comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eloquia ꝓpħarũ indomo datud nasciturum:
dicit nunc eundẽ ad explendũ testam̃tũ qđ
abrahe dispostut nos ẽẽ lib̾aturũ:. qr his duob
p̃cipue patriarchis. de stio semine ce benedie¬
tio gentiũ. et xp̃iẽ. incarnatio ꝓmissa. Qđ
matheus quoq breuit̾ intimauit dicens:¬

Expanded text:
eloquia prophetarum in domo David nasciturum, dicit nunc eumdem ad explendum testamentum quod Abrahae disposuit, nos esse liberaturum; quia his duobus praecipue patriarchis de suo semine et benedictio gentium et Christi est incarnatio promissa. Quod Matthaeus quoque breviter intima
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃putio fidem abrahe secutos. Hinc apłs
suis tam de gentib quã de iudeis post abra¬
ham de fide incarnationis dignatus est
reuelare: semini abrahe locutus ẽ.Man¬
sit autẽ maria cũ illa qͣsi m̃sib trib: et
rcu̾sa ẽ. indomũ suã. Tam diu mansit¬
donec uideret p̃cursoris natiuitatem
ꝓpt̃ quã marime uenerat: et ut tanto
tpr̃e elysabeth et ioħis cresceret ꝓfectus
repleti: multũ est illis suꝑ additũ tanta
mora mansionis. IIII.
Iysabeth autẽ impletũ ẽ. tempꝰ pariendi:
et peꝑit filiũ. Uerbũ impletionis tan¬
tum solet accipi inbonis: ut implecisunt
dies marie. ut pareret: impleuit salomon
edificare domũ: defunctus ẽ abrahã ple¬
nꝰ dierum: cũ tienit plenitudo tpr̃is. misit

Expanded text:
in praeputio fidem Abrahae secutos. Hinc Apostolus in praeputio fidem Abrahae secutos. Hinc Apostolus suis, tam de gentibus quam de Judaeis, post Abraham de fide incarnationis dignatus est revelare, semini Abrahae locutus est. Mansit autem Maria cum illa quasi mensibus tribus, et reversa est in domum suam. BEDA. Tandiu mansitdonec videret praecursoris nativitatem propter quam maxime venerat, et ut tanto tempore Elisabeth et Joannis cresceret profectus.repleti, multum est illis superadditum tanta mora mansionis. CAPUT IV. Elisabeth autem impletum est tempus pariendi, et peperit filium. Verbum impletionis tantum solet accipi in bonis: ut impleti sunt dies Mariae ut pareret implevit Salomon aedificare domum , defunctus est Abraham plenus dier
Abbreviated transcription (Latin):
Qd p̃misit inꝓgenies &e ꝓgenies: annectit.
suꝑbos de sede suꝑbie: ce exaltat humiles
pia dispensatione. Qui enĩ se exaltat humi¬
liabit᷑. c qui se humiliat exaltabit᷑. Esuri¬
entes dicit gentiles. qui nec legẽ habuerant
ce psalmis. Hos dimisit inanes dñs qnͣdo
ext̾minati st̃: illos autẽ impleuit bonis. qͣndo
p̃dicatores receperunt. Impleuit & dimisit:
lem: ut osee dicit. Puer isrł: et dilexi eum.
Qui eñĩ contẽpnit humiliari. ñ pot̃ saluari.
nec dicere cũ ꝓpħa. Ecce ds̃ aditiuat me: et
dñs susceptor ẽ animȩ mee. Suscipiet dñs
isrł in aduentu helre. memorari .i. ut me¬
mor appareat miscđie suȩ: ñ qđ memoria
miscdiȩ recedat adeo: s qͣsi memorari dicit᷑.
qtiando post longũ tempꝰ uelut pͥus oblitꝰ
miseret᷑ alicinꝰ. Sicut locutꝰ ẽ. ad patres
tꝑ̃ra de miscd̃a nr̃ȩ salutis: quȩ om̃ib gen¬
tib inxp̃o collata est. Semen abrahe spũ¬
ales significat: siue incircũcisione siue

Expanded text:
d praemisit in progenies et progenies, annectit, superbos de sede superbiae, et exaltat humiles pia dispensatione. Qui enim se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur . Esurientes dicit gentiles, qui nec legem habuerant et psalmis. Hos dimisit inanes Dominus, quando exterminati sunt; illos autem implevit bonis, quando praedicatores receperunt. Implevit et dimisit,lem, ut Osee dicit: Puer Israel et dilexi eum . Qui enim contemnit humiliari, non potest salvari; nec dicere cum Propheta: Ecce Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animae meae . Suscipiet Dominus Israel in adventu Eliae, memorari, id est, ut memor appareat misericordiae suae, non quod memoria misericordiae recedat a Deo, sed quasi memorari dicitur, quando post tempus longum velut prius oblitus miseretur alicujus. Sicut locutempora, de misericordia nostrae salutis, quae omnibus gentibus in Christo collata est. Semen Abrahae spirituale, significat sive in circumcisione sive
Abbreviated transcription (Latin):
qua beatã p̃dicauit: matr̃e dñi appellauit:
fide fortẽ laudauit: iã congruo tẽpore pate¬
fecit dona ꝑcepta: que uirginalis pudor
silentio tegebat. Et ait maria. Magnifi¬
cat anima meadnm̃. Et exultaũ sp̃s m̃s:
in deo salutari meo. Sp̃s ipse ẽ. anma:
Unde inpassione dicit᷑. Et inelinato capite:
tradidit sp̃m. Int̾dum tam̃ accipit᷑ ꝑ ra¬
tonalitate. & excellentia anime: ut ibi
ta deo. totũ qđ uiuit. & sentit. totũ qdđ in¬
telligit. & discernit: in dĩ magnitudine
contẽplanda. in eiꝰ p̃ceptis obseruandis.
magendis gr̃arũ laudib inpendit. Hoc
autẽ ẽ. incythara. & psalterio: iuxta psal¬
mistam psallere deo. Marie anima mag¬
nificat .i. magnũ cogitat & laudat dñm:
uidelł dm̃ patr̃e: ex quo omĩa. Et exulta¬

Expanded text:
 matrem Domini appellavit, fidem fortem laudavit, jam congruo tempore perfecit dona percepta, quae virginalis pudor silentio tegebat. Et ait Maria: Magnificat anima mea Dominum; et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo. Spiritus ipse est anima; unde in Passione dicitur: Et, inclinato capite, emisit spiritum . Interdum tamen accipitur pro rationalitate et excellentia animae, ut ibi: ta Deo, totum quod vivit et sentit, totum quod intelligit et discernit, in Dei magnitudine contemplanda, in ejus praeceptis observandis, in agendis gratiarum laudibus, impendit. Hoc autem est in cithara et psalterio , juxta Psalmistam psallere Deo. Mariae anima Magnificat, id est, magnum cogitat et laudat Dominum, videlicet Deum Patrem ex quo omnia. Et exsulta
Abbreviated transcription (Latin):
scõ elysabech: Maria salucat clysabeth:
ut humilitatem suam cõm̃det. Uocem
ordine audiuit: iste inutero exultauit.
Illa orarie sensit aduentũ: ioħs dñi con¬
ceptũ. Mat̾ repleta ẽ. spũ scõ: s filius pͥtis¬
fuit repletꝰ. Et exclamauit uoce magna: et
dixit. Benedicta tu inter mulieres: et be¬
nedictus fructus uentris tui. Quia ma¬
gna dei dona cognouit. non tã clamosa
quã deuota exclamauit: quȩ spũ sco plena
flagrabat. Intuendũ qđ maria eadẽ uoce
benedicit᷑ abeli sabeth q̃ agabrihele: ut an¬
głis et hominib ueneranda. et cunctis fe¬
minis p̃ferenda monstret᷑. Fruc̾tus uentͥs

Expanded text:
o Elisabeth. Maria salutat Elisabeth, ut humilitatem suam commendet. Vocem ordine audivit, iste in utero exsultavit. Illa Mariae sensit adventum, Joannes Domini conceptum. Mater repleta est Spiritu spletus. Et exclamavit voce magna, et dixit: Benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui. Quia magna Dei dona cognovit, non tam clamosa quam devota exclamavit, quae Spiritu sancto plena flagrabat. Intuendum quod Maria eadem voce benedicitur ab Elisabeth, qua a Gabriele, ut angelis et hominibus veneranda, et cunctis feminis praeferenda monstretur. Fructus ventris
Abbreviated transcription (Latin):
Respetit dñs intuitu sc̃ĩ sps humilẽ mariã
cũ ipse sp̃s obumbrauit in ea. Dei em̃ respicere:
grãm tͥbuere ẽ. Recte gͥbeata ab om̃ib cogno¬
minanda gratulat᷑. Decebat. ut sic̃ ꝑsciꝑbiã
eue mors intrauit. ita ꝑ humilitatẽ mariȩ
panderet᷑ introitꝰ uite. Quia fecit mͥ magna
qͥ potens ẽ: & scm̃ nom̃ eiꝰ. Ideo magnificat
anima mea dnm̃: qr mͥ magna facere digna¬
tus ẽ qͥer se ce ñ ab alio potens ẽ .i. ds pater:¬

Expanded text:
Respexit Dominus intuitu sancti Spiritus humilem Mariam, cum ipse Spiritus obumbravit in ea. Dei enim respicere, gratiam tribuere est. Recte igitur beata ab omnibus cognominanda gratulatur. Dicebat ut, sicut per superbiam Evae mors intravit , ita per humilitatem Mariae panderetur introitus vitae. Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus. Ideo magnificat anima mea Dominum, quia mihi magna facere dignatus est, qui ex se, non ab alio potens est, id e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsũ de spu scõ & carne uirginis concipi.
aspũ scõ tingifuit. Origenes. In omł. Si hoc
u̾bũ humarũ &e corporale immissũ aurib
płimorũ. ñ diuidit᷑ ꝑsingłos ut parsinalio.
ce pars sit inalio.s inom̃ib integrũ ce ple¬

Expanded text:
hoc ipsum de Spiritu sancto et carne Virginis concipi, a sancto Spiritu ungi fuit. » ORIGENES: « Si hoc Verbum humanum et corporale, immissum auribus plurimorum, non dividitur per singulos, ut pars in alio, et pars sit in alio, sed in omnibus integrum et ple
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ maria indieb illis: abit inmontana
cũ festinatione inciuitatẽ iuda. festinat
inuisere gͣuidã elisabeth. de exemplo leta.
Qđ abiit inmontana inciuitatẽ iuda. tͥb
m̃sib ibidem mansura: docet qr om̃is am¬
ma que u̾bũ dei concipit. uirtutũ statim
cacumina conscendere debet. & ciuitatẽ u
da .i. confessionis & laudis arcẽ penetrare:
ut ualeat usq ad ꝑfectionẽ fidei speiet ca

Expanded text:
Maria in diebus illis, abiit in montana cum festinatione in civitatem Juda. BEDA. Festinat invisere gravidam Elisabeth de exemplo laeta. Quod abiit in montana in civitatem Juda, tribus mensibus ibidem mansura: docet, quia omnis anima quae Verbum Dei concipit, virtutum statim cacumina conscendere debet, et civitatem Juda, id est confessionis et laudis arcem penetrare, ut valeat usque ad perfection
Abbreviated transcription (Latin):
mone qui sic incipit. Legimꝰ: et fidelit̃ retine¬
mꝰ. Accepto uirginis consensu. morcelestis
regionis accolas repetiuit angłs: et eccȩ subito
secretũ uͥginis mneffabilis potentia penetrauit:
qr et̃nus sol de sũma altitudine claritatis pa¬
t̃ne descendens. uuluȩ uirginalis aditũ rese¬
rauit: et totiꝰ mundi caliginẽ fulgida chorus¬
catione repressit. Intrat artifex mundi angu¬
stias uentris humani: efficit᷑ grauida. mater
intacta. Circũdat oaria uirũ angło fidẽ dan-¬
do: quia eua ꝑdidit uirũ serpenti consenti
longe ẽ. Non pͥus inut̃o uirginis caro con Int
cepta ẽ. & pꝰmodũ diuinitas uenit in carnẽ
s moxu̾̃bũ uenit inutero. mox u̾bũ scruata

Expanded text:
mone qui sic incipit: Legimus et fideliter retinemone qui sic incipit: Legimus et fideliter retinemus. « Accepto virginis consensu, mox coelestis regionis accolas repetivit angelus; et ecce subito secretum virginis ineffabilis potentia penetravit, quia aeternus sol de summa altitudine claritatis paternae descendens, vulvae virginalis aditum reseravit, et totius mundi caliginem fulgida coruscatione repressit. Intrat mundi artifex angustias ventris humani, efficitur gravida mater intacta. Circumdat Maria virum, angelo fidem dando; quia Eva perdidit virum, serpenti consentielonge est: « Non prius in utero virginis caro concepta est, et postmodum divinitas venit in carnem, sed mox Verbum venit in utero, mox Verbum servata
Abbreviated transcription (Latin):
bum. Ordoẽ. Et ecce. & ꝓetiã ipsa elisabeth
cognata tua: concepit filiũ. Ne uirgo se paritu¬
ram diffidat. accipit etemplũ sterił anꝰ paritu¬
re: ut discat omĩa dõ possibilia &e iã meis. que
Mnature ordim uident᷑ contraria. Uel aliter.
Nonqͣsi incredulã exemplis angłs hortat᷑ ad fi¬
dẽ: s credenti quȩ audierat. ampliora replicat
miracła: ut que dm̃ uͥgo erat paritura: p̃curso¬
Sr̃e quoq de ani sterili nasciturũ cognoscẽt. Sci¬
endũ qđ aaron qui de leui.uxorẽ accep̃ de tribu
iuda. elisabe sororẽ naason: & ioiade pontifex
tixorẽ habuit de tͥbu regali. iosabeth filiã iorã
ꝑhos itaq nec ñꝑalios: utreq tͥb regalis et sa¬
cerdotał comuncte fuert̃. Hinc maria et elisa¬
bethcognatȩ erant: ce congruit ut de utͣq tri¬
ancillã se ñcupat. suȩ conditionis et diuine
dignationis ꝑomĩa memor: et cũ magna de¬
uotione ꝓmisstĩ angłi optat impleri. Aũs inser¬

Expanded text:
 Ordo est: Et ecce et  pro etiam ipsa Elisabeth cognata tua concepit filium. Ne virgo se parituram diffidat, accipit exemplum anus sterilis pariturae, ut discat omnia Deo possibilia, etiam in eis quae naturae ordini videntur contraria. Vel aliter: Non quasi incredulam exemplis hortatur angelus ad fidem, sed credenti quae audierat ampliora replicat miracula, ut quae Deum virgo erat paritura, praecursorem quoque de anu sterili nasciturum cognosceret. Sciendum quod Aaron qui de Levi, uxorem accepit de tribu Juda Elisabeth sororem Naasson: et Joiada pontifex uxorem habuit de tribu regali Josabeth filiam Joram. Per hos itaque nec non per alios, utraeque tribus, regalis et sacerdotalis, conjunctae fuerunt. Hinc Maria et Elisabeth cognatae erant; et congruit ut de utraque triancillam se nuncupat, suae conditionis et divinae dignationis per omnia memor et cum magna devotione promissum angeli optat impleri, Augustin
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ipse ꝑpetuũ uocaret ad regnũ. Qđ aut̃
filius altissimi. & dauid patrẽ habcre dr̃.
xp̃i ꝑsona demonstratur. Et regnabit
indomo iacob inȩt̃nũ: & regni eiꝰ ñ erit
finis. Inp̃sentiuita corda inhabitans reg¬
nabit. infuturo de exilio ad głam uocans:
hinc ysaias. Et pacis eiꝰ nonerit finis. Do¬
fessionẽ xp̃i ad patriarcharũ ꝑtinet sortẽ.
et inhis qui de bona radicc patriarcharum
nati sunt. & in illis qͥ de olcastro gentiũ exci¬
si. moliuã bonã iudeorũ st̃ inserti. Dir̃ aut̃
maria ad angłi. Quomꝰ fict istad: qm̃ ui
rũ non cognosco: Nonait unde hocsciã:
s quomͦ fict: quia non dubitabat deu̾bis
angli. Legerat: Ecce uͥgo concipiet. et pa¬
riet filiũ: s quomͦ ficret non legerat: nec
ab angło audierat. Et respondens angłs:

Expanded text:
rat, ipse perpetuum vocaret ad regnum. Quod autem Filius Altissimi, et David patrem habere dicitur, s, una Christi persona demonstratur. Et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. In praesenti vita corda inhabitans regnabit, in futuro de exsilio ad gloriam vocans. Hinc Isaias: Et pacis non erit finis . Dofessionem Christi ad patriarcharum pertinet sortem: et in his qui de bona radice patriarcharum nati sunt, et in illis qui de oleastro gentium excisi, in olivam bonam Judaeorum sunt inserti . Dixit autem Maria ad angelum: Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco? Non ait: Unde hoc sciam? sed: Quomodo fiet? quia non dubitabat de verbis angeli. Legerat: Ecce virgo concipiet et pariet filium ; sed quomodo fieret non legerat, nec ab angelo audierat. Et respondens angelus,
Abbreviated transcription (Latin):
edocta ꝑ angłi. cũ econtͣ suasu diaboli fe¬
mina seducta peccati tenebras & seruitutẽ
intułit. Misticȩ. maria desponsata s uͥgo.
Concipit nos uͥgo s spũ: parit nos u̾go. sine
gemitu. Et ingressus angłs ad eã dix̃. Aue
gr̃ã plena: dñs tecũ benedicta tu inmulie¬
rib. Grã plena erat. uitiorũ exclusione. ue¬
ritatis cognitione. uirtutis amore: que pͥ¬
ma aut feminas uirginitatis głosũ munꝰ
obtulit deo. Dñs tecũ inm̃te: dñs tecum
inut̃o: dñs tecũ mauxilio: cuiꝰ tẽplũ scm̃es.
Suꝑom̃s feminas benedicta ẽ: ꝙͣ parit̃ an¬
głi ce homines uenerant᷑. tanquã dei ma¬
trem & uirginẽ. Quȩ cũ audisset turbata¬

Expanded text:
edocta per angelum: cum econtra suasu diaboli feedocta per angelum: cum econtra suasu diaboli femina seducta, peccati tenebras et servitutem intulerit. Mystice, Maria desponsata, sed virgo, Concipit nos virgo, sed spiritu; paruit nos virgo sine gemitu. Et ingressus angelus ad eam, dixit: Ave, gratia plena. Dominus tecum; benedicta tu in mulieribus. Gratia plena erat in vitiorum exclusione, veritatis cognitione, virtutis amore: quae prima inter feminas virginitatis gloriosum munus obtulit Deo. Dominus tecum in mente, Dominus tecum in utero, Dominus tecum in auxilio, cujus templum sanctum es. Super omnes feminas benedicta est, quam pariter angeli et homines venerantur tanquam Dei matrem et virginem. Quae cum audisset
Abbreviated transcription (Latin):
Mensẽsextũ martiũ intellige: cuiꝰ xxͫͦ.uͦ. diȩ loc
saluator tradit᷑ conceptꝰ &e passus. Id circo
angłi pͥuatis nominib censent᷑. ut ꝑuoca¬
bula qͥd ministraturiueniant ostendatur.
Gabriel gͦ dei fortitudo dicit᷑. qr illũ nuntiat
qͥaerias potestates debellaturꝰ erat. Ob mul¬
tas qͥppe causas: uͥgo desponsata fuit. Pri¬
mo. qr cognata erat ioseph. ut ꝑ eũ origo uir¬
ginis cognosceret᷑. qr ambo erant de domo¬
dauid: et moris ẽ. scͥpture feminarũ genea¬
logiã ñ texere. Deinde netielut adult̾a
lapidaret᷑ a iudeis: tercio ut inegiptũ fuigi¬
ens. solatiũ turi et integritatis hab̃et custo¬
diã. qͣrto. ne partus eiꝰ pateret diabolo. Itaq
qr lubrica fama pudoris ẽ. noluit dñs ortꝰ
stu fidẽ matris iniuriis adstruere. s po¬
tius aliquos de suo ortu. quã de matris
pudore dubitare ꝑ misit. Inqͦ &e imptidi¬
cis uirginib occasio tollit᷑: nedicant ma¬
qr ce lucẽ salutis. & dñm mundo edidit.

Expanded text:
Mensem sextum, Martium intellige, cujus die 25 Salvator traditur conceptus et passus. Idcirco angeli privatis nominibus censentur, ut per vocabula quid ministraturi veniant ostendatur. Gabriel ergo Dei fortitudo dicitur; quia illum nuntiat, qui aerias potestates debellaturus erat. Ob multas quippe causas virgo desponsata fuit. Primo, quia cognata erat Joseph, ut per eum origo virginis cognosceretur, quia ambo erant de domoDavid, et moris est Scripturae feminarum genealogiam non texere. Deinde, ne velut adultera lapidaretur a Judaeis. Tertio, ut in Aegyptum fugiens, solatium viri et integritatis haberet custodiam. Quarto, ne partus ejus pateret diabolo. Itaque quia lubrica fama pudoris est, noluit Dominus ortus sui fidem matris injuriis astruere; sed potius aliquos de suo ortu, quam de matris pudore dubitare permisit. In quo et impudicis virginibus occasio tollitur, ne dicant maquia et lucem salutis et Dominum mundo edidit,
Abbreviated transcription (Latin):
sue Magnȩ corã dño uirtutis ẽ. p̃dicare
indeserto celestia gaudia. t̾renas delicias
sꝑnere: ꝑu̾itate capite truncari. Siceram
uocant hebrei om̃e poculũ qđ in ebriare
pot̃: siue de pomis. siue de frugib. seu de
qualibet alia mat̾ia confectũ. In lege na¬
⁊areorũ erat: tuno & si cera tp̃re consecrati¬
onis abstinere. Ioħs uͦ &e samson. ce ihere
semꝑhis abstinebant. Decet eñĩcũ qͥ musto
sp̃s sc̃i desidat impleri. nullo poculo debria¬
ri. Sicerã non bibet: & adbuc .i. p̃t illã uir¬
tutẽ. spũscõ replebit᷑ ex utero. Et multos filioꝵ
isrł conu̾cet ad dnm dm̃ ipsorũ: &e ipse p̃cedet
ante illũ inspũ ce uͥtute helre. ut conu̾tat

Expanded text:
 Magnae coram Domino virtutis est, praedicare in deserto coelestia gaudia, terrenas delicias spernere, pro veritate capite truncari. Siceram vocant Hebraei omne poculum quod inebriare potest, sive de pomis sive de frugibus, seu de qualibet alia materia confectum. In lege Nazareorum erat, vino et sicera tempore consecrationis abstinere. Joannes vero et Samson et Jeremsemper his abstinebant. Decet enim eum qui musto sancti Spiritus desiderat impleri, nullo poculo debriari. Siceram non bibet, et adhuc idem praeter illam virtutem Spiritu sancto replebitur ex utero. Et multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum, et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae, ut co
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ioħi qui exut̃o matͥs sp̃u scõ erat replendꝰ.
Et erit gaudiũ tibi &e. exultatio: & multi in
natiuitate eiꝰ gaudebt̃. Gaudiũ ad m̃tem:
exultatio ad corꝑis hilaritatẽ spectat. Nato
p̃cursore multigaudent: nato dño. magnũ
gaudiũ nuntiat᷑. qđ erit om̃i popło: qr hic sa¬
lutẽ multis p̃dicat: illȩ om̃ib dat. Notan
det. adrahe parit᷑ &e ⁊acharie filiidant᷑. Diui¬
nũgͥ munꝰ est: fecunditas parentis. Agant
gͥ patres grãs qr genuerunt: filii qi genitist̃:
matres qr honorant᷑ p̃miis coniugii. Erit

Expanded text:
plendus. Et erit gaudium tibi et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Gaudium ad mentem, exsultatio ad corporis hilaritatem spectat. Nato praecursore, multi gaudent; nato Domino, magnum gaudium nuntiatur quod erit omni populo ; quia hic salutem multis praedicat, ille omnibus dat. AMBR.det, Abrahae pariter et Zachariae filii dantur. Divinum igitur munus est fecunditas parentis. Agant igitur patres gratias, quia genuerunt; filii, quia geniti sunt; matres, quia honorantur praemiis conjugii. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dotũ ẽ. intelligere dei scũariũ: et intrare in
illud ꝑ intellectũ. Foris orat multicudo. qͥ a
dũ mistica penetrare neqͥt: necesse est. ut docto¬
rũ monitis humiliter intendat. Dũ altari ti¬
miama inponit. nasciturũ ioħem cognoscit.
qr dũ doctores diuina lectione inflãmantur:
litt̃arũ. qͣsi de uulua elysabeth ꝓditurã repe¬
riunt. Et hoc ꝑ angłm: qr lex ẽ. ordinata ꝑ
angłos inmanu mediatoris. Non credens mu¬
tꝰ fit: qr mutꝰ ẽ qui sp̃ualẽ sensũ inlitt̃a ñ
intellig. Nec qͣsi magist̃. tał ualet docere
ppłm: s qͣsi nutib innuit: qr nec rationẽ
attendit sacͥficiorũ: nec curat scire dicta
ꝓpħarũ. Muto ⁊acharia concip̃ helisabeth
ioħem: qr licet pontifices ce pharisei nec in¬
trent int̃iora legis. nec auditores intͣre ꝑmit¬
tant: int̾iora tam̃legis sacm̃tis xp̃i habun¬
dant. Quinq m̃sib helssabeth occultat con¬

Expanded text:
sacerdotum est intelligere Dei sanctuarium, et intrare in sacerdotum est intelligere Dei sanctuarium, et intrare in illud per intellectum. Foris orat multitudo; quia, dum mystica penetrare nequit, necesse est ut doctorum monitis humiliter intendat. Dum altari thymiama imponit, nasciturum Joannem cognoscit; quia dum doctores divina lectione inflammantur, litterarum, quasi de vulva Elisabeth prodituram, reperiunt. Et hoc per angelum, quia lex est ordinata per Angelos in manu mediatoris . Non credens, mutus fit; quia mutus est, qui spiritualem sensum in littera non intelligit. Nec quasi magister, talis valet docere populum, sed quasi nutibus innuit; quia nec rationem attendit sacrificiorum, nec curat scire dicta prophetarum. Muto Zacharia, concipit Elisabeth Joannem; quia, licet pontifices et Pharisaei nec intrent interiora legis, nec auditores intrare permittant, interiora tamen legis sacramentis Christi abundant. Quinque mensibus Elisabeth occultat con
Abbreviated transcription (Latin):
talia. ueniente sac̾dote qui ꝓpeccatis om̃ium se
turpe de quo erubescere debeant admittant.
ostendit elysabeth quȩ de dono deiertibescit: et
uerecundat᷑ concepisse mnanili etate. ne insenectute
libidini uacasse uideat᷑. Quȩ etiã iniuuentute
nullatenꝰ exercendaẽ: nͥ causa sobolis. uł uitande
fornicationis. Allegorice ꝑ zachariã sac̾dotiũ
iudeorũ. ꝑeli sabeth lex signat᷑: quȩ sac̾dotũ do¬
ctrinis exercitata qͣsi uirili auxilio. sp̃uales fili
Amboerant iusti: qr cebona fuut lex. et bonum
sac̃dotiũ tp̃re suo. Ambo ꝓcesserunt indieb su¬
is: qr legał deuotio tẽpore moysi. qͣsi madoles¬
centia cũ sacerdotio floruit: s adueniente xp̃o.
celex. &e sacerdotiũ insenccta fuerunt: cũ et
sac̃ddotii ordo ꝑ ambitiones et contentiones pon¬
tificũ confusus. et lex ꝑ phariseorũ traditiones
p̃uaricata fuit. Tacharias ingredit᷑ tẽplũ: qr

Expanded text:
talia, veniente sacerdote, qui pro peccatis omnium se talia, veniente sacerdote, qui pro peccatis omnium se turpe de quo erubescere debeant, admittant, ostendit Elisabeth, quae de dono Dei erubescit, et verecundatur concepisse in anili aetate, ne in senectute libidini vacasse videatur, quae etiam in juventute nullatenus exercenda est, nisi causa sobolis vel vitandae fornicationis. BEDA. Allegorice per Zachariam, sacerdotium Judaeorum; per Elisabeth, lex signatur, quae sacerdotum doctrinis exercitata, quasi virili auxilio, spirituales Deo Ambo erant justi, quia et bona fuit lex, et bonum sacerdotium tempore suo. Ambo processerant in diebus suis, quia legalis devotio tempore Moysi, quasi in adolescentia cum sacerdotio floruit; sed, adveniente Christo, lex et sacerdotium in senecta fuerunt, cum et sacerdotii ordo per ambitiones et contentiones pontificum confusus, et lex per Pharisaeorum traditiones praevaricata fuit. Zacharias ingreditur templum; quia
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs iudeorũ. actuũ suorũ impotens redde ra¬
tionẽ Pontifices atitẽ uicis stiȩ tp̃re continentiã
seruantes. impletotẽpli officio. ad domos uxores¬
q suas necessario redibant: qi t̃c sac̾dotał succes¬
sio exstirpe aaron querebat᷑. Nunc autẽ qr sacer¬
dotib ñ carnał successio. s spũalis inqͥrit᷑ ꝑfectio.
ut semꝑ altariqueant assistere. semꝑcastitas
obseruanda p̃cipit᷑. Post hos autẽ dies. concepit
elisabeth uxor eiꝰ. Post dies uideł officii ⁊ acharie
cõpletos. Gesta st̃ hec inqͥt iołs chrisostomꝰ m̃se
septembri . uiͦii. kł octobris. luna .xiͣ. qͣndo cȩle¬
brabat᷑ ieiunum scenophegiȩ. inequinoctio: qͣn
dixit. Me oportet minui: illũ aut̃ crescere. Mino¬
rata & eñ fuerat lux atenebris. cũ scdm legẽ deo
sacͥficia offerrent᷑. quȩ iã cessare oportebat. cum
baptista conciꝑet᷑. Et ideo pat̾ eiꝰ sacerdos iudeoꝵ
emutuit: qr iã cessare oportebat sacͥficia sac̾do¬

Expanded text:
populus Judaeorum, actuum suorum non potens reddertionem. Pontifices autem vicis suae tempore continentiam servantes impleto templi officio, ad domos uxoresque suas necessario redibant; quia tunc sacerdotalis successio ex stirpe Aaron quaerebatur. Nunc autem quia sacerdotibus non carnalis successio, sed spiritualis inquiritur perfectio, ut semper altari queant assistere, semper castitas observanda praecipitur. Post hos autem dies concepit Elisabeth uxor ejus. Post dies videlicet officii Zachariae completos. Gesta sunt haec, inquit Joannes Chrysostomus, mense Septembri, VIII Kalendas Octobris, luna XI quando celebratur jejunium scenopegiae in aequinoctio, quandixit: Me oportet minui, illum autem crescere . Minorata etenim fuerat lux a tenebris, cum secundum legem Deo sacrificia offerrentur, quae jam cessare oportebat, cum Baptista conciperetur. Et ideo pater ejus sacerdos Judaeorum emutuit, quia jam cessare oportebat sacrificia sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. ipsodicente ꝑ ꝓpħam. Eructatiit cor
meũ t̾ibum bonum. Uel ita. Inbrachio disꝑ¬
sit suꝑbos tam latentes quã manifestos: qr
cordis sui m̃te .i. intellectu qͦ dm̃ uidere de¬
berent. contͣ eũ elatist̃. Deposuit potentes
de sede: & exaltauit humiles. Ostirientes

Expanded text:
nuit, ipso dicente per Prophetam: Eructavit cor nuit, ipso dicente per Prophetam: Eructavit cor meum verbum bonum. Vel ita: In brachio dispersit superbos tam latentes quam manifestos, quia cordis sui mente, id est intellectu quo Deum videre deberent, contra eum elati sunt. Deposuit potentes de
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓgemes. tim̃tib cũ. Aspeciali dono se con¬
tertit ad generalia. statũ humani generis
describens: qͥd suꝑbi. qͥd humiles mercantur
quid filii ade ꝑlibertatẽ arbitrii: qͥd filii dei
sint ꝑgrãm. Non mͥ soli fecit magna: s in õi
ꝓgenie qͥ timet dm̃ ce oꝑat᷑ iusticiã. acceptꝰ ẽ.
illi. Et miscđia eiꝰ.i. sp̃s sc̃s miscdĩarũ distri
butor. habitat in eo. fecit potentiã. inbrachio
suo: disꝑsit suꝑbos m̃te cordis sui. Inbracbio
significat᷑ filiꝰ: non qđ tanquã m̃brũ corpori
ẽ qui uult efferri suꝑ id qd ẽ. ut diabolus
Pater gͦ qui dixit in psalmo. eructauit cor
meũ u̾bum bonũ: inbrachio suo .i. inmente
cordis sui inqua & oꝑatur. & omĩa cũ tran¬
quillitate iudicat. potenter disꝑsit super¬
bos. Quia eñĩ diuine m̃tis u̾bũ bonum ẽ:
abicit & damnat suꝑbiã quȩ initiũ om̃iũ
archanũ sapientiȩ eiꝰ mistice innuit: ex quo
t̾ibũ eiꝰ .i. filiũ fuũ impassibilit̾ sine mnitio ge¬

Expanded text:
genies timentibus eum. A speciali dono se vertit ad generalia, statum humani generis describens. Quid superbi, quid humiles mereantur? Quid filii Adae per libertatem arbitrii, quid filii Dei sint per gratiam? Non mihi soli fecit magna, sed in omni progenie qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est ilbutor, habitat in eo. Fecit potentiam in brachio suo, dispersit superbos mente cordis sui In brachio significatur Filius, non quod tanquam, membrum corpori  qui vult efferri super id quod est, ut diabolus. Pater ergo qui dicit in psalmo: Eructavit cor meum verbum bonum : in brachio suo, id est in mente cordis sui, in qua et operatur, et omnia cum tranquillitate judicat, potenter dispersit superbos. Quia enim divinae mentis Verbum bonum est, abjicit et damnat superbiam, quae initium omnium arcanum sapientiae ejus mystice innuit, ex quo Verbum ejus id est, Filium suum impassibiliter sine initio ge
Abbreviated transcription (Latin):
mitatis nr̃ȩ uelam̃ .i. humanã naturã assũpsit in
& singłaris conferet᷑ tibi: et ita ipse sp̃s sc̃s euiꝰ ẽ.
omia bona distribuere. & consertiare. atq ob¬
timofine confirmare. unde uirtꝰ altissumi dicit᷑.
obuimbrabit. Quasi umbraculũ uideł corpꝰ huma¬
nũ. de carne tua formabit splendorilucis et̃nȩ:
hoc ẽ. dei sapientiȩ. Et hoc fiet tͥ .i. ad imm̃sam¬

Expanded text:
is nostrae velamen id est, humanam naturam assumpsit in et singularis conferetur tibi; et ita ipse Spiritus sanctus, cujus est omnia bona distribuere et conservare, atque optimo fine confirmare, unde virtus Altissimi dicitur: obumbrabit, quasi umbraculum videlicet corpus humanum de carne tua formabit splendori lucis aeternae, hoc est, Dei sapientiae, Et hoc fiet tibi, id es
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ iusti ambo ancc dm̃:. incedentes in
om̃ib mandatis &e iustificationib dñi.
sine querela. Ante dm̃ qui uidet incorde
& ñ fallit᷑. iusti erant: s apud hoĩes oppro¬
briũ sustinebant: qr lex steriles maledit̃
Priꝰ ẽ. mandatũ. deinde iustificatio. In
mandatis dñi incedimꝰ: cũ eis obedimꝰ.
Ct̃uͦ congrue iudicamꝰ: iustificationes
eius tenemꝰ. Plena est bȩc laudatio. que
geñ inmaiorib. mores ineqͥtate. officiũ¬
insac̃dotio: factũ inmandato. iudiciũ
initistificatiõe cõp̃hendit. De hoc qđ ad¬
it sine querela: ait apłs. Puidentes bo¬
na non cantũ corã deo: s etiã corã homi¬
nib. Et eccłastes: Nesis inqͥt multũ itstꝰ:
qr plerũꝙ itisticia durior. hominũ querelã
moniã uitat. Et ñerat illis filiꝰ: eo qđ he

Expanded text:
n omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela. Ante Deum qui videt in corde et non fallitur, justi erant, sed apud homines opprobrium sustinebant, quia lex steriles maledixit. Prius est mandatum, deinde justificatio. In mandatis Domini incedimus, cum eis obedimus. Cum vero congrue judicamus, justificationes ejus tenemus. Plena est haec laudatio, quae genus in majoribus, mores in aequitate, officiucerdotio, factum in mandato, judicium in justificatione comprehendit. De hoc quod addit, sine querela, ait Apostolus: Providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Et Ecclesiastes: Ne sis, inquit, multum justus ; quia plerumque justitia durior hominum querelam moniam vitat. Et non erat illis filius, eo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑꝓpͥũ sangͥnẽ introiuit semel inscã
et̃na redẽptione inuenta. Cuiꝰ hostia
tp̃re pasche immolata. s die pentecos¬
tes sp̃u scõ igne apparente consũmaca
est. Uet̾is enĩ erat consuetudinis: accep¬
tas deo uictimas. celesti igne consumi:
Oonec gͦ u̾itas cõpleret᷑: figurã licuit ex¬
erccri. Unde ẽ. qđ mathias qͥ ante pente¬
costen ordinat᷑. sorte querit᷑: septẽ uͦ diace¬
ni qͥ postea. ñ sorte s discipłorũ tantũ elec¬

Expanded text:
proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa . Cujus hostia tempore Paschae immolata; sed die Pentecostes Spiritu sancto igne apparente, consummata est. Veteris enim erat consuetudinis, acceptas Deo victimas, coelesti igne consummi. Donec ergo veritas impleretur, figuram licuit exerceri. Unde est quod Matthias, qui ante Pentecosten ordinatur, sorte quaeritur; septem vero diaconi, qui postea non sorte, sed discipulorum tantum elec
Abbreviated transcription (Latin):
herodis regis iudeȩ sacdos qͥdã no¬
mine ⁊acharias. deuice abia: & tror illide
filiab aaron: & nom̃ eiꝰ elisabethi. Nota ẽ di¬
gnitas aaron pͥmi pontificis in lege: deabra
at uͦ paucis dicamꝰ. Abia familiã De qta
steria sac̾dotum in .xxͦ. iiiͦi. sortib diuidens.
Apte itaq p̃co noui cestam̃ti inuice sortis

Expanded text:
s quidam nomine Zacharias, de vice Abia, et uxor illi de filiabus Aaron, et nomen ejus Elisabeth. BEDA. Nota est dignitas Aaron primi pontificis in lege; de Abia vero paucis dicamus. Abia familiam de qua steria sacerdotum in viginti quatuor sortibus dividens . Apte itaque praeco Novi Testamenti in vice sortis
Abbreviated transcription (Latin):
zacharias adangłm. Unde hoc sciã : Ego
em̃i sũ senex: & uxor mea ꝓcessit indieb sius:
Ob altitudinẽ ꝓmissorũ hesitans. signum
buerat. Unde merito penã luit. intacit᷑ni
tate quã meruit: ut qͥ discredendo locutꝰ ẽ:
iã tacendo eredere discat. Et respondens
angłs: dix̃ ei. Ego sũgabriel qͥadsto ante

Expanded text:
Zacharias ad angelum: Unde hoc sciam? ego Zacharias ad angelum: Unde hoc sciam? ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis. Ob altitudinem promissorum haesitans signum qbuerat. Unde meritam tate quam meruit, ut qui discredendo locutus est, jam tacendo credere discat. Et respondens angelus, dixit ei: Ego sum Gabriel qui asto ante
Abbreviated transcription (Latin):
Illos conu̾tit addnm̃: qͥb infide uenturide¬
dit baptismũ. In spũ helye dicit᷑ p̃cedẽ: qr
sic̃ ille p̃cotienturꝰ ẽ. iudicis: ita hic p̃co factꝰ
ẽ. redẽptoris. Uirtꝰ qͦꝙ similima fuit ãbob.
qr ambo indeserto: ambo uictu parci: uesti¬
tu inculti: ambo regũ insaniã tolerant. Ille
iordanẽ cȩlũ petiturꝰ ditusit: hic ad lauacrũ
qͦcelũ petit᷑. multos conu̾tit. Corda patrũ in
filios conu̾tere ẽ: spualẽ scõrũ antiquorũ scien¬
tiã. popłis p̃dicando infundere. Prudentia uͦ
iustorum ẽ . ñ de legis oꝑib iusticiã p̃sumere.
s ex fide salutẽ querere: ut quãuis in lege
uiuit. Hinc petrus ait. Per grãm dm̃cre¬
dimꝰ saluari: que ad modũ &e patres nr̃i:
Quia uͦ hac sententia ꝑ ioħ̃em imbuti. ꝑ
heliã imbuendi st̃ iudȩi.ut pote diutius
increduli: fere eadem u̾ba que angłs de io¬
hanne: malachias p̃dix̃ de helia. Litt̾am sic
itinge. Precedet: parare dño plebẽ. Et dĩe

Expanded text:
Illos convertit ad Dominum, quibus in fide venturi dedit baptismum. In spiritu Eliae dicitur praecedere; quia, sicut ille praeco venturus est judicis, ita hic praeco factus est Redemptoris. Virtus quoque simillima fuit ambobus; quia ambo in deserto, ambo victu parci, vestitu inculti, ambo regum insaniam tolerant. Ille Jordanem, coelum petiturus divisit; hic ad lavacrum, quo coelum petitur, multos convertit. Corda patrum in filios convertere, est spiritualem sanctorum antiquorum scientiam populis praedicando infundere; prudentia vero justorum est, non de legis operibus justitiam praesumere, sed ex fide salutem quaerere, ut, quamvis in lege  ex fide vivit . Hinc Petrus ait: Per gratiam Domini credimus salvari: quemadmodum et patres nostri . Quia vero hac sententia per Joannem imbuti, et per Eliam imbuendi sunt Judaei, utpote diutius increduli: fere eadem verba quae Angelus de Joanne, Malachias praedicit de Elia . Litteram sic junge: Praecedet, parare Domino plebem pe
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sac̾dotii sorte exiit ut incensũ pon̾et.
ingresstis incẽplũ dñi: & om̃is multitu¬
do erat ppłi orans foris hora incensi. Cũ
ex p̃cepto moysi tino sac̾dote decedente
unꝰ succedere iubeat᷑: tp̃re dauid statu¬
tũ ẽ. ut uicissim ministrantes ꝑ octonos
dies a salb̃o tisq ad sabõm tꝑ̃e uicis sue:
singłi castimonie student: nec ĩterea iud¬
domũ suã tangerent. Tacharias sor¬
te exiit ñ noua. s pͥsca: illa uideł qua
fuccessit inuice abia: cũ pͥmo ad pontifi¬
catũ acceset. Hec sollẽpnitas decima
die septimi m̃sis apaschali m̃sȩ quĩa diẽ
expiationis siue ꝓpiciationis tiocant
celebrabat᷑: qnͣdo soł pontifex introibat
in sođm tab̾nacłm cũ sanguine. In qͦ signi¬
ficat᷑ iħs sac̾dos. qui impleta dispensa¬
tione carnis. celi sec̾ta subiit. ut ꝓpici¬
ũ nob faceret patrẽ: & int̾pellaret ꝓpec¬
catis corũ. qͥ adhuc ꝓforib orantes ex¬
spectant & dilig̃t ad uentũ eiꝰ. Pulchre

Expanded text:
rte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini, et omnis multitudo populi erat orans foris hora incensi. Cum ex praecepto Moysi uno sacerdote decedente, unus succedere jubeatur, tempore David statutum est ut vicissim ministrantes per octonos dies, a Sabbato usque ad Sabbatum tempore vicis suae, singuli castimoniae studerent, nec interea domum suam tangerent. Zacharias sorte exigit, non nova, sed prisca, illa videlicet qua successit in vice Abia, cum primo ad pontificatum accederet. Haec solemnitas decima die septimi mensis a paschali mense, quam diem expiationis sive propitiationis vocant, celebratur, quando solus pontifex introibat in secundum tabernaculum cum sanguine. In quo significatur Jesus sacerdos, qui, impleta dispensatione carnis, coeli secreta subiit, ut propitium nobis faceret Patrem, et interpellaret pro peccatis eorum qui adhuc prae foribus orantes exspectant, et diligunt adventum ejus. Pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. de hoc saeram̃to sicut de aliis: qr nchil refert
aquocũq det᷑ ministro. Minister eñi ministrat.
xp̃e baptizat. Unde illud. Hicẽ. quibaptizat:
Qua ꝓpt̃ siue aclericis siue a laicis. seuetiã a
musierib necessitate inminente det᷑. ñ tam̃
reiterat᷑. Hoc sacram̃tũ sic̃ et sacram̃tũ alta¬
ris: alii ad uitã. alii ad mortẽ accipiunt. Qui
eñi uere accedunt: & rẽ. et sacm̃tũ accipiunt:
Qui ficte.: sacram̃tũ tantũ: Inde si pꝰmodum
resipuerint. ñ rebaptirabunt᷑. forma aut̃ẽ
baptismi. st̃ ista u̾ba. In nomine patͥs & filii.¬

Expanded text:
est de hoc sacramento sicut de aliis, quia nihil refert est de hoc sacramento sicut de aliis, quia nihil refert a quocunque detur ministro. Minister enim ministrat, Christus baptizat. Unde illud: Hic est qui baptizat. Quapropter sive a clericis, sive a laicis, seu etiam a mulieribus necessitate imminente detur; non tamen reiteratur. Hoc sacramentum sicut sacramentum altaris, alii ad vitam, alii ad mortem accipiunt. Qui enim vere accedunt, et rem et sacramentum accipiunt; qui ficte, sacramentum tantum. Unde si postmodum resipuerint, non rebaptizabuntur. Forma autem baptismi sunt ista verba: In nomine Patris et Filii
Abbreviated transcription (Latin):
uł spũ: quobaptizati sc̃ apłi indie penteco¬
stes. Unde illud Uos autẽ baptizabimini
spũ scõ. Terciũ inaquaet spũ: qͦ baptizauert̃
apłi. Quartũ insanguinis effusione: Griaui¬
sibilia .i. sacerdos. baptizandꝰ. aqua sc̃ in bap¬
tismate: & tͥa inuisibilia .i. fides. anima. sp̃s
de sacram̃tis. i deo pͥor descendit inbaptismũ
sentia trinitatis que inbaptismate. xp̃i
manifestata ẽ: inuisibilit̃ oꝑat᷑ inbaptis¬
matis uisibili sacram̃to. Sacram̃tũ uͦẽ. uisi¬
bile signũ: inuisibilis gr̃e. Ueluti eũ qͥs bap¬
trzatur: ipsa exterior corporis ablutio quã
uidemꝰ signũ est interioris ablutionis ani¬
me. que consistit in peccatorũ remissionȩ:
A quaetiã purgans extsꝰ a sordib corporali¬
bus: signũ ẽ fidei mundantis int̾iꝰ a peccatis:
Sacerdos quoq lauans inaqua: designat sp̃m
infide remittentẽ peccata. Ui dendũ tamen

Expanded text:
vel Spiritu, quo baptizati sunt apostoli in die Pentecovel Spiritu, quo baptizati sunt apostoli in die Pentecostes. Unde illud: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto . Tertium in aqua et Spiritu quo baptizaverunt apostoli. Quartum in sanguinis effusione. Tria visibilia, id est, sacerdos, baptizandus, aqua, sunt in baptismate; et tria invisibilia, id est fides, anima, SpiriDe sacramentis, ideo prior descendit in baptismumsentia Trinitatis, quae in baptismate Christi manifestata est, invisibiliter operatur in baptismatis visibili sacramento. Sacramentum vero est visibile signum invisibilis gratiae. Veluti cum quis baptizatur, ipsa exterior corporis ablutio quam videmus, signum est interioris ablutionis animae, quae constitit in peccatorum remissione. Aqua etiam purgans exterius a sordibus corporalibus, signum est fidei mundantis interius a peccatis. Sacerdos quoque lavans in aqua, designat Spiritum in fide remittentem peccata. Videndum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uuł sola fides. uł ꝓmaiorib uirtꝰ sacrifici¬
orũ: uł ꝓhis qui ex abrahe stirpe descende¬
rant. misteriũ circũcisionis. Solutio. Dece¬
bat nouum regẽ nouã legẽ instituere: inimi¬
cicias int̾ iudeos et gentiles soluere: ut duo
ppłi intinum iungerent᷑. & fierent unꝰ ppłs:
iudeorũ ritꝰ. quos gentiles abhorrebant eua¬
cuare: & alia sacram̃ta quȩ utrisq cõmunia
forent substituere. Propt̃ hoc quoq baptis¬
mus circũcisionis loco subiit: qr circũcisio
inꝑfectũ erat sacͣm̃tũ: ut pote marib solis
attinens. Baptismus uͦ ꝑfectũ ẽ sac̃m̃tũ: qr
utͥq sexui sine dolore ꝯmodat᷑. In aqͣuͦ ideo
uniformiter consecrat᷑ baptisma: qr de xp̃i
latere manauit aqua & qr nullꝰ liqͦr ad eo
ualet adabluendũ sic̃ aqua. & apudom̃s fa¬
cile acquirit᷑. ne se aliquis ꝓpt̾ inopiã excu¬
saret. Nota qr multiplicit᷑ accipit᷑ baptisma:

Expanded text:
vulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificivulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificiorum, vel pro his qui ex Abrahae stirpe prodierunt, mysterium circumcisionis. Solutio. Decebat novum regem novam legem instituere, inimicitias inter Judaeos et gentiles solvere, ut duo populi in unum jungerentur, et fierent populus unus. Judaeorum ritus, quos gentiles abhorrebant evacuare, et alia sacramenta quae utrisque communia forent substituere. Propter hoc quoque baptismus circumcisionis loco subiit, quia circumcisio imperfectum erat sacramentum, utpote maribus solis attinens. Baptismus vero perfectum est sacramentum, quia utrique sexui sine dolore commodatur. In aqua vero ideo uniformiter consecratur baptisma, quia de Christi latere manavit aqua, et quia nullus liquor adeo valet ad abluendum sicut aqua, et apud omnes facile acquiritur, ne se aliquis propter inopiam excusaret. Nota quia multipliciter accipitur baptisma.
Abbreviated transcription (Latin):
nos. Risus nr̃ inluctũ cont̾tat᷑: & gaudiũ
in merorẽ. Beati lugentes: qm̃ ipsi consola¬
buntur. ¶ Suꝑ aquas sedere constietit: ut
uenturi raptũ accipitͥs p̃uisa maquis timbra
declinet. Et nos suꝑ fluenta scͥpturarũ sede¬
amꝰ: quarũ specuł edoc̾ti. dinoscere & p̃caue¬
re ualeamꝰ insidias hostis antiqui. Hinc il¬
lud. Oculi eiꝰ. colũbe quȩ lacte st̃ lote. & resi¬
dent iurta fluenta plenissima. ¶Nidificare
coadunata. Catina inea. sinꝰ frat̃nȩ dilec̃¬
tionis: inquo dũ teneros infide nutriunt.
quasi indificantib colũbis in se locũ pan¬
dunt. Hinc illud. Surge amica mea. spe¬
ciosa mea et ueni: colũba mea infora mi¬
iurtutis exempla recte cõmemorauimus :
qr sp̃c scĩ qui in colũba descendit. septifor¬
mis ẽ. grã. Querit᷑ quare baptismꝰ suc¬
cesserit circũcisiomi. Ut eñibeatꝰ gregoriꝰ
ait quarto libro iniob: qđ apud nos ualet
aqͣ baptismi. hoc egit apud ueteres uł ꝓpar¬

Expanded text:
Risus noster in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Super aquas sedere consuevit, ut venturi raptum accipitris praevisa in aquis umbra declinet. Et nos super fluenta Scripturarum sedeamus, quarum speculis edocti, dignoscere et praecavere valeamus insidias hostis antiqui. Hinc illud: Oculis ejus columbae quae lacte sunt lotae, et resident juxta fluenta plenissima . Nidificare coadunata. Caverna in ea, sinus fraternae dilectionis: in quo dum teneros in fide nutriunt, quasi nidificantibus columbis in se locum pandunt. Hinc illud: Surge, amica mea, speciosa mea et veni: columba mea, in foramivirtutis exempla recte commemoravimus; quia Spiritus sancti, qui in columba descendit, septiformis est gratia. Quaeritur quare baptismus successerit circumcisioni. Ut enim beatus Gregorius ait quarto Libro in Job: « Quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud veteres vel pro par
Abbreviated transcription (Latin):
one. delectatione. consensii. Ap̃e aut̃e suggesti¬
one sola tẽptatꝰ est: qr delectatio peccati m̃tẽ
eiꝰ non momordit. Hon indignũ cẽptari fuit
illi. qui occidi uenerat: ut sua tẽptatione nias
uinceret. sic̃ sua morte nr̃atulit peccata
Gunc assũpsit eũ diabolꝰ in scãm ciuitatẽ:
& statuit eũ supͣ pinnacłm cẽpli. Nonẽ mirũ
sise ꝑmisit ab illo assumi. et duci. & statui.
qui se ꝑtulit a menbris illiꝰ crucifigi. Pot̃
autẽ sic intelligi. Assũpsit eũ diabolꝰ .i. tẽp
tando inuasit. & statuit cũ supra pinnam
tẽpli:i. occasio fuit. qͣre dñs asuo spũ sit duct᷑.
& statutꝰ illic. Pinna uł pinnaculũ est fastigi¬
um:i.sũmitas. Solebant eñĩ antiqui sic̃ ad¬
huc fit inpłib locis. sciꝑiora domorũ uł tem¬
plorũ facere plano scemate: ut ibi possent sta¬
re.et agere quod tellent. Unde dñs ad apłos:
Quod maure auditis: p̃dicate suꝑ tecta. Sc̃a

Expanded text:
one, delectatione, consensu. Christus autem suggestione, delectatione, consensu. Christus autem suggestione sola tentatus est, quia delectatio peccati mentem ejus non momordit. Non indignum tentari fuit illi, qui occidi venerat ut sua tentatione nostras vinceret, sicut sua morte nostra tulit peccata. Tunc assumpsit eum diabolus in sanctam ciet statuit eum supra pinnaculum templi. » Non est mirum si se permisit ab illo assumi, et duci et statui, qui se protulit a membris illius crucifigi. Potest autem sic intelligi: Assumpsit eum diabolus, id est tando invasit, et statuit eum supra pinnaculum templi. Ideo occasio fuit, quare Dominus a suo spiritu sit ductus et statutus illic. Pinna vel pinnaculum est fastigium, id est summitas. Solebant enim antiqui, sicut adhuc fit in pluribus locis, superiora domorum vel templorum facere plano schemate, ut ibi possent stare et agere quod vellent. Unde Dominus ad apostolos: « Quod in aure auditis praedicate super tecta . » Sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ et ꝓximũ diligere p̃cipimur: & motti
corporis qđ ex .iiiͦi. subsistit elementis. caritas
dei et ꝑximi uiolatur: apte ad diluenda pec¬
cata inquadragenariũ numerũ tẽpꝰ peniten¬
tie surgit. Et accedens tẽptator: dirit ei. Si
filius dei es: dic ut lapides isti panes fiant.
Qui respondens dixit: Scͥptũ est. Non in solo
pane uiuit homo: s in om̃i t̾ibo qđ ꝓcedit
de ore dei. Credidit aliquando diabolꝰ debel¬
latorẽ stiũuienisse in mundũ. sic̃ ꝑ obsessum
hominẽ dicit. Quid nob̾ & tibi fili dei: ueni¬
sti ante tempꝰ torquere nos: Dm̃tam̃ illum¬
dirit dñs: quia humilitate ñ potentia ꝓpo¬
suerat uincere diabotũ. Intendebat demonũ
pͥnccps. ermutatione lapidũ in panes uirtu¬
tem potestatis in deo agnoscere: et in homi¬
ne oblectam̃to eybi. pacientiã esuritionis
illudere. Uerum dominus deuteronomio
testimoniũ sumcus: ostendit. non in pane hoc

Expanded text:
Deum et proximum diligere praecipimur, et motu Deum et proximum diligere praecipimur, et motu corporis, quod ex quatuor subsistit elementis, charitas Dei et proximi violatur, apte ad diluenda peccata in quadragenarium numerum tempus poenitentiae surgit. « Et accedens tentator dixit ei: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Qui respondens dixit: Scriptum est: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. » Credidit aliquando diabolus debellatorem suum venisse in mundum, sicut per obsessum hominem dixit: « Quid nobis et tibi, Fili Dei. Venisti ante tempus torquere nos . » Deidixit Dominus, quia humilitate, non potentia proposuerat vincere diabolum. Intendebat daemonum princeps, ex mutatione lapidum in panes, virtutem potestatis in Deo agnoscere, et in homine, oblectamento cibi patientiam esuritionis illudere. Verum Dominus de Deuteronomio testimonium sumens, ostendit, non in pane hoc
Abbreviated transcription (Latin):
effusas: ex ploratã reꝓmissionis terrã: mossi le¬
gem adeo datã: filios isrł totidẽ annis inhere¬
mo pane angłorũ iuxisse. Cc̃ uero sensit post
ieiuniũ estirire dnm̃. qđ non de moyse uel he¬
la legit᷑. ut post ieiuna estirierint: accessit
sunt p̃cepta legis: & qͣ driꝑtitꝰ ẽ iundtis. qđ
significat iã grãm xp̃i diffusã ꝑmundum.
qui ieiunauit spacio xl dierũ. Inquo ieiumo¬
quasi clamabat: abstinere uos a desideriis
huĩ seu. In comestione &e bibitione pꝰ rescir¬
rectionem: uelut clamabat. ecce ego uob̾cũ sum
usq ad consũmationẽ scłi Unde qũauis ñdtum¬
głemur: tam̃ iamsꝑando pascimur. Congrue
quia significat nos debere a mundi a micicia
continere. ut dm̃ sequi ualeamus. In abstinen¬
tia autẽ quadragenarius numerꝰ custoditur.
quia uirtꝰ decalogi.ꝑ iiii. libros eũgłii implet.
cũ euangłm custoditur. Uł qr ꝑ decalogum

Expanded text:
effusas, exploratam repromissionis terram, Moysi leeffusas, exploratam repromissionis terram, Moysi legem a Deo datam, filios Israel totidem annis in eremo pane angelorum vixisse. Cum vero sensit post jejunium esurire Dominum quod non de Moyse vel Elia legitur ut post jejunia esurierint, accessit sunt praecepta legis, et quadripartitus est mundus, quod significat jam gratiam Christi diffusam per mundum, qui jejunaquasi clamabat: Abstinete vos a desideriis hujus saeculi. In comestione et bibitione post resurrectionem velut clamabat: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Unde quamvis non gloriemur, tamen sperando jam pascimur. Congrue quia signcontinere, ut Deum sequi valeamus. In abstinentia autem quadragenarius numerus custoditur, quia virtus Decalogi per quatuor libros Evangelii impletm custoditur, vel quia per Decalogum