comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de inoccursum nuntioꝵ regis
samariȩ & dicesad cos. Num qͥd
ñ est ds̃ inisrł: ut eatis ad con¬
sulendum beel zebub deum
acharonꝰ Quam obrem hȩc
dicit dominus. De lectulo super
quem ascendisti non descendes:
s morte morieris. Et reł.Mor
tuo impiissimo rege ahab: impiꝰ
heres ei successit. filius utiq eius
ochorias. De quo scriptura nar¬
rat quod fecerit malum incons-¬
pectu dñi. & ambulauerit inuia
patris sui & matͥs suȩ. & inuia ie¬
roboam filii nabath qui peccate
fecit isrł. Ser uiuit quoq bahal.
& ad orauit eum: & irritauit dum̃
deum isrł iuxta omĩa quȩ fece¬
rat pater eius. S ñ dui ꝓspere
egit: quia ꝑcancellos cenaculisui
quod habebat insamaria cecidit
& egrotauit : misitq nuntios ad
beel zebub deum acharon. ut
consulerent eum utrum uiuere
posset de hac infirmitate.Cui
cum helias nuntiis suis obiuans.
de morte iucina respondisset:
misit ad eum quinquagenarium
principem cum militib sibi sub¬
iectis. ut eum adducerent. S

Expanded text:
de in occursum nuntiorum regis Samariae et dices ad eos: Nunquid non est Deus in Israel, ut eatis ad consulendum Beelzebub deum Accaron? Quam ob rem haec dicit Dominus: De lectulo super quem ascendisti, non descendes, sed morte morieris, etc. » Mortuo quoque impiissimo rege Achab, impius haeres ei successit, filius utique ejus Ochozias, de quo Scriptura narrat quod fecerit malum in conspectu Domini, et ambulaverit in via patris sui et matris suae, et in via Jeroboam filii NabatBaal et adoravit eum, et irritavit Dominum Deum Israel, juxta omnia quae fecerat pater ejus. Sed non diu prospere egit, quia per cancellos coenaculi sui, quod habebat in Samaria, cecidit et agrotavit. « Misitque nuntios ad Beelzebub deum Accaron, ut consulerent eum utrum vivere posset de hac infirmitate. » Cui cum Elias nuntiis suis obvians de morte vicina respondisset, misit ad eum quinquagenarium principem, cum militibus sibi subjectis, ut eum adducerent. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
admoab: quod confidebas minu¬
nitionib tuis. & post pauca.
Habes fidutiam ingła tua. Et
iterum. Qm̃ dicitis fortes ramos.
Aede inde. Iuxta ẽ. dies moab
ut ueniat: & malicias eius nimis.
& manifestius dicit. Quomͦ con¬
tritus ẽ. baculus gloriosus. uirga

Expanded text:
ad Moab: « Quod confidebas in muad Moab: « Quod confidebas in munitionibus tuis . » Et post pauca: « Habes fiduciam in gloria tua. » Et iterum: « Quoniam dicitis fortes ramos. » Ac deinde: « Juxta est dies Moab, ut veniat, et malitia ejus nimis. » Et manifestius dicit: « Quomodo contritus est baculus gloriosus, virga
Abbreviated transcription (Latin):
stimantes. derident passionem xp̃i.
stimant. s secundum apostolum.
quod stultum ẽ. dei. sapientius ẽ.
hominib. & quod infirmum est
dei. fortius est homuub. qm̃ pru¬
dentia carnis mors ẽ: prudentia
dum autem quod moab in prȩsen¬
tiloco suꝑ philosophorum intelli
paucade. ꝓpħis exempla replican¬
da sunt. Amos loquitur. Hec dic̃
dominus. Suꝑtrib impietatib
moab. & suꝑquat tuor ñ aduersa¬
bo eum: ꝓ eo quod combussit ossa
regis idumeȩ incineres. Uere
enm quicquid in seculo domatũ
ꝑuersorum. quicquid ad terrenã
sapientiam ꝑtinet: putatur eẽ.
robustum. Hoc dialetica subu̾titur.
ꝙ instar uicendii. incineres fauil¬
lasq dissoluitur. ut ꝓbetur nicħ.
quod putabatur eẽ. fortissimũ.
S &isaias suꝑbiam moabar¬
guit dicens. Audiuimus contu¬
meliam moab: contumeliosus. ẽ.
nimis. suꝑbiam eius abstuli. Hie¬
remias quoq contra om̃s uatici¬
nans uationes. ꝓpriȩ loquitur

Expanded text:
stimantes, derident passionem Christstimantes, derident passionem Christstimant. Sed secundum Apostolum « quod stultum est Dei sapientius est hominibus, et quod infirmum est Dei fortius est hominibus, quoniam prudentiadum autem quod Moab in praesenti loco super philosophorum intelligpauca de prophetis exempla explicanda sunt. Amos loquitur: « Haec dicit Dominus: Super tribus impietatibus Moab, et super quatuor non adversabo eum, pro eo quod combussit ossa regis Idumeae in cineres . » Vere enim quidquid in saeculo dogmatum perversorum, quidquid ad terrenam sapientiam pertinet, putatur esse robustum, hoc dialectica subvertitur, et instar incendii, in cineres favillasque dissolvitur, ut probetur nihil, quod putabatur esse fortissimum. Sed et Isaias superbiam Moab arguit dicens: « Audivimus contumeliam Moab, contumeliosus est nimis. Superbiam ejus abstuli . » Jeremias quoque contra omnes vaticinans nationes, proprie loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
saligna fructifera succiduntur.
non illaligna quȩ faciunt fructũ
bonum. s quȩ mortiferum gene¬
rant pastum. quȩ radicitus securi¬
diuini examinis succisa. pabu¬
lum fient ignis ȩterni. Cunctiq
fontes aqͣrum opturantur: cum
heresi arcȩ simul cum suis sequacib
ꝑcatholicos doctores dampnantur.
&omines agri egregii lapidib ope¬
rirentur. cum uenustas loquutio¬
nis hȩretice. atq philosophicȩ.
anathematis pondere obruetur.
Nichilq remanebit in terra moab
nisi muri tantum fictiles. hoc est
falsȩ rationationes fragilium doc¬
trinarum: quȩ a fundibalariis. id
ẽ. scĩs predicatorib eccłiȩ circiunda¬
tȩ. marima ex parte refutantur.
& adichilum rediguntur. Quod
autem moabite. orto sole ex aduer¬
so aquarum. uidere contra aquas
rubras. quasi sanguinem gladii
existimauerunt dicentes. quodtiis
reges qui contra se uenerunt ad
pugnam. inuicem se occidissent.¬
& sic delusi sunt: ita & philosopbi.
uerbum crucis xpĩ stulticiam eri¬

Expanded text:
sa ligna fructifera succidentur. » Non illa ligna, quae faciunt fructum bonum, sed quae mortiferum generant pastum, quae radicibus divini examinis succisa, pabulum fient ignis aeterni. Cunctique fontes aquarum obturantur, cum haeresiarchae, simul cum suis sequacibus, per catholicos doctores damnantur. Et omnes agri egregii lapidibus operientur, cum venustas locutionis haereticae atque philosophicae anathematis pondere obruetur; nihil remanebit in terra Moab, nisi muri tantum fictiles, hoc est, falsae ratiocinationes fragilium doctrinarum, quae a fundibulariis, id est, sanctis praedicatoribus Ecclesiae circumdatae, maxima ex parte refutantur, et ad nihilum rediguntur. Quod autem Moabitae, orto sole, ex adverso aquarum, videre contra aquas rubras, quasi sanguinem gladii existimaverunt, dicentes quod tres reges, qui contra se venerunt ad pugnam, invicem se occidissent, et sic delusi sunt, ita et philosophi verbum crucis Christi stultitiam exi
Abbreviated transcription (Latin):
sel abiit in regionem iuxta desertũ:
meiuitatem quȩ dicitur effrem.
Amius gͦ ochoriȩ sinagoga ẽ. uide¬
oum: quȩ legalib prȩceptis quasi
cancellis cȩnaculi undiq circiuda¬
taerat: s sicut ochorias ꝑcancel¬
los quib tueri debuit: ruens. egri¬
cuddinem iiniam in currit: ita
ꝙ populus iudȩorum. legis eustodi¬
am excedens. in languorem despe¬
rabilem peccatorum cecidit. Ubi qr
diuna prȩsidia dereliquit: salu¬
tis remedia inuenire nonmeruit.
Confugit enim sicut rex impuis
fecit. ad falsorum dȩorum prȩsidia.
a quib magis lȩsus. quamadiutꝰ
ẽ. Et ideo ꝓpħico ore corripitur
aduos. quęrite a phitonib & a di¬
iunis qui stridunt in incantationi¬
bussuis: numquid ñ popłs a dõ
suo requirit. ꝓuiuis ac mortuis ad
iegem inagis & ad testimoniumꝰ
Quod si ñ dixerint uixta uerbum
hoc: nonerit eis matutina lux.
ꝓ qui ꝑtransibit ꝑ eam. corruet
ꝙ esuriet. Et cum esurierit iras¬
cetur & maledicet regi suo & deo¬

Expanded text:
ertum, in civitatem quae dicitur Ephraim. Domus ergo Ochoziae Synagoga est Judaeorum, quae legalibus praeceptis quasi cancellis coenaculi, undique circumdata erat. Sed sicut Ochozias qui per cancellos quibus tueri debuerit ruens, aegritudinem nimiam incurrit, ita et populus Judaeorum, legis custodiam excedens, in languorem desperabilem peccatorum cecidit. Ubi quia divina praesidia dereliquit, salutis remedia invenire non meruit. Confugit enim, sicut rex impius fecit, ad falsorum deorum praesidia, a quibus magis laesus quam adjutus est. Et ideo de prophetico ore corripitur,ad vos, quaerite a pythonibus et a divinis qui stridunt in incantationibus suis . » Nunquid non populus a Deo suo requiret pro vivis ac mortuis, ad legem magis et ad testimonium? Quod si non dixerint juxta verbum hoc, non erit eis matutina lux. Et qui transierit per ea corruet et esuriet, et cum esurierit irascetur, et maledicet regi suo, e
Abbreviated transcription (Latin):
loq minatꝰ est çterna atq ĩmu¬
tabilis significata ẽ. ꝑ hoc quodad¬
iunctum ẽ. & non conuertetur
neq pęnitebit eum: qm̃ non est
sicut homo. ut pęniteat eum.
Ipse minatur & non ꝑmanet:
id ẽ. homo minatur & non ꝑma¬
net. Non est autem deus. quẽ
non peniteat sicut hominem.
Ubi enim legitur quod penitedi
eum. mutatio rerum significa¬
tur immutabili prȩscientia ma¬
nente diuina. Ubi ergo non pe¬
nntere dicitur: non mutari in tel¬
ligitur. Prorsus in solubilem uide¬
imis ꝑhȩc uerba ꝓlatam diuinitꝰ
fuisse sententiam. de ista diuisio¬
ne populi israel: & omnino ꝑpetu¬
a. Quicumq enim ad xp̃m transie¬
runt. uel transerint uel transibuns
inde. non erant inde secundum
dei prȩscientiam: sed secundum
generis humani unam eandemq
naturam. Prorsus quicumq ex is¬
rahelitis ad herentes xp̃o ꝑseuerant
uullo: numquam erunt cum eis
israhelitis qui eius inimici usq

Expanded text:
loque minatus est, aeterna adque inmuloque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et non permanet; id est, homo minatur, et non permanet: non autem Deus, quem non paenitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicumque enim ad Christum transierunt uel transeunt uel transibunt inde, non erant inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis humani unam eandemque naturam. Prorsus quicumque ex Israelitis adhaerentes Christo perseuerant in illo, numquam erunt cum eis Israelitis, qui eius inimici usque
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ dubito intelligendum esse¬
quod sequitur. & diuidetur isrł
induo: inisrł scilicet inimicum
inisrł ad ancillam. & israel ad libe¬
ram ꝑtinentem. Nam ista duo
genera. primum simul erant ue¬
lut abraham ad huc ad hereret
ancille: donec sterilis ꝑ xpĩ grãm
fecundata clamaret. E ice ancillã
& filium eiꝰ. ꝓpter peccatum qui¬
demsalomonis. regnante filio eiꝰ
roboam scimus isrł in duo fuisse
diuisum: atq ita ꝑseuerasse ha¬
bentib singulis partib regessu¬
os. donec illa gens tota a chaldeis
ẽẽt ingenti uastatione subuersa
atq transiata. S hoc quid est¬
ad saulem. cum si tale aliquid cõ¬
minendum e̾e̾t. ipsi dauid fuerit
potius comminandum. cuiusent
filius salomon Postremo nunc
urter se gens hȩbrea diuisa ñ ẽ
s indifferenter ineiusdem erro¬
rissocietate dispersa ꝑterras. Di¬
uisio uero illa quam deus sub ꝑso¬
na saulis illius regni & populi fi¬
guram gerentis eidem regno popu¬

Expanded text:
re non dubito intelligendum re non dubito intelligendum quod sequitur, « Et dividetur Israel in duo. » In Israel scilicet inimicum in Israel ad ancillam, et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno popu
Abbreviated transcription (Latin):
a nob̵̾ positum ẽ. est inuentum n
grecis. dirupit dominus regnum
abisrael de manu tua: ut hoc in¬
telligatur de manu tua. quod ẽ.
iste: qui populus regnum fuerat
amissurus. xpisto domino nostro
ꝑnouum testamentum ñ carnali¬
ter s: spũaliter regnaturo. De qͦ
cum dicitur. ꝙ dabit illud ꝓximo
tuo: ad carnis cognationem id refer¬
tur. Ex isrł enim xpc secundum
carnem. unde ꝙ saul. Quod ue¬
bono suꝑ te. potest quidem intel¬
ligi meliori te. nam &. quidam sic
sunt interprȩtati: s melius sic
accipitur bonosuꝑ te. Ac si di¬
catur. ut quia ille bonus ẽ. ideo
sit suꝑ te. iurta illud aliud pro¬
pheticum. Donec ponam inuni¬
Inquib ẽ. & isrł: cui suo ꝑsequu¬
tori regnum abstulit xꝑc. quam
tum illarum palearum. Nam uti¬
q ide erant apłi. inde tot mar¬
tyres. quorum prior stephanus:
inde tot eccłiȩ. quas apłs pau¬
lus cominemorat. inconuersione¬
eius magnificantes deum. De qua

Expanded text:
nobis positum est inventum in nobis positum est inventum in Graecis: « Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua, » et intelligatur, « de manu tua, » quod esiste, qui populus regnum fuerat amissurus, Christo Jesu Domino nostro per Novum Testamentum non carnaliter, sed spiritaliter regnaturo. De quo dum dicitur: « Et dabit illud proximo tuo, » ad carnis cognationem id refertur. Ex Israel enim Christus secundum carnem, unde et Saul. Quod vebono super te, » potest quidem intelligi, « meliori te; » nam et quidam sic sunt interpretati. Sed melius sic accipitur, « bono super te, » ut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud aliud propheticum: « Donec ponam omnes iniin quibus est et Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus, quasi illarum palearum. Nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum primus Stephanus ; inde tot Ecclesiae, quas apostolus Paulus commemorat, in conversione magnificantes Dominum. De qua
Abbreviated transcription (Latin):
bum domini. & sprȩuit te dominꝰ
ne sis rex suꝑisrł. Et conuertit
samuhel faciem suam ut abiret:
& tenuit saul pinnulam diploi¬
dis eiꝰ: & disrupit eam. & dixit ad
eum samuhel. Disrupit dominus
regnum israel de manu tua hodie.
& dabit ꝓximo tuobono super te:
& diuidetur israhel induo. & non
conuertetur. neq pęnitebit eum.
qm̃ ñ est sicut homo ut pęniteat
eum. Ipse minatur: & non ꝑmanet.
ste cui dicitur spernit te dominꝰ
ne sis rex suꝑ israel. & dirupit dñs
regnum abisrahel de manu tua ho¬
die. quadraginta regnauit annos
suꝑisrł. tanto scilicet spacio tem¬
poris. quanto & ipse dauid. & au-¬
diuit hoc primo tempore regnisui:
ut intelligamus ideo dictum quia
nullus de styrpe eius fuerat regna¬
turꝰ. & respiciamus ad stirpem da¬
uid unde exortus ẽ secundum
carnem mediator dei & hominum
scriptura quod implerisq codicib
latinis legitur. dirupit dominus reg¬
num israel de manu tua. s sicut

Expanded text:
bum Domini, et spernet te Dominus, bum Domini, et spernet te Dominus, ne sis rex super Israel. Et conuertit Samuel faciem suam, ut abiret; et tenuit Saul pinnulam diploidis eius et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie et dabit proximo tuo bono super te, et diuidetur Israel in duo; et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et non permanet. Iste, cui dicitur: Spernet te Dominus, ne sis rex super Israel, et: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie, quadraginta regnauit annos super Israel, tanto scilicet spatio temporis, quanto et ipse Dauid, et audiuit hoc primo tempore regni sui; ut intellegamus ideo dictum, quia nullus de stirpe eius fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem Dauid, unde exortus est secundum carnem mediator Dei et hominumscriptura, quod in plerisque Latinis codicibus legitur: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua; sed sic
Abbreviated transcription (Latin):
cut regem: ut ego prȩcedam sic̃ rex.
& tu me sequaris. ut ad orem do¬
minum deum tuum. Senes autem
populi sui. suam tribum : & coram is¬
tahel. ceteras tͥb isrł dicebat. S
in hoc quod ait honora me coram se¬
nib populi mei: uerecundiam pas¬
sus. ac suꝑbia detentus loquutus ẽ.
quia timebat honores amittere:
s ideo non obtinuit quod peciit
iim subspeciȩ confessionis humanos
adhuc honores amittere tunet. iste
indulgentiam quam ficta humili¬
ate postulat a deo adipisci ñ ualet.
Neq enimpotest inconfessione pęni¬
tentiȩ assequi ueniam: ubi prȩ it
elatio mentis. Nam quid aliud ẽ.
de reatu facinoris inconspectu homi¬
num reprȩ hendi refugere: nisi suꝑ¬
bia cordis. ꝑquam peccator dum dis¬
plicere hominib refugit. ueniam
quam a deo accipere poterat. a se-¬
met̃ ipso excludit. Ficta enim
humilitas ueniam a deo consequi ñ
ualet. Sed notandum quod alia
editio ht̃. Non reuertar inquit

Expanded text:
cut regem ut ego praecedam sicut rex, cut regem ut ego praecedam sicut rex, et tu sequaris, ut adorem Dominum Deum tuum. Senes autem populi sui, suam tribum; et coram Israel caeteras tribus Israel, dicit. Sed in hoc quod ait: « Honora me coram senioribus populi mei, » verecundiam passus ac superbia detentus locutus est, quia timebat honores amittere, et ideo non obtinuit quod petiit,. Quisquis enim sub specie confessionis humanos adhuc honores amittere timet, iste indulgentiam, quam ficta humilitate postulat, a Deo adipisci non valet. Neque enim potest in confessione poenitentiae assequi veniam, ubi praeit elatio mentis. Nam quid aliud est, de reatu facinoris in conspectu hominum reprehendi refugere, nisi superbia cordis, per quam peccator, dum displicere hominibus refugit, veniam quam a Deo accipere poterat a semetipso excludit? Ficta enim humilitas veniam a Deo consequi non valet. Sed notandum quod alia editio habet: « Non revertar tecum,
Abbreviated transcription (Latin):
scidit. ita rex saul uestem ꝓpħe
nunc scindere describitur. Per
utramq enim potestatem. & re¬
galem uidelicet ac sacerdotalem
scissio uestimentorum facta est:
ut demonstretur stabilitatem regni
scu sacerdotii in populo iudȩorum
fieri non posse. qui uerum regem &
facerdotem ad se uenientem. domi¬
num uidelicet xpistum recipere
noluerunt. Porro triumphator
inisrł non parcet. & penitudine
non flectetur: neq enim homo ẽ
ut agat penitentiam. Inhebreo
legitur. Porro triumphator in isrł
nonmentietur. Griumphator iste
deus ẽ: cui omnis uictoria recte as¬
cribitur. Nonmentietur: qui a
ea quȩ ꝓmittit sibi famulantib
largitur. P enitudine non flectit᷑.
quia non pȩnitet eum de bonis quȩ
largitꝰ ẽ: quia mutabilis non est.
s secundum iusticiam & ueritatẽ
umuersa diuidicat. Dixitq:
saul. Peccaui: s nunc honora me
coram senib populi mei & coram is¬
rael. Ac si dixisset. Honora me si¬

Expanded text:
scidit , ita rex Saul vestem prophetae scidit , ita rex Saul vestem prophetae nunc scindere describitur. Per utramque enim potestatem, et regalem videlicet et sacerdotalem, scissio vestimentorum facta est, ut demonstretur stabilitatem regni et sacerdotii in populo Judaeorum fieri non posse, qui verum regem et sacerdotem ad se venientem, Dominum videlicet Christum, recipere noluerunt. « Porro triumphator in Israel non parcet et poenitudine non flectetur: neque enim homo est, ut agat poenitentiam. » In Hebraeo legitur: « Porro triumphator Israel non mentietur. » Triumphator iste Deus est, cui omnis victoria recte ascribitur. Non mentietur, quia ea quae promittit sibi famulantibus largitur. Poenitudine non flectitur, quia non poenitet eum de bonis quae largitus est, quia mutabilis non est, sed secundum justitiam et veritatem universa dijudicat. « Dixitque Saul: Peccavi, sed nunc honora me coram senioribus populi mei, et coram Israel. » Acsi dixisset: Honora me si
Abbreviated transcription (Latin):
rum nostrorum non indiget: nr̃a
datione minime pascitur. & obhoc
melior ẽ. obedientia quam uictuns
De qua plenius inlibris moralium
legere quispoterit. D ixitq sa¬
muhel ad saul. Non reuertar
tecum quia ꝓiecisti sermonem do¬
mini: & ꝓiecit te dominus ne sis
rex suꝑ isrł. Corripit propheta
regem ꝓinobȩdientia. qua domini
mandatum explere non curauit.
prȩdicitq ei regnum dimissurum.
quia rectitudinem mandatorum
dei sequi noluit. Et merito ille de
potestatis culmine abicitur: qui
rite regimen tenere nescit. Ipse
enim regunen rite tenet: qui se
suꝑiori ꝑhumilitatem ad obȩdi¬
endum subicit. & inferiori peraue¬
toritatem ad docendum anteponit.
Si enim saul dei mandatis obȩdi¬
ret: rite populo prȩ. eẽt. Et con¬
uersus ẽ. samuhel ut abiret. Ipse
muhel. Scidit dominiis regnum
isrł a te hodie: & tradidit illud
primo tuo meliori te. Nota mi¬
sterium: quod sicut inpassione do¬
mini pontifex uestimentum suum

Expanded text:
rum nostrorum non indiget, nostra rum nostrorum non indiget, nostra datione minime pascitur: et ob hoc melior est obedientia quam victimae. De qua plenius in libris Moralium legere quis poterit: « Dixitque Samuel ad Saul: Non revertar tecum, quia projecisti sermonem Domini; et projecit te Dominus ne sis rex super Israel. » Corripit propheta regem pro inobedientia qua Domini mapraedixitque ei regnum dimissurum, quia rectitudinem mandatorum Dei sequi noluit. Et merito ille de potestatis culmine abjicitur, qui rite regimen tenere nescit. Ipse enim regimen rite tenet, qui se superiori per humilitatem ad obediendum subjicit, et inferiori per auctoritatem ad docendum anteponit. Si enim Saul Dei mandatis obediret, rite populo praeesset. « Et conversus est Samuel ut abiret; ille ad eum Samuel: Scidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo tuo, meliori te. » Nota mysterium, quod sicut in passione Domini, pontifex vestimentum suum
Abbreviated transcription (Latin):
quisq citius deum placat: quanto
ante eus oculos reprȩssa arbitrii
sin suꝑbia gladio prȩcepti se im
molat. Quod contra ariolandi
peccatum in obȩdientia dicitur:
ut quanta sit uirtus obȩdientiȩ
de monstretur. Exaduerso ergo
melius ostenditur. quid de eius
laude sentiatur. Si enim quasi
peccatum ariolandi ẽ. repugna¬
re. & quasiscȩlus ydolatriȩ nolle
adquiescere: sola ẽ. obedientia
quȩ fidei meritum possidet. sine
qua quisq infidelis conuincitur.
etiam si fidelis ẽẽ. uideatur. Hinc
ꝑsalomonem in ostensione obedi¬
entiȩ dicitur. Uir obȩdiens loqui¬
tur uictorias. Uir quippe obȩdi¬
ens uictorias loquitur: quia dum
alienȩ uoci humiliter subdimur:
nosmet ipsos incorde superamus.
Quid enim ꝑdest indiscrete deo
aliquid offerre uelle. & eius contͣ¬
ire prȩceptis: Quia nequaquam
quis ualet de oblatis munerib domi¬
num sibi placare. qui eius negligit
obtemperare uissis. Qui enim bono¬

Expanded text:
quisque Deum citius placat quanto quisque Deum citius placat quanto ante eius oculos, repressa arbitrii sua superbia, gladio prmolat. Quo contra ariolandi peccatum inobedientia dicitur, ut quanta sit virtus obedientiae demonstretur. Ex adverso ergo melius ostenditur quid de ejus laude sentiatur. Si enim quasi peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere, sola est obedientia quae fidei meritum possidet, sine qua quisque infidelis esse convincitur, etiamsi fidelis esse videatur. HincSalomonem in ostensione obedientiae dicitur: « Vir obediens loquitur victorias . » Vir quippe obediens victorias loquitur: quia dum alienae voci humiliter subdimur, nosmetipsos in corde superamus. Quid enim prodest indiscrete Deo aliquid offerre velle, et ejus contraire praeceptis? Quia nequaquam quis valet de oblatis muneribus Dominum sibi placare, qui negligit obtemperare jussis. Quia enim bono
Abbreviated transcription (Latin):
cere dedignatus ẽ: sed etiam super¬
biendo defendere studuit. ac per
hoc defendendo accumulauit.
Deniq in hoc quod subiungit. tu¬
lit autem populus depreda oues&
boues primitias eorum quȩ cȩsa
sunt. ut immolaret domino deo
suo ingalgalis: primitiȩ hic ea
quȩ potiora & meliora erant in¬
telligendȩ sunt. Sequitur. Et
ait samuhel. Numquid uult
dominus holocausta & uictimas.
ꝙ non potuis ut obȩdiatur uoci do¬
miniꝰ Melior ẽ. enim obȩdientia ꝙͣ¬
uictunȩ: & auscultare magis quam
offerre adipem arietum. Quoniam
quasi peccatum ariolandi ẽ. repug¬
nare: & quasi scȩlus ydolatriȩ. nol¬
le adquiescere. Hic enim non ali
ud dicere possumus nisi sententiã
summi tractatoris pape gregorii: ꝙͣ.
inlibris moralium moraliter expo¬
nens. dum de bono obȩdientiȩ trac¬
taret inseruit. Ait enim. Obȩdi¬
nitur: quia ꝑuictunas aliena ca¬
ro. ꝑobȩdientiam uero uoluntas
ꝓpria mactatur. Tanto igitur

Expanded text:
cere dignatus est, sed etiam supercere dignatus est, sed etiam superbiendo defendere studuit, ac per hoc defendendo accumulavit. Denique in hoc quod subjungit: « Tulit autem populus de praeda oves et boves, primitias eorum quae caesa sunt, ut immolet Domino Deo suo in Galgalis. » Primitiae hic ea quae potiora et meliora erant, intelligendae sunt. Sequitur: « Et ait Samuel: Nunquid vult Dominus holocausta et victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedientia victimae, et auscultare magis quam offerre adipem arietum, quia quasi peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere . Hinc et iud dicere possumus, nisi sententiam summi tractatoris papae Gregorii, quam in libris Moralium moraliter exponens, dum de bono obedientiae tractaretur, inseruit. Ait enim: Obedinitur, quia per uictimas aliena caro, per obedientiam uero uoluntas propria mactatur. Tanto igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sel fultus temporali potentia iam
se paruulum non uidebat. Cȩte¬
bium namq comparationi se
prȩferens: quia plus cunctis poterat.
magnum se prȩ omuib estimabat.
Miro autem modo cum apud se par¬
uulus. apud deum magnus: cum
uero apud se magnus apparuit.
apud deum paruulus fuit. Plerũq
ergo dum ex subiectorum affluen¬
tia animus inflatur : influxum su¬
perbiȩ ipso potentiȩ fastigio lenoci¬
nante corrumpitur. Quod sauli
contigisse dicitur : cui & dicitur.
Nonne cum paruulus esses mocłis
tius. caput intribub isrł factus es:
Ac si diceretur. Cum tu te paruu¬
lum conspiceres: ego te magnum¬
prȩceteris feci. Quia uero tu te
magnum conspicis: a me paruu¬
lus estimaris. Unde cum a samu¬
hele increparetur: quare uocem
domini non audierit: exipso fastu
suꝑbie respondit dicens. Immoau¬
diui uocem domini: & ambulaui
inuia ꝑ quam misit me dominus.
Ualum enim sup̃malum deiecit
quia culpam suam non solum agnoᷤᷤ¬

Expanded text:
sed fultus temporali potentia, jam sed fultus temporali potentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem modo, cum apud se parvulus, apud Dominum magnus: cum vero apud se magnus apparuit, apud Deum parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in luxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. Quod Sauli contigisse dicitur, cui et dicitur: « Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Acsi diceretur: Cum tu te parvulum conspiceres, ego te prae caeteris magnum feci. Quia vero tu te magnum conspicis, a me parvulus aestimaris. Unde cum a Samuele increparetur, quare vocem Domini non audierit, ex ipso tastu superbiae respondit, dicens: « Imo audivi vocem Domini, et ambulavi in via per quam misit me Dominus. » Malum enim supra malum adjecit, quia culpam suam non solum agnos
Abbreviated transcription (Latin):
pbalem. Consuetudo erat regum
ut quando uictoria potiebantur.
facerent archum. hoc ẽ. fornicem
de mirteris & palmis & oliuis ob
signum uictoriȩ : ꝓut quib dam
uidetur. Ceterum si quis arcum
ex lapidib intelligere uoluerit.
in quo uictoriam suam more regũ
depuixerat. non inhibemꝰ. sed
potissimum consentimus : quia
insalomone legimus. Dissipabit
impios sapiens rex. & curuabit
super eos fornicem. Quod alia trans¬
latio rotam molarem dicit: inqua ad
et̃nam memoriam. laudes ac uicto¬
rias suas reges describebant. Di
xit autem samuhel ad saul. Sine
me: & indicabo tͥ quȩ loquutus
st dominis ad me nocte. Bxitq
ei. Loquere. Q ait samuhel. Non¬
ne cum par uulus esses in oculis tu
caput intͥbub srł factus es: Duid
pincrepationem hanc. nisi suꝑbia
lati regis abicitur: Quodad cor¬
redionem siam poterit quisq qui
ptelatus ẽ. conuertere. Paruulum
s saul insuis prius oculis uiderat.

Expanded text:
phalem. » Consuetudo erat regum, phalem. » Consuetudo erat regum, ut quando victoria potiebantur, facerent arcum, hoc est, fornicem de myrtetis et palmis et olivis, ob signum victoriae, prout quibusdam videtur. Caeterum si quis arcum ex lapidibus intelligere voluerit, in quo victoriam suam more regum depinxerat, non inhibemus, sed potissimum consentimus, quia in Salomone legimus: « Dissipabit impios rex sapiens, et curvabit super eos fornicem . » Quod alia translatio « rotam molarem » dicit; in quo ad aeternam memoriam laudes ac victorias suas reges describebant. « Ait autem Samuel ad Saul: Sine me, et indicabo tibi quae locutus sit Dominus ad me nocte. Dixitque ei: Loquere. Et ait Samuel: Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Quid per increpationem hanc, nisi superbia elati regis objicitur? Quod ad correctionem suam poterit quisque qui praelatus est convertere. Parvulum se Saul in suis prius oculis viderat,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. De quo amalech. in libto
de utero nomii ita dicitur. Mem̃¬
to quȩ fecerit tibi amalech inuia
quando regrediebaris ex egypto:
quomodo occurrerit tͥ. & extremos
agminis tui qui lassi residebant ci¬
ciderunt. Lassos hic hebrȩi ĩmun¬
dos. secundum legem extra castra
manentes intelligunt. Quos cici¬
disse amalechite dicuntur: quia
sicut ipsitradant eorum circum¬
cisionem amputa uerunt. & in
subsannationem dei. incȩlum ꝓie¬
cerunt. Dixitq saul cyneo Al¬
te. recedite atq discedite ab ama¬
lech: ne forte inuoluam te cum ed
& reliqua. Cineus ipse ietro
cognatus moysi: de cuius genere
erant cunei: qui descenderantad
amalech: & habitabant cum eo.
qui utiq eorum consanguineus
erat. & hereditatem in eius t̃ra
quia moysen fouit interra madi¬
m: siue quia consilium dedit moy¬
si. qualiter multiaidinem populi
gub̾naret.
untiatum est samuheli eo qd
uenisset saul incarmelum. &
erexisset ibi fornicem trium¬

Expanded text:
ostendit. De quo Amalecita in libro ostendit. De quo Amalecita in libro Deuteronomii dicitur: « Memento quod fecerit tibi Amalec in via quando egrediebaris ex Aegypto, quomodo occurrerit et extremos agminis tui, qui lassi residebant, ceciderit . » Lassoss hic Hebraei immundos secunmanentes intelligunt: quos cecidisse Amalecitae dicuntur: quia sicut ipsi tradunt, eorum circumcisionem amputaverunt et in subsannationem Dei, in coelum projecerunt. Dixitque Saul Cinaeo, abite, recedite atque discedite, ne forte in» et reliqua. Cinaeus ipse est Jethro cognatus Moysi, de cujus genere erant Cinaei, qui descenderant ad Amalec, et habitabant cum eo, qui utique eorum consanerat, et haereditatem in ejus terra tur, sive quia Moysen fovit in terra Madian, sive quia consilium dedit Moysi qualiter multitudinem populi gubernaret. untiatum est Samueli eo quod venisset Saul in Carmelum, et erexisset sibi fornicem trium
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquam euadere potuisset.
Nonenim iniustus deus: ut obli¬
iuscatur bonorum cuiuspiam ope
Me misit dominus ut ungerem
te inregem suꝑ populum israhel.
Nunc ergo audi uocem domini.
Hȩc dicrt dominus exercituum.
Recensui quȩcumq fecit amalech
isrłi: quomodo restitit ei inuia
cum ascenderet de egypto. Nunc
igitur uade & ꝑcute amalech:
& demolire uuiuersa eiꝰ. Non par¬
cas ei: s interfice a iuro usq ad
mulierem. & paruulum atq lac
ctantem. bouem. et ouem. came¬
lum & asinum. Recensere dicitur
deus mala amalȩchitarum sicut ꝑ
moy sen olim in lege prȩnuntiatum
fuerat. Unde ideo iumenrta amalech
dominus demoliri iubet: ut nec in
iumentis eius memoria fieret. Dñs
enim dixerat se deleturum memori¬
amamalech de sub cȩlo: iccirco prȩ¬
cipitur sauli ut eãm pęnitus ab
homine uiq adiumenta deleret.
penitus deleta non fuit: saulis
peccatum & in obȩdientia in cau¬
sa extitit : sicut sequens historia

Expanded text:
nequaquam evadere potuisset. nequaquam evadere potuisset. Non enim injustus est Deus, ut obliviscatur bonorum cujuspiam operMe misit Dte in regem super populum ejus Israel: nunc ergo audi vocem Domini: Haec dicit Dominus exercituum: Recensivi quaecumque fecit Amalec Israeli, quomodo restitit ei in via cum ascenderent de Aegypto. Nunc igitur vade, et percute Amalec, et demolire universa ejus: non parcas ei, sed interfice a viro usque ad mulctentem bovem, et camelum et asinum. » Recensere dicitur Deus mala Amalecitarum, sicut per Moysen olim in lege praenuntiatum fuerat. Unde ideo jumenta Amalec Israel Dominus demoliri jubet, ut nec in jumentis memoria fieret. Dominus enim dixerat se deleturum memoriam Amalec de sub coelo: idcirco praecipitur Sauli, ut eam penitus ab homine usque ad jumenta deleret. penitus deleta non fuit, Saulis peccatum et inobedientia in causa exstitit, sicut sequens historia
Abbreviated transcription (Latin):
a samubele increpatꝰ ẽ. eur hic
dicrtur tunc cępit ȩdificare alta¬
re domino. S sciendum ẽ. antea¬
edificasse illum altare. S quia
mobȩdienter illud ȩdificauit.
non domino ȩdificasse intelligit᷑.
Hic autem quia obędienter & rec¬
te illud edificauit: domino ȩdifi¬
casse ꝑhibetur. Oixicq saul ad
populum. Applicate huc uniuer¬
sos angulos populi. Angulos po¬
puli principes populi uocat: quib
idẽ populus tanquam lapidibus
hinc inde parietes inherent: ad¬
hȩrebat. Deinde sequitur qualit̃
sortem mit tendo deprehensus est
ionathas. Unde & ait saul. Hȩc
quia morte morieris ionathan.
Dixitq populus ad saul. Ergo ne
ionathas morietur: qui fecit sa¬
lutem hanc magnam inisra hel:
Hoc nefas ẽ. Liberauit ergo popu¬
lus ionathan: ut non moreretur.
Nota quantum ꝓsint tͣnsacta bona.
contra quȩ libet᷑ minima offensa.
Nisi enum ionathan prȩterita bona¬
adiuuassent: imminentia mala

Expanded text:
a Samuele increpatus est, cur hic a Samuele increpatus est, cur hic dicitur, Tunc coepit aedificare primum altare Domino? Sed sciendum est aedificasse illum altare, sed quia inobedienter illud aedificavit, non Domino aedificasse intelligitur. Hic autem quia obedienter et recte illud aedificavit, Domino aedificasse perhibetur. « Dixitque Saul ad populum: Applicare huc universos angulos populi. » Angulos populi, principes populi vocat, quibus idem populus, tanquam lapidibus hinc inde parietes inhaererent, adhaerebat. Deinde sequitur: Qualiter sortem mittendo deprehensus est Jonathas. Unde et ait Saul: « Haec quia morte morieris, Jonatha. Dixitque populus ad Saul: Ergone Jonathas morietur qui fecit salutem hanc magnam in Israel; hoc nefas est. Liberavit ergo populus Jonatham ut non moreretur. » Nota quantum prosint transacta bona contra quaelibet minima offensa. Nisi enim Jonatham praeterita adjuvissent, imminentia mala
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enim inlege ostium: hoc hic
ingens sarum hoc ẽ unitas fidei
inxpo significat. Nam sicut ꝑoues
& boues & uitulos M arietes. di¬
uersos homines ad fidem uenien¬
tessignificat: ita ꝑ occisionẽ ani¬
malium. lauachrum regenerati¬
onis insinuat: in quo baptismo ue¬
lut quod libet ammal uetꝰ homo
moritur. & nouus refugit. Illi
enun eosdem credentes quasi di¬
uersa anmalia ut dictum ẽ. occi¬
dentes suꝑ terram cum sanguine
comedunt: qui inuarias sectas di¬
uisi inunitate fidei sicut oportet
nequaquam baptizant. Quosuti¬
q quasi cum sanguine comedunt:
dum illos absq ꝑfecta purificatio¬
ne peccatores sibi aggregant. Quos
uelut comedunt: dum se cum illis
unum corpꝰ efficiunt. Sequitur.
Edificauit autem saul altare dño:
tincq pͥmum cȩpit edificare alta¬
re domino. Hebreus ñ ht̃ pͥmũ:
sicut inquib dam codicib legimꝰ.
Unde quȩrendum ẽ. cumante le-¬
gatuir ȩdificasse altare. quando

Expanded text:
Quod enim in lege ostium, hoc hic Quod enim in lege ostium, hoc hic ingens saxum, hoc unitas fidei in Christo significat. Nam sicut per oves et boves et vitulos et arietes, diversos homines ad fidem venientes significat, ita per occisionem animalium, lavacrum regenerationis insinuat. In quo baptismo, velut quodlibet animal, vetus homo moritur, et novus resurgit. Illi enim eosdem credentes quasi diversa animalia, ut dictum est, occidentes, super terram cum sanguine comedunt, qui in varias sectas divisi, in unitate fidei, sicut oportet, nequaquam baptizant. Quos utique quasi cum sanguine comedunt, dum illos absque perfecta purificatione peccatorum sibi aggregant. Quos velut comedunt, dum se cum illis unum corpus efficiunt. Sequitur: « Aedificavit autem Saul altare Domino. Tuncque primum coepit aedificare altare Domino. » Hebraeus non habet, primum, sicut in quibusdam codicibus legimus. Unde quaerendum, cum ante legatur aedificasse altare, quando
Abbreviated transcription (Latin):
q: sacerdotes ad huc diuersa sentien¬
tes. & inuariis sectis se iuncti. aut
illos quos de ipsis hereticis quasi oues
aut boues ad eccłiam reducere potu¬
erint baptizandos denuo decer¬
nunt. sicut quib dam sacerdotib
olim uisum fuerat. ut de heresi ad
eccłiam conuersi iterum bapti ⁊a¬
tentur. sicut faciunt donatistę
heretici. Quod utiq illicitum ẽ.
eos qui semel abluti sunt de nuo
baptizari. aut certe conuersos
egentilitate nequaquam scd̾m
eccłiasticam regulam rectum bap¬
tismum tradere. Quos tamenxpẽ
dominus uelut saul ꝑeccłiasticos
unos adunitatem fidei reuocat
infide sua: cuius figuram lapis il¬
le grandis prȩtendebat. qui om̃s
tredentes baptizari prȩcepit. Nã
quod prȩceptum erat ut ouem
uel bouem uel quodlibet animal
quod deo offerebatur ñ incastris in¬
molarent. s ad ostium tab̾na culi
uinuersa adducerent ꝓut suꝑuis
ostendimus. & ibi omnia occide¬
rent: typos ad umbrabat futuros:

Expanded text:
que sacerdotes, adhuc diversa sentienque sacerdotes, adhuc diversa sentientes et in variis sectis seducti, aut illos quos de ipsis haereticis, quasi oves aut boves, ad Ecclesiam reducere potuerint, baptizandos denuo decernunt; sic quibusdam sacerdotibus olim visum fuerat, ut de haeresi ad Ecclesiam conversi, iterum baptizarentur, sicut faciunt Donatistae haeretici: quod utique illicitum est, eos qui semel abluti sunt, denuo baptizare, aut certe conversis ex gentilitate, nequaquam secundum ecclesiasticam regulam, rectum baptismum tradere. Quos tamen Christus Dominus, velut Saul, per ecclesiasticos viros ad unitatem fidei revocat in fide sua, cujus figuram lapis ille grandis praetendebat, qui omnes credentes baptizari praecepit. Nam quod praeceptum erat, ut ovem vel bovem vel quodlibet animal, quod Domino offerebatur, non in castris immolarent, sed ad ostium tabernaculi universa adducerent, prout superius ostendimus, et ibi omnia occiderent, typos adumbrabat futuros.
Abbreviated transcription (Latin):
digere illum qui uoluptatib atq
illecebris mundi superat᷑. sanctor
suffragiis & frat̃nis orationibus.
quia quanto maiore ꝓteruia con¬
tra unaninȩ consilium ȩccłiasti¬
cȩ regule refragatus ẽ. tanto ma¬
iore eget auxilio plurimors. ut
qui suo merito saluari non poil
iiorum deuotis prȩcib reconcilia¬
tus ab instante periculo liberetur.
llud uero quod suꝑius descripsimꝰ.
quia postqriam domini opitulante
auxilio philistiim conturbati. disꝑsi¬
q & infugam uersi sunt. quicumq
di filiis ispł eis ad hȩserant rursum
ad suos israhelitas reuersi sunt.. Et¬
ȩtera. Hanc intelligentiam inysti¬
cȩ habere dinoscitur: quod postꝗͣ
hereticorum conuentus domino
cooperante ꝑȩccłiasticos uiros uic¬
tus atq dispersus & infugam uer¬
sus catholicis cesserit. eos qui de eocle¬
sia ab ipsis hȩreticis ui uel ꝑsuasione
subtracti fuerant. rursum ad eccłiam
aqua discesserant redeuntes. pleri¬

Expanded text:
digere illum qui voluptatibus atque digere illum qui voluptatibus atque illecebris mundi superatur, sanctorum suffragiis et fraternis orationibus, quia quanto majore protervia contra unanime consilium ecclesiasticae regulae refragatus est, tanto majore eget auxilio plurimorum: ut qui suo merito salvari non potest, aliorum devotis precibus reconciliatus ab instante periculo liberetur.Illud vero quod superius descripsimus, quia postquam Domini opitulante auxilio, Philistim conturbati dispersique et in fugam versi sunt, quicunque de filiis Israel adhaeserant, rursum ad suos Israeliticos reversi sunt, etc., hanc intelligentiam mystice habere dignoscitur: quod postquam haereticorum conventus, Domino cooperante, per ecclesiasticos viros victus atque dispersus et in fugam versus catholicis cesserit; eos vero qui de Ecclesia ab ipsis haereticis vi vel perversione subtracti fuerant, rursum ad Ecclesiam a qua discesserant redeuntes, pleri
Abbreviated transcription (Latin):
tetigerat. Tunc enim casus ille si¬
cut adam. fecit illum attentum
reddiditq confiisum: quidaliud ex¬
pͥmitur. nisi quod hoc facto ãmo¬
netur. quia omnes illecebras uo¬
luptatum in seculo debet contẽp¬
nere is qui deo nititur iilitare.
& qui sp̃c sancti particeps iam factꝰ.¬
castris spiritualib se inserit pug¬
naturus Quod bene nomen io
iathȩ exprimit: interprȩtatur enĩ
columbȩ donum. uel donum dñi.
Recte quidem ille columbe.uel
dñi donũ dicit᷑ quia gratia sancti
spc̃ accepta mundi parat illece¬
contra allophilos spũales id est¬
IA aduersus principes tenebra¬
rum uirib animi concur¬
rere. qui adhuc huius mundi ne¬
gligit dulcedinem declinare. Ma
labia meretricis. Hoc ẽ. uolup¬
tas carnalis delectationem illici¬
tamingerit. De quo putatur uix¬
ta mysticos intellectꝰ hunc gu¬
stasse ionathan. & forte deprehen¬
sum uix populi prx̧cib libera¬
tum. Unde manifestet patet in¬

Expanded text:
tetigerat. Tunc enim casus ille, sitetigerat. Tunc enim casus ille, sicut Adam, fecit illum attentum, reddiditque confusum: quid aliud exprimitur, nisi hoc facto admonetur, omnes illecebras voluptatum in saeculo debere contemnere is qui Deo nititur militare, et Spiritus sancti particeps jam factus, spiritalibus castris se inserit pugnaturus. Quod bene Jonathae nomen exprimit. Interpretatur enim, columbae donum, vel donum Domini. Recte quidem ille columbae vel Domini donum dicitur, qui, gratia Spiritus sancti accepta, mundi parat sperncontra Allophylos spiritales, id est adversus principes tenebrarum, virilibus animis incurrere, qui adhuc hujus mundi negligit dulcedinem declinare: « Mel labia meretricis , » hoc est voluptas carnalis delectationem ingerit illicitam, de qua putatur juxta mysticos intellectus hunc gustasse Jonatham, et sorte deprehensum vix populi precibus liberatum. Unde manifeste patet in
Abbreviated transcription (Latin):
sterior quib dam placere uidea¬
tur: suꝑiores duo quos posiumus.
magis ut nobis uidetur hysto¬
riȩ congruunt. Non ideo dicimꝰ
ut istum refragenur aut inhibea¬
mus sensum: cummaximȩ spũali
sensin de quo insequentib domino
duce dicturi sumus conueniat.
s prudenti lectori dere linquimꝰ
sensum nostrum insinuando. ut
si placuerit michi consentiendo
faueat. quia ut annui ad radi¬
cem hystorie ꝑtinent. Ecce fun¬
damentum hystoriȩ inmum u.
nunc spiritualem significationẽ
pandamus. S prius quid signi¬
ficet quod ionathan filius saul
ꝑgens ad prelium. & ieiunio in¬
dicto uidens suꝑ faciem agrimel
extendit summitatem uirge. &
intixit infauum mellis & gu¬
stauit. & illuminati sunt oculi
eiꝰ ꝓpalauimus. ut postmodum
cȩtera coniunctim insinuare
ualeamis. Uerum quod gustu
mellis oculi ionathe illuminati
sunt: sicut diximus non adui¬
dendum quia ante uidebat.
sed addiscernendum quia uetita

Expanded text:
sterior quibusdam placere videasterior quibusdam placere videatur, superiores vero, quos posuimus, magis ut nobis videtur historiae congruunt. Non ideo dicimus, ut istum refragemus, aut inhibeamus sensum, cum maxime spiritali sensui, de quo in sequentibus Domino duce dicturi sumus, convenit; sed prudenti lectori derelinquimus sensum nostrum insinuando, ut si placuerit, mihi consentiendo faveat; quia hic, ut annui, ad radicem historiae pertinet. Ecce fundamentum historiae innuimus, nunc spiritalem significationem pandamus. Sed prius quid significat quod Jonathas filius Saul pergentis ad praelium, et jejunium indicentis, videns super faciem agri mel, extendit summitatem virgae, et intinxit in favunt mellis, et gustavit, et illuminati sunt oculi ejus, propalabimus, ut postmodum caetera conjunctim insinuare valeamus. Verum quod ad gustum mellis oculi Jonathae illuminati sunt, sicut diximus, non ad videndum, quia antea videbat, sed ad discernendum, quia vetita
Abbreviated transcription (Latin):
casse domino & comedisse cum san¬
guine dicuntur: quia mactatis
uictiumis. non optulerunt ad scũ¬
arium sacerdotib uixta legis pre¬
ceptum adipem & sanguinem. cum
uidelicet sanctuarium secum ha¬
berent. Quando locus sanctuarii
ꝓcul erat. iubebatur sanguis uic¬
timarum interram fundi: de his
uidelicet uictimis quas ad suos
esus prȩparabant. Quando uero
sanctuarium prȩsens erat. sanguis
hostiarum suꝑ altare domini uibe¬
batur fundi: sicut est illud inli¬
bro de utero nomii. Sanguinem
hostiarum tuarum fundes in al¬
tari: carnib autem ipse uesce¬
ris. Quod quia prȩfatus popu¬
ꝑlegem mysticȩ prȩceptum fuerat.
ut ne quis de filiisisrł. ouem uel
bouem. aut capram. uel quod libet
animal quod domino offere batur
incastris immolarent. s ad osti¬
um tabernaculi uniuersa duce¬
rent. &. ibi omnia occiderent. Qđ
quia hoc non fecerant. comedisse
passim occidendo referuntur cum
sanguine. Licet iste sensus po¬

Expanded text:
casse Domino et comedisse cum sancasse Domino et comedisse cum sanguine dicitur, quia, mactatis victimis, non obtulerunt ad sanctuarium sacerdotibus, juxta legis praeceptum, adipem et sanguinem, cum videlicet sanctuarium secum haberent. Quando locus sanctuarii procul erat, jubetur sanguis victimarum in terram fundi de his videlicet victimis, quas ad suos esus praeparabant, quando vero sanctuarium praesens erat, sanguis hostiarum super altare Domini jubetur fundi. Sicut est illud in libro Deuteronomii: « Sanguinem hostiarum tuarum fundes in altari, carnibus autem ipse vesceris . » Quod quia praefatus populegem mystice praeceptum fuerat, ut ne quis de filiis Israel ovem vel bovem aut capram, vel quodlibet animal quod Domino offerebatur, in castris immolarent, sed ad ostium tabernaculi universa ducerent, et ibi omnia occiderent. Quod quia non fecerant, comedisse passim occidendo referuntur cum sanguine. Licet iste sensus po
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarios ex titit. Unde & ip¬
se ait. Turbauit pater meus
terram. Uidetis ipsi quia illumi¬
nati sunt oculi mei eo quod gusta¬
uerim paululum de melle isto.
quantomagis si comedisset popłs
de prȩda inimicorum suorum
quam cȩpit.ꝰ Nam quodait. tur¬
bauit pater meus terram. de pa¬
trata uictoria intumuit. &. ideo
de fatigatus populus tulit oues
oboues & uitulos. & mactaue¬
runt interra. comeditq popłs
cum sanguine: non fecit popłs
irritum iuramentum. Qđ enim
saul adiurauerat dicens. maledic¬
tus uir qui comederit panem us¬
q ad uesperam donec ulciscar me¬
de inimicis meis: ideo dixit. quia
uictoria iam potiti erant. Sed pec¬
casse domino & cum sanguine
comedisse dicuntur: quia contra
legis preceptum. antequam sacri¬
ficium uesꝑtinum ꝑ ageretur co¬
mederunt. Sic itaq usus erat:
ut quando homicidia abeis aut
insuis aut inexteris fiebant. ñ
comederent ante quam sacrificiũ
uesꝑtinum ꝓeis fieret. Aliter. lec¬

Expanded text:
adversarios exstitit. Unde et ipadversarios exstitit. Unde et ipse ait: « Turbavit pater meus terram. Vidistis ipsi, quia illuminati sunt oculi mei, eo quod gustaverim paululum de melle isto: quanto magis si comedisset populus de praeda inimicorum suorum quam ceperat? » Nam quod ait, « Turbavit pater meus terram, » de patrata victoria intumuit, et ideo defatigatus populus, tulit oves et boves, et vitulos, et mactaverunt in terra. Comeditque populus cum sanguine. » Non fecit populus irritum juramentum. Quod enim Saul adjuraverat, dicens: « Maledictus vir qui comederit panem usque ad vesperam, donec ulciscar de inimicis meis. » Ideo dixit, quia victoria jam potiti erant; sed peccasse Domino, et cum sanguine comedisse dicitur, quia contra legis praeceptum, antequam sacrificium vespertinum perageretur, comederunt. Sic itaque usus erat, ut quando homicidium ab eis, aut in suis, aut in exteris fiebat, non comederent antequam sacrificium vespertinum pro eis fieret. Aliter, pec