comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est qd hic dicitur d̾s ab omni
oꝑe requieuisse : cum xp̃c in euan¬
gelio dicat. pater meus usq modo
oꝑat᷑ et ego oꝑor: Sciendũ ẽ itaq
qd̃ oꝑatio dei quadrifariam discer¬
nit᷑. Primũ opus di ẽ: opꝰ conditi¬
onis. Scd̾m: opus dispositionis. Ter¬
cium: op̃ ꝓpagationis. Quartum:
opus gubernationis. Primũ. fecit
finem scł̃i facit. Quartũ uͦ: iet̾nũ
facere non cessabit. Talit̾ accedit scri
ptura sacra ꝑ opꝰ conditionis ad ma¬
teriam suam idest ad opus restau¬
rationis: de qua materia triplicit̾
tractat. sicut supra dictum ẽ. scd̃m hy¬
storiam. scdm allegoriam. scd̾m tro¬
pologiam. Sed priusqͣm narrationẽ
hystoricam ingrediamur: oportet
ut de situ t̾rarum non nulla dicamꝰ
Primũ namꝙ sũmam hystorie. ñ
solum diuine sed et mundane ꝑstͥn¬
gere ꝓponimꝰ: ac de inceps mysteria
allegorie & tropologie ꝓ posse nr̃o

Expanded text:
est quod hic dicitur Deus ab omni opere requievisse, cum Christus in Evangelio dicat: Pater meus usque modo operatur, et ego operor? . Sciendum est itaque quod operatio Dei quadrifariam discernitur. Primum opus Dei est opus conditionis, secundum opus dispositionis, tertium opus propagationis, quartum opus gubernationis. Primum fecit finem saeculi facit, quartum in aeternum facere non cessabit. Taliter accedit sacra Scriptura per opus conditionis ad materiam suam, id est ad opus restaurationis, de qua materia tripliciter tractat, sicut supradictum est, secundum historiam, secundum allegoriam, secundum tropologiam. Sed priusquam narrationem historicam ingrediamur, oportet ut de situ terrarum nonnulla dicamus. Primum namque summam historiae non solum divinae, sed et mundanae perstringere proponimus, ac deinceps mysteria allegoriae et tropologiae pro posse no
Abbreviated transcription (Latin):
habet species: lanificiũ. ꝑtib eiꝰ.¬
armaturam. nauigationem. xiiii¬
agriculturam. uenationem. medici¬
nam. theatricam. Ad hanc omniũ
rerũ fabrica concurrere udet᷑. Ad hauc
cmim ꝑtinent uniu̾sa que huma¬
nis necessitatib inueniunt᷑ grata.
cõmoda. necessaria: et quecunq
sub p̃dictis. uii. specieb eius comp̃

Expanded text:
habet species: lanificium, armaturam, navigationem, agriculturam, venationem, medicinam, theatricam. Ad hanc omnium rerum fabrica concurrere videtur. Ad hanc enim pertinent universa, quae humanis necessitatibus inveniuntur grata, commoda, necessaria, et quaecunque sub praedictis septem speciebus ejus comp
Abbreviated transcription (Latin):
animalia diuisit. aues autem ñ di¬
uisit. Statutus est modus ꝓmissi
ta sub iugo legis. ꝑ capram eademplebᷤ
dicunt᷑. qr ꝑ articula tempoꝵ ab adã
usq ad noe. & in de usq ad abraham.
et in de usq ad dauid. tan qͣm terciam
etatem gerens ille ppłs adoleuit. ꝑ
turturem et columbam. spiritales in¬
eo ppło figurati sunt in diuidui filii
ꝓmissionis. & heredes regni futuri.
quoꝵ etas temporalis ideotacetur.
quia meditantes et̾na transgressi st̃
temporalia desideria. Sed quid est
hoc quod animalia illa tria diuidũ¬
tur adu̾sum se inuicem partib con¬
stitutis. nisi quod carnales. & in po¬
pulo ueteri. & nunc int̾ se diuidũ¬
tur. Porro aues iccirco ñ diuidunt᷑.

Expanded text:
animalia divisit, aves autem non divisit . Statutus est modus promista sub jugo legis; per capram, eadem plebs, dicuntur, quia per articulos temporum ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, et inde usque ad David, tanquam tertiam aetatem gerens, ille populus adolevit. Per turturem et columbam spiritales populi figurati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni futuri, quorum aetas tequia meditantes aeterna, transgressi sunt temporalia desideria. Sed quid est hoc, quod animalia illa trima dividuntur, adversum se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri invicem inter se dividuntur? Porro aves idcirco non dividunt
Abbreviated transcription (Latin):
odo narrabo quomͦ
ab inicio regna mũ¬
dicucurrert̃ usq
ad aduentũ xp̃i.
Post diluuiũ qͣtuor
pͥmũ in humano
gen̾e excellentia¬
regna exortasunt.Scitarum ab aquilo¬
ne ubi tanꝰ. assyrioꝵ ab oriente ubi be¬
lus. egyptioꝵ a meridie: ubi mineus.
sicionioꝵ ab occidente: ubi egialeus pͥ¬
mi regnauert̃. Sed de regno scitarũ. &
de regnosicionioꝵ rara inscripturis
memoria fit: eo quod regnum scitarũ
longe remotum fuit. &e regnũsicioni
sub sepͣtrione posita. ñ minꝰ illu¬
stria principia qͣm imꝑia habuit. nec
uiroꝵ magis qͣm feminarũ uirtutib
claruit. Scite ꝑ multas solitudines
errare soliti. non agrum exercent.s
uxores & liberos secum in plaustris
uehunt. coriis ymbrem ⁊ hyemis as¬
ꝑitatem euitantes. arm̃ta & pecora
cũ eis gͣiuntur. lacte & melle uescũ¬
tur. Gens laborib & bellis asꝑa. uires
corpoꝵ immense. Scitarũ regnum
sub ragau putatur exortum. De reg¬
no assyriorum.

Expanded text:
odo narrabo quomodo ab initio regna mundi cucurrerunt usque ad adventum Christi. Post diluvium quatuor primum in humano genere excellentiaregna exorta sunt. Scytharum ab aquilone, ubi Tanus. Assyriorum ab oriente, ubi Belus. Aegyptiorum a meridie, ubi Mineus. Sicyoniorum ab occidente, ubi Aegialeus, primi regnaverunt. Sed de regno Scytharum, et de regno Sicyoniorum rara in Scripturis memoria fit, eo quod regnum Scytharum longe remotum fuit, et regnum Sicyonisub septentrione posita, non minus illustria principia quam imperia habuit, nec virorum magis quam feminarum virtutibus claruit. Scythae per incultas solitudines errare soliti non agrum exercent, sed uxores et liberos secum in plaustris vehunt, coriis imbrem et hiemis asperitatem evitantes, armenta et pecora secum pertrahunt. Lacte et melle vescuntur; gens laboribus et bellis aspera, vires corporum immensae. Scytharum regnum sub Ragan putatur exortum . CAP. III. De regno Assyriorum.
Abbreviated transcription (Latin):
thel. destructa a iosue atq anathema¬
tizata. iherico menia restaurat. cum
quis eoꝵ qui in eccłia habitũ religio¬
nis assumpserãt. ad agenda scelera q̃
redit quasq ipse anathemati zau̾at

Expanded text:
thel destructa a Josue, atque anathematizata Hiericho moenia restaurat, cum quis eorum qui in Ecclesia habitum religionis assumpserant, ad agenda scelera quaredit, quasque ipse anathematizaverat
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝑhibet᷑ sol & luna donec isr łis muni¬
gis modoint̾uentu suo. dũ nos bellũ
gerimꝰ adu̾sus uicioꝵ gentes &e collu¬
camur adu̾sus pͥncipes et potestates & re¬
ctores tenebrarum harum adu̾sus spiri
nos unqͣm nec festinat occumbere.
quia ipse dixit. Ego uobiscum sum
omnil dieb usq ad consũmationẽ
scłi. Quinq autem reges quinq sen¬
sus corporis indicant: qui gabaonitaᷤ.
a. carnales homines expugnant. hu
ad speluncam confugiunt. cum se ter¬
renis actib in corpore obsiti merguis.
cam corporis nr̃i. om̃s parit̾ int̾fici¬
untur. Extinctis dein de uel eiectis
gentib: iosue sorte diuidit ppłis ter¬
ram ꝓmissionis. Eiecit gͦ &xp̃c a faci
erroꝵ malignos sꝑ̃c. & sorte diuisit

Expanded text:
se perhibentur sol et luna, donec Israelis inimise perhibentur sol et luna, donec Israelis inimigis modo interventu suo, dum nos bellum gerimus adversus vitiorum gentes et colluctamur adversus principes et potestates, et rectores, tenebrarum harum, adversus spirnos unquam, nec festinat occumbere, quia ipse dixit: Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Quinque autem reges, quinque sensus indicant, qui Gabaonitas, id est carnales homines expugnant. Hi ad speluncam confugiunt , cum se terrenis actibus in corpore obsiti mergunt. cam corporis nostri, omnes pariter interficiuntur. Exstinctis deinde vel ejectis gentibus, Josue sorte dividit populis terram promissionis. Ejecit ergo et Chrierrorum malignos spiritus, et sorte divisit
Abbreviated transcription (Latin):
agunt De dolo gabaonitaꝵ.u.
nis calciam̃tisq ueterib induti: dep̃¬
cantes ut saluarent᷑. Statiq aiħu sa¬
lutem suscipiunt. Quoꝵ tam̃ dolum
ut agnouit: ligni cesores. uel aque ge¬
statores eos constituit. In quoꝵ figura
illiostendunt᷑. qui de mundo ad eccle¬
siam uenientes. habent fidem in deo
ꝙ inclinant caput suũ sacerdotib scĩs¬
quoq ministrant ⁊ seruiunt. & aliquid
utilitatis impendunt. Ad ornam̃tũ
inmoril uͦ suis & conu̾satione pͥstina
detinent᷑: induentes uet̾em hominẽ
cũ actib suis. & inuoluti uecustiᷤ ui¬
ciis. sicut & isti pannis & calciam̃tis
uet̾ib obtecti. Et ꝓpt̾ hoc quod ind̾m
credunt & erga seruos dei uel eccłie cul¬
tum uidentur eẽ deuoti: nichil tamen¬
habent emendationis uel innouationis
inmorib. Tales gͥ. tantummͦ quasi qd̾¬
dam salutis signum intra eccł̃iam tem
tem mimine consequent᷑. Quod autẽ
in gabaon pugnante iħu naue. stecis¬

Expanded text:
APUT XI. De Gabaonitis. « nis calceamentisque veteribus induti, deprecantes ut salvarentur, statimque a Jesu salutem suscipiunt; quorum tamen dolum ut agnovit, ligni caesores vel aquae gestatores eos constituit. » In quorum figura illi ostenduntur, qui de mundo ad Ecclesiam veet declinant caput suum sacerdotibus, sanctisque ministrant, et serviunt, et aliquid utilitatis impendunt. Ad ornamentum in moribus vero suis et conversatione pristina detinentur, induentes veterem hominem cum actibus suis, involuti vetustis vitiis, sicut et isti pannis et calceamentis veteribus obtecti. 2. Et praeter hoc, quod in Deum credunt, et erga servos Dei vel Ecclesiae cultus videntur esse devoti, nihil habent emendationis vel innovationis in moribus. Tales igitur tantummodo quasi quoddam salutitem minime consequuntur. Quod autem in Gabaon pugnante Jesu Nave stetis
Abbreviated transcription (Latin):
passionis. Candida designat munditiã.
q̃ semꝑ sñ sorde candescit. Cultiores ues¬
tes fr̃s. bona designant oꝑa. Sic̃ nãq
pulchre uestes hominẽ foris coram ho¬
minib decorant. sic bona oꝑa sc̃m &
iustũ p̃dicant ⁊ cõm̃dant. Nichil gͦ his
uestib circa nos głosius. nichil p̃ciosiꝰ
nicħ laudabiliꝰ. nicħ utiliꝰ. Istis studeamꝰ
indu siin occursum diũi uolumꝰ ẽẽ gło¬
si. Cibum debemꝰ parare ꝑ freqñtiorem
et sollertiorem sacre scripture lectionem
⁊ meditationẽ. Phunc cibum anima ro¬
boratur. ꝑ hunc impinguat᷑. ꝑ hc̃ in bono
oꝑe uires accipit: ⁊ illas ad ꝑfectũ sñ defe¬
ctu ꝑducit. S et cantib iocunditatem

Expanded text:
passionis; candida designat munditiam, passionis; candida designat munditiam, quae semper sine sorde candescit. Cultiores vestes, fratres, bona designant opera. Sicut namque pulchrae vestes homines foris coram hominibus decorant, sic bona opera sanctum et justum praedicant et commendant. Nihil ergo his vestibus circa nos gloriosius, nihil pretiosius, nihil laudabilius, nihil utilius. Istis studeamus indui, si in occursu Domini volumus esse gloriosi. Cibum debemus praeparare per frequentiorem et solertiorem sacrae Scripturae lectionem et meditationem. Per hunc cibum anima roboratur, per hunc impinguatur, per hunc in bono opere vires accipit, et illas ad perfectum sine defectu perducit. Sed et cantibus jucundita
Abbreviated transcription (Latin):
redolentes habeamꝰ ꝑ bonã opinionem.
ut cũ apło dice̾ possimꝰ. Xp̃i bonꝰ odorsu¬
mꝰ deo in omniloco. Uarie cortine st̃ uir¬
tutes diu̾se. Has extendere debemꝰ ꝑ uir¬
tutũ ex̾citationẽ. Cortina alia uiridis.
alia iacinctina. alia crocea. alia nigra.
alia rubea. alia candida. Uiridis sig̾cat
nigra humilitatẽ. rubea patientiã. can
dida munditiam. Uiridis sigc̃at fidem.
quia sicut in reb de t̾ra nascentib uror pͥ¬
mum sensui occurrit. ita fides omniũ uir¬
cutũ pͥma consistit. pͥma dico ordine ñ digni¬
tate. Om̃s enim uirtutes caritas dignitate
p̃cedit. sine qͣ cete̾ nichil ꝓsunt. Iacinctina
spem celestium designat. eo qd̾ colorẽ celi
et aeris purioris in se demonstrat. ꝑcro¬
cei coloriscortinã caritas figurat᷑. eo qd̃
croceus color flaminã imitat᷑. Cortina
nigra humilitatẽ insinuat. que sibi nigͣ¬
dinẽ pecc̃oꝵ suoꝵ. semꝑrep̃sentat. Rube¬
a patientiã q̃ ñ nunqͣ. rubescit sangͥne

