comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uentute mea Quasi aliqͥd iam loquebatur. Ui¬
detur enim ñcepisse: sedrespondisse: Responde¬
at autẽ Nib: cogitantib & dicentib. Onta
mala ꝑferimus: qͣnta scandala crebrescunt co¬
tidie: quando iniqui intrant in eccłiam. & por¬
tamus eos Respondeat autem dequib dam
eccłia: id ÷ defortiorũ uoce respondeat querelis
infirmoꝵ: et confirment firmi infirmos. &gͣn¬
des paruulos: et dicat eccłia: Sepe expugnaue¬
runt me auiuentute mea Dicat uͦ isrł. sepe
expugnauerunt me auiuentute mea Dicat il¬
lud ñulud timeat Quo enim ualet. qđ cũ di¬
risset sepe expugnauerunt me. addidit auiuẽ¬
tute mea : Iam mͦ eccłiȩ senec̾tus expugnatur:
sednontimeat. dicat sepe expugnauerũt me
auiuentute mea: Nunquid ideo ñꝑuenit ad
senccꝰtutem. quia ñcessauerunt illi ex pugnan¬
do: Nunquid delere potuerunt: Dicat uero
isrł et consoletur se isrł: consoletur se ipsa ȩc¬

Expanded text:
uventute mea.» Quasi aliquid jam loquebatur: viuventute mea.» Quasi aliquid jam loquebatur: videtur enim non coepisse, sed respondisse. Respondit autem, quibus? Cogitantibus et dicentibus: Quanta mala perferimus, quanta scandala crebrescunt quotidie, quando iniqui intrant in Ecclesiam et portamus eos? Respondeat autem Ecclesia de quibusdam, id est, de fortiorum voce respondeat querelis infirmorum, et confirment firmi infirmos, et grandes parvulos, et dicat Ecclesia, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea. Dicat vero» «Israel, Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Dicat illud, non illud timeat. Quo enim valet, quod cum dixisset, «Saepe expugnaverunt me,» addidit, «a juventute mea?» Jam modo Ecclesiae senectus expugnatur, sed non timeat: dicat, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Numquid ideo non pervenit ad senectutem, quia non cessaverunt illi expugnando? numquid delere potuerunt? «Dicat vero Israel;» et consoletur se Israel, consoletur se ipsa Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitates & ꝑuersitates: quo usq ds̃ eũ de
medio ipsorum liberauit. Cepit eẽ & inppło¬
isrł eccłia: ꝑttlit pharaonẽ & egyptios Cepit et
inipsa eccłia id÷ inpopulo isrł. numerus scõrum:
moyses etcȩteri scĩ: et ꝑtirlert̃ iniqͦs iudeos po
nuntiaui & locutus sũ: multiplicati sunt suꝑ
numerũ Quid. ẽ suꝑ numerũ: Non solũ illi¬
qͥ crediderunt. qͥ ꝑtinent ad numerũ scõꝵ: sed
et suꝑ numerũ. Intrarunt multi iusti. s plu¬
res iniqͥ: et ꝑtulerunt iusti iniqͦs Quando:
inȩccłia: Nunquid mͦ solum: ex quo enumerat:
ex quo commemorat: Ideo ne miraret᷑ mͦ eccłia.
uel ne quis ꝗͣ miraret᷑ in eccłia uolens ẽẽ menbrũ
bonũ ȩccłiȩ: Audiat upsã eccł̃iã matrẽ suã dicen¬
dem sibi. Noli mirari adista fili: sepe expugnaue¬
it̃ me aiuiuentute mea. Magnꝰ affectus: sic ce¬
pisse psalmum. sepe expugnauerunt me aui¬

Expanded text:
iniquitates et perversitates, quousque Deus eum de iniquitates et perversitates, quousque Deus eum de medio ipsorum liberavit . Coepit esse et in poia; pertulit Pharaonem et Aegyptios. Coepit et in ipsa Ecclesia, id est in populo Israel, numerus esse sanctorum: Moyses et caeteri sancti pertulerunt iniquos Judaeos popnuntiavi et locutus sum, multipliplicati sunt super numerum» . Quid est, «super numerum?» Non solum illi crediderunt qui pertinent ad numerum sanctorum; sed et «super numerum» intrarunt: multi justi, sed et plures iniqui; et pertulerunt justi iniquos. Quando? In Ecclesia. Numquid modo solum, ex quo enumerat, ex quo commemorat? Ideo ne miraretur modo Ecclesia, vel ne quisquam miraretur in Ecclesia, volens esse membrum bonum Ecclesiae, audiat et ipsam Ecclesiam matrem suam dicentem sibi: Noli mirari ad ista, fili; «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» 3. Magnus affectus sic coepisse Psalmum: «Saepe expugnaverunt me a j
Abbreviated transcription (Latin):
menbra mouet ad cantum: sic qui saltant ad p̃¬
ceptum di oꝑib obtemperant sono: Idco qui
noluerunt hoc facere: quid illis dicit dñs in
euangłio: Cantauimus uob̃ et ñsaltastis: plan¬
ximus. et non lamentastis Cantet ergo: Cre¬
dimus indĩ miscdiam. qͥa crunt de quib nos
consoletur: Nam qui ꝑtinaces sunt. ꝑseuerant
inmalicia: quãuis audiant uerbũ dĩ. scanda¬
lis cotidiȩ turbant eccłiam: Detalib dic̃ iste
psalmus Sic enim cȩpit:
tute mea Eccłia loquitur dehis
Olim est ȩccłia: Ex quo uocantur sc̃:
ẽ ecclesia interra. Aliqͣndo ĩsolo
abel eccłia erat: et expugnatus ẽ
a frẽ malo. & ꝑdito cain: Aliqͣndo
insolo cnochȩccłia erat. et translatus ẽ abiniqͥs:
liquando insola domo noe. eccłia erat: et ꝑtulit os
qͥ diluiuo perierunt: et sola archa natauit i
fluctib & euasit adsiccum: Aliquando insolo
abraham ȩccłia erat: et quanta ꝑtulit abiniquiᷤ

