comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orationib nr̃is. s etiã ꝓ nob̃ orare ñ p̃t̾mitias.
et scłm p̃cepta dm̃i salutaria opto grandescere.
Domuiqͦ tuȩ unã fidẽ et deuotionẽ uerã quȩ
sola catholica ẽ: ꝓuenire desidero et p̃cor. Inqͣm
rem si qm forte aliam nr̃am oꝑam necessariã existi¬
mas: ne tͥ dubites uendicare. et cõmuni dño fret᷑.
et iure caritatis. Illud sane ad monuerim religiosis¬
simã prudentiã tuã ut timorẽ di ñ irrationa¬
bilem uł inseras infirmiori uasi tuo. uł nittͥas
diuina lectione grauiq colloqͥo. Nemo enĩ fere
sollicitꝰ de statu animȩ sue atq ob hoc sine ꝑti¬
nacia inquirendȩ uoluntatis dñi intentus ẽ.
qͥ bono demonstratore usus ñ dinoscat: qͥd inter
scisma qd̾libet. atq unã catholicam int̾sit. ẜpła¬
It abs te abscessimꝰ diciñ pot̾ qͣnta suaui¬
tate nos ꝑfudit recordatio tui: ac sepe per¬

Expanded text:
orationibus nostris, sed etiam pro nobis orare non praetermittas. orationibus nostris, sed etiam pro nobis orare non praetermittas. et secundum praecepta domini salutaria opto grandescere. domui quoque tuae unam fidem et deuotionem ueram, quae sola catholica est, prouenire desidero et precor. in quam rem si quam forte aliam nostram operam necessariam existimas, ne tibi dubites uindicare et communi domino fretus et iure caritatis. illud sane admonuerim religiosissimam prudentiam tuam, ut timorem dei non inrationabilem uel inseras infirmiori uasi tuo uel nutrias diuina + lectione grauique conloquio. nemo enim fere sollicitus de statu animae suae atque ob hoc sine pertinacia inquirendae uoluntatis domini intentus est, qui bono demonstratore usus non dinoscat, quid inter schisma quodlibet atque unam catholicam intersit. t abs te abscessimus, dici non potest, quanta suauitate nos perfuderit recordatio tui ac saepe per
Abbreviated transcription (Latin):
Tu uͦ fr̃ dilectissime qͥ nullo mͦ erras credendo uł¬
sciendo magnũ bonum ẽẽ libent̾ do casteq ser¬
uire: cũ quelibet hominũ ꝓpt̾ea diligis qd̾ huiꝰ
boni participẽ credis. decum ẽ fructus tuus etiã
siille ñita sit. Quapꝑt̃ tͥ de hac ie gratulandũ
est: illi autẽ ñ si ꝓpt̾ea diligit᷑. s. si talis ẽ qualẽ
eẽ existimat a quo ꝓpt̾ea diligit᷑. Quales itaq nos
sumꝰ. qͣntumq in dm ꝓmouerimꝰ. ipse uidit. cuiꝰ
ñ solum de hominis bono. s de homine ipso ñ po¬
test errare iudiciũ. Tibi ad mercedẽ beatitudinis
qd̾ ad hanc rem attinet satis ẽ: qd̾ nos tales cre¬
dens quales ẽẽ oportet seruos dĩ. toto cordis sinu¬
amplecteris. Grãs uͦ tͥ ub̃es agimꝰ. qd̃ nos collau¬
das tamqͣm tales simꝰ. mirabilit̾ hortaris ut ta¬
les ẽẽ cupiam᷑. ub̃iores etiã si ñ solũ de cõm̃des

Expanded text:
tu uero, frater dilectissime, qui nullo modo erras credendo utu uero, frater dilectissime, qui nullo modo erras credendo usciendo, magnum bonum esse libenter Deo casteque servire, cum quemlibet hominum propterea diligis, quod hujus boni participem credis, tecum est fructus tuus, etiam si ille non ita sit. Quapropter tibi de hac re gratulandum est; illi autem non, si propterea diligitur, sed si talis est, qualem esse existimat, a quo propterea diligitur. quales itaque nos simus quantumque in deum promouerimus, ipse uiderit, cuius non solum de hominis bono, sed de homine ipso non potest errare iudicium. tibi ad mercedem beatitudinis, quod ad hanc rem adtinet, satis est, quod nos tales credens, quales esse oportet seruos dei, toto sinu cordis amplecteris. gratias uero tibi uberes agimus, quod nos cum laudas, tamquam tales simus, mirabiliter hortaris, ut tales esse cupiamus; uberiores etiam, si non solum te commendes
Abbreviated transcription (Latin):
tasse colloquor. qͣm si coram adeẽm. cũ et epłam
meã legis. et eum audis incuiꝰ pectore me habitare
optime. nosti. Cum magno gaudio litt̾as sc̾ita¬
tis tus considaui. atq digessi: qđ et xp̃ianum
animũ tuũ sine ullo fuco iniqͥ tẽporis et in nos
amicissimũ pre se gerunt. Gratulor tͥ ⁊ gr̃as ago
do et dñonr̃o de fide et spe et caritate tua. tͥq
apud eum qd̾ de nob̃ tã beneeristimas: ut fideles
d̾i seruos ẽẽ credas. idq ipsum in nob̃ corde purissi¬
mo diligas. qmqm hinc etiã gratulandũ beni¬
uolentie tuȩ potiꝰ qm gr̃e agende sint. Tibienĩ
ꝓdest ipsam dilig̾e bonitatẽ. qm̃ ꝓfecto diligit
qui eum diligit quem bonum eredit. siue ille se
ita siue alit̾ qm credit᷑ habeat. Unus tm̃ in hac
re cauendꝰ error ẽ: neqͥsqm ñ de homine s de ipso
hominuis bono alit̾ sentiat qm ueritas postulat.

Expanded text:
tasse conloquor, quam si coram adessem, cum et epistulam tasse conloquor, quam si coram adessem, cum et epistulam meam legis et eum audis, in cuius pectore me habitare optime nosti. cum magno gaudio litteras sanctitatis tuae consideraui atque digessi, quod et christianum animum tuum sine ullo fuco iniqui temporis et in nos amicissimum prae se gerunt. Gratulor tibi et gratias ago deo et domino nostro de spe et fide et caritate tua tibique apud eum, quod de nobis tam bene existimas, ut fideles dei seruos esse credas idque ipsum in nobis corde purissimo diligas. quamquam hinc etiam gratulandum beniuolentiae tuae potius quam gratiae agendae sint. tibi enim prodest ipsam diligere bonitatem, quam profecto diligit, qui eum diligit, quem-credit bonum, siue ille se ita siue aliter, quam creditur, habeat. unus tantum in hac re cauendus error est, ne quisquam non de homine, sed de ipso hominis bono aliter sentiat, quam ueritas postulat.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eẽ dicimꝰ in qͣntummanet dicam̃ et in qͣntum
unum ẽ. om̃is porro pulcͥtudinis forma unctas
sit: uides ꝓfecto in ista distributione naturarũ
quid sumine sit. qͥd infime. et tam̃ sit: qͥd medie
maiꝰq infimo. et minꝰ summo sit. Summũ illud:
ẽ ipsa beatitas. Infimũ nec beatũ pot̾ ẽẽ nec mis¬
rum. Qđ u medium uiuit: inclinatione ad infi¬
mum misere. conu̾sione ad summũ: beate uiuit.
Qui xp̃ocredit ñ diligit infimũ. ñ suꝑbit in medio.
atq ita summo inherere fit idoneus. Q hoc ẽ to¬
tum qđ age̾ iubem᷑: monem᷑. accendim᷑. Epła s̃¬
um a duob tͥ septa deberent᷑ cumulatissims
Amagis pars reddita ẽ. qđ unũ nr̃m p̃sentem
uides. cuiꝰ exore cũ me qͦ accipis. pot̾am ñ rescͥbere.
nͥ ipso iubente fecissem. qͦ ꝓficiscente suꝑuacane¬
um uidebat᷑ eẽ qđ feci. Quappt̾ feitiliꝰ tecũ for¬

Expanded text:
quod esse dicimus, in quantum manet dicamus et in quantum quod esse dicimus, in quantum manet dicamus et in quantum unum est, omnis porro pulchritudinis forma unitatis sit, uides profecto in ista distributione naturarum, quid summe sit, quid infime et tamen sit, quid medie, magis infimo et minus summo, sit. summum illud est ipsa beatitas; infimum nec beatum potest esse nec miserum; quod uero medium, uiuit inclinatione ad infimum misere, conuersione ad summum beate uiuit. qui Christo credit, non diligit infimum, non superbit in medio atque ita summo inhaerere fit idoneus. et hoc est totum, quod agere iubemur, monemur, accendimur. XIX. um a duobus tibi scripta deberentur, cumulatissime magis pars reddita est, quod unum nostrum praesentem uides, cuius ex ore cum me quoque accipis, poteram non rescribere, nisi ipso iubente fecissem, quo proficiscente superuacaneum uidebatur esse, quod feci. quapropter fertilius tecum for
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd ẽ: ut curis exuerem᷑ inanib ⁊ curis
induerem utilib. Nã de securitate nescio
utrũ qͥcqͣm in hoc mundo sꝑandũ sit. Scͥpsi: nec
recepi ulla rescͥpta. Misi adu̾sũ manicheos libros
qͦs paratos et em̃datos inttt̾e potui. nec qͥcqmͣ ex
illis iudicu motusq ur̃i notum mͥ factũ ẽ. Nc̃ eos
repetere iam me: uos autẽ conuenit restituere.
Peto itaq ne differatis eos remittere. cum rescͥptis
quib nosse cupio quid de illis geritis. uł adhue ad
illum errorem expugnandũ. quid armaturȩ uob̾
opꝰ ẽẽ arbitremini. Sane qm de noui: accipe hoc qd¬
dã gͣnde et breue. E st natura ꝑ locos et tẽꝑa mu¬
tabilis ut corp̃. et ẽ natura ꝑ locos nullom s t̾m
ꝑ tẽpora etiam ipsa mutabilis ut anima. et ẽ na¬
tura quȩ ꝑ locos nec ꝑ tempora mutari pot̾. Hoc
ds̃ ẽ. Qđ hic insinuaui. quoquomͦ mutabile: crea¬
tura đr̃. Qđ immutabile: creator. Cum aũ om̃e

Expanded text:
aliquid est, ut curis exueremur inanibus et curis aliquid est, ut curis exueremur inanibus et curis indueremur utilibus. nam de securitate nescio utrum quicquam in hoc mundo sperandum sit. scripsi nec recepi ulla rescripta. misi aduersum Manichaeos libros, quos paratos et emendatos mittere potui, nec quicquam ex illis iudicii motusque uestri notum mihi factum est. nunc eos repetere iam me, uos autem restituere conuenit. peto itaque, ne differatis eos remittere cum rescriptis, quibus nosse cupio, quid de illis geritis uel adhuc ad illum errorem expugnandum quid armaturae uobis opus esse arbitremini. Sane quoniam te noui, accipe hoc quiddam grande et breue. est natura per locos et tempora mutabilis, ut • corpus, et est natura per locos nullo modo, sed tantum per tempora etiam ipsa mutabilis, ut anima, et est natura, quae nec per locos nec per tempora mutari potest, hoc deus est. quod hic insinuaui quoquo modo mutabile, creatura dioitur; quod inmutabile, creator. cum autem omne,
Abbreviated transcription (Latin):
Audeant gͦ dic̾e qͦd a iꝰco do ĩnocens ꝯdemnabit᷑. si muillo
unculo originalis peccati innectitur. Si ser¬
mo iste plixus ẽ et onerosus occupationib tuis.
da ueniã. quia ut hec ad te scͥb̾em et occupatus
litt̾is tius indicib erganos beneuolentiȩ tuȩ te¬
cum ista colloquerer. etiã ego uim feci int̾rũpen¬
dis occupationib meis. Si qua illos alia excogita¬
ie adu̾sus fidem catholicã scitis. et quecũq adu̾s
eos ne dñici gregis infima deuastent. uos qͦ fideli
et plane pastorali dilectione disserttis: nota fa¬
cite nob̃. Heretiooꝵ quippe inqͥetudine ut scͥp¬
turas uigilantiꝰ ꝑscrutem᷑. unde ne ouili xp̃i no¬
ceant eis possit occurri. tanqm de somno igna¬
iue nr̃a excitet᷑ industria. Ita ꝑ multiplicem
grãm saluatoris etiã qd̾ inimic̾ ad ꝑniciẽ machi¬
natur. ds conu̾tit in adiutoriũ: q̃m diligentib
utinã possem assidue tͥ aliqͥd dic̃e. Id autẽ

Expanded text:
audeant ergo dicere, quod a iusto deo innocens condemnabitur, si nullo uinculo peccati originalis innectitur. Si sermo iste prolixus est et onerosus occupationibus tuis. da ueniam, quia, ut haec ad te scriberem et prouocatus litteris tuis indicibus erga nos beniuolentiae tuae tecum ista conloquerer, etiam ego uim feci interrumpendis occupationibus meis. si qua illos alia excogitare aduersus fidem catholicam scieritis et quaecumque aduersus eos. ne dominici gregis infirma deuastent, uos quoque fideli et plane pastorali dilectione disseritis, nota facite nobis. haereticorum quippe inquietudine. ut scripturas uigilantius perscrutemur, unde, ne ouili Christi noceant, eis possit occurri, tamquam de somno ignauiae nostra excitatur industria. ita per multiplicem gratiam saluatoris. etiam quod inimicus in perniciem machinatur. deus conuertit in adiutorium. quoniam diligentibus utinam possem assidue tibi aliquid dicere! id autem
Abbreviated transcription (Latin):
moliebat᷑. qͥd inculcare cupiebat: Nempe hoc qd
ipsoꝵ oppugnat. am̃ĩtia. qd̾ suꝑbi ñ capiunt. qd̾
saꝑe nolunt. qͥ ignorantes d̃i iustitiã et suã uolen
quippe grã satis agebat apłs: et ido ꝓmissioĩs filios
comm̃dabat. Qd̃ enĩ ꝓmitcit ds: ñ facit nisi ds.¬
Habet nãq aliqͥo rationis et ueritatis. ut homo ꝓ¬
mittat et ds faciat. ut autẽ homo se fac̾edicat qd̾
ꝓmiserit s: suꝑbȩ impietatis et repbꝰ sens. Com¬
m̃dansgͦ filios ꝓmissionis hoc pͥus significatum
ostendit: ꝑ ysaac filiũ abrahȩ. E uidentiꝰ nãq op̃
apparet dĩ in eoquem ñ genuit usitat᷑ ordo nature
de sterilib uscerib et senectitte confectis: ut in fi¬
lis di qui futuri p̃nuntiabant᷑ hoc ẽẽt signum di¬
uni oꝑis ñ humani. In ysaac inqͥt: uocabit᷑ t̃
sem̃. Hoc ẽ ñ qui filii carnis hi filiidĩ.s filii ꝓmis

Expanded text:
moliebatur? quid inculcare cupiebat? Nempe hoc quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt qui ignorantes Dei justitiam, eenim gratia satis agebat Apostolus, et ideo promissionis filios commemorabat. Quod enim promittit Deus, non facit nisi Dhabet namque aliquid rationis et ueritatis. ut homo promittat et deus faciat; ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Commendans ergo filios promissionis hoc prius significatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. euidentius namque opus dei apparet in eo. quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hoc esset signum diuini operis non humani, in Isaac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi filii dei, sed fi
Abbreviated transcription (Latin):
exoꝑib s ex uocante dictum ẽ ei. maior seruiet. mi¬
nori. E lectionẽ autẽ gr̃ȩ nullis fieri oꝑum p̃ceden¬
tib m̃itis. alio loco aꝑtissime idem apłs ostendeis:
sicgͣ inqͥt et in hoc tempore reliqͥe ꝑelectionẽ gĩe
salue factȩ. s̃. Si autẽ gr̃a: iam ñ exoꝑib. Alioqͥn:

Expanded text:
ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet miex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem autem gratiae nullis fieri operum praecedentibus meritis alio loco apertissime idem apostolus ostendens: Sic ergo. inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt. si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
uno concubitu. nͥ ut ñ solũ de suis neq de paren¬
tum m̃itis alioꝵ. s nec de. ipsius quidẽ uniꝰ patris
cens iđo se acreatore dilectum. qͥa pat̾ eiꝰ qͣndo eũ¬
seminauit. meliorib laudabilior morib fuit: Ex
uno inqͥt concubitu. Unum tẽ ad eos seminandos
m̃ttum patͥs. unum ad concipiendos m̃itũ matͥs.
quia et si mat̾ eos donec pareret. uscerib portaũ
inclusos et forte uoluntates affectionesq uariauit.
ñ uni s ambob utiq uariauit. qͦs parit̾ uentre
dilexi. nͥ in dño głari. ut cum ex eodẽ patre cademq:
matre uno concubitu anteqͣm aliqͥd boniegissent.
aut mali. alt̾in diligit d̾s. alt̾modit: intelligat
iacob ex illa massa originalis iniqͥtatis. uͥ frẽmcũ
qͦ habuit cõmunẽ causam uidet ꝑ iustitiã merius¬
se dãpnari. ñ nͥ ꝑ grãm se potuisse discermi. Rdũ
enim nascentib inqͥt nec aliqͥd agentib boni aut
mali. ut scd̃m electionẽ ꝓpositum dĩ maneret. ñ

Expanded text:
uno concubitu, nisi ut non solum de suis, neque de parentum meritis, sed nec de ipsius, id est, unius patris cens iseminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum diligit deus, odit alterum, intellegat Iacob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi fratrem, cum quo habuit communem causam, uidet per iustitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali. ut secundum electionem propositum dei maneret, non
Abbreviated transcription (Latin):
stere possit qͥ nos obdurauit. miscdiam ñ p̃stando:
identidem dicere. o homo tuqͥs es qͥ respondeas d̾o:
Nunqͥd dic̃ figm̃tum eiqͥ se finxit. quare me sic
fecisti: An ñ habet figulus potestatẽ luti ex ea
demi massa utiq merito recteq dãpnata facere
aliud incontumeliã debitã. ꝓpt̾ ux iustitiam.
ut notas faciat diuitias głe sus in uasa miscd̃ie.
sic ostendens qͥd eis largiatur. cum id suppliciũ
recipient uasa irȩ. qd̃ parit̃ omnib debebat᷑:
Satis sit int̾i tp̃iano ex fide adhuc uiuenti.
et necdum cernenti qd̃ ꝑfectum ẽ s ex parte sci¬
eriti nosse uł credẽ qd̃ neminem d̾s lib̾et. nisi
giatuita miscłia ꝑ dñm nr̃m itĩm xp̃m: et̃¬

Expanded text:
it resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' it resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' identidem dicere:s o homo. tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: \'Quare sic me fecisti? andem massa, utique merito recteque damnata, facerealiud in contumeliam debitam propter irae justitiam, et ut n otas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae sic ostendens, quid eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratuita miseri
Abbreviated transcription (Latin):
b̃nuiueremꝰ ñ accepimꝰ: Ñ posst̾ ueracit̾ dic̾e nicħ se
mali fac̾e. qͥa maletuuunt. Si enĩ nicħ mali facitint.
b̃n uiuunt. Si aut̃ male uiuunt. de suomale tuitunt. ł
qͣboriginalit̾ tͣcert̃. ul qͦd insuꝑ addider̃. d siuasa s̃ irȩ
que perfecta sunt ad perditionem que illis de
bita reddit᷑. sͥ hoc imputent. qͥa ex ea massa facta¬
st̃ quã ꝓpt̾ uniꝰ pecẽm in qͦ om̃s peccauerc̃. m̃ito
d̾s iusteq dãpnauit. Si autẽ uasa s̃ miscłiȩ
noluit: ñ se inflent. s ipsum glificent. qui eis
miscđiam ñ debitã p̃stitit. et siqͥd alit̾ sapiunt:
hoc qͦ illis ds reuelauit. Postremo qͦ se isti ex¬
cusabunt mͦ: Nempe illo quẽ breuit̾ tanqͣm ex
eoꝵ uoce s obiecit apłs. ut dicant. Quid adhuc
conquerit᷑: Nam uoluntati eiꝰ qͥs resistit: Hoc ẽ
enimdicere. Quidde nob̃ fit querela. qđ dm̃ offenda¬
mus male uiuendo. cum illiꝰ uoluntati nemo resi¬

Expanded text:
bene uiueremus, non accepimus?\' non possunt ueraciter dicere nihil se bene uiueremus, non accepimus?\' non possunt ueraciter dicere nihil se mali facere, quia male uiuunt: si enim nihil mali faciunt. bene uiuunt: si autem male uiuunt. de suo male uiuunt. uel quod originaliter traxerunt uel quod insuper addiderunt. sed si uasa sunt irae, quae perfecbita redditur, sibi hoc imputent, qsunt, quam propter unius peccatum, in quo omnes peccauerunt. merito deus iusteque damnauit; si autem uasa sunt mis erinoluit. non se inflent, sed ipsum glorificent. qui eis misericordiam non debitam praestitit et, si quid aliter sapiunt, hoc quoque illis ipse reuelabit. Postremo quonam se isti excusabunt modo? nempe illo, quem breuiter tamquam ex eorum uoce sibi obiecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo poss
Abbreviated transcription (Latin):
da. sẜ. nomine iustitiȩ plans suꝑbia: Quid te
disponis eecollere. et contrariũ morti uitã ȩtnã
tanqm debitum stipendiũ flagitare: Cuidebet᷑
uita etna: uera iustitia ẽ. Si aũ uera iustitia ẽ exte
ñ ẽ. desursum ẽ. descendens a patre luminũ. Ut
habes eã. si tn habes eam. ꝓfecto accepisti. Qdenĩ
boni habes qd̾ ñ accepisti: Quappt̾ ohomo si ac
uebita redderet᷑. si ex de tͥ eẽt iustitia cui debetur.
Nc̃ tuero de plenitudine. eiꝰ accepimꝰ ñ solum grãm. qͣ
nc̃ uiste in laborib usq in finẽ uium. s etiã gr̾ã
ꝓ hac gr̃a. ut in requie postea sine fine uiuamꝰ.
Hoc nicħ salubriꝰ fides credit: quia nicħ ueriꝰ in¬
tellectus inuenit. E debemꝰ audire ꝓpħam dicen¬
tem. nͥ crediditis ñ intelligetis. S excusab̃t se inqͥt
homines. qui nolunt. recte fidelit̃q uiu̾e dicentes.
Quid nos fecimꝰ qͥ male uiuimꝰ. q̃i qͥdẽ gr̃am unde

Expanded text:
tia sed nomine iustitiae plane superbia? quid te tia sed nomine iustitiae plane superbia? quid te disponis extollere et contrariam morti uitam aeternam tamquam debitum stipendium flagitare? cui debetur uita aeterna, uera iustitia est; si autem uera iustitia est. ex te non est, desursum est descendens a patre luminum. ut haberes eam, si tamen habes eam, profecto accepisti; quid enim boni habes, quod non accepisti? quapropter, o homo, si acdebita redderetur, si ex te tibi esset iustitia, cui debetur. nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum gratiam. qua nunc iuste in laboribus usque in finem uiuimus. sed etiam gratiam pro hac gratia. ut in requie postea sine fine uiuamus\'. hoc nihil salubrius fides credit. quia nihil uerius intellectus inuenit, et. debemus audire prophetam dicentem: Nisi credideritis, non intellegetis. \'Sed excusabunt se\'. inquit. \'homines, qui nolunt recte fideliter uiuere, dicentes: Quid nos fecimus, qui male uiuimus. quando quidem gratiam, unde
Abbreviated transcription (Latin):
me. et consequent addere iudicaret. stipendiũ¬
m̃tto pecci tanqͣm stipendiũ reddit᷑ mors: ita
m̃to iustitiȩ tanqͣm stipendiũ uita et̾na. Aiti
fide uiuit. Unde etiamet meroes appellat᷑ płimis
sc̃arum scͥpturarũ locis. Nunqͣm porto dicta est
pendium. S beatus apls adu̾sus elationẽ q̃ usq
adeo magniis temptat. irrepe. ut et sͥ ppt̃ ipsum
dicat datum angłin sathans a qͦ colaphitaret᷑. ne
uticem p̃sumptionis erigeret. adu̾sus hancg elati¬
onis pestem uigilantissime militans: stipendiũ
inqͥt peccati mors. Recte stipendiũ. qͥa debet᷑. qͥa
digne retͥbuit᷑. quia m̃ito reddit᷑. Deinde ne iustitia
de humano se extolleret bonom̃ito: sic̃ humanũ
meritum malũ ñ dubitat᷑ eẽ pecc̃m. ñ a contͣrio
retulit dicens. stipendiũ iustitiȩ uita ȩt̾na. s gr̃a
Tanqm̃ diceret. Audito qd̾ stipendiũ peccati sit
mors: qͥd te disponis extollere o humana ñ iusti¬

Expanded text:
me et consequenter addere iudicaret. si diceme et consequenter addere iudicaret. si dicemerito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut oniam iustus ex fide uiuit. unde etiam et merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est pendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario rettulit dicens: \'Stipendium iustitiae uita aeterna,\' sed: Gratamquam diceret: \'Audito, quod stipendium peccati sit mors. quid te disponis extollere, o humana non iusti
Abbreviated transcription (Latin):
hec oꝑatur unꝰ atq idem sp̃s. diuidens ꝓpͥa uni¬
cuiq ꝓut uult: qͥa sp̃s ubi uult spirat. S qd̾
fatendu nẽ alit̾ iuuat ñdum in habitans. alit̃
inhabitans. Nam ñdum in habitans adiuuat
eramꝰ. s ut ẽẽmꝰ: sic in fine. qd̾ erit uita ȩt̾na coro¬
nabit nos sic̃ scͥptum ẽ in miseratiõe et mis dia.¬
et miscd̃ia eiꝰ subsequet᷑ me. Uñ et ipsa et̾nauita
quȩ utiq infine sine fine habebit᷑. et idom̃itis
ñ ob aliud quia gratis datur. nec id̃o qͥa meritis¬
ñ datur. s quia data s̃. et ipsa m̾ita quib datur.¬
Ubi autẽ inuenimꝰ etiam uitã ȩt̾nam gr̃am nun¬
cupari: Habemꝰ apud eundẽ gr̃e magnificum de¬
fensorẽ apłm paulũ. Stipendia inqͥt pecc̃i mors:
secro te in qͣnta breuitate qm uigilant̾ u̾ba posu¬
erit. quib diligent̾ consid̾atis. questionis huiꝰ
aliqͣntulum dilucescat obscuritas. Cũ enĩdixiss
stipendiũ peccati mors: qͥs ñ eũ congruentissi¬

Expanded text:
dividens propria unicuique prout vult ; quia Spiritus ubi vult spirat : sed quod fatendum est, aliter adjuvat nondum inhabitans, aliter inhabitans. Nam nondum inhabitans adjuvat eramus, sed ut essemus; sic in fine, quo erit vita aeterna, coronabit nos, sicut scriptum est, in miseratione et miseriet: Misericordia eius sub sequetur me. unde et ipsa aeterna uita, quae utique in fine sine fine habebitur et ideo meritnon ob aliud, nisi quia gratis datur, nec ideo. quia non meritis datur. sed quia data sunt et ipsa merita, quibUbi autem invenimus etiam vitam aeternam gratiam nuncupari, habemus apud eumdem gratiae magnificum defensorem apostolum Paulum: Stipendium, inquit, peccati mors est; secro te. in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. Nemoitaq lib̾at auuln̾ib illiꝰ trucidato¬
ris: nͥ uniꝰ gr̃a saluatoris. Nemo lib̾at uenundatdᷤ
sub peccatis a uinculis captiuantis: nͥ gr̃a redi¬
mentis. Ac ꝑ hoc uniũsi qͥ se in nequitiis et in¬
qͥtatib excusatos uolunt id̾o iustissime puniug.
tio illa iusta eẽt: ñ inde iam gr̃a s iustitia lib̾a¬
ret. Cum uͦ ñ lib̾at nͥ gr̃a nicħ iustũ inuenit in
eo quem lib̾at. ñ uoluntatẽ. ñ oꝑationẽ. ñ saltem
ipsam excusationẽ. Tam si hec iniusta ẽ: qͥsqͥs
ea ititur m̃ito ñ gr̃a lib̾at᷑. Nouimꝰ enĩ lib̾ari

Expanded text:
rum. nemo itaque liberat a uulneribus illius trucidatoris nisi unius gratia saluatoris: nemo liberat uenundatos sub peccato a uinculis captiuitatis nisi gratia redimentis. Ac per hoc uniuersi, qui se in uequitiis et iniquitatibus excusatos uolunt ideo iustissime puniuntutio illa iusta esset. non inde iam gratia sed iustitia liberaret. cum uero non liberat nisi gratia, nihil iustum inuenit in eo. quem liberat. non uoluntatem, non operationem, non saltem ipsam excusationem; nam si haec iusta est, quisquis ea utitur. merito non gratia liberatur. nouimus enim liberari
Abbreviated transcription (Latin):
s meritis reddit᷑. Si enĩ dixerimꝰ fidem p̃cessisse:
inqua eẽt meritum gr̃ẽ. qͥd m̾tti habebat homo.
ante fidem. ut acciꝑet fidẽ: Qd enĩ ht qd̾ ñ acce¬
pit : Si autẽ accepit. qͥd głat᷑ quasi ñ acceꝑit:
Sic̃ eni ñ hab̾et homo sapientiã. intellectũ. con¬

Expanded text:
sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim n
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ sic honorans patrem ñ aufert nulliꝰ distan¬
tiȩ docum̃tum. s magnũ p̃bet humilitatis exem¬
plum. Hic tt̃m lib̃i arbitrii defensores immo p̃¬
cͥipstatores quia inflatorẽ. et inflatores qͥa p̃sump¬
tores. ñ adu̾sus nos s adu̾sum eugłm locuturi:
ceiet᷑ obiecit : Dicis itaq mͥ. Qd adhuc conquerit᷑:
Nam uoluntati eiꝰ qͥs resistit: Hanc contͣdictionẽ
sibimet ipsi tanqͣm ab alt̾o opposuit. ueluti ex
apłodicamꝰ: ñ enim meliꝰ illo inuenire possũ qͥd
dicamꝰ. O homo. tuqͥs es qui respondeas d̾o: Que¬
rimꝰ enĩ meritũ obdurationis et inuenimꝰ. Merito
nãq peccati: uniu̾sa massa dãpnata ẽ. Nec ob¬
durat ds̃ imꝑtiendo maliciã. s ñ imꝑtiendo mi¬
sericordiã. Quib enĩ ñ imꝑtit᷑. nec digni ft̃. nec
digni s̃. Querimꝰ aũ m̃itum miscd̾iȩ nec inuenimꝰ
quia nullum ẽ: ne gr̃a euacuet᷑ si ñ gratis donat᷑.

Expanded text:
filius sic honorans patrem non adfert ullius distanfilius sic honorans patrem non adfert ullius distantiae documentum, sed magnum praebet humilitatis exemplum. Hic iterum isti liberi arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi qceretur. obiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex illo inuenire possumus, quid dicamus -:s o homo. tu quis es. qui respondeas deo? Quaerimus enim meritum obdurationis et inuenimus. merito namque peccati uniuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo malitiam sed non impertiendo misericordiam. quibus enim non impertitur. nec digni sunt nec meur. quaerimus autem meritum misericordiae nec inuenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur,
Abbreviated transcription (Latin):
fides gͥ ad xp̃m nos trahit. quȩ nͥ de gratuito mu¬
nere. nob̃ daret᷑. ñ ipse diceret. nemo pot̾ uenire
ad me. nͥ pat̾ qui misit ie traxerit eũ. unde
et paulo post. ait. Uerba quȩ ego locut᷑ sũ uobis
sp̃s et uita sunt: sed sunt quidã ex uobis qͥ ñ
credunt. Deinde. eũnglista subiungit. Sciebat
enim ab initio iħc qͥ eẽnt credentes. et qͥs eẽt tradi¬
turus eum. Ꝙ ne qͥsqͣm existimaret credentes sic
adeiꝰ p̃sentiam ꝑtinere. quomͦ ñ credentes: id ẽ ut
p̃nosceret᷑: mox adiecit atq ait. Ꝙ dicebat. ꝓpt̾ea
dixi uob̃. qͥa nemo pot̾ uenire adme. nͥei fuerit da
tum a patre meo. Hinc erat. qd̃ eoꝵ. qͥ audierant
loquentẽ de carne suaet sanguine suo quidam
scandalitati abscessert. quidã credendo mansert̃.
qͥa nemopot̃ uenire ad illũ nͥ cuidatum eẽt a patre.
ac ꝑ hoc et abipso filio. et ab sp̃u scõ. Neq enĩ se¬
parata s̃ dona uł oꝑa inseparabilis tͥnitatis. sed

Expanded text:
istum nos trahit, quae nisi desuper gratuito munere nobis daretur. non ipse diceret: Nemo potest uenire ad me. nisi pater, qui misit me. traxerit eum. unde et paulo post ait: Verba, quae ego locutus sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis. qui non credunt: deinde euangelista subiungit: Sciebat enim ab initio Iesus, qui essent credentes et quis esset traditurus eum. et ne quisquam existimaret credentes sic ad eius praescientiam pertinere quo modo non credentes, id est ut praenosceretur: mox adiecit atque ait: Et dicebat: \'Propterea dixi uobis. quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo\\ hinc erat, quod eorum, qui audierant loquentem de carne sua et sanguine suo, quidam scandalizati abscesserunt, quidam credendo manserunt, quia nemo posset uenire ad illum, nisi cui datum esset a patre ac per hoc et ab ipso filio et ab spiritu sancto. neque enim separata sunt dona uel opera inseparabilis trinitatis; sed
Abbreviated transcription (Latin):
discat qd̾ etiã sͥ supplicium conueniret. ñ gr̃a hab¬
ueniret. Si autẽ grã: utiq nullis mitis reddita
s gratuita bonitate donata. S iniustumẽ inõ¬
unt: in una eadẽq mala causa hc̃ lib̾ari. illun
puniri. Nempe g iustumẽ: utrũq puniri. Q
hoc negauerit: Agamꝰg̾ etiam gr̃as saluatorꝰ
dum nob̃ñ redditum cernimꝰ qd̾ indampnatione
similiũ ⁊̃ nob̃debitũ suisse. cognoscim Sieñ om̃s¬

Expanded text:
discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subdiscat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita sed gratuita bonitate donata. Sed iniustum est°, inquiunt, cin una eademque mala causa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri. quis hoc negauerit? agamus ergo etiam gratias saluatori, dum nobis non redditum cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. si enim utr
Abbreviated transcription (Latin):
gilantiꝰ uestigandi. alii tractandi quidẽ leniꝰ. s ñ
segniꝰ s̃ docendi. ut si ñ timent᷑ ne ꝑdant. ñ tam̃
negligant̃ ne ꝑeant. Qđ enĩ putant auferre. sͥ
lib̾um arbitrium. si nec ipsam bonã uolintatem
sine adiutorio dĩ hominẽ habere consenserint. ñ
intelligunt. ñ se firmare humanũ arbitriũ s
inflare. ut ꝑ mnania. ferat᷑. ñ in dño tanqm in
petra stabili collocet᷑. Parat᷑ enĩ uoluntas adõ.
Qđ autẽ ꝑsonarũ acceptorẽ dm̃ se credẽ existimãt
si credant qd̾ sine ullis p̃cedentib m̃itis cuiꝰ uult
miseret᷑. et quos dignatur uocat. et quem uult
religiosum facit. parum atcendunt qd̾ debita
reddat᷑ pena dampnato. indebitagĩa liberato:
ut nec ille se indignum queratur. nec dignũ se
iste gletur. atq ibi potius acceptionẽ nullam
fieri ꝑsonarum. ubi una eadeq massa dampnatio¬
nis et offensionis inuoluit. ut lib̾atus de ñiham

Expanded text:
gilantius uestigandi. alii tractandi quidem lenius sed non gilantius uestigandi. alii tractandi quidem lenius sed non segnius sunt docendi, ut. si non timentur. ne perdant, non tamen neglegantur. ne pereant. Quod enim putant auferri sibi liberum arbitrium. si nec ipsam bonam uoluntsine adjutorio Dei hominem habere consenserint, non intelligunt, non se firmare liberum arbitrium; sed impellere ut per inania feratur, non in Domino, tanquam in petra stabili collocetur: Paratur enim voluntas a Domino . Quod autem personarum acceptorem Deum se credere existimant, si credant, quod sine ullis praecedentibus meritis, cujus vult miseretur, et quos dignatur, vocat, et quem vult, religiosum facit, parum attendunt, quod debita reddatur poena damnato, indebita gratia liberato; ut nec ille se indignum queratur, nec dignum se iste glorietur; atque ibi potius acceptionem nullam fieri nis et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato
Abbreviated transcription (Latin):
timor nͥ successuroꝵ ampliorẽ flagrantiã gaudioꝵ¬
Itaq de fr̾r kĩne qͣmius non uideam̾ ocłis carnis.
nĩoꝵs inuicẽ colloquioꝵ scĩssimo et sidelissimo ꝑla¬
tore quemuoluistiẽẽ apudnos ñ solũ aduectorẽ scrip¬
torum tuoꝵ. uerũetiã narratorẽ destẽq factorum
rescͥpta ꝑsoluimꝰ. et aliqͣnto diti decũ sermocina¬
mnur. admonentes ut ddocenuis instes. quib t̾rendis
satis qͣntum cõꝑimꝰ insticisti. Sunt enim qͥdam qͥ
iustissime dãpnatas impietates adhuc lib̃ius de¬
fendendas putant. et sunt qͥ occultiꝰ penecrant
domos. et qđ in aꝑto clamare iammetuunt. in se¬
creto seminare ñ qͥescunt. Sunt autẽ quiomĩno
Siluert̾ magno timote comp̃ssi. s adhuc corde re¬
tinent. qd̾ ore iampferre ñ audent. Qui tam̃ ecce
fr̃ib possunt exp̾ore ipsius dogiatis defensione
notissimi. Pminde alii seueriꝰ cohercendi. alii ui¬

Expanded text:
timor, nisi successurorum ampliorem flagrantiam gaudiotimor, nisi successurorum ampliorem flagrantiam gaudioter carissime, quamuis non uideamus ocnlis carnis, nostrorum inuicem conloquiorum sanctissimo et fidelissimo perlatore, quem uoluisti esse apud nos non solum aduectorem scriptorum tuorum uerum etiam narratorem testemque factorum, rescripta persoluimus et aliquanto diutius tecum sermocinamur admonentes, ut docendis instes, quibus terrendis satis, quantum comperimus, institisti. sunt enim quidam, qui iustissime damnatas impietates adhuc liberius defendendas putant, et sunt, qui occultius penetrant domos et, quod in aperto clamare iam metuunt. in secreto seminare non quiescunt, sunt autem. qui omnino siluerunt magno timore compressi. sed adhuc corde retinent, quod ore iam proferre non audent, qui tamen esse fratribus possunt ex priore ipsius dogmatis defensione notissimi. proinde alii seuerius cohercendi. alii ui
Abbreviated transcription (Latin):
lim frẽm nr̃m albinum accolitũ misi plixiorẽ me
quantum magis possumꝰ hab̾e qm dicere. Qđ enĩ
facendũ ẽ caritatitus tͥstes eramꝰ nimis. cũ fama
iactaret inimicis xp̃ianȩ gr̃e te fauere. S ut hec¬
tstitiade nr̃is cordib t̾geret᷑: pͥmote pͥorem ana¬
thema eis in ppło frequentissime ꝓnunciasse: ea¬
dem fama ñ tacuit. Deniq cum litt̾is apłicȩ sedis
de illoꝵ damꝑnatione ad affricã missis. tuȩ qͦ litt̾e
aduen̾abilem senem aureliũ consecutȩ s̃: quȩ si
breues erant tuũ tñuigorẽ adu̾sus eoꝵ errorẽ satᷤ
ĩdicabant. Nunc uͦi cum aꝑtiꝰ et latĩ qͥd de illo dog¬
mate cont᷑q sentires: in lict̾is tius fides ipsa no¬
biscum romanȩ eccłȩ loqueret᷑. cui potissimũ beat̾¬
cit̾ ẽ locut᷑. ñ solum illud om̃is tͥstitiȩ nubilũ fu¬
git de cordib nr̃is. s etiam tantum ibi lecitiȩ lum̃
esfulsit. ut nicħ in nob̾ egisse uideret᷑ ille mero et

Expanded text:
m nostrum Albinum acolithum misi, prolixiorem me qfatendum est Charitati tuae, tristes eramus nimis, cum fama jactaret inimicis christianae grtristitia de nostris cordibus tergeretur, primo te priorem anathema eis in populo frequentissimo pronuntiasse eadem fama non tacuit: deinde cum litteris apostolicae sedis de illorum damnatione ad Africam missis tuae quoque litterae ad uenerabilem senem Aurelium consecutae sunt, quae tametsi breues erant, tuum tamen uigorem aduersus eorum errorem satis indicabant: nunc uero cum apertius et latius, quid de illo dogmate contraque sentires, in litteris tuis fides ipsa nobiscum Romanae ecclesiae loqueretur, cui potissimum beatciter est locutus; non solum illud omne tristitiae nubilum fugit de cordibus nostris, sed etiam tantum ibi laetitiae lumen infulsit, ut nihil egisse in nobis videretur ille moeror et
Abbreviated transcription (Latin):
peoc̃in ẽ. in eis autẽ qui ñ potuert̃: peccati pena.
Ergo in utͥsq ñ ẽ iusta excusatio: s iusta dãpnatio.
Ideo autẽ diuina eloquia eos inexcusabiles dicunt
qui ñ ignorantes s scientes peccant. ut scđm iudi¬
ciũ suꝑbiȩ sue quo multũ confidunt de uiribꝰ ppͥe
uoluntatis. se inexcusabiles uideant. quia de igno¬
rantia iã ñ habent ercusationẽ. dum ñ ẽ iustitia
cui p̃sumebant suffic̾e uoluntatẽ. At uͦ ille cui do¬
minꝰ et sciendi et obediendi largitus ẽ gr̃ãm. ꝑ legẽ
inqͥt cognitio peocati. et pecc̃m ñ cognoui nͥ ꝑ legẽ.
nam concupiscentiã nesciebã. nͥ lex dic̾es ñ concu¬
pisces. Nec uult intelligi hoĩem p̃ceptricis legis
ignarum. s lib̾atricis indigumgr̃e u̾bi att. con¬
delector euĩ legidi scd̃m int̾iorem hoĩem. Q cum
hac ñ solum scientia uerũ etiã delectatione legis

Expanded text:
peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est iusta excusatio sed iusta damnatio. Ideo autem diuina eloquia eos inexcusabiles dicunt, qui non ignorantes sed scientes peccant. ut secundum iudicium superbiae suae, quo multum confidunt de uiribus propriae uoluntatis, se inexcusabiles uideant, quia de ignorantia iam non habent excusationem et nondum est iustitia, cui pminus et sciendi et obediendi largitus est gratiam, Per Legem, inquit, cognitio peccati ; et, Peccatum non cognovi, nisi per Legem: nam concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Nec vult intelligi hominem praeceptricis legis ignarum, sed liberatricis indigum gratiae, ubi dicit, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem: et cum hac non solum scientia, verum eti
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃m nullũ hab̃ent qͥ plenierant aliis multis
magnisq pecc̃is. s hoc pecc̃m uult intelligi ñ eos
habitos fuisse siñ uenisset quo cũ audissent eũ ñ
credidunt in eum. hanc eos excusationẽ ñ habere
asserens qua possent dic̃e. N audiumꝰ. ido ñ credi¬
dimꝰ. Humana quippe suꝑbia tanqͣm p̃sumens de
nec illis parcit qui ñ audierunt. Quicũq enim
sine lege peccauert̾: sine lege ꝑibunt. E qͣmuis
se ipsi excusar uideant᷑. ñ admittit hanc excusa¬
tionem qͥ scit se fecisse hominẽ tectũ. eiq obedi¬
postõs manasse peccatum. Neq enĩ dãpnant᷑
qui ñ peccauert᷑: qͣndoquidẽ illud ex uno in om̃s
ꝑtransiit. in qͦ ante ꝓpͥa in singulis quibꝰq pecca¬
ta om̃s cõmuntt̾ peccauert. Ac ꝑ hoc mexcusabi¬
lis ẽ omnis peccator. uł reatu originis. uł additam̃
siue qui iudicat. siue qͥ ñ iudicat. qͥa et ipsa igno¬
rantia in eis qͥ intellige̾ noluert̾. sine dubitatione

Expanded text:
pleni erant aliis magnis multisque peccatis: sed hoc peccatum uult intellegi non eos habituros fuisse, si non uenisset. quo. cum audissent eum. non crediderunt in eum, hanc eos excusationem non habere adserens, qua possent dicere: \'Non audiuimus. ideo non credidimus.\' humana quippe superbia tamquam praesumens de nec illis parcit. qui non audierunt; quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt. et quamuis se ipsi excusare uideantur. non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique oboediposteros. manasse peccatum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamensiue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
fidi. scđm qd̾ scͥptum ẽ. credidi ꝓpt̾ qd̾ locittus
sum: et nos credimꝰ. ꝓpt̾ qd̃ et loquim᷑. N autẽ
merito accipi s miscd̃ia eius qui cuiꝰ uult mise¬
retur manifestissime ostendit: ũ de se ipso ait.
Misculiam onsecut᷑ sum: it fidelis ẽm Si chraerim̃
m̃itum p̃cedett orationis ut donũ gr̃ȩ consequatur.
impetrando quidẽ oratio qͥcquid impetrat eu¬
dent̾ ostendit donumdi eẽ ne homo existimet ase
ipso sͥ eẽ. qd̾ si in potestate haberet᷑. ñ utiq posce¬
ret᷑. Uerũtam̃ ne saltẽ. orationis putent᷑ pceddere
nũta. quib ñ gratuito daret᷑ gr̃a: s iã nec gr̃a eẽt
qͥa debita redderet᷑. etiã ipsa oratio int̾ gr̃ȩ munera
reꝑit̾. Quidenĩorem̃ ait doctor gentiũ sic̃ oportet
digentis enĩ certissimũ indiciũ ẽ: int̾pellare ge
re nos efficit. nobq int̾pellandi et gem̃di inspi¬
rat affectum. sic̃ ẽ illud in eũgłio. Eenim uos

Expanded text:
m quod scriptum est: ‛Credidi, propter quod et locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fidelis essem. Si dixerimus meritum praecedere orationis, ut donum gratiae consequatur. impetrando quidem oratio. quicquid impetrat, euidenter ostendit donum dei esse. ne homo existimet a se ipso sibi esse, quod si in potestate haberetur, non utique posceretur. uerum tamen ne saltem orationis putentur praecedere merita, quibus non gratuita daretur gratia — sed iam nec gratia esset, quia debita redderetur —, etiam ireperitur. Quid enim oremus, ait Doctor Gentium, sicut oportet, digentis enim indicium est interpellare gemre nos efficit, nobisque interpellandi et gemendi inspirat affectum, sicut illud in Evangelio: Non enim vos
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas adiuuat᷑: satis ipse demonstrat. apłs.
Inde enĩ cepit. Sp̃s inqͥt adiuuat infirmitatẽ
nr̃am. Deinde. ista subiunxit. Qd enim oremꝰ siẽ
oportet nescimꝰ et cet̾a. De hoc quippe sp̃u aꝑtius
alibi dic̃. Nenim accepistis sp̃m seruitutis tt̾m
in timore: s accepistis sp̃m adoptionis filiorũ
in qͦ clamamꝰ abba pat̾. Etce hic ñ dix̃ qd̃ ipse sp̃c¬
lii sui in corda ur̃a clamantẽ abba pat̾. Non hic
ait inq clamamꝰ. s ipsum sp̃m clamantẽ dicere.
maluit. qͦ efficit᷑ ut clameinꝰ. sic̃ st̃ illa. Ipse sp̃s
recte intelligit. recto consilio ac fortitudine p̃ualet.
nemo scient̾ pius ẽ. uł pie sciens. nemo timore
casto dm̃ tunet. nͥ acceꝑit sp̃m sapientiȩ et in¬
tellectus. consilii et fortitudinis. scientiȩ et pieta

Expanded text:
firmitas adiuuatur, satis ipse demonstrat apostolus. inde enim coepit: Spiritus, inquit. adiuuat infi rmitatem nostram; deinde ista subiunxit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, et cetera. de hoc quippe spiritu apertius alibi dicit: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in qlii sui in corda vestra, clamantem, Abba, Pater . Non hic ait, in quo clamamus; sed ipsum Spiritum clamantem dicere maluit, quo efficitur ut clamemus: sicut sunt illa, Ipse Spirirecte intelligit, recte consilio ac fortitudine praevalet, nemo scienter pius est, vel pie sciens, nemo timore casto Deum timet, nisi acceperit Spiritum sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pieta
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s ostendere iram et demonstrare potentiã suã
attulit in multa patientia uasa ux. quȩ ꝑfectas
in ꝑditionem: et ut notas faceret. diuitias głie
sic me fecisti. cum habeat potestatẽ ex eadẽ mass
facere aliuduas in honorẽ. aliud in contumeliam
Ubi qͥa uniu̾sa ista massa m̃ito cdamꝑnata ẽ con¬
tumeliã debitam reddit iustitia. honorẽ donat
indebitũ gr̃a ñ ritip̃rogatiua. ñ fatinecessi¬
tate. ñ temeritare fortune. s altitudine diuitia¬
rum sapientiȩ et scientiȩ di. qm ñ aꝑit. s clau

Expanded text:
s ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faciat divitias gloriae sic me fecisti? cum habeat potestatem ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam, ubi quia uniuersa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit iustitia. honorem donat indebitum gratia non meriti praerogatiua, non fati necessitate. non temeritate fortunae sed altitudine diuitiarum sapientiae et scientiae dei, quam non aperit,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicante: Igct᷑ fides ex auditu. audit᷑ autẽ ꝑ u̾bũ
xp̃i. P rouide minister. axp̃i huiꝰ fidĩ p̃dicator. scd̃m
grãm quȩ dataẽ illi. plantator ẽ et irrigator nec
tñ qͥ plantat ẽ aliqͥd neq qui rigat. s qui mere¬
mentũ dat ds. qui unicuiq parcit̃ m̃surã fid̾i
Uñ et alibidr. Dax fr̃ib: et caritas cũ fide. Quã
ne sibi tͥbuerent: continuo subiungit: a dõpatre¬
et dño iñu xp̃o. quia nec oĩum ẽ fides qͥ audiunt.
u̾bum.s. quib ds partit᷑ m̃surã ficłi. sic̃ nec om̃ia
germinant quȩ plantant᷑ et rigant᷑. s quibꝰ ds
dat increm̃tum. Cur autẽ ille credat. ille. ñ cre¬
dat cum ambo idem audiant. et si miracłm in
coꝵ conspectu fiat. ambo idem uideant. altitudo
ẽ diuitiarũ sapientie et scientie di. cuiꝰ inscru¬
tabilia sunt uidicia et apud quẽ ñ ẽ iniqͥtas
dum cuiꝰ uult miseret᷑. et quẽ uult obdurat. Neq
enĩ ꝓpt̾eas̃ ista iniusta: quia occulta. Deinde.

Expanded text:
 auditus autem per uerbum Christi. proinde minister Christi huius fidei praedicator secundum gratiam, quae data est illi. plantator est et rigator. nec tamen, qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat deus, qui unicuique partitur mensuram fidei. unde et alibi dicitur: Pax fratribus et caritas cum fide, quam ne sibi tribuerentisto, quia nec omnium est fides, qui audiunt uerbum, sed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia et apud quem non est iniquitas. dum, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat; neque enim propterea sunt ista iniusta. quia occulta. Deinde p
Abbreviated transcription (Latin):
dixiss absit ut sit iniqͥtas apuddm. tanqͣm ei
diceremꝰ. unde hoc ostendis. cum asseras ñ exoꝑib
s ex uocante dictum eẽ. maior seriuet minori. moy¬
si enim dic̃ inqͥt. miserebor cui misertꝰ ero: ⁊ mĩam¬

Expanded text:
dixisset: Absit, ut sit iniquitas apud deum, tamquam ei dixisset: Absit, ut sit iniquitas apud deum, tamquam ei diceremus: Unde hoc ostendis, cum adseras non ex operibus sed ex uocante dictum esse: Maior seruiet minori?\' Moysi enim dicit, inquit: \'Miserebor, cui misertus ero, et mi
Abbreviated transcription (Latin):
alium oderat. alium diligebat. qͥa eoꝵ futura oꝑa
p̃uidebat. Quis istũ acutissimũ sensum defuisse
apło ñmiret᷑: Hoc qͥppe ille ñ uidit. qͣndo sibiue¬
lut adu̾santis obiecta questione ñ id potiꝰ tam bre¬
ue tamaꝑtum. tam sic̃ isti pictant. uerũ absolu¬
tumq respondit: Cum enĩ rem stupendã ꝓpo¬
suisset. quom de ñdum natis nec aliqͥd agentibus
boni aut mali. recte dici potuerit. qd̃ unũ ds dile¬
rerit. alt̾m odio habuerit. ipse sͥ obiecta q̃stione.
motum expͥmens auditoris. qͥd gͦ dicemus inqͥt:
unqͥd iniquitas apud dm̃: Absit. Hic gͦ erat locꝰ
ut dic̾et quȩ isti sentiunt. futura enĩ oꝑadĩ pre¬
uidebat: qͣñdo minori maiorẽ seruiturũ ẽẽ dice¬
bat. Non autẽ hoc apłs dic̃. s pocius ne qͥsqͣm de
suoꝵs oꝑum m̃itis audeat głari: ad łi grã et głam
comm̃dandã uoluit ualere qđ dicit. Cum enĩ

Expanded text:
alium oderat, alium diligebat, quia eorum futura opera alium oderat, alium diligebat, quia eorum futura opera praeuidebat.\' quis istum acutissimum sensum defuisse apostolo non miretur? hoc quippe ille non uidit, quando sibi uelut aduersantis obiecta quaestione non id potius tam breue, tam apertum, tam, sicut isti putant, uerum absolutumque respondit. cum enim rem stupendam proposuisset. quo modo de nondum natis nec aliquid agentibus boni aut mali recte dici potuerit, quod unum deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi obiecta quaestione motum exprimens auditoris: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? absit! hic ergo erat locus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat." non autem hoc apostolus dicit, sed potius, ne quisquam de suorum operum meritis audeat gloriari, ad dei gratiam et gloriam commendandam uoluit ualere, quod dicit. cum enim