comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nonsic errent parentes: ut putent
eũ iam fidelẽ natũ. Natũ eñi possũ
dicere: ñ renatũ. Nam ut noueris
quomꝰ intelligas. scĩficatos sideliũ filios:
ut mͦ ñ queram quia longum ẽ. modũ sc̃ĩ¬
ficationis huiꝰ: ibi habes et maritũ infide¬
lem÷ ibi habes et uxorẽ fidelem. Sc̃ifi¬
catur inquit uir infidelis inuxore: et
sc̃ificatur mulier infidelis infratre. Nun¬
quid quia ẽ ibi forte modus aliqͥs scĩfi¬
cationis. ut uir infidelis scificetur in
uxore fideli: idõ iam securitatẽ debet
acciꝑe. quod in regnũ cȩloꝵ intraturus
e et ũ baptizandus. ñ regenerandus. non
xpisanguine redimendus: Quomͦ gͦ sc̃i¬
ficatur uir infidelis in uxore. et tamen
ꝑit nisi baptiretur : sic filii fideliũ. et¬
si ad quendã modũ scĩficati. ꝑ eunt ta¬
men si non fuerint baptizati. Rogo
tantũ. Sc̃s cyprianus ẽ. quẽ in manus
sumpsi: antiquus ep̃s sedis huiꝰ. Quid

Expanded text:
non sic errent parentes, ut putent non sic errent parentes, ut putent eum jam fidelem natum. Natum enim possunt dicere, non renatum. Nam ut noveris quomodo intelligas sanctificatos filios fidelium, ut modo non quaeram, quia longum est, modum sanctificationis hujus; ubi et maritum habes infidelem, ibi habes et uxorum fidelem. Sanctificatur, inquit, vir infidelis in uxore, et sanctificatur mulier infidelis in fratre . Numquid quia est ibi forte modus aliquis sanctificationis, ut vir infidelis sanctificetur in uxore fideli, ideo jam securitatem debet accipere, quod in regnum coelorum intraturus est, et non baptizandus, non regenerandus, non Christi sanguine redimendus? Quomodo ergo sanctificatur vir infidelis in uxore, et tamen perit, nisi baptizetur: sic filii fidelium, etsi ad quemdam modum sanctificati, pereunt tamen, si non fuerint baptizati. CAPUTtantum. Sanctus Cyprianus est, quem in manus sumpsi, antiquus episcopus Sedis hujus: quid
Abbreviated transcription (Latin):
parentũ polluti st̃. Corpus mortis in pͥ¬
mis parentib generauit eos peccatores
sp̃s uitȩ inposteriorib parentib rege¬
nerauit eos fideles. Tudas fidem non res¬
pondenti: et ego peccatũ nichil agen¬
ti. Sci inquit de scĩs nasci debuerunt:¬
quia dixit apłs. Alioquin filii ur̃i mn¬
mundi eẽnt: Nẽ aũt scĩ st̃. Et quomo¬
do hoc accipis. quomͦ intelligis: de si¬
delibus natũ ita scm̃. ut baptizari non
debeat: Quomͦlibet accipias. istam
scĩtatem. Multi enĩ modi st̃ scĩtatis.
et multi modi st̃ scĩficationis. Noneñ
om̃e quod scĩficatur: ad regnũ cȩlorĩ
mittitur. De esca nr̃a dixit apłs. Sc̃isi¬
quia esca nr̃a scificatur: ñ scimꝰ quomt¬
tatur: Disce gͦ eẽ aliquẽ modũ. ex q̃¬
si umbraculũ quoddã scĩficationis qd
ñ sufficiat ad ꝑceptionẽ salutis. Dista
et quid distet deo notum ẽ. Tam̃ cũ
filio fideliũ: curratur ad baptisinũ

Expanded text:
parentum polluti sunt. Corpus mortis in prparentum polluti sunt. Corpus mortis in primis parentibus generavit eos peccatores: spiritus vitae in posterioribus parentibus regeneravit eos fideles. Tu das fidem non respondenti, et ego peccatum nihil agenti. quia dixit Apostolus, Alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Et quomodo hoc accipis? Quomodo intelligis, de fidelibus natum ita sanctum, ut baptizari non debeat? Quomodo libet, accipias istam sanctitatem. Multi enim modi sunt sanctitatis, et multi modi sunt sanctificationis. Non enim omne quod sanctificatur, ad regnum coelorum mittitur. De esca nostra dixit Apostolus, Sanctifiquia esca nostra sanctificatur, non scimus quo mittatur? Disce ergo esse aliquem modum, et quasi umbraculum quoddam sanctificationis, quod non sufficiat ad perceptionem salutis. Distat, et quid distet, Deo notum est. Tamen cum filio fidelium curratur ad Baptismum;
Abbreviated transcription (Latin):
credentes infantes. Iam suꝑuis disputa¬
ui: credit in altero. qui peccauit in alte¬
ro. Dicitur. credit. et ualet: et int̾ fide¬
les baptizatos computatur. Hoc habet
auctoritas matris ecclȩ̃: hoc fundatus
ueritatis optinet canon. Contra hoc
robur. contra hunc in expugnabilem
murũ. quisquis arietat: ipse confringi
baptizatis: et sicut ego dico. et sicut
mecũ tota eccła dicit. credentib ꝓdẽ:
fidelib ꝓdẽ. Tu quod uis elige. Uolo
quidẽ ut quod uerus ẽ eligas: et no¬
biscũ dicas. quia credentib ꝓdẽ.S si
dixeris ñ credentib prodẽ: contra te
dixisti. Si dixeris credentib ꝓdest:
mecũ dixisti. Elige utrũ contrate di¬
cas quod falsũ ẽ: an mecũ dicas quod
uerũ ẽ. Tu enĩ paulo ante dicebas xp̃m
ñ credenti nichil ꝓdeẽ: uolens effice¬
re. quia sic et adam ñ peccantib ni¬
dicis. Credunt et infantes. Unde cre¬
dunt: Quomͦ credunt: Fide parentũ.
Si fide parentũ purgantur: peccato

Expanded text:
us disputavi, credit in altero, qui peccavit in altero: dicitur, Credit; et valet, et inter fideles baptizatos computatur. Hoc habet autoritas matris Ecclesiae, hoc fundatus veritatis obtinet canon: contra hoc robur, contra hunc inexpugnabilem murum quisquis arietat, ipse confringitbaptizatis; et sicut ego dico, et sicut mecum tota Ecclesia dicit, credentibus prodest, fidelibus prodest: tu quod vis elige. Volo quidem ut quod verius est, eligas; ut nobiscum dicas quia credentibus prodest. Sed si dixeris, Non credentibus prodest; contra te dixisti. Si dixeris, Credentibus prodest; mecum dixisti. Elige, utrum contra te dicas quod falsum est, an mecum dicas quod verum est. Tu enim paulo ante dicebas, Christum non credentibus nihil prodesse, volens efficere quia sic et Adam non peccantibus nidicis, credunt et infantes. CAPUT XIX. Unde credunt? Quomodo credunt? Fide parentum. Si fide parentum purgantur, peccato
Abbreviated transcription (Latin):
beo humanã infirmitatẽ: ñ dampnare
diuinam auetoritatẽ. Eigo ꝓrsus excla¬
mo: nec me pudet. O altitudo diuitiarũ
sapientie et scientie dĩ: quã inscrutabi¬
lia st̃ udicia euis. et inuestigabiles uie

Expanded text:
beo humanam infirmitatem, non damnare beo humanam infirmitatem, non damnare divinam auctoritatem. Ego prorsus exclamo, nec me pudet: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles vi
Abbreviated transcription (Latin):
nquerit scõrũ: qui ñ desiderat regnũ
celorũ: Si ñ desiderat: pena ẽ de ꝑuer¬
sitate. Si aũt desiderat: pena ẽ defrau¬
data caritate. S si quodius parua sit
pena: et ipsa parua magnaẽ. sinulla
culpa ẽ. Hic defende usticiã dĩ: quare
uł parua pena infligitur innocenti.
inquo nullũ inuenitur omĩno pecca¬
tum. Dic contra istũ aduersariũ: qui
pariuilis ñ baptizatis miscdia et iusti¬
cia maiore quã ti dare uult. ñ solũ ui¬
tam et̃nam. uerũ etiã regnũ cȩlorũ.
Responde si potes: s rationẽ affer. Hac
onem ꝓfundã sentio: et ad eius fundũ
rimandũ uires meas idoneas ñ agnosco.
Libet me et hic exclamare quod pau¬
lus. Oaltitudo diuitiarũ. Paruulus ñ
baptitatus: ꝑgit indampnationem.
Apłieñ uerba st̃. Ex ino incondempna¬
tionẽ. Non satis inuenio dignam causã:
quia ñ inuenio. ñ quia ñ ẽ. Ubi gͦ ñ inue¬
nio: In ꝓfundo ꝓfiuidum. Attendere de¬

Expanded text:
non quaerit sanctorum, qui non desiderat regnum non quaerit sanctorum, qui non desiderat regnum coelorum? Si non desiderat, poena est de perversitate: si autem desiderat, poena est de fraudata charitate. Sed si, quod vis, parva sit poena; et ipsa parva magna est, si nulla culpa est. Hic defende justitiam Dei. Quare vel parva poena infligitur innocenti, in quo nullum invenitur omnino peccatum? Dic contra istum adversarium, qui parvulis non baptizatis, misericordia et justitia majore quam tu, dare vult, non solum vitam aeternam, verum etiam regnum coelorum: reonem profundam sentio, et ad ejus fundum rimandum vires meas idoneas non agnosco. Libet me et hic exclamare quod Paulus, O altitudo divitiarum! Parvulus non baptizatus pergit in damnationem: Apostoli enim verba sunt, Ex uno in condemnationem : non satis invenio dignam causam, quia non invenio, non quia non est. Ubi ergo non invenio in profundo profundum, attendere de
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ habebit regnũ celorũ. lile conta
lmmo et uitã et regnũ celorũ. Quare
enĩ patrimoniũ regni cęloꝵ arrips
innocenti: Aquo regnũ celoꝵ ñ adqͥ¬
ritur: ꝓfecto magno bono fraudat.
Que ẽ ista iusticia: Dic quare. qͥd
offendit paruulus ñ baptizatus: nil¬
lam habens culpã. nec suã nec de pi¬
rente tractam: Quid offendit dis
mͥ at ñ intret in regnũ celorũ: ut sepa¬
retuir asorte scõrũ: ut sit exul asocieta¬
te angłorũ: Uideris eni tibi misericors.
quia ñ ei aufers uitã: dampnas tamen.
que separas aregno cȩlorũ. Bampnas. ñ
eum ꝑcutis:⁊s in exiliũ mittis. Nlam et
qui exulantur: uuiunt. Si sani st̃ indo¬
lorib corporis ñ st̃: nectorquentur. nec
careeris tenebris affliguntur. Hec illis
sola pęna ẽ: ñ eẽ in patria.Si amat᷑ pa¬
tria: magna pena.Si aũt ñ amatur
patria: peior cordis ẽ pena. Paruũ ma¬
li ẽ in hominis corde. qui societatem

Expanded text:
sed non habebit regnum coelorum. Ille contra: sed non habebit regnum coelorum. Ille contra: Imo et vitam et regnum coelorum. Quare enim patrimonium regni coelorum abripis innocenti? A quo regnum coelorum non acquiritur, profecto magno bono fraudatur. Quae est ista justitia? Dic, quare? Quid offendit parvulus non baptizatus, nullam habens culpam, nec suam, nec de parente tractam? Quid offendit, dic mihi, ut non intret in regnum coelorum, ut separetur a sorte sanctorum, ut sit exsul a societate Angelorum? Videris enim tibi misericors, quia non ei aufers vitam: damnas tamen, quem separas a regno coelorum. Damnas: non eum percutis, sed in exsilium mittis. Nam et qui exsulant, vivunt, si sani sunt: in doloribus corporis non sunt, non torquentur, non carceris tenebris affliguntur: haec illis sola poena est, non esse in patria. Si amatur patria, magna poena: si autem non amatur patria, pejor est cordis poena. Parvum malum est in hominis corde, qui societatem
Abbreviated transcription (Latin):
tior uobis et misericordior. et ut pu¬
tatis iustior. totũ cis dabit. et uitã et̃mã
et regnũ celorũ. Istũ quomͦ suꝑhabitis.
Qm̃ uos aliquando contra eiudentissi¬
mam auctoritatẽ ratiocinari humana
delectat: ꝓferte ipsam regłam rations
ure ÷ et asscrite quantis uirib ualue¬
ritis. unde uncat᷑ iste. qui paruulis
ꝓpt̃ meritũ innocentie. ꝓpt̃ nullũ si¬
dare uoluerit etiã ñ baptizatis. ñ solu
uitã etnã: uerũ etiã regnũ cęloꝵ. Isti
uincite. Ego sine p̃iudicio partes huiꝰ
parumꝑ suscipio: et dicã quodipse ñ
sentio: s admoneo uos ut acriorẽ ad¬
uersariũ uideatis. Cece existit nesci¬
quis: et dicit. Paruulus ñ habens ullui
om̃ino peccatũ. nec quod sua uita con¬
traxit. nec quod de uita prummi paren¬
tis cõtraxit: habebit et uitã eterua.
hominẽ resistentem uobis: qui alit
diuiditis. Uos enĩ dicitis. U itã quidẽ
habebit iste ñ baptizatus ȩternam

Expanded text:
tior vobis et misericordior, et ut putior vobis et misericordior, et ut putatis justior, totum eis dabit, et vitam aeternam et regnum coelorum. Istum quomodo superabitis? Quoniam vos aliquando contra evidentissimam auctoritatem ratiocinatio humana delectat, proferte ipsam regulam rationis vestrae, et asserite, quantis viribus valueritis, unde vincatur iste, qui parvulis propter merita innocentiae, propter nullam, sidare voluerit etiam non baptizatis, non solum vitam aeternam, verum etiam regnum coelorum: istum vincite. Ego sine praejudicio partes hujus parumper suscipio, et dicam quod ipse non sentio: sed admoneo vos, ut acriorem adversarium videatis. quis, et dicit: Parvulus non habens ullum omnino peccatum, nec quod sua vita contraxit, nec quod de vita primi parentis traxit, habebit et vitam aeternamhominem resistentem vobis, qui aliter dividitis. Vos enim dicitis: Vitam quidem habebit iste non baptizatus aeternam,
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quidẽ fiustis. Et unde iam ñ st̃: S
ab luti estis. s sc̃ificati estis. in nomine¬
dñi nr̃i iħu xp̃i: et in spũ dĩ nr̃i. Inno
ri nos. Nos om̃s. pusillos cũ magnis. Si
aũt saluos fieri oportet nos in hoc no¬
mine: sine hoc nomine ꝓcul dubio
mittitur paruulis: Pace eoꝵ dicam.
qui cuiquã salutẽ ꝓmittit sine xp̃o:
nescio utrũ ipse salutẽ habere possit
inxp̃o. Deinde quęrimꝰ ab eis. Quid
si aliquis dicat. paruulos merito inno¬
centiȩ sicut dicitis. atq inmunes ab
om̃i delicto. ñ solũ habituros salutem
et uitã ȩt̃namꝰ s et regnũ dĩ: Inde
apud uos definitum certũq ẽ. sine
baptismo regnũ dĩ ñ habituros par¬
uulos. ut diuideretis eis ꝓarbitrio ur̃o.
ñ aduitores paruuloꝵ. s oppressores
miseroꝵ: ut diuiderens eis ꝓ arbitrio
uro. et daretis eis salutẽ et uitã ȩt̃nã.
pret̃ regnũ cȩlorũ: Alius beniuolen¬

Expanded text:
haec quidem fuistis. » Et unde jam non sunt? « Sed haec quidem fuistis. » Et unde jam non sunt? « Sed abluti estis, sed sanctificati estis, sedri nos » , nos omnes, pusillos cum magnis. Si autem salvos fieri oportet nos in hoc nomine, sine hoc nomine procul dubio mittitur parvulis. Pace eorum dicam, qui cuiquam salutem promittit sine Christo, nescio utrum ipse salutem habere possitia. Deinde quaerimus ab eis: Quid, si aliquis dicat, parvulos merito innocentiae suae, sicut dictis, atque immunitatis ab omni delicto, non solum habituros salutem et vitam aeternam, sed et regnum Dei? unde apud vos definitum certumque est, sine Baptismo regnum. Dei non habituros parvulos; ut divideretis eis pro arbitrio vestro, non adjutores parvulorum, sed oppressores miserorum; ut divideritis eis pro arbitrio vestro, et daretis eis salutem et vitam aeternam praeter regnum coelorum? Alius benevolen
Abbreviated transcription (Latin):
no÷ fatearis futurũ in ignẽ ȩternũ
Regnũ enĩ celoꝵ: ẽ uita ȩt̾na. Nec
aliud etiã apłs paulus. cũ terreret
homines. ñ paruulos n baptizatos.s
scelestos. facinorosos. contammatos.
ꝑditos. ñ eos terruit quod erunt inig¬
nem sempitnũ. quo sine dubio ibunt
si ñ corriguntur: s tantũ terruit qͥa
in regno ñ erunt: ut cũ uiderint se
ꝑdere spem regni: ñ uiderent ẽẽ con¬
sequens. nisi penã ignis et̃ni. Nolite
inquit errare. Neq fornicator es. neq
idolis seruientes. neq adulteri. neq
molles. neq mascłorũ concubitores.
neq fures. neq auari. neq ebriosi
neq maledici neq rapaces: regnũ
dĩ possidebunt. Nondixit illi et illi. ta¬
les et tales. igni ȩterno torquebuntur:
s regnũ dĩ ñ possidebt̃. Subtracta dexte¬
ra: non remansit nisi sinistra. Unde aũt
euadunt ab igni sempit̃no: Non ob ali¬
ud: nisi quia ert̃ in regno. Sequitur. Et

Expanded text:
no, fatearis futurum in igne aeterno. no, fatearis futurum in igne aeterno. Regnum enim coelorum est vita aeterna. aliud etiam apostolus Paulus, cum terreret homines, non parvulos, non baptizatos, sed scelestos, facinorosos, contaminatos, perditos; non eos terruit quod erunt in igne sempiterno, quo sine dubio ibunt, si non corrigantur: sed tantum terruit, quia in regno non erunt; ut cum viderint se perdere spem regni, non viderent esse consequentem nisi poenam ignis aeterni. « Nolite, » inquit, « errare: neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt. » Non dixit, Illi et illi, tales et tales igni aeterno torquebuntur; sed, regnum Dei non possidebunt. Subtracta dextra, non remansit nisi sinistra. Unde autem evadunt ab igne sempiterno? Non ob aliud, nisi quia erunt in regno. Sequitur: « Et
Abbreviated transcription (Latin):
nistra et nullũ mediũ locũ in euangłono
uimus: ecce indextra regnum cȩlorũ
ẽ. Pcipite inquit regnũ. Qui ibi ñ ẽ:
insinistra ẽ. Quid erit insinistra: Ite
in ignẽ ȩt̃nũ. Indext̾a. ad regnũ ittiq
etnum: insinistra in ignẽ ȩternũ. Q
ñ indextã: ꝓculdubio insinistra. E rgo qͥ
ñ in regno: ꝓculdubio inignẽ ȩt̃nũ. Cer¬
te ñ habere potest uitã ȩtnam: qui non
baptizatur. Nonerit indextra: idẽ. nõ
erit in regno. Uitam etnam computas.
igne sempitnũ: Et de ipsa uita et̾na
audi expressius: quia nichil ẽ aliud
regnũ. quã uita ȩt̃na. Prius regnũ no¬
minauit. s indextris: ignẽ ȩt̾nũ insi¬
nistris. Extrema aũt sententia. ut do¬
ceret quid sit regnũ. et quid sit ignis
eternus: tc̃ inquit ibunt isti in am
nam Ecce exposuit tibi quid sit reg¬
nũ. et quid sit ignis ȩternus: ut quan¬
do confiteris pariuilũ ñ futurũ in reg¬

Expanded text:
nistra, et nullum medium locum in Evangelio nistra, et nullum medium locum in Evangelio novimus: ecce in dextra regnum coelorum est, Percipite, inquit, regnum. Qui ibi non est, in sinistra est. Quid erit in sinistra? Ite in ignem aeternum. In dextra ad regnum, utique aeternum; in sinistra in ignem aeternum. Qui non in dextra, procul dubio in sinistra: ergo qui non in regno, procul dubio in igne aeterno. Certe habere potest vitam aeternam, qui non baptizatur? Non erit in dextra, id est, non erit in regno. Vitam aeternam computas ignem sempiternum? Et de ipsa vita aeterna audi expressius, quia nihil aliud est regnum quam vita aeterna. Prius regnum nominavit, sed in dextris; ignem aeternum in sinistris. Extrema autem sententia, ut doceret quid sit regnum, et quid sit ignis aeternus, Tunc, inquit, abibunt isti in ambternam . CAPUT IV. Ecce exposuit tibi quid sit regnum, et quid sit ignis aeternus; ut quando confiteris parvulum non futurum in reg
Abbreviated transcription (Latin):
in auditum ẽ. eẽ uitã et̾nam preter reg¬
num cęlorũ: eẽ salutẽ ȩt̾nã pret̃ regnũ
di Primo uide frat̃. ne forte hinc con¬
sentire nobis debeas: quisquis ad reg¬
nũ dĩ ñ ꝑtinet. eũ addampnationem
sine dubio ꝑtinere. Uenturus dñs. et
iudicaturus de uiuis et mortius sicut
euangłm loquitur. duas partes factu¬
rus ẽ: dextram et sinistram. Sinistris
dicturis ẽ. ite in ignem et̃nũ. qui pa¬
ratus ẽ diabolo et angłis eius. Dextris
dicturus ẽ: uenite benedicti patris mei.
ꝑcipite regnũ quod uobis paratũ ẽ ab
origine mundi. Hac regnũ nominat:
hac cum diabolo dampnationẽ. Nullꝰ
relictus ẽ medius locus: ubi ponere
queras infantes. De uiuis et mortiuis
iudicabitur. Alii erunt ad dexterã:
alii ad sinistram. Non noui aliud. Qui
inducis mediũ: recede de medio. Non
te offendat. qui dexterã quęrit. Et
te ipsũ ammoneo. recede de medio: s
noli insinistrã. Sigͦ dextra erit et si¬

Expanded text:
esse vitam aeternam praeter regnum coelorum, esse salutem aeternam praeter regnum Dei. Primo vide, frater, ne forte hinc consentire nobis debeas, quisquis ad regnum Dei non pertinet, eum ad damnationem sine dubio pertinere. Venturus Dominus, et judicaturus de vivis et mortuis, sicut Evangelium loquitur, duas partes facturus est, dextram et sinistram. Sinistris dicturus, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus: dextris dicturus, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Hac regnum nominat, hac cum diabolo damnationem. Nullus relictus est medius locus, ubi ponere queas infantes. De vivis et mortuis judicabitur: alii erunt ad dextram, alii ad sinistram: non novi aliud. Qui inducis medium, recede de medio: non te offendat qui dextram quaerit. Et te ipsum admoneo: recede de medio, sed noli in sinistram. Si ergo dextra erit et si
Abbreviated transcription (Latin):
rint ñ credentibꝰ: ubi ẽ gͦ quod calump¬
niabaris. quia xp̃c ñ credentib ꝓdẽe ñ
potest: Ecce tu ꝓfiteris ꝓdẽe infantib.
ñ tam̃ credentibꝰ Ad quodlibet ꝓdẽ. Nõ
putas aduitã ȩt̃nam: ñ putas ad salutẽ

Expanded text:
rint, Non credentibus: ubi est ergo quod calumrint, Non credentibus: ubi est ergo quod calumniabaris, quia Christus non credentibus prodesse non potest? Ecce tu confiteris prodesse infantibus, non tamen credentibus. Ad quodlibet prodest: non putas ad vitam aeternam, non pu
Abbreviated transcription (Latin):
mum: s quid acutum ñ obtunditur
scuto ueritatis: Aliud dicunt: uidete
hoc acutum sit contra ueritatem: audite
quantũ adiuuet ueritatẽ. Qui eñi hoc
dicit: nichil aliud dicit. nisi xp̃m nichil
ꝓdẽe ñ credentibꝰ. Hoc ẽ uerũ. Quis non
acceptet: Quis ñ consentiat. quia xp̃c ñ
credentib ñ ꝓdest: credentib ꝓdẽ: S
dic michi obsecro te. Paruulis baptiratis.
xp̃c aliquid. annichil ꝓdẽ: llecesse est.
ut dicat ꝓdẽe. Premitur mole matris ȩccłe.
Forte quidẽ uellent hoc dicere: nam rati¬
ocinationes eorũ ad hoc uident᷑ compel¬
lere: s auctoritate reprimitur eccłe. He
non dicam. sputis hominũ obriuintur:
s ipsoꝵ infantiũ lacrimis. tanquã fluiuo
dicunt. quã suꝑ fluo baptizantur infan¬
tes. Ut aũt ñ suꝑfluo baptir ent̃. quia
tis infantib confitentur. Si ꝓdẽ baptira
tis: quero quib ꝓsit. credentib. an ñcre¬
dentibus. Cligant quod uolunt. Si dixe¬

Expanded text:
mum: sed quid acutum non obtunditur mum: sed quid acutum non obtunditur scuto veritatis? Aliud dicunt, videte hoc acutum sit contra veritatem: audite quantum adjuvet veritatem. Qui enim hoc dicit, nihil aliud, nisi Christum nihil prodesse non credentibus. Hoc est verum. Quis non acceptet. Quis non consentiat, quia Christus non credentibus non prodest, credentibus prodest? Sed dic mihi, obsecro te, Parvulis baptizatis Christus aliquid, an nihil prodest? Necesse est ut dicat prodesse: premitur mole matris Ecclesiae. Forte quidem vellent hoc dicere; nam ratiocinationes eorum ad hoc videntur compellere: sed auctoritate reprimuntur Ecclesiae, ne non dicam sputis hominum obruantur, sed ipsorum infantium lacrymis tanquam fluvio dicunt quam, Superfluo baptizantur infantes. Ut autem non superfluo baptizentur, quia tis inftis, quaero quibus prosit, credentibus, an non credentibus? Eligant quod volunt. Si dixe
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u. Sic de homine dici potest: tabefi¬
catus carne ustificatus sp̃u. Quodnas¬
eitur de carne: caro ẽ. Queris ut de ui¬
sto iustus nascat᷑. cũ uideas iustũ ẽẽ.
nisi regeneratũ om̃ino ñ posse: nec ad¬
tendis dñi sententiã quã tu ipse in ore
habes. si quis ñ renatus fuerit ex aqua
et sp̃u. łuto quia ñ hoc factũ ẽ incon¬
cubitu. Miraris quare peccator nasca¬
tur de semine iusti: ñ te delectat mi¬
tari. quare oleaster nascat᷑ de semine
olue:: Accipe aliã similitudinẽ. lustũ
baptitatũ: pone granũ purgatũ. Non
attendis quia de grano purgato fru¬
mentũ cũ palea nascitur: sine qua se¬
minatur: Deinde ei sit in ꝓpagine
tato baptiratus nascatur. cũ uideas de
circumciso ñ nasci circumcisum: Carna¬
lis ẽ certe ista generatio. et camialis ẽ cir¬
cumcisio: et tam̃ de circumciso ñ nascit᷑
circuicisus. Sicgͦ ñ potest de baptirato
tequam natus. Aliud eoꝵ quasi acutissi¬

Expanded text:
spiritu : sic de homine dici potest, Tabefaspiritu : sic de homine dici potest, Tabefactus carne, justificatus spiritu. Quod nascitur de carne, caro est. Quaeris ut de justo justus nascatur, cum videas justum esse nisi regeneratum omnino non posse. Nec attendis Domini sententiam, quam tu ipse in ore habes: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu . Puto quia non hoc factum est in concubitu. Miraris quare peccator nascatur de semine justi: non te delectat mirari quare oleaster nascatur de semine olivae? Accipe aliam similitudinem. Justum baptizatum, pone granum purgatum: non attendis, quia de grano purgato frumentum cum palea nascitur, sine qua seminatur. Deinde cum sit in propagine zato baptizatus nascatur, cum videas de circumciso non nasci circumcisum? Carnalis est certe ista generatio, et carnalis est circumcisio, et tamen de circumciso non nascitur circumcisus: sic ergo de baptizato e parentum. Aliud eorum quasi acutissi
Abbreviated transcription (Latin):
diceret᷑: ꝓpt̾ originẽ ꝓpt̃ posteritatẽ.
ꝓpt̃ ꝓpaginẽ uiscerũ. inquo om̃s inqͥ
peccauert̃. Nam si ꝓptea primus consti¬
tutus ẽ adam quia primꝰ peccauit. tan¬
quã in exemplo sit ñ inorigine: utqͥd
tam in longinquo. post tam plixa tem¬
pora. contra adã queritur. xp̃c: Si om̃s
nata ẽ generatio. uii xp̃o queritur rege¬
neratio: Pinde nemo nos fallat: scriptu¬
ra euidens ẽ: auctoritas fundatissima::
ades catholicissima ẽ. Om̃is generatus.
dampnatꝰ: nemo liberatus. nisi regene¬
ratus. Unde et alteri uersucie illorũ iã
uos instructi respondete hem̃i: quando
dicunt. et paruulos turbant.Side pec¬
catore peccatores natist̃. quare ñ de
baptizato iam fideli cui remissa ft̃ uni¬
uersa peccata. iusti nascunt᷑: Cito res¬
pondete. Ideo de baptirato ñ iustus nas¬
citur: quia ñ eũ generat. unde regene¬
ratus ẽ: s unde generatus ẽ. De. xp̃o di¬
ctum ẽ: mortificatiuis carne. iustificatus

Expanded text:
er originem, propter posteritatem, propter propaginem viscerum, In quo omnes, inquit, peccaverunt. Nam si propterea primus constitutus est Adam, quia primus peccavit, tanquam in exemplo sit, non in origine; utquid tam in longinquo, post tam prolixa tempora contra Adam quaeritur Christus? Si omnes nata est generatio, in Christo quaeritur regeneratio? ra evidens est, auctoritas fundatissima est, fides catholicissima est. Omnis generatus, damnatus: nemo liberatus, nisi regeneratus. Unde et alteri versutiae illorum jam vos instructi respondete, charissimi: quando dicunt, et parvulos turbant, Si de peccatore peccatores nati sunt, quare non de baptizato jam fideli, cui remissa sunt universa peccata, justi nascuntur? Cito respondete: Ideo de baptizato non justus nascitur, quia non cum generat unde regeneratus est, sed unde generatus est. De Christo dictum est, Mortificatus carne, vivificatus
Abbreviated transcription (Latin):
apatre diabolo estis. Nam constat in catho¬
lica fide. quod diabolus nec generauit
nr̃am naturã. nec condidit. Sola in illa
seductio ẽ p̃cedentis: imitatio consequen¬
tis. Deniq quomͦ dictum ẽ de adam. in
quo om̃s peccauert̃: legatur mͥ alicubi.
om̃s indiabolo peccauert̃. Alud ẽ. illo
p̃cedente et seducente peccare: aliud in
illo peccare. Qui scđm ꝓpaginẽ carius.
in illo eramꝰ om̃s ante quã nati eẽmus:
tanquã inparente. tanquã in radice ibi
eramꝰ. Sic uenenata ẽ. ista arbor. Ibieri¬
mus. Nam quia ad diabolũ hoc ẽ prin¬
cipem peccati. et uere primũ peccatorẽ.
ñ ꝑtinet origo. s imitatio: cũ de illo sep¬
tura loqueretur: inuidia inqͥt diaboli
mors intrauit in orbẽ t̃rarũ. Imitantur
aũt eũ: qui st̃ exparte ipsius. Nunqua¬

Expanded text:
a patre diabolo estis . Nam constat in cathoa patre diabolo estis . Nam constat in catholica fide, quod diabolus nec generavit nostram naturam, nec condidit: sola in illo seductio est praecedentis, imitatio consequentis. Denique quomodo dictum est de Adam, In quo omnes peccaverunt; legatur mihi alicubi, Omnes in diabolo peccaverunt. Aliud est illo praecedente et seducente peccare, aliud in illo peccare. Quia secundum propaginem carnis in illo eramus omnes, antequam nati essemus, tanquam in parente, tanquam in radice ibi eramus: sic venenata est ista arbor, ubi eramus. Nam quia ad diabolum, hoc est, principem peccati, et vere primum peccatorem, non pertinet origo, sed imitatio; cum de illo Scriptura loqueretur, Invidia, inquit, diaboli, mors intravit in orbem terrarum: imitantur au
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ intrauit inmundũ. et ꝑ peccatũ
mors: et ita in om̃s homines ꝑtransiit. in
quo om̃s peccauert̃. Que uerba nescioqͥs
ñ intelligat: in quibus uerbis nescioutrũ
quisquã expositorẽ requirat. Conantur
respondere. et dicere. Ideo dictum ẽ hoc
ab apło quia primꝰ peccauit adam: et qͥ
postea peccauert̃. illĩ imitando peccaue¬
rt̃. Hoc quid ẽ aliud quã conari tene¬
bras aꝑto lumine offendere: Peccatũ ꝑ¬
unũ intrauit. et ꝑ peccatũ mors: et ita
inom̃s homines ꝑtransiit. in quo om̃s
peccauert̃. Propt̃ imitationẽ dicis: quia
ñ primus peccauit adam. Si primũ pec¬
catorem queris: diabolĩ uide. S humani
generis massã uolens ostendere apłs de
origine uenenatã ÷ idõ eũ posuit unde
nati sumꝰ. ñ eũ quẽ imitati sumꝰ. Dicitur
quidẽ et pat̃ tuus: quẽ fueris umnitatus.
Filii mei inquit: quos iterũ parturio. Quu
identidẽ dicit: imitatores mei estote. Et
ꝓpt̃ ipsam imitationẽ dicitur impiis: uos

Expanded text:
travit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . quae verba nescio quis non intelligat; in quibus verbis nescio utrum quisquam expositorem requirat: conantur respondere, et dicere, ideo dictum hoc ab Apostolo, quia primus peccavit Adam, et qui postea peccaverunt, illum imitando peccaverunt. Hoc quid est aliud, quam conari tenebras aperto lumini offundere? Peccatum t, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Propter imitationem dicis, quia deo prorsus: Non primus peccavit Adam. Si primum peccatorem requiris, diabolum vide. Sed humani generis massam volens ostendere Apostolus de origine venenatam, ideo cum posuit unde nati sumus, non eum quem imitati sumus. Dicitur quidem et pater tuus, quem fueris imitatus: Filii mei, inquit, quos iterum parturio . Qui itidem dicit: Imitatores mei estote . Et propter ipsam imitationem dicitur impiis: Vos
Abbreviated transcription (Latin):
querunus. Iste infans x p̃ianus ẽ. Res¬
pondetur: Xpianus. Cathecuminus. an
fidelis: Fidelis. s idelis utiq afide: fides
acredendo. Int credentes igitur. bapti¬
tatos paruulos numerabis: nec uidicare
ullomͦ alit audebis. si ñius eẽ aꝑte here¬
ticus. Ergo ideo habent uitã ȩt̾nã: quia
eis sine ista fide. et sine sacram̃to huiꝰ fi¬
dei ꝓmittere uitã ȩt̾nam. Qui aũt incre¬
dulus ẽ filio. et qui ñ credit infiliũ ñ ha¬
bet uitã: s ira dĩ manet suꝑ eum. Non
dixit. ueniet suꝑ cũ: s manet suꝑ eũ.
Respexit originẽ: cũ ait. Ira dĩ manet
suꝑ eũ. Quã respiciens et apłs: dixit.¬
ł iuimꝰ et nos aliquando natura filii irȩ̃.
Non accusamus naturã. Nature aue¬
tor: ds̃ ẽ. Adõbona ẽ instituta natura:
s ꝑ malã uoluntatẽ a serpente uiciata ẽ.
Ideo quod fuit inadam culpe non nature:
nobisꝓpagatis factũ ẽ iam nature. Ab

Expanded text:
quaerimus: Iste infans christianus est? Resquaerimus: Iste infans christianus est? Respondetur: Christianus. Catechumenus, an fidelis? Fidelis; utique a fide, fides a credendo. Inter credentes igitur baptizatos parvulos numerabis: nec judicare ullo modo aliter audebis, si non vis esse apertus haereticus. Ergo ideo habent vitam aeternam: quiaeis sine ista fide, et sine isto sacramento hujus fidei, promittere vitam aeternam. Qui autem incredulus est Filio, et qui non credit in Filium, non habet vitam, sed ira Dei manet super eum. Non dixit, Veniet super eum; sed, manet super eum. Respexit originem, cum ait, Ira Dei manet super eum. Quam respiciens et Apostolus dixit, Fuimus et nos aliquando natura filii irae . Non accusamus naturam. Naturae auctor Deus est. A Deo bona est instituta natura: sed per malam voluntatem a serpente vitiata est. Ideo quod fuit in Adam culpae, non naturae, nobis propagatis factum est jam naturae. Ab
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: Dampnatus ẽ. Nam iudiciũ ꝓdamp¬
natione. plerũq poni nostis. Scripture
testes st̃: maxime illo uno testimonio
aꝑtissimo. cui nemo ẽ qui contradicat.
De resurrectione cũ ageret dñs. quibe¬
nefecerunt in quit in resurrectionẽ uite.
qui male egerunt in resurrectionẽ uidicii.
Utiq uidiciũ ꝓdampnatione posuit: et
tu alit̃ audes disserere aut credere: Qui ñ
credit: iamuidicatus ẽ. Alio loco. Qui cre¬
dit infiliũ habet uitã ęt̾̃nam: quã tu par¬
iuilis ꝓmutebas ñ baptizatis. Qui credit
infiliũ: habet uitã et̾nam. S habet in¬
quit. et qui ñ credit pariuiliis: quãuis ñ
habeat regnũ dĩ. S uide quid sequitur.
Qui aũt incredulus ẽ filio ñ habet uitã:
s ira dĩ manet suꝑ eũ. Ubi ponis pariui¬
los baptizatos:.ꝓ fecto innumero creden¬
tium. Nam idõ et consuetudine ȩccłȩ
antiqua. canonica. fundatissima. pariui¬
li baptizati fideles uocant᷑: et sic de his

Expanded text:
est? Damnatus est. Nam judicium pro damnatione plerumque poni nostis: Scripturae testes sunt; maxime illo uno testimonio apertissimo, cui nemo est qui contradicat. De resurrectione cum ageret Dominus, Qui bene fecerunt, inquit, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii : utique judicium pro damnatione posuit. Et tu aliter audes disserere aut credere? Qui non credit, jam judicatus est. Alio loco: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam: quam tu parvulis promittebas non baptizatis. Qui credit in Filium, habet vitam aeternam. Sed habet, inquit, et qui non credit parvulus, quamvis non habeat regnum Dei. Sed vide quod sequitur: Qui autem incredulus est Filio, non habet vitam; sed ira Dei manet super eum . Ubi ponis parvulos baptizatos? Profecto in numero credentium. Nam ideo et consuetudine Ecclesiae antiqua, canonica, fundatissima, parvuli baptizati fideles vocantur. Et sic de his
Abbreviated transcription (Latin):
euangłm. Hisi quis renatus fuerit ex
aqua et sp̃u scõ: ñ intrabit in regnũdĩ.
Dñ sententia ẽ. Huic ñ resistit: nisi nõ
xp̃ianus. Repulsus ẽ ille: remanet mi¬
chi tecũ certam̃. Et forte unde uicisti
bono illius: inde bono unceris tuo.
Nam quẽ uicisti sidurus ñ ẽ: dociusti.
Noli gͦ eẽ clurus et tu. Simul teneamꝰ
uiterim istam sententiã: nisi quis rena¬
tus fuerit ex aqua et sp̃u. ñ intrabit
inregnũ dĩ. Ideo inquis paruulo ñ bap¬
tizato polliceri regnũ dĩ ñ possũ: contra
aꝑtã dñi sententiã. Ecce quare dico reg¬
nũ dĩñ habebt̃: ecce quare dico. ideo
baptizandi st̃. ut habeant regnũ dĩ.
ldeo dicis: Ideo in qͥt. Uide tam̃ ꝓpt̃
ala que supra diximꝰ neforte ñ inue¬
nias uitã ȩt̾nam pret̃ regnũ dĩ. Multũ
aꝑta st̃ dicta. de duab illis partib dex¬
tra et sinistra: ubi nullũ in medio dedit
locũ uite. sine regno. Parum te hoc cor¬
rigit: parũ admonet. Ipsam mecũ lec¬

Expanded text:
isi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei. Domini sententia est: huic non resistit, nisi non christianus. Repulsus est ille, remanet mihi tecum certamen: et forte unde vicisti bono illius, inde bono vinceris tuo. Nam quem vicisti, si durus non est, docuisti. Noli ergo esse durus et tu: simul teneamus interim sententiam istam, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum Dei. Ideo, inquis, parvulo non baptizato polliceri regnum Dei non possum contra apertam Domini sententiam. Ecce quare dico: Regnum Dei non habebunt. Ecce quare dico: Ideo baptizandi sunt, ut habeant regnum Dei. Ideo dicis? Ideo, inquit. Vide tamen, propter illa quae supra diximus, ne forte non invenias vitam aeternam praeter regnum Dei. Multa sunt dicta de duabus illis partibus, dextra et sinistra, ubi nullum in medio dedit locum vitae sine regno. Parum te hoc corrigit? parum admonet? Ipsam mecum lec
Abbreviated transcription (Latin):
tiratus. ñ intrat in regnũ cȩlorũ: et tudi¬
cis et ego. Illi gͥ communi aduersario.
qui dicit paruulũ ñ baptizatũ intratu¬
rum in regnũ celoꝵ. resistamus ambo:
et ad uersus eius insidiosissima iacula
iecture rationis humane: assumantur
arma diuina. Assumite inquit apłs ar¬
maturam dĩ. Ecce simul dicamꝰ huic
bomini. Xp̃ianus es : dep̃ianus inquit.
Audi ȩuangłm. qui uis ñ baptizatos¬

Expanded text:
tizatus non intrat in regnum coelorum, et tu ditizatus non intrat in regnum coelorum, et tu dicis et ego. Illi igitur communi adversario, qui dicit non baptizatum parvulum intraturum in regnum coelorum, resistamus ambo, et adversus ejus insidiosissima jacula jecturae rationis humanae, assumantur arma divina. Assumite, inquit Apostolus, armaturam Dei . Ecce simul dicamus huic homini: Christianus es? Christianus, inquit. Audi Evang
Abbreviated transcription (Latin):
scła scłorũ am̃. Ego infirmitatẽ meãhis
uerbis munio: et hac cautela cucum¬
septus. aduersus sagutas ratiotinatio¬
nũ tuarũ muratus assisto. S tu bella¬
tor hoc ẽ fortis ratiocinator: huic. res¬
ponde. qui tibi dicit. Prorsus innocens
paruulus. et inmunis ab om̃i peccato.
et ꝓprio et originali: ñ solũ uitã eter¬
nam habebit. s etiã regnũ celoꝵ. Hoc
ẽ uistũ: quia nichil mali habet. Quare
aliquid boni ñ habet: S scio inquit.
Unde scis: Quia dñs dixit. Tandẽ ueni¬
sti. Nongͦ quia tu ratiocinaris: s quia
dñs dixit. Laudo plane. Hoc sanũ ẽ.
Sicut᷑ homo ñ inuenisti rationẽ: fugis
ad auctoritatẽ. Apꝓbo. ꝓrsus approbo:
Bene facis. Non inuenis quid responde¬
as: ad auctoritatẽ fuge. Nonibi te ꝑse¬
quor: ñon inde expello: immo fugien¬
tem recipio et amplector:  fer gͦ auctori
tatem.Stemus in ea simul: contra cõmu¬
nem inimicũ. Quia eĩi paruulus ñbap¬

Expanded text:
m » . Ego infirmitatem meam his verbis munio, et hac cautela circumseptus, adversus sagittas ratiocinationum tuarum muratus assisto. Sed tu, bellator, hoc est, fortis ratiocinator, huic responde, qui tibi dicit: Prorsus innocens parvulus, et immunis ab omni peccato, et proprio et originali, non solum vitam aeternam habebit, sed etiam regnum coelorum. Hoc est justum. Qui nihil mali habet, quare aliquid boni non habet? sed scio, inquis. Unde scis? Quia Dominus dixit. Tandem venisti. Non ergo quia tu ratiocinaris, sed quia Dominus dixit. Laudo plane hoc, sanum est: sicut homo non invenisti rationem, fugis ad auctoritatem. Approbo, prorsus approbo. Bene facis; non invenis quid respondeas, ad auctoritatem fuge: non ibi te persequor, non inde expello; imo fugientem recipio et amplector. 8. Senttatem, stemus in ea simul contra communem inimicum. Quia enim parvulus non bap
Abbreviated transcription (Latin):
filiis hominis in tra factus ẽ: Nonne
filiuis hominis ꝑmariã factus ẽ: S ho¬
mo. noli inquit separare: quẽ uolo co¬
pulare. Parũ ẽ: quasi filius hominis
descendit. Xp̃c eñĩ descendit. idemq fi¬
luis hominis quifilius dĩ ẽ: s ẽ incȩlo.
Qui ambulabat in t̾ra. incelo erat: quia

Expanded text:
filius hominis in terra factus est? nonne filius hominis in terra factus est? nonne filius hominis per Mariam factus est? Sed, o homo, noli, inquit, separare, quem volo copulare. Parum est quia Filius hominis descendit Christus enim descendit, idemque filius hominis qui Filius Dei est; sedet in coelo, qui ambulat in terra. In coelo erat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
etiã similitudinẽ posuit: s pruis alt.
Nemo ascendit incelũ. nisi qui decelo
descendit. filius hominis qui ẽ incele
Int̾ra erat. et incȩlo se ẽẽ dicebat:
quod ẽ mauis incęlo filiũ hominis it
unã demonstraret in utraq natura
ꝑsonã: et ineo quod filius dĩ erat eqͥ¬
lis patri. uerbũ dĩ. inprincipio ds̃
apud dm̃: et in eo siluis q̃uod homint¬
erat. assumens anunã humanã. et cas¬
nem humanã. et indutus ẽ hominẽ.
exiens ad homines: quia in hoc ittos
ñ duo xp̃i st̃. nec duo filii dĩ s unos
xpc ñ alius. hominis filius. s dĩ filius se¬
cundũ diuinitatẽ:. hominis filius sed̾i
carẽ. Quis aũt nr̃m qui parũ aduerti¬
mus aut parũ sapimus. ñ potus ita ue¬
lit distinguere: filius dĩ incelo. et filiꝰ
hominis int̾ra: S ne sic diuideremus.
et ita diuidendo duas ꝑsonas inducere¬
mus: ñ ascendit incelũ inqͥt. nisi qui
decelo descendit. filius hominis. Filius
g hominis descendit de celo. Nonne

Expanded text:
t. Sed prius ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo . In terra erat, et in coelo se esse dicebat; et quod est majus, in coelo Filium hominis: ut unam demonstraret in utraque natura personam, et in eo quod Dei Filius erat aequalis Patri, Verbum Dei in principio Deus apud Derat, assumens animam humanam et carnem humanam, et indutus hominem, exiens ad homines: quia in hoc utroque non duo christi sunt, nec duo filii Dei sed una  Christus, non alius, hominis filius; sed Dei, Filius secundum divinitatem, hominis filius secundum carnem. Quis autem nostrum, qui parum advertimus, aut parum sapimus, non potius ita vellet distinguere, Filius Dei in coelo, et Filius hominis in terra? Sed ne sic divideremus, et ita dividendo duas personas induceremus, Non ascendit in coelum, inquit, nisi qui de coelo descendit Filius hominis. Filius ergo hominis descendit de coelo. Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quis renatus fuerit exaqua et sp̃u
ñ intrabit in regnũ celoꝵ. Non ibi ad¬
uertisti. cũ quereret nichodemus quo¬
mͦ ista fierent. id ẽ. quomͦ renasceretur
homo. quomͦ denuo nasceretur. qm̃n
potest utiq iterũ introire inuterũ
matris. et denuo nasci : quid audient
adño. quid audierit ab ono magiftro.
quid audierit error aueritate: Inter¬

Expanded text:
ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum. Non ibi advertisti, cum quaereret Nicodemus, quomodo ista fierent, id est, quomodo renasceretur homo, quomodo denuo nasceretur; quoniam non potest utique iterum introire in uterum matris, et denuo nasci; quid audierit a Domino, quid audierit a magistro bono, quid audierit error a veritate?
Abbreviated transcription (Latin):
exaltatũ. et sanaretur. Adam primꝰ
accepit morsũ serpentis. cũ ueneno.
Ergo natus ẽ incarne peccati: fit sal
in similitudinẽ carnis peccati: quia
ñ de complexu maritali. s de uter
uuginali. Misit insimilitudinẽ
carnis peccati. Ut quid hoc: Ui de
peccato dampnaret peccatũ incarie.
De peccato peccatũ: de serpente serpen¬

Expanded text:
exaltatum, et sanetur. Adam primus exaltatum, et sanetur. Adam primus accepit morsum serpentis cum veneno. Ergo natus in carne peccati, fit salvin similitudine carnis peccati; quia non de complexu maritali, sed de utero virginali. Misit in similitudine carnis peccati: utquid hoc? Ut de peccato damnaret peccatum in carne : de peccato peccatum, de serpente serpen
Abbreviated transcription (Latin):
lmino si faues ei. si mouet te innocen¬
tia inuita ꝓpria: noli negare tractũ
aliquẽ reatũ de uita prima. ñ sua. s
parentis sui. Noli negare. Confitere ue¬
nenũ: ut poscas medicam̃tũ. Alit̾̃ ñ
sanatur. Aut. ut quid ei dicis ut cre¬
dat: Hoc enĩ respondetur: aportante
paruulũ. Aduerba aliena sanatur:
quia ad factũ alienũ uulnerat᷑. Cre¬
dit in iħm xp̃m: fit int̾rogatio: res¬
pondetur. credit.  non loquente. ꝓsi
lente. ꝓflente. et flendo quodãmͦ ut
subueniat᷑ orante. respondet᷑. et ualet.
Anetiã hoc serpens ille ꝑsuadere cona¬
tur. quia ñ ualet: Absit acordib: qua¬
liũcũq xpĩanoꝵ. Ergo respondet᷑: et
ualet. Conspiratione quadã. commu¬
nicat sp̃s. Credit in altero: quia pecca¬
uit in altero. Anuͦ inuenit uitã pre¬
sentis scłi quẽ parturiuit infirmitas:
et ñ inuenit uitã futuri scłi. quẽ par¬
om̃is a serpente ꝑcussus intueretur

Expanded text:
Imo si faves ei, si movet te innocenImo si faves ei, si movet te innocentia in vita propria, noli negare tractum aliquem reatum de vita prima, non sua, sed parentis sui primi. Noli negare; confitere venenum, ut poscas medicamentum: aliter non sanatur. Aut utquid ei dicis ut credat? Hoc enim respondetur a portante parvulum. Ad verba aliena sanatur, quia ad factum alienum vulneratur. Credit in Jesum Christum? fit interrogatio: respondetur, Credit. Pro non loquente, pro silente, pro flente, et flendo quodam modo ut subveniatur orante, respondetur, et valet. An etiam hoc serpens ille persuadere conatur, quia non valet? Absit a cordibus qualiumcumque Christianorum. Ergo respondetur, et valet. Conspiratione quadam communicat spiritus; credit in altero, quia peccavit in altero. An vero invenit vitam praesentis saeculi, quem parturivit infirmitas; et non invenit vitam futuri saeculi, quem paromnis a serpente venenatus intueatur
Abbreviated transcription (Latin):
sic oportet exaltari filiũ hominis:
ut qui credit in eũ ñ ꝑeat. s habeat
uitã ȩt̃nam. Unde tibi ñ uidebatur.
peccatores homines posse fieri menbra
xp̃i id ẽ. illius qui nullũ haberet omĩno¬
peccatũ: Serpentis morsu mouebaris.
ldeo crucifigitur. xp̃c: ideo fundit san¬
guinẽ. xp̃c in remissionẽ peccatoꝵ: qͥa
ꝓpt̾ peccatũ. idẽ serpentis uenenũ.
Sicut ex altauit moyses serpentẽ in
heremo. uude sanarent᷑ qui in illo de¬
serto aserpentib mordebant᷑. et illũ
exaltatũ attendere iubebant᷑. et quis¬
quis attenderet sanabat᷑: sic oportet
ex altari filiũ hominis: ut om̃is qui
credit in eũ. id ẽ. qui attendit exalta¬
tum: qui ñ erubescit confixũ: qui in
uitã ȩt̾nam. Non ꝑeat. Unde: Cre¬
dendo ineũ. Vnde ñꝑeat: Adtenden¬
do exaltatum. Alioquin: ꝑisset. Hoc ẽ
enĩ. om̃is quicredit in eum ñ ꝑeat:
quẽ negas habere serpentis uenenũ.

Expanded text:
sic oportet exaltari Filium hominis, sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Unde tibi non videbatur peccatores homines posse fieri membra Christi, id est, illius qui nullum omnino haberet peccatum? Serpentis morsu movebaris: ideo crucifigitur Christus, ideo fundit sanguinem Christus in remissionem peccatorum; quia propter peccatum, id est, serpentis venenum, Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, unde sanarentur qui in illo deserto a serpentibus mordebantur, et illum exaltatum attendere jubebantur, et quisquis attenderet, sanabatur; sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in eum, id est, qui attendit exaltatum, qui non erubescit crucifixum, qui in vitam aeternam. Non pereat, unde? Credendo in eum. Unde non pereat? Attendendo exaltatum: alioquin perisset. Hoc est enim, Omnis qui credit in eum, non pereat, quem negas habere serpentis venenum.
Abbreviated transcription (Latin):
nascuntur ꝑ grãm dĩ ascendunt incelũ:
et nemo ascendit incelũ nisi qui de cęlo
descendit. filius hominis qui ẽ. incelo.
Unde hoc: Quia om̃s qui renascuntur.
menbra ipsius fiunt: et solus. xp̃c de ma¬
ria natus. unus ẽ xp̃c: et cũ corpore suo
caput unus ẽ. xp̃c. Hoc gͦ dicere uoluit:
nemo ascendit. nisi qui descendit. Non
gͦ ascendit nisi xp̃c. Siuis ascendere:
esto incorpore.xp̃i. Si uis ascendere:
pore mnulta menbra habemus. om̃ia
Et quomͦ fit hoc: adhuc quȩramus.
Latet quęstio: exaltatur illa ꝓfundi¬
nale traxit: nec suũ addidit. Extra
uoluptatẽ carnalis libidinis uenit.
Non ibi fuit complexiis maritalis. De
uirginis corpore ñ assumpsit uulnꝰ:
s medicam̃tũ. Non assumpsit quod
sanaret: s unde sanaret. Quantũ ad
peccatũ ꝑtinet. dico. Solus gͦ sine pec¬
cato. Quomͦ erunt menbra euis: quo¬
rũ nullus ẽ sine peccato: Quomͦ: Au¬
di simisitudinẽ que sequitur. Et sicut
moy ses ex altauit serpentẽ inheremo:

Expanded text:
ascendunt in coelum: et nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Unde hoc? Quia omnes qui renascuntur, membra ipsius fiunt; et solus Christus de Maria natus unus est Christus, et cum corpore suo caput unus est Christus. Hoc ergo dicere voluit, Nemo ascendit, nisi qui descendit. Non ergo ascendit, nisi Christus. Si vis ascendere, esto in corpore Christi: si vis ascendere, rpore multa membra habemus, omnia Et quomodo fit hoc, adhuc quaeramus. Latet quaestio, exaltatur illa profundinale traxit, nec suum addidit: extra voluptatem carnalis libidinis venit, non ibi fuit complexus maritalis: de Virginis corpore non assumpsit vulnus, sed medicamentum; non assumpsit quod sanaret, sed unde sanaret: quantum ad peccatum pertinet, dico. Solus ergo ille sine peccato: quomodo erunt membra ejus, quorum nullus est sine peccato? Quomodo? Audi similitudinem quae sequitur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in eremo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfunditate questionis: s regi debue¬
rt̃ gubernacło auctoritatis. Cum en
dicunt. ñ ẽẽ baptizandos salutis et u
Quia nullũ peccatũ habent: et addis¬
nationem ꝑtinere ñ possunt. Cigd ͤ
unta ȩcña extra regnũ cȩlorũ: Primus¬

Expanded text:
funditate quaestionis; sed regi debuerunt gubernaculo auctoritatis. Cum enim dicunt non esse baptizandos salutis et viQuia nullum peccatum habent, et ad damnationem pertinere non possunt. Ergo est vita aeterna extra regnum coelorum? CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
lius dĩ uiui: Ergo discat nichodemꝰ
quomͦ fiat illud: quod ei minus intelli¬
genti incredibile. quasi impossibile
uidebatur. Nemo ascendit incȩlum:
nisi qui de cȩlo descendit. Om̃s autẽ

Expanded text:
us Christus. Ergo discat Nicodemus quomodo fiat illud, quod ei minus intelligenti, incredibile et quasi impossibile videbatur: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
quitatẽ. Uera iniquitas in xp̃o ñ fuit:
s̃ mortalitas in illo fuit. Peccatũ ñ sus¬
cepit s penã peccati suscepit. Susci¬
piendo sine culpa penã: et eulpã sa¬
nauit et penã. Ecce quomͦ fiunt ista.
que admiratus nichodemꝰ dixerat. Qͦ¬
m̃possunt ista ficri : Sic cũ sanamur: ñ
quia meremur. Ecce quomͦ fiunt ista.
Modo ubi mͥ pariuilos ponis: lamdicis:
nullo ueneno sauciati st̃. Aufer eos a cõ¬
spectu exaltati serpentis. Si aũt non
aufers. sanandos dicis uenenatos con¬

Expanded text:
itatem. Vera iniquitas in Christo non fuit: sed mortalitas in illo fuit. Peccatum non suscepit, sed poenam peccati suscepit. Suscipiendo sine culpa poenam, et poenam sanavit et culpam. Ecce quomodo fiunt ista. Quod admiratus Nicodemus dixerat, Quomodo possunt ista fieri? Sic enim sanamur, non quia meremur. Ecce quomodo fiunt ista. Modo ubi mihi parvulos ponis? Jam dicis, Nullo veneno sauciati sunt. Aufer eos a conspectu exaltati serpentis. Si autem non aufers, sanandos dicis, venenatos con