comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malo. s uince in bono malũ. Qdtam̃ ut fiat: adiuuat
grã. Quȩ nͥ adiuuerit: nicħ erit lex nͥ uirtꝰ peccati. Auget᷑
enim c̃cupiscentia: & maiores uires accip̃ lege ꝓbibente: nisi
adiuuet sp̃c gr̃ȩ. Hoc ẽ qͦd dic̃ ille ipse doctor gñtiũ. aculeus
aũ mortis c̃ peccatum: uirtꝰ uͦ peccati lex. Ecce unde dic̃ hõ.
Ham & cũ dixisset uirtꝰ peccati lex: continuo subiec. Grãs
isto certamine adiuuantis lib̃um arbitriũ. Propt̾ boc dic̃ &
celestis magist᷑. Uigilate & orate: nc intretis intẽptationẽ. E igo
unꝰqͥsq c̃tra suã c̃cupiscentiã dimicans. oret ne intret ĩ tẽptati¬
onẽ. idest ne sit ab illa abstract᷑ & illectꝰ. R̾ aũ intrat intẽp¬
tationem: si uoluntate bona uincat c̃cupiscentiã malã. Nec

Expanded text:
lo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. X. Dicat coelestis magister: « Vigilate et orate ne intretiunusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. N
Abbreviated transcription (Latin):
Dem c̃cupiscentia cũ c̃ceꝑit: parit peccatũ. Peccatũ uͦ cũ con¬
summatũ fuerit: generat mortẽ. Itẽ de ipso do se excusare
uolentib: respond& lib̾ ꝓu̾biorum salomonis. Insipientia
uiri: uiolat uias eiꝰ : đm autẽ causatur in corde suo. Et lib̃
facias. Ne dix̾is qi ipse me induxit. ħ enim opꝰ hc̃ uiro pec¬
catore. O mẽ exsecram̃tũ odit dñs: & ñ ẽ amabile tim̃tib cũ
Ipse ab initio fec̃ illum: & reliqͥt illum in manu c̃silii sui.
Si uolueris c̃seruabis mandata: & fidẽ bonã placiti. Appoñ
tͥ ignẽ & aquam: ad qͦdcũq uolueris extende manũ tuã. In
ẽspectu hominis uita & mors. Et qͦdcũq petierit: dabit᷑ ei
Ecce aꝑtissime uidemꝰ: exp̃ssum libum humanȩ uoluntatis
arbitriũ. Qd illud. qͦd tã multis locis omĩa mandata sua
custodiri & fieri iubet d̾s : Quomͦ iubet. si ñ ẽ lib̾um arbitͥũ:
Qd beatꝰ ille de quo psalmꝰ dic̃. qͦd in lege dñi fuit uoluntas

Expanded text:
 cum consummatum fuerit, generat mortem . Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et libfacias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ obedire desideriis eiꝰ. Aliud ẽ implere qͦd p̃ceptum ẽ ñ
concupisces: & aliud ẽ ꝑ quendã abstinentiȩ conatum saltẽ
id agere qͦd item scriptũ ẽ. Post c̃cupiscentias tuas ñ eas. Hi¬
chil horum tam̃ scire se recte posse: sine grã saluatoris.
fac̾e ẽ gͦ iusticiam: in uero di cultu cũ int̾no c̃cupiscentiȩ
malo: int̾na c̃flictatione pugnare. ꝑfic̾e aut̃ omnino: adu̾¬

Expanded text:
non obedire desideriis ejus. Aliud est implere quod praeceptum est, Non non obedire desideriis ejus. Aliud est implere quod praeceptum est, Non concup i sces et aliud est per quendam abstinentiae conatum saltem id agere quod item scriptum est: post concupiscentias tuas non e a s, nihil horum tamen scire se recte posse sine gratia saluatoris. facere est ergo iustitiam in uero dei cultu cum interno concupiscentiae malo interna conflietatione pugnare, perficere autem omnino adu
Abbreviated transcription (Latin):
ea sint inculpabilia: in culpas decidunt. Ed ab illo saluato¬
re abfuit: cẽ si hȩc in eo fuisse ꝓpt̾ similitudinẽ carnis pec¬
cati euangłio teste uideamus. Beatꝰ uͭ hilariꝰ cuiꝰ hȩc u̾ba po¬
suit. nͨ enim nͥ sponsi ꝑfecti. & unmortalitate mutati qͦd solis
mundis corde dispositũ ẽ. hoc qͦs in dõ ẽ immortale cernemꝰ
qͥd dix̃ contͣ id qͦd dicimus. uł quid istũ adiuuet nescio. nͥ
Itẽ qͦs eum dixisse cominemorat. quas iob litt̾as legerat.
ut abstineret se ab omni re maligna. qr đm sola m̃te uicii
ñ admixta uenerat᷑. dm̃ aut̃ colere ꝓpͥe iusticiȩ officiũ ẽ.
qͥd fecisset iob dic̃. ñ quid in hoc scło ꝑfecisset. aut sine gr̃a
enim se ab omni re mala. &̃ qͥ ht peccatum qͦd in se regna¬
re ñ sinit. cui subrepit imꝓbanda cogitatio: quã ꝑuenire
ad finem oꝑis ñ ꝑmittit. S aliud ẽ ñ hab̾e peccatũ: aliud

Expanded text:
ca sint inculpabilia, in culpas decidunt; quod ab illo saluatoca sint inculpabilia, in culpas decidunt; quod ab illo saluatore afuit, etiamsi haec in co fuisse propter similitudinem carnis peccati euangelio teste uideamus. Beatus uero Hilarius, cuius haec uerba posuit: non enim nisi spiritu per fecti et inmortalitate mutati, quod solis mundis corde d e d i dispositum est, hoc quod in deo est inmortale cernemus, quod dixit contra id quod dicimus uel quid istum adiuuet nescio, nisi item quod eum dixisse commemorat: quas s Iob litteras legerat u t ab stineret s e ab omn i re maligna ? quia deum sola mente uitiis non ammixta ueneratur, deum aute m colere proprium iustitiae off icium est, quid fecisset lob dicit, non quid in hoc saeculo perfecisset aut sine gratienim se ab omni re mala etiam qui habet peccatum quod in se regnare ad finem operis non permittit. Sed aliud est non habere peccatum, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
qm me in huiꝰmodi quorulibe hominũ scriptis lib̾um. qr
solis canonicis debeo sine ulla recusatione consensum. ñ nich
mouet qͦd de illius scriptis cuiꝰ nom̃ ñ ibi inuent. ille posuit.
Oportuit magistrum doctorẽq uirtutis homini simillimũ
fieri: ut uincendo peccatũ. doceat hominẽ uincere posse pec¬
catum. Qͦmͦ enim dictũ sit. auctor huiꝰ sententiȩ uidit qͣlit̾
possit expon̾e. dũ tam̃ minime dubitemꝰ nos. peccatũ xp̃m
ñ in se habuisse qͦd uinceret. qͥ natꝰ ẽ in similitudinẽ carnis
peccati. ñ in carne peccati. Aliuo eiꝰdẽ ita posuit. Et iterũ
ut desidiis carnis edomitis. doceret ñ necessitatis ẽẽ pecca¬
re. s ꝓpositi ac uoluntatis. Ego desid̾ia carnis si ñ illicitar̃
c̃cupiscentiarũ hic dicunt᷑ accipio. Sicuti ẽ fames sitis. re¬
fectio. lassitudines: & siquid huiꝰmodi ẽ. ꝑ hȩc enĩ qͥdã. qͣuiˢ

Expanded text:
quoniam me in huiusmodi quorumlibet hominum scriptis liberum — quia quoniam me in huiusmodi quorumlibet hominum scriptis liberum — quia solis canonicis debeo sine ulla recusatione consensum — nonnihil mouet quod de illius scriptis, cuius nomen non ibi inueni, ille posuit: oportuit magistrum doctoremque uirtutis ho mini simillimum fieri, ut uincendo peccatum doceat hominem uincere posse pecc ut m. quomodo enim dictum sit, auctor huius sententiae uiderit qualiter possit exponere, dum tamen nos minime dubitemus peccatum Christum non in sc habuisse quod uinceret, qui natus est in similitudinem carnis peccati, non in carne peccati. aliud eiusdem ita posuit: et iterum: u t desideriis carnis edomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi a c ac l uoluntatis. ego desideria carnis, si non inlicitarum concupiscentiarum hic dicuntur, accipio, sicuti est fames, sitis, refectio lassitudinis et si quid huiusmodi est. per haec enim quidam, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i crucifixi. & dono sp̃c eiꝰ uł quosliba ad plenissimã
ꝑfectionem. uł queꝗ̃ ad qualẽcũq ꝓuectum uerȩ pieq
iusticiȩ ꝑuenire qui negau̾it: nescio utrum recte possit
in qualiũcũq xp̃ianorum num̾o deputari. Ac ꝑ hoc &e
ea testimonia quȩ ñ quidem de scripturis canonicis. s
de quib dã catholicorum tractatoꝵ opusculis posuit. uo¬
lens occurrere his qui cũ solum dic̾ent ista defendere.
ita sunt media. ut neq contͣ nr̃am sentñtiã sint: neq c̃tͣ
ipsiꝰ. In quib ñ nicħ &̃ de libris meis int̾pon̾e uoluit: me
quoq aliquẽ deputans: qui cũ illis cõmemorari dignus
uiderer. Unde ingrat᷑ eẽ ñ debeo: & familiariore affectu
nolo ut erret: qui hunc mͥ detulit honorẽ. P rima enim
quȩ posuit. quia nom̃ eiꝰ qui ea dix̃ ñ ibi legi. siue quia
ille ñ scripsit. siue quia codex quẽ misistis id aliqua forte
iñdosicate ñ habuit: ꝑtractart quio opus ẽꝰ Maxime

Expanded text:
eius uol quolibet ad plenissimam perfectionem uel quemquam ad qualemcumque prouectum uerae piaeque iustitiae peruenire qui negauerit, nescio utrum recte possit in qualiumcumque Christianorum numero deputari. Ac per hoc et ea testimonia, quae non quidem de scripturis canonicis, sed de quibusdam catholicorum tractatorum opusculis posuit uolens occurrere his qui cum solum dicerent ista defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram sententiam sint neque contra ipsius. in quibus nonnihil etiam de libris meis interponere uoluit me quoque aliquem deputans, qui cum illis commemorari dignus uiderer. unde ingratus esse non debeo et familiariore affectu nolo ut erret, qui hunc mihi detulit honorem. prima enim quae posuit, quia nomen eius qui ea dixit non ibi legi, sine quia ille non scripsit sine quia codex quem misistis id aliqua forte mendositate non habuit pertractare quid opus est? maxime
Abbreviated transcription (Latin):
te post hanc uitam: quisquis ambigit desipit. S ego
nec de ista uita uolo c̃cendẽ. Quãꝗͣ enim mͥ ñ uideat᷑
alit̾ intelligendum qͦd scriptũ ẽ. ñ iustificabit᷑ in cons
pectu tuo omnis uiuens. & siqua similia: cam̃ utinam
posset ostendi uł hec testimonia mliꝰ alit̾ intelligi
posse. uł ꝑfectam plenamq usticiã. cu prorsus nicħ
addendum sit. & heri fuisse in aliquo dum in isto corpo¬
te uiucret. & hodie eẽ & cras futuram. dum tam̃ longe
plures sint qui cũ sibi usq ad ultimum uitȩ huiꝰ dicm
necessarium et̃ ñ dubitent. ut ueracit̾ dicant: dimitte
nob̾ debita nr̃a. sic̃ & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is: spc̃
suã cam̃ in xp̃o atq in eiꝰ ꝓmissionib uerã certã firmã¬

Expanded text:
te post hanc uitam quisquis ambigit desipit. sed ego te post hanc uitam quisquis ambigit desipit. sed ego nec de ista uita uolo contendere. quamquam enim mihi non uideatur aliter intellegendum quod scriptum est: non iustificabitur i n consuens et si qua similia, tamen utinam possit ostendi uel haec testimonia melius aliter intellegi posse uel perfectam plenamque iustitiam, cui prorsus nihil addendum sit, et heri fuisse in aliquo, dum in isto corpore uiueret, et hodie esse et eras futuram, dum tamen longe plures sint, qui cum sibi usque ad ultimum uitae huius diem necessarium esse non dubitent, ut ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, spem suam tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
nusꝗͣ dic̾e uolunit. d si forte latent̾ sentit: ignoseat alit̾
suspicantib. Ipse enim hoc facit. qui cum tantã de hac re
patiatur inuidiam. sentire id uult & c̃fiteri uł ꝓfiteri
ñ uult. Qͥd erat magnũ ut hoc dic̾et. cum p̾sertĩ sibi hoc
tamꝗͣ ex ꝑsona adu̾sariorum oppositum tractare & aꝑi¬
re susceꝑit : Cur illic solam naturam defendẽ uoluit
& qr ita homo creatꝰ ẽ ut ñ peccare posset. si peccare
noluisset asseruit. ac ꝑ hoc qͦd ita creat᷑ ẽ eam possibili¬
tatem ad grãm dĩ ꝑtinere definiuit. qua possibilitate
si noluerit peccare ñ peccat. & noluit aliqͥd dicere de
tur quia uiciata ẽ. uł qr sibi ñ sufficit adiuuat᷑: utrũ
cium in hoc scło fuerit uł sit: uł possit eẽ aliqͥs ita ui¬
ste inuens ut nullũ habeat omĩno peccatum: pot̾ eẽ ali¬
qua questio uit̾ ueros piosq xp̃ianos. Posse tam̃ ẽẽ cer¬

Expanded text:
nusquam dicere uolunt. quod si forte latenter sentit, ignoscat aliter nusquam dicere uolunt. quod si forte latenter sentit, ignoscat aliter suspicantibus. ipso enim hoc facit, qui cum tantam de hac re patiatur inuidiam, sentire id uult et confiteri uel profiteri non uult. quid erat magnum ut hoc diceret, cum praesertim sibi hoc tamquam ex persona aduersariorum oppositum tractare et aperire susceperit? cur illic solam naturam defendere uoluit et quia ita homo creatus est, ut non peccare posset. si peccare noluerit. asseruit, ac per hoc quod ita creatus est eam possibilitatem ad gratiam dei pertinere definiuit, qua possibilitate, si noluerit peccare, non peccat, et noluit aliquid dicere de tur. quia uitiata est. uel quia sibi non sufficit adiuuatur? Vtrum enim in hoc saeculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis ita iuste uiuens, ut nullum habeat omnino peccatum, potest esse aliqua quaestio inter ueros piosque \'Christiano; posse tamen esse cer
Abbreviated transcription (Latin):
resistentib pot̃. Hec & mea u̾ba st̃. Uerius enim dici ñ pot̾.
S hoc int̾ ẽ int̾ nos & istos. qͦd nos cẽ cum diabolo resistit᷑
poscendum dĩ adiutorium ñ solum ñ negam. uerũ &̃ p̾dica¬
mͦ. Isti autẽ tantã uoluntati tribuunt potestatẽ: ut pieta¬
ti auferant orationẽ. Nam utiq ut diabolo resistamꝰ &
fugiat a nob̾. idõ p̃cantes dicimus ne nos inferas intemp¬
tacionẽ. Idõ ⁊ ammoniti sumꝰ tanꝗͣ ab imꝑatore milites
exhortante & dicente. Uigilate & orate: ne intretis in tẽp¬
tationẽ. Qd uͦ contra cos disputat qͥdicunt. & qͥs nolit
sine peccato ẽẽ si hoc in hominis eẽt positum pocestate. rec¬
te qͥdem disputat hoc ipso eos confiteri ñ eẽ impossibile.
qr hoc uł multi uł om̃s uolunt. S hoc unde sit possibile
c̃fiteat᷑: & pax ẽ. Ipsa ẽ enim grã d̃i: ꝑ iħm xp̃m dnm¬
nr̃m. qua om̃no iste nos orantes adiuuari ut ñ pecem̃

Expanded text:
resistentibus potest. haec et mea uerba sunt; uerius enim dici non potest. resistentibus potest. haec et mea uerba sunt; uerius enim dici non potest. sed hoc interest inter nos et istos, quod nos etiam cum diabolo resistitur poscendum dei adiutorium non solum non negamus, uerum etiam praedicamus, isti autem tantam uoluntati tribuunt potestatem, ut pietati auferant orationem. nam utique ut diabolo resistamus et fugiat a nobis, ideo precantes dicimus: n p nos inferas in temptationem; ideo et admoniti sumus tamquam ab imperatore milites exhortante et dicente: uigilate et orate, ne intretis in temptationem. Quod uero contra eos disputat, qui dicunt: \'et quis nolit sine peccato esse, si hoc in hominis esset positum potestate?\' recte quidem disputat \'hoc ipso eos non esse inpossibile. quia hoc uel multi uel omnes uolunt\'; sed hoc unde sit possibile confiteatur, et pax est. ipsa est enim gratia dei per rum, qua omnino iste nos orantes adiuuari, ut non peccemus,
Abbreviated transcription (Latin):
hic. Si spũ inquit ducimin: ñ adhuc estis sub lege. Inqͣn¬
tum qͥsq sp̃u ducit᷑: ñ ẽ sub lege. qi inquantũ c̃deleccatur
legi dĩ. ñ ẽ sub legis timore: qr timor torm̃tũ ht̃. ñ delectati¬
onem. Proinde si recte sentimus: sic ꝓ mñbris sanatis gr̃as ag̾e
ita ꝓ sanandis orare debemus: ut absolutissima cui nichil
addi possit sanitate. ꝑfecta d̃i suauitate plena lib̾tate ꝑfru¬
amur. Non enim abnuimus humanã naturã posse ẽẽ si¬
ne pecato. aut ullomͦ negare debemus ꝑfici posse. quam
adiuuante fieri dicimus ut iusta & beata sit: a qͦ creata ẽ. ut
sit. facile itaq repellitur: qͦd a quib dã sͥdic opponi. Dia¬
bolus nob adũsat᷑. Prorsus huic obiectioni eadem u̾ba res¬
pond̾emꝰ: quȩ ipse respondit. Resistamus illi & fugiet
Resistite inquit beatus apłs diabolo: & fugiet a uobis.
Unde ammadu̾tendum ẽ.: qͦd possit his nocere qͦs fugit.
uł quam uirtutẽ hab̾e intelligendꝰ sit: qui solis p̃ualere ñ

Expanded text:
is sub lege. in quantum quisque spiritu ducitur, non est sub lege. quia in quantum condelectabatur legi dei, non est sub legis timore, quia timor tormenum habet, non delectationem. Proinde si recte sentimus, sicut pro membris sanatis gratias agere ita pro sanandis orare debemus, ut absolutissima cui nihil addi possit sanitate, perfecta dei suauitate, plena libertate perfruamur. non emim abnuimus humanam naturam posse esse sine peccato aut ullo modo negare debemus perfici posse, quam adiuuante fieri dicimus, ut iusta et beata sit, a quo creata est ut sit. facile itaque refellitur, quod a quibusdam sibi dicit opponi: \'diabolus nobis aducrsatur\'. prorsus huic obiectioni eadem uerba respondemus, quae ipse respondit: resistamus illi, et fugiet. res istite, inquit beatus apostolus, diabolo, et f ugi e t a uob i s. unde animaduertendum quid possit his nocere quos f ugit uel quam uirtutem habere intellegendus sit, qui solis praeualere non
Abbreviated transcription (Latin):
unmo ipse ꝓ ea clamat. ei cedat᷑ dicenti: sine me nich po¬
testis fac̾e. Sc̃s autem ambrosiꝰ reuera in eo loco quẽ iste
cõmemorat. illis resistit qui dicunt hominẽ ñ eẽ posse
sine peccato in hac uita. Ut enĩ ea dic̾et: accep̃ occasionẽ
de racharia & elisabeth. qͦd in euangłio cõmemorati sunt
ambulasse in om̃ib iustificationib legis sine queredla.
Ex qua fide cẽ ante eius passionẽ iustos uixisse ñ dubium
ñ adiuta ñ sufficit: uͥ in hunno suo dic̃. Uotisq p̃stat selu¬
lis sc̃m mereri sp̃m. Cõmemorabo & ego de hoc ipso oꝑe sc̃
ambrosii aliqͥd ex qͦ iste cõmemorauit. qͦd cõmemorandũ

Expanded text:
immo ipse pro ea clamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil poimmo ipse pro ea clamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil potestis facere. Sanctus autem Ambrosius reuera in co loco, quem iste commemorat. illis resistit qui dicunt hominem non esse posse sine peccato in hac uita. ut enim ea diceret. accepit occasionem de Zacharia et Elisabeth. quod in euangelio commemorati sunt ambulasse in omnibus iustificationibus legis sine querella. ex qua fide etiam ante eius passionem iustos uixisse non dubiumnon adiuta non sufficit —, ubi in ymno suo dieit: uotisque praestat sedulis sanctum mereri spiritum. Commemorabo et ego de hoc ipso opere sancti Ambrosii aliquid, ex quo iste commemorauit quod commemorandum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcutit᷑: &̃ si ñ sternitur. Qͥ aũ ñ ht̃ adu̾sariũ plena pace
letat᷑. & ipse ẽẽ sine peccato uerissime dr̃. in qͦ nullũ habi¬
tat peccatũ: ñ qͥ ꝑ abstinentiã mali oꝑis dic̃. Iã ñ ego oꝑor
illud: s id qͦd in me habitat peccatum. Nam & ipse iob de
peccatis suis ñ tacet. Et utiq huic amico nr̃o m̾ito placet
humilitatẽ nullomͦ in falsitatis partẽ ponendã. Unde id
q̃d iob confitetur q uerax d̃i cultor ẽ: ꝓculdubio ueracit᷑
Si enim peccatores d̾s sꝑueret: om̃s utiq sꝑn̾et. q sine pec¬
cato nemo ẽ. S sꝑnit discedentes ase: quos apostatas uocit.
uidetis quẽ ad modũ ñ dix̾it qr sine peccato nemo fuerit
tamꝗͣ de p̃titis loquens s qͦd sine peccato nemosit: unde
quidẽ ut dixi ñ c̃tendo. Quisqͥs enim ñ cedit ioħi apło
qui nec ipse ait. si dix̾imꝰ qr peccatum ñ habuimꝰ s ñ habe¬
qua nemo iustificat᷑. tamꝗͣ sufficiente naturȩ lib̃ȩ arbito.

Expanded text:
cutitur. etiamsi non sternitur; qui autem non habet aduersarium, plena pace laetatur. et ipse esse sine peccato uerissime dicitur, in quo nullum habitat peccatum. non qui per abstinentiam mali operis dicit: iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Nam et ipse Iob de peccatis suis non tacet et utique huic amico nostro merito placet humilitatem nullo modo in falsitatis parte ponendam; unde id quod Iob confitetur, quia uerax dei cultor est, procul dubio ueraciter si enim peccatores deus sperneret, omnes utique sperneret, quia sine peccato nemo est. sed spernit discedentes a se, quos apostatas uocat. uidetis quemadmodum non dixerit. quia sine peccato nemo fuerit, tamquam de praeteritis loquens, sed quod sine peccato nemo sit. unde quidem, ut dixi, non contendo ; quisquis enim non cedit lohanni apostolo, qui nec ipse ait: si dixerimus quia peccatum \'non habuimus\', sed non habequa nemo iustificatur, tamquam sufficiente naturae libero arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi hominis naturã contra dĩ grãm qua iu¬
stificat᷑ impius. & qua xp̃iani sumus. quanta
potuit argum̃tatione defendit. Librum g qͦ huic respondi.
defendens grãm ñ contra naturã. s ꝑ quã natura lib̾atur
& regitur: de natura & grã nuncupaui. In qͦ u̾ba quedã
quȩ uelut sixti romani ep̃i &e mr̃is pelagiꝰ posuit. ita de¬
fendi tamꝗͣ reuera eiusdem sixti eẽnt. id enĩ putaueram
s postea legi sixti philosophi cẽ. ñ sixti. xp̃iani. Hic liber

Expanded text:
ubi hominis naturam contra dei gratiam, qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, De natura et gratia nuncupaui. in quo uerba quaedam, quae uelut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uerba eiusdem Xysti essent — id enim putaueram —, sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani. Hic liber
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua inse lege peccati resistente legi m̃is: aucat mundis
simam uitam in gt̾nitate diumna. Tam̃ attendat iste qͥo
scãm scripturas ambrosiꝰ ep̃c dix̾it. Nec ab initio in ma¬
culata. Humanȩ enĩ hoc impossibile ẽ naturȩ. Utiq enĩ
ab initio dic̃: quo ex adam nascimur. Ham & ipse adã:
inmaculatꝰ ꝓculdubio factꝰ ẽ. S in eis qͥ st̾ natura filii
ut ducentes ex illo qd uiciatum ẽ in illo: ab initio eẽ ĩma¬
culatos. humanȩ naturȩ eẽ impossibile definiuit. Itẽ ioħs
eẽ substantiam: s actũ malignum. Qs hoc negat: Et
qi ñ ẽ naturale: ido contra illud legẽ datã: & qͦd de arbitͥ
lib̾cate descendit. Et iã hoc quis negitꝰ S ñ id agit᷑ dehu
q̃ sana. uł tanꝗͣ sibi sufficiente uoluntatis arbitrio. posse
simũ syetum romanȩ ȩccłȩ ep̃m & dñi mrẽm dixisse cõ¬
memorat. qr lib̾tatẽ arbitrii sui ꝑmisit hominib d̾s. ut

Expanded text:
aasimam vitam in aeternitate divina. Tamen attendat iste quid secundum Scripturas Ambrosius episcopus dixerit, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc impossibile naturae. » Utique enim ab initio dicit, quo ex Adam nascimur. Nam et ipse Adam immaculatus procul dubio factus est: sed in eis qui sunt natura filii irae, ducentes ex illo quod vitiatum est in illo, ab initio esse immaculatos, humanae naturae impossibile definivit. CAPUT LXIVesse substantiam, sed actum malignum: quis hoc negat? Et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit: etiam hoc quis negat? Sed nunc agitur de hquam sana, vel tanquam sibi sufficiente voluntatis arbitrio, posse rem dixisse commemorat, \'quia libertatem arbitrii sui permisit hominibus deus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm dm̃ suum ex toto corde suo. & ex tota anima sua.
Mandatum inquit nouũ douob̾: ut uos in uicẽ diligatis.
et qui diligit ꝓrximum legẽ impleuit. Et plenitudo legiꝰ.
caritas. Scđ̃m hoc & illud dictum ẽ. Si ambularent semi¬
tas bonas: inuenissent utiq semitas iusticiȩ leues. Quomͦ
nisi qr utrumq uerum ẽ: Durȩ sunt timori: leues amori.
Caritas gͦ inchoata: inchoata iusticia ẽ. Caritas ꝓuecta:.¬
ꝓuecta iusticia ẽ. Caritas magna: magna iusticia ẽ. Cari¬
tas ꝑfecta: ꝑfecta iusticia ẽ. S caritas de puro corde &
escientia bona. & fide ñ ficta. Quȩ tunc maxima ẽ in hac ui¬
ta: quando ꝓ illa ipsa c̃cempnitur uita. S miror si ñ ht̃
qͥ crescat: cum de mortali excesserit uita. Ubicumq aut̾ &
quandocũq ica plena sit ut ei ñ sit qͦd adiciat᷑: ñ tam dif¬
fundit᷑ in cordib nr̃is. uł naturȩ uł uoluntatis oꝑib q̃ st̃

Expanded text:
m deum suum ex toto corde suo et ex tota anima sua. mandatum, inquit, nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae leues. quomodonisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel naturac ucl uoluntatis opibus
Abbreviated transcription (Latin):
donũ ẽ : dicente scriptura. A dño uingit᷑ mulier uiro. Ieo
doctor gentium. & pudicitiã c̃uigalem ꝑ quã ñ fiunt
adult̾ia. & ꝑfectiorẽ c̃tinentiã ꝑ quã nullus c̃cubit᷑ q̃rit᷑¬
suo scrmone coniñdans. & hoc & illud donum dĩ eẽ mon¬
strauit. scribens ad corinthios: & ammonens c̃iuges. ne se
inuicem fraudent. Qos cum ammonuisset: adiec̃. uellẽ
autem om̃s homines eẽ: sic̃ me ipsũ. Q a utiq ipse: ab

Expanded text:
donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus csuo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab
Abbreviated transcription (Latin):
uos ista societas in qua c̃tinent̾ uiuitis: nͥ uoluptatẽ con¬
iugalem c̃tempn̾etis. hinc autẽ dño loq̃nti cũ dyxissent
discipłi. si talis ẽ causa homini cũ uxore ñ expedit nub̾e.
respondit cis. N om̃s capiunt u̾bum hoc: s qͥb datũ ẽ. Nũ¬
qͥd ñ lib̃um arbitrium ẽ timothei. cũ exhortat᷑ apłs dieñs
c̃cine te ipsum : Et in hac re potestatẽ uoluntatis ostendit:
uͥ ait. ħ habens necessitatem. potestatẽ aũ habens suȩ uo¬
luntatis: ut seruet uirginitatẽ suã. Et tam̃ ñ om̃s capi¬
unt u̾bum hoc: s qͥb datum ẽ. Qͥb enĩ ñ ẽ datũ. aut no¬
lunt: aut ñ implent qͦd uolunt. Qͥb autẽ datũ ẽ: sic uo¬
lunt ut impleant qͦs uolunt. Itaq ut hoc u̾bũ qͦd ñ ab
omib capit᷑. ab aliquib capiat᷑: & dĩ donum ẽ. & lib̾um
arbitrium. De ipsa quoq pudicitia c̃iugali. nempe apłs
ait. Qd uult faciat: ñ peccat. nubat. Et tam̃ ẽ hoc dĩ

Expanded text:
vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut servet virginem suam. Et tamen, non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei
Abbreviated transcription (Latin):
morat. cũ expon̾et qͦd scriptum ẽ beati mundo corde.
qm̃ ipsi dđm uidebunt: Qs ñ arguit c̃scientia ulla pec¬
cati. ⁊ adiecit. Mundꝰ inundo corde c̃spicit᷑: templũ dĩ ñ
pot̾ ẽẽ pollutum. Hoc utiq agitur in nob̾ conando. labo¬
rando. orando. impetrando. ut ad illam ꝑfectionẽ in qua
beri arbitrii nos condidit d̾s. nec ad uirtutẽ nec ad ui¬
cia necessitate trahimur. alioqͥn uͥ necessitas nec corona
ẽ. Uis ñ agnoscat: Qis ñ toco corde suscipiat: Qis alit̾ con¬
ditam humanã neget ẽẽ naturã: S in recto faciendo idõ¬

Expanded text:
morat, cum exponeret quod scriptum est: beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt? quos non arguit conscientia ulla peccati et adiecit: mundus mundo corde conspicitur, templum dei non potest esse pollutum. hoc utique agitur in nobis conando, laborando, orando, impetrando, ut ad illam perfectionem, in qua beri arbitrii nos condidit deus, nec ad uirtutem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas, nec corona est, quis non agnoscat, quis non toto corde suscipiat, quis aliter conditam humanam neget esse naturam
Abbreviated transcription (Latin):
cor.qm p̾cessit: cũ rex iustus sederit in throno. quantali¬
bet enĩ iusticia sit p̃ditꝰ homo. cogitare deb& ne aliqͥo inil¬
lo qͦd ipse ñ uidet inueniat᷑ ẽẽ culꝑandũ. cum rex iustus
sederit in throno. cuiꝰ cognitionẽ fugere delicta ñ posst̾.
nec illa de qͥb dictum ẽ. Delicta quis intelligit: Cũ gͦ rex
iustus sederit in throno. qͥs gloriabitur castum se hab̾e cor.
cuangłio. Beati mundicordes: qm̃ ipsi dm uidebunt. Et
qͦd dauid dic̃. qͥs ascend& in montẽ d̾ni. aut qͥs stabit ĩ
loco scõ eiꝰ: Innocens manib & mundꝰ corde. Et alibi.
Bene fac dne bonis & rectis corde. Itẽ ap̃ salomonẽ. Bo¬
na ẽ substantia: cui ñ ẽ peccatũ in c̃scientia. Itẽ illic. Au̾¬
te te a delicco. & dirige manus. & ab omĩ delicto mun¬
da cor tuũ. Itẽ in epła ioħis. Si cor nr̃m nos ñ rep̃hen

Expanded text:
oniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quantalioniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur casteuangelio: beati mundicordes. quoniam ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde; et alibi: benefac, domine, bonis et rectis corde; item apud Salomonem: bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia; item illic: auerte te a delicto et dirige manus et ab omni delicto munda cor tuum; item in epistula lohannis: si cor nostrum nos non rep
Abbreviated transcription (Latin):
rati sibi ipsis. quales in illa ꝑfeccione gt̾na fut̾i st̃ ita boni st̃.
ut adhuc & mali sint. Od de illis dice ñ auderẽ. qͥs eni aude¬
at dic̾e malos eẽ. quoꝵ pat̾ ẽ ds. nisi ipse dñs dicet.sigͥ uo¬
malos eẽ ñ tacuit. Ille tam̃ ñ soluit qͥm & isti boni sint.
ut nemo sit bonus. nͥ unꝰ ds. Unde ẽ ille ammonit᷑ qͥ int̾¬
rogau̾at qͥd boni faceret. ut illũ q̃reret cuiꝰ gr̃a bon̾ ẽt.
cui bonu eẽ hoc c̃ ipsũ ẽẽ. qr incõmutabilit̾ bon̾. ñ pot̾
omĩno malꝰ eẽ. Itẽ dicunt inquit. Os głabit᷑ castũ se ha¬
bere cor: Et ad hoc respondit multis testimonus. uoles
ostende posse in homine ẽẽ castum cor. Nec tam̃ dic̃ qͥm
accipiendum sit. qͦd ꝓposuit contͣ se dici. qͥs głabit̾ castũ
se hab̾e cor. ne scriptura diuina in hoc testimomo & in
his ꝑ quȩ respondit ÷ͥ ipsa adu̾sari uideat᷑. Nos aut̃ huc
respond̾ntes dicimꝰ. idõ secutũ eẽ quis głabit̾ castũ se hab̾e

Expanded text:
rati sibiipsis, quales in illa perfectione aeterna futuri sunt, ita boni sunt, ut adhuc et mali sint, quod de illis dicere non auderem. Quis enim audeat dicere malos esse quorum pater est Deus, nisi ipse Dominus diceret: malos esse non tacuit. Ille tamen non solvit, quomodo et isti boni sint, et nemo sit bonus, nisi unus Deus: unde est ille admonitus, qui interrogaverat quid boni faceret, ut illum quaereret cujus gratia bonus esset, cui bonum esse, hoc est ipsum esse; quia incommutabiliter bonus, et omnino malus esse. \'Item dicunt\', inquit, quis gloriabitur castum se habere co r?\' et ad hoc respondit multis testimoniis uolens ostendere posse esse in homine castum cor nec tamen dicit quomodo accipiendum sit, quod proposuit contra se dici: quis gloriabitur castum se habere cor? ne scriptura diuina in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa aduersaria uideatur. nos autem huic respondentes dicimus ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtatem audire ñ possent lauachrũ regenerationis qͦd
acciꝑe possent ꝑ qͦd salui ficrent ñ acceꝑunt: iuste utiq
dampnant᷑: quia sine peccato ñ sunt uł qͦd originaliter
trarerunt. uł qͦd inalis morib addidert̃. Om̃s enĩ pecca

Expanded text:
aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addide
Abbreviated transcription (Latin):
pata. & sine ullo uicio creata ẽ. Natura uͦ ista hominis.
qua unꝰ quisq ex adam nascit᷑. iam medico indiget: qr sana
ñ ẽ. Omĩa qͥdem bona quȩ ht̃ in formatione uita. sensib
m̃te: a summo dõ ht̃ creatore & artifice suo. uitiũ uͦ qͦd ista
naturalia bona contenebrat & infirmat. ut illuminatiõe
& curatione opus habeat. ñ ab inculpabili artifice contͣc¬
tum ẽ. s ex originali peccato qͦd conmissũ ẽ lib̾o arbitrio. ac
ꝑ hoc natura penis ad uindictam iustissimã ꝑtinet. Si
enim iam sumus in xp̃o noua creatura: tam̃ eramͦ nat᷑a
filii irȩ sic̃ & cȩt̾i. Ds autẽ qui diues ẽ in miscđ̾ia propt̾
multam dilectionẽ qua dilex̃ nos. & cũ eẽmus mortui de¬
lictis. conuiuificauit nos xp̃o. cuiꝰ grã sumus salui fac
ipsius. Unde hi qͥ ñ ꝑ illam lib̾ant᷑ siue quia audire ñdũ
potuerunt. siue quia obedire noluerunt. siue ã cũ ꝑ

Expanded text:
pata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, pata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo noua creatura, tamen eramus natura filii irae sicut et ceteri. Deus autem qui diues est in misericordia propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui factipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per
Abbreviated transcription (Latin):
nes orbis t̾rȩ u̾ba eorũ. S anteꝗͣ hoc irriꝑ& fieri. antẽꝗͣ
deniq usq ad fines orbis totiꝰ terrȩ predicatio ipsa ꝑue
niat. qm̃ ñ desunt adhuc ultimȩ gentes. licet ut ꝑhibet᷑
paucissimȩ. quib hoc ñdum fuerit p̃dicatũ. qͥd faciet
humana natura. uł qͥd fec̃. quȩ uł ante ñ audierat hoc
futurũ. uł adhuc ñ comꝑit factũ. nͥ credendo in dm̃ qͥfec̃
celum & terrã. a quo & se factam naturalit̾ sentit. & recte ui¬
uendo eius impleat uoluntatẽ. nulla fide passionis xp̃i & re¬
surreccionis imbuta: Qd si fieri potuit aut pot̾: hoc & ego di¬
ille dixit de lege quam accepit gens una iudeoꝵ. quanto iu¬
stius dr de lege naturs. quã accepit uniu̾sum genus huma¬
nũ ÷ Si ꝑ naturã iusticia: gͣ xp̃e gratis mortuusẽ. E go¬
omnis humana natura iustificari & redimi ab ira dĩ uis¬
tissima. hoc ẽ auindicta nullomͦ pot̾. nisi ꝑ fidẽ & sacram¬
tum sanguinis xp̃i. Hatura quippe hominis pͥmitꝰ ĩcul¬

Expanded text:
bis terrae verba eorum . Sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perveniat; quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatum; quid faciet humana natura, vel quid fecit, quae vel ante non audierat hoc futurum, vel adhuc non comperit factum, nisi credendo in Deum, qui fecit coelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit, et recte vivendo ejus impleat voluntatem, nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? Quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego diille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia, ergo Christus gratis mortuus eomnis humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus incul
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. manifeste ostendit sic̃ ẽ huic rectissime placet. hoc omĩno
uerũ ñ eẽ. si dixerimꝰ qr peccatum ñ habemꝰ : ne humilitas con¬
stituta in parte falsitatis. ꝑdat p̃mium u̾itatis. Porro aut̃ qͦd
dĩ causam sibi ag̾e indetur defendendo naturã. ñ attendit
qͦd candem naturã sanã eẽ dicendo: medici repellit miscdiã.
Ipse ẽ autem creator eꝰ: qui saluator eiꝰ. Hong debemꝰ sic lau¬
dare creatorẽ. ut cogam᷑ dic̾e. ĩmo uere c̃̾uincam᷑ dic̾e suꝑflu¬
um saluatorẽ. Naturam itaq hominis dignis laudib hono¬
remꝰ: easq laudes ad creatoris gl̃am referamus. S q nos cre¬
auit ita simus grati: ut ñ simꝰ qr sanat ingrati. Uitia sane
nr̃a quȩ sanat. ñ diuino oꝑi s humanȩ uoluntati. iustȩq
illius uindiccȩ tribuamꝰ. S ut in nr̃a potestate fuisse ne ac¬
toris auxilium tantũ in hoc ponit ut ignoscat cõmissa p̃tita

Expanded text:
est\' manifeste ostendit, sicut etiam huic rectissime placet, hoc omnino est\' manifeste ostendit, sicut etiam huic rectissime placet, hoc omnino uerum non esse: si dixerimus quia pecatum non habemus, ne humilitas constituta in parte falsitatis perdat praemium ueritatis. Porro autem quod dei causam sibi agere uidetur defendendo naturam, non adtendit, quod eandem naturam sanam esse dicendo medici repellit misericordiam. ipse est autem creator eius qui saluator eius. non ergo debemus sic laudare creatorem, ut cogamur, immo uere conuincamur dicere superfluum saluatorem. naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus casque laudes ad creatoris gloriam referamus; sed quia nos creauit, ita simus grati, ut non simus, quia sanat, ingrati. uitia sane nostra, quae sanat, non diuino operi, sed humanae uoluntati iustaeque illius uindictae tribuamus; sed ut in nostra potestate fuisse ne actoris auxilium tantum in hoc ponit, \'ut ignoscat commissa praeterita,
Abbreviated transcription (Latin):
s suꝑbũ ẽ dici hominẽ absq peccato ẽẽ posse. ita respondet
ut omnino siuerũ ẽ. nullomͦ suꝑbum ẽẽ dicendũ sit. Ait enim
acutissime atq uerissime. In qua mag̾ parte humilitas collocan¬
da ẽ ͣ Sine dubio falsitatis. si in ea quȩ u̾itatis ꝓbat᷑ eẽ. suꝑbia ẽ
Ac ꝑhoc placet illi & recte placet. ut in parte u̾itatis ñ in parte
falsitatis: mag̾ humilitas collocet᷑. Exquo ẽ c̃sequens. ut ille qͥ
dix̃ si dix̾imus qr peccatum ñ habemus nos ipsos decipimꝰ & ue¬
ritas in nob̃ ñ ẽ. uerũ dixisse minime dubitet᷑. nec causa humi¬
litatis hoc falsum dixisse uideat᷑. Propt̾ea enim addidit: e u̾itaᷤᷤ
in nob ñ ẽ. cũ forte sufficeret dic̾e nos ipsos decipimꝰ. nͥ attend̾et.
qͥsdam putare posse idõ dictũ nos ipsos decipimus: qr &̃ de u̾¬
bo bono qui se laudat extollit̾. Addendo itaq & u̾itas in nob̃ ñ

Expanded text:
sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse\' ita respondet, sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse\' ita respondet, ut omnino, si uerum est, nullo modo superbum esse dicendum est. ait enim acutissime atque uerissime: in qua magis parte humilitas collocanda est ? sine dubio falsitatis, si in ea quae ueritatis probatur esse superbia est. ac per hoc placet illi et recte placet, ut in parte ueritatis, non in parte falsitatis magis humilitas collocetur. ex quo est consequens, ut ille, qui dixit: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non e s t, uerum dixisse minime dubitetur, nc causa humilitatis hoc falsum dixisse uideatur. propterea enim addidit: et ueritas in nobis non est, cum forte sufficeret dicere: nos ipsos decipimus, nisi adtenderet quosdam putare posse ideo dictum \'nos ipsos decipimus\', quia etiam de uero bono qui se laudat extollitur. addendo itaque \'et ueritas in nobis non
Abbreviated transcription (Latin):
recumb̾e. & transibit. & mninistrabit eis. Non enĩ cũ ista com¬
memoramꝰ. arbitriũ uoluntatis tollimꝰ: s dĩ grãm p̾dicamus.
Cui enĩ ꝓsunt ista nͥ uolenti: S humilit̾ uolenti: ñ se de uo¬
luntatis uirib canꝗͣ ad ꝑfectionẽ iusticiȩ sola sufficiat extollenti
Absit autẽ ut ei dicamꝰ. qͦd aqͥbdã contͣ se dici ait: cõparari ho¬
minẽ dõ si absq peccato ẽẽ asserat᷑. Quasi uͭ angl̃s qͥ absq pec¬
cato ẽ comparet᷑ dõ. E go quidẽ hoc sentio. qi aẽ cũ fuerit in nob̾
tanta iusticia. ut ei addi omnino nich possit: ñ equabit᷑ crea¬
tura creatori. Si autẽ aliqui putant. tantũ nr̃m futurũ cẽ ꝓuec¬
tum. ut in dĩ substantiã conu̾tamur. & hoc efficiam᷑ ꝓrsus
qͥd ille ẽ: uiderint quẽ admodũ astruant sent̾ntiã suã. mͥ hoc
tori. qͦd adu̾sus eos qͥ dicunt rationabile qͥdẽ uidet᷑ eẽ qͦd asseris.

Expanded text:
recumbere et transibit et ministrabit eis. non enim, cum ista comrecumbere et transibit et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, arbitrium noluntatis tollimus, sed dei gratiam praedicamus. cui enim prosunt ista nisi nolenti, sed humiliter uolenti, non se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti? Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, \'conparari hominem deo, si absque peccato esse asseratur\'; quasi uero angelus, qui absque peccato est, conpartanta justitia, ut ei addi omnino nihil possit, non aequabitur creatura Creatori. Si autem aliqui putant tantum nostrum futurum esse provectum, ut in Dei substantiam convertamur, et hoc efficiamur prorsus quod ille est: viderint quemadmodum astruant sententiam suam; mihi hoc tori, quod aduersus eos qui dicunt: \'rationabile quidem uidetur esse quod asseris,
Abbreviated transcription (Latin):
tate ei cũ tremore. apphendite disciplinã nequando irascat᷑
dñs. & ꝑeatis de uia iusta cum exarserit in breui ira q̃ suꝑ
aut ñ uos introducat in uiã iustam: s iã illic ambulantes
sic t̾rere potuit. ut dic̾e̾t ne ꝑeatis de uia iusta. Unde nͥ qr
suꝑbia q̃d totiens dixi & sepe dicendũ ẽ. &̃ in ipsis recte
factis cauenda ẽ: Iest in ipsa uia iusta ne hõ dũ qͥd dĩ ẽ
deputat suũ: amittat qͦd d̃i ẽ. & redeat ad suũ. Ioõ qͥ psal¬
mus iste c̃cludit᷑ faciamꝰ. Beati om̃s qui confidunt in cũ.
Utiq ut ipse faciat. ipse ostendat uiam suã. cui dr̃. ostũ
possimus. cui dt. & salutart tium dñe da nob. Ipse in eadẽ uia de¬
ducat: cui d̾r. Deduc me dñe in uia tua: & ambulabo inu̾itate
tua. Ipse ad illa qͦ uia duc̃ ꝓmissa ꝑducat: cui đr. E cenĩ illuc
manus tua deducet me: & ꝑducet me dext̾a tua. Ipse ibi pascat
recumbentes cũ abraham isaac & iacob: de qͦ dictũ ẽ. faciet eos

Expanded text:
hendite disciplin a m, ne quando irascatur dominus et pereatis de uia iusta, cum exarserit in breui ira eius super aut \'non uos introducat in uiam iustam\', sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi quia superbia, quod totiens dixi et saepe dicendum est, etiam in ipsis recte factis cauenda est, id est in ipsa uia iusta, ne homo, dum quod dei est deputat suum, amittat quod dei est et redeat ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omues qui confidunt in e u m, utique ut ipse faciat, ipse ostendat uiam suam, cui dicitur: ospossimus, cui dicitur: et salutare tuum, domine, da nobis; ipse in eadem uia deducat, cui dicitur: deduc m e, domine, in uia tua et ambulabo in ueritate tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illue manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pascat recumbentes cum Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos
Abbreviated transcription (Latin):
se de hac uita: ꝓbet hominem saltem ꝓpinquante morte
fuisse sine peccato in hac uita. ubi par̃ attendit cũ sit acu¬
tissimus ñ frustra cẽ iustos in oratione dic̾e: dimitte nob̃
debita nr̃a sic̃ & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is: dñmq xp̃m

Expanded text:
se de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte se de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adteudit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in oratione dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũdã sane exempla qͦs peccasse legimꝰ ñ iõo scripta dic̃ qͥ
sanũ sapit. ut ad desꝑationẽ ñ peccandi ualeant. & securitat̃
peccandi nob̃ qͣdammꝰ p̃b̃e uideant᷑: s ut disceremꝰ uł peniten¬
di humilitatẽ. uł ẽ intalib lapsib ñ desꝑandã salutẽ. Cͥ dam
aũ in peccata ꝓlapsi. desꝑatione plus ꝑeunt. nec solũ penitñ
di negligunt medicinã. s ad exempla in honesta & nefaria de¬
sideria. scrui libidinũ & sceleratarum cupiditatũ fiunt. qͣsi
ꝑdant si ñ fecerint qͦd instigat libido. cũ eos iã maneat cer¬
ta dampnatio. Adu̾sus hunc morbũ nimiũ ꝑiculosũ. &
exitiabilẽ. ualet cõmemoratio peccatoꝵ: ẽ inqua iusti sc̃iq
ꝓlapsi st̃. S acute uidet᷑ introgare: qͦmͦ istos scõs de hacui¬
ta abisse credendum sit: cum peccato. an sine peccato. ut si
responsum fuerit cum peccato: putetur eos secuta dãpnatio
qͦd nefas ẽ crede. Si autẽ sine peccato dictũ fuerit cos exis¬

Expanded text:
Quorumdam » sane « exempla, quos peccasse legimus, » non « ideo scripta » dicit, qui sanum sapit, « ut ad desperationem non peccandi valeant, et securitatem peccandi nobis quodam modo praebere videantur: » sed ut disceremus, vel poenitendi humilitatem, vel etiam in talibus lapsibus non desperandam salutem. Quidam enim in peccata prolapsi desperatione plusdi negligunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desideria servi libidinum et sceleratarum cupiditatum fiunt, quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos jam maneat certa damnatio. Adversus hunc morbum, nimium periculosum et exitiabilem, valet commemoratio peccatorum, etiam in quae justi sanctique prolapsi sunt. Sed acute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, cum peccato an sine peccato\', ut, si responsum fuerit \'cum peccato\', putetur cos secuta damnatio, quod nefas est credere; si autem sine peccato dictum fuerit eos exis
Abbreviated transcription (Latin):
respondebit. ds. itemq illi. carnẽ quis creauit: respondet iste
idem credo d̾s. illi t̾cio. bonus ẽ qui utrumq creauit d̃s.
& iste. nulli dubium. atq illi unum qͦd restat inquirant.
& utrumq qͦd bonus auctor creauit bonum ẽ: iste facebit᷑.
tunc illi eum suo gladio iugulabunt: inferentes c̃clusio
contraria: hic forte ille respondebit. Date ueniã. qr non
debui dic̾e cuicumq baptizato carnẽ ñ posse ẽẽ contrariã
ut hoc mͦ uob ñ baptiratis contrariam confiterer. s sine
ulla exceptione dicere debui. carnẽ nulli ẽẽ contrariã.
Ecce quo se ipse conpingit. Ecce quȩ loquit᷑: qui ñ uult
clamare cũ apło. Qs me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ¬
baptrrat᷑ in xp̃o: Illi hoc clament. qui ñdum tale bene¬
ficium ꝑceꝑunt. quorum ipse uoces figurabat apłs. Si ta¬
men uł hoc dicunt. S nat᷑e ista defensio: nec illos hac uoce

Expanded text:
respondebit: \'deus\'. itemque illi: \'carnem quis creauit ? respondet iste: respondebit: \'deus\'. itemque illi: \'carnem quis creauit ? respondet iste: \'idem, credo, deus\'. illi tertio: \'bonus est qui utrumque creauit deus? et iste: \'nulli dubium est. atque illi unum quod restat inquirunt: \'et utrumque quod bonus auctor creauit bonum est?\' iste fatebitur. tunc illi cum suo gladio iugulabunt inferentes conclusioncontraria?\' hic forte ille respondebit: \'date ueniam, quia non debui dicere cuicumque baptizato carnem non posse esse contrariam, ut hoc modo uobis non baptizatis contrariam confiterer, sed sine ulla exceptione dicere debui carnem nulli esse contrariam\'. ecce quo sc ipse conpingit, esse quae loquitur, qui non uult clamare cum apostolo: quis me liberabit de corpore mortis huibaptizatus in Christo? Illi hoc clament, qui nondum tale beneficium perceperunt, quorum in se voces figurabat Apostolus: si tamen vel hoc dicunt. » Sed naturae ista defensio, nec illos hac voce