comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latum fuerit. ad uincendũ om̃i ex parte peccatũ. que
c̃ciꝑe ac parere meruit eum. quẽ constat nullũ babu¬
isse pecatũ. hac gͥ ungine excepta si om̃s illos sõs ꝰ
scis cum hic uiuerent c̃gregare possemus. & int̾ rogare utrũ
eẽnt sine peccato. quid fuisse responsuros putam. utrũ hoc
in hoc corpore excellentia sc̾itatis. si hoc int̾rogari potuissen.
una uoce clamassent: si dix̾imus qr peccatũ ñ habemꝰ. noᷤᷤ
ipsos decipimꝰ. ⁊ u̾itas in nob̾ ñ ẽ: An id humiliꝰ respon¬
derent fortasse ꝗͣ ueriusꝰ S huic iã placet ⁊ recte placet
laudẽ humilitatis in parte ñ pon̾e falsitatis. Ita hoc si uerũ
dic̾ent. hab̾ent peccatum. qͦd humilit̾ qr fat̾ent᷑ u̾itas in eis
cẽt.Si aut̾ hoc m̃tirent᷑. nicħominꝰ hab̾ent peccatũ: qr u̾itas
in eis ñ eẽt. Dicent forsitan inqͥt. Numqͥd omiũ potuit scͥp¬

Expanded text:
latum fuerit ad uincendum omni ex parte peccatum, quae latum fuerit ad uincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse pecatum? — hac ergo uirgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic uiuerent, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utrum hoin hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, una uoce clamassent: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. an id humilius responderent fortasse quam uerius? sed huic iam placet et recte placet \'laudem humilitatis in parte noti ponere falsitatis\'. ita hoc si uerum dicerent, haberent peccatum; quod humiliter quia faterentur, ueritas in eis esset; si autem hoc mentirentur, nihilominus haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scrip
Abbreviated transcription (Latin):
se.Si enĩ dimiseritis peccata hominib: dimittet uob̾ patt
ur̃ peccata ur̃a. ẜ hoc enĩ cotidianũ sp̃itale qͦdammͦ incensu
qͥd ante dđm in altare cordis qͦd sursum hab̾e ãmonem ifat᷑
inde uenia delet᷑. qͦd subinde ignorantia uł infirmitate con¬
mittit᷑. Deinde cõmemorat eos qͥ ñ mͦ ñ peccasse: uerũ &̃ uite
uixisse referunt᷑: Abel. enoch. melchisedech. abraham. isaas.
iacob. ioseph. iħunaue. finees. samuel. nathan. hehya. hel¬
seum. micheã. daniel. ananiã. ⁊achariã. misael. ezechiel.
mardocheũ. simeon. ioseph. cui desponsata erat uirgo matia
ioħem. Adiungit &̃ feminas. debborã. annã samuelis ma¬
ttem. iudith. hester. alterã annã filiã phanuelis. clysabed¬
ipsã c̃ dñi ac saluatoris matrẽ quã dic̃ sine peccato c̃fit̾i
necce ẽ pietati. Excepta itaq scã uirgine maria. de qua
ꝓpt̾ honorem dĩ. nullã prorsus cum de peccatis agitur.
hab̾e uolo questionẽ. Unde enim scimꝰ. qͦs ei plus grȩ col¬

Expanded text:
ibus, dimittet uobis pater uester peccata uestra. per hoc enim cotidianum spiritale quodammodo incensum, quod ante deum in altare cordis, quod sursum habere admonemur, ininde uenia deletur. quod subinde ignorantia uel infirmitate committitur. Deinde commemorat eos, \'qui non modo non peccasse, uerum etiam iuste uixisse referuntur: Abel, Enoch, Melchisedech, Abraham, Isaac, lacob, Ioseph, Iesu Xaue, Finees. Samuhel, Nathan. Helias. Heliseus, Micheas, Danihel, Ananias. Azarias. Misael, Ezechiel. Mardocheus, Simeon, Ioseph. cui desponsata erat uirgo Maria. Iohannes\'. adiungit etiam feminas: \'Debboram, Annam Samuhelis matrem, Iudith, Hester, alteram Annam filiam Fanuel, Elisabeis nostri matrem, \'quam\' dicit \'sine peccato confiteri necesse esse pietati\'. excepta itaque sancta uirgine Maria qua propter honorem domini nullam prorsus, cum de pereatis agitur, haberi uolo quaestionem — unde enim scimus quid ci plus gratiae con
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ in nob̃: s ꝑ sp̃m sc̃m qui datꝰ ẽ nob̾. Ec qͦd dic idem mar¬
tir. templũ scm̃ ẽ do mens pura. & altare optimũ ẽ ei cor
mundũ & sine peccato. qͥs nescit ad istam ꝑfectionẽ ꝑducen¬
dum cor mundum. dũ int̾ior hõ renouat᷑ de die in diẽ: N
castus & sine peccato. potestatẽ accepit adõ ẽẽ filiꝰ dĩ: utiq
amonuit ne cũ qͥsq factus fuerit ita castus. & sine peccato
qͥd ũ & quando in eo ꝑficiat᷑ ñnulla questio ẽ. s int̾ pios
bene querit᷑. int̾ quos tam̃ constet fieri posse. & sine medi¬
atore d̃i & hominũ homine xp̃o iħu fieri ñ posse: tam̃ ut
dic̃e ceꝑam prudent̾ sixt᷑ aminonuit. ne cũ fuerit qͥsq taliˢᷤ
factus. & ꝑ hoc recte int̾ di filios deputatꝰ. putet᷑ ipsius fu¬
isse potestatis quã ꝑ grãm accepit a dõ. cum eã ñ baberet
in natura uiciata atq deprauata. sic̃ in euangłio legimꝰ
Quotqͦt aut̾ receꝑunt eũ dedit eis potestatẽ filios dĩ fie¬

Expanded text:
per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Et quod dicit idem martyr, Templum sanctum est Deo mens pura, et altare optimum est ei cor mundum et sine peccato; quis nescit ad istam perfectionem perducendum cor mundum, dum interior homo renovatur de die in diem; non castus et sine peccato potestatem accepit a deo esse filius dei, utique ammonuit, ne cum quisque factus fuerit ita castus et sine peccato - quod ubi et quando in eo perficiatur nonnulla quaestio est, sed inter pios bene quaeritur, inter quos tamen constat fieri posse et sine mediatore dei et hominum homine Christo Iesu fieri non posse -, tamen. ut dicere coeperam, prudenter Xystus ammonuit, ne cum fuerit quisque talis factus et per hoc recte inter dei filios deputatus, putetur ipsius fuisse potestatis, quam per gratiam accepit a deo, cum eam non haberet in natura iam uitiata atque deprauata, sicut in euangelio legitur: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fie
Abbreviated transcription (Latin):
lege. hanc aut̃ d̃i quȩ homini ẽ ex dõ: audite qͥd alio loco di¬
cat. cum de xp̃o loqueret᷑. Propt̾ quẽ omĩa inqͥt ñ solum
detrim̃ta eẽ credidi. uerum & stercora existimaui ẽẽ. ut
xp̃m lucrifaciã: & inueniar in illo ñ habens meã iusti-¬
ciam quȩ ex lege ẽ: s eã quȩ ẽ ꝑ fidem xp̃i quȩ ẽ ex dõ. Qͥd
ẽ ñ habens ineam iusticiam quȩ ex lege ẽ. cum sua ñ eẽt
lex ipsa s dĩ. nͥ quia suam dix̃ iusticiã quãuis ex lege
ẽẽt. quia sua uoluntate legẽ se posse putabat implere.
sine adiutorio giẽ quȩ ẽ ꝑ fidem xp̃i. Idõ cũ dixisset
ñ habens meã iusticiam quȩ ex lege ẽ : secut᷑ adiunxit
s eam quȩ ẽ ꝑ fidẽ xp̃i. quȩ ẽ ex dõ. Hanc ignorabant de
quib ait. Ignorantes dĩ iusticiam. idest quȩ ẽ ex dõ. hanc
enim dat ñ littera occidens: s sp̃c uiuificans. Et suã uo¬

Expanded text:
lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dilege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, senon habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans s
Abbreviated transcription (Latin):
tificatis ut uiuatis: illum glorificate. illũ laudate. illi gĩaᷤ
agite. cuiꝰ spũ agimini ut ista ualeatis: ut uos filios dĩ eẽ
monstretis. Quotqt enim spũ d̃ĩ agunt᷑: hi filii st̃ dĩ. Etqͣt
gͦ adiuncto solo adiutorio legis. sine adiutorio gr̃ẽ c̃fioentes
in uirtute sua suo sp̃u agunt᷑: ñ st filii dĩ. lales st̃ hi qͥb¬
idem dic̃ apłs. qͦd ignorantes dĩ iusticiã & suam uolentes
c̃stituere: iusticiȩ dĩ ñ sunt subiecti. De iudeis hoc dixit
credebant. Suã uͦ iusticiam dic̃ eos uolentes constituere.
quȩ iusticia ẽ ex lege. Non qr lex ab ipsis ẽ constituta. s ĩ
lege q̃ ex dõ ẽ suã iusticiã c̃stituerant. quando eandẽ legẽ su¬
is uirib se implere posse cralebant. ignorantes dĩ iusticiã
ũ qua iusticia ds ustus ẽ. s quȩ iusticia ẽ homini exdõ.
Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse iusticiã. quȩ ẽ ex

Expanded text:
tificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias tificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini, ut ista valeatis, et vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot ergo adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. XVII. Neqpisti ? Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, rea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est suam justitiam constituerant quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant. Ignorantes Dei justitiam non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex
Abbreviated transcription (Latin):
dere. & ꝑbonũ oꝑari ei mortẽ. de qua ñ lib̃aret᷑. nͥ uiuificaret
spc̃ eum quẽ litcera occid̾at. sic̃ alio loco dic̃. Litt̾a occidit:
sp̃c aut̃ uiuificat. Et isti indociles contͣ lucẽ dĩ ceci. & contͣ
uocẽ di surdi. occidentẽ lit terã uiuificare dicunt: & uiui¬
ficanti sp̃ui contradicunt. Ergo fr̃s ut ipsiꝰ potꝰi apłi u̾bis
carnis mortificau̾itis: uiuetis. Hec dixi. ut apłicis u̾bis li¬
berum arbitrium ur̃m a malo det̾rerem: & exhortarer
ad bonum. Hec tam̃ idõ debetis in homine hoc ẽ in uob̃ ip¬
sis ñ in dño głari. quando ñ scađ̃m carnẽ uiuitis. s spũ
actiones carnis mortificatis. Ut enĩ ñ se excollerent qͥb ista
dicebat. existi mantes se suo sp̃u tanta hȩc bona oꝑa facere
posse ñ dĩ: ꝓpt̾ea cum dixisset. si autẽ spu actiones carnis
mortificaueritis uiuetis: c̃tinuo subiec̃. Quotqͦt enĩ sp̃u dĩ
agunt᷑: hi filii sunt dĩ. Quando gͦ spu actiones carnis mor¬

Expanded text:
 vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ab bonum: nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei agunt
Abbreviated transcription (Latin):
& iste. nulli dubium. atq illi unum qͦd restat inquirant.
& utrumq qͦd bonus auctor creauit bonum ẽ: iste facebit᷑.
tunc illi eum suo gladio iugulabunt: inferentes c̃clusio
contraria: hic forte ille respondebit. Date ueniã. qr non
debui dic̾e cuicumq baptizato carnẽ ñ posse ẽẽ contrariã
ut hoc mͦ uob ñ baptiratis contrariam confiterer. s sine
ulla exceptione dicere debui. carnẽ nulli ẽẽ contrariã.
Ecce quo se ipse conpingit. Ecce quȩ loquit᷑: qui ñ uult
clamare cũ apło. Qs me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ¬
baptrrat᷑ in xp̃o: Illi hoc clament. qui ñdum tale bene¬
ficium ꝑceꝑunt. quorum ipse uoces figurabat apłs. Si ta¬
men uł hoc dicunt. S nat᷑e ista defensio: nec illos hac uoce
exclamare ꝑmittit. Neq enĩ in baptizatis natura ẽ: & ĩ
ñbaptizatis natura ñ ẽ. Aut si uł in illis uiciata ẽẽ c̃ce

Expanded text:
et iste: \'nulli dubium est. atque illi unum quod restat inquirunt: et iste: \'nulli dubium est. atque illi unum quod restat inquirunt: \'et utrumque quod bonus auctor creauit bonum est?\' iste fatebitur. tunc illi cum suo gladio iugulabunt inferentes conclusioncontraria?\' hic forte ille respondebit: \'date ueniam, quia non debui dicere cuicumque baptizato carnem non posse esse contrariam, ut hoc modo uobis non baptizatis contrariam confiterer, sed sine ulla exceptione dicere debui carnem nulli esse contrariam\'. ecce quo sc ipse conpingit, esse quae loquitur, qui non uult clamare cum apostolo: quis me liberabit de corpore mortis huibaptizatus in Christo? illi hoc clament, qui nondum tale beneficium perceperunt, quorum in se uoces figurabat apostolus; si tamen uel hoc dicunt. sed naturae ista defensio nec illis hac uoce exclamare permittit. neque enim in baptizatis natura est et in non baptizatis natura non est. aut si uel in illis ni
Abbreviated transcription (Latin):
contra huiꝰ ratiocinationẽ in ñ baptizatis hominib posst̃
sͥẽẽ contraria: An &e hoc eum dixisse penitebit. qͦd affec¬
tu aliquo fidei xp̃ianȩ locutꝰ ẽ: Cum enim dix̃. qͥd fieri
pot̾ ut cuicumq iam baptizato sit caro contraria. signi¬
ficauit ñ baptizatis carnem posse ẽẽ contrariã. Nã cur ad¬
didit iam baptizato. cũ posset ẽ hoc ñ addito dic̾e. qͥd ficri
pot̾. ut cuicumq sit caro contraria. atq adhoc ꝓbandũ su¬
bicere illam ratiocinationẽ suam. qr utrumq bonũ ẽ a bo¬
no conditum. & idõ ñ pot̾ int̾ se ẽẽ contrariumꝰ Si gͦ ñ bap¬
tirati quib certe fatetur carnẽ ẽẽ contrariam. suis illũ int̾¬
rogationib urgeant. & dicant. quis fec̃ hominis sp̃m: iste
respondebit. ds. itemq illi. carnẽ quis creauit: respondet iste
idem credo d̾s. illi t̾cio. bonus ẽ qui utrumq creauit d̃s.

Expanded text:
contra huius ratiocinationem in non baptizatis hominibus possunt contra huius ratiocinationem in non baptizatis hominibus possunt sibi esse contraria? an et hoc eum dixisse paenitebit, quod affectu aliquo fidei christianae locutus est? cum enim dixit: qui fieri potest, ut cuicumque iam baptizato sit caro contraria, significauit non baptizatis carnem posse esse contrariam. nam cur addidit iam baptizato, cum posset etiam hoc non addito dicere: \'qui fieri potest, ut cuicumque sit caro contraria\' atque ad hoc probandum subicere illam ratiocinationem suam, quia utrumque bonum est a bono conditum et ideo non potest inter se esse contrarium? si ergo 11011 baptizati, quibus certe fatetur carnem esse contrariam, suis illum interrogationibus urgeant et dicant: \'quis fecit homini spiritum ? iste respondebit: \'deus\'. itemque illi: \'carnem quis creauit ? respondet iste: \'idem, credo, deus\'. illi tertio: \'bonus est qui utrumque creauit deus?
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sine dubio ds. Non ego multa int̾rogo. Ipse c̃dudat.
utrũ aut ista possint dici ñ bona. aut ñ appareant int̾ se
ẽẽ contraria. hic forte dic̃. Qualitates sunt istȩ substan¬
tiarum: ñ substantiȩ. Ita ẽ. uerũ ẽ. S qualitates nat᷑ales.
& addi creaturam sine dubio ꝑtinentes. substantiȩ quippe
ñ ꝑ se ipsas s ꝑ suas qualitates sic̃ & aqua & ignis dicunt᷑
clusam ostendemꝰ. hoc diximus. Possunt enĩ & contraria
ñ inuicem adu̾̃sari. s ex alterutro temꝑari: & bonã ua¬
litudinẽ recdidere. sic̃ incorpore siccitas & humiditas. frig̃ &e ca¬
lor. Quorum omium temꝑatione: bona corporalis ualitudo
c̃sistit. S qͦd contraria ẽ caro spui. ut ñ ea quȩ uolumꝰ facia¬
mus: uicium ẽ ñ natura. Grã medicinalis querat᷑: & contͦ¬
u̾sia finiat᷑. Duo quippe ista bona abono dõ c̃dita. quomͦ

Expanded text:
enim sine dubio: \'deus\'. non ego multa interrogo, ipse concludat, enim sine dubio: \'deus\'. non ego multa interrogo, ipse concludat, utrum aut ista possint dici non bona aut non appareant inter se esse contraria. hic forte dicit: qualitates sunt istae substantiarum, non substantiae. ita est, uerum est, sed qualitates naturales et ad dei creaturam sine dubio pertinentes; substantiae quippe non per se ipsas, sed per suas qualitates, sicut aqua et ignis, dicuntur clusam ostenderemus, hoc diximus. possunt enim et contraria non inuicem aduersari, sed ex alterutro temperari et bonam ualitudinem reddere, sicut in corpore siccitas et humiditas, frigus, calor, quorum omnium temperatione bona corporalis ualitudo consistit. sed quod contraria est caro spiritui, ut non ea quae uolumus faciamus, uitium est, non natura. gratia medicinalis quaeratur et controuersia finiatur. Duo quippe ista bona a bono deo condita quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd habebat in coroc. Definita questio ẽ. ñ quã uolebamus.
s uͥ quid sentiret dubitabamus. deinde multis u̾bis apłi
conat᷑ ostende unde ñ ẽ controu̾sia. qͦd cato ab illo ita sepe
nominet᷑. ut uelit incelligi ñ substantiã. s oꝑa carnis. Qd
hoc ad rẽ÷ uicia carnis: contraria st̃ uoluntati hominiᷤᷤ.
Hon natura accusat᷑: s uiciis medicꝰ querit᷑. Qd ẽ qͦd int̾¬
rogat: Qͥs fec̃ hominis sp̃m̃ : Et respondet sibi. Sine
dubio ds. Et itẽ int̾rogat. Carnem quis creauit: Itẽq respõ¬
det. Idem credo d̾s. Introgat i̾tio. Bonus ẽ qͥ utrumq creauit
d̾s: Respondet. Hulli dubium ẽ. Adhuc int̾rogat. Et utrũq
qͦd bonus auctor creauit bonum ẽꝰ Et adhoc respondet. Con
sibi ẽẽ contria: Omitto dic̾e. qi tota huiꝰ ratiocinatio turba¬
retͥ: siquis ab eo quereret. estus & frig̾ qͥs fec̃. Responderet.

Expanded text:
quod habebat in corde; definita quaestio est, non quam nolebamus. quod habebat in corde; definita quaestio est, non quam nolebamus. sed ubi quid sentiret dubitabamus. Deinde multis uerbis apostoli conatur ostendere, unde non est controuersia, \'quod caro ab illo ita saepe nominetur, ut uelit intellegi non substantiam, sed opera carnis\'. quid hoc ad rem? uitia carnis contraria sunt uoluntati hominis; non natura accusatur, sed uitiis medieus quaeritur. quid est quod interrogat: uitiis fecit homini spiritum? et respondet sibi: sine dubio deus. et item interrogat: carnem quis creauit? itemque respondet: idem. credo, deus. interrogat tertio: bonus est qui utrumque creauit deus ? respondet: nulli dubium est. adhuc interrogat: et utrumque quod bonus auctor creauit, bonum est? et ad hoc respondet: confsibi esse contraria? omitto dicere quia tota huius ratiocinatio turbaretur, si quis ab eo quaereret: \'aestus et frigus quis fecit?\' responderet
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. s de uiciis carnalib. uude ñ lib̾at᷑ hõ sine grã saluatoriᷤᷤ.
nec quando ꝑ mortẽ corporis discedit acorpore. Et hoc ut
dic̾et apłs. quid supra dix̾at: Uideo aliã legẽ in m̃bris me¬
is repugnantem legi m̃tis meȩ: & captiuũ me ducentẽ in
lege peccati quȩ ẽ in m̃bris meis. Ecce qͦd uiciũ humanȩ
naturȩ: inobedientia uoluntatis inflixit. orare sinatur:
ut sanet᷑. Ed tantũ de naturȩ possibilitate p̾sumit᷑: uul¬
nerata. sauciata uexata. ꝑdita ẽ. Uera c̃fessione: ñ falsa de¬
fensione op ht̃. Grã gͦ dĩ ñ qua instituat᷑: s qua restituat᷑
querat᷑. quȩ ab isto sola clamat᷑ ñ eẽ necessaria: cũ tacet᷑.
Q si omĩno nicħ de gra dĩ dicerit. nec cã q̃stionẽ soluendã
sibi p̃pon̾et. ut ase de hac re inuidia remoueret: posset
putari hoc quidẽ sentire qͦo u̾itas ht̃: s ñ dixisie. qr ñ uͥq
om̃ia dicenda st̃. Proposuit de gr̃a questionem. Id respondit

Expanded text:
 sed do uitiis carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia saluatoris nec quando per mortem corporis discedit a corpore. et hoc ut diceret apostolus, quid supra dixerat ? uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in legehumanae inobedientia voluntatis inflixit. Orare sinatur, ut sanetur. Quid tantum de naturae possibilitate praesumitur? Vulnerata, sauciata, vexata, perdita est: vera confessione, non falsa defensione opus habet. Gratia ergo Dei, non qua instituatur, sed qua restituatur, quaeratur; quae ab isto sola clamatur non esse necessaria, cum tacetur. qui si omnino nihil de gratia dei diceret nec eam quaestionem soluendam sibi proponeret, ut a se de hac re inuidiam remoueret, posset putari hoc quidem sentire, quod ueritas habet, sed non dixisse. quia non ubique omnia dicenda sunt. proposuit de gratia quaetionem, id respondit
Abbreviated transcription (Latin):
ret inuita. uix possit ad eũ cibũ reuocari. unde abstinen¬
do uiciata ẽ. Sic ñ ẽ substantia peccatũ. s substantia ẽ dẽ
sũmaq substantia. & solus uerus rationalis creat᷑e cib aqͥ
ꝑ inobedientiã recedendo. & ꝑ infirmitatẽ ñ ualendo caꝑe
qͦ debuit ⁊ gaudere: audis quẽ admodum dicat. ꝑcussus
sũ sic̃ fenum. & aruit cor meũ. qr oblit̾ sũ manducare
panẽ ieũ. Attendite aut̾ quomͦ se adhuc urgeat uerisi¬

Expanded text:
ret uita, uix possit ad eum cibum reuocari, unde abstinenret uita, uix possit ad eum cibum reuocari, unde abstinendo uitiata est. sic non est substantia peccatum, sed substantia est deus summaque substantia et solus uerus rationalis creaturae cibus. a quo per inoboedientiam recedendo et per infirmitatem non ualendo capere, quo debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: percussum est sicut faenum et aruit cor meu m, quoniam oblitus sum manducare pane
Abbreviated transcription (Latin):
um apeccatis eoꝵ. Quomͦ enĩ saluũ faciet: uͥ nulla c̃ gri.
tudo: Peccata quippe a quib dic̃ euangł̃ium saluũ faciendum
nũ ẽ ut memineris te eẽ xp̃ianũ. Crede ista fortasse suffic̾et.
S tam̃ qr disputare uis: nec obest. ĩmo eẽ ꝓdest. si firmissima
ꝓcedat fides. nec existimemꝰ percato naturã humanã ñ posse
uiciari. s diuinis credentes scripturis peccato eã uiciatã ẽẽ:¬
quomͦ id fieri potuerit inqͥramus: qm̃ peratũ iã didiemꝰ
ñ cẽ substantiã. Nonne attenditur ut alia omittã. &̃ ñ man¬
duicare ñ ẽẽ substantiã: A substantia quippe recedit᷑. qͣm
cib substantia ẽ: s abstinere acibo ñ ẽ substantia. Et tam̾
substantia corporis si omĩno abstinet᷑ a cibo. ita langues¬
cit. ita ualitudinis inequalitate corrũpit᷑. ira exhauritur
uirib. ita lassitudine oebilitat᷑ & frangit᷑. ut si aliqͣmͣ ꝑdu¬

Expanded text:
um a peccatis corum. quomodo enim saluum faciet. ubi nulla um a peccatis corum. quomodo enim saluum faciet. ubi nulla luum faciendum num est ut memineris te esse Christianum. credere ista fortasse suffecerit; sed tamen quia disputare uis nec obest, immo etiam prodest, si firmissima praecedat fides nee existimemus peccato humanam naturam non posse uitiari, sed diuinis credentes scripturis peccato cani esse nitiatam quomodo id fieri potuerit inquiramus. quoniam peccatum iam didicimus non esse substantiam, nonne adtenditur, ut alia omittam, etiam non manducare non esse substantiam ? a substantia quippe receditur, quoniam cibus substantia est. sed abstinere a cibo non est substantia et tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita languescit, ita ualitudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur uiribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut, si aliquo modo perdu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ res. ñ existentia. ñ corpꝰ aliqͦd. s tantũ ꝑperã facti actꝰ expͥmi¬
tur: Respondet ille. Ita ẽ ut dicis. Non ẽ peccatum aliqua
substantia: s tantũ hoc nomine ꝑperã facti actꝰ expͥmit᷑. Et
contra iste. Qͥd gͣ clamas. sana animã meã qm̃
peccaui tͥ: Quomͦ potuit uiciare anunã tuã qͦd
substantia caret: Nonne ille merore confectus uuln̾is sui
ne disputatione ab oratione au̾teret᷑. breuit̾ responderet
& dic̾et. recede a me obsecro. cũ illo potiꝰ. disputa si potes.
qͥ dix̃. ñ ẽ opus sanis medicus s egrotantib. ñ ueni uoca¬
re iustos s peccatores: ubi iustos utiq sanos: peccatores
autẽ appellauit egrotos. Cernitis ne qͦ tendat. & qͦ manus
porrigat hȩc disputatio: Ut omnino frustra dictũ ẽẽ puce¬
tur. uocabis nom̃ eiꝰ iħm. ipse enim saluũ faciet ppłm su¬

Expanded text:
non res, non existentia, non corpus aliquod, sed tantum perperam facti actus expriminon res, non existentia, non corpus aliquod, sed tantum perperam facti actus exprimitur? ̇ respondet ille: \'ita est ut dicis; non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc nomine perperam facti actus exprimitur\'. ot contra iste: \'quid ergo clamas: sana animam meam, quoniam peccaui tibi? quomodo potuit uitiare animam tuam quod substantia caret?\' nonne ille maerore confectus uulneris sui. ne disputatione ab oratione auerteretur, breuiter responderet et diceret: \'recede a me, obsecro? cum illo potius disputa, si potes, qui dixit: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. non ueni uocare iustos, sed p c catores, ubi iustos utique sanos, peccatores autem appellauit aegrotos. Cernitisne quo tendat ot quo manus porrigat haec disputatio ? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum su
Abbreviated transcription (Latin):
stantia carens nom̃. qͦ ñ res ñ existentia. ñ corpꝰ aliqͦd. s ꝑperã¬
quit. quomͦ potuit humanã debilitare uł mutare naturã.
qͦd substantia caretꝰ Uidete queso quomͦ nesciens nitat᷑ eu̾¬
tere medicinalium eloquioꝵ salub̾rimas uoces. Ego dixi dñe
miserere mei. sana animã meã qm̃ peccaui tͥ. Qd sanat᷑. si
nichil ẽ uulneratũ. nicħ sauciatũ. nicħ debilitatum. atq uici
atum: Porro si ẽ qͦd sanet᷑. unde uiciatum: Audis cfitentem
qͥd desideras disputantẽꝰ Sana inqͥt animã meã. Ab illo q̃re
unde uiciatum sit qͦd sanari rogat: & audi qͦd seqͥt᷑. Q̾m pec¬
caui tͥ. Hunc iste int̾roget. ab isto q̃rat qͦd q̃rendũ putat ⁊ di¬
cat. O tu qͥ clamas sana animã meã qm̃ peccaui tͥ. qͥd ẽ pecca¬
tum: Substantia aliqua. an om̃i substantia carens nom̃. qͦ

Expanded text:
stantia carens nomstantia carens nomquit, quomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam, quod substantia caret? uidete quaeso, quomodo nesciens nitatur euertere medicinalium eloquiorum saluberrimas uoces ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quid sanatur, si nihil est uulneratum, nihil saatum? Porro si est quod sanetur, unde vitiatum est? Audis confitentem, quid desideras disputantem? Sana, inquit, animam meam. Ab illo quaere unde vitiatum sit, quod sanari rogat: et audi quod sequitur: quoniam peccavi tibi. Hunc iste interroget, ab isto quaerat, quod quaerendum putat, et dicat: O tu, qui clamas, sana animam meam, quoniam peccavi, quid est peccatum? Substantia aliqua, an omni subst
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a. & ut ñ inducam᷑ intẽptationẽ. Illud ut p̃t̾ita expient᷑.
hoc ut futura uitent᷑. Qd licet ñ fiat. nͥ uoluntas adsit:
tam ut fiat uoluntas sola ñ suffic̃. Ioo ꝓ hac te: nee suꝑ¬
flua nec impudens dño immolat᷑ oratio. Nã qͥd stult̾i q̃ orare
ut facias. qͦd in potestate habeas: Iã nunc uidete qͦd ad rẽ ꝑti
net maxime. quomͦ humanã naturã tamꝗͣ omĩno sine uicio
ullo sit. conetur ostende. & contra aꝑtissimas script᷑as dĩ de¬
lectetur sapientia u̾bi qua euacuet᷑ crux xꝑi. S plane illa
ñ euacuabit᷑: ista poti sapientia subu̾tetur. Nã cũ hoc osten¬
derimꝰ: aderit fortasse miscdia dĩ. ut & ipsum hec dixisse
peniteat. Erimo inquit de eo disputtndũ ẽ: qͦd ꝑ pecatũ de¬
bilitata dr̃ & ĩmutata natura. Unde ante omĩa q̃rendũ pu¬
to inqͥt. quid sit peccatum. Substantia aliqua. an om̃ĩ sub¬

Expanded text:
nostra, et ut non inducamur in tentationem . Illud ut praeterita expientur: nostra, et ut non inducamur in tentationem . Illud ut praeterita expientur: hoc ut futura vitentur. Quod licet non fiat, nisi voluntas adsit: tamen ut fiat, voluntas sola non sufficit. Ideo pro hac re, nec superflua, nec impudens Domino immolatur oratio. Nam quid stultius, quam orare ut facias, quod in potestme pertinet, quomodo humanam naturam, tamquam omnino sine uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas Scripturas Dei delectetur sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia subuertetur. nam cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia Dei, ut et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod peccato debilitata dicitur et inmutata natura. unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum substantia aliqua, an omni sub
Abbreviated transcription (Latin):
Da mͥ intellectum ut discam mandata tua.samorte
Aliud ẽ enĩ ñ curasse scire. quȩ negligñtiȩ peccata
&ẽ ꝑ sacrificia quedã legis iubebant᷑ expiari: aliud intellig̾e
uelle nec posse. & facere contra legẽ. ñ intelligendo qͥd fieri
uelit. Unde ammonem᷑ petere adõ sapientiã qui dat om̃ib
affiuent̾. utiq his omĩb qui sic petunt & cantũ petunt.
quomͦ & quantũ res tanta petenda ẽ. Diuinit᷑ tam̃ expi¬
anda eẽ peccata cõmissa: & ꝓ eis dñm exorandũ fatetur.
ꝓpt̾ ueniã scilicet ꝓmetendã. qr id qͦd factũ ẽ fac̾e infectum
multũ ab isto laudata potñtia illa nat᷑e. & uoluntas hõĩs.
&̃ ipso fatente ñ pot̃. Quare hac necessitate restat: ut oret
ignosci. Ut autẽ adiuuet᷑ ne peccet: msꝗͣ dix̃. ñ hic legi.
Mirum de hac re omnino silentiũ. cũ oratio dñica utrũ¬
q petendum eẽ cõmoneat. & ut dimit tant᷑ nob̃ debita

Expanded text:
da mihi intellectum, et discam mandata tua. aliud da mihi intellectum, et discam mandata tua. aliud enim est eum non curasse scire, quae neglegentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis uidebantur expiari; aliud intellegere uelle nec posse et facere contra legem non intellegendo quae fieri uelit. unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter, utique his omnibus, qui sic petunt et tantum petunt, quomodo et quantum res tanta petenda est. Diuinitus tamen expianda esse peccata, commissa et pro eis Dominum exorandum fatetur, propter ueniam scmultum ab isto laudata potentia illa naturae et voluntas hominis, etiam ipso fatente, non potest. Quare hac necessitate restat ut oret ignosci: ut autem adjuvetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legi. Mirum de hac re omnino silentium, cum oratio Dominica utrumque petendum esse commoneat: et ut dimittantur nobis debita
Abbreviated transcription (Latin):
candi similit̾ obiecerit qͦd dictũ ẽ: sapientia carnis inimi¬
ca ẽ indđm. legi enĩ dĩ ñ ẽ subiecta. nec enĩ pot̃. Qͥ aũ in
carne sunt: dõ placere ñ possunt. Sapientiã quippe carnis
qui ñdum de corpore exieit̾. s eos qui scđm carnẽ uiuunt
significatos ẽẽ manifestum ẽ. Non aut̃ ibi ẽ questio quȩ
u̾satur. Illud ẽ qͦd expecto ab isto audire si possim. eos qͥ scd̾m
sp̃m uiuunt. & ob hoc ẽ hic adhuc uiuentes. iam qͦdãmͦ
in carne ñ st̃. utrũ grã dĩ uiuant scđ̃m sp̃m. an sͥ suffici¬
ant iã data cum creant᷑ possibilitate naturȩ.⁊ sua ꝓpria
uoluntate. cũ plenitudo legis ñ sit nͥ caritas. & caritas dĩ
p̃uigilare deb̾e ne ignoret. idõq ẽẽ culpandã ignorantiam
qr id hõ uescit negligñtia sua. qͦs adhibita diligñtia scire
debuiss&. dum tam̃ omĩa potiꝰ disputet: ꝗͣ ut oret & dicat.

Expanded text:
candi similiter obiecerit, quod dictum est : sapientia carnis inimicandi similiter obiecerit, quod dictum est : sapientia carnis inimica est in deum; legi enim dei non est subiecta, nec carne sunt, Deo placere. non possunt. sapientiam quippe carnis n eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt, significatos esse manifestum est. non autem ibi est quaestio, quae uersatur. illud est, quod expecto ab isto audire, si possim, eos, qui secundum spiritum uiuunt et ob hoc etiam hic adhuc uiuentes iam quodam modo in carne non sunt, utrum gratia Dei uiuant secundum spiritum, an sibi sufficiant, iam data cum crearentur possibilitate naturae in sua propria uoluntate; cum plenitudo legis non sit nisi caritas, et caritas Dei praeuigilare debere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit neglegentia sua quod adhibita diligentia scire debuisset.; dum tamen omnia potius disputet, quam ut oret et dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
sibilis. plena miscđiȩ & fructib bonis. inestimabilis si¬
ne simulatione. Hec ẽ sapĩa quȩ linguã domat. desur¬
sum descendens. ñ ab humano corde ꝓsiliens. An & istã
quisq abrogare audet gr̃e di. & eam suꝑbissima uanitate
ponit in hominis potestate: Cur gͦ orat᷑ ut accipiat᷑. si
ab homine ẽ ut habeat᷑: An & huic orationi cont đr.
ne fiat inuria lib̃o arbitrio. qͥd sͥ sufficit possibilitate nat̾ȩ
ad implenda omĩa p̃cepta iusticiȩ: Contͣdicat᷑ gͦ eidẽ ipsi apło
iacobo ammonenti aȩ dicenti. Siquis aũ ur̃m indiget sapientia
postulet a dõ qͥ dat omib affluent̾ ⁊ ñ improꝑat. & dabit᷑ ei.
Postulet autẽ in fide: nicħ hesitans. hȩc ẽ fides ad quã pre¬
cepta compellunt. ut lex imꝑet. fides impettet. ꝑ linguã enĩ
quã nullus hominũ domare potest. s sapĩa desursũ descen¬
domare pot̃. Nec illud quisꝗͣ istis ꝓ impossibilitate ñ pec¬

Expanded text:
bilis, plena misericordia et fructibus bonis, non indicans, sine simulatione. haec est sapientia, quae linguam domat, de sursum descendens, non ab humano corde prosiliens. an et istam quisque abrogare audet gratiae Dei, et eam superbissima uanitate ponet in hominis potestate? cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? an et huic orationi contradicitur, ne fiat iniuria libero arbitrio ? quodsi sibi sufficit possibilitate naturae ad implenda omnia praecepta iustitiae , contradicatur ergo et idem ipsi apostolo Iacobo admonenti et dicenti; si quis autem uestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. postulet autem in fide nihil haesitans. haec est fides, ad quam praecepta conpellunt, ut lex imperet. fides impetret. per linguam enim, quam nullus hominum domare potest, sed sapientia desursum descendomare potest. Nee illud quisquam istis pro inpossibilitate non pec
Abbreviated transcription (Latin):
humanã medico xp̃o indigere naturã. Q uero autẽ uͥ
natura istã ꝑdidĩt lib̾tatem. quã sibi dari exoptat cũ
dic̃ quis me lib̃abit. Non enim & ille substantiã car¬
nis accusat. cũ dic̃ lib̾ari se cuꝑe de corpore mortis hu¬
ius. cum &ẽ corporis sic̃ animȩ natura dõ bona aucco¬
ri tribuenda ẽ. S utiq dc uicis corporis dic̃. Nam de cor¬
pore mors corporis separat. s contracta ex illo uicia eo¬
herent. quib & iusta pena debet᷑. quã &̃ in inferno ille
diues inuenit. Hinc se ñ poterat utiq lib̃are: qui dic̃. Q s
ine lib̾abit de corpore mortis huiusꝰ Ubicumq autẽ istã
ꝑdidĩt lib̃tatem: certe inseparabilis ẽ possibilitas illa na¬
turȩ. ht posse ꝑ naturale subsidium: ht̃ uelle ꝑ lib̾um
arbitrium. Cur querit baptismatis sacram̃tum : An ꝓpt̾
commissa p̾c̾ita. ut ea tantũ ignoscant᷑. quȩ fieri infecta
ñ possunt: Dimitte hominẽ. Clam& qͦd clamabat. Hon

Expanded text:
humanam medico Christo indigere naturam. Quaero autem, ubi natura istam perdiderit libertatem, quam sibi dari exoptat, cum dicit: quis me liberabit ? non enim et illo substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori tribuenda sit, sed utique de uitiis corporis dicit. nam de corpore mors corporis separat; sed contracta ex illo uitia cohaerent, quibus iusta poena debetur, quam etiam in inferno ille diues inuenit. hinc se non poterat utique liberare qui dieit: quis me liberabit d e corpore mortis huius ? ubicumque autem istam perdiderit libertatem, certe inseparabilis est possibilitas illa naturae, habet posse per naturale subsidium, habet uelle per liberum arbitrium; cur quaerit baptismatis sacramentum ? an propter commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? dimitte hominem, clamet quod clamabat. non
Abbreviated transcription (Latin):
sit: quib dic̃. Qgͣ tribuit uob̃ sp̃m. & uirtutes oꝑat᷑ it
uob̾. exoꝑib legis an ex auditu fidĩ: uUnde apparet eum
xp̃ianis loqui: & quib d̾s tribuerat sp̃m. Ergo &̃ baptiza¬
tis. Ecce & baptizatis caro inuenit᷑ eẽ contraria. & ñ adeẽ
possibilitas illa quã inseꝑabilit̾ insitam dic̃ ẽẽ naturȩ. ubi
ẽ qͦd alt̃. qui fieri pot̾ ut cuicumq baptrzato sit caro cont̾ria:
Quom̃ lib& intelligat carnẽ. qi reuera ñ nat᷑a eiꝰ que bona ẽ.
s uicia carnalia carnis hoc loco nomine nuncupant᷑: ecce
tam̃ &̃ baptizatis caro contraria ẽ. Et quomͦ contrariaꝰ Ut
ñ qͦd uolunt faciant. Ecce adest uoluntas in homine. ubi
ẽ possibilitas illa naturȩ : fateamur gram necessariã. Cla¬
memus. Miser ego homo. quis me lib̾abit de corpore mortis
gr̃ȩ dicitis hominẽ posse eẽ sine peccato. ñ tcͦ de illa gr̃a
feras in tempcationẽ: s libera nos amalo. Si adest possibi¬

Expanded text:
tribuit uobis spiritum et uirtutes operatur in uobis, ex operibus legis an ex auditu fidei? unde apparet eum Christianis loqui et quibus deus tribuerat spiritum, ergo etiam baptizatis. ecce et baptizatis caro inuenitur esse contraria et non adesse possibilitas illa, quam inseparabiliter insitamest quod ait, « Qui fieri potest ut cuicumque baptizato sit caro contraria? » Quomodolibet intelligat carnem, quia revera non natura ejus quae bona est, sed vitia carnalia carnis hoc loco nomine nuncupantur; ecce tamen etiam baptizatis caro contraria est: et quomodo contraria? Ut non quod volunt faciant. Ecce adest voluntas in homine; ubi est possibilitas illa naturae? Fateamur gratiam necessariam, clamemus, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis ae Dei dicitis hominem posse esse sine peccato? non tunc de illa gratia feras in tentationem; sed libera nos a malo . Si adest possibi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd m̃titur occidit animã. Nongͦ qͣsi id eẽt faciliꝰ ꝗͣ man¬
suefactio bestiarũ. sc̃s iacob illam sententiã ꝓnuntiauit:
ant ea uoce uoluit ꝓnuntiari. s potiꝰ ostendens quantũ sit in
bomine linguȩ inalũ. ut a nullo homine domari possit. cũ
ab hominib doment᷑ & bestiȩ. Noq hoc idõ dix̃. ut huiꝰ in nos
mali dñationẽ ꝑ negligñtiã ꝑmanere patiam᷑: s ut ad domã¬
dam linguã diuinȩ gr̃ẽ poscamꝰ auxilium. Non enĩ ait lin¬
guã nullus domare pot̾. s nulł hominũ: ut cũ domat᷑ dĩ
miscađia. di adiutorio. dĩ gr̃a fieri fateam᷑. Conet᷑ gͦ anima
domare linguã. & dũ conat᷑ poscat auxilium. & oret lingua
ut dometur lingua. donante illo qͥdix̃ ad suos. Non enĩ uo̾
adiutoriũ diuinũ p̃cem᷑. Proinde & ipse cũ exaggerasset lin¬
guȩ malũ int̾ hȩc dicens. ñ oportet fr̃s mei hȩc ita fieri:

Expanded text:
quod mentitur, occidit eunim a m. non ergo quasi id esset facilius quod mentitur, occidit eunim a m. non ergo quasi id esset facilius suefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uosadiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte posuerit. si dix̾imꝰ qi peccatũ ñ habem. nos ipsos sedu¬
cimꝰ ⁊ u̾itas in nob̾ ñ ẽ: in libris qͦs de hac re ad marcellinũ
banda mͥ uidet᷑ huius assercio. Qs enim insanꝰ dicat debere
pectari. cum idõ sit peccatum qr ũ debet fieri: Sane qͦd apł̃s
iacob ait. linguã aũ nullus hominũ domare pot̾. ñ mͥ
uidet᷑ ita intelligñoũ ut expon̾e uoluerit quasi ꝑ exꝓbrati
onẽ dictũ. Tanꝗͣ diceret. Ergone linguã nullus hominũ
domare pot̾: Camꝗͣ obiurgans & dicens. domare feras po¬
testis linguã ñ potestis. quasi faciliꝰ sit linguã domare qͣ
feras. Non puto qͦd iste sit sensus hoc loco. Si enĩ hoc senti¬
re uellet de facilitate domandȩ linguȩ: çet̾a sequerent᷑
in bestiarũ comꝑatione. Hunc uͦ sequit᷑: inquietũ malũ:
plena ueneno mortifero. utiq nocentiore ꝗͣ bestiarũ ẽ atq
serpentium. Nã illud carnẽ int̾ficit: hoc uͦ animã. Os enĩ

Expanded text:
suerit: dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est, in libris, quos de hac re ad Marcellinum robanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri? Sane quod apostolus lacobus ait: linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum, ut exonem dictum\', tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest?\' tamquam obiurgans eis dicens: \'domare feras potestis, linguam non potestis ?\' quasi facilius sit linguam domare, quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim id \'sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum est atque serpentium; nam illud carnem interficit, hoc uero animam; os enim
Abbreviated transcription (Latin):
qr licet penalia ẽ ipsa peccata st̃: adiungit ⁊ dic̃ ꝓpterea
tradidit eos d̾s in desideria cordis eorum. inĩmunditiam.
Ecce quẽ admod ds grauiꝰ c̃dempnauit: tradens illos in
desidia cordis eorum. in ĩmunditiã. Uidete ã ex hac pena
quȩ faciant. Ut c̃tumeliis inquit afficiant corpora sua ĩ
sem& ipsis: I qr pena ẽ ista iniquitatis. cum sit ⁊ iniqͥtas
euidentiꝰ cõm̃dat dicens. Q transmutauert̾ u̾itatẽ dĩ in
indaciũ. & coluert̾ & seruierunt creatutę potiꝰ ꝗͣ creatori
qͥẽ bñdictꝰ in scła am̃. Propt̾ hoc inquit tradidit illos
d̾s in passiones ignominiȩ. Ecce qͦtiens uindicat ds: & ex
eadem uindicta plura & grauia peccata csurgunt. Nã femi¬
ne coꝵ mutauert̾ naturalẽ usũ in eũ usum qͥ ẽ cont᷑ natͥa.¬

Expanded text:
nalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius commendat dicens: qui transmutanerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae quam creatori, qui est benedictus in saecula amen. propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce quotiens uindicat deus et ex eadem uindicta plura et grauiora peccata consurgunt: nam feminae eorum mutauerunt naturalem usum in eum usum qui est cont
Abbreviated transcription (Latin):
imputari qͦd ñ ẽ sine peccato: bñ qͥdẽ dic̃. s dignet᷑ inde &
orare dñm. ne illi hec iniqua negligñtia dñet᷑. quẽ rogalat
qͥdũ qñ dicebat. itinera mea dirige scđ̾m u̾bũ tuũ: & ñ dñtͥ
inci om̃is iniqͥtas. ne dũ suȩ diligñtiȩ quasi ꝓpriis uirib

Expanded text:
imputari, quod non est sine peccato, » bene quidem dicit, sed dignetur inde et imputari, quod non est sine peccato, » bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua negligentia dominetur. Quam rogabat quidam quando dicebat: Itinera mea dirige secundum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas : ne dum suae diligentiae quasi propriis
Abbreviated transcription (Latin):
& me ñ falso comꝑi suspicatũ. Qͦ prĩꝗͣ ueniã: uidete qͥd di¬
xerit. Cũ traccauit q̃stionem de differentia peccator̃. ⁊ obicet
sͥ qͦd qͥdam dicunt. leuia quedã peccata ipsa multitudine
qͦd sepe irruant. ñ posse cuncta uitari: negauit deb̾e argui¬
ne leuia qͥdem correctione. si uitari omnino ñ posst̃. scͥptͥa
legis arguentis. ut ꝓpt̾ illa quȩ ꝑperã fiunt. cfugiat᷑ ad giã
dñi miserantis. uelut pedagogo c̃eludente in eadẽ fide quȩ
postea reuelatti ẽ uͥ &e remittant᷑ peccata quȩ male fiuit.
&e eadem gr̃a uiuante ñ fiant. Proficientiũ ẽ enim uia:
ꝗͣuis bñ ꝓficientes dicant᷑ ꝑfecti uiatores. Illa ẽ enĩ suma
ꝑfectio cui nicħ addatur. cũ id qͦ tenditur cęꝑit possideri.
Iã uͦ illud qͦd eis dr. ipse tu sine peccato es: reuera ñ ꝑtinet ad¬
cam rẽ de qua uerit᷑ questio. S qͦd dic̃ negligñtiȩ suȩ pocius

Expanded text:
et me non falso comperi suspicatum. Quo priusquam ueniam. uidete quid diet me non falso comperi suspicatum. Quo priusquam ueniam. uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quidam dicunt lenia quaedam peccata ipsa multitudine, quod saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit \'debne leui quidem correptione, si uitari omnino non possunt, scripturas legis arguentis. ut propter illa quae perperam fiunt confugiatur ad gratiam domini miserantis uelut paedagogo concludente in eadem fide, quae postea reuolata est. ubi et remittantur quae male fiunt et eadem gratia iuuante non fiant. proficientium est enim uia, quamuis bono proficientes dicantur perfecti uiatores. illa est autem summa perfecti; cui nihil addatur, cum id quo tenditur coeperit possideri. lam uero illud qeam rem, de qua vertitur quaestio: sed quod dicit « negligentiae suae potius
Abbreviated transcription (Latin):
to pot̾. confitet᷑ quisqͥs rẽ ipsã fatet᷑. fãteor dilectioni urȩ. cum
istuc legerẽ. letitia repente ꝑfusus sum. qͦd dĩ grãm ñ negaret
ꝑ quã solam hõ iustificari pot̾. hoc enĩ in disputationib ta¬
lium maxime detestor & horreo. S ꝑgens legere çet̾a. pͥmo
ex datis similitudinib cepi hab̃e suspectum. Ait enĩ. Num
si dyxcro hõ disputare pot̾. aiuis uolare. lepus currere .⁊ ñ aẽ
ꝑ quȩ hȩc effici possint commemorauero. idest linguã . alas.
pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qͥ officia ipsa
confessus sum Uidet᷑ certe hȩc eum cõmemorasse: que na¬
tura ualent. Creata sunt enĩ hȩc m̃bra huiꝰ modi naturis:
linguȩ. alȩ. pedes. Non tale aliqͥd posuit. quale de gr̃a ĩtel¬
ligi uoluit. sine qua hõ ñ iustificat᷑. ubi de sanandis ñ de
instituendis naturis agit᷑. Hinc iã gͦ sollicitꝰ cȩpi leg̾e gt̾a

Expanded text:
to potest, confitetur, quisquis rem ipsam to potest, confitetur, quisquis rem ipsam ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod Dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest; hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero: homo disputare potest, auis uolare, lepus currere, et non etiam per quae haec effici possint commemorauero, id est linguam. alas, pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe haec eum commemorasse, quae natura ualent; creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua, alae, pedes. non tale aliquid posuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur, ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. hinc iam ergo sollicitus coepi legere cetera
Abbreviated transcription (Latin):
fatetur. quia nec absq re ẽẽ qualitas pot̾. His dictis iterũ sibi
obicit. S tu inquies. hoc in loco dĩ grãm qͣnqͥdẽ cã ñ cõmemoraᷤᷤ
uideris abnuere. Deinde respondit. Egone abnuo qui rẽ c̃fitendo
c̃fitear necẽẽ ẽ. & ꝑ qͦd res effici pot̾. antu qui rẽ negando. ⁊ qͥcqͥd
illud ẽ ꝑ qͦd res efficit᷑ ꝓculdubio negas: oblitꝰ ẽ iam se illi res¬
pondere: qui rẽ ũ negat. Cuius obieccionẽ paulo ante ꝓposu¬
qua iste multum laborat possibilitatẽ negat. qui ei iã dic̃.
fitetur agit adhuc adu̾sus eos qui negant ẽẽ possibile homi¬
nẽ eẽ sine peccato. qͥd ad nos: Contͣ quos uult agat. dũ tam̃
hoc confiteat᷑. qͦd impietate sceleratissima negat᷑ sine gr̃a dĩ ho¬
minẽ sine peccato ẽẽ posse. Dic̃ gͦ. Siue ꝑ grãm. siue ꝑ adiuto¬
rium. siue ꝑ miscđiam. & quicqͥd illud ẽ ꝑ qͦd ẽẽ hõ absq pecca¬

Expanded text:
fatetur; quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi fatetur; quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi obicit: sed tu, inquies, hoc in loco Dei gratiam, quandoquidem eam non commemoras, uideris abnuere. deinde respondet: egone abnuo, qui rem confitendo confitear necesse est et per quod effici res potest; an tu, qui rem negando et quicquid illud est per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est, iam se illi respondere, qui rem non negat, cuius obiectionem paulo ante proposuqua iste multum laborat, possibilitatem negat, qui ei iam dicit fitetur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutorium siue per misericordiam, et quicquid illud est per quod esse homo absque pecca