comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑ: ut abrahã circũcidat carnem
preputii sun. Masculus eñ qui circũ¬
tisus ñ fuerit. pe. bit aĩa eiꝰ de popło
suo.Merito em̃ abraham tunc creuit
nomine. qñ filiꝰ ei ꝓmissus ẽ: in quo
benditare debebat om̃s gentes. Uñ
& dicit᷑. Nomen tuũ ñuocabit᷑ ultra
abrã: s abraham erit nom̃ tuũ: qͥa
patrẽ multarũ gentiũ posui te. Saray¬

Expanded text:
circumcidat carnem praeputii sui. « Masculus enim, qui circumcisus non fuerit, peribit anima ejus de populo suo. » Merito enim Abraham tunc crevit nomine, quando filius ei promissus est, in quo haereditare debebat omnes gentes. Unde et dicitur: « Nomen tuum non vocabitur ultra Abram, sed Abraham erit nomen tuum, quia patrem multarum gentium posui te. » Sara
Abbreviated transcription (Latin):
umuiuentis & uidentis me. Agar fugi¬
ens monet᷑ abangło: ut redeat ad dñam
suam. Qd ipsa sibi utile fox cognosceñ
ait. Tues ds qui audistime: tamsalubit¬
mͥ consiliũ dedisti. Et adiecit. Frofecto
hic uidi post̾iora uidentisme. Dictũ ẽ
eñĩ qd̾ agar synagogã: angłs aũt ȩcclie
doctores significet. Bicat gͥagar. dicãt
synagoga. Uera sunt odoctores quȩ
dicitisꝰ utilia mͥ nuntiatis. reuatars
uidere despexi ant̾iora. Presens mi¬
chi locutꝰ est. & ñ cognoui: transiuit
& iã cognosco. Quẽ utiq ñ cogno¬
uissẽ.: nisi ad puteũ uenissẽ. Sic eñi¬
& mulier samaritana: ad puteum
eũ cognoscere meruit. Puteus iste no¬
uum ẽ testam̃tum. Lege euugłium:
siuis cognoscere xp̃m. Nocat᷑ aũt
puteusiste: puteus uiuentis. & uiden¬
tis me. Uiuentis quidẽ: quia mortu¬
ũ eum synagoga ẽẽ putabat. Uiden¬
tis aut̃: quia quãuis eũ multũ offen¬
disset: misericordit̾ tam̃ suꝑ eã respex̃.

Expanded text:
eriora videntis me. » Agar fugiens monetur ab angelo ut redeat ad dominam suam, quod utile sibi forte cognoscens, ait: « Tu es Deus, qui audisti me, tanquam salubre consilium mihi dedisti; » et adjecit: « profecto hic vidi posteriora videntis me. » Dictum est etiam quod Agar Synagogam, angelus autem Ecclesiae doctores significat. Dicat igitur Agar, dicat Synagoga: Vera sunt, o doctores, quae dicitis, utilia mihi nuntiatis; revertar us despexi anteriora, praesens mihi locus est, et non cognovi, transivit, et jam cognosco, quem utique non cognovissem nisi ad puteum venissem. Sic enim mulier Samaritana ad puteum eum cognoscere meruit. Puteus iste Novum Testamentum est. Lege Evangelium, si vis cognoscere Christum. Vocatur autem puteus iste putens 25 viventis, et videntis me; viventis quidem, quia mortuum eum Synagoga esse putabat: videntis autem, quia, quamvis eum multum offendisset, misericorditer tamen semper eam respexit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad romanos: quia signũ accepit circũ¬
cisionẽ. signaculũ iusticie fidei. Est
igit᷑ circũcisio signũ: est aut̃ & signa¬
culũ iusticiȩ fidei. Signũ quidem:
ut popłs qui ubiq gentiũ disꝑgendꝰ
erat: abominb cognosceret᷑. Iusticiȩ
uͦ signaculũ: ut ꝑillius suꝑfluntatis

Expanded text:
ad Romanos, quia « signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei . » Est igitur circumcisio signum, est autem et signaculum justitiae fidei. Signum quidem, ut populus, qui ubique gentium dispergendus erat, ab omnibus agnosceretur. Justitiae vero signaculum, ut per illius s
Abbreviated transcription (Latin):
catholicã confirmauit. Dequa uic¬
qͥprius se ipsũ deo patri uerũ sacri¬
ficiũ obtulit. iam ex eo tempore inc¬
tis immicis eiꝰ. sacerdotio confirina¬
to: cotidie ꝑseruos suos panẽ & ui-¬
num. carnẽ uidelicet & sangumẽ
suũ deo patri offerre ñ cessat. De¬
cimas aut̃ apatre suscipit. xp̃c: qͥa¬
propt̾ decimã dragmnã carnẽ sus¬
cepit: & ꝓpt̾ cencesimã ouẽ. qͤ et
ipsa decima ẽ. inmundũ uenit.
nũ intpretadionẽ. Unde abr̃ã qui
patͥ excelsus int̾pretat᷑: scđ̃m nomi¬
ns int̾pretationẽ. maioꝵ ẽ quã mel¬
ehnsedech: minor uͦ scdm historiam.
deoq & apłs dehis loquens ait.
Sine om̃ controuersia qͥ minor
ẽ amaiore benedicit᷑: minorem
abram significans: cui melchise¬
inȩt̾nũ scdm ordinẽ melchisedech.

Expanded text:
catholicam confirmavit. De qua vicqui prius seipsum Deo Patri in sacrificium obtulit, jam ex eo tempore victis inimicis ejus, sacerdotio confirmato, quotidie per servos suos panem et vinum, carnem videlicet et sanguinem suum, Deo Patri offerre non cessat. Decimas autem a Patre suscipit Cpropter decimam drachmam carnem suscepit, et propter centesimam ovem quae et ipsa decima est in hunc mundum venit. num interpretationem. Unde Abraham, qui pater excelsus interpretatur, secundum nominis interpretationem major est quam Melchisedech, minor vero secundum historiam; ideoque Apostolus de his loquens : Sine controversia qui minor est a majore benedicitur; minorem Abraham significans, cui Melchisein aeternum secundum ordinem Melchisedech.
Abbreviated transcription (Latin):
semen adstellarũ cõꝑationẽ. Cre¬
didit aut̃ abrã deo : & reputatũ ẽ
illi adiusticiã. lam eñĩ abrã simł
cũ uxore senectuti appropinqͥbat
cũ ei dñs sepe filiũ ꝓmitteret: nec
tam̃ daret. Sciebat enĩ abrã. dm̃
mentiri ñ posse: ideo contra sp̃e. in
sp̃e credebat. fides naturã suꝑabat.
nichilq deo impossibile credens:
ipso iubente. inqͣlibet etate se filiũ
ita credidit: qͥa hanc fidẽ habuit:
reputatũ ẽ illi ad iusticiã. Ergo fi¬
des: iusticiã oꝑat᷑. Noncutuncisio:
s fides iustũ hominẽ facit. Hon

Expanded text:
 comparationem. « Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . » Jam enim Abraham simul cum uxore senectuti appropinquabat, cum ei Dominus saepe filium promitteret, non tamen daret. Sciebat enim Abraham Deum mentiri non posse; ideo contra spem in spem credebat, fides naturam superabat, nihilque Deo impossibile credens, ipso jubente, in qualibet aetate se filium ita credidit, quia hanc fidem habuit, reputatum est ei ad justitiam. Ergo fides justitiam operatur : non circumcisio, sed fides justum hominem fac
Abbreviated transcription (Latin):
trecentis decẽ & oct̃o uernaculis
suis eũ libauerit. Insuꝑ & melchi¬
sedech rex salem. sacerdos dei altis.¬
simi. quomͦ ꝓferens panẽ &e uinũ
ei benedixerit: decimasq abeo sus¬
ceperit. Abram. nãq qui pat̾ excel¬

