comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diderint ꝑeaut: bonitas in eo apparcat.
si neminem repellat auita: s in differen¬
ter unuersos uelit saluos fieri. & in ag¬
nitionem u̾itatis uenire. Iam hic ꝓfert̃
testimonia. quib diuinarum script᷑aꝵ
cohortatio. ad obediendum incitat ho¬
minum uoluntates: qͥ ex libero arbitͥo
aut faciant quȩ iubentur aut negligãt.
Et consequens ꝑutant. ut qͥa p̃uaricator
ideo đr non obȩdisse quia noluit: fideliᷤᷤ
quoq ñ dubitet᷑ ob hoc detiotꝰ fuisse qͥa
uoluit. Et quantum qͥsq ad malum.
tantum habeat facultatis ad bonum.
pariq mom̃to animum se uel ad uttia
uel ad uͥtutes mouere: quem bona appe¬
tentem gr̃a dei foueat: mala sect̾antem
damnatio itsta suscipiat. Cumq int̃
hȩc innumerabilrum illis multitudo
obicitur paruuloꝵ. qͥ utiq excepto ori¬
ginal peccato. stb quo om̃s homines
similit̃ inpͥmi hominis damnatione
nascunt᷑. nullas adhuc habentes uolun¬

Expanded text:
diderint. pereant. bonitas in eo appareat, diderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repellat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat hominum uoluntates, qui ex libero arbitrio aut faciant, quae iubentur, aut neglegant. et consequens putant, ut, quia praeuaricator ideo dicitur non oboedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc deuotus fuisse, quia uoluit, et quantum quisque ad malum tantum habeat facultatis ad bonum parique momento animum se uel ad uitia uel ad uirtutes mouere, quem bona adpetentem gratia dei foueat, mala sectantem damnatio iusta suscipiat. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo obicitnr paruulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes uolun
Abbreviated transcription (Latin):
merentem. qͥa nec existentem libi arbitͥi
ce rationalem gratia creatoris instituat:
ut ꝑ discretionem bomi ac mali. & ad co¬
gitionem dei ce adobȩdientiam man¬
datorum eiꝰ possit suam dirigere uolun¬
tatem: atq adhanc grãm qua in xp̃ore¬
nascimur ꝑuenire ꝑ naturalem scilicce
facultatem petendo. q̃rendo. pulsando:
ut ideo accipiat. ideo inueniat. ideoin¬
troeat. qͥa bono naturȩ bene usus. ad istã
saluandem grãminitialis gr̃e ope meru¬
erit ꝑuenire. ꝓpositum autem uocantiᷤᷤ
gr̃e in hoc omnino definunt. quod ds
constituerit nullum in regirum suum. nͥ
ꝑsacram̃tum tegenerationis assumere:
&e ad hoc salutis donum omnes homineᷤᷤ
uniũsalit̃. siue ꝑ naturalem siue ꝑ scͥptã
legem. siue ꝑ euangłicam p̃dicationem
uocari: ut & qui uoluerint fiant filii di.
ce in excusabiles sint qui fideles ẽẽ nolue¬
rint: qͥa tusticia dei in eoste. ut qͥ noncre¬

Expanded text:
merentem quia nec existentem liberi arbitrii merentem quia nec existentem liberi arbitrii et rationalem gratia creatoris instituat, ut per discretionem boni ac mali et ad cognitionem dei et ad oboedientiam mandatorum eius possit suam dirigere uoluntatem atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat. ideo inueniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus ad istam saluantem gratiam initialis gratiae ope meruerit peruenire. propositum autem uocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod deus constituerit nullum in regnum suum nisi per sacramentum regenerationis adsumere et ad hoc salutis donum omnes homines uniuersaliter sine per naturalem siue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non cre
Abbreviated transcription (Latin):
ea que de epła apłi patiliromanis scri¬
bentis ad manifestationem diuine gr̃e
p̃uenientis electorum merita ꝓferunt᷑:
a nullo unquam eccłiasticorum ita ẽẽ
intellecta. ut nc̃ sentiunt᷑ affirmant.
Cumq ut ipsi ea exponant scđm quoꝵ
uelint sensa deposcimꝰ: nicħ se ꝓfitent᷑
inuenisse quod placcat: &e de ħis taceri
exigunt. quors altitudinem nullus at¬
tigerit. Eo postremo ꝑuicatia tota des¬
cendit. ut fidem nr̃am edificationi audi¬
entrum contrariam c̃e defimant : ac sic
etiam siuera sit ñ ꝓmendam: quia et ꝑ¬
intiose ñ recipienda tradant᷑: & nullo ꝑ¬
iclõ que intelligi nequeant conticeant᷑.
Quidam uͦ horum in tantum apelagi¬
anis semitis non declinant: ut cum ad
confitendam eam xp̃i grãm que omnia
p̃uemat merita humana cogandar.
ne si meritis reddit᷑ frustra gr̃a nominetͣ.
ad conditionem hanc uelint uniꝰcuiꝰq
hominis ꝑtinere. in qua eum nichil pͥꝰ

Expanded text:
ea, quae de epistula apostoli Pauli Romanis scriea, quae de epistula apostoli Pauli Romanis scribentis ad manifestationem diuinae gratiae praeuenientis electorum merita proferuntur, a nullo umquam ecclesiasticorum ita esse intellecta, ut nunc sentiuntur, adfirmant. cumque, ut ipsi ea exponant, secundum quorum uelint sensa, deposcimus, nihil se profitentur inuenisse, quod placeat, et de his taceri exigunt, quorum altitudinem nullus adtigerit. eo postremo peruicacia tota descendit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant ac sic, etiam si uera sit, non promendam, quia et perniciose non recipienda tradantur et nullo periculo, quae intellegi nequeant, conticeantur. Quidam uero horum in tantum a Pelagianis semitis non declinant, ut. cum ad confitendam eam Christi gratiam, quae omnia praeueniat merita humana, cogantur, ne, si meritis redditur, frustra gratia nominetur, ad condicionem hanc uelint uniuscuiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius
Abbreviated transcription (Latin):
sum non posse ẽẽ constantem: cum si ali¬
ud habeat p̃destinantis electio. cassa sit
adnitentis intentio. Remoueri itaq om¬
nem industriam. tolliq uirtutes: si dei
constitutio humanas p̃ueniat uolunta¬
tes. Et sub hoc p̃destinationis nomine
fatalem quandam induci necessitatem:
aut diuersarum naturarum dicidñm̃
conditorem: sinemo aliud possit ẽẽ quã
fact̃us est. Utq breuius aut plemus
quod opinantur exponam: quicqͥd in
libro hoc ex contradicentium sensu scĩtaᷤᷤ
tua sibi opposuit: quicquid etiam inli¬
bris contra iulianum ab ipso sub hac q̃¬
stione obiectum potentissime debellast:
hoc totum ab istis scĩs intentiosissime
conclamat᷑. Et cum contͣ eos scriptabe¬
atitudinis due ualidissimis & innume¬
ris testimoniis diumn arum scͥpturarũ
instruct̾a proferimꝰ. ac scđm formam
disputationtm tuarum aliquid etiam
ipsi quo concludant᷑ astruimꝰ: obstina¬
tionem stiam uetustate defendunt: et

Expanded text:
sum non posse esse constantem, cum, si alisum non posse esse constantem, cum, si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio. remoueri itaque omnem industriam tollique uirtutes, si dei constitutio humanas praeueniat uoluntates, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quandam induci necessitatem aut diuersarum naturarum dici dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus sit. utque breuius ac plenius, quod opinantur, exponam, quicquid in libro hoc ei contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quicquid etiam in libris contra Iulianum ab ipso sub hac quaestione obiectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. et cum contra eos scripta beatitudinis tuae ualidissimis et innumeris testimoniis diuinarum scripturarum instructa proferimus ac secundum formam disputationum tuarum aliquid etiam ipsi. quo concludantur, adstruimus, obstinationem suam uetustate defendunt et
Abbreviated transcription (Latin):
nem dm̃: &e eos p̃destinasse in regnum su¬
um. quos gͣcis uocatos. dignos futuros
electione. ce de hac uita bono fine exces¬
suros ẽẽ p̃uiderit. Ideoq omnem hoĩem
ad credendum & ad oꝑandum diuinis
insticutionib ad moneri. ut de apprehen¬
denda uita et̃na nemo desꝑet : cum uolun¬
tariȩ deuotioni remunatio sit parata. ħy
autem ꝓpositum uocationis dei. qͦ uel
ante mundi initium. uel in ipsa condi¬
tione gñis humani eligendoꝵ & reicien¬
dorum dr facta discretio. ut scđm quod
placiit creatori. alii uasa honoris alii
uas a contumelie sint creati. & lapsis cu¬
ram resuigendi adimere. & scĩs occasio¬
nem teporis afferre: eo qͦd inutraq parte
fuꝑ fluus laborsit. si neq reicetꝰ ulla indu¬
stria possit intrare: neq electꝰ ulla negli¬
gentia possit excidere. Quoqͦ enim m se
egerint. ñ posse aliud erga eos quam ds
definiuit accidere: & sub incerta spe cur¬

Expanded text:
nem Deum, et eos praedestinasse in regnum sunem Deum, et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis vocatos, dignos futuros electione, esuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de adprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis occasionem teporis adferre eo, quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare neque electus ulla neglegentia possit excidere. quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos. quam deus definiuit, accidere et sub incerta spe cur
Abbreviated transcription (Latin):
structioresq sunt facti: ita qui ꝑsuasioĩs
sue impediebant̾ obscuro. aduersiores q̃
fuerant recesserunt. Quorum tam ab.¬
rupta dissensio pͥmum propt̃ ipsos metu¬
enda est. ne tam claris tamq egregiis ĩ
omnium uirtutum studio uiris. sp̃c pela¬
giane ipietatis illudat: ne simplicioreᷤ
quiq apud quos hor magna est de probi¬
tatis contemplatione reuerentia. hoc tu¬
tissimum sibi estiment. qͦd audiant eos
quorum auctoritatem sine tudiciosequun¬
tur asserere. Hec enim ipsorum definitio
ac ꝓsessiosie est: omnem quidem houii¬
nem. adam peccante peccasse: & nemi¬
nem ꝑ oꝑa sua. s ꝑ dei grãm regeneratio¬
ne saluari. Uniuersis tamen hominib
ꝓpitiationem q̃ est in sacram̃to sangui¬
nis xp̃isine exceptione ẽẽ ꝓpositam: ut
quicunq ad fidem &e ad baptis mum
accedere uoluerint. salui ẽẽ possint. Qi
autem credituri sunt. qui ue in ea fide
ri sunt. p̃scisse ante mundi constitutio¬

Expanded text:
structioresque sunt facti; ita qui persuasionis structioresque sunt facti; ita qui persuasionis suae impediebantur obscuro, aversiores quam fuerant recesserunt. Quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque egregiis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat: deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione 3 reverentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiunt eos quorum auctoritatem sine judicio sequuntur asserere. 3. Haec enim ipsorum definitio ac professio est: Omnem quidem hominem Adam peccante peccasse; et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari; universis tamen hominibus propitiationem quae est in sacramento sanguinis Christi sine exceptione esse propositam; ut quicumque ad fidem et ad baptismum accedere voluerint, salvi esse possint. Qui autem credituri sunt, quive in ea fide,ri sunt, praescisse ante mundi constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
trum opinioni & eccłiasticosensui: quic¬
quidin eis de uocatione electorum scđm
dei propositum disputasti. Et cum ali¬
quandu tarditatem suam culpare malu¬
erint. qͣm non intellecta reprehendere:
quidamq eorum lucidiorem suꝑ hoc at¬
q aꝑtiorem beatitudins tue expositionẽ
uoluerint postulare: euenit ex dispositi¬
one misccłie dei. ut cum quosdam intra
affricam similia mouissent: librum de
correptione & gr̃a plenum diuinȩ auct̾o¬
ritatis emitteres. Quo innocentiam no¬
stram insꝑata oportuntate delato. puta¬
uimus om̃s querelas resistentium sopien¬
das: quia uniũsis questionib de quibus
consulenda erat scĩtas tua. tam plene il¬
lic absoluteq responsum est. quasi hoc
specialit̃ studueris. ut que apud nos erãt
turbata componeres. Recenseto autem
hoc beatitudinis tue libro. sic̃ qui scãm
atq apłicam doctͥne suȩ auctoritatem an¬
dea sequebant᷑. intelligentiores multo in

Expanded text:
trum opinioni et ecclesiastico sensui, quidtrum opinioni et ecclesiastico sensui, quidquid in eis de vocatione electorum secundum Dei propositum disputasti. Et cum aliquandiu tarditatem suam culpare maluerint, quam non intellecta reprehendere, quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem Beatitudinis tuae expositionem voluerint postulare; evenit ex dispositione misericordiae Dei, ut cum quosdam intra Africam similia movissent, librum de Correptione et Gratia plenum divinae auctoritatis emitteres. Quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato, putavimus omnes querelas resistentium sopiendas; quia universis quaestionibus, de quibus consulenda erat Sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris, ut quae apud nos erant turbata, componeres. Recensito autem hoc Beatitudinis tuae libro, sicut qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae auctoritatem antea sequebantur, intelli
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo pape ineffa¬
biliter mirabili. incompara¬
biliter honorando. p̃stantiᷤᷤ¬
simo patrono augustino: ꝓ ᷤ.¬
per. Ignotus quidem t facie.
s iam aliquatenꝰ si reminiscaris anmo ac
leontium diaconum mnisi epistolãs &e re¬
ceꝑi: nc̃ quoq beatitudini tuȩ scribere
audeo. non solum salutationis ut tune
studio: s etiam fidei qua eccł̃ia uiuit affe¬
ctu. Excubante enim ꝓumuersis m̃bris
corporis xp̃i uigilantissima industria tua
& aduerzus hereticarũ doctͥnarum insidi¬
as. ueritatis uirtute pugnante: nullomͦ
mͥuerendum putaui. ne onerosus tibi
aut importunꝰ eẽm. in eo quod ad mul¬
torum salutem. ac ꝑinde ad pietatem
tuam ꝑtinet: cum potireum suturum
ẽe me crederem.si ea quȩ ualde ꝑnicio¬
sa ẽẽ intelligo. ad specialem patronumfi¬
dei ñ referrem. Multi gͦ seruorum xp̃i qͥ
in massiliensi urbe consistunt. inscĩtatiᷤ
tue scͥptis que aduersus pelagianos here¬
ticos condidisti. contrarium putant pa¬

Expanded text:
omino beatissimo papae, ineffabiliter mirabili, incomparabiliter honorando, praestantissimo patrono AUGUSTINO, PROSPER. 1. Ignotus quidem tibi facie, sed jam aliquatenus, si reminiscaris, animo ac trem meum Leontium diaconum misi epistolas et recepi; nunc quoque Beatitudini tuae scribere audeo, non solum salutationis, ut tunc, studio, sed etiam fidei, qua Ecclesia vivit, affectu. Excubante enim pro universis membris corporis Christi vigilantissima industria tua, et adversus haereticarum doctas veritatis virtute pugnante, nullo modo mihi verendum putavi ne onerosus tibi, aut importunus essem in eo quod ad multorum salutem, ac perinde ad pietatem tuam pertinet: cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae valde perniciosa esse intelligo, ad specialem patronum fidei non referrem. 2. Multi ergo servorum Christi qui in Massiliensi urbe consistunt, in Sanctitatis tuae scriptis, quae adversus Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant pa
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam temꝑauit: ut secretissima ȩcerin
consilii uoluntate noluerit in omnib
temporib suꝑ omnes gñationes aut
suꝑ omnes homines equales donorum
suoꝵ eẽ m̃suras. Siquidem alit̃ cos iu¬
uerit quos ad cognoscendum se celi ce
terre testimonio conueniebat: altt̃ il¬
los quib ñ solum elem̃toꝵ faintilatu.
s etiam doctͥna legis. ꝓpħarum oracłiᷤ
mirabilium signis. ae angłorum cooꝑ¬
ationib consulebat. Et multoma

Expanded text:
stitiam temperavit, ut secretissima aeterni stitiam temperavit, ut secretissima aeterni consilii voluntate, noluerit in omnibus temporibus super omnes generationes, aut super omnes homines aequales donorum suorum esse mensuras. Siquidem aliter eos juverit, quos ad cognoscendum se, coeli et terrae testimoniis conveniebat; aliter illos, quibus non solum elementorum famulatu, sed etiam doctrina legis, prophetarum oraculis, miraculorum signis, et angelorum cooperation
Abbreviated transcription (Latin):
in sede maiestatis sue. ante quem fact̾a
congregatione ommum gentium alii
dicuntur ad dext̃am. alii ad simstram con¬
stituendi. laudatis dextͥs de oꝑib caritatis:
isti fidem: s ñ sectati fuerant dilectionem
Nec deñ seruato: s de ñ aucto munere
damnabuntcir. Quamtris enm omna bo¬
na donasint dei. ideo tñ quedam etiam ñpe
tita tͥbuunt᷑: ut ꝑ ipsa que accepta sunt. ea
que ñdum sunt donata querant᷑. Semen
quippe qͦd iacitͣ in t̃ram. ñ obhoc seritur
ut ipsum maneat: sut fructum afferen
pectetur ad id qͦd accepit augendum. Hi ͤ¬
rect̾e ut arbit᷑r. quantum dñs tribuit per¬
tractatis. ad id unde digressa ẽ disputa¬
tio reuertamur: ad considerationem scił
difftrentiarum. quib diuine gr̃e oꝑa ac
dona uariata sunt. Altitudo quippe diui¬
tiarum sapientiȩ cescientiȩ dei. cuius in¬
serutabilia sunt iudicia. & inuestigabi
les uiȩ. sic semꝑ miscdiam suam & iu¬

Expanded text:
in sede majestatis suae, ante quem facta in sede majestatis suae, ante quem facta congregatione omnium gentium, alii dicuntur ad dexteram, alii ad sinistram constituendi; laudatis dextris de operibus charitatis, isti fidem, sed non sectati fuerant dilectionem; nec de non servato, sed de non aucto munere damnabuntur. Quamvis enim omnia bona dona sint Dei, a Deo tamen qutita tribuuntur, ut per ipsa quae accepta sunt, ea quae nondum sunt donata, quaerantur. Semen quippe quod jacitur in terram, non ob hoc seritur, ut ipsum solum maneat, sed ut fructum afferendspectetur ad id quod accepit, augendum. recte ut arbitror quantum Dominus tribuit pertractatis, ad id unde digressa est disputatio, revertamur: ad considerationem scilicet differentiarum quibus divinae gratiae opera ac dona variata sunt. Altitudo quippe divitiarum sapientiae et scientiae Dei cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigales viae , sic semper misericordiam suam et ju
Abbreviated transcription (Latin):
caritadem: & aliud ẽ capacem ẽẽ continen¬
tie. iusticie. sapĩe: altud uͦ ẽẽ continentẽ
iustum atq sapientẽ. Non itaq omnis
reparabilis reparat᷑. non omnis sanabilis
sanatꝰ ẽ: quia reparabilem &e sanabilem
ẽẽ. denatura est. reparatum autem & sana¬
tum ẽe. de gr̃a est. Deniq isti qͥb scđm
modulum capacitatis suie quem in eis di¬
stributor substantie p̃uidebat. dispar
creditꝰ est numerus talentoꝵ: ñ merer
remunerationem. s operis accipere ma¬
teriam. In qua duoꝵ seruorum uigilan¬
tissima industria.ñ solum głosis laudib
honestat᷑: s etiam in et̃na dñi sui gaudia
intrare p̃cipitur. Tercii uͦ pigrum ocium
& des idios a nequicia sic punitur. ut in
uituꝑationis dedecoret᷑ obꝓbrio: & porti¬
one quam acceꝑat exuatur.Dignꝰ enĩ
erat ꝑdere inutilem fidem: qui ñ exercu¬
erat caritatem. Unde ce in subsequent
parabola.sermo quo aꝑtissime declarat᷑
futuri forma iudicii sedente filio hoĩs

Expanded text:
cem esse continentiae, justitiae, sapientiae, aliud vero esse continentem, justum, atque sapientem. Non itaque omnis reparabilis reparatur, nec omnis sanabilis sanus est, quia reparabilem et sanabilem esse, de natura est; reparatum autem et sanum esse, de gratia est. Denique isti quibus secundum modulum capacitatis suae, quem in eis distributor substantiae praevidebat, dispar creditus est numerus talentorum, non meriti remunerationem, sed operis accepere materiam. In qua duorum servorum vigilantissima industria non solum gloriosis laudibus honestatur, sed etiam in aeterna Domini sui gaudia intrare praecipitur . Tertii vero pigrum otium et desidiosa nequitia sic punitur, ut et vituperationis dedecoretur opprobrio, et portione quam acceperat exuatur . Dignus enim erat perdere inutilem fidem, qui non exercuerat charitatem. Unde et in subsequenti sermone, quo apertissime declaratur futuri forma judicii, sedente Filio hominis
Abbreviated transcription (Latin):
tum dedit. Ig̾ neq qui plantat est aliqͥd.
neq quirigat : s qͥ incrementum dat
d̾s. Qui plantat autem & qui rigat: ti¬
num sunt. Unusquisq autem propͥam
mercedem accipiet: scdm fuũ laborem.
Dei enim sumꝰ adiutores. dei agricultura
estis: dei edificatio estis. Agriculture gͦ huiꝰ
atq edificationis. in tantum quisq ad tutor
& oꝑariꝰ ac minister est: in quantum unicu¬
iq dñs dederit. Et hi qͥ ministrorum labo¬
re excolunt᷑ ad eum ꝓficiunt modum:. ad
quem illos auct̾or incrementi euexerit. In
agro enim dñi. ñ uniformis nec una plan¬
tatio est. Et quamiuis inunum decorem
totiꝰ templi struet̾ura conueniat: ñ idem tn
locꝰ est. nec idem usꝰ omntum lapidum.
Sic̃ & muno corꝑe ñ omnia membra eun¬
dem act̾um hñt. dicente apło. Nunc autẽ
posuit d̃s m̃bra: ce unum qͦdq eorum sic̃
uoluit. Hec uͦm̃bra. unde apta. unde uti¬
lia. unde sint gulchra: idem doct̾or expo¬
nit dicens. Ideo uobis notum facio: quod

Expanded text:
ntum dedit. Itaque neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus. Qui plantat autem, et qui rigat, unum sunt. Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem . Dei enim sumus adjutores, Dei agricultura estis. Dei aedificatio estis. Agriculturae ergo hujus atque aedificationis in tantum quisque adjutor et operarius ac minister est, in quantum unicuique Dominus dederit. Et ii qui ministrorum labore excoluntur, ad eum proficiunt modum ad quem illos incrementi auctor evexerit. In agro enim Domini non uniformis nec una plantatio est. Et quamvis in unum decorem totius templi structura conveniat, non idem tamen locus est, nec idem usus omnium lapidum: sicut et in uno corpore non omnia membra eumdem actum habent , dicente Apostolo: Nunc autem posuit Deus membra, et unumquodque eorum sicut voluit . Haec vero membra unde apta, unde utilia, unde sint pulchra, idem doctor exponit, dicens: Ideo notum vobis facio quod
Abbreviated transcription (Latin):
eos uigilantes temptationis ꝓcella ñ tun¬
ceret. Tale est illud quod ait. Symon sy¬
mon:ecce sathanas expostulauit ut uoᷤ
cribraret uelut tͥcicum. Ego autem ro¬
gaui ꝓ te. ne deficiat fidestua:ce tu tan¬
dem conuersꝰ confirma fũs tuos: ce roga.
ne intretis in temptationem. Si gͦ defec¬
raret: inerat erꝓculdubio mutabilitas quȩ
posset in demptatione nutare: & ñ ita iam
ꝑseu̾antie fuerat uircute solidatꝰ. ut nulliᷤᷤ
ꝑicłis eẽt obnoxius. Siquidem tam gͣuis
eum ꝑturbatio etiam post ista concusserit.
ut in cayphe domoumꝰ ancille int̾rogatio¬
ne pauefactꝰ. tsq ad tͥnam negationem eiꝰ
cui cõmoritrrum spopondat. constantia
deficiente ꝑductꝰ sit. Qui gͦ tẽ conturba¬
tum cor apłi non humanis s diuinis con¬
uenit ocłis: & ad largos penitudinis flecꝰ
potenti incitauit aspectu:. potuit hanc fir¬
mitatem animi p̃cipuo conferre discipło:
ut sicut ipsum dñm ichil ab explende

Expanded text:
etiam vigilantes tentationis procella non vinetiam vigilantes tentationis procella non vinceret. Tale est et illud quod ait: Simon, Simon, ecce Satanas expostulavit ut vos cribraret velut triticum; ego autem rogavi pro te, ne deficiat fides tua; et tu tandem conversus, confirma fratres tuos, et roga, ne intretis in tentationem . Si ergo defecraret, inerat ei proculdubio mutabilitas, quae posset in tentatione nutare, et non ita jam perseverantiae fuerat virtute solidatus, ut nullis periculis esset obnoxius. Si quidem tam gravis eum perturbatio etiam post ista concusserit, ut in Caiphae domo unius ancillae interrogatione pavefactus, usque ad trinam negationem Christi, cui moriturum se spoponderat, constantia deficiente perductus sit . Qui ergo tunc conturbatum cor apostoli, non humanis, sed divinis convenit oculis, et ad largos poenitudinis fletus potenti incitavit aspectu, potuit hanc firmitatem animi praecipuo conferre discipulo, ut sicut ipsum Dominum nihil ab explendae
Abbreviated transcription (Latin):
fide ce uoluntate ñ ẽẽnt. Qm̃ qͥ non cre¬
dunt: nec trahunt᷑ omnino nec ueniũi.
Neq accedunt qͥ dissentiunt: s recedt̃.
Qui gͦ uentunt: amore ducunt᷑. Dilecti
enim sunt. ce dilexerunt: quesiti sunt
ce quesiert: & qͦd eos uoluit ds̃ uelle. uio¬
luerunt. Qui ad obediendum sͥ. ipsum
uelle sic donat: ut etiam a ꝑseueraturas
illam mutabilitatem quȩ potest nolle ñ
auferat. Auoqͥn. nemo unquam fideliũ
recessiss et a fide. Neminem concupiscen¬
da uinceret. neminẽ tͥsticia elidet. nemi¬
nem iracundia debellaret:nulliꝰ caritas
negligeret. S qͥa hec possunt ficri: & in
consensum talium temptationũ facilis
nimium ꝓcliuisq descensio est: nunqͣm
debet in aurib fideltum uox illa dm̃i ñ
landotm̃. ñetiam de orando discipulos
ammoneret.solas liberi arbitͥiuires ui¬
deret᷑ hortatꝰ. S cum addidit. & orate. sa¬
tis docuit suꝑni fut᷑um muneris: ut etiã

Expanded text:
fide et voluntate non essent: quoniam qui non crefide et voluntate non essent: quoniam qui non credunt, nec trahuntur omnino, nec veniunt; neque accedunt qui dissentiunt, sed recedunt. Qui ergo veniunt, amore ducuntur; dilecti enim sunt, et dilexerunt: quaesiti sunt, et quaesierunt; et quod eos voluit Deus velle, voluerunt: qui ad obediendum sibi ipsum velle sic donat, ut etiam a perseveraturis illam mutabilitatem quae potest nolle, non auferat. Alioquin nemo umquam fidelium recessisset a fide. Neminem concupiscentia vinceret, neminem tristitia elideret, neminem iracundia debellaret, nullius charitnegligeret. Sed quia haec possunt fieri, et in consensum talium tentationum facilis nimium proclivisque descensio est, numquam debet in auribus fidelium vox illa Domini non lando tantum, non etiam de orando discipulos admoneret, solas liberi arbitrii vires videretur hortatus. Sed cum addidit: Et orate, satis docuit superni futurum muneris, ut eos
Abbreviated transcription (Latin):
atq captiua: recta efficiatur &e libera Un¬
de sic̃ animꝰ nichil turtutis capit. nͥra
dium ueri acceꝑit luminis: ita gr̃a ni¬
chil ci quemuocat confere. nͥ ocłos in
eo aꝑuerit uoluntatis. Que in plerisq
sicut firꝑius disputatum ẽ. ab ipsomi¬
tio fui ardentissina satis ce magnis di¬
tatur augm̃tis: in plerisq autem tar¬
de cunctant̃q̃ ꝓficiens. uix ad caincre¬
menta prouchitur: quȩ idoneam ad ꝑse¬
uerandum habeant firmitatemͤ. Dicit
qͥdem dñs. Nemouenit ad me. nͥ pater qͥ
misit me attraxerit eum. S hoc ideo di¬
ctum est ut illam fidem sine qua nemo
ad xp̃m uenit. ex patͥs haberi munere no¬
uerimus: scđm illud qͦd apło petro dicit᷑.
Beatꝰ es symon bariona. qͥa caro ce san¬
guis ñ reuelauit tͥ: s uater m̃s qui es in
celis. Qui in cordib trahendorum hoc
egit ut credent: hoc effecit ut uellent.
Non enim eẽt unde traherent᷑ : si sequaceᷤᷤ

Expanded text:
atque captiva, recta efficiatur et libera. Unatque captiva, recta efficiatur et libera. Unde sicut animus nihil virtutis capit nisi radium veri acceperit luminis, ita gratia nihil ei quem vocat, confert, nisi oculos in eo aperuerit voluntatis. Quae in plerisque sicut superius disputatum est ab ipso initio sui ardentissima citis et magnis ditatur augmentis: in plerisque autem tarde cunctanterque proficiens, vix ad ea incrementa provehitur, quae idoneam ad perseverandum habeant firmitatem. Dicit quidem Dominus: Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum . Sed hoc ideo dictum est, ut illam fidem, sine qua nemo ad Christum venit, ex Patris haberi munere noverimus, secundum illud quod Apostolo dicitur: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Qui in cordibus trahendorum hoc egit, ut crederent: hoc effecit, ut vellent. Non enim esset unde traherentur, si sequaces
Abbreviated transcription (Latin):
ut in eo quem uocat. pͥmam s̃ receptͥcem
& famulam donorum suorum p̃paret
uoluntatem. Nam uirtꝰ nolentium nuil¬
la est. Nec potest asseri uel fidemuł sꝑẽ
uel caritatem eis inẽẽ: quorum ab his
bonis consens alientis est. Hunc autẽ
consensum ñsolum cohortatio p̃dicanti¬
um. & inectam̃ta doctrine: setiamme¬
tus gignit. ꝓpter quodscriptum ẽ. Prin¬
cipium sapientiȩ timor dñi. Qtu qͣn¬
tislibet trorib inferat᷑. non altub agit
quam ut quem fecit. timentem faciat
& uolentem. Nec solum uolentem: sed
etiam sapientem. Unde & illudscrip¬
tum est. Beatꝰ cui donatum est habere
timorem dei. Quid enim tambeatifi¬
cum quam hic timor. qui genitor eru
tore codem ꝓficit timore. quo cepit. Cũ
gͦ hic timor etiam ꝑ quandam tum ma¬
gniterroris immitatur. non ibi ratio
extinguit᷑. nec intellectꝰ aufertur. s illa
potitis que mentem p̃mebat caligodiᷤ¬
cutitur. Ut uoluntas deprauata prius

Expanded text:
ut in eo quem vocat, primam sibi receptricem ut in eo quem vocat, primam sibi receptricem et famulam donorum suorum praeparet voluntatem. Nam virtus nolentium nulla est, nec potest asseri vel fidem, vel spem, vel charitatem eis inesse, quorum ab his bonis consensus alienus est. Hunc autem consensum non solum cohortatio praedicantium, et incitamenta doctrinae, sed et metus gignit; propter quod scriptum est: Principium sapientiae timor Domini . Qui quantislibet terroribus inferatur, non aliud agit, quam ut quem fecerit timentem, faciat et volentem: nec solum volentem, sed etiam sapientem. Unde et illud scriptum est: Beatus cui donatum est habere timorem Dei . Quid enim tam beatificum quam hic timor, qui genitor erudtore gratiae eodem proficit timore, quo coepit. Cum ergo hic timor etiam per quamdam vim magni terroris immittitur, non ibi ratio exstinguitur, nec intellectus aufertur, sed illa potius quae mentem premebat caligo discutitur, ut voluntas depravata prius
Abbreviated transcription (Latin):
obsegurum. Grã quidem illa iomnii
iustificatione pͥncipalit̃ p̃minec. fua¬
dendo exortationib. mouendo exempliᷤ.
t̃rendoꝑiclis. incitando miracłis. dan¬
do intellectum. inspirando consiltum.
corq ipsum illuminando. & fidei affectio¬
nib mmbuendo: s etiam uoluntas hoĩs
subiungit᷑ ei. atq comungit᷑. Quȩ ad
hoc p̃dictis est excitata p̃sidus. ut dtutno
inse eooꝑetur oꝑi: & incipiat exercere
ad meritum: quod de fuꝑnosemine con¬
cepit ad studium. De stia habens muta¬
bilitate si deficit: de gr̃e opitulatione si
ꝓficit. Que opitulatio. ꝑ innumeros mo¬
dos. situe occultos. siue manifestos om̃ib
adhibet᷑. & quoda multis refutatur ipsoꝵ
est nequitie: quod autem a multis fusci¬
pitur. & gr̃e ẽ drumne. & uoltintatis hu¬
mane. Siue gͥ idia. siue ꝓfectꝰ fideliũ.
mus. nullum genꝰ. nulla species cinus¬
quam uirtutis occurret: que uel sine
tatis habeatur. Ipsa enim gr̃a hoc omni¬
genere medendi atq auxiliandi agit:

Expanded text:
em. Gratia quidem Dei in omnibus justificationibus principaliter praeeminet, suadendo exhortationibus, monendo exemplis, terrendo periculis, incitando miraculis, dando intellectum, inspirando consilium, corque ipsum illuminando, et fidei affectionibus imbuendo. Sed etiam voluntas hominis subjungitur ei atque conjungitur, quae ad hoc praedictis est excitata praesidiis, ut divino in se cooperetur operi, et incipiat exercere ad meritum, quod superno semine concepit ad studium: de sua habens mutabilitate si deficit, de gratiae opitulatione si proficit. Quae opitulatio per innumeros modas sive occultos, sive manifestos omnibus adhibetur; et quod a multis refutatur, ipsorum est nequitiae: quod autem a multis suscipitur, et gratiae est divinae, et voluntatis humanae. Sive imus, nullum genus nulla 914 species cujusquam virtutis occurret, quae vel sine tatis habeatur. Ipsa enim grgenere medendi atque auxiliandi agit,
Abbreviated transcription (Latin):
tione diffidat: qͥ alleuat omnes qui cor¬
ruunt. &e erigit om̃s elisos. Dum in
hoc corꝑe tunt᷑. nullius est negligenda
correctio: nullius desꝑanda reparatio.
Oret itaq scã eccłia: ce ꝓ his qui credide¬
runt grãs agens. ꝓficientem cis ꝑ seueran¬
tiam petat: ꝓ his autem qui extra fidem
sunt. poscat ut credant. Nec ideo ab ob¬
secrationib cesset. si pro aliquib exaudi¬
ta ñ fuerit. Dcus enim qͥ om̃s uult in ag¬
nitionem ueritatis uenire: non potest
quemquam sine iusticia refutare.¬

Expanded text:
tione diffidat, qui allevat omnes qui cortione diffidat, qui allevat omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos . Dum enim in hoc corpore vivitur, nullius est negligenda correctio, nullius est desperanda reparatio. Oret itaque sancta Ecclesia, et pro iis qui crediderunt gratias agens, proficientem eis perseverantiam petat: pro iis autem qui extra fidem sunt, poscat ut credant. Nec ideo ab obsecrationibus cesset, si pro aliquibus exaudita non fuerit. Deus enim, qui omnes vult ad agnitionem veritatis venire, non potest quemquam sine justitia refutare
Abbreviated transcription (Latin):
dñm cęli: ut decur uob̃ miscdia & sanitas.
Et noli timere.Tibi enim destinata est
ante scła: & tu eam sanabis. Quamuis gͦ
qͦd statuit ds. nulla possit ratione non fi¬
eri: studia tam̃ non tollunt᷑ orandi. nec
ꝑelect̾ionis ꝓpositum lib̃i arbit deuotio
relaxatur: cum implende uoluntatis
dei ita sit p̃ordinat᷑ effcc̾tꝰ. ut ꝑ laborem
oꝑum. ꝑ instantiam supplicationum.
ꝑ exercicia uirtutum fiant incrementa
meritorum: & qui bona gesserint. ñso¬
lum scđm ꝓpositum dei. s etiam scdm fua
merita coronent᷑. Obhoc enim in remo¬
tissimo ab humana cognitione secreto.
p̃finitio huiꝰ electioms abscondita est:¬
& de nullo ande ipsius finem ꝓnmciari
potest. qͦd in elect̾oꝵ gła sit futurꝰ. ut ꝑse¬
uerantem humilitatem utilis metꝰ ser¬
uet: & qui stat uideat ne cadat. Ne si for¬
te aliqͣuictꝰ temptatione corruerit. non
absorbeatur tͥsticia: nec de eius misera¬

Expanded text:
Dominum coeli, ut detur vobis misericordia et sanitas. Dominum coeli, ut detur vobis misericordia et sanitas. Et noli timere, tibi enim destinata est ante saecula, et tu eam sanabis. Quamvis ergo quod statuit Deus, nulla possit ratione non fieri, studia tamen non tolluntur orandi: nec per electionis propositum, liberi arbitrii devotio relaxatur: cum implendae voluntatis Dei ita sit praeordinatus effectus, ut per laborem operum, per instantiam supplicationum, per exercitia virtutum, fiant incrementa meritorum: et qui bona gesserint, non solum secundum propositum Dei, sed etiam secundum sua merita coronentur. Ob hoc enim, in remotissimo ab humana cognitione secreto, praefinitio hujus electionis abscondita est, et de nullo ante ipsius finem pronuntiari potest, quod in electorum gloria sit futurus, ut perseverantem humilitatem utilis metus servet, et qui stat, videat ne cadat : et si forte aliqua victus tentatione corruerit, non absorbeatur tristitia, nec de ejus misera
Abbreviated transcription (Latin):
celesttum armoꝵ p̃sidio. a dextͥs & asinists
instruitur xp̃iana militia. ut nullo cum
hoste confligat: cum laudabilius sit atq
felicius ꝓtignantẽ non potuisse uinci⁊ quã
desidem non potuisse temptari. Orationũ
uͦ sollicitudinem diuinȩ electionis ꝓposito
ñ resolui. uno testimonio euident̃ ꝓbabo:
ut cęt̾a studio breuitatis omittam. In libro
gͥ thobis ad filium eiꝰ thobiam raphael an¬
gelus dic̃. Memor esto mandatoꝵ patris
tui. qm̃ p̃cepit tͥ acciꝑe debe uxorem de ge¬
nere pats tui: & nc̃ audime frat̃. Noli com¬
putare demontum illud. s postula eam:
&e scio quia dabitur tͥ hac nocte uxor. Et
cum intieris in cubicłm. tolle de iecore
piscis illiꝰ. & impone suꝑ carbones: ce odor
manabit. & odorabitur illud demonium.
& fugict: & ñ apparebit circa illam om̃ino
in ꝑpetuum. Et cum cȩꝑis uelle ẽẽ cum
illa. surgite pͥmum ambo. & dep̃cabimini

Expanded text:
coelestium armorum praesidio a dextris et sinistris coelestium armorum praesidio a dextris et sinistris instruitur Christiana militia, ut cum nullo hoste confligat, cum laudabilius sit atque felicius pugnantem non potuisse vinci, quam desidem non potuisse tentari. Orationum vero sollicitudinem divinae electionis proposito non resolvi, uno testimonio evidenter probabo, ut caetera studio brevitatis omittam. In libro igitur Tobiae ad filium ejus Tobiam Raphael angelus dicit: Memor esto mandatorum patris tui, quoniam praecepit tibi accipere debere uxorem de genere patris tui . Et nunc audi me, frater, noli computare daemonium illud, sed postula eam. Et scito, quoniam dabitur tibi hac nocte uxor: et cum intraveris in cubiculum, tolle de jecore piscis illius, et impone super carbones, et odor manabit, et odorabitur illud daemonium, et fugiet, et non apparebit circa illam omnino in perpetuum. Et cum coeperis velle esse cum illa, surgite primum ambo, et deprecamini
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ figmentum: creati in xp̃o in oꝑibus
bonis. que p̃parauit ds ut inillis ambu¬
lemus. D̾s̃ gͦ his quos elegit sine merttis:
dat unde ornent᷑ & meritis. Et frustra
đr quod ratio oꝑandi non sit electis: cum
etiam ad hoc ut oꝑentur electisunt. Hir¬
tutum qͥppe munera ociosa eẽ ñ possunt.
Qm̃ sic̃ ueritas ait. omni habenti dabit᷑:
ñ habenti autem etiam qͦd habet auferet᷑
ab eo. Nongͥ ad hoc dat᷑ continentia. tit
concupiscentiis ñ reptignet. Nec ideo cinꝗͣ
tbuitur sapientia & intellectus: ut ñ die ac
nocte in dei lege meditet᷑. Quid agit do¬
num dilectionis. si beniuolentiȩ sollicitu¬
do ñuigilat: Qͥs fructꝰ est patientiȩ. siñ
habet fortitudo quod toleret: Aut quomͦ
in xp̃opie uiuere credit᷑: qui nulla ꝑsecti¬
tione pulsat᷑: Uel pax q̃ est a deo ce cum
deo: nunquid bene quicta est. si ñ discedat
a mundo: fut amor dei pot̃ sine diabo¬
li inimiciciis obtineri; Neminem ꝓrfus
dei gr̃a intemptabilem facit. Neq obhoc

Expanded text:
i in Christo in operibus bonis, quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus. Deus ergo iis quos elegit sine meritis, dat unde ornentur et meritis. Et frustra dicitur quod ratio operandi non sit in electis, cum etiam ad hoc operentur ut electi sint. Virtutum quippe munera otiosa esse non possunt, quoniam sicut Veritas ait: Omnia habenti dabitur, non habenti autem etiam quod habet auferetur ab eo . Non igitur ad hoc datur continentia, ut concupiscentiis non repugnet: nec ideo cuiquam tribuitur sapientia et intellectus, ut non die ac nocte in Domini lege meditetur. Quid agit donum dilectionis, si benevolentiae sollicitudo non vigilat? Quis fructus est patientiae, si non habet fortitudo quod toleret? Aut quomodo in Christo pie vivere ostenditur, qui nulla persecutione pulsatur? Vel pax quae est a Deo, et cum Deo, numquid bene quieta est si non discordat a mundo? Aut amor Dei poterit sine diaboli inimicitiis obtineri? Neminem prorsus Dei gratia intentabilem facit, neque ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
um.Et uidebunt õs gentes salutem:
que a dño est. Et it̃m. Etce aduene ꝑ
me ad te accedent: &e ad de confugient.
Et infra. Gentes que te non cognouerurs
inuocabunt te: ce poplĩ qui tenes ciunt.
ad te confugient. Osec quoq paria pro¬
phetat dicens. Et erit in loco in qͦ dictũ
est eis. Non popłs m̃s uos. uocabuntur¬
ibi filii deiuiu: & congregabunt᷑ filii tu¬
da. & filirisrł adipsum. Et it̃m. Mise¬
rebor non dilecte: ae dicam ñ popło meo.
popłs m̃s es tu. ce ipse dicet ds meus estu.
cebanturq p̃pucrum iustificationum
grẽ arbitiarent᷑ pardicipes eẽ non posse:
docet beatꝰ apłs petiꝰ. quam indiscretus
apud dm̃ uterq sit popłs. si intiitatem
fidei amboconuenerint. Cum autem
inquit cepissem loqui: decidit sp̃e sẽs
sum autem uerbi dm̃i: sic̃ dicebat. Ioħs
quidem baptirauit aqua: uos autẽ bap¬
titabimim sp̃ti sc̃o. Si gͦ eandem grãm¬

Expanded text:
um, et videbunt omnes gentes terrae salutem um, et videbunt omnes gentes terrae salutem quae a Domino est . Et iterum: Ecce advenae ad te per me accedent, et ad te fugient . Et infra: Gentes quae te non cognoverunt, invocabunt te: et populi qui te nesciunt, ad te confugient . Osee quoque paria prophetat, dicens: Et erit in loco in quo dictum est eis: Non populus meus vos, ibi vocabuntur filii Dei vivi et congregabuntur filii Juda et filii Israel in idipsum . Et iterum: Miserebor non dilectae, et dicam non populo meo: Populus meus es tu, et ipse dicet: Deus meus es tu cebanturque praeputium, justificationum gratiae arbitrarentur participes esse non posse: docet beatus apostolus Petrus quam indiscretus apud Deum uterque sit populus, si in unitatem fidei ambo convenerint. Cum autem, inquit, coepissem loqui, decidit Spiritus ssum autem verbi Domini sicut dicebat: Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Sp
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ & filiarum: ce dixit. Auertam fa¬
ciem meam abeis: & ostendam qͥd erit ĩ
nouissimo: qͥa gñatio ꝑu̾sa est. filii in qͥb
ñ est fides millis. Ios⁊ in ⁊elum compti¬
lerunt me. in eo qͦd non ẽ detis: irrita¬
uerunt me inidolis suis. Et ego in ze¬
lum incitabo eos in cis qui non erant
gens:. suꝑ gente infipiente irritabo eos.
Et datud hec de adoratitris dm̃ omnib
gentib p̃cunt. Om̃s gs̃ quascunq fecisti
uienient. & adoiabunt coram te: & głifi
magnificabunt eum. Usaias qͦq similia
annunciat dicens. Qm̃ erit in nouissi¬
mis dieb manifestꝰ mons domꝰ dñi. ce
domꝰ dei in cacumine montium. exal¬
tabitur suꝑ colles: & tiement ad eum õs¬
gs̃. ¶t it̾m.faciet inquit dñs sabaoth
omnib gentib in monte isto. bibent ĩ
iocunditate uinum. Ungent᷑ unguen¬
do in monteisto. Trade hec omnia genti¬
bus. hoc enim consilium suꝑ om̃s gr̃.
Et it̃m idem. Reuelauit dñs brachiũ
suum scm̃. in conspect̾u omnium genti¬

Expanded text:
filiarum, et dixit, Avertam faciem meam ab eis, et ostendam quid erit in novissimo, quia generatio perversa est, filii in quibus non est fides in illis. Ipsi in zelum compulerunt me in hoc quod non est Deus, irritaverunt me in idolis suis; et ego in zelum incitabo eos in eis qui non erant gens, super gente insipiente irritabo eos . Et David haec de adoraturis Deum omnibus gentibus praecinit, Omnes gentes quascumque fecisti, venient et adorabumagnificabunt eum . Esaias quoque similia annuntiat, dicens: Quoniam erit in novissimis diebus manifestus mons Domini, et domus Dei in cacumine montium, et exaltabitur super colles, et venient ad eum o Et faciet, inquit, Dominus Sabaoth omnibus gentibus in monte isto: bibent in jocunditate vinum, ungentur unguento in monte isto; tradet haec omnia gentibus; hoc enim consilium super omnes gentes . Et iterum idem, Et revelabit Dominus brachium suum sanctum in conspectu omnium genti
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad cognitionem dez neminem con¬
templatio spontanea ualeat erudire:
nͥ obumbrationem cordis lux uera dis¬
cusserit: qm inscrutabili iudicio deus
iustꝰ & bonꝰ. nonita in p̃t̃itis scłis quem¬
admodum innouissimis dieb effudit.
atc. Mistertum quod absconditum fuit
a scłis ce generationib. nunc autẽ ma¬
nifestum est scĩs eius. quib uoluit deus¬

Expanded text:
ut ad cognitionem Dei neminem conut ad cognitionem Dei neminem contemplatio spontanea plene valeat erudire; nisi obumbrationem cordis vera lux discusserit, quam inscrutabili judicio Deus justus et bonus, non ita in praeteritis saeculis, quemadmodum in novissimis diebus effudit. ait, Mysterium quod absconditum fuit a saeculis et generationibus, nunc autem manifestatum est s
Abbreviated transcription (Latin):
nalia dei: quoꝵ testificatio etiam in eaᷤᷤ
gs̃ quȩ remotiores sunt longe lateq: ꝓ¬
curreret. Ad cunꝰ rei effectum credimꝰ.
ꝓuidentia dei romani regni latitudinẽ
ñ contenta sit eosdem limites habe quos
roma: multosq iam popłos scept᷑ cru¬
cis xp̃i illa subdiderit. quos armis suis
ista non domuit. Quȩ tam̃ ꝑ apłici sacer¬
dotii pͥncipatum amplior fact̾a est arce
religionis: quam solio podestatis. Quod
si forte quemadmodum quasdam gt̃.
adoptatas. ita etiam nc̃ in extremis mun¬
di partib. sunt aliq̃ nationes quib ñdũ
gr̃a saluatoris illuxit: ñ ambigunus cẽ
circa illas occulto iudicio dei tempus uo¬
cationis ẽẽ dispositum: quo euangeliũ
qͦd ñ audierunt atidient. atq sus cipi
ent: quib tam̃ illa m̃fura generalis au¬
xilii que desuꝑ omnib semꝑ hominib
ẽ prebita ñ negat᷑: quamuis tam acerbo
natura humana utlnere sauciatasit.

Expanded text:
nalia Dei : quorum testificatio etiam in eas nalia Dei : quorum testificatio etiam in eas gentes quae remotiores sunt, longe lateque procurreret. Ad cujus rei effectum credimus providentia Dei Romani regni latitudinem non contenta sit eosdem limites habere quos Roma, multosque jam populorum sceptro crucis Christi illa subdiderit, quos armis suis ista non domuit. Quae tamen per apostolici sacerdotii principatum amplior facta est arce religionis, quam solio potestatis. Quod si forte, quemadmodum quasdam genteadoptatas, ita etiam nunc in extremis mundi partibus sunt aliquae nationes quibus nondum gratia Salvatoris illuxit: non ambigimus etiam circa illas occulto judicio Dei tempus vocationis esse dispositum, quo Evangelium quod nondum viderunt, audiant atque suscent. Quibus tamen illa mensura generalis auxilii, quae de super omnibus semper hominibus est praebita, non negatur: quamvis tam acerbo natura humana vulnere sauciata sit,
Abbreviated transcription (Latin):
mo ostendet xp̃c omnem patientiam.
ad informationem eoꝵ qͥ credituri funt
illi inuitam et̃nam. Siue gͦ circumcisio
siue p̃putium: peccato uniuers alit̃ con¬
cludebatur. Unͦq om̃s reatꝰ obstrinxe¬
rat: & int̃ magis minꝰq implos. nemo
erat qͥ posset absq xp̃i redemptione sal¬
uari. Que redemptio untus osese intu¬
lit mundo: & omnib hominib indif¬
ferenter innotuit: qñ in die qͥnquage¬
simo.ab illo pascha in quose hostiam
deo uerꝰ agnꝰ obtulerat. cum apłi &e qui
cum eis unanimes erant. repleti spũ sc̃o.
linguis omniũ gentium loguerentur:
conueniebat exeitata miracło diuersi ge¬
neris hominum multitudout eugłm xͥ
Conflurerant autem sic̃ scriptum est.
parthi. & medi. elannte. & qͥ habitant
mesopotamiam. & tudeam. & cappado¬
ciam. pontum. &e asiam. ce frigiam. et
pamphiliam: egyptum. ce partes libie
quȩ ẽ circa cyrenen. & aduene romani.
Iudei qͦq ce ꝓseliti: cretes & arabes. Au¬
dientes om̃s linguis suis. p̃dicari mag¬

Expanded text:
patientiam, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam . Sive ergo circumcisio, sive praeputium, peccato universaliter concludebatur, unusque omnes reatus obstrinxerat, et inter magis minusque impios nemo erat qui posset absque Christi redemptione salvari: quae redemptio universo sese intulit mundo, et omnibus hominibus indifferenter innotuit: quandoquidem in die quinquagesimo ab illo pascha in quo se hostiam Deo verus Agnus obtulerat, cum apostoli et qui cum eis unanimes erant, repleti Spiritu sancto linguis omnium gentium loquerentur, conveniebat excita miraculo diversi generis hominum multitudo, ut EvangelConfluxerant autem sicut scriptum est Parthi et Medi: Elamitae, et qui inhabitant Mesepotamiam, Judaeam et Cappadociam, Pontum et Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum et partes Libyae, quae est circa Cyrenen, et advenae Romani, Judaei quoque et Proselyti, Cretes et Arabes, audientes eorum linguis praedicari mag
Abbreviated transcription (Latin):
caro audẽ infirma. incominutabił anum
fortitudo ñ pot̃ repꝑiri: qm̃ ñ hutus sed
alterius uite ẽ uere pacis. ꝑfecta & secura
felicitas. In p̃sentis autem agonis incer¬
to. ubi tota uita temptatio ẽ. & ab insidi¬
antis suꝑbia nec ipsa est tuta uictoria.
mutabilitatis ꝑicło ñ caretur: &e licet in¬
numeris suis donec uirtutem ꝑseuerandi
usq in finem diuina ꝓtectio: a nullis tu
aufertͣ quod ipsis repugnat ex ipsis. ut ĩ
omnib studus eoꝵ atq conatib semꝑint̃
se uelle ce nolle decertent. Quam cõpug¬
nantiam idem beatissimꝰ petrꝰ. etiam in ip¬
sa palmarum omniũ consũmatione ꝑ¬
pessus est. Siquidem hoc ipsi dñs ꝓteste¬
tur &e dicat. Am̃ am̃ dicotͥ. qñ iuuenis e¬
ras p̃cingebas te: ce ambulabas uͥuolebaᷤᷤ.¬

Expanded text:
ncommutabilis animi fortitudo non potest reperiri. Quoniam non hujus, sed alterius vitae est verae pacis perfecta et secura felicitas: in praesentis autem agonis incerto, ubi tota vita tentatio est , et ab insidiantis superbia nec ipsa est tuta victoria, mutabilitatis periculo non caretur. Et licet innumeris sanctis suis donet virtutem perseverandi usque in finem divina protectio, a nullis tamen aufert quod ipsis repugnat ex ipsis: ut in omnibus studiis eorum atque conatibus semper inter se velle et nolle decertent. Quam compugnantiam idem beatissimus Petrus etiam in ipsa palmarum omnium consummatione perpessus est. Si quidem hoc ipsi Dominus protestetur et dicat, Amen, amen, dico tibi: quando juvenis eras, praecingebas te, et ambulabas ubi voleba
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipsis fiebat denunciatio nes ciebant:
Nonita plane intelligendum ꝑtito. sed
ipsis gentib hoc abscondicum fuisse mi¬
sterium quod dñs qñuoluit &e quib uo¬
luit reuelauit. Nam de uocatione gen

Expanded text:
ab ipsis fiebat denuntiatio, nesciebant? Non ita plane intelligendum puto, sed ipsis gentibus absconditum fuisse mysterium, quod Dominus quando voluit, et quibus voluit, revelavit. Nam de vocat