comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum: uel ne desiderium
eius quoderga romanos
habet uisendos diutiꝰ diffe¬
ratur: si enim inquit hoc ita
gessero. ut et ministeriũ meũ
acceptum fiat scĩs inihero¬
solima. et liberatus ab inere¬
drilis qui sunt iniudea uenire
aduos non inpediar. ꝓbene
gestis reb gaudens. ꝓfesto
aduos ueniam eum uolunta¬
te dei. et requiescam uobiscum:
Non corporalem utiq requi¬
em querit apłs. s illã que
consolationem habet ex deo
sicut et ipse inprimis huiꝰ
epłe partib dixit. consolari
in uob ꝑeam que inuicem
autem pacis sit cum om̃ib
tobis amen. Pulchre in pa
ce finiuuit. duob poptilis in
concordiam reuocatis: osten¬
dendo quia non nisi inpaci¬
ficis deus pacis inhabitat.
Commendo autẽ uob phebã
sororem nrãm que est in mi¬
insterio eccłe. que est chen¬
chris: ut eam suscipiatis in
dño digne scĩs: et a ssistatis
ei in quocumq negotio ur̃i
indiguerit: et enim ipsa qͦq
adstitit multis et michi ipsi
tho uicinus: immo portus

Expanded text:
erium, vel desiderium ejus quod erga Romanos habet visendos diutius differatur. Si enim, inquit, haec ita cesserint, ut et ministerium meum acceptum fiat sanctis in Hierosolyma, et liberatus ab incredulis qui sunt in Judaea, venire ad vos non impediar, pro bene gestis rebus gaudens profecto ad vos veniam cum voluntate Dei, et requiescam vobiscum. Non corporalem utique requiem quaerit Paulus, sed illam, quae consolationem habet ex Deo, sicut et ipse in primis hujus Epistolae partibus dixit, Consolari in vobis per eam quae invicem autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen. ce finivit, duobus populis in concordiam revocatis, ostendens quia non nisi in pacificis Deus pacis qui commendo autem vobis Phoebem sororem nostram quae est in ministerio ecclesiae quae est Cenchris ut eam suscipiatis in Domino digne sanctis et adsistatis ei in quocumque negotio vestri indiguerit etenim ipsa quoque adstitit multis et mihi ipsitho vicinus, imo portus
Abbreviated transcription (Latin):
placuit macedonie et achaie.
conlationem aliquã facere
in pauperes scõrum: subtilit̃
et uerecunde. dum corinthios
laudat ortatur romanos. fa¬
cilius enim deuote mentes
ad benefaciendum exemplis:
quam sermonib inuitantur.
s et in eo quodaddit. ꝑla
cuit enim eis. et debitores st̃
eorum: namsispiritaliũ coꝵ
participes facti stint gentiles
debent et incarnalib mini¬
sentire romanos. nisi ut si a¬
chaici et machedones debito¬
res sunt pauꝑib scõrũ qui
sunt iniherłm. eadem ratio¬
tant et semet ipsos his eiedẽ
factos ẽẽ debitores: neq eni
soli macedones et achaierin
ideo pariconditione debito¬
res sunt: S de illis tantum
ꝓnuntiat: ut et isti se nouie¬
rint eidem sententiȩ sub ia¬
cere. Hoc igitur cũ consum¬
mauero.et ad signatiero eis
fractum hunc: ꝓficis car
ꝑ tios inhis paniam: Scio
autem qm̃ ueniens ad uor
in habundantia benedies¬
tie gratiam pollicetur. suy
hominem nãq ẽ hec seire
defuturis: quod non solum

Expanded text:
Placuit Macedoniae et Achaiae collationem aliquam facere in pauperes sanctorum, subtiliter et verecunde dum Corinthios laudat, hortatur Romanos: facilius enim devotae mentes ad benefaciendum exemplis, quam sermonibus invitantur. Sed in eo quod addit, PlCUIT ENIM EIS: ET DEBITORES SUNT EORUM NAM SI SPIRITALIUM EORUM PARTICIPES FACTI SUNT GENTILES, DEBENT ET IN CARNALIBUS MINIsentire vult Romanos, nisi ut si Achaici et Macedones debitores sunt pauperibus sanctorum qui sunt in Hierusalem, eadem ratiotant et semetipsos his eisdem factos esse debitores? Neque enim soli Macedones et Achaici inideo pari conditione debitores sunt; sed de illis tantum pronuntiat, ut et isti se noverint simili sententiae subjaeis hoc igitur cum consummavero et adsignavero eis fructum hunc proficiscar per vos in Hispaniam scio autem quoniam veniens ad vos in abundantia benedicttiae gratiam pollicetur. Supra hominem namque est hoc scire de futuris, quod non solum
Abbreviated transcription (Latin):
fices cum offerebant. neces¬
sario eis erat ꝓtidendum.
nemacuila ineẽt inhostia.
ne uituperationis uitium.
ut posset accepta ẽẽ adeo et
grata: ita et qui euangłm
sacrificat. et t̾ibum dei ad¬
nuntiat: curare om̃imodis
debet. nequa inp̃dicando
macula: neqđ in docendo
uidium: nequa in magiste¬
rio culpa nascatur:
iħuaddm̃. Uera quidem
quiale si quis dicat posse se
habere głam apuddm̃ sine
iustitia. sine sapientia. sine
est:et ideo insolo xp̃o uera ẽ.
gloriatio addm̃: Honenim
audeo aliquid loqui eorum.
que ꝑme non efficit xp̃c. in
obedientiam gentiũm u̾bo
et factis. inuirtute signorũ
et ꝓdigiorum inuirdute sp̃s¬
scĩ. Quȩ loquor inquit. ñ
sunt aliem oꝑis u̾ba. nec alie¬
norum gestorum laudator
efficior: s quȩ xp̃m ꝑ me effecisse
obedientiam gentium. u̾bo
in me et oꝑe expleuit: Uerbo
et ꝓdigiorum. signa appel¬
lantur. in quib cum sit aliqͥd
mirabile.indicatur quoq
aliquid futurum. Prodigia
uero: inquib tantũmodo mi¬

Expanded text:
fices, cum offerebant, necessario eis erat providendum ne macula inesset hostiae, ne vituperatio, ne vitium, ut posset accepta esse Deo et grata: ita et qui Evangelium sacrificat, et verbum Dei annuntiat, curare omnimodis debet, ne qua in praedicando macula, neque in docendo vitium, neque in magisterio culpa nascatur:i. Vera quidem quale si quis dicat posse se habere gloriam apud Deum sine justitia, sine sapientia, sine est, et ideo in solo Christo vera est gloriatio ad Deumaudeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis, in virtute signorum et prodigiorum, in virtute Spsancti. Quae loquor, inquit, non sunt alieni operis verba; nec aliorum gestorum laudator efficior, sed quae Christum per me fecisse obedientiam gentium verbo in me et opereet prodigiorum. Signa appellantur, in quibus cum aliquid sit mirabile, indicatur etiam aliquid futurum. Prodigia vero, in quibus tantummodo mi
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat eciã inbis que ma¬
nifeste fucura cognouerat.
orationem cẽ necessariam:
suss ad hibita: sequeretur
Mnedubio non impleri qđ
sode pcetur eos qui rome st̃
despiciat᷑ orationes ecclesie :
postulare etiam si inferiores
meritis ẽẽ uideantur. Hi a
quib oratio postulatur. Ee¬
ee enim paulus apostolicis
ỹditus meritis. non solum
romanos orare ꝓse:s et
corinthios ad hortatur. Ui¬
de autem et quam ualidis
eos adstringit. religiosisq

Expanded text:
s quae manifeste futura cognoverat, orationem esse necessariam. sset adhibita, sequeretur sine dubio non impleri quas deprecetur eos qui Romae sundespiciat orationes Ecclesiae postulare, etiam si inferiores meritis esse videantur hi a quibus oratio postulatur? Ecce enim Paulus apostolicis praeditus meritis, non solum Romanos orare pro se, sed et Corinthios adhortatur. Vide autem et quam validis eos astringit religiosisque
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis ipse ex parte se
scire fateatur. Plura cam̃
et multo plura sciret. quã
seripserit: tanquã eñi ipse
multa sciret: nec tam̃ aude¬
ret multa ꝓferre: audatiuã
sibi fuisse dicit ut aliqua sil¬
Quod uero ait. commemo
disseruisse se pede misteris
s qm̃ que solo sermone diti
sunt. facile intercipere pes¬
set obliuio: ꝑhec inquit pau
disserta sunt. De gratia auẽ
quam sibidatã apłs cõme¬
morat. supra diximꝰ: quam
grãm obhoc sibi datam diest:
ingentib scĩficans euan¬
opus ẽẽ ad nuntiare euan¬
q̃m: Idcirco deniq sub iun¬
qit. Ut fiat oblatiogenti¬
um accepta et sẽĩficata in

Expanded text:
ulus ex parte se scire fateatur, plura tamen et multo plura scierit, quam scripserit: tanquam quod ipse multa sciret, nec tamen auderet et multa proferre, audaciam sibi fuisse dicit, ut aliqua salQuod vero ait, Commemordisseruisse se saepe de mysteriis. Sed quoniam quae solo sermone dicta sunt, facile interciperet oblivio, per haec, inquit, paudisserta sunt. De gratia autem quam sibi datam Paulus commemorat, supra jam diximus. Quam gratiam ob hoc sibi datam dicit, ans Evanopus esse annuntiare Evangelium. Idcirco denique subjungit, Ut fiat oblatio gentium accepta, sanctificata in
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss in ipsogentes eredent
Adieciss sine dubio. ds̃ autẽ
fidei. Ut nunc absperando
eum: aquo eis benedictioĩs
muinus p̃catur augeri.
et ego ipse de uobis.qm̃et
ipsi pleni estis dilectione :
repletiomĩ scientia. ta ut
possitis altertitrũ monere.
Eademratione qua supra
diximus. repleri om̃igaui¬
dio. et om̃i pace credentes: etiã
hic plenos ẽẽ bonitate. et om̃i
scientia eos ad quos fit sermo

Expanded text:
us, in ipsum gentes credunt, adjecisset sine dubio, Deus fidei, sed quia ab sperando eum, a quo eis et benedictionis munus precatur augeri. et ego ipse de vobis, quoniam et ipsi pleni estis dilectione, repleti omni scientia, ita ut possitis alterutrum monere. Eadem ratione qua supra diximus repleri omni gaudio et omni pace credentes, etiam hic plenos esse bonitate, et omni scientia eos ad quos fit sermo
Abbreviated transcription (Latin):
cisionẽ incarne sua ipse
suscepit. Ut manifestissi¬
me nosceret᷑. quod exsemi¬
ne abraham ueniens. eui
ꝓmiserat ds̃ quia insemi¬
ne suo benedicerent᷑ om̃s
gentes. cõpleret insemet
positum totius epłẽ ordiñe.
gentib adu̾sum se inuiẽẽ
supbientes refrenat. ac re-¬
primit doceretnoneẽ peni¬
tus iudicandiͦ eos qui in le¬
gis obseruationib de moras¬
tur. quomodo quidem ettã
xp̃s incarne sua cireũcisio¬
ns minister extiterit. fiue

Expanded text:
cisionem in carne sua ipse cisionem in carne sua ipse suscepit, ut manifestissime nosceretur quod ex semine Abraham veniens cui promiserat Deus quod in semine suo benedicerentur omnes gentes , compleret in semetpositum totius Epistolae ordinem, gentibus adversum se invicem superbientes erant, refrenat ac reprimit, doceret non esse penitus judicandos eos, qui in legis observationibus demorantur, quandoquidem etiam Christus in carne sua circumcisionis minister exstiterit, e
Abbreviated transcription (Latin):
scđm iħm xp̃m sapit: sine
dubio omne quod bonumẽ.
sapit. Propter quod suisei¬
pite inuicem. sicut et xp̃s
suscepit uos in honorem dei:
Quod dicit suscipite inuicẽ:
ad illud referendum est.
quod primo posuerat: tibi
occasione mundoꝵs uł im¬
mundorũ ciborum diu̾sa
sentientes. ad inuicem discre¬
pabant. Et ait. Suscipite
inuicem. sicut et xp̃s susce¬
pit uos: qui nullius horru¬
it in munditias: nec repui¬
tauit alicui delicta sua.
nichil gͦ de: ĩmunditia
animaliũ iudicetis: sictit
nec ille. in munditias cre¬
dentium reputauit.: et qui
insciꝑiorib dixerat. qui au¬
tem manducat nonman¬
ducantẽ non iudicet̃. Os̃
enim illuma ssũpsit: hic
dicit. qtiia xp̃c suscepit
uos: ut ostenderet unum
atq idem eẽ adeo suscipi: et
arp̃o: Addidit aut̃e et hoc
quod honor dei sit suiseip
xp̃s. docet cos ita agere de¬
bere. ut uidentes homines
opacorum bona glorifiet
patrem qui incelis est.
Ouplici modo intelligipo¬
test: siue ꝓeo quod circtm¬

Expanded text:
sum Christum sapit, sine dubio omne quod bonum est, sapit. Propter quod suscipite invicem, sicut et Christus suscepit vos in honorem Dei. Quod dicit suscipite invicem, ad illud referendum est, quod primo proposuerat, ubi occasione mundorum, vel immundorum ciborum adversa sentientes ab invicem discrepabant, et ait, Suscipite invicem sicut et Christus suscepit vos, qui nullius horruit immunditias, nec reputavit alicui delicta sua. Nihil ergo de immunditiis animalium judicetis, sicut nec ille immunditias credentium reputavit. Et qui in superioribus dixerat: Qui autem manducat, non manducantem non judicet, Deus enim illum assumpsit, hic dixit, quia Christus suscepit vos; ut ostenderet unum atque idem esse, a Deo suscipi et a Christo. Addit autem et hoc quod honor Dei sit suscipi Christus, docet ita agere debere, ut videntes homines opera eorum bona, glorificent Patrem qui in coelis est. duplici modo intelligi potest: sive pro eo quod circum
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur in nr̃a lingua. est mͥ.
in aduentu ergo xp̃iomĩs
qui credit ei. conuementer
dixit ẽ michi: Ille enĩde quo
mosses dixit. qui est misit
me aduos: ipse est m: hoc est
In ipsum credo qui est:non
qui ex nichilo factus est. ut
impiis placet: S qui est. et
semꝑest: et hoc ei nomen est.
Et ipse est. qui surrexit et radi¬
ce iesse: et in ipso gentes spera¬
bunt: ꝑ quã miscdiam quam
abeo consecuti sunt. is qui sẽp
erat nasceretur ex radice ies¬
se ad salutem gentib dandã
ꝓhac in quam sibi col lata
miscđia: gentes honorant
et magnificant dm̃. Oeus
autem spei repleat uos om̃i
gaudio et pace incrededo:
ut abundetis inspe et uir

Expanded text:
pretatur in nostra lingua est mihi. In adventu ergo Christi omnis qui credit ei, convenienter dixit, Est mihi. Ille enim de quo Moyses dixit: Qui est, misit me ad vos , ipse est mihi, hoc est, in ipsum credo, qui est, non qui ex nihilo factus est, ut impiis placet, sed qui est, et semper est, et hoc ei nomen est, et ipse est qui surrexit ex radice Jesse, et in ipso gentes sperabunt. Pro qua misericordia, quam ab eo consecuti sunt, is qui semper erat nascitur ex radice Jesse ad salutem gentibus dandam, pro hac, inquam, sibi collata misericordia gentes honorant et magnificant Deum. Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo, ut abundetis in spe, et vir
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: Ostendit agentib ma¬
iores deo gratias referendas.
Cuienim plus dimitaitur.
plus diligit: Et iudeis arro¬
gantiam tollit: dumet genti¬
um salutẽ similit̃ doced ẽẽ.
p̃dictam: quamtus ipsinũ¬
quam audierint: In ipsis
xp̃s confitetur eos miscdiam
consecutos: quia et ipsi meius
sunt corpore: Et iterũdicit.
letaminigentes. cum plebeeiꝰ:

Expanded text:
ntabo. Ostendit a gentibus majores Deo gratias referendas: Cui enim plus di mittitur, plus diligit: et Judaeis arrogantiam tollit, dum et gentium salutem similiter docet esse praedictam, quamvis ipsi nunquam audierint. In ipsis Christus confitetur eos misericordiam consecutos, quia et ipsi in ejus sunt corpore. Et iterum dicit, Laetamini, gentes, cum plebe
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ ds̃ dicitur: sicut deus
abraham.ds̃ isaac. et iacob:¬
Prima gͦ uor incipit gratiarũ
actionẽ: agere autem deo gr̃as:
hoc est sacrificium laudis
offerre: Et ideo addidit. ꝑ
magnum. O portet enim scire
eum quiuult offerre sacrifici¬
um deo:quod ꝑmanus pon¬
tificis debet offerre. Quia¬
fides ur̃a ad nunciatur inu¬
mundũ. si simplicit̃ accipia¬
mus:hoc uidetur designare.
quod inmultis locis mundi
hoc est terre huiꝰ orbe. eorũ
qui rome sunt fides et religio
quam uidere ualemꝰ. Nam
credere iã ñpossumꝰ quod ui¬
demꝰ. ꝓprie autẽ nomen fidĩ
inde est dictum: si om̃ino
fiat quod dictum est aut ꝓ¬
missum: et inde fides uocata.
abeo quod fit illud. quod int̾
utrosq placitum est: quasi
inder dm̃ et hominem:¬
scripturis autem ubi est con¬
sideratio maior atq ꝑpen¬
sior. plurib locis iurasse in

Expanded text:
quorum Deus dicitur, sicut Deus quorum Deus dicitur, sicut Deus Abraham, Isaac, et JacobPrima ergo vox incipit a gratiarum actione; agere autem gratias, hoc est, sacrificium laudis offerre, et ideo addit per Jificem magnum, oportet enim scire eum qui vult offerre sacrificium Deo, quod per manus pontificis debet offerre, fides vestra annuntiatur in umundo si simpliciter accipiamus, hoc videtur designare quod in multis locis mundi, hoc est, terrae hujus, eorum, qui Romae sunt, fides et religio quam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominemscripturis autem. ubi est consideratio maior atque propensior. pluribus locis iurasse in
Abbreviated transcription (Latin):
adeo est.Nam et iudices ma¬
li p̃bent gratiã in accipien¬
dis ꝑsonis: aliqua cupidita¬
te il lecti. aut timore ꝑter¬
riti. Heq omis par: dei est.
uel abillo: unde ipse dñs
discernens ait.Pacem me¬
am douob̃:adiungens
etiam et dicens. non se talẽ
pacem dare qualem dat
mittuntur. quib aduersa¬
bam᷑ adeo: pax uͦ ipsa. qua
reconciliam᷑ deo. Cum enĩ
ꝑgratiã remissis peccatis.
absũptȩ fuerint inmicitie:
restat ut pace ad hereamꝰ
illi. aquonos sola peccata
non michi alia ratio uidet᷑:
nisi quia ipsũ donũ dei sp̃m
sc̃m intellegimus. Gratia
porroet pax. quid aliud quã
donum dei: unde nullo mͦ
darihominib gratia potest
qualiberam᷑ apeccatis. et
par quare conciliam̃ deo:
nisi in spũ scõ. Et ideo. et¬
ipsa trinitas parit̃q in cõ¬
mutabilis. imista salutatiõe
cognoscitur. Primũ qͥdem¬
natura deus omnium:.meri¬
to et uoluntate paucorũ est.
Ideo dixit. deo meo: non enim

Expanded text:
est a Deo. Nam et judices maest a Deo. Nam et judices mali praebent gratiam in accipiendis personis aliqua cupiditate illecti, aut timore perterriti. Neque omnis pax Dei est, vel ab illo: unde ipse Dominus discernens ait, Pacem meam do vobis; adjungens etiam et dicens non se talem pacem dare, qualem dat mittuntur, quibus adversabamur Deo. Pax vero ipsa qua reconciliamur Deo. Cum enim per gratiam remissis peccatis absumptae fuerint inimicitiae, restat ut pace adhaereamus illi, a quo nos sola peccata non mihi alia ratio videtur, nisi quia ipsum donum Dei Spiritum sanctum intelligamus: gratia porro et pax, quid aliud est quam donum Dei? Unde nullo modo dari hominibus gratia potest qua liberamur a peccatis, et pax qua reconciliamur Deo, nisi in Spiritu sancto. Et ideo ipsa Trinitas pariterque incommutabilis unitas in ista salutatione cognoscitur. natura Deus omnium, merito et voluntate paucorum est, ideo dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
tuadeum ꝑtines: Respond̃.
ꝑquem accepimus gratiam
et apostolatum: adobedien¬
dum fidei in om̃ib gentib
ꝓ nomine eius. Item quasi
diceret᷑. Que igit᷑ causa est
ut scribas adnos: respondit:
Inquib estis et uos uocati
iħuxp̃i. nunc deinde ad iun¬
git. ex more epłe: quib scri¬
bat. Om̃ib inquit qui sunt
rome dilectis dei uocatis scĩs.
Etiam hic significauit benig¬
nitatem dei: potius quam
meritum illorum. Nonem̃
ait diligentib dm̃. sed dilec̃¬
tis dei. Prior enĩ dilex̃ nos.
ante omĩa merita:ut nos eũ
dilecti diligeremus. Inde
etiam addidit. uocatis scĩs.
quam quã enim sibi quistri¬
buat quod uocanti optẽꝑat:
nemo tam̃potest sͥ tribuere
quod uocatꝰ est. Nocatis aut̃
scĩs. non ita intellegendũ ẽ.
tanquam ideo uocati sunt
quia scĩerant: sedideo sci
effecti quia uocatisunt.
Restat gͦ ut salutem dicat.
ut compleatur usicatũ epłe
principium: tanquam ille
illis salutẽ ꝓeo autẽ acsidice¬

Expanded text:
respondit, Per quem accepimus gratiam et apostolatum, ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus. Item quasi diceretur, Quae igitur causa est ut scribas ad nos? respondit, In quibus estis et vos vocati Jesu Christi. Nunc deinde adjungit ex more epistolae quibus scribat: Omnibus, inquit, qui sunt Romae, dilectis Dei, vocatis sanctis. Etiam hic significavit benignitatem Dei potius quam meritum illorum. Non enim ait, diligentibus Deum; sed, dilectis Dei. Prior enim dilexit nos ante omnia merita, ut et nos eum dilecti diligeremus . Unde etiam addidit, vocatis sanctis. Quanquam enim sibi quis tribuat quod vocanti obtemperat, nemo potest sibi tribuere quod vocatus est. Vocatis autem sanctis, non ita intelligendum est, tanquam ideo vocati sint, quia sancti erant; sed ideo sancti effecti, quia vocati sunt. 8. Restat ergo ut salutem dicat, ut compleatur usitatum epistolae principium, tanquam ille illis salutem. Pro eo autem ac si dice
Abbreviated transcription (Latin):
et signent᷑ in eiꝰ nomine qui
salui ẽẽ cupiunt: Quam salu¬
tem. non solis iudeis sicut non¬
nulli qui ex ipsis crediderant.
arbitrabantur. uenisse iam
ostendit cum ait. in om̃ibus
gentib. In quib estis inqͥt
ut et uos sitis eius iħu xp̃i.
qui om̃ium gentium salus
est:quamquam non innu¬
mero iudeorum. sed innume¬
ro ceterarum gentium sitis
inuenti. huc usq dixit. ipse
quis eẽt. qui seribit epłam.
Est cnim quis cribit epłam.¬
segregatus in euangelio dei
Sed quia occurrebat. quod
euangłm: respondit. quod
ante ꝓmiserat ꝑ ꝓphetas
stos inscripturis scĩs de
filio suo. Item quia oceurre¬
bat. de quo filiosuo: respon¬
dit. Qui fac̾tus est ei exsemine
dauid scđm carnem: qui pre¬
destinatus est filius dei in

Expanded text:
et signentur in ejus nomine qui et signentur in ejus nomine qui salvi esse cupiunt. Quam salutem non solis Judaeis, sicut nonnulli qui ex ipsis crediderant arbitrabantur, venisse jam ostendit, cum ait, in omnibus gentibus: in quibus estis, inquit, ut et vos sitis ejus Jesu Christi, qui omnium gentium salus est, quanquam non in numero Judaeorum, sed in numero caeterarum gentium sitis inventi. 7. Huc usque dixit ipse quis esset qui scribit Epistolam. Est enim qui scribit Epolus, segregatus in Evangelium Dei. Sed quia occurrebat, Quod Evangelium? respondit, Quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo. Item quia occurrebat, De quo Filio suo? respondit, Qui factus est ei ex senune David secundum carnem, qui praedestinatus est Filius Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
exresurrectione mortuorũ:
Inquantũ eñi mortuus est:
ad id ꝑtinet quod est filius
dauid. In quantũ autẽ resur¬
rexit amortuis: adid quod
est filius dei. et dñs ipsius
eum om̃ib fidelib. aposto¬
latum autẽ. non cũ omnib.
et ideositantũ mͦ apostolatũ
se diceret accepisse:ingratus
extitisset gratie. qua illi pecca¬
ta dimissa sunt: tanquam
meritis priorum oꝑum acce¬
pisse apostolatum uideretur.
Optime itaq tenet ordinem
cause:ut nemo audeat dicere.
uite prioris meritiꝰ. ad euan¬
głm se ẽẽ ꝑductum: quando
nec ipsi apłi. qui aceteris m̃¬
bris post caput corporis suꝑ¬
eminent. accipere apostolatũ
ꝓpriȩ potuissent: nisi prius
cõmunit̃ cum ceteris gratiã.
quȩ peccatores sanat et iusti¬
ficat: accepissent. Et post hec
addidit: Ad obediendũ fidei
inomnib gentib ꝓ nomine
eius. Ad hoc dicit apostolatũ
se accepisse. ut obediatur fidei.
Hoc est ut credant om̃s xp̃o:

Expanded text:
ex resurrectione mortuorum. ex resurrectione mortuorum. In quantum enim mortuus est, ad id pertinet quod est filius David; in quantum autem resurrexit a mortuis, ad id quod est Filius Dei, et Dominus ipsius cum omnibus fidelibus, apostolatum autem non cum omnibus. Et ideo si tantummodo apostolatum se diceret accepisse, ingratus exstitisset gratiae, qua illi peccata dimissa sunt: tanquam enim meritis priorum operum accepisse apostolatum videretur. Optime itaque tenet ordinem causae, ut nemo audeat dicere vitae prioris meritis se ad Evangelium esse perductum: quando nec ipsi Apostoli, qui caeteris membris post caput corporis supereminent, accipere apostolatum proprie potuissent, nisi prius communiter cum caeteris gratiam, quae peccatores sanat et justificat, accepissent. Quod autem subjungit, Ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus; ad hoc dicit apostolatum se accepisse, ut obediatur fidei phoc est, ut credant omnes Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃r: Tanquam qui dice¬
ret. qui p̃destinatus est filiꝰ
dei exresurrectione mortuoꝵ
suoꝵ. Hoc est ad se ꝑtinenti¬
um inuitam et̃nam: uelut
si int̾rogaret᷑. quorũ mortu¬
orum: et responderet: ipsiꝰ
tione enĩ ceterorũ mortuoꝵ
non ẽ p̃destinat᷑: quos non
precessit adgloriã uitȩ et̃ne.
Nonutiq sectituros: qm̃ ad
penas suas impii resurrec¬
turi sunt. Ergo ille tangͣ
filius deiunigenitꝰ etiã pri¬
mogenitus ex mortuis. Pre¬
destinatus ex resurrectione
mortuorum: quorũ mortuoꝵᷤ.
quidem etiam sic ẽẽ ordo uer¬
borum. ut non ad sp̃m sancti¬
ficationis ad iungamus qđ
ait. ex resurrectione mortu¬
orum: sed adidquodait. pre¬
destinatus est:. Ut ordosit.
qui p̃destinatus ẽ ex resurre¬
ctione mortuorum: cui ordi
cationis. et nimirum iste or¬
do certior et melior uidetur:
ut sit filius dauid ininfirmi
licorpore: ꝓpt̃ quodet mortu¬
us est. Pre destinatꝰ est autẽ
filius dei et dñs ipsius dauid:

Expanded text:
i: tanquam si diceret, Qui praedestinatus est Filius Dei ex resurrectione mortuorum suorum, hoc est, ad se pertinentium in vitam aeternam; velut si interrogaretur, quorum mortuorum, et responderet, ipsiustione enim caeterorum mortuorum non est praedestinatus, quos non praecessit ad gloriam vitae aeternae, non utique secuturos, quoniam ad poenas suas impii resurrecturi sunt. Ergo ille tanquam Filius Dei unigenitus, etiam primogenitus ex mortuis praedestinatus est, ex resurrectione mortuorum. quidem etiam sic esse ordo verborum, ut non ad Spiritum sanctificationis adjungamus quod ait, ex resurrectione mortuorum; sed ad id quod ait, praedestinatus est: ut ordo sit, qui praedestinatus est ex resurrectione mortuorum; cui ordinsanctificationis. Et nimirum iste ordo certior et melior videtur, ut sit filius David in infirmili corpore, propter quod et mortuus est. Praedestinatus est autem Filius Dei, et Dominus ipsius David,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipso enim excepto. siante
illa iã factus est: sed non es¬
sent illaomĩa. que ꝑ illum
fierent:nec possent uere
dici facta omĩa ꝑipsũ. inqͥb
ipse non eẽt. ipse etiã factus
est: sedideo apłs cum fac̾tũ
carnem: ut scđm uerbum
quod est filius dei:non fac¬
tum adeo. sed natum ẽẽ mo¬

Expanded text:
ipso enim excepto, si ante ipso enim excepto, si ante illa jam factus esset, non essent illa omnia quae per illum fierent; nec possent vere dici facta omnia per ipsum, in quibus ipse non esset, si ipse etiam factus esset. Et ideo Apostolus cum factum carnem; ut secundum Verbum quod est Filius Dei, non factum a Deo, sed natum esse mo
Abbreviated transcription (Latin):
coadomino non dicꝰti sunt
serui.sed amici:qui tamen
et asemet ipsis et adño dicti
sunt serui. non extimore.sed
ex amore deo placendi. Seqͥt᷑:

Expanded text:
Domino non dicti sunt servi, sed amici, qui tamen et a semetipsis, et a Domino dicti sunt servi; nimirum non ex timore, sed ex amore Deo placendi. II.
Abbreviated transcription (Latin):
destinatꝰ est gͦ iħs. ut qui
futurꝰ erat scđm carñe filĩ
dauid. eẽt tam̃ inuirtute filiꝰ
dei scđm spiritum sc̃ificatio¬
nis: quia natus est de spu scõ.
ex uirgine maria. Ipsa ẽ. illa
ineffabiliter facta. hominis
adeo u̾bo susceptio singula¬
ris: ut filius deiet filius ho¬
minis simul. et filius homi¬
nis. ꝓpt̾ susceptũ hominem.
et filius dei ꝓpt̾ suscipientem
unigenitum dei. ueracit̃ et
ꝓpriȩ diceret᷑: ne ñ trinitas.
sed quaternitas crederet᷑: Pre¬
destinata ẽ. ista naturȩ huma¬
ne tanta et tam celsa et sũma
subuectio: ut quo ad dolleret᷑
altius nonhaberet:sicut pro
nobis ipsa diuinitas quousq
se de poneret humilius non
habuit. quam suscepta natu¬
ra hominis cũ infirmitate
carnis usq ad mortẽ erucis:
ut caput nr̃m eẽt: ita multi
p̃destinati sumꝰ ut menbra

Expanded text:
 ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset tamen in virtute Filius Dei secundum Spiritum sanctificationis, quia natus est de Spiritu sancto ex virgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, et filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quousque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis, « usque ad mortem crucis. » ut caput nostrum esset, ita multi praedestinati s
Abbreviated transcription (Latin):
simulacra que humana oꝑa¬
t᷑ manus: Nam simulaera
phantasmatũ suorũ. secꝰtato¬
res suos om̃s error inludit:
nequis tamen aliqua huiꝰ¬
modi p̃ferens. quia ibi xp̃i
nomen ostentat. Cas potiꝰ
scãs scripturas eẽ a sserat
non eas que popłohebreorũ
sunt diuinitꝰ credite:. Sa¬
tis oportune michi uidet᷑
adiungere: cum dixiss in
scripturis scĩs. quod adiec̃.
De filio suo. qui factus est
ei ex semine dauid. scđm
carnem. Dauid em̃i certe.
rex iudeorum fuit. Oporte¬
bat autem ut ex illa gente
orirentur xp̃i p̾nuntiato¬
res ꝓpħe: exqua gente car¬
nem ad sũpturꝰ erat quem
p̃nuntiabant. Occurrendũ
autẽ erat etiã illorũ impie
unt: diuinitatẽ autẽ ineo
non intellegunt abuniu̾se
creature cõmanione dis
rantes excellentiã qua dñs
est ipsiꝰ dauid. scdm id qđ
ẽ. filius der: unde illos in
euangło redarguit. ꝑ ꝓphe¬
tiam que ipsius orẽ ꝓlata
est. Querit enm abeis.
quem ipse dauid dñm ap¬

Expanded text:
simulacra quae humana operasimulacra quae humana operatur manus: nam simulacris phantasmatum suorum sectatores suos omnis error illudit: ne quis tamen aliqua hujusmodi proferens, quia ibi Christi nomen ostentat, eas potius sanctas Scripturas esse asserat, non eas quae populo Hebraeorum sunt divinitus creditae, satis opportune mihi videtur adjungere, cum dixisset, in Scripturis sanctis, quod adjecit, de Filio suo, qui factus est ei ex semine David, secundum carnem . David enim certe rex Judaeorum fuit. Oportebat autem ut ex illa gente orirentur Christi praenuntiatores Prophetae, ex qua gente carnem assumpturus erat quem praenuntiabant. Occurrendum autem erat etiam illorum impietunt; divinitatem autem in eo non intelligunt ab universae creaturae communione discrantes excellentiam qua Dominus est ipsius David, secundum id quod est Filius Dei. Unde illos in Evangelio redarguit per prophetiam, quae ipsius David ore prolata est. Quaerit enim ab eis, quem ipse David Dominum ap
Abbreviated transcription (Latin):
la dicitur:. quod non facile
crederem: nisi poetarum qui¬
dam.inromana lingua nobi¬
lissimus.antequam diceret
satis concinere et cũ uenire ui¬
deanturꝰ. p̃posuit uersum: di¬
cens. Ultima cumei uenit iã
carminis etas. Qimeum aute
carmen:sybillinum ẽẽ.nemo
dubitauerit. Sciens ergo a¬
postolꝰ ea inlibris gentium
inueniri testimonia ueritatis:
quod etiam inactib apłorũ
loquens athemensib mani¬
festissimȩ ostendit. Non solũ
ait ꝑ ꝓpħas suos:. nequis. ap
pseudo ꝓpħis ꝑ quas dã ueri¬
tatis confessiones in aliquã
impietatem seduceret᷑: sed
addidit. Inscripturis seĩs
olens enim ostendere licte¬
ras gentium suꝑsticiose ido¬
latriȩ plenissimas: non ideo
scãs haberioportere.quia in
eis aliquid quod ad xp̃m ꝑti¬
net inuenitur: Et ne quisquã
etiam ꝓphetas aliquos. remo¬
tos atͥq alie nos agente iude¬
orum forte p̃ferret. Inquib
nullus simulacrorũ cultus
eẽt. quantum ad tinet ad

Expanded text:
la dicitur: quod non facile la dicitur: quod non facile crederem, nisi quod puetarum quidam in Romana lingua nobilissimus antequam diceret satis concinere et convenire videantur, praeposuit versum, dicens: Ultima Cumei jam venit carminis aetas. Cumaeum autem carmen Sibyllinum esse nemo dubitaverit. Sciens ergo Apostolus ea in libris Gentium inveniri testimonia veritatis, quae etiam in Actibus Apostolorum loquens Atheniensibus manifestissime ostendit , non solum ait, per Prophetas suos, ne quis a pseudoprophetis per quasdam veritatis confessiones in aliquam impietatem seduceretur; sed addidit etiam, in Scripturis sanctis: volens utique ostendere litteras Gentium superstitiosae idololatriae plenissimas, non ideo sanctas haberi oportere, quia in eis aliquid quod ad Christum pertinet invenitur. 4. Et ne quisquam etiam prophetas aliquos remotos atque alienos a gente Judaeorum forte proferret, in quibus nullus simulacrorum cultus esset, quantum attinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
Dum se sc̃s apłs unum effec¬
tum ẽẽ cum seruatis credidit:
quid est. quod segregatum ẽẽ
fatetur: Nam dicitur segre¬
gatus. quasi agrege separatꝰ:
marime cum dñs dixerit: et
erio unus grex et unus pastor
imperando locutus est. Segre¬
gate michi paulum et barna¬
ban: inopꝰ quod elegi eos. Sci¬
endum ꝓfecto in primis est.¬
quia ista testimonia ñ solum
a semet ipsis non discrepant:
uerum etiam sibi met ipsis in
unitate concordant. Nã paulꝰ
et barnabas agrege non erant
separati s segregati: hoc est ad
opꝰ apostolatus fuerant electi:
Quib enim cor unum et ani¬
ma una cum grege erat: nul¬
la separatio usquã ẽẽ poterat:
at tamen agrege segregati fu¬
erant: qui ad apostolatum
electi erant: Nam et manꝰ ad
oꝑandũ porriguntur: sed
tamen abunitate corporis
non separantur. Quod ante¬
Fuerunt enim et ꝓpħȩ. non
ipsius: in quib etiam si aliqͦ
inueniuntur quȩ de xp̃o audi¬
ta ceciner̃. Sicut etiã de sibil¬

Expanded text:
dum se sanctus Paulus unum effectum esse cum servatis credidit, quid est, quod segregatum se esse fatetur? Nam dicitur segregatus quasi a grege separatus, maxime cum Dominus dixerit, et erit unus grex et unus pastor imperando locutus est: Segregate mihi Paulum et Barnabam in opus, ad quod vocavi eos . Sciendum quia ista testimonia non solum a semetipsis non discrepant, verum etiam sibimetipsis in unitate concordant. Nam Paulus et Barnabas a grege non erant separati, sed gregati, hoc est ad opus apostolatus fuerant electi. Quibus enim cor unum et anima una cum grege erat, nulla separatio usquam esse poterat. Attamen a grege separati fuerant qui ad apostolatum electi erant. Nam et manus ad operandum porriguntur, sed tamen ab unitate corporis non separantur. III. AFuerunt enim et prophetae non ipsius, in quibus etiam aliqua inveniuntur quae de Christo audita cecinerunt, sicut etiam de Sybil
Abbreviated transcription (Latin):
ex illorum mortuorum resur¬
rectione p̃destinatuis est: qͦs
est damnaturus. Pre desti¬
natum enim eẽ ex resurrecti¬
one mortuorum. ut p̃cederet
resurrectionẽ mortuorum:
Uult intelligi apłs. Hos aut̃
p̃cessit: qui ad ipsum cȩleste
regnum quo eos p̃cessit se¬
cuturi sunt: ꝓpt̃ quod non
ait. qui p̃destinatus est filiꝰ¬

Expanded text:
ex illorum mortuorum resurrectione praedestinatus est, quos est damnaturus. Praedestinatum enim esse ex resurrectione mortuorum, ut praecederet resurrectionem mortuorum, vult intelligi Apostolus: hos autem praecessit, qui ad ipsum coeleste regnum, quo eos praecessit, secuturi sunt. Propter quod non ait, Qui praedestinatus est Fili
Abbreviated transcription (Latin):
sunt de rebecca naticoneu¬
bitu. antequam nascerentur
rati: ut ꝓpositũ dei inpresei¬
entia sua maneret:quia re¬
pudiaturus erat incredtilos
iudeos: et gentib sine uillis
meritis erat micdiam do¬
adderet extinoconcubitu:
nisi ut non solũ de suis neq
de parentũ meritis aliorũ.
s nec de ipsius quidem uniꝰ
patris. mutata forte in meliꝰ
uoluntate gloriaret᷑ iacobdi¬
cens. Ideo se acreatore dilectũ.
quia pater eius quando eum
seminauit. meliorib lauda¬
bilior morib fuit : Exunomn
quit concubitu. unum tunc
adeos seminandos meritam
patris: unum ad concupien¬
dos meritũ matris: quia et¬
simater eos donee pareret ui¬
scerib porcauit inelusos. et
force uoluntates affectiones q
am̃p̃rogatiuam generis non
ualere: nec eum ꝑsonam alicuiꝰ
accipere. quod his uult et᷑ fir¬
mare exemplis.que illi pode¬
tant incalũmam tiertere: De
his ipsis ostensurtis. dm̃ quod
uelit facere. neminem ei posse

Expanded text:
sunt de Rebecca nati concusunt de Rebecca nati concubitu, antequam nascerenturrati, ut propositum Dei in praescientia sua maneret, qua repudiaturus erat Judaeos incredulos, et gentibus sine ullis meritis erat misericordiam doadderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque Deum praerogativam generis non valere, nec eum personam alicujus accipere, quod his vult firmare exemplis, quae illi poterant in calumniam vertere, de his ipsis ostensurus, Deum quod velit facere, neminem ei posse
Abbreviated transcription (Latin):
de senib ꝑreꝓmissionẽ dei¬
natus est: Ita et nunc xp̃ia¬
nos. ꝓmissio facit filios abra¬
he.non caro. Imitatio ergo¬
fidei cius ꝑquam iustificatꝰ
est. et meruit ut insemine
eius benedicerent᷑ om̃s trib
Contendit ostendere quomͦ
isaac non sit filius carnis.s
sit filius dei: et redit adea
quȩ de ipso ingenesi scripta
sunt: Promissionis inquit
t̾bum hoc est: scđ̾m hoc tẽpꝰ
ueniam. et erit sare filius:
Non ergo inquit ꝑordinem
natiuitatis carnalis isaac
nascitur: qui ꝓpecũ et abra¬
ham e mortui iamcorporis
haberetur:cum et uulua
sarre eẽt emortua. sicut
supra dictum est: s ꝑuir
tutẽ eius qui dixit̾ scdm
hoc tempꝰ ueniam: et erit
sarre filius: Merito igitur
noncarnis s difilius c̃e dr̃:
qui eraduenti et sermone
nascitur dei. Non solum
triꝰnr̃. Non solum isma¬
hel et isaac: quic quã uis ex
uno abraham diuersis cam̃¬
matrib natisunt. Nonfuie¬
runt unum apud dm̃: s et¬
am iacob et esau qui exuno

Expanded text:
de senibus per repromissionem natus est. Ita et nunc Christianos promissio facit filios Abrahae, non caro et imitatio fidei ejus, per quam justificatus est, et meruit ut in semine ejus benedicantur omnes tribus Contendit ostendere quomodo Isaac non filius sit carnis, sed sit filius Dei, et redit ad ea quae de ipso in Genesi scripta sunt. Promissionis, inquit, verbum hoc est: Ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Non ergo, inquit, per ordinem nativitatis cnascitur, quippe cum et Abraham emortui jam corporis haberetur, et vulva Sarae esset emortua, sicut supra dictum est, sed per virtutem ejus, qui dixit, ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Merito igitur non carnis, sed Filius Dei dicitur, qui ex adventu et sermone nascitur Dei. Promet Rebecca. Non solum Ismael et Isaac, qui quamvis ex uno Abraham, tamen diversis matribus nati sunt, non fuere unum apud Dominum, sed etiam Jacob et Esau, qui ex uno
Abbreviated transcription (Latin):
currentis. nisi quia et ipsa us¬
luntas. sicut scriptum est.
a deo p̃paratur : Alioquin:
si ꝓpterea dictum est nonuolt¬
tis neq currentis s miseren¬
tis est dei. Quia ex utraq fit.
scd̃ia dei. Ut sic dictũ accipia¬
mus. nontiolentis neq curta¬
tis. s miserentis est dei. tanqu¬
si diceretur. Non sufficit bona
uoluntas hominis. si nonsit
etiam miscđia dei : Honergo
sufficit et sola misctia deisi
non sit etiam uoluntas homi¬
nis: Ae ꝑhoc si recte dictũ est.
non tiolentis hominis s mise¬
rentis est det. Quia id uolun¬
tas hominis sola nonimplet:
cur non econtrario recte dr̃.
Non miserentis est dei. s uo¬
lentis est hominis: quia id
misccłia dei sola non implet.
Poro sinullus dicere xp̃ianꝰ
audebit. non miserentis est
dei.s uolentis est hominis. ne
apło aꝑtissimȩ contradicat:
restat ut ꝓꝓterea recte dicꝰtũ
ntellegatur. non uolentis
icurrentis s miserentis
et dei. It totũ detur deo:
qui hominis uoluntatem

Expanded text:
t Dei, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scriptum est, a Domino praeparatur ? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit,sericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non et e contrario recte dNon miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
tam iusto iuditio diuino
inapostatica radice damna¬
tum: ut etiam si nullus inde
liberaretur. nemo recte poss
dei uituꝑare iusticiam: et
qui liberantur sic oportuis¬
se liberari ut ex plurib non
liberatis atq indãpnationẽ
iustissimã de relictis. osten¬
deretur quid meruissum
u̾sa consparsio: Et quo etiã
ipsos debitum iudiciũ dei
duceret. nisi eius indebita
miscđia subueniret: ut uo¬
lentium de stus meritis glo¬
riari. om̃e os obstruat᷑: et
quigloriatur. indomino glori¬
etur. Si enim insimilitudinẽ
uasis fictilis de adeo creatum
putas. et illius non posse re¬
sistere uoluntati: hoc consi¬
dera. quia uas fictile non dic̃

Expanded text:
tam justo judicio divino tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os obstruatur ; et qui gloriatur, in Domino gloriui. si enim in similitudinem uasis fictilis te a deo creatum putas et illius non posse resistere uoluntati, hoc considera, quia uas fictile non dic
Abbreviated transcription (Latin):
bonis et malis oꝑib. uel elige¬
ie aliquem uł abicere:p̃serti
cum uoluntati illius huma¬
na fragilitas resistere non po¬
questionem scripturarum
tationem contertam. et pe¬
ninsolubilem breui apłs ser¬
mone dissoluit. dicens: O
homotuquis es qui respon
Neas deo: Numquid dicit
figmentum eiqui se finxit.
quare me fecisti sic: aut non
habet potestatem figulus luti.
exeadem massa facere. aliud
quidem uas inhonore aliud
uero incontumelia: Hoc loco
enim quidam stulti putant
apłm in responsione defeci¬
se: et inopia reddendȩ ratio¬
nis. repressisse contra dicto¬
ris audactiam: S magnum
habet pondus. quod dictum
est. Ohomo tuiquis es: et in
talib positionib ad suȩ ca¬
pacitatis considerationem
reuoeat hominẽ: Uerbo qui¬
dem breuis:s re ipsa magna
est redditio rationis. Si eñt
hec non capit:quis est qui re¬
spondeat deo: si autem capit.
magis non intienit quidre¬
spondeat. Uidet enimsicapit
unit̾isum genus humanũ

Expanded text:
bonis et malis operibus uel eligebonis et malis operibus uel eligere aliquem uel abicere, praesertim cum uoluntati illius humana fragilitas resistere nequaestionem scripturarum ratione contextam et paene insolubilem breui apostolus sermone dissoluit dicens: o homo! tuquis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? Aut non habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum
Abbreviated transcription (Latin):
alterum cũ stercore uentilet:
odorem siue fetorẽ ꝓdit. non
generat. Ergo cuiꝰ uult mi¬
seretur. et quem uult indurat.
durat. dignare tribuendo:
Miseretur. magna bonitate :
obdurat. nula iniquitate. It
nec liberatꝰ de suis meritis
glorietur: nec damnatus ñ¬
nisi de suis meritis c̃querat᷑.
Sola enim grã redemptos
discernit aꝑditis: quos inu¬
nam ꝑdicionis concreuerat
massam.aborigine duc̃ta
causa cõmunis.sequit᷑ intel¬
lecꝰtum ur̃m:. ut dicatis. Qd
adhuc redarguim᷑: quod
uult ipse hoc facimꝰ: sensit
apłs quid moueret carnalem
intellectum eorum: et sibi t̾ba
contradicentis. quȩ apła aue¬
toritate coherceret apposuit
Aitenim: Dicis itaq michi.
quid adhuc queritur: Nam¬
ihoc inquit ita est: et ꝓuo
luntate sua miseretur ifrahe¬
li. et indurat pharaonem:
ergo frustra querit̃ atq cau¬
satur. nos uel bona fecisse. uł
fecisse mala: cum inpotestate
illius sit et uoluntate absq

Expanded text:
alterum cum stercore, ventilet, alterum cum stercore, ventilet, odorem sive fetorem prodit, non generat. Ergo cujus vult miseretur, et quem vult indurat. durat digna retribuendo:icet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autelectum vestrum, ut dicatis: Quid adhuc redarguimur? quod vult ipse, hoc facimus. Sensit Apostolus quid moveret carnalem intellectum eorum, et sibi verba contradicentis, quae apostolica auctoritate coerceret, opposuit. Ait enim: Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? hoc ita est et pro uoluntate sua miseretur Israheli et indurat Pharaonem, ergo frustra queritur atque causatur nos uel bona non fecisse uel fecisse mala, cum in potestate illius sit et uoluntate absque
Abbreviated transcription (Latin):
oni. quia in hoc ipsum excita¬
uite. ut ostendam inte uirtu¬
tem meamet ad nuncietur
nomen meum inuniu̾sa t̃ra:
nus quisq modo et fine
peccatorum compleco punit᷑:
Aliquoties etiam inp̃senti:
icut sodomite et amorrei.Pha¬
raoergo iam excesserat modũ:
tqm̃ dignus erat ꝑditione:
uoluit deus illius exemplo
omnib timorẽ incutere. et
ut agnosceret popłs eits qui
eriturus erat de egipto uir¬
tutem ipsius et iustitiã. ne
ipsi similiter pecearent. aut
dmerent aduersarios suos.
uoluit eos tali ultione. non
solum abimminenti ꝑiculo
lberare s etiam adcauendã
iniquitatem inposterum terro¬
re sue potentiȩ p̃munire: De
pharaone et sic intellegi po¬
test. ut dicatur ꝑ dei miscdiã
induratus: Qm̃ quando mos.¬
se orante cessabat plagaille
indurabat᷑. et quãuis sciret
eum ita ẽẽ induratũ. ut non
possit conu̾ti: tamen suã boni¬
tatem ostendit: Nam qđ̃ dixit.
excitaui. idest ꝓdidi: nonfeci.
Quomodo sialiquis duo uasa
plena. unum cumbalsamo.et

Expanded text:
m excitavi te ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Unusquisque modo et fine peccatorum completo punitur. Aliquoties etiam in praesenti, sicut Sodomitae et Gomorrhaei. Pharao ergo jam excesserat modum, et quoniam dignus erat perditione, voluit Deus illius exemplo omnibus timorem incutere, et ut agnosceret populus ejus, qui exiturus erat de Aegypto, virtutem ipsius et justitiam, ne ipsi similiter peccarent, aut timerent adversarios suos, voluit eos tali ultione non solum ab imminenti periculo liberare, sed etiam ad cavendum iniquitatem in posterum terrore suae potentiae praemunire. De Pharaone et sic intelligi potest, ut dicatur per Dei misericordiam induratus, quoniam quando Moyse orante cessavit plaga, ille indurabatur, et quamvis sciret eum ita esse induratum ut non posset converti, tamen bonitatem suam ostendit. Nam quod dixit, Excitavi: id est, prodidi, non feci: quomodo si aliquis duo vasa plena, unum cum balsamo, et
Abbreviated transcription (Latin):
autem cordis dicit: puram sci¬
licet abom̃i illicita concupi¬
scentia uoluntatem: Quod ñ
fit littera docente. et minance:
sed sp̃u adiuuante atq sanante.
Ideo laus talium non exhomi¬
nib s ex dõ est: qui ꝑsuã gr̃am
prestat unde laudenturide qͦ
dicit᷑. In deo laudabitur ani¬
ma mea: et cui dicit᷑. apud te
laus mea:. Non quales illi sunt.
qui dm̃ laudare uolunt. qđ
homines sunt:se autẽ quod
iusti sunt. S laudamꝰ inqͥ¬
unt et dm̃ nr̃e iustificatio¬
nis auctorem. in eo quod legẽ
dedit.: cuiꝰ intuitu nouerimꝰ
quẽadmodum uiuere debe¬
amus:nec audiunt quod le¬
gunt. quia non iustificabit᷑
ex lege om̃ĩs caro coram deo:¬

Expanded text:
autem cordis dicit, puram scilicet ab omni inlieita concupiscentia uoluntatem; quod non fit littera docente et minante, sed spiritu adiuuante atque sanante. ideo laus talium non ex hominibus, sed ex deo est, qui per suam gratiam praestat unde laudentur, de quo dicitur: in domino laudabitur anima mea et cui dicitur: apud te laus mea, non quales illi sunt qui deum laudari uolunt quod homines sunt, se autem quod iusti sunt. Sed laudamus, inquiunt, et deum nostrae iustificationis auctorem in eo quod legem dedit, cuius intuitu nouerimus quemadmodum uiuere debeamus, nec audiunt quod legunt: quia non iustificabitur ex lege omnis caro coram deo
Abbreviated transcription (Latin):
spm: non scđm quod habet
littera lex intellegatur. quod
utiq contigit illis: qui circũ¬
cisionem carnaliter.magis
quam sp̃italiter acceperunt:¬

Expanded text:
m, non secundum quod habet littera, Lex intelligatur: quod utique contigit illis qui circumcisionem magis carnaliter quam spiritualiter acceperunt