comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
RACIAM ET UERITAIEM
qua plenus scĩs apparuit.
uetere testam̃to qm̃ res ẽ noui cestam̃ti
suscepimus in nomine dñi. & ur̃e caritati
ꝓmisimus. Adestote gͦ intenti. ut &
qͣntum capio donet ds̃. & qͣntũ capitis
audiatis. Reliquum enim erit: ut si
semen d̃ spargitur in cordib ur̃is n
abstulerint aues. nec spinȩ p̾focauerint.
nec estus exusserit: accedente pluuia
hortacionum cotidianarum. icogitatiõib
bonis ur̃is quib hoc agit᷑ in corde qͣ
agit᷑ in agro rastris ut gleba frangatur
ut semen oꝑiatur. & germinare possit.
afferatis fructum adquem gaudeat.i
letet᷑ agricola. Si aut̃ ꝓ semine bono
& ꝓ pluuia bona ñ fructum s spinas
attulerimus: nec semen accusabit᷑ nec
pluuia erit incrimine. s spinis ignis
debitꝰ p̾parabit᷑. Nomines sumus quod
puto non diu ẽẽ suadendum caritati
fronte gestamus. de quo ñ erubescimꝰ si
& in corde gestemus. Signum eiꝰ. ẽ hu¬

Expanded text:
ratiam et veritatem Dei, qua plenus sanctis apparuit uVeteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suadendum Charitatifronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est hu
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a ⁊ ueritate. alio loco uberius in
ipso euglio sicut dñs dignatꝰ fuerit
donare tractabimus. H ec nunc suffici
in fide. & uigilate inbonis oꝑib ⁊ ã
ligno nolite recedere. ꝑ quod possitis
iohannes testimonium ꝑhibet de ipso

Expanded text:
gratia et veritate alio loco uberius in gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiain fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis Joannes testimonium perhibet
Abbreviated transcription (Latin):
głam eiꝰ. Głam eiꝰ nemo posset uidere.
nisi carnis humilitate sanaret᷑. Unde
ñ poteramus uidere: Intendat gͦ
caritas ur̃a. & uidete quod dico. Irru¬
erat homini quasi puluis moculum.
irruerat terra. sautiauerat oculum.
uidere ñ poterat lucem. Oculus iste
sauciatꝰ inungit᷑. Terra sauciatꝰ erat.¬
& terra illuc mittit᷑ ut sanet᷑. Omnia
enim colliria ⁊ medicam̃ta nichil sunt
nisi de terra. De pulu̾e cecatꝰ es. de
puluere sanaris. G caro te excecaue¬
rat. caro te sanat. Carnalis enim aĩa
facta fuerat consentiendo affectib car¬
nalibꝰ: inde fuerat ocłs cordis cecatus
U̾bum factum ẽ caro. Medicus iste
fecit tibi collirium. Et qͣm sic uenit
ut de carne uitia carnis extingͥeret.¬
& de morte occid̾et mortem. iđo fac̾¬
tum ẽ intẽ. ut qm u̾bum caro fae̾¬
tum ẽ. tu possis dicere. uidimꝰ głam
illius. Qualem głam : qualis factus ẽ
filius hominis. Illa humilitas ipsiꝰ ẽ
ñ gła ipsius. S quo ꝑducta ẽ aties

Expanded text:
am ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies
Abbreviated transcription (Latin):
chro resurgere: S ꝑtulit insultantes
Nam crux ñ ad potentiȩ documentum.
s ad exemplum pacientie suscepta ẽ:
Ibi uulnera tua curauit. ubi sua diu
ꝑtulit. Ibi a morte sempitaerna sanauit.
ubi temꝑalit̾ mori dignatꝰ ẽ. Et mortuus ẽ.
an millo mors mortua ẽ: Qualis mors.
quȩ mortem occidit. Ipse ẽ tamen dñs¬
in principio erat u̾bum. In qͦ pͥncipio:¬

Expanded text:
cro resurgere? Sed pertulit insultantes: cro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est. Et mortuus est, an in illo mors mortua est? Qualis mors, quae mortem occidit? 4. Ipse est tamen DomiIn principio erat Verbum . » Idem i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbis. E gritudo suꝑborum. facta ẽ con¬
fessio humilium. Iam conficent᷑ egroq.
quia egrotant. Ueniat medicꝰ. ⁊ sanet
egrotos. Medicus quis: Dñs nr̃ iͦ x:¬
eis a quib crucifixus ẽ. Ille qui appre¬
spinis coronatus. incruce suspensꝰ mor¬
tuus. lancea uulneratꝰ. de cruce depositꝰ.
in sepulchro positus: ille ipse ẽ dñs nr̃
medicus uulnerum nr̃oꝵ. crucifixꝰ ille.
cui insultattum ẽ: quo pendente ꝑsecu¬
tores cap̃ agitabant & dicebant. Si filiꝰ
dĩ ẽ: descendat de cruce. Ipse ẽ totus me¬
dicus : ipse plane. Qr̃ gͦ ñ ostendit in-¬
sultantib quia ipse erat filius dĩ: Ut
si se ꝑmisit in crucem leuari saltem cũ¬
illi dicerent. si filius dĩ ẽ descendat de
cruce. tunc descenderet.i ostendet eis
se uerum ẽẽ filium di. qͦm illi ausi sunt
irriđe. Noluit. Qr noliit: numqͥd qr
ñ potuit : potuit plane. Quid ẽ enim
amplius de cruce descendẽ. an de sepul

Expanded text:
perbis. Aegritudo superborum, facta est conperbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. Medicus quis? Dominus eis a quibus crucifixus est. Ille qui apprespinis coronatus, in cruce suspensus, mortuus, lancea vulneratus, de cruce depositus, in sepulcro positus. Ille ipse Dominus nostmedicus vulnerum nostrorum, crucifixus ille cui insultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce : ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem leilli dixerunt: Si Filius Dei est, descendat de cruce, tunc descenderet, et ostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ansi sunt irridere? Noluit. Quare noluit? Nunquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius de cruce descend
Abbreviated transcription (Latin):
s sub gr̃a. Misit gͦ filium suum factum
ex muliere. factum sub lege: ut eos qui
sub lege erant redimeret. ut ad optionẽ
filiorum reciꝑemus. Ecce ad hoc uenit xͦ
ut eos qui sub lege erant redimeret:
ut iam ñ simus sub lege s sub gr̃a. Qͥs
gͦ dedit legem: Ille dedit legem qui
dedit & gr̃am : s legem ꝑ seruum dedit.
cum gr̃a ipse descendit. Qtinde facti
erant homines sub lege: N implendo
legem. Qui enim legem implet. ñ ẽ sub
lege. s cum lege. Qui aut̃ sub lege ẽ ñ
subleuatur. s p̾mit᷑ lege. Os itaq hoĩes
sub lege constitutos. reos facit lex:⁊ ad hoc
illis suꝑ cap̃ ẽ. ut ostendat peccata ñ
tollat. Lex gͦ iubet. dator legis miseret᷑
meo d̾ lex iubet. Conantes homines
ipsa sua temeraria & p̾cipiti p̾sumptiõe
ceciderunt. & ñ sunt cum lege. s sub
lege facti sunt rei. Ꝙ qm̃ suis uirib
implere ñ poterant legem. facti rei sub
lege implorauerunt lib̃atoris aux ili.¬
um. ⁊ reatꝰ legis fecit egritudinem su¬

Expanded text:
ctum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Ecce ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet lex. Conantes homines m est, ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem su
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Omnia gͦ fr̃s omnino. omnia ꝑ¬
ipsum facta sunt: & sine ipso factum
ẽ nichil. S qͦmͦ ꝑ ipsum facta sĩ omnia
Qͦd factum ẽ in ipso uita erat. Potest
enim sic dici. qͤ factum ẽ in illo uita ẽ
Gtotum uita ẽ. si sic ꝓnuntiauerim᷑. Qͥd
mus dicit. omnia insapienta fecisti: oĩa
sic̃ ꝑ illum facta. ita in illo facta sunt:
tum ẽ uita ẽ: gͦ ⁊ t̾ra uita ẽ. gͦ ⁊ lignum
uita ẽ. Dicimus quidem lignum uitam. s
scđm intellectum. lignum crucis unde
accipimus uitam. G. ilapis uita ẽ. In honeᷤ¬
tum ẽ sic intellig̾e. ne rursꝰ nob̾ subrepat
eadem sordidissima secta manicheoꝵ. &
paries. & resticula habet animã: ⁊ lana
⁊ uestis. Solent enim delirantes dicere.
⁊ cum rep̾ssi fuerint ⁊ repulsi. quasi de
seͥpturis ꝓferunt dicentes. Q qd dictum ẽ.
i q factum ẽ. in illo uita ẽ. Si enim oĩa
in ipso facta sunt. omnia uita sunt. Nͣ
te inducant. ꝓnuntia sic. Qͦd factum ẽ

Expanded text:
retur. 16. Omnia ergo, fratres, omnia retur. 16. Omnia ergo, fratres, omnia sine ipso factum est nihil. Sed quomodo per ipsum facta sunt omnia? Quod factum est, in illo vita est. Potest enim sic dici, Quod factum est in illo, vita est: ergo totum vita est, si sic pronuntiaverimus. Quid mus dicit, Omnia in Sapientia fecisti; omnia sicut per illum facta, ita in illo facta sunt. ta est; ergo et terra vita est, ergo et lignum vita est. Dicimus quidem lignum vitam, sed secundum intellectum lignum crucis, unde accepimus vitam. Ergo et lapis vita est. Inhonestum est sic intelligere, ne rursum nobis subrepat eadem sordidissima secta Manichaeorum,paries, et resticula habet animam, et lana et vestis. Solent enim delirantes dicere, et cum repressi fuerint et repulsi, quasi de Scripturis proferunt dicentes: Utquid dictum est, Quod factum est in illo, vita est? Si enim omnia in ipso facta sunt, omnia vita sunt. Non te abducant: pronuntia sic, Quod factum est;
Abbreviated transcription (Latin):
inmici. Intelligite qr d̾s fecit omnia.
& in suis gradib collocauit. Quare aut̃
patimur multa mala acreatura qͣm fecit
ds : qr offendimus eum. Ñ quid ħ angłi
patiuntur: Fortassis ⁊ nos in illa uita ista
ñ timebimꝰ. De pęna tua. peccatum tuum
accusa ñ iudicem. Nam int̾ suꝑbiam in¬
stituit ds. ut ista creatura minma ⁊ ab.¬
iectissima ipsa nos torqueret. ut cum su.¬
ꝑb fuerit homo & se iactauerit aduersꝰ
qm. & cum sit mortalis mortalem terru¬
erit. & cum sit homo ꝓximum hominẽ
ñ agnouerit. cum se erexerit: pulicib
subdatur. Qͥd ẽ qͭ te inflas humana su¬
ꝑbia. ħ omo tͥ dixit conuitium. ⁊ tu.¬
muisti. & iratus es : pulicib resiste ut
dormias. Cognosce qui sis. Nam ut
mandam creata sunt ista. qͦ molesta
nob̾ eẽnt. Populum pharaonis suꝑbũ
potuit d̾s domare de ursis de leonib
de serpentib. Muscas & ranas illis im¬
misit. ut reb uilissimis suꝑbia doma.¬

Expanded text:
inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, et in suis gradibus collocavit. Quare autem patimur multa mala a creatura quam fecit Deus? Quia offendimus Deum? Numquid haec Angeli patiuntur? Fortassis et nos in vita ista illa non timeremus. De poena tua peccatum tuum accusa, non judicem. Nam propter superbiam instituit Deus istam creaturam minimam et abjectissimam, ut ipsa nos torqueret: ut cum superbus fuerit homo, et se jactaverit adversus Deum; et, cum sit mortalis, mortalem terruerit; et, cum sit homo, proximum hominem non agnoverit; cum se erexerit, pulicibus subdatur. Quid est quod te inflas humana superbia? Homo tibi dixit convicium, et timuisti, et iratus es; pulicibus resiste ut dormias: cognosce qui sis. Nam ut mandam creata ista, quae molesta nobis essent: populum Pharaonis superbum potuit Deus domare de ursis, de leonibus, de serpentibus; muscas et ranas illis immisit , ut rebus vilissimis superbia doma
Abbreviated transcription (Latin):
paciebatur a muscis. Inuenit illum
manicheus tedio affectum. Et cum di¬
ceret se ñ posse pati muscas.⁊ odisse
has: & quia tedio affectus erat ⁊ ode¬
rat illas: ñ ausꝰ ẽ dicere d̾s illas fecit:
Erat aut̃ catholicꝰ. Ille statim subiecit. Si
d̾s illas ñ fecit. quis illas fecit: Plane
ait ille. ego credo qr diabolus fecit mus-¬
cas. Q ille statim. Si muscam diabolus
fecit. sic te uideo confiteri qr prudent᷑
intelligis: apem quis fecit quȩ paulo
amplior ẽ qͣm musca: Non ausus ẽ ille
it ad locustam. a locusta duxit ad
lacertum. a lacerto ad auem. Ab aue dux̾
ad pecus. inde ad bouem. inde ad elefantũ.
postremo ad hominẽ : & ꝑsuasit homini
qr ñ a do factus ẽ homo. Ita ille miser cũ
tedium passus ẽ amuscis. musca factus ẽ.
qͣm diabolus possideret. Belzebub quippe
int̾p̃tari dr princeps muscarum. De quibꝰ
scͥptum ẽ. Muscȩ moriture ext̾minant
Claudite aures cordis ur̃i. adũsꝰ dolos

Expanded text:
patiebatur ad muscas: invenit illum patiebatur ad muscas: invenit illum Manichaeus taedio affectum; et cum diceret se non posse pati muscas et odisse has? Et quia taedio affectus erat, et oderat illas, non ausus est dicere, Deus illas fecit: erat autem catholicus. Ille statim subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane, ait ille, ego credo quia diabolus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paulo amplior est musca? Non ausus ille estit ad locustam, a locusta ad lacertum, a lacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem; et persuasit homini quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est ad muscas, musca factus est, quem diabolus possideret. Beelzebub quippe interpretari dicitur princeps muscarum: de quibus scriptum est, Muscae moriturae exterminant Claudite aures cordis vestri adversus dolos
Abbreviated transcription (Latin):
minis uermis: Primo dixit homo
putredo ⁊ pꝰea filius hominis u̾mis:
qr u̾mis de putredine nascit᷑. Ido ho
pucredo. ⁊ filius hominis uermis. Ecce
quid fieri uoluit ꝓpt̾ te illud q in pͥncipio
erat u̾bum. ⁊ u̾bum erat ap̾ dm. ⁊d̾s erat
u̾bum. Quare hoc factum ẽ: ꝓpt̾ te ut
suggeris qui manducare ñ poteras. Om¬
nino gͦ fr̃s sic accipite. Omnia ꝑ ipsum
facta sunt & sine ipso factum ẽ nchil:
Uinuerse enim creaturȩ ꝑ ipsum factȩ¬
infera. sp̃italis. corꝑalis. ꝑ ipsum facta it̃.
Nulla enim forma. nulla compages. nulla
concordia partium. nulla qualiscumq
substantia quȩ pot̾ hab̾e pondus. nume
mensura & numero. & ponde disposusti:
Nemo gͦ uos fr̃s fallat. qn forte tedium
patimini ad muscas. Et enim aliqui
derisi sunt ã diabolo. ⁊ ad muscas capti
sunt. Solent enim aucupes in muscipłas¬
ponere muscas. ut esurientes aues deci¬
piaut. Sic & isti admuscas ã u̾iabolo de¬
cepti sunt. Nam nescio quis tedium

Expanded text:
 6? Primo dixit, homo putredo; et postea, filius hominis vermis: quia vermis de putredine nascitur, ideo homo putredo, et filius hominis vermis. Ecce quid fieri voluit propter te, illud quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quare hoc factum est propter te? Ut sugeres, qui manducare non poteras. Omnino ergo, fratres, sic accipite, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Universa enim creatura per ipsum facinfera; spiritualis, corporalis, per ipsum facta sunt. Nulla enim forma, nulla compages, nulla concordia partium, nulla qualiscumque substantia, quae potest habere pondus, numermensura, et numero, et pondere disposuisti . 14. Nemo ergo vos fallat, quando forte taedium patimini ad muscas. Etenim aliqui derisi sunt a diabolo, et ad muscas capti sunt. Solent enim aucupes ponere in muscipula muscas, ut esurientes aves decipiant: sic et isti ad muscas a diabolo decepti sunt. Nam nescio quis taedium
Abbreviated transcription (Latin):
quesiuit enim nͥ matrem in terrã. qr¬
patrem iam habebat in cęlo. natꝰ ex
do ꝑ qͦm efficeremur. & natꝰ ex homine
do scđm u̾bum eiꝰ. Prius ipsum u̾bum
uoluit nasci ex homine. ut tu securus
nascereris ex dõ. & diceres tib. H sine
causa ds nasci ex homine uoluit. nͥ qr
alicuiꝰ momenti me existimauit. ut
immortalẽ me faceret. ⁊ ꝑ me morta¬
liter nasceret᷑. Ido cum dixiss ex do
nati sunt. qͣsi ne miraremur ⁊ exhorre¬
remus tantã gr̃am ait nob̾ incredibile
uideret᷑ qr homines ex d̃o nati sunt.
qͣsi securum te faciens ait. Q u̾bũ caro
factum ẽ. & habitauit in nob̃. Qͥd gͦ
miraris. quia homines ex dõ nascunt᷑.
Attendite ipsum dm̃ natum ex homi¬
nib. Q u̾bum caro factum ẽ ⁊ habi¬
tauit in nob̾. Quia u̾bum caro factũ ẽ

Expanded text:
in terra, quia jam patrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, Deo secundum Verbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit
Abbreviated transcription (Latin):
cecis ⁊ iniquis uideri ñ poterat. Ipsi
miqui tenebrȩ sunt. de quib dictũ ẽ:
Lux lucet intenebris. & tenebre eam
cedit. nusqͣm recedit. Opꝰ ẽ ut habeas
unde uideas q̃ tibi nunqͣm recedit.
Opꝰ ẽ ut tu ñ recedas ab eo qͥ ñqͣm
recedit. Opꝰ ẽ ut tu ñ deseras. ⁊ ñ de¬
seraris. Noli cade.⁊ ñ tͥ occidet. Si tu
feceris casum alle tͥ facit ocasum. Si
aut̾ u stas. p̾sens ẽ tͥ: s ñ stecisti. Re¬
cordare unde excideris. unde te deiecit
qͥ pͥor te cecidit. Deiecit enim te ñ ui.
ñ impulsu. s uoluntate tua. Si enĩ
malo ñ consentires: stares. illuminatꝰ
maneres. M aut̃ qui iam cecidisti. ⁊ factꝰ
es saucius corde. unde uderi illa lux
pot̾: uenit ad te talis qͣlem possis uid̾e.
⁊ talem se hominẽ p̾buit. ut ab hoĩe
ꝓpt̾ hominẽ. Tam infirim sumꝰ. ꝑ lucer¬
nam querimus diem. qr lucerna dictus
ardens .⁊ lucens. & uos uoluistis exultare

Expanded text:
caecis et iniquis videri non poterat. Ipsi caecis et iniquis videri non poterat. Ipsi iniqui tenebrae sunt de quibus dictum est, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam cedit, nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; opus est ut tu non deseras, et non desereris. Noli cadere, et non tibi occidet. Si tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non stetisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo non consentires, stares, illuminatus maneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine propter hominem: tam infirmi sumus! Per lucernam quaerimus diem: quia lucerna dictus ardens et lucens, et vos voluistis exsultare
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis uidere nͣ possumus. ꝙ ⁊ qͥ saucios
habent ocłos. idonei sunc ͦ parietem
illuminatum ⁊ illustratum a sole. uł
montẽ. uł arborem. uł aliqͥd hꝰ modi
idonei sunt uid̾e. ⁊ in alio illustrato
demonstrat᷑ illi ortus ille. cui uidendo
adhuc minus idoneam atiem gerunt:
Sic gͦ illi omnes ad quos uenerat xꝑc.
minus idonei erant eum uidẽ. Radia¬
uit iohannẽ. ⁊ ꝑ illum confitentẽ a se
radiatum a se illuminatum ẽẽ. ñ qͥa
radiaret ⁊ illuminaret cognitꝰ ẽ ille
qͥ illuinat. cognitꝰ ẽ qui illustrat.
cognitꝰ ẽ qͥ implet. Et quis ẽ: qͥ illu
hunc mundum. Nam si illinc ñ rece.¬
deret ñ ẽẽt illuminandꝰ. S ideo hic
illuminandus. qr illĩc recessit ubi hõ
semꝑ poterat ẽẽ illuminatꝰ. Qͥd gͦ : si
uenit huc ubi erat : In hoc mundo
erat. Hic erat. & huc uenit. Hic erat
ꝑ diuinitatẽ. hu: uenit ꝑ carnem: qͥa
cum hic eẽt ꝑdiumitatẽ. ab stultis &

Expanded text:
oculis videre non possumus. Quia et qui saucios oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre; et in alio illustrato demonstratur illis ortus ille, cui videndo adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic ergo illi omnes ad quos Christus venerat, minus idonei erant eum videre: radiavit Joannem; et per illum confitentem se radiatum ac se illuminatum esse, non qui radiaret et illuminaret, cognitus est ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cognitus est qui implet. Et quis est? Qui illnientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminandus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mundo erat. Et hic erat, et huc venit: hic erat per divinitatem; huc venit per carnem: quia cum hic esset per divinitatem, ab stultis et
Abbreviated transcription (Latin):
minatione factus ẽ lux. Nisi aut̃ illu¬
minaret᷑ tenebrȩ erat. sic̾ omnes impiĩ
quib iam credentib dixit apłs. Fuiftis
aliqͣndo tenebre. Modo aut̃ qr credid̾unt
qͥd : Nunc aut̃ inquit lux in dño. Nisi
add̾et indño. ñ intellig̾emus. Lux in qͥt
indño. tenebre ñ in dño eratis. Fustis
enim aliqͣndo tenebre. ibi ñ addidit in
dño. E tenebre in uobis. lux in dño. Sic
& ille ñ erat lux. s ut testimoniũ ꝑhi¬
beret de lumine. Ubi aut̃ ẽ ipsa lux:
Erat lux uera quȩ illuminat omnẽ ho¬
minẽ uenientẽ in hunc mundum. Si
omnẽ hominẽ ueniente: & ipsũ ioħem
Ipse gͦ illuminabat. A qͦ se demonstrari
uolebat. Intelligat caritas ur̃a. Uenie¬
bat enĩ admentes infirmas. ad corda
saucia. ad atiem animȩ lippientis. ad ħ
uenerat. ⁊ unde possit anima uidere
q ꝑfec̾te ẽ: qͣmͦ plerumq fit ut ĩ aliqͦ
corpe radiato cognoscat᷑ ortꝰ eẽ sol qͦm

Expanded text:
minatione factus est lux. Nisi autem illuminatione factus est lux. Nisi autem illuminaretur, tenebrae erat, sentibus dixit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae. Modo autem quia crediderant, quid? Nunc autem lux, inquit, in Domino . Nisi adderet, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: tenebrae non in Domino eratis. Fuistis enim aliquando tenebrae: ibi non addidit, in Domino. Ergo tenebrae in vobis, lux in Domino. Sic et ille non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. 7. Ubi autem est ipsa lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Si omnem hominem venientem, et ipsum Joannem. Ipse ergo illuminabat, a quo se demonstrari volebat. Intelligat Charitas vestra: veniebat enim ad mentes infirmas, ad corda saucia, ad aciem animae lippientis. Ad hoc venerat. Et unde posset anima videre quod perfecte est? Quomodo plerumque fit ut in aliquo corpore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem
Abbreviated transcription (Latin):
erat ioħs. Qr uenit : Hic uenit in
testimonium. ut testimoniũ ꝑhib̾et de
lumine. ut omnes crederent᷑ ꝑ illum:
Qualis iste qͥ testimoniũ ꝑhiberet de
lumine : Magnum aliquid iste ioħs.
ingens meritum. magna gr̃a. magna
celsitudo. Mirare plene. mirare. s tan¬
qͣm montem. Mons aut̃ intenebris ẽ.
nisi luce uestiatur. G tantum mirare io.¬
hannẽ. ut audias qd sequit᷑. Ñ erat ille
lumen. ne cum montẽ putas lumen ẽẽ.
naufragium in monte facias. ñ solatiu᷑
inuenias. S quid debes mirari : Mon¬
cem tanqͣm . Erigere aut̃ ad illum qui
illuminat montẽ. qui adhoc erectusẽ.
ut pͥor radiatus excipiat. ⁊ ocłis tuis
credent ꝑ illum. Q de quo lumine
testimonium ꝑhib̾et : Erat lux uera:
Quare additum uera: qr ⁊ homo illumi¬
natꝰ đr̃ lux. s uera lux illa ẽ qͦ illumi
ꝑ diem sol exeat: lumina ille sine causa
patent. Sic gͦ ⁊ ioħs erat lux. s ñ uera
lux. Quia ñ illuminat. tenebre . s illu¬

Expanded text:
s. Quare venit? Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, et oculis tuis crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux; sed vera lux illa est quae illuminper diem sol exeat, lumina ista sine causa patent. Sic ergo et Joannes erat lux, sed non vera lux: quia non illuminatus, tenebrae; sed illu
Abbreviated transcription (Latin):
mutari ñ pot̃. H oc ẽ ẽ: qͦd nomen
suum dixit famulo suo moy si. Ego
mortalia mutabilia. cum uideatis
ñ solum corꝑa uariari ꝑ qualitates
nascendo.crescendo. deficiendo. mo¬
riendo. s ⁊̃ ipsas animnas ꝑ affectũ
diuersarum uoluptatum distenõi
atq discindi. cum uideatis homines
& ꝑciꝑe posse sapientiã. si se illius
luci & calori ammouerint:⁊ amict̾e
posse sapientiã. si inde malo affectu
aut quis qͦmcumq intenderit uireᷤ men¬
tis suę. ut attingat qͦmͦ pot̾ adid q̃ ẽ ut¬
cum adid ut cumq mente attigerit.
possit ꝑuenire: Sic ẽ enim. tanqͣm ui-¬
deat quisq de longe patriam. & mare
inter iaceat. uidet quo erat. s ñ habet
qͦ e at. Sic ad illam ftabilitatẽ nr̃am ubi
nec qͦ eant uident. Ut gͦ eẽt & q̃ iremus.
uenit inde ad quẽ ire uolebamus. Q qͥd
fecit : instituit lignum. qͦ mare tͣnseamꝰ:
Nemo enim pot̾ cransire mare hꝰ scłi. nͥ

Expanded text:
mutari non potest: hoc est est. Quod nomen mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famulo suo Moysi: Ego smortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quomodo potest id quod est, ad id quod utcumque mente attigerit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubnec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saecul
Abbreviated transcription (Latin):
erat lux hominũ. &̾ lux in tenebris lu¬
cet. & tenebre eam ñ cõp̾henderunt:
Nuc usq tractatum ẽẽ credo. recordamini
om̃s qui affuistis. ⁊ qͥ ñ affuistis credite
nob̃. ⁊ his qui adẽe uoluerunt. Nunc
sͦ qͥa ñ possumus semꝑ omnia replicare
ꝓpter eos qui hoc uolunt audire quod
sequit᷑. ⁊ oneri ẽ illis si repetant᷑ pͥora
cum defraudatione posterioꝵ: dignent᷑
& qui ñ aderant ñ preterita ex igere.s
cum hĩ qui aderant ⁊ nunc audire
p̾sentia. Sequit᷑. Fuit homo missꝰ adõ.
cui nomen erat iohannes. Et enim ea
ꝓpe ineffabilit̾. Qͥs enim capiet. in pͥn¬
cipio erat u̾bum. ⁊ u̾bum erat ap̾ dm̃:
Et ne uilescat tͥ nom̾ u̾bi ꝑ consuetu¬
dinem cotidianors u̾bors : ⁊ ds̾ erat
u̾bum. hoc u̾bum. id ipsum ẽ unde
hesterno die multum loquuti sumꝰ.
⁊ p̾stiterit dñs ut uł tantam loqͦndo
aliquid ad corda ur̃a ꝑduxerimus:
Inpͥncipio erat u̾bum. idipsum. idip¬
sum ẽ. eodem mͦ ẽ. sic ẽ semꝑ. sic est.

Expanded text:
erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Et enim ea prope ineffabiliter. Quis enim capiet, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum? Et ne vilescat tibi nomen Verbi, per consuetudinem quotidianorum verborum, Et Deus erat Verbum. Hoc Verbum idipsum est, unde hesterno die multum locuti sumus: et praestiterit Dominus, ut vel tantum loquendo aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio erat Verbum. Idipsum est, eodem modo est; sicut est, semper sic est;
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ex hominib dixerimus ẽẽ. timemꝰ
ppłm ne lapidet nos. qr tanqͣm ꝓpħam
habent iohamiẽ. Timentes lapidationẽ.
s plus timentes ueritatis confessionẽ:
responderunt mendatium ueritati.
& mentita ẽ iniquitas sibi. Dixerunt
enim. Nescimus. Et dñs qr ipsi cont᷑
se cluserant negando se scire qd norant.
nec ipse illis aperuit. qr n pulsauert̃:
Dictum ẽ enim. Pulsate ⁊ aꝑiet᷑ uob̾¬

Expanded text:
autem ex hominibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi . Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clauserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et
Abbreviated transcription (Latin):
illuminatꝰ erat qͥ dixit. in pͥncipio
erat u̾bum ⁊ u̾bum erat apud dm.
& ds erat u̾bum. G illa uita lux ẽ
hominum. S forte adhuc stulta corda
caꝑe istam lucem ñ possunt. qͥa peccatis
suis aggrauant᷑ ut eam uidẽ ñ possint:
Ñ id̾o cogitent qͣsi absentem ẽẽ lucem. qr
eam uidere ñ possunt. Ipsi enim ꝓpt̾
peccata tenebre sunt. & lux lucetꝰ in
tenebris. & tenebre eam ñ comp̾hendert:¬
Gfr̃s qͦmͦ homo positus in sole cetus. pre¬
sens ẽ illi sol. s ipse soli absens ẽ. sic oĩs¬
iniquus. omnis impnis cetus ẽ corde. pre¬
sens ẽ sapientia. S cum ceco presens est.
Mundet unde posfit uideri ds̃. Qͦmͦ:
Si ꝓꝓterea uidere ñ possit qr sordidos ⁊
sautios ocłos haberet. irruente puluere
uł pittuita uł fumo: diceret illi medicꝰ.
Purga de ocło tuo quicquid mali ẽ. ut
possis uidẽ lucem ocłorum tuorum:
Puluis. piituita. fumus. peccata ⁊ iniqͥ¬
tates sunt. Tolle inde ista omma. &
uidebis sapientiam quȩ p̾sens est. qr

Expanded text:
ncipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic oiniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ. ⁊ mundus eum ñ cognouit: ħ ẽ
lux intenebris lucet. ⁊ tenebre eam ũ
comp̃henderunt. Mundus enim tenebre.
qr di lectores mundi mundus. Non enim
ereatura ñ cognouit creatorem suum:
Testimonium dedit celum de stella: testi¬
monium dedit mare. portauit ambulan¬
tem dñm. Testimonium dederunt uenti
ad eiꝰ iussum quieuerunt. Testimonium
dedit terra. illo crucifixo contremuit.
Si omnia ista cestimonium dederunt.
dilectores mundi. corde habitantes mun¬
dum: Et malꝰ mundꝰ. qr mali habitatores
mundi. sic̃ mala domus ñ parietes s in ha¬
bitantes. In ꝓpria uenit. id ẽ in sua: ⁊ su¬

Expanded text:
factus est, et mundus eum non cognovit: hoc est, factus est, et mundus eum non cognovit: hoc est, lux in tenebris lucet, omprehenderunt. Mundus enim tenebrae; quia dilectores mundi, mundus. Num enim creatura non agnovit Creatorem suum? Testimonium dedit coelum de stella ; testimonium dedit mare, portavit ambulantem Dominum ; testimonium dederunt venti, ad ejus jussum quieverunt ; testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimonium dederunt, dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua
Abbreviated transcription (Latin):
An qd uerius ẽ & ap̃ patrem erat. ⁊hic
erat: Si gͦ eͤrat quare ñ uidebat᷑: Qa lux
in tenebris lucet. & tenebrȩ eam ñ com¬
prehenderunt. O homines nolite ẽẽ tene¬
brȩ. nolite eẽ infideles. inusti. iniqui. ra¬
paces. auari. amatores scłi. Hȩc sunt te.
nebre. Lux ñ ẽ absens. s uos absentes
estis a luce. Cecus insole p̾sentem hab&
solem.s absens ẽ ipse soli. Nolite gͦ ẽẽ
tenebre. Hec ẽ enim forte gr̃a de qua dic̃
opꝰ erat ut homo testimonium diceret
de luce. ñ quidem tenebrosꝰ. s iam illu¬
minatꝰ. Nec tam̃ qr illuminatꝰ ido ipsa
lux. s ut testimonium ꝑhiberet de
lumine. Nam ñ erat ille lux. Q qͤ erat
lux: E rat lux uera. quȩ illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in ħc mundũ:
Et ubi erat ista: In ħ mundo erat
Et qͦmͦ in hoc mundo erat: ñquid sic̃ ista
lux solis. lunȩ. lucernarum. sic ⁊ ista lux
in minido: Non. Et qr mundus ꝑ ipsum

Expanded text:
an quod verius est, et apud Patrem erat, et hic an quod verius est, et apud Patrem erat, et hic erat? Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de qua dictuopus erat ut homo diceret de luce testimonium, non quidem tenebrosus, sed jam illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimonium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et ista lux in mundo est? Non. Quia mundus per eum
Abbreviated transcription (Latin):
g erat in illo. qd factum ẽ. Et qͣlis uita:
qr & anina corꝑis uita ẽ. Corpꝰ nr̃m.
habet uitam suam: qͣm cũ amiserit
mors ẽ corꝑis. Talis gͦ erat illa uita:
Non. S uita erat lux hominũ. N qͥd
lux pecorum: Nam ista lux. ⁊ hominũ &
pecoꝵ ẽ. Est quedam lux homniũ. unde
distant homines a pecorib. Uideamus &
tunc intelligemus qͥd sit lux hominum:
N distas a pecore. insi intellectu. Noli ali¬
unde głari. De uirib p̾sumis. a bestiis
uinceris. De uelocitate p̾sumis. a muscis
uinceris. De pulchritudine p̾sumis. qͣnta
pulchritudo ẽ in pennis pauonis: Unde
gͦ melior: Ex inagine dĩ. Ubi imago dĩ:
Inmente. in intellectu. Si gͦ ido melior
pecore qr habes mentẽ qͦ incelligaᷤᷤ qͦd ñ
potest pecꝰ incelligere. inde aut̃ homo
qr melior pecore. lux hominum ẽ lux
mentium. Lux mentium supͣ mentes ẽ.
excedit omnes mentes. Hoc erat uita
illa. ꝑ qͣm facta sunt omnia. Ubi erat:
hic erat. an ap̃ patrem erat. & hic ñ erat:

Expanded text:
od factum est. Et qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita? Non: sed vita erat lux hominum. Numquid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam lux hominum: unde distant homines a pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore, quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam facta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat; an apud Patrem erat, et hic non erat?
Abbreviated transcription (Latin):
ubi portent᷑ infirmi⁊ mare scłi tͣnseant.
& ꝑueniant ad patriam ubi iam naui.
ñ opꝰ erit. qr nullum mare transibitur.
Melius ẽ gͦ ñ uidere mente id qd̾ ẽ⁊
illud mente. & crucem xp̃i contẽpnere:
Bonum ẽ suꝑ ħ ⁊ optimum si fieripot̾.
ut ⁊ uideatur quo eundum sit: ⁊ tene¬
atur quo portet᷑ qui ꝑgit. Hoc potuert
mentes magnȩ montium qui montes
dicti sunt. quos maxime illustrat lu¬
men iustitiȩ. potuerunt ⁊ uderunt
illuo qd ẽ. Nam uidens ioħs dicebat:
Inpͥncipio erat u̾bum. ⁊ u̾bum eratꝰ
& ut ꝑuenirent ad id qd uidebant de
longe. acruce xͥ ñ recesserunt. ⁊ humili¬
tatẽ xͥ ñ contempserunt. Paruuli gͦ qͥ ħ
ñ possunt intelligere. ñ recedentes a cruce
⁊ passione ⁊ resurrectione xͥ. in ipsa naui
ꝑducut᷑ ad id q ñ uident. in qua naui
ꝑueniunt ⁊ illi qui uident. At uͦ qͥdam
philosophi hꝰ mundi extiterunt. & inqui¬
sierunt creatorem ꝑ creaturam. qr pot̾

Expanded text:
ubi portentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre mente id quod estillud mente, et crucem Christi contemnere. Bonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quos maxime illustrat lumen justitiae: potuerunt, et viderunt illud quod est. Nam videns Joannes dicebat, In principio erat Verbum, et Verbum erat et ut pervenirent ad id quod videbant de longe, a cruce Christi non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelligere, non recedentes a cruce et passione et resurrectione Christi, in ipsa navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi perveniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creatorem per creaturam: quia potest
Abbreviated transcription (Latin):
Si nascut᷑ qͦmͦ nascunt᷑: Ñ ex carne ñ ex
sanguinib ñ ex uoluntate carnis. nec ex
uoluntate uiri. s ex dõ nati sunt. Gau¬
deant ꝙͦ qr ex dõ nati sunt. & p̾sumant se
ꝑtinere ad dm̃. Accipiant docunentum.
qr ex d̃o nati sunt. Et u̾bum caro factũ ẽ
& habitaint in nobis. Si u̾bum ñ erubuit
nasci de dõ: Hoc aut̃ qr fecit. curauit:
Quia curauit uidemus. Hoc enim q ũbũ
caro factum ẽ ⁊ habitauit in nob̾. medi¬
cam̾tum nob̾ factum ẽ. ut qr terra ceca¬
bamur de terra sanaremur:. Q sanati

Expanded text:
 nascuntur? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si Verbum non erubuit nasci de Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, medicamentum nobis factum est, ut quia terra caecabamur, de
Abbreviated transcription (Latin):
& siñ a me magno. ñ ꝑ me magnum. tnͣ
a magno. N enim a me paruulo dicta
sunt ħ: s ille ñ ẽ paruulus. ad qͦm res¬
picio ut dicam. Capite quisq ut pot᷑.
in qͣntum pot̾: ⁊ qui ñ pot̾. nutriat ᷑ ut
possit. Unde nutriat : de lacte. nutriat.
ñ recedat. donec ꝑueniat ad xp̃m ab
uno patre natum u̾bum. dm̃ ap dm̃.¬

Expanded text:
et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, n recedat, donec perveniat ad Christum ab uno Patre natum, Verbum Deum apud
Abbreviated transcription (Latin):
caritati ur̃ȩ. faber fecit arcam. pͥmo
in arte habet arcam. Si enim arcam¬
in arte ñ haberet. unde illam fabrican¬
do ꝓferret : S arca sic ẽ in arte. ut ñ
ipsa arca sit quȩ uidetur ocłis. In arte
inuisibilit̾ ẽ. in oꝑe uisibiliter erit:
Ecce facta ẽ in oꝑe. nunqͥd desticit ẽẽ
in arte: Q illa in oꝑe facta ẽ. ⁊ illa
manet quȩ in arce ẽ Nam pot̾ illa
arca putrescere. ⁊ iterum ex illa quȩ
in arte ẽ alia fabricari. Attendite gͦ ar¬
cam in arte. ⁊ arcam in oꝑe. Arca in
omiua anteqͣm ꝓferantur. Sic gͦ fr̃s¬
kiñi. qr sapientiã dĩ ꝑ qͣm facta st̃ oĩa
sedm artem continet omnia anteqͣm fa-¬
bricet. omnia hic que fiunt ꝑ ipsã artẽ.
ñ continuo uita sunt. S quicqͥd factũ ẽ:
uita ẽ in illo. Terram uides. ẽ in arte
terra. Celum uides. ẽ in arce cȩlum. So¬
lem ⁊ lunam uides. sunt ⁊ ista marte : s
foris corꝑa sunt. in arte uita sunt. Uidece
si qͦm potestis. magna enim res dicta ẽ:

Expanded text:
Charitati vestrae. Faber facit arcam. Primo in arte habet arcam: si enim in arte arcam non haberet, unde illam fabricando proferret? Sed arca sic est in arte, ut non ipsa arca sit quae videtur oculis. In arte invisibiliter est, in opere visibiliter erit. Ecce facta est in opere; numquid destitit esse in arte? Et illa in opere facta est, et illa manet quae in arte est: nam potest illa arca putrescere, et iterum ex illa quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcaomnia, antequam proferantur. Ut simi, quia sapientia Dei, per quam facta sunt omnia secundum artem, continet omnia, antequam fabricet omnia hinc, quae sunt per ipsam artem, non continuo uita sunt, sed quidquid factum est, uita est in illo. Terram uides; est in arte terra. Caelum, uides; est in arte caelum. Solem et lunam uides; sunt et ista in arte, sed foris corpora sunt, in arte vita sunt. Videte, si quo modo potestis; magna enim res dicta est:
Abbreviated transcription (Latin):
mea. Q apłs ait. Qui diligit uxorẽ suã.
se ipsum diligit. Nemo enim umqͣm car-¬
nem suam odio habuit. Ponit᷑ gͦ caro ꝓ¬
uxore. qmͦ aliqͣndo ⁊ sp̃c ꝓ marito. Quare:
qr ille regit. ħ regitur. Ille imꝑare deb&.
ista seruire. Nam ubi caro imꝑat. ⁊ sp̃e
ubi femina ħt imꝑium suꝑ uirum :
Recta aut̃ domus ubi uir imꝑat : fe¬
mina obtemꝑat. Rectus gͦ ipse homo.
ubi sp̃c imꝑat. caro seruit. Hi gͦ non ex
uoluntate carnis. neq ex uoluntate uiri.
s ex dõ nati sunt. Ut aut̃ homines nas¬
cerentur ex dõ: pͥmo ex ipsis natꝰ ẽ ds̃:¬

Expanded text:
mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponitur ergo caro o et aliquando spiritus pro marito. Quare? Quia ille regit, haec regitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi caro imperat, et spubi femina habet imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus imperat, caro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ut autem homines nascerentur ex Deo, primo ex ipsis natus es
Abbreviated transcription (Latin):
credunt in nomine eiꝰ. ut teneant lignũ
⁊ mare transeant. Et qͦmͦ illi nascuntur:
carne. ⁊ ex uoluntate uiri. ⁊ ex complexu
coniugii. Illi aut̃ qͦmͦ ei nascuntur: Qͥ ñ
ex sangumib. Tanqͣm maris ⁊ femine:
Sanguina ñ ẽ latinum. s qr grece positũ ẽ.
pluralit̾ maluit ille qͥ int̾p̃tabatur sic
ponere. ⁊ qͣsi minus latine loqui scđm
grãmaticos. ⁊ tñ explicare ueritatẽ scđi
auditum infirmor. Si enim diceret
sanguinem singłari numero. ñ expli¬
caret qd uolebat. Ex sanguinib enim
homines nascunt᷑ maris ⁊ feminȩ. Dica¬
mus gͦ. ñ timeamus ferulas grãmaticoꝵ.
dum tam̃ ad ueritatẽ solidam: ⁊ cerciorẽ
ꝑuemanius. Rep̾hendit qui intelligit.
ingͣtus qr intellexit. N ex sanguinibus
neq ex uoluntate carnis. neq ex uolun¬
tate uiri. Carnem ꝓ femina posuit.
qr de costa cum facta eẽt eua: adam dixit.
Noc nunc os ex ossib meis. ⁊ caro de carne

Expanded text:
credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et quomodo illi nascuntur? sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne
Abbreviated transcription (Latin):
haberet adoptatos. Ñ enim nos nati
sumꝰ de dõ quomͦ ille unigenitꝰ. s ad¬
optati ꝑ gr̃am ipsius. Ille enĩ uenit¬
ut unigenitꝰ solueret peccata. quib
peccatis implicabamur ne adoptaret
Sic enim dicit apłs̾. Si aut̃ filius ⁊ heres
ꝑ dm̃. Q iterum. Heredes quidem dei.
coheredes aut̃ xͥ. Ñ timint ille habere
coheredes. qr hereditas eiꝰ ñ fit angusta
si multi possiderint. Illi ipsi certe illo
possidente fiunt hereditas ipsius. ⁊ ille
uicissim fit hereditas ipsorum. Audi
qͦmͦ ipsi fiant hereditas ipsius. Dñs dix̾
ad me filius m̾s ẽs tũ. ego hodie genui te:
Postula a me ⁊ dabo tibi gentes hereditatẽ
tuam. Ille qͦmͦ fit hereditas eoꝵ. dix̾ in
psalmo. Dñs pars hereditatis meȩ. ⁊ calicis
mei. Et nos illum possideamus. ⁊ ipse nos
salutem. nos possideamus sicut lucem. Qͥd
g dedit his qui eum receꝑunt: dedit
eis potestatem filios dĩ fieri. his qui

Expanded text:
haberet adoptatos. Non enim nos nati haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : et iterum, Haeredes quidChristi . Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse nos salutem, nos possideamus sicut lucem. Quid ergo dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui