comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuissemus prius electuri. Non eium alit̾
ẽẽ possemus. boni nisi forte dicendus ẽ
bonus qui ñ eligit bonum. Qͥd gͦ elegit
in non bonis: Non enim electi sunt qr
Si aut̃ gr̃ã. iam ñ ex oꝑib: alioquin
eum. S audi. ñ uos me elegistis. Nonẽ
ut dicas. anteqͣm crederem iam bona
oꝑabar. iło electus sum. Quid eniraẽ
boni oꝑis ante fidem. cum dicat apłs.
omne qͦd ñ ẽ ex fide peccatum ẽ : Qdgͦ
dicturi sumus audiendo ñ uos me ele¬
gistis. nisi qr mali eramus electi sumis.
ut boni ꝑ grãm nos eligentis essemꝰ:
son ẽ enim gr̾ã. si p̾cesserant merita. Est
s. quos elegit faciat bonos. Ego inquit elegi
uos & posui uos ut eatis & fructum affera¬
asi& fructus ur maneat. Nonne iste est
huctus de quo iam dixerat. sine me nichil
potestis facere: Elegit ꝙͦ & posuit ut eamꝰ.
e fructum afferamus. Nullum itaq fructũ.

Expanded text:
fuissemus prius electuri. Non enim aliter fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus, qui non eligit bonum. Quid ergo eligit in non bonis; non enim electi sunt, quia « Si autem gratia, jam non ex operibus, alioquin eum. Sed audi: « Non vos me elegistis. » Non est ut dicas: Antequam crederem jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem? cum dicat Apostolus: « Omne quod non est ex fide, peccatum est . » Quid ergo dicturi sumus audiendo: « Non vos me elegistis, » nisi quia mali eramus, et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus. Non est enim gratia, si praecesserant merita: est sed quos elegit faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste est fructus de quo jam dixerat: Sine me nihil potestis facere? Elegit ergo nos et posuit ut eamus, et fructum afferamus. Nullum itaque fructum
Abbreviated transcription (Latin):
entia adõ. & iustitia. & sc̃ificatio. & re¬
demptio: ut qͦmadmodum scͥptum est
qui głatur in dño głetur. Faciunt quippe
ista mali malis. s ñ ꝑpt̾ iustitiam. & id eo
miseri utriq & qu̾i faciunt & qͥ patiunt᷑:
Faciunt & boni malis. ubi & si faciunt
isti ꝓꝓter iustitiam. ñ tam̃ illi ꝓpt̾ iustitiã
patiunt᷑. S dicit aliquis. Si mali qͣndo
tiam bom patiuntur: ꝓfecto ꝓpt̾ iusti¬
tiam hec eis mali faciunt. Quod si ita ẽ
S & qͣndo boni malos ꝓpt̾ iustitiam ꝑse¬
quuntur. ꝑpt̾ iustitiam etiã mali patiunt᷑:
Si enim p̾ossunt mali ꝑsecutionẽ facere
tuint᷑. quia faciunt boni ꝓꝑt̾ iustitiam.
patiuntur mali ꝓpt̾ imusticiam: nec
mali gͦ ꝓpt̾ hoc possunt facere ꝓpt̾ q̃
bomi patiuntur. quia faciunt mali ꝓꝓt̃
iniustitiam. patiunt᷑ boni ꝓpt̾ iustiti᷑aoi:

Expanded text:
entia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Faciunt quippe ista mali malis; sed non propter justitiam: et ideo miseri utrique, et qui faciunt, et qui patiuntur. Faciunt et boni malis: ubi etsi faciunt isti propter justitiam, non tamen illi propter justitiam patiuntur. 3. Sed dicit aliquis: Si mali quandotiam boni patiuntur, profecto propter justitiam haec eis mali faciunt; quod si ita est, ergo et quando boni malos propter justitiam persequuntur, propter justitiam etiam mali patiuntur. Si enim possunt mali persecutionem facere tiuntur; quia faciunt boni propter justitiam, patiuntur mali propter injustitiam: nec mali ergo propter hoc possunt facere propter quod boni patiuntur, quia faciunt mali propter injustitiam, patiuntur boni propter justitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia ñ uidere xp̃m. & tanqͣm ipsum
sit iudicium quod princeps mundih
hoc ẽ diabolus iudicatꝰ ẽ: ualde late¬
brosum ẽ nec isto sermone coartandũ.
ne fiat obscurius breuitate. s aliopo¬
tius qͣntum dñs adiuuerit explicando¬

Expanded text:
itia non videre Christum, et tanquam ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius quantum Dominus adjuverit explicand
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dicit᷑ ñ ẽ seruus maior dño suo. Si
me ꝑsecuti sunt & uos ꝑsequentur. il¬
lum significari seruum ꝑtinentẽ ad
timorem castum qui ꝑmanet in sclm
scłi. Hic enim seruus ẽ auditurus. euge
nomen meum. q nesciunt sumꝰ qui
misit me. Quȩ omnia facient. nisi quȩ
dixit: Odio habebunt scilicet & ꝑse¬
quentur. sermonemq contempnent.
meum. Quid ẽ alud dicere qͣm me in uob̾
odio habebunt. me in uobis ꝑsequentur.
qͣnto beatiores qui ꝓpt̾ hoc nomen ista
patiuntur. sicut ipse alio loco dicit. Beati
qui ꝑsecutionem paciuntur ꝓpt̾ iustitiã:

Expanded text:
ubi dicitur: Non est servus major domino suo; si me persecuti sunt, et vos persequentur; illum significari servum pertinentem ad timorem castum, qui permanet in saeculum saeculi. . Hic enim servus est auditurus: Euge,nomen meum, quia nesciunt eum qui me misit. Quae omnia facient, nisi quae dixit: odio habebunt, scilicet, et persequentur sermonem quem contemnunt? meum. Quid est aliud dicere, quam, Me in vobis odio habebunt; me in vobis persequentur; quanto beatiores, qui propter hoc nomen ista patiuntur; sicut ipse alio loco dicit: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam ;
Abbreviated transcription (Latin):
suis. uos inquit amicimei estis. si
feceritis quȩ ego p̃cipio uobis. Magna
dignatio. Cum seruus bonus ẽẽ ñ pos¬
sit̾ nisi p̾cepta domini sui fecerit. hinc
amicos suos uoluit intelligi. unde boni
serui possunt ꝓbari. S ut dixi ista
dignatio ẽ. ut dominꝰ quos nouit ser¬
uos suos. dignetur dicere amicoᷤ suoᷤ:
Iam ut scratis ad seruorum officium
ꝑtinere. p̃cepta sui domini facere.
alio loco seruos utiq obiurgat
dicens: Quid autẽ uocatis me dnẽ
dicitis inquit dñe. uissa faciendo. qͥd
dicatis ostendite. Nonne seruo obedi
enti ipse dicturus ẽ euge serue bone.
qm̃ in paucis fuisti fidelis. suꝑ malta
te constituam. intra ingaudium dñi
tui : Potest gͥ eẽ & seruus & amicus.
qui seruus ẽ bonus. S q̃ sequitur

Expanded text:
is. Vos, inquit, amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit intelligi, unde boni servi possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid autem vocatis me, Domidicitis, inquit, Domine, jussa faciendo quid dicatis ostenti ipse dicturus est, Euge, serve bone, quia in paucis fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse servus et amicus, qui ser
Abbreviated transcription (Latin):
apss petrus xͦ ꝓ nobis passus ẽ relinqueis
nobis exemplum. ut sequamur uestigia eiꝰ:
luod utiq si facimus. ipso adiuuante
sacimus: qui dixit. sine me nichil potestiᷤᷤ
facere. Deniq quib iam dixerat. si odit
uos mundus scitote quia me priorem
uob odio habuit: & nunc in eo q̃ audis¬
sunt. & uos ꝑsequentur. Si sermonem
meum seruauerunt. & ur̃m seruabunt:
Dicendo aut̃ ñ ẽ seruus maior dño suo.
nonne euidenter ostendit qͦmadmod ũ
intelligere debeamus quod suꝑus dix̃at.
iam ñ dico uos seruos: ecce enim seruos

Expanded text:
stus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Quod utique si facimus, ipso adjuvante facimus, qui dixit, Sine me nihil potestis facere. Denique quibus jam dixerat, Si odit vos mundus, scitote quia me priorem vobis odio habuit: et nunc in eo quod audissunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Dicendo autem, Non est servus major domino suo, nonne evidenter ostendit quemadmodum intelligere debeamus quod superius dixerat, Jam non dico vos servos ? Ec
Abbreviated transcription (Latin):
tnis.xͦ ꝓ nobis passus ẽ relinquens nob̾
exemplimi ut sequamur uestigia eius:
hoc ẽ talia p̃parare. Hoc beati mr̃es ardenti
dileclione fecerunt. quorum si ñ manit̃
memorias celebramus. atq in conuiuno qͦ
& ipsi saturati sunt ad mensam domini
accedimus: oportet ut qͦmadmodum
ipsi & nos talia p̾paremus. Ido quippe
ad ipsam mensam ñ sic eos cõmemoramꝰ
qͦmadiodum alios qui in pace requies¬
cunt. ut etiam ꝓ his oremus: s magis
ut ipsi ꝓ nobis. ut corum uestigiis here¬
amus. qͦuia impleuerunt ipsi caritatẽ qͣ
dñs dixit ẽẽ ñ posse maiorem. Talia enĩ
suis sr̃ib exhibuerunt. qualia de domini
mensa paricer acceꝑunt. Neq hoc ita dic̃¬
possimus. si ꝑ illo usq ad sanguinẽ mar¬
tẏrium duxerimus. Ille potestatẽ ha¬
buit ponendi animam suam uiterũ
sumendi eam. nos aut̃ nec qͣntum uo¬
lumus uiuimus. & morimur etiam si
nolumus. Ille moriens mox in se occidit¬
& mortem. nos eiꝰ morte liberamur a

Expanded text:
tus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Hoc est talia praeparare. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus. Ideo quippe ad ipsam mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa pariter acceperunt. 2. Neque hoc ita dicpossimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a
Abbreviated transcription (Latin):
hoc efficimini qd̃ p̃sciui de uobis. Im¬
pleatur aut̃ ur̃m. quia beati eritis q
ñdum estis. sicut creati estis. qui ñ¬
dum fuistis. Hoc ẽ inquit p̃ceptum
meum ut diligatis inuicem: sicut
dilexi uos. Siue dicat᷑ p̾ceptum siue
mandatum. ex uno u̾bo greco utrũq
istam sententiam & ante dixerat. de qua
me uobis ut potui disputasse meminise
debetis. Ibi enim sic ait. Mandatum
nouum do uobis. ut diligatis inuicem
sicut dilexi uos. ut & uos diligatis
inuicem. H uius itaq mandati repe
ticio cõmendatio ẽ.nisi qͥ ibi manda-¬
tum nouum inquit do uobis: hic aut̃
hoc ẽ inquit mandatum meum. Ibi
tanqͣm ñ fuerit ante tale mandatũ.¬
hic tanqͣm ñ sit alius eiꝰ mandatum. Si ibi
dictum ẽ nouum. ne inuetustate nr̃a ꝑse

Expanded text:
hoc efficimini quod praescivi de vobis. Imhoc efficimini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creati estis qui non fuistis. 2. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaqtitio, commendatio est, nisi quod ibi mandatum novum, inquit, do vobis; hic autem, hoc est, inquit, mandatum meum. Ibi tanquam non fuerit antea tale mandatuhic tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est n
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ poterat. ne forte ñ fieret qd facturum
ẽẽ presciebat. S neq cum id facere ce¬
pit q se facturum ẽẽ p̾sciuit. gaudium
eius quo beatus ẽ creuit. Aliõquin bea¬
tior factus ẽ quia nos fecit. Absit hoc
fr̃s. Dei beatitudo quia nec minor fuerat
sine nobis. ñ fit maior ex nobis. Gaudiũ
g eiꝰ de salute nr̃a qd millo semꝑ fuit cũ
p̃sciuit & p̃destinauit nos. cepit ẽẽ in
nobis qͣndo uocauit nos. Q ħ gaudium
merito nr̃m dicimus. quo & nos beati
futuri sumus. S hoc gaudium nrm
crescit & ꝓficit. & ad suam ꝑfectionẽ
ꝑ seuerando ꝑtendit. G inchoat᷑ in fide
renascentium. implebitur in premio re-¬
surgentium. Eccẽ unde dictum ex isti¬
mo hec loquutus sum uobis. ut gaudiũ
meum in uobis sit. & gaudium ur̃m
impleatur. In uobis sit meum. impleat᷑
ur̃m. Semꝑ enim erat meum plenum.
& anteqͣm uocaremini cum uocandi a
me p̾sciremini: s fit & in uobis. cũ

Expanded text:
esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus: sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis sit meum; impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini; sed fit et in vobis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uobis ut gaudium meum in
Quobis sit. & gaudium ur̃m
impleatur. Qͦd ẽ gaudium xͥ innobis.
nisi qd dignatur gaudere de nobis: &
qͥ ẽ gaudium ur̃m qd dicit implendũ.
nisi eiꝰ habere consortium: Apter qͤ
beato petro dixerat. Siñ lauero te. ñ
habebis partem mecum. Gaudium gͦ
eiꝰ innobis. gr̃a ẽ qͣm p̾stitit nobis: ip¬
sa ẽ & gaudium nr̃m. S de hac ille
etam ex ecernitate gaudebat. qͣndo
nos elegit ante mundi constitutionẽ:
Nec recte possumus dicere. qd gaudiũ
eiꝰ plenum ñ erat. Non enim ds in ꝑ¬
fecte aliquando gaudebat. s illud eiꝰ
gaudium in nobis ñ erat. quia nec nos
in quib ẽẽ posset iam eramos. nec
quando ẽẽ cepimus cum illo ẽẽ cepimꝰ:
In ipso aut̃ semꝑ erat qui nos suos
futuros certissima suȩ p̃scientie ueri¬
tate gaudebat. d inde gaudium iam
ipse ꝑfectum de nobis habebat. qͣndo
nos presciendo & p̾destinando gaudebat:
eq enim ullus in illo eiꝰ gaudio metꝰ

Expanded text:
vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quod est gaudium Christi in nobis, nisi quo dignatur gaudere de nobis? Et quod est gaudium nostrum, quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum. Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est ut gaudium nostrum; sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante mundi constitutionem . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat. Non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat; sed illud ejus gaudium in nobis non erat, quia nec nos, in quibus esse posset, jam eramus; nec quando esse cIn ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus
Abbreviated transcription (Latin):
Quia gͦ suꝑius dixerat. Hoc ẽ mandatũ
meum ut diligatis inuicem sic̃ dilexi
uos quib u̾bis addidit q nunc audistis.
maiorem hac dilectionẽ nemo habet.
ut animã suam ponat quis ꝓ amicis
suis: fit ex hoc consequens. q idem iste
ad modum xp̃o ꝓ nobis animam siam
posuit : sic &e debeamus animas ꝑ frĩb
ponere: diligentes utiq inuicem sicut
ipse dilexit nos. qui ꝓ nobis amiam
suam posuit. Nimirum hoc ẽ q legit᷑
inꝑuerbiis salomonis. Si sederis cena¬
re ad mensam potentis. considerans
intellige quȩ apponunt᷑ cibi. & sic mute
manum tuam. sciens qm̃ talia opoicae
te p̾parare. Namqͦ mensa ẽ potentis nͥ
unde sumitur corpꝰ & sanguis eius qͥ
ꝓ nobis posuit ammã suã: & quid ẽ
ad eam sedere. nisi humilit̾ accedere:
& quid ẽ considerare & intellig̃e quȩ
apponuntur tibi. nisi digne tantam
it scias quia talia oportet te p̾parare nͥq̃¬

Expanded text:
superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem isadmodum Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debeamus animas pro fratribus ponere ; diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nin parabolis Salomonis: « Si sederis coenare ad mensam potentis considerans intellige, quae apponuntur tibi, et sic emitte manum tuam, sciens quoniam talia oportet te praeparare . » Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus et sanguis ejus, qui pro nobis posuit animam suam? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam ere manum, ut scias quia talia oportet te praeparare, n
Abbreviated transcription (Latin):
q possit ꝓdesse : demon credit. nec diligit.
Nemo diligit qui ñ credit. F rustra qͥdem
s tamen pocest sꝑare ueniam qͥ ñ diligit.
nemo aut̃ pot᷑ desꝑare qui diligit. Itaq
ubi dilectio ẽ ibi necessario fides &e spes
ñ diligit & seipsum: Est quippe impius
&& iniquis. Qui aut̃ diligit iniquitatẽ.
ñ plane diligit s odit animam suam
Hõc gͦ p̃ceptum domini teneamus. ut
nos inuicem diligamus: & quicqͥd alius
p̃cepit faciemus. qm̃ quicqͥd ẽ aliud hic
habemus. Discernitur quippe ista dilechio
ab ea dilectione. qua se muicem diligũt
homines sieut homines. Nam ut discer¬
neretur. adiunctum ẽ sicut dilexi uosꝰ.
Ut quid enim nos dilexit xͦ. msi ut¬
possimus regnare cum xͦ ad hocgͦ & nos
discernamus aceteris. qui ñ ad hos se
diligunt. q nec diligunt. Qui aut̃ se ꝑpt̃
habendum dm̃ diligunt. ipsi se diligunt

Expanded text:
 possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; eipsum? Est quippe impius et iniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus, et quidquid aliud praecipit, faciemus, quoniam quidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit possimus cum ipso regnare? Ad hoc ergo discernamus a caeteris, qui non ad hoc se diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt.
Abbreviated transcription (Latin):
possumus. Hȩc ẽ gr̃a quȩ humilib pata.
suꝑbos latet. S quid illud ẽ q adiungit.
& maneo in eiꝰ dilectione: utiq etiam
hic hanc dilectionem patris intelligi
uoluit. qua eum diligit pat̾. Ita qͥppe
dixerat. sicut dilexit me pater & ego
dilexi uos. atq his uerbis illa sub ninx̾.
manete in dilectione mea. illa ꝓculdu¬
bio qua dilexi uos. uͦ q̃ ait etiam de
patre. maneo in eiꝰ dilectione: illa sci¬
licet accipienda ẽ. qua dilexit eum pat̾.
S nunquid & hic gr̃a intelligenda ẽ
qua pater diligit filium. sicut gr̾a ẽ
qua nos diligit filius. cum simus nos
filii gr̃a nom natura. unigenitꝰ autẽ
natura ñ gr̃a : An hoc etiam in ipsofi¬
lio ad hominẽ referendum ẽ: ita sane
Nam dicendo sicut dilexit me pater &
ego dilexi uos. gram mediatoris ostendit
Mediator uͦ dei & hominum ñ inqͣntũ
ds. s in quantum homo ẽ xͦ iͭ. Q ꝓfecto¬

Expanded text:
possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. 4. Sed quid illudet maneo in ejus dilectione. Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum Deus, sed in quantum homo est Christus Je
Abbreviated transcription (Latin):
uaueritis manebitis. Hoc ẽ hinc appa¬
rebit q̃ in dilectione mea manebitis.
si mea p̃cepta seruabitis. ut nemo se
fallat dicendo q̃ eum diligat. si eius
p̃cepta ñ seruat. Nam in tantum eum
diligimus. in qͣntum eiꝰ p̃cepta seruamꝰ.
Inquantum: aut̃ minus seruamus. minꝰ
diligimus. qͣmuis qd ait manete in
dilectiormea. ñ apparet qͣm dixerit
dilectionẽ. utrum qua eum diligimꝰ
an qua ipse nos diligit. s ex ũbo su-¬
ꝑiore dinoscitur. Dixerat quippe &
ego dilexi uos. Cui u̾bo continuo
subiunxit. manete indilectione mea. Ilas
qua dilexi uos. Quid ẽ gͦ manete in diles¬
lione mea. nisi manece in gr̃a mea: Et qͥd
ẽ si p̃cepta mea seruaueritis manebitis u
dilectione mea. nisi ex hoc scietis qͦa in
dilectione mea qua uos diligo manebitis.
simea p̾cepta seruabitis: Non gͦ ut nos
diligat prius eius p̾cepta seruamus. sed
nisi nos diligat p̾cepta eius seruare ñ

Expanded text:
vaveritis, manebitis. Hoc est, hinc appavaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus: in quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse diligit nos: sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos; cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea: illa ergo qua dilexit nos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non
Abbreviated transcription (Latin):
me pater & ego dilexi uos. Non equalitatẽ
nature ostendit nobis nr̃e & suȩ. sicut ẽ
patris & ipsius: s grãm qua mediator ẽ
quippe monstrat᷑. cum dicit sicut diligit
me pater. & ego uos. Nam pater utiq
diligit & nos. s in ipso: quia in hoc głi¬
ficatur pater. ut fructum plurimum af
feramus in uite hoc ẽ in filio & efficia¬
mur eiꝰ discipłi. manete inquit in dilec̃
tione mea. Quomodo manebimus:
Audi quod sequitur. Si p̾cepta mea
inquit seruaueritis. manebitis in di¬
lectione mea. Dilectio facit p̃cepta ser¬
uari. an p̃cepta seruata faciunt dilec¬
tionem: S quis ambigat q dilectio p̃ce¬
dit : Unde enim p̃cepta seruet ñ ht̃:
qui ñ diligit. Qͦd ergo ait si p̾cepta mea
seruaueritis manebitis in dilectiõe mea:
ostendit ñ unde dilectio generetur. s
unde monstretur. tanqͣm diceret. Nolite
uos putare manere in dilectione mea.
si ñ seruatis p̾̃cepta mea. Si enim ser¬

Expanded text:
me Pater, et ego dilexi me Pater, et ego dilexi naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et ipsius, sed gratiam qua mediator estquippe monstratur, cum dicit, Diligit me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificferamus in vite, hoc est, in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, itione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim ser
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Hȩc ẽ ad dm̃ gła qua głificatur ñ
honio s ds: si ñ ex oꝑib s ex fide iusti¬
ficat᷑. ut ex dõ illi sit etiam qͥ bene
hoc ex nobis ipsis habeanus. Eius est
gła. Unde & alibi cum dixisset. sic luce
at lumen ur̃m coram hominib ut
uideant bona oꝑa ur̃a: ne asemetipsis
putarent ẽẽ bona oꝑa sua. mox addidit
& głificent patrem ur̃m qui incęlis ẽ:
In hoc enim głificat᷑ pat̾. ut fructum
plurimum afferamus. & efficiamur xͥ
discipłi. A quo efficiamur. nisi ab illo
cuius miscđia p̾uenit nos: ipsiꝰ enim
sumus figmentum. creati in xp̃o iħ u
in oꝑib bonis. Sicut dilexit me pat̾
inquit: & ego dilexi uos. manete in
dilectione mea. Ecce unde sunt nob̾
oꝑa bona. Nam unde nobis ẽẽnt. nͥ qr
fides ꝑ dilectionem oꝑatur: Unde
aut᷑ diligeremus. nisi prius diligeremur :
Aꝑtissime hoc in epła sua idemiste eugłista
dixit. Nos gͦ diligamus dm̃. qm̃ ipse pͥor
dilex it nos. Quod aut̃ ait sicut dilexit

Expanded text:
r non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est gloria. Unde et alibi cum diat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona : ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiamur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis . 2. Sicut dilexit me Pater, inquit, et ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos . Quod autem ait, Sicut dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
dñs consolatur. qui cum dixisset hec
mando uobis ut diligatis inuicen. ad¬
iecit atq ait. Si mundus uos odit. sci¬
tote quia me priorem uobis odio habuit:
Cur gͦ se membrum supͣ uercicem excollit:
Recusas eẽ incorpore. fi ñ uis odium mũ¬
di sustinere cum capite. Si de mundo
inquit ẽẽtis. mundus qd aui. suum erat
diligeret. Uniuerse utiq nar hoc dicit
eccłȩ suȩ.qͣm plerumq eciam ipsam
mundi nomine appellat. sicuti est illud:
Ds̃ erat in xp̃o. mundum reconcilians dͥ.
Itemq illud. Non enim uenit filius ho¬

Expanded text:
Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Sinquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret . » Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Itemque illud: « Non venit
Abbreviated transcription (Latin):
longanimitas. benignitas. bonitas. fides.
mansuetudo. continentia. Quis aut̃ bene
gaudet qui bonum ñ diligit unde gaud&:
Quis pacem ueram nisi cum illo pocest
habere. qͦm ueraciter diligit: Quis ẽ
longanimis in bono ꝑseuerant᷑ manendo.
nisi ferueat diligendo: Quis ẽ benignꝰ.
nisi diligat cui opitulatur: Quis bonꝰ
nisi diligendo efficiatur: Quis salubrit᷑
fidelis. nisi ea fide quȩ ꝑ dilectionem
oꝑatur: Quis utiliter mansuetꝰ. cui
ñ dilectio moderatur: Quis ab eo cor¬
continet unde turpatur. nisi diligat
unde honestatur: merito itaq magist᷑
bonus dilectionem sic sepe commendat.
tanqͣm sola p̾cipienda sit sine qͦ ñ posst̃
ꝓdesse cetera bõna & quȩ ñ pot̾ haberi sine
cͥeteris bonis. quib homo efficit᷑ bonus:
P hac aut̃ dilectione. pacienter debemus
etiam mundi odia sustinere. Necesse ẽ
enim ut nos oderit. quos ceruit nolle
quod diligit. S plurimum nos de se ipso

Expanded text:
longanimitas, benignitas, bonitas, fides, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ego uos elegi ut eatis & fructum
afferatis. & fructus ur̃ maneat. Q quod
adiunxit. ut qͥcumq pecieritis patrem
innomine meo. det uobis. tunc utiq da¬
bit nobis si diligamus inuicem: cum &
hoc ipsum ipse dederit nobis. qͥ nos elegit
ante ñ habentes fructum. qr ñ eum nos
elegeramus. & posuit nos ut fructum af-¬
feramus. hoc ẽ inuicem diligamus. Qͤm
fructum sine illo afferre ñ possumus.
sicut palmites facere sine uite nic hil
possunt. Caritas gͦ ẽ fructus nr̃. quam
definiuit apłs de corde puro & consci¬
entia bona. & fide ñ ficta. Hac diligimꝰ
inuicem: hac diligimus dm̃. Neq uera
dilectione diligeremus inuicem nisi di¬
ligentes dm̃. Diligit enim unusquisq¬
nobis mandans. hec mando inquit uobis
ut diligatis inuicem. Unde & apłs paulꝰ
cum contͣ oꝑa carnis cõmendare fructum
spẽ uellet. acapite hoc posuit. Fructus
inquit spc̃ ẽ caritas. ac deinde cetera
tanqͣm ex isto capite exorta &e religata
contexuit. Que sunt: gaudium p̃ax.

Expanded text:
m afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisqaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequentur. Si sermonẽ meũ ser¬
hec omnia facient uob̾ ꝓpt̾ nom̃ meũ q
nesciunt eum qui misit me. De qͥb aut̃
hoc dixerit si queramus. inuenimus eũ
adhec uerba uenisse ab eo q dixerat. si
mundus uos odit. scitote qr me pͥorem
uobis odio habuit. Nunc uͦ qd addidit: si
ñ uenissem & loquutus fuissem eis. pecca¬
cum ñ haberent: iudeos ostendit exp̃ssi
De his gͦ & illic dicebat. Nam hoc indicat
uerborum ipsa contexio. De his enim
dixit. si ñ uenissem & loquutus fuissẽ¬
eis. peccatum ñ haberent: de quib dice¬
bat. si me ꝑsequuti sunt & uos ꝑseqͤnt̃.¬

Expanded text:
onem meum serhaec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit: nunc vero quod addidit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, Judaeos ostendit expressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me
Abbreviated transcription (Latin):
me. Dicit ei mulier. Dñe. uideo qr ꝓpheta
es tũ. Cepit uenire uir. ñdum plene ue-¬
nit. ꝓpħam dnm putabat. Erat qͥdem ⁊
ꝓpħa. Nam de seipso ait. N ẽ ꝓpħa sine
honore. nͥ in patria sua. Itemꝰ de illo dic¬
tum ẽ ad moysen. ꝓpħam eis suscitabo de
sr̃ib eorum. sumlem tui: similẽ scilic&
ad formam carnis. ñ ad eminentiam ma-
ler ista. Uideo inquit qr ꝓpħa es tu.
Incipit uirum adult̾um excludere. Uideo
qr ꝓpħa. & incipit querere q̃ illã solet
mõuere. Contẽptio quippe fuerat inter
samaritanos. ⁊ iudeos. qr iudei in tẽplo
a salomone fabricato adorabant dm.
samaritani longe inde positi ñ in eo
adorabant. & ido iudei meliores se ẽẽ iac¬
tabant. qr intemplo adorabant dm̃. Non
enim coutunt᷑ uidei samaritanis. qr dice¬
placuerunt. in illo templo adorauerunt:
Nonne inisto monte adorauerunt ubi
nos sumus: Meliꝰ gͦ nos inquiunt in hoc

Expanded text:
me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat. Erat quidem et propheta: nam de seipso ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen, Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum, similem tui . Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majelier ista. Video, inquit, quia propheta es tu. Incipit vocare virum, adulterum excludere: Video et incipit quaerere quod illam solebat movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant; et ideo Judaei meliores se esse volebant, qui in templo adorabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis, quia diceplacuerunt, in illo templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nunc sum? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
anima capax ẽẽ rationis. aut ãsapiente
mente regitur aut errore. s error ñ regit
s ꝑdit. Post istos gͦ quinq sensꝰ mulier ila
adhuc errabat. ⁊error eam uentilabat. Et¬
ror aut̃ iste ñ erat legitimus uir. s adult̾
Ido enim dñs ait. benedix isti. qr ñ habeo
uirum. Quinq enim uiros habuisti:
Quinq tẽ sens carnis pͥmo rexerunt.aie¬
nisti adetatem utende rationis. nec ad sapi¬
intiam ꝑuenisti: s merrorem incidisti. Gͦ
pꝰ alos quinq uiros. iste qͦm habes ñ ẽ tuus
uir. & quid erat si uir ñ erat. nͥ adulter:
Uoca itaq ñ adulterum s uirum tuum.: ut
intellectu me capias. ñ errore de me aliqͥd
falsum sentias. Adhuc enim mulier erra
bat quȩ aqͣm illam cogitabat. cũ ĩa dñs de
sp̃u scõ loqueret᷑. Qr̃ gͦ errabat. nͥ qr adulte¬
rum ñ uirum habebat: Tolle hinc gͦ istũ
adulterum qui te corrumpit. & uade uoca
uirum tuum. Uoca & ueni. ut intelligas

Expanded text:
anima capax esse rationis, aut a sapiente anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam cogitabat; cum jam Dominus de Spiritu sancto loqueretur. Quare errabat, nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas
Abbreviated transcription (Latin):
Nam isti quinq sens ñ ad et̾nitatẽ nos regunt
s ad ista temꝑalia uł appetenda uł fugiẽda.
Ubi uͦ incellectus sapientia imbutus regere
ceꝑit animã. scit iam ñ solum fugere fouei
& ambulare in equali qd ocłi ostendunt infri¬
mȩ animȩ. nec tantum canoras uoces sua¬
uit᷑ audire. dissonasq repellere. uł blandis
odorib delectari. putoresq respuere. aut
dulcedine capi.iamaritudine offendi: aut
lenib mulceri. ⁊ asꝑis ledi: Ista enim
om̃ia. infirmȩ animȩ sunt nec essaria:
Qͥd gͦ regiminis adhibet᷑ ꝑ illum intellectĩ
Nalba ⁊ nigra discrecurus ẽ. s iusta ⁊ iniꝰta.
bona ⁊ mala. utilia ⁊ inutilia. castitatem ⁊
impudititiam. Hanc ut amet. illam ut
uitet: caritatẽ ⁊ odium. in hac ut sit. in
illo ut ñ sit. Hic uir quinq illis uiris in
ista muliere ñ sucesserat. Ubi enim ñ succe¬
dit ille. error dominat᷑. Nam cum ceꝑit

Expanded text:
Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit
Abbreviated transcription (Latin):
sensus corꝑis ẽẽ. Qndo enim quisq nas¬
cit᷑. anteqͣm possit uti mente atq rone.
ñ religat᷑ nͥ sensib carnis. Anima in pue¬
ro paruo. qd audit᷑. qd uidet᷑. q olet. qͥ sapit.
q̃ tactu sentit᷑. ħ appetit. aut fugit. Appetit
quicqͥs mulcet. fugit quieqͥd offendit hos
quinq sensꝰ. Hos enim quinq sensꝰ mulcet
uoluptas: offendit dolor. Sed̃m hos quinq
sens tanqͣm quinq uiros prius uiuit anmmi
qr istis religat᷑. Qr aut̃ uiri dicti sunt: Qͥ.
legitimi. Ađo quippe facti:⁊ ado donati aĩe
Infirma ẽ ad huc quȩ istis quinq sensib te¬
ligat᷑ ⁊ sub istis quinq uiris agit. At ubi
uenerit ad annos exercendȩ rationis. si eã
susceꝑit optima disciplina & docꝰtrmna sapi¬
entiȩ: quinq illis uiris ad regendum ñ suc¬
cedit nͥ uir uerus. legitimus. ⁊ illis melior
& qͥ melius regat. ⁊ qui ad ec̾nitatẽ regat.
ad etnitatẽ excolat. ad ȩt̾nitatẽ instruat:

Expanded text:
oris esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat.
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ. Ueniet enim eccła sic̃ dictum ẽ in canticiꝰ
canticoꝵ: ueniet. & ꝑtransibit. Ab initio fi¬
dei ueniet ut ꝑtͣnseat. & ꝑtransire ñ pot̾
nͥ ab initio fidei. Merito iam p̾sente uiro
audit. mulier crede mͥ. Iam enim ẽ in te
qͥ eredat. qr p̾sens ẽ uir tuus. Cepisti adeẽ
intellectu. qͣndo me ꝓpħam appellasti. Mu¬

Expanded text:
is canticorum, veniet et pertransiet ab initio fidei . Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi ab initio fidei. Merito jam praesente viro audit, Mulier, crede mihi. Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me p
Abbreviated transcription (Latin):
illo frigore. qndo seminabant. G iara
in iudea messis parata erat. Merito ibi
tanqͣm matura seges fuit. qͣndo tot
milia hominũ p̃tia rerum suarum
afferebant.⁊ ad pedes apłoꝵ ponentes.
messis. Qͥd inde factum ẽ: De ipsa messe
eiectu sunt pauca grana.⁊ seminauer᷑
orbem terraꝵ. ⁊ surgit alia messis. que
in fine scłi metenda ẽ. De ista messe dr.
qͥ seminant in lacrimis. ingaudio me¬
tent. Ad iftam gͦ messem. ñ apłi s angłi
mittent᷑. Messores inquit angłi sunt.
Ista gͦ messis crescit inter zizania.⁊
expectat purgari in fine. Illa uͦ mes-¬
sis iam matura erat. qͦ pꝰ missi sunt
discipłi. ubi ꝑpħȩ laborauerunt. S
tam fr̃s uidete qͥd dictum sit. si mul
gaudeat & qui seminat ⁊ qͥ metit.
accepturi sunt. uitam ȩt̾nam. Ex ciuitate

Expanded text:
illo frigore quando seminabant? Ergo jam illo frigore quando seminabant? Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot hominum millia pretia rerum suarum afferebant, et ad pedes Apostolorum ponentes, messis. Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis quae in fine saeculi metenda est. De ista messe dicitur, Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Ad istam ergo messem non Apostoli, sed Angeli mittentur: Messores, inquit, Angeli sunt . Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in fine. Illa vero messis jam matura erat, quo prius missi sunt discipuli, ubi Prophetae laboraverunt. Sed tamen, fratres, videte quid dictum sit: Simul gaaccepturi sunt vitam aeternam. Rogave
Abbreviated transcription (Latin):
uerum. qr alius ẽ qͥ mecit. alius qui
seminat. ut & qui seminat simul
gaudeat ⁊⁊ qui metit. Ego misi uos
metere. q̃ uos ñ lab orastis. Alii labora¬
uertint. & nosm labores eoꝵ introistis:
Quio gͦ messores misit. ñ seminatores: Qͦ
messores: ubi alii laborauerunt. Nã ubi
laboratum erat. seminatum erat. Et q̃
semmatum erat. iam maturum factum
erat. falcem ⁊ trituram desiderabat. E gͦ
erant messores mittendi : Ubi iam ꝓpħȩ
p̾dicauerant. Ipsi enim seminatores. Nã
si ipsi ñ seminatores. unde ad illã mulie¬
rem ꝑuenerat. scio qr messias uenit:
Iam ista mulier fructus maturꝰ erat. &
erant albe messes. & falcem querebant:
Misi uos. Qͦ: Metere. q̃ ñ seminastis:
Alii laborauerunt. ⁊ uos in labores eoꝵ
introiftis. Qui laborauerunt: Ipse abra¬
ham. ysaac. iacob. Legite labores eorum:
minatores. M oyses ⁊ ceteri patriarche.
& omnes ꝓpħȩ. Quanta ꝑtulerunt in

Expanded text:
verum, quia alius est qui metit, alius est qui verum, quia alius est qui metit, alius est qui seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi metere quod vos non laborastis: alii laboraverunt, et vos in laborem eorum introistis. Quid ergo? messores misit, non seminatores? Quo messores? Ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum erat factum, falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? Ubi jam Prophetae praedicaverant; ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem pervenerat, Scio quia Messias veniet? Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos ergo: quo? Metere quod non seminastis: alii seminaverunt, et vos in labores eorum introistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, Isaac, et Jacob. Legite labores eorum: i; et ideo seminatores. Moyses et caeteri Patriarchae et omnes Prophetae, quanta pertulerunt in
Abbreviated transcription (Latin):
Exierunt de ciuitate. & ueniebant ad
eum. Qͥ rogabant eum discipłi dicentes.
Rabbi. manduca. Ierant enĩ emere cibos.
& uenerant. Ille aut̃ dixit. Ego cibum
habeo manducare. qͦm uos nescitis. Dice¬
bant gͥ discipłi adinincẽ. N qͥd aliqui s
acculit ei manducare: Qͥd mirum si muli¬
er illa ñ intelligebat aqͣm : Ecce discipłi
ñ intelligunt escam. Audiuit aut̃ cogita¬
tiones eoꝵ. ⁊ iam instruit ut magister:
ñ ꝑcircuitum sic̃ illam cuius adhuc ui¬
rũm requirebat. s iam aꝑte. Meus inqͥt
cib ẽ. ut faciam uoluntatẽ eiꝰ qͥ misit me:
faceret uoluntatẽ eiꝰ qͥ misit eum mi¬
serat. Ido dicebat. Sitio. da mͥ bibere:
scilicet ut fidem in ea oꝑaret᷑. ⁊ fidẽ eiꝰ
me. Nonne uos dicitis q adhuc quatuor
menses sunt:⁊ messis uenit: In opus
feruebat. & oꝑarios mitt̾e disponebat:
Uos isi menses cõputatis admessem. ego
uob̾ aliam messem albam ⁊ ꝑacam ostẽ¬
Gͦ messores missurus ẽ. In ħ enim ẽ u̾bũ

Expanded text:
Exierunt de civitate, et veniebant ad eum, et rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ierant enim emere cibos, et venerant. Ille autem dixit: Ego cibum habeo manducare, quem vos nescitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Numquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes illorum, et jam instruit ut magister; non per circuitum, sicut illam cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte: Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me. faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo dicebat: Sitio, da mihi bibere, scilicet, ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus . Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostenErgo messores missurus est. In hoc enim est verbum
Abbreviated transcription (Latin):
duos dies. Q multo plures crediderunt¬
in eum ꝓpt̾ sermonem eiꝰ. Q̾ mulieri di¬
cebant. qͣł iam ñ ꝓpt̾ tuam loquelam credi¬
mus. Ipsi enim nos audiuimus ⁊ scimus.
qr hic ẽ uere saluator mundi. Et ħ pau¬
lulum animadũtendum ẽ. qr lectio ter¬
minata ẽ. Mulier pͥma nuntiauit. &
mulieris testimonium crediderunt sa¬
maritani. ⁊ rogauerunt eum ut ap̃ eos
maneret. ⁊ mansit ibi biduo. & plures
crediderunt. Et cum credidissent. dice¬
bant mulieri. N iam ꝓpt̾ u̾bum tuum
credimus. s ipsi cognouimus & scimus.
muliere. hoc ẽ eccła annuntiante. ad
xp̃m ueniunt. Credunt ꝑ istã famam.
manet ap̃ eos biduo. hoc ẽ dat illis
duo p̾cepta caritatis. & multo plures ⁊
firmius in eum credunt. qm uere ip¬
se est saluator mundi.. Explicit¬

Expanded text:
s crediderunt propter sermonem ejus: et mulieri dicebant: Quia jam non propter tuam loquelam credimus; ipsi enim nos audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad mulieris testimonimum crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit ibi biduo, et plures crediderunt: et cum credidissent, dicebant mulieri, Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus, et scimus muliere, hoc est Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, credunt per istam famam; manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo plures et firmius in eum credunt, quoniam vere ipse est Salvator mundi. TRACT
Abbreviated transcription (Latin):
nedicti patris mei. ꝑcipite regnum qͣ
uob̾ ꝑatum ẽ ab origine. mundi. dttend̾at
gͦ in sp̃u diuisionẽ. in genere aut̃ humano
cõmixtionẽ. Et qd ñdum locis seꝑatum est.
separauit intellectu. separauit cordis aspecti
& uidit duos ppłos. infidelium ⁊ fideliũ.
Attendit infideles & ait. Qͥ de celouenit

Expanded text:
cti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Attendit ergo in spiritu divisionem, in genere autem humano commixtionem; et quod nondum locis separatum est, separavit intellectu, separavit cordis aspectu; et vidit duos populos, fidelium et infidelium: attendit infideles, et ait, Qui de coelo venit,
Abbreviated transcription (Latin):
Cum gͦ uenerit ille. omnia nob̃ demonstra
Cum ille uenerit. & montẽ sꝑnet. ⁊ tem¬
plum euertet. Docebit nos iste omnia.
ut in sp̃u ⁊ ueritate nouerimꝰ adorare:
Sciebat quis eam posset docere. s iam
docentẽ ñdum agnosçebat. Iam gͦ digna
erat. cui manifestaret᷑. Messias aut̃. unctꝰ
⁊ punice messẽ dr unge. Cognace quippe
sunt linguȩ iste & uicinȩ. hebraica. pͥunica
⁊ sẏra. Ergo dicit ei mulier. Scio quia

Expanded text:
cum ergo venerit ille, omnia nobis demonstracum ille venerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctuset punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia