comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam si angłi ut dicitis tam auidi illiꝰ re
sierant. Nel quid contentionib ꝓderat eis
deseruire: Poterant enim legem ip̃am
etiam cum uideis obseruare. nec erat c̃ur
eam ratio moysi deberent inhibere.
Dicunt enĩ angłm mortis cuidam iuro
apparuisse noĩe iosue filio leui doctori.
eiq dixisse. Ad hocuenisse mescias. ut am¬
mam tuam suscipiam. & moriaris. Neqͣꝙͣ
inquid ille qd̃ cõmones faciam: nisi mͥ pͥꝰ
ꝑadisum ostenderis. Susceptũ gͥ angłs
in alis siuis diͣcit ad locum unde uideret
ꝑadisum. Callidus autem ille de alis eiꝰe
lapsus. in ꝑadisum cadere seꝑmisit.Ange¬
lus deceptũ se ẽẽ dolens. irato nimis uul¬
tu egredere ait. ut moriaris. Neqͣqͣm ait
ille eg̾iliar. C umq scdõ ac tercio angłs id¬
ip̃m cum magno clamore repetẽt. ce ille
eiꝰ u̾ba negligeret. cõmotꝰ nimiũ angelus
ad eum ꝑgens huiꝰ rei querimoniã fecit

Expanded text:
Item si angeli, ut dicitis, tam avidi illius legis Item si angeli, ut dicitis, tam avidi illius legis sierant? vel quid contentionibus proderat eis desaevire? Poterant enim legem ipsam etiam simul cum Judaeis observare, nec ratio cur eam Moysi deberent inhibere. Dicunt enim angelum mortis cuidam viro apparuisse, nomine Josue, filio Levi doctori, eique dixisse: « Ad hoc venisse me scias, ut animam tuam suscipiam, et moriaris.--Nequaquam, inquit ille, quod commones faciam, nisi prius mihi paradisum ostenderis. » Susceptum igitur angelus in alis suis, duxit ad locum unde videret paradisum. Callidus autem ille de alis ejus delapsus, in paradisum cadere se permisit. Angelus deceptum se esse dolens, irato nimis vultu: « Egredere, ait, ut moriaris.--Nequaquam, ait ille, egrediar. » Cumque secundo ac tertio angelus idipsum cum magno clamore repeteret, et ille ejus verba negligeret, commotus nimium angelus, ad Deum pergens hujus rei querimoniam fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
cendit. & ibi cum angłis taliter alterca¬
tͦ sit. Dicebant enim inqͥunt angłi. le¬
gem hãc te ferre minune sinem. quam
nob plusqͣm filũs isrł. necc̃iam scimꝰ.
ad hec moyses insolita uisione ꝑterritꝰ
nich responde p̃sumpsitr s dño se con¬
fortante ut secure respondẽret &e precipi¬
ente. ait angłis. Cum lex hec regendoꝵ
corꝑm precepta contineat. ñ satis consi¬
dero quid uobis qui sp̃ualis tm̃ creat᷑a
estis sit neccĩa. Angłi quid ad hec dice¬
rent ñ habentes: iucti conticuert̃. De
moysi gͥ uictoria dm̃ risisse. & ualde leta¬
tum eẽ dicitis: ⁊ ita moysen pꝰ tͥumphũ
cum lege alacrem descendisse. Quot
queso faturtatis aluiersitates in hac
ꝯtinentur lasciua:᷑ Quomͦ enum moyses
corꝑis mole dep̾ssis altitudinẽ celi oscende
potuite aut quomͦ dare deo legem uolen¬
te. angłi ꝓhibere: Quid iterum stolidius
uicto exultar et & puerili moreridere:

Expanded text:
cendit, et ibi cum angelis taliter altercacendit, et ibi cum angelis taliter altercatus sit. Dicebant enim, inquiunt, angeli: « Legem hanc te minime ferre sinemus, quam nobis plus quam filiis Israel necessariam scimus. » Ad haec Moyses insolita visione perterritus, nihil respondere praesumpsit, sed Domino se confortante ut secure responderet, et praecipiente, ait angelis: « Cum lex haec regendorum corporum praecepta contineat, non satis considero quid vobis qui spiritualis tantum creatura estis sit necessaria. » Angeli quid ad haec dicerent non habentes, victi conticuerunt. De Moysi igitur victoria Deum risisse, et valde laetatum esse dicitis, et ita Moysen post triumphum cum lege alacrem descendisse. Quot, quaeso, fatuitatis diversitates in hac continentur lascivia? Quomodo enim Moyses corporis mole depressus, altitudinem coeli conscendere potuit, aut quomodo Deo dare legem volente, angeli prohibere? Quid iterum stolidius victis exsultare, et puerili more ridere?
Abbreviated transcription (Latin):
ta pedis qͣm t̾ra fixam tenebat. usq ad no¬
dum ĩqͣ ꝑcussus esti tͥginta cubitos habe¬
bati Ab eo gͥ loco usq ad summum ñ mi¬
nꝰ qͣm octingenti cubiti erant. solumq ca¬
pud facile decem cubitis constare poterat.
uñ seqͥt᷑ qł aius illa molem ip̃am decẽ cu¬
bitis ꝑforauit. In quo facto qͦt sint miran¬
da. quid ue potius mirer. cum considero:
stupeo. ubi enim uł tantum lapidem in¬
rei Aut qͦmͦ tam paruula aius tantum
tam durũ tamq spissum saceũ corpꝰ
tã cito ualuit penetrare. quo ue pacto
dentes ei tam subito crescere: Aut qua
ratione tam iimense ce maudite mag¬
nitudinis credendꝰ est fuisse. cũ p̃sertim
lex dicat. lectum eiꝰ ferreum ñnͥ nouem
cubitos habuisse. qͦ ue pacto tantꝰ hõ cam
facili uuln̾e cecidisse:  iboe adh ͦᷤ fabiã¬
aluid innotescendo ridicłm. maioremeo¬
rũ fatuitatem ostendere. Aiunt enĩ qd̾
moyses ꝓ lege suscipienda in celũ as¬

Expanded text:
ta pedis quam in terra fixam tenebat usque ad nota pedis quam in terra fixam tenebat usque ad nodum in quo percussus est, triginta cubitos habebat. Ab eo igitur loco usque ad summum, non minus quam octingenti cubiti erant, solumque caput decem cubitis facile constare poterat. Unde sequitur quod avis illa molem ipsam decem cubitis perforavit. In quo facto quot sunt miranda, quidve potius mirer, cum considero, stupeo. Ubi enim vel tantum lapidem inre? Aut quomodo tam parvula avis tantum, tam durum, tamque spissum saxi corpus tam cito valuit penetrare, quove pacto dentes ei tam cito crescere? Aut qua ratione tam immensae et inauditae magnitudinis credendus est fuisse, praesertim cum lex dicat lectum ejus ferreum non nisi novem cubitos habuisse , quove pacto tantus homo tam facili vulnere cecidisse? Libet adhuc aliud innotescendo ridiculum majorem eorum fatuitatem ostendere. Aiunt enim quod Moyses pro lege suscipienda in coelum as
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum ea expeditionem totam ꝓst̾n̾e uo¬
luit: s upupa aius minima. moli illi suꝑ¬
sedit ce tam diu rostͦ suo eam ꝯtudit. donet
subsedit. Capite autem sano & toto corp
incolumi fortassis adh a collo subleuasset:
nͥ ad auctorum subito dentium qͣntitas ĩ¬
pedisset. Mox enĩ ut lapis in collum des¬
cendit: dentes sibi repente ita st̃ ad aucti:
qd cum uoluit iam subleuare minime
potuit. Qd̃ moyses intuens cuiꝰ corpus
decẽ cubitos habuisse asseritis. & totidem
eius uͥguie ascribitis: se suꝑ t̾ram ĩ mob
salientis decem cubitos erexitr ut eũ inali¬
quo corꝑis loco cum uirga ꝑcitteret. Sigͦ
u̾ga in altum porrecta habebat. a terra
ad summitatem uͥge. tͥgnita inuenies
cubitos. S cũ ĩtm̃ erectus ẽẽt moyses:
uͥge tn sũmitas qua eum ꝑcutere. inten¬
debat. neqͣ qͣm ult̾ius attingere potuit
ꝑcussisset. continuo cadens expirauit.
Iti hoc cognoscere qͥslibet potest. qđ a plã¬

Expanded text:
 cum ea expeditionem totam prosternere vo cum ea expeditionem totam prosternere voluit, sed upupa avis minima moli ipsi subsedit, et tam diu rostro suo eam contudit donec subsedit. Capite autem sano et toto corpore incolumi, fortassis adhuc a collo sublevasset, nisi adauctorum subito dentium quantitas impedisset. Mox enim ut lapis in collum descendit, dentes sibi repente ita sunt adaucti quod, cum voluit jam sublevare, minime potuit. Quod Moyses intuens, cujus corpus decem cubitos habuisse asseritis, et totidem ejus virgulae ascribitis, se super terram in modum salientis decem cubitos erexit, ut eum in aliquo corporis loco cum virga percuteret. Si ergo em alios quos virga in altum porrecta habebat, a terra ad summitatem virgae triginta invenies cubitos. Sed cum in tantum erectus esset Moyses, virgae tamen summitas qua eum percutere intendebat, nequaquam ulterius attingere potuit, dem cum eum percussisset, continuo cadens exspiravit. In hoc cognoscere quilibet potest quod a plan
Abbreviated transcription (Latin):
iudet᷑: Cum enĩ iacob silii duodecim ad¬
huo t̃m mͦ ẽent: iuri esau de tribu sua rã
quadringenti existebant. Nc̃ g num̾o fi¬
liorũ iacob aucto. qͣnto maior. existimari
potest filiorũ esau num̃s fuisseͤ Tantã
enĩ oportuit eoꝵ ẽẽ multitudĩem. ut &e fi¬
ltis iacob et toti egiptioꝵ genti que c̃ ioseph
uenat obsistere potuisset. Nũc giudica.
qͥd horũ ammiratione sit digniꝰ. sciłe uł
ubi tantũ inueni̾t mõtem. ł quo monte
tam mire magnitudinis molem. ł qͦmͦ in
capite tanti pondĩs gestare potuisset lapi¬
dem. ut tam magnam ꝓft̾ne̾ posset cohor¬
tem. Nonminus stupendum est il¬
lud monst̾rũ qđ og rex basan uidens in¬
gentem exercitum isrł. sexcenta scił ini¬
lia &e tria milia. & qͥngentos iuros atrigĩ¬
ta annis &e supͣ exceptis mulierib ce par¬
uulis qui supputari ñ poterant. molẽ in
audite magnitudinis suo capiti ĩposuit¬

Expanded text:
videtur? Cum enim Jacob filii duodecim advidetur? Cum enim Jacob filii duodecim adhuc tantummodo essent, viri Esau de tribu sua jam quadringenti existebant. Nunc igitur numero filiorum Jacob aucto, quanto major existimari potest filiorum Esau numerus fuisse? Tantam igitur oportuit eorum esse multitudinem, ut et filiis Jacob, et toti Aegyptiorum genti quae cum Joseph venerat, obsistere potuisset. Nunc igitur indica quid horum admiratione sit dignius, scilicet vel ubi tantum invenerit montem, vel quo monte tam mirae magnitudinis molem, vel quomodo in capite tanti ponderis gestare potuisset lapidem, ut tam magnam prosternere posset cohortem. Non minus stupendum est illud monstrum, quod Og rex Basan videns ingentem exercitum Isret quatuor millia, et quingentos viros a triginta annis et supra exceptis mulieribus et parvulis, qui supputari non pauditae magnitudinis capiti suo imposuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
simile ñ minꝰ ridiclõsũ ẽ illud. qđ dicunt. fi¬
liis. scił iacob pr̃em suũ ad sepulcrũ portan¬
tib. filios esau suum similit prẽm ad se¬
płcrũ oefẽntes. cũ magno comitatu eis oc¬
currisse. Cũ utͥnq magnꝰ ẽet exercitꝰ. et sin srpu¬
glẽ partes sepulcrum sibi uendicare uellẽt:
dan montem ascendisse dicunt.& tante ma¬
gnitudinis p̃cidisse lapidem. qͣnta multi¬
tudo ẽẽ potãt totiꝰ ex̃citus esau: ip̃amq mo¬
lem capiti ĩpositam attulisse. ut suꝑ ho¬
stium cuneum eam ꝓhitiens. om̃s uno ꝓ¬
st̾nẽt ictu. Cumq adueniens iam ambos
cuneos concoides inuenisset:molem qͣm
attulãt in mare ꝓiecit. Cuiꝰ magnitudĩe
aqͣ maris t̾minos suos excedens. duas cuu¬
tates sui effusione subuertit:⁊ tp̃e sunt
qͣs iongo tꝑe post pharahõ rex egypti fili¬
os isrł edificare p̃cepit. Nonne queso hec
adĩuentio tibi iꝰste summo risu digna

Expanded text:
simile non minus ridiculosum est illud quod dicunt fisimile non minus ridiculosum est illud quod dicunt filiis, scilicet Jacob, patrem suum ad sepulcrum portantibus, filios Esau suum similiter patrem ad sepulcrum deferentes cum magno comitatu eis occurrisse: cumque utrinque magnus esset exercitus et singulae partes sepulcrum sibi vindicare vellent, filium Dan montem ascendisse dicunt, et tantae magnitudinis praecidisse lapidem, quanta multitudo esse poterat totius exercitus Esau, ipsamque molem capiti impositam attulisse, ut super hostium cuneum, eum projiciens, omnes uno prosterneret ictu. Cumque adveniens jam ambos cuneos concordes invenisset, molem quam attulerat in mare projicit, cujus magnitudine aqua maris terminos suos excedens, duas civitates sui effusione subvertit, et ipsae sunt quas longo tempore post Pharao rex Aegypti filios Israel aedificare praecepit. Nonne, quaeso, haec adinventio tibi juste summo risu digna
Abbreviated transcription (Latin):
ues de uaccarum coriis facte erant õs: ut
leuiꝰ ferri possent. Cõputemꝰ mͦ si placet.
o moyses. ce utrũ hoc stare possit uideamꝰ.
qͥsq camelus adminus sexcentas tulerit
libras. eriuitq claues qͣs unus ferebat ca¬
melus tria milta sexcente. Fient itaq cla¬
ta milia. S cum q̃q clauis ad minꝰ sit n
nius arche. qͦt sũt claues totudem ꝓeł
dubio erunt & arcȩ. Dent᷑ itaq cuiq ca
falsa melo ad minus due arche. ⁊ erunt came¬
li archas fẽntes qͥngñta &e quadraginta
milia. S ce scdm consuetudinem dnu¬
dum quib maior cura de custodiendis di¬
iutiis est. oportuit adminꝰ duos camelos
unũ hab̃e custodem. qͥ thesauros cũ sũma
obseruaret dilig̃ntia. iux etiã dormitar:.
ĩuenienturq cameloꝵ custodes ducenta ⁊
sexaginta milia. libro aũ atcestante didi¬
cimꝰ qm̃ exercit᷑ chore ꝑ domos ⁊ cognatio¬
nes & familias suas. ñ erant nͥ. Uiii. de. huic

Expanded text:
ves de vaccarum corrigiis factae erant omnes, ut ves de vaccarum corrigiis factae erant omnes, ut levius ferri possent. Computemus ergo si placet, o Moyses, et utrum hoc stare possit videamus.uod quisque camelus ad minus sexcentas tulerit libras, eruntque claves quas unus camelus ferebat, tria millia sexcentae. Fient itaque claXX millia. Sed cum quaeque clavis ad minus unius sit arcae, quot sunt claves, totidem procul dubio erunt et arcae. Dentur itaque cuique camelo ad minus duae arcae, et erunt cameli arcas ferentes quingenta et quadraginta millia. Sed et secundum consuetudinem divitum quibus major cura de custodiendis divitiis est, oportuit ad minus duos camelos unum habere custodem, qui thesauros cum summa servans diligentia, vix etiam dormitaret, invenienturque camelorum custodes ducenta et quadraginta millia. Libro autem attestante didicimus, quomodo exercitus Core per domos et cognationes et familias suas, non erant ni
Abbreviated transcription (Latin):
gni foraminis spatium in septemtͥona¬
li parte ĩꝑfectum reliqͥti Qđ obꝰ iudeli¬
cet eum fecisse asseuerant. rit si qͥd aliq̃n
exurgens. & eieqͣlem se faciens. dm̃ ẽẽ se
ei opponeret dicens.Si deus es ut ego locum
illum claude si potes. quẽ aꝑtum reliqui
ego. Hoc aũqͣm patens sit mendatium nui
lius ocłi aciem latet. Septentonalis ce e¬
nec unqͣm occultari conspicimꝰ. ipsũ q
totum integrum ꝑfectumq uidemꝰ. ꝑpen¬
dis gͥ quam manifestꝰ sit iste error:¶Ho
yses. Ppendo qͥdem ce hunc sermonem om¬
ni rationis uigore destitutũ cognosco.
Petrus. Nonne adhuc mendatiũ qł
de chore clauib confĩcerunt multo inho¬
nestiꝰ ⁊ absurlius est: Moyses. Quo
pacto tͥm̃tiri uident᷑: P etrus. Dixeẽt
ut ip̃emet nosti.q̃m chore dum heremũ
cũ moyse ce filiis isrł pret̾iret. trecentos ha¬
bebat camelos onustos. nicħ aliud fe̾n¬
tes nͥ solas claues chesauri eiꝰdem: que cla¬

Expanded text:
gni foraminis spatium in septentrionagni foraminis spatium in septentrionali parte imperfectum reliquit. Quod ob hoc videlicet eum fecisse asseverant, ut si quis aliquando exsurgens et ei aequalem se faciens Deum esse se ei opponeret dicens: « Si Deus es ut ego, locum illum claude si potes, quem apertum reliqui ego. » Hoc autem quam patens mendacium sit, nullius oculi aciem latet. Septentrionalis etenec unquam occultari conspicimus, ipsumque totum integrum perfectumque videmus. Perpendis igitur quam manifestus sit error iste? MOYSES. Perpendo quidem, et hunc sermonem omni rationis vigore destitutum cognosco. PETRUS. Nonne adhuc mendacium quod de Core clavibus confinxerunt, multo inhonestius et absurdius est? MOYSES. Quo pacto tibi mentiri videntur? PETRUS. Dixerunt ut ipsemet nosti, quoniam Core, dum eremum cum Moyse et filiis Israel praeteriret, trecentos habebat camelos onustos, nihil aliud ferentes nisi solas claves thesauri ejusdem, quae cla
Abbreviated transcription (Latin):
starnum. deinceps plumbũ. post es: ad
ultimum uͦ ferrum liquefiet. Petrus.¬
Imputas gͥ hoc ignis uirtuti qł alia
alus citius liquefiant. an eoꝵ uarie asc̃¬
bis debilitati: Moyses. Uirtute ignis
tandem ẽe oĩa erga nemo dubitat. s eoꝵ qͦ
molliora sunt cicius. que uͦ duriora tardius
liquesiunt. Petrus. Eodem modo
ĩcreaturis mundi ñ alia de causa tot cdiemꝵ
transiuit maiora. nͥ quia quedam earum
tardioes fuere in suscipienda forma.
Hoyses. Dubitationis errore sublato. iã rũ¬
tatis lum̃ aspitio. P etrus. Aꝑta satis ce
sirma cuiliboe ẽ hec ratio. qͣm & argum̾it oꝵ
ce rõnis undiq fuicit ꝓbatio. Sur̃ĩ docto¬
res dum ĩ quibdam ꝑtinatit̾ nob̃ obsiste̾
conant᷑. c ip̃i etiam sui contrariu ĩueni¬
unt᷑. Noyses. Michi uelim si placet
ostendi qͥmnam errm iste sit. ꝑ etrus.
Dicunt enĩ qł d̾s cũ firmam̃tũ cõsti¬
tuit. ꝑficere penitꝰ ñ ualens: ciui̾dam ma¬

Expanded text:
stannum, deinceps plumbum, post aes, ad stannum, deinceps plumbum, post aes, ad ultimum ferrum liquefiet. Imputas igitur hoc ignis virtuti, quod alia aliis citius liquefiant, an eorum variae ascribis debilitati? MOYSES. Virtutem ignis eamdem esse erga omnia nemo dubitat, sed eorum quae molliora sunt citius, quae vero duriora tardius liquefiunt. PETRUS. Eodem modo in creaturis mundi non alia de causa tot dierum transivit mora, nisi quia quaedam earum tardiores fuere in suscipienda forma. MOYSES. Dubitationis errore sublato jam veritatis lumen aspicio. PETRUS. Aperta satis et firma cuilibet est haec oratio, quam et argumentorum et rationis undique fulcit probatio. Sed vestri doctores, dum in quibusdam pertinaciter nobis obsistere conantur, ipsi etiam sibi contrarii inveniuntur. MOYSES. Mihi velim, si placet, ostendi quisnam error iste sit PETRUS. Dicunt enim quod Deus, cum firmamentum constituit, perficere penitus nolens cujusdam ma
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ minime credentib questio orit᷑: q̃
tuł esti Si omĩa inqͥunt mundana nõ
ꝑ sesunt creata. s alius ẽ creator qui ẽ¬
ta creaui̾t. cum ipse ut dicitis omp̃o
sit. cur ħ omĩa ñ in uno s in cod dierũ
spatio paulisꝑ oꝑando compleuit
Ad ħ quid respondi debeat concedere
nescio. Petrus. Non patit᷑ ratiouͭ
qm̃ una creat᷑a tardiꝰ est creata qͣm ali¬
ã ido summus earũ creator minꝰ potẽs
credat᷑ sieq enum in hoc eiꝰ fuit mi¬
potententia: s quia ip̃arum creaturarum
altera mollior altera durior fuit insuscipien¬
di sua treatione et forma. ueluti si acci¬
pias massam unam in qua ferrum. es.
plumbum. staginum. pix. & cera simul.
sunt posita. &e hanc massam ex omnibus¬
ex omĩb istis cõmixtam. uno eodemq
momento inignẽ miseris totam. ñquid
omĩa uno eodemq temꝑis ictu liq̃sient:
¶on utiq. s pͥus cera. postea pix. dehĩc

