comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bile dño. Debilis aut̃ ẽ & maculata
nr̃a oratio. quando ira. inuidia mi¬
mitiis: & alia animi ꝑturbatione
corrũpitur. Si offerentes munus ad
altare. recordati fuerimꝰ. qđ aliqͥd
frat̃ nr̃ habeat aduersũ nos: ñ an¬
te ꝑgimus: quã satis ei facimus.
Unde & apłs p̃cipit. uolo ergo ui¬
ros honorare in omni loco:leuan¬
tes scãs manus sine ira. & disceptati¬
one. Pastorq cogitationũ nrarũ atq
uirtutũ sensus ẽ: de quo in centesimo
scđo psalmo dicitur. Benedic anima
mea dño: & omnia quȩ intra me st̃
nomini scõ eius. Qui si gregẽ suũ
benedixerit: impletur in eo illa be¬
ac robustũ: immolet. uł numia mol¬
licia femineũ. atq lasciuũ. uł diuer¬
sis animȩ ꝑturbationib debile atq
scriptũ ẽ. potentes potent̃ tormenta
patientur: & cui plus creditur. plus
exigetur ab eo: unde ꝓpriȩ sacerdoti¬
bus dicitur. Quod si noluerint au-
dire. & corde retinere. ut dent głam

Expanded text:
bile Domino. Debilis autem est, et maculata bile Domino. Debilis autem est, et maculata nostra oratio, quando ira, invidia, inimicitiis, et alia animi perturbatione corrumpitur: si offerentes munus ad altare, et recordati quod aliquid frater noster habeat adversum nos, non ante pergimus, et satis ei facimus . Unde et Apostolus praecipit: Volo ergo viros orare in omni loco, levantes sanctas manus sine ira et disceptatione . Pastorque cogitationum nostrarum atque virtutum sensus est, de quo in centesimo secundo Psalmo dicitur: Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt nomini sancto ejus. Qui si gregem suum bene rexerit, impletur in eo illa beac robustum, immolet leve vel nimia mollitia femineum atque lascivum, vel diversis animae perturbatioscriptum est: Potentes potenter tormenta patientur . Et: Cui plus dederint, plus exigent ab eo . Unde proprie sacerdotibus dicitur, quod si audire noluerint, et corde retinere, ut dent glori
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicuntur. Hoc ẽ enĩ qđ dicit.
non posuistis super cor. Possumus
maledictũ. & dolosum accipere po¬
pulũ iudeoꝵ: qui cũ haberet in gre¬
ge suo masculũ. dñm saluatorem.
& inmaculatũ agnũ qui tollit pec¬
cata mundi : & omniũ ꝓpħarũ ua¬
ticinationẽ cõmonitus ut im mola¬
ret. atq susciꝑet arietem qui here-¬
bat ex cornibus in uirgulto sabech
hoc facere noluit: s immolat
debile dño. crucifigens saluatorẽ: ce
eligens barabam latrocinii. & sediti.¬
onis auctorem: qui iuxta misticos
intellectus referatur diabolũ: illisq
contẽpnentibꝰ. & p̃ferentib diabolũ
saluatori. nomen xp̃i horribile in
gentib qui passionem dñi suscepe¬
runt: & cũ formidoloso honore ue¬
nerantur.De nobis quoq dici pot̃.
si creati a dño sapientes. habtͣtantes¬
q naturã sacris congruam discipli¬
nis. nr̃m negligimus ingenium:
& nos demus uitiis ac luxurie: &
habentes masculũ: immolemꝰ de¬

Expanded text:
quae dicuntur; hoc est enim quod dicitur: non posuistis super cor. 955 Possumus maledictum et dolosum accipere populum Judaeorum, qui cum haberet in grege suo masculum Dominum Salvatorem, et immaculatum agnum, qui tollit peccata mundi , et omnium prophetarum vaticinatione commonitus, ut immolaret atque susciperet arietem, qui haerebat ex cornibus in virgulto Sabec , hoc facere noluit; sed immolat debile Domino, crucifigens Salvatorem, et eligens Barabbam latrocinii et seditionis auctorem , qui juxta mysticos intellectus refertur ad diabolum: illisque comtemnentibus, et praeferentibus diabolum Salvatori, nomen Christi horribile est in gentibus, quae passionem Domini susceperunt, et eum formidoloso honore venerantur. De nobis quoque dici potest: Si creati a Deo sapientes, habentesque naturam sacris congruam disciplinis, nostrum negligamus ingenium, et nos dedamus vitiis atque luxuriae, et habentes masculum, immolemus de
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes loquitur. Proiciam inquit
in facies ur̃as ea quȩ sanctiora putatis
in lege: & uobis adeo pro uirtutum
munere exordii condonata. Brachiũ
pretati sunt: id ẽ armũ animalis de¬
xtrũ. Et disꝑgam inquit ẽNIΥC¬
EyωC̃. id ẽ uentriculũ: siue ruxta
quod continetur appellans: & armũ
& pectusculũ. & lingũa. & uentricu¬
lũ. & ea que in leuitico describunt᷑.
Accipiebant ex hostiis sacerdotes: quȩ
omnia pro peccatis eorũ se abicere.
& in facies sacerdotũ mittere contris¬
tatur: ut scilicet tales sint qui offert̃:
qualia & illa quȩ offeruntur. Et as¬
sumet uos inquit secũ. id ẽ stercus sol¬
lempnitatũ ur̃aꝵ: ut fetentes facies
putida stercoris cõmixtione turpen¬
tur: & ex eo quod uos abitio: intelli¬
gatis ipsũ eẽ me. qui quondã elegi pa-¬
sacerdotii głam condonaui. ut eẽt
pactum meũ. siue testam̃tum cum¬

Expanded text:
sacerdotes loquitur: Projiciam, inquit, in facies vestras, ea quae sanctiora putatis in Lege, et vobis a Deo pro virtutum munere ex hostiis condonata: Brachium, pretati sunt, id est, armum animalis dextrum. Et dispergam, inquit, ἔνυστρον id est, ventriculum; sive juxta quod continetur appellans, et armum enim et pectusculum, et linguam, et ventriculum, et ea quae in Levitico describuntur, accipiebant ex hostiis sacerdotes . Quae omnia pro peccatis eorum se abjicere, et in facies sacerdotum mittere contestatur , ut scilicet tales sint qui offerunt, qualia et illa 957 quae offeruntur. Et assumet vos, inquit, secum, id est, stercus solemnitatum vestrarum, ut fetentes facies putida stercoris commixtione turpentur, et ex eo quod vos abjicio, intelligatis ipsum esse me, qui quondam elegi pasacerdotii gloriam condonavi, ut esset pactum meum sive testam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ habemus: ꝓpterea ego dico ge¬
neralit̃. ut uos arguat ꝓpria consci¬
entia: certe obtenditis pauꝑtatem.
& captiuitatis iniuriam: & tenui¬
tatem rei familiaris. Audite quid
infero. maledictus dolosus qui ha¬
bet in grege suo masculum: & uo¬
tum faciens. immolat debile dño.
Si non habet masculũ: nichil ei
nocebit maledictio. Hoc aut̃ dicen¬
do.ostendit eos habere que sunt
optima: & offerre que mala sunt.
Ad uos igitur o sacerdotes hoc man¬
datũ ẽ: fecistis quod impiũ ẽ. in
contẽptum mei: s quia malo pe¬
nitentiã peccatoris quã mortem:
etiã nunc dico si me audire nolue¬
ritis nec intelligere: ut detis nomi¬
ni meo głam. qđ ÷ est horribile in
gentibus: uerã in uos mittã penu¬
riam: ut nequaquã mentientes.
s omniũ rerum coacti egestate:
dicatis uos non habere oꝑtima q̃
offeratis. Et maledicã inquit ma¬
sedictionib ur̃is. hoc ẽ his quȩ nẽ
meis benedictionib possidetis.

Expanded text:
quod habemus: propterea ego dico gequod habemus: propterea ego dico generaliter, ut vos arguat propria conscientia. Certe obtenditis paupertatem et captivitatis injuriam, et tenuitatem rei familiaris: audite quod infero: Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino. Si non habes masculum, nihil tibi nocet maledictio. Haec autem dicendo, ostendit eos habere quae optima sunt, et offerre quae mala sunt. Ad vos igitur, o sacerdotes, hoc mandatum est, fecistis quod impium est in contemptum mei. Sed quia malo poenitentiam peccatoris, quam mortem, etiam nunc dico: Si me audire nolueritis, nec intelligere, ut detis nomini meo gloriam, quod est horribile in gentibus, veram in vos mittam penuriam, ut nequaquam mentientes; sed omnium rerum coacti egestate, dicatis vos non habere optima, quae offeratis. Et maledicam, inquit, benedictionibus vestris, hoc est, his quae nunc meis benedictionibus possidetis:
Abbreviated transcription (Latin):
quia rex magnus ego sũ dicit dñs
exercituũ: & nom̃ meũ horribile
in gentib. Et nunc ad uos manda¬
tum hoc o sacerdotes. si nolueritis
cor. ut detis głam nomini meo. ait
dñs exercituũ: mutã nobis egesta¬
tem: & maledicã benedictionibus
suistis suꝑ cor. lex. Et maledictus
qui erat potens. & habebat in grege
suo masculũ. & uotũ eiꝰ suꝑ eo: et
immolat debile dño. quia rex mag¬
mandatũ hoc ad uos õ sacerdotes: si
non audieritis. &si non posueritis¬
in cor ur̃m: ut decis głam nomini
dissipabo benedictionẽ ur̃am: or
non erit in uobis. quia uos ñ poni¬
tis cor ur̃m. Hoc quod scriptum ẽ
excusationẽ peccati sui humanus
animus inuenire. & falsa se satis-¬
factione defendere.hoc p̃uidens
sermo diuinus corripit atq condẽp¬
nat. Et ẽ sensus. Quia offertis cecũ.
claudũ. & languidũ: & hoc ipsum
non de ur̃o.s de rapinis. & de spo-¬
liis. flecibq miseroꝵ: & insuꝑ di¬
citis de labore. & pauptate offerimꝰ.

Expanded text:
quia Rex magnus ego sum, dicit Dominus exercituum, et nomen meum horribile in gentibus . Et nunc ad vos mandatum hoc, o sacerdotes. Si nolueritis cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum: mittam in vos egestatem, et maledicam benedictionibus suistis super cor. LXX: Et maledictus qui erat potens, et habebat in grege suo masculum, et votum ejus super eo, et immolat debile Domino: quia rex magmandatum hoc ad vos, o sacerdotes, si non audieritis, et si non posueritis cor vestrum, ut detis gloriam nomini dissipabo benedictionem vestram ÷ et non erit vobis; quia vos non ponitis in cor vestrum. Hoc quod scriptum estexcusationem peccati sui humanus animus invenire, et falsa se satisfactione defendere, hoc praevidens sermo divinus corripit atque condemnat. Et est sensus, quia offertis caecum et claudum et languidum, et hoc ipsum non de vestro, sed de rapinis, et spoliis fletibusque miserorum, et insuper dicitis, de labore et paupertate offerimus
Abbreviated transcription (Latin):
angłs dnĩ exercituũ ẽ. Lxx. Testam̃¬
tũ meũ fuit cũ eo uitȩ & pacis: &r
dedi ei ut timore timeret me: et
a facie nominis mei formidaret.
In pace dirigens ambulauit mecũ:
& multos conuertit ab iniquitate
qm̃ labia sacerdotis custodient sci¬
entiam. & lex requiretur ex ore
eius: quia angłs omnipotentis ẽ.
Describitur ex ꝑsona dei. perfecti
officium sacerdotis qualis ẽẽ debe
at: & qualem eum ẽẽ uoluerit:
qui eẽ precepit. Supra enĩ dixerat.
ut ẽẽt pactũ meũ cum leui dicit
dñs exercituũ: & ꝑ leui patriarchã
puenit ad posteros aaron. eleararũ.
finees: & cȩteros qui de eius stirpe¬
sunt generati: nunc in fine ait:
irritum fecistis pactũ meũ: dicit
dñs exercituũ. Ex quo ꝑspicuũ est
omne qđ dicitur ꝑ leui ad sacerdo¬
tes: & specialit̾ ad sacerdotẽ ꝑtinere.
legimus in numeris de finees qui
rambri scorto madianitidȩ pugione
ꝑcussit finees filius eleazar. filii aa¬
ron sacerdotis: requiescere fecit fu¬

Expanded text:
 est. LXX: Testamentum meum fuit cum eo vitae et pacis, et dedi ei timorem ut timeret me, et a facie nominis mei formidaret. In pace dirigens ambulavit mecum, et multos convertit ab iniquitate. Quoniam labia sacerdotis custodient scientiam, et lex requiretur ex ore ejus: quia angelus Domini omnipotentis est. Describitur ex persona Dei, perfecti officium sacerdotis, qualis esse debeat, et qualem eum esse voluerit, qui esse praecepit. Supra enim dixerat: Ut esset pactum meum cum Levi, dicit Dominus exercituum; et per Levi patriarcham pervenit ad posteros, Aaron et Eleazarum, Phinees et caeteros, qui de ejus stirpe generati sunt: nunc in fine ait: Irritum fecistis pactum Levi, dicit Dominus exercituum. Ex quo perspicuum est, omne quod dicitur per Levi, ad sacerdotes et specialiter ad pontificem pertinere. Legimus in Numeris de Phinees, qui Zamri cum scorto Madianitide pugione percussit: Phinees filius Eleazar, filii Aaron sacerdotis, requiescere fecit fu
Abbreviated transcription (Latin):
Disꝑdat hominẽ qui fecit hec. do¬
nec exturpetur de tabernaculis
iacob. & de his qui offerunt sacrifi¬
ciũ dũo omnipotenti. antequã de
p̃senti capitulo disputemus: he¬
breoꝵ ponenda ẽ traditio: immo
scripturȩ ueritas explicanda. Legi¬
mus in uolumine qđ ezrę titulo
p̃notatur ex ꝑsona ipsius ez re lo¬
quentis. accesserunt ad me princi¬
pes dicentes. non ẽ separatus popłs
isrł. & sacerdotes. & leuite a popłis
t̾rarum. & de abhominationibus
eoꝵ. chananei uidelicet & ethei: &

Expanded text:
Dominus hominem qui facit haec, 962 donec exturbetur de tabernaculis Jacob, et de his, qui offerunt sacrificium Domino omnipotenti. Antequam de praesenti capitulo disputemus, Hebraeorum est ponenda traditio, immo Scripturae veritas explicanda. Legimus in volumine, quod Ezrae titulo praenotatur, ex persona ipsius Ezrae loquentis: Accesserunt ad me principes, dicentes: Non est separatus populus Israel, et sacerdotes et Levitae a populis terrarum, et de abominationibus eorum, Chananaei videlicet, e
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ps: & sacrificiũ non suscipiã de
manib ur̃is. Quia ab ortu solis
usq ad occasum nomen meũ glori
osum ẽ in gentibus: & in om̃i loco
offertur nomini meo incensum.¬
& sacrificiũ mundũ: quia magnũ
ẽ nomen meũ in gentib dicit dñs
om̃ps. Uos aut̃ contaminastis il-¬
lud. in eo quod dicitis mensa dñi
polluta e: & qui suꝑ ponuntur de¬
c specti sunt cibi eius. Et dixis¬
tis. Ecce de afflictione sunt. Et ex-
ferebatis rapinas. & clauda. & debi¬
lia. & offerebatis sacrificiũ: si sus-¬
cipiam ea de manib ur̃is: dicit
dñs om̃ps. Regula scripturarũ est.
ubi manifestissima ꝓpħia de futu¬
ris texitur: ꝑ incerta allegoriȩ non
extenuare quȩ scripta sunt. Ergo
proprie nunc ad sacerdotes iudeoꝵ
sermo fit dñi. qui offerunt cecũ.
& claudum. & languidũ ad ĩmo¬
landũ: ut sciant carnalib uicti¬
mis. spiritales uictimas successuras:
& nequaꝗͣ tauroꝵ hircoꝵq sangui¬
nẽ: s thimiama. hoc ẽ scõꝵ orati-¬

Expanded text:
otens, et sacrificium non accipiam de manibus vestris, quia ab oriente sole, usque ad occidentem, nomen meum clarum factum est in gentibus, in omni loco offertur nomini meo sacrificium mundum, quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens. Vos autem contaminastis illud, in eo quod dicitis, mensa Domini polluta est, et qui superponuntur despecti sunt cibi ejus, et dixistis, haec de afflictione sunt, et exsuferebatis rapinas, et clauda 952 et debilia, et offferebatis sacrificium: si suscipiam ea de manibus vestris, dicit Dominus omnipotens? Regula Scripturarum est: Ubi manifestissima prophetia de futuris texitur, per incerta allegoriae non extenuare quae scripta sunt. Ergo proprie nunc ad sacerdotes Judaeorum sermo fit Domini, qui offerunt caecum et claudum, et languidum ad immolandum; ut sciant carnalibus victimis spirituales victimas successuras. Et nequaquam taurorum hircorumque sanguinem; sed thymiama, hoc est, sanctorum orati
Abbreviated transcription (Latin):
filios legimus ut filios dĩ: quotqͦt
aut̃ receper̃ eũ . dedit eis potestatem
filios dĩ fieri: & filios sapientiȩ euan¬
gelio ꝓclamante. iustificata ẽ sapien¬
tia a filiis suis. Et filios abraham: am̃
am̃ dico uobis: potest deus de lapidi¬
bus istis suscitare filios abrahe. et
filios apłi: filioli mei quos iterũ par¬
turio donec xp̃s formet᷑ in uobis:
& multa istiusmodi: filius autem
honorat patrẽ. siue clarificat: iuxta
illud qđ scriptũ est. Sic luceat lux
ur̃a coram hominib ut uideant
qui in cȩlis ẽ. Seruus quoq honorat
dñm suũ. non eadem caritate qua
filius. sed aΠRΩYHIC sub audi¬
tur: honorat filius patrẽ: seruus
ferentiã filii & serui. a filio głam: a
seruo timorẽ expetit. Principium
enĩ sapientiȩ timor dñi: ut de ti-¬

Expanded text:
filios legimus, ut filios Dei: Quotquot filios legimus, ut filios Dei: Quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Et filios sapientiae, Evangelio proclamante: Justificata est sapientia, a filiis suis : Et filios Abraham: Amen amen dico vobis, potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Et filios Apostoli: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis , et multa istiusmodi. Filius ergo honorat, sive clarificat patrem, juxta illud quod scriptum est: Sic luceat lux vestra coram hominibus: ut videant qui est in coelis . Servus quoque honorat dominum suum non eadem charitate qua filius; sed ἀπὸ κοινοῦ subauditur, honorat filius patrem, servus ferentiam filii et servi, et a filio gloriam, a servo timorem expetit: Principium enim sapientiae timor Domini , ut de ti
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs. uoluntate fiat non necessitate
naturȩ. Qui enĩ sp̃m adoptionis
acceꝑit: in filiũ dĩ uercitur. Qui
aut̃ sp̃m seruitutis in timore dei:
seruus efficitur. Uult itaq primũ
deus: ut filii eius simus. & bona uo¬
luntate faciamꝰ. si hoc consequi uo¬
lumꝰ: ut saltem seruos nos habeat:
& a malis ꝑ supplicioꝵ formidinẽ
recedamus . Legimꝰ in malã partem
filios: eramꝰ filii irȩ.& filii geben¬¬
nȩ : quo pharisei mari t̃risq circui¬
tis. dignos genuere tormentis. Et
rudas ꝓditor filius ꝑditionis appel¬
latur: & in octogesimo octauo psal¬
mo de dño scribitur: filius inqui¬
tatis non apponet nocere ei. In oseȩ
quoq filii fornicationis uocantur.
qui sunt de matre meretrice gene¬
rati: de qua scriptũ ẽ. fornicata ẽ ma¬
ter ur̃a. Et in euangłio iudei filii
diaboli sugillantur: uos de patre di¬
abolo nati estis. & desideria patris
urĩ uultis facere. In bonã partem

Expanded text:
sanctis voluntate fiat, non necessitate sanctis voluntate fiat, non necessitate naturae. Qui enim spiritum adoptionis acceperit, in filium Dei vertitur: qui autem spiritum servitutis in timorem, Dei servus efficitur . Vult itaque primum Deus, ut filii ejus simus, et bonum voluntate faciamus: si hoc consequi volumus, ut saltem servos nos habeat, et a malis per suppliciorum formidinem recedamus. Legimus in malam partem filios: Eramus filii irae, et filii gehennae , quos Pharisaei, mari terrisque circuitis, dignos genuere tormentis . Et Judas proditor, filius perditionis appellatur ; et in octogesimo octavo psalmo de Domino scribitur: Filius iniquitatis non apponet nocere ei . In Osee quoque filii fornicationis vocantur, qui sunt de matre meretrice generati, de qua scriptum est: Fornicata est mater vestra . Et in Evangelio Judaei filii diaboli sugillantur: Vos de patre diabolo nati estis, et desideria patris vestri vultis facere . In bonam partem
Abbreviated transcription (Latin):
gloria mea: Et si dñs ego sũ. ubi ẽ
timor m̃s dicit dñs om̃ps: Licet¬
& priusquã nasceremini. in ia-¬
cob quasi filios amare cȩperim. ta¬
men eligite quo me uocabulo no¬
minetis. Aut pat̾ sũ uester: aut
dñs. Si pater. debitũ patri honorẽ
reddite. & dignã patri offerte pieta¬
tem.Si dñs: cur me contẽpnitis:
cur dñm non timetis: Loquitur
aut̃ ad eos qui sub rorobabel. & iħu
filio iosedech & ezra sacerdote. &
neemia. de captiuitate babilonia
sunt reuersi. Ex utroq altari. nec¬
dũ templũ ȩdificauerant. nec mu¬
ros extruxerant ciuitatis: & nichi¬
lominus in peccatis pristinis per
Nã & in euangłio ubi loquitur
dñs atq saluator. pater uenit ho¬
ra: clarifica filiũ tuũ. ut filius
tuus clarificet te: apud grecos au¬
⁊acct legitur: id ẽ clarifica. Quẽ
locũ: pleriq latinoꝵ honorifica in¬
terp̃tati sunt. Simulq consideremꝰ
quod filius. aut seruus in scripturiᷤᷤ

Expanded text:
gloria mea? Et si dominus ego sum, ubi est gloria mea? Et si dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus omnipotens. Licet priusquam nasceremini, in Jacob quasi filios amare vos coeperim: tamen eligite quo me vocabulo nominetis, aut pater sum vester, aut dominus. Si pater, debitum patri honorem reddite, et dignam parente offerte pietatem. Si dominus, cur me contemnitis? cur dominum non timetis? Loquitur autem ad eos qui sub Zorobabel et Jesu filio Josedec, et Ezra sacerdote, et Neemia, de captivitate Babylonia sunt reversi , exstructoque altari, necdum templum aedificaverant, nec muros exstruxerant civitatis, et nihilominus in peccatis pristinis permNam et in Evangelio ubi loquitur Dominus, et Salvator: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te , apud Graecos δόξασον legitur, id est, glorifica. Quem locum plerique Latinorum honorifica, interpretati sunt. Simulque consideremus, quod filius ac servus in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
center habitans domũ. Ds̃ fines
idumeȩ. hoc ẽ terrene. & sangui¬
nariȩ ponit in solitudinẽ. & ni¬
chil de terra crescere sinit: & eẽ
ꝑpetuũ. Quod si impudens mali.¬
cia. ea quȩ sunt dei sermone des¬
tructa: rursũ ȩdificare conatur.
dñs se eoꝵ quȩ instaurant᷑ a uitiis.
aduersariũ ꝓfitetur: & postea quã
fuerint hostiliũ terminoꝵ cunc¬
ta subuersa: tunc oculos uidere
ficetur dñs in t̾minis eoꝵ: qui
mente conspiciunt. Porro dilectio
& odiũ dei. uł ex p̃scientia nascit᷑
futuroꝵ: uł ex oꝑib Alioquin
nouimus. quod omnia ds̃ diligit:
nec quicꝗͣ eoꝵ oderit quȩ creauit:
sed proprie eos suȩ uendicat cari-¬
tati: qui uitioꝵ hostes sunt. & re-¬
belles. Et e contrario illos odit: qui
adeo destructa. cupiunt rursus
exstruere. Odisse aut̃ deus. a¬
re. ut dolere. ut irasci: ut quando
audiuimus odium eius in malos:
ea quȩ dñm intelligimꝰ odisse

Expanded text:
center habitans domum. Deus fines center habitans domum. Deus fines Idumaeae, hoc est, terrenae et sanguinariae ponit in solitudinem, et nihil de terra crescere sinit et esse perpetuum. Quod si impudens malitia ea quae sunt Dei sermone destructa, rursum aedificare nitatur, Dominus se eorum quae instaurantur a vitiis, adversarium profitetur. Et postquam fuerint hostilium terminorum cuncta subversa: tunc oculos possumuficetur Dominus in terminis eorum, qui mente conspiciunt Deum . Porro dilectio et odium Dei vel ex praescientia nascitur futurorum, vel ex operibus: alioquin novimus quod omnia Deus diligat, nec quidquam eorum oderit quae creavit; sed proprie eos suae vindicet charitati, qui vitiorum hostes sunt et rebelles. Et econtrario illos odit, qui a Deo destructa cupiunt rursum exstruere. Odisse autem Deus ἀνre, ut dolere, ut irasci: ut quando audimus odium ejus in malos, ea quae Deum intelligimus odisse,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾minos isrł: & ex cõparatione ma¬
loꝵ que frat̃ ur̃ patitur: dei bene¬
ficia in uos sentietis. Iudei falso sibi
blandiunt᷑ edom romanos. & isrł
in consũmatione mundi se ꝓphe¬
tari. id ẽ destructo romano imꝑio:
hoc ẽ idumeoꝵ regnũ orbis: ueni¬
at ad iudeos. Hec ꝓ ut potiumus.
historie fundam̃ta iacientes locu¬
ti sumus: nunc ueniamꝰ ad intel¬
ligentiã spiritalem. Isrł uir. uł sen¬
sus cernens dm̃: siue ut ego meliꝰ
dilectionis eius in se scire rationẽ.
Dñsq respondit esau & iacob. de
una stirpe generatos: hoc ẽ uitia
atq uirtutes: ex uno cordis fonte
ꝓcedere: dũ ex arbitrii libertate
in utramq partẽ ut uolumus de¬
clinamus: s priora nascant᷑ uitia
ꝑ infantiam: puericiã. iuuentu¬
tem. quȩ postea ȩtas firmior corri¬
pit. atq supplantat. Maior frater
hispidus ẽ. & sanguinarius. ue
nationib siluis. & bestiis delectat᷑.
Minor lenis &r simplex: & in no¬

Expanded text:
terminum Israel; et ex comparatione materminum Israel; et ex comparatione malorum quae frater vester patitur, Dei in vos beneficia sentietis. Judaei falso sibi blandiuntur, Edom Romanos et Israel in consummatione mundi se prophetari: quod destructo Romano imperio, hoc est, Idumaeo, regnum orbis veniat ad Judaeos. Haec prout potuimus, historiae fundamenta jacientes, locuti sumus: nunc veniamus ad intelligentiam spiritualem. Israel, vir, vel sensus cernens Deum, sive ut ego meliusdilectionis ejus in se scire rationem. Dominusque respondit, Esau et Jacob de una stirpe generatos, hoc est, vitia atque virtutes ex uno cordis fonte procedere: dum ex arbitrii libertate in utramque partem ut volumus, declinamus; sed priora nascuntur vitia per infantiam, pueritiam, juventutem, quae postea aetas firmior corripit atque supplantat. Major frater hispidus est et sanguinarius : 946 venationibus, silvis et bestiis delectatur. Minor levis et simplex, et inno
Abbreviated transcription (Latin):
s ex uocante dictũ ẽ ei: quia ma¬
ior seruiet minori. sicut scriptũ ẽ.
iacob dilectus es mͥ: esau aut̃ odio
habui. Hoc enĩ ꝗd dicit᷑ sic̃ scriptũ
ẽ. & ad geneseos librũ. & ad ꝓpħam
malachim refertur. Et ñ solũ ait
dilexi iacob anteꝗͣ nasceretur : &
odio habui esau priusꝗͣ matris ute¬
ro funderetur: s in posterioribus
coꝵ amorẽ meũ & odiũ conserua¬
uII. Odiũ in esan. cuiꝰ montes qui
appellantur seir redegi in solitudi¬
nẽ & urbes feci ẽẽ desertas: & a ser¬
pentib & bestiis obtineri.Si autẽ
dixerit edom. hoc ẽ esau. destructi
quidẽ sumꝰ ad iram dĩ: s rursum
dicente cognoscite: qđ illis edifican-¬
tib ego destruam: & irã meã et̃na
eoꝵ uastitas apꝓbabit. Odiũ igit᷑
in esau reb oftendi: amorẽ autẽ
in uos. hoc ẽ in iacob sequentibus
apꝓbabo: illis destructis & redactiꝰ
ad solitudinẽ. Uidebunt oculi
ur̃i. & dicetis: magnificet᷑ dñs suꝑ

Expanded text:
cante dictum est ei, quia major serviet minori; sicut scriptum est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Hoc enim quod dicitur, sicut scriptum est, et ad Geneseos librum , et ad prophetam Malachiam refertur: non solum ait dilexi Jacob antequam nasceretur, et odio habui Esau priusquam ex matris utero funderetur, sed in posteros eorum amorem meum et odium conservavi; odium in Esau, cujus montes qui appellantur Seir redegi in solitudinem; et urbes feci esse desertas, et a serpentibus atque bestiis obtineri . Si autem dixerit Edom, hoc est Esau: destructi quidem sumus ad iram Dei, sed rursum is aedificantibus ego destruam, et iram meam aeterna eorum vastitas approbabit . Odium igitur in Esau rebus ostendi; amorem autem in vos, hoc est in Jacob, sequentibus approbabo, illis destructis et redactis ad solitudinem. Videbunt oculi vestri, et dicetis: Magnificetur Dominus super
Abbreviated transcription (Latin):
imponit᷑ contemptibile ẽ cum igne
qui illud deuorat. Et dixistis. Ecce
de labore. Et ex sufflastis illud dic̃
dñs exercituũ. & intulistis de rapi-¬
nis claudũ. & languidũ: & intulis¬
tis munꝰ: nũquid suscipiã illud

Expanded text:
ponitur, contemptibile est, cum igne qui illud devorat. Et dixistis: Ecce de labore, et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum; Et intulistis de rapinis claudum, et languidum, et intulistis
Abbreviated transcription (Latin):
atur iniusta: subiecit diĩs: dilexi
uos. Quẽ enĩ diligit dñs corripit.
castigat omnẽ filiũ quẽ recipit. &¬
dicendo dilexi. p̃sens negat: dũ pre¬
teritũ confitetur: illiq respondent
temeritate qua peccant obliti bene¬
ficioꝵ. In quo dilexisti nos: ad quos
dñs. Ut cętera inquit taceam: et
qd nuꝑ de babilonia uenistis cap
tiuitate: in cunabula ur̃a tracta.¬
bo. Anteꝗͣ nasceremini. immo priꝰ¬
quã rebecca. esau. & iacob in utero
suo funderet: in iacob uos dilexi:
in esau idumeos odio habui. Quẽ
locĩi apłs paulus mistica disputa¬
tione euentilans scribit ad roma-¬
rsaac patrẽ nr̃m. Nam cum dũ
nati non eẽnt. aut aliquid egissert
boni uel mali. ut scđm electionẽ

Expanded text:
usta, subjicit Dominus: Dilexi vos: Quem enim diligit Dominus corripit: castigat autem omnem filium quem recipit : Et dicendo dilexi, praesens negat, dum praeteritum confitetur. Illique respondent temeritate qua peccant, obliti beneficiorum ejus: In quo dilexisti nos? Ad quae Dominus: Ut caetera, inquit, taceam, et quod nuper de Babylonia captivitate venistis, incunabula vestra tractabo, antequam nasceremini, immo priusquam Rebecca Esau et Jacob utero suo funderet : in Jacob vos dilexi: in Esau Idumaeos odio habui. Quem locum apostolus Paulus mystica disputatione eventilans, scribit ad RomaIsaac patris nostri. Nam cum nondum nati essent, aut aliquid egissent boni vel mali, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& eum popłis diuidit. siue ꝓpt̾ hu-¬
manã głam. uel lucra scłi quȩ glori-¬
am consequunt᷑. loquatur in popłis.
& diuitib blandiatur: honoret pec-¬
catores: & iuxta iacobũ suscipiat eõ.
qui cũ anulis aureis ad se ueniunt.
& pauꝑes scõs repellat: nom̃ dĩ des-¬
picit. & panẽ polluit doctrinarũ.
& in ipsũ dm̃ iacit contumelias:
m̃sam scripturarũ eius. mensis ido¬
loꝵ secularisq doctrinȩ putant ẽẽ
cõmunem. Si offeratis cecũ ad im¬
molandũ: nonne malũ ẽ : Et si of¬
feratis claudũ & languidũ: nonne
malũ ẽ: Offer illud iudici tuo. si

Expanded text:
et eum populis dividit, si vel propter huet eum populis dividit, si vel propter humanam gloriam, vel lucra saeculi quae gloriam consequuntur, loquatur in populis et divitibus blandiatur, et honoret peccatores, et juxta Jacobum suscipiat eos, qui cum annulis aureis ad se veniunt , et pauperes sanctos repellat, nomen Dei despicit, et panem polluit doctrinarum, et in ipsum Deum jacit contumelias, mensam Scripturarum ejus mensis idolorum saecularisque doctrinae putans esse communem. Si offeratis caecum ad immolandum, nonne malum est? Et si offeratis claudum et languidum, nonne malum est? o
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tari: quod reuersi de babilo¬
ne. necdũ templo edificato manenteᷤ
in casulis. & in ruinis urbis antiquȩ.
altare tantũ extruxerant: ñ eiusdẽ
głiȩ cuiꝰ pristinũ fuerat: & putabaN
deesse religionis scĩmoniam: quia
deerat ȩdificationis ambitio. Tenu¬
es lineas duximus: quib impruñda
ẽ explanatio spiritalis. Corripit ser
nos negligentes: siue qm̃ genus sacer¬
cur despiciant nom̃ dei. Et int̾ro-¬
gantib in quo despexerint nomen
eius: causas monstrat offense: offer¬
tis inquit suꝑ altare meũ panes pol¬
lutos. Polluimus panẽ id ẽ corpꝰ xp̃i:
quando indigni accedimꝰ ad altare.
or sordidi mundũ sanguinẽ bibi¬
mus. & dicimꝰ mensa dñi despecta ẽ:
non quo hoc aliquis audeat dicere:
& qđ impie cogitat scelerata uoce ꝓ.¬
ferre: s oꝑa peccatoꝵ despiciunt m̃¬
sam dei. Possumꝰ & alit̃ dicere. Doctor
eccłiȩ qui spiritalẽ conficit panem.

Expanded text:
interpretari: Quod reversi de Babylointerpretari: Quod reversi de Babylone, necdum templo aedificato, manentes in casulis, et in ruinis urbis antiquae, altare tantum exstruxerant, non ejusdem gloriae, cujus pristinum fuerat, et putabant deesse religionis sanctimoniam, quia deerat aedificationis ambitio. Tenues lineas duximus, quibus imprimenda est explanatio spiritualis. Corripit sermnos negligentes, sive quoniam genus sacercur despiciant nomen Dei: et interrogantibus, 949 in quo despexerint nomen ejus, causas monstrat offensae: Offertis, inquit, super altare meum panem pollutum. Polluimus panem, id est, corpus Christi, quando indigni accedimus ad altare, et sordidi mundum sanguinem bibimus, et dicimus, mensa Domini despecta est; non quod hoc aliquis audeat dicere, et quod impie cogitat scelerata voce, proferre; sed opera peccatorum despiciunt mensam Dei. Possumus et aliter dicere: Doctor Ecclesiae qui spiritualem conficit panem,
Abbreviated transcription (Latin):
quia in hebreo non habetur: & de
sequentib additũ ẽ. Ad uos igitur
o sacerdotes. qui despicitis nom̃ meũ:
iste sermo dirigitur: qui reuersi de
babilone. & metu pat̾ne seruitutis.
debueratis ad deũ plena mente con-¬
uerti. Et non solũ hoc ñ debueratis¬
facere: s imitantes cam. suꝑbis con-¬
tra dm̃ uocib respondentes: suscita¬
mini ab eo quẽ occulta non fallunt:
& dicitis. In quo despeximꝰ nomen
tuũ: ut dissimulationis impuden.¬
tia: uulnꝰ conscientie ꝓtegatis. Vultiᷤ
ego scire in quo despexistis nomen
meũ : Offertis suꝑ altare meũ panẽ
pollutum: panes uidelicet ꝓpositio.¬
nis. quos iuxta traditiones hebraicas
ipsi serere: ipsi demetere. ipsi mole¬
re. ipsi coquere debebatis : & nunc
sumitis quoscũq de medio. & uoce
temeraria respondetis: & dicitis:
in quo polluimus eos. siue te: Dum
enĩ sacramenta uiolantur: uiolat᷑¬
ipse cuius sunt sacram̃ta. Hoc autẽ
mensa dñi despecta ẽ. possumꝰ & ita

Expanded text:
o non habetur, et de sequentibus additum est. Ad vos, igitur, o sacerdotes, qui despicitis nomen meum, iste sermo dirigitur: qui reversi de Babylone, metu praeteritae servitutis, debueratis ad Dominum plena mente converti: et non solum hoc non facitis, sed imitantes Cain, superbis contra Deum vocibus respondentes, sciscitamini ab eo quem occulta non fallunt, et dicitur: In quo despeximus nomen tuum ? ut dissimulationis impudentia, vulnus conscientiae protegatis. Vultis ergo scire in quo despexeritis nomen meum? Offertis super altare meum panem pollutum: panes videlicet propositionis, quos juxta traditiones Hebraicas, ipsi serere, ipsi demetere, ipsi molere, ipsi coquere debebatis: et nunc sumitis quoscumque de medio, et voce temeraria respondetis, et dicitis, in quo polluimus eos, sive te? Dum enim sacramenta violantur, ipse cujus sunt sacramenta violatur. mensa Domini despecta est, possumus ita
Abbreviated transcription (Latin):
siue ditigent̃ aduertite quȩ dicen¬
da sunt postea ut ea non corporeis
aurib s animi & cordis intelligen¬
tia cognoscatis: ox faciatis uobis thes¬
auros: in quib recipiatis diuitias
sermonũ añi: o sapientia agatis
fiducialit̾. Cũ dilatati fueritis. & re¬
pleto corde sermonib dĩ. repuleritis
cogitationes pessimas quȩ egrediun¬
tur de corde homicidia. adulteria.
fornicationes. furta: & reliqͣ. & im¬
plebitis quod a saluatore dictũ est.
qui habet aures audiendi: audiat.
Dilexi uos dicit dñs: & dixistis. in
quo dilexisti nos: Honne erat esau
frat᷑ iacob dicit dñs: Et dilexi iacob.
esau aut̃ odio habui: & posui mon¬
tes eius in solitudinem: & heredi¬
tatem eius in dracones deserti. Quod
si dixerit idumea destructi sumus
s reuertentes ȩdificabimꝰ quȩ deser¬
ta sunt. Hec dicit dñs exercituũ:
Isti edificabunt. & ego destruam: &
uocabuntur termini impietatis.

Expanded text:
Sive diligenter animadvertite, quae dicenSive diligenter animadvertite, quae dicenda sunt postea, ut ea non corporis auribus, sed animi et cordis intelligentia cognoscatis, et faciatis vobis thesauros, in quibus recipiatis divitias sermonum Dei: et sapientia agat fiducialiter, cum dilatati fueritis, et repleto corde sermonibus Dei, pepuleritis cogitationes pessimas, quae egrediuntur de corde, homicidia, adulteria, fornicationes, 944 furta , et reliqua, et impleatis quod a Salvatore dictum est: Qui habet aures audiendi, audiat Dilexi vos, dicit Dominus. Et dixistis, in quo dilexisti nos? Nonne frater erat Esau Iacob dicit Dominus et dilexi Iacob Esau autem odio habui et posui montes eius in solitudinem et hereditatem eius in dracones deserti quod si dixerit Idumea destructi sumus sed revertentes aedificabimus quae deserta sunt haec dicit Dominus exercituum isti aedificabunt et ego destruam et vocabuntur Termini impietatis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ isrł. id ẽ decem trib indifferent̃
pristino nomine & duȩ trib iudas
& beniamin. appellentur isrł. Qđ
aut dicit᷑ in manu angłi eiꝰ siue
e sermo dñi. In quoꝵ enĩ manib
ẽ iniquitas: & quoꝵ dextera reple¬
ta ẽ munerib & quoꝵ manus re¬
pletȩ sunt sanguine. in his non fit
sermo dñi s qui lauant int̾ inno¬
centes manus suas. quib aquis et
pilatus manus lauare conatus ẽ:
ne iudeoꝵ blasphemiis consentiret
de quib psalmista lecatur dicens:
sup aquas refectionis educauit me
aut᷑ peccator ẽ. & in ebriatur calice
babilonio: dicit᷑ de eo spinȩ nascum¬
tur. in manu ebriosi. Lxx. Ponite
suꝑ corda ur̃a. Hoc in hebraico non
habetur s puto de aggeo additũ
igitur ꝓpħȩ siue ꝓemium dupplicit̃
accipiendum: ponite suꝑ corda ur̃a:
id ẽ animaduertite & considerate:
idẽ qd supra dictũ ẽ. Assumptio uer¬
bi dñi sup isrł in manu angłi eius.

Expanded text:
tem Israel, id est, decem tribubus, indifferenter tem Israel, id est, decem tribubus, indifferenter pristino nomine, et duae tribus Juda et Benjamin appellentur Israel. Quod autem dicitur: In manu angeli ejus, sive est sermo Dei. In quorum enim manibus est iniquitas, et quorum dextra repleta est muneribus, et quorum manus plenae sunt sanguine, in his non fit sermo Dei; sed qui lavant inter innocentes manus suas . Quibus aquis et Pilatus manus lavare conatus est, ne Judaeorum blasphemiis consentiret , de quibus Psalmista laetatur, dicens: Super aquas refectionis educavit me autem peccator est, inebriatur calice Babylonio, et dicitur de eo: Spinae nascuntur in manu ebriosi . LXX: Ponite super corda vestra. Hoc in Hebraico non habetur, sed puto de Aggaeo additum, igitur prophetae sive prooemium, dupliciter accipiendum est: Ponite super corda vestra, id est, animadvertite et conum est: Assumptio verbi Domini super Israel in manu Angeli ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
N US
uerbi dñi ad
isrł: in manu
malachi.Lxx.
Assumptio
uerbi dñi suꝑ isrł. in manu angłi
eius. Quid significet onus. id ẽ pon¬
dus. quod hebraice dicit᷑ massa. et
& septuaginta. & cęteri int̾pretes tͣns¬
tulerunt: in aliis ꝓpħis diximus.
Nam & naum scribit onus niniue
liber uisionis naum elcesei. Et am¬
bacuch. onus qđ uidit ambacuch
ꝓpha. & ⁊acharias: onus uerbi dñi¬
in t̾ra adrach: & damasci requiei eiꝰ.
Et rursũ in consequentib onus u̾bi
am̃ suꝑ isrł. Iua utiq simus explana¬
tione contenti: & nunc hoc tantum
dicamus: quod pondus uerbi dñi
ad isrł. siue ut septuaginta dicunt
sup isrł graue quidẽ sit. quia pon¬
dus appellatur: s consolationis ali¬
quia habeat: quod non cont᷑ isrł
s ad isrł sumitur. Aliuid ẽ enĩ qͣndo
uerbigr̃a ad ilum. uł ulũ scribimꝰ
aliuia quando contra illũ & illum:
quia in altero pars amiciciȩ: in alte¬
ro in imicitiarũ.: aꝑta confessio est.
Sciendũq qđ abducto in captiuita¬

Expanded text:
nus verbi Domini ad Israel, in manu Malachi. LXX: Assumptio verbi Domini super Israel, in manu angeli ejus. Quid significet onus, id est, pondus, quod Hebraice MASSA  , et et Septuaginta et caeteri interpretes transtulerunt, in aliis prophetis diximus. Nam et Naum scribit: Onus Ninive: liber Visionis Naum Elcesaei . Et Abacuc: Onus quod vidit Abacuc propheta . Et Zacharias: Onus verbi Domiin terra Adrach, et Damasci requiei ejus . Et rursum in consequentibus: Onus verbi super Israel. Illa itaque simus explanatione 943 contenti: et nunc hoc tantum dicamus, quod pondus verbi Domini ad Israel, sive, ut LXX dicunt, super Israel, grave quidem sit, quia pondus appellatur, sed consolationis aliquid habeat, quod non contra Israel, sed ad Israel sumitur. Aliud est enim quando, verbi gratia, ad illum vel illum scribimus, aliud quando contra illum et illum: quia in altero pars amicitiae, in altero inimicitiarum aperta confessio est. Sciendumque quod abducto in captivita
Abbreviated transcription (Latin):
marũ de cȩlo ruinas susciꝑe cõpel¬
lantur. Alos eius cõmentarios in hẽ
ꝓpħam legisse me nescio: excepto
appollinaris breui libello: cuiꝰ non
tam int̾pretatio: quã int̃pretationĩ
puncta dicenda sunt. Explicit plo¬

Expanded text:
marum de coelo ruinas suscipere compelmarum de coelo ruinas suscipere compellamur. Alios commentarios in hunc prophetam legisse me nescio: excepto Apollinaris brevi libello, cujus non tam interpretatio quam interpretationis puncta dicenda sunt. INCIPIT LI
Abbreviated transcription (Latin):
finees: filius eleazar: filius aaron
sacerdotis ab initio ascenderint de
babilone: & dederit ei rex scđm ma¬
nũ dñi dei sui omnẽ pecitionẽ eiꝰ
ascenderintq cũ illo de filiis sacer
quinto: ipse ẽ annus septimꝰ regis.
quia in primo die mensis primi
cȩpit ascendere de babilone: & in
primo mensis quinti uenit in ihe
der. non tam sanguine quã religi¬
one concordes: ne susceptum opus
dimitterẽ ꝓpħarum: & extra ordi¬
nario uobis labore sudarem. Breui¬
ter in ꝓemio sum loquutꝰ: ut pro¬
ponens uerba malachi primum
iuxta hebraicã ueritatẽ: deinde iu¬
xta septuaginta int̾pretes orationũ
ur̃aꝵ fultus auxilio: disserã quȩ se¬
quuntur. Scripsit in hunc librũ
origenes tria uolumina: s instoriã
omnino non tetigit. & more suo to¬
tus in allegoriȩ interpretatione uer
scđm illud qđ de ioħe legimꝰ ecce ego
mitto angelũ meũ ante faciem tuã:
quod nos omnino ñ recipimꝰ: ne ani¬

Expanded text:
Phinees, filii Eleazar, filii Aaron Phinees, filii Eleazar, filii Aaron sacerdotis; ab initio ascenderit de Babylone, et dederit ei rex secundum manum Domini Dei sui, omnem petitionem ejus: ascenderintque cum illo de filiis Israelquinto: ipse est annus septimus regis, quia in primo die mensis primi coepit ascendere de Babylone, et in primo mensis quinti venit in Jeruder, non tam sanguine, quam religione concordes, ne susceptum opus dimitterem prophetarum, et extraordinario vobis labore sudarem, breviter in Prooemio sum locutus: ut proponens verba Malachi, primum juxta Hebraicam veritatem, deinde juxta LXX interpretes, orationum vestrarum fultus auxilio, edisseram quae sequuntur. Scripsit in hunc librum Origenes tria volumina; sed historiam omnino non tetigit, et more suo totus in allegoriae interpretatione verssecundum illud quod de Joanne legimus: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam . Quod nos omnino non recipimus, ne ani
Abbreviated transcription (Latin):
terp̃tatur dñs ds̃. siue incipiens: &
cȩteri ꝓpħȩ ñ erunt homines. s uł
angłi : uł dñs atq saluator: quia hec
eoꝵ nomina resonant. Deniq excep-¬
tis septuaginta: alii int̾pretes nom̃
malachi. ita ut in hebreo legitur
transtulerunt. Malachi aut̃. hebrei
ezram ȩstimans sacerdotem: quia
omnia quȩ in libro illius continen¬
tur: etiam hic ꝓpħa demonstrat di¬
cens. Labia sacerdotis custodiunt sci
entiam: & legem exquirunt ex ore
eius. quia angłs dñi exercituũ est.¬
Tempus quoq titulusq conueniun
quod & in psalmis diximꝰ : qui titu¬
los non habent. eoꝵ eẽ credendos. qͦꝵ
priores psalmi. nominib p̃notati st̃.
Igitur & malachi. id ẽ ez ras post ag¬
geum. & zachariam. qui sub dario
ꝓphauerunt fuisse credendus est:
& ꝓpterea titulũ non habere: quia
liber eius ꝓ titulo sit. In quo discimꝰ
quod in regno artarxersis regis ꝑsa¬
rum: et ras filius saraiȩ. & ceterorũ
usq ad eum locũ ubi dicit᷑: filius

Expanded text:
ive incipiens, et caeteri prophetae non erunt homines; sed vel angeli, vel Dominus atque Salvator, quia hoc eorum nomina resonant. Denique exceptis Septuaginta, alii interpretes nomen MALACHI ita ut in Hebraeo legitur, transtulerunt. Malachi autem Hebraei Ezram aestimant sacerdotem, quia omnia quae in libro illius continentur, etiam hic propheta commemorat, dicenentiam, et legem exquirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum este 941-942 titulusque conveniunt: quod et in Psalmis diximus, qui titulos non frabent, eorum esse credendos, quorum priores psalmi nominibus praenotati sunt. Igitur et Malachi, id est, Ezras, post Aggaeum et Zachariam, qui sub Dario prophetaverunt, fuisse credendus est. Et propterea titulum non habere, quia liber ejus pro titulo sit: in quo discimus, quod in regno Artaxerxis regis Persarum, Ezras filius Saraiae, et caeterorum, usque ad eum locum ubi dicitur: Filius
Abbreviated transcription (Latin):
añs: Et dilexi iacob esau aut̃ odio
habui. & posui tͥminos eius in deso¬
lationem: & hereditatẽ eius in do-¬
naria deserti: quia dicit idumea
destructi sumus: s reuertamur
& ȩdificemus deserta: hec dicit dñs
om̃ps. Ipsi ȩdificabunt. & ego destru¬
am: & uocabuntur termini imqͥ¬
tatis: & popłs suꝑ quẽ iratus ẽ dñs¬

Expanded text:
acob, Esau autem odio habui: et posui terminos ejus in desolationem, et haereditatem ejus in domata deserti. Quia dicet Idumaea, destructa est: revertamur et reaedificemus deserta. Haec dicit Dominus omnipotens: Ipsi aedificabunt, et ego destruam: et vocabuntur eis termini iniquitatis, et pop
Abbreviated transcription (Latin):
angelus eius. dicentes. Assũꝑtio uer¬
bi dñi suꝑ isrł in manu angłi eius:
pro quo in hebreo legitur malachĩ.
quod rectius. & expressius đr angłs:
id ẽ nuncius meus. Nec putandũ ẽ
angelũ uenisse de cȩlo: & assũpsisse
corpus humanũ: ut isrłi quȩ a do¬

Expanded text:
Angelus ejus, dicentes: Assumptio verbi Domini super Israel in manu Angeli ejus: pro quo in Hebraeo legitur MALACHI  , quod rectius et expressius dicitur, Angelus, id est nuntius meus. Nec putandum estangelum venisse de coelo, et assumpsisse corpus humanum, ut Israeli quae a Do
Abbreviated transcription (Latin):
stabat ante faciem angłi. Qui res¬
pondit. & ait ad eos qui stabant co¬
rã se: dicens. Auferte uestimenta
sordida ab eo. Et dixit ad eũ. Ecce
abstuli a te iniquitatẽ tuam: & in¬
dui te mutatoriis. Et dixit. Poni¬
te cydarim mundã: suꝑ caput eiꝰ.
Et posuerunt cydarim mundã
suꝑ caput erus: & induerunt eũ
uestib Lxx. Et ostendit mͥ dñs
iħim sacerdotẽ magnũ stantẽ ante
faciem angłi dñi: & diabolus sta¬
bat a dextris eius: ut aduersaret᷑
ei. Et dixit dñs ad diabolũ. Incre¬
torris ẽ erutus de igne: Et iħs indu¬
tus erat uestib sordidis: & stabat

Expanded text:
ciem angeli. Qui respondit et ait ad eos qui stabant coram se, dicens: Auferte vestimenta sordida ab eo. Et dixit ad eum: Ecce abstuli a te iniquitatem tuam, et indui te mutatoriis. Et dixit: Ponite cidarim mundam super caput ejus. et posuerunt cidarim mundam super caput ejus, et induerunt eum vestibus. LXX: Et ostendit mihi Dominus Jesum sacerdotem magnum, stantem ante faciem angeli Domini, et diabolus stabat a dextris ejus, ut adversaretur ei. Et dixit Dominus ad diabolum: Incretorris est 800 erutus de igne? Et Jesus indutus erat vestibus sordidis, et stabat
Abbreviated transcription (Latin):
pillam oculi eius: & illũ clara nitat᷑
luce priuare. de qua loquit᷑ in euan-¬
gelio: uox estis lux mundi. Eleuat
aut̃ deus manũ suã. ut ꝑcutiat gen¬
rusalem reducat uł in ȩccłiam. Gen¬
tes aduersarias. iuxta tropologiam
contrarias accipe fortitudines: quȩ
cotidie peccatores suȩ subiciunt potes¬
tati: & sibi eos seruire cõpellunt. Lau¬
da & letare filia syon: quia ecce ego
uenio & habitabo in medio tui ait
dñs. Et applicabunt᷑ gentes multȩ ad

Expanded text:
pillam oculi ejus, et illum nitatur clara pillam oculi ejus, et illum nitatur clara luce privare, de qua loquitur in Evangelio: Vos estis lux mundi . Elevat autem Deus manum suam, ut percutiat genrusalem reducat, vel in Ecclesiam. Gentes adversarias juxta tropologiam, contrarias accipe fortitudines, quae quotidie peccatores suae subjiciunt potestati, et sibi eos servire compellunt. Lauda et laetare, filia Sion, quia ecce ego venio, et habitabo in medio tui, ait Dominus. Et applicabuntur gente
Abbreviated transcription (Latin):
ta int̃pretibus in omnipotentẽ uer¬
titur: Ex quo intelligimꝰ: ubicumq
dñs uirtutũ de xp̃o dicitur: omnipo¬
tentẽ eũ debere intelligi. Nec mirũ
si xp̃s dicatur om̃ps. cui tradita ẽ om̃is
potestas & in cęlo. & in t̾ra: & qui dic̃:
omnia quȩ patris sunt: mea st̃. Si
aut̃ omnia: id ẽ ds̃ ex dõ: dñs ex dño
lum̃ ex lumine: ergo & ex omnipo.¬
tente om̃ps. Neq enĩ fieri potest. ut
quoꝵ una natura ẽ: diuersa sit głia.
Missus ẽ ergo post głam diuine ma¬
iestatis. ad gentes quȩ spoliauerunt
popłm dei: ut qui eos fuerant ante
predati: prede sint seruientib sibi:
& omnis quondã seruientiũ turba
Quod aut̃ dicit: qui tecigerit uos.
tangit pupillã oculi eius: tactum
pro uexatione & iniuria accipe: iux¬
ta illud quod legimus: nolite tan¬
gere xp̃os meos: & in ꝓpłns meis no¬
lite malignari. Qui enĩ scõs dñi te¬
tigerit: sic ẽ quasi uexare cupiat pu¬

Expanded text:
terpretibus in omnipotentem verterpretibus in omnipotentem vertitur. Ex quo intelligimus, ubicumque Dominus vertutum de Christo dicitur, omnipotentem eum debere intelligi. Nec mirum si Christus dicatur omnipotens: Cui tradita est omnis potestas in coelo et in terra . Et qui dicit: Omnia quae Patris sunt, mea sunt . Si autem omnia, id est, Deus ex Deo, Dominus ex Domino, lumen de lumine, ergo et ex omnipotente omnipotens: neque enim fieri potest, ut quorum una natura est, diversa sit gloria. Missus est ergo post gloriam divinae majestatis ad gentes, quae spoliaverunt populum Dei, ut qui eos fuerant ante praedati, praedae sint servientibus sibi, et omnis quondam servientium turba Quod autem dicit: Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi ejus; tactum pro vexatione et injuria accipe, juxta illud quod legimus: Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari . Qui enim sanctos Domini tetigerit, sic est quasi vexare cupiat pu