comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ram. quatents moriatur. & quomodo immor¬
talis probetur. quam magni putatis ẽẽ or¬
dinis ut ista discantur: Magni omnino atq
certi. de quo breuiter si tempus fuerit post lo¬
quemur. Illud nunc ame accipiatis uolo. si
quis temere ac sine ordine disciplinarum in
harum rerum cognitionem audet uruere. ꝓ
studioso illum curiosum. ꝓdocto credulum.
ꝓcauto incredulum fieri. Itaq mͥ quod mͦ
interroganti tam bene atq apte respondetis.
&miror unde sit: & cogor agnoscere. Uideamꝰ
tamen quousq progredi ur̃a lactens possit
intentio. Iam nobis licentii etiam uerba red¬
dantur: qui tam diu nescio qua cura occupa¬
tus. alienus abhoc sermone fuit. ut eum ista
non aliter quam eos qui non adsunt familia¬
res nr̃os. credam ẽẽ lecturum. Sed redi ad nos
queso licenti: atq hic totus fac ut assis. Libi
enim dico. nam diffinitionẽ meã tu probasti.
qua dict̾um ẽ. quid sit ẽẽ cum deo. cũ quo

Expanded text:
ram, quatenus moriatur et quomodo immorram, quatenus moriatur et quomodo immortalis probetur. quam magni putatis esse ordinis. ut ista discantur? magni omnino atque certi, de quo breuiter, si tempus fuerit, post loquemur. illud nunc a me accipiatis uolo, si quis temere ac sine ordine disciplinarum in harum rerum cognitionem audet inruere, pro studioso illum curiosum, pro docto credulum, pro cauto incredulum fieri. itaque mihi quod modo interroganti tam bene atque apte respondetis, et miror unde sit et cogor cognoscere. uideamus tamen, quo usque progredi uestra latens possit intentio. iam nobis Licenti etiam uerba reddantur, qui tam diu nescio qua cura occupatus alienus ab hoc sermone fuit, ut eum ista non aliter quam eos qui non assunt familiares nostros credam esse lecturum. sed redi ad nos quaeso. Licenti, atque hic totus fac ut assis; tibi enim dico. nam definitionem meam tu probasti, qua dictum est, quid sit esse cum deo, cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
te auctoritatem. Philosophia rationẽ ꝓmittit.
& uir paucissimos liberat. Quos tam̃ non mͦ
non contemnere illa mysteria. sed solos intel¬
ligere ut intelligenda sunt cogit: nullumq ali¬
ud habet negocium. quȩ uera & ut ita dicam
germana philosophia ẽ. quam ut doceat qd̃ sit
omnium rerum principium sine principio.
quantusq in ea maneat intellectus quid ue
inde innrãm salutem sine ulla degeneratione
manauerit: quȩ unum deum omnipotentem
mysteria. quȩ sincera & inconcussa populos libe¬
rant. nec confuse ut quidam. nec contumeliose
ut multi predicant. Quantum autem illud sit.
quod hoc etiam nr̃i generis corpus tantus ꝓpt̃
nos ds̃ assumere atq agere dignatus ẽ. qͣnto
uidetur uilius. tanto ẽ. clementia plenius: &
aquadam ingeniosorum suꝑbia longe alteq
remotius. Anima uͦ unde originem ducat. qͥd¬
ue hic agat. quantum distet adeo. quio habe¬
at proprium. quid alternet inutramq natu¬

Expanded text:
te auctoritatem. philosophia rationem promittit te auctoritatem. philosophia rationem promittit et uix paucissimos liberat. quos tamen non modo non contemnere illa mysteria sed sola intellegere, ut intellegenda sunt, cogit, nullumque aliud habet negotium, quae uera et, ut ita dicam, germana philosophia est, quam ut doceat, quod sit omnium rerum principium sine principio quantusque in eo maneat intellectus quidue inde in nostram salutem sine ulla degeneratione manauerit, quem unum deum omnipotentem,mysteria, quae fide sincera et inconcussa populos liberant, nec confuse, ut quidam, nec contumeliose, ut multi, praedicant. quantum autem illud sit, quod hoc etiam nostri generis corpus tantus propter nos deus adsumere atque agere dignatus est, quanto uidetur uilius, tanto est clementia plenius et a quadam ingeniosorum superbia longe alteque remotius. Anima uero unde originem ducat quidue hic agat. quantum agat a deo, quid habeat proprium, quod alternat in utramque natu
Abbreviated transcription (Latin):
do ingenio prediti. qui neq nos deseri asũmo
deo possunt inanimum induccre. tam̃ terum
rores suos sepe etiam carminib conqueruntur.
Qui si hoc solum interrogent. cur itali semp sere¬
nas hẏemes orent. & item semꝑ getulia nr̃a mi¬
sera sitiat. quis eis facile respondebit. aut ubi
apud nos indagabitur illius ordinis ulla su¬
spicio: Ego autem si quid meos monere possũ
quantum michi apparet. quantumq sentio:
censeo illos disciplinis omnib erudiendos.
Aliter quippe ista sic intelligi. ut luce clatiora lin
nullomꝰ possunt. Si autem aut pigrores suñ.
aut aliis negociis preoccupati. aut iam dur
ad discendum. fidei sibi presidia parent. quo
illos uinculo adse trahat. atq abhis horrendis
& inuolutissimis malis liberet. ille qui neminẽ
sibi ꝑmysteria bene credentem ꝑire ꝑmittit. Du¬
plex enim ẽ. uia quam sequimur. cum rerum
nos obscuritas mouet: Aut rationem. aut cer¬

Expanded text:
do ingenio praeditos, qui neque nos deseri a summo do ingenio praeditos, qui neque nos deseri a summo deo possunt in animum inducere et tamen rerum rores suos saepe etiam carminibus conqueruntur. qui si hoc solum interrogent, cur Itali semper serenas hiemes orent et item semper Getulia nostra misera sitiat, quis eis facile respondebit? aut ubi apud nos indagabitur illius ordinis ulla suspicio? ego autem si quid meos monere possum, quantum mihi apparet quantumque sentio, censeo illos disciplinis omnibus erudiendos. aliter quippe ista sic intellegi, ut luce clariora sint, nullo modo possunt. si autem aut pigriores sunt aut aliis negotiis praeoccupati aut iam duri ad discendum, fidei sibi praesidia parent, quo illos uinculo ad sese trahat atque ab his horrendis et inuolutissimis malis liberet ille, qui neminem sibi per mysteria bene credentem perire permittit. Duplex enim est uia, quam sequimur, cum rerum nos obscuritas mouet, aut rationem aut cer
Abbreviated transcription (Latin):
derate utatur. nam nichil ib magis quam ni¬
intum formidandum ẽ. talem philosophiȩ mi¬
utem nutrit. uel etiam ducem: ut ad summũ
modum illum. ultra quod requirere aliud ab¬
quid nec possit nec debeat. nec cupiat. qua uult
euolet. atq pueniat. multosq ꝑducat. Unde iã
dum ipsis hnimanis itb itretur sic eas despicial.
cunct̾aq discernat. ut nullomꝰ eum moueai. cus
alius optet liberos nec habeat: alius uroris m¬
mia fecunditate torqueatur. Egeat ille pecunia
qui largii liberaliter multa paratus ẽ. eiq defos¬
se incubet macer & scabiosus fencrator. Ampla
patrimonia lururies disꝑgat atq diffundai.
uir toto diç lacrimans mendicus nummum
ipetrit. Alium honor extollat indignum:
lucidi mores abscondantur inturba. Hec &. alia
inhominum uita cogunt homines plerumq im¬
pic citdere. nullo nos ordine diuinȩ ꝓuidentiȩ
gubernari. Alii autem pis & boni atq splendi¬

Expanded text:
derate utatur-nam nihil ibi quam nderate utatur-nam nihil ibi quam nimium formidandum est — talem philosophiae militem nutrit uel etiam ducem, ut ad summum illum modum, ultra quod requirere aliquid nec possit nec debeat nec cupiat, qua uult, euolet atque perueniat multosque perducat, unde iam, dum ipsis humanis rebus teneatur, sic eas despiciat cunctaque discernat, ut nullo modo eum moueat, cur alius optet liberos habere nec habeat, alius uxoris nimia fecunditate torqueatur, egeat ille pecunia, qui; largiri liberaliter multa paratus est, eique defossae incubet macer et scabiosus fenerator, ampla patrimonia luxuries dispergat atque diffundat, uix toto die lacrimans mendicus nummum impetret, alium honor extollat indignum, lucidi mores abscondantur in turba. Haec et alia in hominum uita cogunt homines plerumque inpie credere nullo nos ordine diuinae prouidentiae gubernari; alios autem pios et bonos atque splendi
Abbreviated transcription (Latin):
Summissa quedam impoliteq humillima. ipsoᷤ
saltus ac uenustos locos se se interponens. illu¬
strat oratio. Quȩ si sola sit: ꝓicis ut uilem. Si
autem desit illa pulchra non ꝓminent. non in
suis quasi regionib possessionibq dominat̾.
sibiq ipsa ꝓpria luce obsistunt. totumq con¬
fundunt. Magnis & hic debentur ordim ghz.
Mentientes conclusiones. aut nrepentes paulatĩ.
uel minuendo. uel addendo inassensionem fal¬
sitatis. quis non metuat. quis non oderit: Sepe
tamen indisputationib certis & suis sedibus
collocatȩ tantum ualent. ut nescio quomodo
dulcescat ꝑeas ipsa deceptio. Honne hic quoq
ipse ordo laudabitur: Iam inmusica. ingeome¬
trica. in astrorum motib. innumeroꝵ necessita¬
tib. ita ordo dominatur: ut si quis quasi euis
fontem atq ipsum penetrale uidere desidat:
aut in his inueniat: aut ꝑhec eo sine ullo errore
ducatur. Talis enim eruditio. si quis ea mo¬

Expanded text:
summissa quaedam impolitaeque simillima ipsos summissa quaedam impolitaeque simillima ipsos saltus ac uenustos locos sese interponens inlustrat oratio. quae si sola sit. proicis ut uilem; si autem desit, illa pulchra non prominent, non in suis quasi regionibus possessioni busque dominantur sibique ipsa propria luce obstant totumque confundunt. Magnae et hic debentur ordini gratiae. mentientes conclusiones inrepentes paulatim uel minuendo uel addendo in assensionem falsitatis quis non metuat, quis non oderit ? saepe tamen in disputationibus certis et suis sedibus conlocatae tantum ualent, ut nescio quo modo per eas dulcescat ipsa deceptio. nonne hic quoque ordo ipse laudabitur? Iam in musica, in geometrica, in astrorum motibus, in numerorum necessitatibus ordo ita dominatur, ut, si quis quasi eius fontem atque ipsum penetrale uidere desideret, aut in his inueniat aut per haec eo sine ullo errore ducatur. talis enim eruditio, si quis ea mo
Abbreviated transcription (Latin):
tamen deformia. suos locos tenendo. meliorem
locum concessere meliorib. Quid nobis suausꝰ.
quod agro uilleq specta culum congruentius
fuit. pugna illa conflictuq gallinatioꝵ galloꝵ
cuius supiore libro fecimus mentionem: Quid
abiect̾ius tamen deformitate subiecti uidim̃.
Et ꝑ ipsum tamen ciusdem ccrtaminis ꝑfectior
pulchritudo ꝓuenerat. Talia credo sunt om̃ĩa.
sed oclos querunt. Soloccismos & barbatismos
quos uocant poetȩ adamaucrumt: Quȩ scemata
& mecaplasmos mutatis appellare nominib
quam manifesta uicia fugere maluerunt. De.¬
trahe tamen ista carminib: suauissima condi¬
menta. desiderabimus. Congere multa inunũ
locum.: totum acre. putidum. rancidum. fasti¬
dibo. Transfer inuberam forensemq dict̃ionẽ.
quis non eam fugere. atq inteatra secondere iu¬
bebit: Ordo gͥ ea gubernans. & moderans. nec
apud se nimia: nec ubilibet aliena ẽẽ patietur.

Expanded text:
tamen deformia suos locos tenendo meliorem tamen deformia suos locos tenendo meliorem locum concessere melioribus. quid nobis suauius, quod agro uillaeque spectaculum congruentius fuit pugna illa conflictuque gallinaciorum gallorum, cuius superiore libro fecimus mentionem? quid abiectius tamen deformitate subiecti uidimus? et per ipsam tamen eiusdem certaminis perfectior pulchritudo prouenerat. Talia, credo, sunt omnia, sed oculos quaerunt. soloecismos et barbarismos quos uocant, poetae adamauerunt; quae schemata et metaplasmos mutatis appellare nominibus quam manifesta uitia fugere malunt. detrahe tamen ista carminibus, suauissima condimenta desiderabimus. congere multa in unum locum, totum acre putidum rancidum fastidibo. transfer in liberam forensemque dictionem, quis non eam fugere atque in theatra se condere iubebit? ordo igitur ea gubernans et moderans nec apud se nimia nec ubilibet aliena esse patietur.
Abbreviated transcription (Latin):
cor. Simile autem aliquid inistam sentenciam
cu forcasse unum requirebas. At mͥ iam occurt
innumerabilia: quȩ me ad consentiendum pis
traihunt. Quid enim carnifice tetrius: Quid il¬
lo animo truculentius atq diriuis.: At inter
ipsas leges locum necessarium tenei: & in bene
mnoderatȩ cuiitatis ordinem inseritur. Estq suo
animo nocens: ordine autem alioꝵ pęua no¬
centum. Quid sordidius quid inanius. quid¬
dedecoris & turpitudinis plenius meretricib.
lenonib:. ceterisq hoc genus pestib dici pot̃
Aufer merctrices de reb humanis: turbaucris om¬
ma libidinib. Constitue matronarum loco. La¬
be ac dedecore de honestaueris. Ita igitur hoc
genus hominum ꝑsuos mores impurissimũ.
ita ꝑordinis legem conditione utilissimum.N¬
ne incorporib animantium quedã menbra
si sola attendas. non possis attendere: Tamen
ea naturȩ ordo nec quia necessaria sunt de eẽ
uoluit: nec quia indecora emincre ꝑmisit. Que

Expanded text:
cor. simile autem aliquod in istam sententiam cor. simile autem aliquod in istam sententiam tu fortasse unum requirebas. at mihi iam occurrunt innumerabilia, quae me ad consentiendum prorsus trahunt. quid enim carnifice tetrius ? quid illo animo truculentius atque dirius ? at inter ipsas leges locum necessarium tenet et in bene moderatae ciuitatis ordinem inseritur estque suo animo nocens, ordine autem alieno poena nocentium. quid sordidius, quid inanius, dedecoris et turpitudinis plenius meretricibus lenonibus ceterisque hoc genus pestibus dici potest? aufer meretrices de rebus humanis, turbaueris omnia libidinibus; constitue matronarum loco, labe ac dedecore dehonestaueris. sic.igitur hoc genus hominum per suos mores impurissimum uita, per ordinis leges condicione uilissimum. nonne in corporibus animantium quaedam membra, si sola adtendas, non possis adtendere? tamen ea naturae ordo nec, quia necessaria sunt, deesse uoluit nec, quia indecora, eminere permisit. quae
Abbreviated transcription (Latin):
nebrarum ad id quod ame inuolutum ꝓlatũ¬
erat: parum nobis attulit luminis. Namq om¬
nis uita stultorum quamuis ꝑ eos ipsos mini¬
me constans minimeq ordinata sit. ꝑ diuinã
tamen ꝓuidentiam necessario rerum ordine in¬
cluditui: & quasi quib dam locis illa ineffabi¬
li & sempiterna lege dispositis. nullom esse si¬
nitur. ubi ẽẽ non debet. Iia fu. ut exangusto a¬
mino ipsam solam quisq considerans. uelitti
magna reꝑcussus feditate auersetur. Si autem
mentis oculos erigens atq diffundens. simul
uniuersa collustret: nichil non ordinatum. su¬
isq semꝑ uelut sedib distinctum. dispositũq
reperiet. Quam magna inquam. quã mira
michi ꝑuos ds̃. atq ille ipse ut magis magisq
credere adducor. rerum nescio quis occultus
ordo respondet. Nam ea dicitis. quȩ nec qͦ¬
modo dicantur non iusa. nec quomodo ea
uideatis intelligo: ita ea et uera er alta esse suispi¬

Expanded text:
nebrarum ad id, quod a me inuolutum nebrarum ad id, quod a me inuolutum erat, parum nobis attulit luminis. namque omnis uita stultorum quamuis per eos ipsos minime constans minimeque ordinata sit, per diuinam tamen prouidentiam necessario rerum ordine includitur et quasi quibusdam locis illa ineffabili et sempiterna lege dispositis nullo modo esse sinitur. ubi esse non debet. ita fit, ut angusto animo ipsam solam quisque considerans ueluti magna repercussus foeditate auersetur. si autem mentis oculos erigens atque diffundens simul uniuersa conlustret, nihil non ordinatum suisque semper ueluti sedibus distinctum dispositumque reperiet. Quam magna, inquam, quam mira mihi per uos deus ille atque ipse, ut magis magisque credere adducor, rerum nescio quis occultus ordo respondet! nam ea dicitis, quae nec quomodo dicantur non uisa nec quomodo ea uideatis intellego; ita ea et uera et alta esse suspi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere dolcat. eamq sibi esse presentem.
non quo ipsam magis intelligit. sed quo alia
minus intelligit. scutiat. S ad ordinem rede¬
amus. ut nobis aliquando reddatur licentiꝰ
llud enim ex uobis iam requiro. utrum que¬
cumq agit stultus. ordine uobis agere uideat᷑.
Nam uidete rogo. quos laqueos habeat. Si ordi¬
ne dixeritis. ubi erit illa diffinitio. ordo ẽ. quo
ds agit omnia que sunt. si etiam stultus quę
agit. agit ordine: Si autem ordo non ẽ in his
quȩ aguntur abstulto. erit aliquid qͦd ordo
non teneat. Ncutrum autem uultis. Uidete
autem queso. ne cuncta ipsius ordinis defen¬
sione turbetis. Hic item trigetuis. nam ille al¬
ter omnino absens erai. facile ẽ inquit huic
quidem respondere complerioni tue. s me
inpresentia similitudo deficit. qua sententiã
ncam uideo asseri ullustrariq debere. Tamen di¬
cam quod sentio. facies enim tu quod paulo
ante fecisti. Non enum illa cominemoratio te¬

Expanded text:
intellegere doleat eamque sibi esse praesentem, intellegere doleat eamque sibi esse praesentem, non quo ipsam magis intellegit sed quo alia minus intellegit, sentiat. Sed ad ordinem redeamus, ut nobis aliquando reddatur Licentius. illud enim ex uobis iam requiro, utrum quaecumque agit stultus ordine uobis agere uideatur. nam uidete, rogatio quos laqueos habeat. si ordine dixeritis, ubi erit illa definitio: ordo est, quo deus agit omnia, quae sunt, si etiam stultus, quae agit, agit ordine? si autem ordo non est in his, quae aguntur ab stulto, erit aliquid, quod ordo non teneat; neutrum autem uultis. uidete quaeso, ne cuncta ipsius ordinis defensione turbetis. — Hic item Trygetius — nam ille alter adhuc omnino absens erat —: Facile est, inquit, huic quidem respondere conplexioni tuae, sed me in praesentia similitudo deficit, qua sententiam meam uideo asseri inlustrarique debere. tamen dicam, quod sentio; facies enim tu, quod paulo ante fecisti. non enim illa commemoratio te
Abbreviated transcription (Latin):
quisq docere. qualis sit res. quam non intellig̃.
quantamq mend afferat ꝑnitiem. quod mente
non uidet: nam idutiq attendens. quod tu di¬
xisti. dicere ẽ ueritus. cum ei sit ista etiam de
doctorum libris nota sententia. tamen sensum
ipsum considerans corporis. nam et isto ipso
anima utitur. & ipsa sola ẽ cum intellectu qͣ¬
liscumq collatio. ad ducor. ut neminem dicã
posse ui dere tenebras. Quam obrem si menti
hoc ẽ intelligere. quod sensui uidere. &e licet
quisq oculis aꝑtis sanis purisq sit. uidere
tamen tenebras non potest:non absurde dr
intelligi non posse stulticiam. Ham nullas a¬
lias mentis tenebras nominamus. Nec iam illd
mouebit. quomͦ stulticia possit non intellect̾a
uitati. Ut enim oculis tenebras uitamus. eo
ipso quo nolumus non uidere. sic quisquis
uelit uitare stulticiam. non eam conetur intel¬
ligere. S ea que possunt intelligi. ꝑhanc se ñ

Expanded text:
quisque docere, qualis sit res, quam non intellegit, quisque docere, qualis sit res, quam non intellegit, quantamque menti afferat perniciem, quod mente non uidet — nam id utique attendens, quod tu dixisti, dicere est ueritus, cum ei sit ista etiam de doctorum libris nota sententia — tamen sensum ipsum considerans corporis — nam et isto ipso anima utitur et ipsa sola est cum intellectu qualiscumque conlatio-addueor, ut dicam neminem posse uidere tenebras. quam ob rem si menti hoc est intellegere, quod sensui uidere, et licet quisque oculis apertis sanis purisque sit, uidere tamen tenebras non potest, non absurde dicitur intellegi non posse stultitiam; nam nullas alias mentis tenebras nominamus. nec iam illud mouebit, quomodo stultitia possit non intellecta uitari. ut enim oculis tenebras uitamus eo ipso, quo nolumus non uidere, sic quisquis uolet uitare stultitiam, non eam conetur intellegere, sed ea. quae possunt intellegi, per hanc se non
Abbreviated transcription (Latin):
cepissem. dum ratiocinationis huius nuntum
tenax es: id eis modo reddere cogerer. Quare uł
hoc contenti sint: quod me tecum laborante non
paruum eis ad excogitandum temporis dedi.
Uel si uict patroni nulla quidem culpa sua consi¬
lium libenter auscultant: & in hoc iam sibi ce¬
dant. & sint incȩteris cautiores. Non contem¬
nam inquam quod intua defensione trige¬
cius nescio quid etiam ꝑstrepens dicere cupi¬
ebat. faciamq tua bona uenia. nam fortasse
non bene instructus es. qui recens huic negocio
suꝑuenisti. ut remodo patrocinio. ipsos cau
sam ꝑagentes audiam patienter ut ceperam.
Tum trigecius licentio prorsus absente: quom
uultis in quit accipite. et ridete stulticiã incã.
Pon michi uidetur debere dici intellectus. quo
intelligitur ipsa stulticia: que non intelligendi.
ut sola uel marima causa ẽ. Non facile inquam.
recuso istud acciꝑe. Quamuis enim me multũ
moueat. quod sentit alipius. quomͦ recte possit

Expanded text:
cepissem, dum ratiocinationis huius nimium cepissem, dum ratiocinationis huius nimium tenax es, id eis modo reddere cogerer. quare uel hoc contenti sint, quod me tecum laborante non parum eis ad excogitandum temporis dedi, uel, si uicti patroni nulla quidem sua culpa consilio libenter auscultant, et in hoc iam tibi cedant et sint in ceteris cautiores. Non contemnam, inquam, quod in tua defensione Trygetius nescio quid etiam perstrepens dicere cupiebat, faciamque bona tua uenia; nam fortasse non bene instructus es, qui recens huic negotio superuenisti, ut remoto patrocinio ipsos causam suam peragentes audiam patienter. ut coeperam. — Tum Trygetius Licentio prorsus absente: Quomodo uultis, inquit, accipite et ridete stultitiam meam. non mihi uidetur debere dici intellectus, quo intellegitur ipsa stultitia, quae non intellegendi uel sola uel maxima causa est. — Non facile, inquam, recuso istud accipere. quamuis enim me multum moueat, quod sentiat Alypius, quomodo recte possit
Abbreviated transcription (Latin):
ille te auctore Ut hoc uos docerem. quando strult̃
eram adme uenire debuistis. Modo autem uos umn
magistri ẽẽ potertts. Nam ego iam stulticiam ñ
intelligo. Quod quidem abeo si audirem. non ue¬
rerer admonere hominem. ut comes nobis ficret:
simulq magistrum alium quereremus. Et enĩ
plene stulticiam non intelligo. Uideo tamen:. nicħ
responsione hac ẽc̃ stultius. S pudebit eum fortas¬
se ita nos aut relinquere. aut sequi. Disputabit gͦ.
& eraggerabit copiosissime stulticie mala. Pos
autem bene nobis ꝓuidentes. aut audiemus at¬
tente hominem nescientem que loquatur. aui
credemus cum id quod non indelligit scire: aut
adhuc deo susceptorum tuoꝵ ratione stulticia co¬
pulata ẽ. Nichil autem suꝑioꝵ ẽ. quod udcã pos¬
se defendi. Restat gͥ quod non uultis extiemum.
Nũ quam de inquit inuidum senseram. Nam si ab
istis ut dicis susceptis quicqͣm honoris ut solet̃ ac¬

Expanded text:
ille te auctore: \'ut hoc uos docerem, quando stultus ille te auctore: \'ut hoc uos docerem, quando stultus eram, ad me uenire debuistis; modo autem uos uestri magistri esse poteritis; nam ego iam stultitiam non intellego\'. quod quidem ab eo si audirem, non uererer ammonere hominem, ut comes nobis fieret, simulque magistrum alium quaereremus. ut enim plene stultitiam non intellego, uideo tamen nihil responsione hac esse stultius. sed pudebit eum fortasse ita nos aut relinquere aut sequi. disputabit ergo et exaggerabit copiosis.-ime stultitiae mala. nos autem bene nobis prouidentes aut audiemus attente hominem nescientem, quae loquatur, aut credemus eum id, quod non intellegit, scire aut adhuc deo susceptorum tuorum ratione stultitia copulata est. nihil autem superiorum est, quod uideo posse defendi: restat igitur, quod non uultis, extremum. — Numquam te, inquit, inuidum senseram. nam si ab istis, ut dicis, susceptis quicquam honorarii, ut solet, ac
Abbreviated transcription (Latin):
quam stulticiam quisq uitei. sapientis cum no¬
mine non ec̃ censendum. Et dictum c̃. asapiente
intellect̾a ẽc cum do. Cum igitur ciutandę stulti¬
cis grã candem stulticiam quisq intelligit. non¬
dum c̃ sapicns. Cum autcin sapiens fucrit. non
inter ea quę ille intelligit stulticia numeranda
c̃. Quam obrem qm̃ ca comuncta sunt do. que
iam sapiens intelligit. recte adeo stulticia secer¬
nitur. N cute quidem inquam ut soles alipi re¬
spondisti:. sed tanquam in alienas trusus angustiã.
Tamen quia ut arbitror adhuc mecum stultus
ec̃ dignaris. quid faciemus si aliquem nancisca¬
mur sapientem: qui nos tanto malo docendo
ac disputando libenter liberet: Nam nichil cum
prius quantum arbitror deprecaturus sum. nis
ut mͥ ostendat. quȩ sit quid sit. qualis sit omnino
stulticia. De te enim non facile affirmauetm. Me
tamen tantum. & tam diu detinei: quantum &
quamdiu ame non intelligitur. Dictutus ẽ ergo

Expanded text:
quam stultitiam quisque uitet, sapientis eum noquam stultitiam quisque uitet, sapientis eum nomine non esse censendum — et dictum est a sapiente intellecta esse cum deo: cum igitur euitandae stultitiae gratia eandem stultitiam quisque intellegit, nondum est sapiens. cum autem fuerit, non inter ea, quae ille intellegit, stultitia numeranda est. quam ob rem quoniam ea coniuncta sunt deo, quae iam sapiens intellegit, recte a deo stultitia secernetur. Acute quidem, inquam, ut soles, Alypi, respondisti, sed tamquam in alienas trusus angustias. tamen quia, ut arbitror. adhuc mecum stultus esse dignaris, quid faciemus, si aliquem nanciscamur sapientem, qui nos tanto malo docendo ac disputando libenter liberet ? nam nihil eum prius, quantum arbitror, deprecaturus sum. nisi ut mihi ostendat, quae sit, quid sit, qualis sit omnino stultitia. de te enim non facile adfirmarim; me tamen tantum et tam diu detinet. quantum et quamdiu a me non intellegitur. dicturus est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tantum meum filentium parabatur: S irrupta
iam quies ẽ. Utrum nunc enitar huic uttumq ro¬
gatiomi satisfacere: cum michi prius uel infucurũ
ꝓsperero. & auobis impetrauero. ut ame amplius
ista responsione nichil flagitetis. Nullomͦ inquã
ẽ alipi bcinuolentiȩ atq humanitatis tuȩ uocem
tuam sermoni nr̃o etiam desideratam negare. s
ꝑge modo. quod institiusti effice. Cetera ut iam
se se habet ordo ille ꝓueni ent. Eque michide
ordine inquit sunt speranda meliora: incitiꝰ
assertione interim me substituere uoliustis. Ss
ni fallor. obhoc stulticiam deo ista tua conelu¬
siont abhis copulatam putasti. quod uniu̾sa
que intelligit sapiens cum do esse dixerunt. S id
quatinus accipicndum sit nunc omitto. Tuam
illam ratiocinationem paululum aducite. Di¬
risti quippe. Nam si cum deo sunt quecunq in¬
telligit sapiens. nec nisi intellett̾am stulticiam ef¬
fugere potest. Quasi uͦ illud obscurum sit. ante¬

Expanded text:
tantum meum silentium parabatur? sed inrupta tantum meum silentium parabatur? sed inrupta iam quies est. uerum nunc enitar huic utcumque rogationi satisfacere, cum mihi prius uel futurum prospexero et a uobis impetrauero, ut a me amplius ista responsione nihil flagitetis. — Nullo modo, inquam, est, Alypi, beneuolentiae atque humanitatis tuae uocem tuam sermoni nostro etiam desideratam negare. sed perge modo, quod instituisti effice; cetera, ut iam sese habet ordo ille, prouenient. — Aeque mihi de ordine, inquit, sunt speranda me- liora, in cuius adsertione interim me substituere uoluistis. sed, ni fallor, ob hoc stultitiam deo ista tua conclusione ab his copulatam putasti, quod uniuersa, quae intellegit sapiens, cum deo esse dixerunt. sed id quatenus accipiendum sit, nunc omitto; tuam illam ratiocinationem paululum aduerte. dixisti quippe: \'nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest\' — quasi uero illud obscurum sit, ante
Abbreviated transcription (Latin):
resisto rationib tuis: ut quod suscepimus potiꝰ
peragatur. De isto uero diligenter quem admo¬
dum se se habcat. non enim parua resẽ. aut tam
paruo sermone contenta. uidebimus alias. cum
ds ipse oportunitatem ordine dederit. Oiffinitũ
ẽ autem quidsiz esse cum deo. Et cum ame da¬
tum ẽ. id eẽ cum deo quod intelligit deum. uos
etiam plus adiecistis. ut ibi sint etiam illa. quȩ
intelliguntur asapiente. Qua inre multum me
mouet quomꝰ subito cum deo stulticiam collo¬
cauertis. Nam si cum dcosut quecunq intelligit sa¬
piens. nec nisi intellect̾am stulticiam effugere. pot̃
erit etiam quod dictu nefas ẽ pestis ila cum deo:
Qua conclusione commoti. cum insilentio se aliqͥn¬
tum teninssent. respondeat inquit tngecius etiã
ille decuius aduentu adistam disputationem o¬
portunissimo. non nos puto temere gratulatos.
Tum alipius. cłs meliora inquit. Huccine mͥ tandẽ

Expanded text:
resisto rationibus tuis, ut quod suscepimus potius resisto rationibus tuis, ut quod suscepimus potius peragatur. de isto uero diligenter, quem ad modum sese habeat — non enim parua res est aut tam paruo sermone contenta — uidebimus alias, cum deus ipse oportunitatem ordine dederit. Definitum est autem, quid sit esse cum deo, et cum a me dictum est id esse cum deo, quod intellegit deum, uos etiam plus adiecistis, ut ibi sint etiam illa, quae intelleguntur a sapiente. qua in re multum me mouet, quomodo subito cum deo stultitiam collocaueritis. nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest, erit etiam, quod dictu nefas est, pestis illa cum deo. — Qua conclusione commoti cum in silentio se aliquantum tenuissent: Respondeat, inquit Trygetius, etiam ille, de cuius aduentu ad istam disputationem oportunissimo non nos puto temere gratulatos. — Tum Alypius: Deus meliora! inquit; hucine mihi tandem
Abbreviated transcription (Latin):
ac difputet .O. uod nisi memoriȩ commendauit.
pereat necesse ẽ. Ergo aut officia beniuolentiȩ
negabis eẽ sapientis: aut confitebens res aliquas
sapicntis memoria custodiri. An fortasse aliqͥd
suarum rerum non ꝓpt̾ se quidem s ꝓpter luos
sibi tamen necessarios. commendat scruandũ il¬
li famulo. ut ille tanquam sobrius exoptima
dñi disciplina. non quidem custodiat. nͥ ꝓpter
stultos adsapientiam ꝑducendos. sed quod ei
tamen ille custodiendum imperarit: Hec om¬
nino huic inquit commendari quicquam ar¬
bitror asapiente. siquidem ille semꝑ indeo firꝰ
ẽ siue tacitus. siue cum hominib loquens. s il¬
le seruus iam bene institutus diligent̃ seruat.
quod interdum disputanti dño suggerat. ut ei
tanquam iustissimo gratum faciat officiũ suũ.
sub cuius se uidet potestate uiucre. & hoc faciat
non quasi ratiocinando. s summa illa lege. sum¬
moq ordine prescribente. Nichil inquam nũc

Expanded text:
ac disputet, quod nisi memoriae commendauerit, ac disputet, quod nisi memoriae commendauerit, pereat necesse est. ergo aut officia beniuolentiae negabis esse sapientis aut confiteberis res aliquas sapientis memoria custodiri. an fortasse aliquid suarum rerum non propter se quidem sed propter suos, sibi tamen necessarium commendat seruandum illi famulo, ut ille tamquam sobrius et ex optima domini disciplina non quidem custodiat, nisi quod propter stultos ad sapientiam perducendos sed quod ei tamen ille custodiendum imperarit ? — Nec omnino huic, inquit, commendari quicquam arbitror a sapiente, si quidem ille deo semper infixus est siue tacitus siue cum hominibus loquens; sed ille seruus iam bene institutus diligenter seruat, quod interdum disputanti domino suggerat et ei tamquam iustissimo gratum faciat officium suum, sub cuius se uidet potestate uiuere, et hoc facit non quasi ratiocinando sed summa illa lege summoque ordine praescribente. — Nihil, inquam, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
immobiliterq intuenti.cum quo sunt omĩa
qu̧ intellectus uidet ac possidet: quid opius ẽ qlo
memoria: Michi autem ut opus esset adhee que
abste audieram retinenda nondum sum illius fa¬
muli dñs. sed ei modo seruio. modo pugno ut ñ
seruiam: & quasi audeo me asserere inlibtatem
meam. Et si forte aliquando impero atq ob¬
temperat m. facitq sepe putare quod uicerim.
inaliis rursus reb ita se se engit ut eius sub pe¬
dib miser iaccam. Quam obrem quando de sa¬
piente querimus. me nolo nomines. Nec me in¬
quam. Sed tamen nunquid nam sapiens iste. su¬
os potest deserere. aut ullo pacto cum hoc corp
agit inquo istum fainulum sua lege deuinc̾tum
tenet. itlinquit officium. beneficia tribuendi qͥb
porest. & marime quod ab eo uehementissime
flagitatur sapientiam ipsam docendi: Qd cum
facit ut congrue doceat mminusq ineptus sit. pre¬
parat sepe aliquid. quod exdispositione eloquat᷑.

Expanded text:
immobiliterque intuenti, cum quo sunt omnia, immobiliterque intuenti, cum quo sunt omnia, quae intellectus uidet ac possidet, quid opus est quaeso memoria? mihi autem ut opus esset ad haec quae abs te audieram retinenda, nondum sum illius famuli dominus sed ei modo seruio, modo pugno, ut non seruiam, et quasi audeo me adserere in libertatem meam, et si forte aliquando impero atque obtemperat mihi facitque saepe putare, quod uicerim, in aliis rursus rebus ita sese erigit, ut eius sub pedibus miser iaceam. quam ob rem quando de sapiente quaerimus, me nolo nomines. — Nec me, inquam; sed tamen numquidnam sapiens iste suos potest deserere aut ullo pacto, cum hoc corpus agit, in quo istum famulum sua lege deuinctum tenet, relinquit officium beneficia tribuendi quibus potest et maxime, quod ab eo uehementissime flagitatur, sapientiam ipsam docendi? quod cum facit, ut congrue doceat minusque ineptus sit, praeparat saepe aliquid, quod ex dispositione eloquatur
Abbreviated transcription (Latin):
canquam frugi & diligens famulus bene uta¬
tur.parceq custodiat. Quam sententiam eius
cum admiratione considerans. recordatus sũ
idipsum aliquando me breuiter illo audien¬
te dirisse. Tum arridens grãs age inquam
licenti huic seruo tuo: qui tibi nisi aliquid de
peculio suo ministrasset: nunc fortasse quod
ꝓmeres non haberes. Nam si adeam partem
memoria ꝑtinet. quȩ se uelut famulam bonȩ
menti regendam concedit: ipsa nunc aduitꝰ
es. michi crede ut hoc diceres. Ergo ante quã
adillum ordinem redeam. nonne tibi uidetͣ
uel ꝓpter talia. id est ꝓpter honestas ac necessa¬
rias disciplinas memoria opus eẽ sapienti:
Quid inquit memoria opus ẽ. cum om̃s suas
res presentes habeat: ac teneat: Non enim uł in
ipso sensu ad id quod ante oculos nrõs est in
auxilium nobis uocamus memoriam. Sapien¬
ti igitur ante illos interiores intellectꝰ
oculos habenti omnia. idest deum ipsum firȩ

Expanded text:
tamquam frugi et diligens famulus bene utatamquam frugi et diligens famulus bene utatur parceque custodiat. Quam sententiam eius cum admiratione considerans recordatus sum id ipsum aliquando me breuiter illo audiente dixisse. tum arridens: Gratias age, inquam, Licenti, huic seruo tuo, qui tibi nisi aliquid de peculio suo ministraret, nunc fortasse quod promeres non haberes. nam si ad eam partem memoria pertinet, quae se uelut famulam bonae menti regendam concedit, ipsa nunc adiutus es, mihi crede, ut hoc diceres. ergo antequam ad illum ordinem redeam, nonne tibi uidetur uel propter talia, id est propter honestas ac necessarias disciplinas, memoria opus esse sapienti? — Quid, inquit, memoria opus est, cum omnes suas res praesentes habeat ac teneat? non enim uel in ipso sensu ad id, quod ante oculos nostros est, in auxilium uocamus memoriam. sapienti igitur ante illos interiores intellectus oculos habenti omnia, id est deum ipsum fixe
Abbreviated transcription (Latin):
uit. & quasi subtrarit inseipsum: ei animȩ ser¬
uiunt. Uel si tota hȩc anima dicenda ẽ. ei cerce
parti amimȩ seiuiunt. atq subiecte sunt. quam
solam sapientem nominari decet. in qua parte
subiect̾a etiam ipsam memoriam puto habitare.
Vtitur ergo hac sapiens. quasi seruo. ut ei iubeat:
ui dum istis sensib utitur. ꝓpter illa quȩ iam ñ
sapienti s sibi sunt necessaria. non se audeat ex¬
tollere nec suꝑbire dño. nec his ipsis quȩ adeũ¬
ꝑtinent passim atq immoderate uti. Adillã
enim uilissimam paitem possunt ea ꝑtinere. qͦ
pretertunt. Q uib autem ẽ memoria necessaria:
nisi pretercuntib & quasi fugientib reb: Ille
igitur sapiens amplectitur deum. eoq ꝑfruit᷑.
qui semꝑ manet. nec erpectatur ut sit. nec me¬
tuitur ne desit: sed eo ipso quo ucre ẽ. semꝑ ẽ
presens.Curat autem immobilis & inse ma¬
nens serui sui quodammodo peculium: ut eo

Expanded text:
uit et quasi subtraxit in se ipsum, ei animae seruit et quasi subtraxit in se ipsum, ei animae seruiunt uel, si tota haec anima dicenda est, ei certe parti animae seruiunt atque subiectae sunt, quam solam sapientem nominari decet. in qua parte subiecta etiam ipsam memoriam puto habitare. utitur ergo hac sapiens quasi seruo, ut haec ei iubut dum istis sensibus utitur propter illa, quae iam non sapienti sed sibi sunt necessaria, non se audeat extollere nec superbire domino nec his ipsis, quae adpertinent, passim atque immoderate uti. ad illam enim uilissimam partem possunt ea pertinere, quae praetereunt. quibus autem est memoria necessaria nisi praetereuntibus et quasi fugientibus rebus? ille igitur sapiens amplectitur deum eoque perfruitur, qui semper manet nec expectatur, ut sit, nec metuitur, ne desit, sed eo ipso, quo uere est, semper est praesens. curat autem immobilis, et in se manens serui sui quodam modo peculium, ut eo
Abbreviated transcription (Latin):
accepi. id esse cum deo quod intelligit deum: &
exeo quod anobis dictum est. id esse cum deo
quod asapiente intelligitur.S hanc eus par¬
tem ꝑquam istis utitur sensib. non enim pu¬
to  connumerandam esse cum sapientem uo¬
camus. fateor me nescire:nec omnino cuius
modi sit suspicari. Negas ergo inquam non
solum excorpore & anima. sed etiam exanima
tota constare sapientem:Siquidem partem
istam qua utitur sensib. anime esse negare
dementis ẽ. Non enim ipsi oculi uel aures. uł
nescio quid aliud ꝑoculos sentit. Ipsum au¬
tem sengre si non damus intellectui. ñ damꝰ¬
alicui parti anmȩ. restat ut corpori tribuatur.
quo absurdius dici nichil interim michi ui¬
detui. Anima inquit sapientis perpurgata
iirtutib. & iam coherens deo. sapientis etiam
nomine digna ẽ: nec quicquam cius aliud de¬
lectat appellare sapientẽ. S tñ qͣsi quedã ut ita
dieam sordes atq exuiuȩ quib se ille munda¬

Expanded text:
accepi, id esse cum deo, quod intellegit deum, et accepi, id esse cum deo, quod intellegit deum, et ex eo, quod a nobis dictum est, id esse cum deo, quod a sapiente intellegitur. sed hanc eius partem, per quam istis utitur sensibus — non enim puto connumerandam esse, cum sapientem uocamus — fateor me nescire nec omnino cuius modi sit suspicari. Negas ergo, inquam, non solum ex corpore et anima sed etiam ex anima tota constare sapientem, si quidem partem istam, qua utitur sensibus, animae esse negare dementis est. non enim ipsi oculi uel aures sed nescio quid aliud per oculos sentit. ipsum autem sentire si non damus intellectui, nalicui parti animae. restat, ut corpori tribuatur, quo absurdius dici nihil mihi interim uidetur. — Anima, inquit, sapientis perpurgata uirtutibus et iam cohaerens deo sapientis etiam nomine digna est nec quicquam eius aliud delectat appellare sapientem; sed tamen quasi quaedam, ut ita dicam, sordes atque exuuiae, quibus se ille munda
Abbreviated transcription (Latin):
deo dicere: sedtamen dicam. Uobis enim existi¬
matorib:aut confirmer aut discam. Quisquis
ea sola nouit. quȩ corporis sensus atuingit: non
solum cum deo esse non michi uidetur. s ne
secum quidem. Hic cum trigecium animadũ¬
tissem meo uultu. ut nescio quid uelle dicere
uideretur.sed uerecundia ne quasi inalienum
locum irrueret contineri. feci potestatem iam
tacente licentio. ut promeret si quid uellet.
At ille. ista inquit quȩ adsensus corporis perti¬
nent: prorsus nemo michi uidetur nosse. Aliud
est enim sentire aliud nosse.Quare si quid no¬
uimus.solo intellectu contineri puto: & eo solo
posse comprehendi. Ex quo fit. ut si ullud ẽ cũ
deo quod intelligendo sapiens nouit: totũ qd̃
nouit sapiens possit esse cum deo. Quod cũ
licentius approbasset. subiecit aliud qd nullo
pacto possem contempnere.Ait enim. Sapiens
prorsus ipse cum deo ẽ Nam & seipsum intel¬
ligit sapiens.Quod conficitur. & ex eo quod ate

Expanded text:
deo dicere, sed tamen dicam; uobis enim existideo dicere, sed tamen dicam; uobis enim existimatoribus aut confirmem aut discam. quisquis ea sola nouit, quae corporis sensus attingit, non solum cum deo esse non mihi uidetur sed ne secum quidem — Hic cum Trygetium animaduertissem in eo uultu, ut nescio quid uelle redicere uideretur, sed uerecundia eum, ne quasi in alienum locum inrueret, contineri, feci potestatem iam tacente Licentiout promeret quid uellet. at ille: Ista, inquit, quae ad sensus corporis pertinent, prorsus nemo mihi uidetur nosse. aliud est enim sentire, aliud nosse. quare si quid nouimus, solo intellectu contineri puto et eo solo posse conprehendi. ex quo fit, ut, si illud est cum deo, quod intellegendo sapiens nouit, totum quod nouit sapiens possit esse cum deo. — Quod cum Licentius approbasset, subiecit aliud, quod nullo pacto possem contemnere. ait enim: Sapiens prorsus ipse cum deo est; nam et se ipsum intellegit sapiens. quod conficitur et ex eo, quod a te
Abbreviated transcription (Latin):
ergo inquam. utium hȩc tibi saltim diffini¬
tio placeat. Cum deo ẽ inquam. quicquid in¬
piens deum tibi inquam intelligere non ui¬
detur: Nidetur inquit. Cum gͦ sapientes ñ
solum inuna domo aut uibe. sed etiam ꝑ
immensam regionem peregrinando naui¬
gandoq: moueantur: quomͦ erit uerum. quicqͥd
cum dõ est non moueri: Risum michi inquit
mouisti: quasi ego quod sapiens facit direrim
esse cum deo. Cum deo ẽ:sed illud quod nouit.
Non nouit inquam sapiens codicem suum. palli¬
um. cunicam. suppellec̾tilem siquam habet. cȩ¬
graq id genus. quȩ stulti etiam bene nouerunt:
Fateor inquit nosse tunicam. & nosse pallium:
non esse cum deo. Hoc ergo inquam dicis.N
omne quod nouit sapiens esse cum deo: sedta¬
men quicquid sapientis cum deo ẽ. id nosse
sapientem.Opime inquit. Nam quicqͥd sen¬
su isto corporis nouit non est cum deo: sed il¬
lud quod animo ꝑcipit Pius etiam fortasse au¬

Expanded text:
ergo, inquam, utrum haec tibi saltem definiergo, inquam, utrum haec tibi saltem definitio placeat: cum deo est quidquid inpiens deum tibi intellegere non uidetur? — Uidetur, inquit. — Cum ergo sapientes non solum in una domo aut urbe sed etiam per inmensa regionum peregrinando nauigandoque moueantur, quomodo erit uerum quidquid cum deo est non moueri? — Risum mihi, inquit, mouisti, quasi ego quod sapiens facit dixerim esse cum deo. cum deo est, sed illud quod nouit. — Non nouit, inquam, sapiens codicem suum pallium tunicam supellectilem, si quam habet, ceteraque id genus, quae stulti etiam bene nouerunt ? — Fateor, inquit, nosse tunicam et nosse pallium non esse cum deo. Hoc ergo, inquam, dicis, non omne, quod nouit sapiens, esse cum deo, sed tamen quidquid sapientis cum deo est, id nosse sapientem. — Optime, inquit; nam quidquid sensu isto corporis nouit, non est cum deo, sed illud, quod animo percipit. plus etiam fortasse au
Abbreviated transcription (Latin):
deo nichil uidetur mͥ eẽ. & quod cum deo ẽ rur¬
sum uidetur in concussum manere. Celtm au¬
tem dicere sine deo ẽẽ non possum. Non solum
quod nichil sine deo ẽẽ arbitror: sed qd cęlum
putem habere aliquid quod non mouctur.Q uod
uere aut ds ẽ. au cum deo: quamuis iplum ce¬
lum non dubitem uerti ac moucri. Diffim ergo
inquam si placet. quid sit ẽẽ cum deo: et quid sit
non ẽẽ sine deo. Si enim de uerbis inter nos ꝯ¬
touersia c̃. facile contemnetur: dum modo rẽ
ipsam quam concepisti mente uideamus. Odi
ego in quit diffimre. Quid ergo faciemꝰ inquã:
Tu inquit diffini queso. Nam facilius ẽ michi
uidere malterius diffinitione. quid non ꝓbem:
quam quicquam bene diffiniendo explicare.
G eram tibi morem inquam. Uidetur tibi id eẽ cũ
deo. quod ab eo regitur atq amministratur.
Non aut ille hoc animo conceperam.: cum dice¬
bam ea quȩ non mouentur ẽẽ cum deo Uide

Expanded text:
deo mihi nihil uidetur esse et, quod cum deo est, rurdeo mihi nihil uidetur esse et, quod cum deo est, rursum uidetur inconcussum manere; caelum autem-dicere sine deo esse non possum, non solum quod nihil sine deo esse arbitror sed quod caelum putem habere aliquid, quod non mouetur, quod uero aut deus est aut cum deo, quamuis ipsum caelum non dubitem uerti ac moueri. Defini ergo, inquam, si placet, quid sit esse cum deo et quid sit non esse sine deo. si enim de uerbis inter nos controuersia est, facile contemnetur, dummodo rem ipsam, quam concepisti mente, uideamus. — Odi ego, inquit, definire. — Quid ergo faciemus ? inquam. — Tu, inquit, defini quaeso. nam facilius est mihi uidere in alterius definitione, quid non probem, quam quicquam bene definiendo explicare. — Geram tibi morem, inquam. uidetur tibi id esse cum deo, quod ab eo regitur atque administratur ? — Non, ait ille, hoc animo conceperam, cum dicebam ea quae non mouentur esse cum deo. — Uide
Abbreviated transcription (Latin):
moueri: restat ut preter dm̃ sint. quȩ mo¬
uentur Quib dictis. adhuc tacebat. cum ta¬
dem uidetur mn inquit. quod ex hoc mundo
siqua non mouentur. cum do sunt: Nichil
hoc adme in quam. Fateris enim ut opinor. non
omina quȩ in hoc mundo sunt non moueri Ex
quo confiçitur. non omnia mundi hiuus eose
cum deo. Fateor inquit non omma. Ergo ẽ aliqͥd
sine deo: Non inquit. Cum deo sunt gͥomnia.
Hic cunctabundus. queso inquit illud non dice¬
rim: quod sine do nichil sit. Nam prorsus omĩa
quȩ mouentur: non mͥ uidentur esse cum deo:
Sine deo ẽ igicur in quam celum hoc quod moue¬
n nemo ambigit: Non est inquit sine do çelũ.
Ergo ẽ aliquid cum deo. quod moueatur. Non
possum inquit ut uolo explicare quod sentio. Iam̃
quid moliar dicere: peto non specdatis uerbis meis
sagacissime si potestis intelligatis. Nam et sine

Expanded text:
moueri, restat, ut praeter deum sint quae momoueri, restat, ut praeter deum sint quae mouentur. — Quibus dictis adhuc tacebat, cum tandem: Uidetur mihi, inquit, quod et in hoc mundo si qua non mouentur, cum deo sunt. — Nihil hoc ad me, inquam; fateris enim, ut opinor, non omnia, quae in hoc mundo sunt, non moueri. ex quo conficitur non omnia mundi huius esse cum deo. — Fateor, inquit, non omnia. — Ergo est aliquid sine deo ? — Non, inquit. — Cum deo sunt igitur omnia. — Hic cunctabundus: Quaeso, inquit, illud non dixerim, quod sine deo nihil sit; nam prorsus omnia, quae mouentur, non mihi uidentur esse cum deo. — Sine deo est, inquam, igitur caelum hoc, quod moueri nemo ambigit. — Non est, inquit, sine deo caelum. — Ergo est aliquid cum deo, quod moueatur ? — Non possum, inquit, ut uolo, explicare quod sentio; tamen quid moliar dicere, peto, ut non exspectatis uerbis meis sagacissime, si potestis, intellegatis. nam et sine
Abbreviated transcription (Latin):
ordine reguntur. sed simul bona & mala.
Cum aute dicimus omĩa quę sunt. non sola
utiq bona dicimus: E.x quo fit. ut om̃ia su¬
mul quȩ ds administat: ordine administren¬
tur: Cui ego. quȩ administrantur ⁊ aguntur.
uidentur t moueri: an immobilia putas eẽ:
sta inquit quȩ in hoc mundo fiunt. fateor
moueri Reliqua inquam negas: Quȩ sunt
cum do inquit non mouentur. reliqua om̃ia
moueri arbitror: Cum igitur ea quȩ cum do
sunt inquam non moueri putas. cetera aut̃
concedis moueri: ostendis omĩa quȩ mouen¬
tur. non eẽ cum do: Repete hoc ipsum in¬
quit paulo planius: Quod non mͥ uisus ẽ
difficultate intelligendi fieri uoluisse. sed q̃¬
rendi spatiũ quo inueniret quid responde¬
ret: Dixist inquam ea que cum do sunt
non moueri: cetera aut̃ moueri: Si gͦ hec q̃
mouentur. non mouerentur si essent cum
do. quoniam om̃ia quȩ sunt. cum dõ. negaᷤᷤ

Expanded text:
ordine reguntur sed simul bona et mala. ordine reguntur sed simul bona et mala. cum autem dicimus: \'omnia quae sunt\', non sola utique bona dicimus. ex quo fit, ut omnia simul, quae deus administrat, ordine administrentur. Cui ego: Quae administrantur et aguntur, uidentur tibi moueri an immobilia putas esse? — Ista, inquit, quae in hoc mundo fiunt, fateor moueri. — Reliqua, inquam, negas ? — Quae sunt cum deo, inquit, non mouentur; reliqua omnia moueri arbitror. — Cum igitur ea, quae cum deo sunt, inquam, non moueri putaş, cetera autem concedis moueri, ostendis omnia, quae mouentur, non esse cum deo. — Repete hoc ipsum, inquit, paulo planius. — Quod non mihi uisus est difficultate intellegendi fieri uoluisse, sed quaerendi spatium, quo inueniret quid responderet. — Dixisti, inquam, ea quae cum deo sunt non moueri. cetera autem moueri. si ergo haec, quae mouentur, non mouerentur, si essent cum deo, quoniam omnia, quae sunt cum deo, negas