comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huius partes sunt. pugnac
ut cannensis tͥmensis rursũ
in una pugna multas proe¬
lia aliud enim ẽincornibus
aliud inmedio aliud in extrema
aciegeritur
Bellumigitur eꝰ totapugnauni¬
us diei. plium pars pugnae cꝰ¬
est bellum anteci duellum
coquod duae sint partes dimicantium
uel quod alterum faciatuiaorem
altcrum uictum postcamutura &
d& ractalitiera dictum bellum alii
panti frusin putunt diccum co qđ
da bellacumbello contruxit pessimo
prodiadicuntur ab in primendo
hostis hostem. unde & p̃la ligna
quibus uua p̃mitur pugna uocatceo
quodinitio usus fuiss& in bellopug¬
nis contendere uelquia primobello pug¬
nis incipiebant. unde & pugna etiã
duor ẽaliquando. & sineferro
queatuor aut̃ in bello ciguntur pugna
fuguuiccoriapux. pacis uocabulum
uid&ur a pacto sumptũ posterius aut
pax accipitur foedus primum inici¬
tur: foedus c̃pax quae fit int̾dimi¬
sacerdotibus dictum ꝑ ipsos enim fi¬

Expanded text:
Huius partes sunt pugnae, Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea mutata et detracta littera dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant dictum eo quod da bella, cum bellum contra sit pessimum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax quae fit inter dimisacerdotibus, dictum. Per ipsos enim fi
Abbreviated transcription (Latin):
ceruixcesa parentib: ceder&.
Bellurta que dicuntur intna ext̾na
seruilia socicilia prratica. Num
prraticabellas s parsa lutronũ¬
manus ꝑmaria mioparonibus le¬
uibcis & sugatibus non solum auib
comieatus sed &iam insulcis ꝓ¬
uincias quacuastantibus quos pri¬
mum gneus pompeuus pͥmultã
uastationem quamt̾ramari¬
que diue gerat mira edcritato
conpressit acsupertauit: sicut
aut bellum uocatur quod contra
hostes agitur itaitumultus qđ ci¬
uili seditione concitatur : nam
seditio est dissensio ciuiam. dic¬
ta quod seor sum alii adalios canT
alii uestimant dissensionẽ ani¬
morum seditionem uocari.
quo aut differat utrumque es
tumultus aut si nebello eẽn pocest
quidẽ enim aliud tum ultus nisi
ꝑcurbatiotante. ut maiortimor
oricitur. Vn de &iam dictus
tumultus qua sitimormultus
grauius aut eẽtumultum quã
bellum nam in bello uocationes
uadentum ultu non uident.
Differtaut bellum pugna
& proelium nam bellum
uniuersum dicitur punic

Expanded text:
cervix caesa parentis cederet. Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasque vastantibus. Quos primum Gnaeus Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes agitur, ita tumultus quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant dissensionem animorum seditionem vocari, Quo autem differat utrumque CicTumultus autem esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt autem bellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum.
Abbreviated transcription (Latin):
bellum indicatur plium geritur. in
bello enim non statim prodium. In
p̃lio actem sittim & bellum. unde
& apatanticus taba procliis signum
erat bellibucina. Item bllum totum ẽ
utciuile punicum pugnaunius diei

Expanded text:
llum indicitur, proelium geritur. In bello enim non statim proelium, in proelio autem statim et bellum. Vnde et apud antiquos tuba proelii signum erat, belli bucina. Item bellum totum est, ut ciuile, Punicum; pugna unius diei;
Abbreviated transcription (Latin):
esidoti B eniuolus qui beneuult. non tamen
dicimus beniuolus sicut nec maliuo¬
lus scepecnim ex ducibus partibus
compositum nom̃ aut priorem aut
sequentem litteram corrumpit.
nam beniuolentia absurdumso¬
nat

Expanded text:
est. Benivolus, quia bene vult. Non tamen dicimus benevolus, sicut nec malevolus. Saepe enim ex duabus partibus conpositum nomen aut priorem aut sequentem litteram corrumpit. Nam benevolentia absurdum sonat
Abbreviated transcription (Latin):
beatus sibi tantume felix sequenter
& aliis ut cillud uergilianum sis
felixnra qua eleues quocumque
laborem felixcuit᷑ dicitur ꝑquamn
datur & accipitur felicitu s ut
felixtempus felix locus felix eueat

Expanded text:
Beatus sibi tantum est, felix frequenter et aliis, ut est illud Virgilianum: «Sis felix nostrumque leues, quaecumque, laborem». Felix autem dicitur per quem datur et accipitur felicitas, ut felix tempus, felix locus, felix euent
Abbreviated transcription (Latin):
gente gesser̃ plus quam ciuile
bellum eubi non solum ciues cer¬
tant sed & cognati qualcactũ
est int cesarem & pompeium
quando gener & socer inuicem
dimicauerunt siquidem in hacpug¬
nafrͣ cum fratre dimicauit & pcit᷑ad¬
uersus filium armai portuuit. Lucanꝰ¬

Expanded text:
gente gesserunt. Plus quam civile gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. Lucan
Abbreviated transcription (Latin):
Bell primusninus assrriorum rex¬
intulit . Ipscenim finibus suis ne¬
quaquam contemptus huma nesoci¬
& atis foed inrumpens exercitus du¬
cere aliena uastare liberos popu¬
los aut tracidare. aut subi cero
coepituniuersam que asiamusq
ad libiae fines noua seruitu te per¬
domuit. hic&iam studuit orbis
inmutuo sanguine alterna grassa¬
ricede: quaituor aut̃ sunt genera
bellorum. id ẽiustum in iustum. ciui¬
lec plus quamciuile. Iustumbellũ
est quod exp̃dito geritur derebus
rep&itis autꝓpul sundorum hos¬
tium causa. Iniustum bellum equod
defurore non legitimaratione ini¬
tur. dequo in republica dicit ẽrcero
causa suscepitt. Namextr aulcis¬
cendi aut ꝓpul sundorum hostiu
causabellum geri. iustum nallum
potest & hocidem tullius paruis
intiectis subdidit. Nullum bellũ
iustum hab&ur nisidenunciatu
nisiindictum nisiderep&itis¬
causis rebus ciuilebellum est in¬
terciues orta seditio & concititio
tumultus sicut int̃ sillam & mari
quibellum ciuile inuicem in una

Expanded text:
intulit Ninus Assyriorum rex. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus inrumpens exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una
Abbreviated transcription (Latin):
sidai B elfegor. int̾p̃tatur simulacrum
ignominicie idolum enim fuit moab
cognom̃ tobahal suꝑ montem fegor
Quem latini priapum uocant deum
ortorum fuit autem delcpsa cociui¬
tate elesponti dequa pulsus e &ꝓptꝰ
uirilis membrimagnitudinem in no¬
mero deorum cum grici transtuler

Expanded text:
Sol. Belphegor interpretatur simulacrum ignominiae. Idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phegor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum. Fuit autem de Lampsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est; et propter virilis membri magnitudinem in numero deorum suorum eum Graeci transtuler
Abbreviated transcription (Latin):
Pel quodint p̾tatur uetus tas idolũ
est babilonum fuit uero hicidem
belus patnini primus rexassrri¬
orum quem quidem saturnum
appellant quod nom̃ &apudas¬
syrios & cipud a fros postoa cultu
est. undet lingua punica. bal ds
dicitur apud assrrios aut beluo¬
catur quadum sacrorum suorum
ratione & saturnus & sol
Bel oculus abbicans pupillam
cingit nigrum emedio a urcos¬
aureo fulgor clucentem & proptꝰ speue
assyriorum regi ibelodicata unde

Expanded text:
eel, quod interpretatur uetustas, idolum est Babyllonium; fuit uero hic idem Belus pater Nini regis Assyriorum, quem quidam Saturnum appellant; quod nomen et apud Assyrios et apud Afros postea cultum est, unde et lingua Punica Bal deus dicitur. Apud Assyrios autem Bel vocatur quadam sacrorum suorum ratione et Saturnus et SolBeli oculus albicans pupillam cingit nigram e medio aureo fulgore lucentem, et propter speciem Assyriorum regi Belo dicatam; unde
Abbreviated transcription (Latin):
ind uitis ideo dicta quoduimbabeat
citius radicandi aluipuitiuit ros
dictus quod iniucẽ scuitas in nectant
uicinis quȩ arboribus reptando
religentur estenim carũnatura
flexibilisq quasi brachiis quibus dit
quicquid conphenderint stringant
uitis plantationẽ primus noe insttarit
rudi adhoc scło apud grecos autem
inuentorẽ uitis libere patrẽ appellar
unde & eũ gentiles post mortẽ dĩ esse
haerboris summũ catumene erũpere
qua uelut quadam. amplexu fob&
& quiibus dam brachiis ligat & circu¬
dat lacorais pampanis uestit & sertis
coronat uuarũ quasi enim brachus

Expanded text:
 Vitis dicta quod vim habeat citius radicandi. Alii putant vites dictas quod invicem se vittis innectant vicinisque arboribus reptando religentur. Est enim earum natura flexibilis, ququidquid comprehenderint, stringantVitis plantationem primus Noe instituit rudi adhuc saeculo. Apud Graecos autem inventorem vitis Liberum appellari: unde et eum gentiles post mortem deum esse arboris summum cacumen prorumpere, quam uelut quodam amplexu fouet et quibusdam brachiis ligat et circumdat lacertis, pampinis uestit, sertis coronat uuarum? quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ eatotũ egit diabolus ueldampnata
dicuntur cũ ipseꝓhis dampnat᷑
proquibus &ia dampnatur & homo
cũ ꝑliberũ arbitrium his in lactus
di abolo dampnabuntur cũ ille
scilic& dampnatur ingebenna
ut pient homines amplius potestatẽ
haro agere non habebit

Expanded text:
t diabolus; vel damnata dicuntur, cum ipse pro his damnatur, pro quibus damnatur et homo, cum per liberum arbitrium his illectus tdiabolo damnabuntur, cum ille scilicet damnatus in gehenna, ut peccent homines, amplius potestatem haec agere non habebit
Abbreviated transcription (Latin):
uliginosacultal&a crassa pingus¬
uliginosa sager est semꝑ uiuidus
Nam. humidus dicitur quiali¬
quando sicatur uligo enim humor
terre est naturalis ab ea
Num qua recedens

Expanded text:
uligoUliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens
Abbreviated transcription (Latin):
ex eũ faciunt hanc lapidem & in indici
& inrailia & ad ocenũ in his panici
nascitradut  ferunt autẽ
tiberico caesare quendam artifice
ex cogitasse uitri tempera mentãã
ut flexibile ess& euducale quidũ
amissus fuissẽ ad caes arem porrexa
adfilium cessariquamille indigna¬
tus in pauimentũ ꝓiecit artisex autẽ
sustulit filiam dẽpauimento quar
deinde mastulũ desin& protulit
& filium correxit hoc facto caesar
dixit artifici Numquid alius
scit hano condituram uitreorum
pos qua illeuirans negabit altoru
hoc sciri iussit illum cȩsar decollari
nedum hoc cognitũ fuerit aurum
ꝓ lito haberetur & omniũ mettallorũ
p̃tia ad raherentur & reuera
quasi auitrea non fragerentur
melius essent quã auru & argentũ¬
uitulus: & uitula
auiritaar uocati s un iđ & a teuiridi
sicut uirgo uitulã ergo paruam
esse & nundũ eruxam namenixd
iuuenca est aut uacca

Expanded text:
ex eo faciunt. Hunc lapidem et in India ex eo faciunt. Hunc lapidem et in India et in Italia et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. Ferunt autem sub Tiberio Caesare quendam artificem excogitasse vitri temperamentum, ut flexibile esset et ductile. Qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indignatus in pavimentum proiecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae deinde marculum de sinu protulit et phialam correxit. Hoc facto Caesar dixit artifici: 'Numquid alius scit hanc condituram vitrorum?' Postquam ille iurans negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur et omnium metallorum pretia abstraherentur; et revera, quia si vasa vitrea non frangerentur, melius essent quam aurum et argentuitulus et vitula a viriditate vocati sunt, id est aetate viridi, sicut virgo. Vitulam ergo parvam esse et nondum enixam: nam enixa iuvenca est aut vacca
Abbreviated transcription (Latin):
sed & alius mixturis hanc arte
studuit leuibus eni aridis quae
lignis quoquitur adiecto cipro
utes liquetur masse quae fiunt
portea ex massis rursus fundit᷑
in officinis & aliud. flatufiguratur
aliud turno teritur aliudargenti
modo carleratur tinguitur
& honices uel aliarũ gemmarũ
colorts neque estalia speculis
aptior materia uel picture¬
ad commodatur maximus
tamen honor in candido uitro
ꝓximoque incristelli similitu¬
dinem unde a potandu
argenti metalla & auripepul¬
lit uitrũ olimfiebat & in italia
& ꝑ gallius & hispania marena
alba mollissima pilamola.¬
quȩ terebatur dehinc miste bat᷑
tribus partibus nutripondere
uel mensura hac liquata
in alicis fornacestrans funde
haec recocta fiebat ut rũ purum
& candidum igenere tutri & opsi¬
am lapis adnumeratur ẽ autem
uirens interdum & ingor aliquando
& trans lucidus crassione tusu&
inspeculis parietũ ꝓ imagineum¬
bras reddente gemimas multi

Expanded text:
sed et aliis mixturis hanc artem condire sed et aliis mixturis hanc artem condire studuit. Levibus enim aridisque lignis coquitur, adiecto cypro ut aes liquatur massaeque fiant. Postea ex massis rursus funditur in officinis, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo caelatur: tinguitur et anyches, vel aliarum gemmarum colores: neque est alia speculis aptior materia. Maximuadcommodatior. Maximus tamen honor in candido vitro, proximoque in crystalli similitudine; unde et ad potandum argenti metalla et auri pepulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur. Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebahaec recocta fiebat vitrum purum et candidum. In genere vitri et obsianus lapis adnumeratur. Est autem virens interdum et niger aliquando et translucidus, crassiore visu et in speculis parietum pro imagine umbras reddente; gemmas multi
Abbreviated transcription (Latin):
Vitricust quiuxorem ec alio uiro
filium. aut filiam. habentem
ducit & dictus uitricus quasi
nouitricus quoda matre suꝑ¬
ducatur nouus
Vitrũ dictũ quod uisui prespicui¬
tate trans luccat in alus tnĩ
me tallis quicquid intrinse cas
continetur abs conditor
inuitro uero quilib& licor
uel species quali est hiterius
talis extrinsecus declaratur
& quodom modo clausus pat&
cuius origo baeo fuit in parte srriae
quaefinicis uocatur finitim a udite
circa radicem montis carmeli
plus ÷ ex qua ncistitur belusamnis
quinque milium pcissuuspatio
inmare fluens iuxtapto lomaide
cuius arente decurrente fluctu
sordibus elbuntur hic fama est¬
pulsa nauae mercatorũ nitricu
sparsimꝑlitus epulans perarent
necessent ꝓ ad tollendis uasis
lapides glebas nitrie naues
sub diderunt quibus accensis
ꝑmixta herena litoros trans¬
lucentos Nobili cords fluxisse
riuos & hanc fuisse originem
uitri mox ut est ingeniosc solosti¬
a non fuit contẽpitis solonitro

Expanded text:
Vitricus est, qui uxorem ex alio viro filium aut filiam habentem duxit. Et dictus vitricus quasi novitricus, quod a matre superducatur novusVitrum dictum, quod visui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor, vel species, qualis est interius, talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cujus origo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Judaeae, circa radicem montis Carmeli, palus est ex qua nascitur Belus amnis, quinque millium passuum spatio in mare fluens juxta Ptolemaidem, cujus arenae de torrente fluctu sordibus elpulsa nave mercatorum nitri, cum sparsim per litus epulas pararent, nec essent pro adtollendis vasis lapides, glebas nitri e nave subdiderunt; quibus accensis permixta arena litoris, translucentes novi liquoris fluxisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro,
Abbreviated transcription (Latin):
Vit tadicta quodea pectus uincitur
instar: uitis ligantis
Vitia apud grammaticus illa dicur ur
qua e ineloquilo cabere debemus
sunt autẽ hic barbarismus solo eois mꝰ
oglipsis tapinosis caco sinteton

Expanded text:
Vitta dicta, quod ea pectus ligatur, instar vitis ligant. Vitia apud Grammaticos illa dicuntur, quae in eloquio cavere debemus. Sunt autem haec: baellipsis tapinosis cacosyntheton
Abbreviated transcription (Latin):
Pugna uoca ti eo qđ initui usu
fuissor hbello pugnis contendere
uł quia primo bello pubnus
Incipiebant unde & pugncoriã
duorũ ẽ aliquando & sine ferro

Expanded text:
Pugna vocata, eo quod in initio usus fuisset in bello pugnis contendere: vel quia primo bellum pugnis incipiebant: unde pugna etiam duorum est aliquando sine ferro
Abbreviated transcription (Latin):
ei non questori neque ꝓphetia
miscetur & sola ẽ quae itai
intelligitur ut quodã modo
uerborũ suꝑficos
auferatur
eo quod salomon. in ipso sub compara¬
tiua similitudine figuras uerborũ
& imagines ueritatis ostenderit
ipsam. autẽ ueritatẽ ad intelligen¬
dũ legentib reseruabit

Expanded text:
ei neque historia, neque prophetia miscentur; et sola est quae ita intelligitur, ut quodammodo verborum superficies auferatureo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad intellegendum legentibus reservavit
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ optime paulatim enim
conficiuntur & facile penetrant
aditus corporis undefit ut tar¬
dius egerant uentos atqinon crelient
neq ruptos illa uero quȩ prius
cons parsa postea trittifuent
minus quidem Nutriunt sed
facile egerunt & uentoscreant
cum pulentds solum in a qua
refrigerat & nutrit sed magis

Expanded text:
corpus optime, paulatim enim corpus optime, paulatim enim conficiuntur et facile penetrant aditos corporis, unde fit ut tardius egerantur, uentos itaque non creant, neque ructos. Illa uero que prius consparsa, postea trita fuerint, minus quidem nutriunt, sed facile egeruntur et uentos creant. cum polentis, solum in aqua refrigerat et nutrit; in
Abbreviated transcription (Latin):
Pulenta quod quod assiduae
partius si fuerit candida
ut supra diximus prius ad rara tami
rasq: adefectum letissimũ est quia
maxime pars cibi una conuento
egeritur pcludit enim aditos ꝑ
quos ꝓcedit cibus alium cibum
suꝑ uenientẽ minus prȩualentss¬
cipere idẽ ergo quod sp̃ui sociatũ
& a tenuatũ fuerit uentos creat sursũ
ructatur pars uero ꝑinferiores
meatus egeritur maxime eius
supra memorati cibi itti consumit᷑:
siuero uolueris hoc genus panis
conspargere &itadare ergo
parserit siccus uirtutẽ actenꝰ
quia pulentẽ natura cumcalida sit
minusq acceperit aquam omnẽ
humorem consumit quiuentre ẽ
siccitate & calore suo ittienim
consueuit calor frigorem ad
setrabere & rursus frigdor
calorem consumto itaq:humore
fuerat ingressum omne igitur
quod uolueris aut sic care si ue
fluxum uentris siue aliquid quod¬
lib& calore lesum hoc genere
passionis medeueris pulenta uero
siccatrita minus siccat . ideo
quia densa sunt sed nutriuit

Expanded text:
pulentis quo adsidue et pascit, si fuerit candida ut praedixi, prius adroratum, minusque madefactum, laeuissimum maxima pars cibi una cum uento egeritur; precludit enim aditos per quos procedit cibus; alium cibum superuenientem minus pręualent suscipere, id ergo quod spritui sociatum et extenuatum fuerit, uentos creat, sursum ructuatur, pars uero per inferiores meatos egeritur; maxima ergo pars supra memorati cibi consumitur. Si uero uolueris hoc genus panis conspargere et ita dare, erit siccus uirtute actenus, quia polenta natura cum calida sint minusque acceperint aquam, omnem humorem consumunt qui in uentrem est siccitate et calore suo. Ita etenim consueuit calor frigdorem ad se trahere et rursus frigdor calore; consumpto itaque humore fuerit ingressa. Omne igitur quod uolueris refrigerare aut siccare siue fluxum uentris, siue aliud quodlibet calorem lesum, hoc genere panis medeberis. Polenta uero sicca, trita, minus siccant ideo quia densa sunt, sed nutriunt
Abbreviated transcription (Latin):
Pulsus uocatus quod palpito
cui inditio aut infirmitatẽ in telli¬
gimus aut salutẽ huius duplexẽ
constat. conpositus qui ex plurib:
motib: in ordinatus & incis qualis
existit quimotus cera haben
spatia dactilicu ꝑcussam quam¬
diu sine tucia sunt siquando uero
ut leniores ut murmizones mortis
signa sun

Expanded text:
Pulsus vocatus, quod palpitet; cuius indicio aut infirmitatem intellegimus aut salutem. Huius duplex esconstat; conpositus, qui ex pluribus motibus inordinatus et inaequalis existit. Qui motus certa habent spatia; dactylicum percussum, quamdiu sine vitio sunt; si quando vero aut leniores, ut μυρμίζοντες, mortis signa sun
Abbreviated transcription (Latin):
in est ꝑ quem & agitantur & mouentur
unde & pulmones uocati sunt am
greci ipneumo sp̃s dicitur quiflendo
& agitando aerem ad mittit & recipit a
quo mouentur pulmones & palpitatur
ad a periendo se ut flatum accipiunt &
stringendo eicunt est enimorganus
quas arterius uocant diffunditur ut
paulatim spirandi respirandiq trastu
totum anime & corpus pulpa est caro
sinepinguedista quod palpitet resilit
enim sepe hancpleriq uis conuocant ꝓp̃t
qđ glutinosa sit

Expanded text:
inest, pro quo agitantur et moventur. Unde et pulmones vocati sunt. Nam Graece pneuma spiritus dicitur, qui flando et exagitando aerem emittit et recipit, a quo moventur pulmones et palpitant, et aperiendo se, ut flatum capiant: stringendo, ut ejiciant. Est enim quas arterias uocant diffunditur, ut paulatim inspirandi respirandique tractu totum animet corpsine pinguedine, dicta, quod palpitet; resilit enim saepe. Hanc plerique et viscum vocant, cum glutinosa sit
Abbreviated transcription (Latin):
PVIVIN a paruitite uocata
qusi puella¬
unde & pupillos Nom pẽditione
sed ꝑ phetae puer illiuo camus
ꝑuella inueste nitidi a& atẽ
paruulam quasi pullã puerpe¬
ram uero qui primũ enixa :
& in annis puerilib parit unde
et oratius laudatur
Primo ꝑle puerpera nato

Expanded text:
em a paruitate uocata, quasi pullaos et pupillas non pro conditione, sed pro aetate puerili uocamusPuellam in ueste dici et aetate paruulam, quasi pullam; puerperam uero, quae primum enixa est et in annis puerilibus parit. Vnde et Horatius «Laudatur primo prole puerpera nato
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuer apuritti te uocatus quia
purus ÷ & necdũ lanuginẽ
floremq: generarum habens
hisunt ephebi iđ a febodicpi
nec duꝰ uiri adulescentuli lenes
puer autẽ trib modis dicitur
pronatiui tate ut esaias puernatus
est nobis ꝓphetae ut ocdennis
decoenns unde ẽ illud. lampuer ille
iugu tetetera ceruice gerebat ob
sequio & fidei purita te ut dñs
ad ꝓphetũ puer meus estu nolit mere
dur lam hieremias. longe puenciae
pueras ꝓpuellis & itẽ puellis ꝓpueris
legimus nam sexu ꝓsexu non ponimꝰ
nisi ꝑ hrroniam aliquẽ turpẽ iuru
& muli ebri a pacientẽ ꝓpudlã
aut mulierem uelimus nottre

Expanded text:
Puer a puritia vocatus, quia purus est, et necdum lanuginem floremque genarum habens. Hi sunt ephebi, id est, a febo dicti, nec dum viri adolescentuli lenes. Puer autem tribus modis dicitur: pro nativitate, ut Isaias, Puer natus est nobis : pro aetate, ut: octennis, decennis. Unde est illud: 26 Jam puerile jugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate, ut Dominus ad prophetam: Puer meus es tu, noli timere, dum jam Jeremias longe pueritiae pro ‘puellis’ et item puellos pro ‘pueris’ legimus. Nam sexum pro sexu non ponimus, nisi per ironiam aliquando turpem uirum et muliebria patientem per ‘puellam’ aut ‘mulierem’ uelimus notare
Abbreviated transcription (Latin):
pueritiaẽ tenera & paruula aeccis
apuriuite lt auocata pubertas autẽ
actas adulta ẽ quae iam gignere potost
dicta autẽ apube iđ apubenda corpo¬
ris qđ ealoca tunc primũ lanugi¬
nem ducun pueritia autẽ a sep¬
timo annopuberitis a quarto
decimo incipit anno¬

Expanded text:
Pueritia est tenera et parua aetas a puritate ita uocata; pubertas autem aetas adulta est quae iam gignere potest, dicta autem a pube, id est a pudenda corporis, quod haec loca tunc primum lanuginem ducant. Pueritia autem a septimo anno, pubertas a quarto decimo incipit. In
Abbreviated transcription (Latin):
psillios dicta qđ semen simile
pliblicis habeat unde & eam
latini herbam publicart̃ uocan
psitticus auis in dielitaribus
gignitur colore uiriditorq
puniceo grandi ligna & ceteris
auibi laciore unde& articulata
uerba ex primit ita ut sieam
nonuideris hominẽ loqui putes
ex naturẽ autẽ salutat dicens
tructione disc& hinc est illud
psaticus a uobis aliorum nomi¬
na discam hoc didici per

Expanded text:
Psyllios dicta, quod semen pulicis simile habeat. Unde eam Latini herbam pulicarem vocanPsittacus, in Indiae littoribus gignitur, colore viridi, torque puniceo, grandi lingua, et caeteris avibus latiore. Unde, et articulata verba exprimit, ita ut si eam non videris, hominem loqui putes. Ex natura autem salutat dicens,titutione discit. Hinc est illud: Psittacus a vobis aliorum nomina discam; Hoc didici per
Abbreviated transcription (Latin):
magis nutriun¬
Pulligor pulligans pulligatur
Pulmentũ uocatur apud ae siue tnĩ
solã pultis siue quid aluid ei ꝑmixtone
summatur pulmentũ ꝓpriȩ dicitur
hoc quod loquimur pul prestat
ibi enim ꝑ fistulas idẽ aster reple¬
tus sp̃s inflat fibra sursusq
hscrecipit ut apud fabros frranos¬
pulmo accepto aerem p̃mio fibras
quibus coartatis tormento quodcm
ex primitur sp̃s quicũ ꝑ angustum
amus quia pressura pulmonũ ꝑ i
quicts uices trans figura re
ut ad modũ uestimenta follonum
intermanus aquam limpidorẽ
tussiens spumam agun
quoties ec tortã exprimut
sice pulmo humnarẽ naturalẽ
quo ex seipse sustim&ur quo ties
ideo qm̃ ex pressus recurrit in superiora

Expanded text:
nati. Sed et animalium quadrupedum nati pulli dicuntuPulmentum vocatur a pulte, sive enim sola pultis, sive quid aliud ejus permistione sumatur: pulmentum proprie dicitur.  vocant. Nam hoc qin toracis spatia colore cinerio Vbi enim per fistulas, id est per aeris repletum, inflauit fimbras rursusque in se recessit, ut apud fabros pulmo, accepto aere, repremit fimbras, quibus coartatis, tormento quoddam exprimitur spiritus, qui per angustum amus? Quia pressura pulmonum per inquietas uias transfigurare. Et quemadmodum uestimenta fullonum inter manum aquam limpidiorem totiens spumam agunt quotiens et tota exprimuntur, sic et pulmo humorem illum naturalem quo et ipse sustinentur, quotiens de eo, quoniam ex pressura currit in superiora
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia ÷ agnitio uere fidei
& scientia scripturarũ inqua in tu¬
eri oport& illud trimodum
intelligentiae genus quorum pri¬
mum est ꝑ quoquedam sic accipi¬
untur storialiter sinculla figura
spiritalium ut sunt decẽpcipiti
secundũ ꝑ quo quedam inscriptu¬
ris ꝓmixto iure accipiuntar
tamen secundum fidem regum
gesttrũ quam &iam setundum
figurarum intellectu ut desarra&
agar primũ quod uere fuerint
dehinc quod tropice duo testamenta
canticorũ quaesi iuxta sono uerborũ
uł efficientia operis accipiuntur
corporalis magis luxoria quã uirtꝰ
sa cramentorũ accipitur¬
prudent em& peritu callidũ &

Expanded text:
Prudentia est agnitio uerae fidei et scientia Scripturarum, in qua intueri oportet illud trímodιιm intellegentiae genus, quorum primum est per quod quaedam sic accipiuntur historialiter sine ulla figura spiritalium, ut sunt decem praecepta. Secundum per quod quaedam in Scripturis permixto iure accipiuntur, tam secundum fidem rerum gestarum quam etiam iuxta figurarum intellectum, sicut de Sarra et Agar, primum quod uere fuerunt, dehinc quod tropice duo Testamenta Canticorum. Quae si iuxta sonum uerborum uel efficientiam operis sentiantur, corporalis magis luxuria quam uirtus sacramentorum accipiturprudentem, peritum et callidum.
Abbreviated transcription (Latin):
tamen legamina causa uoces as¬
siduȩ utebantur unde & cantores
apud gentiles fabrii dica sunt
ueteres lamina pectoris in positti
subea cantica exclamare alendis
uocibus rationem demonstra uerun
solent autẽ adhoc offitiũ &iam
absq constientiam epsci sola iussione

Expanded text:
tamen, legumine causa vocis astamen, legumine causa vocis assidue utebantur. Unde et cantores apud gentiles fabarii dicti sunt. Veteres, lamina pectori imposita, sub ea cantica exclamantes alendis vocibus rationem demonstravere. Solent autem ad hoc officium etiam absque scientia episcopi, sola jussione
Abbreviated transcription (Latin):
cantorũ prindps uel auctores dauid
siuea saphextites isti eniꝰ post mor sen
psalmos primmi conposuerur: & can¬
tauerunt mortuo autẽ a saph. filu
eius insuuꝰ ordinẽ subrogitti suna
dauid eranque psalmiste ꝑsucces¬
sionis generis sicut & ordo sacerdoto¬
lis ipsi quoq: soli continius dieb in
tẽplocanebar candidis idutis
stolis ad uocẽ unius respondente
coro ex hocueteri more ecclesia sump¬
sit exemplũ nutriendi psalmistas
quorũ cantib: ad affectũ dĩ mentes
audientium excitentur psalmis tã
autẽ & uoce & arte pꝰclarũ inlus traꝰq
esse oporc& ita ut ob lectamento
dulcedinis animus. incitat auditorũ
uox autẽ eius nam aspera uł rauca
uł dissona sed aciorerit suauis liqui¬
da atq: acuta habens sonu & melodia
anci nam simplicitatẽ in ipsa modu¬
latione demonstr& neq musica iestu
uel uterali. aste redoleat sed neq: con¬
punctionem magis audientib faciat
antique pridie q̃quoncanttindum.
erat cibis abstinebat psallentia

Expanded text:
cantorum principes, vel auctores, David, sive Asaph exstiterunt. Isti enim post Moysen psalmos primi composuerunt et cantaverunt. Mortuo autem Asaph, filii ejus in ordinem subrogati sunt a David, erantque psalmistae per successionem generis, sicut et ordo sacerdotalis; ipsique soli continuis diebus in templo canebant, candidis induti stolis, ad vocem unius respondente choro. 2. Ex hoc veteri more Ecclesia sumpsit exemplum nutriendi psalmistas, quorum cantibus ad effectum Dei mentes audientium excitentur. Psalmistam autem et voce et arte praeclarum illustremque esse oportet, ita ut oblectamento dulcedinis animos incitet auditorum. Vox enim ejus non aspera, vel rauca, vel dissonans; sed canora erit, suavis, liquida, atque acuta, habens sonum, 432 et mistianam simplicitatem et in ipsa modulatione demonstret, nec quae musico gestu vel theatrali arte redoleat, sed quae compunctionem magis audientibus faciat. 3. Antiqui, pridie quam cantandum erat, cibis abstinebant, psallentes
Abbreviated transcription (Latin):
oscudum enim dicuntur
fallacos a greco quirem a liquã
mentionibus conantur ad serere
ut diximus dephilosophis qui
aiunt sidi comentire ementior
uerum dico

Expanded text:
Pseudomeni dicuntur fallaces, qui rem aliquam mentitionibus conantur adserere, ut dicimus de philosophis, qui dicunt: ‘si dico me mentiri et mentior, uerum dico
Abbreviated transcription (Latin):
Nam canticum psalmi est cum
id quodor ganum modulatur
dulantis imitantis. psalmus
autẽ apsalterio dicitur unđ
nec mos ÷ exalio opere eum
componi. Tres autẽ gradus
sunt in cantando primus suc¬
centoris secundus incentoris
tercius accentoris psalmiste¬

Expanded text:
Nam canticum psalmi est, cum Nam canticum psalmi est, cum id, quod organum modulatur,dulantis imitatur. Psalmus autem ex psalterio dicitur. Unde nec mos est, ex alio opere eum componi. Tres autem gradus sunt in cantando. Primus succentoris. Secundus incentoris. Tertius accentoris. Di
Abbreviated transcription (Latin):
lectus & cantorũ princeps psalmorũq
tesaurus eẽ ꝑmeruit cuius ps alteriũ
hic circo comme lodia cantile narũ
suauium ab ecclesia frequentatur
quofacilius animi ad conpunctionẽ
flectantur primitiua autẽ eclesia
ita psallebat ut modico flexuuo¬
ces facer& resonare psallentẽ ita
ut ꝓnuntianti uicinior ess& quã
canenti sꝓpt̃ carnales autem. in
ecclesia non ꝓpt̃ spiritales consu¬
etudo cantandi ÷ institura ut
quiia uerbis non conpunguntur
suauita temodula minis moueant᷑
sic namq & beatissimus agustinus
in libris confessionũ suarũ consue¬
tudinẽ canendi ad ꝓbatꝰ eclesia¬
ut ꝓ oblectamento : inquiduariũ
infirmior animus ad affectũ pi¬
mouentur animinrĩ ad flammã
pietatis cũ cantatur q̃pasi non
qua occulta familiaritate exci¬
psalmi dicuntur quia cantittur
ad psaltoriũ quo usum es se dauid
prophetam in magnoministerio
prodit historia hae cautem
duo in quibusdam pas almorum
titulis iuxta musi cam artem
alternatim sibi apponuntur

Expanded text:
lectus, et cantorum princeps, psalmorumque thesaurus esse promeruit. Cujus psalterium idcirco cum melodia cantilenarum suavium ab Ecclesia frequentatur, quo facilius animi ad compunctionem flectantur. Primitiva autem Ecclesia ita psallebat, ut modico flexu vocis faceret resonare psallentem, ita ut pronuntianti vicinior esset quam canenti. Propter carnales autem in Ecclesia non propter spiritales, consuetudo cantandi est instituta, ut quia verbis non compunguntur, suavitate modulaminis moveantur. Sic namque et beatissimus Augustinus in libro Confessionum suarum, consuetudinem canendi aut per oblectamentum, inquit, aurium, infirmior animus ad affectum pimoventur animi nostri ad affectum pietatis, cum cantatur, quam si non qua occulta familiaritate excitem dicitur, qui cantatur ad psalterium, quo usum esse David prophetam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam psalmorum titulis juxta musicam artem alternatim sibi opponuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
osalmorũ liber grc̃psalterium
ebraice nabla latine organũ dicit᷑
uocatus autẽ psal morũ quod uno
ꝓpheta canente ad ps alterium
corus consonando rosponder&
titulis autẽ in psalmis ebraicus
tatur. uolumen brmnorũ. Aucto¬
res autẽ psalmorũ qui ponuntur
intitulis morses scilic& sed & dauid
& salomon asaph & han. & iditun
es dras uno uolumine conpꝰhendit
omnes autẽ psalmi apud bebreos
metritu carmine constant es se
conposit Nam inmore romani flai
& grcpindari nunc alui lambo
nunc safficonitent timetro uel
tetrametro pedem cedentes

Expanded text:
salmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur: vocatus autem psalmorum liber, quod uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis hebraicus etatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum, qui ponuntur in titulis, Moyses scilicet et David, et Salomon, Asaph, Aethan et Idithun Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebreos metrico carmine constant esse compositi. Nam in more Romani Flacci, et Graeci Pindari, nunc alii iambico nunc Saffico nitent, trimetro vel tetrametro pede incedentes.
Abbreviated transcription (Latin):
puerperas ꝓprie dici quae pri¬
mũ enixesunt eo quod pure
lđ puelle ad modum pariant
egresse pueritia masculi puer¬
rato & diete puerpere uel qđ
primo partai grauantur
uł quod primũ pueros panuN¬

Expanded text:
puerperas dici quae primum enixae sunt et quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi pumum enixae sunt et quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi pu
Abbreviated transcription (Latin):
rotesise. ad positio quedã ad prin¬
cipium dictionis littere aut sillabe
ut nato ꝓnato & tetulit ꝓtulit
aditur. ut ostendat generare iđ
sicut neos ꝓ neo sicut inpulsus ꝓ
pulsus

Expanded text:
hesis est adpositio quaedam ad principium dictionis litterae aut syllabae, ut gnato, pro nato, et tetulit pro tulit. additur g ut ostendat generato idsicut Gneus pro Neo, sicut inpulsus pro pulsus
Abbreviated transcription (Latin):
Puberes. apube id est apubentia
corporis nuncupati quod haec loca
tunc primum lanuginẽ ducan
Quidam autẽ exannis bubertates existimaNI
id ẽ eũ puberem esse qui quattuor decim
annis expleuerit quamius tardissimȩ
pubescat certissimũ autẽ puberẽ
esse quiex abitu corporis pubertaã
ostendit & generare lam possit¬

Expanded text:
Puberes a pube, id est a pudenda corporis, nuncupati, quod haec loca tunc primum lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatem existimant, id est eum puberem esse qui quattuordecim annos expleverit, quamvis tardissime pubescat: certissimum autem puberem esse qui et ex habitu corporis pubertatem ostendit et generare iam possit
Abbreviated transcription (Latin):
prosaẽ producta oratio & alege
metri soluta prosumiarũ antiqui
productũ dicebant erectũ unde
&eait: uarro apud plautum ꝓsis
lectus ꝗsignificare rectis unde &iãq
non ẽ ꝑflexa numero sedrecta
ꝓsa oratio dicitur inrecto producendo
alii ꝓuum. aiunt dictũ ab eo quod sit
profusa uel ab eo quod spatiosus
proruat & excurat nullo sibi
grecos quam apud latinos longe
antiquiorem curam fuisse carminũ
quã prose omnia enim prius uersib:
condebantur prose autẽ studiuꝰse¬
rouiguit primus apud grecos
ferecides sirus soluta oratione
scripsit apud romanos autem
apius cecus aduersus pirrũ solutã
orationẽ primus exercuit : lam

Expanded text:
Prosa est producta oratio, et a lege metri soluta. Prosum enim antiqui productum dicebant, et rectum. Unde ait Varro apud Plautum prosis lectis significare rectis; unde etiam quae non est perflexa numero, sed recta, prosa oratio dicitur, in rectum producendo. Alii prosam aiunt dictam ab eo quod sit profusa, vel ab eo quod spatiosius proruat et excurrat, nullo sibi Graecos quam apud Latinos longe antiquiorem curam fuisse carminum, quam prosae. Omnia enim prius versibus condebantur, prosae autem studium sero viguit. Primus apud Graecos Pherecy des Syrius soluta oratione scripsit, apud Romanos autem Appius Caecus adversus Pyrrhum solutam orationem primus exercuit.
Abbreviated transcription (Latin):
prescriptus cuius bona palam
& aꝑte scribuntur ꝑscriptus¬
autem ordine significati
sicut & prescriptiones a pud
iuris consultis

Expanded text:
Proscriptus, cuius bona palam et aperte scribuntur. Praescriptus ordinem significat, sicut et praescriptiones apud iurisconsultos.
Abbreviated transcription (Latin):
pruina : matutini temporis frigas
qui inde pruina nomen accepit quia
sicut ignis utit. piro eniꝰ ignis urere
nam uno sermo duo diuers a signi¬
ficantur ꝓ eoquod unum effectu
habent similis enĩ uirẽ caloris &
frigoris unde & utraq saxarũ pua
Nam calor urit ut ẽuritur in st¬
lix dido itẽ frigus urit ut ẽ autbo¬
rate penetrabile frigus adurat

Expanded text:
Pruina, est matutini temporis frigus; quod inde pruinae nomen accepit, 116 quia sicut ignis urit; πῦρ enim ignis, urereertinet. Nam uno sermone duo diversa significantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpunt. Nam calor urit, ut est: Uritur infelix Dido. Item frigus urit, ut est: aut Boreae penetrabile frigus adurat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsalterium organum ẽ quod quidẽ
manib feritur ꝑcutientis & cordas
distentus. hab& sed illũ locũ unde
sonum accipiunt corda illud cauũ
lignũ quod pend& & tactũ resonat
quia cãncepit derẽ psalteriũ in supe¬
riore parte hab& chrtara autẽ
hocgenus ligni cauum & resonans
iinferiore parte hab& itaq
inpsalterio corde sonũ ex inferio¬
parte accipiunt psalteriũ aut̃ grt̃ ẽ¬

Expanded text:
salterium est organum, quod quidem manibus fertur percutientis, et chordas distentas habet; sed illum locum unde sonum accipiunt chordae, illud concavum lignum quod pendet et tactum resonat, quia concipit aerem, psalterium in superiore parte habet. Cithara autem hoc genus ligni concavum et resonans in inferiore parte habet. Itaque in psalterio chordae sonum desuper accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
psalteriũ autẽ quod uulgo can¬
ticum dicitur. apsallendo nomi¬
natũ quod ad ex uocẽ corus con¬
sonando respondeat est autem
similitudo tithare barbarice
immodu delte littere sed psal¬
terii et cithare haec difftrentia ẽ
quod psalterium lignũ illud. con¬
cauum unde sonus redditun
superius hab& & deorsum feruaItur
tarde & desuꝑsonant cit hara uero
coneauitatẽ ligni inferius hab&
cit haram autẽ diuersi numeris
a ueteribus constat esse conpo¬
sitam iuxta armonia mundi
unde hii qui ex quattuor elementis
constare uniuersã dixerunt
aelementis diuinã ꝓuidentiã
non. ulliepta cordoniuxta
numerum septẽ deeorũ quo¬
rum dies nominib: nuncupant᷑¬

Expanded text:
Psalterium, quod vulgo canticum dicitur, a psallendo nominatum, quod ad ejus vocem chorus consonando respondeat. Est autem similitudo citharae barbaricae in modum Δ litterae. Sed psalterii et citharae haec est differentia, quod psalterium lignum illud concavum unde sonus redditur superius habet, et deorsum feriuntur chordae, et desuper sonant. Cithara vero concavitatem ligni inferius habet. citharam diuersis numeris a ueteribus constat esse compositam iuxta harmoniam mundi. Vnde hi, qui ex quatuor elementis constare universa dixerunt,elementis diuinam prouidentiam. Nonnulli heptachordon iuxta numerum septem deorum, quorum nominibus dies nuncupant
Abbreviated transcription (Latin):
tiae primum denomine a ueco¬
res appellate sunt postea
a prouintia gentis. Nom̃ ÷
factunam abbitalo italia &
rur sum obitalia itali & sic
utimur ipsa nomina gentis
quomodo fuit ipsud noñ
auctoris unde diriuatũ ẽ
nomen ꝓuintiaa & quo occidit
ex uno homine nominari&ci¬
uitate meregione & gentem
prouintiae autẽ excausa
uocabulũ acceperunt prin¬
cipatus namq tentium qd
ad reges alios ꝑtimebat cum. inius
su romini uincendo redigor
proculpositus regiones prouincias
appella uerun

Expanded text:
iae primum de nomine auctoris appellatae erant, postea a provincia genti nomen est factum. Nam ab Italo Italia, et rursus ab Italia Italus, et sic utimur ipso nomine gentis, quomodo fuit ipsum nomen auctoris, unde derivatum est nomen provinciae. Ex quo accidit, ex uno homine nominare civitatem et regionem et gentem. Provinciae autem ex causa vocabulum acceperunt. Principatus namque gentium quia ad reges alios pertinebant, cum in jus suum Romani vincendo redegerunt, procul positas regiones provincias appellaverun
Abbreviated transcription (Latin):
pro uerbia suts aliud habentes
dulla aliud in suꝑficie
pollicentes : ꝓ uerbia quippenon
hoc sonare quod scriptũ ẽ &iam
in euangelus educemur qđ dñs
populũ parabolis & in ꝓuerbis
plices arbitrantur patentia
inuce nucleus in irsutis castanea¬
aurũ ꝑ oculis abs conditas fructꝰ
inquiritur itameis diuinũ senrsus

Expanded text:
proverbia, aliud habentes in medulla, aliud superficie pollicentes. Proverbia quippe non hoc sonare quod scriptum est, et in Evangelio edocemur, quod Dominus populo in parabolis et in proverbiis plices arbitrantur, patentia ra aurum, in nuce nucleus, in hirsutis castanearum operculis absconditus fructus inquiritur, ita in eis divinum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
csiđ̵  Municipium ẽ. qđ manente statucuitatis
ius aliqđ minoris aut maioris officis a prin¬
cipe impetrat. dictũ aut̃ munipiũ ama
liberales & famossissime cau sẽ & quȩ
expranicipȩ ꝓficiscuntur ibi ñ cogunt᷑
haec erumꝰ ad dignitatẽ ciuitatũ ꝑtineNt

Expanded text:
 Municipium est quod, manente statu civitatis, jus aliquod minoris aut majoris officii a principe impetrat. Dictum autem municipium aliberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
filueius inuen treseuiunt qui ruptis
lateribus matris ex eius uentre ꝓcodut
unde & uipera eo quod iuimpariat
nominatur uipera ittiquesicncistitur
ut uolenter ex eat & cũ matrissude
uipera dicit quod uipereat nam cũ
uenter eius ad partũ in gemuerit
catuli non ex pectuntos maturã
iaturat solutione conrosis enus
lateribus uierum punt cum matris
abrupto corpore nodifestur autẽ
quod mastulus ore inserto uipere
semen ex puct illa autẽ e uoluntate
libidinis in rabiem uersci caput mor¬
ioris ore receptũ pracidit ittisit
ut parens uitrque percat mastulus
dum coit dumparit simina ex uiptra
autem fiunt parcilli quit hrriaci
uocantur a grecis

Expanded text:
filii earum in ventre saeviunt, qui ruptis lateribus matrum ex earum ventribus procedunt. Unde et vipera, eo quod vi pariat, nominatur. Vipera itaque sic nascitur ut violenter exeat, et cum matris suae Vipera dicta, quod vi pariat. Nam et cum venter eius ad partum ingemuerit, catuli non expectantes maturam naturae solutionem conrosis eius lateribus vi erumpunt cum matris abrupto corpore, nodi. Fertur autem quod masculus ore inserto viperae semen expuat; illa autem ex voluptate libidinis in rabiem versa caput maris ore receptum praecidit. Ita fit ut parens uterque pereat; masculus, dum coit, dum parturit, femina. Ex vipera autem fiunt pastilli, qui θηριακοὶ vocantur a Graecis
Abbreviated transcription (Latin):
uilicus autẽ ꝓpriȩuille gubernator ẽ
unde & auia uilicus nomen: accepit
Interdũ auit̃ uilicus non gubernationẽ
uille sed dispensationẽ uniuerse
domus tullio int̃ p̃itintos
significat qđ t uni uers arũ
possessionũ & uillarũ dispensatort¬

Expanded text:
uilicus autem proprie uillae gubernator est, unde et a uilla \'uilicus\' nomen accinterdum autem villicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus, Tullio interpretante, significat: quod est universarum possessionum et villarum dispensator
Abbreviated transcription (Latin):
odn Vidua uocata qđ cũ uiro duo fuerint
nec circa consorciũ alterius uiri
post mortẽ coniugis primi adheserit
Numque alteri post mortẽ prioris
uiri nubserint uidue nondicuntur
Itẽ udua diccti qđ sola sit nec circa
cortiũ uiri coniugaliai iura custodiat¬

Expanded text:
 Vidua vocata, quod cum viro duo fuerint, nec circa consortium alterius viri post mortem conjugis primi adhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint, viduae non dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri coniugalia iura custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
logus dicit deturture ualde uirã suli
diligere & caste cũ illo uiuere & ipsi solis
fidẽ seruare Itaut si quando euenerit
aut mastulus eius dut accipitre
dut ab aucupe capiatur hanc alter
mastulo non coniugi sedipsũ sẽ ꝑdesiderare¬
& ipsũ ꝑsingula momenta expecttre¬
& ipsius recordatione hac desiderio

Expanded text:
logus de turture dicit ualde uirum suum diligere, et caste cum illo uiuere, et ipsi soli fidem seruare; ita ut si quando euenerit ut masculus eius aut ab accipitre aut ab aucupe capiatur, haec alteri masculo se non iungit, sed ipsum semper desiderat et ipsum per singula momenta sperat, et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
Nel&eserant apud romanos
genus milicia a uolitando
uocati lectienim agilitate
iuuenes cũ armissuis posoterga
aequitũ consedebat & mox
cũ ad hostes uentũ e&
equis deliebant & continuo
pedites ipsi ex ali a parte
equitib: ꝑquos aduec fuerant
dimi cantib hostẽ ꝑturbaban
adhis igitur uelitib elefanti
quondet̃ annibalis rero acti
cũ regi Iamsuis non possent
fabriliq scal pro hnter aures
ad acto necabantur
Ueletũ pugna erat ut ultracitoq
tela obiecterent erant enim
eorũ uaria pugna & expectantib:
gracior quã reliquã uel&es
autẽ nuncupatos siue auolitatione
siue aciuitate & rustiquerũ
qua ueles uocabatus¬

Expanded text:
elites erant apud Romanos genus militiae, a volitando vocati. Lecti enim agilitate juvenes, cum armis suis post terga equitum considebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi ex alia parte, equitibus per quos advecti fuerant dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his ergo velitibus elephanti quondam Annibalis retro acti, cum regi jam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto, necabanturelitum pugna erat ut ultro citroque tela obiectarent. Erat enim eorum varia pugna et spectantibus gratior quam reliqua: velites autem nuncupatos sive a volitatione, sive a civitate Etruscorum quae Veles vocabatu