comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. ẜ babo. ip̃a u̾itate dicente. qnͣdo int̾ro¬
gauit iudeos. Baptismꝰ ioħis unde ẽ : Ergo. ne
tot baptismi dicerentur: quot ẽẽnt scrui qͥbap¬
tizarent: sibi tenuit dñs potestatẽ babtizandi.
seruis: minist̾i̾um dedit. Si gͦ seruus dicit se
tat. & id̃õ non differt: siue bonus. siue malus.
cui baptizandi contigit minist̾ium: bapti¬
zat. In de etiã. nemo dicit: baptismus meus.
cũ tñ dicat: euangłium meũ. prudentia mea.
gła mea. licet hec sint a d̾o: in quib diffentia
ẽ. In his enĩ. aliꝰ alio doctior ẽ. & alius aliome.¬
lius oꝑatur: in euangłitando. nec sunt om̃s
equali sapientia p̾diti. aliꝰ aut̃ alio. magis
minus ue baptizatꝰ. siue ab inferiore: fiue a
maiore baptir etͦ. dici ñ pot̃. ¶dhocaut̃
qd̃ dicit aus̃. xp̃m potestatẽ bãptisim serus
posse dedisse: opponit᷑ sic a quibd̾a. Potestas
siue potentia dĩ. eẽntia diuina ẽ. quia ñ estali¬
ud doeẽ. aliud: posse. Si gͦ ñ potuit eis dare:

Expanded text:
tus est. Probabo, ipsa Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos: Baptismus Joannis unde est? Ergone tot baptismi dicerentur quot essent servi qui baptizarent, sibi tenuit Dominus potestatem baptizandi, servis ministerium dedit. Si ergo servus dicit seo non differt sive bonus sive malus cui baptizandi contigit ministerium. Inde etiam nemo dicit, baptismus meus, cum tamen dicat, Evangelium meum, prudentia mea, gloria mea, licet haec sint a Deo. In quibus differentia est; in his enim alius alio doctior est, et alius alio melius operatur, in evangelizando, nec sunt omnes aequali sapientia praediti; alius autem alio magis minusve baptizatus, sive ab inferiore sive a majore baptizetur, dici non potest. Ad hoc autem quod dicit A opponitur sic a quibusdam. Potestas sive potentia Dei essentia divina est, quia non est aliud Deo esse, aliud posse. Si ergo non potuit eis dare,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m aliquid cum sciebat. & scđm aliquid eũ
nesciebat. Sciebat quid̾ẽ. sponsum ẽẽ &e filium
dei. s nesciebat: utrum eẽt daturꝰ aliis pote¬
statẽ baptismi. an ꝓprium baꝑtismũ esset ha¬
biturus. ⁊ baptismi potestatẽ retenturꝰ. S hoc
ꝑ sp̃m didicit: uelut columbam. descendentẽ

Expanded text:
uid eum sciebat, et secundum aliquid eum nesciebat: sciebat quidem sponsum esse et Filium Dei, sed nesciebat utrum esset daturus aliis potestatem baptismi, an proprium baptismum esset habiturus, et baptismi potestatem recepturus. Sed hoc per Spiritum didicit, velut per columbam descendentem
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dos: ita. ꝑ aliquod signũ demonstrarent᷑ excel¬
lentioris scĩtatis ministri. & dispensatores mini¬
stcrioꝵ: qui soli baptizare deberent. S si hoc fi¬
eret: ipsoꝵ iam baptismus diccretur. quam¬
uis cis a dño attributus. sic̃ baptismꝰ ioħis fu¬
it. Iõo apłs agit ło gr̃as. qd̾ neminẽ eoꝵ bap¬
tirauit. quitanqͣm obliti in cuiꝰ nomine bap¬
tizati eẽnt. ꝑ hominũ nomina. se diuidebart.
Cum enĩ tm̃ ualcat baptismꝰ ꝑ hoĩem otemp¬

Expanded text:
 aliquod signum demonstrarentur excellentioris dignitatis ministri, et dispensatores mysteriorum qui soli baptizare deberent. Sed, si hoc fieret ipsorum jam baptismus diceretur quamvis eis a Domino attributus, sicut baptismus Joannis fuit. Ideo Apostolus agit Deo gratias quod neminem eorum baptizavit, qui tanquam obliti in cujus nomine baptizati essent, per hominum nomina se dividebant. Cum enim tantum valet baptismus per hominem contemp
Abbreviated transcription (Latin):
uocat illos adunũ¬
nom̃: qͥ multa noĩa
sͥ facẽ. uolebant. &¬
illiꝰ ssimus: qui ꝓ̃ nob̾ crucifixus ẽ. dimittunt᷑
uerũ qd̃ tenebant illicorinthii: facit eos crubes¬
cere: de. falsis quȩ tenebant. Hoc enĩ erat ꝓpͥum:
&e detestabile. eoꝵ uicium: qd̾ dicebant: ego sũ
pauli: ⁊c̃. nec illos quos in scismata dissiluisse
redarguit: arbitror ueram fidẽ habuisse. in l
qd̃ dicebant: ego sum pauli. ⁊c̃. Hoc enĩ fal
ueritatem: iniquitate suoꝵ scismatũ decine¬
bant. ꝑ hanc gͦ uitatẽ quã tenebant: ipsoꝵ
falsitatẽ ꝯiuncit. Uerum quide baptismum
habebant. ex cuiꝰ uitate: ut corrigerent falsi
baptismũ. & ñ ueram habeant fidẽ. sicut isti.
ꝑ uitatem gͦ quam habebant. corrigit falsi¬
tatẽ quã tenebant. sicut ꝑ xp̃i resurrectionẽ.
qͣm credebant: ꝓbat resurrectionẽ mortuoꝵ
quam negabant. E rant enĩ int̾ eos: qui mor¬
tuos resurg̾e ñ credebant. credebant tñ:
xp̃m resurrexisse:
meo: qd̃ nemi

Expanded text:
vocat illos ad ununomen qui multa nomina sibi facere volebant, illius sumus qui pro nobis crucifixus est. Dimittuntur verum quod tenebant illi Corinthii, facit illos erubescere de falsis quae tenebant. Hoc enim erat proprium et detestabile eorum vitium, quod dicebant, ego sum Pauli, nec illos quos in schismata dissiluisse redarguit, arbitror veram fidem habuisse in hoc quod dicebant, ego sum Pauli, etc. Hoc enim falsveritatem in iniquitate suorum schismatum detinebant. Per hanc ergo veritatem quam tenebant, ipsorum falsitatem convincit. Verum, quippe baptismum habebant, et ex ejus veritate, ut corrigerent falsitbaptismum, et non veram habeant fidem, sicut isti. Per veritatem ergo quam habebant corrigit falsitatem quam tenebant, sicut per Christi resurrectionem quam credebant probat resurrectionem mortuorum quam negabant. Erant enim inter eos qui mortuos resurgere non credebant, credebant tamen Christum resurrexisse. meo, quod nemi
Abbreviated transcription (Latin):
Tues gͦ inquit: petrꝰ. dictus a pet᷑. quam con¬
fessus es. qͣm cognouisti. dicens. Tues xp̃cfi
Rus eñqui spem suãponit in hoĩc. Et ne eẽnt
tot baptisimi. quot scrui. Minist̾ium quidem
baptirandi. dedit xp̃c serius suis potestatem
uͦ. sibi retinuit. qͣm si uellet poterat seruis suis¬
dare. ut seruus daret baptismũ suũ: tanquã
uee sua. & potestatẽ suam poterat ꝯstitue¬
re: maliquo seruo suo. ut tanta us eẽt inbap¬
tismo serui. quantam ium habet baptismus
a dommodatꝰ s hoc noluit id̾o: ut in homine
cẽt spes baptitatoꝵ Noluit enĩ. seruum: ps¬
nere spem pone spem in seruo. baptirat enĩ
seruus. ut minister. baptizat aut̃ dñs: tanꝗͣ
potestatẽ habens. & potuit hanc potestatẽ
seruis dare: ut dictum ẽ. s noluit. Si enĩ da¬
ret hanc potestatẽ seruis .i. ut ipsoꝵ cẽt

Expanded text:
Tu es ergo, inquit, Petrus dictus a petra, quam confessus es, quam cognovisti, dicens: Tu es Christtus enim qui spem suam ponit in homine . Et ne essent tot baptismi quot servi, mysterium quidem baptizandi dedit Christus servis suis, potestatem vero sibi retinuit. Quam si vellet poterat dare, ut servus daret baptismum suum tanquam vice sua; et potestatem suam poterat constituere in aliquo servo, ut tanta vis esset in baptismo servi, quantam vim habet baptismus a Domino datus. Sed hoc noluit, ideo. Ut in homine non esset spes baptizatorum. Noluit enim servum ponere spem in servo. Baptizat enim servus ut minister, baptizat autem Dominus tanquam potestatem habens. Et potuit hanc potestatem servo dare, ut dictum est, sed noluit. Si enim dret hanc potestatem servis, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ dico. qd̾ unꝰ quiqͦ
urm dic̃. Nam aliꝰ dicit.
hoc .s. Ego quidẽ sũ pauli
Aliꝰ. illud dicit. Ego sum¬
apollo. Alius uo: E gosum
cephe. Qiͣ. Alius dicit: ego
sũ baptiratus: baptismo
illius. aliꝰ dic̃: ego illtꝰ. S¬

Expanded text:
autem dico quod unusquisque vestrum dicit. Nam alius dicit licet: Ego quidem sum Pauli: alius illud dicit: Ego sumApollo; alius vero; Ego sum Cephae. Quasi dicat: Alius sum baptizatus baptismo illius; alius dicit: Ego illius. S
Abbreviated transcription (Latin):
bant isti: ut putarent grãm dari ab hoĩe.
ñ mͦ: quasi ministro: s auctore. uł putabait:
xp̃m in baptismo magis oꝑari: ꝑ meliorem
isto plus oꝑari: in istominus. Uł ita. Quia
bec dicitis. Iõo xp̃c. modo a uob̾ diuisus est.
.i. seꝑatus. chement̾ isti errabant. qr ostia
taẽ eccłia. a qͣ nominatꝰ est petrꝰ. dño. ad illũ
dicente. T ues peti᷑. ⁊c̃. Symon enĩ antea uoca

Expanded text:
bant isti ut putarent gratiam dari ab homine, non modo quasi ministro sed auctore. Vel putabant Christum in baptismo magis operari per meliorem isto plus operari, in illo minus. Vel ita, quia haec dicitis, ideo Christus modo a vobis divisus est, id est separatus. Vehementer isti errabant, quia ostia ta est Ecclesia, a qua nominatus est Petrus, Domino ad illum dicente: Tu es Petrus, etc. Simon enim antea voca
Abbreviated transcription (Latin):
&e pastor intͣndo ꝑse. & qd̾ pastor ẽ. dedit etiam
suis. quia & petrus ẽ pastor & paulꝰ pastor.
&e alii sunt pastores. Ostium uͭ. nemo nr̃m se
dicit. Hoc enĩ sibi ꝓprie tenuit. sullus gͦ osti
ues indisciplinate ceꝑunt face̾ scismata: &
alia ostia sͥ pone: quib int̾rent: ñ ut ꝯgrega¬
rent᷑. s ut errarent: & diuid̾ent᷑. dicentes: ego
sũ pauli: ⁊c̾. subd̃.¬

Expanded text:
et pastor intrando per se, et quod pastor est dedit etiam suis, quia et Petrus pastor, et Paulus pastor, et alii sunt pastores. Ostium vero nemo nostrum se dicit. Hoc enim sibi proprie tenuit. Nullus ergo ostves indisciplinatae coeperunt facere schismata, et alia ostia sibi ponere quibus intrarent, non ut congregarentur, sed ut errarent et dividerentur, dicentes; Ego sum Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dic̾e: ẽ quasi ydolatͥa
Et sciendũ. quia sub no¬
mine suo. ⁊ apłoꝵ bono¬
rum: notat pseudo. Nam
HE dubio boni erant. s sub
illi quos nominat:. sine
horum specie: falsos apłoᷤᷤ¬

Expanded text:
hoc dicere est quasi idololatria. Et sciendum quia sub nmine suo, et apostolorum bonorum notat pseudo. Nam nat sine dubio boni erant, sed sub quos nominat, sine orum specie falsos apo
Abbreviated transcription (Latin):
.s. a pseudo. Adhuc
huc indigni essent audire. Carnales aũt: idem
sunt: qͥ & ammales. Carnales:a carne. anima¬
les: ab anima dicunt᷑.
estis carnales. Cum.n.¬

Expanded text:
 a pseudo. Adhuc huc indigni essent audire. Carnales autem iidem sunt qui et animales; carnales a carne, animales ab anima dicuntur. estis carnales. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
habitare. Qd̾ si infide¬
oedit odio fidei: disce¬
disceclat dat ñ ꝑ eo fidem fidelis dese¬
rat. E oenĩ modo. mulier infidelis rectissime di¬
ittit᷑. si uiro suo dicat. Non erouxor tua. rsitͥ
de latrocimo diutias congeras insi solita leno
hos dicit. si ueracit̾ xp̃ianus c̃. plus tenebrtraꝵ
amore diuinc gr̃e. quam carnis uroris: &e men¬
ũ qd̃ eum scandali¬
seruituti sub dico discedat: aon est

Expanded text:
itare. Quod si inficedit, odio fidei, discedat, non pro eo fidem fidelis deserat. Eo enim modo mulier infidelis rectissime dimittitur, si viro suo dicat: Non ero uxor tua nisi mihi de latrocinio divitias congeras, nisi solita lenochaec dicit, si veraciter Christianus est, plus tenebitur amore divinae gratiae, quam carnis uxoriae, et membrum quod eum scandalisi dicat: Ideo dico discedat, non est
Abbreviated transcription (Latin):
le matͥmonium: ad¬
de bac copula nascuntur. i mundi eẽnt .i. spu¬
.i. inundi. quia de licitis conuugus nati sunt.
& sub crcatoris ueneratione: nat sunt ex par¬
te. Uł ita: ut agat de filus iam natis. qui in in
fidelitate remanent: si uicissim se dimittunt.
Qĩ. dico: ut fidelis ñ dimiitat infidelẽ. Alioqͥn
.i. siuos inuicem dimitt̾ctis: filii uri. qui maiorẽ
partẽ secunt᷑. ĩmundi eẽnt .i. in infidelitate re¬
manebunt. Maior enim tunc erat numertis in
qd ñ ficret: si uno eredente dissociaret᷑ comugiũ.
e ñ toleraretur infidebitas comug eulsig. ⁊c Sr̃

Expanded text:
le matrimonium, adde hac copula nascuntur, immundi essent, cti sunt, id est mundi, quia de licitis conjugiis nati sunt, t sub Creatoris veneratione nati sunt ex pare. Vel ita, ut agat de filiis jam natis quae in fidelitate remanent, si vicissim se dimittunt. Quasi dicat: Dico ut fidelis non dimittat infidelem. Alioquin, id est si vos invicem dimittitis, filii vestri, qui majorem partem sequuntur, immundi essent, id est in infidelitate remanebunt: major enim tunc erat numerus infiquod non fieret si uno credente dissociaretur conjugium, et non toleretur inf
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ factori. Quare
me fecisti sic: Qͥa¬
figulꝰ lut .i. quide
luto oꝑatur. an ñ¬
ht̃ iustam potesta¬
dem face ex eadem
aliud quidẽ

Expanded text:
opus factori, quare me fecisti sic, qfigulus luti, id est qui de luto operatur. An nt justam potestatem facere ex eadem massa aliud quide
Abbreviated transcription (Latin):
gem. qui ostñd̃t: indiciis oꝑm: opꝰ legis scriptũ
incordib suis .i. firmit̾ infixum rationi eorum.
dum illa oꝑa laudat᷑. quȩ lex iubet. illa dãpnañ.
hñt in coroib .i. inintimo affectu. u̾ fides ꝑ dilec¬
tionẽ oꝑatur. quã cum quis exhibet do:. nat᷑ali
iudicio ostendit semetip̃m legẽ sibi eẽ: quia qd̃
mandat lex facit .s. ut cred¬
reddente illis

Expanded text:
gem, qui ostendunt, indiciis operum, opus legis scriptum in cordibus suis, id est firmiter infixum rationi eorum, dum illa opera laudant, quae lex jubet, illa damnant, qhabent in cordibus, id est in intimo affectu, ubi fides per dilectionem operatur, quam cum quis exhibet Deo, naturali indicio ostendit semetipsum legem sibi esse, quia quod mandat lex, facit, scilireddente illis
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictum ẽ. negata sit gr̃a. s potius ꝑ gr̃am
reꝑata natura. qua gr̃a. int̾iori homine in¬
nouato: lex iusticiȩ scribitur: quã deleuerat
culpa. hoc enĩ scribitur illic ꝑ renouationẽ:
qd deletũ erat ꝑ uetustatẽ. & id̃o: tał: & si legẽ
scriptam ũ habeat: credendus ẽ bene uł ma

Expanded text:
ut dictum est, negata sit gratia, sed potius per gratiam ut dictum est, negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata natura, qua gratia interiori homine innovato lex justitiae scribitur quam deleverat culpa. Hoc enim illic scribitur per renovationem quod deletum erat per vetustatem. Et ideo talis, etsi legem Mosi scriptam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quid sit bonũ. q̃¬
quid malũ. Lex enĩ¬
naturalis ẽ: iniuriã
nemini inferre. nicħ¬
de &e ꝑuicio abstin̾e.¬
ab alieno comugio
non insidiari. & cet̾a.
talia. &e ut breuiter¬
dicatur. nolle aliifa¬
cere: qd̾ tibi ñ ius fi̾.¬
bus suis: qd̾ euangłice ꝯcordat doct᷑nȩ
Pinde: ñ uidet᷑ hic alios significasse sub noĩe
gentium. quam eos qui ad euangłium ꝑtineni.
Iec moueat. qd naturalit̾ dixit: que legis ft̃.
fac̾e ñ sp̃u dĩ. ñ fide: ñ gr̃a. hoc enĩ agit sp̃s
gr̃e. ut ymaginẽ di in qua naturalit̾ facti
sumꝰ. instauret in nob. Uicium qͥppe contra
naturam ẽ. qd utiq sanat gr̃a. Non gͦ usq
adco in anima humana ymago dĩ t̾renorũ
affectuum labe detͥta est: ut nulla in ea lini¬
ameuta remanserint. nec omĩno deletũ est.
qd̾ ibi ꝑ ymaginẽ dĩ cum crearet᷑ imp̾ssum ẽ.
Pinde. uicio sanatoper gr̃am: naturalit̾ fiuiit
ea que legis sunt. non qd̾ ꝑ nature nomen

Expanded text:
est quid sit bonum, quidve malum. Lex ennaturalis est, injuriam nemini inferre, nide et perjurio abstinealieno conjugio non insidiari, et caetera talia; et ut brevitericatur, nolle aliis facere quod tibi non vis fieri: quod evangelicae concordat doctrinae. Proinde non videtur hic alios significasse sub nomine gentium quam eos qui ad Evangelium pertinent. Ne moveat quod naturaliter dixit quae legis sunt facere, non spiritu Dei, non fide, non gratia. Hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem Dei in qua naturaliter facti sumus instauret in nobis. Vitium quippe contra naturam est quod utique sanat gratia. Non ergo usque adeo in anima humana imago Dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea lineamenta remanserint. Non omnino deletum est quod ibi per imaginem Dei, cum crearetur, impressum est. Proinde vitio sanato per gratiam naturaliter fiunt ea quae legis sunt: non quod per naturae nomen,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc dr: de credentib. s¬
eredentes enĩ. accusaburi
cogitationes male. cred̃n¬
tes uͦ. defendent bone. &
hoc. int̾ se. quia ille. illos¬
accusabunt. iste: hos de¬
fendent. Uł fẽ hic geniti¬
uiꝓablatiuis: more grecor̃.
qͥ ablatuus caret. uñ ⁊ in

Expanded text:
e credentibcredentes enim accusabunt cogitationes malae; credenvero, defendent bonae. Et hoc, inter se, quia illae illosaccusabunt, istae hos defendent. Vel sunt hic genitiablativis more Graecorum, qui ablativis carent. Unde in
Abbreviated transcription (Latin):
corripusse. ⁊ hoc est. qd̾ait. Qm̃ ⁊ si contͥstauiuoᷤ
in pͥma epła. mͦ non me penitet. qr correctiestis.
&e si prius peniteret: dum idignat eratis: Hoc
dicit. ne uideatur inhumamus. qui de tristicia
aliorum gaudet: U idens qd̾ epła. ⁊c̃. Qĩ sion¬

Expanded text:
corripuisse. Et hoc est quod ait, quoniam etsi contristavi vos in prima Epistola, non modo me poenitet, quia correcti estis; etsi prius poeniteret, dum indignati eratis. Hoc dicit, ne videatur inhumanus, qui de tristitia aliorum gaudet. Videns quod epistola, etc. Quasi d
Abbreviated transcription (Latin):
qͥauiditytũ consolatũ¬
in uob̃: & ego ꝯsolatꝰ sũ
Consolatus ẽ tytus in
uob̾. pp̃e dico:. referens
nob̾: ur̃m desid̾ium: de¬
emendatione. ⁊ ur̃m fle¬
tum: de cõmissis. ⁊ ur̃am
cmulationẽ .i. indigna¬
tionẽ: contra pseudo.¬

Expanded text:
Titum consolatin vobis, et ego consolatus sum, consolatus est Titus in bis. Ipse dico, referens nobis vestrum desiderium deemendatione et vestrum fletum de commissis, et emulationem, id est indignationem contra pseudo
Abbreviated transcription (Latin):
uere magna ẽ. Nã &e cũ
cedoniã. nullã hũit re¬
quiẽ caro nr̃a. Iõo dicit
carnẽ ñ habuisse. reqͥẽ.
ce ñ amiã. qr etiã in ad¬
uersis: anima quȩ in
corpore ꝑatit᷑ spe sutͦ
quiescit. Non habuit
reqͥem dico: s omnem
pus. & scłm aĩam: pass
sumꝰ. & hoc id̾o. qͥa ibiphi¬
tonẽ fugauit de ancil¬
la. Et ue omnẽ. qͥa foriᷤ
.i. incorpore: sunt: pug
.i. in animo: sunt timo.
.i. tribulationes. De his
res. ne mou̾ent᷑. uł de hiᷤ
corpore: ñ mente. noĩe:
ñ numine .i. de falsis
fr̃ib: sunt timores. qͥa
difficlius tolerantur
qͣm aꝑte mali. Nulla

Expanded text:
a est. Nam, cum cedoniam, nullam habuit requiem caro nostra. Ideo dicit carnem non habuisse requiem et non animam, quia etiam in adversis anima, quae in corpore patitur, spe futuri quiescit. Non habuit requiem, dico, sed omnem imam, passi sumus. Et hoc ideo, quia ibi Pythonem fugavit de ancilla . Et vere omnem, quia foris, id est in corpore sunt pugnae, est in animo sunt timoreest tribulationes. De his res, ne moveantur. Vel de his corpore non mente, nomine non numine, id est de falsis fratribus, sunt timores, quia difficilius tolerantur quam aperte mali. Nulla
Abbreviated transcription (Latin):
tibilib. argento. uł auro. redẽpii estis. s p̾cioso
sanguine uingenit filii di. Nempe: ut iustificarẽ¬
tur homines diuin a gr̃a. ueritas de maria na¬
ta est. ut posset ꝓ illis iustificandis. offerre pas
fructuosa erit nobis redemptioxp̃i. quẽ xp̃m:
gume ipsius .i. ꝑ sidẽ passionis. sine qua: nchil
oe passionẽ Hec simul iungit: quia neutrũ sinc
altero ualeret. Dico. qd̃ ꝓposuit eum ꝓpiciatorẽ.

Expanded text:
pti estis, sed pretioso sanguine unigeniti Filii Dei . Nempe ut justificarentur homines divina gratia, Veritas de Maria nata est, ut posset pro illis justificandis offerre sacrifructuosa erit nobis redemptio Christi. Quem guine ipsius, id est per fidem passionis, sine qua nihil et passionem. Haec simul jungit, quia neutrum sine altero valet, dico quod proposuit eum propitiatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
pumente. Tunc susten¬
tatio enĩ dei ẽ: ubi pecca¬
tor ñ statim punitur: ut¬
peccat .s. ꝑ patientiam
dei adducitur ad pem
ciatorem humano ge¬
neri. ꝑ fidẽ in sanguine
siu effusionẽ. ut ꝑ hoc.¬

Expanded text:
puniente tunc. Sustetatio enim Dei est, ubi peccator non statim punitur upeccat, sed per patientiam Dei adducitur ad poeniatorem humano geer fidem in sanguine i effusione
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. quia du sustinet deus¬
& supportat peccͥa hominũ
qd̾ nisi eẽt in pͥmo homine:. finis hominis p̃¬
iudicium fuisset. Ad quid aut̃ tunc pat̾etur.¬
&e sustineret: ostendit. subdens .s. ad ostensio¬

Expanded text:
es. quia diu sustinet et supportat peccata hominum. Quod nisi esset, in primo homine finis hominis pjudicium fuisset. Ad quid autem tunc pateretuet sustineret, ostendit subdens, scilicet ad ostensio
Abbreviated transcription (Latin):
tnissionis effectus.s. carere pena. & frui gła.
Alterum habuerunt ante xp̃i mortẽ: quia
penam actualc̃ ñ sentiebant. alterum uo. ñ.
quia dm ñ uidebanit. s ꝑ xp̃i mortẽ: data est
eis gła. diuine uisionis. a qua differebantur.
d̾o sustentante eoꝵ delicta. ad ostensionẽ iusti
sis. dans .s. qd̾ ꝓmisit. alit̾ ñ posset iuuare. &
sit iustificans .i. iustum faciens: eum: qui ex
fide est iħu xp̃i. non: ex lege .i. qui credit in

Expanded text:
missionis effectus, scilicet carere poena, et frui gloria. missionis effectus, scilicet carere poena, et frui gloria. Alterum habuerunt ante Christi mortem, quia poenam actualem non sentiebant; alterum vero non, quia Deum non videbant, sed per Christi mortem data est eis gloria divinae visionis a qua differebantur Deo sustentante eorum delicta. Ad ostensionem justitsis, dans quod promisit, aliter non posset juvare, Et sit justificans, id est justum faciens, eum qui est ex fide Jesu Christi, non ex lege, id est qui credit in
Abbreviated transcription (Latin):
cat & saluat. qd nullo aliotẽpore fieri potuit:
nisi qd̾ ds dedit. qd olim ꝓmiserat dandũ. Ułita
delictoꝵ dico. existentium. in sustentatione di.
Illi enĩ iusti qui p̾cesserunt xp̃i aduentum. in
inferno detinebantur. usꝙ ad xp̃i passionem.
uͥ nec penis oppͥmebant᷑. nec tñ dm uidebant.
qd̾ erat eis pena. hoc aut̃ erat eis ꝓ pec̾co pͥmi
hominis. siue ꝓ pecc̃o originali. ꝓpt᷑ qd̾. obclusꝰ
reseratus. Uñ tacharias. Tu quoq in sangͥne
testam̃ti tur: emisisti uictos tuos de lacu. in
qͦ non est aqua. suꝑ quẽ locum dicit iere. In
fno tenebant᷑. surrexerunt. Solet aut̃ queri: u¬
trum antiquis iustis qui in inferno tenebant᷑.
pecẽa cẽnt renissa ꝑ fidem. & penitentiam: ꝙͣ
eos ue habuisse constat. & si remissaerant om¬
ma: qua de causa apud inferos detinebantur :¬
dto qd dicimus: qd̾ omĩa erant eis diissa: ꝑfi¬
dem &e penitentiam. s. omimodũ remissionis
effectum. ꝯsecuti ñ fuerant. Est enĩ duplex re¬

Expanded text:
Ambrosius. Quod nullo alio tempore fieri potuit, nisi quo Deus dedit quod olim promiserat dandum. Vel ita, Delictorum, dico, existentium in sustentatione Dei. Illi enim justi qui praecesserunt Christi adventum in inferno tenebantur, usque ad Christi passionem, ubi nec poenis opprimebantur, nec tamen Deum videbant, quod erat eis poena. Hoc autem erat eis pro peccato primi hominis, sive pro peccato originali, propter quod occlusus reseratus. Unde Zacharias: Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua . Super hunc locum dicit Hieronno tenebantur, resurrexerunt. Solet autem quaeri utrum antiquis justis qui in inferno tenebantur peccata essent remissa per fidem et poenitentiam, quam eos vere habuisse constat; et si remissa erant omnia, qua de causa apud inferos detinebantur. Ad quod dicimus, quod omnia erant eis dimissa per fidem et poenitentiam, sed omnimodum remissionis effectum consecuti non fuerant. Est enim duplex re
Abbreviated transcription (Latin):
multos: asꝑe corripiendo. in qͦ. peꝑcit eis. ne co
asꝑiore. u̾terent᷑ in seditionẽ. Uult gͦ: prius mi¬
tigari eos &e emendari. & ĩd̾o. ñ ex leuitate: uł ex
carnali cogitatione ñ impleuit:. que disposuit.
Sp̃ualis enĩ tunc dispositum ñ implet: quando
ꝓuidentiꝰ aliquid ad salutẽ meditatur. Et ne m¬
dignent᷑ quasi de dominio: eo qd̾ dixerat: parceis
uob̾ ñ ueni: subdit: Non id̾o dico parcens: qͥa¬
minemur fi¬

Expanded text:
multos aspere corripiendo, in quo pepercit eis, ne eo asperiore verterentur in seditionem. Vult ergo prius mitigari eos et emendari, et ideo non ex levitate vel ex carnali cogitatione non implevit quae disposuit. Spiritualis enim tunc dispositum non implet, quando providentius aliquid ad salutem meditatur. Et ne indignentur quasi de Domino, eo quod dixerat, parcens vobis non veni, subdit, non, ideo dico parcens, minemur fi
Abbreviated transcription (Latin):
quare ad eos ñ uente
sicut dix̾at. ne puten¬
se contẽptos. adqͦs
ire distulit. ut tunc
emendatos inueniret.¬
uelle se corrige. s ope¬
ram ñ dabant: ut im¬
t̾reno cõmodo. ñ dimisi. s parcens uob̃. & de hoc:
ego inuoco dm testem. ñ solum contra corpꝰ: s etiã
in .i. contra aĩam meã. sim̃tior. de qͦ.s. qd̾ ñueni co¬

Expanded text:
quare ad eos non ivit sicut dixerat, ne putene contemptos ad quos ire distulit, ut tunc emendatos inveniret.velle se corrigere, sed operam non dabant ut terreno commodo non dimisi, sed parcens vobis, et de hoc, ego invoco Deum testem, non solum contra corpus, sed et in, id est contra, animam meam, si mentior. De quo, scilic
Abbreviated transcription (Latin):
lOlLO confirmate sunt. son¬
uera p̾dicatione xp̃i.
tunc si uos estis firmim¬
xp̃o: magis ostat deno¬
bis: ꝑ quos uos firmi
estis. & d̾s est: qui unx̃
nos. in reges & sacͥdoteᷤ.¬
ꝑ sp̃m in baptismo da¬
Nos sumus genꝰ electũ
regale sacͥdonũ. & ds¬
. in librouitȩ scripsit. dł sig¬
LS nauit nos .i. discreuit ab alii
signo crucis. & dedit incor

Expanded text:
 confirmatae sunt. Convera praedicatione Christi. Tunc si vos estis firmisto, magis constat de nobis per quos firmi et Deus est, qui unxit nos in reges et sacerdoteiritum in baptismo daNos sumus genus electum, regale sacerdotium . id est in libro vitae scripsit. Vel sigs, id est discrevit ab aliis sig
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ: s. pͥuatiobom: Eccc pͥm hominis
corpꝰ corruptum ẽ: ꝑ pecc̃m. ip̃aq corruptio. per
ꝯditionẽ offensionis: manet in corpore. robur
tenens duine sententie. date inadam. cui con¬
sortio. aniina macłatur pecc̃o. ꝑ id gͦ. qd facticau
ẽ lex carnis ad quã diabolus accedit: ut hoĩem
malis suggestionib decipiat. ne faciat homo.
qd lex p̾cipiat. Se

Expanded text:
 sed privatio boni? Ecce primi hominis corruptum est per peccatum, ipsaque corruptio per conditionem offensionis manet in corpore, robur tenens divinae sententiae datae in Adam, cujus consortio anima maculatur peccato. Per id ergo quod facti cauest lex carnis, ad quam diabolus accedit, Ambrosius ut hominem malis suggestionibus decipiat, ne faciat homo quod lex praecipit. VE
Abbreviated transcription (Latin):
cor eorum:
eoꝵ. qͥa ab eis credita ẽ
cẽ: obscuratũ ẽ tumore
suꝑbie obumbrante.
ita ut sit insipien . paulatim usꝙ ad insipi¬
entiam: cor coꝵ deductũ est. Nebula enĩerroriᷤ.
contexit cor illoꝵ. quia eũ creatorẽ ex creaturiᷤ
cognouissent. nec sicut d̾mgłificassent ampli
obtusi sunt. Un. obscuratum ẽ cor eoꝵ: Ecce
ex hac suꝑbia. Dicentes enĩ. orc uł corde.

Expanded text:
 eorum, quia ab eis credita est esse, obscuratum est, tumore superbiae obdurante, ita ut sit insipiens, id est paulatim usque ad insipientiam cor eorum deductum est. Nebula enim erroris contexit cor illorum, quia cum Creatorem ex creaturis cognovissent, nec sicut Deum glorificassent, amplius obtusi sunt. Unde obscuratum est cor eorum? Ecce ex hac superbia, dicentes ore vel corde,
Abbreviated transcription (Latin):
debeat dic euacuari. qͥa mͦ ex parte ẽ .i. imꝑfecta:
cõꝑatione futuri status. Ad qd̃. quidam dicunt.
ñ ipsam scientiã :i. ipsum donum scientie euacu¬
ari. s modũ. qr nc̃ cognoscimꝰ eniginatice.⁊ ꝑ spe¬
culum .i. umbratilit̾ ⁊ obscure. tunc aut̃: ꝑspe
mͦ ĩ ꝑfecte diligimꝰ. tunc aut̃: ꝑfectissime. gͦ: mod̾
diligendi euacuabit᷑. Sic gͦ caritas pot̾ dici eua¬
cuanda. ut seentia. ad qd illi uerũ quidẽ est. qõ
dc caritate: sic̃ de scĩa: omĩs imꝑfectio tollet᷑. Sed
ñeuacuabunt᷑. s modꝰ imꝑfectionis tolletur. Sei¬
endi aut̃ modꝰ enigmaticus: &e specłaris: penitꝰ
tollet᷑ Alii dicunt. ñ solum modũ scientie: s etiam
actum: siue ip̃am scientiam: que nc̃ est: in fut᷑o
euacuari. De actu qͥdem. & usu ipsius scĩe: ꝓbabi¬
le ẽ. qd̃ euacuet᷑. De ipsa uͦ scientia: ñ adeo. Scien¬
tia enĩ est: ipsa m̃tis equalitas. cuiꝰ actus: ẽ. uisio
ipsa. qua uidemꝰ nunc: a qͣ. ad aliam ꝑducem᷑.

Expanded text:
debeat dici evacuari, quia modo ex parte est, id est comparatione futuri status. Ad quod quidam dicunt non ipsam scientiam, id est ipsum donum scientiae evacuari, sed modum, quia nunc cognoscimus aenigmatice, et per speculum, id est umbratiliter et obscure, tfecte diligimus, tunc autem perfectissime. Ergo modus diligendi evacuabitur. Sic ergo charitas 105 potest dici evacuanda ut scientia. Ad quod illi: Verum quidem est quod de charitate sicut de scientia omnis imperfectio tolletur, sed non evacuabuntur, sed modus imperfectionis tolletur. Sciendi autem modus aenigmaticus, et specularis penitus tolletur. Alii dicunt non solum modum scientiae, sed etiam actum, sive ipsam scientiam quae nunc est, in futuro evacuari. De actu quidem et usu ipsius scientiae, probabile est quod evacuetur. De ipsa vero scientia non adeo, scientia enim est ipsa mentis qualitas, cujus actus est visio ipsa, qua videmus nunc, a qua ad aliam perducemus.
Abbreviated transcription (Latin):
de doctrina xp̃iana. fidei succedit spẽs: qͣm ui¬
debimus. & spei succedit beatitudo ip̃a. ad qͣm
ꝑuenturi sumus. Caritas uͦ. augebit᷑ potꝰ. nec
ei aliquid succedet. Destruct᷑ tñ. in qͣntũ ẽ. ĩper
fecta qi desinet eẽ imꝑfecta. s nec ip̃a. nec eiꝰ actꝰ.¬

Expanded text:
De doctrina Christiana, fidei succedit species quam videbimus, et spei succedit beatitudo ipsa ad quam perventuri sumus. Charitas vero augebitur potius, nec ei aliquid succedet. Destruetur tamen in quantum ex parte est, quia desinet esse ex parte, sed nec ipsa, nec ejus act
Abbreviated transcription (Latin):
lentia. & usꝙ ad eo: talib: ds omĩa cooꝑatur
in bonũ ut siqui horum deurant. ⁊ exhorbi¬
tant: & etiam hoc ip̃m eis facrat ꝓficẽ i bo¬
num. quia humiliores redeunt. atꝙ doctio¬
res. Discunt enĩ cum tremore se exultare de¬
bere. ñ sibi arrogando tanquam de sua uir¬
tute fiduciam ꝑmanendi. Uñ. Seruite dño
intimore. ⁊ c̃. s t alibi. son alta sapientes. Qmͣ¬
uis gͥ ipsamors carnis. de peccato pͥmi hominis
la. labores. doloresꝙ hominũ: quanquã de pec¬
catoꝵ &e maxime de originalis pecc̃i m̾itis ueni¬
ant: quo. facta ẽ: & ip̃a uita uincło mortis ob¬
stricta. tñ remissis etiã pecc̃is: remanere debu¬
erunt. ut haberet homo cum quib ꝓu̾itate
ctarec. & unde exerceret᷑ uirtꝰ fidelium. ut no¬
uus homo int̾ hec mala nouo scło p̾paritur.
inseriam qͣm meruit uita ista dampnata: sa¬
pient̃ tolerans. &̃ quia fimetur prudent̾ gra¬
tulans ꝓsunt gͥ ista mala que fideles pie ꝑ
am quos p̾¬

Expanded text:
lentia. Et usque adeo talibus Deus omnia cooperatur in bonum, ut si qui eorum deviant, et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere num, quia humiliores redeunt atque ditiores. Discunt enim cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi. Unde: Servite Domino in timore, etc. , et alibi: Non alta sapientes . Quamvis ergo ipsa mors carnis de peccato primi hominis la, labores, doloresque hominum quanquam de peccatorum et maxime de originalis peccati meritis veniant, quo facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen etiam remissis peccatis remanere debuerunt, ut haberet homo cum quibus pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium, ut novus homo inter haec mala novo saeculo praeparetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans. Prosunt igitur ista mala, quae fideles pie peam quos p
Abbreviated transcription (Latin):
scõ adiuuari. Adiuuat. aut̃. qr ñ sinit: uł ante
peti qͣm debeat: uł ꝯtraria nob̃. Ꝙ nota: qd̾ non
solum illud qd̾ orõ impetrat. s etiam ip̃a oratio:
int̾ gr̃e mun̾a reꝑitur. Quicqͥd enĩ oratio ĩpetrat:
euident᷑ ostenditur: donum dĩ eẽ. ne homo existi¬
met a seip̃o eẽ. Qd̃ & si in potestate haberet: ñ
utiꝗ posceret. S ⁊ ipsum orare: ex gr̃a ẽ. Nulla
enĩ orationis p̾cedunt merita. quib ñ gratuita
Ecce infirmitas. quid ore¬
mus siõopor. orari. Coce
infirmitatẽ orationis nr̃e
ignorantiam eẽ declarat.
fallim᷑ enim: putantes ꝓ¬
desse qd̾ poseimus: cun
ñ psit. ut ipsi paulo con¬
tigit. dum oraret. ut sp̃s
ab eodiscedet. qui ex res¬
ponso di didicit: contͣ sec̃ẽ
qd̃ petebat. Est etiam ali¬
quando. suꝑba cẽ stulta
petitio sicut fuit duorum
apłeꝵ. quib dictum est.
nescitis qͥd petatiᷤ.¬

Expanded text:
at autem quia non sinit vel ante peti quam debeat, vel contraria. Et nota quia non solum illud quod oratio impetrat, sed etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. Quidquid enim oratio impetrat, evidenter ostenditur donum Dei esse, ne homo existimet a seipso esse: quod si in potestate haberet, non utique posceret, sed ipsum orare ex gratia est. Nulla enim orationis praecedunt merita, quibus non gratuitEcce infirmitas, quid oremus, sicut oportet orari. Ecce infirmitatem orationis nostrae ignorantiam esse declarat. Fallimur enim putantes desse quod poscimus, cum non prosit, ut ipsi Paulo contigit, dum oraret ut spiritus ab eo discederet, qui ex ronso Dei didicit contra se esse quod petebat. Est etiam aquando superba et stulta petitio, sicut fuit duorum lorum, quibus dictum est: Nescitis quid petati
Abbreviated transcription (Latin):
dam loco dicat. misit sp̃m. clamantẽ abba
pat. Et alibi. quasi hoc exponens: att. In qͦ
clamamꝰ abba pat̾. Sicitaq & hic. apiens
qualit adiuuet infirmitatẽ urãm. ait.
alit̾ adiuuat nundũ inhabitans. alit̾. adiu

Expanded text:
co quodam dicat: Misit spiritum clamantem, Abba, co quodam dicat: Misit spiritum clamantem, Abba, Pater , alibi, quasi hoc exponens ait: In quo clamamus Abba, Pater. Sic itaque et hic aperiens qualiter adjuvet infirmitatem nostram aialiter adiuuat nondum inhabitans aliter inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ patre & filio: ita int̾pellare ꝓscĩs. tanquam
aliquẽ qui ñ sit ds. s dictum c̃. postulat ꝓscĩs:
semetipso in sue et̾nitate substantie genat.
s. in nob̾. quia gein̾e nos facit. hic gemitꝰ: colũ¬
be ẽ. Hoc modo locutionis dictum est. temptat
uos faciat. Hoc locutionis tropo: dicit᷑ frigꝰ
pigrum: quia pigros facit. & dies letus u łtri¬
sticꝰ. quia letos uł tristes facit. Similit̾. de die
illa d̾r. filius ñ scire: qr ñ facit nos scire. hoc
enã modo locutionis. dixit ds ad abraham. sẽ
cognoui. qõ timcas dͥm .i. cognoscere feci. Ita
etiam. qd̃ alibi att apłc. sunc aut̃ cognoscen¬
tes din. inmo cognitia d̾o. Itadictum est: ut
intelligamus d̾m in nob fecisse cogntuonem
siram. Quid enĩ est qd̾ait. cogniti estis a d̃o:
.i. cogitores suos uos facit. Facit enĩ ds uos
cognosce se. uñ dicim᷑ cogniti ab eo quȩ osa
sic debere intelligi. ocet apłe. qui cũ in quo¬

Expanded text:
io, ita interpellare pro sanctis tanquam aliquem qui non sit Deus, sed dictum est postulat pro sanctis 42 cet in semetipso in suae aeternitate substantiae gemit, sed in nobis, quia gemere nos facit. Hic gemitus columbae est. Hoc modo locutionis dictum est: Tentat v est ut scire vos faciat. Hoc locutionis tropo dicitur frigus pigrum, quia pigros facit; et dies laetus vel tristis, quia laetos vel tristes facit. Similiter de die illa dicitur Filius non scire, quia non facit nos scire. Hoc etiam modo locutionis, dixit Deus ad Abraham: Nunc cognovi quia timeas Deum , id est cognoscere feci. Ita etiam quod alibi ait Apostolus, nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, ita dictum est ut intelligamus Deum in nobis fecisse cognitionem suam. Quid enim est quod ait: Cogniti estis a Deo , id est cognitores suos vos facit. Facit enim Deus nos cognoscere se, unde dicimur cogniti ab eo. Quae omnia sic debere intelligi, docet Apostolus, qui cum in lo
Abbreviated transcription (Latin):
.i. qui sunt de re in enarrabili. Quomͦ aũt nar¬
retur: qͣndo desid̾atur qd̾ ignoratur : nec tñ:
om̃ino modo ignoratur. slam si penitꝰ igno¬
raretur: non desidaretur. et rursꝰ siuideretur.
gemitib ñ quereretur. Et sciendũ qd̾ scd̾m
facimꝰ. ipse facere dictus ẽ. Itagͦ dictum ẽ: sp̃s
postulat: ñ qd̃ alicutꝰ rei sp̃s sc̃s sit indigens:
s qr nos postulare facit nob quid̾e int̾pellandi
ce gemendi. inspirat affectum. Adiutorium gͥ¬

Expanded text:
 qui fiunt de re inenarrabili. Quomodo enim narretur quando desideratur quod ignoratur, nec tamen omnino ignoratur? Nam si penitus ignoraretur, non desideraretur; et rursus si videretur, gemitibus non quaereretur. Et sciendum quod secundum facimus, ipse facere dictus est. Ita ergo dictum est, spiritus postulat, non quod alicujus rei Spiritus sanctus sit indigens, sed quia nos postulare facit, nobisque interpellandi et gemendi inspirat affectum. Adjutorium
Abbreviated transcription (Latin):
temeritas est qd̾ faciunt. & ego audeo .i. auoere
possum: sine temeritate głari. in quo audet dixi
minsipientia aut̃ dico: illos audere qr insipien¬
dia ẽ: in quogłantur. qi ut magni uideant᷑: de car¬
ne se iactant. Apłcaũt: siquid de se dicit. ñ ꝑsua
iactantia facit: s ut cos humiliet Hebrei suñ¬

Expanded text:
temeritas est quod faciunt, et ego audeo, id est audere possum, sine temeritate gloriari. Augustinus In quo audet, dixi, in insipientia autem dico illos audere, quia insipientia in quo gloriantur, quia ut magni videantur de carne se jactant. Apostolus autem si quid de se dicit, non pro sua jactantia facit, sed ut eos humiliet. Hebraei
Abbreviated transcription (Latin):
duigła ꝓmissa poterimus ĩmortalitatis: si exu¬
nos in hocip̃m .i. qui hanc uoluntatẽ in nob̃
ꝑficit: ds est. qui dedit nob̃ ꝑignus sp̃s .i. de
dit nob̾ sp̃m scm̃ pigntꝰ. huiꝰ rei implendȩ. quo
pignore: de ĩmortalitate certi sumꝰ. quã tunc
habcbimus: quando sine hoste ullo: ineffabil
ac sẽpit̾na pace fruemͦ
Iudentes gͥ¬
talitatẽ. facit. & nos

Expanded text:
issa gloria poterimus immortalitatis, si exunos in hoc ipsum, id est qui hanc voluntatem in nobis perficit, Deus est, qui dedit nobis pignus Spritum sanctum pignus hujus rei implendae, quo pignore de immortalitate certi sumus; quam tunc habebimus, quando sine hoste ullo, ineffabili ac sempiterna pace fruemur. Audentes talitatem, facit etiam nos
Abbreviated transcription (Latin):
&e gentilẽ. Qiͣ hec pena uemet: in omnẽ animã.
tam iudei quam gentił. oꝑantis malũ. In hoc
oꝑe: ñ solum facta sig̾cat: s etiam ꝑfidie ꝓfes¬
sionẽ. De incredulo enimagit. & id̾o m aĩam dix̃.
ut spũalẽ penam intelligas. quia aĩa increduli.
ꝓ ꝑfidia. artabitur sp̃uali pena. In omnẽ aĩam
nit p̃rogatiua patrum. ut aut coronetur prius:
aut dampnetur grauiꝰ. qui eredens: ꝓpt̾ abraham
honorificentior est. dissidens aut̃: peius tractan¬
dus est: quia donum ꝓmissũ patrib refutauit

Expanded text:
t: Haec poena veniet in omnem animam, tam Judaei quam gentilis, operantis malum. In hoc opere non solum facta significat, sed etiam perfidiae professionem. De incredulo enim agit, et ideo in animam dixit, ut spirituales poenas intelligas, quia anima increduli pro perfidia arctabitur spirituali poena. In omnem nit, praerogativa Patrum, ut aut coronetur prius, aut damnetur gravius qui credens propter Abraham honorificentior est, diffidens autem pejus tractandus est, quia donum promissum Patribus refutavit
Abbreviated transcription (Latin):
grECI. addens suꝑ iram: inuiriam suã. d̾m¬
uindicãturum significat. Uñ p̃dicta exponens.
subdit. tribuło ⁊ angtia. & appellat᷑ t̾ribulatio:
qd̾ prius ira. & angustia: qd̾ priꝰ indignatio. Seq̃r.¬
in omem aĩam hoĩs oꝑantis malũ iudi ꝑrimũ

Expanded text:
ia addens supra iram, injuriam suam Dvindicaturum significat. Unde praedicta exponens subdit, tribulatio et angustia. Et appellatur tribulatio quod prius ira, et angustia quod prius indignatio. In om
Abbreviated transcription (Latin):
Qiͣ exꝑto credite: quod¬
ME omĩs creatura. ingem̃.¬
pal quia omĩs ereatura m
homine numerat᷑. non:¬
qd̾ in eo sint om̃s angłi.
ce suꝑ eminentes uir¬
&̃ omĩa que meis sunt .s quia: omĩs creatu¬
ra. est. uł corporalis uł animał. uł sp̃ualis.
Corporalis: ꝑ loca tenditur. Anmalis: uiificat
corꝑalem. Spũalis: regit aminalẽ. & tunc b̃n
reg̾itur: cum ip̃a se regendam subicit d̃o. hec
aut̃ omĩs creatura: in homine est. qr homo
intelligit spũ. ut angłi. & sentit. amima. ⁊ cor¬
pore: localiter ẽ. & mouetur. Omĩs gͥ creatu¬
ra in homine ẽ. quia intelligit. uiuit. corpꝰ
habet. s non tota in ip̃o est. quia sunt pret᷑
cum. & angłi: & alia. que intelligunt. uiuunt̃.
& sunt. Simile dictum est: omis homouidet
nẽ cum om̃i creatura: ꝓ sua deiectione: inge
miscit. & semꝑin hoc noua est. qd̾ notat: per
inchoatiuum ubum. & pro desidio patrie cȩle
ułi usq adhuc. quia ita om̃s p̾cedentes patͥs

Expanded text:
erto credite, quod omnis creatura ingehomo, quia omnis creatura in homine numeratur, nonod in eo sint omnes angeli, et supereminentes viret omnia quae in eis sunt, sed quia omnis creatura est, vel corporalis, vel animalis, vel spiritualis. Corporalis per loca tenditur, animalis vivificat corporalem, spiritualis regit animalem. Et tunc bene regit, cum seipsam Deo regendam subjicit. Haec autem omnis creatura in homine est, quia homo intelligit spiritu, ut angeli; et sentit anima; et corpore localiter est, et movetur. Omnis igitur creatura in homine est, quia intelligit, vivit, corpus habet; sed non tota in ipso est, quia sunt praeter eum, et angeli, et alia quae intelligunt, vivunt, et sunt. Simile dictum est, omnis homo videt  cum omni creatura pro sua dejectione, inmiscit. Semper in hoc nova est, quod notatur per inchoativum verbum, et pro desiderio patriae coelVel, usque adhuc, quia ita omnes praecedentes patres
Abbreviated transcription (Latin):
.s. quam diu legit᷑ hoc. Omis gͦ creatura. inge¬
miscit. ⁊ parturit .i. omĩa elementa: cum labo¬
re sua explent officia. sicut sol & luna. ñ sine
labore statuta s implent spacia. qd ẽ nr̃i cau
sa. uñ. qͥescent nob assumptis. ⁊ id̾o. diligenter
mundanã. adieit. etiam nos hoc expectare.⁊ in
gemisc̾e ad dͥm. ut hinc lib̾emur quia xp̃ianis:¬

Expanded text:
 quandiu legitur. Omnis ergo creatura ingemiscit et parturit, id est omnia elementa cum labore sua explent officia, sicut sol et luna, non sine labore statuta, sibi implent spatia; quod est causa nostri. Unde quiescent nobis assumptis, et ideo diligenter mundanam adjicit, etiam nos exspectare, hoc et ingemiscere ad Deum, ut hinc liberemur, quia Christia
Abbreviated transcription (Latin):
hoc capitulo multa impra & inepta. iactasse.
qͥac enim apłs uniu̾salit̾ ait. om̃is creatura mn¬
gemiseit: ⁊ c̃. dicunt quid̃a: ut origenes. quod
etiam dignior creatura :i. sũmi angłi. sublimeᷤꝙ
uirtutes. doleant: & gemant: anteqͣm lib̾emur
penitus. S ñ est uerum. Nam & si nos adiuuait
sine dolore hoc fac̾e credendi sunt: ne miseri exi¬
stimentur. p̾sertim. quia dixit eande creaturã
q̃ ꝯgciniscit. & dolet: uanitati eẽ subiectama.
qd̾ de sũmis & excellentib angłis: nefas ẽ dic̾e.

Expanded text:
hoc capitulo multa impia et inepta jactasse, hoc capitulo multa impia et inepta jactasse, quia enim Apostolus universaliter ait: Omnis creatura ingemiscit, etc. Dicunt quidam, ut Origenes, quod etiam dignior creatura, id est summi angeli sublimesque virtutes doleant et gemant, antequam liberemur penitus. Sed non est verum. Nam etsi nos adjuvant, sine dolore hoc facere credendi sunt, ne miseri existimentur, praesertim quia dixit eamdem creaturam quae ingemiscit et dolet, vanitati subjectam esse, quod de summis et excellentibus angelis
Abbreviated transcription (Latin):
habentes .i. quoꝵ iam
sp̃s: quasi iam in sacri¬
ficium oblati sunt do¬
& diuino caritatis ig¬
ne succensi. gemimus
secure & fortitͥ: nec dilatione: nec adu̾sis fracti.
adoptionẽ ꝑfectam filioꝵ d̾i .i. ut corpꝰ etiam. ad¬
optionis b̃nficium accipiat.⁊ ex omĩ parte filii
dei sint. hec enĩ adoptio: que iam facta ẽ i hiᷤ
qͥ crediderunt: sp̃u. non corꝑẽ fac̾ta ẽ. Nundum
enĩ corpꝰ reformatum ẽ: in illam celestẽ mutati¬
onẽ: ut sp̃s iam mutatꝰ est: reconciliatione fi¬
dei. ab errorib. conu̾sus ad dnm. gͦ: etiã i bis
qͥcrediderunt. expectat adhuc adoptionẽ cor¬
matur a mortalitate. qd prius emptum fuit
ut alii. gemimꝰ intra nos. uł in nob̃ip̃is. carne
& mente. qr in nob̾ est: unde gemimus. ñ so¬
lum: ꝓ aliis. Hoc capitulũ. si ita ut tractatũ
ẽ apͥratur: non incidimus in illas molestias:
qͥb pseriꝙ homines contͣ catholicã disciplinã
qͥdam dicere cogunt᷑. Scio enĩ: uanos ħeticos de

Expanded text:
habentes, quorum itus quasi in sacrificium oblati sunt Dt divino charitatis igne succensi, gemimus secure et fortiter, nec dilatione, nec adversis fracti, adoptionem perfectam filiorum Dei, id est ut corpus etiam beneficium adoptionis accipiat, et ex omni parte filii Dei sint. Haec enim adoptio quae jam facta est in his qui crediderunt, spiritu non corpore facta est. Nondum enim corpus reformatum est in illam coelestem mutationem, ut spiritus jam mutatus est, reconciliatione fidei ab erroribus conversus ad Dominum. Ergo etiam in his qui crediderunt exspectat adhuc adoptionem cormatur a mortalitate, quod prius emptum fuit ut alii gemimus in nos, vel in nobis ipsis carne et mente, quia in nobis est, unde gemimus, non solum pro aliis. Hoc capitulum si ita ut tractatum est aperiatur, non incidimus in illas molestias, ibus plerique homines contra catholicam disciplinam quaedam dicere cogantur. Scio enim vanos haereticos de
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. qd̃ cũ infideli & gentili. ñ phibuit
cibum sumẽ. Qui etiam alibi ait. S̾iquis uo¬
cat uos ex infidelib adcenam: & uultis ire:
omne qd̃ appositũ fu̾it: manducate. Dicendo
comunione. & si ꝑuidiciciũ auferri ñ possunt
tolerent᷑ potꝰ. Nos enĩ a cõmunione quenqͣm
phibere ñ possumꝰ. insi aut sponte ꝯfessum:
aut in aliquo iudicio. uł eccłiastico. uł scłari.
nominatum. atq ꝯuictum. Hoc gͦ dicendo. ne¬
luit hoĩem ab homine iudieari: ex arbit̾o sus
pato iudicio. s potiꝰ ex lege dĩ. scm ordinem
cccłie siue ultro confessum. siue accusatum &
qi uoluit apłc. que fit in quenqͣm. cũ senten¬
tia: ordine iudiciario. atq integritate ꝓferc᷑.
Nam si noĩatio quelibet sufficit. multi damp¬
nandi sunt innocentes. quia sepe falso. in q¬
quã crimina nomi

Expanded text:
ostendit quod cum infideli et gentili non prohibuit cibum sumere. Qui etiam alibi ait: Si quis vocat vos ex infidelibus ad coenam, et vultis ire, omne quod appositum fuerit manducate . Dicendocommunione, et si per judicium auferre non possunt, tolerentur potius. Nos enim a communione quemque prohibere non possumus, nisi aut sponte confessum, aut in aliquo judicio vel ecclesiastico, vel saeculari nominatum atque convictum. Hoc igitur dicendo noluit hominem ab homine judicari, ex arbitrio suspato iudicio, sed potius ex lege Dei secundum ordinem aecclesiae sive ultro confessum sive accusatum atque gi voluit, quae fit in quenquam, quum sententia ordine judiciario atque integritate profertur? Nam si nominatio sola sufficit, multi damnandi sunt innocentes, quia saepe falso in quoquam crimina nomi
Abbreviated transcription (Latin):
& uocauit ꝑ p̾dicato¬
res ext̾ius ⁊ int̾us. cũ sint ex una massa adȩ
de quar mali. qui sunt uasa ire. cui debita era
dampnatio. T̃ ota quippe ista massa iuste dãp¬
nationis reciꝑet debitum: nͥ ex ea faceret: nõ¬
solum ustus. s. etiam misericors figulus: ali
tum. dumoe paruulis subuenit. quoꝵ nilla
merita dici possunt. & maiores p̾uenit: ut
habere aliqua bona m̾ita possint. qͥa de stir¬
pe iobedientie ducitur ꝓpago peccati atꝙ
supplicii. ñ conditione diuina: s uoluntatis
iniquitate: uiciata natura. q̃ a do ẽ condita
bona. Si gͦ male uiuunt hoĩes: de suo est.
uł qd̃ originalit̾. traxerunt:. uł qd̾ insuper
addiderunt. Id̃o: non se exeusent homines:
qͥ nolunt recte uiuie. dicentes: quid nos feci
se excusare. Si eñuasa irȩ sunt: quib debita
ꝑditio redditur: hoc sͥ imputant. quia ex
massa factis: supplicium redd̾e noluit. ñ se

Expanded text:
 vocavit, per praedicatores et interius, cum sint ex una massa Adae, de qua et mali qui sunt vasa irae cui debita erat damnatio. Tota quippe ista massa juste dnationis reciperet debitum, nisi ex ea faceret nosolum justus, sed etiam misericors figulus alia tum, dum et parvulis subvenit quorum nulla merita dici possunt; et majores praevenit, ut habere aliqua bona merita possint, quia stirpe inobedientiae ducitur propago peccati atque supplicii, non conditione divina, sed voluntatis iniquitate vitiata natura quae a Deo est condita bona. Si ergo male vivunt homines de suo est, vel quod originaliter traxerunt, vel quod insuper addiderunt; ideo non se excusent homines, qui nolunt recte vivere dicentes: Quid nos fecimse excusare. Si enim vasa irae sunt quibus debita perditio redditur, hoc sibi imputent, quia ex  ex eadem massa factis, supplicium reddere noluit, non se
Abbreviated transcription (Latin):
ita qd̾ non ꝓ dilectione dei uł ꝓximi illud
quia neceẽ ẽ hoc: ꝓ inunctionẽ. qd ita ait:
Necessitas enĩ
cepti: michi meum¬
mn incumbit:

Expanded text:
ita quod non pro dilectione Dei et proximi illud quia necesse est hoc pro injunctione; quod ita ait: Necessitas enim cepti mihi incumbit: