comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum dixisset bonum ẽẽ illis si sic ꝑmanserint
sic̃ et ego. Continuo qͥ ppe addidit: Qͦd si se non
continent. nubant. Malo enim nub̃e eas qͣm
uri. Hoc enim dixit. ut effrenatȩ libidinis ma¬
lum ñ p̃cipitaret᷑ in tͦpitudinem flagiciorũ:
cũ exciꝑet᷑ honestate nuptiarum. bñas autem
dño qm̃ peꝑisti qͦd ẽẽ noluisti. & uirginitas
ꝓlis tuȩ. compensauit dispendium uirginita¬
tis tue. Nam diligent̾ int̾rogata doctrina xp̃i.¬
ana. & pͥmas nuptias iam isto tempore. nisi
incontinentia sit impedimento: contemnen¬
das ẽẽ respondet. Qui enim dix̃ si se non con¬
tinent nubant: potuit dicere. si filios non ha¬
bent ntibant. si post resurrectionem p̃dicatio¬
nemq xp̃i. qndo iam ex omnib gentib filioꝵ
spĩtalit̾ gignendoꝵs tanti supectt copia.tale
officium eẽt ex carne filios ꝓpagare. qͥle pͥmis
temporib fuit. E quod alibi dicit. uologͥ iti

Expanded text:
cum dixisset, bonum esse illis si sic permanserint cum dixisset, bonum esse illis si sic permanserint sicut et ego: continuo quippe addidit, Quod si se non continent, nubant: malo enim eas nubere quam uri . Hoc enim dixit, ut effrenatae libidinis malum non praecipitaretur in turpitudinem flagitiorum, cum exciperetur honestate nuptiarum. Gratias autem  peperisti quod esse noluisti et uirginitas prolis tuae conpensauit dispendium uirginitatis tuae; nam diligenter interrogata doctrina christiana et primas nuptias iam isto tempore, nisi incontinentia sit inpedimento, contemnendas esse respondet. qui enim dixit: si se non continent, nubant, potuit dicere: si filios non habent, nubant, si post resurrectionem praedicationemque Christi, quando iam ex omnibus gentibus filiorum spiritaliter gignendorum tanta suppetit copia, tale officium esset ex carne filios propagare, quale primis temporibus fuit. et quod alibi dicit: uolo igitur
Abbreviated transcription (Latin):
scdas nuptias recusauit: qͥa nouerat iam tp̃s
ẽẽ. qͦ xp̃onon officio pariend. s studio cont¬
nendi. nec conugalib fȩcandis uiscerib. s
castificandis uidualib morib. melius seruire¬
tur. Si uͦ etiam sciebat ruth ꝑ suam carnem
ꝓpagari semen. tude xp̃s carnem fuerat habttu¬
rus. & huic scientiȩ nubendo exhibuit ministĩ¬
um: ñ audeo iam chcere beatiorem fuisse anne
uiduitatem. qͣm illius fecunditatem. Tu autẽ
que & filios habes. et eo scłifine uiuis. quo iam
tempꝰ est non mittendi lapides s colligendi. ñ
amplectendi s continendi ab amplexu. cum
clamet apłs. hoc aut̃ dicofr̃s. tempus breue
ẽ: reliquum ẽ ut & qͥhabent uxores tanquam
ñ habentes sint ꝓfectosi scd̾as nuptias appetisseᷤ:
nullum ꝓpħie tił legis obsequium: nullum
ꝓlis saltem carnale desiium: s soliꝰ inconti¬
nentie fuisset inchcium. fecisses enim qͦd ait apłs:

Expanded text:
secundas nuptias recusauit, quia nouerat iam tempusecundas nuptias recusauit, quia nouerat iam tempus esse, quo Christo non officio pariendi, sed studio continendi nec coniugalibus fetandis uisceribus, sed castificandis uidualibus moribus melius seruiretur. si uero etiam sciebat Ruth per suam carnem propagari semen, unde Christus carnem fuerat habiturus, et huic scientiae nubendo exhibuit ministerium, non audeo iam dicere beatiorem fuisse Annae uiduitatem quam illius fecunditatem. Tu autem, quae et filios habes et eo saeculi fine uiuis, quo iam tempus est non mittendi lapides, sed colligendi, non amplectendi, sed continendi ab amplexu — cum clamet apostolus: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est, ut et qui habent uxores, tamquam non habentes sint nullum prophetiae vel legis obsequium, nullum prolis saltem carnale desiderium, sed solius incontinentiae fuisset indicium. Fecisses enim quod ait Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
inisrł. Unde & sc̃ẽ mulieres accendebant᷑. non
cupiditate concumbendi. s pietate pariendi:
ut rectissime credant᷑ coitum ñ fuisse quesi¬
ture. si ꝓles posset alit̾̃ ꝓuenire. E turistisus
plurimarum uiuarum concedebat᷑ uxoꝵ:
cuiꝰ rei ñ concupiscentiam carnis. s ꝓuiden¬
tiam generationis fuisse catis am. illud os¬
tendit: qͦd sic̃ scĩs uiris hab̃e plures uxores
uiuas. non ita ctiam scĩs feminis licebat mis¬
ceri maritis plurib uiuis: qm̃ tanto essent
turpiores: quantomagis appet̾ent unde ñ
eẽnt fecundiores. Pinde sc̃ã ruth. cum sem̃
qͣle illo tempore necessarium fuit in is rł
n hab̾et. mortuo uiro. quesiuit alt̾um de qͦ
hab̾et. Hac itaq bis coniugata. id̃o anna
uniuira uiduata beatior fuit. qͥa & ꝓpħissa
si filios nullos habuit. qͦd quidem scͥptura
reticendo reliquit incertum. eo sp̃u p̃ui dis
rito etiam sine filiis si eos tam̃ non habuit.

Expanded text:
in Israhel. unde et sanctae mulieres accendebantur non in Israhel. unde et sanctae mulieres accendebantur non cupiditate concumbendi, sed pietate pariendi, ut rectissime credantur coitum non fuisse quaesiturae, si proles posset aliter prouenire, et uiris usus plurium uiuarum concedebatur uxorum. cuius rei non concupiscentiam carnis, sed prouidentiam generationis fuisse causam illud ostendit, quod sicut sanctis uiris habere plures uxores uiuas, non ita etiam sanctis feminis licebat misceri maritis pluribus uiuis, quoniam tanto essent turpiores, quanto magis adpeterent, unde non essent fecundiores. proinde sancta Ruth, cum semen, quale illo tempore necessarium fuit, in Israhel non haberet, mortuo uiro quaesiuit alterum, de quo haberet. hac itaque bis coniugata ideo Anna uniuira uidua beatior fuit, quia et prophesi filios nullos habuit — quod quidem scriptura reticendo reliquit incertum — eo spiritu praeurito etiam sine filiis, si tamen eos non habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
de & dictum ẽ. uidit d̾s omnia quȩ fecit. &
ecce bona tialde. Meliora enim quedam sin¬
gula. qͣm alia singła: s meliora simul omĩa.
qͣm quelibet singła. Ap̃i itaq doctͥna sana.
in eiꝰ corpore sanam te faciat ꝑ eiꝰ grãm: cit id
quod aliis meliꝰ habes in corpore & in sp̃u. idẽ
ipse sp̃s tuus qͥ corpori dñat᷑. nec extollat in¬
solenter: nec discernat inscient̃. Nec quia
dixi ruth beatam. annambeatiorem. cũ illa
bis nupserit. hec uniuira citouiduata diu
uixerit: continuo de etiam meliorem putes
cẽ qͣm ruth. Alia qͥppe ꝓpħicis temporibus
sc̃arum feminarum dis pens atio fuit: quas
ntib̾e obedientia ñ concupiscentia compel¬
lebat: ut ꝓpagaret᷑ popłs dei. in quo p̾̃mitte
scirent. siue in his qͥ illa nescirent. nicħ ali¬
caro xp̃i. Ut gͦ ille popłs ꝓpagaret᷑. maledictꝰ
habebat᷑ ꝑ legis sententiam qͥ non suscitaret sem̃

Expanded text:
de et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et de et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde. meliora enim quaedam singula quam alia singula; sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi itaque doctrina sana in eius corpore sanam te faciat per eius gratiam, ut id. quod aliis melius habes in corpore et spiritu, idem ipse spiritus, qui corpori dominatur, nec extollat insolenter nec discernat inscienter. Nec quia dixi Ruth beatam, Annam beatiorem, cum illa bis nupserit, haec uniuira cito uiduata diu uixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth. Alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum dispensatio fuit, quas nubere oboedientia, non concupiscentia conpellebat, ut propagaretur populus dei, in quo praemittescirent siue in his qui illa nescirent, nihil alicaro Christi. ut ergo ille populus propagaretur, maledictus habebatur per legis sententiam, qui non suscitaret semen
Abbreviated transcription (Latin):
p̃lata: quoꝵ tam̃ neut᷑ sint a corpore separata.
Qͦdgͥ de innupta loquens ait. ut sit sc̃a & cor¬
pore & sp̃u. ampliorem innuptarum & in cor¬
pore & in sp̃ti sc̃ificationem intelligi uoluit:
ñ corpus nuptarum omni sc̃ificatione priua¬
uit. Disce itaq bonum tuum. immo memito
qͦd didicisti bonum tuum plus laudari. qͥa
ẽ aliud bonum qͦ sit hoc meliꝰ: quasi aliter
hoc bonũ ẽẽ non posset. nͥ illud malum ẽẽt.
aut omninoñ cẽt. Habent ocłi in corpore
magnum honorem: s minorem haberent
si soli ẽẽnt: & alia minoris honoris membra
ñ eẽnt. In celo ipso sua luce sol lunam suꝑat.
ñ urctiꝑat. & stella ab stella differt in gła:¬
non dissidet insuꝑbia. Ideofecit ds omnia:
&e ecce bona ualde. Nontantum bona. setiã
ualde: non obaltudinsi quia omnia. Nam
& ꝑsingła oꝑa dicebat᷑. uidit ds qͥa bonum ẽ:
ubi atit̃ omnia nominata st̃. additum ẽ ual¬

Expanded text:
praelata, quorum tamen neutra sint a corpore separata. praelata, quorum tamen neutra sint a corpore separata. quod igitur de innupta loquens ait: ut sit sancta et corpore et spiritu, ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intellegi uoluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione priuauit. Disce itaque bonum tuum. immo memento quod didicisti. bonum tuum plus laudari, quia est aliud bonum, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset aut omnino non esset. habent oculi in corpore magnum honorem; sed minorem haberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam superat, non uituperat, et stella ab stella differt in gnon dissidet in superbia. ideo fecit deus omnia, et ecce bona ualde: non tantum bona, sed etiam ualde, non ob aliud, nisi quia omnia. nam et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nominata sunt, additum est ual
Abbreviated transcription (Latin):
& casta. & scd̃i scͥpturas subiecta uiro. ñ sit
sca corpore. s tmmodo sp̃u. fieri enim non po¬
test.ut sc̃ificato sp̃u non sit etiam scm corpus:
qͦ scĩficatꝰ utit᷑ sp̃s. S ne cuiquam nos potius
argum̃tari. qͣm hoc diuino eloqͥo ꝓbare ui¬
deamur. qm̃ petrus saram cominemoraturꝰ.
scẽ inqͥt mulieres tantummͦꝰ. non ait & cor¬
pore: illud eius dem pauli considẽmus. ubi ꝓ¬
hibens fornicationes ait. Nescitis qͥa corpora
ur̃a membra sunt xp̃i: Tollens gͦ membra xͥ
faciam m̃bra meretͥtis: dbsit. Qudeat gͦ ali¬
quis dicere. m̃bra xp̃i scãnon eẽ c dut uͦ aude¬
at. a m̃bͥs xp̃i fidelium coniugatarum corpora
separare: Unde etiam paulopost ait. Corpus
no.Corpus fidelium & membra xp̃i ẽẽ dixit.
& templum sp̃s scĩ. ubi ꝓfecto utͥusq sexus fide¬
les intelligunt᷑. Ibi gͦ sunt nupte. ibi & innup¬
te.s distincte meritis: & tanqm membͥs m̃bͣ

Expanded text:
et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit sancta corpore, sed tantummodo spiritu. fieri enim non potest, ut sanctificato spiritu non sit sanctum etiam corpus, quo sanctificatus utitur spiritus. sed ne cuiquam nos potius argumentari quam hoc diuino eloquio probare uideamur, quoniam Petrus Sarram commemoraturus, sanctae, inquit, mulieres tantummodo, non ait et corpore\', illud eiusdem Pauli consideremus, ubi prohibens fornicationes ait: nescitis quia corpora uestra membra sunt Christi? tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? absit. audeat ergo aliquis dicere membra Christi sancta non esse; aut uero audeat a membris Christi fidelium coniugatarum corpora separare. unde etiam paulo post ait: corpus no. corpus fidelium et membra Christi esse dixit et templum spiritus sancti. ubi profecto utriusque sexus fideles intelleguntur. ibi ergo sunt nuptae ibi et innuptae; sed distinctae meritis et tamquam membris membra
Abbreviated transcription (Latin):
utiq honestum ẽ. Aꝑte quippe declarauit.
hoc ẽẽ bono illo meliꝰ tibi ait. qui dat nup¬
tum benefacit. & qͥ non dat nuptum meliꝰ
facit: & hoc illo beato beatiꝰ. tibi att. beatior
aut̃ erit si sic ꝑmanserit. Sic̃ gͦ bono melius.
& beato beatiꝰ: sic honesto honestiꝰ est: qͦd ho¬
nestum uoluit appellare. Absit enim ut
turpe sit: unde loquens apłs petrus ait.
Uiri uxorib ur̃is tanquam uasi infirmior
&e stibiecto tribuite honorem: qͣsi coheredib
gr̃ȩ. W illas alloquens. subditas eẽ uiris fins
exemplo sarȩ acdhortat᷑. lam sic guedam
inquit sc̃ȩ mulieres que in dm̃ sꝑabant or¬
nabant se obsequentes uirissins: qͦmͦ sara ob¬
audiebat abrahe. dñm illum uocans: cuitis
fact̾e estis filie bñfacientes. & ñ tim̃tes cillam
ꝑturbationem. Unde & illud quod paulus¬
apłs de innupta dix̃. ut sit sc̃a & corpore &
spͣti. ñ sic accipiendum est: qͣsi nupta fideł

Expanded text:
utique honestum est. Aperte quippe declaravit utique honestum est. Aperte quippe declaravit hoc esse bono illo melius, ubi ait, Qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit: et hoc illo beato beatius, ubi ait, Beatior autem erit, si sic permanserit . Sicut ergo bono melius et beato beatius, sic honesto honestius est, quod honestum voluit appellare. Absit enim ut turpe sit unde loquens apostolus Petrus ait: Viri, uxoribus vestris tanquam vasi infirmiori et subjecto tribuite honorem, quasi cohaeredibus gratiae. Et illas at loquens, subditas esse viris suis exemplo Sarrae adhortatur; nam sic quaedam, inquit, sanctae mulieres, quae in deum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudie bat Abrahae, dominum ilium uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullam perturbationem. apostolus dixit: ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, quasi nupta fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
ut laqueum uob̃iniciam. id ẽ non ut uos co¬
gam.s ad id qͦd honestum ẽ: non qͥa innup¬
tarum bontim honestum dixit. ido putare
debemꝰ turpe ẽẽ tumcłm conuigale. Alioqͥn.
etiam pͥmas nuptias condemnabimus: qͣs
nec catafrige. nec nouatiani. nec disertissi.¬
mus eoꝵ astipulator tertullianꝰ turpes auiꝰs
est dicere. S quemadmodum cũ ait. dieo
aut̃ non nuptis & tuiduis. bonum ẽe illis si
sic ꝑmanserint. utiq bonum posuit ꝓmelio
dr. etiam hoc ꝓculdubiobonum ẽ. Nam
qͥd est aliud qͦd ita dr meliꝰ: nisi qͦd magis
bonum est: Nec id̾o consequent̃ eum sensis¬
se arbitram᷑ malũ eẽ si nupserint: qm dix̃
bonum ẽẽ illis sisic ꝑmanserint. Ita etiam
cum ait. s ad id quod honestum est: ñ matͥ¬
monium turpe ẽẽ monstrauit:s qͦd honesto
erat honestiꝰ generalis honesti nomine com¬
mendauit. Qa honestius qͥd est. nisi quod
magis honestum est: magis aut̃ honestũ:

Expanded text:
ut laqueum uobis iniciam. id est non ut uos cout laqueum uobis iniciam. id est non ut uos cogam, sed ad id quod honestum est. non quia innuptarum bonum honestum dixit, ideo putare debemus turpe esse uinculum coniugale; alioquin etiam primas nuptias condemnabimus, quas nec Cataphryges nec Nouatiani nec disertissimus eorum astipulator Tertullianus turpes ausus est dicere. sed quemadmodum, cum ait: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illissic permanserint; utique bonum posuit pro meldicitur, etiam hoc procul dubio bonum est: nam quid est aliud quod ita dicitur melius, nisi quod magis bonum est? nec ideo consequenter eum sensisse arbitramur, malum esse si nupserint, quoniam dixit, bonum esse illis si sic permanserint: ita etiam cum ait, sed ad id quod honestum est; non matrimonium turpe esse monstravit, sed quod honesto erat honestius generalis honesti nomine commendavit. Quia honestius quid est, nisi quod magis honestum est? Magis autem honestum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam t̃tullanꝰ inflacitt. dum scdas nuptias
tanqm ilheitas. maledico dente coneidit:
qͣs omninolicitas apłs sobria m̃te conce¬
dit. Ab hac sanitate doetrine. nulliꝰ indocti.
nulliꝰ docti disputatione mouearis: nec extol¬
lasita bonum tuum. ut qͦd malum non est
tanquam malũ crimineris alienũ:s tanto
inagis gaude tuo bono. qntomagis uides
ñ tm̃ illo deuitari mala. s q̃dam bona etiã
suꝑari. Mala ft̃ enim: adult̾ium. uł forni¬
catio. Ab his aut̃ illicitis. ualde longe est.
q̃ uoti lib̾tate se obstrinxit & sibi etiam li¬
cita ne licerent. non impio legis. s consilio
caritatis effecit. Et bontim ẽ pridicicia con¬
iugalis. s meliꝰ bonum ẽ continentia uidu¬
alis. Hoc gͦ melius. illiꝰ boni summissione
honorat᷑. ñ illud bonum melioris huiꝰ lau¬
de damnat᷑. Quod aut̃ apl̃s eum cȩlibum
& innuptarum comm̃daret fructum. qͥa
& ait: hoc aut̃ ad utilitatem ur̃am cdico. ñ

Expanded text:
etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, tamquam malum crimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto magis uides non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est continentia uidualis. hoc ergo melius illius boni submissione honoratur, non illud bonum melioris huius laude damnatur. Quod autem apostolus, cum caelibum et innuptarum commendaret fructum, quiaet ait: hoc autem ad utilitatem uestram dico, non
Abbreviated transcription (Latin):
nis usu. qͥm infirmitate coniugum agnos¬
citur. & int̾uentu boni nuptialis ignoscit᷑.
ait apłs: scdmueniam dico. ñ sedm imꝑium.
Item cum dicit. mulier alligata ẽ quandiu
ur eiꝰ uunt. qͦd si mortuus fu̾it uir eiꝰ. lib̃ata
est. cui uult nubat. tantum in dño. beatior
aut̃ erit si sic ꝑmanserit scđm meum consi¬
lium: satis ostendit beatam ẽẽ in dño. etiam
post mortem uiri. it̾m nubentem fidelem: s
in eodem dño uiduam beatiorem. Hoc est.
ut scͥpturarum ñ tantum u̾b̃. uerum etiam
exemplis loqͣr. beatam eẽ ruth. s annam bea¬
tiorem. Quaꝓpt̾ hoc pͥmum oportet᷑. ut no¬
ueris. bono quod elegisti ñ damnari scdas
nuptias. s inferius honorari. Nam sic̃ bo¬
num scẽ tuirginitatis qͦd elegit filia tua. ñ
damnat unas nuptias tuas: sic nec uidui¬
tas tua cuiꝰquam secd̾as. Hinc enim maxime
catafrigarum & nouatianoꝵ hereses du-¬
inuiertint: qͦs buccis sonantib ñ sapientibꝰ

Expanded text:
nis usu, qui in infirmitate coniugum agnosnis usu, qui in infirmitate coniugum agnoscitur et interuentu boni nuptialis ignoscitur, ait apostolus: secundum ueniam dico, non secundum imperium. item cum dicit: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est: cui uult nubat, tantum in domino. beatior autem erit, si sic permanserit secundum meum consilium, satis ostendit beatam esse in domino etiam post mortem uiri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus, non sapientibus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ data ẽ nob̃. Ideo etiam cum cõmoneret
coniugatos. ne debito carnalis commixtio¬
nis fraudarent inuicem. & ꝑ hoc alt̾ eortĩ
negato sibi debito coniugali. ꝑ intemꝑ antiã
fuam temptatꝰ a sathana in fornicationem
plaberet᷑ hoc aut̃ dico inquit scđm ueniam.
ñ scđm imꝑium. Uolo aut̃ omnes homines
ẽẽ sic̃ me ipsum: s unusquisq ꝓpͥum donũ
habet a deo: aliꝰ sic. aliꝰ quidem sic. Uides cẽ
coniugalem puidicieiam. & thori xp̃iant
mat̾monialem fidem. donum ẽẽ. & hoc a
deo. ut illud qͦd ultra liberoꝵs ꝓcreandoꝵ
necessitatem modum concumbendi aliqͣ¬
tenus concupiscentia carnalis excedit. non
nuptiarum sit hoc malum:s ueniale sit
ꝓpt̾ nuptiarum bonum. N enim de comu¬
gio qͦd copulat᷑ liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa.
& fide pudicicie coniugalis. & indissolubili
quamdiu ambouiuunt matͥmonii saeram̃¬
to. que omniabona st̃.s de illo immodico car¬

Expanded text:
quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius quidem sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. non enim de coniugio, quod copulatur liberorum procreandorum causa et fide pudicitiae coniugalis et indissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt. sed de illo inmodico car
Abbreviated transcription (Latin):
tenenda. qͥa in breuitate ñ uilis. Non enĩ
qualecunq bonum hic comm̃daret apł̃s:¬
quod ficłi nuptarum sine ulla ambiguita¬
te p̃posuit. Quantum aut̃ bonum habeat
nuptarum fides. id est xp̃ianarum & re¬
ligiosarum coniugatarum. hinc intelligi
potest: quod cã de fugienda fornicatione
p̃ciꝑet. ubi utiq & comugatos allo quebat᷑:
nescitis inqͥt qͥa corpora ur̃a m̃bra xp̃i sunt:¬
Tantum gͦ bonum ẽ fidelis coniugn. ut etiã
ipsa m̃bra sint xp̃i. Hoc aut̃ bono qm̃ meliꝰ
ẽ bonum contimentie uidualis. non hac ꝓ¬
fessione id agit᷑. ut aliquid plus sit catholi¬
cauidua quam membrum xp̃i.s ut melio¬
rem qͣm comugata locum habeat int̾ m̃bͣ
xp̃i. Dicit qͥppe idem apłs. Sic̃ enim in uno
corpore multa m̃bra habemꝰ. omnia autẽ
inembra ñ eos dem actꝰ habent. ita multi
unum corpꝰ sumꝰ in xp̃o. singłi aut̃ alt̾ alt̾iꝰ
membra. habentes dona diũsa scdm grãm

Expanded text:
tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumqquod fidei nuptarum sine ulla ambiguitate praeposuit. Quantum autem bonum habeat nuptarum fides, id est, christianarum et religiosarum conjugatarum, hinc intelligi potest, quod cum de fugienda fornicatione praeciperet, ubi utique et conjugatos alloquebatur, Nescitis, inquit, quia corpora vestra membra sunttantum ergo bonum est fidelis coniugii, ut etiam ipsa membra sint Christi. hoc autem bono quoniam melius est bonum continentiae uidualis. non hac professione id agitur, ut aliquid plus sit catholica uidua quam membrum Christi, sed ut meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quippe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ctitur: dicens. Quȩ innupta ẽ sollicita est
ea que sunt dñi. hͦmͦ placeat dño. Quȩ aut̃
nupta ẽ. sollicita ẽ q̃ st̃ mundi: qͦmͦ placeat
turo. Innuptam certe ñ eam tantum intelli¬
gi uoltut. q̃ nunqm nupsit: s etiam eam q̃
nuptiarum uincło ꝑ uiduitatem lib̾ata.
nupta ẽẽ destitit. Nam ideo & nuptam ñ di¬
cit nisi eam q̃ uirum habet: ñ etiam eam
q̃ habuit & ñ habet. Quaꝓpt̃ uidua oĩs
innupta ẽ. ħ qͥa ñ omnis unupta uidua
est. funt enim & uirgines. idohic utrunq po¬
suit. uib ait. dico aut̃ innuptis & uiduis.
tanqͣm diceret. qͦd dico innuptis. non eis so
lis dico q̃ uirgines st̃. s eis etiam quȩ induȩ ft̃.
bontm eẽ illis si sic ꝑmanserint sic̃ & ego.
Ecce ẽ bonum tuum ei bouo comparatum:
qͦd dicit apłs suum. Si fides adest. immo qͥa
fides adest:breuis est ista doctͥna: nec ido con¬
temnenda qͥa breuis: s ideo facilius & cariꝰ

Expanded text:
ctitur dicens: quae innupta est, sollicita est ctitur dicens: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, quomodo placeat domino: quae autem nuptaest, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. innuptam certe non eam tantum intellegi uoluit, quae numquam nupsit, sed etiam eam, quae nuptiarum uinculo per uiduitatem liberata nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habet. quapropter uidua omnis innupta est; sed quia non omnis innupta uidua est — sunt enim et uirgines — ideo hic utrumque posuit, ubi ait: dico autem innuptis et uiduis; tamquam diceuirgines sunt, sed eis etiam, quae uiduae sunt, bonum esse illis, si sic permanserint, sicut et ego. Ecce est bonum tuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilius et carius
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm id qͦd apud apłm legimus: Sc̃ã enim
scͥptura nr̃e doctͥne regłam figit. ne aude¬
amus saꝑe plusquam oportet saꝑe.s sapia¬
mus ut ipse ait ad temꝑantiam: si cut uns¬
cuiq d̾s partitꝰ est mensuram fidi. Ñ sit gͦ
mͥ aliud te docere: nisi u̾ba tͥ doctoris expo¬
nere: & de his qͦd dñs dederit disputare.
dit itaq apls. doctor gentiam: uas electio¬
nis. Dico aut̃ innuptis & uiduis. bonũ ẽẽ
illis sisic ꝑmanserint. sic̃ & ego. Hec uerba
ita intelligenda st̃. ut non existimemus ui¬
duas ñ oportere innuptas dici. qͥa nuptias
uident᷑ exꝑte. Innuptarum enim nomine
illas significat quȩ ñ st̃ nuptiis alligate: si¬
ue fuerint. siue non fuerint. Quod alio lo¬
co aꝑit. tib diẽ. Diuisa ẽ mulier innupta.
&e uirgo. Quando utiq uirginem adiun¬
git: qͥd mulierem innuptam nͥ uiduam
uult intelligi: Unde etiam deinceps. uno
inupte nomine ꝓfessionem utranq cõple¬

Expanded text:
quam id quod apud apostolum legimus? sancta enim quam id quod apud apostolum legimus? sancta enim scriptura nostrae doctrinae regulam figit. ne audeamus sapere plus quam oportet sapere, sed sapiamus, ut ipse ait, ad temperantiam. sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. non sit ergo mihi aliud te docere nisi uerba tibi doctoris exponere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta et uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conple
Abbreviated transcription (Latin):
dñoꝵ salutem. Ne peticioni tue &
Ain xp̃o dilectioni. diutiꝰ ẽẽm debi¬
tor ꝓmissionis meȩ: arripu utcunq inter
alias tirgentissimas occupationes meas:
tͥ hoc ñ potuissem negare: sepe meũ ꝓmissũ
litt̾is flagitasti. In qͦ sane oꝑe nr̃o. cum aliqͣ
legeris ad tuam uł ad ur̃am que simul in
xp̃o uiuitis ꝑsonam minime ꝑtinere. nec
ammonitioni uite dr̃e ꝓpͥe necessaria: ñ
ideo debeb̃ suꝑflua iudicare. Iste qͥppe litte.
quamuis ad te. non tam̃ tantum modo tͥ
gͦ hic inueneris qͦd uobis nec essaritim uel
nunquam fuerit. uł lam ñ sit. & tam̃ aluis
ẽe ꝑspexeris: nec hab̾e te pigeat. nec dare
legendum:ut & tua caritas sit utilitas ahio¬
rum. Cum gͥ in omni questione quȩ ad ui¬
tam moresq ꝑtinet. ñ sola doctͥna. uerum
etiam exhortatio sit necessaria. ut doctͥna
quid agendum sit nouerimꝰ. exhortatione
aut̃ excitem᷑. ne pigeat agere qͦd agendũ
ẽẽ iam nouimꝰ: qͥd ego amplius te doceam.

Expanded text:
salutem. Ne petitioni tuae et in Christo dilectioni diutius essem debitor promissionis meae, arripui utcumque inter alias urguentissimas occupationes meas tibi hoc non potuissem negare, saepe meum promissum litteris flagitasti. in quo sane opere nostro cum aliqua legeris ad tuam uel ad uestram, quae simul in Christo uiuitis, personam minime pertinere nec admonitioni uitae uestrae proprie necessaria, non ideo debebis superflua iudicare. istae quippe litterae quamuis ad te, non tamen tantummodo tibergo hic inueneris, quod uobis necessarium uel numquam fuerit uel iam non sit et tamen aliis esse perspexeris, nec habere te pigeat nec dare legendum, ut et tua caritas sit utilitas aliorum. Cum igitur in omni quaestione, quae ad uitam moresque pertinet, non sola doctrina uerum etiam exhortatio sit necessaria, ut doctrina quid agendum sit nouerimus, exhortatione autem excitemur, ne pigeat agere quod agendum esse iam nouimus: quid ego amplius te doceam
Abbreviated transcription (Latin):
oremꝰ. qͦd autem ñdum dedit. ut suppleat
oremꝰ. Tam̃ oremꝰ. & grãs agamꝰ de acceptis.
& quod ñdum accepimꝰ. eo ipso qͦd de accep¬
tis ingratiñ sumꝰ. nos accepturos ẽẽ fidamus.
Qui em̃ dedit conugatis fidelib ut contine¬
ant ab adult̾is & fornicationib. ipse dedit
scis uirginib &e uiduis. ut contineant ab om̃ĩ
concubitti: in qͥ uirtute iamꝓpͥe uł integͥ̾tas
uł continentia nominat᷑. aAn forte ab illo qͥ¬
dem accepimꝰ continentiã: s a nob̾ habemus
sapientiam: Qd gͦ est. quod iacobꝰ apłs dicit:
siqͥs aut̃ ur̃m indiget sapientia. postulet a
deo qͥ dat omnib affluient᷑. & ñ impyat. &

Expanded text:
oremus; quod autem nondum dedit, ut suppleat oremus; quod autem nondum dedit, ut suppleat oremus: tamen oremus et gratias agamus de acceptis et quod nondum accepimus eo ipso, quod de acceptis ingrati non sumus, nos accepturos esse fidamus. qui enim dedit coniugatis fidelibus, ut contineant ab adulteriis et fornicationibus, ipse dedit sanctis uirginibus et uiduis, ut contineant ab omni concubitu: in qua uirtute iam proprie uel integritas uel continentia nominatur. an forte ab illo quidem accepimus continentiam, sed a nobis habemus sapientiam? quid ergo est quod Iacobus apostolus. dicit: si quis autem uestrum indiget sapientiam, postulet a deo, qui dat omnibus affluenter et non i
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑemꝰ ea q̃ dant᷑. nec nos hab̾emus. Qͥs
enim hab̾et continentiam: ut int̾ cȩt̾a dei
dona. ipsam potꝰi loquar. de qͥ ad te loqͦꝵe
Qͥs inqm hab̾et continentiam nͥ uolens:
qͥa & nemo acciꝑet: nͥ uolens. S a quo detͣ
ut nr̃a uoluntate accipi & hab̾i possit. si q̃ris.
attende scͥpturam: immo qͥa nosti. recole
qͦd legisti. Cum scirem inqͥt. qͥa nemo pot̃
eẽ continens nisi ds det. E hoc ipsum erat
sapientie. scire cuiꝰ eẽt hoc donum. Magna
ista sunt duo munera: sapientia & conti¬
nentia. Sapientia scilicet. qua in dei cog¬
nitione formam: continentia uͦ: qua huic
scło ñ conformam᷑. Iubet aut̃ nob̃ d̾s. tt &
sapientes & continentes simꝰ. sine quibus
bonis. iusti ꝑfectiq eẽ ñ possumꝰ. S oremꝰ
ut dec qͦd iubet. adiuuando & inspirando:
qͥ commonuit q̃ tielle debeamus. p̃cipiendo
& uocando. Qeqͥd hinc dedit. ut conseruet

Expanded text:
acciperemus ea, quae dantur, nec nos haberemus. quis acciperemus ea, quae dantur, nec nos haberemus. quis enim haberet continentiam, ut inter cetera dei dona ipsam potius loquar, de qua ad te loquor, quis, inquam, haberet continentiam nisi uolens? quia et nemo acciperet nisi uoleut nostra voluntate accipi et haberi possit, si quaeris, attende Scripturam; imo quia nosti, recole quod legisti: Cum scirem, inquit, quia nemo esse esse continens nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum. magna ista sunt duo munera sapientia et continentia; sapientia scilicet, qua in dei cognitione formamur, continentia uero, qua huic saeculo non conformamur. iubet autem nobis deus, ut et sapientes et continentes simus, sine quibus bonis iusti perfectique esse non possumus. sed oremus, ut det quod iubet adiuuando et inspirando, qui commonuit quae uelle debeamus praecipiendo et uocando. quidquid hinc dedit, ut conseruet
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii. atq absolutissime potestatis: & i¬
rideamus apłm chcentem. fidelis ds qui ñ¬
ꝑmittat uos temptari suꝑ id qͦd potestis: &
resistamꝰ ei dicentes. Ut qͥd peto a dño: quod
inmea posuit potestate: s absit. ut hoc sa¬
prat. qui sanum sapit ꝓinde petamꝰ ut det:
qͦd ut habeamꝰ iubet. Ad hoc enim qͦd ñdũ
habemꝰ iubet ut habeamꝰ. ut admoneat qͥd
petamꝰ: & qͦd nos cum iusserit. posse inuene¬
rimus. etiã hoc unde acceꝑimꝰ intelligamꝰ.
ne infiati & elati huius mundi sp̃ti nesciamꝰ
q̃ a deo donata st̃ nob̃. łinde arbitͥum uo¬
luntatis humane nequaquam destrinmꝰ.:¬
qͣndo i gr̃ãm qͣ ipsum adiuuat᷑ arbitͥum
ñ suꝑbia negamꝰ ingrata. s gͣta potiꝰ pieta¬
te p̃dicamus. Nr̃m ẽ tnim uelle. s uolun¬
tas ipsa etiam monet᷑ ut surgat: & sanat᷑
ut ualeat: dilatat᷑ ut capiat: & impletur
ut habeat. Nam sinos ñ uellemꝰ: nec nosutiq

Expanded text:
arbitrii atque absolutissimae potestatis, et inarbitrii atque absolutissimae potestatis, et inrideamus apostolum dicentem: fidelis deus, qui nmittat temptari super id quod potestis, et resistamus ei dicentes: ut quid peto a domino, quod in mea posuit potestate? sed absit, ut hoc sapiat, qui sanum sapit. proinde petamus, ut det, quod ut habeamus iubet. ad hoc enim quod nondum habemus iubet, ut habeamus, ut admoneat quid petamus et quod nos cum iusserit posse inuenerimus, etiam hoc unde acceperimus intellegamus, ne inflati et elati huius mundi spiritu nesciamus, quae a deo donata sunt nobis. proinde arbitrium uoluntatis humanae nequaquam destruimuuatur arbitrium, non superbia negamus ingrata, sed grata potius pietate praedicamus. nostrum est enim uelle; sed uoluntas ipsa et admonetur, ut surgat, et sanatur, ut ualeat, et dilatatur, ut capiat, et inpletur, ut habeat. nam si nos non uellemus, nec nos utique
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ głam qͦsi nrarum uirium tͥbuamꝰ. sed
dño do nr̃o gr̃as agamꝰ. Hoc enĩ continuo
cõmonem᷑: qͥa hoc dignum ẽ. hoc iustum ẽ.
Recordaris hec u̾ba unde sint. int̾ qͣs sanc¬
tiones: & qͣnta scĩtate cõm̃dent᷑ agnoscis.
Tene gͥ & habe qͦd accepisti: & dator gr̃ãs
age. Quãuis enim acciꝑe & hab̾e tuumsit.
id tam̃ habes qͦd accepisti: qm̃ suꝑbientio
ex eo qͦd habebat quasi a se ipso hab̃et impie
cauendi atq deuitandi quoꝵdam sermun¬
ad dm̃ necessaria uideat᷑. ne intremus in tẽp¬
tationem. Sic enim conant᷑ hominis defen
dere lib̃um arbitrium: ut eo solo etiam di
uigilate & orate ne intretis in temptationẽ:
& frustra cotidie in ipsa dñica oratione d¬
camus. ne nos inferas in temptatonem. Si
enim nr̃e tantũmͦ potestatis ẽ. ne temptato.¬
ne suꝑem᷑: ut qͥd oramꝰ ne intremꝰ uł infera¬
mur in eam: faciamꝰ poti quod nr̃i ẽ lib̾i

Expanded text:
nobis gloriam quasi nostrarum uirium tribuamus, sed nobis gloriam quasi nostrarum uirium tribuamus, sed domino deo nostro gratias agamus. hoc enim continuo commonemur, quia hoc dignum est, hoc iustum est. recordaris, haec uerba unde sint, item qua sanctione et quanta sanctitate commendentur agnoscis. tene igitur et habe quod accepisti et datori gratias age. quamuis enim accipere et habere tuum sit, id tamen habes quod accepisti, quoniam superbienti et ex eo, quod habebat, quasi a se ipso haberet, inpicauendi atque deuitandi quorundam sermunad dominum necessaria uideatur, ne intremus in temptationem. sic enim conantur defendere hominis liberum arbitrium, ut eo solo etiam dei uigilate et orate, ne intretis in temptationem, et frustra cotidie in ipsa dominica oratione dicamus: ne nos inferas in temptationem. si enim nostrae tantummodo potestatis est, ne temptatione superemur, ut quid oramus, ne intremus uel inferamur in eam? faciamus potius, quod nostri est liberi
Abbreviated transcription (Latin):
Donauit enum ne liberet nub̃e cũ liceret.
ut iam ñ licẽt etiam si liberet: & ex hoc fir¬
mius ñ liberet. ne fieret qͦd ñ liceret. qͦd
factum ñ ẽ. etiam cum liceret: tantumq
merereris uidua xp̃iut filiam qͦq uides
uirginem xp̃i. Dum enim tu oras sic̃ anna:
facta ẽ illa quod maria. Hec dona di ẽẽ.
qͣntomag̃ nosti.tantomagis es eiꝰdem do¬
nis beata: immo altt̃ ñ es: nͥ qͦd habes. no¬
ris a qͦ habeas.Attende enim. qͥd de hac
re apłs dixerte. Nos acẽ non sp̃m huius
muncd accepimꝰ. s sp̃m qͥ ex do est: ut sciamꝰ
que adodonata sunt nob̃. Aulti quippe
habent multa dona cłi: & nesciendo a qͦ
habent. impia uanitate iactant᷑. Nemo ẽ
aut̃ donis dĩ beatꝰ. qui donanti existit in.¬
gratus: qͥa & illud quod int̾ sacra mistĩa
cor hab̾e sursum iubem᷑: ipso adiuuante id
ualemꝰ. qͦ iubente ammonem᷑. Et id̾o sequit᷑
ut de hoc tanto bono sursum leuati cordis. ñ

Expanded text:
donauit enim, ne liberet nubere, cum liceret et, donauit enim, ne liberet nubere, cum liceret et, ut iam non liceret, etiamsi liberet, et ex hoc firmius non liberet, ne fieret quod non liceret, quod factum non est etiam cum liceret, tantumque merereris uidua Christi, ut filiam quoque uideres uirginem Christi; dum enim tu oras sicut Anna, facta est illa quod Maria. haec dona dei esse quanto magis nosti, tanto magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod habes noris a quo habeas. attende enim, quid de hac re apostolus dixerit: nos autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. multi quippe habent multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente admonemur. et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursum leuati cordis non
Abbreviated transcription (Latin):
continentie uiduali: & ne aliqͦs nptias q̃ tam̃
ñ adulti̾a. s nuptiȩ st̃. cuiꝰlibet nr̃i nr̃orũue
ꝓpositi laude damnemꝰ. Multa alia de istis
reb dicta ft̃ a nob̃in libro de bono comugali.
& in alio libro de sc̃a uirginitate: & in opere
qͦd contͣ faustum manicheũ qͣnto potuimꝰ
dendoscͥptis suis. qͦrumdam indoxtoꝵ aĩos
a fiłi sanitate detorsit ⁊inde qm̃ in exordio
huiꝰ opuscłi duo q̃dam necessaria ꝓposuerã.
& exequenda pollicitꝰ eram. unum qͦd ad doc¬
trinam. alt̾um qͦd ad exhortationẽ ꝑtinec pͥ
ori parti ut potui ꝓ suscepto negotio ñ defui.
ad echortationem ueniamꝰ: ut qͦd bonum pru¬
dent̃ scit᷑: etiam diligat᷑ ardent̃. Qua in re pͦ
illud admoneo: ut qͣntũcunq tͥ inẽẽ sentis
pie continentiȩ dilectionẽ. beneficio d̃i tͥbu¬
as. eiq gr̃as agas. qͥ de sp̃u scõ tͥ tantũ largitꝰ ẽ.
ut eiꝰ incorde tuo caritate diffusa. licite rey
licentiam tͥ amor boni melioris auferret.

Expanded text:
tinentiae uiduali et ne aliquas nuptias, quae tamen non adulteria, sed nuptiae sunt, cuiuslibet nostri nostrorumue propositi laude damnemus. multa alia de istis rebus dicta sunt a nobis in libro de Bono coniugali et in alio libro de Sancta uirginitate et in opere, quod aduersus Faustum Manichaeum quanto potuimus dendo scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate detorsit. Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram, unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non defui, ad exhortationem ueniamus, ut quod bonum prudenter scitur etiam diligatur ardenter. qua in re prius illud admoneo, ut quantumcumque tibi inesse sentis piae continentiae dilectionem beneficio dei tribuas eique gratias agas, qui de spiritu suo tibi tantum largitus est, ut eius in corde tuo caritate diffusa licitae rei licentiam tibi amor boni melioris auferret.
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ dixerint illi biuire illam uniuiram
ẽẽ p̃ferendam: nͥ attulerint sp̃italem aliꝙͣ
rationẽ. uł auctoritatem: ꝓfecto inuement᷑
uirtuti animi ñ maiorem uirtutẽ animis
carnis felicitatem anteponere. Ad felicita¬
tem qͥppe carns ꝑtinuit: & diucum uiro
uiuere: & filios ꝓcreare. S si uͭ eam ob hoc p̃po¬
nunt qͥa filios habuit. idipsum certe quod
dui cum uiro uixit. qͥd aliud quam carnis
felicitas fuit: Meritum porro anne illius.
eo maxime comm̃dat᷑: qͥa cum tam cito ex¬
tulisset uirum: ꝑꝓlixam ȩtatem suam diu
cum carne conflixit. & uicit. Sic enĩ scrip¬
tum ẽ.Et erat anna ꝓphissa filia phanuel:
de tͥbu aser. Hec ꝓcesserat in dieb multis:

Expanded text:
si enim dixerint illi biuirae illam uniuiram si enim dixerint illi biuirae illam uniuiram esse praeferendam, nisi adtulerint spiritalem aliquam rationem uel auctoritatem, profecto inuenientur uirtuti animi non maiorem uirtutem animi, sed carnis felicitatem anteponere. ad felicitatem quippe carnis pertinuit et diu cum uiro uiuere et filios procreare. sed si non eam ob hoc praeponunt, quia filios habuit, id ipsum certe, quod diu cum uiro uixit, quid aliud quam carnis felicitas fuit? meritum porro Annae illius eo maxime commendatur, quia cum tam cito extulisset uirum, per prolixam aetatem suam diu cum carne conflixit et uicit. sic enim scriptum est: et erat Anna prophetissa, filia Phanuel, de tribu Aser: haec processerat in diebus multis
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ sententie significatione damnauit. Qua¬
ꝓpt̾ nec cont̾ humane tierecundie sensum au¬
deo dicere. ut qͦtiens uolu̾it uiris mortius
nubat femina: nec ex meo corde p̾t̾ scͥpturȩ
sc̃ẽ auctoritatem. quotas libet nuptias audeo
conde innare. Qͦd aut̃ dico uniuire uidue :
hoc dico omni uiduȩ: beatior erit si sie per¬
manserit. Nam & illud ñ insipient̃ ꝓponiso¬
let. ut dicat qͥ potest. quenam uidua mexi¬
tis p̃ferenda sit. utrum uniuira q̃ cum uixis¬
set diutiꝰ cum marito filiis ꝓcreatis saluisq
uiduata.continentiam ꝓfessa ẽ:an ea que ad¬
olescentula intͣ duos annos amissis duobus
uiris. nullis ad consolagonem extantibus
libis continentiã deo uouit: & in ea ꝑseue.¬
rantissima scitate consenuit. Hic se exerceañ
sipossunt disputando. & nob̃ aliqͥd demon¬
strando: qͥ de numero tuiroꝵ ñ de ipsiꝰ con¬
tinentiȩ turib pensant merita uiduarũ.

Expanded text:
suae sententiae significatione damnauit. quasuae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic permanseris. Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea, quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris nullis. ad consolationem extantibus liberis continentiam deo uouit et in ea perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando, qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae uiribus pensant merita uiduarum.
Abbreviated transcription (Latin):
diu uir eiꝰ uiuit. Si aut̃ mortuus fuerit uir
eiꝰ. lib̾ata ẽ: cui tiult nubat. tm̃ in dño. Beatior
aut̃ erit. si sic ꝑmanserit. Qͥd huic sententiȩ
qͣntum ad hancrem attinet. addi tił det̾hi
possit ignoro. Deinde ipsum qͦq apłoꝵ ac no¬
strum magistrum & dnm atidio sadduceis
res pondentem: cũ ꝓposuissent mulierem ñ
unicuram. uł bituram. s si dici pot̾ septiurrã.
in refurrectione cuiꝰ fut᷑a ẽẽt uixor. Increpars
enĩ eos ait. Erratis. ñ scientes scͥpt᷑as: neq uir¬
tutem di. In resurrectione enim nec nubent
nec ducent uxores. ñ enim incipient mori.s
erunt ȩq̃les angłis di. Eoꝵ itaq resurrectionẽ
commemorauit qͥ resurgt̃ ad uitam: qͥ ñ re¬
surgt̃ adpęnã. Potuit gͦ dicere. erratis nesci¬
entes scͥpturas neq uirtutem di. in illa eium
resurrectione multinube iste ẽẽ ñ poteruns.
deinde addẽ. qͥa nec aliqͥ ib nubit. S nec ip¬
sam ut uidemꝰ tot maritoꝵ mulierem. tilla

Expanded text:
us fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat, tantum in Domino. Beatior autem erit, si sic permanserit . Quid huic sententiae, quantum ad hanc rem attinet, addi vel detrahi possit, ignoro. Deinde ipsum quoque Apostolorum ac nostrum Magistrum et Dominum audio Sadducaeis respondentem, cum proposuissent mulierem non uniuiram uel biuiram, sed, si dici potest, septiuiram in resurrectionem cuius futura esset uxor. increpans enim eos ait: erratis, non scientes scripturas neque uirtutem dei. in resurrectione enim nec nubent nec uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. eorum itaque resurrectionem commemorauit, qui resurgunt ad uitamsurgent ad poenam. Potuit ergo dicere, Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt: deinde addere, quia nec aliqua ibi nubit. Sed nec ipsam, ut videmus, tot maritorum mulierem ulla
Abbreviated transcription (Latin):
ne timore ab omni malignitate. Bene itaq
dicit semel se locutum continua quadam
locutione in tota uita uet̾is hominis: cum
eẽt sp̃s ambulans & non reũtens. Nunc aut̃
manum imponens ori. ne ultͣ ꝓgrediat᷑.:
ꝓmittit se non adicere it̾m. ne recedat a

Expanded text:
ne timore ab omni malignitate. bene itaque ne timore ab omni malignitate. bene itaque dicit semel se locutum continua quadam locutione in tota uita ueteris hominis cum esset spiritus ambulans et non reuertens. nunc autem manum inponens ori, ne ultra progrediatur, promittit se non adicere iterum, ne recedat a
Abbreviated transcription (Latin):
Despondens autem iobdixit.¬
L Quid gͦ iudicer commonitꝰ & increpat᷑
a dño audiens talia cum nicħ sim: Id est.
quid gͦ michi iudicium comparo cum me
cõmonet & arguit dñs. si ei contradicam
audiens talra: id est intelligens quanta
iusticia & miscdia mecum sic agat᷑ cum ꝑ
me ipsum utiq nicħ sim: qͦd responsum
dabo: Id est quid potero contradicere ue¬
ri tati: Manum ponam ad os meum. Id
est tenebo atq cohibebo loquacita¬
tem meam. Semel locutꝰ sum: it̾m non adi¬
ciam. Nis: in mistio accipiat᷑. quomodose¬
mel locutꝰ est iob. qͥ totiens locutꝰ est: aut qͦ¬
modo it̃m non aditiet. post paululum lo¬
cuturus: S locutio hic intelligenda est ꝓ¬
gressus animȩ in hec extiora: quo relinqͥt
dm̃. & ei res istit. Unde maior iste ꝓgressus
etiam clamor in scͥptura appellat᷑: cum dic̃
ds elamorem sodomoꝵ ad se ꝑuenisse. sui
locutioni atq clamori contrarium ẽ beatis¬
simum illud silentium de qͦ dr: &e silebit si¬

Expanded text:
espondens autem Iob dixit: quid ergo iudicer commonitus et increpatus a domino audiens talia, cum nihil sim? id est: quid ergo mihi iudicium comparo, cum me commonet et arguit dominus, si ei contradicam. audiens talia, id est talia intellegens quanta iustitia et misericordia mecum sic agatur, cum per me ipsum utique nihil sim. quod responsum dabo? id est: quid potero contradicere ueritati? manum ponam ad os meum, id est: tenebo atque cohibebo loquacitatem meam. semel locutus sum, iterum non adiciam: nisi in mysterio accipiatur, quomodo semel locutus est Iob qui totiens locutus est? aut quomodo iterum non adiciet post paululum locuturus? sed locutio hic intellegenda est progressus animae in haec exteriora, quo relinquit deum et ei resistit. unde maior iste progressus etiam clamor in scriptura appellatur, cum dicit deus clamorem Sodomorum ad se peruenisse. cui locutioni atque clamori contrarium est beatissimum illud silentium de quo dicitur. et silebit si
Abbreviated transcription (Latin):
utinam om̃s hoc uellent: dumtaxat in earita¬
te de corde puro. & conscientia bona. & fide ñ
ficta. Multo cicius dei ciuitas compleretur.
& acceleraret᷑ t̾minꝰ scłi. Quid enim aliud
hortari apparet apłmubi ait. cum inde lo¬¬
queret᷑: uellem om̃s homines ẽe sic̃ me ipsũ.
aut illoloco. hoc aut̃ dicofr̃s. tempꝰ breue
est. reliquum ẽ. ut & hi qͥ habent uxores. tan¬
quam ñ habentes sint. & qͥ flent tanquam

Expanded text:
utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritautinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adceleraretur terminus saeculi. quid enim aliud hortari apparet apostolum, ubi ait, cum inde loqueretur: uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est, ut et hi, qui habent uxores, tamquam non habentes s