Expanded text:
m, ut cum Apostolo dicere possimus: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco . Variae cortinae sunt virtutes diversae. Has extendere debemus per virtutum exercitationem. Cortina alia viridis, alia hyacinthina, alia crocea, alia nigra, alia rubra, alia candida. Viridis significat nia candida. Viridis significat fidem, quia sicut in rebus de terra nascentibus viror primum sensui occurrit, ita fides omnium virtutum prima consistit. Prima dico ordine non dignitate. Omnes enim virtutes charitas dignitate praecedit, sine qua caeterae nihil prosunt. Hyacinthina spem coelestium designat, eo quod colorem coeli et aeris purioris in se demonstrat. Per crocei coloris cortinam charitas figuratur, eo quod croceus color flammam imitatur. Cortina nigra humilitatem insinuat, quae sibi nigredinem peccatorum suorum semper repraesentat; rubra patientiam, quae nonnunquam rubescit sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ fr̃s has telas ꝑ elationis dep̃ssionẽ. sic̃
apłs p̃cipit dicens. Noli altum saꝑe sed
palea transuolat. Ideo lutũ sig̾cat ĩmun¬
ditiam. palea uanam głam. Eiciamꝰ hoc
ullam ꝑ cordis compunctionẽ: ioris con¬
fessionem. Dem̃ qͣsi quodam iuncotega

Expanded text:
mus, fratres, has telas per elationis depressionem, sicut mus, fratres, has telas per elationis depressionem, sicut Apostolus praecipit, dicens: Noli altum sapere, spalea transvolat. Ideo lutum significat immunditiam, palea vanam gloriam. Ejiciamus hoc et illam per cordis compunctionem, et oris confessionem. Denique quasi quodam junco
Abbreviated transcription (Latin):
re. ⁊ iocundis deindecantib in occursũ
eiꝰexultare. Si extͣ fuimꝰ seruilib oꝑib¬
.i. peccatis uitenti. reu̾tam᷑ ad cor nr̃m
sicut ꝓpħa docet dicens. Redite p̾uarica¬
tores ad cor. Fenestee huiꝰ domꝰ sunt sen¬
sus sp̃uales ꝑ quos diuina cognitio nob
irradiat.⁊ penetralia nr̃e mentis illus¬
trat. Has fenestras ꝑ diligentẽ circũspec¬
cionem aꝑiamꝰ. ut quidibisit bonũ. qͥd
malum decernamꝰ. bonum custodiamꝰ.
malum eiciamꝰ. Aranearũ tele q̃ tenues
st̃ un altum pendent. m̃tis humane de¬
signant elationẽ. Alius eleuat᷑ ꝓpt̾ nobili¬
tatẽ gn̾̃is. alius ꝓpt̾ florem pulcritudinis.
alius ꝓpt̾ robur fortitudinis. alius ꝓpt̾ cu¬
mulũ possessionis. aliꝰ ꝓpt̾ fastũ potestati:
alius ꝓpt̾ maiorem sͥ collatam p̃rogatiuã
grẽ celestis. S quisqͥs suꝑbit: quasi telas
aranearũ in anes inaltum texit. Depona¬

Expanded text:
re, et jucundis deinde cantibus in occursum re, et jucundis deinde cantibus in occursum ejus exsultare. Si extra nos fuimus servilibus o peccatis intenti, revertamur ad cor nostrum, sicut propheta docet dicens: Redite, praevaricatores ad cor . Fenestrae hujus domus sunt sensus spirituales, per quos divina cognitio nobis irradiat, et penetralia nostrae mentis illustrat. Has fenestras per diligentem circumspectionem aperiamus, ut quid ibi sit bonum, quid malum discernamus: bonum custodiamus, malum ejiciamus. Aranearum telae, quae tenues sunt, et in altum pendent, mentis humanae designant elationem. Alius elevatur propter nobilitatem generis, alius propter florem pulchritudinis, alius propter robur fortitudinis, alius propter cumulum possessionis, alius propter fastum potestatis, alius propter majorem sibi collatam praerogativam gratiae coelestis. Sed quisquis superbit, quasi telas aranearum inanes in altum texit. Depona
Abbreviated transcription (Latin):
quo debemꝰ ꝑ aliquã specialem religionẽ
p̃parari. Tempꝰ ẽ in quouenit ds hõ adho¬
minem. ꝓ homine reduñdo. lib̾ando. ius¬
tificando. beatificando. redim̃do de culpa.
liba̾ndo de pena. iustificando ꝑ grãm.
beatificando ꝑ głam. In hoc itaq tam
sacro tpr̃e debemꝰ in bono ꝓpensiuis exer¬
ceri. ut ꝑ eius grãm m̾eamur abundan¬
tius uisitari. Certe si rex dignaret᷑ ad
nos uenire. ⁊ nobiscũ face̾ mansionẽ. di¬
ligent̾ & nos ⁊ nr̃a in eiꝰ susceptionẽ p̃para¬
remꝰ. Studeamꝰ gͦ fr̃s nos qui adhuc foriᷤᷤ
forsitan seruilib oꝑib deseruiuimꝰ stu¬
deamꝰ domũ cordis nr̃i intrare. fenestͣs
eiꝰ aꝑire. quid ibi deceat & qͥd ñ deceat
inspicere. telas aranearũ de pon̾e. scopiᷤ
aream mundare. lutũ & paleam eicere.
iunco recenti.her bisodoriferis. floribus
redolentib mundatã tegere. cortinis
uariis parietes ornare. festiuis uestib
nos induere. sollemne conuuiũ instaura¬

Expanded text:
alem religionem praeparari. Tempus est, in quo venit Deus homo ad hominem pro homine redimendo, liberando, justificando, beatificando: Redimendo de culpa, liberando de poena, justificando per gratiam, beatificando per gloriam. In hoc itaque tam sacro tempore debemus in bono propensius exerceri, ut per ejus gratiam mereamur abundantius visitari. Certe si rex dignaretur ad nos venire, et nobiscum facere mansionem, diligenter et nos, et nostra in ejus susceptionem praepararemus. Studeamus ergo, fratres, qui adhuc foris forsitan servilibus operibus deservimus, studeamus domum cordis nostri intrare, fenestras ejus aperire, quid ibi deceat, et quid non deceat inspicere, telas aranearum deponere, scopis aream mundare, lutum et paleam ejicere, junco recenti, herbis odoriferis, floribus redolentibus mundatam tegere, cortinis variis parietes ornare, festivis vestibus nos induere, solemne convivium instaura
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑ m̃tis circũspectionẽ. Telas araneaꝵ
depon̾e. ꝑ elationis dep̃ssionẽ. Areã sco¬
pare ꝑ eminisconfessionẽ. Iunco tegere
ꝑ penitentie satis factionem. Cortinas ꝑ pa¬
rietes extendẽ. ꝑ ex̾citationẽ uirtutũ. p̃cio¬
sis uestib indui ꝑ exhibitionẽ bonoꝵ oꝑm.
escas p̃parare ꝑ sacre scripte lectionẽ &
meditationẽ. Cantu psallere ꝑ diuine
laudis decantationẽ. Talit̾ curemꝰ p̃parari
in occursum dñi. ut mẽam᷑ ab illo uisitari.

Expanded text:
umspectionem, telas aranearum deponere per elationis depressionem, aream scopare per criminis confessionem, junco tegere per poenitentiae satisfactionem, cortinas per parietes extendere per exercitationem virtutum, pretiosis vestibus indui per exhibitionem bonorum operum, escas praeparare per sacrae Scripturae lectionem et meditationem, cantu psallere per divinae laudis decantationem. Taliter curemus praeparari in occursum Domini, ut mereamur ab illo visitari,
Abbreviated transcription (Latin):
spũalem designat uitam que est oc¬
culta. Que recte duplex dicitur ꝓpt̾
bonam actionem & contem plationẽ.
Sara gͥ anima. Mors sare mortifica¬
tio anime. Spelunca spiritalisurta.

Expanded text:
ualem designat vitam, quae est occulta: quae recte duplex dicitur, propter bonam actionem et contemplationem. Sara igitur est anima; mors Sarae, mortificatio animae; spelunca, spiritualis vita.
Abbreviated transcription (Latin):
bet regere caruem suam. Et sicutͤ
adam debuit ꝑ euam filios ꝓcreare.
gare. Serpens significat diabolum.
ponium delectationem terrenorũ.
Quemadmodũ enĩ serpens euã po¬
mo decepit. sic diabolus insensatam
carnem terrena delectatione illicit
ꝙ seducit. Et sicut eua adamduxit
ad esum pomi. sic non nunqͣm caro
sp̃m trahit ad consensum peccati.
Et sic uterq de paradiso. id est de sta¬
tu boni sui eicitur. quia ce spẽ affligi¬
tur ꝑ malam conscientiam. & caro
lectatio terrenoꝵ. eiectio de paradiso.
sꝑc̃ ce carnis afflictio. De sex dieb. ⁊ de

Expanded text:
bet regere carnem suam. Et sicut Adam per Evam debuit filios procreare, gare. Serpens significat diabolum, pomum delectationem terrenorum. Quemadmodum enim serpens Evam pomo decepit, sic diacarnem terrena delectatione illicit et seducit. Et sicut Eva Adam induxit ad esum pomi, sic nonnunquam caro spiritum trahit ad consensum peccati; et sic uterque de paradiso, id est de statu boni sui ejicitur, quia et spiritus affligitur per malam conscientiam, et caro lectatio terrenorum; ejectio de paradiso, spiritus et carnis afflictio. CAP. IX. De
Abbreviated transcription (Latin):
significat uirginem de qua scd̃s hõ
natus ẽ. Uirgo terra. uirgo maria.
Sicut de terra diuina oꝑatione fa¬
ctum ẽ corpꝰ humanũ. sic de urgi¬
ne diuina oꝑatione uerbum deicre¬
ditur incarnatum. Sine peccati ma¬
cula fuit corpus ade sumptum de
terra: et immaculatum corpꝰ xp̃i
natum de maria. Adam factus est
te. & passus in sexta hora diei. sexta
feria. Adam obdormiuit ut de cos¬
ta eius fieret eua: xp̃c morte sopi¬
tus ẽ. ut de sanguine lat̾is eiꝰ redimȩ¬
ret᷑ eccłia. Adam sponsus: ⁊ eua de ip¬
so facta sponsa: xp̃c sponsus. &e spon¬
sa ab eo redempta eccłia. Adam de¬
buit p̃eẽ & regere euã: xp̃c p̃est &
dormitio ade. passio xp̃i. conditio e¬
ue. redemptio eccłie. Ad similitudi¬

Expanded text:
significat Virginem, de qua secundus homo natus est. Virgo terra, virgo Maria. Sicut de terra, divina operatione factum est corpus humanum, sic de virgine, divina operatione Verbum creditur incarnatum. Sine macula fuit corpus Adae sumptum de terra, et immaculatum corpus Christi animatum de Maria. Adam factus est  in sexta aetate, et passus in sexta hora diei, sexta feria hebdomadae. Adam obdormivit ut de costa illius fieret Eva, Christus morte sopitus est ut de sanguine ejus redimeretur Ecclesia. Adam sponsus et Eva de ipso facta sponsa, Christus sponsus et sponsa ab ipso redempta Ecclesia. Adam debuit praeesse et regere Evam, Christus dormitio Adae, passio Christi; conditio Evae, redemptio Ecclesiae. Ad similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
fons. Lignum quoq quia fructu
uite nos saciat. Fons. quia aqua
sapientie salutaris nos potat.
Lignum scientie boni ce mali. mã¬
datum dei expruit. Quod recce
lignum scientie boni & mali drͣ.
quia in eo si illud custodimꝰ ex ꝑi¬
mur bonum. & si transgredimur
malum. Paradisus itaq eccłia. uo¬

Expanded text:
fons. Lignum, quia fructu vitae nos satiat; fons, quia aqua sapientiae salutaris nos potat. Lignum vero scientiae boni et mali, mandatum Dei exprimit. Quod recte lignum scientiae boni et mali dicitur, quia in eo, si illud custodimus, experimur bonum; et si transgredimur, malum. Paradisus itaque Ecclesia, vo
Abbreviated transcription (Latin):
uerse sunt uoluptatis iocunditateᷤ.
ꝑgr̃arum abundantiam. alie ꝑ
uirtutum redolentiam. alie ꝑ mul¬
tiplicem bonoꝵ oꝑum differen¬
tiam: alie in contemplatione pa¬
triecelestis. alie in melodia diuine
laudis. alie in dulcedine diuine si¬
spe future remunerationis. Fons
qui ẽ in paradiso xp̃m significat.
Fons namq sapientie uerbũ dei.
idest filus dei. Qui hũc paradisi¬
fontem. idest uerbum dei. sapien¬
tiam dei inuenie: inuenit uitam.ꝙ
haurit salutem a dño. Quatuor flu¬
mina fontis: quatuor sunt eugłia
xp̃i. quib ortus sc̃e eccłie rigatur
et uegetatur. ut crescat & fructum
faciat. Que bene diu̾sas terras cir¬
cũeunt. quia diuersos ppłos pͥus
terrenis intentos. in unitatem fidi¬

Expanded text:
ersae sunt voluptates, et jucunditates, rum abundantiam, aliae per virtutum redolentiam, aliae per multiplicem bonorum operum differentiam, aliae in contemplatione patriae coelestis, aliae in melodia divinae laudis, aliae in dulcedine divinae sispe futurae beatitudinis. Fons, qui est in paradiso, Christum significat. Fons namque sapientiae, Verbum divinum, id est Filius Dei. Qui hunc fontem paradisi, id est Verbum Dei et sapientiam invenit, invenit vitam et haurit salutem a Domino. Quatuor flumina fontis quatuor sunt Evangelia Christi, quibus hortus sanctae Ecclesiae rigatur, et vegetatur, ut crescat, et fructum faciat qui bene diversas terras circumeunt, quia diversos populos prius terrenis intentos in unitatem fid
Abbreviated transcription (Latin):
xxxͦ. scd̃s. De constantino .xxi.
onstantinꝰ igitur ꝑsecutor legum.
a patrib traditarum. imꝑũ su¬
mens imyaiit anus xxx.iiii. mensi¬
uite sue tp̃re magicis maleficus. ⁊ cru¬
entis sacrificiis & luxuriis semꝑ oꝑam
dedit. & multi clerici ac monachiae re¬
in omnib ꝓpt̾ amorem t̾rem pͥncipatꝰ
anastasium constantino poleos falsino¬
minis patriarcham. Unde duunitꝰ in¬
dignatio uenit in ciues euidem urbis
admonens impiũ imꝑatorem ut seco¬
hiberet ab insania qua flagrabat. Sed
ille ut pharao qͦndam inemendatus
ꝑmansit. Ueuit qͥppe pestilens mors
incipiens a sicilia & a calabria in regiã
urbem. & ita eam deuastauit. ut etiã
in ipsa plures domus integre claud̾ent᷑.
eo qd̃ non eẽt qui eas in habitaret.Fere¬
bantur etiam in plaustris ad sepelien¬
dũ cadau̾a mortuoꝵ. Pidem tempus
etiam stelle de celo cadentes apparuert̃.
ita ut om̃s uidentes. finem scłi instare
putarent. Int̾ea uͦ constantinꝰ nefandis¬

Expanded text:
. XXI. De Constantino impio. Constantinus igitur, persecutor legum a patribus traditarum, imperium sumens, imperavit annis XXXIV, mensivitae suae tempore magicis maleficiis et cruentis sacrificiis, et luxuriis semper operam dedit, et multi clerici, ac monachi, et rein omnibus propter amorem terreni principatus Anastasium Constantinopoleos falsi nominis patriarcham, unde divinitus indignatio venit in cives ejusdem urbis, admonens impium imperatorem, ut se cohiberet ab insania, qua flagrabat. Sed ille ut Pharao quondam inemendatus permansit. Venit quippe pestilens mors incipiens a Sicilia et Calabria in regiam urbem, et ita eam devastavit, ut et in ipsa plures domus integrae clauderentur, eo quod non esset qui eas inhabitaret, ferebantur etiam in plaustris ad sepeliendum cadavera mortuorum. Per idem tempus et stellae de coelo cadentes apparuerunt, ita ut omnes id videntes finem saeculi instare putarent. Interea Constantinus nefandis
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. sed indemnatũ abire ꝑmisit.
Ipseuͦ postmodum clericus factus. re¬
siduũ uite tͣnsegit in pace. Deleone.
eo igitur anno incarnati xx.
no potitus imꝑio. imꝑauit annis.xx¬

Expanded text:
posuit, sed indemnatum abire permisit. Ipse vero, postmodum clericus factus, residuum vitae transegit in pace. CAP. eo igitur anno incarnationis no potitus imperio, imperavit annis
Abbreviated transcription (Latin):
dit ferre ꝑtrienniũ. Sed ciuib multa
p̃cum instantia dm̃ dep̃cantib tandẽ
fugam inefficax arripuit. & postmo¬
dũ dũ ꝑ altum mare nauigaret. subi¬
tanea tempestate submersus ꝑiit. Por¬
ro leo augustus. anno imꝑii sui octauo.
om̃s scãs imagines destrui p̃cepit. Ma¬
ximo enĩ odio illas ab ominabat᷑. et
omnes uirtutiferas sc̃oꝵ reliqͥas. Post
hec rex italie luut pͣndus audiens qd̾
sarraceni depopulata sardinia. loca illa
fedassent. ubi ossa beati augustin y¬
poniensis epĩ requiescebant que ꝓpt
uastationem barbaroꝵ olim eo tran¬
slata. & honorifice tumulata erant.
aurea uocitatur recondidit. Postea con¬
stantino polim factus ẽ terremotuᷤ mag¬
nus. & corruert̃ eccłie multe. ꝙ extinctꝰ
ẽ popłs multꝰ. Eodem etiam annomor¬
tiuisẽ leo imꝑator anime simul & corpõ¬
ris morte. ⁊ fit imꝑi eiꝰ e impietatis pari¬
t̃ successor constantinꝰ filius eius. cũ eẽt¬
annꝰ a conditione mundi scd̃m romanoᷤ.¬

Expanded text:
ed civibus multa precum instantia Deum deprecantibus, tandem fugam gens inefficax arripuit, et postmodum dum per altum mare navigaret, subitanea tempestate submersa periit. Porro Leo Augustus anno imperii sui octavo omnes sanctas imagines destrui praecepit. Maximo enim odio illas abominabatur, et omnes virtutiferas sanctorum reliquias. Post haec rex Italiae Luitprandus audiens quod Sarraceni, depopulata Sardinia, loca illa foedassent, ubi ossa beati Augustini Hipponensium episcopi requiescebant, quae propter vastationem barbarorum olim eo translata, et honorifice tumulata erant, Aurea vocatur, recondidit. Postea Constantinopoli factus est terraemotus magnus, et corruerunt ecclesiae multae, et exstinctus  ANAST. Eodem etiam anno mortuus est Leo imperator animae simul et corporis morte, et fit imperii et impietatis ejus pariter successor Constantinus filius ejus, anno a conditione mundi juxta Romano
Abbreviated transcription (Latin):
uluentrẽ purgare ẽ. prauos p̃positos
conceptam in corde maliciã usq ad oꝑa
miseri odoris extendẽ. ⁊ cogitata apd̃
se noxia. factis ext̾iorib exeq̃ndo mon¬
strare. Quẽ tam̃ dauid ferire mecuit. qr
pie subditoꝵ m̃tes ab omni se peste ob¬
trectationis abstinentes. p̃positoꝵ uitã
nullo lingue gladio ꝑcutiunt. ⁊̃ cũ im
infirmitatẽ se abstinere uix possunt.
extrema q̃dam atq ext̾iora p̃positorũ
mala. sed tam̃ humilit̾ locunt᷑ & qͣsi
ter derogant. quasi regis suꝑpositi
uestem fedant. Sed tam̃ ad semetipsos
sit cor suum eo qd̾ abscidisset oramcla¬
midis saul. Facta qͥppe p̃positi oris
gladio ferienda ñ sunt. &̃ cum rec¬
te rep̃hendenda iudicant᷑. Si qͣndo
uͦ contra eos uł in minimis lingua la¬
bitur. neceẽ ẽ ut ꝑafflictionẽ penitũ¬

Expanded text:
entrem purgare, est pravos praepositos conceptam in corde malitiam usque ad opera miseri odoris extendere, et cogitata apud se noxia factis exterioribus exsequendo monstrare. Quem tamen David ferire metuit, quia piae subditorum mentes ab omni se peste obtrectationis abstinentes, praepositorum vitam nullo linguae gladio percutiunt, etiam cum infirmitate sese abstinere vix possunt ut non extrema quaedam, atque exteriora praepositorum mala, sed tamen humiliter loquantur, quasi ter derogant, quasi regis superpositi vestem foedant. Sed tamen ad semetipsos t cor suum, eo quod abscidisset oram chlamidis Saul . Facta quippe praepositorum oris gladio ferienda non sunt, etiam cum recte reprehendenda judicantur. Si quando vero contra eos vel in minimis lingua labitur, necesse est ut per afflictionem poenit
Abbreviated transcription (Latin):
Tiphei dauid apud se latitantem sauli
rt̃ . ⁊iphei florentes uel germinantes
t̾reni regni appetentes. cũ pͥncipib sus
de nece xp̃i traciauert̃. quom̃ eũ ꝑdisci¬
pulũ suũ ꝓditũ app̃hende̾nt. ⁊ p̃sidiad¬
int̾ficiendũ tradent. Sic ⁊ florentes huiꝰ

Expanded text:
iph. Apud se latitantem David runt. Ziphaei autem florentes vel germinantes terreni regni appetentes, cum principibus suis de nece Christi tractaverunt, quomodo eum per discipulum suum perditum apprehendecrucifigendum tradiderunt. Sic et florentes hujus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sas subu̾tit. Et his qui colubas uẽ¬
debant dixit. Auferte ista hinc ⁊ no¬
lite fac̾e domum patͥs mei domũ nego¬
ciationis. Pascha agimꝰ dũ auiciis ad
uirtutes tͣnsimꝰ. Ad hoc iħc uenit dum
eccłiam cotidie uisitat. & actꝰ cuiꝰq con¬
sid̾at. & eos eicit qui ut̾ scõs. ⁊ ficte bo¬
na & aꝑte mala faciunt. ꝑ boues qui
iuficantur. hos uendunt qui ñ amore
dei. sed ꝓ questu temporali p̃dicant.
Ques in nocentes sua uelła uestien¬
dis p̃bent. ꝑ has signant᷑ oꝑa mundi¬
cie oe pietatis. que uenduntur dum
ꝓ humana laude geruntur. Sp̃c in co¬
lumba apparuit. unde ꝑcolumbam
spc̃ accipitur. quem uendunt symo¬
maci. Numnios mutuo dant in eccłia.¬
qui ñ simulate celestib s aꝑte t̾renis
seruiunt. hu om̃s eicuntur de parte
sortis scõꝵ. qui uł ficte bona uel aꝑte
mala faciunt. ⁊ funculis peccatoꝵ
mͦ flagellat ad correptionem quib
incorrecti in fine ligabunt᷑. Oues qͦq
& boues eicit. quia talium uitam ce

Expanded text:
is, qui columbas vendebant, dixit: Auferte istas hinc, et nolite facere domum Patris mei, domum negotiationis . Pascha agimus, dum a vitiis ad virtutes transimus. Ad hoc Jesus venit, dum Ecclesiam quotidie visitat, et actus cujusque considerat, et eos ejicit qui inter sanctos, vel ficte bona, vel aperte mala faciunt. Per boves qui  significantur, hos vendunt qui non amore Dei, sed pro quaestu temporali praedicant. Oves innocentes sua vellera vestiendis praebent, per has signantur opera munditiae et pietatis, quae venduntur, dum pro humana laude geruntur. Spiritus ut columba apparuit, unde per columbam spiritus accipitur, quam vendunt Simoniaci. Numqui non simulate coelestibus, sed aperte terrenis serviunt. Hi omnes ejiciuntur de parte sortis sanctorum, qui vel ficte bona, vel aperte mala faciunt. Et funiculus peccatorum modo flagellat ad correctionem, quibus incorrecti in fine ligabuntur. Oves quoque et boves ejicit, quia talium vitam, et
Abbreviated transcription (Latin):
In hac arca debemꝰ saluari ad
ipsam redeuntes. ipsam inteantes si
tudo. spes qua erigitur ad sꝑanda
bona que in celis consequetur. La¬
titudo ẽ caritas. qua distenditur ad
septemtrionalem plagam ꝑ dilecti¬
onem inimicoꝵ. & ad plagam austͣ¬
lem ꝑ dilectionem amicoꝵ. In hac
archa est noe. intellectus rationaliᷤ
oꝑa que circum t̾rena agunt᷑. uo¬
lucres. cogitationes. inundatio aqͣ¬
qui dum aliquando causa necessita¬
tis ad ext̾iora mittuntur. foris rema¬
nent. quia uisibilib inherent. & ne¬
quaqͣm ad int̾iorem quietem reuer¬
tunt᷑: dum foris influctuatione tẽ¬
poralium delectant᷑. Columba uͦque
reu̾sa est bonos designat. quidum
ꝓ necessitate ꝓximoꝵ ad ext̾iora ex¬
dum foris quietem ñ inuenunt. &¬
afferunt ramũ oliue. quia ꝑegert̃

Expanded text:
In arca debemus salvari, ad ipsam redeuntes, ipsam intrantes, situdo, spes, qua erigitur ad speranda, bona quae in coelis sequentur; latitudo, charitas, qua extenditur ad septentrionalem plagam per dilectionem inimicorum, et ad plagam australem per dilectionem amicorum. In hac arca est Noe: intellectus rationalis opera quae circa terrena aguntur. Volucres: cogitationes. Et inundatio aququi dum aliquando causa necessitatis ad exteriora mittuntur, foris remanent: quia visibilibus inhaerent, nequaquam ad interiorem quietem revertuntur; dum foris in fluctuatione temporalium delectantur. Columba vero, quae reversa est, bonos significat, qui dum pro necessitate proximorum ad exteriora dum foris quietem non inveniunt, et afferunt ramum olivae, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
ex coto corde tuo. & cet̾. Postquam
homo creatorẽ suũ ꝑ culpã pͥmordialẽ
deseruit. & in huiꝰ mundi miseriã deue¬
nit. multis subicit᷑ curis. occupat᷑ actio¬
nib & fatigatur laborib ce ex hisomni¬
b in quib homo sub sole distenditur. u¬
num ẽ optimũ ce quod ꝓmanet scł
deo seruire. quia cet̾a sunt tͣnsitoria. ce¬
t̾a sunt uana. Quisqͥs gͦ ñ seruit uanus

Expanded text:
ex toto corde tuo, etc. . Postquam homo Creatorem per culpam primordialem deseruit, et in hujus mundi miseriam devenit, multis subjicitur curis, occupatur actionibus, et fatigatur laboribus, et ex his omnibus in quibus homo sub sole distenditur, unum est optimum, et quod permanet, scilicet Deo servire ; quia caetera sunt transitoria, caetera sunt vana! Quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis uite ad beatitudinẽ tͣnsit et̾ne.
iure. querendũ ẽ omnib modis quid
lus enim qui eo ꝑseuerau̾it: beatuserit.
Fratres breui sermone dulci atq iocũ¬
do comp̃hendit᷑. & declarat᷑ quid sit ser¬
iuire deo. Deo namq seruire. dm diligẽ¬
ẽ. Quiñ diligit. ñ seruit. & qui diligit
seruit. & qui parũ diligit. parũ seruit.
et qͥ multũ diligit. multũ seruit. & qͥ
ꝑfecte diligit. ꝑfecte seruit. Qͥ respossi¬
dec temporales. terras uineas. greges.
arm̃ta. uestes p̃ciosas. domos argen¬
tum. aurum. aut uxorem quã mul¬
cũ diligit. si se uid̾it unũ ex his omĩb
aut hec omnia sumul contra dei dile¬
ccionẽ habere. debet omnia derelin
quere. & omnia diuine dilectioni pꝰ¬
pon̾e. & eã cunctis p̃pon̾e. Sed et uitã
suam debet homo ꝓ dilectione dei da¬
re. si contig̾it qd̾ eam ñ possit cũ ipsa
parit̾ conseruare. Sic fecit petrus sic

Expanded text:
praesentis vitae ad beatitudinem transit aeternae. praesentis vitae ad beatitudinem transit aeternae. vire, quaerendum est omnibus modis quid lus enim, qui in eo perseveraverit, beatus erit. Fratres, brevi sermone, dulci atque jucundo comprehenditur et declaratur quid sit servire Deo. Deo namque servire, est Deum diligere. Qui non diligit, non servit; et qui diligit, servit. qui parum diligit, parum servit; qui multum diligit, multum servit; et qui perfecte diligit, perfecte servit. Qui res possidet temporales, terras, vineas, greges, armenta, vestes pretiosas, domos, aurum, argentum, uxorem, quam multum diligit, si se viderit unum ex his omnibus, aut haec omnia simul contra Dei dilectionem haquere, et omnia divinae dilectioni postponere, et eam cunctis praeponere; sed et vitam suam debet homo pro Dei dilectione dare, si contigerit, quod eam non possit cum ipsa pariter conservare. Sic fecit Petrus, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ualet uita eius: & melius ẽẽt illi ñ eẽ
quã malum eẽ & ñ uiuere quã male
iuuere. Et si talis homo in p̃senti uita
posset habere fortitudinem sansonis.
pulcritudinẽ absalonis. sap̃iam salomo¬
nis. uelocitatẽ asaelis. diuitias cresi. ꝓbi¬
tatẽ alexandri. potestatẽ octouiani qui
totum mundũ in potestate habuit. &
longeuitatẽ enoch. qui in pͥncipio scłi
natus. usq in finem ñ moriet᷑: si inqͣm
tanta & talia possidere posset in p̃senti.
nichil sibicuncta ꝓdessent qñquidem
dõ minime seruiret. His ce enĩ omĩb
demũ exactis cum moreret᷑. caro mise¬
ra uermib. & sp̃c daretur demonib.
&e cormentis gehennalibe. donec in die
resurrectionis omnis caro in suam re¬
digatur originẽ. & tunc resumpta car¬
ne ꝑ quã &e in qua peccauit. et̾nam it̾m
subiret dãnationẽ. Optimũ ẽ itaq ser¬
uire deo. quia qͣmuis homo in oĩ uita
sua temporalib &e corporalib desti ui¬
atur auxilus. si seruiat deo. de miseria

Expanded text:
ari vita ejus, et melius esset illi non esse quam malum esse, et non vivere quam male vivere. Et si talis homo in praesenti vita posset habere fortitudinem Samsonis, pulchritudinem Absalonis, sapientiam Salomonis, velocitatem Azahelis, divitias Croesi, probitatem Alexandri, potestatem Octaviam qui totum mundum in potestate habuit, et longaevitatem Enoch qui in principio saeculi natus usque in finem non morietur: si, inquam, tanta et talia possidere posset in praesenti, nihil ipsi cuncta prodessent; si quidem Deo minime serviret. His etenim omnibus demum exactis, cum moreretur, caro mirera vermibus et spiritus daretur daemonibus, et tormentis gehennalibus, donec in die resurrectionis omnis caro in suam redigatur originem, et tunc, resumpta carne, per quam, et in qua peccavit, aeternam iterum subiret damnationem. Optimum est itaque servire Deo, quia quamvis homo in omni vita sua temporalibus et corporalibus destituatur auxiliis, si serviat Deo, de miseria
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate subu̾tit. Omnẽ domũ com¬
destruit. cũ intentionẽ orõnis. ⁊ uircu¬
tum studia q̃ contͣ seualere nouit in
desꝑantib dissoluit. ne ꝑspem uenie
ad diuina currant auxilia. ⁊ correptio¬
nis uite app̃hendant munimina. Po¬
pulũ incaptiuitatẽ ducens. de pauꝑib
t̾re relinqͥt uinitores. ⁊ agͥcolas. qr eos qͥ
utiles u̾bo & exemplo ẽẽ pot̾ant ꝑ uici¬
a captiuans stultis ⁊ hebetib comm̃dat

Expanded text:
cupiditate subvertit: omnemque domum comdestruxit, cum intentionem orationis et virtutum studia, quae contra se valere novit, in desperantibus dissolvit, ne per spem veniae ad divina currant auxilia, et correptionis vitae apprehendant munimina. Populum in captivitatem ducens, de pauperibus terrae reliquit vinitores et agricolas; quia eos, qui utiles verbo et exemplo esse poterant, per vitia c
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑit in erciam doctoꝵ. que int̾ du¬
plicem murũ duoꝵ testam̃toꝵ isti¬
cuti. ñ belligerare s effug̾e q̃runt et
cundantib rector fugit. ñ ad monces
de quib scriptum ẽ. montes in circui¬
tueius. sed ad campestria .i. ad delecta¬

Expanded text:
it inertiam doctorum, qui inter duplicem murum duorum testamentorum constituti, non belligerare, sed effugere quaerunt; et cumdantibus, rector fugit non ad montes, de quibus scriptum est: Montes in circuitu ejus , sed ad campestria solit
Abbreviated transcription (Latin):
cor redeant. ut uirtutes animi exerceat̃.
Terra ꝓmissionis expͥmit dm̃. Sicut enĩ
in t̾ra ꝓmissionis temporalis ubertas: sic
indeo consistit et̾na felicitas. Egredia¬
mur itaq de egipto. id est de tenebrosa
carnis concupiscentia. & ꝑ desertũ. idest
ꝑanimũ uirtutes eius exercendo & de
iuitute in uirtutem ꝓficiendo. tendamꝰ

Expanded text:
t virtutes animi exerceant. Terra promissionis exprimit Deum. Sicut enim in terra promissionis temporalis libertas, sic in Deo consistit aeterna felicitas. Egrediamur itaque de Aegypto, id est de tenebris carnis, et concupiscentia per desertum, id est per animum, virtutes ejus exercendo, et de virtute in vi
Abbreviated transcription (Latin):
it heli dia humilitatis. xu.
as ad dñm. Altaria tua destruxe¬
runt. & ꝓphastuos occidert̃ gladio. &e
delictus sum egosolus. Tanto ꝓpħe qͥd
difficile fuit agnosc̾e̾ in hoc mundo. fa¬
mulos remansisse deo: s qͥ humilisce
Uñ certũ ẽ qd̾ humilitatis radio se il
luminat. qui alioꝵ bona subtilit̾ pen¬
sat. qͥa dum ea q̃ ipse fec̾iti facta foris.⁊
ab aliis conspicit. eum qui de singula¬
ritate intꝰ exũꝑe uitit᷑. suꝑbie cumoeẽ
p̃mit. hunc ẽ quod uoce łi ad heliam
solũ se estimantẽ di: Reliqͥ mͥ .uii. milia¬

Expanded text:
humilitatis. Dixit Elias ad Dominum: Altaria tua destruxerunt, et prophetas tuos occiderunt gladio; et derelictus sum ego solus . Tanto prophetae quid difficile fuit agnoscere, in hoc mundo famulos remansisse Deo? Sed qui humilis etiam  contra magno humilitatis radio semetipsum illuminat qui aliorum bona subtiliter pensat, quia dum ea, quae ipse fecerit, facta foris, et ab aliis conspicit, eum, qui de singularitate intus erumpere nititur, superbiae tumorem premit. Hinc est, quod vocem Domini ad Heliam solum se aestimantem dicitur: Reliqui mihi
Abbreviated transcription (Latin):
rib ad ornatꝰ. Qui et tantum facundissi¬
mus fuit. ut causas latino poemate
ꝑoraret. & tragedias grece componeret.
Uerum assumpte dñationis decursobi¬
ennio. cũ ingenti suoꝵ luctu apud sa¬
hinos examinatus est febre. de domi

Expanded text:
ribus adornatus. Qui in tantum facundissimus fuit, ut causas Latino poemate peroraret, tragoedias Graece componeret. Verum assumptae dominationis decurso biennio cum ingenti suorum luctu apud Sabinos exanimatus est febre. CAP. XI
Abbreviated transcription (Latin):
maximus dictator. anno.cc xxuiii. Luci¬
us emilius paulus terentius uarro. an¬
no. ccxcix. Leuius et marcellus. anno
ccc.iiii. Claudius nero & marcus liuiꝰ
salinator. anno.ccc.u.Scipio affricanꝰ anno.
Scipio nasica. anno. ccc xci. Postumꝰ & metel¬
cus tullius cicero anno.ccccxlix. Pom¬
peius et crassus. anno ccccluii. Cesar
solus imꝑat anno .cccc.lxii. Istos de tẽ¬
porib consulum excerpsimꝰ ex eo quo
reges urbe pulsisunt usq ad iulium
cesarem. singulis annos suis & tp̃ra qͥ¬
b post reges rem publicam tͣctabant
annotantes. et eos magis signauimꝰ
quoꝵ temporib uel ab ipsis uel ab
aliis aliqua magna gesta referunt᷑.¬
ut u̾bi grã. temporib papiru consu¬
lis. ea que de alexandro magnoscͥp¬
ta st̃. temporib scipionũ bella pu¬
nica. temporib marii iugurtinũ.
tp̃rib ciceronis catelinarium. Primꝰ
itaq romanoꝵ monarchꝰ uilius cesar
extitit. cuiꝰ gesta paucis expediam.

Expanded text:
Maximus dictator anno 298. LuciMaximus dictator anno 298. Lucius Aemilius Paulus. Terentius Varro anno 299. Levinus et Marcellus anno 304. Claudius Nero et Marcus Livius Salinator anno 305. Scipio Africanus major Scipio Nasica anno 391. Posthumus et Metelcus Tullius Cicero anno 469. Pompeius, Crassus anno 457. Caesar solus imperat anno 462. Istos de temporibus consulum excerpsimus, ex eo quo reges expulsi sunt usque ad Julium Caesarem singulos annos suos et tempora quibus post reges rempublicam tractabant adnotantes, et eos magis signavimus, quorum temporibus, vel ab ipsis vel ab aliis aliqua magna gesta referuntur, verbi gratia temporibus Papirii consulis ea quae de Alexandro Magno scripta sunt. Temporibus Scipionum, bella punica. Temporibus Marii, Jugurthinum. Temporibus Ciceronis, Catilinarium. Primus itaque Romanorum monarcha Julius Caesar exstitit, cujus gesta paucis expediam.
Abbreviated transcription (Latin):
Deges babyloniesunt: merodach.
baladam. nabuchodonosor. e
thasar. Isti sunt reges chaldeoꝵ qui ꝙͣ¬
uis gestis fuint insigues in num̃o tam̃
regum illustrium ñ computant᷑. De¬
gis. qui est octogesimus post transin¬
grationem babysonis. decimꝰ post reu̾¬
sionẽ. quartus post instaurationem
Reges latini. Ianus. Saturnꝰ. picus.
siluiꝰ latinꝰ. Siluius alba. Siluiꝰ egyptꝰ
silinꝰ capis. Siluius carpentus. Siliuꝰ¬
tyberinus. siliuius agripꝑa. siluius a¬
remulus. Siluius auentinꝰ. Siluius ꝓ¬
cas. Siluius amilius. Romani. Romu¬
lus. numapompilius. cullius. hostilius
auchus. marcius. tarquiniꝰ. priscus ser¬
uius. tarquimus suꝑbus.  ost hec ex¬
pulsis ab urbe regib ꝑ brutum. con¬
sules rempublicam tractabant usq
ad ulium cesarem: hoc ẽusq ad an¬
ui. Quintinꝰ dictator anno. cxl.uiii.
Papirus consul anno. clxxxui. Man¬
lius et regulus anno. cc. xliii. Publius
cornelius scipio. anno. cexcu. fabius

Expanded text:
niae. Reges Babyloniae sunt Merodach, Baladam, Nabuchodonosor. Nathasar. Isti sunt reges Chaldaeorum, qui, quamvis gestis fuerint insignes, in numero tamen regum illustrium non computantur. Cgis, qui est octogesimus post transmigrationem Babylonis, decimus post reversionem, quartus post instaurationem Reges Latini  Latinus Silvius. Alba Silvius. Egyptus Silvius. Capis Silvius. Carpentus SilviuTyberinus, Silvius Agrippa, Silvius Aremulus, Silvius Aventinus, Silvius Procas, Silvius Amulius, Romani, Romulus, Numa Pompilius, Tullus Hostilius. Ancus Martius, Tarquinius Priscus, Servius Tarquinius, superbus. Post haec, expulsis ab urbe regibus per Brutum, consules rempublicam tractabant usque ad Julium Caesarem, hoc est, usque ad an36. Quintius dictator anno 148. Papirius consul anno 186. Manlius, et Regulus anno 243. Publicius Cornelius Scipio anno 292. Fabius
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis magis. Auxit romam edificiis
multis. isto głans dicto. Urbeminue¬
ni latericiam: relinquo marmoreã.
Nole morbo obiit. & tyberium suũ
pͥuignum sibi successorem reliquit.
annos. Iste tante modestie fuit pͥmũ.
ut diceret boni pastoris ẽẽ pecus ton¬
dere ũ deglutire. Apud hunc deniq
rex archelaus de insolentia accusatus a¬
pud uennam gallie urbem exilio re¬
legatus ẽ. & ad minuendam regni ui¬
daici potentiam. quatuor fr̃s archelai
tetrarche sunt constituti. lisaniasan¬
tipater. philippꝰ. herodes. Anno autẽ
xii. tyberii cesaris. pilatus iuidee p̃seᷤ
sibi commissas ꝓcurantib. factũ ẽ uer¬
bum dnĩ suꝑ iohannem ⁊ acharie fi¬
lium in deserco. Et uenit in omnem

Expanded text:
oculis magis. Auxit Romam aedificiis oculis magis. Auxit Romam aedificiis multis, illo glorians dicto: Urbem inveni lateritiam, relinquo marmoream. Nolae morbo obiit, et Tiberium suum privignum sibi successorem reliquit. nti duos annos. Iste tantae modestiae fuit primum, ut diceret boni pastoris esse pecus tondere, non deglubere. Apud hunc denique rex Archelaus de insolentia accusatus Viennam Galliae urbem exsilio relegatus est, et ad minuendam regni Judaici potestatem, fratres Archelai tetrarchae sunt constituti, Lysanias, Philippus, Herodes. Anno autem duodecimo Tiberii Caesaris Pilatus Judaeae praeses sibi commissas procurantibus, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto. Et
Abbreviated transcription (Latin):
cidi. Sed ñ multo post secuta ẽ facti peni¬
tentia. Itaq mariannes illi audiri & u¬
deri uidebatur & int̾dum consistere
cum illa et confabulari. Addebant᷑ illi
stilnuli ab his quiei a filioꝵ insidiis ca¬
uendum denunciabant. asserentes qd̃
ultrices mat̾ni exicii manꝰ in eum ar¬
marent. Tandem gͥ ad urbem sebas¬
tem. alexander et aristobolus. sic enim
uocati sunt ꝑducti. patris imꝑio tran¬
gulatisunt. Fecit occidi & antipatrum
filium fuũ. Herodes deniq morboit̾¬
cutaneo depressus lecto decubuit. et
tandem morte pessima uitam finunt.
Successit gͥ herodi archelaus filius eiꝰ
maiestate quidem minor: sed uicus
ñ inferior. Florebant ꝑ idem tempus
rome uirgiliꝰ. Salustius. terencius. o¬
ratuis et liuius. ortensis. Porro augu¬
stus cesar erat ad recipiendas amici¬
cias rarus: sed ad retinendas constan¬
tissimꝰ. Fuit mitis. gratus. ciuilis ani¬
mi ce lepidi. corpore toto pulcher sed

Expanded text:
terfici. Sed non multo post secuta est facti poeniterfici. Sed non multo post secuta est facti poenitentia. Itaque Marianne illi audiri et videri videbatur, et interdum consistere cum illa et confabulari. Addebantur illi stimuli ab aliis, qui ei a filiorum insidiis cavendum denuntiabant, asserentes quod ultrices materni exitii manus in eum armarent. Tandem igitur ad urbem Sebasten Alexander, et Aristobolus sic enim vocati sunt perducti, patris imperio strangulati sunt. Fecit occidi etiam Antipatrum filium suum Herodes. Denique morbo intercutaneo depressus lecto decubuit, et tandem morte pessima vitam finivit. Successit igitur Herodi Archelaus filius ejus, majestate quidem minor, sed vitiis non inferior. Florebant per idem tempus Romae Virgilius, Sallustius, Terentius, Horatius, Livius, Hortensius. Porro Augustus Caesar erat ad recipiendas amicitias parcus, sed ad retinendas constantissimus. Fuit mitis, gratus, civilis animi et lepidi, corpore toto pulcher, sed