Expanded text:
entis decem et octo vernaculis suis, eum liberarit. Insuper et Melchisedech rex Salem sacerdos Dei altissimi quomodo, proferens panem et vinum, ei benedixerit, decimasque susceperit. Abraham namque, qui pater excel
Abbreviated transcription (Latin):
contra om̃s. & manꝰ ommũ contra eum:
qͣntũ ad historiam ñ ꝓcedit. S qͥa ut
dictũ ẽ. ismahel synagoge filios signi¬
ficatnit: nulligenti eũ conuenire. &e cõ¬
cordare. manifestũ ẽ. Dũ eñi legẽ et
circuncisionẽ defendẽ nitit᷑: ñ solũ arͥa¬
nis. uerũ etiam acȩteris gentib impus¬
nat᷑. Dũq pret̃ suam omis ei religio adis¬
pliceat: garrula disputatione cũ omnib
quȩ contendẽ qͥdẽ uolunt: ueritati aũt
& rationi adqͥesc̾e nolunt. Dix̃q agar.
ꝓfecto hic uidi postenora uidentis me

Expanded text:
a omnes, et manus omnium contra eum, » quantum ad historiam non procedit. Sed quia, ut dictum est, Ismael Synagogae filios significat, nulli genti eum convenire et concordare manifestum est. Dum enim legem, et circumcisionem defendere nititur, non solum a Christianis, verum etiam a caeteris gentibus impugnatur; dumque praeter suam, omnis religio ei displiceat, garrula disputatione cum omnibus qui contendere quidem volunt, veritati autem et rationi acquiescere nolunt. Dixitque Agar: « Profecto hic vidi posteriora videntis me
Abbreviated transcription (Latin):
culi stabant. Et merito qͥdẽ: qͥa
nͥ ꝑhas nemo tabnaculũ nͥ fur ce
latro ingredit᷑. In his em̃ tabuliˢ
saluator nr̃ depictus: clamat.
Qui ñ intrat ꝑme inouile ouiũ.
sed ascendit aliunde: ille fur est
&e latro. ltẽq. Ego sũ ostiũ: ꝑme
siqͥs introierit saluabit᷑. Duas uͦ
tabulas quȩ post t̃gũ tabnacłi
erigunt᷑: duos libros machabe¬
orũ ẽẽ puto. Ipsi em̃ intoto uete¬
ritestam̃to ultimũ locũ tenent.
Qui merito post tgũ tabnacłi
poniuit᷑: qm̃ illis tẽporib lex con¬
culcata. & abscondita latuit.
Nulliq fas etat tabulas inspi¬
cere: & lectioni oꝑam dare.
Om̃sq iudei legib ꝓpriis relic¬
tis: adgentiũ ritus conuerti co¬
runtq coniunctȩ adeorsũ
usq sursũ: &e una omnes
cõpago retinebit. Duabus quoq
tabulis quȩ mnangulis ponende
st̃. similis iunctura seruabitur.
& erunt similes tabulȩ ocło.

Expanded text:
culi stabant. Et merito quidem, quia culi stabant. Et merito quidem, quia nisi per has, nemo tabernaculum nisi fur et latro ingreditur. In his enim tabulis Salvator noster depictus clamat: « Qui non intrat per me in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro . » Itemque: « Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur . » Duas vero tabulas, quae post tergum tabernaculi eriguntur, duos libros Machabaeorum esse puto: ipsi enim in toto Veteri Testamento ultimum locum tenent. Qui merito post tergum tabernaculi ponuntur, quoniam illis temporibus lex conculcata et abscondita latuit, nullique fas erat tabulas inspicere, et lectioni operam dare, omnesque Judaei, legibus propriis relictis, ad gentium ritus converti coruntque conjunctae a deorsum usque sursum, et una omnes compago retinebit. Duabus quoque tabulis, quae in angulis ponendae sunt, similis junctura servabitur, et erunt simul tabulae octo
Abbreviated transcription (Latin):
caueant nece ipsi cũ tabula cadnt
nlatere quoq scđo tabnacul
qd uergit ad aquilonẽ. uiginti
cabulȩ erunt: qͣdraginta habẽ¬
ces bases argenteas. Bine bases.
singulis tabulis sub ponentur.
hec aut̃ qui ñ intelligit. supra¬
dictã expositionẽ iterũ legat.
doccidentalẽ uͦ plagã
Itabnacłi: facies sex tabu¬
las. hȩ nãq sex tabulȩ: sex libri
sunt noui testamenti. Qui bene
quidẽ ad occidentalẽ plagam
ponunt᷑: quia iam sole uer¬
gente adocca¬
sũ. post om̃s
alios ce ĩ uls¬
tia etate
itisunt. Nos eñi sumꝰ¬
ait apłs: in quos fines scłorum
deuenerunt. Beati illi oculi: qͥ
has tabulas uidẽ & corũ artifici¬
osam cõpositionẽ cognoscere
merent᷑. Et rursũ alias duas fa¬
cies: quȩ mnangulis erigantur.
post tergũ tab̃naculi. Si enm
hȩ duȩ post tergũ tabnaculi
erigunt᷑: illas utiq sex infronte
tab̃naculi ẽẽ oportet. Unde ma¬
nifestũ ẽ: quia sex tabulȩ noui
testam̃ti inipso introitu tab̃na¬

Expanded text:
psi cum tabula cadant. « In latere quoque secundo tabernaculi quod vergit ad aquilonem, viginti tabulae erunt, quadraginta habentes bases argenteas: binae bases singulis tabulis supponentur. » Hoc autem qui non intelligit, supradictam expositionem iterum legat. « Ad occidentalem vero plagam tabernaculi facies sex tabulas. » Hae tabulae sex libri sunt Novi Testamenti. Qui bene quidem ad occidentalem plagam ponuntur, quoniam, jam sole vergente ad occasum, post omnes alios et in ultima aetate iti sunt. « Nos enim sumostolus, in quos fines saeculorum devenerunt . » Beati illi oculi, qui has tabulas videre, et eorum artificiosam compositionem cognoscere merentur. « Et rursum alias duas facies, quae in angulis erigantur post tergum tabernaculi. » Si enim hae duae post tergum tabernaculi eriguntur, illas utique sex in fronte tabernaculi esse oportet. Unde manifestum est quod sex tabulae Novi Testamenti in ipso introitu taberna
Abbreviated transcription (Latin):
dicti sensus sacrorũ librorũ p̃clariᷤᷤ
sententiis inuoluti. diuinã legẽ
in dacti ꝑmittunt. Quot eni sunt
sntentiȩ: tot ce aurei circuli. Tan¬
isꝑ enculis uectes inserunt᷑: qͣntiˢ
stentiis intellectus inuoluitur.¬
gitur. qui asũmo usq ad sũmum
pom̃s tabuilas inseratur. Qd̾ autem
om̃s tabule sunt deaurate: om̃s u¬
uros diumos sapientiȩ &e scientiȩ
iuce fulgere significat. Hec autẽ

Expanded text:
librorum praeclaris sententiis involuti divinam legem oni tradi permittunt. Quot enim sunt sententiae, tot sunt et aurei circuli, tantisque circulis vectes inseruntur, quantis sententiis intellectus involvitur,vitur, qui a summo usque ad summum per omnes tabulas inseruntur. Quod autem omnes tabulae sunt deauratae, omnes libros divinos sapientiae et scientiae luce praefulgere significat. Haec aute
Abbreviated transcription (Latin):
&e cõpago significet: lã dictũ est.
Significat eñi concordiã & uni¬
iumina int̾se habent. Omina
enĩ unũ dicunt: unã fidẽ p̃di¬
cant. omnia unũ dm̃ & laudãt.
& magnificant. Et hȩc quidẽ
ẽ eorũ cõpago: omĩa adeorsum
usq sursũ. abultimo usq ad pͥ¬
mũ. ab apocalipsi usq adgenesĩ:
unã fidẽ. & unũ dm̃ predicando
concordant. Qd̾ aut ait. ut duabus
quoq tabulis similis iunctͦura serue¬
tur. duob machabeorũ libris auc¬
toritatẽ tribuit: & simul cũ cȩteriꝰ
incanonẽ pomit. Et quidẽ iuste
satis: siquidẽ in eis magna dei untꝰ
& potentia narrat᷑.
acies &e uectes delignis sech̃i
quinq ad continendas tabu

Expanded text:
cet, jam dictum est: significat enim concordiam et vilumina inter se habent: omnia enim unum dicunt, omnia unam fidem praedicant, omnia unum Deum et laudant et magnificant. Et haec quidem est eorum compago, omnia a deorsum usque sursum, ab ultimo usque ad primum. Ab Apocalypsi usque ad Genesim unam fidem et unum Deum praedicando concordant. Quod autem ait, ut duabus quoque tabulis similis junctura servetur, duobus Machabaeorum libris auctoritatem tribuit, et simul cum caeteris in canonem ponit. Et quidem juste satis; siquidem in eis magis Dei virtus et potentia narratur. « 96 Facies et vectes de lignis Setim quinque ad continenda
Abbreviated transcription (Latin):
sensus intelligimus: Quitimc q̃de
delignis sethi fiunt. &e lamimsai¬
reis oꝑiunt᷑: qͣndo ñ carnalia ses
spũalia sentire incipiunt. Hoc eĩ
modo &e inputribiles efficiuntir.
ce tãquã aurũ unmo plus aurort¬
fulgent. Sunt em̃ qͥnq corpors
sensus. uisus. auditꝰ. gustus. odor¬
cus. & tactus: sine quib tabulȩ ta¬
b̾naculi. idẽ diuinȩ legis uolumi¬
na stare ñ possunt. Iã eñi ommace¬
cidissent ce defecissent: nͥmentis ae
corporis oculis uiderent᷑: nͥ cordis
&e capitis au ribus audirent᷑:
nisi int̾iori ce
ext̾iori palati
gustu dulcia
sentirentur:
ligentiȩ odor
delectaret: nͥ eorũ tactus corda feri¬
endo pulsaret: & ad suꝑmlummiᷤ
amorẽ inflãmaret. Hi sunt gͥ qͥnq
uect̾es qͥ ꝑ anulos aureos inserti ta¬

Expanded text:
intelligimus? Qui tunc quidem de lignis Setim fiunt, et laminis aureis operiuntur, quando non carnalia, sed spiritualia sentire incipiunt; hoc enim modo et imputribiles efficiuntur, et tanquam aurum, imo plus auro refulgent. Sunt enim quinque corporis sensus, visus, auditus, gustus, odoratus et tactus, sine quibus tabulae tabernaculi, id est divinae legis volumina, stare non possunt. Jam enim omnia cecidissent et defecissent, nisi mentis et corporis oculis viderentur, nisi cordis et capitis auribus audirentur, nisi interiori et exteriori palato et gustu dulcia sentirentur, ligentiae odor delectaret; nisi eorum tactus corda feriendo pulsarent, et ad superni luminis amorem inflammarent. Hi ergo sunt quinque vectes, qui per annulos aureos inser
Abbreviated transcription (Latin):
ligendã eẽ sciamus: ut priꝰ scc̃m
litterã deinde uͦ spũalit̃ totã legim
ex ponamꝰ. Si em̃ hoc solũ udei
intellexissent. hodie ñ iudei sed
tabulȩ subiciamꝰ. quib ce teneat
&e sustineat᷑. Hoc ẽ eñi qd̃ ait. Utbi¬
ne bases: singłis tabulis ꝑduos¬

Expanded text:
ligendam esse sciamus, ut prius secundum ligendam esse sciamus, ut prius secundum litteram, deinde vero spiritualiter totam legem exponamus. Si enim hoc solum Judaei intellexissent, hodie non Judaei, sed tabulae subjiciamus, quibus teneatur et sustineatur. Hoc est enim, quod ait, ut binae bases sing
Abbreviated transcription (Latin):
alteri tabulȩ concctet᷑. Quasi em̃
ꝑ incastraturã int̾se tabulȩ conec¬
tunt᷑: qͣndo sacra uolumina tã
concordit̃ quibdã in locissibi con¬
ueniunt: ut idẽ penitus dicere ui¬
uarũ ingintierunt in lat̾e
meridiano. qd uergit ad
austrũ. Quib qͣdraginta bases ar¬
genteas fundes: ut binȩ bases sin¬
głis tabulis ꝑ duos angłos subici¬
ant̾. Quadraginta nãq &e duo st̃
om̃s libri ueteris testam̃ti: siquidẽ
ruth iniudicũ. & nebenias inere
libro coputant᷑. Noui uͦ destam̃ti.
sunt libri sex. Quatuor indelicet
euugłia: actus apłorũ: oe apocalip¬
sis. Cȩtera uͦ: ñ libri sed epłȩ uocan¬
tur. Om̃s gͦ libri utriꝰq cestam̃ti st̃
quadraginta ce octo. Totidẽ aut̃
sunt &e tabulȩ quib claudit᷑ tab̃na¬
culũ. Uidegͥ: quã conuenienter
libri ꝑ tabu las intelligant᷑. Uigͥn
tigͥ tabule ponunt̃ in latere meri¬
diano: quatinus denario numen
duplicato: totã legẽ duplicit intes¬

Expanded text:
asi enim per incastraturam inter se tabulae connectuntur, quoniam sacra volumina tam concorditer quibusdam in locis sibi conveniunt, ut idem penitus dicere viuarum viginti erunt in latere meridiano, qui vergit ad austrum, quibus quadraginta bases argenteas fundes, ut binae bases singulis tabulis per duos angulos subjiciantur. » Quadraginta namque et dui Veteris Testamenti; siquidem Ruth in Judicum, et Nehemias in Esdrae libris computantur. Novi vero Testamenti sunt libri sex: quatuor videlicet Evangelia, Actus apostolorum et Apocalypsis; caeteri vero non libri, sed Epistolae vocantur. Omnes ergo libri utriusque Testamenti sunt quadraginta et octo; totidem autem sunt et tabulae, quibus clauditur tabernaculum. Vide igitur quam convenienter libri per tabulas intelliguntur. Viginti ergo tabulae ponuntur in latere meridiano; quatenus denario numero duplicato, totam legem dupliciter intel
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ intelligentiȩ sunt: littera ui¬
delicet &e sp̃s. He aut̃ singłas tabu¬
las cenent & sustinent: qm̃ sine
his duab intelligentiis. sacrȩle¬
gis libros nec tenere nec portare
ualemus. He aũt bases argentee
Qd eñi argentũ eloquii puritat.
&e ueritatẽ significet: audi psal¬
mistã. Eloquia dñi eloquiacas¬
ta: argentũ igne examinatum.
Ideo eñi mangulis hȩ basespo¬
site sunt: ut una qͣlibet sublata.
tabula stare ñ ualeat. Cadit igĩ
tabula: nͥ utraq teneat᷑. Hocaĩ
illi audiant: qui uel tantũ adll¬

Expanded text:
duae intelligentiae sunt, littera videlicet et spiritus; haec autem singulas tabulas tenent et sustinent, quoniam sine his duabus intelligentiis sacrae legis libros nec tenere, nec portare valemus. Hae autem bases argenteae Quod enim argentum eloquii puritatem et veritatem significet, audi Psalmistam: « Eloquia Domini casta, argentum igne examinatum . » Ideo enim in angulis hae bases positae sunt, ut unaqualibet sublata, tabula stare non valeat; cadit igitur tabula, nisi utraque teneatur. Hoc autem illi audiant, qui vel tantum ad l
Abbreviated transcription (Latin):
midiũ inlatitudine: qm̃ unus¬
quisq liber inꝑfectus ẽ quan¬
tũ ad se: & ut eiꝰ diundiꝰ cubitꝰ
cõpleri ualeat: alterius indiget
supplem̃to. Unde &e se iicissĩ
intestimonũ uocant. Nã ipsa
quoq euugłia: multis in locis
lege &e propħis confirmantur.
O quotiens beatus paulus in
hunꝰ tabulȩ quã nunc de aura¬
nitis expositione necessariusẽ.
Tabulis gͥ tabulȩ iungant᷑: om̃sq¬

Expanded text:
in latitudine, quoniam unusquisque liber imperfectus est, quantum ad se, et ut ejus dimidius cubitus compleri valeat, alterius indiget supplemento; unde et se vicissim in testimonium vocant. Nam ipsa quoque Evangelia multis in locis lege et prophetis confirmantur. O quoties beatus Paulus in hujus tabulae, quam nunc deoramus, expositione necessarius est! Tabulis ergo tabulae jungantur, omnesq
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ altero copulet᷑. Sicut em̃
cortinȩ: ita & saga copulantur.
Carũ gͥ expositio hic quoq suf¬
ficiat. Sextũ aũt sagũ qd̾ corti¬
nis suꝑ habundat mediũ dupli¬
cat᷑ infronte tecti: & mediũ oꝑit
postenora tabnaculi. Non quod
umũ sagũ sic diuidat᷑. alioqum
totũ tabnaculũ uno sago tege¬
ret᷑: sed quia unũ sagũ ideo ad¬
ditũ c̃. ut & cortinȩ om̃s sagis

Expanded text:
altero copuletur. » Sicut enim cortinae, ita et saga copulantur: earum igitur expositio hic quoque sufficiat. Sextum autem sagum, quod cortinis superabundat, medium duplicatur in fronte tecti, et medium operit posteriora tabernaculi, non quod unum sagum ita dividatur, alioquin totum tabernaculum uno sago tegeretur; sed quia unum sagum ideo additum est, ut cortinae omnes sagis
Abbreviated transcription (Latin):
statim inipso fidei micio pȩni¬
centia iniungebat᷑. ñ inmerito
pͥmũ eorũ oꝑim̃tũ ciliciũ erat.
Sedcũ quidẽ eorũ statim suscep¬
ta pęnitentia priꝰ etiã quã bap¬
trari potuissent. ad supplicium
tracti decollarent᷑: qͥd aliud isti
quã pelles rubricatas post cili¬
cium induebant: At uͦ quia
mox inrubricatis pellib corpuᷤ
inuolutũ relinquens. cęli secie¬
taamma penetrabat: terciũ qͥdẽ
oꝑim̃tũ pelles iacinetinas sus¬
cipiebat. Sic gͥ pͥmũ indumẽ¬
tũ pęnitentia. &e ciliciũ: scđm
martiriũ: terciũ. celũ. His aut̃
breuit̃ expositis. de tabulis ui
bulas stantes aute tab̃na¬
culũ delignis sechim. Quȩ sin¬
gulȩ denos cubitos in longitu¬
dine habeant: & in latitudine

Expanded text:
itio poenitentia injungebatur, non immerito primum eorum operimentum cilicium erat; sed cum quidam eorum statim suscepta poenitentia, prius etiam quam baptizari potuissent, ad supplicium tracti decollabantur, quid aliud isti quam pelles rubricatas post cilicium induebant? At vero quia mox in rubricatis pellibus corpus involutum relinquens, coeli secreta anima penetrabat, tertium quidem operimentum peiles hyacinthinas suscipiebat. Sit igitur primum indumentum poenitentia et cilicium, secundum martyrium, tertium coelum. His autem breviter expositis, de tabulis vid tabulas stantes ante tabernaculum de lignis Setim, quae singulae denos cubitos in longitudine habeant, et in latit
Abbreviated transcription (Latin):
longitudme: utrũq latus tab̾¬
naculi ꝓtegens. Qd̾ eñi saga ce
infronte tab̃naculi & inpost̾i¬
quãdiu in hoc mundo uersat᷑.
sẽꝑ mali plures funt quã bom
Tam̃ quia sagũ &e insronte cab̾¬
naculi duplicat᷑. et posfiora tegi
maiori &e inpͥncipio &e infine
scam ȩccłiã ꝓtect̾ione indigere
significat: qm̃ &e in principio
maiorẽ tribulationẽ passaẽ et
maiorẽ infine passura ẽ. depͥma
hora ut omnis qͥ int̾ficit uos arbi¬
tres obsequiũ se prestare deo. de
ultima aut̃ sic. Erit em̃ tunc on¬
bulatio talis. qualis ñ fint abim¬
tio scłi usq nunc: neq fiet. Hec
aint de sagis dicta sunt.
acies &e oꝑim̃tũ aliud tecto
de pellib ariccũ rubricatis.
& suꝑ hoc rursũ aliud oꝑimen¬
tũ: de iacinthinis pellib. Trra
em̃ oꝑim̃ta habuit tab̾naculũ.
idẽ sc̃a eccłia. Primũ: ciliciũ. Se¬
cundũ: pelles rubras. Tercium:
pelles iacincthinas. Qm̃ em̃ pec¬
catorib adpeintentiã conuersis.

Expanded text:
utrumque latus tabernaculi protegens. » Quod saga et in fronte tabernaculi, et in posteriquandiu in hoc mundo versantur, semper mali plures sunt quam boni; tamen quia sagum in fronte tabernaculi duplicatur, posteriora tegit, majori in principio, et fine sanctam Ecclesiam protectione indigere significat, quoniam et in principio majorem tribulationem passa est, et majorem in fine passura est. De prima hora, ut omnis, qui interficit vos, arbitretur se obsequium praestare Deo . » De ultima autem sic: « Erit tunc tribulatio talis, qualis non fuit ab initio saeculi usque nunc, neque fiet . » Haec autem de sagis dicta sint. « Facies et operimentum aliud tecto de pellibus arietum rubricatis, et super hoc aliud operimentum de hyacinthinis pellibus. » Tria enim operimenta habuit tabernaculum, id est sancta Ecclesia: primum cilicinum, secundum pelles rubras, tertium pelles hyacinthinas. Quoniam enim peccatoribus ad poenitentiam conversis
Abbreviated transcription (Latin):
menti &e noui. libri significant᷑.
Quot em̃ sunt tabulȩ. tot sunt
&e libri. Stant aũt ante tabna¬
culũ ut sẽꝑ abhis qui intabna¬
culo sunt uideant᷑: qm̃ sacrȩ le¬
gis uolumina. sẽꝑ ante oculos
habere debemus. Fiunt uͦ he
darguunt peccatores. Nabent
aut denos cubitos in longitu¬
nos docent. & obseruare ãmo¬
uent. Neq em̃i plus longitudi¬
nis hab̾e potuerunt: qm̃ in illi
decẽ uerbis. totiꝰ legis plenitu¬
do continet̃. Quȩ qui obserua¬

