comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nuisico quẽ dominus eiciebat.
deuilicatu. & laudauit eũ quod in
futurum sibi prospexerit. ñ omnia
debemus ad imitandum sumere. Non
enim aut dño nr̃o faciendaẽ in aliqͦ
fratis ut de ipsa fraude elemosinas fa¬
ciainus. aut eos aquib recipi uolumꝰ
intabnacula ȩterna. tanquã debitores
dĩ. & domini nr̃i fasẽ intelligi. cum
uisti & scĩ significentur hoc loco. qui
eos introdueant in tab̃nacula ȩterna.
qui necessitatibus suuis terrena bona
cõmunicauerunnt. de quibus etiã dicit.
qͦd siquis alicui eorum calicẽ aquȩ fri¬
gide dederit tantũ in nomine disci¬
płi: non ꝑdet mercedẽ suã. s etiã e
contrario dicunt᷑ iste similitudines:
ut intelligamus si laudari potuit ul¬
le a domino cui fraudẽ faciebat. qnͣto
amplus placeant dnõ deo. qͥ scdm
euis preceptũ illa oꝑa faciunt: Sic̃
etiam de iudice iniquitatis qui int̾ pella¬
batur a uidua comparationẽ duxit ad
uidicẽ dm̃. cui nulla ex parte uidex

Expanded text:
ico quem Dominus ejiciebat de villicatu, et laudavit eum quod in futurum sibi prospexerit, non omnia debemus ad imitandum sumere. Non enim aut domino nostro facienda est in aliquo fraus, ut de ipsa fraude eleemosynas faciamus: aut eos a quibus recipi volumus in tabernacula aeterna, tanquam debitores Dei et Domini nostri fas est intelligi, cum justi et sancti significentur hoc loco, qui eos introducant in tabernacula aeterna, qui necessitatibus suis terrena bona communicaverint, de quibus etiam dicit: Quod si quis alicui eorum calicem aquae frigidae dederit, tantum in nomine discipuli, non perdet mercedem suam, sed etiam e contrario dicuntur istae similitudines, ut intelligamus si laudari potuit ille a Domino cui fraudem faciebat, quanto amplius placeant domino deo qui secundum eius praeceptum illa opera faciunt; sicut etiam de iudice iniquitatis, qui interpellabatur a ujudicem Deum, cui nulla ex parte judex
Abbreviated transcription (Latin):
ieiunandi. sub presentia sponsi. ribi du¬
o ieuinii gnã ꝓbat. uum tribrlationĩ.
eumniũ aut intribulatione eugłii.¬
ẽ. aut ingaudio. Intribulatione ad
ꝓpiciandum dñi ꝓpeccatis. in gauidio
uero cum tanto minus delectant car¬
nalia. qͣnto spiritalium maior sagina
ẽ. Cumgͦ dñs int̾rogatus ec̃t. eur disci¬
płi eius non ieuinarent: de utroq ieui
nio respondit. Namq ad illud quod
intribulatione ieiunari solet ꝑtinet
qđ ait sponsi filios tunc ieuinaturos
cum abeis ablatus fuerit sponsus. Tẽ
enim de solabunt᷑. & inmerore. ac luctu¬
consolatoria retribuant᷑. Quo dono
ꝑcepto. ⁊ ieiunii altin genꝰ qͦd fiet pleticiam.
ia renouat in uitã sp̃itale conuenientissime
celebrabt. Vd añqm accipiant. dic̃ eostanqm

Expanded text:
jejunandi sub praesentia sponsi, ubi dujejunandi sub praesentia sponsi, ubi duo jejunia probat, unum tribulationis unium aut in tribulatione est aut in gaudio. in tribulatione ad propitiandum deum pro peccatis; in gaudio uero, cum tanto minus delectant carnalia, quanto spiritalium maior sagina est. cum ergo dominus interrogatus esset, cur discipuli eius non ieinio respondit. Namque ad illud quod in tribulatione jejunari solet, pertinet quod ait, sponsi filios tunc jejunaturos, cum ab eis ablatus fuerit sponsus: tunc enim desolabuntur, et inconsolatoria retribuantur. quo dono percepto etiam ieiunii alterum genus, quod fiat per laetitiam, iam renouati in uitam spiritalem conuenientissime celebrabunt. quod antequam accip
Abbreviated transcription (Latin):
sese Iabent mores eorum
cum quib uiuit: aut intẽperans. aut
suꝑsticiosus ẽ quis quis uerosie eis
utitur ut metas consuetudinis bonoꝵ
int̃ quos uersat᷑ excedat aut aliquid
significat. aut flagitiosus ẽ. In om̃ib
enim talib ñusus rerum. s libi do in¬
culpaẽ. Quid igit᷑ locis & tempori
& ꝑsonis conueniat diligent atendsi¬
dumẽ: ne temere flagitia rep̃hendamꝰ.
fieri enim pot̃. ut sine aliquo iutio cup¬
pedic uel uoracitats preciosissimo cibo
sapiens utat: insi piens aut̃ fedissima
gule flamina inuilissimum ardescat.¬
& sanius quisq maluerit more dñi pi¬
sce uesci. quam lenticula more esau
nepotis abraham. aut ordeo. more u¬
mentorum. Non enim ꝓpt̃ea continẽ¬
tiores nob̾ sunt plereq bestie quia
ulioribus aluntur escis. Ñam in
om̃ibus huuiscemodi rebus. non
ex earum rerum natura quib utim̃.
s. ex causa utendi & modo appetendi
uel ꝓbandumẽ. uel imꝓbandum qd̾
facimus. Clxx x. De impossibilitatẽ¬

Expanded text:
sese habent mores eorum, cum quibus vivit, aut intemperans, aut superstitiosus est. Quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum, inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sculpa est. quid igitur locis et tempori et personis conueniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. fieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more iumentorum. non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribus aluntur escis. nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi uel probandum uel improbandum est quod facimus. CLX
Abbreviated transcription (Latin):
rint. incipit suꝑbitẽ de talib taleẽ
hoc. acsi se uulneratus quis iaetet qr habet
multa emplastra in domo: cũ hoc illibo¬
numeẽt ut uulnera ñ haberet: & ne u¬
no quidẽ indigeret emplastro. Congruẽt
hidropicũ animali quod cecidit inprite¬
um comparauit. humore enim labora¬
bat: Sicut illam mulicrem quã decẽ & oc
ctoãnis alligatam dixerat. & ab eadem al¬
ligatione soluebat. comparauit ium̃to
quod soliuit᷑. ut ad aquam ducat᷑. hydro¬
pem aut̃ recte cõparamus diuiti auaro.
Si cut enim ille quantomagis habundat
humore in ordinatotanto amplius sitit:
sic iste quanto ẽ copiosior diuitiis quib
ñ bene utitur.: tanto ardentius talia cõ¬
cupiscit. Illam uero ita morbo incuruatã
ut se erigere ñ posset. anime terrenis opi¬
nionibus debilitate atq opresse: ita ut
diuina cogitart ñualeant. Clxxxui.

Expanded text:
rint, incipit et superbire de talibus. tale est rint, incipit et superbire de talibus. tale est hoc, ac si se uulneratus quis iactet, qui habet multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset, ut uulnera non haberet et ne uno quidem indigeret emplastro. congruenter hydropicum animali, quod cecidit in puteum, comparauit; humore enim laborabat. scto annis alligatam dixerat, et ab eadem alligatquod soluitur, ut ad aquam ducatur. hydropem autem recte comparamus diuiti auaro; sicut enim ille, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitit, sic iste, quanto est copiosior diuitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit; illam uero ita morbo incuruam, ut se erigere non posset, animae terrenis opinionibus debilitatae atque oppressae, ita ut diuina cogitare non ualeat. CLXXV.
Abbreviated transcription (Latin):
e pane. & piscȩ. & ouo. quibus con¬
traria posuit. lapidem. serpentẽ.
scorpionẽ. intelligitur panis ca-¬
ritas ꝓpt̃ maiorem appetitũ. & tam ne¬
cessarium. ut sine illo cetera nichil sint.
sicut sine pane m̃sa inops. Ciu contͣ¬
riaẽ cordis duritia. quam lapidi cõ¬
parauit. Piscis aut̃ intelligit᷑ fides in¬
iisibiliũ: uel ꝓpt̾ aquam baptismi.
uel quia de iniusibilib locis capitur.
quod etiam fides huius mundi flu
ctib circum latrata ñ frangit᷑. recte pi¬
sci comparat᷑: cui contrarium posuit
serpentem ꝓpter uencna fallacie. que
etiam primo homini malesuadendo
p̃seminauit. In ouo. intelligitur spes
scorpionẽ: ciuius aculeus uenenatus
retro timendũ ẽ: sic̃ spei contrarium ẽ
retro respicere. cum spes futurorũ
mea que ante sunt extendat. clxpe nũii
Deeo quod ait discipsis. Nolite in sub¬
ime extolli: & de hi dropico. uel de
płis ñ debere haberi sollicitu¬
dinem de cibis ait. Et nolitẽ
in sublime extolli. Primo enĩ

Expanded text:
e pane, pisce, et ovo, quibus contraria posuit, lapidem, serpentem et scorpionem. Intelligitur panis charitas, propter majorem appetitum, et tam necessarium ut sine illa caetera nihil sint, sicut sine pane mensa inops: cui contraria est cordis duritia, quam lapidi comparavit. Piscis autem intelligitur fides invisibilium, vel propter aquam Baptismi, vel quia de invisibilibus locis capitur; qctibus circumlatrata non frangitur, recte pisci comparatur; cui contrarium posuit serpentem propter venena fallaciae, quae etiam primo homini male suadendo praeseminavit. In ovo intelligitur spes;scorpionem, cujus aculeus venenatus retro timendus est; sicut spei contrarium est retro respicere, cujus cum spes futurorum in ea quae ante sunt se extendat. CAPUT CLXXXIV. De id quod ait discipulis: Nolite in sublime extolli, et de hydropico, vel de  discipulis non debere haberi sollicitudinem de cibis, ait: Et nolite iin sublime tolli. primo enim
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ foris delectant᷑. p̃cipit᷑ abstinenta
& intus ñ ẽ refectio de lecitia doctrine
salutaris. Et ipsa angustia ẽ media noi
qua cogitur uehementer instare petedo
ut accipiat tres panes quod autem el
dicitur deintus. iam hostium clausil
etͣ. pueros q  eius cum eo ẽẽ incubil
significat tempus famis uerbi. cum intelligen¬
tia claudit᷑: & illi qui eugłicam sapientiã
tanquam panem erogantes ꝑorbem terrȩ
p̃dicauerunt ꝑ ueri patrifamilias iam
sunt in secreta quiete cum domino. & ta¬
men orando efficitur. ut accipiat deside
rans intellectum ab ipso domino: ceĩa¬

Expanded text:
quae foris delectant praecipitur abstinentia quae foris delectant praecipitur abstinentia et intus non est refectio de laetitia doctrinae salutaris. et ipsa angustia est media nox, qua cogitur uehementer instare petendo, ut accipiat tres panes. quod autem ei dicitur de intus iam ostium clausum esse puerosque eius cum eo esse in cubili, significat tempus famis uerbi, cum intellegentia clauditur. et illi qui euangelicam sapientiam tamquam panem erogantes per orbem terrae praedicauerunt, pueri patris familias, iam sunt in secreta quiete cum domino; et tamen orando efficitur, ut accrans intellectum ab ipso Deo, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tione constitutus. ut ei tribuat intelligen¬
tiam trinitatis. qua p̃sentis uite. console¬
tur labores. S comparatio ẽ. aminore.
Si enim amicus homo surgit delecto &
dat non amicicia. s tedio compulsus.
quantomagis dat.ds qͥ sine tedio largis¬
sime donat quod petitur: s ad hoc se
peti uult. ut capaces donorum eius fi¬
ant qui petunt: Intrib aut̃ panib etiã
illud significatur. unuis eẽ substantie
trinitatem. Amicus aũt quẽdicit ille
qui petit uenisse de uia. & ñ se habere
quod ponat ante illũ. intelligitur ho¬
minis appetitus : qui debet obtemꝑare
rationi: seruiebat aut̃ consuetudini
temporali: quamuiam uocat. ꝓ pt̃ om̃i
a ꝑtempus transeuntia. Conuerso aiuĩ
homine ad dm. etiam ille appetitus
aconsuetudine reuocatur. S si ñ conso¬
latur interius gaudiũ de doctrina sp̃i¬
tali qua creatoris trinitas p̃dicat᷑ ina¬
gne angustiȩ sunt in homine. quam
premit erũpna mortalis. C um abhis

Expanded text:
tione constitutus, ut ei tribuat intellegentione constitutus, ut ei tribuat intellegentiam trinitatis, qua praesentis uitae consoletur labores. sed comparatio est a minore. si enim amicus homo surgit de lecto et dat, non amicitia, sed taedio compulsus, quanto magis dat ille qui sine taedio largissime donat quod petitur ? sed ad hoc se peti uult, ut capaces donorum eius fiant qui petunt. in tribus autem panibus etiam illud significatur, unius esse substantiae trinitatem. amicus autem, quem dicit ille qui petit uenisse de uia et non se habere quod ponat ante illum, intellegitur hominis appetitus, qui debet obtemperare rationi. seruiebat autem consuetudini temporali, quam uiam uocat propter omnia per tempus transeuntia; conuerso. autem homine ad deum etiam ille appetitus a consuetudine reuocatur. sed si non consolatur interius gaudium de doctrina spiritali, qua creatoris trinitas praedicatur, magnae angustiae sunt in homine, quem premit haerumna mortalis, cum ab his
Abbreviated transcription (Latin):
bum eiꝰ. significat eandem eccłiam sed
in futuro scło uͥ cessans ab oꝑe mini¬
sterio q indigentię. sola sapientia ꝑ¬
fruet᷑. Martha ergo occupata ẽ circa mł¬
tum ministeriũ. qua nunc talib oꝑib
exercetur eccłie. Quod aũt queritur
quod se soror eiꝰ ñ aduiuet. occasio da¬
tur sententiȩ domini. qua ostendit is¬
tam çccłiam sollicitam eẽ. & turbari ciR¬
ca plurima. cum sit unum necessarium
ad qđ ꝑministerii huiꝰ merita puenit᷑
Mariam uͦ dicit optimã partem elegisse: q̃
non auferetur ab ea. Et idõ intelligitur
optima. quia &e ꝑhanc ad illam tenditur.
& non auferet᷑. Illa uͦ ministerii qͣmuis
sit bona tam̃ aufcret᷑: qͣndo indigentia
cui ministratur cransierit. Clxxxiii¬
De illo qui media nocte petit ab amico tres
nicus ad quem uenitur media no¬
cte ut accommodet tres panes: ut¬
q ad similitudinẽ ponitur sed̾im
quam quis dm̃ rogat in media tribula¬

Expanded text:
bum ejus, significat eamdem Ecclesiam, sed bum ejus, significat eamdem Ecclesiam, sed in futuro saeculo, ubi cessans ab opere ministerioque indigentiae sola sapientia perfruetur. Martha ergo occupata est circa multum ministerium, quia nunc talibus operibus exercetur Ecclesia. Quod autem queritur quod se soror ejus non adjuvet, occasio datur sententiae Domini, qua ostendit istam Ecclesiam sollicitam esse et turbari circa plurima, cum sit unum necead quod per ministerii huius merita peruenitur. Mariam uero dicit optimam partem elegisse, quae non auferetur ab ea; et ideo intellegitur optima, quia et per hanc ad illam tenditur et non auferetur; illa uero ministerii quamuis sit bona, tamen auferetur, quando indigentia, cui ministratur, transierit. CLXXIIDE ILLO QVI MEDIA NOCTE PETIIT AB AMICO TRES icus, ad quem uenitur media nocte, ut accommodet tres panes, utique ad similitudinem ponitur, secundum quam quis deum rogat in media tribula
Abbreviated transcription (Latin):
caro.: in qua adnos uenire dignatus est.
Imponi um̃to ẽ: in ipsam incarnationẽ
xꝑ̃i credere. Stabulum ẽ ȩccłia. uͥ refici¬
untur uiatores: de ꝑegrinatione inecer¬
nam patam redeuntes. Altera dies est̃.
post resurrectionem domini. Duodena¬
dum ceteris: uel promissio uite p̾sentis
& futurę. Scd̾m enim duas promissiones.
dictumẽ: accipiet in hoc scło septies tan¬
tum. & infuturo scło uitam eternã con¬
sequetur. Stabularius gͦ ẽ. apłs: quod
suꝑerogat. aut illud consiliumẽ. qđ ait.
de iuirginib aũt̃ ꝑ̃ceptum aũt dñi non
habeo. consiliũ aut̃ do: aut quod etiã
manibus sius oꝑatris ẽ. ne infirmorũ
aliquemin nouitate eugłii grauaret
cum ei liceret pasci exeugłio. clxxxii.
Quod marcha excepit illum indomũ suã:
significat ecclesiã ut nunc ẽ: Marla uͦ.
uod martha excepit illũ in do¬
mum suam. significat eccłiam
bat ad pedes domini. & audiebat uir¬

Expanded text:
caro, in qua ad nos uenire dignatus est; caro, in qua ad nos uenire dignatus est; imponi iumento est in ipsam incarnationem Christi credere. stabulum est ecclesia, ubi reficiuntur uiatores de peregrinatione in aeternam patriam redeuntes. altera dies est post resurrectionem domini. duo denadum ceteris, uel promissio uitae praesentis et futurae. secundum enim duas promissiones dictum est: accipiet in hoc saeculo septies tantum, in futuro saeculo uitam aeternam consequetur. stabularius ergo est apostolus. quod supererogat, aut illud consilium est, quod ait: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem do; aut quod etiam manibus suis operatus est, ne infirmorum aliquem in nouitate euangelii grauaret, cum ei liceret pasci ex euangelio. CLXXI.Quod Martha excipiens illum in domo sua, significat Ecclesiam ut nunc est, Maria vero uod Martha excepit illum in domum suam, significat Ecclesiabat ad pedes Domini, et audiebat ver
Abbreviated transcription (Latin):
risalem: ciuitas pacis illa cȩlestis: acuiꝰ
beatitudinc lapsisẽ. Iericho luna int̃¬
pretat᷑. & significat mortalitatẽ nram.
apĩ quod nascitur. crescit. senescit. & oc
cidit. Latrones diaboliis & angłi eius.
qui eum spoliauerunt immortalitate.
& plagis impositis peccata suadendo
reliquerunt semi uiuum̃ quia exparte
qua potest intelligere & cognoscere dm̃
uuiuisẽ homo. ex parte qua peccatis
contabescit. & p̃mitur mortuus ẽ: et
idõ semuuuus dicitur. sac̃dos aut̃ et
leuita. qui eo uiso preterierunt sac̃ do¬
tium. & ministerium ueteris testam̃ti
significat: quod ñ poterat prodes se ad
salutem samaritanuis custos interpre¬
tatur: & idõ ipse dñs significatur hoc
nomine. Ailigatio uulnerum ẽ: cohi¬
bitio peccatorum. Olcum consolatio speibo¬
nȩ ꝓpt̃ indulgentiã datam. ad reconciliaci¬
onempacis.Uinum: exhortatio ad ope¬
randum feruentis simo spũ. Ium̃tũ eiꝰ ẽ

Expanded text:
rusalem civitas pacis, illa coelestis, a cujus rusalem civitas pacis, illa coelestis, a cujus beatitudine lapsus est. Jericho luna interpretatur, et significat mortalitatem nostram, propter quod nascitur, crescit, senescicidit. latrones diabolus et angeli eius, qui eum spoliauerunt immortalitate et plagis impositis peccata suadendo reliquerunt semiuiuum; quia ex parte, qua potest intellegere et cognoscere deum, uiuus est homo, ex parte, qua peccatis contabescit et premitur, mortuus est; et ideo semiuiuus dicitur. sacerdos autem et leuita, qui eo uiso praeterierunt, sacerdotium et ministerium ueteris testamenti significat, quod non poterat prodesse ad salutem. Samaritanus custos interpretatur, et ideo ipse dominus significatur hoc nomine. alligatio uulnerum est cohibitio peccatorum. oleum consolatio spei bonae propter indulgentiam datam ad reconciliationem pacis. uinum exhortatio ad operandum feruentissimo spiritu. iumentum eius est
Abbreviated transcription (Latin):
lamꝰ scindet᷑. cuius particła q̃ adiciuniũ
ciboꝵs ualet inoportiune tradit᷑. s illa doce¬
cat generale ieiunium. idt.  ior cos¬
a concupiscentia ciborum tantũ. s ab omĩ
letitia temporaliũ delectationũ: cuius
quasi pannum. idẽ partẽ aliquã quȩ ad
cibos ꝑtinet dicit ñ oportere hominib
adhuc ueteri consuetudini deditis
imꝑtiri: quia & illinc quasi consci̾sio
uidetur fieri & ipsi uetustati ñ conue¬
nit: dicit & similes eos eẽ ueterib utri¬
b. quos uino nouo. idest spiritalib
p̃ceptis facilius disrumpi. quã id pos¬
se contineri dicit. Erunt aũt utres ut
noui: cũ post ascensum domini desi¬
derio consolationis eius orando &e spe
deduiersis gentib aderant. linguis lo¬
querent᷑. dictisunt musto pleni. Nouũ
enĩ uinũ iam nouis utrib uenerat.
clxxxi De homine qui descendebat ab ie¬
rlm in iericho. ex libro questionum
omo quidam descendebat ab
ierus alem in iericho. Ipse adã
intelligit᷑ in genere huimano. Ie¬

Expanded text:
 scinditur, cuius particula., quae ad ieiunium ciborum ualet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non conuenit. dicit etiam similes eos esse ueteribus utribus, quos uino nouo, id est spiritalibus praeceptis, facilius dirrumpi quam id posse connovi cum post ascensum Domini desiderio consolationis ejus, orando et sperde diversis gentibus aderant linguis loquerentur, dicti sunt musto pleni, novum enim vinum jam novis utribus venerat. CAPUT CLXXX. De homine qui descendebat a Jerusalem in Jericho; ex libro II Quaestionum Homo quidam descendebat a Jerusalem in Jericho. Ipse Adam intelligitur in genere humano. Je
Abbreviated transcription (Latin):
arcam factumẽ diluuiũ. significat. quia
inspe future quietis. que septimo die sigra¬
ficata ẽ. baptiram᷑. Quod prẽt archã omĩs
caro quam terra sustentabat diluuio con¬
sumpta ẽ: quia pret̾ eccłie societatẽ aqͣ
baptismi quamius eadem sit. ñ solũ ñ uala
ad salutem . s ualet potius ad ꝑniciem.
Qł quadraginta dieb & quadraginta
noctib pluit: quia om̃is reatus peccatoꝵ
qui indecẽ preceptis legis amittit᷑ ꝑuni¬
uersum or bemterrarum. qui quattuor
partib continet᷑. Decem quippe quater
ducta quadraginta fiunt: siue ille reatꝰ.
qd̾ ad dies ꝑtinet ex rerum ꝓsꝑitate. siue
qd̃ ad noctes. ex rerum aduersitate cõtra¬
ctus sit. sacram̃to baptismi celestis ab¬

Expanded text:
arcam, factum est diluuium: quia arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis ab
Abbreviated transcription (Latin):
set ei multiplicans multipli cabo tristitias
tuas & gemitum tuum. & intristitia pari¬
es filios. deinde addidit: & ad uirũ tuũ
conuersio tua: & ipse tui dominabitur.
Quod dictumẽ ad cam de peccato. uelde
uitiosa carius concupiscentia. hoc isto
loco de peccatrice femina: ubi intelligen¬
dum ẽ iurum ad regendam uxorẽ. animo
carnem regenti similẽ eẽ oportere: ꝓpter
qd̾ dicit apłs. Qui diligit uxorem suam:
scipsum diligit. Nemo enim umquam car¬
nem suam odio habuit. Sananda enĩ st̃
hec sicut nr̃a: ñ sic̃ aliena dãpnanda. S.
illud dĩ preceptũ: car sic̃ p̃uaricator
accepit. Inualescente quippe inuiden¬
tiȩ untio fratrem insidiatus occidit. T̃ a¬
lis erat terrenȩ conditoe cuuitatis. Quo
quem pastor ouium pecoꝵq p̃figurabat
abel. quia in allegoria pph̃tica res ẽ parco
nunc dicere: & quedam hinc aduersus
fanstũ manicheũ dixisse me recolo. Qd̃
post septem dies ex quo ingressus noe in

Expanded text:
set ei: multiplicans multiplicabo tristitias set ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries filios, deinde addit: et ad uirum tuum conuersio tua et ipse tui dominabitur. quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. propter quod dicit apostolus: qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. sed illud dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomquem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo, qpost septem dies, v ex quo ingressus est Noe in
Abbreviated transcription (Latin):
ad quiescatur. & obtemꝑetur dicentł apłõ.
ne exhibueritis m̃bra uestra arma iniqui¬
tatis peccato: adm̃tem domitã & uictã
conuertitur. ut subdite ei ratio dñet᷑. Hoc
precepit ds̃ huic qui facib inuidi e in¬
flaminabit᷑ in frem: & quẽ debuerati¬
mitari. cupiebat auferri. Quiesce inquit
manus abscelere contine: ñ regnet pecca¬
tum in tuo mortali corpore adobediendũ
desideriis eius: nec exhibeas menbra tua¬
arma iniquitatis peccato. adte enim con¬
uersio eius. dum ñ adiuuat᷑ relaxando.s.
quiescendo frenat᷑. E tu dñaberis illius.
ut cum forinsetus ñ ꝑmuttit᷑ oꝑari: sub pote¬
state mentis regentis & bene uolentis. as¬
suescat etiam intrinsecus ñ moueri. Dictũ
ẽ tale aliquid in eodem diuino libro. & de
muliere: quando post peccatum dõ inter¬
rogante atq iudicante. dãpnationis sen¬
tentiam acceperunt. inserpente diabolus.
& inseipsis illa & maritus. Cum enĩ dixis¬

Expanded text:
 quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo:  quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: Nec exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratrem et, quem debuerat imitari, cupiebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas mearma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio eius — dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur — et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis assuescat etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid tale in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixis
Abbreviated transcription (Latin):
enim salubris pęnitentie medicina e uenie
petitio ñ incongrua: ut ubiait. ad te enim
conuersio eiuis non subaudiatur erit. s
sit. precipientis uidelicet ñ p̃dicentis mͦ.
Tunc eium dominabit᷑ quisq peccato
si id sũ defendendo p̃posuerit: s penitẽ¬
do subiecerit. Alioquin & illi seru &
dominanti: si patrocinium adhibuerit
accedenti. S. ut peccatum intelligatur
concupiscentia ipsa carnalis. de quadicit
apłs. caro concupiscit ad uersus sꝑ̃m
incuuis carnis fructib & iniudiam com¬
ris ulius. Cum enĩ cõmota fuerit pars
ipsa carnalis quam peccatum appellat
apłs ubidicit. ñ ego operor illud .s. qd̃
habitat in me peccatum quã partẽ ani¬
mi etiam philosophi dicunt eẽ iutiosã.
ñ quȩ m̃tẽ debeat traħe. s cuimens debe¬
at imperare. eamq ahillicitis operibus
ratione cohibe: cum ergo cõmota fuerit
ad aliquid perperam commiitendum᷑ si¬

Expanded text:
enim salubris paenitentiae medicina et ueniae enim salubris paenitentiae medicina et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: Ad te enim conuersio eius, non subaudiatur \'erit\', sed sit; praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit; alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: Caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam com tu dominaberis illius. Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum quam partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere; — cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si
Abbreviated transcription (Latin):
& prorsus incertũ utrum illa tristitia ma¬
lignitatẽ suã in qua se dõ displicuisse di-¬
dicerat anfr̃is doluerit bonitatẽ: que dõ
placiit. cum insacrificium eius respexis¬
set: s rationem reddens ds̃. cur eus oblati¬
onẽ accipere nolu̾it. ut s ipse potius meri¬
to quam ei frater inmerito clispliceret: cũ
cẽt in iustus ñ recte diuidendo. hoc ẽ non
recte uiuendo. & in dignus cuius apꝓba¬
retur oblatio: quam cẽt in uistior. quod
frẽm iustum gratis odisset ostendit: non
tam̃ eũ dimittens siue mandato scõ iusto
& bono. Quiesce inquit. Ad te enu con¬
uersio eus: & tu dominaberis illuis. Nũqͥd
frĩs: absit. Cuius igitur nisi peccatidixe¬
rar enĩ. Peccasti. Tum deinde addidit.
Quiesce. Ad te enim conuersio eius: et
tu dñaberis illuis. Potest quidem ita in¬
telligi ad ipsum hominẽ conuetsionẽ eẽ
debere peccati: ut nulli alii quam sibi
sciat tribuere deb̾e quod peccat. Hec est

Expanded text:
et prorsus incertum, utrum illa tristitia maet prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi peccati? Dixerat enim: Peccasti, tum deinde addidit: Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
Et hocẽ terrene proprium ciuitatis. dmñ
uel dõs colere. quib aduiuantib regnes
in uictoriis & pace terrena: ñ caritate con¬
sulendi. s dñandi cupiditate. Boni qͥppe
adhoc utuntur mundo: ut fruant᷑ dõ. Ma¬
li autem contra ut fruant᷑ mundo. uti
uolunt dõ: Qui tam̃ eum uel eẽ uel res
humanas curare iam credunt. St̃ emm
multo deteriores: quine hoc quidẽ credt̃.
Cognito itaq caiN. quod suꝑ eius ger¬
mani sacrificiũ. nec suꝑ suum respexertt
cłs. utiq frem̃ bonũ mutatus imitarr̃ ñ
elatus debuit ȩmulari.s contristatus ẽ:
& concidit facies eius. hoc peccatũ ma¬
xime arguit ds̃. tristitiam de alterus bo¬
bonitate. & hoc frĩs: hoc quippe arguen¬
do. int̾rogauit dicens. Quare contristatꝰ
es. & quare concidit facies tua: quia
fratri inuidebat. ds̃ uidebat: & hoc ar¬
guebat. Nam hominibus quibus abscon¬
ditumẽ cor alteruis eẽ posset ambiguũ

Expanded text:
Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum
Abbreviated transcription (Latin):
quando ñ oporcet. aut quod ñ tunc s aliaᷤ
oportet: siue cum id offert᷑ quod nusquã
& nũ quam penitus debuit: siue cum ele¬
ctiora sibi eiusdem generis rerum tenet
homo. quam sunt ea que offert dõ. siue
eius rei que oblataẽ fit particeps ꝓfanꝰ.
aut quilibet quẽ fas ñ est fieri. In quo
aũt horum dõ displicuerit caia: facile
de his frĩb loqueretur. ñsicut caua in qͥt
qui ex maligno erat. & occidit fratrẽ suũ
& cuiꝰ rei grã occidit eũ. quia oꝑa illius
maligna fuerant. frĩs autem eius iusta:
Dat᷑ incelligi ꝓpt̾ea dm̃ ñ respexisse inma¬
nus eius. quia hoc ipso male diuidebat.
Dans dõ aliquid suum. sibi aut̃ se tpsum:
qđ om̃s faciunt. qui ñdĩ s suã sectantes
uoluntatem. idẽ. ñ recto s ꝑuerso corde ii¬
uentes offerẽt tam̃ dõ munus: qui eopu¬
tant cũ redimi. ut eorum ñ opituletur sa¬
nandis prauis cupiditatib s. explendis.

Expanded text:
quando non oportet, aut quod non tunc sed alias quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, siue cum id offertur, quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo dispde his fratribus loqueretur, Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. Et cujus rei gratia occidit? quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem ejus justa ; datur intelligi propterea Deum non respexisse in munus ejus, quia hoc ipse male dividebat, dans Deo alQuod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis.
Abbreviated transcription (Latin):
es. & quare concidit facies tua: Non¬
ne si recte offeras. recte autem ñ diuidas
peccasti: quiesce. Ad te enim conuersio
eius: & dcu dominaberis illuis. In
hac amonitione. uel monitu quẽdeus
protulit ad cam. Illud quidẽ qđ dictũ ẽ
nonne si recte offeras recte aũt ñ diuidas
peccasti. quia ñ elucet cur uel unde sit
dictum. multos sensus peperit eus ob¬
scuritas: cũ diuinarum scripturarum qͥs¬
q tractator scđm fidĩ regłam id conatur
ex ponere. Recte quippe offertur sacri¬
ficium cum offercur deo uero: cui uni
tantummͦ sacrificandum ẽ. Non aut̃
recte diiditur. dum ñ discernuntur
recte uel loca ueltem pora. uel resipse
que offerunt᷑. uel qui offert. & cui of¬
fertur. uel hi quib aduescendum dis¬
tribuitur. qd oblatum ẽ: ut diuisionẽ
hic discretionẽ intelligamus. siue cũ
offertur. ubi ñ oportẽt aut qd̃ non¬
ibi. sed alibi oportet: Siue cum offertur

Expanded text:
ea et quare concidit facies tua? nonea et quare concidit facies tua? nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. In hac admonitione uel monitu, quem Deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet quur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium, cum offertur Deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae quae offeruntur uel qui offert et cui offertur uel hi, quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet, aut quod nonibi sed alibi oportet, siue cum offertur
Abbreviated transcription (Latin):
nec exeat afacie dĩ. nec habitet interra
naim. quod dicitur interpretari cõmotio:
contra quod malum ds̃ rogatur inpsalmo.
Nedederis in motum pedes meos: &. manꝰ
peccatorum ñ moueat me.Luiiii.
Quod diuersis modis possit intelligi. si
recte offeras recte aut̃ ñ diuidas peccasti.
ex libro decuutate dĩ .xu.
Umd̾s locutus est ad cai comore
quo cum primis hominibus ꝑ
creaturam subiectam uelut eoꝵ
socius forma congrua loquebatur: quid
ei profuit: Nonne conceptum scelus inne¬
cando fratre. & iam post uerbum diuine
ammonitionis impleuit: Nam cum sacri¬
ficia discreuis set amborum. in illuis re¬
spiciens. huiꝰ despiciens. quod n dubitan¬
dum ẽ potuisse cognosei signo aliquo at¬
testante uisibili: & hoc idõ fecisse dm̃
quia mala erant oꝑa eius. frĩs uero eius
bona: contristatus ẽ cain ualde. & conci¬
dit facies eius. Sic enim scriptumẽ. Et
dixit dñs ad caua. Quarc tristis factus

Expanded text:
nec exeat a facie dei nec habitet in terra nec exeat a facie dei nec habitet in terra Nam, quod dieitur interpretari „commotio". contra quod malum dNe dederis in motum pedes meos, et manus peccatorum non moveant me. CAPUT LIX. Quod diversis modis possit intelligi: Si recte offeras, recte autem non dividaEX LIBRO DE CIVITATE DEI XV. Cum deus locutus est ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis impleuit? nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens — quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante uisibili — et hoc ideo fecisset deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona, contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. sic enim scriptum est: et dixit dominus ad Cain: quare tristis factus
Abbreviated transcription (Latin):
ctas ex soluet. idẽ. auferet abeis septem uĩ¬
dictas. quibus alligati sunt ꝓpt̃ reatum oc¬
cisi xꝑ̃i: ut hoc toto tempore quod septe¬
nario dierum numero uoluitur. magis qr
ñ interit gens uidea satis apparcat fidelib
xp̃ianis. quam subiectionem meruerunt.
qui inuenerit. Hoc reuera multũ mirabile
ẽ: quemad modum om̃s gentes que aroma¬
nis subiuigate sunt. in ritum romanorum
sacrorum transicrint. eaq sacrilegia ob¬
seruanda & celebranda susceperint: Gens
autem ui dea. siie subpaganis regibus siue
sub xꝑ̃ianis. ñ amiserit signum legis sue
quo aceteris gentib popłisq distinguit᷑.
& omisimꝑator uel rex. qui eos in regno
suo inuenit. cum ipso signo eos inuenit
nec occidit: idẽ ñ effecit ut ñ sint uidei
certo quodam. & proprio sue obseruatio¬
nis signo aceterarum gentium commu¬
nione discreti. nisi quicũq eorũ adxp̃m
transierint: ut iam ñ inueniatur caui

Expanded text:
ctas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uinctas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis appareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint qqui inuenerit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierint, ut iam non inueniatur Cain
Abbreviated transcription (Latin):
dit caui & dixit. Maior ẽ causa mea.
Sieicis me hodie a facie terrȩ. & afacie
tua abscondas: & ero gemens & ctemẽs
suꝑ cerram: & erit: õmĩs qui inuenerit me occi
det me. Uere inde gemit & tremit: ne regno
etiam terreno ꝑdita. ista uisibili morte occi¬
datur. hanc dicit maiorem causam quam
illam qd̾ ei tra ñdat uirtutem suam: ne spi¬
ritalit moriatur. Carnalit enĩ sapit. & ab¬
scondi a facie dĩ. idẽ. iratum habe dm̃ graue
non putat: nisi inuemat᷑ & occidatur. Car¬
nalit enim sapit tanquam oꝑans terram: cuiꝰ
iurtutem ñ accipit. Saꝑe aut̃ scđm carnem
morsẽ: quam ille ñ intelligens amisso regno
gemit: & corporalem mortem tremit. Sed
quid ei respondit ds: ñ sic inquit: omĩs qͥ
occiderit caui. septem uindictis ex soluet.
ldest ñ sic quomodo dicis: ñ corporali morte
interibit genus impiũ carnaliũ iudeorũ.
Quicũq enĩ eos ita ꝑdiderit septẽ uindi¬

Expanded text:
dit Cain et dixit: maior est causa mea; dit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit, omnis, qui det me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondit deus? non sic; inquit; omnis qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet; id est, non sic, quomodo dicis; non corporali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindi
Abbreviated transcription (Latin):
seuntibus. Ppt̃ea popłs ille. sicut caui
adhuc oꝑatur terram adhuc exercet oꝑa¬
tionem legis carnalit: que ñ ei dat uirtu¬
tem suã: quia in ea ñ intelligit gram̃ xꝑ̃i.¬
ꝓpt̾ea & ĩ ipsa t̾ra quam xꝑ̃c portauit.
idẽ ineuis carne. ipsi oꝑatisunt salutem
nrãm crucifigendo xꝑ̃m. qui mortiuis ẽ
ꝓpt̾ delicta nr̃a: nec eis dedit eadem terra
uirtutem suam:. quia ñ iustificati sunt
uirtute resurrectionis eius. qui resurrexit
illuis: quam ñ ostendit impiis. & incre¬
dulis: linde nec resurgens eis a quibus
erat crucifixiis apparuit. tã quã cam ope¬
ranti terram ut granum illud seminaret᷑.
ñ ostñ denseadem terra fructum urtutissue.
tutem suam dare t᷑. gemens & tremens eris
interra. Nunc ecce quis ñ uideat. quis ñ
agnoscat in tota terra. quacumq disper¬
susẽ ille popłs. quomodo gemat merore
ammissi regni: & tremat tumnore sub in¬
numerabilib ppłis xꝑ̃ianis: Idõq respõ¬

Expanded text:
seuntibus. propterea populus ille sicut Cain seuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratipterea et in ipsa terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit illius, quam non ostendit inpiis et incredulis. unde nec resurgens eis, a quibus erat m. 2 S crucifixus, adparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suatutem suam dare tibi. Gemens et tremens eris in terra. nunc ecce, quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis cbristianis? ideoque respon
Abbreviated transcription (Latin):
cum dixisset maledictus tu atera que
aꝑuit ossiiũ acciꝑe sanguinẽ frĩs tui
eandem terram intelligere oꝑari cain quȩ
aꝑuit os acciꝑe sanguinem frĩs de ma¬
nu eius :.s. idõ maledictus intelligitur ab
hacterra. qm̃ oꝑat᷑ terram que ñ adiciet
urtutem suã dare illi: idẽ. idõ popłm
uidõrum maledictum agnoscit. & ostñ¬
terrenam circumcisionẽ. Terrenum sab
batum:. terrenãm arimum: t̾renum pascha:
quȩ om̃is terrena oꝑatio habet occultam
uidis. in impietate & infidelitate ꝑseue¬
rantibus: quia nouo testam̃to reuelata ẽ.
& non transeuntib ad dnm̃ noneis aufert᷑
uelam̃ quod in lectione ueteris testamenti
manet. quia in soloxꝑ̃o euacuat᷑. ñ ipsa le¬
ctio ueteris testam̃ti. quȩ habet abscondi¬
tam iurtutem. s uelam̃ quo abscondit᷑:
Uñ xp̃o incruce passo uelum templi cõn
secreta sacram̃torum fidelib ad bibẽ dũ
eius sanguinem ore aꝑto in confessione tͣn¬

Expanded text:
cum dixisset, Maledictus tu a terra, quae cum dixisset, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere sanguinem fratris tui eamdem terram intelligere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu ejus: sed ideo maledictus intelligitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adjiciet virtutem suam dare illi; id est, ideo populum Judaeorum maledictum agnoscit et ostenterrenam circumcisionem, batum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam non datur Iudaeis in impietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen, quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscsecreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius. sanguinem ore aperto in confessione tran
Abbreviated transcription (Latin):
magnam uocem xp̃i sanguis interra. cum
eo accepto ab om̃ibus gentib respondet᷑
am̃. Hec ẽ clarauox sanguinis. quam san¬
gus ipse exprimit exore fideliũ e odem
sanguine redẽptrͦrum: dicit ds ad cam:
& nunc maledictustu aterra: que
aꝑuit ossuũ ac ciꝑe sanguinem
fris tui de manutua. Qm̃ oꝑaberis terrã:
mens & tremens eris interra. Nondixit
maledicta terrã. s maledictus tu aterra: q̃
aꝑuit ossuũ excipere sanguinem fr̃is tui
de manu tua. Maledictus ẽ enim ppł s
iudaicus infidelis aterra. idẽ. abȩccłia:
quȩ aꝑuit ossuũ in confessione peccato¬
rum acciꝑe sanguinẽ xꝑ̃i. qui fusus est̃
in remissionem peccatorũ. de manui ꝑse¬
citoris. nolentis eẽ sub gr̃a. s sub lege. ut
eẽt ab ȩccłia maledictus: idẽ. ut eum in¬
telligeret & ostenderet ecłia maledictũ.
dicente apło. Quicumq enimex operib
legis: sub in aledicto sunt legis. Deinde

Expanded text:
magnam uocem Christi sanguis in terra, cum magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis terram, mens et tremens eris in terra . Non dixit, Maledicta terra; sed, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim populus Judaicus infidelis a terra, id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum, de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub Lege; ut esset ab Ecclesia maledictus, id est, ut eum intelligeret et ostenderet Ecclesia maledictum, dicente Apostolo, Quicumque enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt Legis . Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
rint. & qui occiderit eam septem ĩ¬
dictas ex soluet uel de signo quod po¬
suit ds in eam: ex eodem libro contra
faustum .xii.¬
taq occiditur abel minor natu a frẽ
matore natu. Oe ciditur. xꝑ̃e caput
populi minoris natii: apopło uidõꝵ
maiore natu. Ille incampo. iste in cal¬
uarie loco. Int̾rogat ds caim. ñ tã quã
ignorans eum aquodiscat. s tamquã
uidex reum quem puniat: ubi sit fr̃ eiꝰ
Respondit ille nescire se: nec eiuis se cu¬
stodem usq ad huc. Quid nob̃ respon¬
dent uidei. cum eos deiuoce hocẽ sc̃aꝵ
scripturarum uoce int̾rogamus de xp̃o
nisi nescire se.xꝑ̃m quem diximus. Fal¬
lax enĩ cam ignoratio. iudeorũ c̃ falsa
stoclire uoluis sent. Nam qui custodit in
corde suo xꝑ̃m: ñ dicit quod cain: numqͥd
enim custos sum frĩs mei: Dicit dñs ad
cam. Quid fecisti: Uox sanguinis fr̃is tui:
clamat adme de terra. Sicarguit inscrip¬
turis scĩs. uox diuina uidõs. Habet enim

Expanded text:
rint, et qui occiderit Cain septem vinrint, et qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet; vel de signo quod posuit Deus in Cain; ex eodem libro XII contra Faustum. Itaque occiditur Abel minor natu a fratre majore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Judaeorum majore natu. Ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignorans eum a quo discat, sed tanquam judex reum quem puniat, ubi sit frater ejus. Respondit ille nescire se, nec ejus esse se custodem. Usqdent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa stodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim