comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc inuenit seruus tiuis cor sium
ut oraret te. Cu mergo cogitatioꝑ
discretionis custodiam restringitͥ
cor quod fugere consueuit inuenit᷑
Hicħ quippe in nob̾ ẽ. corde fuga¬
ciꝰ: quoda nobis tociens recedit. quo¬
tiens ꝑprauas cogitationes deftuit.
S dauid cor suum in uenisse se dĩ.
id ẽ. audatiam incorde suo ut ora¬
ret dominum oratione hac.xu¬
actum ẽ.
autem post hȩc. ꝑcussit al¬
uid philistiim. & humilia¬
uit eos: & tulit dauid frenum tri¬
buti de manu philistinorum. s ꝑ¬
cussit moab: & mensus ẽ. eos funꝰ¬
culo coequans terrȩ. Mensus est
autem duos funiculos: unum ad
occidendum. & unum ad uiuifi¬
i. quinq erant ciuitates philisti¬
notum: quȩ frequenter israel sibi
tributarium faciebant. Quas
eis tulit dauid. & humiliauit eos:
fecitq fibi tributarios. Unde &
inparalipomenon legitur. humi¬

Expanded text:
ea invenit servus tuus cor suum, ut oraret te. » Cum ergo cogitatio per discretionis custodiam restringitur, cor quod fugere consuevit, invenitur. Nihil quippe in nobis est corde fugacius, quod a nobis toties recedit, quoties per pravas cogitationes defluit. Sed David cor suum invenisse dicit, id est, audaciam in corde ut oraret Dominum oratione hac.actum est autem post haec percussit David Philisthim et humiliavit eos et tulit David frenum tributi de manu Philisthim et percussit Moab et mensus est eos funiculo coaequans terrae mensus est autem duos funiculos unum ad occidendum et unum ad vivifiti quinque erant civitates Philisthinorum: quae frequenter Israel sibi tributarium faciebant, quas eis tulit David, et humiliavit eos, fecitque sibi tributarios. Unde et in Paralipomenon legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
q ydolis dominus iudicia fecit.
sicut & indiis egyptiorum. Ergo¬
quia nostram interpretationem
ueram credo. sicut inprȩfatione
noster interpres intribus linguis
pęritus galeatum ponit exem¬
plum: de arborib simpliciter
urtelligit allophilorum. Sed
quia hystoriam didascalo con¬
sentiente ꝓpalauimus: dein¬
ceps compendioso sermone stric¬
tim tangere aggredimur. quid
allegoricȩ significet. In hoc enĩ
quodait. cum audieris sonitũ
gradientis incacumine piroꝵ.
& cetera: aduen tum domini
significat suꝑ celsitudinem ꝓphe¬
tarum & apłorum uirtute diui¬
nitatis suȩ suꝑ gredientem. sic̃
incanticis canticorum scriptũ
ẽ. Ecce iste uenit saliens in mon¬
tib. transiliens colles. Pirorum
autem cacumina: arborum
significant summitates. Quid
ꝑarbores. nisi sublimes patres
intelliguntur. Inquorum
cacuminib dum sonitus au
uirtute suȩ diuinitatis quȩ
celsitudinem sanctorum trans¬
milia. ut adducerent archam

Expanded text:
que idolis Dominus judicia fecit, que idolis Dominus judicia fecit, sicut et in diis Aegyptiorum. quia nostram interpretationem veram credo, sicut in praefatione noster interpres in tribus linguis peritus galeatum ponit exemplum, de arboribus simpliciter intelligit Allophylorum. Sed quia historiam didascalo consentiente propalavimus, deinceps compendioso sermone strictim tangere aggredimur, quid allegorice significet. In hoc enim quod ait: « Cum audieritis sonitum gradientis in cacumine pyrorum. » etc. Adventum Domini significat super celsitudinem prophetarum et apostolorum, virtute divinitatis suae supergradientem, sicut in Canticis canticorum scriptum est: « Ecce iste veniet saliens in montibus, transiliens colles » Pyrorum autem cacumina arborum significant summitates. Quid per arbores, nisi sublimes patres intelliguntur? In quorum cacuminibus dum sonitus audvirtute suae divinitatis, qua celsitudinem sanctorum transinta millia, ut adducerent arcam
Abbreviated transcription (Latin):
addiderunt it̾m
philistiim ut ascenderent
& pugnarent contra dauid.
Consuluit autem dauid dominũ.
Qui respondit. Non ascendas
sgyra post tergum eor. & ueni
nulli ut inciiusdam uolumine
legi contendunt. non haberi in
hebraica ueritate. ex aduerso
pirorum. s flentium. hoc est
lt tradunt. ex aduerso y doloꝵ
suorum. ubi scilicet ydola¬
eorum erant inquib confide¬
bant. quȩ ut inquiunt ꝓ ut
extraditione hȩbreorum didice¬
runt. iccirco flentium uocant᷑.
quia fietu digna sunt: & eos qͥ
ea colunt ad flȩtum miseriarũ
ꝑducunt. Flentium itaq eoꝵ
ydola obblasphemiam sermo¬
hic diuinus uocat: sicut alibi
uocatur ydolum moab conta¬
gitur. Et cum audieris soni.¬
tum gradientis incacumine flen¬
dieris a potestatib angelicis eo¬
rum idola inquib omĩs eorum
fortitudo ẽ. conteri & conculea¬
ri. Tunc in ibis prȩlium: quia
tunc egredietur dominus ante
faciem tuam ut percutiat ca¬
stra phylistiim. In eorum nam¬

Expanded text:
addiderunt iterum addiderunt iterum Philisthiim ut ascenderent et pugnarent contra David. Consuluit autem David Dominum. Qui respondit: Non ascendas, sed gyra post tergum eorum, et venulli, ut in cujusdam volumine legi, contendant non habere in Hebraica veritate, « ex adverso pyrorum, » sed « flentium, » hoc est, ut tradunt, ex adverso idolorum suorum, ubi scilicet idola erant in quibus confidebant: quae ut inquiunt, prout ex traditione Hebraeorum didicerunt idcirco flentium vocantur, quia fletu digna sunt: et eos, qui ea colunt, ad fletum miseriarum perducunt. Flentium itaque eorum idola ob blasphemiam hic sermo divinus vocat, sicut alibi vocatur idolum Moab, contaEt cum audieris sonitum gradientis in acumine flendieris a potestatibus angelicis eorum idola, in quibus omnis eorum fortitudo est, conteri et conculcari. Tunc inibis praelium, quia tunc egredietur Dominus ante faciem tuam, ut percutiat castra Philisthiim. In eorum nam
Abbreviated transcription (Latin):
spũaliter sermo hystoricus in¬
nuere noluisset: ne quaquam
ad dere curasset qͥ eent filii qui
nati e̾ent dauid in ierusalem
Iam si idem dauid significat
saluatorem: ergo non in merito
filii eius credentes significant
erutraq eccłia. ideorum scili¬
aet ꝙnationum. Unde & inpara¬
lipomenonis libro. quatuor fuis¬
se erbethsabex uxore uriȩ legimꝰ:
samua uidelicet. sobab. nathan.
ꝙ salomon: quȩ typum gessit
eccłiȩ gentium. sicut insequen¬
tibus xpõ duce latius dic̾turi
sumus. Porro samua interpre¬
tatur auditio. sobab conuertens.
ibaarelegit. elisua: dei mei sa¬
lus: nefeg applicans ori. gasia
illuminat uel ostendit. helisa¬
na deus meus audiens. helida
deus meus scit. helifelech deus m̃s
saluans. Quȩ interprȩtationes
apte ut diximus fidelib congru¬
unt: qui diuina prȩcepta liben¬
ter audiunt. & ad operationem
sidei conuertunt᷑. His igitur
tadtis: ad ea quȩ sequuntur ser¬
monem conuertamus. x iI.

Expanded text:
spiritaliter sermo historicus inspiritaliter sermo historicus innuere noluisset, nequaquam addere curasset qui essent filii, qui nati essent David in Hierusalem. Nam si idem David significat salvatorem, ergo non immerito filii ejus credentes significant, ex utraque Ecclesia, Judaeorum scilicet et nationum. Unde et in Paralipomenon libro quatuor fuisse ex Bethsabee uxoris Uriae Hethaei: Samua videlicet et Sobab, Nathan et Salomon, quae typum gessit Ecclesiae gentium, sicut in sequentibus, Christo duce, latius dicturi sumus. Porro Samua interpretatur audacia: Sobab, convertens: Ibaar, elegit: Elisua, Dei mei salus: Nepheg, applicans ori: Japhia, illuminat vel ostendit: Elisama, Deus meus audiens: Elida, Deus meus scit: Eliphelet, Deus meus salvans: quae interpretationes aptae, ut diximus, fidelibus congruunt, qui divina praecepta libenter audiunt, et ad operationem fidei convertuntur. His igitur tactis, ad ea quae sequuntur sermonem convertamus. « Et
Abbreviated transcription (Latin):
tenario numero sacramenti co¬
pulaturus erat. Multe enim uro
res dauid. multarum gentium
& nationum imaginem indica¬
bant: quȩ ꝑfidem xp̃i consortio
iunguntur. Concubine uero eꝰ¬
signant conuentiones: quȩ inser¬
iututem & non inlibertatem
generant. & subticulo nominis
xpi se manere gloriantur. Sed
ges. s concubine uocantur. De¬
niq nunc reges si plures habe¬
ant uxores uel comcubinas in
crimine reputantur: quia iã
transierunt figure. ꝓ quibusuro¬
rum uel concubinarum uenia
concedebatur. At nunc quia
figurȩ transierunt: uenia nul
la datur. N atiq sunt daiid
& alii filii & filie: & hec nomina
eorum qui nati sunt ei in ierłm
Samua & sobab & nathan. &
salomon. & ibaar. & helisua. &
helida. & helifelech. Uerum
quia hec nomina subiunximꝰ.
ratum duximus interpretatio¬
nes eorum ponere: ut suꝑiori m¬
tellectui spũalis intelligentie.
uixta prudentiam prudentis
lectoris conueniat. Si enim aliqͥ

Expanded text:
tenario numero sacramenti cotenario numero sacramenti copulaturus erat. Concubinae vero res David multarum gentium et nationum imaginem indicabant, quae per fidem Christi consortio junguntur. Concubinae vero ejsignificant conventiones: quae in servitutem et non in libertatem generant, et sub titulo nominis Christi se manere gloriantur, sed ges, sed concubinae vocantur. Denique nunc reges si plures habeant uxores vel concubinas, in crimine reputantur, quia jam transierunt figurae, pro quibus uxorum vel concubinarum venia concedebatur. At nunc quia figurae transierunt, venia nla datur. « Natique sunt David et alii filii et filiae, et haec nomina eorum qui nati sunt ei in Hierusalem: Samua et Sobab, et Nathan et Salomon et Ibaar et Elisua et Elida et Eliphelet. » Verum quia haec nomina subjunximus, ratum duximus interpretationes Judaeorum ponere, ut superiori intellectui spiritales intelligentiae juxta prudentiam prudentis lectoris conveniant. Si enim aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
tia. ꝑfecti non solum ꝑse. uerũ
etiam ꝑ sollertiam discipulors
domum idẽ. sanctam eccłiam
ȩdificauerunt. Unde etiam cog¬
nouit tunc dauid id ẽ. dominꝰ
quoniam confirmasset eum deus
pater regem suꝑ isrł: & quoniã
exaltasset regnum eiꝰ suꝑ popu¬
lum suum isrł. idẽ. suꝑ cunctoᷤᷤ
credentes acmente uidentes
deum ñ solum iudeos. sed ma¬
ximȩ etiam gentes. de quib
repiniserat ei pater dicens.
Postula a me & dabo tibi gentes
hȩreditatem tuam: & possessio¬
nem tuam terminos terre.
Unde & uiȩ sequitur. Acce¬
pit ergo ad huc dauid concubi¬
nas & urores de ierufalem.
Sed forte quęrit aliquis: si ipse
dauid imaginem xp̃i gerebat.
quomodo multas urores & con¬
cubinas habuisse dicatur.cũ
has rex xp̃c ex horrescat & dãp¬
net. Sed figurate gestum ẽ.
Quod dauid urores plurimas
habuisse dicitur: hoc sine du
iħc ex multarum gentium
nationib ꝑfidem eccłiam subsep¬

Expanded text:
tia perfectis, non solum per se, verum tia perfectis, non solum per se, verum etiam per solertiam discipulorum, domum, id est sanctam Ecclesiam, aedificaverunt. Unde etiam cognovit tunc David, id est Dominus, quoniam confirmasset eum Deus Pater regem super Israel, et quoniam exaltasset regnum ejus super populum suum Israel, id est, super cunctos credentes, ac mente videntes Deum, non solum Judaeorum, maxime etiam et gentium de quibus repromiserat ei Pater dicens: « Postula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Unde et jure sequitur: « Accepit ergo adhuc David concubinas et uxores de Hierusalem. » Sed forte quaerit aliquis, Si ipse David imaginem Christi gerebat, quomodo multas uxores et concubinas habuisse scribitur, cum has res Christus et horrescat et danet? Sed figurate gestum est. Quod vero David uxores plurimas habuisse dicitur, hoc sine dubtus Jesus ex multarum gentium nationibus, per fidem Ecclesiae, sub sep
Abbreviated transcription (Latin):
nem principatum diaboli destru
adquisiuit: uerum etiam fideli¬
bus suis suꝑ omnem iurtutem
diaboli potestatem tribuit:¬
sicut ipse in euangelio discipu¬
lissuis. ait. Ecce ddedi uob̾ pote¬
statem calcandi suꝑ scorpiones.¬
& suꝑ omnem uirtutem ininiei.
Bene ergo dictum ẽ. quod daiuid
cecis & claudis eiectis qui odie¬
bant animam dauid. cȩperit ar¬
cem syon. suamq ciuitatem eã
uocauerit: quia cum saluator
nr̃ malignos sp̃c cum turba ui¬
tiorum de anima qualibet ex¬
pulerit. sibiq eam ꝑillumina¬
tionem sapientiȩ usurpauerit:
merito syon idẽ. speculatio &
iusio pacis ipsa uocabitur. atq
de ea tunc recte ꝑpsalmistam
dr̃. Notus inuidȩa deus: in
israel magnum nomen eiꝰ. Et
factus ẽ. inpace locus eiꝰ: & ha¬
bitatio eius insyon. Ibi confregit
cornua arcuum: scutum & gla¬
dium & bellum. xi
isit quoq hẏram rex
tyri nuntios ad dauid &
tibus quadratis. idẽ. iusticia pru¬
dentia. fortitudine. temperan¬

Expanded text:
nem prinnem prinacquisivit; sed et fidelibus suis super omnem virtutem diaboli potestatem deditsicut ipse in Evangelio discipulis suis ait: « Ecce dedi vobis potestatem calcandi super scorpiones, et omnem virtutem inimici . » Bene ergo dictum est quod David, ejectis caecis et claudis, qui odiebant animam David, ceperit arcem Sion, suamque civitatem eam vocaverit, quia Salvator noster malignos spiritus cum turba vitiorum de anima qualibet expulerit, sibique eam per illuminationem sapientiae usurpaverit, merito arx Sion, id est speculatio et visio pacis, ipsa vocabitur. Atque de ea recte per Psalmistam dicitur: « Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. Et factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion. Ibi confregit cornua, arcum, scutum, gladium, et bellum . » « Misit quoque Hiram rex Tyri nuntios ad David, etibus, quadratis, id est prudentia, justitia, fortitudine, temperan
Abbreviated transcription (Latin):
prius cȩcis & claudis odientibus
muimam daiuid. Sic nimiriun
scribarum atq phari sȩorum:
qui uere cȩci & claudisunt appel¬
lati: odientes animam eiusdem
auferre conantes : principati im
in ȩccłia quam ergentib ad qui¬
siuit optinuit. Domatum uero
fistulȩ falsam scientiam huius
Que omnia dominus iesus xp̃c
buseus uero qui interprȩtatur
cmnculcans. populum significat
gentium: qui priusquam crede¬
rit. diuina prȩcepta paruipen¬
dens conculcabat. Dicamus &
aliter. In hoc quod dauid iebu¬
seum habitatorem terrȩ de ieru¬
salem eiecit & suam ciuitatem
fecit. significabatur dominum
uenturum uerum dauid: qui
contrarias potestates de cordib
sidelilin ex pelleret. & sic meis
suam mansionem constitueret.
habitabo & in ambulabo in illis.
hanc intelligentiam non inmeri¬
d potest interprȩtari calcatus:
mnioab qui arcem cepit princi¬
pem & ducem constituit: quia
dominus redemptor noster non
solum ꝑ my sterium crucis om¬

Expanded text:
prius caecis et claudis odientibus prius caecis et claudis odientibus animam David. Sic nimirum DScribarum atque Pharisaeorum, qui vere caeci et claudi sunt appellati, odientes animam ejusdem auferre conantes, principatum in Ecclesia, quam ex gentibus acquisivit, obtinuit. Domatum vero fistulae falsam scientiam hujus uae omnia Dominus Jesus Chrisbusaeus vero, qui interpretatur conculcans, populum significat gentium, qui priusquam crederet, divina praecepta parvipendens conculcabat. Dicamus et aliter: In hoc quod David Jebusaeum habitatorem terrae de Hierusalem ejecit, et suam civitatem fecit, significabatur Dominum venturum verum David, qui contrarias potestates de cordibus fidelium expelleret, et sic in eis suam mansionem constitueret. habitabo et inambulabo in illis, hanc intelligentiam, non immerito potest interpretari calcatus. am Joab qui arcem cepit, principem et ducem constituit, quia Dominus redemptor noster, non solum per mysterium crucis om
Abbreviated transcription (Latin):
filium noȩ quem dicunt melchi¬
secdech primum post diliuium in¬
sirsa condidisse urbem salem: in
qua regnum fuit eiusdem melebi¬
sedech. Hanc postea tenuerunt
iebusȩi.e quib & sortita ẽ. uoca¬
bulum iebiis: sicq duob nomun¬
bcopulatis ieb & salem uoca¬
ta est ierusalem. Que postea a sa
ruptȩ a poetis solima nuncupa¬
tã. Unde ꝑtropum qui a gramu¬
I ticis themesis appellatur. disiui¬
tĩ a poȩta in poemate ponit᷑.
tica ꝓles. Hoc ẽ. ierosolimis.
Quȩ postea abelio adriano uo¬
⁊ cata ẽ. hȩlia. S nob̃ uidetur
quod binis nominib uocata sit.
sicut non nulle ciuitates. Qd̾
in libro iudicum ostenditur. ubi
montem effraim. Uenitq uiquit
scriptura contra ieb: quȩ alie
nomine dicebatur ierusalem.
De cuius nomine plenrus in libel¬
lo quem nuꝑ ingenesim edidi¬
mus disputauimus. His prę
libatis ad allegorieam significa¬
tionem stilum uertamus. ¶a¬
uidarcem syon cepit: ablatis

Expanded text:
filium Noe quem dicunt Melchifilium Noe quem dicunt MelchiseSyria condidisse urbem Salem, in qua regnum fuit eiusdem Melchisedech. Hanc postea tenuerunt Iebusaei, ex quibus et sortita vocabulum est Iebus; sicque duobus nominibus copulatis Iebus et Salem vocata est Hierusalem, quae postea a Salrupte a poetis Solyma nuncupatur. Unde per tropum qui a grammaticis tmesis appellatur, disjunctim a poeta in poemate ponitur. dica proles, hoc est Hierosolymis. Qui postea ab Aelio Hadriano vocata est Aelia. Sed nobis videtur quod binis nominibus vocata sit sicut nonnullae civitates quod in libro Judicum ostenditur, ubi montem Ephraim, venitque, inquit Scriptura, contra Jebus quae alio nomine dicebatur Hierusalem. De cujus nomine, plenius in libello quem nuper in Genesim edidimus, disputavimus. His enim praelibatis, ad allegoricam significationem stylum vertamus. David arcem Sion cepit, ablatis
Abbreviated transcription (Latin):
refistendi conamen. inferior em
cuutatem magna uirtute cȩpit.
cum milites ꝓuocare. ut quicũ
q ꝑsubiectos colles in aroem cons¬
cenderet eamq caperet. pru¬
cipatum militiȩ totius populi
possideret. Cunctis itaq cons¬
cendere festinantib. & nullo la¬
bore ꝓmuneris ꝓmissi retribu¬
tione retardantib. saruie filiꝰ
ioab preuenit uiuiuersos. & as¬
cendens incacumine clamauit
ad regem ȩxigens militię prin¬
cipatum. Expulsis itaq rex de¬
summa arce iebuseis & reedifi¬
cans ciuitatem. eam iherii soli¬
mam nuncupauit: & omni tem¬
pore in ea sui habitauit impe¬
rii. Sed quia inhoc uolumine
hic primum ierusalem ciuitas
iebusȩorum legituii q̃ ingenesisalẽ
ut tͣdt̃ hebrei. et inuolumine iudicũ
iebus legitur. et in mulcis
scripturis maximȩ in nouo testa¬
mento iherusolima appellatur:
requirendum est quare ierusalem
legatur. Sed dicamus qđ indictis
Iudȩi inquiunt asserunt sem

Expanded text:
resistendi conamen, inferiorem resistendi conamen, inferiorem civitatem magna virtute cepit. cum milites provocare, ut quicunque per subjectos colles in arcem conscenderet, et eam caperet, principatum militiae totius populi possideret. Cunctis itaque conscendere festinantibus, et nullo labore pro muneris promissi retributione tardantibus, Sarviae filius Joab praevenit universos, et ascendens in cacumine clamavit ad regem, exigens militiae principatum. Expulsis itaqsumma arce Jebusaeis, et reaedificans civitatem Hierosolymam nuncupavit, et omni tempore in ea sui habitavit imperii. Sed quia in hoc volumine, hic primum Hierusalem civitas Jebusaeorum legitur, quae in Genesi Salem ut tradunt Hebraei et in volumine Judicum Jebus legitur, et in multis scripturis, maxime in Novo Testamento, Hierosolymam appellatur, requirendum est quare Hierusalem legatur. Sed dicamus quid in dictis Judaei, inquiunt, asserunt Sem
Abbreviated transcription (Latin):
serit iebuseum inprimis: erit
princeps & dux. Idẽ. qui tan¬
te fuerit audatie. & fortitudi¬
nis. ut admurum cuutatis usq
ueniat. & hasta sua fistulam qͦ
inmuro ẽ. tangat: ipse princepᷤᷤ¬
erit. Ascendit igitur primus
ioab filius saruie: & factus ẽ.
princeps. Hinc iosephus aper¬
te describit. Exurgens in quit
daiuid cum omnib uenit in ie¬
rusolimam. iebuseis habitan¬
tib ciuitatem. qui erant ex ge¬
nere chananeorum: & clauden¬
tib ei portas. & cȩcos aspectu &
Nclaudos omnesq lepsos ad derisio
Enem regis constituentib suꝑ mu¬
Trum & dicentib quia ꝓhiberent
Aeum cȩci ingredi ciuitatem. Que
tamen agebant despicientes eum
ꝓmarima munitione murorum.
Iratus rex ierusolimam obsidere
cȩpit. & multo studio & labore co¬
nari ut eam caperet. quatinus in
ipso principatuᷤ initio suam for¬
titudinem demonstraret. Inter¬
minatus itaq & ipsis & aliis si qͥ
forte haberent ad uersus eum re¬

Expanded text:
serit Jebusaeum in primis erit serit Jebusaeum in primis erit princeps et dux, » id est, qui tantae fuerit audaciae, et fortitudinis, ut ad murum civitatis usque veniat, et hasta sua fistulam quae in muro est tangat, ipse princeps. Ascendit igitur primus Joab filius Sarviae, et factus est princeps. Hinc Josephus aperte describit: Exsurgens, inquit, David cum omnibus, venit in Hierosolymam, Jebusaeis habitantibus civitatem qui erant ex genere Chananaeorum, et claudentibus eis portas et caecos aspectu et claudos, omnesque leprosos, ad derisionem regis constituentibus super murum, et dicentibus quia prohiberent eum caeci ingredi civitatem. Quae tamen agebant despicientes eum pro maxima munitione murorum. Iratusque rex Hierosolymam obsidere coepit, et multo studio et labore conari ut eam caperet: quatenus in ipso principatu initio suam fortitudinem demonstraret. Interminatus itaque et ipsi et aliis si qui forte haberent adversus eum
Abbreviated transcription (Latin):
eneo dicitur in ꝑuerbio. Cȩcus
claudus non intrabant intem
plum. Habitauit autem dauid
inarre: & uocauit eam ciuitatẽ
dauid. & edificauit ꝑgrrum
amello & intrinsecus O reł.
Lit enim. Non ingredieris huc:
nisi abstuler scȩcos & claudos. &
cȩtera. Ac si dicatur abeis. Non
ingredietur huc dauid: donec
hinc nos auferat. quos mermes
& imbecilles sicut cȩcos & clau¬
dos eẽ. arbitratur. & quos bello
aggressurus sicut claudos & cȩ¬
cos se triumphaturum putat.
Iccirco dicitur in ꝓuerbio. Cȩ¬
cus & claudus non intrabunt
trabit quilibet domum claudo¬
rum & cȩcorum: quamdui
cȩcus & claudus intro fuerint.
Proposuerat enim indie illa
dauid prȩmium qui ꝑcussisset
iebuseum.& tetigissẽt doia¬
tum fistulas: & cęcos & claudos
odientes animam dauid.In
hebreo ita habetur. Et dixit
dauid indie illa. Qui ꝑcusse¬
rit iebuseum & tetigerit fistu¬
las domus: erit primꝰ. ꝙ iupa¬
ralipomenon. Omnis qui ꝑcus¬

Expanded text:
irco dicitur in proverbio caecus et irco dicitur in proverbio caecus et claudus non iautem David in arce, et vocavit eam civitatem David. Et aedificavit per gyrum a Mello et intrinsecus, » et reliqua. Ait enim: « Non ingredieris huc, nisi abstuleris caecos et claudos, » etc. Ac si dicatur ab eis: Non ingredietur huc David, donec nos hinc auferat, quos inermes et imbecilles sicut caecos et claudos esse arbitratur, et quos bello aggressurus, sicut claudos et caecos se triumphaturum putat. « Idcirco dicitur in proverbio: Caecus et claudus non intrabunt trabit quilibet domum claudorum et caecorum, quandiu caecus et claudus intro fuerit. « Proposuerat enim David in die illa praemium, qui percussisset Jebusaeum, tetigisset domatum fistulas; et caecos et claudos odientes animam David. » In Hebraeo ita habetur: « Et dixit David in die illa. Qui percusserit Jebusaeum, et tetigerit fistulas domus, erit primus. » Et in Paralipomenon: « Omnis qui percus
Abbreviated transcription (Latin):
pitnum. & potestas eius alteri ñ
dabitur. Qua dragenarius enim
numeriis. qui ex quater denis con¬
stat: plenitudinem temporiu &
ietum ꝑ significationem signi fi¬
cat. I nxeruntq dauid super
omnem israhel regem. Q cetera.
Nauidbis ẽẽ unctus dr̃. Simili¬
ter & dominus iesus xp̃c prius
inpopulo iudȩorum. post hȩc in
populo gentium principatum
sumpsit. Dauid cum triginta
eet. annorum regno potitus ẽ:
ꝙdominus iesus xpistus eadem
etate iniordane fluuio a iohan¬
ne baptizatus discipulos habe¬
ꝑecepit.
t abiit rex & omnes uiri
qui erant cum eo inierusa¬
Ilem ad iebuseum habita¬
torem terre : dictumq est dauid
abeis. Non ingredieris huc: nisi
abstuleris cȩcos & claudos dicen¬
tes non ingredietur dauid huc
sepit autem arcem syon. Hec ẽ.
ciuitas dauid. s roposuerat enim
dauid indie illa p̃mium. qui per¬
cussisset iebuseum & tetigisset
domatum fistulas. & cȩcos & cͣlau¬
dos odientes animam dauid. Ic¬

Expanded text:
piternum, et potestas ejus alteri non piternum, et potestas ejus alteri non dabitur. Quadragenarius enim numerus, qui ex quaterdenis constat, plenitudinem temporum et rerum perfectionem significat. « Unxeruntque David super omnem Israel regem, » et reliqua. David bis esse unctus dicitur, similiter et Dominus Jesus Christus prius in populo Judaeorum, post haec in populo gentium principatum sumpsit. David cum triginta esset annorum, regno potitus est, et Dominus Jesus Christus eadem aetate, in Jordane fluvio a Joanne baptizatus, discipulos habere coepit. t abiit rex et omnes viri qui erant cum eo in Hierusalem ad Iebuseum habitatorem terrae dictumque est ad David ab eis non ingredieris huc nisi abstuleris caecos et claudos dicentes non ingredietur David huc cepit autem David arcem Sion haec est civitas David proposuerat enim in die illa praemium qui percussisset Iebuseum et tetigisset domatum fistulas et claudos et caecos odientes animam David idc
Abbreviated transcription (Latin):
s. suꝑomnem irael & uidam. Que¬
ritur cur non insumina quadra¬
guita anni & sex menses annume¬
rentur: quod abhebreis duob
¶soluitur modis. Dicunt enim¬
quia quod dauid sex mensibus
absalon filium suum fugerit.
merito eosdem sex menses a sum¬
ma regni illius ẽẽ. exclusos. Diet̃
Ietiam aliter: quod sex mensib
inebron dauid quadam infirmi¬
tate corporis laborauit. & iccir¬
co eosdem sex menses iñ supputa¬
ri in regno eiꝰ. Ex eonamq dem¬
pore illum regnasse dicunt in¬
Nhebron: ex quo de uictis amale¬
chitis. de spoliis eorum misit do¬
na seniorib uida his qui erant
inhebron. & his qui erant in
bethel. & reliquis qui erant in
his locis inquib commoratuis fue¬
rat dauid. ipse & uiri eiꝰ.
¶ysticȩ autem. quod dauid tri¬
ginta annorum regnare cȩpit.
prȩfigurabat quod dñs nr̃ tri¬
ginta annorum uenit ad baptis¬
mum. & incipiebat ȩuangeliũ
regni prȩdicare: cuius regnum sẽ¬

Expanded text:
super omnem Israel et Judam. Quaesuper omnem Israel et Judam. Quaeritur cur non in summa quadraginta anni et sex menses annumerentur? quod ab Hebraeis duobus solvitur modis. Dicunt enim quod David sex mensibus Absalom filium suum fugerit; merito igitur eosdem sex menses a summa regni illius esse exclusos. Dicunt etiam aliter, quod sex mensibus in Hebron David quadam infirmitate corporis laboraverit, et idcirco eosdem sex menses non supputari in regno ejus. Ex eo namque que tempore illum regnasse dicunt in Hebron, ex quo devictis Amalecitis, de spoliis eorum misit dona senioribus Juda, his qui erant in Hebron, et his qui erant in Bethel, et reliquis qui erant in his locis, in quibus commoratus fuerat David ipse et viri ejus. Mystice autem quod David triginta annorum regnare coepit, praefigurabat quod Dominus noster triginta annorum venit ad baptismum, et incipiebat Evangelium regni praedicare, cujus regnum sem
Abbreviated transcription (Latin):
uid conuentus iste tribuum
israhel ad dauid significat. nisi
conuentum omnium gentium
ad xpm̃. Quȩ illi quasi blan¬
diendo dicunt. ecce nos os tu¬
um & caro tua sumus: cum m illo
incarnationem quam ex nostra
natura in uirginis utero susce¬
pit. diligunt atq uenerantur.
eiusq ditioni subdere se appe¬
tunt: eiq seruire omni tempo¬
re desiderant. Unde psalu¬
sta dicit. Reminiscentur &
conuertentur ad dominum
un uersi fines terrȩ: & adorabt̃
in conspectu eiꝰ omnes patrie
gentium qm̃ domini ẽ. regnũ
& ipse dominabitur gentium.
Uenerunt quoq & senes de is¬
concurrunt. De quib scͥptum ẽ.
Principes populi conuenerunt
inunum cum deo abraham.
& alibi. In conspectu senum suo¬
rum glorificabitur. Filius trigin¬
ta annorum erat dauid cum reg¬
nare cȩpisset : & quadraginta an¬
nis regnauit. In hebron regna¬
uit super uidam septem ann̾is &
sex mensib: inierusalem autem
regnauit triginta trib annis

Expanded text:
Quid conventus iste tribuum Quid conventus iste tribuum Israel ad David significat, nisi conventum omnium gentium ad Christum? Quae illi quasi blandiendo dicunt: Ecce nos os tuum et caro tua sumus, cum in illo incarnationem, quam ex nostra natura in virginis utero suscipit, diligunt atque venerantur, ejusque ditioni subdere se appetunt, eique servire omni tempore desiderant. Unde Psalmista dicit: « Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae. Et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium, quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium . » Venerunt quoque et senes de Isconcurrunt. De quibus scriptum est: « Principes populi concurrunt in unum cum Deo Abraham . » Et alibi: « In conspectu senum suorum gloriabitur . » « Filius triginta annorum erat David, cum regnare coepisset, et quadraginta annis regnavit. » In Hebron regnavit super Judam septem annis et sex mensibus: in Hierusalem autem regnavit triginta tribus annis,
Abbreviated transcription (Latin):
iste mopinata morte succumbe¬
ret: si non ad ingressum domus
mulierem. id ẽ. admentis aditũ
mollem custodiam deputasset.
Fortis namq uigilq sensus prepo¬
ni cordĩ forib debet: quem nec
negligentiȩ soninus opprunat.
nec ignorantiȩ error fallat.
Unde bene & isboseth appellatꝰ
ẽ: qui custode femina hostilib
gladiis nudatur. Isboseth quip¬
pe: ur confusionis dr̃. Uir au¬
tem confusionis ẽ. qui forti men¬
tis custodia munitus ñ ẽ: quia
dum uir tutes se agere estimat.
subintrantia uitia nescientem¬
necant. Tota itaq uirtute mu¬
niendus ẽ. aditus mentis: ne¬
quando eam insidiantes hostes
penetrent foramine neglecte
cogitationis. Hinc salomon
ait. Omni custodia serua cor
tuum: quia ex ipso uita ꝓce¬
dit. Uirtutes ergo quas agimꝰ
dignum est ut summopere ab
intentionis origine pensemus:
ne ex malo ortu ꝓcleant. etiam
bus israel ad dauid inebron
dicentes. Ecce nos os tu¬
um & caro tua sumus. Q reliq̃

Expanded text:
iste inopinata morte succumbeiste inopinata morte succumberet, si non ad ingressum domus mulierem, id est ad mentis aditum mollem custodiam deputasset. Fortis namque vigilque sensus praeponi cordis foribus debet, quem nec negligentiae somnus opprimat, nec ignorantiae error fallat. Unde bene et Isboseth appellatus est, qui custode femina hostilibus gladiis nudatur. Isboseth quippe vir confusionis dicitur: vir autem confusionis est, qui forti mentis custodia munitus non est, quia dum virtutes se agere aestimat, subintrantia vitia nescientemnecant. Tota itaque virtute muniendus est aditus mentis: nequando eam insidiantes hostes penetrent foramine neglectae cogitationis. Hinc Salomon ait: « Omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita procedit . » Virtutes ergo quas agimus, dignum est, ut summopere ab intentionis origine pensemus: ne ex malo ortu prodeant, etiam sae tribus Israel ad David in Hebron, dicentes: Ecce nos os tuum et caro tua sumus, » et reliqua.
Abbreviated transcription (Latin):
um: timore ꝑterriti. fuga lapsi
suit ingethaim. fueruntq ibi
Auene usq ad tempus illud.
Lempus illud intelligendum ẽ.
quando inde reuersi domum isbo¬
eth feruente die ingressi sunt
sumentes spicas trĩtiei. & per¬
cutientes eum in inguine. Spi¬
cas tritici quasi causa primitia¬
rum tulerunt: ut honorem re¬
gi deferre uiderentur. & eorum
dolus nequaquam deprehende¬
retur. Mysticȩ autem ostiaria
triticum purgat: cum mentis cu¬
stodia discernendo uirtutes a ui¬
tiis sẽparat. Quȩ si obdormierit:
inmortem ꝓprii domini insidia¬
tores ãmittit. quia dum discre¬
tionis sollicitudo cessauerit.
ad inter ficiendum animuni ma¬
lignis spiritib iter pandit. Qͥ
ingressi spicas tollunt: quia mor
bonarum cogitationum germi¬
na auferunt: atq ininguine
feriunt. quia uir tutem cordis
delectatione carnis occidunt.
Ininguine quippe ferire ẽ. uitã
mentis carnis delectatione ꝑfo¬
rare. Nequaquam uero isboseth

Expanded text:
um, timore perterriti, fuga lapsi um, timore perterriti, fuga lapsi sunt in Gethaim, fueruntque ibi advenae usque ad tempus illud. Tempus illud, intelligendum est quando inde reversi domum Isboseth, fervente die ingressi sunt, assumentes spicam tritici et percutientes eum in inguine. Spicas tritici quasi causam primitiarum tulerunt, ut honorem regi deferre viderentur, et eorum dolus nequaquam deprehenderetur. Mystice autem ostiaria triticum purgat, cum mentis custodia discernendo virtutes a vitiis separat. Quae si obdormierit, in mortem proprii domini sui insidiatores admittet, quia cum discretionis sollicitudo cessaverit, ad interficiendum animum, malignis spiritibus iter pandit. Qui ingressi spicas tollunt, quia mox bonarum cogitationum germina auferunt. Atque in inguine feriunt, quia virtutem cordis delectationes carnis occidunt. In inguine quippe ferire, est vitam mentis carnis delectatione perforare. Nequaquam vero Isboseth
Abbreviated transcription (Latin):
cumpane illo qui de cȩlo descen¬
dit semꝑ egent. & non refici ab
comerentur: futurȩ ultionis gla¬
dium non euadent. UIII.
enientes falii remnion
berothitȩ rechab & banaa
ingressi sunt: feruente die
domum isboseth: qui dormnie bat
suꝑstratum suum meridie. Ingres¬
si sunt autem domum: & ostiaria
domus purgans triticum obdormi¬
uit. Assumentes spicas tritici
latenter ingressi sunt: & ꝑcusse¬
Duouiri isti principes erant suꝑ tł
xpeditiones isboseth. Mortuo
uero abner ut hebrei tradunt.
consiliati sunt cum mnifiboseth.
ut una iiterficerent isboseth.
ꝓ eundem mifibo seth constituerent
regem: & eiusdem consilii delato¬
rem eundem mifiboseth exritisse.
Q iccirco hic idem mifiboset h sub¬
introducitur hoc modo. Erat
ionathȩ filii saul filius debilispe¬
dib: quinquennis enim fuit qͣn¬
douenit nuntius de saul & iona¬
than. ex iegtrael. & cetera. Ui¬
deutes uͦ banaa & rechab a mifi¬
bosech suum ꝓditum ẽẽ consili¬

Expanded text:
cum pane illo qui de coelo descencum pane illo qui de coelo descendit semper egent, et non refici ab eo merentur, futurae ultionis gladium non evadent . CAPUT IV. « Venientes filii Remmon Berothitae Rechab et Baana, ingressi sunt fervente die domum Isboseth, qui dormiebat super stratum suum meridie. Ingressi sunt autem domum, et ostiaria domus purgans triticum obdormivit. Assumentes spicas tritici latenter ingressi sunt, et percussereliqua. Duo viri isti principes erant super expeditiones Isboseth. Mortuo vero Abner ut Hebraei tradunt consiliati sunt cum Miphiboseth ut una interficerent Isboseth, et eumdem Miphiboseth constituerent regem, et ejusdem consilii delatorem, eumdem Miphiboseth exstitisse, et idcirco hic idem Miphiboseth subintroducitur modo. « Erat autem Jonathae, filii Saul, filius debilis pedibus; quinquennis enim fuit, quando venit nuntius de Saul et Jonathan ex Jezrael, » etc. Videntes vero Banaa et Rechab a Miphiboseth suum proditum esse consili
Abbreviated transcription (Latin):
de domo ia ab fluxum seminis su¬
stinens & leꝓsus. tenens fusum &
cadens gladio & indigens pane.
iudȩorum denotat ꝑfidiam atq
miseriam. Suꝑ caput enim ioab.
idẽ. suꝑprincipes. & sacerdotes
ipsius populi. & suꝑ omnem do¬
mum patris eiꝰ. sinagogam uide¬
licet sathanȩ atq conuentum
malignantium ueniet iniquitas
impiorum. ut requiratur ab eis
omnis sanguis uistus qui effusus
ẽ. suꝑ terram. a sanguine abel
iusti usq ad sanguinem ⁊ acha¬
riȩ filii barachiȩ. Nec deficiet
de domo istius ioab fuxxum semi¬
nis sustinens idẽ uariis deside¬
riis diffluens: quia in uoluptati¬
bus istius uitȩ tales totam spẽ
suam ponunt. ubi & leꝓsi sunt
tenentes fusum. id ẽ. uariis er¬
rorib maculati. instabilitatẽ
heresis ac mundani luxus sequel¬
tes. qui uixta desideria cordis
sui coaceruabunt sibi magifro
prurientes quidem aurib & a
ueritate auditum auertentes
bi etiam non deficiet cadens
gladio & indigens pane: quia

Expanded text:
 Joab fluxum seminis sustinens, et leprosus tenens fusum, et cadens gladio, et indigens pane. » Judaeorum denotat perfidiam atque miseriam. Super caput enim Joab, id est, super principes et sacerdotes ipsius populi, et super omnem domum patris ejus, synagogam videlicet Satanae, atque conventum malignantium, veniet iniquitas impiorum, ut requiratur ab eis omnis sanguis justus, qui effusus est super terram, a sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae . Nec deficiet de domo istius Joab, fluxum seminis sustinens, id est, variis desideriis diffluens, quia in voluptatibus istius vitae, tales totam spem suam ponunt, ubi et leprosi sunt tenentes fusum, id est variis erroribus maculati, instabilitatem haeresum ac mundani luxus sequentes, qui juxta desideria cordis sui, coacervabunt sibi magistros prurientes quidem auribus, et a veritate auditum avertentes. « Ibi etiam non deficiet cadens gladio, et indigens pane, » qui,
Abbreviated transcription (Latin):
tate cordis & puritate seruiat. &¬
tu facias ei miscdiam tuam. sic̃ mͥ¬
dignatꝰ es facere seruo tuo. Tuenĩ¬
sti omnia magnalia hȩc. Propter
ham. ysaac. & iacob. fecisti omnia
mͥ seruo tuo. Siue etiam. Uerbum
patris unigenitus filiꝰ ẽ: qui ẽ. be¬
nedictꝰ insecula. ꝓpter myst̾ium
in carnationis ipsius ex semine da¬
uid: gesta sunt multa indauid. Qd̃
dicit secundum cor tuum. intelli¬
gitur scđm miscdiam tuam. Quia
non ẽ. similis tui: neq enim est
deus extra te:. inom̃b quȩ audiui¬
mus aurib nris. Non ẽ. inquit
deus similis tui qui fecerit mag¬
nalia hȩc : quȩ audiuimus aurib¬
nr̃is. Quȩ ẽ. autem ut popłs tuuᷤ
isrł gens interra ꝓpt̃ quã iuit dĩ
ut redimeret eã sͥ inpopłm & po¬
neret sibi nom̃. faceretq eis mag¬
nalia & horribilia suꝑ terram. a
facie populi tui quen redemistitͥ.
ex egypto gentem & deo eiꝰ serapi

Expanded text:
tate cordis et puritate serviat: et tate cordis et puritate serviat: et tu facias ei misdignatus es facere servo tuo prosti omnia magnalia haec, ita ut nham, Isaac et Jacob, fecisti omnia mihi servo tuo. Sed etiam Verbum Patris unigenitus Filius est, qui est benedictus in saecula. Propter mysterium enim incarnationis ipsius ex semine David, gesta sunt multa in David. Quod dicit secundum cor tuum, intelligitur secundum misericordiam tuam. « Quod non est similis tui, neque enim est Deus extra te, in omnibus quae audivimus auribus nostris. » Non est, inquit, Deus similis tui, qui fecerit magnalia haec, quae audivimus auribnostris quae est autem ut populus tuus Israhel gens in terra propter quam ivit Deus ut redimeret eam sibi in populum et poneret sibi nomen faceretque eis magnalia et horribilia super terram a facie populi tui quem redemisti tibi ex Aegypto gentem et deum eius et fi
Abbreviated transcription (Latin):
putauerit in pace salomonis id
eum filius iniquitatis hoc ẽ hostis
alienigena ꝑinterualla tempoꝵ:
& inueniuntur illic pacis temꝑa
plixiora quam salomon habuit.
qui quadraginta annis regnauit.
IAm subeo iudice qui ẽ. appel¬
latꝰ ahod. octoginta anni pacis
fuerunt. Absit ergo ut salomon
tempora iihac ꝓmissione ꝓmissa
ẽẽ. credantur. Locus gͦ qui ꝓmit¬
titur tam pacate ac securȩ habi¬
tationis. et̃nus. ẽ. ȩt̃nisq debetur
inmatre ierusalem libera: ubi erit
ueraciter popłs isrł. & ubi habrret
inȩt̃num cum deo & in deo suo
& deuscum popło atq inpopło¬
suo. ita ut deus & implens popłm
suum. & popłs sit plenꝰ deo suo.
& dĩ erit omĩa inomĩb. ipse in
pace p̃mium qui ẽ. uirtus inbel
coram domino. Ꝙcȩt̾a. Sedere coram
domino ẽ: beneficia eius inhumili¬
tate cordisconfit̾i. sta enimlex adã
domine deus. Hoc est enu lex ho¬
minis domine ds̃: ut tͥ insimplici¬

Expanded text:
putabit in pace Salomonis id putabit in pace Salomonis id eum filius iniquitatis, hoc est hostis alienigena, per intervalla temporum, et inveniuntur illic pacis tempora prolixiora, quam Salomon habuit, qui quadraginta annos regnavit. Nam sub eo judice, qui est appellatus Ahod, octoginta anni pacis fuerunt. Absit ergo ut Salomoni haec tempora, in hac promissione, promissa esse credantur. Locus ergo qui promittitur, tam pacatae ac securae habitationis, aeternus est, aeternisque debetur, in matre Hierusalem libera: ubi erit veraciter populus Israel, et ubi habitabit in aeternum cum Deo et in Deo suo, et Deus cum populo atque in popsuo: ita ut Deus sit implens populum suum et populus plenus Deo suo, « Et Deus erit omnia in omnibus . » Ipse in pace praemium, qui virtucoram Domino, » etc. Sedere coram Domino, est beneficia ejus in humilitate cordis confiteri. « Ista est enim lex Adam, Domine Deus. » Hoc est: Ista enim lex hominis, Domine Deus ut tibi in simplici
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s fiagellantur a dño. Non hoc¬
autem de domino iħu xpo accipi¬
endum ẽ. qui peccatum non fecit.
nec inuentꝰ. ẽ. dolus inore eius: sed
de electis eiꝰ. qui membra sunt ipsiꝰ.
ex quib sine peccato nullus eẽ. po¬
tuit. Et fidelis erit domus eius.
Nomum salomonis plenam fuisse
mulierib alienigenis. nullus qͥ sa¬
cras lit teras nouit ignorat. Domus
sidelis sc̃a ȩccłia accipitur: quȩ co¬
A dño usq in ȩt̃num ꝑmanet. Hanc
iumdomum & nos ȩdificabimus
bene iuuendo. ꝙ d̃s. ut bene uiuei¬
fus opitulando: quia nisi dñs ȩdi¬
sicauerit domum. inuanum labo¬
rant qui ȩdificant eam. Cuius do¬
muscum uenerit ultima dedica¬
tio: tunc fiet illud quod hic ꝑna
nam locum populo meo isrł. &
plantabo illum. & habitabit seor¬
sum. & ñ erit sollicitus ultͣ. & ñ
apponet filius iniquitatis humilia¬
re eum. sicut abinitio adieb quib
constitui uidices suꝑ popłm meum
isrł. Hoc tam magnum bonum
rat. insipienter sapit: ut quispiã

Expanded text:
hoc de Domino Jesu Christo accipiendum est, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus , sed de electis ejus, qui membra sunt ipsius, ex quibus sine peccato nullus esse potuit. « Et fidelis erit domus tua. » Domum Salomonis plenam fuisse mulieribus alienis, nullus qui sacras litteras novit, ignorat. Domusfidelis, sancta Ecclesia accipitur, quae coram Domino usque in aeternum permanet. Hanc enim domum et nos aedificabimus bene vivendo, et Deus, ut bene vivamus, opitulando: quia « nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . » Cujus domus cum venerit ultima dedicatio, tunc fiet illud quod Deus hic per ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum et inhabitabit seorsum, et non erit sollicitus ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum sicut ab initio, a diebus quibus constitui judices super populum meum Israel. » Hoc tam magnum bonum,rat, insipienter sapit, aut quispiam
Abbreviated transcription (Latin):
gentib et diis earum: & est sensus:
afacie popłitui quẽ redemist: tͥ exegipto
de manu scilicet egyptiorũ. qͦs inmari
rubro ꝑemisti. et dediis earum. inqui¬
bus ũdicia fecisti: Que est¬
uenire dignatꝰ ẽ. d̃s dĩ filius in hẽ
mundum uelut inȩgỹptum. ut
assumpta forma serui. comnier¬
cio sanguinis sui redimeret sibi po¬
pulum acceptabilẽ sectatorem bo¬
norum oꝑm:᷑ Deum autem eiꝰ po¬
puli electi dominicũ hominem
accipere oporret: quemde egy pto
hoc ẽ. ex mundo ꝑuterum iutgi¬
nis assumpsit. Et̃ domus serumm
erit daiud stabilita coram domino.
Domus dauid eccłia xp̃i non dubi¬
um ẽ: de qua satis iam ẽ. dictum

Expanded text:
Gentibus et diis earum. Et est sensus: A facie populi tui, quem redemisti tibi ex Aegypto, de manu scilicet Aegyptiorum, quos in mari Rubro peremisti; et de diis eorum, in quibus judicia fecisti. « venire dignatus est Deus Dei Filius in hunc mundum, velut in Aegyptum, ut assumpta forma servi, commercio sanguinis sui, redimeret sibi populum, acceptabilem, sectatorem bonorum operum? Deum autem ejusdem populi electi, dominicum hominem accipere oportet, quem de Aegypto, hoc est ex hoc mundo per uterum virginis assumpsit. « Et domus servi tui David erit stabilita coram Domino. » Domus David, Ecclesia Christi sine dubio est, de qua satis jam dictum
Abbreviated transcription (Latin):
teriora bella laboranti dr̃. Non
tu ȩdificabis michi domum: qr
uir sanguinum es. Dei templum
edificat: qui corrigendis institu
tus ꝓximorum mentib uacat.
Templum dei quippe nossumꝰ.
qui adueram uitam ex eiꝰ in ha¬
bitatione constriumur: paulo
at testante qui ait. Templum dei scm
ẽ. quod ȩstis uos. Sed uir sanguinumtẽ¬
plum dei edificare. phibetur: quia qu
adhuc actib carnalib incubat. ne
cesse ẽ. ut instruere spũaliter. ꝓri¬
morum mentes erubescat. F eciq
catur ds̃ dauid. sicut abraham ⁊si¬
ac & iacob. Uel sicut feci moysi
& iosuȩ. quorum nomina famosisi¬
ma sunt interra: sic fecit᷑. Et po
nam locum populo meo isrł. ꝙ plan¬
tabo eum. & habitabit subeo: ꝙñ
turbabitur amplius. Locimquã¬
dñs popło suo prȩparatum se pol¬
licitus ẽ. non desitu t̃rarum neꝙ
de quolibet loco. sed de cȩlestiieri¬
salem intelligitur: inqua cȩlesti¬
ierłm om̃s electi post cdiem uidicii
translati absq ulla ꝑturbatione

Expanded text:
teriora bella laboravit, dicitur: « Non tu aedificabis mihi domum, quia vir sanguinum es. » Dei templum aedificat, qui corrtis proximorum mentibus vacat. Templum Dei quippe nos sumus, quia ad veram vitam ex ejus inhabitatione construimur, Paulo attestante qui ait: « Templum Dei sanctum est, quod estis vos . » Sed vir sanguinum templum Dei aedificare prohibetur, quia qui adhuc actibus carnalibus icesse est ut instituere spiritaliter proximorum mentes erubescat. « Fecique catur Deus David, sicut Abraham, Isaac et Jacob: sicut feci Moysi et Josue, quorum nomina famosissima sunt in terra, sic feci nam locum populo meo Israhel et plantabo eum et habitabit sub eo et non turbabitur amplius nec aDominus populo suo praeparaturum se pollicitus est, non de situ terrarum, neque de quolibet loco, sed de coelesti Hierusalem intelligitur, quanquam de ti omnes electi post diem judicii translati, absque ulla perturbatione
Abbreviated transcription (Latin):
& archa collocata sunt. P orro qd̃
suꝑius ait. numquid tu ȩdificabis
mͥ domum ad habitandum. M reł:
potest etiam altius intelligi. Omp̃s
enimdĩ qui incircumscriptus sp̃c
ẽ: indomib manufactis utiq
non habitat. Unde & dic̃. Neq
enim habitaui indomo ex die qͣ
eduxi filios isrł de terra egẏpti:

Expanded text:
a collocata sit. Porro quod superius ait: « Nunquid tu aedificabis mihi domum ad habitandum, » etc., potest etiam altius intelligi. Omnipotens enim Deus qui incircumscriptus spiritus est, in domibus manufactis itaque non habitat. Unde et dicit: « Neque enim habitavi in domo, ex qua die edu
Abbreviated transcription (Latin):
Predicetq tͥ dominus: quod domum fa¬
ciat tͥ dominus. Q cȩtera. Domusda¬
inid. eccłia ẽ. xp̃i. Hoc de salomone
eredere absurdum ẽ. Ille eiuim uiuen¬
te patre suo regnare cȩpit: hic autẽ
dicit. Cum completi fuerint dies tui
&̧ dormieris cumpatͥb tuis: susci¬
tabo sementuum post te. Quod de
tus est intelligere & credere pium ẽ:
cuius regnum usq insempit̃num ui¬
giter ꝑseuerat. cuius domus hoc ẽ.
sccłia catholica. fidelis corã eo usq
mȩt̃num ꝑmanet. Quisi inique

Expanded text:
Praedicitque tibi Dominus quod domum faciet tibi Dominus, » etc. Domus David Ecclesia est Christi. Hoc de Salomone credere absurdum est: ille enim vivente patre suo regnare coepit. Hic autem dicit: « Cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te. » Quod dtus est intelligere et credere pium est: cujus regnum in sempiternum jugiter perseverat: cujus domus, hoc est Ecclesia catholica, fidelis coram eo usque in aeternum permanet. « Qui si inique
Abbreviated transcription (Latin):
res quiq nisi audaci mente robu¬
stos se indomino crederent. ne
quaquam meliorum facta uel
dicta uelut infirma iudicarent.
Habitauit archa domini indomo
obethedom gethei tribus mensi¬
bus: & benedixit dominus obcã¬
edom & omnem domum eiꝰ. Ql
edom getheus ideo uocatur: eo
quod ingeth pater eius habitaue¬
rit. Quod uero subiungitur.
benedixit eum dominus & om¬
nem domum eiꝰ. sic non nullus
telligi uolunt: eo quod omnes
inores eius & concubinȩ & nurꝰ
ꝓ ancillȩ ma̾culos pepererint fi¬
hos. nec non & peccora quadru¬
pedes geminos ei ediderint fętꝰ.¬

Expanded text:
res quique, nisi audaci mente robures quique, nisi audaci mente robustos se in Domino crederent, nequaquam meliorum facta vel dicta, velut infirma judicarent. « Habitavit arca Domini in domo Obededom Gethaei tribus mensibus et benedixit Dominus Obededom et et omnem domum ejus. » Obededom Gethaeus ideo vocatur, eo quod in Jeth pater ejus habitaverit. Quod vero subjungitur: « Benedixit eum Dominus et omnem domum ejus, » sic nonnulli intelligi volunt, eo quod omnes uxores ejus et concubinae, et nurus, et ancillae, masculos pepererint filios, necnon et pecora et quadrupedes geminos ei ediderint fet