comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uli fortes id÷ uelut iusti. quare possunt
ꝑsequi xp̃m: nͥ quasi peccatorem: S tam̃
illi uiderint quam fortes sint inmanitate
febris: non firmitate sanitatis: Uiderint
illi quam fortes sint. et tanquã iusti contra
iniquum seuierint: s tñ neq iniquitasmea.
neq peccatum meum dñe Sine iniquita¬
te cucurri: et dirigebar: Iui gͦ fortes. curren¬
tem me sequi ñ potuerunt: ideo peccatorẽ
putauerunt: qͥa uestigia mea ñuiderunt:
quitate cueurri et dirigebar: exurge inoceur¬
sum mͥ et uide: Quid enim: Si ñ occurrat.
uidere ñpotest: tanquã si ambulares uiam.
et delonginquo abaliquo cognosci ñposses.
clamares adillũ etdiceres. occurre mͥ. et uide
quemadmodũ ambulem: Nam quando de
longinquo me attendis: gressum meum ui¬
dere non pores: Itane et ds̃ nͥ occurreret non
uideret quam sine iniquitate iste dirigebat᷑:¬
& quam sine peccato currebat: Acciꝑe qui¬
dem hoc possumꝰ. exurge inoceursum michi:

Expanded text:
illi fortes, id est velut justi quare possentstum, nisi quasi peccatorem? Sed tamen illi viderint quam fortes sint immanitate febris, non firmitate sanitatis: viderint illi quam fortes sint, et tanquam justi contra iniquum saevierunt. Sed tamen neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Sine iniquitate cucurri, et dirigebar. Illi ergo fortes currentem me sequi non potuerunt: ideo peccatorem putaverunt, quia vestigia mea non videruntquitate cucurri, et dirigebar: exsurge in occursum mihi, et vide. Quid enim? Si non occurrat, videre non potest? Tanquam si ambulares viam, et de longinquo ab aliquo cognosci non posses, clamares ad eum, et diceres: Occurre mihi, et vide quemadmodum ambulem; nam quando de longinquo me attendis, gressum meum videre non potes. Itane et Deus nisi occurreret, non videret quam sine iniquitate iste dirigebatur, et quam sine peccato currebat? Accipere quidem et hoc possumus, Exsurge in occursum mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
admodum deinimicis nrĩs alios confun¬
dimus inimicos: Disꝑge illos iniurtute
tua. Tolle ulis uirtutem: tolle illis fortitu¬
dinem eoꝵ Et deduc eos ꝓtector m̃s dnẽ
Delicta oris eorum. sermones labioꝵ eoꝵ: et
comprehendantur insuꝑbia sua: Et ex
maledict̾o & mendatio annuntiabuntur
consummationes in ira consummationi.
& non erunt Ooscura sunt: et timneo ne ñ¬
bene insinuentur. Iam audiendo fatigati estis
Itaq si placet caritati ur̃ȩ: quȩ restant incra¬
stinum differamus. Adiuuabit dñs ut uob̃
debitum ꝑsoluamus: quia de illo magis ꝗͣ

Expanded text:
admodum de inimicis nostris alios confunadmodum de inimicis nostris alios confundimus inimicos. Disperge eos in virtute tua: tolle illis virtutem, tolle illis fortitudinem eorum. Et deduc eos, protector meus Domine. Delicta oris eorum, sermonem labiorum eorum: et comprehendantur in superbia sua. Et ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes, in ira consummationis, et non erunt. Obscura sunt, et timeo ne non insinuentur bene. Jam audiendo fatigati estis: itaque si placet Charitati Vestrae, quae restant in crastinum differamus. Adjuvabit Dominus, ut vobis debitum persolvamus; quia de illo magis
Abbreviated transcription (Latin):
ille ẽ: qui cum frẽm occidisset posuit in eo
ds̃ signum ne quis eum occideret: Hoc est
signum qđ habent iudei. Tenent omnino
reliquias legis suȩ: circumcidunturꝰ sab¬
bata obseruant: pascha immolant: arima
comedunt: Sunt ergo iudei: non sunt oc¬
cisi: necessarii sunt credentib gentib. Qrͣe
serto miscdiam suã demonstrat oleastro:
Ecce ubi iacent: qui erant suꝑbi Ecce ubi in¬
sertus es: qui tunc iacebas Et tu noli suꝑbi¬
re: ne precidi merearis: Os̃ m̃s ne occideris
eos: ne quando obliuiscantur legis tuȩ¬
Disꝑge eos inuirtute tua. Iam factum est:
Pom̃s gentes disꝑsi sunt iudei: testes im¬
quitatis suȩ et ueritatis nr̃e: Ipsi habent
ganus dubitaucrit. cum ei dixerimꝰ de¬
ꝓpħctiis de xp̃o. quarum euidentia obstu¬
pescit & admirans putauerit a nob̃ eẽ con¬
scriptas: de codicib iudeoꝵ ꝓbamus. quia
hoc tantum ante predictum ẽ. Uidete quẽ¬

Expanded text:
ille est, qui cum fratrem occidisset, posuit in eo ille est, qui cum fratrem occidisset, posuit in eo Deus signum, ne quis eum occideret . Hoc est signum quod habent Judaei: tenent omnino reliquias legis suae; circumciduntur, sabbata observant, pascha immolant, azyma comedunt. Sunt ergo Judaei, non sunt occisi, necessarii sunt credentibus Gentibus. Quare serto misericordiam suam demonstrat oleastro. Ecce ubi jacent qui superbi erant, ecce ubi insertus es qui jacebas: et tu noli superbire, ne praecidi merearis. Deus meus, ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuirtute tua. Jam factum est: per omnes gentes dispersi sunt Judaei, testes iniquitatis suae et veritatis nostrae. Ipsi habent ganus dubitaverit, cum ei dixerimus prophetias de Christo, quarum evidentiam obstupescit, et admirans putaverit a nobis esse conscriptas; de codicibus Judaeorum probamus quia hoc tanto ante praedictum est. Videte quem
Abbreviated transcription (Latin):
mum qui oꝑantur iniquitatem: et nunc
demnimicis suis ne occideris eos ne qͣndo
obliuiscantur legis tuȩ: Non gͦ miserearis
eoꝵ: ut occidas peccata eoꝵ. Non occida ᷤ eoᷤ.
quoꝵ peccata occidis Quid. ẽ. autẽ occidi:
Obliuisc legis dñi Ipsa ẽ. uera mors: in ꝓ¬
fundum ire peccati: Potest quidem hoc et
de iudeis intelligi: Quid de iudeis: Ne oc¬
occideris eos: nequando obliuiscant᷑ legis
duȩ: Itos inimicos meos. ipsos qui me occi¬
derunt: noli tu occidere. Maneat gens
iudeoꝵ Certe uicta. c̃ aromanis: certe dele¬
ta ciuitas eorum: Non admittuntur ad crui¬
tatem suã iudȩi: et tamen iudȩi sunt: Nã õs
iste ꝓuincie: aromanis subacte sunt: Quis iã
cognoscit gentes in imꝑio romano: Quȩ qͥd
erant quando om̃s romani facti sunt: &
om̃s romami dicuntur: iudei tamen ma¬
nent eum signo: nec sic uicti sunt. ut auic¬
torib absorberentur: Non sine causa cain

Expanded text:
nium qui operantur iniquitatem; et nunc nium qui operantur iniquitatem; et nunc de inimicis suis, Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae? Non ergo miserearis eorum, ut occidas peccata eorum: non occidas eos, quorum peccata occidis. Quid est autem occidi? Oblivisci legis Domini. Ipsa est vera mors, in profundum ire peccati: potest quidem hoc et de Judaeis intelligi. Quid de Judaeis, Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae? Istos inimicos meos, ipsos qui me occiderunt, noli tu occidere. Maneat gens Judaeorum: certe victa est a Romanis, certe deleta civitas eorum; non admittuntur ad civitatem suam Judaei, et tamen Judaei sunt. Nam omnes istae provinciae a Romanis subjugatae sunt. Quis jam cognoscit gentes in imperio Romano quae quid erant, quando omnes Romani facti sunt, et omnes Romani dicuntur? Judaei tamen manent cum signo; nec sic victi sunt, ut a victoribus absorberentur. Non sine causa Cain
Abbreviated transcription (Latin):
suas inuasa miscdiȩ: rectissime dictum est
misccłia eius preueniet me Ds̃ m̃s demon¬
strauit michi inimicis meis: id÷ quant̾acirea
me habuit miscđiam. inillis michi demon¬
strauit circa quos ñ habuit. Nisi enim de¬
bitor suspendatur: minus agit grãs. cui de¬
occidas eos: ne quando obliuiscant᷑ legis tuȩ.
Rogat ꝓmimicis suis: implet p̃ceptũ. Qͥd
c̃. ñmiserearis om̃ium qͥ oꝑantur iniquita¬
tem: et ne occidis eos ne obliuiscantur legis
tuȩ : Quomͦ ñ miscreatur omnium qui oꝑ¬
antur iniquitatem: Et quomͦ ne occidat
eos. ne obliuiseantur legis tuȩ: S hoc de
ininicis suis dixit. Quid gͦ: Inimici eius
ȩquitatem oꝑantur: Si qui ei inimicant᷑
ȩquitatem oꝑantur: ergo ipse iniquitatẽ
oꝑatur. Sed quia ipse ȩquitatem oꝑatur:
porro qui ȩquitatem oꝑantur ꝓfecto iniqͥ¬
tatem abinimicis patiunt᷑: restat ut qui
iusto inimicãtur. miquitatem oꝑentur
Unde gͦ paulosuꝑius. non miserearis om¬

Expanded text:
me dictum est, Misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui deoccideris eos, nequando obliviscantur legis tuae. Rogat pro inimicis suis, implet praeceptum. Quid est, Ne miserearis omnium qui operantur iniquitatem; et, Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae? Quomodo non miseretur omnium qui operantur iniquitatem, et quomodo non occidit eos ne obliviscantur legis tuae? Sed hic de inimicis suis dixit. Quid ergo? Inimici ejus aequitatem operantur? Si qui ei inimicantur aequitatem operantur; ergo ipse iniquitatem operatur. Sed quia ipse aequitatem operatur, porro qui aequitatem operatur, profecto iniquitatem ab inimicis patitur; restat ut qui justo inimicantur, iniquitatem operentur. Unde ergo paulo superius, Non miserearis om
Abbreviated transcription (Latin):
urrexi: s tu adme excitandum uenisti Nã
miscdia eius preueniet me: ante quã aliqͥd
boni faciam: Miscd̃ia eius preueniet me: Qd
hic respondebit infelix pelaguis. Ds̃ m̃s¬
demonstrasti mͥ inimicis meis. Quid ait:
Quantam cirea me exhibuerit miscđiam: ini¬
micis meis mͥ demonstrauit. relictis. Com¬
paret se collectus: et repulsi s electus. Com¬
paret se uasis ur. uasis miscdiȩ: et uideat. qͥa
exuna massa fecit ds aliud uas inhonorem:
aliud uas incontumeliã. Quid.ẽ. demonstra
uit mͥ inimicis meis: Si enim uolens ds̃ osten¬

Expanded text:
surrexi, sed tu ad me excitandum venisti; nam surrexi, sed tu ad me excitandum venisti; nam misericordia ejus praeveniet me. Antequam aliquid boni ego faciam, misericordia ejus praeveniet me. Quid hic respondebit infelix Pelagius? demonstravit mihi in inimicis meis. Quid ait? Quantam circa me exhibuerit misericordiam, in inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas misericordiae; et videat quia ex una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipsa sibi uirtus ẽ. Est quedã origo. fonsq
iurtutis: est quedam radix sapientiȩ: est
quedã ut ita dicam. si et hoc dicendũ ẽ re¬
gio incommutabilis ueritatis. Abhac ani¬
ma recedens tenebratur: accedens ulumina¬
tur: Accedite adeum & illummamini: qͥa
recedendo tenebramini Ergo fortitudinẽ
meam adte custodiam: Non ate recedam:
ñ de me presumam: Fortitudinẽ meam adte
custodiam: quia ds̃ susceptor m̃s es. Ubi .ii.
eram: et ubi sum: Unde me suscepisti: Quas
iniquitates meas dimisisti: UYbi iacebam:
Quo erectus sum: Ergo meminisse debeo. qđ
malio psalmo dicitur: qm̃ pater m̃s et ma¬
ter mea dereliquerunt me: dñs autem as¬
tudinem meam ad te custodiam: de me om¬
nino nichil presumam: Quid enim attul
boni ut mei miscͥͬreris: ut me iustificares: Qͥa
inme inuenisti: nͥ sola peccata: Tuum nich̃
aliud nͥ naturam quam creasti: oȩtera mea
mala quȩ deleuisti: Non ego ante prior ex¬

Expanded text:
nec ipsa sibi virtus est. Est quaedam origo fonsque nec ipsa sibi virtus est. Est quaedam origo fonsque virtutis, est quaedam radix sapientiae, est quaedam, ut ita dicam, si et hoc dicendum est, regio incommutabilis veritatis: ab hac anima recedens tenebratur, accedens illuminatur. Accedite ad eum, et illuminamini ; quia recedendo tenebramini. Ergo fortitudinem meam ad te custodiam: non a te recedam, non de me praesumam. Fortitudinem meam ad te custodiam, quia Deus susceptor meus es. Ubi enim eram, et ubi sum? unde me suscepisti? quas iniquitates meas dimisisti? ubi jacebam? quo erectus sum? Ergo haec meminisse debeo; quod in alio psalmo dicitur. Quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me; Dominus autem astudinem meam ad te custodiam: de me omnino nihil praesumam. Quid enim attuli boni, ut mei miserereris et me justificares? Quid in me invenisti, nisi sola peccata? Tuum nihil aliud nisi natura quam creasti: caetera, mala mea quae delevisti. Non ego prior ad te ex
Abbreviated transcription (Latin):
audiiit: Quis credidit auditui nĩo: etbra¬
chium dñi cui reuelatum ẽ. Qm̃ quis au¬
diuit: Non credunt iude: et conuersi sunt
adgentes. et annuntiaucrunt. Iudȩi ñ crede¬
bant: et tam̃ ꝑcredentes iudȩos eugłium cir¬
ciubat ciuitatẽ. et dicebant: qm̃ qͥs audi
uit: Et tu dñe deridebis eos. Quis audiit
Om̃s gentes xp̃ianȩ future sunt. et uos dici¬
tis. quis audiuit: Quid. ẽ. deridebis eos:
Pronichilo habebis om̃s gentes Nichil ante
te eniti. quia facillimũ enit ut credant in
titudinẽ suam ad te ñ custodicrunt: id⁊ uii
qui suꝑ me insurrexerunt et iriuerunt. de
se p̃sumpserunt: Ego autem fortitudinem
meã ad tecustodiam: quia si recedo eado: si
accedo fortior fio Uidete enim fr̃s: quid est
manima humana: Non habet ex se lumeNi:
ñ habet ex se uires: Totum autẽ qđ pulchrũ
ẽ. inanima: iurtus et sapientia ẽ. S nec sa¬
pit sibi: nec ualet sibi: nec ipsa sibi lux est.

Expanded text:
audivit? Quis credidit auditui nostro, et braaudivit? Quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est ? Quoniam quis audivit? Non credunt Judaei: conversi sunt ad Gentes et annuntiaverunt. Judaei non credebant: et tamen per credentes Judaeos Evangelium circumibat civitatem, et diceb Et tu, Domine, deridebis eos. Quis audivit? Omnes gentes christianae futurae sunt, et vos dicitis, Quis audivit? Quid est, deridebis eos? Pro nihilo habebis omnes gentes: nihil ante te erit; quia facillimum erit ut credant in titudinem suam ad te non custodierunt: id est, illi qui superne insurrexerunt et irruerunt, de se praesumpserunt. Ego autem fortitudinem meam ad te custodiam: quia si recedo, cado; si accedo, fortior fio. Videte enim quid est, fratres, in anima humana. Non habet ex se lumen, non habet ex se vires: totum autem quod pulchrum est in anima, virtus et sapientia est; sed nec sapit sibi, nec valet sibi, nec ipsa sibi lux est,
Abbreviated transcription (Latin):
dus unam gentem iudeoꝵ ubi talia gerebant᷑
et appellatur ciuitas cucumstantie. Istam ci¬
uitatem circuibunt illi: iam eanes factiesu¬
rientes. Quare circuibunt : Euuangłirando:
Saulus exlupo. canis factus est aduesꝑam:. id:
dius bis accutus. de quo apłs dicit. et gladi¬
um sp̃s. qđ est uerbum di. Quare bis acutꝰ.
Quare: nisi quia exutroq testamento feriens:
Hoc gladio mactabantur. dequib dicebatur
petro: macta et manduca Et gladius in la¬
biis eoꝵ. qm̃ quis auduit. Loquentur more
suo: qͥs audiuit: Idest stomachaba̾ntur ad¬
uersus pigros adfidem. qui paulo ante &
ipsi credere nolebant: tedium de non creden¬
tib patiuntur Et uere fr̃s contigit. yides
hominẽ pigrum: ante quã sit xp̃ĩanus: Cla¬
mas adillum cotidie: uir conuertitur. Tan¬
et faccre.xp̃ianos: et miratur qͥa nondum s̃.
Ercidit illi: quã aduesꝑam conuersusẽ S qͥa
factus ẽ esuriens sic̃ canis: habet etiam in la¬
biis gladiũ: dicit quis audiuit. Quid. ẽ. qͥs

Expanded text:
 ubi talia dicebantur, et appellabatur civitas circumstantiae. Istam civitatem circumibunt illi jam canes facti esurientes. Quomodo circumibunt? Evangelizando. Saulus ex lupo canis factus est ad vesperam, id est, dius bis acutus, de quo Apostolus dicit: Et gladium spiritus, quod est verbum Dei . Quare bis acutus? Quare, nisi quia ex utroque Testamento feriens? Hoc gladio mactabantur, de quibus dicebatur Petro: Macta, et manduca . Et gladius in labiis eorum: quoniam quis audivit? Loquentur in ore suo: Quis audivit? id est, stomachabuntur adversus pigros ad fidem. Qui paulo ante et ipsi credere nolebant, taedium de non credentibus patiuntur. Et vere, fratres, contingit. Vides hominem pigrum antequam sit christianus; clamas ad illum quotidie, vix convertitur: cone christianos, et miratur quia nondum sunt. Excidit illi quod ad vesperam conversus est: sed quia factus est esuriens sicut canis, habet etiam in labiis gladium; dicit, Quis audivit? Quid est, Quis
Abbreviated transcription (Latin):
tis Liruerunt suꝑ fortes: Hos maximȩ for¬
tes adutite: et uidete utrum de fortitudine
illa p̃sumendum sit homini: quando nec
de iusticia p̃sumendũ ẽ. Iam uide ubi ia¬
ceant p̃sumentes de diuitiis. de uirib corꝑis
de nobilitate generis: de dignitate scłi. Si qͥs
de ipsa iusticia tanquam de sua p̃sumpserit:
caditz liruerunt suꝑ me fortes: Exillis forti
bus iue uires suas lactans fuit: grãs tibi ago

Expanded text:
tis. Irruerunt super me fortes. Hos maxime fortis. Irruerunt super me fortes. Hos maxime fortes advertite; et videte utrum de ulla re praesumendum sit homini, quando nec de justitia praesumendum est. Jam videte ubi jaceant praesumentes de divitiis, de viribus corporis, de nobilitate generis, de dignitate saeculi, si qui de ipsa justitia tanquam de sua praesumpserit, cadit. Irruerunt super me fortes. Ex illis fortibus fuit ille vires suas jactans: Gratias tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qͥ fortes ẽẽ. uoluerunt id÷ qui de sua iur¬
tute p̃sumere uoluerunt tanquã iusti: of¬
fenderunt in lapidẽ offensionis: et hedus
uisus ẽ. eis agnus: Et quia ueluti hȩdum
occiderunt: abagno redimi ñ meruerunt:
Cum quidã hierosolimitȩ dicerent misi abei
ad comprehendendũ. xp̃m. et ñ audiente ᷤᷤ
apprehendẽ. qͥa quando uoluit. tunc app̃¬
hensus ẽ qͥuere fortis erat: quare inquiunt
ñ potiustis eum apprehendẽ: Et responde¬
runt: Nemo unquã hominũ locutus ẽ. sic̃.
ille: Et illi fortes: Nunqͥd aliqͥs phariseoꝵ in
illum credidit aut scribarum aliquis: nisi
populus iste nesciens legem: Preposuerũt
se turbȩ infumȩ: admedicum currenti:
Unde. nͥ quia ipsi fortes erant: et fortitudine
sua qđ est grauius. omnẽ etiam turbam
inse transduxerunt. & medicum omĩum
occiderunt: Sed et ille eo qđ occisus est
de sanguine suo medicamentum fec̃ egro¬

Expanded text:
autem qui fortes esse voluerunt, id est, qui de sua virautem qui fortes esse voluerunt, id est, qui de sua virtute praesumere voluerunt tanquam justi, offenderunt in lapidem offensionis : et haedus visus est eis Agnus, et quia veluti haedum occiderunt, ab Agno redimi non meruerunt.Cum quidam Jerosolymitae dicerent, missi ab eis ad apprehendendum Christum, et non audentes apprehendere quia quando voluit, tunc apprehensus est, qui vere fortis erat: Quare ergo, inquiunt, non eum potuistis apprehendere? Et responderunt: Nemo unquam hominum sic locutus est, sicut ille. Et illi fortes: Numquid aliquis Pharisaeorum in illum credidit, aut aliquis Scribarum, nisi populus iste nesciens Legem . Praeposuerunt se turbae infirmae ad medicum currenti: unde, nisi quia ipsi fortes erant? et fortitudine sua, quod est gravius, omnem etiam turbam in se traduxerunt, et medicum omnium occiderunt. Sed et ille eo quod occisus est, de sanguine suo medicamentum fecit aegro
Abbreviated transcription (Latin):
male habentib: Non ueni uocare iustos: s
peceatores inpenitentiã. Isti erant fortes qͥ
insultabant discipłis.xp̃i. quia magister eoꝵ
adinfirmos intrabat: et coniuuabatur cum
quib medicꝰ opus ñ est Fortitudo ista non
sanitatis ẽ: s in saniȩ. Nam et frenetrieis nicħ
fortius: Ualentiores sunt sanis: S quanto ma¬
iores uires: tanto mors uicinior. A uertat.
gͦ ds abunitatione nr̃a fortes istos: Timendũ
õ enim: ne cos unusquisq uelit imitari: Doc¬
tor enim humilitatis. particeps nr̃e infirmi¬
tatis. donans participationem suȩ diuinita¬
tis: adhoc descendens ut uiã doccret et uia
fieret: maximȩ suam humilitatẽ nob cõmen¬
dare dignatus ẽ Et ideo aseruo baptirari ñ
de. dignatus c̃ ut nos doceret confiteri nr̃a pec¬
cata. et infurmari ut fortes simus: habere po¬
cius apłi uocẽ dicentis. quando infirmor: tc̃
potens sum: Quomͦ gͦ noluit ec̃. fortis: Isti

Expanded text:
male habentibus. Non veni vocare justos, sed male habentibus. Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam. Isti erant fortes qui insultabant discipulis Christi, quia magister eorum ad infirmos intrabat, et convivabatur cum quibus medicus opus non est! Fortitudo ista non sanitatis est, sed insaniae. Nam et phreneticis nihil fortius, valentiores sunt sanis: sed quanto majores vires, tanto mors vicinior. Avertat ergo Deus ab imitatione nostra fortes istos. Timendum est enim ne eos quisque velit imitari. Doctor autem humilitatis, particeps nostrae infirmitatis, donans participationem suae divinitatis, ad hoc descendens ut viam doceret et via fieret , maxime suam humilitatem nobis commendare dignatus est; et ideo a servo baptizari non dedignatus est , ut nos doceret confiteri peccata nostra, et infirmari ut fortes simus, habere potius Apostoli vocem dicentis, Quando infirmor, tunc potens sum . Quomodo ergo noluit esse fortis. Isti
Abbreviated transcription (Latin):
ei regio opulenta fructuum: Pturbatus
consilium reconditionis inuenit: ut de¬
structis ueterib apothecis. nouas construe¬
ret ampliores: eisq completis animȩ suȩ.
diceret: habes multa bona anima: epula¬
Eoce homo qui ñposuit dm adutorem suum:
s sꝑauit inmultitudine diuitiarum suarũ.
corporis. non dealiqua intempore p̃cellenti
potentia dignitatis: s p̃sumentes deiusti¬
cia sua: genus fortium. cauendũ. metuen¬
dum. auersandum. ñ imitandũ: p̃sumen¬
tium inquam ñ decorpe. ñ deopib. ñdege¬
nere: ñ de honore omnia enim ista quis ñ
uideat temporalia. fluxa. caduca. uolatica.
s presumentium deiusticia sua Talis for¬
titudo impediuit iudȩos: ne ꝑforamen acꝰ
transirent: Cum enĩ de se p̃sumunt qđ iusti
sunt. et tanquam sani sibi uuideritur: medi¬
cinam recusauerunt: et ipsum medicum ne¬
cauerunt: Tales gͦ fortes ñ infirmos. ñuenit
uocare qͥ dixit: ñ opus ẽ sanis medicus sed

Expanded text:
ei regio in opulentia fructuum? Perturbatus ei regio in opulentia fructuum? Perturbatus consilium reconditionis invenit, ut destructis veteribus apothecis, novas construeret ampliores, eisque completis, animae suae diceret: Habes multa bona, anima; epulaEcce homo qui non posuit Deum adjutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum suarum. corporis, non de aliqua in tempore praecellenti potentia dignitatis, sed praesumentes de justitia sua. Hoc genus fortium cavendum, metuendum, aversandum, non imitandum: praesumentium, inquam, non de corpore, non de opibus, non de genere, non de honore; omnia enim ista quis non videat temporalia, fluxa, caduca, volatica? sed praesumentium de justitia sua. Talis fortitudo impedivit Judaeos ne per foramen acus intrarent . Cum enim de se praesumunt quod justi sint, et tanquam sani sibi videntur, medicinam recusaverunt, et ipsum medicum necaverunt. Tales ergo fortes, non infirmos, non venit vocare qui dixit: Non est opus sanis medicus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
animam meam: irruitnt. suꝑ me fortes: N
utcunq transeundum ẽ. abhis fortib. Di¬
ligent̃ insinuandum ẽ. qͥ sint fortes insur
infirmi. et dampnant᷑ fortes: si intelligant᷑
qui sunt fortes: Primo ipsũ diabolũ. dñs for¬
tem dixit: Nemo inquit potest intrare in
domũ fortis. etuasa eius eripere: nͥ prius
alligauerit fortem Aiugauit fortẽ ergo uĩ¬
culis dominationis suȩ: et uasa eiꝰ arripu¬
it: ac uasa sua fecit: Erant enim om̃s in¬
iqui uasa diaboli: qui credentes facti sunt
uasa xp̃i: quib apłs dicit: Fiustis enim
aliquando tenebrȩ:nunc autem lux indo¬
mino: qui notas facit diuitias suas inua¬
sa miscdie: Possunt gͦ isti fortes intelligi:
s sunt et inhominib quidã fortes repre¬
hensibili & damnabili fortitudine: qui p̃¬
sumunt quidẽ s detemporali felicitate:
Non uob uidetur fortis diues iste fuisse q̃ui
nunc exeuangłio recitatus ẽ. qm̃ successit

Expanded text:
animam meam: irruerunt super me fortes. Non animam meam: irruerunt super me fortes. Non utcumque transeundum est ab his fortibus: diligenter insinuandum est qui sint fortes insurginfirmi, et damnantur fortes. Si intelligantur qui sunt fortes, primo ipsum diabolum Dominus fortem dixit: Nemo, inquit, potest intrare in domum fortis, et vasa ejus eripere, nisi prius alligaverit fortem . Alligavit ergo fortem vinculis dominationis suae; et vasa ejus arripuit, ac vasa sua fecit. Erant enim omnes iniqui vasa diaboli, qui credentes facti sunt vasa Christi: quibus Apostolus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , qui notas facit divitias suas in vasa misericordiae . Possunt ergo isti fortes intelligi. Sed sunt in hominibus quidam fortes reprehensibili et damnabili fortitudine, qui praesumunt quidem, sed de temporali felicitate. Non vobis videtur fuisse fortis dives iste, qui nunc ex Evangelio recitatus est, quoniam successit
Abbreviated transcription (Latin):
effuso: tanquam seminata seges eccłia fer¬
tilius pullulauit: et totum mundũ sicut
nc̃ conspicimus occupauit. Aohis gͦ uiris
sanguinum eruitur. xp̃c: ñ solum caput
s etiam corpus Auiris sanguinum eruit᷑
xp̃c: et inhis qui fuerunt. et eis qui sunt. &¬
eis qui futuri sunt: Eruit᷑. xp̃c: et qui p̃cessit.
et qui est. et uenturus est Ap̃e enĩ ẽ. totũ
corpus xp̃i: Et quicunq nc̃ xp̃iani boni et
qui ante nos. et qͥ post nos futuri sunt: totꝰ
xp̃c eruitur aiuris sanguinũ. Nec uacat hec
uox: et auiris sanguinum saluũ me fac¬
Quia ecce uenati sunt animam meam: Po¬
tuerunt tenere: potuerunt occidere: Uena¬
ti sunt animam meã. Sed ubi ẽ dirupisti
iuncula mea: Ubi ẽ muscipula commi¬
nuta ẽ. et nos eruti sumus: Ubi ẽ qđ be¬
nedicimus dm: qui non dedit nos inue¬
natione dentib eoꝵ: Iui quidem uenati
sunt: s inmanib uenantiũ ñ dimittit
qui eustodit isst. Quia ecce uenati sun

Expanded text:
effuso, tanquam seminata seges Ecclesiae fereffuso, tanquam seminata seges Ecclesiae fertilius pullulavit, et totum mundum, sicut nunc conspicimus, occupavit. Ab his ergo viris sanguinum eruitur Christus, non solum caput, sed etiam corpus. A viris sanguinum eruitur Christus, et eis qui fuerunt, et eis qui sunt, et eis qui futuri sunt, eruitur Christus, et qui praecessit, et qui est, et qui venturus est. Christus enim est totum corpus Christi: et quicumque nunc christiani boni, et qui ante nos, et qui post nos futuri sunt, totus Christus eruitur a viris sanguinum; nec vacat haec vox, Et a viris sanguinum salvum me facQuia ecce venati sunt animam meam. Potuerunt tenere, potuerunt occidere, venati sunt animam meam. Sed ubi est, Disrupisti vincula mea ? Ubi est, Muscipula comminuta est, et nos eruti sumus? Ubi est quod benedicimus Deum, qui non dedit nos in venationem dentibus eorum ? Illi quidem venati sunt, sed in manibus venantium non dimittit qui custodit Israel. Quia ecce venati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dem uiri sanguinũ qͥ iustũ occiderunt: in qͦ
nullã culpam inuencrunt: Erãt illi uiri san¬
guinum: quia eũ uellet alienigena lotis ma¬
nib dimittere. xp̃m: elamauerunt: crucisige.
crucifige. Erant eñi iuri sanguinum: qͥb
cum iam obiceretur crimen sanguinis xpĩ:
responderunt ꝓpinantes posteris suis: San¬
guis eius suꝑ nos: et suꝑ filios nr̃os: Sed nec
ineius corpus exsurgere uin sanguinũ cessa¬
uerunt: Nam et post resurrectionem ascen¬
sionemq xp̃i: ꝑsecutionem. passa ẽ eccłia:
Et uia quidem pͥrimo quȩ effloruit degente
iudeorum: de qua et apłi nr̃i fucrunt: Ibi pͥ¬
mo stephanus lapidatꝰ ẽ: et qđ uocatur acce¬
pit: Scephanus enim: corona dicitut: Hu¬
militer lapidatus: s sublimiter eoronatus.
Deinde uere ingentib exsurrexerunt regna
erat. Adorabunt eũ om̃s reges terre: om̃s
gentes seruient illi Et fremuit impetus re¬
gni illius aduersus testes xp̃i: effusus ẽ ma¬
gnus et multus martẏrum sanguis. Quo

Expanded text:
nguinum, qui justum occiderunt, in quo nullam culpam invenerunt: erant illi viri sanguinum, quia cum vellet alienigena lotis manibus dimittere Christum, clamaverunt, Crucifige, crucifige: erant viri sanguinum, quibus cum jam objiceretur crimen sanguinis Christi, responderunt, propinantes posteris suis, Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Sed nec in ejus corpus exsurgere viri sanguinum cessaverunt, nam et post resurrectionem ascensionemque Christi, persecutiones passa est Ecclesia; et illa quidem primo quae effloruit de gente Judaeorum, de qua et Apostoli nostri fuerunt. Ibi primo Stephanus lapidatus est , et quod vocabatur accepit. Stephanus enim Corona dicitur. Humiliter lapidatus, sed sublimiter coronatus. Deinde in Gentibus exsurrexerunt regna praedictum erat, Adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient ei : et fremuit impetus regni illius adversus testes Christi; effusus est magnus et multus martyrum sanguis: quo
Abbreviated transcription (Latin):
pħarum ipso sũmo angulari lapide existen¬
te inxp̃o iħu. in quo omnis ȩdificatio com¬
pact̾a crescit intemplum sc̃m̃ indño: ita non
inconuenienter fundamenta terrȩ intelli¬
guntur quorum interrenam felicitatem
ppollentem atq potentem homines inui¬
dendo eorum auctoritati adhuiusmodi bo¬
na concupiscentla ꝑtrahuntur et adipiscen¬
da quo ȩdificantur tanquã terra suꝑ terram.
sieut in illo suꝑno edificio celum suꝑ celũ.
quia & peccator dictum ẽ terra es & inter

Expanded text:
gulari lapide existengulari lapide existente Christo Jesu, in quo omnis aedificatio compacta crescit in templum sanctum in Domino» : ita non inconvenienter fundamenta terrae intelliguntur, quorum terrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio coelum super coelum; quia et peccatori dictum est, «Terr
Abbreviated transcription (Latin):
petre scissȩ sunt. Et si intelligamus funda¬
menta terrȩ terrenoꝵ bonoꝵ copia felices:
recte predictum ẽ qd mouerentur: uel ad¬
mirando sic amari. sic coli humilitatem.
pauptatem. mortem. uelut magnã scđm
ipsos miseriam.xp̃i: uel ipsi quoq huius
mundi uana felicitate contempta: illã dili¬
gendo atq sectando. Ita mouentur omĩa
fundamenta derrȩ cum partim mirantur:
partu etiam commutantur. Sicut enim
ñ absurde dicimus fundamenta cęli. quib
regnum cȩloꝵs suꝑ ȩdificatur inscĩs et fide¬
lib qͦs dicit scriptura lapides uiuos: quoꝵ
fundamentum ẽ primitus ipse.xp̃e exur¬
gine de quo dicit apls. fundamentum ali¬
ud nemo potest ponere. preter id qđ positũ¬
quoꝵ auccoritate locus celestis eligitur. ut
eum sect̾ando coȩdificemur. unde dicit ad
ephesios. iam non estis peregrini & inquilini
sed estis ciues scõrum & domestici dĩ. super¬
ȩdificati suꝑ fundamentum apłoꝵ & pro

Expanded text:
petrae scissae sunt . Et si intelligamus fundapetrae scissae sunt . Et si intelligamus fundamenta terrae, terrenorum bonorum copia felices: recte praedictum est quod moverentur, vel admirando sic amari, sic coli humilitatem, paupertatem, mortem, velut magnam secundum ipsos miseriam Christi; vel ipsi quoque, hujus mundi vana felicitate contempta, illam diligendo atque sectando. Ita moventur omnia fundamenta terrae, cum partim mirantur, partim etiam commutantur. Sicut enim non absurde dicimus fundamenta coeli, quibus regnum coelorum superaedificatur in sanctis et fidelibus, quos dicit Scriptura lapides vivos : quorum fundamentum est primitus ipse Christus ex virgine; de quo dicit Apostolus, «Fundamentum aliud nemo potest ponere praeterquam quod positurophetae, quorum auctoritate locus coelestis eligitur, ut eam sectando coaedificemur; unde dicit ad Ephesios, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedifi
Abbreviated transcription (Latin):
et nemo considerat. Perit: quantum imp¬
sis ẽ qui ꝑdere uoluerunt. Nam quomodo
possit ule pire moriendo: qui eo modo po¬
tius qđ erat ꝑditum re quirebat: Porro
si isti iuste increpantur merito arguunt᷑
qui tantum scclus fieri dissimilando silue¬
runt: quomodo increpandi aut ne inere¬
pandi quidem sed qua seueritate damnan¬
di sunt. qui hoc consilio maliciaq fecerut:
intenebris ambulant. Quia et illi si cogno¬
uissent: nunquã dominum głȩ crucifiris¬
sent. Et illi si cognouissent: nunquã bar¬
raban liberandum. & xp̃m crucifigendũ
petere consensissent. S qm supra com¬
memorata cȩcitas exparte isrł facta est
donec plenitudo gentium intraret: phanc
utiq illius popłi cęcitatem crucifixo xp̃o
mouebuntur omnia fundamenta terrȩ.
Sic mota sunt & mouentur donec intrec
quȩ predestinata ẽ gentium plenitudo.
Nam et inipsa morte dñi terra mota ẽ: &

Expanded text:
et nemo considerat» . Periit, quantum in ipet nemo considerat» . Periit, quantum in ipsis est, qui eum perdere voluerunt: nam quomodo ille posset perire moriendo, qui eo modo potius quod erat perditum requirebat? Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo increpandi, aut ne increpandi quidem, sed qua severitate damnandi sunt qui hoc consilio malitiaque feceruntin tenebris ambulant.» Quia et illi, si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent ; et illi, si cognovissent, nunquam Barabbam liberandum, et Christum crucifigendum petere consensissent. Sed quoniam supra memorata «caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo Gentium intraret;» per hanc utique illius populi caecitatem crucifixo Christo, «movebuntur omnia fundamenta terrae.» Sic mota sunt, et movebuntur, donec intret quae praedestinata est Gentium plenitudo. Nam et in ipsa morte Domini terra mota est, et
Abbreviated transcription (Latin):
occidendus ẽ: Nonne ipse ꝓpt̃ uos sine pa¬
tre eẽ. uoluit tanquã pupillus: Nonne ꝓpt̃
uos esuriit & sitiuit ut egenus: Nonne
aduos clamauit. discite ame qm̃ mitis sũ
et humilis corde: Nonne pauꝑ factus est
cũ diues eẽt: ut ip̃sius pauꝑtate ditaremi¬
ni: Iudicate pupillo gͦ et egeno: humilem
et pauꝑem iustificate. Non illos ꝓpter se su¬
pbos & diuites: sed istum ꝓpter uos humilẽ
& pauꝑem iustum credite: iustum predicate.
centes. hic ẽ. heres: uenite occidamus eum:
et nr̃a erit hereditas. Auferte gͦ inopem: &
pauꝑem de manu peccatoris eruite. Hȩc dic¬
ta sunt. ut sciretur ineo popło in quo natus
interimi amalignis & inuidis iudeoꝵ pͥn¬
cipib ꝑmiserunt: qui si uoluisset tuneren¬
tur semꝑ: & nunquam millum seeleratoꝵ
p̃ualerent manus. De his quippe. et alibi
dicitur. Canes muti: nescierunt latrare.
Dehis etiam illud. Fece quomͦ iustus perit.

Expanded text:
occidendus est? Nonne ipse propter vos sine paoccidendus est? Nonne ipse propter vos sine patre esse voluit tanquam pupillus? nonne propter vos esurivit et sitivit ut egenus? nonne ad vos clamavit, «Discite a me quia mitis sum et humilis corde» ? Nonne pauper factus est, cum dives esset, ut ipsius paupertate ditaremini ? «Judicate» ergo «pupillo et egeno; humilem et pauperem justificate.» Non illos propter se superbos et divites, sed istum propter vos humilem et pauperem, justum credite, justum praedicate.centes, «Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas» . «Auferte» ergo «inopem, et pauperem de manu peccatoris eruite.» Haec dicta sunt, ut sciretur in eo populo in quo natus interimi a malignis et invidis Judaeorum principibus permiserunt; qui si voluissent, timerentur semper, ut nunquam in illum sceleratorum praevalerent manus. De his quippe et alibi dicitur: «Canes muti nescierunt latrare» . De his etiam illud: «Ecce quomodo justus periit,
Abbreviated transcription (Latin):
Stantem quippe inmedio sui uidebant eum:
sed non eum uidebant dm: qualem se uo¬
lebat uideri dicens. Qui me uidit: uidit &¬
patrem. Discernit autem deos. non coꝵ me¬
ritis s gr̃a sua: exeadem consparsione faci¬
ens uasa alia inhonorem.alia incontume¬
liam. Quis enim te discernit: Quid autẽ¬
uocem di discementis: audi et uocem dñi
duudentis flam mam ignis. Ysq quo iu¬
dicatis iniquitatem: & facies peccantiũ
sumitis: Sicut alibi usq quo graues cor¬
de: Nunquid et usq adaduentum eius.
qui lumen ẽ cordis: Dedi legem: duriter
restitistis. Misi ꝓpħas: inuiriis affecistis.
aut interfecistis. aut hȩc agentib conibui¬
stis. Sed cum illis nec loqui dignum sit qͥ
occiderunt seruos di premissos adse: uos
qui cum hȩc fierent taciustis: id÷ uos qͥ
eosqͥtunctacuerunt uelut innocentes ini¬
tari uoluistis. usq quo iudicatis iniqui¬
catem: & facies peccantium sumitis:
Nunquid etiam nunc et ipse heres ueniẽs

Expanded text:
Stantem quippe in medio sui videbant eum; Stantem quippe in medio sui videbant eum; sed non eum videbant Deum, qualem se volebat videri, dicens: «Qui me vidit, vidit» «et Patrem» . Discernit autem deos, non corum meritis, sed gratia sua; ex eadem conspersione faciens alia vasa in honorem, alia in contumeliam . Quis enim te discernit? Quid vocem Dei discernentis, audi et vocem Domini dividentis flammam ignis : «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Sicut alibi: «Usquequo graves corde» ? Numquid et usque ad adventum ejus qui lumen est cordis? Dedi legem; duriter restitistis: misi Prophetas; injuriis affecistis, aut interfecistis, aut haec agentibus connivistis. Sed ut illis nec loqui dignum sit, qui occiderunt servos Dei praemissos ad se; vos qui cum haec fierent tacuistis, id est, vos qui eos qui tunc tacuerunt, velut innocentes imitari voluistis, «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Numquid etiam nunc et ipse haeres veniens
Abbreviated transcription (Latin):
stare ineis que creauit: sic et homo stet.et au¬
diat eum: ut gaudio gaudeat ꝓpter eius in¬
timã uocem. Ueruntamen quantũ arbitror
er quodam tempore factum ẽ ut staret deus
in synagoga deoꝵ. Ilam illa statio quȩ cȩlũ
& tercam implet nec adsynagogam ꝓpriȩ
ꝑtinet: nec tempore uariatur.
s̃ itaq stetit in synagoga deoꝵ. Nlimi¬
rum ille qͥdese dixit: non sum missus nͥ
adoues quȩ ꝑierant domus isrł. Dicitur &
causa: inmedio autem dos discernere. Agno
adhoc exipsis seđm carnem. S quis deus:
Neq cnuim quales illi inquoꝵ deoꝵ synagoga
stecit: sed sicut illie apłs sequitur: qui ẽ suꝑ
omnia ds̃ benedictus inscła. Agnosco inquã
stetisse: agnosco & inmedio dm̃ sponsum: de
quo amicus eius quidam dicit: inmedio au¬
tem ur̃m stat. quem uos nescitis. Quippe de
quib: paulopost in hoc psalmo dicitur. nesci¬
erunt neq intellexerunt: intenebris ambu¬

Expanded text:
stare in eis quae creavit, si et homo stet et austare in eis quae creavit, si et homo stet et audiat cum, et gaudio gaudeat propter ejus intimam vocem . Verumtamen, quantum arbitror, ex quodam tempore factum est, ut staret Deus in synagoga deorum. Nam illa statio qua coelum et terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, nec tempore variatur. «Deus» itaque «stetit in synagoga deorum,» nimirum ille qui de se dixit: «Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . Dicitur et causa: «In medio autem deos discernere.» Agnoad hoc ex ipsis secundum carnem. Sed quid Deus? Neque enim quales illi, in quorum deorum synagoga stetit; sed, sicut illic Apostolus sequitur, «qui est super omnia Deus benedictus in saecula» . Agnosco, inquam, stetisse; agnosco et in medio Deum sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit: «In medio vestrum stat, quem vos nescitis» . Quippe de quibus paulo post in hoc psalmo dicitur, «Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambu
Abbreviated transcription (Latin):
adterrenum. s adregnum celoꝵ capessen¬
dum data ẽ. podestas filios di fieri. ineodem
quantum existimo: inqua doꝵ synagoga
steterit ds̃. Deinceps requirendum ẽ. utrum
patrem. an filium. an sp̃m scm̃: an ipsam
trinitatẽ acciꝑe debeamus stetisse insyna¬
goga deoꝵ. inmedio autem dos discernere.
quia et singulus quisq ds̃: & ipsa trinitas
unus ds̃. Non quidẽ facile ẽ. hoc eliquare:
quia & non corporalem s sp̃italem di p̃sen¬
dam quȩ congrint eius substantiȩ negari ñ
potest abeo eẽ conditis reb mirabilib uide¬
licet. et uix paueis intelligibili mͦ eu dieitur.
si ascendero incelum tu ibi es: si descendero
ininfernum ades. Unde merito ꝑhibet sta¬
re ds̃ in congregatione hominũ inuisibiliter:
sicut cęlum et terram ipse implet: qđ ꝑppħam
de se ipse predicat. Nec tantum ꝑhibetur: sed
ꝓcaptu mentis humanȩ utcunq cognoscitur

Expanded text:
ad terrenum, sed ad regnum coelorum capessenad terrenum, sed ad regnum coelorum capessendum data est potestas filios Dei fieri, in eodemquantum existimo, in qua deorum synagoga steterit Deus. 2. Deinceps requirendum est utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem accipere debeamus stetisse «in synagoga deorum; in medio autem deos discernere:» quia et singulus quisque Deus, et ipsa Trinitas unus Deus. Non quidem facile est hoc eliquare; quia et non corporalem, sed spiritualem Dei praesentiam, quae congruit ejus substantiae, negari non potest adesse conditis rebus, mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades» . Unde merito perhibetur stare Deus in congregatione hominum invisibiliter, sicut coelum et terram ipse implet, quod per prophetam de se ipse praedicat : nec tantum perhibetur, sed pro captu mentis humanae utcumque cognoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
gationem unde sẏnagoga. et conuocatio¬
nem. unde ȩccłia nomen accepit. distet ali¬
quid: q scilicet eongregari et pecora solet
atꝙ ipsa ꝓpriȩ. quoꝵ et greges ꝓpriȩ dici¬
mus. Conuocari autem magis ẽ utentiũ
ratione: sicut sunt homines. Unde exꝑso¬
na ipsius a saph: malio psalmo eanitur.
Quasi pecus factus sum apud te: et ego semꝑ
tecum. Quamuis utiq quamiris uni uero
do mancipatus uideretur: ꝓmagnis tam̃
ac suminis bonis abillo carnalia terrena
temporalia requirebant. Inuerimus eos
sepe etiã filios appellatos. ñ ea gr̃a quȩ
adnouum testamentũ ꝑtinet. s illa quȩ
aduetus: qͥa et ipsa gr̃a ẽ. quadelegit ha¬
braham.et eius carne tam magnũ popu¬
lum ꝓpagauit: qua nondum natos ia¬
cob dilexit: esau autem odio habuit: qͥ
libauit exegypto: quẽ interrã reꝓmissio¬
nis eiectis gentib introduxit. Nisi enm
et ipsa eẽt gr̃a: non utiq de nob̃ quib non

Expanded text:
gationem unde Synagoga, et convocatiogationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, atque ipsa proprie, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentium ratione, sicut sunt homines. Unde ex persona ipsius Asaph in alio psalmo canitur, «Quasi pecus factus sum apud te, et ego semper tecum» : quando utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretur, pro magnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia, terrena, temporalia requirebat. Invenimus eos saepe etiam filios appellatos; non ea gratia quae ad Novum Testamentum pertinet, sed illa quae ad Vetus: quia et ipsa gratia est qua elegit Abraham, et ex ejus carne tam magnum populum propagavit; qua nondum natos, Jacob dilexit, Esau autem odio habuit ; qua liberavit ex Aegypto, qua in terram promissionis, ejectis Gentibus, introduxit. Nisi enim et ipsa esset gratia, non utique de nobis, quibus non
Abbreviated transcription (Latin):
uel eiusdem nominis
interpretatio ut adsyna¬
gogam qđ ẽ asaph eius intelligentia re¬
feratur: presertim quia hoc & primus eius
uersus assignat. Sic enim incipit: ds̃ stetit
insẏnagoga deoꝵs. Quos utiq deos. Absit
ut intelligamus dos gentium. siue ydola.
siue aliquam preter homines celestem ter¬
restremq: ereaturam: cum paulopost hũe
uersum idem iste psalmus asserat. et quos
deos intelligi uelit. inquoꝵ synagoga ste¬
tit ds̃: aꝑcius exprimat ubi ait. ego dixi
dii estis: et filii altissumi om̃s. Uos autem
sieut homines moriemini: et sicut unus
deprincipib cadetis. Inhorum gͦ sẏnago¬
ga filioꝵ altissimi. de quib iden altissim
pysaiam dicit filios genui et exaltaui:
ipsi autem spreuerunt me: stecit ds̃. Insy¬
nagoga populum isrł accipimus: quia
et ipsoꝵ ꝓprie synagoga dici soletꝰ quãuis
et ȩccłia dicta sit. Nrãm uero apłi nunquã
sẏnagogam direrunt sed semꝑ eccłiam:
siue discernendi causa. siue qd̃ inter congre¬

Expanded text:
el ejusdem nominis interpretatio; ut ad Synagogam, quod est Asaph, ejus intelligentia referatur: praesertim quia hoc et primus ejus versus assignat. Sic enim incipit: «Deus stetit in synagoga deorum». Quos utique deos absit ut intelligamus deos Gentium, sive idola, sive aliquam praeter homines coelestem terrestremve creaturam: cum paulo post hunc versum idem iste psalmus asserat, et quos deos intelligi velit, in quorum synagoga stetit Deus, apertius exprimat, ubi ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes; vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis.» In horum ergo synagoga filiorum Altissimi, de quibus idem Altissimus per Isaiam dicit, «Filio genui et exaltavi; ipsi autem me spreverunt» , stetit Deus. «In synagoga» populum Israel accipimus; quia et ipsorum proprie Synagoga dici solet, quamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nunquam synagogam dixerunt, sed semper Ecclesiam: sive discernendi causa, sive quod inter congre
Abbreviated transcription (Latin):
dies in hoc scło multi sunt. quia carne non
moritur: extollimini ut cadatis. ꝑdiabo¬
liam quippe suꝑbiam factum ẽ: ut xp̃i
eis qui huius scłi diligunt excellentiam.
Proinde ut hoc uicium sanetur: exipsius
ꝓpħe ꝑsona dicitur. S urge ds̃ iudica
terram. Tmuit enim terra: cum te crucifi¬
geret. Surge amortius. et iudica terram.
qm̃ tu disꝑdes inomnib gentib. Quid
nisi terram.hoc ẽ eos qui terrena sapiunt:
siue ipsum affectum incredentib terrenȩ
cupiditatis elationem assumens: siue ñ
credentes terrã conterendam disꝑdendãq
discernens. sic ꝑmenbra sua quorum con¬
uersatio incelis ẽ iudicat terram: et disꝑ¬
get inomnib gentib. Nec pretereundũ¬
ẽ. quod non nulli codices habent. qm̃ tu
hereditabis inomnib gentib: quia et hoc
non inconuenienter accipitur: neq. ut si¬
mul utrumq sit quicquam repugnat.
Eit ergo hereditas eius ꝑcaritatem: quã

Expanded text:
dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, extollimini, ut cadatis. Per diabolicam quippe superbiam factum est, ut Chrieis qui hujus saeculi diligunt excellentiam. 7. «vers.» 8. Proinde ut hoc vitium sanetur, ex ipsius prophetae persona dicitur: «Surge, Deus, judica terram.» Tumuit enim terra, cum te crucifigeret; surge a mortuis, et judica terram. «Quoniam tu disperdes in omnibus gentibus:» quid, nisi terram? hoc est, eos qui terrena sapiunt; sive ipsum affectum in credentibus terrenae cupiditatis et elationem absumens; sive non credentes, terram conterendam perdendamque discernens. Sic per membra sua, quorum conversatio in coelis est, judicat terram, et disperdit in omnibus gentibus. Nec praetereundum, quod nonnulli codices habent, «Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus:» quia et hoc non inconvenienter accipitur, neque ut simul utrumque sit quidquam repugnat. Fit ergo haereditas ejus per charitatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tatis regnum. suꝑbia ẽ Contra qua uenit
humilitas. xp̃i: exꝑbrans eis quos uult ex
humilitate filios altissimi facere: atq mere¬
pans. Ego dixi dii estis: & filii altissimi
om̃s. Uos autem sicut homines moriemi¬
ni: & sicut unus exprincipib cadetis. Siue
adillos dixerit ego dixi dii estis & filii altis¬
simi om̃s: ad eos utiq qui predestinati suñ
inuitam ȩternam: ad alios uero uos autem
sieut homines moriemini. & sieut unus
exprincipib cadetis: hoc modo etiam dos
discernens. siue om̃s simul increpat: ut
obȩdientes correctosq discernat. Ego inqͥt
dixi dii estis: et filii altissimi om̃s: id⁊ om¬
nib uobis ꝓmisi cęlestem felicitatem: uos
autem ꝑinfirmitatem carnis sicut homi¬
nes moriemini: et ꝑelationem animi sic̃
unus exprincipib id÷ diabolus non ex¬
tollemini s cacdetis. Uelut si dieeret. Cum
tam pauci sunt dies uitȩ ur̃ȩ ut cito sic̃t
homines moriamini: non uob̃ ꝓdest ad
correctionem. s tanquam diabolus euius

Expanded text:
tatis regnum superbia est, contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altissimi facere, atque increpaomnes: vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis . ad illos dixerit, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes,» ad eos utique qui praedestinati sunt in vitam aeternam; ad alios vero, «Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam deos discernens: sive omnes simul increpat, ut obedientes correctosque discernat, «Ego,» inquit, «dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes;» id est, omnibus vobis promisi coelestem felicitatem; «vos autem,» per infirmitatem carnis, «sicut homines moriemini, et,» per elationem animi, «sicut, unus ex principibus,» id est diabolus, non extollemini, sed «cadetis.» Velut si diceret: Cum tam pauci sint dies vitae vestrae, ut cito sicut homines moriamini, non vobis prodest ad correctionem; sed tanquam diabolus, cujus