comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnat. Quȩ rect̾e pauper appellat᷑.
quia uel suꝑbiȩ spm̃. uel concupis¬
centias temporalium rerum. qͣsi
mundi diuicias abiecit. Uidua u̾o:
quia uir eius ꝓ ea mortẽ ꝑtulit:
nunc incȩli penetrabilib ab eius
oculis occultus. qͣsi in parte alteriꝰ
regionis iuuit. hec ingatophilati¬
um minitta duo mittit: quia in
conspectu diuine maiestatis qua ob¬
ltiõeᷤ deuote nr̃e operationis. quasi
urto numero conscͥpta.⁊ consigna¬
ta seruantur. suie delectionẽ di et
primi seu fidei orationisq sue mu¬
nera defert: quȩ consideratu ꝓpͥe
fragilitatis minuta. s merito pie
intentionis accepta. cunctis suꝑbi
omnia que habuit misit.: totum
uictum suum. Ex habundantia
sua uideus mittit in mun̾a dei:
qui de iusticia sua p̃sumens. hec
apud se orat. Ds̃. grãs ago tibi.
quia non sum sicut cȩteri hominum.
raptores. iniusti:⁊ cetera. Omnẽ aũ
uictum suum indei munera mit¬
tit eccłia: quia omne quod uiit.

Expanded text:
gnat. Quae recte pauper appellatur, gnat. Quae recte pauper appellatur, quia vel superbiae spiritum vel concupiscentias temporalium rerum, quasi mundi divitias abjecit. Vidua vero, quia vir ejus pro ea mortem pertulit, et nunc in coeli penetralibus, ab ejus oculis occultus, quasi in parte alterius regionis vivit. Haec in gazophylacium minuta duo mittit, quia in conspectum divinae Majestatis, qua oblationes devotae nostrae operationis quasi certo numero conscriptae et consignatae servantur, sive dilectionem Dei et proximi, seu fidei orationisque suae munera defert. Quae consideratu propriae fragilitatis minuta, sed merito piae intentionis accepta, cunctis superbomnia quae habuit misit totum victum suum. Ex abundantia sibi Judaeus mittit in munera Dei qui, de justitia sua praesumens, haec apud se orat: Deus, gratias ago tibi, quoniam non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, etc. . Omnem autem victum suum in Dei munera mittit Ecclesia, quia omne quod vivit,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dona ferentes indomo dñi
certo examine discernit. ut retbui
internus. arbiter agẽ non cessat
Et multi diuites iactabant multa¬
.Cum uenisset autẽ una uidua pau¬
ꝑ:misit duo minita. qͦd ẽ qͣdrans
Quadrantem uocant calculatores
quartam partẽ cuiꝰ cumq reruu
delicet aut loci aut temꝑis aut
pecume: Forsitan gͦ hoc loco qͣrtã
partem sicly: idẽ quinq obolos
significat. E conuocans disciplõ¬
suos:ait illis. Amen dico uobis.
qm̃ uidua hec pauper plusom¬
nib misit qui miserunt ingaro¬
philatium. Hic nobis moraliter
qͥdem intimat᷑. qͦd sit acceptabi¬
le do quicqͥd bono animo obtu¬
lerimus: qui non substantiam of¬
ferentium. s conscientiam pensat
n& ꝑpendit quantum in eiꝰ sacrificio.
s ex quanto ꝓferatur. Iuxta uero
iogis allegorie. diuites qͥ ingaro¬
pbilatium munera mittebant. uide¬
os de iusticia legis elatos: Porro u¬
dua pauꝑ. ecclie simplicitatẽ desi¬

Expanded text:
etiam dona ferentes in domum Domini etiam dona ferentes in domum Domini certo examine discernit, ut retribuinternus arbiter agere non cessat. Et multi divites jactabant multa. Cum venisset autem una vidua pauper, misit duo minuta, quod est quadrans. Quadrantem vocant calculatores quartam partem cujuscunque rei, videlicet aut loci, aut temporis, aut pecuniae. Forsitan ergo hoc loco quartam partem sicli, id est, quinque obolos significat. Et convocans discipulos ait illis: Amen dico vobis quoniam vidua haec pauper plus omnibus misit qui miserunt in gazophylacium. Hic nobis locus moraliter quidem intimat quod sit acceptabile Deo quidquid bono animo obtulerimus, qui non substantiam offerentium, sed conscientiam pensat, nec perpendit quantum in ejus sacrificio, sed ex quanto proferatur. Juxta vero leges allegoriae, divites qui in gazophylacium munera mittebant, Judaeos de justitiae legis elatos, porro vidua pauper Ecclesiae simplicitatem desi
Abbreviated transcription (Latin):
laxe seruare dicitur: et gata. lingua
psica diuitie uocantur: gatophila¬
tium locus appellari solet. qͦ diui¬
tiȩ seruantur. Quo nomine ce ar¬
cham inqua donaria populi con¬
g̾gabantur adusus templi neces¬
Sarios. et porticus in quib seruaba¬
tur: appellabant. habes exemplũ
de porticib in euanglio. hlec inqͥt
uerba locutus ẽ ingarophilatio.
docens intemplo. Habes de archa
in libro regum. Et tulit ioiada
pontiphex garophilatium unu:
aperuitq foramen desuꝑ:i posuit
illud iuxta altare ad dexteram.
ingredientibꝰ domum domini
Mittebantq in eo sacerdotes qui cu¬
stodiebant hostia. omnẽ pecuni¬
am: que deferebatur ad templũ
domuni. Cumq uiderent nimiã pe¬
cuuiam eẽ ingarophilatio: ascende¬
bat seba regis et pontiphex. effunde¬
bantq i numerabant pecuniã. que
inueniebatur indomo dñi. Itaq
dñs qui appetitores pͥmatus ⁊ ua¬
ne gle cauendos ẽẽ monuerat. qui
simulatis orationib ꝓlixius udi¬
cium p̃dixerat ẽẽ rependendum:

Expanded text:
 servare dicitur, et gaza lingua Persica divitiae vocantur, gazophylacium locus appellari solet quo divitiae servantur. Quo nomine et arcam in qua donaria populi congregabantur, ad usus templi necessarios, et porticus in quibus servabantur appellabant. Habes exemplum de porticibus in Evangelio. Haec, inquit, verba locutus est Jesus in gazophylacio, docens in templo . Habes de arca in libro Regum: Et tulit Joiada pontifex gazophylacium unum, aperuitque foramen desuper et posuit illud juxta altare ad dexteram ingredientibus domum Domini. Mittebantque in eo sacerdotes, qui custodiebant ostia, omnem pecuniam quae deferebatur ad templum Domini. Cumque viderent nimiam pecuniam esse in gazophylacio, ascendebat scriba regis et pontifex, effundebant, et numerabant pecuniam quae imveniebatur in domo Domini . Itaque Dominus qui appetitores primatus et vanae gloriae cavendos esse monuerat, qui simulatis orationibus prolixius judicium praedixerat esse rependendum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ harismata scĩsp̃s quib ince¬
de ꝑungam᷑ conscende debere.
Et ait eisiħs. Om̃s scandalizabi¬
t mini innocte ista. Edicit quod
passuri s int. ut cũ passi fuerĩt
ñ desperẽt salutẽ. s agentes pe¬
quentiã liberent᷑. Et signanter
udidit in nocte ista scandalira¬
timini: quia quomodo qui me¬
inant nocte mebriant᷑: sic i qͥscanda¬
s̃patuint᷑ in nocte ⁊ intenebris susti¬
ant. Nͥos uͦdicamꝰ. Noxp̃t̾iit dies aut̃

Expanded text:
et charismata sancti Spiritus, quibus in coet charismata sancti Spiritus, quibus in corde perungamur, conscendere debere. Et ait eis Jesus: Omnes scandalizabimini in nocte ista. Praedicit quod passuri sunt, ut cum passi fuerint, non desperent salutem, sed agentes poenitentiam liberentur. Et signantaddidit, in nocte ista scandalizabimini: quia quomodo qui inebriantur nocte inebriantur, sic et qui scandalum patiuntur in nocte et in tenebris sustinent. Nos vero dicamus: Nox praeteriit, dies autem
Abbreviated transcription (Latin):
xerat ds inquiens: ego sum ds̃
NAd compbundam resurrectionis uen¬
tatem: multo aliis manifestioib
exemplis uti potuit. E quib e e
illud. Suscitabuntur mortui: et
resurgent qui in sepulchris sunt.
Einalio loco. Multi dormientium
de terre puluere consurgent. ali
confusionẽ eternam. Querit᷑ itas
qͥd s uoluerit dñs hoc ꝓferre tes¬
timonium quod uidetur ambigi¬
um: uel non satis adresurrectionis
ꝑtinet ueritatẽ. Supra diximus sa¬
duceos. nec angłos. nec sp̃m. nec re¬
surrectionem corꝑum confitentes:
animarum qͦ interitum p̃dicas¬
se. hi qͥnq tantum libros moysi
recipiebant: ꝓph̾arum uaticinia
respuentes. Stultum g̾ erat. iñ
ꝓferre testimonia: quoꝵ aucto¬
ritatem non sequebantur. Porro
ad eternitatẽ animarum ꝓban¬
dam. ponit exemplum. ego sum
ds̃ abraham. et ds ysaac. ⁊ ds̃
iacob: statimq infert. non ẽ ds̃
mortuorum. s uiuoꝵ: ut cum
ꝓbauerit animas ꝑmanẽ post
mortem. neq enim poterat fie¬

Expanded text:
eus inquiens: Ego sum Deus Ad comprobandam resurrectionis veritatem multo aliis manifestioribus exemplis uti potuit, e quibus est et illud: Suscitabuntur mortui, et resurgent qui in sepulcris sunt. Et in alio loco: Multi dormientium de terrae pulvere consurgent, aliiconfusionem aeternam . Quaeritur itaque quid sibi voluerit Dominus hoc proferens testimonium, quod videtur ambiguum, vel non satis ad resurrectionis pertinet veritatem. Supra diximus Sadducaeos, nec angelos, nec spiritum, nec resurrectionem corporum confitentes, animarum quoque interitum praedicasse. Hi quinque tantum libros Moysi recipiebant, prophetarum vaticinia respuentes. Stultum ergo erat inde proferre testimonia, quorum auctoritatem non sequebantur. Porro ad aeternitatem animarum probandam ponit exemplum: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Statimque infert: Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Ut cum probaverit animas permanere post mortem neque enim poterat fie
Abbreviated transcription (Latin):
niascendo signetur. & mirabãtur
uꝑco. Qui credere debuerant. ad
tantam sapientiam: mirati sunt q
calliditas eoꝵ insidiandi non in¬
uenis set locum. Et sicut mathe¬
us scbit relict̾o eo abierunt: infide¬
ltatem partter cum miraculo re¬
portantes. Et uenerunt ad eum
non eẽ. Duȩ erant hereses in iudeiᷤ:
una phariseoꝵ. et altera saduce¬
oꝵ. Pharisei traditionum et ob¬
seruationum qͣs illi deuterosis uo¬
uant. iusticiam p̃ferebant: unde:⁊
diuisi uocabantur apopulo. Sa¬
ducei autem qui interp̃tantur

Expanded text:
nascendo signetur. Et mirabantur nascendo signetur. Et mirabantur super eo. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt, quia calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et, sicut Matthaeus scribit, relicto eo abierunt, infidelitatem pariter cum miraculo reportantes. Et venerunt ad eum onem. Duae erant haereses in Judaeis, una Pharisaeorum et altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum, quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant. Unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem, qui interpretantur
Abbreviated transcription (Latin):
rantiãe et ñ dispensatio¬
Ne discant exp̃senti loco qd utis potie
sed interrogat. ut ad sermonẽ eoon
competenter respondeat. Dicunt il¬
dixit illis. R eddite gͥ que sun
cesaris cesari:÷ que sunt dĩ do. Q¬
nummum. tributum. et pecuniam
Equȩ sunt dĩ dõ: decimas pͥmiciasi
oblationes ac uictimas sentiamus:
Quomͦ et ipse reddidit tributa ꝓst
et petro: et dõ reddidit que dĩ st̃¬
s̃ patͥs faciens uoluntatem. Alit. Ail¬
a. sunt dĩ. dõ. Quemadmodum gsa
auobis exigit in pressionem yma¬
ginis suȩ. sic & ds̃: ut quemadmo¬
dum illi redditur nummnꝰ sic do
anima lumine uultus eius illus¬
trata atq signata. Uñ psalmista¬
uultus tui dñe. Hoc quoq lumes
ẽ totum hominis. et uerum bonũ
qͦd non ocłis.s mente conspicitur.
Signatum autem dixit in nobis.
tanqͣm denarius signetur regis
ymagine. Nomo enim factus ẽ ad
ẏmaginem et similitudinẽ dĩ. qͣm
peccando corrupit. Bonum ergo
eiꝰ ẽ uerum atq eternum: si rẽ¬

Expanded text:
n dispensationem, discant ex praesenti loco, quod utique potuerit sed interrogat ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Dicunt it illis: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Di, id est, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei Deo, decimas, primitias et oblationes ac victimas sentiamus, quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, patris faciens voluntatem. Aliter, redam si diceret: Quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus; ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Dedistvultus tui, Domine . Hoc quoque lumen est totum hominis, et verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei, quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum si re
Abbreviated transcription (Latin):
ne non nubunt. Quod aictẽ infer¬
tur. s sunt sicut angłi incȩlis:
spiritalis repmittitur conu̾satio.
Sunt enim sicut angłi incelis. qui
gła resurrectionis innouati. absq
ullo mortis metu.absq ulla
labe corruptionis. absq ullo ter¬
reni status actu. ꝑpetua dĩ uisio¬
ne fruuntur. Ad qͣm necesse ẽ
anglice dignitatis equalitatem
qͥs qͥs ascendere desiderat: nunc
inminimis frĩb pie agendo con¬

Expanded text:
ne non nubunt. Quod autem inferne non nubunt. Quod autem infertur, Sed sunt sicut angeli Dei in coelo , spiritalis repromittitur conversatio. Sunt enim sicut angeli in coelis, qui gloria resurrectionis innovati, absque ullo mortis metu, absque ulla labe corruptionis, absque ullo terreni status actu, perpetua Dei visione fruuntur. Ad quam necesse est angelicae dignitatis aequalitatem quisquis ascendere desiderat, nunc minimus fratribus pie agendo con
Abbreviated transcription (Latin):
rium misera morte p̃reptis. ad
ultimum et ipsa mundana con¬
uersatio. qͣm illi absq fructu ui¬
talis oꝑis exegerant. qͣsi uxor in¬
fecunda transiuit. Q respondenᷤ
iħc:ait illis. Nonne ideo erratis
non scientes sc̃pturas. neq uirtu¬
tem dĩ: ꝓpterea errant: quia scͥp¬
turas nesciunt. Et qͥa scͥpturas
ignorant: consequenter nescuit
uirtutem dĩ. hoc ẽ xp̃m: qui est
dĩ uirtus. et dĩ sapientia. Cum
Senim amortuis resurrexerint. neq
do: greco idiomati. non respondit. Nu¬
bere enim ꝓprie dicuntur mulieres:
et uiri uxores ducere. S nos simpli¬
citer dictum intelligamus: qͦd nu¬
bere de uiris.:⁊ nubi de uxorib scp¬
tum sit. Sic in resurrectione non
nubent neq nubentur. Resurgeñ
gͥ corꝑa: que possunt nubere & mui¬
bi. Nemo quippe dicit de lapide
et arbore. ⁊ his rebus quȩ ñ habent
menbra genitalia. quod ñ nubant
neq nubantur .s de his qui cum
possint nubere. tam en alia ratio¬

Expanded text:
ritim misera morte praereptis, ad ritim misera morte praereptis, ad ultimum et ipsa mundana conversatio, quam illi absque fructu vitalis operis exegerant, quasi uxor infecunda transibit. Et respondens Jesus, ait illis: Nonne ideo erratis, non scientes Scripturas neque virtutem Dei? Propterea errant quia Scripturas nesciunt. Et quia Scripturas ignorant, consequenter nesciunt virtutem Dei, hoc est Christum, qui est Dei virtus et Dei sapientia . Cum enim a mortuis resurrexerido Graeco idiomati non respondet. Nubere enim proprie dicuntur mulieres, et viri uxores ducere. Sed nos simpliciter dictum intelligamus, quod nubere de viris, et nubi de uxoribus scriptum sit. Si in resurrectione non nubent neque nubentur, resurgent ergo corpora quae possunt nubere et nubi. Nemo quippe dicit de lapide et arbore, et his rebus, quae non habent membra genitalia, quod non nubant, neque nubantur, sed de his qui, cum possint nubere, tamen alia ratio
Abbreviated transcription (Latin):
non erãt: Priorib et corꝑis ⁊ ani¬
me resurrectionẽ credentib con¬
fitentib q: ⁊anglõs et sp̃c: sequen¬
tes. iuxta act̾a apłorum omnia
denegabant. E interrogabant
cum dicentes. Aagister: mos¬
ses nobis scͥpsit. ut si cuius frat᷑
mortuus fuerit. et dimiserit ux¬
orem:⁊ filios non reliquerit: acci¬
piat frater eius uxorem ipsius:
et resuscitet semen frĩ suo. Sep¬
tem gͦ fr̃s erant: et pͥmus accep̃
uxorem: ⁊ mortuus ẽ non relicto
semine:⁊ cȩtã. Qui resurrectio
nem corꝑum noncredebant. anunas
udicantes interire cum corporib:
recte istius modi fingunt fabulam:
quȩ deliramenti arguat eos.qui re
autem fieri: ut uere ingente eorum
eam uxorem. Turpitudinẽ fabu¬
le opponunt: ut resurrectionis de¬
Unegent ueritatẽ. Uerum mystice
septem fr̃s hi sine filus defun¬
cti. reꝓbis quibusq congruunt:
qui ꝑ totam huiꝰ scłi uitam. que
septem dieb uoluitur. abonis
oꝑib steriles existunt: quib ui¬

Expanded text:
ioribus et corporis et animae resurrectionem credentibus, confitentibusque et angelos et spiritus, sequentes, juxta Acta apostolorum, omnia denegabant. Et interrogabant eum dicentes: Magister, Moyses scripsit nobis ut si cujus frater mortuus fuerit, et dimiserit uxorem, et filios non reliquerit, accipiat frater ejus uxorem ipsius, et resuscitet semen fratri suo. Septem ergo fratres erant, et primus accepit uxorem, et mortuus est, non relicto seminem corporum non credebant, animas judicantes interire cum corporibus, recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos qui resautem fieri ut vere in gente eorum eam uxorem. Turpitudinem fabulae opponunt, ut resurrectionis denegent veritatem; verum mystice septem hi fratres sine filiis defuncti, reprobis quibusque congruunt, qui per totam hujus saeculi vitam quae septem diebus volvitur, a bonis operibus steriles existunt. Quibus vi
Abbreviated transcription (Latin):
thrarche: qui et ipse tunc temꝑis
erat ierosolimis: atq insꝑnendo
et irridendo dñm. pilato & uideiᷤ
consentiebat. ut lucas euangłista
testatur. Querentes gͦ dominum
comp̃hendere summi sacerdotes.
scͥbe et seniores. timuerunt turbã:
atq ideo qͦd ꝑ se non poterant. ter¬
renȩ potestatis manib efficere tẽp¬
tabant: ut uelut ipsi amorte eius
uiderentur immunes. Nuꝑ enĩ
sub cesare augusto uidea subie¬
cta romanis. qñ in toto orbe est
celebrata descͥptio stipendiaria
fact᷑a fuerat: et erat inppło mag¬
na seditio. dicentib alus. ꝓ securi¬
tate et quiete qua romani ꝓom̃i¬
b militarent. debere tributa ꝑ¬
solui: phariseis uero qui sͥ applay¬
debant in iusticiã econtrario niten¬

Expanded text:
trarchae, qui et ipse tunc temporis trarchae, qui et ipse tunc temporis erat Jerosolymis, atque in spernendo et irridendo Dominum Pilato et Judaeis consentiebat, ut Lucas evangelista testatur. Quaerentes ergo Dominum comprehendere summi sacerdotes, scribae, et seniores timuerunt turbam. Atque idea quia per se non poterant, terrenae potestatis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militabant, debere tributa persolvi; Pharisaeis vero qui sibi applaudebant in justitia, e
Abbreviated transcription (Latin):
usi eiciuntur: cum sermo auditur¬
uel contempnitur. uel qͦd peius ẽ
itiam blasphematur. Missũinsuꝑ
beredem quantum inse ẽ occidit:
qͥet filium di conculcauerit. et spi¬
ritui gr̃e quo scĩficatus ẽ contu¬
meliam fecerit. ꝑdito malo cul¬
tore. uinea dabitur alteri: cum
dono gr̃e quod suꝑbus spreuit. hu¬
milis qͥsq ditabitur. S et hoc qd
principes sacerdotum scribe ac
seniores manum mitt̾ẽ querenteᷤ
inihm. timore turbe retinentur:
cotidie geritur ineccłia: cum qui¬
libet solo de nomine frater. eam ꝗͣ
non diligit eccłiastice fidei ac pa¬
cis unitatem ꝓpt̃ cohabitantium
frum bonoꝵ multitudinẽ. aut
trubescit. aut timet impugnare.
Qui tamen sicut de stultissima aui¬
um strutione dñs ait. cum tempꝰ
suerit in altum alas erigit: qͥa
dñm cruci ad dicere. et ostentui
gaudebit habere. Et mutunt ad
eum qͦsdam ex phariseis et herodi¬
anis: ut eum caꝑent in uerbo.
Herodianos dicit milites herodis te¬

Expanded text:
caesus ejicitur, cum sermo auditcaesus ejicitur, cum sermo auditus contemnitur, vel quod pejus est etiam blasphematur. Missum insuper haeredem quantum in se est occidit, qui et Filium Dei conculcaverit, et spiritui gratiae, quo sanctificatus est, contumeliam fecerit. Perdito malo cultore, vinea dabitur alteri, cum dono gratiae quod superbus sprevit, humilis quisque ditabitur. Sed et hoc quod principes sacerdotum, scribae, ac seniores manum mittere quaerentes in Jesum, timore turbae retinentur, quotidie geritur in Ecclesia, cum quilibet solo de nomine frater eam, quam non diligit ecclesiasticae fidei ac pacis unitatem, propter cohabitantium fratrum bonorum multitudinem aut erubescit, aut timet impugnare. Qui tamen sicut de stultissima avium struthione Dominus ait, cum tempus fuerit, in altum alas erigit, quia num cruci addicere et ostentui gaudebit habere. Et mittunt ad eum quosdam ex Pharisaeis et Herodianis, ut eum caperent in verbo. Herodianos dicit milites Herodis te
Abbreviated transcription (Latin):
infundamentis uel in angulo po¬
nendus erat. subtrahere. hoc ẽ fidẽ
xp̃i auditorib suis conabantur
eripere. E querebant eum tenere
et timuerunt turbam. Cognoue¬
uerunt emim: qm̃ ad eos parabola
hanc dixerit. Et relicto eo abiert̃
Principes sacerdotum et sebe qͣsi
mentientem contra se dominum
querebant interficere: s hoc idĩ
querendo. docebant uera eẽ que
dixerat. Ipse qͥppe ẽ heres: cuius
iniustam necem aiebat ẽẽ iundi¬
candam a patre. Illi neqͣm colons
quiaboccidendo dĩ filio. ad modi¬
cum quidem timore humano
retardari. donec ueniret hora eiꝰ
nunquam ũ diuino amore pota¬
at cohiberi. Morali sane intellectu.
ciuq fidelium cum mysterium baptis¬
mi quod exerceat oꝑando committit᷑:
qri unea quam excolat locatur. Mit¬
tur seruus unus alter et tercius. qͥ
defructu accipiant. tumlex. psalmo¬
dia. ꝓpħia. quarum ammonitionẽ
hene agendo sequatur: legunt᷑. S
missi serui contumelus affecti. uł

Expanded text:
in fundamentis, vel in angulo poin fundamentis, vel in angulo ponendus erat, subtrahere, hoc est fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere. Et quaerebant eum tenere, et timuerunt turbam. Cognoverunt enim quoniam ad eos parabolam hanc dixerit, et relicto eo abierunt. Principes sacerdotum et scribae, quasi mentientem contra se Dominum quaerebant interficere. Sed hoc idem quaerendo, docebant vera esse quae dixerat. Ipse quippe est haeres, cujus injustam necem aiebat esse vindicandam a patre. Illi nequam coloni, qui ab occidendo Dei Filio ad modicum quidem timore humano retardari, donec veniret hora ejus, nunquam vero divino amore potuere cohiberi. Morali sane intellectu, cuique fidelium cum mysterium baptismi quod exerceat operando committitur, quasi vinea quam excolat locatur. Mittitur servus unus, alter, et tertius, qui de fructu accipiant, cum lex, psalmodia, prophetia, quarum admonitionem bene agendo sequatur, legitur. Sed missus servus contumeliis affectus vel
Abbreviated transcription (Latin):
incaput angli: A domino factũ
ẽ istud: et ẽ mirabile in ocłis nr̃is
Quom in quit implebitur hec ꝓpħia.
que lapidem a bedificantib repba¬
tum. in caput anguli dicit ẽẽ ponen¬
dum. nisi quia xp̃c auobis reproba¬
tus.⁊ occisus. credituris ẽgentib p̃¬
dicandus: ut qͣsi lapis angularis
duos condat uisemet ipsum. atq ex
utroq populo unam sͥ fidelium
ciuitatem. unum templum edifi¬
cet: Fosdem enum synagoge ma¬
gistros qͥ supra colonos dixerat. nẽ
ȩdificantes appellat: quia qͥ subdit
S plebem ad ferendos uite frugus
q̃di uineam iubebantur excoler.
ipsi qͦ hanc deo in habitatore di¬
gnam qͥsi domum construere at
ornare precipiebantur. Unde ec
apostolus fidelib scribens. ait.
Dei agri cultura: dei edificatio estis
S qui fructum uinee dĩ qͣsi pessi¬
mi coloni reddere. magno patri¬
familias negabant. idẽ qͣsi mali
cementarui laborabant: domudi
lapidem p̃ciosum elect̾um. qui ut

Expanded text:
in caput anguli? A Domino factum in caput anguli? A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quod lapidem ab aedificantibus reprobatum in caput anguli dicit esse ponendum, nisi quia Christus a vobis reprobatus, et occisus, credituris est gentibus praedicandus, ut quasi lapis angularis duos condat in semetipso, atque ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet? Eosdem enim Synagogae magistros quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat. Quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae fructus quasi vineam jubebantur excolere, ipsi quoque hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere atque ornare praecipiebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens, ait: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Sed qui fructum vineae Dei quasi pessimi coloni reddere magno patrifamilias negabant, iidem quasi mali caementarii laborant domui Dei lapidem pretiosum et electum, qui vel
Abbreviated transcription (Latin):
suis e um finibꝰ excludentes. gen¬
tibus suscipiendum dederunt.
Quid gͦ faciet dñs uinee: Heniet
dñs et ꝑdet colonos: & dabit uine¬
am aluis. hunc u̾siculum dñs ap̃
matheum mox exposuit ipse di¬
cens. Ideo dico uobis. quia aufere¬
tur auobis regnum dĩ:⁊ dabitur
genti facienti fructus eius. Quod
ita futurum. etiam figuralit̃ osten¬
derat: cum in exemplum noncreden¬
tium uideoꝵ infructuose ficiu ma¬
ledicerent. Qui econtrario post mo¬
dum credentes. sue de iudeis. siue
degentib. fructiferȩ atq exunie
comꝑauit arbori: dicens. Ego sum
uitis: uos palmites. Qui manet
innie. et ego in eo: hic fert fructũ
multum. Cum autem dixisset.
quia ueniensdñs uineȩ. post ꝑdi¬
tionem maloꝵ agricolarum. et¬
uineam daturus eẽt alus: hoc idẽ
ita diuinitus fuisse ꝓcuratum.
ꝓphico statim affirmauit exem¬
plo: subiciens. Nec scͥpturam hãc
legistis: lapidem quem reproba¬
uerunt edificantes. hic factus ẽ

Expanded text:
suis eum finibus excludentes gensuis eum finibus excludentes gentibus suscipiendum dederunt. Quid ergo faciet Dominus vineae? Veniet et perdet colonos, et dabit vineam aliis. Hunc versiculum Dominus apud Matthaeum mox exposuit ipse, dicens: Ideo dico vobis quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quod ita futurum etiam figuraliter ostenderat, cum in exemplum non credentium Judaeorum infructuoso fico malediceret. Qui e contrario postmodum credentes, sive de Judaeis, sive de gentibus, fructiferae atque eximiae comparavit arbori, dicens: Ego sum vitis, vos palmites. Qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum . Cum autem dixisset quia veniens Dominus vineae post perditionem malorum agricolarum, vineam daturus esset aliis, hoc idem ita divinitus fuisse procuratum, prophetico statim affirmavit exemplo, subjiciens: Nec Scripturam hanc legistis: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ inuidiam crucifixisse filium
dĩ. Intellexerunt enim ẽẽ hunc
cui dictum ẽ. Postula ame & da¬
bo tibi gentes hereditatem tuã. & ꝓp¬
terea qͣsi sibi consulentes: aiebant.
Ecce mundus totus post eum abut:
Q si dimittimus eum sic: omnes cre¬
dent in eum. Hereditas ergo filii ec¬
clia ẽ cunct̾is eidatadegentib: quã
non moriens illi pater reliquit. S
ipse sua morte mirabiliter acquisi¬
uit. quia resurgendo possedit. Hãc
autem occiso eo. mali coloni p̃ripere
moliebantur: cum crucifigentes eũ
uidei. fidem que ꝑ eum ẽ extingue¬
re. et suam magis que ẽ exlege ui
sticiam p̃ferre: ac gentib imbuen¬
dis conabantur inserere. & appre¬
hendentes eum occiderunt: et eie¬
cerunt eum extra uineam. Notat
eos malicie ꝑtinaces: qui nec cruci¬
fixo ac resuscitato amortius domi¬
no. ad p̃dicationem apłoꝵ credere
uoluert. s qͣsi cadauer uile ꝓie¬
cerunt: qͥa quantum in se erat. a

Expanded text:
per invidiam crucifixisse Filium per invidiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Et propterea quasi sibi consulentes aiebant: Ecce mundus totus post eum abit. Et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum . Haereditas ergo filii Ecclesia est, cunctis ei data de gentibus, quam non moriens ei pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurgendo possedit. Hanc autem, occiso eo, mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem quae per eum exstinguere, et suam magis, quae ex lege est justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Et apprehendentes eum occiderunt, et ejecerunt extra vineam. Notat eos malitiae pertinacis, qui nec crucifixo ac resuscitato a mortuis Domino ad praedicationem apostolorum credere voluerint, sed quasi cadaver vile projecerunt. Quia quantum in se erat a
Abbreviated transcription (Latin):
cane trib seruorum gradib om̃iũ
sblege doctorum figuram posse
omprehendi. dñs alibi manifeste
ynunciat.: dicens. Qm̃ neces se ẽ im¬
pleri omnia quȩ scͥpta sunt uilege.
moysi. et ꝓpħis et psalmis de me.
lahuc gͦ unum hñs filium carissi¬
mum:⁊ illum misit ad eos nouissi¬
mum dicens: quia reuerebuntur fi¬
lium meum. Quod ait. quia reuere
buntur filium meum: nonde igno¬
tantia uenit. Qͥd enim nesciat pat̃¬
familias. qui hoc loco ds pater intel¬
ligitur: S semꝑ ambigere dicit᷑
d̃s: ut libera uoluntas homini reser¬
uetur. Interrogemus arrium et eu¬
ignorare. et sententiam temperat
et quantum in uobis ẽ. ꝓbatur eẽ
mentitus. Qcq̃d ꝓ patre respon¬
derint. hoc intelligant ꝓ filio: qui
se dicit ignorare consummationis
diem. Coloni autem dixerunt ad
inuicem. Hic ẽ heres. Uenite occida¬
mus eum:⁊ nr̃a erit hereditas. Ma¬
nifestissime dñs ꝓbat. iudeorum
principes. non ꝑignorantiam. s

Expanded text:
sane tribus servorum gradibus, omnium sane tribus servorum gradibus, omnium sub lege doctorum figuram posse comprehendi, Dominus alibi manifeste prodit dicens: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et Prophehuc ergo unum habens filium carissimum et illum misit ad eos novissimum dicens quia reverebuntur filiubuntur filium meum, non de ignorantia venit. Quid enim nesciat paterfamilias, qui hoc loco Deus pater intelligitur? Sed semper ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas homini reservetur. Interrogemus Arium et Eugnorare, et sententiam tet quantum in nobis est probatur esse mentitus. Quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignodiem. Coloni autem dixerunt ad invicem: Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas. Manifestissime Dominus probat Judaeorum principes non per ignorantiam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
decimas solueret et pͥmitiua da¬
ret. et cetera que in lege
ta sunt humanis le¬
gib subiacere. Cuiꝰ¬
seditionis adeo fomes inualuit: ut pꝰ
dñi resurrectionẽ. insistentib sͥ roma¬
nis. patriam et gentem et regnum.
augustum qͦ illud cum sua religi¬
one demplum. insuꝑ ipsam lucem
ꝑdere.quam tributa redddere malu¬
eruit. Qui uenientes dicunt ei. Ma¬
gister: scimus quia uerax es:i non
curas quenqͣm. Nec enim uides in
faciem hominum: s inuerttate uiã
dñi doces. Licet dari tributum
cesari: annondabimus: Blanda⁊
fraudulenta interrogatio illuc ꝓ¬
uocat respondentem. ut magis dm̃
qͣm cesarem timeat: & dicat. non de¬
bere cributa solui: ut statim audi¬
entes herodiani. seditionis contra
romanos auctorem teneant. Qui
sciens uersutiam eoꝵ: ait illis. Qd
me temptatis: Afferte mͥ denari¬
Sum: ut uideam. At illi attuleruq̃.
Sapientia semꝑ sapienter agit: ut
suis potius temptatores sermonib
confutentur. Afferte mͥ inquit de¬

Expanded text:
tias daret, et caetera quae in lege ta sunt, humanis legibus subjacere. Cuseditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini resurrectionem, insistentibus Romanis, patriam gentem, et regnum, augustum quoque illud cum sua religione templum, insuper ipsam lucem, perdere, quam tributa pendere, maluerint. Qui venientes dicunt ei: Magister, scimus quia verax es, et non curas quemquam. Nec enim vides in faciem hominis, sed in veritate viam Domini doces. Licet dari tributum Caesari, an non dabimus? Blanda et fraudulenta interrogatio illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes Herodiani, seditionis contra Romanos auctorem eum teneant. Qui sciens versutiam eorum, ait illis: Quid me tentatis? Afferte mihi denarium ut videam. At illi attulerunt ei. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potius tentatores sermonibus confutentur: Afferte mihi, inquit, de
Abbreviated transcription (Latin):
pastinauit homo. et circumdedit
sepem:⁊ fodit lacum. et edificauit
turrem. Homo iste qui pastinauit
uineam: ipse ẽ qui inalia parabo¬
la conduxit operarios inuineam
suam. Qui plantauit uineam: de
qua && ysaias plenissime ꝑcan¬
ticum loquitur. ad extremum in¬
firens. Uinea dñi sabaoht. domꝰ
t̃isrt. E inpsalmo. Uineam in qͥt
de egypto transtulisti: eiecisti gen¬
tis et plantasti eam. Et sepẽ cir¬
cumdedit ei: uel murum urbis.
uel angłorum auxilia. E fodit
mea lacum. siue torcular. aut al¬
dare. aut illa torcularia. quorum
tes psalmi titulo p̃notant᷑ octauũ
et octogesimꝰ.: ⁊ octogesimꝰ t̃ciꝰ: E edifi

Expanded text:
it homo, et circumdedit sepem, et fodit lacum, et aedificavit turrim. Homo iste qui pastinavit vineam ipse est qui in aliqua parabola conduxit operarios in vineam suam. Qui plantavit vineam de qua Isaias plenissime per canticum loquitur, ad extremum inferens: Vinea Domini Sabaoth, domus est Israel. Et in psalmo, Vineam inquit de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes et plantasti eam. Et sepem circumdedit ei, vel murum urbis, vel angelorum auxilia. Et fodit in ea lacum, sive torcular, aut altare, aut illa torcularia quorum et tres psalmi titulo praenotantur, octavus, et octogesimus, et octogesimus tertius. Et aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
sponsione temptatoꝵ calumpnã
confutare:s prudenter interroge
ut suo uel silentio uel sententia aes¬
i. dempuentur. At illi cogitaban
secum dicentes. Si dixerimus de
celo dicet nobis. Quare gͦ noncri¬
didistis ei: Quẽ confitemin dee¬
lo habuisse ꝓphiam. mͥ testioni¬
um ꝑhibuit: et ab illo audistis.¬
ã.  inqua ista facioͣ potestate. Si di¬
xerimus ex hominib. timemus po¬
pulum. Omnes enim habebant u¬
hannem: quia uere ꝓpha eẽt. Uide¬
runt gͦ quodlibet hoꝵ respondis¬
sent. in laqueum se casuros. tumca¬
tes lapidationẽ.s: magis timentꝰ
ueritatis confessionem. Q respor¬
dentes dicunt ih̃u. Nescimꝰ. Re
spondens iħc. ait illis. Neq ego dici
uobis: inqua potestate hec faciam.
Non uobis dico quod scio: qͥa ñuultiᷤ
fateri quod scitis. Iustissime repil¬
su atq confusi abscesserunt: & in
micos eius induam confusione.
otandum autem quia duas ob causaᷤ
maxime scientia ueritatis ẽ occul¬
tanda querentib: cum uidelicet is

Expanded text:
entatorum calumniam confutare, sed prudenter interrogat, ut suo vel silentio vel sententia condemnentur. At illi cogitabant secum dicentes: Si dixerimus, de coelo, dicet nobis: Quare ergo non credidistis ei? Quem enim confitemini de coelo habuisse prophetiam, mihi testimonium perhibuit, et ab illo audistis in qua ista faciam potestate. Si dixerimus ex hominibus, Timemus populum. Omnes enim habebant Joannem, quia vere propheta esset. Viderunt ergo quod utrumlibet horum respondissent, in laqueum se casuros, timentes lapidationem, sed magis timentes veritatis confessionem. Et respondentes dicunt Jesu: Nescit Jesus ait illis: Neque ego dico vobis in qua potestate haec facio. Non vobis dico quod scio, quia non vultis fateri quod scitis. Justissime repulsi utique confusi abscesserunt, et immicos ejus induam confusione . Notandum autem quia duas ob causas maxime scientia veritatis est occultanda quaerentibus, cum videlicet is
Abbreviated transcription (Latin):
positi castelli menia ȩuangłiran¬
do penetrarent.destinauit. R ecd̃t
autem duo mittuntur. siue ꝓpter
scientiam ueritatis. et oꝑationis
munditiam: seu ꝓpt̾ gemine dile¬
ctionis dĩ uidelicet et ꝓrimi sacra¬
mentũ toto orbep̃dicandum. E statĩ
introeuntes illuc. inuenietis pul

Expanded text:
positi castelli moenia, evangelizanpositi castelli moenia, evangelizando penetrarent, destinavit. Recte autem duo mittuntur, sive propter scientiam veritatis, et operationis munditiam, seu geminae dilectionis, Dei videlicet et proximi, sacramentum toto orbe praedicandum. Et statim introe
Abbreviated transcription (Latin):
dum suo sanguine redempturus. pn¬
mum bethaniam p̃sentiȩ sue digni¬
tione sublimauit: ibiq amulier
deuota mystico cͥsmate ꝑ unctus t̃
qͥa nimirum multos ante passioni
suam docendo. domum sͥ obediemi
odorifero delibutus ẽ unguento.
Hinc & enun ciuitas hec in monte
oliueti posita eẽ refertur: ut eccliam
ꝑ grãm sui conditoris saluandam
ẽẽ designet: qͣm unctione spirtta¬
lium carismatum. et scientie pieta¬
tisq ꝑ petua luce refouet. Undes
alibi cum dixisset. non pot̃ ciuitas
abscondi suꝑ montẽ posita. conti¬
nuo subiecit. neq accendunt luc¬
nam: ⁊ ponunt eam submodio:
spiritalium distributor gr̃arũ.
qͥ ciuitatem suã ut emineat exal¬
altat: hanc qͦ: oleo exultationis it
lucere possit. ne deficiat imping¬
uat. U quia idem lumen submo¬
dio poni tioluit. misit discipulos
in castellum quod contra eos erat
hoc ẽ doctores qui indocta ac
barbara totius orbis loca. qͣsi con

Expanded text:
dum suo sanguine redempturus, prdum suo sanguine redempturus, primo Bethaniam praesentiae suae dignatione sublimavit, ibique a muliere devota mystico chrismate perunctus est, quia nimirum multos ante passionem suam docendo, domum sibi obedienodorifero delibutus est unguento. Hinc etenim civitas haec in monte Oliveti posita esse refertur, ut Ecclesiam per gratiam sui conditoris salvandam esse designet, qui nos unctione spiritalium charismatum, et scientiae pietatisque perpetua luce, refovet. Unde alibi cum dixisset: Non potest civitas abscondi supra montem posita, continuo subjecit: Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio . spiritalium distributor gratiarum, qui civitatem suam ut emineat exaltat, hanc quoque oleo exsultationis ut lucere possit, ne deficiat, impinguat. Et quia idem lumen sub modio poni noluit, misit discipulos in castellum quod contra eos erat, hoc est doctores qui indocta ac barbara totius orbis loca, quasi contra
Abbreviated transcription (Latin):
ior angłorum. suscepturus naturã
nrãm quam condidit. inuterum
uirginis uenit. Nasci tam̃ in hoc
mundo ꝑ diuites noluit: parentes
pauperes elegit: Unde et agnus qͥ
ꝓ illo offerretur defuit. Columba¬
riun pullos. et partͤturum ad sacͥfi¬
cium mater inuenit. Prosperari in
hoc mundo noluit: obꝓbria irrisi¬
onesq tolerauit: sputa. flagella.
alapas. spieam coronam. crucem
sustinuit. E quia rerum corꝑaliũ
delectatione. agaudio ĩ terno cecidi¬
mus: cum qua a maritudine illuc
redeatur ostendit. Et cum appro
de discipłis suis: et ait illis. Ite in castel¬
lum qd contra uos ẽ. Bethania ẽ
ulla siue ciuitas in latere mon¬
tis oliueti. quasi stadusquin de¬
cim abierłm. sic̃ iohannes euan¬
glista manifestat. ubi lazarus ẽ
suscitatus amortuis: cuiꝰ et monu¬
mentum eccli̾a nunc ibidem con¬
structa demonstrat. Bethania aũ.
domus obedientie dicitur. U apte
dñs iero solimam uenturus. acmũ¬

Expanded text:
tor angelorum, suscepturus naturam tor angelorum, suscepturus naturam nostram, quam condidit, in uterum Virginis venit. Nasci tamen voluit in hoc mundo, per divites noluit, parentes pauperes elegit, unde et agnus, qui pro illo offerretur, defuit, columbarum pullos et par turturum ad sacrificium mater invenit. Prosperari in hoc mundo noluit, opprobria irrisionesque toleravit, sputa, falapas, spineam coronam, crucem sustinuit. Et quia rerum corporalium delectatione a gaudio interno cecidimus, cum qua amaritudine illuc redeatur ostendit. CAPUT XI. Et ex discipulis suis, et ait illis: Ite in castellum quod contra vos est. Bethania est villula sive civitas in latere montis Oliveti, quasi stadiis quindecim a Jerusalem, sicut Joannes evangelista manifestat, ubi Lazarus est suscitatus a mortuis, cujus et monumentum ecclesia nunc ibidem constructa demonstrat. Bethania autem domus obedientiae dicitur. Et apte Dominus Jerosolymam venturus, ac mun
Abbreviated transcription (Latin):
ni. ut uideam. Ecce cecus adomino ñ
aurum s lucem querit. paruipen¬
dens extra lucem aliqͥd querere.:qͥa
& si hrẽ cecus quodlibet potest᷑ sine
luce non potest uidere que ht̃. Imi¬
temur gͦ eum: quem et corꝑe audi
sas diuitias. non terrena dona. ñ
fugitiuos honores adnõ. s lucem
queramꝰ Illam uidelicet lucem ꝗͣ
uidere cum solis anglis possimus:
quam inicium nec inchoat. nec fi¬
nis angustat. Ad qͣm ꝓfecto lucẽ:
uia fides ẽ. Unde rect̾e et illumi¬
nando ceco ꝓtinus respondetur. Ua¬
de fides tua te saluum fec̃. E con¬
festim inquit uidit: et sequebat᷑
eum inuia. Uidet et sequitur: qui
bonum quod intelligit operatur.
Uidet autẽ et ñ sequitur: qui bonũ
qͥdem intelligit.s bene operari:
tempnit. Ihm enim sequitur: q̃ui
unttatur. hinc namq dieit. Si qͥs
mͥ muustrat: me sequatur. Considere¬
mus gͦ qua graditur uia: ut sequi
mereamur. Ecce cum sit dñs:i crea¬

Expanded text:
ni, ut videam. Ecce caecus a Domino non ni, ut videam. Ecce caecus a Domino non aurum, sed lucem requirit. Parvi pendit extra lucem aliquid quaerere, quia etsi habere caecus quaelibet potest, sine luce non potest videre quod habet. Imitemur ergo eum quem et corpore et sas divitias, non terrena dona, non fugitivos honores a Domino, sed lucem quaeramus. Illam videlicet lucem quam videre cum solis angelis possumus, quam nec initium inchoat, nec finis angustat. Ad quam profecto lucem via fides est. Unde recte et illuminando caeco protinus respondetur. Vade, fides tua te salvum fecit. Et confestim, inquit, vidit, et sequebatur eum in via. Videt et sequitur, qui bonum quod intellVidet autem, sed non sequitur, qui bonum quidem intelligit, sed bene operari contemnit: Jesum enim sequitur, qui imitatur. Hinc namque dicit: Si quis mihi ministrat, me sequatur . Consideremus ergo qua graditur, ut sequi mereamur. Ecce cum sit Dominus, et crea
Abbreviated transcription (Latin):
mis. et exurge amortuis: & illumi¬
nabit te xp̃e. U quia pͥmitiua de
gentib eccłia tanto ꝓmissi in xp̃o
luminis desiderio feruebat. ut plu¬
rimi relictis mundi facultatib. nu¬
di euanglicam uitam sequerentur.
qͥeteruum incelis mererent᷑ hre
thesaurum: rect̾e de illuminando
ceco subditur. Qui ꝓiecto uestim̃¬
to suo: exiliens uenit ad eum. Pro¬
iecto qͥppe uestimento exilut. ut
adueniens illuminetur axp̃o: qui
abiectis mundi retinaclis. expedito
mentis gressu ad largitorem et̾̃nȩ
lucis ꝓperat. Et respondens ihe.dix̃
illi. Qd uis tibi faciam: Cecus aũ
dixit ei. Rabbom: ut uideam. Nun¬
quid qͥ lumen reddere poterat. qͥd
uellet cȩcus ignorabat: S peti
uult hoc: qͥd nos petere. & se concede
p̃noscit. Importune namq ad orati¬
onem nos ammonet. et tñ dic̃. scit
anteqͣm petatis eum. Ad hoc ergo
requirit. ut petatur: Ad hoc requi¬
rit. ut cor ad orationẽ excitet. Unde
& cecus ꝓtinus adiungit. Rabbo¬

Expanded text:
mis, et exsurge a mortuis, et illumimis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Et quia primitiva de gentibus Ecclesia tanto promissi in Christo luminis desiderio fervebat, ut plurimi, relictis mundi facultatibus, nudi evangelicam vitam sequerentur, quo aeternum in coelis mererentur habere thesaurum, recte de illuminando caeco subditur: Qui projecto vestimento suo exsiliens venit ad eum. Projecto quippe vestimento exsilit, ut adveniens illuminetur a Christo, qui abjectis mundi retinaculis expedito mentis gressu ad largitorem aeternae lucis properat. Et respondens Jesus, dixit illi: Quid vis tibi faciam? Caecus autem dixit ei: Rabboni, ut videam. Nunquid qui lumen reddere poterat, quid vellet caecus ignorabat? Sed peti vult hoc, quod et nos petere, et se concedere praenoscit. Importune namque ad orationem nos admonet et dicit: Scit antequam petatis eum . Ad hoc ergo requirit ut petatur, ad hoc requirit ut cor ad orationem excitet. Unde et caecus protinus adjungit: Rabbo
Abbreviated transcription (Latin):
mundus inuocaret. Nec tunc eos
qui ad uitam p̃ordinati erant ȩter¬
nam. uesanus impugnantium furor
disposita ualebat salute pͥuare. ¶
stans ihc precepit illum uocari Ecc
stat: qui ante transiebat. Quain
re aliquid nobis dñs innutt: quod
intelligi de humanitate ac diuini¬
tate illius utiliter possit. Clamantĩ
et enim cȩcum transiens audiutos:
stans miracłm illuminationis exhi¬
buit. E uocant eum dicentes ei. dn¬
mequior esto: surge. uocat te. Cla¬
mantem ad se cȩcum dñs uocat cũ
populo gentium scientiam ueritatis
desideranti. ꝑ scõs p̃dicatores uerbũ
fidei commitait. Qui nimirum uo¬
cantes cȩcum animequiorẽ eẽ. &
surgere. atq ad dominum uenire
p̃cipiunt: cum p̃dicando uerbum in¬
doctis. spem eos salutis hr̃e. ac de tor¬
pore uicioꝵ erigi. atq ad iurtutum
studia quib illuminari mereant᷑
sese accingere iubent: dicentes. cum
ꝓpha. Aecedite ad eum:et illumi¬
namini. Et iterum. Surge qͥ dor¬

Expanded text:
mundus invocaret; nec tamen eos mundus invocaret; nec tamen eos qui ad vitam erant praeordinati aeternam, vesanus impugnantium furor disposita valebat salute privare. Et stans Jesus praecepit illum vocari. Ecce stat qui ante transibat. Qua in re aliquid nobis Dominus innuit, quod intelligi de humanitate ac divinitate illius utiliter possit. Clamantem etenim caecum transiens audivit, sed stans miraculum illuminationis exhibuit. Et vocant caecum, dicentes ei: Animaequior esto: surge, vocat te. Clamantem ad se caecum Dominus vocat, cum populo gentium scientiam veritatis desideranti per sanctos praedicatores verbum fidei committit. Qui nimirum vocantes caecum, animaequiorem esse, et surgere atque ad Dominum venire praecipiunt, cum praedicando verbum indoctis, spem eos salutis habere ac de torpore vitiorum erigi, atque ad virtutum studia, quibus illuminari mereantur, sese accingere jubent, dicentes cum propheta: Accedite ad eum, et illuminamini ; et iterum: Surge qui dor
Abbreviated transcription (Latin):
nobis mentis nr̃e tenebras exclusit:
Qͦd enim ꝓpter nos natus et passus ẽ.
qͦd resurrexit & ascendit incelum.
q̃si transut ihc: quia hec nimirum
actio temꝑalis. ẽ. S stans cȩcum il¬
luminauit: quia nonsicut illa dis¬
pensatio demꝑalis. ita uerbi ȩterni¬
tas transut:que inse manens in no¬
uat omnia. Stare enim dĩ ẽincõ¬
mutabili cogitatione. mutabilia
cunct᷑a disponẽ. Qui gͦ uoces peten¬
reddidit: quia et si propter nos tẽ¬
poralia ꝑtulit: inde tamen nobis
set quia ihc nararenus ẽ: cepit ela¬
mare ac dicere. fili dauid iħu: mi¬
serere mei. Et comminabantur ei
mei. Audiens iħm cȩcus misereri
sui precatur: nec multis licet ꝓhiben¬
tibus aclamando desistit: qͥa ppls
gentium agnita fama nominis ap̃i
particeps eius fieri querebat. Con¬
tradicebant multi. pͥmo iudei.
etiam gentiles acriori ac fortioꝵ
ꝑsecutione frequenter instabant.
ne illuminandus sanandꝰq xp̃m

Expanded text:
nobis mentis nostrae tenebras exclusit? nobis mentis nostrae tenebras exclusit? Quod enim propter nos natus et passus est, quod resurrexit, ascendit in coelum, qui transiit Jesus, quia haec nimirum actio temporalis est; sed stans caecum illuminavit, quia non sicut illa dispensatio temporalis, ita verbi aeternitas transiit, quae in se manens innovat omnia. Stare enim Dei est incommutabili cogitatione mutabilia cuncta disponere. Qui ergo voces petenreddidit, quia etsi propter nos temporalia pertulit, inde tamen nobis set quia Jesus Nazarenus est, coepit clamare ac dicere: Fili David Jesu miserere mei. Et comminabantur ei mei. Audiens Jesum caecus, misereri sui precatur, nec multis licet prohibentibus a clamando desistit. Quia populus gentium agnita fama nominis Christi, particeps ejus fieri quaerebat; contradicebant multi, primo Judaei, etiam gentiles acriori ac fortiori persecutione frequenter instabant, ne illuminandus sanandusque Christum
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine de iericho. cȩcus se¬
debat iuxta uiam mendicans: qͥa
ascendente ad celos domino:⁊ mul¬
tis fidelium sequentib. immo cun¬
ctis ab inicio mundi electis una
cum illo ianuam regni cȩlestis in¬
gredientib. mox gentium populꝰ
diu ꝑfidia cecus. audito saluatorĩ
aduentu. cepit et ipse sue salutis atq
illuminationis spem habere. De quo
benedicitur: quia sedebat iuxta uiã
mendicans. Mendicat enim iuxta uiã
sedens. qui necdum tter ueritatis in¬
grediens. necdum cognoscens. sedula
intentione. atq inquisitione desidu
salutaris adhoc ꝑuenire contendit:
quiᷤ sit uerus religionis cultus. inue¬
stigare ꝑsistit. Qd̃ in historia corne¬
lii centurionis precipue declaratũ
ẽ: qui dm̃ quem colebat. crebris p̃¬
cibus ut se se illuminare dignaret᷑.
orabat. Qdẽ autem transeundo au
dire. stando lumen restituere.nisi
qͦd ꝑhumanitatem suam misertũ
ẽ. qui ꝑ diuinitatis potentiam. a

Expanded text:
multitudine de Jericho, caecus semultitudine de Jericho, caecus sedebat juxta viam mendicans; quia ascendente ad coelos Domino, et multis fidelium sequentibus, imo cunctis ab initio mundi electis, una cum illo januam regni coelestis ingredientibus, mox gentium populus diu perfidia caecus, audito Salvatoris adventu coepit et ipse suae salutis atque illuminationis spem habere. De quo bene dicitur, quia sedebat juxta viam mendicans. Mendicat enim juxta viam sedens, qui necdum iter veritatis ingrediens, necdum cognoscens, sedula intentione atque inquisitione desiderii salutaris ad hoc pervenire contendit, et qui sit verus religionis cultus investigare persistit. Quod in historia Cornelii centurionis praecipue declaratum est, qui Deum quem colebat crebris precibus ut sese illuminare dignaretur, orabat. Quid est autem trdire, stando lumen restituere, nisi quod per humanitatem suam misertus est, qui per divinitatis potentiam a