comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfeitõem colliganus ex oꝑib ne¬
mo nͣrtino prefeitur. ¶S forte
ideo qͥs inferiorem iudicet apłis
martuũ. qd̃ illi fu̾int pͥncipes
płox. dctores orbis. fundatores
et fundam̃ta eccl̃ie. primi erridito¬
res fidelium. tanꝙͣ qui in scola xp̃i
tenecuit magr̃alis cathedre digni¬
tatem. Uñ nec r̃õ patitur magi¬
stris eq̃ri discipłos: maxime cũ
suꝑ dñm suum. Quid gͥ: quia
sũmi magistri ꝓhibet auctoritaᷤ
magr̃o discipulum p̾ferri: ideo
negat posse equari: Actende qͥd
sequitur. Sufficit discipło ut
sit inquit sĩc magister eius. Ecte
disciplis magistri eqͣlitas nõ ne¬
gatur: si tñ ꝑfectionem magist᷑
per imitationis studiũ discipłs
emulatur. Cum gͦ ꝑfectus apłoꝵ¬
erit plusꝙ̃ aplus quid ĩpedit ut
paritatem gl̾ie nion obtineat: quẽ
per omĩa uite similitudo cõmen¬
sat. Quid ergo: Dum ista demͣr¬
tino credimꝰ uel asserimꝰ sublimi¬
ati aplite de regamus: Absit apo¬
stolos pro nr̃a tacultate extollimꝰ.

Expanded text:
perfectionem colligamus ex operibus, nemo Martino præfertur. Sed forte ideo quis inferiorem iudicet Apostolis Martinum, quod illi fuerint Principes populorum, Doctores orbis, Fundatores & fundamenta Ecclesiæ, primi Eruditores fidelium, tanquam qui in scola Christi teneant magistralis cathedræ dignitatem: vnde nec ratio patitur magistris æquari discipulos, maxime cum Dominum suum. Quid igitur? Quia summi Magistri prohibet auctoritas magistro discipulum præferri, ideo negat posse æquari? Attende quod sequitur. Sufficit discipulo vt sit, inquit, sicut magister eius. Ecce discipulis magistri æqualitas non negatur: si tamen perfectionem magistri per imitationis studium discipulus æmulatur. Cum ergo perfectus Apoerit plusquam Apostolus: quid impedit, vt paritatem gloriæ non obtineat, quem per omnia vitæ similitudo commendat? Quid ergo? dum ista de Martino credimus, vel asserimus, sublimitati Apostolicæ derogamus? Absit. Apostolos magis pro nostra facultate extollimus,
Abbreviated transcription (Latin):
est̾na
die cũ
ad me pleri¬
q mouachi
uenissent.
inter fabulas iuges longũq ser¬
monen mentio incidit libelli mei.
di. Studiose ꝙ eum a multis legi
libentissime audiebam ¶Int̾ea indi¬
catur mͥ dixisse queidani malo
spiritu suscitatum. Cur martinꝰ
qui mortnos suscitabat. flãmas
domib depulisset. Ip̃e nuper adu¬
stus incendio ꝑ iculose finsset ob¬
noxius passiom Oistum qͥsquis
est miserum. Indeoꝵ in nerbis eiꝰ
ꝑfidiam. et dicta. cognouimus: qͥ
in cruce positum dñm his uerb̾
increpabant. Alios saluos fecit:
se ip̃m salueͬre non potest. uere¬
temporib natus esset: et in do

Expanded text:
esterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, di, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. ueretemporibus na
Abbreviated transcription (Latin):
minis totus ad dũm comu̾sus in¬
cubuit . Tunc nero diuinitus ig¬
ne sumimoto: innoxio sibi orbe
flãmaꝵ. ozabat. Monachi antẽ
qui ꝓ forib erant trepitante.
et colluitante incendii sono. ob¬
seratas effringunt fozes. demo¬
toq igni. mediis flaminis. Mar¬
tinum einferunt. cum iam pe¬
nitus esse consumptꝰ. tam diu¬
turno incendio putaretur. ¶Ce¬
tex ut uerbis meis dominꝰ est
testis. michi ip̃e referebat. ⁊ nõ
sine gemitu fatebatur in hoc le
dyalol arte deceptũ. ut excustꝰ
a sompne ꝯsilium non h̃ret.
quo per fidem et oronẽ ꝑiculo
repugnarent Deniq tam diu
circa se seuisse ignem ꝙͣ diu
erimꝑe hostium turbatus mente.
temptauerit ͥubi uero aupilium
crucis. es or̃onis arma repetisser.
medias cefisse flaminas. se q tũ
sentisse oantes: quas mele esset
expertus urentes funde intelligat
ꝙͥqnis hec leg̾it tͧemptatũ quidẽ illõ

Expanded text:
mmis totus ad Dominum conuersus inmmis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde cũ se martinꝰ cubitũ collocas¬
set insuetam molliciem strati male
blandientis horressit: Quippe q̃ nuda
humo tantum uno cilicio suꝑiecto.
occubare consueuerat. Itaq quasi
accepta ꝑ motus Iniuris. stramen¬
tum om̃e imecit. Casu suꝑ fornacu¬
lam. partem palee illiꝰ quam remo¬
uerat abiecit. Ip̃e ut erat moris
nuda humo lassitudine itineris ur¬
gente requieuit. Ad mediã fere noc¬
tem ꝑ interruptũ ut supͣ diximus
pauimentũ ignis estuans arescẽ¬
tes palleas apprehendit. Martinus
sompno exitus: re mopinata an¬
cipiti ꝑiculo. et maxime ut refe¬
rebat dyabolo inaidiante acq ur¬
gente preuentꝰ tardius quã debu¬
it adorationis confugit auxilium
Nam erumꝑe fores cupiens cum
pessulõ qmod ostio obdid̾at diu mlꝰ¬
tum q luctatus greuissimũ circa
se oensit inoendiũ: ut nestem qͣ
inductus erat ignis assimipserit
Tandem renersus non in fuga.sz
et oromis arripiens. me diis ala¬

Expanded text:
dein, cum se Martinus cubitum conlocasdein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, seet orationis arripiens mediis fla
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtullissent CUnde hoc quod ad marz¬
tiu infirmitatem uocatur plenũ
est dignitatis et glorie. Si quidem ꝑ¬
itulosissimo casu temptatꝰ enicerit
¶Ceterũ omissũ ame in libello illo
quem de uita illiꝰ scripsimꝰ. nemo
miretur / cam ibidem sim ꝓfessus
me non om̃ia illius facta complexũ.
quia si ꝑsequi unniuersa uoluissem.
iumensum uolumẽ legentib edidis¬
I sem. Neq sunt tam parua que ges¬
sit. ut omia potuerunt compzehẽ¬
di ¶Sed tamẽ hoc de quo questio ĩ¬
cidit latere non patiar et rem
omem ut gesta est referam. ne foz¬
te consulto hoc qd ad uituꝑationẽ
bĩ uiri pot̾at opponi p̾t̾misisse uide
quaidam ꝓsolepani consue¬
tudine. sicut ep̃is uisitare eccłas
suas mozis est. media fere martinꝰ¬
hyeme uenisset: mansionẽ ei in se¬
cretario eccl̃ie cl̾ici parauerunt.
multũ q ignem scabro iam ptem¬
in pauimento subdiderunt᷑. sectum
ei płimo stramine extruxerunt.

Expanded text:
pertulissent. unde hoc, quod ad Marpertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pi pauimento subdiderunt: lectum rimo stramine extruxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem petrũ fide potentem re-¬
rum obstante natura. mare pe¬
dib suꝑgressum et instabilec aqͣs
corporeo pressisse uestigio ss nõ
ideo mino michi uidetur gẽtiũ
predicator. quem ftuctus obsor
mergentem e ꝓfundo u̾nda re¬
saicuit. Atd hand scid an pene
plus fuerit uixisse in ꝓfundo:
an supͣ maris ꝓfinnda transisse
Sed hec tu ut arbiteoz stulte
non legeras nõ aut lecta non audie¬
rass neq enim absq diuino ꝯsilio isti¬
us modi exemplum beatꝰ enͣugelis¬
ta sacris litteris ꝓtulisset: nisi ut ex
bis humana meus erudiretur nau¬
fragiorum acq serpentium casus.
Et sicut apłs refert. qui nuditate.
fame. latronũ q ꝑicłis gloriatur.
om̃ia hec santtis hõib acq om̃ibus
ad ꝑcipiendũ quidem esse cõmunia.
Sed his tolerandis acq uincendis
pretipuam semper iustoꝵ fuisse
uirtutem. dum per oĩa tempta¬
menta patientes. semꝑ inuicti tã¬
to fortius nincerent. quanto gͣuius

Expanded text:
quidem Petrum fide potentem requidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbnoctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius
Abbreviated transcription (Latin):
dñi blasphemat ex emplo. Qm̃s
ergo quisquis es. martinꝰ ideo
non potest. ideo non sc̃s. quia¬
N est ꝑiclitatꝰ incendio¶ Obeatum
et ꝑ om̃ia similem apłis etiam
in hid conuitiis uirum. Nẽpe
hoc et de paulo gentiles cum
uiꝑa mouioz dissẽt⁊ sensisse re¬
feruntur. Hic hdmo debet
homicita esse. queni saliũt fcm̃
de mari. fata uiuere non sie¬
runt at ille excussa iupera ii
ignem nichil mali paciebatur. Ini
añt subito cafurum et moziturum
eum putabant. Sed cum uiderẽt
ichil mali contingere ei: conuer¬
tentes se dicebant eum deũ esse.
Alioqnim uel horum exemplo. om¬
nium mortalium infelicissime per¬
fidiam tuam coargnere ip̃e debue¬
res. ut fitibi scandalum mouerat
quod martimis flamma ignis ui¬
debatur atattus. Hunc rursum
actattum ad merita illiꝰ et uirtu¬
tem referres. quod tirtonceptus
ignib non perisset agnosce enĩ
miser agnosce quod nestis: om̃s
fere sauttos magis insignes ꝑi¬
culoꝵ suoꝵ fuisse uirtutib uideo

Expanded text:
ni blasfemat exemplo. quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo
Abbreviated transcription (Latin):
fide nõ ficta tetigiss. xͦ ad m̾ita
randa expulso oĩ langore ĩtegre
restituit sanitati: ⁊ eadẽ die redi¬
it. qͥ mat̾rus fu̾at deportatꝰ officii.
Sub eodẽ temꝑe guntrãnus bu-
dium. Qui cũ ꝑ septẽniũ fracti
et arefricti brachii officio frustra¬
retur: cũ aliis fidelib ad uigilias
sc̃i confessoris mrͣturi ꝑnoctaturꝰ
fide plenꝰ aduenit. Deniq ĩgenti
fletu ⁊ gemitu oraret ut s̾ placa-
tem. repente comꝑit. suũ diuinit
extendi brachiũ: qd̃ longo ante
temꝑe fu̾at curuũ. De quo eadẽ
hora sancito cruor ub̾rime fluẽs
gliosum astãti ppło. ⁊ insolutũ

Expanded text:
fide non ficta tetigisset, Christus adfide non ficta tetigisset, Christus adranda, expulso omni languore, integre restituit sanitati; et eodem die rediit, qui maternis fuerat deportatus officiis. XXI. Sub eodem tempore Gonerannus Buredium. Qui cum per septennium fracti et arefacti brachii officio frustraretur, cum aliis fidelibus ad vigilias sancti confessoris Martini pernoctaturus, fide plenus advenit. Dumque ingenti fletu et gemitu oraret ut sibi Christem, repente comperit suum divinitus extendi brachium, quod longo ante tempore fuerat curvum. De quo eadem hora sanato cruor uberrime fluens gloriosum astanti populo et insolitum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ trienniũ misera cucũferebat: qͦ
potiꝰ ferri debu̾at. Hec gͥ fide robora¬
ta ad sepłirum głiosi confessoris
ubi mł̾ti egri cotidie sainãtur acce¬
dens: pauimẽto cũ lac̾mis ⁊ p̾cib
ꝓst̾uitur. Net mora spectante ppło
dies eĩ dñica erat: ĩtegram a dño
obtinuit sanitatẽ et altera die
gratulabunda ad sua recessit.
E odem qͦ die aliã mulierẽ ꝑaliti¬
cam longo õĩ membroꝵ officio
destitutã: cũ ad tumłm sc̃i uiri in
gritudine reparare dignatꝰ est.
si bĩ martini m̾itis ad laudẽ xp̃i
ab eadẽ incomeditate młtis astã¬
tib ap̾ gaudio flentib lib̾ata est.
C irra idẽ tempꝰ uirguncła quedã
guiburgis noĩe ab ip̃is uberibus
discussa. lum̃ du optatũ sine mo-¬
ia recepit. gaudẽs qz ⁊ gr̃as agens
sequenti die repedauit ad sua.
Orientium qͦ quendã puerũ ꝑa¬
litico morbo diutiꝰ detentũ. cum
bĩ uiri mansoleum puro corde ⁊

Expanded text:
per triennium misera circumferebat quo per triennium misera circumferebat quo potius ferri debuerat. Haec igitur fide roborata ad sepulcrum gloriosi confessoris, ubi multi aegri quotidie sanantur, accedens, pavimento cum lacrymis et precibus prosternitur. Nec mora: spectante populo dies enim Dominica erat, integram a Domino obtinuit sanitatem, et altera die gratulabunda ad sua recessit. XVII. Eodem quoque die aliam mulierem paralyticam, longo omnium membrorum officio destitutam, cum ad tumulum sancti viri in gritudine, diem comparare dignatus est.si beati Martini meritis ad laudem Christi ab eadem incommoditate, multis astantibus et prae gaudio flentibus, liberata est XIX. Circa idem tempus virguncula quaedam Guiburgis nomine, ab ipsis uberibus discussa, lumen diu optatum sine mora recepit, gaudensque et gratias agens, sequenti die ad sua repedavit. XX. Orientium quoque quemdam puerum paralytico morbo diutius detentum, cum beati viri mausoleum puro corde et
Abbreviated transcription (Latin):
nota quidẽ multis. ⁊ ꝓ honesta cõ¬
uer sacõe amabłis. s diutna tociꝰ
corꝑis infurmitaite confertei ꝓximã
morti calamitosã deducebat uitam.
Si quidẽ sopitis fautib. obt̾itis q
gucturis meatib usũ ꝑit᷑ ⁊ appetĩ¬
tum comedendi penitꝰ amiserat.
Hec tandẽ salubri potita consilio.
uecta equo. et clientũ ducta obseqͥo:
tumulo sc̃i oratura ꝓsternit᷑. Net
młto pꝰ or̃one fusa bĩ martini mi¬
tis toto renouato corpe gr̃as agẽs
a pauimẽto erigit᷑ gaudẽs q ⁊ ĩco-¬
lumis pꝰ aliqntes dies ad ꝓp̃a reu̾
pruna debłitate cõtrattoꝵ genuũ
et arentis dexte infortunio tristis.
uitã. Hanc deniq xp̃c restauratis
gressib. reformataq dext̃a ob mi¬
ta serui sui declaranda ad glicm ⁊
laudẽ noĩs sui ĩcolumen et leta¬
bundam remisit ad suai.
PDer idẽ tempꝰ erat ⁊ alexandra
mulier discrinũe aridi pedis nota
młtis. que a cõpage uiuẽtis corꝑis
pedẽ emortuũ. nõ ad opꝰ s ad onus

Expanded text:
em multis, pro honesta conversatione amabilis, sed diuturna totius corporis infirmitate confecta, proximam morti calamitosam deducebat vitam. Si quidem sopitis faucibus, obstrictisque gutturis meatibus, usum pariter et appetitum comedendi penitus amiserat. Haec tandem salubri potita consilio, vecta equo, et clientum ducta obsequio, tumulo sancti Martini prosternitur. Nec multo post oratione fusa, beati Martini meritis toto renovato corpore, gratias agens, a pavimento erigitur, gaudensque et incolumis post aliquantos dies ad propria Prima, debilitate contractorum genuum et arentis dexterae infortunio tristis, vitam. Hanc denique Christus restauratis gressibus, reformataque dextera, ob merita servi declaranda ad gloriam et laudem nominis sui incolumem et laetabundam remisit ad sua. XVI. Per idem tempus erat et Alexandra, mulier discrimine aridi pedis nota multis, quae ad compage viventis corporis pedem emortuum, non ad opus, sed ad onus,
Abbreviated transcription (Latin):
tu ppl̃i circũstantis. utusq paline
sedato tumore ⁊ expulso dolore seuĩ¬
tatem quã puro corde poposc̾at ĩpet̃¬
uit: rediuiuaq dextͣ tota plere ĩ lau¬
dib dei acclamãte. ⁊ p̾gaudio flẽte
libẽ se signauit.
et minus hiis głiosum addẽ¬
dum credo miraclin. Tot iter¬
q ac tantoꝵ cutũquaq discurrẽte
p̾ronio signoꝵ: int̾ ceteros debiles
ad memoriã sc̃ĩ antistitis uridiq
confluentes: affuit ⁊ quedã cala-¬
mitosa puella noĩe theophania.
dãpno aridi ĩmo p̾mortui corꝑis
nota młtis. Illã qͥppe ĩscinabłis mor¬
bus qͥ amedicis fistulai d̃r consũp¬
tis oĩno carnibz ⁊ scabie ꝑ multa
foram̃a iugit᷑ deffluẽte. exsãguẽ
et matillentã reddid̾cit. Hec gͥ om̃i
prorsus spe recuꝑande aliqñ saĩta¬
tis fraudata. mitis b̃ĩ martini oĩ¬
um ĩtegritatẽ membroꝵ fugata
peste sub momento recepit.¬

Expanded text:
ectu populi circumstantis, utriusque palmae ectu populi circumstantis, utriusque palmae sedato tumore, et expulso dolore, sanitatem quam puro corde poposcerat impetravit, redivivaque dextera, tota plebe in laudibus Dei acclamante et prae gaudio flente, ibere se signavit. XII. Nec minus his gloriosum addendum credo miraculum. Tot itaque et tantorum circumquaque discurrente praeconio signorum, inter caeteros debiles ad memoriam sancti antistitis undique confluentes, affuit et quaedam calamitosa puella, nomine Theophenia, damno aridi imo praemortui corporis nota multis. Illam quippe insanabilis morbus, qui a medicis fistula dicitur, consumptis omnino carnibus et scabie per multa foramina jugiter diffluente, exsanguem et macilentam reddiderat. Haec igitur omni prorsus spe recuperandae aliquando sanitatis fraudata meritis beati Martini integritatem omnium membrorum peste fu
Abbreviated transcription (Latin):
martini renouatꝰ batulo quo pro
pede uti solitꝰ erat ĩ basilica scĩ con¬
fessoris ad memoriam posteroꝵ de¬
posito. ⁊ a trabe suspenso: gͣtulabũs
et ĩcolumis ppło sp̾tante ad suar
culum. Nam quedã młier noĩe mͦ
cui yir siuis suadente dicibolo ñuos
tybiaꝵ ferro absciderat: amisso gi¬
diendi usu ꝑ tenniũ iomi elãgue¬
rat. Que audita tot signoꝵ potẽtie
se sustentãs baculo: nisu qͦ potuit
diunꝰ ĩcubuit. mira deinceps res
secuta ẽ. Dr̃one namq completa.
mł̃tis uidẽtib reĩctis nerius geni¬
b q reꝑatis. subito semlier erexit
moxq cũ cito gradu domũ iens et
eadẽ hora rediens: cortinã quã domi
hẽbat letabũda actulit: allatã ad̾
memoriã sc̃ĩ uiri cum gaudio et
deuotione obtulit.
R̾et̾ea hedigoniꝰ quidã sage¬
nãrius cui ambe manꝰ curuate sił
et tiumefc̃e. lorigo tp̃e usũ piscãdi
negau̾ant: mox ut tũbam sãcti
antistitis firma fide tetigit. ĩ consp¬

Expanded text:
Martini renovatus, baculo quo pro pede uti solebat, in basilica sancti confessoris ad memoriam posterorum deposito, et a trabe suspenso, gratulabundus et incolumis populo spectante ad sua rculum. Nam quaedam mulier, nomine Maria, cui vir suus, suadente diabolo, nervos tibiarum ferro absciderat, amisso gradiendi usu per triennium domi elanguerat. Quae, audita tot signorum potentia, se sustentans baculo, nisu quo potuit rymis diutius incubuit. Mira deinceps res secuta est. Oratione namque completa, multis videntibus, rejunctis nervis genibusque reparatis, subito mulier se erexit. Moxque concito gradu domum venit, et eadem hora rediens, cortinam, quam domi habebat, laetabunda attulit, allatam ad memoriam sancti viri cum gaudio et devotione obtulit. XI. Praeterea Hedigunnis quidam sagenarius, cui ambae manus curvatae simul et tumefactae longo tempore usum piscandi negaverant, mox ut tumbam sancti antistitis firma fide tetigit, in consp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iumentũ ad memoriã scuicti ad¬
duc̾etur: longe ad huc positꝰ. id ẽ
quarto ab hac urbe miliario. sẽsit.
sͥ dari diuine uirtutis remediũ.
Qui statĩ descendẽs de aĩcili cui ĩsi¬
debat ad locũ confessoris concito
gressu sanissimꝰ aduenit: uetustã¬
q ĩfirmitatẽ quã ppessus fuerat.
nouãq incolumitatẽ quam sibi
xp̃c ꝑ bĩ martini m̾ita p̾buerat:
fidelib ĩ cõmuni audiẽtia exposuit.
am uiri dei accede festinaret: in
ip̃o ituiere ad huc longe positant
uisitauit oriens ex alto. Egressa
siquidem de domo sua sic ipsa nar¬
rante didicimꝰ. ut ad uigilias sc̃i
ad curreret: ccłoꝵ lumen qd̾ longo
tꝑ̃e perdid̾at. stupentib qͥ comita¬
lantur eã. in uia recepit: ducẽq¬
sui itineus ult̾ius nõ requirens
ad locum quem optauerat ꝑuenit

Expanded text:
per jumentum ad memoriam sancti adper jumentum ad memoriam sancti adduceretur, longe adhuc positus, id est, quarto ab hac urbe milliario, sensit sibi dari divinae virtutis remedium. Qui statim descendens de animali cui insidebat, ad locum confessoris concito gressu sanissimus advenit, vetustamque infirmitatem, quam perpessus fuerat, novamque incolumitatem, quam sibiper beati Martini merita praebuerat, fidelibus in communi audientia exposuit. am viri Dei accedere festinaret, in ipso itinere adhuc longe positam visitavit Oriens ex alto . Egressa siquidem de domo sua, sicut ipsa narrante didicimus, ut ad vigilias sancti accurreret, oculorum lumen, quod longo tempore perdiderat, stupentibus qui comitabantur eam, in via recepit, ducemque sui ulterius non requirens, ad locum quem optaverat pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ puteolus ꝑ młtos annos om̃i
membroꝵ officio destitutꝰ. ad tum¬
bam sci cum aliis qmͣplurib ex¬
cubans diu optate redditus ẽ sos¬
pitati. Quem alermꝰ de carãtiaco
uir nobłis dñs eius młtiq alii
cũ illo utriusq sexus et diuerse
tas ibi p̾ gaudio lacrimas fude¬
rint. quãtas tͥ bone ihu gratias
egerint. nõ est nr̃e facultatis edi
cuutatis aurelianensis ꝓcreatũ
quẽ morbus nõ natura ꝑbiẽni¬
um curuau̾at. nec ocłos ad celũ
leuare ꝑmictebat: uidimꝰ eodem¬
t̃e erecto toto corꝑe alacriter de¬
ambłare: uirtutemq sc̃i cõfessoriˢ
populis undecumq aduenientib
ostensa incolunitate manifestaie.
Dec nunꝰ ⁊ aliꝰ puer ab urbe ce¬
nomannica delatꝰ. quẽ ingelg̾ius
comes andegauoꝵ diligent̾ nut̾ri
fecerat et ĩ filium. adoptauerat.
ut scĩ manseolũ actigit. ab eadẽ
gufferius diutina membrorum
deblitate contractꝰ. cũ a mr̃e suci

Expanded text:
dicitur Puteolus, per multos annos omni dicitur Puteolus, per multos annos omni membrorum officio destitutus, ad tumbam sancti cum aliis quampluribus excubans, diu optatae redditus est sanitati. Quem Alermus de Carenciaco, vir nobilis, dominus ejus, multique alii cum illo utriusque sexus et diversae ibi prae gaudio lacrymas fuderint, quantas tibi, bone Jesu, gratias egerint, non est nostrae facultatis ediccivitatis Aurelianensis procreatum, quem morbus, non natura, per biennium curvaverat, nec oculos ad coelum levare permittebat, vidimus eodem erecto toto corpore alacriter deambulare, virtutemque sancti confessoris populis undique advenientes, ostensa incolumitate, manifestare. XXV. Nec minus et alius puer, ab urbe Cenomannica delatus, quem Ingelgerius comes Andegavorum diligenter nutriri fecerat, et in filium adoptaverat, ut sancti mausoleum attigit, ab eadem Guffierius, diutina membrorum debilitate contractus, cum a matre sua
Abbreviated transcription (Latin):
raculũ ut nullũ arbit̾ intoto pa¬
go turonensi qͥ ħ̾ uel nõ uiderit. ul
audiendo didic̾it: nullũ qui obli¬
uisci aliqua rõne potuerit uel de¬
buerit. Quidã enĩ senex rusticas
noĩe herbertꝰ de uico qui dr̃ nouia¬
cus cũ die medio tp̃e estatis pur¬
garet triticũ in area ĩuasus ade¬
mone spumãs ⁊ euomẽs. estuãs
et fremẽs. pꝰ triduũ. amisit lĩgue
officium. Cũq nullum oĩno
per sex dies sum̾et cibũ ad b̃i
martini tumł̾m asius deducit᷑.
Quo tacto triai ibi sił miracula
spuitus effugatur. lingue nexus
enodat᷑. hõ ab omĩi langore lib̾cit᷑.
Deinde cũ progr̃aꝵ actione. ad
caplam sc̃i confessoris ducetur.
rogabat cirtũstantes tã laicos ꝙͣ
pbr̃os. ne hostem suũ utiq demo¬
nem pꝰ se uenire ꝑmict̾ent. Hoc
gͥ signũ qd̵ breuiter iuxͣ ueri fidẽ
In festiuitate itaq ꝓthomr̃is
steph̃i que estiuo tp̃e celebratur
cũ nocturnã sinaxim clĩci decan¬
tarent: quidã ꝑaliticus de uico qͥ

Expanded text:
raculum, ut nullum arbitgo Turonensi qui hoc et non viderit, et audiendo non didicerit, nullum qui oblivisci aliqua ratione potuerit vel debuerit. Quidam enim senex rusticanus, nomine Herbetus de vico qui dicitur Noviacus: cum die medio aestatis tempore purgaret triticum in area, invasus a daemone, spumans et evomens, aestuans et fremens, post triduum amisit linguae officium. Cumque nullum omnino per sex dies per se sumeret cibum, ad beati Martini tumulum a suis deductus; quo tacto, tria ibi simul miracula m nequam spiritus effugatur, linguae nexus enodatur, homo ab omni languore liberatur. Demum cum pro gratiarum actione ad capsam sancti confessoris duceretur, rogabat circumstantes tam laicos quam presbyteros ne hostem suum, utique daemonem, post se venire permitterent. Hoc igitur signum, quod breviter juxta veri fidem In festivitate itaque protomartyris Stephani, quae aestivo tempore celebratur, cum nocturnam synaxim clerici decantarent, quidam paralyticus de vico qui
Abbreviated transcription (Latin):
ed a ad passiui p̾sbiterii
tumulũ ueniens: ⁊ qͣlita¬
ten eius meriti ⁊ qntitatem re¬
sigeri ip̃o docente cognouit. Et
licet hec magna sint. ad illam
dñs infumis ꝓtulit libet accede̾.¬

Expanded text:
i tumulum veniens, et qualitatem ejus meriti, et quantitatem refrigerii, ipso docente cognovit. III. Et licet haec magna sint, ad illam Dominus infirmis protulit, libet accede
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidem opinata res est. ꝙ du¬
dum alt̾ alteri peculiari sit ami¬
aa deuinctus. Non ĩ merito cũ
hunt fortuncitus gregorio cõparet
naz auz eno. ttmꝙͣ ille datꝰ sit oriẽti.¬
⁊ uomensis aũt merdiei. At hit nr̃¬
⁊ cccidenti ¶ Cum gͥ iste sacra apłoꝵ
limina expetiss. magna cũ ren̾en¬
ca scũs eum papa excepit. Quem
adb̃i petri cõfessionem introducẽs.

Expanded text:
Siquidem opinata res est quod duSiquidem opinata res est quod dudum alter alteri peculiari sit amicitia devinctus. Nec immerito, cum hunc Fortunatus Gregorio comparet Nazianzeno, tanquam ille datus sit Orienti, Romensis autem Meridiei, ast hic noster Occidenti. Cum igitur iste sacra Apostolorum limina expetisset, magna cum reverentia sanctus eum papa excepit, quem ad beati Petri Confessionem introducens,
Abbreviated transcription (Latin):
ad regẽ dirigitur. cũ quidem ded
dispensante. gregoriꝰ corã reppeus
De hat gͥ causa cõuentus. quti
huilitate se extusare temptauus
quibz modis sub duce̾ nisus est
s qͣ uelle dei est. huc cet̾si flectuis
Hunc rex auctoritate cogit hñe
brunichildis regina perurget
S qm̃ discreta hũilitas obediẽ¬
tiam nõ recusat. tandem aliqñdd
assensus est. Quẽ ut credo ne-
qualz occasione dilatus ꝓfuget
statim egidius remensis archies
ordinauit. ut fortunatus poet
scribens ait. Martino ꝓprul mit¬
tit ulianus alumpnũ ⁊ fratu
p̾bet. quod dulce fiut. Quem p̃
egidii dño manꝰ alma sacrauit
ut ppł̾m recreet quẽ radegunors
amet. Hiic sigebertus ouans
fauet. et brunichildis honori
Sedes itaq turonita octauo
cuo die postqmͣ eutroniũ ai¬
serat: gregoriũ suscepit. lcõ ur̃¬
exdecim annos hic me
piscopatu exegerat. cuis
equiuccus eiꝰ ille magnꝰ grego¬
rius ĩ sede aplica subregatur.

Expanded text:
ad regem dirigitur, cum quidem Domino ad regem dirigitur, cum quidem Domino dispensante Gregorius coram reperitur. De hac igitur causa conventus, quanta humilitate se excusare tentavit, quibus modis se subducere nisus est? Sed qua velle Domini est, huc caetera flectuntur. Hunc rex auctoritate cogit, hunc Brunichildis regina perurget. Sed quoniam discreta humilitas obedientiam non recusat, tandem aliquando assensus est. Quem, ut credo, ne qualibet occasione dilatus profugeret, statim Egidius Remensis archiepiscopus ordinavit, ut Fortunatus poeta scribens, ait : Martino proprium mittit Julianus alumnum, Et fratri praebet quod sibi dulce fuit. Quem patris Egidii Domino manus alma sacravit, Ut populum amet. Huic Sigibertus ovans favet, et Brunichildis honorat. Sedes itaque Turonica octavo decimo die postquam Eufronium amiserat, Gregorium suscepit. Turexdecim annos hic in episcopatu exegerat, cum aequivocus ejus ille magnus Gregorius in sede apostolica subrogatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuno centesimo septuage¬
simo secundo pꝰ transitum beati
martirissigeberto rege anno du¬
oedecumo regnãte lb̃s eufronuis qͥ
inter uirtutes cõsenescens tãta
pr̃es suos. Tempusq uen̾at. ut
gregorius amore bĩ martini du-¬
dum flagrãs. et ad pastoralis
officii nũsterium ỹdoneus. cee
thedram eiꝰ uice sua regendam
susciꝑe debuiss. Cũ igitur b̃s
eufronius obiss. turonici de eiꝰ
successore tractaturi cõueniũt
S facili discrim̃e suasum est
cunttis gregoriũ in electõe pre¬
ferendum. Personã yt loco fre¬
quentissimã iam olim sciebãt
pluraq eiꝰ gesta uiro digna
cognou̾ant. Tum u̾o cunctis
u consona uoce coeũtib. cer¬
Nam cł̾icoꝵ turma nobilibus
uiris conserta. plebsq rusti¬
ca sunł ⁊ urbana. pari sentẽcia
cdamant. gregoriũ decernendũ.
Tiun claris meritis. tum quop us
bilitate pollentẽ. sapĩa precipis
gn̾ositate primũ. Principibens
om̃ib q officiis hĩlem. Legutus

Expanded text:
no centesimo septuagesimo secundo post transitum domni Martini, Sigiberto rege anno duodecimo regnante, beatus Eufronius, qui inter virtutes consenescens tanta patres suos, tempusque advenerat, ut Gregorius amore beati Martini dudum flagrans, et ad pastoralis officii ministerium idoneus existens, cathedram ejus vice sua regendam suscipere debuisset. Cum igitur beatus Eufronius obiisset, Turonici de ejus successore tractaturi conveniunt, sed facili discrimine suasum est cunctis Gregorium in electione praeferendum. Personam huic loco frequentissimam jam olim sciebant, pluraque ejus gesta viro digna cognoverant. Tunc vero, cunctis in consona voce coeuntibus, cera  Ed. turba nobilibus viris conserta, plebsque rustica simul et urbana, pari sententia clamant Gregorium decernendum, eum claris meritis, tum quoque nobilitate pollentem, sapientia praecipuum, generositate primum, principibus omnibusque officiis habilem. Legatio
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotũ ac leuitarũ in albis uestr¬
b nõ minimꝰ chorus ⁊ ciuũ ho¬
noratoꝵ ordo p̾clarus. s ⁊ ppłi scd̃i
ordinuis magnus conuẽtus. Radi¬
antib solennuiter cereis. crucibus
in altũ sublatis. Cũ ita ueniret᷑
ad ostium. t̾ribilis fulgor cellulã
subito ꝑfundens. oĩm ocłos nimio
splendore perstrinxit. Qui diuciꝰ
durans. hac illac sic fulgur discur¬
rebat. Omnes nunio pauore per¬
cussi. solo iacebant. At gregorius
ut tante uirtutis conscius. cõstant̾
eos exhortans. nolite inquit tune.
laememoramĩ qualit globꝰ ignis
de capite bĩ martini egressus: celũ
uisus ẽ conscendisse. Et ob id. nos
cũ hiis scĩs reliquiis ip̃m credite
uisitasse. Tũc unu̾si magnifica¬
uerũt deum. ⁊ senior cũ clicis dicebt
Benedictus qͥ uenit ĩ noĩe dñi deꝰ

Expanded text:
sacerdotum et levitarum in albis vestisacerdotum et levitarum in albis vestibus non minimus chorus, et civium honoratorum ordo praeclaruordinis magnus conventus, radiantibus solemniter cereis, crucibus in altum sublatis. Cum ita veniretur ad ostium, terribilis fulgor cellulam subito perfundens omnium oculos nimio splendore perstrinxit, qui diutius durans hac illacque sicut fulgur discurrebat, omnes nimio pavore perculsi solo jacebant. At Gregorius, ut tantae virtutis conscius, constanter eos exhortans: Nolite, inquit, timere, rememoramini qualiter globus ignis de capite beati Martini egressus, coelum visus est conscendisse, et ob id nos cum his sanctis reliquiis ipsum credite visitasse. Tunc universi magnificaverunt Deum, et senior cum clericis dicebat: Benedictus qui venit in nomine Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ secretã dei dispensacõem ãmi¬
rins. cõsiderabat ĩhuuismodi ho¬
mine. erat eĩ statura breuis. tantã
qram celitus ꝓfluxisse. Quod ille
mor d̾initus ꝑsentiẽs a ab cr̃one
surgẽs placidoq ut erat uultu
ad papã respiciens. dñs inquit
fecit nos. ⁊ non ip̃i nos: Idẽ in pariꝰ.
qui ⁊ ĩmagnus. Cũq id sue cogi¬
tacõi sanctus papai rñderi cognos¬
ceret. ip̃a suc dep̾hensione gauisus.
gĩam quã attenus ĩ gregorio mi¬
iaratur. ĩ magna ueneracõe dein¬
ceps hr̃e cepit.ssedemq turonicã
ita noblitauit. ut aureã ei cache¬
dram donciret. q̃ apud p̾fatam se
uiq qͣ magnificans. ei se ꝓpiciunt
multis modis demõstrauat. S ut
ĩuisibilem suo quo uid̾i solet splẽ¬
dore manifestare dignatꝰ est. Nam
oratoriũ ex promptuario p̾decesso-¬
ris sui apud turonũ consecraturꝰ.
reliquias scĩ saturnini mrͣis ac b̃ĩ
martiri abasilica susceptas cũ in¬
genti uen̾atione deferebat. Erat eĩ

Expanded text:
nsationem admirans, considerabat in hujusmodi hominem, erat enim statura brevis, tantam gratiam coelitus profluxisse. Quod ille mox divinitus persentiens, et ab oratione surgens, placidoque ut erat vultu ad papam respiciens. Dominus, inquit, fecit nos, et non ipsi nos; idem in parvis qui et in magnis. Cumque id suae cogitationi sanctus papa responderi cognosceret, ipsa sua deprehensione gavisus, gratiam quam hactenus in Gregorio mirabatur, in magna veneratione deinceps habere coepit, sedemque Turonicam ita nobilitavit ut auream ei cathedram donaret, quae apud praefatam sedusquequaque magnificans, ei se propitium multis modis demonstraverat, sed invisibilem, suo quo videri solet splendore, manifestare dignatus est. Nam oratorium ex promptuario praedecessoris sui apud Turonem consecraturus, reliquias sancti Saturnini martyris ac domni Martini a basilica susceptas cum ingenti veneratione deferebat. Erat enim
Abbreviated transcription (Latin):
uota ꝓrsus ecitenus ĩ audita: tãto
nolle carere incommodo se sibireddi
effug̾e. Quid moror: Placet utriq¬
consultũ. ⁊ aptatis baculis sb̾ ucc̃
ascella raptando pociꝰ ꝙͣ gradiendo
fugam arripiũt. S martini ꝑnir
potentia ꝓseqͥtur fugientes. comp̃¬
hendit refugas: comphensos ⁊ ĩuen¬
tos ĩitos reꝑat sospicati. Quod
ile ĩ sese expientes. nͨ dissimulare
poterant. nec audebãt silere. Nimiz
nõ nescii illũ potentem ꝑd̾e ingratos.
qui ⁊ nollẽtib subuenisset. Excla¬
mant gͥ predicantes inuracl̃m: et
honũes loci illiꝰ quo id cõtigerat. ad
laudem ĩuitant maitii. Nec s̾ ĩte¬
grum fore arbitri. donec baculos sui
langoris indices. ad mcutini matͥ¬
cem ecclĩam de tuleĩt: palam oĩb
exponentes ⁊ sue ꝑfidie fugã ⁊ mar¬
tuu etiã cura ĩuitos clementiam.¬
¶ Dorro accole mansionis ĩ qua sig¬
num h̾ sanitatis celebratũ est: in
honore signipotentis intutr. ec¬

Expanded text:
vota prorsus eatenus inaudita, tanto vota prorsus eatenus inaudita, tanto nolle carere incommodo, se, sibi reddi, effugconsultum, et aptatis baculis sub utraque ascella, reptando potius quam gradiendo, fugam arripiunt. Sed Martini pernix potentia prosequitur fugientes, comprehendit refugas, comprehensos et inventos invitos reparat sanitati. Quod illi in sese experientes, nec dissimulare poterant, nec audebant silere. Nimirum non nescii illum potentem perdere prodere ingratos, qui et nolentibus subvenisset. Exclamant igitur, praedicantes miraculum, et homines loci illius, quo id contigerat, ad laudem invitant Martini. Nec sibi integrum fore arbitrati, donec baculos sui languoris indices ad Martini matricem ecclesiam detulerunt, palam omnibus exponentes et suae perfidiae fugam, et Martini etiam circa invitos clementiam. Porro accolae mansionis, in qua signum hoc sanitatis celebratum est, in nomine signipotentis Martini ec
Abbreviated transcription (Latin):
deret. octultare fama nõ potuit: ea ꝑ¬
currente. duo ꝑalititi qͥ in uilla ciu
nomẽ dehedera ẽ: apret̾euntib ele-¬
mosinã petentes ĩcitabant. dixunt
alter ad alt̾um. Ecte fr̾ sub molli ocio
uiuimꝰ. nemo nos inqͥetat. om̃s mi¬
serentur: solus nob̾ labor ẽ petere qd̃
optamꝰ. licet cũ libuerit sõpno in¬
dulg̾e. quieti uõ iugiter⁊ ut breuit̾
dicam: ducunꝰ in bonis dies nr̃os.
mitas hec: qͣ iacemus. Que si cura¬
ta fu̾it qd̃ ab sit: neccessario nob in¬
combet labor manuũ insolitꝰ qͥppe:
mendicare iam ĩutile erit. Et ecce au¬
diuimꝰ de martino isto. in cuiꝰ diocesi
deguꝰ: qd̾ reuertẽs ab exilio ĩ toto
suo ep̃atu neminẽ decumbentẽ p̾t̾it
nõ sciatum. Nũc gͦ frat̾ acqͥesce
consiliis meis. ⁊ dicto ciciꝰ fugiamꝰ
mcrtinũ. ab eius diocesi exeũtes:
rie forte nos sanitatũ eius copia. cõ¬
prehendat. NRouũ sane consilium.

Expanded text:
derent, occultare fama non potuit. Ea perderent, occultare fama non potuit. Ea percurrente duo paralytici, qui in villa cui nomen de Hedera est, a prætereuntibus eleemosynam petentes, victitabant; dixerunt alter ad alterum. Ecce frater sub molli ocio viuimus, nemo nos inquietat, omnes miserentur: solus nobis labor est petere quod optamus. Licet, cum libuerit, somno indulgere, quieti vero iugiter: & vt breuiter dicam, ducimus in bonis dies nostros. rmitas hæc, qua iacemus. Quæ si curata fuerit, quod absit, necessario nobis incumbet labor manuum insolitus: quippe iam mendicare inutile erit. Et ecce audiuimus de Martino isto, in cuius diocesi degimus; quod reuertens ab exilio in toto suo Episcopatu neminem decumbentem præterit non sanatum. Nunc ergo, frater, acquiesce consiliis meis, & dicto citius fugiamus Martinum, ab eius diocesi exeuntes: ne forte nos sanitatum eius copia comprehendat. Nouum sane consilium,
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiam. Quãus eñi ꝑegrinis
int̾ extͣneos muricłoꝵ floruiss copi
aut̾ suos tũ ut pote sibi a dño cõ¬
mendatos. ⁊ copiosior ei affuit sanita¬
tum gr̃a. ⁊ si dici fas ẽ: ꝓpensior be¬
nuolencia. Quicũq gͦ qualicũq
incõmodo egritudĩs laborabãt: etiã
mnõ apportati. etiã non iogãtes. dext̃
leuaq per totã ꝓuinciam mirifice
sanabantur. Quã uera promissio
saluatoris dicentis. Oꝑa inqͥt que
eho fatio. qͥ credit iine ⁊ ip̃e faciet.
el maiora loꝵ faciet. Insignis eĩ
et sanitatibz que ipse doꝰ per se digna¬
tus ẽ exhibere: fidẽ etiam poscentiũ
cooꝑari uoluit. Ut crebro euangelia
ꝓbant. Unde ẽ illud. ffides turi te sãl¬
uũ fecit Per martinũ uero etiã non
petentib etiã non accurrẽtib: ⁊ qd̃
maioris clem̃tie est etiã nolentib
subueĩebat. Dum ẽĩ talia tantaq
uiitutũ insignia ag̾enitur. q̃ ⁊ si ĩui¬

Expanded text:
ligentiam. Quamuis enim peregrinus ligentiam. Quamuis enim peregrinus inter extraneos miraculorum floruisset copia: inter suos tamen, vt pote sibi a Deo cōmendatos, & copiosior ei fuit sanitatum gratia, &, si dici fas est, propensior benignouolētia. Quicumque ergo qualicumque incommodo ęgritudinis laborabant, etiam non apportati, etiam non rogātes, dextra lęuaque per totam Prouinciam mirifice sanabātur. Quam vera promissio Saluatoris dicentis! Opera, inquit, quæ ego facio, qui credit in me, & ipse faciet, & maiora horum faciet. In signis enim & sanitatibus, quæ ipse Dominus per se dignatus est exhibere, fidem etiam poscentium cooperari voluit, vt crebro Euangelia probant. Vnde est illud, Fides tua te saluum fecit. Per Martinum vero etiam non petentibus, etiam non accurrentibus, & quod maioris clementiæ est, etiam nolentibus subueniebat. Dum enim talia, tantaque virtutum insignia agerentur, quę etsi non vi
Abbreviated transcription (Latin):
loco ꝓpͥo restituerẽt. Qd̃ ⁊ factũ est
Celebrata gͥ ꝓprici de scõ martino
Imissa solennit singelg̾ius andega¬
uensis ⁊ abnarius antisicorensis
alptuui tonues ilus nobise ius
imnponentes humeris. repatriandi
rediũtur iter. Deducũt põtificeᷤᷤ
dun hynnus ⁊ laudib sci antistitis
reitias. necnõ ⁊ clerus deuotꝰ ⁊ uulgi
undequaiq cõcurrens frequẽtia Heũ¬
us sero deduitorib ilis. martini ex̾ti¬
ns aogrissũ capit iter. oꝑtato potit᷑
numpho. debitũ seruitii pensũ ab
ibłẽ ⁊ moriachis. necnõ ⁊ a clicis do̾
li dies deuotissime exhibebatur et
missa cotidie soleruut̾ celebrabat᷑.
hinobili illo ex̾titu nullus mollis
ueleffemicitus. neno ibi feminam.
ostqmͣ gͥ diocesis sue fines at¬
tig̾at sacratissimi p̾sulis mͣr¬
tmi corpus: mirũ in modũ ⁊ oues
morbide pastoris pñciam ⁊ pastor re¬
icgnouit. qnͣtam ouibz deb̾et cure di¬

Expanded text:
loco proprio restituerent. Quod & factum est. loco proprio restituerent. Quod & factum est. Celebrata igitur propria de S. Martino Missa solemniter, Ingelgerius Andegauensis & Abnarius Antissiodorensis assumptum onus illud nobile suis imponentes humeris, repatriandi aggrediuntur iter. Deducunt Pontifices cum hymnis & laudibus sancti Antistitis reliquias, necnon & Clerus deuotus, & vulgi vndequaque decurrens frequentia. Reuersis vero deductoribus illis Martini, exercitus aggressum capit iter, & optato potitur triumpho. Debitum seruitij pensum ab Abbate, & Monachis, necnon & Clericis Deo indies deuotissime exhibebatur, & Missa quotidie celebrabatur. In nobili illo exercitu nullus mollis vel effeminatus: nemo ibi feminam, gitur diocesis suæ fines attigerat sacratissimi Præsulis Martini corpus, mirum in modum & oues morbidæ Pastoris præsentiam, & Pastor recognouit quantam ouibus deberet di
Abbreviated transcription (Latin):
a fidelib fideliter tibi cõmissumes
tu qñq fidelis restitue ⁊ fidei lele E¬
na resaitiẽs: ex aspato comiti. lebo
eũ lenib ⁊ offitis demulcẽs: poausos
concede. Nisi eĩ spontanee a tita mi¬
deris: ad tui dedecus ⁊ ignonumnis
ablatũ ꝓtinus t̾ ĩuito uidebis im
gͥ de nectessitate uiitutẽ. ⁊ añꝙ iu
luuto. optatũ exponit thesauirims
Affuit etiã ⁊ diue mẽorie abbais lebi
coram ep̃is una cũ ingelgerio ian
sine socus. Diuina siquidẽ puidenss
et bĩ martuu or̃one assidua medrãt.
ablatiis scil ut qͥ cum exulaito exuleꝰ
aduenerant. ab ip̃o exulcito in ip̃o
exilii solo. diuitiis ⁊ honorib subus¬
marent᷑. Deruqz ip̃is mandauit pe
ueredarios sepefatus abbas hebrrnus
ut intessent ducatui ad euehendñs
corpus. sepenoĩandi antistitis. ut
quẽ simplices monachi aut exales a
loco ꝓpͥo in exiliũ adduxerant. ic̃ ep̃t
et abbẽs constituti. ip̃m solũ exulẽ

Expanded text:
a fidelibus fideliter tibi commissum est, a fidelibus fideliter tibi commissum est, tu quandoq. fidelis restitue, & fidei læsæ damna resarciens, exasperato Comiti, verbis eum lenibus, & officiis demulcens, postulata concede. Nisi enim spontanee, & cito reddideris, ad tui dedecus & ignominiam ablatum protinus tibi videbis. Fac igitur de necessitate virtutem, & antequam delinito optatum exponit thesaurum. Affuit etiam & diuinæ memoriæ Abbas Herbenus coram Episcopis, vna cum Ingelgerio, iam sine sociis. Diuina siquidem prouidentia, & beati Martini oratione assidua mediante, Abbatiis: scilicet vt qui cum exulato exules aduenerant, ab ipso exulato, in ipso exilij solo diuitiis & honoribus sublimarentur. Denique ipsis mandauit per veredarios sæpefatus Abbas Herbenus, vt interessent ducatui, & ad euehendum corpus sæpenominandi Antistitis: vt quem simplices Monachi & exules a loco proprio in exilium adduxerant, iam Episcopi & Abbates constituti ipsum solum exulem
Abbreviated transcription (Latin):
tue cõmissum. dilatiorus ĩnectens
moras. redd̾e contẽpns: Unũ ergo
t̾ ex duob elige: aut turonicis su¬
um martinũ dilationuis cessante
miora restitue: aut te nullatenus
redditurũ responde Cui ep̃c in his u̾¬
bis stomachatus: ita m̃dit. Non
decet ꝑegrinũ cum armata manu
loca sancta ĩuisere nec scõꝵ pigno¬
ra uirib ⁊ armis uelle sibi uẽdicare
Hxdie tũ tum tuis pacient sustine.
et quid sr hoc acturus sim: crastĩa
tibi declarabit dies. Cõĩcato int̾im
cum ccep̃is qui tũc forte aderant cõ¬
silio: qͥs actionis huiꝰ exitus uel fini
ẽẽ ualeat ꝑcũctantur. Qui fiaigrius
eduensis una cũ dornolo tͥchacẽsi.
id ip̃m saipienter mñdit. Non decet
ep̃m aliena raꝑe uel cuiuslibet de¬
positũ frauide uel uiolentia uelle
surriꝑe. Beati siquidem icrtini
corpus hostiui urgente gladio. a tu¬
ronicis huc allatum: ⁊ ab eis pe¬
nes te repositũ nouimus. Qd gͣ

Expanded text:
tuæ commissum, dilationis innectens tuæ commissum, dilationis innectens moras, reddere contemnis? Vnum ergo tibi ex duobus elige: aut Turonicis suum Martinum, dilationis cessante mora, restitue; aut te nullatenus redditurum responde. Cui episcopus in his verbis stomachatus ita respondit. Non decet peregrinum cum armata manu loca sancta inuisere, nec Sanctorum pignora viribus & armis velle sibi vendicare. Hodie tamen cum tuis patienter sustine, & quid super hoc acturus sim, crastina tibi dies declarabit. Communicato interim cum Coepiscopis, qui tunc forte aderant, consilio, quis actionis huius exitus vel finis esse valeat, percunctatur. Cui Siagrius Eduensis, vna cum Domnolo Tricasensi, ad ipsum sapienter respondit. Non decet Episcopum aliena rapere, vel cuiuslibet depositū fraude vel violentia velle surripere. Beati siquidem Martini corpus, hostili vrgente gladio, a Turonicis huc allatum, & ab eis penes te repositum nouimus. Quod ergo
Abbreviated transcription (Latin):
idens gͥ uir illustris ĩgelge¬
rius. uniu̾sitatis illiꝰ post
deum spem ĩ se penitus poni. lacri¬
mas supplicantiũ miseratꝰ et uota:
ꝓmictit se ĩunitũ sibi negotium
ꝓ uirib exequturũ. Collecta gͥ tã
non nua: sex ferme milib tam
militũ ꝙͣ equitum secũ electis: an¬
tisiodoꝵ uenit. Continuãt int̾im
turonici ex sui p̾cepto pontificis
uniꝰ ebdomade ieiunia: et suũ sibi
reddi martinũ deo supplicãt iugi
or̃one. ⁊ precũ instantia. Stupet
milite ex insꝑato se repleri. Diei
gͣ trastine aurora illucescente ꝑe¬
grinꝰ comes ĩpiger. postꝙͣ in eccłia
ante dilcĩ arthipresulis maitini
corpus. cũ lacrimis qrãs ꝑegri¬
nationis sue p̾ces ⁊ uota ꝑsoluit.
Conuenit ep̃m suꝑ depositi restitu¬
cione dicens. Pontificis nom̃ cum
forma deceptionis ⁊ doli uestigiis ĩ
heuentem a sblimi ueritatis uia deitis
et ĩ ꝑdicionis p̾cipicium ire cõpeilis.
Cur neccessitatis tp̃e thesaurũ fid̃i

Expanded text:
idens igitur vir illustris Ingelgerius, universitatis illius post Deum spem in se penitus poni, lacrymas supplicantium miseratus et vota, promittit se injunctum sibi negotium pro viribus exsecuturum. Collnon minima, sex fere millibus tam militum quam equitum secum electis, Antissiodorum venit. Continuant interim Turonici ex sui praecepto pontificis unius hebdomadae jejunia, et suum sibi reddi Martinum Deo supplicant jugi oratione, et precum instantia. Stupet milite et insperato se repleri. Diei igitur crastinae aurora illucescente, peregrinus comes impiger, postquam in ecclesia ante dilecti archipraesulis Martini corpus cum lacrymis orans, peregrinationis suae preces et vota persolvit; convenit episcopum super depositi restitutione, dicens: pontificis nomen cum forma deceptionis et doli, vestigiis tuis inhaerentem a sublimi veritatis via dejicis, & in perditionis præcipitium ire compellis? Cur necessitatis tempore thesaurum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
nocte spm̃ exalauit. Quod ꝑtinꝰ
bricio ep̃o per uisũ reuelatum ẽ.
Qui ait sius. Surgite uelocuiꝰ.
ut ad tumulãdum fr̃em nr̃m
turonicũ pontificẽ occiurramus.
Cumq illi ueĩentes. portã ciuita¬
tis ĩgrederentur. ecce istũ per aliã
portam mortuũ efferebantar.
in cathedrã suam regressus est.

Expanded text:
nocte spiritum exhalavit. Quod protinus Briccio episcopo per visum revelatum est, qui ait suis: Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontificem occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederentur, ecce istum per aliam portam mortuum efferebant. in cathedram suam regres