comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille latro laudatus ipso die meruit ẽẽ
in ꝑady so: qr in cruce fixus tunc. confessꝰ
inuenit eos nutantes. ⁊ qͦdammodo argu¬
entes se ipsos. q̃ in illo redemptionẽ spe¬
rauerunt: dolebant tamen eum sine
culpa occisum. qr nouerant innocentẽ:
Et hoc ipsi pꝰ resurrectionẽ dixerunt.
cum quosdam eoꝵ tristes inueniss& in
uia. Tu solus ꝑ egrinaris in ihrłm.⁊ ñ
eb : Ille aut̃ dixit eis. Quȩ : Illi autẽ
dixerunt. De iħu nazareno. qui fuit
uir ꝓꝓħa potens in factis ⁊ dictis in cõ¬
specto di ⁊ uniuersi ppłi. qͦmͦ hunc tra¬
diderunt sacerdotes ⁊ principes nr̃i in
dampnationẽ mortis. ⁊ cruci eũ fixert̃.
Nos aut̾ sꝑabamus. qr ipse fuit qͥ redẽp¬
turus erat isrł. Q̾ nunc tercium diẽ
agit hodie ex quo ħ facta sunt. Hec atq
alia cum dixisset unus ex duob quos
inuenit inuia euntes ad ꝑpinquũ castel¬
lum: respondens ipse ait. O insensati &

Expanded text:
ille latro laudatus, ipso die meruit esse ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem, ebus? Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et cruci eum fixerunt. Nos autem sperabamus, qturus esset Israel; et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligebat᷑. aqua erat. In aqua enim:
uinum quodammodo latet. Dicit apłs.
qͥd intelligamus in ista aqua. Usq hodier¬
num inquit diem qͣmdiu legit᷑ moy ses. id
Uelamen dicit ad oꝑtionẽ ꝓpħiȩ. ut ñ in¬
telligeret᷑. Tollitur uelamen cum transie¬
ris ad dñm. Sic tollit᷑ insipientia. cum
inuenies : Intellige ibi xp̃m. ñ solum
sapit qͥ legis. s ⁊ in ebriat: mutans
mentẽ a corꝑe. ut p̃terita obliuiscens.
in ea quȩ ante sunt extendaris. Ergo
ꝓpħia ab antiquis temꝑib ex qͦ ꝓrsus
currit ordo nascentium ingenere hu¬
mano. de xͦ ñ tacuit: s occultum erat
ibi. adhuc enim aqua erat. Unde ꝓbamus
qͥ omnib temꝑib suꝑiorib usq ad etatẽ
qua dñs uenit. ꝓpħia de illo ñ defuit :
Ipso dño dicente. Cum enim resurrexiss&
amortuis. inuenit discipłos dubitantes
de ipso qͦm sequuti erant. Uiderunt eũ
enim mortuum. Q n sꝑauerunt resurree¬
turum. & tota spes eoꝵ concidit. Unde

Expanded text:
n intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idi. Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
thematicos. S ecce inquiunt ipse dicit. ñdu̾
uenit hora mea. Si gͦ dixisset horam ñ habeo.
exclusisset mathematicos. ñ eẽt unde calum¬
marentur: Nunc uͦ qr dixit nͣdum uenit
hora mea. cont᷑ ipsius uerba quid possumus
dicere: Mirum ẽ q̃ mathematici credendo
uerbis xͥ conantur conuincere xͥanos. qd
sub hora fatali uxerit .xͤ. Credant gͦ xp̃o

Expanded text:
thematicos: sed ecce, inquiunt, ipse dixit, Nondum thematicos: sed ecce, inquiunt, ipse dixit, Nondum venit hora mea. Si ergo dixisset, Horam non habeo, exclusisset mathematicos, non esset unde calumniarentur: nunc vero quia dixit, Nondum venit hora mea, contra ipsius verba quid possumus dicere? Mirum est quod mathematici credendo verbis Christi, conantur convincere Christianos quod sub hora fatali vixerit Christus. Credant ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ diuinitatẽ futorum erat miraculum
qͥd̾ pecebat. respondit ei. quo mͥ ⁊ tibi ẽ
mulier. S ne putes qd te negem matrẽ.
ñdum uenit hora mea. Ibi enim te ag¬
noscam cum pendere in cruce infirmi¬
tas ceꝑit. cuius mat̾ es. ꝓbemus si ue¬
rum ẽ. Quando passus ẽ dñs sic̃ idem
ȩugłista dicit. qui nouerat matrẽ dñi.
& qui nob  infinuauit ⁊̃ in ipsis nuptiis
matrem dñi. ipse narrat. erat illic ĩquit
tirca crucem mat̾ iħu. Q ait iħc matri
sue. Mulier. ecce filius tuus. Q̃ ad dis-¬
cipłm. ecce mat̾ tua. Cõmendat matrẽ
discipło. cõmendat matrem prior matre
recꝰturus. Cõmendat homo homini ho¬
mine᷑. Hoc peꝑerat maria. Illa hara
iam uenerat. de qua tuno dixerat.
ñdum uenit hora mea. Qntum arbitror fr̃s
r esponsum ẽ hercticis. mathematicis respon¬
deamus. Q̾ ipsi unde conantur conuncere.
qr sub fato erat iħe : Quia ipse ait inquiunt.
ñ dum uenit hora mea. G illi credimus:
Q si dixisset horam ñ habeo. exclusisset ma¬

Expanded text:
ivinitatem futurum erat miraculum quod petebat; respondit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? sed ne putes quod te negem matrem, Nondum venit hora mea: ibi enim te agnoscam, cum pendere in cruce coeperit infirmitas cujus mater es. Probemus si verum est. Quando passus est Dominus, sicut idem evangelista dicit, qui noverat matrem Domini, et qui nobis insinuavit etiam in his nuptiis matrem Domini, ipse narrat: Erat, inquit, illic circa crucem mater Jesu, et ait Jesus matri suae, Mulier, ecce filius tuus: et ad discipulum, Ecce mater tua . Commendat matrem discipulo: commendat matrem prior matre recturus; commendat homo homini hominem. Hoc pepererat Maria. Illa hora jam venerat, de qua tunc dixerat, Nondum venit hora mea. 10. Quantum arbitror, fratres, responsum est haereticis: mathematicis respondeamus. Et ipsi unde conantur convincere quia sub fato erat Jesus? Quia ipse ait, inquiunt, Nondum venit hora mea. Ergo illi credimus; et si dixisset, Horam non habeo, exclusisset ma
Abbreviated transcription (Latin):
iugalem marito ñ seruauit. Nec ille quȩ
uirginitatẽ do uouent. qͣmqͣm ampliorem
gradum honoris. & sc̃itatis ecͥcła teneant.
sme nuptiis sunt. Nam & ipse ꝑtinent.
ad nuptias cum tota eccła. in qͥb nuptiis
maret᷑. & ostenderet᷑ sacram̃tum nuptiaꝵ.
qr & illarum nuptiarum sponsus ꝑsonam
am̃ figurabat. cui dictum ÷. seruast̾i uinum
bonum usq adhuc. Bonum enim uinum
detegere. qͣntum ille donat incuiꝰ nomine
uob̾ ꝓmisimus. Erat ꝓpħia antiquis tem¬

Expanded text:
jugalem marito non servavit. Nec illae quae jugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis maretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis tem
Abbreviated transcription (Latin):
Sic aqm in uinum uersam qͥs nͥ miret᷑. cũ
hoc annis omnib inuitib d̾s faciat :
S: qr omnia quȩ fecit dñs iħc ñ solum
ualent ad excitanda corda nr̃a miracłis.
s q̃ ad edificanda indoctrina fidei: scru¬
tari nos oportet qͥd sͥ uelint illa omĩa.
id ẽ qͥd significent. ħorum enim omĩum
significationes. sic̃ recordamini in hodier¬
num diem distulimus. Qđ aut̃ dñs in¬
uitatꝰ uenit ad nuptias. ⁊̃ excepta mys¬
tica significatione confirmare uoluit qͣ
ipse fecit. Futuri enim erant de qͥb
orem suam exqualibet causa. ñ licere
excepta causa fornicationis. In qͣ respon¬
sione si meministis hoc ait. Qd̃ ds con-¬
iunxit: homo ñ separet. Et qui bene
eruditi sunt in fide catholica. nouerunt
Q ds fecit nuptias: ⁊ sicut coniunctio
adõ. ita diuortium adiabolo sit. S ꝓꝓterea
incausa forncationis licet uxorem dimitt̾e.
qr ipsa e̾ẽ uxor pͥor noluit. quȩ fidem con¬

Expanded text:
Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione, confirmare voluit quod ipse fecit nuptias. Futuri enim erant, de quiborem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem con
Abbreviated transcription (Latin):
ut donet nob reddere qd̃
ꝓmisimus. ħ esterno enim
die si meminit sc̃ĩtas ura
cum temꝑis excludemur
Cangustia ne sermonem
inchoatum impleremus. in hodiernum diem¬
diftulimus: ut ea quȩ in hoc facło ȩugłicȩ
lectionis misticȩ in sacramentis posita ẽẽnt.
ipso adituante aꝑirent᷑. N itaq opꝰ ẽ iã immo¬
rari diutius. in cõmendando miraculo dei:
Ipse ẽ enim ds. qͥ ꝑ uniuersam creaturã co¬
tidiana miracula facit. quȩ hominib ñ fa¬
cilitate s assiduitate uiluerunt. Rara aut̃
quȩ facta sunt ab eodem dño id ẽ a uerbo
ꝓpt̾ nos incarnato. maiorem stuporem ho¬
minib attulerunt: ñ qr maiora erant. qͣm
sunt ea quę cotidie in creatura facit. s q
ista quȩ cotidie fiunt tanqͣm naturali c̃su
ꝑaguntur. illa uͦ efficatiã potentiȩ tanqͣm
p̾sentib ex hibuisse uident᷑ ocłis hominũ:
Diximus sicut memmistis. resurrexit unꝰ
mortuus. obstupuerunt homines cũ coti¬
die nasci qui non erant nemo mirecur:

Expanded text:
ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie nasci qui non erant, nemo miretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmissus necessitatib quibꝰdam impedi¬
entib. Si gͦ placet scĩtati ur̃ȩ. hoc q ad
misterium ꝑtinet huius facti in crasti¬
multi qui ꝓpt̾ sollempnitatẽ diei. ñ ꝑꝑt̾
audiendumꝰ sermonem conuenerunt:
Crastino qui uement uenient audituri.
ut nec fraudemus studiosos. nec graue¬
mus fastidiosos

Expanded text:
permissus necessitatibus quibusdam impedipermissus necessitatibus quibusdam impedientibus. Si ergo placet Sanctitati vestrae, hoc quod ad mysterium pertinet hujus facti, in crastimulti qui propter solemnitatem, diei, non propter audiendum sermonem convenerunt. Crastino qui venient, veniant audituri; ut nec fraudemus studiosos, nec gravemus fastidiosos
Abbreviated transcription (Latin):
iam electis eruditisq discipłis. p̾staret᷑ ei :
ñ hoc ipse faceret. At uͦ qui uenerat in
manu habens qͣndo rediret. quonsq ex¬
curreret. cui paterent inferi nͨ tantum
morienti s ⁊̃ resurgenti: ut nob̾ osten¬
deret spem immortalitatis eccłȩ suȩ. in
capite ostendit q̃ membra expectare
deberent. Resurget ⁊̃ in ceteris mẽbris.
qui resurrexit incapite. Hora gͦ ñdum
uenerat. opornitas ñdum erat. Uocan¬
di erant disciplĩ. annuntiandum erat¬
regnum cȩlorum. faciende erant uirtuter
cõmendanda erat diuinitas dñi in mura¬
culis. cõmendanda erat humanitas dñi
in ipsa cõpassione immortalitatis. Ille enĩ qͥ
esuriebat. qr homo erat: pauit de quinq
ẽẽnt qd scriberent eugłistȩ. qd p̾dicaretur
nichil dicemus qͥd sͥ uelint hydriȩ. qͥd
aqua inuinum conuersa qͥd architriclinꝰ.
hesterno die quo solet sermo deberi ca¬
ritati ur̃ȩ id agere uobiscum. s ñ sum

Expanded text:
jam electis eruditisque discipulis, praestaretur ei, jam electis eruditisque discipulis, praestaretur ei, non ipse hoc faceret. At vero qui venerat in manu habens quando iret, quando rediret, quo usque excurreret, cui paterent inferi, non tantum morienti, sed et resurgenti, ut nobis ostenderet spem immortalitatis Ecclesiae suae, in capite ostendit quod membra exspectare deberent. Resurget etiam in caeteris membris, qui resurrexit in capite. Hora ergo nondum venerat, opportunitas nondum erat. Vocandi erant discipuli, annuntiandum regnum coelorum, faciendae erant virtutes, commendanda erat divinitas Domini in miraculis, commendanda erat humanitas Domini in ipsa compassione mortalitatis. Ille enim qui esuriebat, quia homo erat, pavit quinque esset quod scriberent Evangelistae, quod praedicaretur nihil dicemus quid sibi velint hydriae, quid aqua in vinum conversa, quid architriclinus,hesterno die, quo solet sermo deberi Charitati vestrae, id agere vobiscum, sed non sum
Abbreviated transcription (Latin):
mo uͦ nͨ intraret siliber ẽẽt. s intraut
qͦ eum dñs error ⁊ domina cupiditas tͣxit.
Unde & ueritas dicit. Omnis qui facit pec¬
catum seruus ẽ peccati. Quare gͦ dixit.
ñdum uenit hora mea: Magis qr in po-¬
testate habebat qͣndo moreret᷑. ñ dum
uidebat ẽẽ oportunum. ut illa potestate
loquimur. iam hora certa ẽ qua exeamus
& celebremus sacram̃ta. Si exeamus ante.¬
qͣm opꝰ ẽ. nonne & ꝑuersi & p̃posteri sumꝰ :
Quia gͦ ñ facimus nͥ cum oportunum ẽ. ꝓꝓte¬
rea in his agendis cum ita loquimur. fatũ
consideramus: qͥd ẽ gͦ ñdum uenit hora
mea: Qnͣdo ego scio oportue me pati.
qͣndo passio mea utilis erit. ñdũ uenit
ipsa hora. tunc uoluntate patiar. ut utrũq
tea moreret᷑ qͣm discipłos elegisset. certe
p̃posterum ee̾t. Si eẽt homo qͥ ñ haberet
inpotestate animã suaᷤ. posset ante mori
qͣm discipłos elegisset. Et si forte morer et᷑

Expanded text:
vero non intraret, si liber esset: sed intravit vero non intraret, si liber esset: sed intravit quo eum dominus error, et domina cupiditas traxit. Unde et Veritas dicit: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . 12. Quare ergo dixit, Nondum venit hora mea? Magis quia in potestate habebat quando moreretur, nondum videbat esse opportunum ut illa potestate loquimur, Jam certa hora est, qua exeamus ut celebremus sacramenta? Si ante exeamus quam opus est, nonne perversi et praeposteri sumus? Quia ergo non facimus, nisi quando opportunum est; propterea in his agendis, cum ita loquimur, fatum consideramus? Quid est ergo, Nondum venit hora mea? Quando ego scio opportunum me pati, quando passio mea utilis erit, nondum venit ipsa hora; tunc voluntate patiar: ut utrumquete moreretur quam discipulos elegisset, certe praeposterum esset: si esset homo qui non haberet in potestate horam suam, posset ante mori quam discipulos elegisset; et si forte moreretur
Abbreviated transcription (Latin):
ostendunt. Credant gͦ do dicente. potestatẽ
habeo ponendi animã meã ⁊ iterum su¬
mendi eam. & querant quare sit dictum
ñdum uenit hora mea. nec id̾o ũ sub faco
ponant conditorem çȩli. creatorẽ atq ordi¬
natorem siderum. qr si eẽt fatum syderib:
nͨ poterant ẽẽ sub necessitate sy derum.
conditor siderum. Adde. q nͣ solum xͤ
aut ille. aut quisqͣm hominũ. Ueruntũ
seducti seducunt: & pponunt fallatias
hominib. tendunt ad capiendos homineᷤ.
& hoc in plateis. Nam qui tendunt ad
capiendas feras. uł in siluis atq in solitu¬
dinib id agunt. Qͣm infelicit̾ uani sunt
homines. quib capiendis inforo tenditur.
Nummos accipiunt. cum se homines
hominib uendunt. Dant isti nummos.
ut se uanitatib uendant. Intrant enĩ
ad mathematicum ut emant sͥ dños.¬
quales mathematico dare placuerit. uel
saturnum. uł iouem. uł mercurium. uł
si quid aliud ẽ sacrilegi nominis. Intrau̾it
liber. ut nummis datis seruis exiret: im

Expanded text:
ostendent. Credant ergo Deo dicenti, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam: et quaerant quare sit dictum, Nondum venit hora mea, nec ideo jam sub fato ponant conditorem coeli, creatorem atque ordinatorem siderum. Quia si esset fatum de sideribus, non poterat esse sub necessitate siderum conditor siderum. Adde quia non solum aut ille, aut quisquam hominum. 11. Verumtamen seducti seducunt, et proponunt fallacias hominibus: tendunt ad capiendos homines, et hoc in plateis. Nam qui tendunt ad capiendas feras, vel in silvis atque in solitudine id agunt: quam infeliciter vani sunt homines, quibus capiendis in foro tenditur! Nummos accipiunt, cum se homines hominibus vendunt; dant isti nummos, ut se vanitatibus vendant. Intrant enim ad mathematicum, ut emant sibi doquales mathematico dare placuerit; vel Saturnum, vel Jovem, vel Mercurium, vel si quid aliud sacrilegi nominis. Intravit liber, ut nummis datis servus exiret. Imo
Abbreviated transcription (Latin):
maticos dixit: sacrilegium fecimus in-¬
cendendo codices eors. Si aut̃ recte feci¬
mus ficut apłorum temꝑib factum ẽ:
ñ scd̃m eos dixit dñs ñ dum uenit hora
mea. Dicunt enim uani loqui ⁊ sedueti
seductores. Uides quia sub fato erat xͦ qui
dicit. ñdum uenit hora mea : Quib sͦ iͥ
respondendum ẽ. hereticis an mathematieis :
Utriq enim a serpente illo ueniunt. uolen¬
tes corrumꝑe uirginitatẽ cordis ȩccłȩ. ꝙͥ
habet in integra fide. Primo si placet eis
quos ꝑposueramus. quib quidem iam ex
magna parte respondimus. S ne arbitrent
nos ñ hab̾e quid dicamus. de his uerbis gͦ
dñs matri respondit. uos magis aduersꝰ
illos instruimus. Nam illis refellendis.
puto qd sufficiant quȩ iam dicta sunt:
Cur gͦ ait matri filius. qͥd mͥ ⁊cͥ ẽ mulier¬

Expanded text:
maticos dixit, sacrilegium fecimus inmaticos dixit, sacrilegium fecimus incendendo codices eorum. Si autem recte fecimus, sicut Apostolorum temporibus factum est ; non secundum eos dixit Dominus, Nondum venit hora mea. Dicunt enim vaniloqui et seducti seductores, Vides quia sub fato erat Christus, qui dicit, Nondum venit hora mea. Quibus ergo prius respondendum est; haereticis, an mathematicis? Utrique enim a serpente illo veniunt, volentes corrumpere virginitatem cordis Ecclesiae, quam habet in integra fide. Primo si placet, eis quos proposueramus, quibus quidem jam ex magna parte respondimus. Sed ne arbitrentur nos non habere quid dicamus de his verbis quae Dominus matri respondit, vos magis adversus illos instruimus: nam illis refellendis, puto quod sufficiant quae jam dicta sunt. 9. Cur ergo ait matri filius, Quid mihi et ti
Abbreviated transcription (Latin):
fidelit̾ credunt. & cur ita responderit
pie querunt: Multum enim inter ẽ
inter eum qui dicit. uolo scire quare xͦ
ħ matri respond̾it. & eum qui dicit. scio q
aꝑtum ẽ. Qui dicit. scire uolo etir ita xp̃c
matri responderit. aꝑiri sibi uult eugłm
nos queramus quare dñs nr̃ sic matri
respondit. Ille singłarit᷑ natꝰ de patrẽ
sine matre. de matre sine patre Sine
matre ds̃. sine patre homo: sine matre
ante temꝑa. sine patre in fine tempoꝵ:
Trespondit matri respondit. qr erat ibi
mater iħu. & dixit ei mat̾ eiꝰ. Hoc totũ
ȩugłm loquitur. Illic nouimus qr erat
ibi mat̾ iħu. ubi nouimus qd dixerit ei
qͥd mͥ & tibi ẽ mulier. ũdum uenit hora
mea. Totum credamus. & qd̃ ñdum intel¬
ligimus requiramus. Et primum hoc
uidete. ne forte qͦm inuenerunt manichei
tici occasionẽ fallaciȩ suȩ qr dixit. ñdum
uenit hora mea. Et si hoc scđm mathe¬

Expanded text:
fideliter credunt; et cur ita responderit, fideliter credunt; et cur ita responderit, pie quaerunt? Multum enim interest inter eum qui dicit, Volo scire quare Christus hoc matri responderit; et eum qui dicit, Scio quapertum est. Qui dicit, Scire volo cur ita Christus matri responderit, aperiri sibi vult Evangelium nos quaeramus, quare Dominus noster sic matri responderit. Ille singulariter natus de Patre sine matre, de matre sine patre; sine matre Deus, sine patre homo; sine matre ante tempora, sine patre in fine temporum. Quod respondit, matri respondit: quia, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Hoc totum Evangelium loquitur. Illic novimus quia erat ibi mater Jesu, ubi novimus quod dixerit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Totum credamus, et quod nondum intelligimus requiramus. Et primum hoc videte, ne forte quomodo invenerunt Manichaeitici occasionem fallaciae suae, quia dixit, Nondum venit hora mea. Et si hoc secundum mathe
Abbreviated transcription (Latin):
eugłistam fuisse mentitum. qͥ ait. erat ibi
mater iħu. aut ipsum xp̃m falsã mortẽ
passum. ꝑꝑt̾ delicta nr̃a. & falsas cicatri¬
ces oftendisse. ꝑꝓt̾ iustificationẽ nr̃am: fal¬
sumq dixisse. si manseritis in uerbo meo
uere discipłi mei eritis. & cognoscetis ue¬
ritatẽ. & ueritas lib̾abit uos Si enim
falsa mat̾. falsa. falsa mors. falsa uulna
passionis. false cicatrites resurrectionis:
ñ ueritas credentes in eum s potius fal¬
sitas lib̃auit. Immo uͦ cedat falsitas ue
ritati. & confundant᷑ omnes qui ꝓpt̾ea
se uolunt uideri ueraces. qr xꝑm co
nant᷑ ostendere fallacem. mnolunt sibi
dici ñ uob eredimus qr mentimini. cum
ipsam ueritatẽ dicant ẽẽ mentita. Qb
tamen si dicamus. unde nostis dixisse
credidisse respondent. Curꝰ gͦ ñ credunt
eugłio dicenti. erat ibi mat̾ iħu. ⁊ dixit
ei mat̾ eius : Aut si hoc mentit᷑ eugłm.
ñ extraneȩ s matri domini responderit

Expanded text:
Evangelistam fuisse mentitum qui ait, Erat ibi Evangelistam fuisse mentitum qui ait, Erat ibi mater Jesu: aut ipsum Christum falsa morte passum propter delicta nostra, et falsas cicatrices ostendisse propter justificationem nostram; falsumque dixisse, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Si enim falsa mater, falsa caro, falsa mors, falsa vulnera passionis, falsae cicatrices resurrectionis; non veritas credentes in eum, sed potius falsitas liberabit. Imo vero falsitas cedat veritati, et confundantur omnes qui propterea se volunt videri venantur demonstrare fallacem; et nolunt sibi dici, Non vobis credimus quia mentimini; cum ipsam veritatem dicant esse mentitam. Quibus tamen si dicamus, Unde nostis dixisse credidisse respondent. Cur non credunt ngelio dicenti, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus? Aut si hoc mentitur Evangenon extraneae, sed matri Dominus responderit,
Abbreviated transcription (Latin):
S ñdum intelligit qͥmadinodum dixerit iͦ.
quid mͥ & tibi ẽ mulier. Interim credat qd̾
dixerit. & qd matri dixerit. Sit pͥmo pietas
incredente. &erit fructus in intelligente:
Interrogo uos o fideles xͥani. erat ibi mater
iħu: Respondece. erat. Unde scitis : Respõ¬
dece. hoc loquitur eugłm. Qͥd respondit ma-¬
tri iħc: Respondete. quid mͥ  tͥ ẽ mulier.
n̾dum uenit hora mea. Et hoc unde scitis:
Respondete. Hoc loquit᷑ eugłm. Nullus uob̃
corrumpat hanc fidem. si uultis sponso ser¬
uare castam uirginitatẽ. Si aut̃ queritur
a uob̾ cur hoc matri responderit. dicat qͥ
intelligit. Qui aut̃ ñdum intelligit. fir¬
missime tamen credat & hoc respondisse.
& tamen matri respondisse iħm. Hac pie¬
tate merebit᷑ etiam intelligere cur ita
responderit si orando pulset. ñ rixando
cedat ostium ueritatis. Tantum caueat.
ne dum se putat scire aut erubeseit nes.¬
cire cur ita responderit. cogat᷑ credere aut

Expanded text:
si nondum intelligit quemadmodum dixerit Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? interim credat quod dixerit, et quod matri dixerit. Sit primo pietas in credente, et erit fructus in intelligente. 7. Interrogo vos, o fideles Christiani, Erat ibi mater Jesu? respondete, Erat. Unde scitis? respondete, Hoc loquitur Evangelium. Quid respondit matri Jesus? respondete, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Et hoc unde scitis? respondete, Hoc loquitur Evangelium. Nullus vobis corrumpat hanc fidem, si vultis sponso servare castam virginitatem. Si autem quaeritur a vobis, cur hoc matri responderit; dicat qui intelligit: qui autem nondum intelligit, firmissime tamen credat, hoc respondisse, et tamen matri respondisse Jesum. Hac pietate merebitur etiam intelligere cur ita responderit, si orando pulset, et non rixando accedat ad ostium veritatis. Tantum caveat, ne dum se putat scire, aut erubescit nescire cur ita responderit, cogatur credere aut
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib gentib. Iam uͦ in quinta c̃¬
etate tanqͣm inquinta hẏdria. daniel uidit
p̾cisum lapidem de monte sine manib fre¬
gisse omnia regna terrars:⁊ creuisse illum
lapidẽ i factum ẽẽ montẽ magnũ. ita ut in¬

Expanded text:
in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut im
Abbreviated transcription (Latin):
q ds̾ erat. nͨ scd̾m id qd infirmus natꝰ erat
S infirmum dĩ fortius ẽ hominib. Mira¬
culum gͦ exigebat mat̾. At ille tanqͣm
ñ agnoscit uiscera humana: oꝑaturꝰ facta
diuina tanqͣm dicens. Qđ de me facit
miracłm ñ tu genuisti. diuinitatẽ meã ñ
tu genuisti. S qͥa genusti infirmitatẽ
meã: tunc tẽ cognoscam cum ipsa infir¬
mitas pendeb it in cruce. Hoc enim nͣ¬
dum uenit hora mea. Tunc enim coguo¬
uit. qui uuq semꝑ nouerat.: ⁊ anteqͣm
de illa natꝰ eẽt in p̃destinatione nouerat
matrem.:⁊ anteqͣm ipse ds̾ crearet de qͣ
ipse homo crearetur. nouerat matrem:
S ad quandam horam in misterio nͣ agios¬
cit. & ad qͣndam horam quȩ ñdum uene¬
rat inmysterio rursus agnoscit. Tunc
enim agnouit qn illud q pepit moriebat᷑.
carnis. Illud gͦ respondit. discernens in fide
credentium. quis qua uenerit. Uenit enĩ
ꝑ matrem feminã ds. & dñs cęli & terrę:¬

Expanded text:
s erat, non secundum quod infirmus natus erat. Sed infirmum Dei fortius est hominibus . Miraculum ergo exigebat mater; at ille tanquam non agnoscit viscera humana, operaturus facta divina; tanquam dicens, Quod de me facit miraculum, non tu genuisti, divinitatem meam non tu genuisti: sed quia genuisti infirmitatem meam, tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce: hoc est enim, Nondum venit hora mea. Tunc enim cognovit, qui utique semper noverat. Et antequam de illa natus esset, in praedestinatione noverat matrem; et antequam ipse Deus crearet, de qua ipse homo crearetur, noverat matrem: sed ad quamdam horam in mysterio non agnoscit; et ad quamdam horam quae nondum venerat, in mysterio rursus agnoscit. Tunc enim agnovit, quando illud quod peperit moriebatur.  moriebatur infirmitas carnis. Illud ergo respondit, discernens in fide credentium, quis, qua venerit. Venit enim per matrem feminam, Deus et Dominus coeli et terr
Abbreviated transcription (Latin):
erat. in quo benedicunt᷑ omnes gentes.
sicut ꝓmissumẽ abrahȩ dioente dũo:
Insemine tuo benedicentur omnes gentes:
Nondum aut̃ intelligebat᷑. qr ñdum aqua
conuersa erat inuinum. Gomnib gentib
neat. ex singulis etatib tanqͣm de sin¬
omniu̾̃ gentium erant: nͨ tantum modo
iudeoꝵ. & quicqͥd figurabat᷑ in adam
de xͦ. ad omnes utiq gentes ꝑtinebat.
pͣuȩ intellexisse. qͣndo intellectum ñ
meum s apłi ꝓfero. Illud gͦ unum

Expanded text:
benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus us, de singulis aetatibus, tanquam de sinomnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo u
Abbreviated transcription (Latin):
ueracissime. tu mͥ narras dixisse iħm.
trem qͣm nͭ agnoscit: Nam tu dixisti q
ibi erat mater iħu. & qr dixit ei mat̾
eiꝰ. Cur ñ potius dixisti. erat ibioiaria.
& dixit ei maria : Utrumq tu narras:
dixit ei mat̾ eiꝰ. & respondit ei iħc. qͥd
uerum ẽ: Illi aut̃ meo uolunt credere
eugłistȩ qd narrat iħm dixisse matri. qͥd
eugłistȩ q ait. erat ibi mat̾ iħu. ⁊ dixit
ei mater eiꝰ. Quis ẽ aut̃ qui resistit ser¬
penti. & tenet ueritatẽ: Cunius uirgini¬

Expanded text:
veracissime, tu mihi narras dixisse Jesumveracissime, tu mihi narras dixisse Jesumtrem quam non agnoscit? Nam tu dixisti quia ibi erat mater Jesu, et quia dixit ei mater ejus: cur non potius dixisti, Erat ibi Maria; et, Dixit ei Maria? Utrumque tu narras, et, Dixit ei mater ejus; et, Respondit ei Jesus, Quid verum est? Illi autem in eo volunt credere Evangelistae, quod narrat Jesum dixisse matri, QuidEvangelistae quod ait, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Quis est autem qui resistit serpenti
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim ait. Quid mͥ ⁊ tͥ ẽ mulier:
Nondum uenit hora mea. Q̾ hoc cur
dixerit. requirendum ẽ. Pruis gͦ hinc
resistamus herecicis. Quid dic̃ serpens
ueternosꝰ uenenoꝵ. insibilator. & inspirator
antiquus. quid dicit ñ habuit matrem femi¬
uempe ioħs ȩugłista. At ipse ioħs eugłista
dixit. Et erat ibi mater iħu. Nam ita
narrauit. Altera die nuptiȩ factȩ sunt
in chana galileȩ. & erat ibi mater iħu:
Uenerat aut̃ illuc inuitatꝰ ad nuptias. cũ
discipłis suis. Tenemus duas sententias ab
eugłista ꝓlatas. Erat ibi mat̾ iħu. eugłista
dixit. Quid dixerit matri suȩ iħc. ipse
eugłista dixit. Et qͦmͦ dixit respondisse
matri suȩ iħm . ut pͥmo diceret. ait illi
mat̾ eiꝰ: uidete fr̃s. ut adu̾sꝰ linguam
serpentis munitã uirginitatẽ cordis ha¬
beatis. Illic in ipso eugłio. eo ipso eugłista
narrante dr: erat ibi mat̾ iħu. & dixit
Et quid respondit matri iħc: Qͥd mͥ i tͥ
ioħs eugłista. O eugłista fidelissime &

Expanded text:
im ait, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Et hoc cur dictum sit, requirendum est. Prius ergo hinc resistamus haereticis. Quid dicit serpens veternosus, venenorum insibilator et inspirator antiquus? quid dicit? Non habuit matrem femiNempe Joannes evangelista. At ipse Joannes evangelista dixit, Et erat ibi mater Jesu. Nam ita narravit: Altera die nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae, et erat ibi mater Jesu. Venerat autem illuc invitatus ad nuptias cum discipulis suis. Tenemus duas sententias ab Evangelista prolatas. Erat ibi mater Jesu, Evangelista dixit: quid dixerit matri suae Jesus, ipse Evangelista dixit. Et quomodo dixit respondisse matri suae Jesum, ut primo diceret, Ait illi mater ejus, videte, fratres, ut adversus linguam serpentis munitam virginitatem cordis habeatis. Illic in ipso Evangelio eo ipso evangelista narrante dicitur, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit Et quid respondit matri Jesus? Quid mihi Joannes evangelista. O Evangelista fidelissime et
Abbreviated transcription (Latin):
incelligibilis. Et ħ tam̃ ꝑ iħm dm̃ facta ẽ.
qr ipse ẽ u̾bun dĩ. Omnia ꝑ ipsum facta it̃.
& sine ipso factum ẽ nichil. Cum tanta gͥ¬
uideamus facta ꝑ dm̃ ihm. qͥd miram᷑
aqͣm inuinum conuersam ꝑ hominem
iħm: Neq enim sic factus ẽ homo. ut
ꝑderet qͣ d̾s erat. Accessit illi homo. ñ
amissus ẽ ds. Ipse gͦ fecit ħ. qͥ illͥ omĩa:
Nonttaq oniremur qr d̾s fecit. s amemꝰ
fecit. Aliquid enim ⁊ in ipsis factis in¬
nuit nob̾. Puto qr ñ sine causa uenit
ad nuptias. Excepto miraculo. aliqͥd
inipso facto misterii . ⁊ sacram̃ti latet:
Pulsemus ut aꝑiat. de uino inuisibili
in ebriet nos : qr ⁊ nos aqua eramus.⁊
ipsius. qͥ pͥꝰ insipientes eramus. Q forte
ad ipsam sapientiam ꝑtinet. cũ honore
dĩ. & cum laude maiestatis eiꝰ. & cum
caritate potentissimȩ miscdiȩ eiꝰ intelli¬
gere qͥd sit gestum in hoc miraculo. Dñs
inui tatꝰ ad nuptias uenit. Si enim nõ¬

Expanded text:
cta est, quia ipse est Verbum Dei. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . 3. Cum ergo tanta videamus facta per Deum Jesum, quid miramur aquam in vinum conversam per hominem Jesum? Neque enim sic factus est homo, ut perderet quod Deus erat: accessit illi homo, non amissus est Deus. Ipse ergo fecit hoc, qui illa omnia. Non itaque miremur quia Deus fecit; sed amemus fecit. Aliquid enim et in ipsis factis innuit nobis. Puto quia non sine causa venit ad nuptias. Excepto miraculo, aliquid in ipso facto mysterii et sacramenti latet. Pulsemus ut aperiat, et de vino invisibili inebriet nos: quia et nos aqua eramus, et ipsius, qui prius insipientes eramus. Et forte ad ipsam sapientiam pertinet, cum honore Dei, et cum laude majestatis ejus, et cum charitate potentissimae misericordiae ejus, intelligere quid sit gestum in hoc miraculo. 4. Dominus invitatus ad nuptias venit. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ animã gerit᷑. ⁊ ħ ius animȩ ñ uidet᷑.
sum subtrait᷑ corꝑi. cadauer iacet. Cũ
aut̃ ad ẽ corꝑi. pͥmo condit qͥdaminodo
putores. Corruptibilis ẽ enim omnis ca¬
ro. imputredines defluit. nͥ qͦd̾a condi¬
mento anme teneat᷑. S ħ commune
illiẽ cum pecoris anima. Illa magis
miranda que dixi. quȩ ad mentẽ & in¬
tellectum ꝑtinent. ubi etiã ad imaginẽ
ireatoris sui renouat᷑. ad cuiꝰ imaginem
factus ẽ homo. Qͥd erit ħ ius animȩ. cũ¬

Expanded text:
is animae non videtur. Cum subtrahitur corpori, cadaver jacet: cum autem adest corpori, primo condit quodammodo putores. Corruptibilis est enim omnis caro, in putredines defluit, nisi quodam condimento animae teneatur. Sed hoc commune illi est cum pecoris anima: illa magis miranda quae dixi, quae ad mentem et intellectum pertinent; ubi etiam ad imaginem Creatoris sui renovatur, ad cujus imaginem factus est homo . Quid erit haec vis animae, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nouerat: Quia gͥ retenturus erat
baptismi sui potestatẽ. ⁊ ñ eam tͣnsmis¬
surus. ⁊ tͣnslaturus inaliquem seruu:
s siue baptizaret in ministerio seruus
bonus. s ue baptiraret in ministerio ser¬
uus malis: ñ sciret se ille qͥ baptizaret᷑
baptizari. nͥ ab illo qͥ sͥ tenuit baptizandi
potestatẽ. Q ut noueritis fr̃s qr hoc
i illo ñ nouerat ioħs. s hoc didicit
ꝑ columbam. dñm enim nouerat. s
eum baptitandi sibi potestatẽ recenturũ.
⁊ nulli seruo eam daturum ñdum nouerat.
scd̃m hoc dicit. Q& ego nesciebameum. Qͣ
ut noueritis qr hoc ibi didicit. attendite

Expanded text:
nescivit, quia sibi retenturus erat baptismi potestatem, et non eam translaturus vel transmissurus in aliquem servum; sed sive baptizaret in ministerio servus bonus, sive baptizaret in ministerio servus malus, non sciret se ille qui baptizaretur baptizari, nisi ab illo qui sibi tenuit baptizandi potestatem. Et ut noveritis, fratres, quia hoc in illo non noverat Joannes, et hoc didicit per columbam: Dominum enim noverat, sed eum baptizandi sibi potestatem retenturum, et nulli servo eam daturum, nondum noverat; secundum hoc dixit, Et ego nesciebam eum. Et ut noveritis quia ibi hoc didicit, attendite
Abbreviated transcription (Latin):
cifixum: Sub se dñs descendit ⁊ ascendit.
manifestum ẽ qr & p̾dicatores ipsiꝰ ascen¬
dunt imitatione. descendunt p̾dicatione:
Et si aliqͣnto uos dutius tenuimus. ꝯsilii
fuit ut in oportunȩ hore transirent. Ar.
rib : quȩ restant agamus ut diem dñieũ
sollempnit̾ impleamus in gaudiis sp̃italibꝰ.
& compar emus gaudia ueritatis cũ gau¬
diĩs uanitatis. Q si horremus doleamus.
si dolemus oremus. Si oramus exaudim᷑:
Si exaudimur ⁊ illos lucramur¬
eo loco ubi ait & die tercio nuptie
facte sunt in chana galileş usq ad id¬

Expanded text:
cifixum » ? Si ipse Dominus ascendit et descendit; manifestum est quia et praedicatores ipsius ascendunt imitatione, descendunt praedicatione. 24. Et si aliquanto vos diutius tenuimus, consilii fuit ut importunae horae transirent: arbiribus, quae restant agamus, ut diem dominicum solemniter impleamus in gaudiis spiritualibus, et comparemus gaudia veritatis cum gaudiis vanitatis: et si horremus, doleamus; si dolemus, oremus; si oramus, exaudiamur; si exaudimur, et illos lucramurii loco, Et die tertia nuptiae factae sunt in C
Abbreviated transcription (Latin):
pacis auttorem: niohil nomine eccłe
audeant possidere.S. quid nob̾ & im¬
ꝑatori: S iam dixi. de iure humano
agit᷑. & tam̾ apłs uoluit seruiri regib:
possidentur possessiones. Dixisti. quid mͥ
& regi: Noli dicere possessiones tuas.
qr ad ipsa iura humana renunciasti.
quib possidentur possessiones. S de
diuino iure ago. ait. Tene gͦ. eugłm
recitemus. Uideamus quousq eccła
iure diumo possideat ꝗ dicit ego baptiro
cum dicat columba. hic ẽ qui baptizat:
cum dicat scriptura. una ẽ columba
mea una ẽ matri sue: Qr lamastis
columbam: Immo lamastis uiscera ur̃a:
Nam uobis laniatis. columba integra
qd dicant. ego dico qͥd faciant. Ueniãt.
ad catholicam & nob̾cum habebunt
ñ solum terram. s ⁊̃ illum qui fecit
celum & terram.¬
eo quod scriptum ẽ. Ego uidi &

Expanded text:
pacis auctorem, nichil nomine ęcclesię pacis auctorem, nichil nomine ęcclesię audeant possidere. Sed quid nobis et imperatori? Sed iam dixi: de iagitur. Et tamen Apostolus voluit serviri regibus, possidentur possessiones. Dixisti, Quid mihi et regi? noli dicere possessiones tuas; quia ad ipsa jura humana renuntiasti, quibus possidentur possessiones. Sed de divino jure ago, ait. Ergo Evangelium recitemus; videamus quo usque Eccljure divino possideat, qui dicit, Ego baptizo; cum dicat columba, Hic est qui baptizat; cum dicat Scriptura, Una est columba mea, una est matri suae? Quare laniastis columbam? Imo laniastis viscera vestra: nam vobis laniatis, columba integra quod dicant, ego dico quod faciant: veniant ad Catholicam, et nobiscum habebunt non solum terram, sed etiam illum qui fecit coelum et terram.e
Abbreviated transcription (Latin):
uites una terra supportat. Iure tam̃
humano dicit. ħ uilla mea ẽ. ħ domꝰ
mea ẽ. hic seruus meus ẽ. Iure gͦ hu-¬
mano. iure imꝑatorum. Qa: Quia ip̃¬
sa ura humana ꝑ imꝑatores & reges
scłi distribuit d̾s generi humano uultis
agamus de uillis: Si iure humano uul¬
tis possidẽ. recitemus leges imꝑatorum:
Uideamus si uoluerint aliqͥd ab hereticiᷤ
possideri. S quid mͥ ẽ imꝑator: Scdin
ius ipsius possides terram. Aut tolle
iura impatorum. & quis audet dicere
mea ẽ ilła uilla. aut m̃s ẽ iste seruus.
aut domus ħ mea ẽ: Si aut̃ ut tene¬
antur ista ab hominib iura acceꝑunt
regum: uultis recitamus leges. ut gau¬
deatis qr uł unum ortum habetis. & ñ
imputetis nisi mansuetudini columbȩ.
qr uł ibi uob̾ ꝑmittitur ꝑmanere :¬
Legunt᷑ enim leges manifeste. ubi
p̃ceꝑunt imꝑatores eos qui p̃ter eccłe
catholice communionẽ usurpant sibi
nom̃ xͥanum. nec uolunt inpace colere

Expanded text:
vites una terra subportat. Iure tamen vites una terra subportat. Iure tamen humano dicitur: Hęc villa mea est, hęc domus mea, hic servus meus est. Iure ergo humano, iure imperatorum. Quare? Quia ipsa iura humana per imperatores et reges seculi Deus distribuit generi humano. Vultis, agamus de villis? Si iure humano vultis possidere, recitemus leges imperatorum. Videamus, si voluerunt aliquid ab hereticis possideri. Sed quid mihi est imperator? Secundum ius ipsius possides terram. Aut tolle iura imperatorum et quis audet dicere: mea est illa villa, aut meus est iste servus, aut domus hęc mea est? Si autem ut teneantur ista ab hominibus, iura acceperunt regum, vultis, recitemus leges, ut gaudeatis, quia vel unum hortum habetis, et non imputetis nisi mansuetudini columbę, quia vel ibi vobis permittitur permanere? Releguntur enim leges manifeste, ubi preceperunt imperatores eos, qui preter ęcclesię catholicę communionem usurpant sibi nomen christianum, nec volunt in pace colere
Abbreviated transcription (Latin):
quid nob̾ pponunt. nͨ inuenientes qͥd
dicant : U̾illas nr̃as tulerunt. fundos
nr̃os tulerunt. ꝑferunt testamenta
hominu̾. Ecce ubi ganis donauit
fundum eccłȩ. oui p̾erat faustinus:
perat faustinus. s parti p̾erat. columba
ut̾ eccła ẽ. quid clamas: Ndeuorauimus
uillas. columba illas habeat. Querat᷑ qͦ¬
nam sit columba. & ipsa uillas habeat:
ħam nostis fr̃s mei. qr uille iste nͥ sunt
augustini. Q si uos nͣ nostis. & putatis
me gaude in possessione uillarum: ds
nouit. Ipse scit quid ego de illis uillis
sentiam. uł qͥd ibi sufferam. Noui ge¬
mitus meos. si mͥ aliquid de columba in¬
ptiri dignatus ẽ. Ecce sunt uillȩ. Quo
uire defendis uillas: diuino an humano:
Respondeant. Diuinum ius inscͥpturis¬
habemus. humanum ius in legib regũ:
Unde quis possidet qd̾ possidet: Nonne¬
iure humano: Nam iure diuino dñi ẽ
terra & plenitudo eiꝰ. Lauꝑes ⁊ diuites
ds de uno limo fecit. & pauꝑes ⁊ di¬

Expanded text:
quid nobis proponunt, non invenientes quid quid nobis proponunt, non invenientes quid dicant? Villas nostras tulerunt, fundos nostros tulerunt. Proferunt testamenta hominum. Ecce ubi Gaius Seius donavit fundum Ecclesiae, cui praeerat Faustinus. erat Faustinus, sed parti praeerat. Columba autem Ecclesia est. Quid clamas? Non devoravimus villas, columba illas habeat: quaeratur quae sit columba, et ipsa habeat. Nam nostis, fratres mei, quia villae istae non sunt Augustini: et si non nostis, et putatis me gaudere in possessione villarum, Deus novit, ipse scit quid ego de illis villis sentiam, vel quid ibi sufferam; novit gemitus meos, si mihi aliquid de columba impertire dignatus est. Ecce sunt villae: quo jure defendis villas? divino an humano? Respondeant: Divinum jus in Schabemus, humanum ius in legibus regum. Unde quisque possidet, quod possidet, iure humano. Nam iure divino Domini est terra et plenitudo eius. Pauperes et divites Deus de uno limo fecit, et pauperes et di
Abbreviated transcription (Latin):
Caritate fecerunt mr̃es. illi qͥ in tempe
ꝑsecutiones passi sunt. caritate fecerunt
sti aut̃ de tumore & de suꝑbia faciunt:
Nam cum ꝑsecutor desit: se ipsos p̾cipi¬
tant. Ueni gͦ ut habeas caritatẽ.s nos
inquiunt habenus mr̃es. Qͦs mr̾es:
N sunt columbȩ. Iđo uolare conati st̃.¬
omnes paginȩ diuinȩ. omnis ꝑpħia.
totum eugłm. omnes apłicȩ litterȩ.
omnis gemitꝰ columbe. ⁊ ñdum eui¬
gilant. ñdum exꝑgiscunt᷑. S si colum¬
ba sumus gemamus. toleremꝰ. sꝑemus.
aderit miscđia di. ut & ferueseat ig¬
nis sp̃c sc̃i in simplicitate urã. & ue¬
nient. N ẽ desꝑandum. Orate. p̾dicate
diligite. ꝓr sus potens e̾ dñs. Iam ce¬
perunt coguoscere frontem suam. Mul¬
ti cognouerunt. multi erubuerunt. ad
erit xͦ ut cognoscant & cetera. Q certe
fr̃s mei uł palea sola ibi remaneat.
omnia grana colligant᷑. Quieqͥd ibi
fructificauerit. redeat ad archam ꝑ
columbam. M odo deficientes ubiq

Expanded text:
cerunt martyres illi qui in tempore persecutionis passi sunt; charitate fecerunt: isti autem de tumore et de superbia faciunt; nam cum persecutor desit, seipsos praecipitant. Veni ergo, ut habeas charitatem. Sed nos habemus martyres. Quos martyres? Non sunt columbae, ideo volare conati sunt, etomnes paginae divinae, omnis prophetia, totum Evangelium, omnes apostolicae litterae, omnis gemitus columbae; et nondum evigilant, nondum expergiscuntur. Sed si columba sumus, gemamus, toleremus, speremus; aderit misericordia Dei, ut efferveat ignis Spiritus sancti in simplicitate vestra; et venient. Non est desperandum; orate, praedicate, diligite; prorsus potens est Dominus. Jam coeperunt cognoscere frontem suam: multi cognoverunt, multi erubuerunt; aderit Christus, ut cognoscant et caeteri. Et certe, fratres mei, vel palea sola ibi remaneat, omnia grana colligantur: quidquid ibi fructificavit, redeat ad arcam per columbam. 25. Modo deficientes ubique,
Abbreviated transcription (Latin):
tutum: suꝑbie erexerunt turrim. qͣsi
ne diluuio si pꝰea feret delerent᷑. Audie¬
rant enini ⁊ recens erat. qr omnis mi¬
quitas erat deleta dilnuio. Ab iniqͥtate
temꝑare nolebant. altitudinẽ turris
cont̃ diluuium requirebant. Edificauerunt
turrim excelsam. Uidit d̾s suꝑbiam ipsors.
& hunc errorem illis immitti fecit ut ñ
se cognoscerent loquendo. ⁊ factȩ sunt di¬
uisȩ linguȩ de suꝑbia. Si suꝑbia fecit
diuersitates linguarum. humilitas xp̃i
congregauit diuersitates linguarum. Iam
ꝗ ula turris dissotiauerat. eccła collegit:
De una lingua factȩ sunt multe. Noli mirari
suꝑbia hoc fecit. De multis linguis fit
una. Noli mirari. caritas hoc fecit. qr ⁊
si soni diuersi linguarum sunt. in corde
unus ds inuocatur. una pax custodit᷑.

Expanded text:
tutum superbiae, erexerunt turrim; quasi tutum superbiae, erexerunt turrim; quasi ne diluvio. si postea fieret, delerentur. Audierant enim et recensuerant quia omnis iniquitas erat deleta diluvio: ab iniquitate temperare nolebant; altitudinem turris contra diluvium requirebant; aedificaverunt turrim excelsam. Vidit Deus superbiam ipsorum, et hunc errorem illis immitti fecit, ut non se cognoscerent loquentes; et factae sunt diversae linguae per superbiam . Si superbia fecit diversitates linguarum, humilitas Christi congregavit diversitates linguarum. Jam quod illa turris dissociaverat, Ecclesia colligit. De una lingua factae sunt multae; noli mirari, superbia hoc fecit: de multis linguis fit una; noli mirari, charitas hoc fecit. Quia etsi soni diversi linguarum sunt, in corde unus Deus invocatur, una pax custoditur.
Abbreviated transcription (Latin):
sic ⁊ hic cum dictum ẽ in nomine ñ in
nominib qͦm ibi insemine ñ in seminibꝰ.
in qͦ nomine baptizaremꝰ. M inistros nos
fecisti & dixisti nob̾. ite baptizate in no¬
mine patris ⁊ filii ⁊ sp̃c sc̃i. Q ͦ ibimus :
Qͦ : Ñ audistis: ad hereditatẽ meã. interro¬
gatis qͦ ibimus. ad id qd emi sangume meo
Qͦ gͦ: Ad gentes inquit. Putaui qr dixit.
ite baptirate afros innomine patris ⁊
filii ⁊ sp̃c scĩ. Deo grãs. soluit dñs questio¬
nem. docuit columba. Deo grãs. ad gentes
inlingiris. uuitus incolumba. H ac lin.¬
que diuiduntur. hac columba copulat:
Linguȩ gentium concordarunt. ⁊ una
lingua affrice discordauit. Qͥd euiden¬
tius fr̃s mei : In columba unitas. in
linguis gentium societas. Aliqͣndo enĩ
linguȩ ꝑ suꝑbiam discordauerunt:⁊ tẽ
facte sunt linguȩ ex una multȩ. P dilu¬
uium enim suꝑbi quidam homines ue¬
lut ad uersum dm̃. se munire conantes.
qͣsi aliqͥd eẽt excelsum dõ. aut aliquid

Expanded text:
sic et hic cum dictum est, in nomine, non, in nominibus; quomodo ibi, in semine, non, in seminibus;in quo nomine baptizemus, ministros nos fecisti, et dixisti nobis, Ite, baptizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: quo ibimus? Quo? non audistis? Ad haereditatem meam. Interrogatis, Quo ibimus? Ad id quod emi sanguine meo. Quo ergo? Ad gentes, inquit. Putavi quia dixit, Ite, baptizate Afros in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Deo gratias: solvit Dominus quaestionem, docuit columba. Deo gratias: ad gentein linguis, unitus in columba. Hac linguae dividuntur, hac columba copulat. Linguae gentium concordarunt, et una lingua Africae discordavit? Quid evidentius, fratres mei? In columba unitas, in linguis gentium societas. Aliquando enim et linguae per superbiam discordaverunt, et tunc sunt factae linguae ex una multae. Post diluvium enim superbi quidam homines, velut adversus Deum se munire conantes, quasi aliquid esset excelsum Deo, aut aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
me nosti : Modo iam loqueris mecum. qr
o tũ isrł in qͦ dolus ñ ẽ. si ẽ ppłs isrł in qͦ
dolus ñ ẽ. mͦ iam cognouisti xp̃mꝰ ꝑ philipũ
cato iaceres. Nunquid enim nos pritis
quesiuimus xp̃m. & ñ ille nos quesunt:
Numquid nos uenimus egroti ad medicum.
& ñ medicus ad egrotos : nonne ouis illa
perierat. & relictis nonaginta nouẽ pastor
quesiuit illam & inuenit. qͣm in humeris

Expanded text:
me nosti? Modo jam loqueris mecum, quime nosti? Modo jam loqueris mecum, quio tu Israel, in quo dolus non est; si es populus Israel in quo dolus non est, modo jam cognovisti cato jaceres. Numquid enim nos prius quaesivimus Christum, et non ille nos quaesivit? Numquid nos venimus aegroti ad medicum, et non medicus ad aegrotos? Nonne ovis illa perierat, et relictis nonaginta novem pastor quaesivit illam et invenit, quam laetus