comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
saguntini si saluttm eligtrent. fides cis fuerat
descitnda. si fides tenenda. anuttenda utiq
salꝰ. sic̃ factũ ẽ. Salus aũ ciuitatis dĩ talis ẽ:
ut cũ fide aut ꝑ fidẽ teneri uł potiꝰ ad quiri pos¬
sit. fide aũ ꝑdita. ad eam quisq ucnire ñ possit.
Que cogeatio firinissimi ac patientissimi cor¬
dis tot̃ ac tantos martirs fet̃. qualc̃ ne unũ qui¬
dẽ habuit uł habere potuit. quando ẽ ds̃ ere¬
falsa diuinitate: cũ de xp̃o loquim̃. facc̃ m̃ti¬
onc̃ Ueruntam̃ cũ sexcentis ferme annis ante
ciccronẽ Romulus fueret. atq̃ alla ꝑtas iã fuissẽ
doctrinis dicatur exculta. ut qͦd fieri ñ potest õe
respuer&. quantomagis pꝰ sex centos annos ipstꝰ
tẽpore ciceronis maximeq postta sub augꝰto atq
tyberio guditiorib utiꝙ tẽpr̃ib resurrectio¬
nẽ carnis xpĩ atq incliĩ ascensionẽ. tamq̃ id qͦd

Expanded text:
Saguntini si salutem eligerent, fides eis fuerat Saguntini si salutem eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, amittenda utique salus, sicut factum est. Salus, autem ciuitatis Dei talis est, ut cum fide ac per fidem teneri uel potius adquiri possit; fide autem perdita ad eam quisque uenire non possit. Quae cogitatio firmissimi ac patientissimi cordis tot ac tantos martyres fecit, qualem ne unum quidem habuit uel habere potuit quando est deus crefalsa divinitate, cum de Christo loquimur, facere mentionem. Verumtamen cum sexcentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit, atque illa aetas jam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest, omne respueret: quanto magis post sexcentos annos ipsius tempore Ciceronis, maximeque postea sub Augusto atque Tiberio, eruditioribus utique temporibus, resurrectionem carnis Christi atque in coelum ascensionem, tanquam id quod
Abbreviated transcription (Latin):
magnis c̃feramꝰ. acsi oĩs hic mundꝰ intc̃at &
c̃cidat. Hoc ideo dix̃ cicero. qr mundũ ñ itite¬
riturũ cũ platonicissentit: Constatgͣ eũ ꝓ ea
silute uoluisse bellũ suscipi aciuitate. q̃ fit ut
maneat hic ciuitas sic̃ dic̃ eterna. quãuis moni¬
entib a. nascentib suigulis. sic̃ ꝑhennis ẽ opa¬
citas olee. uł lauri. atq huiꝰmodi cetãꝵ arboꝵ
singuloꝵ lapsu ortuq filioꝵ: Mors quippe
ut dic̃ ñ hominũ singłoꝵ s uniũse pena ÷ ci¬
uitatis. que a pena pleꝵꝙ sugulos uindicat
Vnde merito qͣritur. utrũ recte fecerunt sa¬
guntiui. quando uniũsã ciuitatẽ suã interire
maluqr̃ qͣ fidẽ frangere. ꝗͥ cũ ipsa romanare
publica tenclunt̾. in qͦ suo facto laudant᷑ ab
om̃ib trenc rei publiae ciuib. S qͦmͦ hiuc
cucurrerint. ut tencri alitrũ sinc alitriꝰ amissi¬
onc ñ possit. qͥd sit potiꝰ ligendũ: ꝑfecto enĩ

Expanded text:
magnis conferamus, ac si omnis hic mundus intereat et magnis conferamus, ac si omnis hic mundus intereat et concidat.\' Hoc ideo dixit Cicero, quia mundum non interiturum cum Platonicis sentit. Constat ergo eum pro ea salute uoluisse bellum suscipi a ciuitate, qua fit ut maneat hic ciuitas, sicut dicit, aeterna, quamuis morientibus et nascentibus singulis. sicut perennis est opacitas oleae uel lauri adque huius modi ceterarum arborum singulorum lapsu ortuque foliorum. Mors quippe, ut dicit, non hominum singulorum, sed uniuersae poena est ciuitatis, quae a poena plerumque singulos uindicat. Unde merito quaeritur, utrum recte fecerint Saguntini, quando uniuersam ciuitatem suam interire maluerunt quam fidem frangere, qua cum ipsa Romana re publica tenebantur; in quo suo facto laudantur ab omnibus terrenae rei publicae ciuibus. Sed quo modo huic concurrerint, ut teneri alterum sine alterius amissione non possit, quid sit potius eligendum. Profecto enim
Abbreviated transcription (Latin):
cedebant᷑. torquebant᷑. uirlunt᷑. lani abantur. lapi¬
dabant᷑. trucidabantur. & multiplicabantur. Ñ
erat eis ꝓsalutt pugnare. nͥ salutẽ ꝓ saluatore con¬
tẽpncit. Seio in libro cicronis ttrcio. ñ fallor de
re publica disputari. nullũ bellũ suscipi a ci¬
uitate optima. nͥ aut ꝓfide aut ꝓsaluit: Quid aũ
dicat ꝓ saluie uult intelligi. quã salutt̃ uelit. alio
loco domonstrans s hispenis inqͥt qͦs etiã stultissimi
sentiunt: egestate. exilio. uinculis ucrbĩb elibu¬
t᷑ scpe. pͥuati oblata mortis celcritate: Cuntatib
aut̃ mors ipsa poena ÷: q̃ uidetur a poena singu¬
los uindicare: Dełx enĩ c̃stituta sic eẽ cuuta.
ut ȩina sit: ltaq nullꝰ intĩtus ÷ rei publicȩ nata
lis. ut hominis. in qͦ mors ñ modo necessaria ÷
uerũ etiĩ obtanda ꝑ sepe: Cuntas aut̃ cũ tollic.
delet᷑. exanguit̃. simile ÷ quodãmͦ ut parua

Expanded text:
caedebantur torquebantur, urebantur laniabantur, caedebantur torquebantur, urebantur laniabantur, trucidabantur — et multiplicabantur. Non erat eis pro salute pugnare nisi salutem pro Saluatore contemnere. Scio in libro Ciceronis tertio, nisi fallor, de re publica disputari nullum bellum suscipi a ciuitate optima, nisi aut pro fide aut pro salute. Quid autem dicat pro salute uel intellegi quam salutem uelit, alio loco demonstrans: \'Sed his poenis, inquit, quas etiam stultissimi sentiunt, egestate exsilio, uinculis uerberibus, elabuntur saepe priuati oblata mortis celeritate; ciuitatibus autem mors ipsa poena est, quae uidetur a poena singulos uindicare. Debet enim constituta sic esse ciuitas, ut aeterna sit. Itaque nullus interitus est rei pucessaria est, uerum etiam optanda persaepe. Ciuitas autem cum tollitur, deletur, exstinguitur: simile est quodam modo, ut parua
Abbreviated transcription (Latin):
it lupa illa. s bestia cũ cõmune fucrit ambob. fr̃
tam̃ eiꝰ ñ habeturds̃ Quis aũ ꝓhibitꝰ ÷ aut Romulũ
aut herculẽ aut alios tales homines deos dicere. & mo¬
ri maluit ꝗͣñ dicẽ : Aut uͦ aliqua gentiũ coler&.¬
& int̾ deos suos romulũ. nͥ romini nominis metusco¬
ger& : Quis porro numcra q̃ multi quã talib& scui¬
cia crudclitatis occidi: quã xp̃m diñ negare maluer̃ :
ꝑ inde metꝰ quã lib& leuis indignationis qͦ ab amicis
romanoꝵ si ñ fuer&. posse putalutur existere. cõ¬
pellebat aliquas ciuitates positas sub uit rom ino
tã qͣdm colere romulũ. a xp̃o aut̃ dm̃ ñ solũ colen¬
ipsiꝰ mortis quȩ plus cetis formidatur: N eꝙ tẽci
tam̃ magnor aginina popłõꝵ. adusus ĩpios ꝑsequu¬
toras suos ꝓtẽpãli saluit pugnauit. s potiꝰut obti¬
ner& etnã ñ repignauit. Ligabant᷑. includebant̃.

Expanded text:
it lupa illa, sed bestia. cum commune fuerit ambobus, frater it lupa illa, sed bestia. cum commune fuerit ambobus, frater tamen eius non habetur deus. Quis autem prohibitus est aut Romulum aut Herculem aut alios tales homines deos dicere et mori maluit quam non dicere? Aut uero aliqua gentium coleret inter deos suos Romulum, nisi Romani nominis metus cogeret? Quis porro numeret, quam multi quantalibet saeuitia crudelitatis occidi quam Christum Deum negare maluerunt? Proinde metus quamlibet leuis indignationis, quae ab animis Romanorum, si non fieret, posse putabatur exsistere, conpellebat aliquas ciuitates positas sub iure Romano tamquam deum colere Romulum; a Christo autem Deo non solum colenipsius mortis, quae plus ceteris formidatur. Neque tunc tamen magnorum agmina populorum, aduersus inpios persecutores suos pro temporali salute pugnauit; sed potius, ut obtineret aeternam, non repugnauit. Ligabantur includebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
diciri. posuit in fidai fundamento: Illa illũ aman¬
do eẽ dm̃ credidit. ista istũ dm̃ eẽ credendo amauit:
Sic̃ gͦ ꝓcessit unde amar&. illa. & de amatoiã libent̃
ctii falsũ bonii creder&. ita p̃cessit unde ista credera
ut recta fide ñ temere qͦd falsũ s qͦd uerũ erat ama¬
ra: Exceptis enĩ tot & tantis miraculis quę ꝑsuaser̃¬
dm̃ et̃ xp̃m. ꝓphetiȩ qͦq diuinȩ fide dignissimc p̃ces¬
ser̃. qͥ in illo ñ sic̃ a patrib ad huc credunt̾ ĩplende.
s: im demonstrantur ĩplete: De romulo aũ qr con¬
didit romã in eaq̃ regnauit. audit̾ legit᷑ ue qͦd
tos in dõs creditũ tenent littẽ. ñ factũ docent: Hul¬
lis qͥppe rerũ mirabiliũ signis. ida uerc ꝓuenisse
monstrat᷑: Lupa quippe illi nutrix qͦd uidetur
quasi magnũ extitisse portentũ. quale aut quaintũ
÷ addononstrandũ dm̃: Certe enĩ & siñ meretrix fu¬

Expanded text:
i posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amani posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amando esse deum credidit, ista istum Deum esse credendo amauit. Sicut ergo praecessit unde amaret illa et de amato iam libenter etiam falsum bonum crederet: ita praecessit unde ista crederet, ut recta fide non temere -quod falsum, sed quod uerum erat amaret. Exceptis enim tot et tantis miraculis, quae persuaserm. prophetiae quoque diuinae fide dignissimae praecesserunt, quae in illo non sicut a patribus adhuc creduntur inplendae, sed iam demonstrantur inpletae; de Romulo autem, quia condidit Romam in eaque regnauit, auditur legiturue quotus in deos, creditum tenent litterae, non factum docent. Nullis quippe rerum mirabilium signis id ei uere prouenisse monstratur. Lupa quippe illa nutrix, quod uidetur quasi magnum exstitisse portentum, quale aut quantum est ad demonstrandum deum? Certe enim etsi non meretrix fu
Abbreviated transcription (Latin):
potest respuit: Unꝰ e numo doctissimoꝵ hominũ
idemq doquentissimꝰ oĩum martꝰ tulliꝰ ciccio ꝓptã
dic̃ dumitatẽ Romuli mirabilit̾ creditã. qͦdeni
dita iã tẽpa fucr᷑. qͦ falsitatt̃ ñ recipent fabulaꝵ. Qs
aũ Romulũ dm̃ nͥ roma credidit. att id parua & in¬
cipiens: Tum deinde posteris seruare fuerat necesse
qͦd acceꝑant a maiorib. ut cũ ista suꝑstitione in lacᷤ¬
te qͦdammꝰ matris ebibita crescora ciuitas. atq ad
tã magnũ ꝑuenin& imꝑiũ. ut ex ciꝰ fastigio udud
sua opinione ꝓfundera. ut ñ quidẽ credertut. s tũ
dicerent dm̃ Romulũ. ne ciuitatẽ cui seruiebant
de c̃ditore eiꝰ offenderent. alit̾ enĩ nominando quã
Roma quȩ id ũ amore quidc̃ huiꝰ erroris. si tam̃
ideo potiusse c̃dendi qr credidit Roma c̃ditorẽ suũ
iã c̃structa & dedicata. tãquã dm̃ coluit in templo. hȩc

Expanded text:
potest, respuit." unus e numero doctissimorum hominum potest, respuit." unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem dita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent fabularum. Quis autem Romulum deum nisi Roma credidit, adque id parua et incipiens? Tum deinde posteris seruare fuerat necesse quod acceperant a maioribus, ut cum ista superstitione in lacte quodam modo matris ebibita cresceret ciuitas adque ad tam magnum perueniret imperium, ut ex eius fastigio, uelut sua opinione perfunderet, ut non quidem crederent, sed tamen dicerent deum Romulum, ne ciuitatem, cui seruiebant, de conditore eius offenderent. aliter eum nominando quam Roma, quae id non amore quidem huius erroris, sed tamen ideo potius est condenda, quia credidit. Roma conditorem suum iam constructa et dedicata tamquam deum coluit in templo; haec
Abbreviated transcription (Latin):
t̃raꝵ orbis sine ullis mniraculis credidit: Recolamꝰ
etiã hoc loco. illud quod de romuli credita diuini¬
tate tulliꝰ ãmiratur: Uerbaciꝰ ut scripta s̃ inseram:
Magis ẽ inqͥt in romulo ad mitindũ. qͦd ceti qͥ dii
ex hominib facti eẽ dicuntur. muiꝰ cruditis homi¬
nũ sclis fuer̃: ut fingendi ꝓcliuis eẽt racio cũ imꝑi¬
ti facile ad crodendũ impellerent᷑. Romuli dũ etatt̃
minꝰ his sexcentis annis iã in ueteratis littis atq doc¬
trinis. oĩumq illo antiqͦ ex in culta hominũ uita
errore sublato. fuisse cermiinꝰ. Et paulopꝰ de codẽ
romulo italoquitur. qͦd ad hunc ꝑtin& scosũ. Ex
qͦ itellegi potest inquit ꝑ multos amios ante home¬
rũ fuisse ꝗ̃ romulũ. ut iam doctis hominib actẽ¬
ꝑib ipsis eruditis. ad fingendũ uix qͥcꝗͣ eet loci
Antiqͥtas enĩ recep̃ fabulas fictas. etũ ñ ñꝗͣ in c̃ditt.
chȩc ctas aut̃ ia exculta p̃sertĩ eludens oẽ qͦd fierin

Expanded text:
rum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. uerba eius ut scripta sunt inseram. "magis est" inquit "in Romulo admirandum, quod ceteri, qui dei ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi procliuis esset ratio, cum imperiti facile ad credendum impellerentur, Romuli autem aetatem minus his sescentis annis iam inueteratis litteris atque doctrinis omnique illo antiquo ex inculta hominum uita errore sublato fuisse cernimus." et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: "ex quo intellegi potest" inquit "permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum, ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. antiquitas enim recepit fabulas fictas etiam nonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta praesertim eludens omne, quod fieri non
Abbreviated transcription (Latin):
tircerit ipsc quo impotrante illa sanata ẽ: in filium
ꝑmanentis uirginis eredidit. in eũ qui hostus clausis
ad disciplõs in grassꝰ ÷ crdidit: Postitmo ꝓpt̃ qͥd ora
ista dic̃t᷑ a nob̾ in cũ qͥ ascendit in clũ cũ carne in qͣ
resurrexerat credidit. & idet ꝑ cũ tanta fiunt. qr
pista fide ammã posuit: fuint tͦ etiã nc̃ multa mi¬
racula codẽ dõ faciente ꝑ quos uult & quẽ ad mo¬
dũ uult qͥ & illa quȩ legimꝰ fecit: Sod ista nec si¬
milit̃ in notescunt. neq ut ñ excidant animo qͥsi
glarea memorie cribra lectione tundunt᷑: Nam
& ubi diligentia ẽ quȩ nc̃ apud nos eẽ coepit. ut
libelli eor qui beneficia ꝑcipiunt recitent᷑ in po¬
plõ. semel hoc audiunt quiͣ st̃. plursq ñ ad sunt
ut nec illi qui affuer pꝰ aliqͦt dics qđ audicr̃ men¬
tt retineant. & uix quisq repperiat᷑ illoꝵ qͥ eiquẽ¬

Expanded text:
tyr certe ipse, quo inpetrante illa sanata est, in filium tyr certe ipse, quo inpetrante illa sanata est, in filium permanentis uirginis credidit: in eum, qui ostiis clausis ad discipulos ingressus est, credidit; postremo. propter quod omnia ista dicuntur a nobis, in eum, qui adscendit in caelum cum carne, in qua resurrexerat, credidit; et ideo per eum tanta fiunt, quia pro ista fide animam posuit. Fiunt ergo etiam nunc multa miracula eodem Deo faciente per quos uult et quem ad modum uult, qui et illa quae legimus fecit: sed ista nec similiter innotescunt neque, ut non excidant animo, quasi glarea memoriae, crebra lectione tunduntur. Nam et ubi diligentia est, quae libelli eorum qui beneficia percipiunt, recitentur in populo, semel hoc audiunt qui adsunt, pluresque non adsunt, ut nec illi qui adfuerunt, post aliquot dies, quod audierunt, mente retineant, et vix quisquam reperiatur illorum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ anulꝰ haber& sub gẽma lapidẽ renib in uentũbouis.
Hoc alligata quasi ramnedio ad scĩ martiris lumna uen¬
ebat. s ꝓstcta a chartagine cũ in c̃finio fluminis
uagrade in sua possessionc mansissa. surgens ut at
ꝑ ager&. ante pedes suos illũ anulũ iacentẽ uidit :¬
& capillatiã zonã qua fuerat᷑ ligatꝰ mirata tempta¬
uit Quam cũ omĩno suis nodis firmissimis sic̃ fuc
rat cõpiss& adstrictã. crepusse att̃ exiluisse anulũ
suspicata ÷ Qui etiam ipse cũ in tegerrimꝰ fiuiss& in¬
uentus : futur salutis quodã modopignꝰ de tanto
miraculo se accepisse p̃sumpsit. atq illud uinculũ
lia enixũ. & ad disciplõs hostus clausis in grassti fu¬
isse ñ credunt. s hoc cerit quorant. & siuerũ inuene¬
rint illa credant Clarissima feminaẽ: nobilit̾ na¬
ta nobilit nupta. carthagini habitat. Amplac¬
uitas. ãpla ꝑsona rem querentes latere ñ sunt. Mar¬

Expanded text:
qui anulus haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. qui anulus haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. Hoc adligata quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus, mirata tentauit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, conperisset adstrictam, crepuisse adque exsiluisse anulum suspicata est; qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inuentus, futurae salutis quodam modo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumsit adque illud uinculum lia enixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant et, si uerum inuenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagini habitat; ampla ciuitas, ampla persona rem quaerentes latere non sinit. Mar
Abbreviated transcription (Latin):
c̃scripsi. Chalame uͦ ubi & ipsa memoria priꝰ eẽ
coep̃. & crebriꝰ dantur. & in cõparaibili multitudi¬
ne suꝑant: U tali ctiã quę colonia utice ui¬
cina ẽ multa p̃clara ꝑ eundẽ martirẽ facta
cognouimꝰ: cuiꝰ ibi memoria lonat prius quã
apudnos ab cpõ cuodio constituta ẽ: Sed libel¬
loꝵ dandor ibi consuctudo ñ c̃ uł potiꝰ ñ fuit :
nã fortasse nc̃ ec̃ iam cepit: Cum enĩ nuꝑ illic eẽ¬
mꝰ. petroniã clarissimã feminã que ibi mirabilit̃
ex magno atq diuturno inqͦ medicoꝵ aduito¬
ria cuncta defccerant languore sanata ÷ : hor¬
tati sumꝰ uolente sup̃dicti loci ep̃o. ut libellũ
dira qui recitaretur in popłõ. & obocdientissime paruit in
quo posuit ctiam quod hic reticert ñ possũ: quãuis ad ca
quȩ hoc opꝰ urguent festinart compellar: A quod ã ui¬
deo dix̃ sibi fuisse ꝑsuasũ. ut anulũ capillatio uinculo
inserer&. quo sub omĩ ueste ad nuda corporis cingent

Expanded text:
psa memoria prius esse coepit et crebrius dantur, inconparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae uicina est, multa praeclara per eundem martyrem facta cognouimus; cuius ibi memoria longe prius quam aput nos ab episcopo Euodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo non est uel potius non fuit; nam fortasse nunc esse iam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et oboedientissime paruit. In quo. posuit etiam, quod hic reticere non possum, quamuis ad ea, quae hoc opus urgent, festinare conpellar. A quodam ludaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut anulum capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporis cingeretur;
Abbreviated transcription (Latin):
los ubi martiriũ erat idem iuuenis orans tencra.
repente ꝓstratꝰ ÷ & dormienti simillimꝰ iacuit. ñ
tam̃ tremens sic̃ etiam ꝑ sõnũ soldut Stupoitib
qui ad erant atq aliis pauentib aliis dolentib cũ
ontis : Qins gͦ sc tenuit alaudib dĩ: Clamantiũ
gatulantiũ q uocib eoclã usq q̃ꝙ completa est:
inde ad me currit᷑ ubi scdctum um ꝑcessurꝰ irruit
alter quisq pꝰ alterũ. ois posterior qͥsinouũ qd aliꝰ
pͥor dixarit nunciantes: Meq gaudote & apud
ne dõ grãs agenit: in grediturꝰ etiam ipse cum plu¬
rib indinatur ad genua mca. egitur ad osculũ
bat uocib gaudioꝵ. dõ grãs dõ laudes neminc ta¬
cent. hinc atꝙ inde clamantiũ. Salutaui poplm̃
& rursꝰ eadem feruentiore uoce clamabant: facꝰ¬
totandẽ silentio. scripturaꝵ diuinarũ sunt lecta
sollempiua: Vbi aut̃ uontũ ÷ ad ma sermonislo¬

Expanded text:
los, ubi martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, los, ubi martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, repente prostratus est et dormienti simillimus iacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnum solebant. Stupentibus qui aderant adque aliis pauentibus, aliis dolentibus, cum entes. Quis ergo se tenuit a laudibus Dei? Clamantium gratulantiumque uocibus ecclesia usquequaque conpleta est. Inde ad me curritur, ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixerat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum bat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes ! nemine tacente hinc adque inde clamantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemnia. Ubi autem uentum est ad mei sermonis lo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ apud nos factũ ñ maiꝰ ꝗͣ illa quȩ dixi. s tã da¬
rũ atq alustix miraiculũ. ut nullũ arbititr et
ipponensiuĩ qui hoc ñ uiderit uł didicerit. nullĩ
q obluisei ulla racione potuerit. Decc̃ quida frs
quoꝵ septẽ sunt mares. tres femine. de cesarea
capadecie suoꝵ ciuiũ non ignobiles. imaledicto ma¬
tris recenti patris coꝵ obitu destituit. que in umiã sibi¬
abeis factam acerbissime tulit. tali poena st̃ diuinitꝰ
coherciti. ut horribilit̃ qͣterent᷑ om̃s trmort m̃broꝵ
be romano: Ex his etiã ad nosuener quo fr̃&
diffamante im cogniti Uener ante pasha ser
cesut sibi iã placaret᷑ ds̃. & salutẽ p̃stinã reddera
Et illic quacumq ilunt. conuertebant᷑ se ciuitatis
aspectũ : Nonnulli qͥ eos alibi uiderant. causamq
tremoris eoꝵ nouorant : aliis ut cuiq poterant in¬
dicabant: Uenit & pascha atꝙ ipso dic dnĩ coma¬
ne cũ iã fitquens popls p̃sens eat & locisc̃ĩ cancel¬

Expanded text:
nos factum non majus quam illa quae dixi, sed tam clarum atque illustre miraculum, ut nullum arbitrer esse Hipponensium qui hoc non vel viderit vel didicerit, nullum qui oblivisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres, quorum septem sunt mares, tres feminae, de Caesarea Cappadociae suorum civium non ignobiles, maledicto matris recenti, patris eoab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt diuinitus coherciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; be Romano. Ex his etiam ad nos uenerunt duo, diffamante iam cogniti. Venerunt autem salutem pristinam redderet. Et illic et quacumque ibant conuertebant in se ciuitatis adspectum. Nonnulli. qui eos alibi uiderant causamque tremoris eorum nouerant, aliis. ut cuique poterant, indicabant. Venit et Pascha, adque ipso die dominico mane, cum iam frequens populus praesens esset et loci sancti cancel
Abbreviated transcription (Latin):
moetũ mortuos resurrexisse cernebant. qͦsi ut logunt̃
gesta et̃ c̃cedt̃. eoco tot incredibilia trib illis incredi¬
bilib ad dimꝰ. & ut credat᷑ unũ in credibile qͦd de car¬
nis resurrectione atq in celũ ascensionc dr̃. multoꝵ
incredibiliũ testimonia tanta c̃gerimꝰ. & ñdũ ad
credendũ horrenda duricia in credulos flectimꝰ. Si

Expanded text:
mo etiam mortuos resun-exisse cernebant, Quae si, ut leguntur, mo etiam mortuos resun-exisse cernebant, Quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus, et ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione adque in caelum adscensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus et nondum ad credendum horrenda duritia incredulos flectimus. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ti. adhuc usq ñ credunt : Qui ꝓpt̾ea numero
exiguo ignobiliũ infirmoꝵ imꝑitoꝵ hominũ
credidit. qr intã c̃ tẽptibilib testib multo mira¬
biliꝰ diuinitas se ipsa ꝑsuasit : Eloquia nãq
ꝑsuadentiũ qͣ dicebant᷑ mira fuer̃. s acta. ñ uer¬
ba: Qui enĩ xpm̃ in carne resurrexisse. & cũ illa
in celũ ascendisse ñ uiderant. id se uidisse nar¬
rantib ñ loquentib tantũ. s etiã mirifica fa¬
cientib signa credebant: Homines quippe qͦs
unꝰ uł ut multũ duaꝵ linguaꝵ fuisse nouerant
repente linguis oĩum gentiũ loquentes mirabi¬
m̃ constitisse. sudana de corporib eoꝵ ablata sanandis
ꝓfiusse languntib in uia q̃ fuerant transituri positos
in ordine innumeraibiles morbis uariis laborantes utam¬
bulantiũ suꝑ eos umbra tͣnsir&. c̃tinuosalutẽ solert recipe
& alia multa stupenda in xp̃inomine ꝑ cosfacta. poste¬

Expanded text:
ti adhuc usque non credunt? Qui propterea numero ti adhuc usque non credunt? Qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, imperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba. qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum ascendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus, non loquentibus tantum sed etiam mirifica facientibus signa crediderunt. homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabititisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia qua fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postre
Abbreviated transcription (Latin):
in credibilẽ credidisse: In credibile ÷ homines
ignobiles. infimos. paucissimos. imꝑitos. rẽtã
in credibilẽ tam efficaait̃ mundo. & in illo etiã
doctis ꝑsuadere potuisse. Horũ triũ in credibi¬
liũ pͥmũ nolt̃ isti cũ quib agimꝰ credore: scdm̃
coguntur & cernere Aͦdñ inueniunt unde sit
factũ si ñ credunt t̃cium: Resurrectio cer¬
te xp̃i. & in celũ cum carne inqͥ resurrex̃ ascor¬
sio. toto iã mundo p̃dicat᷑. & creditur Si cre¬
dibilis ñ ÷ unde toto orbe traꝵ tã credita ẽ:
Simulti nobiles sublimes docti eam se uidisse
dixcr̃. & quod uider̃ diffamart curar̃. eis mun¬
dũ credidisse ñ mirũ ẽ: s istos ad huc credere
nolle. ꝑ durũ ẽ Si aut̃ ut uerũ ẽ puicis. ob¬
scuris. minimis in doctis. eam se uidisse dicenti¬
b & scribentib credidit mundꝰ. cur pauci ob¬
stinatissimi qui remanser̃ ipsi mundo iam credo¬

Expanded text:
incredibilem credidisse: incredibile est homines incredibilem credidisse: incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos rem tam incredibilem, tam efficaciter mundo, et in illo etiam doctis persuadere potuisse. Horum trium incredibilium primum nolunt isti, cum quibus agimus, credere; secundum coguntur et cernere; quod non inveniunt unde sit factum, si non credunt tertium. Resurrectio certe Christi, et in coelum cum carne in qua resurrexit ascensio, toto jam mundo praedicatur et creditur: si credibilis non est, unde toto terrarum orbe jam credita est? Si multi nobiles, sublimes, docti eam se vidisse dixerunt, et quod viderunt, diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est; sed istos adhuc credere nolle perdurum est: si autem, ut verum est, paucis, obscuris, minimis, indoctis eam se vidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus: cur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo jam creden
Abbreviated transcription (Latin):
creder& mundꝰ. Cur id qͦd reliquũ c̃ despat᷑
ut etim hocueniat qd inardibile credidit
mundꝰ. sic̃ ĩ uenit qd similit̃ in giedibile fu¬
it. ut rẽ in credibilẽ creder& mundus. qͣdo
quidem hoc utrumq in credibile qdioꝵ uidemꝰ
unũ. alitrũ credimiꝰ. in eisdẽ littis p̃dictũ sit. ꝑ qͥs
credidit mundꝰ : Et ipse mođꝰ quomundꝰ credidit
sic̃sideretur. in credibilior inuenit᷑:. In eruditos
libalib disciplinis & oĩno ꝗͣ tum ad istor doctri¬
nas attinet impolitos. ñ ꝑitos g̃matica. ñ arinatos
sit. atq ita & ex oĩ genere tã multos pisces &
tanto mirabiliores ꝗ̃to rariores etiam ipsos phi¬
losophos cȩpit: Duob illis in credibilib si plac&
ĩmo qr placere deb&. addamꝰ hoo t̃ciũ: lam gͦ
tria s̃ incitdibilia. quȩ tam̃ factas:. In credibile
ẽ xp̃m resurrexisse in carne. & in celũ asaendis¬
se cũ carne In credibile ÷ mundũ rem tam

Expanded text:
crederet mundus: quur id quod reliquum est desperatur, crederet mundus: quur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat, quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit, quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc utrumque incredibile, quorum uidemus unum, alterum credimus, in eisdem litteris praedictum sit, per quas credidit si consideretur, incredibilior inuenitur. ineruditos liberalibus disciplinis et omnino, quantum ad istorum doctrinas attinet, impolitos, non peritos grammatica, non armatos sit, atque ita et ex omni genere tam multos pisces, et tanto mirabiliores, quanto rariores etiam ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, imo quia placere debet, addamus hoc tertium. Jam ergo tria suntest Christum resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne: incredibile est mundum rem tam
Abbreviated transcription (Latin):
celestib tam̃ corportis sublimirs nͥ qr hoc u¬
nec aliquando ad huc uidimꝰ : Nã ꝓfecto
sobria ricione c̃sulta mirabilioris cẽ diuini
op̃is repꝑitur in corporilib: corporalia qͣda
modo attexat q̃ lic& diuersa quia illa ce¬
lestia. ista trestru. tam̃ corpora & corporã
copulart: Si hoc incredibile fucrit aliqͣdo¬
Eace ũ atelidit mundꝰ sublatũ trenũ xp̃icor¬
pꝰ in delũ resurrectione carnis. & asconsione in
suꝑnas sedes. paucissimis remanentib atꝙ stu¬
pcatib: uł doctis uł in doctis. lam credider
& docti .a. indocti: Si rẽ credider eredibilẽ
uideant q̃ sint stolidi. qͥ ñ credider. Si auttm
res in credibił credita ÷. etũ hoc utiq incredi¬
bile ÷. sic creditũ et̃ qđ in credibile ẽ Hec
t duo incredibilia. resurrectionc̃ scilica nr̃i
corporis in cc̃nũ & rẽ ta incredibilẽ mundũ et̃
ambo futura ct̃ p̃dix̃. Unũ duoꝵ incredibiliũ
iã factũ uidemus. ut quod erat in credibile

Expanded text:
estibus, tamen corporeis sublimari, nisi quia hoc unec aliquando adhuc uidimus? nam profecto sobria ratione consulta mirabilioris esse diuini operis reperitur incorporalibus corporalia quodam modo attexere quam licet diuersa, quia illa caelestia, ista terrestria, tamen corpora et corpora copulare. sed hoc incredibile fuerit aliqecce iam credidit mundus sublatum terrenum Christi corpus in caelum; resurrectionem carnis et adscensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus adque stupentibus uel doctis uel indoctis. iam crediderunt et docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi, qui non credunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec igitur duo incrcorporis in aeternum et rem tam incredibilem mundum esse ambo futura esse praedixit. Unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut, quod erat incredibile,
Abbreviated transcription (Latin):
fitnntt porphirio atq id oraculis doꝵ suoꝵ ꝓbare
cupiente ipsa numina ꝑhorrescunt. quẽ sicliuda¬
uit. ut cum & diñ patit̾ & regẽ uocar& Absitenĩ
ut sic intellegenda sitꝰ que p̃dix̃. quomodo uolunt

Expanded text:
fitente Porphyrio, atque id oraculis deorum suorum probare fitente Porphyrio, atque id oraculis deorum suorum probare cupiente, ipsa numina perhorrescunt: quem sic laudavit, ut eum et Deum Patrem et regem vocaret. Absit enim ut sic intelligenda
Abbreviated transcription (Latin):
e& paccatissuna uirtute ꝑfectꝰ: Reꝵ oĩuinibi
quanta q̃ spaciosa quã certa scientia sine errore
aliquo uł labore. ubi dĩ sapientia de ipso suofon¬
it potabitur. cũ summa felicitate. sine ulla dif¬
ficultate. Quile erit coipꝰ. qͦd onui modo sp̃ui
subditũ. & eo sufficient̃ uiuificitũ. nullis alimo¬
nius indigebit. Non enĩ animale s spale erit.
habens quidẽ carius s sine ulla carnali corrupti¬
onc substanciam: Uerũ de animi bonis quib pꝰ
hanc uitam beatissimꝰ ꝑ fructur. ñ a nobis dissen¬
tiunt philos ophi nobiles. De carnis resurrecti¬
one contendunt. hanc quantũ poss negant: Sed
credentes multi. negantes paucissimos reliquer̃.
sua resurrectione monstrauit. fideli corde con¬
conuersi sunt docti& indoch. sipientes mnundi & insi¬
pients. Hoc enĩ eredidit mundꝰ qͦd p̃dix̃ ds̃. quietiã
ante p̾nunciare compulsus ẽ: Ille ẽ enĩ ds̃ quẽ sic̃

Expanded text:
cet, pacatissima uirtute perfectus! Rerum ibi omnium cet, pacatissima uirtute perfectus! Rerum ibi omnium quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine errore aliquo uel labore, ubi Dei sapientia de ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate!. Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum et eo sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis. sed sine ulla carnali corruptione substantiam. CAPUT hanc uitam beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles; de carnis resurrectione contendunt, hanc quantum possunt negant. sed credentes multi negantes paucissimos reliqueruntsua resurrectione monstrauit, fideli corde conuersi sunt, docti et indocti, sapientes mundi et insipientes. hoc enim credidit mundus quod praedixante praenuntiare compulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ta matheries oĩa cõmemorare quis possit : Hec aũ
sola quę ame uelut in quendã sunt aggerẽ cita¬
ta. siuellẽ uelut colligata in uoluchra soluere
atq discutere: quanta mͥ mora ett̃ in singulos
sunt. sitot & talia ac tanta sunt ista: Quid da¬
biteis quos p̃destinauit aduitã. qui hȩc dedit etiã
us quos p̃destinauit admortẽ: Que bona i illa
uitabeata facit eis sumere. ꝓ quib in hac misera
unigenitiĩ suum filiũ uoluit usq ad mortẽ mala
tanta ꝑferit: Vnde apłs de ipsis in illud regnũ
p̃destinatis loquens. quid ꝓpͥo uiquit filio suoñ
illo oĩa nob̾ donabit: Cum hec ꝓmissio comple
bitur quid crunꝰ. quales crimꝰ. quȩ bona in illo reg¬
no accepturi sumꝰ. quando quidem xp̃o morientẽ
ꝓͥnobis taleiã pignꝰ accepimꝰ : Qualis erit spc homi¬
ns nullũ oĩno habens uiciũ. nec sub qͦ iaceat. nec
cui cedat. nec cont̾ qđ saltim laudabilit̃ dimi¬

Expanded text:
ta materies! Omnia commemorare quis possit? Haec autem ta materies! Omnia commemorare quis possit? Haec autem sola, quae a me uelut in quendam sunt aggerem coartata, si uellem uelut conligata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis. sunt, si tot et talia ac tanta sunt ista? Quid dabit eis quos praedestinauit ad uitam, qui haec dedit etiam eis quos praedestinauit ad mortem? Quae bona in illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hac misera unigenitum suum filium uoluit usque ad mortem mala tanta perferre? Unde apostolus de ipsis in illud regnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio non illo omnia nobitur, quid erimus? quales erimus? Quae bona in illo regno accepturi sumus, quandoquidem Christo moriente pro nobis tale jam pignus accepimus? Qualis erit spiritus hominis, nullum omnino habens vitium, nec sub quo jaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabiliter dimi
Abbreviated transcription (Latin):
mi specie. tottanto. rũq animantiũ. quapil
le plus habent ainmirationis. quȩ molis in mi¬
mum. plus enĩ formiculaꝵ. & apiculaꝵ oꝑa
stupemus. quã ĩmensa corpora ballenaꝵ: Ipsiꝰ aqͥ
maris tam grandi spectaculo. cum sese diuersis
colorib. uelut uestib induit. & aliquando uir¬
de atꝙ hoc multis modis aliquando purpureũ.
aliq̃do ceruleum ẽ. quã porro delectabiligt
spectanir. etiam quãdo cumq turbatur. & fit inde
maior suauitas. qr sic demulc& intuentẽ. ut non uc̾¬
t& & quaciat nauigantẽ. quid cyboꝵ usqueqͥq
copia cont̾ fimem. quid sapoꝵ diucrsitas cont̃ fasti¬
diũ nature. diffusi diumitꝰ. non quoꝵ arte aclabore
quesita. quid intã multis reb tuende aut recipiende
salutis auxilia. quã grata uicissitudo diei alterran¬
tis & noctis. auraꝵ quam blanda temꝑies. in fru¬
ticib & pecorib in dumentoꝵ conficiendoꝵ quan¬

Expanded text:
mi specie tot tantarumque animantium, quarum mi specie tot tantarumque animantium, quarum illae plus habent admirationis, quae molis minimum plus enim formicularum et apicularum opera stupemus quam inmensa corpora balaenarum, in ipsius quoque maris tam grandi spectaculo, cum sese diuersis coloribus uelut uestibus induit et aliquando uiride adque hoc multis modis, aliquando purpureum, aliquando caeruleum est. Quam porro delectabiliter spectatur etiam quandocumque turbatur, et fit inde maior suauitas, quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauigantem! Quid ciborum usquequaque copia contra famem? quid saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuendae aut recuperandae salutis auxilia! Quam grata uicissitudo diei alternantis et noctis! Aurarum quam blanda temperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quan
Abbreviated transcription (Latin):
ñ etiam sit decoꝵ. sunt aut̃ ñnulla quoꝵ solum
ditus. & nullus ẽ usus. puto facile intellegi. in con¬
ditione corporis dignitatẽ necessitati fuisse p̃latã
Transitura ẽ quippe necessitas. tempꝰ ꝙ uenturam.
quando sola inuicẽ pulchritudine sine ulla libi¬
dinc ꝑfruamur Qͦd maxune ad laudẽ referti¬
dũ ẽ conditoris. cuidr̃ in psalmo Confessionẽ¬
& decorẽ: in diusti: Iam ceta pulchritudo &udt¬
litas creaturȩ quȩ homini lic& in istos labores mig¬
seriasq ꝓiecto atq dampnato spectanda atq
sumenda diuina largitate concessa ẽ: quo se¬
mone t̾minari potest In cęli & terre & ma¬
ris multimoda & uaria pulchritudine. in ipsiꝰ
lucis tanta copia tamꝙ̃ mirabili spccie in soleas
luna &. siderib in opaatatib nemoꝵ. in colorib
& odorib floꝵ. in diuersitate ac multitudine uo¬
luchrum. garrulaꝵ atꝙ pictaꝵ. in multifor¬

Expanded text:
non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus et nullus est usus: puto facile intellegi in condicione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transitura est quippe necessitas tempusque uenturum, quando sola inuicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur: quod maxime ad laudem referendum est Conditoris, cui dicitur ir. psalmo: Confessionemetdecorem induisti. Iam cetera pulchritudo et utilitas creaturae, quae homini, licet in istos labores miseriasque proiecto adque damnato, spectanda adque sumenda diuina largitate concessa est, quo sermone terminari potest? in caeli et terrae et maris multimoda et uaria pulchritudine, in ipsius lucis tanta copia tamque mirabili specie, in sole ac luna et sideribus, in opacitatibus nemorum, in coloribus et odoribus florum, in diuersitate ac multitudine uolucrum garrularum adque pictarum. in multifor
Abbreviated transcription (Latin):
siue etiam uit manꝰ sectantis ꝑ scrutantis ꝙ morien¬
tiũ atq in carnib humanis satis in humanȩ abdita
cuncta rinata ẽ. ut quid & quomo do quib locis
curandum eẽt̃ ad discer&. numeros tam̃ de quib lo¬
ris constat. quid dicam nemo ualuit inuenire. qͦs
nemo ausus ẽ querere : Qua sinoti eẽ potuissent
urinteriorib quoq uiscerib quę nullũ ostendunt
forme apparenti quȩ oculis plac&: ipsiꝰ montis qͦ
oculis utitur. p̃ftrretur arbitrio: Sunt uͦ quedã
ita posita in corpore ut tantũ modo de coremba¬
beant & ñ usum: sicut hab& pectꝰ uirile mamil¬
las. sic̃ facies barbã. quȩ ñ ẽ munimento. s uirli
ornamento. indicant pure facies feminaꝵ. quas
utiq infirmiores niuniri tutiꝰ conuenir&: Sigͦnul¬
lum menbrũ ẽ urhis quidẽ conspicuis. undeam¬
bigit nemo qđ ita sit alicui oꝑi accõmodatũ ut

Expanded text:
siue etiam inter manus secantis perscrutantisque moriensiue etiam inter manus secantis perscrutantisque morientium adque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid et quo modo quibus locis curandum esset addisceret: numeros tamen de quibus loris constat, quid dicam, nemo ualuit inuenire, quos nemo ausus est quaerere? qui si noti esse potuissent, in interioribus quoque uisceribus, quae nullum ostentant formae apparenti quae oculis placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praeferretur arbitrio. Sunt vero quaedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum: sicut habet pectus virile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed virili ornamento, indicant purae facies feminarum, quas utique infirmiores muniri tutius conueniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis unde ambigit nemo, quod ita sit alicui operi adcommodatum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Porro mira nobilitas quȩ lingue acmanib : d¬
tributac ad loquendũ & scribendũ apta atꝙ̃ com¬
ueniens. & ad oꝑa artium plurimaꝵ officioꝵ qi
complenda nonne satis ostendit quali animȩ ut
scriuir& tale sit corpꝰ ad iunctũ. quã quã & detc¬
tis necessitatib opandi. ita om̃iũ partiũ congra¬
entia nuncrosa sit & pulchca sibi parilitate res¬
pondeat. ut nescias utrũ in ed condendo maiora
sit utilitatis habita racio quã decoris: Certe eni
nichil uidemꝰ creatũ in corpore utilitatis causa.
qͦd ñ habeat etiã decoris locũ: Plus aũ nobis id
apparcra. sinuineros mensuraꝵ quib interse
cuncta conexa sunt & coaptata nossemꝰ. quos
forsitan data oꝑa in his quę foris eminent hu¬
mana possa uestigare sollertia Quȩ uͦ tecta
plexitas uenaꝵ atꝙ neruoꝵ. & uscera sccitta
uitalium. in uenie nullꝰ potest: Quia & si
medicoꝵ diligentia ñ nulla crudelis quos ana¬
tomicos appellant. lamauit corpora mortuoꝵ

Expanded text:
obilitas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium. partium congruentia numerosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat, ut nescias utrum in eo condendo maior sit utilitatis habita ratio quam decoris. Certe enim nihil creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his, quae foris eminent, humaua posset uestigare sollertia; quae uero tectplexitas uenarum adque neruorum et uiscerum, secreta uitalium, inuenire nullus potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mortuorum
Abbreviated transcription (Latin):
plena ÷ tra uegetantib aniis beo menbrat¬
rena. mud sibimꝰ c̃texa & implicita Curgͦ
eodẽ uolente dõ qͥ ftc̃ hoc: animil ñ pottrit t̃¬
renĩ corpꝰ in celeste corpꝰ attolli. si animꝰ omi
ac ꝑhos etiã celesti corpore p̾stabilior t̾imo ao¬
pori potuit illigari : An terrena particula tam
eigna potuit aliqͥd celesti corpore meliꝰ apud sc
tenere. ut sensũ habẽt & uita. & eã sentientẽ¬
atq unuentẽ de dignabitur odũ suscipe. aut
susceptũ ñ potuit sustinere. cum dere sentiat
&uiuit ista meliort ꝗ̃ ÷ corpꝰ ome gleste :
Sed idco nc̃ ñ fit : qr ñ dũ ÷ tempꝰ quo id fieri
uoluit. qͥ hoc qͦd uidendo iã uiluit multo
mirabiliꝰ quĩ illud qͦd ab istis qđ ñ credit᷑ fec̃
Curenĩ uehementiꝰ admiram̃ in corportos ani¬
mos glesti corpore potiores. t̾renis illigari cor

Expanded text:
plena est terra uegetantibus animis haec membra tplena est terra uegetantibus animis haec membra terrena miro sibi modo conexa et ieodem volente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus omni, ac per hoc etiam coelesti corpore praestabilior, terreno corpori potuit illigari? An terrena particula tam exigua potuit aliquid coelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et vitam, et eam sentienteatque uiuentem dedignabitur caelum suscipere aut susceptam non poterit sustinere, cum de re sentiat et uiuat ista meliore, quam est corpus omne caeleste? sed ideo nunc non fit, quia nondum est tempus, quo id fieri uoluit, qui hoc quod uidendo iam uiluit multo mirabilius quam illud quod ab istis non creditur fecit. cur enim non uehementius admiramur incorporeos animos
Abbreviated transcription (Latin):
tor paganoꝵ. S uiddica homines docti atq sapier¬
tes. c̾ira uĩ tanit auctoritatis qͣ om̃a gn̾a homituĩ
sic̃ tanto antt p̃dix in hoc credendũ spandũq con¬
uertit. a cuit sibi Argum̃tari uidentur aduersus
corpoꝵ resurrectionẽ. & dicere qd in t̃cio de re
publica libro a cioerone cõmemoritũ ÷. Nam
cũ herculẽ & romulũ ex hominib deoset̃ factos
ad seuerar&. quoꝵ ñ corpora inqͥt s̃ in cdũ de¬
uita. neq enĩ natã pateretur. ut id qͦd eẽt ecͣtͣ
nͥ in terra mancra: Hȩc ÷ magno racio sapica¬
tiũ. quoꝵ dñs nouit cogitationes: qm̃ uane sunt:
Si enĩ ase tantũ modo eemꝰ. id ÷ sine ullo cor¬
pore spꝰc. & in celo habitantes terrena animalia
nescutmꝰ. nobisq futuꝵ ec̃ diceret᷑. ut t̾renis cor¬
porib animandis qͦdã uinculo mirabili nectere¬
mͣ. ñne multo fortius argum̃ta remur id credere
recusantes. & diceremꝰ naturã ñ pati. ut res in¬
corporti ligamento corporeo uinceret᷑: Et tam̃

Expanded text:
ines docti adque sapientes contra uim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque conuertit. acute sibi argumentari uidentur aduersus corporum resurrectionem et dicere quod in tertio de re publica libro a Cicerone commemoratum est. Nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos adseueraret: \'Quorum non corpora, inquit, sunt in caelum elata; neque enim natura pateretur, ut id quod esset e terra nisi in terra maneret.\' Haec est magna ratio sapientium, quorum Dominus nouit cogitationes, si enim animae tantummodo essemus, id est sine ullo corpore spiritus, et in caelo habitantes terrena animalia nesciremus nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam uinculo mirabili necteremur: nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo uinciretur? et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat: Sopor quippe ille uri. morserit xp̃i.
cuiꝰ exanimis in crucc pendentis latꝰ lancea ꝑfora¬
tũ ẽ : ait indc sanguis &. aqua deflux. Quȩ sa¬
etamerta et̃ nouimꝰ: quib edificatur eodã: Nã
hoc etiam uerbo scriptura usa c̃: ubi ñ legitur.
formauit aut finx̃. s ȩdificauit cã in mulicrem:
coclã. Ereatura ÷ gͦ dĩ femina sic̃ uir. sed ut de
uiro fiera. unitas ẽ commendata Ut aũ illomͦ fie
re. xp̃c ut dictũ ẽ. & ecclã figurata ẽ: Qui gͦ
utrũq sexũ insticuit. utrũ ꝙ̃ restitua: D eniq̃ ip¬
rectionẽ. cuiꝰ uii frũm erit uxor quã singuli
habuer̃. dũ quisq eoꝵ uell& defuncti semen
sic̃ lox p̃coꝑat ecitare. crentis inquit. nescioies
scripturas neꝙ̃ uirtutẽ dĩ. Et cũ locꝰ eẽt ut dicer&

Expanded text:
oportebat. sopor quippe ille uiri mors erat Christi, oportebat. sopor quippe ille uiri mors erat Christi, cuius exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est, atque inde sanguis et aqua profluxit; quae sacramenta esse nouimus, quibus aedificatur ecclesia. nam hoc etiam uerbo scriptura usa est, ubi non legitur "formauit" aut finxit, sed: aedificauit eam in mulierem; a. Creatura est ergo Dei femina sicut uir; sed ut de uiro fieret, unitas commendata; ut autem illo modo fieurata est. Qui ergo utrumque sexum instituit, utrumque restituet. Denique iprectionem, cuius septem fratrum erit uxor, quam singuli habuerunt, dum quisque eorum uellet defuncti semen, sicut lex praeceperat, excitare: Erratis, inquit, nescientes scripturas, neque uirtutem Dei; et cum locus esset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fida in uirũ ꝑfectũ. in monsurã etatis plenitudi¬
is axpiͣ. ce conformes imaginis fili dĩ. nec in sexi¬
femineo resurrecturas femimas credunt. s in uirili
oms auuit. qmͣ ds solũ uirũ fec exlimo. feminã
ex uiro. S mͥ melius sapert uidentur. qui utrũq
sexũ resursecturũ eẽ ñ dubitant: Non enĩ libido eric
ibi. quȩ c̃ fusionis ẽ ciusa. Nam priusꝗ̃ peccissent
nudi erint : ñ confundebantur uir &. fcmina. Cor¬
porib gͦ illis uicia detrahent᷑. natura scruabitur.
Non c̃ aut̃ uiciũ sexꝰ femincus s natura. quȩ tunc
qͥdem & a concubitu & a partu umunis erit Er̃
tam̃ menbra feminea ñ accõmodata uisui ueteri
s decori nouo. qͦ ñ alliciatur aspicientis concupis¬
centia quȩ nulla erit. s di laudetur sapientu
atq̃ clem̃tia. qͥ a qͦd ñ erat fec̃. & libĩuit a cor¬
ruptione qͦd fec̃. Ut enĩ in exordio genĩs huma¬
ni de latere iuri dorinientis costa de tracta femi

Expanded text:
fectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et: Conformes imaginis filii Dei, nec in sexfemineo resurrecturas feminas credunt, sed in uirili omnes aiunt, quoniam Deus solum uirum fecit ex limo, feminam ex uiro. Sed mihi melius sapere uidentur, qui utrumque sexum resurrecturum esse non dubitant. Non enim libido ibi erit, quae confusionis est causa. Nam priusquam peccassent, nudi erant, et non confundebantur uir et femina. Corporibus ergo illis uitia detrahentur, natura seruabitur. Non est autem uitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem et a concubitu et a partu inmunis erit; erunt tamen membra feminea non adcommodata usui ueteri, sed decori nouo, quo non adliciatur adspicientis concupiscentia, quae nulla erit, sed Dei laudetur sapientia adque clementia, qui et quod non erat fecit et libruptione quod fecit. ut enim in exordio generis humani de latere uiri dormientis costa detracta femin
Abbreviated transcription (Latin):
iudcrimꝰ antiquis similia diuinaꝵ signauir¬
tutũ & iam nrĩs temꝑib fixquentari. & ea ñ debert
multoꝵ noticie deput Nondũ c̃ aut̃ biciniũ. ex
qͦ apud ỹ ꝑponẽ regiũ cepit eẽ ista memoria &
multis quad nob certissimũ ẽ ñdatis libellis de
his quȩ mirabilit̃ facta sunt. illi ipsi quidatist̃¬

Expanded text:
uideremus antiquis similia diuinarum signa uiiuideremus antiquis similia diuinarum signa uii-tutum etiam nostris temporibus frequentari et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est autem biennium, ex quo aput Hipponem Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis de his, quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati