Cognoscant,» inquit, «quia nomen tibi Dominus:» tanquam non vero nec suo nomine nuncupentur quicumque alii domini nominantur; quoniam serviliter dominantur, et vero Domino comparati nec domini sunt: sicut dictum est, «Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta sunt, si comparentur ei a quo facta sunt. Quod vero adjunxit, «tu solus altissimus in omni terra,» vel, sicut alii codices habent, «super omnem terram;» utique et in omni coelo, vel super omne coelum: sed hoc dicere maluit, quo terrena superbia premeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
mple inqͥt facie̾eorũ ignominia: iq̃rẽt nom̃
tuum dne. hoc sane illis bonum & optabi
inea societate mimicoꝵ popłi dei etiã ta¬
les homines quib: hoc ante ultimum iu¬
dieium prestaretur. Qiuia et nunc idem
et ipsi .: et ipsum corpus ẽ. inimicoꝵ. seđm in¬
uidentiam qua emulantur popłm d̃i. et nẽ
ubi possunt et sonant & leuant caput:s: par¬
ticulatim ñ uniuersaliter. sicut infinem scłi
nouissimo imminente iudicio. tamen ipsũ
corpus c̃. & in his qui inde credituri sunt.
atq ineorpus aliud tͣnsituri: Norũ ñ facies
salubriter impletur ignominia. ut querant
nomen dñi: et mnillis qui usq infinem in
eadem malicia ꝑseuerant: qui ponuntur
ut stipula ante faciem uenti: et siluȩ mon¬
tib quȩ infructuosis similes comburuntur.
Adqͦs denuo reuertitur dicens. Erubescant
suoꝵ: adhoc conturbantur ut querant
nomen domini: ꝑ qđ non conturbentur.
Rursusq adhos redit. qui ineadem socie¬

Expanded text:
mple,» inquit, «facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine.» Hoc sane illis bonum et optabiin ea societate inimicorum populi Dei etiam tales homines, quibus hoc ante ultimum judicium praestaretur; quia et nunc idem ipsi sunt, et ipsum corpus est inimicorum secundum invidentiam qua aemulantur populum Dei. Et nunc, ubi possunt, et sonant et levant caput; sed particulatim, non universaliter, sicut in fine saeculi, novissimo imminente judicio. Tamen ipsum corpus est et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescantsuorum, ad hoc conturbantur, ut quaerant nomen Domini, per quod non conturbentur. 14. Rursusque ad hos redit, qui in eadem socie
Abbreviated transcription (Latin):
premitur: miuria uidetur fieri uuȩ: s ista
iniuria sterilis non ẽ Immo si nulla iniuria
accederet: sterilis remaneret. Quicquia gͦ
facti sunt ascis. adtendant psalmũ istum:
agnoscant hic se: dicant qđ hic dicit. qui pa¬
tiuntur qđ hic dicitu: Certe qui ñ patitur.
nondicat:. Non astringo aduocem. quẽ uideo¬
extra passionem: s uideat. ne cum uult ẽẽ
longe apassione. longe fiat ascĩs Cogitet
ergo unusquisq demimico suo Si xp̃ianꝰ
ẽ: mundus ipse inimicꝰ: Pruiatas enim inii¬
cicias nemo cogitet: auditurus uerba psai¬
mi huius Scimus quia non ẽ nob collucta¬
tio aduersus carnem & sanguinem: s adiisꝰ
principes et potestates. & spiritalia nequitiȩ.
id÷ aduersus diabolum & angłos eius: qͥa
et quando patimur homines importunos:
ille instigat. ule inflammat:ille tanquã
uasa sua mouet. Adtendamus gͦ duoᷤ hosteᷤ
quẽ uidemus. ⁊ quẽ ñ uidemus: hominẽ iuidemꝰ:

Expanded text:
premitur; injuria videtur fieri uvae, sed ista premitur; injuria videtur fieri uvae, sed ista injuria sterilis non est; imo si nulla injuria accederet, sterilis remaneret. 4. vers. 2.facti sunt a sanctis, attendant psalmum istum, agnoscant hic se, dicant quod hic dicitur, qui patiuntur quod hic dicitur. Certe qui non patitur, non dicat: Non astringo ad vocem, quem videoextrapassionem.Sedvideatne,cumvultesse longe a passione, longe fiat a sanctis. Cogitet ergo unusquisque de inimico suo; si christianus est, mundus ipsi inimicus est. Privatas ergo inimicitias nemo cogitet, auditurus verba psalmi hujus: sciamus quia non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, et spiritualia nequitiae , id est adversus diabolum et angelos ejus; quia et quando patimur homines importunos, ille instigat, ille inflammat, ille tanquam vasa sua movet. Attendamus ergo duos hostes; quem videmus, et quem non videmus: hominem videmus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum tenuerunt: s et tenent adhuc al¬
lophili ingeth Geth diximus qđ ciuitas sit.
Interrogata autẽ int̾pretatio huy nomini.
tus. qui iã nob̃ exemplõ resurrectionis nr̃ȩ
inresurrectione nos suȩ carnis ostencht.
qui sedet addexteram patris & ꝓ nob̾ int̃¬
pellat. est et hic s incorpore suo qd̃: eccłia:
Corpus coniunctum ẽ. capiti suo: caput ꝓ
corpe clamat Saule saule quid me ꝑse¬
queris: Et corpus incapite suo. ẽ scđm apłm
& ipse hic laborat. Nos ibi sedemus scđm
spem: ille hic nobiscum. ẽ scdm caritatem.
Hec compago tanquam unius hominis fac̃
duos incarne una: sponsum & sponsam.
Unde et ipse dñs dic̃. Igitur iam non duo: s
una caro Quomͦ gͦ hic tenetur ingeth:
Tenetur intorculari corpus eius: idz eccłia eiꝰ
lari. fructuosa pressura. ẽ Yua inuitȩ pres¬
sutam non sentit: Integra uidetur: s nicħ
indemanat. Mittitur intoreulari: caleatur.:

Expanded text:
non solum tenuerunt, sed et tenent adhuc Alnon solum tenuerunt, sed et tenent adhuc Allophyli in Geth. Geth diximus quod civitas sit. Interrogata autem interpretatio hujus nominixus, qui jam nobis exemplum resurrectionis nostrae in resurrectione suae carnis ostendit, qui sedet ad dexteram Patris, et pro nobis interpellat, est et hic, sed in corpore suo quod est Ecclesia. Corpus conjunctum est capiti suo, caput pro corpore clamat: Saule, Saule, quid me persequeris ? Et corpus in capite suo est secundum Aet ipse hic laborat: nos ibi sedemus secundum spem, et ille hic nobiscum est secundum charitatem. Haec compago tanquam unius hominis facit duos in carne una, sponsum et sponsam. Unde et ipse Dominus dicit: Igitur jam non duo, sed una caro . Quomodo ergo hic tenetur in Geth? Tenetur in torculari corpus ejus, id est Ecclesialari fructuosa pressura est. Uva in vite pressuram non sentit, integra videtur, sed nihil inde manat: mittitur in torcular, calcatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qui corpore longe peregrinantur ate. con¬
iunctus sit tͥ: quia hoc amat qđ tu Et
fit plerumq ut stans uixta te. comunctꝰ
sit tͥ exeo quia diligit mundum. cum tu
diligas dm: longe sit atez Quid ergo sibi
uult. qđ acdipsum titulum adhuc ꝑtinet:
quia tenuerunt eum allophil ingeth:
Geth ciuitas quedam erat allophiloꝵ idest
alienigenarum: utiq popłi longe ascĩs:
Exeo enim qđ alienigene non utiq ꝓpin¬
quant scĩs. s longe sunt ascĩs: om̃s qui
recusant . xp̃m regem. alienigenȩ fiunt:
Quare alienigene fiunt: quia et illa uitis
quamuis abillo plantata. amara facta: quid
udiuit: Quare conuersa es iamaritudine
uitis aliena: Non dictum ẽ uitis mea: quia
simea dulcis: si amara. ñmea Si non mea:
utiq aliena Tenuerunt gͦ eum allophili in
ipsum filium iesse regem isrł pegrinatum
eẽ apud allophilos cũ quereretur asaule: &
fuit impsa ciuitate. & apud regẽ ciuitatis hꝰ:

Expanded text:
qui corpore longe peregrinatur a te, conqui corpore longe peregrinatur a te, conjunctus sit tibi, quia hoc amat quod tu: et fit pleru ex eo quia diligit mundum, cum tu diligas Deum, longe sit a te. 3. Quid ergo sibi vult, quod ad ipsum titulum adhuc pertinet, quia tenuerunt eum Allophyli in Geth? Geth civitas quaedam erat Allophylorum, id est alienigenarum, utique populi longe a sanctis. Ex eo enim quod alienigenae, non utique appropinquant sanctis, sed longe sunt a sanctis. Omnes qui recusant Christum regem alienigenae fiunt. Quare alienigenae fiunt? Quia et illa vitis quamvis ab illo plantata, amara facta quid audivit? Quare conversa es in amaritudinem, vitis aliena Non dictum est, Vitis mea: quia si mea, dulcis; si amara, non mea; si non mea, utique aliena. Tenuerunt ergo eum Allophyli in ipsum filium Jesse, regem Israel, peregrinatum esse apud Allophylos, cum quaereretur a Saüle ; et fuit in ista civitate et apud regem civitatis hujus:
Abbreviated transcription (Latin):
rumq etiam sibi ignotus ẽ. Quid ferat quid¬
ue ñ ferat: ignorat Et aliquando p̃sumit se
ferre quod non potest: et aliquando despat
se posse ferre qđ potest Accedit temptatio
qͣsi interrogatio: et inuenitur homo ase ipso
qui latebat & se ipsum: s artificem non la¬
tebat Proide petrus p̃sumpsit nescio quid.
petrus ignorabat: s dñs nouerat. Respon¬
dit minus ydoneum qui fabricauãt: qui
etiam fabricato ase uires ydoneas daturus
erat Qui nondum dedat sciebat: iue qͥ nec¬
dum acceperat nesciebat Accessit tempta¬
tio: negauit fleuit. accepit Cum gͦ nescia¬
mus quid petamus.tanquam non habentes.
et unde grãs agamus tanquam accipienteᷤ.
opus ẽ. semꝑ temptationib & tribulationi¬
bus erudiri mnisto scło: sed tribulari ñ pos¬
sumus. nͥ abeis qui longe fuint ascĩs. Lon¬
ginquitatem istam frs̃. intelligite cordis
eẽ: & non corporis: fit enim plerumq ut

Expanded text:
rumque etiam sibi ipsi ignotus est: quid ferat, quidrumque etiam sibi ipsi ignotus est: quid ferat, quidve non ferat, ignorat; et aliquando praesumit se ferre quod non potest, et aliquando desperat se posse ferre quod potest: accedit tentatio quasi interrogatio, et invenitur homo a seipso; quia latebat et seipsum, sed artificem non latebat. Proinde Petrus praesumpsit nescio quid Petrus ignorabat, sed Dominus noverat. Respondit minus idoneum qui fabricaverat, qui etiam fabricato a se vires idoneas daturus erat, quid nondum dederat, sciebat; ille qui nondum acceperat, nesciebat: accessit tentatio; negavit, flevit, accepit . Cum ergo nesciamus quid petamus tanquam non habentes, et unde gratias agamus tanquam accipientes, opus est semper tentationibus et tribulationibus erudiri in isto saeculo; sed tribulari non possumus, nisi ab eis qui longe fiunt a sanctis. Longinquitatem istam, fratres, intelligite cordis esse, non corporis. Fit enim plerumque ut
Abbreviated transcription (Latin):
iectus ẽ. ut regnet & ipse cupiditatib suis:
omnis ergo popłs talis. longe ẽ ascĩs. Nolite
itaq fr̃s. insolis iudeis hoc aduertere. Data
sunt quidem in illis quasi primitiua exem¬
pla: ut millo popło eluceret. quod omnis
homo eaueret A ꝑte illi regem xp̃m recu¬
saueruint: et regem cesarem elegerunt: Est
quidẽ et cesar rex homo hominib. adhu¬
mana: s alius ẽ rex addiuna. Alius rex
aduitam temporalem: alius adeternam:
Alius rex terrenus: alius rex cȩlestis: Rex
terrenus subrege cȩlesti: rex cȩlestis suꝑ
omnia: Non ergo illi quia direrunt se ha
bere cesarem regem. peccauerunt: s qͥa
habere nolunt: et ipsi sunt qui tribulant noᷤ.
Contra tales: iste psalmus confirmat nos. Ne¬
cesse ẽ. enim ut tales patiamur usq infinẽ.
qͦs ñ pateremur. nͥ nob̾ expediret Omĩs enĩ
temptatio: ꝓbatio ẽ. Et omnis ꝓbationis ef¬
fectus habet fructum suũ: quia homo ple¬

Expanded text:
jectus est, ut regnet et ipse cupiditatibus suis, jectus est, ut regnet et ipse cupiditatibus suis, omnis ergo populus talis longe est a sanctis. Nolite itaque, fratres, in solis Judaeis hoc advertere. Data sunt quidem in illis quasi primitiva exempla, ut in illo populo eluceret quod omnis homo caveret. Aperte illi regem Christum recusaverunt, et regem Caesarem elegerunt. Est quidem et Caesar rex homo hominibus ad humana, sed alius rex est ad divina; alius rex ad vitam temporalem, alius ad aeternam; alius rex terrenus, alius rex coelestis: rex terrenus sub rege coelesti, rex coelestis super omnia. Non ergo illi quia dixerunt se habere Caesarem regem, peccaverunt; sed quihabere nolunt: et ipsi sunt qui tribulant nos. Contra tales iste psalmus confirmat nos. Necesse est enim ut tales patiamur usque in finem: quos non pateremur, nisi nobis expediret. Omnis enim tentatio probatio est, et omnis probationis effectus habet fructum suum. Quia homo ple
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatus: quia inore duoꝵ uł triũ testium.
stabit omne uerbum. Istum titulũ eum le¬
gissent iudei: indignati sunt et dixerunt
adpilatum: Noli scribere rex iudeoꝵ: s qͥa
ipse dixit se regem esse iudeorum Ipsum
dixrisse scribe dicerunt: non hoc esse qd dix̃
S quia uerum ẽ in alio psalmo. intituli in¬
scriptionem ne corrumpas: respondit pilatꝰ.
Qđ scripsi scripsi: Tanquam dicens. Non cor¬
rumpas uentatem: et si uos diligitis falsita¬
tem: Quia gͦ inmaledicto isto indignati suis
iude dicentes. nos non habemus regẽ nisi
cesatem: de titulo offensiones longe facti s̃
ascis: Propinquent scĩs. & adglutinent᷑ sco:
qui regem xp̃m agnoscunt. & habere con¬
cupiscunt. Longe fiant ascĩs. qui contradi¬
centes titulo respuerunt regem dm̃: et ele¬
gerunt regem hominẽ: Omĩs ergo popłs
humano regno delect̾atus. resp̃uens inse
regnare dñm. quo regnante ita quisq sub¬

Expanded text:
probatus, quia in ore duorum vel trium testium probatus, quia in ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Istum titulum cum legissent Judaei, indignati sunt, et dixerunt ad Pilatum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit se regem esse Judaeorum. Ipsum dixisse scribe, dixerunt; non hoc esse quod dixit. Sed quia verum est in alio psalmo, In tituli inscriptionem ne corrumpas , respondit Pilatus, Quod scripsi, scripsi: tanquam dicens, Non corrumpo veritatem, etsi vos diligitis falsitatem. Quia ergo in maledicto isto indignati sunt Judaei, dicentes, Nos non habemus regem nisi solum Caesarem , de tituli offensione longe facti sunt a sanctis. Propinquent sanctis, et agglutinentur sancto qui regem Christum agnoscunt et habere concupiscunt: longe fiant a sanctis qui contradicentes titulo respuerunt regem Deum, et elegerunt regem hominem. Omnis ergo populus humano regno delectatus, respuens in se regnare Dominum, quo regnante ita quisque sub
Abbreviated transcription (Latin):
spittalit̃. neq enim eom¬
Smendatur nob ñ ille de qͦ
dictum ẽ: finis legis xp̃e adiusticiã omni
credenti Ergo infinem cum audis. inxp̃m
intende: ne inuia remanendo. ñpuenias
adfinem: Quicquiad enim ẽ ubi infra stete
ẽ locus: ubi securitas sit. Est quidã locus.:
ubi statio fidissima collocatur. Est quedã
petra. ubi domus secura consurgit: ut non
metuat ymbrem tempestatis: Flumina
enim impegerunt indomũ illã. et non ceci¬
dit fundata enim erat suꝑ petram : Petra
autem erat xp̃c. sub nomine dauid figi
ralit̃: quia de illo dict̾um ẽ. qui factus ẽ. ex
semine dauid seđm carnem: Quis . ẽ ergo
popłs qui longe ascĩs factus ẽ. intituli in
tituui inscriptionem: ipse titulus ostendat
nob populum istum Scriptus ẽ. enim qͥ¬
dam titulus indnĩca passione: quando do¬
minus crueifirus ẽ Erat ibi titulus ineͦp¬
tus hebraice grece:⁊ latine. rex iudeoꝵ tri¬
bus linguis. tanquã trib testib citulus ap¬

Expanded text:
spiritualiter: neque enim commendatur nobis nisi ille de quo dictum est, Finis Legis Christus ad justitiam omni credenti . Ergo, In finem, cum audis, in Christum intende, ne in via remanendo non pervenias ad finem. Quidquid enim est, ubi infra steterest locus ubi securitas sit. Est quidam locus ubi statio fidissima collocatur; est quaedam petra ubi domus secura consurgit, ut non metuat imbrem tempestatis. Flumina enim impegerunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram : Petra autem erat Christus . Sub nomine Dratur; quia de illo dictum est: qui factus est ex semine David secundum carnem . 2. Quis est ergo populus qui longe a sanctis factus est in tituli inscriptionem? Ipse titulus ostendat nobis populum istum. Scriptus est enim quidam titulus in dominica passione, quando Dominus crucifixus est: erat ibi titulus inscriptus, hebraice, graece, et latine, Rex Judaeorum; tribus linguis tanquam tribus testibus titulus ap
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur: erunt autem sp̃es cum uise fue¬
rint: & spes rei ẽ. quȩ non tenetur. Aduenien¬
te ipsa re. non erit iam spes: quia teuebunus
ñ spabimus. Caritas autem non nouit cre¬
scere. nͥ magis magisq Si enim amamus
quẽ ñ uidemus: quomͦ amaturi sumꝰ cum
uiderimus: Desidium gͦ nr̃m crescat: xp̃ia¬
ni non simus nͥ ꝓpt̃ futurum scłm. Nemo
p̃sentia bona sꝑet: nemo sibi ꝓmittat feli¬
catem mundi quia. xp̃ianus ẽ: s utatur feli¬
citate. presenti ut potest: quomͦ potest: qͣn¬
do potest: quantum potest. Cum ad ÷ con¬
solationi dĩ grãs agat: cum deẽ iusticiȩ dĩ
grãs agat. Ubiq sit gratus: nusquam sit in¬
giatus. Et patri consolanti et blandienti gra¬
tus sit: et patri emendanti: & flagellanti &
disciplinam danti. gratus sit. Amat enim
ille. semꝑ siue blandiatur. siue. minetur: &
dicat quod audistis inpsalmo: Bonum ẽ con

Expanded text:
videntur; erit autem species cum visae fuevidentur; erit autem species cum visae fuerint: et spes rei est quae non tenetur; quae adveniente ipsa re, non erit jam spes, quia tenebimus, non sperabimus: charitas autem non novit nisi crescere magis magisque. Si enim amamus quem non videmus, quomodo amaturi sumus cum viderimus? Desiderium ergo nostrum crescat. Christiani non sumus, nisi propter futurum saeculum: nemo praesentia bona speret, nemo sibi promittat felicitatem mundi, quia christianus est; sed utatur felicitate praesenti, ut potest, quomodo potest, quando potest, quantum potest. Cum adest, consolationi Dei gratias agat: cum deest, justitiae Dei gratias agat. Ubique sit gratus, nusquam ingratus: et Patri consolanti et blandienti gratus sit; et Patri emendanti et flagellanti et disciplinam danti gratus sit; amat enim ille semper, sive blandiatur, sive minetur: et dicat quod audistis in Psalmo, «Bonum est co
Abbreviated transcription (Latin):
Quando exigitur de homine patientia: in ma¬
lis agit. Quando dicitur patiens esto: tolera:
sustine: molestia ẽ. sub qua de ds̃ uult eẽ fortẽ:
tolerantem: longanimen: patientem.S nun¬
quid dccipit qui ꝓmisit: Medicus exerit fer¬
rum adsecanda uulnera: & dicit ei quem see¬
turus ẽ. patiens esto: sustine: tolera. Indolorib
exigit patientiam: s post dolores ꝓmittit sa¬
lutem. Et ille qͥ tolerat dolores inferro mediq:
nͥ sibi ꝓponat sauitatẽ quam nondũ habet
deficit in dolore quã patitur. Quita gͦ mala
sunt inisto scło: intus. foris: prorsus ñcessãt.
Abundant scandala: nemo illa sentit: nͥ qͥ
graditur uiam dĩ. Et dicitur inomnib diui¬
nis paginis ut toleret presentia: spet futura:
amet quem non uidet: ut amplectatur cũ
uident. Caritas enim quȩ tercia nobis ad¬
iungitur ad fudem. &. ad spem. maior ẽ supͣ
fidem et spem: quia fides terum ẽ. quȩ non

Expanded text:
Quando exigitur de homine patientia, in maQuando exigitur de homine patientia, in malis agit: quando dicitur, Patiens esto, tolera, sustine, molestia est, sub qua te Deus vult esse fortem, tolerantem, longanimem, patientem. Sed numquid decipit qui promisit? Medicus exserit ferrum ad secandum vulnera, et dicit ei quem secturus est, Patiens esto, sustine, tolera: in doloribus exigit patientiam, sed post dolores promittit salutem. Et ille qui tolerat dolores in ferro medici, nisi sibi proponat sanitatem, quam nondum habet, deficit in dolore quem patitur. Multa ergo mala sunt in isto saeculo, intus, foris; prorsus non cessant, abundant scandala: nemo illa sentit, nisi qui graditur viam Dei. Ei dicitur in omnibus divinis paginis, ut toleret praesentia, speret futura, amet quem non videt, ut amplectatur cum viderit. Charitas enim quae tertia nobis adjungitur ad fidem et spem, major est supra fidem et spem : quia fides rerum est quae non
Abbreviated transcription (Latin):
dtendite adpsalmum. Det
nob̾ dñs aꝑire mysteria q̃
hinc continentur qm̃ ꝑpt̃
fastidium anmoꝵ. eadem
diuersȩ uariȩq tractant᷑.
Nam nullum aliud canti¬
cum nos docet ds̃: nͥ fi¬
dei. spei & cantatis: ut
fides nr̃a sit inipso. qͣm¬
credentes ineum quem ñuidemꝰ ut gaudeam̃
cum uiderimus: et fidei nĩȩ succedat species
lucis eius: ubi iam non nobis dicet̃ crede qd̃
non uides: s gaude quia uides. Spes etiam
nĩa incominutabilis sit. & figatur in ullo:
& ñ nutet. & non fluctuet: non agaetur: sic̃
ipse ds̃ inquo figitur ñ potest agitari.Spes
enuim mͦ uocatur: tunc non spes. s res erit.
Tam dui enim uocatur spes. quãdui ñ uide¬
tur qd̃ speratur dicente apło. Spes autem
quȩ uidetur: non ẽ.spes. Qđ enim iudet qͥs
quid sperat: Si autem qđ non uidemus
sꝑamus: ꝑpatientiã expectamus. Modo gͦ
patientia necessaria ẽ: quam du ueniat qd̃
ꝓmissum ẽ. Nemo autem patiens ẽ. in bonis.

Expanded text:
tendite ad Psalmum: det nobis Dominus aperire mysteria quae hic continentur; cum propter fastidium animorum eadem diverse varieque tractantur. Nam nullum aliud canticum nos docet Deus, nisi fidei, spei, et charitatis: ut fides nostra firma sit in ipso, quacredentes in eum quem non videmus, ut gaudeamus cum viderimus, et fidei nostrae succedat species lucis ejus, ubi jam non nobis dicetur, Crede quod non vides; sed, gaude quia vides. Spes etiam nostra incommutabilis sit, et figatur in illo, et non nutet et fluctuet, non agitetur; sicut ipse Deus in quo figitur, non potest agitari. Spes enim modo vocatur; tunc non spes, sed res erit. Tamdiu enim vocatur spes, quamdiu non videtur quod speratur, dicente Apostolo: «Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Modo ergo patientia necessaria est, quamdiu veniat quod promissum est. Nemo autem patiens est in bonis.