comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores: foris loq̃ntes. tan qͣm ministri ȩdifica¬
tionis. & eustodes edificatoꝵ. Domꝰ. est ppłs di. tẽplũ¬
cantica amantiũ. & qͦdam desid̾io scõ flagrantium.
runt qui edificant eã quia neq qͥ plantat: ẽ aliqͥd
in hac ȩdificatione laborant. qͥ in eccłia p̃dicant u̾¬
bum dĩ. ministri sacramentoꝵ dĩ. Postquã egit de
edificatione. subdit de custodia dicens. Hisi dñs

Expanded text:
 tanquam ministri aedificationis, et custodes aedificatorum. Domus est popucantica amantium, et quodam desiderio sancto flagrantium. runt qui aedificant eam, quia neque qui plantat aliquid in hac aedificatione laborant, qui in Ecclesia praedicant verbum Dei, ministri sacramentorum Dei. Postquam egit de aedificatione, subdit de custodia, dicens: VERS. 2.--
Abbreviated transcription (Latin):
rus pacificꝰ. qui fecit
lapide angulari: ec
edificauit. Uñ. congrue hic additur p̃ter solitum:
salomonis. qi is edificauit templum: in figurauer
obus parietib. slegͦ acciꝑes illum salomonẽ: sdo p̃s̃¬
ait. Nisi dñs edificau̾it domum. In hoc est spes po¬
neuda s in nullo hominum. qͥa ce ille salomon ceci
dit. qui templũ ȩdificauerat. Ille enim salomon:
amator fuit fuit mulierum. & usꝙ adeo laqueus
furt illi ala cupiattas: t ydolis ã muilierib sacri¬
fiear coget᷑. Et ẽ sensꝰ tytil hic ẽ canticũgͣduũ salo

Expanded text:
rus pacificus, qui fecit lapide angulari Ecclaedificavit . Unde congrue hic additur, praeter solitum Salomonis, quia is aedificavit teobus parietibus. Ne ergo acciperes illum Salomonem, ait, Nisi Dominus aedificaverit. In hoc spes ponenda, sed in nullo hominum: quia et ildit, qui templum aedificaverat. Ille enim Salomon vehemens amator fuit mulierum, et usque adeo laqueus fuit illi illa cupiditas, ut idolis a mulieribus sacrificare cogeretur . Et est sensus tituli; hic est Cantic
Abbreviated transcription (Latin):
faciã. s equit᷑. ⁊ t̾rores tiu ꝯtur bauert̃ me. Om̃e quod
pot̾ accid̾e ⁊ siñ accidat. prudent̾ timet᷑. T am gram¬

Expanded text:
faciam . Et terrores tui conturbaverunt me, omne quod potest accidere etsi non accidat, prudenter timetur. Tam grav
Abbreviated transcription (Latin):
inseparati. int̾ qͦs. gemit eccłia quos patitur. Quid
meum. qͥa ñ ꝯsentio factis maloꝵ. tuds̃: ꝓba: tui. sei¬
to: qd ñ pot̃ homo. ñ ħeticꝰ. quinee ꝓbare nouit.
nec scire. eor meũ. s tu solus. qui rimaris occulta cor¬
dium. Eece. quid ait ꝓxima xp̃i: int̾ filias: hee ft̃
uoces eius. ꝓba me ds ⁊ scito cor meñ. hec conscien¬
na munda est.: ⁊ species filiȩ regis intri secus ẽ.
q̃ est int̾ filias: ut lilium int̾ spinas. q.d. illi sunt

Expanded text:
inseparati, inter quos gemit Ecclesia, quos et patitur, quid meum, quia non consentio factis malorum, tu Deus, proba, tu scito quod non potest homo non haereticus, qui nec probare novit, nec scire cor meum; sed tu solus qui rimaris occulta cordium. Ecce quid ait proxima Christi inter filias. Hae sunt voces ejus: proba me, Deus, et scito cor meum. Haec conscientia munda est, et species filiae regis intrinsecus est, quae est inter filias, ut lilium inter spinas . Quasi dicat
Abbreviated transcription (Latin):
am. & ostende. faciem
na est suauitas huiꝰ u̾si¬
culi. In hoc regulam¬
totꝰ religionis expo¬
nit. Primo enĩ: ds nos

Expanded text:
am. Et ostende faciem na est suavitas hujus versiculi; in hoc regulatius religionis exponit. Primo enim Deus nos
Abbreviated transcription (Latin):
Canticũ
gͣduum. Quintus
decimus gradꝰ est:
git. sicut supͣ: de
caritate ꝓximi. ñ:
tas sit qͣ diligit᷑ ds. & alia. qua ꝓximus. s quia
diu̾sos actus habet ipsa gr̃a. ce diuersa diliguntur
ea. Intentione monet: ad diligendũ dm. Modꝰ.
Biꝑtitus ẽ p̃s. Primo: inuitat pluralit̾ bndic̾ed̾m

Expanded text:
Canticum graduum. Quintus decimus gradus: Chagit, sicut supra de charitate proximi. Non a sit qua diligidiversos actus habet ipsa virtus, et diversa diliguntur ea. Intentio: monet ad diligendum Deum. Modus: Bipartitus est psalmus. Primo invitat pluraliter benedicere
Abbreviated transcription (Latin):
uł omĩa. hoc id̾o dicit. ne pec¬
iacob. Siqͥs totam legẽ seruauit: offendat aut̃ in
uno: factus est om̃ium reus. Qd̾ euitat qͥ ꝑspieit in
fici: qi ꝯfundebaris. abscondistite: a ꝯspectu di. qͥa
erubescebas. nunc aut̃ uenis in ospectũ di: ꝑ gr̾am
liberatus. Uł ita seriat̃. Qͣ. Id̾o peto iustificationes
custodire: qr t̾e: cũ custodiero: ñ ꝯfundar: cũ ꝑspexo̾

Expanded text:
vel omnia, hoc ideo dicit ne pecJacobus: Si quis totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reusfici , quia confundebaris abscondisti te a conspectu Dei, quia erubescebas. Nunc autem venis in conspectu Dei per gratiam liberatus. Vel ita, ideo peto justificationes custodir
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ Grachii tiI. optionẽ. alia littera
posside filios Mor ficatoꝵ. hoc semꝑ ora¬
uere sc̃i martires: ne infructuosꝰ
seges. uñ putabat᷑ ꝑitura &e est ista pia p̃catio. ne fi¬
lios eoꝵ ꝓiciat: qui ꝓ eo puniti sunt. s multiplicet. &e
hoc. sedm magnitudinẽ brachii tui .i. potentiȩ tuȩ
Res enim tam magnam xͥanis secuta ẽ: qͣm mĩqũa

Expanded text:
e in adoptionem, alia littera, posteros, mortificatorum. Hoc semper oravere sancti martyres, ne infructuosus seges, unde putabatur peritura. Et est ista pia precatio, ne filios eorum projiciat, qui pro eo puniti sunt, sed multiplicet. Et hoc secundum magnitudinem brachii tui, id est potentiae tuae. Res enim tam magna in Christianis secuta est, quam nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
resistunt patri emendanti ⁊ credunt: ꝓmittent.
ñ credunt ꝑisse oꝑa sua. cũ eis tẽporalit̾ non re¬
tribuit᷑. St̃ enĩ quidam: ad t̾renacurui. qui bonail¬
la agurt. mercedẽ a do hic sꝑantes. uł hominib
placere uolentes. qd̾ ñ facit beatꝰ uir. qͥ nec głam
hominum nec t̾renas ꝯcupiscit diuitias. Et tamn¬

Expanded text:
ttenti, non credunt periisse opera sua, cum eis temporaliter non retribuitur. Sunt enim quidam ad terrena curvi, qui bona illa agunt, mercedem a Deo hic sperantes, vel hominibus placere volentes, quae non facit beatus vir, qui nec gloriam hominum nec terrenas concupiscit divitias. Et tam
Abbreviated transcription (Latin):
gi sub alia distinctione. Cleuauerunt flumina
uocem suã dñe. hoc ñ mutat᷑. Qd̾ aut̃ sequit᷑: ele¬
uauert̃ flumina fluctus suos hoc de est in aliis
editionib sicut diximꝰ. a uocib aquarum multaꝵ
factȩ st̃ mirabiles elationes maris. Aquȩ st̃ gentes.
referantur: qui facit omĩa bona: addit. mirabił
tionis. et eleuauerunt. fli. flue. suos .i. ip̃iddem.¬

Expanded text:
tione: Elevaverunt flumina vocem, Domine. Hoc non mutatur. Quod autem sequitur: Elevaverunt flumina fluctus suos, hoc deest in aliis editionibus, sicut dixeramus, a vocibus aquarum multarum, factae sunt, mirabiles elationes maris. Aquae sunt gentes, referantur, qui facit omnia bona, addit: Mirabilictionis. Et, elevaverunt flumina fluctus suos, id e
Abbreviated transcription (Latin):
s mrabilis ẽ dñs in
altis. Ambulat enim
suꝑ aqͥs maris .i. suꝑ capita potestatum ⁊ regum
t̾renoꝵ quos subuigat & p̾mit: ut sit pax eccłiȩ.
qd signatũ est olim: dũ suꝑ aquas ambulauit. uł¬

Expanded text:
 mirabilis est Dominus in altis; ambulat enim super aquas maris, id est super capita potestatum et regum terrenorum, quos subjugat et premit ut sit pax Ecclesiae. Quod significatum est olim, dum super aquas ambulavit.
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc: indicat iste se cre¬
dere. q̃ ad salutẽ st̃. In¬
elinauit aut̾ aurẽ: in¬
meis inuoca ho. incarnatione. in passio¬
ne filii. In quo ego ex ꝑtꝰ
notat: qd ñ est ociosꝰ dilector ce hoc. in dreb meis
ꝙ. in dieb mee miseriȩ. quos m fec peccando qͥ fc̃.¬

Expanded text:
In hoc indicat iste se credere quae ad salutem sunt, inclinavit autem aurem suam, in incarnatione, in passione Filii, in quo ego expertunotat quod non otiosus dilector. Et hoc in diebus meis, id est in diebus meae miseriae, quos mihi feci peccando, q
Abbreviated transcription (Latin):
ds tiuus.o syon: regna¬
o eccł̃ia. quia tues reg¬
num eiꝰ. non babylonia.
Deĩn. qd̾ dixerat in seła.
exponit. ingn̾atione

Expanded text:
us tuus, o Sion, regnao Ecclesia, quia tu es ejnum, non Babylonia. Deinde quod dixerat in saecula exponit, in generatione
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiet .i. omĩ ope
&ẽ auxilio destitutos
in scło. ut sperent in
d̃m. & etiã qui h̃nt
t̾rena: &e ñ in eis con¬
fidunt. pupilli ⁊ui
doẽ filia. Supilli sunt: om̃s fideles: in hac ꝑegͥnatio¬
ne. quib absens est pat̾. ⁊omĩs fidelis: est iudua spon¬
so absente .i. qͣin diu sponsꝰ abest.uĩ. magis patrem
ce sponsũ desid̾ant ⁊ hos om̃s. ds ꝓtegie. ñ uisꝰ. s des¬
deratus. & ipse: disꝑdet uiam. uł uias latas: peccorũ.

Expanded text:
suscipiet, id est omni ope et auxilio destitutos in hoc saeculo, ut sperent in Deum, et etiam qui habent terrena, et non in eis confidunt, pupilli et vdo est filia. Pupilli sunt omnes fideles in hac peregrinatione, quibus absens est Pater; et omnis fidelis anima, est vidua Sponso absente, id est quandiu Sponsus abest. Unde magis Patrem et Sponsum desiderant, et hos omnes Deus protegit, non visus sed desideratus. Et ipse disperdet viam, vel, vias
Abbreviated transcription (Latin):
uocib aquarũ multa¬
rum. cetera quȩ int̃¬
ponunt᷑: ñ sunt in
editione septuaginta interp̃tum qͣm
Illal augustinꝰ exponit. Qid. Sexto die ue¬
nit dñs. ⁊ueniens. discipulos elegit. quos sp̃u
scõ impleuit uñ dicuntur flumina. de quo alib.
fluminis impetus letificat ciuitatẽ di. Hec gͦ

Expanded text:
ocibus aquarum multarum. Caetera quae intponuntur, non sunt in editione Septuaginta Interpretum, quam Angustinus exponit. Quasi dicat: Sexto die venit Dominus, et veniens discipulos suos elegit, quos Spiritu sancto implevit. Unde dicuntur flumina, de quo alibi: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Haec ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tione. incipientib qͣli elementa dantur. Unde
monem᷑ ut ad eruditionis studium festinemꝰ Nom̃
aut̃ angłicȩ laudis: alła: & si omĩb ps̃mis ꝯgruae. ib
tñ p̃cipue ponit᷑. ubi magna exultatione gaudetur.
sic̃ in hoc pͥsmo: ppłs dĩ ab omimalo lib̾atus: laudat.¬
turx̧ laudis. Intentione: monet ad laud̾ẽ. Modꝰ. T̃ri¬
ꝑtitꝰ est. Primo: ꝓpłs fidelis se dicit ꝯfiq̃. in ꝯgregati¬
one ustoꝵ ubi ẽ et̾na laus. Scd̾o. dicit. fideles sp̃uali
mune satiatos. ꝓmittens aduentum xp̃i. ibi. Me¬

Expanded text:
t, incipientibus quasi elementa dantur. Unde monemur ut ad eruditionis studium festinemus. Nomen autem angelicae laudis, Alleluia, et si omnibus psalmis congruat, ibi tamen praecipue ponitur, Cassiod. ubi magna exsultatione gaudetur, sicut in hoc psalmo populus Dei ab omni malo liberatus laudatturae laudis. Intentio: Monet ad laudem. Modus: Tripartitus est. Primo, populus fidelis se dicit confiteri in congregatione justorum, ubi est aeterna laus. Secundo, dicit fideles spirituali munere satiatos, promittens adventum Christi, ibi, me
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ .i. laudabo te. Non enĩ ẽ hic ꝯfessio pecc̃oꝵ: s laudĩ
ua. luget. hec: gaudet. Illa: medico nulnꝰ ostendit.
hec. de sanitate gr̃as agit. laudabo dico: & hoc. in
de quib dr̃. Popłs hic labiis me honorat cor aut̃ eoꝵ
longe ẽ a me. Confitebor: & hoc: in ꝯsilio iustor &e
iusti faciunt. Et accipit᷑ hoc totum. de p̾senti. uł hoc

Expanded text:
t laudabo te. Non enim est hic confessio peccatorum, sed laudis. Illa luget, haec gaudet; illa medico vulnus ostendit, haec de sanitate gratias agit. Laudabo dico, et hoc in de quibus dicitur: Populus hic labiis me honorat, cor eorum longe est a me . Confitebor et hoc ijusti faciunt. Et accipitur hic totum de praesenti. Vel hoc
Abbreviated transcription (Latin):
iudei. qui õderunt me. uideant. hoc. qm tu dũe¬
adiuuistime in certamine. in his: que feci. & ꝯso¬
latus es me. in tristicia quȩ hic ẽ .ẜ. in his que pal¬
sus sum. hoc inquam uideant: & confundantur
in iudicio ꝑniciose. qui m nolunt salubrit̾ ꝯfundi¬

Expanded text:
udaei qui oderunt me videant, hoc, quoadjuvisti me, in certamine, in his quae feci, et consolatus es me in tristitia quae hic est, in his quae passus sum; hoc videant, et confundantur in judicio perniciose, qui modo nolunt salubriter confundi
Abbreviated transcription (Latin):
seruilis timor. a caritate. & succedte. dem̃. castus ti¬
mor quo timemus ne sponsꝰ tardet. ne discedãt.
ne offendamus. ne eo careamꝰ t̃ imor iste: de amo
qui ambulant in uiis eiꝰ .i. in fide. & in oꝑib bomiͦ¬

Expanded text:
servilis timor a charitate, et succedit. Deinde castus tiservilis timor a charitate, et succedit. Deinde castus timor, quo timemus ne sponsus tardet, ne discedat, ne offendamus, ne eo careamus, timor iste de amoreQui ambulant in viis ejus, id est in fide, in boni
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtiment
tulus.
Canticũ graduum.
Nonus gradus est.
ut pacificus caste¬
timeat᷑. qui solus:
ȩdificat. custodit.¬
exaltat. Intentio¬
ne moniet. caste time̾. Modus.
mentis enuniat. Scdo: optat bona timenti ibi.
b̾enedicat tͥ. Ad timorẽ gͦ di monens: ait. Heati¬
mundanũ: siue humanũ. seruilem. inicialem
castum: uł filialem. Humanus timor ẽ: qñti¬
memus patipericła carnis: uł ꝑd̾e bona mun¬
di. ꝓpt̾ qd̾ delinquimꝰ. hic timor: malus est. qui
in primo gradii: cum mundo deserit᷑. s dinꝰ
a pecc̃o. quo. p̃sentiã uidicis: &e penas: metuit.
ce timore facit. quicqͥd boni facit . ñ. timore amit¬
tendiȩt̾num bonũ: qd̾ ñ amat. s timore patien¬
di malum: qd̾ formidat. ñ timet ne ꝑdat ãplexꝰ pul¬
cherrimi sponsi. s timer. ne mittat᷑ in gehennã.
bonꝰ est iste timor ⁊ utilis. ꝑ quẽ fte paulatim con¬
suetu douisticiȩ. &e succedit inicialis timor. qñ mci¬
pit qd̾ durum erat amari. & sic incipit excludi

Expanded text:
timent tulus: Canticum graduum. Nonus gradus est ut pacificus casttimeatur, qui solus aedificat, custodit,exaltat. Intentio: Monet caste timere. Modus: mentis enumerat. Secundo optat bona timenti, ibi, benedicat tibi. Ad timorem ergo Dei monens ait: VERmundanum sive humanum, servitem, initialem, castum vel filialem. Humanus timor est, quando timemus pati pericula carnis, vel perdere bona mundi, propter quod delinquimus. Hic timor malus est qui in primo gradu cum mundo deseritur. Sed divinus a peccato, praesentiam judicis et poenas metuit, et timore facit quidquid boni facit, non timore amittendi aeternum bonum quod non amat, sed timore patiendi malum quod formidat. Non timet ne perdat amplexus pulcherrimi sponsi, sed timet ne mittatur in gehennam: bonus est iste timor et utilis, per quem fit paulatim consuetudo justitiae, et succedit initialis timor, quando incipit quod durum erat amari, et sic incipit excludi
Abbreviated transcription (Latin):
haudis. confesione oblata artitis ñ aliomͦ d d̾o
buseait uoluntaria. Uoluntaria enĩ ẽ ꝯfessios
laudis. qͣm iste int̾ angustias offert. qua oblatio
patt. Iam enim nouat. s quertt. addi do doce qr

Expanded text:
laudis confessione oblata charitatis, non alio modo. Et ideo bene ait, voluntaria. Voluntaria enim est confessio laudis, quam iste inter angustias offert; qua oblationpetit. Jam enim noverat; sed quaerit addi. Ideo doce,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis p̃coniis: & cȩlesti leticia: pleni sunt ait quasi
repulsis nubib peccoꝵ. serems m̃tib ad laudes di
ueniat᷑. & quasi completis om̃ib quib humana ig¬
norantia fuerat instruenda: nnc ad sola p̃conia
d̾iuacandũ est. Uñ: specialit: seq̃ns psalmus inti¬
tulatur: laudatio.

Expanded text:
lesti laetitia pleni sunt, ut quasi repulsis nubibus peccatorum, serenis mentibus ad laudes Dei veniatur. Ea quasi completis omnibus quibus humana ignorantia fuerat instruenda, nunc ad sola praeconia Dei vacandum est. Unde specialiter sequens psalmus intitulatur laudatio.
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicis: ꝯuid dicis tu corpꝰ xp̃i: quid uos ñ filii
qͥ est ads eiꝰ potestate. Sciendũ. qd̃ de hac uictoria.
qͣm psalmꝰ iste triumphalis decantat: qͣsi t̾minũs
om̃ium mundanarũ rerũ sͥ fecit ꝓpħa. Non enĩ post
hanc: aliquro dict̾urus ẽ: uł de eccłiȩ ꝑsecutorib uł¬

Expanded text:
quid dicis? quid dicis tu corpus Christi? quid vos non filii aquid dicis? quid dicis tu corpus Christi? quid vos non filii aqui est, Deus ejus, potestate. Sciendum est quod de hac victoria quam psalmus iste triumphalis decantat, quasi terminum omnium mundanarum rerum sibi fecit Propheta. Non enim post hanc aliquid dicturus est, vel de Ecclesiae persecutoribu
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ .i. corda. sunt plena .i. diu̾sis reb farcita ce
sunt: eructartia quia de illis. pessimas eruptuati¬
ones exalant. q̃ fetent. ⁊ simplices corrumpunt.
eructantia dico. ex hoc in illud. qr in uno uicħ: fugi
unt ad alud in stabiles. qr ñ hñt radicẽ uitatis:
lium eoꝵ fȩtosum ẽ: cum ipsi fide st̾les sint. Uel
mmistice. Oues eoꝵ. sunt discipłi eoꝵ. &e hee oues. sus
fetosȩ qr ipsi alios plures merrore genatre. addit.
habund̾. in. egres. suis. ñ ait. in ingressib sus. qͥa
totum qd̾ habere udentur: ab eis egredit᷑ eito ꝑͥi¬
turis. Et boues eoꝵ st̃ crasse. uł crassi. Ad littam bo¬
ues eoꝵ non sunt labore macri. s. ocio pingues.
ut his qui affluunt diuitiis cum ipsi sint a uita¬
de ieiun. ł mistice. boues eoꝵ: funt magistri. qͥ
illis. adeo ꝓsꝑi st̃. nec transitꝰ. nec elamor turbidꝰ
int̾rumpte. quietẽ eoꝵ.Uł mistice. mac̾ia: est ars
philosophoꝵ. quȩ ñ pot̾ meis destrui. ut iusti fact¬

Expanded text:
est corda, sunt plena, id est diversis rebus farcita; et sunt eructantia, quia de illis pessimas eructationes exhalant quae fetent, et simplices corrumpunt. Eructantia dico, ex hoc in illud Cassiod., quin illud. Instabiles, quia non habent radicem veritatis. lium eorum fetosum, mystice, oves eorum sunt discipuli eorum. Hae oves sunt fetosae, quia ipsi alios plures in errore generant, abundantes in egressibus suis. Non ait in ingressibus suis, quia totum quod habere videntur, ab eis egreditur cito perituris. Et boves eorum sunt, crassae, ad litteram. Boves eorum non sunt labore macri, sed otio pingues, ut his qui affluunt divitiis, cum ipsi sint a veritate jejuni. Vel mystice: Boves eorum sunt magistri, qui illis, adeo prosperi sunt, nec transitus, nec clamor turbidus interrumpit quietem eorum. Vel mystice, maceria est ars philosophorum, quae non potest in eis destrui, Hier. ut
Abbreviated transcription (Latin):
guo. tanꝗͣ
sinit mala.
Ds eiꝰ: ẜiñ arguo eos. qa beatũ dixert̃ ppłm cui
hec sunt. illud qd̾ ẽ in sinistra ponentes in dextera.
felicitas quide est: habere filios incolumes ⁊ filias
ornatas. &e cet̾a temporalia. nec p̾cipitur iustis: eam
defug̾e. s ñ dext̾am putare. Non enĩ inde rep̃hendit
abraham. ysaac. ⁊ iacob. habundauit: sine amissȩ
loꝵ. & pessimis cogitationib. ostendens eos ẽẽ ħeg¬
cos. de quib. cẽ⁊ q̃dam ad litt̾am exponunt᷑. Quoꝵ̾¬
.i. filii eoꝵ sunt. nouella plantatio. qͥ ñ de apłis suq̃
fundati. s de ꝑu̾sitate nouitatis gen̾ati. Ecce: post
mala ipsor enum̾ata supͣ. nunc ꝙ̃ bona eoꝵ accu¬
sat. dicens: qd̃ filii prauo dogmate st̃ gen̾ati. qͥ non
antiqͥs ritib ꝑatrum uiguerunt. s nouis errori¬

Expanded text:
guo tanquam sint mala; sed inde arguo eos, quia beatum dixerunt populum cui haec sunt. Illud quod est in sinistra, ponentes in dextera. Felicitas quidem est habere filios incolumes, et filias ornatas, et caetera temporalia; nec praecipitur justis eam fugere, sed non dexteram putare. Non enim inde reprehendit Abraham et Jacob abundavit sine amissae lorum, et pessimis cogitationibus, ostendens eos esse haereticos, de quibus etiam quaedam ad litteram exponuntur. Quoest filii eorum sunt novella plantatio, qui non de apostolis sunt fundati, sed de perversitate novitatis generati. Ecce post mala ipsorum enumerata supra, nunc etiam bona eorum accusat, dicens quod filii pravo dogmate sunt generati, qui non antiquis ritibus Patrum viguerunt, sed novis errori
Abbreviated transcription (Latin):
rem deuorat. In mari
audit. hoc mare: ama¬
Irum erat ⁊ mortuum:
Tr̃ suenit tons ille uite: ut indulcoraret.¬
ce sanaret. Id̾oq uixta ez echiel: egredit᷑ de temple
dñi fons aq̃ uiue. &e uadit ad mare mortuum. qd̾
nichil habebat uiuens. Nulli enĩ prscicłi eẽ pote¬
rant in mari mortuo. nichil meo uiuebat .s: de
tẽplo dm̃ .i. de sinu patris: egressus ẽ saluator ⁊ in¬
dulcorauit mare mortuum. uł ad litt̾am. In mari¬
Ecce nunc in mari gentiũ est uia tua. Iam dudũ
in scõ erat. Uñ supra dixit. in scõ uia tua. qd̾ bene
congruit. qr sc̃s ille est in mari. Ambulat enĩ suꝑ
tatua: sunt in aqͥs multis i. inppłis multis .s. in
poralis: doctrina: miracła: ñ cognoscent᷑ a uideis.
palam uenerit: & se miracłis ostenderit. tñ ñ est
cognitus a uideis infidelib. qͦs tñipse deduxit. iu¬

Expanded text:
rem devorat. In mari idit. Hoc mare amarum erat et mortuum, sed venit fons ille vitae, ut indulcoraretsanaret. Ideoque juxta Ezechielem: Egredietur de templo Domini fons aquae vivae, et vadit ad mare mortuum, quod nihil habebat vivens . Nulli enim pisciculi esse poterant in mari Mortuo, nihil in eo vivebat; sed de templo Domini, id est de sinu Patris, egressus est Salvator, et indulcoravit mare Mortuum. Vel ad litteram: CaEcce nunc in mari gentium est via tua. Jam dudum in sancto erat, unde supradixit, in sancto via tua. Quod bene congruit, quia sanctus ille est in mari. Ambulat enim super ta tua sunt in aquis multis, id est in populis multis, id est in poralis, doctrina, miracula non cognoscentur a Judaeis. palam venerit et se miraculis ostenderit: tamen non est cognitus a Judaeis infidelibus, quos tamen ipse deduxit
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa. ẽ uob̃ȩt̾na. ut finis singłoꝵ u̾suum. referatur
ad principium hoc modo. confitemini ei: qͥ fac̃ mira¬
bilia magna solꝰ. d̾o confitemini. qm̃ in et̾. ⁊ c̃. Ita ce in
angłos fiunt. ipse facit. & quedam magna. ipse so¬
lus: sine minist̾io hoĩs: uł angłi facit quȩ exeqͥtur.

Expanded text:
ia est vobis aeterna, ut finis singulorum versuum referatur ad principium, hoc modo: Confitemini ei qui facit mirabilia magna solus, ideo confitemini, quoniam in aeternangelos fiunt, ipse facit, et quaedam magna, ipse solus sine ministerio hominis vel angeli facit quae exsequitur
Abbreviated transcription (Latin):
sic in capite om̃iuim. licet ñ sit positum: subau¬
diendũ est. confitemini. qd̾ aꝑtꝰ est in greco. ut si
diceremꝰ: facienti mirabilia. uł ei qͥ facit mirabi¬
lia. ubi:. necessario subaudiret᷑. confitemini. quod
nr̃a locutio. in his omib seruare ñ potuit. &e ido.
latino sermone diciñ pot̾: ñ in quib dam subau¬
diat᷑ hoc totũ. ei qui facit. uł fecit. uñ: obscurũ
est. qd̾ hic dr ita: ut possit putari sententia sic um¬
gi. Qui facit mirabilia:. Qui fecit cȩlos: ⁊c̾: qm̃ inȩt̃¬

Expanded text:
sic in capite omnium, licet non sit positum, subaudiendum est, confitemini: quod apertius est in Graeco, ut si diceremus facienti mirabilia, vel ei qui facit mirabilia, ubi necessario subaudiretur, confitemini: quod nostra locutio in his omnibus servare non potuit. Et ideo Latino sermone dici non potest, nisi in quibusdam subaudiatur hoc totum, ei qui facit, vel fecit. Unde obscurum est quod hic dicitur, ita ut possit putari sententia sic jungi: Qui facit mirabilia, qui fecit coelos, etc., quon
Abbreviated transcription (Latin):
factus est: in alio psalmo.
uͥait. ego dixidii estis. ⁊ filii
excelsiomis. Et ñ ido dicunt᷑ dii. qd̃ om̃s sint boni. Si
enim om̃s bom eẽnt: ñ dic̾et in eod̾e psalmo: in me¬
dio d̃os diuidicat .i. discernit. de quib etiã subd̾.
onfitemini dño¬

Expanded text:
factus est in alio psalmo, ubi ait, Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi, etc. Et non ideo dicuntur dii, quod omnes sint boni: si enim omnes boni essent, non diceret in eodem psalmo: in medio autem deos dijudicat, id est discernit, de quibus etiam subdit: Confitemini D
Abbreviated transcription (Latin):
duo:. om̃s creaturas indicet dõ subiectas. Uł ꝑgen¬
tes carnales. ꝑ celos: sp̃uales significat. suꝑ quos
mines uident fulg̾e̾ dos. qͦs eolunt .i. solẽ &e lunã.
&e huiꝰmodi. Celigͦ. suꝑ sehabent illum. quẽ hui
qͦs regnat in gentib qͣs suo nomine sig̃cat. Et est

Expanded text:
duo omnes creaturas indicet sibi subjectas. Vel per gentes, carnales; per coelos, spirituales significat, super quos mines vident fulgere deos quos colunt, id est solem et lunam et hujusmodi. Coeli ergo supra se habent illum, quem humiolos dicit, per quos regnat in gentibus, quas suo nomine significat. Et est,
Abbreviated transcription (Latin):
freq̃nt̃ iterat bonum.
qr semꝑ magis dulces¬
eit. Ni. bona est humi¬
liatio. qͥa bonum est¬
qd̃ inde acquiritur.
bonũ est etiã. lex oris
tui.lex. est euangłium. ore xp̃i ꝓlatum. b̾onum
inuenire. hoc aut p̃misit: ⁊ postea adumxit: auri
&e argenti. ut cõꝑatio auri &e argenti uilesceret.
quȩ sunt p̃cipua cupidis. Id̾o gͦ dicte. suꝑ: quia am¬
plius diligit caritas lege̾ d̾. qͣm cupiditas milia
auri ce argenti:

Expanded text:
frequenter iterat bonum, quia semper magis dulcesdicat: bona est humiliatio, quia bonum estod inde acquiritur. Bonum est etiam lex oris tui. Lex est evangelium ore Christi prolatum. Bonum dinvenire. Hoc autem praemisit, et postea adjunxit, auri et argenti, ut comparatio auri et argenti vilesceret, quae sunt praecipua cupidis. Ideo ergo dicit, super, quia amplius diligit charitas legem Dei, quam cupiditas millia auri et argenti
Abbreviated transcription (Latin):
postoloꝵ: ñ iusticia. Talia uoluit fac̾e̾: qualia apłi
faciebant. s ñ: talis eẽ. Id̾o. supͣ se .i. supͣuires suas
erat: qd̾ uolebat. S potius q̃rendũ ẽ. neqͥs discor
tiis habundat. magis se humiliet. scdm illud.
Quanto maior es: humilia te in omĩb. Sequit᷑.
sentiebã: s exal

Expanded text:
n justitia. Talia voluit facere, qualia apostoli faciebant, sed non talis esse . Ideo supra se, id est supra vires suas erat quod volebat, sed potius quaerendum est ne quis discordtiis abundat, magis se humiliet, secundum illud: Quanto major es, humilia te in omnibus . sentieb
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ps. Primo: ꝓponens se humile. penam in dictt
ñ humili. Sedo: suo exemplo ad spͥem monet ib
Sꝑet isrł. Ostendens gͦ se humilem intꝰ ⁊ extͣ: ait:
contrarium .i. humiliatũ est cor meum qd̾ ẽ sacͥ¬
ficium do. neꝙ iam elati sunt extͣ ocłi mei. quia

Expanded text:
s. Primo proponens se humilem, poenam indicit n humili. Secundo suo exemplo ad spem monet, ibi, speret Israel. Ostendens ergo se humilem intus et extra, ait; contrarium, id est humiliatum est cor meum, quod est sacrificium Deo; neque jam elati sunt extra, oculi mei quia
Abbreviated transcription (Latin):
tus uͦ gradus ẽ.
Sc̃d̃s uͦ gradꝰ est: pet̾e diuinã defensionẽ. eu nil
posse obuiare monstrat᷑. qui congrue p̃missum
gradum sequitur. Cui enĩ de mundo exeunti
ꝑicła occurrunt: exposcere debet diuinũ auxi¬
lium. Congrue gͦ qui sup gemebae int̾ ma

Expanded text:
tus ergo gradus est. Secundus vero gradus est petere divinam defensionem, cui nil posse obviare monstratur, qui congrue praemissum gradum sequitur. Cui enim de mundo exeunti pericula occurrunt, exposcere debet divinum auxilium. Congrue ergo qui supra gemebat inter ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgrue huie octonario¬
Me : p̾mittit᷑ litt̾a. ayn. que int̾precat᷑ ocłs. ⁊
intelligit᷑ sp̃ualis ocłs qui preuidet quid tenendũ
sit. uł ñ. quia hic. sagax in discretione legis ostendi
littere int̾p̃tatio. Int̾pretat᷑ enĩ ayn: etiã fons. qd̾
concurrit. qr uid̾e est origo: & quasiquidam fons:¬
pecẽi. uł iusticiȩ. Si enĩ uidens mulieris pulchritu¬
dinẽ.: laudasti artificis opꝰ ocłs tuus fuit fons iu¬
sticie. Si etiã uidens possessiones pupilloꝵ. inua¬
sores earũ reppulisti: sic quoꝙ ocłs tius fure fons
iusticiȩ. Si ait̃ aspiciens agrũ pupilli uineis ꝯsi¬
tũ. segetib letũ. auariciȩ facib accensꝰ. transtul¬
stipatrum limites: atq inpossessionẽ indefensã
imꝑb irruisti: ocłs tuus fons &e origo pecẽ. ⁊ mor¬

Expanded text:
uic octonario praemittitur littera ain, quae interpretatur oculus. Et intelligitur spiritualis oculus qui praevidet, quid tenendum sit vel non, quia hic sagax in discretione legis ostenditlitterae interpretatio. Interpretatur enim Ain etiam fons, quod concurrit, qpeccati vel justitiae. Si enim videns mulieris pulchritudinem, laudasti artificis opus, oculus tuus fuit fons justitiae. Si etiam videns possessiones pupillorum, invasores eorum repulisti; sic quoque oculus tuus fuit fons justitiae. Si autem aspiciens agrum pupilli vineis consitum, segetibus laetum, avaritiae facibus accensus, transisti patrum limites, atque in possessionem indefensam improbus irruisti, oculus tuus fons et origo peccati et mor
Abbreviated transcription (Latin):
mo: qͣm in aluis. s ide. licet diu̾so modo .i canticũ¬
fidĩ. & spei & caritatis. Qd̾ aut̃ ait. in die sabb̃i. sci
os in p̃senti laborare: ut in futuro quiescant. Qd̾
sabbatũ. inueq̃ lege obseruabat᷑ Salb̃m aũt mentiᷤ.
ẽ tranquillitas bonȩ ꝯscientiȩ: spe futuri. ut ñ
turbetur homo reb scłi de qͦ salb̾o: hic agit᷑. In
hoc aut̃ salb̾o cordis pͥmum ẽ ut bona tua d̾o tri
ꝓqͣ: in p̾senti bona oꝑari debemꝰ agentes sabb̃m
Uñ bene in tytulo ponit᷑ ps ⁊ cantiq. Et ẽ sensꝰ.¬

Expanded text:
aliis, sed idem, licet diverso modo, id est cfidei, spei et charitatis. Quod autem ait, in die sabbati, scios in praesenti laborare, ut in futuro quiescant: quod Sabbatum in veteri lege observabatur. Sabbatum autem mentis, est tranquillitas bonae conscientiae, spe futuri, ut non turbetur rebus saeculi: de quo sabbato hic agitur. In hoc autem sabbato cordis primum est, ut bona tpro qua in praesenti bona operari debemus agentes sabbatum Unde bene in titulo ponitur, Psalmus cantici. Et est sens
Abbreviated transcription (Latin):
tur dico: ad custodiendas instificationes tuas. Aliter
enĩ ñpossunt custodiri uistificationes: nisi nr̃e uiȩ di
rectȩ sint. Iustificationes autt̃ multe pͥsco ppło fuert̾.¬
atur. filius disciplinet᷑. ⁊ d̃s timeatur. ⁊ sac̾dos ho¬
ocłis semꝑ habeant᷑ mandata. ut praua. mox emen

Expanded text:
tur dico ad custodiendas justificationes tuas. Aliter enim non possunt custodiri justificationes, nisi nostrae viae sint directae. Justificationes autem multae prisco populo fueratur, filius disciplinetur, Deus timeatur, et sacerdos hooculis semper habeantur mandata, ut prava mox emen
Abbreviated transcription (Latin):
pe es. intꝰ adiuuans.
ppe. ad remedium. nec te latet: qd̾¬
qd̾ ꝑatim᷑. ñ est ĩmerito. Hoc ñ pot̃ uere dicere ui¬
deus. s fidelis qͥ credit ueritati. Queri pot̃: quomͦ
hic dicant᷑: oñs uiȩ uitas: cũ alibi legatur. uniu̾se

Expanded text:
pe es, intus adjuvans, prope ad remedium, nec te latet qquod patimur non est immerito. Hoc non potest vere dicere Judaeus, sed fidelis qui credit veritati. Quaeri potest quomodo hic dicantur omnes vi
Abbreviated transcription (Latin):
sic ago: qi d̾o ꝓmittente: et̾na sꝑo. ⁊ auxilium in tri¬
bulatione. & tu dñe. Memor esto u̾bitui: facti: seruo
tuo .i. ꝓmissionis: qͣ sepe me uocas ad te. qͥ nunqͣm
fallis. Et nota. qd̾ moral &e ꝯsueca locutione: qͣ hu¬
manus moueatur affectus: ait: memor esto. Non
D̾r ce obliuisci: qñ tardat. & memor eẽ: cum eito dat.
Hoc tñ d̾s facte. certa dispositione. ñ deficiente me¬
moria. nec obscurata intelligentia. nec uolunta¬
mini sui Uecunde se dignũ ostendit. Qiͣ. Non usur¬
patione sꝑo. ⁊ peto. seruus sum: expecto alim̃tũ
a dũo. miles sum: exigo ab imꝑatore stipendium.
Seqͣr. in qͦ.s. in u̾bo ꝓmissionis. mͥ sꝑẽ dedisti. quia
enĩ ꝓmisisti. sꝑare fecist ȩt̾ua ⁊ p̃sentia despic̾e. Et
nota. qd̾ in hoc octonario. distinguit᷑ septiforme
ꝓpositum scĩuiri. Ppositũ nanꝙ sciuiri ẽ pͥmum:
ut sit memor ꝓmissionis. scd̾m qͣm uiuenti: mer¬

Expanded text:
sic ago, quia Deo promittente aeterna spero, et auxilium in tribulatione. Et, tu Domine, memor esto verbi tui, facti servo tuo, id est promissionis, qua saepe me vocas ad te, qui nunquam fallis. Et nota quod morali et consueta locutione qua humanus moveatur affectus, ait, memor esto. Non dicitur et oblivisci quando tardat, et memor esse cum cito dat. Hoc tamen Deus facit certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscura intelligentia, nec voluntamini sui. Verecunde se dignum ostendit, quasi dicat: Non usurpative spero et peto. Servus sum, exspecto alimentum à Domino; miles sum, exigo ab imperatore stipendium.et in verbo promissionis, mihi spem dedisti. Qui enim promisisti, sperare fecisti aeterna, et praesentia despicere. Et nota quod in hoc octonario distinguitur septiforme propositum sancti viri. Propositum namque sancti viri est praemium, ut sit memor promissionis, secundum quam viventi mer
Abbreviated transcription (Latin):
qͥeuit dñs. Iñ est etiã: qd̾ septimus dies ꝓ mortuis
obseruat᷑. quia tunc ua requies eis optatur. atq o¬
ratur. Et ꝙr spes ñ est de p̾sentib. s de futuris. Id̾o
hue uł: deduc te. qͥa hic agit de spe: quȩ ñ est de
p̾sentib. s ad futura tendit .ꝙ.d. huc tende: huc
dirige. it̃ tuũ: tanquã tui ductor. ⁊ rector: qͦ uocat.

Expanded text:
tuis observatur, quia tunc vera requies optatur eis atque oratur, et quia spes non est de praesentibus, sed de futuris. Ideo huc, vel duc te, quia hic agit de spe, quae non est de praesentibus, sed ad futura tendit. Quasi dicat: huc tende, huc dirige iter tuum, tanquam tui ductor et rector, quo vocat
Abbreviated transcription (Latin):
&e me uocauit. & iustꝰ. qr flagellat. flagellae eni
filium quẽ recipit. ⁊ d̾s nr̃ iterum miseseture
qͥa recipit ad batitudinẽ nec tã amarũ debet ce¬
qd flagellat. qͣm dulce. qõ req

Expanded text:
et me vocavit; et justus, quia flagellat. Flagellat enim filium quem recipit . Et Deus noster miseretur iterum, quia recipit ad beatitudinem. Nec tam amarum esse debet quod flagellat, quam dulce quod re
Abbreviated transcription (Latin):
ad ip̃m ducunt. in qͦ: & impleta sunt. Et accipte
bi diuitiis. Sp̃uales accipit diuitias. t̃ renis enĩ di¬
uitiis. quas sordes cõputat: ñ cõparat. Uł delectat᷑
sũ sic̃ in om̃ib diuitiis: temporalib delectantur
homines. Hee aut̃ diuitiȩ teꝑales: ñ cõꝑant᷑ sp̃u¬
alib in gr̃a. s qi sunt hoĩb suaues.

Expanded text:
ad ipsum ducunt, in quo et impleta sunt. Et accipit bus divitiis spirituales accipit divitias, terrenis enim divitiis quas sordes computat, non comparat. Vel delectatus sum, sicut in omnibus divitiis temporalibus delectantur homines. Hae autem divitiae temporales non comparantur spiritualibus in gratia; sed quia sunt hominibus suaves.
Abbreviated transcription (Latin):
fluent. ut in de bibare alii. uxta illud. Om̃s sitien¬
tes uenite ad aqͣs. Ita. mistice hec p̃dicta sane acci¬
punt᷑. Ad litt̾am uͦi. manifesta st̃. qͥa spargit d̾s ni¬
uẽ: quasi lanã. nebulam: ut cin̾em. cristallũ facit
ut frusta candidi panis. Est aut̃ cristallus: species
q̃dam in modũ uitri. s candida est. Dicit᷑ aut̃ esse
nix. glacie indurata: ꝑ multos annos. ite resolui

Expanded text:
fluent ut inde bibant alii, juxta illud: Omnes sitientes, venite ad aquas . Ita mystice haec praedicta sane accipiuntur. Ad litteram vero manifestata sunt, quia spargit Deus nivem quasi lanam, nebulam ut cinerem. Crystallum ut frusta candidi panis. Est enim crystallum species quaedam in modum vitri, sed candida est: dicitur autem esse nix glacie indurata per multos annos, ut resolvi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m eo qd̾ sine gr̃axp̃i. querunt salutẽ ꝑ legales ob¬
seruantras. qͥ bene dicunt᷑ assirii. quia ꝑsecuntur ȩccłi¬
am xp̃i. ut olim assyrii ꝑsequebantur iudeos. con¬
tra hos. loqͥtur hic asaph .i. fidelis synagoga. con¬
futans eos hie. quib pristina noĩa głe suȩ dicit
ablata ⁊ ad alios gentes .s. translata quȩ sunt iudea.
isrł. salem. syon. & nichil bomi posse sine gr̃a xp̃i.

Expanded text:
i quaerunt salutem per legales observantias. Qui bene dicuntur Assyrii, quia persequuntur Ecclesiam Christi, ut olim Assyrii persequebantur Judaeos. Contra hos loquitur hic Asaph, id est fidelis Synagoga, confutans eos hic, quibus nomina gloriae dicit ablata. Et ad alios translata, quae sunt Judaea, Israel, Salem, Sion, et nihil boni posse sine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfessio .&.d. Auctoritate ꝓpħȩ. unde solent głari uid̃.
& gentib insultare: confuto eos. Si enĩ iudei estis: tũc
in uobis notus d̾s. sicut dicit ꝓpħa. qd̾ si non ẽ: tunc
ñ estis iudei.s ñ est uotꝰ i eis d̾s. qr cesarem genti
lem confessi sunt. dicentes. Non habemꝰ rege̾ nisi
cesarem. & xp̃m negauerunt de tribunida natũ.
filioꝵ iacob. p̃ter tͥbum leui. quȩ ministrabat in
tabnacło. nec habebat sorte in t̾ra ꝓmissionis.
Indiuisione enĩ t̾rȩ ꝓmissionis: suscepti sunt duo

Expanded text:
si dicat: Auctoritate Prophetae, unde solent gloriari Judaei et gentibus insultare confuto eos. Si enim veri Judaei estis, tunc in vobis notus est Deus, sicut dicit Propheta, quod si non est, tunc non estis Judaei. m confessi sunt, dicentes: Non habemus regem nisi Caesarem , et Christum negaverunt, de tribu Juda natum. filiorum Jacob praeter tribum Levi: quae ministrabat in tabernaculo, nec habebat sortem in terra promissionis . ione enim terrae promissionis, suscepti sunt d
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra promissionis. & facerent ꝑ se trib. Tribus
aut̃ dicunt᷑. tanqͣm curiȩ: & congregationes distĩc¬
te. ppłoꝵ. Susceptis gͦ duob filiis ioseph: cum reli¬
qͥs undecim filiis iacob ꝓ una enim tribu ioseph:
duȩ filioꝵ accesserunt. factȩ sunt tredecim. s ex¬
ceptatribu leui: quȩ sacerdotalis erat: & de decimiᷤˢ
uiuebat : xii. t̃m remanserunt. quib t̾ra diuisa est.
In his aut̃ tribub una ẽ iuda. uñ reges erant. uñ
iacob benedicens filiis. ait. Non deficiet pͥnceps de
iuda. nec dux de femorib eiꝰ. donec ueniat cui rep¬
missum ẽ. & ab hac tribu: om̃s. iudei dicunt᷑. De
cesarem ñ xp̃m. qui de uida. iam ñ sunt udei ap¬
pellandi. Itaq euersum ẽ regnum iuidoꝵ. quia
se abisto nomine. cum dixerunt. ñ habemus regẽ
nͥ cesarem. si ñ habent regẽ nisi cesarẽ: defecit iam
ẽ eccłia. credens in eum qͥ uenit ex tͥbu uda. in qua
uidet. magnũ est nom̃ eus. ñ blasphemat᷑ sicut¬

Expanded text:
Tribus autem dicuntur tanquam curiae et congregationes distinctae populorum. Susceptis ergo duobus filiis Joseph cum reliquis II filiis Jacob . Pro una enim tribu Joseph duae filiorum accesserunt, factae sunt XIII, sed accepta tribu Levi, quae sacerdotalis erat, et de decimis vivebat, duodecim tantum remanserunt, quibus terra divisa est. In his autem tribubus una est Juda unde reges erant. Unde Jacob benedicens filiis ait: Non deficiet princeps de Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat cui repromissum est. . Et ab hac tribu, omnes Judaei dicuntur: de Christum qui de Juda, jam non sunt Judaei appellandi. Itaque eversum est regnum Judaeorum, quia se ab isto nomine, cum dixerunt: Non habemus regem nisi Caesarem. Si non habent regem nisi Caesarem, defecit jam ra Christi est Ecclesia, credens in eum, qui venit ex tribu Juda, in qua qui De
Abbreviated transcription (Latin):
ps̃im expositione clarescet. hic gͦ ñ narrantur
p̃terita tm̃. s futura p̃dicunt᷑. qr in illis gestis:
q̃ ibi gesta sunt. s qued̾ã alit̾̃. ne putet᷑ ꝓpħa. reco¬
ueri d̾i muitat. Modꝰ. Triꝑtitꝰ est p̃s. Primo: dicit
ꝓpha. quȩ mira d̃s dedit hebreis: in figura. ce xp̃i¬
anis. in sp̃u. Scdo. introgat. quare hȩc facta sunt:
ibi. Quid ẽ tibi mare. Tcio. in ania simulaera genti¬
um: ꝓbat. ⁊ religionẽ di cõmendat ibi. Si mulachra.
Incipiens gͦ ꝓpħa amirabilium narratione: ait.¬

Expanded text:
psalmi expositione clarescet. Hic ergo non narrantur praeterita tantum, sed futura praedicuntur, quia in illis gestis fquae ibi gesta sunt. Sed quaedam aliter, ne putetur Propheta recoveri Dei invitat. Modus. Tripartitus est psalmus. Primo dicit Propheta, quae mirabilia dedit Deus Hebraeis in figura: et Christianis in spiritu. Secundo, interrogat quare haec facta sunt, ibi, Quid est tibi mare Tertio simulacra inania gentium probat, et religionem Dei commendat, ibi, simulacra. Incipiens ergo Propheta a mirabilium narratione, ait
Abbreviated transcription (Latin):
lescant. ad hoc que¬
runt᷑ ut exerceant.
aco hoc aꝑuntur: ut
pascant. Scriptura
enĩ sacra: si nusqͣm¬
dẽ: qr oportet sepiꝰ cõmemorari: qd̾ cogit mundꝰ
obliuisci. Id̾o diuina multipliciter dicta sunt.
ut uarietas locutionis: fastidium tolłet u̾itatis.
Illud aut̾ de quo hic ⁊ maliis psalmis tractatur:
amor ethereus. est ⁊ amor tartareus. Amant e¬
nim se inuicẽ mali. s iste amor. tartareus ẽ. Alia
d̃m. diligunt. qͣm paulꝰ diff̾init dicens. finis p̾cep¬
trest caritas. de corde puro. & ꝯscientia bona. &e fide
ñ ficta. Alibi uͦ quasi scientib loq̃ns. dicit. finis le¬
gis ẽ caritas. & ñ dicit ibi. quȩ caritas. qr alibi drẽ.
Non enĩ omĩa. ubiꝙ diei. aut possunt aut debent.
Id̾oꝙ ibi ñ dixit. quał caritas. s ibi det̾minauit.
uͥaddidit. de corde puro ⁊ ꝯscientia bona. ⁊ fide ñ
qd. ñ ẽ int̾ malos. hecaut̃ caritas: nos xp̃o cõpa¬
ginat. ꝑ caritatẽ nanꝙ. quasiunꝰ homo ẽ caput

Expanded text:
lescant; ad hoc quaeruntur, ut exerceant; ad hoc aperiuntur, ut pascant. Scriptura enim sacra si nusqdem, quia oportet saepius commemorari quod cogit mundus oblivisci. Ideo etiam divina multipliciter dicta sunt, ut varietas locutionis, fastidium tolleret veritatis. Illud autem de quo hic et in aliis psalmis tractatur, amor aethereus; est et amor tartareus. Amant enim se invicem mali; sed iste amor tartareus est. Alia Deum diligunt, quam Paulus diffinit dicens: Finis praecepti est charitas, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Alibi vero quasi scientibus loquens dicit: Finis legis est charitas : et non dicit ibi quae charitas, quia alibi dixit. Non enim omnia ubique dici, aut possunt, aut debent. Ideoque ibi non dixit, qualis charitas sed ibi determinavit ubi addidit, de corde puro, et conscientia bona, et fide non quod non est inter malos. Haec autem charitas nos Christo compaginat. Per charitatem namque, quasi unus homo
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem implicari peceis: rogat ut audiat᷑ subdens.
a quib maxime uult lib̾ari. Sccł̃o. dicit. qd̾ a iusto
correptꝰ. sꝑnĩt falsos laudatores. ibi. Corripiet me¬
ce cet̾a. In ꝑsona gͥ hominis pec̃cis cirtumuenti:
ait d Dñe. clamaui: iam dui: ad te. Quidclama
ui: exaudime. &e itẽ adhuc elamo. intende uoci mẽ.
Qñ: cum clamauo̾ ad te. intensione cordis. Nundy
enĩ finitus ẽ clamor: qr nundun finita ẽ tͥbulatio.
Si finita ẽ tribulatio: finitus sit &e clamor. Si uo̾
manet usꝙ ad finẽ scłi: nunquam cesset clamor:¬

Expanded text:
hominem implicari peccatis, orat ut audiatur subdens a quibus maxime vult liberari. Secundo dicit quod a justo correptus, spernet falsos laudatores, ibi, corripiet, etc. In persona ergo hominis peccatis circumventi, avi? Exaudi me, et item adhuc clamo intende voci meae; quando? Cum clamavero ad te intentione cordis. Nondum enim finitus est clamor, quia nondum finita est tribulatio. Si finita est tribulatio, finitus sit et clamor. Si vero manet usque ad finem saeculi, nunquam cessit clamor,
Abbreviated transcription (Latin):
anoꝵ ⁊ magnificentia dñi.
multa dicit. ꝑ que duo: nemo decipitur. qui digne
supplicet. qd̾ uerus isrłita intelligit. ⁊ ħẽ. hic ẽ intel¬
oue monet. ut spem non in nob̃. s in d̾o ponamus.
ritate di se cantaturum ꝓmittit ꝓpħa. S edõ. diu̾sis
modis laudes ⁊ potentiam d̾i describit. ibi. Cofite¬
bum᷑. ⁊̃ cio. ꝓmissiones patris de xp̃o ponit ib. ⁊̃ c̃
locutus es. Quarco. illis ꝓmissionib adu̾sa dic̃. ibi
T̃uuͦrex ⁊c̃. Quinto. in quo sint impletȩ ꝓmissiones
dicit ibi. Usq quo. Sexto. ostendit. qd̾ in menbris
sericordia dñi. uñ robustus ẽ homo. qui in se infir¬
memoria reatus mentẽ tangit: S ad hoc respond̾e
possumꝰ. qr sepe leti. tͥstiũ meminimꝰ. ⁊ sani: meminimꝰ
doloꝵ sine dolore ꝯiñ ãpliꝰ leticegͣti sumꝰ. Sic itaꝙ ⁊ mi¬
S̾iȩ recordatio: nicħ b̾ati

Expanded text:
anorum et magnificentia Domini multa dicit: per quem nemo decipitur, qui digne supplicet quod verus Israelita intelligit. Et hoc est: Hic est; intelone monet, ut spem non in nobis, sed in Deo ponamus. ritate Dei se cantaturum promittit Propheta. Secundo diversis modis laudes et potentiam Dei describit, ibi, confitebuntur. Tertio promissiones Patris de Christo ponit, ibi, tunc locutus. Quarto illis promissionti, etc. Quinto in quo impletae sunt promissiones dicit, ibi, usquequo. Sexto ostendit quod in membris sericordias Domini. Unde robustus est homo cum in se infirmemoria reatus mentem tangit? Sed ad hoc respondere possumus quod laeti saepe tristium meminimus, et sani meminimus dolorum sine dolore. Et inde amplius laeti, et grati sumus. Sic itaque et miseriae recordatio, nil beati
Abbreviated transcription (Latin):
stimonia. quoꝵ alterum ẽ in actu. alterũ in u̾bo ẽ ex¬
hibitum. ł testimonia dicit p̃cepta. q̃ dicunt᷑ fun¬
data in ęc̾num. qͥa ꝓ eis neglectis. uł seruatis: mer¬
ces ȩt̾na: uł pena ȩterna reddit᷑. Et ẽ. Ego cognoui
oł ab micio.ẜin adam. qui ꝑ ueglectis: puntꝰ est.
uł ꝑantiquos patres: qui ea tenendo:. uene¬
runt ad eternitatem:¬

Expanded text:
stimonia, quorum alterum in actu, alterum in verbo est exhibitum. Vel testimonia dicit praecepta, quae dicuntur fundata in aeternum, quia pro eis neglectis vel servatis merces aeterna, vel poena aeterna redditur. Et est: Ego cognovi o, scilicet in Adam, qui pro neglectis punitus est, vel per antiquos patres, qui ea tenendo venerunt ad aeternitatem
Abbreviated transcription (Latin):
si in libro habetur
id qd̾ ꝑ ea ꝓmisisti: et̾num ẽ. Inicio dicit se nouisse
ȩccłia qd testimonia st̃ in et̾num fundata nec aliun¬
de nouisse. qͣm de ipsis testimoniis. Testimonia suq̃
qͥb ꝓmisit d̃s. u̾bo uł actu sc daturum regnũ et̾nũ
filiis. & qͥa in filio: cuiꝰ regni ñ erte finis: se daturum
testatus est. fundata st̃ in ęt̾num. ñ gõ ipsa sint

Expanded text:
Si in libro habetur id quod per ea promisisti, aeternum est. Initio dicit se nosse Ecclesia, quod testimonia sunt in aeternum fundata, nec aliunde novisse quam de ipsis testimoniis. Testimonia sunt quibus promisit Deus verbo vel actu se daturum regnum aeternum filiis. Et quia in Filio, cujus regni non erit finis, se daturum testatus est, fundata sunt in aeternum, non quod ipsa sint
Abbreviated transcription (Latin):
in solitudine. Tercio. ponitur scd̾a tẽptatio. q̃ est
difficultas uincendarũ ꝯcupiscentiarũ. ibi. Seden¬
des in tenebris. Quarto: ponitur. t̾cia tẽptatio. quȩ
ẽ teilium bene faciendi. ibi. Omne̾ escam. Quinto
ponit᷑: quarta temꝑtatio. quȩ ẽ tẽpestas scłi. qͣti¬
ens eccłiam. turbans rectorẽ. ibi. Qui descendunt.
qͥb destructis: erigitur eccłia. Ibi. Et pauci facti.
Hunc psalmũ partit᷑ aug̃. ita. ut diximꝰ. Uñ: cas¬
siodorꝰ dicit se habere auctoritatẽ: alios psalmos
diuidendi. hunc tn psalmũ alit̾ distinguit. Pro¬

Expanded text:
ertio ponitur secunda tentatio, quae est difficultas vincendarum concupiscentiarum, ibi, sedentes in tenebris. Quarto ponitur tertia tentatio, quae est taedium benefaciendi, ibi, omnem escam. Quinto ponitur quarta tentatio, quae est tempestas saeculi, quatiens Ecclesiam, turbans rectorem, ibi, qui descendunt. quibus destructis erigitur Ecclesia, ibi, et pauci facti sunt. Hunc psalmum partitur Aug. ut diximus. Unde Cassiodorus dicit se habere auctoritatem alios psalmos dividendi Hunc tamen psalmum aliter distinguit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ius quã humiliarer
ego deliqͥ in adam.
in qͥ omis homo. tanqͣm in radice uiciatus est. &
uanitat subiestꝰ. qd ꝓdest exꝑiri. ut deiecta suꝑ¬
bia diligat᷑ obedientia ⁊ ꝑeat ñ reditura miseria
quium tuu̾m custodiui. Ecce humiliatio. ẽ cor¬
rectio. Dico: custodi

Expanded text:
iusquam humiliarer ego deliqui in Adam, in quo omnis homo tanquam in radice vitiatus est, et vanitati subjectus, quod prodest experiri ut dejecta superbia, diligatur obedientia, et pereat non reditura miseria.quium tuum custodivi. Ecce humiliatio est correctio. Dico custodi
Abbreviated transcription (Latin):
tidie enĩ patiebant᷑ popłos contradicentes: & in¬
ꝙ uiuentes. inter quos uiu̾e cogebant᷑. ꝓ quoꝵ
pecc̃is. quasi suis: dolebant ꝑ caritatẽ. Eece: qͣlit̾.
iundicabat in om̃s affectiones eoꝵ. Non enĩ sicut
a plerisq putatur. fuit moysi pena. s. ñ intrare
data est: ⁊ sub gr̃a eẽ nollent: non intrarent in re¬
iem ȩt̾nam. & quia ꝓpicius est. oͦ. Exaltate
Exaltate dñm

Expanded text:
tiebantur populos contradicentes, et inique viventes, inter quos vivere cogebantur. Pro quorum peccatis, quasi pro suis dolebant per charitatem. Ecce qualiter vindicabat in omnes affectiones eorum. Non enim, sicut a plerisque putatur, fuit Moysi poena tantum non intdata est lex et sub gratia esse nollent, non intrarent in reiem aeternam. Et quia propitius est, ergo Exaltate D