comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ruinã templi usq ad consũmatioñ
ꝑmansurã mundi. qͦd collapsũ inci¬
neres nequaqͣm ultra suscitet᷑. Tantꝰ
autẽ o arihel te romanȩ potentiȩ
uallabit exercitus: ut innumerabii
pulueri comparet᷑ & fauillȩ ꝑ aere
uolitanti quem ñ ob inbecillitatẽ eo.¬
rum pulueri cõparat & fauillȩ qui
contra eos militauert̃: sed ob multitu¬
dinẽ quȩ harenis innumerabilib ex¬
quatur. Et hoc erit repente confestim
ut in media pace subita sub nerone
& in flãma ignis deuorantis ꝑ qͦdtem¬
plũ significat comburendũ. Roman
uirtutis & potentiũ nomnnium ñ nt
dei putauert̃ eẽ. qͦd fecerant: quasim
somno & nocturna uisione om̃s diu¬
tias possidebunt. Et quomͦ qui esuri
dormiens in somnis se uesci putat. &¬
qui sitit arentib sitit faucib flumina
bibit. cũq eugilauerit ardentior sitis
fit. quȩ cassa potione delusa est: sic mul¬
titudo uniu̾sarũ gentiũ quȩ romane

Expanded text:
ruinam templi usque ad consummationem ruinam templi usque ad consummationem permansuram mundi, quod collapsum in cineres, nequaquam ultra suscitetur. Tantus autem, o Ariel, te Romanae potentiae vallabit exercitus, et innumerabili pulveri comparetur ut favillae per aerem volitanti. Unde non imbecillitatem eorum pulveri comparat et favillae, qui contra eos militaverunt; sed multitudinem quae arenis innumerabilibus exaequatur. Et hoc erit repente confestim, ut in media pace, subita sub Nerone et in flamma ignis devorantis, per quod templum significat comburendum. Romanivirtutis et potentiae numinum, non irae Dei putaverunt esse quod fecerant, quasi in somnio et in nocturna visione omnes divitias possidebunt. Et quomodo qui esurit dormiens in somnis se vesci putat, et qui sitit, arentibus siti faucibus flumina bibit, cumque evigilaverit ardentior sitis fit, quae cassa potione delusa est: sic multitudo universarum gentium, quae Romanae
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ. sed magnificentiã ornatũq ñ
habeat. Scdo quoꝙ dñs cõminatur
qͦd circũdet arihelem sꝑa. & iaciat coi¬
tra eam aggerẽ & munim̃ta ponat
ad obsidionem eius & compleatur
illud qͦd ipse plangens ierłm loqͥtur
in euͣngłio. Si scires ea quȩ ead pacem
sunt tͥ. qm ueniunt dies suꝑ te & cir¬
cũdabunt te iimici tui uallo. & ob¬
sidebunt. & in terra humiliaberis. Et
ierłm erit conculcata a nationib usq
ad consummationẽ temꝑͦis gentium.
Aliis enĩ uerbis eadem ꝓpħa nc̃ dicit.
qͦd humiliata de terra loquat᷑. & hu¬
mo audiat᷑ eloqͥum eiꝰ. & sit qͣsi phyto¬
nis de t̾ra uox illiꝰ. & de humo instar
passerũ musitet. ut ꝑhȩc uerba signi¬
euocare dicuntur: & tenues umbrarũ
immo demonũ audire uoces. Denꝙ ꝑ
phytone aqͥla magũ interp̃tatus est
qui bebraice dr cues. ꝓ quo.lxx. det̾ra¬
loq̃ntes tͣnstulert̃. Quib u̾bis indicaͭ

Expanded text:
dinem, sed magnificentiam ornamentumque non dinem, sed magnificentiam ornamentumque non habeat. Secundo quoque Dominus comminatur, quod circumdet Arielem sphaera, et jaciat contra eam aggerem, et munimenta ponat in obsidionem ejus, et compleatur illud quod ipse plangens Jerusalem loquitur in Evangelio: Si scires ea quae ad pacem sunt tibi, quoniam venient dies super te, et circumdabunt te inimici tui vallo, et obsidebunt te, et in terram humiliaberis . Et Jerusalem erit conculcata a nationibus usque ad consummationem temporis gentium. Aliis enim verbis eadem propheta nunc dicit, quod humiliata de terra loquatur, et de humo audiatur eloquium ejus; et sit quasi pythonis de terra vox illius, et de humo instar passerum mussitet, ut per haec verba signinimas evocare dicuntur, et tenues umbrarum, immo daemonum, audire voces. Denique pro pythone, Aquila magum interpretatus est, qui nstulerunt. Quibus verbis indicatur
Abbreviated transcription (Latin):
dauid. theodotio circũuallatio dauid:
in hebreo legit᷑ nana. quod eruditissi¬
mus hebreoꝵ habitaculũ significati¬
exposuit. Si gͥ legerimus quã expu¬
gnauit dauid: ad illud tempus refe¬
ramus qͣndo cepit dauid syon repu¬
gnantib cecis & claudis. & pͥmus io¬
ab domatũ excelsa conscendit. Sin
autẽ iuxta symmachũ & theodotio¬
nem: hoc sentiendũ. qͦd dauid eam
instaurauerit atq munierit. Additꝰ
est annus ad annum siue substratus
ut interp̃tatus. ẽ. aquila. & sollemni¬
tates euolute sunt. Subu̾so enĩ tem¬
plo & iudaica religione sublata: oĩs
eoꝵ festiuitas ꝑit. Dicitꝙ se dñs circũ¬
uallare arihel baby lonio exertitu.
& fore eã tristem atq merentẽ qͣn¬
do ab eis diruta fuerit. Rursũꝙ sub
iħu filio iosedech sacerdote magno.
& ⁊orobabel filio salathiel. etdraq
& neemia. qͣndo ꝓpħauert aggeus
& zacharias fore eam quasi arihel
qͦd habeat antiqui templi similitu¬

Expanded text:
David, et Theodotio, circumvallatio David, David, et Theodotio, circumvallatio David, in Hebraeo legitur HANA  , quod eruditissimus Hebraeorum, habitaculum significare voluit. Si igitur legerimus: quam expugnavit David, ad illud tempus referamus, quando cepit David arcem Sion, repugnantibus caecis et claudis, et primus Joab domatum excelsa conscendit . Si autem juxta Symmachum et Theodotionem, hoc sentiendum, quod David eam instauraverit atque munierit, additus est annus ad annum, sive subtractus, ut 389 interpretatus est Aquila; et solemnitates evolutae sunt. Subverso enim templo, et Judaica religione sublata, omnis eorum festivitas periit. Dicitque se Dominus circumvallare Ariel Babylonio exercitu, et fore eam tristem atque moerentem, quando ab eis diruta fuerit. Rursumque sub Jesu filio Josedec sacerdote magno, et Zorobabel filio Salathiel, Esdraque et Neemia, quando prophetaverunt Aggaeus et Zacharias, fore eam quasi Ariel, quod habeat antiqui templi similitu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ militauert̃ contra montem syon.
Dro eo qͦd nos interp̾tati sumꝰ ue: in
hebraico scͥptũ est .oi. qͦd apud eos inter¬
dum uocatiuo casu dr᷑. ut non plan¬
gat arihel sed uocet licet in p̃senti lo¬
co ꝓplanctu accipiendũ sit. Arihel
quoꝙ: int̾p̃tat᷑ leo dei. Et ꝓ ciuitate qͣ.
aquila interp̃tatus est rio auien. hoc
est oppidũ siue uiculum in hebreo legt̃
caritna. quod ꝓprie uillã significat.¬
& lingua syra dicit᷑ carrina: unde &
uilla siluarũ apellatur cariathyarim.
Deniq & in suꝑiorib ubi legimus qͦmͦ
facta est ciuitas meretrix fidelis syon:
ꝓ cnuitate cariath scribitur id÷ uilla:
quã nos ut translationẽ aquila expri¬
mamus ad uerbũ. ciuitatulã possumꝰ
dicere. Igit᷑ arihel id: leo dei. qͦndã for¬
tissima uocat᷑ ierłm. siue ut alii arbitͣn¬
tur templũ & altare dei. qͦd erat mierłm.
Quodq seqͥt᷑ quã expugnauit dd̾ ꝓqͦ
interp̃tatus est syminachus castrum

Expanded text:
litaverunt contra montem Sion. Pro eo quod nos interpretati sumus, Vae, in Hebraeo scriptum est OI  , quod apud eos interdum vocativo casu dicitur, ut non plangat Ariel, sed vocet; licet in praesenti loco pro planctu accipiendum sit. Ariel quoque interpretatur leo Dei; et pro civitate quam Aquila interpretatus est, πολίχνην, hoc est, oppidulum, sive viculum, in Hebraeo legunt CARIATH  , quod proprie villam significat, et lingua Syra dicitur Cartha, unde et villa silvarum appellatur CARIATH JARIM  . Denique et in superioribus ubi legimus: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion? pro civitate, Cariath scribitur, id est, villa: quam nos ut translationem Aquilae exprimamus ad verbum, civitatulam possumus dicere. Igitur Ariel, id est, leo Dei, quondam fortissima vocatur Jerusalem: sive ut alii arbitrantur, templum et altare Dei quod erat in Jerusalem. Quodque sequitur: Quam expugnavit David, pro quo interpretatus est Symmachus, castrum
Abbreviated transcription (Latin):
signacula libri ꝓpͥe unius ut multi pi¬
tant psalmoꝵ dauid: sed omniũ scͥptu¬
el mystico sermone testatur qͦd scriptus
fuerit intus & foris: in sensu & in litt̾a.
De quo & saluator loqͥt᷑ in psalmis. in
capite libri scriptũ est de me. ñ ieremiȩ.
non ysaiȩ. s in ommi script᷑a sc̃a quȩ
unus liber appellat᷑. Magistris gͥ iude¬
orũ usq ad p̾sentẽ. dicm nequeuntibus
legere & aꝑire signacula & mysteria
pand̃e script᷑arum. si dederis eũ librũ
in docto pͦpło qui a suis p̃ceptoribus
deuorantur. fatebunt᷑ nescire se littrsa.
& iccirco legere ñ posse atq eduobus
malis multo leuiꝰ est legis imꝑiciam
confiteri qͣm iactare prud entiã & non

Expanded text:
signacula libri, non proprie unius, ut multi putant, psalmorum David, sed omnium Scriptu quo Ezechiel mystico sermone testatur , quod scriptus fuerit intus et foris; in sensu et in littera. De quo et Salvator loquitur in psalmis: In capitulo libri scriptum est de me ; non Jeremiae, non Isaiae, sed in omni Scriptura sancta, quae unus liber appellatur. Magistris igitur Judaeorum usque in praesentem diem nequeuntibus legere et aperire signacula, et mysteria pandere Scripturarum, si dederis eum librum indocto populo, qui a suis praeceptoribus devoratur, fatebuntur nescire se litteras, et idcirco legere non posse. Atque e duobus malis multo levius est legis imperitiam confiteri, quam jactare prudentiam; et non
Abbreviated transcription (Latin):
bulis p̃ponamꝰ. Erit inqͥt uobis fortitu¬
do pharaonis inconfusionẽ: & fiducia
umbre egypti in ignominiã. Scribit
idem ierennias qͦd in taphnis urbe egyp¬
ti infoderet lapides in porta domꝰ pha¬
rao: & dixerit uiris iudeis. Hȩc dicit
dñs ds exercituũ ds̃ isrł. Ecce ego mit¬
tam & assumã nabuchodonosor regẽ

Expanded text:
fortitudo Pharaonis in confusionem, et fiducia umbrae Aegypti in ignominiam. Scribit idem Jeremias, quod in Taphnis urbe Aegypti infoderit lapides in porta domus Pharao, et dixerit viris Judaeis: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego mittam et as
Abbreviated transcription (Latin):
dentes iudei non udeant. & qui ceci e¬
rant pͦpłs scilicet nacionũ uideant. &
dñm contemplent᷑. Unde significanter
signata sit cunctis legentib. sed uobi ᷤ
inquit erit signata. quib nc̃ loquor.
det imꝑpetuũ. Eritq ait uobis omnis
tamini. non intelligatis qͦd legitis. sicut
inapocalysi ioħis scribitur. Quis est
dignus apire librũ & soluere signacła
eius. Cumq nullus fuisset inuentus qui
aꝑiret signacła flesse se dicit: & dei tm̃
ad se meriusse sermonẽ. Noli flere. Ser
uicit leo de tribu iuda radix dauid: ut

Expanded text:
Judae non videant; et qui caeci erant, populus scilicet nationum, videant et Dominum contemplentur . Unde significanter signata sit cunctis legentibus; sed vobis, inquit, erit signata quibus nunc loquor, det in perpetuum. Eritque, ait, vobis omnis tamini, non intelligatis quod legitis, sicut in Apocalypsi Joannis scribitur: Quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus ? Cumque 393 nullus fuisset inventus qui aperiret signacula, flesse se dicit; et Dei tandem ad se meruisse sermonem: Noli flere: ecce vicit leo de tribu Juda radi
Abbreviated transcription (Latin):
eius suꝑ lapides istos qͦs abscondisti. & sta¬
tuet soliũ suũ suꝑ eos: ueniensꝙ ꝑcuti¬
et in t̾rã egypti. quos in mortẽ in mortẽ.
& qͦs in captiuitatẽ in captiuitatẽ. & qͦs
in gladio ingladio. Et succendet ignem
in delubris deoꝵ egypti & cõburet eam.
& captiuos ducet illos. & amiciet᷑ terra
egypti. sicut amicitur pastor pallio
suo: & egrediet᷑ in die in pace. Suꝑatis
silio pͥncipes suos ad taphnis urbem
egypti miserint. in qua domꝰ pharao re¬
gia fuit. & sub moyse signa ac porten¬
ta plurima ꝑpetrata sunt dicente psa¬
mo. Qui fecit mitabilia in t̾ra egypti in
campo taphneos. Et idem ysaias com
egyptũ loqͥt᷑. Ubi sunt nc̃ sapienteste
Annuntient tͥ: & dicant qͥd cogitauen¬
dñs sabaoth contͣ egyptũ. Defecerun
pͥncipes taphneos. Quos eodẽ tempore
defecisse cõmemorat: quando dñs m¬
gressus est egyptũ suꝑ nubẽ leuẽ. li
autẽ urbẽ egypti malio loco ñ legiu:
sed ex eo qͦd ait nuntii tui usq anes pur

Expanded text:
us super lapides istos quos abscondi, et statuet solium suum super eos. Veniensque percutiet terram Aegypti, quos in mortem, in mortem: et quos in captivitatem, in captivitatem: et quos in gladio, in gladio: et succendet ignem in delubris deorum Aegypti, et comburet ea, et captivos ducet illos. Et amicietur terra Aegypti, sicut amicitur pastor pallio suo et egredietur inde in pace . Superatis silio, principes suos ad Tanis urbem Aegypti miserint, in qua domus Pharaonis regia fuit, et sub Moyse signa atque portenta plurima perpetrata sunt, dicente Psalmographo: Qui fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Taneos . Et idem Isaias contra Aegyptum loquitur: Ubi sunt nunc sapientes tui? annuntient tibi, et dicant, quid cogitaveDominus Sabaoth contra Aegyptum: defecerunt principes Thaneos . » Quos eo tempore defecisse commemorat, quando Dominus ingressus est Aegyptum super nubem levem. Thanes autem urbem Aegypti in alio loco non legimus: sed ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
scient qui nunc errant sp̃u intelligentiã
der: & qui qͦndã in solitudine murmu¬
rabant contra dñm. discent legem. cuiꝰ
pͥus noticiã non habebant. Si enim rece¬
cipio capituli uxta hebraicũ tͣnstulimꝰ.
Hȩc dicit dñs ad domũ iacob qui redi¬
mit qͦndã abrahã. & eduxit de chaldeᷤᷤ
& in terrã reꝓmissionis induxit. Hoc¬
ꝑ spicue patet. Illud autẽ qͦd lxx tran
gi potest. qͦd scribas & phariseos qͥ dm̃
blasphemabant separauit ab abrabã
qui uidit diem dñi & letatꝰ est. Si enĩf¬
issent filii abrahã: fecissent oꝑa abrabã.
Et apłs disputat eos appellando filios
abrahã qui habuerint similitudinem
fidei abrabam: hoc pͦpłm gentiũ. qui
non ex oꝑib sed ex fide abrahe filiꝰ ap¬

Expanded text:
scient qui nunc errant spiritu, intelligentiam scient qui nunc errant spiritu, intelligentiam Dei, et qui quondam in solitudine murmurabant contra Dominum, discent Legem, cujus prius notitiam non habebant. Si enim receincipio capituli juxta Hebraicum transtulimus: Haec dicit Dominus ad domum Jacob, qui redemit quondam Abraham, et eduxit de Chaldaeis, et in terram repromissionis induxit , perspicue patet. Illud autem quod Septuagigi potest, quod Scribas et Pharisaeos, qui Dominum blasphemabant, separaverit ab Abraham, qui vidit diem Domini, et laetatus est . Si enim fuissent filii Abraham, fecissent opera Abraham. Et Apostolus disputat eos appellandos filios Abraham , qui habuerint similitudinem fidei Abraham, hoc est, populum gentium, qui non ex operibus, sed ex fide Abraham filius ap
Abbreviated transcription (Latin):
tabit: sed cũ uid̾it filios suos oꝑa mea
ꝓpter me scificare nom̃ meũ. Et sc̃ifica¬
bunt scm̃ iacob: & dm̃ isrł timebunt.
Scient qui errant sp̃u intelligentiam:
& musitatores discent obedientiã. Qd̃q
seqͥt᷑ & linguȩ balbutientes discent loqͥ
pacẽ: obelo p̃notandũ est. Cum audie¬
rint inqͥt surdi uerba libri. & ocłi ceco¬
rũ uidint. libanusq conu̾sus fuerit
in cher mel. & chermel reputabit̃ in sal¬
tum. ut mites & pauꝑes letent᷑ in dño &
suꝑb illusorq deficiat: tunc confunde¬
tur iacob qui modo interim ñ confun¬
ditur. Significat aut̃ ysaie tẽpora .st
uultus illiꝰ erubescet: ut rubor atꝙ en
de genere iudeor. in medio nationum
bus p̃dicare & dicere. pat̾ nr qui es inꝙ
lis sc̃ificet᷑ nom̃ tuũ. Iili enĩ scĩficabut
scm qui ortus est de iacob. & dm̃ isrł a
cebunt ingentib: ut ydolis derelictis
dicant. Quã falsa possedert̃ patres nr̃i
ydola: & non est in illis qui pluat. Et ĩ

Expanded text:
lios suos opera mea: propter me sanctificabunt nomen meum, et sanctificabunt sanctum Jacob: et Deum Israel timebunt: et scient qui errant spiritu, intelligentiam: et mussitatores discent obedientiam, quodque sequitur ÷ et linguae balbutientes discent loqui pacem  obelo praenotandum est. Cum audierint, inquit, surdi verba libri, et oculi caecorum viderint: Libanusque conversus fuerit in Charmel, et Charmel reputatus in saltum, ita ut mites et pauperes laetentur in Domino, et superbus illusorque deficiat: tunc confundetur Jacob qui modo interim non confunditur. Significat autem Isaiae tempora. Et vultus illius erubescet, ut rubor atque cde genere Judaeorum, in medio nationum bus praedicare, et dicere: Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum . Illi enim sanctificabunt Sanctum qui ortus est de Jacob, et Deum Israel docebunt in gentibus, ut idolis derelictis, dicant: quam falsa possederunt patres nostri idola, et non est in illis qui pluat; et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
fecentes egert̃. ita ut nullũ in eis ds̃ re¬
ꝑiat locum. Miror autẽ qui uoluerit
theodotio ut ꝓ uerbo hebraico qͦd dicit᷑
cisoa. ꝓ quo aquila int̾p̃tatus est sor¬
diũ uomitũ & syminachus tantũ uo¬

Expanded text:
fetentes egerunt, ita ut nullum 376 in eis Deus refetentes egerunt, ita ut nullum 376 in eis Deus reperiat locum. Miror autem quid voluerit Theodotio, ut pro verbo Hebraico quod dicitur, CISOA  , pro quo Aquila interpretatus est, vomitum sordium, et Symmachus tantum vo
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ funde. Om̃s enĩ scribe & pha¬
risei uino & sicera de quib supͣ diximꝰ
inebriati st̃. tam sacerdos quã pseudo¬
ꝓpħe. ded tenticula eoꝵ atq insidię. fu¬
rore ꝓ nichilo: qͥa & iudas ipse qui ꝓdi¬
dit. fecit ꝓpter pecuniã. & sacerdotes
qui ꝓditorẽ pecuma corruperunt ꝓpter
necem abiectionis suę. Ipse enĩ flagellũ
de funiculis faciens. eiecit de templo eos
qui uendebant boues & oues. & cathedraᷤ
uendentiũ columbas. & nũmulariorũ
mensas sua auctoritate subuertit. dicenᷤᷤ
ad eos. Scͥptũ est. Domꝰ patͥs mei: domꝰ
orationis uocabit᷑. Uos aut̃ fecistis eam
domũ negotiationis. siue speluncã latro¬
num. Iuxta anagogen illud hebraicũ i
quo diximꝰ om̃s enim mense eoꝵ reple¬
te sunt uomitu sordiũq: ita ut ñ sit
ultra locus: ad hereticos & scribas acpha¬
riseos sic referri potest. ut uniu̾sã doctri¬
nam eoꝵ & cuncta mysteria dicamuᷤ
pori faciunt eẽ. uitales sed immat᷑os &

Expanded text:
sanguinem fundere. Omnes enim Scribae et Pharisaei vino et sicera, de quibus supra diximus, inebriati sunt, tam sacerdotes quam pseudoprophetae. Sed tendiculae eorum atque insidiae fuere pro nihilo, quia et Judas ipse qui prodidit, fecit propter pecuniam, et sacerdotes qui proditorem pecunia corruperunt propter metum abjectionis suae. Ipse enim flagellum de funiculis faciens, ejecit de templo eos qui vendebant boves et oves, et cathedras vendentium columbas, et nummulariorum mensas sua auctoritate subvertit, dicens ad eos: Scriptum est: Domus Patris mei, domus orationis vocabitur, vos autem fecistis eam domum negotiationis, sive speluncam latronum . Juxta anagogen illud Hebraicum, in quo diximus: Omnes enim mensae eorum repletae sunt vomitu sordiumque, ita ut non sit ultra locus, ad haereticos, et Scribas, ac Pharisaeos sic referri potest, ut universam doctrinam eorum et cuncta mysteria dicamus pori faciunt esse vitales; sed immaturos et
Abbreviated transcription (Latin):
guentẽ in porta atq iudicio qͣntũ in se
erat supplantabant & aiusticia declina¬
re faciebant qui erat in portis filiȩ syon:
exaltatus de portis mortis. & corripiebat
eos qui od̾ant in portis arguentẽ. Quȩ noᷤ
suꝑ diabolo & angłis eiꝰ intelleximus. na¬
zarei contra scribas & phariseos dicta ar¬
pͥus illudebant pͦpło traditionib pessimiᷤ.
& ad decipiendos pͥncipes die noctuq
uigilabant. qui peccare faciebant hoĩes
in uerbo dei. ut xp̃m filiũ dei denega¬
rent. Propter hoc hȩc dicit dñs ad
domũ lacob qui redemit abrabã. Non
confundet᷑ iacob. nec mͦ uultus eiꝰ erubes

Expanded text:
guentem in porta atque judicio, quantum in se guentem in porta atque judicio, quantum in se erat, supplantabant, et a justitia declinare faciebant, qui erat in portis filiae Sion, exaltatus de portis mortis; et corripiebat eos qui oderant in portis arguentem. Quae nos super diabolo et angelis ejus intelleximus, Nazaraei contra Scribas et Pharisaeos dicta arprius illudebant populo traditionibus pessimis; et ad decipiendos simplices die noctuque vigilabant, qui peccare faciebant 399 homines in Verbo Dei, ut Christum Dei Filium negarent. Propter hoc haec dicit Dominus ad domum Jacob, qui redemit Abraham: Non modo confundetur Jacob: nec modo vultus e
Abbreviated transcription (Latin):
um pauꝑis sp̃iustis: addent in dño
lȩticiam.ut qui głatur. in dño głetur.
Et pauꝑes homines siue desꝑati ab
omnib atꝙ contẽptr: qui legis prius
noticiã non habebant. in sc̃o isrł exul¬
tabunt qui ait. scĩ estote. qm̃ ego sc̃s
sum. Omnisq est exultatio: qm defecit
qui p̃ualebat. Consũmatus ẽ. illusor.
siue arrogans & suꝑb: qui dixerat for¬
titudinẽ faciã. & sapientiã auferã. & fi¬
nes gentiũ & fortitudinẽ eoꝵ uastabo:
qui om̃ib illudebat. in tantũ ut sc̃s
quoq dic̾et. lumbi mei impleti sunt
illusionib. Et succisi st̃ atq deleti om̃s
qui uigilabant suꝑ iniqͥtatẽ. quoꝵ ꝓpt̃¬
malas uigilias non dormitat interitus.
qui peccare faciebant uniu̾sũ homi¬
nũ genꝰ in uerbo blasphemiȩ. ut nega-¬
rent uerbũ dei & in cęlũ ponerent ossu¬
um. Significat autẽ demones qui neqͣm
homines faciebant insermone peccare.
uariis dogmatib blasphemantes: & ar-¬

Expanded text:
o laetitiam, ut qui gloriatur, in Domino glorietur ; et pauperes homines sive desperati ab hominibus atque contempti, qui legis prius notitiam non habebant, in Sancto Israel exsultabunt, qui ait: Sancti estote, quoniam ego sanctus sum . Omnisque est exsultatio: quoniam defecit qui praevalebat. Consummatus est illusor, sive arrogans, et superbus, qui dixerat: Fortitudine faciam et sapientia, auferam fines gentium et fortitudinem earum vastabo; qui omnibus illudebat, in tantum ut sanctus quoque diceret: Lumbi mei repleti sunt illusionibus . Et succisi sunt, sive deleti omnes qui vigilabant super iniquitatem, quorum promalas vigilias non dormitat interitus: qui peccare faciebant universum hominum genus in verbo blasphemiae, ut negarent Verbum Dei, et in coelo ponerent os suum. Significat autem daemones, qui nequam ipsi, omnes faciebant homines in sermone peccare, variis dogmatibus blasphemantes, et ar
Abbreviated transcription (Latin):
Discite audire quiestis in tribulatione.
Non possumus pugnare: ipsi autem
infirm sumꝰ ut congregemur. Dixeram
inqͥt uobis. audite uerbũ dñi uiri illu¬
sores suie tribulatio pͥncipes pͦpłi mei.
& nolite fedus habere cum morte. nec
pactũ cum inferno. Qui contẽpnentes
tis. mendacio ꝓtegem᷑. Iccirco misericor
& miserator dñs. patiens & multũ mise¬
ricors. nolentib uobis infundamenta
syon lapidẽ electũ. & ꝓbatũ. & p̃ciosũ.
& angularẽ. missurum. ẽẽ. se dicit de
tectus: fundamentũ posui. Et iterum.
fundam̃tũ enim aliud nemo potest po¬
nere. preter id qͦd positũ est: qui ẽ. xp̃c

Expanded text:
Discite audire qui estis in tribulatione: Non possumus pugnare, ipsi autem infirmi sumus ut congregemur. Dixeram, inquit, vobis: Audite verbum Domini, viri illusores, sive tribulati principes populi mei, et nolite foedus habere cum morte, nec pactum cum inferno, qui contemnentes tis: mendacio protegemur. Idcirco misericors et miserator Dominus, patiens et multum misericors , nolentibus vobis, in fundamenta Sion lapidem electum, et probatum, et pretiosum, et angularem missurum esse se dicit. Detectus fundamentum posui ; et iterum: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est C
Abbreviated transcription (Latin):
damini. Qui credid̾it: non festinet. b
ponam in iudiciũ in pondere: & nisticũ
in mensura. Et subuertet gͣndo spem
mendacir. & ꝓtectionẽ aquȩ mundabt̃.
Et delebit᷑ fedus ur̃m cum morte: ꝓpe¬
ctũ ur̃m cum inferno non stabit. fla¬
gellũ mundans cum tͣnsierit: eritis e¬

Expanded text:
i. Qui crediderit, non festinet, Et ponam judicium in pondere, et justitiam in mensura: Et subvertet grando spem mendacii: et protectionem aquae inundabunt. Et delebitur foedus vestrum cum morte, et pactum vestrum cum inferno non stabit: Flagellum inundans cum transierit, eritis
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: inuanũ ingilat qui putat illu
sua diligentia posse seruari. Puersai
tetis nescire qͦd fecit. & creatorẽ ignora¬
re creaturã suã quasi silutũ & opusdi¬
cat figulo & factori suo ñ me fecisti uel
non benefecisti. nec intelligis facturam
tuã. Hoc testimonio. aliis uerbis apłs
utit᷑ ad romanos uͥ de dei ꝓfunda scien¬
tia disputat: & hominũ uult calũpnũ
confutare. O homo. tu qͥs es qui respon¬
deas deo : Nunqͥd dicit figm̃tũ fictori
suo. quare me fecisti sic e Annon habe
potestatẽ figulus de eodẽ luto facere
aliud uas in honorẽ. aliud in contume¬
liam : In qͥb cunctis. illa semꝑ obser¬
uanda. ẽ. regula eungelistas & apł̃os abs¬
q dampno sensuũ int̾p̾tatos in grecũ
ex hebreo ut sibi uisũ fuerit. Lonne

Expanded text:
nostrum, in vanum vigilat qui putat illud nostrum, in vanum vigilat qui putat illud sua diligentia posse servari. Perversatetis nescire quod fecit, et Creatorem ignorare creaturam suam, quasi si lutum et opus dicat figulo et factori suo, non me fecisti, vel non me bene fecisti, nec intelligis facturam tuam. Hoc testimonio aliis verbis Apostolus utitur ad Romanos ubi de Dei profunda scientia disputat, et hominum vult calumniam confutare: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum fictori suo, quare me fecisti sic? An non habet potestatem figulus de eodem luto aliud vas facere in honorem, aliud in contumeliam . In quibus cunctis illa semper observanda est regula: Evangelistas et Apostolos absque damno sensuum interpretatos in Graecum ex Heb
Abbreviated transcription (Latin):
recordantes ad dm̃ dici tenebre ñ obscu¬
rabunt᷑ a te. & nox sicut dies illumina¬
bit᷑: & sicut tenebre eiꝰ. ita & lux eius. Hoc
errore decepti adam & eua. audientes so¬
nitũ pedũ deambulantis in paradisum
der: abscondert̃ se sub arbore. sub qua
erat scientia bom & mali.Cam quoq
dicens.si ei̾s me hodie. a facie tua abscoi¬
dar: simili stulticia dm̃ arbitratus est
ignorare. Et ꝑ amos de impiis & pecca¬
torib dr᷑. Si absconderint se ab oculis me¬
is in ꝓfundo mari: ibi mandabo dracho¬
m. & mordebit eos. Unde quãuis aliquiᷤ
sapiens sit & feruentioris ingenii. si ñ
habuerit dei sapientiã atq doctrinã:
dicamꝰ de eo. Nisi dñs ȩdificau̾it domũ.
inuanũ laborauert̃ qui edificant eã.
Nisi dñs custodierit ciuitatẽ: inuanũ
uigilauit qui custodit eam. Cui nos fa¬
ciamus fimile. nͥ dñs adiuuerit sciendã.
inuanũ laborat qui se putat. eẽ. sapientẽ.
Nisi dñs omni custodia seruau̾it cor

Expanded text:
 Tenebrae non obscurabuntur a te: et nox sicut dies illuminabitur . Et: Sicut tenebrae ejus, ita et lux ejus . Hoc errore decepti Adam et Eva, audientes sonitum pedum deambulantis in paradiso 396 Dei, absconderunt se sub arbore, in qua erat scientia boni et mali; ac Cain quoque dicens: Si ejicis me hodie a facie tua, abscondar , simili stultitia Deum arbitratus est ignorare. Et per Amos de impiis et peccatoribus dicitur: Si absconderint se ab oculis meis in profundo maris: ibi mandabo draconi, e mordebit eos . Unde quamvis aliquis sapiens sit et ferventioris ingenii, si non habuerit Dei sapientiam atque doctrinam, dicamus de eo: Nis Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverum qui aedificant eam. Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabit qui custodit eam . Cui nos faciamus simile: Nisi Dominus adjuverit scientiam, in vanum laborat qui se putat esse sapientem. Nisi Dominus omni custodia servaverit cor
Abbreviated transcription (Latin):
runt dei uirtutẽ deiq sapientiã. & intel¬
lectũ prudentiã abscondat & celet. ne
scilicet eũ reꝑiant i his quȩ in littera
continent᷑. De hoc loco. apłs paulus scri¬
bens ad corinthios. posuit testimoniũ.
ꝑdam sapientiã sapientiũ:. & intellec¬
tum prudentiũ reꝓbabo: alis uerbis
eundẽ sensũ edisserens. Non quo ds̃ mi
micus sit sapientiȩ cuiꝰ pater est. ꝑ quẽ
omnis est in hominib sapientia: sed
lum ds̃ fecit in pͦpło post aduentũ dñi
saluatoris: ut uno atq eodẽ timpore
dñs sabaoth auferet ab ierłm & de tu¬
dea ualidũ & ualidã. omnẽ fortitudi¬
nem panis. & omne robur aquȩ. gy¬
gantẽ & hominẽ bellatorẽ. & iudicem.¬

Expanded text:
runt Dei virtutem Deique sapientiam, et intelrunt Dei virtutem Deique sapientiam, et intellectum prudentium abscondat et celet: ne scilicet eum reperiant qui in littera continetur. De hoc loco Apostolus Paulus scribens ad Corinthios posuit testimonium: Perdam sapientiam sapientium, et intellectum prudentium reprobabo : aliis verbis eumdem seninimicus sapientiae, cujus pater est, et per quam omnis est in hominibus sapientia, sed lum Deus fecit in populo post adventum Domini Salvatoris, ut uno atque eodem tempore Dominus sabaoth auferet ab Jerusalem et a Juda validum et validam, omnem fortitudinem panis, et omne robur aquae; gigantem, et hominem bellatorem, et judicem
Abbreviated transcription (Latin):
mus qͦmͦ aliqͥs apꝓpinquet deo. uel lon¬
ge fiat ab eo. Qui & ꝑ ieremiã loqͥtur. Ds̃
apꝓpinqͣns ego. & non delonge dicit dñs.
Apꝓpinquamus autẽ deo mente non
corpore. sicut & de moyse legimꝰ. apꝓ¬
pinquauit moyses ad dm̃n: ceteri autẽ
non apꝓpinquabant. Orabat enim dĩn
in sp̃u & ueritate : & accedebat ad eũ in¬
sensu & spiritu. Hii aut̃ de qͥb scribit᷑
qͦd tollant᷑ ab utero. & erudiant᷑ a puc¬
ro usq ad senectutẽ. & in lege dei die ac
suscipiunt. quȩ eos longe faciunt adõ.
& sunt sepulcra dealbata. quȩ foris
ossib mortuoꝵ. Qui elegert̃ barabban
& dñm respuert̃: ꝓpt̾ea adiecturũ esse
se cõminat᷑ upeta lxx: ut nequaqͣm ad
assyrios & babylomos eos ferens firat:
sed in toto orbe chispgat. Iuxta hebraicũ
admirationt̃ magnam p᷑pło iudcoꝵ stu¬
pendũq miraculũ facturũ esse se dicit.¬
ut ꝑdat̃ eoꝵ sapientiã qui non recepe¬

Expanded text:
mus quomodo aliquis appropinquet Deo, vel lonmus quomodo aliquis appropinquet Deo, vel longe fiat ab eo. Qui et per Jeremiam loquitur: Deus appropinquans ego, et non de longe dicit Dominus . Appropinquamus autem Deo mente, non corpore; sicut et de Moyse legimus: Appropinquavit Moyses solus ad Deum: caeteri autem non appropinquabant . Orabat enim Deum in spiritu et veritate, et accedebat ad eum sensu et spiritu. Hi autem de quibus scribitur quod tollantur ab utero, et erudiantur a puero usque ad senectutem; et in Lege Dei die ac suscipiunt, quae eos longe faciunt a Deo, et sunt sepuossibus mortuorum: qui elegerunt Barabbam, et Dominum respuerunt : Propterea additurum se esse comminatur, juxta LXX, ut nequaquam in Assyrios et Babylonios eos transferat, sed in toto orbe dispergat. Juxta Hebraicum, admirationem magnam populo Judaeorum stupendumque miraculum facturu sapientiam qui non recepe
Abbreviated transcription (Latin):
hunc miraculo grandi & stupendo. Re¬
ribit enĩ sapientia a sapientib eiꝰ: & m
tellectus prudentiũ illiꝰ abscondetur.
Transferã enĩ illos. & ꝑdã sapientiã sa¬
pientiũ. & intellectum prudentiũ ab¬
scondam. Hoc testimonio usus est dñs
contra phariscos in eungelio mathei.
dicens. Quare & uos p̾teritis mandatum
dei ꝓptei traditiones ur̃as: Et iterum.
Hyꝰ pochtite. bene ꝓpħauit de uobis
y sayas dicens. Populus iste labiis me
honorat. cor autẽ enis longe est ame:
frustia autẽ colunt me. docentes doctri¬
nas & p̃cepta hominũ. In quo notare de
esse de u̾bo: nec lxx. interp̃tũ auctorita¬
tem secutos. quoꝵ editio illo iam tp̃r
legebat᷑. sed quasi hebreos & instructos
lege absq dãpno sensuũ suis usos. ẽẽ. ser¬
& labiis suis deo: qͥa uinus dei cultũ ha¬
bere se głatur. & respuere ydola. sedcor
cius longe est ab eo. quia non recipit do¬
minũ iħm xp̃m. Qui enĩ non recipit fi¬
lium: non recipit patrẽ. Simulq disca¬

Expanded text:
aculo grandi et stupendo: peribit enim sapientia a sapientibus ejus, et intellectus prudentium illius abscondetur. transferam enim illos, et perdam sapientiam sapientium, et intellectum prudentium abscondam. Hoc testimonio abusus est Dominus contra Pharisaeos in Evangelio Matthaei, dicens: Quare et vos praeteritis mandatum Dei propter traditiones vestras . Et iterum: Hypocritae, bene prophetavit de vobis Isaias, dicens: Populus iste labiis me honorat, cor autem ejus longe est a me. Frustra autem colunt me docentes doctrinas et praecepta hominum . In quo notare debesse de verbo; nec LXX Interpretum auctoritatem secutos, quorum editio illo jam tempore legebatur; sed quasi Hebraeos et instructos in Lege, absque damno sensuum suis usos esse seret labiis suis Deo; quia unius Dei cultum habere se gloriatur et respuere idola; sed cor ejus longe est ab eo, quia non recipit Dominum Jesum Christum. Qui enim non recipit Filium, non recipit Patrem. Simulque disca
Abbreviated transcription (Latin):
egypti tenebras confugert̃: referri ad
spiritalia neqͥtiȩ in cęlestib. & rectoreᷤᷤ
tenebrarũ istarũ. qui umũsas diuicias
opͥstinas opes egypti desidio ꝑdidert̃.
hoc ille dixerit. Nos nixta tropolo¬
giam uti quȩ necdũ ꝓposuimꝰ dissera¬
mus. Dicimus om̃s qui creatore deserto
scłi errorib se dedert̃. esse quadrupe¬
des in deserto ntiꝰ scłi a quo frustra spe¬
rent auxiliũ. cũ uerũ dei auxiliũ dere¬
liq̃rint. N terra tribulationis & angu¬
stiȩ leena & leo. Exeis iuꝑa & regulus

Expanded text:
Aegypti tenebras confugerunt, referri ad Aegypti tenebras confugerunt, referri ad spiritualia nequitiae in coelestibus; et rectores tenebrarum istarum, qui universas divitias et pristinas opes Aegypti desiderio perdiderunt. Hoc ille dixerit. Nos juxta tropologiam, ut quae necdum proposuimus, disseramus, dicimus omnes qui Creatore deserto, saeculi erroribus se dederunt, esse quadrupedes in deserto istius saeculi, a quo frustra sperent auxilium, cum verum Dei auxilium dereliquerint. In terra tribulationis et angustiae leaena et leo: ex eis
Abbreviated transcription (Latin):
stri ꝑuen̾it. quȩ .lxx. tͣnstulert̃ quadru¬
pedes indeserto. Significat autẽ tribũ
iuda quȩ inaustrali parte sita heremo
confinis est & eos qui ierennȩ uaticimũ
respuentes capta ierosolima noluer̃t
habitare miudea: s ꝑ desertũ ad egyp¬
tios consurgere. Et recte appellantur
iumenta austri. siue quadrupedes in
deserto: qͥa respuert̃ noticiã dei & con¬
tempto eius imꝑio ad egypti simula¬
cra fugert̃. spem habentes in pharao.
cuisimnnsus fuerit quasi si incumbat
arundini. quȩ fracta manũ uulneret
mintentis. Deistiꝰ modi ium̃itis: & filii
chore loq̃bant᷑ in psalmo. Homo cũ
in honore eẽt ñ intellexit: cõparatus:
iumentis insipientib & similis factus
est illis. Qd̃ꝙ seqͥt᷑ hec uia illoꝵ scanda¬
lum ipsis: recte p̃senti capitulo intel¬
ligi potest qͦd ura deserti illis fuerit
in rumã. Legisse me noui ium̃ta au¬
stri & quadrupedes in deserto: qui iu¬
daice regionis terminos relinq̃ntes. ad

Expanded text:
tri pervenerit, quae LXX transtulerunt, quadrupedes in deserto. Significat autem tribum Juda, quae in australi parte sita, eremo confinis est; et eos qui Jeremiae vaticinium respuentes, capta Jerosolyma, noluerunt habitare in Judaea; sed per desertum ad Aegyptios confugerunt. Et recte appellantur jumenta Austri, sive quadrupedes in deserto, quia respuerunt notitiam Dei, et contempto ejus imperio, ad Aegypti simulacra fugerunt, spem habentes in Pharaone, cui qui innixus fuerit, quasi si incumbat arundini, quae fracta manum vulneret innitentis. De istiusmodi jumentis et filii Chore loquebantur in psalmo: Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Qlum ipsis, recte super praesenti capitulo intelligi potest, quod via deserti illis fuerit in ruinam. Legisse me novi, jumenta Austri et quadrupedes in deserto, qui Judaeae terminos relinquentes, ad
Abbreviated transcription (Latin):
absꝙ tua sapientia. innichili reputa¬
bitur. Qui iccirco arbitrant᷑ d̾m sua ne¬
scire consilia qͥa intenebris sunt oꝑa eo¬
rum. & dicunt quis uidet nos. & quis
nouit nos: Hȩc aut̃ dicunt & sapientes

Expanded text:
absque tua sapientia, in nihil reputaabsque tua sapientia, in nihil reputabitur . Qui idcirco arbitrantur Deum sua nescire consilia, quia in tenebris sunt opera eorum, et dicunt: Quis videt nos? et quis novi nos? Haec autem dicunt et sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
a dño abscondatis consiliũ. Quoꝵ sunt
in tenebris oꝑa: & dicunt. Quis uidet noᷤ:
Et quis nouit nos: Puer sa est hȩc ur̃a
cogitatio. Quasi si lutũ contͣ figulũ cogi¬
tet. & dicat opus factori suo non benefe¬
cisti me. & figmentũ dicat fictori suo.
ñ intelligis. Lxx. Ue qui ꝓfundũ consili¬
um faciunt: & erunt intenebris opaeors¬
& dicunt. Quis uidet nos. & qͥs sciet nos.
& quȩ nos facimus: Nonne ut lutum
figuli reputabimini: Nunqͥd dicit fa¬
ctura factori suo. non sapienter fecisti¬
me. aut figmentũ fictori suo. non tu
me fecisti: Ad u̾sus eosdẽ de quib supra
dixerat ꝑdam sapientiã sapientiũ. &
intelligentiã prudentiũ reꝓbabo. siue
ut ꝓpha scribit abscondã: Etiã nunc
sermo dei dirigit᷑. qui sapientes sunt
in semetipsis. & in conspectu suo pru¬
dentes. De qͥb rectissime illud intelli¬
gi potest. defecert̃ scrutantes scrutino.
cum scͥptũ sit de dei sapientia si enim
quis ꝑfectus fuerit in filiis hominum

Expanded text:
um sunt in tenebris opera, et dicunt: Quis videt nos, et quis novit nos? Perversa est haec vestra cogitatio, quasi si lutum contra figulum cogitet, et dicat opus factori suo: non fecisti me; et figmentum dicat fictori suo: non intelligis. LXX: Vae qui profundum consilium faciunt, et erunt in tenebris opera eoret dicunt: Quis videt nos? quis sciet nos, et quae nos facimus? nonne ut lutum figuli reputabimini? Numquid dicet factura factori suo, non sapienter me fecisti, aut figmentum fictori suo, non tu me fecisti? Adversum eosdem de quibus supra dixerat, perdam sapientiam sapientium, et intelligentiam prudentium reprobabo, sive ut propheta scribit, abscondam: nunc etiam Dei sermo dirigitur, qui sapientes sunt in semetipsis, et in conspectu suo prudentes. De quibus rectissime illud intelligi potest: Defecerunt scrutantes scrutinio ; cum scriptum sit de Dei sapientia: Si enim quis perfectus fuerit in filiis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã nec incipiant comedere cũ
moabitis. & similes eẽ. gentiliũ. Ipse enĩ
expugnauit arihel: & omnẽ uirtutẽ
eoꝵ atq diuicias. suo circũdabit exercitu.
turrib ꝙ hoc est magistris eccłiȩ humili¬
abit interrã sermones eoꝵ ut nequaꝗͣ
ponant incȩlũ os suũ. sed scribantur in
terra loqͣnturq de terra. & frant quasi
pulus excussus rota. Om̃sq diuitiȩ im¬
pioꝵ puncto & mom̃to temporis com¬
parentur qͣndo uisitau̾it eos in sua ma¬
iestate. descendens inturbinis tempesta¬
te & igne supplicii: & intellexerint
om̃s diuitias suas pompãq sermonũ
& argum̃toꝵ strophas frustra comeden¬
tis & bibentis somnio cõparari. qͥ mili¬
tauerunt contͣ ierłm uisionẽ pacis. si¬
ue adu̾sum arihel leonẽ fortissimum

Expanded text:
cum Moabitis, et similes esse gentilium. Ipse enim expugnabit Ariel, et omnem virtutem eorum atque divitias suo circumdabit exercitu. Turribusque, hoc est, magistris Ecclesiae humiliabit in terra sermones eorum, ut nequaquam ponant in coelum os suum, sed scribantur in terra, loquanturque de terra, et fiant quasi pulvis excussus rota: omnesque divitiae impiorum puncto et momento temporis comparentur, quando visitaverit eos in sua majestate, descendens in turbine et tempestate et igne supplicii; et intellexerint omnes divitias suas, pompamque sermonum et argumentorum strophas, frustra comedentis et bibentis somnio comparari: qui militaverunt contra Jerusalem, visionem pacis: sive adversum Ariel, leonem fortissimum
Abbreviated transcription (Latin):
tes fiduciã in ꝓtectione siue umbraȩgyp¬
ti.Pro fortitudine pharao quȩ in hoc
loco bis ponit᷑. & in hebraico scriptum
habet Maor: hoc ad notauimꝰ ut quod
fortem intelligamꝰ. Pharao autẽ apd̾
egyptios. nomen est regiȩ potestatis: &
unusquisq speciali appellatur uocabu¬
lo. ut pharao nechao. & pharao uafre:¬

Expanded text:
tes fiduciam in protectione, sive umbra Aegyptes fiduciam in protectione, sive umbra Aegypti. Pro fortitudine Pharaonis, quae in hoc loco bis ponitur, in Hebraico scriptum habet MAOZ  . Hoc annotavimus, ut quod fortem intelligamus. Pharao autem apud Aegyptios nomen est regiae potestatis; et unusquisque speciali appellatur vocabulo, ut Pharao Nechao, et Pharao Vafre
Abbreviated transcription (Latin):
ds nr dicens. ne ingrediamini megyptũ
ut habitetis illic: s baruch filiꝰ neeriȩ in¬
ciuitate adũsũ nos. ut tradat nos in mani¬
bus chaldeoꝵ. ut interficiat nos. & tͣnsdu¬
ci faciat in babylonẽ. Demq om̃s pͥncipeᷤ
pͦpłi reliquiis congregatis mulierib & par¬
uulis & filiab regis. non audientes uocem
dni. ingressi sunt megyptũ assũptis secũ
ierenna & baruch. & uenert̃ in taphnas:
ita ut ieremias insignũ captiuitatis fut᷑e
ꝓpharet contͣ in obedientem pͦpłm. ea
quȩ libro illius continent᷑. Qd̃ gͥ postea
fut᷑um erat. ante annos multos p̃dicit᷑:
& desertores & p̃uaricatores filii appellan¬
tur. qui deserto consilio dei. qͦd acceꝑant
ꝑ ieremiã. suã secuti sunt uoluntatẽ: & or¬
ut prauũ consiliũ demonstraret. Et hoc
fecert̃ peccata pͥstina: ut augerent pecca
Non quo interrogau̾int: s quo con¬
siliũ ꝓpħe audire noluerint. Sꝑantes
auxiliũ in fortitudine pharao: & haben

Expanded text:
ingrediamini in Aegyptum, ut habitetis illic; sed Baruch filius Neriae incitat te adversum nos, ut tradat nos in manibus Chaldaeorum, ut interficiat nos et transduci faciat in Babylonem . Denique omnes principes populi reliquiis congregatis cum mulieribus et parvulis et filiabus regis, non audientes vocem Domini, ingressi sunt Aegyptum, assumptis secum Jeremia et Baruch, et venerunt in Taphnas, ita ut Jeremias in signum captivitatis futurae prophetaret contra inobedientem populum ea quae in libro illius continentur. Quod igitur postea futurum erat, ante annos multos praedicitur, et desertores et praevaricatores filii appellantur qui deserto consilio Dei, quod acceperant per Jeremiam, suam secuti sunt voluntatem, et orut pravum consilium demonstraret: et hoc fecerunt, ut peccata pristina augerent peccatogastis. Non quo interrogaverint, sed quo consilium prophetae audire noluerint, sperantes auxilium in fortitudine Pharaonis, et hab
Abbreviated transcription (Latin):
& ieremiã ꝓbat᷑ esse cõpleta. Predicit emĩ
illã hẏstoriã. quã in ieremie uolumine
legimus. qͣndo subu̾sa ierłm & omnib
in babylone opib pͥncipibq tͣnslatiᷤ
p̃positus est regii generis his qui in uidea
remansert̃ godolias filius aicham. Quo
ꝑdolũ cũ chaldeis sociis interfecto: om̃s
principes bellatoꝵ. & iohannã filius ca-¬
quia relicti sumꝰ pauci de plurib. sicut
oculi tui nos intuent᷑. & anmuntiet nobis
qͦd faciamꝰ. Cũq ieremias post decẽ diẽ
ex sermone dm̃ respondisset. hȩc dicit
dñs ds̃ ifrł. si qͥescentes manseritis in t̃ia
hac: ȩdificabo uos & non destruã. plan
tabo & ñ euellã: qm̃ placatus sum sr̃
malo qͦd feci uobis. Nolite timere a facie
regis babylonis: quẽ uos pauidi formi¬
datis. Et post modicũ. di autẽ dyxer itis
non habitabimꝰ interra ista. & posueritis
faciẽ urãm ut ingrediamim egyptũ &
intraueritis ut ibi habitetis: gladius quẽ

Expanded text:
. Praedicit enim illam historiam, quam in Jeremiae volumine legimus , quando subversa Jerusalem et omnibus in Babylone opibus principibusque translatis, praepositus est regii generis his qui in Judaea remanserant, Godolias filius Ahicam, quo per dolum cum Chaldaeis sociis interfecto, omnes principes bellatorum, et Johannan 401 filius CharQuia relicti sumus pauci de pluribus, sicut oculi tui nos intuentur; et annuntiet nobis quod faciamus . Cumque Jeremias post decem dies ex sermone Domini respondisset: Haec dicit Dominus Deus Israel: Si quiescentes manseritis in terra hacm placatus sum super malo quod feci vobis. Nolite timere a facie regis Babylonis, quem vos pavidi formidatis . Et post modicum: Si autem dixeritis, non habitabimus in terra ista; et posueritis faciem vestram, ut ingrediamini Aegyptum, et intraveritis ut ibi h
Abbreviated transcription (Latin):
& pharisei qui estis pͥncipes iudeoꝵ:
qͦd reddet uobis dñs uicissitudinẽ urãm.
Uos enĩ audientes dñm saluatorẽ intel¬
ligere noluistis. & clausistis ocłos ur̃os
ne eum uid̾etis. & aures aggrauastis ne
audiretis. Ideo & ille claudet ocłos ur̃os
qui sunt pͥncipes ur̃i. Lex enim & ꝓpħe
usq ad ioħem baptistam ut uobis ñ
uidentib illi ideant. de qͥb inferior ser¬

Expanded text:
et pharisaei, qui estis principes Judaeorum, et pharisaei, qui estis principes Judaeorum, quod reddat vobis Dominus vicissitudinem vestram. Vos enim audientes Dominum Salvatorem, intelligere noluistis, et clausistis oculos vestros, ne eum videretis, et aures aggravastis, ne audiretis. Ideo et ille claudet oculos vestrqui sunt principes vestri. Lex enim et prophetae usque ad Joannem Baptistam : ut vobis non videntib
Abbreviated transcription (Latin):
siones oꝑiet. Et erit uobis insio omnũ
sicut uerba libri signati. Quẽ cum dede¬
rint scienti litteras. dicent. Lege istum.
Et respondebit. Non possum. signatꝰ
est enim. Et dabitur liber nescienti lit
teras: dicet᷑q ei. Lege. Et respondebit.
Hlescio litteras. ꝓ sopors sp̃ir .lxx. cõ¬
punctionẽ. theodotio mentis excessum
num interp̃tatus est qui hebraice dicit᷑
thardema. quẽ & madam missũ adeo
script᷑a cõmemorat. qͣndo de costa la¬
teris eiꝰ mulier effecta est. & iona hoc
idem somno stertebat in naui. Omnis
os est qui habentes clauẽ scientiȩ. nec
ipsi introcunt. nec uolentes alios int̾ire
ꝓmittunt & p̃cipitur eis ut stupore atꝙ
totiꝰ corporis & mentis excessu mebrient᷑
atq moueant᷑ & fluctuent uacillantes
non umno nec sicera sed sp̃u soporis siue
cõpunctionis dñi. ut intelligentes malũ
suũ. agant aliqͣndo penitentiã. dicant
cum ꝓpħa uersatus sum in infirmitate
dum configit᷑ spina. Scitote gͦ õ scribe

Expanded text:
 Erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti litteras, dicent: lege istum. Et respondebit: Non possum, signatus est enim. Et dabitur liber nescienti litteras, diceturque ei, lege: et respondebit, nescio litteras. Pro soporis spiritu, LXX, compunctionem: Theodotio, mentis excessum: num interpretatus est; qui Hebraice dicitur THARDEMA  , quem in Adam missum a Deo Scriptura commemorat , quando de costa lateris ejus mulier effecta est. Et 392 Jonas hoc eodem somno stertebat in navi . Omnisos est, qui habentes clavem scientiae, nec ipsi introeunt, nec volentes alios introire permittunt. Et praecipitur eis, ut stupore atquetotius corporis et mentis excessu inebrientur, atque moveantur et fluctuent: vacillantes non vino nec sicera, sed spiritu soporis, sive compunctionis Domini, ut intelligentes malum suum, agant aliquando poenitentiam, dicantque cum propheta: Versatus sum in infirmitate, dum configitur mihi spina . Scitote ergo, o scribae
Abbreviated transcription (Latin):
discrepare manifesta sunt: & ex his qͦ
exposuimꝰ. facilis eoꝵ int̾p̃tatio est. Scio
me legisse arihel interp̾tari lux mea
der: quod longe aliter est. Hic enĩ pri¬
ma sillaba. ꝑ aleph. & res. scribit᷑. Lux
aut̃ quȩ hebraice dr᷑ õs. inter alepn.
p̾senti nomine non habet᷑. Omiaq qͣ
nunc dicunt᷑ contra arihel: referunt
ad hereticos. qui doctrinã suã dei esti¬
mant lucem. & expugnandi sint auero
dauid. om̃s sollempnitates eoꝵ aufe¬
rende. & gaudiũ p̃sens fut᷑a tͥsticia cõ

Expanded text:
discrepare, manifesta sunt: et ex his quae discrepare, manifesta sunt: et ex his quae exposuimus, facilis eorum interpretatio est. Scio me legisse Ariel interpretari, lux mea Dei, quod longe aliter est. Hic enim prima syllaba per ALEPH et RES scribitur: lux autem quae Hebraice dicitur OR, inter ALEPH praesenti nomine non habetur. Omniaque quae nunc dicuntur contra Ariel, referunt ad haereticos, qui doctrinam suam Dei aestimant lucem, et expugnandi sunt a vero David: omnesque solemnitates eorum auferendae, et gaudium praesens futura tristi
Abbreviated transcription (Latin):
& obsedert̃ & p̃ualuert̃ ad uersũ eamt.
bex tͣnstulerunt. & om̃s qui militauert᷑
contra ierłm qͦd in hebraico non habet᷑.
Inpͥncipio quoq huiꝰ capituli ubi nos
diximus additus est annus ad annum.
snie subtractus. illi interp̃tati sunt con¬
gregate fructus siue genimina. annũ
suꝑ annũ manducatẽ. comedetis emin
cum moab. Et est sensus. Antequã an¬
mis dm̃ acceptabilis p̃dicationis enis
aduemat. immo duo anni de qͥb in
cantico abacuch iuxta hebraicũ legimꝰ
in medio duoꝵ tempoꝵ cognosceris:
seminate uobis in lacrimis. ut metatis
ingaudio. Scͥptũ est in eungelio scd̾m
ioħem. ꝑ tria pascha dñm uenisse in
ierłm: quȩ duos annos efficiunt. Qd̃
autẽ sequit᷑ comedetis enĩ cum moab:
inhebraico non habet᷑. de quo possu¬
mus dicere. qͦd nͥ fructus sibi peniten¬
tiȩ congregauerint. incipiant cũ his
comed̾e qui non ingrediunt᷑ eccłiam dñi
usq insempit̾nũ. Cet̾a in qͥb indentur

Expanded text:
ersus eam, LXX transtulerunt, et omnes qui militaverunt contra Jerusalem, quod in Hebraico non habetur. In principio quoque hujus capituli ubi nos diximus: Additus est annus ad annum, sive subtractus, illi interpretati sunt: congregate fructus, vel genimina, annum super annum: manducate, comedetis enim cum Moab. Et est sensus, antequam annus Domini acceptabilis praedicationis ejus adveniat, immo duo anni, de quibus in Cantico Habacuc juxta Hebraicum legimus: In medio duorum temporum cognosceris , seminate vobis in lacrymis, ut metatis in gaudio . Scriptum est in Evangelio secundum Joannem, per tria Pascha Dominum venisse in Jerusalem, quae duos annos efficiunt . Quod autem sequitur: Comedetis enim cum Moab, in Hebraico non habetur. De quo possumus dicere, quod nisi fructus sibi poenitentiae congregaverint, incipiant cum his comedere qui non ingrediuntur Ecclesiam Domini usque in aeternum. Caetera in quibus videntur