comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is: Ee tam̃ eo ip̃so
qͦd uerum dic̃. dimitte sic̃ & nos dimit cimꝰ. sine pecca¬
to se ñ eẽ declarat. Inde ẽ qͦd dic̃. Hicħ iniquũ erat in
manib meis: s oratio mea munda. Hinc enĩ erat ora
tio munda: qr ueniã ñ iniuste petebat: qͥ ueracit̾ da¬
bat. Et qͦd dic̃ de dño mnultas enim c̃tritiones meas
fecit sine causa: ñ ait nullas fec̃ cum causa. s multas
sine causa. Non enim ꝓpt̾ multa peccata eiꝰ. facte st̃
ei multȩ c̃critiones: s ꝓpt̾ ꝓbationẽ patientiȩ. Nã ꝓpt̾
peccata sine quib ut alibi confitet᷑ ñ fuit: pauciora
se pati debuisse iudicat. Itẽ qͦo dic̃. Uias enĩ eius custo¬
diui: & ñ declinaui amandatis q. neq discedã. Custo¬
dit uias dñi. qui ñ sic exorbitat ut eas relinquat. s ĩ
eis currendo ꝓfic̃. & si aliquando ut infirmꝰ offendit.

Expanded text:
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? et tamen eo ipso sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? et tamen eo ipso quod uerum dicit: dimitte, sicut et nos dimittimus, sine peccato se non esse declarat. Inde est quod dicit: nihil iniquum erat in manibus meis, sed oratio mea munda. hinc enim erat munda oratio, quia ueniam non iniuste petebat, qui ueraciter dabat. Et quod dicit de domino: multas enim contritiones meas fecit sine causa, non ait: nullas fecit cum causa, sed multas sine causa. non enim propter multa peccata eius factae sunt ei multae contritiones, sed propter probationem patientiae. nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur, non fuit, pauciora se pati debuisse iudicat. Item quod dicit: uias enim eius custodiui et non declinaui a mandatis eius neque discedam, custodit uias dei, qui non sic exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis currendo proficit, etsi aliquando ut infirmus offendit
Abbreviated transcription (Latin):
sti in illo iudicio inuenient᷑ om̃s qͥ ñ fallacit̾ dicunt. di¬
mitte nob debita nr̃a sic̃ & nos dimittimꝰ debitoribꝰ nr̃is.
ꝑhanc enim dimissionem iusti inuenient᷑: & qͦd ea quȩ
hic habebant peccata. elemosinis diluert̃. Unde dñs dic̃.
Date elemosinã: & ecce omĩa munda st̃ uob̃. Deniq hoc
dicet᷑ iustis: in regnũ ꝓmissum ituris. Esuriui enĩ &
dedistis mͥ manducare: &e cȩt̾a eiꝰmodi. S aliud eẽ sine
peccato: qͦd de solo in hac uita unigenito dictũ ẽ: aliud¬
ẽ esse sine querela. qͦd de multis iustis ã in hac uita
dici potuit. qm̃ ẽ quidam modus bonȩ uitȩ. de qͦ aẽ
in ista humana conu̾satione. uista querela ẽẽ nͥ pos¬
sit. Qs enim iuste querit᷑ de homine qͥ nemini ma¬
le uult. & quib pot̃ fidelit̾ consulit. nec contͣ cuiꝰ ꝗͣ
iniurias tenet libidinẽ uindicandi. ut ueracit̾ dicat.

Expanded text:
sti in illo iudicio inuenientur omnes qui non fallaciter dicunt: disti in illo iudicio inuenientur omnes qui non fallaciter dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. per hanc enim dimissionem iusti inuenientur et quod ea quae hic habebant peccata elemosynis deleuerunt. unde dominus dicit: date elemosynas, et ecce omnia munda sunt uobis. denique hoc dicetur iustis in regnum promissum ituris: esurii enim, et dedistis mihi manducare et cetera huius modi. sed aliud est esse sine peccato, quod de solo in hac uita unigenito dictum est, aliud esse sine querella, quod de multis iustis etiam in hac uita dici potuit, quoniam est quidam modus bonae uitae, de quo etiam in ista humana conuersatione iusta querella esse non possit. quis enim iuste queritur de homine, qui nemini male uult et quibus potest fideliter consulit nec contra cuiusquam iniurias tenet libidinem uindicandi, ut ueraciter dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
posse destruere. Obicere enim solent inquit: qͦd sc̾s iob
dix̾it. Qs mundus ẽ apeccato: Nec infans cuius ẽ uniꝰ
diei uita suꝑ t̾ram. Deinde quasi respond&e huic testi¬
monio. aliis testimoniis qͦd ipse iob dixit. iustus eiĩ
uir & sine querela. factus sum in derisum. ñ intelligeas
posse dici hominem iustũ. qui ꝑfectiõi iusticiȩ plurimũ
accessit. ita ut ei ꝓximꝰ fier&. Qd multos &̃ in hac uita
potuisse. in qua ex fide uiuit᷑. ñ negamus. Hoc & illo
testimonio c̃firmatur: qͦd iste c̃sequent̾ adiunxit: ab eo¬
dem iob diccum. Ecce ego ꝓximus sum uidicio meo: &
scio quia iustus inueniar. Hoc enim ẽ iudicium: de quo
alibi dr̃. Et educet uelut lumen iusticiã tuam. & ui¬
dicium tuum uelut meridiem. Deniq ñ dix̃ ibi sum.
s ꝓximus sum. Qd si iudicium suũ illud intelligi
uoluit. ñ quo ipse iudicabit. s qͦ in fine iudicandꝰ ẽ: ui¬

Expanded text:
posse destruere. Objicere solent quod sanctus Job posse destruere. Objicere solent quod sanctus Job dixerit: Quis mundus est a peccato? Nec infans cujus est unius diei uita super terram\'. deinde quasi respondet huic testimonio aliis testimoniis, quod ipse Iob dixerit: iustus enim uir et sine querella factus sum in derisu, non intellegens posse dici hominem iustum, qui perfectioni iustitiae plurimum accessit, ita ut ei proximus fieret: quod multos etiam in hac uita potuisse, in qua ex fide uiuitur, non negamus. Hoc et illo testimonio confirmatur, quod iste consequenter adiunxit ab eodem Iob dictum: ecce ego proximus sum iudicio meo, et scio quia iustus inueniar. hoc enim est iudicium, de quo alibi dicitur: et educet uelut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum uelut meridiem. denique non dixit: ibi sum, sed: proximus sum. quodsi iudicium suum illud intellegi uoluit, non quo ipse iudicabit, sed quo in fine iudicandus est, iu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligunt qͥ ignorantes dĩ iusticiã & suã uolentes
c̃stituere: iusticiȩ dĩ ñ sunt subiecti. Si enim ñ intelli¬
gunt illud ex deutero nomio. quẽ admodũ apłs paulus
cõmemorau̾it ut corde credat᷑ ad iusticiã. ore cfessio fiat¬
ad salutẽ quia ñ ẽ opꝰ sanis medicus. s male habñtib.
isto certe iohannis apłi testimonio. qͦd iam ad istã sentñ¬
tiam ultimũ posuit. uͥ ait. hȩc ẽ caritas dĩ. ut mandata
eiꝰ obseruemus. & mandata eius grauia ñ st̾: debent
utiq cõmoneri caritati dĩ. ñ ẽẽ graue mandatum dĩ.
ta erit: cum pęnalis timor omĩs abscesserit. Post hec
ꝓposuit testimonia quȩ contͣ eos dici solent. nec ea sol¬
uit. s cõmemorando quasi contraria questiones artius
alligauit. Ait enĩ. Testimonia scripturar̃. quȩ ediu̾so
ponenda sunt his qui arbitrii lib̃tatẽ. uł ñ peccandi poᷤᷤ¬
sibilitatẽ imꝑite existimant se scripturar̃ auctoritate

Expanded text:
n intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam, ore autem confad salutem, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. isto certe Iohannis apostoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus; et mandata eius grauia non sunt, debent utique commoneri caritati dei non esse graue mandatum dei, ta erit, cum poenalis timor omnis abscesserit. Post haec proposuit testimonia, quae contra eos dici solent, nec ea soluit, sed commemorando quasi contraria quaestiones artius inligauit. ait enim: \'testimonia scripturarum, quae e diuerso ponenda sunt his qui arbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem inperite existimant se scripturarum auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
uult hõ ñ faciat. Iterum q̃rendũ ẽ inqͥt: peccatũ uolũ¬
tatis an necessitatis ẽ. Si necessitatis ẽ: peccatũ ñẽ. Si uo¬
luntatis ẽ: uitari pot̾. Pespondemꝰ qͦd supra: & ut sanc¬
mur. inuocamꝰ eũ cui đr in psalmo. De necessitatib meis
an accidens. Si naturale: peccatũ ñ ẽ. Si aut̾ accidens ẽ:¬
& tecede pot̃. & qͦs receđe pot̾: uitari pot̾. & qͦd uitari pot̃.¬
pot̃ hõ sine eo cẽ qͦd uitari pot̃. Pespondet᷑ naturale nñ
ẽe peccatum. s naturȩ p̃sertim uiciate. unde facti sumꝰ
natura filii irȩ. parũ eẽ ad ñ peccandũ uoluntatis arbitͥ¬

Expanded text:
uult homo non faciat. \'Iterum quaerendum est\', inquit, \'peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod supramur, inuocamus eum cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meisan accidens? si naturale, peccatum non est. si autem accidens est, recedere potest, et quod recedere potest, uitari potest, et quod uitari pott homo sine eo esse quod uitari potest." Respondetur naturale non esse peccatum, sed naturae praesertim uitiatae — unde facti sumus natura filii irae — parum esse ad non peccandum uoluntatis arbitr
Abbreviated transcription (Latin):
ta mala. Sufficit enim ut supradixi ad eoꝵ correcti¬
onem. si uelint atcendere. qͦd eos ẽ inuitos coegit ueri¬
tas conficeri. omĩa prorsus bona ñ cẽ nͥ a dõ. Hon gͦ
ab alio sunt magna bona. & ab alio parua bona . s e
magna & parua bona ñ nisi a summo bono. qͦd ds ẽ.
Cominemoremꝰ gͦ bona quanta potuerimus. quȩ dig¬
num ẽ ut dõ auctori tribuamus. & his sublatis uide¬
amus. utrum aliqua natura remanebit. Omnis uita
&e magna & parua. omĩs potentia & magna & parua.
om̃ĩs salus & magna & parua. om̃is memoria & par

Expanded text:
ta mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctita mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, utrum aliqua natura remanebit. omnis uita et magna et parua, omnis potentia et magna et parua, omnis salus et magna et parua, omnis memoria
Abbreviated transcription (Latin):
illo eẽnt. quia hoc qͦd ipse ẽ eẽnt. Idõ gͥ quocũq mͦ. qua¬
cumq specie. quocumq ordine sunt: quia ds ẽ a qͦ facca
sunt. Idõ autẽ ñ incommutabiles sunt: quia nicħ ẽ un¬
de facta sunt. Sacrilega enim audacia coequant᷑ nicħ & ds̃.
si quale ẽ illud qͦd de dõ natum ẽ. tale uelimus ẽẽ illud qͦd
ab eo de nichilo factum ẽ. Quapropt̾ naturȩ õĩ noceri om¬
nino ñ potest. nec alicui naturȩ sub dõ noceri iniuste
potest: quia & cum peccando iniuste aliqui nocent. uo¬
luntas iniusta eis imputat᷑. Potestas autem qua nocere
ꝑmittunt᷑. ñ ẽ nisi a dõ: qui & ipsis nescientib nouit
quid illi pati debeant. quib eos nocere ꝑmittit. Hec oĩa
tam ꝑspicua tam certa. si uellent aduertere. qͥ aliã naturã
inducunt. quã ñ fec̃ ds̃. ñ tantis blasphemiis implerenͭ.
ut & in summo malo tanta bona ponerent. & in dõ tan¬

Expanded text:
illo essent, quia hoc, quod ipse est, essent. ideo ergo quocumque modo, quaillo essent, quia hoc, quod ipse est, essent. ideo ergo quocumque modo, quacumque specie. quocumque ordine sunt. quia deus est, a quo factae sunt; ideo autem non incommutabiles sunt, . quia nihil est, unde factae sunt. sacrilega enim audacia coaequantur nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus esse illud, quod ab eo de nihilo factum est. Quapropter nec naturae dei omnino noceri potest nec alicui naturae sub deo noceri iniuste potest, quia et cum peccando iniuste aliqui nocent, uoluntas iniusta eis inputatur; potestas autem, qua nocere permittuntur. non est nisi a deo, qui et ipsis nescientibus nouit, quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit deus, non tantis blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tan
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipsa quȩ moriuntur. uł qͦd erant eẽ desinant. & tur¬
bent aut turpent modum & speciẽ & ordinẽ. uniuersȩ
creaturȩ: sic̃ sermo bene compositus utiq pulcher ẽ. ꝗͣuis
in eo sillabȩ atq om̃s soni tamꝗͣ nascendo & morien¬
Do transcurrant. Qualis autẽ & quanta pena cuiq cul¬
pȩ debeat᷑ : diuini iudicii ẽ. ñ humani. Quȩ utiq & cũ
conu̾sis remittit᷑. magna ẽ bonitas apud dm̃: & cũ debi¬
ta reddit᷑. nulla ẽ iniquitas apud dm̃. quia meliꝰ ordinat᷑
natura ut iuste doleat in supplicio. ꝗͣ ut impune gau¬
deat in peccato. Quȩ tam̃ &̃ sic habens ñnullum modũ
& speciẽ & ordinem in quacumq extremitate. adhuc
aliqͦs bonum ẽ. Que si omnino detrahant᷑. ut penitus
c̃sumantur. idõ nullum bonum erit. qr nulla natura
remanebit. Om̃s gͥ nature corruptibiles. nec omnino
naturȩ eẽnt. nͥ a dõ eẽnt: nec incorruptibiles eẽnt. si de

Expanded text:
nec ipsa quae moriuntur, vel quod erant esse desinunt, turnec ipsa quae moriuntur, vel quod erant esse desinunt, turpent ac turbent modum et speciem et ordinem uniuersae creaturae: sicut sermo bene compositus utique pulcher est, quamuis in eo syllabae atque omnes soni tamquam nascendo et moriendo transcurrant. Qualis autem et quanta poena cuique culpae debeatur, diuini iudicii est, non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna est bonitas apud deum. et cum debita redditur, nulla est iniquitas apud deum, quia melius ordinatur natura, ut iuste doleat in supplicio quam ut inpune gaudeat in peccato. quae tamen etiam sic habens nonnullum modum et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc aliquod bonum est: quae si omnino detrahantur et penitus consumantur, ideo nullum bonum erit, quia nulla natura remanebit. Omnes igitur naturae corruptibiles nec omnino naturae essent, nisi a deo essent, nec corruptibiles essent, si de
Abbreviated transcription (Latin):
Tale quippe bonum ẽ ds̃: ut nemini eũ deserenti bene
sit. Et in reb a dõ factis. tam magnum bonũ ẽ natura
rationalis: ut nullum sit bonũ quo beata sit: nisi d̾s.
Parantes gͥ in suppliciis ordinantur. Quȩ ordinatio qr
eorum naturȩ ñ competit: idõ pena ẽ. S quia culpȩ com¬
petit: idõ iusticia ẽ. Cet̾a uͦ quȩ sunt facta de nichilo. qͣ
utiq inferiora sunt. ꝗͣ sp̃c rationalis: nec beata possunt ẽẽ
nec misera. S quia ꝓ modo & specie sua &ẽ ipsa bona st̃:
nec ẽẽ qͣuis minora & minima bona nisi a summo bono dõ
potuerunt: sic ordinata sunt ut cedant infirmiora fir¬
miorib. & inualidiora fortiorib. & impotentiora pot̾ñ.¬
tiorib. atq ita cȩlestib t̾rena concordant. tanꝗͣ p̃cellen¬
tib subdita. fit autem decedentib & succedentib reb
temporalib quedam in suo genere pulchritudo. ut

Expanded text:
tale quippe bonum est deus, ut nemini eum deserenti bene tale quippe bonum est deus, ut nemini eum deserenti bene sit; et in rebus a deo factis tam magnum bonum est natura rationalis, ut nullum sit bonum, quo beata sit, nisi deus. peccantes igitur in suppliciis ordinantur: quae ordinatio quia eorum naturae non competit. ideo poena est; sed quia culpae competit, ideo iutique inferiora sunt quam spiritus rationalis, nec beata possunt esse, nec misera. Sed quia pro modo et specie sua etiam ipsa bona sunt, nec esse quamvis minora et minima bona, nisi a summo bono Deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus, et invalidiora fortioribus, et impotentiora potentioribus, atque ita coelestibus terrena concordent tanquam praecellentibus subdita. Fit autem decedentibus et succedentibus rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bet autẽ corpꝰ sit: sp̃c uite qui fact᷑ ẽ. uitam p̃bere cor¬
pori potest. Ac ꝑ hoc melior illo ẽ: quãuis incorrupto
cortuptꝰ. Corruptio autẽ si omnẽ modum omnẽ spe-¬
ciem. omnẽ ordinẽ reb corruptibilib auferat: nulla
natura remanebit. Ac ꝑ hoc omĩs natura quȩ corrumpi
ñ pot̃. summũ bonum ẽ sic̃ ds̃. Omĩs autẽ natura quę
corrumpi pot᷑. ẽ ipsa aliquod bonum ẽ. Non enĩ posset
ei nocere corrruptio: nisi adimendo & minuendo qͦd bo¬
num ẽ. Creaturis autẽ p̃stantissimis hoc ẽ rationabi¬
lib sp̃ib hoc prestitit ds̃. ut si noluit: corrumpi ñ pos¬
sint. idest si obedientiam c̃seruauerint. sub dño dõ suo.
ac sic incorruptibili pulchritudini eiꝰ adheserint. si aũ
obedientiam conseruare noluerint. q̃m uolentes cor¬
rumpuntur in peccatis. nolentes corrumpant᷑ in pęniᷤᷤ.

Expanded text:
bet autem corruptus sit spiritus uitae, qui factus est, uitam praebere corbet autem corruptus sit spiritus uitae, qui factus est, uitam praebere corpori potest; ac per hoc melior illo est quamuis incorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. Creaturis autem praestantissimis, hoc est rationalibus spiritibus, hoc praestitit deus, ut si nolint, corrumpi non possint, id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino deo suo ac sic incorruptibili pulchritudini eius adhaeserint; si autem oboedientiam conseruare noluerint. quoniam uolentes corrumpuntur in peccatis, nolentes corrumpantur in poenis.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Om̃is itaq natura bona ẽ. Proinde cum querit᷑ unde
sit malum: priꝰ querendum ẽ quid sit malũ. qͦd nicħ
aliud ẽ ꝗ̃ corruptio uł modi uł speciei uł ordinis natu¬
ralis. Mala itaq natura đr: quȩ corrupta ẽ. Nam in-¬
corrupta: utiq bona ẽ. S &̃ ipsa corrupta in quantũ
natura ẽ. bona ẽ : inquantum corrupta ẽ mala est.
fieri autẽ pot̾ ut quedam natura. quȩ mͦ & specie na¬
turali excellentius ordinata ẽ. &̃ corrupta melior sit
adhuc ꝗ̃ ẽ incorrupta alt̾a quȩ minore mͦ &e specie
tum aurũ. ꝗͣ incorruptũ argentũ. & meliꝰ ẽ &̃ corruptum
argentum. ꝗͣ plumbũ incorruptum. Sic & in naturis
potentiorib atq spiritalib. Melior ẽ enim corruptꝰ ꝑ
malam uoluntatẽ sp̃c rationalis. ꝗ̃ irrationalis sp̃c incor
incorruptum. Melior enĩ natura quȩ cum presto ẽ cor¬
pori preb& ei uitam. ꝗͣ illa cui uita prebet᷑. Quantũli¬

Expanded text:
est. omnis ergo natura bona est. Proinde cum quaeritur, unde est. omnis ergo natura bona est. Proinde cum quaeritur, unde sit malum, prius quaerendum est, quid sit malum . quod nihil aliud est quam corruptio uel modi uel speciei uel ordinis naturalis. mala, itaque natura dicitur, quae corrupta est; nam incorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie tum aurum quam incorruptum argentum et melius est etiam corruptum argentum quam plumbum incorruptum: sic et in naturis potentioribus atque spiritalibus melior est etiam corruptus per malam uoluntatem spiritus rationalis quam inrationaincorruptum melior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumli
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani đm colimus. a quo bona omĩa sunt. seu magna
ordo. siue magnus sine paruus. Omĩa enim quanto
magis moderata speciosa ordinata sunt. tanto magis
utiq bona sunt. Quanto autẽ minꝰ moderata minꝰ speci¬
osa minꝰ ordinata sunt: minus bona st̃. Hec itaq tria.
modꝰ. species. ordo. ut de innumerabilib taceam que
ad ista tria ꝑtinere monstrantur. hec gͦ tria modꝰ speciẽ
ordo. tanq̃ generalia bona sunt in reb ado factis. liue
in sp̃u siue in corpore. Ds itaq supra oninẽ creature mo¬
dum ẽ. supra omnẽ speciẽ. supra omnem ordinẽ. nec
spaciis locorum supra ẽ. s ineffabili & singłari potencia
a quo om̃is modus. om̃is species. om̃is ordo. Hec tria ubi
magna sunt: magna bona sunt. ubi parua sunt parua
bona sunt. ubi nulla sunt. nullum bonum ẽ. Et rursus
hec tria ubi magna sunt. magnȩ naturȩ sunt. ubi par¬
ua sunt paruȩ naturȩ sunt. ubi nulla sunt nulla nat᷑a

Expanded text:
christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna ordo, siue magnus siue paruus. omnia enim quanto magis moderata, speciosa, ordinata sunt, tanto magis utique bona sunt; quanto autem minus moderata, minus speciosa, minus ordinata sunt, minus bona sunt. haec itaque tria: modus, species et ordo, ut de innumerabilibus taceam, quae ad ista tria pertinere monstrantur, haec ergo tria : modus, species, ordo, tamquam generalia bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. deus itaque supra omnem creaturae modum est, supra omnem speciem, supra omnem ordinem: nec spatiis locorum supra est, sed ineffabili et singulari potentia; a quo omnis modus, omnis species, omnis ordo. haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi parua sunt, parua bona sunt; ubi nulla sunt. nullum bonum est. et rursus haec tria ubi magna sunt, magnae naturae sunt; ubi parua sunt, paruae naturae sunt; ubi nulla sunt, nulla natura
Abbreviated transcription (Latin):
gradus. ñ possunt ẽẽ nisi a dõ. omnis autẽ natura in
quantũ natura ẽ. bonum ẽ: omnis natura ñ potest eẽ
nisi a summo & uero dõ. quia omĩa &̃ ñ summa bona
s ꝓpinqua summo bono. & rursus omĩa &̃ nouissima
bona quȩ longe sunt a summo bono. ñ possunt ẽẽ nisi
natura : aut sp̃c aut corpꝰ ẽ. Sp̃e incõmutabilis ds̃ ẽ: sp̃s
mutabilis facta natura ẽ. s corpore melior. Corp̾ autẽ sp̃c.
non ẽ nisi uentus. quia nobis inuisibilis ẽ. & cam̃ uis cius
qui cum intellig̾e non possunt omnẽ naturã idest omnẽ
sp̃m. & omne corpꝰ naturalit̾ bonum ẽẽ: mouent᷑ sp̃c ini¬
quitate & corporis mortalitate: & ob hoc aliã naturã
maligni sp̃c & mortalis corporis. quam d̃s ñ fecerit co¬
nantur inducere. Sic arbitramur ad eorum intellectũ
qͥd dicimus posse ꝑduci. fatentur enim omne bonũ ñ ẽẽ
posse: nisi a summo & uero dõ. qͦd &e uerum ẽ. Lad cos
corrigendos si uelit adu̾tere suffic̃. Nos enim catholici

Expanded text:
 in quantum natura est, bonum est: omnis natura non potest esse nisi a summo et uero deo, quia omnia etiam non summa bona, sed propinqua summo bono et rursus omnia etiam nouissima bona, quae longe sunt a summo bono, non possunt esse nisi natura aut spiritus aut corpus est. spiritus incommutabilis deus est, spiritus mutabilis facta natura est, sed corpore melior; corpus autem spiritus non est, nisi cum uentus, quia nobis inuisibilis est, et tamen uis eius ter eos autem, qui, cum intellegere non possunt omnem naturam. id est omnem spiritum et omne corpus naturaliter bonum esse, mouentur spitate et corporis mortalitate et ob hoc aliam naturam maligni spiritus et mortalis corporis, quam deus non fecerit, conantur inducere: sic arbitramur ad eorum intellectum, quod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici
Abbreviated transcription (Latin):
qi uere actꝰ ẽ: uitari pot̾. Pespondemꝰ. peccatũ qͥdẽ actũ
claudicat. Nec tam̃ uitare pot̾ claudicationẽ: nͥ habuerit
sanatum pedẽ. Ꝙd aẽ in int̾iore hoĩe fieri pot̾: s grã dĩ ꝑ¬
ihm xꝑm dñm nr̃m. Ipsũ sane uiciũ qͥ claudicat hõ.
ambulat. Querat g q̃d cidem uicio nom̃ ĩponat. utrũ tẽ ue
lit dic̾e. an actũ. an rei potiꝰ qualitatẽ malã. qua deformis
actus existit. Sic & in homine int̾iore. animꝰ res ẽ. rapina ac¬
tus ẽ. auaricia uiciũ ẽ. idest qualitas scđm quã malꝰ ẽ ani¬
mͦ. ẽ qͣnoo nicħ agit. unde auaritiȩ suȩ seruiat. &̃ qͣndo au¬
dit ñ c̃cupisces. seq uituꝑat. & tam auarꝰ man&. s ꝑfidẽ
renouat᷑ ioest sanat᷑ de die in diẽ. nec tam̃ nͥ gr̾a dĩ ꝑ iħm¬

Expanded text:
quia actus est, uitari potest". Respondemus peccatum quidem actum claudicat, nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri potest, sed gratia minum nostrum. ipsum sane uitium, quo claudicat homo,ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen imponat, utrulit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus manet; sed per fidem renouat
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit: nec sic uincit uoluntatẽ dĩ. qͥ ã iniustos iuste
ordinare nouit. ut si ipsi ꝑ iniquitatẽ uoluntatis suȩ ma¬
le usi fuerint bonis illiꝰ. ille ꝑ iusticiã pocestatis suȩ be¬
ne utat᷑ malis ipsorum. recte ordinans in penis: qͥse ꝑu̾se
ordinau̾int in peccatis. Nlam nec ipse ignis eternꝰ qͥ cruci¬
aturus ẽ impios. mala natura ẽ. habens modũ & speciẽ
& ordinẽ suum nulla iniquitate deprauatũ: s crucia¬
turus ẽ dampnatos malos. quoꝵ peccatis ẽ debitus.
Neq enim & lux ista quia lippos cruciat: mala nat᷑a
catorum suppliciis adhibeat᷑: mutabilis tam̃ natura ẽ.
Illa ẽ autẽ uera ȩt̾nitas. quȩ uera immortalitas. hoc ẽ.
illa summa in commutabilitas ẽ. quã solꝰ ds̃ ht̃. qui mu¬
tari omnino ñ pot̃. Aliud ẽ enim ñ mutari. cũ tamen
possit mutari. aliud autẽ prorsus ñ posse mutari. Sieg

Expanded text:
uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus est impios, mala natura est habens modum et speciem et ordinem suum nulla iniquitate deprauatum: sed cruciatus est damnatis malum, quorum peccatis est debitus. neque enim et lux ista, quia lippos cruciat. mala natura catorum suppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. Illa est autem vera aeternitas, quae vera immortalitas; hoc est, illa summa incommutabilitas, quam solus Deus habet, qui mutari omnino non potest. Aliud est enim non mutari, cum possit mutari; aliud autem prorsus non posse mutari. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tam uituꝑandã putet. quandoqͥdẽ nec ipse spinȩ ac tri¬
buli. qͦs peccatori in labore cont̾rendo. scđm dĩ iudiciariã
uoluntatẽ t̾ra peꝑit. recte uituꝑentur: Habent enĩ
& tales herbȩ modum & speciẽ & ordinem suũ: que qͥsqͥs
quã peccati merito sic coherceri oportebat. Non ẽ gͦ ut
dixi peccatum. malȩ naturȩ appetitio. s melioris deser¬
tio. & ido factum ipsũ malũ ẽ. ñ illa natura qua male
utit᷑ peccans: malum ẽ enĩ male utibono. Unde apłs
dampnatos quosdã diuino udicio rep̃hendit: qui colu¬
erunt & seruierunt creaturȩ potꝰ ꝗͣ creatori. Neq enĩ cre¬
aturã reprehendit. qͦd qui fecerit. creatori fac̃ iniuriã: s
cos qui male usi sunt bono. meliore deserto. Proinde si cu¬
stodiant om̃s naturȩ modum & speciẽ & ordinẽ ꝓprium.
nullum erit malum. Si autẽ his bonis quisq male uti

Expanded text:
tam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tritam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est enim male uti bono. unde apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. neque enim creaturam reprehendit — quod qui fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes naturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti
Abbreviated transcription (Latin):
s id qͦd meliꝰ erat deserendo. factum malũ ipse cominisit.
Melior quippe creator ꝗͣ ulla creatura quam condidit.
cuius imꝑium ñ erat deserandum. ut tangeretur ꝓ hibi¬
tum quãiis bonum. qm deserto incliore. bonum creaturȩ
appetebat᷑. qͦd contra cieatoris imꝑium tangebat᷑. Non itaq
ds arborẽ malam in paradyso plantauerat. s ipse erat me¬
hoc enim & ꝓhibuerat. ut ostendet& animȩ rationalis na¬
turã ñ in sua potestate. s dõ subditam cẽ debcre. & ordinẽ
suȩ salutis ꝑ obedientiã custodire. ꝑ in obedientiã corrũꝑe.
Hinc & arborẽ quam tangi uetuit. sic appellauit. dino¬
scentiȩ boni & mali: quia cũ eam contra uetitũ tecigis¬
set. exꝑiretur penam peccati. & eomͦ dinoscer& qͥd int̾ cẽt.
int̾ obedientiȩ bonum & inobedientiȩ malum. Nã qͥs
ita desipiat. ut dĩ creaturã. maxime in paradiso planta¬

Expanded text:
sed id, quod melius erat, deserendo factum malum ipse commisit. sed id, quod melius erat, deserendo factum malum ipse commisit. melior quippe creator quam ulla creatura, quam condidit: cuius imperium non erat deserendum, ut tangeretur prohibitum quamuis bonum, quoniam deserto meliore bonum creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat mehoc enim et prohibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso planta
Abbreviated transcription (Latin):
ginis inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos serua¬
ri. Hinc petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii penan
deberi. de qua dñs dix̃. Ite in ignem et̾nũ qui parat᷑ ẽ diabo¬
lo & angłis ciꝰ. quãuis iam penalit̾ hunc infernum. hoc est
s hoc inferius. cuius caligine nubila conglobant᷑. & ubi
contra quos nob̃ inuidos pie uiuendo pugnam᷑. spiritalia
nequitiȩ in celestib nominat. Qod ne de illis suꝑiorib
celis intelligat᷑: aꝑte alibi dic̃. Scđm pͥncipẽ potestatis
aeris: qui nunc oꝑat᷑ in filiis diffidentiȩ. Itẽ quia pec¬
catum uł iniquitas ñ ẽ appetitio naturarũ malarũ.
s desertio ineliorum: sic in scripturis inuenit᷑. Scriptũ ẽ.
Omnis creatura dĩ bona ẽ. alc ꝑ hoc & omne lignum qͦs
in paradiso ds plantauit: utiq bonum ẽ. Non gͦ malam
naturam homo appetiuit. cum arborem uetitam tetigit.

Expanded text:
ginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruaginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii poenam deberi, de qua dominus dicit : ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. quamuis iam poenaliter hunc inferum, hoc est sed hoc inferius, cuius caligine nubila conglobantur, et ubi contra quos nobis inuidos pie uiuendo pugnamus, "spiritalia nequitiae in caelestibus" nominat. quod ne de illis superioribus caelis intellegatur, aperte alibi dicit: secundum principem potestatis aeris huius, qui nunc operatur in filiis diffidentiae.  Item quia peccatum uel iniquitas non est appetitio naturarum malarum, sed desertio meliorum, sic in scripturis inuenitur scriptum: omnis creatura dei bona est, ac per hoc et omne lignum, quod in paradiso deus plantauit, utique bonum est. non ergo malam naturam homo appetiuit, cum arborem uetitam tetigit,
Abbreviated transcription (Latin):
nocentium potestas. ñ ẽ nͥ a dõ: sic scriptũ ẽ. loquente sa-¬
in libro iob scriptum ẽ. Qͥ regnare facit inquit homi¬
nẽ hypocritã: ꝓpt̾ ꝑu̾sitatem popłi. Et de popło isrł dic̃
ds̃. Dedi eis regem in ira mea. Iniustum enĩ ñ ẽ. ut inꝓ¬
bis accipientib nocendi potestatẽ. & bonorum patientia
ꝓbetur. & malorum iniquitas puniat᷑. Nam ꝑ potestatẽ
diabolo datam & iob ꝓbatꝰ ẽ. ut iustus apparere. & petrꝰ
temptatꝰ. ne de se p̃sumer&. & paulus colaphizatꝰ. ne se
ñ tam̃ ꝓ his iuste factis. s ꝓ iniqua nocendi uoluntate.
quȩ ipsiꝰ diaboli fuit. ei reddetur in fine supplicium. cum
dicetur impiis. qui eiꝰ nequitiȩ c̃sentire ꝑseuerarunt. Ite in
ignem ȩternum quẽ parauit pat̾ meus diabolo & anglis
eiꝰ. Qa uͦ & ipsi mali angłi. ñ a dõ mali sunt conditi. seo .s̃.¬
peccando facti sunt inali. Sic petrus in epła sua dicit.
Si enim d̃s angłis peccantib ñ peꝑcit. s carcerib cali¬

Expanded text:
nocentium potestas, non est nisi a Deo. Sicut scriptum est, loquente Sain libro Iob scriptum est. qui regnare facit, inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniquitas puniatur. nam per potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se praesumeret, et Paulus colaphizatus, ne senon tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine supplicium, cum dicetur impiis, qui eius nequitiae consentire perseuerauerint: ite in ignem aeternum, quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli non a deo mali sunt conditi, sed peccando facti sunt mali, sic Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelis peccantibus non pe-. percit, sed carceribus cali
Abbreviated transcription (Latin):
tis. discedite maledicti in ignem ęt̾num qui paratꝰ ẽ
diabolo ⁊ angłis qͥ: Ioi non sanguine inebriabunt᷑.
sagitꝙ: s ñ satiabunt᷑ menbris omnib flaminȩ. nec car¬
nes gladius manducabit. sensum doloris citius auferens
mortuis. ꝙͣ inferens uulneratis. S nemo cruciatib saltẽ
moriendo subtrahit᷑: ne in moriente simul ee ipsa pena
moriat᷑. Cur ñ hic dicit. colendum ne istum an potius
exsecrandum fugiendumq eẽ diccinus ÷ An tun& de xp̃o
ista dicere. ne ipsuis ignis ȩt̾ni suplicium ñ euadat. quo
ille impios preparat mitere. & ignorat miser hȩc dicen¬
do de do ꝓpħarum. de ipso se diccre. cuiꝰ tam tremendam
scu̾itatem in euangłio formidat offendere: Rcp̃hendit ã
qͥd penas impiorum significatas ꝑ uuam fellis & botrũ
amaritudinis & furorem draconum atq aspidũ collectaᷤᷤ
dic̃ ẽẽ d̾s apud se & signatas in thesauris suis & reddendas

Expanded text:
tis: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum qui paratus est tis: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis ejus . Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae, sed non satiabuntur membris omnibus flammae; nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit: colendum ne istum, an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere? Et ignorat miser haec dicendo de Deo prophetarum, de ipso se dicere cujus tam tremendam severitatem in Evangelio formidat offendere. Reprehendit etiam quod poenas impiorum, significatas per uvam fellis, et botrum amaritudinis, et furorem draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas
Abbreviated transcription (Latin):
rum mortes cruciatib sempit̾nis: Uiginti quatuor
milia cadentium tanto buccarum strepitu inflat in¬
sanus. quasi ñ innumerabilia milia cotidie moriant᷑.
toto orbe t̾rarum. s transitoria ista corporis mors est.
ex omĩb gentib. quȩ sempit̾nis dampnanda st̃ ignib:
Eat iste ⁊ clam& ore aꝑto. & oculis clausis. quasi con¬
fessus sit d̾s suã crudelitatẽ. quia dic̃ ꝑ propham. exacu¬
am sic̃ fulgur gladium meum. inebriabo sagittas meas
sanguine. & gladiꝰ meus manducabit carnes de sanguine
uuln̾atorum. De quib u̾bis sic iste accusat dm. uelut
semꝑ humanũ sanguinẽ esurientẽ. quasi dix̾it in ebria¬
bo me sanguine. aut manducabo carnes de sanguine
uulneratorum: s quantũ lib& hanc utilẽ dĩ cõmina¬
tionem tanꝙͣ facinoris auidam. ⁊ ut dic̃ in sola crude¬
litate malis tantũm gloriantem. uanꝰ & uesanꝰ exhor¬
reat. quid aut quantum ual& u̾bis comparata dicen¬

Expanded text:
rum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor rum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed transitoria ista corporis al. corpoex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? Eat iste et clamet ore aperto, et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum velut semper humanum sanguinem esurientem; quasi dixerit: inebriabo me sanguine, et manducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat. Quid aut quantum valet, verbis comparata dicen
Abbreviated transcription (Latin):
distis mͥ manducare. Fcce ꝓ ęsca temporali ñ ablata. s
ñ data ęternum & horrendum suplicium cõminatur.
Et recte: si consulas u̾itatem. ꝑ paruum ẽ enim qͦd in
elemosinis dat᷑: s cum pie dat᷑. eternum inde meritũ
comparat᷑: lidõ potius quia paruum ẽ qͦd dat᷑: mag¬
na impietate ñ dat᷑. Unde ñ mirũ ẽ qͦd tantȩ sterilitati
uelut infructuosarum arborum ignis ȩt̾ni supliciũ p̃pa¬
rat᷑. Si autẽ c̾sulas hominẽ ut de suo respondeat tͥ. om̃is
homo m̃dax contempnit culpam exaggerat pęnã. Illã
quippe ñ uidet m̃te carnali: banc exhorret carne mor¬
cali. Calis ẽ iste in omium hominũ. qui puniunt᷑ uł
corripiunt᷑ in uetere testam̃to. longe mitiorib ꝙͦ legunt᷑
in euangłio. corporalib pęnis. Qd enĩ diluuiũ compa¬
rari ȩt̾nis ignib pot̾. quȩ cedes. quȩ uulnera. quȩ corpo¬

Expanded text:
distis mihi manducare . Ecce pro esca temporali, non ablata, sed distis mihi manducare . Ecce pro esca temporali, non ablata, sed non data, aeternum et horrendum supplicium comminatur. Et recte, si consulas veritatem. Perparvum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur. Et ideo potius quia parvum est quod datur, magna impietate non datur. Unde non mirum est quod tantae sterilitati velut infructuosarum arborum, ignis aeterni supplicium praeparatur. Si autem consulas hominem, ut de suo respondeat tibi, omnis homo mendax , contemnit culpam, exaggerat poenam: illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum, qui puniuntur vel corripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus pot
Abbreviated transcription (Latin):
immo ꝑ singula corporis frusta paulatim atq minuta¬
tim uiuens & sentiens. dilaniari consumiq maluissa&.
ꝙͣ gchennȩ ignib mancipari: Absit tam̃ ut crudeli¬
orem quisꝙͣ dicat cuangłii dm̃ ꝙͣ legis dm̃. intelligens
utriusq c̃ unum ⁊ cundem dm̃. in lege terentẽ carna¬
lib in euangłio sp̃italib penis. Libi & hic fidelem: ñ ꝙͣ
crudelem. Qd illud. ñne si a xp̃o linguam reꝑiret alienã.
in eumq blasphemam. & qualis ẽ hunis impia garruli¬
tate dampnabilem. acerbius & amarius exagitaret᷑. ꝙͣ qͣd
iste de obsonio sacrificii p̃gustato corporalem temporalẽq
penam ꝓsacrilegio sic indignat᷑ ingestam. ubi uenturũ
se dñs & ad sinistram positis gentib minat᷑ c̃ẽ dic turũ
ite in ignẽ ȩcernum qui patat᷑ ẽ diabolo & angłis qͦ. Huiꝰ
tanti supplicii quere causam. Esuriui inquit: & ñ de¬

Expanded text:
imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutaimo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnabus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32. Quid illud? nonne si a Christo linguam reperiret alienam in eumque blasphemam, et qualis est hujus, impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur, quam quod iste de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam pro sacrilegio sic indignatur ingestam; ubi venturum se Dominus, et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Hujus tanti supplicii quaeris causam? Esurivi, inquit, et non de
Abbreviated transcription (Latin):
poralib spiritalia & sempit̾na p̃ponit. Uerĩ qͥd opꝰ ẽ de
conucnientem carualib sensib uelle inculcare sermonẽ.
Etce qͦ ẽ manifestius ꝓferamuis. E uangl̃ium legi ueteri
comparans dñs. ⁊ ñ illut malum qͦd homines ante didi¬
cerant. s qͦd ipse docebat ꝑfectius c̃ẽ contestans: audistiᷤᷤ
inquit quia dictum ẽ. ñ occides. Qͥ autẽ occiderit: ieus
erit iudicio. E go autẽ dico uob̃. quicumq iratꝰ fuerit¬
fri suo: reus erit iudicio. Qͥ autẽ dixerit racha: rtus erit
concilio. Qͥ autẽ dixerit fatue: reus crit gebennȩ ignis.
Qd tam paruũ in peccatis. ꝙͣ fri dicere fatueꝰ Qid tam
magnũ in suppliciis. ꝙͣ gehennȩ ignisͣ Si in lege uel ꝓ¬
phetis iste inuenissa aliquem. qm̃ dixisset fr̃i suo fatue
lapidare iussum fuisse diuinit᷑. quantȩ đm crudelitatis
argueret: Qͥs ñ autẽ ñ dico lapidari. s ꝑ singl̃os artus

Expanded text:
poralibus spiritualia et sempiterna praeponit. 31. Verum quid opus est de poralibus spiritualia et sempiterna praeponit. 31. Verum quid opus est de convenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus. Evangelium legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante dedicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege vel Prophetis iste invenisset aliquem, quoniam dixisset fratri suo, Fatue, lapidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus,
Abbreviated transcription (Latin):
nuptialem. Puto si humana c̃sideratione ista metiamur.
huic aliquantulum sufficere debuit erubescere. & ut
plarimũ inuitantis indignatio ꝓtenderet᷑. uestẽ mutare
compelli. ⁊ tamen dictum ẽ. Ligate illi manus & pe
des & ꝓicite cum in tenebras ext̾iores. ibi erit fletꝰ & stri¬
dor dentium. S dicet. ñ leuem culpam significat non
habuisse uestem nuptialem. qm̃ ista parua magnar̃
signa sunt rerum. Sic gͦ & sacrificia uisibilia. cũ sint
in t̾renis rebus exigua magnarum qm̃ diuinarũ signa st̃
rerum. in quib filii sacerdotis se ipsi dõ cuius honor in
sacrificiis attendit᷑ preferebant. Non autẽ ille conuiua
se p̃tulit sponso: s tantum ñ congruit. qui nuptialem
tunicam ñ habebat. Uerumtam int̾ ipsas pęnas quib
utrũq uindicatum ẽ. ille quid distet aditit. ꝙͣq in com¬
parabilit̾ ista illam uincat intelligit. qͥ corporalib tem¬

Expanded text:
nuptialem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, nuptialem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere, et, ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli. Et tamen dictum est: Ldes, et projicite eum in tenebras exteriores; ibi erit fietus et stridor dentium . Sed dicet, Non levem culpam significat, vestem non habuisse nuptialem, quoniam ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum et divinarum signa sunt rerum: in quibus filii sacerdotis se ipsi Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso; sed tantum non congruit, quia nuptialem tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas, quibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat intelligit, qui corporalibus et tem
Abbreviated transcription (Latin):
inflat᷑. Nec dico filios hely non fuisse infantes ut it
loquit᷑. nesciens quid loquatur. s eius ȩtatis qua posen
ae deberent ꝓ sacrilego ausu. quo se dño do in sacrificis
p̃ferebant digna cohercicione cobib̾i. qͥd neglectꝰ As ñ sibi
consulens s popło cui religio pietasq ꝓfuisse. bello cal̃a
umdicauit. ubi dĩ timorẽ potuert̃ augtre iuctur ꝓ cer
mortes qui fuerant & si senescrent post ũ longa t apos
spacia montuti. orib quppe crporum leguĩ dies
cẽ mortios. propt᷑ ñ sua s aliena peccata. ubi magis ẽ in
dolore cordis plaga inuentium. ꝙͦ in resolutione carnis pe¬
na morientium. ubi animȩ de corporib exeuntes suas cau¬
sas habent uł malas uł bonas. ñ propterea grauatȩ qr
exute. Anmarum uͦ morte alius ꝓ alio plectitur nemo.
S hoc dico quantum existima&e iste fuisse peccatum. qͦd
in conuno nuptiali inuentꝰ ẽ homo ñ habens uestem

Expanded text:
inflatus . Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste inflatus . Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur, sed ejus aetatis qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohibere ; quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit, ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes qui fuerant, et, si se nescirent post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos propter non sua, sed aliena peccata . Ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes suas causas habent vel malas vel bonas, non propterea gravatae quia exutae; animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, Quod in convivio nuptiali inventus est homo non habens vestem
Abbreviated transcription (Latin):
supplicium. nͥ qr testam̃ti utriusq unus ẽ ds. na possent
uidei dicere adu̾sus huius impietatẽ quantũ lib& exagg̃iuis
bella. cedes. uulnera. funera. sanguinẽ. longe in comparis
nientẽ. transitoriis mnorcib corporum. ꝙͦ flammis ꝑpetus
ghennarũ: at cuim ꝓpt̾ea uidet᷑ huic d̾s legis & ꝓpħatũ¬
qui unus & uerꝰ ẽ ds̃ crimine crudelitatis arguendꝰ. qua
ꝓpt̾ leuissimas causas. uł aẽ erubescendas penã mortis uł
corporalis infixit qͦd dauid popłm numerasset. qͥd infantes
sic̃ iste dic̃ filii hely sacerdocis de ollis uł caccabis dõ p̃pa¬
ratis daliquid degustassent. Qua in re ñ disputo quantũ
& ꝙͣ ꝑniciosum elationis uicium tam scõ uito ut uelles
dĩ populum numerare subrepserit. eorũq mortib ñ gts¬
nis .s iãiamq humana conditione uenturis. & cdleriter
transituris fuerit flagellat᷑. quoꝵ fuerat multitudine

Expanded text:
supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impietatem, quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabilnientem transitoriis mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. 30. At enim propterea videtur huic Dqui unus et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas poenam mortis vel corporalis inflixit, quod David populum numerasset, quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis de ollis vel cacabis Deo praeparatis aliquid degustassent: qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut velle Dei populum numerare subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam humana conditione venturis, et celeriter transituris, fuerit flagellatus, quorum fuerat multitudine