comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xuii. eo ꝙ eqͥnoctium ñ tͣnsierĩt.
ñ licet pascha fieri. A m̾ito il¬
loꝵs ꝯtempta obseruatione cũ
egyptiis potiꝰ eo anno. in uiii.¬
kł̃. maias pascha differendũ
suades. Si autem mag̃ obser¬
uandum qͦd egyptii docuere
autumnas. qͣre ñ illoꝵ ꝑ oĩa
scientiam sect᷑aris: llerum qͥ a
hoc face̾ ñ uis s int̾ utros q me¬
diꝰ incedens. mag̾ latinorum
qͦs uituꝑas. qͣm egyptiorum
qͣs p̃fers. calculum tuum le¬
gendum seqͤndum q cõtͣdis.
Nos egyptiam calculandi dis¬
ciplinam. qͤ ⁊ tuo iudicio &
uniũsalis eccłie consensu ue¬
rior apparet omnib seqͣndã¬
nouimus: mitium uidelicet
pͥmi m̃sis. ab uiiiͦ. iduum mar̾.¬

Expanded text:
uod aequinoctium non transierit, non licet Pascha fieri. Et merito illorum contempta observatione, cum Aegyptiis potius eo anno in  Maii Pascha differendum suades. Si autem magis observandum quod Aegyptii docent autumas, quare non illorum per omnia scientiam sectaris? Verum quia hoc facere non vis, sed inter utrosque medius incedens, magis Latinorum quos vituperas, quam Aegyptiorum quos praefers, calculum tuis legendum sequendumque contradis, nos Aegyptiam calculandi disciplinam, quae et tuo judicio, et universalis Ecclesiae consensu verior apparet, omnibus sequendanitium videlicet primi mensis ab octavo Iduum Mar
Abbreviated transcription (Latin):
xui. Obsec᷑ te sc̃ẽ fr uictori. si
III.Noñ. mart̾. nata luna fa¬
cit primi m̃sis uitium. qͥdra¬
tionis est ut ñ in eo pas cha
celebremꝰ. s potiꝰ alium defe¬
ramus in mensem: cum lex
tociens imꝑet. ut om̃s qͥ pos¬
sint in pͥmo m̃se pascha faci¬
ant. soli autem qͥ inuila fu̾int
ae imm᷑ undi sedo hoc mense
celebrent.Quid ẽ rogo quiͦd
addis absq bissexto: an forces
dies in dñicum occurrit
si bissextilis annꝰ ñ ẽ. si autem

Expanded text:
. Obsecro te, sancte frater Victori, si III Nonas Martias nata luna facit primi mensis initium, quid rationis est, ut non in eo Pascha celebremus, sed potius alium differamus in mensem, cum lex toties imperet ut omnes qui possint in primo mense Pascha faciant, soli autem qui in via fuerint et immundi secundo hoc mense celebrent? Quid est, rogo, quod addis, absque bissexto? An forte qdies in Dominicum occurrit, si bissextilis annus non est; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
paralipomenon.fecit quoq
altare eneum .xx. cubitorum
longitudinis: & .xͣx. cubitorũ
latitu dinis: ce .xͤ. cubitorum
altitudinis. Et qͥdem altare
thimiamatis. moyses fecit in
heremo: habens cubitum lon¬
gitudinis. & alt̾um latitudinis:
&e duos cubitos in altitudine.
Quantȩ autem magnitudinis
hoc salomon fecerit scͥptura ñ
dicit: s tantum qͥa altare au¬
reum fecerit dicit. Constat au¬
tem qͥa tantum facere non po¬
tuit quantum fecit holocau
sti: quia si .xͣx. cubitoꝵ in lon¬
gitudine &e latitudine factũ
eẽt: totam templi latitudinẽ
impleret. Quanto gͥ ext̾ius erat
positum altare holocausti. quã
incensi : qͣntumq genere obla¬
tionis. ac uilitate metalli igno¬
bilius fuit : tantum qͣntitate
mensure. ce holocaustarũ fre¬
quentia p̃stabat: quia nimir̃
plures st̃ multo. qͥb dicat᷑. Si¬

Expanded text:
Paralipomenon: Fecitque Paralipomenon: Fecitque altare aeneum XX cubitorum longitudinis, et XX cubitorum latitudinis, et X cubitorum altitudinis . Et quidem altare thymiamatis Moyses fecit in eremo, habens cubitum longitudinis, et alterum latitudinis, et duos cubitos in altitudine. Quantae autem magnitudinis hoc Salomon fecit, Scriptura non dicit, sed tantum quod altare aureum fecerit dicitur. Constat autem quia tantum facere non potuit, quantum fecit holsti, quia si viginti cubitorum in longitudine et latitudine factum esset, totam templi latitudinem impleret. Quanto igitur exterius erat positum altare holocausti quam incensi, quantumque genere oblationis, ac vilitate metalli ignobilius fuit, tantum quantitate mensurae et hostiarum frequentia praestabat. Quia nimirum plures sunt multo q
Abbreviated transcription (Latin):
mente seruimꝰ legi di: carne
autem legi peccati. Qui cum
incentiua carnis edomare.
fluxa luxurie restringere.fre¬
quentib ieiuniis. & oratioĩb.
uigiliis ⁊ elemosinis. cȩtis q
fructib sp̃s. ad tranqͥllitatem
castimoniȩ deo dignȩ ascen¬
dere contendunt: quid nisi
uictimam illisue deuotioĩs
immolant. implentes illud
apłi. qͥ obseerat nos ꝑ miseri¬
cordiam deiut exhibeamus
corpora nr̃a hostiam uiuentẽ.
sc̃ãm. deo placentem: Quiqͣm
feruore flagͣnt sp̃italis amo
altare holocausti ignem qͥdem
de cȩlis sacrosẽm habet: s spe¬
ciem exas. ⁊ ñ auri p̃tendit. Ue¬
rum qͥa plures st̃ in sc̃a eccłia¬
carnales quam sp̃uales : plu¬
res qͥ uitiorum illecebras re¬
frenando cohibent. qm suꝑa¬
to ac sopito uitioꝵ certamine
de adepta uirtutum securita¬
de letant᷑: merito altare holo¬
causti. maiꝰ ẽẽ multo quam al¬
tare thimiamatis asserebatur.
Scͥptum nanq ẽ de eo in libro

Expanded text:
mente servimus legi Dei, carne mente servimus legi Dei, carne autem legi peccati; qui cum incentiva carnis edomare, fluxa luxuriae restringere, frequentibus jejuniis et orationibus, vigiliis et eleemosynis, caeterisque fructibus spiritus ad tranquillitatem castimoniae Deo digne ascendere contendunt, quid nisi victimam illi suae devotionis immolant, implentes illud Apostoli, quo obsecrat nos per misericordiam Dei, ut exhibeamus corpora nostra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem ; qui quoniam fervore flagrant spiritalis amoraltare holocausti ignem quidem de coelis sanctum habent, sed speciem aeris et non auri praetendit. Verum quia plures sunt in scarnales, quam spirituales, plures qui vitiorum illecebras refrenando cohibent, quam qui superato ac sopito vitiorum certamine de adepta virtutum securitate laetantur, merito altare holocausti majus esse multo, quam altare thymiamatis asserebatur. Scriptum namque de eo est in libro
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in ara sui cordis imnmolan¬
lacrimarum &e orationum ei
uota ꝓ desidio regni cȩlestis
offerunt. Uerum qͥa nemore¬
pente fit summꝰ. s ꝑ abolitio¬
nem carnalium uoluptatũ
sollicite ad desidium cȩleste
conscendit᷑: non p̃t̾misit scͥp¬
tura mystica domꝰ dominifa¬
ctura. ⁊ illors ponere figurã.
qͥ carnales adhuc in se coneu¬
piscentias quȩ militant adũ¬
sus animam. flamma suꝑni
timoris incende laborant:
quatinꝰ his a corde. siue corpo¬
re suo extirpatis. consequent
admaiora possint ascendere:
ac deospĩalium thimiamata
orationum & compunctionis
offerre.tactum nanq ẽ aliud
altare ad offerendas uictima̾.
multo qͥdem maiꝰ. s qͣnto mag¬
nitudine p̾stans: tanto situ lo¬
ci.⁊ specie metalli inferiꝰ. Nã ⁊
de ere factum.⁊ ante fores erat
positum dempli: in qͦ illi nimi¬
rum ft̃ figuralit̾ exp̃ssi. qͥ tali
deuotione dño deseruiunt.
carnem: soleantq dicere. qͥa

Expanded text:
quae in ara sui cordis immolanquae in ara sui cordis immolanlacrymarum et orationis vota, ei pro desiderio regni coelestis offerunt. Verum quia nemo repente fit summus, sed per oblationem carnalium voluptatum sollicite ad desiderium coeleste ascenditur, non praetermisit Scriptura in mystica domus Domini factura et illorum ponere figuram, qui carnales adhuc in se concupiscentias, quae militant adversus animam, flamma superni timoris incendere laborant: quatenus his de corde sive corpore exstirpatis, consequenter ad majora possint ascendere, ac Deo spiritalium thymiamata orationum et compunctionis offerre. Factum namque est aliud altare ad offerendas victimas multo quidem majus, sed quantum magnitudine praestans, tantum situ loci et specie metalli inferius; nam et de aere factum, et ante fores erat positum templi, in quo illi nimirum figuraliter sunt expressi, qui tali devotione Domino deserviunt, carnem; soleantque dicere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Altare aureum corda signi¬
ficat ꝑfectoꝵ iustoꝵ: internę
caritatis &e castitatis luce cho¬
rusca. Quoꝵ sublimitati: sig¬
nificando etiam locꝰ conuenit
eiꝰdem altaris. Stabat enim an¬
te ostium sca̾scõꝵs: ut in factura
tab̾nacłi manifeste legimus.
In qͦ uidelicet altari non hostia¬
rum sanguis. neq libamina.
Soe thimiamata tantum incen¬
debant: quoꝵ fumꝰ ad suꝑiora
ascendens oꝑlebat archam ÷
atq oracłm odore suauitatis
implebat. In qͦ figa expͥmebat᷑
sc̃oꝵs: qui dum neglectis tem¬
poralium rerum cupiditati¬
bus. tota intentione cȩlestia
or acłi sunt positi: nec longe
sunt remoti a uelo. qͦ templum
scđm int̾iorem hominem totã
habent conu̾sationem in cȩlis.
Ascenditq magis ab huiꝰmodi
tiones scõꝵ. flamma caritatis
excitate ad celum usq ꝑueniũt:
ubi xp̃s ẽ in dext̾a dei sedens.
Nemminhoc altari sanguis
hostiaꝵs.s thimiamata tota in¬
cendebant᷑: quia tales tuiri ñ
habent oꝑacarnis ⁊ sanguinis

Expanded text:
 Altare aureum corda significat perfectorum justorum, internae charitatis et castitatis luce corusca, quorum sublimitati significandae etiam locus convenit ejusdem altaris. Stabat enim ante ostium Sancti sanctorum, ut in factura tabernaculi manifeste legimus. In quo videlicet altari non hostiarum sanguis neque libamina, sed thymiamata tantum incendebantur, quorum fumus ad superiora ascendens, operiebat arcam, atque oraculum odore suavitatis implebat. In quo figura exprimebatur sanctorum, qui dum neglectis temporalium rerum cupiditatibus, tota intentione coelestia oraculi sunt positi, nec longe sunt remoti a velo, quo templumsecundum interiorem hominem totam habent conversationem in coelis. Ascenditque ab hujusmodi tiones sanctorum flamma charitatis excitatae, ad coelum usque perveniunt: ubi Christus est in dextera Dei sedens. Non enim in hoc altari sanguis hostiarum, sed thymiama tantum incenditur, quia tales viri non habent opera carnis et sanguinis,
Abbreviated transcription (Latin):
in longitudine ⁊ latitudine
altaris: cum corda electorum
docente utͦq testamenti aucto
etiam in ꝑsecutionib seruãt:
& hylaritatem dilectionis õ¬
in eos qui ꝑsequunt᷑ exhibẽt.
Denario autem numero syes
cȩlestium p̃mioꝵ designari
solet: domino affirmante cũ
eos qui inuinea magni patͥs¬
familias laborant denario
remunerandos ẽẽ testat᷑. Et
merito ꝑ hc̃ numerum mer.¬
ces ȩt̾na fig᷑at᷑: in qͣ nr̃a nat᷑a
in et̾num diuinȩ uisioni con¬
iungit᷑: quia in Ipso num̾o
inystice diuina simul oe hu¬
mana natura defignat᷑. Deuis
qͥppe trinitas est. Homo autẽ
septenario numero compre

Expanded text:
in longitudine et latitudine in longitudine et latitudine altaris, cum corda electorum, docente utroque Testamento, etiam in persecutionibus servant, et hilaritatem dilectionis in eos qui persequuntur exhibent. Denario autem numero spes coelestium praemiorum designari solet, Domino affirmante, cum eos qui in vinea magni patrisfamilias laborabant, denario remunerandos esse testatur. Et merito per hunc numerum merces aeterna figuratur, in qua nostra natura in aeternum divinae visioni conjungitur, quia in ipso numero mystice divina simul et humana natura designatur. Deus quippe Trinitas est, homo autem numero septenario compre
Abbreviated transcription (Latin):
habes. ⁊ rłos. Nec tam̃ huius
mensure altaris ratione my¬
stica caret numerꝰ. Habet enĩ
.xx. cubitos longitudinis: & to¬
tidem cubitos latitudinis: &
xͣͤ. cubitos altitudinif. De quo
qͥdem numero supͣ in expositi¬
one templi ⁊ uestibuli eiꝰ dixi¬
mus. s ce nẽ dicendum ẽ bre¬
uiter. Qͦd si altare holocausti.
illoꝵ in eccłia dypum denet.
qui suum corpꝰ & animam deo
consecrare ꝑ ignem amoris illiꝰ
querunt: ꝑseuerantia horum
in bona oꝑatione ꝑ longitu¬
dinem altauis: amplitudom
caritate dei &e ꝓximi. ꝑ altitudi¬
nem: spes in expectatione dii¬
ne uisionis. ꝑ altitudinem figͣa¬
tur. Qͦd cum longitudo ⁊ lati¬
tudo altaris uice .iiiͦi. cubito¬
tionem designant eiꝰdem inde¬
fessȩ longanimitatis. ac sincere
dilectionis: que ꝑuitriusq te¬
stamenti nobis obseruantiam
intelligendam atq custodi¬
am legis spĩalem illustrante
euanglii gr̃a ꝑuenimꝰ: uicena¬
rio ꝑfecto numero ꝓficimus.
fitq idem numerus uicenanꝰ

Expanded text:
habes , et reliqua. Nec tamen hujus mensura altaris ratione mystica caret numeri: habet enim viginti cubitos longitudinis, et totidem cubitos latitudinis, et decem cubitos altitudinis. De quo quidem numero supra in expositione templi et vestibuli ejus diximus, sed et nunc dicendum breviter. Quod si altare holocausti illorum in Ecclesia typum tenet, qui suum corpus et animam Deo consecrare per ignem amoris illius quaerunt, perseverantia horum in bona operatione per longitudinem altaris; amplitudo in charitate Dei et proximi per latitudinem; spes in exspectatione divinae visionis per altitudinem figuratur. Quod autem longitudo et latitudo altaris tionem designat ejusdem indefessae longanimitatis, ac sincerae dilectionis, quae per utriusque Testamenti nobis observantiam intelligentiam atque custodiam legis spiritualem illustrante Evangelii gratia pervenimus, vicenarium profecto numerum perficimus. Fitque idem numerus vicenarius
Abbreviated transcription (Latin):
lustrat: s inutroqmense cõ¬
putando. consuetudoul auc
ualuit. Nam non¬
solum lune menses¬
qͦd calctilandi neces¬
Sͣitas cogit. tragͥenis.
ordinant. s ⁊ lunã
suꝑfluam quȩ unta
nature rationem in fine anni
debuerat int̾kalari. pleriq u̾
libet int̾kalant: ⁊ quod est gra¬
uius tantum int̃ se calculato¬
res dẽsident. ut uno ñ nunꝙͣ¬

Expanded text:
lustrat. Sed in utroque mense computando, consuetudo, vel aluit; nam nonum lunae mensesquod calculandi necessitas cogit, tricenis ordinant, sed et lunam superfluam, quae juxta naturae rationem in fine anni debuerat intercalari, plerique ubi libet intercalant, et, quod est gravius, tantum inter se calculatores dissident, ut uno nonnun
Abbreviated transcription (Latin):
titerat. pͥmum sequentis anni
mensem faciat. que uͦ antemo
augusto. uͭi. elul. septembrio
.ii. theseri: octobrio: quem
ꝓpt̃̾ collectionem frugum. ce
celebrimas in ipso festiuitateᷤ
nouum annum appellant:
nonꝰ casleu. decembrio .x. the
beth. ianuario .xiꝰ. sabath. fe.¬
brdario .xiiͦ. adar. martio si¬
uidelicet menses ꝓpt̾ lune
circłm qui. xxix. semis diebꝰ
constat. tracenis. unde teenis¬
q dieb altnantes sedo demũ.
uł t̃cio anno exacto mensem
suꝑfluum qui ex annuis .xi.
epaetas  qieb confici folet in
terhalant. Unde nomnullo
nũl diem quolex data est q̃
ni occisione cõputent ponen¬
tes uidelicet primi mengis
residuos dies. numero xiuii.¬
quia.xiii. pͥores fuerant ante
pascha trans acti. scđi. xxx.tiii.
tres qui fiunt simul dies.l.
cum constet duos menses lu
nari. Ideoq si pas chalis m̃sis
xxx. dieb computat᷑.x.⁊ uii.
sui eursꝰ dies post pas cha reti
dochicos que ẽ regła sc̃e scͥp¬
ture frequentia. a pͣartetõ¬

Expanded text:
titerit, primum sequentis anni mensem faciat, quae vero ante Augusto, sextus Elul Septembri, septimus Theseri Octobri, quem propter collectionem frugum et celeberrimas in ipso festivitates novum annum appellant: nonus Casseu Decembri: decimus Tebeth Januario: undecimus Sabat Februario: duodecimus Adar Martio sividelicet menses propter lunae circulum, qui XXIX et semis diebus constat, tricenis undetricenisque diebus alternantes, secundo demum vel tertio anno exacto, mensem superfluum, qui ex annuis undecim epactarum diebus confici solet, tercalant. Unde nonnullo ri diem, qua lex data est, quae ni occisione computent, ponentes videlicet primi mensis residuos dies numero dequia tredecim priores fuerant ante pascha transacti, secundi XXX, tertii tres, qui fiunt simul dies quinquaginta: cum constet duos menses lunnari: ideoque si paschalis mensis XXX diebus computatus XVII sui cursus dies post Pascha retindochicos quae est regula sanctae Scripturae frequentissima a parte to
Abbreviated transcription (Latin):
currit. finit᷑. Domine ne in
fitrore tuo arguas me.⁊c̾.
dicti amensura. qͣ qͥs q
eoꝵ men. uramir. S melius
a luna.que grecosermone¬
apud hebreos iheronimo te¬

Expanded text:
ne, ne in ira tua arguas me, etc. dicti a mensura, qua quisque eorum mensuratur. Sed melius a luna, quae Graecoapud Hebraeos Hieronymo te
Abbreviated transcription (Latin):
pͣutandam. Necñ ⁊ solis annu¬
os mens es dissimillima regła
di̾so queq gens orome meisi¬
tii. Demq egyptii. qui pͥmi
ꝓpt̃ oelorem lune discursũ.
ne uidelicet cal leulandi er¬
ror eͣiuis uelocitate gigneret᷑.
ad solis cursum cuius motꝰ¬
tantoior faciliꝰ pot̾at compre¬
hendi. suosm̃ses computare
dempore ꝓͥmordio tͥcenis hos
ꝓdunt includere dieb. Quo¬
rum primꝰ mensis thot. iiii.
quartꝰ choeac.S. kl̃. decemb̾.

Expanded text:
putandam, nec non et solis annuos menses dissimillima regula diverso quaeque gens ordine metitur. Denique Aegyptii, qui primi propter ocyorem lunae discursum, ne videlicet error calculandi ejus velocitate gigneretur, ad solis cursum, cujus tardior facilius poterat comprehendi, suos menses putare primordio, tricenis hos produntur includere diebus, quorum primus mensis Thoth IV quartus C
Abbreviated transcription (Latin):
dies epago
qui ex qͣdran¬
tibus confici
solet . annect̃c¬
eoꝵ anni pri¬
mi abissertis
tembrium.
cet̃i uero. qrͣ¬
earsdem die
sortiantur

Expanded text:
dies epagomqui ex quadrantibus confici solet, adnect anni primi a bissexto tembrium, caeteri vero qearumdem die sortiantur
Abbreviated transcription (Latin):
horis ac dimidia. limarimse
dies ⁊ quadrans. annuatu
eiia hogen biiii cc.lxiiii. faciũt
quas ẽẽ horas .xi. dierum. hĩc¬
facile patet. quia uindecies
mam confictunt. Porro duo¬
decies semis sex faciunt. que
annue sunt hore quaoranas.
Siquidem luna.xiiͫ. Suos m̃¬
quadrante. brenores tocide
solis mensib agens. inhis¬

Expanded text:
horis ac dimidia lunari mense dies et quadrans annuatim enim viceni et bini CCLXIV faciunt, quas esse horas XI dierum hifacile patet: quia undecies mam conficiunt. Porro duodecies semis sex faciunt, quae annuae sunt horae quadrans. Siquidem luna duodecim suos mequadrante breviores totidem solis mensibus agens, in i
Abbreviated transcription (Latin):
quoq lingua ethimologiam
seruare uidetur in eo qͦd iħs
filiꝰ syrach. qͥ utiq hebraice
scͥpsit: de lunaloquens ait. Mois
secundum nomen eiꝰ est. Antiqͥ¬
sed a lune cursui conpitare
solebant. Unde quoties in scͥp¬
tura sacra siue in lege. Sex
ante legem. quota die mensis
quid factum quidue dictũ
sit indicat᷑. non aliud quam
lune colbr  egnificat: a qua
semꝑ hebrei quib credita ft̃
eloquia di. antiquo patrum
more mens es obs enuare ñ¬
cessant. ¶uiimum mensem
noulors. qui pasche cerimoni¬
tes. qui propter multiua¬

Expanded text:
quoque lingua etymologiam servare videtur. In eo quod Jesus filius Syrach, qui itaque Hebraice scripsit loquens ait, mensis secundum nomen est ejus. Intsed a lunae cursu computare solebant. Unde quoties in Scriptura sacra, sive in lege, seu ante legem, quota die mensis quid factum dictumve sit, indicatur, non aliud quam lunae aetas significatur, a qua semper Hebraei, quibus credita sunt eloquia Dei , antiquo patrum more menses observare nrunt: primum mensem novorum, qui paschae caeremonites, qui propter multi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ annꝰ die inciptt ⁊ ñ a seqnͣ¬
ti ut cet̾oꝵs. ne ꝓpt̾ saltumlu
ne quem dñt unꝰ dies eidem
anno deẽẽ uideat᷑. qͦd ipsum
dẏonisiꝰ decemnouenalem
cielum huiꝰmodi ordine ꝑcͣ¬
rens edocuit. ab eodem die qͦ
ultimi concludit anni metã
pͥmi inchoando pͥncipium.
lii. Argum̃tũ de eo qͦta sit luna

Expanded text:
 annus die incipit, et non a sequente ut caeterorum, ne propter saltum ae, quem dicunt, unus eidem anno dies deesse videatur. Quod ipsum Dionysius decennovenalem cyclum hujusmodi ordine percurrens edocuit, ab eodem die quo ultimi conclusit anni metas primi inchoando principium. CAPUT LVII. Argumentum de eo: quota sit luna
Abbreviated transcription (Latin):
est:quod in latina compositi¬
one. anni uocabulum sonet.
Ingreco non ipsum nom̃ anni
ponit᷑. s a parte estatis intelli¬
Illud quoq notandum. iii.
p̃cedere: cuius .iiii. anno luna
cli est embolismus. Cuius no¬
nobis uidet᷑ utilitatis afferre:
quod ꝑeum ut supͣ retulimꝰ.
cotidie lunaris accensionis
horam reꝑimus. Quaꝓpter.
hoc tandem p̃t̾misso. ad decẽ¬
nouenalis indaginem. qͥ ob
multiplices pasche rationes
utilior est. accedamus. Quius
quotꝰ sit annus inuenire cu¬
piens. ad numerum annorũ
domini unum semꝑ adice:
asserit᷑. ⁊ reliqua sicut in lu¬
nari ciclo diximus. facito. ꝑ
hc̃ ciclum. epactarum seriẽ.
t̾minumq pas chalem. aliaq
argumenta pplura. s ce fig̃as
que dicunt᷑ compoti concur

Expanded text:
quod in Latina compositione anni vocabulum sonet, in Graeca autem nomen anni non ponitur, sed a parte aestatis intelliIllud quoque notandum tribus procedere, cujus quarto anno lunarcli est embolismus. Cujus nonobis videtur utilitatis conferre, quod per eum, ut supra retulimus, quotidie lunaris accensionis hora reperimus. Quapropter hoc tandem praetermisso, ad xixalis indaginem, quia ob multiplices Paschae rationes utiliorem, accedamus. Cujus quotus sit annus invenire cupiens, ad numerum annorum Domini unum semper adjice; asseritur, et reliqua, sicut in lunari cyclo diximus facito. Per hunc cyclum epactarum seriem et terminum Paschalem, aliaque argumenta perplura, sed et figuras quae dicuntur Compoti, concur
Abbreviated transcription (Latin):
xuiͦi. lune. in qͣ die dñico pͥmo
sacͦsc̃e resurrectionis acta
st̃ mist̾ia cursupandunt᷑ in¬
dubio. tm̃ diligentios ime
cauendum ne hane xuilu
s ⁊ grauissimum catholice
fidei incurramus ꝑieulum.

Expanded text:
unae, et in qua die Dominico primo sacrosanctae resurrectionis sunt acta mysteria, cursu panduntur indubio. Tantum diligentissime cavendum ne hanc sexta sed et gravissimum catholicae fidei incurramus periculum.
Abbreviated transcription (Latin):
se pascha celebrare. scdo idẽ.
ineessutate positos suꝑiora.
qmͣ inferiora sectari: q̃m in¬
feriora a suꝑiorib continent᷑
suꝑiora aut̃ ab inferiori nũo¬
ñ includunt᷑. Iud tc̃m qͦd iam
posuimꝰ declarantes. ꝙ deci¬
inus nũs nonũ intͣ se ꝯtineat:

Expanded text:
se Pascha celebrare, secundo idem in necessitate positos superiora quam inferiora sectari, quoniam inferiora a superioribus continentur, superiora autem ab inferiori numero non includuntur, illud iterum quod jam posuimus declarantes, quod decimus numerus nonum intra se contineat,
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixꝰ. die .iii. resurrexit.
eu angłistaꝵ obseruatione
cõꝑimꝰ. habemꝰ gͦ solacium
qͦ recte fac̾e pascha possimꝰ
ẽ si dilatio fuerit ꝯsecuta.
ꝓpt̾ in erentem necessitatẽ.
añ sabbm diebꝰ septimane
seqͤntis accidit᷑. sine dubita¬
tione pascha celebremꝰ.Si
uͦ in dñicum ineidit omni¬
mͦ in septimanã seqͣntẽ ut¬

Expanded text:
crucifixus, die tertia resurrexit, Evangeliorum observatione comperimus, habemus ergo solatium quo recte facere Pascha possimus, etiamsi dilatio fuerit consecuta, propter incurrentem necessitatem, ante sabbatum diebus septimanae sequentis acciderit, sine dubitatione Pascha celebremus; si vero in Dominicam inciderit, omnino in septimanam sequ
Abbreviated transcription (Latin):
nimir̃ .xi.k. supͣscͥptaꝵ. sicut
sepedictum ẽ. ꝓpꝰ est omniũ
locꝰ epactaꝵ. Sin aut̃ paucio¬
res fc̃ epactȩ. dimittat eas
merum. id est ipsiꝰ t̾minum
m̃sis. ꝑ die̾ crescere sinat. ⁊ sic
a noua luna inchoans atq us
rite repꝑiet. S ⁊ hoc notandỹ¬
annꝰ .xi. dieb pꝰ. si uͦ embolism
xix. tardiꝰ qm p̃cedente anno
tͣnsierat. semꝑ redire consue¬
uit. excepto uno dumtaxat pͥ¬
mo circłi decemnouenalis
anno. in qͦ ꝓpt̃ rationem saltꝰ
lunaris.xii. dieb annotinũ
eͣsum p̾currere solet.lxi.
De die dominico pasche
eptimo decemnouenalis
circłi ditulo dies pas che
nr̃i saluatoris resurrectione
a mortuis exordium cȩpit. Nã
cum in ueq̾ testamento tͥbus
argum̃toꝵ indiciis paschale
tp̃s sit obseruari p̃ceptum: ui¬
delicet ut pꝰeqͥnoctium. ut
m̃se pͥmo. ut t̾cia eiꝰ septima¬

Expanded text:
 supra scriptarum, sicut saepe dictum est, proprius est omnium locus epactarum. Sin autem pauciores sunt epactae, dimittat eas numerum, id est, ipsius terminum mensis, per dies crescere sinat. Et sic a nova luna inchoans, atque urite reperiet. Sed et hoc notandannus XI diebus prius; si vero embolismus, XIX tardius quam praecedente anno transierat semper redire consuevit, excepto uno duntaxat primo circuli decennovenalis anno, in quo propter rationem saltus lunaris XII diebus annotinum cursum praecurrere solet. CAPUT LXI. De die dominico Paschae. Septimo decennovenalis circuli titulo dies Paschae nostri Salvatoris resurrectione a mortuis exordium coepit; nam cum in Veteri Testamento tribus argumentorum indiciis paschale tempus sit observari praeceptum, videlicet ut post aequinoctium, ut mense primo, ut tertia ejus septima
Abbreviated transcription (Latin):
tio fier⁊ pasche uidet᷑ qͥa ipsi
sequentes dies complectunt᷑
nere memorit̃. S ⁊ siqͥs has
qͦq argum̃to inuenire desi¬
derat. uideat qͦt sint epacte
lunares anni. quiꝰcunq cõpu-

Expanded text:
tio fieri paschae videtur, quia ipsi sequentes dies complectunturnere memoriter. Sed et si quis has quoque argumento invenire desiderat, videat quot sint epactae lunares anni c
Abbreviated transcription (Latin):
qͣrta in eiꝰ obseruatione re¬
gula ẽ nob̃ a tp̃r dñice resur¬
rectionis imposita. ut cum¬
equin octio tͣnscensolunam
face̾ uidimꝰ ñ statimad facien
de morte ad tutam. de cor¬
ruptione ad incorruptionẽ.
de pena ad głam resurgendo
in ipso tandem congrua pa¬
sche sollemnia celebremus.
¶d siqͥs obicerit ñ eqͥnoetii
memoriam. s tm̃ pͥmi m̃sis
i iiii. in eo septimane posuisse
legiferum. sciat qͥa ⁊ si eqͥnoe¬
dium noĩatim ñ expͥmit. hoc
tñ ipso qͦd a plemlumopͥmi
m̃sis pascha faciendũ p̃cepit:
eqͥnoctii tͣnscensum plena¬
ria ratione deꝓmit. qm absq
ulla dubietate ꝯstat: eam qͦ
pͥma tͣnsreo etͥoctio plenũ
suum globum ostend̾it pͥmi
m̃sis existere lunam. ¶tiens
sonat: qmuis alns sacmtoꝵ
generib eiꝰdẽ pas che sollem¬

Expanded text:
quarta in ejusdem observatione, regula est nobis a tempore Dominicae resurrectionis imposita, ut cumequinoctio transcenso, lunafacere viderimus, non statim ad faciendde morte ad vitam, de corruptione ad incorruptionem, de poena ad gloriam resurgendo in ipso tandem congrua Paschae solemnia celebremus. Quod si quis objecerit, non aequinoctii memoriam, sed tantum primi mensis et tertiae in eo septimanae posuisse legiferum, sciat quia etsi aequinoctium nominatim non exprimit, hoc tamen ipso quod a plenilunio primi mensis Pascha faciendum praecipit, aequinoctii transcensum plenaria ratione depromit, quoniam absque ulla dubietate constat eam quae prima transito aequinoctio plenum suum globum ostenderit, primi mensis existere lunam. Quotiessonat, quamvis aliis sacramentorum generibus ejusdem paschae solen
Abbreviated transcription (Latin):
spicuum sibi ꝓfundum mariᷤᷤ
efficiunt: ⁊ intelligat rerum
conditorem dm̃ multo ᷤᷤ ampliꝰ
sui oris afflatu. quantansibio
aquarum ꝓfunditatẽ. illustͣ¬
re potuisse: maxime cum te¬
nuiores tc̃ aqͤ fuisse credant᷑
priꝰqͣm eas conditor in congre¬
gationem unam cogeret. ut
apparere posset arida. Et diẽ
diffiniuit dicens. Nonne .xiͦ.
hore st̃ diei: Moyses autem
ꝓpuiita des epsit. Et factum
dies tinꝰ. Quem hebrei. cͦl¬
dei. ⁊ ꝑse. se est. qui noctis hora tercia
umbrarum uidelicet tempꝰ
luei suponentes. at ꝯtͣ egyptĩ
aboccasu ad occasum. Porro
romani.a medio noctis: in me¬
dium.
Uibra
&e athe¬
nienses
a meridie¬
ad meri¬
diem dieᷤ
suos com¬
putare
malue¬
ctoritas
que in
genes
dies a¬
mane us¬

Expanded text:
spicuum sibi profundum maris spicuum sibi profundum maris efficiunt, ut intelligat rerum conditorem Deum multo amplius sui oris afflatu quantamlibet aquarum profunditatem illustrare potuisse, maxime cum tenuiores tunc aquae fuisse credantur, priusquam eas conditor in congregationem unam cogeret, ut apparere posset arida. Et diem diffinivit dicens: 'Nonne XII höre sunt diei'? Moyses autem proprium ita descripsit: 'Et factum dies unus'. Quem Hebrei, Cm est, qui noctis hora tertia umbrarum videlicet tempus luci supponentes. At contra Egiptii ab occasu ad occasum. Porro Romani a medio noctis in medium. Umbri et Athenienses a meridiead meridiem dies suos computare malueauctoritas, que in Genesi dies amane us
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate s suꝑbia. Sin aut̃
postqͣm de celo corruit ista lo¬
quit᷑ u̾ba arrogantiȩ debemꝰ
intelligere: qui nec p̃eipitatꝰ
qͥescat. s adhuc sibi gaudia
reꝓmittat. ñ ut int̾ astra sed
suꝑ astra di sit. Quantum gͦ
nob̾ uestigia patrũ sequentibꝰ¬
fiat lux. mox tenebre qͦabys¬
sum dexerant abierunt et lux
ab oriente. medias int̾ undas
emergens. cunc̾tam t̾re fuꝑ¬
ficiem oꝑut laditudine sui¬
fulgoris boreale simul. austͣ¬
lesq necñ ⁊ occiduas horas at¬
tingens: paulatimq se cõple¬
to diei uniꝰ spacio subducens.
inferiora t̾rȩ gyrandosubiit.
atq aurora p̃cedente diem se¬
cundum t̾eiumq simili ordn¬
ne compleuit. hoc tantum
a solari luce differens. quod
caloris fotu carebat: ⁊ qura sy¬
derañdum erant. pscis adhiuc
denebͥs. noctes illas relinquebat¬
obetiras. Quodsi cuidam uideat᷑
incredulum. meatꝰ aquarum
luminis ẽẽ capaces: uideat oꝑa

Expanded text:
humilitate, sed superbia. Sin autem humilitate, sed superbia. Sin autem postquam de coelo corruit, ista loquitur verba arrogantiae, debemus intelligere, qui nec praecipitatus quiescat, sed adhuc sibi grandia repromittat, non ut inter astra, sed super astra Dei sit. » Quantum ergo nobis vestigia Patrum sequentibuFiat lux, mox tenebrae quae abyssum texerant abierunt, et lux ab Oriente medias inter undas emergens, cunctam terrae superficiem operuit latitudine suifulgoris, boreales simul australesque, necnon et occiduas oras attingens; paulatimque se completo diei unius spatio subducens, inferiora terrae gyrando subiit, atque aurora procedente, diem secundum tertiumque simili ordine complevit, hoc tantum a solari luce differens, quod caloris fotu carebat; et quia snondum erant, priscis adhuc tenebris noctes illas relinquebobscuras. Quod si cui videtur incredulum meatus aquarum luminis esse capaces, videat opera
Abbreviated transcription (Latin):
composita ⁊ tenebre erant suꝑ
abyssum: ⁊ sp̃s dei ferebat᷑ suꝑ
aqm. Qui sp̃s dei issu dei qͣsi
ipsa conditoris manꝰ lucem
sepͥarauit atenebͥs.⁊ post iͣttd
inuisibile celum istud trub¬
le ꝓduxit: ut suꝑiora quidem
habitacła faceret angłis: infe
fauetꝰ. Consensit huue ambro¬
sius mediolanensis antistes
gregent᷑ inquit aque. ⁊ apare¬
at arida uelamtum bduci¬
tur. ut conepicua fieret. qͦ
int̾im ñ uidebat᷑. Iheronimꝰ
qͦq sacrȩ hystoriȩ doctissimꝰ
int̾p̃s. in expositione ꝓphicee
sententie qua dictum est. qͥ
dicebas in corde tuo. in cȩlũ
ascendam suꝑ syda łi exalta¬
bo solium meum: meminit
celi supiois ita seͥbens. Uel
ante quam de cęlo corrueret
ista dicebat. uel postquam de
cȩlo corruit. si adhuc in cȩlopo¬
situs: qͦmͦ dic̃ ascendam in ce¬
lum: S qͥa legimꝰ. celum cębi
dño. cum eẽt incęlo id ẽ in fir¬
mamento. in cȩlum tbi soliũ
dñi est. cupiebat as cendere ñ

Expanded text:
composita, et tenebrae erant super abyssum, et spiritus Dei ferebatur super aquam. Qui spiritus Dei, jussu Dei, quasi ipsa conditoris manus lucem separavit a tenebris, et post illud invisibile coelum, istud visibile produxit, ut superiora quidem habitacula faceret angelis, infefructus. » Consentit huic Ambrosius Mediolanensis antistes,gregentur, inquit, aquae, ut appareat arida. Velamentum subducitur, ut conspicua fieret quae interim non videbatur. » Hieronymus quoque sacrae historiae doctissimus interpres, in expositione prophesententiae, qua dictum est: Qui dicebas in corde tuo: In coelum ascendam, super sidera coeli exaltabo solium meum, meminit coeli superioris, ita scribens: « Vel antequam de coelo corrueret, ista dicebat, vel postquam de coelo corruit? Si adhuc in coelo positus, quomodo dicit, Ascendam in coelum? Sed quia legimus Coelum coeli Domino, cum esset in coelo, id est, firmamento, in coelum, ubi solium Domini est, cupiebat ascendere, non
Abbreviated transcription (Latin):
abyssiuocabulo. infi¬
nita aquarum diffu¬
sio omnem alluenti¬
terram. in quarũ me¬
dio postinodum firmam̃tũ
celi ẽẽ factum commemorat᷑.
post petrim ep̃s in sexto hysto¬

Expanded text:
Abyssi vocabulo infnita aquarum diffusio, omnem alluentiterram, in quarum medio postmodum firmamentum coeli esse factum commemoratur. post Petrum epis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto eundemq sp̃ualis ꝓpo¬
siti finem respieit. Dictum
qͥppe ẽ de sapientia qͥa aurũ ẽ
inmultitudine gemmarum:
atq ideo clusores hoꝵ ñ alios
aptiꝰ quam doctores intellige
ualemꝰ. Qui qͣmdui recte uiuũt
ac docent: in ornatu sc̃ẽ cunta¬
tis industriam suȩ artis im¬
pendunt. At si forte errau̾int:
qͥd nisi a rege caldeoꝵ captiui¬
in babiloniam tͣnsferuntur:
dere. id est scientiam sp̃ualem
ad peccatoꝵ oꝑa conũti: Obse¬
explanatiuncłis gͣcum dixi.
ad laudem donantis di refe¬
ras: sin autem alias ita imꝑ¬
itiȩ uł p̾̃sumptioni meȩ uieni¬
am tͥbuas: ut ipse cum oĩb
quibcunq podes crebrȩ me¬
ditationi. continuȩ obserua.¬
dioni. oportunȩ p̃dicationi
diuinarum insistas scͥptars:
commnuniq labore satagemꝰ.
ut nos negotiatores dominicȩ
pecuniȩ. fideles nos artifices
⁊ clusores sp̃ualium gemina¬
rum. siue menorum. nos ꝓ¬
pugnatores sue ciuitatis. nos
cȩlestium inueniamͣ fabri

Expanded text:
eumdemque spiritualis expositionis finem respicit. Dictumque quippe est de sapientia, quia est aurum et multitudo gemmarum, atque ideo inclusores horum, non alios aptius quam doctores intelligere valemus, qui quandiu recte vivunt ac docent, in ornatum sanctae civitatis industriam suae artis impendunt. At si forte erraverint, quid nisi a rege Chaldaeorum captivi Babyloniam transferuntur? di, id est, scientiam spiritualem ad peccatorum opera converti. Obseexplanatiunculis gratum dixi, ad laudem donantis Dei referas. Sin autem alias, ita imperitiae vel praesumptioni meae veniam tribuas, ut ipse cum omnibus quibuscunque potes crebrae meditationi, continuae observationi, opportunae praedicationi divinarum insistas Scripturarum; communique labore satagamus, ut nos negotiatores dominicae pecuniae fideles, nos artifices et inclusores spiritualium gemmarum sive moeniorum, nos propugnatores sanctae civitatis, nos coelestium inveniamur fabri
Abbreviated transcription (Latin):
e Natura rerum. & ra¬
tione temporum. duos¬
quondam: stcto sermone
libellos discentib ut rebar neces¬
sarios composui. Quos cum
fr̃ib quibdam dare atq ex¬
ponere cȩpissem: dicebant
eos breuiꝰ multo digetos ee
quam uellent. Maximeuule
de temporib cuius ꝓpt̾ ratio¬
nem pasche potius uidebat᷑¬
mone.Suadebantq michi la¬
tiuis aliqua de temporum¬
statu. curu. ac fineͬ diss erẽ.
tis. ꝓlixiorem de temporibus
librum edidi. prout ipso lar¬
giente potui. qui ȩternus ꝑ¬
manens. tempora quando uo¬
luit constituit: ⁊ qui nouit
tempoꝵ fines. inͣimo ipse laben¬
tibus tempors curriculis. fi

Expanded text:
e natura rerum, et ratione temporum, duoquondam stricto sermone libellos discentibus, ut rebar, necessarios composui. Quos cum fratribus quibusdam dare atque exponere coepissem, dicebant eos brevius multo digestos esse quam vellent, maxime ille De temporibus. Cujus propter rationem Paschae potius videbate: suadebantque mihi latius aliqua de temporstatu, cursu, ac fine disserere. Qiptis, prolixiorem de temporibus librum edidi, prout ipso largiente potui, qui aeternus permanens, tempora quando voluit constituit, et qui novit temporum fines: imo ipse labentibus temporum curriculis fi
Abbreviated transcription (Latin):
bitant. quorum quiq dicta
ꝑsperenat.eredo mox nr̃o la¬
bori caluminam facere desi¬
stet: si non hune tam̃ liuidis
quod absit comtemplatur
obtutib. uerum utcunq f e¬
rant hec mea scͥpta legentes pͥ¬
mo editum ꝓ captu meoubel¬
lum tibi dilectissime abba
meus gutber.te. peuiile¬
dum atq examinaudum offe¬
ro multum dep̃cans. ut siqͥd
in eo tu uituꝑabile deprehen¬
deris. statim michi corrigen¬
dum insinues. Atubi ordinate
⁊ rationabilit̾ aeͣcm uideris.
mecum deo qui donauit. ⁊ si¬
ne qͦ nichil possumꝰ facere: de¬
uotus gras agas.¬

Expanded text:
bitant: quorum quisquis dicta perspexerit, credo mox nostro labori calumniam facere desistet, si non hunc tamen lividis, quod absit, contemplatur obtutibus. Verum utcunque ferant, haec mea scripta legentes, primo editum pro captu meo libellum, tibi, dilectissime abba meus Huetberte, percurrendum atque examinandum offero, multum deprecans, ut si quid in eo tu vituperabile deprehenderis, statim mihi corrigendum insinues. At ubi ordinale ac rationabiliter actum videris, mecum Deo qui donavit, et sine quo nihil possumus facere, devotus gratias agas
Abbreviated transcription (Latin):
duciam sumant: uł alios for¬
te qͥlegere nesciunt. ad resisten¬
dum uitiis exhortando aut
corripiendo accendant. Tollt̃
fabros armors: cum eos qui
sacra eloquia norunt. in tan¬
tis scelerib obruunt. ut dice
bona quȩ didicerant prorsꝰ
erubescant. Transfert̃ omnẽ
artificem ⁊ clus orem in babi¬
loniam de irłm: cum eos qui
multifaria uirtutum oꝑatio.¬
ne plurimis ꝓdesse. ⁊ cruita¬
tem d̃ contra irruptiones
temptationum munire sole¬
bant. a ꝓposito deflectunt :
atq ĩgenium qͦd ad munitio¬
nem sc̃ȩ eccłiȩ impendere de¬
buerant. aduoluptatẽ potiꝰ
regis uitioꝵ dispensare com¬

Expanded text:
duciam sumant, vel alios forduciam sumant, vel alios forte qui legere nesciunt, ad resistendum vitiis exhortando aut corripiendo accedant. Tollunt fabros armorum, cum eos qui sacra eloquia norunt, in tantum sceleribus obruunt, ut dicere bona quae didicerant, prorsus erubescant. Transferunt omnem artificem et inclusorem in Babyloniam de Jerusalem, cum eos qui multifaria virtutum operatione pluribus prodesse, et civitatem Dei contra irruptiones tentationum munire solebant, a proposito deflectunt; atque ingenium quod tuitioni sanctae Ecclesiae impendere debuerant, ad voluntatem potius regis vitio
Abbreviated transcription (Latin):
Seruitq isrł phylistum si¬
ue caldeis: cum fideles quiq
nominemus in ȩccłia consisten¬
tib uł hominib decepti. aut
auaricie. aut luxurie. aut alt̾
cuilibet peccato. mentis colla
submittunt. Adducit autem
decem milia in captiuitatem.
qͦs nosset magistros popłorũ.
⁊ eos qui inuicdo animo dño
seruire. ac decalogum legis
illecebras munrdi seu adu̾si¬
tatib subacti. aut maiorib se
facinorib polluunt: aut cęr-¬
derȩ in heresim declinando.
aꝑte apostasie notã incidt̃.
Arma uͦ qͥb contͣ diabolum
repugnantes. lib̃tatem a deo
nob donatam defendamus.
que sunt alia. nisi eloquia
scͥpturarum: in quib ⁊ ipsiꝰ¬
dñi. ⁊ sc̃oꝵs eiꝰ exemplis. qͦ ordi¬
ne bella uitioꝵ suꝑari debeãt.
luce clarius discimꝰ: s phyli¬
stei filios isrł fabͥs armorum
pͥuant: cum maligni sp̃s aiõs
fidelium a meditatione sacͤ
lestionis. scłaria illis negotia
inserendo retardant: ne uł ipsi
ꝑ huiꝰ exercicium. resistendi fi¬

Expanded text:
Servitque Israel Philisthaeis sive Chaldaeis, cum fideles quique nomine tenus in Ecclesia consistentibus vel hominibus decepti, aut avaritiae aut luxuriae, aut alteri cuilibet peccato mentis colla submittunt. Abducit autem decem millia, in captivitatem, cum et magistros populorum et eos qui invincibili animo Domino servire, ac decalogum legis illecebris mundi seu adversitatibus subacti, aut majoribus se facinoribus polluunt, aut certe in haeresim declinando aperte apostasiae notam incidunt. Arma vero quibus, contra diabolum repugnantes, libertatem a Deo nobis donatam defendamus, quae sunt alia, nisi eloquia Scripturarum? In quibus et ipsini, et sanctorum ejus exemplis, quo ordine bella vitiorum superari debeant, luce clarius discimus. Sed Philisthaei filios Israel fabris armorum privant, cum maligni spiritus animas fidelium a meditatione sacrae lectionis, saecularia illis negotia inserendo retardant, ne vel ipsi per hujus exercitium resistendi fi
Abbreviated transcription (Latin):
cur aliquit de hi¬
ius modi negotio¬
serum. quare de hiᷤ
quȩ sparsim inueterum scͥp¬
tis inueniri poterint. ipse
nouum opꝰcondere studue¬
rim: audiat dicente scõ au¬
gͥustino. qua id̾o necesse est¬
plures aplurib fieri ubros.
diu̾s o stillo. ñ diũsa ficde eciã
de questionib edem ut ad
plurimos res lpsa ꝑuemat:
ad alios sic. ad alios autemiic
Audiat ⁊ me ꝓme simpliciter x.¬
res pondentem: cui displicet
uł suꝑfluum cudet᷑. quodhec
rogatu fr̃m undeeunq colle¬
gi uniꝰ libelli tenore conclu¬
si. dimittat ea legenda siqui
uelint. ⁊ ipse de communb
patrum fontib. quȩ sibi suis¬
q sufficere arbitret᷑ Hauinies
mecum nichis¬

Expanded text:
cur aliquid de hujusmodi negotiserim: quare de his quae sparsim in veterem scriptis inveniri potuerant, ipse novum opus condere studuerim, audiat, dicente sancto Augustino: Quia ideo necesse estplures a pluribus fieri libros diverso stylo, non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat: ad alios sic, ad alios autem sic. Audiat et me pro me simpliciter respondentem: Cui displicet, vel superfluum videtur, quod haec rogatu fratrum undecunque collegi, uniusque libelli tenore conclusi, dimittat ea legenda, si quis velit, et ipse de communibus patrum fontibus, quae sibi suisque sufficere arbitretur hauriens, mecum nihi
Abbreviated transcription (Latin):
In quo ui delieet oꝑe. nequem
forte offenderet quod hebrai¬
cam magis ueratatem. quam
lxͣiͣ. tͣnslatoꝵ edicionem in se¬
culi precedentis serie secutus
tiens dis crepare uidebatur¬
inserus. Ut legens quisq simul
utruq conspiciat: ⁊ quod am¬
plius sequendi imputat eligat.
fixa autem stat mͥ sententia. qm
a nullo prudentium redargu¬
endam autumo. Ut sicut reue¬
rentissimꝰ eiuodem hebraice ue¬
ritatis int̾pres obtrectatorib
fui oꝑis. Non damno inquit.
non reprehendo.lxx. s omnib
his apłos p̾fero: ita ⁊ ego confi¬
dent̾ ꝓfitear. quia non repre¬
hendouetenes chuonogratos.
qui trans lationem .lxx. int̾p̾¬
tum mͦ secuti ẽẽ. mͣ ꝓut libuit
ꝓbant᷑ habuisse contemptur.
sicut etiam in ꝓcessu huuiseqͦq
opuscłi nr̃i monstrabit᷑. Sed
omnib his hebraice ueritatis
integram ꝓfero puritatem. ꝙͣ
preeminentissimi doctorum
iheronimꝰ in libͥs hebraicarum
questionum. augustinꝰ in libͦ
de ciuitate dĩ. eusebius chrono¬

Expanded text:
In quo videlicet opere, ne quem forte offenderet, quod Hebraicam magis veritatem quam LXX Translatorum editionem iculi praecedentis serie secutus ties discrepare videbaturinserui, ut legens quisque simul utrumque conspiciat, et quod amplius sequendum putat eligat. Fixa autem stat mihi sententia, quam a nullo prudentium redarguendam autumo, ut sicut reverendissimus ejusdem Hebraicae veritatis interpres obtrectatoribus sui operis: Non damno, inquit, non reprehendo LXX, sed omnibus his apostolos praefero: ita et ego confidenter profiteor, quia non reprehendo veteres chronographos, qui translationem LXX Interpretum modo secuti esse, modo prout libuit probantur habuisse contemptui, sicut etiam in processu hujusce opusculi nostri monstrabitur; sed omnibus his Hebraicae veritatis integram praefero puritatem, quam praeeminentissimi doctorum, Hieronymus in libris Hebraicarum Quaestionum, Augustinus in libro de Civitate Dei, Eusebius ipse Chrono
Abbreviated transcription (Latin):
abrahamuͦ obȩdientia patrẽ
multaꝵ gentium constitutũ
ioseph post uenditionem me¬
rito castitatis ⁊ mnocentie ex¬
timplo sublimatum : hȩc ⁊ huiꝰ¬
modi innumera. nob̃ in exem¬
plum uirtutis assumimus: qͥd
nisi mens e qͥnq aureȩ.siue ua¬
sa domini. seu panes ꝓpositio¬
nis adhuc insinistͥs dempli. no¬
bis que diuine litterȩ iuxta hy¬
storicum sensum lanuam nob̾
& recte uiuendi. ⁊ et̾na p̾mia
a dño sꝑanda aꝑiunt᷑: At cum
eatdem altiꝰ intelligentes. uel
dispensationem dñicȩ incar¬
nationis. uł alia quelibet sce
derimus: quasi alias quinq
mensas ad portanda uasa e¬
lectionis.⁊ alimomam uite
sp̃italis in dextͥs templi inue¬
nimus: qͥa eadem ipsa uerba
sacrȩ hystoriȩ nouum omnino
fulgorem nob̃. sapientieq cęle¬
stis nouos aꝑire sensꝰ de uet̾ib
agnoscimꝰ. In qͣ ꝓfecto figura ⁊
candelabra quina sunt facta
in templo. Cum enim dixisset
scͥpt᷑a regem salomonem fecisse
mensam. suꝑ qm ponerentur

Expanded text:
Abraham merito obedientiae patrem cunctarum gentium constitutum, Joseph post venditionem merito castitatis et innocentiae exemplo sublimatum , haec et hujusmodi innumera nobis exempla virtutis assumimus, quid nisi mensae quinque aureae, sive vasa Domini, seu panes propositionis adhuc in sinistris templi, divinae litterae juxta historicum sensum januam nobis et recte vivendi aeterna praemia a Domino speranda aperiunt? At cum eamdem altius intelligentes vel dispensationem Dominicae incarnationis, vel alia quaelibet sanctae demus, quasi alias quinque mensas ad portanda vasa electionis, et alimoniam vitae spiritualis in dextris templi invenimus, quia eadem ipsa verba sacrae historiae novum omnino fulgur nobis sapientiae coelestis, novos aperire sensus de veteribus cognoscimus; in qua profecto figura et candelabra quina sunt facta in templo. Cum enim dixisset Scriptura regem Salomonem fecisse mensam, super quam ponerentur
Abbreviated transcription (Latin):
re enime trusca lingua: di¬
uidere ẽ. Unde uidua qua¬
si idua. ualde id est ualde di¬
uisa. aut uidua id ẽ auiro¬
diuisa. sonmullis placet
idus dictas uocabulo greco
a specie qne apud illos idea
uocat quod ea die plenam
speciem luna demonstret.
Notandum autem quod in
scͥptura sacra kł̃as. cum legi¬
mus nicħ aliud quam noye
ortum lune intelligere de¬
bemus. iuxta iud numero¬
rum. In kłis autem id ẽ in
mensium exordiis: offereis
holocausta domino. Quia
nimirum hebrei ut supͣdic¬
tum ẽ. ñ alia mensium ex.¬
ordia quam neomenias id
est nouilunia norant.xiiii.

Expanded text:
re enim Etrusca lingua dire enim Etrusca lingua dividere est; unde vidua, quasi valde idua, id est, valde divisa; aut vidua, id edivisa. Nonnullis placet Idus dictas vocabulo Graeco, a specie; quae apud illos εἰδέα vocatur, quod ea die plenam speciem luna demonstret. Notandum autem quod in Scriptura sacra Calendas cum legimus, nihil aliud quam novae ortum lunae intelligere debemus, juxta illud Numerorum: In Calendis autem, id est, in mensium exordiis, offeretis holocausta Domino. Quia nimirum Hebraei, ut supra dictum est, non alia mensium exordia quam Neomenias, id est, novilunia, norunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ciaret. Itaq sacrificio a rege
⁊ minore pontifice celebrato¬
cata in capitolium plebe. uix¬
ta curiam kalabram. Que
case romuli ꝓrima est: quot
mimero dies a klis ad nonas
suꝑessent. ꝓnunciabat. &¬
quintanas qͥdem dicto qͥnqͥ¬
es u̾bo kalo. septimanas re¬
petito septies p̃dicabat. U̾bũ
autem kalo grecum ẽ. id est
uoco. ⁊ hẽ diem qͥ ex his dieb
que kalarent᷑ pͥmus ẽẽt pla
ipsi cure ad qͣm uocabant᷑
kalabre nomen datum est.
⁊ classi. quia omnes in eam
Ideo autem minor pontifex
numerum dierum qui ad
nonas fupẽent kalanda ꝓde¬
bat: quia post nouam lunam
oportebat nonarum die po¬
pulares qui in agͥs ẽent con¬
fluere in urbem accepturos
causas feriazs. a rege sacro¬
rum scitosꝙ quid ẽẽt eo m̃se
faciendum.Unde quidam
hinc nonas ętstimanre dic¬
tas: quasi noue inicium ob¬
seruationis. uł qͦd ab eodie
semꝑ ꝑͦ idꝰ .ix. dies putarent᷑.
Porro idꝰ uocari placuit diẽ.
qui diuidit mensem. Idua¬

Expanded text:
ciaret. Itaque sacrificio a rege et minore pontifice celebratcata in Capitolium plebe, juxta curiam Calabram, quae casae Romuli proxima est, quot numero dies a Calendis ad Nonas superessent, pronunciabat, et quintanas quidem dicto quinquies verbo καλῶ septimanas repetito seties praedicabat. Verbum autem καλῶ Graecum est, id est, voco; et hunc diem qui ex his diebus qui calareipsi curiae, ad quam vocabantur, Kalabrae nomen datum est, et classi, quod omnis in eam Ideo autem minor pontifex numerum dNonas superessent calando prodebat, quod post novam lunam oportebat Nonarum die populares, qui in agris essent, confluere in urbem, accepturos causas feriarum a rege sacrorum, sciturosque quid esset eo mense faciendum. Unde quidam hinc Nonas existimant dictas, quasi novae initium observationis, vel quod ab eo die semper ad Idus novem dies putarentur. Porro Idus vocari placuit diem, qui dividit mensem. Idua
Abbreviated transcription (Latin):
signis. uniꝰ hore medietas. ¶a
item duodecies dticta id est
de sĩgłis inunum redacta. uiͣ.
integras ꝑficere. nulli constat
ambiguum. ¶hȩc ÷ qͣdrans.
id est qͣrta pars diei: ut supͣ
euidentissime constitit. Que
qm̃ singłis annis computari
nequeunt: cautum est ut tͥb
semꝑ annis. absq ulla compu¬
tatione p̾t̾eant᷑: donec quarto
anno insummam collecte: in¬
reddere possint. Dic est dies
quem bissextum .iiii. anno no¬

Expanded text:
signis unius horae medietas, qua signis unius horae medietas, qua item duodecies ducta, id est, de singulis in unum redacta, VI integras perficere nulli constat ambiguum; et hic est quadrans, id est quarta diei pars, ut supra evidentissime constitit. Quae quoniam singulis annis computari nequeunt, cautum est ut tribus semper annis absque ulla computatione praetercantur, donec quarto anno in summam collectae inreddere possint horarum. Hic est dies, quem bissextum quarto anno no