comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lamen dequo nẽ loquitur in quatuor
loquitur quia ubi archa testuonu uͥ
Foris autem mensa etcandelabrum ⁊
cȩtera que paulo ante dixit quẽadmo
intus autẽ nouum eũ sit utrũq in
lectione uet̾is testamenti et expressũ.
operib et significatione figuratum.
ac ꝑhoc inscĩs figura ẽ figurȩ. quia
figuia ẽ ueteris destamenti. Inscĩs au¬
tem scõrum figura ẽ ipsiuis ueritatis

Expanded text:
lamen, de quo nunc loquitur. in quattuor loquitur. quia ubi arca testimonii, iforis autem mensa et candelabrum et cetera quae paulo ante dixit quemadmodintus autem nouum, cum sit utrumque in lectione ueteris testamenti et expressum operibus et significatione figuratum. ac per hoc in sanctis figura est figurae, quia figura est ueteris testamenti; in sanctis autem sanctorum figura
Abbreviated transcription (Latin):
nira ẽ Abilla enim ꝓmissione computat
quadringentos triginta annos qua uo¬
cauit ds̃ abraham ut exiret deterra sua
interram chanaan qͥa etapłs cum abra¬
he laudaret et commendaret fidẽ tnea
ꝓmissione qua. xp̃m uult intelligi pro¬
phetatum id⁊̃ qua ꝓmisit ds̃ abrahȩ
qͦd benedicerentur ineo om̃s trib terrȩ.
Hoc autem dico inquit quia testamentũ
confirmatum adeo post quadringentos
& triginta annos facta lex ñ infirmat
adeuacuandas ꝓmissiones. Ex illa ergo
ꝓmissione qua uocatus ẽ abrahã. et credi¬
dit dõ. post quailringentos et triginta
annos factam legem dic̃ apl̃s. ñ extempo¬
re qͦ iacob intrauit in egẏprum. deinde
etiam ipsa etiam scriptura exrodi sałis

Expanded text:
nixa est. ab illa enim promissione conputat nixa est. ab illa enim promissione conputat quadringentos triginta annos, qua uocauit deus Abraham, ut exiret de terra sua in terram Chanaan, quia et apostolus cum Abrahae laudaret et commendaret fidem, in ea promissione qua Christum uult intellegi prophetatum, id est qua promisit deus Abrahae quod benedicentur in eo omnes tribus terrae, hoc autem dico, inquit, quia testamentum confirmatum a deo post quadringentos et triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandas promissiones. ex illa ergo promissione, qua uocatus est Abraham et credidit deo, post quadringentos et triginta annos factam legem dicit apostolus. non ex tempore quo Iacob intrauit in Aegyptum. deinde etiam ipsa scriptura E
Abbreviated transcription (Latin):
set cath patrẽ moysi qͦ anno mortuulẽ ille
qͦ abrã ultimo uite sue anno genuiss morse
cõputati annicentũ tͥginta & centũ tͥgintasepi¬
&octoginta trecentos quadraginta sep¬
tẽ annos faciunt ñquadringentos tri¬
ginta. Quod si qͥs dicat extremo anno ui¬
te ioseph natũ eẽ cath filisĩ leui septua¬
ginta fere anni possunt accedere illi sũ¬
me quia septuaginta unũ annũ uirit
inegyptum ioseph post ingressum pat̾s
sui. qua ꝓpter etiã sic septuaginta auni
uitȩ ioseph ab ingressu iacob inegyptũ
usq natuutatem cath si tunc natus as¬
serat᷑ centũ triginta anni ipsiꝰ cath. & cen¬
cũ tͥginta septẽ filii eiꝰ ãrã patͥs moysiet octo¬
ginita ipsiꝰ moysi qͣdringentoᷤ ce decẽ et septẽ annoᷤᷤ
faciunt ñ qͣdringentoᷤᷤ tͥginta. ꝓm̃ illanmir̃
computacio qͣm secutus ẽ eusebius inhy¬
storia sua cronica ꝑspicua ueritate sub¬

Expanded text:
set Caath patrem Moysi, quo anno mortuus est, ille set Caath patrem Moysi, quo anno mortuus est, ille quoque Ambram ultimo vitae suae anno genuisset Moysen; computati anni centum triginta et centum triginta sepoctoginta trecentos quadraginta septem annos faciunt. non quadringentos triginta. quodsi quis dicat extremo anno uitae Ioseph natum esse Caath filium Leui. septuaginta ferme anni possunt accedere illi sumin Aegypto Joseph post ingressum patris sui. Quapropter etiam sic septuaginta anni vitae Joseph ab ingressu Jacob in Aegyptum usque ad nativitatem Caath, si tunc natus asseratur, et centum triginta anni ipsius Caath, et centum triginta septem filii ejus Ambram patris Moysi, et octoginta ipsius Moysi, quadringentos decem et septem annos faciunt, non quadringentos triginta. Proinde illa nimirum conputatio, quam secutus est Eusebius in historia sua chronica, perspicua ueritate sub
Abbreviated transcription (Latin):
computare debere exquo ioseph sub phara¬
one regnare cȩpit utrum qͦdãmͦ intelligat᷑
intrasse isrł inegyptum. quando ibi filios
eius tanta potestare sublimatus est etiã
sic trecenti quinquaginta erunt qͦs thy¬
conius uult accipiquadringentos ut ade
pars intelligatur. id÷ atoto cent enario
pars quinquagenaria. et ꝓbat hac loquen¬
di regula solere uti scripturam. Si autẽ
qͦd aliquant o ꝓbabilius dici potest tũc
faueamꝰ intrasse isrł inegyptum. qͣndo il¬
lic iosephẽe̾ uenditꝰ cȩpit detracturi sumꝰ
adhuc annos tredecim. ut trecentos tri¬
ginta septẽ annos ꝓquadringentis acci¬
piamus. S cũ scriptura commemoret cah
filium leui auum moysi cum auo suoia¬
cob intrasse inegyptum. Dicat eũ autem
turisse annos centũ triginta filiũ uͦ eius
patrẽ moysi amram centũ tͥginta septẽ
moysen uͦ dicat octoginta annorũ fuisse ũ
de egyptopopłm libauit. etiã si tẽgenuis¬

Expanded text:
computare debere, ex quo Joseph sub Pharacomputare debere, ex quo Joseph sub Pharaone regnare coepit, ut tunc quodammodo intelligatur intrasse Israel in Aegyptum, quando ibi filius ejus tanta potestate sublimatus est, etiam sic trecenti quinquaginta erunt, quos Tychonius vult accipi quadringentos, ut a toto pars intelligatur, id est a toto centenario pars quinquagenaria, et probat hac loquendi regula solere uti Scripturam . Si autem, quod aliquanto probabilius dici potest, tunc habeamus intrasse Israel in Aegyptum, quando illic Joseph esse venditus coepit, detracturi sumus adhuc annos tredecim, ut trecentos triginta septem annos pro quadringentis accipiamus. Sed cum Scriptura commemoret Caath filium Levi avum Moysi cum avo suo Jacob intrasse in Aegyptum ; dicat autem eum vixisse annos centum triginta ; filium vero ejus patrem Moysi Ambram centum triginta septem; Moysen vero dicat octoginta annorum fuisse cum de Aegypto populum liberavit : etiam si tunc genuis
Abbreviated transcription (Latin):
uitutẽ redigent eos et nocebunt illis.
quadringentis annis. s qm̃ seruitutis
anni post mortẽ ioseph computantur.
Illo enim uiuo ñsolum ibi ñ seruierunt
uerum etiã regnauerunt nẽ quem ad¬
modum computent᷑ quadriugenti. tri¬
ginta inegypto. Ingressus ẽ enim iacob
anno filii sui trigesimo et nono. qm̃
triginta annorum erat ioseph cum ap¬
paruit inconspectu pharaonis et regna¬
re cȩpit subillo. Transactis autem illis¬
septem annis ubertatis. scdõ anno fa¬
mis ingressus ẽ iacob inegyptum cum
aliis filtis suis. Ac ꝑhoc tunc agebat io¬
seph triginta & nouem annos qͥ imple¬
tis uitȩ sue annis centum & decem mor¬
tiuuiis ẽ uixit enim inegypto postin¬
gressum adse patͥs sui septuaginta ⁊
unum. annos. qͦs si retrarerimus quadrĩ¬
gentis triginta annis remanebunt ser¬
uitutis anni. id post mortem ioseph ñ
quadringenti s trecenti et quĩqͣgen¬
ta nouem anni. qͦd exillo putauimus nos

Expanded text:
vitutem redigent eos, et nocebunt illis vitutem redigent eos, et nocebunt illis quadringentos annos. Sed quoniam servitutis anni post mortem Joseph computantur illo enim vivo, non solum ibi non servierunt, verum etiam regnaverunt, non est quemadmodum computentur quadringenti triginta in Aegypto. Ingressus est enim Jacob anno filii sui trigesimo et nono: quoniam triginta annorum erat Joseph, cum apparuit in conspectu Pharaonis , et regnare coepit sub illo; transactis autem septem annis ubertatis, secundo anno famis ingressus est Jacob in Aegyptum cum aliis filiis suis ; ac per hoc tunc agebat Joseph triginta et novem annos, qui impletis vitae suae annis centum et decem, mortuus est : vixit ergo in Aegypto post ingressum ad se patris sui, septuaginta et  annos: quos si detraxerimus quadringentis triginta annis, remanebunt seruiquadringenti, sed trecenti et quinquaginta novem anni. Quod si ex illo putabimus nos
Abbreviated transcription (Latin):
capra etariete. et turture. et columba
ante qͣm non solum ysaac sed nec is¬
mahel quidem natus eẽt sciendo scies
quia peregrinũ erit semen tuũ intra
non ꝓpria et inseruitute redigent eo ᷤ
et nocebunt illis quadringentis an
nis. Si gͦ quadringentos annos sic
acceperimus ut inseruitute sub egyp¬
tus intelligantur. ñ paruum spaciũ
temporis fuit quo ita populus
multiplicaretur. s tot annos ñfuisse a¬
ꝑtissimo indicio scriptura destatur. Qui¬
dam enĩ putant quadringentos tͥginta
annos accipi debere exquo iacob intra¬
uit inegẏptum donec uide ppłs ꝑmoy¬
sen liberatus ẽ qm̃ inexodo scriptum est.
ncolatus autem filioꝵ isrł quẽ incolue¬
runt interra egẏpti. interra chanaan. lp¬
si et patres eorum anni quadringenti tri¬
ginta. seruitutis autẽ eorum uolunt esse
annos quadringentos. ꝓpter quod scrip¬
tum ẽ ingenesi. sciendo scies qͥa ꝑegrinũ
erit semen tuum interra ñsua. et inser¬

Expanded text:
capra et ariete et turture et columba, capra et ariete et turture et columba, antequam non solum Isaac sed nec Ismahel quidem natus esset: sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in seruitutem redigent eos et nocebunt illnos . Si ergo quadringentos annos sic acceperimus, ut in servitute sub Aegyptiis intelligantur, non parvum spatium temporis fuit, quo ita populus multiplicaretur. Sed tot annos non fuisse, apertissimo indicio Scriptura testatur. Quidam enim putant quadringentos triginta annos accipi debere, ex quo Jacob intravit in Aegyptum, donec inde populus per Moysen liberatus est, quoniam in Exodo scriptum est: Incolatus autem filiorum Israel, quem incoluerunt in terra Aegypti et in terra Chanaan, ipsi et patres eorum, anni quadringenti triginta. Servitutis autem eorum volunt esse annos quadringentos; propterea quod scriptum est in Genesi: Sciendo scias, quia peregrinum erit semen tuum in terra non sua; et in ser
Abbreviated transcription (Latin):
aposceuen habet ubi substantiam la¬
tinus interpretatus ẽ. qͦd aliquando
censum int̃pretantur nr̃i sic̃ nunc in¬
structum ẽ dicere uolumꝰ dum tam̃
eo nomine ethomines et uimenta uł
omnia peccora intelligantur. ubi eti¬
am utrum et urores possunt intelli¬
gi nescio. Sexcenta tamen milia pe¬
ditum cum scriptura commemorat
addens et dicens excepto instructu uel
censu uel substantia uel si qͦ alio u̾bo
melius interpretat᷑ aposceue manife¬
stum ẽ et homines significatos siue
inseruis fiue inmulierib. siue inhis
ȩtatib quȩ miliciȩ non essent ydoneȩ
ut sexcenta milia peditum ineis so¬
lis intelligamus qͥ possint militari
agmine armati. Queri autem solet
utrum ad tantum numerũ hebrei
ꝑuenire potuerint ꝑeos annos ine¬
gypto qͦs ostendere consideratꝰ inscͥp¬
turis numerus potest. Qui primum
anni qͦd fuerint ñ parua questio est.
ic̃ enim ds̃ abraham cum factũ eẽt
illud sacrificium deuacca trima &

Expanded text:
<wroa%eoTrv habet, ubi "substantiam" la<wroa%eoTrv habet, ubi "substantiam" latinus interpretatus est, quod aliquando censum" interpretantur nostri, sicut nunc "instructum" dicere uoluimus, dum tamen eo nomine et homines et iumenta uel omnia pecora intellegantur. ubi etiam utrum et uxores possint intellegi nescio. sescenta tamen milia peditum cum scriptura commemoret addens et dicens: excepto instructu uel censu uel substantia uel si quo alio uerbo melius interpretatur a;:oaxaora, manifestum est et homines significatos siue in seruis siue in mulieribus siue in his aetatibus, quae militiae non essent idoneae, ut sescenta milia peditum in eis solis intellegamus, qui possent militari agmine armari. Quaeri autem solet, utrum ad tantum numerum Hebraei peruenire potuerint per eos annos in Aegypto, quos ostendere consideratus in scripturis numerus potest. qui primum anni quot fuerint non parua quaestio est. dicit enim deus ad Abraham, cum factum esset illud sacrificium de uacca trima et
Abbreviated transcription (Latin):
uasa aurea etargentea. et uestẽ. ⁊ dñs
dedit gram pplõ suo coram egyptus
&cõmodauerunt illis et p̃dati sunt
egyptios: lam hoc factũ fuerat ante
mortes primogenitoꝵ egyptiorũ. s nc̃
ꝑrecapitulationẽ repetitur nam nar¬
ratum ẽ qͣndo factum ẽ. Modo enĩ fieri
qͦmͦ posset ut intanto luctu exmortib
suoꝵ accommodarent ista filiisi srahel
msi forte quis dicat etiam ista plaga
ñ fuisse ꝓcussos egyptios qui cum he¬
breis in habitabant terrã gesss .xlui.
Sustulerunt autem filui isrł derames¬
se insoccoth iisexcenta milia peditũ
iuri preter instructum uel censum.
susto mͦ potest rec̾te interpretari qͦd
grecꝰ ait aposcerien qͦ uerbo ñ solũ
mobilia tierum etiam inouentia si¬
gnificari indicat scriptura uͥ uidas
loquens ad patrẽ suũ dic̃ mitte pu¬
erum mecũ. et surgentes ibimꝰ ut
iuuamꝰ et non moriamur. et nos
et tu et substantia nr̃a. Ibi enĩ grecꝰ

Expanded text:
vasa aurea et argentea et vestem; et Dominus vasa aurea et argentea et vestem; et Dominus dedit gratiam populo suo coram Aegyptiis, et commodaverunt illis, et praedati sunt Aegyptios. Jam hoc factum fuerat ante mortes primogenitorum Aegyptiorum; sed nunc per recapitulationem repetitur. Nam narratum est quando factum est. Modo enim fieri quomodo posset, ut in tanto luctu ex mortibus suorum accommodarent ista filiis Israel? Nisi forte quis dicat etiam ista plaga non fuisse percussos Aegyptios qui cum Hebraeis inhabitabant terram Gessen. XLVI.Sustulerunt autem filii Israhel de Ramesse in Soccoth in sescenta milia peditum uiri praeter instructum uel censum.so modo potest recte interpretari quod graecus ait azoaxeoVjv. quo uerbo non solum mobilia uerum etiam mouentia significari indicat scriptura, ubi ludas loquens ad patrem suum dicit: mitte puerum mecum, et surgentes ibimus, ut uiuamus et non moriamur et nos et tu et substantia nostra. ibi enim graecus
Abbreviated transcription (Latin):
domus inqua ñ erat inea mortuuis. nonre
potuit ẽẽ aliqua domus quȩ primo¬
genitum nonhaberet. Cum gͦ primo¬
geniti tantũmͦ morerentur quomodo
nulla erat que non haberet mortuum:
an ethoc diuinitus prescientia dĩ fu¬
erat ꝓcuratum. ut in omnib omnino
essent domib pͥmogeniti. inquib ꝑcu¬
terentur egyptii: abhac sanȩ plaga
ñputandi sunt inmunes fuisse egyp¬
tu qui habitabant interram gessem:.
ominum quippe erant uel animaliõ
uonterre id÷ homines &animalia primo¬
genita moriebantur occulto & angłico
ꝑcussu. nonaliquid interra uel incȩlo
factum erat sicut rana uel locusta. uel
tenebrȩ. unde qui habitabant affligerent᷑.
A talib enim plagis cũ terra gesse fuis¬
set aliena ꝓculdubio ꝑtieniebat bene¬
ficium adeos egẏptios qͥ ineadẽ terra
cum hebreis morabantur. hac uero pri¬
mogenitorũ om̃s ꝑcussi sunt .xlu.
illis moyses etpetierunt abegyptiis

Expanded text:
domus in qua non erat in ea mortuus. nonne domus in qua non erat in ea mortuus. nonne potuit esse aliqua domus, quae primogenitum non haberet? cum ergo primogeniti tantummodo morerentur, quomodo nulla erat, quae non haberet mortuum? an et hoc diuinitus praescientia dei fuerat procuratum, ut in omnibus omnino essent domibus primogeniti, in quibus percuterentur Aegyptii? ab hac sane plaga non putandi sunt inmunes fuisse Aegyptii qui habitabant in terra Gessem; hominum quippe erat uel animalium, non terrae; id est: homines et animalia primogenita moriebantur occulto et angelico percussu, non aliquid in terra uel in caelo factum etenebrae, unde qui habitabant, affligerentur. A talibus enim plagis cum terra Gessen fuisset aliena, procul dubio perveniebat beneficium ad eos Aegyptios qui in eadem terra cum Hebraeis morabantur: hac vero primogeniti eorum omnes percussi sunt. XLV. illis Moyses, et petierunt ab Aegyptiis
Abbreviated transcription (Latin):
illud ȩternum ẽ qͦd iste significat dies.
ulutcum dicimꝰ ipsũ dm̃ eternũ ñutiq
istas duas sillabas ȩternas dicimus. s
quͦd significant: qͣmqͣm diligent̃ scru¬
tandum sit qͦmͦ appellare scͥptura so¬
leat ȩternum. ne forte ita dixerit sollep̃¬
niter ȩternum quẽ nefas habeant p̃ter¬
mittere aut sua sponte mittare. aliud
ẽ enim qͦd precipiur quousq fiat sic̃
preceptum ẽ. ut septies muros hiericho
circiuret archa. aliud cum precipit᷑ sic
obseruari aliqͥd ut nullus terminꝰ pre¬
finiatur obseruationis. siue cottidie.
siue ꝑmenses. siue ꝑannos sollempnit̃
siue ꝑmultorũ uel aliquoꝵ annoꝵ cer¬
ta int̾ualla. Aut gͦ sic appellauit ȩter¬
num qͦd ñsua sponte audeant desiñe
celebrare. aut sieut dixi. ut ñ ipsa signa
ierũ. sed res que his significantur ȩtñȩ
intelligantur. Factus ẽ elamor .xliiii.¬
magnus interra egypti. Non enim erat

Expanded text:
illud aeternum est, quod iste signiillud aeternum est, quod iste signiuelut cum dicimus ipsum deum aeternum, non utique istas duas syllabas aeternas dicimus, sed quod significant. quamquam diligenter scrutandum sit quomodo appellare scriptura soleat aeternum; ne forte ita dixerit sollemniter aeternum, quem nefas habeant praetermittere aut sua sponte mutare. aliud est enim quod praecipitur, quousque fiat — sicut praeceptum est, ut septies muros Hiericho circuiret arca — aliud cum praecipitur sic obseruari aliquid, ut nullus terminus praefiniatur obseruationis, siue cotidie siue per menses siue per annos sollemniter siue per multorum uel aliquorum annorum certa interualla. aut ergo sic appellauit aeternum, quod non sua sponte audeant desinere celebrare, aut, sicut dixi, ut non ipsa signa rerum, sed res quae his significantur aeternae intellegantur. Et factus est clamor magnus in terra Aegypto; non enim erat
Abbreviated transcription (Latin):
ouis autẽ masculꝰ dici ñposset. quia fe¬
mininigeneris ẽ ouis. Itẽ ouis mascła
si diceretur eẽt absurdius. pecꝰ uͦ sidi
ceretur etiã aliud intelligeret᷑ nec serua¬
retur sacramentũ qͦd cum scnptura de
oue loquat᷑ post dic̃ abagnis ethedis
accipietis illud. Qua inre. xp̃c signifi¬
cari merito accipitur. Quid enĩ opus
erat ouem uel agnum abagnis &
hedis accipiendũ moneri. nisi ille fi¬
guiareiur cuuis caid ũsolũ eciustis ue¬
rum etiam expeccatorib ꝓpagata est.
qͣm qͣm conentur uidei etiã hedum
intelligere accipiendum adcelebran¬
dum pascha. et hoc ẽẽ dictum putant.
ab agnis ethedis accipere tamqͣm di¬
ceret. uel abagnis agnum. uel abhedis
hedum. si ulud desit sumi oportere. ap¬
paret tam̃ inxp̃o reb impletis qͥd illo
precepto fuerit figuratum. xLiii.
Quod scriptum est et facietis diẽ hunc
inprogenies uras legitimum ȩternum
pretereuntiũ dies ẽẽ ullus ȩternus. s

Expanded text:
ouis autem masculus dici non posset, quia feouis autem masculus dici non posset, quia feminini generis est ouis. item ouis mascula si diceretur esset absurdius. pecus uero si poneretur, etiam aliud intellegeretur nec seruaretur sacramentum, quod cum scriptura de oue loquatur, post dicit: ab agnis et haedis accipietis illud. qua in re Christus significari merito accipitur. quid enim opus erat ouem uel agnum ab agnis et haedis accipiendum moneri, nisi ille figuraretur, cuius caro non solum ex iustis uerum eQuanquam conentur Judaei etiam haedum intelligere accipiendum ad celebrandum Pascha, et hoc esse dictum putant, ab agnis et haedis accipere, tanquam diceret, vel ab agnis agnum, vel ab haedis haedum, si illud desit, sumi oportere: apparet tamen in Christo rebus impletis quid illo praecepto fuerit figuratum. XLIII.Quod scriptum est: et facietis diem hunc in progenies uestras legitimum aeternum upraetereuntium dies esse ullus aeternus: sed
Abbreviated transcription (Latin):
opus fuerit eius inobedientia ut signa
ilia multiplicarent᷑ quȩ utiliter fiebãt
adterrendum populum dĩ aũ ĩpsa
discretione adpietatem informandũ.
sed hoc dĩ fuit. malicia cordis illus
bene utentis. ñ pharaonis. dĩ patientia
bitis. Queri potest quomodo aliquid
suꝑau̾it cum hoc prȩmoniti fueruit
ut si domus ñhabuerit confumendo pe¬
cori ydoneam multitudinẽ uicinias¬
sumantur. s intelligitur qm̃ dictũ ẽ
os ñconteretis abeo remansura utiq fuisse
ossa que igne cremarentur. .xlii.
uob̃. Mouere potest ista locutio qͣsi agnꝰ
possit eẽ. ñ mascłs nescientem qua neces
sitate ita sit translatũ. Quis enim tranˢ¬
ferri debuit quia grecꝰ ꝓbaton habet. s
ꝓbaton ingreca lingua generis neutri
ẽ. et potuerunt que secunt᷑ omnia con¬
uenire. tanqͣm si diceret pecꝰ ꝑfectum
masculum anniculum erit uobis. Po¬
tuit enim latine dici masculũ. pecꝰ qͦmͦ
dicuntur masculatura genere neutro.

Expanded text:
opus fuerit ejus inobedientia, ut signa opus fuerit ejus inobedientia, ut signa illa multiplicarentur, quae utiliter fiebant ad terrendum populum Dei, atque ipsa discretione ad pietatem informandum. Sed hoc Dei fuit, malitia cordis illius bene utentis; non Pharaonis, Dei patientia bitis. Quaeri potest, quomodo aliquid superabit, cum hoc praemoniti fuerint, ut si domus non habuerit consumendo pecori idoneam multitudinem, vicini assumantur. Sed intelligitur quoniam dictum est, Os non conteretis ab eo, remansura utique fuisse ossa, quae igne cremarentur. XLII. vobis. Movere potest ista locutio, quasi agnus possit esse non masculus, nescientem qua necessitate ita sit translatum. ouis enim transferri debuit, quia graecus rcpopatov habet: sed TrpofteTov in graeca lingua generis neutri est, et potuerunt quae secuntur omnia conuenire, tamquam si diceret: pecus perfectum, masculum, anniculum erit uobis. potuit enim latine dici "masculum pecus", quomodo dicuntur mascula tura, genere neutro;
Abbreviated transcription (Latin):
nulla questio si seorsum habitabant he¬
brei interra gesse ubi nec plage fiebant
quib regnum pharaonis affligebatur.
Quomꝰ petit quisq aprimo uel apro¬
xima aurum argentum &uestẽ p̃ser¬
tim quia ubi primum hoc mandatur
ꝑmoysensic positũ ẽ. et mulier auicina
sua & concellaria. uel concellanea. si
ita dicendum ẽ uel cohabitatrice sua:
unde intelligendũ ẽ etiam interram
gessem non solos hebreos habitasse sed
eis aliquos egyptios unlla terra coha¬
bitatores fuisse. ad quos potuerunt me¬
rito hebreorum etiam illa diuina be
neficia ꝑuenire ut hinc eos et dilig̾ent
egyptii cohabitores. et quod petebant fa¬
cile commo darent. nec tamen ds̃ uidi¬
cauit ita illos alienos fuisse abinuirus
et contricionib qͣs populus dĩ ꝑtulit.
ut nec isto dampno ferirenturqͥ plagis¬
illis ꝓpter quod terre illi parcebatur
pharao ut multiplicem signa mea.⁊
portenta mea interra egypti tanqͣm

Expanded text:
nnulla quaestio, si seorsum habitabant Hennulla quaestio, si seorsum habitabant Hebraei in terra Gessen, ubi nec plagae fiebant quibus regnum Pharaonis affligebatur, quomodo petit quisque a proximo vel a proxima, aurum, argentum, et vestem; praesertim quia ubi primum hoc mandatur per Moysen, sic positum est, et mulier a vicina sua et concellaria, vel concellanea si ita dicendum est, vel cohabitatrice sua. Unde intelligendum est, etiam in terra Gessen non solos Hebraeos habitasse, sed eis aliquos Aegyptios in illa terra cohabitatores fuisse, ad quos potuerunt merito Hebraeorum etneficia peruenire, ut hinc eos et diligerent idem Aegyptii cohabitatores et quod petebant facile commodarent; nec tamen deus iudicauit ita illos alienos fuisse ab iniuriis et contritionibus, quas dei populus pertulit, ut nec isto damillis propterea quod terrae illi parcebatur, xaudiet vos Pharao, ut multiplicem signa mea et portenta mea in terra Aegypti: tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
dum ei parceretur. sic̃ omnia mala cor¬
da hominũ patiencia dĩ male utendo
etiã plaga tenebrarũ. numqͣm autem
dictum ẽ adfrẽm eius aaron ut erten¬
deret manũ incelum. Quod gͦ dictũ ẽ
admoysen extende manum tuã suꝑ
t̾ram egypti. et ascendat locusta super
terrã credo id significatum etiã mi¬
nus posse qui plus potest. Non autẽ con¬
tinuo cui minora concedunt᷑ posse ma
secreto inaures popuni. et petat unusqͥsq
aprorimo etmulier aprorima uasa
aurta et argentea & uestem. Non hinc
quisq sumendũ exemplum putare de¬
bet adexpoliandum isto mͦ prorimũ.
Hoc enĩ d̾s iuissit qͥ nouerat qͥd quemq
pati oporteret necisrahelite furtũ fe¬
cerunt s dõ iuibenti ministerium pre¬
buerunt quẽ admodũ cum minister
iudicis occidit eum quẽ uidex uissit
occidi. ꝓfecto si id sponte faciat homi¬
cida ẽ etiam si eum occidat quẽ scit
occidi aiudice debuisse. est etiã ista ñ¬

Expanded text:
dum ei parceretur: sicut omnia mala cordum ei parceretur: sicut omnia mala corda hominum, patientia Dei male utendo etiam plaga tenebrarum. Nunquam autem dictum est ad fratrem ejus Aaron, ut extenderet manum in coelum. Quod ergo dictum est ad Moysen, Extende manum tuam super terram Aegypti, et ascendat locusta super terram, credo id significatum, etiam minus posse qui plus potest; non autem continuo cui minora conceduntur, posse mere ergo secreto in aures populi, et petat unusquisque a proximo, et mulier a proxima, vasa aurea et argentea et vestem. Non hinc quisque sumendum exemplum putare debet ad exspoliandum isto modo proximum. Hoc enim Deus jussit, qui noverat quid quemque pati oporteret: nec Israelitae furtum fecerunt, sed Deo jubenti ministerium praebuerunt. Quemadmodum cum minister judicis occidit eum quem judex jussit occidi, profecto si id sponte faciat, homicida est, etiamsi eum occidat, quem scit occidi a judice debuisse. Est etiam ista no
Abbreviated transcription (Latin):
nondum timetis dnm. qͣlem timorem
querebat cui timori iste ñdum erat
dñi timor. facile enim ẽ penã timeres
sñ hoc est dm̃ timere illo scilicet tumo¬
re pietatis quẽ commemorat iacob
ubi dic̃. Nisi ds̃ pat̾s mei abraham
itimor ysaac eẽt mͥ nunc me inanẽ
sen intra ad pharaonem. Ego enĩ gra¬
uaui cor eius et seruorum eius ut or¬
dine suꝑuentant signa mea hȩc suꝑ
eos tamqͣm opus habeat ds̃ cuiꝰ qͣm
malicia. S sic intelligendum ẽ ac sidi¬
ceret: ego enĩ patiens fui suꝑ eum &
seruos eius. ut ñ eos auferrem utordine
suꝑueniant signa mea suꝑ eos. Quia
enim patientia dĩ obstinatior fiebat
malus animus ideo ꝓeo qͦd ẽ patiens
inomni terra egypti et indurauit
dñs cor pharaonis: beneficiũ certe comme¬
morauit scriptura quo abstulit locustas
et secutus dirit indurasse dominum
cor pharaonis beneficio utiq suo et pa¬
cientia sua quia illa fiebat obstinatio.

Expanded text:
nondum timetis Dominum. Qualem timorem nondum timetis Dominum. Qualem timorem quaerebat, cui timor iste nondum erat Domini timor? Facile est enim poenam timere, sed non hoc est Deum timere, illo scilicet timore pietatis, quem commemorat Jacob, ubi dicit: Nisi Deus patris mei Abraham, et timor Isaac adesset mihi, nunc me inanem Dominus ad Moysen, Intra ad Pharaonem: ego enim gravavi cor ejus et servorum ejus, ut ordine superveniant signa mea haec super eos; tanquam opus habeat Deus cujusquam malitia. Sed sic intelligendum est, ac si diceret, Ego enim patiens fui super eum et servos ejus, ut non eos auferrem, ut ordine superveniant signa mea super eos. Quia enim patientia Dei obstinatior fiebat malus animus, ideo pro eo quod est, Patiens omni terra Aegypti: et induravit Dominus cor Pharaonis. Beneficium certe Dei commemoravit Scriptura, quo abstulit locustas; et secuta, dixit indurasse Dominum cor Pharaonis, beneficio utique suo, et patientia sua, qua ille fiebat obstinatior,
Abbreviated transcription (Latin):
que potuerunt etiã adubitantibus
colligi ⁊indomo teneri ne forte uerũ
eẽt quod moy ses dnm̃ facturũ ẽẽ
predixerat. et exhis eẽ incampis iterỹ
poterant quȩ mͦ ammonet congrega¬
ri indomo sine grandine pereant: ma¬
ximȩ quia sequit᷑ scriptura et dicit. Qi
timuit uerbũ dñi seruorum phara¬
onis congregauit peccora sua indomoᷤᷤ
Q ui autẽ non intendit mente inuerbũ
dñi dimisit pecora sua incampo. Hoc gͥ
fieri potuit qͣndo etiam mortem pecoꝵ
minatus ẽ ds̃ qͣmuis id scriptura tacu¬
erit. Et dirit dominus ad moy xxxiiii¬
sen. extende manum tuã incęlum &
erit grando inomni terra egypti. fcce
uterũ moy ses non interrã sed incelum
manum iubetur extendere sic̃ suꝑi
defauilla. Cũ fragore cȩli qui .xxxu.¬
uehemens erat ingrandine pharaot̃¬
ritus rogaret moysen ut oraret ꝓillo
confitens iniquitatẽ suã et ppłi sui.
moyses ei dix̃ &tu et serui tui scio qͦd¬

Expanded text:
quae potuerunt etiam a dubitantibus quae potuerunt etiam a dubitantibus colligi et in domo teneri, ne forte uerum esset quod Moyses dominum facturum esse praedixerat; et ex his esse in campis iterum poterant, quae modo admonet congregari in domos, ne grandine pereant, maxime quia sequitur scriptura et dicit: qui timuit uerbum domini seruorum Pharaonis congregauit pecora sua in domos; qui autem non intendit mente in uerbum domini, dimisit pecora sua in campo? hoc ergo fieri potuit, quando etiam mortem pecorum minatus est deus, quamuis id scriptura tacuerit. Et dixit dominus ad Moysen: extende manum tuam in caelum, et erit grando in omni terra Aegypti. ecce iterum Moyses non in ten-am; sed in caelum manum iubetur extendere sicut superius de fauilla. Cura fragore caeli, qui uehemens erat in grandine, Pharao territus rogaret Moysen, ut oraret pro illo, confitens iniquitatem suam et populi sui, Moyses ei dixit: et tu et serui tui scio q
Abbreviated transcription (Latin):
bonorũ. ecce enim ut annuntiaretur
nom̃ di inunuiersa derra. uasis mise¬
ricordiȩ utiq ꝓdest. adeorum itaq
utilitatẽ pharao seruatus ẽ. sic̃ scrip¬
tura testatur et exitus docet. .xxxiii.¬
Quid ẽ qͦd mandat d̾s pharaoni cum
se facturum magnã grandinẽ mina¬
retur ut festinet congregare peccora
sua et quecumq illi eent incampone
grandine intereant. hoc enim non tã
indignanter qͣm misericordit uidetur
ammonere. s hoc non fac̃ questionẽ
qͣndo d̾s etiam irascens temperat pe¬
nam. illud ẽ qͦd merito mouet quib
munc pecorib consulatur si omĩa mor¬
tua fuerant plaga suꝑiore ubi scrip¬
tum ẽ qͦd discreuit ds̃ interpecora he¬
breorum et egyptiorum. ita ut illinc
nullum moreretur. Omnia uero egyp¬
tiorum peccora morerentur. aneo sol¬
intur questio qͦd predixerat eam ori¬
tura quȩ incampo fuissent. ut hȩc
accipiantur omnia. intelligantur
autem eua: sisse quȩ indomib erant

Expanded text:
bonorum. ecce enim, ut adnuntiaretur bonorum. ecce enim, ut adnuntiaretur nomen dei in uniuersa terra, uasis misericordiae utique prodeest. ad eorum itaque utilitatem Pharao seruatus est, sicut et scriptura testatur et exitus docet. Quid est quod mandauit deus Pharaoni, cum se facturum magnam grandinem minaretur, ut festinet congregare pecora sua et quaecumque illi essent in campo, ne grandine intereant? hoc enim non tam indignanter quam misericorditer uidetur admonere. sed hoc non facit quaestionem, quando deus etiam irascens temperat poenam. illud est quod merito mouet, quibus nunc pecoribus consulatur, si omnia mortua fuerant plaga superiore, ubi scriptum est quod discreuit deus inter pecora Hebraeorum et Aegyptiorum, ita ut illinc nullum moreretur, omnia uero Aegyptiorum pecora morerentur. an eo soluitur quaestio, quod praedixerat ea moritura quae in campo fuissent, ut haec accipiantur omnia, intellegantur autem euasisse quae in domibus erant,
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ dequo dictũ ẽ erit tͥ quȩ ad domi¬
num incelum iubet᷑ fauillam sparg̾e.¬
quid duo illa suꝑiora signa ubi nec
moyses. nec aaron manu aliquid ope¬
rantur. Quid sibi uult usta diuersitas
tutẽ meam. et ut annuntietur nom̃ me¬
um inuniuersa terra. hȩc scripture uer¬
ba et apłs posuit cum in eodẽ loco ꝑ¬
difficili uersaretur. ibi autẽ ethoc ait
Si autẽ uolens ds̃ ostendere irã et demõ¬
strare potentiam suam. attulit in mul¬
ta patientia uasa ux parcendo utiq
his qͦs malos futuros eẽ prescierat. Quȩ
uasa dicit ꝑfecta inꝑditionẽ et ut notas
inquit faceret diuicias głȩ suȩ inuasa
miscdiȩ. unde uasorum miscłiȩ uor est
inpsalmis. ds̃ m̃s miscd̃ia eius p̃uemet
is meis. Nouit gͦ ds̃ bene uti malis inqͥbꝰ
tamen humanam naturam. ñ admalici¬
am cieat s perfert eos patienter qͦusq
scit oportere ñ inaniter sed utentes eis
adammonitionẽ uelexercitationem.

Expanded text:
uero, de quo dictum est: erit tibi quae ad duero, de quo dictum est: erit tibi quae ad deum, in caelum iubetur fauillam spargQuid duo illa superiora signa, ubi nec Moyses nec Aaron manu aliquid operantur? Quid sibi vult ista diversitas?tutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Haec Scripturae verba et Apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili versaretur. Ibi autem et hoc ait: Si autem volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae: parcendo utique iis quos malos futuros esse praescierat; quae vasa dicit perfecta in perditionem. Et ut notas, inquit, faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae . Unde vasorum misericordiae vox est in Psalmis: deus meus, misericordia eius praeueniet is meis. nouit ergo deus bene uti malis, in quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter, quonsque scit oportere: non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem
Abbreviated transcription (Latin):
ad contempnendũ dm̃. tanqͣm si et ma¬
gi eiꝰ pecora isrłitarum fecissent mori.
Nunc uͦ unde debuit adtimendũ ut cir¬
dendũ moueri uidens nullũ pecꝰ mor¬
tuum expecorib hebreorum hinc ingͣ¬
uatum ẽ id÷ illa ingrauatio etiã huc
adaaron ⁊ moy sen. sumite uobis ple¬
nas manus fauillȩ defornace:⁊ aspgat
moyses incelum coram pharaone &
coram seruis eius. et fiat pulius in
tota terra egypti. Signa enĩ suꝑiora
iurga fiebant qͣm ñ moyses s aaron ueł
extendebant suꝑ aquam uel ea terrã
ꝑcutiebat. nunc uero interpositis du¬
obus signis decynomia et pecorũ mor¬
tib ubi nec aaron nec moysen aliqͥd
manu operati sunt dicitur ut moyses
fauillam spargar incelum defornace
ethanc ambo sumere uibentur sed ile
spargere noninterram s incelum tanqͣm
aaron qui datus erat adpopulũ terrã
ꝑcutere deberet uel interram siue inter
ram inaqͣm manum extendere. moyses

Expanded text:
ad contemnendum deum, tamquam si et maad contemnendum deum, tamquam si et magi eius pecora Israhelitarum fecissent mori; nunc uero unde. debuit ad timendum uel credendum moueri uidens nullum pecus mortuum ex pecoribus Hebraeorum, hinc ingrauatum est; id est: illa ingrauatio etiam huc ad Aaron et Moysen: sumite uobis plenas manus fauillae de fornace, et aspergat Moyses in caelum coram Pharaone et coram seruis eius, et fiat puluis in uniuersa terra Aegypti? signa enim superiora uirga fiebant, quam non Moyses, sed Aaron uel extendebat super aquam uel ea terram percutiebat; nunc uero interpositis duobus signis de cynomia et pecorum mortibus, ubi nec Aaron nec Moyses aliquid manu operati sunt, dicitur, ut Moyses fauillam spargat in caelum de fornace, et hanc ambo sumere iubentur, sed ille spargere non in terram, sed in caelum: tamquam Aaron qui datus erat ad populum terram percutere deberet uel in terram siue in aquam manum extendere; Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
abhominabiles. et ideo separatã terram
israhelitȩ acceperunt cum uenerunt
inegẏptum. Sic enim et sacrificia isrłi¬
tarum abhominationes suntegẏptus
sicut iniquis uita ustorum. xxix.¬
Cũ ablata eẽt locusta dictum ẽ dephara¬
one ingrauauit pharao cor suũ etiam
inhoc tempore ⁊noluit dimitere po¬
pulũ. certe nunc ñdictum ẽ ingraua¬
tum ẽ cor pharaonis. s ingrauauit pha¬
rao cor suum. Sic utiq inom̃ib plagis.
auoluitate qͥppehominis ẽ origo uicio¬
rum. Mouentur autẽ causis corda ho¬
minum. alia sic alia uͦ sic etiã non
diu̾sis causis sepe diuerso mͦ scđm ꝓ
prias qualitates que eruoluntatibus ue¬
niunt. Clidens autẽ pharao quia xxx.
ñc̃ mortuum depecorib filioꝵ isrł nus¬
lum ingrauatum ẽ corpharaonis. Quo¬
mͦ econtraruis causis facta ẽ hec ingra¬
uatio cordis phaitionis. Si enĩ et pecora
isrłitarum morerentur tunc uideret᷑
causa competens qua cor eiꝰ grauaret᷑

Expanded text:
abominabiles et ideo separatam terram abominabiles et ideo separatam terram Israhelitae acceperunt, cum uenerunt in Aegyptum. sic enim et sacrificia Israhelitarum abominationes sunt Aegyptiis, sicut iniquis uita iustorum. Cum ablata esset locusta, dictum est de Pharaone: et ingrauauit Pharao cor suum etiam in hoc tempore et noluit dimittere populum. certe nunc non dictum est: ingrauatum est cor Pharaonis, sed: ingrauauit Pharao cor suum. sic utique in omnibus plagis. a uoluntate quippe hominis est origo uitiorum; mouentur autem causis corda hominum talia sic, talia uero sic etiam non diuersis causis saepe diuerso modo secundum proprias qualitates, quae ex uoluntatibus ueniunt. Videns autem Pharao quia non est mortuum de pecoribus filiorum Israhel nullum, ingrauatum est cor Pharaonis. quomodo e contrariis causis facta est haec ingrauatio cordis Pharaonis? si enim et pecora Israhelitarum morerentur, tunc uideretur causa conpetens, qua cor eius ingrauaretur
Abbreviated transcription (Latin):
bimus dño dõ nr̃o. id÷ hec immolatun
sumꝰ quȩ abhominantur egyptu ⁊ ꝓpte¬
rea inegypto ñpossumus hoc manife¬
stant uerba quȩ adiungit et dic̃. Si enĩ
iminolauerimus abhominationes egyp¬
tioꝵ palã ipsis lapidabimur hoc non
intelligentes qͥdã interpretes nr̃i sic in¬
terpretati sunt ut dicerent ñ poterit fie¬
risic numquid abhominationes egyp¬
tioꝵ immolabimꝰ dño do nr̃o. cũ mag̃
hoc scriptura direrit. qͥa egyptioꝵ abho¬
minationes immolaturi sunt. Alii uero
latini sic habent ñ potest fieri sic qm̃
abhominationes egyptiorum non un¬
molabimꝰ dño dõ nr̃o. contrariũ sen¬
sum fac̃ addita particła negatiua cũ
moyses dixerit ñpotest fieri. Sic abho¬
minatiões em̃iegyptioꝵ immolabimus
dño d̃o nĩo. et ideo inheremum dicelũ
se ire uelle ubi egyptii non uiderent ab¬
hominationes suas. hoc autẽ intelligẽ¬
dum ẽ mẏsticȩ significari qͦd etiã de
pastorib diximus qui erant egy ptus

Expanded text:
ino Deo nostro: id est, haec immolaturi sumus quae abominantur Aegyptii, et propterea in Aegypto non possumus: hoc manifestant verba quae adjungit et dicit, Si enim immolaverimus abominationes Aegyptiorum palam ipsis, lapidabimur. Hoc non intelligentes quidam interpretes nostri, sic interpretati sunt, ut dicerent, Non potest fieri sic: numquid abominationes Aegyptiorum immolabimus domino deo nostro? cum magis hoc scriptura dixerit, quia Aegyptiorum abominationes immolaturi sunt. alii uero latini sic habent: non potest fieri sic, quoniam abominationes Aegyptiorum non immolabimus domino deo nostro. contrarium sensum facit addita particula negatiua, cum Moyses dixerit: non potest fieri sic; abominationes enim Aegyptiorum immolabimus domino deo nostro; et ideo in heremum dicebant se ire uelle, ubi Aegyptii non uiderent abominationes suas. hoc autem intellegendum est mystice significari. quod etiam de pastoribus diximus, qui erant Aegyptiis
Abbreviated transcription (Latin):
te temptauerit uos his qͥ temptat. nam
locutionis ut sciat dictum ẽẽ ac si diceret᷑
eidem innotescant. Uox angłi de .Luiii.¬
celo adabraham ne inicias manũ inpuie¬
rum. neq facies ei quicqͣm. mͦ enĩ cogno¬
ui qm̃ times d̃m tu: etiã ista questio si¬
mili locutione soluitur: hoc ẽ enĩ nunc
cognoui qm̃ times dm tu. qͦd significat
nc̃ te feci cognoscere: inconsequentibus
autẽ hoc genus locutionis euident̃ ap¬
paret ubi dicitur et uocauit abraham
nomen loci illius dñs uidit. ut dicant
hodie in monte dñs apparuit. uidit ꝓ
qͦd efficitur. sicut frigus pigrum quod
pigros facit. Et non peꝑcisti filio .Lix.¬
tuo dilecto ꝓpter me: numquid abrahã
ꝓpter angłm non pepercit filio suo.⁊
non ꝓpter dm : aut gͦ angłi nomine do¬
minus xp̃s significatus ẽ. qui sine du¬
bio ds ẽ. et manifeste aꝓpħa dictus.
magni consilii angłs. aut qͦd ds̃ erat
inangło. et exꝑsona dĩ angłs loqueba¬

Expanded text:
te tentaverit vos is qui tentat . Nam te tentaverit vos is qui tentat . Nam locutioneidem innotescant. Vox angeli de caelo ad Abraham: ne inicias manum in puerum neque facias ei quidquam; modo enim cognoui quoniam times deum tu. etiam ista quaestio simili locutione soluitur; hoc est enim: nunc cognoui, quoniam times deum tu, quod significat: "nunc te feci cognoscere". in consequentibus autem hoc genus locutionis euidenter adparet, ubi dicitur: et uocauitAbraham nomen loci illius "dominus uidit", ut dicant hodie: in monte dominus adparuit. "uidit" quod efficitur, sicut frigus pigrum quod pigros facit. Et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. numquid Abraham propter angelum non pepercit filio suo et non propter deum? aut ergo angeli nomine dominus Christus significatus est, qui sine dubio deus est et manifeste a propheta dictus "magni consilii angelus", aut quod deus erat in angelo et ex persona dei angelus loqueba
Abbreviated transcription (Latin):
rat abraham nesciebat agar. si ante est
ille fossus qͣm illa expulsa. ualde enim
fieri potuit ut precorum suoꝵ causa lon¬
ge adomo in qua cum suis habitabat pu¬
teum foderet quẽ illa nesciret..Lu.
Q ueri potest qͦm ad puteum iuramenti
agrum plantau̾it abraham. si interra
uia quemadmodum stephanus dicit.
ñacceperat hereditatẽ nec spaciũ pedis:
s ea ẽ intelligenda hereditas qͣm d̃s̃ mu¬
nere suo fuerat daturus. non empta pre¬
cio intelligitur autẽ spacium circa pu¬
teum adillud emptionis pactum ꝑti¬
nere inquo fuerant agnȩ septẽ date.
qͣndo abimelech etabraham sibi etiã
utrauerunt. Et temptauit d̃s abrahã.
Queri solet quomͦ hoc uerum sit. Luii.¬
qͣm cũ dicat inepła sua iacobus qͦd ds̃
neminem temptat. nͥ quia locutionis¬
scripturarum solet dici temptat ꝓeo
qͦd ẽ ꝓbat. Temptacio uͦ illa dequa ia¬
cobus dicit non intelligitur ñ qͥa q̃sẜ
peccato implicatur. unde apłs dic̃ ne for¬

Expanded text:
rat Abraham, nesciebat Agar, si ante est rat Abraham, nesciebat Agar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. ualde enim fieri potuit, ut pecorum suorum causa longe a domo, in qua cum suis habitabat, puteum foderet, quem illa nesciret. Quaeri potest quomodo ad puteum iuramenti agrum plantauerat Abraham, si in terra illa, quemadmodum Stephanus dicit, non acceperat hereditatem nec spatium pedis. sed ea est intellegenda hereditas, quam deus munere suo fuerat daturus, non empta pretio. intellegitur autem spatium circa puteum ad illud emptionis pactum pertinere, in quo fuerant agnae septem datae, quando Abimelech et Abraham sibi etiam iurauerunt. Et tentauit deus Abraham. quaeri solet quomodo hoc uerum sit, cum dicat in epistula sua Iacobus quod deus neminem temtat. nScripturarum solet dici tentat pro eo quod est probat. Tentatio vero illa de qua Jacobus dicit non intelligitur nisi qua quisque peccato implicatur. Unde Apostolus dicit: Ne for
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstrauit: hoc gͦ ꝑ ꝓlensin dictum ẽ. qͥa
post illa omnia gesta hec hystoria con¬
scripta ẽ. Sic̃ stuppa cum olefec̾it ig. Liiii.¬
nem: metaphora abanimali adinani¬
male: non enim stuppa sensũ habet olo¬
factus. sed ita dictum ẽ. ac si diceretur.
cum ignẽ scuscrũ. qͣmuis ethoc quod
dixi senserit adeandem metaphorã
ꝑtineat: sed ad celeritatẽ intelligendã
ꝑtinet: qͦd dictum ẽ olefecerit. Lu.¬
Et extendit manũ suã & accepit eam

Expanded text:
prostrauit. hoc ergo per prolepsin dictum est, quia prostrauit. hoc ergo per prolepsin dictum est, quia post illa omnia gesta haec historia conscripta est. Sicut stuppa cum olefecerit ignem: metaphora ab animali ad inanimale: non enim stuppa sensum habet olfactus sed ita dictum est, ac si diceretur: cum ignem senserit. quamuis et hoc quod dixi "senserit" ad eandem metaphoram pertineat; sed ad celeritatem intellegendam pertinet quod dictum est: olefecerit. Et extendit manum suam et accepit eam
Abbreviated transcription (Latin):
lius aut filia. non ẽ ei ꝓnonerat ei dic¬
tũ ẽ. preterita quippe narrant᷑ .XLUiii.
t uxor eiꝰ sterilis & ñ pariebat. Cũ potu¬
isset suffic̾e qd̾ dictũ est sterilis. Et p̃catꝰ xlix.
misisti ueniat nc̃ iterũ ad nos. Inme ita dic¬
tũ est ut subaudiat᷑ intende. Et ꝑcussit eo.L.
tibiã suꝑfem̃. Hec locutio inusitatat̃. Tam̃
locutio ẽ ñ aliqͥs¬
incorpore uulneris locꝰ sic̃ inquestionibꝰ
exposui hoc ẽ ꝑcussit eos ad ammiratio¬
nẽ. adstuporem. Et direrunt uir ui .Li.¬
da. quare ascendistis suꝑ nos: singłarem
posuit ꝓplurali. Dircrunt enim uir ui¬
da. nonunus uir Ne forte occurratis. Lu.
inme uos. ꝓeo qͦd ẽ occidatis me & hec lo¬
cutio inquestionib exposita est .Liii.
Et reduxerunt eum depetra. & usq uenit
usq admaxillam: locꝰ ẽ sic appellatus
postea exeo facto qͦd ibi gessit ipse sam¬
son. qͣndo maxilla asini pugnans mille

Expanded text:
lius aut filia: non est ei pro "non erat ei" diclius aut filia: non est ei pro "non erat ei" dictum est; praeterita quippe narrantur. Et uxor eius sterilis et non pariebat: cum potuisset sufficere quod dictum est: sterilis. Et precatus misisti, ueniat nunc iterum ad nos: in me ita dictum est, ut subaudiatur "intende" . Et percussit eos tibiam super femus . haec locutio inusitata est, tamen locutio est, non aliquin corpore uulneris locus, sicut in Quaestionibus exposui; hoc est: percussit eos ad admirationem, ad stuporem. Et dixerunt uir Iuda: quare ascendistis super nos: singularem posuit pro plurali; dixerunt enim uiri Iuda. non unus uir. Ne forte occurratis in me uos: pro eo, quod est: occidatis me . et haec locutio in Quaestionibus exposita est. Et reduxerunt eum de petra, et uenit usque ad Maxillam: locus est sic appellatus postea ex eo facto, quod ibi gessit ipse Samson. quando maxilla asini pugnans mille
Abbreviated transcription (Latin):
sos quamuis minꝰ occisi fuerint duo. id÷
ipse qui occidit ⁊ ioathan uinior qui la¬
tuit. deqͦ adiungens dicit ⁊ remansit
loathan filius ierobaal unior. qm ab¬
scondit se ac ꝑhoc uniuersumnumerũ
posuit ꝓpene uniũso. Et spreuer̃t .xli.
uirisichimorum indomo abimelech
ñ dix̃ spreuerunt domum abimelech.
tinsidiati sunt suꝑ sicimam. qͣ .xlii.¬
tuor principia id÷ quatuor partes istã
iam locutionẽ etiam suꝑius notauimꝰ
taccepit populum et diuisit eũ .xliii.
intria principia accepit dixit de illo
ppło qͥcũ illo erat. et hic tria pͥncipia
habitantib galaad ñ dix̃ eris nobis
caput. Sic enim solet loqͥ scriptura:
unde ẽ. esto mͥ indeum ꝓtectorẽ. et in
locum refugii: ⁊multa huiusmͦi. Xlui.
thȩc unica ei. et non ẽ p̃ter ipsam fi¬
lius aut filia. hoc ẽ quod dictum est
unica ei. s ꝓpter affectum repetita sen¬
tentia ẽ. Et non ẽ nõẽ ei ipsam fi .xluii.¬

Expanded text:
sos. quamuis minus occisi fuerint duo; id est sos. quamuis minus occisi fuerint duo; id est ipse qui occidit et Ioatham iunior qui latuit, de quo adiungens dicit: et remansit Ioatham filius Ierobaal iunior, quoniam abscondit se.ac per hoc uniuersum numerum posuit pro paene uniuerso. Et spreuerunt uiri Sicimorum in domo Abimelech . non dixit: spreuerunt domum Abimelech. Et insidiati sunt super Sicimam quattuor principia: id est quattuor partes. iam istam locutionem etiam superius notauimus. Et accepit populum et diuisit eum in in tria principia: accepit, dixit de illo populo qui cum illo erat; et hic tria principia habitantibus Galaad: non dixit, eris nobis caput; sic enim solet loqui Scriptura: unde est: esto mihi in deum protectorem et in domum refugii et multa huius modi. Et haec unica ei, et non est ei praeter ipsam filius aut filia: hoc est, quod dictum est "unica ei"; sed propter adfectum repetita sententia est. Et non est ei praeter ipsam fi
Abbreviated transcription (Latin):
uttulus secundum hanc gͦ locutionem
dictum ẽ de sagemar. qͦd occiderit sercen¬
auditur tuba grecus enim non habet
constat hẏꝑbolicos dictum: hȩc autem
tͣnslatio ubi labiũ maris posuit ꝓlito¬
re. assidua ẽ inscripturiᷤ s rara ẽ inlati¬
nis codicib. quia pleriq litus interpre¬
tati sunt. magis qͦd significaret labiũ
uolentes pouere. qͣm ipsum labiũ: nam
litus si uellent septuagiita interpretes
pͥncipia. ꝓpartib principia posuit
uerbum hoc fecisti nobis. ut ñ uocares
nos cum exires pugnare inmadian ũ
septuaginta argenti. subaudit᷑ pondo.
uel tale aliquid int̃pretacio exhebreo sep¬
duxit inipsis abimelech uiros. inipsis
dirit ꝓexipsis id⁊ exargenti pondo sep¬
tuaginta condurit uiros. Hiros .xxxix.
ianes et ꝑturbatos. manes posuit ꝓle
iub. quib sunt contrarii graues: unde
dicitur: inpopulo graui laudabo te.
Etintrauit indomum patris sui .xl.

Expanded text:
vitulus. Secundum hanc ergo locutionem vitulus. Secundum hanc ergo locutionem dictum est de Samegar, quod occiderit sexcenauditur tuba; graecus enim non habet,constat ὑπερβολικῶς dictum. Haec autem translatio, ubi labium maris posuit pro littore, assidua est in Scripturis, sed rara est in latinis codicibus, quia plerique littus interpretati sunt, magis quid significaret labium volentes ponere, quam ipsum labium. Nam littus si vellent Septuaginta interpretes principia: pro partibus principia posuit.verbum hoc fecisti nobis, ut non vocares nos cum exires pugnare in Madian? v dederunt septuaginta argenti: subauditur, pondo, vel tale aliquid: interpretatio ex hebraeo, sepduxit in ipsis Abimelech viros: in ipsis dixit, pro ex ipsis, id est ex argenti pondo septunanes et perturbatos . inanes posuit pro leuibus, quibus sunt contrarii graues: unde dicitur: in populo graui laudabo te. Et intrauit in domum patris sui in