comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potestates piorũ uirtutib inuidentes nr̃i martires uin¬
cunt: ñ om̃ino sidici usitate posset heroas nr̃is suppli¬
cib donis. sed uirtutib diuinis aerias suꝑant. Cõmo¬
diꝰ quippe scipio affricanꝰ c̃ cognominatꝰ. quod uir¬
tute affricã uicerit. quã si hostesdomis placass&. ut par¬
cra pietate homines dĩ acriã potestatt̃o
imimicã contrariãq pictati exorzizando eici¬
unt. non placando: om̃sq temptationes adũ¬
sus ipsam. Non enĩ aliquẽ uincit aut subiugat. nͥ
societate peccati. In eiꝰ gͦ nomine uincit᷑. qͥ humanã¬
formã assũpsit. egitq sinc peccato. ut in ipso sacer¬
dote ac sacrificio fier& remissio peccatoꝵ. id est ꝑ
metdiatorẽ dĩ & hominũ hominẽ ihm̃ xp̃m. ꝑ quẽ¬
facta peccatoꝵ purgatione reconciliamur dõ. Non nõ
enĩ nͥ peocatis. homines separant᷑ a dõ Quoꝵ in
hac uita ñ fit nr̃a uirtutt sed diuina miscratione

Expanded text:
potestates piorum uirtutibus inuidentes, nostri martyres uinpotestates piorum uirtutibus inuidentes, nostri martyres uincunt. Non omnino, si dici usitate posset, heroes nostri supplicibus donis, sed uirtutibus diuinis Heran superant. Commodius quippe Scipio Africanus est cognominatus, quod uirtute Africam uicerit, quam si hostes donis placasset, ut parcinimicam contrariamque pietati exorcizando eiciunt, non placando, omnesque tentationes aduesus ipsam. Non enim aliquem uincit aut subiugat nisi societate peccati. In eius ergo nomine uincitur, qui hominem adsumsit egitque sine peccato, ut in ipso sacerdote ac sacrificio fieret remissio peccatorum, id est per mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Ieiamur Deo. Non enim nisi peccatis homines separantur a Deo, quorum in hac uita non fit nostra uirtute, sed diuina miseratione
Abbreviated transcription (Latin):
tatur significare unonẽ. Quȩ ñ usq qͥq inconuenient᷑
a poetis inducit᷑ inimica urtutib. & celũ petentib uuris
fortib inuida. sed rursus ei succumbit infeliciter ceditq
uirgiliꝰ. ut cum apud eum illa dicat. iuincor ab ȩnea.
ipsum eneam ãmoneat helenus quasi consilio religioso
& dicat. iunon canc uota libens. dominãq potentem
supplicib suꝑa donis: Ex qua opimone porphiriꝰ quã¬
ius non ex sua sententia sed ex alioꝵ. dicit bonũ dm̃ uel
geniũ non uenire in hominẽ. nͥ malus fuerit ante pla¬
catꝰ. tamquã fortiora sint apud eos numina mala quã
bona. quando quidem mala impediunt aduitoriabo¬
norũ. nisi eis placata dent locũ. malisq nolentib bo¬
na ꝓdesse ñ possunt: Nocere autem mala possunt.
non sibi ualentib resistere bonis. Non ẽ ista uere ue¬
racit̾q scc̃ religionis uia: Nonsic̃ iunonẽ hoc c̃ aerias

Expanded text:
tatur significare, Iunonem, quae non usquequaque inconuenienter tatur significare, Iunonem, quae non usquequaque inconuenienter a poetis inducitur inimica uirtutibus et caelum petentibus uiris fortibus inuida. Sed . rursus ei succumbit infeliciter ceditque Vergilius, ut, cum aput eum illa dicat: Vincor ab Aenea, ipsum Aenean admoneat Helenus quasi consilio religioso et dicat: Iunoni cane nota libens, dominamque potentem Supplicibus supera donis. Ex qua opinione Porphyrius, quamuis non ex sua sententia, sed ex aliorum, dicit bonum deum uel genium non uenire in hominem, nisi malus fuerit ante placatus; tamquam fortiora sint aput eos numina mala quam bona, quando quidem mala inpediunt adiutoria bonorum, nisi eis placata dent locum, malisque nolentibus bona prodesse non possunt; nocere autem mala possunt, non sibi ualentibus resistere bonis. Non est ista uerae ueraciterque sanctae religionis uia; non sic Iunonem, hoc est aerias
Abbreviated transcription (Latin):
nitur ȩcclẽ. ut martirũ numerꝰ impleatur Quos ciuitas
dĩ tanto clariores & honoratiores ciues hab&. quanto for¬
tius aduersus impietatis peccatũ. & usq ad sanguinem
certant: Hos multo elegantius si ȩclsiastica loquendi
consuetudo pateretur. nr̃os heroas uocaremꝰ. Noc enĩ
nom̃ a uinone dicit᷑ tractũ. qͦd grece uino hera appel¬
lat᷑ Et ideo nescio qͥs filiꝰ eiꝰ scdm̃ grecoꝵ fabulas heros fu¬
erit nuncupatꝰ. Hoc uidelic& uelut misticũ significan¬
te fabula. quod aer unoni deputet᷑. ubi uolunt cũ
demonib heroas habitare: Quo nominc appellant ali¬
cuiꝰ meriti animas defunctoꝵ. Unde dicti heroes. Sed
a contrario martires nr̃i heroes nuncuparent᷑. si ut dixi
usus ȩcclãstici sermonis admitter&. non qͦ eis esset cũ de¬
monib in aere socictas. sed qͦd eosdem demones id est ac¬
rias uincerent potestates. & in eis ipsam quicquid pu¬

Expanded text:
nitur ecclesiae, ut martyrum numerus inpleatur; quos ciuitas nitur ecclesiae, ut martyrum numerus inpleatur; quos ciuitas Dei tanto clariores et honoratiores ciues habet, quanto fortius aduersus inpietatis peccatum et usque ad sanguinem certant. Hos multo elegantius, si ecclesiastica loquendi consuetudo pateretur, nostros heroas uocaremus. Hoc enim nomen a Iunone dicitur tractum, quod Graece Iuno Ἥρα appellatur, et ideo nescio quis filius eius secundum Graecorum fabulas Heros fuerit nuncupatus, hoc uidelicet ueluti mysticum significante fabula, quod aer Iunoni deputetur, ubi uolunt cum daemonibus heroas habitare, quo nomine appellant alicuius meriti animas defunctorum. Sed a contrario martyres nostri heroes nuncuparentur, si, ut dixi, usus ecclesiastici sermonis admitteret, non quo eis esset cum daemonibus in aere societas, sed quod eosdem daemones, id est aerias uincerent potestates et in eis ipsam, quidquid pu
Abbreviated transcription (Latin):
re: ne uł hac occasione qͥs quã existimar&. cuilib& sa¬
crificandũ ẽẽ creature: Phoc & sacerdos ẽ ipse offerens
ipse & oblatio Cuiꝰ rei sacram̃tũ. cottidianũ ẽt̃ uoluit
ȩcclẽ sacrificium. Quȩ cum ipsius capitis corpꝰsit. se ip¬
sã ꝑse ipsã discit offerre. Huiꝰ ueri sacrificũ multiplicͥa
uariaq signa erant sacrificia prisca scõꝵ. cũ hoc unũ ꝑmul¬
ta figret᷑. tãꝗͣ uerbis multis res una diceret᷑: ut sine fas¬
tidio multũ comendaret᷑. Huic uero sũmoq sacrificio
cuncta sacrificia falsa cesser̃:¬
oderatis aut̃ p̃finitisq temporib. etiã potestas ꝑmis¬
sademonib. ut hominib qͦs possident excitatis. ini¬
Amicicias aduersus dĩ ciuitatẽ tẏrannice exerceant.
sibiq sacrificia ñ solũ ab offerentib sumant. & a uolenti¬
b expetant. uerũ etiam ab inuitis ꝑsequendo uolenter
extorqueant. ñ solũ ꝑniciosa ñ est : sed etiam utilis inue¬

Expanded text:
 ne uel hac occasione quisquam existimaret cuilibet sacrificandum esse creaturae. Per hoc et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius rei sacramentum cottidianum esse uoluit ecclesiae sacrificium, quae cum ipsius capitis corpus sit, se ipsam per ipsum discit offerre. Huius ueri sacrificii multiplicia uariaque signa erant sacrificia prisca sanctorum, cum hoc unum per multa figuraretur, tamquam uerbis multis res una diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo ueroque sacrificio cuncta sacrificia falsa cesseroderatis autem praefinitisque temporibus etiam potestas permissa daemonibus, ut hominibus quos possident excitatis inimicitias aduersus Dei ciuitatem tyrannice exerceant sibique sacrificia non solum ab offerentibus sumant et a uolentibus expetant, uerum etiam ab inuitis persequendo uiolenter extorqueant, non solum perniciosa non est, sed etiam utilis inue
Abbreviated transcription (Latin):
ers de ꝑloca memorata regnantib
srłitarũ regnũ finito temꝑe uidicũ a
saule rege sumpsit ex ordiũ. qͦ tempe
fuit ꝓpha samuel Ab illogͥ tẽꝑe hi reges
latinoꝵ cẽ coeper̃. quos cognominabant. sil¬
uios: Abeo quippe qͥ filius ȩneę pͥmꝰ dictꝰ ẽ
siluius ceteris subsequutis. & ꝓpͥa nomina imn¬
ponebantur. & hoc ñ defu it cognomentum.
sic̃ longe postea cesares cognominati sunt.
qͥ succsser̃ cesari augusto : Reꝓbato aute
saule ne quisꝗͣ ex eiꝰ stirpe regnar&. eoq de¬
functo dauid successit in regnũ. pꝰ annos a
de reges pꝰ codri interitũ destiter̃. & magistrat᷑
habat ceper̃ ad minestrande rei publice ꝑ ost dauid
qui etiã ipse ꝑ xł regnauit annos. filiꝰ eiꝰ salomon rex
isrlitarũ fuit. qͥ templũ illud nobilissimũ dĩ ihero¬
solimitanoꝵ condidit Cuiꝰ tempe apud latinos
condita ẽ alba. ex qͣ deinceps ñ latinoꝵ. s albanoꝵ
reges appellari in eodem tandem latio ceper̃:

Expanded text:
er loca memorata regnantibus Israelitarum regnum finito tempore iudicum a Saule rege sumsit exordium, quo tempore fuit propheta Samuel. Ab illo igitur tempore hi reges Latinorum esse coeperunt, quos cognominabant Siluios; ab eo quippe, qui filius Aeneae primus dictus est Siluius, ceteris subsecutis et propria nomina inponebantur et hoc non defuit cognomentum; sicut longe postea Caesares cognominati sunt, qui successerunt Caesari Augusto. Reprobato autem Saule, ne quisquam ex eius stirpe regnaret, eoque defuncto Dauid successit in regnum post annos a de reges post Codri interitum destiterunt et magistratus habere coeperunt administrandae rei publicae. Post Dauid, qui etiam ipse quadraginta regnauit annos, filius eius Salomon rex Israelitarum fuit, qui templum illud nobilissimum Dei Hierosolymitanum condidit. Cuius tempore aput Latinos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ. quod infantes ex positos lupa nutriuerit:
Hoc enĩ genꝰ bestiȩ ad martẽ existimant ptinere
ut iudelic& ideo lupa credatur admouisse ube¬
ra paruulis. qr filios dnĩ sui martis agnouit: Quã¬
uis ñ desint qͥ dicant. cum expositi uagientes ia¬
cerent a nescio qͣ pͥmũ meretrice fiusse collectos.
& pͥmas eius suxisse mamillas. meretrices aut̃ lu¬
pas uocabant. unde etiã nc̃ turpia loca earũ
lupanaria nuncupant᷑ & eos postea ad faustu¬
lũ ꝑuenisse pastorẽ atq ab eiꝰ acca uxore nutri¬
tos. Qui qͥ si ad arguendũ hominẽ rege crtu
eos in aquã ꝓici crudelit̾ usserat. eis infan¬
tib ꝑ quos tanta ciuitas condenda fuerat
de aqua diuinitꝰ liberatis. ꝑ lastantẽ ferã
ds̃ uoluit sub uenire qͥ dmirũ ẽ: Amulio
successit in regnũ latiale fr̃ eiꝰ numitor auus
romuli. cuiꝰ numitoris pͥmo anno c̃ditaẽ

Expanded text:
mentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. mentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisse ubera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis non desint qui dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas meretrices autem lupas uocabant, unde etiam nunc turpia loca earum lupanaria nuncupantur, et eos postea ad Faustulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui eos in aquam proici crudeliter iusserat, eis infantibus, per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uoluit subuenire, quid mirum est? Amulio successit in regnum Latiare frater eius Numitor, auus Romuli, cuius Numitoris primo anno condita
Abbreviated transcription (Latin):
nomine nuncupatur. deoꝵ taluĩ quales sibi faci¬
ebant numero ẽ additꝰ. Alui sane noluer cum in
prodio scribere occisũ. s ñ cõparuisse dixer̃. nec
ex eius uocabulo appellatũ montẽ. s ex aduen¬
tu auiũ. dictũ auentinũ: Post hunc ñ ẽ as̃
factus in latio nͥ romulꝰ conditor rome Inter
istũ aũ & illũ reges repꝑiuntur duo. quoꝵ pͥ¬
mus ẽ ut eum uirgiliano uersu eloquar. ꝓxi¬
mꝰ ille ꝓcaxtroiane glã gentis. Cuius temꝑe
quia iã quodã modo roma parturiebat᷑. illud
om̃iũ regnoꝵ maximũ assirioꝵ finẽ tante diu¬
turnitatis accepit Ad medos quippe transiatũ
rex fuit. temꝑa computent᷑: Procax aut̃ regna¬
uit ante amuliũ: Porro amulꝰ frĩs sui numito¬
ris filiam reã nomine: qͦ etiã milia uocabatur.¬
̃ romuli matrẽ uestalẽ uirginẽ fecerat. quã uo¬
lunt de marthe geminos c̃cepisse. isto mͦ stuprũ
eiꝰ honorantes uł ex cusantes . & adhibentes argu¬

Expanded text:
nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi faciebant, numero est additus. Alii sane noluerunt eum in proelio scribere occisum, sed non conparuisse dixerunt; nec ex eius uocabulo appellatum montem, sed ex aduentu auium dictum Auentinum. Post hunc non est deus factus in Latio nisi Romulus conditor Romae. Inter istum autem et illum reges reperiuntur duo, quorum primus est, ut eum Vergiliano uersu eloquar: Proximus ille Procas, Troianae gloria gentis. Cuius tempore quia iam quodam modo Roma parturiebatur, illud omnium regnorum maximum Assyrium finem tantae diuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum rex fuit. tempora conputentur. Procas autem regnauit ante Amulium. Porro Amulius fratris sui Numitoris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocabatur, Romuli matrem, Vestalem uirginem fecerat, quam uolunt de Marte geminos concepisse, isto modo stuprum eius honorantes uel excusantes, et adhibentes argu
Abbreviated transcription (Latin):
tis: michi fecistis. Se itaꝙ dix sꝑasse. qͦd tẽ sꝑa¬
uerant de uda disciplĩ eiꝰ. quando ẽ eũ nume¬
moriturũ resurrexisse ñ sperant. ideo quem
Sed nescio quẽ suũ. quẽ sibi alienũ a mortis
passione c̃figunt. ideo mirabili uanitate atꝙy
cecitatt uerba quę posuimꝰ. ñ mortẽ & resur¬
rectionẽ. s sõnum & euigilationẽ significas

Expanded text:
tis, mihi fecistis. Se itaque dixit sperasse, quod tunc speratis, mihi fecistis. Se itaque dixit sperasse, quod tunc sperauerant de Iuda discipuli eius, quando est connumemoriturum esse non sperant. Ideo quem sed nescio quem suum, quem sibi alienum a mortis passione confingunt. Ideo mirabili uanitate adque caecitate uerba, quae posuimus, non mortem et resurrectionem, sed somnum et euigilat
Abbreviated transcription (Latin):
auit suꝑ me calcaneũ Hoc ẽ. conculcauit me:
pꝰ passionẽ resurrectionẽ q xp̃i de sedib su¬
is bellica strage & excidio funditꝰ eradicatos
uidet : Occisus enĩ ab eis resurrex̃. & reddidit
eis interĩ temporalẽ disciplinã: excepio qͦd ñ
correctis seruat. quando iuiuos & mortuos iu¬
dicabit Nam dñs ipse ihc istũ ipsũ tradito¬
rẽ suũ ꝑ panẽ porrectũ ostendens aplis hunc
etiã uersum psalmi huiꝰ cõmemorauit. & in
se dix̃ impletũ. Qui edebat panc̃ meũ. amplia¬
uit suꝑ me calcaneũ Qͦd aut̃ ait: in quẽ sꝑaui
ñ congruit capiti s corpori. Neꝙ̃ enĩ nesciebut
eum ipscsaluator. de quo ante iam dixerit.
Sed solet inse menbroꝵ suoꝵ transferre ꝑsonã.
& sibi tribuere quod esset illoꝵ. quia caput &
Esuriui. & dedistis michi manducare Qͦa ex¬
ponens ait: Quando uni ex minimis meis fecis¬

Expanded text:
auit super me calcaneum, hoc est conculcauit me. auit super me calcaneum, hoc est conculcauit me. post passionem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage et excidio funditus eradicatos uidet? Occisus enim ab eis resurrexit et reddidit eis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos et mortuos iudicabit. Nam Dominus ipse Iesus istum ipsum traditorem suum per panem porrectum ostendens apostolis hunc etiam uersum psalmi huius commemorauit et in se dixit inpletum: Qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum. Quod autem ait: In quem speraui, non congruit capiti, sed corpori. Neque enim nesciebat eum ipse Saluator, de quo ante iam dixerat: Sed solet in se membrorum suorum transferre personam et sibi tribuere quod esset illorum, quia caput Esuriui, et dedistis mihi manducare, quod exponens ait: Quando uni ex minimis meis fecis
Abbreviated transcription (Latin):
quebantur simul in unũ Aduersũ me su¬
surrabant om̃s in imici mei. aduersũ me
cagitabant mala mͥ. Uerbũ iniqum disposuer̃
aduersus me: numquid qui dormit ñ adici¬
et ut resurgat : Hic certe posita sunt ita¬
uerba hec: ut nichil aliud dixisse intelli¬
gat qua si diccrax. Numquid qui morit᷑ non
adiciet ut reuiuescat. Suꝑiora quippe demon¬
strant. morit̃ ipsiꝰ cagitasse. & disposuisse in imicos
eiꝰ. & hoc auctỹ eẽ ꝑ cũ qͥ ingrediebat᷑ ut uid&s̃ & egredie¬
bat᷑ut ꝓdera: Qui aũ hio ñ occurrat. ex disciplõ eiꝰ factus tradi¬
id est occisuri erant eũ. ostendens illos uana ma¬
licia frustra occisuros resurrecturũ. sic adiecit
hunc uersũ. uelut si dicer& Quid agitis uana :
Qͦd ur̃m scdus erit. meus somnꝰ erit Num qͥd
qͥ dormit. ñ adici& ut resurgat : Et tam̃ eostã
magnũ nefas ñ impune facturos. consequen¬
tib indicat uersib dicens Et enĩ homo pacis
met in quẽ sꝑaui qͥ edebat panes meos: ampli¬

Expanded text:
ersus me susurrabant omnes inimici mei, aduersus me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum disposuerunt aduersus me: Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt uerba haec, ut nihil aliud dixisse intellegatur, quam si diceret: \'Numquid qui moritur, non adiciet ut reuiuescat?\' Superiora quippe demonstrant mortem ipsius cogitasse et disposuisse inimicos eius. et hoc actum esse per eum, qui ingrediebatur ut uideret, et egrediebatur ut proderet. Cui autem hic non ocurrat ex discipulo eius factus tradiid est occisuri erant eum, ostendens illos uana malitia frustra occisuros resurrecturum, sic adiecit hunc uersum, uelut diceret: \'Quid agitis uani? quod uestrum scelus erit, meus somnus erit\': Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Et tamen eos tam magnum nefas non inpune facturos consequentibus indicat uersibus dicens: Etenim homo pacis meae, in quem speraui, qui edebat panes meos, ampli
Abbreviated transcription (Latin):
in auditu auris oboediuit michi Populꝰ gͦ
iste gentiũ. quẽ ñ cognouit xp̃c p̾sentia cor¬
porali. in quẽ tam̃ xpin sibi annunciatũ cre¬
didit. ut merito de illo diceretur in obaudi¬
tu auris oboediuit michi. quia fides ex audi¬
tu ẽ: iste in quã popłꝰ additus ucris & carne
& fide isrħlitis. ciuitas ẽ dĩ: quȩ ipsũ qͦq scdm
carnẽ peꝑit xp̃m. quando in solis illis isrłra
fuit. Inde quippe erat uirgo maria. in qͥcar
& homo factus ẽ in ea. & ipse fundauit eã
altaissimꝰ. Quis ẽ altissimꝰ nͥ ds̃: Ae ꝑhoc xpcdsꝰ

Expanded text:
in obauditu auris obaudiuit mihi. Populus ergo in obauditu auris obaudiuit mihi. Populus ergo iste gentium, quem non cognouit Christus praesentia corporali, in quem tamen Christum sibi adnuntiatum credidit, ut merito de illo diceretur: In obauditu auris obaudiuit mihi, quia fides ex auditu est — -iste, inquam, populus additus ueris et carne et fide Israelitis ciuitas est Dei, quae ipsum quoque secundum carnem peperit Christum, quando in solis illis Israelitis fuit. Inde quippe erat uirgo Maria, in qua caet homo factus est in ea, et ipse fundauit eam Altissimus. Quis est iste Altissimus nisi Deus? Ac p
Abbreviated transcription (Latin):
ticipes eiꝰ. ex quoꝵ in om̃ib gentib unitate
atq c̃cordia fit ista regina. sicut in alio psal¬
mo de illa dr̃. Ciuitas regis magni Ipsac̃ syon
spalit̾. quod nom̃ latine int̾p̃tatii speculatio ẽ:
Speculatur enĩ futuri sclĩ magnũ bonũ. qm̃
illuc dirigit᷑ eiꝰ intentio: Ipsa c̃ & ierłm eodẽ
modo sp̃alit̃. unde iam multa diximus Eiꝰ
inimica ẽ ciuitas diaboli babilon: quę c̃fusio
interptatur. Ex qͥ tam̃ babilone regina ista
in om̃ib gentib regencratione liberat᷑ . & a
pessimo rege. ad optimũ regẽ. id est adiabolo
portio sunt. & isrłitt sola carne ñ fide. in imici
etiã ipsi magni huiꝰ regis. eiꝰq regine. Ad ipsos
em̃ ueniens & ab cis xp̃c occisus. magis aboꝵ
factus ẽ quos ñ uidit in carne Unde ꝑ cuiꝰdã
psalmi ꝓphetiã dic̃ ipse rex nr̃ Eruos me de
contͣdictionib poplĩ. constitues me in capite
gentiũ. Popls quẽ ñ cognoui scruiit michi

Expanded text:
ticipes eius, ex quorum in omnibus gentibus unitate adque concordia fit ista regina, sicut in alio psalmo de illa dicitur: Ciuitas regis magni. Ipsa est Sion spiritaliter; quod nomen Latine interpretatum speculatio est; speculatur enim futuri saeculi magnum bonum, quoniam illuc dirigitur eius intentio. Ipsa est et Hierusalem eodem modo spiritaliter, unde multa iam diximus. Eius inimica est ciuitas diaboli Babylon, quae confusio interpretatur; ex qua tamen Babylone regina ista in omnibus gentibus regeneratione liberatur et a pessimo rege ad optimum regem, id est a diabolo atis inpiae portio sunt et Israelitae sola carne, non fide; inimici etiam ipsi. magni huius regis eiusque reginae. Ad ipsos enim ueniens et ab eis Christus occisus magis aliorum factus est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi prophetiam dicit ipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in capite gentium. Populus, quem non cognoui, seruiuit mihi;
Abbreviated transcription (Latin):
gutta & cassia a uestimentis tuis a domib ebur¬
ncis. ex qͥb delectauer̃ te filiçregũ in honore
tuo. Quis ñ hic xp̃m quẽ p̃dicamꝰ. & in quẽ
credimꝰ. quamlib& sit tardus agnoscat. cũ
intelligibili crismate. Quis enĩ tam rudis
ẽ in hac religione. uł tam surdꝰ adũsꝰ eiꝰ famã
longe latet̃ diffusam. ut xp̃m a crismate
hoc ẽ ab unctione appellatũ eẽ ñ nouerit. ag¬
nito aut̃ rege xp̃o. iã ceta quę hic tropice
dicta sunt. qͦ modo sit speciosus forma p̃filus
hominũ. quadã tanto magis amanda atq
miranda. quantominꝰ corporea pulchritu
nat ꝓpt̾ ueritatẽ & mansuctudinẽ. & iusti¬
ciam. inqͥrat ex ocio. deinde aspiciat eiꝰ ec¬
clãm tanto iuiro suo sp̃ali conubio. & diui¬
no amore coniunctã. Deqͣ dr̃ in his quȩ
secuntur: Adstitit regina ad extris tuis
in uestitu deaurato. circũ data uarietate:
Audi filia & uide. & inlina aurẽ tuã. &

Expanded text:
gutta et casia a uestimentis tuis, a domibus eburneis; ex quibus te delectauerunt filiae regum in honore tuo. Quis non hic Christum, quem praedicamus et in quem credimus, quamlibet sit tardus, agnoscat, cum intelligibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione, vel tam surdus adversus ejus famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione, appellatum esse non noverit? Agnito autem rege Christo, jam caetera quae hic tropice dicta sunt, quomodo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda atque miranda, quanto minus corporea pulchritudnat propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio. 2. Deinde aspiciat ejus Ecclesiam tanto uiro suo spiritali conubio et diuino amore coniunctam, de qua dicitur in his quae sequuntur. Adstitit regina a dextris tuis in uestitu deaurato, circumamicta uarietate. Audi, filia, et uide et inclina aure
Abbreviated transcription (Latin):
uam lib& eni deqͥcumq re ꝓpͥe si nt
itq manifesit ꝓpħice loquutiones
necesse c̃ ut eis etiam tropice misce¬
Sant̾ que maxime ꝓpt̾ tardi¬
ores ingerunt doctorib laboriosũ disputandi
exponendiq negotiũ: Quȩdã tam̃ xp̃mm & ec
dãm ipsa pͥma facie ut dicunt᷑ ostendunt.
& si ex ocio restant exponenda quȩ in eis minꝰ
intelligunt᷑. quale illudẽ in eodem psalmoꝵ
libro. Eructauit cor meũ uerbũ bonũ. di co
ego opera mea regi. Lingua mea calamꝰ scribę
uelocit̾ scribentis. Speciosus forma p̃filus ho

Expanded text:
uamlibet enim de quacumque re propriae sint uamlibet enim de quacumque re propriae sint adque manifestae propheticae locutiones, necesse est ut eis etiam tropicae misceantur; quae maxime propter tardiores ingerunt doctoribus laboriosum disputandi exponendique negotium. Quaedam tamen Cam ipsa prima facie, mox ut dicuntur, ostendunt; etsi ex otio restant exponenda, quae in eis minus intelleguntur; quale illud est in eodem psalmorum libro: Eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribae uelociter scribentis
Abbreviated transcription (Latin):
unic iã expectari ame uideo. ut hoc
loco librihuiꝰ apiam. quid in psalmis
uerit. Ego aut̃ ut hoc ñ ita faciã. sic̃ uidetur
ipsa expectatio postulare. ꝗͣ uis iã inuno fe¬
cerim. copia ꝗͣ in opia magis impedior: Om̃a
enĩ ponere. uitande ꝓlixitatis causa ꝓhibeor
Hereor aũ necũ aliqua degero: multis qui ea
nouer̃. uidear magis necessaria p̃ttrisse. Dem¬
de qr testimoniũ quod ꝓfertur. de contexio¬
ne totiꝰ psalni. debet habere suffragiũ. Aut
certe nichil sit qͦd ei refraget᷑. siñ om̃a suffran¬
gantur: Ne morecentonũ adrẽ quã uolu¬
mꝰ. tamqͥm uersiculos decerꝑc udeam̃. uelut
de grandi carmine. qͦd ñ dere illa. s de alia
longe lateq diuersa reppiat᷑ et c̃scriptũ. Hoc
lũ ut in qͦcũꝙ psalmo possit ostendi. exponendꝰ
ẽ totꝰ: Qͦd quanti oꝑis sit. & alioꝵ & nr̃a uo¬
lumina. in quib hoc fecimꝰ. satis indicant:
Legat gͦ illa qͥ uolucrit & potuerit. inueni&
quã condidit:¬

Expanded text:
unc iam exspectari a me uideo, ut hoc loco libri huius aperiam quid in psalmis uerit. Ego autem ut hoc non ita faciam, sicut uidetur ipsa exspectatio postulare quamuis iam in uno fecerim, copia quam inopia magis inpedior; omnia enim ponere uitandae prolixitatis causa prohibeor. Vereor autem ne, cum aliqua elegero, multis, qui ea nouerunt, uidear magis necessaria praeterisse; deinde quia testimonium, quod profertur, de contextione totius psalmi debet habere suffragium aut certe nihil sit, quod ei refragetur, si non omnia suffragantur, ne more centonum ad rem, quam uolumus, tamquam uersiculos decerpere uideamur, uelut de grandi carmine, quod non de re illa, sed de alia longeque diuersa reperiatur esse conscriptum. Hoc autem ut in quocumque psalmo possit ostendi, exponendus est totus; quod quanti operis sit et aliorum et nostra uolumina, in quibus hoc fecimus, satis indicant. Legat ergo illa, qui uoluerit et potuerit; inueniet quam condidit
Abbreviated transcription (Latin):
hab&. quicũq scimꝰ qͥd sit: qͦd iustus ex fide uiuit:
Sed illos miror appetitores multitudinis deoꝵ. Si
fides dea c̃: quare aluis tã multis deab in uiriã fe¬
cerint. p̃t mittendo eas. qͥb similit̾ edes & aras de¬
dicare potuerꝰ : Cur temperantia dea et̃ meruit.
cũ eiꝰ nomine non nulli romani pͥncipes non par¬
uã głam compararint: Curdeniq fortitudo dea
non ẽ: quȩ affuit mutio. cum dexterã porrexit
in flammas: quȩ affuit curtio cum se ꝓ patria
in abrupta t̾ram p̃cipitẽ dedit: que affuit decio
patri & dicio filio. cũ ꝓ exercitu st uouer̃. si ta¬
m̃ his om̃ib uera in erat fortitudo : Unde mͦ
ñ agitur. quare prudentia quare fipientia. nul¬
la numinũ loca meruer̃: Anquia in nomine
gencrali ipsiꝰ uirtutis om̃s colunt᷑: Sic gͦ posset &
unꝰ ds̃ coli. cuiꝰ partes cȩteri diĩ putant᷑. Sed in il¬

Expanded text:
habet, quicumque scimus quid sit, quod iustus ex fide uiuit. habet, quicumque scimus quid sit, quod iustus ex fide uiuit. Sed illos miror adpetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus iniuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Quur temperantia dea esse non meruit, cum eius nomine nonnulli Romani principes non paruam gloriam conpararint? Quur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio. cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri et Decio filio, cum pro exercitu se uouerunt? si tamen his omnibus uera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? An quia in nomine generali ipsius uirtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cuius partes ceteri di putantur. Sed in il
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtur. ñ saltem mulicbris: sed uirilis potiꝰ loque¬
rctur. ut non ipse quȩ̨ simulachrũ dedicauer̃.
ꝑuta rent᷑ tantũ miraculũ muliebri loquacitate
irtutt̃ quoq eã feccr̃¬
Quȩ quidem si dea ess&. multis fucrat p̃¬
ferenda Et nc̃ qͥa dea ñ c̃: sed donũ dĩ ẽ.
ipsa ab illo impetret᷑. a qͦsolo dari potest. & om̃is fal¬
sorũ dõꝵ turba uanescat. Sed cur & fides dea cre¬
dita ẽ: & accepit etiam ipsa templũ & altare : Quã
quisquis prudenter agnoscit. habitaculũ illi sc ipsũ
facit Unde aut̃ sciunt illi qͥd sit fides. cuiꝰ primũ
cur ñ suffecerat uirtꝰ: Nonne ibic̃ & fides. quan¬
doqͥdem uirtutẽ in quatuor species distribuendã
esse uider̃. prudentiã. iustitiã. fortitudinẽ. tem¬
perantiã : Qm̃ & iste singulȩ spccies suas habent.
In partib iustitȩ fides ẽ: maximũq locũ apud nos

Expanded text:
quitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loquequitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitateirtutem quoque deam fecerquae quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo inpetretur, a quo solo dari potest, et omnis falsorum deorum turba uanescet. Sed quur et Fides dea credita est et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides, cuius primum cur non suffecerat virtus? nonne ibi est et fides? Quando quidem virtutem in quatuor species distribuendam esse viderunt, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temniam et istae singulae species suas habent, in partibus iustitiae fides est maximumque locum aput nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest eam colere. si fortuna c̃: Si autem suos
cultores discernit ut ꝓsit. fortuna non ẽ. An &
ipsam qͦ uoluerit iupit̾ mittit : Colatur gͦ ipse
solus. Non enĩ potest ei iubenti. & eam qͦ uoluc¬
rit mittenti fortuna resistere. Aut certe istã
mali colant. qͥ nolunt habere merita. qͥb dea
possit felicitas inuitari
fortunã uocant. ut simulacrũ ciꝰ qͦd a matro
se non semel. sed iterũ. qͦd eã rite matrone dedi¬
cauerint: Qͦd quidc̃ si uerũ sit: mirari nos non
opori&: Non enĩ malignis demonib etiã sic dif¬
ficile ẽ fallere: Quoꝵ artes atq uersutias hinc
potiꝰ isti aduertere debuer̃. qͦd illa dea loquuta
ẽ: quę fortuity accidit. ñ quę meritis uenit. Fuit
enĩ fortuna loquax. & muta felicitas Ut quid ali¬
ud nisi ut homines recte uiuert ñ curarent. con¬
ciliata sibi fortuna. quę illos sine ullis bonis me¬
ritis facer& fortunatos : Et certe si fortuna lo¬

Expanded text:
prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus dea possit Felicitas inuitari. Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronse non semel, sed iterum, quod eam rite matronae dedicauerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna lo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ uno tempore malę fortunc. numquid si ipsa
ess& simul. & bona esset & mala : his aliud illis ali¬
felicitas. cur duo nomina : Sed & hoc ferendum
ẽ. Solet enĩ & una res de duob nominib appel¬
lari. Quid diuerse edes diuerse arę. diuersa sacra :
Est causa inqͥunt: quia felicitas illa c̃: quã boniha¬
bent: p̃cedentib meritis. Fortuna uͦ quȩ dicit᷑ bona:
sinc ullo ex aminc meritoꝵ fortuitu accidit homi¬
nib & bonis & malis. unde & fortuna nomina¬
tur: Quomodo gͦ bona ẽ: quȩ sine ullo udicio
uenit & adbonos & malos: Ut qͥd aut̃ colit᷑ quȩ ita
ceca ẽ: ut passim in qͦs lib& incurrens. ut suos cul¬
tores plerumq p̃tertat: & suis contẽptorib hereat :
Aut si aliquid ꝓficiunt cultores eiꝰ. ut ab illa uide¬
antur. & amentur. iã merito sequit᷑. non fortui¬
tu uenit. Ubi est diffinitio illa fortune: Ubiẽ
qͦd a fortuitis iam nom̃ accepit: Nichil enim

Expanded text:
hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, illis aliFelicitas: cur adhibentur duo nomina? Sed hoc ferendum est: solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid diversae aedes, diversae arae, diversa sacra? Est causa, inquiunt: quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna vero quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuitu accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam fortuna nominatur. Quomodo ergo bona est, quae sine ullo judicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim
Abbreviated transcription (Latin):
lo rege ẽ: posset ei resistere audere. & suã potiꝰ fa¬
cere uoluntatt̃.
uio qͦd & felicitas dea c̃ Edẽ accẽpit. arã
meruit. sacra ei congrua ꝑsoluta sunt Ip¬
sa gͦ sola coleretur Ubi enĩ ipsa si¬
sola ẽ̃t qͥd boni ñ esset : Sed qͥd sibi uult. qͦd & for¬
tuna dea putat᷑ & colitur : An aliud ẽ felicitas. ali¬
ud fortuna. quia fortuna potest eẽ & mala: Feli¬
citas aut̃ si mala fucrit: felicitas ñ erit Certe enĩ¬
om̃s deos utriusq sexꝰ. si & sexũ habent. ñ nͥ bonos
existimare debemꝰ Hoc plato dicit. hoc alii philoso
phi. hoc excellentes rei publice popłõꝵ Srectores. Qͦ
modo ergo dea fortuna aliquan do bona ẽ: aliqͣdo
mala : Anforit quando mala ẽ: dea ñ ẽ: sed in malig¬
n ũ demonẽ repente conuertit᷑ : Quod sunt ergo de¬
e istt. ꝓfecto quot quot homines fortunati. hocẽ
bone for tune: Nam cũ sint & alii plurimi simul

Expanded text:
lo rege est, posset ei audere resistere et suam potius falo rege est, posset ei audere resistere et suam potius facere uoluntatem.Quid quod et Felicitas dea est? aedem accepit, aram meruit, sacra ei congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur: ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi vult, quod et Fortuna dea putatur, et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala: felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent nonnisi bonos. existimare debemus. Hoc Plato dicit , hoc alii philphi, hoc excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot homines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul,
Abbreviated transcription (Latin):
N forte dicunt quod dea uictoriã iupit̃
mutat. atq ila tãꝗ̃ regi deoꝵ obtẽꝑans
Ad quos usserit ueniat. & ineoꝵ parte considat: Hoc
uere dr̃. ñ de illo ioue quẽ dõꝵ regẽ ꝓsua opimone
confingunt. sed de illo uero rege scculoꝵ qͦd mittat
non uictoriã quȩ nulla fubstantia ẽ: sed anglm̃ su¬
ũ. & faciat uincere quẽ uolucrit. Cuiꝰ consiliũ oc¬
cultũ ẽẽ potest. iniquũ ñ potest. Nam si uictoria
dea c̃: cur ñ ds̃ ẽ & triumphus. & uictoriȩ iungnꝰ
uł maritꝰ. uł fr̃. uł filiꝰ : Talia quippe isti de dus
opinati sunt. qualia si poete fingerent. atq a nobis
exagitarentur. responderent ipsi ridenda eẽ sigm̃ta
poctarũ. ñ ueris attribuenda numinib. Et tam̃
sc ipsi ñ ridebant. cũ talia deliramta ñ apud poc¬
tas legebant. sed in templis colebant: Iouẽ gͥ de
om̃ĩb rogarent. ei uni tantũ modo supplicarent.
Non enĩ quoꝗͣ misisset uictoriã. si deaẽ Et si sub il¬

Expanded text:
n forte dicunt, quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictoria dea est, quur non deus est et triumphus, et uictoriae iungitur uel maritus uel frater uel filius? Talia quippe isti de dis opinati sunt, qualia si poetae fingerent adque a nobis exagitarentur, responderent isti ridenda esse figmenta poetarum, non ueris adtribuenda numinibus; et tamen se ipsi non ridebant, cum talia deliramenta non aput poetas legebant, sed in templis colebant. Iouem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicarent. Non enim, quo misisset Victoriam, si dea est et sub il
Abbreviated transcription (Latin):
sul. & ciuitate bonꝰ ciuis carere iuberetur. Etiã¬
ne ista ẽ glã ionii bruti. detestanda iniqͥtas. &
nichilo utilis rei publice : Etiamne ad hanc ꝑpe¬
trand&. uicit amor patriȩ laudumq inmensa
cupido : Iã expulso utiq tarqͥnio tiranno. con¬
sul cũ bruit creatꝰ ẽ maritꝰ lucretię luciꝰ tarqui¬
niꝰ conlatinꝰ: Quã iuste popls̃ mores in cuie non
nom̃ attendit : Quã impie brutꝰ collegã pͥme ac
noue illiꝰ potestatis: quẽ posset si hoc offendebat᷑
nomine tantũ pͥuare. & patria pͥuauit & hono¬
re: Hec mala facta sunt. hȩc aduersa occideruis.
quando in illa re publica equo & modesto uire
agitatĩ ẽ: Lucretiꝰ quoq qͥ in locũ bruti fuerat
subrogatꝰ. morbo anteꝗͣ idem annꝰ t̾minaret᷑
ab sumptꝰ ẽ Ita publiꝰ ualeriꝰ. qͥ successerat conlati¬
no. & martus oratiꝰ. qͥ ꝓ defuncto lucretio suf¬

Expanded text:
sul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamsul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morboabsumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suf
Abbreviated transcription (Latin):
ferrent ea facta minores. Qͦmͦ lib& in qͥt ea facꝰ¬
ta posteri ferant. id est p̾ferant & extollant: qͥ
filios occidit infelix ẽ Et tãꝗͣ ad consolandũ
infelicẽ: subiunx. Ui cit amor patrię. laudũq
in mensa cupido. Nonne in hoc bruto qͥ & fili¬
os occidit. & a se ꝑcusso hosti filio tarqͥnii mutu
o ꝑcussus suꝑ uiuere ñ potuit. eiq potiꝰ ipse tar¬
qͥniꝰ suꝑ uix. collatini college uidet᷑ in nocentia
uindicata: Qui bonꝰ ciuuis hoc tarqͥnio pulso.
passus c̃ quod tẏrannꝰ ipse tarquiniꝰ. Nã & idem
brutꝰ consanguineus tarquinii fuisse ꝑhibetur. S
conlatinũ uidelic& similitudo nominis pressit.
qͥ etiam tarqͥnius uocabatur. Mutare gͦ nomen
non patriã cogeretur. Postremo in eiꝰ nomine hoc
uocabulũ minꝰ esset. si lucius conlatinꝰ tantũ mͦ
uocaretur. Sed ideo ñ amisit. quod sine ullo de¬
trim̃to posset amittere: ut & honore primꝰ con¬

Expanded text:
ferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungit: Vincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc uocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus con
Abbreviated transcription (Latin):
Isalustius. etͦ & modesto iure agitati. dum
metꝰ a tarqͥnio & bellũ graue cũ etruria posi¬
tr̃ ẽ. Quã du enĩ etrusci tarquinio redire in regnõ
conanti opitulati sunt. graui bello roma concussa
ẽ. Ideo dicit eqͦ & modesto uirc gestã rem publicã.
meti p̃menit. ñ ꝑsuadente iusticia In quobreuis
ereati sunt expulsa regia potestate. annũ qͥppe su¬
ũ ñ compleuer᷑: Nã uiniꝰ brutꝰ ex honoratuỹ eie¬
cit uRbe collegã luciũ tarqͥniũ conlatinũ: De¬
inde mox ipse in bello cecidit. mutiꝰ cũ hoste uul¬
nerib. occisis a sc ipso pͥmitꝰ filiis sus & uxoris su¬
e fr̃ib qͦd eos ꝓ restituendo tarqͥnio conuirasse
cognouerat. Qͦd factũ uirgiliꝰ post ea quã lau¬
dabilit᷑ cõmemorauit. continuo clement᷑ ex hor¬
ruit. Cũ enĩ dixiss& natosq pat̾ noua bella mo¬
uentes. ad penã pulchra ꝓ libertate uocauit.
mox deinde exclamauit & ait: Infelix ut cũq

Expanded text:
t modesto jure agitatum, dum metus a Tarquinio et grave bellum cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tarquinio. redire in regnum conanti opitulati sunt, gravi bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto iure gestam rem publicam metu premente, non persuadente iustitia. In quo breuiscreati sunt expulsa regia potestate! Annum quippe suum non conpleuerunt. Nam Iunius Brutus exhonoratum eiecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste uulneribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque
Abbreviated transcription (Latin):
quasi posset ẽt ñ uiuens. nec aliud illi c̃ uiuere aliud in¬
telligert. qͣsi possit uiuere ñ intelligens. nec aliud illi
c̃ intelligere & aliud beatũ cc̃. quasi possit intelligere ñ
beatꝰ. s qͦd illiuiuere intelligert beatũ ec̃. hocẽ illi cc̃
ꝓpt̾ hanc incõmutabilitatẽ. & simplicitatẽ. intellexer

Expanded text:
quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud inquasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec aliud illi est intellegere, aliud beatum esse, quasi possit intellegere non beatus; sed quod illi est uiuere, intellegere, beatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc incommutab
Abbreviated transcription (Latin):
in merito fama atq glã p̃latos uidemꝰ. nullum
corpꝰ essedm̃. & idõ cuncta corpora transcen der̃
querenits dm̃. Uiderꝰ quicquid mutabile ẽ: n ct sũmum
dm̃. & idõ ammã omẽm mutabilesq om̃s spc̃ transcen¬
derunt. querentes sũmũ dm̃. Deinde uider̾ omem spe¬
uerec̃ : quia in cõmutabilit̾ ẽ Ac ꝑhoc siuc unuicrsi
mundi corpꝰ. figuras. qualitates. ordinatũq motr̃. & de¬
m̃ta disposita acclousq ad t̾rã & quecumq corpora in eis
sunt. suic in omẽm uitã. uł quę nutrit & contin&. qua
lis c̃ in arborib. uł quȩ & hoc hab&. & sentit. qualis ẽ in
peccorib. uł quȩ & hoc hab& & intelligit. qualis ẽ in ho¬
minc. uł quȩ nutritorio subsidio ñ indig&. s tantum
contin&. sentit. intellegit: qͥlisc̃ in anglis. nͥ ab illo ẽc̃ ñ
posse. qͥ simplicit᷑ c̃: quia ñ aliud illic̃ cẽ. aliud uiucre.

Expanded text:
inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutabile eat. non esse summum Deum, et ideo animam omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiderunt omnem speuere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus; vel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus; vel quae et haec habet et intelligit, qualis est in hominibus; vel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet, sentit, intelligit, qualis est in Angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitantis aspicitur. atq iudicat᷑. nec ipsa corpꝰ ẽ: Nonẽ
gͦ nec terra. nec aqua. nec aer. nec ignis. quib quatuor
corporib quȩ dicuntur quatuor elem̃ta. mundũ corpo¬
reũ uidemꝰ et̃ comnpactũ. Porro sinr̃ animꝰ corpꝰ non ẽ.
qͦmꝰ dsꝰ creator animi corpꝰ ẽ : Cedant gͦ & isti ut dicꝰ¬
tũ c̃ platonicis. ced ant & illi quos quidc̃ puduit dicere
dm̃ corpꝰ et̃ Ueruntam̃ eiusdem naturȩ cuiꝰ ille ẽ: ani¬
mos nr̃os ẽc̃ putauer̃. ita ñ eos mouit tanta mutabilitas
mutatur aminȩ natura. nã ꝑse ipsa in cõmutabilis ẽ:
Poterant istidicere: Corpore aliqͦ uulnerat᷑ caro. nã
ꝑ sc ipsam in uulnerabilis ẽ: rsus qͦd mutari ñ potest.
nullare potest: Ac ꝑhoc quod corport mutari potest.
aliqͥre potest. & idõ in cõmutabile recte dici ñ potest:¬
ider̃ gͦ isti philosophi quos cettris ñ

Expanded text:
cogitantis aspicitur atque judicatur, nec ipsa corpus est. Non est cogitantis aspicitur atque judicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo nec terra, nec aqua, nec aer, nec ignis: quibus quatuor corporibus, quae dicuntur quatuor elementa, mundum corporeum videmus esse compactum. Porro si noster animus corpus non est, quomodo Deus creator animi corpus est? Cedant ergo et isti, ut dictum est Platonicis: cedant et illi, quos quidem puduit dicere um corpus esse, uerum tamen eiusdem naturae, cuius ille est, animos nostros esse putauerunt; ita non eos mouit tanta mutabilitas mutatur animae natura, nam per se ipsa incommutabilis est. Poterant isti dicere: corpore aliquo uulneratur caro, nam per se ipsa inuulnerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest, ac per hoc quod corpore mutari potest, aliqua re potest et ideo incommutabile recte dici non potestergo isti philosophi, quos ceteris non
Abbreviated transcription (Latin):
elementis qͥb uisibił mundꝰ hic constat. & uiuentẽ &
sapientẽ. & ipsiꝰ mundi fabricatorẽ. atq omiũ quȩ in
eo sunt. eũq oĩno ignẽ dm̃ ẽẽ putauer̃. Hi & cetĩ simi¬
les eoꝵ. id solum cogitare potuer̃. qͦd cũ eis corda eoꝵ
obstricta carnis sensib fabulata sunt: In se qͥppe ha¬
bebant qͦd ñ uidebant. & apod sc iagmabant. qͦd
foris uiderant. etiã ꝗͣ. do ñ uidebant. s tantũmͦ cogi¬
tabant: Hoc aut̃ in conspectu talis cogitationis. iã n ẽ
corpꝰ. s. similitudo corporis: Illudaũ unde uidetur in
animo hȩc similitudo corporis: nec corpꝰẽ: nec similito¬
do corporis Et unde uidet᷑. atq utrũ pulchra an de¬
formis sit udicatꝰ᷑: ꝓfecto ẽ meliꝰ ꝗͣ ipsa quȩ iudicat᷑:
co mens hominis. & rationał animȩ natua ẽ: quȩ utiqꝙ¬
corpꝰ non ẽ. sietiã illa corporis. similitudo cũ in animo

Expanded text:
is, quibus uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et is, quibus uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et sapientem et ipsius mundi fabricatorem adque omnium, quae in eo sunt, eumque omnino ignem deum esse putauerunt. Hi et ceteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibus fabulata sunt. In se quippe habebant quod non uidebant, et aput se imaginabantur quod foris uiderant, etiam quando non uidebant, sed tantummodo cogitabant. Hoc autem in conspectu talis cogitationis iam non est corpus, sed similitudo corporis; illud autem, unde uidetur in animo haec similitudo corporis, nec corpus est nec similitudo corporis; et unde uidetur adque utrum pulchra an deformis sit iudicatur, profecto est melius quam ipsa quae iudicatur. Haec mens hominis et rationalis animae natura ecorpus non est; si jam illa corporis similitudo, cum in animo