comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
michi p̃bet. et spem. GREGORIUS¬
tiq sic oportet. et de dei nos semꝑ mise¬
ratione confidere: et de nr̃a infirmi¬
tade formidare. Ecce enĩ cerũ paraãysi con¬
cussam audiuimꝰ. s ñ euulsam: quatiꝰ ĩfirmis
nobis. et de eiꝰ concussione. na
ni ep̃t fuit: qui nuꝑ p̃decessoris mei tẽ¬
pore. beatȩ memoriȩ ioħis pape defimctus est
qui cũ familiariter scire potuerunt. Cuius
inter multa. hoc ferunt religiosi. ueracesq
uiri. qui p̃sentes fuerunt: quod in die obitꝰ
sui cum a circumstantib ciuibus ut pote dis¬
cessurus pater tam amabilis. amarissime plan¬
tium. mulionẽ: post mulionẽ. fullonẽ. O te.
aquine et hos habes. Quib ꝓpħiȩ uerbis edi
conus illius: qui quondam instabulis it¬
nerũ. cursum seruauerat equoꝵ. Atq hoc.
ex hac uita subducto. ad episcopatus ordinẽ
iouinus adscitus ẽ: qui in eadem urbe. fullo
fuerat. Quo adhuc suꝑstite : ita cunc̃ti habi¬
tatores ciuitatis illius. et barbaroꝵ gladiis.

Expanded text:
mihi praebet et spem. GREGOR. Utique sic oportet et de Dei nos semper miseratione confidere, et de nostra infirmitate formidare. Ecce enim paradisi cedrum concussam audivimus, sed non evulsam, quatenus infirmis nobis et de ejus concussione nascscopus fuit, qui nuper praedecessoris mei tempore beatae memoriae Joannis papae defunctus est.qui eum familiariter scire potuerunt. Cujus inter multa hoc ferunt religiosi veracesque viri qui praesentes fuerunt, quod in die obitus sui cum a circumstantibus civibus utpote discessurus Pater tam amabilis amarissime plantium, mulionem; post mulionem, fullonem. O te, Aquine, et hoc habes. Quibus prophetiae verbis editconus illius, qui quondam in stabulis itinerum cursum servaverat equorum. Atque hoc ex hac vita subducto, ad episcopatus ordinem Jovinus accersitus est, qui in eadem urbe fullo fuerat. Quo adhuc superstite, ita cuncti inhabitatores civitatis illius et barbarorum gladiis
Abbreviated transcription (Latin):
cillime pot̾imꝰ effug̃e: si considemꝰ ñ solũ fructũ labo¬
rũ nr̃oꝵ nos penitus amissuros. quoscunq cenodo¬
xieꝓposito fecerimꝰ : s etiã reos magni criminis fa¬
ctos ec̃na supplicia uelut saclegos soluturos. ut

Expanded text:
cillime poterimus effugere, si consideremus non solum fructus labocillime poterimus effugere, si consideremus non solum fructus laborum nostrorum nos penitus amissuros, quoscumque cenodoxiae proposito fecerimus, sed etiam reos magni criminis factos aeterna supplicia ueluti sacrilegos soluturos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
certare desidat: hanc multiformẽ uariãq bestiã. om̃i¬
modis suꝑare festinet. Quam nob ex omĩ parte uelut
multiplicẽ nequitiã occurrentẽ. tali remedio pot̾i¬
mus euadere: ut cogitantes illud dauiticũ eloqͥũ.
dñs dissipat ossa eoꝵ qui hominib placent: pͥmitꝰ
nichil ꝓposito uanitatis et in anis głȩ capiende gr̃a.
nosmet ipsos facere ꝑmittamꝰ. Deinde ea q̃ bono
initio fecerimꝰ. obseruatione simili custodire nitam᷑:
ne om̃s laboꝵ nr̃oꝵ fructus pꝰ irrepens cenodoxiȩ mor¬
b cuacuet. Quicqͥd etiam inconu̾satione fr̃m mini¬
me cõmunis usus recipit uel excrcet. omĩ studio
ut iactantiȩ deditũ declinemꝰ: et ea quȩ nos posst̃
int̾ cetos notabiles reddere. ac ueluti solis facien¬
tibꝰ. lausapudhomines sit conquirenda uitemꝰ.
His enĩ ł maxime indiciss: cenodoxiȩ letale con¬
tagium inherere nob monstrabit᷑. Quod fa¬

Expanded text:
certare desiderat, hanc multiformem uariamque bestiam omnicertare desiderat, hanc multiformem uariamque bestiam omnimodis superare festinet. quam nobis ex omni parte uelut multiplicem nequitiam occurrentem tali remedio poterimus euadere, ut cogitantes illud Dauiticum eloquium: dominus dissipauit ossa eorum qui hominibus placent, primitus nihil proposito uanitatis et inanis gloriae capiendae gratia nosmet ipsos facere permittamus: deinde ea, quae bono initio fecerimus, obseruatione simili custodire nitamur, ne omnes laborum nostrorum fructus post inrepens cenodoxiae morbus euacuet: quidquid etiam in conuersatione fratrum minime communis usus recipit uel exercet, omni studio ut iactantiae deditum declinemus, et ea, quae nos possunt inter ceteros notabiles reddere, ac ueluti solis facientibus laus apud homines sit conquirenda, uitemus. his enim uel maxime indiciis cenodoxiae letale contagium nobis inhaerere monstrabitur. quod fa
Abbreviated transcription (Latin):
struant᷑. Ut solent ꝑitissimi medicoꝵ. ñ solũ me¬
deri p̃sentib morbis. uerũ etiam futuris ꝑitia saga¬
ci occurrere: eosq p̃ceptis uel poculis salutaribꝰ
p̃ucnire: ita hi quoq uerissimi animarũ medici.
emersitras ualitudines cordiũ sp̃ali collatione uelut
quodã celesti antidoto p̃necantes: in iunioꝵ m̃tibꝰ
ñ patiunt᷑ adolescere: aꝑientes eis et causas immi¬
nentium passionũ et remedia sanitatum.
ua ꝓpt̃ hec ẽ antiquitus patrũ ꝑmanens nc̃ tisq
senten̾tia: quã ꝓferre sine meaconfusione ñ pot̾o.
qͥ nec germanã uitare. nec epi manꝰ euadere potui: om¬
nimodis monachũ fugere debe mulieres et epõs.
Neut̃ enĩ sinit cũ quẽ semel suȩ familiaritati deum¬
xerit. uel quieti celle ulteriꝰ oꝑamdare: uel diume
theorie ꝑscãrũ rerũ intuitũ purissimis ocłis ĩhcrere.
deoq alletha xp̃i qui uerũ ac sp̃alẽ agonẽ legitime

Expanded text:
struantur. ut solent peritissimi medicorum non solum mestruantur. ut solent peritissimi medicorum non solum mederi praesentibus morbis, uerum etiam futuris peritia sagaci occurrere eosque praeceptis uel poculis salutaribus praeuenire, ita hi quoque uerissimi animarum medici, emersuras ualitudines cordium spiritali conlatione uelut quodam caelesti antidoto praenecantes, in iuniorum mentibus non patiuntur adulescere, aperientes eis et causas inminentium passionum et remedia sanitatum. Quapropter haec est antiquitus patrum permanens nunc usque sententia, quam proferre sine mea confusione non potero, qui nec germanam uitare nec episcopi euadere manus potui, omnimodis monachum fugere debere mulieres et episcopos. neuter enim sinit eum, quem semel suae familiaritati deuinxerit, uel quieti cellae ulterius operam dare uel diuinae theoriae per sanctarum rerum intuitum purissimis oculis inhaerere. Ideoque athleta Christi, qui uerum ac spiritalem agonem legitime
Abbreviated transcription (Latin):
Dec iccirco inserere huic opusculo necessariũ du¬
xi: ut de impugnationũ ui atq ordine uitioꝵ
quibꝰ misciabilis anima lacerat᷑. ñ solũ tatione s etiã
exemplis instrueti. ad deuitandos laqueos et multipli¬
ces decipulas inimiei. cautiores eẽ possimꝰ. Ita nãq in¬
different̃ hȩc ab egiptiis patribꝰ ꝓferunt᷑ in medium:
ut omniũ uitioꝵ certamina uel illa quȩ patiunt᷑. uł¬
illa quȩ passuri sunt iumores. relatione suatanqũã
qͥ adhuc ea sustineant apud eos detegant atq denut¬
dent: quo exponentib eis illusiones omniũ passio¬
nũ. quicunq incipientiũ sunt ac feruentiũ sp̃ũ.
colluctationũ suarũ archana cognoscant: ⁊ ea tan¬
quã inspeculo contemplantes. et causas uitioꝵ qͥbꝰ
pulsant᷑. et remedia doceant᷑: futuroꝵ quoq certa¬
minũ congͥssibꝰ anteqũa suꝑueniant eruditi. qͣlit̃
p̃cauere et occurrere eis. uel confligere debeant in¬

Expanded text:
ec idcirco inserere huic opusculo necessarium duxi, ut de inpugnationum ui atque ordine uitiorum, quibus miserabilis anima laceratur, non solum ratione, sed etiam exemplis instructi ad deuitandos laqueos et multiplices decipulas inimici cautiores esse possimus. ita namque indifferernter haec ab Aegyptiis patribus proferuntur in medium, ut omnium uitiorum certamina, uel illa quae patiuntur uel quae passuri sunt iuniores, relatione sua, tamquam qui adhuc ea sustineant, apud eos detegant atque denudent, quo exponentibus eis inlusiones omnium passionum, quaecumque incipientium sunt ac feruentium spiritu, conluctationum suarum arcana cognoscant et ea tamquam in speculo contemplantes et causas uitiorum quibus pulsantur et remedia doceantur, futurorum quoque certaminum congressibus antequam superueniant eruditi, qualiter praecauere et occurrere eis uel confligere debeant, in
Abbreviated transcription (Latin):
guum suꝑius datur. S quia compunctio
amoris dignitate p̃minet: necesse fuit. ut
pͥus irriguum suꝑius. et post irriguũ in¬
ferius. cõmemorari debuisset. PetRUS.
lacet quod dicis. S postquam hunc
uenerandȩ uitȩ. elcuteriũ huiꝰ meriti
fuisse dixisti: libet inquirere. si nunc in
mundo eẽ credendum ẽ aliquos tales.

Expanded text:
guum superius datur. Sed quia compunctio guum superius datur. Sed quia compunctio amoris dignitate praeeminet, necesse fuit ut prius irriguum superius, et post irriguum inferius commemorari debuisset. PETR. Placet quod dicis. Sed postquam hunc venerandae vitae Eleutherium hujus meriti fuisse dixisti, libet inquirere si nunc in mundo esse credendum est aliquos tales.
Abbreviated transcription (Latin):
a patre t̃ram irriguam petiit: quia a crea¬
tore nr̃o. cum magno gemitu querenda ẽ la¬
crimarũ grã. Sunt nanq nonnulli. qͥ iam
in dono ꝑceꝑunt libere ꝓiusticia eloqͥ: op¬
pressos tueri: indigentibus possessa tribu¬
ere: ardorem fide  habcre:sed adhuc gr̃am
lacrimarum non habent. Hiinmirũ tram
australem et arentẽ habent: sed adhuc ir¬
rigua indigent: quia inbonis oꝑib po¬
siti. in quib magni atq feruentes sunt. o
portet nimis ut aut timore supplicii. aut
amore regni cȩlestis. mala etiam quȩ antea
ꝑpetrauerunt. deplorent. S quia ut di¬
.xi. duo sunt compunctionis genera: de¬
dit ei pater suus irriguũ suꝑius. et irrigu¬
um inferiꝰ. Irriguũ quippe suꝑius accipit
anima: cum sese in lacrimis cȩlestis regni
desiderio affligit. Irriguum uͦ inferius
accipit: cum inferni supplicia flendo ꝑ¬
timescit. Et quidẽ pͥus inferiꝰ: ac post irri¬

Expanded text:
a patre terram irriguam petit; quia a Creaa patre terram irriguam petit; quia a Creatore nostro cum magno gemitu quaerendae sunt lacrymarum gratia. Sunt namque nonnulli qui jam in dono perceperunt libere pro justitia loqui, oppressos tueri, indigentibus possessa tribuere, ardorem fidei habere; sed adhuc gratiam lacrymarum non habent. Hi nimirum terram Australem et arentem habent, sed adhuc irrigua indigent, quia in bonis operibus positi, in quibus magni atque ferventes sunt, oportet, oportet nimis, ut aut timore supplicii, aut amore regni coelestis mala etiam quae antea perpetraverunt deplorent. Sed quia, ut dixi, duo sunt compunctionis genera, dedit ei pater suus irriguum superius et irriguum inferius. Irriguum quippe superius accipit anima, cum sese in lacrymis coelestis regni desiderio affligit. Irriguum vero inferius accipit, cum inferni supplicia flendo pertimescit. 356 Et quidem prius inferius, ac post irri
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ. securitas nascitur: et iamore cęlesti¬
um gaudioꝵ animus inflãmat᷑. Et qui
pͥtis flebat ne duceret᷑ edsuplicium: pꝰ¬
modum flere amariss: me incipit. quia dif¬
fertur a regno. Contemplat᷑ itenm mens
qui sunt illi angloꝵ chori: que ipsa socie¬
ternȩ uisionis dei: et amplius plangit.
quia bonis phennibus deest. quã fle¬
bat pͥus. cũ mala ȩterna metuebat. Sicq
fit: ut ꝑfecta compunctio formidinis. tra¬
hat animũ ad compunctionẽ dilectionis.
Quod bene insacra ueraciq hystoria. figura¬
ta narratione describit᷑ que ait: qd axa fi¬
lia caleph sedens suꝑ asinum. suspirauit. Cui¬
dixit pater suus. Quid habes: Atq illa res¬
pondit.Da michi benedictionẽ.Terram au¬
stralem et arentem dedistimͥ: iunge et ir¬
riguam. Dedit itaq ei pat̾ suus. irriguũ
suꝑius: et irriguũ inferiꝰ. Axa quippe suꝑ
asinum sedet: cum irrationabilib carnis
suȩ motibus anima p̃sidet. Quȩ suspirans.

Expanded text:
r, et in amore coelestium gaudiorum animus inflammatur. Et qui prius flebat ne duceretur ad supplicium, postmodum flere amarissime incipit, quia differtur a regno. Contemplatur etenim mens qui sint illi angelorum chori, quae ipsa societernae claritatis Dei; et amplius plangit quia a bonis perennibus deest quam flebat prius cum mala aeterna metuebat; sicque fit ut perfecta compunctio formidinis trahat animum ad compunctionem dilectionis. Quod bene in sacra veracique historia figurata narratione describitur, quae ait: Axa filia Caleph sedens sudixit pater suus: Quid habes? atque illa respondit: Da mihi benedictionem, terram Australem et arentem dedisti mihi, junge et irriguam. Tunc dedit ei pater suus irriguum superius et irriguum inferius. Axa quippe super asinum sedet, cum irrationabilibus carnis suae motibus anima praesidet; quae suspirans
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis meȩ. Sinuero ut p̃dixi. rediret
egritudo ad memoriam: cum me tam for¬
tem eẽ sentirem. mirabar. si ñ comedissem.
Qui aduesꝑum ueniens. tante me fortitu.¬
dinis iueni: ut si uoluissem. ieiumũ us¬
q ad diem alterum transferre potuissem.
Sicq factum ẽ: ut in me ꝓbarem. ea etiam
de illo uera eẽ quib tpse minime int̾fuissẽ.
uia eundem tirũ magnȩ compun fetrꝰ¬
ctionis fuisse dixisti: ipsam lacrimarũ
tum sargius ad discere cupio. Tinde queso:
ut michi quot sunt genera compunctio
Nmultis speciebus. compunctio diuidit᷑:
quando singulȩ queq apenitentib culpȩ
plangunt᷑ Vnde ex uoce quoq penitendũ
iheremias ait. Diuisiones aquarũ deduxit
oculus ms̃. Principaliter uero. compun¬
ctionis genera duosunt: quia dm̃ sitiens
anima. pͥus timore compungit᷑ ⁊ postea
amore. Prius enim sese in lacrimis afficit:
quia dũ maloꝵ suoꝵs recolit: ꝓhis ꝑpedi

Expanded text:
itudinis meae. Si vero, ut praedixi, rediret itudinis meae. Si vero, ut praedixi, rediret aegritudo ad memoriam, cum tam fortem me esse sentirem, mirabar si non comedissem. Qui ad vesperam veniens, tantae me fortitudinis inveni, ut si voluissem, jejunium usque ad diem alterum transferre potuissem. 353 Sicque factum est ut in me probarem ea etiam de illo vera esse quibus ipse minime interfuissem. PETR. Quia eumdem virum magnae compunctionis fuisse dixisti, ipsam lacrymarum vim largius addiscere cupio. Unde quaeso ut quot sunt genera compunctionis ctio dividatur, quando singulae quaeque a poenitentibus culpae planguntur; unde ex voce quoque poenitentium Jeremias ait: « Divisiones aquarum deduxit oculus meus ; » principaliter tamen compunctionum genera duo sunt: quia Deum sitiens anima, prius timore compungitur, post amore. Prius enim sese in lacrymis afficit, quia dum malorum suorum recolit, pro his perpeti
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ sp̃s funditus indercidi uideret᷑: pascha¬
lis suꝑuenit dies. Et cum sacratissimo sabba¬
to. in quo omnes et paruuli pueri ieiunant.
ego iertinare ñ possem: cepi plus merore
quam infirmitate deficere.S tristis ani¬
mus. consilium citius inuenit: ut eundẽ
uirum dei. secreto moratoriũ ducerem.
eumq peterem. quatinus michi ut die il¬
omnipotentẽ dñm p̾cib obtineret. Qd̃
factum ẽ. Nam mox ut oratorium ingressi sii¬
mus: ame humiliter postulatus. sese cũ la¬
crimis mnorationem dedit. Et post paululũ
completa oratione exiit. S aduocem bene¬
dictionis illius uirtutem tantam sensi. qũa¬
meus stomachus accepit: ut michi fundit
a memoria tolleretur cibus et egritudo. Ce¬
pimirari quis essem: quis fuerim: qr et
cũ ad animũ redibat infirmitas: mehil
inme exhiis quȩ memineram.recognosce¬
bam. Cumq indispositione monasterii oc¬
cupata mens eẽt: obliuiscebar funditꝰ egͥ¬

Expanded text:
mihi spiritus funditus intercidi videretur, paschamihi spiritus funditus intercidi videretur, paschalis supervenit dies. Et cum sacratissimo Sabbato, in quo omnes et parvuli pueri jejunant, ego jejunare non possem, coepi plus moerore quam infirmitate deficere. Sed tristis animus consilium citius invenit, ut eumdem virum Dei secreto in oratorium ducerem, eumque peterem quatenus mihi ut die ilomnipotentem Dominum precibus obtineret; quod et factum est. Nam mox ut oratorium ingressi sumus, a me humiliter postulatus, sese cum lacrymis in orationem dedit, et post paululum completa oratione exiit. Sed ad vocem benedictionis illius, virtutem tantam meus meus stomachus accepit, ut mihi funditus a memoria tolleretur cibus et aegritudo. Coepi mirari quis essem, quis fuerim, quia et cum ad animum redibat infirmitas, nihil in me ex his quae memineram recognoscebam. Cumque in dispositione monasterii occupata mens esset, obliviscebar funditus aegr
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quouiso. senex se ꝓtinus inlamentũ
dedit.Quem dũ lugentem diu fr̃s conso¬
lari uoluissent: respondit dicens.Credi¬
te michi. quia innullius ur̃m ore. hodie
panis ingreditur: nisi puer iste ademonic
fuerit ereptus. Tunc se morationẽ cũ cun¬
c̃tis fr̃ibus strauit.⁊ et eo usq oratum ẽ:
quo usq puer auexatione sanaret᷑. Qͥ tam
ꝑfecte sanatus ẽ: ut ad hunc malignꝰ sps
accedendi ausum ulteriꝰ ñ haberet. Pet&ꝰ
Redo quod ei elatio parua subrepse
ta est. Nampondus miraculi solus porta¬
re ñ potuit: diuisit hoc cum fr̃ibus. et
portauit. Huius uiri oratio quante uir¬
tutis eẽt: in memetipso exꝑtus sum. Nã
cum quodam tempore.in monasterio po¬
situis. incisionem uitalum pateret. crebris¬
q angustiis ꝑhorarũ momenta. ad exitũ
ꝓpinquarem: quam medici molestiam
greco eloquio sincopin uocant. et nͥ me
frequenter tr̃s cibo reficerent. uitalis

Expanded text:
est; quo viso senex, se protinus in lamentum est; quo viso senex, se protinus in lamentum dedit. Quem dum lugentem diu fratres consolari voluissent, respondit, dicens: Credite mihi, quia in nullius vestrum ore hodie panis ingreditur, nisi puer iste a daemonio fuerit ereptus. Tunc se in orationem cum cunctis fratribus stravit, et eo usque oratum est, quousque puer a vexatione sanaretur, Qui tam perfecte sanatus est, ut ad hunc malignus spiritus accedendi ausum ulterius non haberet. PETR. Credo quod ei elatio parva subrepserIta est; nam quia pondus miraculi solus portare non potuit, divisit hoc cum fratribus, et portavit. Hujus viri oratio quantae virtutis esset, in memetipso expertus sum. Nam cum quodam tempore in monasterio positus incisionem vitalium paterer, crebrisque angustiis per horarum momenta ad exitum propinquarem quam medici molestiam Graeco eloquio syncopin vocant, et nisi me frequenter fratres cibo reficerent, vitalis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisit. Facto audem mane. ceꝑunt scimo¬
males feminȩ eundem patrem uigilan¬
der inquirere: siquid sibi puer quẽ de¬
derant nocte eadem fecisset. Qui miratus
cur ita quererent: respondit. Nichil. Tc̃
illȩ eiusdem pueri innotuerunt causam:
et qͦd malignus sp̃s nulla ab eo nocte
recederet indicauerunt: summoꝑe po¬
stulantes. ut hunc secum ad monaster¬
um tolleret: quia iam uexationẽ illiꝰ ui¬
dere ipse non possent.Consensit senex:
puerũq ad monasterium duxit. Qͥ cum
multo tempore in monasterio fuisset:
atq ad hunc antiquus hostis accedere
minime p̃sumpsisset: eiusdem senis ant¬
mus.de salute pueri immoderatiꝰ ꝑleticiam
tactus est. Nam corampositis fr̃ib: dixit.
frẽs: diabolus sibi cum illis sororib iocaba¬
tur. Ubi uero ad seruos deiuentũ est: ad hc̃
puerũ accedere ñ p̃sumpsit. Postquã uocẽ:
hora eadem ac momendo isdem puer corã
cunctis frĩb diabolo se inuadente uexatꝰ

Expanded text:
permisit. Facto autem mane coeperunt sanctimopermisit. Facto autem mane coeperunt sanctimoniales feminae eumdem Patrem vigilanter inquirere, si quid ei puer quem dederant nocte eadem fecisset. Qui miratus cur ita requirerent, respondit: Nihil. Tunc illae ejusdem pueri innotuerunt causam, et quod malignus spiritus nulla ab eo nocte recederet indicaverunt, summopere postulantes ut hunc secum ad monasterium tolleret, quia jam vexationem 352 illius videre ipsae non possent. Consensit senex, puerum ad monasterium duxit. Qui cum multo tempore in monasterio fuisset, atque ad hunc antiquus hostis accedere minime praesumpsisset, ejusdem senis animus de salute pueri immoderatius per laetitiam tactus est. Nam coram positis fratribus dixit: Fratres, diabolus ibi cum illis sororibus jocabatur; at vero ubi ad servos Dei ventum est, ad hunc puerum accedere non praesumpsit. Post quam vocem, hora eadem ac momento, idem puer coram cunctis fratribus diabolo se invadente vexatus
Abbreviated transcription (Latin):
s autem cuiꝰ suꝑius mentionẽ feci. eleute¬
rius pater monasteri beati euangłiste
marci. quod inspolitane urbis pomeriis
situm ẽ. diu mecum ẽ in hac urbe in meo
monasterio conuersatus: ibiq defun¬
ctus est. Quem sui discipuli ferebant oran¬
do mortuum suscitasse. Uir autem tantȩ
simplicitatis erat et compunctionis: ut
dubium ñ cẽt. quod ille lacrimȩ ex tam
humili simpliciq mente editȩ. apud om¬
nipotentem dm̃ multa obtinere potuis¬
sent. Huius ego aliquod miraculũ nar¬
ro: quod inquisitus mͥ simplicit̃ et ip¬
se fatebat᷑. Quadam nanq die dum iter
carꝑet: facto uespere. cum ad succe den¬
dum locus deẽẽt. in monasteriũ uirgi¬
num deuenit: in quo quidam paruulꝰ¬
puer erat.⁊ quem malignus sp̃s omĩ no¬
cte uexare consueuerat. S scĩmoniales
feminȩ ut uirum dei susceꝑunt: eũ ro¬
gauerunt dicentes.Tecum pater hac no¬
cte puer iste maneat. Quem ipse benigne
suscepit: secumq eum nocte eadem iacere

Expanded text:
s autem, cujus superius memoriam feci , Eleutherius Pater monasterii beati evangelistae Marci, quod in Spoletanae urbis pomeriis situm est, diu mecum est in hac urbe in meo monasterio conversatus, ibique defunctus est. Quem sui discipuli referebant orando mortuum suscitasse. Vir autem tantae simplicitatis erat et compunctionis, ut dubium non esset quod illae lacrymae ex tam humili simplicique mente editae apud omnipotentem Deum multa obtinere potuissent. Hujus ergo aliquod miraculum narro, quod inquisitus mihi simpliciter et ipse fatebatur. Quadam namque die dum iter carperet, facto vespere cum ad secedendum locus deesset, in monasterium virginum devenit, in quo quidam puer parvulus erat, quem malignus spiritus omni nocte vexare consueverat. Sed sanctimoniales feminae ut virum Dei susceperunt eum rogaverunt, dicentes: Tecum, Pater, hac nocte puer iste maneat. Quem ipse benigne suscepit, secumque eum nocte eadem jacere
Abbreviated transcription (Latin):
onis huiꝰmodi ad tutissimũ silentii portũ. compen
fusior precedens oculoꝵ acic̃ semꝑ aꝑiet᷑ immensitas:
ac scd̃m sententiã salomonis longiꝰ fiet a nob̾ magis
quã erat: et alta pfunditas. quis inueniet ea: Quã¬
obrem dnĩn dep̃cemͣ. ut in nobis uel timor eiꝰ. uel cari¬
tas quȩ nescit cadere. immobit ꝑseueret: quȩ nos et sa¬
tis incurrere. Int̾ ꝑfectos autẽ et imꝑfectos ista distan¬
tia ẽ: quod millis quidẽ fixa et ut ita dixerim mat᷑ior
caritastenaciꝰ ꝑseuerans. firmiꝰ ac faciliꝰ eos facit inscĩ¬
tate durare: in hisuͦ uelut infirmiꝰ collocata ac faci¬
lius refrigescens. cito ac sepiꝰ eos peccatoꝵ compellet
laqueis implicari.
uib auditis. ita nos collationis huiꝰ sermo infla¬
mauit: ut maiore mentis ardore abcuntes a cella
senis qͣm ante uenientes doctrine eiꝰ plenitudinẽ

Expanded text:
onis huiusce ad tutissimum silentii portum conpeonis huiusce ad tutissimum silentii portum conpefusior praecedens oculorum aciem semper aperietur immensitas, ac, secundum sententiam Squam erat, et alta profunditas, quis inueniet eam? quamobrem dominum deprecemur, ut in nobis uel timor eius uel caritas quae nescit cadere inmobilis perseueret, quae nos et satis incurrere. inter perfectos autem et inperfectos ista distantia est, quod in illis quidem fixa et ut ita dixerim maturior caritas tenacius perseuerans firmius eos ac facilius facit in sanctitate durare, in his uero uelut infirmius conlocata ac facilius refrigescens cito ac saepius eos peccatorum conpellit laqueis inplicari. quibus auditis ita nos conlationis huius sermo flammauit, ut maiore mentis ardore abeuntes a cella senis quam ante uenientes doctrinae eius plenitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ret: Qđ etiam ꝑ illã dei insufflationẽ qua adam pͥ¬
mitꝰ animatut. cuiddent̃ expͥmit᷑. Itaq his testimonus
manifeste colligimꝰ patrẽ spũum dici neminẽ posse.
nͥ dm̃ solũ qui eos ex nichilo cũ uoluerit facit: ho¬
mines uͦ carnis nrẽ patres cantũmͦꝰ nominari. Igit᷑
et diabolus scãm hoc qđ uel sp̃c. uel angłs uelbonꝰ
crcatꝰ ẽ patrẽ neminẽ habuit. nͥ dm̃ conditorẽ suũ.
Quicum suꝑbia fuisset elatꝰ. et dixisset in corde suo.
ascendam suꝑ altitudinẽ nubiũ. crosimilis altis¬
simo. factus mendax. inueritate ñ stetit: s de ꝓpͥo
mini reꝓmittens ac dicens. critissicut dii. iue¬
ritate ñ stetit. s ab initio factus ẽ homicida: uł
adam in conditionẽ mortalitatis in ducens. uel¬
abel instigatione sua ꝑmanũ fr̃is interimens:
Sediam disputationẽ nr̃am duarũ ferme noctiũ bu¬
cubratione confectam. subsequens aurora concludit:
ac de ꝓfundissimo questionũ pelago. cimbã collati¬

Expanded text:
 qua Adam primitus animauit, euidenter exprimitur. itaque his testimoniis manifeste colligimus patrem spirituum dici neminem posse nisi deum solum, qui eos ex nihilo cum uoluerit facit, homines uero carnis nostrae patres tantummodo nominari. igitur et diabolus secundum hoc quod uel spiritus uel angelus uel bonus creatus est patrem neminem habuit nisi deum conditorem suum. qui cum superbia fuisset elatus et dixisset in corde sao: ascendam super altitudinem nubium, ero similis altissimo, factus est mendax et in ueritate non stetit, sed de proprio atem homini repromittens ac dicens: eritis sicut dii, in ueritate non stetit, sed ab initio factus est homicida, uel Adam in condicionem mortalitatis inducens uelAbel instigatione sua per manum fratris interimens. Sed iam disputationem nostram duarum ferme noctium lucubratione confectam subsequens aurora concludit ac de profundissimo quaestionum pelago cumbam conlati
Abbreviated transcription (Latin):
quutꝰ: Ubi sem et iaphet legerant. turpitudinẽ
patͥs tui ñ reuelabis: ut incedentes retrorsũ patͥs
uerenda uelarent: Unde monitꝰ abraham spoliis ho¬
stium quȩ sibi offerebant᷑. nc retribudionẽ laboris
sui consequeret᷑ abstinuit: uel decimas sacerdo¬
ti melchisedech quȩ mosaycalege p̃cipiunt᷑. exsol¬
uit: Unde idẽ ipse abraham. unde loth transeun¬
tib ac ꝑegrinis humanitatisiura et ablutionẽ pedũ
necdũ cuangłico choruscante mandato. supplicit̃
obtulerunt: Uñ iob tantam deuotionẽ fidĩ. tantã
castimoniȩ puritatẽ. tantãhumilitatis. mansuetudi¬
nis. miscdiȩ. et humanitatis. scientiã consecutꝰ ẽ. qͣn
tam nc̃ ne ab illis qͥdẽ qui ȩuangłica memorit̃ tenen
uidemꝰ impleri: Quẽ scoꝵ legimꝰ ante legẽ ullũ legis
ñ obseruasse mandatũ: Quis illoꝵ ñ custodiuit: au¬

Expanded text:
cutus? ubi Sem et Iapheth legerant: turpitudinem cutus? ubi Sem et Iapheth legerant: turpitudinem patris tui non reuelabis, ut incedentes retrorsum patris uerecunda uelarent? unde monitus Abraham spoliis hostium quae sibi offerebantur, ne retributionem laboris sui consequeretur, abstinuit, uel decimas sacerdoti Melchisedec, quae Moysaica lege praecipiuntur, exsoluit? unde idem ipse Abraham, unde Loth transeuntibus ac peregrinis humanitatis iura et ablutionem pedum necdum euangelico coruscante mandato suppliciter obtulerunt? unde Iob tantam de uotionem fidei, tantam castimoniae puritatem, tantam humilitatis, mansuetudinis, misericordiae, humanitab illis quidem qui euangelia memoriter tenent uidemus inpleri ? quem sanctorum legimus ante legem ullum legis non obseruasse mandatum? quis illorum non custodiuit: au
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m ꝓpħȩ sententiã dicentis. Legẽ dedit in ad
uulis data fuisse describit᷑: erudiens scilicet eos atꝙ
custodiens. ne ab illa disciplina in qua nat᷑aliter
fucrant instituti quadã obluione discederent. Nã
quia sit homini omĩs scientia legis abinitio crea-¬
tionis infusa: hinc manifeste ꝓbat᷑. qd̾ mandata
legis absq lectione littere ande legẽ. ĩmo ante di¬
luuiũ om̃s scõs obseruasse cognoscimꝰ. Qũca dmodũ
enĩ scire potuit abel necdũ lege mandante. qͦd de pͥ¬
mitissouiũ suarũ ⁊ de adipe earũ sacrificiũ dõ debe¬
ret offerre. insi ꝑ insitam sibilegẽ naturalit̃ fuisset
instructus: Quẽadmodũ noe qd mundũ uel qd̃
immundũ eẽt animal decreuisset. nondũ hȩc le-¬
galidistinguente mandato. nͥ scientia naturali
fuisset instructꝰ: Unde enoch didicit ambulare
cũ dõ. nullam legis illuminationẽ ab aliqͦ conse¬

Expanded text:
secundum prophetae sententiam dicentis: legem dedit in adisecundum prophetae sententiam dicentis: legem dedit in adiuulis data fuisse describitur, erudiens scilicet eos atque custodiens, ne ab illa disciplina in qua naturaliter fuerant instituti quadam obliuione discederent. nam quia sit homini omnis scientia legis ab initio creationis nfosa, hinc manifeste probatur, quod mandata legis absque litterae lectione ante legem, immo ante diluuium omnes sanctos obseruasse cognoscimus. quemadmodum enim scire potuit Abel necdum lege mandante, quod de primitiuis ouium suarum et de adipe ipsarum sacrificium deo deberet offerre, nisi per insitam sibi legem naturaliter fuisset edoctus? quemadmodum Noe quod mundum uel quod inmundum esset animal discreuisset nondum haec legali distinguente mandato, nisi scientia naturali fuisset instructus ? unde Enoc didicit ambulare cum deo, nullam legis inluminationem ab aliquo conse
Abbreviated transcription (Latin):
erito potuisset illis ex hac p̃sumptione con¬
iugii. crimen trans gressionis asscribi: si data fuis¬
set illis ista p̃ceptio. At cũ coniunctionis istiꝰ obser¬
uantia necdũ fuisset aliqua constitutione p̃fixa:
qũeadmodũ illis ꝑmixtio generis ad noxã impu¬
tari debiit. quȩ nullo fuerat int̾dicta mandato:
Lex cñ ñ p̃terita solet crimina. s futura dampnare.
ei scientiam legis inseruit. Quȩ si fuisset ab hoĩe
scđm ꝓpositũ dñi ut acceꝑat custodita: ñ utiq
necessariũ fuisset aliam dari. quã litteris ꝓmul
qđ adhuc intrinsecꝰ uigebat insertũ.S qͥa hȩc ut¬
diximꝰ penitꝰ corrupta iam fuerat lib̃tate usuq pec¬
candi: uelut huiꝰ executor ac uindex. et ut ipsis
scͥpture u̾bis eloquar. adiutrix apposita ẽ mosaice
legis seuiera districtio: ut uel metu penȩ p̃sentis
ñ penitꝰ bonũ scientiȩ naturalis extinguerent.

Expanded text:
Merito potuisset illis ex hac praesumptione conMerito potuisset illis ex hac praesumptione coniugii crimen transgressionis adscribi, si data fuisset eis ista praeceptio. at cum seiunctionis istius obseruantia necdum aliqua fuisset constitutione praefixa, quemadmodum illis permixtio generis ad noxam debuit inputari, quae nullo fuerat interdicta mandato? lex enim non praeterita solet crimina, sed futura damnare. r a scientiam legis inseruit. quae si secundum propositum Domini, ut coeperat, custodita, non utique necessarium fuisset aliam dari, quae per litteram pm, quod adhuc intrinsecdiximus penitus corrupta iam fuerat libertate usuque peccandi, uelut huius exsecutor ac uindex et ut ipsis scripturae uerbis eloquar adiutrix adposita est Moysaicae legis seuera districtio, ut uel metu poenae praesentis non penitus bonum scientiae naturalis extinguerent,
Abbreviated transcription (Latin):
uel diuersas artes hominib tradidisse: inueritate
completa ẽ. De illis gͦ quẽ admodũ diximus filiis sech.
et filiahꝰ chain nequiores filiipcreatisunt: qͥ fuert̃
robustissimi uenatores. uiolentissimi ac truculen¬
dissimi uiri: qui ꝓ enormitate corpoꝵ ac crudeli¬
tatis atq malitiȩ. gigantes nuncupati sunt. hi
nanq finitimos ãepopulari ac rapinas int̃ homi¬
nes pͥmi exerccre cepunt: p̃da pociꝰ exigentes uitã
suã quã sudore oꝑis ac labore contend. Et quoꝵ
si diluuii inundatione ñ posset. Ita gͦ filiis sech
libidinis instigatione transgressis illud mandatũ.
qd̃ ab exordio mundinadurali instinctu diutissime
futrat custoditũ: necesse fuit ꝑlitterã legis pꝰ ca
reparari. filiã tuã ñ dabis filio eiꝰ uxorẽ: nec de fili¬
ab coꝵ accipies filio tuo: quia seducent corda ur̃a
ut discedatis adõ ur̃o: et sequamini dõs earũ ac
seruiatis eis.
GeRmanus.

Expanded text:
uel diuersas artes hominibus tradidisse, in ueritate uel diuersas artes hominibus tradidisse, in ueritate conpleta est. de illis ergo quemadmodum diximus filiis Seth et filiabus Cain nequiores filii procreati sunt,, qui fuerunt robustissimi uenatores, uioletissimi viri, qui pro enormitate corporum vel crudelitatis ac malitiae, gigantes nuncupati sunt . Hi namque finitimos populari ac rapinas inter homines primi exercere coeperunt, praeda potius exigentes uitam suam quam sudore operis ac labore contenti, et quorsi diluuii inundatione non posset. ita ergo filiis Seth libidinis instigatione transgressis illud mandatum, quod ab exordio mundi huius naturali instinctu diutissime fuerat custoditum, necesse fuit per litteram legis postea reparari: filiam tuam non dabis filio eius uxorem nec de filiabus eorum accipies filio tuo, quia seducent corda uestra, ut discedatis a deo uestro etsequamini deos earum ac seruiatis eis. GERMANVS :
Abbreviated transcription (Latin):
tur et colerent. Hec gͥ quã diximꝰ curiosarũ rerũ noti¬
cia quomͦ in diluino ñ ꝑierit. acsuꝑuenientibꝰ scłis
innotuerit: licet hoc minime absolutio ꝓpositȩ q̃sti¬
onis exposcat: tam̃ qͥa nos occasio huiꝰ expositionis
admonuit ꝑstringendũ breuit̃ puto. Quantũ itaq
antiquȩ traditiones ferunt. cham filiꝰ noȩ qͥ suꝑstit¬
onib istis et saclegis ac ꝓphanis erat artibꝰ institutꝰ.
sciens nullũ se posse suꝑhis memoriale in archã pror¬
sus inferre inquã erat una cũ patre iusto ac scĩs fr̃ib
soꝵs metalloꝵ laminis quȩ scilicet aquarũ corrũpi
inundadione ñ possent. et durissimis lapidibꝰ in¬
sculpsit. Quȩ ꝑacto diluuio eadẽ qua celauerat cu¬
rositate ꝑquirens. saclegioꝵ ac ꝑpetuȩ nequiciȩ
seminariũ transmisit inposteros. Hac gͥ ratione
illa uulgi opinio qua credunt angłos uel maleficia

Expanded text:
tur et colerent. haec igitur quam diximus curiosarum rerum notitur et colerent. haec igitur quam diximus curiosarum rerum notitia quomodo in diluuio non perierit ac superuenientibus saeculis innotuerit, licet hoc minime absolutio propositae quaestionis exposcat, tamen, quia nos occasio huius expositionis admonuit, praestringendum breuiter puto. quantum itaque antiquae traditiones ferunt, Cham filius Noê, qui superstitionibus istis et sacrilegis ac profanis erat artibus institutus, sciens nullum se posse super his memorialem librum in aream prorsus inferre, in qua erat una cum patre iusto ac sanctis frairrsorum metallorum lamminis, quae scilicet aquarum conrampi inundatione non possent, et durissimis lapidibus insculpsit. quae peracto diluuio eadem qua celauerat curiositate perquirens sacrilegiorum ac perpetuae nequitiae seminarium transmisit in posteros. hac itaque ratione illa uulgi opinio, qua credunt angelos uel maleficia
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rarũ. et uirtuces elementor. iniciũ et consũmati¬
tiones .et diuisiones tempoꝵ annoꝵ cursus. et stel¬
larũ dispositiones: naturas anmaliũ. et iras be¬
stiarũ: inmspĩum et cogitationes hominũ. diffe¬
rentias arboꝵ. et untutes radicũ: et quęcunq st̃ abscon¬
dita ⁊ in ꝑmptu cognoui. Hanc gͦ scientiã omnium
naturarũ ꝑsuccessiones generationũ sem̃ sech pa¬
t̃na traditione stiscipiens: donec diuisũ a saclega
ꝓpagine ꝑdurauit: quẽa dmodũ sc̃e ꝑceꝑat. ita
etiam uel ad dĩ cultũ uel add utilitatẽ uitȩ cõmu¬
nis exercuit. Cum uͦ impie gencrationi fuisset
admixtũ. ad res ꝓphanas et noxias quȩ pie didice¬
rat instinctu quoq demonũ diriuauit: curiosas q
ex ea maleficioꝵ artes atq p̃stigia ac magicas su¬
ꝑstitiones audacter instituit: docens posteros
suos ut sacro illo cultu cdiuni nominis derdicto
uł elementa hȩc uel ignẽ uel aerios demones ueneraren¬

Expanded text:
um et uirtutem aelementorum, initium et consummatitiones et diuisiones temporum, anni cursus et stellarum dispositiones, naturas animalium et iras bestiarum, uim spiritnum et cogitationes hominum, differentias arborum et uirtutes radicum, et quaecumque sunt abscondita et in promptu cognoui. hanc ergo scientiam omnium naturarum per successiones generationum semen Seth paterna traditione suscipiens, donec diuisum a sacrilega propagine perdurauit, quemadmodum sancte perceperat, ita etiam uel ad dei cultum uel ad utilitatem uitae communis exercuit. eam uero impiae generationi fuisset admixtum, ad res profanas ac noxias quae pie didicerat instinctu quoque daemonum deriuauit curiosasque ex ea maleficiorum artes atque praestigias ac magicas superstitiones audaciter instituit, docens posteros suos, ut sacro illo cultu diuini numinis derelicto uel elementa haec uel ignem uel aerios daemonas ueneraren
Abbreviated transcription (Latin):
Priꝰqͣm te inuto formarẽ. noui te. Ecclastes uͦ utriꝰ¬
ꝙ substantiȩ naturã atq originẽ examinatione or¬
tus atq mitii ex qͦ uidelicet unaquęq ꝓcessit et
considerationẽ fuiis ad quẽ unaquȩq contendit.
satis cuuident̃ aoꝓpͥȩ colligens. pariterq de huiꝰ
corporis atq animȩ separatione disccptans: ita
disscruit. Pruisqͣm conuertat᷑ puluis in t̾rã sicut
fuit: et spc̃ reuertat᷑ ad dm̃ qui dedit cũ. Quid aꝑ¬
tius dici potuit. quam ut mat̾iam carnis qͣm pul¬
uerẽ nominauit. qr de hominis semine sumit
exordiũ. ciꝰq uidet᷑ minist̾i̾o seminari. uelut ẽ
t̃ra sumptam ictrũ rtucrti ꝓnuntiaret ad t̾am: sp̃m̃¬

Expanded text:
priusquam te in utero formarem, noui te. Ecclesiastes uero utriupriusquam te in utero formarem, noui te. Ecclesiastes uero utriusque substantiae naturam atque originem examinatione ortus atque initii, ex quo uidelicet unaquaeque processit, et consideratione finis ad quem unaquaeque contendit satis euidenter ac proprie colligens pariterque de huius corporis atque animae separatione disceptans ita disseruit: priusquam conuertatur puluis in terram sicut fuit, et spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eam. quid apertius dici potuit quam ut materiam carnis, quam puluerem nominauit, quia de hominis semine sumit exordium eiusque uidetur ministerio seminari, uelut e terra sumptam iterum reuerti pronuntiaret ad terram, sp
Abbreviated transcription (Latin):
generat. sic̃ nec anima quidẽ pot̾ animã ꝓcrtare:
licet concretionẽ carns ñ dubitemꝰ humano semi¬
ne coalescere: ita dc utraq substantia id ẽ. carms
et ammȩ. quȩ cui ascribat᷑ auctori. apło manifestiꝰ
distingente. Dcinde patres inquit carnis nr̃e ha¬
buimus eruditores: et reuerebam᷑ eos. Hon multoma¬
gis subiciem᷑ patͥ spũum. et uiuemꝰ: Quid hac di¬
uisione cdariꝰ potuit diffinire. ut carnis qͥdẽ nr̃ȩ pa¬
tres homines ꝓnuntiaret: ammarũ uͦ dm̃ solũ eẽ
patrẽ constant̃ expͥmeret: Quanꝗͣ et inipsa corpo¬
ris huiꝰ concrecione. ministeriũ tantũmꝰ sit homi¬
nib asscribendũ: summa uͦ conditionis dõ omni
um creatori. dicente dauid. Manus tuȩ fecert̃ me.
et plasmaucrunt me. Et beatꝰ iob. Nonne sicut
lac inquit inulsisti me. et coagulastime ut cascũ:
Osfib et neruis inscruisti me. Et dñs ad iheremiã.

Expanded text:
generat, sicut nec animam quidem potest anima procreare, generat, sicut nec animam quidem potest anima procreare, licet concretionem carnis non dubitemus humano semine coalescere, ita de utraque substantia, id est, carnis et animae, quae cui ascribatur auctori, Apostolo manifestius distinguente. Deinde patres, inquit, carnis nostrae habuimus eruditores et reuerebamur: non multo magis subiciemur patri spirituum et uiuemus? quid hac diuisione clarius potuit definire, ut carnis quidem nostrae patres homines pronuntiaret, animarum uero deum solum esse patrem constanter exprimeret? quamquam et in ipsa corporis huius concretione ministerium tantummodo at hominibus adscribendum, summa uero conditionis deo omum creatori, dicente David: Manus tuae fecerunt me et plasmaverunt me . Et beatus Job, Nonne sicut lac, inquit, mulsisti me, et cossibus et neruis inseruisti me. et dominus ad Hieremiam:
Abbreviated transcription (Latin):
simaratione colligit᷑: nec legẽ istam ꝑscriptam lit¬
teris. dari ab inicio debuisse: erat enĩ hoc suꝑfluũ
fieri. stante adhuc naturali lege. nec ad integrum
uiolata: nec euangłicã ꝑfectionẽ tradiante legis
potuisse custodiã. Non enĩpot̾ant audire. qͥ te ꝑ-¬
cusserit. in dextera maxilla tua. p̃be ei et alteram.
qui contentiñ erant talionis equalitate inurias
ꝓpͥas uindicare: s letales calces ac teloꝵ uulntra ꝓ ala¬
palcuissima rependebant: et ꝓuno dente. ꝑcutien¬
tium animas expetebant. S ne dici illis poterat.
Diligite inimicos urõs: in quib magnꝰ fruetꝰ et u¬
tilitas ducebat᷑. ut amicos suos diligerent. declina¬
rent uͦ ab immicis. et solo ab eis odio dissiderent:
nec opprimere illos et int̾ficere festinarent.
llud uͦ qd̾ uos de diabolo mouerat. qr mendax ẽ
et pat̾ ciꝰ:⁊ qd̾ uiddelicet tam ipse quã pat̃ suusm̃¬

Expanded text:
sima ratione colligitur nec legem istam perscriptam litsima ratione colligitur nec legem istam perscriptam litteris dari ab initio debuisse erat enim hoc superfluum fieri stante adhuc naturali lege nec ad integrum uiolata nec euangelicam perfectionem tradi ante legis potuisse custodiam. non enim poterant audire: qui te percusserit in dextera maxilla tua, praebe illi et alteram, qui contenti non erant talionis aequalitate iniurias proprias uindicare, sed letales calces ac telorum uulnera pro alapa leuissima rependebant et pro uno dente percutientium animas expetebant. sed nec dici illis poterat: diligite inimicos uestros, in quibus magnus fructus et utilitas ducebatur, ut amicos suos diligerent, declinarent uero ab inimicis et solo ab eis odio dissiderent nec obprimere illos et interficere festinarent. IIIud uero quod uos de diabolo mouerat: quia mendax est et pater eius, quod uid
Abbreviated transcription (Latin):
si postea meliꝰ aliqͥd adinuenit: apparet eũ in pͥmor¬
dio mundi inferiora uel det̾iora sapuisse: et pꝰ hȩc
uelut exꝑimentis edoctũ. cepisse rectiora ꝓspicere: ac
pͥncipales ordinationes suas in meliꝰ emendare. Qđ
immensȩ p̃scientie dei penitꝰ conucnire ñ pot̾it. nec
sine ingenti blasphemia hȩc de ipso abheretica in¬
sania ꝑferent᷑. dicente eccłaste. Cognoui qr omĩa
quȩ fec̃ as̃ ab initio: ipsacrunt in ȩt̾nũ. Suꝑ illa
ñ c̃ qđ addat᷑: et ab illis ñ ẽ. qđ auftrat᷑. Et iccirco
iustis ñ ẽ lex posita. s iniustis et ñ subditis⁊ im¬
piis et peccatorib: sceleratis et contaminatis. Illi
nanq habentes naturalis atq insitȩ legis sanã
atq integrã disciplinam: nequaqͣm hac lege extrinse¬
cus adhibita. lititrisq descripta. queq in adiutori¬
um illinaturalidata ẽ indigebant. Ex quib aꝑtis¬

Expanded text:
si postea melius aliquid adinuenit, apparet eum in primorsi postea melius aliquid adinuenit, apparet eum in primordio mundi inferiora uel deteriora sapuisse et post haec uelut experimentis edoctum coepisse rectiora prospicere ac principales ordinationes suas in melius emendare. quod inmensae praescientiae dei penitus conuenire non poterit nec sine ingenti blasphemia haec de ipso ab haeretica insania proferentur, dicente Ecclesiaste: cognoui quoniam omnia quae fecit dens ab initio ipsa erunt in aeternum: super illa non est quod addatur, et ab illis non est quod auferatur. et idcirco iustis lex non est posita, iniustis autem et non subditis, inpiis et peccatoribus, sceleratis et contaminatis. illi namque habentes naturalis atque insitae legis sanam atque integram disciplinam nequaquam lege hac extrinsecus adhibita litterisque descripta quaeque in adiutorium illi naturali data est indigebant. ex quibus apertis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ occides. ñ adulterabis. ñ facies furtũ. ñ falsũ
testimoniũ dices. ñ concupisces uxorẽ pximi
tii. aliaꝙ hĩ multomaiora. quibꝰ ñ solũ legis s etiam
cuangłi p̃uenere mandata: Ita gͦ intelligimꝰ ab inicio
am̃ om̃ĩa creasse ꝑfecta. nec fuisse qd̃ ordmationi eiꝰ pͥn¬
cipali tielut imꝓuide et imꝑfecte necesse eẽt adiungi
si m illo statu ac dispositione qua ab illo creata sunt
unusa mansissent. Et iccirco in cos qͥ ante legẽ. ĩmo
ante diluuiũ peccauerunt. iusto iudicio animadũ¬
cisse dñm ꝓbamus: qi transgressi naturalẽ legẽ. si¬
ne ulla meruerunt excusatione puniri.Nec in illoꝵ
incidemꝰ blasphemã calũmã. qui ignorantes hanc ra-¬
tionẽ derogant dõ ueteris testam̃ti: ac detrahentes
nr̃ȩ fidei subsannantesq respondent. Quid gͦ pla-¬
cuit dõ ur̃o ut post tot annoꝵ milia legẽ uoluerit
ꝓmulgare: tanta scła passus sine lege transire: Qd̃¬

Expanded text:
bis, non facies furtum, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi tui aliaque his multo maiora, quibus non solum legis, sed etiam euangelii praeuenere mandata ? Ita ergo intellegimus ab initio deum omnia creasse perfecta nec fuisse quod ordinationi eius principali uelut inprouidae et inperfectae necesse esset adiungi, si in illo statu ac dispositione qua ab ipso creata sunt uniuersa mansissent, et idcirco in eos qui ante legem, immo ante diluuium peccauerunt, insto iudicio animaduertisse deum probamus, quia transgressi naturalem legem sine ulla meruerunt excusatione puniri, nec in illorum incidemus blasphemam calumniam, qui ignorantes hanc rationem derogant deo ueteris testamenti ac detrahentes nostrae fidei subsannantesque respondent: quid ergo placuit deo uestro, ut post tot annorum milia legem uoluerit promulgare, tanta saecula passus sine lege transire? quod
Abbreviated transcription (Latin):
directum ẽ illud eloqͥum. Ego dixi dii estis: et filii
excelsi om̃s. Uos autẽ sicut homines moriemini: et
sicut unꝰ depͥncipib cadetis. Quiq ab illa uera phi¬
sice philosophiȩ disciplina tradita sibi amaiorib
exciderunt: quampͥmꝰ homo ille qui uniu̾sarũ
naturarũ institutiones euestigio subsecutꝰ ẽ. potu¬
it euidenter attingere: suisq posteris certa rati¬
one transmittere: quippe quimundi ipsiꝰ infan¬
tiam adhuc tenera. et quodãmꝰ palpitantẽ rudẽ¬
ꝙ conspexcrat. et inquẽ tanta fuit ñ solũ sapi¬
entiȩ plenitudo: sctiam grã ꝓphetiȩ diuina illa
insufflatione transfusa. ut uniuersis animanti¬
b nomina. rudis ahuc mundihuiꝰ habitator
imponeret: ac ñ solũ omĩgenos bestiarũ atq ser¬
pentium furores uiresq discerneret: s ctiã uirtu¬
tes herbarũ et arborum. lapidũq naturas. ac tẽ¬

Expanded text:
directum est illud eloquium : Ego dixi, dii estis, et filii directum est illud eloquium : Ego dixi, dii estis, et filii excelsis omnes. uos autem sicut homines moriemini: et sicut unus de principibus cadetis, quique ab illa uera physicae philosophiae disciplina tradita sibi a maioribus exciderunt, quam primus homo ille, qui uniuersarum naturarum institutionem e uestigio subsecutus est, potuit euidenter ad tingere suisque posteris certa ratione transmittere. quippe qui mundi ipsius infantiam adhuc teneram et quodammodo palpitantem rudemque conspexerat et in quem tanta fuit non solum sapientiae plenitudo, sed etiam gratia prophetiae diuina illa insuffiatione transfusa, ut uniuersis animantibus nomina rudis adhuc mundi huius habitator inponeret ac non solum omnigenum bestiarum atque serpentum furores uirusque discerneret, sed etiam uirtutes herbarum et arborum lapidumque naturas ac tem
Abbreviated transcription (Latin):
aihel et uibal. Itaꝙ generatio illa quȩ de sech iusti
ꝓpagme descendebat suȩ lineç iugit̃ cognationiq
ꝑmixta: in patrũ atq atcaui scĩtate longa ȩtate
aurauit: nequaquã scilicet sacrilegiis ac inalicia
nequissimȩ plis infecta: quȩ in semet impietatis
germen uelut auita traditione retinebat inser¬
tũ. Donec gͦ ꝑseueratut int̃ illas generationes
eoꝵ ista discretio: semen illud sech ut pote de op¬
tima radice ꝓcedens ꝓ merito sc̃itatis. angl̃i dci.
siue ut diu̾la exemplaria continent. filii dĩ uocati st̃.
Q econtrario illi ꝓpt̃ impietatẽ uł suiã. uel pacrũ suoꝵ
et oꝑa t̾rena: filii hominũ nuncupant᷑. Cũ ec̃t gͦ in¬
uidentes post hȩc filii seth qui dĩ filii erant. filias
coꝵ qui de chaimprogenie nascebant᷑: desiderio
pulchritudinis earũ fuecensi. aeceꝑunt sibimet de
infundentis: ab illa eos ingenita scitate ac simpli¬
citate pat̾na ꝓtinus corruꝑunt. Ad quossatis congrue

Expanded text:
illa generatio quae de Seth iusti propagine descendebat suae lineae iugiter agnationique permixta in patrum atque ataui sanctitate longa aetate durauit, nequaquam scilicet sacrilegiis. ao malitia nequissimae prolis infecta, quae in semet inpietatis germen uelut auita traditione retinebat insertum. donec ergo perseuerauit inter illos generationis eorum ista discretio, semen illud Seth, utpote de optima radice procedens, pro merito sanctitatis angeli dei siue ut diuersa exemplaria continent . filii dei uocati sunt, et e contrario illi propter inpietatem uel suam uel patrum suorum et opera terrena filii hominum i nuncupantur. cum esset ergo inuidentes post haec filii Seth qui dei filii erant filias eorum qui de Cain progenie nascebantur desiderio pulchriatrum suorum, ab illa eos ingenita sanctitate ac simplicitate paterna protinus corruperunt. Ad quos satis congrue