comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dotum. uidelicet anna et caiphas conuenerunt in unum. id est
tra regem cȩli conuenerunt quod aꝑit dicens. aduersus dñm̃ id
est patrem. Qui enim contradicit filio: et patri contradicre. ido
aduersus dĩm. et. id est quia aduersus filium xp̃m eius. il est me
scm hoc quod xp̃e loquitũr Dis rumpamus iuncula. Quasi¬
Ipsiita s: o mei dicit xp̃s. ne consentiatis in morte mea. Et hoc
est. Nifrũpamus uincula eorũ. id est blandicias et minas: et
habitat in celis. Sic continua: scđ̃m hanc sententiam. Uisrum¬
xp̃i ut legimus. aptius tamen illis conueniunt hec uerba. qui
nolunt uigum xp̃i sibi impomi. id est ꝑsecutorib xp̃i. Q᷑ si dicet¬
et eius discipłorum. quib nos sibi astringere uolunt. et pici
in cȩlis. ia est adñs. incelis scilicet spualib id ẽst in scis animab̾
et angelis. irridebit eos quasi buccis. ut factum est quando

Expanded text:
dotum, videlicet Anna et Caiphas convenerunt in unum, id est dotum, videlicet Anna et Caiphas convenerunt in unum, id est tra regem coeli convenerunt, quod aperit dicens, adversus Dominum, id est Patrem. Qui enim contradicit Filio, et Patri contradicit. Ideo adversus Dominum, et id est quia adversus Christum ejus id est me, secundum hoc quod int. sed o mei, dicit Christus, ne consentiatis in morte mea, et hoc est, dirumpamus vincula eorum, id est blanditias et minas. et habitat in coelis. Sic continua, secundum hanc sententiam, dirumChristi, ut legimus, aptius tamen illis conveniunt haec verba qui nolunt jugum Christi sibi imponi, id est persecutoribus Christi, quasi dicet ejus discipulorum, quibus nos sibi astringere volunt, et projiAug. Alcuin. id est Dominus in coelis scilicet spiritalibus, id est in sanctis animabus, et angelis irridebit eos quasi buccis, ut factum est, quando
Abbreviated transcription (Latin):
agentis de om̃ipotenti regno. et in enarrabili genitura eius. ubi
e diuinitate et humanitate eius multa discimus. Ibi. Ego ar¬
tem. Tertio ꝓliis patefactis admonet om̃s humiliter obedire. et
suadet ab utili scilicet ne ꝑeant. et ab honesto. quia beati qui con
fidunt in eoIbi. Et nunc reges. Increpans ergo ꝑsequentes ꝓpħa¬
ro ad huc messia quem expectant. ipsi enim sunt pueri abrahȩ
detinere in morte. uel meditati st̃ mania scilicet ne mundus
post eum abiret. et hoc quare: id est qua utilitate sua. quasi
dicat. frustra qͥa non impleuerunt ut xp̃c extingueretur
Asttcerunt reges. quasi dicat non solum popłi et gentes. id est
minores contra xp̃m surrexerunt .s: etiam maiores. quia asti¬
ges terre. id est herodes et pͥncipes. id est pilatus. ponitur plurale
prior qui infantes occidit. et posterior herõdes eiusdem filius qͥ
pilato consensit in mortȩ rp̃i. astiterunt: et pͥncipes scilicet sacer¬

Expanded text:
agentis de omnipotentis regno, et inerrabili genitura sua ubi agentis de omnipotentis regno, et inerrabili genitura sua ubi de divinitate et humanitate ejus multa discimus, ibi. Ego aut. Tertio pro his patefactis admonet omnes humiliter obedire, et suadet ab utili ne pereant, et ab honesto, quifidunt in eo: ibi, Et nunc reges. Increpans ergo persequentes Pro adhuc Messia, quem exspectant. Ipsi enim sunt pueri Abrahae, detinere in morte. Vel, meditati sunt inania, scilicet ne mundus post eum abiret; Aug. et hoc, quare? id est qua utilitate sua? quasi dicat, frustra, quia non impleverunAstiterunt reges, quasi dicat, non solum populi et gentes, id est minores, contra Christum surrexerunt, sed etiam majores, quia astiges terrae Gl. int. id est Herodes et principes, id est Pilatus. Aug. 3. consensprior, qui infantes occidit; et posterior Herodes, ejusdem filius, qui Pilato consensit in morte Christi. Cassiod. Rem. Astiterunt et principes, scilicet sacer
Abbreviated transcription (Latin):
eorum nanq intelligentiam subiectoꝵ psalmorum clarescit sen¬
tentia. Licet enim in titulis fixquenter tangatur historia. uel po¬
nantur aliquoꝵ nomina unde ad luteram non agitur inpsalmis.
p̃tatur manu fortis. uel desiderabilis aspectui. et signisicat xp̃m
qui uere est manũ foras debellando aerias potestates. et ileside¬
rabilis aspectu. id est in quem angłi sancti desiderant ꝓspicere
Pͥsalmus bonam oꝑationem notat. Iicebatur enim ad litteram
psalmus modulatio quȩ siebat ꝑ tactum decem cordarum. ita ẽ¬
bona opatio quȩ fit ꝑ obseruantiam decem mandatoꝵ. Et ẽ sen¬
sus tituli talis. Psalmus iste il est tractatus iste qui dicitur psal¬
mus. quia monet ad bene oꝑandum attribuitur dauid id est
xp̃o qͥ ag̃ hic de se rege. Intentione monet ut ei subdamur. Mo¬
dus talis. Triꝑtitus est psalmus. Primo increpat ꝑsequentes et

Expanded text:
eorum namque intelligentiam subjectorum psalmorum clarescit seneorum namque intelligentiam subjectorum psalmorum clarescit sententia. Licet enim in titulis frequenter tangatur historia, vel ponantur aliquorum nomina, unde ad litteram non agitur in psalmis; rpretatur manu fortis, desiderabilis aspectu. Et significat Christum, qui vere est manu fortis debellando aerias potestates, et desiderabilis aspectu, id est in quem sancti angeli desiderant prospicere . Psalmus bonam operationem notat. Dicebatur enim ad litteram Psalmus. » Modulatio quae fit per tactum decem chordarum est bona operatio, quae fit per observantiam decem mandatorum. « sus tituli, psalmus; iste, id est tractatus iste, qui dicitur psalmus, quia monet ad bene operandum, attribuitur David, id est Christo, qui agit hic de se rege. Intentione monet ut ei subdamur. Modus talis, tripartitus est psalmus. Primo increpat persequentes et
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores non resurgunt in consilio iustoꝵ. id esb ut iudicati in
collegio scõrum quiescant. uel in consilio iustoꝵ in eodem sensu.
id est in et̾̃no bono. quod sanctis sequi consilium est. Qm̃ nouit.
quasi impii non resurgunt cum scĩs in iudicio. quia ds oꝑa iusto
rum diligit. impioꝵ uero non et hoc est qm̃ nouit et cetera. uel
sic unge scd̾m pͥmam sentertiam p̃cedentem. non resurgunt.
hic in antma quia ds non approbat eorum oꝑa. Nam iustoꝵ
tantũ et hoc est. q̃m nouit dñs uiam ustorum ut suam. et ap¬
ꝓbat. et iter. id est opus impioram ꝑibit. Peribit dicit ꝓ non
nouit ds. s planius dicitur. qͥa hoc est nesciri a deo quod peri¬
re. et sciri a deo quod est mauere et esse¬
URS fremuerunt gentes. TIXULUS.¬
Psalmus iste secundus est in ordine. et pri¬
mus in ticulo. Unde in accib apłorum pͥ¬
mus dicitur. Titulos autẽ esdnis ꝓpħia
psalmis apposuit. qui sunt quasi claues et ianue psalmorum. per

Expanded text:
peccatores non resurgent in concilio justorum, id est ut judicati in collegio sanctorum quiescant. Vel, in concilio justorum, in eodem sensu, id est in aeterno bono, quod sanctis sequi consilium est. VERS.at: Impii non resurgunt cum sanctis in judicio, quia opera justorum Deus diligit; impiorum vero, non; hoc est, quoniam novit, etc. Vel sic, junge secundum primam praecedentem sententiam: Non resurgunt hic in anima, quia Deus non approbat eorum opera; nam justorum tantum, et hoc est, quoniam novit Dominus viam justorum, ut sua et approbat, et iter, id est opus impiorum peribit. Peribit dicit pro non novit Dominus, sed planius dicitur, quia hoc est nesciri a Domino quod perire; et sciri a Domino est manere et essere fremuerunt gentes CasPsalmus iste secundus est in ordine, et primus in titulo. Unde et in Actibus apostolorum primus dicitur . Titulos autem Esdras propheta psalmis apposuit, qui sunt quasi claves et januae psalmorum. Per
Abbreviated transcription (Latin):
filu:s: totius trinitatis. Per memoriam si milis patri. ꝑ intelligentiã
quo signatur ut denarius imagine regis. Homo enim factus est
ad imagniẽ dei regis quã peccando corrupit:s renascendo sig¬
uatur. Undde dñs in euangłio. Redlite cesari quȩ sunt cesaris:¬
et que dei sunt deo. Ac si diceret. Sicut reddditis cesari suam imagi¬
nem: sic animã deo. lumine uultus eius illustratam et signatam.
Uel ita. ut in transitiue legatur. Lumen uultus. id est luminosus
uultus tuus. id est ratio. et illuminans nos. scilicet imago. id est¬
ratio. ꝑ quã cognosceris nunc in enigmate. in futuro ꝓut es. sig
quia ut prȩdictũ est: ꝑ eam uidetur ds. Uellum̃ uultus dicitur
crux xp̃i. que nobis imp̃ssa est intus et exterius in fronte mentis.
ris ima ginem regis portat: ita fidelib signa celestis pͥncipis impͥ¬
Et ꝑ hoc lutmen dedisti letitiam sp̃ualem: nõn foris. et non inuaniꝰ.

Expanded text:
Filii, sed totius Trinitatis. Aug. Per memoriamFilii, sed totius Trinitatis. Aug. Per memoriamquo signatur ut denarius in imagine regis. Homo enim factus est ad imaginem Dei, quam peccando corrupit, sed renascendo signatur. Unde Dominus in Evangeo. Alcuin. Ac si diceret: Sicut reddit Caesari suam imaginem, sic animam Deo, lumine vultus ejus illustratam et signatam. Vel ita, ut intransitive legatur, lumen vultus tui, id est luminosus vultus tuus, et illuminans nos, scilicet imago per quam cognoscetis nunc in aenigmate, in futuro prout es. Signquia ut praedictum est, per eam videtur Deus. Vel lumen vultus, dicitur crux Christi, quae nobis impressa est intus et exterius, scilicet in fronte mentis, s imperatoris imaginem portat, ita fidelibus signa coelestis principis imper hoc lumen dedisti laetitiam spiritualem non foris, et in vanis,
Abbreviated transcription (Latin):
imp̃ssũ ratiomi. q̃ suꝑioruis est aĩe qua dõ similes sumꝰ. eui imp̃ssũ es
illua lum̃. ut sigillũ cere. Uultꝰ ergo di ratio nr̃a accipit᷑. quia sicut
ꝑ uultum cognoscitur aliquis. ita ꝑspeculũ rationis cognoscitur
deus. et sicut uultus conformitate alius alii assimilatur: ita ꝑra¬
ginẽ et similitudinẽ fuam hȩc autẽ ratio ꝑ peccatũ hominis defor¬
mata est. ꝑ quod homo dissimilis deo factus est. sed per grãm xp̃i
reformata est uel reparata. Unde apłs. Renouamim sp̃u m̃tis:
et cetera. Grã ergo qua renouatur imago creata. hic lumen di¬
itur triplex enim est imago. Imago scilicet creationis. imago
recreationis. imago similitudinis. Iiago creationis est. in q̃
creatus est homo: scilicet ratio. Imago recreationis est: ꝑ quam
reformatur imago creata. scilicet dei gr̃a quȩ menti reparande
infunditur. Imago similitudinis est ad quã factus est homo:
qui factus est ad imaginem et similitudinem. non patris tantũ uł

Expanded text:
us, cui impressum est illud lumen, ut sigillum cerae. Vultus ergo Dei, ratio nostra accipitur, quia sicut per vultum cognoscitur aliquis, ita per speculum rationis, cognoscitur Deus, et sicut vultus conformitate alius alii assimilatur, ita ginem et similitudinem suam . Haec autem ratio per peccatum hominis deformata est, per quod homo dissimilis Deo factus est; sed per gratiam Christi reformata est, vel recuperata. Unde Apostolus: Renovamini spiritu mentis vestrae, etc. Gratia ergo qua renovatur imago creata, hic lumen dicitur. Triplex enim est imago, imago scilicet creationis, imago recreationis, imago similitudinis. Imago creationis est, in qua creatus est homo, scilicet ratio; imago recreationis est, per quam reformatur imago creata, scilicet Dei gratia, quae menti reparandae infunditur; imago similitudinis est, ad quam factus est homo, qui factus est ad imaginem et similitudinem non Patris tantum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
sentiam significat. et quod et̾num est semꝑ est. de et̾na generatio¬
ne sapientie dei diuinius accipitur. Et nota quia in quibusdã
ieo sicet reges cerre constituti sunt ab eo. et p̃dicans suꝑ syon. sic
culatur głam dei. et est mons emiuentia uirtutũ et firmitate. Et
est. Ego autẽ constitutus sum rex ab eo. hoc non mutatur. super
Culatur. firma et alta in uirtutib. Predicans ꝑtȩceptũ eius nec hoc
mutatur. p ene dico quo sum rex constitutus ab eo: Quia dñs dix̃

Expanded text:
sentiam significat, et quod aeternum est, semper est, de aeterna generatione sapientiae Dei divinitus accipitur. Et nota quia in quibusdam Deo: sic et reges terrae constituti sunt ab eo, et praedicans super Sion culatur gloriam Dei, et est mons eminentia virtutum et firmitate. Et est, Ego autem constitutus sum rex ab eo, hoc non mutatur. Super culatur, firma et alta in virtutibus. Praedicans praeceptum ejus, nec hoc mutatur. Bene dico quod sum rex constitutus ab eo, quia Dominus dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ait apłs. Dicit ergo in lege dñi. quia uoluntate seruiebat.
ei laborum. Et hec uoluntas non est ociosa uel non est ad horã¬

Expanded text:
ut ait Apostolus . Dicit ergo, in lege Domini quia voluntate serviebat, ut ait Apostolus . Dicit ergo, in lege Domini quia voluntate serviebat,  non sit taedium ei laborum. Et haec voluntas non est otiosa, vel non est ad hora
Abbreviated transcription (Latin):
pestilentia morb late ꝑuagatus. om̃s aut pene om̃s inuoluens.
et dicitur a pastu. quasi a pastulantia. Hic est amor dñandi: qͦ
iuix caret aliquis. Uel cãthedra pestilentie. accomodatius accipiti
praua et ꝑnitiosa idoccrina: quȩ ut cancer serpit et est. In cathedra
pestilentiȩ et cetera: id est non ꝑniciosam doctrinam docuit .s. salu¬
brem. ecce in hoc primo uersu. ostenditur inmunis ab om̃i ma
ge dñi. hic ostenditur ip̃c plenus omtu bono in se: quia non est
ꝑfecta laus fugere uituꝑanda: nisi sequantur laudanda. Vnde
post ostensam immunitatẽ: addit. S in lege dñi. Quasi ñ abit
tarie legi obediens. Qui sub lege est. scđm legem agit: necessita¬
tis timore coactus. Ille liber: iste uero seruus. Item aliud ẽ lex
litere quȩ scribitur seruo: aliud lex sc̃ĩtatis quȩ mente conspi¬
citur a filio. qui non indiget litteris. Iusto enim lex posita ñẽ:

Expanded text:
pestilentia, morbus late pervagatus, omnes, aut pene omnes involvens, pestilentia, morbus late pervagatus, omnes, aut pene omnes involvens, et dicitur a pastu, quasi pastulentia. Hic est amor dominandi quo vix caret aliquis. Vel, cathedra pestilentiae, accommodatius accipitur prava, et perniciosa doctrina, quae ut cancer serpit. Et est in cathedra pestilentiae non sedit, id est non perniciosam doctrinam docuit, sed salubrem. Ecce hoc primoRem.. Hic ostenditur Christus plenus omni bono in se, quia non est perfecta laus fugere vituperanda, nisi sequantur laudanda. Unde post ostensam immunitatem, addit, Sed in lege, quasi dicat: Non abiit, tarie legi obediens. Qui autem sub lege est, secundum legem agit, necessitatis timore coactus. Ille liber, iste vero servus. Iterum: Aliud est lex litterae, quae scribitur servo; aliud lex sanctitatis, quae mente conspicitur a filio, qui non indiget litteris; justo enim lex posita non est,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe peccauit: et in cathedra pestilentiȩ sedit. Uaus alus ȩxemplũ
peccandi. id est docendo. uel consuetudine peccauit. Cathedra enim
pprie doctorum est sicut thronus regum: tribunal iudicum. Ecce
ostendit pͥmum hominem trib modis peccasse. Peccatur enim co¬
gitatione. actu. uerbo docendo. Nunc quo ordine creuerunt in
pͥmo homine: remoueri debent a scd̾o. ac si dicat. Primus homo
omnia optata succedunt.
uir scilicet contra prosꝑa
et aduersa firmus. Qui
non abut adeo in regionẽ
dissimilitudinis. id est co¬
gitatione non peccauit:
rentur. quod est laudabili
adam: qui consensit uxo¬
ri.adiabolo decepte. Im¬
pii hoc molientes. demo
Ulia peccatorum mundus est. ĩ qͦ quidem natus et inter peceato
catoꝵ est praua oꝑatio. quȩ ducit ail mortem et est. In uia pecc̃oꝵ
non stetit. id est in mundo uel in praua oꝑatione: et in cathe¬
dra pestilentiȩ non sedit. ul est noluit terrenũ regnum. Pst enĩ

Expanded text:
 ALCUIN. Et in cathedra pestilentiae sedit, dans aliis exemplum peccandi, id est docendo vel consuetudine peccavit. Cathedra enim proprie doctorum est sicut thronus regum, tribunal judicum. REMIG. Ecce ostendit primum hominem tribus modis peccasse. Peccatur enim cogitatione, actu, verbis, docendo. Nunc quo ordine creverunt in primo homine removeri debent a secundo. Ac si dicat: Primus homoomnia optata succedunt, vir scilicet contra prospera et adversa firmus, qui non abiit Gl. int. a Deo in regionem dissimilitudinis, id est cogitatione non peccavit, rentur: quod est laudabiliuAdam, qui consensit uxori, a diabolo deceptae. Impii hoc molientes, daemo Aug.. Via peccatorum mundus est, in quo quidem natus, et inter peccatorum est prava operatio, quae ducit ad mortem. Et est: in via peccatorum non stetit, id est vel in mundo, vel in prava operatione Et in cathedra pestilentiae non sedit Aug., id est, noluit terrenum regnum. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
cillime: cum iam ibi magistri et dñi effecti sunit. Ita qui sola uo¬
luntate peccat. facilius redit: qui oꝑe difficilius. Qui uero
consuetudine. uel doctrina uerbi: difficillime reuocatur. Isti
pulchro. Hoc est criduũ: quo moyses uolebat eilucere populũ
dei de egypto: Item Nota. peccatoꝵ impiorum. ꝓestilentis.Nã
impius est qui peceat in deum. peccator in se. pestilens in pͥximũ
Et adam in dm̃: in se. et in ꝑximum peccauit. Quasi diceret. Primꝰ
homo miser. infelix. qui abut in consilio impiorũ. id est serpentis.

Expanded text:
cillime, cum jam ibi magistri et domini effecti sunt. Ita qui sola vocillime, cum jam ibi magistri et domini effecti sunt. Ita qui sola voluntate peccat facilius redit; qui opere, difficilius; qui vero consuetudine vel doctrina verbi, difficillime revocatur. AUG.pulcro: hoc est triduum quo Moyses volebat educere populum Dei de Aegypto. Item nota: Peccatorum impiorum pestilentiae. Nam impius est qui peccat in Deum, peccator in se, pestilens in proximum. Et Adam in Deum et in se, et in proximum peccavit. REMIG. Quasi diceret: Primus homo miser et infelix, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uł dep̃ssio ñ taceat᷑. Ostendit itaq ueterem adam. triplici genere
peccandi deliquisse: scilicet cogitatione. uel uoluntate. actu. u̾bi
doctrina. uel consuetudine. Item cogitatio large accepta tria com¬
plectitur: scilicet primũ motum anime qui est uenialis culpa:¬
et delectationem atq consensum quȩ sunt mortalia. Qui ergo
peccat consensu: et cogitatione peccat. Qui uero nec cogitatione
peccat. nec consensu: uel delectatione. Hȩc autẽ tria genera peccan
uoluntatis. Per stetit peccatum oꝑis. Per sedit: peccatũ uerbi
uel consuetudinis. abiit ergo adam adeo non loco s dissimili
Stetit: cum pͥomũ uetitum comedens. in peccato delectatus ẽ. Se¬
dit: cum se stulte excusando. et culpam in creatorem referendo. i
habuit. Et dicitur hoc a simili exulanciũ: qui dun sunt in
uia facilius reuocantur. Cum iam stant: difficilius. Nemũ dif¬

Expanded text:
vel depressio non taceatur Ostendit itaque veterem Adam triplici genere vel depressio non taceatur Ostendit itaque veterem Adam triplici genere peccandi, diliquisse, scilicet cogitatione, voluntate et actu, verbi doctrina vel consuetudine. Item: Cogitatio large accepta tria complectitur, scilicet primum motum animae qui est venialis culpa, delectationem atque consensum quae sunt mortalia. Qui ergo peccat, consensu et cogitatione peccat. Qui vero nec cogitatione peccat, nec consensu, vel delectatione. Hic autem tria genera peccanoluntatis; per stetit, peccatum operis, per sedit peccatum verbi, vel consuetudinis. Abiit ergo Adam a Deo, non loco, CASSIOD. ALCUIN. stetit, cum pomum vetitum comedens, in peccato delectatus est; sedit, cum se excusando et culpam in Creatorem referendo in habuit. Et dicitur hoc a simili exsulantium, qui dum sunt in via, facilius revocantur; cum jam stant, difficilius; demum diffi
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo ideo citulus non apponitur. quia psalmus iste principiũ
est et p̃facio. et caput libri sicut in sequenti dicitur. In capite li¬
bri scriptum est de me. Ideo itaq titulo caret. ne titulis p̃scriptꝰ
libri caput et initium uideretur. Uel etiam ideo: quia iste psal¬
mus quasi ꝓlogus est. et titulus sequentis oꝑis. Contiuet enmi sum¬
mam et materiam totius libri. Materia autẽ huus psalmi eadem
est quȩ totius libri: xp̃c scilicet integer. Similiter intentio. Mod̾
quoꝵ terrens nos aduersisibi. Nonsic impii non sic. De beato au¬
tem uiro agit hoc modo primo uersu: ostendit eum immunem
ab om̃i in alo. Sedo. plenum om̃i bono in se. Inde utilem alus: et
hoc usq ad paititionem. ad oftendendũ uero eum immunem ab
om̃i malo utitur cõparatione ueteris hominis scilicet ade. osten¬
dens illum plenum eẽ omni malo: quia non ualet melius osten¬
di. cuiusq rei excellentia: quã si sui contrarii uilitas. atq opp̃ssio

Expanded text:
psalmo, ideo titulus non apponitur, quia psalmus iste principium est et praefatio, et caput libri, sicut in sequenti dicitur: In capite libri scriptum est de me: et libri caput et initium videretur; vel etiam ideo quia iste psalmus, quasi titulus et prologus est sequentis operis. Continet enim summam et materiam totius libri. Materia autem hujus psalmi eadem est, quae et totius libri scilicet Christus integer. Similiter intentio. Modusquorum, terrens nos adversis, ibi: Non sic impii, non sic. De beato autem viro agit hoc modo: Primo versu ostendit eum immunem ab omni malo; secundo, plenum omni bono in se, inde utilem aliis, et hoc usque ad partitionem. Ad ostendendum vero eum immunem ab omni malo, utitur comparatione veteris hominis, scilicet Adae, ostendens illum plenum esse omni malo, quia non valet melius ostendi cujusque rei excellentia, quam si sui contrarii vilitas atque oppressio
Abbreviated transcription (Latin):
apposuit. qui sunt quasi claues psalmoꝵ. Sicut enum ꝑ clauem
intratur in domum: ita ꝑ congruas titulorũ expositiones subie¬
etorum clarescit intelligentia psalmoꝵ. Hȩc autẽ circa totum librũ
aduertenda sunt. Preter hec autt̃e in singulis psalmis: quȩdam spe

Expanded text:
apposuit, qui sunt quasi claves psalmorum, Sicut enim per clavem apposuit, qui sunt quasi claves psalmorum, Sicut enim per clavem intratur in domum, ita per congruas titulorum expositiones, subjectorum clarescit intelligentia psalmorum. Haec autem circa totum librum advertenda sunt. Praeter haec autem in singulis psalmis quaedam spe
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. ut quando utitur uoce menbroꝵ sicut ibi. longe a salu¬
te mea. et cetera. et ibi. ds tu scis insipientiam meam et cetera.
scđm imꝑfectos: ĩterdum scđm malos. qui sunt in eccłia corpo¬
re nou mente: nomine non numine. Ne ordine quoc psalmoꝵ
qui a setie historie discordat queri solet. quare seilicet non sunt
eo ordine dispositi quo compositi. quod non ẽẽ liquet. cum historia
de qua agitur inmiserere mi ds precesserit illua. de quo agetur in
dñe quid multiplicati sunt Et benedictus dñs deus meus qui do
fuerit. Ad quod dicitur. quia et si in quibusdam possit readi
iatio ordinis. non tamen in omnib. Neq tamen sine ratione ita
dispositi sunt. Hesdras namq ꝓpħa qui psalteriũ et totam bibli¬
othecam. a babilonus combustam. instinctu sp̃c sancti. reforma¬
uit. eodem spii reuelante: psalmos ita disposuit. eisdemq titulos

Expanded text:
tionem, ut quando utitur voce membrorum, sicut ibi, Longe a salutionem, ut quando utitur voce membrorum, sicut ibi, Longe a salute mea, etc. . Et ibi, Deus, tu scis insipientiam meam, etc.m imperfectos, interdum secundum malos qui sunt in Ecclesia corpore, non mente; nomine, non numine. De ordine quoque psalmorum, qui a serie historiae discordant quaeri solet, quare scilicet non sunt eo ordine dispositi quo compositi. Quod non esse liquet, cum historia de qua agitur, in Miserere mei, Deus , praecesserit illud, de quo agitur, in Domine quid multiplicati sunt . Et: Benedictus Dominus Deus meufuerit. Ad quod dicitur, quia si in quibusdam possit reddi ratio ordinis, non tamen in omnibus. Neque tamen sine ratione ita dispositi sunt. Esdras namque propheta, qui Psalterium et totam bibliothecam a Babyloniis combustam instinctu Spiritus sancti reformavit, eodem Spiritu revelante, psalmos ita disposuit, eisdem et titulos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicitur ꝓpħa. sine adiectione ꝓprii nominis intelligitur dauid
dicit contra quosdam qui dixerunt plures fuisse plalmoꝵ scripto¬
res. actores. eo quod nomina eoꝵ in titulis habeantur: ut asapħ¬
tationib nominũ ꝑcipitur. factum ẽẽ in libro ostendemus. Non
ergo illi a uctores psalmoꝵ fuerunt s: positio nominũ. rationi ser¬
uit misterioꝵ. De Xp̃O. Eccede quo agunt soliloquia: de xp̃o to¬
to. id est capite et corpore. ¶aterta itaq huius libri est totus
xp̃c. scilicet sponsus et sponsa. Itentio homines in adam deforma¬
tos: xp̃o nouo homini conformare. Modus tractandi: talis est: quan¬
doq agit dȩ xp̃o scđm caput. aliquando scđm corpus: aliquando
scđm utrumq. Nȩ xp̃o autem agit scđm caput trib modis. Qnͣ¬
doq scđm diuinitaten: ut tetum pͥncipium. aliquando scdm hu¬
manitatẽ. ut ego doriniui et sompnũ cepi: aliquando ꝑ transũy¬

Expanded text:
cum dicitur Propheta sine adjectione proprii nominis intelligitur Davidcum dicitur Propheta sine adjectione proprii nominis intelligitur Daviddicit contra quosdam qui dixerunt plures fuisse psalmorum scriptores, vel auctores, eo quod eorum nomina in titulis habeantur, ut Asaptationibus nominum percipitur factum esse in libro ostendemus. Non ergo illi auctores psalmorum fuerunt, sed positio nominum rationi servit mysteriorum. De Christo. Ecce de quo agunt Soliloquia, de Christo toto, id est de capite et corpore. Materia itaque hujus libri est totus Christus, scilicet sponsus et sponsa. Intentio, homines, in Adam deformatos, Christo novo homini conformare. Modus tractandi talis est. Quandoque agit de Christo secundum caput, aliquando secundum corpus, aliquando secundum utrumque. De Christo autem agit secundum caput tribus modis. Quandoque secundum divinitatem ut, Tecum principium , aliquando secundum humanitatem, ut, Ego dormivi et somnum coepi ; aliquando per transump
Abbreviated transcription (Latin):
lo quia dicuntur. quasi sola de xp̃o eloquia. Alii namq obscure: et
quasi ꝑ eniginata ꝓpħarunt de rp̃o. Iste uero uͥamd. et de incama¬
tione. et de passime. et de ęt̃na genitura. et de resurrectione euiden
ꝓpħi a diuersis fit modis: ita etiã et sedmn diuersa tempora. Est enim
ꝓphetia. alia dep̃senti. alia de p̃terito: alia de futuro. Ne presenti
ut elis abeth. Unde hoc michi. quod mater dñi mei ueniat ad me:
Ne p̃terito: ut moyses. In principio creauit d̾s celum et terrã. De
futuro: ut eece uirgo concipiet et cetera. Et fit ꝓpħia ꝑ bonos. ut ꝑ
ysaiam. iereiiam. et alios. Et ꝑ in alos: ut ꝑ balaain. caipham. et
alios. Item ꝓpħia alia est scđm p̃scientiam quã necesse est om̃ibuᷤ
modis impleri. etiam seđm tenorem uerboꝵ ut ecce uirgo concipi¬
et. Alia scđm comminationẽ. ut quadraguita dies sunt. et niniue

Expanded text:
loquia dicuntur, quasi sola de Christo eloquia; alii namque obscure, et loquia dicuntur, quasi sola de Christo eloquia; alii namque obscure, et quasi per aenigmata prophetarunt de Christo: Iste vero David, quod et de incarnatione et de passione, et de aeterna genitura, et de resurrectione, evidenia diversis fuit modis, ita etiam secundum diversa tempora. Est autem prophetia alia de praesenti, alia de praeterito, alia de futuro. De praesenti, ut Elisabeth: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me? De praeterito, ut Moyses: In principio creavit Deus coelum et terram . De futuro, ut: Ecce virgo concipiet, etc. . Et sit prophetia per bonos, ut per Isaiam, Jeremiam et alios. Et per malos, ut per Balaam, Caipham et alios. Item prophetia alia secundum praescientiam Dei, quam necesse est omnibus modis impleri, etiam secundum tenorem verborum, ut: Ecce virgo concipiet , alia secundum comminationem, ut: Quadraginta dies sunt, et Ninive
Abbreviated transcription (Latin):
dũc ĩubum ardere qui non consumebatur. Et erechiel uidit ro¬
tam in medio rotȩ. Per sonnia. ut ꝑ somnũ nabuchodonosoꝵ
qui uidit lapidem de monte sine manib p̃cisum. Quod autem
fuit sompniũ regi fuit ꝓpħia danieli. Et ꝑ sompniũ pharaonis
qui uidit septem boues. et septem spicas: quod fuit ꝓphetia
ioseph spiritaliter intelligenti. P reter hȩc est alius ꝓphetiȩ mo¬
dus ceteris dignior: quando scilicet ex sola sp̃e sancti inspirati
nis. uel sompnii ꝓpłiatur. Hoc modo ꝓpħauit dauid: scilicet
solius sp̃c sancti instinctu. Unde insequenti. Audiam quid
loquatur in me: dñs deus ꝓpterea solilo quium dicitur: quasi so¬
lius sp̃c sancti eloquium: licet enim ⁊ in titulis ⁊ inpsalmis quib¬
dam alludat᷑ diuersis hiscoriis. tamen ex eis nil didicit ÷ sed in eis.
quod ꝑ sp̃m sanctum ante cognouerat : figurari intłłexit: Hel soli¬

Expanded text:
dit rubum ardere, qui non consumebatur, et Ezechiel vidit rodit rubum ardere, qui non consumebatur, et Ezechiel vidit rotam in medio rotae; per somnia, ut per somnium Nabuchodonosor, qui vidit lapidem de monte sine manibus praecisum. Quod autem fuit somnium regi, fuit prophetia Danieli. Et per somnium Pharaonis, qui vidit septem boves, et septem spicas, quod fuit prophetia Joseph, spiritualiter intelligenti. Praeter haec, est et alius prophetiae modus, caeteris dignior, quando scilicet ex sola Spiritus sancti inspiratinis vel somnii, prophetatur. Hoc modo prophetavit David, scilicet solius Spiritus sancti instinctu. Unde in sequenti: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus . Propterea soliloquium dicitur, quasi solius Spiritus sancti eloquium; licet enim et in titulis et in psalmis quibusdam alludat diversis historiis, tamen ex eis nil didicit, sed in eis quod per Spiritum sanctum ante cognoverat, figurari intellexit. Vel soli
Abbreviated transcription (Latin):
minus est laus dei cum cantico. Canticum est exultatio¬
G mentis. habita de et̾tus. in uocem ꝓriipens. ẜ eite ergo dicit᷑
Aiber iste hymnoꝵ: quia docet nos laudare dm̃ cum erultati¬
one habita de ec̃nis. Et hoc non modo corde uerum etiam uoce
sut qui audit dicat ueni. et cortina cortinam aucat: et fontes
nr̃i diruent᷑ foras. Et sunt isti hynini apud hebreos metrice
et scđm que tempora. est igttur ꝓpħia inspiratio uel reuelatio
diuina: rerum euentus immobili ueritate denuntians. Unde
ꝓphecia uisio: ꝓpħa uidens dicitur. fit autẽ quatuor modis
ꝯper facta perꝰ dicta. per ta quȩ uidentur diciuei fieri. id est
bat ȩccłiam: et sicuit ꝑ sartaginem ferream inter ꝓpħam etechie¬
lem et ciuitatem positam. Per dicta: ut ꝑ ea quȩ angłi dixerunt
abrabe et aliis fidelib: ut in semine tuo benedicentur omnes
gentes. et huius modiꝑ usiones. sicuti factum est iherenuie qui
uidit ollam suicensam a facie aquiloms: et sicut moysi qui ui¬

Expanded text:
mnus est laus Dei cum cantico. Canticum est exsultatio mentis habita de aeternis in vocem prorumpens. Bene ergo dicitur liber iste hymnorum, quia docet nos laudare Deum cum exsultatione habita de aeternis: et hoc non tantummodo corde, verum etiam voce, ut qui audit, dicat: Veni , et cortina ducat cortinam, et fontes nostri deriventur foras. Et sunt isti hymni apud Hebraeos metrice et secundum quae tempora. Est igitur prophetia inspiratio vel revelatio divina, rerum eventus immobili veritate denuntians. Unde prophetia visio, propheta videns dicitur. Fit autem quatuor modis, per facta, vel per dicta, per ea quae videntur dici vel fieri, id est bat Ecclesiam, et sicut per sartaginem ferream inter prophetam Ezechielem et civitatem positam; per dicta, ut per ea quae angeli dixerunt Abrahae et aliis fidelibus, ut: In semine tuo benedicentur omnes gentes et hujusmodi; per visiones, sicuti factum est Jeremiae, qui vidit ollam succensam a facie aquilonis, et sicut Moysi qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
Ulel ita. Aque sunt mortal& genus. Unde iohes in apocalipsi.
aquȩ multe popłi multi: quia defluunt in mortem. ut aqua
Quod lignum dabit fructũ suum. id est uitam et̾nam. in tẽ¬
pore suo. id est in tẽpore plenitudinis. quo reseratus est aditus
paradisi: de quo. ecce nunc tempus acceptabile ecce nẽ dies salu¬
tis. Ulita. Dabit fructũ suũ. id est eccłias constituet: in tempore
suo. id est post resurrectionẽ. et ascensionem. misso sp̃u. llel
ita. Uabit fructũ suum. id est spm̃ scm̃ mittet: in tempore suo.
id est post glorificationem suam. Unde in euangłio. Non euit
ilatus sp̃c sanctus: quia nondum erat glorificatus xp̃c. Et nota¬

Expanded text:
Et ita aquae sunt mortale genus. Unde Joannes in Apocalypsi: Et ita aquae sunt mortale genus. Unde Joannes in Apocalypsi: Aquae multae, populi multi quia defluunt in mortem, ut aqua Quod lignum dabit fructum suum, id est vitam aeternam in tempore suo, id est in tempore plenitudinis, quo reseratus est aditus paradisi, de quo Aug.: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Vel ita: Dabit fructum suum, id est Ecclesias constituet, in tempore suo, id est post resurrectionem et ascensionem, misso Spiritu. Vel ita: Dabit fructum suum, id est Spiritum sanctum mittet. In tempore suo, id est post glorificationem suam. Unde in Evangelio: Non est datus Spiritus sanctus, quia nondum glorificatus
Abbreviated transcription (Latin):
nibi aplectentib eã. Tanquã aliqͣnde similitudinẽ tm̃ notat.
aliquando ueritatis exp̃ssionẽ facit: aliqͣndo utrũq ut hic. Ita
enĩ notat similitudinẽ: ut ueritatis ñ excludat exp̃ssionẽ. Quod
plantatĩ ẽ. iil ẽ humanatũ ẽ uł incarnatũ. ꝑ qd̾ ad eũ accedere põ¬
sumus: et hoc secus decursus aquarum. Aque spm̃ sanctũ signifi
cant iuxta illud. Qui crediaerit in me: flumina de uentrt eius
fluent aque uiuȩ. et est contra estum uitioꝵ: ut aqua contra es¬
tum sitis. Et est plantatũ secus decursus aquarum. id ẽ hõ fiet
scđm oꝑationem sp̃e sancti: qui in eum plenissime descendit. Et
ideo apponit decursus: ut plenitudinem notet. llel ꝑ aquam
aqua. Et est plantatum secus decursus aquarũ. id est scđm sa¬
pientiam. que hominẽ suscepit: idest fiet homo unitus sapi¬
entis dei. Et bene ait. secusdecursus aiuarũ quia ñ et fartus ho¬
mo deus. uersibilitate naturȩ in naturam. s unione ꝑsonȩ.

Expanded text:
. Tanquam, aliquando similitudinem notat tantum, aliquando veritatis expressionem facit, aliquando utrumque, ut hic. Ita enim notat similitudinem, ut veritatis non excludat expressionem Aug.. Quod plantatum est, id est humanatum est, vel incarnatum, per quod ad eum accedere possumus. Etrediderit in me, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . Et est contra aestum vitiorum, ut aquae contra aestum sitis. Et est, plantatum est secus decursus aquarum, id est homo fiet secundum operationem Spiritus sancti, qui in eum plenissime descendit. Et ideo apponit decursus aquarum, ut plenitudinem notet Alcuin.. Velaqua. Et est plantatum secus decursus aquarum, id est secundum sapientiam, quae hominem suscepit, id est fiet homo unitus sapientiae Dei. Et bene ait, secus aquam, quia non est factus homo Deus vertibilitate naturae
Abbreviated transcription (Latin):
tis inc loquitur. id est rp̃e ut regnans. uel ꝑsona regnantis. ul ẽ pa¬
tris ꝓmifit hoc quod dirit. ul est ꝓmisit michi pater: ecce ego da
excolas tuam quasi quȩ hẽreilitas est tua scđm quod tu es deus
hereditas dicitur ab hero .es. uel abero eo quod in ea libera potesta¬
te dñetur. Et dabo t̃minos terrȩ. Terminos hic ponit ꝓ eo quod
supra dixit gñtes. S hoc planius in om̃s gentes intelligas
non particulam terre s. omnem possessiones quas scilicet possi¬
deas ad earum utilitate. id est ad salutem. et tibi bona fructificent.
possessionem dico tuam quasi dabo cibi gentes. quas cam̃ ux do
patiendo moriendo. ut sic possis postulare hõc enĩ quoa dicit po¬
ilabo tibi gentes hereditate petius quã alicui obedienti. quia tu

Expanded text:
id est, Christus ut regnans, vel persona regnantis, id est Patris, promisit hoc quod dixi, id est, promisit mihi Pater, ecce ego dabexcolas; tuam, quasi dicat quae haereditas est tua, secundum quod tu es Deus. Cassiod. Haereditas dicitur ab hero, eo quod in ea libera potestate dominetur, et dabo terminos terrae. Aug. Terminos hic ponit pro eo quod supra dixit gentes; sed hoc planius, ut omnes gentes intelligas, non particulam terrae sed omnem possessionem, quas scilicet possideas ad earum utilitatem ac salutem, et tibi bona fructificent. Possessionem dico, tuam quasi dicat, dabo tibi gentes, quas tamen ut Depatiendo, moriendo, ut sic possis postulare Aug.. Hoc enim quod dicit, podabo tibi gentes haereditatem, potius quam alicui obedienti Alcu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quia iam iudicati sunt. Peccatores sunt falsi xp̃iam. Et est.
Quia uentus ꝓicit: ideo impii. id est penitus infideles non resur¬
gunt in uidio. ia est ad hoc ut non uidicentur. quia iam uidi¬
cati sunt. Neq peccatores id est falsi xp̃iani. resurgunt in consilio
bunt et ñ udicabuntur: ut apłi. et alii ꝑfectissimi. Alii qui nec
iudicabunt nec iudicabuntur. quia iam iuidicati sunt senten.¬
tia enim dampnationis eoꝵ. toti eccliȩ nota est ut infideles. alii
iudicabuntur: et saluabuntur. ut medioeriter boni. Alii iudica¬
buntur. et dampnabuntur. ut mediocriter mali. uel ita. et acci

Expanded text:
ntur, quia jam judicati sunt. Peccatores, sunt Christiani falsi. Et est, ntur, quia jam judicati sunt. Peccatores, sunt Christiani falsi. Et est, quia ventus projicit; ideo impii, id est penitus infideles, non resurgent in judicio, ad hoc ut judicentur, quia jam judicati sunt; neque peccatores, id est falsi fideles, resurgent in consilio bunt et non judicabuntur, ut apostoli, et alii perfectissimi; alii, qui neque judicabunt, nec judicabuntur, quia jam judicati sunt. Sententia enim damnationis eorum toti Ecclesiae nota est, ut infideles. Alii judicabuntur et salvabuntur, ut mediocriter boni. Alii judicabuntur et damnabuntur, ut mediocriter mali. Ideo Job ait:
Abbreviated transcription (Latin):
nue una inp̃senti. qua resurgit apeccatis. Unde apłs. exurge qͥ
dormis: et illuminabit te xp̃c. Altera corporis infuturo qua fi¬
et impassibile et inmortale. hic agit de illa que est anime. Se
storum. llel inconsilio. alia littera. iustoꝵ id est in concordi mul¬
titudine iustorum. et est idem sensus cum priori. et accipit eosdem
peccatores et impios. Uel ita dicit suꝑbis tolli: quod ipsi ambiũt
id ẽutuudicent. agens deresurrectione corporis. et in iudicio futuro.
Quasi dicat. quia uentus ꝑicit ideo non resurgunt impit in uidi¬
cio. i est ut iudicent quod planius repetit. neq ipsi id est peccatores
resurgunt. in consilio iustorum. id est in iudicio ut cum eis iudicẽt.
Consilium dicit iudiciũ exsimilitudine. quia iudicium quasi in
consilio erit. in quo diuersa peccata diuersis penis punientur
llel itaut alios accipiamus impios. alios peccatores. Impi sunt

Expanded text:
animae, in praesenti, qua resurgit homo a peccatis. Unde Apostolus: Exsurge, qui animae, in praesenti, qua resurgit homo a peccatis. Unde Apostolus: Exsurge, qui dormis, et illuminabit te Christus . Altera, corporis, in futuro, qua fiet impassibile et immortale. Hic agit de illa quae est animae. Nstorum. Vel, in concilio, alia littera, justorum, id est in concordi multitudine justorum, et est idem sensus cum priori et accipit eosdem peccatores et impios. Vel ita: Dicit superbis tolli, quod ipsi ambiunt, id est ut judicent, agens de resurrectione corporis et judicio futuro, quasi dicat: Quia ventus projicit, ideo non resurgunt impii in judicio, id est ut judicent, quod planius repetit Aug., neque ipsi, id est peccatores resurgent in concilio justorum, id est in judicio, ut cum eis judicent. Consilium dicit judicium ex similitudine quia judicium Dei, quasi in consilio erit, in quo diversa peccata diversis poenis punientur. Vel ita, ut alios accipiamus impios, alios peccatores. Cassiod.
Abbreviated transcription (Latin):
sibunt. Et bene folia uerba dicuntur. quia ficut folia tegunt fru¬
ctus suos. ita uerba dñi suas ꝓmissiones custodiunt. et quid ꝑ sin
is. et benedicit om̃ia quia et simoreretur tamen omĩa quȩ faciet
ꝓsꝑabuntur. quia mors eius est salus mundi. N on sic impii¬
hic ẽ scła pars ubi agit de ultionib iniquoꝵ. et terret aduersis.
horũ formido gratiora facit p̃missa. Quasi dicat. omĩa illuis ꝓs¬
ꝑabuntur.s upu non sic non sic quia nichil horũ poteruitt¬
assequi. Et nota quia repetitione hac immobilis firmitas monstia¬
tur non sic s. sunt. tan quã puluis. quia cedunt prauis suggestio¬
nib non habentes humorem gr̃e dei quem ꝓicit uentus. id est su¬
ꝑbia que uento cõparatur. quia petit alta. et inflat. a facie terre.
id est a p̃sentia stabilitatis ęt̾nȩ quȩ dicitur terra asimili. quia si¬
cut cerra hec nutrit et continet exteriorem hominẽ: ita illa int̾i¬
est ut se iudicent et accusent. Nuȩ quippe resurrectiones sunt ani

Expanded text:
siod.. Et bene verba, folia dicuntur, quia sicut folia tegunt fructus suos, ita verba Domini suas promissiones custodiunt Alcuinis. Et bene dicit omnia, quia etsi moreretur, tamen omnia quae faciet prosperabuntur, quia mors ejus est salus mundi. Hic est secunda pars, ubi agit de ultionibus iniquorum, et terret adversis. Horum formido gratiora facit promissa, quasi dicat: Omnia illius prosperabuntur. Sed impii non sic, quia nihil poteruntassequi. Et nota quia hac repetitione immobilis firmitas monstratur. Non sic, sed sunt tanquam pulvis, quia cedunt pravis suggestionibus, non habentes humorem gratiae Dei; quem projicit ventus, id est superbia, quae vento comparatur, quia petit alta et inflat; a facie terrae, id est a praesentia stabilitatis aeternae Aug., quae dicitur terra a simili, quia sicut haec terra nutrit et continet exteriorem hominem, ita illa interiest ut se judicent et accusent. Duae quippe resurrectiones sunt. Una,
Abbreviated transcription (Latin):
tius. non ittiq in litteris legis .s. in sancitate ꝓpositi. Et hec est le¬
gis meditatio: sc̃itatis iugis obseruatio. Ulide qualiter hȩc p̃ceden¬
tib respondeant. Ibi dicit non abit: hic uoluntas IN lege Ibi
plantatũ est. Supra ostendit xp̃m immunem ab omni malo: et
plemim om̃ibono in se. hic ictilis nobis ostenditur. et hoc trib
modis: scilicet dans fructum uitȩ. et folia. et obumbrans. Et no¬
ta quia hȩc omnia. non om̃i beato uiro conueniunt. si xp̃o soli.
Et est hic plena diffinitio. beatiuiri. Quasi meditabitur die ac no¬
cte: et erit tanquã lignum. Loquitur de xp̃o: a simili ligni uite
quod erat in paradiso. Ne quo homo obediens comederet. et uiue¬
ret in et̾̃num: ita qui xp̃m spũaliter sumit. non uidebit inorte

Expanded text:
ositi. Et est haec legis meditatio sanctitatis jugis observatio. Vide qualiter haec praecedentibus respondeant. Ibi dicit, non abiit; hic, voluntas in lege. Ibiplantatum. Alcuin. Supra ostendit Christum immunem ab omni malo, et plenum omni bono in se; hic utilis nobis ostenditur: et hoc tribus modis, scilicet dans fructum vitae, et folia, et obumbrans. Et nota quia haec omnia non omni beato viro conveniunt, sed Christo soli. Et est haec plena diffinitio beati viri, quasi dicat: Meditabitur die ac nocte, et erit tanquam lignum. Loquitur de Christo, a simili ligni vitae quod erat in medio paradisi, de quo homo obediens, si comederet, viveret in aeternum. Ita qui Christum spiritualiter sumit, non videbit morte
Abbreviated transcription (Latin):
res distinctiones sunt epłarum pauli. et tamen unus libeꝵ
Ex uerbis quoq ipsius dauid hoc clarescit: qui in xp̃i ꝑsona lo¬
quens ait. In capite libri scriptum est de me Libri ait ñ libroꝵ
apłorum dicitur. sicut scriptum est in libro psalmorũ. non dix̃¬

Expanded text:
res sunt distinctiones Epistolarum Pauli, et tamen unus liber. res sunt distinctiones Epistolarum Pauli, et tamen unus liber. Ex verbis quoque ipsius David hoc clarescit, qui in Christi persona loquens ait: In capite libri scriptum est de me. CASSIOD. Libri aiapostolorum dicitur: Sicut scriptum est in libro psalmorum , non dix
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiam factum doctorem atq ppħam: nulli penitentiam
sione. eiusdemq in apłm ꝓmotione: de dei miscdi. plene certi¬
ficamur. Unde et epłis eius plusquã aliorum. sicut ꝓphetia
dauid: eccłia in officus utitur. Ideo quoq hec pħia in frequen¬
tiori habetur usi: quia inter alias. dictorum excellit aꝑtione.
fa quippe que alu ꝓphȩ obscure et quasi ꝑ enigniata dixerunt.
de passione et resurreccione xp̃i. et icerua genitura. et de ceteris
iisterus. dauid ꝓpħarum excellentissimus euidentissime ape¬
ruit: ut magis uideatur euangłitare. quam ꝓphare. His consi¬
deratis. intueri restat. quis titulus. que sit eius materia. que
intentio: quis modus tractandi. Est itaq titulus talis
qui dicebant plures ẽẽ libros: ꝓpter quinq psalmorum distu¬
s hec illorum non ualida est ratio. Licet enim quinq sint dis¬
tinctiones. non tamen ideo quinq libri sunt dicendi: sic̃ plu¬

Expanded text:
poenitentiam factum doctorem atque prophetam, nulli poenitentiampoenitentiam factum doctorem atque prophetam, nulli poenitentiamsione, ejusdemque in apostolum promotione de Dei misericordia plene certificamur. Unde et Epistolis ejus plusquam aliorum, sicut prophetia David Ecclesia in officiis utitur. Ideo quoque haec prophetia in frequentiori usu habetur, quia inter alias dictorum excellit apertione. Ea quippe quae alii prophetae obscure et quasi per aenigmata dixerunt de passione et resurrectione Christi, et aeterna genitura et de caeteris mysteriis, David prophetarum excellentissimus ita evidentissime aperuit, ut magis videatur evangelizare quam prophetare. His consideratis intueri restat quis titulus, quae sit ejus materia, quae intentio; quis modus tractandi. Est itaque titulus talisqui dicebant plures libros esse propter quinque psalmorum distitit, sed haec illorum non valida est ratio. Licet enim quinque sint distinctiones, non tamen ideo quinque libri sunt dicendi, sicut plu
Abbreviated transcription (Latin):
in laude uite et̃ne. scilicet om̃is sp̃e laudet añm. Et quia hec tͥa
docet dauid in libro hoc. ideo hec triplex fit psalmorũ distine
tio. Notandum quoq hanc scripturam. plus cęteris in eccliasti¬
cis frequentari officiis: quod ideo fit. qͥa ĩ hoc libro consũmatio
est totuis cheoligice paginȩ Hic enim describuntur p̃mia bo¬
norum. supplicia malorum: rudimenta incipientiũ. ꝓgressus ꝑ¬
ficientium. ꝑfectio ꝑuenientiũ: uita acciuorum. fpeculatio cont̃e¬
platiuor. Hic etiam docetur quid peccatum auferat. quid peniten¬
tiam restituat. quid penitens peccati conscius dicat: scilicet añe
ne infurore tuo arquas me. et cetera. Et alibi. M iserere mei deus
scđm magnam et cetera. Et qͥ ꝑpenitentiam assequatur: sub¬
iungit. D ꝯcobo iniquos uias cuas: et impii ad te conuertentur.
ꝑ quod oftenditur. nulli quantũ cumo delinquenti. deuenia
to. s uni enun .:ernimus dauid homicidam et adulterum ꝑ

Expanded text:
laude vitae aeternae, scilicet Omnis spiritus laudet Dominum . Et quia haec ita docet, David in lib. hoc, ideo haec triplex fit psalmorum distinctio. REMIG. Notandum quoque hanc Scripturam plus caeteris in ecclesiasticis frequentari officiis, quod ideo fit, quia in hoc libro consummatio est totius theologicae paginae; hic enim describuntur praemia bonorum, supplicia malorum, rudimenta incipientium, progressus proficientium, perfectio pervenientium, vita activorum, speculatio contemplativorum. Hic etiam docetur quid peccatum auferat, quid poenitentia restituat, quid poenitens peccati conscius dicat, scilicet Domine ne in furore tuo arguas me, etc. ; et alibi: Miserere mei, Deus, secundum magnam, etc. , et quid per poenitentiam assequatur, subjungit: Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur . Per quod ostenditur nulli quantumcunque delinquenti de veniate. Cum enim cernimus David homicidam et adulterum per
Abbreviated transcription (Latin):
mine glorificationis. Uel ĩdeo in hoc numero psalmorũ est com¬
positus: quia ut diximus hic numerus constat ex octogenario &
septuagenario. qui idem significant. quod occonarius et septe¬
narius. Occonarius uero. significat nouum testamentũ. Patres
enim noui testamenti ogdoadi. id est octonario deseruiunt.¬
dis. qui iubeleus dicitur. Unde salomon. Na partes septem:
necnon et occo. Et micheas. Suscitabimus suꝑ eum septẽ pa¬
stores: et octo primates. B̾ene igitur hic liber in hoc numero
psalmoꝵ est editus. cuius paites utriusq cestamenti signifi¬
cant doctrinam: ut ꝑ hoc ostendatur in hoc libro utrusq te¬
stamenti contineri mandata. Distinguitur autẽ liberitte ꝑ
tres quinquagenas: quib tres status ip̃iane religionis
significantur. Quorum primus est inpenitentia. sec undus in

Expanded text:
minae glorificationis. Vel ideo in hoc numero psalmorum est comminae glorificationis. Vel ideo in hoc numero psalmorum est compositus, quia ut diximus hic numerus constat ex octogenario et septuagenario, qui idem significant quod octonarius et septenarius. AUG. Octonarius vero significat Novum Testamentum. Patres enim Novi Testamenti ogdoadi, id est, octonario deserviuntdis, qui et jubileus dicitur. Unde Salomon: Da partes septem nec non et octo ; et Michaeas: Suscitabimus super eos septem pastores, et octo primates . Bene igitur hic liber in hoc numero psalmorum est editus, cujus partes utriusque Testamenti significant doctrinam, ut per hoc ostendatur in hoc libro utriusque Testamenti contineri mandata. Distinguitur autem liber iste per tres quinquagenas, quibus tres status Christianae religionis significantur, quorum primus est in poenitentia, secundus i