comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ inclinata ẽ. iam dies:longiꝰ
qͣm sꝑauerim sermo ꝓcessit. qͦd ĩuitꝰ
auellar a pat̾ni dulcedine nominis.
⁊ malachiam silere lingua formidãs.
finẽ facere uereatur. Mors aĩe fr̃s
mei peccatũ ẽ: nͥ forte excidit uobis
qͦd in ꝓpħa legistis. Anima quȩ pec
iam peccato. Nlabore ⁊ ꝑicło liberati.
Ex hoc siquidẽ nec peccatum in eo
habitare dicitur. nec penitentiȩ luc¬
tus. indicitur: nec abullo deinceps
lapsu p̃dicitur eẽ cauendũ. Posuit
helẏas palliumꝰ: ñ ẽ qͦd timeat: non
ẽ qͦd tangi nedum teneri ab adult̾a
uereatur. Currum conscendit̾ ñ ẽ
iam trepidare nẽcadat: suauiter scan¬
dit̾ ñ laborans uolatu ꝓprio: s ce¬
leri in uehiculo sedens. Ad hoc noᷤ
refrigerium dilectissimi tota animi
auiditate curramꝰ. in odore unguen¬
toꝵ hui beati patͥs nr̃i: qui nr̃m cor¬
tissimum desidium uisꝰ ẽ. excitasse.
Curramꝰ inquam pꝰ eum crebriꝰ uli
clamandes.trahe nos post te:⁊affe¬

Expanded text:
quidem inclinata est jam dies, et longius quam speraveram sermo processit, quod invitus avellar a paterni dulcedine nominis, et Malachiam silere lingua formidans, finem facere vereatur. Mors animae, fratres mei, peccatum est: nisi forte excidit vobis quod in propheta legistis, Anima quae pecci peccato, et labore, et periculo liberati. Ex hoc siquidem nec peccatum in eo habitare dicitur, nec poenitentiae luctus indicitur, nec ab ullo deinceps lapsu ei praedicitur esse cavendum. Posuit Elias pallium; non est quod timeat, non est quod tangi, nedum teneri ab adultera vereatur. Currum conscendit; non est jam trepidare ne cadat: suaviter scandit; non laborans volatu proprio, sed celeri in vehiculo sedens. Ad hoc nos refrigerium, dilectissimi, tota animi aviditate curramus in odore unguentorum hujus beati patris nostri, qui notissimum desiderium visus est excitasse. Curramus, inquam, post eum, crebrius illi clamantes: Trahe nos post te: et affe
Abbreviated transcription (Latin):
plang̾e malachiam᷑: pium magiᷤ
malachiȩ congaude uiuenti. Nun¬
quid ñ iuuit: ⁊ beate. simirum ui¬
sus ẽ ocłis insipientium mori: ille
autẽ ẽ inpace. Deniq iã conciuis
scõꝵ. ⁊ domesticus dĩ psallit parit᷑.
⁊agit grãs dicens. Transiuimꝰ ꝑ ig¬
nem ⁊ aquã: ĩ induxisti nos in refri¬
gerium. Transiuit plane uiriliter:
⁊ feliciter ꝑtransiut uerꝰ hebreꝰ

Expanded text:
um magis, Malachiae congaudere viventi. Nunquid non vivit? Et beate. Nimirum visus est oculis insipientium mori, ille autem est in pace. Denique jam concivis sanctorum et domesticus Dei, psallit pariter, et agit gratias, dicens: Transivimus per ignem et uquam, et induxisti nos in refrigerium . Transivit plane viriliter, et felici
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u lenitatis. dura quelib ⁊ ad¬
uersa eqͦ ammo tolerabat.Hinc qͥ¬
dẽ post.xp̃m fide calcabat mania.
ne caꝑetur illecebrisinde in pati¬
entia sua possidebat aĩam suam:
ne molestiis frangeretur. De his
enĩ duob habes in psalmo casu¬
tretur. Magnus hic campꝰ montes
habet̾. inuisibiles qͥdẽ s eo ipso ꝑi¬
closiores. Laborosior forte uia uide¬
tur intardua collium ⁊ asꝑa rupi¬
um s exꝑtis longe securior. etiã ⁊ de¬
siderabilior inuenitur. Utroibiq ta¬
men labor:utrobiq ꝑicłm ẽẽ no¬
uerat. qui dicebat P arma iusticiȩ
a dextris ⁊ asinistris: ut m̾ito con¬
gratulemur eis qͥ transierunt per
ignẽ ⁊ aquam. ⁊ in refrigenũ sunt
educti. Refrigeriũ uulis audiroᷤ
utinã iduob̾ alius loqueretur: nã ego
qͦd ñ gustaui eruc̾tuare ñ possum.
llideor tam̃ mͥ hodie suꝑ hoc refrige¬
rio malachiam audire psallentem.
Conuertere anima mea in requiem
tuã. qͥa dñs benefecit tͥ. Qͥa eripuit

Expanded text:
spiritu lenitatis dura quaelibet et adversa aequo animo tolerabat. Hinc quidem post Christum fide calcabat maria, ne caperetur illecabris: inde in patientia sua possidebat animam suam, ne molestiis frangeretur. De his enim duobus habes in psalmo, casutretur. Magnos hic campus montes habet, invisibiles quidem, sed eo ipso periculosiores. Laboriosior forte via videtur inter ardua collium, et aspera rupium; sed expertis longe securior et desiderabilior invenitur. Utrobique tamen laborem, utrobique periculum esse noverat, qui dicebat: Per arma justitiae a dextris, et a sinistris : ut merito congratulemur eis qui transierunt per ignem et aquam, et in refrigerium sunt educti. Refrigerium vultis audire? Utinam id vobis alius loqueretur! nam ego quod non gustavi, eructare non possum. 8. Videor tamen mihi hodie super hoc refrigerio Malachiam audire dicentem: Convertere, anima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit tibi; quia e
Abbreviated transcription (Latin):
bat. hereditate possidens scũari¬
um di. Rogatꝰ itaq afidelib mala¬
chias nr̃. ut tantis sese malis oppo¬
neret: animã suã inmanib sius
ponens. accessit intrepidus: susce¬
pit archiep̃atum: tradens sese
discrimini manifesto: ut tanto
cͥmini finemdaret. Int ꝑicła rexit
eccl̃iam: pꝰ ꝑicłã sibi continuo suc¬
cessorẽ alterum canonice ordina¬
uit. Ea si quidẽ conditione susce¬
ꝑat. ut postꝗͣ cessante ꝑ secutionis
rabie secure alder posset institui:
ad sedem ꝓpnam redire ꝑmitte¬
retur. Uͥ sine eccłiasticis scłaribue
reditib incong̾gationib religio¬
sis qͣs ipse exstruxerat degens int̃
eos tanꝗͣ unꝰ eorum usq adhoc tp̃s
uixit absq ulla ꝓprietate. Sic dĩ
hominẽ examinauit ñ exinaniũ
tͥbulationis incendium. Siqͥdem
aurum erat. sic nec illecebra tenuit.
aut resoluit: nec curiosus specta
tatẽ si id audeat ut sꝑare: Credo
gͥ libentius audituros: si dicere

Expanded text:
bat, haereditate possidens sanctuaribat, haereditate possidens sanctuarium Dei. Rogatus itaque a fidelibus Malachias noster, ut tantis sese malis opponeret, animan suam in manibus suis ponens, accessit intrepidus, suscepit archiepiscopatum, tradens sese discrimini manifesto, ut tanto crimini finem daret. Inter pericula rexit Ecclesiam; post pericula sibi continuo successorem alterum canonice ordinavit. Ea siquidem conditione susceperat, ut postquam, cessante persecutionis rabie, alter secure posset institui, ad sedem propriam remeare permitteretur: ubi sine ecclesiasticis saecularibusve redditibus in congregationibus religiosis, quas ipse exstruxerat, degens inter eos tanquam unus eorum, usque ad hoc tempus vixit absque ulla proprietate. Sic Dei hominem examinavit, non exinanivit tribulationis incendium: siquidem aurum erat; sic nec illecebra tenuit aut resolvit; nec curiosus spectattatem, si id audeat vel sperare? Credo igitur libentius audituros, si dicere
Abbreviated transcription (Latin):
u hoc pascha manducare ap̃ uos.
Transiuit ꝑ ignẽ ⁊ aquam: quẽ nec
tͥstia frangere. nec dedinere mollia
potuerunt. Est enim deorsum noᷤ
locꝰ quem sͥ totũ uendicat ignis: ad¬
eo ut ne minimam qͥdẽ aquȩ gut¬
tam delazari digito miser ille di¬
ues ibi ħre potuerit. Est ⁊ sursũ
ciuitas dĩ qͣm letificat fluminis
impetus. uoluptatis torrens: calix
inebrians quam preclarus. In hoc
sane medio boni ⁊ maliscientia
continetur: ⁊ uoluptatis ⁊ tribu¬
lationis hic caꝑe ẽ exꝑimentũ. In¬
felix eua in has uicissitudines nos
II.indurit. hic plane dies ⁊ nox. nã
ininferno tantum nox: ⁊ tantũ
quȩ utrumq ꝑtransit: nec uolu¬
ptati inherens. nec deficiens in
tribulatione. Breuit uob̃ unum
aliqͥd ex multis. huiꝰ uiri mag¬
nificis actib arbitror referendũ:
in quostrenue satis ⁊ ignem ⁊ aꝗͣ
noscitur ꝑtͣnsisse. Magni illiꝰ pa¬
tricii hyberniensium apłi sedem
ordine creans archiep̃os uendica¬

Expanded text:
ascha manducare apud vos. Transivit per ignem et aquam, quem nec tristia frangere, nec detinere mollia potuerunt. Est enim deorsum nos locus, quem sibi totum vindicat ignis, adeo ut ne minimam quidem aquae guttam de Lazari digito miser ille dives ibi habere potuerit. Est et sursum civitas Dei, quam laetificat fluminis impetus, voluptatis torrens, calix inebrians quampraeclarus. In hoc sane medio boni et mali scientia continetur, et voluptatis et tribulationis hic capere est experimentum. Infelix Eva in has vicissitudines nos induxit. Hic plane dies et nox: nam in inferno tantum nox, et in coequae utrumque pertransit, nec voluptati inhaerens, nec deficiens in tribulatione. 6. Breviter vobis unum aliquod ex multis hujus viri magnificis actibus arbitror referendum, in quo strenue satis et ignem, et aquam noscitur pertransisse. Magni illius Patricii Hiberniensium apostoli seordine creans archiepiscopos, vindica
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd bibant. Malachias nichil hoꝵ
habens. multos tamen locupletat
de promptuario fidei. Illis nec cu¬
piditatis nec sollicitudinis ullus
ẽ. finis: malachias cupiens nicħ.
non nouit tamen cogitare de cra¬
stino. Illi a pauꝑib exigunt qͦd
dent diuitib. istȩ sollicitat diuiteᷤ
ꝓpauꝑib sustentandis. Illi mar¬
supiauacuant subditorum: istȩ ꝓ
peccatis eoꝵ altariacumulat uo¬
tis hostiisq pacificis. Iui alta pa¬
latia erigunt. turres ac menia ad
cȩlos leuant: malachias ñ habens
ubi caput reclinet opꝰ facit euan¬
głistȩ. Iui equos ascendunt cũ tur¬
ba hominum gratis mandueanti¬
um panẽ ⁊ ñ suũ: malachias septꝰ
tans panes angłorum qͥb sadiet
animas esurientes. Illi plebes ne
agnoscunt quidem: istȩ erudit.
Lui podentes ⁊ tyrannos honorant:
istȩ punit. Oiurum apłicum: quẽ
tot ⁊ talia nobilitant signa apłat᷑
sui. Quid gͦ mirum si mira ẽ. oꝑatꝰ

Expanded text:
quid bibant: Malachias nihil horum quid bibant: Malachias nihil horum habens, multos tamen locupletat de promptuario fidei. Illis nec cupiditatis, nec sollicitudinis ullus est finis; Malachias 677 cupiens nihil, non novit tamen cogitare de crastino. Illi a pauperibus exigunt quod dent divitibus: iste sollicitat divites pro pauperibus sustentandis. Illi marsupia vacuant subditorum: iste pro peccatis eorum altaria cumulat votis, hostiisque pacificis. Illi alta palatia erigunt, turres ac moenia ad coelos levant; Malachias non habens ubi caput reclinet, opus facit evangelistae. Illi equos ascendunt cum turba hominum gratis manducantium panem, et non suum; Malachias septustans panes Angelorum, quibus satiet animas esurientes. Illi plebes ne agnoscunt quidem: iste erudit. Illi potentes et tyrannos honorant: iste punit. O virum apostolicum, quem tot et talia nobilitant signa apostolatus sui! Quid ergo mirum, si mira est operatus,
Abbreviated transcription (Latin):
gis mira in malachia quo rara
nimis in aliis. Uerus ꝓfecto apłoꝵ
heres ẽ istȩ: qui talia agit. S adu̾¬
tere ẽ quomͦ diuidat hereditatẽ
cum frĩb suis: eque nepotib a¬
postoloꝵ. Iili dñantur in clero:
istȩ dum ess et liber exomnibus.
ommum se seruum fecit. Iili aut̃
non euangłirantes manducant.
aut euangelirant ut manducent:
malachias imitans paulum man¬
ducat ut euangeliret. Iui fastum
⁊ questum estimant pietatem: ma¬
lachias hereditate uen dicat sibi
opus ⁊ onus. Illi felices se credunt
si dilatai̾nt terminos suos: ma¬
lachias indilatanda caritate głat᷑.
Iili congregant in horrea ⁊ dolia
replent. unde onerent mensas:
malachias colligit in deserta & so¬
litudines unde impleat cȩlos. Illi
cum accipiant decimas ⁊ pͥmiciaᷤ
⁊ oblationes. insuꝑ ⁊ de cesaris be¬
neficio telonea ⁊ tributa ⁊ alios re¬
ditus infinitos. solliciti sunt ni¬
chilominus quid manducent at

Expanded text:
gis mira in Malachia, quo rara gis mira in Malachia, quo rara nimis in aliis. Verus profecto apostolorum haeres est iste, qui talia agit. Sed advertere est, quomodo dividat haereditatem cum fratribus suis, aeque nepotibus Apostolorum. Illi dominantur in clero: iste dum esset liber ex omnibus, omnium se servum fecit. Illi aut non evangelizantes manducant, aut evangelizant ut manducent: Malachias imitans Paulum, manducat ut evangelizet. Illi fastum et quaestum aestimant pietatem: Malachias haereditate vindicat sibi opus et onus. Illi felices se credunt, si dilataverint terminos suos: Malachias in dilatanda charitate gloriatur. Illi congregant in horrea, et dolia replent, unde onerent mensas: Malachias colligit in deserta et solitudines, unde impleat coelos. Illi, cum accipiant decimas, et primitias, et oblationes, insuper et de Caesaris beneficio telonia, et tributa, et alios redditus infinitos, solliciti sunt nihilominus, quid manducent, et
Abbreviated transcription (Latin):
quam redituum ȩccłiasticoꝵ secu¬
lariumue. ut in ipso habuit ep̃atu.
Mense episcopali nichil ꝓrsꝰ consti¬
pene incessanter circuens parrochi¬
as om̃s euangłio seruiens et de euã¬
gelio uiuens. sicut constituit eidñs:
dignus ẽ inquiens oꝑarr merce¬
de sua. Nisi qͦd frequentius ipsum e¬
uangelium sine sumptu ponens.
delaborib suis suoꝵq ferebat: uñ
se ⁊ eos qui secum laborant miniftii
sustentaret.Porro si interdum quie¬
scere oporteret. in scĩs hoc faciebat
locis:quȩ ipse ꝑhyberniam spar¬
serat uniu̾sam. Apud qͦs uͦ moram
facere libuisset illoꝵ se conforma¬
uit morib ⁊ obseruantiis cõmuni
contentus uita ⁊ mensa. Non fuit
inuictu. ñ fuit in uestitu in quo po¬
tusset malachias dinosci int̾cet̾os
fr̃s: intantum cum maior esset.
humiliauit se momnib. Deniq
cum exiret adp̃dicandum cũ pe¬
ditib pedes ⁊ ipse ibat: ep̃c ⁊ lega¬
tus. Forma apłica hȩc:⁊inde ma¬

Expanded text:
dquam redituum ecclesiasticorum saecudquam redituum ecclesiasticorum saeculariumve, vel in ipso habuit episcopatu. Mensae episcopali nihil prorsus constipene incessanter circuiens parochias omnes, Evangelio serviens, et de Evangelio vivens sicut constituit ei Dominus: Dignus est, inquiens, operarius mercede sua . Nisi quod frequentius ipsum Evangelium sine sumptu ponens, de laboribus suis suorumque ferebat, unde se et eos qui secum laborabant, in opere ministerii sustentaret. Porro si interdum quiescere oporteret, in sanctis hoc faciebat locis, quae ipse per Hiberniam sparserat universam: apud quos vero moram facere libuisset, illorum se conformavit moribus et observantiis, communi contentus vita et mensa. Non fuit in victu, non fuit in vestitu, in quo potuisset Malachias dignosci inter caeteros fratres: in tantum, cum major esset, humiliavit se in omnibus. 44. Denique cum exiret ad praedicandum, cum peditibus pedes et ipse ibat, episcopus et legatus. Forma apostolica haec: et inde ma
Abbreviated transcription (Latin):
tadem satis indicabant mores ipsi
⁊ uita: ipsum exteriorẽ. ita uno
semꝑ mͦ. ipsoq mode¬
stissimo ⁊ decentissi¬
mo gessit: ut nil ꝓrsꝰ
appareret in eo qͦd posset
offendere intuentes. Et quidẽ qui
non offendit in uerbo. ille ꝑfectus
ẽ uir. At uͦ in malachia. qͥs umꝗͣ
etiam si curiosius obseruarit. de¬
prehendit ociosum ñ dico uerbũ
s nutũ: Quis manum pedemue
mouentem frustra: Immo qͥd non
edificans in eiꝰ incesfu. aspectu. ha¬
bitu uultu: Deniq uultus hilari¬
tatẽ nec fuscauit meror:nec leui¬
gauit risus. Totum in eo disciplina¬
tum: totum insigne uurtutis: ꝑ fec¬
tionis forma. ꝑ omĩa seruis: s non
austerus. Remissus interdum: dis¬
solutus numqͣm. Negligens nichil:
⁊ si ꝓ tempore multa dissimulans.
Quietus sepe:s minime aliquando
ociosus. Adie primo conu̾sionis suȩ
usq ad extremum uite suȩ sine ꝓ¬
prio uixit. Non seruos. non ancillaᷤ.
ñ uillas. non uiculos. ñ deniq qͥc¬

Expanded text:
tatem satis indicabant mores ipsius et vita, ipsum exteriorem ita uno semper modo, ipsoque modestissimo et decentissimo gessit, ut nil prorsus appareret in eo, quod posset offendere intuentes. Et quidem qui non offendit in verbo, ille perfectus est vir . At vero in Malachia quis unquam, etiamsi curiosius observarit, deprehendit otiosum, non dico verbum, sed nutum? Quis manum, pedemve moventem frustra? Imo quid non aedificans in ejus incessu, aspectu, habitu, vultu? Denique vultus hilaritatem nec fuscavit moeror, nec levigavit risus. Totum in eo disciplinatum, totum insigne virtutis, perfectionis forma. Per omnia serius, sed non austerus. Remissus interdum, dissolutus nunquam. Negligens nihil, etsi pro tempore multa dissimulans. Quietus saepe, sed minime aliquando otiosus. A die primo conversionis suae usque ad extremum vitae, sine proprio vixit. Non servos, non ancillas, non villas, non viculos, non denique qui
Abbreviated transcription (Latin):
habetis. Quare non magis fraudẽ
& se mundo crucifixerunt: ut qͥ
antea uix in suo uico uel oppido
cogniti fuerint. mͦ cireueuntes ꝓ¬
uincias. & curias frequentantes.
regum noticias. principum fa¬
miliaritates assecuti sint: Quid
de ipso habitu dicam. in quo iam
ñ ealor s color requintur. magisq
cultui uestium qͣm uirtutum ĩ¬
sistitur: Pudet dicere: uincunt᷑
in suo studio mulier cule: qͣndo
amonachis precium affectatur
in uestib non necessitas: nec sal¬
tim forma religionis retenta in
habitu. ornari ñ armari appe¬
tunt milites.xp̃i: qui dum se p̃¬
parare ad prelium. & cont᷑ aeri¬
as potestates pretendere pauꝑ¬
tatis insigne debuerant. qͦd utiq
aduersarii ualde formidant:
in mollicie uestimentoꝵ pacis
potius preferentes indicium ul¬
tro se hostib sine sanguine tra¬
dunt mnermes. Nec aliunde hec
omnia mala contingunt: nsi
qͦd illam qua scłm deseruimꝰ
deserentes humilitatem. dum

Expanded text:
habetis. Quare non magis fraudem habetis. Quare non magis fraudem et se mundo crucifixerunt, ut qui antea vix in suo vico vel oppido cogniti fuerant, modo circumeuntes provincias et curias frequentantes, regum notitias, principumque familiaritates assecuti sint? Quid de ipso habitu dicam, in quo jam non calor, sed color requiritur; magisque cultui vestium, quam virtutum insistitur? Pudet dicere! vincuntur in suo studio mulierculae, quando a monachis pretium affectatur in vestibus, non necessitas: nec saltem forma religionis retenta, in habitu ornari, non armari appetunt milites Christi: qui, dum se praeparare ad praelium, et contra aereas potestates praetendere paupertatis insigne debuerant quod utique adversarii valde formidant, in mollitie vestimentorum pacis potius praeferentes indicium, ultro se hostibus sine sanguine tradunt inermes. Nec aliunde haec omnia mala contingunt, nisi quod illam, qua saeculum deseruimus, deserentes humilitatem, dum
Abbreviated transcription (Latin):
mito autem dehis qͦs excecat
ambitio: & honor ipse suꝑbiendi eiᷤ
materia ẽ. S uideo qͦd magis doleo
post spretam scłi pompam. ñ nul¬
los inseola humilitatis suꝑbiam
cereᷤ ac sub alis micis humilisq
magistri. grauius insolescere: &
inpatientes amplius fieri in clau
tiuntur haberi contempdui. qui
insua non nͥ contemptibiles eẽ po¬
tuerunt: ut quia uidelicet ubi a
plurib honores appetuntur. ipsi
locum habere ñ meruerunt. saltim
ibi honorabiles iudeantur. ubi ab
omnib honores contempnuntur.
Uideo & alios qͦd non sine dolore
iuderi debet.post aggressam ꝓͥ
ditatib immergi: cum magna cu¬
ra erigere muros. & negligere mo¬
res: sub pretextu qͦ communis u¬
tilitatis uerba uendere diuitib ⁊
matronis salutationes: s et contͣ¬
sui imꝑatoris edictum concupis¬
cere aliena. & sua cum lite repet̾e:
non audientes apłm eximꝑio re¬
gis cubieinantem. Hoc ipsum ĩ¬
quit delictum ẽ in uob̾: qͦo causa ᷤ

Expanded text:
mitto autem de his quos excaecat mitto autem de his quos excaecat ambitio, et honor ipse superbiendi eis materia est. 10. Sed video quod magis doleo post spretam saeculi pompam nonnullos in schola humilitatis superbiam cere, ac sub alis mitis humilisque magistri gravius insolescere, et impatientes amplius fieri in claustiuntur haberi contemptui, qui in sua nonnisi contemptibiles esse potuerunt: ut quia videlicet, ubi a pluribus honores appetuntur, ipsi locum habere non meruerunt, saltem ibi honorabiles videantur, ubi ab omnibus honores contemnuntur. Video et alios quod non sine dolore videri debet post aggressam Christi bus terrenis immergi: cum magna cura erigere muros, et negligere mores: sub praetextu quoque communis utilitatis, verba vendere divitibus, et matronis salutationes: sed et contra Imperatoris sui edictum concupiscere aliena, et sua cum lite repetere; non audientes apostolum ex imperio Regis tubicinantem: Hoc ipsum, inquit, delictum est in vobis, quod causas
Abbreviated transcription (Latin):
nominat: Non mediocris reuera
humilitatis in signe: nec oblata
tanta gł̃a obliuisci humilitatẽ.
Non magnum ẽẽ humilem in abiec¬
tione: magna ꝓrsꝰ & rara uirtus.
humilitas honorata. Si me mise¬
rum homuntionẽ. meis decepta
simulationib ad aliquẽ uł me¬
tente: nonne statim oblitus qui
fuerim.talem me puto qualis ab
hominib qͥ cor ñ uident putatus
non attendo: & reputans non ho¬
norem iurtutib. s uirtutes honori:
eo sanctiorem quo suꝑiorem. mees¬
timo. Uideas plerosq in ȩccłia. de
ignobilib nobiles. de pauꝑib di¬
uites factos. subito intumescere: pͥ¬
stinȩ obliuisci abiectionis: genus
qͦ suum erubescere: & infi mos
dedignari parentes.Uideas & ho¬
eccłiasticos ꝑuolare. moxq applau¬
dere sibi sanctitatem. uestiũ dũ¬
taxat mutatione ñ mentium : &
dignos se estimare dignitate ad
quam ambi endo ꝑuenerunt:
qͦdq si audeo dicere adepti sunt
nummis. attribuere mertos. O¬

Expanded text:
nominat. Non mediocris revera nominat. Non mediocris revera humilitatis insigne, nec oblata tanta gloria oblivisci humilitatem. Non magnum est esse humilem in abjectione; magna prorsus et rara virtus, humilitas honorata. Si me miserum homuncionem meis decepta simulationibus ad aliquem vel metente; nonne statim oblitus qui fuerim, talem me puto, qualis ab hominibus qui cor non vident putatus non attendo; et reputans non honorem virtutibus, sed virtutes honori, eo sanctiorem, quo superiorem me aestimo. Videas plerosque in Ecclesia de ignobilibus nobiles, de pauperibus divites factos, subito intumescere, pristinae oblivisci abjectionis: genus quoque suum erubescere, et infimos dedignari parentes. Videas et hoecclesiasticos pervolare; moxque sibi applaudere sanctitatem, vestium duntaxat mutatione, non mentium; et dignos se aestimare dignitate ad quam ambiendo pervenerunt; quodque si audeo dicere adepti sunt nummis, attribuere meritis. O
Abbreviated transcription (Latin):
uerecundia fiduciam: nullatenus
conuenit nunc. ut uirginalis sim¬
plicitas obliiscatur prudentiã.
In hac solare ne timeat prudens
uirgo p̾sumptionem: qͥa & si gra¬
ta in silentio uerecundia: magis
tamen nunc in uerbo pietas nece ᷤ¬
saria. Aꝑi uirgo beata cor fidei.
labia confessioni: uiscera creatori.
Ecce desideratus cunctis gentib fo¬
ris pulsat adostium. Osi te morã¬
te ꝑtransierit: & rursus incipias
dolens querere quem diligit anim
tua. Surge curre. aꝑi. Surge per
fidem: curre ꝑ deuotionem: aꝑiꝑ
confessionem. Scce inquit ancil¬
la dñi: fiat mͥ scđm uerbum tuũ.
Semꝑ solet eẽ gr̃ȩ diuinȩ familia¬
ris uirtus. humilitas. Ds̃ enim su¬
ꝓbis resistit: humilib autẽ dat
grãm. Humilitas gͦ respondetur:
ut sedes gr̃ȩ p̃paretur. Ecce in qͥt
ancilla dñi. Quȩ ẽ hec tam subli¬
mis humilitas quȩ cedere ñ nouit
honorib : insolescere gła nescit:
Mat̾ dñi eligitur: & ancillam se

Expanded text:
verecundia fiduciam. Nullatenus verecundia fiduciam. Nullatenus convenit nunc ut virginalis simplicitas obliviscatur prudentiam. In hac sola re ne timeas, prudens Virgo, praesumptionem: quia, etsi grata in silentio verecundia, magis tamen nunc in verbo pietas necessaria. Aperi, Virgo beata, cor fidei, labia confessioni, viscera Creatori. Ecce desideratus cunctis gentibus foris pulsat ad ostium. O si te morante pertransierit, et rursus incipias dolens quaerere quem diligit anima tua! Surge, curre, aperi. Surge per fidem, curre per devotionem, aperi per confessionem. 9. Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum. Semper soletas. Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Humiliter ergo respondet, ut sedes gratiae praeparetur. Ecce, inquit, ancilla Domini. Quae est haec tam sublimis humilitas, quae cedere non novit honoribus, insolescere gloria nescit? Mater Dei eligitur, et ancillam se
Abbreviated transcription (Latin):
Si g̾eum tu facias audire uocẽ tuã:
ipse te. faciet uidere salutẽ nrãm.
Num quid non hoc ẽ. qͦd quere̾bas:
qͥd gemebas: qͦd dieb ac noctib
orando suspirabas. Quid gͥ: Tu es
cui hoc ꝓmissum ẽ. an aliam ex¬
pectamus: Immo tu ipsa. ñ alia.
Tu inquam illa ꝓmissa. ila expec¬
tata. illa ddesiderata: ex qua sc̃s pa¬
ter tuus iacob iã morti apꝓpin¬
quans uitã sꝑabat ȩternã. cũ di¬
cebat. expectabo salutare tuum
ipse rex nr̃ ante scła disposuit
oꝑari salutem in medio terrȩ.
Quid ab alia sꝑas. qͦd tͥ offert᷑: Quid
ꝑ aliam expectas. qͦd ꝑde mox ex¬
hibebitur: dum mͦ p̃beas assen¬
sum. respondeas uerbum: Re¬
sponde itaq cicius angło: immo
ꝑangelum dño. Responde uer¬
bum: & suscipe uerbum. Profer
tuum: & concipe diuinũ. Emit¬
te transitorium: & amplectere
sempiternum. Quid tardas: q̃d
trepidas: Crede: confitere: & su¬
scipe. Sumat humilitas audaciã:

Expanded text:
Si ergo tu eum facias audire vocem tuam, Si ergo tu eum facias audire vocem tuam, ipse te faciet videre salutem nostram. Nunquid non hoc est quod quaerebas, quod gemebas, quod diebus et noctibus orando suspirabas? Quid igitur? tu es cui hoc promissum est, an aliam exspectamus? Imo tu ipsa, non alia. Tu, inquam, illa promissa, illa exspectata, illa desiderata, ex qua sanctus pater tuus Jacob jam morti appropinquans vitam sperabat aeternam, cum dicebat: Exspectabo salutare tuum, ipse rex noster ante saecula disposuit operari salutem in medio terrae. Quid ab alia speras, quod tibi offertur? quid per aliam exspectas, quod per te mox exhibebitur, dummodo praebeas assensum, respondeas verbum? Responde itaque citius angelo, imo per angelum Domino. Responde verbum, et suscipe Verbum: profer tuum, et concipe divinum: emitte transilorium, et amplectere sempiternum. Quid tardas? quid trepidas? Crede, confitere, et suscipe. Sumat humilitas audaciam,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s. & ecce morimur: intuo bre¬
ui responso sumꝰ reficiendi ut ad
uitã reuocemur. Hoc supplicat
ate o pia uirgo flebilis adam.
cum misera sobole sua exul de pa¬
rayso: hoc abraham.hoc dauid
hoc ceteri flagitant scĩ. patres sci¬
licet tui qui & ipsi habitant in re¬
gione umbre mortis: hoc totus
mundus tuis genib ꝓuolutus ex¬
pectat. Nec inmerito: qͣndo ex ore
tuo pendet consolatio miseroꝵ
redemptio captiuoꝵ: liberatio
dampnatoꝵ: salus deniq uniu̾¬
sorum filioꝵ adam. tocius gen̾is
tui. Da uirgo responsum: festi¬
nanter o dña responde uerbum:
qͦd terra. qͦd inferi. qͦd expectant
& suꝑi. Ipse qͦ omnium rex ⁊ dñs.
qͣntum concupiuit decorẽ tuũ.
tantum desid̾at & responsionis
assensum: in qua nimirum pro¬
posuit saluare mundum. Et
cuui placiuisti in silentio. iã magis
placebis ex uerbo: cum ipse tib
clamet ecelo. Opulchra int̾ mu¬
lieres: fac me audire uocem tuã.

Expanded text:
omnes, et ecce morimur: in tuo breomnes, et ecce morimur: in tuo brevi responso sumus reficiendi, ut ad vitam revocemur. Hoc supplicat a te, o pia Virgo, flebilis Adam cum misera sobole sua exsul de paradiso, hoc Abraham, hoc David. Hoc caeteri flagitant sancti Patres, patres scilicet tui, qui et ipsi habitant in regione umbrae mortis. Hoc totus mundus tuis genibus provolutus exspectat. Nec immerito quando ex ore tuo pendet consolatio miserorum, redemptio captivorum, liberatio damnatorum: 753 salus denique universorum filiorum Adam, totius generis tui. Da, Virgo, responsum festinanter. O Domina, responde verbum, quod terra, quod inferi, quod exspectant et superi. Ipse quoque omnium Rex et Dominus quantum concupivit decorem tuum, tantum desiderat et responsionis assensum: in qua nimirum proposuit salvare mundum. Et cui placuisti in silentio jam magis placebis ex verbo, cum ipse tibi clamet e coelo: O pulchra inter mulieres, fac me audire vocem tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
posse pręuidere: quam facile
potuit cunc qͦd uoluit ꝑ illos p̃¬
dicere: tam facile potuit nunc
quando uoluit ꝑ seipsum qͦd
ꝓmisit implere. Siquidẽ apud
đm nec uerbum dissidet ab in¬
tentione. quia ueritas ẽ: nec fa¬
ctum a uerbo. quia uirtus est:
nec modus a facto: quia sap̾ia
ẽ: ac ꝑhoc non erit impossibile
apud dm̃ om̃e uerbum. Audist
iurgo factum: audisti & modũ:
utrumq mirum. utrumq iocũ
auditui tuo datum ẽ. gaudiũ
& leticiam: audiamus & nos a
te responsum leticiȩ qͦd desid̾a¬
mus: ut iam exultent ossa hu¬
miliata. Audisti in quam fac¬
tum & credidisti: crede & de mͦ.
qͦd audisti. Audisti quia conci¬
pies & paries filium: Audisti
sum: tempus ẽ enim ut reuer¬
tat᷑ ad dm qui misit eum. Ex pec¬
tamus & nos o dña uerbũ mise¬
rationis. qͦs miserabiliter premit
sententia dampnationis: ⁊ ecce
statim liberabimur si consenti.
In sempiterno di uerbo facti sumꝰ

Expanded text:
posse praevidere, quam facile posse praevidere, quam facile potuit tunc quod voluit, per illos praedicere, tam facile potuit nunc quando voluit, per se ipsum quod promisit implere. Siquidem apud Deum nec verbum dissidet ab intentione, quia veritas est; nec factum a verbo, quia virtus est; nec modus a facto, quia sapientia est: ac per hoc non erit impossible apud Deum omne verbum. 8. Audisti, Virgo, factum; audisti et modum: utrumque mirum, utrumque jucunauditui tuo datum est gaudium et laetitia, audiamus et nos a te responsum laetitiae quod desideramus, ut jam exsultent ossa humiliata. Audisti, inquam, factum, et credidisti: crede et de modo quod audisti. Audisti quia concipies, et paries filium: audisti enim ut revertatur ad Deum qui misit illum. Exspectamus et nos, o Domina, verbum miserationis, quos miserabiliter premit sententia damnationis. Et ecce statim liberabimur si consentis. In sempiterno Dei Verbo facti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
sit turtute p̃sumo: quia ñ erit im¬
possibile apud eum om̃e uerbũ.
Quale enum illi uer¬
bum impossibile po¬
terit esse: qui omĩa
fecit in uerbo: Mouet me &hoc
in uerbis anglicis. qͦd signanter
non ait quia non erit impossibi¬
le apud dm omne factum: sed
omẽ uerbum. An iccireo posu¬
it uerbum. quia quam facile
possunt homines loqui qͦd uo¬
lunt. etiam qͦd nullatenus fac̃e
possunt: tam facile immo iN¬
comparabiliter facilius ualet
ds̃ oꝑe implere: quicquid illi
uerbo ualent exprimere: Dicã
aꝑcius. Si hominib tam facile
esset facere qͣm dicere qͦd uolurt.
et ipsis qͦ non esset impossibile
om̃e uerbum. Nunc autem qm̃
uulgaris & uerus sermo ẽ. mul¬
tum inter ẽẽ int̃ loqͥ & facere: sed
apud homines non apud deum:
sol dõ quia idem ẽ facere qͦd loqͥ.
idẽ ioqui qͦd uelle: merito ñ erit
ꝓpͥhe: uurginem uł sterilem con¬
cepturam ac parturam.S num¬
quid facere ut conciꝑent uel pa¬
rrrent: Ds̃ autem qui eis dedit

Expanded text:
sit, virtute praesumo. Quia non erit impossible apud Deum omne verbum. Quale enim illi verbum impossibile poterit esse, qui omnia fecit in Verbo? Movet me et hoc in verbis angelicis, quod signanter non ait? Quia non erit impossibile apud Deum omne factum; sed, omne verbum. An idcirco posuit verbum, quia quam facile possunt homines loqui quod volunt, etiam quod nullatenus facere possunt; tam facile, imo incomparabiliter facilius valet Deus opere implere, quidquid illi verbo valent exprimere? Dicam apertius. Si hominibus tam facile esset facere quam dicere quod volunt; et ipsis quoque non esset impossibile omne verbum. Nunc autem quoniam vulgaris et vetus sermo est, multum interesse inter loqui et facere, sed apud homines, non apud Deum: soli Deo quia idem est facere quod loqui, idem loqui quod velle; merito non erit tae Virginem vel sterilem concepturam ac parituram; sed nunquid facere ut conciperet et pareret? Deus autem, qui dedit eis
Abbreviated transcription (Latin):
ginem desponsatã
iuro eui nom̃ erat
ioseph. de domo dauid: & nom̃
uirginis maria. Et nł¬
uid sibi uoluit euangelista.
tot ꝓpria nomina rerum in
hoc loco tam signanter ex pͥm̾e.
Credo quia noluit nos negligen¬
ter audire: qͦd diligenter studu¬
it enarrare. Nominat siquidem
nuncium qui mittitur: dñm a
quo mittitur: uirginem ad qͣm
mittituꝵ: sponsum qͦ uirginis
amborumq genus: ciuitatem
ac regionem. ꝓpriis designat
nominib. Ut quid hoc: Putane
aliquid horum suꝑuacue posi¬
tum sit: Nequaquã. Si enim
nec folium de arbore sine causa.
nec unus ex passerib sine patre
cȩlesti cadit suꝑ terram: putẽ
ego de ore scĩ euangłistȩ super¬
fuum diffluere uerbum. pre¬
E

Expanded text:
sponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David: et nomen Virginis Maria . 1. Quid sibi voluit evangelista, tot propria nomina rerum in hoc loco tam signanter exprimere? Credo quia noluit nos negligenter audire, quod tam diligenter studuit enarrare. Nominat siquidem nuntium qui mittitur, Dominum a quo mittitur, Virginem ad quam mittitur, sponsum quoque virginis: amborumque genus, civitatem ac regionem propriis designat nominibus. Utquid hoc? Putasne aliquid horum supervacue positum sit? Nequaquam. Si enim nec folium de arbore sine causa, nec unus ex passeribus sine Patre coelesti cadit super terram ; putem ego de ore sancti Evangelistae superfluum difluere verbum, prae
Abbreviated transcription (Latin):
declinare peccati.
um ergo duȩ istȩ lib̾tates
silii scilicet atq complaciti. per
quas rationali creature uera sa¬
pientia & potentia ministratur.
ita deo ꝓut uult dispensante qͥbꝰ
q causis. locis. temporib uarient᷑.
quatinus interris modice. in cele¬
stib plenariȩ. mediocriter in pa¬
radyso. apud inferos nullatenus
habeantur: libertas uͦ arbitrii de
ipso quo condita ẽ statu aliqua¬
inferis. possideatur: merito ille
similitudini. hȩc ymagini. de¬
putantur. Etquidem apud infe¬
ros qͦd utraq lib̾tas perierit. ile
scilicet quȩ ad similitudinẽ ꝑti¬
nere dicuntur scripturarum te¬
statur auctoritas. Nam uerũ illic
saꝑe. qͦd utiq de consilii lib̾tate
concipitur. omnino non esse: lo¬
cus ille manifestat ubi legitur.
Quodcumq potest manus tua
constanter oꝑare: quia nec opꝰ.
nec ratio. nec sapientia est apud
inferos quo tu ꝓperas. Porro de
potentia quȩ ꝑ libertatem cõpla

Expanded text:
declinare peccati. 30. Cum ergo istae duae libertates, consilii scilicet atque complaciti, per quas rationali creaturae vera sapientia et potentia ministratur, ita Deo, prout vult, dispensante, quibusque pro causis, locis, temporibus, varientur, quatenus in terris modice, in coelestibus plenarie, mediocriter in paradiso, apud inhabeantur: libertas vero arbitrii de ipso, quo condita est statu aliqua terris, et inferis possideatur: merito illae similitudini, haec imagini deputatur. Et quod apud inferos quidem utraque libertas perierit, illae scilicet, quae ad similitudinem pertinere dicuntur, Scripturarum testatur auctoritas. Nam verum illic sapere, quod utique de consilii libertate concipitur, omnino non esse locus ille manifestat ubi legitur: Quodcunque potest manus tua, instanter operare, quia nec opus, nec ratio, nec sapientia est apud inferos, quo tu properas . Porro de potentia, quae per libertatem compla
Abbreviated transcription (Latin):
rena inhabitatio sensum mul¬
ta cogitantemᷤ & item illud a¬
postoli. inuenio aliam legem
in menbris meis repugnantẽ
legi mentis mee. & captuium
me ducentem in legem peccati
quȩ ẽ. in menbris meis: hec om¬
nia putari possunt cogere uolun¬
tatem & preriꝑe libertatẽ. At uͦ
quantislibet quis intus forisue
temptationib urgeatur: libera
ꝓfect̾o semꝑ qͣntum ad arbituũ
spec̾tat uoluntas erit: lib̃e qͥppe
de suo nichilominus consensu
iudicabit. Qnͣtum autem perti¬
net ad consilium. siue complaci¬
tum. carnis interim concupiseen¬
dia uiteq miseria reluctante. mi¬
nus quidem se liberam sentit:s

Expanded text:
rena inhabitatio sensum mulrena inhabitatio sensum multa cogitantem ; et item illud Apostoli: Invenio aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in legem peccati, quae est in membris meis ; haec omnia putari possunt cogere voluntatem, et praeripere libertatem. At vero quantislibet quis intus forisve tentationibus urgeatur, libera profecto semper, quantum ad arbitrium spectat, voluntas erit: libere quippe de suo nihilo minus consensu judicabit. Quantum autem pertinet ad consilium, sive complacitum, carnis interim concupiscentia, vitaeque miseria reluctante, minus quidem se liberam sentit:
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo quippe saluatur inuitus.
am qͦd legitur in euangłio. ne¬
mo uenit ad me nͥ pat̾ ms̃ traxe¬
rit eum. item in alio loco. compel¬
le intrare. nichil impedit: quia
ꝓfecto quantoᷤ cumq trahere uł
compellere uideatur ad salutẽ
benignus pat̃ qui om̃s uult sal¬
uos fieri: nullum tamen iudicat
salute dignum. quem ante ñꝓba¬
uerit uoluntarium. Hoc quippe
intendit cum terret ac ꝑcutit ut
faciat uoluntarios non saluet ĩ¬
uitos: quatinus dum de malo in
ferat non auferat libertatem.
Quamqͣm tamen non semꝑ in¬
uiti trahimur. Nec enim cecus
aut fessus contristatur cũ trahi¬
tur. & paulus ad manus trac̾tꝰ
ẽ. damascum: utiq non inui¬
tus. Trahi deniq spiritaliter uo
pere flagitabat in canticis. Trahe
me ait post te:in odorem ungu
entorum tuorum curremus. De¬
inde qͦd eregione scriptum ẽ. unꝰ¬
quisq temptatur a ꝓpria con¬
cupiscentia abstrac̾tus. & illectꝰ
& illud. corpꝰ qͦd corrumpit᷑ ag¬
grauat animã. & deprimit ter¬

Expanded text:
Nemo quippe salvatur invitus. Nam quod legitur in Evangelio: Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum ; item in alio loco: Compelle intrare ; nihil impedit: quia profecto quantoscunque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri ; nullum tamen judicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, non salvet invitos: quatenus dum de malo mutferat, non auferat libertatem. Quanquam tamen non semper inviti trahimur: nec enim caecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus tractus est Damascum, utique non invitus . Trahi denique specialiter volpere flagitabat in Canticis: Trahe me, inquit, post te; in odorem curremus unguentorum tuorum . 37. Deinde quod e regione scriptum est: Unusquisque tentatur a propria concupiscentia abstractus et illectus ; et illud: Corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit ter
Abbreviated transcription (Latin):
cooꝑtorio . An non unus aliquis mini¬
ster posset & iumentum ligare &
admensam serure. & lec̾tulum p̃pa¬
rare: Nunc gͦ tante multitudini
gartionum ac iumentoꝵ cur uel
adsolatium mali nobiscum nece ᷤᷤ¬
saria ñ ferimꝰ: quatinus hospites

Expanded text:
coopertorio? Annon unus aliquis minicoopertorio? Annon unus aliquis minister posset et jumentum ligare, et ad mensam servire, et lectulum praeparare? Nunc ergo tantae multitudini garsionum ac jumentorum, cur, vel ad solatium mali, nobiscum non ferimus necessaria, quatenus hospites
Abbreviated transcription (Latin):
uod enim ut cetera taceam speci¬
men humilitatis ẽ. cum tanta pom¬
pa ⁊ equitatu incedere: tantis ho¬
minum crinitoꝵ stipari obsequiis:
quatinꝰ duob ep̃is. unius abbatis suf¬
di abbatem sexaginta equos ⁊ eo am¬
plius in suo ducere comitatu. Dicas si
uideas transeuntes non patres esse
monasterioꝵ s dños castellorum. ñ
rectores animarum. s principes pro¬
iunciarum. Tum deinde gestari iu¬
bentur mapulȩ cyphi. bacini. cande¬
labra: & manticȩ suffartinate. ñ stra¬
mentis s ornamentis lec̾tulorum. uir
deniq quatuor leugis a sua quispiã
domo recedit. nͥ cum tota suppellec¬
tili sua: tanquam sit uł tcurus ad
exercitum. uł transitunis ꝑ desertum:
ubi non ualeant inueniri necessaria.
Annon posset eodem uasculo ⁊ aqua
manib uergi & unum bibi: An nõ
posset ardens lucere lucerna. nͥ in tuo
qͦd portas candelabro: & hõc atireo. ł
argenteo: An non posset dormiri. nͥ
suꝑ uarium stratum. aut sub ꝑegͥno

Expanded text:
uod enim ut caetera taceam specimen humilitatis est, cum tanta pompa et equitatu incedere, tantis hominum crinitorum stipari obsequiis; quatenus duobus episcopis unius abbatis muldi abbatem sexaginta equos, et eo amplius in suo ducere comitatu. Dicas, si videas eos transeuntes, non patres esse monasteriorum, sed dominos castellorum; non rectores animarum, sed principes provinciarum. Tum deinde gestari jubentur mappulae, scyphi, bacini, candelabra, et manticae suffarcinatae, non stramentis, sed ornamentis lectulorum. Vix denique quatuor leucis a sua quispiam domo recedit, nisi cum tota supellectili sua, tanquam sit vel iturus ad exercitum, vel transiturus per desertum, ubi non valeant inveniri necessaria. Annon posset eodem vasculo et aqua manibus vergi, et vinum bibi? Annon posset ardens lucere lucerna, nisi in tuo quod portas candelabro, et hoc aureo, vel argenteo? Annon posset dormiri, nisi super varium stratum, aut sub peregrino
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtimus gradus constituitur. uii.gͣ. h
modo plus de se quam de aliis non¬
presumat: Primus in conuentib
residet. in consiliis primus respon¬
det ñ uocatus accedit. non iussus se
intromittit: reordinat ordinata. re¬
ficit fac̾ta. Quicquid ipse ñ fecerit
aut ordinauerit: nec recte factum
nec pulchrȩ estimat ordinatũ. Iudi¬
cat iudicantes: preuidicar iudica¬
turis. Si cum dempꝰ aduenerit. ñ ꝑ¬
moueatur ad prioratum: suũ abba¬
tem aut inuidum iudicat aut de¬
ceptum. Qͦd si mediocris ei aliqua
obedientia iniuncta fuerit: indigna¬
tur: asꝑnatur:arbitrans se non eẽ
minorib occupandum. qui se ad
maiora sentit idoneum. S qui sie
promptulus ad omĩa magis dem̾e
quam libere se consueuit ingerere:
impossibile ẽ eum aliquando ñ erra¬
re: Ad prelatum autem ꝑtinet er¬
rantem arguere. S quom culpam
suam confitebitur. qui nec ẽẽ putat
nec putari culpabilis patitur. ꝓpt¬
cum argutus fuerit. declinare corerꝰ

Expanded text:
timus gradus constituitur. CAPUT XVI.omodo non plus de se, quam de aliis praesumat? Primus in conventibus residet, in consiliis primus respondet: non vocatus accedit, non jussus se intromittit: reordinat ordinata, reficit facta. Quidquid ipse non fecerit aut ordinaverit, nec recte factum, nec pulchre existimat ordinatum, Judicat judicantes, praejudicat judicaturis. Si, cum tempus advenerit, non promoveatur ad Prioratum; suum abbatem aut invidum judicat, aut deceptum. Quod si mediocris ei aliqua obedientia injuncta fuerit, indignatur, aspernatur, arbitrans se non esse minoribus occupandum, qui se ad majora sentit idoneum. Sed qui sic promptulus ad omnia se magis temere, quam libere consuevit ingerere, impossibile est eum aliquando non errare. Ad praelatum autem pertinet errantem arguere. Sed quomodo culpam suam confitebitur, qui nec esse putat, nec putari culpabilis patitur? Proptercum argutus fuerit, declinare cor ejus
Abbreviated transcription (Latin):
oquente me coram aliquando
& ddi in me gram̃n commendante.
qd scilicet ab ipsa me in bono ⁊ p̃¬
uentum agnoscerem. & ꝓuehi sen¬
tirem. & sꝑarem ꝑficiendum:. qͥd
du gͦ ait unus ex circumstantib
oꝑaris. aut quid mercedis speras
uł p̃mii. si dotum fac̃ ds̃: Quio
emm inquãtu consulis: Da inqͥt
głam deo qui gratis de preuenit
excitauit. iniciauit.: & uiue digne
de cetero: quo de ꝓbes & pͣceptis be¬
neficiis ñ ingratum. & ꝑcipiendi ᷤ
non ẽ eiusdem facilitatis scire qͦd
faciendum sit. & facere: qm̃ & di¬
uersa sunt. ceco ducatũ. ac fesso p̃¬
bere uehiculum. Non quieumq
ostendit uiam: prebet etiam uia¬
ticum itineranti. Aliuid uli ex¬
hibet qui facit ne deuiet: & alid̾
qui prestat ne deficiat in uia. Ita
nec quiuis doctor: statim & dator
erit boni quodcumq docuerit. Por
romͥ duo necessaria sunt: doceri ac
iuuari. Tu homo recte quidẽ consu¬
lis ignorantiȩ: s si uerum sentit
ministrat consilium. ipse necesse

Expanded text:
oquente me coram aliquando, et Dei in me gratiam commendante, quod scilicet ab ipsa me in bono et praeventum agnoscerem, et provehi sentirem, et sperarem perficiendum: Quid tu ergo, ait unus ex circumstantibus, operaris; aut quid mercedis speras vel praemii, si totum facit Deus? Quid enim, inquam, tu consulis? Da, inquit, gloriam Deo, qui gratis te praevenit, excitavit, initiavit; et vive digne de caetero, quo te probes et perceptis beneficiis non ingratum, et percipiendis non est ejusdem facilitatis scire quid faciendum sit, et facere: quoniam et diversa sunt, caeco ducatum, ac fesso praebere vehiculum. Non quicunque ostendit viam, praebet etiam viaticum itineranti. Aliud illi exhibet qui facit ne deviet; et aliud qui praestat ne deficiat in via. Ita nec quivis doctor, statim et dator erit boni quodcunque docuerit. Porro duo mihi sunt necessaria, doceri ac juvari. Tu homo recte quidem consulis ignorantiae: sed, si verum sentit ministrat consilium, ipse necesse
Abbreviated transcription (Latin):
tau̾as tua tecͥasse m̾ita. tua po̾se saluari
iticia: qͥ nec saltẽ dnm iħm dic̾e poteᷤ nͥ
in sp̃u sc̃o: Itane oblitus es qui di¬
xerit sine me nichil potestis fac̾e:
liberum arbitrium: Breuiter re¬
spondeo: saluatur. Tolle liberum
arbitrtum: ñ entqͦd saluetur. Tolle
gram: non erit unde saluetur.
Opus hoc sine duob effici non po¬
test:uno aquo fit: altero cui uł in
arbitrium tantũ capax. Hec dare
illam nͥ ds̃: nec caꝑe ualet. nsi li¬
berum arbitrium. Qͦa gͦ a solo dõ
& soli datur libero arbitrio: tam
Et ita gr̃ȩ oꝑanti salutem comͦpe¬
ran dicitur liberum arbitrium.
dũ consentit: hoc ẽ. dum saluat᷑.
Consentire enim: saluari ẽ. Proinde
pecoris sp̃s salutem huiuscemodi
minime cap̃. qͦd illi uoluntarius
consensus desit: quo saluanti ui¬
delicet dõ placide obtemꝑet: siue
uibenti acquiescendo. siue pol¬
licenti credendo. siue reddenti gr̃aᷤ

Expanded text:
as tua te creasse merita, tua posse salvari justitia, qui nec saltem Dominum Jesum dicere potes nisi in Spiritu sancto ? Itane oblitus es quis dixerit: Sine me nihil potestis facere? liberum arbitrium? Breviter respondeo: Salvatur. Tolle liberum arbitrium, et non erit quod salvetur: tolle gratiam, non erit unde salvetur. Opus hoc sine duobus effici non potest: uno a quo fit; altero cui, vel iliberum arbitrium tantum capax: nec dare illam, nisi Deus; nec capere valet, nisi liberum arbitrium. Quod ergo a solo Deo, et soli datur libero arbitrio; tam Et ita gratiae operanti salutem cooperari dicitur liberum arbitrium, dum consentit, hoc est dum salvatur. Consentire enim salvari est. Proinde pecoris spiritus salutem hujuscemodi minime capit, eo quod illi voluntarius consensus desit, quo salvanti videlicet Deo placide obtemperet, sive jubenti acquiescendo, sive pollicenti credendo, sive reddenti gra
Abbreviated transcription (Latin):
riis & innumeris quȩ a seniorib
indicuntur: non semꝑ tam̃ dãp¬
nabiliter. seu criminalit qͦd p̃cipi¬
tur ñ implet᷑. Et si enim om̃ĩs in¬
obedientia. in excusabiliter sit cul¬
pabilis: nulla tamen eternaliter
dampnabilis.nͥ quam remedium

Expanded text:
riis et innumeris, quae a senioribus riis et innumeris, quae a senioribus indicuntur; non semper tamen damnabiliter seu criminaliter quod praecipitur, non impletur. Etsi enim omnis inobedientia inexcusabiliter sit culpabilis, nulla tamen aeternaliter damnabilis, nisi quam remedium
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd quidẽ iusticiȩ ñ repugnet pre¬
tergreditur: sic̃ tamen ñ par cura
inexecutione exigitur. sic nec par
culpa contrahitur extransgͥssione.
Et si quippe unusẽ. qui offendit᷑:
non damen uniuis ponderis que
iubentur: nec uniꝰ subinde discii¬
minis iussoꝵ ẽ omnium censen¬
da transgressio. Ande pater bene¬
dictus. scđm inquit mensurã culpȩ.¬
⁊ excommunicationis extendatur
mensura. frustra ꝓinde ut uidetiᷤ.
aut terieminl aut terrere cona¬
mini de obedientiȩ ꝓmissione:
quȩ fit ex reglari ꝓfessione. qͣsi
non oporteat ꝓmittere qͣm con¬
stat nec integre posse denen. nec
sine crimine preterrri:siquidem
đo quicqͥd dĩ minister homo ñ ꝑ¬
peram usserit. imputandum con¬
stiterit. Frustra inquam ex hac oc¬
casione malum ita inobedientiȩ
exaggeratis. ut a tam necessario
bono ꝓmittendȩ obedientiȩ der-¬
reatis: quia & si difficilȩ cauetur:
uos dicitis inobedientia in tã ua¬

Expanded text:
quod quidem justitiae non repugnet, praequod quidem justitiae non repugnet, praetergreditur; sicut tamen non par cura in exsecutione exigitur, sic nec par culpa contrahitur ex transgressione. Etsi quippe unus est qui offenditur; non tamen unius ponderis quae jubentur, nec unius subinde discriminis jussorum est omnium censenda transgressio. Unde pater Benedictus, « Secundum, » inquit, « mensuram culpae, excommunicationis extendatur mensura. » 30. Frustra proinde ut videtis aut terremini, aut terrere conamini de obedientiae promissione, quae fit ex regulari professione, quasi non oporteat promittere, quam constat nec integre posse teneri, nec sine crimine praeteriri: siquidem Deo, quidquid Dei minister homo non perperam jusserit, imputandum constiterit. Frustra, inquam, ex hac occasione malum ita inobedientiae exaggeratis, ut a tam necessario bono promittendae obedientiae terreatis: quia etsi difficile cavetur ubvos dicitis, inobedientia in tam va