comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uI. Delibraus et eorum instrumentis. Cera elitterarum materies paruulorum nutrices. Ipso
dant in genium pueris primordia sensus. Quarum studium primi grecitradidisse ꝓduntur
grecia utẽ & tusci primum ferro inceris scripserunt . postea romani iusserunt negra fiumfer¬
reum quis haber& Vnde & apud scribas dicebatur ceram ferronecedito. postea institutum ut
cera ossibus scriberent. sicut indicatatta in satura dicens. uertamus uomerẽ in cxera mucro¬
pe quea remus osseo. grafium autẽ grecelatinae scriptorium dicitur. Nãgrafia scribtura est
Cartarumusum primum a egrptus ministrauit ceptum apud nẽfiti cã urbem nẽfisenim ci¬
lanemfitis arta papiro bibulã autẽ papirum dixit quod humorembibat. Carta autem
dicta quod cartimpa piri tegmen de cerptum glutinatur . cuius genera quã plura sunt
drima & p̃cipua agustea regia & maioris formae in honorẽ oetauuꝰ agusti appellata¬

Expanded text:
. De ceris . Cerae litterarum materies, parvulorum nutrices, ipsae Dracont. Satisf. 63: Dant ingenium pueris, primordia sensus. Quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens 12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Graece, Latine scriptorium dicitur. Nam γραφή scriptura est. De cartis . Cartarum usum primum Aegyptus ministravit, coeptum apud Memphiticam urbem. Memphis enim cila Memphitis carta papyro. Bibulam autem papyrum dixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata
Abbreviated transcription (Latin):
tiam a satur nohumorem talis quippe extitit gentilium stultitia qui sibi finxerunt tamridiculosa figmenta
spm̃ aluna corpus a mercurio ingenium & linguam a uenereuoluptatem amarte singuinem. a loue temperan
runt secunda s abbati secunda feria quem saeculares diem luna euocant Tertia sabbatit̃ tia feria quẽ diẽ illimastis
Apud hebreos autem dies prima unas abbatidicitur quia pud nos dies dominicus est quem gentiles solidicaue
gentilesi ouis uocatꝰ Sexta s abbati sexta feria dr̃ qͥa pud eosdẽ paginos ueneris nuncupatꝰ Sabbatũ autẽ septimꝰa domini codieẽ¬
ocant Quasta sabbati qua sta feria qͥmercuris dies dr̃ cipaganis Quinta sabbatiqͥnta feria ẽ idẽ qͥntusa diedomini coqͥapud¬
corequieuis s& ab omnibus operibussuis. Melius autem inuocabulis dierum deor exp̃ianoritus loquendi

Expanded text:
tiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. tiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. m, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperanrunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi MartisApud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicavegentiles Jovis vocatur; sexta Sabbati, sexta feria est, quae apud eosdem paganos Veneris nuncupatur; Sabbatum autem septimus a Dominico dieocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qurequievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi
Abbreviated transcription (Latin):
sccundum a themensesa sexta hora dei. secundum roma nos amedia nocte. Vnde & tunc gallicinium est quorũ
busdamsi deribus sacra uerunt : Pr imumenim diem a solea ppella uerunt qui princeps est omnium siderum sicut
uox diciostendet pra econium qu ando & mesonictios afflatus fit: Diesdicti adis quorum nominaromaniqui
eft & ex comutuatlumen .iIi  Tertium ab stella martis qua e uesperuocatur ui. Quartum abstella mercuris¬
a inidem diescaput est cunctorumdierum ũ : Secundum aluna quaesoli& splendore & magnitudineproxima
quam quidam candidum circulum dicunt .U.  Quintum abstella iouis quam fecontem aiunt V : Sextuma
lis nomina dierum gentiles dederunt eo quod pereosdem aliquid sibi effici existimarent. Dicentes habere a sole
saturni quae sexto caelolocata Triginta annis fertur explerecursum suum Proinde autem exbis septem scel

Expanded text:
secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum busdam sideribus sacraverunt. Inter. Qua ratione? Resp. Primum enim diem a sole appellaverunt, qui princeps est omnium siderum, sicut vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quiet ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercuri idem dies caput est cunctorum dierum. 6. Secundum a Luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum lis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stel
Abbreviated transcription (Latin):
tempus amotusi derum dictum. ẽ enim ex tremita s orae in breuibus interuallis cum aliquid sibicedit atque
succedit. Oragrecum nomen est & tamen latinum sonat. Ora enim finis est temporis sicut & ora sunt¬
terris. ut enimdies aut nox sit cauga est aut supra terram sol aut subterris. Dies legitimus xiii
orarum est usquedum dies & noxspatia suicursus adorienteusqiad alium orientalem so¬
lem Caeliuo lubilitate concludat. Abusiue autem dies unus est spatium aboriente sole usque
ad occidentẽ. Sunt autemdie spatiaduo. Interdianum atque nocturnum & est dies quidem
orarum uigintiquattuor. spatium autt̃orarum duodecim. Vocatus autem dies a parte
meliore. unde& in usuest ut sine commemoratione noctisnumerum dicamus dierum sicut &
incoataboccasusolis secundum persas ab hortusolis

Expanded text:
tempus, a motu siderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque tempus, a motu siderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunterris: ut enim dies aut nox sit causa est, aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quatuor horarum est, usquedum dies, et nox spatia sui cursus ab Oriente usqlem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est dies quidem horarum viginti quattuor, spatium autem horarum duodecim. Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut einchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis:
Abbreviated transcription (Latin):
do dictum estautem uter excorio factus in quo parrici de cumsimio et gallo et serpente inclusi
inmare precipitantur : Omnium autem istarum mortium genes anim aduersio nominatur: anim adue¬
sio enim ẽ quando iud ex reum punit: et dicitur anim aduertere idẽ animum illuc aduertere in ten¬
dere utiquead puniendum reum quia iudex ẽ: ideo autem romani aquam etignem interdicebant qu ib¬
dam damnatis quia aer et aqua unctis patet etomnibus data ẽ ut illi non fruerentur quodomnibus
xii. Dediscriptionetem porum i: Cronica grecaedicitur quae latine temporum series appellatur
qualem apud grecos eusebius caesariensis epsc̃s aedidit et hieronimus presbiter in latinam lingi
diebus mensibus annis lustris sals& etatibus diuiduntur. Momentum estminium atque angustissimum

Expanded text:
do dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi do dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis patent et omnibus data sunt; ut illi non fruerentur quod omnibus II. De chronicae vocabulo. 1. Chronica Graece dicitur, quae Latine temporum series appellatur, qualem apud Graecos Eusebius Caesariensis episcopus edidit, et Hieronymus presbyter in Latinam linguam diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ex quibu fcrux uel patibolum in quo hominefadpensi cruciantur uel patiuntur unde et nomina haberat
patibolumenim uulgo fur cadicitur quasi ferens capud: suspensum enim ets tranguilatum eo. ex anim
sed patiboli minor poena quamcrucis : Nam patibolum ad pensos statim ex animat crux autem suffixos
iucruciat: unde et in euangelio latronibus ut morerentur et deligno ante sabbatum deponerentur
crura confracta sunt: quia lignosus pensicito mori non poterant : In ipso quoque genere necis differt
rudelius ẽ enim quam in aqua spũ torquentes extingui. ignibus huri frigore et famen efari canibus
et besciis exponi nam ferro moria etas quoquem a loroptauit : Gladiusenim sine grauiori cruciatu
ompendiosam orte uitam finire nouit: Culleum .ẽ parracidale uasculum ab acculendo idẽ clauden¬

Expanded text:
ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est clauden
Abbreviated transcription (Latin):
solum nã exuldicitꝰ quiextra solum ẽ unde post liminiore deuntib: Hoc est de exilioreducendis qui sunt electiiin¬
iuria id est extra limen patriae . Diuidit᷑ autẽ exiliũ in relegatis et deportatis pelegatus est quembonasua secuntꝰ
portatus quem non secuntꝰ. Proscriptio exilii proculdamnatio quasi porroscriptio. Itẽ proscriptus quia palam
scriptus Met allum est ubi exules deputantꝰ a deruenda muenã marmoraq secanda in crustis .uii. Seruitus a seruan¬
do uocata apud anticos enĩ qui inbelo amorte seruabantꝰ serui uocabantꝰ hȩc est solamaloru momnium postre¬
ma que liberis omnisuppliciograuior. Namubiliberta sperut un aubi perierunt et omnia. Mortium duer¬
sicasus ex quibuscrux uel patibolum in quo homines ad pensi cruciantꝰ uel paciuntur unde & nomina habent:¬

Expanded text:
solum. Nam exul dicitur, qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti insolum. Nam exul dicitur, qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti iniuria, id est extra limen patrie. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est quem bona sua sequuntur, deportatus quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio quasi porro scriptio. Item proscriptio, quasi palam scriptus. Metallum est ubi exules deputantdo vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, SERVI vocabantma, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ ad in iuriã referendã sed eciam probeneficio reddendo ponitꝰ. Est enĩ communis sermo
et in uriae & beneficientiae V Ignominiũ dictũ eo qđ desinat haberehonestatis nomen his qui in aliquoc
crimende p̃hendit Dictũ est autem ignominium quasi sine nomine sicut ignarus sinescienti a
sicut ignobilissine nobilitate . hoc quoque & infamium quasi sinebona fama ł ama autẽ dicta qu
fando idẽ loquendo peruagatꝰ pertraduces linguarum aurium serpiens. Est autem nomen &
bonorum rerũ & malarum. Namfama felicitatis interdũ est Vt illud in iustris fama quodlau
malarumut uergilius. Fama malum quanon aliud uelocius ullum famae autem nomen certilocum
non habet quia plurimum mendax ẽ. adiciens multa uel demutans deueritate quaetam diuuiuit quã du
nõ probat. a dubi prouaueris essecessat et ex inderes nominatur non fama : : Exilium dictum quasi ex tra¬

Expanded text:
non solum ad iniuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo non solum ad iniuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et iniuriae et beneficentiae. Ignominium, eo quod desinat habere honestatis nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum est autem ignominium quasi sine nomine, sicut ignarus sine scientia, sicut ignobilis sine nobilitate. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama. Fama autem dicta quia fando, id est loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum et mest; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aliud velocius ullum. 27. Famae autem nomen certi locum non hnon probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama.
Abbreviated transcription (Latin):
Virgaesunt summitates frondium arborũq dictae qđ uirides sint uel quoduim habeant arguendi quaesile¬
nis fuerit uirga ẽ sicerte nodosa. uelaculeata scorpiorectissimonomine quia arcuato uulne
in corpus infigitur hictus proprie flagellorũ sunt ab agitando uocati ungulẽ dictae quodeffodi¬
ant haec et sediculae qui abisrei inaeculeo torcuntur. ut fides inueniatꝰ. Eculeus autẽ dicti
quod extendat tormenta uero qđ torquendo mentẽ inueniant. ẽ et lautũnũ. subplicugenus
aduerberandũ aptũ. inuentũ atar quinio superbo ad poenã sceleratorũ iste enim prior lautur¬
nas tormenta fustes metalla atque exilia ad inuenit et ipse priorregibus exilium merunt¬
Taleo ẽ similitudo uindic tacut tali terquis patiatur ut fecit hocenim etnatura. ec legeẽ institutũ

Expanded text:
Virgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant arguendi; quae si leVirgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum, inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla atque exilia adinvenit, et ipse prior regibus exilium meruitTalio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum,
Abbreviated transcription (Latin):
quocustodiuntur noxi : Et dictus carcerquod eo homines coerceantur includanturq quasi arcae
Abarcen doscilic& locum autem in quoseruantur noxi carcerẽ dicimus numerotantum singulari¬
Vn de uero emittuntur qua drigae carceres uocamus. numerotantũ plurali. Verbera dicta quia cũ
agitantur acrem uerberant hinc flagra & plage & flagella quia cum flatu & s crepitu in corpor
sonant Namplaga quasi flagae sed plagae& flagra prima epositionis sunt. flagella autem perdi¬
minutionemdicta. Anguilla est qua coercenturin scolis pueri quaeuul goscoticadicitur. fustes sunto
bus iuuenes ꝓcriminibus feriuntur. appellati quod fixi in fossisstent quospalosrusticiuocant. Uec¬
tesdicti quodm anibus uectentur und eostea saxa que uelluntur sed hi adpoenas legũ ñ pertin

Expanded text:
quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulariunde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poenas legum non pertinent.
Abbreviated transcription (Latin):
redigantur Nam supplicia dicebantur supplicamenta & supplicium dicitur decuius damnatione deli¬
batur aliquid deo Vnde & supplicare. Oc togenera poenarum in legibus contineritullius scribit idest
daminum uincula uerberataleonem ignominium exilium seruitutem & mortem his nam que poenis um¬
daar  onep erparatum peccatum i d amnum a diminutionereiuoca tumii Nincula a uinciendo dest
arando dita Eoquod constringant atqueretineant. uel qui auigilant. Conpedesdictae quia con¬
amendocues peduces sunt laquei quibus pedes in laqueantur dicta eapedibus capiendis Catenae
antem quo dcapiendoteneant. Vtra que uestigia ne pro grediantur : Item catenae quod secapiend
tenccm plurimisn odis: M anicae sunt uincula quibus manus capiuntur. Lic& et mani caetuni carum
sunt Nerui Boia est torques dam natorum qua si iugus inboue ex genere uinculorum ẽ carcerin

Expanded text:
redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione deliredigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur; licet et manicae tunicarum sunt. Nervi. Boia est torques damnatorum, quasi iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in
Abbreviated transcription (Latin):
nacius iudioumredditur : Incestiuidicium inuirginesiacratũs uel propinquassanguine constitutum est
quiemm talibus nis cuntur in cestiidẽ incastihabentur. M aiestatisreatu tenentur. hiiqui regiam ma¬
ies tatem leserunt ueluiolauerunt uel qui rempubli cam prodiderunt uel cũ hostibus consenserunt
piaculũ dictum proco quodexpiari potost comnissa suntenim quacerant quo quo ordine expianda
CXUIDΙBTMIS IΝLIGIBUS CONSTITUTIS: Duolie tetmalim appellatur unum quodheno
Ercit alterum quod patitur quod facit peccatum ẽ quod patitur poema malum autem tunc plenum est
cumet preteritum ẽ etinpendet ut sit cidolor et metus. Poena dicia quod puniat ẽ autemepite cũ nomen:
et sicadictiont non habet plenu sensũ adias poena carceris poena exilu poena morts &implessensum, Suplicur
propria edicitur non qui quo quomodo punitur seditadamnatur ut bonacius conseruentur & in publico

Expanded text:
na eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. na eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi qui regiam maiestatem laeserunt vel violaverunt, vel qui rempu27. Piaculum dictum, quod expiari potest; Commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expiandapoenis in legibus constitutis . Dupliciter malum appellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est et inpendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie dictum non qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut bona eius consecrentur et in publico
Abbreviated transcription (Latin):
fuit antepoenã quadrupli Peruasio ẽ rei alienacmanifesta p̃sumptio furtũ autẽ earũ rerũ sit quaedeloco
in locũ transserr fpossunt ꝑuasio autẽ et earũ quae transferunt tꝰ ec earũ qua cim mobilia sunt . In fitia¬
tio ẽ negatio debitaerei cumagre ditorede poscitꝰ idem et abiuratio idẽ reicredite abnegatio: Anbitus
iudiciũ ineumẽ quilargidone honorẽ capit et ambitamis surus dignitatẽ quam muneremuadit pecula¬
tus iudiciũ m eos datur qui fri demerario faciunt pecuniamq plublicam interuertuñ nã apecuma peculatũ
edic tum non autem sic uidicatur furtũrei publi cac sicutrei priuatae nã illesiciudicatur ut sacrilegus quia
fur ẽ sacrorũ Re fundarũ at cusatur qui pecuni as a socuis coepit in hociudi cioreus si antemoriatur inbo¬

Expanded text:
fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bo
Abbreviated transcription (Latin):
teru nomen accepit. Stuprum piptisproprio ẽ inlicitus cortosa conrumpendodictus unde e quiraptopo¬
titur stu profruitur homeidiuo cibu lũ compositũ ẽ ex bomine & cede quienim caede in omine stcis so comper¬
tuserat homicidã ucceres appellabant: parri cidu actio non soli mneudabatur qui parentẽ idẽ uolpa trem
ul matrẽ interomis set sed e noum qui parẽ occiderat & diccum parricidiũ quasi parentiscedem . Interneciui ludici¬
um ineũ dabatur qui falsũ testamentũ fccerat & obid hominẽ occiderat accusatoremeius possessio bonorũ
sequeba t᷑. interneciui autẽ significatio est quasiquedã homi nisenecatio. na preposicionẽ interproe. po
desuina contrectatio a furu oidẽ sus couocatũ qui n obscuro fit furtũ autẽ apitale crimen a pud maiores

Expanded text:
terii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto poterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem occiderat; et dictum parricidium quasi parentis caedem. Internecivum iudicium in eum dabatur qui falsum testamentum fecerat et ob id hominem occiderat. Accusatorem eius possessio bonorum sequebatur. Internecivi autem significatio est, quasi quaedam hominis enectio. Nam praepositionem inter pro e ponedestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores
Abbreviated transcription (Latin):
atis hominibas quem quam a suo derecerit uel expugna uerit . Ui spuplica est si quisciuem antepopulumuel
uidicem uel regem a ppellantem necauerit autiorserit si uenerbera uerit ueluinxerit. Dolus est mentis
ilidita sa beoquod deludat aliudenim agit& aliud simulat. petronius aliter existimat dicens. Quid
est iudicesdolus nimirum ubi aliquid factum est quod legidolet habetis dolum accipitenunc malũ.
alumnia est urgium alienaclitis hac alendo idest decepiendodicta Falsitas appellata a fando aliuo
editio dicitur dissensio ciuium quod seorsum alii adalioseunt. Namhimaximaeturbationererum & tu¬
multugaudent. Sacrilegium propriacest sacrarum rerum furtum. postea & in ido lorum cultu hesit
oc nomen. Adulterium est in lusio alieni coniugii. quod quia alterius torum conmaculauit adul¬

Expanded text:
matis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel matis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adul
Abbreviated transcription (Latin):
imdicitur salua propositione accionis euis precium uocatũ eo quod prius cũdamus ut pro eiusuice rẽquã ad pe¬
timus possi deredebeamus: Conmer ciũdictũ a mercibus quo nomineresuena les appellamus undemercatus
dicitur coctus multorũ hominũ quires uendere uelemere solent Integriresaaitioẽ causguel rei repara¬
tio caus aredintegratur quieui potestatis ꝙ pletanon est resr edintegratur quae ui potos tatis ablata
at quae ex torta est. de cniminisus inl eoe conscriptis: Crimena carendo nomen ut furtũ fil¬
si tas & ceter a quac non occidunt sed infamant: facinus dictum a faciendomalum quod noceatalteri Flagi¬
im aflagitando corruptelam libidinis qua noceasibi haec sunt duo genera omnium peccatorum. Uis est uirtu
poresatis perquam causa siuere sel auferitur uel extorquitur. Vispriuata est siquis que ante iudiciumar¬

Expanded text:
im dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpeim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. De criminibus in lege conscriptis . Crimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel aufertur vel extorquetur. Vis privata est, si quisque ante iudicium ar
Abbreviated transcription (Latin):
quia eo utimurusus uocatur. haec sunt illatria. Vsus fructus autem uocatus quia solo usu habetur eius fruccus ma¬
nente aput aliũ iurae, Vsu capio ẽ ademptio dominii percontinuationem iustae possessionis. uel biennii aut
alicuius temporis Mancipacio dicta ẽ quia manures capitur. unde oporteteum qui mancipio accipit
conp̃hendere id ipsum quod ei mancipio datur. Cessio ẽ proprierei concessio sicut ẽ illud cedo iura e
propinquitatis. cedercenimdicimus quasi concedereidest quae propria sunt . nam aliena restituimus ñ cedimus
nã cederepro priedicitur qui contra ueri tatẽ alteri consentit ut cicero cessit inquitamplis simiuiri auctoritate
ud potius paruił Interdictũ ẽ quodaiu dice non inperpetuum sed proreformando momento ad tõpus inter¬

Expanded text:
quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria . . . . 29. Ususfructus autem vocatus, quia solo usu habetur ejus fructus, maquia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria . . . . 29. Ususfructus autem vocatus, quia solo usu habetur ejus fructus, manente apud alium jure. 30. Usucapio est adeptio dominii per continuatialicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut Cicero Ligar. 7, 22: 'Cessit' inquit 'amplissimi viri auctoritati, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus inter
Abbreviated transcription (Latin):
cuius reipossessionem solam ad tempus consequitur credicor coteruin dominiũ penes debitorẽ ẽ. Fiduciaẽ cũ res
aliqua sumendae mutuae pocuniae gretia uel mancipatur uel in iureceditur : Ipote caẽ cũ res commodatur sine
depositione pgnoris pacto uolcuitione sola in terueniente Momen tũ dictuma tẽporis breuitate. Vt quã cito quã
statim saluo negotioro formetur nec in nullã morã producidebeat quod repetitur sicut nec ullũ patiũ .ẽ. mo¬
menti cuius tã brouis .ẽ. tẽporis punctus ut in aliquã morã nullomodo producatur . Instrumentũ ẽ undealiquid
construimus ut cultrus calamus ascia Instructũ qđ per inscrumentũ efficitur ut baculus codex tabula
Vsus quẽ in reinscructautimur. ut in baculo mintere. in codicelegero: in tabulaludere sed& ipsefructus agrorũ

Expanded text:
cuius rei possessicuius rei possessialiqua sumendae mutuae pecuniae gratia, vel mancipatur, vel in jure ceditur. 24. Hypotheca est cum res commodatur sine depositione pignoris, pactione, vel cautione sola interveniente. 25. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito, quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci 208 debeat, quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cujus tam brevis est temporis punctus, ut in aliquam moram nullo modo producatur. 26. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut culter, calamus, ascia. 27. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. 28. Usus, quo in re instructa utimur, ut in baculo inniti, in Codice legere, in tabula ludere, sed, et ipse fructus agrorum,
Abbreviated transcription (Latin):
littera commutata: Mutuũ apellatũ ẽ qui a id qđ ame cibidatur ex meo tuum fit. deposicũ ẽ. pignus cõmendatũ ad tẽpus
quasi diu positũ. deponere autẽ quis ui detur cũ aliquid meti furti : incendii nau fragii. apud alium custodiae causa deponit:
Inter ẽ autẽ in loquendiusu in cerpignus & arrã nã pignus .e. qđ datur propcer rẽ creditã quedum redditur statim pignus
aufertur Arrauero ẽ quac primum prorebono fidei cantractu. empta ex partedatur & poste a completur . ẽ enim arra
complenda non auferenda. unde quibab et arrã non reddet sicut pignus. sed desiderat plenitudinẽ & dicta arra are proqua
traditur Item in terpignus fiduciam ec ipotecam hocinter est. Pignus enim est quod propterrem creditamobligatur

Expanded text:
littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ditaasincer heres herciscunde enĩ a pudueteres diuisionunccupaeur. Comdiuidendo est intercos quibus co¬
manisres eso qua cactio iub& postulantibus his arbitrumdaricinus arbitratures diuidatur. Finium re¬
gundorum actiodicta eo quod per eam regantur finesutrique nedissipentur. Dum modonon angustior
q̃uin que pedum locsea controuersia sit. locatio est res adusumda tacum de finitione mercedis: Conduc tio est
resinusum accepta cum constituta mercede Res credita est qua e in obligationẽ ita deducta est ut ex tempo
quo contrahebatur certum sit eã debere: Vsura est incrementũ fenoris abusu aeris creditnuncupata. Com¬
modum est id quod nostriiuris est & ad alterum temporaliter trans latum est cõmmodo temporis quam diu
apud eũ sit Vnde & cõmodũ dictũ .ẽ. Praecarium est dũ praececreditorrogatus permittit debitorem in pos¬
sessione fundi sibi obligati demorari & ex eo fructus capero &dictũ precariũ quia preaditur quasi precẽadiũ. Rpro d

Expanded text:
ditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris est et ad alterum temporaliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D
Abbreviated transcription (Latin):
scritionis uocabulospeciem a quarum &terra. Quarto luminaria caeli. Quinto animantia ex aquis, Sex

Expanded text:
discretionis vocabulo speciem aquarum, et terrae; quarto, luminaria coeli; quinto, animantia ex aquis; sexto, discretionis vocabulo speciem aquarum, et terrae; quarto, luminaria coeli; quinto, animantia ex aquis; sexto,
Abbreviated transcription (Latin):
beun tibus enĩ alris alia succedunt hunc quid̃ quinquagesi mũ annũ dicunt quem aebrehi iubeleũ uocant obhanocausã et
ille hebreus qui propteruxorẽ ecliberos amans dominũ suum aurepertunsa seruitio subiugatus seruireiubeturin
inis & procentũ & proquouis tẽpore unde ecetas tẽpusquoddeml tis scłis instruiturecdicta etas quasi ae¬
tconas qđ aliquando apud eos proscło aliquando pro eter noponitur. unde& apudlatinosest diriua tu
acta sautẽ proprie duobus modi sdicitur. aut enim hominis sicut infantia iubentus senectus aut mundi. cuius pri
etas ẽ ab adamusq ad noe secunda a noeusq ad abraham . tertia ab abra ham usque ad dauid quarta ad auit u
tinet creationẽ mundi Primo eni dieds̃ inlucis nomine condidit angelos. secundo infirmamenti a ppellatione caelos. Tertio

Expanded text:
abeuntibus enim aliis alia succedunt. Hunc quidam quinquagesimum annum dicunt, quem Hebraei iubileum vocant. Ob hanc causam et abeuntibus enim aliis alia succedunt. Hunc quidam quinquagesimum annum dicunt, quem Hebraei iubileum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum aure pertusa servitio subiugatus, servire iubetur inhominis, et pro centum, et pro quovis tempore. Unde et aetas tempus, quod de multis saeculis instruitur. Et dicta aetas, quasi aei vocant αἰῶνας; quod aliquando apud eos pro saeculo, aliquando pro aeterno ponitur. Unde et apud Latinos est derivatum. Aetas autem proprie duobus modis dicitur: aut enim hominis, sicut infantia, iuventus, senectus: aut mundi, cuius prima aetas est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ntinet creationem mundi. Primo enim die Deus in lucis nomine c
Abbreviated transcription (Latin):
orbis aesreddere ꝓfessus est reipublicaȩ : Olrmpias apud grecos constituta apud aelidem gre¬
ciatiuita tẽ Aelus a gentibus a gonẽ& quinquen na lecertt mer quattuor mediis annis uacan¬
tibus & obboc aelidum certaminis tempus olympi adẽuoca uerunt quadriennio in unao¬
muipia desubputato. Lustrum uero est penteteresin id est quinquennium quod quinto an no
dicitur condipropter olimpiadas aromanis adhucenim consules adhucaera nondũ erat
est enim quinquennaletempus. id eo uero sic uocatum eo quod censu perquinquennum in republicaperacto
quisertenis annorũ ebdomadibus. idẽ. quad raginta nouẽ annis texitur. Inquoclangebantur tubae et adomnes¬
intebatur antiqua possẽssio debita absoluebantur confirmabantur libertates. hunc numerũ etiã. indebus
pente costen e ipsicelebramus pose dnire surrectionẽ remissaculpaectotius debitici rograso euacuato ab omni neru

Expanded text:
orbis aes reddere professus est reipublicae. De olympiadibus et lustris et iubileis . Olympias apud Graecos constituta apud Elidem Graeorbis aes reddere professus est reipublicae. De olympiadibus et lustris et iubileis . Olympias apud Graecos constituta apud Elidem Graeciae civitatem, Eliis agentibus agonem et quinquennale certamen, quattuor mediis annis vacantibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olympiadem vocaverunt, quadriennio in una olympiade supputato. Lustrum vero est πεντετηρίς, id est quinquennium, quod quinto anno dicitur condi propter olympiadas a Romanis; adhuc enim consules, adhuc aera nondum erat. Est enim quinquennale tempus. Ideo vero sic vocatum, eo quod censu per quinquennium in republica peracto qui serevertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecosten et ipsi celebramus post Domini resurrectionem, remissa culpa et totius debiti chirographo evacuato, ab omni nexu
Abbreviated transcription (Latin):
tia interse contrariorum aerum : Annus est solis anfractus cumperactis trecentis sexaginta qu¬
que diebus ad ea dẽ locasi derum redit annus autem dictus qui a mensibus inserecurrentibus uoluitur
unde & anulus quasi a nuusidest circulus quod inseredeat. V irgilius. At quein sesua peruestigia uol¬
uiturannus. Sic enim & apad a egrptios indicabatur anteinuentas litteras. picto dra conecaudam suã
mordente quia in serecurrit. ali annũ dicunt AΠCΤΟΥΑΝΛΛΝΕΩΟΥCΤΑΙ idest abinxouatione
renouatur enim semper Tria sunt gͣenera annorum aut enim lunaris annus est triginta dierum. Aut
solistialis qui duo decim contin& menses aut magnusomnibus plan&is in eundẽ locum returren¬
tibus qui fit postannos solistitiales plurimos. Era singulorum annorumest. Constituta a caesare
agusto quando primũcensui exagitatoromanu morbem discripsit Dicta autem acra ex eoquod omnis

Expanded text:
tia inter se contrariorum aerum. De annis . Annus est solis anfractus, cum peractis trecentis sexaginta qutia inter se contrariorum aerum. De annis . Annus est solis anfractus, cum peractis trecentis sexaginta quinque diebus ad eadem loca siderum redit. Annus autem diUnde et annulus, quasi annuus, id est, circulus, quod in se redeat. Virgilius: Atque in se sua per vestigia volvitur annus. 2. Sic enim et apud Aegyptios indicabatur ante inventas litteras, picto dracone caudam suam mordente, quia in se recurrit. Alii annum dicunt, ἀπὸ τοῦ ἀνανεοῦσθαι, id est, ab innovatione, renovatur enim semper. 3. Tria sunt solstitialis, qui duodecim continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eundem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimos. Aera singulorum annorum est constituta a Caesare Augusto, quando primum censu exagitato Romanum orbem descripsit. Dicta autem aera ex eo, quod omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupauit quiatuncbeuiori sol uoluitur circulo. Vnde& hoc tempus bruma dicitur quasi braxin idest̃
breuis uel a cibo quod maior sit tunc uescendi appetitus. aedacitas enim grecebruma appellatur
inde & imbrum aridicuntur quibus fastidium est ciborum hibernus autẽ in terhiemem & uernũ est quasi
nie me uernus: quiplerumq: a parte totum hiemem significat. haec tempora singulis uetiam caelipar¬
tibus ad scribuntur. Verquippeorientidatur. Quia tunc exterris omnia oriuntur. Aestas uero
meridia no eo quod pars eius caloreflagrantiorsit. Hiems septemtrioni eo quod frigoribus & per¬
petuo gelutorp&. Autumnus occiduo propt̃ quod graues morbos hab&. Vnde& tunc omnis folia arbor
deflu&. Vt autem autum nus abunde morbis facit hoc confinium frigoris & caloris & conpugnan¬

Expanded text:
nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur, quasi βραχύς, id est nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur, quasi βραχύς, id est brevis; vel a cibo, quod maior sit tunc vescendi appetitus. Edacitas enim Graece βρῶμα appellatur; unde et inbrumarii dicuntur quibus fastidium est ciborum. Hibernus autem inter hiemem et vernum est, quasi hievernus; qui plerumque a parte totum, hiemem, significat. Haec tempora singulis etiam caeli partibus adscribuntur. Ver quippe orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero meridiano, eo quod pars eius calore flagrantior sit; hiems septemtrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet; autumnus occiduo, propter quod graves morbos habet, unde et tunc omnis folia arborum defluit. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et conpugnan
Abbreviated transcription (Latin):
haec acurricula dicunt quia non stant sed currunt constat autẽ post factũ mundum exqualitate cursus solis
tempora inter nos menses fuis se diuisa quorũ temporũ talẽ ueteres faciunt discrecionẽ ut primo men seuer
uouudicatur : Secundo adultũ tertio precebs. sic et aestas insuis tribus mensibus noua adulta et preceps sic
at uitũnur nouus adultus et preceps Itẽ hiems noua adulta et preceps siue ex tremaunde ẽilud ex tremȩ sub casi
hiemis Verautẽ dictũ qđ ui ret tunc enim post hiemem uestitur tellus herbis & inflorem cunctarumpuntur. aes¬
asdicitur ab aestuidest a calore& aestas quasiusta idest exusta & arida. Nam calor aridus est autum nꝰ
a tempestatruocatus quando & folia arborum cadunt & omnia maturescunt. Hie memratiohiem is feru

Expanded text:
nt. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed currunt. 2. Constat autem post factum nt. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed currunt. 2. Constat autem post factum tempora in ternos menses fuisse divisa. Quorum temporum talem veteres faciunt discretionem, ut primo mense ver novum dicatur, secundo adultum, tertio praeceps. Sic et aestas in suis tribus mensibus, nova, adulta et praeceps. Sic et autumnus, novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps sive extrema. Unde est illud Virg. Georg. 1, 340: Extremae sub casu hiemis. Ver autem dictum quod viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore; et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus quando et folia arborum cadunt et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemisphaerii
Abbreviated transcription (Latin):
desromani insatuerunt uel propter officia magestratũ in his eniin debus conueniebatur in urbibus. Quidam
autem icalendas acolendo appellari existimant. Apuduteres enim ominium menscum pricipia colebant᷑
sicut et apud hebreos. Idus autem pleriquela tinorum abedendo dictum putant quod hii dies
dies a nex orarum spatio ae qualiconsistunt uo sunt autem solistitia unum aestuum octabo R alendarum iuliarum¬
De quotemp orẽ reme are sola dinferiores incipit circulos.: A liud hiemaleoctabo halendas ianuarias Quotem¬
sore sol altioresincipit circulos petere unde hiemalis solistitii dies minimus sicuta estiuimaximus inuenitur
Item duo sunt aequi noetia unũ uernale et aliud autũ na lequȩ grai exCΠupΙAC uocant sunt autem haccae¬
umn & in hiemalosolsatium et induo eimis pheriasi Tempora anniquattuor suntueraes ta sautũmis. & hemps dic¬

Expanded text:
dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensuum principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies dies et nox horarum spatio aequali consistunt. Duo sunt autem solstitia: unum aestivum, VIII Kal. Iul., de quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos; aliud hiemale, VIII Kal. Ian., quo tempore sol altiores incipit circulos petere. Unde hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. Item duo sunt aequinoctia, unum m et hiemale sols
Abbreviated transcription (Latin):
untur in florõ qua siaporilis : Maius dictu s ama umatremercurii. uelama ioribus natu quierant princi¬
pesroipliblicae Na hunc men sẽma ioribus sequentẽ uero minoribus romani consecra uerunt. undeetiu¬
niusdicitur amtea enimpopulus incenturia seniorũ et iuniorũ diuisuserat . Iulius uero etagustus dehono¬
ribus haminũ iulii etagus ticaesarũ nuncupati sunt nã prius quintilis et sextilis uocabantur Quintilis
qua quintuserat a marcio quem principemanni testantur esseromani sextilis simi liter qđ sextus
Septeber nomenꝰ ab et anumero et imbre quia septimus ẽ a martio et imbres habet. sice coccoberno¬
uember adq december ex numero & imbribus acceperunt uocabula quem namerum decurrentem december
finit proeo quod denarius numeros precedentes numerosclaudit R alendas autem nonas& idus propterfestos

Expanded text:
untur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant princiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem maioribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. Unde et Iunius dicitur. Antea enim populus in centurias seniorum et iuniorum divisus erat. Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. Kalendas autem, Nonas et Idus propter festos