comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis non ueritatem sed nomine. salubris
negligitur disciplina. Si queris quȩ nã
illa sint:poteris quidem legere mea scͥp¬
ta ad fr̃s nr̃os renatum deiseruũ. et prbm
petrum: Adquem tu eadem ipsa de quib
agimus. scribenda existimasti: eius ut as¬
seris uoluntati petentis obtemperans.
Dabunt enim tibi ut legas ꝓculdubio si
uolueris: et ingerent etiam non petenti.
Ueruntamen etiam hic. quȩ maxime in
cisdem libris tuis et infide tua emenda¬
ri cupiam non tacebo. Primum ẽ: quod
animam non ita uis a deo esse factam. ut
cam ex nichilo fecerit. sed ex semet ipso.
Ubi non putans eẽ consequens. ut naturȩ sit
dei: quia profecto quam sit irpium et ip¬
se cognoscis. Qua impietate ut careas: ita
oportet ut dicas animȩ auctorem dm̃. ut
ab illo facta sit. non de illo. Quod enĩ de il¬
lo ẽ sicut unigenitus filius: eiusdem natu¬
re cuius et ille est. Ut autem anima eius¬
dem naturȩ non sit. euius est ille: facta ẽ

Expanded text:
nis non ueritate, sed nomine salubris nis non ueritate, sed nomine salubris neglegitur disciplina. Si quaeris quaenam illa sint, poteris quidem legere mea scripta ad fratres nostros, Renatum dei senium et presbyterum Petrum, ad quem tu eadem ipsa, de quibus agimus, scribenda existimasti eius, ut asseris, uoluntati petentis obtemperans. dabunt enim tibi ut legas procul dubio, si uolueris, et ingerent etiam non petenti. uerum tamen etiam hic quae maxime in eisdem libris tuis et in fide tua emendari cupiam non tacebo. primum est, quod \'animam non ita uis a deo esse factam, ut eam ex nihilo fecerit, sed ex semet ipso\'. ubi non putas esse consequens, ut naturae sit dei, quia profecto quam sit impium et ipse cognoscis. qua impietate ut careas, ita oportet ut dicas animae auctorem deum, ut ab illo facta sit, non de illo. quod enim de illo est, sicut unigenitus filius, eiusdem naturae cuius et ille est. ut autem anima eiusdem naturae non sit cuius est ille, facta est
Abbreviated transcription (Latin):
ci uolumus ueritate. Astute autem putaris
et callide. cum libros tuos quos credi cupis illo
tibi reuelante dictatos. appellas uincentii ui¬
ctoris. non tam uincentium te. quam illũ
uocari uoluisse uictorem: uelut tibi reuelan¬
do quȩ scriberes. uicisset errorem. Ut quid
tibi ista fili : Esto potius uerus. nonfictus ca¬
tholicus: ne te fugiat sp̃s sc̃s: et nichil tibi
possit prodesse uincentius: inquem se ad
te fallendum transfigurauit malignissimꝰ
sp̃s. Eius quippe sunt illa qualibet tibi frau¬
de ꝑsuasa. Quȩ si ammonitus piahumili¬
tate et catholica pace correxeris: errores fu¬
isse iudicabuntur studiosissimi iuuenis:
emendari potius. quam in eis remanere
cupientis. Si autem pro eis tibi etiam con¬
tentionem quod absit ꝑsuaserit ꝑuicacẽ:
iam tanquam heretica dogmata cũ suo ne¬
cesse erit auctore damnari. cura scilicet pa¬
storali et medicinali. priusquã ꝑ incautũ
uulgus serpant dira contagia: cum dilectio¬

Expanded text:
ei nolumus ueritate! astute autem putaris ei nolumus ueritate! astute autem putaris et callide, cum libros tuos, quos credi cupis illo tibi reuelante dictatos, appellas Vineentii Victoris, non tam Vincentium te quam illum uoeari noluisse Victorem, uelut tibi reuelando quae scriberes uicisset errorem. ut quid tibi ista, fili? esto potius uerus, non fictus catholicus, ne te fugiat spiritus sanctus et nihil tibi possit prodesse Vincentius. in quem se ad te fallendum transfigurauit malignissimus spiritus; eius quippe sunt illa qualibet tibi fraude persuasa. quae si ammonitus pia humilitate et catholica pace correxeris, errores fuisse iudicabuntur studiosissimi iuuenis emendari potius quam in eis remanere cupientis. si autem pro eis tibi etiam contentionem - quod absit.! — persuaserit peruicacem, iam tamquam heretica dogmata cum suo necesse erit auctore damnari, cura scilicet pastorali et medicinali, priusquam per incautum uulgus serpant dira contagia, cum dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
hominem mortuum. cuius dilectio obesse ti¬
bi potest. prodesse illi non potest: Hoc breue
intuearis ammone&. Quod utiq ille non est
sc̃s. et iustus: si tu hereticoꝵ donatistarum uł
rogatistarum laqueos euasisti. Si autem illũ
sc̃m et iustum arbitraris: tu communican¬
do catholicis interisti. Profecto enim te ca¬
tholicum fingis:si animo illud es. quod erat
ille quem diligis. Et nosti quam terribilit̃
scriptum sit: quod sp̃s sc̃s disciplinȩ fugiat
fictum. Si autem ueraciter communicans.
non te catholicum fingis: quid adhuc here¬
ticum mortuum sic diligis. ut eius uelis de
iactare adhuc nomine.cuiꝰ iam non tene¬
ris errore:Nolumus te habere tale cogno¬
mentum: tanquam sis heretici mortui mo¬
numentum. Nolumus talem titulum ha¬
bere librum tuum:qualem falsum eẽ dice¬
remus:si in eius sepulchro legeremus.Non
enim uincentium uictorem scimus esse.s
uictum. Et utinam fructuose: sicut te uin¬

Expanded text:
hominem mortuum, cuius dilectio tibi obesse hominem mortuum, cuius dilectio tibi obesse potest, prodesse illi non potest, hoc breue intuearis ammoneo, quod utique ille non est sanctus et iustus, si tu hereticorum Donatistarum uel Rogatistarum laqueos cuasisti; si autem illum sanctum et iustum arbitraris, tu communicando catholicis interisti. profecto enim tc catholicum fingis, si animo illud es quod erat ille quem diligis. et nosti quam terribiliter scriptum sit, quod spiritus sanctus disciplinae fugiet fictum. si autem ueraciter communicans non te catholicum fingis, quid adhuc hereticum mortuum sic diligis, ut eius uelis te iactare adhuc nomine, cuius iam non teneris errore? nolumus te habere tale cognomentum, tamquam sis heretici mortui monumentum; nolumus talem titulum habere librum tuum, qualem falsum esse dieeremus, si in eius sepulcro legeremus. non enim Vincentium uictorem scimus esse. sed uictum; et utinam fructuose, sicut te uin
Abbreviated transcription (Latin):
cognomen. Nec defuerunt qui dicerent eti¬
am hoc ate fuisse iactatum. quod ipse tibi
nescio qua uisione apparuerit:atq: ad hos
conficiendos libros de quib decum agere
isto nr̃o opusculo institui. sic adiuuerit:
ut ea tibi scribenda quantum ad res ipsas
rationesq attmnet ipse dictaret. Quod si ue¬
rum ẽ: iam te illa dicere potuisse non miror:
quȩ si pacienter auscultes ammonitioni
meȩ. et eos libros catholicamente conside¬
res atq ꝑtractes: te dixisse ꝓculdubio peni¬
tebit. Ille quippe qui se sicut eum prodit
apłs transfigurat in angłm lucis. incum ti¬
bi transfiguratus ẽ: quem tu fuisse uł esse
tanquam lucis angłm credis. Et eo quidẽ
modo minus ad decipiendos catholicos
ualet: quando se non in lucis angłos.sed in
hereticos transfigurat. Sed te ab eo falli iã¬
catholicum nollem. Crucietur gͦ te didicisse
quȩ uera sunt:quantomagis letatus fuerat se
tibi ꝑsuasisse quȩ falsa sunt. Ut autem ñ diligas

Expanded text:
cognomen. nec defuerunt qui dicerent eticognomen. nec defuerunt qui dicerent etiam hoc a te fuisse iactatum, quod ipse tibi nescio qua uisione apparuerit atque ad hos conficiendos libros, de quibus tecum agere isto nostro opusculo institui, sic adiuuerit, ut ea tibi scribenda, quantum ad res ipsas rationesque adtinet, ipse dictaret. quod si uerum est, iam te illa dicere potuisse non miror, quae, si patienter auscultes ammonitioni meae et eos libros catholica mente consideres atque pertractes, te dixisse procul dubio paenitebit: ille quippe qui se, sicut eum prodit apostolus, transfigurat in angelum lucis, in eum tibi transfiguratus est, quem tu fuisse uel esse tamquam lucis angelum credis. et eo quidem modo minus ad decipiendos catholicos ualet, quando se non in lucis angelos, sed in hereticos transfigurat; sed te ab eo falli iaeatholieum nollem. crucietur ergo te didicisse quae uera sunt: quanto magis laetatus fuerat se tibi persuasisse quae falsa sunt! ut autem non diligas
Abbreviated transcription (Latin):
enim apparet ex donis ingenii quȩ iam tibi
largitus ẽ ds̃: ꝓfecto sapiens eris. si te non eẽ
credideris: atq ut sis ab illo qui facit sapien¬
tes. pie. suppliciter. instanterq poposceris:
et malueris errore non decipi: quam erran¬
tiis titulus tui nominis pro te sollicitum
reddidit. Cum enim quis esset uincentius
uictor abeis qui te nouerant. et forte ade¬
rant requisissem: audiui de fuisse donatis¬
tam. uł potius rogatistam: nuꝑ audẽ cõmu¬
nicasse catholicȩ. Et cum gauderem tantum
quantum de his solemus. quos ab illo erro¬
re liberatos eẽ cognoscimus: immo uͦ etiã
multo amplius. qd̾ ingeniũ tuum quo de¬
lectabar in litteris tuis. uidebam non reman¬
sisse apud aduersarios ueritatis: additũ
est a referentibus. quod me inter illa gau¬
dia contristaret: Ideo te cognominari uo¬
luisse uincentium. quod rogasti successorẽ
qui hoc nomine appellatus ẽ. adhuc tan¬
quam magnum et sc̃m uirum animo teneas:
et obhoc illius nomen. tuum uolueris esse

Expanded text:
enim apparet ex donis ingenii, quae jam tibi largitus est Deus, profecto sapiens eris, si te non esse credideris; atque ut sis, ab illo qui facit sapientes, pie, suppliciter, instanterque poposceris; et malueris errore non decipi, quam errantuis titulus tui nominis pro te sollicitum reddidit. Cum enim quis esset Vincentius Victor, ab eis qui te noverant, et forte aderant, requisissem; audivi te fuisse Donatistam, vel potius Rogatistam, nuper autem communicasse Catholicae. Et cum gauderem tantumquantum de his solemus, quos ab illo errore liberatos esse cognoscimus, immo uero etiam multo amplius, quod ingenium tuum, quo delectabar in litteris tuis, uidebam non remansisse apud aduersarios ueritatis, additum est a referentibus, quod me inter illa gaudia contristaret, ideo te cognominari uoluisse Vincentium, quod Rogati successorem, qui hoc nomine appellatus est, adhuc tamquam magnum et sanctum uirum animo teneas et ob hoc illius nomen tuum uolueris esse
Abbreviated transcription (Latin):
positum comꝑisti. describendos michiq
mittendos. uere fr̃na planeq sincerima
dilectione curares. Tantum gͦ ab est. ut
hinc tuȩ caritati succenseam. quia fecisti:
ut potius nisi fecisses. integro iure ami¬
cicie succensere deberem. Ago itaq ube
res grãs. Quemadmodũ autem acceꝑim factũ
tuum.hinc manifestius indicaui: quod hc̃
adte librum mox ut illos legi: sine aliqua
dilatione conscripsi. Explicit liber primus.¬

Expanded text:
positum comperisti, describendos mihique positum comperisti, describendos mihique mittendos uere fraterna planeque sincera dilectione curares. tantum ergo abest, ut hinc tuae caritati succenseam, quia fecisti, ut potius, nisi fecisses, integro iure amicitiae succensere deberem. ago itaque s. quemadmodum autem acceperim factum tuum, hinc manifestius indicaui, quod hunc ad te librum, mox ut illos legi, sine aliqua dilatione conscripsi. LIBER S
Abbreviated transcription (Latin):
ostendam. Istum autẽ librũ quem ad te po¬
tius qui curam et fidei nr̃e. et existimatio¬
nis meȩ. ut uerus catholicus et bonus
amicus fideliter benigneq gessisti. quã
ad aliũ quenquam scribendum putaur:
tu legendum dabis uł describendum qui¬
bus potueris: uł quib dandum ẽẽ iudica¬
ueris. In quo istius iuuenis p̾sumptionẽ.
ita reprimendam et redarguendam puta¬
ui. ut tamen eum diligam: nec damnari
sed emendari uelim. atq ita ꝓficere in do¬
mo magna quȩ est catholica ȩccłia. quo
eum miscdia diuina ꝑduxit: ut sit in il¬
la uas in honore sc̃ificatum. utile dño. ad
omne opus bonum semꝑ paratum. et be¬
ne uiuendo et sana dicendo. Porro autẽ
si ipsum oportet ut diligam sicut facio:
quantomagis te frater. cuiꝰ erga me beni¬
uolentiam. et cuiꝰ catholicam fidem cau¬
tam et sobriam optime noui: Unde factũ
est: ut eos libros qui tibi displicuerunt.
et in quib nom̃ meũ aliter quam uelles

Expanded text:
ostendam. Istum autem librum, quem ad te poostendam. Istum autem librum, quem ad te potius, qui curam et fidei nostrae et existimationis meae ut uerus catholicus et bonus amicus fideliter benigneque gessisti, quam ad alium quemquam scribendum putaui, tu legendum dabis uel describendum quibus potueris uel quibus dandum esse iudicaucris. in quo istius iuuenis praesumptionem ita reprimendam et redarguendam putaui, ut tamen eum diligam nec damnari, sed emendari uelim atque ita proficere in domo magna. quae est catholica ecclesia, quo eum misericordia diuina perduxit. ut sit in illa uas in honore sanctificatum, utile domino, ad omne opus bonum semper paratum et bene uiuendo et sana dicendo. porro autem si ipsum oportet ut diligam, sicut facio, quanto magis te, frater, cuius erga me beniuolentiam et cuius catholicam fidem cautam et sobriam optime noni! unde factum est, ut eos libros, qui tibi displicuerunt et in quibus nomen meum aliter quam uelles
Abbreviated transcription (Latin):
atq impium ẽ: inueniant etiam scriptu¬
rarum de hac re certissima testimonia: et
hanc sententiam suam non solum me ñ
uetante. uerum etiam fauente et gras a¬
gente defendant.Si autem non inueni¬
unt certissimam de hac re auctoritatẽ
diumoꝵ eloquioꝵ. et aliquid illoꝵ qua¬
tuor ꝑ inopiam dicere compelluntur: co¬
hibeant sẽ: ne ꝑ ipsam inopiam etiam par
uuloꝵ animas non habere originale pec¬
catum. scđm pelagianam heresim. olim
damnabilem. nuꝑrimeq damnatam. di¬
cere compellant᷑. Melius ẽ enim homini
fateri se nescire quod nescitꝰ quã in here¬
sim uł damnatam incurrere. uel nouam
condere: dumtemere audet defensare qd̾
nescit. Alia huius hominis falsa et absur¬
da. in quib non tam ꝑiculose. ueruntam̃
tramite ueritatis exorbitat. qm̃ multa fc̃:
et ad ipsum etiam si dñs uoluerit aliquid
de libris eius uolo scribere. Ibi forsitan
omnia: uł si omnia non potuero. plurima

Expanded text:
atque impium est, inueniant etiam scriptuatque impium est, inueniant etiam scripturarum de hac re certissima testimonia et hanc sententiam suam non solum me non uetante, uerum etiam fauente et gratias agente defendant. si autem non inueniunt certissimam de hac re auctoritatem diuinorum eloquioium et aliquid illorum quattuor per inopiam dicere conpelluntur, cohibeant se, ne per ipsam inopiam etiam pa: uulorum animas non habere originale peccatum secundum Pelagianam heresim olim damnabilem nuperrimeque damnatam dicere conpellantur. melius est enim homini fateri se nescire quod nescit quam in heresim uel damnatam incurrere uel nouam condere, dum temere audet defensare quod nescit. alia huius hominis falsa et absurda, in quibus non tam periculose, uerum tamen a tramite ueritatis exorbitat, quoniam multa sunt, et ad ipsum etiam, si dominus uoluerit, aliquid de libris eius uolo scribere; ibi forsitan omnia uel, si omnia non potuero, plurima
Abbreviated transcription (Latin):
absurda. quȩ omnia colligere. atq in isto
libro digerere. longum uisum ẽ. Absit gͦ
ut animarum ꝓpago si falsa est atalibus
refellatur: et animarũ nouarũ insuffladio
si uera ẽ atalib defendatur. Quam obrẽ
quicunq uolunt defendere quod dicun¬
tur animȩ nouȩ nascentib insufflari. ñ
de parentib trahi: aliquid illoꝵ quatuor
hoc ẽ ne dicant a dõ fieri animas peccatri¬
ces ꝑ alienum originale peccatum: ne dicaN
paruulos qui sine baptismo exierint ꝑue¬
nire posse ad uitam eternam.regnumq
celoꝵ. originali peccato ꝑ quodlibet ali¬
ud resoluto: ne dicant animas peccasse ali¬
cubi ante carnem. et hoc merito in carnẽ
peccatricem fuisse detrusas: ne dicant pec¬
cata quȩ mneis inuenta non sunt. quia
p̾scita sunt. merito fuisse punita: cũ ad
cam uitam ubi ea committerent ꝑmissȩ
non fuerint ꝑuenire. Nichil gͦ istoꝵ qͣ¬
tuor dicentes. qm̃ quodlibet eoꝵ falsum

Expanded text:
absurda. quae omnia colligere atque in isto absurda. quae omnia colligere atque in isto libro digerere longum uisum est. absit ergo, ut animarum propago, si falsa est, a talibus refellatur et animarum nouarum insufflatio, si uera est, a talibus defendatur. Quamobrem quicumque uolunt defendere, quod dicuntur animae nouae nascentibus insufflari, non de parentibus trahi, aliquid illorum quattuor, modo, hoc est: \'ne dicant a deo fieri animas peccatrices per alienum originale peccatum; ne dicant paruulos, qui sine baptismo exierint. peruenire posse ad uitam aeternam regnumque caelorum originali peccato per quodlibet aliud resoluto; ne dicant animas peccasse alicubi ante carnem et hoc merito in carnem peccatricem fuisse detrusas; ne dicant peccata, quae in eis inuenta non sunt, quia praescita sunt, merito fuisse punita, cum ad eam uitam, ubi ea committerent, permissae non fuerint peruenire\'. nihil ergo istorum quattuor dicentes, quoniam quodlibet eorum falsum
Abbreviated transcription (Latin):
ram reuocare non dubitat. Animarũ autẽ
nouarum sine ꝓpagine insufflationẽ. defen¬
di quidem minime prohibemus:s ab eis
quid potuerint aliquid inuenire uł in ca¬
nonidis libris quod non sit ambiguũ dissol¬
uende huic obligatissime questioni. uł in
ratiotinationibus suis. quod non sit contͣ¬
rium catholicȩ ueritati: non atalibus qua¬
lis iste apparuit. qui non inuemiendo qͥd
diceret. et deliberationem suam nolendo
suspendere.uires suas omnino non meti¬
ens ne taceret. ausus ẽ dicere inquinari
animam meruisse ꝑcarnem. et eẽ meruis¬
se animam peccatricem. cuiꝰ nullũ meritũ
seu bonum seu malum ante carnẽ potuit in¬
sine baptismo soluiposse originale peccatũ:
et offerendum pro eis sacrificium corporis
sacramenta in eius ȩccłia: eosq sine laua¬
cro regenerationis.de hac uita emigrantes.
non ad requiem tantum ire.sed ad regnũ
celoꝵ posse etiam ꝑuenire: et alia multũ

Expanded text:
ram reuocare non dubitat. Animarum autem ram reuocare non dubitat. Animarum autem nouarum sine propagine insufflationem defendi quidem minime prohibemus, sed ab eis qui potuerint aliquid inuenire uel in canonicis libris, quod non sit ambiguum dissoluendae huic obligatissimae quaestioni, uel in ratiocinationibus suis. quod non sit contrarium catholicae ueritati, non a talibus qualis iste apparuit, qui non inueniendo quid diceret et deliberationem suam nolendo suspendere uires suas omnino non metiens, ne taceret, ausus est dicere \'inquinari animam meruisse per carnem et esse meruisse animam peccatricem\', cuius nullum meritum, seu bonum seu malum, ante carnem potuit ins solui posse originale peccatum et offerendum pro eis sacrificium corporis per eius sacramenta in eius ecclesia, \'eosque sine lauacro regenerationis de hac uita migrantes non ad requiem tantum ire, sed ad regnum caelorum posse etiam peruenire\' et alia multum
Abbreviated transcription (Latin):
et caro de carne mea. non tropice a parte do¬
tum. ut simul intelligatur et anima: sed ꝓ¬
prie de sola carne dictum eẽ defendant. Quȩ
cum ita sint: uideo librum istum iam ẽẽ clau¬
dendum. Omnia quippe quȩ mͥ maxime ne¬
cessaria uidebant᷑. continet: quib hii qui
legerint sciant cauere se debere. ne huic
homini cuius duos libros michi misisti. in hoc
consentiant. ut credant animas sic ex dei fla¬
tu eẽ. ut non sint ex nichilo. Hoc enim qui
credit: et si uerbis neget: re ipsa clamat. an¬
mas dei habere substantiam: et ipsius genꝰ
esse:non munere.s natura.Nam de quo qͥs¬
q naturȩ suȩ originem ducit: de illo natu¬
rȩ suȩ genus ducere. negari sobrie nullo
pacto potest. Iste autem ita sibi est ipse con¬
trarius. ut genus dei eẽ animas dicat. non
natura sed munere: et tamen non factas ex
nichilo. sed ex illo dicat originem ducerezc
sic eas quod prius negauerat: ad dei natu¬

Expanded text:
et caro de carne mea, non tropice a parte toet caro de carne mea, non tropice a parte totum. ut simul intellegatur et anima, sed proprie de sola carne dictum esse defendant. Quae cum ita sint, uideo librum istum iam esse claudendum. omnia quippe, quae mihi maxime necessaria uidebantur, continet, quibus hi qui legerint sciant cauere se debere, ne huic homini, cuius duos libros mihi misisti, in hoc consentiant, ut credant \'animas sic ex dei flatu esse, ut non sint ex nihilo\'. hoc enim qui credit, etsi uerbis neget, re ipsa clamat animas dei habere substantiam et ipsius genus esse non munere, sed natura. nam de quo quisque naturae suae originem ducit, de illo naturae suae genus ducere negari sobrie nullo pacto potest. iste autem ita sibi est ipse contrarius, ut genus dei esse animas dicat non natura, sed munere et tamen non factas ex nihilo, sed ex illo dicat originem ducere; ac sic eas, quod prius negauerat, ad dei natu
Abbreviated transcription (Latin):
pterea dicitur carnis nomine solere scrip¬
turam totum hominẽ nuncupare.sicuti ẽ.
et uidebit omnis caro salutare dei: ñ enĩ
caro sine anima uidere aliquid potest: qͥa
plurimis aliis sc̃arum scripturarum locis.
non solam carnem. uerũ etiam animã hu¬
manam. id est rationalem inesse homini
xp̃o sine ulla ambiguitate monstrat᷑. Un¬
de et isti a quib animarum ꝓpago defen¬
ditur possent acciꝑe a parte totum esse
dictum. os de ossib meis. et caro de carne
mea. ut illic intelligeretur et anima: quẽ¬
admodum uerbum carnẽ factum non¬
sine anima accipimus: siquẽadmodum alia
testimonia docent habere humanã animã
xp̃m: ita et isti aliquib non ambiguis testi¬
moniis: ꝓpaginem astruerent animarum.
Pari igitur uice ammonemꝰ etiam hos qui ani¬
marũ propaginem destruunt. ut nouas a dõ
sufflari animas certis documentis asserant:
et tunc illud quod dictum est os ex ossib meis

Expanded text:
pterea dicitur carnis nomine solere scrippterea dicitur carnis nomine solere scripturam totum hominem nuncupare — sieuti est: et uidebit omnis caro salut a r e d e i; non enim caro sine anima uidere aliquid potest —, quia plurimis aliis sanctarum scripturarum locis non solam carnem, uerum etiam animam humanam, id est rationalem, inesse homini Christo sine ulla ambiguitate monstratur. unde et isti, a quibus animarum propago defenditur, possent accipere a parte totum esse dictum: os de ossibus us mis et caro de carne mea, ut illic intellegeretur et anima, quemadmodum uerbum carnem factum nonsine anima accipimus, si, quemadmodum alia testimonia docent habere humanam animam Christum, ita et isti aliquibus non ambiguis testimoniis propaginem astruerent animarum. pari uice igitur ammonemus etiam hos, qui animarum propaginem destruunt, ut nonas a deo sufflari animas certis documentis asserant et tunc illud, quod dictum est: os ex ossibus meis
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura. ut adam non diceret.anima de a¬
nima mea. Ac ꝑhoc si primȩ mulieris ani¬
ma ex uiro ẽ. a parte totum significatum ẽ.
ubi legitur. hoc nunc os ex ossib meis. et
caro de carne mea: cũ tota ex uiro. non caro
sola sit sumpta. Si autẽ non ẽ ex uiro. s eã
ds̃ insufflauit sicut uiro: a toto pars signi¬
ficata ẽ. ubi legitur de uiro suo sumpta est:
cum caro eius. non tota sit sumpta. Quaꝓpt̃
cum his testimoniis quod ad hanc rem ꝑti¬
net utiq ambiguis non soluatur hȩc que¬
stio: illud tamen scio sic argumentari ho¬
mines qui ex hoc putant animam mulieris
non eẽ de anima uiri. quia non ẽ dictũ ani¬
ma de anima mea. s caro de carne mea:
quemadmodum argumentant᷑ appollina¬
ristȩ. uel quicunq sunt alii aduersus ani¬
mam domini: quam ꝓpterca negant: qͥa
scriptum legunt uerbum caro factum ẽ.
Si enim et anima inquiunt ibi eẽt: debuit
dici uerbum homo factum ẽ. S istis pro¬

Expanded text:
scriptura, ut Adam non diceret: \'anima de ascriptura, ut Adam non diceret: \'anima de anima mea\'. ac per hoc, si primae mulieris anima ex uiro est, a parte totum significatum est, ubi legitur: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea, cum tota ex uiro, non caro sola sit sumpta. si autem non est ex uiro, sed eam deus insufflauit sicut uiro, a toto pars significata est, ubi legitur: de uiro suo sumpta est, eum caro eius, non tota sit sumpta. Quapropter, cum his testimoniis, quod ad hanc rem pertinet, utique ambiguis non soluatur haec quaestio, illud tamen scio sic argumentari homines, qui ex hoc putant animam mulieris non esse de anima uiri, quia non est dictum: \'anima de anima mea\', sed: caro carne mea, quemadmodum argumentantur Apollinaristae uel quicumque sunt alii aduersus animam domini, quam propterea negant, quia scriptum legunt: uerbum caro factum est. \'si enim et anima\', inquiunt, \'ibi esset, debuit dici: uerbum homo factum est\'. sed istis pro
Abbreviated transcription (Latin):
infaciem mulieris. et facta ẽ in animam
uiuam: nec sic ẽẽt iam consequens. ut non
ꝓpagaret᷑ ex parentib anima: nisi etiam
de filio eoꝵ. hoc scriptum similiter lege¬
retur. fieri enim potuit ut membrũ ñ
animatum. de corpore extractum. indige¬
ret animari.filii uero anima ex patre per
matrem. ꝓpaginis transfusione traheretur.
Cum uero tacitum ẽ: occultatum ẽ non nega¬
tum: sed neq affirmatum. Ac ꝑhoc sicubi
forte non tacitum ẽ: clarioribus documen¬
tis ẽ astruendum. Unde nec illi qui defen¬
dunt ammarũꝓpaginẽ. ex eo qͦd ñ insufflauit
as infaciem mulieris aliquid adiuuant᷑
nec illi qui eam negant ideo quia non dixit
adam anima de anima mea. debent sibi ꝑ¬
suadere quod nesciunt. Sicut enim eadem
non soluta s manente questione potuit tace¬
re scriptura. quod mulier deo sufflante sic̃
uir eius acceperit animam: sic eadẽ nonso¬
luta s manente questione potuit tacere

Expanded text:
in faciem mulieris et facta est in animam in faciem mulieris et facta est in animam uiuam\', nec sic esset iam consequens, ut non propagaretur ex parentibus anima, nisi etiam de filio eorum hoc scriptum similiter legeretur. fieri enim potuit, ut membrum non animatum de corpore extractum indigeret animari, filii uero anima ex patre per matrem propaginis transfusione traheretur. cum uero tacitum est, occultatum est, non negatum, sed neque affirmatum. ac per hoc sicubi forte non tacitum est, clarioribus documentis est astruendum. unde nec illi, qui defendunt animarum propaginem, ex co, quod non sufflauit deus in faciem mulieris, aliquid adiuuantur nec illi, qui eam negant, ideo quia non dixit Adam: \'anima de anima mea\', debent sibi persuadere quod nesciunt. sicut enim eadem non soluta, sed manente quaestione potuit tacere scriptura, quod mulier deo sufflante sicut uir eius acceperit animam, sic eadem non soluta, sed manente quaestione potuit tacere
Abbreviated transcription (Latin):
uocabitur mulier. quia de uiro suo sumpta
est: non ait potius unde opinio confirmare
Hic itaq illi qui contra sentiunt possunt dice¬
re quia non scriptum ẽ carnem mulieris sed
mulierem de uiro suo sumptam: totam debere
accipi cum anima et sp̃u. Nam et sianima sexu
caret: non tamen quando appellant᷑ mulieres:
excepta anima eas necesse ẽ intelligi. Alioqͥn
non ita se ammonerent᷑ ornare: non intortis
crinib aut auro uel margaritis. aut ueste p̃¬
ciosaᷤ sed quod decet inquit mulieres: ꝓmit¬
tentes pietatem. ꝑbonam conuersationem.
Utiq pietas intus ẽ in anima. uel in spũ: et
tamen mulieres appellate sunt etiam ut se
intus ornarent: tibi nullus ẽ sexus. Cum ita¬
q isti sic inter se alternante sermone certa¬
uerint: ego inter eos sic iudico: ut ne in co¬
gnitis fidant. et temere audeant affirma¬
re quod nesciunt. utrosq cõmoneam. Si
enim scriptum eẽt insufflauit flatum uitȩ

Expanded text:
uocabitur mulier, quia d e u i r o s u o suocabitur mulier, quia d e u i r o s u o s u m p t a c s t, cur non ait potius, unde opinio confirmarethic itaque illi qui contra sentiunt possunt diccre, quia non scriptum est carnem mulieris, sed mulierem de uiro suo sumptam. totam debere accipi cum anima et spiritu. nam etsi anima sexu caret, non tamen quando appellantur mulieres excepta anima eas necesse est intellegi. alioquin non ita se ammonerentur ornare: non in tortis crinibus aut auro uel margaritis aut ueste pretiosa, sed quod decet, inquit, mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. utique pietas intus est in anima ucl in spiritu, et tamen mulieres appellatae sunt, etiam ut se intus ornarent, ubi nullus est sexus. Cum itaque isti sic inter se alternante sermone certauerint, ego inter cos sic iudieo, ut, ne incognitis fidant et temere audeant affirmare quod nesciunt, utrosque commoneam. si enim scriptum esset : \'insufflauit flatum uitae
Abbreviated transcription (Latin):
debuerit adam. anima ex anima mea. uł
sp̃s de spũ meo: si etiam hoc de illo tractũ
esset. S illi qui propagmẽ asserunt ani¬
marũr. hinc se putant inuidius stiam mu¬
nire sententiam: quia cũ scriptum sit de¬
traxisse dm̃ costam de ladere uiri. eamq edi¬
ficasse in mulierem: non est additum qͦd in
cius faciem sufflauerit flatum uitȩ: ideo
inquiunt: quia iam de uiro fuerat animata.
Namsi non fuisset:nequaquam nos inqui¬
unt scã scriptura huius rei cognitione frau¬
dasset. Ad illud uero quodait adam. hoc nc̃
os ex ossibus meis. et caro de carne mea. nec
mea: sic ab eis responderi potest. quẽadmo¬
dum supius demonstratum ẽ: ut a parte
totum intelligat᷑ hoc dictum. os et caro mea:
sed quȩ animata fuerint detracta:ñ mortua.
Neq enim hoc omnipotentẽ facere potuisse
ideo negandum ẽ: quia nullus hominũ pot̃
aliquid cum anima de humana carne preci¬
dere.Nam quod adam secutus adiunxit. Hȩc

Expanded text:
debuerit Adam: "anima ex anima mea" ueldebuerit Adam: "anima ex anima mea" uel: "spiritus de spiritu meo", si etiam hoc de illo tractum esset\'. sed illi qui propaginem asserunt animarum, hinc se putant inuictius suam munire sententiam, quia, cum scriptum sit detraxisse deum costam de latere uiri eamque aedificasse in mulierem, non est additum, quod in eius faciem sufflauerit flatum uitae; ideo, inquiunt, quia iam de uiro fuerat animata. nam si non fuisset, nequaquam nos, inquiunt, sancta scriptura huius rei cognitione fraudasset. ad illud uero quod ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea nec amea\', sic ab cis responderi potest. quemadmodum superius demonstratum est, ut a parte totum intellegatur hoc dictum \'os et caro mea\', sed quae animata fuerint detracta, non mortua. neque enim hoc omnipotentem facere potuisse ideo negandum est, quia nullus hominum potest aliquid cum anima de humana carne praecidere. nam quod Adam secutus adiunxit: haec
Abbreviated transcription (Latin):
mines peccauerunt hic autẽ tropice ex uno
sanguine totum significatur a parte. id est
totus homo qui exanima constat et carne:
uł potius ut iste amat loqui. exanima et
spũ et carne. Nam et ex parte totum. & ex
toto partem.diuina eloquia significare
consuerunt. ex parte enim totum significa¬
tum ẽ. ubi legitur ad te omnis caro ueniet:
quia ex carne intelligitur totus homo. ex
toto autẽ pars cum dicit᷑ xp̃c sepultus:
cum sola eius caro sepulta sit. Iam illud qͦd
in hoc apłi destimonio positum ẽ. quia ipse
Ipse enim dat: sed adhuc querimꝰ unde det:
utrũ ex noua insufflatione. an ex ꝓpagine.
Ipse quippe dare etiam carnis substantiã
rectissime dicit᷑: quam tamen dare expro¬
pagine non negatur. Nunc uideamꝰ illud
de genesi testimonium. ubi facta mulier de
latere uiri. adducta ẽ ad eum: et dixit. Hoc
nunc os ex ossibus meis: et caro de carne
mea. Hoc quippe iste putat. quod dicere

Expanded text:
mines peccauerunt\', hic autem tropice \'ex uno mines peccauerunt\', hic autem tropice \'ex uno sanguine\' totum significatur a parte, id est totus homo. qui ex anima constat et carne, uel potius, ut iste amat loqui, ex anima et spiritu et carne. nam et ex parte totum et ex toto partem diuina eloquia significare consuerunt. ex parte enim totum significatum est, ubi legitur: ad te omnis caro ueniet, quia ex carne intellegitur totus homo; ex toto autem pars, cum dicitur Christus sepultus, cum sola eius caro sepulta sit. iam Llud quod in hoc apostoli testimonio positum est, quia ipse ipse enim dat. sed adhuc quaerimus unde det, utrum ex noua insufflationc an ex propagine. ipse quippe dare etiam carnis substantiam rectissime dicitur, quam tamen dare ex propagine non negatur. Nunc uideamus illud de Genesi testimonium, ubi facta mulier de latere uiri adducta est ad eum et dixit: hoc nunc os ex ossibus meis is et caro de carne m ea. hoc quippe iste putat, \'quod dicere
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt: non enim dictum ẽ. in quo oĩ¬
um caro peccauit. sed om̃s dictum ẽ. id est
om̃s homines. cum homo non sola sit caro:
sicut gͦ hinc iste non debet opprimi. quia
forte ita dictum est om̃s homines. ut scdm
solam carnem intelligerent᷑i sie iste ñ hinc
debet p̃mere defensores ꝓpaginis animarũ.
quia dictum ẽ omne genus hominũ ex uno
sangume: tanquam propterea sola caro ꝑ¬
tineat ad ꝓpaginem. Si enim hoc ẽ uerũ
quod isti asserunt. ut non sit anma exant¬
ma. sed caro ex carne sit tantum: Ita dictũ
ẽ ex uno sanguine: ut non totus homo si¬
gnificaret᷑ a parte: sed tantum unius ho¬
minis caro. Illud uͦ qͦd dictum ẽ. in quo
om̃s peccauerunt: sola omniũ hominũ caro
intelligenda ẽ. quȩ inde transfusa ẽ: a toto
partem significante scriptura. Si autem
illud ẽ uerum quod totus homo ex cotoho¬
mine propagatur. id est corpus.anima. et
sp̃s: ibi proprie dictum est. in quo om̃s ho¬

Expanded text:
cauerunt — non enim dictum est: \'in quo omncauerunt — non enim dictum est: \'in quo omnium caro peccauit\', sed \'omnes\' dictum est, id est omnes homines, cum homo non sola sit caro —. sicut ergo hinc iste non debet opprimi, quia forte ita dictum est \'omnes homines\', ut secundum solam carnem intellegerentur, sic iste non hinc debet premere defensores propaginis animarum, quia dictum est: omne genus hominum ex uno sanguine, tamquam propterea sola caro pertineat ad propaginem. si enim hoc est uerum, quod isti asserunt, ut non sit anima ex anima, sed caro ex carne sit tantum, ita dictum est e x uno sanguine, ut non totus homo significaretur a parte, sed tantum unius hominis caro; illud nero quod dictum est: in quo omnes peccauerunt, sola omnium hominum caro intellegenda est, quae inde transfusa est, a toto partem significante scriptura. si autem illud est uerum, quod totus homo ex toto homine propagatur, id est corpus, anima et spiritus, ibi proprie dictum est \'in quo omnes ho
Abbreviated transcription (Latin):
ut sint. Sed dicendo inquit apłs. et ipse
det omnib uicam et sp̃m: Deinde addendo.
fecitq ex uno sanguine omne genꝰ hominũ:
animã et sp̃m originaliter reculit ad aucto¬
rem: corpus ad traducem. Immo uͦ qui ñ
uult temere animarum negare ꝓpaginẽ
antequam liquido clareat. utrũ ita an non
ita sit: habet quod inistis uerbis apłi in¬
telligat: ex uno eum sanguine dixisse. ex
uno homine: a parte totum significante
locutionis mͦ. Si enim ipsis licet intellige¬
re a parte totum qdđ scriptum ẽ. et factus
homo in animam uiuam. ut illic intelliga¬
tur et sp̃s. de quo scriptura ibi tacuit: cur
aliis non liceat sic acciꝑe quod dictum est
ex uno sanguine. ut illie et anima et sp̃s
possit intelligi: qm̃ homo significatus no¬
mine sangumis. non solo constat ex cor¬
pore. uerũ etiam ex anima et spũ: Sicut
enĩ qui ꝓpaginem defendit animarũ. ñ
hinc istum debet opprimere. quia de pͥ¬
mo homine scriptum ẽ. in quo om̃s pec¬

Expanded text:
ut sint. Sed dicendo, inquit, apostolus: et ipse det omnibus uitam et spiritum, deinde addendo: fecitque ex uno sanguine omne genus hominum, animam et spiritum originaliter retulit ad auctorem, corpus ad traducem. immo uero qui non uult temere animarum negare propaginem, antequam liquido clareat utrum ita an non ita sit, habet quod in istis uerbis apostoli intellegat \'ex uno\' cum \'sanguine\' dixisse \'ex uno homine\' a parte totum significante locutionis modo. si enim ipsi licet intellegere a parte totum quod scriptum est: et f actus est homo in animam uiuam, ut illic intellegatur et spiritus, de quo scriptura ibi tacuit, cur aliis non liceat sic accipere quod dictum est: ex uno sanguine, ut illic et anima et spiritus possit intellegi, quoniam homo significatus nomine sanguinis non solo constat ex corpore, uerum etiam ex anima et spiritu? sicut enim qui propaginem defendit animarum non hinc istum debet opprimere, quia de primo homine scriptum est: in quo omnes pec
Abbreviated transcription (Latin):
debaptismo sententia. heretieus nouus.
Nos te dilectissime non sie uolumus here¬
ticoꝵ ẽẽ uictorem. ut error uincat errorẽ:
et quod ẽ peius maior minorem.Dicis enĩ.
Aut si forte quispiam reluctetur latronis
anime uł dinocratis interim temporarie
collatum eẽ paradisum: nam supesse illis

Expanded text:
de baptismo sententia hereticus nouus. de baptismo sententia hereticus nouus. nos te, dilectissime, non sic uolumus hereticorum esse uictorem, ut error uincat errorem et, quod est peius, maior minorem. dicis enim: aut si forte quisquam reluctetur latronis animae uel Dinocratis interim temporarie conlatum esse p
Abbreviated transcription (Latin):
cũ peccato nasci fatearis: nescio qua tam̃
ꝑuersioris nouitate opinionis. sine bap¬
tismate salutari. et ab hoc peccato cum
quo nascuntur ab solui. et in regno cȩloꝵ
asseris introduci. Neq consideras in hac cau¬
sa. quam deterius sapias quam pelagiꝰ. Ille
quippe dominicam sententiam ꝑtimescens.
qua non baptizati in regnũ celoꝵ ñ ꝑmit¬
tuntur intrare: licet eos quos ab omni pec¬
cato liberos credit: non illo audet paruu¬
los mittere. Tu uero sic contemnis qͦd di¬
ctũ ẽ. siquis non renatus fuerit ex aqua et
spũ. non potest introire in regnum dĩ: ut
excepto errore quo audes a regno dei pa¬
radysum separare. quibusdam quos reos
nasci sicut catholicus credis. sine baptisma¬
te mortuis. et illius reatus absolutionẽ.
et regnum cȩloꝵ non dubites insuꝑ polliee¬
ri: quasi contra pelagium inoriginali pec¬
cato astruendo tunc ẽẽ possis catholicus
uerus: si contra dm̃ fueris indestruenda eiꝰ

Expanded text:
cum peccato nasci fatearis, nescio qua tamen cum peccato nasci fatearis, nescio qua tamen peruersioris nouitate opinionis sine baptismate salutari et ab hoc peccato cum quo nascuntur absolui et in regnum caelorum asseris introduci neque consideras, in hac causa quam deterius sapias quam Pelagius. ille quippe dominicam sententiam pertimescens, qua non baptizati in regnum caelorum non permittuntur intrare, licet eos quos ab omni peccato liberos credit non illo audet paruulos mittere; tu uero sic contemnis quod dictum est: si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei, ut excepto errore, quo audes a regno dei paradisum separare, quibusdam quos reos nascisieut catholicus credis sine baptismate mortuis et illius reatus absolutionem et regnum caelorum non dubites insuper polliceri; quasi contra Pelagium in originali peccato astruendo tunc esse possis catholicus uerus, si contra dominum fueris in destruenda eius
Abbreviated transcription (Latin):
tua sententia tam noua et contra totius¬
ȩcclesiȩ auctoritatem. disciplinamq ꝓla¬
ta. uerbo etiam insolentissimo usus es di¬
cens: Prohis sane oblationes assiduas et
offerenda iugiter scõꝵ censeo sa crificia sa¬
cerdotum. Ut te homo laicus sacerdotibus
dei. nec discendo subderes. nec saltm simul
querendo misceres:sed censendo p̃poneres.
Aufer tibi ista fili. Non sic inuia quam xp̃c
humilis se ipsum esse docuit ambulatur.
Nullus cum hoc tumore. ꝑ angustam portã
cius ingreditur. Noli credere. nec dicere.
nec docere aliquos eoꝵ quisine baptismo
xp̃i ex hac uita migrauerint. interim non
ire in regnum cȩloꝵ. sed in paradysum: po¬
stea uero in resurrectione mortuorum. eti¬
am ad regni cȩlorum beatitudinẽ ꝑueni¬
re:si uis esse catholicus. Hoc enim eis da¬
re nec pelagiana heresis ausa ẽ: quȩ opi¬
natur paruulos non trahere originale
peccatũ: quos tu quãuis sicut catholicus

Expanded text:
tua sententia tam noua et contra ecclestua sententia tam noua et contra ecclesiae totius auctoritatem disciplinamque prolata uerbo etiam insolentissimo usus es dicens: pro his sane oblationes assiduas et offerenda iugiter sanctorum censeo sacrificia sacerdotum, ut te homo laicus sacerdotibus dei nec discendo subderes nec saltem simul quaerendo misceres, sed censendo praeponeres. aufer tibi ista, fili; non sic in uia, quam Christus humilis se ipsum esse docuit, ambulatur; nullus cum hoc tumore per angustam portam eius ingreditur. Xoli credere nec dicere nec docere \'aliquos eorum, qui sine baptismo Christi ex hac uita migrauerint, interim non ire in regnum caelorum, sed in paradisum, postea uero in resurrectione mortuorum etiam ad regni caelorum beatitudinem peruenire\', si uis esse catholicus. hoc enim eis dare nec Pelagiana heresis ausa est, quae opinatur paruulos non trahere originale peccatum. quos tu quamuis sicut catholicus
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Neq nunc opus ẽ querere atq disse¬
rere. utrum regnum dei. regnumq cęloꝵ.
cum aliqua differentia sit intelligendũ:
an res una sit duobus appellata nominib.
Sufficit quod non potest introire in re¬
gnum dĩ:qui non fuerit lauacro regenera¬
tionis ablutus. Mansiones autẽ aliquas con¬
stitutas in domo dei.separare a regno dei.
quã sit aueritate deuium. puto qͦd iam in¬
telligas: et ideo quod putasti in aliquibus
mansionib quas dñs multas esse dixit in
domo patris sui mansuros quosdam etiã
non renacos ex aqua et spũ: ut fidem catho¬
licam teneas: ammoneo si ꝑmittis.emenda¬
re non differas. Noli credere. nec dicere. nec
docere sacrificium xp̃ianorum. prohis qui
non baptirati decorpore exierint offerendũ.
si uis esse catholicus: Quia nec illud qͦd de
machabeoꝵ libris commemorasti sacrifi¬
cium iudeorum : pro eis qui non circũcisi
de corpore exierant. ostendis oblatũ. In qua

Expanded text:
uit. neque nunc opus est quaerere atque disseuit. neque nunc opus est quaerere atque disserere, utrum regnum dei regnumque caelorum cum aliqua differentia sit intellegendum an res una sit duobus appellata nominibus; sufficit, quod non potest introire in regnum dei, qui non fuerit lauacro regenerationis ablutus. mansiones autem aliquas constitutas in domo dei separare a regno dei quam sit a ueritate deuium puto, quod iam intellegas. et ideo quod putasti in aliquibus mansionibus, quas dominus multas esse dixit in domo patris sui, mansuros quosdam etiam non renatos ex aqua et spiritu, ut fidem catholicam teneas, ammoneo, si permittis, emendare non differas. Xoli credere nec dicere nec docere \'sacrificium Chrinon baptizati de corpore exierint, offerendum, » si vis esse catholicus: quia nec illud quod de Machabaeorum libris commemorasti sacrificium Judaeorum pro his qui non circumcisi de cor
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ex aqua et spũ. non podest intrare
in regnum cęloꝵ: sed non potest inquit in¬
trare in regnum dei. Nam uerba eius de
hac re ista sunt ad nichodemum. Amen a¬
men dicotibi: nisi quinatus suerit denuo:
non potest uidere regnum dei. Ecce non hic
dixit regnum cȩlorum. sed dei. Et cum res¬
pondisset nichodemus atq dixisset. quo¬
modo potest homo nasci cum senex sit.
nunquid potest inuentrẽ matris suȩ itera¬
to introire et nasci: eandem dñs sententiã
planius aꝑtiusq repetens ait. Am̃ am̃ dico
tibinisi quis renatus fuerit ex aqua et spũ:
non potest introire in regnum dei. fece nec
hic dixit regnum cęloꝵ: sed regnum dei.
Quod enim dixerat. nisi quis natus fuerit
denuo: hoc quid eẽt exposuit dicens. nisi
quis renatus fuerit ex aqua et spũ. Et qͦd di¬
xerat ñ pot̃ uidere. hoc exposuit dicendo ñ
potest introire. Illud tamen quod dixe¬
rat regnum dei: non alio nomine repeti¬

Expanded text:
fuerit ex aqua et spiritu, \'non potest intrare fuerit ex aqua et spiritu, \'non potest intrare in regnum caelorum ̒, sed: non potest, inquit, intrare i n regnum d e i. nam uerba eius de hac re ista sunt ad Nicodemum: amen, amen dico tibi: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei. ecce non hic dixit \'regnum caelorum\', sed \'dei\'. et cum respondisset Nicodemus atque dixisset: quomodo potest homo nasci, cum senex sit? numquid potest in uentrem matris suae iterato introire et nasci? eandem dominus sententiam planius apertiusque repetens ait: amen, amen dico tibi: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei. ecce nec hic dixit \'regnum caelorum\', sed \'regnum dei\'. quod enim dixerat: nisi quis natus fuerit denuo, hoc quid esset exposuit dicens: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu; et quod dixerat: non potest uidere, hoc exposuit dicendo: non potestintroire. illud tamen, quod dixerat \'regnum dei\', non alio nomine repeti
Abbreviated transcription (Latin):
baptirati non sunt. esse non possint. Hoc
qui dicunt: uidentur quidem sibi aliqͥd
dicere. quia scripturas negligenter atden¬
dunt: et quomodo regnum dei dicatur.
unde oramus dicentes. adueniat regnũ
tuum. non intelligunt. Regnum deiꝰ di¬
citur: ubi cum illo fidelis familia eius. beatȩ
ac sempiterne tota regnabit. Nam scđm po¬
testatem que illi suꝑ omnia est: etiam nunc
utiq regnat. Quid gͦ est quod oramus ut
ueniat: nisi ut cum illo regnare mereamur:
Sub eius autem potestate etiam illi erunt:
qui pęna ȩterni ignis ardebunt. Nunquid¬
nam obhoc etiam ipsos in regno dei futu¬
ros dicturi sumus : Aliud est enim regni dĩ
muncrib: honorari:aliud regni dei legib
coerceri. Ut autem tibi manifestissime appa¬
reat. non esse regnum cȩloꝵ distribuendũ
baptiratis. et alias partes regni dei dandas
quibus tibi uisum ẽ non baptiratis: ipsum
dñm audi. quod non ait. siquis non renatꝰ

Expanded text:
baptizati non sunt, esse non possint. Hoc baptizati non sunt, esse non possint. Hoc qui dicunt uidentur quidem sibi aliquid dicere, quia scripturas neglegenter adtendunt et quomodo regnum dei dicatur, unde oramus dicentes: adueniat regnum tuum, non intellegunt. regnum dei dicitur, ubi cum illo fidelis familia eius beate et sempiterne tota regnabit; nam secundum potestatem quae illi super omnia est etiam nunc utique regnat. quid ergo est quod oramus, ut ueniat, nisi ut cum illo regnare mereamur? sub eius autem potestate etiam illi erunt, qui poena aeterni ignis ardebunt. numquidnam ob hoc etiam ipsos in regno dei futuros dicturi sumus ? aliud est enim regni dei muneribus honorari, aliud regni dei legibus coerceri. ut autem tibi manifestissime appareat non esse regnum caelorum distribuendum baptizatis et alias partes regni dei dandas quibus tibi uisum est non baptizatis, ipsum dominum audi, qui non ait: si quis non renatus
Abbreviated transcription (Latin):
et terram nec in tota domosua regnare
dicatur: S forte dicas. omnia quidem ꝑ¬
tinere ad dei regnum: quia regnat in cȩlis.
regnat interris: in abyssis. inparadyso. in
inferno. Ubi enim non regnat: cuiꝰ ubiq sũ¬
ma potestas ẽ: Sed aliud esse regnum cȩloꝵ.
quo fas non est accedere nisi lauacro rege¬
nerationis ablutos. propter dñicam uerã
fixamq sententiam: aliud autem esse re¬
gnum terrarum. uł aliarum creature par¬
tium. ubi possunt esse aliquȩ mansiones
domus dei.quamuis ꝑtinentes ad regnũ
dei. non tamen adregnum cȩloꝵ. ubi excellen¬
tius et beatius ẽ regnum dei. ita fieri ut nec
alique domus dei partes atq: mansiones.
aregno deinefarie separentur: et tamen ñ
om̃s in regno cȩloꝵ mansorib p̃parentur:
atq in his quȩ in regno cȩlorum non sunt
possint feliciter habitare. quib eas ctiã
non baptizatis ds̃ dare uoluerit. ut in dĩ¬
regno sint: quamuis in regno cȩloꝵ quia

Expanded text:
et terram nec in tota domo sua regnare et terram nec in tota domo sua regnare dicatur? Sed forte dicas omnia quidem pertinere ad dei regnum, quia regnat in caelis, regnat in terris, in abyssis, in paradiso, in inferno – ubi enim non regnat, cuius ubique summa potestas est? —, sed aliud esse regnum caelorum, quo fas non est accedere nisi lauacro regenerationis ablutos propter dominicam ueram fixamque sententiam, aliud esse autem regnum terrarum uel aliarum creaturae partium, ubi possunt esse aliquae mansiones domus dei quamuis pertinentes ad regnum dei, non tamen ad regnum caelorum, ubi excellentius et beatius est regnum dei; ita fieri, ut nec aliquae domus dei partes atque mansiones a regno dei nefarie separentur et tamen non omnes in regno caelorum mansoribus praeparentur atque in his quae in regno caelorum non sunt possint feliciter habitare, quibus eas etiam non baptizatis deus dare uoluerit, ut in regno dei sint, quamuis in regno caelorum, quia