comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hab&. quȩ st̃ iustificationes. Sed qͥd
I uubt qͦd ait. hȩc facta ẽ mͥ: Hȩc quid:
inforte lex. qͥa dixerat. & custodiui le¬
gem tuam: Quibꝰ uerbis subiun&x̃: hȩc fa. a
emͥ. Tanquam dicer&. Hȩc lex facta ẽ mͥ. Sed
ñ c̃ rememorandũ in exponendo: quomͦ sit ei
facta lex dĩ. Orȩca eiũ locutio unde ista tͣnsla¬
ta ẽ. satis indicat ñ de lege u̾ictũ ẽẽ. hȩc facta
ẽ mͥ: quia lex in eadẽ lingua generis masculini
ẽ: & feminino ꝓnomine etiã ibi scͥptum ẽ. hȩc
facta ẽ mͥ. Queritꝰ᷑ gͦ priꝰ quȩ illi facta sit:
deinde quomͦ illi facta sit. Quȩcũq illa sit:
hec inquit facta ẽ mͥ. Non utiq hȩc lex: quia
hunc sensũ sic̃ dixi gręcꝰ expellit. Forte gͦ
hȩc nox: quia tota suꝑior sententia sic se
hib&. memor fui nocte nominis tui dñe. &
custodiui legem tuam: & sequit᷑. hȩc facta
ẽ mͥ: quia utiq ñ lex. ꝓfecto nox ẽ quȩ fa
cta ẽ illi. Quid ẽ gͥ. nox mͥ facta ẽ : qͥa iusti¬

Expanded text:
nes.» Sed quid sibi vult quod ait, «Haec facta est mihi? Haec» quid? An forte lex, quia dixerat, «Et custodivi legem tuam;» quibus verbis subjunxit, «Haec facta est mihi:» tanquam diceret, Haec lex facta est mihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lingua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est mihi:» quia cta est illi. Quid est igitur, Nox mihi facta est, «quia justi
Abbreviated transcription (Latin):
cum orarem exaudisti me: & ambulabam in
latitudine: & cȩc̾a quȩ isto modo dicta con
os nr̃m pat& ad uos ochorinthii: cor nr̃m
dilatatũ ẽ. Hec autẽ caritas duobꝰ illis man¬
datis. tota atq initegra continetur: dilecti¬
one scilic& dĩ & dilectione ꝓximi. in quibꝰ
tota lex pend& & ꝓpħȩ. Unde & hic cũ di¬
xiss& ambulabam in latitudine. causã sub¬
iunxit atq ait: quia mandata tua exqui¬
siui. Nonnulli autẽ codices non habent
mandata tua: sed testimonia. Sed mandata
in plurib̾ inuenimꝰ: & maxime grȩcis. Cui
lingue tanqͣm p̃cedenti. unde ad nos ista

Expanded text:
cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam in cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta cont«Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur, dilectione scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Unde et hic cum dixisset, «Et ambulabam in latitudine;» causam subjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnulli autem codices non habent «mandata,» sed «testimonia;» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista
Abbreviated transcription (Latin):
bulabo in latitudine. quia mandata tua ex¬
quisiui: & loquar in testimoniis tuis in con¬
spectu regum & non confundebar. & cȩtera
isto modo. sic enim uidetur sequentia p̃ce¬
dentibꝰ debuisse conectere: sed ait. & ambu¬
labam in latitudine. U bi copulatiua con¬
iunctio. id est &. uelut inconsequens posita
est : quia non ait. & ambulabo. quomͦ dice¬
bat & custodiam legem tuam semper: aut cer¬
te si optatiuo mͦ dictum est. custodiã legem
tuã. non ait. & ambulem in latitudine. qua¬
si utrũq opta uerit & poposcerit: sed ait. &
ambulabam in latitudine. Ubi si coniunc¬
tio ista non eẽt. & ad suꝑiorum conexionem
libere inferret᷑. & soluta sententia ãbulabã
inlatitudine: nichil de inusitato loquendi
modo hic deber& mouere lectorem. ut occul¬
tus sensus querendus hic aliquis putaretur.
Nimirum gͦ qͦd non dixit. intelligi uoluit.
id est exauditum se fuisse: ac deinde subiun¬
xit. qualis factꝰ fuerit : tanquã dicer&. Et

Expanded text:
bulabo in latitudine, quia mandata tua exquisivi, Et loquar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundar; et caetera isto modo; sic enim videtur sequentia praecedentibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulativa conjunctio, id est, «Et,» velut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulabo, quomodo dicebat, «Et custodiam legem tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambulem in latitudine, quasi utrumque optaverit, et poposcerit: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi si conjunctio ista non esset, sed a superiorum connexione libera inferretur et soluta sententia, «Ambulabam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergo quod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ent: peccator. & impiꝰ ubi parebt̃: Hoc enĩ ait.
E psecutionibꝰ quas patiebat᷑ eccła:. cũ funes
sceatorũ circũ plecterent᷑ eam. Proinde medi
inoctẽ. grauiora tribulationis intelli¬
sellã existimo: in qua dix̃ surgebã. qͥa ñ
lsis affligebat ut deicer&. s exercebat ut
ger&: id est ut ea ipsa tribulatione ad for
ꝑtinere arbitror. Particeps ego sũ om̃ium tim̃¬
tium te. & custodientiũ mandata tua: sicuti
ẽ in epła. quȩ ad hebrȩos scͥbitur. Qui enĩ sci¬

Expanded text:
parebunt» ? Hoc enim ait de persecutionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes peccatorum circumplecterentur eam. Proinde mediam noctem graviora tribulationis intelligenda existimo. In qua dixit «Surgebam:» quia non eum sic affligebat, ut dejiceret; sed exercebat, ut surgeret, id est, ut ea ipsa tribulatione ad fortitur pertinere arbitror, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Sicut est in Epistola quae ad Hebraeos
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis tuis quȩ dilexi: & leuaui manꝰ
meas ad mandata tua quȩ dilexi: & exer¬
cebar in iustificationibꝰ tuis. Ubi narrani¬
tis uerba sunt non petentis: uelut impe¬
tratis quȩ petiuerat confitebat᷑ in dĩ lau¬
dibꝰ qualem illũ fȩcerat miscđia dr̃: quã¬

Expanded text:
s tuis, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi; et exercebar in justificationibus tuis.» Ubi narrantis verba sunt, non petentis; velut, impetratis quae petiverat, confiteatur in Dei laudibus qualem illum fecerat misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ipsius trans lata sunt. non legit he
pecunie aerũ apłs intelligendus ẽ iston¬
mine genus significasse ꝑ speciem: iscetio
amorem pecuiu̾e uniu̾s alem gencralens au¬
riciam. quȩ uere radix ẽ malorũ omlipo
Nam ipsi pͥmi homines ꝑ serpente qm

Expanded text:
erba ipsa translata sunt, non legitur apecuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae universalem generalemque avaritiam, quae vere radix est malorum omnium. Nam ipsi primi homines pe
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑiores uersus ꝓlixi psalmi huiꝰ¬
S
orationẽ habent: hi autẽ qui se¬
quuntur de quibꝰ nc̃ disputan¬
dum ẽ narrationẽ. Petebat enĩ
homo dei suꝑius adiutorium gr̃ę dĩ. cũ dice¬
bat in tua iusticia uiuifica me. & ueniat
suꝑ me miscłia tua dnẽ: & alia similia uel
supra. uł infra: nc̃ autẽ dicit. Et ambula¬

Expanded text:
iores versus prolixi psalmi hujus orationem habent; hi autem qui sequuntur, de quibus nunc disputandum est, narrationem. Petebat enim homo Dei superius adjutorium gratiae Dei, cum dicebat, «In tua justitia vivifica me; et veniat super me misericordia tua, Domine:» et alia similia vel supra vel infra. N
Abbreviated transcription (Latin):
cationes dĩ. & mandata di. testimonuis di
ꝓbantur. Et quicquid nob ꝑsuadere uult
dt̃. sius testimoniis ꝑsuad&: in qͦiste perit
inelinari cor suũ. & ñ in auariciam. Testimo¬
niis quippe suis agit nob̃̾cũ ds̃ ut eũ gra¬
ti colamꝰ: qͦd impedit a uaricia radix om¬
nium malorum. Tal uerbo grecus appellat
a qͦ possit intelligi generalis auaricia:
qa pł appetit qͥs. quã sat est. Pleon eñi
latine plus ẽ: exaia habitus ẽ. ab eo qͣa
ẽ habere. Ergo pł habendo appellata est

Expanded text:
timoniis Dei probantur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qua plus appetit quisque quam sat est: πλέον enim latine plus est; ἔξις habitus est, ab eo quod est habere. Ergo a plus habendo appellata est
Abbreviated transcription (Latin):
lriss&. ampita ob ꝓbrium meum qͦd
uat̾ sum. addidit quia iudicia tua
lua: id est uidicia tua uera. Ueritatis
anator. suaue clamat esse: qͦd uerũ ẽ.
anum autem uidicia de occultis homi
lion suauia. quia temeraria: & idõ siuĩ
bim & ipsis intelligunt. Hoc enim ꝓcli uiꝰ homo
suspicatur in alio: qͦd sentit in seipso. Hoc itaq
obꝓbrium suum petebat auferri. qͦd in se sen.¬
serat. & in aliis fuerat suspicatus: ut non ess&
diabolo similis. qui de occultis scĩ iob suspicatꝰ
ẽ qͦd non gratis dm̃ coler&: quẽ poscit temptan¬
cum libenter alteriꝰ obꝓbrium non nisi ȩmula¬
tio suspicetur: dum bonum opus rep̾hendi non
potest. quia se exerit qͦd aꝑtum est. & qͦ fine
fiat rep̃henditur quia non se exerit qͦd occul¬
tum est: atq ita male suspicari non deb& qͥ
lib&. non uidendo qͦd lat& & non inuidendo
qͦd emin& : ꝓfecto contͣ malum hoc quoquisq¬

Expanded text:
ium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est. Hominum autem judicia de occultis hominum, non suavia, quia temeraria. Et ideo suum bimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod non gratis Deum coleret, quem poposcit tentancum libenter alterius opprobrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, quia se asserit quod apertum est; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo quod eminet: profecto contra hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lum scͥptum ẽ qui gloriatur in dño glo¬
rietur. Qui gͦ ait intua iusticia uiui¬
fica me. in xp̃o utiq uiuficari cupit:
o exposuit quã miscđiam dicer& ubi
gͦ querimꝰ quę sit ista miscđia dĩ: au¬
hiamꝰ qͦd sequit᷑. salutare tuum sca̾m elo¬
quium tuum. Ab eo quippe hoc ꝓmissũ
ẽ : qui uocat ea quȩ ñ sunt. tanqͣm quȩ st̃.
Londũ enĩ erant quibꝰ ꝓmiteret᷑: ne qͥs
sum ẽ etiã ipsi ꝓmissi sunt: ut totum
corpꝰ xp̃i dicat: grã dĩ sũ qͦd sum. Et res¬
pondebo exꝓbrantibꝰ mͥ: u̾bum. Utrum¬

Expanded text:
ptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur» . Quod ergo ait, «In tua justitia vivifica me;» in Christo utique vivificari cupit, bo exposuit quam misericordiam diceret ubi go quaerimus quae sit ista misericordia, audiamus quod sequitur: «Salutare tuum secundum eloquium tuum.» Ab eo quippe hoc promissum est, qui «vocat ea quae non sunt, tanquam sint» . Nondum enim erant quibus promitteretur, ne qsum est, etiam ipsi promissi sunt, ut totum corpus Christi dicat, Gratia Dei sum quod sum . Et respondebo exprobrantibus mihi verbum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
scđ ia dĩ. hoc ẽ ipsum salutare ci Unt
ut ꝓtegite : non ut conterat. Nan sips¬
dam conterendos uenturus ẽ. qui mos
eum dum sꝑnunt eiꝰ humilitate. tib¬
do quassantur. Sic enĩ dicit in eipla
Mos autem ne offendamꝰ & cadamꝰ obpbi
eorum ne timeamꝰ: sedt respondeamꝰ eisut¬
bum. hoc ẽ u̾bum fidei qͦd p̃dicamꝰ: quias
crediđis inquit in corde tuo quia dñs ẽ ihe
tauit illum amortuis: saluus eris. Corde
enim creditur ad iusticiam: ore aut̃ con¬
fessio fit ad salutem. Parum ẽ gͦ in coras
habere xp̃m. & nolle confiteri dũ cunetit
obꝓbrium: sed exꝓbrantibꝰ respondendũ
ẽ u̾bum. Ut autem hoc martyres possest:
ꝓmissum ẽ eis & dictum. Non enĩ uosest̃
qui loquimini: sed sp̃c patris ur̃i qule

Expanded text:
ia Dei; hoc est, ipsum salutare ejus venit ut protegat, non ut conterat. Nam super quosdam conterendos venturus est, qui nunc in eum, dum spernunt ejus humilitatem, offendendo quassantur. Sic enim dicit in EvangeNos autem ne offendamus, et cadamus, opprobria eorum ne timeamus, sed respondeamus eis verbum. «Hoc est verbum fidei quod praedicamus. Quia si credideris,» inquit, «in corde tuotavit a mortuis; salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed exprobrantibus respondendum est verbum. Ut autem hoc martyres possent, promissum est eis, et dictum, «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri,
Abbreviated transcription (Latin):
quę sequunt᷑ iste iungendus
est. Nec uerba sunt. Et ueniat suꝑ me
miscđia tua dñe. Quȩ sententia: suꝑiori
uidetur adnexa. Non enĩ ait ueniat
suꝑ me: sed ait. & ueniat. Est autẽ ille
fupior. ecce concupiui mandata tua: in tua
iticia uiuifica me. Deinde sequitur. Et ue¬
uiat suꝑ me miscdia tua dñe. Quid hic gͦ
poscit : nisi ut mandata quȩ concupiuit
ponit enim quod ammͦ quid dixerit in tua
iusticia uiuifica me: cũ subiungit & ueniat
suꝑ me miscdia tua dnẽ: salutare tuũ scđm
eloquium tuum. hoc est scđm ꝓmissionem
tuam. Unde nos uult apłs filios ꝓmissionis
intelligi: ne arbitremur nr̃m esse qͥͦd su¬
mꝰ: sed totum dĩ grę tribuamꝰ. Factus ẽ¬

Expanded text:
quae sequuntur iste jungendus quae sequuntur iste jungendus est. Haec verba sunt: «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quae sententia superiori videtur annexa: non enim ait, «Veniat super me;» sed ait, «Et veniat.» Est autem illa superior, «Ecce concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me:» deinde sequitur, «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quid hic ergo poscit, nisi ut mandata quae concupivit,ponit enim quodammodo quid dixerit, «In tua justitia vivifica me;» cum subjungit, «Et veniat super me misericordia tua, Domine, salutare tuum secundum eloquium tuum:» hoc est secundum promissionem tuam. Unde nos vult Apostolus filios promissionis intelligi ; ne arbitremur nostrum esse quod sumus, sed totum Dei gratiae retribuamus. «Factus e
Abbreviated transcription (Latin):
quã dñs comm̃dat dicens. Mandatum nouũ
do uobis ut uos inuicem diligatis: & in hoc
scient om̃s quia mei discipuli estis. si dilectio¬
nem habueritis in inuicem. Et de dilectione
dĩ & ꝓximi loquens: in his inquit duobus
concupiui ex toto corde. Ex tota anima. &¬
ex tota mente diligere te: & ꝓximũ sic̃ me.
Non in mea sed in tua iusticia uiuifica me:
hoc est ista caritate quã concupiui imple me.
adiuua me. ut faciam qͦd comm̃das: dona
ipse qͦd mandas. In tua iusticia uiuifica me:
quia in me unde morerer habui: unde aut̃
uiuam. non inuenio nisi in te. Iusticia tua
xp̃c ẽ: qui factus ẽ nob̃ sapientia adõ. & ui
admodum scriptum est. qui gloriat᷑. in dño
gloriet᷑. Et in illo inuenio mandata tua quȩ
concupiui: & in tua iusticia hoc est in il¬
lo uiuifices me. Ipse est enim uerbum
deus : & uerbum caro factum est: ut
esset proximus meus.
ermoni pristino quem de psal¬
mo qui est om̃ium ꝓlixissimꝰ
nuꝑ habuimꝰ : de uerbis eius

Expanded text:
praecipue commendat, dicens, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis;» et, «In hoc scient omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis in invicem» : et de dilectione Dei et proximi loquens, «In his,» inquit, «duobuconcupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua Christus est, «qui factus est nobis sapientia a Deo, admodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur» . Et in illo invenio mandata tua quae concupivi, ut in tua justitia, hoc est in illo, vivifices me. Ipse est enim Verbum Deus; et Verbum caro factum est, ut esset et proximus meus .ermoni pristino, quem de psalmo qui est omnium prolixissimus, nuper habuimus, de verbis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Quaq id est non om̃imͦ. ex ore petri in
patat typus ȩccłe. uerbum ueritatis ab¬
an &: qui & si ad horam negauit timore.
resremanser̃ fortes. qui usq ad mortem
ititate certarent: siue quia & ex his qͥ
agiuer᷑ multi reparati sunt: ñ ẽ ablatũ
noꝰ ore uerbum ueritatis usq ualde. Qđ
utẽ ait ne aũferas: intelligendum ẽ ne
uiferri sinas. P ropt̾ qđ orando dicimꝰ: ne
nosinferas in temptationem. Et ipse dñs ad
petum. Rogaui inquit ꝓte. ne deficiat fi¬
dis tua: hoc est ne auferatur de ore tuo uer¬
bum ueritatis usq u alde. Sequit᷑. Quia in
iudicus tuis speraui: uel sicut de grȩco qͥdã
diligentiꝰ exp̃sserunt suꝑ speraui. Qđ u̾bum
& si minus usitate compositum ẽ: tam̃ un¬
nle ueritatis int̾p̃tande necessitatẽ. Attentiꝰgͦ¬

Expanded text:
que,» hoc est non omnimodo, ex ore Petri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore rimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi,» inquit, «pro te, ne deficiat fides tua» ; hoc est, ne auferatur ex ore tuo verbum veritatis «usque valde.» Sequitur, «Quia in judiciis tuis speravi;» vel, sicut de graeco quidam diligentius expresserunt, «supersperavi»: quod verbum etsi minus usitate compositum est, tamen implet veritatis interpretandae necessitatem. Attenti
Abbreviated transcription (Latin):
ledit etiđ saluator ore suo quardo ait. hac
nocte postulauit sathanas uexare uos sicut
triticum: & ego rogaui ꝓ te petre. ne deficiat
fodes tia . Hanc spem dedit & in oratione quã
docuet: ubi monuit ut dicamꝰ. ne nos inferas
initeptasonẽ. Quod ammꝰ enĩ ꝓmisit se datu¬
rum suis piclitantibꝰ: qđ dici uoliit ab oran¬
inte llig eumirum de hac spe magis iste psasm
intelligendus est dicere. hȩc me consolata est
in humilitate mea: qm̃ u̾bum tuum uiuifica¬
uit me. Qđ expͥssiꝰ int̾ptati sc̃ qui ñ ubum

Expanded text:
c nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me.» Quod expressius interpretati
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͦ dixiss& au̾te oculos meos ne uidi¬
ant uanitatẽ in uia tua uiuificame au
uia ñ uanitas. sed ueritas ẽ: deindẽ sub¬
iunxit : statue seruo tuo eloquiũ tum
in timore tuo. Qͦd quid est aliud.: qͣm ai
mͥ ut faciam qͦd loqueris: Neq enĩ situ¬
tum ẽ eloquiũ dĩ his qui in se mouent illes
contͣ faciendo: eis autẽ statutũ ẽ in quibꝰ
immobile est. Statuit itaq ds̃ eloquiũ
suũ in timore suo eis. quibꝰ dat spm time¬
re. hunc enĩ consũmata caritas forasnit.
tit : sed illiꝰ timoris. quẽ dic̃ ꝓpħa. spm̃ di¬

Expanded text:
s meos, ne videant venitatem; in via tua vivifica me;» quae via non vanitas, sed veritas est: deinde subjunxit, «Statue servo tuo eloquium tuum in timorem tuum». Quod quid est aliud quam, Da mihi ut faciam quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus dat spiritum timore» ; hunc enim consummata charitas foras mittit timorem : sed illius timoris quem dicit propheta s
Abbreviated transcription (Latin):
as & oꝑando. Nam qͦd ad cogitationẽ ꝑtin&.
at & meditabar in mandatis tuis: qͥd autẽ
ad ꝯꝑationẽ. & leuaiu manꝰ meas ad mandata
tua. Utriq sententiȩ addidit: quȩ dilexi.
fins enim p̃cepti ẽ caritas: de corde puro.
Quando isto fine id est huiꝰ rei contẽplatio¬
ar sit mandatũ dĩ. tc̃ fit uere opꝰ bonũ:
& t̃ leuantur manꝰ. quia suꝑnũ ẽ qͦd leuan

Expanded text:
gitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quẽad modũ dictũ sit. uiã ueritatis ele¬
gi: iudicia tua ñ sũ oblitꝰ: adhȩsi testimo¬
niistus. Cursꝰ eꝰ quippe istȩ: uiȩ mandatoꝵs
dĩ. Et quia potius eiꝰ beneficia. quã sua mẽ¬
rita dño alligat. tanqͣm diceret᷑ ei. quomͦ
istã uiam cucurristi diligendo. & dĩ uidi¬
cia ñ obliuiscendo. & eiꝰ testimoniis adhe¬
rendo: an ꝑ teipsum ista potuisti: Non: ait.
triũ meũ: sed cũ dilatasti cor meũ. Cordisdi¬
latatio: iusticiȩ ẽ delectatio. Hoc munꝰ ẽ dĩ.
ut in p̾ceptis eiꝰ ñ timore penȩ angustemꝰ sed
dilectione di latemꝰ: & delectatione iusticie
delectem᷑. Hanc enim nob̾ ꝓmittit latituddi¬
nem dicens: habitabo in eis & deambulabo.
Quã enĩ latũ ẽ. ubi deambulat ds̃ : In hanc
latitudinẽ diffundit᷑ caritas in cordibꝰ nr̃is:

Expanded text:
elegi, judicia tua non sum oblitus, adhaesi testimoniis tuis.» Cursus est quippe iste viae mandatorum Dei. Et quia potius ejus beneficia quam sua merita Domino allegat; tanquam diceretur ei, Quomodo istam viam cucurristi, eligendo, et Dei judicia non obliviscendo, et ejus testimoniis adhaerendo, an per teipsum ista potuisti? Non, ait. trium meum; sed «cum dilatasti cor meum.» Cordis dilatatio, justitiae est delectatio. Haec munus est Dei, udilectione, et delectatione justitiae dilatemur. Hanc enim nobis promittit latitudinem ejus dicens: «Habitabo in eis, et deambulabo» . Quam enim latum est ubi deambulat Deus! in hac latitudine diffunditur charita
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur esse in nr̃a potestate. id est als
auersio a uidenda uanitate ab illons
li enĩ ab ea uanitate ñ au̾tert ocbste
quia putauer̃ ascipsis se fieri uistos eire
erunt. & de sui arbitrii uiribꝰ p̃sumse

Expanded text:
videntur esse in nostra potestate, id est, oculorum aversio a videnda vanitate ab illo nobis ulli enim ab ea vanitate non avertequia putaverunt a seipsis se fieri justos et bouerunt, et de sui arbitrii viribus praesumpse
Abbreviated transcription (Latin):
trem urm̃ qui in cęlis ẽ. Ubi finem posuit:
Hoc ẽ in głam dĩ. Hoc debemꝰ qͣndo aliqͥo boni
facimꝰ intueri: si au̾tuntur auanitate ocłi
nr̃i. Non gͦ sit finis nr̃i boni oꝑis in laudi¬
Hꝰ hominũ: s ipsas laudes hominũ corriga¬
mꝰ. & ad dĩ laudes omia referamꝰ: a qͦ nobis
datur. Qcqͥd ĩ nobiꝰ sine laudantis errore lau¬
datur. Porro si uanum est ꝓpt̾ hominum
laudes bona facere: quanto uaniꝰ ꝓpt̃ ad¬
ipiscendam pecuniã. uel augendã. siue
retinendã. & siquid huiꝰ modi ẽ commodi
tẽporalis qͦd nob̾ accedit extrinsecꝰ qͥa om̃ia
uanttas: Quȩ habundantia hominis in
omi labore suo. qͦ ipse laborat sub sole:
Propt̾ ipsã deniq tẽporalem salutẽ non

Expanded text:
trem vestrum, qui in coelis est» . Ubi finem posuit, hoc est in gloria Dei, hoc debemus quando aliquid boni facimus intueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non ergo sit finis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanum est propter hominum laudes bona facere, quanto vanius propter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinendam, et si quid hujusmodi est commodi temporalis, quod nobis accedit extrinsecus? Quia «omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole?» Propter ipsam denique temporalem salutem non
Abbreviated transcription (Latin):
adist᷑ eẽ in homine: & om̃ia uanitas. Que
aibundantia hominis in om̃i labore suo quo
pse laborat sub sole: An iste fortassis hoc erat.
it ñ sit ei uita sub sole. ubi om̃ia uanitas:
bam illo sit in quo se uiuificari petit: Ille
qupe ascendit non suꝑ solem tantũ s suꝑ¬

Expanded text:
se in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, s
Abbreviated transcription (Latin):
bene uiuat᷑. quotqͦt spũ dĩ agunt᷑: hi filii
dĩ st̃. Ergo ambulabã inquit in latitudint
qm̃ mandata tua exquisiui. Ex quisierar&
inuenerat quẽ petierat: & acceꝑat spm̃bi¬

Expanded text:
bene vivatur; quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii bene vivatur; quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Ergo, «Ambulabam,» inquit, «in latitudine, quoniam mandata tua exquisivi.» Exquisierat et invenerat, quoniam petierat et acceperat Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
euident̾ ostendit. qͦd dixerat petite auen¬
te pulsate: non nisi ad poscendi. hocdoi
di instantiã ꝑtinere. Alius porro euglistis
ait. dabit bona petentibꝰ se. quȩ mutipliasꝰ
posst̾ intelligi. uel corporalia uł spttalia. sd
circũcidit inde alia. satisq diligent᷑ expsit
quid nos uehem̃t̃ atq instant̾ uoluerit pise¬
re dñs & ait. Quantomagis pat̾ ur̃ de celo
dabit spm̃ bonum petentibꝰ se: Hic ẽ ille q¬
ꝑ quẽ diffundit᷑ caritas in cordibꝰ nr̃is. ut
dm̃ ꝓxcimumq diligendo diuina manda¬
ta faciamꝰ: hic ẽ ille sp̃s in qͦ clamamꝰ abui
pat᷑̾. Ac ꝑ hoc ipse nos facit petere. quẽ de¬
sidamꝰ acciꝑe: ipse nos facit querere. quẽ
cupimꝰ inuenire: ipse nos facit pulsare ad
quẽ nitimur ꝑuenire. Hoc doc& apłs. Qui
cũ dicat in spũ scõ nos clamare abba pat̾ꝰ
Hoc itaq agit acceptus: ut largiꝰ accipien¬
dus. petendo. querendo pulsando poscait᷑
Siue enim ut uita bona petatur. siue ut

Expanded text:
evidenter ostendit quod dixerat, «Petite, quaerite, pulsate,» nonnisi ad poscendi, hoc est, orandi instantiam pertinere. Alius porro evangelista non ait, «Dabit bona petentibus se,» quae multipliciter possunt intelligi, vel corporalia, vel spiritualia; sed circumcidit inde alia, satisque diligenter expressit quid nos vehementer atque instanter voluerit poscere Dominus, et ait: «Quanto magis Pater vester de coelo dabit Spiritum bonum petentibus se» ? Hic est ille  quem diffunditur charitas in cordibus nostris, ut Deum proximumque diligendo divina mandata faciamus. Hic est ille Spiritus in quo clamamus, «Abba, Pater» . Ac per hoc ipse nos facit petere, quem desideramus accipere; ipse nos facit quaerere, quem cupimus invenire; ipse nos facit pulsare, ad quem nitimur pervenire. Hoc docet Apostolus, qui cum dicat in Spiritu sancto nos clamare, «Abba, Pater;» Hoc itaqdus petendo, quaerendo, pulsando, poscatur. Sive enim ut vita bona petatur, sive ut
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. & in forensi uire dep̾hensũ ẽ qͥd institiuũ
ẽut plus petendo causa cad at: id est ut iͥ
plus petierit quam ei debet᷑. & qͦd ei debehit̾
amittat. Omnis autẽ a nob̃ circũcidit᷑ aan¬
cia. si gratis colatur ds̃. Ad qͦd sem̃ iobin
agone temptationis ipse ꝓuocat inimicis
cum de illo dicit. Numquid gratis colit uob
dm̃: Putabat enim diabolus qd in do colen¬
do uir iustiis cor inclinatũ haber& in aia¬
riciã : & causa emolum̃ti uł utilitatis rerii
temporaliũ quibꝰ eũ ditauerat dñs. uelit
mercennariꝰ ei ꝓ tali mercede seruine. Sd
quã gratis dm̃ coler&: temptatꝰ aꝑuitꝰ

Expanded text:
et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis circumciditur avaritia, si gratis colatur Deus. Ad quod sanctum Job in agone tentationis ipse provocat inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avaritiam, et causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium quibus eum ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam grati
Abbreviated transcription (Latin):
Adaindiu ꝓficitur: Post hanc autem
uitã qui bene hic ꝓficiebat. ibi ñ ꝓficit:
sicut de quibꝰdam feminis dictũ ẽ semꝑ dis¬
centes. Sed illȩ malȩ: quia secutus adiunxit.
& ad ueritatis scientiã numqͣm ꝑuenientes.
Qui uͦ in meliꝰ semꝑ hic ꝓficit qͦ ꝓficiendo
nititur. ꝑuenit ubi iam non ꝓficiat: quia
iam ꝑfectus sine fine consistit. Nec de illis
tam̃ dictũ est ita semꝑ discentes. ut & post
mortem discere ꝑseuerent uana & infructu¬
osa : cũ talibꝰ doctrinis successerint ñ stu¬
dia sed supplicia sempit̾na. Hic gͦ exquirit᷑
dĩ lex quandiu in ea ꝓficit᷑: & sciendo & di¬
ligendo. ibi plenitudo eiꝰ man& ad fruen

Expanded text:
amdiu proficitur; post hanc autem vitam qui bene hic proficiebat, ibi perficitur? Sicut de quibusdam feminis dictum est, «semper discentes:» sed illae male, quia secutus adjunxit, «Et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes» . Qui vero in melius semper hic proficit, quo proficiendo nititur, pervenit, ubi jam non proficiat, quia perfectus sine fine consistit. Nec de illis tamen ita dictum est, «semper discentes,» ut et post mortem discere perseverent vana et infructuosa; cum talibus doctrinis successerint non studia, sed supplicia sempiterna. Hic ergo exquiritur Dei lex, quamdiu in ea proficitur, et sciendo et diligendo; ibi autem plenitudo ejus man
Abbreviated transcription (Latin):
ual& uiribꝰ ꝓpriis. nͥ adiuuet᷑ ab illo qui
iub& ut faciat qͦd iubet᷑: deduc me inqͥt
in semitam mandatoꝵ tuor. quia ipsam
uolui. Parum ẽ mͥ uoluntas mea: nͥ i eo
qͦd uolui me ipse deducas. Et certe ipsa c̃
semita hoc ẽ uia mandatoꝵ dĩ: quã se di¬
latato ab illo corde suo cucurrisse iam dixe¬
ratt. Quã ꝓpt̾ea etiam semitã uocat: quia
angusta uia ẽ quȩ ducit ad uitam. Et cum
sit angusta: nisi dilatato corde ñ currit᷑¬

Expanded text:
valet viribus propriis, nisi adjuvetur ab illo qui jubet, ut faciat quod jubet, «Deduc me,» inquit, «in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui.» Parum est mihi voluntas mea, nisi in eo quod volui, me ipse deducas. Et certe ipsa est semita; hoc est via mandatorum Dei, quam se, dilatato ab illo corde suo, cucurrisse jam dixerat. Quam propterea etiam semitam vocat, quia angusta est via quae ducit ad vitam ; et cum sit angusta, nisi dilatato corde non currit
Abbreviated transcription (Latin):
dicta tua qͥbꝰ me corripis & flagellas. non solum
hchi non auferunt spem. uerũ augent: qm̃
recipit. Ecce enĩ scĩ & humiles corde de te
plamido in ꝑsecutionibꝰ ñ defecer̃: ecce etiã
Ile se p̃sum̃do defecer̃. & tam̃ ad ipsum
dusꝰ ꝑtinuer᷑ sibi in notescendo fleuer̃.
eritatis usq quaq: quia in iudiciis
id est si non abstuleris ex ore meo u̾bum ue
Aliqͣndo & enim semꝑ. intelligitur qͣmdiu
dicit apłs: plenitudo legis caritas. Hȩc enim
a scĩs quorum ex ore non aufert᷑ uerbũ ue¬
ritatis. hoc ẽ ab ipsa xp̃i ȩccła custodietur:
non solum in hoc scło. id est donec finiatur
hoc scłm. sed etiam in alterum. qͦd appellat᷑
ibi accepturi sumꝰ quȩ custodiamꝰ. sed ipsam
di timore seruabimꝰ: quia & dm̃ pleniꝰ cum
uiderimꝰ amabimꝰ & ꝓximum. quia ds̃ erit
omĩa in om̃ibꝰ: nec falsȩ cuqͣm de ꝓximo sus¬
picionis erit locus. ubi nullus nulli erit oc¬

Expanded text:
dicia tua, quibus me corripis et flagellas, non solum mihi non auferunt spem, verum augent etiamrecipit . Ecce enim sancti et humiles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleveruntveritatis usque valde, quia in judiciisid est, si non abstuleris ex ore meo verbum veAliquando etenim «semper» intelligitur, Quamdiu dicit Apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Haec enim a sanctis, quorum ex ore non aufertur verbum veritatis, hoc est, ab ipsa Christi Ecclesia custodietur, non solum in hoc saeculum, id est, donec finiatur hoc saeculum; sed etiam in alterum, quod appellatuibi accepturi sumus quae custodiamus, sed ipsam di timore servabimus: quia et Deum plenius, cum viderimus, amabimus, et proximum, quia Deus erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo suspicioni erit locus, ubi nullus ulli erit oc
Abbreviated transcription (Latin):
ipisti mandata tua custodiri nimis: Utrũ
anspͣcepisti: an nimis custodiri : Qa lib&
ein intelligamꝰ: contͣ illam memorabilẽ
enq sententiã hoc dictũ uidet᷑. quã
saludant in sapientibꝰ suis. & latini
laido consentiunt: nequid nimis. Si
Nhe uerum ẽ ut neqͥd nimis fiat. qͣmͦ

Expanded text:
cepisti mandata tua custodiri nimis?» utrum, «nimis praecepisti;» an, «nimis custodiri?» Quodlibet horum intelligamus, contra illam memorabilem nobilemque sententiam hoc dictum videtur, quam Graeci laudant in sapientibus suis, et Latini laudando consentiunt: «Ne quid nimis» . Si enim hoc verum est, ut ne quid nimis fiat; quomo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ faciẽ: ubi uidebimꝰ facie ad faciẽ. Aut si dr̃
recte exquiri. qͦd sine fastidio diligitur. &
id agitur ne amittat᷑: semꝑ omino sine fi¬
ne queremꝰ legem dĩ. hoc ẽ ueritatem dei.
ne derelinquat᷑: sic̃ de spũ dĩ dictũ ẽ.
qͦd omĩa scrutetur. etiã altitudines dĩ:
utiq ñ ut qͦd nescit inueniat. sed qͥa ni¬
chil reliquit om̃ino qͦd nesciat. Qr̃a itaq¬

Expanded text:
Dei faciem, ubi videbimus facie ad faciem . Aut si recte dicitur exquiri quod sine fastidio diligitur, et id agitur ne amittatur; semper omnino sine fine quaeremus legem Dei, hoc est veritatem Dei: ne derelinquatur: sicut de Spiritu Dei dictum est quod omnia scrutetur, etiam altitudines Dei ; non utique ut quod nescit inveniat, sed quia nihil relinquat omnino quod nesciat.
Abbreviated transcription (Latin):
ii immundus ẽ uoluntate. Lalis non¬
S dicere qͦd iste dix̃ in suꝑioribꝰ uersibꝰ.
sa mandatorũ tuorũ cucutri. cũ dilata
t iut in ea magis magisq ꝓficiat: quẽ ad¬
uisũ si poculũ plenũ teneas & sitienti da-¬
⁊ incipias. & haurit bibendo & poscit de¬
iłindo: Quibꝰ autẽ iniustis & ñ subditis
ira lapideis tabulis ponit᷑: p̃uaricationis
ris n ꝓmissionis efficit filios. Sed & ille qͥ
ui reminit nec eam diligit. eo modo reus
intulus honoris. Hanc aut̾ẽ legẽ iste uiã
esificationũ dĩ uocauit: nec alia uia ẽ
aulitorũ eiꝰ. quã se cucurrisse iã dixerat.
Allititũ ẽ cor eiꝰ. Ergo & cucurrit &

Expanded text:
qui immundus est voluntate. Sed potest dicere quod iste dixit in superioribus versibus, «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti nisi ut in ea magis magisque proficiat. Quemadmodum si poculum plenum teneas, et sitienti dare incipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. Quibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis ponitur, praevaricationis reos, non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, nec eam diligit, eo modo reus non titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia via est mandatorum ejus, quam se cucurrisse jam dixerat, cum dilatatum est cor ejus. Ergo et cucurrit,
Abbreviated transcription (Latin):
reditatis et̾nȩ. sco spũ tanqͣm digito di m
m̃te datur & in cordibꝰ scribit᷑: ñ qua mł¬
moria teneant & uita negligant: seb qa
sciant intelligendo. faciant diligendoꝰ s
igaudine amoris. ñ in tinoris anguitũs.

Expanded text:
ncto Spiritu tanquam digito Dei in mente datur, et in cordibus scribitur: non quod memoria teneant, et vitam negligant, sed quod sciant intelligendo, faciant diligendo, in latitudine amoris, non in timoris angustiis.
Abbreviated transcription (Latin):
t ereat᷑a subiecta ẽ. adiecit atq ait. ñ spon¬
t: sed ꝓpt̾ eũ qui subiecit in spe. Frgo in spe
qilla sꝑam nos adhȩsuros contẽplande ueri¬
tai: subiecti sumꝰ interim uanitati. Crea¬
honte: & inimica facta ẽ ueritati. Sed ut
derito puniret᷑: ñ sponte subiecta ẽ uani¬
qua pecoribꝰ meliores sumꝰ. dõ non uanitati
subditi sumꝰ. hoc ẽ ꝑ pͥmitias sp̃e. & ipsi in¬

Expanded text:
ta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Ergo in spe, qua speramus nos adhaesuros contemplandae veritati, subjecti sumus interim vanitati. Create peccavit, et inimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vaniqua pecoribus meliores sumus, Deo, non vanitati subditi sumus, hoc est, per primitias spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑtꝰ talia dixerat. quibꝰ magis dõ ude¬
itur adhesisse quam pauim̾̃to. ut conu̾¬
sisse. qui dicit: seruus aittẽ tuus exercebuꝰ
in tius iustificationibꝰ nam & testimonia
tua meditatio mea ẽ. & consiliũ meũ usti¬
ficationes tuȩ : Hȩc sunt enim uerba enuis
antecedentia: quorum antecedentiũ. ista
st̃ consequentia: adhesit pauim̃to anima
mea. An ex hoc intelligere debemꝰ. qͣntũ¬
libet quisq ꝓficiat in iustificationibꝰ dm̃.
halere eum mortalis carnis affectũ circasta
terrena in quibꝰ uita humana tẽptatio ẽ sip
tidie reuiuiscere. uiuificante illo cui gi lo¬

Expanded text:
s talia dixerat, quibus magis Deo videatur adhaesisse quam pavimento, ut convesisse qui dicit: «Servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus; nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae?» Haec sunt enim verba ejus antecedentia, quorum antecedentium ista sunt consequentia, «Adhaesit pavimento anima mea.» An ex hoc intelligere debemus, quantumlibet quisque proficiat in justificationibus Domini, habere eum mortalis carnis affectum circa ista terrena, in quibus vita humana tentatio est supeuotidie reviviscere, vivificante illo, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
iualiᷤͥemꝰ ñ eis nos sed ipsa nobis potius
d aibiuane. nos auttẽ dõ. U nde alterĩ psal¬
s⁊ coniunctionẽ carnis & animȩ qͣmuis
io i qdam intellexerint: sed carnalẽ ma
sto qui dicit. adhȩsit pauim̃to anima
t de corpore mortis huiꝰ. morte ipsius corpo

Expanded text:
us, non eis nos, sed ipsa nobis potius adhaerebunt, nos autem Deo. Unde alterius psalnon conjunctionem carnis et animae, quamvis et ipsam quidam intellexerint; sed carnalem magprofecto qui dicit, «Adhaesit pavimento anima ut de cor
Abbreviated transcription (Latin):
dicabat: illa patiebatur. Et enĩ seder̃t
pͥncipes inqͥt: & adu̾sũ me loquebantur:
Inde ꝑsecutio grauis erat: qͥa eã seden¬
tes hoc ẽ iudiciariis sedibꝰ eminentes.
pͥncipes decernebant. Nefer hoc ad ipsẽ
Refer hoc ad corpꝰ eiꝰ. idest ȩccłam: inuenies
reges t̾rę excagitasse atq uississe. qͦmͦ xp̃iani
nusquã essent. Et enim seder̃ pͥncipes: & adũ¬
sum me loquebant᷑. Seruus autẽ tuus exer¬
cebatur in iustificationibꝰ tuis. Qualis exer¬
citatio hȩc fuerit. qͥ nosse desid̾as: qͦd adiun¬
xit intellige. Nam & testimonia tua medita¬
tio mea est: & consiliũ meũ iustificationes
tuȩ. Recole qͦd suꝑiꝰ cõm̃daui: testimonia

Expanded text:
batur. «Etenim sederunt principes,» inquit, «et adversum me loquebantur.» Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum Refer hoc ad corpus ejus, id est Ecclesiam; invenies reges terrae excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nusquam essent. «Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus.» Qualis exercitatio haec fuerit, qui nosse desideras, quod adjunxit intellige: «Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Recole quod su
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & testimonia tua meditatio mea ẽ. &
consilium meũ iustificationes tuȩ. Consiliũ
cont᷑ consiliũ. Consiliũ sedentiũ pͥncipum
fuit. inuentos martyres ꝑdere: consilium
patientium martẏrum fuit. in imicos ꝑdi¬
tos inuenire. Reddebant illi mala ꝓ honis.
isti bona ꝓ malis. Qͥd gͦ mirũ. si ilii occiden¬
do defecer̃: isti moriendo uicer̃: Qa inqͥm
mirum. si martẏres seuientibꝰ gentibꝰ tem¬
poralem mortẽ patientissime ꝑtuler. & gen¬
tes martẏribꝰ orantibꝰ ad et̾̃nam uitã ꝑ¬
uenire potuer̃: dũ corpꝰ xp̃i sic exercerct᷑.
ut & martẏria meditaretur. & martẏrũ¬

Expanded text:
tio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Consilium contra consilium: consilium sedentium principum fuit inventos martyres perdere; consilium patientium martyrum fuit inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis; isti, bona pro malis. Quid ergo mirum si illi occidendo defecerunt, isti moriendo vicerunt? Quid, inquam, mirum si martyres saevientibus Gentibus temporalem mortem patientissime pertulerunt, et Gentes martyribus orantibus ad aeternam vitam pervenire potuerunt; dum corpus Christi sic exercetur, ut et martyria meditetur, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem. Frustra tendendo fatigãl¬
ni: qͦ ꝑueniendo in quinamini. Non aut̃
beati inqͥnati in errore. qͥ ambulant in ꝑ¬
nia eiꝰ : in toto corde exquirͣ eum. Non m̃
uidet᷑ aliud his uerbis commemoratũ be¬
atorum genꝰ: quã illud qͦd ante dictũ et.
Nam scrutari testimonia dñi & eũ in todo

Expanded text:
voluntatem. Frustra tendendo fatigamivoluntatem. Frustra tendendo fatigamini, quo perveniendo inquinamini. Non autem beati inquinati in errore, qui ambulant in ponia ejus, in toto corde exquirunt eum.» Non mihi videtur aliud his verbis commemoratum beatorum genus, quam illud quod ante dictum est. Nam scrutari testimonia Domini, et eum in toto
Abbreviated transcription (Latin):
tus ut lurcuria stuprisq corrupit ub ar
malo beatetudinẽ querit: & st mistũxi¬
tidm nsũ ad sue concupiscentiȩ uoluptã ei¬
ciamq ñ ꝓuenit: beatũ uͦ ñ duibitat ee¬
ardescit: ad hoc congregat qͥcumq b
imicorum sanguinẽ fundere: qcũq añuꝰ¬
rat dominationẽ: qͥs qͥs affectat crudaiti¬
tem suam explere: qͥs qͥs alienis cladibꝰ us¬
cit᷑: in om̃ibꝰ sceleribꝰ beatitudinẽ quert
Hos gͥ errantes & uera miseria falsã betti¬
dinẽ reqͥrentes. reuocat ad uiam: si audit
uox ista diuina. beati immaculati in uia.
qͥ ambulant in lege dnũ: tanqͣm dicens. Uꝰ
itis : Peritis. & nescitis. Non hac uia illuc
itur qͦ ꝑgitis: qͦ ꝑuenire desidatis. slã iti
beati eẽ cupitis: sed misera sunt. & ad ma¬
iorem miseriam ducunt itinera ista qͤ cur¬
ritis. Tam magnum bonũ. quęrere ꝑ mali
nolite. Si ad illud ꝑuenire uultis: hucue¬
nite. huc ite. Uiȩ ꝑuersę relinqͥte malis¬
nitatẽ: qͥ ñ potestis relinquere beatitudit

Expanded text:
itus, luxuria stuprisque corrumpitur, in hoc malo beatitudinem quaerit, et se miserum putat, cum ad suae concupiscentiae voluptaiamque non pervenit, beatum vero non dubitat jainardescit, ad hoc congregat quocumque modo micorum sanguinem fundere quicumque desiderat, dominationem quisquis affectat, crudelitatem suam quisquis alienis cladibus pascit, in omnibus sceleribus beatitudinem quaerit. Hos igitur errantes, et vera miseria falsam beatitudinem requirentes, revocat ad viam, si audiatur, vox ista divina, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini:» tanquam dicens, Quo itis? Peritis, et nescitis. Non illac itur qua pergitis, quo pervenire desideratis: nam utique beati esse cupitis; sed misera sunt, et ad majorem miseriam ducunt itinera ista qua curritis. Tam magnum bonum quaerere per mala nolite: si ad illud pervenire vultis, huc venite, hac ite. Viae perversae relinquite malignitatem, qui non potestis relinquere beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
& c̃temptũ. ullã deputat pęnã: cũ potiꝰ
inde ꝑueni& ad coronã: Cur gͦ quasi
qaue aliqͥd & intolerabile ab se poscit
auferri: nͥ quia ut dixxi. orat ꝓ ipsis ini¬
militatis xp̃iane medicinã. qua sola tu¬
mor ille sanat᷑. quo inflati cecidimꝰ. &
iacentes ampliꝰ intumuimꝰ. eadem suꝑbia
ꝑmanente & crescente contẽpnere: Dicat
itaq corpꝰ xp̃i. iã enĩ diligere didicit inimi¬
cos suos: dicat dño do suo. Aufer a me ob¬
ꝓbrium & contẽptũ: quia martỹria tua ex¬
quisiui. Id est obꝓbriũ qͦd ido audio. & con¬
temptũ quo id̾o contẽpnor. quia martyria
tua exquisiui: aufer a me. I nimici enĩ mei
qͦs a me p̃cipis diligi. qui magis magisq mo¬
riuntur. & ꝑeunt. cũ martẏria tua contẽp¬
nunt. & criminant᷑ me: ꝓfecto reuiuiscunt
& inueniunt᷑. si martẏria tua uenerent᷑
in me. Ita factũ ẽ: hoc uidemꝰ. Ecce mar¬
tẏriũ xp̃i & apud homines & in hoc mun¬

Expanded text:
ullam deputat poenam, cum potius inde perveniat ad coronam? Cur ergo quasi grave aliquid et intolerabile a se poscit auferri, nisi quia, ut dixi, orat pro ipsis inimilitatis christianae medicinam, qua sola tumor ille sanatur quo inflati cecidimus et jacentes amplius intumuimus, eadem superbia permanente et crescente contemnere? Dicat itaque corpus Christi; jam enim diligere didicit inimicos suos; dicat Domino Deo suo, «Aufer a me opprobrium et contemplum, quia» martyria «tua exquisivi:» id est, opprobrium quod ideo audio, et contemptum quo ideo contemnor, quia martyria tua exquisivi, aufer a me. Inimici enim mei, quos a me praecipis diligi, qui magis magisque moriuntur et pereunt, cum martyria tua contemnunt et criminantur in me, profecto reviviscent et invenientur, si martyria tua venerentur in me. Ita factum est; hoc videmus. Ecce martyrium Christi, et apud homines et in hoc mun
Abbreviated transcription (Latin):
tari iusticia: nec ita ẽ tp̃r diligenda tͣn¬
quillo. ut turbulento tp̃r deserat᷑. sed am¬
plectenda ẽ in om̃i tp̃r: continuo subierit.
Increpasti suꝑbos: maledicti qui dedimant
a mandatis tuis. Suꝑbi enĩ declinant
a mandatis dei. Aliud est quippe manda¬
ta dĩ ꝑ infirmitatẽ. uł ꝑ ignorantiã ñ in¬
plere. aliud ab eis ꝑ suꝑbiã declinare: sie
fȩcer̃ qui nos mortaliter in hȩc mala genl¬
erunt. Delectauit enĩ eos eritis sic̃ duĩ.: ac
sic a mandato dĩ qͦd sibi eũ mandasse sel¬
ebant: & qͦd facillime nulla infirmitate
reuocante. impediente. tardante. iplere
sesant. ꝑ banc suꝑbiã declinar᷑. At ecce
da dura. &e infelix erũna mortaliũ. qͦ¬

Expanded text:
diligenda tranquillo, ut turbulento tempore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore: continuo subjecit, «Increpasti superbos; maledicti qui declinant a mandatis tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime, nulla infirmitate revocante, impediente, tardante, implere poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista dura et infelix aerumna mortalium, q
Abbreviated transcription (Latin):
salmi huiꝰ quȩ tractanda subse¬
quuntꝰ: ammonent nos causȩ
nr̃ȩ miseriȩ recordari. Et enim
cũ dixiss&. concupiuit anima ma
desid̾are iustificationes tuas in om̃i tỹr
siue scilic& in rebꝰ ꝓsꝑis. siue in aduersis.¬

Expanded text:
salmi hujus quae tractanda subsequuntur, admonent nos causam nostrae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in reb
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sic intelligi: ut eiꝰ ista sit uox. qͥ cũ di¬
xiss& in habundantia sua. ñ mouebor in g̃¬
num. uelut sua uirtute confidens: ut obin¬
derꝙ̃ ei ds̃. qͦd ñ merito eiꝰ. s uoluntate uꝰ
p̃stiterat decori eiꝰ uirtutem. au̾tit ab eo
faciem suam: & factus ẽ conturbatꝰ. Inue¬
niens gͦ se. nec iam pͣsumens de se: damss.
Ne derelinquas me usq ualde. Si enĩ de¬
reli quisti ut sine aduitorio tuo infiriis
custodiendas iustificationes tuas. Te ñ cel¬
fundar dũ respicio in om̃ia mandatatul
tẽ confitebor tͥ in directione cordis in esqͥ
didicerĩ uidicia iusticiȩ tuȩ: tẽ uistifiel¬
tiones tuas custodiã. Et si dereliquisti me
ne gloriarer in me. noli usq ualde. &
psalmo: & sicut dñs donat. eiꝰ
sacras litteras ꝑscrutem᷑. It qͦ
corrigit uinior uiam suã: In

Expanded text:
 ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundar, dum inspicio in omnia mandain directione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et psalmo, et sicut Dominus donat, ejus sacras Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior viam suam?