comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frumento uino & oleo repleret
interiorem domum: terram re¬
surrectionis quam promisit
patrib nr̃is. fluentẽ lac & mel'
suauitatem uitȩ iocunditatis
mortius dĩ filius dñs iħe. Etidõ
non seminib dixit s semini. ut illũ
declararet qui hanc hereditatẽ hu¬
mano generi primꝰ acquireret. Co
gno uimus bonȩ mentis ꝓfectũ:
que inuicio lubricȩ deflexionis
exurgens. quesiuit statim p̃miũ
sapientiȩ. hereditatem iusticie.
Quantum aut̃ noceant. leuitati
quatuor reges qui de qͥnq regi¬
runt equitatum totum sodomo¬
rum: &eperunt etiam loth filiũ
fr̃is abrahe. & discesserunt.Qn¬
ꝙ reges qͥnq sensus corporis no¬
stri sunt. Uisus. odoratus. gͦtꝰ.
tactus. auditus. Quatuor reges:
illecebrȩ corporales atq munda¬
nȩ sunt. qm & caro hominis
mundus. equatuor constatelȩ¬
mentis. Merito reges dicunt᷑:
quia habet suum culꝑa dñatũ:
habet regnum grande. Unde
apłs ait. Non regnet peceatum

Expanded text:
frumento, vino et oleo repleret frumento, vino et oleo repleret interiorem domum, terram resurrectionis quam promisit patribus nostris fluentem lac et mel , suavitatem vitae, jucunditatis is Dei Filius Jesus Christus. Et ideo non seminibus dixit, sed semini ; ut declararet illum, qui hanc haereditatem humano generi primus acquireret. 41. Cognovimus bonae mentis profectum, quae a vitio lubricae deflexionis exsurgens quaesivit 330 statim praemium sapientiae, haereditatem justitiae. Quantum autem noceant levitati quatuor reges, qui de quinquerunt totum equitatum Sodomorum, qui ceperunt etiam Loth, filium ris Abrahae, et discesserunt. Quinque reges quinque sensus corporis nostri sunt, visus, odoratus, gustus, tactus, auditus: quatuor reges, illecebrae corporales atque mundanae sunt; quoniam et caro hominis, et mundus quatuor constat elementis. Merito reges dicuntur, quia habet suum culpa dominatum, habet regnum grande. Unde Apostolus ait: Non regnet peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
surge qui dormis. surge aterremis
surge a corporalib relinq derrena.
celum aspice: & exurge amortuis.
hocẽ ab opimonib uanis: & dis¬
putationib chaldeoꝵ. intuere
mundum intuere etiam illũ qui
potest totum donare mundum
in possessionẽ. tͥ inquit dabo mũ¬
dum. quem dm̃ ante credebas.
ꝑ ambula terram in longitudinẽ
eius & latitudinẽ. Utiq intra
mom̃tum terram istam ꝑsarũ
int̃ clusam imꝑiis. ab indie quo¬
q litorib usq adherculis ut
aiunt columpnas. uel britanniȩ
extrema confina: non potuit
ꝑambulare. Et potuit quasun¬
deuotus uideri qui celestioracło
non obȩdisset. si obeunde huiꝰ
terrȩ mandatũ accepisset. Sed
cum sit eius deuotio ꝓbata. qͥa
ad quercum tantum modo mã¬
brȩ transtulerat tab̃naculum:¬
utiq terrã hoc ẽ uirtutẽ possu¬
mus ꝑfectam intelligere quȩ bo¬
nos fructus daret & fecundas
inuentiones cogitationũq pri¬
mitias meritorum uindemiam

Expanded text:
Surge qui dormis , surge a terrenis, Surge qui dormis , surge a terrenis, surge a corporalibus, relinque terrena, coelum aspice; et exsurge a mortuis, hoc est opinionibus vanis, et disputationibus Chaldaeorum. Intuere mundum, intuere etiam illum qui potest totum donare mundum. In possessionem, inquit, tibi dabo mundum, quem Deum ante credebas. 40. Perambula terram in longitudinem ejus et latitudinem. Utique intra momentum terram istam Persarum interclusam imperiis, ab Indiae quoque littoribus ad Herculis, ut aiunt, columnas, vel Britanniae extrema confinia, non potuit perambulare. Et potuit quasi indevotus videri, qui coelesti oraculo non obedisset, si obeundae hujus terrae mandatum accepisset: sed cum sit ejus devotio probata; quia ad quercum tantummodo Mambre transtulerat tabernaculumutique terram, hoc est, virtutem possumus perfectam intelligere, quae bonos fructus daret, et fecundas inventiones, cogitationumque primitias, meritorum vindemiam,
Abbreviated transcription (Latin):
sus. & stellarum dispositiones.
naturas animaliũ & iras bestiaꝵ.
uim uencoꝵ & cogitationes ho¬
minum. differentias herbaꝵ. &
uirtutes radicum. & quȩcũq st̃
abscondita & improuisa. Sed
hȩc nulli. nͥ ꝑfecto suppetunt.
Deniq abraham quãdiu adhere¬
bat ei loth. hoc ẽ deflexio moꝵ:
sortem hoꝵ non acceꝑat. uͥ uero
atq amfractu absolutus. rectas
uirtutũ semitas continius aĩȩ
sue gressib cepit carꝑe. in omnẽ
terram possessor mitit᷑. atq dr̃
ei. surge & ꝑ ambula terram inlõ¬
gitudine & latitudine. quia t
dabo illam & seminituo in ȩc̃nũ.
Ergo qui sapientiã meruerit & ñ
fuerit ancillę filius. Non peccati
seruus. nec successioni carnis ob¬
noxius. s libe hocẽ sarre illius.
non seruientis s principantis
bonȩ stirpis bona indolis ꝑfectȩ
titulo uirtutis. hȩreditatẽ acqͥ¬
ret uniũsitatis. Dicit᷑ gͦ abrahe
surge. ñ corporalẽ assurrectionẽ
significat. s spiritalem: Hoc est

Expanded text:
stellarum dispositiones, naturas animalium et iras bestiarum, vim ventorum, et cogitationes hominum, differentias herbarum, et virtutes radicum, et quaecumque sunt abscondita et improvisa . Sed haec nulli nisi perfecto suppetunt. 39. Denique Abraham quamdiu adhaerebat ei Lot, hoc est, deflexio morum, sortem horum non acceperat. Ubi vero atque anfractu absolutus, rectas virtutum semitas continuis animae suae gressibus coepit carpere, in omnem terram possessor mittitur, atque dicitur ei: Surge, et perambula terram in longitudinem et in latitudinem; quia tibi dabo eam, et semini tuo in aeternum . Ergo qui sapientiam meruerit, et non fuerit ancillae filius, non peccati servus, non successioni carnis obnoxius; sed liberae, id est, Sarae illius non servientis, sed principantis, bonae stirpis, bonae indolis, perfectae titulo virtutis haereditatem acquiret universitatis. Dicitur ergo Abrahae: Surge. Non corporalem assurectionem significat, sed spiritalem, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Deniq plato currum uolucrẽ
dixit ẽẽ celũ ex eo qđ ꝓpħa dix̾at
cum irent ammalia. ibant & rote
coniuncte illis: ce cum cleuarẽt
se animalia a terra eleuabantur
rote s:. ꝓpħa non cȩlum ipsum
auem dixit. s aues eẽ in celo. De¬
niq & dauidait. Celi enatrant
głam dĩ. hocẽ potestates celestes uel
cum expectatur pulchrum elementũ
predicatur oꝑator: animam autem

Expanded text:
sit. Denique Plato currum volucrem sit. Denique Plato currum volucrem dixit esse coelum, ex eo quod propheta dixerat: Cum irent animalia, ibant et rotae conjunctae illis; et cum elevarent se animalia a terra, elevabantur rotae . Sed propheta non coelum ipsum avem dixit, sed aves esse in coelo. Denique et David ait: Coeli enarrant gloriam Dei , hoc est, potestates coelestes; velut cum spectatur pulchrum elementum, praedicatur operator. Animam autem
Abbreviated transcription (Latin):
sa cum dies octo complerentur ex
mariȩ uirginis partu: tulerunt do
hostiam par curturum aut duospul¬
los columbarum. Eoquod in co¬
lumba spiritalis gr̃a sit. in turtu¬
re incorruptȩ generationis natura.
uel immacłati corporis castimonia.
Merito gͦ ad sacrificium sumi iubẽ¬
tur post arietem turtur & colũba:
ut u̾bo adherere intelligas ineorru¬
ptam castimoniam & sp̃italem gr̃am:
& hoc ipso quidem quod aues posuit:
intelligere possumꝰ celestium merito¬
rum uolatus. Sunt enim uolueres
cȩli quȩ ueniunt. & habitant in ra¬
mis eius arboris quȩ degranosina¬
pis surrexerit cui regnum cõparat᷑¬
celoꝵ. U iherechiel aꝑtos sibicelos
dicit. & uidisse int̾alia etiã rotã
unam suꝑ terrã coniunctam ani¬
malib quatuor: & infra. Atidiebã
inquit uocem alarum eoꝵ sic̃ uocẽ
aquarum multarum: & sicut uocẽ
sublimis dĩ. & cumirent: ut uox
ad libros phylosophiȩ diriuarũt
eo qđ ipsum celum uolucrisituile

Expanded text:
sa cum dies quadraginta complerentur ex sa cum dies quadraginta complerentur ex Mariae virginis partu, tulerunt Dom et ut darent hostiam par turturum, aut duos pullos columbarum ; eo quod in columba spiritalis gratia sit, in turture incorruptae generationis natura, vel immaculati corporis castimonia. Merito ergo ad sacrificium jubentur post arietem turtur et columba sumi ut verbo adhaerere intelligas incorruptam castimoniam, et spiritalem gratiam. Et hoc ipso quidem quod aves posuit, intelligere possumus coelestium meritorum volatus. Sunt enim volucres coeli quae veniunt et habitant in ramis ejus arboris quae de grano sinapis surrexerit, cui coelorur . Et Ezechiel apertos sibi coelos dicit, et vidisse inter alia etiam rotam unam super terram conjunctam animalibus quatuor . Et infra: Audiebam, inquit, vocem alarum eorum, sicut vocem aquarum multarum, et vocem sublimis Dei; et cum irent, ut vox e quidam ad libros philosophiae derivarunt, eo quod ipsum coelum volucri simile
Abbreviated transcription (Latin):
acsermonis nr̃i habetur similiti¬
do quod sic uehemens sicut &set¬
mo nr̃. efficax oꝑationis &e qͥdã
ornatus nr̃i & tegminis causa si
aries ꝑusum uestiũ ordine quodd
gregẽ ducens sicut ordo quida
ine ususꝙ nr̃i ũbo explicatur. Arbit̃r
ant quodillud u̾bum magis intelli¬
aries iste habe uideatur ñ medio erẽ
cognationẽ. Qd ubum nos uͦ tegmi¬
introducit ȩ t̃ne salutis. Quise pro
nobis immolandum obtulit. quitã¬
quam ouis ad uictimam ductus est.
cesicut aries coram tondente sine uo¬
te sic non apuit os suum. Ex quoor¬
dinem quendam substantiȩ habemꝰ.
& sacre redemptionis quod ꝑipsũ
q̃ꝯdidit. moralis q̃ redemtt. shyloso¬
phia quoq geminã spetiem sui ẽ¬
sfituit in ubo naturalem & morasc̃:
rationabilis enimutriusq portio ẽ:
naturalem scdm mundi eraeationẽ.
quam u̾bo assignat. moralem scd̾m
iusticiam & equalitatẽ uiuendi.
cuiꝰ uita & ratio de ũbo. Qua cau¬

Expanded text:
ac sermonis nostri habetur similituac sermonis nostri habetur similitudo, quod sit vehemens, sicut et sermo noster efficax operationis, et quadam ornatus nostri et tegminis causa sit. Aries per usum vestium ordine quodam gregem ducens, sicut ordo quidam vitae ususque nostri verbo explicatur. Arbitror autem quod illud verbum magis intelliaries iste habere videatur non mediocrem cognationem. Quod Verbum nos vere tegmiintroduxit aeternae salutis. Qui se pro nobis immolandum obtulit, qui tamquam ovis ad victimam ductus est, et sicut aries coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Ex quo ordinem quemdam substantiae habemus et sacrae redemptionis, quod per ipsum qua condidit, moralis qua redemit. Philosophia quoque geminam speciem sui constituit in verbo, naturalem et moralem. Rationabilis enim utriusque portio est. Naturalem secundum mundi creationem, quam verbo assignat: moralem secundum justitiam, et aequalitatem vivendi, cujus vita et ratio de verbo. 53. Qua cau
Abbreviated transcription (Latin):
curruata partu senescit.Iam illud
quis ignorat quod uehem̃tior
sit uirtus anime. cui uelut nupta
adheret in istius uitȩ cursu cor¬
poralis substantia: Sensus aut nr̃i
caprarum mͦ uelut saltu quodã exi¬
liunt & pascunt᷑ p̃ruptiorib impe
tii sui cõmotiones ipsi excitantes
animȩ. & concutientes eam: adom¬
nem oc casionẽ p̃sto sunt. uł occur¬
su femineȩ pulchritudinis uelodo¬
resuauitatis alicuiꝰ auditu parit̃
& tactu mouentur uelocit̃. quib
etiam animȩ inflectunt constan¬
tiam: & uelut a natura sui alienant
dictam putant quia oΡAih impe¬
tus dicitur: eoqđ ex quodamim¬
petu sensuũ. inflexionis atq alie¬
nationis nr̃e causa nascat᷑. femincd
aũt sexus spetiem habet ut etiam
dicuntur femineo uocabulo. effe¬
tarummͦ anima tum cito uacu¬
antur uͥ partus suȩ generationis
delectationisq effuderint. Et itetuĩ
excitatrꝰ cupiditatib nouos itłt¬
runt impetus: inariete uero ubi

Expanded text:
curvata partu senescit. Jam illud curvata partu senescit. Jam illud quis ignorat, quod vehementior sit virtus animae, cui velut nupta adhaeret in istius vitae cursu corporalis substantia? Sensus autem nostri caprarum modo velut saltu quodam exsiliunt, et pascuntur praeruptioribus, impetu suo ipsi commotiones excitantes animae, et concutientes eam. Ad omnem occasionem praesto sunt, vel occursu femineae pulchritudinis, vel odore suavitatis alicujus. Auditu pariter et factu moventur velociter, quibus etiam animae inflectunt constantiam, et velut a natura sui alienant dictam putant, quia ὁρμή impetus dicitur; eo quod ex quodam impetu sensuum, inflexionis atque alienationis nostrae causa, nascatur. Feminei autem sexus speciem habet, ut etiam dicuntur femineo vocabulo. Effetarum modo animantum cito vacuantur, ubi partus suae generationis, delectationisque effuderint, et iterum 335 excitatis cupiditatibus novos referunt impetus. 52. In ariete vero verbi
Abbreviated transcription (Latin):
& tercio loco diceret arietem: ẽo ꝗd
prima illa hocẽ uitula & capͣ.
terris & mari materialib cõpañt᷑
elem̃tis. & qi feminea dicant᷑. At uͦ
aries. masculum quoddã animalsit.
uehemens natura & uiolentũ corm¬
b Similit̃ autẽ deris huiꝰ sp̃e uita¬
lis ẽ ut masculus auctor & causagi¬
gnentium. mouens terrarum genita¬
lia: & uelut quadam semiscens copu-¬
la. Aliud gͦ ad terram. aliud ad mare.
aliud aduitalem aerem mystice
figuratur hoꝵ trium animantiũ
genus: hec traditio naturalis est:
s etiam moralis concurrit & sup¬
petit. In om̃ib enim hominibus
caro sensus & ũbum ẽ: caro nr̃a
uitula ẽ: laborat ut serat.labo¬
rat ut colligat: laborat ut pari¬
masculoꝵ houm labore aratro &
uigo fungit᷑. femineos partus rep̃¬
sentat cum multo ubere: caro qͦq
nr̃a uitȩ istius subiugatur neces¬
sitatib. crebris quatitur dolorib.
& multarum erumpnaꝵ quodã

Expanded text:
et tertio loco diceret arietem; eo quod et tertio loco diceret arietem; eo quod prima illa, hoc est, vitulus et capra terris et mari materialibus comparentur elementis, et quia feminea dicantur: at vero aries masculum quoddam animal est, vehemens natura, et violentum cornibus. Similiter autem aeris hujus spiritus vitalis est, ut masculus auctor et causa gignentium, movens terrarum genitalia, et velut quadam se miscens copula. Aliud ergo ad terram, aliud ad mare, aliud ad aerem vitalem mystice figuratur horum trium animantium genus. 51. Haec traditio naturalis est: sed moralis etiam concurrit et suppetit. In omnibus enim hominibus caro, sensus, et verbum est. Caro nostra vitula est: laborat, ut serat; laborat, ut colligat; laborat, ut pariMasculorum boum labore, aratro, et jugo fungitur, femineos partus repraesentat cum multo ubere. Caro quoque nostra vitae istius subjugatur necessitatibus, crebris quatitur doloribus, et multarum aerumnarum quodam
Abbreviated transcription (Latin):
terem: eo quod aruspicine quȩdam seri¬
biuideatur sollemnitas quod post im-¬
molationem diuisa sunt animantia
& contra faciem alterutrum posita &
consedit illis abraham ẜ siuum inter¬
rogationis premissȩ & futurȩ respon-¬
sionis consideremus. adũtere pot̾imꝰ
spei nr̃e & fidĩ conuenire huiꝰ sacri¬
ficii disciplinam. Uitulus enim ara¬
torium animal ẽ: deditum terreno
laboricapra ad aquarum simili¬
tudinẽ ꝑ enigmata figurat᷑ eo qd̃
acceꝑit ab eo qͦd ẽ impetu ferri: eo qͦd
impetu ferat᷑. Sic enĩ currit. sic̃ ⁊ aqͣ. sossu¬
mus ł de fluuioꝵ sono c̃su ł maris uio¬
lentis estimare fluctibu
aeri aũt comparat᷑ aries: quia oĩ¬
b animantib utilius hoc animal
generi eẽ humano repꝑit̃. quando¬
quidem & uestis usum nob̃ exhi¬
bet. sicuiaer huiꝰ sp̃c uitalem no¬
bis ministrat substantiã. unde et
hunc or dinẽ factum puto ut priꝰ
diceret. sume mͥ uitulum & capͣm.

Expanded text:
terem, eo quod aruspicinae quaedam scriterem, eo quod aruspicinae quaedam scribi videatur solemnitas; quod post immolationem divisa sunt animalia, et contra faciem alterutrum posita, et consedit illis Abraham. Sed si vim interrogationis praemissae et futurae responsionis consideremus, advertere poterimus spei nostrae et fidei 334 convenire hujus sacrificii disciplinam. Vitulus enim aratorium animal est, deditum terreno labori. Capra ad aquarum similitudinem per aenigmata figuratur, eo quod acceperit, ab eo quod est impetu impetu ferri. Sic enim currit sicut et aqua. Possumus vel de fluviorum sono, cursu, vel maris violentis aestimare fluctibus. Aeri autem comparatur aries, quia omnibus animantibus utilius hoc animal generi esse humano reperitur; quandoquidem et vestis nobis usum exhibet, sicut aer hujus spiritus vitalem nobis ministrat substantiam. Unde et hunc ordinem factum puto, ut prius diceret: Sume mihi vitulum et capram,
Abbreviated transcription (Latin):
credidit ad iusticiam in quoy
batũ ẽ eius meritum: in eo ꝑsolutũ
ẽ premium. Deniq statim fidei eiꝰ
hanc utheres eẽs cius & quia de¬
posuerat studium chaldeorum:
repudiaui : doce me quomodo
sciam me futurum terre eius ħe¬
dem qui querit quomͦ sciat :
non dubitat manifestante deo
cognoscere se posse. s formam
uult ac quirende cognitionis
aduerterc. Nam & in eugłio
maria cum audisset ab angło qd̃
uirgo paritura eẽt filium: respõ¬
dit. Quomͦ fiet istud qm̃ uirũ
non cognoui: Et iure respon¬
dit. hoc ẽ cumid quod natura
ẽ non suppetat: quia ñ solet
parere que uiro non fuerat
coptlata: quero quomͦ p̃ter
insticuta naturȩ possim urgo
generare. Dixit aũt illi dñsd̃s.
Sume mͥ uitulũ trimũ & ca¬
pram trimam. &. arietẽ trimũ:
& turturẽ &e columbam. Pret̃irẽ
huiꝰ modi int̃p̃tationẽ sacͥficii nisi
quib dam scrupulum hinc nasci aduer¬

Expanded text:
credidit ad justitiam. In quo credidit ad justitiam. In quo probatum est ejus meritum, in eo persolutum est praemium. 49. Denique statim fidei ejushanc, ut haeres esses ejus . Et quia deposuerat Abraham studium Chaldaeorum, repudiavi, doce me quomodo sciam me futurum terrae ejus haeredem. Qui quaerit quomodo sciat, non dubitat, manifestante Deo, cognoscere se posse: sed formam vult acquirendae cognitionis advertere. Nam et in Evangelio Maria cum audisset ab angelo quia virgo paritura esset filium, respondit: Quomodo fiet istud quoniam virum non cognovi ? Et jure respondit, hoc est: Cum id quod naturae est, non suppetat, quia non solet parere quae viro non fuerat copulata, quaero quomodo praeter instituta naturae possim virgo generare? 50. Dixit autem illi Dominus Deus: Sume mihi vitulum trimum, et capram trimam, et arietem trimum, et turturem, et columbam . Praeterirem hujusmodi interpretationem sacrificii, nisi quibusdam scrupulum hinc nasci adver
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ & fidei. hereditatẽ desi¬
derat. idõ ait. Quidmͥ dabis:
Ego aut̃ dimittor sine filus: ec¬
cħie sobolem desi derabat. eam
successionẽ petebat quȩ non eẽt
seruilis.s. libera: non scđm carnẽ
sponsum diuinũ resultauit. qͦ
edoctus audiuit. Respice ino¬
lum & numera stellas. si potes
numerare: & dixit. sicerit sem̃
tuũ. & credidit abraham deo.
& reputatũ ẽ ei ad iusticiamqͥd
credidit: Hoc ẽ non solum
ferendã quid ẽ aũt quod ait.
eduxit aut̃ eũ foras: Tanquã fo¬
ras educitur ꝓpħa ut exeat fores
corporis & angustias carnis opi¬
entis. ac sp̃c scĩ infusionẽ & ue¬
liit quandam descensionẽ uideai.
Oportet nos quoq exire exhis
diu̾sorii nri angustiis. munda¬
re animȩ nr̃ȩ locum ab om̃i inqͥ¬
nam̃to. ꝓicere sordes maliuolen¬
tiȩ. si uolumꝰ sp̃m recipere sapien¬
tie: quia in maliuolam animã
non intrabit sapientia. Credidit
aũt abraham non auri ñ argenti
illectus testimonio. s quia cordi

Expanded text:
et fidei haereditatem desiderat. Ideo ait: Quid mihi dabis? Ego autem dimittor sine filiis . Ecclesiae sobolem desiderabat, eam successionem petebat quae non esset servilis, sed libera: non secundum carnem, sponsum divinum resultavit, quo edoctus audivit: Respice in coelum, et numera stellas, si potes numerare. Et dixit, sic erit semen tuum. Et credidit Abram Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Quid credidit? Hoc est, non solum ferendam. Quid est autem quod ait: Eduxit eum foras ? Tamquam foras educitur propheta, ut exeat fores corporis, et angustias carnis operientis, ac Spiritus sancti infusionem, et velut quamdam descensionem videat. Oportet nos quoque exire ex his diversorii nostri angustiis, mundare animae nostrae locum ab omni inquinamento, projicere sordes malevolentiae, si volumus spiritum recipere sapientiae; quia in malevolam animam non introibit sapientia. Credidit autem Abraham, non auri, non argenti illectus testimonio: sed quia corde
Abbreviated transcription (Latin):
sapientis hospitalẽ ẽẽ decet. ut
etiã aliis imꝑtiat sui grãm et
prudentiȩ suȩ fructum aliis qͦ
duudat. atq ita bonis epulet̾
doctrinȩ cibis. epulũq eiꝰ exhi¬
beat desiderantib. tum p̃tẽa
nesciat. msi sed̃m naturã uiuet̃
incinꝰ insticuto & ordine dĩ lex est
Nuili se tiansu̾sariȩ cupiditati mi¬
scere nouerit.: soluis sapientiȩ pre¬
optet copulam. mandatis dĩ scłii
stius głam & qͣndam p̃sentis laudis
hereditatẽ p̃ferre nesciat: atq ut
altarib dñi suas immolet utili¬
tates. ita uidicii ignẽ ñ excipiat
neq reformidet sed magis etiã
ut alios eripiat elaboret.

Expanded text:
tem quoque sapientis hospitalem esse decet; ut tem quoque sapientis hospitalem esse decet; ut etiam aliis impertiat sui gratiam, et prudentiae suae fructum aliis quoque dividat, atque ita bonis epulentur doctrinae cibis, epulumque ejus exhibeat desiderantibus. 93. Tum praeterea nesciat nisi secundum naturam vivere, in cujus instituto et ordine Dei lex est. Nulli se transversariae cupiditati miscere noverit, solius sapientiae praeoptet copulam. Mandatis Dei saeculi istius gloriam, et quamdam praesentis laudis haereditatem praeferre nesciat; atque ut altaribus Domini suas immolet utilitates, ita judicii ignem non excipiat, neque reformidet; sed magis etiam ut alios eripiat, elaboret.
Abbreviated transcription (Latin):
gere. donec plenitudo gentiũ
intraret & sic om̃is isrł saluus
fieret. Itaq sicut testamenta
hominũ prius hȩredem ferunt.
postea legatum exp̾munt. me¬
liorib hereditatẽ inferiorib legi¬
ta: ita in dñi testam̃to unde et
nos hunc morẽ accepimꝰ. heres
scribitur natura. bonus. nobils
legitimo creatus coniugio leg¬
to donat᷑ inferior: aͥut̃ pͥromitit᷑
generatio sequenti anno. ut adier¬
tas quam generationẽ polliceat᷑
dñs. hoc ẽ ñ illamuteri corpora¬
lis sarre: s istum partũ ȩccłiȩ qui
eẽt futurus. Deniq & infra ait.
Reu̾tar ad te in futurum & erit
sarrȩ filius. in quo utrũq possu¬
miis acciꝑe: & hunc conuentũ
eccłiȩ. & fideliũ resurrectionem
Tercio decimo quoq anno quod
circumciditur ismahel. ratio eui¬
dens: quia is qui inciꝑe habet
uti cognitione feminȩ. ante debet
recidere inse ardorẽ libidinis
ut asuꝑfluis abstineat cominix¬
tionib conuinctiomi tantum

Expanded text:
gere, donec plenitudo gentium gere, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Itaque sicut testamenta hominum prius haeredem ferunt, postea legatum exprimunt, melioribus haereditatem, inferioribus legata: ita in Domini testamento, unde et nos hunc morem accepimus, haeres scribitur natura bonus, nobilis, legitimo creatus conjugio; legato donatur inferior. 90. Promittitur autem generatio sequenti anno , ut advertas quam generationem polliceatur Dominus, hoc est, non illam uteri corporalis Sarrae, sed istum partum Ecclesiae, qui esset futurus. Denique et infra ait: Revertar ad te in futurum, et erit Sarrae filius . In quo utrumque possumus accipere, et hunc conventum Ecclesiae, et fidelium resurrectionem. 91. Tertiodecimo quoque anno quod circumciditur Ismael, ratio evidens; quia is qui incipere habet uti cognitione feminae, ante debet recidere in se ardorem libidinis: ut a superfluis abstineat commixtionibus, conjunctioni tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ibi & aquile quȩ adorauerunt
ũsantẽ in corpore. Et dixit inqͥt
re. quia cordi suo dixerit. quasi
ait̾nanti secum. si centenario
nascetur. & nonagenaria pariet: Hoc
ẽ etas generandi preteriit. Dõ oĩa
sunt possibilia. & idõ facile etiam
istud ut senib reuocet iuuentutis
annos. uires refundat. sterilib det
fecunditatẽ: nec illud p̃t̾eundũ qd̃
promissa sibi generatione legitima:
respondit abraham dõ. Ismahel iu¬
uat hic in conspectu tuo. iusti est
etiam ꝓpeccatorib int̃uenire: et
idõ uel hoc credant iudei. quia &
pro ipsis int̾uenit. sitam̃ credant.
Hoc ẽ enim uiuere in conspectudĩ.
digna dĩ u̾bo negocia gerere. O¬
culi enĩ dñi suꝑ iustos. Unde et
dñs ait. Etiam ecce sarra uxor
firmat promissa: Confirmati¬
uũ & enim u̾bum est. E ideo pͥꝰ
generationẽ ȩccłiȩ confirmat
futuram: ut u̾bum cognosceret
ꝓpħa. quod deismahel audisse¬
se dixit ds̃: prouidens quia cȩci¬
tas isrł ex parte haberet contin¬

Expanded text:
ibi et aquilae quae adoraverunt versantem in corpore. 87. Et dixit, inquit, re quia cordi suo quasi alternanti secum dixerit: Si centenario nascetur filius, et nonagenaria pariet? Hoc est aetas generandi praeteriit, sed Deo omnia sunt possibilia; et ideo facile etiam istud, ut senibus revocet juventutis annos, vires refundat, sterilibus det foecunditatem. 88. Nec illud praetereundum, quod promissa sibi generatione legitima respondit Abraham Deo: Ismael vivat hic in conspectu tuo . Justi est etiam pro peccatoribus intervenire; et ideo vel hoc credant Judaei, quia et pro ipsis intervenit, si tamen credant. Hoc est enim vivere in conspectu Dei, digna Dei Verbo negotia gerere; oculi enim Domini super justos. 89. Unde et Dominus ait: Etiam. Ecce Sarra uxor firmat promissa; confirmativum etenim verbum est. Et ideo prius generationem Ecclesiae confirmat futuram; ut verum cognosceret Propheta quod de Ismael se audisse dixit Deus, providens quia caecitas Israel ex parte haberet contin
Abbreviated transcription (Latin):
braham & risit: Ethic reuerentia
significat᷑. quod timuit dm̃ uelut
libero risu ledere: quãuis risus le¬
ticiam declararet uiri iustiqui tã¬
tis gratulabatur promissis. Non
enim dubitantis hic risus s cre¬
dentis fuit.Simul qͥa cadunt ãn
dm̃ om̃ia & mutantur & transe¬
unt. sola illa immutabilis stat
semꝑ substantia. aut fortasse &
in hoc mysterio ꝓphauit abrahã

Expanded text:
braham, et risit ? Et hic reverentia braham, et risit ? Et hic reverentia significatur, quod timuit Deum velut libero risu laedere, quamvis risus laetitiam declararet viri justi qui tantis gratulabatur promissis. Non enim dubitantis hic risus, sed credentis fuit. Simul quia cadunt ante Deum omnia, et mutantur et transeunt, sola illa immutabilis stat semper substantia. Aut fortasse et in hoc mysterio prophetavit Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
cȩcereq uirtutes pͥncipales: s ge¬
neralit̃ pͥncipales & regine quȩdã.
immortalis inhis potestas ẽ. immor¬
tale illud pͥncipale: sicut ẽ regina
ȩccłia. quȩ non me unũ .s. uniu̾sos
regit. Ergo spẽm ingenus: partẽ
iuniu̾sitatem: corruptibilitatẽ
mincorruptibilitatẽ. conu̾sam uide¬
mus: quȩ omnia eccłiȩ conuenire
certum est. Non enĩ spetialis hȩc .s.
generalis ratio ẽ: nec partis s. uniu¬
slitatis salus. Idõq his p̃cedentibus
cum unũquẽq prudentia sua ad
banc pͥneipasẽ & diffusam ꝑom̃s
salutẽ deduxerit in qua fons sapi¬
entiȩ iusticieq est. requirit᷑ gen̾atio
& ille ꝑfecte partus iocũditatis.
cuiꝰ nom ẽ ysaac. Nulla eñi melior
uoluptas quam em̃date gr̃a consci¬
entiȩ. Hinc epycurei traxerunt sũ¬
mum bonũ uoluptatẽ eẽ: s eam
corporis magis inquinam̃to quam
sobrietate m̃tis estimauerunt. Qͥd
ẽ aut̃ quod ait cecidit infaciem a¬

Expanded text:
caeteraeque virtutes principales, sed gecaeteraeque virtutes principales, sed generaliter principales, et reginae quaedam immortales, in his potestas est, immortale illud principale, sicut est regina Ecclesia quae non me unum, sed universos regat. Ergo speciem in genus, partem in universitatem, corruptibilitatem in incorruptibilitatem conversam videmus: quae omnia Ecclesiae convenire certum est. Non enim specialis haec, sed generalis ratio est, nec partis, sed universitatis salus. Ideoque his praecedentibus cum unumquemque prudentia sua ad hanc principalem et diffusam per omnes salutem deduxerit, in qua fons sapientiae justitiaeque est, requiritur generatio, et ille perfectae partus jucunditatis, cujus nomen est Isaac. Nulla enim melior est voluptas, quam emendatae gratia conscientiae. Hinc Epicurei traxerunt summum bonum voluptatem esse, sed eam corporis magis inquinamento, quam sobrietate mentis aestimaverunt. 86. Quid est autem quod ait: Et cecidit in faciem A
Abbreviated transcription (Latin):
intemperans. uł remissionẽ pecca¬
tor ñ acquisiuit. Nisi quis renatꝰ¬
introire in regnum di. Utiq nullũ
excepit. non infantẽ ñ aliqua pre¬
uentum necessitatt: habeant tam̃
illa oꝑtam penarum iminumtatĩ:
nescio an habeant regni honorẽ
Sare quoq una addaitur lititia hoc
ẽ.R.ut uocaretur sarra. Qd̾utiq
par ẽ ut insuꝑiorib ñ uniꝰ adiecti¬
one pensari littere. Non eñĩ minꝰ
dõ ẽ una lictera: s uirtus literi.
quȩ expͥmit muneris diuinigiam.¬
Sa ra enim dicit᷑ AP pin hoc
ẽ potestas mea. uel pͥncipatꝰ mei
incium uel regis. Sarra aut dr̃
gat. Illa mortalis. ista immortalis.
la specialis ista generalis. Est nãq
mme prudentia. in me castimonia:
mme uirtus. inme iusticia: me so¬
lum regunt & mͥ dominant᷑. & st̃
mortales. Moriente enim me sol¬
uunt᷑. & moriunt᷑ etiam illa. Que
aũt prudentia generalit dicitur:
que castimonia. Quȩ fortitudo.

Expanded text:
intemperans, vel remissionem peccaintemperans, vel remissionem peccatorum non acquisivit: Nisi enim quis renatintroire in regnum Dei . Utique nullum excipit, non infantem, non aliqua praeventum necessitate. Habeant tamen illam opertam poenarum immunitatem, nescio an habeant regni honorem. 85. Sarae quoque una additur littera, hoc est, R, ut vocaretur Sarra . Quod utique par est, ut in superioribus, non unius adjectione pensari litterae. Non enim munus Deo est una littera, sed virtus litterae quae exprimit muneris diviniSarra enim dicitur ἀρχὴ ἐμὴ, hoc est, potestas mea, vel principatus mei initium, vel regis. Sara Graece gat. Illa mortalis, ista immortalis: illa specialis, ista generalis. Est namque in me prudentia, in me castimonia, in me virtus, in me justitia, me solum regunt, et mihi dominantur, et sunt mortales. Moriente enim me, solvuntur et moriuntur etiam illa. Quae autem prudentia generaliter dicitur, quae castimonia, quae fortitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
ctum: de unius cuiꝰq m̃te diximꝰ
enim masculi nomine m̃tem si¬
gnificari. qđ sit ualidus mentis
uigor & animam in fui copulã
trahat. sitq uehem̃tior tanquã
sexu potior & uirili ualiditate.
Ergo hȩcratio ẽ quod om̃is mens
quȩ non fuerit circumcisa asuper¬
fluis corporalib & purgata sollẽ¬
pni munere ut exuat se passionũ
uicns intiribit. Non caro inquit
interibit. non homo:s anima illa
interibit quia potuit salua fieri
si habuisset purgationẽ. Nuda as̃t
p̃sidii. & incircũcisi cordis collu¬
iuone infirmior. salutẽ generis sui
uidetur immortale: ut homo genꝰ
ẽ: ut uilus. speties ẽ. Homosemꝑ
dicit᷑. ullus ñ semꝑ immo ñ deficit
ullus. Deficit qui fidem ñ habet
ꝑsona deficit unius conditio uł
nom̃ hominum ñ deficit. Ex di¬
uturno gͥ & innoxio in id quod
temporale ẽ. & noxium peccator
deducit᷑. qui m̃tis suȩ ascribere de¬
bet infantiȩ. qđ in cautus fuit et

Expanded text:
ctum de uniuscujusque mente. Diximus ctum de uniuscujusque mente. Diximus enim masculi nomine mentem significari, quod sit validus mentis vigor, et animam in sui copulam trahat, sitque vehementior tamquam sexu potior, et virili validitate. Ergo haec ratio est, quod omnis mens quae non fuerit circumcisa a superfluis corporalibus, et purgata solemni munere, ut exuat se passionibus et vitiis, interibit. Non caro, inquit, interibit, non homo: sed anima illa interibit, quia potuit salva fieri, si habuisset purgationem. Nuda autem praesidii et incircumcisi cordis colluvione infirmior salutem generis sui videtur immortale, ut homo genus est, ut ullus species est. Homo semper dicitur, ullus non semper, immo non deficit ullus. Deficit qui fidem non habet, persona deficit unius, conditio vel nomen hominum non deficit. Ex diuturno igitur et innoxio in id quod temporale est et noxium peccator deducitur, qui mentis suae ascribere debet infantiae, quod incautus fuit et
Abbreviated transcription (Latin):
impleuerit: ciuitates p̃scͥpserit.
ad quas confugiendo mereatur
sanguinis impunitatẽ. Quomͦ
gͦ aut illic ratio habetur fortuitȩ
necis. Aut hic ratio infantiȩ non
habet᷑. In qua crim̃ non potuit eẽ.
aut dissimulationis aut uolun¬
tatis: nisi forte putent aliqui qr
in morte filii grauius puniunt᷑
parentes: s iniustum putatur ut cul¬
pa nocentum. inferatur pena inno¬
centi: uel ꝓpt̃ penã nocentis in no¬
cens puniatur: aut fiat consors
supplicii qui disparẽ merito. Uñ
aliqui putant quod de parente di¬
cat ext̃minando. quod eius int̾eat
anima. non paruuli s ualde am¬
biguũ est. licet suffraget᷑ huic asser¬
tioni qđ ait. quia testam̃tum meũ
int̾rupit. Itaq hoc ad intelligentẽ.
magis quam ad infantem referen¬
dum uidetur: alii graunora paren¬
tib uel silentio minitantẽ putant
dũm dm̃. quo plus timeant maio¬
res. quando nec infanti parcitur.
Michi aũt satis liquido patet di¬

Expanded text:
impleverit civitates praescripserit , impleverit civitates praescripserit , ad quas confugiendo mereatur sanguinis impunitatem. Quomodo ergo aut illic ratio habetur fortuitae necis: aut hic ratio infantiae non habetur, in qua crimen non potuit esse aut dissimulationis, aut voluntatis; nisi forte putent aliqui, quia in morte filii gravius puniuntur parentes? Sed injustum putatur ut culpa nocentum inferatur poena innocenti, vel propter poenam nocentis innocens puniatur, aut fiat consors supplicii, qui dispar est merito. Unde aliqui putant quod de parente dicat exterminando, quod ejus intereat anima, non parvuli. Sed valde ambiguum est; licet suffragetur huic assertioni quod ait, quia testamentum meum interrupit. Itaque hoc ad intelligentem magis, quam ad infantem referendum videtur. Alii graviora parentibus vel silentio minitantem putant Dominum Deum, quo plus timeant majores, quando nec infanti parcitur. 84. Mihi autem satis liquido patet di
Abbreviated transcription (Latin):
blandũnto sermonis. & laqueis
labioꝵ suoꝵ te alliget. Et inipso
tactucrimen ẽ. Idõq tͥ dicit᷑. Ne
multus fueris ad alienam: Neq
continuieris amplexib ñ tuam. Et
nuoce culpa est. Laqueus enim
fortissimus ẽ homini sua labia. &
ab ducitur a labiis suioris. Et
mel ipsum noli multum edere ne
uomas. O portet gͦ ut om̃ium
sensuum a cuta sit moderatio. ne
aut impetus inuicium trahat.
aut nimietas ledat. Aut mora of¬
fensiom sit. Non otiose aũt. nec
suꝑflue pleriq hoc qui sequit᷑
loco moueri uident᷑. E quod ita
dixerit dñs. Qm̃ qui non fuerit
circũcisus masculus. & ñ circum¬
ciderit carnem p̃pucii sui octauo
die Interibit anima illa de gene
suo. quia testam̃tum meum int̃¬
rupit. Graue enim putat᷑ qđ infã¬
ti octo dierum negligentia paren¬
tum. fraudi eẽt futura. ita ut inte¬
riret anima eius: cum ipsalex etiã
homicide qui tam̃ non uolunta¬
rium facinus necandi hominis

Expanded text:
blandimento sermonis et laqueis blandimento sermonis et laqueis labiorum suorum te alliget. Et in ipso tactu crimen est, ideo tibi dicitur: Ne multus fueris ad alienam, neque continueris amplexibus non tuam . Et in voce culpa est. Laqueus enim fortissimus est homini sua labia, et abducitur a labiis sui oris. Et mel ipsum noli multum edere, ne evomas. Oportet ergo ut omnium sensuum acuta sit moderatio; ne aut impetus in vitium trahat, aut nimietas laedat, aut mora offensioni sit. 83. Non otiose autem, nec superflue plerique 350 hoc qui sequitur loco moveri videntur. Ecquid ita dixerit Dominus: Quoniam qui non fuerit circumcisus masculus, et qui non circumciderit carnem praeputii sui octavo die, interibit anima illa de genere suo; quia testamentum meum interrupit . Grave enim putatur quod infanti octo dierum negligentia parentum fraudi esset futura, ita ut interiret anima ejus; cum ipsa lex etiam homicidae qui tamen non voluntarium facinus necandi hominis
Abbreviated transcription (Latin):
latriȩ poiluatur contagio. & ne
adorare assuescat idolũ. & exo¬
sculari simulachrum. Parentis ui¬
olare nidum. pietatem ledere. simul
nequis quam infletur qđ sibi iustꝰ
uideatur: ẽtatis maturioris ꝓcessu
abraham circũcsdi iubetur. Nec
senex gͦ pselitus. Nec infans u̾na¬
culus excipitur: quia om̃is ȩtas
peccato obnoxia. & idõ om̃is etas
sacram̃to idõnea. Et erit inquit
testam̃tũ meum incarne ur̃a. forsi¬
tan referat᷑ hoc loco. quomͦ sp̃italẽ
dicis circumeisionẽ cũ oraculum
dicat. Erit testamentũ circũcisi¬
onis incarne ur̃a:Quasiuero ani¬
me solus & non passionũ corꝑis
origatur temperantia. Nam & ui¬
sus & auditus. & odoris. & grstus.
& tactus. & uocis ipsius. queritur
quȩdam castimonia. Quia & iusꝰ
ꝓcacior habet crimen. & idõscͥptũ
ẽ. Noluntendẽ fallaci mulieri. Nle¬
ꝙ capiaris oculis. neq abripiaris
palpebris. Et in ipso auditu crim̃
c̃ si seducat te meretrix. & multo

Expanded text:
lolatriae polluatur contagio, et ne lolatriae polluatur contagio, et ne adorare assuescat idolum, et exosculari simulacrum, parentis violare nidum, pietatem laedere. Simul ne quisquam infletur, quod sibi justus videatur, aetatis maturioris processu Abraham circumcidi jubetur. Nec senex ergo proselytus, nec infans vernaculus excipitur; quia omnis aetas peccato obnoxia, et ideo omnis aetas sacramento idonea. 82. Et erit, inquit, testamentum meum in carne vestra . Forsitan referatur hoc loco, quomodo spiritalem dicis circumcisionem, cum oraculum dicat: Erit testamentum circumcisionis in carne vestra. Quasi vero animae solius, et non passionum corporis exigatur temperantia. Nam et visus, et auditus, et odoris, et gustus, et tactus, et vocis ipsius quaeritur quaedam castimonia; quia et visus procacior habet crimen, et ideo scriptum est: Noli intendere fallaci mulieri, neque capiaris oculis, neque abripiaris palpebris . Et in ipso auditu crimen est si seducat te meretrix, et multo
Abbreviated transcription (Latin):
dereliquerit. Idõ paulus ait.
Precio empti estis. nolite fieri
scrui hominum. St̃ em̃ contraria.
quia seruitus peccato contra hit᷑
simplici expositione abundare ad
intellectum opinam. Idõꝙ ñ cubos
geometricȩ. nec tetragonũ numc¬
rum philosophiȩ. nec confessionẽ
ut aiunt pythagoricam. Nec sẽꝑ
uirgines ut appellant ebdoma¬
dis numeros. cura discutimꝰ in¬
ani: nec mundum radio forma¬
mus. Nec cȩlum in puluere qͥrimꝰ
Nec intra angustos abacos orbem
concludimus: s uera aꝑimus my¬
steria. unam salutẽ ẽẽ xp̃i resur¬
rectionẽ. Complantem̃ gͦ similitu¬
dini mortis eius. ut mereamur
resurrectionis consortium. Et uitꝰ
homo nr simul sit confixꝰ eruci.
gie aũt infantiȩ in primis uagit¬
b circumcidi mareᷤ lex ubet
etiam u̾naculos: quia sicut ab
infantia peccatũ. ita abinfantia
circumcisio. Nullũ tempus ua¬
cuum debet ẽẽ tutelȩ. quia nul¬
lum ẽ culpȩ uacuũ. Et infans
reuocandus a peccato ẽ. ne ido¬

Expanded text:
o Paulus ait: Pretio empti estis; nolite fieri servi hominum. Sunt enim contraria; 349 quia servitus peccato contrahitur, Haec igitur simplici expositione abundare ad intellectum opinamur. Ideoque nec cubos Geometricae, nec tetragonum numerum Philosophiae, confessionem, ut aiunt, Pythagoricam, nec semper virgines, ut appellant, hebdomadis numeros cura discutimus inani, nec mundum radio formamus, nec coelum in pulvere quaerimus, nec intra angustos abacos orbem concludimus: sed vera aperimus mysteria, unam salutem esse Christi resurrectionem. Complantemur ergo similitudini mortis ejus, ut mereamur resurrectionis consortium. Et vetus homo noster simul sit confixus cruci, gie autem infantiae in primis vagitibus circumcidi mares lex jubet, etiam vernaculos; quia sicut ab infantia peccatum, ita ab infantia circumcisio. Nullum tempus vacuum debet esse tutelae, quia nullum est culpae vacuum. Et infans revocandus a peccato est; ne ido
Abbreviated transcription (Latin):
uictum necessaria. Namq ut mu¬
sicus organa. aut medicꝰ medica¬
menta. aut naulerus que ad na¬
uis instrumentum necessaria st̃.
etiamsi quando non habeat. Ht̃
tam̃ eo ipso quo possit his utietiã¬
si ad tempus usus eoꝵ ñ suppetat:
quantomagis sapiens suũ iudi¬
cat quicquid naturȩ ẽ. qui ui¬
uit scđm naturam: Nonemm
amitat iussuũ qui meminit
se adimaginẽ dĩ factum. & ad
homines a dño dõ dictum: cre¬
scite & multiplicamini & reple¬
te terram. & dñamini in eam. &
imperate piscib maris & uolatili¬
terrȩ & om̃ib serpentib quire
punt suꝑ terram. Et nouit qr
sapientia om̃iũ mat̾ est. & ipsa
orbem terrarũ possidet. Deniq
salomon qui sapientiã poposcit
& accepit a dño dõ nr̃o. ipse in¬

Expanded text:
victum necessaria. Namque ut muvictum necessaria. Namque ut musicus organa, aut medicus medicamenta, aut nauclerus quae ad navis instrumentum necessaria sunt, etiamsi quando non habeat; habet tamen eo ipso quo possit his uti, etiamsi ad tempus usus eorum non suppetat: quanto magis sapiens suum judicat quidquid naturae est, qui vivit secundum naturam! Non enim amittit jus suum, qui meminit se ad imaginem Dei factum, et ad homines a Domino Deo dictum: Crescite, et multiplicamini, et replete terram, et dominamini in eam, et imperate piscibus maris, et volatiliet omnibus serpentibus qui super terram . Et novit quia sapientia omnium mater est, et ipsa orbem terrarum possidet. Denique Salomon qui sapientiam poposcit et accepit a Domino Deo nostro: Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
losophi doginatis sui sententiam.
omĩa sapientis eẽ. Miens enumet
occidens & septemtrio & meridies:
portiones sunt uniũsitatis. His
enim totus orbis includitur: hȩc
cum promittit ds̃ daturum se
abrahȩ. quid aliud declarat nisi
sapienti & fideli p̃sto omĩa. deeẽ
nichil. Unde & salomon in pro¬
u̾biis ait. Eius qui fidelis sit.
totus mundus diuitiarum ẽ
Quanto prior salomon: quam
⁊enon stoicoꝵ magister atq au¬
ctor sectȩ ipsuis: Quanto pnor
quan ipse pat̃ phylosophic pla¬
to. uel eius inuentor nominis
pytagoras: Quis aũt fidelis
nisi sapiens:  Stultus enĩ sicut
luna immutat᷑. sapiens autẽ im¬
mobilis fide ꝑmanet. S forte
dicas. Quomodo sapientis to¬
tus mundus ẽ: Qm̃ ipsa natͣa
dat illi sortem om̃iũ: eti amsi ni¬
chil ipse possideat. Dominaẽ
enim & possessor om̃iũ sapienti¬
A: quȩ sua putet nature munerli
Qm̃ in usum hominũ data sunt:
nec ullis indiget: etiã si desit ei ad

Expanded text:
losophi dogmatis sui sententiam: losophi dogmatis sui sententiam: omnia sapientis esse . Oriens enim et Occidens, Septentrio, et Meridies portiones sunt universitatis. His enim totus mundus includitur. Haec cum promisit Deus daturum se Abrahae, quid aliud declarat, nisi sapienti et fideli praesto omnia, deesse nihil? Unde et Salomon in Proverbiis ait: ejus qui fidelis sit, totus mundus divitiarum . Quanto prior Salomon quam Zenon Stoicorum magister, atque auctor sectae ipsius! Quanto prior quam ipse pater philosophiae Plato, vel ejus inventor nominis Pythagoras! quis autem fidelis, nisi sapiens? Stultus enim sicut luna immutatur: sapiens autem immobilis fide permanet. 38. Sed forte dicas: Quomodo sapientis totus mundus est? Quoniam ipsa natura dat illi sortem omnium, etiamsi ipse nihil possideat. Domina est enim et possessor omnium sapientia, quae sua putat naturae munera; quoniam in usum hominum data sunt, nec ullis indiget, etiam si desint ei ad
Abbreviated transcription (Latin):
etiamsi condempnet᷑ ab hominib.
Quia ds̃ non iudicioꝵ exitꝰ: nec
cum intextis nequitiȩ cõmentis ne¬
gocia. s nudam expectat negotio¬
rum naturam. In examine autẽ
hominum false opinionis error
plerũq obducit uim ueritatis.
Manebat apud dñm susanna pu¬
dica ualdeẽtiam cum dampnare¬
tur adulterio. Quia ds̃ ñ asserti¬
onib falsoꝵ testium facti exami¬
nabat fidẽ. s intimȩ conscientiã
mentis int̾rogabat. Sequit᷑ locꝰ¬
quo euidenter docemur. quantũ
mens suꝑfluis portionis irrati¬
onabilis crhaustis ꝓficiat. & qͣn¬
tum uicia uiciis adiunctam ali
afferant: non enim otiose scͥpt᷑a
posuit. Et dixit ds̃ ad abraham
postqͣm recessit lotͥ ab illo. Respice
oculis tiuis & uide aloco in quo
nune tues add affricum & aqͥlonẽ.
& orientẽ & mare: quia omnẽ t̾rã
quantum uides. tibi dabo eã. et
semini tuo ineternum. Hine tan¬
quã a fonte hauserunt stoiei phy¬

Expanded text:
etiamsi condemnetur 328 ab hominibus; etiamsi condemnetur 328 ab hominibus; quia Deus non judiciorum exitus, nec cum intextis nequitiae commentis negotia, sed nudam spectat negotiorum naturam. In examine autem hominum falsae opinionis error plerumque obducit vim veritatis. Manebat apud Deum Susanna pudica valde, etiam cum damnaretur adulterii; quia Deus non assertionibus falsorum testium facti examinabat fidem: sed intimae conscientiam mentis interrogabat. CAPUT quo evidenter docemur quantum mens superfluis portionis irrationabilis exhaustis proficiat, et quantum vitia vitiis adjuncta mali afferant. Non enim otiose Scriptura posuit: Et dixit Deus ad Abraham, postquam recessit Lot ab illo: Respice oculis tuis et vide a loco in quo nunc tu es, ad Africam, et Aquilonem, et Orientem, et mare; quia omnem terram quantum vides, tibi dabo eam, et semini tuo in aeternum . Hinc tamquam a fonte hauserunt Stoici phi
Abbreviated transcription (Latin):
dam est passionum corporaliũ.
quo alunt᷑ suꝑflua. Pulchre aũt
ait sc̃ꝑtura. E legit sibi loch hoc
ẽ declinatio: quia posuit ds̃ ante
nos bonum & malum: ut unus¬
quisq eligat quod uelit. Non
eligamis gͦ quod spetie uidet᷑
iocundius. s quod ueritate pre¬
stet. Ne cum sit nob̃ tributa op¬
tio ut sequainur potiora: leucniꝰ
oculos inflecti falso amenitatis
decore: ueritatem aut̃ naturȩ
uelut deflexis obtutib obumbre¬
mus. Quod autem homines in
sodomis seuierant & peccatores
in conspectu dñi ualde: non me¬
diocris. hicẽ oeconemia. ut ad¬
uertas mitem dm̃ graui peccato¬
rum moueri acerbitate adulci¬
scendum: nec merito non potuisse ex¬
orare abraham sodomitanis ueniã:
quia supra modum flagitiosi erant.
Pieriq sunt quonequiores: eo tectio¬
res. Qui hominũ subt̃ fugiunt in¬
daginẽ. ubi res sine arbitrio gerũt᷑.
aut fulso destimonio iustus circũ¬
uenit᷑. Manet tam̃ ante dm̃ ustꝰ.

Expanded text:
dam est passionum corporalium, dam est passionum corporalium, quo aluntur superflua. 35. Pulchre autem ait Scriptura : elegit sibi Lot, hoc est, declinatio; quia posuit Deus ante nos bonum et malum, ut unusquisque eligat quod velit. Non eligamus ergo quod specie videatur jucundius, sed quod veritate praestet; ne cum sit nobis tributa optio ut sequamur potiora, levemus oculos inflexi falso amoenitatis decore: veritatem autem naturae velut deflexis obtutibus obumbremus. 36. Quod autem homines in Sodomis saevi erant, , et peccatores in conspectu Domini valde, non mediocris hic est oeconomia, ut advertas mitem Deum gravi peccatorum moveri acerbitate ad ulciscendum, nec immerito non potuisse exorare Abraham Sodomitanis veniam, quia supra modum flagitiosi erant. Plerique sunt quo nequiores, eo tectiores, qui hominum subterfugiunt indaginem, ubi res sine arbitro geruntur, aut falso testimonio justus circumvenitur. Manet tamen ante Deum justus,
Abbreviated transcription (Latin):
Datria. amici. gła regio. gͥ cercio lo¬
co poiit᷑. Est enimres habitatio¬
nis. Uidit gͦ regionẽ quȩ irriga¬
batur prius quam euerteret ds̃ so¬
domam & gomortam. sicut paradi¬
disus dĩ. & terra egypti usq dum
uenias inzothopa: in quo nisi di¬
ligent̃ intendas: nunquidineo
errasse eum dicere potes quod ele¬
git uicina iordanis. & ea que ir¬
rigabant᷑ sicut paradisusdĩ: Non
utiq scdm litteram. s cum iorda¬
nis descensio dicat᷑. Descendit em̃i¬
qui deseruit uirtutis consortium.
& spetiem elegit. non ueritatem:
Paradisus enim ꝑfecte beatitudinis
amenitas est. uelanime fructuose
fundamenta. in qua sapientiȩ sint
iusticie cȩterarũq untutum plan-¬
taria: terra autem egypti corpo¬
ralem suostantiam significat cuiꝰ
plantaria sunt sensus & passio¬
nes corporis. Sicut gͦ uirecta uir¬
cutum fontem habent xp̃m & spi¬
ritalis ubertatem gr̃ẽ quo exube¬
rent: ita in temperantia. fons qͥ¬

Expanded text:
patria, amici, gloria. Regio igitur tertio lopatria, amici, gloria. Regio igitur tertio loco ponitur; est enim res habitationis. 34. Vidit igitur regionem quae irrigabatur, priusquam everteret Deus Sodomam et Gomorrham, sicut paradisus Dei, et terra Aegypti, usque dum venias Zothopa . In quo nisi diligenter intendis, numquid in ea errasse eum dicere potes, quod elegit vicina Jordanis, et ea quae irrigabantur sicut paradisus Dei? Non utique secundum litteram. Sed cum Jordanis descensio dicatur, descendit qui deseruit virtutis consortium, et speciem elegit, non veritatem. Paradisus perfectae beatitudinis amoenitas est, vel animae fructuosae fundamenta, in qua sapientiae sint, justitiae caeterarumque virtutum plantaria. Terra autem Aegypti corporalem substantiam significat, cujus plantaria sunt sensus, et passiones corporis. Sicut enim vireta virtutum fontem habent Christum, et spiritalis ubertatem gratiae, quo exuberent: ita intemperantia fons qui