comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illi ĩtroitus nͥ ꝑ quẽ trahit᷑. nec cõsi¬
stẽ quidẽ qͥ a nobis receptus ẽ põt
uos pulpa sue s ĩ uscerib et patu¬
lo int̾ioris ꝑtis recessu cõmoratur.
Idẽ de t̾ra suspicari licet. uel ex hoc
ꝙ motus nõ ĩsũma t̾re cur caue sũ¬
ma ẽ. s subter et ab ymo. huiꝰ indi¬
tiũ ẽ ꝙ altitudĩs profũdũ maria iac¬
tãt᷑ motis scil hus supͣ ꝯ̃ fusa sũt.
ergo uerisilẽ ẽ terrã ex alto moue¬
ri et illi suꝑmi ĩcau̾is ĩgẽtib cõci¬
pi. ỹmo ĩqͥt ceu cũ frigore ĩ horrui¬
flictiois s nõ ex sili cã cõcessm illã
ĩ t̾ior et altior ĩuiria d ĩpellere cuiꝰ¬

Expanded text:
illi introitus nisi per quae trahitur, nec consistere quidem a nobis receptus potest uos pulpasue sed in uisceribus et patulo interioris partis recessu commoratur. Idem de terra suspicari licet uel ex hoc quod motus non in summa terra circaue summam est sed subter et ab imo. Huius indicium est quod altitudinis profundae maria iactantur, motis scilicet his supra quae fusa sunt: ergo uerisimile est terram ex alto moueri et illic spiritum in cauernis ingentibus concipi. "Immo", inquit', "ceu, cum frigore inhorruiaffectioni, sed non ex simili causa concesserim. Illam interior et altior i
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ uehemẽtissia sũt ualẽt. Ignẽ sps
cõcitat. Aque si uentũ trahas ĩertes
sũt. Tũc demũ ĩpetũ sumũt cũ illas
agit flatus. et pot̃ dissipare magna
ertollere et ĩsulas nõ añ uisas ĩ me¬
dio mari ponẽ therẽ et thernã hanc
nr̃e etatis ĩsulẽ spectãtib nobis ĩ ege¬
o mari nauta qͥs dubitat qͥ ĩ lucẽ sps̃¬
ue heẜit. ¶ Suo gnͣa sũt ut possido¬
mo placet quib mouet᷑ t̾ra. Utͥusq
nomẽ ẽ ꝓpriũ. alt̾a succussio ẽ cũ t̾ra
quatit᷑ et sursũ ac deorsũ mouetur.
alt̾a ĩclinacõ qua ĩ alt̾a mitat naui¬

Expanded text:
sunt ualent: ignem spiritus concitat; aquae, si uentum detrahas, inertes sunt: tunc demum impetum sumunt, cum illas agit flatus. Et potest dissipare magna extollere et insulas non ante uisas in medio mari ponere: Theren et Therasiam et hanc nostrae aetatis insulam, spectantibus nobis in Aegaeo mari natam, quis dubitat quexerit? Duo genera sunt, ut Posidonio placet, quibus mouetur terra. Utrique nomen est proprium: altera succussio est, cum terra quatitur et sursum ac deorsum mouetur, altera inclinatio, qua in latera nutat a
Abbreviated transcription (Latin):
Tũc ea pars p̾mit᷑ ĩ quã maxĩe aqua¬
rũ urgẽtiũ põdus ĩclinat sp̃s noͣ non¬
nera cõiectus et exitũ q̃res mouet oĩ
subtilior ẽ ꝙͣ ut possit exclũdi uehemẽ¬
tior ꝙͣ ut possit substineri cõcitatus
ac rapidus. ¶Om̃s istas ẽẽ posse
cãs epycurꝰ ait. pluresqz alias tẽptat
desũt posse extenuatis substineri ꝙ
ĩcegris ferebat᷑. ¶ Pot̃ t̾rã moue̾ ĩ pͥs¬
sio spũs. fortasse eĩ aer et extrĩsecus
alio ĩ trãtẽ aere agittat᷑. ¶ Fortasse
aliqua ꝑte subito decidente ꝑcutit᷑ ⁊
tñ motũ capit. ¶ Fortasse aliqua
pars t̾re uelut colũpnis qͥbz ac pi¬
lis substinet᷑ qͥb dã uiciatis ac rece¬
dẽtib tremit podus ĩpoĩtũ. ¶ For¬
tasse calida ius sp̃s ĩ ignẽ u̾sa et ful¬
nũ silĩs cũ magna strage obistãtiũ
fert. ¶Fortasse palustres, et iacẽ¬
tes aquas aliqͥs flatus ĩpellit et iñ
auit ictus t̾rã quatit a sp̃s agictacõ

Expanded text:
tunc ea pars premitur in quam maxime aquarum uergentium pondus inclinat. Spiritus uero nonnera coniectus et exitum quaerens mouet osubtilior est quam ut possit excludi, uehementior quam ut sustineri concitatus ac rapidus. Omnes istas esse posse causas Epicurus ait pluresque alias temptat desiit posse extenuatis sustineri quod integris ferebatur. Potest terram mouere impressio spiritus: fortasse enim aer extrinsecus alio intrante aere agitatur, fortasse aliqua parte subito decidente percutitur et inde motum capit. Fortasse aliqua pars terrae uelut columnis quibusdam ac pilis sustinetur, quibus uitiatis ac recedentibus tremit pondus impositum. Fortasse calida uis spiritus in ignem uersa et fulmini similis cum magna strage obstantium fertur. Fortasse palustres et iacentes aquas aliquis flatus impellit et inde aut ictus terram quatit aut spiritus agitatio
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Aliqua pars t̾re cõcaua ẽ. ĩ hac a¬
q̃ magna uis cõfluit ex hac ẽ aliꝙ te¬
nue et cet̾is liqͥdiꝰ. hoc cũ suꝑueniẽte
mouet nͨ enĩ fluctuari põt sine motu
eiꝰ ĩ ꝯd̾ ĩ pĩgit᷑. Etiã nũc quõ de spũ di¬
cebamꝰ de aqua qͦ dicendũ ẽ. Ubi in u¬
nũ locũ cõiectũ ẽ et caꝑe se desut ciliqͦ
ĩcõbit. et pͥo uiã pondẽ appit. Sem̃ ĩ¬
petu. nec eĩ exire nͥ ꝑ deuerũ põt du
ĩclusa nͭ ĩdirectũ cadere moderate a̾
sine cõcussiõe eorũ ꝯͥ q̃ et ĩ ꝯ̃ cadit.
Si uõ cũ iã rapi cepit aliquo loco sub¬
sistit et illa uis fluũo i se Reuoluca
ẽ ĩ cõtinẽtẽ t̾rã repellit᷑ et illã qua ꝑ¬

Expanded text:
itur. Aliqua pars terrae concaua est; in hanc aquae magna uis confluit. Ex hac est aliquid tenue et ceteris liquidius. Hoc, cum superueniente mouet, nec enim fluctuari potest sine motu eius in quod impingitur. Etiamnunc quomodo de spiritu dicebamus, de aqua quoque dicendum est. Ubi in unum loct et primo uiam pondere aperit, deinde impetu; nec enim exire nisi per deuexum potest diu inclusa nec in directum cadere moderate aut sine concussione eorum per quae uel in quae cadit. Si uero, cum iam rapi coepit, aliquo loco substitit et illa uis fluminis in se reuoluta est, in continentem terram repellitur et illam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
lio cãtus uox illa ꝑtotũ cũ quadã di¬
scussiõe ꝑcurit ac resonat et tñ leuit̾
mota tñ creuit nõ sine tactu eiꝰ tuml¬
tuq ꝙ ĩclusa ẽ sic spelũcarũ sub t̾ra
pendẽtiũ uastitas ht̃ aera suũ. Quẽ
sinuil aliꝰ suꝑne ĩcidẽs ꝑcussit atictat.

Expanded text:
lio cantatur, uox illa per totum cum quadam discussione percurrit ac resonat et tam leuiter mota tamen circumit non sine tactu eius tumultuque quo inclusa est, sic speluncarum sub terra pendentium uastitas habet aera suum, quem, simul a
Abbreviated transcription (Latin):
stra fremit. Que dui pulsata con¬
uellit at iactat eo acor quo cũ mo¬
ra ualẽtiore luctatꝰ ẽ. deñ cũ circa
ꝑlustrauit õe quo tenebat᷑ nec po¬
tuit euade̾ inde qͦ marĩe ĩpactus re¬
silit et aut ꝑ occulta diuidit᷑ ip̃o t̾¬
remotu raritate facta a̾ ꝑ nouũ
uulnꝰ emicuit. Ita eiꝰ nõ pot ius tã¬
ta cohiberi nͭ uẽtũ tenet ulla cõpa¬
ges. soluit eñ ꝙ cũqz uĩculũ et õẽ
onus fert secũ fususq ꝑ minima
ius suũ uiidicat. Sp̃s uõ ĩuicta
res ẽ. Nich erit ꝙ luctãtes uẽtos tẽ¬
pestatesqz sonoras ĩꝑio p̃mat ac
uĩculis ac carcẽ frenet. Sine du¬
bio poete hũc uoluerãt uideri caro¬
nẽ ĩ quo sub t̾ra clausi laterẽt. S
hoc nõ ĩtellexerũt nec id ꝙ clausũ
ẽ ẽẽ ad huc uentũ nec id ꝙ uẽtus est
posse iã claudi. Nã ꝙ ĩclauso ẽ quie¬
scit et cieris statio ẽ oĩs ĩ fuga nemꝰ
ẽ. Eciã nũc illud accidit hus argu¬

Expanded text:
stra" fremit, quae diu pulsata constra" fremit, quae diu pulsata conuellit ac iactat, eo acrior quo cum mora ualentiore luctatus est. Deinde cum circa perlustrauit omne quo tenebatur, nec potuit euadere, inde, quo maxime impactus est, resilit et aut per occulta diuiditur ipso terrae motu raritate facta, aut per nouum uulnus emicuit: ita eius non potest uis tanta cohiberi nec uentum tenet ulla compages. Soluit enim quodcumque uinculum et onus omne fert secum infususque per minima inuicta res est: nihil erit quod "luctantes uentos tempestatesque sonoras imperio premat ac uinclis et carcere frenet." Sine dubio poetae hunc uoluerunt uideri carcerem in quo sub terra clausi laterent, sed hoc non intellexerunt, nec id quod clausum est esse adhuc uentum nec id quod uentus est posse iam claudi. Nam quod in clauso est quiescit et aeris statio est; omnis in fuga uentus est. Etiamnunc et illud accedit his argu
Abbreviated transcription (Latin):
cit cũ onus substinẽ nõ potuit iũ
riuna nõ parat et ꝓna cũ his ꝯͣ obi¬
ciehat aufugit. ¶ Idẽ spũ fit. Qui
quo ualẽtior agiliorq ẽ ciciꝰ euipit᷑
et uehemẽtiꝰ septus õs disturbat ex
quo motus fit scilz eius ꝑtis sub qͣ
liqua pars eiꝰ dirupta ẽ iñ uẽtus
ꝑ multos dies flurit. ubi traditũ
fimĩ eo motu quo calch̾s laborauͭ
apd̃ asclepiodotũ. ¶ Inueies au¬
ditorẽ possidonii. In hus ipĩs ꝯo
lios auctores hyase uno loco t̾rã.
et inde nõ exiguo tp̃r spirasse uẽ¬
tũ. ꝯ scil illud int̾ ip̃e sibi fecerat
t̾ra moueat᷑ spũs nã citus et locũ
e soco mutt̃s. hic ꝙͣ diu nõ ĩpellit᷑
et ĩ uacãti spacõ latet ĩnoxiꝰ nec
circũuectis molestũ ẽ uͥ illũ extͥu¬
secus suꝑueĩes cã sollicitat cõpellit¬
q et ĩ artũ agit scil adhuc cedit tñ
et uagat᷑. ubi erepta discedendi fa¬
cultas ẽ et undiq obsistit᷑ tũc cũ¬
magno murmure mõtis circũ clau¬

Expanded text:
it, cum onus suum sustinere non potuit, uim ruina parat et prona cum ipsis quae obiacebant fugit. Idem spiritu fit, qui quo ualentior agiliorque est, citius eripitur et uehementius saeptum omne disturbat: ex quo motus fit, scilicet eius partis sub qua eius aliqua disrupta est, inde uentus per multos dies fluxit, ut traditur factum eo motu quo Chalcis laborauit: quod apud Asclepiodotum inuenies, auditorem Posidonii, in his ipsis qualios auctores hiasse uno loto terram et inde non exiguo tempore spirasse uentum, qui scilicet illud iter ipse sibi fecerat itus et locum e loto mutans. Hic quamdiu non impellitur et in uacanti spatio latet, iacet innoxius nec circum iectis molestus est; ubi illum extrinsecus superueniens causa sollicite compellitque et in artum agit, si licet adhuc, cedit tantum et uagatur: ubi erepta discedendi facultas est et undique obsistitur, tunc "magno cum murmure montis circum clau
Abbreviated transcription (Latin):
plana sit et ex cõdito ꝓferat. Non
tineat. Qd si uerũ ẽ ncc̃ie est id se¬
pe moueat᷑ ꝙ re mobilissiã ꝑlenũ ẽ.
uult alnĩ et alia moueat. Id qñ fit
qñ illi cursus ĩt̾dictus ẽ Nam ꝙͣ diu
nõ ĩpedit᷑ id placide cũ offendit᷑ et re¬
tinet ĩsant et mores suos arripit
nõ alit̾ ꝙͣ ille põtẽ indignatꝰ arares
Qͣ dui illis facilis et libꝰ ẽ alueus
pͥmas quasqz aquas explicat. ubi
saxa manu uel caũ ĩlate᷑ p̾ssere ueĩ¬
entẽ et tũc ĩpetũ morã q̃rit et qͦ plã
oppoĩta sũt plus ĩueĩt iuriũ. Oĩs eͥ

Expanded text:
plena sit et ex condito proferat: notineat. Quod si uerum est, necesse est id saepe moueatur quod re mobilissima plenum est: uult, aliquando et alia moueat. Id quando fit? Quando illi cursus interdictus est. Nam quamdiu non impeditur, it placide; cum offenditur et retinetur, insanit et moras suas abripit, non aliter quam ille "pontem indignatus Araxes": quamdiu illi facilis et liber est alueus, primas quasque aquas explicat; ubi saxa manu uel casu illata repressere uenientem, tunc impetum mora quaerit et, quo plura opposita sunt, plus inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
lime se ĩtendit et t̾rã p̾mẽtẽ reu̾b̾at.¬
Eciã nũc dicendũ ẽ ꝙ plerisqz aucto¬
rib placet et ĩ qd fortasse dissẽcio ñ
ẽẽ terrã sine spũ palã ẽ. Non tm̃ illo
dico quo se tenet ac ꝑtes sui iũget ꝯͥ
deret nõ aliũde iuuẽtib et tot satis.
cũe tã multa tã ucria gñantis et
hausta atq almẽto suo educãtis
leuib adh argumẽtis ago. Totũ h
celũ ꝙ ĩgẽs ether mũdi sũma pars
claudit. Om̃s stelle quarũ ĩueniri
ũ cetus aut alia p̾t̾ea hic tã ꝓpe a
nobis actẽs cursũ sol. oĩ t̾rarũ ãbi¬
tu nõ semel maior alimẽtũ ext̾no tͣ¬
hũt et int̾ se parcĩt᷑. nec ullo alio .s.
limẽtũ hic pastus ẽ nõ posset autẽ
tã multa tãtoq se ip̃a maiora nu¬
trire nͥ plena ẽẽ aĩe quã ꝑ diẽ ac noc¬
tẽ aboĩb ꝑtib sui fũdit. fieri eñi
nõ põt nõ multũ illi suꝑsit ex qua¬

Expanded text:
lime se intendit et terlime se intendit et ter plerisque auctoribus placet et in quod fortasse fiet discessio. Non esse terram sine spiritu palam est, non tantum illo dico quo se tenet ac partes sui iungit, qui deret non aliunde uiuentibus et tot satis? animae tam multa tam uaria generantis et haustu atque alimento sui educantis? Leuibus adhuc argumentis ago: totum hoc caelum, quod igneus aether, mundi summa pars, claudit, omnes hae stellae, quarum iniri us et, ut alia praeteream, hic tam prope a nobis agens cursum sol, omni terrarum ambitu non semel maior, alimentum ex terreno trahunt et inter se partiuntur nec ullo alio scillimentum, hic pastus est. Non posset autem tam multa tantoque se ipsa maiora nutrire, nisi plena esset animae, quam per diem ac noctem ab omnibus partibus sui fundit; fieri enim non potest ut non multu
Abbreviated transcription (Latin):
dit aliud et ĩcĩdit ꝙ uiã claudit tũt
onerat᷑ pͥo ĩfũdẽte se at̾go aere. Dem̃
ꝑ aliquã rimã maligne fugit et ħ
acrius fert᷑ quo ãgustiꝰ. Id sine pugͣ
nõ põt fieri nͨ pugne sine motu. at
si nec rimã quidẽ ꝑ quã effluat ĩue¬
int cũ globatus ille fuerit et huc at¬
q illo circũ agit̾ alia q̃ deiecit alia ĩ¬
tercidit cũ tenuissimꝰ ideoq fortissimꝰ
et ĩcepat ꝙͣuis ĩ abstructa et qͥchd in¬
trauit ui sua deducat et dissipet tc̃
t̾ra iactat᷑ aut eĩ daturã uẽto locu
discedit. aut cũ dedit ĩ ip̃a quoillu
en sit cau̾nã fũdamẽto spoliata
ra multis locis ꝑforata ẽ nec tm̃ pͥ
mos illos cidditus ht̃ quos uelut spi¬
ramẽta ab ymo sui recipit s mul¬
tos illi caũs ĩposuit alicubi deduxit
coriẽti cecidẽ alia estib magͥs distu¬
retro adire ꝑmissit. tũ ille exitu si¬
mul redituq p̾cluso uoluptat᷑ et qr
ĩ rectũ nõ pot tende̾ ꝙ illi naͣle ẽ ĩ sub¬

Expanded text:
it aliquid et incidit quod uiam clauderet, tunc oneratur primo infundente se a tergo aere, deinde per aliquam rimam maligne fugit et hoc acrius fertur, quo angustius. Id sine pugna non potest fieri, nec pugna sine motu. At si ne rimam quidem per quam efflueret inuenit, conglobatus illic furit et hoc atque illo circumagitur aliaque deicit, alia intercidit, cum tenuissimus idemque fortissimus et irrepat quamuis in obstructa et quicquid intrauit ui sua diducat ac dissipet. Tunc terra iactatur: aut enim datura uento locum discedit, aut, cum dedit, in ipsam qua illum emisit cauernam fundamento spoliata ant: terra multis locis perforata est nec tantum primos illos aditus habet quos uelut spiramenta ab initio sui recepit, sed multos illi casus imposuit. Aliubi deduxit torrentes cecidere, alia aestibus magnis disruretro abire permisit, tunc ille exitu simul redituque praecluso uolutatur et, quia in rectum non potest tendere, quod illi naturale est, in sub
Abbreviated transcription (Latin):
do ẽ uenarũ qͦ ĩꝑturbata mobilitaᷤᷤ
modũ ẜuat uͥ aliud adu̾si ẽ nutat cͤ¬
bius et suspiria atq hanelitus la¬
boratis ac fessi signa sũt ita t̾re qͦ
dũ illis poĩcio naͣlis ẽ ĩcõcusse manẽt.
cũ aͥd pectat᷑ tũc uesut egri coͥrs motꝰ¬

Expanded text:
do est, uenarum quoque imperturbata mobilitas modum seruat; ubi aliquid aduersi est, micat crebrius et suspiria atque anhelitus laborantis ac fessi signa sunt: ita terrae quoque, dum illis positio naturalis est, inconcussae manent; cum aliquid peccatur, tunc uelut aegri co
Abbreviated transcription (Latin):
at. Cũ ista quatiũt᷑ et ĩuiriã nr̃am
nõ sine cã ueniũt. Helicẽ burĩq totaᷤᷤ
mare acceꝑit. ego de uno corpusculo
timeã. Supra opida duo nauigãt
ta alia alns locis m̾sa sũt. Quot
pplõs aut t̾ra aut ĩfra se mare ĩclu¬
sit. Ergo recusẽ mei finẽ. cũ sciam
ẽẽ finita. Ego ultimũ suspiriũ ti¬
meã. Qͣtũ potes itaq ipẽte coarta¬
re sucissi cõtra metũ morti. hic ẽ qͥ

Expanded text:
tur quae quatiunt et in iniuriam nostram non sine sua ueniant? Helicen Burinque totas mare accepit: ego de uno corpusculo timeam? Supra oppida duo nauigatur lta alia aliis locis mersa sunt, quot populos aut terra aut infra se mare inclusit!: ego recusem mei finem, cum sciam esse finita, ego ultimum suspirium timeam? Quantum potes itaque, ipse te cohortare, Lucili, contra metum mortis: hic e
Abbreviated transcription (Latin):
frigus ẽ calẽt putei nͭ minꝰ specus
atqz õs sub t̾ra recessus. qr illo se ca¬
lor cõtulit suꝑiora possidẽti frigori
soco recidit. ¶Idẽ ecõtrario eueĩt cũ
uis maior frigidi illata ĩ cau̾nis ẽ.
Quicqͣd illic calidi latet frigori cadẽs
abit ĩ angustũ et magno ĩpetu a¬
git᷑. qr nõ patit᷑ utͥusq nã cõcordiã
nec ĩ uno morã fugiẽs ergo et oĩ mõ

Expanded text:
frigus est, calent putei nec minus specus atque omnes sub terra recessus, quia illo se calor contulit superiora possidenti frigori loco cedit. Idem contrario euenit: cum uis maior frigidi illata in cauernis est, quicquid illic calidi latet, frigori cedens abit in angustum et magno impetu agitur, quia non patitur utriusque natura concordiam nec i
Abbreviated transcription (Latin):
uastus ĩgẽtes aquas excitat. Tũc
cet. Archilanꝰ ã ti ꝯͥtatis diligtõs ait
ita uẽti ĩcõcaua t̾rarũ defferũt᷑. Dem̃
uͥ iã oĩa spacia plana sũt et ĩ ꝙͣtũ a¬
plagis pͥmo cogit deni ꝑcurbat tũc il¬
le querẽs lacũ õs ãgustias dui dimo¬
uet et castra sua conat̾ effrĩgere. Sic
euenit ut t̾re spũ luctãte et fugã q̃rẽ¬
te moneãt᷑. Itaq cũ t̾motus futur᷑ ẽ
p̾cedit aeris trãquilitas et ꝯͥes uidesi¬
let ĩ inferni sede detinet᷑. Nũc quoq
cũ hic motus ĩcãpania fuit ꝙͣuis y¬
h̃no tp̃r et ĩquieto ꝑ suꝑiores dies a¬
celo aer stetit. Qͥd ergo. Nũꝙͣ flãte
uẽto t̾ra cõcussa ẽ ad modũ raro du
o simul flauerũt uẽti. fieri tñ et p̃t
et solet. Qd si recepimiꝰ et cõstat duoꝰ
uẽtos rẽ simul gerẽ. qͥd nã actidẽ pꝰ

Expanded text:
uastus ingentes aquas excitat: tunc uastus ingentes aquas excitat: tunc cet. Archelaus, uir quidem satis diligens, ait ita: Uenti in concaua terrarum deferuntur; deinde, ubi iam omnia spatia plena sunt et in quantum aplagis primo cogit, deinde proturbat; tunc ille quaerens locum omnes angustias dimouet et claustra sua conatur effringere: sic euenit ut terrae, spiritu luctante et fugam quaerente, moueantur. Itaque cum terrae motus futurus est, praecedit aeris tranquillitas et quies, uidelietinetur. Nunc quoque, cum hic motus in Campania fuit, quamuis hiberno tempore et inquieto, per superiores dies caelo aer stetit. Quid ergo? Numquam flante uento terra concussa est? Admodum raro; duo ‹si› simul flauere uenti fieri; tamen et potest et solet. Quod si recipimus et constat duos uentos rem simul gerere, quidn
Abbreviated transcription (Latin):
cessantib nõ de esse pp̃ qđ aliud abs¬
cedat aut reuelat᷑. Nã pͥmũ oĩa ue¬
tustate labũt᷑ nͨ qͥcꝙͣ tutũ a senectu¬
te ẽ. hec solida qͦ et magni roboris car
ponderis habuẽ ꝙͣ uiriũ ita ĩ hoc uni¬
uͥ se t̾re corꝑe eueĩt ut ꝑtes eiꝰ uetusta¬
lido excepte resilũt pile more q̃ cuz
cecidit exultat ac sepiꝰ pellit᷑ tociẽs
quis delata sũt hic ip̃e caus uitina
cõcussit fluctũ quẽ subitũ uastũq
ille sũ eralto põdus eiecit. ¶ Quidã
ignib qͣdẽ assiguãt hãc tremorẽ s
alẽ. Nã cũ plurib locis ferueãt nccͣi¬
e ẽ ĩgentẽ uaporẽ sine exitu uoluãt.
qui ĩ sua spm̃ ĩtendit ut si acriꝰ ĩ sistit
oppoĩta diffũdit. Si uõ remissior fu
erit nich ampliꝰ mouet. uidemꝰ aqm
spumare igne subiecto. Qd̃ ĩ hac a¬
qua facit ĩclusa et ãgusta. multo
mag̃ illũ face̾ credamꝰ cũ molentꝰ ac

Expanded text:
cessantibus non deesse propter quod aliquid abscessantibus non deesse propter quod aliquid abscedat aut reuellatur; nam primum omnia uetustate labuntur nec quicquam tutum a senectute est; haec solida quoque et magni roboris carpponderis habuere quam uirium, ita in hoc uniuerso terrae corpore euenit ut partes eius uetustalido exceptae resiliunt pilae more quae, cum cecidit, exultat ac saepius pellitur, totiens quis delatae sunt, hic ipse casus uicina concutit fluctu, quem subitum uastumque illisum ex alto pondus eiecit. Quidam ignibus quidem assignant hunc tremorem, sed aliter. Nam cum pluribus locis ferueant, necesse est ingentem uaporem sine exitu uoluant, qui ui sua spiritum intendit et, si acrius institit, oit, nihil amplius quam mouet. Uidemus aquam spumare igne subiecto: quod in hac aqua facit inclusa et angusta, multo magis illum facere credamus, cum uiolentus ac
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Aln ĩ igne cãm qͥdẽ ẽẽ s nõ obh
iudicãt. s qr plurib obuiꝰ locis arde¬
at et proriã q̃qz cõsumat. Que si qñ
eresa exciderint tũc sequi motum
ecirũ. Que subiectis amiuiculis de¬
stitute labãt donec corruerũt nullo
occurrẽte ꝙ onus exciꝑet. Tũc casi¬
nata tũc yatus uasti apiũt̃ ac cũ
diu dubitauerũt suꝑ ea seq supst̃
stãtqz cõponũt. Ixc apd̃nos quoqz ui¬
demꝰ a cude quociẽs ĩcendio pars ci¬
uitatis laborct cũ exuste trabes st̃
aut corrupta q̃ suꝑiorib firmaniẽ¬
tũ dabãt. Tũc diu agictata fastigi¬
a cõcidũt et tã diũ deferũt᷑ atq ĩt̾¬
ta sũt donec ĩsolido resederũt ¶ A
cãm motus nõ extrĩsecus ĩcurẽ ꝙ
illã ĩpellat. sz ĩtra ip̃am et ĩ ip̃am.
Quasdã enĩ ꝑtes ciꝰ decide̾ quas a̾
hũor soluerit aut ignis exederit a̾
spũs iuolẽtia excusserit. S hus qͦ

Expanded text:
 Alii in igne causam quidam esse, sed non ob hoc  Alii in igne causam quidam esse, sed non ob hoc iudicant, sed quia pluribus obrutus locis ardeat et proxima quaeque consumat; quae si quando exesa ceciderint, tunc sequi motum earum partium quae subiectis adminiculis destitutae labant, donec corruerunt nullo occurrente quod onus exciperet; tunc chasmata, tunc hiatus uasti aperiuntur aut, cum diu dubitauerunt, super ea se quae supersunt stantque componunt. Hoc apud nos quoque uidemus accidere, quotiens incendio lauitatis: cum exustae trabes sunt aut corrupta quae superioribus firmamentum dabant, tunc diu agitata fastigia concidunt et tam diu deferuntur atque incerta sunt, donec in solido resederunt. CAPesse motus nec extrinsecus incurrere quod illam impellat, sed intra ipsam et ex ipsa: quasdam enim partes eius decidere, quas aut umor resoluerit aut ignis exederit aut spiritus uiolentia excusserit. Sed his quoque
Abbreviated transcription (Latin):
decidũt. tũc illa p̾cipitata rupes ꝯͥc¬
qͥd ab illo reꝑcussit nõ passura cõsi¬
steͣ sonitu ueĩt. et ruere oĩa uisa repẽ¬
fuctidẽtis t̾ras ħ erit cã ad alterã trã¬
seo. ¶ Rara t̾re naͣ ẽ multũq hñs
terrã. hec places et alus ut paulo
aũ retuli cã. Siqͥd apd̾ te ꝑfectura
testiũ turba ẽ. ¶ Hac eciã calistene̾
probat nõ cõtẽptus uir. fuit ẽ illi no¬
bile ĩgemũ et furibũdũ regis ĩpaci¬
ẽs soc ẽ alexãdri cͥmẽ et̾nũ ꝙ nul¬
la uͥtus nulla bellorũ fellicitas red¬
dimet. Nã quõc qͥs dix̾it occidit ꝑsa¬
rũ multa milia. opponet᷑ et caliste¬

Expanded text:
decidunt; tunc illa praecipitata rupes quicdecidunt; tunc illa praecipitata rupes quicquid ab imo repercussit non passura consistere " sonitu uenit, et ruere omnia uisa repensuccutientis terras haec erit causa: ad alteram transeo. Rara terrae natura est multumque habens terram. Haec placet et aliis, ut paulo ante rettuli, causa, si quid apud te profectura testium turba est: hanc etiam Callisthenes probat, non contemptus uir: fuit enim illi nobile ingenium et furibundi regis impatiens. Hic est Alexandri crimen aeternum, quod nulla uirtus, nulla bellorum felicitas redimet; nam quotiens quis dixerit: "Occidit Persarum multa milia", opponetur ei "et Callisthe
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝙ totũ uehit᷑ totũ nõ agictet᷑. Si co
quo uehit̃ agictatũ ẽ. at qrͣ aque erũ¬
hũoris noui flurit. Denĩ si ex hac
cã undea prorũpet a laterib t̾re cir¬
cũfũderet᷑ sĩc ĩ flumĩb ac mari uide¬
mꝰ accide̾ ut ĩcremẽtũ aquarũ quõc
nauigia desidũt ĩ lateribz marĩe
appeat ad ultimũ nõ tã exigua fe¬
ret ꝙͣtũ dicet erupcõ nͨ uelut ꝑ rimã
sẽtina subreꝑet s fieret ĩges ĩ un¬

Expanded text:
agitetur, si eo quo uehitur agitatum est? "At quare aquae erumumoris noui fluxit; deinde si ex hac causa unda prorumperet, a lateribus terrae circumfunderetur sicut in fluminibus ac mari uidemus incidere, ut incrementum aquarum, quotiens nauigia desidunt, in lateribus maxime appareat; ad ultimum non tam exigua fieret quam tu dicis eruptio nec uelut per rimam sentina subreperet, sed fieret ingens i
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs illos casus ĩ mare uel illas mare
ĩm̾sit. dicit id ꝙ ĩ pͥore ꝑte dictũ ẽ.
Sp̃s ĩtrat t̾rã ꝑ occulta foramĩa
ꝙ̃admn ubiq ita et sub mari. Denĩ
cũ obstructus ille tramis ꝑ quẽ de¬
scenderat reditũ aũt illi ar̾go resi¬
stẽs cqua abstulit huc et illuc fer¬
tur et sibi ip̃ẽ octurrẽs t̾rã labefac¬
tat. Ideo frequẽtissĩe mari oppoĩta
uerãtur. Inde neptĩo hoc assigna
ta maris mouẽdi potẽcia. Quisqͥs¬
illũ apd̃ homerũ sibithonici uocari.
sentio de quo disputabo. quõ ĩ tret hͥ
spũs. utrũ ꝑ tenua foramĩa uͭ o¬
culis cõphẽsibilia. ac ꝑ maiora/ ac¬
ꝑ potẽtiora. et utrũ ab ymo an eciã

Expanded text:
 mare uel in illas mare rit, dicit id quod in priore parte dictum est: Spiritus intrat terram per occulta foramina, quemadmodum ubique, ita et sub mari; deinde, cum obstructus ille est trames per quem descenderat, reditum autem illi a tergo resistens aqua abstulit, huc et illuc refertur et sibi ipse occurrens terram labefactat. Ideo frequentissime mari apposita uexantur et inde Neptuno haec assignata est terras mouendi potentia. Quisqillum apud Homerum G–enosichthona uocari. sentio. De illo disputabo: quomodo intret hic spiritus, utrum per tenuia foramina nec oculis comprehensibilia an per maiora ac patentiora
Abbreviated transcription (Latin):
re siue alt̾ius nẽ sĩplicẽ adhuc aqͣm
et huĩdũ elemẽtũ. Hac ĩquit unda
substinet᷑ orbis uelut aliꝙ grãde
nauigiũ et gͣue huiꝰ aqͥs quas pre¬
init. Suꝑuacuũ ẽ reddere cãs ꝓpt̾
quas eristimat gͣuissiã ꝑtẽ mũ
di ñ spũ tã teniu fugatiq̃ gesteri
Non em̃i nũc de situ trarũ s de mo¬
tu agit. ¶Illud argumẽti loco po¬
int aquas ẽẽ ĩ causa qͥb hic orbis
agitet᷑. ꝙ ĩ oĩ maiori metu erũpũt
fere noui fõtes sĩc ĩ nauigns qͦz eue
int. ut si ĩclita sũt et abierũt ĩ latꝰ
aquã sorbeãt que ĩ oĩ honore eoruz¬
q̃ uehit si ĩmodice dep̾ssa sũt aut sr¬
fũdit᷑ aut certe deutra sinistraqz so¬
lito magis surgit. ¶Hãc oppimõe
falsã ẽẽ nõ est diu colligendũ. Nlam
si terrã aquã sustmet et ea alnĩ cõ¬

Expanded text:
re, siue alterius naturae simplicem adhuc aquam re, siue alterius naturae simplicem adhuc aquam et umidum elementum. Hac, inquit, unda sustinetur orbis uelut aliquod grande nauigium et graue his aquis quas premit. Superuacuum est reddere causas propter quas existimat itu tam tenui fugacique gestari; non enim nunc de situ terrarum sed de motu agitur. Illud argumenti loco ponit aquas esse in causa quibus hic orbis agitetur, quod in omni maiore motu erumpunt fere noui fontes sicut in nauigiis quoque euenit ut, si inclinata sunt et abierunt in latus, aquam sorbeant, quae enoae uehit, si immodice depressa sunt, aut superfunditur aut certe dextra sinistraque solito magis surgit. Hanc opinionem falsam esse non est diu colligendum: nam si terra aqua sustineretur, et ea ali
Abbreviated transcription (Latin):
nõ lique̾ q̃ eẽt. Nã sĩgula ꝓse qua¬
mur. Illudaũ oĩa mͥ dicendũ ẽ. oppi¬
mones ueteres parũ exactas ẽẽ et
rudes. Circa uerũ adhuc errabat᷑.¬
Noua erãt oĩa pͥo tẽptãtib post ea¬
dem lnata sũt et si qͥd ĩuentũ est
ilsis inclx̃mmꝰ referri d acceptũ.
Magini aũt cũ res fuit rerũ ncĩe la¬
tebras dimouẽ nec cõtẽtũ ext̾iori
eiꝰ cõspectu ĩtrospice̾ et ĩ deorũ secre¬
ta descẽde̾.plimũ ad ĩueniẽdũ cõtu¬
lit qͥspauit posse repiri. Cũ excusa¬
ciõe itaq ueteres audiẽdi sũt. Nulla
res cõsumata est dũ ĩcipit. Nec ĩ hãc
tiñ re oĩa marĩa atqz ĩuolutissĩa ĩ ꝯͣ
⁊̃ cũ multũ actũ erit oĩs tñ etas qͥd ht̃
a ꝑfecto fuẽ pͥncipia. ¶ In aqua
cãm ẽẽ nec ab uno dictũ est nec uno
mõ. Talesmmilesiꝰ totã t̾rã subiet¬
to iudicat hũore portari et ĩnata¬
re siue illud octeanũ nocas siue ma¬

Expanded text:
non liquere quae esset. Nunc singula persequar. Illud ante omnia mihi dicendum est, opiniones ueteres parum exactas esse et rudes: circa uerum adhuc errabatpostea eadem illa limata sunt et, si quid inuentum est, illis nihilominus referri debet acceptum: magni animi res fuit rerum naturae latebras dimouere nec contentum exteriore eius aspectu introspicere et in deorum secreta descendere. Plurimum ad inueniendum contulit qui sperauit posse reperiri. Cum excusatione itaque ueteres audiendi sunt: nulla res consummata est, dum incipit; nec in hac tantum re omnium maxima atque inuolutissima in qua, etiam cum multum aca perfecto fuere principia. In aqua causam esse nec ab uno dictum est nec uno modo. Thales Milesius totam terram subiecto iudicat umore portari et innare, siue illud oceanum uocas, siue magnum ma
Abbreviated transcription (Latin):
lapsus et irruptioẽs maris extra
lictus eiecti. cũ mors ubiqz p̾sto sit
et undiq occurrit nch q si tã exigu
ualeat. Adeo nõ debet nos ita cõfũ¬
dẽ tanꝙͣ plus ĩ se mali hẽant ꝙͣ uul¬
garis mors. ut cõtra eũ sit ncͣiiz eiu¬
is finib. Nec ulla iactet ĩuiria supͣ¬
me alĩ erit. Int̾est gͦ illa mͥ an ip̃a
se iͥ ĩponat. deducit᷑ ĩgẽti potẽcia.
Nescio cuiꝰ mali rũpit᷑ et me ĩ ĩ mẽsã
altitudinẽ abducit. Qͥd porro mors
leuior ĩ plano ẽ. Quid hẽõ ꝙ q̃rar si
rerũ naͣ nõ uult iace̾ ĩgnobili lecto.
si mͥ micit sui ꝑtẽ. Egregie uagelli
meus ĩ inclito illo carim̃e. si caden¬
dũ eñi ĩꝯuid mͥ celo cecidisse uelim. I¬
dem licet diceͣ. Si cadendũ ẽ cãdã or¬
be cõcusso. Nõ qr fas ẽ optare publi¬
cã cladẽ. Sed qr ĩgẽs mortis solati¬
ũ ẽ t̾rã ꝯñq uidere mortalẽ. Issud
cõu̾ti aut t̾rã. Suas ista cr̃s hũt

Expanded text:
lapsus et irruptiones maris extra litus eiecti, cum mors ubique praesto sit et undique occurrat nihilque sit tam exiguum ualeat? Adeo non debent nos ista confundere, tamquam plus in se mali habeant quam uulgaris mors, ut contra, cum sit necessarium e uiis finibus nec ulla iactetur iniuria, supe erit. ‹Quid› interest, ego illam mihi an ipsa se mihi imponat? Diducitur et ingenti potentia nescio cuius mali rumpitur et me in immensam altitudinem abducit; quid porro? Mors leuior in plano est? Quid habeo quod querar, si rerum natura me non uult iacere ignobili leto, si mihi inicit sui partem? Egregie Uagellius meus in illo inclito carmine: "Si cadendum est", inquit, "e caelo cecidisse uelim". Idem licet dicere: si cadendum est, cadam orbe concusso, non quia fas est optare publicam cladem, sed quia ingens mortis solacium est terram quoque uidere mortalem. CAPUT concuti aut terram: suas ista causas habent
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ metũ raritas auget leuiꝰ ãt
solitũ ẽ qr ncͣm occulis nõ racõe cõ¬
p̾hendimiꝰ. nec cogitamꝰ qͥd illa facẽ
resigionẽ ĩcutit mẽtib et quidẽ pu¬
blice sine deficẽ sol uisus ẽ siue lu
res solis orbes et stelle ꝑ diẽuise su¬
bitiq trãscursus igniũ multa lucẽ
more miranur et cũ trundi cã nes¬
cire nõ ẽ tãti scire ne timeas. ¶ Qnͣ¬
to satiꝰ ẽ cãs ĩꝯuirẽ et quidẽ toto ĩ hoc

Expanded text:
quorum metum raritas auget: leuius acsolitum est? Quia naturam oculis, non ratione, comprehendimus nec cogitamus quid illa facere religionem incutit mentibus, et quidem publice, siue deficere sol uisus est, siue lres solis orbes et stellae per diem uisae subitique transcursus ignium multam post more miramur: et cum timendi sit causa nescire, non est tanti scire, ne timeas? Quanto satius est causas inquirere, et quidem toto in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nullã sperarẽ salutẽ. Si uultis nich
spiate ꝙͣ leuib causis discutiamur.
Nõ cib nobis nõ tior nõ ugilia nõ
sõpnus sine mẽsura quadã salubri¬
a sũt. Iam ĩtelligis nugatoria ẽẽ et
ĩ becilia nr̃a corpuscula fluuida. Nõ
magna molicioẽ ꝑdeda. Sine dubi¬
o id unũ ꝑiculi nobis eẽt ꝙ tremuit
t̾ra qd̾ subito dissipãt ac suppoĩta de¬
deducũt. Magni se existuuãt ꝯͥ fluĩa
et motus t̾rarũ hyatusq formidãt
licia fortiti mẽbra et ĩ hãc magͥtudi¬
nẽ creuimꝰ. et obhoc nͥ mũdi ꝑtib mo¬

Expanded text:
nulllam sperare salutem." Si uultis nihil nulllam sperare salutem." Si uultis nihil spicite quam leuibus causis discutiamur: non cibus nobis, non umor, non uigilia, non somnus sine mensura quadam salubria sunt; iam intellegetis nugatoria esse nos et imbecilla corpuscula, fluida, non magna molitione perdenda. Sine dubio id unum periculi nobis est quod tremunt terrae, quod subito dissipantur ac superposita deducunt! Magni se aestimat qui fulmina et motus terrarum hiatusque formidat.licia sortiti membra, in hanc magnitudinem creuimus! Et ob hoc, nisi mundi partibus mo
Abbreviated transcription (Latin):
urbes orbẽq terrarũ et lictora et ip̃m
mare ĩẜuitutẽ fati uehit. Nos tñ
nobis ꝑmãsura ꝑmittimꝰ bona for¬
cune et fellicitatẽ cauiꝰ ex oĩb rebus
hũanis uellocissima ẽ leuitas. hĩtu¬
ram ĩ aliquos põdus morã credimꝰ.
Et ppetua sibi oĩa ꝓmictẽtib ĩ mẽ¬
tẽ non ueĩt id ip̃m supͣ quo stamꝰ sta¬
bile non eẽ. Neq eni cãpame istud
aut achie sz oĩs soli uiciũ ẽ male co¬
herẽ et ex causis plũmis solui et sũ¬
ma mane̾ ꝑtib ruere. ¶ Quĩd ago.
Solaciũ adu̾sus picula dare ꝓmiẜã
Ecce udiq timẽda prouũcio.I lego
p̾dere. Ego uõ hoc ip̃m solacii loco po¬
no et quidã ualẽtissimi. Qñq ꝯuidã
sine remẽdio timor stultas ẽ. rõ t̾rorẽ
prũdẽtib excutit. Imꝑitis magna
fit ex despaciõe securitas. hoc utiqz ge¬
neri hũano dictũ puta ꝙ illis subi¬
ta captiuitate rerũ igues et hestem
stupẽtib dictũ ẽ Uua saluo uictis

Expanded text:
urbes oraeque terrarum et litora et ipsum mare in seruitutem fati uenit. Nos tamen nobis permansura promittimus bona fortunae, et felicitatem, cuius ex omnibus rebus humanis uelocissima est leuitas, habituram in aliquo pondus ac moram credimus; et perpetua sibi omnia promittentibus in mentem non uenit id ipsum supra quod stamus stabile non esse. Neque enim Campaniae istud aut Achaiae sed omnis soli uitium est, male cohaerere et ex causis pluribus solui et summa manere, partibus ruere. Quid ago? Solacium aduersus pericula rara promiseram: ecce undique timenda denuntio, nego perdere. Ego uero hoc ipsum solacii loco pono et quidem ualentissimi, quando quidem sine remedio timor stultis est: ratio terrorem prudentibus excutit; imperitis magna fit ex desperatione securitas. Hoc itaque generi humano dictum puta quod illis subita captiuitate inter ignes et hostem stupentibus dictum est: "una salus uictis
Abbreviated transcription (Latin):
et nũdũ mota tñ motabilia hũc for¬
casse ĩ quo fecuriꝰ cõsistis locũ hec nor
aut hic añ noctẽ dies scindit. Uñ sci
as an melior eorũ locorũ cõdicio sit
ĩ quib iã uires fortũa cosũpsit. et
q̃ ĩ futa ia Ruina sua fulta sũt. Et¬
ramꝰ enĩ si ullarũ t̾rarũ ꝑte exceptã
ĩmunẽq ab hoc piculo credimꝰ. Om̃s
sub eadẽ ia cẽt lege. Nich ita ut ĩmobi¬
le eẽt nã cõcepit. Alia tprĩs alus ca¬
dũt et quẽadmõ ĩ urbib magnis nũc
hec domꝰ nũe illa suspẽdit᷑ ita ĩ hoc or

Expanded text:
hunc fortasse in quo securius consistitis locum haec nox aut hic ante noctem dies scindet. Unde scis an ‹non› melior eorum locorum condicio sit in quibus iam uires suas fortuna consumpsit et  in futurum ruina sua fulta sunt? Erramus enim, si ullam terrarum partem exceptam immunemque ab hoc periculo credimus: omnes sub eadem iacent lege; nihil ita ut immobile esset natura concepit; alia temporibus aliis cadunt et, quemadmodum in urbibus magnis nunc haec domus nunc illa suspenditur, ita in hoc o
Abbreviated transcription (Latin):
ne totius ꝯuidẽ dolor. S aliqua a la¬
tẽ eiꝰ scissura eiꝰ cõficit. Et ecco timeã
t̾ras tremẽtes ꝙ qͣssior saluia suffo¬
cat. Ego eustimescã emotũ sedib
suis mare, et ne estuãs maiore ꝙͣ so¬
leat cursu plus aquarũ trahẽs supue¬
mat cũ quosdã strãgulau̾it potio ma¬
le lapsa ꝑ fances. Qm̃ stultũ ẽ mare
horre cũ scias stillicidio ꝑire te posse
Nullũ eni maiꝰ solaciũ mortis ꝙ ip̃a
mortalitas. Nullũ aut oĩz istorũ

Expanded text:
dolor sed aliqua ab latere eius scissura conficit! Et ego timeam terras trementes, quem crassior saliua suffocat? Ego extimescam emotum sedibus suis mare, et ne aestus maiore quam solet cursu plus aquarum trahens superueniat, cum quosdam strangulauerit potio male lapsa per fauces? Quam stultum est mare horrere, cum scias stillicidio perire te posse! Nullum maius solacium est mortis quam ipsa mortalitas, nullum autem omnium istorum
Abbreviated transcription (Latin):
altius ac sui firmũ. hostẽ murore¬
pellã et p̾rupte altitudĩs castella
uel magis ex̾citus difficultate a¬
ditus morabũt᷑. Atẽpestate nos
uindicat portus. Niborũ iũ effu¬
sam et sũ fine cadẽtes aquas tecta
sũt. Ignis ille celestis nõ trãsu̾be¬
rat tram s eriguo eiꝰ obiectu retũdi¬
tur ĩpestilẽcia nuitare sedes sicet
Nullũ malũ sine effuitio ẽ. Nũꝙͣ
fulmmĩa pplõs purerũt pestiles ce¬
lũ exhaiisit urhes nõ abstulit hoc
malũ latissie patet ĩ eutabile aui¬
dũ pubsite nouiũ. Ilon eĩ domos
solũ aut familias aũt urbes sin¬
gulas haurit gẽtes totas regioẽs¬
qz subm̾git. et mõ riuus oꝑit mõ
ĩ astã uoraginẽ tẽdit. at ne id qͥdẽ re¬
liquid. Ex quo apparet ꝙ nõ ẽ saltẽ
fuisse. S sup nobilissimas urbes
sine ullo uestigio pͥoris hĩtus solũ
extendit. Nec desũt qͥ hoc genꝰ mor¬
tis magis timeãt. quoĩabruto ma¬

Expanded text:
alterius ac sui firmum? Hostem muro realterius ac sui firmum? Hostem muro repellam, et praeruptae altitudinis castella uel magnos exercitus difficultate aditus morabuntur; a tempestate nos uindicat portus; nimborum uim effusam et sine fine cadentes aquas tecta sunt ignis ille caelestis non transuerberat terram sed exiguo eius obiectu retunditur; in pestilentia mutare sedes licet: nullum malum sine effugio est. Numquam fulmina populos perusserunt; pestilens caelum exhaisit urbes, non abstulit: hoc malum latissime patet ineuitabile, auidum, publice noxium. Non enim domos solum aut familias aut urbes singulas haurit, gentes totas regionesque submergit et modo ruinis operit, modo in altam uoraginem condit ac ne id quidem relinquit ex quo appareat quod non est saltem fuisse, sed supra nobilissimas urbes sine ullo uestigio prioris habitus solum extenditur. Nec desunt qui hoc genus mortis magis timeant quo in abruptum
Abbreviated transcription (Latin):
atqz ĩpotẽtes sui etrasse. Quorũ
ut cãs excuramꝰ et ꝓpoĩti oꝑis con¬
tertus exigit et ip̃e ĩ hoc tps̃ cõgru¬
es caũs. ¶ Querẽda sũt crepidis¬
solacia et demẽdus ĩgẽs timor.
Quid em̃ cuiꝙͣ satis tutũ uideri pͭ
si mũdus ip̃e cõcutit᷑ et ꝑtes eius
sollidissĩe labãt. S ꝙ unũ ĩmobile
e illo froũq ut cũcta ĩse intẽta sub¬
didit stare uͥ tandẽ residẽt motus
nr̃i. Qd corꝑa receptaculũ ĩuemẽt
quo sollicita cõfugiẽt. Si ab ymo
metus nascit᷑ et fundit᷑ trahit. Cõ¬
st̾nacio oĩ ẽ uͥ recta trepuerũt et
riunci signũ dedit. Tũt p̾ceps qͥsq
se p̾ripit et penates suos deẜit ac se
publico credit. Quã la tebrã prospi¬
cimꝰ. Qd auxiliũ si orbis ip̃e rumas
agictet. si hoc ꝙ nos tuet ac sustinet
sup̃ ꝙ urbes site sũt ꝙ fundamẽtũ
quidã orbis eẽ dixerũt dissidet ac ti¬
tubat. Quid tͥ ẽẽ nõ dico auriln s so

Expanded text:
atque impotentes sui errasse. Quorum atque impotentes sui errasse. Quorum ut causas excutiamus, et propositi operis contextus exigit et ipse in hoc tempus congruens casus. Quaerenda sunt trepidisolacia et demendus ingens timor. Quid enim cuiquam satis tutum uideri potest, si mundus ipse concutitur et partes eius solidissimae labant? Si quod unum immobile est in illo fixumque, ut cuncta in se intenta suabet terra perdidit, stare: ubi tandem resident metus nostri? Quod corpora receptaculum inuenient, quo sollicita confugiant, si ab imo metus nascitur et funditus trahitur? Consternatio omnium est, ubi tecta crepuerunt et ruina signum dedit. Tunc praeceps quisque se proripit et penates suos deserit ac se publico credit: quam latebram prospicimus, quod auxilium, si orbis ipse ruinas agitat, si hoc quod nos tuetur ac sustinet, supra quod urbes sitae sunt, quod fundamentum quidam mundi esse dixerunt, discedit ac titubat? Quid tibi esse non dico auxilii sed sol
Abbreviated transcription (Latin):
Ompeios cele¬
brẽ cãpanie
urhẽ ĩ ꝯuã cib
alla ꝑte sur¬
rẽtinũ stabia¬
nũqz lictus ab
alt̾a hercula¬
nẽse cõuenũt
mare ex aꝑto cõductũ ameno sinu
cingit cõsedisse t̾remotu uexatis q̃¬
cũq adicebãt regionib lucilli ui¬
rorũ optime auduumꝰ. et qͣdẽ yberinꝰ
diebz quos a tali uatare ꝑiculo ma¬
iores nrĩs solebãt ꝓmictẽ. Noms fe¬
bruarii hic fuit motus regulo et nͥ¬
gilio cõsulib. Quid cãpaniã nũꝙͣ
securã huiꝰ mali ĩdẽpnẽ tñ et tociẽs
defũctã metu magna strage uasta¬
uit. Nã et hculauesis opidi pars
ruit. Subieq stãt eciã q̃ relicta st̃.
Et mcenorũ coloĩa. ut sine clade
ita sine querela ẽ. Neapolis qͦ pͥ
uatĩ multa publice nich amissit
leuit̾ ĩgẽti malo ꝑstricta. uile qͦ
uõ p̾rupte passim sine ĩiuria tre¬
mue̾ adiciũt᷑ hus illa sercẽtarũ o¬
uiũ gregẽ exaĩmatũ et diu̾sas sta¬
tuas mote post hoc mẽtis aliquos

Expanded text:
ompeios, celebrem Campaniae urbem, in quam ab altera parte Surrentinum Stabianumque litus, ab altera Herculanense conueniunt et mare ex aperto reductum amoeno sinu cingunt, consedisse terrae motu uexatis quaecumque adiacebant regionibus, Lucili, uirorum optime, audiuimus, et quidem hibernis diebus, quos uacare a tali periculo maiores nostri solebant promittere. Nonis Februariis hic fuit motus Regulo et Uerginio consulibus, qui Campaniam, numquam securam huius mali, indemnem tamen et totiens defunctam metu, magna strage uastauit: nam et Herculanensis oppidi pars ruit dubieque stant etiam quae relicta sunt, et Nucerinorum colonia ut sine clade ita non sine querela est; Neapolis quoque priuatim multa, publice nihil amisit leuiter ingenti malo perstricta: uillae uero prorutae, passim sine iniuria tremuere. Adiciuntur his illa: sexcentarum ouium gregem exanimatum et diuisas statuas, motae post hoc mentis aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
ad exitũ uentũ ẽ om̃s ĩ equo sumꝰ.
Nich itaq int̾est utrũ me lapis unꝰ
elidat an mõte toto p̾mar. Utrũ su¬
pͣ me domꝰ uniꝰ onus ueĩãt et sub exi¬
guo eiꝰ cumulo ac puluẽ expirẽ. an
totus capd̃ meũ t̾rarũ orbis abscon¬
dat. ĩlutẽ hũc et ĩ aꝑto spm̃ reddã
an ĩ uasto trarũ deiscẽciũ sinu. Solꝰ

Expanded text:
ad exitum uentum est, omnes in aequo sumus. Nihil itaque interest utrum me lapis unus elidat, an monte toto premar; utrum supra me domus unius onus ueniat et sub exiguo eius cumulo ac puluere exspirem, an totus caput meum terrarum orbis abscondat; in luce hunc et in aperto spiritum reddam an in uasto terrarum dehiscenti
Abbreviated transcription (Latin):
adeo ẽ mͥ dulcis ĩspeccio ut ꝙͣuis a¬
siqñ de motu trarũ uolumẽ uiueĩs¬
ediderĩ tñ temptare me uoluerĩ et
exꝑiri. Etas ad nobis, aut ad sciẽ¬
ciã aut certe ad diligẽtiã adiec̾it.
¶ Causã qua t̾ra cõcutit᷑ alii ĩ a¬
qua eẽ alni ĩ ignib alni ĩ ip̃a t̾ra

Expanded text:
adeo est mihi dulcis inspectio ut, quamuis aliquando de motu terrarum uolumen iuueediderim, tamen temptare me uoluerim et experiri, aetas aliquid nobis aut ad scientiam aut certe ad diligentiam adiecerit. CAPUT 5 Causam qua terra concutitur alii in aqua esse, alii in
Abbreviated transcription (Latin):
pendat. Queramꝰ gͦ qͣd sit qͥd̾ cerrã ab
ĩfimo moueat. qͥd tãti molẽ põderis
pellat. qͥd sit illa ualẽtius. ꝯͣd tãtu
honus ĩ sua labefactat. cur mõ trem̃t
mõ laxata subsidat nc̃ ĩ ꝑtes diui¬
sa discedat. et alias int̾uallũ ruime
sue siuet di. alias cito cõpͥmat. Nc̃
ãnes magͥtudis note cõu̾tat introsꝰ
nũc nouos expͥmat. aperiat alñ aqͣ¬
rũ calentiũ uenas alñ refrige̾t ignes
q nũꝙͣ ꝑ aliqd̾ ignotũ antra mõtis
aut rupis foranẽ emictat. alñ notoᷤ
t ꝑ secula nobiles cõpͥmat. mille in¬
racula mouet faciẽq mutat locis
et defert mõces. Subrigit plana. ua¬
les exurberat. nouas ĩprofũdo ĩ su¬

Expanded text:
PUT 4 Quaeramus ergo quid sit quod terram ab infimo moueat, quod tanti molem ponderis pellat; quid sit illa ualentius quod tantum onus ui sua labefactet; cur modo tremat, modo laxata subsidat, nunc in partes diuisa discedat et alias interuallum ruinae suae diu seruet, alias cito comprimat; nunc amnes magnitudinis notae conuertat introrsum, nunc nouos exprimat; aperiat aliquando aquarum calentium uenas, aliquando refrigeret, ignes per aliquod ignotum antea montis aut rupis foramen emittat, aliquando notos et per saecula nobiles comprimat. Mille miracula mouet faciemque mutat locis et defert montes, subrigit plana, ualles extuberat, nouas in profundo insu
Abbreviated transcription (Latin):
Acio iudiciũ ĩ foro ꝙ do¬
mi feci matrẽ mori pro¬
hibeo. Quõ ĩquit feasti
quo loco que sustuleras cõdidisti. he¬
rebat nec qͥcꝙͣ sacrilegn nͥ penã no¬
uerat. Amissis duobz liberis sacrile¬
ga sibi uidebat᷑ ꝙ uiuebat.Non of¬
futurus ueni sz ẜuaturus aln pro
reis rogãt. ego rogabo reã. Nullu
ht̃ accusator nͥ ĩ subselus meis te¬
stẽ. Non ẽ tõfessio nͥ cũ accusator e¬
ruit. Negat rea tortor exp̾ssit. ẜ¬
tur qͣdã iuso cõtra spe filio expi¬
rasse. Si ad mortẽ agit matris mͣ¬
gnũ gaudiũ. Quid magnꝰ dolor
mater hẽs nõ mediocre solacium.
Uides aͥd et deos prodẽ. Mag̾ deos
miẜi ꝙͣ btĩ colũt. Non fecit sacale¬
giũ mulier nõ fecit anus nõ fecit
orba nõ fecit q̃ custodit᷑. nõ fecit que
cõfitet᷑. Irata ĩqͣt duis sacrilegiũ po¬
tuit comictẽ. frãgit᷑ calamitosus
ãus. et ip̃a se ĩfelicitas dãpuat.
et hec cõdicio hũana uel pessimũ
suꝑsticios facit. Siligẽtius dus

Expanded text:
acio, iudices, in foro quod domi feci: matrem mori prohibeo. Quomodo, inquid, fecisti? quo loco quae sustuleras condidisti? haerebat nec quicquam sacrilegi nisi poenam nouerat. Amissis duobus liberis sacrilega sibi uidebatur quod uiuebat. Non adfuturus ueni, sed seruaturus. Alii pro reis rogant, ego rogabo ream. Nullum habet accusator nisi in subselliis meis testem. Non est confessio nisi cum accusator eruit, negat rea, tortor expressit. Fertur quaedam uiso contra spem filio expirasse. si ad mortem agit matres magnum gaudium, quid magnus dolor? Mater, habes non mediocre solatium: uides aliquid et deos perdere. Magis deos quam beati colunt. Non fecit sacrilegium mulier, non fecit anus, non fecit orbata, non fecit quae custoditur, non fecit quae confitetar. Irata, inquid, dis sacrilegium potuit committere. Frangitur calamitosis animus et ipsa se infelicitas dampnat et hoc condicio humana uel pessimum superstitiosos facit. Diligentius dii
Abbreviated transcription (Latin):
Lioet itaq ml tibi ĩdustria eiꝰ cõtulerit
nil diligẽtia custodierit nich prude:
at potuit lõgior ẽẽ maiorqz. Meliusqz
tñ tecũ actũ est ꝙͣ si oĩno nõ cõtĩgisset.
Quoĩaz si ponat᷑ eleccio utrũ saciꝰ sit non
du ẽẽ fellicẽ an nũꝙͣ. Melius ẽ discessura
nobis bona ꝙ nulla cõtinge̾ utrũ ne ma¬
cuus fuit iuueĩs cito prudẽs cito pius cito
maritus ato pat̾ cito oĩs officii curiosiuo
cito sac̾dos. Oĩa tãꝙͣ propͥa nulli fere et
magna bona et diuturua cõtĩgũt. Non
surat uͭ ad ultim̃ ueĩt nͥ lenta felicitas si¬
liũ tͥ dii ĩmorles nõ siu datĩ sc̃atĩtalem
dederũt qualẽ sui effici pot.
Et islud quidẽ sice̾ potes eiet¬

Expanded text:
Licet itaque nil tibi industria eius contulerit, nihil diligentia custodierit, nihil prude" At potuit longior esse, maior." Melius tamen tecum actum est quam si omnino non contigisset, quoniam, si ponatur electio, utrum satius sit non diu felicem esse an numquam, melius est discessura nobis bona quam nulla contingere. Utrumne maltuus fuit, iuvenis cito prudens, cito pius, cito maritus, cito pater, cito omnis officii curiosus, cito sacerdos, omnia tamquam properans ? Nulli fere et magna bona et diuturna contingunt ; non durat nec ad ultimum exit nisi lenta felicitas. Filium tibi dii immortales non diu daturi statim talem dederunt, qualis diu effici potest. Ne illud quidem dicere potes ele
Abbreviated transcription (Latin):
spectet ĩcõmoda an eiꝰ qͥ de¬
cessit. utrũ te amisso filio mouet ꝙ nul¬
las er illo uoluptates cepisses an ꝙ ma¬
iores si diuitiꝰ uirisset ꝑciꝑe potiusti.
¶Si nullas ꝑcepisse ce direris tolle¬
rabilius efficies detrimẽtũ tuũ. Minꝰ
eĩ hoĩes desiderãt ea ex qͥb nich gaudn le¬
ticieq ꝑceperũt. Si cõfessa fueris ma

Expanded text:
spectat incommoda an eius qui decessit ? Utrum te in amisso filio movet, quod nullas ex illo voluptates cepisti, an quod maiores, si diutius vixisset, percipere potuisti ? Si nullas percepisse te dixeris, tolerabilius efficies detrimentum tuum ; minus enim homines de- siderant ea, ex quibus nihil gaudi laetitiaeque per- ceperant. Si confessa fueri
Abbreviated transcription (Latin):
uiriarũ fit accõ. Quida
cũ hret filiũ et diuitẽ im¬
micũ occissus ĩ expoliat᷑
ĩuẽtus ẽ. A dolescẽs sordidatus sequi
diuitẽ cepit. Siues eduxit ĩ ius eũ
et postulauit ut siqͥs suspicaret ar¬
gueret adolescẽs ait. Actusabo cũ po¬
tero. diues petẽs honores repulsus
ẽ. Accussat᷑ ĩuiriarũ pciꝑis filius.
Cõtradicit᷑.

Expanded text:
actio. Quidam cum haberet filium et diuitem inimicum, occisus inspoliatus inuentus est. adolescens sordidatus sequi diuitem coepit. diues eduxit in ius eum et postulauit ut si quid suspicaretur, argueret. adolescens ait: accusabo cum potero. diues petens honores repulsus est; accusat iniuriarum pauperis filium. contradicit.