comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
creuerunt. Custodi me dñe ut
pupillam oculi Sub umbra a¬
larum tuarum ꝓtege me: Per sche¬
maicon quȩ latine dr imaginatio:
pupillȩ se oculi dñs comparauit.
Pupilla est enim in medio posita.
ꝑspicua pars oculi qua corporum
colores uaria qualitate discernimꝰ.
Dicta a paruitate sui pupilla: quasi
pusilla. Huic conuenient comparatꝰ
est. xp̃e: cui datum est in suo iudicio
iustoᷤᷤ a peccatoribus segregare aptis¬
sime itaq petit custodiri se ut pu¬
pillam oculi: quando ⁊ per ipsam
res uisuales discernimus. ⁊ in nr̃o
corpore niclul prestantius inuentt᷑.
Sequit᷑. Sub umbra alarum tua¬
rum ꝓtege me: Hic aliud introdu¬
citur schema. quod grece parabolȩ
latine comparatio dicitur: quando
sibi genus dissimile in aliqua cõ¬
munione sociatur: Paterniᷤ enĩ
protectionibus alȩ sunt comparatȩ.
Misericordia quippe ⁊ caritaᷤ. qͣs
alȩ sunt patri: quibus se ꝓtegi con¬
gruenter expostulat: Hȩc autem cõ¬

Expanded text:
rs. 9. Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum protege me. Per schema icon, quae Latine dicitur imaginatio, pupillae se oculi Dominus comparavit. Pupilla est enim in medio posita perspicua pars oculi, qua corporum colores varia qualitate discernimus: dicta a parvitate sui pupilla, quasi pusilla. Huic convenienter comparatus est Christus, cui datum est in suo judicio justos a peccatoribus segregare. Aptissime itaque petit custodiri se ut pupillam oculi, quando et per ipsam res visuales discernimus, et in nostro corpore nihil praestantius invenitur. Sequitur, sub umbra alarum tuarum protege me. Hic aliud introducitur schema, quod Graece parabole, Latine comparatio dicitusibigenus dissimile in aliqua commonitione sociatur. Paternis enim protectionibus alae sunt comparatae. Misericordia quippe et charitas quasi alae sunt Patris, quibus se protegi congruenter expostulat. Et in Ev
Abbreviated transcription (Latin):
elegi uos. Et recribuet michi
dñs secundum iusticiam meã: et
scđm in nocentiam manuũ in ea¬
rum retribust mͥ Oꝑtime utrũq
seruauit. Et prius dixit antequã
assumeret᷑ qm̃ uoluit me: et ñc̃
dicit retribust mͥ scđ̃m iusticiam
meam: id ÷ secundum uoluntatem
meam. quam post beneficia ipsu ͤ
scõ corde gestabat: In nocentiam
autem manuum. operam. uult
significare pietatis: quam diuino
munere sc̃orum uirtus exercet:
S hoc retribust geminatum sol¬
lictte recipiendum est. ne sibi ali¬
quid fallaciter pelagiana heresiˢ
blandiat᷑ Dicit enim et apostoluˢ.
De reliquo reposita est mͥ corona
iusticiȩ: quã michi reddet dñs in
illa die iustus iudex: Non quia
suis aliquid̃ meritis humilis appli¬
cabat: s quia p̃missis beneficiis
dñi iam deberi posse pręmium
confidebat: Id ipsum iacobus a¬
postolus dicit Omne datum opti¬
mum ⁊ omne donum ꝑfectum
desursum est: descendenᷤ a patre

Expanded text:
ers. 23. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam; et secundum innocentiam manuum mearum retribuet mihi. Optime utrumque servavit. Et prius dixit antequam assumeretur, quoniam voluit me; et nunc dicit: Retribuet mihi secundum justitiam meam, id est secundum voluntatem meam, quam post beneficia ipsius sancto corde gestabat. Innocentiam autem manuum, operam vult significare pietatis, quam divino munere sanctorum virtus exercet. Sed hoc retribuet geminatum sollicite recipiendum est, ne sibi aliquid fallaciter Pelagiana haeresis blandiatur. Dicit etenim Apostolus: De reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Non quia suis aliquid meritis humilis applicabat, sed quia praemissis beneficiis Domini jam deberi posse praemium confidebat. Idipsum Jacobus apostolus dicit: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, des
Abbreviated transcription (Latin):
uidȩis: qui diaboli potestate constricᷤ¬
ti. nefariis erant ausibus incitandi.
Demones sunt enim inimici mauꝰ
dñi: qui humanum genus contͣria
dño semꝑ uoluntate dilacerant:
Precatur etiam ut a pauciᷤͤᷤ id÷ ab
apostoleᷤ diuidant᷑ in creduli: dũ
a terra huius mundi uitiosa seꝓa¬
rati conu̾tuntur ad dñm Eorum
quippe uiuante dũo predicatione
factum est: ut tam isrłitȩ qͣm gentes
a terrena iniquitate diuisi. xp̃m¬
sequerent᷑ auctorem: Supplanta eõ:
hic inbono positum ẽ Supplantati
et enim illi accipiendi sunt: qui dã¬
pnatiᷤ erroribus ad rectaᷤᷤ semitaᷤ tͣns¬
feruntur: In uita ipsorum qͦd addi¬
dit. hoc est inmundo isto dum ui¬
uunt: ubi penitentię locus ẽ. ubi
clamat᷑ ad dñm non tantum ore
qͣm mente. ubi recipunt᷑ purissime
adimpletus ÷ uenter eoꝵ Satura¬
ti sunt porerna: et reliquerunt que
suꝑfuerunt paruuliᷤ suiᷤ Abscondi¬

Expanded text:
Judaeis, qui diaboli potestate constricJudaeis, qui diaboli potestate constricti, nefariis erant ausibus incitandi. Daemones sunt enim inimici manus Domini, qui humanum genus contraria Domino semper voluntate dilacerant. Precatur etiam, ut a paucis, id est ab apostolis dividantur increduli: dum a terra hujus mundi vitiosa separati, convertuntur ad Dominum. Eorum quippe, juvante Domino, praedicatione factum est, ut tam Israelitae quam gentes a terrena iniquitate divisi, Chrisequerentur auctorem. Supplanta eos, hic in bono positum est; supplantati enim et illi accipiendi sunt qui damnatis erroribus ad rectas semitas transferuntur. In vita ipsorum quod addidit, hoc est in mundo isto, dum vivunt: ubi poenitentiae locus est; ubi clamatur ad Dominum, non tam ore quam mente; ubi recipiuntur purissime adimpletus est venter eorum; saturati sunt porcina, et reliquerunt quae superfuerunt parvulis suis. Abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
feliciter: qui de prauis uitiis ad
rectam semitam reducuntur E ri¬
pe animam meã ab impio: utiq
a diabolo. Qui merito impius d̃r
quia piis semꝑ contrarius appro¬
batur: Eripe: fac resurgere: Iuod
impletum ẽẽ manifestum est:
Fr̾ameam tuã Breuiter conclusum
est: quid sit anima dñi saluatoris:
framea est enim patriᷤ: quia ꝑ ipsã
diabolum uicit: ꝑ ipsam mundum
a scedida suꝑstitione purgauit:
ꝑ ipsam debellata ẽ captiuitas. qͥ
humani generi ᷤ sobolem posside¬
bat: Frameam uͦ diximus multa¬
rum ẽẽ significationum: Modo
contum. modo loricam. modo gla¬
dium significat bi ᷤᷤ acutum quȩ
tamen omĩa: ad instrumenta ar¬
morum certum ẽ ꝑtinere: Me¬
mento autem quod in hoc uersu.
quinta species definitioniᷤ est: quȩ
dicit᷑. Uno enim u̾bo definiuit qͥd
sit anima xp̃i: id÷ framea patriᷤ:
de terra dispertire eo. i supplanta
eos inuita eoꝵ Item fit oratio pro

Expanded text:
feliciter, qui de pravis vitiis ad feliciter, qui de pravis vitiis ad rectam semitam reducuntur. Eripe animam meam ab impio; utique a diabolo, qui merito impius dicitur, quia piis semper contrarius approbatur. Eripe: fac resurgere, quod impletum esse manifestum est. Frameam tuam. Breviter conclusum est quid sit anima Domini Salvatoris; framea est enim Patris, quando per ipsam diabolum vicit; per ipsam mundum a sordida superstitione purgavit; per ipsam debellata est captivitas, quae humani generis sobolem possidebat. Frameam vero diximus multarum esse significationum: modo contum, modo loricam, modo gladium significat bis acutum; quae tamen omnia ad instrumenta armorum certum est pertinere. Memento autem quod in hoc versu, quinta species definitionis est, quae dicitur; uno enim verbo definivit quid sit anima Christi, id est framea Patris. ne, a paucis a terra dispertire eos, et supplanta eos in vita eorum. Item fit oratio pro
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus dũm temptauit: cruci aut̃e
istorum insania crudeliᷤ affixit:
Catulum autem leoniᷤᷤ dicit reliquũi
popłm uideorum: qui se diaboli fili¬
os effecerunt. Sic enim de ipsiᷤᷤ in
uangelio dicit᷑. Uos ex patre diabolo
estis Habitans in abditiᷤ: ꝑmanens
in insidiis. Detestabilium siquidem
hominum consuetudo ẽ mala uo¬
ta tegere: ut latenter ad effectum
possint eorum consilia ꝑuenire:¬
Exsurge dñe prȩueni eo ᷤ ⁊ supplan¬
ta eo. eripe animam meã ab impio
frameam tuã. Tertia sectio beate
orationis intratur. Exsurge in pec¬
catores dicit. quem illi putant io¬
re humano posse qui escere: ut co¬
gnoscant uigilare. dum eorum ñ
ꝑmittunt᷑ iniquitates excrescere:
Prȩueni autem dixit: ut ante sub¬
ueitant quam peccata ꝑficiant.
Exposuimus enim in suꝑioribus
hunc sensum bene aptari sceleratiᷤˢ.
dum se miscere non ꝑmittirntur
illicitiᷤ. Subu̾tuntur enim ⁊ illi

Expanded text:
diabolus Dominum tentavit, cruci autem diabolus Dominum tentavit, cruci autem istorum insania crudelis affixit. Catulum autem leonis dicit reliquum populum Judaeorum, qui se diaboli filios effecerunt. Sic enim de ipsis in Evangelio dicitur: Vos ex patre diabolo estis . Habitans in abditis: permanens in insidiis. Detestabilium siquidem hominum consuetudo est mala vota tegere, ut latenter ad effectum possint eorum consilia pervenireExsurge, Domine; praeveni eos, et supplanta eos: eripe animam meam ab impio, frameam tuam. Tertia sectio beatae orationis intratur. Exsurge in peccatores dicit, quem illi putant more humano posse quiescere; ut cognoscant vigilare, dum eorum non permittuntur iniquitates excrescere. Praeveni autem dixit, ut ante subvertantur quam peccata perficiant. Exposuimus enim in superioribus hunc sensum bene aptari 57 sceleratis, dum se miscere non permittuntur illicitis. Subvertuntur enim et illi
Abbreviated transcription (Latin):
frequenter sermone defendere. quȩ
noscuntur conscientia teste dam
icientes: extra ciuitatem eicientes.
Nunc circundederunt. non obseqͥs
s furore. qͣndo cruci eum constat
affixum: Nunc autem qͦd dictum
est. prȩsens tempus pofuit ꝓ futo:
quod apud ꝓphetas ẽẽ noscitur
usitatum. Sequit᷑. O culo ᷤ suo ᷤ sta¬
tuerunt declinare in terram: Dicit
consuetudinem ꝑditorum: qui ter¬
iam respiciunt quando in mala co¬
me sicut leo paratus ad prȩdam:
⁊ sicut catulus leoniᷤ habitans in
abditiᷤ. Susceperunt me. hoc est
udȩi a pilato: quando ei ᷤ dixit.
Tollite eum:i secundum legem
ur̃am crucifigite eum: Quod au¬
de suscipientes. ⁊ uotum suȩ cru¬
delitati ᷤ implentes: merito ferarĩ
inter ꝓpria scripture diuinȩ recipi¬
endus est Hic tamen eiudenitr
diabolum designat Ipsi enim tͦt
comparati sunt principe ᷤᷤ indeorp:
quo auctore fremuerunt: ltamel
multo peiores effecti sunt: Si quidem

Expanded text:
frequenter sermone defendere, quae frequenter sermone defendere, quae noscuntur conscientia teste damnProjicientes, extra civitatem ejicientes; nunc circumdederunt non obsequio, sed furore, quando cruci eum constat affixum. Nunc autem quod dictum est, praesens tempus posuit pro futuro, quod apud prophetas esse noscitur usitatum. Sequitur: Oculos suos statuerunt declinare in terram. Dicit consuetudinem perditorum, qui terram respiciunt, quando in mala coam, et sicut catulus leonis habitans in abditis. Susceperunt me, hoc est Judaei a Pilato, quando eis dixit: Tollite eum, et secundum legem vestram crucifigite eum , quod avide suscipientes, et votum suae crudelitatis implentes, merito ferarum inter propria Scripturae divinae recipiendus est; hic tamen evidenter diabolum designat. Ipsi enim juste comparati sunt principes Judaeorum, quo auctore fremuerunt; et tamen multo pejores effecti sunt, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
custoduint. A facie unpiorum
qui me afflixerunt: Inimici mei
anumam meã circundederunt.
Uersus hic est omnino diligentius
intuendus. a facie impiorum. demo¬
nes significat: qui excitatum ppłm
uideorum innecem dñi. ardore pre¬
cipiti compulerunt: Facies enim ip¬
sorum truculenta presentia fult:
sicut in ęuangelio de iuda dicit.
intrauit in illum sathanaᷤ. Sic gͦ
actum est: ut instigatione demonũ
inimici eius uidẽi animam ipsiꝰ.
id÷ uitam temporalem eripere
uoliussent: Nam ⁊ ipsum uerbũ
circundederunt. ęuangelicȩ nar¬
rationis exprimit ueritatem: q̃n
cum gladiis ⁊ fustibus eum insa¬
norum turba circundedit: Adi
locutum ÷ suꝑbiam. Concluduñ
adipem: qui multa uoracitate prn¬
guescunt: Sic iudȩi scelerum ni¬
mietate saginati: uerȩ intelligen¬
tiȩ acumina ꝑdiderunt. Resta¬
bat autem ut qui pinguissima
inmanitate tumuerunt: suꝑba
loquerent᷑ Et bene hic dixit tan¬
tum ore. non etiam corde locuti
sunt: quia sceleratorum mos est. illa

