comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ generati. non st̃ unũ apud dm̃:
sed etiã iacob et esau qui ex uno
st̃ de rebecca nati concubitu. an¬
tequã nascerent᷑ fidĩ st̃ apud dm̃
merito separati. ut ꝓpositũ dĩ de
eligendis bonis et̃ refutandis ma-¬
lis etiã inp̃sentia iam dĩ maneret: &¬
ita gͦ & nunc. quos presciuit degen¬
tibus credituros elegit: et ex isrł re¬
iecit in credulos. Ex uno concubi¬
tu habens ysaac patris nr̃i. Que¬
intelligitur prima geminos edidis¬
se: in eo quod quasi nouũ aliquid
accesserit ꝑterrita. dm̃ interrogat.
Cum eñi nondũ nati fuissent. aut
aliquid egissent boni aut mali.
ut scđm electionem ꝓpositũ dĩ ma¬
neret: siuie ut hoc significaretur.
quomͦ etiã degeminis qui non cre¬
dit abicitur. Non ex oꝑibus sed ex
uocatͣione dictũ ẽ ei. Prescientia dĩ
non p̃uidicat peccatores. si conuer¬
t uoluerint. Dicit enĩ ꝑ ezechie¬
lem.Si dixero peccatori morte mo¬

Expanded text:
sunt generati: non sunt unum apud Deum, sunt generati: non sunt unum apud Deum, sed etiam Jacob et Esau: qui ex uno sunt de Rebecca nati concubitu, antequam nascerentur fidei sunt apud Deum merito separati: ut propositum Dei de eligendis bonis et refutandis malis, etiam in praesenti maneret. Ita ergo et nunc, quos praescivit de gentibus credituros, elegit: et ex Israel rejecit incredulos. Ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Quae legitur primo geminos edidisse: et eo, quasi novum aliquid accesserit, perterrita Deum interrogat. Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali: ut secundum electionem propositum Dei maneret. Sive ut hoc significaret, quod modo etiam de geminis, qui non credit, abjicietur. Nox ex operibus, sed ex vocatione dictum est ei. Praescientia Dei non praejudicat peccatores, si converti voluerint. Dicit enim per Ezechielem? Si dixero peccatori, Morte mo
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ locũ paulus apłs mistica dis¬
putatione euentilans. scribit ad
romanos: duo parit̃ testimonia
de genesi malachiaq conuingẽs.
Sed et rebecca de uno concubitu: ha¬
bens ysaac patrem nr̃m. Nam cum
nondũ nati eẽnt. aut aliquid egis¬
sent boni uł mali ͣ scdm electionẽ
ꝓpositum dĩ maneret: non ex oꝑib¬
sed ex uocatione dictum est ei. quia
maior seruiet minori. sicut scriptũ
ẽ. iacob dilexi: esau aũt odio ha¬
bui. Hoc aũt quod dicitur sicut
scriptũ est. et ad geneseos librum.
& non solum ait dilexi iacob an
te quã nasceretur. et odio habui
esaupriusquã ex matris
utero funderet᷑: sed inpos¬
teros eorũ amorẽ meũ et odium
conseruaui: odiũ inesaui: cuius
montes qui appellantur se¬
yr. redegi in solitudinem. et ur¬
bes feci eẽ desertas. et aserpenti¬
bus ac bestiis obtineri. Non solũ
mael et ysaac. qui quãuis exuno
quidẽ patre diuersis tam̃ matrib

Expanded text:
Quem locum Paulus apostolus mystica disQuem locum Paulus apostolus mystica disputatione eventilans, scriptum est, ad Romanos: duo pariter testimonia de Genesi Malachiaque conjungit. Sed et Rebecca de uno concubitu habens Isaac patrem nostrum. Nam cum nondum nati essent, aut aliquid egissent boni, vel mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex oex vocante dictum est ei: quia major serviet minori, sicut scriptum est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Hoc enim quod dicitur: Sicut scriptum est, et ad Geneseos librum,  Ntequam nasceretur: et odio habui Esau, priusquam ex matris utero funderetur, sed in posteros eorum amorem meum, et odium conservavi. Odium in Esau, cujus montes, qui appellantur Seir, redegi in solitudinem, et urbes feci esse desertas, et a serpentibus ac bestiis obtineri. Non solum Ismael et Isaac: qui quamvis ex uno quidem patre, diversa tamen matre
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Item semen ysaac non isti. qui
scđm carnem nati sunt: sed hi qui
scdm sp̃m sunt. hoc est scđm fidẽ
ysaac. Qui eñĩ talis ẽ: huiꝰ ꝓmissio
ẽ. et adoptio filioꝵ. Habebat enim
primogenitũ filiũ ęsau: et non ẽ
adõ dilectus nisi isrł. Id ẽ. non qͥ
filii carnis. hi filii dĩ: sed qui filii
sunt reꝓmissionis. estunantur in
semine. Hismael enĩ scđm carna¬
lem usũ: natus ẽ ex ancilla. ysa-¬
ac uͦ: suꝑ naturam de senibus ex
reꝓmissione dĩ ẽgeneratꝰ.¬
Ita nunc xp̃ianos
ꝓmissio filios abrahȩ. quam me-¬
ruit fides: ut scilicet pat̾ sit gen¬
tium plurimarũ.  missio¬
nis enĩ uerbũ hoc est. Hic osten¬
dit. posteriorẽ popłm more ysa¬
ac eẽ repmissionis. Scđ̾m hoc tem¬
pus ueniã: et erit sarȩ filius. An-¬
tequam nasceremini. inmo prius¬
quam rebecca esau et iacob ute¬
ro suo funderet. in iacob dilexi
uos: in esau idum eos odio habui.

Expanded text:
ret. Item semen Isaac non isti, qui ret. Item semen Isaac non isti, qui secundum carnem nati sunt, sed hi, qui secundum spiritum sunt, hoc est, secundum fidem Isaac. Qui enim talis, hujus promissio est, et adoptio filiorum. Habebat enim primogenitum Esau, et non est a Deo dilectus, nisi Israel. Id est, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed qui filii sunt promissionis aestimantur in semine. Ismael enim secundum carnalem usum natus est ex ancilla: Isaac vero super naturam de senibus ex repromissione Dei est generatIta nunc Christianos promissio facit filios Abrahae, quam meruit fides, ut scilicet pater sit gentium plurimarum. Promissionis enim verbum hoc est. Hic ostendit posteriorem populum, more Isaac, esse repromissionis. Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Antequam nasceremini: immo priusquam Rebecca Esau et Jacob ex utero suo funderet, in Jacob dilexi vos. In Esau Idumaeum odio habui.
Abbreviated transcription (Latin):
nedictus in scła. sicut et thomas
adorat et dicit. ds̃ m̃s et dñs m̃s.
Quod ille confirmat dicens. Quia
uidisti. ideo credidisti .xxu. Non
aũt quod exciderit uerbũ dĩ. Li¬
cet apłs doleat uideos excidisse
aꝓmissionis gratia: ostendit tam̃
non inane fuisse uerbũ dĩ. et his
ꝓmissa deberi. non qui scđm car¬
nem ex abraham et ysaac et ifrł
nati sunt: sed qui seruantes fidem
patriarcharũ. iu eorũ semine repu¬
tantar. Item: quia suꝑuis dixerat
dolere se quod genus isrł ꝓprio ui¬
cio excluderetur a regno. quorum
hec om̃ia fuerunt: hic ostendit. illos
qui non credunt. non eẽ filios
abrahȩ: ne om̃ibus iudeis p̃iudica-¬
re putaretur. et obiceretur ei. Nun¬
quid ergo ds̃ m̃titus est abrahȩ:
aliquanti. & si non om̃s isrłite
isrł sunt: sunt gͦ ex gentib ali-¬
quanti. in quibus ñ ẽ dolus. Sed
in ysaac uocabitur tibi semen.
Solo ys ac uocati sunt etiã tunc
filii ab rahȩ. non etiã in ismahel.
cum & ipse ex eius stirpe descende¬

Expanded text:
nedictus in saecula: sicut et Thomas adorat, et dicit: Deus meus, Deus meus. Quod ille confirmat, dicens: Quia vidisti, ideo credidisti. Non autem, quod exciderit verbum Dei. Licet Apostolus doleat Judaeos excidisse a promissionis gratia, ostendit tamen non inane fuisse verbum Dei: et his promissa deberi, non qui secundum carnem ex Abraham, Isaac et Israel nati sunt: sed qui servantes fidem patriarcharum, de quorum semine putantur. Item quia superius dixerat dolere se, quod genus Israel proprio vitio excluderetur a regno, quorum haec omnia fuerunt. Hic ostendit illos, qui non credunt, non esse filios Abrahae, ne omnibus Judaeis praejudicare putaretur, et objiceretur ei: Numquid Deus mentitus est Abrahae? aliquanti. Et si non omnes Israelitae, Israel sunt; sunt ergo ex gentibus aliquanti, in quibus non est dolus. Sed in Isaac vocabitur tibi semen. In solo Isaac vocati sunt etiam tunc filii Abrahae: non etiam in Ismael, cum et ipse ex ejus stirpe descende
Abbreviated transcription (Latin):
sum fenoris sui ꝑlidit: postquam
xp̃i sanguis cẏrografum origina¬
le deleuit. Sed dicit aliquis. Ecce¬
uere pestis late diffusa regnauit:
quando medicus deerat. quando
mortalitas generalis om̃s adinfer
na mitebat. Ubi uero portam para¬
disi redemptio de cęlis missa patefe¬

Expanded text:
fenoris sui perdidit usum, postquam Christi sanguis chirographum originale delevit. Sed dicet aliquis: Quarvere pestis late diffusa regnabat, quando medicus deerat, quando mortalitas generalis omnes vastabat. Ubi vero portam paradisi remissio de coelis missa patefa
Abbreviated transcription (Latin):
me liberabit de consuetudine
mortifera corporali: Gratia dei
cet: dicens qui aũt. xp̃i sunt:
carnẽ suã crucifixerunt cũ ui¬
ciis et concupiscenciis. Item.
Quem lex non potuit liberare: nun¬
quidnam paulus nondum erat dĩ
gracia liberatus: Unde ꝓbatur:
quia ex alterius ꝑsona hȩc loquit.
Igitur ego ipse mente seruio legi
dei. Recapitulat ut concludat:
x rursũ in ꝑsona eius qui suble-¬
ge erat hec loquitur. Carne aũt
legi peccati. Homo carnalis du-¬
plex est quodammodo: et in se¬
met ipsum diuisus. Nichil ergo
nunc dampnationis est hisqui
carnem ambulant. Hinc apłs.

Expanded text:
me liberabit de consuetudine me liberabit de consuetudine mortifera corporali? Gratia Dei cet, dicens: Qui autem Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Item, quem lex non potuit liberare: numquid non Paulus nondum erat Dei gratia liberatus? Unde probatur, quia ex alterius persona haec loquitur. Igitur ego ipse mente servio legi Dei. Recapitulat, ut concludat, et rursum in persona ejus, qui sub lege erat, haec loquitur. Carne autem legi peccati. Homo carnalis duplex est quodammodo, et in semetipso divisus. Cnunc damnationis est his qui carnem ambulant. Hinc datur
Abbreviated transcription (Latin):
amator. Condelector enĩ legi
dĩ scđm interiorem hominem.
consentio legi scđm mentẽ. Item.
Interior homo est. rationalis et
intelligibilis anima. quȩ consen¬
tit legi dĩ. Lex eus est: rationa¬
liter uiuere. et non duci in irraci¬
onabilium animalium passiones.
Exterior uero est: corpus nr̃m.
Cuis aũt lex. prudentia carnis ẽ:
quȩ docet edere et potare. et cȩ¬
teris uti luxuriis. quȩ repugnãt
rationi. Ꝙ si suꝑ auerint: legi
peccati subiciunt. Si enim ita est
sicut quidã estimant. quia quod
nolumus hoc facius: nunquam
dixisset. uideo aliam legem in
legem aliam in m̃bris meis: desi¬
deria. consuetudo. uł ꝑsuasio
inimici. Repugnantem legi men¬
tis mee. Conscientiȩ scilicet na¬
turali: uł legi diuinȩ quȩ in
mente consistit. Et captuantẽ
me in legẽ peccati: quȩ est in
membris meis: in consuetudine
delictorũ. Infelix ego homo. quis
me liberabit de corpore mortis
huius: Ego qui sic detineor. qͥs

Expanded text:
amator. Condelector enim legi amator. Condelector enim legi Dei, secundum interiorem hominem. Consentio legi secundum mentem. Item interior homo noster rationalis et intelligibilis, est anima quae consentit legi Dei. Lex enim ejus est rationabiliter vivere, et non duci irrationabilium animalium passionibus. Exterior vero, est corpus nostrum. Ejus autem lex prudentia carnis est: quae docet edere, et potare, et caeteris uti luxuriis, quae repugnant rationi. Et si superaverint, legi peccati subjiciunt. Sic enim ita est, sicut quidam aestimant: quia quod nolumus, hoc facimus. Video autem aliam legem in aliam legem in membris meis. Desideria consueta, vel persuasionem inimici. Repugnantem legi mentis meae. Conscientiae scilicet naturali, vel legi divinae, quae in mente consistit. Et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. In consuetudinem delictorum. Infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis hujus? Ego qui sic detineor, quis
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudo uoluntati resistit.
Item. Uoluptatum carnis ama¬
tor magis quam dĩ. hȩc dicit̃:
uelle adiacet michi: ut id qđ
ciam ꝓximo. Nam quod odiui
pati: illud facio. ꝑficere autem
bonũ: non inuenio. Non me uidao
facere. Non eñĩ quod uolo bo¬
num hoc facio: sed quod nolo
malũ hoc ago. Sicut uerbi gr̃a
si quis iam deuorare consueuit.
etiã cum non optat in currit.
Si aut̃ quod nolo illud facio
non ego oꝑor illud. sed quod habi¬
tat inme peccatũ. Non ego quia
inuitus: sed consuetudo peccati:
quam tamen necessitatẽ michi ip¬
se paraui. Inuenio igitur legem.
uolenti michi facere bonũ. Inue
facere: contra ad iacens malum.
Item hoc ẽ quod ait scđm ani¬
me uoluntatem bonum uelle
se facere: adiacere aũt sibi ma¬
lum uixta desideria carnis. Qm̃
michi malũ adiacet. Quod dicit.
qm̃ michi malũ adiacet: osten¬
dit quia non ꝑ necessitatẽ pec¬
cat. sed ꝓpria uoluntate ducit᷑
ad peccatũ. cum uult eẽ carnis

Expanded text:
consuetudo voluntati resistit. consuetudo voluntati resistit. Item voluntas carnis amatur magis, quam Dei. Ideo dicit, velle adjacet mihi, ut id quod ciam proximo: nam quod odi pati, illud facio. Perficere autem bonum non invenio. Non video facere. Non enim quod volo bonum, hoc facio; sed quod nolo malum, hoc ago. Sicut, verbi gratia, si quis jam devorare consuevit, etiam cum non optat, incurrit. Si autem quod nolo, illud facio: jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Non ego, qui invitus, sed consuetudo peccati: quam tamen necessitatem mihi ipse paravi. Invenio igitur legem volenti mihi facere bonum. Si ego facere contra adjacens malum. Item hoc est quod ait, secundum animae voluntatem bonum velle se facere; adjacere sibi malum juxta desideria carnis. Quoniam mihi malum adjacet. Quod dicit: Quoniam mihi malum adjacet: ostendit, quia non per necessitatem peccat: sed propria voluntate ducitur ad peccatum, cum vult esse carnis
Abbreviated transcription (Latin):
lex precipit contraria uolun¬
tati carnis. custodire uoluero.
scđm carnem quod nolo illud
facio. Scdm uero uoluntatem
sp̃s: legi dĩ spiritali atq bone
conuenio. Nunc aũt. iam non
ego oꝑor illud. Ante consuetu¬
dinem er̃go: libens ego ipse fa-¬
ciebam. Item: dicens iam non
ego oꝑor illud: ostendit. quia
non est hominis rationalis ir¬
rationabilium animalium ri-¬
tu uiuendum. Inferens autẽ.
quod habitat inme peccatũ: do¬
cuit quia totum se tradiderit
passionib carnis quȩ deo sunt
inimice. Sed quod habitat in
me peccatum. Habitat quasi hos¬
pes: et quasi aliud in alio. non
quasi unũ. accidentia scilicet ñ
naturalia. Scio eñĩ: quia non in¬
habitat inme. hoc ẽ in carne mei
bonũ. Non dicit. non ẽ caro mea
bona. Item. Hoc ex ꝑsona eius
dicitur: qui peccandi consuetu¬
dinem habet. et carnis iuciis
tenetur ob noxius. Nã uelle ad¬
iacet michi. Est uoluntas. sed
non ẽ effectus: quia carnalis

Expanded text:
lex praecipit contraria volunlex praecipit contraria voluntati carnis, custodire voluero secundum carnem, quod nolo, illud facio: secundum vero voluntatem spiritus, legi Dei spirituali atque bonae convenio. Nunc autem jam non ego operor illud. Ante consuetudinem ergo libens ego ipse faciebam. Item dicens: Jam non ego operor illud: ostendit, quia non est hominis rationalis, irrationalium animalium ritu vivendum. Inferens autem, quod habitat in me peccatum: docuit, quia totum se tradiderit passionibus carnis, quae Deo sunt inimicae. Sed quod habitat in me peccatum. Habitat quasi hospes, et quasi aliud in alio: non quasi unum, ut accidentia scilicet, non naturalia. Scio enim, quia non habitat in me, hoc est in carne mea bonum. Non dicit: Non est caro mea bona. Item hoc ex persona ejus dicitur, qui peccandi consuetudinem habet, et carnis vitiis tenetur obnoxius. Nam velle adjacet mihi. Est voluntas, sed non est effectus: quia carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
consentio legi quia bona est.
Precipiens: quod tibi non uis fie
ri: alii ne feceris. Scimus enim
qm̃ lex spiritalis ẽ: que spirita¬
lia mandat. Ego aũt carnalis
sum. Ego.quicumq legem ac¬
cipio: et carnalit̃ iuiuere consu¬
eui. Uenundatus sub peccato.
Quod eñĩ oꝑor. non intelligo.
Non enĩ quod uolo hoc ago:
sed quod odi illud facio. Pre¬
positus peccato: ut si consiliũ
euis acceꝑo: ipsus seruus efficiar.
Sponte memet ipsum subiciens:
etiam quasi in ebriatus consuetu¬
dine peccatorũ: ignoro quid fa-¬
cio. Quod enĩ oꝑor non incelli¬
go. Siue ita ꝓnunciandum. Er¬
go non intelligo malũ ẽẽ. quod
inuitus admitto. Cum malum
nolo facere quod committo:
utiq cum lege sencio. que ma¬
la et non uult et ꝓhibet. Potest
aũt et sic intelligi. Si pecco: le¬
gis seueritati me ipsum subicio.
Item: uenditur peccato: qui uo¬
luntati carnis inseruit. Si aũt
quod nolo illud facio: consen¬
tio legi qm̃ bona ẽ. Si ea quȩ

Expanded text:
consentio legi, quia bona est, consentio legi, quia bona est, praecipiens, quod tibi fieri non vis, alii non feceris. Scimus enim, quia lex spiritualis est. Quae spiritualia mandat. Ego autem carnalis sum. Ego quamcumque legem accipio, et carnaliter vivere consuevi. Venundatus sub peccato. Quod enim operor, non intelligo. Non enim, quod volo bonum, hoc ago: sed quod odi malum, illud facio. Proposito peccato, ut si consilium ejus accepero, ipsius servus efficiar, sponte memetipsum subjiciens, etiam quasi inebriatus consuetudine peccatorum, ignoro, quid facio. Quod enim operor, non intelligo. Sive ita pronuntiandum: ego non intelligo malum esse, quod invitus admitto, cum malum nolo facere, quod committo: utique cum lege sentio, quae mala et non vult, et prohibet. Potest autem et intelligi: Si pecco, legis severitati meipsum subjicio. Item invenitur peccare, qui voluntati carnis inservit. Si autem quod nolo, illud facio: consentio legi, quoniam bona est. Si ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Ante legem modũ habebat ꝑig-
norantiam: supra modũ ẽ. cum
scienter admutitur. Item: Hoc di¬
cit: qm̃ peccatũ cum ꝑ etatem pu¬
er obnoxius non erat ⁊Adolescens
etate dominante sibi lege com¬
missi reputatur inculꝑam. factũ
ẽ ultra modũ eẽ peccatum. Pec¬
catum ꝑmandatũ. Nunc ex ꝑso¬
na eius qui ȩtatem legitimam
habet: sermo ꝓfertur. Qui eni di¬
cit quia lex spiritalis ẽ: se ipsum
condempnat. ꝓpria uoluntate pec¬
cantem. Unde adiecit. Ego autẽ
carnalis sum: uenundatus sub
peccato. Ut ostendat. quia cum
eẽt liber: ipse se uenundãdit pec¬
cato. Quid enĩ iterum dicit:
Quod enim operor: non incelli¬
go. Hoc ẽ. nolo discernere. Noce¬
re nolens. noceo: aliena desidero.
meis fraudari non optans. Hoc
eni ostendit dicens. Non enim
quod uolo. hoc ago: hoc est: mi¬
chi bonũ fieri. Sed quod odi:
illud facio. Similit̃ intelligitur.
michi malũ fieri. Si enĩ quod
nolo. michi malũ fieri. hoc facio:

Expanded text:
Ante legem modum habebat per Ante legem modum habebat per ignorantiam: super modum est, cum scienter admittitur. Item hoc dicit, quoniam peccatum, cum per aetatem obnoxium non erat adolescenti aetati, dominante sibi lege, commissi reputatur in culpam: factum est ultra modum peccatum. Peccatum per mandatum. Nunc ex persona ejus, qui aetatem legitimam habet, sermo profertur. Qui enim dicit: Quia lex spiritualis est, seipsum condemnat propria voluntate peccante. Unde adjecit: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato: ut ostendat, quia cum esset liber, ipse se venundedit peccato. Quid enim iterum dicit? Quod enim operor non intelligo: hoc est nolens discernere nocere, volens noceo. Aliena desidero, in eis fraudare non optans: hoc enim ostendit dicens: Non enim quod volo ago: hoc est mihi bonum fieri; sed quod odi illud facio: similiter intelligitur, mihi malum fieri. Si enim, quod nolo mihi malum fieri, hoc facio:
Abbreviated transcription (Latin):
suã ad quisiuit. ostendens tempo¬
ralia et terrena quȩ putantur
eẽ bona. et legem preuaricari
suadens. quȩ et uitam ȩternam
facientibus ꝓmittit. Nam pecca
tum occasione accepta ꝑmanda
qui iusticiam abonitate secernũt.
lex et scã et bona dicitur. et gra¬
Sed et deus non numquã inuet̾i testa¬
m̃to bonus. ⁊ i nouo dr̃ iustꝰ Pater iuste
ait dñs. Hoc contra marcionitas:
hic locus facit. Quod ergo bonũ
ẽ. michi factum ẽ mors: absit.
Non michi ipsa causa mortis exti¬
tit: sed ego qui peccando inue-
uelatur peccatũ: et ab ipsa puni¬
tur. Item: uult ostendere. qualit̃
infanti qui ante sine lege erat. cũ
ceꝑit adolescere. et aparentibus
nichilominus ꝓhiberi. peccatum
incipiat apparere. Apparet aũt:
cum illud uitare didicerit: ipsum
enim peccatũ si in ꝓficiente etate
non solum non absciditur sed au¬
getur: supra modũ peccans effi¬
citur.dum iam ueniã non mere¬
tur. Ut fiat supra modũ peccans

Expanded text:
suam acquisivit, ostendens temposuam acquisivit, ostendens temporalia et terrena, quae putantur esse bona: et legem praevaricare suadens, quae vitam aeternam facientibus repromittit. Nam peccatum, occasione accepta, per maqui justitiam a bonitate secernunt: lex et sancta et bona dicitur et jusSed et Deus nonnumquam in veteri Instrumento bonus, et in novo dicitur justus. Pater juste, ait Dominus. Contra Marcionistas hic locus facit. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Non mihi ipsa causa mortis exstitit, sed ego qui peccando invenirevelatur peccatum, et ab ipsa punitur. Item vult ostendere qualiter infantis, qui ante sine lege erat, cum coeperit adolescere, et a parentibus nihilominus prohiberi, peccatum incipiat apparere. Apparet autem, cum illud vitare didicerit. Ipsum enim peccatum si in proficiente aetate, non solum non abscinditur, sed augetur, supra modum peccans efficitur, dum jam veniam non meretur. Ut fiat supra modum peccans.
Abbreviated transcription (Latin):
quando. Quasi iustus et liber ui¬
uere me putabam: siue. uł inp̃¬
senti iuuebam. Item. Cum aũt
puer essem: legi obnoxius non
eram. Sed cum uenisset manda¬
tum: Infinem obliuionis recog¬
nitum ẽ peccatũ. adueniente
mandato: ut om̃is qui illud fe¬
cerit. mortuũ se eẽ cognoscat.
Peccatũ reuixit. Ubi ad oleui.
et cȩpi eẽ sub lege: et delictũ.
quod cum eẽm puer ꝑ ignoran¬
tiam erat in me mortuũ. reui¬
xit. inme lege dominante:. Ita
ergo inquit mandatũ quod erat
aduitam datum: hoc michi in
mortẽ inuentum ẽ. puericie con¬
suetudine et more peccati. Item:
quiꝰ uixerat ꝑ naturalem scientiã.
et mortuũ fuerat ꝑ obliuonẽ
ideo dicitur reuixisse ꝑ legem.
Ego aũt mortiuis sum: quia sci¬
ens preuaricaiii. Et inuentum
ẽ michi mandatũ quod erat
ad uitam: hoc ẽẽ ad mortẽ. Qđ
custoditum ꝓficiebat ad uitam:
neglectum duxit ad mortem.
Item penȩ mortẽ dicit: quam
nobis peccatum ꝑ deceptionem

Expanded text:
quando. Quasi justum et liberum viquando. Quasi justum et liberum vivere me putabam: sive in praesenti vivebam. Item, cum autem puer essem, legi obnoxius non eram. Sed cum venisset mandatum. In fine oblivionis recognitum est peccatum, adveniente mandato: ut omnis qui illud fecerit, mortuum se esse cognoscat. Peccatum revixit. Ubi adolevi, et coepi esse sub lege: et delictum, quod cum essem puer, per ignorantiam erat in me mortuum, revixit in me lege dominante. Ita ergo, inquit, mandatum, quod erat ad vitam datum, hoc mihi in mortem inventum est, pueritiae consuetudine, et more peccandi. Item, quia vixerat per naturalem scientiam, et mortuum fuerat per oblivionem, ideo dicitur revixisse per legem. Ego autem mortuus sum. Quia sciens praevaricavi. Et inventum est mihi mandatum, quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Quod custoditum proficiebat ad vitam, neglectum duxit ad mortem. Item poenam mortem dicit, quam nobis peccatum per deceptionem
Abbreviated transcription (Latin):
auctor peccati. Dicit ergo / occa¬
sione mandati quod excusatio¬
nem ignorantiȩ abstulit. graui¬
us eum fecerit quam ante pec¬
care. sicut om̃is inuidus tunc
magis occasionem nocendi am¬
plectitur. quando aliquid com¬
mittitur ei. cui ille molitur in¬
sidias. Omnẽ concupiscentiã.
Quȩ fuerat lege ꝓhibita. Sine
lege enim. Pene lex in obliuo¬
ne erat naturalis: quȩ suggere¬
bat quid eẽt peccatũ. Idcirco lex
luterȩ suꝑducta ẽ: ut cominemora¬
ret oblitos. Item. Si cum lex non
eẽt. peccatũ mortiũ ẽ: insaniunt
qui adam ꝑ traducem asserunt
ad nos uenire peccatũ. Aptea aũt
dicit. peccatũ mortuũ ẽ: quia in
fantib qui sine lege sunt non ui¬
uit. idẽ inpune cominutitur.
Nam maledicente infante paren¬
tibus: uidetur eẽ peccatũ. non
tamen uiuũ sed mortuũ. Pecca¬
tum mortuũ erat. Puer licet
peccet. mortuũ ẽ in eo peccatũ:
quia non est legi subiectus.
Ego aũt uiuebam sine lege ali¬

Expanded text:
auctor peccati. Dicit ergo occaauctor peccati. Dicit ergo occasionem mandati: quod excusationem ignorantiae abstulit. Gravius enim facit, quam ante peccare: sicut omnis invidus tunc magis occasionem nocendi amplectitur, quando aliquid committitur ei, cui ille molitur insidias. Omnem concupiscentiam. Quae fuerat lege prohibita. Sine lege enim. Pene lex in oblivione erat naturalis, quae suggerebat, quid sit peccatum: idcirco lex litterae superducta est: ut commoneret oblitos. Item, si cum lex non esset, peccatum mortuum est: Insaniunt qui de Adam per traducem asserunt ad nos venire peccatum. Propterea hic dicit, peccatum mortuum est: quia in infantibus, qui sine lege sunt, non vivit, id est, impune committitur. Nam maledicente infante parentibus, videtur esse peccatum, non tamen vivum, sed mortuum. Peccatum mortuum erat. Puer licet peccet, mortuum est in eo peccatum: quia non est legi subjectus. Ego autem vivebam sine lege ali
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ubi adoleuerit. sub lege eẽ
incipit. et mandata cognoscens.
Absit. Contra manicheos. Quod
si dixerint. timuit scandalum:
semꝑ ergo timuit. et nunquam
contra legem loquutus ẽ. Unde
gͦ uos audistis. quod non fecit¬
ille: Sed peccatũ non cognoui:
nisi ꝑ legem. Hinc in ꝑsona eius
hominis loquitur. qui legem
accipit. id ẽ. qui primũ dei
mandata cognoscit. qui consuetu¬
dinem habebat delinquendi. Nam
concupiscentiam nesciebam: nisi
lex diceret. non concupisces. Non
dixit non habebam. aut non fa-¬
ciebam: sed nesciebam. Hoc est:
nesciebam concupiscentiam eẽ pec¬
catum. Item: sicut lumen intene¬
bris uł offendiculum uł foueam
ostendit: simili modo et lex p̃¬
cauendum et obseruandum ẽẽ
a peccatis facit noticiam pecca¬
torum. ac ꝑ hoc legem scãm. et
bonam ẽẽ dicimus. Occasione au¬
tem accepta. peccatum ꝑ man¬
datum oꝑatum ẽ inme. Hic pec¬
catum diabolum appellat: sicut
in apocalipsi nominatur. scilicet

Expanded text:
sed ubi adoleverit, sub lege esse sed ubi adoleverit, sub lege esse incipit, et mandata cognoscere. Absit. Contra Manichaeos. Quod si dixerint, timuit scandalum: semper ergo timuit, et numquam contra legem locutus est. Unde ergo vos audistis, quod ille non fecit? Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Hic in persona ejus hominis loquitur, qui legem accepit, id est, qui primum Dei mandata cognoscit: cum consuetudinem habet delinquendi. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces. Non dixit; non habebam, aut, non faciebam: sed, nesciebam: hoc est, nesciebam concupiscentiam esse peccatum. Item sicut lumen in tenebris, vel offendiculum, vel foveam ostendit: similiter, et lex praecavendum, et observandum esse a peccatis facit notitiam peccatorum: et per hoc legem sanctam et bonam esse dicimus. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me. Hic peccatum diabolum appellat, sicut in Apocalypsi nominatur: scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
iit amatorẽ carnis desideria.
Iuste aut̃ discipuli iħu legimus.¬
tui sunt qui mundo abrenuntia¬
uerunt. Et non inuetustate lute¬
re. Nunc scriptȩ et naturalis le¬
gis faciat mentionẽ. quia scrip¬
ta lex. et naturalem continet. In¬
fert aũt dicens. Nam concupis¬
centiam nesciebam: nisi ꝑ legem. ꝑ¬
sonam uiuenis sumit: ostendere uo¬
lens. quia quamdui sumus infan¬
tes. om̃ino quid sit concupiscen¬
tia ignoramus. Cum enĩ cresce¬
re ceꝑimus: initiũ accipit con¬
cupiscentia que alege ꝓhibita
ẽ. in nr̃am ꝑuenire noticiam. cũ
iam possumꝰ discernere bonum
et malũ. Quid gͦ dicemus: Lex
peccatum ẽ: Quia ab ea semꝑ
mortẽ dixerat eẽ solutam: Item:
ex hoc uult ostendere. qm̃ in non
custodienda lege. non fuit legis
infirmitas: sed humane uolunta¬
tis. Dicendo aũt. peccatũ non
cognoui nisi ꝑ legem. et ꝑsonã
pueri assumit qui ꝑ etatis infir¬
mitatem legi obnoxius non ẽ

Expanded text:
vit amatorum carnis desideria. vit amatorum carnis desideria. Juste hic discipuli Jesu legi mortui sunt, quoniam mundo abrenuntiaverunt. Et non in vetustate litterae. Nunc scriptae et naturalis legis facit mentionem: quia scripta lex et naturalem continet. Infert autem dicens: Nam concupiscentiam nesciebam nisi per legem. Personam juvenis sumit, ostendere volens, quia quamdiu sumus infantes, omnino quid sit concupiscentia ignoramus. Cum autem crescere coeperimus, initium accipit concupiscentia quae a lege prohibita est in nostram pervenire notitiam, cum jam possimus discernere bonum et malum. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Quia ab ea semper mortem dixerat esse solutam. Item ex hinc vult ostendere: quoniam non custodiendo legem, non fuit legis infirmitas, sed humanae voluntatis. Dicendo autem: Peccatum non cognovi, nisi per legem: personam pueri assumit, qui per aetatis infirmitatem legi obnoxius non est:
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enĩ essemꝰ in carne. passi¬
ones peccatoꝵ quȩ ꝑ legem erãt.
oꝑ abantur in m̃bris nr̃is. Cum
essemus in carnali conuersatio¬
ne. passio concupiscentiȩ oꝑaba¬
tur in oculis. et inceteris m̃bris
çȩtere passiones. quȩ tam̃ ꝑlegem
ostendebantur eẽ peccata. Item in
carne ẽ: qui uoluntate carnis du¬
citur. et legi dĩ obedire ꝓhibetur.
quia non potest duob dñis ser
cti passiones uincere: non incar
ne sumus. quia mortui sumus le¬
gi. quȩ doctrinã gratiȩ non con¬
tinet. Ut fructificarent morti.
ut nos legis seueritas interficeret
Nunc aũt soluti sumus alege
mortis: in qua detinebamur. Mo¬
rientes peccato. in quo detineba¬
mur alege. Ita ut seruiamus in
nouitate sp̃s. Spiritalis gratiȩ
p̃ceptis: et non littere legis. Itẽ
Seruitus noua ẽ. non diligere
mundũ. neq ea quȩ sunt in
mundo. et carnis curam non fa¬
cere inconcupiscentiis. Lex enĩ
bona terre ꝓmutens: nutrire no¬

Expanded text:
Cum enim essemus in carne, passiCum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem erant, operabantur in membris nostris. Cum essemus in carnali conversatione, passio concupiscentiae operabatur in oculis: et in caeteris membris caeterae passiones: quae tamen per legem ostendebantur esse peccata. Item in carne est: qui voluntate carnis ducitur: et legi Dei obedire prohibetur: quia non potest duobus dominis scti passiones vincere, in carne non sumus, quia mortui sumus legi, quae doctrinam gratiae non continet. Ut fructificarent morti. Ut nos legis severitas interficeret. Nunc autem soluti sumus a lege mortis, in qua detinebamur. Morientes peccato, in quo detinebamur a lege. Ita ut serviamus in novitate spiritus. Spiritualis gratiae praeceptis, et non litterae legis. Item servitus nova est, non diligere mundum, neque ea quae sunt in mundo: et carnis curam non facere in concupiscentiis. Lex enim bona terrae promittens, nutrire no
Abbreviated transcription (Latin):
legem sine effectu uindicte qua¬
si mortuam. nobis iam mortifica¬
tis impedire non posse. quo minꝰ
ex integro ad xp̃m qui resurre¬
xit amortius. transeamus. Qui me¬
rito nobis iuueret: si inueniret qđ
punire. possit innobis. Igitur ui¬
uente iuro uocabitur adultera:
si fuerit cum alio uro. Si autem
mortuus fuerit uir euis: liberata
ẽ alege uiri. ut non sit adultera.
si fuerit cum alio uro. Igitur quã¬
dui uiuit uir: tamdu illi scdm
euis soluis necesse est uiuere uo¬
luntatem. Cum aũt illo mortuo.
alio uiro mulier fuerit copula¬
ta: iam non illi scđm prioris ui¬
ri consuetudinem est iuuendũ.
Itaq fr̃s mei: et uos mortifica¬
ti estis legi. Noluit uixta com¬
parationem legem illis dicere mor¬
tuam: sed quod inter uideos di¬
cere non audebat. intellectui de¬
relinquit. ꝑ corpus xp̃i. ut sicis
alterius uiri. qui ex mortuis re¬
surrexit. ut fructificaremꝰ deo
cõmoriendo xp̃o. qui dampna¬
uit peccatũ in carne.XUIII.

Expanded text:
legem sine effectu vindictae qualegem sine effectu vindictae quasi mortuam, nobis jam mortificatis impedire non posse, quominus ex integro ad Christum qui resurrexit a mortuis transeamus: qui merito nobis viveret, si invenisset quod punire posset in nobis. Igitur, vivente viro, vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro. Si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Quamdiu vivit vir, tamdiu illi secundum ejus solius necesse est vivere voluntatem: cum autem, illo mortuo, alio viro mulier fuerit copulata, jam non illi secundum prioris viri consuetudinem est vivendum. Itaque, fratres mei, et vos mortificati estis legi. Noluit juxta comparationem, legem illis dicere mortuam; sed quod verbis eis dicere non audebat, intellectui dereliquit. Per corpus Christi, ut sitis alterius viri: qui ex mortuis resurrexit, ut fructificetis Deo. Commoriendo Christo, qui damnavit peccatum in carne.
Abbreviated transcription (Latin):
donũ sp̃s scĩ. et in futuro uitam
tis fructũ ur̃m in sc̃ĩficationem
finẽ uero uitam ȩternam. Hoc ipsũ
iam fructus ẽ : quod uiuitis scĩfi¬
cati ꝑ baptismum. Stipendia eñi
peccati. mors. Qui peccato militat:
remunerationẽ accipit mortem.
Item. Premiũ quod offert addecep¬
tionem nr̃am: hoc mors ẽ. Gra¬
cia aũt: uita ȩterna. Non dixit
similit̾ stipendia iusticiȩ: quia
non erat ante. quod remunerare¬
tur innobis. Non enĩ nr̃o labore
quesita ẽ : sed dĩ munere condo¬
ratis fr̃s: scientibus enĩ legem lo¬
quor. Hinc incipit difficultatẽ
legis ostendere: ut illos hortetur
ad grãm sine eius timore transi¬
re.Quia lex in homine domina¬
tur: quanto tempore iuiuit. Ho¬
mo: siue lex hominis. Nam quȩ
sub uiro ẽ mulier: iuuente uiro
alligata ẽ legi. Siaũt mortiuis
fuerit iuir eus: soluta ẽ alege
iuri. ꝑcomparationẽ. legis man¬
datũ. uirũ appellat. ut ostendat.

Expanded text:
donum Spiritus sancti: et in futuro vitam donum Spiritus sancti: et in futuro vitam tis fructum vestrum in sanctificationem: finem vero, vitam aeternam. Hoc ipsum ideo fructus est, quod vivetis sanctificati per baptismum. Stipendia enim peccati, mors. Qui peccato militat, remunerationem accipit mortem. Item praemium, quod offert ad deceptionem nostram, hoc mors est. Gratia autem Dei vita aeterna. Nosimiliter stipendia justitiae, quia non erat antequam remuneraretur in nobis. Non enim nostro labore quaesita est, sed Dei munere condotres? scientibus enim legem loquor. Hic incipit difficultatem legis ostendere, ut illos hortetur ad gratiam sine ejus timore transire. Quia lex in homine dominatur, quanto tempore vivit. Homo, sive lex homini. Nam quae sub viro est mulier, vivente viro, alligata est legi. Si autem mortuus fuerit vir ejus, soluta est a lege viri. Comparatione legis, mandatum virum appellat: ut ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid anima carnalit̾ gerit. car¬
nalit̃ deputatur. Si aũt caro spiri¬
tale opus faciat: totus homo effi¬
citur sp̃italis. Aut ita: ut ẽ illud.
Corpus quod corrumpitur. aggra¬
uat animã. Nos exhibuimus
m̃bra nr̃a seriure peccato: non si¬
cut manichei dicunt. naturam
corporis insertum habere peccatũ.
Cum enĩ serui essetis peccati: li¬
beri fiustis iusticiȩ. hoc ẽ innul¬
lo ei penitus seruientes. Ita et nunc:
liberi estote ab om̃i peccato. Quẽ
ergo fructũ habuistis tunc. in
quibus nunc crubescitis: Nam
finis illoꝵ mors ẽ. Nullus sine du¬
bio fructus ẽ in eare: qua ꝑ pe¬
nitenciã erubescitur. Om̃is enĩ qͥ
cognoscit bonitatem: in pristinis
actibus erubescit. Quicumq
aũt erubescit iusticiã: fructus
eius ignorat. Ergo qui peccant:
nec in presenti aliquem fructum
habent: & mortẽ ꝑpetuã infutu¬
ro ꝑcipiunt. Qui uero seruiunt
deo: et in p̃senti fructum habeł

Expanded text:
quidquid anima carnaliter gerit, carquidquid anima carnaliter gerit, carnaliter deputatur: si autem caro spirituale opus faciat, totus homo efficitur spiritalis: ut est illud: Corpus quod corrumpitur, aggravat animam. Nos exhibuimus membra nostra servire peccato; non sicut Manichaei dicunt: naturam corporis insertum habere peccatum. Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Hoc est in nullo ei penitus servientes: ita et nunc liberi estote ab omni peccato. Quem ergo fructum habuistis tunc in illis, in quibus nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est. Nullus sine dubio fructus est in ea re, quae per poenitentiam erubescitur. Omnis enim qui cognoscit bonitatem, in pristinis actibus erubescit: quicumque autem erubescit justitiam, fructum ejus ignorat. Ergo qui peccant, nec in praesenti aliquem fructum habent, et mortem perpetuam in futuro percipient. Qui vero serviunt Domino, et in praesenti fructum habent,
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ legis subiacere. que uindicat
in peccantes. Si enĩ iusticie obe¬
dieritis: non estis sub lege sed
sub gracia. Grãs aũt deo. quod
fuistis serui peccati fuistis inqͥ
sed non estis. Obedistis aũt ex
corde. ineã formã doctrinȩ: in
qua traditi estis. Ex corde dicit
hoc ẽ fideliter. Liberati autem
a peccato: ferui: serui facti estis
iusticiȩ. Indoctrina et exemplo
xp̃i: qui non solum peccata. sed
etiã occasiones auferre docuit
delictorum. Humanũ dico ꝓpt̃
quia nondum ad plenũ potes¬
tis audire diuinum. Cum eñi
multomagis debeatis seruire
iusticiȩ. quam peccato cui ante
seruistis: ego tam̃ concedo infir¬
mitati ur̃ȩ. ut tantũ usticie ser¬
uiatis. Siue ita. Humana iam
ratione digna loquor: quod om̃s
mecũ sentire possent. et nullus
abnuere. Sicut enĩ exhibiustis
mbra ur̃a seruire inmundicie.
et iniquitati ad iniquitatẽ: ita
nunc exhibete m̃bra ur̃a seruiit
iusticiȩ in sc̃ificationem. Quia

Expanded text:
tiae legis subjacere, quae vindicat tiae legis subjacere, quae vindicat in peccantes: si autem justitiae obedieritis, non estis sub lege, sed sub gratia. Gratias autem Deo, quod fuistis servi peccati. Fuistis, inquit, sed non estis. Obedistis autem ex corde in eam formam doctrinae, in qua traditi estis. Ex corde dicit, hoc est, fideliter. Liberati autem a peccato, servi facti estis justitiae. In doctrina et exemplo Christi; qui non solum peccata, sed etiam occasiones auferre docuit delictorum. Humanum dico, propquia nondum ad plenum potestis audire divinum. Cum enim multo magis debetis servire justitiae, quam peccato, cui ante servistis: ego tamen concedo infirmitati vestrae, ut tantum justitiae serviatis. Sive ita: humana jam ratione digna loquor, quod omnes mecum sentire possent, et nullus abnuere. Sicut enim exhibuistis membra vestra servire immunditiae et iniquitati, ad iniquitatem: ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae, in sanctificationem. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
dominabitur. Non enĩ estis sub
lege sed sub gratia. Sed bene sciens
quia his qui sub gracia sunt. ali¬
eni sunt amultis et adiuersis p̃¬
ceptis legis. et ab onerib eus que
data ẽ ꝓpt̾ duriciam cordis uide¬
orum. ut ẽ illud. Leꝓsam do¬
mũ destruere. et longe aciuita¬
te in locũ inmundũ ꝓicere. Qͥ
eñi participes sunt xp̃i gratiȩ
didicerunt quẽadmodũ oporte¬
at iuncere passiones. et dm̃ di¬
ligere ac ꝓximũ suũ. sicut scrip¬
tum ẽ. Non enĩ estis sub lege:
sed sub gracia. Grã: uincendi
et doctrinã p̃buit et exemplũ.¬
XUII Quid ergo: peccabimꝰ. qm̃
non sumus sublege: Ne dice¬
rent. gͦ cessante uindicta legis:
inpune peccabimus. Sed sub
gratia. Ab sit. Si peccatis: sub
gracia non estis. Nescitis qm̃ cui
exhibetis uos seruos adobedien¬
dum. serui estis euis cui obedi¬
stis. siue peccati ꝰ. sue obedicio
nis ad iusticiam: Si uolueritis
peccatis seriure: incipietis senten¬

Expanded text:
dominabitur. Non enim sub dominabitur. Non enim sub lege estis, sed sub gratia. Sed bene sciens, quia hi qui sub gratia sunt, alieni sunt a multis, et a diversis praeceptis legis, et ab oneribus ejus: quae data est propter duritiam cordis Judaeorum, ut est illud: Leprosam domum destruere, et longe a civitate in locum immundum projicere. Qui enim participes sunt Christi gratiae, didicerunt quemadmodum oportet vincere passiones, et Deum diligere ac proximum suum, sicut scriptum est: Non enim estis sub lege, sed sub gratia: gratiam vivendi, et doctrinae praebuit exemplum. Quid ergo? Peccabimus: quoniam non sumus sub lege. Ne dicerent: Ergo cessante vindicta legis, impune peccamus. Sed sub gratia? Absit. Si peccatis, sub gratia non estis. An nescitis, quoniam cui exhibetis vos servos ad obedientiam, servi estis ejus cui obedistnis, ad justitiam? Si volueritis peccatis servire, incipietis senten
Abbreviated transcription (Latin):
mortali: uiuite in mortales. Et
quomodo regnaret peccatũ incor¬
pore exposuit: ꝑ in obedientiam
scilicet et consensum. Unũ qđq¬
m̃brũ si officium suũ in malos
usus uerteret. arma iniquitatis
efficitur ad iusticiam expugnan¬
dam. Simul notandũ: quod ho¬
mo m̃bra sua cui uelit parti
ex hibeat. ꝑ arbitrii libertatem.
Sed ex hibete uos dõ: tanquã
ex mortuis iuiuentes. Tanquam
iam resurrexeritis: quia tunc
nec carnaliter uiuitur. nec pecca¬
to. Et membra ur̃a arma iusti¬
ciȩ deo. Ut oculus qui ante ui¬
debat ad concupiscendum: nunc
uideat aduestiendum nudũ:
sic de reliquis m̃bris aduerte.
Peccatũ enĩ in uobis non domi
netur. Non uos iuncat peccatũ:
non enĩ estis pariuili: sed ꝑfec¬
ti: quasi si pedagogus puero
noli facere uitiũ sermonis. Non
eñi adhuc audis gramaticum.
sed oratorem: sibi non debet domina¬
ri. Item. Non quia inpossibile sit
peccare his qui grãm acceꝑunt:
ideo dicit. peccatũ enĩ inuobis nõ

Expanded text:
mortali, vivite, ut immortales. Et quomodo regnet peccatum in corpore, exposuit, per obedientiam scilicet, et consensum. Sed neqmbrum, si officium suum in malos usus vertit, arma iniquitatis efficitur ad justitiam expugnandam. Simul notandum quod homo membra sua cui velit parti exhibeat per arbitrii libertatem. Sed exhibete vos Deo, tamquam ex mortuis viventes. Tamquam qui jam resurrexistis, quia tunc nec carnaliter vivitur, nec peccato. Et membra vestra arma justitiae Deo. Ut oculus qui ante videbat ad concupiscendum: nunc videat nudum ad vestiendum. Sic de reliquis membris adverte. Peccatum enim vobis nnabitur. Non vos vincat peccatum: non enim estis parvuli, sed perfecti; quasi paedagogus puero dicat: Noli facere vitium sermonis, non enim adhuc audis grammaticum, sed oratorem. Sive non dominari. Item non quia impossibile sit peccare his qui gratiam acceperunt: ideo dicit, peccatum in vobis non
Abbreviated transcription (Latin):
timente. Hoc eñi dicit: ostende¬
re uolens maximã partem pas¬
sionum. desideria humani corpo¬
ris eẽ. quod cum cęteris irracio¬
nalibus animalibus commmune
habemus. Sicut enĩ cetera ani¬
malia de terra habent natiui¬
tatem: ita et nos corpus. Ani¬
ma aũt nr̃a sp̃s est incorpore¬
us: et rationabilis et inmortalis.
Si eni scđm carnem uixeritis
moriemini. Scdm racionem ex¬
positam. quod carnales homi¬
nes custodire iusticiam non pos

Expanded text:
ti mente, hoc enim dicit, ostendeti mente, hoc enim dicit, ostendere volens maximam partem passionum, desideria humani corporis esse: quod cum caeteris irrationalibus animalibus commune habemus. Sicut enim caetera animalia de terra habent nativitatem: ita et nos corpus. Anima autem nostra spiritus est incorporeus, et rationalis, et immortalis. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Secundum rationem expositam, carnales homines justitiam cust
Abbreviated transcription (Latin):
et cȩtera. Nunc sp̃m nr̃m signi¬
ficat: quia ꝓpt̃ iusticiam suã
uita appellatur. quasi uiuifi¬
cans corpus. beata illa eterna ui¬
ta. Item: sp̃s uiuit. ut iusticiam
oꝑetur. Non eñĩ hoc solum que¬
ritur. ut ãcarnalibus cessemus.
sed etiã ut spiritalia faciamus.
pacietur ds templũ sui sp̃s in¬
terire. sed quomodo iħ̃m amor¬
tius suscitauit: ita et corpora nr̃a
debitores sumus: non carni: ut
scdm carnem uiuamus. Hocto¬
tum agit: ut ostendat eis legẽ
non eẽ necessariam. quȩ carna¬
libus data est. Item. Manifeste
nunc ostendit: quia non de cõ¬
muni et naturali morte suꝑuis
fecerit mencionẽ dicens. Si eñi
scđm carnem uixeritis: moriemi¬
n.Significat aũt mortẽ pęnȩ
eterne. Non eñĩ quia caro huma¬
na mala sit et sp̃s bonus. lau¬
dat sp̃m. et uituꝑat carnẽ: cum
ipse doceat dicens. et uirgo cogi¬
tat que sunt dñi. ut sit scã cor¬
pore et sp̃u. Nouit enĩ et m̃tem
accusare. dicens. Homines corrup¬

Expanded text:
tionem. Nunc spiritum nostrum significat: qui propter justitiam suam vita appellatur, quasi justificans corpus, beata illa aeterna vita. Item spiritus vivit, ut justitiam operetur. Non enim hoc solum quaeritur, ut a carnalibus cessemus sed etiam ut et spiritualia faciamus. patitur Deus templum spiritus interire: sed quomodo Jesum a mortuis suscitavit: ita et corpora vestra debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Hoc totum agit, ut ostendat eis legem non esse necessariam, quae carnalibus data est. Item manifeste nunc ostendit, quia non de communi et naturali morte superius fecerit mentionem, dicens: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Significat autem mortem poenae aeternae. Non enim, quia caro humana mala sit, et spiritus bonus, laudat spiritum, et vituperat carnem: cum ipse doceat, dicens: Et virgo cogitat, quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu. Novit enim et mentem accusare, dicens: Homines corrup
Abbreviated transcription (Latin):
Difficile orationis nr̃ȩ desideriũ
scđm quod corde concepimus
exprimere uix inuoce ualemus.
Unde sub secutus est. Sed ipse
sp̃s postulat ꝓ nobis: gemitibus
in enarrabilibus. Ds̃ ergo qui
scrutatur corda: et si sermonem
comp̃hendere non sufficimus
nouit in quanto modo credere
cupiamus. Scit tamen quia pro
scĩs rebus non ꝓsecularibus pos¬
tulamus. scdm ipsus uoluntatẽ.
tiam sp̃s. sp̃m nominauit: sicut
ibi dicit. Si orauero lingua: sp̃s
m̃s orat. Et ȩmulatores estis spi¬
rituũ. Postulat aũt: quia postu¬
lare nos facit. gemitibus qui en ar¬
rari non possunt: sicut tempta¬
re nos dicitur ds̃ ut sciat. hoc ẽ
ut scire nos faciat quales simus.
Sed et hof acommuni. quod do¬
minus fieri uibet ipse dicitur ope¬
rari. ut ille edific auit domum.
aut ille codicem fecit. cum nec
ipse scripserit. nec ille constru¬
xerit. Item: grãm sp̃s. nominat
sp̃m : qui docet nos ꝓ nobis dnm̃
postulare. sicut isaias dicit. Sp̃s

Expanded text:
Difficile orationis nostrae desiderium Difficile orationis nostrae desiderium secundum, quod corde concepimus, exprimere vix voce valemus: unde subsecutus est. Sed ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Deus ergo, qui scrutatur corda, et si sermone comprehendere non sufficimus: novit inquantum modo credere cupiamus. Scit tamen, quia pro sanctis rebus, non pro saecularibus postulamus secundum ipsius voluntatem.tiam spiritus, spiritum nominavit: sicut alibi dicit: Si oravero lingua, spiritus meus orat, et aemulatores estis spirituum. Postulat autem, quia postulare nos facit gemitibus, qui enarrari non possunt, sicut tentare nos dicitur Deus, ut sciat: hoc est, ut scire nos faciat, quales scimus. Sed et hoc commune, quod Dominus fieri jubet, ipse dicitur operari: ut ille aedificavit domum, aut ille codicem fecit, cum nec ipse scripserit, nec ille construxerit. Item gratiam spiritus, nominat spiritum: qui docet pro nobis Domino postulare, sicut Isaias dicit: Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ speciem. Spes aũt que uide¬
tur. non est spes. Nam quod
uidet quis. quid sꝑat: Quod
uidetur non sꝑatur. sed s ꝓpriũ
est possidetur. Nulla enĩ spes. in
rebus iusibilibus est xpĩanis. Nõ
enim nobis presentia ꝓmissa st̃.
sed futura. Si aũt quod non ui¬
demnus sꝑamus: ꝑ pacientiam ex¬
pectamus. Ideo fides ꝑ pacientiã
grandis est premii: quia quod
non uidet credit. et quasi iam
acceꝑit. ita secura ẽ de nondum
acceptis. sicut ait ad ebreos. Pa¬
cientia uobis necessaria est: ut
uoluntatem dĩ facientes. reporte¬
tis reꝓmissionem. Spes enĩ: sine
ut non terrena sed celestia postu¬
lemus. Infirma enĩ est nr̃a pos¬
sibilitas: nisi doctrina sp̃s sc̃i
aduiuetur. Nam quid oremus
sicut oportet: nescimus. Qui ad¬
huc ꝑ speculum uidemus: fre¬
quenter obsunt que ꝓdẽe puta¬
mus. Et ideo nobis postulata mi¬
nime conceduntur. ꝓuisione di¬
uina: sicut alibi ipse ait. Prop¬
ter quod ter dñm rogaui ut
discederet ame: et reliqua. Alit̾.

Expanded text:
 sumus. Spes autem, quae videtur, non est spes. Nam quod videt quis, quid sperat? Quod videtur, non speratur: sed si proprium est, possidetur. Nulla enim spes in rebus visibilibus est Christianis. Non enim nobis praesentia promissa sunt, sed futura. Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Ideo fides per patientiam grandis est praemii: quia quod non videt credit et quasi jam acceperit, ita secura est de nondum acceptis: sicut ait ad Hebraeos: Patientia vobis necessaria est, ut voluntatem Dei scientes, reportetis repromissionem. Spes enim sine put non terrena, sed coelestia postulemus. Infirma enim est nostra possibilitas, nisi doctrina sancti Spiritus adjuvetur. Nam quid oremus sicut oportet, nescimus. Quia adhuc per speculum videmus. Frequenter obsunt, quae prodesse putamus, et ideo nobis postulata minime conceduntur provisione divina: sicut et ipse alibi ait: Propter quod ter Dominum rogavi, ut discederet a me, et reliqua. Aliter: