comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duoq principia sic quoq eẽ posse dicant᷑. Sicut
apud nos sunt quedã a se diuersa. & pͥncipia seꝑ¬
ata. quãuis a se diuersa ñ liuerse ꝓducant. Sin
autẽ pat̾ etiam alit̾ quã filiꝰ. qd̾ ueriꝰ putatur.
in natura pͥncipii se ht̃: qͣntomagis aliud hic
aluid ille si ita ẽ ut uidet᷑ pͥncipiũ ẽẽ debet.
Si enĩ qd̾ ẽẽ ñ potest. deitatis unitas abscederet.
personarumq tͥnicas remaneret. ꝑsone q̃m rã
ñ eẽnt unus ds̃.: utiq nec unus om̃ĩpe. nec eẽnt
imꝰ om̃isciens. nec in ceteris conuenirent un¬
tate. quã substantie singularitas dissipata. secũ
absq dubio dissiparet: nichominꝰ tamen ꝑsone
id totum tunc eẽnt qͥcquid mͦ sunt ex natura
pluralitatis. Unde paret. quod pat̃ et filiꝰ duo
tes forent. quẽ tunc nicħ unum ẽẽ possent. Ñ
autẽ salua deitatis singłaritate. salua item ꝑ¬
sonarum pluralicate. cur ñ utraq integrum

Expanded text:
duoque principia sic quoque esse posse dicantur, sicut duoque principia sic quoque esse posse dicantur, sicut apud nos sunt quaedam a se diversa, et principia separata, quamvis a se diversa non diverse producant. Sin autem Pater et aliter quam Filius, quod verius putatur, in natura principii se habet; quanto magis aliud hic, aliud ille, si ita est ut videtur, principium esse debet? Si enim quod esse non potest divinitatis unitas abscederet, personarumque Trinitas remaneret, personae quoniam jam non essent unus Deus, utique nec unus omnipotens, nec essent unus omnisciens, nec in caeteris convenirent unitate, quam substantiae singularitas dissipata secum absque dubio dissiparet: nihilominus tamen personae id totum tunc essent quidquid modo sunt ex natura pluralitatis. Unde patet quod Pater et Filius duo tes forent, quoniam tunc nihil esse unum possent. Nunc autem salva divinitatis singularitate, salva item personarum pluralitate, cur non uterque jus suum
Abbreviated transcription (Latin):
cipia sp̃c sũ ẽẽ possunt. Sic gemelli magna
parus conferre si qua ratione licet: sororissue
fracues eodem sunt mͦ: et tam̃ eiꝰ duo st̃ fratres.
filis ẽ ex patre. sp̃c sc̃s ex utroꝙ⁊ et cum sit alis filiꝰ
&e alius sp̃c sc̃s: nũ alit̃ ẽ hic ex pacre. alit̾ ille ex ut᷑q: e
Uideo gemellos uno eodemq mͦ ex patre suo esse:
nich̾ominus tamen a se distare. Quod si quẽad
tamen unus modus ẽẽ potest eiꝰ qͥ grnerando. et
rib pͥncipiis similit̾ ꝓcedt̃. et tamen ñ unum. s
plura ꝓcedentia sunt. et a se certa ratione distincta.
Sin autẽ alit̾ et aliter ut credibiliꝰ fortasse uidetur.
filiꝰ est ex patre. sp̃c sc̃s autẽ exutroq: iam inter duoᷤ
manifestior apparet distinctio. & sua utriusq
distinctiꝰ cernenda uidet᷑ ꝓcessio. Sicquoq pater
atq filiꝰ. si ut̾q uno solũm pͥncipiũ ẽẽ ꝯcedat᷑:
in ꝑsona tamen a se differre: nullatenꝰ negent᷑.

Expanded text:
itus sancti esse possunt; sic gemelli magna parvis conferre si qua ratione licet sororis suae fratres eodem sunt modo, et tamen ejus duo sunt fratres. Filius est ex Patre, Spiritus sanctus ex utroque: et cum sit alius Filius, et alius Spiritus sanctus, num aliter est hic ex Patre, aliter ille ex utroque? Video gemellos uno eodemque modo ex Patre suo esse, nihilominus tamen a se distare. Quod si, quemadtamen unus modus potest esse ejus, qui generando, et ribus principiis similiter procedunt, et tamen non unum, sed plura procedentia sunt, et a se certa ratione distincta. Sin autem aliter et aliter ut credibilius fortasse videtur Filius est ex Patre, Spiritus ex utroque; jam inter duos manifestior apparet distinctio, et sua utriusque distinctius cernenda 40 videtur processio. Sic quoque Pater atque Filius, si uterque uno solum modo principium esse concedatur; in persona tamen a se differre nullatenus negentur,
Abbreviated transcription (Latin):
in triuitate. Non enĩ qd̾ scd̃m locum s qd̾ scdm̃
substantiã alicunde ẽ: id unde ẽ. pͥncipiũ ht sui
Unde. filiꝰ de patre: pͥncipiũ ẽ de pͥncipio: nisi forte
quis dicat. ñ sui s creaturarũ. Sed eadem rõne
carit. Quemadmõdũ gͦ qͥsq tͥum ꝑsona est. uerum
qm̃ alit̾ ce alit̃. ñ om̃s simul una. s tres: ita quoq
duoꝵ uterq ꝓcedit. uterq pͥncipium ẽ. uerum
qm̃ alit̃ et alit̾. Duo simul ne quaqͣm sunt unus
ꝓcedens. pͥncipiũ ue unũ: uerum duo et ꝓcedentẽ
rum solum mͦ ht̃: respectu duoꝵ ht̃. Qui autem
uteoq participat: in uno ad unum. in altero refert᷑
ad alterum. Pat̃ auctoritate teste pͥncipiũ ẽ sine
pͥncipio. qm̃ et ẽ qͥ ab ip̃o ꝓcedat. et ñ ẽ unde ipse
ꝓueniat: atq ideo pͥncipium ẽ alii: et ñ ht̃ pͥncipi¬
um ubi. filius autẽ pͥncipiũ ẽ de pͥncipio. qm̃ et
pͥncipiũ ẽ alii. & pͥncipium h̃t sibi. Nos autẽ hec

Expanded text:
in Trinitate. Non enim quod secundum locum, sed quod secundum substantiam alicunde est, id unde est principium habet sui; unde Filius de Patre, principium est de principio, nisi forte quis dicat non sui sed creaturarum. Sed eadem ratione caret. Quemadmodum ergo quisque trium persona est, verum quoniam aliter et aliter non omnes simul una, sed tres; ita quoque duorum uterque procedit, uterque principium est, verum quoniam aliter et aliter, duo simul nequaquam sunt unus procedens, principiumve unum, verum duo et procedentes rum solummodo habet, respectu duorum habet. Qui autem utroque participat, in uno ad unum, in altero refertur ad alterum. Pater, auctoritate teste, principium est sine principio, quoniam et est qui ab ipso procedat, et non est unde ipse proveniat, atque ideo principium est alii, et non habet principium sibi. Filius autem principium est de principio, quoniam et principium est alii, et principium habet sibi. Nos autem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
duo sint: ñ unus. Utiq sic̃ pat̾. ita filiꝰ principiũ
ẽ. Sed cum pat̾ sit duoꝵ pͥncipiũ: filiꝰ ẽ unius
pͥncipium. Item. Pat ẽ pͥncipium filii: ut
fortasse aliter hic quã ille pͥncipiũ ẽ atq ideo
pͥncipia duo. Sed licet uterq eodẽ mͦ sp̃e scĩ¬

Expanded text:
unus? Utique sicut Pater, ita Filius principium est; sed cum Pater sit duorum principium, Filius est unius principium. Item Pater est principium Filii ut fortasse aliter hic quam ille principium est, idcirco principia duo. Sed licet uterque eodem modo Spi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s qm̃ et ipsi d̃s et ñ alius s omĩo idem. hñt
om̃i potentiã. hñt bonitatẽ. et ñ aliã atq aliã: s oĩo
et alia ht̃: quã filiꝰ atq sp̃c̃ sanctus. Pater enim ex
ꝑsone distinctione filium habet. ingenitꝰ est. pͥn¬
cipium est. pͥncipio caret. Quod pater ẽ: exigit si¬
lium hr̃e. Quod ingenitus ẽ: exigit patrem ñ
ẽ. qm̃ id solus patͥs nomen est. Cum autẽ prin¬
cipium dico: neq qd̾ filiũ habeat. neq qd̾ patre
carrat designo: uierum qd̾ sit qui ab eo ꝓcedat.
ex ea cõmunio nulla ẽ: aliter pat̾. alit̾ filius pͥn¬
sp̃c scĩ pͥncipiũ est pat̾. filii: ut a se nati. Sp̃c scr̃ut
sp̃c ip̃e in different᷑ ab utͦq ꝓced̾e uidet᷑. Num gͦ.
qm̃ sic̃ pat̃ et filiꝰ uno eodemq mͦ ut̃q onũipotens¬

Expanded text:
et non alius, sed omnino idem, habent omnipotentiam, habent bonitatem, et non aliam atque aliam, sed omnino et alia habet quam Filius atque Spiritus sanctus: Pater enim ex personae distinctione, Filium habet, ingenitus est, principium est, principio caret. Quod Pater est, exigit Filium habere. Quod ingenitus est, exigit Patrem nonest, quoniam id solius Patris nomen est. Cum autem principium dico, neque quod Filium habeat, neque quod Patre careat designo; verum quod sit qui ab eo procedat. ex ea communio nulla est aliter Pater, aliter Filius prinSpiritus sancti principium est Pater: Filii, ut a se nati, Spiritus sanSpiritus ipse indifferenter ab utroque procedere videtur. Num ergo quoniam sicut Pater et Filius, uno eodemq
Abbreviated transcription (Latin):
tes ad substantiã: s ñ efficiunt ꝑsonam. Aut
dices. Hec idem qd̾ d̃s sunt. ac ꝑ hoc diuersita¬
tem ꝑsone ñ faciunt. ille idem qd̾ ds̃ ñ sunt:
ac ꝑ hoc id possunt. Sed qͥd int̾cessit ut iste sĩt.
ille uero idem qd̾ ds̃ ñ sint: Item. Si suibstan¬
tia que d̾s unus ẽ atq ideo una ẽ qͥa tͥb illis
afficit᷑. tres ꝑsone ẽ. uidetur ip̃a ꝑsonarum
mat̾ia. uidentur ip̃e ex ea & afficientib com¬
pacte. Ac ꝑ hoc substantia maior uidetur.
qͥa pͥor ꝑsone minores: qͥa posteriores. Et erit
pat qui d ẽ. minor dõ que matia t̃ minor
paternitate que os non est.Similit̃ filiꝰ.  sp̃c
sanctus. Item.Si ds & forma sunt coniuncta
ut sit ꝑsona. qͥs coniunxit eaͤ Nonne que¬
cimꝙ coniucta & disiungi possunt: Item.
Si sicut tres st̃ ꝑsone. ita etiã ex quib cõfici¬
antur. tres st̃ forme: ñne c̃ hee sic̃ &e ꝑsone et̾ne¬

Expanded text:
tes ad substantiam, sed non efficiunt personam. Aut tes ad substantiam, sed non efficiunt personam. Aut dices: Hae idem quoniam Deus sunt, ac per hoc diversitatem personae non faciunt, illae idem quod Deus non sunt, ac per hoc id possunt. Sed quid intercessit ut istae sint, illae vero idem quod Deus, non sint? Item si substantia quae Deus unus est, atque ideo una est, quia tribus illis afficitur, tres personae est, videtur ipsa personarum materia; videntur ipsae ex ea et afficientibus compactae: ac per hoc substantia major videtur, quia prior; personae minores, quia posteriores. Et erit Pater, qui Deus est, minor Deo, quae materia est, minor paternitate, quae Deus est: similiter Filius et Spiritus sanctus. Item, si Deus et forma sunt conjuncta ut sit persona, quis conjunxit ea? Nonne quaecunque conjuncta, et disjungi possunt? Item, si sicut tres sunt personae, ita et ex quibus conficiantur tres sunt formae; nonne cum hae, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
scurum. in credibili creditum: soluere queris.
Nil ꝓficis. Nam qd̾ t̃m mͦ unum ẽ : tu uides
Nulla pars integral suscipit nomen sui totiꝰ.
sic̃ nec paries. nec tectum: domus. Pat̾ autẽ ẽ
d̃s. nec aliqͥd plus ẽ pat̾ quã filius. nec uterq
mo p̃uidicet ꝑsoris compositũ. Utrum ne
sicut gñs quod in se ẽ unum. assũptis diffe¬
rentus tͣnsit in multa. & est illa: ita ds̃ qui ẽ
una substantia. pat̾nitate. filiatiatione. ab utͦq
ꝓcessione formatꝰ. est plures ñ dii.s. ꝑsone. quẽ¬
admodum &e gentes est plura. ñ gña: s speties:
Sed ds si ex illis tͥb est tres: ex intelligentia. im¬
mensitate. pitlcͥtudine. omĩpotentia. dulcedine.
& cet̾is: fit mlt̾o plures. fit in quã et in nume¬
rabilib in numerabiles. S dices. Sunt ñ nlle
forine generum. que ea ne quaquã ducunt:
adẽẽ specierum Sunt quoq ꝓpͥetates ꝑtinen¬

Expanded text:
scurum, incredibili creditum, solvere quaeris; scurum, incredibili creditum, solvere quaeris; nihil proficis. Nam quod tantummodo unum est, tu vides Nulla pars integralis suscipit nomen sui totius, sicut nec paries, nec tectum, domus. Pater autem est Deus, nec aliquid plus est Pater quam Filius: nec uterquemo pervidit personis compositam. Utrumne sicut genus quod in se est unum, assumptis differentiis transit in multa, et est illa, ita Deus, qui est una substantia, paternitate, filiatione, ab utroque processione formatus, est plures, non dii, sed personae; quemadmodum et genus est plura, non genera, sed species? Sed Deus si ex illis tribus est tres; ex intelligentia, immensitate, pulchritudine, omnipotentia, dulcedine et coeteris fit multo plures, fit inquam ex innumerabilibus innumerabiles. Sed dices: Sunt nonnullae formae generum, quae ea nequaquam ducunt ad esse specierum. Sunt quoque proprietates pertinen
Abbreviated transcription (Latin):
Abrahe. ysaac. iacob: quisq singłatim ẽ homo.
bonus. sapiens. Simul autẽ tres hoĩes. boni. sa¬
pientes: ñ unus. Unã in ditate substantiam:
docente dño. ego & pat̾ unũ sumꝰ: confitemur
Quomͦ gͦ tres sunt ꝑsone: Ant si cres ꝑsone. eͣ
non totidem substantie. s tm una: In creaturis
enim unitatẽ substantie comitat᷑ idenitas
ꝑsone. diuersitatẽq: ꝑsonarum: multiplicitas
sequit᷑ substantiarum. Pecrus. ut una ẽ sub̃a:
ita et ꝑsona. Petrus et iacob ce ioh̾es. sic̃ sunt tres
ꝑsone. ita et substantie. Dicet dialeti᷑. Speties
est tota substantia indiuiduoꝵ. totaq species eadẽ¬
q in singłis reꝑitur indiniduis. Itaꝙ species
una ẽ substantia. Eiuis uiro indiuidua. mlt̾e
ꝑsone. E hee multe ꝑsone: sunt illa una sub̾a.
slam scd̃m porphirium om̃s hoĩes participatiõe
speciei sunt unus homo. Dialectice obscuro ob¬

Expanded text:
Abrahae, Isaac et Jacob, quisque singulatim est homo Abrahae, Isaac et Jacob, quisque singulatim est homo bonus, sapiens. Similiter autem tres homines boni sapientes non unus. Unam in Deitate substantiam, docente Domino, Ego et Pater unum sumus , confitemur. Quomodo ergo tres personae? aut si tres personae, cur non totidem substantiae, sed tantum una? In creaturis enim unitatem 33 substantiae comitatur identitas personae, diversitatemque personarum, multiplicitas sequitur substantiarum. Petrus ut una est substantia, ita et persona, Petrus Jacobus et Joannes, sicut sunt tres personae, ita et substantiae. Dicet dialecticus: Species est tota substantia individuorum, totaque species, eademque in singulis reperitur individuis. Itaque species una est substantia; ejus vero individua, multae personae, et hae multae personae sunt illa una substantia. Nam secundum Porphyrium, omnes homines participatione speciei sunt unus homo. Dialectice, obscuro ob
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pãt facit ħ ꝙ filiꝰ similit̾ fac̃: aut beneficiiẽ.
Unde c̃ scõ sẽs ẽ dñs: aut necessitatis. ut cum ope
egemꝰ aliena. S dices alternã hoc exig̾e caritatẽ.
ut etiam cũ opus ñ ẽ. cõmunicet oꝑationem.
Sed inter hominẽ ce hoĩem ita ẽ. at inter dm̃
& dm̃: ita ẽẽ ñ potest. filiꝰ carnẽ suscepit. pater
amat filium. & tam̃ qͥa opꝰ ñ erat: pat̾ cum
filio incarnari recusauit: & sic̃ p̃r ac filiꝰ cum
one opꝰ ñ eẽt: młtiplicitatẽ & diuisionẽ ꝑduc̾et
oꝑationis. Et qm̃ in hmodi inuestigandis nr̃
minus uiget senstis: uͥ ratio deficit. fides aueto¬
ritate fulta succurrit: affirmans unũ eẽ dm̃i.
audi isrł. Dñs d̾s tuus inꝰ ẽ. quomͦ ẽ tres.
ergo ⁊ unũ idẽ ds̃. ẽ hii tres. Horum autẽ tͥum
singul: ẽ ds̃. bonus. sapiens. Quare ñ tres dii.
boni. sapientes: s unus: Sicut horum tͥũ.

Expanded text:
enim Pater facit, haec Filius similiter facit ; aut beneficii est, enim Pater facit, haec Filius similiter facit ; aut beneficii est, undegemus aliena. Sed dices: Alternam hic exigere charitatem, ut et cum opus non est, communicet operationem. Sed inter hominem et hominem ita est: at inter Deum et Deum, ita esse non potest. Filius carnem suscepit, Pater amat Filium, et tamen quia opus non erat, Pater cum Filio incarnari recusavit. Et sicut Pater ac Filius cum one opus non esset, multiplicitatem et divisionem produceret operationis. Et quoniam hujusmodi investigandis, noster minus viget sensus, ubi ratio deficit, fides auctoritate fulta, succurrit, affirmans unum esse Deum.Dominus Deus tuus unus est ; quomodo est tres, Ergo unum id est. Deus, est hi tres. Horum autem trium singulus est Deus bonus, sapiens; quare non tres dii boni, sapientes, sed unus? Sicut horum trium
Abbreviated transcription (Latin):
est nisi unus: Unus autẽ &e solus creator
esse cognoscit᷑. qm̃ una et sola munti fa¬
brica inuenitur. Si enĩ plures dii essent.
sicut unus & prẽt quẽ non ẽ aliꝰ. natura
bonitate opus bonum incepit. &e qm̃ ꝑfec¬
tissimꝰ est. consummauit: ita qͦ alii alia
eisdem de causis suum qͥsq: opus bonum
incepissent & consũmassent. Nam sicut
scã et gło̾sa tͥnitas qm̃ unus est d̃s una uo¬
luntate eademq potentia indinsa facit
oꝑa: ita pli̾tatẽ deorũ pluralitas ꝑsetuta.
supra dictaꝵ conscientia rerum. diuisa
ꝓduc̃et oꝑa. Quisquis enim aliis ͥ sufficins. ac
ꝑ se subsistens. frustra alteri cõmunicaret opꝰ.
quasi opis indigus aliene. Qd̃ enĩ aliꝰ alii cooꝑ¬
atur: aut nat᷑e est. unde in scã tͥnitate nec uo¬
liuitatũ nec scientie. neq potentiȩ. ĩmo neq oꝑa¬
tionis ulla omĩno potest ẽẽ distantia: quẽc̃q

Expanded text:
est nisi unus? Unus autem et solus Creator est nisi unus? Unus autem et solus Creator esse cognoscitur, quoniam una et sola mundi fabrica invenitur. Si enim plures dii essent, sicut unus et praeter quem non est alius, nativa bonitate opus bonum incoepit, et quoniam perfectissimus est, consummavit: ita quoque alii alia eisdem de causis suum quique opus bonum incoepissent, et consummassent. Nam sicut sancta et gloriosa Trinitas, quoniam unus est Deus, una voluntate eademque potentia, indivisa facit opera, ita pluralitatem deorum pluralitas prosecuta supradictarum conscientia rerum divisa produceret opera. Quisquis enim sibi sufficiens, ac per se subsistens, frustra alteri communicaret opus, quasi opis indigus alienae. Quod enim alius alii cooperatur, aut naturae est, unde in sancta Trinitate, nec voluntatum, nec scientiae neque potentiae, imo neque operationis, ulla omnino potest esse distantia: Quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
res cẽ incipiat. beneficioq eiꝰ ꝑ quem cepit:
sinẽ nesciat. trum quidem ab esse ad nõ
esse natiuo ꝑꝑat defectu: añ ẽẽ quoꝰ ad ẽẽ muñe
uenit actoris. qm̃ uenit id ꝓpͥo ꝯtingere neqͥ¬
chil aliud decet. nisi ut intransgressibili.
ĩmo maccessibili decoret᷑ bonitate. stientia.
ĩmensitate. potentia. Quare si dii duo sunt
aut plures: neq alius alio salua dei maiesta¬
te potest ẽẽ inferior: ꝓcul dubio. quot quot
sunt: indiferenti ut dictum ẽ equalitate
reuerendi sunt. Erubescat ergo idolatrie
dantur: si qui duis plurib equalitatẽ ascri¬
bant. Namq sicut deitatis euo congruere
uidetur. ut numqͣm ceꝑit: eiusq potenti
artificio ut res quasq mat̾ia formaꝙ consũ¬
mau̾it: ita qͦ rationi placet. cordiq bene
sedet. ut tanta excellentia: singlaritate ma¬
iestatis admiranda habeat᷑. Quomͦ enim
d̃s plus est quã unus. si creator quoq non

Expanded text:
res esse incipiat, beneficioque ejus per quem coepit, res esse incipiat, beneficioque ejus per quem coepit, finem nesciat. Verum quae ab esse ad non esse, nativo properat defectu, a non esse quoque ad esse, munere venit auctoris, quoniam id proprio contingere nequi aeternitate, nihil aliud decet, nisi ut intransgressibili, imo, inaccessibili decoretur bonitate, scientia, immensitate, potentia. Quare si dii duo sunt, aut plures, neque alius alio, salva Dei majestate, potest esse inferior, procul dubio quotquot sunt, indifferenti, ut dictum est, aequalitate reverendi sunt. Erubescat ergo idololatridantur, si qui diis pluribus aequalitatem ascribant. Namque sicut divinitatis aevo congruere videtur, ut nunquam coeperit, ejusque potenti artificio, ut res quasque materia formaque consummaverit, ita quoque rationi placet, cordique bene sedet, ut tanta excellentia, singularitate majestatis, admiranda habeatur. Quomodo enim Deus plus est quam unus, si Creator quoque non
Abbreviated transcription (Latin):
substantiã. ñ qͥa alii se subiciat: s quia ꝑ se
et non ꝑ aliud existat: Si ita ẽ: inter nobis
notas non reꝑit᷑ substantias. quas non aliter
norumꝰ nisi subiectas accidentib. Si itacit:
nullo designat᷑ noie. qͥa om̃e nomen signifi¬
cat substantiã cũ qͣlitate. atq ideo dissillabũ
hoc d̃s. pars orationis non est. qͥa de quo
magis uid̾et᷑. nomen non est. Aut si est:
quẽ eiꝰ substantia qualitati subiectas Nom̃
enim ut de specie &e genere ꝑhibet aristotilẽ.
dolatrie cecitas. pluralitatẽ deoꝵ: ꝓfano ore co¬
nat᷑ astruere. Ded que plura sunt: alia aliis
aut p̃stantiora inuenient᷑. aut equalia.
Ss̃ autẽ nlłi sub ẽẽ potest.ac ꝑhoc. dni plirres
si sunt: pares utiq sibi sunt. Ninirũ ds
qm̃ mitio caret. nec sinem hr̃e ualet. Que¬
cumq enim terminant᷑ fine. exordium sor¬
tiuntur existentie. fieri quidem potest. ut

Expanded text:
substantiam, non quia alii se subjiciat, sed quia per se substantiam, non quia alii se subjiciat, sed quia per se et non per aliud existat? Si ita est, inter nobis notas non reperitur substantias, quas non aliter novimus nisi subjectas accidentibus. Si ita est, nullo designatur nomine; quia omne nomen significat substantiam cum qualitate, atque ideo dissyllabum hoc, Deus, pars orationis non est; quia de quo magis videtur nomen, non est. Aut si est, quae est ejus substantia qualitati subjecta? Nomen enim, ut de genere et specie perhibet Aristoteles, Idololatriae caecitas pluralitatem deorum profano ore conatur astruere. Sed quae plura sunt, alia aliis aut praestantiora invenientur, aut aequalia. Deus autem nulli subesse potest. Ac per hoc, dii plures si sunt, pares utique sibi sunt. Nimirum Deus quoniam initio caret, nec finem habere valet. Quaecunque 32 enim terminantur fine, exordium sortiuntur existentiae. Fieri quidem potest ut
Abbreviated transcription (Latin):
rrationabilrum rationabilis ꝓgressus. & inde¬
fessus in se retursus. dispositorẽ fue presidere ma¬
chine indubitant̃ euincit. Q uero suũ reb or¬
dinem indidit: num ip̃e existendi inicium
habuit: Sed que ẽẽ incipiunt.: causã necessario
stibsistentie ꝓsequunt᷑. Nam qͥs incelligit de eo
qd̾ ẽẽ caret. quomͦ ad c̃ẽ ueniret. nisi aliqͥd tale
p̃ced̾ẽt. unde exordium subsistendi hr̃t: Quod
autẽ alii causa ẽ ut sit: qͥs eo excellentius fore ne¬
gabit: Aut gͥ d̃s existendi pͥncipio carebit. aut
excellentiꝰ se et antiquiꝰ. aliqͥd habebit. Constet
itaq deum cẽ. & iniciũ subsistendi non hr̃e.
Quicqͥd autẽ ẽ uel substantia si aristotilem sc̃¬
quim᷑. uł accidens est. Utrum horũ est deus:
Si accidens est. ꝑ aliud ẽ qͥ cet̾is ẽt̃ confert. Si
substantia est: susceptibilis contͣrioꝵ ẽ. qͥ inua¬
riabilis & immutabilis ẽ. Substantia enĩ
dicta est: quia accidentib suibiecta ẽ. An dicemꝰ

Expanded text:
rrationabilium rationabilis progressus, et indefessus in se recursus, dispositorem suae praesidere machinae indubitanter evincit. Qui vero suum rebus ordinem indidit, num ipse existendi initium habuit? Sed quae esse incipiunt causam necessario subsistentiae prosequuntur. Nam quis intelligit, de eo quod esse caret, quo modo ad esse veniret, nisi aliquid tale praecederet, unde exordium subsistendi haberet? Quod autem alii causa est ut sit, quis eo excellentius esse negabit? Aut igitur Deus existendi principio carebit, aut excellentius se et antiquius aliquid habehit. Constet itaque Deum esse, et initium subsistendi non habere. Quidquid autem est, vel substantia, si Aristotelem sequimur, vel accidens est, utrum horum est Deus? Si accidens est, per aliud est, qui caeteris esse confert; si substantia est, susceptibilis contrariorum est: qui invariabilis, et immutabilis est. Substantia enim dicta est, quia accidentibus subjecta est. An dicemus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊cet̾a tͥb attͥbuit ꝑsonis: uer̃ unãꝗͣq areliqͥs ĩ sinuat dis¬
tinctã. idq indistincte facit quia
nullam discretionis certicudinẽ ponit. Si mili mͦ
de deo dr̃. Qͥ appendit molem t̾re tͥb digitis. una
enĩ diuinitas: tͥb in ꝑsonis oꝑat᷑. Sic cum una¬
queq res ab aliis sit alia. diuersa. et differens: cũ¬
q differre cõmunit conueniat unicuiq: nicħ
ex differentia que differt̃. cõmunitatis sortiunt᷑.
iuxta illud. Ego enim a patre ꝓcessi. Altera:
ipiritis sancti ex utroq. Neq enim una et eadẽ
potest ẽẽ ꝓcessio. ea que est ab uno solo: et ea que
est ab uno et altõ. Nam si una cõmunis ꝓcessio
in eẽt duab. sic̃ una uerbi gr̃a om̃ib tͥb cõmunis
in est õĩpotentia ꝑsonis: ꝓculdubio quemadmodũ
in differenter tͥb conuenit oĩpotentia. ut in ea
sint unum: ita quoq ꝓcessio conueniret duab.
Nunc autẽ qm̃ aliter & aliter habet᷑. alia et alia

Expanded text:
era, tribus attribuit personis, verum unamquamque a reliquis insinuat distinctam; idque indistincte facit, quia nullam discretionis certitudinem ponit. Simili modo de Deo dicitur: Qui appendit molem terrae tribus digitis : una enim divinitas tribus in personis operatur. Sic cum unaquaeque res ab aliis sit alia, diversa et differens, cumque differre communiter conveniat unicuique, nihil ex differentia, qua differunt, communitatis sortiuntur juxta illud: Ego enim a Patre processi. Altera Spiritus sancti ex utroque. Neque enim una et eadem potest esse processio ea quae est ab uno solo, et ea quae est ab uno et altera. Nam si una processio communis inesset duabus, sicut una v. g. omnibus tribus communis inest omnipotentia personis; procul dubio quemadmodum indifferenter tribus convenit omnipotentia, ut in ea sint unum; ita quoque processio conveniret duabus. Nunc autem quoniam aliter et aliter habetur, alia et alia
Abbreviated transcription (Latin):
Quid namq ꝓcessio filii nisi generatio eiꝰ: quid
item sp̃s sancdi ꝓcessio. nisi sua a ceteris distinctios
Quamobrem quotiens ꝑsonis aliquid attͥbuitur.
aut similit̾ et absq ulla differentia in est. et
erit cõmune ini om̃ib: aut different̃. ut ꝑsoma:
tͥb ꝓcessio siie pͥncipiũ duab. Et erit quiddã
cõmune solum nõie: ñ etiam re. Tamen si ad cre¬
aturã spectantes p̃rogatiua pͥncipii creatorem
ueneramur: utiq toti õmune ẽ pͥncipiũ tͥri¬
tati. Ipsa enim pͥncipium c̃ omnis creature. aqua
tanquam creatͥoe: ꝓpͥe munꝰ subsistentie crraturat̃
sortit᷑ uniuersitas. Uerum si scãm apud se contẽ
cedens. filiꝰ tantũ ex patre. sp̃c̃ sc̃s ab utroqi: ita pat̾
et filiꝰ uterq pͥncipium ẽ. filiꝰ ioliꝰ sp̃c scĩ: pat̾ autẽ¬

Expanded text:
Quid namque processio Filii, nisi generatio ejus? Quid item Spiritus sancti processio, nisi sua a caeteris distinctio? Quamobrem quoties personis aliquid attribuitur, aut similiter et absque ulla differentia inest, et erit commune in omnibus, aut differenter, ut persona tribus; processio sive principium, duabus; et erit quoddam commune solum nomine, non etiam re: tamen si ad creaturam spectantes, praerogativa principii Creatorem veneramur, utique toti commune est principium Trinitati. Ipsa enim principium 38 est omnis creaturae, a qua tanquam creatrice, propriae munus subsistentiae, creaturarum sortitur universitas. Verum si sanctam apud se contempcedens, Filius tantum ex Patre, Spiritus sanctus ab utroque; ita Pater et Filius uterque principium est; Filius solius Sp
Abbreviated transcription (Latin):
Qͣ aũ ħͥ que bona h iq̃ infuturo ualeant ⁊ que ñ st̃ hona.
Eit qͣn sit opꝰ malum. Et qñ nec bonũ. nec malũ qłr. Et utx
caritatẽ hñs. cadat. Et quomꝰ coritas tunc sit fons. eui
tium q̃nq ꝓbare subd̾r. Et quom̃ sit intelligendũ ca¬
ntas nĩqꝙͣ excidit. Et qͣł sit bena caritas qł maf̾tat̃
Pfecta ⁊̃ caritas int̃ quos rꝑiat᷑ ostñałr. nisi np̃a cadat. ñ¬
tñ extidat. Et qd̾ cum fugit. radiaem relinquit ũn patr̃or re¬
deat. Et qd̾ ñ ⁊ alicinis. licet i ntubet. ñ coruit. Et itrum
dampnaret᷑: si intim moretet᷑. Et de eꝰ m̃ito. a i. sSubar de¬
pecati dampnabilib Eit qd quedani eoꝵ sunit inmente t̃
Eit qd osensꝰ maioris ⁊ culpe qͣm negligentia. Et que negligen¬
tia ndarguat᷑ Et aũ opꝰ plus accusat᷑. Et qͣn sit imoisindo¬

Expanded text:
valeant. Et quae non sunt bona. Et quando sit malum opus. Et quando nec bonum nec malum dicitur. Et utrum charitatem habens cadat. Et quomodo charitas tunc sit fons, cui cium quandoque probare, subditur. Et quomodo sit intelligendum, Charitas nunquam excidit. Et qualis sit terrena charitas, qualis perfecta tamen excidat. Et quod cum fugit, radicem relinquit, unde peccator redeat. Et quod non est alienus. Licet enim titubet, non corruit. Et utrum damnaretur, si interim moreretur. Et de epeccatis damnabilibus. Et quod quaedam eorum sunt in mente tantum. Et quod consensus majoris est culpae, quam negligentia. Et quae negligentia redarguatur. Et cujus opus plus accusatur. Et quando sit mors in do
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ nec tempore. ita nec et̾nitate antecedit:
Si enim filio pat̾ coetanẽ ẽ: qͦmͦ pat̃ ẽ. Si aũ
ut sit pat̾. filio pͥorẽ: filiꝰ qͥa incepit: ds̃ ñ est.
Patͥ gͦ filiꝰ. deo d̃s ẽ coeqͣt. Equalis autẽ ñ idẽ¬

Expanded text:
sicut nec tempore, ita nec aeternitate antecedit. sicut nec tempore, ita nec aeternitate antecedit. Si enim Filio Pater coaetaneus est, quomodo Pater est? Si autem ut sit Pater, Filio prior est, Filius, quia incoepit, Deus non est? pat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ reuelauit tͥ. & rursus. Nunc cognosco ex
parte. S aliudẽ ꝓpͥe un dictionib: aliud
in ꝓpͥe. nusqͣm tamen rep̃hensa auctoritate.
Si uero ita ẽ. ut ꝑsone ꝓpͥetatib affecte ñ sint:
quomͦ ẽ illud eccłiasticum. ut in ꝑsonis ꝓpͥctaᷤᷤ.
et in essentia unitas. & in maiestate adoretur
equalitas: Et illud in tͥnitate auctenticum.
Non solum noĩa. s et noĩum ꝓpͥetates confite¬
mur: Que sunt personarum ꝓpͥetates. que
nõĩum: Pater in genit᷑. filium genuit.
unigenir᷑ a patre ẽ natus. sp̃m scõ: ab utͦq
est ꝓcessus. Heȩ sunt ꝓpͥetates qͣs p̃dicamenta
nesciunt. que sensum nt̃m om̃ĩno ȩxcedũt.
Nam ciniꝰ ingeniũ comp̃hendit. qd pat filiũ
ex sua substantia genuit. cum nec illi uxorẽ nec
huic matrẽ ascͥbere fas sit. cum pals et filii una
et eadem substantia sit. ac ꝑ hoc ex patris dota¬
li filii particłaris ñ separet᷑ substantia. nat᷑a¬
lib in crementis informanda. cũ pat̾ filium

Expanded text:
 rursus: Nunc cognosco ex Patre . Sed aliud est proprie uti dictionibus, aliud improprie, nusquam tamen reprehensa auctoritate. Si vero ita est ut personae proprietatibus affectae non sint, quomodo est illud ecclesiasticum: Ut in personis proprietas, et in essentia unitas, et in majestate adoretur aequalitas, et illud in Trinitate authenticum: Non solum nomina, sed et nominum proprietates confitemur. Quae sunt personarum proprietates, quae nominum? Pater ingenitus Filium genuit, Unigenitus a Paest processus. Hae sunt proprietates, quas praedicamenta nesciunt, quae sensum nostrum omnino excedunt. Nam cujus ingenium comprehendit, Pater Filium ex sua substantia genuit, cum nec illi uxorem, nec huic matrem ascribere fas sit? Cum Patris et Filii una et eadem substantia sit, ac per hoc ex Patris totali, Filii particularis non separetur substantia naturalibus incrementis informanda; cum Pater Filium
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ẽẽ fateri: Quomͦ autẽ id fatendum sit.
fide ne an sp̃e: tractat᷑ꝰ ip̃e indicat. qui fidem
&e exponendã in capite suscipit: et expositã
in fine conclridit. Ibidem etiam inferius sic
habet᷑. Est ergo fides recta ut credamꝰ et confite

Expanded text:
m esse fateri? Quomodo autem id fatendum sit? Fidene an specie, tractatus ipse indicat, qui fidem et exponendam in capite suscipit, et expositam in fine concludit? Ibidem et inferius sic habetur: Est ergo fides recta, ut credamus et confite
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. Nam sic̃ discipłi quẽ fide dm̃ crede¬
bant: sensib hominẽ sciebant: ita nos exacen¬
sione ꝑpendimꝰ utrumq fide. nentrum cog¬
nitione. fide tamen absentia. quã cognitioe
presentia: firmiꝰ tenemꝰ. eisq mentis assensu
in coniuilsi heremꝰ. forsan supͣdictum tuens
errorẽ. supͣdictum oppugnare capicł̾m: iniqͣ
conabit᷑ explanatione. sic. Dñs iħc scd̾m hũa¬

Expanded text:
hominem. Nam, sicut discipuli quem fide Deum credebant, sensibus hominem sciebant, ita nos ex ascensione perpendimus utrumque fide, neutrum cognitione; fide tamen absentia, quam cognitione praesentia firmius tenemus, eisque mentis assensu inconvulsi haeremus. Forsan supradictum tuens errorem, supradictum oppugnare capitulum, iniqua conabitur explanatione, sic: Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fecto tae. ¶ Tertio de filio amatre nutti ꝯmisso. i inapi¬
nato infortunio mortuo. & ¶Qrto de marito ancilla
ab uxore supposita: nescient̾ fruente. ai. ¶ Qnto defilio
matͥ ꝯuigato. utroq parentelam ignororante. xii. sos¬
ꝙ multis modis duro aĩmꝰ ñ ÷ deceptꝰ opꝰ ñ esse malig¬
num. Et eꝯu̾so mens sordida.: opus uiciat. Qd sieut
habeant erga illo uñ originem tͥhunt. Et qd̾ sine cͥmine
manducandi. ⁊ dormiendi. ⁊ ꝑ ruricolam qͥ laborat
neccro: ut uictum querat. Et qd̾ neglecto quid iu¬
oboriat᷑. Et qͣn penalis ignorantia. Et qͣtido infirmi¬
tas. Et q̃n ipsa sit rea. Et q̃n sit absoluta. Et un hec
infirmitas ⁊ ignorantia eueniant. Et qd̾ eis obuiat
gr̃a xp̃i. Et an pꝰ fidem maneant. ian noceant ut pe¬
ne ł ut culpe. Et uñ fiant. Et quom̾ homo pͥmus sit
Et quomͦ homo gͣuatꝰ ex origine. de pͥmat᷑ dum peccat
exse. Et cur homini data sit hebitudo: iegͥtudo. Et

Expanded text:
interfecto. CAP. IX. Tertio de filio a matre nutrici commisso, et inopinato infortunio mortuo. CAP. X. Quarto de marito ancilla ab uxore supposita nescienter fruente CAP. XI . Quinto de filio matri conjugato, utroque parentelam ignorante. CAP. XII. Osque multis modis, dum animus non est deceptus, opus non esse malignum, et e converso, mens sordida opus vitiat. Quod sicut habeant erga illos unde originem trahunt. Et quod sine crimine manducandi et dormiendi, et per ruricolam qui laborat necessario, ut victum quaerat. Et quod neglecto quid inoboriatur. Et quando poenalis ignorantia. Et quando infirmitas. Et quando ipsa sit rea. Et quando sit absoluta. Et unde haec infirmitas et ignorantia eveniant. Et quod eis obviat gratia Christi. Et an post fidem maneant, et an noceant ut poenae vel culpae. Et unde fiant. Et quomodo homo primus sit Et quomodo homo gravatus ex origine, deprimatur dum peccat ex se. Et cur hominum data sit hebetudo, et aegritudo. Et
Abbreviated transcription (Latin):
nitum a patre callet. generationẽ ei nob̾ enarret.
enim credimꝰ que fides nob̾ insinuat: ea iide¬
mus que species nob̾ manifestat. Et est fides
Species autẽ: comp̃hensio cognitoꝵ. fĩdem
autem descͥbere intendit: qͥ dicit. fr̃des autem
catholica hec ẽ: c c̃. & interpositis qͥbidam. sub¬
iunxit Singłatim unã quãꝙ ꝑsonã deum

Expanded text:
nitum a Patre callet, generationem ejus nobis enarret. nitum a Patre callet, generationem ejus nobis enarret. enim credimus quae fides nobis insinuat; ea videmus quae species nobis manifestat: et est fides species autem comprehensio cognitorum. Fidem autem describere intendit, qui dicit: Fides autem catholica haec est, etc. interpositis quibusdam subjunxi
Abbreviated transcription (Latin):
na ratio p̃bet exꝑimentum. Dit̃ enĩ in mo¬
yse ds̃. Non uidebit me homo: & uiuet. &
in enͣgłio dr̃. Deum nemo indit unquã.
Gdum homo mortali statu uiuit: dm̃ ui¬
dere nequit. corporeis quidem ocłis unqͣm.
sp̃ualib pot̾it p̾hanc uitam. Nami tantũm
menti ꝓmittit᷑ uisio di: dum dr. Beati mun¬
do corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Nota futurũ.
qͥa nunc nec cordi patet as.Si dm̃ nemo nouit.
ues patrẽ. Nam si patrem nouissec: titq e dñi.
Pat̾ enĩ ẽ s. Si autẽ nec patrem: nec filium no¬
uit. Numqͥd tamen utrũq ẽẽ qm̃ incelligit:
Nimqd umigenitũ ab ingenito genitũ scite
Sit̃ duos qͦslibet ẽẽ horaines ex aspectui nosti.
neut ũ camen apud se nosti: ita quoq plerq
alter altiꝰ ratione aliqͣ: pat̃ quodãm cognoscit᷑.
⁊iteq tamen ignotꝰ respondetur.S ed contra
uicã eternã ht̃. Contͣ scdm: ꝓpheta de unige¬
nto ait. Ge ueranonẽ e⁊ q enartabit: dige¬

Expanded text:
. Dicit enim in Moyse Deus: Non videbit me homo et vivet Et in Evangelio dicitur: Deum nemo vidit unquam : ergo dum homo mortali statu vivit, Deum videre nequit; corporeis quidem oculis nunquam, spiritualibus poterit post hanc vitam; nam tantummodo menti promittitur visio Dei, dum dicitur: Beati mundo corde quoniam ipsi Deum videbunt . Nota futurum quia nunc nec cordi patet Deus. Si Deum nemo novit, nec Patrem; nam si Patrem novisset, utique et Deum: Pater enim est Deus; si autem nec Patrem, nec Filium novit. Nunquid tamen utrumque Deum esse intelligit? Nunquid Unigenitum ab ingenito genitum scit, sicut duos quoslibet homines esse ex aspectu nosti, neutrum tamen apud se nosti? Ita quoque plerumque alter alterius ratione 34 aliqua, Pater quodammodo cognoscitur, uterque tamen ignotus respondetur. Sed contra vitam aeternam habet. Contra secundum propheta de Unigenito ait: Generationem ejus quis enarrabit? Si ge
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qd̾ qͥbdam płacet. dñm incuba descendentem ignem in¬
ducere. un eo mortuos resuscitatos subleuare. xXI¶ Qn¬
tum ĩ ultimus ignis durabit d̾r. ⁊ quid oporteat ẽẽ si aĩe
tunc ut nunc. eet᷑ corꝑa sunt purgande: ⁊ quid si incor¬
porib luent: qd̾ incorꝑib deliq̃runt: ⁊ quid potiꝰ : tenen¬
dum siemundatoꝵ ⁊ mundandoꝵ simul erit resurrectio

Expanded text:
 quibusdam placet, Dominum in tuba descendentem, ignem inducere, et in eo mortuos resuscitatos sublevare. CAP. XXI. Quantum etiam ultimus ignis durabit, dicitur, et quid oporteat esse, si animae tunc ut nunc extra corpora sunt purgandae, et quid hi in corporibus luent, quod in corporibus deliquerunt, et quid potius est tenendum, si emundatorum
Abbreviated transcription (Latin):
XXXI. ¶ Qx aũ de inceps. quid sit mundũ iudicare. et
qd̾ dñs more mortaliũ: iudiciariam ꝓferet sententiã. ⁊ pe¬
nam siue p̾mium ꝑ ministros inferet. ⁊ qd̾ scĩ subdño
Sũ uͦ: tm̃ malos. X XXII. post iuditiũ aũ: malos insup¬
plitio ꝑmansuros.: i bonos inuoluptate. subd̾t ⁊ qd̾ scõs
sit ex pon̾e. ⁊q̃r. De miseria tamen gehennali subditur.
mentis. ⁊ qd̾ mali nullũ habebunt remedium: uel
boni casum.¬

Expanded text:
itur autem deinceps quid sit mundum judicare, et quod Dominus more mortalium judiciariam proferet sententiam, et poenam sive praemium per ministros inferet, et quod sancti sub Domino um malos. CAP. XXXII. Post judicium autem, malos in supplicio permansuros, et bonos in voluptate, subditur; et quod ssit exponere, et quare. De miseria tamen gehennali subditur,  habitu mentis, et quod mali nullum habebunt remedium, vel boni casum.
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinis infinite. qd̾ alii et ñ deo soli
ascribere: nefas ẽ. Huiꝰmi autẽ copiã rerũ. copra
ut dixi designat uocabuloꝵ. Alia enĩ ornam̃ta
unicatis. alia comp̃hendt̃ insignia tͥnitatis.
Trinitas aũ sic̃ in deitate unũ ẽ om̃ibq eius
earũ. or namentis: ita qͦq in ꝑsonis ẽ tͥna. oĩb¬
q earum in signib. Pater namq et filiꝰ cum
et pater unum sumꝰ. Eedem autẽ tres. tam et¬
si płimis distinguant᷑ modis. ñ tam̃ ampliꝰ
quam tres conficiunt᷑ ꝓpͥetates. Quottͦt enim sunt.
tres t̃m ꝑsonas distinguere intendt̃. Ppͥetates autẽ
ꝑsonarũ uocabula quedam designant discrete:
alia confuse. Discrete: singlas confuse autẽ binas
auc ternas. Heȩ sunt yctrie capientes singłe me¬
ba uocabula. tres quoq distincte suaᷤ notant pͥetat¬

Expanded text:
magnitudinis infinitae. Quod alii, et non Deo soli, magnitudinis infinitae. Quod alii, et non Deo soli, ascribere nefas est; hujusmodi autem rerum copiam copia, ut dixi, designat vocabulorum; alia enim ornamenta unitatis, alia comprehendunt insignia Trinitatis. Trinitas autem sicut in Deitate unum est, omnibusque ejus ornamentis; ita quoque in personis est trina, omnibusque earum insignibus. Pater namque et Filius cum et Pater unum sumus . Eaedem autem tres, tametsi plurimis distinguantur modis, non tamen amplius quam tres conficiuntur proprietates. Quotquot enim sunt, tres tantum personas distinguere intendunt. Proprietates autem personarum vocabula quaedam designant discrete, alia confuse: Discrete singulas, confuse autem binas vel ternas. Eae sunt hydriae capientes singulae mectus tria haec vocabula, tres quoque distincte suas notant p
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictum ẽ aluid potest ẽẽ bonitas dei qͣm ds̃
bonus. neq cet̾a que tanquã forme deitatis sim¬
plicitati uident᷑ coherere: aliud pꝰsunt ẽẽ quam
ds̃ aliis et aliis dignitatib insignit᷑. nicħ omi¬
nus tam̃ simplex semꝑ & unus. Propͥerates qͦq
qͥb ꝑsonarũ admiramur distinctionẽ. qͥd como¬
de dicemꝰ. nisi ꝑsonas naturalit̾ ab inuicẽ distĩ¬
ctas : Distinctas utiq. ut a se alias: ñ tam̃ separa¬
tas. Alia ẽ enĩ ꝑsona patͥs. alia filii. alia sp̃e scĩ.
nicħominus tamen et semꝑ et ubiꝙ simul st̃.
Est quoq siliꝰ in patre. &e pater in filio. sp̃cq sc̃s̃
simillimi insimillimis conspicint᷑:. Unde.
Philippe qͥ uidet me. uidet &r patrem. Quas for¬
mias ur supͣdictum ẽ ideo idem auc cũ unitate
diuinitatis aut cum qualibet ꝑsonarũ dicimꝰ.
ne si nr̃o more singłe aluid sint ab eo in quo sc̃:
płima sit rerum copia ueneranda: eternitate

Expanded text:
ut dictum est, aliud potest esse bonitas Dei, quam Deus ut dictum est, aliud potest esse bonitas Dei, quam Deus bonus; neque caetera quae tanquam formae divinitatis simplicitati videntur cohaerere 37 aliud possunt esse quam Deus, aliis et aliis dignitatibus insignitus; nihilominus tamen simplex et unus. Proprietates quoque quibus personarum admiramur distinctionem, quid commode dicemus, nisi personas naturaliter ab invicem distinctas? distinctas utique ut a se alias, non tamen separatas: Alia est enim persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Nihilominus tamen et semper et ubique simul sunt. Est quoque Filius in Patre, et Pater in Filio, Spiritusque sgulis, tanquam simillimi in simillimis, conspiciuntur; unde: Philippe, qui videt me, videt et Patrem Quas formas, ut supra dictum est, ideo idem aut cum unitate divinitatis, aut cum qualibet personarum dicimus, ne si nostro more, singulae aliud sint ab eo in quo sunt, plurima sit rerum copia veneranda, aeternitas
Abbreviated transcription (Latin):
tabilicatis suscipiat᷑. Creat᷑a auitẽ siue informiᷤ
sit. qd̾ minus: siue formata qd idet᷑ ampliꝰ.
eo mͦ se habet uel hr̃o ualet. ut mutet᷑.u.
licet uaria deo atͥbuant᷑. uinꝰ et idẽ ꝑmanet.
uiusmi gͦ quasi formas dei. sane mentis
nemo aliud arbitret᷑ qͣm ip̃m. iupxta in¬
comp̃hensibilẽ maiestatis amꝑlituamẽ. alter
atq alitet attendendrm. Iumirum qͥtiens
dm̃ om̃ipotentẽ. uistũ. sapientẽ. dicimᷤ. diuinã
solum ec̃ntiã designamꝰ. quã tam̃ iuxta suos se ha¬
bendi modos modis diuersis meditam᷑. Meditatio
autẽ huimm᷑ uariis uocũ exp̃ssionib demonstt᷑.
Exp̃ssiones autẽ huiͦm᷑. ñ solum ea complectũt᷑
que circa diuine amplitudinis unitatẽ intel¬
ligimꝰ: uerũ & illa que tͥnitatẽ in ꝑsonis distin¬
gunt. Que cũ multa sint. uariisq se modis
mencib infundant humanis: nichil tamen

Expanded text:
tabilitatis suscipiatur: creatura autem sive informis tabilitatis suscipiatur: creatura autem sive informis sit, quod minus; sive formata, quod videtur amplius, eo modo se habet, vel habere valet ut mutetur. CAPUT V. Licet varia Deo attribuantur, unus et idem permanet. Hujusmodi ergo quasi formas Dei, sane mentis nemo aliud arbitretur quam ipsum, juxta incomprehensibilem majestatis amplitudinem, aliter atque aliter attendendum: nimirum quoties Deum omnipotentem, justum, sapientem dicimus, divinam solum essentiam designamus, quam tamen juxta suos se habendi modos, modis diversis meditamur: meditatio autem hujusmodi, variis vocum expressionibus demonstratur; expressiones autem hujusmodi non solum ea complectuntur, quae circa divinae amplitudinis unitatem intelligimus: verum et illa quae Trinitatem in personis distinguunt. Quae cum multa sint, variisque se modis mentibus infundant humanis, nihil tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
deo mͦ assint. mͦ absint. quẽaomodũ srebsartiȩ
corruptioni subiecte: incipit in se hr̃e qͦ prius
caruit. carere qd prius hũit. In substantiis:
hoc om̃ib certum. in sibi accidentib muiltis
est dubiũ.Si in quã actus deo accidentes quod
sunt ꝑmanent. cũ ante mundũ sapuisset.
iusticiã amasset. contrariũ odisset. & aliis m̾is
se habuisset: constat qͥa ñ solus ĩmo actuũ fa¬
milia stipatꝰ: creator creaturã antecessit. Si uͦ
ita est. cum sapientia. bonitas. puschritudo.
inmensitas. in deo ñ aliud ẽ quã ip̃a deitas. sic
enim clamat auctoritas: que in quã causa ẽ.
ut saꝑe in deo aliud sit. sapientia idem quod
us̃ sit: Quamobrẽ. sic̃ nec substantia que una
eademq tͥum ẽ ꝑsonarum. ita nec ꝑsone. que
cum sint tres uniꝰ tamen func substantie:
qͥpꝑia hnt in nat᷑a diuersum ab habente a quib
nec agit᷑ nec habet᷑: unde uel modicum mu¬

Expanded text:
Deo modo adsint, modo absint; quemadmodum substantiae Deo modo adsint, modo absint; quemadmodum substantiae corruptioni subjectae, incipit in se habere quo prius caruit, carere quod prius habuit. In substantiis hoc omnibus certum, in sibi accidentibus, multis est dubium; si, inquam, actus Deo accidentes quod sunt, permaneant; cum ante mundum sapuisset, justitiam amasset, contrarium odisset, et aliis modis se habuisset, constat quia non solus, imo actuum familia stipatus, Creator creaturam antecessit. Si vero ita est, sapientia, bonitas, pulchritudo, immensitas in Deo non aliud est quam ipsa divinitas? sic enim clamat auctoritas; quae, inquam, causa est, ut sapere in Deo aliud sit, sapientia idem quod Deus sit? Quamobrem sicut nec substantia, quae una eademque trium est personarum; ita nec personae quae, cum sint tres, unius tamen sunt substantiae, quippiam habent in natura diversum ab habente, a quibus nec agitur, nec habetur, unde vel modicum mu
Abbreviated transcription (Latin):
diceq rei firmitas infirmitas q: t si corpus.
qͥa caluit. mͦautẽ tepet. mutat᷑ cur ds̃ idẽ ẽ.
mundũ prius creans. pꝰ a creatione cessans.
iudeis pͥmum ut hostes uincerent gr̃am lar¬
giens pͣmodũ ut uincerent᷑ eandem tolleas
Qͥ ab et̃no erat solum dn fili: extempoe fũ
est etiam hominis filiꝰ scilicit ñ incarnat᷑ pus:
post ẽ incarnat᷑. Siq sine informatione est:
incarnat᷑ ñ mutat᷑. Cur homo alt̾atur de
nigro albi. & de egro sanus sine forma factus:
An factoris factiq ea distantia ẽ qd̾ opifex et si
ut opus actib distinguat᷑: ñ tam̃ ut opꝰ in eẽn¬
tia mutat᷑ : actus enim diuinitati uicissim
accidentes: eunt. ueniunt. ip̃a in se ñ mirtata.
Quia ñ talia penes eam meant. ut alterari
inde debeat. ut dolor letum. eͥtudo sanum. me¬
lius. minus bonum: ualde ꝑmutat. Si g deus
actuũ ac ꝑ hoc accidentiũ ẽ susceptiuus. ut mn

Expanded text:
conditaeque rei firmitas infirmitasque? Si corpus, conditaeque rei firmitas infirmitasque? Si corpus, quia caluit, modo autem tepet, mutatur; cur Deus idem est mundum prius creans, post a creatione cessans, Judaeis primum ut hostes vincerent gratiam largiens, postmodum ut vincerentur eamdem tollens? Qui ab aeterno erat solum Dei Filius, ex tempore factus est et hominis filius, scilicet non incarnatus prius, post est incarnatus, si quod sine informatione est, incarnatus non mutatur. Cur homo alteratur de nigro albus, et de aegro sanus sine forma factus? An factoris factique ea distantia est, quod opifex etsi ut opus actibus distinguitur, non tamen ut opus in essentia mutatur? Actus enim divinitati vicissim accidentes, eunt, veniunt, ipsa in se immutata; quia non talia penes eam meant ut alterari inde debeat, ut dolor laetum, aegritudo sanum, melius minus bonum valde permutat. Si igitur Deus actuum ac per hoc accidentium est susceptivus, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
se conueniunt. ꝑ qͥd a discolorib differunt. si
accidentia ñ sunt: An ut quidã auit. ꝯueni¬
unt ce difserunt. s in nullo. Ut albi similant᷑
sibi. s in quo: an in participata specie: Sed
ratio euincie untuersalia ñ eẽ. An indundira
albedine: Sed singłi cernunt᷑ suã ñ att̾sꝰ hrẽ.
uerũptam̃ sͥ similes eẽ liquet. qͥa sicet diuersas.
hñt tam̃ albedines. S si formas tollimꝰ. unde si¬
milese Si sic dico: in consuetudine loqͦr. Auctorẽ
tamen diumos quã mundanos uideor h̃e ad¬
uersos. Si tam̃ ita fat̾i decet: ꝑformas ñ uariat᷑
ds̃. nec dei aliꝙ opꝰ. Ergo ne factura a factore ua¬
rietatis ñ dissidebit dissłitudine: Ereatura
cueseit decrescitꝙ gaudet ce dolet. sꝑat & timet.
mͦ calet. mͦ friget. & om̃ino alternationi subo¬
iacit. & si qua si conditoris bnficio solidior ẽ:
eo pͥuata dissolubilis ẽ. Patet negͥ conditoris

Expanded text:
se conveniunt, per quid a discoloribus differunt, si se conveniunt, per quid a discoloribus differunt, si accidentia non sunt? An, ut quidam aiunt, conveniunt et differunt, sed in nullo, ut albi similantur 36 sibi, sed in quo? An in participata specie? sed ratio evincit universalia non esse. An in dividua albedine? sed singuli cernuntur suam, non alterius habere. Verumtamen sibi similes esse liquet, quia licet diversas, habent tamen albedines. Sed si formas tollimus, unde similes? Si sic dico, in consuetudine loquor, auctores tam divinos quam mundanos videor habere adversos. Si tamen ita fateri decet, per formas non variatur Deus, nec Dei aliquod opus, ergone factura a factore varietatis non dissidebit dissimilitudine? Creatura crescit, decrescitque, gaudet et dolet, sperat et timet, modo calet, modo friget, et omnino alterationi subjacet; et si quae sui Conditoris beneficio solidior est, eo privata dissolubilis est. Patetne igitur Conditoris