comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua humanas animas in ea reuolui arbitramini:
Quod in quorũ dã gentiliũ philosophoꝵ libris. inuenit᷑:
Quã quam aposteriorib aliter intellectũ ẽẽ dicatur:
Verũ in hoc etiã. multo deterius erratis: Illienim
inpecore timuerunt trucidare ꝓximũ suũ÷
uos autẽ dm̃ urm̃: cuiꝰ menbra. eẽ. &iã pecoꝵ
animas arbitramini: Nã qđ etiã hinc uob ca¬
iunniatur faustus qđ martirũ memorias honoramꝰ:
in boc dicens nos idola c̃uertisse: nontã me mou&
ut huic calũniȩ respondeam: Quã ut ipsum faustum
ostemda instudio calũniandi etiam ab ipsuus
manichȩi uanitatib exorbitare uoluisse : & in uul¬
garem atq poeticam paganor opinionem aquib
se alienum cupit uideri nestio quomͦ incautũ

Expanded text:
quia humanas animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter intellectum esse dicatur. uerum in hoc etiam multo deterius erratis; illi enim in pecore timuerunt trucidare proximum suum, uos autem deum uestrum, cuius membra esse etiam pecorum animas arbitramini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atque poeticam paganorum opinionem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quomodo incautu
Abbreviated transcription (Latin):
bile quod prsus ñ incelligitis. Filio duo solẽ scilic& atq
lunã ĩ Sp̃ui scõ rurs unũ idẽ aeris hanc om̃em ãbitũ.
Depatris gͥ maccessibilil umine. qͥa uerã fidẽ tenentib
⁊ inluna sapientiã. ccũ enĩ mipso pantre filiꝰ in separa¬
bił maneat. qͦmͦ potest sipientia eiꝰ ab eiꝰ iurtute sẽpa¬
rari. at ille sit̃ in sole hȩc inluna. cũ ꝑhiumodilo cos
nisi corpora dundi sẽpararq ñposbit ie qđ si seiretis.
nouã stuleo n sno q phati sinate contas fibulis cexeress oibr̃

Expanded text:
bile, quod prorsus non intelligitis, Filio duo, solem scilicet atque bile, quod prorsus non intelligitis, Filio duo, solem scilicet atque lunam; Spiritui sancto rursus unum, id est, aeris hunc omnem ambitum. De Patris ergo inaccessibili lumine, quia veram fidem tenentibus et in luna sapientiam? Cum enim in ipso Patre Filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia ejus ab ejus virtute separari, ut illa sit in sole, haec in luna; cum per ejusmodi locos nisi corpora dividi separarique non possint? Quod si sciretis, nunquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texer
Abbreviated transcription (Latin):
in cognitã. ⁊ ca qͣ cogito cartagnẽ cogitam : ab hac qͦq
cogitatione qͣ centa ⁊ nota corpora cogito longe in con¬
parabilit distat cogtatio qͦ intelligo ticiã. castitatẽ fide
ueritatẽ. caritate. bonitatẽ. ⁊ qͥeqͥd eiꝰmodiẽ. Quȩ cogi¬
&int̃ se discernunt᷑ : ⁊ qͥntũ abh distent fida manifestatione
Hoc enĩ creatura e: creator ẽ. ille. Hoc factũ: ille qͥfec̃
Hoc demq mutabile dũ uult qđ nolebat. &
scit qđ nesciebat: &  reminiscitur qđ obli¬
ũ existendi : itio cognocendi: Lex a mandi
inde om̃ib & imrationabilib animinti bus
natum qua inuunt : uigor quo sentiunt. motꝰ¬
adit quo appetunt : Inde&iã om̃ab: corporb m̃¬
dus ut ordinent᷑ : Itaq: lum̃ illuditrimtasiN¬
separibilis unus dẽ est : cuius uos nullo cor¬
pore adiuncto perse ipsã incorpoream
siritalẽ inconmutabilẽq substantiã. & iã locis
diuiditis : Nec saltẽ trintiti loca triadatis.
sed quattuor: Patriunũ idẽ lum̃ in accessi¬

Expanded text:
incognitam, et eam qua cogito Carthaginem cognitam: ab hac quoque cogitatione qua certa et nota corpora cogito, longe incomparabiliter distat cogitatio qua intelligo justitiam, castitatem, fidem, veritatem, charitatem, bonitatem, et quidquid ejusmodi est: quae coginon sunt, et inter se discernuntur, et quantum ab hoc distent, fida manifestatione hoc enim creatura est, creator est ille; hoc factum, ille qui fecit; hoc denique mutabile, dum uult, quod nolebat, et scit, quod nesciebat, et reminiscitur, quod oblium existendi, ratio cognoscendi, lex amandi; inde omnibus et inrationalibus animantibus natura, qua uiuunt, uigor, quo sentiunt, motus, quo adpetunt; inde etiam omnibus corporibus medus ut ordinentur. Itaque lumen illud Trinitas inseparabilis, unus Deus est, cujus vos nullo corpore adjuncto, per se ipsam incorpoream, spiritualem, incommutabilemque substantiam etiam locis dividitis. Nec saltem Trinitati loca tria datis, sed quatuor: Patri unum, id est, lumen inaccessi
Abbreviated transcription (Latin):
Iamisto tẽpore omne quoq magisteriũ iudȩorũ
& mysteri̾a undlo xp̃i uocabant᷑ unctio ipsa defecorat.
scdđm ꝓphetiã etiã damelis. Tunc uenit cui repo¬
sicũ erat expectatio gentiũ. &unctus est sẽs scoꝵ
oleo exultationis preparticipib suis. Natus ẽ.¬
enĩ maioris herodis tẽpore. passus est autẽ minoris
herodis tetrarchiat. Hluius itaq uenientis adoues
que perierant domus isrł figuram gessit ipse iudas.
cũ iret ad tondendas ouossuas inthana. qđ int̃p̃¬
tat᷑ desiciens. lã enĩ cdefeterat princeps exiuda.
& om̃e magisteriũ atq unctio iudeorũ. ut uenir&
cui repositũ erat. Uenit aut̃ cũ p̾astore suo¬
odollamite. cui nom̃ erat iras. Et in t̾̃p̃tat᷑
odollamites testimoniũ inaqua. Cũ hoc plane
testimonio dns uenit habens quidẽ testimoniũ
maius iohanne. sed tam̃ ꝓpt̃ oues infirmas hoc testi¬
momo
est usus inaqua Nã &ipse inis quod nom̃ illius

Expanded text:
iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam etiam Danihelis. tunc uenit cui repositum erat, expectatio gentium, et unctus est sanctus sanctorum oleo exsultationis prae participibenim Herodis majoris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchae. Hujus itaque venientis ad oves quae perierant domus Israel figuram gessit ipse Judas, cum iret ad tondendas oves suas in Thamna, quod interpretatur deficiens. Jam enim defecerat princeps ex Juda, et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen erat Iras; et interpretatur Odollamites "testimonium in aqua." cum hoc plane testimonio dominus uenit, habens quidem testimonium maius Iohanne, sed tamen propter oues infirmas hoc testimonio est usus in aqua. nam et ipse Iras, quod nomen illius
Abbreviated transcription (Latin):
coniugili federe coherebat. sed tã ꝗ extraneus
dominabat᷑. quã potestatẽ aromanis &acȩsire
acceperat. Sic & eiꝰ silii techrarchȩ. quorũ
erat unꝰ herodes patris nomine appellatus qui
cũ pilato inpassione dñĩ cõcordauit: Is  t ergͦ
alienigenȩ usq adeo nom deputabunt᷑ in regno
illo mystico iudeorũ. ut ipsi iuidei publicȩ
clamarent. frendentes ad uersus xpm. Nos
non habemꝰ regem. nisi cȩsarẽ. Neq hoc uerũ
nisi illa uniuersili dominatione. romanorũ quippe
etam cesar rex erat non ꝓpͥe iudeocũ. sed ut xp̃m
negarent & hunc adularent : id eose tali uoce
dam narunt. Illo ergo tẽpore quoiam detribu iudȩ
regnũ defecerat. ueniendũ erat. xp̃o uero saluatore
dño nr̃o. qui non obesset multũq prodesset.
Sic enĩ fuerat ꝓphetatũ. Non deficiet princeps
ex iuda neq dux defemorib eiꝰ. donec ueniat
cui repositũ .ẽ. & ipse est expectatio gentiũ.

Expanded text:
coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum; quippe etiam Caesar rex erat non proprie Iudaeorum; sed ut Christum negarent et hunc adularent, ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iuda regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex Iuda neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est. et ipse est exspectatio gentium.
Abbreviated transcription (Latin):
ablate uite quod significat pellis. quã non ad¬
uite quod significat meror eorũ. Ds tam̃ ambos
occidisse dictus ẽ. Vbi figuratur : regnũ talib
hominib abstulisse. Tercius uero filius uido
quod illi mulieri comungit᷑. significat tempus ex quo
reges plebi iudeorũ cȩper de cribu iuda Nonfieri:
Et idõ erat quidẽ filius uidȩ. sed eũ maritũ thamas
ñ accipiebat. quia erat eadẽ tribus iuda. sediã
popło inde ñ regnabat. unde & nom̃ eius id est sela
int̃p̃tat᷑ dinissio eiꝰ Non ꝑtinent sanȩ al hanc
significationẽ uiri scĩ & iusti. qui lic& illo tẽpore
suerint. ad nouũ tam̃ ꝑtinent testam̃tũ cui ꝓse¬
tando scient̃ utiles suer̃. qualis dauid suit:
Eosane tẽpore quoiã iudȩa cȩperat reges ex mibu
iuda non habert: non est cõputandus berodes maior
in regb eiꝰ tnꝗ maritus thaimar. Erat enĩ alienigena.¬
a
nec ei sacramento illo misticȩ unctionis tũ ꝗ

Expanded text:
ablatae uitae, quod significat pellis, quam non adablatae uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambo occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae quod illi mulieri non iungitur, significat tempus, ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda non fieri. et ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius". non pertinent sane ad hanc signincationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere, non est computandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
fellis poculũ dedit. Duo aut̃ genera pͥnoipũ
qͥ ñ recte operabant᷑ in plebe. unũ qͥ oberanit.
alterũ eoꝵꝵ qui nihil ꝓderant. significant᷑ in¬
seuus ante dnm̃. alter in t̾ram fundebat. ne sem
diret ad fecundandã thamar. Nec sunt amplius
quã duo genera hominũ inutilia generi humano.
Unũ nocentium. alterũ prestire nolentium. & siqͥd
boni habent in hac terrona uita ꝑdentiũ tanꝗ in
terrã fundantium. Et qm̃ in malo pͥor est qͥ noc&
quã ille qͥ non ꝓdest: idõ maior dieit᷑ ille maligniꝰ.¬
& sequens qui fundebat interram. Nom̃ quoq
maioris qui uocabat᷑ .er. int̃p̃tat᷑ pellicius. Iualib
tunicis induti sunt pͥmi homines. inpena dãna¬
tionis suȩ dimissi exparadiso. Sequentis aut̃
nom̃ qui uocabat᷑ aunã: int̾p̃tat᷑ meror eorũ :
Quoꝵ nisi quib nibil ꝓdest cũ babeat unde ꝓdose
possit atq: id ꝑdat in t̾ra : maius porro malũ ẽ.

Expanded text:
fellis poculum dedit. Duo autem genera principum fellis poculum dedit. Duo autem genera principum qui non recte operabantur in plebe, unum eorum qui oberant, alterum eorum qui nihil proderant, significataevus ante Dominum, alter in terram fundebat, ne semen daret ad fecundandam Thamar. Nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium: si quid boni habent in hac terrena vita perdentium, tamquam in terram fundentium. Et quoniam in malo prior est qui nocet, quam ille qui non equens qui fundebat semen in terram. Nomen quoque majoris, qui vocatur Her, interpretatur pellicius, qualibus tunicis induti sunt primi homines in poena damnationis suae, dimissi ex paradiso. Sequentis autem nomen, qui uocabatur Aunan, interpretatur "maeror eorum". quorum, nisi quibus nihil prodest, cum habeat unde prodesse possit atque id perdat in terra? maius porro malum est
Abbreviated transcription (Latin):
uerba si meis uoluntatẽ dicentis ad cendas. quib
agebat ut iustus iniustȩ necaret᷑ utiq mala erañ
tam̃ bonũ magiũ illo nesciente signisicabanto
ꝗdo ait. expedit ut unus morat᷑ & non tota gens
pereat. Dictũq deillo est. hoc aut̃ a se non dix̃.
sedcũ esset pontifex. ꝓph& iuit. quia oportebat
iħm mori ꝓgente . ita factũ uicłȩ sed̾m illius
libinẽ malũ suit. sedillo nesciente magũ bonũ
significauit. A seipso quippe malũ susee
sed non aseipso bonũ signisicauit: Floc aut̃
qđ necessario p̃loquendũ pͥutaui : ñ adhoc a¬
tantũ mͦ iudȩ factũ. sed &iã ad cetera ualeat¬
siqua occurrerint mala oꝑa hominũ. quib bonũ
aliquid anarrante prophetatũ est: Inthamar
ergo nuru iudȩ. intelligit᷑ plebs regni iudeooꝵ
cui decrbi iuida reges tanꝗ mariti adlibebaa᷑
Merito nom̃ eiꝰ amaritudo int̃p̃tat᷑. Ipsa enĩ dio

Expanded text:
uerba, si in eis uoluntatem dicentis adtendas, quibus uerba, si in eis uoluntatem dicentis adtendas, quibus agebat, ut iustus iniuste necaretur, utique mala erant, tamen magnum bonum illo nesciente significabant._ quando ait: expedit, ut unus moriatur et non tota gens pereat, dictumque de illo est: hoc autem a se non dixit, sed cum esset pontifex, prophetauit, quia oportebat legum mori pro gente: ita factum Iudae secundum illius libidinem malum fuit, sed illo nesciente magnum bonum significauit; a se ipso quippe malum fecit, sed non a se ipso bonum significauit. hoc autem, quod necessario praeloquendum putaui, non ad hoc tantummodo Iudae factusi qua occurrerint mala opera hominum, quibus bonum aliquid a narrante prophetatum est. In Thamar ergo nuru Judae intelligitur plebs regni Judaeorum, cui de tribu Juda reges tanquam mariti adhibebantur. Merito nomen ejus amaritudo interpretatur: ipsa enim Domino
Abbreviated transcription (Latin):
istius. boni aliquid signisicauit: ut suo
ministerio nos doceret : Ea quippe homnũ
facta scõ spũ disponenteratq inspirante
collegit ꝓph&a narrator:.quorũ in terpositio non
uacaret ad presignunbationẽ rerum quas intenderit
prophetare. Ad sigusicanda aut̃ aliqua bona.
nibil iut̃ est facta illa quib ea signisicantur seu
bona seumala sint. Quid enĩ mea inter est
cum uolo aliquid legendo cognoscere. utrũ ex
minio reperiam seriptos nigros aetbiopes. & ex
a tramento candidos gallos ͦ uerũ tam̃ si ñ scrip¬
turã sed pictunꝰam talẽ uiderẽ sine dubititione
rep̃henderẽ Ita infactis homairũ quȩ adimitindũ
uitandũ ue ꝓponunt᷑ magni int̃ ẽ bona noꝰ an mala
sint. Quȩ aut̃ ad significandũ. scribunt᷑ siue di¬
eunt᷑ Nihił refert inmorb facientiũ quã laudẽ
rep̃bensionẽ ue mereant᷑ : simͦ habea aliꝗ reit.
qua deagitur nẽcessaruam p̃sigufindi congruentiã.

Expanded text:
istius boni aliquid significauit, ut suo istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret? ea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum intevacaret, ad praesignationem rerum, quas intenderat, prophetare. Ad significanda autem aliqua bona, nihil interest si facta illa, quibus ea significantur, seu bona, seu mala sint: quid enim interest cum volo aliquid legendo cognoscere, utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes, et ex atramento, candidos Gallos? Verumtamen si non scripta, sed scripturam talem viderem, sine dubitatione reprehenderem. Ita in factis hominum, quae ad imitandum vitandumve proponuntur, magnum interest bonane an mala sint: quae autem ad significandum scribuntur, sive dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemve mereantur: si modo habent aliquam rei, qua de re agitur, necessariam praefi
Abbreviated transcription (Latin):
formatur & nascitur homo. dehominũ
opere malo bonũ opꝰ dĩ. sicut inp̃cedenti
sermone iam diximus. de fecunditate
seminũ non de turpitudine uitioꝵ:
Ita inseripturis ꝓpheticis non tantũ homait
bona uerũ etiã & mala facta naryantib
qm̃ ꝓphetica est ipsa narratio. signiscet᷑
aliquid demalis operib hominũ. etiã futuroꝵ
bonoꝵ non peccantis opere sed seribentis.
N eq enĩ uidas cũ ad thamar concupiscentiaa
uictus intraret. hanc suȩ libidinis intentionẽ
gerebat. ut inde aliquid signisi caret᷑ qđ
ad salutẽ hominũ ꝑtineret. Sicut nec uidas
ille qui dnm̃ tradidit hoc intendit ut aliqͥd
in de gereretur. quod ad eandem salutẽ ho¬
minũ ꝑtineret:. Porro sidetam malo opere
uidȩ illius tambonũ opus dñs fecit. ut eiusdẽ
suȩ passionis Sanyine nos redimeret:
quid mirũ siꝓphoła eius dequo ipse ait.
Deme enĩ ille seripsit. ex malofacto uidę

Expanded text:
formatur et nascitur homo, de hominum formatur et nascitur homo, de hominum opere malo bonum opus dei — sicut in praecedenti sermone iam diximus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis propheticis non tantum bona hominum, uerum etiam et mala facta nar- . rantibus, quoniam prophetica est ipsa narratio, significetur aliquid de malis operibus hominum etiam futurorum bonorum non peccantis opere, sed scribentis. neque enim ludas, cum ad Thamar concupiscentia uictus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret, sicut nec ludas ille, qui dominum tradidit, hoc intendit, ut aliquid inde gereretur, quod ad eandem salutem hominum pertineret. porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit, ut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum, si propheta eius, de quo ipse ait: de me enim ille scripsit, ex malo facto Iudae
Abbreviated transcription (Latin):
simon. Et ꝑ carnales seru os nascunt᷑
non solũ indimnabilẽ seruitutẽ qui
eos imitantur. uerũ &iam in laudabilẽ
lib̾tatẽ. quib dicitur. quȩ dicunt
facite. quȩ aut̃ faciunt facere nolite.
Hoc magnũ sacramentũ quisquis indĩ
popło prudent̃ agnouerit. unitatẽ
sps in iunculo pacis usq infinẽ qͥlidsdã
coherendo quosdam tolerando
cus todit. Fecimus hoc & de loth.
quid eius laucdandũ quid culpandũ
seriptura narrauerit. quid intelligendũ
de tota illa re gesta signi ficauerit de¬
monstrantes. Sequitur ut uidȩ factũ
consideremus. qđ cum sua nuru concu¬
buit. quid significauerit suturoꝵ:
Sed prius preloquendũ est nequen quam
prauȩ considerationis offendat quod
de quibus clam malis hominũ operib in
scripturis scĩs quȩdam non mala sed bona
sutuRa signisicantur. Seruat enĩ ubiq
diuina ꝓuicdentia uirtutem bonitatis suȩ.
ut quẽ ad modũ exadulteroꝵ coneubitu

Expanded text:
Simon et per carnales seruos nascuntur Simon et per carnales seruos nascuntur non solum in damnabilem seruitutem, qui eos imitantur, uerum etiam in laudabilem libertatem, quibus dicitur: quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite. hoc magnum sacramentum quisquis in dei populo prudenter agnouerit, unitatem spiritus in uinculo pacis usque in finem quibusdam cohaerendo, quosdam tolerando custodit. fecimus hoc et de Loth, quid eius laudandum, quid culpandum scriptura narrauerit, quid intellegendum de tota illa re gesta significauerit, demonstrantes. Sequitur. ut Iudae factum consideremus, quod cum sua nuru concubuit, quid significauerit futurorum. sed prius praeloquendum est, ne quemquam paruae considerationis offendat, quod de quibusdam malis operibus hominum in scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. seruat enim ubique diuina prouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemadmodum ex adulterorum concubitu
Abbreviated transcription (Latin):
de abraham &isaac & iacob quorũ se
ds̃ ita dici uoluit tanquã solorũ esset
ds̃. qui ds̃ est ẽ uniuerse creature:
N on frustra utiq tantũ eis tribuens
honorem : nisi quia nouerat in eis
quod solus etiam ꝑfectȩ sum meq
nossẽ poterat sinceram precipuamq
caritatẽ. & quia in eis trib patrib
quodammodo consummauit magnũ
ac mirabile sacramentũ suturi popłi
sui. quol ꝑliberas genuer̃ Non solum
in lib̾tatẽ sieut ꝑsarã & rebeccam
& liam & rachel. uerũ &iam inseruitutt̃
sicut ꝑ eandem rebetcam natus. ẽ:
esau cui dictum est eris seruus frĩs tu.
& ꝑ ancillas non solũ inseruitute sicut
ꝑagar. uerũ &iã in lib̵tatẽ sicut
ꝑ balam & zelpham. Ita enĩ & in popło
dĩ. & ꝑ sp̃ales liberos nascunt᷑ non
solũ in lauclibilẽ lib̾tatẽ quẽ admodũ
illi quib dicitur. Imitatores mei estote
sicut & ego xp̃i : uerũ &iam in clam¬
nabilem seruitutẽ sicut ꝑ pllippum

Expanded text:
de Abraham et Isaac et Iacob, quorum se de Abraham et Isaac et Iacob, quorum se deus ita dici uoluit, tamquam solorum esset deus. qui deus est uniuersae creaturae, non frustra utique tantum eis tribuens honorem, nisi quia nouerat in eis, quod solus etiam perfecte summeque nosse poterat, sinceram praecipuamque caritatem, et quia in eis tribus patribus quodam modo consummauit magnum ac mirabile sacramentum futuri populi sui, quod per liberas genuerunt non solum in libertatem. sicut per Saram et Rebeccam et Liam et Rachel, uerum etiam in seruitutem, sicut per eandem Rebeccam natus est Esau, cui dictum est: eris seruus fratris tui, et per ancillas non solum in seruitutem, sicut per Agar, uerum etiam in libertatem, sicut per Balam et Zelpham. ita enim et in populo dei et per spiritales liberos nascuntur non solum in laudabilem libertatem, quemadmodum illi, quibus dicitur "imitatores mei estote sicut et ego Christi," uerum etiam in damnabilem seruitutem, sicut per Philippum
Abbreviated transcription (Latin):
tante ferebatur. inruebat. Hoc ipso enĩ magis
insinuanerint scĩ libri religiosis lectorib &
electorib qͣua caste habuerint scĩ uiri plures
uxores. qđ salomon quieas non illo modo
sed magis ad libi dinem quã ad propaginem
habuitꝰ improbatus est & rep̃ hensus his uerb̵
ut appellaretur amator mulierũ. & inde
ad profundum idolatriȩ lapsus atq demersꝰ
eadem ueritate personam nullius acceptante
proderetur : INunc ergo iam pertractatis
ꝑsonis om̃ib perquas faustus putiuit scrip¬
turas ueteris testam̃ti eẽ culpandas reddi¬
toq suo cuiq sermone congruo. quouł de¬
fensi sunt homines dei aduersus hereticorũ
carnaliumq calumnas. uł rep̃hensis hominib:
tamen scripturas laudabilis uenerabilis q
monstrata est: uideamus deinceps exordine
quo eos homines fiustus accusando comme¬
morauit. quid &iam significent ipsa facta
hominũ. quid ꝓphetiȩ gerant. quȩ sutura
p̃nuntiaent: Quod iam fecimus

Expanded text:
tante ferebatur, inruebat. hoc ipso enim magis tante ferebatur, inruebat. hoc ipso enim magis insinuauerunt sancti libri religiosis lectoribus et electoribus suis, quam caste habuerint sancti uiri plures uxores, quod Salomon, qui eas non illo modo, sed magis ad libidinem quam ad propaginem habuit. inprobatus est et reprehensus his uerbis, ut appellaretur amator mulierum et inde ad profundum idolatriae lapsus atque demersus eadem ueritate personam nullius acceptante proderetur. Nunc ergo iam pertractatis personis omnibus, per quas Faustus putauit scripturas ueteris testamenti esse culpandas, redditoque suo cuique sermone congruo, quo uel defensi sunt homines dei aduersus haereticorum carnaliumque calunmias uel reprehensis hominibus tamen scriptura laudabilis uenerabilisque monstrata est, uideamus deinceps ex ordine, quo eos homines Faustus accusando commemorauit, quid etiam significent ipsa facta hominum, quid prophetiae gerant, quae futura praenuntient: quod iam fecimus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩa peccata impudicȩ dimissa eẽ. in melius
cõmutatȩ. Itaq cum meretricem ꝓpheta
fecit uxorẽ : & aduitã corrigendã mulieri
consultũ est. & sigurȩ sacramentũ de quo mox
loquemur expressum. Sed quis non uicleat
in hoc facto quid potius manicheorũ offenclat
errorẽ. Scilic& quia solent clare operã
meretrices. ne grauide siant. Pro inde
istis formcaria magis ꝑmanens placebat.¬
ut dm̃ ipsorũ non ligaret. quã unius uiri
facta uxor ut pareret De salomone aut̃
quid dicam. nisi quia ipsius grauius fidelis
& scẽ scripturȩ testimonio redarguit᷑ quã
petulantib & nugacib fausti conuitus .o
Illa enĩ deillo & quid boni prius habuissec
& quid mali faciendo bonũ in quo primum
suerat reliquisset. ueracit̃ sideliterq
locuta est : iste aut̃ oculis clausis uł potius
extinctis. non quo lumine manifestante
ducebat᷑ ibat. sed quo maliuolentia p̃cipi¬

Expanded text:
omnia peccata impudicae dimissa esse in melius omnia peccata impudicae dimissa esse in melius commutatae? Itaque cum meretricem Propheta fecit uxorem, et ad vitam corrigendam mulieri consultum est, et figurae sacramentum, de quo mox loquemur, expressum. Sed quis non videat in hoc facto quid potius Manichaeorum offendat errorem? Scilicet, quia solent dare operam meretrices ne gravidae fiant. Proinde istis forut deum ipsorum non ligaret, quam unius uiri facta uxor ut pareret. De Salomone autem quid dicam, nisi quia grauius ipsius fidelis et sanctae scripturae testimonio redarguitur quam petulantibus et nugacibus Fausti conuiciis? illa enim de illo et quid boni prius habuisset et quid mali faciendo bonum, in quo primum fuerat, reliquisset, ueraciter fideliterque locuta est; iste autem oculis clausis uel potius extinctis non quo lumine manifestante ducebatur, ibat, sed quo maliuolentia praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequentes inimicos operiens. i dolo sibi p̃lato
derelictus atq contẽptus. Si autẽ pęnas ipsas
comparemus. quid simile ferro interimi & aseris
trucilcri atq laniari. quando quidẽ udices
pubsicis legib seriuentes. maioris criminis reos
bestus subrigi. quã gladio ꝑcuti iuben.Ø
Restat in maledicis & sacrilegis rep̃hensionib
sausti. quib nc̃ respondeo. quod locutus dñs
adosee ꝓphetã dixit. Accipe tibi uxorem for¬
nicariam. & fac filios ple fornicaria. In qua
scriptura sic excȩcatũ est inmundũ cor eorũ.
ut nec apertissima uerba euangelica intelligant
dñi dicentis adulȩos. meretrices & publicam
p̃cedent uos in regno çȩloꝵ. Iuid enim aduersũ
clem̃tiȩ ueritatis. quid inimicũ siclei xp̃ianȩ.
si meretrix relicta fornicatione in castũ coniu¬
giũ cõmutet᷑ Et quid tam in congruũ &a
lienũ afide ꝓphȩtȩ. quam si noncrederet

Expanded text:
persequentes inimicos operiens, idolo sibi praelato persequentes inimicos operiens, idolo sibi praelato derelictus atque contemptus ? si autem poenas ipsas conparemus. quid simile ferro interimi et a feris trucidari atque laniari? quandoquidem iudices publicis legibus seruientes maioris criminis reos bestiis subrigi quam gladio percuti iubent. Restat in maledicis et sacFausti, quibus nunc respondeo, quod locutus Dominus ad Osee prophetam dixit: Accipe tibi uxorem fornicariam, et fac filios de fornicaria . In qua Scriptura sic excaecatum est immundum cor eorum, ut nec apertissima verba evangelica intelligant Domini dicentis ad Judaeos: Meretrices et publicani praecedent vos in regno coelorum . Quid enim adversum clementiae veritatis, quid inimicum fidei christianae, si meretrix relicta fornicatione, in castum conjugium commutetur? Et quid tam incongruum et alienum a fide Prophetae, quam si non crederet
Abbreviated transcription (Latin):
cogunt᷑ fateri uirtutẽ illam patientiȩ
quã docet dñs dicens. siquls te ꝑcus¬
serit in maxillam tuam dextram.
p̾be illi & sinistram. posse. eẽ. inp̃pa¬
ratione cordis. &iam si non exhibeat᷑
gestu corporis & expressione uerboꝵ
quando quiclẽ apłs palma ꝑcussus.
potius clm̃ rogauit ut iniurioso homim
insuturo scło parceret᷑. in p̃senti aut̃
illa inuiria non multa relinqueret᷑
quã uł prebuit ferienti alteram partẽ.
aut ut iterũ feriret ad monuit.
tenebat certe interius dilectionis¬
Siue hoc uerũ sit siue confictum. quur nolunt
credere tali animo famulũ dĩ moẏsen idoli
fabricatores & aloratores gladio ꝓstrauisse.
cũ sin eius uerbis satis appareat. Ita huꝰ modi
peccato eũ ueniã dep̃catũ. ut nisi impetͣr&
deleri se uell& delibro dei. & quid simile ignotꝰ
homo palma ꝑcussus. & ds̃ ex egỹpti seruitute
liberans. ꝑ duusũ mare traiciens. fluctib

Expanded text:
coguntur fateri uirtutem illam patientiae, coguntur fateri uirtutem illam patientiae, quam docet dominus dicens: si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, posse esse in praeparatione cordis, etiamsi non exhibeatur gestu corporis et expressione uerborum, quandoquidem apostolus palma percussus potius deum rogauit. ut iniurioso homini in futuro saeculo parceretur, in praesenti autem illa iniuria non inulta relinqueretur, quam uel praebuit ferienti alteram partem aut ut iterum feriret admonuit. tenebat certe interius dilectxemplum. siue hoc uerum sit siue confictum, cur nolunt credere tali animo famulum dei Moysen idoli fabricatores et adoratores gladio prostrauisse, cum et in eius uerbis satis adpareat ita huiusmodi peccato eum ueniam deprecatum, ut nisi inpetraret, deleri se uellet de libro dei? et quid simile ignotus homo palma percussus et deus ex Aegypti seruitute liberans per diuisum mare traiciens, fluctibus
Abbreviated transcription (Latin):
pereginꝰ  prorsus incognitus aquodã
ministro palma percussum. inp̃catũ
fuisse hominii continuã sȩuamq uin¬
dictam. Nã cũ egressus fuisset ad
fontẽ. unde aquã conuiuantib
ministraret : eum leo irruens in¬
teremit. manumq eius qua capud
apłi leui ictu ꝑcusserat. a corpore
auulsam scđm uerbum eius de apłi
id optantis atq imprecantis
canis intulit mensis. in quibus
ipse discumbebat apostolus. Quid
hoc ui deri crudelius potest.
Uerũ quia ibi nisi fallor hoc &iam
scriptũ est. qđ ueniam in scło suturo
petiuerit. fac ta est compensatio
benesitu maioris. ut & apostolus
quã carus dõ esset ꝑhunc timorem
cõmendaret᷑ ignotis. & illi post hanc
uitã quandoq siniendam. in &t̃num
consuleret᷑. Utrũ illa uerasit
aut consicta nairatio. nihil mea
nunc interest. Certe enĩ manichei
a quib illȩ scripturȩ quas canon
aecclesias ticus respuit. tanꝗ uerȩ
atq sincerȩ acceptantur. saltẽ hinc

Expanded text:
peregrinus et prorsus incognitus, a quodam peregrinus et prorsus incognitus, a quodam ministro palma percussum inprecatum fuisse homini continuam saeuamque uindictam. nam cum egressus fuisset ad fontem, unde aquam conuiuantibus ministraret, eum leo inruens interemit manumque eius, qua caput apostoli leui ictu percusserat. a corpore auulsam secundum uerbum eiusdem apostoli id optantis atque inprecantis canis intulit mensis, in quibus ipse discumbebat apostolus. quid hoc uideri crudelius potest? uerum quia ibi, nisi tamen fallor, hoc etiam scriptum est, quod ei ueniam in saeculo futuro petiuerit, facta est conpensatio beneficii maioris, ut et apostolus, quam carus deo esset, per hunc timorem commendaretur ignotis et illi post hanc uitam quandoque finiendam in aeternum consuleretur. utrum illa uera sit aut conficta narratio, nihil mea nunc interest. certe enim Manichaei, a quibus illae scripturae, quas canon ecclesiasticus respuit, tamquam uerae atque sincerae acceptantur, saltem hinc
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbis eius agnoscat. orantis ꝓpeccato
eorũ & dicentis. si dimittis illis peceatũ
dimitte. sin autẽ deleme delibro tuo
conparans ergo unꝰ quisq pie prudens.
illã cȩdem & banc precẽ. uidet profecto
aꝑtissime uidet. quantũ malũ sit
animȩ ꝑsimulacra de monum fornicari.
ꝗdo sic seuit qui sic amat. Sic plane
& a postolus non crudelit̃ sed a mabiliter
tradidit hominẽ satane in interitũ
cartus. ut sp̃s saluus sit indie dñi iłu.
Tradidit & alios. ut discerent. blasphe¬
mare. legunt scripturas apocripbas
manichei. anescio quib sutorib fabu¬
larũ sub apostolorũ nomine scriptas.
Quȩ suorũ scriptorũ tẽporib inaucto¬
ritatẽ sc̃ȩ aeccłȩ recipi mererent᷑.
si scĩ & docti homines. qui tunc in hac
uita erant & examinare talia poterañ.
eos uera esse locutos cognoscerent:
bi tamen legant apostolũ thomã
cũ esset in quodã nuptiarũ conuiuio.

Expanded text:
in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simulacra daemonum fornicari, quando sic saeuit, qui sic amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. tradidit et alios, ut discerent non blasphemare. legunt scripturas apocryphas Manichaei a nescio quibus sutoribus fabularum sub apostolorum nomine scriptas: quae suorum scriptorum temporibus in auctoritatem sanctae ecclesiae recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui tunc in hac uita erant et examinare talia poterant, eos uera locutos esse cognoscerent. ibi tamen legunt apostolum Thomam, cum esset in quodam nuptiarum conuiuio
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatores ueteris testam̃ti idẽq prenun¬
tiatores noui testamenti percatores occidendo.
seruierunt dispensatores noui testam̃ti. idemq
expositores ueteris testam̃ti apeccatorib
moriendo. dõ tamen uni. utriq seruierunt
ꝑcliuersa & congrua tẽpora. docenti bona
temporalia &ase petencla & ꝓpt̃ se conatemp¬
nencda. molestias tẽporales &ase posse
imperare. & ꝓpt̃ se debere tolerari: Iuid¬
ergo crudele moyses aut mandauit aut fecit.
cũ commissum sibi populũ sc̃ȩ̃ zelans & uni
uero dõ subclitum cupiens. postea quã cogno-¬
uit ad fabricandũ & colendũ idolum defluxisse
mentemq impudicam prosticiasse demonib¬
itxpaucos eorum uindicans gladio. quos
deus ipse quẽ offenderant alto &
secreto iuditio feriendos uoluisset
inferri. et in presenti salubiniter ter¬
ruit. & disciplinã in posterum sanxit
Nã eũ nulla crudelitate sed magna
dilectione fecisse qđ focit. quis non

Expanded text:
dispensatores ueteris testamenti idemque praenundispensatores ueteris testamenti idemque praenuntiatores noui testamenti peccatores occidendo, seruierint dispensatores noui testamenti idemque expositores ueteris testamenti a peccatoribus moriendo, dper diversa et congrua tempora docenti bona temporalia et a se petenda et propter se contemnenda, molestias temporales et a se posse imperari et propter se debere tolerari. ergo crudele Moyses aut mandauit aut fecit, cum commissum sibi populum sancte zelans et uni uero deo subditum cupiens posteaquam cognouit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse mentemque inpudicam prostituisse daemonibuin paucos eorum uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. nec auctore sed tam̃ ordinatore etiam
peccatoꝵ. ut ea quȩ peccata non essent nisi
contra naturã essent sic iudicent᷑ & ordinent᷑.
ne uniuersitatis naturã turbare ł turpare
ꝑmittant᷑. meritor suoꝵ locis & conditionib
deputata: Quȩ cũ ita sint. &cũ ꝑ hoc secretũ¬
iuditiorũ dĩ motusq humanarũ uoluntatũ
eisdẽ ꝓsperitatib alii corrũpantur alii tẽ¬
peranter utantur. & eisdẽ aduersita tib:
alii defitiant alii ꝓficiant. cũq ipsa humana
mortalisq uita temptatiosit suꝑ terram.
quis hominũ nouit cui prosit aut obsit iNpace
regnare. ł seruire. uł uacare. uł mori. inbello
aut̃ uł imperare. uł pugnare. ł uincere. uł
occidi. cũ hoc tam̃ constet. & cui prodest
non nisi ꝑ diunũ ꝓdesse beneficium. & cui¬
obest. non nisi ꝑ diuinũ obesse iuditiũ. Ø¬
Quid ergo insilimus intemerarias rep̃hensiones.
atq utinam hominum & non dei . Seruierunt

Expanded text:
sunt ; nec auctore, sed tamen ordinatore etiam sunt ; nec auctore, sed tamen ordinatore etiam peccatorum; ut ea quae peccata non essent, nisi contra naturam essent, sic judicentur et ordinentur, ne universitatis naturam turbare vel turpare permittantur, meritorum suorum locis et conditionibus deputata. Quae cum ita sint, iudiciorum dei motusque humanarum uoluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur, et eisdem aduersitatibus alii deficiant, alii proficiant, cumque ipsa humana mortalisque uita temptatio sit super terram: quis hominum nouit, cui prosit aut obsit in pace regnare uel seruire uel uacare uel mori, in bello autem imperare uel pugnare uel uincere uel occidi ? cum hoc tamen constet et cui prodest non nisi per diuinum prodesse beneficium et cuiobest non nisi per diuinum obesse iudicium. Quid ergo insilimus in temerarias reprehensiones atque utinam hominum et non dei? seruierint
Abbreviated transcription (Latin):
& illis inscrutabilib iudicus dĩ apud quẽ
non est iniquitas. Proditũ est enĩ nobis
peccatũ adã fideli eloquio dei. Et quia
in illo om̃s moriunt᷑. & quia ꝑ illũ peccatũ
in trauit in hunc mundũ &ꝑpeccatũ mors
ueracit̃ scriptũ est. Et quia ex hac pȩna
corpus corrũpit᷑ & aggrauat animã. & depri¬
mit terrena babitatio sensũ multa cogitan¬
tẽ. uerissimũ notissimũ est. Et quia dehac¬
iusta pęna non liberat nisi misericors grã.
certũ ẽ. & hinc apostolus gemebundus
exclamat. Infelix ego ͦ qͦsme lib̵abit
decorpore mortis huiꝰ grã dĩ per iħm¬
xp̃m dnm̃ nrm̃: Sed quęsit distributio
iudicantis & miserantis clĩ. quur aliussic
alius aut̃ sic : occultis sit causis. iustis tam̃:
Non tam̃ idõ nescimus. om̃ia ista. iuditio
aut miscđia dĩ fieri: licet in abdito positis
m̃suris & numeris & ponderib quib om̃ia
disponunt᷑ adõ creatore om̃iũ quȩ naturalit̃

Expanded text:
et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors, ueraciter scriptum est. et quia ex hac poena corpus corrumpitur et adgrauat animam et deprimit terrena habitatio sensum multa cogitantem, uerissimum nojusta poena non liberat nisi misericors gratia, certum est. Et hinc Apostolus gemebundus exclamat: Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per m nostrum . Sed quae sit distributio judicantis et miserentis Dei, cur alius sic, alius autem sic; occultis fit causis, justis tamen. Non tamen ideo nescimus omnia ista judicio aut misericordia Dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a Deo creatore omnium quae naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
sola iniquit as iure dominetur.
cetera sunt ł tributa naturarũ. ł
merita culparũ. Fit aut̃ homo
mniquus cũ ꝓpter scipsas diligit res
ꝓpt̃ aliud assumendas : & prost̃ aliud
appetit res. propter se ipsas diligen¬
das Sic enĩ quantũ inipso est᷑
ꝑ turbat inscipso ordinẽ naturalem quẽ
lex xeterna conseruari iubet. Fit aut̃ homo
iustus cũ obaliud non appetit rebus uti.
nisi ꝓpt̃ qđ diunitus institutȩ sunt.
Ipso aut̃ dõ frui ꝓpt̃ ipsũ. seq & amico iN
ipso dõ. ꝓpt̾ eundem ipsũ dm̃. ꝓpt̃ dm̃ enim
amat amicũ. qui dei amorem amat inamico.
Siue aut̃ iniquitas siue iustitia. Nisi eẽt
inuoluntate. non esset in potestate:
Porro siinpotestate non esset. nullũ pre¬
miũ. Nulla pęna iusta esset.
Iuod nemo sapit. nisi qui desipit. Ignoran¬
tia uero & infirmitas. ut ł nesciat homo
quid uelle debeat. ł non om̃e qđ uoluerit
possit : ex occulto poenarł ordine uenit.

Expanded text:
sola iniquitas iure damnatur; sola iniquitas iure damnatur; cetera sunt uel tributa naturarum uel merita culparum. fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud adsumendas et propter aliud adpetit res propter se ipsas diligendas. sic enim, quantum in ipso est, perturbat in se ordinem naturalem, quem lex aeterna conseruari iubet. fit autem homo iustus, cum nisi propter quod divinitus institutae sunt; ipso autem Deo frui propter ipsum, seque et amico in ipso Deo propter eumdem ipsum Deum. Propter Deum enim amat amicum, qui Dei amorem amat in amico. Sive autem iniquitas, sive justitia, nisi esset in voluntate, non esset in potporro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit
Abbreviated transcription (Latin):
sine retractione p̃cepta facere
ꝑtinebat: Calumniosa ergo impe¬
ritia moỹses rep̾hendit᷑ qđ bella
gesserit. qui minus rep̃hendi de¬
buit si sua sponte gereret. quã si
dõ iubente non gereret. Ipsũ uero
dm̃ qui talia iusserit audere rep̃¬
hendere. uł dm̃ iustũ & bonũ talia¬
talia iubere potiusse non credere.
hominisaẽ. ut mitius loquar cogitare
non ualentis diuinȩ ꝓuidentiȩ
ꝑcuncta sũma atq ima tendenti
nec nouũ. eẽ. qđ orit᷑. net perire
qđ moritur. sed in suo singula queq
ordine siue naturarũ siue meritorũ.
uł cedere. ł succere ł manere.
hominũ aut̃ rectã uoluntatẽ
chiunȩ legi coniungi. in ordinatã
uero cupidita tẽ diuinae legis
ordine coherceri. ut nei bonꝰ aliud
quã precipit᷑ uelit. nec malus ampli¬
uis quã ꝑmittit᷑ possit. Ita sane.
nt non inpune possit qđ in iuste
uoluerit. Ac ꝑhoe iNomnib quȩ
humana infirmitus hoyret aut timet.

Expanded text:
sine retractatione praecepta facere sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubente non gereret; ipsum uero deum, quod talia iusserit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherceri, ut nec bonus aliud quam praecipitur uelit, nec malus amplius quam permittitur possit, ita sane, ut non inpune possit, quod iniuste uoluerit. ac per hoc in omnibus, quae humana infirmitas horret aut timet,
Abbreviated transcription (Latin):
iutatio uel consilia ł per missa mutentur.ꝯ
Nã si dicunt certi mysteru grã hoc
de tollendo sacculo & pera & emendo
gladio locutũ fuisse. cur non
ad mitunt certi mỹsterii gr̃ã
eundẽ unũ lm̃ tunc prophetas
gerere bella iussisse. nẽ apostolos
proibiisse. Neq enim in eo quod
ex euangłio cominemorauimꝰ uerba
tantũ dñi suerunt. sed & obtem¬
perantium quoq discipuloꝵ fucta
secuta sunt. Nã & tune sine
sacculo &perxe ierunt & nihil
eis de fuit sic̃ eiꝰ in t̾rogatio &
eorũ responsio declarauit.¬
& nunc dixer̃ ei cũ de gladio
emendo iussisset. eccesunt hic
duo gladiz & ille respondit.
sufficit: hinc & petrus armatus
inuentꝰ est. cũ aurẽ ꝑse cuto¬
ris abscidit. Ubi spontanea
eiꝰ cohereet᷑ audacia : qc non
ut iussus fuerat ferrũ
tollere. ita iussus suerat¬
& ferire ⁊ Latebat certe
dñi uoluntas. quur arma
portari precepisset quib eos
uti noluisset. Verumtanen adillũ
cũ ratione p̃cipere. adistos autem

Expanded text:
ta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi mysterii gratia eundum unum deum tunc prophetas gerere bella iussisse, nunc apostolos prohibuisse? neque enim in eo, quod ex euangelio commemorauimus, uerba tantum domini fuerunt, sed et obtemperantium quoque discipulorum facta secuta sunt. nam et tunc sine sacculo et pera ierunt et nihil eis defuit, sicut eius interrogatio et eorum responsio declarauit. et nunc dixerunt ei, cum de gladio emendo iussisset: ecce sunt hic duo gladii. et ille respondit: sufficit. hinc et Petrus armatus inuentus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea eius cohercetur audacia, quia non ut iussus fuerat ferrum tollere, ita iussus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem
Abbreviated transcription (Latin):
Oport& enũ corruptibile hoc induere in corrupti¬
onẽ : & mortale hoc induere in mortalitatẽ. Vt
ergo induat᷑ in mortalitate: exuit᷑ mortalitate.
Hoc ẽ circuncisionis misteriũ quȩ ogtauo die fieri
iussa ẽ. & octaua die idẽ. dnĩca pꝰ abbatũ iã inue¬
Iritate
adõ inpleta. Vnde dr̃ exuens so cimẽ : pͥncipatꝰ¬
hepluõ & potestites exc̃pluuit. Perilunceui mor tsicipitͦ
nođ innido diablicȩ potestates dominabant᷑ Quas
exẽplas se dictꝰe. qi in se o capite nr̃o p̃buit exe¬
plũ qđ intoto eiꝰ corpore idẽ ecła exdiaboli
potestate libanda inultima resurrectione cõplebit᷑:¬

Expanded text:
oportet enim co rruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem. ut ergo induatur immortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium, quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica post sabbatum, iam in ueritate mino impleta. unde dicitur: exuens se cus et potestates exemplauit. per hanc enim mortalitatem nobis inuidae diabolicae potestates dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione complebit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe corpꝰ hoc caro nominat᷑ Que mortalitas ꝓpͥȩ
caro appellataẽ qͥa in illa resurrectionis in mor¬
talitate non erit ꝓpt̃ ea scriptũ ẽ : caro & sangͥs
regnũ dĩ non possidebt̃. Peqͥb ũbis soletis calũ¬
niari fidei nr̃ȩ. qua credimꝰ huiꝰ corporis futurã
re surrectionẽ quȩ in o dõ iã p̃cessit : dissimu¬
olens enĩ ostendere qͥd coloco dixerit carnẽ: conti nuo
subiet̃ Neq: corruptio incerruptelã possidebit. hoc
enĩ corpꝰ qđ ꝓpt̃ mortalitatẽ ꝓpͥe caro nominat᷑
mutari dic̃ in resur rectione : ut iã nonst corruptible
que secunt᷑ ũba consulite. Ecce in qͥd misteriũ dico¬

Expanded text:
e corpus hoc caro nominatur. quae mortalitas proprie caro appellata, quia in illa resurrectionis immortalitate non erit. propterea scriptum est : caro et sanguis regnum dei non possidebunt. de quibus uerbis soletis calumniari fidei nostrae, qua credimus huius corporis futuram resurrectionem, quae in ipso domino iam praecessit, dissimuolens enim ostendere, quid eo loco dixerit carnem, continuo subiecit: neque corruptio incorruptionem possidebit. hoc enim corpus, quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile quae sequuntu
Abbreviated transcription (Latin):
ces aliena. iud eis bonasua habere libens uolensq
ꝑmisi. solo scilic& euangelio & regnicȩloꝵ splen¬
dida hereditate contentꝰ. Nã ut iudȩo sisibieugłii e
usurpar& iure increpitans dicerȩ ĩpbe qͥd tibi
cũ eo ẽ cuiꝰ p̃cepta non seruas : sic uereor nemͥ
eadẽ uideus increpit& tenenti testamtũ uetꝰ
repetere istũ non pud&. sed eadẽ sepe quã uis
uera responđe me pige&. Nuis qͥsitaq etiã ad¬
uers ista responsionẽ querit: quȩ suꝑius a nob
dicta s̃ legat. Idȩo aũdicenti mili curtenes
uetꝰ testamtũ cuiꝰ p̃cepta non seruas. respon¬
deo seruari axpĩanis etiã exipsis libris p̃cepta
uitȩ agendȩ p̃cepta uero uite significands
tunc recte obseruata : cũ p̃nuntia bant᷑ ista
quȩ nuno reuelata s̃. Qua ꝓpt̃ etiã ipsa sio ñ õbser¬
uo adeligionẽ. uc teneã tam̃ ad testificationẽ : si c̃
& ꝓmissa carnalia quȩ ibi continent᷑. unde ꝓpͥe uetꝰ

Expanded text:
ces aliena, Iudaeis bona sua habere libens uolensque ces aliena, Iudaeis bona sua habere libens uolensque permisi solo scilicet euangelio et regni caelorum splendida hereditate contentus. nam ut Iudaeo, si sibi euangelium usurparet. iure increpitans dicerem: "inprobe, quid tibi cum eo est, cuius praecepta non seruas?" sic uereor, ne mihi eadem Iudaeus increpitet tenenti testamentum uetrepetere istum non pudet, sed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem dicenti mihi: "cur tenes uetus testamentum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continentur, unde proprie uetus