comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus sit saluator & creditus. St̃
qui duo animalia. duo intelligant
testamenta. nouũ & uetus: quȩ uere
animantia sint atq uitalia. quȩ spi-¬
rent. in quoꝵ medio dñs cognoscatur.
In medio annoꝵ notũ facies. lxx. Cũ
adpropinquauerint anni cognosceris:
cũ uenerit inquit tempus. & opere
ꝓmissa cõpleueris: monstrabis uera
ẽẽ quȩ pollicitus es: siue cũ appropin¬
quauerit consũmatio: & in extrema
hora ad destruenda peccata uenerit
filius tuus: manifestius cognosceris.
Sequitur. Cũ aduenerit tempus de¬
monstraberis. cũ turbata fuerit ani¬
ma mea: qđ exceptis septuaginta: nec
in hebraico. nec apud quẽquã aliorũ
habetur int̃pretum. Et ẽ sensus. Cum
uenerit tempus de quo đr: tẽpore ac¬
ceptabili exaudiui te. tempus aduen¬
tus dñi nr̃i iħu xp̃i: tunc o ds̃ pater
cognoscetur nom̃ tuum. quod ante
occultũ fuit hominib: de quo dicit
dñs in euangłio: pat̾ rͤuelaui nom̃

Expanded text:
intellectus sit Salvator et creditus. Sunt intellectus sit Salvator et creditus. Sunt qui duo animalia, duo intelligant Testamenta, novum et vetus, quae vere animantia sint atque vitalia, quae spirent, et in quorum medio Dominus cognoscatur. In medio annorum notum facies. LXX: Cum appropinquaverint anni, cognosceris. Cum venerit, inquit, tempus, et opere promissa compleveris, monstrabis, vera esse quae pollicitus es. Sive cum appropinquaverit consummatio, et in extrema hora ad destruenda peccata venerit Filius tuus, manifestius cognosceris. Sequitur: Cum advenerit tempus, demonstraberis, cum turbata fuerit anima mea. Quod, exceptis Septuaginta, nec in Hebraico, nec apud quemquam aliorum habetur interpretum. Et est sensus: Cum venerit tempus, de quo dicitur: Tempore acceptabili exaudivi te, tempus adventus Domini Jesu Christi : tunc, o Deus Pater, cognoscetur nomen tuum, quod ante occultum fuit hominibus, de quo dicit Dominus in Evangelio: Pater, revelavi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
iemplatur. ne michi diceretur. oꝑa
iut̃ dñi non respicrant. & oꝑa manu¬
i eius ñ considerãt: ex creaturis intel¬
imisso. in scãm amentiã sũ conuersus.
Velcerte admiratione turbatus. in
laudes tuas trepidus erũpo dicens
in medio duoꝵ animaliũ cognosce¬
ns: quod multi putant de filio intel
um scribi interp̃tantur in exodo.
ui contra se respicieͬnt. & in medio¬
caput & pedes dñi: in p̾senti tantũ
scło uolent. & alt̃ ad alterũ. in isteriũ
ielament trinitatis: & mitat᷑ unus
de seraphim quod int̾pretat᷑ ardens:
abia: & dicat: ignem ueni mittere
estimant alii. & ad hanc interpreta¬
tionem multis scripturarũ utunt᷑
tesamoniis. Porro simplex int̾pre¬
tatio. & opinatio uulgi de saluatore in¬
telligit: qđ int̾ duos latrones crucifi¬
xus agnitus sit. Qui aut̃ meliꝰ: hoc di¬
cunt: qđ in prima eccłia quȩ de circun¬
cisione fuit & de p̃putio congregata:
duob apłis se hinc inde cingentibus:

Expanded text:
templatus ne mihi diceretur: Opera templatus ne mihi diceretur: Opera autem Domini non respiciunt, et opera manuum ejus non considerant, ex creaturis intellamisso, in sanctam amentiam sum conversus. Vel certe admiratione turbatus, in laudes tuas trepidus erumpo dicens: In medio duorum animalium cognosceris. Quod multi putant de Filio intellbim, scribi interpretantur in Exodo , quae contra se respiciunt  Al. rescaput et pedes Domini, in praesenti tantum saeculo volent, et alter ad alterum mysterium inclament Trinitatis: et mittatur unus de seraphim, quod interpretatur ardens, labia, et dicat: Ignem veni mittere aestimant alii, et ad hanc interpretationem multis Scripturarum utuntur testimoniis. Porro simplex interpretatio, et opinio vulgi de Salvatore intelligit, quod inter duos latrones crucifixus agnitus sit . Qui autem melius, hoc dicunt, quod in prima Ecclesia quae de circumcisione fuit, et de praeputio congregata, duobus populis se hinc inde cingentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
amico suo. mutens fel suũ & in ebri¬
ans: & quinto. uȩ qui dicit ligno ex¬
ꝑgiscere. surge lapidi tacenti. & sicut
timore ꝑt̾ritus sũ. qđ draco magnus
tantis tuilnerib confodiendus ẽ: sic
dep̃cor dñe. u: qđ ꝓmisisti expleas:
& finito tẽpore. reddas xp̃m tuum.
Tu enĩ dixisti. quia adhuc uisus pro¬
cul: & apparebit in fine. & ñ menti¬
etur. Uiuifica gͦ illud qđ pollicitus
es: hoc ẽ tuũ imple ꝓmissũ: non mo¬
riatur irritus sermo tuus. s opere
c̃pleatur. Quod quidẽ iuxta nos. & de
resurrectione saluatoris intelligi potest:
ut ille qui ꝓ nobis mortuus ẽ. consur¬
gat a mortuis: & uiuificet᷑. Iuxta sep¬
iuaginta aut̃ multo alt̃ ẽ sensus: et
debemus etiã uulgate editionis expla¬
nationẽ ponere.Dnẽ audiui in scrip¬
curis sermonem tuũ: & timui dante¬
amͥ auriculam. iuxta illud qđ loqͥt᷑
saias: addidit mͥ auriculam ad audi¬
indũ. Ita audiui ut tu uis audiri ser¬
monẽ tuũ: & oꝑa tua diligentius con¬

Expanded text:
mittens fel suum et inebrians. Et quinto: Vae qui dicit ligno, expergiscere: surge, lapidi tacenti. Et sicut timore perterritus sum, quod draco magnus tantis vulneribus confodiendus sit, sic deprecor, Domine, ut quod promisisti, expleas, et finito tempore, reddas Christum tuum. Tu enim dixisti, quia adhuc visus procul et apparebit in fine, et non mentietur. Vivifica ergo quod pollicitus es, hoc est, tuum imple promissum; non moriatur irritus sermo tuus, sed opere compleatur. Quod quidem juxta nos, et de resurrectione Salvatoris intelligi potest: ut ille qui pro nobis mortuus est, consurgat a mortuis, et vivificetur. Juxta Septuaginta autem multo alter est sensus, et debemus etiam Vulgatae editionis explanationem ponere. Domine, audivi in Scripturis sermonem tuum, et te mihi dante auriculam, juxta illud quod loquitur Isaias: Addidit mihi auriculam ad audiendum ; ita audivi, ut tu vis audiri sermonem tuum. Et opera tua diligentius con
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ad habitant᷑iũ. Postꝗͣ enim dñs
uenit in mundũ. & cõpletũ est illud
qđ dixit in euangłio: in iudiciũ ego
in mundũ istum ueni: ut qui non
uidebant uiderent: & qui uidebant
ceci fierent: tunc t̾ra isrł. de qua flu¬
un ante manabant. & irrigabant uni¬
uersũ iudee popłm aruit: & fontes
ullius obturati sunt. Uniuersus aut̃
orbis qui erat desertus. & sterilis: et
aquas p̃dicationis dñice non habebat:
uersus ẽ in paludes aquarũ: & quot
doctores emisit: tot habuit & fontes.
Nec sufficit eis. fontibus uidelicet ato
fluminib irrigare orbis popłos. sed
in unaquaq ꝓuintia. eos qui esurie¬
bant. & patiebant᷑ famem sermonis
di. in unũ popłm congregantes.: ex¬
truxerunt eccłiam. quȩ dicitur ciui¬
tas ad inhabitandũ: & quã letificat
impetus fluminis. Uider te & dolu¬
Serunt montes: gurges aquarũ tran¬
sut: dedit ahiyssus uocem suã altitu¬
do manus suas leuauit. Sol & luna

Expanded text:
tandum. Postquam enim Dominus venit in mundum, et completum est illud quod dixit in Evangelio: In judicium ego in mundum istum veni ut qui non videbant, viderent, et qui videbant, caeci fierent : tunc terra Israel de qua fluvii ante manabant, et irrigabant universum Judaeae populum, aruit, et fontes illius obturati sunt. Universus autem orbis qui erat desertus et sterilis, et aquas praedicationis Dominicae non habebat, versus est in paludes 649 aquarum: et quot doctores emisit, tot habuit et fontes. Nec sufficit eis, fontibus videlicet atque fluminibus, irrigare orbis populos; sed in unaquaque provincia eos qui esuriebant et patiebantur famem sermonis Dei, in unum populum congregantes, exstruxerunt Ecclesiam, quae dicitur civitas ad inhabitandum, et quam laetificat impetus fluminis. Viderunt te, et doluerunt montes: gurges aquarum transiit: dedit abyssus vocem suam: altitudo m
Abbreviated transcription (Latin):
nos separabit a caritate xp̃i: tribula-¬
tio. an angustia. & cetera : Et de pre¬
sente capitulo. Quid ꝓdest sculpti¬
le. quia sculpsit illud fictor suus: In
utroq enĩ impossibilitas demonstrat᷑
qđ nec apłi caritatẽ. ulla tribulatio.
& angustia diuidere possit a xp̃o: nec
idolis ulla utilitas. Ue qui dicit lig¬

Expanded text:
nos separabit a charitate Christi: tribulanos separabit a charitate Christi: tribulatio, an angustia ? et caetera. Et de praesenti capitulo: Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus? In utroque enim impossibilitas demonstratur, quod nec Apostoli charitatem ulla tribulatio et angustia dividere possit a Christo, nec in idolis
Abbreviated transcription (Latin):
in his dogmatib intellige quȩ stulti¬
ciam prima fronte demonstrant: con¬
flationẽ ibi. ubi aliqua uidetur esse
ratio sapientiȩ scłaris: & ueluti quodã: occ̃
ita disciplinis philosophoꝵ & splen-¬
dore eloquentiȩ: idolũ conflatũ est.
Nichil gͦ ꝓderit figmentũ fictori
suo & mutũ surdũq simulachrũ
adoratorẽ suũ audire ñ poterit. Si
quando uideris aliquẽ nolle credere
ueritati & ostensa suoꝵ dogmatum
falsitate. incepto studio ꝑseuerare:
congrue poteris dicere: sperat in fig¬
mento suo: & facit simulachra muta.
uł surda Ruda quippe apud grecos
utrũq significat: quamꝗͣ simmachus
MAMA. interp̃tans muta magis ui-¬
deatur intellexisse: quã surda. Nec
mouebit quẽpiam illud yarcorcã
scripturarũ de quo sepe diximꝰ: quis
putas fidelis & sapiens dispensator:
get hec: Eoqđ quis. uł quid ꝓ raro
accipiatur: cũ possimus & de alio lo¬
co ꝓ impossibili hoc ipsũ acciꝑe: quis

Expanded text:
in his dogmatibus intelligitur, quae stultiin his dogmatibus intelligitur, quae stultitiam prima fronte demonstrant. Conflatio est ibi, ubi aliqua videtur esse ratio sapientiae saecularis, et velut quodam auro, ita disciplinis philosophorum et splendore eloquentiae idolum conflatum est. Nihil ergo proderit figmentum fictori suo. Et mutum surdumque simulacrum adoratorem suum audire non poterit. Si quando videris aliquem nolle credere veritati, et ostensa suorum dogmatum falsitate, in coepto studio perseverare, congrue poteris dicere: Sperat in figmento suo, et facit simulacra muta vel surda: κωφὰ quippe apud Graecos utrumque significat: quamquam Symmachus ἄλαλα interpretans, muta magis videatur intellexisse quam surda. Nec moveat quempiam illud ἰδίωμα Scripturarum, de quo saepe diximus: Quis, putas, fidelis et sapiens dispgit haec ? eo quod quis, vel quid, pro raro accipiatur: cum possimus et de alio loco pro impossibili hoc ipsum accipere: Quis
Abbreviated transcription (Latin):
flatura uero in his metallis intelli¬
gitur: quȩ solui possunt atq confla¬
ri: uerbi gr̃a. auro. argento. ere. plum¬
bo. stagnoq hoc dictũ sit: ut iuxta
tropologiam scire possimus quid sit
int̃ sculptile. atq conflatile. Legimꝰ
in deuteronomio. maledictus om̃is
qui fecerit sculptile. & conflatile. opꝰ
manuũ artificis: & posuerit illud in
abscondito. Sculptile atq conflatile
reor dogmata eẽ ꝑuersa: que abhis
aquib ficta sunt adorantur. Uide
arriũ sculpsisse sibi idolũ creaturȩ:
& adorasse qđ sculpsit. Cerne euno¬
miũ conflasse imaginẽ falsam: et
conflationi sue curuasse ceruicem
iignante scriptura: & ponet inquit
illud in abscondito. Habent enĩ et
ipsi orgia sua. & quasi ꝑfectis quibꝰq
discipłis. tradunt abscondita sacra¬
m̃ta: quȩ si ad lucẽ ꝓcesserint. statĩ
qđ ficta sunt arguunt᷑. Nichil igitur
eis ꝓderit sculptura: & conflatio sua.
Sculpturã quia refertur ad lapides:

Expanded text:
flatura vero in his metallis intelliflatura vero in his metallis intelligitur, quae solvi possunt atque conflari; verbi gratia, auro, argento, aere, plumbo, stannoque. Hoc dictum sit, ut juxta tropologiam scire possimus quid sit inter sculptile atque conflatile. 628 Legimus in Deuteronomio: Maledictus omnis qui fecerit sculptile et conflatile, opus manuum artificis, et posuerit illud in abscondito . Sculptile et conflatile reor, dogmata esse perversa, quae ab his a quibus facta sunt, adorantur. Vide Arium sculpsisse sibi idolum creaturae, et adorasse quod sculpsit. Cerne Eunomium conflasse imaginem falsam, et conflationi suae curvare cervicem. Signanterque Scriptura: Et ponet, inquit, illud in abscondito. Habent enim et ipsi orgia sua, et quasi pro perfectis quibusque discipulis tradunt abscondita sacramenta, quae si ad lucem processerint, statim quod ficta sunt, arguuntur. Nihil igitur eis proderit sculptura et conflatio sua. Sculptura, quae refertur ad lapides,
Abbreviated transcription (Latin):
bus: & uixta historiã. & iuxta anago¬
gen. uł aduersũ nabucho donosor. uł
& ticos: posse equalit̾ accipi. Quid ꝓdest
scultile. quia sculsit Gillud fictor
suus conflatilem. etimaginem
falsã: quia sꝑauit in figm̃to fictor
Seius. ut faceret simulachra muta:
Lxx. Quid ꝓdest scultili quia sculse¬
runt illud. formauerunt illud con¬
flatile imaginẽ falsam. quia confi¬
dit fictor in figm̃to suo: ut faciat ido¬
la muta: Consequent̃ in suꝑioribus
de nabuchodonosor đr. qđ fabricatus
statuã idoli bel. & posuerit in campo
durã: siue ut in hebreo scriptum ẽ
dora. suꝑ qđ plenius in danihele le¬
gimus. Miratur itaq scriptura re¬
gis amentiã & stulticiã: quia ipse
usserit statuã aureã fieri: & fictor
confidat in simulachro qđ finxit.
Qd quidem possumꝰ & generalit̃ con¬
tra om̃s idoloꝵ acciꝑe cultores. Nec pu¬
temus unũ eẽ qđ sculpit᷑: & conflat᷑.
Sculpturã quippe possumus in lapi¬
dibus. & in marmore accipere: con¬

Expanded text:
a historiam, et juxta anagogen, vel adversum Nabuchodonosor, vel ticos posse aequaliter accipi. Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus, conflatile et imaginem falsam? quia speravit in figmento fictor ejus, ut faceret simulacra muta. LXX: Quid prodest sculptile, quia sculpserunt illud; formaverunt illud conflatile, imaginem falsam? quia confidit fictor in figmento suo, ut faciat idola muta. Consequenter superioribus de Nabuchodonosor dicitur, quod fabricatus sit statuam idoli Bel, et posuerit eam in campo Dura: sive, ut in Hebraeo scriptum est, Dora super quo plenius in Daniele legimus . Miratur itaque Scriptura regis amentiam et stultitiam, quia ipse jusserit statuam auream fieri, et fictor confidat in simulacro quod finxit: quod quidem possumus et generaliter contra omnes idolorum accipere cultores. Nec putemus unum esse quod sculpitur, et conflatur. Sculpturam quippe possumus in lapidibus et in marmoribus accipere: con
Abbreviated transcription (Latin):
deũ quendã de hebreis. qui sapiens
batur: narratẽ huiꝰcemodi fabulã.
Sedechias inqͥt a nabucho donosor
rege cecatus in reblatha. hoc ẽ anti¬
ochia: uariisq in risus modis: ductꝰ
ẽ babilonẽ. Ubi cũ quadã die nabu¬
chodonosor conuiuii festa celebraret.
ussit ei dare potionẽ: qua hausta:
uent̃ potantis solueretur in fluxui:
ac subito introductũ. ante ora epu¬
lantiũ. cõpulsumq ui uentris. pol

Expanded text:
dae quemdam de Hebraeis, qui sapiens dae quemdam de Hebraeis, qui sapiens batur, narrantem hujuscemodi fabulam: Sedecias, inquit, a Nabuchodonosor rege caecatus in Reblatha, hoc est, Antiochiae, variisque irrisus modis, ductus est Babylonem . Ubi cum quadam die Nabuchodonosor convivii festa celebraret, jussit ei dare potionem, qua hausta, venter potantis solveretur in fluxum: ac subito introductum ante ora epulantium, compulsumque vi ventris pol
Abbreviated transcription (Latin):
donosor om̃s in ebriauerit calice fu¬
roris sui: cunctosq expoliatos uide¬
rit. & captiuos: & illi qui quondã
gloriosi fuerant. in ultimã redacti
sunt seruitutẽ. Hoc ẽ enĩ qđ ait. re¬
pletus ẽ ignominia ꝓ gła: ut sub¬
audiatur amicus & ꝓximus: siue
consors regni: qui tuũ o nabucho¬
donosor calicẽ bibit. Unde quia in¬
ebriasti plurimos: tu quoq bibe
de calice dñi. & consopire. Circun¬
daberis suppliciis dexterȩ dñi: et
ignominia uomitus tui: omnia
quȩ absorbueras egeres:& de subli¬
mi głia adultima deduceris mala.
Quia iniquitas libani operiet te.
Suꝑbia inquit tua. & euersio tẽpli.
& rapina scõꝵ te depopulabit᷑: atq:
uastabit. Et quia semel nominaue¬
rat montẽ libanũ: sub eiꝰ translatio¬
ne uictimas: & sacrificia: uł certe
met te. Hoc aut̃ omne patieris: qr
uastasti iudam: subuertisti terram
reꝓmissionis. & ciuitatẽ ierłm: om
nesq habitatores eius. Audiui lid¬

Expanded text:
donosor omnes inebriaverit calice fudonosor omnes inebriaverit calice furoris sui, cunctosque exspoliatos viderit et captivos, et illi qui quondam gloriosi fuerant, in ultimam redacti sint servitutem: hoc enim est quod ait: Repletus est ignominia pro gloria, ut subaudiatur amicus, et proximus, sive consors regni, qui tuum, o Nabuchodonosor, calicem bibit. Unde quia inebriasti plurimos, tu quoque bibe de calice Domini et consopire: circumdaberis suppliciis dexterae Domini, et cum ignominia vomitus tui omnia quae absorbueras, egeres, et de sublimi gloria ad ultima deduceris mala. Quia iniquitas Libani operiet te; superbia, inquit, tua et eversio templi, et rapina sanctuarii te depopulabitur atque vastabit. Et quia semel nominaverat montem Libanum, sub ejusdem translatione victimas, et sacrificia, vel certe met te. Hoc autem omne patieris, quia vastasti Judam, subvertisti terram repromissionis, et civitatem Jerusalem omnesque habitatores ejus. Adivi Lid
Abbreviated transcription (Latin):
bestiarũ tenebit te: ꝓpt̃ sanguinẽ
hominũ & impietates t̾re. & ciuita¬
tis. & omniũ habitantiũ in ea. Pro
subuersione turbida. sim machus
& emittens absq iudicio furorẽ suũ.
interp̃tatur ab effusione tua. Quin
NEN. qđ & ipsum in lingua nr̃a so¬
nat. Uȩ qui potum dat amico suo
turbinẽ uolantem.S & alibi trans¬
latũ legi. Ue qui potũ dat ꝓximo suo.
amentiam turbidã. Hoc ꝓpterea: ut
uerbũ hebraicũ. massa. qđ transtule¬
re possetis quanta apud om̃s editio¬
nes uarietate discordet. Igitur adhuc
contra nabuchodonosor inuectio ẽ.
qđ oblitus conditionis suȩ: & quasi
ignorans se ẽẽ hominẽ alteri homi¬
ni felle & amaritudine propinarer.
Possumus aut̃ eum uł regẽ intelli¬
gere iudee. uł generalit̃ om̃s homi¬
nes. qđ in ebriauerit eos malis ut
uideret sedechie & captiuoꝵ om¬
niũ nuditatẽ pro quo int̃pretatꝰ ẽ
simmachus: & quinta editio: ut ui¬
deret ignominias eoꝵ. Hec autem

Expanded text:
bestiarum terrebit te: propter sanguinem hominum, et impietates terrae et civitatis, et omnium habitantium in ea. Pro subversione turbida, Symmachus it, et emittens absque judicio furorem suum. interpretatur ab effusione tua. Quintν, quod ipsum in lingua nostra sonat: Vae qui potum dat amico suo turbinem volantem. Sed et alibi translatum legi: Vae qui potum dat proximo suo amentiam turbidam. Hoc propterea ut verbum Hebraicum MASPHA  , quod transtule623 possit quanta apud omnes editiones varietate discordet. Igitur adhuc contra Nabuchodonosor invectio est, quod oblitus conditionis suae, et quasi ignorans se esse hominem, alteri homini fel et amaritudinem propinarit. Possumus autem eum vel regem intelligere Judaeae, vel generaliter omnes homines quod inebriaverit eos malis, ut videret Sedeciae et captivorum omnium nuditatem. Pro quo interpretatus est Symmachus et quinta editio, ut videret ignominias eorum. Dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
quid & tullius ad cȩsarem ꝓ marcello.
Parietes. mediusfidius ut mͥ uidetur
huius curiȩ tibi gr̃ãs agere gestiunt:
quod breui tempore futura sit illa
auctoritas in his maiorũ suoꝵ & suis
sedibus. Porro qđ nos interp̃tati sumꝰ.
& lignũ quod int̾ iuncturas ȩdifici¬
orum ẽ. respondebit: pro quo septu¬
aginta posuer̃. & scarabeus de ligno
loquetur: ea manifestiꝰ more suo tͣn-¬

Expanded text:
quid et Tullius ad Caesarem pro Marcello: quid et Tullius ad Caesarem pro Marcello: « Parietes, medius fidius! ut mihi videtur hujus curiae tibi gratias agere gestiunt, quod brevi tempore futura sit illa auctoritas in his majorum suorum et suis sedibus. » Porro quod nos interpretati sumus: Et lignum quod inter juncturas aedificiorum est, respondebit: pro quo Septuaginta posuerunt: Et scarabaeus de ligno loquetur ea, manifestius more suo tran
Abbreviated transcription (Latin):
clamitent: Tale quid & dñs in euange¬
lio contra phariseos obiurgantes. ⁊¬
quare non increparet pueros adcla-¬
mantes sibi. osanna in excelsis filio
dauid. benedictus qui uenit in no-¬
mine dñi osanna in excelsis: non
legistis inquit quia scriptũ ẽ ex ore
infantium. & lactentiũ perfecisti
laudem: Et si isti tacuerint: lapides
clamabunt. Licet enim pleriq ita in¬
telligendũ putent. si iudei tacuerint
multitudo me gentiũ confitebitur.
tam̃ hec ẽ pressior. & uerior intelli¬
gentia: etiã si homines taceant. et
signoꝵ meoꝵ multitudinẽ lingua
inuidens non loquatur: tam̃ lapi¬
des ipsi. & fundamenta murorum.
& parietũ edificatio. meã poteruNT
magnitudinẽ personare. Quod ut
significantius fiat: litteraturȩ quoq
atq erũpnis incliti. ꝑ mortali studio
etiam tum semiruta mȩnia domus
in tecte. parietesq temploꝵ ambusti:
manus punicas ostentabant. Simile

Expanded text:
clamitent. Tale quid et Dominus in Evangeclamitent. Tale quid et Dominus in Evangelio contra Pharisaeos objurgantes, quare non increparet pueros acclamantes sibi: Osanna in excelsis filio David, benedictus qui venit in nomine Domini, Osanna in excelsis. Non legistis, inquit, quia scriptum est : Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Et si isti tacuerint, lapides clamabunt . Licet enim plerique ita intelligendum putent: si Judaei lacuerint, multitudo me gentium confitebitur: tamen haec est expressior et verior intelligentia: etiamsi homines tacerent  Al. taceant, et signorum meorum multitudinem lingua invidens non loquatur, tamen lapides ipsi, et fundamenta murorum, et parietum aedificatio meam poterunt magnitudinem personare. Quod ut significantius fiat, ponamus litteraturae quoque atque aerumnis inclyti, prae mortalibus, studio etiam tum semiruta moenia, domus intectae, parietesque templorum ambusti, manus Punicas ostentabant. » Simile
Abbreviated transcription (Latin):
ndisti popłos multos. & peccauit ani¬
na tua: quia lapis de pariete clama
& lignũ qd̃ int̾ iuncturas edifi¬
nĩ est: respondebit. lxx O qͥ mul¬
hlieat auariciam malã domui sue.
⁊ponat in excelso nidũ suũ: & eru¬
dir de manu maloꝵ. Cogitasti con¬
sionẽ domui tuȩ: consũpsisti popłõ
listos: & peccauit anima tua. Prop
qđ: lapis de pariete clamabit: et
dabeus de ligno loquet᷑ ea. Ad huc
ad ipsũ sermo ẽ. qui sibi coaceruat
mala: & diuitiarũ multitudinẽ. ñ
intelligit causã eẽ ruinȩ domus suȩ:
simulq ꝑ metaforan suꝑbiȩ arguit᷑.
quod ad auium similitudinẽ. in ex¬
celso posuerit nidũ suum: & arbitra¬
tus sit eruisse de manu mali: idẽ nũ¬
quã uenire in hostium potestatẽ. Qđ
suꝑbiȩ consiliũ. & arrogans cogitatio:
finẽ habuit ignominiã. Int̾fecisti po¬
płos multos: & in aliis occidendis contͣ
potest. lapides ciuitatis: & ligna pari¬
etum quos subuertisti: tuã ferociam

Expanded text:
os, et peccavit anima tua. Quia lapis de pariete clamabit, et lignum quod inter juncturas aedificiorum est, respondebit. LXX: O qui multiplicat avaritiam malam domui suae, ut ponat in excelso nidum suum, et eruatur de manu malorum, cogitasti confusionem domui tuae: consumpsisti populos multos: et peccavit anima tua; propter quod lapis de pariete clamabit, et scarabaeus de ligno loquetur ea. Adhuc ad ipsum sermo est, qui sibi coacervet mala, et divitiarum multitudinem non intelligat causam esse ruinae suae domus; simulque per metaphoram superbiae arguitur, quod ad a vium similitudinem in excelso posuerit nidum suum, et arbitratus sit erui se de manu mali, id est, numquam venire in hostium potestatem: quod superbiae consilium, et arrogans cogitatio finem habuit ignominiam. Interfecisti populos multos, et in aliis occidendis contrapotest, lapides civitatis et ligna parietum quos subvertisti, tuam ferociam
Abbreviated transcription (Latin):
gno se corpore miscet. mundus omĩs
qui cęlo constat. & t̾ra. & celoꝵ circu¬
lis clauditur. dĩ domꝰ eẽ perhibetur.
Unde & apłs confident̃. in ipso enĩ
ait uiuimus: & mouemur. & sumꝰ.
Quod siquis opposuerit. quomodo
sp̃s in idolis non eẽ dicatur: cũ om¬
nib simulachris adsideant inmun¬
nuncupari: sicut ibi. sp̃u fornica
homine: & cetera his similia. Sp̃s
aut̾ ubicũq solus. & absolute sine
aliquo additam̃to legitur. semper
refertur ad bonã partẽ: idẽ ad spĩn¬
scm̃ ut ẽ illud apłi. Qui seminat in
spũ. de spũ metet uitã eternã. Et
ambulate: & desideriũ carnis ñ ꝑfi¬

Expanded text:
gno se corpore miscet: mundus omnis gno se corpore miscet: mundus omnis qui coelo constat, et terra, et coelorum circulis clauditur, Dei domus esse perhibetur. Unde et Apostolus confidenter: In ipso enim, ait, vivimus, et movemur, et sumus . Quod si quis opposuerit, quomodo spiritus in idolis non esse dicatur, cum omnibus simulacris assideant immunnuncupari: sicut ibi: Spiritu fornihomine , et caetera his similia. Spiritus autem ubicumque solus et absolute sine aliquo additamento legitur, semper refertur ad bonam partem, id est, ad Spim, ut est illud Apostoli: Qui seminat in Spiritu, de Spiritu metet vitam aeternam . Et ambulate, et desideria carnis non perfi
Abbreviated transcription (Latin):
in tẽplo scõ suo: sileat a facie eiꝰ om̃is
t̾ra. Lxx Ue qui dicit ligno euigila:
exurge lapidi & eleuare: & ipsũ ẽ
imago. & ẽ ꝓductio auri. & argenti.
& omnis sp̃s non ẽ in eo. Dñs autẽ
in tẽplo scõ suo: reuereatur a facie
eius om̃is t̃ra. Et hoc similit̃ uł ad¬
uersũ nabuchodonosor. uł aduerstĩ
om̃s qui uenerant᷑ idola accipi po¬
test: & describitur error humanꝰ
quod argentũ. aurũ gemmas. & se¬
idola: pro fulgore materię deos esti¬
mat: cũ formã quidẽ potuerit arti¬
fex dare: animã aut̃ quib uegetan¬
tur artus nequiuerit: & e contrario
dñs dicit᷑ in templo scõ suo: non in
templo manu facto. s uł in celis. uel
tem. An nescitis qm̃ templũ dĩ estis.
de sp̃s dĩ habitat in uobis: Et alibi.
Corpora ur̃a templũ dĩ sunt: uł in
filio sicut ipse ait: pat̾ in me maners
ipse facit oꝑa: aut certe ixta illud
sũ mundũ sp̃s intus alit: totãq infu¬
sa ꝑ artus mens agitat molem: & ma¬

Expanded text:
ie ejus omnis terra. LXX: Vae qui dicit ligno, evigila et exsurge: et lapidi, elevare; et ipsum est imago, et est productio auri et argenti, et omnis spiritus non est in eo. Dominus autem in templo sancto suo: revereatur a facie ejus omnis terra. Et hoc similiter vel adversum Nabuchodonosor, vel adversum omnes qui venerantur idola, accipi potest. Et describitur error humanus, quod argentum, aurum, gemmas et seidola, prae fulgore materiae deos aestimant, cum formam quidem potuerit artifex dare: animam autem, qua vegetantur artus, nequiverit. Et econtrario Dominus dicitur in templo sancto suo : non in templo manufacto, sed vel in coelis, vel tem: An nescitis, quoniam templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ? Et alibi: Corpora vestra templum Dei sunt ; vel in Filio, sicut ipse ait: Pater in me manens, ipse facit opera . Aut certe juxta illud, rsum mundum : Spiritus intus alit; totamque infusa per artus, Mens agitat molem, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
sensu loci uel spm accipere solere.
uel uentũ. Ergo & in hoc loco sp̃m
ul pro uento accipe possumꝰ: quod
nichil spiret in idolis: uł ꝓ anima
quod simulachra inanimantia siN.
Quod aut̃ sp̃s accipiat᷑ ꝓ anima: ma¬
nifeste significat saluatoris oratio.
dare: & non potius animã suã. de qua
dixerat: tristis ẽ anima mea usq ad
mortẽ. Et nemo potest eripe animã
meã a me: & uoluntate mea depono
animã meã: & sponte mea rursum
assumo eam. Finit liber primus.¬

Expanded text:
sensu loci, vel spiritum accipi solere, vel ventum. Ergo et in hoc loco, spiritum vel pro vento accipere possumus, quod nihil spiret in idolis; vel pro anima, quod simulacra inanimata sint. Quod autem spiritus accipiatur pro anima, manifeste significat Salvatoris oratio: dare, et non potius animam suam, de qua dixerat: Tristis est anima mea usque ad mortem . Et: Nemo potest eripere animam meam a me: sed voluntate mea depono animam meam, et sponte mea rursum assumo eam . LIBER S
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ additam̃to. & solus sepe pona¬
tur: sp̃s aut̃ ꝓuersus nusquã nisi
cũ additam̃to lectus sit.S & illud
dici potest. si quis contentiose spm̃
puersum in hoc loco uoluerit acci¬
pere: qđ aliud sit om̃is sp̃s. non ẽ in
eo. aliud si dixisset om̃is sp̃s non est
circa eum: potest enim adsidere
si mulachris: ceterũ intrinsecus ẽẽ
non potest. Unde & aquila signifi¬
cantius uertit hebraicũ dicens.
Et sp̃s eius non ẽ in uisceribꝰ: siue in
medio eius. Preterea sciendũ. in qui¬
busdam hebraicis uoluminibꝰ non
eẽ additũ omnis: s ab solute sp̃m le¬
gi. Quod siquis racione superatus
in honã partẽ acceperit spm̃: & que¬
sierit cursi de spu scõ dictũ sit cum
additam̃to legatur. & om̃is sp̃s ñ ẽ
in eo: sciat omnẽ sp̃m diuersas gra¬
tias intelligi sp̃s sc̃i. ut sit sensus:
nichil in se gr̃e: nichil poterit habe¬
re uirtutis. Qđ quidẽ & iuxta tro¬
pologiam magis intelligitur: qđ

Expanded text:
 cum additamento et solus saepe ponatur; spiritus autem perversus nusquam nisi cum additamento lectus sit. Sed et illud dici potest si quis contentiose spiritum perversum in hoc loco voluerit accipere, quod aliud sit; Omnis spiritus non est in eo; aliud si dixisset: Omnis spiritus non est circa eum: potest enim assidere simulacris; caeterum intrinsecus esse non potest. Unde et Aquila significantius vertit Hebraicum dicens: Et spiritus ejus non est in visceribus, sive in medio ejus. Propterea sciendum in quibusdam Hebraicis voluminibus non esse additum, omnis; sed absolute, spiritum legi. Quod si quis ratione superatus in bonam partem acceperit spiritum, et quaesierit, cur si de Spiritu sancto dictum sit, cum additamento legatur: Et omnis spiritus non est in eo? sciat omnem spiritum, diversas gratias intelligi Spiritus sancti: ut sit sensus: Nihil in se gratiae, nihil poterit habere virtutis. Quod quidem et juxta tropologiam magis intelligitur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui antixp̃o ñ seruierunt: a quib
expoliabitur impius: ꝓpt̃ impietatẽ
quã exercuit in uniuersã terrã. &
uastationẽ ciuitatis eccłie: & ꝑsecu¬
tionẽ omniũ qui habitauerunt
in ea.Tanta enĩ uastitas. & tanta im¬
pietas in fine rerum antixp̃o seui¬
ente crassabitur in ȩcclesiis. & mil¬
tiplicata iniquitate multoꝵ in tan¬
tum refrigescet caritas: ut dñs qui
cordis archana cognoscit. & qđd futu¬
rũ est non ignorat: dixerit. Putas ue¬
niens filius hominis. inueniet fidẽ
suꝑ terrã: Possumus quoq scđm io
hannẽ apłm qui scribit sicut audis¬
tis. qm̃ antixp̃s uenit: nunc autẽ
antixp̃i multi sunt. unde cognosci¬
reticos. & uniuersũ dogina ꝑuersũ
arrogantiũ sibi scientiã & simplici¬
tatẽ eccłiȩ contempnentiũ. qui ni¬
chil ꝑdiicunt ad finẽ: s delectant᷑
mortib plurimoꝵ. & arro gantes et
suꝑbos dicere: & totã continentiam

Expanded text:
qui Antichristo non servierunt, a quibus qui Antichristo non servierunt, a quibus exspoliabitur impius propter impietatem quam exercuit in universam terram, et vastationem civitatis Ecclesiae, et persecutionem omnium, qui habitaverunt in ea. Tanta enim vastitas, et tanta impietas in fine rerum, Antichristo saeviente, grassabitur in Ecclesiis, et multiplicata iniquitate multorum, intantum refrigescet charitas , ut Dominus qui cordis arcana cognoscit, et quod futurum est, non ignorat, dixerit: Putas, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram ? Possumus quoque secundum Joannem apostolum qui scribit: Sicut audistis quia Antichristus veniet, nunc autem Antichristi multi sunt : unde et cognoscidogma perversum arrogantium sibi scientiam, et simplicitatem Ecclesiae contemnentium, qui nihil perducunt ad finem, sed delectantur mortibus plurimorum, arrogantes 616 et superbos dicere, et totam continentiam
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ eoꝵ. S & t̾re impietas. id est
iudaicȩ.& ciuitatis ierłm. & omniũ
habitatoꝵ eius. qui dixerunt aduer¬
sũ creatorẽ suũ. crucifige crucifige
expoliationis tuȩ cause erunt. Po¬
test aut̃ hoc ipsũ. & de antixp̃o int̾¬
pretari: qui in tantũ erit arrogans
& suꝑbus: ut in templo dĩ seslirus
sit faciens se dm̃: & quasi infernus.
& mors tantos int̾ficiet. & ad se con¬
gregabit: ut si fieri possit. decipiat
etiã electos dĩ. Congregabit quoq ad
se om̃s gentes: & uniuersos popłos in
suũ ducet errorẽ. Qui cũ postea int̾¬
fectũ illum spũ oris xp̃i uiderint. in¬
telligent uera eẽ quȩ de eo ante p̃dic¬
ta sunt: & dicent omnia quȩ sequun¬
tur. eadem intelligentia qua expo¬
suimus suꝑ diabolo. Qđ aut̃ ait . ex¬
poliabunt te om̃s reliqui popłi ꝓpt̃
sanguinẽ hominũ. & impietatẽ t̃re
& ciuitatis. & omniũ habitantiũ in
ea: reliquos popłos scõs intelligamꝰ

Expanded text:
guinem earum. Sed et terrae impietas, id est, guinem earum. Sed et terrae impietas, id est, Judaicae, et civitatis Jerusalem, et omnium habitatorum ejus qui dixerunt adversum Creatorem suum: Crucifige, crucifige exspoliationis tuae causae erunt. Potest autem hoc ipsum et de Antichristo interpretari, qui intantum erit arrogans et superbus, ut in templo Dei sessurus sit, faciens se Deum. Et, quasi infernus et mors, tantos interficiet, et ad se congregabit, ut, si fieri possit, decipiat etiam electos Dei . Congregabit quoque ad se omnes gentes, et universos populos in suum ducet errorem. Qui cum postea interfectum illum spiritu oris Christi viderint, intelligent vera esse quae de eo ante praedicta sunt, et dicent omnia quae sequuntur, eadem intelligentia, qua exposuimus super diabolum. Quod autem dicit, exspoliabunt te omnes reliqui populi propter sanguinem hominum, et impietatem terrae, et civitatis, et omnium habitantium in ea, reliquos populos sanctos intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
non peperit. Usquequo: Uel incre:¬
pantiũ est uox ista. uł iudiciũ dĩ ẽ de¬
monstrantiũ. Et ad grauans torquẽ
suã infinito pondere: & pulchre. qr
arrogans. & suꝑbus ẽSuꝑbia autem
proprie in extensione colli. & ceruiciᷤ
erectionem monstratur. Iorques gra¬
uissima fit: ut curuet qđ fuerat ere¬
ctũ. Et istud eueniet: quia subito
consurgent qui mordeant eũ. uel
angħcũ quib diabolus tradetur in
pena. uł hi qui ab eo tenti fuerant:
agentes postea pęnitentiã. & ad xp̃i
uexilla conuersi. mordebunt eum:
ruxta illud qđ alibi đr. Uiri pacifi-¬
ci tui: posuerunt insidias tibi. Deni¬
q sequit᷑. Et euigilabunt insidiato
insidiis subiacebis: uastantiũ regnũ
tuũ: & eos qui captiui fuerunt in xp̃i
turmas redigentiũ. Tu enĩ dep̃datus
es gentes multas. & iudaicũ populũ.
ornatu & uestib quas ei dederã: spoli¬
te. & nudũ facient: quia & tu int̾fe¬
cisti gentes plurimas. & fudisti san¬

Expanded text:
non peperit. Usquequo? vel increnon peperit. Usquequo? vel increpantium est vox ista, vel judicii diem demonstrantium. Et aggravans torquem suam infinito pondere. Et pulchre, quia arrogans et superbus est superbia autem proprie in extensione colli et cervicis erectione monstratur, torques gravissima sit, ut curvet quod fuerat erectum. Et istud eveniet quia subito consurgent qui mordeant eum, vel angeli, cum quibus diabolus tradetur in poenam, vel qui ab eo tenti fuerant, agentes postea poenitentiam: et ad Christi vexilla conversi, mordebunt eum, juxta illud quod alibi dicitur: Viri pacifici tui posuerunt insidias tibi . Denique sequitur: Et evigilabunt insidiatorinsidiis subjacebis, vastantium regnum tuum, et eos qui captivi fuerunt in Christi turmas redigentium. Tu enim depraedatus es gentes multas, et Judaicum populum 615 ornatu et vestibus, quas ei dederam, spolite, et nudum facient. Quia et tu interfecisti gentes plurimas, et fudisti san
Abbreviated transcription (Latin):
medi. atq ꝑse: qui babilonioꝵ imꝑiũ
destruentes. mordeant eũ primũ. et
postea lacerent: sitq: eis nabuchodono¬
sor in rapinã: & uastator totius orbis
expoliet᷑ a reliquis popłis. qui manũ
illius & crudelitatẽ euadere potuer̃:
Hoc aut̃ ei fiet ꝓpt̃ sanguinẽ homi¬
nis. idẽ iude. & iniquitatẽ terre. uide¬
licet isrł ciuitatis. haud dubiũ quin
ierłm. & omniũ habitantiũ in ea ge¬
neraliter popłm significans. Discuti¬
amus & septuaginta: & om̃ia que de
babilone. & nabucho donosor diximꝰ.
referri possunt ad mundũ istũ. & ad
diabolũ: qui uere arrogans. & suꝑbꝰ:
omnis labor habebit interitũ: qui in
similitudinẽ inferni. & mortis. non
saturatus occisis. & omniũ gentium
deceptione letatur: & ad se poplos con¬
gregat: qui cũ eum uiderint missũ
in abyssum. & tartaro traditũ: ea quȩ
Aloc. legerant: uidentes eẽ cõpleta: &
int̾pretantes suꝑ eo consona uocȩ me¬

Expanded text:
Medi atque Persae, qui Babyloniorum imperium Medi atque Persae, qui Babyloniorum imperium destruentes, mordeant eum primum, et postea lacerent: fiatque eis Nabuchodonosor in rapinam, et vastator totius orbis exspolietur a reliquis populis, qui manum et crudelitatem illius evadere potuerunt? Hoc autem ei fiet propter sanguinem hominis, id est, Judae, et iniquitatem terrae, videlicet Israel, et civitatis, haud dubium quin Jerusalem et omnium habitantium in ea generaliter populum significans. Discutiamus et Septuaginta. Omnia quae de Babylone et Nabuchodonosor diximus, referri possunt ad mundum istum, et ad diabolum, qui vere arrogans et superbus, omnis labor habebit interitum: qui in similitudinem inferni, et mortis, non saturatur occisis, et omnium gentium deceptione laetatur, et ad se populos congregat. Qui cum eum viderint missum in Abyssum, et tartaro traditum, ea quae δῶς legerant, videntes esse completa, et interpretantes super eo, consona voce me
Abbreviated transcription (Latin):
displicebit: nabuchodonosor rex babi¬
lonius decipietur suꝑbia sua. Et quo¬
modo uinũ contra potantem facit:
& postꝗͣ surrexerit neq pes. neq meis.
suũ officiũ tenet: om̃isq leticia. et
mentis exhilaratio uertitur in rui-¬
nã: sic uir suꝑbus non decorabitur.
nec uoluntatẽ suam ꝑducet ad finẽ:
cẽs. hoc ẽ in rerũ omniũ erit penu¬
ha: qui quasi mors & infernus non
saturabitur occisis. & om̃s gentes cun¬
tosq popłos suo imꝑio subiugans. fi¬
nẽ auaricie ñ putabit. Nonne cũ me¬
briatus fuerit poyło dñi: & meraco
calice consopitus om̃s suꝑ eũ ꝑ cõparati¬
totum orbem uastans ñ saturatur
rapinis: nec desinit expoliare iã nu-¬
dos: & ad hoc tantũ seuit & furit: ut
iniquitatis & p̃darum onere. quasi
grauissima torque se deprimat:Si¬
mulq consida. quã elegant̃ multipli¬
catas diuitias: densũ appellauerit lu-¬
tũ. Nũquidnon repente consurgent

Expanded text:
displicebit: Nabuchodonosor rex Babydisplicebit: Nabuchodonosor rex Babylonius decipietur superbia sua. Et quomodo vinum contra potantem facit, et postquam surrexerit, neque pes, neque mens suum officium tenent; omnisque laetitia, et mentis exhilaratio vertitur in ruinam: sic vir superbus non decorabitur, nec voluntatem suam perducet ad finem, ήσει, hoc est, in rerum omnium erit penuria. Qui, quasi mors et infernus, non saturatur occisis: et omnes gentes cunctosque populos suo imperio subjugans, finem avaritiae non putavit. Nonne cum inebriatus fuerit poculo Domini, et meraco calice consopitus, omnes super eum per comparatitotum orbem vastans, non saturatur rapinis, nec desinit exspoliare jam nudos, et ad hoc tantum saevit, ut devoret, et iniquitatis et praedarum onere quasi gravissima torque se deprimat. Simulque considera quam eleganter multiplicatas divitias densum appellaverit lutum. Numquid 614 non repente consurgent
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ hominis ꝰde iniquitatẽ t̾re ciuitatĩ
& omniũ habitantiũ in ea .lxx. Qui
aut̃ arrogans ẽ. & contemptor uir su¬
perbus. nichil ꝑducit ad finẽ: qui di¬
latauit sicut infernus animã suamꝰ
& iste quasi mors non adimplet᷑. Et
congregabit ad se om̃s gentes: & acci-¬
piet ad se om̃s popłos. Nonne uniu̾¬
sa hec aduersus eum parabolam su¬
ment. & ꝓpositionem ad narrationẽ
cius: & dicent: ue qui multiplicant
sibi que non sunt sua: Usquequo &¬
adgrauans torquẽ suã grauit̃: Quia
subito consurgent mordentes eum.
& euigilabunt insidiatores tui: eris
in rapinã illis. Quia tu expoliasti
gentes multas. expoliabunt te om̃s
reliqui popłi: ꝓpt̾ sanguinẽ homi¬
nũ. & impietates t̾rę. & ciuitatis: et
omniũ habitatoꝵ eius. Cũ hec de xp̃i
aduentu sint reꝓmissa. siue ut qui¬
busdã placet de uisionis fine. & de
completione auxilii dĩ. qđ qui credi¬
lerit ẽẽ uenturũ: inuet ex fide sua:
qui incredulus fuerit: dñi anime

Expanded text:
iniquitatem terrae, civitatis et omnium habitantium in ea. LXX: Qui autem arrogans est et contemptor, vir superbus, nihil perducit ad finem: qui dilatavit sicut infernus animam suam, et iste quasi mors, non adimpletur. Et congregabit ad se omnes gentes, et accipiet ad se omnes populos: nonne universa haec adversum eum parabolam sument, et propositionem ad narrationem ejus, et dicent: Vae qui multiplicat sibi quae non sunt sua: usquequo aggravat torquem suam graviter, quia subito consurgent mordentes eum, et vigilabunt insidiatores tui, et eris in rapinam illis? Quia tu exspoliasti gentes multas, exspoliabunt te omnes reliqui populi propter sanguinem hominum et impietates terrae, et civitatis, et omnium habitatorum ejus. Cum haec de Christi adventu sint repromissa, sive, ut quibusdam placet, de visionis fine, et de completione auxilii Dei: quod qui crediderit esse venturum, vivet ex fide sua: qui vero incredulus fuerit, Domini animae
Abbreviated transcription (Latin):
co suo. mittens fel suũ. & in ebriars
ut aspitiat nuditatẽ eius. & ignomi¬
niã ꝓ głia: qđ scilicet ille qui rexpo¬
tentissimus fuerat. ad tale dedecus
sit adductus. Unde & cõminatur
ei ds̃. qđ & ipse bibiturus eẽ huiꝰce.¬
modi potionẽ: & passurus omnia
quȩ passus ẽ sedechias. Hoc quã ridi¬
culũ sit: me tacente cognoscitis. Si
enĩ qđ sequit᷑. bibe tu quoq & conso¬
pire. & circũdabit te calix dextere
dñi: & uomitus ignominie super
głam tuã. ñ de calice intelligunt . s
de malis quȩ bibiturus ẽ nabucho¬
donosor: ergo & ille calix qui sedechie
ꝓpinatꝰ ẽ. mala sunt intelligenda:
non ut illi uolunt cacarticũ. Sin
aut̃ dicunt uere factum: & tẽpera.¬
tam huiuscemodi potionẽ ut supͣ

Expanded text:
o suo, mittens fel suum et inebrians, ut aspiciat nuditatem ejus, et ignominiam pro gloria: quod scilicet ille qui rex potentissimus fuerat ad tale dedecus per eum sit deductus. Unde et comminatur ei Deus quod et ipse bibiturus sit hujuscemodi potionem, et passurus omnia, quae passus est Sedecias. Hoc quam ridiculum sit, me tacente, cognoscitis. Si enim quod sequitur: Bibe tu quoque, et consopire, et circumdabit te calix dexterae Domini, et vomitus ignominiae super gloriam tuam, non de calice intelligunt, sed de malis, quae bibiturus est Nabuchodonosor: ergo et ille calix quo Sedeciae propinatum est, mala sunt intelligenda, non, ut illi volunt, καθαρτικόν. Sin autem dicunt vere factum, et temperatam hujuscemodi potionem, ut sup
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: ceptũ iter deserentibus. quod
apłoꝵ in uniuersũ orbem exierit so¬
nus eoꝵ: sicut aquȩ oꝑientes mare:
idẽ ut omnẽ salsuginẽ. & amaritu¬
dinẽ scłi quã terra biberat pluente
desuꝑ diabolo. aquȩ dñi operiant:
& efficiant maris locũ. & amaritudi¬
nis pristinȩ. non parere. Unde & in
psalmo dr. Deati quoꝵ remisse sun
iniquitates. & quoꝵ tecta sunt peccati
Potest aut̃ quãquã non conueniat
ordini lectionis. nec ad p̃sentem scri
de qua scriptura cõmemorat. quod
redundauerit in ea scoꝵ sanguis. a
porta usq ad portã: & quȩ dicit in
am̃ passione. sanguis eius suꝑ nos &
suꝑ filios nr̃os: ad quã ds̃ loquitur
in isaya: cũ leuaueritis manus ad me
non exaudiam uos: manus enĩ ur̃ȩ
sanguine plenȩ sunt. Hec ȩdificata
ẽ in iniquitatibꝰ: in qua iuxta eun¬
dem ꝓpħam iusticia dormiuit. ne

Expanded text:
tiam, et coeptum iter deserentibus, quod tiam, et coeptum iter deserentibus, quod apostolorum in universum orbem exierit sonus eorum, sicut aquae operientes mare , id est, ut omnem salsuginem, et amaritudinem saeculi, quam terra biberat, pluente desuper diabolo, aquae Domini operiant; et efficiant maris locum et amaritudinis pristinae non apparere. Unde et in psalmo dicitur, Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Potest autem quamquam non conveniat ordini lectionis, nec ad praesentem Scrde qua Scriptura commemorat , quod redundaverit in ea sanctorum sanguis a porta usque ad portam. Et quae dicit in Domini passione: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Et ad quam Deus loquitur in Isaia: Cum levaveritis manus ad me, non exaudiam vos: manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Haec aedificata est in iniquitatibus: in qua juxta eumdem prophetam justi
Abbreviated transcription (Latin):
in sanguinib ciuitatẽ : id ẽ ȩccłiam
suã in eoꝵ quos deceperunt interitũ.
& p̃parent urbem in iniquitatibus.
loquentes contra dm̃ iniquitatem.
& ponentes in excelso os suum. Quod
cũ fecerint manifeste ostendit᷑: quia
ex semet ipsis ȩdificent ciuitatem in
sanguinib. & p̃parent eam in iniqui¬
tatib Sequit᷑ enĩ. Non sunt hec a do¬
mino om̃ipotente: id ẽ talis ȩdificatio
non ẽ ã dño sabaoth: quẽ nunc septu
aginta int̃pretati sunt omnipotentẽ.
Deficient enĩ multi popłi: & quauis
infinitȩ gentes in eorũ ducant᷑ erro¬
rem: tam̃ uł lassabunt᷑ quod magis
coartabuntur in angustũ: & ȩcclesie
multitudini. non poterunt cõparari.
Iuis quippe in igne deficientibꝰ quod
sentitur. aut diaboli principis sini igne
consũptis: aut certe succensis igne dñ
de quo ait: ignẽ ueni mittere super
t̃ram. & quã uolo ut ardeat: & depn¬
ore cursu retractis. & agentis peniten¬

Expanded text:
in sanguinibus, id est, Ecclesiam in sanguinibus, id est, Ecclesiam suam in eorum quos deceperunt, interitu, et praeparent urbem in iniquitatibus, loquentes contra Deum iniquitatem, et ponentes in excelso os suum. Quod cum fecerint, manifeste ostenditur, quia ex semetipsis aedificent civitatem in sanguinibus, et praeparent eam in iniquitatibus. Sequitur enim: Non sunt haec a Domino omnipotente? id est, talis 621 aedificatio non est a Domino sabaoth, quem nunc LXX interpretati sunt, omnipotentem. Deficient enim multi populi, et quamvis infinitae gentes in eorum ducantur errorem, tamen vel lassabuntur, quod magis coarctabuntur in angustum, et Ecclesiae multitudini non poterunt comparari. Illis quippe in igne deficientibus quod sentitur, aut diaboli principis sui igne consumptis, aut certe succensis igne Domini, de quo ait: Ignem veni mittere super terram, et quam volo ut ardeat , et de priore cursu retractis, et agentibus poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
gentes multȩ coangustantes: Quia
replebitur t̾ra: ut cognoscant gloriam
diñ. quasi aqua ad opienda maria.
Nulli dubiũ est quin iuxta litteram
adhuc contra nabuchodonosor loqua¬
tur sermo ꝓpħicus. & plangat eum.
quod edificet babylonẽ in sanguini¬
bus: & plurimoꝵ ruinis ac mortib
illius menia construat. Qui quia
hoc fecerit urbi quã sanguinibus
construxerat: postea quȩ inferantur¬
a dño ausculta. Sequit᷑ enĩ. Nũqͥdnon
hec a dño sunt exercituũ: Id ẽ quȩ di¬
cuntur. laborabunt popłi multo igne
& gentes in uacuũ: id ẽ incensa baby¬
lone frustra popłi laborabunt. & nit¬
tentur in nichilũ: & deficient popli¬
multi gentis chaldaicȩ. quia replebit᷑
t̃ra ut cognoscat głam dñi: id ẽ cum
babylon fuerit euersa: manifesta fiet
omnib potentia & uirtus dĩ. Quasi
aquȩ oꝑientes mare. sic głia dñi t̾ra
uniuersa cõplebitur: sicut aque alue¬
um. & fundũ contegunt maris. Hec
ut diximus iuxta litteram. Ceterũ

Expanded text:
entes multae coangustatae sunt: quia replebitur terra ut cognoscat gloriam Domini, quasi aquam ad operiendum maria. Nulli dubium est quin juxta litteram adhuc contra Nabuchodonosor loquatur sermo propheticus; et plangat eum quod aedificet Babylonem in sanguinibus, et plurimorum ruinis ac mortibus illius moenia construat. Qui quia hoc fecerit urbi, quam in sanguinibus construxerat, postea quae a Domino inferantur, auscultat. Sequitur enim: Numquid non haec a Domino sunt exercituum? id est, quae dicuntur. Laborabunt populi in multo igne, et gentes in vacuum, id est, incensa Babylone, frustra populi laborabunt, et nitentur in nihilum, et deficient populi gentis Chaldaicae. Quia replebitur terra ut cognoscat gloriam Domini, id est, cum Babylon fuerit eversa, manifesta fiet omnibus potentia virtutis Dei, quasi aquae operientes mare: sic gloria Domini terra universa complebitur, sicut aquae alveum et fundum contegunt maris. Haec ut diximus, juxta litteram. Caeterum