comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
baptizabant : Si quos istibapti¬
tabant tales quales admonet
dñs cumdicit : quaedicunt facite
quae autem faciunt facere noli¬
te mali bonos baptitabant:
Bonimalos baptizabant : quo¬
modo aphilippo scosi monmagus
baptizatus .ẽ: Nota sunt ergo
ista quattuor genera fratresme
Ecce iterum ea repeto: tenete illa
Numerate illa : aduertite illa:
Cauete quae mala sunt : tencte
quae bona sunt : Perbonos boni
nascuntur: cumperscõs scibapti¬
tantur : Permalos mali : cum et
qui baptizant et quibaptitantur
in ique et impieuiuunt: Permalos
boni : Cum mali sunt quibaptitant
nominibus ego sum ds̃ abraham.
et ds̃ isaac. et ds̃ ia cob: Ancillas
accipiamus in malis: liberas acci¬
piamus inbonis : Pariunt liberae
bonos : sara peperit isaac : Pari¬
unt ancillae malos agarpeperit
is mahel: Habemus in uno abrahã
et illud genus cum perbonos boni:
et illud genus cum permalos mali :
Perbonos maliubi figurati sunt:
Libera erat rebecca uxor is a ac:

Expanded text:
baptizabant: si quos isti baptibaptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur: per malos mali, cum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac:
Abbreviated transcription (Latin):
ut non ibi sint paleae sed frumentũ::
Quam enim multi sunt nouit caritas
uestra : permalos boni : Aliquan¬
dobaptizat adulter : et quibapti¬
zatur iustificatur : Perbonos
mali : Aliquando quibaptizant
scĩ sunt: Quibaptitantur te¬
nere uias dĩ nolunt : puto fra¬
tres notumesse in ecclesia: et
cotidianis exemplis manifestari ea
quae dicimus ⁊ sed in prioribus nr̃is
patribus ea consideremus: quia
habuerunt et illi ista quattuor ge¬
nera perbonos boni Annanias
paulum baptit auit : Quid perma¬
los maliꝰ Dicit a postolus quosdã
praedicatores euangelii quos dicit
non caste &dnuntiare solere euan¬
gelium quos tolerat in societate
xp̃iana et dicit : Quidenim ͤdum
omnimodo siueoccasione siue ueri¬
tate xp̃s adnuntietur : et in hoc
gaudeo Numquid maliuolus
erat : et de alieno malo gaudebate
sed qͥa et permalos uerum pre¬
dicabatur. et permalorũ ora
xp̃s predicabatur : Siquos isti sui
similes baptizaba am̃ alimalos

Expanded text:
ut non ibi sint palea, sed frumentum. ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et per malos verum praedicabatur, et per malorum ora Christus praedicabatur; si quos isti sui similes baptizabant, mali malos
Abbreviated transcription (Latin):
liberarum et ancillarum: Quat¬
tuor scilicet genera hominum In
quibus quattuor generibus com¬
pleur figura futuri totius popu¬
lixp̃iani : ut non sit mirum quođ
in illis tribus dictum ẽ Ego sum
ds̃ abraham et dsisaac et ds̃iacob:
In omnibus enimxp̃ianis fratres
intendite. aut permalos nascun¬
turboni aut perbonos nascuntur
mali : Aut perbonos boni: a ut per
malos mali : Amplius istis quattu¬
or generibus. non potestis inue¬
nire : Quae iterum repetam : ad¬
uertite : retinete : excutite corda
uestra: Nolite pigriesse : Capite :
ne capiamini : Quomodo quattuor
aut perbonos nascuntur boni
aut permalos nascuntur mali:
Aut perbonos mali : aut permalos
boni :Puto quia planum ẽ: per
bonos boni : Si et quibaptizant
bonisunt: et quibaptitantur
recte credunt et in membris xp̃i
recte numerantur, permalos
mali : si et quibaptitant mali sunt
et quibaptizantur duplici corde
accedunt addm̃ et non tenent eos
mores quos audiunt in ecclesia

Expanded text:
liberarum et ancillarum, qualiberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibus, completur figura futuri populi christiani, ut non sit mirum quod in illis tribus dictum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibus enim Christianis, fratres intendite, aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo quatuor Aut per bonos nascuntur boni, aut per malos nascuntur mali, aut per bonos mali, aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
Scripta sunt autem propternos ip
quos fines saeculorũ obuenit: Re¬
currat nunc animus uestere ad
abraham is aacet ia cob: in istis tri¬
bus inuenimus parere liberas. pa¬
rere et ancillas: Inuenimus ibi et¬
partus liberarum : inuenimus ibi
et partus ancillarum: Ancilla
nihil bonisignificat: Eice inquit
Ancillamet filium eius : non enim
heres eritfilius ancillae cum filio
liberae: Apostolus hoc cõmemo¬
rat: et in illis duobus filiis abra¬
hae dicit apostolus figuram fuisse
duorum testamentorum ueteris
et noui : Ad uetus testamentum.
pertinent dilectores temporaliũ :
dilectores saeculi : Ad nouum testa¬
mentum : dilectores uitae aeternae :
Ideo illa ierus alem in terra umbra
erat caelestisierus alem matris
omniũ nostrum quae ẽ incaelo:
Et haeo a postoli uerba sunt : Et
deista ciuitate unde peregrina¬
mur. multa nõstis ł multa iam
audistis : Inuenimus autẽ rem
miram in istis partibus id ẽ in is¬
tis fetibus in istis generationibus

Expanded text:
Scripta sunt, inquit, propter nos, in Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus filiis Abrahae, dicit Apostolus fuisse figuram duorum Testamentorum, Veteris et Novi. Ad Vetus Testamentum pertinent dilectores temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus
Abbreviated transcription (Latin):
quos scã scriptura cõmendat: mor¬
ses fidelis intota domoeius : et illi
tres nominantur : quasi eum soli
promeruerint: Ego sum ds̃ abra¬
ham et ds̃ isaac et ds̃ ia cob: hocmihi
nomen .ẽ in aeternum: Sacramen¬
tum grande : Potens ẽ dñs et ora
nostra a perire et corda uestra: ut
dicere possimus sicutreuelare dig¬
natus .ẽ. Eet capere possitis sicut ex¬
pedit uobis : Tres isti patriarchae :
abraham isa acetia cob: Iam nostis:
filii ia cob: quia duodecim fuerunt:
Et inde populus is rahel: quia ipse
ia cobisrahel et populus is rahel tri¬
bus duo decim: pertinentes adduo.¬
decim filios israhel: Abrahamisaac.
et ia cob. tres patres : et populus :
Tres patnes :tam quam iñ prin¬
cipio populii : Pres patres. in quibus
figurabatur populus et populus
pulo enimiuda eorũ figuratus ẽ
populus xp̃ianorum : Ibi figura:
hic ueritas: Ibi umbra hio corpus:
Dicente apło: haec autem infigura
contingebant illis : Vox ẽ apostoli:

Expanded text:
quos sancta Scriptura commendat, Moyquos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarchae, Abraham, Isaac, et Jacob. Jam nostis filii Jacob quia duodecim fuerunt, et inde populus Israel: quia ipse Jacob Israel, et populus Israel tribus duodecim, pertinentes ad duodecim filios Israel. Abraham, Isaac, et Jacob, tres patres, et populus unus Tres patres tanquam in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: et populus pulo enim Judaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli:
Abbreviated transcription (Latin):
potest homodenuo in uentrem matris
suae intrare. et nasci: Sic quicumq
tibi dixerit ut spiritaliter iterum nasca¬
ris: responde quod dixit nichodemus
Num quida potest iterum homo¬
in uentrẽ matris suae intrare. et nasci᷑
Iamnatus sum de adam : non me po¬
test iterum generare adam : Iam na¬
tus sum dexp̃o : Non me potest iterũ
generare xp̃s : Quomodo uterus non
potest repet : sic nec baptismus: Qui
nascitur deecclesia catholica tam¬
quã desara nascitur : deliberanas¬
citur : Quinascitur deheresi tam¬
quam de ancilla nascitur: sed ex semi¬
ne abraham : Aduertat caritas uestra:
ad magnum sacramentum nTesta¬
tur ds̃ et dicit: Ego sum ds̃ abrahã
et ds̃ isaac.et ds̃ ia cob: Nonerant
alii patriarchae : Nonerat ante
istos sc̃s noe. qui solus in toto genere
humanocum tota domosua meruit
de diluuio liberam in quo et infiluis.
eius figurata ẽ ec desiadiͣ ligno
portante euadunt diluuiũ: Dein¬
de postea magniquos nouimus

Expanded text:
potest homo denuo in ventrem matris potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus,
Abbreviated transcription (Latin):
do potest inquit homo cum sit senex
iterum nascie Num quid potest in
uentrem matrissuae iterum intro¬
ire et nascie Non nouerat istenisi
unamnatiuitatem exadam et eua :
Exdõ et ex ecclesia non dum noue¬
rat ⁊ Non nouerat nisi eos parentes
qui genuerant admortem : Nondũ
nouerat eos parentes qui gene¬
rant aduitam: Non nouerat nisi
eos parentes qui genuerant succes¬
suros: non dum nouerat eos qui sem¬
peruiuentes generant permansu¬
ros : Cum ergo sint duae natiuita¬
tes : ille unam intellegebat : Vna
ẽ deterra: alia decaelo : Vna ẽ
decarne : alia despũ : Vna ẽ de
mortalitate : aliade aeternitate :
Vna ẽ de masculo et femina: alia
dedõ et ecclesia: Sed ipse duae singu¬
lae sunt: Nec illa potest repeti: nec
illa : Recte intellexit nichodemus¬
sed natiuitatem carnis : Sicet tu intel¬
leͥge natiuitatem sp̃s : quomodo intel¬
lexit nichodemus natiuitatem carnis:
Quid nichodimus intellexit: Num quid

Expanded text:
do, inquit, potest homo, cum sit senex, do, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
eges Si fuerissinedõ : minoreris:
Si fueris cumdõ : maior ds̃ non erit:
Non exte ille maior sed tu sine
illominor: Cresceergo in illo: noli
te subtrahere ut quasi ille defici¬
at : Reficieris si accesseris. Defi¬
cies si recesseris: Integer manet
te accedente: Integer manet te
cadente: Cum ergo dixisset dis¬
cipulis suis. numquid et uos uultis
ire. Respondit petrus. petra illa
uoce omnium : Dñe ad quem ibimis
uerba uitae aeternae habes:
Bene s apuit in ore ipsius caro dñi :
Oñs autem exposuit eis et dixit : Sp̃s ẽ
quiuiuificat: Cum dixis set nisiquis
manduca uerit carnem meam et bi¬
berit sanguinem meum non habebit
in seuitam : nec arnaliter intellege¬
rent s ps ẽ in quit qui uiui ficat
Caro autem nihil prodest : Verba
istenichodemus: qui nocte uenerat ad
ibulm : Ait ei ihs: Nisiquis natus fuerit
denuo : non uidebit regnum dĩ : Et
ille carnem suam sapiens. incuius ore
nondum sapiebat caroxp̃i : Quomo¬

Expanded text:
eges. Si fueris sine Deo, minor eris; eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus est qui vivificat: cum dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; ne carnaliter intelligerent, Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro autem nihil prodest: verba qiste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomo
Abbreviated transcription (Latin):
set dñs ihs. Misi quis manducaue¬
rit carnem meam et biberit sanguinẽ
meum non habebit in seuitam.
scandali tati sunt quidam qui eũ
sequebantur: et dixerunt apud
semet ipsos : Durus ẽ hic sermo :
quis potest eum audire. Puta¬
bant enim hocdicere ihm quod
eum possent concisum sicut agnũ
cõquere et manducare : Abhorren¬
tes a uerbis eius. recesserunt: et
amplius eum secuti non sunt : Sic
euangelista loquitur: Et dñs ipse
remansit cum duo decim: Et illiad
eum : Dñe ecce illidimiseruntte:
Et ille : Numquid etuos uultis
ire : ostendere uolens quia ipse
illiserat necessarius . non illierant
xp̃o necessariiu: Nequis terreat
xp̃m quando dicitur ut sit xp̃ianus
qua sibeatior eritxp̃s situ fueris
xp̃ianus : Bonum ẽ tibi utsis xp̃i¬
anus : Namsi non fueris : malum
xp̃ononerit : Audiuocem psalmi:
Dixi dño ds̃ meus estũ : qm̃bonorum
meorum non eges: Ideo dñs meus
estu : qmbonorum meorum non

Expanded text:
set Dominus Jesus, Nisi quis manducaveset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evangelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Ideo Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non
Abbreviated transcription (Latin):
secratus : Quo ergo perducit cre¬
dentes et baptizatos: admanna :
Eccedicomanna : notum ẽ. quod
acceperint iudaei populus ille
is rahel. Notum ẽ quideis pluisset
ds̃ decaelo: et nesciunt catscumini.
quid accipiant xp̃iani : Erubes¬
cant ergo : quia nesciunt : Tran¬
seant permarerubrum: mandu¬
cent manna: ut quomodo credide¬
runt in nomine iħũ sic se ipss
credat iħs. Ideo intendite fratres
mei quid respondeat. iste qui noc¬
te uenit ad ilim: quamuis ad ihm
uenerit : tamen quia nocte uenit.
adhuc de tenebris carnis suaelo¬
quitur: non intelligit quod audit
a dño non intelligit quodaudit
aluce. quae inluminat omnem
hominem uenientem in huncmun¬
dum: Iam cidñs dixit: Nisiquis
renatus fuerit denuo non uide¬
bit regnum dĩ. Dicit ad eum ni¬
chodemus. Quomodo potest homo
nascicumsit senex xp̃s eiloqui¬
tur. Et ille carnem sapit : Car¬
nem suam sapit. quicarnem xp̃i
non dum sapit . Cum enim dixis¬

Expanded text:
secratus? Quo ergo perducit cresecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixis
Abbreviated transcription (Latin):
mare transierunt : Vt quid per
mare transierunt quasi quacreres
ab illo : secutus ait : Et omnes in mo¬
y sebaptitati sunt in nube et in
mari : Siergo figura maris tan¬
tum ualuit species baptismi
quantum ualebite Si quod ges¬
tum ẽ infigura traiectum popu¬
lum ad manna perduxit: quid
exhibebit xp̃s inueritate baptis¬
misui traiecto pereum populo
suo  perbaptismum suum tra¬
i cit credentes occisis omnibus pec¬
catis Iam quam hostibus conse¬
quentibus ssicut in illo mare omñs
aegyptii perierunt᷑ : Quotraicit
fratres mei quotraitit perbap¬
tismum ihs cuius figuram tunco
gerebat morses qui per mare
traiciebat : quo traiciebat ad
manna Quoͥd ẽ manna
Ego sum inquit panisuiuus: qui
decaelo descendi: Manna accipi¬
unt fideles ĩ amtraiecti permare
rubrum : Quare et perrubrum¬
mare: Iammare quarerubrũ¬
Sisignificabat mare illud rubrũ.
baptis mum xp̃i : Vnderubetbap¬
tis mus xp̃i nisi xp̃i sanguine con¬

Expanded text:
mare transierunt. Utquid per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Christi, nisi Christi sanguine con
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris uenit :Renatiautem ex
aqua & sp̃ui quid audiunt ab apło
fiuistis aliquando tenebrae. Nunc
autem lux in dño: sicut filii lucis
ambulate : Et iterum Nos autem
qui dici sumus sobriisimus: Qui autẽ
renati sunt : noctis fuerunt : et diei
sunt:tenebrae fuerunt et
lumen sunt : Iam credit se illis iħs:
Et non nocte ueniunt adiħmsicut
nichodemus: non in tenebris quae¬
runt diem. T alesenim etiam iam
profitentur. Accessit ad illo sibs
facit in illis salutem : quia ipsedixit
Nisiquis manducauerit carnem
meam et biberit sanguinem ieum:
Non habebit in seuitam. Et quod
signum crucis habent in fronte
catscumini : iam dedomomag¬
na sunt: sed fiant exseruis filii
Non enim nihil sunt : quiiam ad
domum magnam pertinent :
Quando autem manducauit man¬
na populus is rahel : Cum tran¬
sis set marerubrum: Mare ru¬
brum autem quid significet: audi
a postolum : Nolo enimuos igno¬
rare fratres quia omnes patres
nr̃i sub nube fuerunt: ct ominesper

Expanded text:
tenebris venit. Renati autem ex tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem manna manducavit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per
Abbreviated transcription (Latin):
diderat sequitur. Nemo enim potest
haec signa facere quactu facis : nisi
fuerit ds̃ cumeo : Siergo nicho de¬
mus deillis multis erat qui credide:¬
rant in nomine eius : lamin istonicho¬
demo adtendamus quare iħsnon se-
credebateis. : Respondit iħs. et dixit
ei. Amen amendi cotibi Nisiquis re¬
natus fuerit denuo : non potest uide¬
re regnumdĩ: Ipsi s ergo secredit
ihs : quinati fuerint denuo : Ecce
illi crediderant in eum : et iħs nonse
credebateis : Tales sunt omnes cathe¬
cumini ipsi iam credunt in nomine
xp̃i: sed iħs non se credit illis : Intens¬
datet intellegat carita sura: Sidi¬
xerimus catscumino credis inxp̃m
respondet: credo: Et signatse: Iam
signum xp̃i portat in fronte : et non
erubescit decruce dñi sui. Eccecre¬
didit in nomine eius. Interrogemus
eum Manducas carnem filii homi¬
nis et bibis sanguinem fili hominis:
Nescit quid dicimus: quia iħs non se
rem pertinet : Addñmuenit
et nocte uenit: Adlumenuenit: et in

Expanded text:
diderat? Sequitur, Nemo enim potest diderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis. Tales sunt omnes catechumeni: ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit eis. Intendat et intelligat Charitas vestra. Si dixerimus catechumeno, Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se: jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus non se rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus dubitat quia et hoc euangeliũ
loquitur : et idem uerax euangelista
testatur. Quare ergo illi credider̃
in nomine eius. et iħs̃ non credebat se¬
met ipsum illis : sequentia uideamus :
Erat autem homo expharis acis nicho¬
demus nomine princeps iuda eorum:
Rabbi : Iam hoc nostis quia rabbi
magisterdicitur : Scimus quia a dõ
uenistimagister: nemoenim potest haec
signa facere quaetufacis : nisi fuerit
ds cumeo: Ergo iste nichodemus
ex hiserat quicrediderant in nomine
eius : uidentes signa et prodigia: quae
faciebat: Superius enim hoc dixit:
Cum autem esset hiero solimis in pascha
indie festo : multi crediderunt in nomi¬
ne eius : Quare crediderunt : sequitur
et dicit: Videntes signa et prodigia
quae faciebat : Et denichodemoquid
dicit: Erat princeps iudaeorum:
nomine nichodemus: uenit ad eum nocte:
et ait illi. Rabbiscimus quia adõ ue¬
nistimagister : Et isteergo credide¬
rat in nomine eius : Et ipse undecre¬

Expanded text:
christianus dubitat; quia et hoc Evangelium christianus dubitat; quia et hoc Evangelium loquitur, et idem verax Evangelista testatur. Quare ergo crediderunt illi in nomine ejus, et Jesus non credebat semetipsum illis? Sequentia videamus. 3. Erat autem homo ex Pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum: Rabbi. Jam hoc nostis, quia Rabbi magister dicitur. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erat qui crediderant in nomine ejus, videntes signa et prodigia quae faciebat. Superius enim hoc dixit: Cum autem esset Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus. Quare crediderunt? sequitur et dicit, videntes signa ejus quae faciebat. Et de Nicodemo quid dicit? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde cre
Abbreviated transcription (Latin):
de homine : Ipse autem sciebat quid
esset in homine : Plus nouerat artifex
quidesset in operesuo : quam ipsum
opus quidesset insemet ipso : Creator
hominis nouerat quid esset in homine:
quod ipse creatus homo non nouerat:
Nonne hoc probamus depetro. quia
non nouerat quid in ipso esset : quando
dixit tecumero usq ad mortem : A udi
quia dñs nouerat quidesset in homine :
Tumecum usq ad mortem : A menamex
dico tibi prius quam gallus cantet
termenegabis : Homo ergo nesciebat
quidesset inse: sed creator hominis
nouerat quidesset in homine¬
Crediderant tamen in nomine eius
multi: et ipse iħs non secredebat eis:
Quid dicimus fr̃s forte consequentia
indicabunt nobis: quid sibi uule mrste¬
rium istorum uerborum : Quia credi¬
derant in eum homines manifestum ẽ
uerum ẽ Nemo dubitat : Euangeliũ
loquitur : uerax euangelista testatur :
Item qui& iħs non credebat semet ipsũ
eis : Et hoc manifestum ẽ. Et nullus

Expanded text:
de homine; ipse enim sciebat quid de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homintamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non credebat semetipsum illis, et hoc manifestum est, et nullus
Abbreviated transcription (Latin):
iuda ei uoluissent : dixit illis : Quid quae¬
ritis : Et illidixerunt: iħmnatarenum
Et ille: Ego sum: Hacuoce audita.
redierunt retro : Et ceciderunt: Ineo qđ
eos respondens deiecit: ostendit potes tatẽ:
ut in eo quod ab eis conpraehensus ẽ. osten¬
deret uoluntatem: Ergo quod passus ẽ:
miseri cordiae fuit : Traditus ẽ enim
propter delicta nostr& et resurrexit
propter iustificationem nr̃am : Audi
uerba ipsius: Potestatem habeo ponen¬
di animã meam : Et potes tatem ithabeo
iterum sumendieam : emotollet eã
ame : sed ego pono eamame ipso: et
iterum sumameam : Cumergo habe¬
rettantam potestatem : cum eam dic¬
tis praedicaret factis ostenderet : Quio
sibi uult quod non secredebat eis iħs:
quasi aliquid nolenti nociturs aut ali¬
quid nolenti facturis: praesertim quia
iamcrediderant in nomine eius: De
bat semet ipsum illis : Quare : quia
ipse nosset omnes: Et quia opusei non
erat ut quis testimoniũ perhiberet

Expanded text:
Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeJudaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Audi verba ipsius: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et bat semetipsum eis. Quare? Quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet
Abbreviated transcription (Latin):
bant ei et fingebant se credidisse: et proo¬
terea iħs non secredebateis: sed non dice¬
ret euangelis tamulti crediderunt in
nomine cius : nisi uerum illis testimoniũ
perhiberet: Magna ergo res et mira
res: Credunt homines in xp̃m. Et xp̃s
non secredit hominibus: praesertim
quia filius dĩ ẽ : Vtiq uolens passus est
Et sinollet . numquam pateretur : Qui
sinollet nec nas ceretur : Si autem hoc
solum uellet ut nasceretur ct non more¬
retur : Et quicquid uellet faceret: quia
omnipotentis patris filius omnipotens
ẽ : Et ipsis rebus probemus: quia cum
uoluissent eum tenere discessit abeis :
Loquitur euangelium: Et cum uoluis¬
sent eum deuertice montis praecipita¬
re: discessit ab eis inlesus : Et quando
uenerunt ad eum conpraehendendum
lam uenditum a iuda traditore cum ille
putaret in potestate sehabere tradere
magistrum suum et dñm suũ : Et ibios¬
tendit dñs uoluntate sepat Non necessi¬
tate : Nam cum eum conpraehendere

Expanded text:
ant ei, et fingebant se credidisse, et propterea Jesus non se credebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira res: credunt homines in Christum, et Christus non se credit hominibus. Praesertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
quae faciebat : Et quid sequiturꝰ Ipse
autẽ iħs. non credebat semet ipsum eis :
Quid sibiergo uult : Illicredebant
in nomine eius. Et ipse ihs non credebat
semet ipsum eis : ANforte noncrede¬

Expanded text:
e ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non cred
Abbreviated transcription (Latin):
portune nobis dñs pro¬
curauit hodierno die
lectionis huius ordinem:
Namquia exor dine euangeliũ
secundum iohannem considera¬
re atque tractare suscepimus.
credo quod aduerterit caritas
uestra : O portune ergo occur¬
rit ut hodieaudiretis exeuan¬
gelio quianisi quis renatus fue¬
rit exaqua et sp̃unonuidebit reg¬
numdi: Tempus est enim ut uos
exhor temur qui adhuc estisca¬
thicumini qui siccredidistis in
xp̃mut adhuc uestra peccata
portetis: Nullus autem regnũ
caelorumui debit oneratus pec¬
catis . quia nisi dimissa fuerint:
non regnabit cum xp̃o : Di¬
mitti autem non possunt: nisi
ei quirenatus fuerit exaqua
et sp̃uscõ : Sed omnia uerba
quemadmodum sehabeant ad¬
uertamus ut hinc inueniant
qui pigrisunt quanta sollicitu¬
dine sibi festinandum sit ado¬
nus deponendum : Quia si fer¬
rentaliqua msarcinam grauem
aũlapidis aut ligni aut alicuius
etiamlucri si frumentum por¬
tarent siuinum si pecuniam
currerent ut deponerent
onera : Portant sarcinã peccatorũ

Expanded text:
portune nobis Dominus procuravit hodierno die lectionis hujus ordinem: nam quia ex ordine Evangelium secundum Joannem considerare atque tractare suscepimus, credo quod adverterit Charitas vestra. Opportune ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangelio, quia Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc vestra peccata portetis. Nullus autem regnum coelorum videbit oneratus peccatis; quia nisi cui dimissa fuerint, non regnabit cum Christo: dimitti autem non possunt, nisi ei qui renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto. Sed omnia verba quemadmodum se habeant advertamus, ut hic inveniant qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapidis, aut ligni, aut alicujus etiam lucri, si frumentum portarent, si vinum, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: portant sarcinam peccatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tis eorum apparebat. tam quam
aridorum foliorum: Seducittur¬
bas. clarius sonabant: Bonus ẽ
praessius susurrabant: CPodo
autem fraties quamuis nondum
uenerit illa gloria xp̃i quaenos
aeternos factura ẽ modo tamen
ita crescit eclesia eius: Ita cam dig¬
natus ẽ. percuncta diffundere :
ut iam susurretur seducitturbas:
& clarius personet bonus ẽ. explic̃¬

Expanded text:
tus eorum audiebatur tanquam tus eorum audiebatur tanquam aridorum foliorum. Seducit turbas, clarius sonabant; Bonus est, pressius susurrabant. Modo autem, fratres, quamvis nondum venerit illa gloria Christi, quae nos aeternos factura est; modo tamen ita crescit Ecclesia ejus, ita eam dignatus est per cuncta diffundere, ut jam susurretur, Seducit turbas; et clarius personet, Bonus est. TRAC
Abbreviated transcription (Latin):
Iualia uero parte hoc ẽ indextra
apparebit fecunditas fructuũ
dignitasq foliorum: Viriditas
acternitas erit : Illis ergo tamquã
aridis dicetur : Ite in ignem aeter¬
num : Ecce enim inquit securis ad
radicem arborum posita ẽ : Omnis
ergo arbor quae non facit fructũ
excidetur : & in ignẽ mit t&ur
Dicant ergo dete si proficis inxp̃o
Dicant homines: seducit turbas:¬
Deipso toto corporexp̃ihoc dicitur:
Cogita corpus xp̃i adhuc inmundo:
Cogita corpus xp̃i adhuc in arca:
Videquem ad modumblas phemetur
a palea : Simul quidem triturantur
sed paleae conteruntur : frumenta
purgantur : Quod dictum ẽ ergo
dedño: ualet ad consolationem. de
quocumq: hoc dictum fuerit xp̃ia no:
Nemotamon palam loque¬
batur de illo: ꝓropter m&ũ
iud ceorum: Sed qui non loque¬
bantur de illo propter metum iudae¬
orum: utiq: qui dicebant. bonus. ẽ
Non qui dicebant seducit turbas:
Qui dicebant sed ucit turbas soni¬

Expanded text:
in alia vero parte, hoc est in dextera, in alia vero parte, hoc est in dextera, apparebit fecunditas fructuum, dignitasque foliorum; viriditas, aeternitas erit. Illis ergo tanquam aridis dicetur, Ite in ignem aeternum . Ecce enim, inquit, securis ad radicem arborum posita est. Omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Dicant ergo de te, si proficis in Christo, dicant homines, Seducit turbasde toto corpore Christi hoc dicitur. Cogita corpus Christi adhuc in mundo, cogita corpus Christi adhuc in area; vide quemadmodum blasphemetur a palea. Simul quidem triturantur; sed paleae conteruntur, frumenta purgantur. Quod dictum est ergo de Domino, valet ad consolationem, de quocumque hoc dictum fuerit christiano. 12. Nemo tamen palam loquebatur de illo, propter metum Judaeorum. Sed qui non loquebantur de illo propter metum Judaeorum? Utique qui dicebant, Bonus est: non qui dicebant, Seducit turbas. Qui dicebant, Seducit turbas, soni
Abbreviated transcription (Latin):
quodaite Non adhuno idestad
quemuos uultis. primum uel secun¬
dumdiem : Ascendit autem postea
ut euangelium loquitur¶He¬
diantedie festo : Id .ẽ cumiam illi
us dieifesti. totdies praeterisseN
quotnemansissent : Ipsam enĩ
festiuitatem quantum intellegendũ
ẽ. diebus plurimis caelebrabant :
Dicebant ergo: Vbi . ẽ. ille
Et murmur multum de eo erat in
turba : Vnde murmur: de conten¬
tione: Quae fuit contentio: Qui
dam enim dicebant quiabonus e.
Alii autem non. sed seducit turbas:
modo: Quicumq: eminuerit in ali
hoc: quiauita nr̃a abscondita ẽ
cumxp̃o indõ: Ideo licet dicere
hominibus perhiemem mortuaẽ.
ista arbor : Verbi gratia: arbor
fici: arbor piri: & huius modipo
probat : iudicium probat: Aestas
tus ueniet : ds̃ nt & non silebit:
Ignis ante eum praeibit: Iste ig¬
nis in flam mabit in imicos eius:
Aridas arbores ignis conpraehen¬
det: Tuncenimaridae appare¬
bunt : quando eis dicetur : Esuri¬
ui : & non dedistis mihimanducare :

Expanded text:
quod ait, Non ad hunc, id est, ad quod ait, Non ad hunc, id est, ad quem vos vultis, primum vel secundum diem. Ascendit autem postea, ut Evangelium loquitur, mediato die festo; id est, cum jam ius diei festi tot dies praeterissent, quot remansissent. Ipsam enim festivitatem, quantum intelligendum est, diebus plurimis celebrabant. Dicebant ergo: Ubi est ille? et murmur multus de eo erat in turba. Unde murmur? De contentione. Quae fuit contdam enim dicebant, Quia bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas. modo. Quicumque enim eminuerit in aliqhoc? Quia vita nostra abscondita est cum Christo in Deo . Ideo licet dicere hominibus per hiemem, Mortua est ista arbor, verbi gratia, arbor fici, arbor piri, et hujusmodi pomprobat, judicium probat. Aestas tus veniet, Deus noster et non silebit ; ignis ante eum praeibit: iste ignis inflammabit inimicos ejus ; aridas arbores ignis comprehendet. Tunc enim aridae apparebunt, quando eis dicetur, Esurivi, et non dedistis mihi manducare:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s: MNodo iamcum manifestata sunt
ista agnoscimus nos iter agere in he¬
remo : Sienim agnoscamus: inhere¬
mosumus. Quid est inheremo Inde¬
serto: Quare indeserto : quia in isto
mundo ubi sititur in inuia in in a quosa:
Sed sitiamus : ut saturemur: Beati
enim quiesuriunt & sitiunt iustitiã:
q̃mipsisaturabuntur: Et sitis nr̃a
de petra impletur inheremo: Para
enimerat xp̃s & uirga percussa ẽ:
quia duo ligna sunt crucis : Omnia
ergo haec quae fiebant infigura
manifestantur in nobis: Et non ua¬
cat quod dedño dictum ẽ. Ascendit
addiem festũ Non manifeste : sed
tam quam in occulto : Nigura enim
erat ipsum in occulto: quia in ipso
diefesto xp̃s latebat : Quia ipsedies
festus. xp̃imembra peregrinatu¬
ra significabat : Iud a eiergo quae¬
rebant eum indiefesto: antequam
ascenderet : Priores enim fr̃s
ascenderunt. Et non tunc ascen¬
dit ille quando illiputabant & uo¬
lebant : ut &iam hoc implere tur

Expanded text:
Christus. Modo jam cum manifestata sunt Christus. Modo jam cum manifestata sunt ista, agnoscimus nos iter agere in eremo: si enim agnoscamus, in eremo sumus. Quid est in eremo? In deserto. Quare in deserto? Quia in isto mundo, ubi sititur in via inaquosa. Sed sitiamus, ut saturemur. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Et sitis nostra de petra impletur in eremo: Petra enim erat Christus, et virga percussa est,quia duo ligna sunt crucis. Omnia ergo haec quae fiebant in figura, manifestantur in nobis. Et non vacat quod de Domino dictum est, Ascendit ad diem festum, non manifeste, sed tanquam in occulto. Figuratum enim erat ipsum in occulto, quia in ipso die festo Christus latebat; quia ipse dies festus, Christi membra peregrinatura significabat. 10. Judaei ergo quaerebant eum in die festo: antequam ascenderet. Priores enim fratres ascenderunt, et non tunc ascendit ille, quando illi putabant et volebant: ut etiam hoc impleretur
Abbreviated transcription (Latin):
bolo tam quam pharaoni seruiebamus
Vbi lutea opera interrenis desideriis
agebamus & in eis multum laboraba¬
mus : Et enim nobis xp̃s quasi lateres
me omnes qui laboratis : Hinc educ¬
ti perbaptismum
tam quam permarerubrũ
Ideo rubrum quia xp̃i sanguine con¬
secratum : Mortuis omnibus in imicis
nostris quinos in sectabantur. Id .ẽ.
deletis omnibus peccatis nr̃is: traiec¬
tisumus: Modo ergo antequam
ad patriam promissionis. Id ẽ acter¬
num regnum ueniamus : Inde serto
in tabernaculis sumus : Quiista ag¬
noscunt : intabernaculis sunt:
Futurum enimerat : ut quidamhoc
agnoscerent : Ille enim .e in taber¬
naculo : qui seesse in mundo intella̧¬
git peregrinũ : Illese intellegit pe¬
regrinantem : qui seuidet patriae
suspirantẽ : Cum autem corpus
bernaculis : sed tunc non euidenter
sed latenter : Ad huc enim umbra
lucemobscurabat: Venienteluce
umbra remota est : Xp̃serat in occulto:
IN sceno phegia xp̃serat : sed latens

Expanded text:
bolo tanquam Pharaoni serviebamus: bolo tanquam Pharaoni serviebamus: ubi lutea opera in terrenis desideriis agebamus, et in eis multum laborabamus. Etenim nobis Christus quasi lateres e, omnes qui laboratis et onerati estis . Hinc educti per Baptismum tanquam per mare Rubrum, ideo rubrum, quia Christi sanguine consecratum, mortuis omnibus inimicis nostris qui nos insectabantur, id est, deletis omnibus peccatis nostris, transjecti sumus. Modo ergo antequam ad patriam promissionis, id est, aeternum regnum veniamus, in deserto in tabernaculis sumus. Qui ista agnoscunt, in tabernaculis sunt: futurum enim erat ut quidam hoc agnoscerent. Ille enim est in tabernaculis, qui se esse in mundo intelligit peregrinum. Ille se intelligit peregrinantem, qui se videt patriae suspirantem. Cum autem corpus bernaculis. Sed tunc non evidenter, sed latenter. Adhuc enim umbra lucem obscurabat: veniente luce, umbra remota est. Christus erat in occulto, in Scenopegia Christus erat, sed latens
Abbreviated transcription (Latin):
quae implentur in xp̃o: Vndedicit
apł. Quot quot enim promissiones
dĩ sunt: in illo etiã : Id .ẽ in illo im¬
pletae sunt : De indedicit in alio loco
Omnia infigura contingebant illis:
Scripta sunt autem propternos:
inquos finis sacculorum obuenit:
Dixit & alibi : Finis enimlegis. xp̃s
ẽ. Item alio locoNemouos iudicet
in cibo aut in potu: aut inpartediei
festi. aut neo meniae. aut sabbato¬
rum : quod ẽ umbra futurorum:
Siergo illa omnia umbrae fuer
futurorum. & sceno phegia umbra
erat futurorũ : Hic ergo dies festus
quaeramus cuius futuriumbraera:
Exposui quiderat scenophegia:
caelebratio erattabernaculorum
Propterea quia populus de a egypto
liberatus perde sertum tendens ad ter¬
ram promissionis intabernaculis ha¬
bitauit : quid sit anim aduertamus
& noserimus : Nos inquã quimem¬
braxp̃i sumus : Sisumus illo autem
dignante sumus: non nobis promeren¬
tibus : Adtendamus ergonos fratres:
Educti sumus de aegrpto: ubidia¬

Expanded text:
Quae implentur in Christo. Unde dicit Quae implentur in Christo. Unde dicit Apostolus, Quotquot enim promissiones Dei, in illo etiam : id est, in illo impletae sunt. Deinde dicit alio loco: Omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Dixit et aest . Item alio loco: Nemo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quod est umbra futurorum . Si ergo omnia illa umbrae fuerunt futurorum; et Scenopegia umbra erat futurorum. Hic ergo dies festus, quaeramus cujus futuri umbra erat. Exposui quid erat Scenopegia: celebratio erat tabernaculorum, propterea quia populus de Aegypto liberatus tendens per desertum ad terram promissionis, in tabernaculis habitavit. Quid sit animadvertamus, et nos erimus; nos, inquam, qui membra Christi sumus, si sumus: illo autem dignante sumus, non nobis promerentibus. Attendamus ergo nos, fratres: educti sumus de Aegypto, ubi dia
Abbreviated transcription (Latin):
ter : Corrigere homines. de
die festo aeterno
admonere : Amorem
ab hoc sacculo auer¬
tere Et in dm̃ con¬
uertere cupiebat:
Quid est autem quasi
latenter ascendit ad diem
festum: Non uacat
Videtur mibi fr̃s etiam hinc
quod quasi laten¬
ter ascendit
aliquid significare uoluisse : Nam
consequentia docebunt. siceumas¬
cendisse mediato diefesto. Id est
mediatis illis diebus: ut etiam palã
doceret : Sed quasi latenter dixit.
neseostentaret hominibus : Nonua¬
cat quod latenter ascendit xp̃s ad
diem festum : quia ipse latebat in
illo diefesto: Ad huc &iam ego quod
dixi in latibulo ẽ : Manifest&ur
ergo Tollatur uelum appareat¬
quoderat secretum : Omnia quae
dicta sunt antiquo populo isrł in
multiplici scriptura scae legis quaeage¬
rent siue insacrificiis siue in sacer¬
dotibus. siue in diebus festis. et om¬
nino inquibus lib& rebus quibus dm̃
colebant. quaecumq: illis dicta &
praecepta sunt : umbraefuerunt
futurorum : Quorum futurorũ:

Expanded text:
ter, corrigere homines, de ter, corrigere homines, de die festo aeterno admonere, amorem ab hoc saeculo avertere, et in Deum convertere cupiebat. Quid est autem, quasi latenter ascendit ad diem festum? Non vacat Videtur mihi, fratres, etiam hinc, quod quasi latenter ascendit, aliquid significare voluisse: nam consequentia docebunt sic eum ascendisse mediato die festo, id est mediatis illis diebus, ut etiam palam doceret. Sed quasi latenter dixit, ne se ostenderet hominibus. Non vacat quod latenter ascendit Christus ad diem festum, quia ipse latebat in illo die festo. Adhuc etiam ego quod dixi, in latibulo est. Manifestetur ergo, tollatur velumquod erat secretum. Omnia quae dicta sunt antiquo populo Israel in multiplici Scriptura sanctae legis, quae agerent sive in sacrificiis, sive in sacerdotiis, sive in diebus festis, et omnino in quibuslibet rebus, quibus Deum colebant, quaecunque illis dicta et praecepta sunt, umbrae fuerunt futurorum. Quorum futurorum?