comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. ut quid dicat᷑ difficile pos¬
sit indelligi. N qͦ ignorem qͥd suꝑ
hoc capło uir prudentissimus dre¬
erit: s quo ñ satisfaciat antmo meo.
Ponit enim tͦpologicum ciliturũ
qͣd int̃pretat᷑ in baptismo saluato¬
ris. congerens exempla qm pluri¬
ma. ut ẽ illud. Dñs iltuum in¬
habitare facit. Et tõn. Stiauus
dñs expectantib se in die tͥbuilatio¬
nis. ꝙ sciens tm̃tes se in dilttuo it¬
neris confummationẽ facit: quod
scilicet untũsa peccata in baptismo
deleucrit dicens in alio loco. Ego
sum egosum. qͥ deleo iniquitates tu¬
as. Om̃s enim declinauerute. simł
inudiles factisunt. ñ erat qui faceret
iniscdiam nec ueritatem: neq erat
scientia dci stup teriam aM aledictio
& mendacium. & homicidtum. & ad¬
ulterium & furcum. cuncta oceupa¬
uerant. & sangomem sangonni mis¬
cuerant. Unde loquitur ꝑ ꝓpħam.
insanguine fuo iudicant᷑. unꝰqͥsq
ꝓximum sutm tͥbulat dbulatione
& ad malum manꝰ suas p̃parant:

Expanded text:
fficile possit intelligi: non quo ignorem quid in hoc capitulo vir prudentissimus dixerit, sed quo non satisfaciat animo meo. Ponit enim tropologicum diluvium, quod interpretatur in baptismo Salvatoris, congerens exempla quamplurima, ut est illud: Dominus diluvium inhabitare facit . Et iterum: Suavis Dominus exspectantibus se in die tribulationis: et sciens timentes se, in diluvio itineris consummationem facit : quod scilicet universa peccata in baptismo deleverit, dicens in alio loco: Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas . Omnes enim declinaverunt, simul inutiles facti erant . Non erat qui faceret misericordiam, nec veritatem: neque erat scientia Dei super terram. Maledictio, et mendacium, et homicidium, et adulterium, et furtum cuncta occupaverant, et sanguinem sanguini miscuerant. Unde loquitur per Prophin sanguine meo judicantur. Unusquisque proximum suum tribulat tribulatione, et ad malum manus suas praeparant :
Abbreviated transcription (Latin):
fidei &e cognitionem filii dei. intii¬
rum ꝑfectũ. in m̃sitrã etatis plenitu¬
dinis xͥ: ut erpsalmꝰ ille tialeat coap¬
tari. Beatꝰ uir qͥ ñ abiit in confilio
impiorum. Iste gͥuir & filius int̾io¬
ris hominis. de qͦ in letittico crebrꝰ¬
dr. hõ hõ. in eo beatꝰ est qͦd facit
pͥmum & app̾hendit hec. iudicium
ta teneat manu. ce custodiat sabba¬
tum. ne polluat illud. Qͦd sit actc̃
sabbm qͦd p̃cepit obseruandum.
sequens uersꝰ ostendit. Custodieis
inquit manꝰ stias ne faciat omne
malum. Neq emm ꝓdest sedere in
sabbo siue dormire. & eptił in hiari
ẜ si bona faciens qͥescat a mal ⁊ uilss
iniquitatis habeat sabb̃m .i. otium
eaꝙ tm faciat q̃ ad amme salutem
ꝑtinent. & ad omne opꝰ sertrile ñ
moueat᷑. Qui enim facit peccatũ:
sertius ẽ peccati. Nos autem in lib̾¬
tatem uocati sumꝰ: qua lib̾tate dona¬
cibum qui ꝑit. s herentes domino

Expanded text:
 cognitionem Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi; ut ei psalmus ille valeat coaptari: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum . Iste igitur vir, et filius interioris hominis, de quo in Levitico crebr homo : in eo beatus est, quod facit primum, et apprehendet haec: judicium ta teneat manu; et custodiat sabbatum, ne polluat illud: Quod sit autem sabbatum, quod praecepit observandum, sequens versus ostendit: Custodiens manus 656 suas, ne faciat omne malum. Neque enim prodest sedere in sabbato, sive dormire, et epulis inhiare. Sed si bona faciens, quiescat in malis, et juge iniquitatis habeat sabbatum, id antum faciat, quae ad animae salutem pertinent, et ad omne opus servile non moveat. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Nos autem in libertatem vocati sumus, qua libertate donacibum, qui perit; sed adhaeren
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio dr. non potest arbor bo¬
na faccre fruct̾us malos. nequaqͣm
reftrtur adnature ꝓp̾ctatem ut he¬
retic uolunt. s ad mentis arbitͥum.
Denq infertur. Aut facite arborẽ
bonam: ce fruetꝰ eiꝰ bonos. Ex quo
malam arborem: cuiꝰ fructus ua¬
rii sunt. Sequit᷑. Et erit dñs in no¬
men & insigium sempit̃ntm qͦd
non deficiet. His qͥ de malo cõmu¬
tati fuerint in bonũ: erit dñs inno¬
men &e insignum ȩt̃tum: ut exip¬
sitis appellentur nomine xp̃ian. et
crucis eiꝰ imirant᷑ caut̾io. De qͦ figno
symeon denens tilnis paruubam loq̃¬
batir. Nic erit inruinam & in resur¬
rectionem inultortm. & infignũ cui
contͣdicetur. De qͦ fupra dictum est
Dabit tiob̾ dñs signum. Et sc̃s can¬
deritis ait signum filii hominis. qͦd
ñ deficiet nec uillo fine mutabitur:
s de p̃senti conu̾satione tͣnsiet in fu¬

Expanded text:
Evangelio dicitur: Non potest arbor boEvangelio dicitur: Non potest arbor bona facere fructus malos , nequaquam refertur ad naturae proprietatem, ut haeretici volunt, sed ad mentis arbitrium. Denique infertur: Aut facite arborem bonam, et fructus ejus bonos. Ex quo malam arborem, cujus fructus varii sunt. Sequitur: Et erit Dominus in nomen et in signum sempiternum, quod non deficiet. His, qui de malo commutati fuerint in bonum, erit Dominus in nomen et in signum aeternum, ut ex ipsius appellentur nomine Christiani, et crucis ejus inurantur cauterio. De quo signo Simeon tenens ulnis parvulum, loquebatur: Hic erit in ruinam et in resurrectionem multorum, et in signum, cui contradicetur : de quo et supradictum est: Dabit vobis Dominus signum : Et sanctus canderitis, ait, signum Filii hominis, quod non deficiet, nec ullo fine mutabitur, sed de praesenti conversatione transiet in fu
Abbreviated transcription (Latin):
syminachꝰ uertit urcicam. Utcũq
se hãt nõium ꝓpͥetas: hoc dicendum
est quod mala uertant᷑ in bona. et
luxiria demꝑantia. ꝓ stulticia pru¬
dendia. Demꝰ exempla maiorum. Ma¬
theus & zacheus priblicani. salum¬
cula erant. cioieñ. & styrpes inutileᷤ.
& koniza. amari saporis. ce odoris
deterrimi: dicentes. Computruer̃t
& corrupte funt cicatces mee a facie
insipientie mee. Isti in apłos reyen¬
te mutati facti sunt cyparissus &
abies & mirtus. odoris oꝑtum. et
inuaria oꝑa necessarii. Paulus qͦ
ꝑsecutor eccłie qñ audiebat a dño.
saule saule quid me ꝑsegueris. du¬
rum tibi ẽ contra stimulum calcit᷑¬
re: urtica erat habens ꝑsecutoris
aculeum. Qñ autem in toto orbe
cugłm p̃dicauit. & dicere pottrat.
xp̃i bonus odor sumꝰ. recte eyparis¬
sus appellatur & myrtus. Meretͥtes
& publicam p̃ticniunt phariseos
inregno des: & lat᷑ de cruce transit
inparadysum. Q illtid qtiodin

Expanded text:
Symmachus vertit, urticam. Utcumque se habet nominum proprietas, hoc dicendum est, quod mala vertantur in bona, et luxuria, temperantia; pro stultitia, prudentia. Demus exempla majorum: Matthaeus et Zachaeus et publicani, saliuncula erant, et στοιβὴ, et stirpes inutiles, et κονύζη amari saporis, et odoris teterrimi, dicentes: Computruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae . Isti in Apostolos repente mutati, facti sunt cyparissus, et abies, et myrtus, odoris optimi, et in varia opera necessarii. Paulus quoque persecutor Ecclesiae, quando audiebat a Domino: Saule, Saule, quid me persequeris? Durum est contra stimulum calcitrare , urtica erat, habens persecutionis aculeos. Quando autem in toto orbe Evangelium praedicavit, et dicere poterat: Christi bonus odor sumus , recte cyparissus appellatur, et myrtus. Meretrices et publicani praeveniunt Pharisaeos in regno Dei, et latro de cruce transit in paradisum . Ergo illud quod in
Abbreviated transcription (Latin):
uox surget contra te initidicium.
Om̃s eos uinces: ce obnoxii tui ert
In ea ẽ hereditas sertuientib dño:
e ceuos eritis mͥ tusti dicit dñs. Di¬
camus pͥmum tuxta hebratcum.
Si uis non timere ce ꝓcul a de eẽ
formidinem: fac q̃ p̃teritus sermo
narrauit. Ego enim sum ꝑ quem
habitura es ꝓselitos. Ego qui crea¬
ui fabrum sufflantem in igne pru¬
nas hoc ẽ diabolam ommum ma¬
lorum artificem. ñ necessitate nat᷑e
s m̃tis arbit̾o. Qui fus citabit in¬
cenctia & ꝓferet contͣ teuasa qͣles
fuerunt syoon &e elimas magi:
petͦ & paulo apłis registentes. Ego
creaui int̾fect̾orem eorum qui in¬
creduli funt fut᷑i. ñ qͦ egosim causa
ꝑditionis eorũ: s ꝗͦ creatus adu̾s a¬
rius adptignandum. ce uictis ꝑ¬
ditio. & tuctorib causa sit p̃miors.

Expanded text:
icium: omnes eos vinces ÷ et obnoxii tui erunt in ea  Est haereditas servientibus Domino, et vos eritis mihi justi, dicit Dominus. Dicamus primum juxta Hebraicum: Si vis non timere, et procul a te esse formidinem, fac quae praeteritus sermo narravit; ego enim sum per quem habitura es proselvi fabrum sufflantem in igne pruinas , hoc est, diabolum, omnium malorum artificem, non necessitate naturae, sed mentis arbitrio: qui suscitabit incendia, et proferet contra te vasa, quales fuerunt Simon et Elymas magi, Petro et Paulo apostolis resistentes. Ego creavi interfectorem eorum qui increduli sunt futuri, non quod ego sim causa perditionis eorum, sed quod creatus adversarius ad pugnandum, et victis perditio et victoribus causa sit
Abbreviated transcription (Latin):
dem angularem. lapidem dectum
p̃ciosum: & qͥ crechidit in eo ñ con¬
fundecur. H ẽ lapidem reꝓbauert̃
guli De quo & apls petrꝰ disputans
ait. Nobis gͦ honor qui credimꝰ an¬
gulari & p̃cioso electoq lapidi: in¬
credulis autem & lapis offensionis
& petra scandali. Qui ce in actibtis
apłorum ad pͥncipes loquit̃ sacer¬
dotum. Iste ẽ lapis elect̾us. p̃ciofus. q̃
uos desperistis reprobantes qͥ fact̾us
est in caput anguli. & duos popłos
continet gentrum & isrł. qui edifi¬
cauit ciuitatem. cuiꝰ artifer ce con¬
ditor est ds. De qͦ & apłs scribit cho¬
rintus. Dei edificatio estis. & quasi

Expanded text:
dem angularem, lapidem electum, dem angularem, lapidem electum, pretiosum: et qui crediderit in eo, non confuguli . De quo et Apostolus Petrus disputans ait: Nobis ergo honor qui credimus angulari et pretioso electoque lapidi. Incredulis autem est lapis offensionis et petra scandali . Qui et in Actibus Apostolorum ad principes loquitur sacerdotum: Iste est lapis electus, pretiosus, quem vos despexistis reprobantes ; qui factus est in caput anguli, et duos populos continet, gentium et Israel; qui aedificavit civitatem, cujus artifex et conditor Deus est: de qua et Apostolus scribit Cor
Abbreviated transcription (Latin):
nam ꝑ ordinem lapides duios. Sitie
tas sit plena carbuncłis. & habeat
fundam̃ta saphirina. & ꝓpugnacła
iaspidem stue calcedomum. &e por¬
tas cͥstallinas sitie ãna tay oaẽ & mo¬
rum in circuitu p̃ciosorum lapidũ.
om̃sq fili eiꝰ non habeant magists
homines s dm̃ & appellent᷑ discipli
dei: &e sit in ea pax ꝑpetua & edifica¬
tio itisticie. Ex qtio ꝑspicuum ẽ sub
occasione tusticie quod uirttas ẽ
nom̃. etiam cęt̾as uirtutes in edifi¬
cationem ȩccłiȩ debe nos querere:
nec tudaica deliramta sectari. Ex¬
ponant enĩ quid sit illud quod in
ꝓtierbiis de Sapientia dr. p̃ciofior
est cunctis lapidib p̃ciosissimis. Si
parari. Rursumq de iudicus đi le¬
gimꝰ. iudicia dñi recta iustificata i
semet ipsa: desidabilia fuꝑ aurum
&e lapidem p̃ciosum mulcum. Ex
qͦ palam ẽ ilbum lapidem cet̾is lapi¬
dib comparari: de qͦ fcipra in hoc
eodem ꝓpħa ex ꝑsona des dr. Ecce
immitcam in fundam̃to syon lapi¬

Expanded text:
nam per ordinem lapides tuos: sive tas sit plena carbunculis, et habeat fundamenta sapphirina, et propugnacula jaspidem, sive chalcedonium, et portas crystallinas, sive anaglyphas, et murum in circuitu pretiosorum lapidum: omnesque filii ejus non habeant magistros homines, sed Deum, et appellentur discipuli Dei; et sit in ea pax perpetua, et aedificatio justitiae. Ex quo perspicuum est, sub occasione justitiae, quod virtutis est nomen, etiam caeteras virtutes in aedificationem Ecclesiae debere nos quaerere: nec Judaica deliramenta sectari. Exponant enim quid sit illud quod in Proverbiis de sapientia dicitur: Pretiosior est cunctis lapidibus pretiosissimis . Siparari. Rursumque de judiciis Dei legimus: Judicia Domini recta: justificata in semetipsa, desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum . Ex quo palam est, illud lapidem caeteris lapidibus comparari, de quo supra in hoc eodem Propheta ex persona Dei dicitur: Ecce immittam in fundamenta Sion lapi
Abbreviated transcription (Latin):
q colles tui tͣnsferent᷑. sic nec mĩa
mea deficiet nec testam̃tum pacis
mec atiferet᷑. dixit ꝓpicius tui dñs
Ut credat scõrum congregatio mi¬
sericordiam dñi sempiternam. e
ideo ad puinctum &e breue eos cẽ de¬
settos. ut in amiciciam di et̾no fȩdẽ
iungerent᷑: ponit exempla malorũ
dicens. Qͦm uniuso orbe peccande
postquam corruꝑit omnis terra
ta peccata delcta sunt. & inuno ho¬
mine noe humanũ seruadũ ẽ genꝰ
cui furaui nequaqm derris inducen¬
dum ẽc diluutum. & sponsiomea
huc usq seruata ẽ. nec unqm irri¬
ta fiet. sic iuro ecelie meȩ qm mͥ re¬
demi sanguine meo neqͣqmn me ira¬
tum fore his quorum misertus fum.
nec meam clem̃tiam ulla increpat¬
onis duricia commutandum. fãciliꝰ
enim montes mouebunt᷑ & colles: qͣ
mea sententia cõmutabit᷑. Iunxta qͦd¬

Expanded text:
que colles tui transferentur. Sic nec misericordia que colles tui transferentur. Sic nec misericordia mea deficiet, nec testamentum pacis meae auferetur, dixit propitius tui Dominus. Ut credat sanctorum congregatio misericordiam Domini sempiternam, et ideo ad punctum, et breve nos esse desertos, ut in amicitiam Dei, aeterno foedere jungerentur, ponit exempla majorum, dicens: Quomodo universo orbe peccante, postquam corrupit omnis terra ta peccata deleta sunt, et in uno homine Noe humanum servatum est genus: cui juravi nequaquam terris inducendum esse diluvium: et sponsio mea hucusque servata est, nec umquam irrita fiet ; sic juro Ecclesiae meae, quam mihi redemi sanguine meo, nequaquam me iratum fore his quorum misertus sum, nec meam clementiam ulla increpationis duritia commutandam. Facilius enim montes movebuntur et colles, quam mea sententia commutabit
Abbreviated transcription (Latin):
solam tͦpologiam sequunt᷑. & in lo¬
cis difficillimis libe disputationis
excursu nascentes fugrunt q̃stioneᷤ.
ad ammam referunt peccatricem:
ob dispensationem. ut malorũ p̃s¬
sa ponde. reu̾tat᷑ aduirum suum
pͥstinum. & ꝑdita substandia de pa¬
tris clementia ñ desꝑet. An non est
grandis miscdia occurrere filiore¬
uertenti. anulum & stolam oscłm¬
q porrigere. & inuidenti fr̃s tuxta
alt̾ius parabole similitudinẽ dicẽ
amice si ego bonꝰ. quare oclłs titl
neqͣm:. Sic̃ in dieb noe istud in̾ ẽ cui
iurau: ne inducerem aquas noe ul¬
tra suiꝑ t̾ram. Sic iuraui ut ñiras¬
car tͥ. ce non increpemte. Montes¬
⁊ enim cõmouebunt᷑ & colles contre¬
miscent. misedia autem in ea ñ rece
dixit miserator tuus dñs.Lxx. Ab
aqua q̃ fuit sub noc hoc michi ẽ.
Sie iuraui ei in cempore illo terre
neqͣquam tiłtra irasci tͥ. neq in com¬
minatione tua montes tͣnsferre. ne¬

Expanded text:
solam tropologiam sequuntur, et in losolam tropologiam sequuntur, et in locis difficillimis liberae disputationis excursu, nascentes fugiunt quaestiones, ad animam referunt peccatricem, ob dispensationem, ut malorum pressa pondere, revertatur ad virum suum pristinum: et perdita substantia, de patris clementia non desperet . Annon est grandis misericordia occurrere filio revertenti, annulum et stolam, osculumque porrigere, et invidenti fratri, juxta alterius parabolae similitudinem, dicere: Amice, si ego bonus, quare oculus tuus nequam ? Sicut in diebus Noe istud mihi est, cui juravi, ne inducerem aquas Noe ultra super terram: sic juravi, ut non irascar tibi, et non increpem te. Montes enim commovebuntur, et colles contremiscent: misericordia autem mea non recedet dixit miserator tuus Dominus. LXX: Ab aqua quae fuit sub Noe hoc mihi est: sicut juravi ei in tempore illo, terrae nequaquam ultra irasci super te, neque in comminatione tua montes transferre: ne
Abbreviated transcription (Latin):
ut misereat᷑ illiꝰ in ȩt̃num. Si gͦiy
dei & nr̃i iudaizantes dicunt isrł
ad modicum derelictum. ut in ad¬
uentu xp̃i eiꝰ misereat᷑ ds. &e modi¬
cum inderp̃tant᷑ ad cõparationem
totiꝰ et̾ntatis: cur &e nos ñ concedt̃
modicum dicere tp̃s qͦ g̃s sunt de¬
relicte. ut abiecte in medio q̃ in
adolescentia sua dei fuerant.pꝰea
insenectute et̃nam miscdiam cõ¬
sequant᷑. p̃serum cum inuocatio¬
ne temporis iorł nunqͣm ex elusa
sit turba gentilium. s semꝑ eis ꝑ ꝓ
selitos ianua patu̾it reu̾tendi. ut
sicut nos illorum uocatione parũ¬
ꝑ uidemͣ exclusi. sic illorum exclu¬
sione ꝑpetua nob̃ ad dĩnreditꝰ con¬
cedatur. Ppetua autẽ exclusione dix¬
iius. si ñ egerint pęnitentiã. fho
quin paulus apłs ait. Conclusit
deus omnia sub pecc̃o: ut omnib
misereat᷑. Quc nos de eccłia ex utͦq
popło congregata interp̃tati sum
&e iudei de irł̃m accipiunt. Qui

Expanded text:
ut misereatur illius in aeternum. Si ergo ut misereatur illius in aeternum. Si ergo Judaei et nostri judaizantes, dicunt Israel ad modicum derelictum, ut in adventu Christi ejus misereatur Deus; et modicum interpretantur ad comparationem totius aeternitatis: cur et nobis non concedunt, modicum dicere tempus, quo gentes sunt derelictae: ut abjectae in medio, quae in adolescentia sua Dei fuerant, postea in senectute aeternam misericordiam consequantur? Praesertim cum in vocatione temporis Israel, numquam exclusa sit turba gentilium; sed semper eis per proselytos janua patuerit revertendi, ut sicut nos illorum vocatione parumper videmur exclusi, sic illorum exclusione perpetua nobis ad Deum reditus concedatur. Perpetuam autem exclusionem diximus, si non egerintit: Conclusit Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Quae nos de Ecclesia ex utroque populo congregata interpretati sumus; et Judaei de Jerusalem accipiunt: qui
Abbreviated transcription (Latin):
AAd punct̾um in modico dereliqͥ te :
⁊ & inmiserationib magnis congre¬
gabo de. In mom̃ito indignationis
absconch faciem meam parumꝑ a
te: & in miscđia semꝑit̾na misertus¬
⁊ sum dui. dixit redemptor tuus dñs.
Lxx. Non ut mulierem derelictam
ce pusillammem uocauit de dñis:
neq ut mulierem q̃ ab adolescent¬
a odiosa ẽ dixit dñs d̾s tuus. Cp̃re
modico reliqͥ te: & cum misedia ma¬
gna miserebor tui. In furore paruo
au̾ti faciem meam a te: & in miscdia
sempit̾na miserebor tui. dixit qͥ eru
te te. Hic amici tudeorum uelificãt
mulierem derelict̾am. & uxorem ab
adolescentia abiectam quam ad pu
per faciem fuã susceꝑit eam in mise¬
ricordiis semptõtis. & dolorem p̾ti¬
tum gatidio c̃õmutarit. Hoc iuxta
hebraicum. Porro iuxta .lxx. ñ eam
dicit qͣsi derelict̾am mulierem et
pusillammem uocatam ã dño. ne¬
q fic̃ uxorem q̃ ab adolescentia o¬
dio habita sit: s iec̾co se eã ad modi¬
cum reliqͥsse.⁊ au̾tisle faciem suam.

Expanded text:
ico dereliqui te: et in miserationibus magnis congregabo te. In momento indignationis abscondi faciem meam parumper a te: et in misericordia sempiterna misertus sum tui, dixit redemptor tuus Dominus. LXX: Non ut mulierem derelictam et pusillanimem vocavit te Dominus, neque ut mulierem, quae ab adolescentia odiosa est, dixit Deus tuus. Tempore modico reliqui te: et cum misericordia magna miserebor tui. In furore parvo averti faciem meam a te: et in misericordia sempiterna miserebor tui: dixit qui eruit te Dominus. Hic amici Judaeorum vilificant mulierem derelictam et uxorem ab adolescentia abjectam, quam ad punper faciem suam susceperit eam in misericordiis sempiternis, et dolorem praeteritum, gaudio commutarit. Hoc juxta Hebraicum. Porro juxta Septuaginta non eam dicit quasi derelictam mulierem, et pusillanimem vocatam a Domino: neque sicut uxorem, quae ab adolescentia odio habita sit; sed idcirco se eam ad modicum reliquisse, et avertisse faciem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qͣm relicta es a deo: quia factor tu¬
ẽ. qui regnat ñ intina gente tudea
s in uniuers o orbe t̃rarum. Demq
sequit᷑. Qui te fecerat ipse te redemit
sangume fuio: & ds omms terre uo¬
cabitur. ꝓ eo qtiod ẽ omnium qͥ mo¬
rantur in t̃ra. Ex qͦ ꝑspicue patee ne

Expanded text:
per quam relicta es a Deo: quia factor tuper quam relicta es a Deo: quia factor tuest, qui regnat, non in una gente Judaea, sed in universo orbe terrarum. Denique sequitur: Qui te fecerat, ipse te redemit sanguine suo: et Deus omnis terrae vocabitur: pro eo quod est, omnium qui morantur in terra. Ex quo perspicu
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte duas uirgas utrumq ẽẽ po¬
pulum gentium ce iudeorum. quoꝵ
prior uocata sit turba gentilium.
q̃ accepit naturalem legem fixamĩ
cordib stus : de qͣ paultis scribens
ad romanos fortissime disputat: qͣ
uirga nich pulchriꝰ est. ut omnis
creatura equalit̃ uocet᷑ ad cultum
creatoris sui. Scd̾a autem .i. popłi
tudeorum appellata ẽ famełs: que
post offensam gentũ uocat᷑ pars dĩ
& funicłs hereditatis eiꝰ istł. Demq
postqm in abraham uocatꝰ est israel
dicit dñs. Culi uirgam meam q̃ uioca¬
batur decꝰ ce abscidi eam: ut irtitũ
facerem fedus meum qͦd ꝑcussi cum
omnib gentib. Qͦ in aduentu xp̃i
dr ad tngam q̃ abscisa fuerat. Mloli
dnere nec etubescas. neq: ora pudo¬
re suffundas. Nequaqͣm enim con¬
functis ut priꝰ confusa fueras. nec cõ¬
fusionis adolescentie tue memor
eris. & uidentatis tue ñ recordabis

Expanded text:
ex parte dicetur. Duas virgas, utrumque esse poex parte dicetur. Duas virgas, utrumque esse populum, gentium et Judaeorum, quorum prior vocata sit turba gentilium, quae accepit naturalem legem fixam in cordibus suis, de qua Paulus scribens ad Romanos, fortissime disputat ; qua virga nihil pulchrius est, ut omnis creatura aequaliter vocetur ad cultum Creatoris sui. Secunda autem, id est, populi Judaeorum appellata est funiculus: quae post offensam gentium vocatur pars Domini, et funiculus haereditatis ejus Israel . Denique postquam in Abraham vocatus est Israel, dicit Dominus: Tuli virgam meam, quae vocabatur decus: et abscidi eam, ut irritum facerem foedus meum quod percussi cum omnibus gentibus . Ergo in adventu Chrir ad virgam, quae abscissa fuerat: Noli timere, nec crubescas, neque ora pudore suffundas. Nequaquam enim ultra confunderis, ut prius confusa fueras, nec confusionis adolescentiae tuae memor eris, et viduitatis tuae non recordaberis,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa dñabit᷑ tui qͥ fecit te dñs erer¬
ciduum nom̃ eiꝰ. Et redemptor tu¬
us sc̃s isrł ds omnis terre uocabit᷑.
lxx. Noli timere qͥa confusa es: ne¬
q confundaris qͥa erprobratum tͥ
est. Confusionem enim et̃nam ob¬
liuisceris. &e obꝓbrii uiduitatis
due memor non eris: quia dñs sa
questio qͦmͦ si ad cccłiam dr de gen¬
tib congregatam. lȩtare sterilis q̃
non paris. ce plures filii deserte mag̃
qͣm eiꝰ que ht̃ uirum qͦd scilicet ħ¬
uirum ñ habu̾it. q̃ postea plures fe¬
eit filios. & illa in sterilitatem ũs a
sit que prius habebat uirum: qmͦ
ne dicatar ad eam quirum ñ ha¬
buit. uiduitatis tue ñ recordab̃is am¬
plius. & confcisionis adolescentiȩ tuȩ
q̃ deserta a deo rursũ ab eo instatiran¬
da sit. Qͥ facile repellent᷑: cum ãmo¬
nit fu̾int dici ex ꝑsona dñi in zacha¬
ria. Et assumpsi mͥ duas uirgas.
unam uocaui decorem. ce alteram uo¬
caui fimicłm: ce paui gregem. De qͦ
insuo loco plemꝰ diximꝰ. Et ne drr

Expanded text:
 tui qui fecit te, Dominus exercituum nomen ejus: et redemptor tuus Sanctus Israel, Deus omnis terrae vocabitur. LXX: Noli timere, quia confusa es: neque confundaris, quia exprobratum tibi est: confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae, memor non eris: quia Dominus quaestio, quomodo si ad Ecclesiam dicitur de gentibus congregatam: Laetare, sterilis, quae non paris; et: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, quod scilicet virum non habuerit, quae postea plures fecit filios, et illa in sterilitatem versa sit, quae prius habebat virum: quomodo nunc dicatur ad eam, quae virum non habuit: Viduitatis tuae non recordaberis amplius, et confusionis adolescentiae tuae d Jerusalem, quae deserta a Deo, rursum ab eo instauranda sit. Qui facile repellentur, cum admoniti fuerint, dici ex persona Domini in Zacharia: Et assumpsi mihi duas virgas: unam vocavi decorem, et alteram vocavi funiculum: et pavi gregem . De quo in suo loco plenius diximus, et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
riam. de qͦ in iobplemꝰ scribit᷑. Hunc
iudarantes ad irłm referunt. qtiam
dicunt in mille annors regno instas¬
randam. &e eandem ẽe que pͥꝰ hũit
uirum. & postea desierit. multoq
plures habitura sit filios pꝰ repudiũ
qtiam pͥꝰ hũit sub uiro: cum ꝑspi¬
cue duarũ mulierum ponatur cõ¬
Nec mirandum de iudeis. quorum
ocli auresq sunt clause: si aꝑtamñ
uidcant ueritatem. De xp̃ians qͥd
loquar nescio: qui dicente apłõ que
sunt allegorica. & ad dtio testam̃ta
uctꝰ & nouum saram agarq teferen¬
da: tudeis tradunt manꝰ t̾renarũ
in mille annis desidio uoluptatũ.
Dilata locum dentorii tui. ce pelles
tabnaclors duoꝵ extende. ne parcaᷤ.
Longos fac funiclos tuos. & clauos

Expanded text:
riam. De quo in Job plenius scribitur . Hunc riam. De quo in Job plenius scribitur . Hunc judaizantes ad Jerusalem referunt, quam dicunt in mille annorum regno instaurandam, et eamdem esse quae prius habuit virum, et postea habere desierit, multoque plures habitura sit filios post repudium, quam prius habuit suo viro. Cum perspicue duarum mulierum ponatur comNec mirandum de Judaeis, quorum oculi auresque sunt clausae, si apertam non videant veritatem. De Christianis quid loquar, nescio, qui dicente Apostolo, quae sunt allegorica et ad duo Testamenta, vetus et novum, Saram Agarque referente, Judaeis tradunt manus, terrenarum in mille annis desiderio voluptatum. Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende: ne parcas: longos fac
Abbreviated transcription (Latin):
De quo &e inhebraicarum q̃stiontm
libro. quem in genesim scͥpsimꝰ plemꝰ
dictum est. ħ ec gͦ q̃ quamditutirum
habebat dm̃. sermonẽq diuinum
& legi tunct̾a erat. generabat do plu
q̃ derelinquit turum fuum. & iteruim.
non ut dñm me uocasti. nequt ya.¬
trem &e pͥncipem uirginitatis tuie: ꝓ¬
pterea in hoc eodem ꝓpħa plangitur
Quomͦ fact̾a ẽ meretͥe crunitas fidelis
syon. plena iudicii : In qͣ tusticta dor¬
miuit in ea. nẽ autem latrones. S
& hoc notandum. quod qñ dicit̃.
plures filii deserte mag̃ quam eiꝰ q̃
habebat uirum: ñ pentt᷑ synagoga
exeludat᷑ a partu. s mtltitudo ei gen¬
tium p̾feratur. Et ipsa enim in aplis
agmina sͥ credentium in xp̃o circum¬
cisionis & gentiũ diuiserunt: ut ex
utͦq popło desertam priꝰ atq pauꝑ¬
culam edificarent irłm. Qd autem
hebraicum ꝓ leticta hẏmiitum pofu¬
it. gaudii sig̃cat magnitudinẽ. in si¬
militudinem hinmentis eqͥ ad unicto¬

Expanded text:
De quo in Hebraicarum Quaestionum libro, quem in Genesim scripsimus, plenius dictum est. Haec ergo quae quamdiu virum habebat Deum, sermonem divinum, et Legi juncta erat, generabat Deo plurquae dereliquisti virum tuum . Et iterum: Non ut Dominum me vocasti: neque ut patrem et principem virginitatis tuae : propterea in hoc eodem Propheta plangitur: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, Sion plena judicii: in qua justitia dormivit in ea, nunc autem latrones . Sed et hoc notandum quod quando dicit: Plures filii desertae, magis quam ejus, quae habet virum, non penitus synagoga excludatur a partu; sed multitudo ei gentium praeferatur. Et ipsa enim in Apostoagmina sibi credentium in Christo, Circumcisionis et Gentium diviserunt, ut ex utroque populo desertam prius atque pauperculam aedificarent Jerusalem. Quod autem Hebraicum pro laetitia, hinnitum posuit, gaudii significat magnitudinem, in similitudinem hinnientis equi ad victo
Abbreviated transcription (Latin):
onum sp̃italtum firmand in dex¬
tris & simist̾s. ut sem̃ sermonis .i. doc¬
trine dei gs̃ ualeat possidẽ. & cui¬
tates habitabiles facere: q̃ accipit
qͥ mnam duplicauerat. Dert̃a auĩ
& sinistra in scͥpturis scĩs tẽ in bonã
partem accipitur. qñ eas & tuxta sp̃o
intelligimꝰ & iuxta litceram. ꝑ arma
itisticie a dext̾s & asimst̾s. ut & hu¬
milior intelligentia uitȩ teneat in¬
stitutionem exemplaq maiorum. ce
sp̃italis atq sublimis de p̃sentibus
nos transferat ad futura. Hoc ẽ qd
&e dñs phariseis interrogantib loq̃¬
batur. reddite q̃ funt cesaris cesari.
& que sunt dei deo: ut & potestatib
hurus scłi subiciam. que ñ inuiste
tenent glachum in uindict̾a eorum
qͥmale egert q̃ sinstra intelligit᷑: ⁊ do
reddamꝰ q̃ d̃i sunt. ut nullũ aliũ timea

Expanded text:
mandi in dextris et sinistris, ut semen sermonis, id est, doctrinae Dei, gentes valeat possidere; et civitates habitabiles facere, quas accepit qui mnam duplicaverat. Dextera autem et sinistra in Scripturis sanctis tunc in bonam partem accipitur, quando eas et juxta spiritum intelligimus, et juxta litteram per arma justitiae a dextris et a sinistris , ut et humilior intelligentia vitae teneat institutionem exemplaque majorum, et spiritualis atque sublimis de praesentibus nos transferat ad futura. Hoc est quod et Dominus Pharisaeis interrogantibus loquebatur: Reddite quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dei Deo : ut et potestatibus istius saeculi subjiciamur, quae non injuste tenent gladium in vindictam eorum qui male egerunt, quae sinistra intelligitur: et Deo reddamus quae Dei sunt, ut nullum a
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Symmachus hẽ locum ita uit̃¬
p̃tatus ẽ. Letare stcrilis q̃ ñ peꝑisti.
gaude in exciltatione & hyminique
ñparturisti. Pures enim filii dissi¬
pate: mag̃ q̃ erat subinro. A qͦ theo¬
dotio & aquila p̃ter pauca tierba ñ
discrepant. Post natiuitatem salua¬
toris &e ordinemuide atq uirtutum.
passionem crucis ce resurrectionis
glam. qñ ponens anmam suamui
ctit semen longeuũ. &e inscientia fua
ipse tustꝰ tustificauit plurimos. ⁊ for¬
tium diuisit spolia. & ꝓ tͣnsgressorib
rogauit dans locum pęnitentie. tͣn¬
sit ad uocationẽ gentium. & qͥ millo
sint credituri. plenosermone descͥ¬
bit. Quem quidem locum &e pati¬
lus apłs sub nomine sarȩ & ysaac
refert ad eccłiam: qͦd pͥor popłs de
monte syna ee agar seruiat cumfi¬
tiis suis.sequens autem liber ste de
quio dicit yscias. Letare sterilis qñ
paris.erumpe ae clama q̃ ñ parturiˢ.
quia plures filii deserte magis quam
etus que h̃t uirum. Et statim. Nos

Expanded text:
us. Symmachus hunc locum ita interpretatus est: Laetare, sterilis, quae non peperisti. Gaude in exultatione, et hinni, quae non parturisti: Plures enim filii dissiuam ejus quae erat sub viro. A quo Theodotio et Aquila praeter pauca verba non discrepant. Post nativitatem Salvatoris, et ordinem vitae atque virtutum, passionem crucis, et resurrectionis gloriam, quando ponens animam suam, vidit semen longaevum, et in scientia sua ipse justus justificavit plurimos, et fortium divisit spolia, et pro transgressoribus rogavit, dans locum poenitentiae, transit ad vocationem gentium, et qui in illo sint credituri, pleno sermone describit. Quem quidem locum et apostolus Paulus sub nomine Sarae et Isaac, refert ad Ecclesiam , quod prior populus de monte Sina et Agar serviat cum filiis suis; sequens autem liber sit, de quo dicit Isaias: Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis: quia plures filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; et statim: Nos
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs nos mistice ꝓuocat dicens. Delec
tare fiue delicus fruere inchĩo. & da¬
bit tͥ peticiones cordis trui Et alibi.
Credo inde bona dm̃ in derra tuuen¬
dertum tuum. Demiq infert. dtudi¬
deme. & utuet anima ttra. Omniũ
bonoꝵ ꝓmissio. uta ẽ sempiterna.¬
Qđ siuola̾tas atidire. & animattra
uirerit in et̃irum: ftriam tiobiscũ
pactum sempit̃num. mtisedias dd
fideles: de qͥb idem psalmista canta
q̃ sint iste miscłie: sequenti sermone
demonstrat. Semel iaratii in sc̃o
meo. si d̾d m̃tiar scm̃ eiꝰ in ecerntm¬

Expanded text:
quas nos mystice provocat dquas nos mystice provocat dtare sive deliciis fruere in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . » Et alibi: Credo videre bona Domini in terra vivenderium tuum. Denique infert: « Audite me, et vivet anima vestra. » Omnium bonorum promissio vita esi volueritis audire, et anima vestra vixerit in aeternum, feriam vobiscum pactum sempiternum, misericordias David fideles. De quibus idem Psalmista cantabquae sint istae misericordiae, sequenti sermone demonstrat: Semel juravi in sancto meo: si David mentiar, s
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa diues fuit. s qͥa ditiitiis bene ab¬
ustis ẽ. Et lazarus qͥ postea reqͥescit
in sinti etꝰ. ñ iecͥco malafcistinint qͥa
cum egestate passus ẽ torinta morbo¬
rum: s ꝓ mał q̃ putabantur in scło
tiere bona ẽ consecutꝰ. Unde & diueᷤᷤ
ille purpuratꝰ recepit bona inuta
bona. Et de lataro ñ econt᷑rio dicttͣ
recepit malastia inuita suia. s rece¬
pit mala in utea fua: q̃ mala ñ illi
qui patiebat᷑ s aliis tdebantur.
Utusq rei exemplum nob tͥbuit bca¬
tus iob. q nec m bonis nec in mals
scłiuictꝰ ẽ. s oĩa pari m̃tis firmitate fu¬
stinunt. Qtam obrem salomon p̃ca¬
tur dm. Diuttias & paciptatem ne
uictum & tiestitum his contentisimmꝰ.
ꝑspicuum ẽ diuitas & egestatem
saitate & languorem. uoluptatem
atq cruciatꝰ nec bona ẽe nec mala.
s ꝓsustinentiũ diũsitate bona⁊ ma
dinem corpis auesq fazidis & fartos
durtures. inulsum merum. uxorum
pulchritudinẽ. examtna libor. dñs

Expanded text:
divitiis bene usus est . Et Lazarus qui postea requievit in sinu ejus, non idcirco mala sustinuit, quia cum egestate passus est tormenta morborum, sed malis quae putabantur in saeculo, vera bona est consecutus. Unde et dives ille purpuratus recepit bona sua inbona , et de Lazaro non e contrario dicitur: Recepit mala sua in vita sua; sed recepit mala in vita sua, quae mala non illi, qui patiebatur, sed aliis videbantur. Utriusque rei exemplum nobis tribuit beatus Job, qui nec in bonis nec in malis saeculi victus est, sed omnia pari mentis firmitate sustinuit . Quamobrem Salomon precatur Deum: Divitias et paupertatem ne victum et vestitum, his contenti sumus : perspicuum est divitias et egestatem, sanitatem et languorem, voluptatem atque cruciatus, nec bona esse nec mala, sed pro sustinentium diversitate bona et mdinem corporis, phasidesque et fartos turtures, mulsum, merum, uxorum pulchritudinem, examina liberorum, D
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo. Dic̃ adipe &e pinguedine
repleat᷑ anima mea. Et in aliolo¬
co. Eibauit eos de adipe frumenti
ce de petra melle saturauit eos. Qui
adiꝑes ñ aliud qͣm mmisticam carnẽ
sonant. A quam dñs discipłos hor¬
tabat᷑ dicens. Nisi manducatiertts
carnẽ meã ce bibitis sangumẽ me
tum: ñ habebitis uitã in uob̃. Un¬
de & in gichsemani tͣditus ẽ. quod
sig̃cat tiallem adiꝑem siuie pinguis¬
simam. Dimulq increpat cos qui
sequunt᷑ sapientiã scłarem. &e ꝑu̾¬
uersas hereticoꝵs simulatasq docꝰ¬
trinas. & pharis eors tͣdidiones.om¬
nemq: falsi nominis scĩãm q̃ elcua¬
tur contͣ dm: &e magnis p̃cns ac la¬
bore continuo appendunt argen¬
tum ꝑ ea disetplina in q̃ñsunt pa¬
nes. & sucdant ꝓ his cib in quibtis
nulla satiedas est. Ex qͦ ostenditur

Expanded text:
psalmo: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea ; et in alio loco: Cibavit eos de adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos . Qui adipes non aliud quam mysticam carnem sonant. Ad quam Dominus discipulos hortabatur, dicens: Nisi comederitis carnem meam, et biberitis sangun habebitis vitam in vobis . Unde et in Gethsemani traditus est, quod significat vallem adipeam, sive pinguissimam. Simulque increpat eos, qui sequuntur sapientiam saecularem et perversas haereticorum simulatasque doctrinas, et Pharisaeorum traditiones, omnemque falsi nominis scientiam, quae elevatur contra Deum, et magnis pretiis ac labore continuo appendunt argentum pro ea disciplina, in qua non sunt panes, et sudant pro his cibis, in quibus nulla saturitas est. Ex quo os
Abbreviated transcription (Latin):
idolate fiant colom eccłie. de qtrib
inpsalmis drr. Dñs sapiendes facit̃
cecos. fiue ut in latinis codicib le¬
gitur. dñs illuminat cȩcos. diligit
aduenas. ut postquam cȩci recepe¬
rint lum̃ ueritatis. & stuilti sapi¬
entiam didicerint. tẽ ad eccłiam tͣn¬
dei. ⁊elus app̃hendit popłm ineru¬
diccm. Ecce ego creaui fabrum¬
⁊ sufflantem migne prunas. ce ꝓfe¬
rentem uas in opꝰ suum. Et ego cre¬
Sat interfectorem ad disꝑdendũ.
Omne uas qͦd fictum ẽ contra te
Iñ diriget᷑: & omem linguam re¬
⁊sistentem tͥ in iudicio iudicab̾. Hec

Expanded text:
idololatriae, fiant coloni Ecclesiae. De quibus idololatriae, fiant coloni Ecclesiae. De quibus in psalmis dicitur: Dominus sapientes facit caecos. Sive ut in Latinis codicibus legitur: Dominus illuminat caecos, Dominus diligit advenas : ut postquam caeci lumen receperint veritatis, et stulti sapientiam didicerint, tunc ad Ecclesiam tranDei, zelus apprehendit populum ineruditum. Ecce ego creavi fabrum sufflantem in igne prunas, et proferentem vas in opus suum: et ego creavi interfectorem ad disperdendum. Omne vas, quod fictum est contra te, non dirigetur: et omnem linguam resistentem tibi in jud
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt fuꝑ me: & multum ossamea
concussit. Et cam ꝓpħa. Auoce o¬
rationis mee. intrauit tremor ĩ osfa
mea. Et sciꝑ quem dñs requiescit.
nͥ suꝑ humilem &e quietum &e trem̃¬
tem uerba eiꝰ: Porro aliꝰ est imꝑioꝵ
tremor. qͥ ex metu supplicii nascitur
de qͦ scͥptum est. Tremor app̾hendie
impios. Ecce accolauemet qui ñ
erat mecum: aduena quondam
tutis adunget᷑ tͥ.Lxx. Ecce ꝓselit
accedent ad te ꝑme. & colom eruN
tuu: & ad de confugient. Et hec iu¬
dei putant ad irłm dici. qͦd multi
de gentib ꝓseligsint feratri. a le¬
gem moysi cerimoniasq fuscipiañ.
Que nos tuxta ceptam intp̃tatio¬
nem ad eccłiam referimꝰ. q̃ ꝑ apłos
habet macłam neq rugam. q̃ liba
est. & ẽ mat̾ ominum credendũ.
Ad quos ꝓselitos & aduenas congre¬
gandos misit dñs dis cipłos fuos
dicens. Docete om̃s gs̃ ut confugi¬
ant ad eugłm ae nouam legem fus¬
cipiant. ut habitatores quondam

Expanded text:
nerunt super me; et multum mea ossa nerunt super me; et multum mea ossa concussit ; et cum propheta: A voce oranus requiescit, nisi super humilem et quietum, et trementem verba ejus ? Porro alius est impiorum tremor, qui ex metu supplicii nascitur. De quo scriptum est: Tremor apprehendit impios . Ecce accola veniet, qui non erat mecum; advena quondam tuus adjungetur tibi. LXX: Ecce proselyti accedent ad te per me, et coloni erunt tui, et ad te confugient. Et haec Judaei putant ad Jerusalem dici, quod multi de gentibus proselyti sint futuri, et legem Moysi caeremoniasque suscipiant. Quod nos juxta coeptam interpretationemhabet maculam, neque rugam, quae liber est, et mater omnium credentium . Ad quos proselytos et advenas congregandos, misit Dominus discipulos suos, dicens: Docete omnes gentes , ut confugiant ad Evangelium, et novam Legem suscipiant, ut habitatores quondam
Abbreviated transcription (Latin):
biles ce ignobiles. utros &e mulie¬
res. paruulos & senes. ce oĩa q̃ i
mundo uident̾ ẽẽ contraria. Ex¬
cessimus bretitatis modum qui
utlis ẽ in omnib q̃ dicenda sunt.
nequaqͣm eos tuxta hebreos ce nr̃oᷤ
semiiudeos in terra s in ceł urbẽ
tere non potest. Recede. ꝓcul a ca¬
lumnia quia ñ timeb: &e a pauo¬
re.qͥꝗ non appropinquabit tibi
Lix. Recede ab iniqͦ &e non timebi ᷤᷤ.
itremor non appropinquabie tͥ.
Ordo pulcherrimꝰ. Patiꝑculam
a humilem fuerat consolatus pro¬
mittens er gr̃as sp̃itales. nẽ docet qͥd
facere debeat sinolit adu̾sariorum
imꝑetꝰ formidare. Et ẽ sensꝰ. N uis
timere immicos duos: fac ista q̃ dico.
Recede ꝓcula calumnia fitie ab mi¬
qͥtate. quia omnis iniqͥtas &e rapina
de calumnia nascit᷑. & ñ timebis :
tremorq ce patior ñ appropinqua¬
bunt tͥ. ut neqͣqͣm homines s deũ
timeas. dicens cũ moyse. Tremens
sum ce mecicłosus. Et cumuno a¬
micorum iob. Horror ce tremorue¬

Expanded text:
biles et ignobiles, viros et mulieres, parvulos et senes, et omnia quae in mundo videntur esse contraria . Excessimus brevitatis modum, qui utilis est in omnibus quae dicenda sunt: nequaquam nos juxta Hebraeos et nostros Semijudaeos in terra, sed in coelis, urbem tere non potest. Recede procul a calumnia, quia non timebis; et a pavore, quia non appropinquabit tibi. LXX: Recede ab iniquo, et non timebis, et tremor non appropinquabit tibi. Ordo pulcherrimus. Pauperculam et humilem fuerat consolatus, promittens ei gratias spirituales. Nunc docet quid facere debeat, si nolit adversariorum impetus formidare. Et est sensus: Non vis timere inimicos tuos, fac ista quae dico: Recede procul a calumnia, sive ab iniquitate: quia omnis iniquitas et rapina de calumnia nascitur; et non timebis, tremorque et pavor non appropinquabunt tibi, ut nequaquam homines, sed Deum timeas, dicens cum Moyse: Tremens sum ego et meticulosus ; et cum uno amicorum Job: Horror et tremor ve
Abbreviated transcription (Latin):
thesauros tuos. & apothecas tuasin te.
Aqͣ dic conditꝰ es: cum cherubin po¬
sui de in monte scõ meo. frusti in me¬
dio lapidum ignitoꝵ immaclatꝰ in
dieh tus ex qͦ condrtꝰ es: donec ĩuen¬
tesunt in de iniguitates due. Quis
enm tã stultꝰ & uecordis ingenii ut
inparadyso deipositum pͥncipem
tẏri quem cumq illũ ee credid̃it. &
conditũint̃ chercibin &e int̃ igneos
lapides conu̾satum. qͦs haut dubie¬

Expanded text:
thesauros tuos et apothecas tuas in te. thesauros tuos et apothecas tuas in te. A qua die conditus es, cum Cherubim posui te in monte sancto meo; fuist in medio lapidum ignitorum, immaculatus in diebus tuis, ex quo conditus es, donec inventae sunt in te iniquitates tuae . Quis enim tam stultus et vecordis ingenii, ut in paradiso Dei, positum principem Tyri, quemcumque illum esse crediderit, et conditum inter Cherubim et inter igneos lapides conversatum putet fui
Abbreviated transcription (Latin):
in corona atq diademate pͥncipis ty¬
ri. Dieam pͥmum de exodo. Quatuor
ordines intecti erant lapidum. Ordo
pͥmus habuit lapidem sardtum. to¬
parium.smaragdum. Or do scđs.
carbuncłm. saphyrum. iaspidem.
Ordo terciꝰ. ligyrnum. achatem. a¬
necistum. Ordo .iiii. crisolitum. be¬
riltum. omchinum atro circunda¬
tos. & inscͥpti crant ex nominib .xii.
tͥbuum filiorum ifrł. In qͦ notandũ
qͦd scds ordo laꝑitum etiam in p̃sen¬
ti scͥotura sit positꝰ: carbuncłs. saphy
rus. &e iaspis. Necdam enim ꝑfect̾a
rctnemꝰ. nec ad pͥma puenimits:. qͥa
ñc ꝓspecłmuidemꝰ in enigmate. Porro
in ierechiel sic scͥptum reꝑimus. Tusi
gnacłm simibicudinis. ce coiona decoriᷤᷤ
in deliciis paradysi dĩ fusti. Omni la¬
pide pͥmo indutꝰ es. sardio & topario.
& smaragdo ce carbuncło. & saphyro.
&e iaspide. argento qͦq & auro: ce ligy¬
rio ce achate & ametisto. chrisolito.
berillo. c onichino. Auroq replesti

Expanded text:
in corona atque diademate principis Tyin corona atque diademate principis Tyri. Dicamus primum de Exodo: Quatuor ordines intexti erant lapidum . Ordo primus habuit lapidem sardium, topazium, smaragdum. Ordo secundus, carbunculum, sapphirum, jaspidem. Ordo tertius, ligirium, achatem, amethystum. Ordo quartus, chrysolithum, beryllum, onychium, auro circumdatos; et inscripti erant ex nominibus duodecim tribuum filiorum Israel. In quo notandum quod secundus ordo lapidum etiam in praesenti Scriptura sit rus, et jaspis. Necdum enim perfecta retinemus, nec ad prima pervenimus, quia per speculum videmus in aenigmate. Porro in Ezechiel sic scriptum reperimus: Tu es signaculum similitudinis et corona decoris, in deliciis paradisi Dei fuisti. Omni lapide primo indutus es, sardio, topazio, et smaragdo, carbunculo et sapphiro et jaspide, argento quoque, et auro et lyncurio, et achate, et amethysto, et chrysolitho, et beryllo, et onychino; auroque replesti
Abbreviated transcription (Latin):
gulari lapide xp̃oiħu. Et iterum.
In quib om̃s edificamini lagides
uiuientes in sacerdotium scm offer¬
re sp̃itales uict̾imas. De his lapidib
mistice cħ. Lapides sq̃ uoluuntur
clesiam suꝑ terram.dicens in euan¬
gelio. Suꝑ hanc petram ȩdificabo
eccłiam meam. Quam ciuitatem qͥ
meruerit intrare: gaudens loquet᷑
in dño. Sic̃ atidiuimꝰ ita uidimus
incruitate dñi uirtutum. in eruita¬
te deinri ds fundauit eam in et̾rũ.
Suꝑ conditore huiꝰ cruitatiᷤ & in a¬
lo loco dr. Hic edificabit eiuitadẽ
meam: & reducet captiuitatẽ popłi
mei. De nat᷑a audem .xii. lapidum
acq gemimarum ñ ẽ hurus tempo¬
ris dicere: cum &e grecorum pluri¬
mi scͥpserint &e latinorum. E quib
ne nob ingenii & eruditionis sue reli¬
quit uolum̃. quod inscͥpsit nsepiaas¬
latinos oratorem & phylosophum.
qͥi oꝑe pulchetrimo naturalis hy
excremtis ẽ lapidum atq geminaꝵ
disputatione cõplecite. H .xii. lapi¬

Expanded text:
gulari lapide Jesu Christo ; et iterum: In quibus omnes aedificamini lapides viventes in sacerdotium sanctum, offerre spirituales victimas . De his lapidibus mystice dicitur: Lapides sancti volvuntur clesiam super petram, dicens in Evangelio: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quam civitatem qui meruerit intrare, gaudens loquitur Domino: Sicut audivimus, ita vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri: Deus fundavit eam in aeternum . Super conditore hujus civitatis, et in alio loco dicitur: Hic aedificabit civitatem meam, et reducet captivitatem populi mei . De natura autem duodecim lapidum atque gemmarum, non est hujus temporis dicere, cum et Graecorum plurimi scripserint et Latinorum. E quibusne nobis ingenii et eruditionis suae reliquit volumen, quod inscripsit περὶ λίθLatinos oratorem et philosophum, qui in opere pulcherrimo naturalis hisextremus est, lapidum atque gemmarum disputatione complevit. Hi duodecim lapi
Abbreviated transcription (Latin):
mors: cum beatus apls dixerit. Reg¬
nauit mors ab adam tsq ad moysẽ
etiam suꝑ eos qui ñ peccauerunt in
similitudinẽ p̃uaricationis adam.
Qñatorem omniũ popłoꝵ siue faciẽ
denebiarum suꝑ oms popłos. & telã
melis ultima diximus crsione. Iurta
lix. omnib gentib in monte syon
uinum qͦd se dñs cum scĩs suis in reg¬
no patͥs bibit᷑um ẽẽ ꝓmisit. Et un¬
guent᷑ unguento: ut renati in xp̃o ef¬
ficiantur popls nouus. Unde dicit᷑
isrł in typo & imagme celebrabat.
Hoc enĩ consiltum dñi est ut cunct̾a
tnsferant᷑ ad gs̃. qͥa mors absorta est
&e lacrima omnis abstersa: ce oppro
dente deletum ẽ. Et dicent in illa die
Ecce ds nr̃ iste expect̾auimus eum &
saluabit nos. Iste dñs sustinuimꝰ eũ.¬

Expanded text:
mors, cum beatus Apostolus dixerit: Regmors, cum beatus Apostolus dixerit: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysem, etiam super eos qui non peccaverunt, in similitudinem praevaricationis Adam . Dominatorem omnium populorum, sive faciem tenebrarum super omnes populos, et telam nielis ultima diximus visione. Juxta LXX omnibus gentibus in monte Sion vinum, quod se Dominus cum sanctis suis in regno Patris sui bibiturum esse promisit : et ungentur unguento, ut renati in Christo efficiantur populus novus; unde dicitur: Israel in typo et imagine celebrabat. Hoc enim consilium Domini est, ut cuncta transferantur ad gentes, quia mors absorpta est et lacryma omnis abstersa, et opprobio succedente, deletum est. Et dicent in die illa: Ecce Deus noster iste, exspectavimus eum, et salvabit nos: iste Dominus, sustinuim
Abbreviated transcription (Latin):
aqtrila bis tenebras dixerit. theodo¬
dio semel denebras nominauit: cęt̾a
similit. ꝙ quo syminachꝰ tnsttlit
faciem dñatoris: qui dñatur suꝑõs
poplos. Quid autem uoluerint pro
gentib legenti ꝑspicuum ẽ quodñ
scͥpture uerba. s suum sensum po¬
fuerint: eo quodomina misteria le¬
gis ce templi tͣnsferenda sint ad ec
berauerit. faciet dñs nequaquam po¬
pulo iudeorum. s omnib gentibus
inmonte syon pingue conuiurum.
holocausta medullata. &e uinuum
demie defecate. ut p̃cipitet &e absorbi
faciat faciem mortis & uincłi qͦ om̃s
popłi ligabant᷑. dirumpetq rete mor¬
tis & telam que om̃s cȩꝑat nationes.
&e uurta apłm absorbebit᷑ mors inꝑ
petuum. Et auferet dñs lacrimam
ab omni facie. qñ morte suꝑata xp̃i
aduen̾it regnum: & opꝓbriumge¬
neris humani qͦd ad imaginem con¬
dicum fuerat ercatoris. cdiabolice mor¬
tis effugerit scruitatem. Nec mirum
si uuxta syminachum dña appellet᷑

Expanded text:
Aquila bis tenebras dixerit, TheodoAquila bis tenebras dixerit, Theodotio semel tenebras nominavit, caetera similiter. Pro quo Symmachus transtulit, faciem Dominatoris qui dominatur super omnes populos. Quid autem voluerint pro gentibus, legenti perspicuum est, quod non Scripturae verba, sed suum sensum posuerint, eo quod omnia mysteria Legis et Templi transferenda sint ad Eccberaverit, faciet Dominus nequaquam populo Judaeorum, sed omnibus gentibus in monte Sion pingue convivium, holocausta medullata, et vinum vindemiae defaecatae, ut praecipitet et absorberi faciat faciem mortis et vinculi quo omnes populi ligabantur; disrumpetque rete mortis, et telam quae omnes ceperat nationes. Et juxta Apostolum, absorbebitur mors in perpetuum . Et auferet Dominus lacrymam ab omni facie, quando morte superata, Christi advenerit regnum: et opprobrium generis humani, quod ad imaginem conditum fuerat Creatoris, diaboli et mortis effugerit servitutem. Nec mirum si juxta Symmachum domina appelletur