comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñmimpii sicdiligunt iusti : hoc estgritis: ut
alia paroterillum non expect ent bona : qm̃ ipserit i nõmib
om̃ia : Iuisquis ueruiltius adtenderit xp̃m dicentem sio¬
peranon secissem in eis. quae nemo alius fecit : qͥ sethaeo
a sipater aut sp̃s sc̃s fecit. nemo alius fecit quia totius
trinitatis una sub stantia est. Inuenia ipsum fecisse.
siquandoquis piam deihomo talealiquidfecit: Potest
qui ppeinseipso cuncta perseipsum: Nemo autem po¬
test aliquidsine ipso: xp̃snamq cumpatre co spũ
sc̃o. non sunt tres dii. sae unus dr̃ de quo scriptum est:
Benedictus dñs ds̃ is rł qui facit mirabilia solus : Ne
moergo alius fecit. quae cumq in eis operafecit :
qm̃quis quis alius homo aliquideor umfecit. ipso fa¬
ciente feritꝰ hac autem ipse. non illis facientib fe¬
Ns̃ ihs̃ insermone quẽ locutus st dis¬
cipulis suis posteenam proximus pas¬
sioni. tam quã iturus & relicturus

Expanded text:
Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia. Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est, inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe in seipso cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre et Spiritu sancto, non sunt tres dii, sed unus Deus, de quo scriptum est, Benedictus mo ergo alius fecit, quaecunque in eis opera fecit, quoniam quisquis alius homo aliquid eorum fecit, ipso faciente fecit; haec autem ipse non illis facientibus fes in sermone quem locutus est discipulis suis post coenam, proximus passioni, tanquam iturus et relicturus
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis discipulatu a płi peruenerunt: Iam uero illud
quod dieteroia in carne inquaoccisus suerat. dese¬
pulcro sered didit uiuum: & numquã deinde moritu¬
rus. cũ illa as cenditincae lum : superat &iam cuncta
quaefe cit Solneq hoc factum est iniudeis. neq corã
eis: & nondum hoc fecerat. quando dicebat. Siopera
non fe rissem in eis quae nemo alius fecit: Nimir̃
ergo sunt illa . quae ineorum ualitudinib tantami¬
nacula sitlutis ostendit : quanta millis ante anemo
donauit: hoc em̃ uiderunt: & hoc eis ex probrans.
adiungit: o dicit: Nunc autem uiderunt : & ode¬
runt. & me & patremie um. S& ut inpleatur sermo
quim legeeorum scriptus est: quia o diome habu¬
erunt gratis: Eorumlegem dicit non ab ipsis in¬
uentã. sc̃ ipsis datam : sic ut dicimus pane nr̃m co¬
tidianum: quenitamenadeo p&imus. add indo di
nobis: Gratis autemodit : qui nullum exodio cõmmo¬
dumquae rit. uel in com modũ fugit Sic oderunt

Expanded text:
ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum, superat etiam cuncta quae fecit: sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis; et nondum hoc fecerat, quando dnon fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et me, et Patrem meum, sed ut impleatur sermqui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis . Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt
Abbreviated transcription (Latin):
mitates nras accepit : & agritudines portauit : Itẽ
alio loco dicit mar cus : quocum que introibat inui¬
cos. uel inuillas. aut inciuitates: in plateisponebant
infirmos : & depra cabantur eum. utuel fimbriam ues¬
timenti eiꝰ tangerent Et quot quot tangebant eũ:
saluisiebant: Iaec nemoalius fecit in eis Sic
enim in telligendum est. quod ait in eis : non inter
eos. uel coram eis : s& prorsus in eis : quia sanauit
eos: haes quippe intellegi uoluit : quae non solum fa¬
cerent admirationem. uerum oiam manifestã
conferrent salutem: Proquib beneficus: uti¬
q amortm non odium re tribuere debuerunt: Om̃ia
quidem c&erorum miracula superat: quod estnatus
ex uirgine : matrisq: integrita tem solus potuit nec
conceptus uio larenecnatus Soꝰ hoc nec corameis fac¬
tumest : nec in eis: Adagnoscendam quippehuius miracu
liueritatem. non communi cum eis aspectuss co discreto

Expanded text:
mitates nostras accepit, et aegritudines portavit . Item mitates nostras accepit, et aegritudines portavit . Item alio loco dicit Marcus: Et quocumque introibat in vicos, vel in villas, aut in civitates, in plateis ponebant infirmos, et deprecabantur eum uttimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim est intelligendum, quod ait in eis, non inter eos, vel coram eis, sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit, quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem: pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare, nec natus. Sed hoc nec coram eis factuli veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto
Abbreviated transcription (Latin):
re. cadauer alterius reddidituita : Quis praeter
danihelem inter ora inclusosum sȩcum esuri
entium leonum uixit innocuus quisi prȩter
tres uiros. Anamam. Azariam Misahelem in
inflãmis ardentib: & non urentib de ambulauit
inlesus : Pretereo c&era : qm̃ hec satis eẽ arbitror qui¬
bus demonstre tur & alios scos quedam operamirinda se¬
cisse. quae nemoalius fecit Soo quitam multa uitia. &
ma las ualitudes. uexationesq mortalium tanta potes¬
ceantur quos iubendo sicut occurrebant saluos singu¬
losfecit : marchus eugłista quodam locoait Uespere
autem facto cũ occidiss& sol: deferebant ad eum ma
lehabentes. & demonia habentes : & erat omis ciuitas
adianuam congregata: & curauit multos qui uexaban¬
tur uariis langorib: & de monia multa eiciebat Idau¬
tem cd̾comme moras sar matheus: & iam testimonium
prophaicum addidit dicens: xtad in pler& ur quod
dictum est per esaiam prophac amidicentem: ipse in fir¬

Expanded text:
re, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter re, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta poteceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas ad januam congregata: et curavit multos qui vexabantur variis languoribus, et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit dicens: Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem, Ipse infir
Abbreviated transcription (Latin):
issent : continuo resurrexit: Fecit tamen aliqua xp̃s
quar nemo alius fecit : quodquinq milia hominum de
quinq: & quatuor milia deseptem panibus pauit: Iuod
suꝑ aquas ambulauit & p&ro ut hoc facero praestitit:
quodaquã mutauit in unum: quod a peruit oculos ca¬
cinati : & alia multa. quae cõmemorarelongum est:
Sas respondasurnobis & alios fecisse. quae ips e non fecit :
&̾ qua nemo alius fecit: Quis enĩ. nisi morses. agipti¬
os plagis tot tantisq perciis sit : diuis itmare : popu¬
lum duxit : manna decalo ȩsurientib in potrauit.
aquã depoora. sicientib fudit . Quis nisi iesus naue
populo trans ituro iordanis fluenta diuisit : & curren¬
tem solem emis saaddmoratione. frenauit cosixit :
quis prae tersanson proptersuam sitim. max illamor¬
tuiasim exundante saciatur : Iuis prae ter heliam.
currii igneo in alta subuectus est : Iuis praȩter he¬
liseum quod paulo ante cõmemoraui. sepulto cadaue¬

Expanded text:
issent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, issent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadave
Abbreviated transcription (Latin):
ixerat dñs qui meodit. patrẽ meũ
odit: Utiq: enim quiodit ueritatem.
neres seest oderit & a quo ueritas na¬
ta est: Undeiam quantum datum est lo¬
ciitisumus : deinde addidit: unde nobis loquendum est:
Siopera non feris semineis. quae nemo alius fecit : pec catũ
non haberent : sec catum illud scilic& magnum : de quo
superius ait : si nonuenis sem al locutus eis suissem. pec¬
catum non haberent: Hoc estpercatum quo mneum lo¬
quent em &loperantem non crediderunt : Neq: enĩnul¬
lum habebant peccatum antequã loqux roc ur eis. o o¬
pera rour in eis : So hoc peccatum. quo in eum non
crediderunt ideo sic cõmemoratur : quia ipso peccato
us ferits Nulla quippe inoperib xp̃i. uidentur eẽ ma¬
iora: quã suscitatiomortuorum: Iuod scimus diam
anti quos fecis seprophosas: Fecit enĩ helias: fecithe¬
liseus : c cum in hac carne uiuer&. & cum insuo monumen¬
tosepultus iacer& : Nam qui dam portantes mortuum.
cum inͣruentibus hostibus eorefugissent. eumq ibi posu¬

Expanded text:
ixerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato us fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posu
Abbreviated transcription (Latin):
modones ciunt. & oderunt: Sienim quod nonẽ ipse.
sa nescio quoddeillo aliudopinantur: Nonutiq: ipsum
s& illud inueniuntur odis sequod singunt. auterran¬
dopotius suspicantur: Eitamennisi possent homines
odis sequodnes ciunt : non utrũq: ueritas dixisseo.
quod eius patrẽ cones ciunt &oderunt : Soc quo¬
modo idsieri possit. si adiuuante dño penꝰ nos demonstra¬
ripotest : quia haecdisputatio. iam ndnest claudenda. nuno
non potest:¬

Expanded text:
modo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, modo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam claudenda, nunc non potest
Abbreviated transcription (Latin):
nas in suaperditionepas suros : Ille enĩ periredeo
dicitur: quis quis ab illabeatitu dine quã dat sc̃is.
ꝑsuppliciums eparatur Lanta est autemsup plicioꝵ.
quanta est diuersitas pec catorũ: Iuȩ quo modoseha¬
best: altiusenĩ uidicat diuina sapientia. quã con¬
iectura serutatur aut aͦffaturhumana: Isti
certe ad quos uenit & quib locutus est xp̃s. non
habent demagno insidelitatis peccato. illamex cu¬
sationem. qua pos sint dicere.onui dimus. non
audiuimus : siue nonac ceptar&ur istaex cusati¬
oabillo ouius ins grutabilia sunt iudici a: siue
acceptaro ur. & sinon ut abomni dam nationee¬
libera rentur: cerce ut aliquanto lenius dã nartour:
fortas sedicatur: Quis potest odis sequẽ nescit : & utiq
antequã dicer&. sinonue nissem & locutus eis suissem.
peccatum non haberent: dixerat discipulis suis: haec
fatientuobis : quia nes ciunt ȩum quimi sitme: Iuo¬

Expanded text:
nas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo nas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnationeliberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
nendi quianeq: inle gepecca uerunt : sod om̃ino
legẽ xp̃i ac cipere noluerunt: & eam quantũ
adipsos adtinebat. om̃ inullamee . noluerunt.
Illiautem inle sgepec cant. qui sunt in lege:¬
idest. qui eamsus cipiunt. eamq scã & manda tuniscm̃.
oiustum. & bonum fatentur : so infirmitate non im¬
plent. quod ab earectis sime pracipi dubita re non pos¬
sunt: hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt abeorũ
qui sine legesunt ꝑ dicione discerni. sitamen quod
apłsait. per legem iudicabuntur. sic ac ci piendũ
est. tamquã dixerit non peribunt: quodmirum
est. Neq enĩ de insidelibus o sidelib sermoerat uit
hor dicero: sod degentib oo uideis: quicer te utriq
nisunipsos aluatore saluentur. quiuienit quȩ rere
quod perierat. ad perditionem sine dubio pertine¬
bunt: Iuamuis dicipos sit alios grauius. alios leui¬
us perituros: idest alios grauiores. alios leuiores por¬

Expanded text:
nendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino nendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege,id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostolus ait, per Legem judicabuntur, sic accipiendum est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poe
Abbreviated transcription (Latin):
cusationẽ : Pos sunt plane : sa non ideo possunt ef¬
fugere dampnationem: Iuicumq enĩ sinelegepec¬
cauerunt. sine legeperibunt: o quicũquae in
lege pectauerunt. per legem uidicabuntur:
Iuae qui dem a postolica uerba qm̃ id quod ait. peri¬
bunt. terribilius sonat. quam quodait. iudica¬
buntur: Non solum nihil adiuuare hanc excusa¬
tionem uid&ur ostendere : uerũ coiam plusgra¬
uare: quienĩ se quia non audier̃ excusabant :
sinelege peribunt: Sco utrũ hi quicũ audirent
contẽp serunt. uel co̾iam restiterunt. nectantũ
contra dicendo. sco eosaquib: audierunt odiis ꝑ¬
sequen do : in eis deputandisimt. dequib aliquid
lenius uidodur sonuis sȩquod dictum est. perbe¬
gem ii dicabuntur: Merito quaritur : sod si
aliud est. perire sinele ge. aliud uidicariperle:
legem.: co illud est grauius. hoc autẽ leuius.
sȩo cul dubio non sunt istiinhao poena leuioripo¬

Expanded text:
cusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt efcusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur . Quae quidem Apostoli verba, quoniam id quod ait, peribunt, terribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore po
Abbreviated transcription (Latin):
o: potes ł mouere quae rentes utrumhi ad quos non
uenit xp̃s. nec locutus eis est. habeant excusatione
depeccatosuo Sienĩ non habent : curhic dictum est.
propterea non habere istos. quiauenit cõ locutus est
eis: Siautem habent: utrum ad hoc habeant. ut a
poenis alienentur. aut ut micius prmantur: Adbec
inquisita. procaptumeo dño donanteres pondeo: habe¬
reillos excusationem nonde om̃ipe catosuo. soo̾ de
hoc peccato. quod in xp̃m non cre diderunt: Ad quos
nonuenit. & quib non est locutus: Sco nonineosunt
numero hi ad quo s indis oipulisuenit. & quibus
ꝑ discipulos locutus est : quod cnunc facit : Nam
ꝑ ecclesiam suam.uenit adgentes: coper aecclesi¬
am suam loquitur ad gentes: Adhoc enĩ ꝑtino
quodait. qui uos recipit. me recipit : cõ quiuos
xp̃s in ec olesia ueniro ad gentes. & prius quam euan¬
gelium eius audirent. uitte e huius preuenti sunt¬
sine. seu preueniuntur . possunt habere hancex¬

Expanded text:
o, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non o, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de pepropterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a poenis alienentur, an ut minus puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato, quia in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus; sed non in eo sunt numero, ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus: quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos Christus per Ecclesiam veniret ad gentes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc ex
Abbreviated transcription (Latin):
oditxpin adis cipulos eius: im mouero non eis solis : soo
hos quo ꝙ adcundem mundũ pertinere monstrauit.
quider gosi nonuenisem o locutus eis suissem. pecta
tumnonhaberent : Numquids Inepetcato erant ui¬
daei. ante quam xp̃s ad eos in carne uenis sco : Quis
hoc uelstultis simus dixerit: So magnum quoddã
per catum non omeperratum. qua si subgenerali
nomine uult intelliͥi boc est enim percatũ. quo tenen¬
tur cuncta pectata: quod uniisquisq sinonhabeat di¬
mictuntur ei cuncta: Noc estautem. quia non
orediderunt inxpm : qui proptereauenit. ut
crederent in eum Hoc peccatuns inonue niroe
non utiq haberent: aduentus quippeei quantu mcre¬
dentib salutaris. tantum non credentib exicia¬
bilis factus est : Taiquama ipsecaput os princeps
apostolorii. quod deseipsi diexerunt. extite rit :¬
dormortis in mortem: sos quod ad uixitatq: ait.
Nuncautem excusationem non habent depeccatosu¬

Expanded text:
odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quitum non haberent? Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata: quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato su
Abbreviated transcription (Latin):
trum seruabunt: So hec omia facient uobis propterno¬
men meuni: quia nes cuint eum quim emisit Dequib:
autem hoc dixerat siquałramus inueniemus inuenie¬
mus eum adhȩc uerba uenisse abeo quo ddixerat: si
mundus uos odit : scitote quia mepriorem uobis hodio
habuit: Nunc uero addidit: si nonuenis sem. & locutus
eis suis sem: peccatum non baberent: Iud eos ostendit
exprae ssius : deis ergo cõ illa dicebat. Nam hoc indicat
uerborum ipsa contextio: Deis enim dicit. si non uenis¬
sem co̾ locutus eis suis sem. peccatum non haberent.
Dequib dicebat. Sime perseouti sunt. o uos perse¬
quẽtur: Sisermonem me um seruauerunt. oo urm
ser uabunt: So haec omia facient uobis propterno¬
menmeum. quia nesciunt eum quimisit me: bis
enim uerbis: & ifta subiungit Sinonuenis sem.
& locu tus eis suis sen. peccatum nonha berent
Iudeiergo perserutisunt xp̃m: quod euidentis si¬
me indicat &euangłm Iudeis locutus estxp̃s: non
aliis gentib: In eis ergouo luit intelligimundum. qui

Expanded text:
servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit: nunc vero quod addidit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, Judaeos ostendit expressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me: his enim verbis et ista subjungit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium; Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
a ser uitute trans latam : ut linguis in imicoris
conuerteretadxp̃i conses sionen. quarum non
ualendo unamferre. uersa fuerat inne gationem: Iuid
relat: tanta deore predicantis praȩciosissimȩ ueritatis
pondem proce debant : ut ingentis multitudinis ad uer¬
sarios interfectores xp̃i iudaos. facertu pro illo paratos
mori a quibuscũ illo formidabat occidi : hocfecit
sp̃s scstuno missus : ante promissus : Ista dñs magna at¬
q: miranda suabenesicia prariui debat : quando dice¬
bat : Etuderunt & oderunt . & mecꝰ patremeum.

Expanded text:
a servitute translatam, tot linguas inimicorum a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non alendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid itudo apparebat, tanta de ore praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et m
Abbreviated transcription (Latin):
ricionem uero dñi. liberalis eius amor ab ipso principe
libertatis: a ideo ibi turbabatur : hic tranquillabat᷑
Ibiqu ẽ dilexerat negabat : hic quem negauerat
diligebat. S& ad huc o&iam tunc amor ipsein firmꝰ
suerat. & angustus: donec eum roboraro & dilata
tia largioris insusus : sic ad per hibendum dex potes¬
timonium quandam. eius frigidum pectus accen¬
dit atq illa prius tr̃epida quae ueritatẽ suppres¬
serat orareserauit. Et cumonĩs in quos uenerat sp̃s
sc̃s linguis om̃ium gentium loquerentur. iudeo¬
rum circum stantib: turbis : solus ad testimonium
dexp̃o perhibendum praec ceris promptus emica¬
r& : eiusq: interfectores de illius resurrectione
can funderas Siquẽ delectat tam suauiter tam¬
scm̃ tales pectalulum intueri: actus a postolorum
legat ⁊ ibi beatum parum quẽ ne gantem dolue¬
rat. Nupeat predicantem: Ibilingam illam ui¬
deat adsiduciam adiffidentia. & adlibertatem

Expanded text:
rectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe rectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe libertatis : et ideo ibi turbabatur, hic tranquillabatur; ibi quem dilexerat negabat, hic quem negaverat diligebat. Sed adhuc etiam tunc amor ipse infirmus fuerat et angustus, donec eum roboraret et dilattiae largioris infusus, sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos venerat Spiritus sanctus, linguis omnium gentium loquerentur, Judaeorum circumstantibus turbis, solus ad testimonium de Christo perhibendum praecaeteris promptius emicaret, ejusque interfectores de illius resurrectione confunderet. Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat : ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ergointuens dñs dicebat: odiohabuer̃ me gratis:
ciderunt uidentes: Satale deme paraclitus testimoni-¬
umper hibebit. ut eos faci& in me credere non uidentes:
tuosinquiđ testimonium ꝑ hibit᷑is : quia abinicio merũ
estis Perhibebit sp̃s sc̃s : perhibebitis & uos : Iuia enim
abiniciomecum estis: potestis praedicare quod nostis:
Iuod ut modo non saciatis : illius sp̃s plenitudo non¬
dum ad est uobis Illeer gotesti moniumper hibe¬
bit deme : & uos per hiba is dabit enim uobis fiduti¬
am testimoni um perhibendi: caritas diffusa incor
poero adhuc defuit. quando mulieris ancilli inter¬
rogationeperterritus. non potuit perum testimo¬
nium perhibereꝰ : s& contrasuam policitationem
timore mago compulsus est ternegare Timor autem
iste. non estincaritate : so persecła caritas forasmittit
timorem: Deniq: ante passionem dñi. seruilistimor
eius inter rogatus ẽ. a femina seruitutis. Postresur¬

Expanded text:
Haec ergo intuens Dominus dicebat: Odio habuerunt me gratis. Haec ergo intuens Dominus dicebat: Odio habuerunt me gratis. ciderunt videntes; sed tale de me Paraclitus testimonium perhibebit, ut eos faciat in me credere non videntes. Et vos, inquit, testimonium perhibetis, quia ab initio mecum estis, perhibebit Spiritus sanctus, perhibebitis et vos, quia ab initio mecum estis. Potestis praedicare, quod nostis: quod ut modo non faciatis, illius Spiritus plenitudo nondum adest vobis. Ille ergo testimonium perhibebit de me, et vos perhibebitis: dabit enim vobis fiduciam testimonium perhibendi charitas Dei diffusa inPetro adhuc defuit, quando mulieris ancillae interrogatione perterritus, non potuit verum testimonium perhibere; sed contra suam pollicitationem timore magno compulsus est ter negare . Timor autem iste non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem . Denique ante passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus est a femina servitutis; post resur
Abbreviated transcription (Latin):
quando uenit sp̃s ueritatis. eos qui uiderunt & oderunt
testimonio manifestatione conui cit immouero
&iam aliquos ex illis quiuiderunt &s ad huo oderant.
adsidem quae per dilectionẽ operatur. suimanifestati¬
one conuertit : hoc ut intelligamus: ita factũ es se
recoli mus Uenit enĩ diepentechostes sp̃s sc̃s in cen¬
tum uiginti homines congregatos. inquib & apłi
oms erunt :: qui illo ad in plaꝰ is cum linguis om̃i um gen¬
tiumloquerentur : plures ex isquiaderant tantomira eulastu¬
pefacti quando qui deminderunt loque tepaero tammagnũ
atq: diuinum testimoniumper hiberi dexp̃o. ut illequioc ei¬
sus abeis intermortuos deputabatur. resurrexisse & uiue¬
reprobareur : conpuncticorde conuersi sunt : & tanti san¬
guinis tam impie atq: imma nitersusi. indulgentiam per¬
ceperunt : ipsore dempti s anguine quimfuderunt : xp̃s
enimsanguis sic in remissionẽ om̃i umpeccatorum fusus
est : ut ipsum o iampec catum possos delere. quo fusus est:

Expanded text:
quando venit, Spiritus veritatis, eos qui viderunt et oderunt, testimonio manifestiore convicit, imo vero etiam aliquos ex illis qui viderant, et adhuc oderant, ad fidem, quae per dilectionem operatur, sui manifestatione convertit? Hoc ut intelligamus, ita factum esse recolimus. Venit enim die Pentecostes Spiritus sanctus in centum viginti homines congregatos, in quibus apostoli omnes erant; qui illo adimpleti, cum linguis omnium gentium loquerentur, plures ex his qui aderant tanto miraculo stupefacti quandoquidem viderunt loquente Petro tam magnum atque divinum testimonium perhiberi de Christo, ut ille, qui occisus ab eis, inter mortuos deputabatur, resurrexisse et vivere probaretur, compuncti corde, conversi sunt, et tanti sanguinis tam impie atque immaniter fusi indulgentiam perceperunt, ipso redempti sanguine quem fuderunt . Christi enim sanguis sic in remissionem peccatorum omnium fusus est, ut ipsum etiam peccatum possit delere, quo fusus est.
Abbreviated transcription (Latin):
runt ueritatem : quantum oderunt suas poenas. quas
talibus irogat ueritas: Nesciunt autem. illam eẽ
ueritatem : qua tales quales ipsi sunt dampnat : Oder̃
ergo quam nesciunt: o cum illa oderunt: prosecto & eũ
dequo nataest nisi odisse nonpos sunt: Ac perhoc quia
ueritatem. qua uidicante dampnantur. depatredisͦs
natum nesciunt: utiq o iam ipsum. o nesciunt co¬
derunt Omiseros homines: quicumes seuolunt mali:
eẽ. ueritatem qua dampnantur mali. nolunt: Nolunt
enim eameẽ. quod est. cum ipsi debeant nolleeẽ.
quod sunt. ut ipsamanente mutentur : neipsaui di¬

Expanded text:
runt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas runt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur
Abbreviated transcription (Latin):
dis creconeuirtum atq uitiorum : s& incordiũ
tenebris humanarum: Pro inde sicut fieri potest.
ut homobonus oderit bonũ hominẽ nesciens. uel po¬
tius diligat nesciens: Ipsumenĩ diligit cumbonũ diligit : quia
id quod ille est. hoc istediligit Oderit autem nesciens non ip¬
sum sas quod putat eẽ ipsum : itasieri pocest ut & iam homo
in iustus. hominemgderit iustum. dumestimat se suis imi¬
lem iniustum diligere. Nesciens diligat iustum. & tam̃
dum eum credit iniustum. diligã non ipsum. sos quod piu¬
tateẽ. ipsum Quẽ ad modumautem homineat : sic co dm̃
deniq: sunterrogarentur uid i. utrum diligerent dm̃:
quid sealiud. quamdiligere responderent : Nec exani¬
momentientes. sad errando potius opinantes: Iuomodo
enim diligerent patrẽ ueritatis. qui haberent odioue¬
ritatem: Nolunt enĩ sua facta dampnari : o hoc habcs
ueritatis. ut talia facta dãpnentur: Tanitum igitur ode¬

Expanded text:
discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur ode
Abbreviated transcription (Latin):
bus uenialis est humanatẽptatio : serhas autẽ humano¬
rum cordium tenebras res multũ miranda. & mul¬
tum dolenda contingit : ut eum non nũquã quẽ inuis¬
tum putamus. & tamen iustus est. & iufticiam in eo
nes cientes diligimus. Seuitemus: a uersemur: a
nr̃o prohibeamus accessuc̃om munem com illouitam
uictumq habere noli mus : eumq oiam sidisciplinȩ
inponende necessitas cogit. siue nealiis noceat. siue
nefiat ipse correctior asperitates alubri pers equam᷑
& hominem bonum tam quã maliim affligamus : que
nescientes amamus: hoc sit siquis uerba gr̃a. cum sit
pudicus a nobis creditur in pudicus Sine dubio enim
sipudicum diligo : hoc est ipse quod diligo. Ergo & iam
ipsum diligo : o nes cio : Msimpudicum odi : non ipsum
ergo odi : qui a non est quododi Et tamen dilecto
meo. cum quosemper in caritate pudicitia abiat
anima mea facio ignarus iniuriam: Non errans in

Expanded text:
bus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanobus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in
Abbreviated transcription (Latin):
singimus : sa quas sideliter hanc app&andam illamq:
uitandam in deiueritate conspicimus. Utcum deipsis
nebus quo dapp&endum est aplp& imus. quod deuitan¬
dum est deuitamus: ignos catur nobis. quodde oc¬
cultis hominũ aliquando. immo assidue. non
sentiinus hoc enĩ adhumanã tẽptationẽ pertinere ar¬
enimtam humanũ. quam non pos se inspicere corhuma¬
num  Etideo non eius latebras perscrutari: sod plerum¬
q aliud quam id quod ibiagitur suspicari. Quam quã
& in his rerumtenebris huma narum. hoc est. cogia¬
tionum alienarum. & sisuspicionesnet non
possumus quia homines sumus: iudiciatamen. idẽ
definiͥtas sirmasq: sentemptias contint redebemus.¬
& inlumina abs conditatenebrarum. & mani festa cogita¬
tiones cordis. & tunc lauserit unicuique adeo. Iuan¬
doergo non erratur in reb: ut rectasit in probatio uici¬
orum. uirͣtũq: s probatio : profecto sierratur in homini¬

Expanded text:
fingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque fingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arenim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus,et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in homini
Abbreviated transcription (Latin):
qui uidere faciemsuam non potest: S& utiq tanto cerei¬
us quam notus est aliis. ipsenouit : quanto cercius in¬
teriore conspectu potestuidere quod sapit: uidere
quod cupit : uidere quoduiuit Iuae cum aperiun¬
tur cõnobis tunc uere sit cognitus nobis: haec itaq:
qm̃ plerumq: ad nos deabsentib: uel &diam mortuis. si¬
uefama. siue litteris perseiuntur : hinc sit ut sepe
quos nũ quã fatie corporis uidimus. non tamenquos
quam & historia. & multomagis famamentitur: Per¬
tina autemadnos. nepernitiosa opinio nefallamur.
Vtquia nom possumus hominum indagare conscientiam:
de ipsis reb habeamus ueram. certamq sententiam.
hocest. ut si ille uelille homo. utrũ sit inpudicus. pu¬
dicus uenescimus : oderimus tamen inpudiciciam.
c̃pciditiciam diligamus : Et si illum uel illum iniustum
ẽẽ iustumꝰ ueᷠ. scimus : amemus tameniusticiam. & in¬
iusticiam de testemur : Nonquas nobis ipsis errando con¬

Expanded text:
qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certiqui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quosquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando con
Abbreviated transcription (Latin):
patrem meum odit : Qui superius dixe¬
rat hec facient uobis quianes ciunt
Eum qui me misit : Non utiq: dissimulanda
nascitur questio : quomodo possunt odis
ciq:. Non ips bderunt sc quod suamendacisuspitio¬
ne ueluanaore dulitate concipiunt: li autem
quod est: hoc deillo sentiunt : quo modo eum nescire di¬
cuntur : & de hominib: quidem sieri potest : ut eos se¬
pequos nunquam uidimus diligamus : Acperhoc nec
illud a contrario in pos sibile est : ut eos quos nunquam
uidimus oderimus : Famia quippe aliqua sermocinan¬
te. seumale seubenesit non inmerito ut oderimus.
uelamemus ignotum: So si fama. sit uerax : Iuonio¬
do est de quo uera didicimus dicendus ignotus: An
quiaei faciem non uidimus: quam cun ce ipsenonui¬
deat unullitam̃ potest notioreẽ quã sibi: Nonigitur
in eius faciec orporali nobis intimatur euiusq: noticia :
sactuno nobis ad cognitionem pata. quando eius mores a
uita non latteꝰ Alio quin nec seipsum quis quã nos sepotest :

Expanded text:
meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odissutique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest,
Abbreviated transcription (Latin):
Deindequid passuries sent iam ex primens ait: Eaetra
sinagogas facient uos: Iuid autem mali erat apłis ex¬
pelli desynagogis uidaicis: quasi non inde fuerant sepa¬
raturi. ooiam sinullus expellera : Soo nimi rum hoc
uoluit denuntiare : quia iudxixp̃m non suerant re¬
cepturi. a quo isti non suerant reces suri: Et ideo futuru
erat. ut soras mit terentur cum illo. ab eis quies senol¬
lent in illo : hi qui es se non possent sineillo: Namprofec¬
to. quia non erat ullus aliu spopłs dei. quam illud semen¬
abra hae: Siagnoscerent &reciperent xp̃m : tanqua
rami natura les. inoleaꝑmanerent: Nec alia fierent
aecclesiae xp̃i. aliae sinagoge iudaeorum: E adem quip¬
pe essent. sin eodem esseuoluis sent Iuod quia nolue¬
runt quid restabat nisi utremanente sex traxpm.
extrasina gogas facerent eos. qui non seliquae rent xpm
Acceptoquippe sp̃ũ sc̃o. teflis eius effecti: nonutiq tales

Expanded text:
2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessuri; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius popAbrahae, si agnoscerent et reciperent Christum tanquam rami naturales in olea permanerent , nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae synagogae Judaeorum; eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent: quod quia noluerunt, quid restabat, nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dõ debuit imitari : sub cubuit . o negauit . Non utiq
ferens : quod illum ferre cernebat: Cum uero ac cepit
donum sp̃s sc̃ĩ : quẽ negauerat prae dicauit: Etque
consiceritimuerat : nontimuit prositeri: srius enĩ
exemplo quidam fuerat edoctus ut quod sieri conue¬
nerat nos s& : Sca non dum suerat uirtute fultus : ut
quod noue rat facerae: Instructus erat ut starto : soo
negauerat timens mortem: Ideo dñs in hoc conse¬
quenticapitulo de quonuno uobis loquendum est:
haec inquidlo cutus sum uobis. ut non scandali zemi¬
ni: Canitur quippe in psalmo: saxmulta diligenti¬
bus begentuam : & non est illis scandalum:
Merito itaq promis so spũ sc̃o quo in eis operante fierent
testes eius : subiunxit: Naec locutus sum uobis : ut non
scandalizemim Cum enim hraritas dei diffunditur in
cordib nris perspm scm̃ quidatus est nobis : sit pax mul¬
ta diligentibus legem dei : ut nonsit eis scandalum.

Expanded text:
ceret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ceret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum ferre cernebat. Cum vere accepit donum Spiritus sancti, quem negaverat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret, sed m, quem negaverat timens mortem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquendum est, Haec, inquit, locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis operante fierent testes ejus, subjunxit, Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Cum enim charitas Dei diffunris per Spiritum sanctum qui datus est nobis , fit pax multa diligentibus legem Dei, ut non sit illis scandalum.
Abbreviated transcription (Latin):
lle quippe testimonium perhibens.  teftes fortis si¬
mos faciens : abstulit xp̃i amic istimorem : os ini¬
micorum odium. conuertit in amorem :¬
NNis av e praecedunt hoc euangłii capi¬
tulum dns. discipulos suos adinimi co¬
rum odia ꝑferen da confirmans suo quo¬
q: pra parauit Exemplo ut eum unt¬
tandafierertforciores : addens o pro¬
quide illo testimo nium per hiberax : Et adiciens. quo d ipsifierent
tes teseius hoc utiq in eis operanteꝰ spuscõ Sic enimait:
Illet estimonium perhibebit deme : & uos testimonium per¬
hibebitis Utiq quia illeperhibebit : ciam uos perhibebitis:
Ille incordibus uris : uos in uocibus ur̃is: Ille inspirando:
uossonando : ut possit inpleri in omnem terram exiit sonus
eorum: Parum quippefu erat eos adortari exemplo suo:
audissa : ubi dixerat. non estseruus maior dño suo. si me
persecuti sunt & uos persequentur: Et hoc in illo iam ui¬
deroo inpleri. in quopacientiam dñi sui exemplum suffi¬

Expanded text:
lle quippe testimonium perhibens, et testes fortissimos faciens, vobis abstulit Christi amicis timorem, et inimicorum odium convertit in amoremis quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et protus, qui de illo testimonium perhiberet, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum suffi