comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
munitissimarum qͣs supra retu¬
limus portionum sub cacho demo¬
ne illum iacere describat: ut ipsoꝵ
gna dementia. s maior habetur
impietas. Nam malignioris stel¬
le causas nequicie pͥe in suum tns¬
ferunt conditorem: quib si ex
natura subesset imꝓbitas: condi¬
tor ꝓfecto malignitatis auctor
extiterit. Sin autem: ꝓposito fa¬
aente sunt pessime. Pruno ꝙ ani¬
malia q̃dam putandas arbitrio
sio famulantia. absolutoq & libe¬
io impetu: ad hoc ꝙ s libuerit in¬
utata. Si qͥdem totius mundũ fu¬
orłs excedit: insimulare res exani¬
mes. Dein quanta irracionabilitaᷤᷤ
ibonum malumue. non ꝓsua cu¬
iusq dignitate distinguere. s ex
loci qualitate. aut respectu alteriꝰ
uel optimum fieri definire uel pessi¬
mum. Et cum paulisꝑ de scemate
stilla diuerterit: suȩ ꝓͥe dicit᷑ mali¬
gnitatis oblita. S hec quod hacte¬
nus sane ꝑsingła momenta temꝑĩ
ut dicunt: inaliud ałq aliud sce¬

Expanded text:
minutissimarum, quas supra retuminutissimarum, quas supra retulimus portionum, sub cacodaemone illum jacere describat, ut ipsorum gna dementia, sed major habetur impietas. Nam maligniores stellae causas nequitiae propriae in suum transferunt conditorem: quibus si ex natura subesset improbitas, conditor profecto malignitatis auctor exstiterit. Sin autem proposito faciente sunt pessimae, primo quidem animalia quaedam putanda sunt arbitrio suo famulantia, absolutoque et libero impetu, ad hoc quod sibi libuerit incitata, siquidem totius modum furoris excedit insimulare res exanimes. Deinde quanta irrationabilitas est, bonum, malumve, non pro sua cujusque dignitate distinguere, sed ex loci qualitate, aut respectu alterius, vel optimum fieri definire, vel pessimum? Et cum paulisper de schemate stella diverterit, suae propriae dicitur malignitatis oblita. Sed haec quidem hactenus sane per singula momenta temporis, ut dicunt, in aliud atque aliud sche
Abbreviated transcription (Latin):
dos. lamen his non usq quaq
contenti sunt: s longinquus ꝓ¬
grediuntur errantes. Nam res q̃
in arbitrii nr̃i libertate sunt po¬
sitȩ. id÷ uirtutes aut uicia: celes¬
tium necessitatib applicant.
Quib contradicere qͣmqͣm risibile
sit. tam̃ quia plures hac seducti¬
one ꝓlapsi sunt: congruum mͥ ui¬
detur non transire silentio. Aqͥb
illud p̃cipue in loco postulamus
agnoscere. si non dieb singłis mi¬
lies scȩmata mutantur astrorũ.
Semꝑ .ii. mouentur atq discur¬
runt stelle. que planete uocantur
Quarum alie celerib se uestigiis con¬
sequuntur: non nulle tardius dis¬
currentes. sub eadem hora sepuis
et aspiciunt se: & absconduntur.
Maxima sane uis habetur ingene¬
si ut illi dicunt: si aut bona stel¬
la respexerit. aut maligna nas¬
centem. Eit aũ plerumq ut eo tẽ¬
pore qui bona stella p̃fuerit. ma¬
thematicus non inueniens tempꝰ
edicere. ꝓpter ignorationẽ unius

Expanded text:
dos. 7. Tamen his non usquequaque dos. 7. Tamen his non usquequaque contenti sunt, sed longinquius progrediuntur errantes. Nam res quae in arbitrii nostri libertate sunt positae, id est, virtutes aut vitia, coelestium necessitatibus applicant. Quibus contradicere quamvis risibile sit, tamen quia plures hac seductione prolapsi sunt, congruum mihi videtur non transire silentio. A quibus illud principe in loco postulamus agnoscere: si non diebus singulis millies schemata mutantur astrorum. Semper enim moventur atque discurrunt eae stellae quae planetae vocantur, quarum aliae celeribus se vestigiis consequuntur, nonnullae tardius discurrentes, sub eadem hora saepius, et aspiciunt se, et absconduntur. Maxima sane vis habetur in genesi, ut illi dicunt, si aut bona stella respexerit, aut maligna nascentem. Fit autem plerumque ut eo tempore, quo bona stella praefuerit, mathematicus non inveniens tempus edicere propter ignorationem unius
Abbreviated transcription (Latin):
ergo pͥncipales inde causas asse¬
rendo iute mortalium de terrenis
pecudib nascentium formas mentẽ.
& dicis munificum fore arietinũ
hominẽ. nonquia morum euis mõi
pars illa celi ꝑfectrix ẽ. s qͥa natu
ralis ẽ ouis: Hortaris gͦ nos p̾lata
dignitate stellarum: aut potuis
suadere conaris. ꝑhostias mutas
accommodare tibi consensum. Ꝙ
si de animalibꝰ assumptas morũ
pͥetates habet polus. ipse qͦ subia¬
cet necessitatib alienis: quippe
qui nactus ẽ ex quadrupedib cay¬
sarum ducta principia. Si autẽ
hoc dicis ineptum eẽ. multo illud
ꝓnunciabis ineptius. ut auderes
de his reb assertiones afferre: iiue
nichil nobiscum uident᷑ habere
commune. Uerum hec illoꝵ argu¬
menta simiłia sunt. cassib arane¬
arum: inqͥb si culex aut̃ musca
consederit. tenetur innexa. Cum
autem de fortiorib aliquid inci¬
derit᷑ꝰ ipsum quidem mox pene¬
trat. textus uͦ ꝑrumpit inuali¬

Expanded text:
ergo principales inde causas asseergo principales inde causas asserendo vitae mortalium, de terrenis pecudibus nascentium formas mentes, et dicis munificum fore arietinum hominem: non quia morum ejusmodi pars illa coeli perfectrix est, sed quia natura talis est ovis? Hortaris ergo nos praelata dignitate stellarum, aut potius suadere conaris, per bestias mutas accommodare tibi consensum. Quod si de animalibus assumptas morum proprietates habet polus, ipse quoque subjacet necessitatibus alienis; quippe quia nactus est ex quadrupedibus causarum ducta principia. Si autem hoc dicis ineptum esse, multo illud pronuntiabis ineptius, ut auderes de his rebus assertiones afferre, quae nihil nobiscum videntur habere commune. Verum haec illorum argumenta similia sunt cassibus aranearum, in quibus si culex, aut musca consederit, tenetur innexa; cum autem de fortioribus aliquid inciderit, ipsum quidem mox penetrat, textus vero perrumpit invali
Abbreviated transcription (Latin):
tes aliquid. Itaq solent euentus es
figies qͣ p̃dicere singłoꝵ declaran¬
tes illum crispo capillo futurum
et alacrem. qm̃ mariete posita ẽ euis
hora. Talis ẽ .it. species eius animał
Eritq magne potentie. q̃m pͥncipał
ẽ aries. p̃sidalem qͦ futurum et q̃¬
stuosum: qm̃ pecus istud sine mo¬
lestia depositam lanam facile resu¬
mit. ministrante natura. Qui aũ
sub tauro creatus ẽ tẏrannicus erit:
et laboriosus idemq seruilis. Taurꝰ
.N: iugo summittere colla consue¬
uit. Qui uͦ signo scorpii nascitur:
uulnificus habebitur. ut pote si¬
milis illi. Qui autem sub hora
lbre fuerit editus iustus efficit᷑:
ꝓpt̃ equitatem quȩ seruat᷑ intru¬
tina. Quid his risibilius fieri po¬
tuit: Aries gͥ ex qͦ genesim mutu¬
aris hominibꝰ duodecima pars
habetur celi: in quo si sol consti¬
tertt.ȩtherea signa contingit. Li¬
bra qͦ uel taurus duodecima
portio ÷. signiferi circuli. Quomͦ

Expanded text:
tes aliquid. 6. Itaque solent eventus, et tes aliquid. 6. Itaque solent eventus, et effigies quoque praedicere singulorum, declarantes illum crispo capillo futurum et alacrem; quoniam in ariete posita est ejus hora, talis enim species est ejus animalis; eritque magnae potentiae, quoniam principalis est aries. Praesidalem quoque futurum, et quaestuosum, quoniam pecus istud sine molestia depositam lanam facile resumit ministrante natura. Qui autem sub tauro creatus est tyrannicus erit, et laboriosus, idemque servilis, taurus enim jugo submittere colla consuevit. Qui vero signo scorpii nascitur, vulnificus habebitur, ut pote similis illi; qui autem sub hora librae fuerit editus, justus efficitur; propter aequitatem quae servatur in trutina. Quod his risibilius fieri poterit? Aries igitur ex quo genesim mutuaris hominibus, duodecima pars coeli habetur; in quo si sol constiterit, aetherea signa contingit; libra quoque vel taurus duodecima portio est signiferi circuli. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ut inueniatur stella que non solũ
inquota parte duodecimi spacii
s etiam in quoto puncto duodecies
diuise portionis assistit. uel potus
in quoto momento sexagesimorũ
repꝑitur: inquib diximus decre¬
torum sortem fuisse diuisam: aut
ut om̃ino ueritas inquiratur: in qͦ¬
to eoꝵ sexagesimoꝵ ostento que
apͥmis sunt sexagesimis reparata.
Nerum istam sic enucleatam et incõ¬
p̃hensibilem temꝑis inuentionẽ
in singłis qͥb q planetis fieri neces¬
sarium esse confirmant: ut agnos¬
catur qualem habitum gesserit
adu̾sus erraticas stellas. uel quale
inter se scema tenuerint. cum nas¬
ceretur infantulꝰ. Nam si hora sol¬
licite non fuerit custodita. conti¬
geritq uel modicum quid de illa
subtilissima ratiocinatione mu¬
tari: prorsus obseruatio tota confun¬
ditur. Sunt qͥdem risu digni qͥ huiꝰ
in explicabilis discipline studus ua¬
cauerunt: s multomagis illi qui
auidius in eos inhiant. tanqͣm scien¬

Expanded text:
ut inveniatur stella, quae non solum ut inveniatur stella, quae non solum in quota parte duodecimi spatii, sed etiam in quoto puncto duodecies divisae portionis assistit, vel potius in quoto momento sexagesimorum reperitur, in quibus diximus decretorum sortem fuisse divisam, aut ut omnino veritas inquiratur, in quoto eorum sexagesimorum ostento, quae a primis sunt sexagesimis reparata. Verum istam sic enucleatam, et incomprehensibilem temporis inventionem, in singulis quibusque planetis fieri, necessarium esse confirmant: ut agnoscatur qualem habitum gesserit adversus erraticas stellas, vel quale inter se schema tenuerint, cum nasceretur infantulus. Nam si hora sollicite non fuerit custodita, contigeritque vel modicum quid de illa subtilissima ratione mutari: prorsus observatio tota confunditur. Sunt quidem risu digni qui hujus inexplicabilis disciplinae studiis vacaverunt: sed multo magis illi qui avidius in eos inhiant, tanquam scien
Abbreviated transcription (Latin):
odena deducunt. Quoꝵ singłã
iterum portiones in alia sexagin¬
ta distͥbunt: eoꝵq sexaginta. se¬
xagies portiones enumerant.
Huius modi gͦ nascentium gene¬
sim disponentes: uideamꝰ si pos¬
sint hanc subtilitatem sub tẽpis
dimensione seruare. Mox .it. quo
infans ꝓcesserit exutero. specła¬
ri necesse ÷ obstetricem. q̃ dicat
puer sit anpuella q natum ẽ.
E expectat uagitum: quo capiat
paruuli uiuentis inditiũ. Qn¬
ta uis dum hȩc aguntur: sexa¬
gies dicas transisse momenta.
Itaq manifestatur: ẽdit᷑ puer
mathematico. Quanta dicimꝰ
dapsa eẽ puncta dum medice respon¬
sa redduntur:. Quod et si contige¬
nt extra fores cubiculi stare eum
qui nascentis horam colligit:. opor¬
tet uisitari laterculum: ut diligent̃
et sine ulla intermissione calculari
possit cursus horarum: siue diurni
suerint si ue nocturni. Quantoꝵ gͥ
sexagesimoꝵ numerus eo ipso tẽꝑe
p̃terisse putabitur: Necesse ẽ enim

Expanded text:
odena deducunt: quorum singulas odena deducunt: quorum singulas iterum portiones in alia sexaginta distribuunt, eorumque sexaginta sexagies portiones enumerant. Hujusmodi ergo nascentium genesim disponentes, videamus si possunt hanc subtilitatem, sub temporis dimensione servare. Mox enim ut infans processerit ex utero, speculari necesse est obstetricem quae dicat puer sit an puella quod natum est, et exspectat vagitum quo capiat parvuli viventis indicium. Quanta vis dum haec aguntur, sexagies dicas transisse momenta. Itaque dum manifestatur editus puer mathematico, quanta dicimus elapsa esse puncta, dum media responsa redduntur. Quod etsi contigerit extra fores cubiculi stare eum qui nascentis horam colligit, oportet visitari laterculum, ut diligenter, et sine ulla intermissione calculari possit cursus horarum, sive diurni fuerint, sive nocturni. Quantorum igitur sexagesimorum numerus, eo ipso tempore praeteriisse putabitur? Necesse est enim
Abbreviated transcription (Latin):
suis utar elogiis: ut & hu qͥ erro¬
re p̃uenti sunt. remedia concepte
lesionis accipiant: et ceteris mu¬
nimen aliquod ne similia paci¬
antur inueniantur. Reꝑtores
gͥ genesiate rationis duturn¬
tate temꝑis exꝑtiq eos de sce¬
matibꝰ multa diffugiant. in an¬
gustum penitus temꝑis redig̾e
mensuram: ut etiam minutissi¬
mo inter uallo. sic̃ dicit apłs. in
momento et inpuncto magna
sit int̾ genesim. genesimq dis¬
tantia: asserentes ꝙ ille qͥ natꝰ
ẽ in hoc punct̾o. rex erit gentium.
pͥncepsq ppłoꝵ. marimã poten¬
tiam multasq diuicias sortiturꝰ.
eum autem qͥ nuillo momento ẽ¬
atus ÷. mendicum et uagũ fore.
cottidianiq uictus causa diu̾so¬
rum ianuas obiturum. Id namq
circulum qͥ signifer appellatur
induodecim partib diuidunt:
qm̃ sol ꝑ triginta dies egreditur
duodecimum locum spere eius q̃
Et rursus unumquodq menbrũ
partium tricenarũ. ꝑ spacia du¬

Expanded text:
suis utar elogiis: ut et ii qui errosuis utar elogiis: ut et ii qui errore praeventi sunt, remedia conceptae laesionis accipiant, et caeteri munimen aliquod, ne similia patiantur, inveniant. Repertores igitur genesiacae rationis diuturnitate temporis experti, quod eos de schematibus multa diffugiant, in angustum penitus temporis redegere mensuram, ut etiam minutissimo intervallo, sicut dicit Apostolus: In momento, et in puncto , magna sit inter genesim genesimque distantia, asserentes quod ille qui natus est in hoc puncto rex erit gentium princepsque populorum, maximam potentiam multasque divitias sortiturus; eum autem qui in illo momento creatus est, mendicum, et vagum fore, quotidianique victus causa, diversorum januas obiturum. Ideo namque circulum qui signifer appellatur in duodecim partibus dividunt; quoniam sol per triginta dies egreditur duodecimum locum sphaerae, ejusEt rursus unumquodque membrum partium tricenarum per spatia du
Abbreviated transcription (Latin):
Sol uertetur in sanguinẽ. & luna
non dabit lucem suam. Uerũ hȩc
inditia sunt humane consumma¬
tionis:. ut diximus. S illi qͥ ultra
fossam saltus suos conantur exten¬
dere: ad rationem genesis cursũ
ꝓpositi sermonis inflectunt. fẽ¬
runt .ii. uitam nrãm de motu pen¬
dere cȩlestium. ꝓꝑterea chaldez
notationes astroꝵ ad casus hu¬
manos asserunt ꝑtinere. simplex¬
q dictum scͥpture quod ait in
signis. non admirationẽ uidelicet
aeris. uel tempum qualitatem .s.
ad sortem uite transferentes hu¬
mane. ꝓut sͥ uidetur exponunt
dicentes quorundam discurrentiũ
sẏderum complexionẽ cum ad
illas stellas que inrodiaco mo¬
solere ꝑficere. Rursusq si alter
habitus illarum fuerit: contra¬
ria decreta componit. De quib
nonerit fortassis inutile: si ape¬
riende quȩstionis gr̃a paulo su¬
ꝑius repetita serie narrationis
exordias. Dico aũ non meũ qͥdem¬
pͥum. s confutationis illoꝵ causa.

Expanded text:
Sol vertetur in sanguinem, et luna Sol vertetur in sanguinem, et luna non dabit lucem suam . Verum haec indicia sunt mundanae consummationis, ut diximus. 5. Sed illi qui ultra fossam saltus suos conantur extendere, ad rationem genesis cursum propositi sermonis inflectunt. Ferunt enim vitam nostram de motu pendere coelestium; propterea Chaldaei notationes astrorum ad casus humanos asserunt pertinere, simplexque dictum Scripturae quod ait in signis, non ad mutationem videlicet aeris vel temporum qualitatem, sed ad sortem vitae transferentes humanae, prout sibi videtur, exponunt; dicentes quorumdam discurrentium siderum complexionem, cum ad illas stellas quae in zodiaco mosolere perficere; rursusque si alter habitus illarum fuerit, contraria decreta componit. De quibus non erit fortassis inutile, si aperiendae quaestionis gratia, paulo superius repetita serie narrationis exordiar. Dico autem non meum quid proprium, sed confutationis illorum causa,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam indicia crescente uel senes¬
cente luna. qͥ hunc scientie studu¬
erunt. notasse dicunt᷑. asserenteᷤ
quod aer terre proximꝰ necessa¬
rio ꝓ lunȩ scematib qualitatibꝰq
uertitur. Nam cum fuerit t̾cia.
si gracilis & minune cornib ob¬
UI
tunsis appareat: sererutatẽ stabi¬
lem firmamq declarat. Sinautẽ
rubicunda pinguisq cornib ha¬
beatur: imbres numios australẽq
iuolentiam minitatur horum gͣ
obseruatio quantũ commoditas
impendat hominib qͥs ignorat:
Possunt .ii. nauigaturi intra por¬
tum retinere classem. futura ꝑi¬
cula p̃uidentes. Uiator item cautꝰ
effect̾us: exceli tristicia tranquil¬
litatis tempus expectat. Agri¬
cultores qͦ seminib et plantis sol¬
licitam diligentiam commodanteᷤ:
exmemoratis instructi signis opor¬
tunitatem congruam p̃stolant᷑.
Siqͥdem solutionis etiam rerum:
om̃ium in sole lunaq & stellis ui¬
senda ꝓdigia:. dñs p̃dicauit dicẽs.

Expanded text:
etiam indicia crescente vel senesetiam indicia crescente vel senescente luna, qui huic scientiae studuerunt notasse dicuntur: asserentes quod aer terrae proximus, necessario pro lunae schematibus qualitatibusque vertatur. Nam cum fuerit tertia, si gracilis et minime cornibus tusis appareat, serenitatem stabilem firmamque declarat. Sin autem rubicunda, pinguisque cornibus habeatur, imbres nimios, australemque violentiam minatur. Horum igitur observatio quantum commoditatis impendat hominibus, quis ignorat? Possunt enim navigaturi intra portum retinere classem, futura pericula praevidentes; viator item cautus effectus ex coeli tristitia, tranquillitatis tempus exspectat; agricultores quoque seminibus et plantis sollicitam diligentiam commodantes, ex memoratis instructi signis opportunitatem congruam praestolantur. Quid, quod solutionis etiam rerum omnium in sole, lunaque et stellis, visenda prodigia Dominus praedicavit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ex demonstrationib habet᷑
solis. quod ostendit nobis dñs. di¬
cens futuram tempestatem cum
celum ceꝑit igneo rubore tristas.
tur. Nebulis .ii. subeuntib obfusca¬
i radĩ rutilo sanguintoq colore
cernuntur: aeris iudelicet densita¬
te talem speciem nr̃is obtutib ex¬
hibente. qui necdum uim caloris
ap̃ssus ꝓpt̃ exalantes subiñ ua¬
pores: ⁊ augmentis aquarum. mag̾
magisq crassatus. certissimã tem¬
pestatem regionib inqͥb fuerit
glomeratus intentat. Similit̾ etiã
fit. qñ habetur luna circumflua:
uel cum solem circum dederit are
aq uocatur: nimirum aquarũ
multitudinem. aut uentoꝵ fre¬
mitus futuros annunciant. uel
cum uisi circa eum fuerint discur¬
rentes. hii qui solis contrarui no¬
minantur: ꝓfecto casus aliquos
itherei tractus imminẽ portendunt.
Sicut et uirgȩ ille que iri discolore
sub matutinis nubib ostendunt᷑.
uehementes pluuias & ꝓcellas

Expanded text:
itaque ex demonstrationibus habetur itaque ex demonstrationibus habetur solum, quod ostendit nobis Dominus, dicens futuram tempestatem cum coelum coeperit igneo rubore tristari . Nebulis enim subeuntibus, obfuscati radii rutilo sanguineoque colore cernuntur; aeris videlicet densitate talem speciem nostris obtutibus exhibente, qui necdum vi caloris expressus, propter exhalantes subinde vapores, et augmentis aquarum magis magisque crassatus; certissimam tempestatem regionibus in quibus fuerit glomeratus intentat. Similiter etiam fit quando habetur luna circumflua, vel cum solem circumdederit area quae vocatur, nimirum aquarum multitudinem, aut ventorum fremitus futuros annuntiat, vel cum visi circa eum fuerint discurrentes, ii qui soles contrarii nominantur: profecto casus aliquos aetherei tractus imminere portendunt. Sicut et virgae illae quae in iridis colore sub matutinis nubibus ostenduntur, vehementes pluvias et procellas,
Abbreviated transcription (Latin):
aũ solem p̾cepit spacia diurna
pagere. lunam uͦ cum orbem suum c̃õ¬
pleuerit. moderatricem noctis statu¬
it. Pro certaq dimensione. inuicem
s luminaria ista succedunt. Nam
sole ꝓcedente luna si plena ẽ. statĩ
ducitur ad occasum. Rursus autẽ
cum sol cursui suo metas posuerit.
hec incipit exoriri. S si secundũ
alia scemata minime spatio nocciᷤ
lunare lumen equiperat: non int:
p̃posite questionis solum nobis il¬
lud asserentibꝰ quia quando ꝑfe¬
ct᷑a ẽ luna noctis optinet pͥncipa¬
tum. ꝓͥo suꝑans astra fulgore ter¬
ramq ꝑlustrans. Temꝑis autem
mensuram. equaliter cum sole
partitur. Et sint inquit insigniᷤᷤ
et temꝑibus: et in diebꝰ & in annᷤ.
Necessarias gͥ humane uite sic̃ lon¬
gior usus docet signoꝵq notacio¬
nes et obseruationes inuenies: si
tam̃ non amplius eas qͣm oportet
inquiras. Multa .ii. suꝑ futuris
imbrib possumus discere. pluri¬
ter anplacide sint uenturi. Unũ

Expanded text:
autem solem praecepit spatia diurna autem solem praecepit spatia diurna peragere, lunam vero cum orbem suum compleverit, moderatricem noctis statuit: pro certaque dimensione invicem sibi luminaria ista succedunt. Nam sole procedente, luna si plena est, statim ducitur ad occasum. Rursus autem cum sol cursui suo metas posuerit, haec incipit exoriri. Sed si secundum alia schemata minime spatio noctis lunare lumen aequiparat, non interest propositae quaestionis, solum nobis illud asserentibus, quia quando perfecta est luna, noctis obtinet principatum, proprio superans astra fulgore, terramque perlustrans; temporis autem mensuram aequaliter cum sole partitur. 4. Et sint, inquit, in signis, et in temporibus, et in diebus, et in annis. Necessarias igitur humanae vitae, sicut longior usus docet, signorum notationes et observationes invenies, si tamen non amplius eas quam oportet inquiras. Multa enim super futuris imbribus possumus discere; pluriter, an placide sint venturi. Unum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt confirmare. Hec gͦ luminaria
statuta sunt diuidere int̾ diem ⁊
noctem. Quorum natura tẽ ab
alterna contrarietate destituit.
ut erga se irrep̃hensibilit̃ hre̾nt᷑.:
nullaq communitas tenebris põ
sit eẽ cum luce. Quod.N. ẽ umbra
int̃ diu. hoc obscuritas habet᷑ in
nocte. Sic̃ om̃is umbra de corꝑibꝰ
lumini subiectis emittitur. mane
qͥdẽ tendens ad occasum. uespere
uergens ad orientem: meridianis
horis ad partem septemtrionis in¬
clinans. Nox qͦ ipsa retrorsum lu¬
cis radiis reꝑcussa. secedit. Cuius
quid aliud intelligenda natura÷
quã mundi obumbratio: Sic̃ .ii.
lucido die stantem quempiã sub
aurora solis mox umbra comitat᷑.
sic obumbrato aere qui terrȩ ꝓri¬
mus ẽ. nox efficitur. Et hoc ẽ qͦd
dicit. Separauit ds̃ int̾ lucem et
tenebras. Nam fere semꝑ obscuri¬
tas refugĩt lucis aduentum: qͥp¬
pe qͥb ex pͥma generatione aliena¬
tio int̾ se naturalit ẽ aptata. Nc̃

Expanded text:
sunt confirmare. Haec ergo luminaria sunt confirmare. Haec ergo luminaria statuta sunt dividere inter diem et noctem, quorum naturam tunc ab alterna contrarietate destituit, ut erga se irreprehensibiliter haberentur, nullaque communitas tenebris esse possit cum luce. Quod enim est umbra interdiu, hoc obscuritas habetur in nocte. Et sic ut omnis umbra de corporibus lumini subjectis emit titur, mane quidem tendens ad occasum, vespere vergens ad Orientem, meridianis se horis ad partem Septentrionis inclinans, nox quoque ipsa, retrorsum lucis radiis repercussa secedit. Cujus quid aliud intelligenda natura est, quam mundi obumbratio? Sicut enim lucido die stantem quempiam sub aurora solis mox umbra comitatur, sic obumbrato aere qui terrae proximus est, nox efficitur, et hoc est quod dicit, Separavit Deus inter lucem et tenebras. Nam fere semper obscuritas refugit lucis adventum, quippe quibus ex prima generatione alienatio inter se naturaliter est aptata. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tam s lucem mͦ deponens. mͦ reci¬
piens. concretionis et diminutioniꝰ
ꝓpͥȩ quasdam nobis exhibet fantan¬
sias. Nam qͥa senescente ea mini¬
me tõtum corpus eius expendit᷑.
testimonio sunt que uidentur. Licet
enim tibi aere libero nebulosisq
carente uaporib spectare lunam
brosum ÷ tali orbe circum scribi¬
tur. quali cum luce plena ẽ. Quẽ
euidenter integrum ꝑfectumq
conspiciens ea manifestatum par¬
te qua fulget. Et non mͥ dicas
quia lux eius aduentitia ẽ. qm̃
minuitur qͥdẽ qñ contra solem
uertitur: crescit aũ cum abeo
discesserit. Nam nec nobis hoc
discutere ꝓpositum ẽ. S quia
aliud ẽ eius corpus. aliud causa
luminis: tale quiddam ergo mͥ
ce de natura solis intellige. Qui
ob hoc tantum discrepare uidet᷑
aluna: quod hic qͥdem susceptũ¬
semel insitamq sibi lucem mini¬
me deponit: illa uͦ sepus exuta
iterumq induta lumen: facile po¬
terit ex se etiam quȩ de sole dicta

Expanded text:
tam sibi lucem modo deponens, modo recitam sibi lucem modo deponens, modo recipiens, concretionis et diminutionis propriae quasdam nobis exhibet fantasias. Nam quia senescente ea minime totum corpus ejus expenditur, testimonio sunt quae videntur: licet enim tibi aere libero nebulosisque carente vaporibus, spectare lunam brosum est, tali orbe circumscribitur, quali cum luce plena est. Quem evidenter integrum perfectumque conspiciens, ea manifestatum parte qua fulget. Et non mihi dicas quia lux ejus adventitia est, quoniam minuitur quidem quando contra solem vertitur, crescit autem cum ab eo discesserit. Nam nec nobis hoc modo discutere propositum est, sed quia aliud est ejus corpus, aliud causa luminis. Tale quiddam ergo mihi, et de natura solis intellige, qui ob hoc tantum discrepare videtur a luna; quod hic quidem suscepsemel insitamque sibi lucem minime deponit, illa vero saepius exuta, iterumque induta lumen, facile poterit ex se etiam quae de sole dicta
Abbreviated transcription (Latin):
trum seꝑari. Neqn. ego separati¬
onem luminis a solano corꝑe comp̃¬
hensibilem mnͥ tibiq confirmo. s
quia nobis opinatione sola diuisi¬
bilis estimatur: plane nutu con¬
ditoris possunt hec anatura sua
facile seiungi. Deniq nobis un¬
possibile penitus ẽ: ardorem solis
asplendore discernere. S ds̃ uo¬
lens famulum suũ mirifica uisi¬
one conu̾tere. sic apposuit flãmã¬
rubo: ut solam ium claritudinis
eius deposita torriditate mon¬
straret. Sic̃ et psalmus testat᷑. di¬
cens. Uox dñi intercidentis flam¬
mam ignis. Nñ etiam in retribu¬
tione delictoꝵ que inuita contra¬
ximus ratio quedam nos secreti¬
or docet. parciendam ignis esse
naturam. Cuius lux ad illumi¬
nandos deputabitur iustos: ardor
autem ad concremandos ꝓficiet
peccatores. Licet qͦ de lune passi¬
onibꝰ facile queamus fidem capere
quesitoꝵ. Decrescens.t. non toto
corꝑe prorsus expenditur: s inser¬

Expanded text:
trum separari; neque enim ego separatitrum separari; neque enim ego separationem luminis a solano corpore comprehensibilem mihi tibique confirmo, sed quia nobis opinatione sola divisibilis aestimatur. Plane nutu Conditoris possunt haec a natura sua facile sejungi. Denique nobis impossibile penitus est ardorem solis a splendore discernere, sed Deus volens famulum suum mirifica visione convertere, sic apposuit rubo flammam, ut solam vim claritudinis ejus, deposita torriditate, monstraret. Sicut et psalmus testatur dicens: Vox Domini intercidentis flammam ignis . Unde etiam in retributionibus delictorum quae in vita contraximus, ratio quaedam nos secretior docet partiendam ignis esse naturam: cujus lux ad illuminandos deputabitur justos, ardor autem ad concremandos proficiet peccatores. Licet et de lunae quoque passionibus facile queamus fidem capere quaesitorum, decrescens enim, non toto corpore prorsus expenditur; sed inser
Abbreviated transcription (Latin):
unum illustrandi uim possidet.
aliud ministrandi causa lumi¬
nis his qui eius indigent ẽ for¬
matum: sic & mundissime illi et
sincerissime luci ꝓuehicłis qͥb: dã
luminaria ista subiecta sunt. Lic
apłs quosdam luminaria mundi
nominet. S alia ẽ uera lux mun¬
di: ex cuiꝰ transfusione lustrati
scĩ. luminaria fiebant animabus
his qͣs ueritatem docentes. de te¬
nebris eas ignorantie liberabant.
Sic & sol iste uisibilis illo pͥncipa¬
li fulgore flammatus elucet. Et
nulli uideatur incredibile quod
diximus. aliud ẽẽ luminis splendorẽ:
aliud subiectum lumini corpꝰ. Pmo
quia que composita sunt. in duas
partes diuidunt᷑. id ÷ in materiam
receptricem:⁊ in eam que sͥ euenit
qualitatem. Sic̃ gͦ aliud ÷ natura¬
lis candor et aliud ꝙ candescit:
sic illa q̃ dicta sunt distare a se
qͥdem natura uident᷑. s creatoris
uirtute coniuncta sunt. Et non mͥ
dicas: impossibile ÷ hec ab alteru¬

Expanded text:
unum illustrandi vim possidet, unum illustrandi vim possidet, aliud ministrandi causa luminis, his qui ejus indigent est formatum; sic et mundissimae illi et sincerissimae luci pro vehiculis quibusdam luminaria ista subjecta sunt, licet Apostolus quosdam luminaria mundi nominat. Sed alia est vera lux mundi, ex cujus transfusione lustrati sancti, luminaria fiebant animabus his, quas veritatem docentes, de tenebris eas ignorantiae liberabant. Sic et sol iste visibilis illo principali fulgore flammatus elucet. 3. Et nulli videatur incredibile, quod diximus aliud esse luminis splendorem, aliud subjectum lumini corpus, primo quia quae composita sunt, in duas partes dividuntur id est, in materiam receptricem, et in eam quae sibi evenerit qualitatem. Sicut ergo aliud est naturalis candor, et aliud quod candescit: sic illa quae dicta sunt distare a se quidem natura videntur, sed Creatoris virtute conjuncta sunt. Et non mihi dicas impossibile est haec ab alteru
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs obsecutus ÷: Non consideras
inhis duplicationem ꝑsonarũ:
U brq gͥ dogna dĩtatis. mystica
ratione consertum ẽ historie: cau¬
saq p̃sto ÷ creandorum lumina¬
rium ad illustrandam terram.
Quomͦ gͦ si lux antecesserat: nunc
ad illuminationẽ sol dicit᷑ con¬
stitutus. Primo ꝙ sermonis nr̃i
simplicitas nullum tibi risum
moueat: si facundiȩ uĩȩ non af¬
fectamus elegantiam. nec composi¬
tiones sequimur clausularũ. hon
enim consueuimꝰ uerboꝵ instru¬
ct̾uras. uel eufoniam ꝓnuntiati¬
oms excolere: s honestam signifi¬
cationem nominum ubiq duci¬
mus p̃ponendam. Aduerte itaq
quomͦ ꝑ naturam sufficient̃ qͦd
uoluit declarauit. Ero illumina¬
tione .i. luminaria nominat. Ed
utiq non repugnat his: quȩ de
luce p̃dicta sunt. Tc̃ .ii. natura
luminis ÷ ꝓducta: nc̃ aũ solanũ
corpꝰ effectum ẽ. quo suꝑ fertur
illud pͥmogenitum lum̃. Sic̃u
aliud÷ ignis. aliud lucerna. qͦꝵ

Expanded text:
Quis obsecutus est? Num consideras Quis obsecutus est? Num consideras in his duplicationem personarum? ubique igitur dogma Deitatis mystica narratione consertum est historiae, causaque praesto est creandorum luminariorum ad illustrandam terram. Quomodo ergo si lux antecesserat, nunc ad illuminationem sol dicitur constitutus? Primo quidem sermonis nostri simplicitas nullum tibi risum moveat, si facundiae vestrae non affectamus elegantiam, nec compositiones sequimur clausularum. Non enim consuevimus verborum instructuras, vel euphoniam pronuntiationis excolere; sed honestam significationem nominum ubique ducimus praeponendam. Adverte itaque quomodo per naturam sufficienter quod voluit, declaravit: pro illuminatione enim luminaria nominat, quod utique non repugnat his quae de luce praedicta sunt. Tunc enim natura luminis est producta; nunc autem solanum corpus effectum est, quo superfertur illud primogenitum lumen. Sicut enim aliud est ignis, aliud lucerna, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
bus mediocritatem transgredi ñ
queat: decorem aũ nature uelut
ocłs qͥdam ꝑspicuus ornamentũ
mundo ꝑhibet: Si insaciabilis
÷ eius aspectio: qualis inpulcͥtu¬
dine sol putabitur eẽ iusticie:
Si ceco iactura ÷ hunc non uisere:
quantum dispendium patitur¬
peccator uera luce fraudatus: Et
dixit ds̃. fiant luminaria infir¬
mamento cęli. ad illuminandam
derram:⁊ diuidant inter diem et
noctem. Celum scilicet et terram
p̃cesserat lux. Suꝑ his iam fuerat
fabricata dies anocte discretus:
arida iam reuelata erat: aqua con¬
gregata instationem sͥ deputatũ:
tellus suis erat fructib repleta.
Quippe ꝗ̃ tot herbarum milia ger¬
minauerat: et uariis plantarum
generib habundabat. Sol autẽ
necdum erat & luna. ne pͥncipẽ
uidelicet patremq luminis eum
uocarent: uel auct̾orem eterra na¬
scentium qͥ dm̃ nec̾iunt opinaren¬
tur. ꝓpterea quarto die dixit. fi¬
ant luminaria. Et fecit ds̃ duo¬
magna luminaria. Qs p̃cepit:

Expanded text:
bus mediocritatem transgredi non bus mediocritatem transgredi non queat? Decor autem naturae velut oculus quidam perspicuus ornamentum mundo perhibet. Si insatiabilis est ejus aspectio, qualis in pulchritudine sol putabitur esse justitiae? Si caeco jactura est hunc non visere, quantum dispendium patiturpeccator, vera luce fraudatus? 2. Et dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illuminandam terram, et dividant inter diem et noctem. Coelum scilicet et terra praecesserant, lux super his jam fuerat fabricata, dies a nocte discretus, arida jam revelata erat, aqua congregata in stationem sibi deputatam, terra suis erat fructibus repleta; quippe quae tot herbarum millia germinaverat et variis plantarum generibus abundabat: sol autem necdum erat et luna, ne principem videlicet patremque luminis eum vocarent, vel auctorem e terra nascentium, qui Deum nesciunt, opinarentur. Propterea quarto die dixit: Fiant luminaria, et fecit Deus duo luminaria. Quis praecepit?
Abbreviated transcription (Latin):
secuta ÷ qͣm peꝑit peccatum. quod
ẽ pͥmogenitum uetusti demonis
germ̃: ibi recognoscens hominẽ
natura quidem terrenum. s opꝰ
ẽẽ manuum diuinarum. Ualitu¬
dine multum pecorib deteriorẽ.
s animantium in animorumq
pͥncipem constitutum. instrum̃tiᷤᷤ
naturalib imbecillem. s ad cȩlum
ipsum operationis elatum. Si hec
didicerimus. nos qͥdem ipsos recog¬
noscemus: dm̃ reminiscemur: con¬
ditorem adorabimꝰ dño seruiemꝰ.
patrem glorificabimus. benefacto¬
rem reuerebimur: auct̾orem uite
nr̃e p̃sentis et futurȩ non cessabi
sꝑantur affirmat. Si .it. temꝑalia
sunt eus modĩ. qualia semptt̃na:
si uisibilia tambona: qualia q̃
non uident᷑: si celi magnitudo
mensuram humane mentis exce¬
dit: qͥs sempiternoꝵ naturam
sufficiet estimare: si corruptioni
obnoxius tam bonus et magnus
ẽ mobilitate uelox. discursib or¬
dinatus. habens congruam ampli¬
tudinem qua statutam reb om̃i¬

Expanded text:
secuta est, quam peperit peccatum, quod secuta est, quam peperit peccatum, quod est primogenitum vetusti daemonis germen; ibi recognoscis hominem, natura quidem terrenum, sed opus esse manuum divinarum; valetudine multum pecoribus deteriorem, sed animantium inanimatorumque principem constitutum; instrumentis naturalibus imbecillem, sed ad coelum ipsum ope rationis elatum. Si haec didicerimus, nos quidem ipsos recognoscemus, Deum reminiscemur, Conditorem adorabimus, Domino serviemus, patrem glorificabimus, benefactorem reverebimur, auctorem vitae nostrae praesentis et futurae non cessabimsperantur affirmat. Si enim temporalia sunt ejusmodi, qualia sempiterna? Si visibilia tam bona, qualia quae non videntur? Si coeli magnitudo mensuram humanae mentis excedit, quis sempiternorum naturam sufficiat aestimare? Si corruptioni sol obnoxius, tam bonus et magnus est, mobilitate velox, discursibus ordinatus, habens congruam amplitudinem, qua statutam rebus omni
Abbreviated transcription (Latin):
spectatores. non in exercitato ani¬
mo q̃stionib inter eẽ p̃sentibus.
Itaq si qñ sub serenitate nocturna
ineffabilem syderum pulc̾tudi¬
nem susperisti. credo te captum¬
conditore quesisse qͥs florib eius¬
modi celum uariauerit: et quomͦ
inhis que cernunt᷑. maior delecta¬
cione ꝓbatur utilitas eẽ. Itemq si
inter diu sobria mente discutienᷤ
considerasti diurna miracła ꝑ
uisibiliumq rationem eum qui
habetur inuisibilis reputasti: oĩo
ꝓmptꝰ ad audiendum uenisti di¬
gnum te demonstrans celebrita¬
te honesti huius beatiq spectacł.
Quappt̃ fãciitam ꝙͣ solent hii qui
urbium ꝑegrinos manu comp̃¬
hensos ad destinata ꝑducunt:
d÷ ut uos ad occulta miracula
maxime huiꝰ ciuitatis ut pote
nescios introducam. In hac gͥ urbe.
sita ÷ antiqua patria nr̃a. Ex qua
nos traduxit homicida diabolus:
sus sollicitatos illecebris. Hic con¬
spiciens pͥmam hominis generati¬
onem:⁊ mortem que nos subiñ

Expanded text:
spectatores, non inexercitato anispectatores, non inexercitato animo, quaestionibus interesse praesentibus. Itaque si quando sub serenitate nocturna, ineffabilem siderum pulchritudinem desuspexisti, credo te captumconditore quaesisse, quis floribus ejusmodi coelum variaverit, et quomodo in iis quae cernuntur major delectatione probatur utilitas, itemque si interdiu, sobria mente discutiens, considerasti diurna miracula, per visibiliumque rationem, eum qui habetur invisibilis reputasti, omnino promptus ad audiendum venisti, dignum te demonstrans celebritate honesti hujus beatique spectaculi. Quapropter faciam quod solent hi qui urbium peregrinos, manu comprehensos, ad destinata perducunt, id est, ut vos ad occulta miracula maximae hujus civitatis, utpote nescios introducam. In hac igitur urbe sita est antiqua patria nostra, ex qua nos traduxit homicida diabolus, suis sollicitatos illecebris. Hic conspiciens primam hominis generationem, et mortem quae nos subinde
Abbreviated transcription (Latin):
thleticorum certaminũ spec¬
tatores: oportet dimicantiũ
ualitudinis eẽ consortes. Qͦd ab
editorib ludoꝵ lustralium facile
ꝓbabitur: qͥ congregatos instadio
nudato capite sedere p̃cipunit.
ꝓpterea ut mͥ uidetur ne ñ solum
spect̾ator inter sit unusqͥsq s eã
particeps sudoris existit. Ita uidt
maximoꝵ atq excellentiũ spe¬
ct̾aculoꝵ quesitorẽ. et summe sa¬
pientie atq ineffabilis auditorẽ
conuenit afferre ꝓͥas causas ad
contemplationem rei ꝓposite me¬
cumq partiri laboris huiꝰ ut po¬
terit. socium se magis arbitrans
astare q̃m uidicem: ne forte late¬
at nos ueritatis inuentio. & mea
culpa fiat cum auditorib com¬
mune dispendium. Que orsus
hoc dixerim: Quia uidelicet et¬
ꝓposita nobis ÷ disputatio de mũ¬
di compositione non ex seculari
sapientia nacta pͥncipium. s ex
quib famulum suum moy sen dnꝰ
docuit inspecie non ꝑ figuram lo¬
cutus ad eum. Ergo necesse ÷ ma¬
ximarum rerum studiosissimos

Expanded text:
Athleticorum certaminum spectatores, oportet dimicantium valetudinis esse consortes, quod ab editoribus ludorum lustralium facile probabitur, qui congregatos in stadio nudato capite sedere praecipiunt. Propterea, ut mihi videtur, ne non solum spectator intersit unusquisque, sed etiam particeps sudoris existat. Ita videlicet maximorum atque excellentium spectaculorum quaesitorem, et summae sapientiae atque ineffabilis auditorem convenit afferre proprias causas ad contemplationem rei propositae, mecumque partiri laboris onus, ut poterit, socium se magis arbitrans astare quam judicem: ne forte lateat nos veritatis inventio, et mea culpa fiat cum auditoribus commune dispendium. Quorsus haec dixerim? Quia videlicet proposita nobis est disputatio de mundi compositione, non ex saeculari sapientia nacta principium, sed ex quibus famulum suum Moysen Dominus docuit in specie, non per figuram locutus ad eum. Ergo necesse est maximarum rerum studiosissimos
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificari conspicimꝰ. Non enĩ
cicadas solum exymbrib rigata
ꝓducit. uel alia plurima uolati¬
lium miliã. quoꝵ maxima parͨ
ꝓꝑ sui tenuitatem uocabulis ca¬
ret: s etiam mures & ranas exterra
gñari uidemus. Deniq in egipti¬
acis thebis si pluuias largioreᷤᷤ es¬
tiuo temꝑe fuderit: mox infini¬
tis murib regio tota completur.
Anguillas etiã ñ alit̃. nͥ de cȩno cer¬
tissimum ÷. nasci. Quarum genꝰ
nec ouum nec alt̾ aliqͥs partus in¬
staurat: s ut diximus de limo gin¬
gnendi sortiunt᷑ originẽ. ficiat
terra animam uiuã. Pecudes õmᷤ
terrene sunt: ob hoc inclinant᷑ ad
terram. S alia ÷ plantatio celestiᷤͤ
homo: qͥ qͣntum habitu figure.
tantũ dignitate distat apecoribꝰ.
Illarum facies deorsum flexa est
uterũq ꝓspectat: et ꝙ eiꝰ libidi¬
ni iocundum ÷. hoc sectat᷑. Tuũ uͦ
cap̃. ad cȩlum semꝑ erigit᷑. Oculi

Expanded text:
vivificari conspicimus. Non enim vivificari conspicimus. Non enim cicadas solum ex imbribus rigata producit, vel alia plurima volatilium millia, quorum maxima pars propter sui tenuitatem vocabulis caret; sed etiam mures et ranas ex terra generari videmus. Denique in Aegyptiacis Thebis, si pluvias largiores aestivo tempore fuderit, mox infinitis muribus regio tota completur. Anguillas etiam non aliter nisi de coeno nasci certissimum est, quarum genus nec ovum, nec alter aliquis partus instaurat, sed ut diximus. de limo gignendi sortiuntur originem. Ejiciat terra animam vivam. Pecudes omnes terrenae sunt, ob hoc inclinantur ad terram. Sed alia est planta coelestis homo: qui quantum habitu figurae, tantum dignitate distat a pecoribus. Illorum facies deorsum flexa; uterumque prospectat, et quod ejus libidini jucundum est, hoc sectatur: tuum vero caput ad coelum sem
Abbreviated transcription (Latin):
tionem mundꝰ accipiat. Sic̃. E
pila cum abaliquo fuerit impulsa
cum spacia diuexa repꝑerit: ĩpsa
sui uolubilitate lociq ꝓcliuita¬
te uelocius incitata ꝑfertur. nec
pͥus stare poterit quã ad plana
descendat: ita natura rerum dĩ p̃¬
ceptione commota nascentiũ mo¬
trans uniuscuiꝰq gñis sobolẽ ꝑ
similitudinem sui custodit ȩqua¬
liter: donec ad statutum t̾minũ
ualeat ꝑuenire. Equũ. i fac̃ eqͦ
succedere: et leonem leoni:⁊ aqͥlã
aqͥle. E singłas animantes seq̃n¬
tium successione seruata: us erq
ad finem rerum õium exitumq
ꝑduc̃. Nullum .ii. tempꝰ ualebit
ꝓͥetates animantiũ comiutare:
s tanqͣm nuꝑ constituta natura.
ita recens fertur cum tempore.
Ficiat terra. animã uiuã. Hec prȩ¬
ceptio mansit int̾ra:i nullatenꝰ
famulando desinit conditori.
Certa .Ni. ex eoꝵ posteritate q̃ pͥmo
facta sunt nasci non dubium::
alia de t̾ra nẽ etiam formari &

Expanded text:
tionem mundus accipiat. Sicut enim tionem mundus accipiat. Sicut enim pila cum ab aliquo fuerit impulsa, cum spatia devexa repererit, ipsa sui volubilitate, locique proclivitate velocius incitata perfertur, nec prius stare poterit, quam ad plana descendat, ita natura rerum Dei praeceptione commota, nascentium motrans, uniuscujusque generis sobolem per similitudinem sui custodit aequaliter, donec ad statutum terminum valeat pervenire. Equum enim facit equo succedere, et leonem leoni, et aquilam aquilae, et singulas animantes, sequentium successione servata, usque ad finem rerum omnium exitumque perducit. Nullum enim tempus valebit proprietates animantium commutare, sed tanquam nuper constituta natura sit, ita recens fertur cum tempore. Ejiciat terra animam vivam. Haec praeceptio mansit in terra, et nullatenus famulando desinit Conditori. Certa enim ex eorum posteritate quae prima facta sunt, nasci non dubium est, alia de terra nunc etiam formari et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ metitꝰ non ÷ qͣntis spacius obũ¬
bratio eiꝰ ina. ere distendit᷑. cum
sol cursꝰ ꝓpͥos agit sub derra qui
cum lune ꝓpinquauerit. lumim̾
ei defectum p̃stat. De quib oĩbꝰ
prudent ille reticuit. sciens in¬
utilia nobis hr̃i: q̃ ad nos mini¬
me ꝑtinerent. Iõ non debemꝰ u̾ba
sp̃ualia uiliora ẽẽ uanissimis phi
candasq nr̃as aĩas. ꝓfic̾e cuncta dĩ¬
posuit. Nñ uident᷑ mͥ qͥdam rerũ
ignari. seductionib prauis et sua¬
sionib falsis eniti. qͦ possint hone¬
statis quendã colorem ꝑ argum̃ta
pͥa diuinis scͥpturis obduc̃e. Qd
qͥd aliud intelligendum ẽ qͣm sa¬
pientiores tales homines uerbis
sp̃ualib ꝓfiteri: suaq magis di¬
cta sub p̃textu interp̃tationis as¬
struere. Qua ꝓpter ut scͥptum ẽ.
intelligatur. Eiciat terra animã
uiuam: pecudum. et bestiarum:
serpentum. Aduerte gͥ dĩ uerbũ
currens ꝑ omnẽ creaturam. ꝙ qͥdẽ
ꝓperat ad finem: donec consũma¬

Expanded text:
 metitus non est quantis spatiis obumbratio ejus in aere distenditur, cum sol proprios cursus agit sub terra, qui cum lunae propinquaverit, luminis ei defectum praestat. De quibus omnibus prudenter ille reticuit, sciens inutilia nobis haberi quae ad nos minime pertinerent. Ideo ne debemus verba spiritualia viliora esse vanissimis philcandasque nostras animas proficere cuncta disposuit? Unde videntur mihi quidam rerum ignari, seductionibus pravis et suasionibus falsis eniti, quo possint honestatis quemdam colorem, per argumenta propria, divinis Scripturis obducere. Quod quid aliud intelligendum est, quam sapientiores se esse tales homines verbis spiritalibus profiteri, suaque magis dicta sub praetextu interpretationis astruere? Quapropter ut scriptum est intelligatur: Ejiciat terra animam vivam pecudum et bestiarum et serpentum. 2. Adverte igitur Dei verbum currens per omnem creaturam. Quod quidem properat ad finem, donec consumma
Abbreviated transcription (Latin):
parentes hominum qͥ pauꝑtatẽ
causati suos exponunt liberos
uel hereditatis sortem ñ ȩquã
constituunt int̾ eos: qͥb q̃m pa¬
res causas p̃stitere nascendi: ius¬
tum ẽẽt. ut his uiuendi etiam
parem tribiierent portionem:¬
Ne uelis gͦ p̃datricum auiũ mores
emulari. Quȩ cum uidint pulloᷤ
suos iam uolatui confidentes. de
nidis eos p̃cipites exturbant atq
ꝓiciunt: nullam penitus illis cu¬
ram deinceps impendentes. Lau¬
datur econtra circa natos cornicis
escam largit̃ sumministrat. Certe
uͦ uolueres adnutriendos fouen¬
dosq fȩtus: mascłoꝵ uiuamine
nonutunt᷑. Alie sane earum que
altius uolitant steriles omnino
sunt. sic̃ uultures qͦs asserunt sñ
coitu gñare. p̃cipue cũ sint lon¬
geui. Nã uitam eoꝵ .c. annis
manere confirmant. Sit gͥ hec
tͥ pars historie notata de auib.
ut cum iideris aliqͦs cachunan¬
tes ꝓpt̾ in effabile misterium ca¬
tholice fidĩ ꝙ qͣsi impossibile

Expanded text:
parentes hominum, qui paupertatem parentes hominum, qui paupertatem causati suos exponunt liberos, vel haereditatis sortem non aequam constituunt inter eos. Quibus quoniam pares causas praestitere nascendi, justum esset ut his vivendi etiam parem tribuerent portionemNe velis ergo praedatricum avium mores aemulari, quae cum viderint pullos suos jam volatui confidentes, de nidis eos praecipites exturbant atque projiciunt, nullam penitus illis curam deinceps impendentes. Laudatur e contra circa natos cornicis escam largiter subministrat. Certae vero volucres, ad nutriendos fovendosque fetus, masculorum juvamine non utuntur. Aliae sane earum quae altius volitant steriles omnino sunt, sicut vultures, quos asserunt sine coitu generare, praecipue cum sint longaevi. Nam vitam eorum centum annis manere affirmant. Sit igitur haec tibi pars historiae notata de avibus, ut cum videris aliquos cachinnantes, propter ineffabile mysterium catholicae fidei, quod quasi impossibile
Abbreviated transcription (Latin):
dies nautici diligentius obser¬
uantes: alcyonos eos uocant. hec
tͥ p̃scͥpta sint suꝑ remedis indu¬
bitant̃ adõ salutarib dep̃candis.
Q d.ti. non mirabile fiat tui causa
qͥ adimaginem dĩ factus es. cũ
ꝓpter alitem paruulam maximũ
formidolosumq mare uideas tẽ¬
pestuoso temꝑe fieri tͣnquillũ:
diuina p̃ceptione frenatum: Tur¬
uge. nullatenus coire cum altero:
s memoria prioris ꝯnubii ꝑdu¬
rante: contractum scðe copula¬
tionis abnuere. Audiant mulie¬
res: quomͦ apud aues irraciona¬
biles continentia iuduitatis fre¬
quentib nuptiis antefert᷑. Aqͥ¬
la ineducandis pullis ꝓͥis iniuis¬
ta fertur ẽẽ. Duob .ii. ꝓcreatis.
unũ ũbib alarũ multatum proicit
ut̾ram. alterum retentatũ fouet:
ita ꝓpt̃ uictus in opiam cogitur
necare quẽ genuit. nec tam̃ cum
sit interire ossifragus. s assũp¬
tum ꝓͥis applicat pullis. et stu¬
diose nutrit. Tales sunt ñ nulli

Expanded text:
dies nautici diligentius obserdies nautici diligentius observantes, alcyonios eos vocant. Haec tibi praescripta sunt, super remediis indubitanter a Deo salutaribus deprecandis. Quid enim non mirabile fiat tui causa, qui ad imaginem Dei factus es, cum propter avem parvulam maximum formidolosumque mare videas tempestuoso tempore fieri tranquillum, divina praeceptione frenatum? 6. Tur separetur a conjuge, nullatenus coire cum altero, sed me moria prioris connubii perdurante, contractum secundae copulationis abnuere. Audiant mulieres quomodo apud aves irrationabiles continentia viduitatis frequentibus nuptiis antefertur. Aquila in educandis pullis propriis injusta fertur esse. Duobus enim procreatis, unum verberibus alarum mulctatum projicit in terram, alterum retentatum fovet. Ita propter victus inopiam cogitur negare quem genuit, nec tamen eum sinit interire ossifragus, sed assumptum propriis applicat pullis, et studiose nutrit. Tales sunt nonnulli