Expanded text:
esse minime credentibus, quaestio oritur, quae esse minime credentibus, quaestio oritur, quae talis est: Si omnia, inquiunt, mundana non per se sunt creata, sed alius est Creator qui cuncta creaverit, cum ipse ut dicitis omnipotens sit, cur haec omnia non in uno, sed in tot dierum spatio paulisper operando complevit? Ad haec quid responderi debeat, conjicere nescio. PETRUS. Non patitur ratio ut, quoniam una creatura tardius est creata quam alia, ideo summus earum Creator minus potens credatur. Neque enim in hoc ejus fuit impotentia, sed quia ipsarum creaturarum altera mollior, altera durior fuit in suscipienda sua creatione et forma, veluti si accipias massam unam in qua ferrum, aes, et plumbum, stannum, pix, et cera simul sint posita, et hanc massam ex omnibus istis commistam, uno eodemque momento in ignem miseris totam, nunquid omnia uno eodemque temporis ictu liquefient? Non utique, sed prius cera, postea pix, dehinc
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ compositum. Corpus aũ humañ
qđ omnib infũus est qi sub eonich est.
ad qł simplũ dicat᷑ ex toto composi¬
tum ũ immerito cde. factus q est homo
de simplici om̃ino creatura. idest anima:
⁊ corꝑe om̃ino composito. ꝑfudit itaq
eum ds ce illustrauit. sue celsitudinis
sapĩa. ꝑ quam ce cognoscẽt. ⁊ discer neret
omĩa. Facta est gͥ sp̃es hoĩs inter om̃s
spẽs aĩalium melior ce elegantior ce m
om̃ib p̃stantior. Unde haud inruste mi¬
nor mundꝰ uocat᷑. Moyses. Rem
lifficilẽ e multis obscuram atq igno¬
tam luculento ce satis accepto sermõe
demonstrasti. Iamq detuis uerb̃ istis
olibri geneseos scm philosophiã aꝑ¬
te intelligo. Ait enĩ. In principio crea¬
uit łs celum &e terram. idest anmam
uniu̾salem atq matĩam. Gradatĩq
oñis enumerautt creat᷑as donec ꝑue¬
nit ad hoĩẽm qui ꝑ dietum successi¬
onem sexto tandem est die creatꝰ. S in
hoc quelam alia. dm̃ mundi creatorẽ

Expanded text:
dicitur compositum. Corpus autem humanum quod omnibus inferius est eo quod sub eo nihil est ad quod simplum dicatur, ex toto compositum non immerito dicitur, factusque est homo de simplici omnino creatura, idem anima et corpore omnino composito. Perfudit itaque eum et illustravit Deus suae celsitudinis sapientia, per quam cognosceret et discerneret omnia. Facta est igitur species hominis inter omnes species animalium melior, et elegantior, et in omnibus praestantior. Unde haud injuste minor mundus vocatur. MOYSES. Rem difficilem et multis obscuram atque ignotam, luculento et satis aperto sermone demonstrasti, jamque de tuis verbis istis,o libri Geneseos secundum philosophiam aperte intelligo. Ait enim: In principio creavit Deus coelum et terram , idem animam universalem atque materiam. Gradatimque omnes enumeravit creaturas, donec pervenit ad hominem, qui per dierum successionem sexto tandem die est creatus. Sed in hoc alia quibusdam Deum mundi Creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiurasse inuenit. Dimisit itaq uictꝰ qui
ut dicitis usq in p̃sentem diẽm incolu¬
mis remanet atq uiuus. Consida que¬
so qͣm risu dignissima in hoc possint no¬
tari sermuncłõ. Qͥd enĩ plꝰ mirem᷑ an fa¬
tuitatẽ angłi qui callidã hominis ar¬
tẽ ñ pꝰ agnouit. anhoiẽm audito ꝑan
głm dĩ precepto contͣ ip̃m p̃ceptum ausũ
fuisse uirar e. audicamꝰ dĩmpotentiã fu¬

Expanded text:
perjurasse invenit. Dimisit ergo eum victus, qui, ut dicitis, usque in praesentem diem incolumis permanet atque vivus. Considera, quaeso, quam risu dignissima in hoc possunt notari sermunculo. Quid enim plus miremur? an fatuitatem angeli qui callidam hominis artem non prius agnovit, an hominem, audito per angelum Dei praecepto, contra ipsum praeceptum ausum fuisse jurare, a
Abbreviated transcription (Latin):
ĩscoł pueroꝵ ł nentiũ ĩ plateis femina¬
rũ. S dic p̃cor o moyses. taliũ hõiũm
uł legẽ suscipiendam uł auctoritatem
iudicas c̃ꝓbandam: Eruat te diumna
miseratio de eoꝵ execrabilib preceptis.
atq consiliis. qͣmadmoctum &e me. lioi
ñ meis eripuit m̾itis. &e te mecũ pari¬
ter salutiferis subdat imꝑiis: quatmꝰ
uttͣmq parit̾ ditet suis ineffabilib p̃¬

Expanded text:
is puerorum, vel nentium in plateis mulierum. Sed dic, precor, o Moyses, talium hominum vel legem suscipiendam, vel auctoritatem judicas comprobandam? Eruat te divina miseratio de eorum exsecrabilibus praeceptis atque consiliis, quemadmodum et me, licet non meis eripuit meritis, et te mecum pariter salutiferis subdat imperiis, quatenus utrumque pariter ditet suis ineffabilib
Abbreviated transcription (Latin):
calor ille longiꝰ a firmam̃to recessitũ
suã iam modice amittens. aliqͣntulũ
tepuit. & debilior fuit. s & sese hac illaq
cõmouit: tm̃ fc̃a ẽ nat᷑a aeris calida ⁊
humida. Om̃is enĩ calor qͣrdi u for ⁊¬
tissimus est: desicrat ce comburiti
Ex quo uͦ tepesciti. mollescẽ rem acliq̃stͥ

Expanded text:
calor ille longius a firmamento recessit, vim calor ille longius a firmamento recessit, vim suam jam modicum amittens aliquantulum tepuit, et debilior fuit, sed et se hac illacque commovit, unde facta est natura aeris calida et humida. Omnis enim calor quandiu fortissimus est, desiccat et comburit. Ex quo vero tepescit, mollescere rem ac liquefieri
Abbreviated transcription (Latin):
Sextũ porro locum martis sibi uen¬
dicat ensis. Septimo autem: solis circls
lucet. Occauum uenĩs possidet globus.
Nonũ mercurius sortitus est. Dat lu¬
ne partes decimus locus inft̾ores. his
uͦ circłis completis omnib ⁊ cunctis
que in eis sunt. tunc cepit motus iste
rotundus qui dicit᷑ simplex ci ꝑfecoꝰ:
&e genuit motꝰ ille in mat̾ia calorẽ. qͥ ef¬
fusus ẽ ꝑ eam: ip̃a q eum recepiti cem
de frã sunt quatuor elem̃ta. ignis. aer.
aqua. &e t̾ra. C onstat autem quia omĩs
motꝰ qui de alicͦ mouente ꝓcedit. ce oĩs
urd̃ cuiꝰ liboe nirtuosi qͣnto ꝓximio¬
rasunt his de quib ꝓdeuit. tanto
maiorẽ uim ce fortitudinem obtinẽt:
qͣntoq remotora ab eis fui̾nt. tanto
molliora atq debiliora reddirt᷑. Q̃
motu firmam̃ti ꝓcessit. in locis uicim¬
orib młto plꝰ inẽaluit: & ꝯcremans
fuiti factusq est ignis uidelicet sic¬
ce nature. ⁊ calide. Quia nͦ paulisꝑ

Expanded text:
Sextum porro locum, Martis sibi vinSextum porro locum, Martis sibi vindicat ensis. Septimo autem Solis circulus lucet. Octavum, Veneris possidet globus. Nonum, a Mercurius sortitus est, dat lunae partes decimus locus inferiores. His vero circulis completis omnibus et cunctis quae in eis sunt, tunc coepit motus iste rotundus, qui dicitur simplex et perfectus, et genuit ille motus in materia calorem, qui effusus est per eam ipsaque eum receperit, et inde facta sunt quatuor elementa: ignis, aer, aqua et terra. Constat autem quia omnis motus qui de aliquo movente procedit, et omnis virtus cujuslibet virtuosi, quanto proximiora sunt his de quibus prodeunt, tanto majorem vim et fortitudinem obtinent, quantoque remotiora ab eis fuerint, tanto molliora atque debiliora redduntur. Qumotu firmamenti processit, in locis vicinioribus multo plus incaluit, et concremans fuit, factusque ignis est videlicet siccae naturae et calidae. Quia vero paulisper
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inqͥrenꝰ ẽ quare ñfecĩt heri. Siłr
siunũ dedĩt numinum: ñ ẽmuesti¬
tius mundi creat᷑a est bona teste etiã
scͥpt᷑a que ait. uidit ds crineta q̃ fece¬
rat. ce erant ualde bona. ñ est inqͥren¬
dum cur hec ñfecĩt autea. Moyses.
Iuste tibi adõ magnum opto p̃mium
dari. eo qdͣ questionẽ ñ credntiũ nũ¬
di conditionẽ contͣ credentes tam sub¬
tiliter ꝑsolusti. Nc̃ qł supͣdixisti uo¬
lo patefacias. qm omĩa ex comunctio¬
ne aĩe cũ mat̾ia gradatim sit̃ facta.
Petrus. Dicunt phylosophi qͥa
cũ conunicta ⁊ comglutinata materi¬
e ẽ. aĩa. pͥmũ om̃iũ formatũ ẽ & cõpo¬
situm firmaũitũ maiꝰ. inquo nulla ft̃
syda. & qđ circlos om̃s facit moiũ.
Uost illid aũ formatus ẽ signifer crs¬
cłs in qͦ. xii. emicant signa. Tercio loco
factus est crrculꝰ sydum: que semꝑsi
tum suũ ẜuantia in sius locis ꝑdurãt
fica. Quarto loco saturni locatus ẽ cir¬
culus. Qͥnto autem iorus ẽ orbis locatꝰ.

Expanded text:
quare non fecerit heri. Similiter si unum dederit nummum, non est investitius mundi creatura est bona, teste etiam Scriptura quae ait: Vidit Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona , non est inquirendum cur haec non fecerit antea. MOYSES. Juste tibi a Deo opto magnum praemium dari, eo quod quaestionem non credentium mundi constitutionem contra credentes tam subtiliter persolvisti. Nunc quod supradixisti volo patefacias, quomodo omnia ex conjunctione animae cum materia gradatim sunt facta. PETRUS. Dicunt philosophi quia cum conjuncta et conglutinata materiei est anima primum omnium formatum est, et compositum firmamentum majus, in quo nulla sunt sidera, et quod circulos omnes facit moveri. Post illud autem formatus est signifer circulus in quo duodecim emicant signa. Tertio loco factus est circulus siderum, quae semper situm suum servantia, in suis locis perdurant fixa. Quarto loco, Saturni locatus est circulus. Quinto autem Jovis est orbis locatus.
Abbreviated transcription (Latin):
cet ita duuna restͥngit potentia: ut in
nullo pentt᷑ sibi repugnantia uideant᷑
arit dissona. Qđ idem cdarud alio loco sic
testificat᷑ dicens. Laucdent nom̃ qͣiua ip¬
se dixit ce facta sunt: ip̃emandanit cecre¬
ata sunt. statuit ea inet̾ium ceĩ scłm

Expanded text:
men divina restringit potentia, ut in nullo penitus sibi pugnantia videantur aut dissona. Quod item David alio loco sic testificatur dicens: Laudent nomen Domini, quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt. Statuit
Abbreviated transcription (Latin):
factͥres. Quicqͥd aũ ab his inf̾us ẽ suꝑmi
rectoris uoluntati obtemꝑans: fũ pariter
⁊facientis tenet officium. Singłm enĩ
eorum ⁊ sit a suo suꝑtori. ⁊ facit suũ m¬
feriꝰ. Inde etiam deeisdem dauid ꝓpha
ita p̃cint dicens. Bñdicite dũo om̃s uͥ¬

Expanded text:
factrices. Quidquid autem ab his inferius est, superni rectoris voluntati obtemperans, facti pariter et facientis tenet officium. Singulum enim eorum et fit a suo superiori, et facit suum inferius ita. Unde et de eisdem David propheta ita praecinit dicens: Benedicite Dom
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fc̃m ẽẽ. ñ et̃mim. S hoc t̃ restat
ad tiu oꝑis ꝑfectionem contra eos iude¬
licae qͥ mundum ab et̃no dicunt fuisse.
aliqͣm que destruat dare rationẽ. Diẽt
enĩ ita. Quid uisum est sũmo creato
ri. in tam subita ce nouella rerũ creatõ¬
ne.cum eas iam dudum ñ creasset
sefas enim est inqͥunte credere. de ło ꝙ
aliquid uł recordatus fiũt. uł subito rii¬
dit: qđ olim aut oblitus ẽet aut ñ ui¬
disset. Contrahanc eorũ questionẽ nul¬
lam antehac ĩueni solutionẽ. ꝑ e¬
trus. Nosse debes om̃iũ accionũ tͦs ẽẽ
rationes. Actõ enĩalia ẽ que deboe eẽ. a¬
lia que ñ. aliasimplicit̾ bona. Illa que de¬
bet eẽ tał est. quam si facias. gͣtes habe¬
bis. si uͦ ñ fatias. cubpab̾is. hec ultuna.¬

Expanded text:
m esse, non aeternum. Sed hoc tibi restat ad tui operis perfectionem, contra eos videlicet qui mundum ab aeterno dicunt fuisse, aliquam quae destruat dare rationem. Dicunt enim ita: Quid visum est Creatori summo, in tam subita et novella rerum creatione, cum eas jamdudum non creasset? Nefas enim est, inquiunt, credere de Deo quod aliquid vel recordatus fuerit, vel subito viderit, quod olim aut oblitus esset aut non vidisset. Contra hanc eorum quaestionem, nullam antehac inveni solutionem. PETRUS. Nosse debes omnium actionum tres esse radices. Actio enim alia est quae debet esse, alia quae non, alia simpliciter bona. Illa quae debet esse talis est, quam si facias, grates habebis; si vero non facias, culpaberis. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
syllogismꝰ. Om̃e ait qđ totũ consistit ꝑ
aliud totũ. si corrũpat᷑ pars queliba eiꝰ
ñ tamen necc̃e est eiꝰ qł carisa est consistẽ¬
di partem ullã corrũpi. Eñ gͦ locus caui
sasit existendi ei rei que i eo ẽ: neccĩo cõ¬
cludit᷑. ñ idõ partem aliqͣm corrumpi¬
lõci. qr quenis rei in eo existentis pars cor¬
ñ alt̾ius causa consistit. Adhuiꝰ ratõis
euidentiã talem inducamꝰ similitudi¬
nem. Si mõtẽ aliquem de qualibre mũ¬
di parte ablatũ dicamꝰ. ñ ido locꝰ illeĩqͦ
ꝯsistebat ẽ ĩminutꝰ. Nom̃ itaq p̾stinũ
ꝑdidit. quia iam illius montis locus no

Expanded text:
syllogismus: Omne, ait, quod totum consistit per syllogismus: Omne, ait, quod totum consistit per aliud totum, si corrumpatur pars quaelibet ejus, non tamen necesse est ejus quod causa est consistendi partem ullam corrumpi. Cum ergo locus sit causa existendi ei rei quae in eo est, necessario concluditur non ideo partem aliquam loci corrumpi, quia quaevis rei in eo consistentis pars cornon alterius causa consistit. Ad hujus rationis evidentiam talem inducamus similitudinem: Si montem aliquem de qualibet mundi parte ablatum dicamus, non ideo locus ille in quo consistebat, est imminutus. Nomen itaque pristinum perdidit, quia jam illius m
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ aĩam & mat̾iam: &e qł ds fecerit a¬
niram. & qd aĩa a do facta oꝑet᷑ inmat̾ia.
Scrupłm aũ unũ qͥ adhuc m̃tem remor¬
deo. tua sagacreate expostulo enodari.
Legi siqͥł in lib̾s philosophoꝵ plefisꝙ.u. ⁊.¬
ante mundi constitut̃õem fuisse: dm̃ scił
qͥ om̃iũ rerum originem tenet post eu nͦ
Petrus. Quia nicħ ad p̃sentem ꝑtinet
oyses. Ꝙsi a tractatu uidet᷑ alienũ:
tñ qͥd tu de his sentias audire desidero: qͥa
fidem adhibeo: qui ea non cum mundo
Petrus. Locꝰ duob modis ddr̃. Aliq̃ne
nĩdr causa alt̾us rei. aliq̃n ꝑse. Alt̾uis cau¬
sadr: dũ alicui loco res aliqua inserte᷑ ⁊ ip¬
se dr ẽẽ locus illiꝰ rer: dum resilla i eo consi¬
stit. ⁊ locꝰ dr̃ partiał. Qd sires illa a loco i¬
lo discesseriti locus unũ qł pͥus habebat
scilic relationẽ amititt. q iã ñ illiꝰ rei locͦ
mare qł causa huiꝰ rei que est ui eo existat:

Expanded text:
materiam et quod Deus fecerit amateriam et quod Deus fecerit animam, et quod anima a Deo facta operetur in materia. Scrupulum autem unum qui adhuc mentem remordet, tua sagacitate expostulo enodari. Legi siquidem in libris philosophorum plerisquante mundi constitutionem fuisse, Deum scilicet qui omnium rerum originem tenet, post eum vPETRUS. Quia nihil ad praesentem pertinent MOYSES. Et si a tractatu videtur alienum, tamen quid tu de his sentias audire desidero, quia ul dubio fidem adhibeo qui ea non cum mundo,PETRUS. Locus duobus modis dicitur. Aliquando enim causa alterius rei, aliquando per se. Alterius causa dicitur, dum alicui loco res aliqua inseritur, et ipse dicitur esse locus illius rei, dum res illa in eo consistit, et locus dicitur partialis. Quod si res illa a loco ipso discesserit, locus unum quod prius habebat, scilicet relationem, amittit, quia jam illius locus mare quod causa ejus rei quae est in eo existat,
Abbreviated transcription (Latin):
milli subiacet qualitati. Gͦ nec si¬
militudint. Item ponamꝰ qł alicꝰ cre¬
ature siilitudĩem habeat. S eiuidãs
est qđ similitudo aliqͦꝵ duorum ali¬
um parificat ali uelua si dicãtire
ĩ albedie similes. albedo alt̾ris par
ẽt̃ debet albedini alt̾rus. simłr de ni¬
gredinei. &e de om̃i requemt̃ aliqͦs fi¬
militactinem facte. Qua resi hoc ẽẽt.
qͥͣ pͥmum est om̃tũ pͥmum fimul
eẽt atq noussimum: et qͦd nouissimũ.
noiissimum simul atq primũ. Qdu
trumq qͣntũ inconueniens ẽet:nemi¬
nem latet Iterum cũ matĩa q̃ creata
est. nullam ĩ sehabeat formã uł yma¬
giiem: multominus łs ip̃itis natẽ
creator qui simplicioris ec subtilioris
ẽ nature. ullam putandꝰ est hr̃e simi¬
litudĩem. Ymissum gͦ complentes dm
pium aut finem habere sine ullo dubita¬
tionis cognomi obstacło. Patuit etiam⁊
u̾bis tius dm̃ creatorẽ õium rerũ radi¬
cẽ ce fundam̃tum pͥncipalit̃ ẽẽ. scdario

Expanded text:
go nec similitudini. Item, ponamus quod alicujus creaturae similitudinem habeat. Sed evidens est quod similitudo aliquorum duorum alium parificat alii, velut si dicantur in albedine similes, albedo alterius par esse debet albedini alterius; similiter de nigredine, et de omni re quae inter aliquos similitudinem facit. Quare si hoc esset, quod primum est omnium, primum simul esset atque novissimum; et quod novissimum, novissimum simul atque primum. Quod utrumque quantum inconveniens sit, neminem latet. Iterum cum materia quae creata est nullam in se habeat formam vel imaginem, multo minus Deus ipsius naturae, Creator, qui simplioris et subtilioris est naturae ullam putandus est habere similitudinem. Promissum ergo complentes, Depium aut finem habere, sine ullo dubitationis cognovi obstaculo. Patuit etiam ex verbis tuis Deum Creatorem omnium rerum radicem et fundamentum principaliter esse; secundario
Abbreviated transcription (Latin):
dubio. S qđ pͥmum ẽ om̃ium: su¬
pra oftendimus: ñ ẽẽ compositũ. Igioͣ
nec crescio nec augm̃tatim Idem nõ
decrescit. Qd enim decrescit: corrũ¬
pitͣi. S qł om̃iũ primũ ẽ: ñ corrũ¬
pi probatũ est. Igitur nec decrescit.

Expanded text:
mnium, supra ostendimus non esse compositum. Igitur nec crescit nec augmentatur. Item, non decrescit. Quod enim decrescit corrumpitur. Sed quod omnium primum est non corrumpi probatum est: igitur nec decrescit.
Abbreviated transcription (Latin):
sereus locũ occupat alium. seu sit mo¬
tio ingirum. cũ aliqͥd scił in eodem ex¬
istens loco. ut firmam̃itum ii orbẽ ũ
sati siue sit motio partium alicꝰ rei.
ad inuicem facta. uł ab extremis ad
medium. uela medio ad extrema.
ueluti fit inpartib aeris. seu sit
motio rei in eodem quidͣ loco exi¬
stentis. s se ꝑ quedam quasi ĩcre¬
m̃ta hc illacq spatiantis. quem¬
ad moctũ in ramis arboꝵ paulatĩ
ad om̃s partes crescentib fit. hee
aũ om̃s motiones ñ nͥ in corꝑe si̾
possuiti E qł pͥmum om̃im est:
corpet̃ ñ ẽẽ ꝓbatum est. Ig nec mobi

Expanded text:
serens locum occupat alium, seu sit moserens locum occupat alium, seu sit motio in gyrum, cum aliquid scilicet in eodem existens loco ut firmamentum versatur in orbem, sive sit motio partium alicujus rei ad invicem facta, vel ab extremis ad medium, vel a medio ad extrema, veluti fit in partibus aeris, seu sit motio rei in eodem quidem loco existentis, sed per quaedam quasi incrementa hac illacque spatiantis, quemadmodum in ramis arborum paulatim ad omnes partes crescentibus fit. Hae autem omnes motiones non nisi in corpore fieri possunt. Sed quod primum omnium est, corporeum non esse probatum est. Igitur nec vari
Abbreviated transcription (Latin):
tum est qͥ ratiõẽm dedit omĩa fecit.
⁊ omiũ causa existit. O portet autẽ
aut nouus: alium utiq creatorem
necẽe ẽ habeat aut nouatorẽ. Nich enĩ
se umqͣm aut creare aut nouare potĩt¬
⁊ sic creatoꝵ aut nouatoꝵ nitm̾s fine
carebit. factorib autem fine caren
Credendũ g pͥmum factorẽ nec c̾ãtũ
ea ñ compoĩtitm. s simplicẽ credere
eũ ouenit. Onũis enĩ cõpositio. motꝰ est¬
⁊ actus simplicis rei. Idem qł pꝰ est: pͥn¬
cipiũ habe ñ potesti Compositio autẽ
omĩs. aliqł habce pͥncipium. Creator
sͦ pͥmus ñ est compositus: neq ẽ corꝑe¬
ls. Om̃e enim corꝑeum ut supra latiꝰ
disseriumꝰ: est compositum. Item. ne
mobilis est. Om̃e entm qd morietu:
partib constat. S qͥcqͥd partib con¬
stat. constat: compoitum est. Nã
autem pͥntum est om̃tum: ñ est cõ¬
positum. Ig nec mobile est. Rurstis.
Omĩs motio in corꝑe est fit: siue sit
recta motio ueluti cum qͥs unũ de¬

Expanded text:
tum est, qui rationem dedit, omnia fecit et omnium causa existit. Oportet autem aut novus, alium utique creatorem necesse est habeat aut novatorem. Nihil enim se unquam creare aut novare poterit, et sic creatorum aut novatorum numerus fine carebit. Factoribus autem fine carentCredendum ergo est primum factorem, nec creatum ea non compositum, sed simplicem credere convenit eum. Omnis enim compositio motus est, et actus simplicis rei. Item, quod prius est, principium habere non potest. Compositio autem omnis aliquod habet principium. Creator ergo primus non est compositus, sed neque est corporeus. Omne enim corporeum, ut supra latius disseruimus, est compositum. Item, neque mobilis est. Omne enim quod movetur, partibus constat. Sed quidquid partibus constat, compositum est. Quod autem primum est omnium non est compositum. Igitur nec mobile est. Rursus omnis motio in corpore fit, sive sit recta motio, veluti cum quis unum de
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Ratio aũ corꝑea se contagione de¬
udans. & seipãm pͥurã considans. ꝑpẽ¬
dit illud qđ nich sentit meliꝰ ⁊ digniꝰ
ẽẽ eo qł tot diuersarum passionũ acci¬
potest dari ratio: qđ scił anima cũ rõ¬
nem exuit. statim luxuriam. furta. ho¬
micidia. &e cet̾a diligit uitia. que ꝑfe¬
dt̃ aliũ ẽẽ factorem. cuiꝰ ꝑ se ꝑfecta sit
sapĩa. sic̃ pater ꝑ rõem nobis ab eo at¬
tͥbutam. oꝑa anime sñ ip̃a ratione
ẽẽ uit̾osa. & qͦdamm tͣpia. C onseqͥturr¬
gͦ illum ꝑ qͦm ronẽ accepimꝰ. ñ aĩam.¬

Expanded text:
tibus. Ratio autem corporea se contagione detibus. Ratio autem corporea se contagione denudans, et se ipsam puram considerans, perpendit illud quod nihil sentit melius et dignius esse eo quod tot diversarum passionum accipotest dari ratio, quod scilicet anima, cum rationem exuit, statim luxuriam, furta, homicidia, et caetera diligit vitia, quae perfedunt, alium esse factorem, cujus per se perfecta sit sapientia, sicut patet per rationem nobis ab eo attributam opera animae sine ipsa ratione esse vitiosa et quodammodo turpia. Consequitur ergo illum per quem r
Abbreviated transcription (Latin):
positor. aut creator est. P etrꝰ. Qđ dicis
stare ñ pot̃. Qm̃ enĩ uidemꝰ. formas qͥb ma¬
t̾ia ĩformata est. uarias ad uarios usus ha¬
biles eẽ. nat᷑am ip̃am cuiꝰ admixtionece
potentia fc̃e funt forme. constat ñ oĩo lax¬
um. s restrictum qͦdam modo posse ha¬
b̾e. S hãc restͥccam nat᷑am. restͥctorẽ ali¬
Moyses. Restrictorem istũ. aĩam ipãm
ẽẽ respondeo. que iũ suã ꝓut libuit sibi
entia. Anima aũ ꝑfectam ñ habet sa¬
pĩam. Moyses. Qua ratione po¬
tes monstrare qđ aĩa ꝑfectã ñ habet sapi¬
ta est matĩe. e mat̾ĩa ẽ aĩe incorꝑata.
ñqͣm postea dolorum uicissitudine. &
uoluptatum caruit aĩa. Nulla qͥppe
uotuptas orit᷑. nͥ dolor p̃cessĩt: ut nemo
ũiqͣm delectatĩ bibendo nͥ pꝰ dolui̾t sici¬
endo: nemo delectat᷑ comestione. nͥ p̃ces¬
sĩt dolor in fame. aut etiã in reqͥe. nͥ amñ
dolĩt ex labore. s ce sic incunctis effec¬

Expanded text:
est. PETRUS. Quod dicis, stare non potest. Quoniam enim videmus formas quibus materia informata est, varias et ad varios usus habiles esse, naturam ipsam, cujus admistione et potentia factae sunt formae, constat non omnino laxum sed restrictum quodammodo posse habere. Sed hanc restrictam naturam restrictorem aliMOYSES. Restrictorem istum animam ipsam esse respondeo, quae vim suam, prout libuit, sibi entia. Anima autem perfectam non Labet sapientiam. MOYSES. Qua ratione potes monstrare quod anima perfectam non habet sapita est materiae, et materia est animae incorporata, nunquam postea dolorum vicissitudine et voluptatum caruit anima. Nulla quippe voluptas oritur, nisi dolor praecesserit, ut nemo unquam delectatur bibendo, nisi prius doluerit sitiendo, nemo delectatur comestione, nisi praecesserit dolor in fame, aut etiam in requie, nisi doluerit ex labore. Sed et sic in cunctis affec
Abbreviated transcription (Latin):
Seqͥt᷑ qͦ ex hocͥ animã imꝑfecte. datorẽ
uͦ rationis ꝑfecte ẽe sap̃te. Eumq ratõ
oꝑet᷑ in aĩa. necc̃io detor rationis fuc¬
tum est. inmat̾ia omnia c̃posita for¬
mauĩt. concludi indubitanter potest:
qł qui rõnem dediti ce omĩa feciti & oĩ¬
ũ causa existit. ¶ħ qͥdem de anima
sententia utiq ẽ phylosophica. Di¬
cunt enim philosophi qđ rationis aĩa
ꝓcedit de uniũsali. Iudi aũ ut nosti.
õs aĩas in mũdi pͥncipio simł asser̃t¬

Expanded text:
x hoc animam imperfectae, datorem vero rationis perfectae esse sapientiae. Cumque ratio operetur in anima, necessario dator rationis factum est, in materia omnia composita formaverit, concludi indubitanter potest quod qui rationem dedit, et omnia fecit, et omnium causa existit. Et haec quidem de anima sententia, utique est philosophica. Dicunt enim philosophi quod rationalis anima procedit de universali. Judaei autem, ut nosti, omnes animas in mundi principio sim
Abbreviated transcription (Latin):
na sub̃a sit: compõitum est. ¶oyses.
Ratõ iã firmam̃tum cum omib que p¬
sidet ꝑdocuit ẽẽ cõpositũ. Quom aũĩeo a¬
nima uniu̾sał & mat̾ia inueniri possit.
uł qͦm ip̃a sint simpla. nescio. Peciꝰ.
Qm̃ firmamentum ꝓbatũ est ẽẽ cõposi¬
tũ. necc̃io concluditur aliqͣm ẽe mat̾iã
de qͦ compõitum sit: ut lectus cuiꝰ est mat̾i¬
a lignũ. uł culteliꝰ cuiꝰ ẽ mat̾ia ferrũ.
Hanc aũ mat̾iam firmam̃to smpliciorẽ
ẽe necc̃e est. qͣmadmodũ ligirũ lecto ce
ferrũ cultello simplitiꝰẽ. Q qm̃ omĩs
matia ip̃o qđ de ea factum est simplicior
ẽ. nec habet in se formã. uł ymaginem
suu cõpositi. patet firmaĩnti mat̾iam nul¬
lam corꝑeã in se formã habe. &e idõ omĩno
simplã cẽ. Qđ si dicamꝰ mea aliqrud cõ¬
põitum ẽt. aliam ẽe mait̾tam de qua cõpõi

Expanded text:
na substantia sit, compositum est. MOYSES. na substantia sit, compositum est. MOYSES. Ratio jam firmamentum, cum omnibus quae possidet, perdocuit esse compositum. Quomodo autem in eo anima universalis et materia inveniri possit, quomodo ipsa sint simpla nescio. PETRUS. Quomodo firmamentum probatum est esse compositum, necessario concluditur aliquam esse materiam de qua compositum sit, ut lectus, cujus est materia lignum, vel cultellus, cujus est materia ferrum. Hanc autem materiam firmamento simpliorem esse necesse est, quemadmodum lignum lecto, et ferrum cultello simplius est. Et quoniam omnis materia ipso quod de ea factum est simplior est, nec habet in se formam vel imaginem sui compositi, patet firmamenti materiam nullam corpoream in se formam habere, et ideo omnino simplam esse. Quod si dicamus in ea aliquid compositum esse, ali
Abbreviated transcription (Latin):
& qm̃ firmam̃tum ẽ corpꝰ trib distans di¬
m̃sionib. uere qͥdem est compõitum: se¬
ne nosse desidero. qͦmͦ om̃e corpꝰ longitudi¬
ne latitudine ce altitudine constans. cõ¬
positumsit. Petrus. Omẽ euiꝰ natu
uetur in eandem partem nͥ ꝑ naturã suã.
Notum ẽ añ qm̃ pars illa ad quam mo¬
uet᷑ ꝑ nat᷑am. illa est eius naturalis lo¬
cus. Cumq ita sit: impossibile est ut ul¬
lam cdlimensionẽ habeat. ad aliam partẽ
que sit contͣria naturali eiꝰ loco. Quod si
inuentum fiuĩt ad aliqͣm partem. aliqͣm
hab̾e cdim̃sionem. aliquid hoꝵ duoꝵ est
situm ut paries ex suꝑpositione lapidum
iinctus. uł itͥnsecus ut arboris partes ab
intimo ꝓcruntes sese hac illacq cliffũdt̃.
&e aliqͣm dim̃sionẽ recipiunt. hoꝵ aũ u¬
trumq dat utelligi qł quicqͥd aliqͣm
ht̃ dimensionem ad aliam partem que
nat᷑ali sui motus parti contͣria ẽ: compo¬
situm est. Ergo & firmam̃tum qͣmius n¬

Expanded text:
m firmamentum est corpus, tribus constans dimensionibus, vere quidem est composnem nosse desidero, quomodo omne corpus longitudine, latitudine et altitudine constans compositum sit. PETRUS. Omne corpus cujvetur in eamdem partem nisi per naturam suam. Notum est autem quod pars illa ad aliquam movetur per naturam, illa est ejus naturalis locus. Cumque ita sit, impossibile est ut ullam dimensionem habeat ad aliam partem, quae sit contraria naturali ejus loco. Quod si inventum fuerit ad aliam partem aliquam habsitum, ut paries ex superpositione lapidum junctus, vel intrinsecus, ut arboris partes ab intimo prodeuntes, sese hac illacque diffundunt, et aliquam dimensionem recipiunt. His datur intelligi quod quidquid aliquam habet dimensionem, ad aliam partem, quae naturali sui motus parti contraria est, compositum esse. Ergo et firmamentum, quamvis u
Abbreviated transcription (Latin):
ad nicħ aliud ualent nͥ qđ ip̃tus corꝑis
sigam efficiunt: alic uͦ & corpꝰ ĩformant.
de ad qͣndam utilitatẽ nat᷑a cogente ha¬
bilia facta uident᷑. utt auris forma ad
audiendñ: ocłi ad uidendũ. & singłẽ
alior m̃broꝵ forme apte sunt ad suũ
officiũ. Item forma cultelli ad inciden¬
dumͥ serre ad serrandum. rast᷑ qͦ ẽ ha¬
bilis ad fouiendũ. El qm̃ mat̾ia uarias
ĩ se qͣs ñqͣm habuerat nouit̃ ĩ se formas
suscepitᷤ constat qͥa eas ñ ex se. s alt̾rus
rei adminctione. que ⁊ patentior ⁊ sim¬
plicior sio habuit. que inse diuersas ce
formas ce ymagines fecit. maxime cũ
nuilla sibi necc̃teas ẽẽt ire tales in ea fie¬
rent forme uł ymagines. Hoc magis ex
desicuio anime fc̃m est. que uoluit cõ¬
nuise̾i tali rei cui ñqͣm fũãt cõmixta. ut¬

Expanded text:
valent, nisi quod ipsius corporis figuram efficiunt. Aliae vero et corpus informant et ad quamdam utilitatem natura cogente habiles factae videntur, ut auris forma ad audiendum, oculi ad videndum, et singulae aliorum membrorum formae aptae sunt ad suum officium. Item forma cultelli ad incidendum, serrae ad serrandum, rastri quoque habilis est ad fodiendum. Et quoniam materia varias in se quas nunquam habuerat noviter formas suscepit, constat quia eas non ex se, sed alterius rei adjunctione quae et potior et simplior sit habuit, quae in se diversas et formas et imagines fecit, maxime cum nulla necessitas esset, ut tales in ea fierent formae vel imagines. Sed hoc magis ex desiderio factum est animae: quae voluit commisceri tali rei cui nunquam fuerat commista
Abbreviated transcription (Latin):
situm: quicqͥd autem supͣ. simplum.
P eccus. fir mañitum qͥdem cũ
omnibus que contraet in rei u̾itate est com¬
positum: s respectu eorum que ecłõ subracẽt N¬
tune dicitur simplum. Sic enim est in om̃i¬
bus reb ut aliqͥd respectu cuis de quo factũ ẽ
dicatur compositum: respectu uͦ eiꝰ qł de eo
facta sunt: ad mat̾iam uͦ compositum. qm̃
de ea est factum. Moyses. Aꝑtiuis intelli¬
gere uolo qͦm firmam̃tum cũ una sit sub.¬
Peceus. Om̃e corpꝰ ẽ compositum. Omẽ
aũ cõpositum. aut est substantiale. aut
partiale. Substantiale ueluti cum una

Expanded text:
situm, quidquid autem supra simplum. PETRUS. Firmamentum quidem cum omnibus quae continet in rei veritate est compositum, sed respectu eorum quae circulo subjacent lunae dicitur simplum. Sic enim est in omnibus rebus, ut aliquid respectu ejus de quo factum est dicatur compositum, respectu vero ejus quod de eo facta sunt. Ad materiam vero compositum, quoniam de ea est factum. MOYSES. Apertius intelligere volo quomodo firmamentum, cum una sit sub. Omne corpus est compositum, omne autem compositum aut est subspartiale. Substantiale, veluti cum una
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ aĩe uniuersał: post ulũ uero
mat̾iał. Hec aũ duo uniuersał scilicae
anima atq mat̾iał simplicia sunt. &e
om̃ium creaturarũ pͥma. totiq reicõ¬
posite. origo &e causa. de quib gradatĩ
factum ẽ firmam̃tũ cum omnnib qͣs
possidet formis &e ymaginib Moy.¬
ses. Ex uerbis tuis datur intelligi: fre¬
mam̃tum cum om̃ib que in eo sitite ẽẽ ꝯ¬

Expanded text:
mundus animae universalis, post illum vero mundus animae universalis, post illum vero materia. Haec autem duo, universalis scilicet anima atque materia, simplicia sunt, et omnium creaturarum prima, totiusque rei compositae origo et causa, de quibus gradatim factum est firmamentum, cum omnibus quas possidet formis et imaginibus. MOYSES. Ex verbis tuis datur intelligi, firmamentum cum omnibus quae in eo sunt e