comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
as qͣs cotrigi uolumꝰ. &̃ si nullo hominũ orante ꝓ petro
añs respex̃ eum. & fec̃ eum suum flere peccatum: ita ñ est
negligenda correptio. quãuis ds qͦs uoluerit &̃ ñ correptos
fac̃ eẽ correctos. Cunc aut̾ correptione ꝓfic̃ homo. cũ miseret᷑
atq adiuuat. qui fac̃ qͦs uoluerit &ẽ sine correptione ꝓfic̾e.
S quare isti sic. illi alit̾ atq alii alit̾. diu̾sis & innumera¬
bilib modis uocentur ut reformentur: absit ut dicamꝰ ui¬
dicium luti ẽe deb̾e s figuli. Apłs inqͥunt ait. Qis enĩ te¬
aiscernit: Qd autẽ habes qͦd ñ accepisti: Si aut̃ & acce¬
pisti. qͥd głaris quasi ñ acceꝑis: Cur gͦ corripimur. argu¬
imur. rep̃hendimur. accusamur: gid facimꝰ qͥ ñ accepimꝰ:
Q hec dicunt extra culpam se uideri uolunt in hoc qͦd ñ
obediunt dõ quia utiq ipsa obedientia munus qꝰ ẽ. quȩ

Expanded text:
eis quos corrigi volumus, etiamsi nullo hominum orante pro Petro, eis quos corrigi volumus, etiamsi nullo hominum orante pro Petro, Dominus respexit eum et fecit eum suum flere peccatum, ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter, diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur, absit ut dicamus judicium luti esse debere, sed figuli. CAPUT VI. 9. « ernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae
Abbreviated transcription (Latin):
fidem xp̃ianã ꝑtinentib erudiuit: Cũ gͦ audiret᷑ p̃di¬
cans euangłm & dicens. notum enĩ uobis facio fr̃s euange¬
enim ego ab homine accepi illud neq didici. s ꝑ reuelatio¬
nem xp̃i iħu: responderet᷑ ei. Qͥd nob molestus es ut abste
accipiamꝰ atq discamꝰ. qͦd tu ñ ab homine accepisti. neq
didicisti. Potens ẽ enim ille qͥt dedit. sic & nob̃ dare qͦmͦ
tͥ. Porro si hoc ñ audent dice. s patiunt᷑ sibi euangłium ab
homine p̃dicari. quãuis possit &̃ ñ ꝑ hominẽ homini
dari: c̃cedant c̃ẽ corripi se debere ap̃positis suis. a qͥb xp̃i¬
ana grã p̃dicat᷑. quãuis ñ negetur d̾s posse quẽ uelit &̃
nullo homine corripiente corrig̾e. & ad dolorẽ salubrẽ
penitentiȩ occultissima & potñtissima medicinȩ suȩ
potestate ꝑducere. Et sic̃ ñ ẽ ab oratione cessandum. pro

Expanded text:
fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedifidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis facio, fratres, Evangeenim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Christi Jesu : responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicari; quamvis etiam possit non per hominem homini dari · concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poenitentiae occultissima et potentissima medicinae suae po
Abbreviated transcription (Latin):
quando sentit correctionis aculeum. excitat eum ĩ maio¬
ris orationis affectum. ut do miserante. increm̃to carita¬
tis adiutꝰ. desinat agere pudenda & dolenda. & agat lau¬
danda atq gratanda. Hec ẽ correptionis utilitas. quȩ nẽ
maior minc minor: ꝓpeccatoꝵ diu̾sitate salubrit̾ adhibet᷑.
se tunc ẽ salubris: quando suꝑnus medicus respic̃. Hon
enum aliquid ꝓfic̃. nͥ cum fac ut peccati su quẽq peniteat.
et quis hoc dat nͥ qͣ respexit apłm petrũ negantẽ & fecit
ripiendos ẽẽ diu̾sa sentientes: ꝓtinus addidit. Ne quando d&e
eis dͥs penitentiã ad cognoscendã u̾itatẽ: & resipiscant de
diaboli laqueis. Cur autẽ isti qui corripi nolunt dicunt.
tantum p̃cipe mͥ & ora ꝓme ut qͦd p̃cipis faciam: Cur
ñ potiꝰ scđ̃m suum prauũ sensũ & ista duo ñ respuunt.¬
se dñm fleuit: Qs hominum paulũ diuinis p̃ceptis ad

Expanded text:
quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoquando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. Haec est correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor pro peccatorum diversitate salubritr, tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum fecit ut peccati sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum negantem et fecit uando det eis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis . 8. Cur autem isti qui corripi nolunt, dicunt, « Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod praecipis faciam? » Cur non potius secundum suum pravum sensum et ista duo respuunt, etse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad
Abbreviated transcription (Latin):
& uelle: Ad hec respondemꝰ. Ecumq dĩ p̃cepta iam tͥ nota
ñ facis. & corripi ñ uis: ẽ ꝓpt̾ea corripiendꝰ es. q corripi
ñ uis. honuis enim tͥ tua uicia demonstrari. ñ uisut
feriant᷑. fiatq t̃ utilis dolor quo medicum queras. Non uis
tͥ tu ipse ostendi. ut cum deformẽ te uides. reformatorẽ desi¬
deres. eiq supplices ne in illa remancas feditate. Tuum qͥppe
uiciumn ẽ qͦs malus es. & mauis uicium corripi nolle qr
malus es. quasi laudanda uł indifferent̾ habenca sint ui¬
cia. ut neq laudentur neq uituꝑent᷑. Aut uͦ nicħ agat
timor correpti hominis uł pudor uł oolor. aut aliud agãt
cum salubrit̾ stimulat. nͥ ut roget᷑ bonus. & ex malis qͥ
corripiunt᷑ bonos faciat qui laudent᷑. Qͦd enĩ uult ꝓse
fieri qui corripi ñ uult. & dic̃ ora potiꝰ ꝓme: ido corripi¬
endꝰ ẽ. ut faciat ã ipse ꝓse. Dolor quippe ille qͦs displice

Expanded text:
 V. 7. Ad haec respondemus: Quicumque Dei praecepta jam tibi nota  V. 7. Ad haec respondemus: Quicumque Dei praecepta jam tibi nota non facis, et corripi non vis, etiam propterea corripiendus es, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras: non vis tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitium est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque laudentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet,
Abbreviated transcription (Latin):
cum do: s adu̾sus eos qͥ t̾rena sapiunt. ut adu̾sus ipsas hui¬
manas cogitationes. ꝓclestis & diuinȩ gr̃ẽ caritate certa¬
re. Hoc enim dicunt qui in suis malignis oꝑib ab huiꝰ
gr̃ẽ p̃dicatorib corripi nolunt. Precipe mͥ qͥo faciã. Ec si
fecero. age ꝓme grãs dõ qͥ mͥ ut facerẽ dedit. Si autẽ ñ ficͥd
ñ ego corripiendꝰ sum: s ille orandꝰ ẽ. ut det qͦd ñ dedit. id
est ipsã qua p̃cepta eiꝰ fiunt fidelem dĩ &e ꝓximi caritatẽ. Dia
gͦ. ꝓme ut hanc accipiam. & ꝑ hanc ex animo cũ bona uo¬
luntate quȩ p̃cepit faciam. Recte autẽ corriperer: si cã
mea culpa ñ haberẽ: hoc ẽ si eam possẽ mͥ dare uł sum̾e
ipse. nec facerẽ. uł si dante illo acciꝑe noluissem. Cũ gͦ iip¬
sa uoluntas a dño p̃paret᷑. cur me corripis qr uides me p̃aꝙ
ta eiꝰ facere nolle. & ñ potꝰi ipsum rogas. ut in me oꝑetut

Expanded text:
cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas hucum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, pro coelestis et divinae gratiae veritate certare. Hoc enim dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: « Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta ejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc ex animo cum bona voluntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non potius ipsum rogas, ut in me operet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob̃. ñ aut̃ nos corripiant & arguant si ñ fecerimꝰ. Im
mo omĩa fiant: qm̃ doctores ȩccłarũ apłi omĩa facie¬
bant. & p̃cipiebant quȩ fierent. & corripiebant si ñ fie¬
rent: & orabant ut fierent. Precip̃ apłs dicens: om̃ĩa ur̃a
quitatẽ patimini. quare ñ potiꝰ fraudamini. S uos inqͥtatẽ
facitis. & fraudatis: & hoc fr̃ib. Annescitis qr iniusti regnũ
dĩ ñ possidebunt: Audiamꝰ & orantẽ. Uos aũ inqͥt. dñs mul
tiplicet. & abundare faciat. in caritate in inuicẽ. & in om̃s.
Precipit ut habeat᷑ caritas: corripit qr ñ habet᷑ caritas: orat
ut abundet caritas. O homo. in p̃ceptiõe cognosce: qͥd debe¬
as hab̾e. In correccione cognosce: tuo te uicio ñ hab̾e. In
omnino aliud. unde tale ac tantũ munus habeat᷑: Pati¬
mini me paululũ fr̃s mei. ñ adu̾sum uos quoꝵ rectũ ẽ cus

Expanded text:
pro nobis: non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimus. » pro nobis: non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimus. » Imo omnia fiant: quoniam doctores Ecclesiarum Apostoli omnia faciebant, et praecipiebant qurent, et orabant ut fierent. Praecepit Apostolus dicens: « Omnia vestra iquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non possidebuntiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce tuo te vitio non habere; in omnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patimini me paululum, fratres mei, non adversum vos, quorum rectum est cor
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ eum ꝓ illis exaudiret orantẽ: qui dat increm̃tum in
quid. neq qui rigat. s qui increm̃tum dat ds. Hon se¬
itaq fallant. qui dicunt. Utquid nob̃ p̃dicat᷑ atq p̃ci¬
pitur ut declinemus amalo & faciamꝰ bonum. si hoc
nos ñ agimus.s id uelle & oꝑari. d̾s oꝑat᷑ in nob: Sed
poti intelligant si fili di sunt. sp̃u dĩ seagi: ut qͥo agñ¬
dum ẽ agant. & cũ egerint. illi a q̃ aguntur gr̃as agant.
Aguntur enim ut agant: ñ ut ipsi nicħ agant. Et ad hoc
eis ostenditur quid agere debeant. ut quaudo id agunt
sic̃ agñdum ẽ. id est cum dilectione & delectatione iusticiȩ.
suauitatem quã dedit dñs. ut t̾ra eiꝰ daret fructum sinim.
accepisse se gaudeant. Quando autẽ ñ agunt siue omĩno
ñ faciendo. siue ex caritate ñ faciendo: orent ut qͦd ñdũ hñt.
nob̾ quid fac̾e debeamus qui nob p̃sunt: & ut faciam oreis

Expanded text:
nisi eum pro illis exaudiret orantem, qui dat incrementum in nisi eum pro illis exaudiret orantem, qui dat incrementum in cit, Neque qui  fallant qui dicunt: Ut quid nobis praedicatur atque praecipitur ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operatur in nobis? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi, ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo aguntur gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant, et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum , accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent nobis quid facere debeamus qui nobis praesunt, et ut faciamus orent
Abbreviated transcription (Latin):
sola homines lib̾antur amalo. & sine qua nullum ꝓrsꝰ
siue cogitando. siue uolendo & amando. siue agendo faci¬
unt bonum. ñ solum ut monstrante ipsa quid facien-¬
dum sit sciant. uerum &̃ ut p̃stante ipsa. faciant cum
dilectione qͦd sciunt. Hanc quippe inspirationẽ bonȩ
uoluntatis atq oꝑis: poscebat apłs eis quib dicebat.
Oramus autem ad dm̃. nequio faciatis mali. ñ ut nos
ꝓbati appareamus. s ut uos qͦd bonum ẽ faciatis. Quis
hoc audiat & ñ euigilet. atq fateat᷑ a dño dõ nob̾ eẽ. ut de¬
clinemus a malo & faciamꝰ bonum: Quandoqͥdẽ ñ ait
apłs. monemꝰ. docemꝰ. hortam᷑. increpamꝰ: s ait oramꝰ
ad dm ne quid faciatis mali. s qͦd bonum ẽ faciatis. Et ca¬
m̃ aẽ loquebat᷑ eis: & faciebat illa omĩa quȩ commemoraui.
Monebat. docebat. hortabat᷑. increpabat. S sciebat hec
omĩa ñ ualere: quȩ plantando & rigando faciebat ĩ aꝑto.

Expanded text:
sola homines liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sola homines liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait Apostolus, Monemus, docemus, hortamur, increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi; monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ gͦ legitime lege utitur: discit in ea malum & bonũ
& ñ confidens in uirtute sua. confugit ad grãm. qua p̃stan¬
te dedinet a malo. & faciat bonum. Qͥs autẽ confugit ad
grãm. nͥ cum a dño gressus hominis dirigunt᷑ &e uiã eiꝰ uo¬
let: Ac ꝑ hoc & desidare auxilium gr̃ȩ: inicium gr̃ȩ ẽ.
De qͦ ait ille. Et dixi nunc cepi: hec ẽ immutatio dext̾e
excelsi. Lib̾um itaq arbitrium. & ad malũ & ad bonũ
faciendum: confitendum ẽ nos hab̾e. S in malo faciẽ¬
do. lib ẽ quisq iusticiȩ. seruusq peccati. In bono autẽ
rit a peccati dampnatione lib̾at᷑. iam ñ indigeat sin li-¬
beratoris auxilio. s ita potiꝰ ut ab illo audiens. sine me
nicħ potestis facere: dicat ei & ipse. Adiutor m̃s esto ne
me gaudeo. Unde hi potiꝰ corrigendi sunt: quos qͥdem ꝓ¬
picio dõ correctos ẽẽ iam existimo. qui eum ñ intelligebãt.

Expanded text:
Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem rit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligebant.
Abbreviated transcription (Latin):
chil ad io qͦd uolunt ualere intelligit᷑. si sic̃ hoc apłs orit
cogitetur. Agebut enim ne quisꝗͣ głaretur in homine.
qm̃ dissensiones exortȩ fuerant int̾ corinthios xp̃ianos
ita ut unusquisq diceret. Ego quidem sum pauli. altꝰ
autẽ ego apollo. alius uͦ ego cephȩ. Et inde uentũ ẽ ut di¬
ceret. Stulta mundi elegit d̾s ut confundat sapientes.
& infirma mundi elegit d̾s ut confundat fortia. & igno¬
bilia & contemptibilia mundi elegit ds. & ea quȩ ñ
sunt. tamꝗͣ sint: ut quȩ sunt euacuet: ut ñ glorietur
coram d̾o omnis caro. Hic certe contra bumanã suꝑbiã
satis clara ẽ apłi intentio: ne in homine quisꝗͣ glet᷑.

Expanded text:
hil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit hil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilsunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur,
Abbreviated transcription (Latin):
ligat᷑ apłs. Qͥs enim te discernit: Qid autẽ habes qͦd
ñ accepisti: Si autem & accepisti. quid głaris quasi ñ
acceꝑis: Qod uolens &̃ martir cyprianus ostendere. hoc
totum ipso titulo definiuit dicens in nullo głandum
quando nr̃m nichil sit. Ecce quare dixi suꝑiꝰ hoc
apłico p̃cipue testimonio &̃ me ipsum fuisse conuic¬
berem reuelauit. Hoc gͥ apłi testimonium. uͥ ad repͥ¬
mendã hominis inflationẽ dixit. quid enim habes
qͦd ñ accepisti: non sinit quẽꝗͣ fidelium dicere. Ha¬
beo fidem quam ñ accepi. Reprimitur omnino his
apłicis u̾bis: tota huius responsionis elatio. S ne hoc
quidem potest dici. quãuis ñ habeam ꝑfectam fidẽ.
habeo tamen eiꝰ initium quo in xp̃m primitꝰ credidi
quia & hic respondet᷑. Quid autẽ habes qͦd ñ accepi¬
sti: Si autẽ & accepisti. quid głaris quasi ñ acceꝑis:
Illud uͦ qͦd putant de hac fide idõ ñ posse dici. quid
uiciata remansit. quȩ priꝰ sana ac ꝑfecta donata sit. ni¬

Expanded text:
em habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Ecce quare dixi superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convicberem, revelavit. Hoc igitur Apostoli testimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo in Christum primitus credidi. Quia et hic respondetur: Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepiia vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : ni
Abbreviated transcription (Latin):
rendo obdurans ut male oꝑentur. Et iterũ in eodẽ libro
suꝑiꝰ. E quales om̃s sunt ante m̾itum: nec pot̾ in rẽb
eligit fidem. quia nͥ quisq credat. & in accipiendi uo¬
ꝑ quẽ infusa caritate bonum possit oꝑari. Hon gͦ eligit
oꝑa cuuisꝗͣ in p̃scientia quȩ ipse donaturꝰ ẽ. s fidẽ eligit
in p̃scientia. ut quẽ crediturum eẽ p̾sciuit ipsum eligeret
cui sp̃m sc̃m donaret. ut bona oꝑando ẽ uitam c̃seque

Expanded text:
rendo obdurans, ut male operentur;\' et iterum in eodem libro rendo obdurans, ut male operentur;\' et iterum in eodem libro superius: \'Aequales omnes sunt ante meritum nec potest in rebus eligit fidem, quia, nisi quisque credat et in accipiendi uom sanctum. per quem infusa caritate bonum possit operari. non ergo eligit opera cuiusquam in praescientia, quae ipse donaturus est, sed fidem eligit in praescientia, ut, quem crediturum esse praesciuit, ipsum eligeret, cui spiritum sanctum daret, ut bona operando etiam aete
Abbreviated transcription (Latin):
do & ubi p̃nuntiabatur ẽẽ credenda. Et hoc ñ solum¬
aliorũ catholicorum testimoniis. s ẽ scitatis tuȩ dispu-¬
tatione antiquiore se ꝓbare testant᷑. Ubi tam̃ eandẽ grãm
ñ minore u̾itatis ꝑspicuitate docueris. ut ẽ illud qͦd dix̃
scitas tua in questione contra porphirium de tempore
xp̃ianȩ religionis. tunc uoluisse hominib apparere
xp̃m. & apud cos p̃dicari doctrinam suam. quando sci¬
ebat & ubi sciebat eẽ qui in eum fuerant credituri.¬
Uł illud de libro in epła ad romanos. Dicis itaq mͥ
Qͥd adhuc conqueritur: Nam uoluntati eiꝰ quis resi¬
stit: Cui sane inquisitioni in qͥs sic respondet. ut ĩtel¬
tib patere posse pͥma m̾ita fid̃ĩ & impictatis. quomͦ d̾s pͣ¬
scientia eligat credituros. & dampnet incredulos. nec illos
ex oꝑib eligens. nec istos ex oꝑib dampnans. s & illorum
fidĩ prestans ut bene oꝑentur. & istorum impietatẽ dele¬

Expanded text:
do et ubi praenoscebatur esse credenda. Et hoc ndo et ubi praenoscebatur esse credenda. Et hoc naliorum catholicorum testimoniis sed etiam sanctitatis tuae disputatione antiquiore se probare testantur, ubi tamen eandem gratiam non minore ueritatis perspicuitate docueris, ut est illud, quod dixit sanctitas tua in quaestione contra Porphyrium de tempore Christianae religionis: Tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat e: vel illud de libro in Epistolam ad Romanos, « Dicis itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit ? Cui sane inquisitioni, » inquis, « sic respondet, ut inteltibus patere posse prima merita fidei et impietatis, quo modo deus praescientia eligat credituros et damnet incredulos nec illos ex operibus eligens nec istos ex operibus damnans sed et illorum fidei praestans, ut bene operentur, et istorum impietatem dese
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝗ̃ ipsa iã ualeat. Nam illa testimonia ut est illuo. sic̃
uniciuq partit᷑ ẽ iñsuram fidĩ. & similia ad id uolunt¬
bere: ꝗ ualere ut iuecur qui ceꝑit uelle. ñ ut &̃ donetͥ
ut uelit. reiectis ab hoc dono aliis parit̾ reis. & qui possers
similit̾ lib̾ari: si ea quȩ parit̾ indignis prestat᷑ credendi
uoluntas: &̃ ipsis similit̾ prestaret᷑. Si autẽ aiunt dicat᷑
uł talem omĩb remansisse. qua uł contempn̾e qͥs ua-¬
leat uł obedire: de compendio putant rationẽ reddi
electorum uł reiectoꝵ. in eo qͦd unicuiq m̾itũ propͥȩ
uoluntatis adiungit᷑. Cum autẽ dr̃ eis quare aliis uł
alicubi p̾dicetur uł ñ p̃dicetur. uł nc̃ p̃dicetur. quod
aliquando pene omĩb sic̃ nunc aliquib gentib non
p̃dicatum sit: dicunt id p̃scientiȩ ẽẽ diuinȩ. ut eo tepr̃e
& ibi & illis u̾itas annuntiaret᷑ uł annuntiet᷑. quan¬

Expanded text:
quidquam ipsa jam valeat. Nam illa testimonia, ut est illud, Sicut quidquam ipsa jam valeat. Nam illa testimonia, ut est illud, Sicut unicuique partitus est mensuram fidei , et similia, ad id volunt valere, ut juvetur qui coeperit velle, non ut etiam donetur ut velit; rejectis ab hoc dono aliis pariter reis, et qui possent similiter liberari, si ea quae pariter indignis praestatur credendi voluntas, etiam ipsis similiter praestaretur. Si autem, aiunt, dicatur vel talem omnibus remansisse, qua vel contemnere quis valeat, vel obedire, de compendio putant rationem reddi electorum vel rejectorum in eo quod unicuique meritum propriae voluntatis adjungitur. 3. Cum autem dicitur eis, quare aliis vel alicubi praedicetur, vel non praedicetur vel nunc praedicetur quod aliquando pene omnibus, sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatum sit; dicunt id praescientiae esse divinae, ut eo tempore, et ibi, et illis veritas annuntiaretur, vel annuntietur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
crediderint a suo morbo se posse sanari. & ipsiꝰ fidĩ augm̃tũ
a totius sanitatis suȩ consequant᷑ effeccum. Ceterum ad nul¬
lum opus uł incipiendum nedũ ꝑficiendũ quẽꝗͣ sibi suf¬
ficere posse c̃sentiunt. Neq enim alicui oꝑi curationis
corum annumerandum putant. ext̾rita & supplici uo¬
luntate uinũquẽq egrotum uelle sanari. Qd enĩ dr
crede & saluus eris: unum horum exigi asserunt. aliud
offerri: ut propt̾ id qͦd exigiur si redditum fuerit. id
qd offertur deinceps tribuatur. Unde consequens pu¬
tant exhibendam ab eo fidẽ. cuius naturȩ id uolunta¬
te conditoris c̃cessum ẽ. & nullam ita deprauatã uel
extinctam putant. ut ũ debeat uł possit se uelle sa¬
nari. Propt̾ qͦd uł sanet᷑ quis a sua: uł si noluerit cũ
sua egritudine puniatur. Hec negari grãm si p̃cedere
dicat᷑ calis uoluntas quȩ tantũ medicum querat. ñ autẽ

Expanded text:
crediderint, a suo morbo se posse sanari, et ipsius fidei augmentum, crediderint, a suo morbo se posse sanari, et ipsius fidei augmentum, et totius sanitatis suae consequantur effectum. Caeterum ad nullum opus vel incipiendum, nedum perficiendum, quemquam sibi sufficere posse consentiunt: neque enim alicui operi curationis eorum annumerandum putant, exterrita et supplici voluntate unumquemque aegrotum velle sanari. Quod enim dicitur, Crede, et salvus eris; unum horum exigi asserunt, aliud offerri; ut propter id quod exigitur, si redditum fuerit, id quod offertur deinceps tribuatur. Unde consequens putant exhibendam ab eo fidem, cujus naturae id voluntate Conditoris concessum est; et nullam ita depravatam vel exstinctam putant, ut non debeat vel possit se velle sanari; propter quod vel sanetur quis a sua, vel, si noluerit, cum sua aegritudine puniatur. Nec negari gratiam, si praecedere dicatur talis voluntas, quae tantum medicum quaerat, non autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsecutiones quedam adu̾santia u̾itati. ñ tam sͥ ꝗͣ illis quitur¬
bantur. & turbant. ꝑ consilium sc̃itatis tuȩ satagit ꝓuideti
dñe beatissime. ac toto affeccu desiderande. & multũ in xp̃o
suscipiende pat̾. Hȩc sunt itaq quȩ massiliȩ. uł &̃ aliquib
locis in gallia uentilant᷑. Nouum & inutile ẽẽ p̃dicationi.
qͦd qͥdam scđ̃m ꝓpositum eligi dicant᷑: ut io nec arripere
ualeant. nec tenere. nͥ credendi uoluntate donata. Exludi
putant omnẽ p̃dicandi uigorm: si nich qͦ ꝑ eam exettetur
in bominib remansisse dicat᷑. Consentiunt omnẽ hominẽ
in adam ꝑisse. nec in de quemq̃ posse ꝓprio arbito libati.
S id conueniens assetunt unitati. uł congruum p̃dicatio¬
ni. ut cum ꝓstratis. & numꝗͣ suis uirib surrecturis annun¬
tiatur obtinenoȩ salutis occasio. eo m̾ito quo uoluerint. &

Expanded text:
prosecutiones quaedam adversantia veritati, non tam sibi quam illis qui turprosecutiones quaedam adversantia veritati, non tam sibi quam illis qui turbantur et turbant, per consilium Sanctitatis tuae satagit provideri, domine beatissime, ac toto affectu desiderande, et multum in Christo suscipiende pater. 2. Haec sunt itaque quae Massiliae, vel aliis etiam locis in Gallia ventilantur. Novum et inutile esse praedicationi quod quidam secundum propositum eligendi dicantur, ut id nec arripere valeant nec tenere, nisi credendi voluntate donata. Excludi putant omnem praedicandi vigorem, si nihil quod per eum excitetur, in hominibus remansisse dicatur. Consentiunt omnem hominem in Adam periisse, nec inde quemquam posse proprio arbitrio liberari: sed id conveniens asserunt veritati, vel congruum praedicationi, ut, cum prostratis, et nunquam suis viribus surrecturis annuntiatur obtinendae salutis occasio, eo merito quo voluerint et
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m facigatio ꝓuidente huic p̃senti scło dĩ gr̃a. in tuę
caritatis & scientiȩ uigore spirat: adde eruditionẽ humi¬
lib. adde increpationẽ suꝑbis. Hecessarium & utile ẽ ã
quȩ scripta sunt scrib̾e: ne leue existimetur qͦs ñ freq̃nt̾
arguit᷑. Sanum enim putant ẽẽ qͦd ñ dolent. nec uulnꝰ suꝑ¬
ductum cute sentiunt. S intelligant ꝑuenturũ ad sectionẽ
iħu xp̃i coronet te in omĩ tempore. & ambulantẽ de iurtu¬
te in uirtutẽ glorificet inet̾num: dñe paꝑa beatissime ĩef¬
fabilit̾ mirabilis. incomparabilit̾ honorande. p̃stantissi
multum in xp̃o suscipiendo patͥ augustino:
hylariꝰ. Si cessantib contradicentium q̃stioĩb
gratȩ sunt plerumq studiosorum inquisitiones. ut &̃ illa
quȩ absq ꝑiculo ignorarent᷑ ediscant: arbitror graciorẽ
fore sedulitatem nr̃ȩ relationis. quȩ dũ indicat scđ̃m quorai

Expanded text:
nostrum fatigatio prouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae nostrum fatigatio prouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae caritatis et scientiae uigore respirat, adde eruditionem humilibus, adde increpationem superbis. necessarium et utile est etiam, quae scripta sunt, scribere, ne leue existimetur, quod non frequenter arguitur. sanum enim putant esse, quod non dolet, nec uulnus superductum cute sentiunt; sed intellegant peruenturum ad sectionem,  nostri Iesu Christi coronet te in omni tempore et ambulantem de uirtute in uirtutem glorificet in aeternum, domine papa beatissime, ineffmultum in Christo suscHILARIUS. 1. Si cessantibus contradicentium quaestionibus gratae sunt plerumque studiosorum inquisitiones, ut etiam illa, quae absque periculo ignorarentur, ediscant; arbitror gratiorem fore sedulitatem nostrae relationis, quae dum indicat secundum quorumdam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scientiã receꝑunt. ut ob hoc ds̃ alios uasa honoris. alios con
adiutorio in qua futur᷑ eẽt uoluntate & aetione p̾scierit.
Qͥb om̃ib enodatis. & multis insuꝑ quȩ altiore intuitu
ad causam hanc ꝑtinentia magis potes uide discussis:
credimꝰ & sꝑamus ñ solum tenuitatem nr̃am ex dispu¬
tationum tuarũ p̃sidio roborandam. s &̃ ipsos qͦs m̾itis
atq honorib claros caligo istius opinionis obscurat. defe¬
catissimum lumen grẽ recepturos. Nam unum eoꝵ p̾ci¬
puȩ auctoritatis & sp̾italium studioꝵ uirum sc̃m hila¬
rium arelatensem ep̃m. sciat beatitudo tua ammirato¬
rem seccatoranq in aliis omib tuȩ eẽ doctrinȩ. & de hoc
qͦd in querelam trahit᷑. iam pͥdem apud sc̾itatem tuam
sensum suum ꝑ litt̾as uelle c̃ferre. S quia utrum hoc fac¬
turus. aut quo fine sit facturus incertum ẽ. & omĩum

Expanded text:
praescientiam receperunt, ut ob hoc deus alios uasa honoris alios contpraescientiam receperunt, ut ob hoc deus alios uasa honoris alios contadiutorio in qua futurus esset uoluntate et actione, praescierit. Quibus omnibus enodatis et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis potes uidere, discussis credimus et speramus non solum tennitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam sed etiam ipsos, quos meritis atque honoribus claros caligo istius opinionis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritalium studiorum uirum, sanctum Hilarium, Arelatensem episcopum, sciat beatitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae et de hoc, quod in querelam trahit, iam pridem apud sanctitatem tuam sensum suum per litteras uelle conferre. sed quia, utrum hoc facturus aut quo fine sit facturus, incertum est et omnium
Abbreviated transcription (Latin):
in his autẽ qui aliqͥd boni acturi sunt. ꝑ p̃scientiã possit
stare ꝓpositum. an uͦ uniformit̾ licet diuidi p̾scientia a ꝓ¬
posito temporali distinctione ñ possit. p̃scientia tam̃ qͦdã
ordine sit subnixa ꝓposito. Et sic̃ nicħ sit quoꝵcũq nego¬
ciorum qͦd ñ scientia diuina p̃uenerit: ita nicħ sit boni
qͦd in nrãm participationẽ ñ dõ auctore defluxerit. Po¬
stremo quẽ ad modũ ꝑ hanc p̃dicationẽ ꝓpositi d̃ĩ qͦ fio eles
fiunt qui p̃ordinati st̃ ad uitã ȩc̾nã. nemo eoꝵ qͥ cohortan¬
di sunt impediat᷑. nec occasionẽ negligentiȩ habeant. si se
p̾destinatos ẽ desꝑent. Illud &̃ qualit̾ diluatur. quesumꝰ
patient̾ insipientiam nr̃ãm ferendo demonstres. qͦd retͣ᷑c¬
tatis prioꝵ de hac re opinionib. pene omiũ par inuenitͥ
& una sententia qua ꝓpositum & p̾destinationẽ õĩ scđ̃m

Expanded text:
in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito et. sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia diuina praeuenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non deo auctore defluxerit; postremo. quem ad modum per hanc praedicationem propositi dei, quo fideles fiunt, qui praeordinati sunt ad uitam aeternam, nemo eorum, qui cohortandi sunt, impediatur nec occasionem neglegentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent. illud etiam qualiter diluatur, quaesumus, patienter insipientiam nostram ferendo demonstres, quod retractatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium par inuenitur et una sententia, qua propositum et praedestinationem dei secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ut idõ quis adiuuetur quia uoluit. ñ ido qr adiuuat᷑ uelit:
si originalit̾ malus receptionem boni ñ a summo bono s
a sem&e ipso inchoare male credit᷑. si ñ aliunde do̾ placetur
nͥ ex eo qͦd ipsedonau̾it: tribue nob̾ in hac causa papa bea¬
tissime. pat̾ obtime. quantum uiuante dño potes oiligñtiã
piecatis tuȩ. ut quȩ in istis q̃stionib obscuriora. & ad ꝑcipi¬
endum difficiliora sunt: ꝗͣ lucidissimis expositionib digne¬
ris aꝑire. Ac pͥmũ quia pleriq ñ putant. xp̾ianam fioeim
hac dissensione uiolari. quantum ꝑiculi sit in eorum ꝑsua¬
dĩ ita scđ̾m ꝓpositum maneat. ut ea ipsa quȩ st̾ ꝓposita sint
accipienda p̾scita. an ꝑ genera causarum & species ꝑsonar̃
ista uarientur. ut qr diu̾sȩ sunt uocationes. in his qͥ nicħ
oꝑaturi saluant᷑. quasi solum dĩ ꝓpositum uideat᷑ existere..

Expanded text:
ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, si originaliter malus receptionem boni non a summo bono sed a semet ipso inchoare male creditur, si non aliunde deo placetur, nisi ex eo, quod ipse donauerit, tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime. quantum iuuante domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut, quae in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum periculi sit in eorum persuadei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita, an per genera causarum et species personarum ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uocationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum dei propositum uideatur existere,
Abbreviated transcription (Latin):
ente nos tua beatitudine nou̾imus: possumꝰ qͥdẽ ad ñ cred̾n¬
dum ẽẽ c̃stantes. s ad autoritatẽ talia sentientiũ ñ sumus
pares: qr multũ nos & uitȩ m̾itis antecellunt. & aliqͥ eoꝵ
adepto nuꝑ sumii sacerdotii honore suꝑeminent. nec faci¬
le quisꝗͣ pret̾ paucos ꝑfectȩ grẽ intrepidos amatores. tanto
suꝑiorum disputationib ausus ẽ contraire. Ex qͣ ñ solũ his
qui eos audiunt. uerũ &̃ ipsis qͥ audiuntur cũ dignitatib
creuit ꝑicłm. dum & multos reuerentia eorum aut inutili
cohibet silentio. aut incurioso duc̃ assensu. & salubrimũ
ipsis uidetur. qͦd pene nullius contradictione rep̃henditur.
Unde sim istis pelagianȩ prauitatis reliquiis ñ mediocris
uirulentiȩ fibra nutrit᷑. si pͥncipium salutis male in hoĩe
collocat᷑. si diuinȩ uoluntati impiȩ uoluntas humana p̾fert᷑.

Expanded text:
ente nos tua beatitudine nouerimus, possumus quidem ad non credenente nos tua beatitudine nouerimus, possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares, quia multum nos et uitae meritis antecellunt et aliqui eorum adepto nuper summi sacerdotii honore supereminent; nec facile quisquam praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores tanto superiorum disputationibus ausus est contra ire. ex quo non solum his. qui eos audiunt, uerum etiam ipsis, qui audiuntur, cum dignitatibus creuit periculum, dum et multos reuerentia eorum aut inutili cohibet silentio aut incurioso ducit adsensu et saluberrimum ipsis uidetur, quod paene nullius contradictione reprehenditur. unde si in istis Pelagianae reliquiis prauitatis non mediocris uirulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati impie uoluntas humana praefertur,
Abbreviated transcription (Latin):
adquiescunt p̃destinatum electorũ numcrũ nec augeri posse
nec minui. ne locum apud infideles ac negligñtes cobortan¬
tium incitam̃ta ñ habeant. ac suꝑflua sit industriȩ ac
laboris indictio. cuiꝰ studium cessante electione frustran¬
dum sit. Ita demũ enĩ posse umũquẽq ad correptionẽ aut
add ꝓfectum uocari. si sciat sc sua diligñtia bonũ ẽẽ posse.
& lib̾tatem suam ob hoc dĩ auxilio iuuandam. si qͦd deus¬
mandat elegerit. Acsic cum in his qui tempꝰ acceꝑunt
libe uoluntatis duo sint quȩ humanã oꝑent᷑ salutem.
dĩ scilicet grã & hominis obedientia. pͥorẽ uolunt obedien¬
tiã et̃ q̃ grãm. ut initium salutis ex eo qͥ saluatͥ mon ex es
credendum sit stare qui saluat. & uoluntas hominis diuinȩ
grẽ sibi pariat opem: ñ gr̃a sibi humanã subiciat uolunta¬
tem. Mod cum ꝑu̾sissimum eẽ reuelante di miscđia. & instru¬

Expanded text:
adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cuius studium cessante electione frustrandum sit; ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum uocari. si sciat se sua diligentia bonum esse posse et libertatem suam ob hoc dei auxilio iuuandam, si, qmandat elegerit. Ac sic cum in his qui tempus acceperunt liberae voluntatis, duo sint quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia, priorem volunt obedientiam esse quam gratiam, ut initium scredendum sit stare, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat uoluntatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante dei misericordia et instru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtincat diuinȩ miscd̾iȩ sacram̃tum. quo ido plurimi non
renouent᷑. quia qͦd nec renouari uelle habeant p̃noscant᷑.
Itaq quantũ add̾m ꝑtinet. omnib paratã uitã g̾nã. qͣn¬
tũ autẽ ad arbitrii lib̾tatem ab his eam app̃hendi qui deo
sponte crediderint. & auxilium grẽ m̾ito credulitatis acce¬
ꝑint. In istam uͦ talis grẽ p̃dicationem. hi quoꝵ c̃tradic¬
tione offendimur. cum priꝰ meliora sentirent. idõ se uel
maxime contulert᷑. quia si ꝓfiterent᷑ ab ea omĩa bona
m̾ita p̃ueniri. & ab ipsa ut possint eẽ donari. necessitate con¬
cederent dm̃ scđm ꝓpositum & c̃silium uoluntatis suȩ oc¬
culto iudicio & oꝑe manifesto. aliud uas condere in hono¬
rem. aliud in contumeliam. qi nemo nͥ ꝑ grãm iustificet᷑
& nemo nͥ in p̃uaricatione nascat᷑. S refugiunt istud
fateri. diuinoq adscribe oꝑi scõrũ merita formidant. Hoc

Expanded text:
pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habeant. praenoscantur. itaque, quantum ad deum pertinet, omnibus paratam uitam aeternam, quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam adprehendi, qui deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. in istam uero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime contulerunt, quia, si profiterentur ab ea omnia bona merita praeueniri et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec
Abbreviated transcription (Latin):
in uet̾is ignorantiȩ impietate deꝑeunt. nec ulla eis aut legis
aut euangłi illuminatio coruscauit. cũ tam̃ inquantũ ꝑdi¬
catorib ostium aꝑtum ẽ & uia facta ẽ. gñtium ppł̃s qͥ seoebat
in tenebris & umbra mortis. lucem uiderit magnam. & qͥ
tus ẽ. n unc autẽ misereatur. Preuisos inqͥunt a dño creditu¬
ros. & ad unam quãq gentẽ ita dispensata tempora ac mi¬
nisteria magistroꝵ. ut exortura erat bonarum credulitas
uoluntatum. nec uacillare illuo qͦd d̾s om̃s homines ue¬
lit saluos fieri. & in agnitionẽ u̾itatis uenire. quandoqͥ¬
dem in excusabiles sint. qui & ad unius ueri d̃i cultum
potuert̾ instrui intelligñtia naturali. & euangłium idõ
ñ audicrint quia nec fuerint recepturi. Pro uniu̾so aut̾
ꝓrsus a redemptione sanguimis ciꝰ exceptum. &̃ si omnẽ hanc
uitam alienissima ab eo mñte ꝑtranscat. qr ad om̃s hoĩes

Expanded text:
in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebristus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius ueri dei cultum potuerint instrui intellegentia naturali et euangelium ideo non audierint quia nec fuerint recepturi. pro uniuerso autetum et neminem prorsus a redemptione sanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuȩ transeant debitores: tales aiunt ꝑdi. talesq salua¬
ri: quales futuros illos in annis maiorib si ad accuiam ser¬
uarentur etatem scientia diuina p̃uiderit. Hec c̃sidant se
gram d̃i quã comitem ñ p̃uiam humanoꝵ uolunt eẽ m̾ito¬
rum ã illis uoluntatib subde. quas ab ea scđ̃m suã phanta¬
siam ñ negant ẽẽ p̃uentas. s intantũ qͥb cũq comiñticiis
m̾itis electionem dĩ subiciunt. ut qi p̃t̾ita ñ extant. futͥa
quȩ ñ sinc futura c̃fingant: nouoq apuo illos absurdi¬
tatis gen̾e. & ñ agenda p̃scita sint. & p̾scita ñ acca sint.
Hanc sane de humanis m̾itis p̃scientiam dĩ scđm quã
grã uocantis oꝑetur. multo sͥ rationabiliꝰ uioent᷑ astrue¬
re. cum add earum nationum ẽtemplationẽ uenit᷑. quȩ uł
in p̃t̾itis scłis dimissȩ st̃ ingredi uias suas. uł nõ quoq adhuc

Expanded text:
perpetuae transeant debitores: tales aiunt perdi, talesque salvaperpetuae transeant debitores: tales aiunt perdi, talesque salvari, quales futuros illos in annis majoribus, si ad activam servarentur aetatem, scientia divina praeviderit. Nec considerant se gratiam dei, quam comitem, non praeuiam humanorum uolunt esse meritorum, etiam illis uoluntatibus subdere, quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeuentas. sed in tantum quibuscumque commenticiis meritis electionem dei subiciunt, ut, quia praeterita non extant. futura. quae non sint futura, confingant nouoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint et praescita non acta sint. hanc sane de humanis meritis praescientiam dei, secundum quam gratia uocantis operetur, multo sibi rationabilius uidentur adstruere, cum ad earum nationum contemplationem uenitur, quae uel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
hominum uoluntates. qui ex lib̾o arbitͥo aut faciant quȩ
iubentur. aut negligant. Et c̃sequens putant. ut quia pre
uaritor ido đr ñ obedisse quia noluit. fioclis quoq ñ dubite¬
tur ob hoc deuotꝰ fuisse quia uoluit. & quantũ quisq ad ma¬
lum. tantũ habeat facultatis ad bonum. pariq mom̃to ani¬
mum se uł ad uicia. uł ad uirtutes mouere. quẽ bona appe¬
tentem grã dĩ foueat. mala sectantẽ dampnatio iusta susci¬
piat. Cumq int̾ hec innum̾abiliũ illis multitudo obicit᷑
paruuloꝵ. qͥ utiq excepto originali peccato sub qͥ om̃s hoĩes
similit̾ in pͥmi hominis dampnatione nascunt᷑. nullas
adhuc habentes uoluntates. nullas propͥas actiones. ñ sine
udicio oĩ sccernuntur. ut ante discrecionem boni ac ma¬
li de usu uitȩ istius auferendi. alii ꝑ regen̾ationem int̾ cȩle¬
stis regni assumant᷑ heredes. alii sine baptismo int̾ mortis

Expanded text:
hominum uoluhominum uolujubentur, aut negligant: et consequens putant, ut quia praevaricator ideo dicitur non obedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc devotus fuisse, quia voluit; et quantum quisque ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum; parique momento animum se vel ad vitia, vel ad virtutes movere, quem bona appetentem gratia Dei foveat, mala sectantem damnatio justa suscipiat. 5. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo objicitur parvulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes voluntates, nullas proprias actiones, non sine Dei judicio secernuntur; ut ante discretionem boni ac mali de usu vitae istius auferendi, alii per regenerationem inter coelestis regni assumantur haeredes, alii sine Baptismo inter mortis
Abbreviated transcription (Latin):
ad hanc grãm qua in xp̃o renascimur ꝑuenire ꝑ natura¬
lem scilicet facultatem. petendo. querendo. pulsando. ut
idõ accipiat. idõ inueniat. idõ introeat. quia bono nat̾e
bonȩ usus. ad istam saluantem grãm initialis grẽ ope
meruerit ꝑuenire. P ropositum autem uocantis gr̃ȩ in boc
omnino definiunt. qͦd ds c̃stituerit nullu in regnũ suum.
nͥ ꝑ sacram̃tum regen̾ationis assumere. & ad hoc salutis do¬
num om̃s homines uniu̾salit̾. siue ꝑ naturalem. siue ꝑ
scriptam legem. siue ꝑ euanglicam p̃dicationem uocari.
ut & qui uoluerint fiant filii dĩ. & inexcusabiles sint.
qui fideles eẽ noluerint. qr iusticia dĩ in eo sit. ut qui ñ
credidint ꝑeant. bonitas in eo appareat. si neminem repel¬
lat a uita s indifferent᷑ uniu̾sos uelit saluos fieri. & in ag¬
nitionem u̾itatis uenire. Iam hic ꝓferunt testimonia qͥb
diumarum scripturarũ cohortatio ad obediendum incitat

Expanded text:
ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturaad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat. ideo inueniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus ad istam saluantem gratiam initialis gratiae ope meruerit peruenire. propositum autem uocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod deus constituerit nullum in regnum suum nisi per sacramentum regenerationis adsumere et ad hoc salutis donum omnes homines uniuersaliter sine per naturalem siue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repellat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat