comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem Sunt aũ diei spacia duo. int̃ dianum
ineliori. Unde ⁊ inusu ẽ. ut sine comiemora¬
cione noctis numerum dicamꝰ dierũ. sicut¬
aboccasu soł. scdm ꝑsas ab ortu scł. scđ̃m atem¬
enses. a sexta hora diei. scđm romanos. a media
nocte : Unde ⁊ tunc gallicinium ẽ. quoꝵ uox
diei ostendit̾ p̃coniũ. ꝗͣdo ꝙ me sonictius af¬
flatꝰ fit: Dies dicti adiis. quoꝵ nomina. ro¬
mani quibꝰdã sideribꝰ sacrauerunt: Primũ em̃
diem. a sole appellauerunt. qͥ pͥnceps ẽ omĩ ũ
siderũ. sic̃ ⁊ idẽ dies caput ẽ cunctoꝵ dierum
Scđ̾m aluna. q̃ soł splendori ⁊ magnitudini ꝓ¬
xima ẽ. ⁊ exeo mutuat lum̃ Terciũ. absstella
martis. q̃ uesꝑ uocat᷑. Quartũ ab stella mer¬
curii. quã qͥdã candidũ circulũ dicũt Quin¬
tũ ab stella iouis. quã fetõtẽ aiunt Sextum
aueneris stella. quã lucifer̃ adser̃. q̃ int̃ omĩa

Expanded text:
temtemmeliore; unde et usus est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum. Hicab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia
Abbreviated transcription (Latin):
que latine tempoꝵ series apellat᷑. Qua¬
lem apuo grecos. eusebius cesariensis ep̃s
edidit. ⁊ hieronimꝰ p̃sbit̃ inlatinã linguam
conu̾tit Cronos enĩ grece. latine tempus in
empora aũ. mom̃tis. horis. diebꝰ. m̃sibꝰ.
annis. lustris. scłis. etatibꝰ. diuidunt᷑.
¶om̃tum ÷ minimũ atq angustissimum
tempꝰ. amotu siderũ dictum Est em̃ extre¬
mitas horȩ. inbreuibꝰ interuallis. cũ aliquid
sibi cedit. atq succedit: Hora greeũ nom̃ ÷
⁊ tam̃ latinũ sonat Hora enĩ finis ẽ tem¬
poris. sic̃ ⁊ hon sunt fines maris. fuuioꝵ.¬
uestim̃toꝵ. De diebus. iii¬
ies ẽ p̃sencia solis. siue sol suꝑtr̃as. sic̃ nox.
sol subt̃ris. Ut enĩ dies aut nox sit: causa
ẽ. aut supͣ t̾rã sol. aut subt̾ris Dies legitimus.
su cursus aboriente usq ad aliũ orientalem
solem. cȩli uolubilitate concludat Abusiue aũ
dies unꝰ ẽ. spaciũ aboriente sole. usq ad occiden¬

Expanded text:
que latine temporum series appellatur, qualem apud Grecos Eusebius Cesariensis episcopus edidit. Et Hieronymus presbyter in latinam linguam convertit; cronos enim grece, lTempora autem momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunt fines maris, fluvioestimentorum. De diebus . Dies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus vtia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occiden
Abbreviated transcription (Latin):
legis: Ocłm ꝓocło. dente ꝓ dente: Talio aĩt.
ñ solum ad in iuriam referendam. s etiã
miniũ. qͣsi fine nomine. sic̃ ignarꝰ sine scien¬
cia. sic̃ ignobił sine nobilitate Hoc qͦq &
infamiũ. quasi sine bona fama fama aĩt̃
dicta. qi fando. idẽ loquendo ꝑuagat᷑ ꝑtradu¬
ces linguarũ. ⁊ aurium serpens Est aũ nomi
ibonarũ rerũ ⁊ malarum: Nam fama
felicitatis intertũ ẽ Ut illud. Illustris fa¬
ma qd̾ laus: Mlalarũ. ut urgue fama ma¬
m quam ñ aluio uelociꝰ ullũ: famȩ aũ nom̃
erti locum ñ habet. ꝙ plurimum m̃dgx ẽ.
adiciens multa. ł demutans deueritate. Quȩ
tam diui uiuit. ꝗ̃ diui ñ ꝓbat: At ubi ꝓba¬
uerit. eẽ cessat ⁊ ex inde res nominat᷑. ñ fama
Bxitit dictũ quasi extͦ solũ: Nam neul
dicit᷑. qui extͣ solũ ẽ: Unde ⁊yͥ lumno rede¬

Expanded text:
legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam minium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scientia, sicut IGNOBILIS sine nobilitate. 26. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama; fama autem dicta, quia fando, id est, loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum qua non aliud velocius ullum. Fama autem nomen certilocum non habet, quia plurimum mendax est, adiciens multa vel demutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui extra solum est. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
cant: Uectes dicti. qđ manibꝰ uectent᷑. undͥe¬
legũ ñ ꝑtinent: Uirgȩ sunt. sũmitates fromn¬
diũ. arborsq. dictȩ. qđ uirides sint. ł qđ iuim
habeant arguendi. q̃ silenis fuerit: uirgat̃
Si certe nodosa. uł aculeata. scorpio rectissi¬
me nominat᷑. qͥ arcuato uulnere incorpus
infigit᷑. Iecus. ꝓpͥe flagellors sunt. ab agitando
uocati Ungulȩ dictȩ qđ effodiant: Heç & fidi¬
culȩ ꝙ his rei ineculeo torquent᷑. ut fidis
inueniat᷑ Eculeus aũ dictus. qđ ex tenciat:
orm̃ta uͦ. qđ torquendo m̃tẽ inueniant.
Est aũ & lautũmũ. supplicii genꝰ. adu̾beũ¬
dũ aptũ. inuentũ a tarquinio suꝑbo. adpe¬
fustes. metalla. atq exilia. ad inuenit. ⁊ ipse
prior legibus exiliũ meruit: Ialio ẽ. simili¬
tudo uindictȩ. ut talit̃ quis paciat᷑. ut fect.
Hoc enĩ & naturale. ilege ÷ institutũ. ut ledẽ¬
tẽ similis uindicta sequat᷑. Unde ⁊ illud ẽ

Expanded text:
cant. cant. legum non pertinent. Virgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum, inventum a Tarquinio Sufustes, metalla atque exilia prior adinvenit et ipse prior ex regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindicte, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut ledentem similis vind
Abbreviated transcription (Latin):
piunt᷑. lic⁊ et manicȩ sint tunicarũ nerui Boia¬
ẽ toiqͦs dãpnatoꝵ. qͦsi iugũ in boue. ex gen̾e uin¬
cłoꝵ ẽ: Carcer ẽ. in qͦ custo diunt᷑ noxii: ¶ dictꝰ ẽ cir
cerꝰeo homines coerceant᷑. includant᷑q quasi
arcer. ab arcendo scilicet: Locũ aũ inquo ser¬
uantur noxii. carcerẽ dicimꝰ. numero tan¬
tum singulari: Unde uͦ emittunt᷑ equoꝵ.
quadrige. carceres uocamꝰ. numero tantũ
plurali Uerbera dicta. qi cum agitantur
aerẽ uerberant: Hinc flagra. ꝙ plage. &
flagella. qr cũ flatũ. istrepitu incorpore
sonant: Nam plage. qͣsi flage s plage. efu¬
gra. pͥme positionis sut: Flagella aũ. ꝑdimi¬
nutionem dicta: Anguilla ẽ. qua coercent᷑
in scoł pueri. quȩ uulgo scotica dicit᷑: fustes
sunt. qͥbꝰ iuuenes ꝓcriminibꝰ feriunt᷑. appellat
qđ p̃fixi infossis stent. quos palos rustici uo¬

Expanded text:
piuntur; licet et manicae tunicarum piuntur; licet et manicae tunicarum  quasi iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ qͦ qͦ mͦ punit᷑. sed ita dampnat᷑. ut bona eiꝰ
conseerent᷑. ⁊ inpublico redigant᷑ Nam supli¬
cia dicebant᷑ subplicam̃ta.&. suplicͥum dicitur.
de cuiꝰ dampnatione delibat᷑ aliqͥd dõ: Unde
& suplicare Octo genera penarũ inlegibus
contineri tulliꝰ scribit. idẽ dampnũ. uincła.
uerbera. talionẽ. ignominiam. ex ilium. ser-¬
uitutẽ & mortẽ: His nãq pęnis. uindicatur
om̃e ꝑpetratũ peccatũ: Dampnũ. diminuti¬
one rei uocatum Uincula auinciendo. idẽ
artando dicta. eo qđ constringant. atq reti¬
neant. uł qr uinciant: Conpedes. dictȩ. quia
continent pedes Pedice sunt laquei. qͥbus
pedes inlaqueant᷑. dictȩ apedibus capiendis:
Catenz aũ. qđ capiendo teneant utraq ues¬
tigia. ne ꝓ grediant᷑: Itẽ catenȩ qđ se capiendo
teneant plurimiᷤ modi̾: Manicȩ st̃ uincła. qͥb manꝰ ca¬

Expanded text:
qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut bona eius qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut bona eius consecrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. Manicae sunt vincula quibus manus ca
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ille sic iudicat᷑ ut sacrilegꝰ. qͥ fur: sa
croꝵ: Repetundarũ acusat᷑. qͥ pecumas aso¬
ciis cepit. in hoc iudicio reus. si ante moriat᷑.
inbona eius iudicium reddit᷑. Incesti iudici¬
um. inuirgines sacratas. ł ꝓpinqͣs sanguine.
constitutum ẽ. Qui enĩ talibus inmiscent᷑.
incesti id ẽ incasti habent᷑. Maiestatis reatu
tenent᷑. qͥ regiã maiestatẽ leserunt. ł uiolauer̃
ł qui rem publicã ꝓdiderunt. uł eum hosti¬
bus conseriunt. Piaculum dictum ꝓeo qđ ex¬
piari potest.cõmissa sunt enĩ que erant qͦiͦ
oidine ex pianda De penis in lege cõstitutis
uplicit malum apellat᷑. unũ qđ homo
fac̃. alterũ qđ patit᷑ Qđ fac̃ peccatum¬
ẽ. qđ patit᷑ pȩna Malũ aũ tunc plenumẽ.
cũ p̃teritum ẽ ⁊ impendet. ut sit ⁊ dolor. ⁊
sum: Adicis. pęna carceris. pęna exilii. pęna
mortis. ⁊ imples sensũ: Supliciũ ꝓpͥe dicit᷑. ñ¬

Expanded text:
Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi qui regiam maiestatem laeserunt vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt. Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda. De poenis in legibus constitutis . Dupliciter malum appellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facest, quod patitur poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est, et impendet, ut sit et dolor et sum, adjicis poena carceris, poena exsilii, poena mortis, et imples sensum. 3. Supplicium proprie dicit
Abbreviated transcription (Latin):
satorẽ cuiꝰ. possessio bonoꝵ sequebat᷑. Intneci¬
uia aũ significatio ẽ. quasi quedã hominis nec¬
re. idẽ ebibere & eluere Furtum ẽ. rei alienȩ
clãudestina contrectacio. a furuo idẽ fusco
uocatum.q in obscuro fit: furtum aũ capi¬
tale crim̃. apud indiores fuit aute. pena qͣ¬
drupli: Puasio est. rei alienȩ manifesta p̃¬
sumptio furtum aũ. earuindẽ rerum fit.
que de loco inlocum tranfferri possunt: Pua¬
sio aũ ⁊earum que transferunt᷑. ⁊carũ que
iminobilia sunt: Inficiacio ÷ negato debitȩ rei.
cum acreditore de posert᷑. Itẽ & abiuracio. idẽ
rei credite ab negacio: Ambit᷑ iudiciũ e. in eũ.¬
qͥ largitione honorẽ capit. ⁊ anbit. ad missu¬
rus dignitatẽ. quam inimere inuadit: Pecu¬
latus iudiciũ ineos dat᷑ qͥ firudẽ aerario facrunt.
peccuniãq publicã int̾uertunt: Nam apecu¬
nia peculatus est dictum iudicium: N aũt
sic iudicat᷑ furtũ rei publicȩ. sic̃ rei priuatȩ:

Expanded text:
equebatur. Internecivi autem significatio est, quasi quaedam hominis enecre': id est, ebibere et eluere. Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilicum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei credite abnegatio. Peculatus iudiciuum in equi largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae.
Abbreviated transcription (Latin):
apud comicos. imuriasse. qͥ audet aiquid
contra ordinem uris: Sedicio dicit᷑. dissensio
euuũ. qđ seorsum alii ad alios eunt: Nlã hi
maxime turbatione rerum & tumultu gau¬
dent: Sacrilegium ꝓpͥe ẽ sacrarum rerum
furtiun. postea & uidoloꝵ eultu he sit hoc
nom̃: Ad ulterium ẽ inlusio alieni con-
uocabulũ. compositũ ÷ ex homine. & cede
Qui eñi cedẽ in homine fecisse comꝑtꝰ erat.¬

Expanded text:
apud Comicos injurius qui audet aliquid apud Comicos injurius qui audet aliquid contra ordinem juris. 11. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. 12. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum; postea, et in idolorum cultu haesit hoc nomen. 13. Adulterium est illusio alieni conjuvocabulum compositum est ex homine, et caede; qui enim caedem in hominem fecisse com
Abbreviated transcription (Latin):
ut furtum. falsitas. ⁊cet̾a. que non
oceidiit s infamant: facmꝰ dictũ. a facien¬
do malum. qł noceat alteri. flagicium. a fla¬
giando corruptelam libidinis. qͥ noceat sibi.
hec sunt duo genera om̃iũ peccatoꝵ. Uis
ĩ uirtus potestatis. ꝑ quam causa. siue res.
ł aufert᷑. ł extorquet᷑: Uis priuata ẽ. siquis
ante iudiciũ armatis homubꝰ quẽquam
asuo de iecerit.ł expugnauerit: Uis publi¬
ca ẽ. siquis ciuẽ ante popłm. uł iudicẽ. uł
regem appellantem. nec auerit. aut torserit.
siue uerberauerit.ł coniunxerit: Dolus ẽ
m̃tis calliditas. ab eo qdđ deludat: Aliud enĩ
agit. aliud simulat. Petronius alit̃ existi¬
mat: dicens: Quid ẽ iudicis dolus: nimirũ.
ubi aliquid factũ ẽ. qđ legi dolet. habeas
dolum.acciptte nunc malũ. Calumina
÷ uirgim alienȩ litis. acaluendo. idẽ reci¬
piendo dicta: falsitas apellata. afando aliud
quã uerum ẽ. Iniuria ẽ imusticia: Hoc ẽ

Expanded text:
ut furtum, falsilas, etc., quae non ut furtum, falsilas, etc., quae non occidunt, sed infamant. 2. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. 3. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec duo sunt genera omnium peccatorum. 4. Vis est virtus potestatis, per quam causa, sive res, vel aufertur, vel extorquetur. 5. Vis privata est, si quisquam ante judicium armatis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. quam verum est. 10. Injuria est injustitia; hinc est
Abbreviated transcription (Latin):
capioe. ad empeio dominii. ꝑcontinuationẽ
iustę possessionis. uł biennii. aut alicuius
temporis Mlaincipacio dicta ẽ. quia mami
res capit᷑ Unde oportet eum qͥ mancipium
accipit. conp̃hendere id ipsũ. qͦd in mancipio
dat᷑. Cessio est ꝓpͥe rei concessio. sic̃ ẽ illud artio
iure ꝓpinquitatis Cedere enĩ dicimꝰ qͣsi con¬
cedẽ. idẽ quȩ ꝓpͥa sunt: Nam si aliena restitu¬
imꝰ. ñ cedimꝰ: Nam cedere ꝓpriȩ dicit᷑. qͥcontꝰ
ueritatẽ. alteri consentit. ut cicero cessit in
ruit: Int̃ dictum ẽ. qđ a rudice ñ in ꝑpetiuũ.
si ꝓresfumando mom̃to ad tempus interim
dicit᷑. salua ꝓpositione accionis eiꝰ Preciũ
rẽ quam ad petimꝰ possidere debeanꝰi Con-
mercium. dictũ amercibꝰ. qͦ nomine res
uenales appellam᷑ . U nd̃e mereat᷑ dicit᷑. coct
multoꝵ hominum. qͥ res uendere łemere
pleta ñ ẽ: Res redintegrat᷑. quȩ ui potestatis

Expanded text:
capio est adeptio dominii per continuationem capio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut Cicero Ligar. 7, ruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium rem, quCommercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde et mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere pleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
ceterum dominiũ penes debitorem÷ Fidueiai¬
cum res aliqua. fumendȩ mutuȩ peccunie gr
ł mancipat᷑. ł iniure cedit᷑. Upoteca ẽ. cum
res c̃modat᷑ sine depositione pignoris. pac̾t.
ł cautione sola int̾ueniente: Momentũ dictũ
a temporis breuitate. ut quam cito. ꝗ̃stati.
saluo negocio reformet᷑. nec inullã moram
ꝓduci debeat qđ repetit᷑. sic̃ nec ullũ spacũ
est mom̃ti. cuiꝰ tam breuis ÷ temporis purce¬
tus. ut inaliꝗͣ morã nullo mͦ ꝓducat᷑. Instu¬
mentum ÷. unde aliqͥd construimꝰ Ut culter
calamꝰ. ascia Instructũ. qđ ꝑ instrum̃tũ effi¬
cit᷑. Ut baculus. codex. tabula: Usus. qͦ inre
instructa utimͣ: ut baculo. initinere. icodi¬
&e legere. intabula ludẽ: S ꝙ ipse fructus
agroꝵ. qr eo utimͣ. usus uocat᷑. Hec sunt ili
tria Usus fructus aũ uocat᷑. qͥa solo usu habe¬
t eiꝰ fructus. manente apud aliũ iure. Usir¬

Expanded text:
Caeterum dominium penes debitorem eCaeterum dominium penes debitorem ecum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usu
Abbreviated transcription (Latin):
temporis. quaindiu apud eum sit. Unde
sessionẽ fundi. sibi obligati demorari. & ex eo
fructus capere. ⁊dictum p̃cariũ. qi p̃ce adif᷑.
quasi p̃ce adium .R. ꝓ. d. littera cõmutata:
Nutuum appellatũ ẽ. q id qđ a me tͥ datur.
ex ineo tuum fit: Depositum ẽ. pignꝰ cõm̃¬
datũ ad tempus. quasi diu positum Depo¬
nere aũ quis uidet᷑. ẽ aliquid metu furti. in¬
cendii. naufragii. apud aliũ custodiȩ causa
de ponit. Int̾ ẽ aũ inloquendi usu. inter pig¬
nꝰ & arrã: Nam pignꝰ ÷ qđ dat᷑. ꝓpter rem cre¬
ditã. que dũ reddit᷑. statimpiguꝰ aufertur:
Arra uͦ ẽ. que pͥmum ꝓre. bonȩ fidĩ cõtractu.
empta. exparte dat᷑. ⁊ post ea complet᷑. Est enĩ
arra complenda. ñ auferenda. uude qui habet
arrã. ñ reddit. sic̃ pignꝰ. s desiderat plenitudi¬
nẽ. Et dicta arra. are. ꝓqua tradit᷑. Item int̃
possessiorẽ solã. ad tempꝰ consequitur eredito

Expanded text:
temporis quamdiu apud eum sit, unde temporis quamdiu apud eum sit, unde ssessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium, quia prece additur, quasi prece adium, r pro d littera commutata. 18. Mutuum appellatum est, quia id quod a me tibi datur ex meo tuum fit. 19. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. 20. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arrham. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arrha vero est quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea completur. 21. Est enim arrha complenda, non auferenda, unde, qui habet arrham non reddet sicut pignus, sed desiderat plenitudinem, et dicta arrha a re pro qua traditur. Item inter possessionem solam ad tempus consequitur creditor.
Abbreviated transcription (Latin):
ditas ẽ ꝙ̃ testam̃to scripta ñ ẽ. aut si scripta
sit. iure tam̃ neqͣ ꝗ  ẽ edita. Cadrica inde di¬
cuntur. q eiꝰheredes cecider̃. familia erciscon¬
dȩ ẽ diuisio hereditatis. int̃ heredes erciscõ¬
de eĩ. apud ueteres diuisio ñcupabatur:
Cominum diuido est. int̾ eos qͥbꝰ cominunis
res ÷. que accio iubet postulantibꝰ his arbi¬
trium dari. cuiꝰ arbitratu res diuidat᷑ fim¬
ũ regendoꝵ actio dicta. eo qđ ꝑeã regãt᷑
fines utͥusq ne dissipent᷑. dum modo non
angustiore quinq pedũ locciea controuer¬
sia sit: Locatio ÷ res. ad usũ data. cũ ddefiniti¬
one mercedis Conductio ẽ res in usum ac¬
cepta. cum constituta mercede: Res credita
ẽ. q̃ in obligacionẽ ita deducta ẽ ut extempo¬
re quo contrahebatur. certũ sit eas de ferre.
Usura ẽ incrementum fenoris ab usu eris
crediti ñcupata Cõmodũ ÷ id qđ nr̃i iuris

Expanded text:
ditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta ditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familia herciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris
Abbreviated transcription (Latin):
morte alicuius ad quẽ piam ꝑuenit.
ł legato testamento. uł possessione redempta:
Dicta aũ hereditas arebꝰ aditis. siue abere. qi
qui possidet agrum ⁊censum soluet Inde &
res: Res sunt q̃ in nr̃o iure consistunt. Iura
aũ sunt quȩ anobis iuste possident᷑. nec alie¬
na sunt: Dicte aũ sunt res. arecte habendo:
Ius. a iuste possidendo Hoc eñ iure possidet᷑.
qđ recte: Hoc recte. qd̾ bene Quod aũt ma¬
le possidet᷑. alienum ẽ. Male aut possidet. qͥ
uł suis male utitur. ł aliena p̃sumit: Possidet
aũ iuste. qͥ ñ irretit᷑ eupiditate: Qui aũt
cupiditate cenet᷑. possessus ẽ ñ posfessor: Bona
sunt honestoꝵ. seu nobiliũ. quȩ ꝓinde bona
dicunt᷑. ut ñ habeant turpẽ usũ. s ea homines
tractare patit᷑. Peculiũ aũ apecudibꝰ dictũ.
inquibus ueterum constabat uniu̾sa substã¬
tia Bonoꝵ possessio ẽ. ius possessiõiꝰ certo
ordine. certoq titulo ad qͥsita: Intestata here¬

Expanded text:
morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod iuste, hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata here
Abbreviated transcription (Latin):
liuũ habe s asole inluminari putatur. Un¬
de & ddefectum patit᷑. si inter ipsã ⁊ solẽ umbra
t̾rȩ int̾ueniat: Fatit᷑ aũ hoc quinta decima lu¬
na. eo usq quãdui centrum. atq umbrã obstan¬
tis terrȩ exeat. uideatq solẽ uł asole uideat᷑¬
tellȩ. De differentia stellarum
ꝙ sidera. & astra: int̾ se differunt: Namstel¬
laẽ. quȩ libet singularis: Sidera uero suiit.
stelł plurimis facꝰta. ut uades pliades Astra
aũ. stellȩ grandes. ut orion bootes. S hec nomi¬
na scriptores confundunt. ⁊astra ꝓstellis.
ꝙ stellas ꝓsideribus ponunt :
sicut & luna: De stellarum etrfa situ
tellȩ immobiles sunt. & cũ celo fixȩ. ꝑpetu¬
Io motu ferunt᷑. neq cadunt ꝑdiem. sed
Tolis splendore obscurant᷑. De stellarum
ferunt᷑ quȩ celo fixa st̃. ⁊cum celo uoluũt᷑.

Expanded text:
lumen habere, sed a sole inluminari putatur, unlumen habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur autem hoc quinta decima luna eo usque, quam diu centrum atque umbram obstantis terrae exeat videatque solem, vel a sole videatur. § 60 De differentia stellarumet sidera et astra inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis. Sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades. Astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis et stellas pro sideribus ponunt. §sicut et luna. § 62 De stellarum situ. Stellae inmobiles sunt et cum caelo fixae perpetuo motu feruntur, neque cadunt per diem, sed solis splendore obscurantur. § 63 De stelFeruntur, quae caelo fixa sunt et cum caelo volvuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
soli coniuncta obscurat᷑. s eodẽmom̃to renas¬
cens. paulatĩ abeo recedendo uidet᷑. XxX iiii.
una amissi ac recepti lumins uicibus.
m̃ftrua spacia moderat᷑ Quȩ idõ obliquo in¬
cedit cursu & ñ recto. ut sol scilicet ne mei¬
dat incentrũi t̾rȩ. frequent̃ paciat᷑ eclisum:
iciuꝰ ẽ eñ eiꝰ circulus t̾rȩ. Crescens aũt. orien¬
t̃ eornibus ex pectat. Decredens. occidentem.
merito. quia occasura ⁊ amissura ẽ luñ:
de uicinitate lunȩ ad terras
Luna. tr̃is uicinioi ẽ. quam sol Inde i bre¬
uiori orbe celeriꝰ ꝑagit cursũ suum. Nam
annos aũ. in soł cursu posuerunt:
clipsis soł ẽ de eclipsim solis
quociens luna . xxx. ad eaidẽ lineam
quã sol ueitur: ꝑuenit. eiq se obicieir solẽ obscu¬
rat Nam de fic̾e nob̾ sol uidetur: dum illi
aibis lunȩ opponit᷑:. De eclipsim lunȩ
clipsis lune est. quociens
inumbrã terrȩ luna ineurrit. ñ em̃ suũ

Expanded text:
soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renassoli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulatim ab eo recedendo videtur. § 56 Luna amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderat. Quae ideo obliquo incedit cursu et non recto, ut sol, scilicet ne incidat in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim eius circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat, decrescens occidentem: merito, quia occasura et amissura est lumen. § 57 De vicinitate lunae ad terras. Luna vicinior est terris quam sol. Inde et breviori orbe celerius peragit cursum annos autem in solis cursu posuerunt. CAPUT LVIII. De eclipsi solisquotiens luna trigesima ad eandem lineam, qua sol vehitur, pervenit, eique se obiiciens solem obscurat. Nam deficere nobis sol videtur, dum illi orbis lunae opponitur. § 59 De eclipsi lunae. Eclipsis lunae est, quotiens in umbram terrae luna incurrit. Non enim suum
Abbreviated transcription (Latin):
celi. rigorẽ nobis hib̾u frigoris dereluiquit.
Q oriens ꝑmeridiẽ it habet. qͥ post qͣm
ad occasum uenerit. iocceano se iunxe¬
rit: De lumine lune .xxxi.¬
unã qͥdã philosophi dicunt ꝓpͥunlum̃
habẽ. globiq eiꝰ unã partem ẽẽ lucifluam.
ñ suũ lum̃ haberȩ. s solis radiis illuminari.
ũde ⁊eclisim patit᷑. si uit̃ ipsam ⁊solem.um¬
bra t̾rȩ interueniat: Sol eñ illo loco suꝑi
Q ̃ ħmc euenit inͥquando sub illo est. par
superiore luceat. Inferiore uͦ qm hẽ adt̾ras
ascura fit. De formis lunȩ.
In iora sigura lunȩ. bi cornis ẽ. secł̃a sectilis.¬
cercia dimidia Quinta plena Quinta
cerum dimicdia. exmaiore. Sexta iterum see¬
tiis. Septima bicornis: Septima aũ semis.⁊
meesima sccia semis. insuo cibe medie sunt.
mafentẽ lunã. Est aut̃ tricesima des qđ lu¬
na ñlucet que idõ tunc uideri ñ potest.quia

Expanded text:
caeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit.' caeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit.'  oriens per meridiem iter habet. Qui postquam ad occasum venerit et Oceano se tinxerit. De lumine lunae . Lunam quidam philosophi dicunt proprium lumen habere, globique eius unam partem esse lucifluam, non suum lumen habere, sed solis radiis inluminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Sol enim illi loco superior est. Hinc evenit ut, quando sub illo est, parte superiore luceat, inferiore vero, quam habet ad terras, obscura sit. De formis lunae . Prima figura lunae bicornis est, ita.o Secunda sectilistertia dimidia, quarta plena, quinta iterum dimidia ex majore, sexta iterum sectilis, septima bicornis. 2. Septima iterum semis et vicesima secunda semis in suo orbe mediae sunt; nascentem lunam. Est autem trigesima dies, quo luna non lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pinguescit: Aocedens ꝓpius ad septẽtrionẽ.
estatẽ reddit. ut fruges maturitate durẽt.
& que sunt inhumidis incocta. ferue facta
imtescant: De de fectu solis¬
ol oriens diẽ fac̃. occidens noctem in¬
ducit: Nam dies ẽ sol suꝑ t̾ras. nox : sl
subt̾ris Ex ipso enĩ sunt orȩ Ex ipso dies
cũ ascenderit: Exipso etiã nox. cũ occiderit:
cissitudines tempoꝵ fiunt: Quando aũt ꝑ
meridiẽ currit. uicinior t̾re ẽ Quãdo uͦ uix¬
ta septẽtrionẽ. sublimis attollit᷑. Cui idõ ds
diu̾sos cursus instituit. loca. ⁊ tempora ne
diuersos accepit quibꝰ atris temperies ꝓrato¬
ne tempoꝵ dispensat᷑. iordo uicissitudurxem¬
mutationemq accip̃ Nam dũ ad suꝑiora cõ
scendit uer temꝑat ubi ad sũmũ uenerit.
estiuos accendit calores Descendens rursus.
autiumo temperiem reddit. Ubi uͦ ad inse¬
riorẽ redit circulum. exglaciali compage

Expanded text:
pinguescat. Accedens propius ad septentrionem pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta mitescant. § 51 De effectu solis. Sol oriens diem facit, occidens noctem inducit; nam dies est sol super terras, nox est sol sub terras. Ex ipso enim sunt horae: ex ipso dies, cum ascenderit: ex ipso etiam nox, cum occiderit: cissitudines temporum fiunt. Quandmeridiem currit, vicinior est terrae; quando vero juxta Septentrionem, sublimis attollitur. Cui ideo Deus diversos cursus constituit, loca, et tempora, ne diversos accipit, quibus aeris temperies pro ratione temporum dispensatur, et ordo vicissitudinum permutatioscenderit, ver temperat: ubi ad summum venerit, aestivos accendit calores: decedens rursus autumni temperiem reddit. Ubi vero ad inferiorem redit circulum, ex glaciali conpage
Abbreviated transcription (Latin):
minor fertur eẽ. quã solis Namdũ sol
suꝑior sit aluna ⁊ tam̃ ad nobis maior quã
luna uidet᷑. iam si ꝓpe nos accessisset. multo
maior quã luna inspiceret᷑: Sic̃ aũ sol forci
Q terra. ita t̾ra fortior ẽ luna ꝑaliquã qͣnti¬
Q dum igneus sit p̃nimio motu cõu̾si¬
onis suȩ. amplius incalescit: Cuiꝰ ignẽ
dicunt philosophi aqua nutriri. ⁊ a cõtrari¬
o elem̃to uirtutẽ luminis ⁊ caloris acciꝑe¬
Unde uidemꝰ eũ sepiꝰ madidũ. atq rorantẽ:
ñcũ mundo uerti Nam si fixꝰ celo ina¬
neret. om̃s dies &. noctes ęquales existerent:
S qm̃ alio loco cras occasurũ alio occidisse
esterno udemꝰ: a paret eum ꝑse ipsũ moue¬
ri.ñ cum modo uerti Sꝑaciis enĩ inequa
libꝰ obes annuos conficit. ꝓpt̃ tempoꝵ mu¬
tationes. oriens diẽ fac̃ occidens noctem in¬
ducit. Nam uadens longius ad meridiẽ. he¬
mẽ fac̃. ⁊hibernis humoribꝰ ac prunis. t̾ra

Expanded text:
minor fertur esse quam solis. Nam dum sol minor fertur esse quam solis. Nam dum sol superior sit a luna, et tamen a nobis maior quam luna videtur, iam si prope nos accessisset, multo maior quam luna conspiceretur. Sicut autem sol fortior est terrae, ita terra fortior est lunae per aliquam quanti dum igneus sit, prae nimio motu conversionis suae amplius incalescit, cujus ignem dicunt philosophi aqua nutriri, et e contrario elemento virtutem luminis, et caloris accipeunde videmus eum saepius madidum atque rorantem. non cum mundo verti. Nam si fixus coelo maneret, omnes dies et noctes aequales existerent. Sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus; apparet, eum per seipsum moveri non cum mundo verti. Spatiis enim inaequlibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra
Abbreviated transcription (Latin):
ercius circulus ymerinos. qui alatinis
idõ equi noctiał appellat᷑ eo qđ sol cum
ad eũ orbem ꝑuenerit: eqͥnoctiũ fac̃: Yme¬
rinos enĩ latine dies dicit᷑. atq nox. quo cir¬
culo dimidia sperȩ pars constituta p̃spicit᷑.
uartus circulus. antarticos uocat᷑.
eo qđ contrariꝰ sit circult quẽ articon
nominant.
uintus circulus. cimermnos tropicos. qui
alatinis. hiemał. siue brumalis. apellat᷑
his qui adaquilonẽ sunt fac̃. estatẽ aũ. his qͥ¬
ad austri partes cominorant᷑:. De ⁊oriaco cir
quinq angulis. ex una linea constat:
uia ẽ quȩ inspera uidet᷑. acandore dicta.
quia alba ẽ quã aliqui dicunt. uiã cẽ quã
circuit sol. ⁊ ex splendorisipsius transitu ita
agintudo solis forcior terre ẽ. Unde &
eodẽ mom̃to quoorit᷑. ⁊ orienti simmul&t
occidenti. equalit apparet: Qđ uͦ tamquam
cubitalis nobis uidet᷑. considerare orportet.
quãtũ sol distat aterris. que longitulo facit.

Expanded text:
Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalis appellaturhis qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui austri partibus commorantur. » His de quinque angulis, et ex una linea constat. via est, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris ipsius transitu ita ortior terrae est, unde et eodem momento, quum oritur, et orienti simul et occidenti aequaliter apparet. Quod vero tamquam cubitalis nobis videtur, considerare oportet quantum sol distat a terris, quae longitudo facit u
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbusdã famosis. quoꝵ. pͥmũ ẽ merois. sed̾m
sonus. Terciũ cathocorus. idẽ africa Quar¬
tum. rodus. Quintum. ellespontus. Sextum.
mesopontũ. Septimũ borustenus: De emi
pars sperȩ: demisperioꝵ supͣ t̾rã ẽ. eaparᷤ
celi quȩ a nob̾ tota uidet᷑ Amisperion fub
t̾ra ẽ. quȩ uideri ñ potest. quã dui subt̾ra
fuerit. De quinq circulis celi .xxi.¬
onȩ cȩliqͥnq st̃. quarũ distributionibus
quȩdã partes temperie sua incoluntur.
quȩdã inmanitate frigoris aut caloris. in¬
habitabiles existunt: Quȩ inde tonȩ uł cir¬
culi appellant᷑ eoqđ incircum ductione spe-
re existunt. Primus¬
Primus¬
uorũ pͥmꝰ circulus idõ arciuis apellat᷑.
eo qđ intͣ eum artoꝵ signa inclusa ꝓ
Icit᷑. quia ineo circiuens sol. aquilonis
finibꝰ etatẽ facit. ⁊ ultra eum circulum ñ
transit. s statim reuertit᷑ ⁊ inde tropicos ap¬
ellat᷑¬

Expanded text:
quibusdam famosis, quorum primus est Meroe, secundus quibusdam famosis, quorum primus est Meroe, secundus Siene, tertius Catachoras, id est, Aphrica, quartus Rhodus, quintus Hellespontus, sextus Mesopontus, septimus Boristhenes. CAPUT ea pars caeli quae a nobis tota videtur; Hemisphaerion sub terra est quae videri non potest, quam diu sub terra fuerit. De quinque circulis caeli . Zonae caeli quinque sunt, quarum distinctionibus quaedam partes temperie sua incoluntur, quaedam inmanitate frigoris aut caloris inhabitabiles existunt. Quae ideo zonae vel circuli appellantur, eo erae existant. Quoprimus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa pecitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellat
Abbreviated transcription (Latin):
anuȩ cȩli duȩ sunt. oriens. ꝙ occasus.
nã una parte sol ꝓcedit. alia se recipit:¬
septẽ trionalis De qua lucanus: Sic mun¬
di pars ima iacet. qͣm tona niuał. ꝑpetue¬
pars orientalis ẽ. unde alique stellȩ ori¬
unt᷑ Scd̃a occidentał. ubi nob̃ aliquȩ stel¬
lȩ occidunt. Iercia septem trionał. ubi
sol ꝑuenit indiebus maioribꝰ Quarta
austrał. ubi sol ꝑuenit noctibꝰ maioribus
Oriens aũt. ab exnitu soł ẽ nuncupatus:
Decidens q̃ diem faciat oc cidẽ. atq int̾ire.¬
Abscondit enĩ lum̃ mitndo. & tenebras super¬
inducit: Septemtrio aũt ai septem stellis
axiᷤ uocat᷑. qͦ in ipso reuolutȩ rotant᷑ Hꝓͥe ⁊ u̾tex¬
dium diem. quasi medi dies. uł quia tunc
puriꝰ micat ether Merum enĩ purũ dicit̃:¬
Sunt ⁊ alia septem climata oli. quasi septẽ
lineȩ aboriente in occidentẽ. sub quibus &
mores hominũ dispares. atq animalia speci¬
alit̃ diuersa nascunt᷑. quȩ uocata sunt alocis

Expanded text:
anuae coeli duae sunt: Oriens et Occasus. Nam una porta sol procedit, alia se recipitseptentrionalis. De qua Lucanus: Sic mundi pars ima facet, quam zona nivalis, Perpetuaepars orientalis est, unde aliquae stellae oriuntur. Secunda occidentalis, ubi nobis aliquae stellae occidunt. Tersol pervenit in diebus maioribus. Quarta australis, ubi sol pervenit noctibus maioribus. Oriens ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque inteAbsconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic dium diem, quasi medidies: vel quia tunc purius micat aether. Merum enim purum dicit4. Sunt et alia septem climata coeli, quasi septem lineae ab Oriente in Occidentem, sub quibus et mores hominum dispares, atque animalia specialiter diversa nascuntur; quae vocata sunt a locis
Abbreviated transcription (Latin):
stellarum Distinx̃ enĩ eum deus claris ba¬
gente. ⁊ astrorũ micantiũ splendentibꝰ signis
cuus sit. ⁊ adspeculandum purior. De cels
tra ẽ. exoimibꝰ partibus equalit̃ conclus Ii
speram nec pͥncipiũ habere dicunt. net¬
nũ.idõ qđ in rotundum quasi circulus. uuis
incipiat. ł ubi desinat. ñ facile comphendaur
Philosophi aũt. mundi septẽ celos. idẽ plan¬
tas. globorum consono motu introduxerim
quoꝵ oidibꝰ co nexa memorant omĩa. quoes
sibi in nexos. ⁊ uelut insertu̾s. uersari retm.
recontrario ceteris motu ferri arbitrant᷑.
tem trionalis. qͥñ quam occidit. apellaturq
boreas. alt̃ australis qͥ ñqͣm iudet᷑. ⁊ austrin¬
tus dicit᷑. His duobus polis. moueri speram
celi dicunt. ⁊ conmotu eiꝰ. sidera inea fixa al
oriente usq abꝰ occidentale cireũ ire. septem.¬
trionibꝰ breuiores giros iuxta cardinem
ꝑagentibꝰ De euisdẽ spere cursu xi.

Expanded text:
stellarum. Distinxit enim eum Deus claris lustellarum. Distinxit enim eum Deus claris lulgenti et astrorum micantium splendentibus signis cuus sit et ad speculandum purior. De sphaeterra est ex omnibus partibus aequaliter conclusa. Hanc sphaeram nec principium habere dicunt nenum, ideo quod in rotundum, quasi circulus, unde incipiat vel ubi desinat non facile conprehendatur. Philosophi autem mundi septem caelos, id est planetas, globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus conexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro, et e contrario ceteris motu ferri arbitrantur.ptentrionalis, qui numquam occidit, appellaturque Boreus; alter australis, qui nunquam videtur, et Austronotius dicitur. 2. His duobus polis moveri sphaeram coeli dicunt, et cum motu ejus sidera in ea fixa ab Oriente, usque ad Occidentem circumire, Septentrionibus breviores gyros juxta cardinem peragent
Abbreviated transcription (Latin):
celi signa. ꝑsingula animȩ ł corporis menbra
disponunt. siderumq cursu. natiuitates homi¬
num ⁊ mores ⁊iuicar: conaiont¬
strononniȩ racio De astrononie racione
modis plurimis constat. De fit enĩ¬
quid sit mundus. qͥd celũ. qͥd sperȩ sit̾. ⁊cursꝰ.
qͥd axes oeli cȩli ⁊ poli. q̃sunt climata celi. qͥ
cursus solis. ⁊ lunȩ. atq astroꝵ. ⁊ceta de
excȩlo. t̾ra ⁊ mari. cunctisq sideribꝰ. Qui
id circo mundus ẽ apellat᷑. quia semꝑ in motu
E. Nulla enĩ reqͥes. eiꝰ elem̃tis concessa est.¬
ita de monstratur: Nam quem ad modũ
trigit᷑ mundus. inseptentrionalem plagam.
ita declinat᷑ in australem. capud aũt eiꝰ. ⁊ qua¬
si facus. orientał regio ẽ. ultima pars septẽ¬
trionalis est: De cęlo eiusq noni ne
Cũ philosophi rotundum. uolubile. a
ardens. eẽ dixerunt. uocatũq hoc nom
eoqđ tamqͣm uas eelatũ. inp̃ssa signa habes

Expanded text:
caeli signa per singula animae vel corporis membra caeli signa per singula animae vel corporis membra disponunt, siderumque cursu nativitates hominum et mores praedicare conantstronomiae dicit Astronomiae racio modis plurimis constat. Diffinit enimquid sit mundus, quid celum, quid spere situs et cursus, quid axis celi et poli, que sint climata celi, qui cursus Solis et Lune, atque astrorum etc. »Eterra, mari cunctisque sideribus. Qui idcirco mundus est appellatus, quia semper in motu est; nulla enim requies eius elementis concessa est.ita demonstratur. Nam quemadmodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in australem. Caput autem eius et quasi facies orientalis regio est, ultima pars septentrionalis est. De caelo et eius nomine . Caelum philosophi rotundum, volubile atque ardens esse dixerunt; vocatumque hoc nomine, eo quod tamquam vas caelatum inpressa signa habeat
Abbreviated transcription (Latin):
rarum spaciis. qͥbris sol cursũ suũ supͣ c̾ras
⁊ subt̾ras sua uolubilitate coneludit:
anta Dceleritate cȩli. Sartu co¬
celeritate spera celi di dipon eitur eur¬
rere. ut nisi ad uersus p̃cipi ou tem eius
cursũ astra currerent. quȩ eam remorari¬
tur. inundi rumam faceret: De axe celi
xisẽ septemtrionis linea recta. quȩ¬
li. qđ sint axiũ eicli. ⁊ usu plaustroꝵ apo¬
liendo scilicet nominati. s polus boreus
semꝑ uidet᷑. Austronothus. ñꝗͣ. quia
Dextra cęli alciora sunt: Pressa austri:¬

Expanded text:
ol cursum suum super terras et sub terras sua volubilitate concludit. De celeritate caeli . Tanta celeritate sphaera caeli dicitur currere ut, nisi adversus praecipitem eius cursum astra currerent, qui eam remorarent, mundi ruinam faceret. De axe caeli . Axis est septentrionis linea recta, ququod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt pressa austri
Abbreviated transcription (Latin):
It uero qui moueri omnino non possunt.
incitos dicunt. Unde et egentes homines in¬
cnti uocant᷑ quib spes ultra procedendi nulla ẽ.
afte fraus et mendaciũ atq ꝑuiriũ nunꝗͣ
ibest. Postremo et odium et dap̃na rerũ. uñ
caliquando ꝓpt̾ hȩc scelera interdicta legib
s̃it pilis plena. Hec et effera aferendo uel feri¬
indo dicta. Dequarũ genere et pondere dor
catius sic tradidit. Neutu parce pilos uiuacis
ondere cerui. uncia donec erit geminã suꝑ
addita librã. Inter species pilarũ sunt crigo¬
naria et arenatria. Trigonaria ẽ qr intres lu
stantiũ expectantiũq emissa ultra iustũ spa¬
ciũ pilam exciꝑe lusosq inire consueueruNi.
subitalem lusũ appellant cũ duo cominus
exprimo ac pene coniunctis cubitis pilam
firiunt. Surã dr dare qui pilam crure pro¬
lato ferieudam conlusorib prebe t. Expł.

Expanded text:
At vero qui moveri omnino non possunt 413 At vero qui moveri omnino non possunt 413 incitos dicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restarte fraus, et mendacium, atque perjurium, nunquam abest, postremo et odium, et damna rerum, unde et aliquando, propter haec scelera, interdicta legibusoprie dicitur quod sit pilis plena. Haec et sphaera a ferendo, vel feriendo dicta, de quarum catius sic tradit 1: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminam super addita libram. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est quia interstantium spectantiumque emissa, ultra iustum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant quum duo comminus ex proximo ac pene coniunctis cubitis pilam feriunt. Suram dicitur dare qui pilam crure prolato feriendam conlusoribus praebent. Liber
Abbreviated transcription (Latin):
nũ uissis instituta sunt. Proinde nichil
esse debet xp̃iano cum circensi insania. cum
impudicitia teatri. cum amphiteatri crude¬
litate. cum atrocitate harene. cum luxuriali¬
di. Dm̃ enĩ negat qui talia presumit. fider ꝓi¬
ane preuaricator effectus. qui id denuo appt¬
tit quł in lauacro iam pridẽ renuntiauit. id
est diaboli pompis et oꝑib eius. de alea. lx¬
lea idest lusus tabulȩ. inuenta agrecis
inicio troiam belli a quodam milite alea no¬
mine. a quo et ars nomen accepit. De tabula.
abula luditur pirgo calculis tesserisq
tessere ꝑgant siue quod turris speciẽ habtat.
Nam greci turrem pirgum uocant. De caleul.
alculi uocati qd lenes sint et rotundi. lst
et calculus dr lapis breuis qui sine molestia
sui breuitate calcat᷑. Item calculi qđ ꝑ uias
ordinales eant quasi ꝑcalles. De tesseris. lxiii
Cessere uocate quia quadre sunt exomnib
partibus. Has alii lepusculos uocant. eoquod

Expanded text:
num jussis institnum jussis institesse debet Christiano cum Circensi insania, cum inpudicitia theatri, cum amphitheatri crudelitate, cum atrocitate arenae, cum luxuria ludi. Deum enim negat qui talia praesumit, fidei Christianae praevaricator effectus, qui id denuo appetit quod in lavacro iam pridem renuntiavit; id est diabolo, pompis et operibus eius. § 60 De tabula. Alea, id est lusus tabulae, inventa a Graecis in otio Troiani belli a quodam milite Alea nomine, a quo et ars nomen accepit. Tabula abula luditur pyrgo, calculis tesserisquetesserae pergant, sive quod turris speciem habeat. Nam Graeci turrem πύργον vocant. De calculis . Calculi vocati quod lenes sint et rotundi. Unde et calculus dicitur lapis brevis, qui sine molestia sui brevitate calcatur. Item calculi, quod per vias ordinales eant, quasi per calles. De tesseris . Tesserae vocatae quia quadrae sunt ex omnibus partibus. Has alii lepusculos vocant, eo quod