comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem martiris oleo corpꝰ ꝑunguerctur: Factũ ÷ &¬
reuix: Itemq apud nos uir tribuniciꝰ deusinus
urbano aus ÷: egritudine ex animatũ posuit
infantulũ filiũ. & pꝰ orationẽ quã multis cum
lacrimis ibi fudit. uiuentẽ leuauit. Qa faciã:
Vrguet huiꝰ opis implenda ꝓmissio. ut ñ hicpos¬
sin oĩa cõmemorare. quȩ scio & ꝓculdubio pleriq
nr̃oꝵ cũ hec legerint dolebt̃ me pt̾misisse tã multa
que utiq mecũ sciunt Qsiam nẽ ut ignoscant
rogo: & cogitent quã plixi laboris sit facert:
qđ mehic᷑ facẽ susceptis oꝑis necessitas cogit:
Siciñ miracula sanitatũ ut alia taceĩ. ea tantũm
uelĩ scribat quȩ ꝑ hunc martirẽ id ÷ glĩosissumũ
stephanĩ facta sunt in colonia camensi &m nr̃a
plurimi c̃ficiendi sunt libri. noo tam̃ oma colli¬
gi poter. s tantũ de quib libellidatisun qͥ reci¬
tarentur in poplis. Id namq ficri uoliumus. cũ

Expanded text:
dem martyris oleo corpus perungeretur. Factum dem martyris oleo corpus perungeretur. Factum  aput nos uir tribunicius Eleusinus urbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid faciam? Urget huius operis inplenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio; et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa, quae utique mecum sciunt. Quos iam nunc, ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere. quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit. Si enim miracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantummodo uelim scribere, quae per hunc martyrem, id est gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri, nec tamen omnia colligi poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri uoluimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
memoriã posuit. & ñ solũ reuixit. uerũ etiim illesꝰ
ipparuit. Sc̃ĩmonialis quedã in uicina possessio
nica operuer̃ cidauer eiꝰ purtntes. & reccpto spũ
salua facta ÷. Apud ipponc̃ bassus quidã
syrꝰ ad meinoriã cius dẽ mr̃is orabat ꝓ egrotan¬
te & ꝑielitante filia. eoq secũ uestẽ eiꝰ adtulerit.
cũ ecee pucri dedomo cucurrer̃. ꝗͥ ei mortuam
nciarent: S cũ orante illo ab amicis eiꝰ excipen¬
tur ꝓhbuer eos illis dicẽ. ne ꝑpublicũ plangera.
Qui cũ domũ itdiss& iã suoꝵ eiulatib ꝑsonan
tẽ. & uestẽ filie ꝗ̃ ferebat suꝑ eam ꝓieciss&. red¬
dita c̃uitt: Rursus ibidẽ apudnos irenei cuiꝰdã
collectarii filiꝰ. egritudine extinctꝰ ÷ Cum ꝙ̃ cor¬
pꝰ iacer& ex anime. atq alii exgentib & lamen¬
tantib exequie pararentur. amicoꝵ ciꝰ quidã
int̾ alioꝵ consolantiũ uerba suggessit. ut eius¬

Expanded text:
memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam in uicina possessionnica operuerunt cadauer eius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum orante illo ab amicis eius exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset iam suorum eiultem, et vestem filiae quam ferebat, super eam projecisset, reddita est vitae. 18. Rursus ibidem apud nos Irenaei, cujusdam collectarii filius, aegritudine exstinctus est. Cumque corpus jaceret exanime, atque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum ejus quidam inter aliorum consolantium verba suggessit, ut ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ds̃ illidar& mentẽ bonã. qua eredere ñ deferra
in xp̃m: fecit hoc cũ utgenti gemitu & fletu. & sin¬
cerit ardente pietatis affectu. Oeuide abscedens.
aliquid dealtari floꝵ quod occurrit tulit. eiq
cũ iamnox eẽt ad caput posuit : Tc̃ dormitũ ÷
Et ecce ante diluculũ damat. ut ad epin cur¬
itret᷑. qui mecũ forie tt̃ erat apud ipponẽ. Cum gͦ
cũ audiss& absentẽ. uenire prbros postulauit:¬
uerba beatissimi stephani quando lapidatꝰ ⁊ a
iudcis ultima fuisse nescira hec huic quoꝙ ul¬
tuna fuer̃ Nam ñ multo pꝰ etiã ipse dcfunctꝰ :
Sinati sunt illic ꝑ eundẽ martirẽ. etiã podagri
dolcra. audiuit: Etcũ hoc feocrit dolor continuo
conquiesca. Audurꝰ nom̃ ÷ fundi ubi c̃ aeclã &
in ea momoria mr̃is Stephani Puor quendã par¬
uulũ cumin arca luder& exorbitantis boues qui
uehiculũ trahebant. rota obtriuer̃. & c̃festim
palpitauit expirins. Hc̃ mat̾ abreptũ. ad eandc̃

Expanded text:
aret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum domitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat aput Hipponem. Cum ergo eum audisset absentem, uenire presuerba beatissimi Stephani, quando lapidatus est a Iudaeis, ultima fuisse nesciret; quae huic quoque ultima fuerunt; nam non multo post etiam ipse defunctus est. Sanati sunt illic per eundet, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem
Abbreviated transcription (Latin):
generi alimoniã p̃parauit. & condidit: Quids
ẽ aut̃ quo uesci non coger& fames. aut quid ñ
suaue ac salubre facere posset ds̃. qui etiam
ut sine cẏbo uiuerent diuina facilitate dona¬
r&. nisi ut pascerentur etiam hoc implende fi¬
gurȩ tanti misterii conuenirent: Non autẽs
ad p̾figurandam ȩcdesiam ꝑtinere tã multi¬
pliciũ rerũ signa gestarũ. nisi fuerit contenti¬
osus. nemo ꝑmittitur opinari lam enĩ gentes
ita ȩcclãm repleuerunt munde & in munde.
donec certũ ueniatur ad finẽ. Ita eiꝰ unitatis
quadã compagine continent᷑. ut ex hoc uno mani¬
festissimo. etiam de cet̾is quę obscuriꝰ aliquando dic¬
ta sunt. & difficiliꝰ agnosci queunt. dubitare fas
ñ sit: Que cũ ita sint. nec in aniter ista eẽ conscrip¬
ta putare quisquã uł durꝰ audebit. nec nichil
significare con gesta sint. nec sola dicta eẽ signi¬
ficatiua ñ facta nec aliena eẽ ab ęcclã significan¬

Expanded text:
generi alimoniam praeparauit et condidit? Quid generi alimoniam praeparauit et condidit? Quid est autem, quo uesci non cogeret fames? aut quid non suaue ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina facilitate donaret, nisi ut pascerentur etiam hoc inplendae figurae tanti mysterii conueniret? Non autem ad praefigurandam ecclesiam pertinere tam multiplicia rerum signa gestarum, nisi fuerit. contentiosus, nemo permittitur opinari. Iam enim gentes ita ecclesiam repleuerunt, mundique et inmundi, donec certum ueniatur ad finem, ita eius unitatis quadam conpagine continentur, ut ex hoc uno manifestissimo etiam de ceteris, quae obscurius aliquanto dicta sunt et difficilius agnosci queunt, dubitare fas non sit. Quae cum ita sint, sic nec inaniter ista esse conscripta putare quisquam uel durus audebit, nec nihil significare cum gesta sint, nec sola dicta esse significatiua non facta, nec aliena esse ab ecclesia significan
Abbreviated transcription (Latin):
si fuer̃ ibi. ac non potius parentes eoꝵ ibi fuisse
suffecerit. equinũ uidelic& atq asininũ genꝰ.
& si qua alia sunt : quę cõmixtione diuersi ge¬
neris. genꝰ aliquid gignunt: Sedsi & hoc ad
msterium ꝑtinebatꝰ: ibi erant: Habet enim
& hoc genꝰ. masculũ & feminã: Solet etiã mos¬
uere non nullos genera escarum quę illic habe¬
re poterant animalia. quȩ ññ carne uesci pu¬
tantur. utrum p̃ter numerũ ibi fuerint sinc
trans gressionc mandati. que alioꝵ alendoꝵ
necessuas illic coegisset includi. an uero quod
potius est credendũ. preter carnes aliqͥ alimen¬
ta eẽ potuer̃. que omib conuenirent. Ho¬
uimꝰ enĩ quam multa animalia quib caro cẏ¬
b ẽ frugib pomisq uescantur. & maxime
fico atq castaneis. Quid ergo mirũ. si uir il¬
le sapiens & iustus. etiam diuinitꝰ ammonitꝰ
quid cuiq congruer&. sinc carnib aptã cuiq

Expanded text:
si fuerunt ibi, ac non potius parentes eorum ibi fuisse si fuerunt ibi, ac non potius parentes eorum ibi fuisse suffecerit, equinum uidelicet adque asininum genus; et si qua alia sunt, quae commixtione diuersi generis genus aliquod gignunt. Sed si et hoc ad mysterium pertinebat, ibi erant. Habet enim et hoc genus masculum et feminam. Solet etiam mouere nonnullos, genera escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi carne uesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille sapiens et iustus, etiam diuinitus admonitus quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique
Abbreviated transcription (Latin):
sine concubitu de quibq reb uł rerũ cor¬
ruptionib nasci. uł si fuer̃ sic̃ in domib eẽ
consuer̃. sine ullo numero definito eẽ potuisse:
Aut si misterium sacratissimũ quod agebat᷑ & tan¬
te rei figura etiã ueritate facti alit̃ ñ posse t un¬
pleri. nisi ut om̃a ibi certo illo numero essent.: qͣ u
diuina Nonenĩ ea noc capta intromittebat. sed
uenientia & intrare uolentia ꝑmittebat: Ad hoc
enĩ ualet quod dictũ est. intrabunt adte. non sci¬
licet hominis actu. sed dĩ nutu Ita sane. ut non
illic fuisse credenda sint quȩ sexu carent. Prescrip¬
tũ enĩ atq definitũ ẽ masculꝰ & femina erunt:
Alia sunt quippe ꝗͤ de quibq reb sine concubi¬
tu ita nascunt᷑ ut postea concumbant & gene¬
rent: sic̃ musce: alia uͦ in quib nichil sit maris
& stmine sicut apes Ea porro qͦ sic habent sexũ
ut ñ habeant foctũ. sicut muli & mulȩ. mirũ

Expanded text:
sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corsine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inpleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, qudiuina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: Intrabunt ad te; non scilicet hominis actu, sed Dei nutu; ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. Praescriptum enim adque definitum est: Masculus et femina erunt. Alia sunt quippe quae de quibusque rebus sine concubitu ita nascuntur, ut postea concumbant et generent, sicut muscae; alia uero in quibus nihil sit maris et feminae, sicut apes. Ea porro quae sic habent sexum, ut non habeant fetum, sicut muli et mutae, mirum
Abbreviated transcription (Latin):
ta. quã nullꝰ in mare mittat᷑ conatꝰ hominũ
s leuet unda cũ uenerit naturali ordine pon¬
derũ. magisq diuina ꝓuidentia quã huma¬
na prudentia natantẽ gubernet. ne incur¬
rat ubicũq naufragium: Quod aut̃ scrupu¬
losissime queri solet de minutissimis bestiolis
ñ solũ quales st̃ mures. & stiliones. uerũ etiã
quales locuste. scarabei. musce. deniq & pu¬
lices utrum non amplioris numeri in illa ar¬
cha fuerint. qͥm qui ẽ definitus. cum hoc im¬
ꝑaret ds̃. pͥus amonendi sunt quos hec mo¬
uent. sic accipiedũ eẽ quod dictũ est. quę
reppunt suꝑ terrã. ut necesse ñ fuerit con¬
seruari in archa. que possunt in aquis uiue¬
re Non solum mersam sicut pisces. uerũ eti¬
am suꝑ natantia sicut multe alites Deinde
cum dicitur. masculꝰ & femina erunt. ꝓfecto
intelligitur ad reparandũ genꝰ dici. ac ꝑhoc
nec illa necesse fuerat. ubi esse que possunt

Expanded text:
ta, quam nullus in mare mittat conatus hominum, ta, quam nullus in mare mittat conatus hominum, sed leuet unda, cum uenerit, naturali ordine ponderum, magisque diuina prouidentia quam humana prudentia natantem gubernet, ne incurrat ubicumque naufragium. Quod autem scrupulosissime quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt, quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae repunt super terram, ut necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad reparandum genus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt
Abbreviated transcription (Latin):
utroq sexu. bina de inmundis. septena de mun
gitudinis. & latitudinis L. nec cogitare aliud
tantũ eẽ insuꝑiorib itemq aliud tantũ insuꝑi¬
orib itemq aliud tantũ insuꝑiorib suꝑiorũ
ac ꝑ hoc terducta illa cubitã fieri nongenta
elegant̃ adstrux̃ moysen scilic& hominẽ dieru¬
diturm ficũt scriptũ e. omi sapientia egyptio
seuerant. qui non udeat quantũ rerũ capere
illa potuit magnitudo: Nam illud qͦd dispu¬
tant tante magnitudinis archam non potuis¬
se compingi. ineptissime calumpniantur. cũ sci¬
ant in mensas urbes fuisse constnuctas. nec ad ten¬
dunt .c. annos. quib illa ẽ fabricata. nisi forte
lapis lapidi ad herere potest sola calce coniunc¬
tus. ut murꝰ ꝑ tot milia circum agatur. & lignũ
ligno ꝑ succudines. epiros. clauos. gluten bitu¬
minis. ñ potest adherere. ut fabricetur archa
ñ curius. sed rectis lineis longe lateq porrecᷤ¬

Expanded text:
utroque sexu, bina de inmundis, septena de mundutroque sexu, bina de inmundis, septena de mundgitudinis et latitudinis quinquaginta, nec cogitare aliud tantum esse in superioribus itemque aliud tantum in suoribus itemque aliud tantum in superioribus superiorum, ac per hoc ter ducta illa cubita fieri nongenta eleganter adstruxit, Moysen scilicet hominem Dei eruditum, sicut scriptum est, omni sapientia Aegyptiorum, seuerant, quis non uideat quantum rerum capere illa potuit magnitudo? Nam illud quod disputant tantae magnitudinis arcam non potuisse conpingi, ineptissime calumniantur, cum sciant inmensas urbes fuisse constructas, nec adtendunt centum annos, quibus arca illa est fabricata; nisi forte lapis lapidi adhaerere potest sola calce coniunctus, ut murus per tot milia circumagatur, et lignum ligno per suscudines, epiros, clauos, gluten bituminis non potest adhaerere, ut fabricetur arca non curuis, sed rectis lineis longe lateque porrec
Abbreviated transcription (Latin):
nantur tam magnũ fieri non potuisse diluui¬
um. ut altissimos montes xu cubitos aqua
crescendo transcender&. ꝓpt̃ olimphi uerticẽ
montis supͥ quem ꝑhibentur nubes ñ possecrs¬
cere. quod tam sublime quã celum sit. ut ñ
ibisit der iste crassior. ubi uenti nebule. hẏm¬
bresq gignuntur. nec adtendunt om̃ium
dementoꝵ crasissimã t̾ram ibi ec̃ potuisse:
An forte negant cẽ terrã uerticem montis:
Cur igitur usq ad illa cęli spatia terris exaltari
liciusse. & aquis exaltari ñ licuisse contendunt.
cum isti mensores & pensores elementoꝵ aqͥs
terris ꝑhibeant. suꝑiores atꝙ leuiores: Quid
itaq racionis afferunt. qͥre terra gͣuior & infe¬
rior locũ cęli tranquillioris inuaserit. ꝑ uo¬
lumina tot annoꝵ. & aqua leuior ac suꝑior ꝑ¬
missa non sit. hoc facere saltim ad tempꝰ exigũ¬
um : Dicunt etiam non potusse capere arcȩ
illiꝰ quantitatẽ animaliũ genera tã multa in

Expanded text:
nantur tam magnum fieri non potuisse diluuinantur tam magnum fieri non potuisse diluuium, ut altissimos montes quindecim cubitis aqua crescendo transcenderet, propter Olympi uerticem montis, supra quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod tam sublime iam caelum sit, ut non ibi sit aer iste crassior, ubi uenti nebulae imbresque gignuntur; nec adtendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores adque leuiores? Quid itaque rationis adferunt, quare terra grauior et inferior locum caeli tranquillioris inuaserit per uolumina tot annorum, et aqua leuior ac superior permissa non sit hoc facere saltem ad tempus exiguum? Dicunt etiam non potuisse capere arcae illius quantitatem animalium genera tam multa in
Abbreviated transcription (Latin):
or tam̃ quisquã putare debet aut frustra
hec eẽ conscripta. aut tantũ modo rerum
gestarũ ueritatẽ sine ullis allegoricis sig¬
nificationib hicet̃ querendã. aut e contrario hȩc
omĩno gestañ eẽ. sed solas eẽ uerboꝵ figuras. aut
quicquid illud est. neq qͣm ad ꝓphetiã ecdẽ ꝑti¬
nere Quisenĩ nisi mente ꝑuersus. in aniter Tcrip¬
tos ẽẽ contendat libros ꝑ annoꝵ milia. tantareli¬
gione. et tã ordinate. successionis obseruantia
custoditos. aut solas res gestas illic intuendas:
Ubi certe ut alia omittam. si numerositas am¬
malium cogebat arc̾e tanta fieri magnitu¬
dinẽ in munda bina. & munda septena intro¬
mitti animalia quid cogebat. cum ęquali nu¬
mero possent utraq seruari: Aut uero ds qui
ꝓpter genꝰ reparandũ scruandam p̃cłpit. eo
modo illa qͦ instituerat restituere non ualebat :
Qui ueronon eẽ gesta. sed solas rerũ signifi¬
candarũ figuras ẽẽ contendunt. pͥmum opi¬

Expanded text:
on tamen quisquam putare debet aut frustra haec esse conscripta, aut tantummodo rerum gestarum ueritatem sine ullis allegoricis significationibus hic esse quaerendam, aut e contrario haec omnino gesta non esse, sed solas esse uerborum figuras, aut quidquid illud est nequaquam ad prophetiam ecclesiae pertinere. Quis enim nisi mente peruersus inaniter scriptos esse contendat libros per annorum milia tanta religione et tam ordinatae successionis obseruantia custoditos, aut solas res gestas illic intuendas, ubi certe, ut alia omittam, si numerositas animalium cogebat arcae tantam fieri magnitudinem, inmunda bina et munda septena intromitti animalia quid cogebat, cum aequalis numeri possent utraque seruari? Aut uero Deus, qui propter genus reparandum seruanda praecepit, eo modo illa, quo instituerat, restituere non ualebat? Qui uero non esse gesta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt, primum opi
Abbreviated transcription (Latin):
XI Quod ea pͥmitus lingua in usu hominũ fue¬
rit quẽ postea hebrea ad heber nomine nun¬
cupata ẽ & in cuiꝰ familia remansit cũ diũ¬
sitas eẽt facia linguarũ:¬
.XII DE articulo temꝑis in abrahã aquo scẽ suc
cessionis nouus ordo contexitur:¬
XIII Que racio fecisse uideatur ut intransmigͣ¬
tione thare qua chaldeos deserens. in međo¬
pothamiã transiuit nulla filu eius nachor

Expanded text:
XI. Quod ea primitus lingua in usu hominum fuerit, quae postea Hebraea ab Heber nomine nuncupata est, et in cuius familia remansit, cum diuersitas esset facta linguarum.cessionis nouus ordo contexiturXIII. Quae ratio fecisse uideatur, ut in transmigratione Tharae, qua Chaldaeos deserens in Mesopotamiam transiit. nulla filii eius Nachor
Abbreviated transcription (Latin):
liber iste cdaudendus ẽ. ut ambarũ ciuitatũ cursꝰ
terrene scilic& scdm̃ hominẽ uiuentis. & celestis
scdm̃ dm̃ pꝰ diluuiũ. & deinceps in reb conseqn¬
tib requiratur:¬
IAn post diluuiũ a NOc usq ad abrahã alieꝙ̃ fa¬
tit milic scdm̃ dm̃ uiuentẽ repperiantur:¬

Expanded text:
mbarum ciuitatum cursus, terrenae scilicet secundum hominem uiuentis et caelestis secundum Deum, post diluuium et deinceps in rebus consequentibus requiraturI. An post diluuium a Noe usque ad Abraham aliquae familiae secundum Deum uiuentium reperiantur
Abbreviated transcription (Latin):
scurum. nisi eoꝵ testaretur historia. ea ipsa que fe¬
da & turpia confitent᷑ numinib t̾ribilit exigentib
reddita: Unde remotis constat ambagib nefarios de¬
mones. atq inmundissimos sp̃c hac om̃i ciuili theolo¬
gia inuisendis stolidis imaginib & ꝑ eas possidendis
etiã stultis cordib inuitatos:

Expanded text:
scurum, nisi eorum testaretur historia ea ipsa, quae foescurum, nisi eorum testaretur historia ea ipsa, quae foeda et turpia confitentur, numinibus terribiliter exigentibus reddita; unde remotis constat ambagibus nefarios daemones adque inmundissimos spiritus hac omni ciuili theologia inuisendis stolidis imaginibus et per eas possidendis etiam stultis cordibus inuitatos
Abbreviated transcription (Latin):
struositate simula chroꝵ sacrificiis homicidioꝵ. coro¬
natione uirilium pudendoꝵ. mercede stuproꝵ. secti¬
onc menbroꝵ. abscisione genitaliũ. consecratione
molliũ. festis impuroꝵ obscenoꝵq ludoꝵ. unũ ucrũ
dm̃ id ẽ om̃is animȩ corporisq creatorẽ. colere se qͥsq
contendat. ñ ideo peccat quia ñ c̃ colendꝰ quẽ colit. sed
quia colendũ ñ ut colendus ẽ colit: Quiuͦ & reb talib
id ẽ turpib & scelestis. & ñ unũ uerũ dm̃ id est anime
corporisq factorẽ. sed creaturã quã uis ñ uiciosam co
lit. siue illa sit anima siue sit corpꝰ. siue anima simul
& corpꝰ bispeccat in dm̃. qͦd & ꝓ ipso colit quod non ẽ
ipse. & talib reb colit qualib nec ipse colendꝰ ẽ: Nec¬
ñ ipse sedhi quodã mͦ idẽ quã turpit᷑ nefariȩq coluerin
in ꝓmptu c̃: Quid aut̃ uł quos colucrint ess&ob¬

Expanded text:
strositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, corostrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione virilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione mollium, festis impurorum obscenorumque ludorum, unum verum Deum, id est omnis animae corporisque creatorem, colere se quisque contendat: non ideo peccat, quia non est colendus quem colit, sed quia colendum non ut colendus est colit. Qui uero et rebus talibus, id est turpibus et scelestis, et non Deum uerum, id est animae corporislit, sive illa sit anima, sive corpus, sive anima simul et corpus, bis peccat in Deum, quod et pro ipso colit quod non est ipse, et talibus rebus colit qualibus nec ipse colendus eSed hi quonam modo, id est quam turpiter nefarieque coluerint, in promtu est; quid autem uel quos coluerint, esset ob
Abbreviated transcription (Latin):
re in res diunas. nichil uideo nisi ad temꝑalia ter¬
renaq opera naturãq corporeã uł etiã si inuisibilẽ
tam̃ mutalẽ potuisse reuocari. qͦd nullo modo ẽ uerꝰ
dsꝰ. Hoc aut̃ si saltẽ religiositate congrius significatio¬
nib ageret᷑. ẽẽt quidem dolendũ non his uerũ dm̃ an¬
nunciari atq p̾dicari tam̃ aliquomͦ ferendũ. tã feda
solo anima se in habitante fit felix. nefas sit colere aut
corpꝰ aut anmã quanto magis nefariũ ẽ. ista sic colere.
ut nec sałit. nec detꝰ humanũ corpꝰ aut anima colen¬
tis obtineat: Quã obrẽ si templo sacerdotis sacrificio
quod uero dõ debetur colatur aliquot elementĩ mun¬
di. uł creatꝰ aliquis sp̃c etiã si ñ in mundis & malus. ñ
ideo malũ ẽ. qͥa illa mala sunt a quib colitur sed qͥa¬
illa talia sunt: quib ille solꝰ colendus ẽ: sit. cui talis
cultus seruitꝰ q debetur: Si autt̃ stoliditate uł mon¬

Expanded text:
re in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terre in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisibilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religiositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda , quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacrificio, quod uero Deo debetur, colatur aliquod elementum mundi uel creatus aliquis spiritus, etiamsi non inmundus et malus: non ideo malum est, qilla sunt talia, quibus solus ille colendus sit, cui talis cultus servitusque debetur. Si autem stoliditate vel mon
Abbreviated transcription (Latin):
animũ querimꝰ. qͥ uera religione confisus. ñ tã quã
laud& mundũ. & mundanis sordib expratꝰ. mun¬
dus ꝑueniat ad dm̃ qͥ condidit mundũ:¬
⁊tos eleotos deos uidemꝰ quidem clariꝰ in notusse
quã ceteros. non tã ut eoꝵ illustrarent᷑ merita. sed neoc¬
cultarentur opꝓbria. Unde eos magis homines fuisse.
credibile ẽ. sicut non solũ poeticȩ litterȩ. uerum etiã
historice tradider̃: Nã uirgilius ait: Primꝰ ab ȩthero
uenit saturnꝰ olimpo. Arma iouis fugiens: & regnis
exul adeptis. Et quȩ ad hanc rẽ ꝑtinentia consequus.
totam de hoc omerꝰ pandit hẏstoriã. quã enniuf¬
enniꝰ in latinũ uertit eloquiũ Unde quia plurima
posuer̃. qͥ contra huiꝰ modi errores ante nos uł latino
sermone uł greco scripserunt. ñ in eo mͥ placuit im¬
morari: Ipsas phisiologicas cũ considero. quib docꝰ¬
ti & acuti homines hasres humanas conantur euerte¬

Expanded text:
animum quaerimus, qui uera religione confisus non tamquam animum quaerimus, qui uera religione confisus non tamquam laudet mundum, et mundanis sordibus expiatus mundus perueniat ad Deum, qui condidit munduos selectos videmus quidem clarius innotuisse quam caeteros; non tamen ut eorum illustrarentur merita, sed ne occultarentur opprobria: unde magis eos homines fuisse credibile est, sicut non solum poeticae litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; unde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uerte
Abbreviated transcription (Latin):
ferremꝰ de libris. nisi cottidic cantarent᷑ & saltaren¬
tur in theatris . Sed hȩc quid sunt ad tantũ ma¬
lũ. cuiꝰ magnitudo magnę matri tantũ mͦ cõpete¬
bat. p̃sertim qͦd illa dicunt᷑ a poetis eẽ conficta.
quasi poete id etiam finxerint. quod ea sinit diis
grata & accepta: Ut gͦ canerent᷑. uel scriberent᷑.
sit audacia uł petulantia poetarũ. ut uͦ diuinishonoi
de abscisoꝵ consecratione mat̾ dm̃ colimeruit
ñ poetȩ confinxer̃. sed horrere magis quã canere
maluer̃ His ne diis selectis quisꝗͣ consecrandus c̃.
ut post mortẽ uiuat beatȩ. quib consecratꝰ ante
mortẽ honestt non potest uiuere. tam fedis suꝑstitio¬
nib subditꝰ. & in mundis demonib obligatus: Sed
hȩc om̃ã inquit referuntur ad mundũ. Uideat ne
potiꝰ ad inmundũ: Qͥd autẽ non potest referri ad
mundũ. qͦd eẽ de monstrat᷑ in mundo : Nos autẽ

Expanded text:
roferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarenroferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarentur in theatris? Sed haec quid sunt ad tantum malum, cuius magnitudo Magnae Matri tantummodo conpetebat? Praesertim quod illa dicuntur a poetis esse conficta, quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint dis grata et accepta. Ut ergo canerentur uel scriberentur, sit audacia uel petulantia poetarum; ut uero diuinis de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonibus obligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad inmundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dita: Hoc dedecꝰ. tot iouis ipsius & tanta stupra ñ
uin cunt. ille int̾ femineas corruptelas. uno ganime¬
de celu infimauit. ssta tot mollib ꝓfessis & publicis.
& inquinauit t̾ram. & cęlo fecit in iuriã: Saturnũ
fortasse possumꝰ huic in isto genere turpissime crude¬
litatis siue conferre. siue pferre. qͥ patrẽ castrasse ꝑhi¬
betur. sed in saturni sacris homines alienis manib
potiꝰ occidi. quã suis abscidi potuerunt. Deuorauit
ale filios ut pocit fer̃. & phisici ex hoc int̾p̃tantur
quod uolunt: Ut autt̃ historia ꝓdit: necauit. Sed
quod ei pęni suos filios sacrificauer̃. ñ receper̃ roma¬
ni: At uͦ ista magna deoꝵ mat̾. etiã romanis tomplis
castratos intulit. atq istam seuiciã morẽq seruauit:
credita uires adiuuare romanoꝵ. ex secando uirilia
uroꝵ: Qͥd sunt ad hoc malũ furta merturii. uene¬
ris lasciuia. stupͥ. ac turpitudines ceteroꝵ quȩ ꝓ¬

Expanded text:
perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter femineas corruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinauit terram et caelo fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc malum furta Mercurii, Veneris lasciuia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae p
Abbreviated transcription (Latin):
An hec frustra moliendo nichilq inueniendo ꝑsua¬
dent. illud potius eẽ credendũ qͦd de homine castra¬
to fama iactauit. littisq mandatũ ẽ: Merito hinc
uersatus ẽ uarro nr̃. neq hoc dicere uoluit: Non
enĩ doctissimũ hominẽ latuit:¬
temq de mollib eidem matri magne contͣ omẽm
uirorũ mulierũq uerecundiã consetratis. qͥ usq
in hesternũ diem madidis capillis. facie dealbata
fluentib menbris. incessu femineo. ꝑ plateas uicos¬
q cartaginis. etiam apoplis unde turpit̾ uiuerent.¬
exigebant. nichil uarro dicere uoluit. nec uspiam
me legisse cõmemini: Defecit int̾p̃tatio. erubuit
ratio. conticuit oratio. uicit matris magne om̃s dos
falsos ñ niuminis magnitudo sed criminis: Huic mon¬
stro nec iani monstruositas cõparat᷑. Ille in simulachris
habebat deformitatẽ solã. ista in sacris deformẽ crudo¬
litatẽ. Ille menbra in lapidib addita. hȩc in hominib

Expanded text:
An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuaAn haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim hominem doctissimum latuittemque de mollibus eidem Matri Magnae contra omnem uirorum mulierumque uerecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis capillis facie dealbata, fluentibus membris incessu femineo per plateas uicosque Carthaginis etiam a propolis unde turpitexigebant, nihil Varro dicere uoluit nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris Magnae omnes deos filios non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Iani monstrositas conparatur. Ille in simulacris habebat solam deformitatem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in lapidibus addita, haec in hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ita amputatur uirilitas. ut nec uir conũtatur infe¬
minã. nec uir relinqͣt᷑. Flos etatis ille non ẽ cõme
moratus. nec ab isto eiꝰ int̾p̃tatio requisita ẽ. in cuius
dilectionis memoriã gallꝰ absciditur. sed doctigre¬
ci atq sapientes. nequaꝗͣ rationẽ tã scãm p̾clarãq
tacuer̃: opt̾ uernalẽ quippe faciẽ terrȩ. quȩ ce¬
teris temporib ẽ pulchrior porphirius philoso¬
phus nobilis. attin flores significart ꝑhibuit:
Et idõ abscisum. quia flos decidit ante fructũ:
Nongͦ ipsũ hominẽ uł quasi hominẽ quic̃ uocatꝰ attis.
sed uirilia eiꝰ flori cõparauer̃: Ipsa qͥppe illo uiuan¬
te decider̃. immo uero ñ detider̃. neq decerpta.
sed plane tam̃ decerpta sunt. nec illo flort amisso qͥs¬
ꝗͣpostea fructꝰ. sed potiꝰ sterilitas consecuta ẽ. Quid
nificari dr̃. qͦ refertur. quȩ int̃p̃tatio inde ꝓfertur:

Expanded text:
ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquatur. CAmoratus nec eius ab isto interpretatio requisita est, in cuius dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci adque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernalem quippe faciem terrae, quae ceteris est temporibus pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores significare perhibuit, et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum. Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid nificari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur?
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Si dea terra non ẽẽt. manꝰ ei homines ope¬
rando inftrrent: ut semina consequerent᷑ ꝑ illã. ñ & sibi
seruiendo ut semina ꝑderent ꝓpt̾ illam. Si deanon
esset. ita fecunda ficr& manib alienis. ut ñ cogerent
hominẽ sterilc̃ ficri manib suis. lam quod in liberisa¬
cris honesta matrona pudenda uirilia coronabat.
spectante multitudine. ubi rubens & sud ans si ẽ ulla
frons in hominib ad stabat forsitan & maritus Et qͦd
in celebrationib nuptiarũ suꝑpͥapi caput noua nup¬
ta sedere iubebat᷑. longe contemptibiliora atq leuio¬
ra sunt p̃ista turpitudine crudelissima. uł crudeli¬
tate turpissima: Ibi demonicis ritib sicut ut̾q sexꝰ
illuditur. ut neut̃ suo uulnere ꝑimatur: Ibi fascina¬
tio timetur agroꝵ. hic menbroꝵ amputatio ñ time¬
tur: Ibisic dehonestat᷑ nouȩ nuptę uerecundia. ut
ñ solũ fecunditas. sed nec uirginitas adimatur. hic

Expanded text:
erunt. Si dea terra non esset, manus ei homines opeerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Iam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda uirilia coronabat spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, adstabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere iubebatur: longe contemtibiliora adque leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic
Abbreviated transcription (Latin):
& deas plures: Uerũ sicut uolunt diuidant. conflent
multiplicent. replicent. implicent: Hȩc sunt tellu¬
ris. & matris magnę p̃clara misteria. unde om̃a refe¬
runtur ad mortalia semina. & ad execendã agri¬
culturã: Itanc ad hȩc relata & hunc finẽ habentia.
timphanũ. turres. galli. iactatio. insania menbroꝵ
crepitꝰ cẏmbaloꝵ. confictio leonũ. uitã cuiq pol¬
licentur. ȩternã : Itane ꝓptã galli abscisi huic mag¬
nȩ deȩ seruiunt. ut significent qui semine indige¬
ant terrã seqͥoportere. quasi ñ eos ipsa potius scruitꝰ
semine faciat indigere : Utrũ enĩ sequendo hanc
deã cũ indigeant sem̃ adquir̃. an potius sequendo
hanc deã cũ habeant sem̃ amittunt: Hoc int̃p̃ta¬
riẽ. an detestari : Nec adtenditur quantũ malig¬
ni demones p̃ualuerint. qͥ nec aliqua magna. hissa¬
cris polliceri ausi sunt. & tã crudelia exigere potu¬

Expanded text:
et deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, et deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, multiplicent replicent inplicent. Haec sunt Telluris et Matris Magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, iactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum uitam cuiquam pollicentur aeternam? Itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius seruitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen adquirunt, an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est an detestari? Nec adtenditur, quantum maligni daemones praeualuerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ opẽ qͦd oꝑc fiat melior. Matrẽ quod plurima
pariat: Magnã. qͦd cỹbũ pariat. Proserpinã qͦd ex
ea ꝓserpant fruges. Uestã. qͦd uestiatur herbis: Sic
alias deas inqͥt ñ ab surde ad hanc reuocant. Sigͦ una
deaẽ: quȩ quidẽ consulta ueritate nec ipsa c̃: interĩ
qͥ dicitur in multas. uniꝰ sint ista multa nomina. ñ
tã deȩ multȩ ꝙͣ. nomina. Sed errantiũ maiorũ
auctoritas deprimit. & eundẽ uarronẽ pꝰ hanc sen¬
tentiã trepidare compellit: Adiungit enĩ & dic̃.
cũ quib opinio maioꝵ de his deab quod plures
eas putarunt ẽc̾ ñ pugnant: Quomͦ non pugnant.
cũ ualde alud sit unã deã nomina habere multa
aliud ẽc̃ deas multas: Sed potest inquit ficri. ut
eadem res & unasit. & in ea quedã ressint plures.
Concedo in imohomine ẽt̃ resplures: Nũqͥd ideo & ho¬
mines plures: Sic in una dea ẽt̃ resplures. nũqͥdidõ

Expanded text:
esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed errantium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? Sic in una dea esse res plures, numquid ideo
Abbreviated transcription (Latin):
beat. significare ẽt̃ orbem t̾rȩ. qͦd turris in capite opi¬
dũ Qd sedes fingantur circa eam. cũ om̃a moueantur.
ipsã ñ moueri. Qͦd gallos huic dex ut seruirent fecer̃.
significant qui semine in digeant terrã sequi oꝑe opertere
Inea qͥppe om̃a reperiri. quod se apud eã iactent: Pre¬
cipitur in qͥt qͥ terrã colunt. ne sedeant. semꝑ enĩ ẽc̃
quod agant: Cimbaloꝵ sonitꝰ ferramentoꝵ iactan¬
doꝵ ac manuũ. & ei rei crepitꝰ in colendo agro qͥ sit
significare: Ideo ȩre qͦd eã antiqͥ colebant. ere anteqͣ.
ferrũ ẽẽt inuentum. Leonẽ inquit adiuingunt solutũ
ac mansuetũ. ut ostendant nullũ genꝰ eẽ terrȩ tam
remotũ ac uehement᷑ ferum. quod non subigi coliq
conueniat. Deinde adiungit. & dicit tellurẽ matrẽ
& nominib plurib & cognominib qͦd nominarunt.
deos existimatos cõplures eiꝰ Tellurẽ inquit putant

Expanded text:
beat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppibeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit significant; ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant
Abbreviated transcription (Latin):
tellunione iã dictum ẽ Altori quare. Qd ex
t̾ra inquit alunt᷑ om̃a quȩ nata sunt: Rusoni qͣre :
Qd rursus inqͥt cuncta eodẽ reuoluunt᷑: Debuit gͦ¬
una terra. ꝓpt̃ unã quat᷑ geminã uĩ quatuor ha¬
bere cognomina. ñ quatuor facere dõs. sicut tot cog¬
nominib unus iupit᷑. & tot cognominib: una iuno:
N quib om̃ĩb uis multiplex ẽt dr̃ ad unũ
dm̃ uł unã deã ꝑtinens. non multitudo cognominum
dõꝵ etiam multitudinc̃ faciens Sed ꝓfecto sicut aliꝗͣ¬
do etiam ipsas uilissimas eoꝵ feminas quas libidine que¬
sicrunt ted& penit& q turbarum. sic animã ulẽ facꝰ¬
tam. & in mundis spĩb ꝓstitutã. dõs sibi multiplicare.
quib contaminanda ꝓsterneretur. sicut plurimũ
libuit. sic aliqͣdo & piguit : Nam & ipse uarro. qua¬
si de turba uerecundatꝰ. unã deam uult esse tellurẽ:
Eandẽ inquit dicunt matrẽ magnã. qͦd timphanũ ha¬

Expanded text:
Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta eodem reuoluuntur. CAPUT una terra propter istam quadrigeminam vim quatuor habere cognomina, non quatuor facere deos: sicut tot cognominibus unus Jupiter, et tot cognominibus una Juno; in quibus omnibus vis multiplex esse dicitur ad unum deum vel unam deam pertinens, non multitudo cognominum, deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas vilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet poenitetque turbarum: sic animam vilem factam et immundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum ha
Abbreviated transcription (Latin):
in duas istas partes. dõsq diuisum ẽ. ut ipsa tercia
quesita. ut ubisit inueniri non possit. nͥ quis di¬
cat simul istos deos orcũ & ꝓserpinã unã deam et̃
tellurem. & non eẽ iã tres. sed aut unã aut duos
Et tam̃ tres dicuntur. & tres habent᷑. tres coluntur
aris suis. delubris suis. sacris. simulachris. sacerdo¬
tib suis. & ꝑhȩc etiam fallacib ꝓstitutam animã
constuprantib demonib suis. Ad huc respondeat᷑.
quã partẽ terrę ꝑmeet pars mundani animi. ut
dcũ faciat tellunionẽ. : Non inquit s una eadẽq
terra hab& geminã uĩ. & masculina qͦd femina ꝓ¬
ducat. & femininã qͦd recipiat atq nutriat. inde
aui femine dictam ẽt̃ tellurẽ. a masculi telluni¬
onẽ: cur gͦ pontifices ut ipse indicat additis qͦq
aliis dus duob quatuor dus faciunt rẽ diuinã.
telluri. tellunioni. altori. rusori De tellure &

Expanded text:
in duas istas partes deosque diuisum est, ut ipsa tertia in duas istas partes deosque diuisum est, ut ipsa tertia quae sit aut ubi sit inuenire non possit; nisi quis dicat simul istos deos Orcum adque Proserpinam unam deam esse Tellurem et non esse iam tres, sed aut unam aut duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simulacris, sacerdotibus suis, et per haec etiam fallacibus prostitutam animam constuprantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem? Non, inquit, sed una eademque terra habet geminam uim, et masculinam, quod semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciunt rem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De Tellure et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: nc̃ autẽ istũ adhuc politicũ uolo: Fieri enim
potest. ut lic& in illã naturalis theologię ueluti lib̾¬
tatẽ caput erigert paululũ uoluisse uideat᷑. ad¬
huc tam̃ hunc librũ uersans. & se in illo uersari co¬
gitans. eũ etiã inde respexerit. & hoc ꝓptã dixert̃.
ne maiores eiꝰ siue aliȩ cuutates tellurẽ atq nepti¬
nũ inanit᷑ coluisse crecdantur Sed hoc dico Parsani¬
mi muncdani quȩ ꝑ terrã ꝑmeat. sicut una ẽ t̾ra
cur non facit deã quã dicit ẽt tellurt̃: Qͦd si ita fecit.
ubi erit orcus fr̃ iouis. atq neptuni quẽ ditẽ patrẽ uo¬
cant: Ubieiꝰ coniumx ꝓserpina. quȩ scdm̃ aliã opini¬
pars inferior ꝑhibetur : Qͦd si dicunt animi mun¬
dani partẽ cum ꝑ meat terre partẽ suꝑiorẽ ditẽ
patrem facere dm̃. cũ uͦ inferiorẽ ꝓserpinã deam
tellus illa quid erit:Ita enĩ totũ quod ipsa erat

Expanded text:
sunt; nunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim sunt; nunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theologiae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse uideatur, adhuc tamen hunc librum uersans et se in illo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptunum inaniter coluisse credantur. Sed hoc dico: pars animunam fecit deam, quam dicit esse Tellurem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem patrem uocant? ubi eius coniunx Proserpina, quae secundum aliapars inferior perhibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem facere deum; cum uero inferiorem, Proserpinam deam: Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ungues. digiti Solem uͦ. lunã. stellas quȩ senti¬
mꝰ. quibq ipse sentit. sensus eiꝰ eẽ ȩthera Porro
facere deos. & ꝑ eã quod in t̾ram ꝑ manat deã
tellurẽ. quod aut̃ inde ꝑmanat in mare atq: occa¬
nũ dm̃ ec̃ neptunum: Redeat gͦ ad hanc quam
theologiã naturalẽ uocat. quo uelut requiescen¬
di causa ab his ambagib atq anfractib fatigatꝰ¬
postꝗͣ egressus c̃ Redeat inquã redeat ad ciuilem
Hic eum ad huc teneo. tantis ꝑdere hacago: Non dũ
dico si terra & lapides nr̃is sunt ossib & unguib simi¬
les. similit̾ cos intelligentiã ñ habere. sicut sensu carent¬
aut sensu careant: Aut si id circo habere dicuntur
ossa & ungues nr̃i intelligentiã. quia in homine st̃
qui hab& intelligentiã. tã stultũ eẽ qͥ hos inmun¬
dos deos dicit. quã stultꝰ est in nobis ossa & ungues
homines dicit. Sed cũ philosophis fortassis agenda

Expanded text:
ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentiut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentimus quibusque ipse sentit, sensus esse eius; aethera porro facere deos, et per ea quod in terram permanat, deam Tellurem; quod autem inde permanat in mare adque oceanum, deum esse Neptunum. Redeat ergo ab hac, quam theologian naturalem putat, quo uelut requiescendi causa ab his ambagibus adque anfractibus fatigatus egressus est; redeat, inquam, redeat ad ciuilem; hic eum adhuc teneo, tantisper de hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter eos intellegentiam non habere, sicut sensu carent; aut si idcirco habere dicuntur ossa et ungues nostri intellegentiam, . quia in homine sunt qui habet intellegentiam, tam stultum esse qui hos in mundo deos dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit. Sed haec cum philosophis fortassis agenda