comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Eñaibilis ũo agnes pictauarr
sc̃imomaliũ abbissa: relatã
ad basilicã bĩ martim turonus oc¬
currissem. Dixi: ꝙ quomodo ĩ au¬
stria ambulcirẽ. sic ibi me p̾sentas¬
seni. Dicit mͥ: quale bñficiũ dõpin
martun senserat. Dum mettis sa¬
lem negociasset et ad pontẽ meitis¬
applicuisset: dicit. Dompne mar¬
tine: me et puricellos qͦs babro. ⁊
nauicellam meã tibi cõmendo.
Int̾ bec recumbentes nn nam: õs cõ¬
dorminimus Mane excitans me
cum puricellis quos mecũ bebum.
inuenimꝰ nos ante portã treuen¬
cam: nescientes quomodo uenis¬
semus. qui nos adbuc mectis cir¬
debamꝰ ꝯsist̾e: qua rõne aut naui¬
gatum est aut uolatum. Solacõ¬
mendacõne bĩ martim. nec fluui¬
ui sensimus: et moselle tume¬
scentes mdas naufragas euita¬
mus. Et qd̾ satis est int̾ sara noc¬
turno tempe p̾teriuimꝰ ĩcolumes.
non nauta ngile. non uento flan¬
te. non remo ducente.

Expanded text:
erabilis vero Agnes, Pictavarum sanctimonialium abbatissa, relatam ad basilicam beati Martini Turonis occurrissem. Dixi quod quomodo in Austria ambularem, sic ibi me praesentassem. Dixit mihi quale beneficium domni Martini senserat. Dum enim Mettis salem negoadplicuisset, dicit: „Domne Martine, me et puricellos quos haben et navicellam meam tibi conmendo". Inter hoc recubantes in nave, omnes condormivimus. Mane excitans me cum puricellis quos mecum habebam, invenimus nos ante portam Trevericam, nescientes, quomodo venissemus, qui nos adhuc Mettis credebamus consistere; qua ratione aut navigatum est aut volatum; sola conmendatione beati Martini nec fluvium sensimus et Mosellae tumescentes undas naufragas evitamus, et, quod satis est, inter saxa nocturno tempore praeterimus incolomes, non nauta vigile, non vento flante, non remo ducente
Abbreviated transcription (Latin):
uasculo. Deportatũqz donir pecco¬
ra que adliuc hic morb non acti¬
g̾at. intinctũ digitum in liquore
ꝑ frontes et dorsa cruce Ulumca
signat. Ip̃is qz ammalib t̾re deiec¬
tis resupmatisq ex ler unguine
side plenus infudit more. slor dõo
cicius claidestina peste ꝓpulsa: pec¬
cora lib̾ata sunt.

Expanded text:
asculo, deportatumque domo, pecora quae adhuc hic morbus non attigerat, intinctum digitum in liquore, per frontes et dorsa cruce dominica signat, ipsisque animalibus terrae deiectis resupinatisque ex hoc unguine fide plenus infudit in ore. Mox dicto citius, clandestina peste propulsa, pecora liberata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
euantius aminiculus me¬
us. iur licet seculi negorus cccupa¬
sima egritudine. extremo mortis
ꝑiculo cepisset ingeri. martinũ
euccauit. Nec cunctatus ille: ꝓpe¬
ranit. Priuns tamen ꝙͣ medium
me spacun uir beatus enosu̾et:
uirtutem aduementis sensit eg¬
egrotus. Receptaq ꝯtimo sam̃ta¬
te: uenientib nobis obuiã ip̃e
ꝓcessit. Alt̾a die redire cupientẽ.
magna p̾ce detinuit: cum int̾im
unum e familia pueꝵ letali ictu
serpens ptulit. Quem iam exam¬
mẽ ui beneni: ip̃e euantius suis
humeris illatum. ante pedes scĩ
uiri. nichil illi impossibile ꝯfisus.
exposuit. Iamqz se malũ ẜpentis
ꝑ oĩa membra diffud̾at. Cerñes
oĩbr uenis inflatam cutẽ. et ad
utris instar tensa uitalia. Marti¬
nus porrecta manni innũsa puen
membra ꝑtrectans: digitũ prope
infuderat firit. Tum uero mira

Expanded text:
nthius avunculus meus, vir licet saeculi negotiis occupasima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgeri, Martinum evocavit. Nec cunctatus ille properavit: prius tamen quam medium viae spatium vir beatus evolveret, virtutem advenientis sensit aegrotus: receptaque continuo sanitate, venientibus nobis obviam ipse processit. Altera die redire cupientem magna prece detinuit; cum interim unum e familia puerum lethali ictu serpens perculit: quem jam exanimem vi veneni ipse Evanthius suis humeris illatum ante pedes sancti viri, nihil illi impossibile confisus, exposuit. Jamque se malum serpens per omnia membra diffuderat. Cernere omnibus venis inflatam cutem, utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope infuderat, fixit. tum uero — mira
Abbreviated transcription (Latin):
firus. Plus enĩ ualet parumper
uel qd̃ rape quis potuit de se¬
pulcro. qnͣte u̾tutes aut assidue si¬
ant. aut fc̃e sint quis uuꝙͣ inuesti
festũ miraculũ. qd̾ a fidelibr cõpe¬
ri: putaui crunen duc̃e taceri. Unͦ
fide plemis expetut: ut aliꝙͥ pigno¬
ns de scĩ basilica secretius deportaret.
Et multis conatus uicibr nũꝙͣ po¬
tuit: dũ publice ñ p̾sũpsit. Reu̾ti
aũt cupiens: nocte ad fimẽ illum
quo signũ cõmouetur aduenit.
Et quo fune decisam cultro pticu¬
lam: secum de tulit. Reu̾susq ad
domũ. multis er inde infiruis sa¬
intatem acõmodanit: ita ut nõ
dubiũ esset egrotũ euad̾e qui pi¬
guus illud merusset sidelit̾ ostu¬
lari. Ecce quid sc̃e p̾stas fidelib.
Qui tua menia expetũt pie: ꝑte
saluant᷑. Qui pignora uotiue de
lil̾iitur. Sz hec omma fides stre¬
nia opatur: dicente dño. Fides
tua te saluũ fecit.¬

Expanded text:
firmis. Plus enim valet parumper vel quidquid rapere quis potuit de sepulcro, quantae virtutes aut assidue fiant, aut factae sint, quis unquam poterit festum miraculum, quod a fidelibus comperi, putavi crimen ducere taceri. Unus fide plenus expetiit ut aliquid pignoris de Sancti basilica secretius deportaret; et multis conatus vicibus, nunquam potuit, dum publice non praesumpsit. Reverti autem cupiens, nocte ad funem illum de quo signum commovetur advenit; ex quo fune decisam cultro particulam, secum detulit. Regressusque ad domum, multis exinde infirmis sanitatem accommodavit, ita ut non dubium esset aegrotum evadere, qui pignus illud meruisset fideliter osculari. Ecce quid, Sancte, praestas fidelibus qui tua moenia expetunt pie. Per te salvantur, qui pignora votive detliberantur. Sed haec omnia fides strenua operatur, dicente Domino: Fides tua te salvum fecit
Abbreviated transcription (Latin):
regis suprascupti. aduem¬
ente sollempnitatescĩ: duodecim
ꝑalitici directi. tres ceci illummati
qͥnq mergunum emundati sũt.
Aftut huic festiuitati et aredius
lemouicine urbis asba: cuiꝰ in supe¬
tiorib libellis meminumꝰ. Perꝙ̃
annos carruce supposita. atrio bĩ
ꝯfessoris accubuerat: directis ne¬
stigiis resrauranit. Nlam asfebat
ip̃e uir dei sensisse se qͣiͣ bĩ martum
manũ: cum infirme m̃bra impo¬
sito signo crucis tactu salutari
palparet. Aduen̾at eciam in hac
festiuitate et florentianus ma
ior: cũ romulfo palatii comite.
Quibr nõ ꝑua admiratio fuit de

Expanded text:
regis supradicti , adveniente solemnitate Sancti, duodecim paralytici directi, tres caeci illuminati, quinque energumeni emundati sunt. Adfuit huic festivitati et Aredius, Lemovicinae urbis abba, cujus in superioribus libellis meminimus, per qannos carrucae superposita in atrio beati Confessoris decubuerat, directis vestigiis, restauravit. Nam asserebat ipse vir Dei sensisse se quasi beati Martini manum, cum infirmae membra, imposito signo crucis, tactu salutari palparet. Advenerat etiam in hac festivitate et Florentianus 1119 major cum Romulfo palatii comite. Quibus non parva admiratio fuit de
Abbreviated transcription (Latin):
Adtanc ille uocem statir ut fumꝰ
cuanuit: et cellulam tanto fetore
compleuit. ut indubia indicia relĩ¬
queret. dyabolum se fuisse. Hoc ita
gestum ut supra retulimꝰ. ex ip̃ius
mcitim ore cegnouius: ne quis
forte eristnuet fabulosum .xxui.

Expanded text:
Ad hanc ille vocem statim ut fumus Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabulosum. XXV.
Abbreviated transcription (Latin):
ta martinũ sub hiisdem diebus
dyabolus arte temptau̾it. Quoda
ei die p̾missa pre se ⁊ cirtsnectus
ip̃e luce pmpurea. quo facilius la¬
ritate assumpti fulgoris illud̾et.
ueste eciam regia indutus dỹadema¬
tr ex genuus auroqz redunitus.
calceis auro illitis. sereno ore leta
facie. ut nichil mius ꝙͣ dyabolus
putaretur: oranti in cella astitit.
Cumqr martinuis primo aspectu
eius fuisset ebetatus: dui multũ¬
q ambo silentrũ tenuerunt. Tum
prior dyabolus: agnosce inquit
Descensuus ad terras: prius me
mamfestart tibi nolui. Ad bec cum
maitinus tac̾et: nec quicqm respõ¬
si referret. itare ausus est dyabolus
iesponsiomis audaciam. Mlartine
quid dubitas credẽ cum uideas:
⁊ p̃ ego sum. Tum ille reuelante
sibi spinitu ut intellig̾et dyabolũ
esse non dñm: non se inquit ilx do¬
minus pmpuratum et dyadema¬
te reitentem uentuz esse p̾dirit.
Ego xp̃m uisi in eo bñtu formaq
qua passus est. insi crucis stignata
p̾ferentem: uenisse non credam.

Expanded text:
nta Martinum sub iisdem diebus diabolus arte tentaverit. Quodam enim die praemissa prae se et circumjectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate assumpti fulgoris illuderet, veste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula astitit. Cumque Martinus primo aspectu ejus fuisset hebetatus, diu multumque silentium ambo tenuerunt. Tum prior diabolus, Agnodescensurus ad terras. Prius me tibi manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, non se' inquit cIesus Dominus purpuratum nec diademate reEgo Christum nisi in eo habitu et forma qua passus est, nisi crucis stigmata preferentem uenisse
Abbreviated transcription (Latin):
Estabatur arborius ex pre¬
fecto idisse se martim ma¬
num sacuficium offẽntis uesti¬
tam quoda modo nobilissimis
gemmnis luce micare pupurea
et ad motũ dext̾e collisaꝵ int̾ se

Expanded text:
estatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se
Abbreviated transcription (Latin):
tum ut solet cum stipulis in subli¬
me leuatur: sitqz totus aer una
nibes pulius. De qua hic opertus
amisso sensu equo deicitur. Igitur
post paululũ asius inuentus:
doni turbulentus adducit᷑. Hinc
effrems fcus: conabatur fugere
nemine ꝑsequente. Qui pluna :
Artatur uinculis ꝯstipatur cache¬
nis: et incustodia detinet᷑. Qui
dentibz fremens obnegatam fu
ge lib̾tatem: ꝓpriis se morsibus
lacerabat. Dum aũt hec ag̾entur
admoniti ꝑentes: ad bĩ eũ basilicã
ꝑdux̾unt. Ibiqz or̃one ꝑ longum
tempus fr̃a. samis abscessit: uo¬
uens ut singulis amns ueniens
uota sc̃o redd̾et ꝯfessori. Deinde
ad monasterium sibi ꝓximũ. hu¬
miliatis epillis. ac pb̃r ordinatꝰ
cepit deo strenie deseriure: ñ tam̃
reddens que ꝓmiserat bõ pontifi¬
ci. Quarto gͥ anno. data ut credo
strictus ut fu̾at prius cathenis: aid
sc̃am reducitur edem. Ibi ꝑser men¬
ses aut eo amplius degens in ui¬
gilus et or̃onib reddeus q̃ prius

Expanded text:
tus, ut solet, cum stipulis in sublime levatur, fitque totus aer una nubes pulveris, de qua hic opertus, amisso sensu, equo dejicitur. Igitur post paululum a suis inventus domum turbulentus adducitur. Hinc effrenis factus conabatur fugere, nemine persequente. Quid plura? Arctatur vinculis, constipatur catenis, et in custodia detinetur. Qui dentibus fremens ob negatam sibi fugae libertatem, propriis se morsibus lacerabat. Dum autem haec agerentur, admoniti parentes ad Beati eum basilicam perduxerunt: ibique oratione per longum tempus facta sanus abscessit, vovens ut singulis annis veniens, vota sancto redderet Confessori. Deinde ad monasterium sibi proximum, humiliatis capillis, ac presbyter ordinatus, coepit Deo strenue deservire, non tamen reddens quae promiserat beato Pontifici. Quarto igitur anno data, ut credo,strictus, ut fuerat prius, catenis, ad sanctam reducitur aedem; ubi per sex menses aut eo amplius degens in vigiliis et orationibus, reddens quae prius
Abbreviated transcription (Latin):
stomaco. cibum potũq erhorruit.¬
Ip̃m quoq qd̃ accipe uidebat᷑: cum
graui reiciebat amantudine. Cũ
ciaretur: fide plenus desid̃u ha¬
buit uemendi ad basilicam sc̃i cõ¬
fessoris. In qua ꝑtriduum ieumãs
et orans: dic quarta accipiendi
cibi desideriũ capit. Dmũq ore¬
libans: confortatus est. Dehinc
gĩus agens: sanꝰ abscessit. .xxxi.

Expanded text:
acho, cibum potumque exhorroque quod accipere videbatur cum gravi rejiciebat amaritudine. Cumque ciaretur, fide plenus desiderium habuit veniendi ad basilicam beati Confessoris. In qua per triduum jejunans et orans, die quarta accipiendi cibi desiderium capit, vinumque ore delibans confortatus est: dehinc gratias agens, sanus discessit.
Abbreviated transcription (Latin):
mus mraculũ: affirmauit rex qͣi¬
dam ex hiis qui absoluti fu̾ant ad
se uenisse. atq cõpositionẽ fisco de¬
bitũ. ꝙͣ illi fretũ uecant. a se fuisse
reis indultã. Hoc aũt fcm̃ est ante
quatuor festiuitatis dies: ĩ ãno me¬
morati regis serto et decimo.xxuii.
Duemente aũt festobeati
nonnichius nanmeticoꝵ põ¬
tifer ad lusilitã sci aduenit: exhibrs
secũ puer m̃bris debilẽ. nõie baude¬
gisilũ. Celebrata gͥ sollẽpnia: hũc

Expanded text:
mus miraculum, adfirmavit rex, quomus miraculum, adfirmavit rex, quosdam ex his qui absoluti fuerant ad se venisse, atque conpositionem fisco debitam, quam illi fretum vocant, a se fuisse reis indultam. Hoc autem factum est ante quattuor festivitatis dies in anno memorati regis sexto et decimo. 27. Adveniente autem festa beati, Nonnichius Namneticorum pontifex ad basilicam sancti advenit, exhibens secum puerum membris debilem nomine Baudegisil
Abbreviated transcription (Latin):
eint nobis ca que dã; ctul¬
deb̾ti regis adie p̾sentiam.
Egentib quoq nobis: it̾ ppagũ
remensẽ ag̾ssi sumus. Repiniꝰ qr
bõĩem queuidam: qui nobis rela¬
tu suo patefecit patefactũ cart̾em
luiꝰ urbis. in quo int̃ reliqͦs ĩctos
hiꝰ famulus tenebat᷑. martim uͥtu¬
te fuisse. uinctos q ab ergastulo
absolutos. liberos abscessisse. Erat
em̃ huiꝰ modi caicer: ut supstiuem
tignoꝵ ares ualidi suppositi pul¬
pitarentur. ac desuper qui endem
oppͥmerent. insignes fũant lapi¬
des ꝯgregati. Nichil minus ⁊ ostiũ
carceris: seni ferro munita. obduc¬
to clane pessulo. obsemibat᷑. S⁊ uͥtus
antistitis. ut ip̃e relator asserunt. la¬
catenas ꝯfregit et trabem q̃ iũctoꝵ
cantabat pedes aperint: ac nec rese¬
into ostio hõĩes paem sblenatos
foris tecto patente ꝓdireit dicens
Ego su martinus miles xp̃i: abso¬
lutor uester. Abscedite cũ pace: et
abite securi. S cum nos adregem
accedentes. huiꝰ uͥtutis diffamare¬

Expanded text:
erat nobis causa quaedam Childeberti regis adire praesentiam. Pergentibus quoque nobis, iter per pagum Rhemensem aggressi sumus, reperimusque ominem quendam, qui nobis relatu suo, patefactum carcerem huius orbis, in quo inter reliquos vinctos huius famulus tenebatur, Martini virtute fuisse, vinctosque ab ergastulo absolutes liberos abscessisse. Erat enim huiusmodi carcer, ut super struem tignorum axes validi superpositi pulpitarentur, ac desuper, qui eosdem obpremerent, insignes fuerant lapides collocati. Nihil minus et ostium carceris, sera ferro munita, obducto clave pessulo obserabatur; sed virtus antistitis, ut ipse relator asseruit, lacatenas confregit et trabem, quae vinctorum coartabat pedes, aperuit ac, nec reserato ostio, homines per aera sublevatos foris tecto patente produxit, dicens: 'Ego sum Martinus, miles Christi, absolutor vester. Abscedite cum pace et abite securi!' Sed cum nos ad regem accedentes huius virtutis diffamare
Abbreviated transcription (Latin):
ulius deportata secessiss in febris
oppͥmitur. et die ac nocte ualde in
bostiũ cellule. inqua edituus quic¬
scebat: uirũ suscitare nequiuit.
Cũq basilicã scãm ing̾diñ uaset.
cora obsida sepłcri fudit or̃om. Col¬
legitq parũꝑ de pulu̾e t̾reno: qõ se¬
cũ fice plenꝰ euerit. Cũq dilutũ ut
puellule adbibendũ ꝓculit: ꝓtuiꝰ¬

Expanded text:
ulnis deportata secessisset, vi febris opprimitur, et die ac nocte valde commota in ostium cellulae, in qua aedituus quiescebat, virum suscitare nequivit. Cumque basilicam sanctam ingredi non valeret, coram absida sepulcri fudit orationem, collegitque parumper de pulvere terreno, quod secum fide plenus evexit, eumque dilutum, ut puellulae ad bibendum
Abbreviated transcription (Latin):
dimidii calicis ꝑ̃uuli. Et tñ ĩ ua¬
sculo duoꝵ digitoꝵ tm̃ alcitudi¬
nem fecit. In crastino aũt ꝓspiciẽs:
erat altitudo olei. qĩ quatuor digi¬
toꝵ. Obstupe fcũs ego obu̾tutem
sc̃i liquoris: hoc signacło meo mu¬
nitũ atqz ccoptum reliqui. Post
dies aũt septem iteꝵ ꝓspiciens:
plus ibi qm̃i unũ sextariũ reperi.
Aduccans em̃ diaconem. et hoc
pulla: qnͣtũ nũc in ista cerneret.

Expanded text:
dimidii calicis parvuli: et tamen in vasculo duorum digitorum tantum altitudinem fecit. In crastino autem prospiciens, erat altitudo olei quasi quatuor digitorum. Obstupefactus ego ob virtutem sancti liquoris, hoc signaculo meo munitum atque coopertum reliqui. Post dies autem septem iterum prospiciens, plus ibi quam unum sextarium reperi. Advocans autem diaconem, et hoc pulla, quantum tunc in ista cerneret
Abbreviated transcription (Latin):
Nai si imscitur. de se dictum ẽe¬
sacebitur: cum fortasse uos de
aliis senserimus. Non refugi¬
nius autem: ut si qui eiusmo¬
di sunt. nos quoq cum tali i¬
ro oderint. Illud facile confido.
dib scĩs opusculum istud gra¬
tum fore. De cet̾osi qui hec infide¬
lit̾ legerit: ip̃e pecrabit. Ego mͥ
conscius sum: me reꝵ fide ⁊ amo¬
re xp̃i impulsũ ut scribem. mani¬
festa exposuisse. na dixisse. Para¬
tum q ut spero habebit a deo pre¬
mul: non quicũq leg̾it. sed qui¬

Expanded text:
nam si irascitur, de se dictum nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
ita martinus ⁊ dum aliud agere
iud̾etur semꝑ orabat. Qu̾e beatus:
ni quo dolus non fuit. Nemmem
iudicans. neminem dampuans:
nulli malum pro malo reddens.
Tantam quippe adũsum ommes
niuirias patientia assumpserat.
ut cum esset sũmus sac̾ dos impu¬
ne eciam ab infumis cłicis ledet᷑
nec pp̃ id eos aut loco unꝙͣ amo¬
u̾it. aut a sua qnͣtũ in ip̃o fuit ca¬
ritate repulerit. Nemo unꝙͣ illũ
nemo ridentẽ. Unus idẽq semp.
flere peccatis: qui remotum et
quietum uenenatis linguis et
iupereo ore carpebant. Et u̾e non¬
nullos experti sunus muidos
u̾tutib uite qr eius: qui in illo
oderant. qd̃ in se non uidelunt.
et qd̃ mutari non ualebant. Atq
onefas dolendum et ingemusce¬
dum. non alii fere insectatores
eius licet panci ad modũ: nõ alii
tamen qmͣ ep̃i ferebantur. Nec
uo quemqmͣ nominare necesse
est: licet nosmet ip̃os pleriq cir¬
cumlatrent. Sufficit: ut si qui
ex hiis leg̾it et agnou̾it. erubescat

Expanded text:
ita Martinus etiam, dum aliud agere ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum nemo ridentem: unus idemque fuit flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat.
Abbreviated transcription (Latin):
que de martino fuant dicenda de¬
fecernt. s qr uos ut mertes poete
extremo inoꝑe negligentes. iucti
mat̾ia mole succimibuuꝰ. Nam et¬
sifc̃a illius explicari u̾bis ut cum¬
qr potuerũt: int̾iorem uitam illiꝰ
ꝯfiteor nulla explicabit or̃o. Illam
scilicet ꝑseuantiam ⁊ temꝑamitũ
mabstinencia ⁊ ieumiis. potenciã
in uigilus et or̃onib. noctesq ab
co pinde ac dies actas nuillum q
uacuum ab oꝑe dei tempus. quo
uel ccio indulsent uł negoio. sed
bat: ne fatebor non si ip̃e ut aunt
abifens omerus eing̾et. posset
erpon̾e. adeo omnia maiora in
martino sunt. ꝙͣ ut uerbis ꝯcipi
queant. Nunqm̃ hora illa momẽ¬
tum q p̾ternt: quo non aut or̃om
incumłet. cuit insist̾et lectiom.
Qmꝙͣ eciam int̾ legendum. aut¬
si quid aliuid forte agebat: minꝙͣ
ut fabris ferrarns moris est qui
int̾ opandum pro quodam laboris
leuamne. incudem suam fenunt:

Expanded text:
quae de Martino fuerint dicenda, dequae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illiusumquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum autsi quid aliud forte agebat, numquaut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentiũ tempoꝵ illustris uni pauli
cremplũ ingelat: qui sinius opib
abicitis. xp̃m sequutus. solus pene
hiis tempib eungelica p̃cepta cõ¬
plesset. Illum nobis sequendum.
illũ clamalut mutandũ. Beatũ¬
q esse psens scłmi. tanite fidei uͥtuti¬
qr drumento: cum scd̾m sentenciã
domum. diues et possidens multa
uendendo oia et dando pauperibr.
quod erat fcõ ipossibile. possibile
fecisset eremplo. Iam u̾o in uerbis
¶t ꝯfubulatione cius quanta gra¬
uitas: quanta dignitas erat. Qm̃i
alacer. qmͣ efficar: qmͣ̃ in ersoluen¬
dis scriptintiz questionib ꝓuptꝰ
et facilis. Et qr multos ad banc ꝑ¬
tem incredulos scio. quippe quos n¬
demm me ip̃o eciam refe̾nte nõ cre¬
de: iłim testor spemq cõmunem.
sermoins audisse. Qmͣꝙͣ in mar¬
tim mrtutibz quantula ẽ ista lau¬
to ne bans quidem gram de fuisse
Sed iam finem li ber postulat. ser¬
mo claudendus est: non ꝙ om̃ia

Expanded text:
praesentium praesentium exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutiue documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista lauto ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
lm cum olim audira fide
Cius. iuita atq untutibus
desid̾io illius estuaremus: gratã
nobis ad cum udendum pegrina¬
tionem suscepinius. Siul qr iam
ardebat aminus uitam illus scribe:
partu ab ip̃o in quantũ ille in t̾roga¬
ri potint scicitati sumius: partun ab
hus qui int̾fuerant uel sciebant co¬
gnounus. Quo quidem tempore
credi non potest. qua me. liumilitate.
qua benignitate suscepit: congra¬
tulatus plurimũ et gauisus in do¬
mino ꝙ tanti esset labitus a nobis.¬
ꝙ pegrnatione suscepta expetissemꝰ
Aliserum me Pene non audeo con¬
fiten. Cum me sancto duuo suo
dignatus est adbberi: aiquam ma¬
nb m̃is ip̃e obculit. Nd uespam au¬
teni ip̃e nodis pedeͤm abluit Nec re¬
Ita auctoritate illius opp̾ssus sum:
ut nefus putarem si nou adquie¬
uissem. Sermo autem illius. non
aluis apud nos fuit: qmͣ mundi
liuius illecebras. et scli oña reliꝙ̃¬
da. ut diui ili liberi erpeditiq se¬
quere nuir. Prestantissinni nobis

Expanded text:
m cum olim audita fide jus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam ardedatpartim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse nobis pedes abluit. Nec reita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcremani. Hec nos audientes me¬
st ualde basilicã sc̃am adimꝰ. ⁊ ñ
aurilia flagitamꝰ. Statimqr ꝑͣili¬
tica. q̃ ꝑduodecm annos fu̾at con¬
truca dugit. Ip̃e uo ruccolenus
ult̾iorem ripam agg̾ssus: morto cõ¬
festin regio sauciatur. Atq ab in¬
ñrmitritibz herodiams q̃ͣs encura¬
re longum uidet᷑ allisus. ⁊ sic̾ cera
s facie igns gutatu defluens qͥn¬

Expanded text:
cremari. Haec nos audientes, maesti valde basilicam sanctam adimus et beati auxilia flagitamus. Statimque paralytica, quae per duodecim annos fuerat contracta, dirigitur. Ipse vero Ruccolenus ulteriorem ripam adgressus, morbo confestim regio sauciatur atque ab infirmitatibus Herodianis, quae enarrare longum videtur, allisus, et sicut cera a facie ignis gut
Abbreviated transcription (Latin):
Nuib bĩ martim memori¬
am pie uen̾antib adam int̾
uen̾atores eius exignus prĩs ei¬
dem uestigiis inlerere. Plerosq
scandalirari au dio ꝙ martinum
nt̃m parem apłis cantet ⁊ głiet᷑
ecclia que martini laus fere ubi¬
xime in illis locis ubi celebrius ⁊
deuotius eius scĩtas honoratur.
Unde ꝓpositi mei est martini cẽ¬
futare einulos. obstrectatores ꝑ¬
sequi. ab eo utiq auxilii imploxãt
gr̃am: a quo ille accipe mueruit
par apłis dic̾etur ⁊ esset. Sp̃alis cͥp¬
ꝑe gr̃e uirũ singulari donatũ gs̾ie.
apłis parificare potuit ⁊ ꝓtuldubro
parẽ fecit: qui solus eristens oĩo ĩ¬
cõꝑabilis. sine ꝯꝑatione simus c̃.
cinꝰ par ersurat omnem ser sum.
Cet̾m ea que infra eum sũt ꝙͣtũli

Expanded text:
nibus B. Martini memoriam pie venerantibus, ADAM inter veneratores ejus exiguus, Patris ejusdem vestigiis inhaerere. Plerosque scandalizari audio, quia Martinum nostrum parem apostolis cantet et glorietur Ecclesia, quae Martini laus fere ubixime in illis locis, ubi celebrius et devotius ejus sanctitas honoratur: unde futare æmulos, obtrectatores persequi: ab eo vtique auxilij implorans gratiam, a quo ille accipere meruit, vt par Apostolis diceretur, & esset. Specialis quippe gratiæ virum, singulari donatum gratia, Apostolis parificare potuit, & proculdubio parem fecit, qui solus existens omnino incomparabilis sine comparatione summus est, cuius pax exuperat omnem sensum. Ceterum, ea
Abbreviated transcription (Latin):
Er idem fere tempus .ix.¬
martino a treueris reu̾ten¬
tifit obiuam uacca: quã de mon
aigitabat. Que relicto grege suo ĩ
bõies ferctatur: ⁊ iã multos noxie
petulca ꝯfod̾at. Deꝵ ubi nobis ce¬
pit esse ꝯtigua: hu qui eã eminus
sequelantur p̾dic̾e magna noce
cepunt ut cauemius Se postqm̃ͣ
ad nos toruis futibũda luminib
ꝓpius acessit mtinus eleuata od¬
uiam in arrm petude ꝯsistere uibet
Que mor ad u̾bum illiuis stare
cepit ammobilis: c̾um int̾ea ui¬
det maitinus. dorso illius demo¬
nem suꝑsedentem. Quem incre¬
pans. disce de inquit funeste de pe¬
cude. et inoxiũ ammal agitare
desiste. Pcrruit neqmͣ sp̃r: ⁊ recessit
Nec defuit sensus in bucula: qͥu
se intellig̾et lifatam. Ante pedes
scĩ recepta quiete ꝓsterintur. dem̃
iubente martino gregen suũ peti¬
it: seqz aginum cetaꝵ oue placidi¬
or munscuit. Hoc illud fuit tem¬
pus: quo int̾ medias flaminas
positus. non sensit incendiũ. Qd̾
nͥ non arbitror esse referendum:

Expanded text:
er idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ost diem u̾o t̾cium huius
sollempnitatis: erat quidã
palititus hoc in loco erorans. Cui
debilitas hac de causa ut ip̃e nar¬
muit euen̾at. Dum esset in quit
puer p̃uulus. et cum reliqͥs pecor
in compo custodiam g̾eret: sup
fontem quẽdam obdormiuit.
Alus qr admeridiem recedentib
hic solus remansit. Taudem qr
relictus a sompno. dum ꝯsirgere
intitur. dolorib cotatur. MNor
m̃bris oĩbr ꝯtrctus. ac retortis ex¬
trorsum brachus: ꝯtractis in po¬
plite nerius. calcaneis ad crura
eundi: umense ab eo lacrime.
cũ magius uccib effluebant. Reũ¬
sis aũt socns ad insenda peccora:
hic eiulans iuenit᷑ Dehinc per.¬
tũ ulius ablatus: domi restitiuit᷑.
Post dies u̾o paucos cũ parũper
a doloribz lararetur: medicis qͥbr¬
dam deputatus est. Cum quib
ꝑdecem aut eo ampluis ãnos. re

Expanded text:
ost diem vero tertium huius solemnitatis erat quidam paralyticus hoc in loco exorans, cui debilitas hac de causa, ut ipse enarravit, evenerat. Dum esset, inquit, puer parvulus et cum reliquis pecorum in campo custodiam gereret, super fontem quondam obdormivit; aliis quoque ad meridiem recedentibus, hic solus remansit. Tandemque relictus a somno, dum consurgere nititur, doloribus coartatur. Mox membris omnibus contractis ac retortis extrorsum brachiis, contractis in poplite nervis, calcaneis ad crura eundi, immensae ab eo lacrymae cum magnis vocibus effluebant. Reversis autem sociis ad visenda pecora, hic ejulans invenitur. Dehinc parentum ulnis ablatus, domui restituitur. Post dies vero paucos cum parumper a doloribus laxaretur, mendicis quibusdam deputatus est, cum quibus per decem aut eo amplius annos re
Abbreviated transcription (Latin):
Eqr pͥor libellus ab eotempe
miciatus est quo paulinus
reliquit. et sub quadragnita capi¬
tulis constabat impletus. destina¬
ui hunc inceptũ insexagnnta com¬
plere. scilicet. ut b̃s martinus qui
iuduatus ab boc mundo. uirgnnta¬
tis custodunt integrum decus. mar¬
tiriũ ⁊ uel iocculcis insidiis. uel
in publicis inuiriis triũpbabiliter
sidimpleuit. cui ⁊̃ aderat corona
tucesimi. Seragesimi uel cente¬
sum fructus: in hns centũ uͥtuti¬
br auc̾etur. Spes em̃ mͥ erat: me
non frustrari auoto. Qd̾ niccto au¬
nis domnno iubente compleui.¬

Expanded text:
rior libellus ab eo tempore initiatus est quo Paulinus reliquit, et sub quadraginta capitulis constabat impletus, destinavi hunc incoeptum sub sexaginta complere. Scilicet ut beatus Martinus, qui viduatus ab hoc mundo virginitatis custodivit integrum decus, martyrium quoque vel in occultis insidiis, vel in publicis injuriis triumphaliter adimplevit, cui etiam aderat corona trigesimi et sexagesimi, vel centesimi fructus in his centum virtutibus augeretur. Spes autem mihi erat me non frustrari a voto, quod in octo annis Domino jubente complevi
Abbreviated transcription (Latin):
fructificare orti illius olera u̾ide¬
rimus. Ex hiis gͥ una cum dño
bos ille uiuelat. Nobis quoqz ex
ea copia cenam scũs dedit. Ibi ui

Expanded text:
fructificare horti illius holera uiderimus. ex iis igitur una cum domino bos ille uiuebat: nobis quoque ex ea copia cenam sanctus dedit. ibi ui
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in ture positus ꝙdam opa
testatur. Int̾ea ꝯcuirentib nicims
adspectaculũ tale: ⁊p̃e int̾ ucces et
uitatẽ sc̃i martim uemiẽs solida¬
tis m̃bris ccłisq receptis abscessit.

Expanded text:
cum in rure positus quiddam otestabatur. Interea concurrentibus vicinis ad spectaculum tale, ipse inter voces et vitatem sancti Martini adveniens, solidatis membris, oculisque receptis, abscessit.
Abbreviated transcription (Latin):
tend̾e. Exꝑgefactus autem: samis
ab omin debilitate surrexit. Qui
tonsorato capite. accepta libertate.
beati dompni usib nũc deseruit. O
admirabilem beati uiri redẽptionẽ.
Quis unꝙͣ de mille talentis sic re¬
duint. sicut p̾sens nr̃oꝵ crimmum
suffragator. qui uno ictu imnoq mo¬
mentõ sine mĩnsmate auri. et cor¬
pus a debilitate et conditionem ab¬
soluit ab honore:

Expanded text:
tendere. Expergefactus autem, sanus ab omni debilitate surrexit. Qui, tunsorato capite, accepta libertate, beati domni usibus nunc deservit. O admirabilem beati viri redemptionem! Quis umquam de mille talentis sic redimet sicut praesens nostrorum criminum suffragator? Qui uno ictu unoque momento sine numismate auri et corpus a debilitate et conditionem absolvit ab onere
Abbreviated transcription (Latin):
Uuer quedam et ipaut aũt
er andec᷑auo ueniens. que om̃ib
quidem membris anda erat. sed
p̃̾cipue dext̃am cum digitis aridi¬
orem cet̾is artub deferebut: ad se¬
pulcrum sci ꝓsterintur. Exide
eg̾ssa ꝑ paucum tempus: ĩ attio
cõmoratu est. Succurrente uero
int̾uentu anstitis głiosi: uena cã¬
guinem cutis ruborem. corpus re¬
liquũ fortitudinem recipiens. so¬
lidatum est. Cui bec fuit causa
ut ista ꝑferret: qr die sabbi post
solis occasum qd̃ nocti dĩce ad

Expanded text:
er quaedam, et ipsa, ut aiunt, ex Andecavo veniens, quae omnibus quidem membris arida erat, sed praecipue dexteram cum digitis aridiorem ceteris artubus deferebat, ad sepulchrum sancti prosternitur. Exinde egressa, per paucum tempus in atrio commorainterventu Antistitis gloriosi, vena sanguinem, cutis ruborem, corpus reliquum fortitudinem recipiens, solidatum est. Cui haec fuit causa ut ista perferret, quia die sabbati post solis occasum, qui nocti Dominicae ad
Abbreviated transcription (Latin):
aut galea. hostiũ cuneos penitia¬
bo secimis. Retrudi gͦ in custodi¬
cun iuletur. factinus fidem dictis.
ut meris barbaris obiceretur
Posiero die hostes legatos de pa¬
ce miserunt: sua omma seqz de¬
dentes. Uude quis dubiter hanc
uere beati uiri fuisse nictoriã. cuni
p̾stitum sit ne merims ad p̾lum
mitt̾etur: et qm̃iius pus dñs ser¬
uare militer susi. licet int̾ hostus
gladios et tela potuisset: tñ ne uł
alior morte. scĩ molarent᷑. obtut᷑
exemnt pugne necessitate. Neq

Expanded text:
aut galea, hostium cuneos penetraaut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neq
Abbreviated transcription (Latin):
ne suspensus: ꝑbienmũ fere post¬
ea qm̃i est laptisina consecutus
solosçilicet nõie militauit. .iin.¬
Ilt̾ea uruentib intir galli¬
as bartaris: ulicnus cesar
gionii ciuitatemr donatiuum ce¬
pit errgare militibr. Ut est ꝯsue¬
tudnus. sing̾uli citalunt᷑. donec
ad martinum uentũ est. Tum
u̾o oportunũ tempus eristumãs
quo pet̾et missionem. ueq emm
integrum sibi fore arbitrabatur.
si donatinũ non militaturus ac¬
ciꝑet. hactenus inquit ad cesarẽ
militaui tibi: pat̾e ut nũc militẽ
deo. Donatiuũ tuum pugnatu¬
pugnare michi non licet. Tum
u̾o adu̾sus hanc uocem trrannus
infremuit: dicens eum metu pu¬
gne que postera die futum erat
nou religions gr̃a detrectare mi¬
liciam. At maitinus intrepidꝰ
minio illato sibi terrore constumn¬
tior. si hoc inquit igname ascribi¬
tur non fider crastina die ante a ci¬
eni merinis astubo. et in nõie dm̃
iłm signo crucis non clipeo ꝓtert

Expanded text:
one suspensus per biennium fere postone suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar gionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnatupugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus
Abbreviated transcription (Latin):
se sopori dedisset: ui dit xp̃m cla¬
nudis sue qua paupem ter̾at ꝑte
uestitum. Intueri diligentissime
dñm: uestem quam ded̾at iubet᷑
agnoscere. Mor ad angelor cir¬
cumstantium multitudinem
audit xp̃m clam uoce dicentem.
Martinus adhuc cathecuminus:
luc me ueste conterit. Uere mẽor
dũs dictoꝵ suoꝵ qui ante p̾dieat.
Qm̃du fecistis hec uni ex nummnis
istis. mͥ fecistis: se in pauꝑe ꝓfessꝰ
est fuisse uestitum. Et ad cõfir¬
mandum tam bom oꝑis testimo¬
uñi: neodem se hĩti quem pau¬
per acceꝑat est dignatus osten¬
de̾. Quo uso uir beatissimꝰ non
in gn̾am est clatus humanam.
s bomtatem dei in suo oꝑ cegno¬
scens. cum esset cumoꝵ duo de¬
iugniti ad baptisia conuolauit.
Nec tñ statim milicie renũtiauit.
tribum sui p̾ab euictus: cui con¬
tub̾nium familiare p̾stabat. Et¬
em̃ trnsacto tribimatus sui tẽ¬
pore renũciatur se scło rem polli¬
cebatur. Qua mtinus expectart¬

Expanded text:
se sopori dedisset, uidit Christum chlase sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectati
Abbreviated transcription (Latin):
uictum reseruabat. Iam tum euͣn¬
geln non surdus cuiditor. de cra¬
stino non cegitabat.
Uodam itaq temꝑe. cum
ia nichil pret̾ arma et
simplicem milicie uestem habet.
media hyeme que solito aspior
ihorruerat: ad eout pleros qr uis
algoris ertingueret. obuiũ habet
in porta ambiauensiũ ciuitatis
paupem midum. Qui cum p̃t̾eim¬
tes ut sui misererent᷑ oraret. ois¬
qr miserũ p̾terirent: intellexit uir
deo plenus sibi illum aliis nũam
aget: Nidul pret̾ clamidem qua
indutus erat habelait. Iam em̃ reli¬
qua mopus simle ꝯsumpsat. Ir¬
repto itaq ferro quo acnictus e¬
rat. mediam diuidit: ꝑtẽq eius
pauperi tribuit. reliquam rursus
iudiutur. Intea de crrcustantibus
ridere non nulli: qr deformis esse¬
et truncatus habitu uidetur. Nul¬
ti quidem quibz erat mens samor
altus geniere. ꝙ nicbil simile fe¬
cissent: cum utiqz plus habentes
uestire pauꝑxm sine su si nuditate
potuissent. Nocte gͥ in secuta cum¬

Expanded text:
uictum reseruare: iam tum euanuictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis miserageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum
Abbreviated transcription (Latin):
filii ad miliciam scribentur: ꝓden¬
te parre qui felicibz eius actibz ĩmi¬
delat. cum esset annoꝵ qͥndecim.
iuptus et catenatus sacirntis
nulitarib implicatus est: uno
tm̃ seruo conite ꝯtentus. Cui tñ
rũq ei et calciamenta ip̃e detrabe¬
ret. et ip̃e deterg̾et. cibum una cape¬
rent. hic sepius ministraret. Tnen¬
mũ fere ante raptisma iartuis
fuit: iuteger tamen ab hiis uiciis
quib illud hõi genus implica¬
ii solet. Multa illi cuca comilito¬
nes benignitas: nura caritus.
Patiencia u̾o atq hũilitas: ultͣ
humanũ modũ. Nam fiugalita¬
tem in eo laudani non est necesse:
qua ita usus est ut iam illotemꝑe
ñ miles sed monachus putaret
Quibz rebz ita sibi os ꝯmilitoues
tu uen̾arentur. Nec duni tam̃ re¬
genatus in rp̃o agebat. quemdã
boms oꝑibr inptismatis candida¬
tum: assistere scilicet laborantib
opem ferre miseris. alere egentes
restire nudos. Nicuil srbi ex mili¬
cie stipendus: pret̾ cotidianuim

Expanded text:
militiam scriberentur; prodente patre, qui felicibus ejus actibus invidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus implicatus est, uno tantum servo comite contentus, cui tameo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones tu uenerarentur. necdum tamen regeneratus in Christo agebat quendam bonis operibus baptismi candidatum: adsistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur martinus sabarie
pannoniaꝵ opido orumdꝰ
fuit: sed intra ytaliam ti¬
amn altus est Parentibus
scd̾m seculi dignitatem nõ
nfimis: gentilib tamen.
Pater eius nules primũ:
post tribunus militũ fuit.
lp̃e armatam niliciam in
adolescencia sequirtus int̾
scolares aͥlas sub rege con¬
stantio. dem̃ sub iuliano ce¬
sare militauit.Non tamen
sponte: qr a pͥmis fere amus
diumam potius seruitutem
sacra illustris puen spinunt in¬
santia. Nam cum esset annor de¬
cem: muitis pentib ad eccliam cõ¬
sugit. se q catrecummũ ficu postu¬
lauit. Mor mitn in modum totꝰ
in dei oꝑe conu sus: cum esset ãnor
duodecim heremum concupunt.
Fecisset q uotis scitis: si etatis in¬
fumitas non obstitisset Ammus
tamen auit cuta mouasteria. aut
cuta eccliam semper intent᷑. medi¬
tabatur adhuc metate puerili qd̾
postea deuotus npleuit. Sed cũ

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox miin Dei opere conversus, cum esset annorum duodecim, eremum concupivit: fecissetque votis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. Animus tamen aut circa monasteria, aut circa ecclesiam semper intentus, meditabatur adhuc in aetate puerili quod postea
Abbreviated transcription (Latin):
bis erposu. Unde dilectissum. nul
tur dici disputare p̾sumat: qr apd̾
dei maiestatem. magis simplicitus
pum .ꝙͣ philosophor ualet argutia.

Expanded text:
bis exposui. Unde, dilectissimi, nulltur dici, disputare praesumat, quia apud Dei majestatem magis simplicitas pura quam philosophorum valet argutia.
Abbreviated transcription (Latin):
dum. uequaqmͣ tam̃ nauib sub¬
ductis a pedib. Ext̾ritis ꝯũt oĩb
boso non rauce nociferans bĩmar¬
tini auriliũ ꝓclamabat. et ut eis
ad lib̾andũ festinus occurreret p̾ra¬
batur: dicens fident̾ sius. Nolite
aurilia porrigenda marime ĩ ne¬
cessitatib sit parata. Hec eo dicẽ

Expanded text:
de, nequaquam tamen navibus subductis a pedibus. Exterritis autem omnibus, Boso non rauce vociferans beati Martini auxilium proclamabat et, ut eis ad liberandum festinus occurreret, precabatur, dicens fidenter suis: 'Nolite auxilia porregenda maxime in necessitatibus si
Abbreviated transcription (Latin):
Ic et alius senator nomme¬
de cratutonno andecauen si
uico. dum die dĩco clauẽ facit.
digiti eius ambaꝵ manuũ ꝯtrare¬
rant. unguib q in palmã defreis
qui ostiũ pand̾e uoluit. manus rese¬
rare nou pot̾at. Dehinc q̃ tuor men¬
sibr exaccis. iam ungnibz in carne
desixis. cõpucrescente palma: curei¬
lia expetiit ꝯfessoris. Et ꝑ quatuor
dies orom ac ieuimo uacans ma¬
nus suas cleuans. inicosumis est
reg̾ssus: collaudans uͥtutẽ antisti¬
tis. et ut nullus aggred̾e̾tur qd̾ ip̃e
p̾sumpserat p̾dicans. .uiii.

Expanded text:
ic et alius Senator nominde Cracatonno Andecavinsi vico, dum die dominico clavem facit, digiti ei ambarum manuum contraxerunt, unguibusque in palmam defixis, qui ostium pandere voluit manus reserare non poterat. Dehinc per quattuor mensibus iam unguibus in carne defixis, conputriscente palma, aulia expetiit Confessoris, et per quatuor dies orationi ac jejunio vacans, manus sanas elevans, incolumis est regressus, collaudans virtutem Antistitis, et ut nullus aggrederetur quod ipse praesumpserat praedicabat.
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ ꝙ sicut hic morboꝵ gen̾a rese¬
cant. illic seuas tormentoꝵ penas
aũtant. et sicut hic uitigãt febres
corporeas illic restringant et̾nas.
et quomodo hic luride lepre ulcera

Expanded text:
 sicut hic morborum genera resecant, illic saevas tormentorum poenas avertant, et, sicut hic mitigant febres corporeas, illinc restingant aeternas, et, quomodo hic luridae leprae ulcera
Abbreviated transcription (Latin):
fuit dispar inuitu. tñ scõm aliqͥs
apłica sublimitas antecellit. p̾re¬
dit sit ca effectũ. sic mat̾iatsi ma¬
teria. sic̾ pͥncipiũ pͥus est eis que
ex ip̃o incheant ẽe suũ. Uude qm̃
apłica dectrina cã et mat̾ies et
principiũ est fidei discipline et re¬
ugionis in patrib: inlxc debet et
potest p̾ferri õĩb non tñideo uel
m̾itis uel głia p̾eminet inũsis.

Expanded text:
fuit dispar in vita: tamen secundū aliquid Apostolica sublimitas antecellit. Præcedit sicut causa effectum, sicut materiatum materia, sicut principium prius est eis, quæ ex ipso inchoant eica doctrina causa, et materies, et principium est fidei disciplinae et religionis in patribus, ut hoc debet et potest praeferri omnibus, non tamen ideo, vel meritis, vel gloria praeeminet universis.
Abbreviated transcription (Latin):
taq discessit. S ⁊ charimũ dꝰ er
bricilonno debilis uemens: uͥtu¬
de bĩ antictitis redintegratus est.

Expanded text:
taque discessit. Sed et Charimundus ex Bricilonno debilis veniens, virtute beati antestitis redintegratus est.