comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
entem ac dicentem. Nemini quicqͣm debeatis:
Nõ desudantissimo ⁊ honorifica since
augtinꝰ indño salutẽ. Estus indi¬
cantes piam flammã cordis tui. inditauit. mͥ
fidelissimꝰ ut scis particeps eoꝵ. fr̃ deogratias.
Lege itaq tẏconiũ quẽ bene nosti: ñ quidẽ omĩa
ꝓbaturus. Nan quȩ in illo cauenda sint: bene
nosti. Hanc tam̃ questionẽ quomͦ in eccła dĩ
siqua forte ꝑu̾sa uł etiã scelerata corrigere aut
extinguere. ñualemꝰ: saluo unitatis unculo
toleranda sint. strenue mͥ uidet᷑ tractauisse
atq soluisse qͣmqͣm in eiꝰ litteris tantũmͦ inten¬
tione correcta. ad ipsos diuinarũ scͥpturarum
fontes recurrere nos oportet. ut ibi uideamus
qm pauca de hac re testimonia sententiarũ
uł exemplagestoꝵ posuit. et qm nemo possit
omnia ponere nͥ qui pene om̃s scoꝵ libroꝵ pa¬
ginas insua scͥpta transferre uoluerit. Ita
quippe. nulla ẽ quȩ nos ñ admoneat. intus in

Expanded text:
entem ac dicentem: Nemini quidquam debeatis, entem ac dicentem: Nemini quidquam debeatis, NO DESIDERANTISSIMO ET HONORIFICA SINCERAUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Aestus indicantes piam flammam cordis tui indicauit mihi fidelissimus, ut scis. particeps eorum. frater Deogratias. lege itaque Tychonium, quem bene nosti, non quidem omnia probaturus; nam quae in illo cauenda sint, bene nosti, hanc tamen quaestionem, quo modo in ecclesia dei, si qua forte peruersa uel etiam scelerata corrigere aut extinguere non ualemus, saluo unitatis uinculo toleranda sint, strenue mihi uidetur tractauisse atque soluisse. quamquam in eius litteris tantum modo intentione correcta ad ipsos diuinarum scripturarum fontes recurrere nos oportet, ut ibi uideamus, quam pauca de hac re testimonia sententiarum uel exempla gestorum posuit et quam nemo possit omnia ponere, nisi qui paene omnes sanctorum librorum paginas in sua scripta transferre uoluerit. ita prope nulla est, quae nos non admoneat intus in
Abbreviated transcription (Latin):
quirit᷑ qͣnto plurib reddit᷑. Quomͦ autẽ ne¬
get᷑ amicis: quȩ debet᷑ ⁊ inimicis: S inimi¬
cis cauta impendit᷑. amicis secura rependit᷑.
agit tam̃ qͣntũ potest: ut ab his etiã quibꝰ ꝓ
malis bona recribuit. id recipiat qd ĩpendit.
Optamꝰ quippe fieri amicũ. quẽ ueracit᷑ diligi¬
mus inimicũ. qͥa ñ eumdiligimꝰ. nͥ uelim̾ bo¬
num. Qd utiq ñerit: ñ amiserit inimiciciaꝵ
malum. Ng̾ sic impendit᷑ caritas ut pecunia.
Excep to enĩ qd̾ illa impendendo minuit᷑: hec
auget᷑. etiã illo int̾ se differt̾. qd̾ pecuniã cui
accedit cui datur: s recedit. a q̃ dat᷑. Caritas uͦ
ñ solum apud eum crescit qͥ hanc ab eoquẽ dili¬
git erigit. etiam si ñ recipit: s etiã ille a quo eã
recipit. tc̃ in cipit hab̃e c̃ reddit. Proinde dñe
fr̾ mutuã tͥ caritatẽ libens reddo. gaudensq
recipio. Quã recipio adhuc repeto. qm reddo ad¬

Expanded text:
quiritur, quanto plurius redditur. quo modo autem nequiritur, quanto plurius redditur. quo modo autem negatur amicis. quae debetur et inimicis? sed inimicis cauta inpenditur, amicis secura rependitur. agit tamen, quantum potest, ut ab his etiam, quibus pro malis bona retribuet, id recipiat, quod inpendit. optamus quippe fieri amicum, quem ueraciter diligimus inimicum, quia non eum diligimus, nisi uelimus bonum; quod utique non erit, nisi amiserit inimicitiarum malum. Non ergo sic inpenditur caritas ut pecunia. excepto eniiu. quod illa inpendendo minuitur, haec augetur. etiam illo inter se differunt, quod pecuniam cui accedit, cui datur, sed recedit. a quo datur, caritas uero non solum apud eum crescit. qui hanc ab eo, quem diligit, exigit, etiamsi non recipit, sed etiam ille, a quo eam recipit, tunc incipit habere, cum reddit. proinde, domine frater, mutuam tibi caritatem libens reddo gaudensque recipio; quam recipio, adhuc repeto, quam reddo, ad
Abbreviated transcription (Latin):
eustasiꝰ in cã requiẽ p̃cessit. quȩ nullis fluctib
sic̃ insula tundit᷑. nec cap̃rie desidãt. qͥa nec cilicio q̃rit indui.
Ño uenerabili nimiũq desidabil sc̃o fr̃i
et condiacono cȩlestino: augͣtinꝰ in dño
salutẽ. Quamius longe absens fuerĩ
qͣndo ꝑ ꝓlectum clericũ ad me dicecta ypponẽ sc̃ĩ¬
tatis tue scͥpta uenert̾: tam̃ posteaquã ueni
cisq lectis rescͥptorum debitorẽ me factũ eẽ cog¬
currit. occasio. De tua gͥ que mͥ exoptatissima ẽ
salute letat᷑. sc̾itati tus salutationẽ debitam
reddo. semꝑ autẽ debeo caritatẽ. quȩ sola etiã
reddita semꝑ detinet debitorẽ. Reddit᷑ enĩ cũ
impendit᷑. debet᷑ autẽ etiã si reddita fuerit.
qͥa nullũ ẽ tempꝰ qͣndo impendenda iã ñ sit.
Nec cũ reddit᷑ amittit᷑. s potiꝰ reddendo multi¬
mine. crescit in homine. et tanto maior ac¬

Expanded text:
Eustasius in eam requiem praecessit, quae nullis fluctibus Eustasius in eam requiem praecessit, quae nullis fluctibus sicut insula tunditur, nec Caprariam desiderat, quia nec cilicio iam quaerit indui. NO VEXERABILI NIMIUMQVE DESIDEKABILI SANCTO FRATRI ET CONDIACONO CAELESTINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quamuis longe absens fuerim, quando per Proiectum clericum ad me directa Hipponem sanctitatis tuae scripta uenerunt, tamen. posteaquam ueni eisque lectis rescriptorum debitorem me factum esse cogcurrit occasio. de tua igitur, quae mihi exoptatissima est, salute laetatus sanctitati tuae salutationem debitam reddo. semper autem debeo caritatem, quae sola etiam reddita semper detinet debitorem. redditur enim, cum inpenditur; debetur autem, etiamsi reddita fuerit, quia nullum est tempus, quandoNec cum redditur, amittitur, sed potius reddendo multimine, crescit in homine; et tanto major ac
Abbreviated transcription (Latin):
dib ur̃is dño uł uocib a corde ñ dissonis. om̃ia
ingłam dñi facite. qͥ oꝑat᷑ om̃ia inõib. atq
ita feruete sp̃u ut in dño laudet᷑ aĩma ur̃a.
Ipsa ẽ enim actio recti itineris. quȩ ocłos semꝑha
bet ad dñm: qm̃ ipse euellet: de laqueo pedes.
Talis actio ñ frangit᷑ negotio. nec frigida ẽ otio.
nec turbulenta nec marcida ẽ: nec audar nec
fugax. nec p̃ceps nec iacens. Hȩc agite: et ds pacis
erit uob̃cum. Nec importunũ me existimet ca¬
ritas ur̃a: quia uob̃cũ loqui uł ꝑ epłam uolu.
Non enĩ hoc uos monui qd̃ uos ñ arbitum facere.
s credidi me ñ parum cõm̃dari d̾o a uob̃. si ea q̃
munere illiꝰ facitis cũ allocutionis nĩe memora
faciatis. Nam et ante iã fama et nc̃ fr̃s qͥ uene¬
runt a uob̃ eustasius et andreas bonũ xp̃i odmẽ
de ur̃a sc̃a conu̾satione ad nos attulerunt. Quoꝵ

Expanded text:
dibus uestris domino uel uocibus a corde non dissonis: omnia dibus uestris domino uel uocibus a corde non dissonis: omnia in gloriam dei facite, qui operatur omnia in omnibus, atque ita feruentes spiritu, ut in domino laudetur anima uestra. ipsa est enim actio recti itineris, quae oculos semper habet ad dominum, quoniam ipse euellet de laqueo pedes. talis actio nec frigitur negotio nec frigida est otio nec turbulenta nec marcida est nec audax nec fugax nec praeceps nec iacens. haec agite et deus pacis erit uobiscum. Nec importunum me existimet caritas uestra, quia uobiscum loqui uel per epistulam uolui. non enim hoc uos monui, quod uos non arbitror facere; sed credidi me non parum commendari deo a uobis, si ea, quae munere illius facitis, cum adlocutionis nostrae memoria faciatis. nam et ante iam fama et nunc fratres, qui uenerunt a uobis, Eustasius et Andreas bonum Christi odorem de uestra sancta conuersatione ad nos adtulerunt. quorum
Abbreviated transcription (Latin):
mineritis nullũ locũ ẽẽ ubi ñ possit laqueos
tendere qui timet ne reuolem ad dñm et ini¬
inicũ õĩum bonoꝵ cuiꝰ captiui suimꝰ iudicem.
Nullamq ẽẽ uob̃ ꝑfectã requiẽ cogitetis. donec
transeat iniquitas. et in iudiciũ iustitia conu̾¬
tatur. Item cum aliqͥd strenus atq alacrit̾. agi¬
tis: et impigre oꝑamini. siue in orationibꝰ. siue
in ieuinus. siue in elemosinis. uł tͥbuentes ali¬
qͥd indigentib. uł donantes inutias sic̃ ⁊ ds̃
in xp̃o donauit. nobis. siue edomantes ꝑniciosaᷤ
consuetudines castigantesq corpꝰ et seruituti
subicientes. siue sufferentes tͥbulationes: ⁊ ante.
omnia uos ipsos portantes inuicẽ in dilectiõe.
qͥd enim sufferat qui frẽm suũ ñ suffert. suie
ꝓspicientes astutiã atq insidias temptatoris
et scuto ficłi iacula eiꝰ ignita repellentes et ex¬
tinguentes: siue cantantes ⁊ psallentes in cor¬

Expanded text:
mineritis nullum locum esse, ubi non possit laqueos mineritis nullum locum esse, ubi non possit laqueos tendere, qui timet, ne reuolemus ad deum et inimicum omnium bonorum, cuius captiui fuimus, iudicemus, nullamque esse nobis perfectam requiem cogitetis, donec transeat iniquitas et in iudicium iustitia conuertatur. Item cum aliquid strenue atque alacriter agitis et inpigre operamini siue in orationibus siue in ieiuniis siue in elemosynis uel tribuentes aliquid indigentibus uel donantes iniurias, sicut et deus in Christo donauit nobis. siue edomantes perniciosas consuetudines castigantesque corpus et seruituti subicientes siue sufferentes tribulationem et ante omnia uos ipsos inuicem in dilectionem — quid enim sufferat, qui fratrem non suffert? - siue prospicientes astutiam atque insidias temptatoris et scuto fidei iacula eius ignita repellentes et extinguentes siue cantantes et psallentes in cor
Abbreviated transcription (Latin):
miti corde. obtẽꝑetis dõ. cum mansuetudine. por¬
tantes eum qui uos regit. qͥ dirigit mites in
iudicio. docebit mansuetos uias suas. Nec ue¬
strum ocium necessitatib eccłȩ pponatis. cui
parturienti si nulli boni ministrare uellent:
quomͦ nasceremini ñ inueniretis. Sic̃ autẽ int̾
ignem et aquã tenenda ẽ uia ut nec exurat᷑
homo nec demergat᷑: sic int̾ apicẽ suꝑbis et
uoraginẽ desidiȩ iter nr̃m temꝑare debemꝰ.
sic̃ dictum ẽ. ñ declinantes neq addext̾am neq
ad sinistrã. Sunt enĩ quidũ nimis timent ne
quasi in dext̾am rapti excollant᷑. in sinisttã lapsi
demergunt᷑. et sunt rursus quidũ nimis se au¬
ferunt a sinistra. ne torpida uacationis molli¬
cia sorbeant᷑: ex alt̾a parce iactantie fastu cor¬
rupti atq consumpti. in fumũ fauillãq: eua¬
nescunt. Sicgͦ dilectissimi diligite ocium. ut
uos ab om̃i t̾rena delectatione refrenetis. ⁊ me¬

Expanded text:
miti corde obtemperetis deo cum mansuetudine pormiti corde obtemperetis deo cum mansuetudine portantes eum, qui uos regit, qui dirigit mites in iudicio, docebit mansuetos uias suas. nec uestrum otium necessitatibus ecclesiae praeponatis, cui parturienti si nulli boni ministrare uellent, quo modo nasceremini, non inueniretis. sicut autem inter ignem et aquam tenenda est uia, ut nec exuratur homo nec demergatur, sic inter apicem superbiae et uoraginem desidiae iter nostrum temperare debemus, sicut scriptum est: Non declinantes neque ad dexteram neque ad sinistram. sunt enim, qui, dum nimis timent, ne quasi in dexteram rapti extollantur, in sinistram lapsi demerguntur, et sunt rursus, qui, dum nimis se auferunt a sinistra, ne torpida uacationis mollitia sorbeantur, ex altera parte iactantiae fastu corrupti atque consumpti in fumum fauillamque uanescunt. sic ergo, dilectissimi, diligite otium, ut uos ab omni terrena delectatione refrenetis et me
Abbreviated transcription (Latin):
m̃brum. congaudent oĩa m̃bra. Admonem
gͦ et petimꝰ et obsecram̃ ꝑ. xp̃i altissimã humi¬
litatẽ et miscdissimã celsitudinẽ. ut nr̃i me¬
mores sitis in sc̃is orationib ur̃is. quas uos ugi¬
lantiores et magis sobrias habere credimꝰ. Nr̃as
enim sepe sauciat et debilitat. caligo ⁊ tumultꝰ.
scłarium actionũ. quas et sinr̃as ñ habemꝰ eoꝵ
tam̃ qͥ nos angariant mille passus ⁊ iubem᷑ ire
cum eis alia duo. tant᷑ȩ nob̾ ingerunt᷑. ut uꝑx
respirare possimꝰ. credentes tam̃ qd̾ ille. incuius
conspectu intrat gemit᷑ compeditoꝵ. ꝑseu̾antes
nos ineo ministi̾o in qͦ nos collocare dignat᷑ ẽ.
cum ꝓxima mercede adiuuantib orationib
ur̃is ab om̃i angustia lib̾abit. Uosautẽ fr̾s exhor¬
tamur indño. ut ꝓpositum ur̃m custodiatis.
et usq in finem ꝑseueretis. acsi qua oꝑa ur̃a
mat̾ eccła desidauerit. nec elatione auida sus¬
cipiatis. nec blandiente desidia resꝑuatis. s

Expanded text:
admonemus ergo et petimus et obsecramus per Christi altissimam humilitatem et misericordissimam celsitudinem, ut nostri memores sitis in sanctis orationibus uestris, quas uos uigilantiores et magis sobrias habere credimus; nostras enim saepe sauciat et debilitat caligo et tumultus saecularium actionum. quas etsi nostras non habemus, eorum tamen, qui nos angariant mille passus et iubemur ire cum eis alia duo, tanta nobis ingeruntur, ut uix respirare possimus credentes tamen, quod ille, in cuius conspectu intrat gemitus compeditorum, perseuerantes nos in eo ministerio, in quo conlocare dignatus est cum promissa mercede, adiuuantibus orationibus uestris ab omni angustia liberabit. Vos autem, fratres, exhortamur in domino, ut propositum uestrum custodiatis et usque in finem perseueretis ac, si qua opera uestra mater ecclesia desiderauerit, nec elatione auida suscipiatis nec blandiente desidia respuatis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
colorabat natalem qͣndã eiꝰ benignitatẽ. eũq
insultantẽ xp̃ianis faciebat. ualde sactile¬
gum. Quid dicam dño: nͥ hẏmnũ canamus.
et suꝑeraltemꝰ eum in scła: ẜpła aus ad¬

Expanded text:
decorabat naturalem quandam eius benignitatem eumque decorabat naturalem quandam eius benignitatem eumque insultantem Christianis faciebat ualde sacrilegum. quid dicam domino, nisi hymnum canamus et superexaltemus eum in saecula? a
Abbreviated transcription (Latin):
uidet. Factum ẽ. At ille qd̃ uouerat dissimu¬
labat ex soluere. S adhuc manꝰ di excelsa. Nam
repentina cecitate suffundit᷑. statinq uenit in
m̃item unde illud eẽt. Exclamauit. confitens:
atq tt̃um uouit se recepto lumine implet᷑um
ẽẽ. qd̾ uouerat. Recepit: impleuit. Q adhuc
manꝰ excelsa. Symbolũ ñ tenuerat. aut for¬
tasse tenere recusarat: et se ñ potuisse excusa¬
uerat. Ds uid̾it. Iam tam̃ post fessa omnia
decessionis suȩ. soluit᷑ in paralysim multis as
pene omnib m̃bris et etiam lingua. Tunc sõ¬
no admonit᷑ confitet᷑ ꝑ scͥpturã ob hoc sͥ dictũ
ẽẽ accidisse. qd̾ symbolũ ñ reddidit. Post illã
confessionẽ reddutt̃ officia m̃broꝵ omĩum.
nͥ lingue solius. Se tam̃ didicisse symbolum.
ideoq memorit̾ iam tenete. nichilominus in
eadẽ cẽptatione litt̾is fassus ẽ: sicq om̃is ẽ ab
eo deleta nugacitas. quȩ ut scis multum de¬

Expanded text:
videret. Factum est. At ille quod voverat dissimuvideret. Factum est. At ille quod voverat dissimulabat exsolvere: sed adhuc manus excelsa. Nam repentina caecitate suffunditur: statimque venit in mentem unde illud esset; exclamavit confitens, atque iterum vovit, se recepto lumine impleturum esse quod voverat. Recepit, implevit: et adhuc manus excelsa. Symbolum non tenuerat, aut fortasse tenere recusaverat, et se non potuisse excusaverat: Deus viderat. Jam tum post festa omnia receptionis suae in paralysim solvitur multis ac pene omnibus membris, et etiam lingua. Tunc somnio admonitus confitetur per scripturam ob hoc sibi dictum esse accidisse, quod symbolum non reddiderit. Poconfessionem redduntur officia membrorum omnium nisi linguae solius. se tamen didicisse symbolum ideoque memoria iam tenere nihilo minus in eadem temptatione litteris fassus est et omnis est ab eo deleta nugacitas, quae, ut scis. multum de
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiã ipse ultimȩ sint. Multũ uos
salutat. ⁊ narrat gaudia de gauiniano.
qd̾ ad iua sua causa misciłia dĩ ub̃atus. ñ so¬
lum .xp̃ianus s etiã fidelis sit ualde bonus ꝑ
pascha prime baptrrat̃. in code atq in ore ha¬
uens grãm quã ꝑcepit. Quantũ eũ desidẽm. qͣndo
explicabo: S nosti qͣntum eũ diligã. Architea¬
ter etiã dioscorue xp̃ianꝰ fidelis ẽ: simul gr̃am
consecut᷑. Audi etiamquẽ admodũ. Neq enim
ceriucula illa uł lingua nͥ aliqͦ ꝓdigiodoma¬
rent᷑. filia eiꝰ inquaunica acqͥescebat egrotabat.
et usq ad totã desꝑationẽ salutis tẽporalis eodẽ
ipsopatre renuntiante ꝑuenit. Dicit᷑ gͦ ⁊ con¬
stat. cummͥ hoc et ante fr̃is pauli reditũ comes
ꝑegrinꝰ uir laudabilis et bene. xp̃ianꝰ qͥ cum eis
eodem tẽpore baptitatꝰ. ẽ indicarit: dr gͦ ille se¬
nex tandẽ conu̾sus ad implorandã ap̃i miscłiã.
uoto se obligasse. xp̃ianũ fore. si illã saluam

Expanded text:
ut etiam ipsa ultima sint. multum uos salutat et narrat gaudia de Gauiniano, quod ab illa sua causa misericordia dei liberatus non solum Christianus sed etiam fidelis sit ualde bonus per pascha proxime baptizatus in corde atque in ore habens gratiam, quam percepit. quantum eum desiderem, quando explicabo? sed nosti, ut eum diligam. archiater etiam Dioscorus Christianus fidelis est simul gratiam consecucervicula illa vel lingua, nisi aliquo prodigio domaretur. Filia ejus in qua unica acquiescebat, aegrotabat, et usque ad totam desperationem salutis temporalis, eodem ipso patre renuntiante, pervenit. Dicitur ergo; et constat, cum mihi hoc et ante fratris Pauli reditum, comes Peregrinus, vir laudabilis et bene christianus, qui cum eis eodem tempore baptizatus est, indicarit: dicitur ergo ille senex tandem conversus ad implorandam Christi misericordiam, voto se obligasse, christianum fore, si illam salvam
Abbreviated transcription (Latin):
que mͥ pͥmo ineo ipse formaui: Certe et mͥ ẽ fan¬
tasia et qđ uolo pocens fing̾e: cũ oĩno nullũ tͥ
facio somniũ. s ipsum corpꝰ nr̃m uideo in nobis
somniagn̾are. Nam cum semel habuerit ꝑaf
fectum qͦ animȩ copulat᷑: cogit nos id ipsum mi¬
ris modis ꝑ fantasiã nossimulare. Sepe dormi¬
entes cum sctimꝰ bib̾e somniamꝰ: ⁊ esurientes qͣsi
comedentes uidem̃. et multa talia que quasi
commertio quodã acorpore in aiam fantastice tͣns
mireris siminꝰ elegant̃ minꝰq subtilit̾ explicata
sunt: tu id facere qͣntum poteris laborabis. spł̃a¬

Expanded text:
quae mihi primo in eo ipse formaui? certe et mihi est phanquae mihi primo in eo ipse formaui? certe et mihi est phantasia et, quod uolo, potis est fingere, cum omnino nullum tibi facio somnium, sed ipsum corpus nostrum uideo in nobis somnia generare. nam cum se male habuerit, per affectum, quo animae copulatur, cogit nos id ipsum miris modis per phantasian assimulare. saepe dormientes cum sitimus, bibere somniamus et esurientes quasi comedentes uidemur et multa talia, quae quasi commercio quodam a corpore in animam phantastice transmireris si minus eleganter minusque subtiliter explicata sunt; tu id facere, quantum poteris, laborabis.
Abbreviated transcription (Latin):
ugustino: nebridĩ. Pestinanti mͥ ad ren
ꝑuenire: nullũ ꝓemiũ nullũ placet exor¬
dium. Quid fit mi augustine uł qui mod̾
ẽ ille quo utunt᷑ suꝑiores potestates qͣs cȩlestes in¬
telligi uolo. cumeis placet nob̃ dormientib aliqua
somnia demonstrare: Qui inqͣm modꝰ ẽ idẽ qͣmͦ
id faciunt. qua arce. quib manganis. quibq in¬
strum̃tis aut medicam̃tis: Animũ ue nr̃m ꝑ cogi¬
tationes suas impellunt. ut nos etiã ea cogitan¬
do unaginem᷑: An ipsain suo corpore uł in sua
fantasia facta nob̃ offerunt et ostendunt: S si
in suo corpore ea faciunt. sequit᷑ ut et nos alios
ocłos corꝑeos intͥnsecꝰ habeam̃ cũ dormimꝰ. quib ea
uideam᷑. quȩ illi in suo corꝑe formauert̾. Si uͦ ad istiᷤᷤ
res ñ corꝑe adiuuant᷑ suo. s in fantastico suo istadis¬
ponunt. atq ita fantastica nr̃a contingunt:⁊ fit
uisũ qđ ẽ somniũ. cur queso te ñ ego fantastico
meo tuũ fantasticum ea somnia gn̾are cõpello.

Expanded text:
UGUSTINO NEBRIDIUS. Festinanti mihi ad rem peruenire nullum prooemium, nullum placet exordium. qui fit, mi Augustine, uel qui modus est ille, quo utuntur superiores potestates, quas caelestes intellegi uolo, cum eis placet nobis dormientibus aliqua somnia demonstrare? qui, inquam, modus est? id strumentis aut medicamentis ? animumne nostrum per cogitationes suas inpellunt, ut nos etiam ea cogitando imaginemur? an ipsa in suo corpore uel in sua phantasia facta nobis offerunt et ostendunt? sed si in suo corpore ea faciunt, sequitur, ut et nos alios oculos corporeos intrinsecus habeamus, cum dormimus, quibus ea uideamus, quae illi in suo corpore formauerunt. sin uero ad istas res non corpore adiuuantur suo, sed in phantastico suo ista disponunt atque ita phantastica nostra contingunt et fit uisum, quod est somnium, cur, quaeso te, non ego phantastico meo tuum phantasticum ea somnia generare compello,
Abbreviated transcription (Latin):
uicini sunt. qui facile qͥs ur̃m uerum dicat agnos¬
cant. ut int̾ uos paucos eadem p̃cet̾is questio diri¬
mat᷑. et errore sublato minores a cet̾is conuocentur.

Expanded text:
uicini sunt, qui facile, quis uestrum uerum dicat, agnoscant, ut inter uos paucos eadem prae ceteris quaestio dirimatur et errore sublato minores a ceteris conuocentur
Abbreviated transcription (Latin):
illa. que uno nomine latria grece appellatur:
Nec nos dicimus t̾ram. mare. cęlum. solem. lunã.
stelias.⁊ quasdam ñ in promptu sitas celestes po¬
testates eẽ demonia. S cum om̃is creatura par¬
tim corporalis sit. partim uͦ incorporalis. quã cẽ
pitalem uocamus manifestũ ẽ io qd̵ a nod pie
ac religiose fit. a uoluntate animi ꝓficisci. que
creatura sꝑitalis ẽ. ⁊ om̃i corporali preponenda:
unde colligitur corporali creaturȩ ñ ẽe sacͥfican¬
dum. Restat sꝑitalis qͥuł pia uł impia ẽ. Pia scili¬
cet in hoĩb ⁊ angłis iustis. ⁊dorite seruientibꝰ. mmi
Ac ꝑhocnec sp̃itali qmuis iuste creat᷑e sacͥficandũ ẽ.¬

Expanded text:
illa, quae uno nomine Xatpeta Graece appellatur. illa, quae uno nomine Xatpeta Graece appellatur. nec nos dicimus terram, maria, caelum, solem, lunam, stellas et quasdam non in promptu sitas aelites potestates esse daemonia; sed cum omnis creatura partim corporalis sit partim uero incorporalis, quam etiam spiritalem uocamus, manifestum est id, quod a nobis pie ac religiose fit, a uoluntate animi proficisci, quae creatura spiritalis est et omni corporali praeponenda. unde colligitur corporali creaturae non esse sacrificandum. restat spiritalis, quae uel pia uel impia est: pia scilicet in hominibus et angelis iustis et deo rite seruientibus, impac per hoc nec spiritali quamuis iustae creaturae sacrificandum e
Abbreviated transcription (Latin):
legitur. fr̃s cauete asimulacris. ucrũ ⁊̃ qđ ap̃ paulũ:
q̃dgͣ dico: Qd̃ idolis immolatũ sit aliquid. aut idõ¬
lum ẽ aliquid: S que immolant gentes demo¬
mis⁊ ñ dõ ĩmolant. Nolo autẽ uos socios ficri
demonioꝵ. Unde satis intelligi potest. non tã
ipsam ĩmolationem. nam dõ uero prisci sc̃i ĩmo¬
lauerunt. s qđ̃ diis falsis. ⁊ impiis demoniis im¬
molatur rep̃hendi auera religione insuꝑstitionibꝰ
gentium. Sicut enim ueritas hortatur homines
ficri socios scõrũ angłoꝵ. ita deducit impictas
ad societatẽ demonioꝵ. cui preꝑatur ignis ȩc̃nꝰ.
sic̃ regnum ȩt̃num societati sc̃oꝵ. Neq illinc ex¬
cusant impii sua sacrilega sacra ⁊ simulac̃ quod
elegant̃ int̃pretantur qͥd queq significent. Om̃ĩs
quippe int̾pirtatio illa ad creaturam refertuꝵ ñ
ad creatorem. cui uni debetur seruitus religioĩs

Expanded text:
legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis immolatur, reprehendi a uera religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios sanctorum angelorum, ita seducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. omnis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni debetur seruitus religionis
Abbreviated transcription (Latin):
dinis qua tantus eis cultus impenditur. Quibꝰ
morbidis ⁊ pestilentiosis affectib medetur scͥp¬
tura diuina. que rem qͥdem notam s tam̃ salub
remedio ammonitionis inculcat dicens. O culos
habent ⁊ ñ uident. aures habent ⁊ ñ audiunt. ⁊
cetera talia. Hȩc enim u̾ba quo magis aꝑta ⁊ popu¬
lariter ucra s̃. co magis incutiunt salubrẽ pudo¬
rem illis qͥ cum talib simulacris diuinum cum
timore cultum exhibent. eaq uiuentib similia
uenerandes. adorantesq contuentur. eisq uelut
p̃sentibus p̃ces allegant. uictimas immolant. uo¬
ta ꝑsoluunt. sic afficiunt᷑ omnino utica sensu ca¬
rentia putare ñ audeant. Ne arbitrent᷑ autẽ hoc so¬
lum nr̃os libros uelle sonare. qđ huiꝰcemodi affe¬
ctus humano cordi ex idolis innascitur. aꝑtissime
scͥptum ẽ. qm̃ om̃s di gentium demonia. Unde
apłica disciplina ñ solum dicit qđ apud ioħem

Expanded text:
dinis, qua tantus eis cultus inpenditur. Quibus dinis, qua tantus eis cultus inpenditur. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus mederetur scriptura diuina, quae rem quidem notam sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat dicens: Oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis, qui, cum talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putare non audeant. ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros libros uelle sonare, quod huiusce modi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem
Abbreviated transcription (Latin):
uero dõ deberi nossent dii falsi hoc ẽ demones.
qui s̃ p̃uaricatores angłi. numquã hȩc sͥ aculto¬
ribus suis quos decipiunt expetissent. Uerum ħ
cum erhibentur dõ scđm eiꝰ inspirationem atq
doctrinã uera religio ẽ. cum autẽ demonibus
scdm̃ eorũ impiam suꝑbiam noxia suꝑsticio:
Quapropt̾ qui xp̃ianas litt̾as utusq testamenti
sciunt. ñ hoc culpant in sacrilegis ritib paganoꝵ
qd̃ construant templa. ⁊ instituant sacerdotia:
faciant sacͥficia: s qd̾ hȩc idolis ⁊ demoniis exhi¬
beant. Et idola qͥdem om̃i sensu carere qͥs dubi¬
tet: Ueruntam̃ cũ his locantur sedib honora¬
bili sublimitate. ut a p̃cantib atq ĩmolantibus
attendantur. ipsa similitudine animatoꝵ m̃bro:
atq sensuum. quãuis insensata ⁊ exanimata affi¬
ciunt infirmos animos. ut uiuere ac spirareui¬
deantur. accedente p̃sertim ueneratione multitu¬

Expanded text:
uero deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, uero deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, qui sunt praeuaricatores angeli, numquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. uerum haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem atque doctrinam, uera religio est, cum autem daemonibus secundum eorum impiam superbiam, noxia superstitio. quapropter qui Christianas litteras utriusque testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus paganorum, quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia, sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. et idola quidem omni sensu carere quis dubitet? uerum tamen cum his locantur sedibus honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus adtendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum quamuis insensata et exanima afficiunt infirmos animos, ut uiuere ac spirare uideantur accedente praesertim ueneratione multitu
Abbreviated transcription (Latin):
in his ut acceptandis uł reꝓbandis uł ꝑcipiendis ñ
nisi hominibz consulat. Nod enim ꝓdest colere
dm̃: ñ ipsi dõ. Cũ gͦ inspirat ⁊ docet quomͦ colendꝰ
sit: ñ solum sua nulla indigentia facit. s & nostra
maxima utilitade. Significatiua s̃ audem omnia
talia sacrificia. ⁊ quarumdã rerum similitudines
quib admoneri nos oportet ad ca ipsa quorum
similitudines s̃ siue scrutanda siue noscenda. si-¬
ue recolenda. De qua re quantum satis ẽ disseren¬
da ñ bieuis sermo flagitandus ẽ. quo nẽ respondẽ
uob̾ ꝓpositum ẽ. p̾scrtim quia in aluis opuscuł nr̃is
de hac re multa iã diximus. ⁊ qͥ ante nos dĩ eloqͥa
tractauer̃ de similitudinib sacͥficioꝵ uctis testa¬
menti. tanquam umbris figurisq futurorum
copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista breui¬
tate p̾tercundum ẽ. qd̃ templum. sac̾dotem. sacͥ¬
ficium.⁊ alia quecũq ad hȩc ꝑtinentia. nisi uni

Expanded text:
in his uel acceptandis uel reprobandis uel percipiendis non in his uel acceptandis uel reprobandis uel percipiendis non nisi hominibus consulat. nobis enim prodest colere deum, non ipsi deo. cum ergo inspirat et docet, quo modo colendus sit, non solum sua nulla indigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa, quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista breuitate praetereundum est, quod templum, sacerdotem, sacrificium et alia quaecumque ad haec pertinentia nisi uni
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino annunciata ñ ẽ. ñ credituri p̃sciebantur.
⁊ quib ñ credituris tam̃ annunciata ẽ. in illoꝵ
exemplo demonstrant᷑. Quib autẽ credituris
societati preꝑantur:. De sacͥficioꝵ distinetone .iii.¬
am uideamus eam que sequitur questionem:
Accusant inqͥt ritus sacroꝵ. hostias. thura.⁊ ce¬
tera que cultus temploꝵ exercuit. cum ide cultꝰ
ab ipsis inquit uł adeo quem colunt exorsus ẽ
temporib priscis. cum inducitur ds̃ pͥmitus
eguisse. Hinc respondetur qm̃ ex illo scͥpt᷑arum
nr̃arum loco hȩc questio ꝓposita agnoscit᷑ ubi
scͥptum ẽ cam ex fructib terre. abel autem ex
pͥmitiuis ouium obtulisse munus dõ. Hinc potiꝰ
c̃ẽ indelligendum quã sit res antiqua sacͥficium.
qd̃ ñ nisi uni uero dõ offerri oportere. ueraces &
sacre litt̃e monent. Non qđ̾ illo egeat ds̃ cum in
eisdem ipsis litteris aꝑtissime scͥptum sit. dixidño

Expanded text:
omnino adnuntiata non est, non credituri praesciebantur omnino adnuntiata non est, non credituri praesciebantur et, quibus non credituris tamen adnuntiata est, in illorum exemplo demonstrantur; quibus autem credituris gelorum societati praeparantur. III. DE SACRIFICIORUM DISTINCTIONE. Iam uideamus eam, quae sequitur, quaestionem. <accusant\', inquit, \'ritus sacrorum, hostias, tura et cetera, quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam ex illo scripturarum nostrarum loco haec quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est Cain ex fructibus terrae Abel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptum sit: Dixi domi
Abbreviated transcription (Latin):
congruere demporib diuinitꝰ uisum ẽ. nec pro¬
pharg desticit. nec qͥ in eum crederent defuerun
ab adam usq ad moysen.⁊ in ipso popło isrł
que spetiali quodã mysterio gens propħica fuit.
⁊i alus gentib ante quam uenisset in carne:
Cũ enim ñnulli cõmemorent᷑ in scĩs hebraicicis lit¬
teris iam ex tp̃r abrahe nec de stirpe carnis eius
nec expopło isrł. nec aduenticia societate in po¬
pulo isrł. qui tam̃ huiꝰ sacram̃ti participes fuer̃t:
cur ñ credamus etiã in cet̾is hac atq illac gentibꝰ
alias alios fuisse. quãuis eos cõmemoratos in eis¬
dem auctoritatib ñ legamus: Ita salus religioĩs
huiꝰ ꝑ quã solam ueram salus uera ueraciterq
ꝓmittitur. nulli umquã defuit qͥ dignus fuit. ⁊ cui
defuit dignus ñ fuit. & ab exordio ꝓpagationis
humanȩ usq in finem quibusdam ad p̃mium
quibꝰdam ad iuditium p̃dicatur. ac ꝑhoc ⁊ qͥb

Expanded text:
congruere temporibus diuinitus uisum est, nec procongruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahnec ex populo Israel, nec ex adventitia societate in populo Israel, qui tamen hujus sacramenti participes fuerunt; cur non credamus etiam in caeteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamvis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? Ita salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit. Et ab exordio propagationis humanae usque in finem, quibusdam ad praemium, quibusdam ad judicium praedicatur. Ac per hoc et quibus
Abbreviated transcription (Latin):
quib cugłium eiꝰ ñ ẽ p̃dicatum. tales om̃s in eiꝰ
p̃dicatione futuroᷤ ẽe p̃sciebat. quales ñqͥdem
om̃s s tam̃ multi in eiꝰ corporali p̃sentia fuert̃.¬
tanta manifestatione de illo compleant᷑ preco¬
nia propħarũ nolle adhuc credere. ⁊ malle hu¬
mana astutia resistere. quã tam clare atqr ꝑspi¬
cue tamq sublimi ⁊ sublimit̃ diffamate diui¬
ne credere auctoritati. quandiu paruus ⁊ infir¬
mus ẽ indellectus hominis diuine cedere ue¬
ritati. Qͥd gͦ mirum sitam infidelib plenum
orbem t̾rarum xp̃c pͥoribus scłis nouerat. ut
eis apparere uł p̃dicari merito nollet. quos nec
u̾bis nec miraculis suis credituros ẽẽ p̃sciebat:
Neq enim incredibile ẽ. tales fuisse tunc om̃s. q̃les
ab eiꝰ aduentu usq ad hoc dempus tam multos
fuisse atq ẽẽ miramur. Itam̃ ab initio generis
humani alias occultius. alias euidentius sicut

Expanded text:
quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuertanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
testatis fuisset pitagoras ut ⁊ uͥuellet ⁊ quando
uellet sua dogmata p̃dicaret. & si haberet etiã
cũ ea potestate sũmam ierum p̃scientiam nus¬
quam ⁊ nũquam appareret. nisi ubi ⁊ quando
sibi homines credituros ẽẽ p̃nosceret. Promde
cũ xp̃o non obiciant qd eiꝰ doctrinam ñ om̃s
scquuntur. sentiunt enim ⁊ ipsi nequaquam
hoc recte obici posse uł sapientiȩ philosophoꝵ
ut etiam numini deoꝵ suoꝵ. qͥd respondebunt
si excepta illa altitudine sapientiȩ ⁊ scientie dĩ.
ubi fortassis aliud diuinum consilium longe
secretius latet. sine p̃iudicio etiam aliarũ for¬
te causarum que aprudentib inuestigari que¬
unt. hoc solum cis breuitatis gr̃a in huiꝰ que¬
stionis disputatione dicamꝰ. tunc uoluisse ho¬
minib apparere xp̃m. ⁊ apud cos p̃dicari doct᷑¬
nam suã. qñ sciebat ⁊ uͥ sciebat ẽe qͥin cũ fu̾ant
credituri. his enim demporib. ⁊ his in locis

Expanded text:
testatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et quando testatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et quando uellet, sua dogmata praedicaret, et si haberet etiam cum ea potestate summam rerum praescientiam, nusquam et numquam appareret, nisi ubi et quando sibi homines credituros esse praenosceret. proinde, cum Christo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis,
Abbreviated transcription (Latin):
uł om̃ino ñ erat. uł in paucissimis eadem senti¬
entib. ñ tam̃ eodem ritu uiuentib fortasse la¬
titabat. s utrum illi dii ueri aut colendi sint:
utrum illa philosophia saluti animarũ prosit
aliquid. hoc cum eis agimus hoc inq̃stionem
uocamus. hoc disputando conuellimus: De¬
sinant gͥ obicere nob̾ qd̾ om̃i secte et om̃i no¬
mini religionis obici potest. Cum enim non
fortuito labi s diuina ꝓuidentia tempora or¬
dinari fateantur. quid cuiq tempori aptũ
⁊ oportunum sit humanum consilium precer¬
greditur. ⁊ illinc disꝑtitur ũn ipsa ꝓuidentia
reb consulit. Si cnim dixerint propt̾ea ñ semꝑ
nec uͥq fuisse pitagoricam disciplinam. quia pi¬
tagoras homo fuit. neq hoc in potestate hab̾e
potuit. nũqͥd etiam hoc possunt dicere. eo ipso
uiguit. om̃s qͥcum potuer̃ audire. etiã credere
sectariq uoluisse: Ac ꝑ hoc magis si tante po¬

Expanded text:
uel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentiuel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentientibus non tamen eodem ritu uiuentibus fortasse latitabat, sed utrum illi dii ueri aut colendi sint et utrum illa philosophia saluti animarum aliquid prosit; hoc cum eis agimus, hoc in quaestionem uocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et opportunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus consulit. Si enim dixerint propterea non semper nec ubique fuisse Pythagoricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tuiguit, omnes, qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uoluisse? ac per hoc magis, si tantae po
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta eius pie iusteq iuxerunt. qͣndolib&
ubilibet fuerint. ꝑeum ꝓculdubio salui facti
sunt. Sic̃ enim nos in cum credimus. ⁊ apud
patrem manentẽ.⁊ qui in carne iam uenerit. sic
in eum credebant antiquia.⁊ apud patrem ma¬
nentem.⁊ in carne uenturum. Nec quia ꝓdem¬
poꝵ uarictate nunc factum annunciatur qd
tunc futurum p̃nunciabat᷑. ido fides ipsa uari¬
ata uł salus ipsa diu̾sa ẽ: nec quia una eademq
ad unam candemq fidelium ⁊ piorum lib̾ati¬
onem ꝑtineat. consilium dõ tribuamus. nob̃
obedientiam deneamꝰ. Proĩ alris tc̃ nominibꝰ
⁊ signis. aliis autẽ nunc ⁊ prius occultiꝰ. atq pꝰtea
manifestius. ⁊ pͥus apauciorib. postea a pluribꝰ.
una tam̃ eadeq religio uera significat᷑. ⁊ obser-¬
uatur. Nec nos eis obicimus qd alit̃ numapon¬
pilius deos colendos romanis instituit. atq ab
cis uł italos antea colebantur. nec qd̃ pitagoreis
temporib illa philosophia celebrata ẽ qͥ antea

Expanded text:
cepta pie iusteque uixerunt, quando libet et ubi libet fuerint, per eum procul dubio salui facti sunt. sicut enim nos in eum credimus et apud patrem manentem et qui in carne iam uenerit, sic in eum credebant antiqui et apud patrem manentem et in carne uenturum. nec, quia pro temporum uarietate nunc factum adnuntiatur, quod tunc futurum praenuntiabatur, ideo fides ipsa uariata uel salus ipsa diuersa est nec, quia una eademque ad unam eandemque fidelium et piorum liberationem pertineat, consilium deo tribuamus, nobis oboedientiam teneamus. proinde aliis tunc nominibus et signis aliis autem nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebrata est, quae antea
Abbreviated transcription (Latin):
moraui. unum retulit ad patr̃e. id: qd nom̃ ẽ
hoc ÷ quis ascendit incȩlum ⁊ descendit. qd paulꝰ
ita commemorat. Qui descendit ipse ẽ. ⁊ qui as¬
cendit suꝑ om̃s cȩlos. Quis colligit uentos in
sinu. id ÷ animas credentium in occulto adq se¬
creto: Quib dicitur. mortui enim estis. ⁊ uita
ur̃a abscondita ẽ cum xp̃o in d̃o. Quis conũ¬
tit aquam in uestimento: Ut dici posset q̃tqͦt
in xp̃o baptizati estis. xp̃m indiustis. Qͥs tenu¬
it fines terrȩ: Qui dixit discipłis suis. critis mͥ¬

Expanded text:
moraui, unum rettulit ad patrem, id est \'quod nmoraui, unum rettulit ad patrem, id est \'quod nhoc est \'quis ascendit in caelum et descendit, quod 20 Paulus ita commemorat: Qui descendit, ipse est, et qui ascendit super omnes caelos; quis colligit uentos in sinum? id est animas credentium in occultum atque secretum, quibus dicitur: Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? ut dici posset: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; quis tenuit fines terrae? qui dixit discip
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ penis scĩ libri habent: atq ex his unã eruam
sine ulla ambiguitate sententiam. si tam̃ id ualeã
uiribus mentis. etiã si congruum nanciscar ociũ.
Nunc tam̃ arbitror satis ẽẽ monstratum ñ ẽẽ contͣriũ
et̃nitati suppliciorũ. qđ in eadem m̃sura reddũ¬
tur. in qua peccata commissa sunt:. De filio
dei scđm salomonem.
ost hanc questionem qui eas ex
porphirio ꝓposuit: hoc adiunx̃.
Cito respondetur ñ solum hoc
ñ dixit. ucrũ etiam dix̃ qd ds̃ habeat filiũ. Apud
cum enim sapientia loquens ait. Ante om̃s col¬
ies genuit me. Q quid ẽ xp̃c̾ insi dĩ sapientia:
Itẽ quodã loco ꝓu̾bioꝵ. Us̃ inquit docuit me
sapientiam.⁊ scientiã sc̃oꝵ cognoui. Quis ascen¬
dit in cȩlum ⁊ descendit: Qͥs colligit uentos in
sinu: Qͥs conu̾tit aquã in uestimento. Q uis
tenuit fines derrȩ: Od̾ nomen ẽ ei. aut qd nom̃
filii cius: Horum duoꝵ que in extitmo cõme¬

Expanded text:
catorum poenis sancti libri habent, atque ex his unam eruam catorum poenis sancti libri habent, atque ex his unam eruam sine ulla ambiguitate sententiam, si tamen id ualeam uiribus mentis, etiam si congruum nanciscar otium. nunc tamen arbitror satis esse monstratum non esse contrarium aeternitati suppliciorum, quod in eadem mensura redduntur, in qua peccata commissa sunt. V. DE FILIO DEI SECUNDUM SALOMONEM. Post hanc quaestionem, qui eas ex Porphyrio proposuit, hoc adiunxit: Cito respondetur: Non solum hoc non dixit, uerum etiam dixit, quod deus habeat filium. apud eum enim sapientia loquens ait: Ante omnes colles genuit me. et quid est Christus nisi dei sapientia? item quodam loco prouerbiorum: Deus, inquit, docuit me sapientiam et scientiam sanctorum cognoui. quis ascendit in caelum et descendit? quis colligit uentos in sinu? quis conuertit aquam in uestimento? quis tenuit fines terrae? quod nomen est ei aut quod nomen est filii eius? horum duorum, quae in extremo comme
Abbreviated transcription (Latin):
fuat dic̾ctur. quãuis in spatio temporali longi¬
tudo pęne cũ breuitate facinoris nullomͦ sit cõ¬
ꝑanda. Qͥ d gͦ cont᷑rium ẽ. si crunt parit̃ longa.
uł etiã parit̃ ȩterna supplicia: S aliis aua miti¬
asꝑitas. propt̃ m̃suram ⁊̃ peccatoꝵ ñ in ꝓductioẽ
tempoꝵ. s in uoluntate peccantium. Uoluntas
quippe ipsa punitur. siue ãĩ supplicio siue corꝑis.
ut que delectatur in peccatis. ipsa plectatur in pe¬
nis. ut ⁊ qui iudicat sine miscdia sine miscđia u¬
dicetur. & in hac quippe sententia ad hoc solum
eadem ẽ m̃sura. ut qd ñ prestitit ñ ei p̃stetur. atq
ita qd̾ ipse iudicatur ȩc̃num erit. quãuis qd iudica
uit ȩt̃num eẽ nequiucrit. In eadem gͥ m̃sura ꝗͣuis
ñ ȩĩnoꝵ malefactoꝵ ȩt̾na supplicia remetiuntur:
nit ꝓposita brcuitas responsionis meȩ ut colligam
om̃ia. uł certe quã plurima que de peccatis ⁊ de pec¬

Expanded text:
fuerat, diceretur, quamuis in spatio temporali longifuerat, diceretur, quamuis in spatio temporali longitudo poenae cum breuitate facinoris nullo modo sit comparanda. quid ergo contrarium est, si erunt pariter longa uel etiam pariter aeterna supplicia sasperitas, propter mensuram etiam peccatorum, non in productione temporum, sed in voluntate peccantum? 27. Voluntas quippe ipsa punitur, sive animi supplicio sive corporis; ut quae delectatur in peccatis, ipsa plectatur in poenis, et ut qui judicat sine misericordia, sine misericordia judicetur: et in hac quippe sententia, ad hoc solum eadem mensura est, ut quod non praestitit, non ei praestetur; atque ita quod ipse judicatur aeternum erit, uit, aeternum esse nequiuerit. in eadem igitur mensura quamuis non aeternorum malefactorum aeterna supplicia remetiuntur, nit proposita breuitas responsionis meae, ut colligam omnia uel certe quam plurima, quae de peccatis et de pec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sentientis cecitatem grauiorem. Ido cũ dixisset.
in quo iudicio iudicaueritis iudicabimini. secutꝰ
adiunxit. & qua mensura mensi fuitis mecietur
uob. In uoluntate quippe propͥa metitur bonus
homo bona facta. ⁊ inca metietur ei beatitudo:
Itemq in uoluntate propͥa metitur malus homo
mala oꝑa: ⁊ in ea metietur ei miscria. Qm̃ uͥ qͥsq
bonus ẽ cum bene uult. ibi etiã malus cũ male
uult. Ac ꝑhoc ibi etiã fit uł beatus uł miser. ħ ÷
in ipso suȩ uoluntatis affectu. que om̃ium factoꝵ
meritoꝵq m̃sura ẽ. Ex qualitatib quippe uolũ¬
tatum ñ ex temporum spatuis siue recte facta. si¬
ue peccata metimur. Alioquin maius peccatum
haberetur arborem dciccre. quã homine occidere.
Illud enim fit longa mora ictib multis. hoc uno
ictu breuissimo tempore. ꝑquo tam̃ exigui tẽꝑis
tam grandi peccato si ꝑpetua deportatione homo
puniretur. etiã mitius cum illo actum quã dignus

Expanded text:
non sentientis caecitate grauiore. ideo cum dixisset: non sentientis caecitate grauiore. ideo cum dixisset: In quo iudicio iudicaueritis, iudicabimini, secutus adiunxit: Et qua mensura mensi fueritis, metietur uobis. in uoluntate quippe propria metietur bonus homo bona facta et in ea metietur ei beatitudo, itemque in uoluntate propria metietur malus homo mala opera et in ea metietur ei miseria, quoniam, ubi quisque bonus est, cum bene uult, ibi etiam malus, cum male uult. ac per hoc ibi etiam fit uel beatus uel miser, hoc est in ipso suae uoluntatis affectu, quae omnium factorum meritorumque mensura est. ex qualitatibus quippe uoluntatum non ex temporum spatiis siue recte facta sine peccata metimur. alioquin maius peccatum haberetur arborem deicere quam hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibus multis, hoc uno ictu breuissimo tempore. pro quo tamen exigui temporis tam grandi peccato si perpetua deportatione homo puniretur, etiam mitius cum illo actum, quam dignus
Abbreviated transcription (Latin):
cabuntur: Absit. Nulla quippe iniquitas ap̃ dm̃
S ita dietũ ẽ ĩqͦ iudicio iudicaueritis in eo iudicabi¬
mini. tanquã si diceretur. in qua uoluntate bene¬
fecitis. in ipsa lib̃abimini. uł in qua uoluntate ma¬
le feceritis. in ipsa pumemini: uelut si qͥspiam ad
turpem concupiscentiã oculis utens exoccari iu¬
berctur. recte utiq audiret. in quib oculis pec¬
casti in eissupplicium meriusti. Iudicio enim
quisq animi sui seu bono seu malo utitur uł ad
benefaciendũ. uł ad peccandum. Unde ñ iniquũ
ẽ. ut in quo iudicat in eo iudicetur. hoc ẽ ut in
ipso anii sui iudicio penas luat. cũ ea mala pa¬
titur que male iudicantẽ animum cõsequunt᷑.
ua nanq s̃ manifesta torm̃ta que post futura
p̃ꝑantur. ctiam ipsa ex eodem male uoluntatis
cardine attracta. In ipso autẽ animo uͥ appetitus
continua pena scquitur culpã plerũq maior:

Expanded text:
cabuntur? absit. nulla quippe iniquitas apud deum. cabuntur? absit. nulla quippe iniquitas apud deum. sed ita dictum est: In quo iudicio iudicaueritis, in eo iudicabimini, tamquam diceretur: \'In qua uoluntate benefeceritis, in ipsa liberabimini\', uel: In qua uoluntate malefeceritis, in ipsa puniemini\', uelut, si quispiam ad turpem concupiscentiam oculis utens excaecari iuberetur, recte utique audiret: In quibus oculis peccasti, in eis supplicium meruisti\'. iudicio enim quisque animi sui seu bono seu malo utitur uel ad benefaciendum uel ad peccandum. unde non iniquum est, ut, in quo iudicat, in eo iudicetur, hoc est ut in ipso animi sui iudicio poenas luat, cum ea mala patitur, quae male iudicantem animum consequuntur. Alia namque sunt manifesta tormenta, quae post futura praeparantur, etiam ipsa ex eodem malae uoluntatis cardine adtracta; in ipso autem animo, ubi appetituscontinuo poena sequitur culpam plerumque maior