comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquit natione tortuosa & ꝑuersa. in quibꝰ
apparetis tanquã luminaria in mundo.
uerbum uitȩ habentes. Ipsas stellas. nu¬
nerat ds̃. Om̃s secum regnaturos: om̃s
aggregandos corpori sui unigeniti. nume¬
aitos hab&: & numerat eos. Qui indignꝰ
÷ nec numeratur. Et multi credidert᷑.
uel multi se qualicumq adumbrata specie
fider. populo eiꝰ applicuerunt: nouit ille ta¬
nen quid numer&. & quid uentilet: Nam
tanta ẽ celsitudo eugłii. ut fiera. qͦd dictũ
est: annunciaui & locittus sum. multiplica¬
ti sunt suꝑ numerum. Surt gͦ in populis. &
suꝑmimerarii qͦdammͦ. Quidꝰ. ẽ: suꝑnumera¬
eii: Plusquam ibi futuri sunt. Intra parie¬
tes istos. plures sunt. quam futuri sunt in
sunt. Anim aduertat quisq utrum luce¬
at in tenebris: utrum i iniquitate scłi
tenebrosa. non seducatur: si non fuerit
deus nomina nr̃a. hȩc optare debemꝰ: hoc
agere. hoc satagere. quantum possumꝰ: non

Expanded text:
inquit, «natione tortuosa et perversa, in quibus inquit, «natione tortuosa et perversa, in quibus apparetis tanquam luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Ipsas stellas numerat Deus; omnes secum regnaturos, omnes aggregandos corpori Unigeniti sui numeratos habet, et numerat eos. Qui indignus est, nec numeratur: Et multi crediderunt, vel multi se qualicumque adumbrata specie fidei, populo ejus applicuerunt; novit tamen ille quid numeret, et quid ventilet. Nam tanta est celsitudo Evangelii, ut fieret quod dictum est: «Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum» . Sunt ergo in populis et supernumerarii quodammodo. Quid est, supernumerarii? Plus quam ibi futuri sunt. Intra parietes istos plures sunt, quam futuri sunt in per numerum sunt. Animadvertat quisque utrum luceat in tenebris, utrum iniquitate saeculi tenebrosa non seducatur; si non fuerit Deus nomina nostra, hoc optare debemus, hoc agere, hoc satagere, quantum possumus, non
Abbreviated transcription (Latin):
poralit̾: alligam̃ta st̃ contritionũ. Quen¬
admodũ medicꝰ ꝑfecta sanitate detrabit
ligaturã: sic in illa ciuitate ierłm. cum
equales angłis facti fuerimꝰ Nam qͥd pu¬
tatis ibi accepturos nos cẽ. Quod hic acce¬
ab aliqͦ p̃posito. Ista omĩa alligam̃ta fra¬
cturę sunt: ꝑfecta sanitate detrahentur:
Sed ad eam non ꝑueniretur: nisi alliga¬
titudinẽ stellarũ. Hoc & homines conati
sunt. Uiderint. utrum implere potuerint.
Non tam̃ conarentur: nͥ se impleturos cẽ
sꝑarent. Illis dimittamꝰ quid potuerint.
& qͦusq ꝑuenerint: dõ autẽ puto eẽ ñ mag¬
num. numerare om̃s stellas. An forte nu-¬
merũ ne obliuiscat᷑ recens&. Et magnũ
ẽ aliqͥd dõ stellas numerare: cui capilli
capitũ numerati st̃. Manifestũ ẽ fr̃s ali¬
quid uelle dm̃ intelligere nos in eo qͦdart
qui numerat multitudinẽ stellarũ. aõib
eis inqͥt nomina uocans. St̃ stellȩ quȩda
lumina in ȩccła consolantia noctẽ nr̃a

Expanded text:
poraliter, alligamenta sunt contritionum. Quemadmodum enim medicus perfecta sanitate detrahit ligaturam; sic in illa civitate Jerusalem, cum aequales Angelis facti fuerimus, numquid putatis ibi accepturos nos esse quod hic acciab aliquo praeposito? Ista omnia alligamenta fracturae sunt; perfecta sanitate detrahentur: sed ad eam non perveniretur, nisi alligatitudinem stellarum? Hoc et homines conati sunt: viderint utrum implere potuerint; non tamen conarentur, nisi se impleturos esse sperarent. Illis dimittamus quid potuerint, et quousque pervenerint: Deo autem puto non esse magnum numerare omnes stellas. An forte numerum, ne obliviscatur, recenset? Magnum est aliquid Deo stellas numerare, cui capilli capitum numerati sunt ? Manifestum est, fratres, aliquid velle Deum intelligere nos in eo quod ait, «Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis,» inquit, «nomina vocans.» Sunt stellae quaedam lumina in Ecclesia consolantia noctem nostr
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ ñ facer& : qͥs qͥs qͦd emit nouit quia
transi&. & de his om̃ibꝰ & si habundantibꝰ.
& si circũ fluentibꝰ ñ p̾sumit facitq ex eo
qͦd hab& misccłiam cũ eo qͥ ñ hab&. ut &
ipse accipiat qͦd ñ haba ab illo qͥ oñia ha¬
b&: qͥs qͥs talis ẽ. securus expectat diemno¬
uissimũ qͥa ñ ẽ p̃ter archam: iam int ligra
imputribilia computat ex quibꝰ archa fa¬
bricat᷑. Non gͦ timeat uenturũ dm̃: s &
sper& & desider&. Non enĩ ueni& ille ad in

Expanded text:
beabeatransiet; et de his omnibus etsi abundantibus, etsi circumfluentibus non praesumit, facitque ex eo quod habet, misericordiam cum eo qui non habet, ut et ipse accipiat quod non habet, ab illo qui omnia habet: quisquis talis est, securus exspectat diem novissimum, quia non est praeter arcam; jam inter ligna imputribilia computatur, ex quibus arca fabricatur . Non ergo timeat venturum Dominum; sed speret, et desideret: non enim veni
Abbreviated transcription (Latin):
& qui utuntur hoc mundo. tanqͣm non
utentes sint. Preterit enim figura huius
mundi. Uolo uos sine sollicitudine ẽẽ. Qui
gaudiũ totũ suũ totãq fęlicitatẽ suã con-¬
stituit in manducando & bibendo: uxorem
ducendo: emendo. uendendo. utendo mun¬
do isto. sine sollicitudine ẽ & talis. sed p̃ter
archam: ue illi a diliiuio. Quisqͥs siue man¬
diicat siue bibit. siue aliquid agit. om̃ia in
głam dei facit : & si aliqua tristicia ẽ de rebꝰ
scłaribꝰ sic fl& ut intꝰ spe gaudeat. & si ali¬
qua lȩticia ẽ in rebꝰ scłaribꝰ. sic gaud&. ut
intꝰ sp̃italit̃ timeat. nec donet se corrum-¬
pendũ felicitati. ne cedat adu̾sitati fran-¬
gendum: hoc ẽ flere tanqͣm ñ flentẽ. &
gaudere tanqͣm ñ gaudentẽ: qͥs qͥs & si ha¬
b& uxorem eiꝰq infirmitati cõpatiens red¬
dit ñ exigit debitũ: aut si ꝓpt̾ ꝓpriã infir¬
mitatẽ ducit uxorem. plangens potiꝰ quia
sine uxore ñ potuit. ꝗͣ gaudens qͣduxit.

Expanded text:
hoc mundo, tanquam non utentes sint: praeterit enim figura hujus mundi. Volo vos sine sollicitudine esse» . Qui gaudium totum suum totamque felicitatem suam constituit in manducando, bibendo, uxorem ducendo, emendo, vendendo, utendo mundo isto, sine sollicitudine est et talis - sed praeter arcam: vae illi a diluvio. Quisquis autem, sive manducat, sive bibit, sive aliquid agit, omnia in gloriam Dei facit : et si aliqua tristitia est de rebus saecularibus, sic flet, ut intus in spe gaudeat; et si aliqua laetitia est in rebus saecularibus, sic gaudet, ut intus spiritualiter timeat, nec donet se corrumpendum felicitati, nec se det adversitati frangendum hoc est enim flere tanquam non flentem, et gaudere tanquam non gaudentem: quisquis et si habet uxorem, ejus infirmitati compatiens, reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit:
Abbreviated transcription (Latin):
iuitiȩ sp̃s nr̃i. diuina cantica.
ubi & fletꝰ sine gaudio non est.
ł ideli homini & ꝑegrino inscło
nulla ẽ iocundior recordatio qͣͥm
ciuitatis unde ꝑegrinatur: sed recordatio
ciuitatis in ꝑegrinatione. non ẽ sine dolore
atq suspirio. Spes tamen certa reditus nr̃i
etiam ꝑegrinando tristes consolat᷑ & exhor¬
tatur. Rapiant cor ur̃m u̾ba dĩ. & posses¬
sor urͣ uendic& sibi possessionem suam. idc̃
mentes ur̃as. ne au̾tantur in aliud. U nqͥse
urͣm totꝰ hic sit. ut hic non st: id . ẽ. totꝰ
sit in u̾bo dei qͦd sonat in terra. ut ab eo
exaltet᷑. & non it in terra. Idõ enĩ ds̃ nob̾¬
cum: ut noscum illo. Qui enim ut nob̾cũ
ess.s. descendit ad nos: faciat cͣum illo pos¬
simꝰ ascendere ad se. Interim ipse ꝑegrina¬
tionem nr̃am non fastidiuit: quia nusqͣm
ẽ ꝑegrinꝰ qui condidit omĩa. Eece psalmꝰ¬

Expanded text:
iritus nostri divina cantica, ubi et fletus sine gaudio non est. Fideli homini et peregrino in saeculo, nulla est jucundior recordatio, quam civitatis illius unde peregrinatur: sed recordatio civitatis in peregrinatione, non est sine dolore atque suspirio. Spes tamen certa reditus nostri, etiam peregrinando tristes consolatur et exhortatur. Rapiant cor vestrum verba Dei, et possessor vester vindicet sibi possessionem suam, id est mentes vestras, ne avertantur in aliud. Unusquisque vestrum totus hic sit, ut hic non sit: id est, totus sit in verbo Dei, quod sonat in terra ut ab eo exaltetur, et non sit in terra. Ideo enim Deus nobiscum, ut et nos cum illo. Qui enim ut nobiscum esset, descendit ad nos, facit, ut cum illo simus, ascendere ad se. Interim ipse peregrinationem nostram non fastidivit; quia nusquam est peregrinus, qui condidit omnia. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
tu conteris. Confitendo: puniendo pecca¬
ta tua. Quid aliud significat pectorũ tun¬
sio: Nisi forte putamꝰ ossa nr̃a aliquid pec¬
casse: cũ cȩdimꝰ pectus Sed significamꝰ nos
cor onter eretuit s domino dirigdur.
Sanat gͦ poutritos corde : & contrtuleo
babentes. Et sanitas ipsius cordis co peos¬
ti erit cum & corporis reparatio inplebi¬
tur. quȩ ꝓmissa est. Nunc interea ques
facit medicus. Auigat contritiones tias
ut tu possis ꝑuenire ad plenissimã firmes¬
tatem: donec consolidet᷑ qͦd fractũ ẽ qud
alligatũ ẽ. Que sunt ista alliganita. en¬
poralia sacram̃ta. Alligam̃ta medicinalia
sunt contritionis nr̃e. sacram̃ta interin.
temporalia. quibꝰ habemꝰ consolationẽ. &
ista omĩa quȩ loquim᷑ uob̃. ipsa quȩ sonant

Expanded text:
tu conteris? Confitendo, puniendo peccatu conteris? Confitendo, puniendo peccata tua. Quid aliud significat pectorum tunsio? Nisi forte putamus ossa nostra aliquid peccasse, cum caedimus pectus. Sed significamus nos cor conterere, ut a Domino dirigatur. 8. «Sanat» ergo «contritos corde,» et contritum cor habentes; et sanitas ipsius cordis tunc erit perfecta, cum et corporis reparatio implebitur quae promissa est. Nunc interea quid facit medicus? Alligat contritiones tuas, ut possis pervenire ad plenissimam firmitatem, donec consolidetur quod fractum est, quod alligatum est. Quae sunt ista alligamenta? Temporalia Sacramenta. Alligamenta medicinalia sunt contritionis nostrae, Sacramenta interim temporalia, quibus habemus consolationem: et ista omnia quae loquimur vobis, ips
Abbreviated transcription (Latin):
rabitur. Quid. ẽ. prauicordiꝰ: Torticordiꝰ.
tortum habens cor. Putat torta eẽ omĩa qͦ
dicuntur a dõ: putat praua ẽẽ om̃ĩa que
fecit ds̃: & displicent illi om̃ia iudicia dei.
maximeq in quibꝰ ipse corripitꝰ: & sed& &
disputat quã male faciat ds̃: quia ñ ꝓ eiꝰ
uoluntate facet distortum cor. P arum c̃ qͦd
non se corrigit ad dni: & dm̃ uult distorqͦ¬
te ad se. Quid gͦ dicit ei desuꝑ ãs̃: Tortꝰ es
equus sum. Si tu rectus esses: sitires ȩquita¬
tem meam. Quemadmodũ si in pauim̃tũ
ȩquale. poueres distortũ lignũ. non colloca¬
retur: undiq nutar&. undiq agitaretur.
qͦd ñ loci inȩqualitas. sed distortio ligni fa¬
cit: sic ait scriptura. quã bonꝰ isrł ds̃ rectis
corde. Quid gͦ tortum ẽ cor: Quomͦ diri¬
gitur: Et tortũ ẽ: & durum. lam gͦ tortũ
& durum frangatur: conteratur ut diri¬
gatur. Tu dirige cor tuum. Non potes. Tu
frange: ille dirigat. Quomͦ tu frangis. Qmͦ

Expanded text:
. Quid est, «pravicordius?» Torticordius, tortum cor habens. Putat torta esse omnia quae dicuntur a Deo, putat prava esse omnia quae fecit Deus, et displicent illi omnia judicia Dei, maximeque in quibus ipse corripitur; et sedet, et disputat quam male faciat Deus, quia non pro ejus voluntate facit. Distortum cor, parum est quod non se corrigit ad Deum; et Deum vult distorquere ad se. Quid ergo dicit Deus desuper? Tortus es, aequus sum. Si tu rectus esses, sentires aequitatem meam. Quemadmodum si in pavimento aequali poneres distortum lignum, non collocaretur, undique nutaret, undique agitaretur; quod non loci inaequalitas, sed distortio ligni facit: sicut ait Scriptura, «Quam bonus Israel Deus rectis corde» ! Quid ergo? tortum cor quomodo dirigitur? Et tortum est, et durum: jam ergo tortum et durum frangatur, conteratur, ut dirigatur. Tu dirigere cor tuum non potes: tu frange, ille dirigat. Quomodo tu frangis? quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
& mortalia corpora ur̃a. ꝑ inhabitantem
spm̃ eius in uobis. Hoc gͦ pignꝰ accepit spc̃
nr̃: ut incipiamus fide seruire dõ. & ex
fide appellari iusti. qm̃ iustꝰ ex fide uiuit:
Quicquid autẽ nob̃ adhuc repugnat &¬
resistit. de mortalitate carnis ẽ: & hoc
sanabitur. U iuificabit enĩ inquit. & mor¬
ralia corpora ur̃a. ꝑ in habitantẽ spm̃ eius
in uobis. Ad hoc pignꝰ dedit: ut cõpleat
qͦd ꝓmisit. Quid gͦ nunc in hac utta: qͣndo
a dbuc confessores sumꝰ. nondum possessores:
Quid in hac uita: Quid fiet. Quomꝰ durabi¬
tur.Sanat contritos corde. Sed ꝑfecta sa¬
nitas tunc erit.: qͣndo diximꝰ. Nunc gͦ quidꝰ
Alligat contritiones eorum Qui curat in¬
quit contritos corde: quorum ꝑfecta sanitaᷤ.
in resurrectione iustorum erit. alligat mͦ
contritiones corum. Quȩ sunt alligam̃ta con¬
tritionum: Sicut medici alligant fractura̾.
Aliquando enim intelligat & hoc caritas
urã: & notum ẽ eis qui animaduerter᷑ uel

Expanded text:
 mortalia corpora vestra, per inhabitantem Spiritum ejus in vobis» . Hoc ergo pignus accepit spiritus noster, ut incipiamus fide servire Deo, et ex fide appellari justi: quoniam justus ex fide vivit . Quidquid autem nobis adhuc repugnat et resistit, de mortalitate carnis est; et hoc sanabitur. «Vivificabit» enim, inquit, «et mortalia corpora vestra, per inhabitantem Spiritum ejus in vobis.» Ad hoc pignus dedit, ut compleat quod promisit. Quid ergo nunc in hac vita, quando adhuc confessores sumus, nondum possessores, quid in hac vita, quid fiet? Quomodo curabitur? «Sanat contritos corde;» sed perfecta sanitas tunc erit, quando diximus. Nunc ergo quid? «Alligat contritiones eorum.» Qui curat, inquit, contritos corde, quorum perfecta sanitas in resurrectione justorum erit; alligat modo contritiones eorum. 7. Quae sunt alligamenta contritionum? Sicut medici alligant fracturas. Aliquando enim; intelligat et hoc Charitas vestra, et notum est eis qui animadverterunt, vel
Abbreviated transcription (Latin):
uuuriam. Non enim om̃is molestia. in uiria
E Auicquid enim iure pateris: ñ ẽ in iuria.
Ne forte diceres. & ego int̾ in iuiriosos passus
numeror : nam illud in illo loco. & illud illa
multa patiunt᷑: sed non iniuria. Scelerati:
malefici: effractores: adulteri: corrupto¬
res: om̃s patiunt᷑ multa mala. s nulla ẽ
iniuria. Aliud ẽ pati iniuriam: aliud ẽ¬
pati tribulationẽ. aut penam. aut mole¬
itiam. aut supplicium. Consida ubi sis. qͥd
egeris uide: quare patiaris uide: & ibi uides
quid patiaris. lus. & iniuria: contraria sunt.
lus enim ẽ: qͦd iustum ẽ. Neq enim om̃e qͦd¬
ius dr̃: ius ẽ. Illud gͦ uerum uis: qͦd etiam
iustum ẽ. Uide quid fȩceris: non qͥd patia¬
ris. Si ius fȩcisti: inuiriam pateris. Si in¬
iuriam fȩcisti: ius pateris. Quare ista fr̃s
dixi. Ut non se extollant heretici. qͣndo
forte aliquid patiuntur ex iussionibꝰ pͥnci¬
pum terrenorum: non se numerent inter

Expanded text:
injuriam: non enim omnis molestia injuria injuriam: non enim omnis molestia injuria est. Quidquid enim jure pateris, non est injuria. Ne forte diceres: Et ego inter injuriam passos numeror; nam illud in illo loco, et illud causmulta patiuntur, sed non injuriam: scelerati, malefici, effractores, adulteri, corruptores, omnes patiuntur multa mala, sed nulla est injuria. Aliud est pati injuriam; aliud pati tribulationem, aut poenam, aut molestiam, aut supplicium. Considera ubi sis, quid egeris vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid patiaris. Jus et injuria contraria sunt. Jus enim est quod justum eustum est. Illud ergo verum jus, quod etiam justum est. Vide quid feceris, non quid patiaris. Si jus fecisti, injuriam pateris: si injuriam fecisti, jus pateris. 16. Quare ista dixi, fratres? Ut non se extollant haeretici, quando forte aliquid patiuntur ex jussionibus principum terrenorum; non se numerent inter
Abbreviated transcription (Latin):
titudine. Accedit tͥ mirum de eugłio: ca
& terram. mare. & om̃ia quȩ in eis st̃. Qͦs
autem ad me ꝑtin&. quid agit me. Qui
custodit ueritatem in ętͣnum. Et aman¬
dum dm̃ comm̃dauit & tim̃dum: qͥ custo¬
dit ueritatẽ in et̾num. Quã ueritatem
in etͣnum : quã. & in qͦ custodit ueritatẽ:
Facientem iudicium iniuriam patientibꝰ.
Uindicat iniuriam accipientis fr̃s mei: fa¬
cit illis iudicium. Quibꝰ. Qui accipiunt
in uiriam: puniens om̃s iniuriosos. Si gͦ
fauebit iniuriam accipientibꝰ. & puni&
iniuriosos: uide mͦ de quorũ numero ẽẽ
uis. Uide: attende utrũ in eis uelis esse qͥ
in iuriam accipiunt: an in eis qͥ inuiriam
faciunt. Statĩ enĩ ad te ꝓcedit uox apłica
& dicit tͥ. lam qͥdem om̃ino delictũ ẽ.
qͥa iudicia habetis uob̾cum. Quare ñ ma¬
gis iniquitatem patimini. Corripit homi¬
nes: quia non patiunt᷑ iniuriam. Non ut pa-¬
tiaris molestiam te hortat᷑: sed ut patiaris

Expanded text:
titudine. Accedit ibi mirum de Evangelio: «Catitudine. Accedit ibi mirum de Evangelio: «Caet terram, mare et omnia quae in eis sunt.» Quod autem ad me pertinet, quid agit mecum? «Qui custodit veritatem in aeternum.» Et amandum Deum commendavit, et timendum. «Qui custodit veritatem in aeternum.» Quam veritatem in aeternum? quam, et in quo custodit veritatem? «Facientem judicium injuriam accipientibus.» Vindicat injuriam accipientes, fratres mei; facit illis judicium. Quibus? Qui accipiunt injuriam, puniens omnes injuriosos. Si ergo favebit injuriam accipientibus et puniet injuriosos, vide modo de quorum numero esse vis. Vide, attende utrum in eis velis esse, qui injuriam accipiunt, an in eis qui injuriam faciunt. Statim enim ad te procedit vox apostolica, et dicit tibi, «Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis injuriam patimini» ? Corripit homines, quia non patiuntur injuriam. Non ut patiaris molestiam te hortatur, sed ut patiaris
Abbreviated transcription (Latin):
de nouo talem. qualis ẽ hȩc. homines &
uũta saluos facies dñe: quid facio. Ni¬
chil tam in capite noui testam̃ti: ꝗͣ eugłm.
ad dm̃: nemo erit iam qui contradicat. Nũ¬
qͥd enim apłs eugłio contrariꝰ erit. Audi¬
amꝰ ipsum dnm̃: pͥncipem & magistrũ apłoꝵ.
Respicite inquit uolatilia cęli qͥa ñ semi¬
nant. neq metunt. neq congregant in
horreum: & pat̾ ur̃ cęlestis pascit illa.
Ergo & prȩt̾ hominem. animalia ista ꝑti¬
nent ad curam dei: ut pascant᷑. ñ ut le¬
gem accipiant. Quid gͦ ad dandã legem
aitin&. de bubꝰ cura dõ non ẽ: qͦd autẽ
ad creanda. pascenda. gubernanda & regen¬
da. omĩa ad dm̃ ꝑtinent᷑. Nonne duo passe
ex eis non cad& suꝑ terram: sine patre ur̃o.¬
gͦ dicere: non ꝑtineo ad dm̃. Pertin& ad dm̃
anima tua: ꝑtin& ad dm̃ corpꝰ tuum: qͥa ds̃
fecit & animam tuam. & corpꝰ tuum. Dicis
forte. Non me numerat ds̃ in magna mul¬

Expanded text:
de Novo talem qualis est haec: Homines et de Novo talem qualis est haec: Homines et jumenta salvos facies, Domine ; quid facio? Nihil tam in capite Novi Testamenti, quam Evanad Deum. Nemo erit jam, qui contradicat. Nunquid enim apostolus Evangelio contrarius erit? Audiamus ipsum Dominum, principem, et magistrum apostolorum. Respicitenant, neque metunt, neque congregant in horrea; et Pater vester coelestis pascit illa» . Ergo et praeter hominem, animalia ista pertinent ad curam Dei, ut pascantur, non ut legem accipiant. Quod ergo ad dandam legem attinet, de bobus cura Deo non est; quod autem ad creanda, pascenda, gubernanda et regenda, omnia ad Deum pertinent. «Nonne duo passer, «et unus ex eis non cadet in terram sine voneo ad Deum. Pertinet ad Deum anima tua, pertinet ad Deum corpus tuum; quia Deus fecit et animam tuam et corpus tuum. Dicis forte: Non me numerat Deus in magna mul
Abbreviated transcription (Latin):
Iumquid de bubus cura ẽ do̾ Et hac de
hubꝰ cura non ẽ dõ: & hac homines & uimͣta
saluos facies dñe. Numquid contraria st̃
trituranti os non infrenabis: ibi de bubus
non cogitauit ds̃. Itaq quosdam boues
uoluitꝰ significari. Non enim hac curat
ds̃ monere: quid agat cum bubus. Hab&
hoc natura ipsa humana. Sic factus ẽ ho¬
mo: ut norit consulere uim̃to suo. Nec
inde pͣcepta a dõ accępit: s insinuatũ ẽ illi
inmentem a deo. ut possit & sine pͣcepto face̾.
fȩcit illum talem ds̃. Ded qͦmͦ regit pecus.
regendus ẽ ab alio: ab eo a qͦ regitur pͣcep¬
tum accepit. Ad pͣcepti gͦ tenorem. ni ẽ
de bubꝰ cura dõ: ad ꝓuidentiam uniu̾sita¬
De nouo testam̃to ẽ quia de bubꝰ non ꝑtinoe
ad dm̃: homines & iuum̃ta saluos facies dñe.
de ueteri testam̃to ẽ. Sunt qͥ calumpnient᷑
& dicant non sibi consonare ista duo testa¬
m̃ta. Ne forte aliud dicat in ueteri aliud
in nouo: & flagitent de me sententiam

Expanded text:
umquid de bobus cura est Deo?» Hac, «De bobus cura» non «est Deo;» hac, «Homines et jumenta salvos facies, Domine:» numquid contraria sunt trituranti os non infrenabis» ; ibi de bobus non cogitavit Deus? Itaque quosdam boves voluit significari. Non enim hoc curat Deus monere quid agas cum bobus; habet hoc natura ipsa humana. Sic factus est homo, ut norit consulere jumentis suis: nec inde praecepta a Deo accepit, sed insinuatum est illi in mentem a Deo, ut possit et sine praecepto facere; fecit illum talem Deus. Sed quomodo regit pecus, regendus est ab alio; ab eo a quo regitur, praeceptum accepit. Ad praecepti ergo tenorem, non «est de bobus cura Deo:» ad providentiam universitaDe Novo Testamento est, quia «De bobus» non «pertinet ad Deum: Homines et jumenta salvos facide Veteri Testamento est. Sunt qui calumnientur, et dicant, non sibi consonare ista duo Testamenta. Ne forte aliud dicat in Veteri, aliud in Novo; et flagitet de me sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ne illo rediremꝰ. Respexit ds̃ ꝑegrina¬
tionẽ nr̃am: & ille qru edificat ierłm. resti¬
tuit lapsã partem. Unde restituit lapsã
partem.  Dispsiones isr ł colligens. Cecidit
enĩ pars quȩdam: & facta ẽ ꝑegrina. hanc
uit ñ querentes se. Unde quesiuit. Quẽ
misit ad captiuitatẽ nram: Miit adep¬

Expanded text:
ti, ne illo rediremus. Respexit Deus peregrinati, ne illo rediremus. Respexit Deus peregrinationem nostram, et ille qui aedificat Jerusalem, restituit lapsam partem. Unde restituit lapsam partem? «Dispersiones Israel colligens.» Cecidit enim pars quaedam, et facta est peregrina: hanc vit non quaerentes se. Unde quaesivit? quem misit ad captivitatem nostram? Misit Redemp
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ: qui sic sdomm̃dat peccatoribꝰ.: Quia sͦ
sic dixit apłs comm̃dasse dm̃ nobis dilec¬
tionem suam. ut xp̃c moreret᷑ ꝓ impiis.
ñ ut impii remanerent. sed ut mortuiusti
ab iniusticia sanarent᷑: mc quid audiss
Cum dixiss& dõ nr̃o u iocunda sit laus.
uideamꝰ si ipsa ẽ comm̃datio quã dix̃ apłs.¬
quia xp̃c ꝓ peccatoribꝰ & ꝓ impus mortuus
ligit disꝑsiones ppłi ipsius. Populus enim
lis: ubi ciues etiam angłi st̃. Quid gͦ ibu srłꝰ
Si hominẽ illũ nepotem abrahȩ consides
qͥ dictꝰ ẽ & iacob: quomͦ angłos intelligimꝰ
isrł. Si int̾p̃tationẽ nominis discutiamꝰ:
qͥa & ipse iacob mutato nomine uocatꝰ ẽ
isrł: magis ibi nom̃ isrł. & utinã & nos
sequentes simꝰ isrł. Quid int̾p̃tat᷑ isrłꝰ Ui
gaudent in illa magna ciuitate & ampla.
& cȩleste spectaculũ eis ds̃ ipse ẽ. S nos
ab illa ciuitate ꝑegrinam᷑: peccato expul¬
si ne ibi maneremꝰ: & mortalitate p̃graua¬

Expanded text:
atoribus? Quia ergo sic dixit Apostolus commendasse Deum nobis dilectionem suam, ut Christus moreretur pro impiis; non ut impii remanerent, sed ut morte justi ab injustitia sanarentur: hic quid audis, cum dixisset, «Deo nostro jucunda sit laus?» Videamus si ipsa est commendatio quam dixus pro peccatoribus et pro impiis mortuus ligens dispersiones populi ipsius. Populus enim elis, ubi cives etiam Angeli sunt. Quid ergo ibi Israel? Si hominem illum nepotem Abrahae consideres, qui dictus est et Jacob; quomodo Angelos intelligimus Israel? Si interpretationem nominis discutiamus, quia et ipse Jacob mutato nomine vocatus est Israel ; magis ibi nomen Israel: et utinam et nos sequentes simus Israel. Quid enim igaudent in illa magna civitate et ampla et coelesti; spectaculum eis Deus ipse est. Sed nos ab illa civitate peregrinamur, peccato expulsi, ne ibi maneremus; et mortalitate praegrava
Abbreviated transcription (Latin):
precium captiuoꝵ. Indiuit eiũ se ille morta¬
utatẽ carnis: & ibi erat sanguis qͦ fuso redi¬
merent᷑: Illo sanguine. collegit dispsiones isrł.
et sille collegit disꝑsos. quomͦ satagendũ
eut colligantur mͦ disꝑsi: Si collecti sunt
dipsi. ut in manu artificis ad ȩdificiũ forma¬
tentur: qͣmͦ colligendi st̃. qui de manu arti¬
ficis in quietudine cecider̃. S E dificans ier łm
añs. Ecce quẽ laudamus: ecce cui laudem to¬
ti uita nr̃a debem̃. Edificans ierłm dñs. dis¬
aꝗit ut colligat.: Qui sanat contritos corde:
cce quomꝰ colliguntur disꝑsiones isrł: ut
sanentur contriti corde. Qui cor ñ conter̃t:
non sanantur. Quid. ẽ. enim conterere cor:
slotũ sit Riñi: fiat ut sanari possitis. Dictũ
ẽ etum multis aliis scͥpturarum locis. & maxi¬
ne illo loco uoce nr̃a quidam cantans dice¬
bat: qm̃ si uoluisses sacrificium dedissem.
tiq dõ dicebat. Si uoluisses sacrificium
dedissem: utiq holocaustis non delectabe

Expanded text:
pretium captivorum. Induit enim se ille mortalitatem carnis, et ibi erat sanguis quo fuso redimeremur. Illo sanguine collegit dispersiones Israel. Et si ille collegit olim dispersos, quomodo satagendum est ut colligantur modo dispersi? Si collecti sunt dispersi, ut in manu artificis ad aedificium formarentur; quomodo colligendi sunt, qui de manu artificis inquietudine ceciderunt? «Aedificans Jerusalem Dominus.» Ecce quem laudamus, ecce cui laudem tota vita nostra debemus. «Aedificans Jerusalem Dagit, ut colligat? «Qui sanat contritos corde.» Ecce quomodo colliguntur dispersiones Israel, ut sanentur contriti corde. Qui cor non conterunt, non sanantur. Quid est, conterere cor? Notum sit, charissimi; fiat, ut sanari possitis. Dictum est enim multis aliis Scripturarum locis; et maxime illo loco, voce nostra quidam cantans, dicebat, «Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique:» Deo dicebat, «Si voluisses sacrificium, dedissem ut
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ fr̃s mei quante illicitę delectationes ani¬
inum tangunt: quamuis eis non consentiamꝰ.
ut membra nr̃a iusticię seruiant. ñ iniquitati
Tam̃ uel delectari talibꝰ. & si non consentis:
nondum ẽ ꝑfecta sanitas. Sanaberis gͦ: cor¬
de contrito sanaberis. Noli erubescere: con¬
tere cor. Tales sanat ds̃. Sed quid ago inqͥ¬
es mͦ Condelector enim legi dĩ. scđm inte¬
riorem hominem: uideo auteni aliam legẽ
in membris meis repugnantem legi m̃tis mee.
& captiuũ me ducentẽ in lege peccati. Quid
agis. Contere cor: confitere: age. dic seqͦn¬
tia. Infelix ego homo: quis me liberabit de
corpore mortis huiꝰ: Hoc enim dicere infe¬
lix homo: iam cor conterere est. Ille sꝑ&
felicitatem: qui confitet᷑ infelicitatẽ. Dic
gͥ. infelix homo quiᷤᷤ me liberabit de corpo¬
re mortis huiꝰ: ut respondeatur tͥ gr̃a dei

Expanded text:
modo, fratres mei, quantae illicitae delectationes animodo, fratres mei, quantae illicitae delectationes animum tangunt! Quamvis eis non consentiamus, ut membra nostra justitiae serviant, non iniquitati; tamen vel delectari talibus, etsi non consentis, nondum est perfecta sanitas. Sanaberis ergo, corde contrito sanaberis. Noli erubescere, contere cor; tales sanat Deus. Sed quid ago, inquies, modo? «Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati.» Quid agis? Contere cor, confitere; age, dic sequentia: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Hoc enim dicere, «Infelix homo,» jam cor conterere est. Ille speret felicitatem, qui confitetur infelicitatem. Dic ergo, «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus;» ut responde
Abbreviated transcription (Latin):
quitur & dicit. Sacrificium dõ sp̃s contri¬
bulatꝰ: cor contritũ & humiliatũ ds̃ non
sꝑnit. Sanat gͦ contritos corde. quia illis
ꝓpinquat ut san& sicut dr̃ alio loco. ꝓpe
est dñs his qui obtriuerunt cor. Qui ob¬
triuerunt cor. Humiles: Qui ñ obtriuer̃
cor. Suꝑbi Contritũ sanabitur: elatũ
elidetur. Ad hoc enim forte eliditur: ut
contritum sanetur. Ne uelit gͦ fr̃s cor
erigitur : qͦd ñ primo corrigit᷑ Qui sa¬
nat contritos corde: & alligat contritiones
eorum. Sanat iꝗͥt contritos corde. sa¬
nat gͦ humihatos corde: sanat confiten¬
tes: sanat scipsos punientes: in sese uerũ
iudicium exercentes: ut possint esse illius
miscdiam sentientes. Tales sanat: sed ꝑfecta
eorum sanitas. transacta mortalitate fiet:
qͣndo corruptibile hoc induerit incorrupti¬
onem. & mortale hoc induerit immortali¬
tatem: qͣndo nichil erit qͦd ex carnis labe
sollicitet: ñ solum nichil cui consentiamus.
sed nichil qͦd suggeratur ex carne. Et enun

Expanded text:
Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernet» . «Sanat» ergo «contritos corde:» quia illis propinquat ut sanet; sicut dicitur alio loco, «Prope est Dominus his qui obtriverunt cor» . Qui obtriverunt cor? Humiles. Qui non obtriverunt cor? Superbi. Contritum sanabitur, elidetur elatum. Ad hoc enim forte eliditur, ut contritum sanetur. Ne velit ergo, fratreerigitur, quod non primo corrigitur. 6. «Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Sanat,» inquit, «contritos corde:» sanat ergo humiliatos corde, sanat confitentes, sanat seipsos punientes, in se severum judicium exercentes, ut possint esse illius misericordiam sentientes. Tales sanat; sed perfecta eorum sanitas transacta mortalitate fiet, quando corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; quando nihil erit quod ex carnis labe sollicitet, non solum nihil cui consentiamus, sed nihil quod suggeratur ex carne. Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
auribꝰ tuis Qui cȩꝑit sic intrare: punctꝰ
abscedat Corrumpunt enĩ mores bonos. elo¬
quia mala. Sed forte hic dicturꝰ es. Quare
gͦ felices sunt: Ecce nec dm̃ colunt. & oĩa
mala cotidie cominitunt: habundant rebꝰ
his quibꝰ ego egens laboro. Noli zelari in
peccatores. Quid accipiant uides: quid illiᷤ
seruetur ñ uides. E unde inquit uideo.
qͦd non uid&. m̃ino habes oculos fideles:
ac maiores oculos & potentiores. & fortiores:
Hi oculi. neminem deceperunt. Hi oculi
queis pedes tuos. Uia peccatorũ. plac& tͥ
quia lata ẽ: & multi ꝑ illam ambulant. La¬
titudinem eiꝰ uides: finem eiꝰ non uides. Ec¬
ce ubi finitur. p̃cipitiũ ẽ: ubi finit᷑. ꝓfun¬
ditas quȩdã baratri ẽ: lȩtantes & si pati¬
entes in ista uia. illo fine mergunt᷑. Sed
extend̾e oculos non potes ut uideas ipsũ
finem: crede ei qui uid&. Et quis ẽ qui
ds̃ tuus ad te uenit. ut crederes dõ. Nũ

Expanded text:
auribus tuis; qui coeperit sic intrare, punctus auribus tuis; qui coeperit sic intrare, punctus abscedat. «Corrumpunt» enim «mores bonos colloquia mala» . Sed forte hic dicturus es: Quare ergo felices sunt? Ecce nec Deum colunt, et omnia mala quotidie committunt; abundant rebus his quibus ego egens laboro. Noli zelari in peccatores. Quid accipiant, vides; quid illis servetur, non vides? Et unde, inquit, video quod non videtur? Omnino habet oculos fides; et majores oculos, et potentiores et fortiores. Hi oculi neminem deceperunt; hi oculi queis pedes tuos . Via peccatorum placet tibi, quia lata est, et multi per illam ambulant; latitudinem ejus vides, finem ejus non vides. Ecce ubi finitur, praecipitium est; ubi finitur, profunditas quaedam barathri est: laetantes, exspatiantes in ista via, illo fine merguntur. Sed extendere oculos non potes, ut videas ipsum finem: crede ei qui videt. Et quis est homo nus tuus ad te venit, ut crederes Deo. Num
Abbreviated transcription (Latin):
mur: & in amore eiꝰ que̾ ñ nouimꝰ. desideramꝰ᷑:
Ergo & pupillũ & uiduã. qͥd uoluit intel¬
ligi fr̃s: Destitutos om̃i oꝑe & auxilio. De¬
stituta anima in scło: ipsa sibi sꝑ& adutto¬
riũ dei. Quicqͥd hic habueris: aurũ habeas.
pͣsumpsisti: uide iam non es ꝓselitꝰ. non
es orphanꝰ: non in uidua numeraris. Ami¬
cum habes: si de illo p̃sumpseris. & dm̃ di¬
miseris. non es destitutꝰ. Habes hȩc om̃ia:
non inde pͣsumis. non inde suꝑbis. pupillꝰ
dĩ es. & uidua dĩ. Suscepit gͦ destitutos: hoc
dixit. suscipit pupillũ. suscipit & uiduã.
Et uiam peccatorum ext̾minabit. Quȩ ẽ
uia peccatorũ: Irridere ista quȩ dicimꝰ. Qͥs
pupillus. Quȩ uidua: Quod regnũ cȩloꝵ.
& que pena inferorum E abellȩ istę. xp̃ia¬
norum sunt. Ad qͦd uideo: ad hoc uiuam.
Manducemꝰ & bibamꝰ: eras enim moriemur
Uide ne tale aliquid ꝑsuadeant: ne ꝑ au¬
rem in cor intrent: spinas inueniant in

Expanded text:
Gentium, proselyta est. Adventitia enim est ad Ergo «et pupillum et viduam» quid voluit inteldo filia. Dominus tamen custodit, non alistituta anima in saeculo, ipsa sibi speret adjutorium Dei. Quidquid hic habueris, aurum habeas; praesumpsisti inde? Jam non es proselytus, non es orphanus, non in vidua numeraris. Amicum habes: si de illo praesumpseris, et Deum dimiseris, non es destitutus. Habes haec omnia; non inde praesumis, non inde superbis? Pupillus Dei es, et vidua Dei. Suscipit ergo destitutos; hoc dixit: suscipit pupillum, suscipit et viduam. 19. «Et viam peccatorum exterminabit.» Quae est via peccatorum? Irridere ista quae dicimus. Quis pupillus? quae vidua? Quod regnum coelorum? et quae poena inferorum? Fabellae istae Christianorum sunt. Ad quod video, ad hoc vivam: «Manducemus et bibamus, cras enim moriemur.» Vide ne tales aliquid persuadeant: ne per aurem in cor intrent, spinas inveniant in
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ facit. qui pupillum consolatur: qui ui¬
duam ñ deserit. Sed sodm quendã modũ
om̃s pupilli sumꝰ. absente patre: non mor¬
tuo. Dupillus enim scđm homines: mor¬
tuo patre fit. Et si uerum queratis fr̃s:
quia anima non moritur. uiuunt paren¬
tes nr̃i: & magis absentibꝰ patribꝰ st̃ pupil¬
li. Qui pupilli st̃. si mali fuerint in penis
uiuunt : si boni fuerint in requie uiuunt:
Om̃ia integra st̃ creatori: tam̃ nos quandiu
sumꝰ in corpore hoc & ꝑegrinationis locũ
incolimus : absens ẽ pat̾ nr̃ ad quẽ clamamꝰ.
pat᷑ nr̃ qui es in cęlis. Ideo eccła uidua qͥsi
absente sponso: absente uiro. Ueni& ille
qͥ illam mͦ ꝓtegit: non uisus s desideratꝰ.
Inherebimꝰ amplexibꝰ uisis: s ñdũ uisis¬

Expanded text:
opus facit, qui pupillo consulit, qui viopus facit, qui pupillo consulit, qui viduam non deserit: sed secundum quemdam modum omnes pupilli sumus, absente patre, non mortuo. Pupillus enim secundum homines, mortuo patre fit. Et si verum quaeratis, fratres, quia anima non moritur, vivunt parentes nostri; et magis absentibus patribus sunt pupilli, qui pupilli sunt: si mali fuerint, in poenis vivunt; si boni fuerint, in requie vivunt: omnia integra sunt Creatori. Tamen nos quamdiu sumus in corpore hoc, et peregrinationis locum incolimus, absens est Pater noster, ad quem clamamus, «Pater noster, qui es in coelis» . Ideo Ecclesia vidua, quasi absente sponso, absente viro. Veniet ille, qui illam modo protegit, non visus, sed desiderusti? Quemadmodum habes, «Dominus custodit p
Abbreviated transcription (Latin):
circuiuit qͣntũ potuit. S tam̃ qͥd ait.
Concupiscentiã habens dissolui: & ẽẽ cum
minuistrar&e. Nanere inqͥt in carne neces¬
erigit elisos. Quare elisi sunt. Quia erecti
erant. Quare erigunt᷑. Quia humiliatist̃.
Cecidit atq elisus ẽ adam. Ille cecidit: xp̃c
descendit. Quare descendit qui non cecidit:
nisi ut leuaretur qui cecidit. Dñs sapien¬
tes facit oecos. Dominꝰ diligit iustos. Idõ
facit uidicium iniuriam accipientibꝰ. Et
qui sunt ipsi iusti: Nodo quatenꝰ iusti:
Quemad modum habes. Dominꝰ custodit ꝓ¬
selitos. Proseliti: ad uenȩ sunt. Omĩs eccła
gentium: ꝓselita ẽ. Aduenticia ẽ enim ad
patres: non de carne eorum nata. sed imitan¬
do fidem. Dñs tamen custodit: non ut ali-¬
cipi&. Nemo put& quasi pupillum ꝓpt̾ he¬
reditatẽ: aut uiduam. ꝓpt̃ nescio qͦd ne¬
gocium suum. Et qͥdem & istis ds̃ opitulat᷑.
& in onĩibꝰ officiis generis humani bonum

Expanded text:
circuivit quantum potuit. Sed tamen quid ait? circuivit quantum potuit. Sed tamen quid ait? «Concupiscentiam habens dissolvi, et esse cum ministraret: «Manere,» inquit, «in carne, neceserigit elisos.» Quare elisi sunt? Quia erecti erant. Quare eriguntur? Quia humiliati sunt. Cedidit atque elisus est Adam: ille cecidit, Christus descendit. Quare descendit qui non cecidit, nisi ut levaretur qui cecidit? «Dominus sapientes facit caecos; Dominus diligit justos.» Ideo facit judicium injuriam accipientibus. qui sunt ipsi justi? modo quatenus justi? Quemadmodum habes, «Dominus custodit proselytos.» Proselyti, advenae sunt. Omnis Ecclesia Gentium, proselyta est. Adventitia enim est ad patres, non de carne eorum nata, sed imitando filia. Dominus tamen custodit, non alicipiet.» Nemo putet quasi pupillum propter haereditatem, aut viduam propter nescio quod negotium suum. Equidem et istis Deus opitulatur, et in omnibus officiis generis humani bonum
Abbreviated transcription (Latin):
aixit erigit elisos: occurrit nob̾ aliqͥs
aut offendens & cadens. aut equo lapsus.
Est aliꝰ casus: sunt aliȩ compedes. qͦmͦ st̃
aliȩ tenebrȩ. & alia lux. In eo qͦd dixit sa¬
pientes cecos facit. noluit dicere. illumi¬
nat cecos: ne & hoc carnalit᷑ intelligeres.
sicut illuminatꝰ ẽ a dño cuiꝰ oculos luto
de sputo facto inunxit. & saluum eum
fȩcit. Ne tale aliquid sꝑares. cũ de sp̾̃ita¬
libꝰ loquitur: ostendit quandã luce̾ sapi¬
entiȩ. qua illuminant᷑ ceci. Ergo qͦmͦ illu¬
minantur cęci. luce sapientię: sic soliuin¬
tur compediti. sic erigunt᷑ clisi. Unde
sumꝰ compediti: Unde elisi: Corpꝰ nr̃m
ornam̃tum nob̃ fuit: peccauimꝰ. & com¬
pedes inde accepimꝰ. Quȩ st̃ compedes nr̃e :
Mortalitas ipsa. Audi apłm paulũ. qͥa
& ipse adhie in hac ꝑegrinatione compe¬
ditus erat. Quanta ꝑagrauit cõpeditꝰ
iste. Non illi fuerunt graues compedes:

Expanded text:
dixit, «Erigit elisos,» occurreret nobis aliquis, dixit, «Erigit elisos,» occurreret nobis aliquis, aut offendens et cadens, aut equo lapsus. Est alius casus, sunt aliae compedes; quomodo sunt aliae tenebrae et alia lux. In eo quod dixit, «Sapientes facit caecos;» noluit dicere, Illuminat caecos, ne et hoc carnaliter intelligeres; sicut illuminatus est a Domino, cujus oculos luto de sputo facto inunxit, et salvum eum fecit : ne tale aliquid sperares, cum de spiritualibus loquitur, ostendit quamdam lucem sapientiae, qua illuminantur caeci. Ergo quomodo illuminantur caeci luce sapientiae, sic solvuntur compediti, sic eriguntur elisi. Unde sumus ergo compediti? unde elisi? Corpus nostrum ornamentum nobis fuit: peccavimus, et compedes inde accepimus. Quae sunt compedes nostrae? Mortalitas ipsa. Audi apostolum Paulum, quia et ipse adhuc in hac peregrinatione compeditus erat. Quanta peragravit compeditus iste! Non illi fuerunt graves compedes;
Abbreviated transcription (Latin):
aliã famem: habent ꝙ aliã ęscam. Queram̃p
mo famẽ ipsoꝵ: & inueniemꝰ escã ipsoꝵ. Bi¬
ati qͥ esuriunt & sitiunt iusticiã: qm̃ ipsisa
turabunt᷑. Eamelici ẽẽ debemꝰ. Ante ianiuã
conspectꝰ illiꝰ in orationibꝰ mendicem̃: ipse
dar ȩscar esurientibꝰ. Quid .ẽ. qd te here¬
tde iactas. quia tu soluis: tuerigis. tu
aliminias. Uidelic& quia ĩam tu liberatꝰ
s is tu stas. & tu lumen es: Absit. Suꝑius
ntendo. Nolite confidere in pͥncipes: & in
silios hominum quibꝰ non ẽ salus. Non ipsi
dant. Ergo recedite heretici de medio. Do¬
minꝰ soluit compeditos: dñs erigit elisos.
ans sapientes facit cęcos: id .ẽ. eos qͥ ceci st̃.
facit sapientes. Optime ꝑ hanc sententiam
exposuit nob om̃s suꝑiores: ne forte cum
dixissas dñs soluit compeditos. ad illos com¬
peditos referremꝰ. qui forte ꝓpt̾ aliquã no¬
ram ligantur ferro. a dñissuis. Quia aũ

Expanded text:
aliam famem, habent et aliam escam. Quaeramus aliam famem, habent et aliam escam. Quaeramus primo famem ipsorum, et inveniemus escam ipsorum: «Beati qui esuriunt et sitiunt juuam conspectus illius in orationibus mendicemus; ipse «dat escam esurientibus.» Quid est quod te, haeretice, jactas quia tu solvis, tu erigis, tu illuminas? Videlicet quia tu liberatus jam es, et tu stas, et tu lumen es? Absit. Superius attende: «Nolite confidere in principes, et in filios hominum, a quibus non est salus.» Non ipsi dant salutem. Ergo recedant haeretici de medio. «Dominus solvit compeditos; Dominus erigit elisos; Dominus sapientes facit caecos;» id est, eos qui caeci sunt facit sapientes. Optime per hanc sententiam exposuit nobis omnes superiores: ne forte cum dixisset, «Dominus solvit compeditos,» ad illos compeditos referremus, qui forte propter aliquam noxam ligantur ferro a dominis suis; quia autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ut aut̃ accipias: dic te ñ eẽ. Quid mones api¬
ane: Quid doces. Certe ꝑsecutionẽ pateris
tu uerior ꝑsecutor. Quando imꝑatores ꝑ¬
sequebant᷑ xp̃ianos: minando cogebant.
qͦd tii efficis suadendo. Persuades. xp̃iano
ut se neg& esse. xp̃ianum. Quod tu suaden¬
do facis: hoc ꝑsecutor occidendo ñ fecit. Dus
te uiuit homo. qͥ negat se eẽ . xp̃ianũ. Negat
& uiuit: ꝑdidit uitã. cadauer tͥ loquitur.
Qui ꝑcussus ẽ gladio ꝑsecutoris. ceciadit
& uiuit: cui loqueris. stat. & cecidit. Hec
faciens. quicquid passurꝰ fueris. in uiria eritꝰ
Nolo tͥ blandiaris: si hec iniusta st̃ omĩa
quȩ facis. quioquid pateris iustũ erit. Cui
& quasi accutis & subtilibꝰ. quia tu pascis.
& dic. Famelicꝰ potest pascere: id .x̃. peccator
potest dare scm̃: Famelicꝰ potest pascere
Languidꝰ potest sanare. Ligatus potest
soluere: Ista sunt uelitti magna & subtilia.
quibꝰ decipiunt imꝑitos. Claudat illis os
lam escam seruat dilectis sius  Si habent

Expanded text:
ut autem accipias, dic te non esse. Quid mones, christiane? quid doces? Certe persecutionem pateris:  persecutor! Quando Imperatores persequebantur Christianos, minando cogebant, quod tu efficis suadendo. Persuades christiano ut neget se esse christianum: quod tu suadendo facis, hoc persecutor occidendo non fecit. Sub te vivit homo, qui negat se esse christianum. Negat, et vivit? Perdidit jam vitam; cadaver tibi loquitur. Qui percussus est gladio persecutoris, cecidit, et vivit: cui loqueris, stat, et cecidit. Haec faciens, quidquid passus fueris, injuria erit? Nolo tibi blandiaris: si haec injusta sunt omnia quae facis, quidquid pateris justum erit. Cui et quasi acutis et subtilibus, quia tu pascis; et dic: Famelicus potest pascere? id est, peccator potest dare sanctum? Famelicus potest pascere? languidus potest sanare? ligatus potest solvere? Ista sunt veluti magna et subtilia, quibus decipiunt imperitos. Claudat illis os lam escam servat dilectis suis? Si habent
Abbreviated transcription (Latin):
scindere. xp̃i. Porro si hoc us non ẽ: quicqͥd
ꝓ hoc paterisius ẽ. Non es gͦ de his. qͥ pati¬
untur iniuriam. Lego alud manifestiꝰ
ex eugł̃io. Seati inquit qui ꝑsecutionẽ pa¬
tiuntur. Expecta. Quid festinas : Qͥd dicis
ego sum: Expecta inquam: totum legam.
Audisti. beati qui ꝑsecutionem patiunt᷑.
iam tͥ nescio quid ceperas arrogare. Si ꝑ¬
mittis. totum lego. Uide quid sequat᷑. Beati
qui ꝑsecutionẽ patiunt᷑: ꝓpt̾ iusticiã. Modo
dic. ego sum: si audes dicere ego sum. Suꝑi¬
ora quȩ dixi retractemꝰ: aut ne longum sit
hoc unum interrogo. Si dampnaris unum
hominẽ cuiꝰ causam nescis: audes te dicere
tenere iusticiam: Aut siquid ꝓ hac re passꝰ
esses: iniuriam nominares. Erigis te in teme¬
rarium tribunal cordis tui unde p̃cipiteris:
& audes sententiã ferre de homine cuiꝰ causã
nescis. Hoc si de uno homine faceres: esses in¬
suasiones & fraudes. rapi de gremio suo in¬
fremosi paruulos ꝑtrahi ꝑ neseio que se¬

Expanded text:
scindere? Porro si hoc jus non est, quidquid pro hoc pateris, jus est. Non es ergo de his qui patiuntur injuriam. Lego aliquid manifestius ex Evangelio: «Beati,» inquit, «qui persecutionem patiuntur.» Exspecta: quid festinas? quid dicis, Ego sum? Exspecta, inquam; totum legam. Audisti, «Beati qui persecutionem patiuntur;» jam tibi nescio quid coeperas arrogare. Si permittis, totum lego; vide quid sequatur. «Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam» . Modo dic, Ego sum. Si audes dicere, Ego sum; superiora quae dixi retractemus: aut, ne longum sit, hoc unum interrogo: Si damnares unum hominem, cujus causam nescires, auderes te dicere tenere justitiam? aut, si quid pro hac re passus esses, injuriam nominares? Erigis te in temerarium tribunal cordis tui, unde praecipiteris; et audes ferre sententiam de homine cujus causam nescis! Hoc si de uno homine faceres, esses insuasiones et fraudes rapi de gremio suo infirmos, parvulos pretrahi per nescio quae se
Abbreviated transcription (Latin):
rum: respice tanta genera seminum:
tantas diuersitates animalium: quicqͥd
natat in aquis: repit in t̾ra: uolitat
in aere: circuit in cęlo: omĩa ista quã
magna: quã p̃clara: quã pulchra: qͣm
stupenda. Ecce qui fecit hȩc omĩa ds̃
tuus ẽ: pone ibi spem tuam. ut sis beatꝰ.
Spes illiꝰ: in dnm̃ dm̃ ipsiꝰ. Quẽ: Qui
feeit celum & terram. mare & onũia que
iu eis sunt. Magnum dm̃ habem. Aad

Expanded text:
rum; respice tanta genera seminum, rum; respice tanta genera seminum, tuntas diversitates animalium, quidquid natat in aquis, repit in terra, volitat in aere, circuit in coelo: omnia ista, quam magna, quam praeclara, quam pulchra, quam stupenda! Ecce qui fecit haec omnia, Deus tuus est. Pone ibi spem tuam, ut sis beatus: «Spes illius in Dominum Deum ipsius.» Quem? «Qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Et si sunt qui dicantur dii. siue in cȩlo siue
mini multi: nobis tam̃ unꝰ ds̃ pat̾ ex quo
Ergo ipse sit spes tua. dñs ads̃ tuus: in illo
sit spes tua. in dño dõ tuo. Spes etiã illiꝰ
colit martem: qui colit neptiiũ: qͥ colit
mercurium: plus addo qui colit uentrẽ:
de quibꝰ dictum ẽ quorum ds uent̃ est.
Ergo ille illiꝰ ds̃: atq ille illiꝰ. Quid huꝰ
beati: quia spes ipsiꝰ in dño dõ ipsiꝰ: S.
quis ẽ iste: Qui fecit cȩlum & terram:
mare & om̃ia quȩ in eissunt. Fr̃s mei.
magnum dm̃ habemꝰ: benedicamꝰ nom̃ sc̃m
eiꝰ. quia dignatꝰ ẽ facere nos possessionem
suam. Nondum uides dm̃: ñ potes amare
plene qͦd ñdum uides. Quȩ uides ipse fe¬
cit. Miraris mindum: quere artificem
mundi. Suspicis cȩlum: & exhorrescis.
Cogitas uniuersam t̾ram: & contremiscis.
Maris magnitudine. qͣndo cogitationẽ
occupas. respice innumerabilitatẽ stella¬

Expanded text:
Etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive Etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive mini multi nobis tamen unus Deus Pater, ex quo Ergo sit ipse spes tua, Dominus Deus tuus; in illo sit spes tua. In domino deo suo est spes etiam illius spes, qui colit Martem, qui colit Neptunum, qui colit Mercurium: plus addo, qui colit ventrem, de quibus dictum est, «Quorum deus venter est» . Ergo ille illius deus, atque ille illius. Quis hujus beati? Quia «spes ipsius in Domino Deo ipsius.» Sed quis est iste? «Qui fecit coelunt et terram, mare et omnia quae in eis sunt.» Fratres mei, magnum Deum habemus! benedicamus nomen sanctum ejus, quia dignatus est facere nos possessionem suam. Nondum vides Deum, non potes amare plene quod nondum vides. Quae vides, ipse fecit. Miraris mundum, quare non artificem mundi? Suspicis coelum, et exhorescis; cogitas universam terram, et contremiscis; maris magnitudinem quando cogitatione occupas? Respice innumerabilitatem stella
Abbreviated transcription (Latin):
eris portio mea: eris tu possessio. & posside¬
bis. Possessio dei eris: & possessio tua erit ds̃.
Tu eris possessio eiꝰ ut colaris ab eo: & ipse
erit possessio tua. ut colas eum. Nam & tu
colis dm̃: & coleris a dõ. Recte dr̃ colo dm̃.
Quomͦ autem color adõ: Inuenimꝰ apud
apłm. Dei inquit agricultura estis: dĩ edi¬
ficatio estis. E dñs. Ego sum inquit uitis.
uos estis sarm̃ta: & pat̾ meꝰ agricola. Co¬
lit te gͦ ds̃ ut sis fructiosus: & colis.
ut sis fructuosus. libi bonum ẽ qͦd te colit
leus: tibi bonum ẽ qͦd colis dm̃. Cultor as
si recedat ab homine: desertꝰ fit homo. Cul¬
tor homo si recedat a dõ. desertus fit ipse ho¬
mo. Nec crescit deus accedente te: nec decres¬
cit discedente te. Ergo eritipse possessio
nr̃a. ut nos pascat : & erimꝰ possessio ipsius
Nulti enim habent multos dõs. & dicunt
eos dominos suos. & deos suos. Sed dic̃ apłs.¬

Expanded text:
eris portio mea. Eris tu possessio, et possideeris portio mea. Eris tu possessio, et possidebis; possessio Dei eris, et possessio tua erit Deus: tu eris possessio ejus, ut colaris ab eo; et ipse erit possessio tua, ut colas eum. Nam et tu colis Deum, et coleris a Deo. Recte dicitur, Colo Deum: quomodo autem color a Deo? Invenimus apud Apostolum: «Dei,» inquit, «agricultura, Dei aedificatio estis» . Et Dominus, «Ego sum,» inquit, «vitis, vos estis sarmenta, et Pater meus agricola» . Colit te ergo Deus, ut sis fructuosus; et colis Deum, ut sis fructuosus. Tibi bonum est quod te colit Deus; tibi bonum est quod colis Deum. Cultor Deus si recedat ab homine, desertus fit homo; cultor homo si recedat a Deo, desertus fit ipse homo. Nec crescit Deus accedente te, nec decrescit discedente te. Ergo erit ipse possessio nostra, ut nos pascat; et erimus possessio ejus, Multi enim habent multos deos, et dicunt eos dominos suos et deos suos. Sed dicit Ap