Expanded text:
membra movet ad cantum; sic qui saltant ad prmembra movet ad cantum; sic qui saltant ad praeceptum Dei, operibus obtemperant sono. Ideo qui noluerunt hoc facere, quid illis Dominus dicit in Evangelio? «Cantavimus vobis, et non saltastis; planximus, et non lamentastis» . Cantet ergo; credimus in Dei misericordiam, quia erunt de quibus nos consoletur. Nam qui pertinaces sunt, perseverantes in malitia, quamvis audiant verbum Dei, scandalis quotidie perturbant Ecclesiam. De talibus dicit iste psalmus; sic enim coepit: tute mea.» Ecclesia loquitur de his Olim est Ecclesia; ex quo vocantur sancti, est Ecclesia in terra. Aliquando in solo Abel Ecclesia erat, et expugnatus est a fratre malo et perdito Cain . Aliquando in solo Enoch Ecclesia erat, et translatus est ab iniquis . Aliquando in sola domo Noe Ecclesia erat, et pertulit omnes qui diluvio perierunt, et sola arca natavit in fluctibus, et evasit ad siccum . Aliquando in solo Abraham Ecclesia erat, et quanta pertulit ab iniquis,
Abbreviated transcription (Latin):
inter spinas. qđ & si germinet & conetur inau¬
ras surgereꝰ offocatur tam̃ multitudine spina¬
rum: Tales autẽ sunt qui uerbum dĩ contemp¬
nunt sic̃ uiaꝰ aut qui adhoram gaudent et fac¬
ta tribulatione sicut estu solis arescunt: aut qͥ
cogitationib & curis ⁊ sollicitudine huiꝰ mundi
tanquã spinis auariciȩ offocant qđ in illis ciꝑat
germinare: Est autem etiam t̾ra bona. qͦ sem̃
cum ceciderit affert frucꝰtum: aliud tricenum
aliud sexagenum. aliud centenum: Siue parũ
siue multum: om̃s inhorreo erunt: Sunt ergo
tales. et ꝓpt̃ hos loquimur. ꝓpter hos loquit᷑
scripturaꝰ ꝓpt̃ hos non tacet cuangłiũ. Sed ⁊ illi
audiant ne forte aliud sint hodie. aliud cras: ne
forte mutentur audiendo: aut arent uiã. aut
lapides purgent. aut spinas euellant: Dicat sp̃s
dĩ. dicat nobis: cantet nob̃: siue uelimus salta¬
re. siue nolimus cantet ipse Sic̃ enim qͥ saltat

Expanded text:
inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auinter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribulatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. Propter hos loquitur Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. Dicat Spiritus Dei, dicat nobis, cantet nobis; sive velimus saltare, sive nolimus, cantet ipse. Sicut enim qui saltat,
Abbreviated transcription (Latin):
Salmus quem cantauimꝰ breuis
ẽ Sed sicut scriptum ẽ in eugłio
dee acheo. statura brruis et magnꝰ
inoꝑeꝰ sicut scriptum ẽ deula ui¬
dua quȩ duo minuta misit inga¬
zophilatium: breuis pecunia. sed magna cari¬
tas: sic & iste psalmus. si uerba numeres breuis
ẽ: si sententias appendas magnus ẽ. Hon ergo
poterit nos dutius. usq ad fastidium detinere.
Quare : aduertat prudentia ur̃a: et adsit inten¬
tio xp̃iana: Sonec uerbum dĩ uolentib no¬
lentib. oportune. inportune inuenit sibi locũ:
inuenit corda ubi requiescat: inuenit ubi ter¬
ram ubi germinet. et fructum ferat: Nam qͥa
multi mali sunt & iniqui qͦs portat eccłia usq
infinem: manifestũ ẽ Et hi sunt quib uerbũ
di suꝑfluũ ẽ & aut sic inillos cadit quomͦ sem̃
inuia conculcatur. & auolatilib colligitur. aut
sic ineos cadit. quomͦ semen inpetrosa loca ũ non
habens terrã multam statim exuit & calefacto
sole arescit. quia non habebat radicem: aut sicut

Expanded text:
salmus quem cantavimus, brevis est: sed sicut scriptum est in Evangelio de Zacchaeo, statura brevis, et magnus in opere ; sicut scriptum est de illa vidua quae duo minuta misit in gazophylacium, brevis pecunia, sed magna charitas : sic et iste psalmus, si verba numeres, brevis est; si sententias appendas, magnus est. Non ergo nos poterit diutius usque ad fastidium detinere. Quare? Advertat prudentia vestra, et adsit intentio christiana: sonet verbum Dei volentibus, nolentibus, opportune, importune. Invenit sibi locum, invenit corda ubi requiescat, invenit terram ubi germinet et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; aut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tiuuis Dixcrit autem ille Nunqͥd in potestate mea
ẽ. ut nondormitet quicustodit me : uolo ut ñ
dormiat. neq cdormitet. Ergo illum tͥ elige qͥ
ũdormit neq dormitabit: & ñ mouebit᷑ pes
tuus Ds̃ nunquã ẽ dormiens Siius hr̃e custo¬
dem ñ dormientem. dm̃ elige custodem Hes des
admouendum pedem meũ dicis tu. bene opti¬
me: Sed etille dicit tibi. Neq dormitet qui custo¬
dit te lu forte conuersurus te eras adhomines
custodes: & dicturus. Suẽ sum inuenturus ñ dor¬
mientem: Quis ħo nondormitabit: Quem in¬
uenio: Quoibo: Quo reuertar: Ille tͥ ostendit.
Eece nondormitabit neꝙ obdormiet: qui custo¬
dit isił. Uis hr̃e gͥ custodem ñdormientẽ neq

Expanded text:
 Dixerit autem ille: Numquid in potestate mea est ut non dormitet qui custodit me? Volo ut non dormiat, neque dormitet. Ergo illum tibi elige, qui non dormiet, neque dormitabit, et non movebitur pes tuus. Deus nunquam est dormiens: si vis habere custodem non dormientem, Deum elige custodem. «Ne des ad movendum pedem meum,» dicis tu; bene, optime: sed et ille dicit tibi, «Neque dormitet qui custodit te.» Tu forte conversurus te eras ad homines custodes, et dicturus: Quem sum inventurus non dormientem? quis homo non dormitabit? quem invenio? quo ibo? quo revertar? Iste tibi ostendit: «Ecce non dormitabit, neque obdormiet, qui custodit Israel.» Vis habere ergo custo
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ manus linguȩ. lingua g̾ ñ ht̃ manas ht̃
manus lingua Quȩ sunt manus lingue
potestas lingue. Quid ẽ mors & uita inmanib
linquȩ. Exore tuo iustificab̾is: et exore tuo cori¬
dempnab̾is. Ergo si manus potestas: qͥd ẽ manꝰ
dextere : nicħ arbitror intelligi congruentius:
nutintelligamꝰ manũ dextere potestatẽ qͣmt᷑
dedit ds̃: ut si uelis donante dõ ad dexterã sis. fit̃
em̃ imꝑii õs adsinistrã. ert̃ autẽ om̃s filii boni ad
dexteram quib dicet᷑. Henite benedicti pa¬
tris mei: ꝑcipite regnũ qd uob̾ paratũ ẽ aboꝵ¬
gine mundi. Ut autem sis adextris. idẽ. ut po¬
sis dĩ filius fieri: potestatem accepisti Quam
potestatem: Dequa dicit ioħs Dedit eis pore¬
statẽ filios di fieri Unde accepisti hanc pott¬
staitm: Ciedentib inquit innomine euis. di
ꝙͦ creclis: ipsa t̾ potestas data ẽ ut sis int̃ filios

Expanded text:
mihi manus linguae. Lingua ergo non habet manus, et mihi manus linguae. Lingua ergo non habet manus, et habet manus. Quae sunt manus linguae? Potestas linguae. Quid est, «Mors et vita in manibus linguae? Ex ore tuo justificaberis, et ex ore tuo condemnaberis» . Ergo si manus potestas, quid est manus dexterae? Nihil arbitror intelligi congruentius, nisi ut intelligamus manum dexterae, potestatem quam tibi dedit Deus, ut si velis, donante Deo, ad dexteram sis. Erunt enim impii omnes ad sinistram; erunt autem omnes filii boni ad dexteram, quibus dicetur: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Ut autem sis ad dexteram, id est, ut possis Dei filius fieri, potestatem accepisti. Quam potestatem? De qua dicit Joannes, «Dedit eis potestatem filios Dei fieri.» Unde accepisti hanc potestatem? «Credentibus,» inquit, «in nomine ejus» . Si ergo credis, ipsa tibi potestas data est, ut sis inter fil
Abbreviated transcription (Latin):
intentionẽ aductã ȩcernã. sed subrepit tͥ cupidi¬
tas uitȩ temporalis: ut attendas etiam istã qñ
faci ᷤ opꝰ bonũ. ut hic t̾ aliqͥd retribuat᷑: miscet se sinist̃
oꝑib dextere: hoc uetat ds̃ Ueniamus nũc
adillua qđ ait psalmus Dñs tegumentum
tuum: suꝑ manum dextere tuig. Manũ po¬
testatem aicit Unde ꝓbamus: quia et manus
di: potestas di dicta ẽ Nam diabolus qui tẽ¬
ptauit iob: hoc ait do Mitte manum tuam
& tange omnia quȩ habet Quid. ẽ. mitte ma
num tuam: nͥ da potestatem: Euidentius
audi fr̃: ne forte carnali sensu adhuc cogites.
qͥa menbris distinctus ẽ ds̃. Audi euidenter
quomꝰ dicatur manus. potestas Ait quodam
loco scriptura Mors ec uita: inmanib lingͣ
Nouimꝰ linguas frust a quedã carnis q̃ more
mouentur: et ꝑcutiendo palatum etdentes.
distingunt sonos quib loquimur. Ostendant̃

Expanded text:
intentionem ad vitam aeternam, sed subrepit tibi cupidiintentionem ad vitam aeternam, sed subrepit tibi cupiditas vitae temporalis, ut attendas etiam istam quando facis opus bonum, ut hic tibi aliquid retribuatur, miscet se sinistra operibus dexterae: hoc vetat Deus. 11. Veniamus nunc ad illud quod ait Psalmus: «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.» Manum potestatem dicit. Unde probamus? Quia et manus Dei, potestas Dei dicta est. Nam diabolus, qui tentavit Job, hoc ait Deo: «Mitte manum tuam, et tange omnia quae habet; et vide, si in fanum tuam,» nisi, da potestatem? Evidentius audi, frater, ne forte carnali sensu adhuc cogites quia membris distinctus est Deus; audi evidenter quomodo dicatur manus potestas. Ait quodam loco Scriptura: «Mors et vita in manibus linguae» . Novimus linguas frustra quaedam carnis; in ore moventur, et percutiendo palatum et dentes, distinguunt sonos quibus loquimur: ostendantur
Abbreviated transcription (Latin):
indexterã prebe sinistram: id ÷ ut ulud tollat
qd temporale ẽ et non ea quȩ eterna habes: Au
ille sinistram opponebat. Cuis romanus sũ
ait. Bextram contempnebant illi: et de sumstra
t̾rebat ille: qͥa ilidexteram ei timere ñpoterat
ondum enĩ xp̃o crediderant. uia gͦ. si dextera
amplectitur: sinistra subcapite ẽ. Quid ẽ ne¬
sciat sinstra tua quid faciat dextera tua: Id::
qͣndo facis bonum opus : ꝓpt̃ benã uitã fac ẽt̃
nam. Ham si opꝰ bonum interra ꝓpterea fec̾is
ut terrena tͥ habuindent. scit sinistra tua. qͥd fac¬
at dextera tua. Miseuisti dexteram et sunstrã.
Noli faccre: nͥ ꝓpter uitam eteram: Ideo fac: et se¬
curus facies. adhoc enim temptauit ds̃ eum:
S i ꝓpter solas res huinanas et solam uitã istã.¬
⁊ facis q facis: sinistra sola oꝑat᷑. Si autẽ ꝓpter
utiã etemã oꝑaris: dextera sola oꝑat᷑ Si autẽ habe ᷤᷤ

Expanded text:
in dexteram, praebe sinistram , id est, ut illud tollat in dexteram, praebe sinistram , id est, ut illud tollat quod temporale est, et non ea quae aeterna habes. Audille sinistram opponebat: «Civis Romanus sum,» ait . Dexteram contemnebant illi, et de sinistra terrebat ille: quia illi dexteram ejus timere non poterant; nondum enim Christo crediderant. Quid ergo, si dextera amplectitur, sinistra sub capite est; quid est, «Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua?» Id est, quando facis bonum opus, propter vitam aeternam fac. Nam si opus bonum in terra propterea feceris, ut terrena tibi abundent; scit sinistra tua quid faciat dextera tua, miscuisti dexteram sinistrae. Noli facere nisi propter vitam aeternam. Ideo fac, et securus facies: hoc enim mandavit Deus. Si propter solas res humanas et solam vitam istam facis quod facis, sinistra sola operatur; si autem propter vitam aeternam operaris, dextera sola operatur: si autem habes
Abbreviated transcription (Latin):
Ilio loco. longitudine inquit dierum replebocũ:
Et nunquid alit̃ ꝓmagno diceritur: honora pa¬
trem tuum. & matrem tuã. ut longeuus sis suꝑ
terram: Suꝑ qͣm enim terrã. nͥ de qua dicit. ᷤ¬
spes mea estu. portio mea interra uiuentiũ:
bi ẽẽ longeuum quid ẽ nͥ ibi uiuere incternũ:
am hic ẽẽ longeuum qͥd ẽ nͥ usq ad senectutẽ
ꝑuenire: Et si longa iuidetur etas: cũ uene¬
rit mors. conuincit᷑ breuis: quia funtur Et
multi maledicentes parentib. senescunt in
hac terra: multi autẽ obsequentes parentib.
cito eunt ad dnm hunqͥd gͥ impletur. ut
longeuus sit scđ̃m hanc uitam: S longeuũ ꝓ
eternitate illa positum ẽ longeuitas ẽ index¬
tera eus. At uͥ diuitiȩ et gła. id sufficientia
uite huuis: ea quȩ bona existimant᷑ abhomi¬
nib sinistraẽ. Nescio qͥs uenit et uult tͥ ꝑcutere
dexterã: id tollere tͥ fidem Iu accepisti alapã

Expanded text:
Alio loco: «Longitudine,» inquit, «dierum replebo eum.» Alio loco: «Longitudine,» inquit, «dierum replebo eum.» . Et numquid aliter pro magno diceretur, «Honora patrem tuum et matrem tuam, ut longaevus sis super terram» ? Super quam enim terram, nisi de qua dicit: «Spesse longaevum quid est, nisi ibi vivere in aeternum? Nam hic esse longaevum quid est, nisi ad senectutem pervenire? Etsi longa videtur aetas, cum pervenerit, brevis convincitur; quia finitur. Et multi maledicentes parentibus, senescunt in hac terra; multi autem obsequentes parentibus, cito eunt ad Dominum. Numquid ergo impletur, ut longaevus sit secundum hanc vitam? Sed longaevum pro aeternitate illa positum est. Longaevitas est in dextera ejus; at vero divitiae et gloria, id est sufficientia vitae hujus, ea quae bona existimantur ab hominibus, sinistra est. Nescio quis venit, et vult tibi percutere dexteram, id est, tollere tibi fidem tuam: tu accepisti alapam
Abbreviated transcription (Latin):
illa habent: et rursus qͥ illa ñpetunt ademonib.
hñi ea: sedñ ademonib ista dantur: Itẽ multi
petunt adõ: et ñ hñt. Nouit enim ille dispensa¬
re sinistram: qͥuocat addexteram: Ergo si est si¬
nistra: sit sinistra: sed subcapite Supͣ ulam
sit caput tuum: id÷ supra illam sit fides tua
uͥ habitat xp̃s: Holi temporalia p̃ponere fidei
tuȩ: et ñerit sinistra suꝑ caput tuum. Sed omĩa
temporalia subde fidei tuȩ. et fidem tuã p̃pone
omnib temporalib: et erit sinistra subcapite
tuo: et recit deriera eius complectetur tez Au¬
di hoc ipsum erponi in ꝓuerbiis: quid. ẽ. sim¬
stra ipsa. quid. c̃ tdertra Cum de sapientia di¬
ccrit: longitudo inquit dierum & anni uitȩ
indextera euis: insinistra autẽ eius. diuitie
oc enim ꝓprio mͦ dic̃ scriptura longum: qđ
ȩternum ẽ Nam qͥcqͥd finem habet. breue est

Expanded text:
illa habent? et rursus, qui illa non petunt a daemonibus, illa habent? et rursus, qui illa non petunt a daemonibus, habent ea; sed non a daemonibus ista dantur. Item multi petunt a Deo, et non habent. Novit enim ille dispensare sinistram, qui vocat ad dexteram. Ergo si est sinistra, sit sinistra; sed sub capite sit: supra illam sit caput tuum, id est, supra illam sit fides tua, ubi habitat Christus. Noli temporalia praeponere fidei tuae; et non erit sinistra super caput tuum: sed omnia temporalia subde fidei tuae, et fidem tuam praepone omnibus temporalibus; et erit sinistra sub capite tuo, et recte dextera ejus complectetur te. 10. Audi hoc ipsum exponi in Proverbiis, quid est sinistra ipsa, quid est dextera: cum de Sapientia diceret, «Longitudo,» inquit, «dierum et anni vitae in dextera ejus; in sinistra autem ejus divitiae Hoc enim proprio modo dicit Scriptura longum, quod aeternum est: nam quidquid finem habet, breve est.
Abbreviated transcription (Latin):
dextera eoꝵ dextera iniquitatis: ñhinc eos repre¬
hendit. quia his omnib habundabant: s qͥa
os eorum locutum ẽ uanitatem. Quid enim se¬
quitur: Cum enumerasset copias eorum: ait:
sinistra. et quid ẽ dextera: Sequitur. & dicit
Audi hoc confirmatum incanticis canticoꝵ: Si¬
nistra eius inquit. sub capite meo Sponsa dic̃
desponso: eccłia de xp̃o: inamplexu pietatis
etcaritatis Quid ait: sinstra eus sub capite meo:
et dextera eius complectetur me Quid autem
qͥa sursum erat dextera deorsum sinistra: Isic
complectebatur sponsus sponsam. supponens
sinistrã ad consolationem: imponens dextrã
ad ꝓtectionem: Sinistra inquit eiꝰ subcapite
meo Ds̃ illam dat: Ideo non sinstra epꝰᷤ quia
omĩa ista temꝑalia dõ dat: Quã uani sunt
qͣm impii: qͥ abydolis. ac demonib ista pe¬
tunt. Quam multi ademonib ista petunt & ñ

Expanded text:
dextera eorum dextera iniquitatis;» non hinc eos repredextera eorum dextera iniquitatis;» non hinc eos reprehendit, quia his omnibus abundabant, sed quia «os» eorum «locutum est vanitatem.» Quid enim sequitur? Cum enumerasset copias eorum, ait: sinistra, et quid est dextera? Sequitur et dicit: Audi hoc confirmatum in Canticis canticorum: «Sinistra ejus,» inquit, «sub capite meo.» Sponsa dicit de sponso, de Christo Ecclesia in amplexu pietatis et charitatis. Quid ait? «Sinistra ejus sub capite meo, et dextera ejus complectetur me» . Quid autem, quia sursum erat dextera, deorsum sinistra, et sic complectebatur sponsus sponsam, supponens sinistram ad consolationem, imponens dexteram ad protectionem? «Sinistra,» inquit, «ejus sub capite meo.» Deus illam dat: ideo sinistra ejus, quia omnia ista temporalia Deus dat. Quam vani sunt, quam impii, qui ab idolis, a daemonibus ista petunt! Quam multi a daemonibus ista petunt, et non
Abbreviated transcription (Latin):
enda sinistra: et suffecit ci dextera. Quomͦ ꝑcussa
ẽ sinistra: temptationib diaboli Abstulit subi¬
to diabolus. ꝑmissꝰ qͥdẽ adõ. ut iustus ꝓbarctur:
impius puniretur: abstulit omnia: Sed iob qͥ
nouerat sinistram. sinistram eẽ. & dexterã ñ nͥ
dexteram: qͦmͦ sc tenuit addexteram. & exulta¬
uit indño: consolatꝰ ẽ. dampna: qͥa ñ ẽ passus
dampnum deinteriorib diuicus. Dõplenũ cor
habebat Dñs inquit dedit. dñs abstulit: sicut
dño placuit ita factum ẽ: sit nom̃ dni benedi¬
ctum: Herat dextera ipsuis: ipse dñs: ipsa ui¬
ta ȩterna: illa lucis possessio: fons uitȩ: lum̃ in
lumine: Inebriabunt᷑ abub̃tate domꝰ tue Ipsa
erat dextera: Sinistra uͦ erat ꝓadiutorio consola¬
tionis: ñ adfirmamentum felicitatis: Nam fe¬
liritas eius uera atq germana: ds̃ erat. Isti aut̃
dequib dic̃ d̃. qͥa os eoꝵ locutũ ẽ uanitatẽ &

Expanded text:
enda sinistra, et suffecit ei dextera. Quomodo percussa enda sinistra, et suffecit ei dextera. Quomodo percussa est sinistra? Tentationibus diaboli. Abstulit subito diabolus; permissus quidem a Deo, ut justus probaretur, impius puniretur; abstulit omnia: sed Job qui noverat sinistram sinistram esse, et dexteram nonnisi dexteram, quomodo se tenuit ad dexteram? Exsultavit in Domino, consolatus est damna, quia non est passus damnum de interioribus divitiis; Deo plenum cor habebat. «Dominus,» inquit, «dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Haec erat dextera ipsius, ipse Dominus, ipsa vita aeterna, illa lucis possessio, fons vitae, lumen in lumine. «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae:» ipsa erat dextera. Sinistra vero erat pro adjutorio consolationis, non ad firmamentum felicitatis. Nam felicitas ejus vera atque germana Deus erat. Isti autem de quibus dicit David quia «os» eorum «locutum est vanitatem, et
Abbreviated transcription (Latin):
mundi huius: iste ẽ stultus atq ꝑuersus. qͥ sim¬
stram fac̃ sͥ dexteram Lales illi erant. dequibus
dic̃ psalmus: ñ qͥa adõ ñ acceꝑint etiam quȩ
temꝑalit̃ possidebant. s qͥa ipsã solam putabat
ẽẽ beatam uitam. & nichil aliud requirebant:
Audite enim qͥd deillis consequenter dic̃ Quoꝵ
os locutũ ẽ uanitatem: et dextera eoꝵ dextera
uelle constabilite: filiȩ eorum ornatȩ sic̃ simi¬
litudo templi Cellaria eoꝵ plena: eructantia
ex hoc in hoc Oues eorum fecundȩ. multiplican¬
tes inexitib suis: boues eoꝵ crassi Nonẽ ruina
sepis nec exitus. neq clamor: inplattis eoꝵ. Mag¬
nam felicitatem quoꝵ dã descripsit. Posset tamen
istam fclicitatem et aliqͥs iustus habere: sic̃ ha¬
buit iob Sed iob ꝓsinistra illã habebat: ñ ꝑdexte¬
ra Nam dexteram ñhabebat: nͥ apud dm ꝑpetuã
et sempñnam felicitatem: Ideo concessa ẽ ꝑcuti¬

Expanded text:
mundi hujus, iste est stultus atque perversus, qui sinmundi hujus, iste est stultus atque perversus, qui sinistram sibi facit dexteram: tales illi erant de quibus dicit psalmus; non quia a Deo non acceperant etiam quae temporaliter possidebant, sed quia ipsam solam putabant esse beatam vitam, et nihil aliud requirebant. Audite enim quid de illis consequenter dicit: «Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera uellae constabilitae. filiae eorum ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructuantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis; boues eorum crassi. non est ruina maceriae necexitus neque clamor in plateiseorumnam felicitatem quorumdam descripsit. Posset tamen istam felicitatem et aliquis justus habere, sicut habuit Job: sed Job pro sinistra illam habebat, non pro dextera; nam dexteram non habebat nisi apud Deum perpetuam et sempiternam felicitatem. Ideo concessa est percuti
Abbreviated transcription (Latin):
dormit fides: uigilat xp̃s. Et si forte dormiebat
fides tua et ideo inista questione fluctuabas
qͥsi naius illa quȩ tempestatem patiebatur uͥ
estis. qui iam ꝓficitis Interrogo uos E uid so¬
letis intelligere qđ dictum ẽ in ciuangłio. ne¬
sciat sinistra tua qͥd faciat dextera tua: hoc
enim intellectto inuenietis que sit dextera. &
quȩ sit sinistra: simul intelligetis & utramq
partem dm̃ fecisse & dexteram & sinistrã: &
bit ȩternam uitam ipse & de utis temporalibꝰ
consolatur presentem ititam: ipse fec̃ dexterã
et sinistram. Dicit de quibusdam psalmꝰ apud
dauid Quorum os locutum ẽ uanitatem. etdex¬
tera corum dextera iniquitatis Inuenit gͦ qͦsdã
quos reprehendit qui dexteram ueram ꝓsinift᷑
habebant: et ueram sinistiam. dexterã sibi frccrã:
ui sunt isti: exponit cond uenter: Omĩs homo
qͥfelicitatem ñputat eẽ hominis. nͥ solum inistis
tp̃ralib facultatib & deliciis. & affluentia ⁊ copia

Expanded text:
dormit fides, vigilat Christus. Et si forte dormiebat fides tua, et ideo in ista quaestione fluctuabas, quasi navis illa quae tempestatem patiebatur, ubi estis qui jam profecistis , interrogo vos quid soletis intelligere quod dictum est in Evangelio, «Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua» . Hoc enim intellecto invenietis quae sit dextera, et quae sit sinistra: simul intelligetis et utramque partem Deum fecisse, et dexteram et sinistram; et bit aeternam vitam, ipse et de istis temporalibus consolatur praesentem vitam, ipse fecit dexteram et sinistram. Dicit de quibusdam psalmus apud David: «Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis.» Invenit ergo quosdam quos reprehendit, qui dexteram veram pro sinistra habebant, et veram sinistram dexteram sibi fecerant: qui sint isti exponit consequenter. Omnis homo qui felicitatem non putat esse hominis, nisi solum in istis temporalibus facultatibus et deliciis, et affluentia et copia
Abbreviated transcription (Latin):
tur figurare. dictus sol: inȩccłia intelligitur fi¬
gurate dicta luna Qisquis potest errare ut
aliua dedo credat qͣm oportet: ñcredat patrem
si aliquid minus infilio aut minus in spũ scõ.
et ñeam cognou̾it diffusam toto orbe terrarum:
& credidit eis qui dicunt ecce hic ẽ. xp̃o et ecce il¬
lic. sicut mͦ audistis cum eugłium legeretur: cũ
ille totũ orbem emerit qͥa tantum preciũ dedit
ille tanꝗͣ inꝓximo scandalitatus. aluna uritur
Quis quis gͥ errat insubstantia ueritatis: asole
untur. & ꝑdiem uritur: quia in ipsa sapientia
errat dequa dictum ẽ. dies diei eructat uerbum

Expanded text:
tur figurate dictus sol: in Ecclesia, intelligitur fitur figurate dictus sol: in Ecclesia, intelligitur figurate dicta luna. Quisquis potest errare, ut aliud de Deo credat quam oportet, non credat Patrem Si aliquid minus in Filio, aut minus in Spiritu sancto et non eam cognoverit diffusam toto orbe terrarum, et crediderit eis qui dicunt, «Ecce hic est Christus, et ecce illic» , sicut modo audistis cum Evangelium legeretur; cum ille totum orbem emerit, quia tantum pretium dedit: ille tanquam in proximo scandalizatur; a luna uritur. Quisquis ergo errat in ipsa substantia veritatis, a sole uritur, et per diem uritur; quia in ipsa sapientia errat, de qua dictum est, «Dies diei eructat verbum:»
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm potestis ferre. Iue gͦ qui ñsinit temptari supͣ
qͣm possumus ferre: qm̃uis iam fideles simꝰ. ꝗͣuiᷤ
iammanus dextere nr̃e sit in nob̾. tegit nos ds̃
suꝑmanum dexitre nr̃e. Hon nob̾ sufficit habe
manum dextere. n̾ ille ⁊ipsam manum dextere
te qͥd sequatur P roteget te dñs suꝑ manum
dertere tue Dixi: & qđ arbitror recognouistis
Si enim ñ recognouissetis: et descͥpturis non reco¬
gnouissetis: ñuocib ur̃ĩs intellectum ur̃m mͥ
significaretis. E igo quia intellexistis fr̃s: uide¬
te qͥdsequitur: qͣre ꝓtegat dñs & suꝑ manum
dextere: id: et suꝑ ipsã fidem ĩ qua potestatem
accepimus ẽẽ intfilios di. et ẽẽ ad dexteram:  re
oportet ut ꝓtegat dñs: ꝓpt̾ scandala. Unde s̃
scandala: Beduob timenda sunt scandala: qͥa
ei duo sunt precepta. in quib tota lex pendet
et ꝓph̃e: dilectio di ⁊ proximi. Eccłia ꝓpt̃ proxi¬
mũ diligitur: ds̃ autem ꝓpt̃ dm. Indõ intelligi¬

Expanded text:
quam potestis ferre» . Ille ergo qui non sinit tentari supra quam possumus ferre, quamvis jam fideles simus, quamvis jam manus dexterae nostrae sit in nobis, protegit nos Deus super manum dexterae nostrae. Non nobis sufficit habere manum dexterae, nisi ille et ipsam manum dexteraete quid sequatur. «Protegat» «te Dominus super manum dexterae tuae.» Dixi, et, quod arbitror, recognovistis. Si enim non recognovissetis, et de Scripturis non recognovissetis, non vocibus vestris intellectum vestrum mihi significaretis. Ergo quia intellexistis, fratres, videte quid sequitur; quare protegat Dominus et super manum dexterae, id est, super ipsam fidem, in qua potestatem accepimus esse filios Dei, et esse ad dexteram: quare oportet ut protegat Dominus? Propter scandala. Unde sunt scandala? De duobus timenda sunt scandala, quia et duo sunt praecepta in quibus tota Lex pendet et Prophetae, dilectio Dei et proximi . Ecclesia propter proximum diligitur, Deus autem propter Deum. In Deo, intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
ethomines uistos temptatio tribulationis.
Si sic sunt homines iusti qͦm uasa figuli: neces¬
se ẽ ut uasa figuli fornacẽ intrent. Et ñqͣndo
intrant iam securus ẽ figulus. sed̃ cum exie¬
rint Dñs autem securus ẽ: quia nouit qui
sunt euis: et nouit qui infornace ñcrepent
Illi noncrepant: qui nonhabent uentũ suꝑbie
Humilitas gͦ custodit in omni temptatione: quia
aconualle plorationis ascendimꝰ. cautantes can¬
ticum gͣduum Et custodit dñs introitum. ut
salui intremus: sana fide simus. qñ accidit
tione: iam inȩterum nulla nos temptatio
trebit: nulla concupiscentia saltem sollici

Expanded text:
«et homines justos tentatio tribulationis» . «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, quomodo vasa figuli; necesse est ut vasa figuli fornacem intrent. Et non quando intrant, jam securus est figulus, sed cum exierint. Dominus autem securus est, quia novit qui sunt ejus , et novit qui in fornace non crepent. Illi non crepant, qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana fide simus quando accidit tione, jam in aeternum nulla nos tentatio terrebit, nulla concupiscentia saltem sollici
Abbreviated transcription (Latin):
stram subcaput. & dextera sua complecꝰtentem:
uando sic munttã ꝑcuteret inimicus: Et tam̃
ꝑcussit: sedincorpꝰ. Suid autẽ dicit psalmus:
tempus ꝑcutiendum Sed carnem suã illẽ ĩtri¬
duo resuscitauit: carnẽ nrãm infine resuscita¬
turus ẽ. Ideo suscitatum ẽ caput: qđ adtendet
corpꝰ ut non deficeret. Custodiat animã tuã
dominus Ipsa non cedat: ipsa ñ frangat᷑ ĩ
scandalifanꝑsetutionib: intribulationibus:
ipsa ñcadat deficiendo. sicut dñs dicit: nolite
ñpossunt occidere: sed eum timete qui ht̃¬
potestatem corpꝰ et animam occidere inge¬
dñs: necedas ꝑsuasori malo: necedas ꝓmitiñ¬
ti falsa: necedas minanti temporalia. & cu-
uliat dñs introitũ tuũ. & exitum tuũ. exhoc
stodiat. Quid est introitum: Quid.ẽ exitũ:
qñ temptamur.: intramus Qñ uincimus tẽ¬
ptationem: eximus Audi introitum: audi
exitum: Uasa figuli ꝓbat fornaxait scriptura:

Expanded text:
stram sub caput, et dextera sua complectentem? stram sub caput, et dextera sua complectentem? Quando sic munitam percuteret inimicus? Et tamen percussit, sed in corpus. Quid autem dicit Psalmus? m ad tempus percutiendum: sed carnem suam ille triduo resuscitavit; carnem nostram in fine resuscitaturus est. Ideo suscitatum est caput, quod attenderet corpus, ut non deficeret. «Custodiat animam tuam Dominus.» Ipsa non cedat, ipsa non frangatur scandalis; in persecutionibus, in tribulationibus, ipsa non cedat deficiendo: sicut Dominus dicit, «Nolite corpus occidere; sed eum timete qui potest corpus et animam occidere in geDominus, ne cedas persuasori malo, ne cedas promittenti falsa, ne cedas minanti temporalia, et «cudiat Dominus introitum tuum et exitum tuum, ex hoc stodiat. Quid est, «introitum?» quid est, «exitum?» Quando tentamur, intramus: quando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura,
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam ipsam animã. Custodiat dñs introitũ
tuũ & exitum tuũ: exhoc nc̃ &usq in seculũ.
Non qͣsi corpꝰ tuum: nã incorꝑe ꝑempti sunt
martyres: sed custodiet animã tuã dñs: quia
de anima ñcesserunt martyres. et seuiebant ꝑ¬
secutores Incrispinam cinus hodie natalicia
celebramus. seuiebant: infeminã diuitẽ et de¬
licatam S fortis erat: quia dñs tegumentũ
eius suꝑ manum dextere eius: ille qui cã cu¬
stodiebat. Hec enim fr̃s. nunquid ẽ qͥ in affrica
ignoret: Clarissima enim fuit: nobilis gen̾e:
habundans diuiciis Sed hȩc omĩa sinistra
erant: subcapite erant. yenit inimicꝰ qui
feriret caput: et sinistra illi obiecta ẽ que erat
subcapite Caput supra erat: dextra desuꝑ
complectebatui Suid poterat facere ꝑsecutor:
quamuis delicatȩ femine: Erat quidẽ illa seru
infirma. & diuiciis forte languidior: & consue.¬
tudine corꝑali infirmior: Sed quid ad tanta¬
munimenta: qͥd adillum sponsũ mittentẽ sini¬

Expanded text:
todiat introitum tuum et exitum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum.» Non quasi corpus tuum; nam in corpore perempti sunt martyres: sed «custodiat animam tuam Dominus;» quia de anima non cesserunt martyres. Et saeviebant persecutores in Crispinam, cujus hodie natalitia celebramus; saeviebant in feminam divitem et delicatam: sed fortis erat, quia Dominus tegumentum ejus super manum dexterae ejus, ille qui eam custodiebat. Hanc enim, fratres, numquid est qui in Africa ignoret? Clarissima enim fuit, nobilis genere, abundans divitiis: sed haec omnia sinistra erant, sub capite erant. Venit inimicus qui feriret caput, et sinistra illi objecta est, quae erat sub capite. Caput supra erat, dextera desuper complectebatur. Quid poterat facere persecutor, quamvis delicatae feminae? Erat quidem illa sexu infirma, et divitiis forte languidior, et consuetudine corporali infirmior; sed quid ad tantamunimenta? quid ad illum sponsum mittentem sini
Abbreviated transcription (Latin):
rationis ꝓficiat. ñintumore suꝑbie deficiat:
ait do: non des admouendum pedẽ meum
& dñs illi. Neq dormitet qui custodit te. In¬
tendat caritas uĩa. Quasi una sententia: fac¬
ta ẽ. exduab uocib. Homo dicit ascendens
& cantans canticum graduum: nedes admouen¬
dum pedem meũ Et ds̃ tanqͣm diccret: ne des

Expanded text:
rationis proficiat, non in tumore superbiae deficiat, rationis proficiat, non in tumore superbiae deficiat, ait Deo: «Ne des ad movendum pedem meum.» Et Deus illi: «Neque dormitet qui custodit te.» Intendat Charitas vestra. Quasi una sententia facta est ex duabus vocibus. Homo dixit ascendens et cantans Canticum graduum, «Ne des ad movendu
Abbreviated transcription (Latin):
ti Ecce sitiunt: ecce bibunt Sed non a se bibuñ.
nec ipsi sibi sunt fons S undebibunt: sub
tegmine alarum tuarũ sꝑabunt Si subalis:
humiles sunt. Quare: Quia apud te inquit
fonsuite Hon gͦ a se irrigantur montes: sicut
ase ñ illum inantur montes Nam uide quid
sequitur Inlumine. tuo uidebimus lumeri.
Si gͦ in lumine ipsius uidebimus lumen: quis
uluminatur. Ideo sciens non cadere nͥeum qͥ
sibi uult lucere cum sit ꝑse tenebre: statim
subiecit hon ueniat mͥ pes suꝑbiȩ: & manꝰ
peccatorum ñmoueat me. id÷ imitatio pecca¬
torum ñmoueat me. ut cadam ate. Quare ti¬
iiuisti: & dixisti. ũueniat mͥ pes suꝑbie: Seqͥt᷑.
bi ceciderunt om̃s qui oꝑantur iniquitatem:
Quos mͦ uides oꝑari iniquitatem iam dampna¬
ti sunt: sedut dampnarentur. ibi ceciderunt:
cum ulis uenit pes suꝑbie. Rec̾te gͦ iste audi¬
ens ut ascendat et ñcadat: ut aconualle plo¬

Expanded text:
ti; ecce sitiunt, ecce bibunt: sed non a se bibunt, ti; ecce sitiunt, ecce bibunt: sed non a se bibunt, nec ipsi sibi sunt fons. Sed unde bibunt? «Sub tegmine alarum tuarum sperabunt.» Si sub alis, humiles sunt. Quare? «Quia apud te,» inquit, «fons vitae.» Non ergo a se irrigantur montes, sicut a se non illuminantur montes. Nam vide quid sequitur: «In lumine tuo videbimus lumen.» Si ergo in lumine ipsius videbimus lumen, quis illuminatur. Ideo sciens non cadere nisi eum qui sibi vult lucere, cum sit per se tenebrae; statim subjecit, «Non veniat mihi pes superbiae, et manus peccatorum non moveat me:» id est, imitatio peccatorum non moveat me, ut cadam a te. Quare timuisti, et dixisti, «Non veniat mihi pes superbiae?» Sequitur, «Ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem» . Quos modo vides operari iniquitatem, jam damnati sunt: sed ut damnarentur, ibi ceciderunt, cum illis venit pes superbiae. Recte ergo iste audiens ut ascendat et non cadat, ut a convalle plo
Abbreviated transcription (Latin):
tibi auxilium: non amontib. In quos tamen
nͥ seuauers ocłos ꝑscripturaᷤ: ñ admoueb̾is ut ab
ut fumissime ponas pedes ingradib: ne inilla a¬
scensione aut fatigtris. aut lapsus cadas. dic qđ
sequitur. Uedes admouendũ pedes meos Uñ
mouentur pedes: unde motus ẽ. pes illi qͥ erat
inparadiso Sed prius adtende unde motꝰ ẽ. pes¬
uii qui erat inter angłos. et moto pede cecidit: &
de angło factus ẽ cliabolus Moto enim pede
cecidit Su ere unde cecidit Suꝑbia cecidit Ñ
gͦ mouet pedem nͥ suꝑbia: adruinam: Hon mouet
etille quid dic̃ inpsalmo: filii autem hominũ
subtegmine alarum tuarũ sꝑabunt Si subie¬
gmine semꝑ humiles: semꝑ de dõ sꝑantes: sc̃p
de se non presumentes: Subtegmine alarum
tuarũ sꝑabunt: Honenim ase satiantur: ut
beati sint: Sed qͥd sequitur: Inebriabuntur
abubtate domus tuȩ. et torrente deliciarum
tuarum potabis eos Ecce sitientes: ecce inebria¬

Expanded text:
tibi auxilium, non a montibus; in quos tamen tibi auxilium, non a montibus; in quos tamen nisi levaveris oculos per Scripturas, non admoveberis ; ut ab ut firmissime ponas pedes in gradibus, ne in illa ascensione aut fatigeris, aut lapsus cadas, dic quod sequitur, «Ne des ad movendum pedem meum.» Unde moventur pedes? Unde motus est pes illi qui erat in paradiso. Sed prius attende unde motus est illi qui erat inter Angelos, et moto pede cecidit, et de angelo factus est diabolus: moto enim pede cecidit. Quaere unde cecidit: superbia cecidit. Non ergo movet pedem, nisi superbia: ad ruinam non movet et ille quid dicit in psalmo? «Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt.» Si sub tegmine, semper humiles, semper de Deo sperantes, semper de se non praesumentes. «Sub tegmine alarum tuarum sperabunt:» non enim a se satiantur ut beati sint. Sed quid sequitur? «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente deliciarum tuarum potabis eos.» Ecce sitientes, ecce inebria
Abbreviated transcription (Latin):
fecit celum & terrã Iam illuminati sunt montes.
uid adhuc dormiunt: Leuent ocłos suos in
montes: unde ueniet auxilium illis. Quidest
iam illuminati sunt montes: iam ortus ẽ sol
iusticiȩ: iam ab apłis predicatum ẽ euuangłiũ.
predicate sunt scriptiuȩ: patuerunt omĩa sacram̃¬
ta: conscissũ. ẽ uelum: patuit secretum templi
am tandem leuent ocłos inmontes: unde ueni¬
et auxilium illis Hoc enim precipit iste psalm̾.
scds dehis qui scribuntur canticum graduum
Sed non rursus p̃sumant demontib: qͥa & ipsi
montes non ase lucent: sed abipso lucent de cͦ
dictum ẽ Erat lumen uerum: qđ illuminat
omnem hominem uenientem inhunc mundũ
Montes possunt intelligi: homines magni: ho¬
mines clari Et qui maior ioħe baptista: Quat
certe istum magnum montem lucentẽ: audi
confitentem. Quid confitentem: nos om̃s in¬
quit deplenitudine euis accepimus Decuius
gͦ plenitudine acceperunt montes. abillo est

Expanded text:
evigilent. Jam illuminati sunt montes, quid adhuc dormiunt? Levent «oculos suos in montes, unde veniet auxilium illis.» Quid est, Jam illuminati sunt montes? Jam ortus est sol justitiae, jam ab Apostolis praedicatum est Evangelium, praedicatae sunt Scripturae, patuerunt omnia sacramenta, conscissum est velum , patuit secretum templi: jam tandem levent oculos in montes, unde veniet auxilium illis. Hoc enim praecipit iste psalmus, secundus de his qui inscribuntur, «Canticum graduum.» Sed non rursus praesumant de montibus; quia ipsi montes non a se lucent, sed ab illo lucent de quo dictum est, «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» . Montes possunt intelligi, homines magni, homines clari. Et quis major Joanne Baptista? Qualis certe istum magnum montem lucentem; audi confitentem. Quid confitentem? «Nos omnes,» inquit, «de plenitudine ejus accepimus» . De cujus ergo plenitudine acceperunt montes, ab illo est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ suꝑ manum dextere tue: ut ñ te urat sol ꝑdiem
neq luna ꝑnoctem. Nam hinc intelligite fr̃s: qͥa
figuirate dictum ẽ St enim reuera solem uisibilẽ
sicogitemus: urit ꝑdiem. Nunquid luna urit ꝑ
noctem: Sed quid. ẽ ustio: Scandalum Audi
minus custodict te abomni malo Abscandalis
insole: ab scandalis in luna. Abomni malo tecu¬
stodiet qͥ ẽ tegumentum tuum suꝑ manũ dext̾e
tue: qͥ ñdormit neq dormitabit. & ad quã rẽ
quia intemptationib sumꝰ Dñs custodiet te

Expanded text:
est super manum dexterae tuae, ut non te urat sol per diem, est super manum dexterae tuae, ut non te urat sol per diem, neque luna per noctem. Nam hinc intelligite, fratres, quia figurate dictum est. Etenim revera, solem visibilem si cogitemus, urit per diem: numquid luna urit per noctem? Sed quid est ustio? Scandalum. Audi minus custodiet» «te ab omni malo.» A scandalis in sole, a scandalis in luna, ab omni malo te custodiet, qui est tegumentum tuum super manum dexterae tuae, qui non dormit, neque dormitabit. Et ad quam rem? Quia in
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ista dixissent: ergo inquiunt errauimus a
iua ueritatis: & iusticie lumen ñlurit nobis:
& sol nonẽ ortus nobis Nunquid ñiste solomĩbꝰ
impus oritur: illo instituente de quo dictũ est.
qͥ fac̃ solem suũ oriri suꝑbonos⁊ malos: Ergo
alium solẽ fec̃ ds̃ qͥoritur suꝑ bonos et malos:
istum quẽ uident boni ⁊ mali Alius ẽ autem
ille sol ñ factus s genitus: ꝑquem facta sunt oĩa.
uͥ ẽ intelligentia incommutabilis ueritatis De
ipso dicunt impii. & sol nonortus ẽ nob̃. Quisqͥs
mpsa apienta ñerrat nurtur asei: Quisqs
ineccłia & incarne dñi & inhis quȩ ꝓ nob̾ tempo¬
tum tuũ suꝑ manum dexterȩ tuȩ. Ideo enim
cum dixisset dñs tegumentum tuũ suꝑ manũ
dextere tuȩ. qͣsi quęsisset ille et dixisset. iam ecce
ẽ manus dextere mex̧: iam elegi crede inxpm̃:
accepi potestatem int̃ filios dĩ et̃: qͥd ẽ qđ ds̃ te¬
neq luna ꝑnoctem. Ad hoc gͥ tegumentum tuũ

Expanded text:
nquiunt, «erravimus a via veritatis et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Numquid non iste sol omnibus impiis oritur, illo instituente de quo dictum est: «Qui facit solem suum oriri super bonos et malos» ? Ergo alium solem fecit Deus, qui oritur super bonos et malos, istum quem vident et boni et mali; alius est autem ille sol, non factus, sed genitus, per quem facta sunt omnia, ubi est intelligentia incommutabilis veritatis: de ipso dicunt impii, «Et sol non ortus est nobis». Quisquis in ipsa sapientia non errat, non uritur a sole. Quisquis in Ecclesia, et in carne Domini, et in his quae pro nobis tempotum tuum super manum dexterae tuae». Ideo enim cum dixisset, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae;» quasi quaesisset ille et dixisset, Jam ecce est manus dexterae meae, jam elegi credere in Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, quid est quod Deus teneque luna per noctem.» Ad hoc igitur tegumentum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
numero estis quoꝵ uox ẽ nedes admouendũ
pedẽ nr̃m: et quib dr̃ neq dormitet qui custod̾
te: Oportet enim ut xp̃c ñdormiat inuob. Et
mͦ intelligitur uerũ eẽ qđ dicimus Quomͦ inqͥ¬
es: Quia si dormit fides ur̃a. dormit xp̃c inuo¬

Expanded text:
numero estis, quorum vox est, «Ne des ad movendum numero estis, quorum vox est, «Ne des ad movendum pedem meum;» et quibus dicitur, «Neque dormitet qui custodit te?» Oportet enim ut Christus non dormiat in vobis, et modo intelligetis verum esse quod dicimus. Quomodo inquies? Quia si dormiat fides vestra, dormit Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ custodit: Nonne ipse nos totos fecit Ine
qͥ fec̃ nob̾ dexterã. iple fecit ⁊ sinistram: Postremo
si placuit dici. dedextera sola: qͥre dix̃ suꝑ ma¬
num dextere tuȩ. & non etiã suꝑ manum dex¬
teram tuam: Cur hoc diceret: nͥ aliquid hic
occultum q̃ pulsando pueniremus abscor¬
deret: Diceret enim. aut dñs custodiet te & ni
chil adderet: aut si dexteram addere uoluit do¬
minus custodiet te suꝑ dexteram tuam: aut
certe. quia addidit manum. hoc diceret dñs
custodiet te. suꝑ manum dexteram tuã: ñ sup
manum dexterȩ tuȩ: Qđ dñs ipse sugg̾ere dig¬
natur ꝓmam uob̃. qui et in uob habitat: & sine
dubio fac̃ uos approbare uerum eẽ qđ dico. Nã
qͥd dicturi sumus ignoratis. sed cum dixerimꝰ
non abipsis nob̃. uob̃ ostendemus uerum eẽ
qđ dicimus: sed uos ipsi agnoscetis uerum eẽ
qđ dicimus Unde autem agnoscetis: nͥ demon¬
strante illo qui inuobis habitat qͣntum deilloꝵ

Expanded text:
n custodit? Nonne ipse nos totos fecit? nonne n custodit? Nonne ipse nos totos fecit? nonne qui fecit nobis dexteram, ipse fecit et sinistram? Postremo si placuit dici de dextera sola, quare dixit, «super manum dexterae tuae,» et non jam, super dexteram tuam? Cur hoc diceret, nisi aliquid hic occultum, quo pulsando perveniremus, absconderet? Diceret enim, aut, «Dominus custodiet te,» et nihil adderet; aut, si dexteram addere voluit, Dominus custodiet te super dexteram tuam; aut certe, quia addidit «manum,» hoc diceret, Dominus custodiet te super manum dexteram tuam, non, «super manum dexterae tuae.» Quod Dominus ipse suggerere dignatur, promam vobis; qui et in vobis habitat, sine dubio facit vos approbare verum esse quod dico. Nam quid dicturi sumus ignoratis; sed cum dixerimus, non ab ipsis nobis vobis ostendemus verum esse quod dicimus, sed vos ipsi agnoscetis verum esse quod dicimus. Unde autem agnoscetis, nisi demonstrante illo qui in vobis habitat, in quantum de illo