Expanded text:
s. 10. A facie impiorum, qui me afflixerunt: inimici mei animam meam circumdederunt. Versus hic est omnino diligentius intuendus. A facie impiorum, daemones significat, qui excitatum populum Judaeorum in necem Domini ardore praecipiti compulerunt. Facies enim ipsorum, truculenta praesentia fuit; sicut in Evangelio de Juda dicit: Intravit in illum Satanas . Sic ergo actum est, ut instigatione daemonum inimici ejus Judaei animam ipsius, id est vitam temporalem eripere voluissent. Nam et ipsum verbum circumdederunt evangelicae narrationis exprimit veritatem, quando cum gladiis et fustibus eum insanorum turba circumdedit. Verslocutum est superbiam. Concludunt adipem, qui multa voracitate pinguescunt; sic Judaei scelerum nimietate saginati, verae intelligentiae acumina perdiderunt. Restabat autem ut qui pinguissima immanitate tumuerunt, superba loquerentur. Et bene hic dixit tantum ore, non etiam corde locuti sunt: quia sceleratorum mos est illa
Abbreviated transcription (Latin):
Prima est ubi secundum iusti¬
ciam suam sibi pętit debere resti
tui: Secunda ut a iudȩorum insi¬
diis cius puritaᷤᷤ liberetur. In t̾cia
resurrectionem uelocissimã depre¬
catur: ne diutius insultare liccat
ꝑuerso populo uideorum: ⁊ ne aliqͥa
de eius malestate turba fidelium
haberet ambiguum: ꝓfitet᷑ se in e̾¬
na beatitudine ẽẽ mansurum.

Expanded text:
Prima est, ubi secundum justiPrima est, ubi secundum justitiam suam sibi petit debere rtui. Secunda ut a Judaeorum insidiis puritos liberetur. In tertia resurrectionem velocissimam deprcatur. Ne diutius insultare liceat perverso populo Judaeorum, et ne aliquid de ejus majestate turba fidelium haberet, ambiguum profitetur se in aeterna beatitudine mansurum.
Abbreviated transcription (Latin):
alii cum rebus diuersis breuiter mix¬
tas contineant deprecationes: iste
tam̃ pȩne tota sui contextione supph¬
catio est Merito ergo sic prenotatꝰ
est: quando intentio eius ad prȩcũ
studium tota porrigitur Quę tam̃
sic oratio dicenda est: ut psalmi
nomen debeat continere. Quia
nichil in hoclibro posttum reperi¬
mus. qd tali non debeat nomine
nuncupari: maxime cum legat᷑
liber psalmoꝵ. O ratio autẽ auobꝰ
dicit᷑ modis. Hȩc cum agit᷑ apud
homines: oris ratio nuncupatur:
Cum maiestati fundit᷑ supplicatio
est salubriᷤ. ⁊ uitalis humilitas.
Et nota qđ iste: ioctogesimꝰ qͥntꝰ. ioctoge¬
simꝰ nonꝰ: icentesimꝰ pͥm᷑: ⁊ centesimꝰ qͣdrage¬
simꝰ pͥmꝰ. or̃oniꝰ ĩscͥptioe p̃notent᷑. Iuorum
est conuenient edicemus: Dauid
uͦ sicut dictum ẽ. significat dñm
xp̃m ad institutionem humani
generi: ex cuius ꝑsona totus psal
rifaria oratio ab humanitate
Ixp̃i in hoc psalmo depromit᷑:

Expanded text:
alii cum rebus diversis breviter mixalii cum rebus diversis breviter mixtas contineant deprecationes, iste tamen pene tota sui contextione supplicatio est. Merito ergo sic praenotatus est, quando intentio ejus ad precum studium tota porrigitur. Quae tamen sic oratio dicenda est, ut psalmi nomen debeat continere: quia nihil in hoc libro positum reperimus quod tali non debeat nomine nuncupari, maxime cum legatur liber Psalmorum. Oratio autem duobus dicitur modis: haec cum agitur 55 apud homines, oris ratio nuncupatur; cum majestati funditur, supplicatio est salubris et vitalis humilitas. Et nota quod iste et octogesimus quintus, et octogesimus nonus, et centesimus primus, et centesimus quadragesimus primus orationis inscriptione praenotentur: quorum est, convenienter edicemus. David vero, sicut dictum est, significat Dominum Christum ad institutionem humani generis, ex cujus persona totus psalmo psalmi. Trifaria oratio ab humanitate Christi in hoc psalmo depromitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Sonsideremus hunc psalmum:
quanto nos munere salittis
Iinformet. in passionibus confi¬
dentiam tradit. in spe ęternam
gloriam pollicetur: ut docend̃o
quȩ futura sunt ꝓspera. p̃sentia ñ
timeamus aduersa: Scola cęlestiˢ.
eruditio uitał. auditorium uerita¬
tis. disciplina certissimȩ singulariᷤ.
quȩ discipulo ᷤ occupat sensibus fruc̾-¬
tuosis. non inanrum lenocinatiõe
uerborum. Conuenit etiam con¬
tueri. quid sibi uelit quintus de¬
cimus numerus. Significat enim
ut putamus quindecim gradus.
quibus templi iberosolimitani cõ¬
scendebatur mirabilis amplitudo:
designans quinq sensibus corporeiˢ
ꝑ trinitatis gr̃ãm superatiᷤᷤ. ad atria
sc̃ȩ eccłiȩ felici munere ꝑueniri:
Quod ⁊ ꝑ istum quoq dabit᷑ psal¬
num: si eius saluberrimã p̃dica¬
tionem dño ꝓtegente seruenus
ꝑsalmꝰ xui Oratio dauid.
um multi psalmoꝵ in textu
suo habeant orationes: moue¬
re uidet᷑ cur hic talem posue¬
rit inseriptionem. S quamuiᷤᷤ

Expanded text:
onsideremus hunc psalmum, quanto nos munere salutis informet: in passionibus confidentiam tradit, in spe aeternam gloriam pollicetur, ut docendo quae futura sunt prospera, praesentia non timeamus adversa. Schola coelestis, eruditio vitalis, auditorium veritatis, disciplina certissime singularis, quae discipulos occupat sensibus fructuosis, non inanium lenocinatione verborum. Convenit etiam contueri quid sibi velit quintus decimus numerus; significat enim, ut putamus, quindecim gradus, quibus templi Jerosolymitani conscendebatur mirabilis amplitudo: designans quinque sensibus corporeis per Trinitatis gratiam superatis, ad atria sanctae Ecclesiae felici munere perveniri. Quod et per istum quoque dabitur psalmum, si ejus saluberrimam praedicationem Domino protegente servemus. SALMUM XVI. Oratio David. Cum multi psalmorum in textu suo habeant orationes, movere videtur cur hic talem posuerit inscriptionem? Sed quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
attestatione. firmissima credulitate
tenendum est. unum de trinitate:
siue unam ex trinitate ꝑsonam dm̃
uerbum. miseratione mortalrum
ex maria uirgine hominem factũ.
spontanea uirtute: non ministrato¬
ria necessitate: quia nec naturȩ suȩ
ullã mutabilitatẽ sustinuit: nec.
assumptione carnis augmentum
trinitatis effecit: sed sicut quidam
ait. maculas nr̃as lauit insanguine¬
sus: rugas etiam tetendit in eruce.
Hoc cum sit spei nr̃e singulare p̾si¬
dium. beatitudo credentium. felici¬
tas magna iustorum: non desinunt
heretici impia uoluntate corrodere.
qł humano generi salitis causã
cognoscitur prestitisse: xiiii. quẽ¬
admodum sit expositio digesta

Expanded text:
attestatione firmissima credulitate attestatione firmissima credulitate tenendum est: Unum de Trinitate, sive unam ex Trinitate personam, Deum Verbum, miseratione mortalium ex Maria Virgine hominem factum spontanea virtute, non ministratoria necessitate, quia nec naturae suae ullam mutabilitatem sustinuit, nec assumptione carnis, augmentum Trinitatis effecit, sed, sicut quidam ait: Maculas nostras lavit in sanguine, rugas etiam tetendit in cruce. Hoc, cum sit spei nostrae singulare praesidium, beatitudo credentium, felicitas magna justorum, non desinunt haeretici impia voluntate corrodere, quod humano generi salutis causam cognoscitur praestitisse. XIV. Quemadmodum sit expositio digesta
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliud: Nam si uno modo fuisset
locutus: quis eius geminam substan
tiam potusset agnoscere. cum etiã
nunc intam euidentissima distine¬
tione naturam diuinitatis ⁊ huma¬
nitatis dñi xp̃i aliqui nitantur
sacrilegia uoluntate confundere:
Multa quoq secundum litteram
commonet: multa spiritaliter uib&:
Personas subito decenter immutat:
ut nunc xp̃c. ds̃ uerbum. incarna¬
tus ⁊ homo factus. caput eccłiȩ:ͥ nunc
ipsa ęccłia. nunc homo iustus. nunc
penitens loqui iuideatur: ut omnia
necessaria tangat atq concludat:
ubiq plenissimum cȩlestium rerũ
sc̃m̃ iubrat eloquium: ⁊ multiplici
diu̾sitate uirtutum. ꝓpter huma¬
ni generis largiendam salutem. re¬
gni sui adoranda mysteria pius re¬
demptor insintiat: Hȩc ideo prefati
sumus: ut cum uentum fuerit ad
loca talia. intrepidus lector audire
possit. quod seiam salubriter didi
cisse cognouerit Illud tamen auc¬
toritate patrum ⁊ ueritatis ipsius

Expanded text:
ad aliud. Nam si uno modo fuisset ad aliud. Nam si uno modo fuisset locutus, quis ejus potuisset geminam substtiam potuisset agnoscere, cum etiam nunc in tam evidentissima distinctione, naturam divinitatis et humanitatis Domini Christi aliqui nitantur sacrilega voluntate confundere? Multa quoque secundum litteram commonet, multa spiritualiter jubet, personas subito decenter immutat: ut nunc Christus Deus, Verbum incarnatum et homo factus, caput Ecclesiae; nunc ipsa Ecclesia, nunc homo justus, nunc poenitens loqui videatur, ut omnia necessaria tangat atque concludat. Ubique plenissimum coelestium rerum sanctum vibrat eloquium; et multiplici diversitate virtutum propter humani generis largiendam salutem, regni sui adoranda mysteria pius Redemptor insinuat. Haec ideo praefati sumus, ut cum ventum fuerit ad loca talia, intrepidus lector audire pocisse cognoverit. Illud tamen auctoritate Patrum, et veritatis ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
cipes conuenerunt inunum. adu̾¬
in uicesimo psalmo. D esiderium
animȩ eius tribuisti ei: ⁊ uolunta¬
te labiorum eius ñ fraudasti eũ.
Secundo. quod ȩqualis ⁊ coeternus
ostenditur patri: ut est illud eius¬
dem secundi psalmi Dñs dixit ad
me filius meus estu: ego hoctie ge¬
nui te: Et in centesimo nono: Tecũ
principium in die uirtutis tuȩ. in
splendoribus scõrum ex utero ante
luciferum genuite: Tercio a memi¬
bris eccłiȩ. cuius ipse dux ⁊ caput ẽ¬
xp̃c. ut est illud .xxi. psalii. Lon¬
ge a salute mea uerba delictorum
meorum Et in .Lxuui. Deus tu scis
insipientiam meam: ⁊ delicta mea
a te non sunt abscondita. Quod dic¬
tum. pro uno quoq fidelium debe
licta pbantur funditus aliena. E ñ.
tigonius inlibris regularum. latiꝰ
diligenter ꝙ disseruit: Hoc si aĩo
recondimus: nulla confusione tur¬
bamur. quia error maximus inde
nascitur: quando inconuenienter
redlitur alibi. quod dictum constat

Expanded text:
cipes convenerunt in cipes convenerunt in in vicesimo psalmo: Desiderium animae ejus tribuisti ei, et voluntate labiorum ejus non fraudasti eum . Secundo quod aequalis et coaeternus ostenditur Patri, ut est illud ejusdem secundi psalmi: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Et in centesimo nono: Tecum principium in die virtutis tuae in splendoribus sanctorum: ex utero ante Luciferum genui te . Tertio a membris Ecclesiae, cujus ipse dux et caput eChristus, ut est illud XXI Psalmi: Longe a salute mea verba delictorum meorum. Et in psalmo LXVIII: Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt abscondita; quod dictum pro unoquoque fidelium debemristo probantur funditus aliena. Unde Tichonius, in libris Regularum, latius diligenterque disseruit. Hoc, si animo condimus, nulla confusione turbamur, quia error maximus inde nascitur, quando inconvenienter redditur alibi quod dictum constat
Abbreviated transcription (Latin):
sit secanda contextio: an certe
unus liber debeat nuncupari:
Neatus iheronimus ꝓpħiam psal¬
morum quinq libris putaũ
esse diuidendam: quia in texto¬
operis huius. quarto legit᷑. fiat. fiat.
dum hoc uerbo intcedente non nrul¬
la se uideatur aꝑire diuisio: Huic
fauet assensa posteritas: credo dum
sibi consultum uidicauit. qđ in mul¬
tas partes curabatur tediosa longin¬
quitas. Hy larius autem pictauen¬
sis ep̃c diuinarum rerum accutissi¬
mus et profundissimus exquisitor:
congruentius librum ȩstimat dici
debere psalmorum:: quia in hebrȩo
unum uolum en ẽ. ⁊ maxime cũ
in actibus apostolorum legatur dic̃¬
tum. in libro psalmorum: Quappt
merito unus liber dicit᷑: qui tanta
auctoritate firmatur. xiii. quem¬
ad modum in psalmis sit de xp̃o
domino sentiendum.
ribus modis psalmi locuntur
id quod ad humanitatem eius
noscitur ꝑtinere: ut est illud scdĩ¬
psalmi. Astiterunt reges terrȩ. ⁊ pͥn¬

Expanded text:
sit secanda cosit secanda counus liber debeat nuncupari. Beatus Hieronymus prophetiam psalmorum quinque libris putavit esse dividendam, quia in textoperis hujus quarto legitur: Fiat, fiat, dum hoc verbo intercedente, nonnulla se videatur aperire divisio. Huic favit assensa posteritas. Credo, dum sibi consultum judicavit: quod in multas partes curtabatur taediosa longinquitas. Hilarius autem Pictaviensis episcopus, divinarum rerum acutissimus et profundissimus exquisitor, congruentius librum aestimat dici debere psalmorum; quia in Hebraeo unum volumen est, et maxime, cum in Actibus apostolorum legatur dictum, in libro Psalmorum Act. I, 20. Quapropter merito unus liber dicitur qui tanta auctoritate firmatur. XIII. Quemadmodum in psalmis sit de Christo Domino sentiendum. Tribus modis psalmi loquunturid quod ad humanitatem ejus noscitur pertinere, ut est illud spsalmi: Astiterunt reges terrae, et prin
Abbreviated transcription (Latin):
donec omnia compleantur:
.xi. quid sit diapsalia.
nter expositoreᷤ psalmorum. de hoe
nomine quȩdam nosettur prouenis¬
se diuersitas Hieronimus hebraicȩ
hoc. quia diapsalma significet semꝑ.
Beatus autem augustinus rerum
obscurarum subtilissimus indagator:
inter ardua sine offensione discur¬
rens. hanc potius partem elegisse
cognoscitur: ut magis diuisio ẽe
uideatur. nominis ipsuis discutiẽs
qualitatem. Sympsalma quippe
diciturr grȩco uocabulo: uocum ad¬
unata copulatio Diapsalma uero
sermonum rupta continuatio: do¬
cens ubicumq reꝑtum fuerit. aut
ꝑsonarum aut rerum fieri ꝑmu¬
tationem: Merito ergo tale nom̃
illic interponit᷑: ubi uł sensus. uel
ꝑsonȩ. diuidi comprobantur: Unde
et nos diuisiones congrue faciemꝰ:
ubicumq inpsalmis drapsalma po¬
tuerit inueniri. Reliquas autem
ꝓ ut datum fuerit indagabimus:
ubi tamen auctoritas huius noĩs¬
non potuerit inuenireͥ. xii. utrũ
in quinq uoluminibus psalmoꝵ

Expanded text:
donec omnia compleantur . donec omnia compleantur . CAPUT XI. Quid sit diapsalma. Inter expositores Psalmorum de hoc nomine quaedam noscitur provenisse diversitas. Hieronymus, Hebraicaehoc quia diapsalma significet semper. Beatus autem Augustinus, rerum obscurarum subtilissimus indagator, inter ardua sine offensione discurrens , hanc potius partem elegisse cognoscitur, ut magis divisio esse videatur, nominis ipsius discutiens qualitatem. Sympsalma quippe dicitur Graeco vocabulo vocum adunata copulatio; diapsalma vero sermonum rupta continuatio; docens ubicunque repertum fuerit, aut personarum, aut rerum fieri permutationem. Merito ergo tale nomen illic interponitur, ubi vel sensus, vel personae dividi comprobantur. Unde et nos divisiones congrue faciemus, ubicunque in psalmis diapsalma potuerit inveniri; reliquas autem, prout datum fuerit, indagabimus, ubi tamen auctoritas hujus nominis potuerit inveniri. CAPUT XII. Utrum in quinque voluminibus Psalmorum
Abbreviated transcription (Latin):
ut est cum mutauit uultum suum
coram abimelech. uł spetierum cõ¬
similium. id est ꝓ torcularibus:
Quaꝓpter suꝑ inscriptionibus titu¬
lorum. siue psalmum. siue cantic ũ.
siue canticum psalmum. siue infi¬
nem. siue aliquid de sexta quam
diximus complexione repperire po
tueris: aut singillatim. aut unum.
duo uel tria siue quatuor. ex eis
inserta cognoueris. ad illas uirtuteᷤ
trahe. quas unicuiq inẽe dicemꝰ.
quia rerum istarum com memora¬
tio. ad similitudinem occultȩ intel¬
ligentis posita. subtiltter inuenit᷑.
Ista enim ante fores psalmorum tan¬
quam saerata uela pendent: ꝑ quȩ
si aciem mentis intendas. rarescen¬
tibus quibusdam filis facile eorũ pene¬
tralia contucris Quis enim tot cau¬
sas. tot diuersitates nominum. pu¬
tet otiosas. cum nefas sit credere scri¬
pturas diuinas ali quid suꝑuacuũ
continere: Legitur enim: Amen
am̃ dico uobis: quod iota unum.
aut unus apex non p̃teribit de lege.

Expanded text:
id est, cum mutavit vultum suum id est, cum mutavit vultum suum coram Abimelech. Vel specierum consimilium, id est, pro torcularibus. Quapropter in superscriptionibus titulorum: sive psalmum, sive canticum, ve canticumpsalmum, sive in finem, sive aliquid de sexta, quam diximus, complexione, reperire tueris, aut sigillatim, aut unum, duo, vel tria, sive quatuor ex eis inserta cognoveris, ad illas virtutes trahe, quas unicuique inesse dicemus: quia rerum istarum commemoratio ad similitudinem occultae intelligentiae posita subtiliter invenitur. Ista enim ante fores psalmorum, tanquam sacrata vela pendent, per quae, si aciem mentis intendas rarescentibus quibusdam filis, facile eorum penetralia contueris. Quis enim tot causas, tot diversitates nominum putet otiosas, cum nefas sit credere Scripturas divinas aliquid supervacuum continere? Legitur enim: Amen, amen dico vobis, quia iota unum, aut unus apex non praeteribit a lege,
Abbreviated transcription (Latin):
anc autem quam diximus qͥnq¬
fariã est diuisionem: ꝓ ut una¬
quęq earum psalmorum titiilis po¬
tuerit inueniri locis aptissimis
ammonebo ubi significantiam qͣuda
subsequentibus rebus mystica inter¬
pretatione contradunt. Sed quia
sunt ⁊ alię multifariȩ suꝑ inscripti¬
ones quas p̃tereundas c̃e non arbi¬
tror: breuiter inunam conelusionẽ
estimo colligendas. ut nec fastidiũ
lector incurrat. nec in dampno intel¬
ligentiȩ necessaria forte p̃tereat:
.x. de unita inscriptione tituloꝵ.
uasdam suꝑ seriptiones psalmo
Quia si litteram consideres: extrancũ¬
est. cum non ea inuenies inꝑsalmis.
que continent᷑ intitulis. Si uͦ trahã¬
tur ad tropicum intellectum. nuniᷤᷤ
uidentur accommodę. ut est illud.
ubi res gestȩ significantur. id est cũ
fugit a facie abessalon. Upi locus:
ut est. cum esset in deserto idumeȩ:
ebi dies: sicut est in prima sabbati:
Ubi hebrea nomina: sicut est idithun:
Ubi facta est comparatio gestorum:

Expanded text:
anc autem, quam diximus, quinquefariam divisionem, prout unaquaeque earum Psalmorum titulis potuerit convenire, locis aptissimis admonebo, ubi significantiam quamdam subsequentibus rebus mystica interpretatione contradunt. Sed quia sunt et aliae multifariae superscriptiones, quas praetereundas esse non arbitror, breviter in unam conclusionem aestimo colligendas, ut, nec fastidium lector incurrat, nec in damno intelligentiae necessaria forte praetereat. X. De unica inscriptione titulorum. Quasdam superscriptiones psalmorQuia, si litteram non consideres, extranst, cum non ea invenias in psalmis quae continentur in titulis. Si vero trahantur ad tropicum intellectum, nimis videntur accommodatae, ut est illud: Ubi res gestae significantur, id est, cum fugit a facie Absalon. Ubi locus, ut est: cum esset in deserto Idumaeae. Ubi dies, sicut est: in prima Sabbati. Ubi Hebraea nomina, sicut est: Idithun. Ubi facta est comparatio gestorum,
Abbreviated transcription (Latin):
memoriȩ nr̃ȩ sacculis uelut thesau¬
rum cȩlestẽ frequenti meditatione
condendum Explicit psalmus xxxiii
Ion grauat breuĩt int̾dum dic̃¬
ta repetere: ut legentis animꝰ
ad memoriȩ necessaria studia reuo¬
cet᷑. Iauid sicut diximus: auas si¬
gnificationes amplectit᷑. manu
fortis. ⁊ desiderabilis. quod utrumq
domino saluatori certum ẽ. conue¬
nire. Manu fortis est: quia mortis
nr̃ȩ captiuitat̾e cum impio aucto¬
re prostrauit. Desiderabilis ẽ: q̃m
aduentus eius. nobis bona ineffa¬
bilia pollicet᷑. Cantat᷑ ergo psalmꝰ
iste a ꝑsona domini saluatoris: qͥ
se petit ab inunicorum ꝑsecutiõe
liberari. Ipse enim ubi cõmemo¬
ratur in titulo. xp̃m cõmonet in¬
telligi: qui ꝯgrue dauid dicitur.
qm̃ bene nuc tota expositio istiꝰ
nominis applicat᷑

Expanded text:
memoriae nostrae sacculis velut thesaumemoriae nostrae sacculis velut thesaurum coelestem frequenti meditatione condendum. EXPOSITIO IN PSALMUM XXXIV. Non gravat breviter interdum dicta repetere, ut legentis animus ad memoriae necessaria studia revocetur. David, sicut diximus, duas significationes amplectitur, manu fortis, et desiderabilis, quod utrumque Domino Salvatori certum est convenire. Manu fortis est, quia mortis nostrae captivitatem cum impio auctore prostravit; desiderabilis est, quoniam adventus ejus nobis bona ineffabilia pollicetur. Cantatur ergo psalmus iste a persona Domini Salvatoris, qui se petit ab inimicorum persecutione liberari. Ipsi enim ubi commemoratur in titulo, Christum commonet intelligi, qui congrue David dicitur, quoniam bene huic tota expositio istius nominis applicat
Abbreviated transcription (Latin):
eracta sunt psalmi huius sacro¬
sc̃a inysteria. ubi sic missarum
ordo completus est. ut eum conscri¬
ptum putes temporibus xp̃ianis
hic enim ⁊ hẏmnorum ordo decur¬
U sus est: hic ad cõmunionem deuo¬
tus populus uibetur accedere. Hic
inuitantur uenire qui pͥma fidei
rudimenta suscipiunt: ut nichil
tantȩ rei deesse sentias. cum tamen
nullum horum. tune ꝓuenisse cog¬
noscas hic ȩtiam genus humanũ
iiustorum bonis inuitat᷑: ⁊ maloꝵ
ultione terretur Hoc ÷ quod titu¬
lus ille preciniut: quando dauid
ante abimn elech. uultum mutauit. ut
inos nostram uoluptatem utilit com¬
mutantes. ad tutissimam dñi ȩc cle¬
siam catholicam ꝯfugere debeamꝰ
Est eiam calculus iste qua ds etate
ꝑpessus est: in qua ⁊ nos lectione pa¬
trum resurgere credimus de qua pat̃
augustinus in enchiridion libro suo
multiplicit̃ ut solet diligent. que trac᷑¬
tauit. ut nulli sit dubrum psalmũ
cantantis uirtutibus consecratum.

Expanded text:
eracta sunt psalmi hujus sacrosancta mysteria, ubi sic missarum ordo completus est, ut eum conscriptum putes temporibus Christianis. Hic enim et hymnorum ordo decursus est; hic ad communionem devotus populus jubetur accedere; hic invitantur venire qui prima fidei rudimenta suscipiunt, ut nihil tantae rei deesse sentias, cum tamen nullum horum tunc provenisse cognoscas. Hic etiam genus humanum, et justorum bonis invitatur, et malorum ultione terretur. Hoc est quod titulus ille praecinuit, quando David ante Abimelech vultum mutavit; ut et nos nostram voluptatem utiliter commutantes, ad tutissimam Domini Ecclesiam catholicam confugere debeamus. Est etiam calculus iste, qua Dominus aetate passus est, in qua et nos lectione Patrum resurgere credimur. De qua pater Augustinus in Enchiridion libro suo multipliciter, ut solet, diligenterque tractavit; ut nulli sit dubium psalmum tantis virtutibus consecratum,
Abbreviated transcription (Latin):
patio: qͣndo res secuturȩ pro preteri¬
tis ponuntur: Sed discutiamus qͥd
sibi uelit dispositio ista u̾borum
benedictus dñs. qm̃ exaudiuit: qui
est utiq isi non ex audiat benedic̃¬
tus: Sed benedictum ꝓprie dicimꝰ.
cui gratia ᷤᷤ agimus: id÷ qͣndo illi
benedicimus. Apte gͦ positum est
benedictus: qui ex audire dignatꝰ

Expanded text:
patio, quando res secuturae pro praeteripatio, quando res secuturae pro praeteritis ponuntur. Sed discutiamus quid sibi velit dispositio ista verborum, Benedictus Dominus, quoniam exaudivit; qui est utique, etsi non exaudiat, benedictus. Sed benedictum proprie dicimus, cui gratias agimus, id est quando illi benedicimus. Apte ergo positum est, benedictus, qui exaudire dignatus
Abbreviated transcription (Latin):
indignissime ꝑtulerunt: Sequit᷑.
Et in oꝑa manuum eius non ꝯside¬
rauerunt: Utiq si considerassent. ex¬
pauissent potius qͣm spreuissent:
plorassent qͣm conspuissent: adora¬
sent quã crucifixissent. Tale enun
sacrilegium aliis ꝓuenire non potu¬
it: nisi illiᷤᷤ qui ueritatis intelligẽ¬
tiã ꝑdiderunt: D eus enim aliõs
destruit ad correctionem: alioᷤ dei¬
cit ad ruinam. Paulum destruxit
ut in meluiᷤ construeret: ⁊ de ꝑsecu¬
tore apłm faceret s impium pha¬
raonem cum tantiᷤ mirabilibus ñ
crederet: demersit altissimuᷤ ut pe¬
riret Sic gͦ illo ᷤ dicit destrui. ut ñ
it̾m debeant edificari: qͦd dictum
sicut sepe moniumꝰ ad ꝓphetiam
potius uidet᷑ ꝑtinere. quam ad ira
ẽe omnia quȩ petebat. partem scđȩ
sectioniᷤ ingredit᷑: gratias agens qđ
iundicatus sit ab inimicis sui. dũ
adhuc nullatenus extitissent: Hȩc
figura dicit᷑ prolemsi ᷤᷤ. latinȩ p̾ occu¬

Expanded text:
indignissime pertulerunt. Sequitur, indignissime pertulerunt. Sequitur, et in opera manuum ejus non consideraverunt. Utique si considerassent, expavissent potius quam sprevissent, plorassent quam conspuissent, adorassent quam crucifixissent. Tale enim sacrilegium aliis provenire non potuit, nisi illis qui veritatis intelligentiam perdiderunt. Deus enim alios destruit ad correctionem, alios dejicit ad ruinam. Paulum destruxit, ut in melius construeret, et de persecutore apostolum faceret; sed impium Pharaonem cum tantis mirabilibus non crederet, demersit Altissimus ut periret. Sic ergo illos dicit destrui, ut non iterum debeant aedificari. Quod dictum, sicut saepe monuimus, ad prophetiam potius videtur pertinere quam ad iracesse omnia quae petebat, partem secundae sectionis ingreditur: gratias agens quod vindicatus sit de inimicis suis, dum adhuc nullatenus exstitissent. Haec figura dicitur prolepsis, Latine praeoccu
Abbreviated transcription (Latin):
autem cum patitur. orat: ut ad
pęnitudinem eorum corda perdu¬
cat nec uacat quod totiens senten¬
tiȩ ipsius terrores iterauit: ut corda
lapidea magnȩ cõminationi ᷤ incen¬
tellexerunt in opera domini. ⁊ in
opera manuum eius non ꝯsidera¬
uerunt: destrues illos nec edificab̃
eos Suꝑiorem excolit sensum dĩc
enim Ideo debere illis reddi: qͥ a
non intellexerunt oꝑã domini.
Opera siquidem eius fuit. ut doceret
ppłm uiam ueritatiᷤ.i fidȩi: i sacrȩ in¬
carnationiꝰ archano reconciliaret
hominem deo: quatenus ubi non
poterat uitiata natura conscendere.
domtnicȩ usitationiᷤᷤ munere ꝑue¬
niret: Et ne filio dei uera docenti meis
obstinata non crederet. Hoc quoq
miraculorum ingentium uirtite
firmauit: ut quod intelligerent
uidei cõmunem hominem non pos¬
se facere: Hoc euident̃ agnoscerent
potentiam diuinitatis implere. s
illi dementes dum tantũ modo ho¬
minem credunt filium dei dici:

Expanded text:
autem cum patitur, orat ut ad autem cum patitur, orat ut ad poenitudinem eorum corda perducat. Nec vacat quod toties sententiam ipsius terroris iteravit, ut corda lapidea magnae comminationis incentellexerunt opera Domini, et in opera manuum ejus non consideraverunt; destrues illos, nec aedificabis eos. Superiorem excolit sensum. Dicit enim, ideo debere illis reddi, quia non intellexerunt opera Domini. Opera siquidem ejus fuit, ut doceret populum viam veritatis et fidei, et ex sacrae incarnationis arcano reconciliaret hominem Deo; quatenus ubi non poterat vitiata natura conscendere, Dominicae visitationis munere perveniret. Et ne Filio Dei vera docenti meus obstinata non crederet, hoc quoque miraculorum ingentium virtute firmavit; ut quod intelligerent Judaei communem hominem non posse facere, hoc evidenter agnoscerent potentiam Divinitatis implere. Sed illi dementes, dum tantummodo hominem credunt, Filium Dei dici
Abbreviated transcription (Latin):
tradere maluissent: Secundum
bue illiᷤ. redde retributionem corũ
ipsi ᷤ. Quatuor sunt species retribu¬
tionum quarum una ẽ. cum tri¬
buuntur ab hominibus mala pro
bonis. sicut uidei xp̃o retribuer̃t:
qui cum ad eo saluandoᷤ uenisset.
illi eum crucifigere decreuerunt:
altera cum retrĩbuit᷑ bonum pro
bono: quando dicit deus electis sui.
uenite benedicti patris mei: ꝑcipite
regnum quod uobis paratum est
ab initio mundi: Tercia cum retri-¬
buit malum pro malo: quando dic̃¬
turus est impiis: ite inignem ȩter
quod hic dicit. bonum pro malo: utt
qui ꝑsecutores extiterunt. fiant con¬
uersi postea laudatores. Uerum
ista omnia quȩ de inimicis suis
prȩdicit. Non sunt uota malitiȩ. s.
prȩscientia futuroꝵ Nam in ęuan-¬
gelio dicit: pater dimitte illis: non
enim sciunt quid faciunt. Sed
utrumq pium ẽ. hic enim cõmi¬
natur ut terreat. ne scelera sua pre¬
sumptione desperata ꝑficiant. Ibi

Expanded text:
tradere maluissent. 92 Vers. tradere maluissent. 92 Vers. ibue illis; redde retributionem eorum ipsis. Quatuor sunt species retributionum: quarum una est, cum tribuuntur ab hominibus mala pro bonis, sicut Judaei Christo retribuerunt, qui cum ad eos salvandos venisset, illi eum crucifigere decreverunt. Altera cum retribuitur bonum pro bono, quando dicet Deus electis suis: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Tertia cum retribuet malum pro malo, quando dicturus est impiis: Ite in ignem aeterquod hic dicit, bonum pro malo, ut qui persecutores exstiterunt, fiant conversi, postea laudatores. Verum ista omnia quae de inimicis suis praedicit, non sunt vota malitiae, sed praescientia futurorum. Nam in Evangelio dicit: Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt . Sed utrumque pium est; hic enim comminatur ut terreat, ne scelera sua praesumptione desperata perficiant; ibi
Abbreviated transcription (Latin):
rat. qui ei dicebant temptantes:
Scimus quia a dẽo uenisti magist.
Inistorum gͦ labiis erat pax: s in
corde malitia quȩ figura dicitur
ironia. id ÷ irrisio: quotiens aliqͥd
quod sub laude dicit᷑. intellectum
uituperationis habere monstrat᷑
proximo suo. de se dieit: quia eis
carnis origine iungebatur: Quȩ iuste
mala dicebantur: quia proxim um
quidem malum: sed fecerunt no¬
lentes bonum: ut mortem inferrent
xp̃o. qua mors ipsa finiretur: San-¬
gunem funderent. quo mundi
crimina lauarentur. Ideo petit illiᷤᷤ
dari secundum opera ipsorum.
id ÷ uoluntatem: quia unusquisq
hoc operatur quod uult Nam fre¬
quenter et prestant qui nocere
contendunt: ut diabolus facit. qui
dum innocentibus ingerit mortiᷤ
pęnas. transinittit martyres ad
coronas Expressit quoq quȩ supe¬
rius dixit. dicendo. secundum neqͥ¬
tiam studiorum ipsorum. id am¬
bitum malum: ut in noxio nocerẽt.
⁊ qͥ ad cos saluandoᷤᷤ uenerat. morti

Expanded text:
rat, qui ei dicebant tentantes: rat, qui ei dicebant tentantes: Scimus quia a Deo venisti magister . In istorum ergo labiis erat pax, sed in corde malitia. Quae figura dicitur ironia, id est irrisio, quoties aliquid quod sub laude dicitur, intellectum vituperationis habere monstratur. Proximo suo, de se dicit, quia eis carnis origine jungebatur. Qui juste maledicebantur, quia proximum mquidem malum, sed fecerunt nolentes bonum; ut mortem inferrent Christo, qua mors ipsa finiretur; sanguinem funderent, quo mundi crimina lavarentur. Ideo petit illis dari secundum opera ipsorum, id est voluntatem; quia unusquisque hoc operatur quod vult. Nam frequenter et praestant qui nocere contendunt, ut diabolus facit, qui dum innocentibus ingerit mortis poenas, transmittit martyres ad coronas. Expressit quoque quae superius dixit, dicendo, Secundum nequitiam studiorum ipsorum, id est ambitum malum, ut innoxio nocerent; et qui ad eos salvandos venerat, morti
Abbreviated transcription (Latin):
orantes nomi nes facere consuer̃t:
Nam desiderium postulantium
est iut licet ubiq dm̃ ẽe non ãbigant.
De cȩlo sibi auxilium uenire considãt.
ynde ⁊in dominica oratione dicimꝰ.
Later noster qui es incęliᷤ. Non est gͦ
absurdum templum accipi cęlum:
qm domini sedes diuina lectione
peccatoribus aĩam meam: ⁊ cum ope¬
rantibus in iquitatem ne perdaᷤᷤ me:
Qiua moeiturum se nouerat: merito
petebat ne inferis tradita eius anima
cum peccatoribus in isceretur. aut
cum operantibus iniquitatem ha¬
beret aliqͣm portionem: s omni no
salutariter ista discretio ab illo pe¬
titur: ut nostra spes ad uota talia
concitetur: Quod reuera implens.
hominem a se fieri deprecatur alie¬
num: ubi sunt illi qui xp̃m putãt
animam non habuisse: Sed hec
in uident᷑ aut non legere: aut quȩ
legerint omnimodis obliuisci.
Cum hiᷤ qui loquunt᷑ pacem cum
proximo suo: mala autem sunt in
cordibus eorum. Iudȩos cõmemo¬

Expanded text:
orantes homines facere consueverunt. orantes homines facere consueverunt. Nam desiderium postulantium est, ut licet ubique Deum esse non ambigant, de coelo sibi auxilium venire confidant. Unde et in Dominica oratione dicimus: Pater noster, qui es in coelis . Non est ergo absurdum templum accipi coelum, quoniam Domini sedes divina lectione peccatoribus animam meam, et cum operantibus iniquitatem ne perdas me. Quia moriturum se noverat, merito petebat ne inferis tradita ejus anima cum peccatoribus misceretur, aut cum operantibus iniquitatem haberet aliquam portionem. Sed omnino salutariter ista discretio ab illo petitur, ut nostra spes ad vota talia concitetur; quod revera implens, hominem a se fieri deprecatur alienum. Ubi sunt illi qui Christum putant animam non habuisse? Sed haec mihi videntur aut non legere, aut quae legerint omnimodis oblivisci. Vers. 4. Cum his qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem sunt in cordibus eorum. Judaeos commemo
Abbreviated transcription (Latin):
Filius meus estii. ego hocdie genui
te: Siue lacum. sepulchrum dicit.
ubi ꝑacta passione repositus est:
Exaudi domine uocem deprecati-¬
onis meȩ. dum oro adte: dum extol¬
lo manus meaᷤ ad templum sc̃m̃
tuum: Tempus significat sacratis¬
simȩ passioniᷤ. orat ut eius audi¬
atur oratio: quod fecit antequã
traderetur. Relictis enim disci¬
pulis. secessit:i orauit dicens:
Pater si fieri potest: tͣnseat a me ca¬
lix iste: ueruntamen non ficut
ego uolo: s sicut tu uis: Quod
autem dicit ad templum sẽm tuũ ut
mͥ uidet᷑ illam consuetudinem
hebrei populi fortasse mauult
intelligi. cui preceptum fuerat
ut in qualibet esset positus regi¬
one. ad illam partem semper ora¬
ret. ubi ierłm nouerat constitutã:
sicut ⁊ cdamhelem apud babylonẽ
tercio in die legimuᷤ effȩcisse. S ã
necesse erat xp̃m dominũ facere.
qui ñ uenerat legem soluere sed
implere Siue ad templum scm̃.
ad cęlum uult intelligi: quod

Expanded text:
Filius meus es tu, ego hodie genui Filius meus es tu, ego hodie genui te ? Sive lacum sepulcrum dicit, ubi peracta passione repositus est. Vers. 2. Exaudi, Domine, vocem deprecationis meae dum oro ad te, dum extollo manus meas ad templum sanctum tuum. Tempus significat sacratissimae passionis, et orat ut ejus audiatur oratio, quod fecit antequam traderetur; relictis enim discipulis secessit et oravit dicens: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste; verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis . Quod autem dicit, ad templum sanctum, ut mihi videtur, illam consuetudinem Hebraei populi fortasse mavult intelligi, cui praeceptum fuerat ut in qualibet esset positus regione, ad illam partem semper oraret ubi Jerusalem noverat constitutam; sicut et Danielem apud Babylonem tertio in die legimus effecisse; quod necesse erat Christum Dominum facere, qui non venerat legem solvere, sed implere . Sive ad templum sanctum, ad coelum vult intelligi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dte dñe clamaui: deus meus
ne sileaᷤ a me x p̃c dominꝰ
clamat ad patrem tempore passio¬
nis: ne abipso sileat. hoc ÷ ne pȩ
deat: Pulcherrima quoq u̾boꝵ
est facta dru̾sitas clamat homo
ne sileat ds̃: quia nr̃o silentio il¬
le tacet. ⁊ nobi ᷤᷤ negligentibus
in memoriam ñ habemur contͣ
si domino p̃stante respicimus. Res¬
picit᷑. Si clamamus. ex audit: Si di¬
ligimus. ⁊ amamur: Et ero si¬
milis descendentibus in lacuim:
Id ÷ si filueriᷤ: ero similiᷤᷤ in mundi
huius ꝓfunditate u̾santibus: Lacꝰ
entm quidam hoc sȩculum est.
qui quasi delectabili ᷤ ac tranqͥl¬
lus creditur: S quas ꝓfundita¬
tes ⁊ mersuras habeat ignorat᷑.
Lacus quippe dicitur: quod sub
ipso t̾ra lateat. Precat᷑ ergo huma-¬
nitas u̾bi. ne simili ᷤᷤ eẽt hominibꝰ
cȩteris: qr i si cõmunẽ ꝯditionẽ
carnis assumpsit: excellentiam tam̃
om nium creaturarum deo unsta
ꝓmeruit. de qua dicit apostolus.
Cui aut̾e aliquando angeloꝵ dyx̃

Expanded text:
Domine, clamavi; Deus meus, ne sileas a me. Christus Dominus clamat ad Patrem tempore passionis, ne ab ipso sileat, hoc est, ne pdeat. Pulcherrima quoque verborum est facta diversitas. Clamat homo ne sileat Deus, quia nostro silentio ille tacet, et nobis negligentibus in memoria non habemur. Contra si, Domino praestante, respicimus, respicit; si clamamus, exaudit; si diligimus, amamur Et similis ero descendentibus in lacum. Id est, si silueris, ero similis in mundi hujus profunditate versantibus. Lacus enim quidam hoc saeculum est, qui quasi delectabilis ac tranquillus creditur, sed quas profunditates et mersuras habeat ignoratur. Lacus quippe dicitur, quod sub ipso terra lateat. Precatur ergo humanitas Verbi, ne similis esset hominibus caeteris: quia etsi communem conditionem carnis assumpsit, excellentiam tamen omnium creaturarum Deo unita promeruit; de qua dicit Apostolus: Cui autem aliquando angelorum dixit: