comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neret salutaris inpatre et filio coz¬
fessionis nr̃e ordo: nat᷑am natiuita¬
tis ostendit. que potestatẽ efficiẽdi
non ꝑ increm̃ta indultarũ ad unũ¬
quodq opꝰ uiriũ sumeret. sed de cos¬
uitione p̾sumeret. Presumeret aut̃
non de aliqͦ oꝑis corꝑał exẽp̃lo. ut a¬
liqͥd pͥꝰ pat̾ faceret. ad id quod pꝰea filiꝰ
facturus ẽet. sed cũ nat᷑a dei. in natu¬
ram dei substitisset. idest ex patre fi¬
liꝰ natꝰ eẽt: ꝑ uirtutis ac natͣe in se
pat̾nȩ conscientiã nichil a se nisi qd̃
patrẽ facientẽ uidisset: filiũ facere
posse testatꝰ ẽ. Et cũ unigenitꝰ d̃s.
pat̾nȩ uirtutis oꝑationib oꝑaretur:
tantũ sibi ad faciendũ p̃sum̾et. qͣntũ
in conscientia sua e̾e̾t. inseꝑabilẽ a se
dei patris. quã ꝑ legitimã natiuita¬
tẽ obtinebat posse nat᷑am. Non enĩ
corꝑalib modis d̃s uidet. sed uisus ei
om̃is. in uirtute nat᷑xͣ ẽ. Deniq sub

Expanded text:
neret salutaris in Patre et Filio conneret salutaris in Patre et Filio confessionis nostrae ordo; naturam nativitatis ostendit, quae potestatem efficiendi non per incrementa indultarum ad unumquodque opus virium sumeret, sed de cognitione praesumeret: praesumeret autem non de aliquo operis corporalis exemplo, ut aliquid prius Pater faceret ad id, quod postea Filius facturus esset: sed cum natura Dei in naturam Dei substitisset, id est, ex Patre Filius natus esset; per virtutis ac naturae in se paternae conscientiam nihil ab se, nisi quod Patrem facieposse testatus est: et cum unigenitus Deus paternae virtutis operationibus operaretur, tantum sibi ad faciendum praesumeret, quantum in conscientia sua esset, inseparabilem a se Dei patris, quam per legitimam nativitatem obtinebat, posse naturam. Non enim corporalibus modis Deus videt, sed visus ei omnis in virtute naturae est. 18. Dum
Abbreviated transcription (Latin):
firmare. et nat᷑e uirtutẽ ꝓfit̾i: ait.
Non potest qͥcqͣm a se facere filiꝰ: nisi
qd̃ uiderit patrẽ facientẽ. Exordium
responsionis adu̾sũ uideoꝵ impium
motũ. ꝑ quẽ usq ad uolũtatem infe¬
rendȩ mortis exagitabant᷑. aptatũ ẽ
llam ad iuolati sałbati. obiectũ sibi re¬
atũ dixerat: pat̃ meus usq adhuc oꝑa¬
tur: et ego oꝑor. nt usurpasse hoc ex
auctoritate intelligeret᷑ exempli.
sig̃cans tam̃ hoc qd̾ ipse ageret. patͥs
ẽe̾ opꝰ intelligendũ. qr ipse in se oꝑare¬
tur oꝑante. Et rursũ adu̾sũ eam in¬
uidiã qua semꝑ pat̾num nom̃ deo ex¬
ȩquasset. hȩc fubdidit. Anĩ am̃ dico
uobis. non potest filiꝰ facere a se qͥc¬
qͣm. nisi quod uiderit patrẽ faciẽtẽ.
Ne igit᷑ exequatio illa ꝑ nom̃ natu¬
ramq filii fidẽ natiuitatis auferret:
ait filiũ. a se fac̾e nicħ posse: nisi quod
patrẽ facientẽ uidisset. Et ut ma¬

Expanded text:
firmare, et naturae virtutem profiteri, ait: firmare, et naturae virtutem profiteri, ait: Non potest quidquam facere ab se Filius, nisi quod viderit Patrem facientem . Exordium responsionis adversum Judaeorum impium motum, per quem usque ad voluntatem inferendae mortis exagitabantur, aptatum 188 est. Nam ad violati sabbati objectum sibi reatum dixerat, Pater meus usque adhuc operatur, et ego operor: ut usurpasse hoc ex auctoritate intelligeretur exempli; significans tamen hoc, quod ipse ageret. Patris esse opus intelligendum, quia ipse in se operaretur operante. Et rursum adversum eam invidiam, qua se per paternum nomen Deo exaequasset, haec subdidit: Amen, amen dico vobis, non potest Filius ab se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ne igitur exaequatio illa per nomen naturamque filii fidem nativitatis auferret; ait Filium ab se facere nihil posse, nisi quod Patrem facientem vidisset. Et ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
nomine. natiuitate. nat᷑a. potestate.
ꝓfessione dociussemꝰ: demostratio nr̃a-
gradꝰ singłos dispositionis ꝓpositȩ ꝑcur-¬
reret. Sed natiuitatis id nata non pa¬
titur. quȩ inse et nom̃ et nat᷑am.
et potestatẽ. et ꝓfessionẽ sola cõplecti¬
tur. Sine his enĩ natiuitas non erit:
qr in se hȩc om̃ia nascendo contineat.
Hȩc gͥ. tractantes. incidimꝰ in eã neces¬
sitatẽ. ut suꝑiꝰ cõmemorata ad ordinẽ
tractatus ꝓprii differre non liceat.
int̾ficere ob hoc magis uellent. quia
patrẽ suũ dicens om̃. equalẽ se deo
fecisset: om̃e sacram̃tũ fidei nr̃e dum
impiis eorũ motib contradicit expo¬
suit. Dixerat enĩ suꝑiꝰ. cũ paralitico
curato. uiolati sabbati reus. etiã mor¬
tis udicio cõstitueret᷑: patͣ meus usq
adhuc oꝑat᷑. et ego oꝑor. Et hinc.
omĩs accendebat᷑ inuidia. qd̃ se deo ex¬
ȩquasset. pat̾ni nominis usurpatiõe.
Uolens itaq et natiuitatẽ suã con¬

Expanded text:
e, natura, potestate, professione didicissemus, demonstratio nostra gradus singulos dispositionis propositae percurreret: sed nativitatis id natura non patitur, quae in se et nomen, et naturam, et potestatem, et professionem sola complectitur. Sine his enim nativitas non erit; quia in se haec omnia nascendo contineat. Hanc igitur tractantes, incidimus in eam necessitatem, ut superius commemorata ad ordinem tractatus proprii differre non liceat. interficere ob hoc magis vellent, quia patrem suum dicens Deum, aequalem se Deo fecisset, omne sacramentum fidei nostrae, dum impiis eorum motibus contradicit, exposuit. Dixerat enim superius, cum, paralytico curato, violati sabbati reus etiam mortis judicio constitueretur, Pater meus usque adhuc operatur, et ego operor . Et hinc omnis accendebatur invidia, quod se Deo exaequasset paterni nominis usurpatione. Volens itaque et nativitatem suam con
Abbreviated transcription (Latin):
secũ atq intra se uellet manete. Nec ex
tͣnqͥllissimis sinib siuis. alios aut abic̾e
aut ꝑdere dũ indigni fiũt tantȩ ma¬
tris habitacło. sed discedentib ex ea.
hereticis uł abiectis. ꝙͣntum amittit.
occasionis largiendȩ ex se salutis. tan¬
tum asseqͥtur ad fidem expendendȩ se
beatitudinis. Cognosci enĩ hoc ex ipsĩ
hereticorũ studiis ꝓmptissimũ est. Nãq
cum eccłia a dño instituta.⁊ ab apłis
confirmata. una om̃ium sit ex qua se
diuersarũ impietatũ furens error abs¬
ciderit. nec negari possit ex uicio male
intelligentiȩ. fidei extitisse discidium.
dũ qd̾ legit᷑ sensu pociꝰ cocaptat᷑: qͣ̃m lecti¬
oni sensus obtemꝑat: tam̃ dũ sibi par¬
tes singłȩ aduersant̃. non solũ suis sed
aduersantium ẽ. intelligenda doctri¬
nis. ut dũ aduersũ unam eam om̃s
sũt: impiissimũ tam̃ errorẽ om̃ium
ꝑ id qd̃ sola ẽ. atq una: confutet. Here¬

Expanded text:
secum atque intra se vellet manere, nec ex secum atque intra se vellet manere, nec ex tranquillissimis sinibus suis alios aut abjicere, aut perdere, dum indigni fiunt tantae matris habitaculo: sed discedentibus ex ea haereticis, vel abjectis, quantum amittit occasionis largiendae ex se salutis, tantum adsequitur ad fidem expetendae de se beatitudinis. Cognosci enim hoc ex ipsis haereticorum studiis promptissimum est. Namque cum Ecclesia a Domino instituta, et ab Apostolis confirmata, una omnium sit, ex qua se diversarum impietatum furens 178 error absciderit; nec negari possit, ex vitio malae intelligentiae, fidei exstitisse dissidium, dum quod legitur, sensui potius coaptatur, quam lectioni sensus obtemperat: tamen dum sibi partes singulae adversantur, non solum suis, sed adversantium est intelligenda doctrinis; ut dum adversum unam eam omnes sunt, impiissimum tamen errorem omnium per id quod sola est atque una confutet. Haere
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem ingerunt᷑. qͥb religio et con¬
firmat᷑ et ꝑit. Non enĩ unũ dm̃ pie
filiũ sicut ẽ. dm̃ p̾dicantes. ꝑielita¬
mur fidem dei uniꝰ non tenere. Et¬
eiꝰdem picłi res ẽ. unũ dm̃ negare.
cuiꝰ e. et solitarium confiteri. Et hec
qͥdem mundi stulta non sentiũt. dũ
his neq in non solo significari unꝰ uide¬
tur: neq in uno non solus intelligi.
sed eam ut sꝑo ȩccłia doctrinȩ suae
lucẽ etiã imprudentiȩ scłi inuehet.
ut licet fidei sacram̃tum non suscipi¬
at. tam̃ aduersũ hereticos ueritatẽ
sacram̃ti a nobis intelligat p̃dicari.
Magna enĩ uis est ueritatis. que cũ
ꝑ se intelligi possit: ꝑ eam̃ tam̃ ipsa q̃
ei aduersant᷑: elucet. ut in natͣa sua in¬
mobilis manens. firmitatẽ nat̾e suȩ
cotidie dũ attemptat᷑ acqͥrat. Hoc enĩ
ditur. tũc intelligat᷑: cũ arguit᷑. tunc
obtineat: cũ deserit᷑. Omĩs qͥdeni illa

Expanded text:
sitatem ingeruntur, quibus religio et consitatem ingeruntur, quibus religio et confirmatur, et deperit. Non enim unum Deum pie filium, sicut est, Deum praedicantes, periclitamur ejusdem periculi res est unum negare, cujus est et solitarium confiteri. Et haec quidem mundi stulta non sentiunt, dum his neque in non solo significari unus videtur, neque in uno non solus intelligi.Sed eam, ut spero, Ecclesia doctrinae suae lucem, etiam imprudentiae saeculi invehet, ut licet fidei sacramentum non suscipiat, tamen adversum haereticos veritatem sacramenti a nobis intelligat praedicari. Magna enim vis est veritatis, quae cum per se intelligi possit, per ea tamen ipsa quae ei adversantur elucet: ut in natura sua immobilis manens, firmitatem naturae suae quotidie dum attentatur acquirat. Hoc enim ditur, tunc intelligatur cum arguitur, tunc obtineat cum deseritur. Omnes quidem illa
Abbreviated transcription (Latin):
turo enĩ scd̾m lege̾ et ꝓpħas et apłos u¬
num dm̃: ad est mͥ sabelliꝰ. totũ me
sub uerbi huiꝰ ꝓfessione. tanqͣm desi¬
deratum cibũ morsu seuissimo tͣnsuo¬
rans. Negantẽ me rursum contra sa¬
bellium unũ dm̃. et confitentẽ uerũ
dm̃ filiũ. expectat noua heresis. ut
a me duos deos arguat p̃dicari. Natũ
qͦ dei filiũ ex maria clicturo. hebion
qd̾ est fotinꝰ assistit. auctoritatẽ men¬
dacii sui ex ꝓfessionis ueritate sump¬
turus. De cet̾is taceo. q ab om̃ib eẽ
extra eccłiam non ignorant᷑. Hoc ue¬
ro dampnatũ et abiectũ licet freq̃nt᷑.
sed in ȩt̾nũ hodie adhuc malũ est. Im¬
pie multos ad uniꝰ dei ꝓfessionẽ ga¬
latia nutriuit. Male in totum pene
orbem quos negat deos duos alexan¬
dria ꝓtulit. Pestifere natũ iħm xp̃m
ex maria: pannonia defendit. Et ec¬
clesia int̾ hȩc ꝑiclitat᷑. ueritatẽ non
tenere ꝑuera. dũ ea ei ad irreligio¬

Expanded text:
turo enim secundum legem et prophetas et Apostolos uturo enim secundum legem et prophetas et Apostolos unum Deum, adest mihi Sabellius, totum me sub verbi hujus professione tamquam desideratum cibum morsu saevissimo transvorans. Negantem me rursum contra Sabellium unum Deum, et confitentem verum Deum Dei filium, exspectat nova haeresis, ut a me duos deos arguat praedicari. Natum quoque Dei filium ex Maria dicturo, Hebion quod est Photinus assistit, auctoritatem mendacii sui ex professionis veritate sumpturus. De caeteris taceo, qui ab omnibus esse extra Ecclesiam non ignorantur. Hoc vero damnatum et abjectum licet frequenter, sed internum hodie adhuc malum est. Impie multos ad unius Dei professionem Galatia nutrivit. Male 177 in totum pene orbem quos negat duos deos Alexandria protulit. Pestifere natum Jesum Christum ex Maria Pannonia defendit. Et Ecclesia inter haec periclitatur veritatem non tenere per vera, dum ea ei ad irreligio
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil humane nate gͣuiꝰ est ꝑicłi
conscientia. Nlam ea quȩ aut ignorata
aut repentina sũt: habent qͥdem mi¬
serabilem securitatẽ. seo non habent
metũ futͣi. qr non ignaro accidentiuo
anxietas. ipsa pena patiendi ẽ. Non
ego nũc nauem e portu soluo naufra¬
gii ignarus. neq iter in eo infestos.
nesciꝰ latronib saltus. neq libiȩ hare¬
nas incertus scorpiones ubiq et aspi-¬
des. et basiliscos adesse tͣnscurro. Ni.¬
chil sollicitudim mee. nichil consciẽ¬
tie uacat. Sub specła enĩ om̃ium he¬
reticorũ ad occasiones singłorũ uerbo¬
rum m os meũ pendentiũ loquor. et
om̃e sermonis mei iter aut angustiis
p̃ruptum ẽ: aut foueis incisũ est.
aut laqueis p̃tensum ẽ. lam quodar¬
duum ac difficile sit muiꝰ conqueror.
non meis enĩ sed apłicis scando gradib
Michi uero aut angustiis cdeced̾e. aut
in defossa incid̾e. aut plagis illagueari.
semꝑ inꝑicło. semꝑ inmetu ẽ. Predica¬

Expanded text:
Nihil humanae naturae gravius est periculi conscientia nam ea quae aut ignorata aut repentina sunt, habent quidem miserabilem securitatem, sed non habent metum futuri: quia non ignaro accidentium, anxietas ipsa poena patiendi est. Non ego nunc navem e portu solvo naufragii ignarus, neque iter ineo infestos nescius latronibus saltus, nec Libyae arenas incertus scorpiones ubique et aspides et basiliscos adesse transcurro: nihil sollicitudini meae, nihil conscientiae vacat. Sub specula enim omnium haereticorum ad occasiones singulorum verborum in os meum pendentium loquor, et omne sermonis mei iter aut angustiis praeruptum, aut foveis incisum, aut laqueis praetensum est. Jam quod arduum ac difficile sit, minus conqueror: non meis enim, sed apostolicis scando gradibus. Mihi vero aut angustiis decedere, aut in defossa incidere, aut plagis illaqueari, semper in periculo, semper in metu est. Praedica
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾nȩ natȩ mortuos uiuificet. E a
enĩ patrẽ demõstrat᷑um filio dicit. q̃
mirent᷑. Et quȩ eadem ee̾nt illa mox
docuit. Sic̃ enĩ pat̾ suscitat mortuoᷤ
et uiuificat: sic et filiꝰ qͦs uult uiui¬
ficat. Exequata uirtꝰ ẽ. ꝑ nat᷑e indis
similis unitatẽ. et demonstratio ope¬
rũ. non ignorationis instructio ẽ. sed
nr̃ẽ fidei. quȩ nonfilio scientiã igno¬
ratorum. sed nob confessionẽ natiui¬
tatis inuexit: confirmans eã ꝑid qd̃
sibi omĩa e̾e̾nt demõstrata quȩ posset.
Neq enĩ non circũspectȩ se cȩlestis ser-¬
mo egit: ne forte diu̾se natȩ sig̾catio
sub occasione dicti ambigui subreꝑet.
Demonstrata enĩ ei pociꝰ oꝑa patris
ẽẽ ait. qͣm ad oꝑationẽ eoiũ. nat᷑am
uirtutis adiectam. ut demonstratio

Expanded text:
paternae naturae mortuos vivificet. Ea paternae naturae mortuos vivificet. Ea enim Patrem demonstraturum Filio dicit, quae mirentur: et quae eadem essent illa, mox docuit: Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . Exaequata visimilis unitatem. Et demonstratio operum non ignorationis instructio est, sed nostrae fidei: quae non Filio scientiam ignoratorum, sed nobis confessionem nativitatis invexit, confirmans eam per id, quod sibi omnia essent demonstrata quae posset. Neque enim non circumspectum se coelestis sermo egit, ne forte diversae naturae significatio sub occasione dicti ambigui subreperet. Demonstrata 190 enim ei potius opera Patris esse ait, quam ad operationem eorum naturam virtutis adjecta
Abbreviated transcription (Latin):
uuit uiuificat. Anne demonstratio
oꝑũ aliud hic nobis pret̾ qͣm natiuita¬
tis fidẽ ingerit. ut subsistentẽ filiũ.
ex subsistente deo patre credamꝰ. nisi
forte ꝑ ignorationẽ credendꝰ ẽ. unige¬
nitus ds̃. doctrina demõstrationis e¬
guisse: Sed temeritas impie huiꝰ
existimationis non ãmittit᷑. Non enĩ
doceri eget: qͥ. qͥd docendꝰ sit sciat᷑.
Nam pꝰea qͣm ait pat̾ diligit filtum.
et omia demonstrat ei quȩ ipse facit.
ut ostend̾et om̃i hanc patris demons¬
trationẽ fidei nr̃ȩ ce̾ doct᷑nam. ut sci¬
licet et patͣ nobis in confessione eẽt et
filiꝰ. et ne qua hic ignoratio infilio pos¬
set intelligi. cui pat᷑ oꝑa om̃ia quȩ ip¬
se facet demonstraret: continuo ait.
Et maiora horũ oꝑa demõstrabit ei:
ut uos ammiremini. Sic̃ enĩ pater
suscitat mortuos et unuficat: sic et
filiꝰ quos uult uiuificat. Demonstra¬
tio ergo futi oꝑis non ignorat᷑ a filio:
cui hoc demonstiandũ ẽ. ut exemplo

Expanded text:
et 21. Anne demonstratio operum aliud hic nobis praeter quam nativitatis fidem ingerit, ut subsistentem Filium ex subsistente Deo patre credamus? Nisi forte per ignorationem credendus est unigenitus Deus doctrina demonstrationis eguisse; sed temeritas impiae hujus existimationis non admittitur. Non enim doceri eget qui quidquid docendus sit sciat. Nam postea quam ait: Pater diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit: ut ostenderet omnem hanc Patris demonstrationem fidei nostrae esse doctrinam, ut scilicet et Pater nobis in confessione esset et Filius, et ne qua hic ignoratio in Filio posset intelligi, cui Pater opera omnia, quae ipse faceret, demonstraret; continuo ait: Et majora horum opera demonstrabit ei, ut vos admiremini. Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Demonstratio ergo futuri operis non ignoratur a Filio, cui hoc demonstrandum est, ut exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
unicuiq sẽꝑ int̾num ẽ: sed exet̾no
deo patre. unigenitꝰ filiꝰ insubfisten¬
tem dm̃ natꝰ. ut non alienꝰ ẽẽ a nat᷑a
pat̾nȩ ouunitatis posset intelligi. ꝑ
hȩc ꝓpͥetatũ nomina subsistẽs osftens
ẽ. qͥb ex qͦ substit̾at nou carebat. Ds̃
gͥ. qͥ est: non ẽ. aliud qͣm os̃. Namcũ
audio et deus erat uerbũ: non dictũ

Expanded text:
unicuique sempiternum est. Sed aeterno unicuique sempiternum est. Sed aeterno Deo Patre unigenitus Filius in subsistentem Deum natus, ut non alienus esse a natura paternae divinitatis posset intelligi, per haec proprietatum nomina subsistens ostensus est, quibus ex quo substiterat non carebat. Deus igitur qui est, non est aliud quam Deus. Nam cum au
Abbreviated transcription (Latin):
nis in filio. seo diuinitatis sacramentũ
p̃dicamꝰ. nec seꝑatio fute imꝑfecta.
seo ꝓgenies ꝑfecta. ꝙ natuittas non
habet detͥmentũ generandi. cum ꝓ¬
fectũ teneat nascendi. Et idcirco ea¬
rũ rerũ unigenito deo aptata cogno¬
mina sũt: quȩ cũ eũ subsistentẽ ex
natiuitate cõsũment: tam̃ patri in¬
sint ex indemutabilis uirtute nat᷑e.
Unigenitꝰ enĩ ds̃ et u̾bũ ẽ. sed innas¬
cibilis pat̾. nũꝙͣ. om̃nno sine uerbo ẽ.
Non qd̃ ꝓlatio uocis. nat᷑a sit filiꝰ.: sed
ex deo d̃s̃. cũ natiuitatis ueritate suib
sistens. ut a patre ꝓpͫ. ⁊ ꝑ nate indiffe¬
tentiã inseꝑabił cloceret᷑. sig̾catus in
uerbo ẽ. sic̃ xp̃s sapientia et uirtꝰ dei
ẽ. non ille ut intelligi solet interuȩ
potestatis. aut sensus efficax motus:
sed nat᷑a tenẽs ꝑ natiuitatẽ. substantiȩ
ueritatẽ. his int̾narũ rerũ sig̃cata no¬
minib ẽ. Non enĩ id qd̾ nascendo sub¬
sistit. potest id ipsũ uideri. ẽẽ quoo

Expanded text:
 sed nativitatis sacramentum praedicamus. Nec separatio fuit imperfecta, sed progenies perfecta: quia nativitas non habet detrimentum generandi, cum profectum teneat nascendi. Et idcirco earum rerum unigenito Deo aptata cognomina sunt, quae cum eum subsistentem ex nativitate consumment, tamen Patri insint ex indemutabilis virtute naturae. Unigenitus enim Deus verbum est, sed innascibilis Pater numquam omnino sine Verbo est: non quod prolatio vocis natura sit Filii; sed ex Deo Deus cum nativie indifferentiam inseparabilis doceretur, significatus in Verbo est, sicut Christus sapientia et virtus Dei est, non ille, ut intelligi solet, internae potestatis aut sensus efficax motus, sed natura tenens per nativitatem substantiae veritatem his internarum rerum significata nominibus est. Non enim id quod nascendo subsistit, potest id ipsum videri esse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Nũc qr negantib dei filiũ a deo
ex natiuitatis ueritate subsistere
libro suꝑiore scd̃m euãgłia respon¬
sum ẽ: demõstrandũ est eũ qͥ uere
ex nat᷑a filiꝰ dei ẽ. uere qͦ ꝑ nat᷑am¬

Expanded text:
ret. Nunc quia negantibus Dei filium a Deo ret. Nunc quia negantibus Dei filium a Deo ex nativitatis veritate subsistere, libro superiore secundum Evangelia responsum est: demonstrandum est eum, qui vere ex natura filius Dei est, vere q
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ nescit. Hi uͦ filium nũcupãt. sed
ueritatẽ in eo nate cdei confitentur.
Hominẽ aut̃ sotinꝰ usur pat. sed ui
usurpato sibi homine. natiuitatem
dei ante scła ignorat. Ita dũ quȩ
unꝰqͥsq defendit aut dampnat. ue¬
ritatẽ fidei nr̃e. hec ipsaꝓut sũt re¬
ligiose et defendentis et dampnan
dã paucis fuerũt non copiȩ studio.
sed ratione cautelȩ. Primũ ut he¬
reticorũ incerta ẽẽ om̃ia et errati¬
ca noscerent᷑. cũ qndo sibi ꝓ nobis in¬
uicẽ dissiderent. Tum deinde ne
ac filiũ dei dñi p̾dicantẽ. deinde ut
uniꝰ nominis atq natẽ indissimili
genere diuinitatis patrẽ et filiũ ẽẽ
ꝓfitentẽ. qͥsqͣm aut in duoꝵ deorũ
aut contra inumei ac solitarii dei
teneret ertore. cũ qͣndo neq unio.
in p̃dicato deo patre et deo filio reꝑi¬
tet᷑. neq sub indiscrete nat᷑ȩ demõ¬
stratione. deorũ diuersitas conueni¬

Expanded text:
filium nescit. Hi vero filium nuncupant, sed filium nescit. Hi vero filium nuncupant, sed veritatem in eo naturae Dei non confitentur. Hominem 181 autem Photinus usurpat, sed in usurpato sibi homine nativitatem Dei ante saecula ignorat. Ita dum quae unusquisque defendit aut damnat, veritatem fidei nostrae, haec ipsa prout sunt religiose et defendentis et damnantda paucis fuerunt, non copiae studio, sed ratione cautelae: primum ut haereticorum incerta esse omnia et erratica noscerentur, cum quando sibi pro nobis invicem dissiderent: tum deinde ne ac filium Dei Deum praedicantem, deinde ut unius nominis, atque naturae, indissimili genere divinitatis, Patrem et Filium esse profitentem, quisquam aut in duum deorum, aut contra in unici ac solitarii Dei teneret errore; cum quando neque unio in praedicato Deo patre et Deo filio reperiretur, neque sub indiscretae naturae demonstratione deorum diversitas conveni
Abbreviated transcription (Latin):
lam uero quȩ fidei nr̃e uictoria hebi¬
on qͥfotinꝰ est: Aut uincit aut um¬
citur: dũ sabelliũ arguit. cur homi¬
nem neget filiũ dei. dũ ab attimani-¬
tis confutat᷑. Cur in homine nesci-¬
at dei filiũ : Aduersũ sabelliũ euan-¬
gelia sibi ex filio mariȩ defendit. Ar-¬
rius ei ȩuãgłia ꝑsolũ mariȩ filium
ab hoc ei. qͥante scła filiũ nesciat. fi¬
lius ei solũ negat᷑ ex homine. Uincãt
ut uolut. qr se inuicẽ uincendo uin¬
cunt᷑. dii et hi qͥ mĩc sũt de natura
dei confutant᷑. et sabelliꝰ de sacram̃¬
to fili resellit᷑. Et fotinꝰ natũ ante
scła dei filium. uł ignorare arguit᷑.
uł negare. Sed int̾ hec ecclie fides
euã głicis atq apłicis fundata doctͥ¬
nis. et aduersum sabelliũ denet filii
ꝓfessionẽ. et aduersus arrium deina¬
turam. et aduersus fotimim scłi cre¬
atorem. Et hoc ueriꝰ: quod hec ab
his inuicẽ non negant᷑. Nat᷑am enio
dei in oꝑib sabelliꝰ p̃dicat: sed oꝑantẽ

Expanded text:
am vero qua fidei nostrae victoria Hebion, qui Photinus est, aut vincit aut vincitur: dum Sabellium arguit, cur hominem neget filium Dei; dum ab Ariomanitis confutatur, cur in homine nesciat Dei filium. Adversum Sabellium Evangelia sibi ex filio Mariae defendit: Arius ei Evangelia per solum Mariae filium Ab hoc ei, qui ante saecula filium nesciat, filius Dei solum negatur ex homine. Vincant, ut volunt, quia se invicem vincendo vincuntur: dum et hi , qui nunc sunt, de natura Dei confutantur, et Sabellius de sacramento filii refellitur, et Photinus natum ante saecula Dei filium vel ignorare arguitur, vel negare. Sed inter haec Ecclesiae fides, evangelicis atque apostolicis fundata doctrinis, et adversus Sabellium tenet filii professionem, et adversus Arium Dei naturam, et adversus Photinum saeculi creatorem: et hoc verius, quod haec ab his invicem non negantur. Naturam enim Dei in operibus Sabellius praedicat, sed operantem
Abbreviated transcription (Latin):
tare. Quod qr scd̃m ea quȩ ant̾ione li¬
bro edita sunt ambigi non potest. qͥn
cessante adoptionis nomine uerus fi¬
lius ex ueritate natiuitatis sit: ea mĩc
qͦ ex euangliis ꝓferemꝰ. ut qui filiꝰ ue¬
rus est. uerus qͦ ds̃ ẽẽ noscat᷑. qr neq
uerus filiꝰ erit. nisi uerus et deus ẽ.

Expanded text:
tare. Quod quia secundum ea, quae anteriore litare. Quod quia secundum ea, quae anteriore libro edita sunt, ambigi non potest, quin cessante adoptionis nomine, verus filius ex veritate nativitatis sit: ea nunc quoque ex Evangeliis proferimus, ut quia filius verus est, verus quoque Deus esse noscatur: quia neque verus
Abbreviated transcription (Latin):
am nat᷑a incorꝑal ãmiitat. et dei ex
deo fidẽ unꝰ t̾m nobis ds̃ in confessiõe
dissoluat. Sed suꝑiorib iam libellis fal¬
lacẽ hanc eorũ atq inutilẽ predicatio¬
nem ex lege ac ꝓpħis docentes. eam
responsionis formã tenuimꝰ. quȩ in
deo ex deo p̃dicato.⁊ uno deo ac uero
ꝓfesso. neq in uniꝰ ueri dei unione de¬
ficeret. neq ad fidẽ cdei alt̾iꝰ excederet.
dum neq solitariꝰ nobis ds̃ in confessi¬
one. neq duo sũt. Et int̾ hȩc unum
neq negando. neq confitendo fidĩ cos¬
seruata ꝑfectio est: dũ et qd̾ unũ sũt
refertur ad utrumq et ut̃q nõ unꝰ
est. Hoc igit᷑ ꝑfecte fidei in dissolubile
sacramentũ euangłicis atq apłicis do¬
ctrinis absoluturi non aliud pͥmũ de¬
buimꝰ qͣm dei filiũ uere natunitatis
subsistentem nat᷑am cognitioni audien¬
tium intimare. Neq aliunde aut ex
nichilo sed ex deo ẽẽ filium manifes¬

Expanded text:
am natura incorporalis admittat, et Dei ex am natura incorporalis admittat, et Dei ex Deo fidem unus tantum nobis Deus in confessione dissolvat. Sed superioribus jam libellis fallacem hanc eorum atque inutilem praedicationem ex lege ac prophetis docentes, eam responsionis formam tenuimus, quae in Deo ex Deo praedicato, et uno Deo ac vero professo, neque in unius veri Dei unione deficeret, neque ad fidem Dei alterius excederet; dum neque solitarius nobis Deus in confessione, neque duo sunt. Et inter haec, unum neque negando neque confitendo, fidei conservata perfectio est, dum et quod unum sunt refertur ad utrumque, et uterque non unus est. Hoc igitur perfectae fidei indissolubile sacramentum evangelicis atque apostolicis doctrinis absoluturi, non aliud primum debuimus, quam Dei filium verae nativitatis subsistentem 176 naturam cognitioni audientium intimare; neque aliunde aut ex nihilo, sed ex Deo esse filium manifes
Abbreviated transcription (Latin):
entes fefellit in nomine. dicens etiã
non fuise ante qͣm nasceret᷑: mũdi sa¬
pientiȩ satiffecit. Indemutabilem qͦ
et incorꝑeũ dm̃ confitens. natiuitatẽ
dei ex deo ꝑ demonstrationẽ subdolae
rationis exclusit. nr̃is aduersũ nos usa
doctrinis. et eccłiȩ fidei. contra eccliȩ
fidẽ pugnans. grauissimo aduersũ nos
uł responsionis uł filentii ꝑicło cõpara¬
to. dum ꝑ ea quȩ non negant᷑: ea p̾di
b libris ãmonitos a nobis legentes. me¬
minimꝰ. ut totiꝰ blasphemiȩ editionẽ
ꝑtractantes. ammaduertent nchil a¬
neq dei filiꝰ. neq ds̃ ẽẽ credat᷑. dũ ei
concessis t̃m ex quadã adoptione. no¬
minib et dei nat᷑a negat᷑ et filii. cũ
et indemitabił atq incorꝑeus deus
sicuti et ẽ. idcirco affirmat᷑ ne filiꝰ natꝰ
ex deosit. et ds̃ pat̾ ob id tantũ in cõ-¬
fessione ds̃ unꝰ sit: ne in fide ma deus
xp̃s sit. qr nec natiuitatis intelligenti¬

Expanded text:
entes fefellit in nomine; dicens etiam entes fefellit in nomine; dicens etiam non fuisse ante quam nascitur, mundi sapientiae satisfecit; indemutabilem quoque et incorporeum Deum confitens, nativitatem Dei ex Deo per demonstrationem subdolae rationis exclusit: nostris adversum nos usa doctrinis, et Ecclesiae fide contra Ecclesiae fidem pugnans, gravissimo adversum nos vel responsionis vel silentii periculo comparato, dum per ea quae non negantur, ea pbus libris admonitos a nobis legentes meminimus, ut totius blasphemiae editionem pertractantes, animadverterent non aneque Dei filius neque Deus esse credatur, dum ei concessis tantum ex quadam adoptione nominibus, et Dei natura negatur et filii: cum et indemutabilis atque incorporeus Deus, sicuti et est, idcirco affirmatur, ne Filius natus ex Deo sit; et Deus pater ob id tantum in confessione Deus unus sit, ne in fide nostra Deus Christus sit: quia nec nativitatis intelligenti
Abbreviated transcription (Latin):
liber scribit᷑. cet̾is qͥdem ant̾iorib
numero postior. sed ad ꝑfecte fidei sacra¬
mentũ intelligendũ. aut pͥmꝰ. aut maxi¬
mꝰ. In quo non ignoramꝰ qͣm difficile at¬
ꝙ arduum iter doctrinȩ euanglice scan¬
cdamꝰ. Aquo qͣmius consciȩ infirmitatis
nr̃e trepidatione reuocem.: Tam̃ fidei
estu meitati.⁊hereticorũ furore cõmoti.
et ꝑicło ignorantiũ ꝑturbati. quȩ lo¬
qui non audemꝰ: silere non possumꝰ. U¬
triꝰq discriminis metu subditi. nec cle¬
stitutȩ ueritatis rea in nobis sit aut ta¬
cit᷑nitas. aut p̃dicatio. Incredibilibus
et enĩ se corrupti ingenii artib heretica
subtilitas circumegit. Primũ ut finge¬
ret religionẽ. deinde ut om̃ium simpli¬
cium auriũ securitatẽ uerbis falleret.
tum pret̾ea ut se prudentie scłi coap¬
taret. postremo ut ueritatis intelligẽ¬
tiam ꝑ sp̃em editȩ rationis auerteret.
Nam ꝓtestata dm̃ unũ: mentitampi¬
etatem ẽ ꝓfessa. Rursũ dei filiũ audi¬

Expanded text:
m anterioribus numero posterior, sed ad perfectae fidei sacramentum intelligendum aut primus, aut maximus. In quo non ignoramus quam difficile atque arduum iter doctrinae evangelicae scandamus. A quo quamvis consciae infirmitatis nostrae trepidatione revocemur; tamen fidei aestu incitati, et haereticorum furore commoti, et periculo ignorantium perturbati, quae loqui non audemus, silere non possumus: utriusque discriminis metu subditi, ne destitutae veritatis rea in nobis sit aut taciturnitas, aut praedicatio. Incredibilibus etenim se corrupti ingenii artibus 175 haeretica subtilitas circumegit: primum ut fingeret religionem, deinde ut omnium simplicium aurium securitatem verbis falleret, tum praeterea ut se prudentiae saeculi coaptaret, postremo ut veritatis intelligentiam per speciem editae rationis averteret. Nam prostestata Deum unum, mentita pietatem est; professa rursus Dei filium, audi
Abbreviated transcription (Latin):
Et quãius multi codices ꝑ tͣnslatoꝵ
simplicẽ intelligentiã. in hocloco ꝓ
prio filio. suo filio conscͥptũ habeãt.
tam̃ grecitas qua lingua apłs ẽ. locu¬
tus. ꝓpͥum nuĩc mago ꝙpͣn suũ nun¬
cupat. Et licet cõmunis intelligẽ¬
tiȩ sensus non satis int̾ ꝓpͥum et suũ

Expanded text:
Et quamvis multi codices, per translatorum Et quamvis multi codices, per translatorum simplicem intelligentiam, in hoc loco pro proprio filio, suo filio conscriptum habeant: tamen graecitas, qua lingua Apostolus est locutus, proprium nunc magis quam suum nuncupat. Et licet communis intelligentiae sensu non satis inter proprium et suum
Abbreviated transcription (Latin):
uero quȩ de filio dei apli fides sit.
intelligamꝰ.llam cũ om̃i quẽ habu¬
it ad ecliȩ doctrinã sermone. nũꝙ.
patrẽ sine filii confessione loqueret᷑.
tam̃ ut ueritatẽ nominis huiꝰ qͣnta
possit humani sermonis significati¬
one monstraret: ait. Qld ad hec: Si
ds̃ ꝓ nobis. qͥs contra nos: Qui filio
ꝓpͥo non peꝑcit. sed tradidit eumꝓ
nobis. Nunqͥdnam etiã nunc adopti¬
onis in eo erit nuncupatio. in quoꝓ
prietatis ẽ. nom̃: Apłs enĩ uolens
caritatẽ ergi nos dei ostend̾e. ut mig¬
nificentia dilectionis ex cõporationis
gen̾e nosceret᷑: non peꝑcisse dm̃ ꝓpͥo
filio suo docuit. Non utiq padoptã¬
dis adoptato: neq ꝓ creatis creature.
sed ꝓ alienis fuo. ꝓ cõm incupandis ꝓ¬
prio. Quere uirtutẽ dicti. ut mag¬
iitudinẽ caritatis intelligas. qͥd sit
ꝓpͥũ expende: ne ignores ueritatem.
Nũc enĩ apłs ppͥum ait filiũ. cũ in
multis uł suũ uł eiꝰ sepe cdixisset.

Expanded text:
ero quae de filio Dei Apostoli fides sit, intelligamus. Nam cum omni, quem habuit ad Ecclesiae doctrinam, sermone numquam Patrem sine Filii confessione loqueretur; tamen ut veritatem nominis hujus quanta posset humani sermonis significatione monstraret: ait, Quid ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui filio proprio non pepercit, sed tradidit eum pro nobis . Num quidnam etiam nunc adoptionis in eo erit nuncupatio, in quo proprietatis est nomen? Apostolus enim volens charitatem erga nos Dei ostendere, ut magnificentia Dei dilectionis ex comparationis genere nosceretur, non pepercisse Deum proprio filio suo docuit: non utique pro adoptandis adoptato, neque pro creatis creaturae, sed pro alienis suo, pro connuncupandis proprio. Quaere virtutem dicti; ut magnitudinem charitatis intelligas. Quid sit proprium expende; ne ignores veritatem. Nunc enim Apostolus proprium ait filium, cum in multis vel suum, vel ejus saepe dixisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Loquit᷑ namq conspectis tantȩ uir-¬
tutis oꝑationib centurio. Uere dei fi¬
liꝰ erat iste. Hoc pꝰ emissum sp̃m discĩ¬
sum tempti uelũ et mota t̾ra. et scis¬
sa saxa. et sepulchra patentia. ⁊ mor¬
tui resurgentes testant᷑. et homo gen¬
tilis ꝑfidie confitet᷑. uirtutis nat᷑am
agnostit. ingestis nat᷑e ueritatẽ ꝓfitet᷑.
in nomine tanta ratio ueritatis. ⁊ tan¬
ta uis fidei ẽ: ut iuncat uoluntatem

Expanded text:
Loquitur namque conspectis tantae virLoquitur namque conspectis tantae virtutis operationibus centurio: Vere Dei filius erat iste . Hoc, post emissum spiritum, discissum templi velum, et mota terra, et scissa saxa, et sepulcra patentia, et mortui resurgentes testantur, et homo gentilis perfidiae confitetur; virtutis naturam agnoscit in gestis, naturae veritatem profitetur in nomine. Tanta ratio veritatis, et tanta vis fidei est, ut vincat voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
re de maria. xp̃m tam̃ dei filium et
non p̃dicas. Illis in eo qd̃ nesciuĩt po-¬
test adhuc in tuto salus ẽẽ si credant.
tibi iam omĩa clausa sunt ad salutẽ.
qui negas qd̃ ignorare iam non potes.
Non enĩ ignoras ẽẽ filiũ dei. uscpades
ut adoptionis nom̃ indulgeas. ut cre¬
aturam com̃iũcupatam filiũ menti-¬
aris. Nat᷑am aut̃ qͣntum in te ẽ. aufe¬
rens. auferres qͦ. si tibi liceret et nom̃.
Sed qi id non licet. nat᷑am nomiui
qͥb de seuiente uento et turbato ma¬
ri in uerbi uissu erat restituta tranqͥl¬
litas. ut et tu uerũ dei filiũ confitere¬
ris. ⁊ eorũ uoce ut̾eris. uere filiꝰ dei est.
sed cteseuiens sp̃s. in naufragiũ uite ra¬
pit. et m̃tis tuȩ motib tanqͣm fluctu¬
men et siminꝰ p̃stat ammirationis. plꝰ
tam̃ affert auctoritatis. Uerumtam̃
etiam gentiũ in eo fidẽ sume. Audi
enĩ int̾ seuas crucis custodias. roma¬
ne cohortis edomitũ ad fidẽ militem.

Expanded text:
re de Maria, Christum tamen Dei filium esse re de Maria, Christum tamen Dei filium esse non praedicas. Illis, in eo quod nesciunt, potest adhuc in tuto salus esse si credant: tibi jam omnia clausa sunt ad salutem, qui negas quod ignorare jam non potes. Non enim ignoras esse filium Dei; usque adeo ut adoptionis nomen indulgeas, ut creaturam connuncupatam filium mentiaris. Naturam autem quantum in te est auferens, auferres quoque si tibi liceret et nomen. Sed quia id non licet, naturam nomini quibus, desaeviente vento et turbato mari, in verbi jussu erat restituta tranquillitas, ut et tu verum Dei filium confitereris, et eorum voce utereris: Vere filius Dei est . Sed te saeviens spiritus in naufragium vitae rapit, et mentis tuae motibus tamquam fluctumen etsi minus praestat admirationis, plus tamen affert auctoritatis. Verumtamen etiam gentium in eo fidem sume; audi enim inter saevas crucis custodias 172 Romanae cohortis edomitum ad fidem militem.
Abbreviated transcription (Latin):
tu istud fide denegas. qd̾ nec ip̃si qͥdem
negant qui nescũit: Cum enĩ ꝑfecta
scientia sit xp̃m dei filiũ ante secula
manentem etiam ex iurgine nosse
natũ. ipsi qͦ qui de maria natũ nesci¬
unt. dei tam̃ filiũ ẽẽ non nesciunt.
Et uide in quo te negando filtum
dei. iudaice impietatis ñconsortio.
misciusti. Quam enĩ illi dampnati¬
onis in eũ causam attulerint: testant᷑
clicentes. Et scd̾m legem debet mori
qm̃ filiũ dei se fecit. Anne non hoc
etiam impiȩ tuȩ uocis oppbrium est
cur se filiũ dei dicat. quẽ tu ẽẽ asseras
creat᷑am: Ille dei confitendo se filium.
reus mortis ab his iudicat᷑. tu eũ deifi¬
lium negando. quero qͥd iudices. Pro¬
fessio enĩ eiꝰ ita uideis ut tibi displi¬
cet. Int̾rogo andiuersȩ ab eis sententiȩ
maneas. a qͥb non diuersus sis uolun¬
tate. Cadem enĩ filiũ dei eũ eẽ im¬
pietate tu negas. illi tam̃ eo crimine

Expanded text:
tu istud fide denegas, quod ne ipsi quidem tu istud fide denegas, quod ne ipsi quidem negant qui nesciunt? Cum enim perfecta scientia sit, Christum Dei filium ante saecula manentem, etiam ex virgine nosse natum; ipsi quoque, qui de Maria natum nesciunt, Dei tamen filium esse non nesciunt. Et vide in quod te, negando filium Dei, Judaicae impietatis consortium miscuisti. Quam enim illi damnationis in eum causam attulerint testantur, dicentes: Et secundum legem debet mori, quoniam filium Dei se fecit . Anne non hoc etiam impiae tuae vocis opprobrium est, cur se filium dicat, quem tu esse asseras creaturam? Ille, Dei confitendo se filium, reus mortis ab his judicatur: tu, eum Dei filium negando, quaero quid judices? Professio enim ejus ita Judaeis, ut tibi displicet. Interrogo an diversae ab eis sententiae maneas, a quibus non diversus sis voluntate? Eadem enim filium Dei eum esse impietate tu denegas. Illi tamen eo crimine
Abbreviated transcription (Latin):
lam aplicis doctrinis. sed demonũ ore
coniunçi. Clamant enim et sepe cla¬
mant. Qͥd mnͥ et tibi ẽ. iħu fili dei altis¬
simi: Iniutis ueritas elicuit confessio¬
nem: ⁊ natͣe potestatem testat᷑ dolor
obȩdiendi. Qutute umeunt᷑. cũ posses¬
sa dui corꝑa deserunt. Honorẽ reddũt.
dum nat᷑am confitent᷑. Dei se int̾ hec
filiũ xp̃s et oꝑe testat᷑ et nomine. Un¬
de tibi int̾ istas confitentiũ demonũ
uoces oheretice. nom̃ create et indul-¬
gentia adoptionis: Qd sit xp̃s ab his¬
saltem qui nesciunt disce. ut impieta¬
tem tuã. ipsa illa ignorantiũ necessari
xp̃s eẽt. ẽẽ filiũ dei. cum falsis aduers
eum testib sine ulla ueritatis assertio¬
ne ut̾ent᷑. sacerdos ita eũ int̾rogat. Lu
eis̃ xp̃s filiꝰ dei benedicti: Sacram̃tum
an hic sit xp̃s filiꝰ dei. Error in homi¬
ne ẽ: non in dei filio. Nam non quod
xp̃s dei filiꝰ sit ambigit᷑. Atq ita dũ

Expanded text:
jam apostolicis doctrinis, sed daemonum ore jam apostolicis doctrinis, sed daemonum ore convinci. Clamant enim, et saepe clamant: Quid mihi et tibi est, Jesu, fili Dei altissimi ? Invitis veritas elicuit confessionem, et naturae potestatem testatur dolor obediendi. Virtute vincuntur, cum possessa diu corpora deserunt: honorem reddunt, dum naturam confitentur. Dei se inter haec filium Christus et opere testatur et nomine. Unde tibi inter istas confitentium daemonum voces, o haeretice, nomen creaturae et indulgentia adoptionis? 50. saltem qui 170 nesciunt disce; ut impietatem tuam ipsa illa ignorantium necessaria Christus esset esse filium Dei; cum falsis adversus eum testibus sine ulla veritatis assertione uterentur, sacerdos eum ita interrogat: Tu es Christus filius Benedicti ? Sacramentum an hic sit Christus filius Dei. Error in homine est, non in Dei filio. Nam non quod Christus Dei filius sit ambigitur: atque ita dum
Abbreviated transcription (Latin):
rabat᷑ nolens maneret: ita ait. Et ui¬
disti eum: et qui tecum loquit᷑: ipse
ẽ. Nunqͥd abhoc sicut a cet̾is dñs qui
orabant sanitaces. confessionei fidei
ad salutẽ merendam poposcit: Non-
utique. Nam hec iam ad cȩcum uiden¬
tem loquutus ẽ. Sed ob id tantum
ut responderet ille.credo dñe: quia
responsionis fides. non cecitatis sanita¬
tem ẽe̾t allatura. Sed inite et uirtu¬
tem dicti huiꝰ diligent᷑ retractemuᷤ.
Int̾rogat dñs. tu credis infilium der
Si utiq sola xp̃i qualiscũq confessio.
fidei ẽẽt consũmatio: dictũ fuisset tu
credis in xp̃m: Sed qr hereticis pene
om̃ib hoc nom̃ in ore ẽẽt futͣm ut
xp̃m confit̾ent᷑. et filiũ tam̃ negarẽt.
id quod xp̃o ꝓpͥum ẽ. ad fidem poscit᷑.
idest ut credat᷑ in dei filuĩ. Credidiᷤ¬
se aut̃ in dei filui qͥd ꝓficit. si credat᷑
in creaturam. cum a nobis fides in xp̃o
scierunt: Dignum enĩ ẽ. hereticos nõ

Expanded text:
rabatur, nolens manere, ita ait: Et virabatur, nolens manere, ita ait: Et vidisti eum, et qui tecum loquitur, ipse est . Numquid ab hoc sicut a caeteris Dominus, qui orabant sanitates, confessionem fidei ad salutem merendam reposcit? Non utique. Nam haec jam ad caecum videntem locutus est; sed ob id tantum, ut responderet ille: Credo Domine ; quia responsionis fides non caecitatis sanitatem esset allatura, sed vitae. Et virtutem dicti hujus diligenter retractemus. Interrogat Dominus, Tu credis in filium Dei? Si utique sola Christi qualiscumque confessio fidei esset consummatio; dictum fuisset, Tu credis in Christum? Sed quia haereticis pene omnibus hoc nomen in ore esset futurum, ut Christum confiterentur, et filium tamen negarent; id quod Christo proprium est ad fidem poscitur, id est, ut credatur in Dei filium. Credidisse autem in Dei filium quid proficit, si credatur in creaturam; cum a nobis fides in Christo, scierunt? Dignum enim est haereticos non
Abbreviated transcription (Latin):
non morit᷑. Martha dep̃cans frĩs sui
uitam. int̾rozata an ita cred̾et: ita
credidit. Quam rogo uł a quo uitã
expectat hoc denegans. cũ sola sit ui¬
ta sic credere: Magnũ ẽ. enim fidei
huiꝰ sacram̃tum. et ꝑfecta confesfionis
istiꝰ beatitudo ẽ. Cȩco a natiuitate dñs¬
ad głam dei natus fuerat. ut in xp̃i
oꝑe dei opꝰ posset intelligi. non expe¬
Ctata ab eo fuit fides confessionis. sed.
qui in receptis ocłis auctorem tantisibi
muneris nesciebat. meruit hoc postea
ut fidem disceret. Nlon enĩ cecitatis de¬
pulsio. uitȩ ȩt̾nitate m afferebat. Ob
quod dñs iam sanum. ⁊ de synagoga
electum int̾rogat dicens. Cu credis in
filiũ dei: Pe dampnũ sibi putaret ẽẽ
se carere synagoga. cui inmortalitatem
sides hȩc confessa redihberet. Et cum
ille incertus etiam num respondisset
qͥs ẽ. dñe ut credam in eum: ignorati¬
onem eiꝰ quem pꝰ ocłorum recuꝑatio¬
nem tante fidei intelligentia mune¬

Expanded text:
non moritur. Martha deprecans fratris sui non moritur. Martha deprecans fratris sui vitam, interrogata an ita crederet, ita credidit. Quam, rogo, vel a quo vitam exspectat hoc denegans, cum sola sit vita sic credere? Magnum est enim fidei hujus sacramentum, et perfecta confessionis istius beatitudo est. 48. Ad salutem anad gloriam Dei natus fuerat, ut in Christi opere Dei opus posset intelligi, non exspectata ab eo fuit fides confessionis: sed qui in receptis oculis auctorem tanti sibi muneris nesciebat, meruit hoc postea ut fidem disceret. Non enim caecitatis depulsio vitae aeternitatem afferebat. Ob quod Dominus jam sanum, et de synagoga ejectum interrogat dicens: Tu credis in filium Dei ? Ne damnum sibi putaret esse, se carere synagoga, cui immortalitatem fides haec confessa redhiberet. Et cum ille incertus etiamnum respondisset, Quis est, Domine, ut credam in eum ? ignorationem ejus, quem post oculorum recuperationem tantae fidei intelligentia mune
Abbreviated transcription (Latin):
filii naturał auellat. deinde ipsuo
illud quod adoptiuũ erit. reliquũ
nom̃ exctudat. Nam cum quib creat᷑a
at. et dei se ille filium mentiat᷑. Et ꝑ
hoc a qͥb hic dei filiꝰ iam negat᷑. abhis tũ
ror expetis: Et qua salutis tue fidu¬
cia creatam ẽẽ xp̃m pociꝰ qͣm filiũ blas¬
phemo ore contendis: Oportuerat te
ex euangliis nosse ac tenere fidei huiꝰ
sacram̃tum. Nam cum dñs posset om¬
nia.tam̃ in unoquoq eorũ qͥ uabant.
onationis suȩ effectũ. meritũ ẽẽ uoluit
confessionis. Neq enĩ ei uirtutẽ quidĩ
uirtus ẽ: confessio orantis addebat. sed
fidei erat p̃mium hoc mereri. Namq
cũ martham rogantẽ ꝓ lazaro int̾ro¬
garet.an eos qui inse credidissent. mo¬
ri non crederet in ȩt̾num. at illa con¬
scientiȩ suȩ fidem eloquuta ẽ. dicens.
Utiq dñe. Ego credidi qm tu es xp̃s
filiꝰ dei qui in hũc mundũ uenisti.
Confessio hec. et̾nitas ẽ. et fides ista

Expanded text:
filii naturalis avellat; deinde ipsum filii naturalis avellat; deinde ipsum illud, quod adoptivum erit, reliquum nomen excludat. Nam cum quibus seu, iat, et Dei se ille filium mentiatur: et per hoc a quibus hic Dei filius jam negatur, ab his tunc ror, expetis? Et qua salutis tuae fiducia creaturam esse Christum potius quam filium blasphemo ore contendis? Oportuerat te ex Evangeliis nosse ac tenere fidei hujus sacramentum. Nam cum Dominus possit omnia, tamen in unoquoque eorum, qui orabant operationis suae effectum, meritum esse voluit confessionis. Neque enim ei virtutem, qui Dei Virtus est, confessio orantis addebat: sed fidei erat praemium, hoc mereri. Namque cum Martham rogantem pro Lazaro interrogavit, an eos qui in se credidissent mori non crederet in aeternum, ad illa conscientiae suae fidem elocuta est dicens, Utique, Domine, ego credidi quia tu es Christus filius Dei, qui in hunc mundum venisti ; confessio haec aeternitas est, et fides ista
Abbreviated transcription (Latin):
non peꝑcit. nat᷑e ueritatẽ significant᷑
exp̃ssit. ut qui suꝑiꝰ filios plures ꝑ
sp̃m adoptionis demonstrasset. nũc
unigenitũ dm̃ filiũ ꝓpͥetatis oftende¬
innegando dei filio uiciũ ignorantie
ẽ: ubi ignorari non licet qd̾ negitur.
Crettura ex nichilo subsistens. deifi¬
lius dicit᷑. Hoc si nec pat̾ loquitusẽ.
men audere eloqui. hoc ẽ. xp̃m nõ
ignorare tantũm sed odisse. Cũ enĩ
pat̾ cde filio suo dicat hic ẽ. ⁊filiꝰ de
se dicat qͥ tecũ loquit᷑ ipse ẽ: et pe¬
trus confiteat᷑ tu es. ⁊ ioħs testet᷑ hic
uerus ẽ. et paulus non cdesistat p̃di¬
care de ꝓpͥo: non intelligo aliud qͣm
negandi ẽẽ odiũ. ubi imꝑitiȩ ertor
non excusat᷑ in crimine. Loquitur
hȩc int̾im. loquit᷑ plane ꝑ aduentus
sui ꝓpħas acp̃uios. ipse ille qui pꝰea
erit in antixp̃o loquutus. salutarem
fidei confessionẽ his temptamentiꝰ
nouis inqͥetans. ut pͥmũ conscientiȩ
nr̃e qua ita credimꝰ. intelligentiã

Expanded text:
n pepercit, naturae viritatem significanter expressit: ut qui superius filios plures per spiritum adoptionis demonstrasset, nunc unigenitum Deum filium proprietatis ostendein negando Dei filio vitium ignorantiae est, ubi ignorari non licet quod negatur. Creatura ex nihilo subsistens Dei filius dicitur. Hoc si nec Pater locutus estmen audere eloqui, hoc est Christum non ignorare tantummodo, sed odisse. Cum enim pater de filio suo dicat, Hic est ; et Filius de se dicat, Qui tecum loquitur, ipse est ; et Petrus confiteatur, Tu es ; et Joannes testetur, Hic verus est ; et Paulus non desistat praedicare de proprio: non intelligo aliud quam negandi esse odium, ubi imperitiae error non excusatur in crimine. Loquitur haec interim, loquitur plane per adventus sui prophetas ac praevios ipse ille, qui postea erit in antichristo locuturus: salutarem fidei confessionem his tentamentis novis inquietans, ut primum conscientiae nostrae, quia ita eredimus, intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
catores congredit᷑. quorũ int̾ se diuer¬
sas ꝑfidiȩ questiones conferendo qͣntũ
intersit int̾ sanam et ininolabilẽ fidei
ur̃ȩ doctrinam. absolutissime cdemon¬
strat. Sic namq causas singłorũ gene¬
rum ex ȩuangłiis excȩptas ꝓsequit᷑. ut
nec ꝓfessio nr̃a tacuerit dei filii potesta¬
tem. nec potestas non exeruerit nat᷑am.
nec nat᷑ͣanon suȩ natiuitatis fit. nec na¬
tiuitas non su sit nominis:

Expanded text:
se diversas perfidiae quaestiones conferendo, quantum intersit inter sanam et inviolabilem fidei nostrae doctrinam absolutissime demonstrat. Sic namque causas singulorum generum ex Evangeliis excerptas prosequitur, ut nec professio nostra tacuerit Dei Filii potestatem, nec potestas non exseruerit naturam, nec natura non suae nativitatis sit, nec nativitas non sui sit nominis
Abbreviated transcription (Latin):
regenerationis hoc nom̃ est. ⁊ ꝓfes¬
sio nr̃a nobis p̃stat adoptionẽ. Filios
nuncuꝑant. et cdamat᷑ a nobis pociꝰ
abba pat. qͣm ex nat᷑e manet ꝓpͥeta¬
te. qr extra nate ꝓpͥetatem ẽ. uocis of¬

Expanded text:
regenerationis hoc nomen est: et professio nostra nobis praestat adoptionem. Filios nuncupant: et clamatur a nobis potius Abba pater, quam ex naturae manet proprietate; quia extra naturae proprietatem e
Abbreviated transcription (Latin):
Si sufficit ad salutẽ xp̃m cred̾e. cur
adiecit filiũ dei: Si uero xp̾m cre¬
dere ea demũ fides ẽ. non xp̃m tan¬
tũmodo. sed xp̃m filiũ dei credidisse.
non ẽ. nomĩ filii in xp̃o unigenitodõ
ex adoptionis consuetudine qd̃ ꝓpͥum
ẽ. adsalutẽ. Si gͦ salus in confessione
nominis ẽ. quero cur in nomine.
ueritas non sit. Quod si in nomine
ueritas ẽ. qua auctoritate creatio ẽe
dicet᷑. cũ non creationis confessio sa¬
lutẽ sit p̃stitura. sed filii: Hȩc gͥ salꝰ¬

Expanded text:
Si sufficit ad salutem, Christum credere, cur Si sufficit ad salutem, Christum credere, cur adjecit filium Dei? Si vero Christum credere ea demum fides est, non Christum tantummodo, sed Christum filium Dei credidisse; non est nomen filii in Christo unigenito Deo ex adoptionis consuetudine, quod proprium est ad salutem. Si ergo salus in confessione nominis est; quaero cur in nomine veritas non sit. Quod si in nomine veritas est; qua auctoritate creatio esse dicetur, cum non creationis confessio salutem sit praestitura, sed filii? 42. Fil