Expanded text:
menti libri significantur; quot enim sunt tabulae tot sunt et libri. Stant autem-ante tabernaculum, ut semper ab his, qui in tabernaculo sunt, videantur; quoniam sacrae legis volumina semper ante oculos habere debemus. Fiunt autem darguunt peccatores. Habent autem denos cubitos in longitunos docent et observare admonent. Neque enim plus longitudinis habere potuerunt, quoniam in illius decem praeceptis totius legis plenitudo continetur; quae qui obser
Abbreviated transcription (Latin):
ronimꝰ dicit inlibro iudicũ cõpu¬
tat᷑. & exra. & neemias mnunouo¬
lumine continẽt᷑. Merito gͥ quin¬
qͣginta st̃ circuli: siqͥdẽ & librist
qͥnqͣginta. & hec quidẽ decorti¬
nis dict̾a sufficiant. Nunc desa¬
gis uideamꝰ.
acies & saga cilicina unde¬
cim: ad oꝑiendũ tectũ tab̃¬
naculi. Longitudo sagi unus
habebit triginta cubitos. &e la¬
titudo qͣtuor. Equa erit mensu¬
ra sagorũ omniũ. Sicut em̃ ꝑ
cortinas. uiros doctos & religs¬
ais. purpura. coccus. & byssus. re¬
flgnt: mlnis atst afpi hirsuti. et
dingentes. pili caprarũ horrent:
eisae peccatis deturpant᷑. Et plura
quidẽ st̃ saga. quã contine. insuꝑ
itam &e longiora: qm̃peccatores
e plures sunt quã iusti: & magis¬
auitus & honorib sublimati. Un¬
i ipsa ueritas ait: quia multi st̃
uocati. pauci uͦ electi. Hec tãmen
uctũ oꝑiunt: hec agrandinis &e
plnuarũ inurus tabnaculum
defendunt: qm̃ simonachi &e sacer¬
dotes om̃s eẽmꝰ: facile a sarracenis

Expanded text:
it, in libro Judicum computatur; et Esdras et Nehemias in uno volumine coarctantur. Merito igitur quinquaginta sunt circuli, siquidem et libri sunt quinquaginta. Et haec quidem de cortinis dicta sufficiant. Nunc de sagis videamus. « Facies et saga cilicina undecim ad operiendum tectum tabernaculi. Longitudo sagi unius habebit triginta cubitos, latitudo quatuor. Aequa erit mensura sagorum omnium. » Sicut enim per cortinas viros doctos et religioshus, purpura, coccus et byssus refulgent: in his autem asperi, hirsuti et pungentes pili caprarum horrent, vitiis et peccatis deturpantur. Et plura quidem sunt saga quam cortinae, insuper etiam et longiora, quoniam peccatores et plures sunt, quasublimati. Unde ipsa Veritas ait: Quoniam « multi sunt vocati, pauci vero electi . » Haec autem tectum operiunt, haec a grandinis et pluviarum injuriis tabernaculum defendunt, quoniam si monachi et sacerdotes omnes essemus, facile a Saracenis
Abbreviated transcription (Latin):
insagis & incortimis idẽ signifi¬
cant. duc uͦ sagorũ partes. duo
ȩccłiȩ parietes sunt: dequibus
iã diximus. Comungunt̃ aut̃
hȩ duç partes qͥaquaginta fibu¬
us eneis: sicuti &e duc pardes cor¬
tinarũ. qͥnqͣginta circulis aure¬
is. Idẽ em̃ sunt circuli aurei.
qd fibule enee. Significant eñi
ut diximꝰ quinqͣgunta libros
utriꝰq testamenti. S incortinis
comungendis aureist̃: quia
doctos ibi & religiosos uiros con¬
iungunt. Hic aũt enei: quia in¬
doctos & peccatores untunt. Qui
ñ tantũ ad atirũ &e sapientiam
quȩ meis fulget: quantũ ades.
&e sonantẽ litterã. & fimplicẽ his¬
toriã attendunt. Dequib subdit᷑.
Quinqͣgnnita fibulas eneas facies.
quib iungant᷑ anse: ut unum
ex omnib oꝑm̃tũ fiat. Sit q¬
etiã in his unũ ouile: & unus¬

Expanded text:
in sagis, et in cortinis idem significant. Duae vero sagorum partes, duo Ecclesiae parietes sunt, de quibus jam diximus. Conjunguntur autem hae duae partes quinquaginta fibulis aeneis, sicut et duae partes cortinarum quinquaginta circulis aureis; idem enim sunt circuli aurei, quod fibulae aeneae: significat enim, ut diximus, quinquaginta libros utriusque Testamenti. Sed in cortinis conjungendis aurei sunt, quia doctores ibi et religiosos viros conjungunt; hic autem aenei, quia indoctos et peccatores uniunt, qui non tantum ad aurum et sapientiam, quae in eis fulget, quantum ad aes, et sonantem litteram, et simplicem historiam attendunt; de quibus subditur: « Quinquaginta fibulas aeneas facies, quibus jungantur ansae, ut unum ex omnibus operimentum fiat; » sitque in his unum ovile, et unus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Circuli eñi aurei: utriꝰq
testam̃ti libri intelligunt᷑. Qui
quare aurei dicant᷑ : sepe dictũ ẽ.
gunt᷑: qm̃ unã fidẽ p̃dicant: unũ
dm̃ consitent᷑: & ab uno dati st̃
om̃s. Non em̃ crederẽ iudeis: nͥ
euugluis lex conueniret. Non
nobis crederent iudei: nͥlegi
euugłia concordarent. Quia gͦ
&e noui. & ueteris testam̃ti om̃s
int̾se libri concordant: ido hȩc
duo uela. idẽ erreũcisio. & p̃pu¬
tiũ sibi iungunt᷑. Dũ em̃ libriti¬
usq testam̃ti. quasi quidã enci¬
ii concordia qͣdã. & conuenien¬
tia sibi occurrunt: iudeos & xp̃i¬
anos mnuna fide ligant et sociat
Na ce ipse quoq numerus entu¬
lorũ: numero conueiit libron.
St̃ em̃ qͣ draginta &e duo libri.

Expanded text:
sunt. Circuli enim aurei utriusque Testamenti libri intelliguntur, qui quare aurei dicuntur, saepe dictum est; guntur, quoniam unam fidem praedicant, unum Deum confitentur, et ab uno dati sunt omnes: non enim crederem Judaeis, nisi Evangelii lex conveniret; non nobis crederent Judaei, nisi legi Evangelia concordarent. Quia ergo et Novi et Veteris Testamenti omnes inter se libri concordant, ideo haec duo vela, id est circumcisio et praeputium, sibi junguntur. Dum enim libri utriusque Testamenti, quasi quidam circuli concordia quadam et convenientia sibi occurrunt, Judaeos et Christianos in una fide ligant et sociant: nam ipse quoque numerus circulorum, numero convenit librorum. Sunt enim quadraginta duo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ manifestũ ẽ. Cũ eñi inuna
scõrũ congregatione plures ho¬
mines ita sibi consentientes. c
caritatis uinculo colligatos
indeas. ut ñ plures sed unus hõ
c̃ẽ putet̾: ñ ne consideras quomͦ
hȩ ansule sibi occurrant. seq uicis¬
sim teneant: Inde em̃ mnactibus

Expanded text:
esse manifestum est. Cum enim in una esse manifestum est. Cum enim in una sanctorum congregatione plures homines ita sibi consentientes, et charitatis vinculo colligatos videas, ut non plures, sed unus homo esse putetur, nonne consideras quomodo hae ansulae sibi occurrant, seque vicissim teneant? Inde in Actibus
Abbreviated transcription (Latin):
la fidesẽ: sine qͣ nulle cortinȩ
uingunt᷑. Hanc eñi quia iudeuᷤ
ñ habet: mͥ ñ coniungit᷑. Nonenĩ
uideo meo ansulã: cui mea ansu¬
ia copulet᷑. Similit̃ aũt &e he¬
ut apłs ait. pars fideli cũ infide¬
li: Quȩ societas luciad tenebras:
Quȩ comuientio xp̃i adbelial:
ãce caritas ansula ẽ: & talis an¬
sula. ut ex ea cortinȩ copulatȩ:¬
caintegra separari nequeant.
iusticia. prudentia. fortitudo.
tẽpantia. pax. patientia. humi¬
lias: benignitas. mansuetudo
largitas. continentia. castitas.
concordia. S qͥs eas om̃s enume¬
rare ualeat: Hȩ aũt ansulȩ con¬
tra se ueniunt: se osculant᷑: se am¬
plexant᷑: se tenent: qͣndo iustus
iustũ. prudens prudentẽ. fortis
fortẽ. modestus modestũ. patiens
ansulas si mundi amatores ha¬
buissent: se utiq ñ odissent: ñ ꝑ¬
sequerent᷑: ñ occiderent: ñ fla¬
geuarent: neq tantis iniuriis
ꝓuocaret. Unde eos aut inȩccłiȩ
cortinis ñ eẽ: aut sine ansulis

Expanded text:
 sine qua nullae cortinae junguntur. Hanc enim, quia Judaeus non habet, mihi non conjungitur; non est enim Judaeo ansula, cui mea ansula copuletur. Similiter autem et haeim, ut Apostolus ait, pars fidei cum infideli, quae societas luci ad tenebras, quae conventio Christi ad Belial? » Nam et charitas ansula est, et talis ansula, ut ex ea cortinae copulatae ex integro separari nequeant. justitia, prudentia, fortitudo, temperantia, pax, patientia, humilitas, benignitas, mansuetudo, largitas, continentia, castitas, concordia. Sed quis eas omnes enumerare valeat? Hae autem ansulae contra se veniunt, se osculantur, se complexantur, se tenent, quando justus justum, prudens prudentem, fortis fortem, modestus modestum, patiens ansulas si mundi amatores habuissent, se utique non odissent, non persequerentur, non occiderent, non flagellarent; neque tantis injuriis ovocaret; unde eos, aut in Ecclesiae cortinis non esse, aut sine ansulis
Abbreviated transcription (Latin):
gerent᷑: dictumẽ. Restat gͥdicere
quomͦ hȩduȩ partessibi iungan¬
tur. ut unũ ex eis tabnaculũ fiat:
sitq unũ ouile. & unus pastor.
os facies: quib cortinarũ uela. idẽ
ãbȩ partes mutuo comungant᷑.
Suꝑiꝰ eñi ansas iacmetinas. hic

Expanded text:
gerentur dictum est. Restat ergo dicere quomodo hae duae partes sibi invicem jungantur ut unum ex eis tabernaculum fiat, sitque unum ovile et unus pastor. os facies, quibus cortinarum vela, » id est ambae partes, mutuo conjungantur. Superius enim ansas hyacinthinas, hic
Abbreviated transcription (Latin):
ac sũmitatib facies cortinarim.
ut possint inincẽ copulari. Qum¬
qͣgenas ansulas cortina habebit
inutraq parte ita insertas: ut
ansa contra ansã ueniat: & al¬
tera alteri possit aptari. Pixit
eñi ut quinq cortinȩ sibimutuo
iungerent᷑: quomͦ aut̃ iungide¬
beant insinuat. Habebat eñi
unaqueq cortina ꝑlongũqͥn¬
quaginta ansulas exutraq
parte: quib alteri cortinȩ nyx¬
ta positȩ coniungeret᷑. Erant
aut he ansulȩ iacinctine idẽ
uirtutes intelligimꝰ. quȩ utq
ñ t̾renã sed cęlestẽ habent on¬
uementẽ habemus. His ansulis
ungunt᷑ cortine: his sibi mmincẽ
copulant̾. Sigͥ homo qͥcũq es.
cortina eẽ cupis: suscipe hasan¬
suas: ut alteri cortine tibi simi
ucopuleris. S quis huiꝰ taber¬
naculi ñ desidet ẽẽ cortina: Aut
si cortina eẽ ñ ualet: sit saltẽ filũ:¬
acula. Quicqͥd aut̃ ẽ. quia incor¬
ana ẽ: ansulã habeat. Et si ñ õs.

Expanded text:
cortinarum, ut possint invicem complicari. Quinquagenas ansulas cortina habebit in utraque parte ita insertas, ut ansa contra ansam veniat, et altera alteri possit aptari. » Dixit enim, ut quinque cortinae sibi mutuo jungerentur, quomodo autem jungi debeant, insinuat. Habebat enim unaquaeque cortina per longum quinquaginta ansulas ex utraque parte, quibus alteri cortinae juxta positae conjungeretur. Erant autem hae ansulae hyacinthinae, id intelligimus, quae utique non terrenam, sed coelestem habent orvenientem habemus. His ansulis junguntur cortinae, his sibi invicem copulantur. Si ergo, o homo, quicunque es, cortina esse cupis, suscipe has ansulas ut alteri cortinae tibi simili copuleris. Si quis hujus tabernaculi non desideret esse cortina, aut si cortina esse non valet, sit salteticula. Quidquid autem est, quia in cortina est, ansultam
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec aut̃ moyses
iubente dño. posuit ma¬
nus suas suꝑ caput iosue.coram
eleararo sacerdote. & om̃i multi¬
tudine. Et replicans omĩa quȩ
mandauerat dñs: dedit ei partẽ
głȩ suȩ. constituitq eũ ꝓse ducẽ
fecisse legis. qui priusquã ce loᷤ
ascendẽt. uicarios sibi totiusq
eccłiȩ duces apłos constituit ͥb
& partẽ gliȩ suȩ tribuens. signace
uirtutes in suo nomine precepit.
Qui quasi xp̃i manus suꝑ capita
habentes: ab omi tẽpestatis in

Expanded text:
ost haec autem Moyses, jubente Domino, posuit manus super caput Josue coram Eleazaro sacerdote et omni multitudine. Et replicans omnia, quae mandaverat Dominus, dedit ei partem gloriae suae, constituit eum pro se ducem fecisse legitur, qui priusquam coelos ascenderet, vicarios sibi, totiusque Ecclesiae duces apostolos constituit. Quibus et partem gloriae suae tribuens, signa et virtutes in suo nomine facere praecepit ; qui quasi manus Christi super capita habentes, ab omni potestatis in
Abbreviated transcription (Latin):
uens bases ex ere fieri precipit:cam¬
parasz̧echiȩ fabricare uidet̃. Capa¬
nas utiq ñ tinientes. sedrationabi¬
liter loquentes: &e adxp̃i fidẽ popu¬
lũ inuitantes. Est aũt huiꝰ atrii alti¬
tudo quinq cubitorũ: ꝑquos qͥnq
libri moysi significari possunt. Qui
sibene intelligant᷑: totã eccłiã sursũ¬
& adcelestia leuant.
Uncta uasa tab̾nacul in om̃s
cius quã atrii exere facies. Omma
eñi exȩre fiunt: quatinus om̃s simi¬
lesclara. alta &e consona uoce dm̃
laudent. & predicent et benedicant.
Sequitur.
Recipe filiis isrł ut afferant
tibi oleũ de arborib oliuarũ
purissimũ. piloq contusũ: ut arde

Expanded text:
ties bases ex aere fieri praecepit; camties bases ex aere fieri praecepit; campanas Ecclesiae fabricare videtur, campanas utique non tinnientes, sed rationabiliter loquentes, et ad Christi fidem populos invitantes. Erat autem hujus atrii altitudo quinque cubitorum, per quos quinque libri Moysis significari possunt, qui si bene intelligantur totam Eccelestia elevant. « Cuncta vasa tabernaculi in omnes ejus quam atrii ex aere facies. » Omnia ex aere fiunt, quatenus omnes simul alta et consona voce Deum laudent, praedicent et benedicant. Sequitur: « Praecipe filiis Israel, ut afferant tibi oleum de arboribus olivarum purissimum, piloque contusum,
Abbreviated transcription (Latin):
pli cocũ uetus testam̃tũ. duplicit̃.
os̃ adlitterã ce spũalit̃ exponentes:
quatuor euangłiis conuenire ce cõ¬
codare faciebant. Non eñi alit̾ hoc
antoriũ quatuor euangłiorũ colũp¬
ne sustinerent: nisi utrorũq testam̃¬
toum significatio conueniret.
m̃s colũpnȩ atrii ꝑ circuitũ
uestitȩ erunt laminis: capi¬
tib argenteis & basib ȩneis. Inlami¬
nis eñ et basib eneis predicationis
uox &e sonitus: incapitib uͦ argen¬
itis eloquii puritas. & sermonis ue¬
ntas ostendit᷑. Qd̃ quidẽ insuꝑiori¬
bus sufficient̾ expositũ est. ꝑbases
tam̃ colũpnarũ. scõs predicatores
intelligere possumus: qui utriusq
testamenti libros. & precepta qua¬
siquasdã colũpnas ferentes. claro
predicationis sono & eloquio mũ¬
dũ repleuert̃. Sequit᷑. In longitu¬
ame occupabit atriũ cubitos cen¬
tum. In latitudine quinquaginta.
alatudo quinq cubitorũ erit. Et
hac quidẽ ẽ expositũ. Qd̃ enĩ to¬

Expanded text:
Testamentum dupliciter, id est ad litteram, et spiritualiter exponentes quatuor Evangeliis convenire et concordare faciebant. Non enim aliter hoc tentorium quatuor Evangeliorum columnae sustinent, nisi utrorumque Testamentorum significatio conveniret. Omnes columnae atrii per circuitum vestitae erant laminis, capitibus argenteis et basibus aeneis. In laminis enim et basibus aeneis, praedicationis vox et sonitus; in capitibus vero argenteis eloquii puritas et sermonis veritas ostenditur. Quod quidem in superioribus sufficienter expositum est. Per bases tamen columnarum, sanctos praedicatores intelligere possumus, qui utriusque Testamenti libros, et praecepta quasi quasdam columnas ferentes, claro praedicationis sono et eloquio mundum impleverunt. Sequitur: « In longitudine occupabit atrium cubitos centum, in latitudine quinquaginta, altitudo quinque cubitorum erit. » Et hoc quidem expositum est. Quod enim to
Abbreviated transcription (Latin):
tabernaculi cũ de eo loqueremur
significare diximus. Significant em̃i
sex libros noui testam̃ti. & merito
quidẽ & intab̃naculo et matrio tab̾¬
naculi nouũ testam̃tu infronte pom¬
tur: qm̃ ꝑ ipsũ ĩeccłiã intrat᷑. Sicut
eñiom̃s colũpnȩ supradicte uetus
testamentũ significant: ita omnes
quȩ hie ponunt̃ siue in lateribus
atrii. siue impso introitu. nouum
bitorũ iniginti. ex iacintho &e pur¬
pura coccoq bis tincto & bysso re¬
torta: oꝑe plumario. Colũpnas ha¬
bebit quatuor cũ basib cotide. Ipa¬
em̃ materia indicat: quid ꝑhoc ten¬
torũ intelligere debeamus. Nuq̃t
em̃ alibi intoto atrio ponit᷑ iacitꝰ
ce purpura uel coccus. Hoc igitar
tentoriũ qd in introitu atrii ponic eils¬
lud qd̾ positũ est mintroitutaber¬
naculi: idẽ significant. Iilius igt̃
expositio huic quoq sufficere po¬
cest. Significat eñi apłorũ chon
quiȩccłiȩ portas custodiunt: claue̾

Expanded text:
tabernali, cum de eo loqueremur, tabernali, cum de eo loqueremur, significare diximus; significant enim sex libros Novi Testamenti. Et merito quidem et in tabernaculo, et in atrio tabernaculi Novum Testamentum in fronte ponituenim omnes columnae supradictae Vetus Testamentum significant, ita omnes quae hic ponuntur, sive in lateribus atrii, sive in ipso introitu, Novum bitorum viginti, ex hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta opere plumario. Columnas habebit quatuor cum basibus totidem. » Ipsa materia indicat quid per hoc tentorium intelligere debeamus; nusquam enim alibi in toto atrio ponitur hyacinthus, vel purpura, vel coccus. Hoc igitur tentorium, quod in introitu atrii ponitur, et illud quod positum est in introitu tabernaculi, idem significant; illius igitur expositio huic sufficere potest. Significatur enim apostolorum chorus, qui Ecclesiae portas custodiunt, claves
Abbreviated transcription (Latin):
Unde scriptũ est. Dapartẽ septẽ. nec
non &e octo. Septẽ eñi: hanc uitã
que inseptẽ dieb uoluit designat.
gentib incipit. Ea enĩdie fiet om¬
niũ resurrectio: quoxp̃s dñs resur¬
rexit. Bas gͥ parte septẽ. quando huic
uitȩ sua debita soluis. das partẽ & oc¬
to: qͣndo alteri quoq uite ꝓpria debi¬
ta largiris. Siem̃ manducas &e bibis:
das partẽ septem. Sul ieumas et ingi¬
las: das partẽ octo. Silaboras unde ui
cim ante atriũ tabernaculi fiunt
tentona: quatinus om̃s illuc uenienteᷤ
& septẽ et octo intuentes impso cubi¬
torũ numero &e inpsa tentoriorum
quantitate intelligant. qualit̾ in hac
uita conuersari debeant. Dent pai cẽ
septẽ dent partẽ & bcto: ce sic ꝑbona
tẽporalia transeant. ut ȩt̾na ñ amit¬
tant. Tres aut̃ colũpnȩ quȩ ponun¬
tur hinc & inde. idẽ sex colũpnȩ.que
inutroq tentorio erant: idipsũ sig¬
nificant. qd̾ sex tabulas in introitu

Expanded text:
unde scriptum est: Da partem septem, nec unde scriptum est: Da partem septem, nec non et octo. Septem enim hanc vitam, quae in septem diebus volvitur, designat: gentibus incipiet. Ea enim die fiet omnium resurrectio, quo Chrisrexit. Das ergo partem septem, quando hujus vitae debita solvis; das partem et octo, quando alteri quoque vitae propria debita largiris. Dum enim manducas et bibis, das partem septem; si vero jejunas et vigilas, das partem octo. Si laboras unde vivrum ante atrium tabernaculi fiunt tentoria, quatenus omnes illuc venientes, et septem, et octo intuentes, in ipso cubitorum numero, et in ipsa tentoriorum quantitate intelligant, qualiter in hac vita conversari debeant. Dent partem septem, dent partem et octo, et sic per bona temporalia transeant, ut aeterna non amittant. Tres autem columnae, quae ponuntur hinc et inde, id est sex columnae, quae in utroque tentorio erant, id ipsum significant, quod sex tabulas in introitu
Abbreviated transcription (Latin):
Quotiens eni decalogũ duplicamus.
totiens duplicẽ intellectũ significa¬
hea quoq latitudine atrii quȩ res¬
pat adorientẽ: quinquaguita cu¬
bitierunt. Inquib quindecim cubi¬
torũ tentoria. lateri uno deputabim¬
tur: colũpnȩq tres. & bases totidem.
Utulatere altero erunt tentora cubi¬
tos obtinentia quindecim: colũpnas
significent cubiti qͥnquaginta. Restat
gͥ ut dicamus quid duo tentora ista
designent: quȩ exutroq latere ponun¬
tur unntroitu tabernaculi. Hec eñi
duo tentoria. duo popłi sunt: iudeoꝵ
scuicet & gentiũ. Exhis em̃ duob
implet̾ atriũ tabernaculi. Isti sunt
duo parictes: quos unus lapis an¬
gularis ineccłie edificio comungit.
Unde apłs ait. Ipse est em̃ pax nr̃a.
qui fecit utraq unũ. Est aũt unũ¬
qd̾q tentonũ quindecĩ cubitorum.
Tot em̃ sunt ce psalmi gradiũi. Hic
eni nuerus. expari ce impari cons¬
tat. Cuius partes sunt septẽ ce octo.

Expanded text:
quoties enim Decalogum duplicamus, quoties enim Decalogum duplicamus, toties duplicem intellectum significaea quoque latitudine atrii, quae respicit ad Orientem, quinquaginta cubiti erunt. In quibus quindecim cubitorum tentoria lateri uno deputabuntur, columnaeque tres et bases totidem, et in latere altero erunt tentoria cubitos obtinentia quindecim, columnae significent cubiti quinquaginta. Restat ergo ut dicamus quid duo tentoria ista significent, quae ex utroque latere ponuntur in introitu tabernaculi. Haec enim duo tentoria duo populi sunt, Judaeorum scilicet et gentium; ex his enim duobus impletur atrium tabernaculi. Isti sunt duo parietes, quos unus lapis angularis in Ecclesiae aedificio conjungit. Unde Apostolus ait: « Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum . » Est autem unumquodque tentorium quindecim cubitorum; tot enim sunt psalmi graduum; hic enim numerus ex pari et impari constat, cujus partes sunt septem et octo;
Abbreviated transcription (Latin):
snis uaq annus iubeleus uocatur:
nquo &e seruis lib̾tas. &e amissa here¬
Ntais. ꝙ legis imꝑio propriis dñis res¬
aniebat᷑. Totusq ille annus. inleti¬
aa c&e iubilo. festiuus abom̃ib ageba¬
ut. Merito gͥ scã eccłia adhunc
numerũ sedilatando ꝑuenit. ĩbiq
alatata morat᷑. & delibtate gaudens.
uchereditate exultans et abomiri
eruuli &e malo oꝑe uacans. diem sol¬
ĩpnẽ constituit. incondensis usq
adcomu altaris. Decẽ uͦ colũpne
tũbasib siuis: decem uerba legis in¬
alligunt᷑. Habet gͥ atriũ ex om̃i parte
ligem. atq mandata: ut ce sapientiã
discas &e peccare timeat et quid cre¬
dere debeat cognoscat. Totũ enm
atriũ: quasi quibdã colũpnis. his
deccm legis mancdatis fustinet᷑. Quȩ
mandata meo quidẽ qd̾ aliquando
colũpne duplicant᷑ se duplicit̃ in tel¬
ligi debere significant. Nichilq ali¬
udo significant decẽ quã uigniti: insi
quia uiginti quodãmͦ decẽ exponũt.

Expanded text:
namque annus jubilaeus vocatur, in quo et servis libertas, et amissa haereditas ex legis imperio propriis dominis restituebatur; totusque ille annus in laetitia, et in jubilo festivus ab omnibus agebatur. Merito ergo S. Ecclesia ad hunc numerum se dilatando pervenit, ibique dilatata moratur. et de libertate gaudens, et de haereditate exsultans, et ab omni servili et malo opere vacans, diem solemnem constituit in condensis usque ad cornu altaris. Decem vero columnae cum basibus suis decem verba legis intelliguntur. Habet ergo atrium ex omni parte legem atque mandata, ut sapientiam discat, et peccare timeat, et quid credere debeat cognoscat. Totum enim atrium, quasi quibusdam columnis, his decem legis mandatis sustinetur, quae mandata in eo quidem, quod aliquando columnae duplicantur, se dupliciter intelligi debere significant, nihilque aliud significant decem quam viginti, nisi quia viginti quodammodo decem exponunt;
Abbreviated transcription (Latin):
Unde &e de saluatore nr̃o dicit᷑.
dñs regnauit decorẽ induit. in¬
dint dñs fortitudinẽ &e precixit
se uittute. Hanc eñuestẽ illi
uiri cordati &e sapientes faciunt.
quib ipse dñs ait. Ego dabo uo¬
bis os &e sapientiã: cui ñpoterunt
resistere et contradic̾e om̃s adu̾¬
fecerunt: qui nos suis sermonib
docuerunt qualit̃ uestiri. & orna¬
ri debeamus: ut deo ministratur:
digni apparere ualeamus. Hos
sc̃s. qui eos repleuerat docuit. In
his aũt aaron scĩficatꝰ ministret
dño: & nisihis indutus. & nisi
prius scĩficatus. ñ ministret do¬
mino. Uobis opontifices: uobis
oȩccłiȩ ministri. & ista dicunt᷑.
Nosestis a aron. uos estis scificati:
uobis has uestes induere. & inscã
scõiũ ingredilicet.
ec aut̃ erunt uestim̃ta quȩ
facient. Rationale ce suꝑ¬
humerale. & lineã strictã. cida¬
uestim̃ta sc̃a aaron frĩ tuo & fi

Expanded text:
de Salvatore dicitur: « Dominus regnavit, decorem induit, induit Dominus fortitudinem, et praecinxit se virtute . » Hanc enim vestem illi viri cordati, et sapientes faciunt, quibus ipse Dominus ait: « Ego dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes advefecerunt, qui nos suis sermonibus docuerunt, qualiter vestiri et ornari debeamus, ut Deo ministrare digni apparere valeamus. Hos nctus Spiritus, qui eos repleverat, docuit. In his autem Aaron sanctificatus ministret Domino, et nisi his indutus, et nisi prius sanctificatus, non ministret Domino. Vobis, o pontifices, vobis, o Ecclesiae ministri, ista dicuntur: vos estis Aaron, vos estis sanctificati, vobis has vestes induere, et in Sancta sanctorum ingredi licet. « Haec autem erunt vestimenta, quae facient: Rationale, et superhumerale, et lineam strictam cidavestimenta s
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ñ solũ aaron. sed & filiis eius
sc̃a dñs uestim̃ta facere iubet. Non
solũ pontifices: uerũ etiã eorum
filii minons uidelicet ordinis sa¬
cerdotes. scis uestib indui debent.
olmistrant em̃ dño etiã ipsi. & ad
altare accedunt: sacram̃ta tan¬
gunt et sacerdotio fungunt᷑.

Expanded text:
solum Aaron, sed et filiis ejus sancta Dominus vestimenta facere jubet. Non enim solum pontifices, verum etiam eorum filii, minoris videlicet ordinis sacerdotes sanctis vestibus indui debent. Ministrant enim Domino et ipsi, et ad altare accedunt, sacramenta tangunt, et sacerdotio fungunt