comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t nescio utrũ inueniatur inscripturis dictũ unũ st̃: quo¬
Arũ ẽ diu̾sa natura. Si autẽ &e aliqua plura eiꝰdẽ naturȩ
s̃int. & diu̾sa sentiant: nͥ sunt unũ. inqͣntũ diu̾sa sentiunt. Nã fi
iã unũ ec̃ut. ex eo qͦd homines erant: ñ dic̾et. ut sint unũ. sic̃ &
nos unũ: cũ suos discipłos patͥ comiñdaret. At uͦ paułꝰ &e apollo.
qr &e ambo homines &e idem sentiebant: qui plantat inqͥt. & qui
rigat. unũ st̃. Cum gͦ sic d̾r unũ. & ñ addat᷑ qͥd unũ. & plura unũ
dicant᷑: eadẽ natura atq essentia ñ dissidens atq ñ dissentiens sig
nificat᷑. Cũ uͦ addit᷑ quid unũ: pot̾ aliquid significari ex plu¬
rib unũ faccũ. quãnis diu̾sis natura. sic̃ anima & corpꝰ. ñ st̃ utiq
unũ. Qd enim tã diu̾sum nͥ addat᷑ aut subintelligat᷑ qͥd unũ.
id est unus homo aut unũ animal. unde apłs. qui adheret me¬
retrici inquit: unũ corpꝰ ẽ. Non dix̃ unũ st̃ aut unũ ẽ s acddi¬

Expanded text:
t nescio utrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si jam unum essent ex eo quod homines erant, non diceret, Ut sint unum, sicut nos unum , cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt . Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicantur, eadem nnificatur; cum vero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum quamvis diversis natura, sicut anima et corpus non sunt utique unum, quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal; inde Apostolus qui adhaeret meretrici, inquit, unum corpus est, non dixit unum sunt aut unum est, sed addi
Abbreviated transcription (Latin):
minicus Quã obrẽ ñ ẽ in reb cñderandũ qͥd uł sinat. uel
ñ sinat dici usus sermonis nr̃i: s quis rerũ ipsarũ intellect
eluceat. Non gͦ iam dicamꝰ ingenitũ. ꝗͣuis dici latine possit
s ꝓ eo dicamꝰ ñ genitũ: qͦd tantum ual&e. Num gͦ aliud dicimꝰ.
ꝗͣ ñ filium. Negatiua porro ista particula ñ id efficit: ut qͥd
sine illa relatiue dr. eadem p̾posita substantialit̾ dicat᷑. s id

Expanded text:
micus. Quamobrem non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; sed pro eo dicamus non genitum, quod tantum valet. Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥn ñ habuisse uirtutẽ aut sapientiã dementis ẽ dr̃ẽ: ñ gͥ erat
tempꝰ q̃n ñ erat filiꝰ. Quȩ ratiocinatio adid cogit. ut dicamꝰ dm̃
patrẽ ñ eẽ sapientẽ. nͥ habendo sapientiã quã genuit. ñ existen
tia dici. si ñ ẽ ds pat̾. ipsa sapientia. s tantũ genitor sapientiȩ.
nitas. & sua et̾nitas. & sua õĩpotentia. s ea magnitudine magnꝰ
sit. quã genuit. & ea bonitate bonus. & ea ȩt̾nitate ȩt̾nus. & ea

Expanded text:
n habuisse virtutem aut sapientiam, dementis est dicere: non igitur erat tempus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocinatio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existentia dici, si non est Deus Pater ipsa sapientia, sed tantum genitor sapientiae. nitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genui
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua mutatione eiꝰ rei cui accidit. admitti potest.¬
¶ Nam & si quedam dicunt᷑ accidentia inseparabilia. quȩ ap
animaluł illa pluma. totumq illud corpus interrã mutat᷑ &
uertit᷑: amittit utiq ã illum colorẽ. quãuis & accidens qͥd sepi¬
rabile dr̃. ñ separatione. s mutatione amittat᷑. sicuti ẽ capulis
hominum ingritudo. qm̃ dũ capilli st̾. possunt albescere seꝑabile
accidens dr. S diligent᷑ incuentib satis apparit. ñ separatione
quasi emigrare aliquid acapite. dũ canescit. ut nigritudo inde
candore succedente discalat &e aliquo eat: s illã qualitatẽ colo¬
ris ibi uerti atq mutari. Hichil itaq accioens in d̾o: quia nich
mnutabile aut amissibile. Qd & si illud dici accidens placet.
qͥd licet ñ amittat᷑: minuit᷑ tam̃ uł augetur. sicuti ẽ animȩ
uita. Nam & ꝗͣdui anima ẽ. tãdu uiuit: & quia semꝑ anima
ẽ. semꝑ uiuit. S quia magis uiuit cũ sapit. minusq cũ desipit.

Expanded text:
aliqua mutatione ejus rei cui accidit amitti potest. Nam etsi quaedam dicuntur accidentia inseparabilia, quae graanimal vel illa pluma, totumque illud corpus in terram mutatur et vertitur, amittit utique etiam illum colorem. Quamvis et accidens quod separabile dicitur, non separatione, sed mutatione amittatur; sicuti est capillis hominum nigritudo, quoniam dum capilli sunt possunt albescere, separabile accidens dicitur: sed diligenter intuentibus satis apparet, non separatione quasi emigrare aliquid a capite dum canescit, ut nigritudo inde candore succedente discedat et aliquo eat, sed illam qualitatem coloris ibi verti atque mutari. Nihil itaque accidens in Deo, quia nihil mutabile aut amissibile. Quod si et illud dici accidens placet, quod licet non amittatur, minuitur tamen vel augetur, sicuti est animae vita: nam et quamdiu anima est, tamdiu vivit, et quia semper anima est, semper vivit; sed quia magis vivit cum sapit, minusque cum desipit,
Abbreviated transcription (Latin):
seđ̃m substantiam intelligere ingenitum &e genitũ. Itẽ dictũ
ẽ de filio. ñ rapinam arbitiatꝰ ẽ esse equalis do. Querimus
scłm quid equalis. Si enĩ ñ scłm substantiã d̃r qualis: adiit¬
tunt ut dicatur aliqͥd de d̾o ñ scđ̃m substantiã. dmittunt
gͦ ñ sed̾m substantiam dici ingenitum & genitũ. Qa si ꝓpterea
ñ admittunt. quia omĩa de dõ scđm substantiã dici uolunt.
sid̃m substantiã filius aualis ẽ patri. De accidentib siue¬

Expanded text:
um et genitum. Item dictum est de Filio, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : quaerimus secundum quid aequalis. Si enim non secundum substantiam dicitur aequalis, admittunt ut dicatur aliquid de Deo, non secundum substantiam: admittant ergo non secundum substantiam dici ingenitum et genitum. Quod si propterea non admittunt, quia omnia de Deo secundum substantiam dici volunt, secundum substantiam Filius aequalis est Patri. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
relatiue dr principiũ: & siquid forte aliud. S pat̾ ad
filium dr: pͥncipiũ uͦ ad omnia que ab ipso sunt. Itẽ đr rela¬
đr filius. Cum enim diceret᷑ ei tu quis es: respondit. Prin¬
cipiũ qͥ & loqͦr uob̃. S nunqͥd patris pͥncipium: Creatorẽ qͥp
pe se ostendere uoluit. cum se dix̃ ẽẽ pͥncipium: sic̃ e pat̾ pͥnci¬
pium ẽ creaturȩ. eoqͦd ab ipso sunt omĩa. Ham & creator rela¬
tiue dr̃ ad creaturã: sic̃ dñs ad seruum.  idõ cum dicimꝰ &
patrẽ pͥncipium. & filium pͥncipium. ñ duo pͥncipia creat᷑e¬
dicimus: qr pat̾ & filius simul ad creaturã unũ pͥncipiũ est.
sic̃ unus creator. sicut unꝰ d̾s. Si autẽ quicqͥd in se manet ce
gignit aliquid uł oꝑat᷑. pͥncipium ẽ ei rei qua gignit ut
cipium: qr ñ eum seꝑamus ab appellatione creatoris. Et scͥp¬
tum ẽ de illo qͦd oꝑet᷑: & utiq inse manens oꝑat᷑. Non enĩ in
Unicuiq autẽ inquit dat᷑ manifestatio sp̃c ad utilitatem.

Expanded text:
relative dicitur principium, et si quid forte aliud: sed Pater ad Filium dicitur, principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relaprincipium dicitur Filius: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium, qui et loquor vobis . Sed numquid Patris principium? Creatorem se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium; sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creaturam, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus, et Patrem principium, et Filium principiumdicimus, quia et Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit, vel cipium, quia non eum separamus ab appellatione Creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur. Non enim in Unicuique, ait Apostolus, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s. In multis enim relatiuis hoc contingit: ut ñ inueniat᷑
uocabulum qͦ sibi uicissim respondeant. quȩ ad se referuntur.
Ud eium tã manifeste relatiue đr ꝗͣ pignꝰ: Ad id quippe re¬
fert᷑ cuius pignꝰ ẽ. & semꝑ pignꝰ. alicuiꝰ rei pignus ẽ. Num gͦ
cũ dicimꝰ pignus patris & filii. possumꝰ uicissim dic̾e patrẽ pig¬
noris aut filium pignoris: At uͦ cum dicimꝰ donũ patͥs & filii.
ñ qͥdem possumꝰ dicere patrẽ doni. aut filium doni. S ut hȩc
uicissim respondeant: dicimꝰ donũ donatoris. & donatorẽ doni.
qr hic potuit inueniri usitatũ uocabulũ. illic ñ potuit. Trinita

Expanded text:
sanctus. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum, quo sibi vicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possumus Patrem doni, aut Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni: quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
bin dr. qͦd ad situm dr. e abissum tanq̃ uestumtũ amicc̃
qͣd ad habitum. & anni tui ñ deficient. qͥd ad temp̃. & si
ascendero in celum tu ibi es. qͦo ad locũ. Eo autẽ ad faciendũ
attinet: fortassis de solo dõ uerissime dicatur. Solus enim
d̾i facit. & ipse ñ fit neq patit᷑ quantũ ad qꝰ substantiã
ꝑtinet. qr ds̃ ẽ. Itaq omp̾c pat̾. omp̾c filiꝰ. omp̃s ⁊ spc̃ sc̃s¬
đr. Qm̃ quippe ñ aliud dõ eẽ. & aliud magnũ eẽ. s hoc
idem illi ẽ eẽ. qͦd ẽ & magnum eẽ: ꝓpt̾ea sic̃ ñ dicimus
tres essentias. sic ñ dicimus tres magnitudines. s unã essen
dr̃. quã usitatiꝰ substantiam uocamus. Dicunt qͥdem & illi
ypostasin. s nescio quid uolunt int̾ eẽ int̾ ũsian &e yposta¬
sin. ita ut pleriq nr̃i qui hȩc greco tractant eloquio. dic̃ẽ¬

Expanded text:
 ; quod ad situm dicitur: et abyssum tanquam vestimentum amictus ; quod ad habitum: et, Anni tui non deficient ; quod ad tempus: et, Si ascendero in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod autem ad faciendum attinet, fortassis de solo Deo verissime dicatur: solus enim Deus facit et ipse non fit, neque patitur quantum ad ejus substantiam pertinet qua Deus est. Itaqm quippe non est aliud Deo 'esse' et aliud 'magnum esse', sed hoc idem illi est 'esse' quod 'magnum esse', propterea sicut non dicimus tres essentias, sic non dicimus tres magnitudines. Cap. m vocamus. 10. Dicunt quidem et illi hypostasim; sed nescio quid volunt interesse inter usiam et hypostasim: ita ut plerique nostri qui haec graeco tractant eloquio, dice
Abbreviated transcription (Latin):
idest in nr̃o intellectu. quo sapientiam capimꝰ. quantę
capaces sumus. Qd gͦ ñ inuenimus in meliore nr̃o: ñ de¬
bemus in illo querere. qͦd longe melius meliore nr̃o. ut sic
intelligamus dm̃ si possumus quantũ possumꝰ: sine qua¬
litate bonum. sine quantitate magnũ sine indigentia
creatorẽ. sine situ p̾sentẽ. sine habitu omĩa continentẽ. sine lo¬
co ubiq totum. sine tempore sempit̾nũ. sine ulla sui mutatio¬
ne. mutabilia facientẽ. nichilq patientẽ. Qͥsquis dm̃ ita¬
cogitat: & si nondum pot̾ omnimͦ inuenire quid sit: pie
tam̃ cauet quantum pot̾. aliquid de illo sentire qͦd ñ sit.

Expanded text:
id est, in nostro intellectu, quo sapientiam capimus quantum id est, in nostro intellectu, quo sapientiam capimus quantum capaces sumus. Quod ergo non invenimus in meliore nostro, non debemus in illo quaerere, quod longe melius est meliore nostro: ut sic intelligamus Deum, si possumus, quantum possumus, sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesidentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine ulla sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Dcogitat, etsi nondum potest omnimodo inuenire quid sit, pie tamen cauet, quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit.
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ. ea quȩ de natura incommnutabili & inuisibili su̾meq
uiuente. ac sibi sufficiente dicunt᷑. ñ ex consuetudine uisi¬
bilium atq mutabilium & mortalium uł egenarum re¬
rum ẽt metienda. S cũ in his &̃ q̃ nr̃is corporalib adia¬
cent sensib. uł qͦd nos ipsi in int̾iore homine sumꝰ scien¬
tia comp̃hendendis laboremus nec sufficiamꝰ: ñ tamen
impudent̾ in illa quȩ supra sunt diuina & ineffabilia. pi
Nam quo intellectu homo đm capit. qui ipsum intellec¬
tum suum. quo eum uult caꝑe ñdum capit: Si autem
hunc iam capit: attendat diligent̾. nicħ eo eẽ in sua na¬
tura melius. & indeat. utrum ibi uideat ulla liniam̃ta
formarum. nitores coloꝵ. spaciosam granditatẽ. partiũ
distantiam. molis distentionem. aliquas ꝑ locorum inter¬
ualla motiones. uł quid eiusmodi. Nicħ certe istorum in¬
uenimus in eo: quo in natura nr̃a nicħ meliꝰ inuenimus.

Expanded text:
rimus, ea quae de natura incommutabili et invisibili summeque rimus, ea quae de natura incommutabili et invisibili summeque vivente ac sibi sufficiente dicuntur, non ex consuetudine visibilium atque mutabilium et mortalium vel egenarum rerum esse metienda. Sed cum in his etiam quae nostris corporalibus adjacent sensibus, vel quod nos ipsi in interiore homine sumus, scientia comprehendendis laboremus, nec sufficiamus: non tamen impudenter in illa quae supra sunt divina et ineffabilia, pieNam quo intellectu Deum capit homo, qui ipsum intellectum suum quo eum vult capere nondum capit? Si autem hunc jam capit, attendat diligenter nihil eo esse in sua natura melius, et videat utrum ibi videat ulla lineamenta formarum, nitores colorum, spatiosam granditatem, partium distantiam, molis distensionem, aliquas per locorum intervalla motiones, vel quid ejusmodi. Nihil certe istorum invenimus in eo, quo in natura nostra nihil melius invenimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ic iam exordiens dicere. quȩ dici ut cogi¬
tantur uł ab homine aliquo. uł certe a
nob̃ n̾ omnim possunt. quauis & ipsa nr̃a
cogitatio cum de dõ tritate cogitamus. lõ¬
ge se illi de quo cogitat imparem sentiat. neq ut est eum ca¬
piat. s ut scriptum ẽ cẽ atantis. quantꝰ apłs paulus hic erat.
possumꝰ. cui laudando reddenda ẽ omĩ tpr̾e b̾ndiccio. & cui
enuntiando nulla competit diccio: &e adiutorium ad intelli¬
genda atq explicanda quȩ intendo. & ueniam peto sicubi of¬
fendo. Memor enĩ sum ñ solum uoluntatis: uerum &̃ infir¬
mitatis̃ mex̧. Ab his &̃ qui ista lecturi sunt. ut ignoscant
peto. ubi me magis uoluisse. ꝗͣ potuisse dicete aduterint.
qͥd uł ipsi melius intelligunt. uł ꝓpt̾ mei dloquii difficul¬
tatem ñ intelligunt: sic̃ ego eis ignosco. ubi ꝓpt̾ suam tar¬
dicatem me intelligere ñ possunt. Faciliꝰ autem nob̾ inuicẽ
ignoscimꝰ: si nouerimꝰ aut certe credendo firmum tenue¬

Expanded text:
Hinc jam exordiens ea dicere, quae dici ut cogitantur vel ab homine aliquo, vel certe a nobis non omni modo possunt: quamvis et ipsa nostra cogitatio, cum de Deo Trinitate cogitamus, longe se illi de quo cogitat, imparem sentiat, neque ut est eum capiat, sed, ut scriptum est, etiam a tantis quantus Paulus apostolus hic erat, possumus, cui laudando reddenda est omni tempore benedictio , et cui enuntiando nulla competit dictio, et adjutorium ad intelligenda atque explicanda quae intendo, et veniam precor sicubi offendo. Memor sum enim, non solum voluntatis, verum etiam infirmitatis meae. Ab his etiam qui ista lecturi sunt, ut ignoscant peto, ubi me magis voluisse quam potuisse dicere adverterint, quod vel ipsi melius intelligunt, vel propter mei eloquii difficultatem non intelligunt: sicut ego eis ignosco, ubi propter suam tarditatem intelligere non possunt. 2. Facilius autem nobis invicem ignoscimus, si noverimus, aut certe credendo firmum tenue
Abbreviated transcription (Latin):
de baptismo dubitacio. Qui diuersa sensert̃: in unitate mã¬
serunt. Ea dubitatio ꝓcedente tempore ꝑspecta ueritate
sublata ẽ questio. quȩ nondum finita cypanũ ñ det̾ruit ut
recederet. uos finita ut redeatis inuitat. Uenite ad catholicã
concordantẽ: quam cypanus non deseruit fluctuantẽ. Aut si
uob̾ exemplum eypani iam displicet qui cominunicauit eis
qui cum baptismate hereticorum recipiebantur aꝑte dicens.
tes. quo itis miscri. quid agitis. Et uos ipsos fugite: quia ind̾
ꝓcessistis ubi ille ꝑmansit. Si uero & ꝓpter abundantiam ca¬
ritatis. & amorem frat̾nitatis. & iunculum pacis. nec sua pec¬
cata nec aliena obẽẽ potuert̃. huc redite. ubi & nob & uob̃
multominus oberunt: quę ur̃i finxert̃.¬

Expanded text:
de baptismo dubitatio: qui diuersa senserunt in unitate mande baptismo dubitatio: qui diuersa senserunt in unitate manserunt. ea dubitatio procedente tempore perspecta ueritate sublata est: quaestio, quae nondum finita Cyprianum non deterruit ut recederet, uos finita ut redeatis inuitat. uenite ad catholicam concordantem, quam Cyprianus non deseruit fluctuantem. aut si uobis exemplum Cypriani iam displicet, qui communicauit eis, qui cum baptismate haereticorum recipiebantur, aperte diceniuersum senserit amouentes, quo itis, miseri, quid agitis? et uos ipsos fugite, quia inde processistis ubi ille permansit. si uero ei propter abundantiam caritatis et amorem fraternitatis et uinculum pacis nec sua peccata nec aliena obesse potuerunt, huc redite, ubi et nobis et uobis multo minus oberunt quae uestri finxer
Abbreviated transcription (Latin):
ti eoꝵ. discessu uulnerati sunt: s quam plures eoꝵ reditu
lib̾ati. In quo enĩ or uinculo pacis credidit ꝙy panus posse
ꝑ miscdum dei ab ȩcdłe muneribus non separi eos quos in
ecłam sinc luptismo existimabat admissos. in eodem unculo
e ante ipsum p̃tito cempore. aut rebaptiratos. aut baptismũ
non habentes unitatis gremio continebat. Aut illa. aut illi sa¬
lutem non nisi unitatis ipsius merito consecuti sunt. Si eni
non recte adinittebantur. Et eñ eisdem ipse indulgentiã de
dni miscd̾a propter unitatem ȩccłe non desꝑauit. Ita gͦ si ha¬
bebant baptisimum. non rect̾e bapticabant᷑. Quid itaq illos nͥ
eadem unitatis caritas adiuuabat. ut quod insacramento tͣc¬
tando latebat humanam infirmitatem. diuina miscd̃a non
reputaret amantibꝰ pacem: Cur gͦ cum ur̃os rebapticatos ti¬
metis & illis & uob̃ salutis aditus inuidetis. Fu̾it aliquando

Expanded text:
ti eorum discessu vulnerati sint, sed quam plures eorum reditu ti eorum discessu vulnerati sint, sed quam plures eorum reditu liberati. In quo enim vinculo pacis credidit Cyprianus posse per misericordiam Dei ab Ecclesiae muneribus non separari eos quos in Ecclesiam sine Baptismo existimabat admissos, in eodem vinculo et ante ipsum praeterito tempore, aut rebaptizatos, aut Baptismum non habentes, unitatis gremio continebat: aut illi, aut illi salutem non nisi unitatis ipsius merito consecuti sunt. Si enim rit Cyprianus; non recte admittebantur: et tamen eisdem ipse indulgentiam de Domini misericordia propter unitatem Ecclesiae non desperavit. Ita ergo si habebant Baptismum, non recte rebaptizantur; quid itaque illos nisi eadem unitatis charitas adjuvabat, ut quod in Sacramento tractando latebat humanam infirmitatem, divina misericordia non reputaret amantibus pacem? Cur ergo cum vestros rebaptimetis, et illis et uobis salutis aditus inuidetis? fuit aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
uei hominibꝰ quales nos sumus difficile ẽ. fortasse cognoscere:
Quantum tñ ad ipsa u̾ba attinet cuilibet homini manife¬
stum ẽ. quia distet inter non ht̃ necessitatẽ iterum lauandi.
& non intrabit in regnum celoꝵ. Ipsa deniq ȩccła sic tradi¬
tum tenet. ut hominem sine baptismo ad altare prorsus non
possit admittere. Rebaptiratũ autem cum post penitentiã
liceat admittere: quid aliud ostenditur nisi eum baptismo
non carere. Si gͦ cyprianus quos ẽẽ sine baptismo arbitͣbat᷑.
tñ ꝓpter unitatis uinculum adueniam ꝑtinere p̃sumebat. po¬
tens est dominus ꝑ ipsum uinculum unitatis. & pacis etiam
rebapticatis placari. & eis a quibus rebapticati sunt ex ipsapa¬
cis compensatione mitescere & omnia quȩ in errore comini¬
serant delicta donare: offerentibus sacrificium caritatis quȩ
cooꝑit multitudinẽ peccatorum. ut non attendat quam mul¬

Expanded text:
Dei, hominibus quales nos sumus, difficile est fortasse cognoscere: Dei, hominibus quales nos sumus, difficile est fortasse cognoscere: quantum tamen ad ipsa verba attinet, cuilibet homini manifestum est quantum distet inter, non habet necessitatem lavandi; et, non intrabit in regnum coelorum. Ipsa denique Ecclesia sic traditum tenet, ut hominem sine Baptismo ad altare prorsus non possit admittere; rebaptizatum autem cum post poenitentiam liceat admitti, quid aliud ostenditur nisi eum Baptismo non carere? Si ergo Cyprianus quos esse sine Baptismo arbitrabatur, tamen propter unitatis vinculum ad veniam pertinere praesumebat; potens est Dominus per ipsum unitatis vinculum et pacis etiam rebaptizatis placari, et eis a quibus rebaptizati sunt, ea ipsa pacis compensatione mitescere, et omnia quae in errore commiserant delicta donare, offerentibus sacrificium charitatis, quae cooperit multitudinem peccatorum; ut non attendat quam mul
Abbreviated transcription (Latin):
extra ȩcłae communionem bapticarentur baptismum non
habere: credidit tñ eos in eccłam simpliciter admissos. ꝓpter
ipsus unitatis uinculum posse adueniam ꝑtinere. Sic enĩ
soluit questionem. quam sibi ipse proposuit ad iubaianum
ita scͥbens. S dicit aliquis. Quid gͦ fiet de his qui in p̃terito
de heresi ad ȩccl̃am uenientes sine baptismo admissi sunt:
simpliciter admissi in ȩccła dormiert̃. ab eccl̃e suȩ muneribꝰ
tizari. an non rebapticare: iudicare difficile ẽ. Uideo quidẽ
quid amplius homines decestantur. atq horreant. Uerũp¬
tamen recurrens ad illam stateram dominicam ubi non ex
humano sensu s ex auctoritate diuisia rerum momenta pen¬
duntur: inuenio de utraq re dñi sententiam. Nlam & petro
dixit. qui lotus est. non habet necessitatẽ uterum lauandi.
& nichodemo. nisi quis renatus fuerit ex aqua & spu. non in¬
trabit in regnum cȩloꝵ. Quid habeat secretior diudicatio

Expanded text:
extra ecclesiae communionem baptizarentur baptismum non extra ecclesiae communionem baptizarentur baptismum non habere, credidit tamen eos in ecclesiam simpliciter admissos propter ipsius unitatis uinculum posse ad ueniam pertinere. sic enim soluit quaestionem quam sibi ipse proposuit, ad Iubaianum ita scribens: sed dicit aliquis: quid de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus tizari, an rebaptizari, judicari difficile est. Video quidem quid amplius homines detestentur atque horreant: verumtamen recurrens ad illam stateram dominicam, ubi non ex humano sensu, sed ex auctoritate divina rerum momenta penduntur, invenio de utraque re Domini sententiam. Nam et Petro dixit, Qui lotus est, non habet necessitatem iterum lavandi : et Nicodemo, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum . Quid habeat secretior dijudicatio
Abbreviated transcription (Latin):
uident se ñ hab̾e quid respondeant. & putant se non habere
quid faciant. Quid loquantur non inueniunt. tacere non
ꝑmittunt᷑. Malunt ꝑu̾sis uocibus ueritati reluctari. quã
confessis erroribus paci restitui. Quiꝰ autem non intelligat
quid in corde suo possint dicere: Quid gͥ facimus inquiunt
dehis quos iam rebaptirauimus. Respondetur. Redite
cum eis ad ecłam. medicanto pacis ofterte curandos q̃s
uulnerastis. Uitȩ caritatis offerte suscitandos quos occidistiꝰ
Multum ualet ad ꝓpiciandum dñ.: frat̾na concordia. Si du¬
obiis ex uob̃ aut dominus conuenerit in terra. quicquid pe¬
tiertis fiet uob. Si duobus hominib quanto magis duobꝰ
popłis: Simul nos dño prosternamus. Participamini nob̾cũ
unitatẽ. paracipemur uob̃̾cum dolorẽ: e caritas oꝑiat pec
te: attendite quantum de unitatis bono presumpserit. unde
se non disrupit a diu̾sa sentientib. Et cum arbitraret᷑ eos qui

Expanded text:
uident se non habere quid respondeant et putant se non habere uident se non habere quid respondeant et putant se non habere quid faciant. quid loquantur non inueniunt, tacere non permittuntur: malunt peruersis uocibus ueritati reluctari quam confessis erroribus paci restitui. Quis autem non intellegat quid in corde suo possint dicere? \'quid ergo facimus\', inquiunt, \'de his quos iam rebaptizauimus?\' respondetur: \'redite cum eis ad ecclesiam, medicamento pacis offerte curandos quos uulnerastis, uitae caritatis offerte suscitandos quos occidistis. multum ualet ad propitiandum deum fraterna concordia. si duobus ex uobis, ait dominus, conuenerit in terra, quidquid petieritis fiet uobis. si duobus hominibus, quanto magis duobus populis! simul nos domino prosternamus, participamini nobiscum unitatem. participemur uobiscum dolorem et caritas cooperiat te, adtendite quantum de unitatis bono praesumpserit. unde se non dirrupit a diuersa sentientibus, et cum arbitraretur eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
ridico in nocentes dampnari potuert̃. Si dixerint non eos
dampnauimus recitatur concilium. recitantur nomina
&̃ ep̃orum & ciuitatum. Si dixerint non est ipsum conci¬
lium nr̃m recitantur gesta ꝓ consularia. ubi non semel idẽ
concilium allegauerunt. ut eosdem maximianistas de basi¬
licis exduderent. & uiditiorum strepitu atq auxiliorumĩ¬
petu ꝓturbarent. Si dixerint felicianum mustitanum et
p̃textatum assuritanum quos post ea receꝑunt. cum max¬
miano non fuisse: recitantur gesta quibus eos de basilicis
exdudendos ex concilio suo quod adu̾sus maximianistas
fecerunt. de iudiciis publicis postularunt. Si dixerint pro
pace suscepti sunt: respondetur eis. Cur gͦ ueram plenamq
non agnoscitis pacem.: Quis uos impulit: quis uos coegit ꝓ
pace douati scismaticum reciꝑe dampnatũ. & contra pacẽ
xͥ orbem dampnare in auditum.: Urget eos utiq ueritas.

Expanded text:
ridico innocentes damnari potuerunt. si dixerint: \'non eos ridico innocentes damnari potuerunt. si dixerint: \'non eos damnauimus\', recitatur concilium, recitantur nomina et episcoporum et ciuitatum. si dixerint: \'non est ipsum concilium nostrum\', recitantur gesta proconsularia, ubi non semel idem concilium allegauerunt, ut eosdem Maximianistas de basilicis excluderent et iudiciorum strepitu adque auxiliorum impetu proturbarent. si dixerint Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum, quos postea receperunt, cum Maximiano non fuisse, recitantur gesta quibus eos de basilicis excludendos ex concilio suo, quod aduersus Maximianistas fecerunt, de iudiciis publicis postularunt. si dixerint: \'pro pace suscepti sunt,\' respondetur: \'cur ergo ueram et plenam non agnoscitis pacem? quis uos inpulit, quis coegit pro pace Donati schismaticum recipere damnatum et contra pacem Christi orbem damnare inauditum?\' urget eos utique ueritas,
Abbreviated transcription (Latin):
His autẽ quos receꝑunt noluerunt facere inuriam. ut ab eiꝰ
inscismate baptiratos denuo baptirarent. uel potius ab his
ipsis rebapticaris eos facerent intus. a quib bapticati erant.
foris: atq hoc modo suȩ nefariȩ consuetudini p̃seͥpserunt Sẽ¬
tiunt quia scelerate iam faciant recepto baptismo maximi¬
anistaꝵ uiolare baptismum orbis terraꝵ: sed timent rebap¬
tiratos suos ne forte non eis parcant. si ipsi ꝑceꝑunt ceteris.
Ne de illis exigant animas suas. si animas aliorum trucidare
cessauerint. Quid de receptis maximianistis respondeant.
non inueniunt. Si dixerint innocentes recepimus. responde¬
tur eis. Ergo innocentes dampnaueratis. Si dixerint nesci¬
ebamus: gͦ temere udicastis. Sic etiam de traditoribꝰ sentẽ¬
tiam temerariam ꝓtulistis. falsumq dixistis. Penarii con¬
cilii ore ueridico dampnatos eẽ cognoscite. Neq enĩ ore ue¬

Expanded text:
his autem quos receperunt noluerunt facere iniuriam, ut ab eis his autem quos receperunt noluerunt facere iniuriam, ut ab eis in schismate baptizatos denuo baptizarent uel potius ab his ipsis rebaptizari eos facerent intus a quibus baptizati erant foris, adque hoc modo suae nefariae consuetudini praescripserunt. sentiunt quam scelerate iam faciant recepto baptismo Maximianistarum uiolare baptismum orbis terrarum, sed timent rebaptizatos suos, ne forte non eis parcant, si ipsi pepercerint ceteris, ne de illis exigant animas suas, si animas aliorum trucidare cessauerint. Quid de receptis Maximianistis respondeant non inueniunt. si dixerint: innocentes recepimus,\' respondetur eis: \'ergo innocentes damnaueratis.\' si dixerint: \'nesciebamus,\' \'ergo temere iudicastis — sic etiam de traditoribus sententiam temerariam protulistis — falsumque dixistis: plenarii concilii ore ueridico damnatos esse cognoscite\'; neque enim ore ue
Abbreviated transcription (Latin):
sumus formidamus. quia obtemꝑauimꝰ. apł̃o dicenti p̃dica
u̾bum insta oportune importune argue. ortare. increpa.
S sicut euũgłium loquitur. diligunt głam hominum.
magis quam dei. & rephendi ad tempus timent dampna¬
ri in sempit̾num non timent. Uident etiã ipsi quid malifa¬
ciant. uident non eẽ quid omnino respondeant. s nebulas
imꝑitis. offendunt cum ipsi uiuit sorbeantur. idem uiuen¬
tes & agnoscentes intereant. Uid̃uit hortere homine e gͣ¬
uiter detestari. quod etuã se ipsi in multa scismata diuiser̃.
Et maxime in asfrice capite & nouissima ciuitate carchagi¬
ne conati sunt resartire dedecus pannorum suoꝵ putanteᷤ.
quod possent maximianistas auferre magno conatu ꝑ ob¬
tatum gildonianum fortiter institerunt. multa illis ma¬
la & ꝑsecutiones seuissimas intulerunt. Receꝑunt inde ali¬
quos. putantes quod possent omnes eodem t̾rore conu̾ti.

Expanded text:
sumus formidamus, quia obtemperamus apostolo dicenti: praedica sumus formidamus, quia obtemperamus apostolo dicenti: praedica uerbum, insta opportune inportune, argue hortare increpa. sed, sicut euangelium loquitur, diligunt gloriam hominum magis quam dei et reprehendi ad tempus timent, damnari in sempiternum non timent. uident etiam ipsi quid mali faciant, uident non esse quid omnino respondeant, sed nebulas imperitis offundunt, cum ipsi uiui sorbeantur, id est scientes et agnoscentes intereant. uiderunt horrere homines et grauiter detestari, quod etiam se ipsi in multa schismata diuiserunt et maxime in Africae capite et notissima ciuitate Karthagine. conati sunt resarcire dedecus pannorum suorum; putantes quod possent Maximianistas auferre magno conatu per Optatum Gildonianum fortiter institerunt, multa illis mala et persecutiones saeuissimas intulerunt, receperunt inde aliquos, putantes quod possent omnes eodem terrore conuerti,
Abbreviated transcription (Latin):
patiantur. & quare patiantur: aliquando resipiscant. Et
qui iam pro unitate donati maximianistarum baptismũ
receꝑunt ꝓ pace xp̃i. orb̃ terraꝵ baptismum potius amplee¬
tantur. Reddantur radici reconcilient᷑ unitati uideant
nichil sibi remansisse quod dicant. s tñ remansisse quod faci¬
ant. Ut ꝓ factis eorum p̃titis sacficium dilectionis offerat᷑
placabili dõ: cuius unitatem nephario scelere disruperunt.
cuius sacramentis tam diuturnas iniurias irrogart̃. Mise¬
ricors ẽ enĩ & miserator dñs. longanimis & multũ miseri¬
cors. & uerax. Amplectantur in p̃senti uita. miscdem & lon¬
ganimem. & timeantĩfutura ueracem. Nlon uult eñĩ mor¬
tem impiorum. quantum ut reuertãt᷑ & uiuant: quia sen¬
tentiam flectit adu̾sus in urias irrogatas. Hec ẽ nr̃a exorta¬
tio. Propter hoc eos habemus inimicos quia uera dicimus.
quia tacere metumus. quia cessare ab instantia quanta poᷤ¬

Expanded text:
patiantur et quare patiantur aliquando resipiscant et, patiantur et quare patiantur aliquando resipiscant et, qui iam pro unitate Donati Maximianistarum baptismum receperunt, pro pace Christi orbis terrarum baptismum potius amplectantur, reddantur radici, reconcilientur unitati, uideant nihil sibi remansisse quod dicant, sed tamen remansisse quod faciant, ut pro factis eorum praeteritis sacrificium dilectionis offeratur placabili deo, cuius unitatem nefario scelere dirruperunt, cuius sacramentis tam diuturnas iniurias inrogarunt. misericors est enim et miserator dominus, longanimis et multum misericors et uerax. amplectantur in praesenti uita misericordem et longanimem et timeant in futura ueracem. non uult enim mortem impii quantum ut reuertatur et uiuat, quia sententiam flectit aduersus iniurias inrogatas. haec est nostra exhortatio. Propter hoc eos habemus inimicos, quia uera dicimus, quia tacere metuimus, quia cessare ab instantia quanta pos
Abbreviated transcription (Latin):
nenda exemplum eius non imuittant᷑: Numquid hic re¬
stat nisi ut dicant. Quid aliud sermoni uitatis iusticieꝙ
respondent. omnes flagiciosi. & facinorosi homines. lu¬
xuriosi. ebriosi. adulteri. & modis omnibus impudici. fure ᷤ.
raptores. homicide. latrones. malefici. idolatre. quid aliud
respondent. cum eos uitas arguit. nisi hoc uolo. hoc me de¬
lectat. & si xp̃iano tincti sunt nomine. Dicunt etiam tu
quies qui iudicas alienum seruum. Uerumptñ eo sunt
isti modestiores. qui cum legibus diuinis & humanis aliqͥd
penarum ꝓ suis ꝑditis moribus factisq patiuntur. non se
martyres dicunt. Isti autem simul habere uolunt. & sacri¬
legorum uitam. & innocentiũ famam. & in sceleratis facti
nullam penã. & in penis uistis martyrum głam. Quasi ñ
magis eos partibus corripiens dat locũ penitentie & in hac
uita flagella ingeminare non cessat. ut considantes quȩ

Expanded text:
nenda exemplum eius non imitantur? num quid hic renenda exemplum eius non imitantur? num quid hic restat nisi ut dicant: \'sic uolumus\'? quid aliud sermoni ueritatis iustitiaeque respondent omnes flagitiosi et facinerosi homines, luxuriosi ebriosi adulteri et modis omnibus inpudici, fures raptores homicidae latrones malefici idololatrae? quid aliud respondent, cum eos ueritas arguit, nisi: \'hoc uolo, hoc me delectat\'? et si christiano tincti sunt nomine, dicunt etiam: tu quis es qui iudices alienum seruum? uerumtamen eo sunt isti modestiores, quia, cum legibus diuinis et humanis aliquid poenarum pro suis perditis moribus factisque patiuntur, non se martyres dicunt. isti autem simul habere uolunt et sacrilegorum uitam et innocentium famam et in sceleratis factis nullam poenam et in poenis iustis martyrum gloriam, quasi non magis eos partibus corripiens dat locum paenitentiae et in hac uita flagella ingeminare non cessat, ut considerantes quae
Abbreviated transcription (Latin):
uisse quod decernendum ẽẽ arbitrati sunt. Quappter illud
unum isti considerent: quod omnib patet. Si auctoritas
cypani sequenda ẽ. magis eam sequendam eẽ in unitate ser¬
uanda quam in ȩccła consuetudinẽ commnutanda. Si autẽ
concilium eius attenditur. huic ẽẽ uniuerse eccłȩ posterius
concilium p̃ponendũ cuius se membrum eẽ gaudebat. &¬
ut se in totius corporis compage retinenda cet̾ĩ imitarent᷑.
sepius ammouebat. Nam & concilia posteriora pͥoribus.
apud posteros p̃ponuntur. ⁊ uniu̾sum partibus. semꝑ ob¬
timo iure p̃ponitur. Quid autem agunt isti cum docetur.
sc̃s ospanus etiam si non admisit in heresi uł in scismate
baptiucatos camen commumcasse admitentib: quod aꝑtisi¬
me declarauit dicens. neminẽ iudicantes. aut a iure com¬
munionis aliquem si diu̾sum senserit amouentes. Si cali
um communione maculatus non ẽ. cur in unitate reti¬

Expanded text:
uisse quod decernendum esse arbitrati sunt. quapropter. illud uisse quod decernendum esse arbitrati sunt. quapropter. illud unum isti considerent quod omnibus patet, si auctoritas Cypriani sequenda est, magis eam sequendam esse in unitate seruanda quam in ecclesiae consuetudine commutanda, si autem concilium eius adtenditur, huic esse uniuersae ecclesiae posterius concilium praeponendum, cuius se membrum esse gaudebat et, ut se in totius corporis compage retinenda ceteri imitarentur, saepius ammonebat. nam et concilia posteriora prioribus aput posteros praeponuntur et uniuersum partibus semper optimo iure praeponitur. Quid autem agunt isti, cum docetur sanctus Cyprianus, etiamsi non admisit in haeresi uel in schismate baptizatos, tamen communicasse admittentibus, quod apertissime declarauit dicens: neminem iudicantes aut a iure communicationis aliquem si dium communione maculatus non est, cur in unitate reti
Abbreviated transcription (Latin):
parte tractatur. & queritur. non solum inuenta ẽ s etiam ad
plenariĩ concilii auctoritatẽ. roburq ꝑducta. Post cypͥani
quidem passionem. s ante quam nos nati eẽmus. Hanc autẽ
fuisse consuetudinem eccłe. quȩ pꝰ ea multis discussis amba¬
gibꝰ ꝑspecta ueritate planario concilio confirmata ẽ satis os¬
tenditus. & ipsius beati &pani. u̾bis in eadem ad iubaianũ
epła. que in concilio leta commemoratur. Ait enĩ. S dicit
aliquis. Quid gͦ fiec. de his qui inp̾t̾ito de heresi ad ȩccłam
uenientes. sine baptismo admissi sunt: Ubi certe quid fieri solẽt.¬
& si non fieri uellet: satis ostendit. Et eo ipso quod concilium
agrippini commemorat: aꝑte indicat aliam fuisse consuetu¬
dinem ȩccłe. Neq enĩ opus erat hoc concilio uelle statuere. si
iam consuetudine tenebatur: & in ipso concilio non nullȩ sen¬
tentic aꝑte declarant. eos contra ȩccłe consuetudinem decre¬

Expanded text:
parte tractatur et quaeritur, non solum inuenta est sed etiam ad parte tractatur et quaeritur, non solum inuenta est sed etiam ad plenarii concilii auctoritatem roburque perducta, post Cypriani quidem passionem sed antequam nos nati essemus. hanc autem fuisse consuetudinem ecclesiae, quae postea multis discussis ambagibus perspecta ueritate plenario concilio confirmata est, satis ostenditur et ipsius beati Cypriani uerbis in eadem ad Iubaianum epistula quae in concilio lecta commemoratur. ait enim: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? ubi certe quid fieri soleret, etsi non fieri uellet, satis ostendit et eo ipso, quod concilium Agrippini commemorat, aperte indicat aliam fuisse consuetudinem ecclesiae. neque enim opus erat hoc concilio uelle statuere, si iam consuetudine tenebatur, et in ipso concilio nonnullae sententiae omnino declarant eos contra ecclesiae consuetudinem decre
Abbreviated transcription (Latin):
excepisser auctoritas maluit p̃decessorum suorum tamquam
inuentũ. defenders. quam inquerendo amplius laborare. Nã
in fine epłe ad quintum. ill ostendit. in quo camquam lec¬
tulo auctoritatis quasi fessus adquieuerit. Quod quidẽ in qͥt
& agrippinus bonş memoriȩ uir cum cet̾is coep̃is suis qui illo
tempore in ꝓuintia affrica & numidia ȩccłam domini guber¬
nabant. statuit. & librata concilii cominunis examinatione¬
firmauit. Quorum sententiam religiosam e legittimam
salutarem fidei ȩcdȩ catholicȩ congruentem nos etiã secuti
sumus. Hac attestatione satis ostendit multo magis se fuisse cõ¬
memoraturum si quod de hac re transmarinum uel uniu¬
sale concilium factum eẽt. Nondum autem factum erat.
quia consuetudinis robore tenebatur. orbis terraꝵ & hȩc sola
opponebatur inducere uolentibus nouitatem. quia ñ pote¬
rant app̃hendere ueritate. Postea tñ dum int̾ multos ex ut᷑q

Expanded text:
excepisset auctoritas, maluit prodecessorum suorum tamquam excepisset auctoritas, maluit prodecessorum suorum tamquam inuentum defendere quam in quaerendo amplius laborare. nam in fine epistulae ad Quintum ita ostendit, in quo tamquam lectulo auctoritatis quasi fessus adquieuerit. Quod quidem, inquit, et Agrippinus bonae memoritempore in prouincia Africa et Numidia ecclesiam Domini gubernabant statuit et librata consilii comfirmauit. quorum sententiam religiosam et legitimam, salutarem fidei, ecclesiae catholicae congruentem nos etiam secuti sumus. hac adtestatione satis ostendit multo magis se fuisse commemoraturum, si quod de hac re transmarinum uel uniuersale concilium factum esset. nondum autem factum erat, quia consuetudinis robore tenebatur orbis terrarum, et haec sola opponebatur inducere uolentibus nouitatem, quia non poterant adprehendere ueritatem. postea tamen dum inter multos ex utraque
Abbreviated transcription (Latin):
gredi. s si quid melius & utilius extiterit libenter amplecti.
S quia tẽ non extiterant nisi qui ei consuetu dinem oppone¬
rent: defensiones autem ipsius consuetudinis non tales af¬
ferrent quibus illa talis anima moueret᷑ noluit uir grautꝰ¬
simus rationes suas. & sinon ueras quod cum latebat. s tñ
non uictas. ueraci quidem s tamen nondum assertȩ consuetu¬
dini cedere. Quam cñ consuetudinẽ nisi prior ante agͥppinꝰ
& non nulli ꝑ affricam coep̃i eius etiam ꝑ concilii sententiã
deserere temptauissent. non auderet iste saltem raciotinari
aduersus eam. s in cam obscura questione turbatus & ubiq
intuens uniu̾salem robustamq consuetudinẽ coartaret
se potiuis & p̾ce &e intentione mentis ad dm̃. ut quod post ca ple¬
nario concilio uisum est id uerum eẽ ꝑspiceret. & doceret. Sed
cum fatigatũ p̃cedentis concilii. quod ꝑ agrippinum factũ est.

Expanded text:
gredi, sed si quid melius et utilius extiterit libenter amplecti. gredi, sed si quid melius et utilius extiterit libenter amplecti. sed quia tunc non extiterant nisi qui ei consuetudinem opponerent, defensiones autem ipsius consuetudinis non tales adferrent quibus illa talis anima moueretur, noluit uir grauissimus rationes suas etsi non ueras, quod eum latebat, sed tamen non uictas ueraci quidem sed tamen nondum assertae consuetudini cedere. quam tamen consuetudinem nisi prior ante Agrippinus et nonnulli per Africam coepiscopi eius etiam per concilii sententias deserere temptauissent, non auderet iste saltem ratiocinari aduersus eam, sed in tam obscura quaestione turbatus et ubique intuens uniuersalem robustamque consuetudinem coartaret se potius et prece et intentione mentis ad deum, ut quod postea plenario concilio uisum est id uerum esse perspiceret et doceret. sed cum fatigatum praecedentis concilii quod per Agrippinum factum est
Abbreviated transcription (Latin):
autem nullus existeret qui cale aliquid afferret unde ille
omnes ueri similes rationes quibus mouebatur refellerent᷑
in eadem sententia ꝑmaneret. bene sibi conscius e non occul¬
tate quȩ putabatus. ueritatis. & recente quȩ amabat᷑ uni¬
tatis. Nlam & illud sio intellexit quod ait apłs. ꝓpħe duo
rit sedenti: prior taceat. Qua in parte inquit dͥocuit. & ostẽ¬
dit mnulta singulis in melius reuelari. & debere unũ quẽq
non ꝓ eo quod semel imbiberat & tenebat. ꝑtinaciter cong̾¬
di s si quid melius & utilius extiterit. libenter amplecti
His utiq uerbis. non solum eos ammonuit sibi confentire.
qui melius aliquid non uidebant. s etiam eos ortatus est. si
qui possent afferre aliquid quo por consuetudo seruanda
potius firmaretur: ut si tale eẽt quod refelli non posset. eti¬
am ipse ostenderet quam ueraciter dixerit unum quemq
non ꝓ eo quod semel imbiberat. & tenebat ꝑtinaciter con¬

Expanded text:
autem nullus existeret qui tale aliquid adferret, unde illae autem nullus existeret qui tale aliquid adferret, unde illae omnes uerisimiles rationes quibus mouebatur refellerentur, in eadem sententia permaneret, bene sibi conscius et non occultatae quae putabatur ueritatis et retentae quae amabatur unitatis. nam et illud sic intellexit quod ait apostolus: propnti fuerit, ille prior taceat. qua in parte, inquit, docuit et ostendit multa singulis in melius reuelari et debere unumquemque non pro eo quod semel inbiberat et tenebat pertinaciter congredi, sed si quid melius et utilius extiterit libenter amplecti. his utique uerbis non solum eos ammonuit sibi consentire qui melius aliquid non uidebant, sed etiam eos hortatus est, si qui possent adferre aliquid quo prior consuetudo seruanda potius firmaretur, ut, si tale esset quod refelli non posset, etiam ipse ostenderet quam ueraciter dixerit: debere unumquemque non pro eo quod semel inbiberat et tenebat pertinaciter con
Abbreviated transcription (Latin):
narq concilis̃ confirmationẽ ꝑducta c̃ uerius creditur ꝑ agͥp¬
pinum corrumpi. cepisse non corrigi. Irruente itaq tam mag¬
na questione cum de temissione peccatoꝵ. & de sp̃alĩ hominis
regeneratione utrum posset apud scsmaticos uel ħeticos fieri
dificile ratio redderecur e p̾cedet auctoritas agͥppini. & nõ¬
nullorum qui ei conserant hominum in hac questione defici¬
entium. qui maluerant aliquis nouum moliri. quam tenere
consuetudinẽ cuius defensionẽ non intelligebant. irruerunt
in oculos animȩ u̾i similes rationes. & int̾duserunt iter ꝑue¬
stiginde u̾tatis. Nec arbitror beatum cypͥanum ꝓpter aliud
contra consuetudinẽ quid sentiret libius exprompsisse pͥo¬
rem dixisse nisi ut alium si forte existeret cui eet melius re¬
uelatum gratissime acciꝑet. & ostenderet mnittendum non
solum docendi diligentia s etiam discendi modestia. Si

Expanded text:
narii concilii confirmationem perducta est, uerius creditur per Agripnarii concilii confirmationem perducta est, uerius creditur per Agrippinum corrumpi coepisse, non corrigi. inruente itaque tam magna quaestione cum de remissione peccatorum et de spiritali hominis regeneratione, utrum posset aput schismaticos uel haereticos fieri, difficile ratio redderetur et praecederet auctoritas Agrippini et nonnullorum qui ei consenserant hominum in hac quaestione deficientium, qui maluerant aliquid nouum moliri quam tenere consuetudinem cuius defensionem non intellegebant, inruerunt in oculos animae uerisimiles rationes et intercluserunt iter peruestigandae ueritatis. Nec arbitror beatum Cyprianum propter aliud contra consuetudinem quid sentiret liberius exprompsisse prioremque dixisse, nisi ut alium, si forte existeret cui esset melius reuelatum, gratissime acciperet et ostenderet imitandam non solum docendi diligentiam sed etiam discendi modestiam, si
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ. quod sine fructu extra portabant: Nolite gͦ nob aucto¬
ritatem obicere iypͥani ad baptisini repeticionẽ: s cenete nob̃¬
cum exemplũ cypani ad unitatis conseruationem. Nondum
enĩ diligent̃ illa questio baptismi ꝑtractata s tñ salubriã
consuetudinem tenebat ȩccła in ipsis quoq scisiaticis & he¬
ticis corrigere quod prauum ẽ. non iterare quod datum est.
Sanare quod uulneratũ ẽ. non curare quod sanum ẽ. Quam
consuetudinẽ credo ex apłica traditionẽ uenientem. sic̃ mul¬
ta non inueniuntur in litteris eorum. neq in conciliis poste¬
rorum: & tñ quia ꝑ uniu̾sam custodiuntur eccłam non ab
ipsis tradita & commendata creduntur: Hanc gͦ salubri¬
mam consuetudinẽ ꝑ agrippinũ p̃oecessorẽ suum dict sẽs
eypanus quasi cepise corigi. S sicut diligentiꝰ in quisita ue¬
ritas docuit. quȩ post magnos dubitationis fluctus ad pe¬

Expanded text:
uitae quod sine fructu extra portabant? Nolite ergo nobis auctouitae quod sine fructu extra portabant? Nolite ergo nobis auctoritatem obicere Cypriani ad baptismi repetitionem, sed tenete nobiscum exemplum Cypriani ad unitatis conseruationem. nondum enim erat diligenter illa quaestio baptismi pertractata, sed tamen saluberrimam consuetudinem tenebat ecclesia in ipsis quoque schismaticis et haereticis corrigere quod prauum est, non iterare quod datum est, sanare quod uulneratum est, non curare quod sanum est. quam consuetudinem — credo ex apostolica traditione uenientem, sicut multa non inueniuntur in litteris eorum neque in conciliis posterorum et tamen, quia per uniuersam custodiuntur ecclesiam, non nisi ab ipsis tradita et conmendata creduntur — hanc ergo saluberrimam consuetudinem per Agrippinum prodecessorem suum dicit sanctus Cyprianus quasi coepisse corrigi; sed sicut diligentius inquisita ueritas docuit, quae post magnos dubitationis fluctus ad ple