comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is qui se non continent. ñ solum ꝑ nuptias
occupatis. s multis etiam ꝑ illicitos concu-¬
bitus luxuriantib. bonocreatore de malis
eorum faciente qͦd bonum ẽ. ñ desit nume.¬
rositas ꝓlis. & abiuroantia successionis. un¬
de sc̃ẽ amiciciȩ conquirant᷑. Ex qͦ colligitur:
pͥmis temporib generis humani. maxime
ꝓpt̃ dei popłm ꝓpagandum ꝑ quem & pro¬
phetaret᷑ & nasceret᷑ pͥnceps & saluator
omnium popłorum. uti debuisse scos isto
non ꝓpt̾ se expetendo. s ꝓpt̾ aliud necessa¬
rio bono nuptiarum. Nunc uͦcum ad ine¬
undam scãm & sinceram societatem. undiq
ex omnib gentib copia sp̃italis cognationis
exub̃et. etiam ꝓpt̃ solos filios conubia copui¬
lare cupientes. ut ampliore continentiȩ bo¬
no potiꝰ utant᷑. admonendi sunt. Sed noui
quid murmurent. Quid: Siinquiunt õs
homines uelint ab omni concubitu conti¬
nere: unde subsistet genus humanum:

Expanded text:
is, qui se non continent, non solum per nuptias is, qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciente, quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. ex quo colligitur primis temporibus generis humani maxime propter dei populum propagandum, per quem et prophetaretur 25 et nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritalis cognationis exuberet, etiam propter solos filios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid murmurent. quid? si, inquiunt, omnes homines uelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum?
Abbreviated transcription (Latin):
gium. concubit᷑. Horum enim quedam
sunt necessaria ꝓpt̾ sapientiam. sicut doc¬
trina: quedam ꝓpt̾ salutem. sic̃ cibus &
potꝰ. & somnus: quedam ꝓpt̾ amiciciam
sic̃ nuptiȩ uel concubitꝰ. Hinc enim subsi
stit ꝓpagatio generis humani: in qͦ amical
societas magnum bonum est. Hisitaq
bonis quȩ ꝓpt̾ aluro necessaria sunt. qͥñ
ad hoc utitur ꝓpt̾ qͦd instituta sunt. pec¬
cat: alias uenialit̃. alias clamnabilit̾. Qͥs¬
quis uͦ eis ꝓpt̾ hoc utit᷑ ꝓpt̃ qͦd datasunt:
bñ facit. Cui gͦ non sunt necessaria si non
eis utit᷑: melius facit. Pinde ista bona cum
opꝰ habemus bene uolumꝰ: s melius & no¬
lumus quam uolumus: quia tunc me¬
lius nos habemꝰ. cum ea necessaria ñ ha¬
bemus. Ac ꝑhoc bonum ẽ nub̃e: qͥa bonũ
c̃ filios ꝓcreare. matremfamilias eẽ: sed
meliꝰ non ntibere:quia melius ẽ adipsã
humanam societatem hoc oꝑe non egere. Ita
enim iam sese babet humanum genꝰ. ut ali¬

Expanded text:
gium, concubitus. Horum enim quedam gium, concubitus. Horum enim quedam neccessaria sunt propter sapienciam, sicut doctrina; quedam propter salutem, sicut cibus, potus, sompnus; quedam propter amiciciam, sicut nupcistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias uenialiter, alias damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac per hoc bonum est nubere, quia bonum est filios procreare, matrem familias esse; sed melius est non nubere, quia melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. ita enim iam sese habet humanum genus, ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
eius necessaria ministrabant. s meliꝰ qui om¬
nem suam sub̃am dimiserunt. ut expechtio¬
res eundem dñm sequerent᷑. In his audem
binis bomis. siue que isti. suie qͤ martha q
maria faciebant :fieri ñ posset qͦd melius
est: nisi alt̾o p̾t̾misso aut relicto. Unde intel¬
ligendum ẽ. non ideo malum putandum
ẽẽ nuptias: quia nisi ab eis abstineat᷑. non po¬
test haberi iuidualis castitas. aut uirginalis
integͥtas. Neq enim ideo malum erat quod
martha faciebat. quia nisi inde abstineret
soror eiꝰ. non faceret qͦd meliuserat: aut ideo
malum ẽ susciꝑe iustum aut ꝓpħam indo¬
mum suam. qͥa nec domum hab̃e debet. ut
qͦd melius est faciat. qui uult ad ꝑfectionẽ
xp̃m seqͥ. Sane uidendum ẽ aliabona no
bis dm̃ dare. quȩ ꝓpt̃ se ipsa expetenda
sunt. sicut ẽ sapientia. salus. amicicia:¬
& alia quȩ ꝓpt̾ abud aliqͥd sunt necessa¬
ria. sic̃ doctrina.cibꝰ. potꝰ. somnus. coniu¬

Expanded text:
eius necessaria ministrabant; sed melius, qui omeius necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem suam substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem dominum sequerentur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est abis deum dare, que propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapiencia, salus, amicicia; alia, que propter aliquid sunt neccessaria, sicut doctrina, cibus, potus, sompnus, coniu
Abbreviated transcription (Latin):
rum meliora st̃ prandia iustoꝵs: ita nuptiȩ
fidelium. uirginitati anteponunt᷑ impia¬
rum ueruntam̃ neq ibi prandium ieruno.
s iusticia sacrilegio: neq hic nuptiȩ uirgi¬
nitati. s fides impietat p̃fert᷑. Ad hoc enim
iusti cum opꝰ est pͣndent. ut tanquam bo¬
ni dñi. qͦdiustum &e equum ẽ seruis cor¬
porib p̃beant: ad hoc aut̃ sacͥlegi ieiunant.
ut demonib seruiant. Sic ad hoc nubunt
fideles. ut maritis pudice copulent᷑: ad hoc
aut̃ funt uirgines impiȩ. ut a uero dõ for¬
nicentur. Sic̃ gͦ bonum erat qͦd martha
faciebat occupata circa minist̾ium scorũ :
s melitis qͦd maria soror eiꝰ sedens ad pedes
dñi. & audiens ũbum eiꝰ. ita bonum susan¬
nȩ in coniugali castitate laudam᷑: s tam̃es
bonum uiduȩ annȩ.& multomagis mariȩ
uirginis. anteponimꝰ. Bonum erat qͦd facie¬
bant. quȩ de substantia sua xp̃o ac discipłis

Expanded text:
rum meliora sunt prandia iustorum, ita nuptiae rum meliora sunt prandia iustorum, ita nuptiae fidelium uirginitati anteponuntur inpiarum. uerumtamen neque ibi prandium ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides inpietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod iustum et aequum est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et audiens uerbum eius: ita bonum Susannae in coniugali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonum erat, quod faciebant, quae de substantia sua Christo ac discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
donec ad eaꝑueniat᷑. q̃ sic̃ ait apłs. turpe est¬
enim etiam dicere: omniabonaerunt in
comparatone peiorum. Hoc aut̃ falsum ẽe
qͥs dubitet: Ngͦ duo mala sunt conubiũ
& fornicatio. quoꝵ alt̾um peiꝰ: s duo bona
sunt conubium & continentia. quorum
alt̾um ẽ melius: sic̃ ista temporalis sanitas
& imbecillitas. ñ sunt duo mala. quorum al¬
terum sit peiꝰs ista sanitas & immortalitas
duobona sunt: quorum alt̾um melius. Item
scientia & uanitas ñ duo mala st̃. quoꝵ ua¬
nitas peius: sscientia & caritas duo bona
sunt. quoꝵ caritas meliꝰ. Namq scientia de¬
struetur ait apłs: & tamen huic tempori ne¬
cessaria ẽ: karitas aut̃ nunquam cadet. Sic
& mortalis ista generatio. ꝓpt̃ qͣm fiunt nup¬
diȩ. destruet᷑. Ab omni aut̃ concubitu im¬
munitas: & hic angłica meditatio ẽ: & ꝑma¬
net in ȩt̾num. Sic̃ aut̃ ieiunũs sacrilego¬

Expanded text:
donec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe estdonec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe est etiam dicere, omnia bona erunt in conparatione peiorum. hoc autem falsum esse quis dubitet? non ergo duo mala sunt conubium et fornicatio, quorum alterum peius, sed duo bona sunt conubium et continentia, quorum alterum est melius, sicut ista temporalis sanitas et inbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum peius, sed ista sanitas et inmortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. item scientia et uanitas non duo mala sunt, quorum uanitas peius, sed scientia et caritas duo bona sunt, quorum caritas melius. namque scientia destruetur, ait apostolus, et tamen huic tempori necessaria est; caritas autem numquam cadet. sic et mortalis ista generatio, propter quam fiunt nuptiae, destruetur; ab omni autem concubitu inmunitas et hic angelica meditatio est et permanet in aeternum. sicut autem ieiuniis sacrilego
Abbreviated transcription (Latin):
illa uiro. uel ille mulieri. Nec tam̃ nisi mn
ciuitate łi nr̃i. in monte scõ eiꝰ. talis ẽ cau¬
sa cumurore. Cet̾um alit̃ se hab̾e iura gen¬
tilium qͥs ignorat: ubi int̾posito repudio.
sine reatu aliqͦ ultionis humane. & illa cui
uoluerit nubit. & ille quam uoluerit duc̃:
Cui consuetudin simile aliqͥd. ꝓpt̾ isrłita¬
rum duriqam uidet᷑ ꝑmisisse moyses. de
libello reptidii. Qua in re. exꝓbratio quam
approbatio diuortii magis apparet. Hono¬
rabiles gͦnuptie in omnib. & thorꝰ unma¬
culatuis. Qͦo ñ sic cheim̃ bonum: ut in cõ¬
paratione fornicationis sit bonum: Alioqͥn.
duomala erunt: quorum alt̾um peiꝰ. aut bo¬
num erit & formcatio: qͥa peius est adult̾iũ.
Pcius ẽ enim alienum matͥmonium uiola¬
re: quam meretͥci adherere. Et bonum ad¬
ult̾ium: qͥa peior ẽ incestꝰ. Peius est enim cũ
matre: qͣm cum aliena uxore concũbere. Et

Expanded text:
illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini simile aliquid propter Israhelitarum duritiam uidetur permisisse Moyses de libello repudii. qua in re exprobratio quam approbatio diuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus inmaculatus. quod non sic dicimus bonum, ut in fornicationis conparatione sit bonum; alioquin duo mala erunt, quorum alterum peius; aut bonum erit et fornicatio, quia est peius adulterium — peius est enim alienum matrimonium uiolare quam meretrici adhaerere - et bonum adulterium, quia est peior incestus — peius est enim cum matre quam cum aliena uxore concumbere — et
Abbreviated transcription (Latin):
soluat᷑. Posset enm homo dimittere sterilẽ
uxorem. & ducere de qua filios hab̃et. &ta¬
men ñ licet. nr̃is quidem iam temporibus.
ac more romano: nec suꝑducere. ut ampliꝰ
habeat ꝙͣ. unã uiuam. Et utiq relicta adul¬
tera. uł relicto adult̃o possent plures nasci
homines: si uel illa alti nub̃et. uel ille alt̾ã
duceret. Qͦ d tam̃ si ñ licet sicut diumare¬
gula p̾scrib̾e uidet᷑: quem ñ faciat inten¬
tum. quid sibi uelit tanta firmitas uin¬
culi coniugalis: Qͦo nequaquam puto
tantum ualere potuisse: nisi alicuiꝰ rei
maioris ex hac infirma mortalitate hõiũ
qͦddam sacramentum adhiberet᷑: quod
deserentib hominib atq id dissoluere
cupientib inconcussum illis maneret
ad pęnam. Siquidem int̾ueniente cuor¬
to. ñ abolet᷑ illa confederatio nuptialis.
ita ut sibi coniuges sint etiam separats. cum
illis aut̃ adult̾ium cominiitant qͥb fuerint
etiam post stium repudium copulati: uł

Expanded text:
soluatur. possit enim homo dimittere sterilem soluatur. possit enim homo dimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filios habeat, et tamen non licet, et nostris quidem iam temporibus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta adultera uel relicto adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel
Abbreviated transcription (Latin):
licta ẽ. mechat᷑ si alt̃ nupserit: & ille huiꝰ
mali causa est. qui reliquit. Miror autẽ
siquemadinodum lcet dimittere adul¬
teram uxorem: ita licet ea dimissa. alt̾am
ducere. facit enim de hac re scã scͥptura dif¬
ficilem nodũ. dicente apło ex p̃cepto domini.
mulierem a uiro ñ deb̃e discedere. qͦd si
discesserit. manere innuptam. aut uiro
suo reconciliari: cum recebe utiq & ma¬
nere innupta nͥ ab adult̾o uiro ñ debeat:
ne recedendo ab eo qͥ adult̃ non ẽ. faciat
eum mechari. Reconciliari aut̃ uiro:uł
tolerando. sise ipsã continere ñ potest:uł
correcto forsitan iuste potest. Quomͦ aut̃
uiropossit ẽẽ licentia ducende alt̾ius si ad¬
ulteram reliquerit. cummuhieri non sit
nubendi alt̾i. si adult̾um reliquerit: non
uideo. Quȩ siita sunt: tantum ualet illud
sociale uincłm coniugum: cit cum causa
ꝓcreandi colliget᷑. nec ipsa causa ꝓcreandi

Expanded text:
licta est moechatur, si alteri nupserit, et ille huius licta est moechatur, si alteri nupserit, et ille huius mali causa est qui reliquit. Miror autem, si, quemadmodum licet dimittere adulteram uxorem, ita licet ea dimissa alteram ducere. facit enim de hac re sancta scriptura difficilem nodum dicente apostolo ex praecepto domini mulierem a uiro non debere discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari: cum recedere utique et manere innupta nisi ab adultero uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipsa continere non potest, uel correcto forsitan iuste potest. quomodo autem uiro possit esse licentia ducendae alterius, si adulteram reliquerit, cum mulieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non uideo. quae si ita sunt, tantum ualet illud sociale uinculum coniugum, ut, cum causa procreandi conligetur, nec ipsa causa procreandi
Abbreviated transcription (Latin):
amborum uł cuius quam eoꝵ. Coniugał
enim concubitꝰ. generandi gr̃a ñ habet
culpam: concupiscentiȩ uͦ satiande.s tñ
cum coniuge: ꝓpt̃ thori fidem uenialem
habet culpam. ddult̾ium uͦ. suie formca¬
tio: letalem habet culpam. Ac ꝑhoc. meli¬
or ẽ qͥdem ab omni concubitu continentia.
quam uł ipse matͥmonialis concubitꝰ: qͥ
sit causa gignendi. S qͥa illa continentia
meriti amplioris est: reddere uͦ debitum
conugale nulliꝰ est criminis: exigere aut̃
ult᷑ generandi necessitatem culpe ueniał.
fornicari porro uł mechari pumendi cri¬
minis: cauere debet caritas conugalis: ne
dum sib querit unde ampliꝰ honoretur:
coniugi faciat unde damnet᷑. Q enĩ di¬
mitat uxorem suam excepta eausa forn¬
cationis. facit eã mechari. Usq adeo fedus
illud. initium nuptiale. cuiꝰdam sacram̃¬
ti res ẽ: ut nec ipsa separatione irritũ fiat:
quandoquidem uiuente uiro. & a quore¬

Expanded text:
amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio letalem habet culpam. ac per hoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignendi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius honoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim dimittit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. usque adeo foedus illud initum nuptiale cuiusdam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione inritum fiat, quandoquidem uiuente uiro et a quo re
Abbreviated transcription (Latin):
ad talem concubitum impellunt: nuptiȩ
tamen ab adult̾io seu fornicatione defen¬
dunt. Neq enim illud ꝓpt̃ nuptias admit¬
titur. s ꝓpt̾ nuptias ignoscit᷑. Debent gͦ sibi
coniugati ñ solum ipsiꝰ sexꝰ sui cõmiscendi
fidem liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa. q̃ pͥma ẽ
humani generis in ista mortalitate socie¬
tas. uerum etiam infirmitatis inuicem
excipiende ad illicitos concubitꝰ euitandõ.
mutuam qͦdamm̃ seruitutem: uit & s alt̃
eorum ꝑpetua continentia placeat. nisi ex al
terius consensu ñ possit. Et ad hoc enmux¬
or ñ habet potestatem corporis sui seduir.
similit̃ & uir non habet potestatem corpo¬
rissui s mulier: ut & qͦd ñ filioꝵs ꝓpagan¬
dorum s infirmitatis & incontinentiȩ caysa
expetit uł ille de matͥmonio. uł illa de ma¬
rito. non sibi altutrum negent : ne ꝑ hoc
incdant in damnabiles corruptelas tẽp¬
tante sathana. ꝓpt̃ incontinentiam uel

Expanded text:
ad talem concubitum inpellunt, nuptiae ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima eat humani generis in ista mortalitate societas, uerum etiam infirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem, ut, etsi alteri eorum perpetua continenterius consensu non possit. Et ad hoc enim uxor non habet potestatem corporis sui, sed vir.estatem corporis sui, sed mulier, ut et quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit uel ille de matrimonio uel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas temptante satana propter incontinentiam uel
Abbreviated transcription (Latin):
ñ desid̃io ꝓlis. s ardore concupiscentiȩ. ip¬
sosuo iure intemꝑant̾ utentes. In quarũ
tam̃ nuptiis. bonum ẽ hoc ipsum quod
nupte sunt. Ad hoc enim nupte sunt. ut
illa concupiscentia redacta ad legittmũ
uincłm. ñ deformis & dissoluta fluitaret.
habens de se ipsa refrenabilem carnis m¬
firmitatem: de nuptiis aut̃ indissolubilẽ
fidei societatem:de se ipsa ꝓgressum ĩmo¬
derate coeundi: de nuptiis modum caste
ꝓcreandi. Et si enim turpe est libidi nos e
uti uł marito: honestum tam̃ ẽ nolle mis¬
ceri nisi marito: & ñ parere niside marito.
St̃ item uiri usq ad eoincontinentes: ut̃
conugib nec grauidis parcant. Quicqͥd
gͦ int̾ se coniugati immodestum. inuere¬
cundum. sordidum gerunt: uitium est
hominum: ñ culpa nuptiarum. Iam in
ipsa quoq immocłata exactione carnalis¬
mam concedit apłs. ut etiam p̾t̃ causam
ꝓcreandi sibi misceant᷑ : & si eos praui mores

Expanded text:
non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipnon desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione am concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores
Abbreviated transcription (Latin):
uir ad tempꝰ adhibuerit. donec aliam dig¬
nam uł honorib uł facultatib suis intieni¬
at qͣm comparem ducat. ipso animo adult̃
est: nec cum illa qͣm cupit inuenire. s cum
ista cũ qͣ sic cubat. ut cũ ea non habeat ma¬
ritale consortium. Unde & ipsa hoc sciens ac
uolens: impudice utiq miscet᷑ ei. cum qͦ ñ
habet fedus uxorium. ueruntam̃ si ei thori
fidem seruet: & cum ille uxorem duxerit nu-¬
bere ipsa ñ cogitet. aty a tal ꝓriꝰ ope conti¬
nere se p̃paret: adult̾am quidem fortassis fa¬
cile appellare non audeam.Non peccare
tamen quis dixerit: cum eã uiro cuiꝰ uxor
ñ est misceri sciat: Iam uͦ si ex illo concubitu
qͣntum adipsam attinet ñ nisi filios uelit.
& qͥcqͥd ultͣ catis am ꝓcreandi patit᷑ inuita
patiat᷑. multis quidem ista matͦnis anteponen¬
da est: que tamcesi ñ sint adult̾e. uiros tñ
suos plerunq etiam abstinere cupientes.
ad reddendum carnale debitum cogunt.

Expanded text:
uir ad tempus adhibuerit, donec aliam diguir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt
Abbreviated transcription (Latin):
nec adult̃o: peior ẽ. Porrosi eam flagitii pȩ¬
niteat. & ad castitatem rediens comugalem
pacta ac placita adult̃ina rescindat: miror
si eam fidei iuolatͥcem. uł ipse adult̃ puta¬
bit. Solet etiam queri. cum mascłs & femi
na. nec ille marit᷑. nec illa uror alt̾ius. sibi¬
met ñ filiorum ꝓcreandorum. s ꝓpt̃ incon¬
tinentiam soliꝰ concubitꝰ causa copulant᷑ ea
fide media. ut nec ille cum alt̃a. nec illa cũ
alt̾o id faciat: utrum nuptiȩ sint uocande.
E potest quidem fortasse ñ absurde hoc ap¬
pellari conubium:siusq ad mortem alicuiꝰ
eoꝵ id int̃ eos placuerit: & ꝓlis generationẽ
qmuis non ea causa coniuncti sint. ñ tamen
uitauerint: ut uł nolint sibi nasci filios:
uł etiam oꝑe aliqͦ malo agant. ne nascant᷑.
Cȩt̾um si uel utrunq uel unum hoꝵ desit:
ñ inuenio quemadinodum has nuptias ap¬
pellare possimꝰ. Et enim si aliquam sibi

Expanded text:
nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paenec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit. Solet etiam na, nec ille maritus, nec illa uxor alterius, sibimet, non filiorum procreandorum, sed propter incontinentiam, solius concubitus causa copulantur, ea fide media, ut nec ille cum altera, nec illa cum altero hoc faciant, utrum nuptie sint vocande? Et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ut adueram fidem ac legitimam redeat᷑:
id ẽ ut peccatum em̃det᷑. uoluntatis pͣui¬
tate correcta. Tanquam si quisq eũ homi¬
nem solus expoliare ñ possit inueniat so¬
cium iniquitatis: & cum eo paciscat᷑ ut si¬
mul id faciant. spoliumq parcant᷑. quo
facmore cõmislo. totum solus auferat.Bo.¬
let quidem ille: & fidem sibi seruatam ñ ẽẽ
conquerit᷑. Uerum in ipsa sua querela cogi¬
tare debet. potꝰi in bona uita ipsi humanȩ
societati fuisse seruandam. ne p̃da iniqua ex
homine fieret: si sentit qm inique sibi in
peccati societate seruata ñ fu̾it. Ille quippe
utrobiq ꝑfroꝰ: ꝓfecto sceleratior iudieandꝰ ẽ.
At si id quodiale fecerant ei disphcuisset:
& ꝓpt̾ea cum participe facinoris p̃dam ch¬
uidere noluisset. tit homini cui ablata fu¬
erat redderet᷑: eum ꝑfidum nec ꝑfidus di¬
ceret. Ita mulier si fide coniugali uiolata
fidem seruet adult̾o: utiq mala ẽ. S si

Expanded text:
ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus est. at si id, quod male fecerant, ei displicuisset et propterea cum participe facinoris praedam diuidere noluisset, ut homini, cui ablata fuerat, redderetur, eum perfidum nec perfidus diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si
Abbreviated transcription (Latin):
iuris tͥbuit apłs: tit eam potestatem appel¬
laret dicens. Mulier non habet potestatẽ¬
sui corporis: s uir. Similit᷑ aut̃ & uir non
habet potestatem corporis sui: s mulier.
Huius aut̃ fidei uiolatio. dicit᷑ adult̾ium:
cũ uel ꝓp̾e libidinis instinctu uel aliene cõ¬
sensu. cum alt̾o uel alt̾a contͣ pactum con¬
iugale concumbit᷑. atq ita frangit᷑ fides. quȩ
in reb etiam corporeis & abiectis magnum
anum bonum ẽ. Et ideo eam saluti quoq
corporali qͣ etiam uita ista continet᷑. cer¬
tum ẽ deb̃e p̃poni. Ꝙ sienim exigua palea
p̃multo auro pene res nulla ẽ: fides tam̃
cum in negocio paleȩ sic̃ in auro sincera
seruat᷑: non ideominor est: qͥa in re mino¬
re seruat᷑. Cũ uͦ ad peccatum admitten¬
dum adhibet᷑ fides: mirum sifides appel¬
landa ẽ. Ueruntam̃ qualiscunq sit. si & con¬
tra ipsam fit. peiꝰ fit: nisi cum ꝓpt̾ea deserit᷑.

Expanded text:
iuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appeliuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appellaret dicens: mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter autem et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. huius autem fidei uiolatio dicitur adulterium, cum uel propriae libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in negotio paleae sicut in auri sincera seruatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ seruat᷑ fides honoris & obsequiorum in¬
uicem debitorum ab alt̾uitrosexu. etiã lan¬
guescentib & ꝓpe cadauerinis utͥsq m̃bͥs:
animoꝵ tamen rite coniugatorum tanto
sincerior quanto ꝓbatior: & tanto securior
quanto placidior castitas ꝑseuerat. Habẽt c̃
id bonum coniugia: qͦd carnalis uł iuuen ił
incontinentia etiam siuitiosa ẽ. ad ꝓpagan¬
de ꝓlis redigit᷑ honestatem: ut ex malolib¬
dinis. aliqͥd boni faciat copulatio coniuga¬
lis. Deinde: quia repͥmit᷑ & quodam modo
uerecundiꝰ estuat concupiscentia carnis.
qͣm temꝑat parentalis affectꝰ. Int̾cedit enĩ
quedam gͣuitas feruide uoluptati: cum
in eo qͦd sibi uir & mulier adherescunt.
pat̃ & inat̃ ẽẽ meditant᷑. Huc accedit: qͥa
in eo ipso quod sibi inuicem conuges de¬
bitum soluunt: etiam siid aliquanto in¬
temꝑantiꝰ & incontinentiꝰ expetant: fidem
tamen sibi parit̃ debent. Cui fidei tantum

Expanded text:
ergo seruatur fides honoris et obsequiorum inergo seruatur fides honoris et obsequiorum inuicem debitorum ab alterutro sexu, etiamsi languescentibus et prope cadauerinis utrisque membris, animorum tamen rite coniugatorum tanto sincerior, quanto probatior, et tanto securior, quanto placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia reprimitur et quodam modo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam grauitas feruidae uoluptatis, cum in eo, quod sibi uir et mulier adhaerescunt, pater et mater esse meditantur. Huc accedit, quia in eo ipso, quod sibi inuicem, coniuges . debitum soluunt, etiamsi id aliquanto intemperantius et incontinentius expetant, fidem tamen sibi pariter debent. cui fidei tantum
Abbreviated transcription (Latin):
confederatonem ita diuina scͥptura cõm̃¬
dat. ut nec dimisse a uiro nub̃e liceat alt̃
quandiu uir eiꝰ iuiuit: nec dimisso ab ux¬
ore liceat alt̾am ducere.: nisi mortua fũit
q̃ recessit. Bonum gͦ coniugii. qͦd etiam
dñs in eugłio confirmauit. non solũ qͥa ꝓ¬
hibuit dimittere uxorem nisi ex causa for¬
nicationis s etiam qͥa uenit inuitatꝰ ad
sꝓpter ipsam etiam nat᷑alem in diũso sexu
socetatem. Alioquin ñ iam hceret᷑ con¬
iugium in senib: p̃serdim si uł amisissent
filios uł minime genuissent. Nunc uͦ in
bono licet annoso conitigio. & si emarcuit
ardor ȩtatis int̃ mascłm & feminam: ui¬
get tam̃ ordocaritatis. int̃maritũ & uxo¬
rem. Q ui quanto meliores sunt. tanto ma¬
turius a cõmixtione carnis suȩ.pari con¬
sensu se continere ceꝑunt: ñ ut necessita¬
tis ẽẽt postea ñ posse qͦduellent: s ut lau¬
dis ẽet pͥmum noluisse quod possent. Si

Expanded text:
confoederationem ita diuina scriptura commenconfoederationem ita diuina scriptura commendat, ut nec dimissae a uiro nubere liceat alteri, quamdiu uir eius uiuit, nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii, quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sed etiam quia uenit inuitatus ad sed propter ipsam etiam naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si
Abbreviated transcription (Latin):
set nͥ fieret quod ille uetuisset. Ita gͦ pos¬
sent etiam ꝑconcubitum talium corpoꝵ
generationes subsistere: quȩ usq ad cer¬
tum modum hab̃ent incrementum. nec
ũgerent tñ in senium aut usq in seniũ.
nec tamen in mortem: donee illa bene¬
dictionis multiplcatione t̾ra mmpleretur.
Si enim uestib isrłitarum p̃stitit d̾s ꝑ an¬
nos qͣdraginta sine ullo detͥm̃to ꝓpͥum sta¬
tum: qͣntomag̃ p̃staret corporib obedien¬
tium p̃cepto suo felicissimum qͦddã tem¬
peramentum certi statꝰ. donec in melius
conũt̾ent᷑. ñ morte hoĩs qͣ corpꝰ ab anima
deserit᷑:s beata cominutatione a morta¬
litate ad immortatem. ab auimali ad
sp̃italem qualitatem: Harum sententi
huc ex illis ũbis exculpi: querere ac dis¬
serere. longum ẽ. Illud nẽ dieimꝰ scłm
istam conditionem nascendi & morien¬
di quam nouimꝰ. & in qͦ creati sumꝰ. aliqͥd
bomi ẽẽ coniuigium mascł & femine: cuius

Expanded text:
set, nisi fieret quod ille uetuissetit-a ergo posset, nisi fieret quod ille uetuissetit-a ergo possent etiam per concubitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum haberent incrementum nec uergerent tamen in senium aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra inplereter. si enim uestibus lsrahelitarum praestitit deus per annos quadraginta sine ullo detrimento proprium statum, quanto magis praestaret corporibus oboedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiahuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creati sumus, aliquid boni esse coniugium masculi et feminae: cuius
Abbreviated transcription (Latin):
incrementum & multiphcatio qͦ dictum
est crescite & multiplcamini. ꝓuectꝰ m̃tis
& copia uirtutis intelligat᷑. sic̃ in psalmopo¬
situm ẽ. multiphicabis in anima mea uir¬
tutem. nec data sit homini ꝓlis ista succes¬
sio. nisi postea qm causa peccati fut᷑a erat
in morte decessio: siue corpꝰ ñ sp̃itale illis
hominib s pͥmo auimale factum erat. ut
obedientiȩ merito postea fieret sp̃itale ad
immortalitatem capessendã. ñ post mor¬
tem q̃ inuidia diabol intͣuit in orbem t̾ra¬
rum. & facta ẽ pena peccati. s ꝑ illam cõ¬
mutatonem qm significat apłs ubi ait.
deinde nos uiuentes qͥ reliqͥ sumꝰ. simul
cum illis rapiemͣ in nubib obuiam xp̃o
in aera: & illa corpora pͥmi comuguĩ &
mortalia fuisse intelligamꝰ pͥma confor.¬
matione. & tam̃ ñ morit᷑a nis peccassent.
sic̃minatꝰ erat ds. tanqm si uulnꝰ ininaret᷑.
qͥa tulnerabile corpꝰ erat: qͦd tñ ñ accidis¬

Expanded text:
incrementum et multiplicatio, qua dictum incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista successin morte decessio: sive corpus non spirituale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut obedientiae merito postea fieret spirituale, ad immortalitatem capessendam, non post mortem, quae invidia diaboli intravit in orbem terrarum et facta est poena peccati, sed per illam commutationem, quam significat apostolus, ubi ait: deinde nos uiuentes qui reliqui sumus simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera, ut illa corpora primi coniugii et mortalia fuisse intellegamus prima conformatione et tamen non moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat deus — tamquam si uulnus minaretur, quia uulnerabile corpus erat, quod tamen non accidis
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat ds dicens. crescite & multiplica¬
mini & implete t̾ram. si ñ peccassent: cũ
mortis conditionem corpora eoꝵ peccan¬
domeruerint. nec ẽẽ concubitꝰ nisi mor¬
talium corporum possit. Nures enim de hac
re sententie diũseq exciterunt. Et si exami¬
nandum sit. ueritati ditunarũ scͥpturarũ
quenam earũ potissimum congruat: ꝓlire
disputationis negotium ẽ.Siue gͦ sine co¬
eund complȩxu alio aliqͦ mͦ si ñ peccas¬
sent habit᷑i ẽẽnt filios ex munere omni¬
potentissimi creatoris. qui potuit etiam
ipsos sine parentib condere. qui potuit
carnem xp̃i in ut̃o uirginali formare: ꝙut
iam ipsis infidelib loquar. qͥ potuit apib
ꝓlem sine concubitu dare: siue ibi multa
mystice ac figͣate dicta sint. alit̾q sit intel¬
ligendum quod scͥptum ẽ. implete t̾ram
ce dñamini eiꝰ. id ẽ ut plenitudine & ꝑfec
tione uite ac potestatis id fieret: ut ipsũ qͦq

Expanded text:
dixerat deus dicens: crescite et multiplicadixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dicta sint aliterque sit intellegendum, quod scriptum est: inplete terram et dominamini eius, id est, ut plenitudine eut ipsum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
mani generis pars ẽ. & sociale
qͥddam est humana natura.
uno dsuo Uluit om̃s homines condere:
ut in sua soł cietate ñ sola simihtudine ge¬
neris s etiam⁊ cognationis uincło tene¬
rent᷑. Prima itaq nat᷑alis humanȩ societatis
copula:uir & uxor ẽ. Qͦs nec ipsos singłos
condidit ds̃. & tanquam alienigenas iun¬
xit. s altãm creauit ex alt̾o. signans etiam
uim coniunctionis in lat̾e. unde illa detͣc¬
ta formata ẽ. Lat̾ib enim sibi iunguntur.
qͥ parit̃ ambulant: & parit̃ qͦ ambulant
intuent᷑. Consequens ẽ conexio societatis in
filiis: qͥ unus honestꝰ fructꝰ est: ñ conune¬
tonis maris & femine. s concubitꝰ. Poterat
enim ẽẽ in utͦq sexu etiã sine tali comixtio¬
ne. alt̾iꝰ regentis. alt̾ius obsequentis. ami¬
calis q̃dã & g̃mana comiunctio. Nec nunc
opꝰ est ut scrutem᷑ & in ea questione defi¬
nitam sententiam ꝓferamꝰ. unde pͥmoꝵ
hominum ꝓlesposset existere. quos bene¬

Expanded text:
mani generis pars est, et sociale quiddam est humana natura, uno Deus voluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrutemur et in ea quaestione definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos bene
Abbreviated transcription (Latin):
si fiat ordinatio cleri ad plebem congregan¬
tio. manet tñ in illis ordinatis sacram̃tum
ordinationis. E si aliqͥ culpa qͥsqm ab officio
remoueat᷑: sacram̃to diũ semel imposito ñ
carebit: qmuis ad iudicium ꝑmanente. Be¬
nerationis itaq causa fieri nuptia s. apłs ita
testis est. uoloinquit. iuniores nub̃e. Et qͣsi
ei diceret᷑. utquid: congnuo subiecit. filios
ꝓcreare: matresfamilias eẽ. Ad fidem autẽ
castitatis illud ꝑtinet᷑. uxor ñ habet potesta¬
tem corporis sui. s uir:similit & uir non
habet potestatem corporis sui. s mulier. Ad

Expanded text:
Si fiat ordinatio cleri ad plebem congreganSi fiat ordinatio cleri ad plebem congregantur, manet tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis: et si aliqua culpa quisquam ab officio suo removeatur, sacramento Domini semel impositmuis ad iudicium permanente. generationis itaque causa fieri nuptias apostolus ita testis est. uolo, inquit, iuniores nubere. et quasi ei diceretur: ut quid? continuo subiecit: filios procreare, matres familias esse. ad fidem autem castitatis illud pertinet: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mul
Abbreviated transcription (Latin):
ud nͥ qͥa uirgines ꝑmanserunt. Nec ideo se
arbitrent᷑ meliores ẽẽ pͥmis patͥb scĩs: qͥ nup¬
tus ut ita dicam. nuptialit̃ usi sunt. Parum
qͥppe us ita se habet: ut siqͥd in eis ẽ ꝑcarnus
commixtionem. qͦd excedat generandi neces¬
sitatem. qͣmiuis uenialit factum fuerit: con¬
taminatio sit. Nam qͥd expiat uenia : si om¬
nino ñ contaminat illa ꝓgressio: a qua con¬
taminatione mirum si immunes ẽẽnt pue¬
ri sequentes agnũ: nisi uirgines ꝑmanerẽt.
Bonum gͥ nuptiarum ꝑ om̃s gentes atq om̃s
homines in causa generandi ẽ: & in fide ca¬
stitatis. Qͦo aut̃ ad popłm di ꝑtinet. etiam
inscĩtate sacramenti. ꝑ qͣm nefas est etiam
repudio discedentem alti nub̃e. dum uir eiꝰ
uiuit: nec saltem ipsa causa pariendi. Quȩ
cum sola sit qͣ nuptie fiunt. nec eare ñ stib¬
sequente ꝓpt̃ quam fiunt. soluit᷑ uinculum
nuptiale nͥ coniugis morte: quemadmodũ

Expanded text:
ud nisi quia uirgines permanserunt. nec ideo se ud nisi quia uirgines permanserunt. nec ideo se arbitrentur meliores esse primis patribus sanctis, qui nuptiis, ut ita dicam, nuptialiter usi sunt. earum quippe usus ita se habet, ut, si quid in eis per carnis conmixtionem, quod excedat generandi necessitatem, quamuis uenialiter factum fuerit, contaminatio sit. nam quid expiat uenia, si omnino non contaminat illa progressio? a qua contaminatione mirum si inmunes essent pueri sequentes agnum, nisi uirgines permanerent. Bonum igitur nuptiarum per omnes gentes atque omnes homines in causa generandi est et in fide castitatis; quod autem ad populum dei pertinet, etiam in sanctitate sacramenti, per quam nefas est etiam repudio discedentem alteri nubere, dum uir eius uiuit, nec saltem ipsa causa pariendi: quae cum sola sit qua nuptiae fiunt, nec ea re non subsequente propter quam fiunt soluitur uinculum nuptiale nisi coniugis morte. quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdientia. pat̾ ille qͥsine uxore ñ fuit: ẽẽ¬
sine uncofilio & a se occiso paratꝰ fuit.¬
Unicum enim ñ unmerito dixerim: de qͦ
audiuit a domino. in ysaac uocabit᷑ tibi
semen. Quianto gͦ citiꝰ tit etiam sine uxore eẽt.
sihoc iuberet᷑ audiret: Ande non frustra
sepe miram᷑. non nullos utriꝰq sexus ab oĩ
concubitu continentes. negligent̃ obȩdire
p̃ceptis: cũ tam ardent̃ arripuerint ñ ut
concessis. Unde qͥs dubitat. & excellentie
scõꝵs illoꝵs patrum atq matrum filios ge¬
nerantium. ñ recte cõparari mares & femi¬
nas nr̃i temporis. qͣmuis ab omni concub¬
tu immunes. in uirtute obȩdientie mi¬
nores: etiam si illis hominib & in habitu ani¬
mi defursset. qͦd in istoꝵ oꝑe manifestum est:
Sequant᷑ gͦ agnum pueri. cantantes canticũ
nouum sic̃ in apocalipsi scͥptum est. qͥ cum
mulierib se non contaminauert̃: ñ ob ali¬

Expanded text:
oboedientia pater ille, qoboedientia pater ille, qsine unico filio et a se occiso paratunicum enim non inmerito dixerim, de quo audiuit a domino: in Isaac uocabitur tibi semen. quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc iuberetur, audiret! unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes neglegenter oboedire praeceptis, cum tam ardenter adripuerint non uti concessis. unde quis dubitat et excellentiae sanctorum illorum patrum atque matrum filios generantium non recte conparari mares et feminas nostri temporis, quamuis ab omni concubitu inmunes in uirtute oboedientiae minores, etiamsi illis hominibus et in habitu animi defuisset, quod in istorum opere manifestum est? sequantur ergo agnum pueri cantantes canticum nouum, sicut in Apocalypsi scriptum est, qui cum mulieribus se non contaminauerunt, non ob ali
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ideo potest ẽẽ obȩdientia sine uirginita¬
te. qͥa uirginitas ex consilio ẽ. non ex p̃cepto.
Obedientiam uͦ illam dico: qua p̃ceptis ob¬
temꝑat᷑. Ideoq obȩdientia p̃ceptorum sine
uirginitate qͥdem potest: s sine castitate ẽẽ
ñ potest. Ad castitatem nanq ꝑtinet. non
fornicari. non mechari. nullo illicito concu¬
bitu macłari: quȩ qui ñ obseruant. contra
p̃ceptum di faciunt: & obhoc extorres stͣ
a uirtute obȩdientiȩ. Uirginitas aut̃ ꝓpt̾ea
potest ẽẽ sine obedientia: qͥa potest femina
consilio uirginitatis accepto. & custodita uir¬
ginitate p̃cepta contemnere. sic̃ multas sacͣs
uirgines nouimꝰ ũbosas. curiosas. ebriosas.
litigiosas. auaras. suꝑbas. q̃ omnia contͣ pre¬
cepta st̃: & sic̃ ipsam euam. inobedientiȩ cri¬
mine occidunt. Quaꝓpt̃ non solum obe¬
diens inobȩdienti:.s obedientior conugata.
minꝰ obedienti uirgini. p̃ponenda ẽ. Er hac

Expanded text:
hoc ideo potest esse oboedientia sine uirginitahoc ideo potest esse oboedientia sine uirginitate, quia uirginitas ex consilio est, non ex praecepto. oboedientiam uero illam dico, qua praeceptis obtemperatur. ideoque oboedientia praeceptorum sine uirginitate quidem potest, sed sine castitate esse non potest. ad castitatem namque pertinet non fornicari, non moechari, nullo inlicito concubitu maculari: quae qui non obseruant, contra praecepta dei faciunt et ob hoc extorres sunt a uirtute oboedientiae. uirginitas autem propterea potest esse sine oboedientia, quia potest femina consilio uirginitatis accepto et custodita uirginitate praecepta contemnere: sicut multas sacras uirgines nouimus uerbosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae omnia contra praecepta sunt et sicut ipsam Euam inoboedientiae crimine occidunt. quapropter non solum oboediens inoboedienti, sed oboedientior coniugata minus oboedienti uirgini praeponenda est. Ex hac
Abbreviated transcription (Latin):
nabilem siẽ uirgo est. Ita si conferas ebriosã
uirginem sobrie coniuigate: qͥs dubitet ean¬
dem ferre sententiam: Nuptiȩ qͥppe & uir¬
ginitas duobona sunt: quoꝵ altum maius.
Sobrietas aut̃ & ebriositas: sic̃ obedientia &
contumatia. Illa bona sunt: hec maia. Meliꝰ
ẽ aut̃ hab̾e omnia bona uel minora. quam
magnum bonum cum magno malo:quia
& in corporis bonis. meliꝰ ẽ hab̾e ⁊ achei statu¬
ram cum sanitate: qm golie cum febre. Rec¬
te plane querit᷑. non utrum omnimodis in¬
obediens uirgo coniugate obedienti. ẜminꝰ¬
obediens obȩdientiori comparanda sit: qͥa
& illa nuptialis castitas ẽ. & ideobonum est.
s minor quam uirginalis. Tanto gͦ minor
in bono obedientie. qͣnto maior in bonoca¬
stitatis: si alt̾a alt̾i comparet᷑. que p̃ponenda
sit iudicat. qͥ pͥmo ipsam castitatem & obe¬
dientiam comparans. uidet omnium uirtu¬
tum qͦdãmͦ matrem ẽẽ obechentiam. Ac ꝑ

Expanded text:
nabilem, sicut uirgo est? ita si conferas ebriosam nabilem, sicut uirgo est? ita si conferas ebriosam uirginem sobriae coniugatae, quis dubitet eandem ferre sententiam? nuptiae quippe et uirginitas duo bona sunt, quorum alterum maius; sobrietas autem et ebriositas, sicut oboedientia et contumacia, illa bona sunt, haec mala. melius est autem habere omnia bona uel minora quam magnum bonum cum magno malo, quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate quam Goliae cum febre. Recte plane quaeritur, non utrum omnimodis inoboediens uirgo coniugatae oboedienti,oediens oboedientiori conparanda sit, quia et illa nuptialis castitas est et ideo bonum est, sed minor quam uirginalis. tanto ergo minor in bono oboedientiae, quanto maior in bono castitatis, si altera alteri conparetur, quae praeponenda sit iudicat qui primo ipsam castitatem et oboedientiam conparans uidet omnium uirtutum quodam modo matrem esse oboedientiam. ac per