comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głam quasi uingeniti a patre. plenũ grã
⁊ ueritate. Quod ait u̾bum caro factum ẽ
hoc ẽ plenum gratia. Q quod ait gloriam
unigeniti a patre. hoc ẽ plenum ueritate.
Ueritas quippe ipsa unigenitus dei filiꝰ
non gratia s natura: grã suscepit homi¬
nem tanta unitate ꝑsone. ut idem ipse
dem namq iħc xp̃c filius dei unigenitus
est: quod quidem ⁊ ipsum ẽ equale donan¬
ti. & ideo ds̃ est etiam sp̃c sc̃s. patre filioꝙ
non minor. & hoc gͦ quod cde sp̃u scõ est
scłm hominem. natiuitas xp̃i quid ali¬
ud quam ipsa gratia cdemonstratur. Cũ
enim iirgo quesuset ab angło quomodo
fieret quod ei nunciabat quandoqͥdem in¬
rum illa non cognosceret. et respondit an¬
tissimi obumbrabit tibi. ideoq ⁊ quod nas¬
cetur ex te scm. uocabitur filius dei. Et io.¬
sephcum uellet eam dimutere. suspicatꝰ
adulteram quam sciebat non ẽẽ de segͣ¬
uidam. tale responsum ab angło suscepit.
Noli timere accipere Mariam coniugem

Expanded text:
si unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est, plenum gratiae; quod ait: gloriam quasi unigeniti a Patre, hoc est, plenum veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus est Dei Filius, non gratia, sed natura. Gratia suscepit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse e Jesus Christus Filius Dei unigenitus, est, quod quidem et ipsum est aequale donanti: et ideo Deus est etiam Spiritus sanctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc ergo quod de Spiritu sancto estsecundum hominem nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia demonstratur. Cum enim virgo quaesivisset ab angelo, quomodo fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem illa virum non cognosceret, respondit antissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem
Abbreviated transcription (Latin):
rerum bonarum ⁊ malarũ. quantum uie
satis ẽ que nos ꝑclucat adregnum. ubi
erit uita ꝑpetua sine morte. sine errore ue¬
ritas. sine pturbatione felicitas. nequa¬
quam dubitare debemus. rerum que ad
nos ꝑtinent bonarum. causam non esse
nisi bonitatem dei. malarum uͦ ab un¬
mutabili bono deficientem. boni mutabi¬
lis uoluntatem. prius angłi hominis
priuatio boni. Deinid iam etiam nolen¬
tib subintrauit ignorantia recũ agen¬
cdarum ⁊ concupiscentia noxiatum. qͥb
comites subinferunt᷑. error ⁊ dolor. Que
duo mala quando unmminentia sentuit¬
tar ea fugitantis animi motus. uocat᷑
metus. Pcero anrris cũ adipiscittr cõ¬
cupita quamuis ꝑniciosa uel mania. qm̃
id errore non sentit. uel delectatione morbida
uincitur. uana etiam leticia uentilatur. Ex

Expanded text:
rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, hominis privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
non est negandum. S in eorum tali profec¬
tu merito laudatur. uel etiam temporalit
remuneratur beniuolentia: non fallacia.
Que ut ignoscatur sat est. Non ut etiam
predicetur. maxime in heredib testamenti
nomi quib dicitur. sit in ore ur̃o est. est. ñ.
non. quod enim amplius ẽ amaloẽ. Propt̃
quod malum quia surciꝑe in hac mortali¬
tate non desinit:etiam ipsi coheredes xp̃i
dicunt dimitte nob̾ debita nr̃a. xruii¬

Expanded text:
non est negandum: sed in eorum tali profecnon est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis debita nostr
Abbreviated transcription (Latin):
mo sentit. loquitur uoluntate fallendi.
& utiq uerba ꝓpterea instituta sunt:
non ꝑ que se inuicem homines fallant.
gitationez suas proferat. uerbis gͦutiad
fallaciam. non ad quod sunt instituta. pec
catum ẽ. Nec ideo ullum mendacium putandũ
est non ẽẽ peccatum. quia possumus aliquan¬
do. alicui prodesse mentiendo. Possumus enim
lam datur. sentit commodum ⁊ diues cui clã
tollitur non sentit incommodũ. nec ideo ca¬
le fuitum quisquam cdixerit non ẽẽ pecca¬
tum. Possumꝰ et adulterando prodesse. si a¬
liqua nisi adhoc ei consentiatur appareat
amando moritura. et siuixerit penitendo
prirganda. Nec ideo peccatum negabit᷑ tale
adulterium. Si autẽ merito nob̾ placet cas¬
titas quid offenditur ueritas. ut ꝓpter ali¬
enam utilitatem. illa non uoletur adulte¬
rando. ⁊uoletur ista mentiendo: Płimum
quidem ad bonum profecisse. homines. qui
non nisi prosalute hominis mentiuntur

Expanded text:
mo sentit loquitur voluntate fallendi. mo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba pnon per quae se invicem homines fallant, gitationes suas proferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. § 2. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim lam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
trarcha. quando iuuentem filium abes¬
tia credebat occisum. In his atq hruus¬
modi falsitatib salua fide que in deũ
nobis ẽ fallimur. ⁊ uia non relicta que
ad illum nos clucit erramꝰ. Qui errores
etiam si peccata non sunt. tamen in malis
huius uite deputandi sunt. que ita sub¬
iecta ẽ uanitati ut approbentur hic fal¬
sa pro ueris. respuantur uera profal¬
sis. teneantur incerta pro certis. Quã¬
uis enim hec ab ea fide absint. ꝑ quam
ueram certamq ad et̃nam beatitudi¬
nem tendimus. ab ea tamen miseria ñ
absunt. inqua ad huc sumus. Nullomͦ
quippe falleremurꝰ in aliquo uel animi
uel corporis sensu. si ram uera illa atꝙ
ꝑfecta felicitate frueremurꝰ.xxii
monon solum quando scit ipse quod
uerum sit. s etiam si quando errat et
fallitur sicut homo hoc debet loqui.
quod animo gerit. siue illud uerũ
sit. siue putetur ⁊ non sit. Om̃is au¬
tem qui mentitur contra id quod ani¬

Expanded text:
triarcha, quando viventem filium a bestriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremur. CAPUTmo non solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod ani
Abbreviated transcription (Latin):
uere sibi uidentur errorem. cum eti¬
am errando conuincantur niuere. qͦ¬
niam ñ potest qui non inuit errare.
Sicut ergo uiuere nos non solum ue¬
rum sed etiam certum est: ita uera et
certa sunt multa quibus non assenti¬
ri absit. ut sapientia pocius quam de¬
mentia nominanda sit. xxi
lum dei regnum. utrum credantur an nõ
uel utrum uera siue sint siue putentur
an falsa. in his errare. iel est aliud ꝓ alio
putare. non arbitrandum ẽ ẽẽ peccatum.
Aut si ẽ: munumum ẽẽ atꝙ leuissimum.
Postremo qualecunq illud ⁊ quantũcunꝙ
sit: ad illam uiam non pertinet qua unus ad
geminis filiis siis. gratus ille parentibꝰ error.
aut ab hac iua deuiabat apłs petrus quan¬
do se existimans uisum uidere. aliud palio
sic pritabat. ut a corporum imaginib in qͥ¬
bus se arbitrabatur eẽ. uera in quibus
erat corpora non dinosceret. nisi cum ab
illo angelus ꝑ quem fuerat lib̾atus dis¬
cessit. aut ab hac uia deuiabat iacob pa¬

Expanded text:
vere sibi videntur errorem: cum etivere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia nominanda sit. CAPUdum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus adgeminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob pa
Abbreviated transcription (Latin):
contendunt. nisi omins suspendatur assen¬
sio. Errare quippe dicunt eum quisqrus
assentitur incertis. nichilq certum ẽẽ in
homminum iusis ꝓpter indiscretam simili¬
tudinem. falsi etiam si quod uidetur forte
sit uerum. acutissimis quidem. s impu¬
dentissimis conflictationib disputãt.
Apud nos autẽ iustus ex fide uiuit. At si
tollatur assensio fides tollitur: quia si¬
ne assensiorie nichil crediturꝰ. & sunt ue¬
ra quamuis non uideant᷑. que nisi credan¬
tur ad uitam beatam que non nisi et̃na est
non potest ꝑueniri. Cum istis uero utrũ
loqui debeamus ignoro. qui non solũ¬
uicturos in et̃num. sed in presenti se
uinere nesciunt. immo nescire se di¬
cunt. quod nescire non possunt. Neq
enim quisquam siraturꝰ se nescire uiue¬
re: quandoqͥdem si non uiuit. non potest
aliquid scire uel nescire qm̃ non solũ scire
uerum etiã nescire iiuentis ẽ. Sed in¬
delicet non assentiendo quod iurant. ca¬

Expanded text:
contendunt, nisi omnis suspendatur assencontendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, ca
Abbreviated transcription (Latin):
aut in ipsis rebi corporeis lene putat᷑
cẽ. quod asꝑum ẽ. et dulce quod ama¬
rum. aut bene olere quod putidũ ẽ.
aut tonare cum reda transit. aut¬
illum ẽẽ hominem eum alius sit. quando
duo simillumm sibi sunt. quod in geminis se¬
pe contingit. unde ait ille.gratusq pa¬
rentib error. ⁊ cetera talia etiam peccata
dicenda sint. Hec questio nodosissima que
homines acutissimos achademicos torsit.
nunc michi enodanda suscepta ẽ. utrũ
aliquid debeat sapiens approbare. ne inci¬
dat inerroiem. si pro ueris approbauerit
falsa. cum omina sicut affirmant uł
occulta sint. uel incerta. Unde tria con¬
feci uolumina in inicio conu̾sionis mee
ne impeclimento nobis eẽt que tanquã
in ostio contradicebat. & utꝙ fuerat re¬
mouenda. inueniende desꝑatio ueritatis:
que illorum uidebatur argumentatio¬
nib roborari. Apud illos gͦ omius error pu¬
taturꝰ eẽ peccatum. quod putari non posse

Expanded text:
: aut in ipsis rebus corporeis lene putatur : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, autllum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ipse ꝑse ip̃m error. aut magnum ĩ
re magna. aut paruum in re parua. ta¬
men ẽ semꝑ malum. Quis enim nͥ errans
malum neget approbare falsa pro ueris
aut improbare uera ꝓfalsis. aut habe
S aliud ẽ bonum hominem putare. qͥ
malus ẽ. quodẽ erroris: et aliud est ex
loc malo aliud malum non pati. si ni¬
chil noceat homo malus qui ẽ putatus
bonus. Itemq aliud ẽ ipsam uiam. pu¬
tare que non ẽ ipsa. ⁊ aliud ẽ ex noc erroris
malo aliquid boni consequi: uelut est ab
insidiis maloꝵ hominũ lib̃ari. xx¬
Descio sane utrum etiam huiismo¬
di error ẽ. cum homo de malo homi¬
ne bene sentit. qualis sit nesciens. aut ꝓ
eis que ꝑ sensus corporis capimus occutꝰ¬
runt similia que sp̃u tanquam corpore
aut corpore tanquam spñ sentiunturꝰ.
quale putabat ẽẽ apłs petrus quãdo¬
se existimabat uistim uidere. repente
de claustris ⁊ uincłis ꝑ angłm liberatus

Expanded text:
Nam ipse per se ipsum error aut magnum in Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut haberaliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. escio sane utrum etiam hujusmodi errores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ bonum. De ipsis enim reb qͥb hor̃es
mali suat mon de hõminib dictum. intelligen¬
dum est. U̾nde qui adulterium dicit bonũ¬
ẽẽ : recte arguitur illa noce prophetica. Qxͥ
uͦ ipsum hortiem dicit bonum quem pu¬
tat castum nesciens adulterum. non in doc¬
trina rerum bonarum ⁊ malarum. sed in
occultis humanorum fallitur morum. uo¬
cans hominem bonum in quo putat esse
quod eẽ non dubitat bonum ⁊ dicens ma¬
lum adulterum ⁊ bonum castum. sed hũc
bonum dicens nesciendo adulterum ẽe non
castum. Porro si perrorem euadit quisq ꝑ¬
niciem sicut suꝑius dixinob̾ in itiuiere
contigisse. etiam bom aliquid homini
errore confertur. S cum dico inquib¬
aam reb nullo malo aliquem. uel non¬
nullo etiam bono falli. non ipsum erro¬
rem dico nullum malum. uelñ nullũ
bonum sedmalũ quo non inuenitur uel
bonum quo uenitur errando. Idest ex ip̃o
etrore quid non eueniat. uel quid ꝓueniat.

Expanded text:
est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
plis. intueamur quale sit si quispiam
dum mentitur uinere nunciet aliquẽ
mortuum. et alius dum fallitur cre¬
clat iterum xp̃m̃ post quamlibet lon¬
ga tempora moriturum. Nonne illo mͦ
mentiri quam isto modo falli incompara¬
biliter prestat. multoq minoris mali ẽ
in illum errorem aliquem inclucere quã
mistum ab aliquo induci: xir¬
N quib dam gͦ reb magno in qrtibꝰ dam
paruo. in quibdam nullo malo. inquib¬
dam nonnullo etiam bono fallimut. sã
magno malo fallitur homo cum hoo ñ
parnio autem malo fallitur. qui falsum prouero
approbando incidit in aliquas molestias tempo¬
rales. quibus tamen adhibita fidelis patienttã
conuer¬
tt eas in usum bonũ uelut siquis quã
bonum hominem putando qui malus
est aliquid ab eo patiatur mali. Qu uͦ
malum hominem ita bonũ credit. ut
nichil ab eo patiatur mali. nullo modo
fallitur. nec in eum cadit illa ꝓphetica
decestatio. ne his qui dicunt quod malũ

Expanded text:
plis, intueamur quale sit, si quispiam plis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo induci? n quibusdam ergo rebus magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc noParvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Nec ullo modo liber ẽ amendecio. qͥ
ore nesciens uerum loquitur. sciens autẽ
uoluntate mentitur. Nonconsideratis ita¬
ꝙ reb ipsis dde quib aliquid dicitur. s sola
intentione dicentis. melior est qui nesciens
falsum dicit qm̃ id uerum putat quam
qui mentiendi animum sciens gerit. nes¬
ciens uerum ẽẽ quod dicit. Ille namq ñ
aliud habet m animo aliud in u̾bo thuic
uͦ qualecunꝙ ꝑse ipsum sit quod ab eo
dicitur. aliud tamen clausum in pecto¬
re aliud in lingua promptũ ẽ quod ma¬
lum ẽ propͥum mentientis. In ipsarũ
autem que dicunturꝰ consideratione re¬
rum tantum inter est qua in re quisq¬
fallatur. siue mentiatur. ut cum falli ꝗͣ
mentiri minus sit malum. quantum ꝑ¬
tinet ad hominis uoluntatem. tam̃ lon¬
ge sit tolerabilius in his que a religione
sunt seiuncta mentiri. quam in his. sine
quorum fide uel noticia ds coli non po
test falli. Quod ut illustretur exem¬

Expanded text:
dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisqfallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his quae a religione sunt sejuncta mentiri, quam in his sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exem
Abbreviated transcription (Latin):
ad dei cultum ꝑtinentib. ac de ipsa dei
natura falsum aliquid dicere. non nunꝗͣ
bonum piumq opus ẽẽ contendant. Michi
autẽ uidetur peccatum quidem ẽẽ omne
mendacium. sed multum interẽẽ quo a¬
nimo ⁊ de quib reb quisꝙ mentiatur. Nõ
enim sic peccat ille qui consulendi. quomͦ
ille qui nocendi uoluntate mentitur. Aut
uͦ tantum nocet qui iuatorem mentien¬
do indiu̾sum iter mittit. quantũ is qui
uiam uite mendacio fallente deprauat.
Nemo sane mentiens uidicandus ẽ. qui
dicit falsum quod putat putat uerum. qͦ¬
nram quantum in ipso ẽ. non fallit ipse s
fallitur. Nonitaq mendacii. s aliquando
temeruats arguendus ẽ. qui falsa incautiꝰ
creclita proueris habet pociusq e contrario
quantum in ipso ẽ ille mentitur. qui dicit
uerum quod putat falsum. Quantum
enuim ad aniũ eius attinet. quia non¬
hoc quod sentit dicit. non uerũ licit
quamius uerum inueniatur eẽ quod

Expanded text:
ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
illa uita ubi ẽ anime nr̃e ipsa ueritas uita.
Ubi nemo fallit. falliturꝰ nemo. hic autem
homines fallunt atq falluntur. miserio.¬
res ꝙ sunt cum mentiendo fallunt. quam
cummentientib credendo falluntur. Usꝙ ad¬
eo tamen rationalis natura refugit falsita¬
tem: ⁊ quantum potest cleuitat errorcm
ut falli noliñt etiam qui tunq amant fal¬
lere. Non enim sibi qui mentitur uidetur
errare. s alium in errorem mittere creden¬
tem sibi. & in ea re quidem non errat quã
mendacio contegit. si nouit ipse quid ue¬
tum sit. s in hoc fallitur quod putat sibi
suum non obeẽ mendacium. cum magis fa¬
cienti. quam patienti obsit omne peccatum.
latebrosissima gignitur questio. de
qua ram grandem librum cum responden¬
di nos necessitas urgeret absoluimꝰ. utrũ
ad officium hominis iusti ꝑtineat
aliquando mentiri. Nonnulli enim eo
usq ꝓgrediuntur. ut ⁊ peietare. ⁊ de rebꝰ

Expanded text:
illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum. latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
debamus ꝑ deuium circuitum ꝑueni¬
remus. cognitisq insidiis illoꝵ nos gra¬
tularemur errasse atq inde grãs agere¬
mus deo. Quis gͦ uiatorem sic errantem
sic non erranti latromi pp̃onere lubita¬
uerit: & ideo fortasse apud illum sum¬
mũ poetam loquens qͥdam miser ama¬
tor. ut uidi inquit ut perii. ut me malus
abstulit error. qm̃ est ⁊ error bonuꝰ qui
non solum nichil obsit. uerum etiam
prosit aliquid. S ddiligentius consi¬
derata ueritate cum aliud nichil sit
errare quam uerum putare quod fal¬
sum ẽ. falsum ne quod uerum ẽ. uel cer¬
tum habere pro incerto. incertum ue ꝓ¬
incerto. sine falsum. siue sit nerum. idq
tam sit in animo deforme atꝙ indecens
quam pulchrum ac decorũ esse sentimus
uel mloquendo uel i assentiendo est est. non. non
profecto et obhoc ipsum ẽ uita misera ista qͣ
uitumus. quod ei non nunquam. ut ñ amit¬
tatur error ẽ necessarius. Absit ut talis sit

Expanded text:
debamus, per devium circuitum venidebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis enim error xuii¬
quanta possumus cura cauendus sit:
non solum in maiorib. nerum etiã in mino¬
rib reb. neo nisi rerum ignorantia possit
errari: non est tamen consequens ut
continuo erret quisquis aliquid nes¬
cit. sed quisquis se existimat scire quod
nescit. Pro uero quippe approbat falsum:
quod erroris ẽ ꝓprium. Ueruntamen in
qua re quisꝙ erret. inter est płimum. Nã
in una eademq re ⁊ nescienti sciens et
erranti non erraus recta rõne preponit᷑.
In diuersis autẽ reb. id est cum iste seit
alia. ille alia. ⁊ iste utiliora. ille minus
utilia. uel etiam noria. quis non ĩ eis
que ille scit ei preferat nescientem:
Sunt enim quedam que nescire quam
scire sit melius. Item non nullis errare
profuit aliquando. sed in uia pedum. non
in uia morum. Nam nob̾ ipsis accidit.
ut in qͦdam biuio falleremur. et non ire¬
mus ꝑ eum locum. ubi oꝑiens transitũ
urm̃ donatistarum manus armata sub¬
sederat. Atq ita factum ẽ. ut eo quo ten¬

Expanded text:
uamvis enim error quanta possumus cura cavendus sit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo ten
Abbreviated transcription (Latin):
dico. Sic non ẽ inter uos quisquam sapi¬
ens qui possit int̾ frẽm silum iudicare.
sed frater cum frẽ iudicio contendit. et
hoc apud infideles. Nlam ⁊ hic posset pri¬
tari uidicium habere aduersus alterum
non ẽẽ peccatum. sed tantũmodo id extra¬
eccłiam uelle uidicari. nisi secutus ad uin
quam ita hoc excusaret. ut diceret iustũ
se habere negocium. sed iniquitatem se
pati. quam uellet ase uidicam sententia
remoueri. continuo talib cogitationib
uel excusationib occurrit atq ait. qͣ re
non magis iniquitatem patimini. qͣre
non pocius fraudamini. ut ad illud rede¬
atur. quod dñs ait. Si quis uoluerit
tunicam tuam tollere et tecum uidicio
contendere dimitte illi ⁊ pallium. Et
alio loco. Qui abstulerit inquit tua. noli
repetere. Prohibuit itaq suos de scłatib
reb cum aliis habere uidicium. Ex qua
doctrina cum apłs dicit ẽẽ delictum. tamen
cum sinit in eccłia talia iudicia finm int̃¬

Expanded text:
dico: sic non est inter vos quisquam sapidico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit inter fratrem suum judicare? sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles! Nam et hic posset putari judicium habere adversus alterum, non esse peccatum, sed tantuEcclesiam velle judicari, nisi secutus adjungequam ita hoc excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam velit a se judicum sententia removeri, continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur quod Dominus ait: Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium . Et alio loco: Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis habere judicium; ex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri int
Abbreviated transcription (Latin):
pus: ut uacetis orationi. &iterum ad
ipsum reu̾timini ne uos temptet satha¬
nas. ꝓpter incontinentiam urãm. Qdͦ¬
putari non posset. ẽẽ peccatum misceri scilic
coniugi non filiorum procreandoꝵ causa.
quod bonum ẽ nuptiale. s carnalis etiam
uoluptis. ut fornicationis siue adulterii. si¬
ule ciiusquam alterius immundicie. morti¬
ferum malum. quod turpe ẽ etiam dicere.
quo potest temptando sathana libido per¬
trahere. incontinentium deuitet infirmi¬
tas. posset gͦ ut dixi hoc putari nonẽe pec¬
catum. nisi addidisset. Hoc autem dicose
cundum ueniam. non scđm imꝑium. Qͥs
autem iam neget esse peccatum. cum da¬
ri ueniam facientib aplica auctoritas fa¬
teatur: Tale quiddam ẽ ubi dicit. Audet
quisquam ur̃m aduersus alterum negoci¬
um habens iudicari apud imquos et non a¬
pud scõs : & paulo post. Secularia igitur
iudicia. si habueritis in quit eos qui con¬
temptibiles sunt in eccłia. hos collocate¬

Expanded text:
pus, ut uacetis orationi, et iterum ad id pus, ut uacetis orationi, et iterum ad id ipsum estote, ne uos temptet Satanas propter incontinentiam uestram. putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi, non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis, ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante Satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: Hoc acundum indulgentiam, non secundum imperium. Quis enim neget esse peccatum, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritate, fateatur? Tale quiddam est, ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate
Abbreviated transcription (Latin):
fallant. qui ꝑ elemosinas quaslibet
largissimas fructuum suoꝵ uel cuiuscũꝙ
pecume impunitatem. se emere existimãt
in facinorum immnanitate ac flagitiorũ
nequicia ꝑmanendi. non solum enĩ hec
faciunt. sed ita diligunt ut in eis semper
optent tanitum si possint impune uersa¬
ri. Qui autem diligit iniquitatẽ odit
animam suam. ⁊ qui odit animam suã
non est in ea misericors sed crudelis. Dili¬
gendo eam quippe. scđm scłm. odit eam
sccłm deum. Si g uellet dare ei elemosinã
ꝑ quam munda illi ẽẽnt omnia. odisset
eam scłm scłm. et diligeret eam scdia de¬
um. Nemo autẽ dat elemosinam quam¬
libet. nisi unde det. Abillo accipiat quiñ
eget. Ideo dictum est: misericordia eius
preueniet me. lxxx
peccata non humano sed diuino
sunt pensanda uidicio. Uidemus enim
quedam ab ipsis quoq apłis ignoscen¬
do fuisse concessa quale illud est quod ue¬
nerabilis paulus coniugib ait. Nolite
fraudare inuicem nisi ex consensu. ad tẽ¬

Expanded text:
fallant, qui per eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suorum, vel cujusque pecuniae impunitatem se emere existimant in facinorum suorum immanitate ac flagitiorum nequitia permanendo. Non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt ut in eis semper optent, tantum si possint, impune versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam , et qui odit animam suam, non est misericors, sed crudelis; diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam munda illi essent eam secundum saeculum, et diligeret secundum Deum. Nemo autem dat eleemosynam qualemlibet, nisi unde det, ab illo accipiat, qui non eget. Ideo dictum est: « Misericordia ejus praeveniet me . peccata, non humano, sed divino sunt pensanda judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque apostolis ignoscendo fuisse concessa, quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait: Nolite fraudare inuicem nisi ex consensu ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
deum. cum quo loquebatur uellet
ostendi. si eius naturam substantiãꝙ
cernebat. prorsus nichil ausus es dice¬
re. ⁊ adhuc assirmare non destitisti dei fili¬
um inuisibilem creatorem. ⁊ antequã
formam serui acciperet in forma dei
fuisse iusibilem. quem suꝑuis in for¬
mam serui uideri portuisse. in substancia
uͦ sue diuinitatis eẽ inuisibilem iam
fueras ⁊ ipse confessus.

Expanded text:
Deum cum quo loquebatur, vellet Deum cum quo loquebatur, vellet ostendi, si ejus naturam substantiamque cernebat, prorsus nihil ausus es dicere: et adhuc affirmare non destitisti, Dei Filium invisibilium creatorem, et antequam formam servi acciperet, in forma Dei fuisse visibilem; quem superius in forma servi videri potuisse, in substantia vero suae divinitatis esse invisibilem, jam fuer
Abbreviated transcription (Latin):
uinto decimo loco dixi. xy¬
pariter inuisibilem ẽẽ trinitatem ñ
solum patrem. sed apparuisse tamen uisibi¬
lem filium in forma serui. ꝓpter quam
dixit pater maior me est. S qm̃ patrib
se diuinitas demonstrauit. dixi ꝑ subiectã
creaturam id eẽ factum. non ꝑnaturam
suam. que ẽ inuisibilis trinitas. Atq ut
hoc probarem. moy sen commemoraui
ei dicentem. cum quo facie ad faciem lo¬
quebatur. si inueni gr̃ãm ante te. osten¬
de michi temet ipsum manifeste. ut intel¬
ligeres. quomodo eum uidebat. quem sibi
cupiebat ostendi. Quia utiq si dm in
substantia qua deus ẽ uideret. profecto
ut se illi ostenderet non rogaret. Dixi en¬
am ẽẽ xp̃m uisibilium ⁊ inui sibilium
creatorem. ut ipsum probarem ꝑsub¬
stantiam suam non ẽẽ uisibilem. aquo
creari non solum uisibilia. uerum eti¬
am inuisibilia potuerunt. Ad hec tu
respondere conatus. quam multa que ad
rem non ꝑtinent dixeris: intueantur
qui legunt. ⁊ tanien de moyse cur sibi

Expanded text:
uinto decimo loco dixi pariter esse invisibilem Trinitatem, non solum Patrem: sed apparuisse tamen visibilem Filium in forma servi, propter quam dixit, Pater major me est . Sed quoniam patribus se divinitas demonstrabat, dixi per subjectam creaturam id esse factum, non per naturam suam, qua est invisibilis Trinitas. Atque ut hoc probarem, Moysen commemoravi ei dicentem, cum quo facie ad faciem loquebatur, Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum manifeste : ut intelligeres quomodo eum videbat, quem sibi cupiebat ostendi; quia utique si Deum in substantia qua Deus est videret, profecto ut se illi ostenderet non rogaret. Dixi etiam esse Christum visibilium et invisibilium creatorem, ut ipsum probarem per substantiam suam non esse visibilem, a quo creari non solum visibilia, verum etiam invisibilia potuerunt. Ad haec tu respondere conatus, quam multa quae ad rem non pertinent dixeris, intueantur qui legunt: et tamen de Moyse, cur sibi
Abbreviated transcription (Latin):
his mordorum non ubertatis sed indigentie
tanquam fontib omnis miseria nature
rationalis emanat. xxu
potuit amittere beatitudinis appetitũ.
Uerum hec cominunia mala sunt ⁊ homi¬
num ⁊ angłorum pro sua malicia domii iꝰ¬
ticia cdamnatorum. S homo habet ⁊ penam
ꝓpriam qua etiam corporis morte punitus
est. Mortis enim quippe suppliqum. deus cõmina¬
tus fuerat si peccaret. sic eum munerans
libero arbitrio. ut tamen regeret imperio

Expanded text:
his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat. CAPUpotuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio
Abbreviated transcription (Latin):
qui se fuxit quare me fecisti sic: An non ha¬
bet potestatem figulus luti ex eadem massa
facere aliud quidem uas in honorem. aliud
nero incontumeliam: Hoc loco enim qui¬
dam stulti putant apłm in responsione
defecisse. et inopia reddende rationis repres¬
sisse contradictoris audaciam. Sed magnũ
habet pondus quod dictum ẽ o homo tu
quis es. et in talib questionib adsue capa¬
citatis considerationem reuocat hominẽ.
Uerbo quidem breui. sedre ipsa magna est
reclditio rationis. Si enim hec non capit
quis est qui respondeat deo.: Si autẽ capit.
magis non inuenit quid respondeat. Uidet
enim si capit uniu̾sum genus humanũ
tam insto iudicio diuino in apostatica radi¬
ce cdamnatum. ut etiam si nullus inde libe¬
raretur. nemo recte posset diei uituꝑare
iusticiam. et qui liberantur sic oportiusse
liberari ut explurib non liberatis atq in
damnatione iustissima derelictis ostende¬
retin quid meruisset unuiersa conspsio

Expanded text:
qui se finxit, Quare me fecisti sic? Annon haqui se finxit, Quare me fecisti sic? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio,
Abbreviated transcription (Latin):
apud deum. continuo subuinxit atq ait.
Dicit enim scriptura pharaoni. Qiua
ad hoc te excitaui. ut ostendam inte
potenciam meam. ⁊ ut annuncietur
nomen meum in uniuersa terra. Qui¬
b dictis ad utrunq concludens id est ⁊
ad miscołiam. ⁊ adiudicium. gͦ inquit
cuius uult misereturꝰ deus. ⁊ quem
uult obdurat. Miseretur scilioet bo
nitate magna: obdurat nulla iniqui¬
tate. ut nec liberatus de sius meritis
glorietur. nec damnatus nisi de suis
meritis conqueratur. Sola enim gr̃a
redemptos discernit aperditis: quos
in una ꝑditionis creauerat massa ab
origine ducta causa communis. Hoc
autẽ qui eo modo audit ut dicat quid
Ad huc conqueritur. nam uoluntati eius
quis resistit. tanquam ꝓpterea malus nõ
uicdeatur ẽẽ culpandus. quia ds̃ cuiꝰ uult
miserenur ⁊ quem uult obdurat. absit ut
pudeat nos hoc respondere. quod respondis¬
se uidemus apłm. O homo tu quis es qui res¬
pondeas deo: Nunquid dicit sigmentum ei

Expanded text:
apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid dhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei
Abbreviated transcription (Latin):
lizire nascebantur: nullis quidem oꝑib
ꝓpriis s originalit exadam iunculo dam¬
nationisobstricu. S qui dixit miserebor
cui misertus ero. lacob dilexit ꝑmiseri¬
cordiam gratuitam. esau autem odio
habuit ꝑuidicium debitum. Quod cũ
idecetur ambob. in altero alterꝰ cog¬
nouit. non de suis distantib meritis
sibi ẽẽ głiandum. quod in eadem causa
idem supplicium non incurrit. sed diuine
gratie largitate. quia non uolentis
neq currentis sedmiserentis est dei Al¬
tissimo quippe ac salubertimo sacramen¬
to unauersa faciens. atq ut ita dixerim
uultus scãrum scripturarum bene intu¬
ens. id admonere inuenitur ut qui głi¬
atur in domino głietur .cii¬
ym autẽ dei misccłiam commendasset
in eo quod ait. igitur non uolentis
neq currentis sed miserentis ẽ dei. dein¬
de ut etiam uidicium commendaret. qm̃
in quonon fit misccłia. non iniquitas fit
sed iudicium. non ẽ quippe iniquitas

Expanded text:
lii irae nascebantur , nullis quidem operibus lii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur .m autem Dei misericordiam commendasset in eo quod ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinem gratie. quid gͦ dicemus ait.
nunquid ẽ iniquitas apud dm̃: Absit.
Iniquum enim uidetur. ut sine ullis
malorum bonoꝵ ue oꝑum meritis unũ
ds̃ diligat. oderit alterum. Qua iire si
futura opera uel bona huius uł mala illiꝰ
que ds utiq presciebat uellet intelligi. ne.¬
quaquam diceret non ex operib. s di¬
ceret ex futuris operib. eoq modo istam
solueret questionem. unmo nullam qͣm
solui opus ẽẽt faceret questionem. slunc
uͦcum respondisset absit. id est absit ut
sit iniquitas apud dm̃. mox ut ꝓbaret
nulla hoc iniquitate dei fieri. moysi enum dicit
miserebor oui misertus ero. et miscđiam pre¬
stabo cui misericors fuero. Quis enum nisi ĩ¬
sipiens deum iniquum putet. siue uidici.¬
um penale ingerat digno. siue milodiam p̃¬
stet in digno: deniq infert ⁊ dicit. Igitur
non uolentis neq currentis. sed miseren¬
tis est dei. Ambo itaq gemum natura fi¬

Expanded text:
altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura fi
Abbreviated transcription (Latin):
luit ⁊ fecit. quedam uͦ uoluit et non fecit
sedomnia quecunq uoluit fecit:
uis porro tam impre desipiat. ut di¬
cat dm̃ malas hominum uolunta¬
tes quas uoluerit quando uoluerit. ubiuo.¬
luerit in bonum non posse conuertere: Sed
cum facit ꝑ misccłiam facit. cum autem
non facit ꝑ uidicium non facit. qm̃ cuius
uult miseretur: ⁊ quem uult obdurat. ei¬
yod ut cliceret apłs. gr̃am commenda¬
bat. Ad cuius cõmendationem de illis
in rebecce utero geminis fuerat iam locu¬
tus. quib nondum natis nec aliquid agen¬
tib seu boni. seu mali. ut scłm electionem
ꝓpositum dei maneret. non ex oꝑib. sed
et uocante dictum ẽ ei. quia maior serui¬
et minori. Propt̃ quod adhibuit alterũ
ꝓpheticum testimonium. ubi scriptum
est. iacob dilexi. esau autẽ odio habui.
Sentiens autẽ quemadmodũ posset hoc
quod dictum ẽ. ꝑ mouere eos qui pene¬
trare intelligendo non possunt hanc

Expanded text:
luit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit; luit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit; sed omnia quaecumque voluit, fecit. uis porro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc