comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loquar: cura aut̃ ẽ de spe. de uita. de immortalita¬
te ñ tammea. ꝗͣ tua uniuersoꝵq. quȩ qr mͥ cũ
plurimis cõmunis ẽ: hȩc ame cõmunis spei expe-¬
ctatio ẽ. Necognosce fidẽ. ꝗͣ olim optime ac re¬
ligiosissime imꝑator ab ep̃is optas audire. &
ñ audis. Dũ enĩ aqͥb ea requirit᷑ sua scͥbunt.
& ñ dĩ P̃dicant orbẽ ȩt̃nũ erroris ⁊ redeuntis
in se semꝑ certaminis circũ tulert̃. Opͣt uerat
humanȩ infirmitatis modestia om̃e cognitiois
diuinȩ sacram̃tũ. illis tantũ conscientiȩ suȩ fini¬
b contineri. qͥb credidit. Neq pꝰ confessã ⁊ rx¬
ratã in baptismo fidẽ in noĩe patͥs ⁊ filii ⁊ sp̃c scĩ.¬
qͥcꝗͣ aliud ut ambigere ut innouare. S quordã
aut p̃sumptio. aut facilitas. aut error. apłicȩ
doctrine indemutabilẽ constitutionẽ. partim
naturalis significationis eludit. ne ꝗd maner

Expanded text:
ei, cura autem est de spe, de uita, de immortalitaei, cura autem est de spe, de uita, de immortalitate non tam mea, quam tua uniuersorumque. quae quia mihi cum plurimis communis est, haec a me communis spei expectatio est. Recognosce fidem, quam olim, optime ac religiosissime imperator, ab episcopis optas audire et non audis. dum enim, a quibus ea requiritur, sua scribunt et non deum praedicant, orbem aeternum erroris et redeuntis in se semper certaminis circumtulerunt. oportuerat humanae infirmitatis modestia omne cognitionis diuinae sacramentum illis tantum conscientiae suae finibus contineri, quibus credidit, neque post confessam et iuratam in baptismo fidem in nomine patris et filii et spiquam aliud vel ambigere, vel innovare. Sed quorumdam aut praesumptio, aut facilitas, aut error, apostolicae doctrinae indemutabilem 545 constitutionem partim  veritatem naturalis significationis eludit, ne id maneret
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ testẽ dnm̃ meũ religiosũ cȩsarẽ tuũ iulianũ
qͥ plus inexilio meo contumelie ã malis qm ego
in ixriȩ ꝑtulit. Im ꝓmptu enĩ st̃ pietatis ur̃e
litterȩ. falsa aut̃ eoꝵ oia quȩ in exiliũ meũ ꝓcu¬
rauert̃ ñ in obscuro st̃. Ipse qͦ uł minist̃. uł au¬
ctor gestoꝵ omĩũ. int̾ hanc urbẽ ẽ. Cireũuentõ
te augustũ illusũq cesarẽ tuũ. ea confidens con
sisse docear. ñ iã sacerdotiũ ꝑuenia expectẽ. s
dignantissime imꝑator arbitͥo tuo derelinqͦ
quatenꝰ ⁊ qͦmͦ me iuibes loqui. ⁊ ea que maxime
tecũ in tempore hoc agenda st̃ ꝓsequor. Ab his
quidẽ id inp̃sens instructionis ad causa ꝓͣsentĩ
eũ cuiꝰ ministerio exulo. usq ad confessionem
falsoꝵ quȩ gesit adducã. S nichil de eo. nisi
cũ iuisseris loquar. Hunc aut̃ qr mͥ metus ẽ de
mundi ꝑiculo. de silentii meireatui. de iudicio dĩ¬

Expanded text:
meae testem dominum meum religiosum Caesarem tuum Julianum: meae testem dominum meum religiosum Caesarem tuum Julianum: qui plus in exsilio meo contumeliae a malis, quam ego injuriae, pertulit. In promptu enim sunt pietatis vestrae litterae: falsa autem eorum omnia, quae in exsilium meum procuraverunt, non in obscuro sunt. Ipse quoque vel minister, vel auctor gestorum omnium, intra hanc urbem est. Circumventum te Augustum, illusumque Caesarem tuum ea confidens conssisse docear, non jam sacerdotium per veniam exspectem, sed dignantissime imperator, arbitrio tuo derelinquo, quatenus et quomodo me jubes loqui, et ea quae maxime tecum in tquidem id in praesens instructionis ad causam, ut praesentem eum, cuius ministerio exulo, usque ad confessionem falsorum, quae gessit, adducam. sed nihil de eo, nisi cum iusseris, loquar. nunc autem, quia mihi metus est de mundi periculo, de silentii mei reatu, de iudicio d
Abbreviated transcription (Latin):
onsũ nescius piissime didit.¬
imperator. quȩ de ñ nullis negociis ad con¬
scientiȩ publicȩ audientiã p̃ferant᷑. ꝓ di¬
gnitate eoꝵ. qͥ eloquunt᷑ uł grauia existimari solere
uł leuia. dũhis tantis opinionib ambiguã senten.¬
tiã adstudiũ intelligentiȩ ꝓmouec hõis contẽptꝰ.
aut gr̃a. S mͥ apud te de diuina re pia dicturo: nul
ac religiosus. nec uiciũ iudicii apud prudentes religi¬
onsi ꝗd a quo audiat. s anquȩ audiat sint religiosa
di iudicet. Et q mͥ adeo de p̃sentia tua oportuni¬
tasp̃stita ẽ. nec erga hȩc qͥdẽ conscientiȩ meȩ cessa¬
uit officiũ. ut in eũ qͣm apud te habeo de religione
sermonẽ indignitas forte aliqua tecũ loq̃ñtis offen
pb̃ros meos cõmunionẽ distribuens. Exulo aut̃ ñ
crimine. s factione. & falsis nuntiis synodi. ad te
imꝑatorẽ piũ. s̃ ob aliqm̃ cͥminũ meoꝵ conscien¬
tiã ꝑ impios hoies delatꝰ. nec leuẽ habeo querele

Expanded text:
on sum nescius, piissime imperator, ca, quae de nonnullis negotiis ad conscientiae publicae audientiam proferan-. tur, pro dignitate eorum, qui eloquuntur, uel grauia existimari solere uel leuia, dum distantis opinionis ambiguam sententiam ad studium intellegentiae permouet hominis; contemtus aut gratia. sed mihi apud te de diuina re pia dicturo nulluac religiosus, nec uitium iudicii apud prudentes religionum, quid a quo audiat, sed an, quae audiat,sint religiosa, diiudicet. et quia mihi a deo de praesentia tuae opportunitas praestita est, nec erga haec quidem conscientiae meae cessauit officium, ut in eum, quem apud te habeo de religione sermonem, indignitas forte aliqua tecum loquentis offendhuc per presbyteros meos communionem distribuens. exulo autem non crimine, sed factione et falsis nuntiis synodi ad te imperatorem pium, non ob aliquam criminum meorum conscientiam per impios homines delatus. nec leuem
Abbreviated transcription (Latin):
sibi cogit. quȩ exiliis & carcerib ẽ credit. P endet
ad dignationẽ cõmunicantiũ. quȩ ꝑseque tiũ ẽ
consecrata terrore. Fugat sacerdotes. quȩ fugtis
ẽ sacerdotib ꝓpagata. Diligi se głatur a mui.¬
do. quȩ xp̃i eẽ ñ potuit. nͥ eam mundꝰ odiss
ac de cõparatione tradite nob olim eccłȩ. Nũ

Expanded text:
clesia: credique sibi cogit, quae exsiliis et carceribus est credita. Pendet clesia: credique sibi cogit, quae exsiliis et carceribus est credita. Pendet ad dignationem communicantium, quae persequentium est consecrata terrore. Fugat sacerdotes, quae fugatis est sacerdotibus propagata. Diligi se gloriatur a mundo, quae Christi esse non potuit, nisi eam mundus odisset. Haec de comparatione traditae nobis oli
Abbreviated transcription (Latin):
antixp̃iꝓprietas ẽ. xp̃o ecẽ contrariũ. Hoc nc̃ sub
opinione falsȩ pietatis efficit᷑. hoc subspecie p̃di
congemiscere. qͥb pat̾tinari dõ humana credun¬
t᷑. ⁊ ad tuendã xp̃i ecclãm ambitione sclãri labo¬
rat᷑. Orouos epi. qͥ hoc eẽ uoscreditis: qͥb na suffra¬
giis ad p̃dicandũ euangłm apłi usi sint: Qb adiu¬
ti pocestatib xp̃m p̃dicauert̃. gentesq fere om̃s
ex idolis addm̃ transtulert᷑: Anne aliꝗ̃ sibi assu¬
merent ẽ palatio gnitatẽ. himnũ deo incarc̃e
int̃ cathenas ⁊ pꝰ flagella cantantes. edictisq re¬
gis paulus cũ in theat᷑ spectaculũ ipse eẽt. xp̃o ec¬
clesiã congregabat: H erone. se credo. aut uespa¬
oꝑe se alentes int᷑ cȩnacula secreta q coeuntes.
uicos ⁊ castella gentesq fere om̃s terra ac mari
contͣ
senatꝰ consulta & regũ licta ꝑ agñ¬
tes.
claues credo regni cȩloꝵ ñ habebañ:
n manstesta se cudi uht᷑ contra

Expanded text:
ti proprietas est, Christo esse contrarium. Hoc nunc sub opinione falsae pietatis efficitur, hoc sub specie praecongemiscere, quibus patrocinari Deo humana creduntur, et ad tuendam Christi Ecclesiam ambitione saeculari laboratur. Oro vos, episcopi qui hoc esse vos creditis, quibusnam suffragiis ad praedicandum Evangelium apostoli usi sunt? quibus adjuti potestatibus Christum praedicaverunt, gentesque fere omnes ex idolis ad Deum transtulerunt? Anne aliquam sibi assumebant e palatio dignitatem, hymnum Deo in carcere inter catenas et post flagella cantantes; edictisque regis Paulus, cum in theatro spectaculum ipse esset, Christo Ecclesiam congregabat? Nerone se, credo, aut Vespaopere se alentes, intra coenacula secretaque coeuntes, vicos et castella gentesque fere omnes terra ac mari contra senatusconsulta et regum edicta peragrantes, claves, credo, regni coelorum non habebant? Aut non manifesta se tum Dei virtus contra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ ad ecñi mandati sui pignꝰ cõmendauit habituris :¬
anc nosfr̃s dilectissimi ⁊ amissã querere. ⁊ tur¬
batã cõponere. & cõꝑtã tenere curauimꝰ. S huiꝰ ipsiꝰ
nosfieriuł participes uł auctores. nec temporis nr̃i
peccata meruert̃: nec ĩminentis antixp̃i p̃uii mi¬
nistriq st̃ passi. Qpace sua id ÷ impietatis suȩ
conuiciis arguam. causã ꝑditionis publicȩ ne cui¬
ꝗͣ ignorata sit. ñ tacemꝰ. antixp̃os plures ec̃ etiam

Expanded text:
ommendavit abiturus, hanc nos, Fratres dilectissimi, et amissam quaerere, et turbatam componere, et repertam tenere curavimus. Sed hujus ipsius nos fieri vel participes vel auctores, nec temporis nostri peccata meruerunt, nec imminentis antichristi praevii ministrique sunt passi: qui pace sua, id est, impietatis suae conviciis arguamur, causam perditionis publicae, ne cuiquam ignorata sit, non tacemus. Antichristos plures esse, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
un ũ solũ dm̃ patm. & pꝰ maliuolas significati¬
ones similẽ inqͥt scd̾m scͥpturas filisi genitori
suo pat.Si usꝗ̃ in sc̃is uoluminib hoc scͥptũ ẽ.
habet innocentiȩ ꝓfessionẽ. Si u̾ ueritate diui¬
nitatis filtꝰ: pat unũ st̃. qͥd similitudinis imꝑ¬
fecta opinio antefert᷑: Imago qͥdẽ dĩ xp̃c ẽ. s &

Expanded text:
um Deum patrem. Et post malevolas significationes, Similem, inquit, secundum Scripturas Filium genitori suo patri. Si usquam in sanctis voluminibus hoc scriptum est, habet innocentiae professionem. Si vero veritate divinitatis Filius et Pater unum sunt, quid similitudinis imperfecta opin
Abbreviated transcription (Latin):
ũ quȩ dicta eent elaberent̃. continuo libellĩ regi ꝑ
questorẽ offero. quo quid conueniss: contineretur.
& ne ꝗd mentiri argueret. eiꝰde exẽpla subieci. Pla¬
cet õib auxentiũ hec ipsa ꝓfiteri freqͣnt̃. qͥ ut
ipsũ scͥberet. ẽ coactꝰ. Qui dui consilia sua uersanᷤ
callidissime fide regis eludit. Dat scͥpturã. stilo

Expanded text:
um quae dicta essent elaberentur, continuo libellum regi per um quae dicta essent elaberentur, continuo libellum regi per Quaestorem offero, quo quid convenisset, contineretur: et ne quid mentiri arguar, ejusdem exempla subjeci. Placet omnibus Auxentium haec ipsa profiteri frequenter: qui ut ipsum scriberet, est coactus. Qui diu consilia sua versans, callidissime fidem regis eludit: dat scripturam stylo
Abbreviated transcription (Latin):
tris diuinitas denegat᷑. & huiꝰ qͥdẽ usq adhuc im¬
Audiunt filiũ dĩ. putant indi natiuitate in ẽẽ dĩ
ueritate. Audiunt ante tẽpora. putant id ipsũ
ante tempora eẽ quod semꝑ ẽ. S anctiores aures
plebis. ꝗ̃ corda sunt sacerdotũ. Si dm̃ uerũ arri
si d̾idicunt.⁊ negant uerũ. tͥbuunt nom̃. ad
etiã importuna int̃pellatione suggessi auxentiũ
blasphemĩ ee.⁊ omino hostẽ xͥ habendũ. Id q ad¬
leci eũ alit̾ cred̾e. ꝗ̃ rex ipse. aut alii om̃s hab̾ent.
Qb rex ꝑ motꝰ. audiri nos a questore ⁊ magistro
p̃cepit. considentib una nobiscũ ep̃is fere decẽ
Primũ ꝙ ut inforo solet de ꝑsona calũpniat᷑ ẽ
Dampnatũ me aqͥdã saturnimo audiri ut ep̃m
ũ oportere¬
Hi onẽ nc̃ temporis. quid adhȩc responsũ sit enarra.¬
re. S qui tu audiebant. de fide potiꝰ ut regi pla¬
cuerat agitandũ eẽ decernt̃. Cumq sã in arto ẽẽt
ꝓfessus. Placuit gͥ hoc sc̃bi. xͣ memoriis audienti¬

Expanded text:
tris divinitas denegatur. Et hujus quidem usque adhuc imAudiunt filium Dei; putant in Dei nativitate inesse Dei veritatem. Audiunt ante tempora; putant idipsum ante tempora esse, quod semper est. Sanctiores aures plebis, quam corda sunt sacerdotum. Si Deum verum Ariasi Deum dicunt, et negant verum; tribuunt nomen, et etiam importuna interpellatione suggessi, Auxentium blasphemum esse, et omnino hostem Christi habendum: idque adjeci, eum aliter credere, quam rex ipse, aut alii omnes haberent. Quibus rex permotus; audiri nos a Quaestore et Magistro praecepit, considentibus una nobiscum episcopis fere decem. Primumque, ut in foro solet, de persona calumniatus est, damnatum quondam me a Saturnino, audiri ut episcopum non oportere. Non est nunc temporis, quid ad haec responsum sit, enarrare: sed qui tum audiebant, de fide potius, ut regi placuerat, agitandum esse decernunt. Cumque jam in arcto esset tantiae est professus. Placuit igitur hoc scribi, et ne memoriis audienti
Abbreviated transcription (Latin):
xandria in arriana eccła cui g̃goriꝰ p̃erat. pre¬
sbit̃ eẽ cepiss S de arriminensi sinodo qͥ ab
om̃ib ẽ religiose dissoluta: nichil dicamus.
Tantu diaboli cõmenta pandenda st̃. Cum
lis ab eo ut acallidissimo diabolo sententia qͦ
significaret xp̃m ante oia tẽpora natũ dm̃
uera filiũ. ut scdm̃ arrianos ueritas ad filiũ ñ ad dm̃
referret᷑ Et ut longe maior differentia huiꝰ
significationis existeret. subicit᷑ ex uero deo
sermone una ab auxentio diuinitas p̃dicat᷑.
Et in ea ñ confitet᷑ ⁊ filiũ. ut insolo pat ñ etiã
infilio eẽt sola una diuinitas. Spargit᷑ uͦ ꝑ¬
exposite ꝑ me fidĩ dissid̾e sententiã. Post ꝙ

Expanded text:
Ariana ecclesia, cui Gregorius praeerat, presbyter esse coepisset. Sed de Ariminensi synodo, quae ab omnibus est religiose dissoluta, nihil dicamus: tantum diaboli commenta pandenda sunt. Cumlis ab eo, ut a callidissimo diabolo, sententia, quae significaret Christum ante omnia tempora natum Deum verum filium: ut secundum Arianos veritas ad filium, non ad Deum referretur. Et ut longe major differentia hujus significationis exsisteret, subjicitur, Ex vero Deo sermone, una ab Auxentio divinitas praedicatur, et in ea non confitetur et Filium: ut in solo Patre, non etiam in Filio, esset sola una divinitas. 9. expositae per me fidei dissidere sententia: post quae
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemias auxentii uerbis singulis e¬
plicarem. U erum quia id non licet: sal.¬
tem unus quisq quod sibi placeat in tel¬
ligat. Multa alia proferre ecclesiȩ me
pudor inhibet. et committere epistole
arriandrum blasphemiarum dedecora
pertimesco.U num moneo: cauere
cepit. male ecclesiam dei intectis edifici¬
isq ueneramini. male sub his pacis no¬
men ingeritis. Anne ambiguum est
in his antixp̃m esse sessurum᷑: Montĩ
michi et silue. et lacus. et carceres. et
uoragines sunt tutiores. In his enim
ꝓphete aut manentes. aut demersi. dei
spiritu ꝓphetabant. Absistite itaq ab
auxentio sathanȩ angelo. hoste xpisti
uastatd. perdito fidei negatore. Quam
sic est regi ꝓfessus. ut falleret. sic fefel¬
lit. ut blasphemaret. Congreget nunc
ille quas uolet in me synodos. & hereti¬
cum ut sepe ĩam fecit publico titulo
ꝓscribat. et quantam uolet iram in
me potentium moliatur. Michi cer¬
te ille nunquam aliud quam diabolꝰ

Expanded text:
blasphemias Auxentii verbis singulis eblasphemias Auxentii verbis singulis explicare. Verum quia id non licet, saltem unusquisque quod sibi liceat intelligat. Multa alia proferre Ecclesiae me pudor inhibet, et committere epistolae Arianorum blasphemiarum dedecora pertimesco. Unum moneo: cavete cepit, male Ecclesiam Dei in tectis aedificiisque veneramini, male sub his pacis nomen ingeritis . Anne ambiguum est, in his antichristum esse sessurum? Montes mihi, et sylvae, et lacus, et carceres, et voragines sunt tutiores: in his enim prophetae, aut manentes, aut demersi, Dei spiritu prophetabant. Absistite itaque ab Auxentio satanae angelo, hoste Christi, vastatore perdito, fidei negatore: quam sic est regi professus, ut falleret; sic fefellit, ut blasphemaret. Congreget nunc ille quas volet in me synodos, et haereticum me, ut saepe jam fecit, publico titulo proscribat, et quantam volet iram in me potentium moliatur: mihi certe ille numquam aliud quam diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o tantũ nr̃a concedis. qͥd regẽ. qͥd comites.
ꝗd dĩ eccłam. patͥs tui id÷ sathane arce circũ¬
uenis: Xpm̃ dm̃ dicis. Qd fallis innoĩe: Nega
moysen pharacĩ dm dictũ. X pm̃ filiũ ⁊ pͥmo¬
atũ. Dega diabolũ ante tẽpora ⁊ scła substitis¬
se. xp̃msimilẽ pat memoras. Nega ad imagi¬
nẽ ⁊ similitudinẽ dei hoiẽm et̃ cepisse: solũ
xp̃o qd̾ ẽ denegas. ne ds̃ uerus ⁊ uniꝰ cum
patre diuuinitatis atq substantiȩ sit. & so¬
lit᷑ sis una cũ magistris tuis me hereticũ ar¬
guere. E xpone qͥb potes litteris impieta¬
tis meȩ causam.⁊ blasphemiarũ mearsi titu¬
lũ ꝓpone. Michi aut̃ antixp̃c ẽ ille. qͥ uniꝰ
diunitatis et filium cum patre ñ confitet.
quiq nonita unum dom ueum patrem
predicat. ut ueritas quoq auhtatis m
telligatur infilio. Si uniu dintatis
expc̃ & deussunt. cur hoc normpliciter
scripsisti: Si tibi non sunt. cui oc simpli.¬
tius quam per litteras reuelarem. ui mi

Expanded text:
s? Quid Regem, quid Comites, quid Dei Ecclesiam, patris tui, id est, satanae arte circumvenis? Christum Deum dicis: quid fallis in nomine? Nega Moysen Pharaoni deum dictum . Christum filium et primoris : et creatum nega diabolum ante tempora et saecula substitisse. Christum similem Patri memoras: nega ad imaginem et similitudinem Dei hominem esse coepisse. Solum Christo quod est denegas, ne Deus verus et unius cum Patre divinitatis atque substantiae sit. Et solitus es una cum magistris tuis me haereticum arguere: expone, quibus potes litteris, impietatis meae causam, et blasphemiarum mearum titulum propone. Mihi autem antichristus est ille, qui unius divinitatis esse Filium cum Patre non confitetur: quique non ita unum verum Deum Patrem praedicat, ut veritas quoque divinitatis non intelligatur in Filio. Si unius divinitatis Christus et Deus sunt, cur hoc non simpliciter scripsisti? Si tibi non sunt, cur hoc non simplitius quam per litteras revelare, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ult̃ ñ sit: breuit᷑ exponã. Scdm placitã dõ ple¬
nitudinẽ coartata st̃ tẽpora. Circũscripta enĩ
ratio eoꝵ celestib libris docet᷑ Ac necẽẽ ẽ in
ipsã nos etatẽ antixp̃i incidisse. cui scd̾m apłm
ministris in lucisse angłm tñsformantib ab
omniũ fere sensu ⁊ conscientia is qui ẽ xp̃c
abolet̃. Ut enĩ erroris affirmatio certa sit: in¬
sensu sit. Hinc illȩ uariȩ opiniones. hinc sub unꝰ
xp̃i fide p̃dicatio plurimoꝵ Hinc arrii sp̃c nu¬
ꝑ ex angło cliaboli inlucis angłm figurat᷑. Cuiꝰ
hereditas om̃is adualentẽ. ursatiũ. auxentium
germiniũ. graiũ. successit atq defluxit. Nã
eẽ cuiꝰ ⁊ pat̾ ẽ. S eẽ potentẽ ⁊ p̃stantẽ cȩt̾is aliis
creaturis creaturã. Cũq ꝑ uoluntatẽ di ex ni¬
dĩ eẽ. Neq diuinȩ in eo natiuitatis maiestatis¬
q eiꝰ quȩ di c̃ intelligendã ueritatẽ. Ne q̃ uerꝰ¬

Expanded text:
onam. Secundum placitam Deo plenitudinem coarctata sunt tempora. Circumscripta enim ratio eorum coelestibus libris docetur: ac necesse est in ipsam nos aetatem antichristi incidisse, cujus, secundum Apostolum , ministris in lucis se angelum transformantibus, ab omnium fere sensu et conscientia is qui est Christus aboletur. Ut enim erroris affirmatio certa sit, insensum sit. Hinc illae variae opiniones, hinc sub unius Christi fide praedicatio plurimorum, hinc nuper Arii spiritus ex angelo diaboli in lucis angelum transfiguratus: cujus haereditas omnis ad Valentem, Ursacium, Auxentium, Germinium, Gaium successit atque defluxit. Nam esse cujus et Pater est; sed esse potentem et praestantem caeteris aliis 596 creaturis creaturam, eumque per voluntatem Dei ex niDei esse, neque divinae in eo nativitatis, majestatisque ejus, quae Dei est intelligendam veritate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum: dum filius ex deo ac sine demu¬
tatione dĩ natus. sic ex patre nascit᷑ ut
creetitr: & indemutabilis ex se. ac natura.¬
lis filii pat̃. sic filium condat ut generet.
Heresis gͦ creaturã eẽ dĩ filiũ ꝓfiteri ausa
dampnat᷑: ꝙ impiã creaturȩ ex nichilo o¬
pinionẽ impassibili ꝑ eã diuinitatis ꝑfe¬
fectione monstrata: consequens ꝓfessio na

Expanded text:
perfectum: dum et Filius, ex Deo ac sine demuperfectum: dum et Filius, ex Deo ac sine demutatione Dei natus, sic ex Patre nascitur, ut creetur; et indemutabilis ex se ac naturalis Filio Pater sic Filium condit, ut generet. Haeresis ergo creaturam esse Dei filium profiteri ausa, damnatur: quia impiam creaturae ex nihilo opinionem, impassibili per eam divinitatis perfectione monstrata, consequens professio na
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ aut ꝑmixtionis aut partus. Eẽ enin ͥ
cipit. quod creatus exnichilo. & qui creat ef¬
ficit ꝓpotestate quod condit: & est opus
uirtutis. & creatio ñnaturȩ ex natura gi-¬
gnente natiuitas. At u̾ natiuitas legit¬
timȩ originis: & geminȩ naturȩ ꝑfectus
ꝓfectus ẽ. Ex natura enim generante.
naturã sumpsit genita natura. SS qr dei
filius non corporalis partitudinis ẽ genit᷑
co ait creatam se eẽ sapientia. om̃em inge¬
neratione sua naturã passionis corporalis
tet᷑: absolutã natiuitatis sue intelligentiã
p̃staret. dum & indemutabilẽ patris na¬
turã increatione significat. & legitumã
ac ꝓpͥam ex deo patre genite naturȩ suȩ
ostendit eẽ substantiã. Atq ia ꝑfecte
natiuitatis intelligentiã creationis ⁊ gene¬
rationis attulit sermo. cum alterũ sine
demutatione. alterum in ꝓprietate nat᷑e
ẽ. sit q utrumq unum. & unumutrũq

Expanded text:
sionem, aut permixtionis, aut partus. Esse enim asionem, aut permixtionis, aut partus. Esse enim aliquando incipit, quod creatur ex nihilo. Et qui creat, efficit pro potestate quod condit: et est opus virtutis creatio, non naturae ex natura gignente nativitas. At vero nativitas, legitimae originis et genuinae naturae perfectus profectus est: ex natura enim generante naturam sumpsit genita natura. Sed quia Dei filius non corporalis partitudinis est genituco ait creatam se esse Sapientia, omnem in generatione sua naturam passionis corporalis tetur, absolutam nativitatis suae intelligentiam praestaret: dum et indemutabilem Patris naturam in creatione significat, et legitimam ac propriam ex Deo patre genitae naturae suae ostendit esse substantiam. Atque ita perfectae nativitatis intelligentiam, creationis et generationis attulit sermo: cum alterum sine demutatione, alterum in proprietate naturae est. Fitque utrumque unum, et unum utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
icentib creaturã uł conditionẽ eẽ fili¬
um dei: contrahitur ratione subiecta.
Namq impietatis hereticoꝵ hinc pro¬
phana p̃sumptio est. quod legisse sedicãt.
dñs condidit uł creauit me: id ipsũ enĩ
conditio uł creatio uidet᷑ intelligi.
consequentẽ sententiã subt̾hentes. exqͣ
intelligentiã prior sumit. ex pͥma arri¬
piunt impietatissuȩ auctoritatẽ ut crea¬
turã dicant. qr sapientia dixerit se crea¬
tã. quȩ si creata ẽ. quomꝰ potuit & nasciͤ
Quia natiuitas om̃is quecũq ẽ innat᷑a
sua. ex natura gignentis consistit. c̾rea¬
tio aut̃ sumit exordium de creantis po¬
testate potente scilicet creatore ex ni¬
chio condere ereaturã. Sapientia itaq
quȩ se dixit creatã. eadem in conseqͣnti di
indemutabilẽ naturã. quȩ extra humani
partus speciẽ & consuetudinẽ sine immuta¬
tione aliqua ł demutatione sui cͤauit ipse ex¬
se quod genuit. Creantis enĩ opus ñ habet pas¬

Expanded text:
icentibus creaturam vel conditionem esse filium Dei, contraitur ratione subjecta. Namque impietatis haereticorum hinc profana praesumptio est, quod legisse se dicant, Dominus condidit vel creavit me; id ipsum enim conditio vel creatio videtur intelligi: sed consequentem sententiam subtrahentes, ex qua intelligentiam prior sumit, ex prima arripiunt impietatis suae auctoritatem, ut creaturam dicant, quia Sapientia dixerit se creatam. Quae si creata est, quomodo potuit et nasci? quia nativitas omnis, quaecumque est, in naturam suam ex natura gignente consistit: creatio autem sumit exordium de creantis potestate, potente scilicet Creatore ex nihilo condere creaturam. Sapientia itaque, quae se dixit creatam, eadem in consequenti Sindemutabilem naturam, quae, extra humani partus speciem et consuetudinem, sine imminutione aliqua ac demutatione sui, creavit ex se ipsa quod genuit. Creantis enim opus non habet pas
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum ñ deputabit᷑. unus ẽ enĩ hic in
dm̃ ex dõ natus. ꝑ quem creata st̃ oĩa
incȩlo & interra ꝑquẽ tempora & scł̃a
facta sunt. Totum enim quicquid est
ex eius operatione subsistit. Hic gͦ
unus ẽ. disponens. ad abrahã. loqueñ
tes nobis inimicasq uirtutes ligno pas¬
sionis affigens. mortẽ in inferno ꝑimeñ.
spei nr̃e fidem resurrectione confirmañ.
corruptionẽ carnishumanȩ gła corporis
sui ꝑimens. Adhunc gͦ ñ deputabitur
alius: soli enĩ hȩc unigenito do ꝓpͥa st̃.¬
& unushic in hac peculiari uirtutũ suaꝵ
beatitudine natus exdõ ẽ. ñ alt̃ ad eum
ds̃ deputabit᷑ñ enĩ exalia substantia. sc̃d
ex dõ ds̃ ẽ. Nichil ineo itaq nouũ. nichil
extraneũ. nichil recens ẽ. Cũ enĩ audit
isrł quod sibi ds̃ unussit. & filio dĩ d̃o
ñ alt̃ ds deputet᷑. ut redimens ds̃sit absolute

Expanded text:
ad eum non deputatur. Unus est enim hic in ad eum non deputatur. Unus est enim hic in Deum ex Deo natus, per quem creata sunt omnia in coelo et in terra, per quem tempora et saecula facta sunt. Totum enim quidquid est, ex ejus operatione subsistit. Hic ergo unus est disponens ad Abraham, loquens tes nobis inimicasque virtutes ligno passionis affigens, mortem in inferno perimens, spei nostrae fidem resurrectione confirmans, corruptionem carnis humanae gloria corporis sui perimens. Ad hunc ergo non deputabitur alius. Soli enim haec unigenito Deo propria sunt, et unus hic in hac peculiari virtutum suarum beatitudine natus ex Deo est. Non alter ad eum Deus deputatur: non enim ex alia substantia, sed ex Deo Deus est. Nihil in eo itaque novum, nihil extraneum, nihil recens est. Cum enim audit Israel, quod sibi Deus unus sit, et Filio Dei Deo non alter Deus deputetur, ut Deus s
Abbreviated transcription (Latin):
rat enĩ iãsuꝑiꝰ. ⁊ homo ẽ. ⁊ qͥs cognose
eũ: Habesgͦ dm̃ interris uisum. ⁊ int
homines conuersatũ. & quero quomodo
intelligendũ existimes. deũ nemoui.¬
dit unqm̃. nͥ unigenitus filius. qͥ ẽ in
sinupatris. cũ hieremias dm̃ p̃dicet. qͥ
& uisusintris ẽ. ⁊ int̃ homines conuer¬
satus ẽ. Pat̃ certe ñ nisi soli filio uisibilĩ
Quis qͦ iste ẽ. qui c̃ uisus & conuersat᷑
int homines: ds̃ certe nr̃ ẽ. & uisibilis
in hoĩe. & contrectabilis ds̃.⁊ ꝓpħam
loquentem intellige. non deputabit᷑
alter ad eũ. Si queris quomodo: audi
existimes quod dictũ ẽ. Audi isrł. dñs
ds tuus unusẽ. Hȩc enim sibi coberent.
non deputabit᷑ alt̾ ad eum. Inuenit
omnem uiam scientiȩ. & dedit eã iacob
puerosuo & isrł dilecto suo. Posthec suꝑ¬
terram uisus ẽ. & int̃ homines conuersatꝰ
ẽ. Unus ẽ enĩ mediator dĩ & hominum
ds̃ & homo. &. in legislatione. & incor¬
poris assumptione mediator. Alius igit᷑

Expanded text:
cognoscet eum? Habes ergo Deum in terris visum, et inter homines conversatum: et requiro quomodo intelligendum existimes, Deum nemo vidit umquam, nisi unigenitus filius, qui est in sinu Patris ; cum Jeremias Deum praedicet, qui et visus in terris est, et inter homines conversatus est? Pater certe non nisi sis ergo iste est qui est visus et conversatus inter homines? Deus certe noster est, et visibilis in homine et contrectabilis Deus. Et prophetam loquentem intellige: Non deputabitur alter ad eum. Si quaeris, quomodo? audi existimes quod dictum est: Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est . Haec enim sibi cohaerent: Non deputabitur alter ad eum: qui invenit omnem viam scientiae, et dedit eam Jacob puero suo, onversatus est. Unus est enim Mediator Dei et hominum, Deus et 102 homo: et in legis latione, et in corporis assumptione mediator. Alius igitur
Abbreviated transcription (Latin):
habet confessionis exemplũ. maxime
cũ aduersatio eiꝰ plena confusionis
sit & pudoris. Immorare dĩ uerbis. con-¬
fitere di uocib & fuge confusionis de¬
nuntiationẽ. Dͤ enĩ dĩ filiũ ab ne-¬
honore ueneraris. quã patrẽ filu in-¬
honoratione fil contempnes: honoriᷤ
fidem innascibili dõ confitere. quod
pret̾ eũ ds̃ nullussit. unigenito deo
p̃dica. quod alisq eo ds̃ ñ sit. audie¬

Expanded text:
habet confessionis exemplum; maxime habet confessionis exemplum; maxime cum adversatio ejus plena confusionis sit et pudoris. Immorare Dei verbis, confitere Dei vocibus; et fuge confusionis denuntiationem. Deum enim Dei filium abnehonore veneraberis, quam Patrem Filii inhonoratione contemnes. Honoris fidem innascibili Deo confitere, quod praeter eum Deus nullus sit: unigenito Deo praedica, quod absque eo Deus non sit.
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. sequens sermo confutat. Ait enim.
Erubescent & pudebit om̃s qͥ aduersan-¬
tur ei. & ibunt cũ confusione. Decre¬
tum hoc inimpietatem tuãdĩ ẽ adu̾-¬
saris enim xp̃o. de quo te ꝓfessio pat̾nȩ
uocis obiurgat. Ds̃ ẽ enim. quem esse
delato ate honore innascibilis ds̃. glo¬
riam hanc ate solitudinissuȩ ñ postu¬
lat. ñ desiderat hanc opinionis tuȩ
intelligentiã. ut obhoc quod dixerit
non est ds̃ pret̃ me. eum quẽ ex se ge-¬
nuit dm̃ abneges. Ac ne sibi hoc ad
duunitatem filii destruendam pecy-¬
liare deferes unigeniti sui głam ho-¬
nore ꝑfecte diuinitatis impleuit. dics̃.
Et nonẽ ds pret̾ te. Quid exequata
discriminas : quid cõparata disc̾nis :¬
ꝓpͥum di filio ẽ. ne prẽt eũ ds̃ sit. Ppͥ¬
um dõ patͥ ẽ. ne absq eo d̾s quisqũã
t̾e ita & p̃care regem. Qm̃ inte ẽ deus.
& ñ ẽ ds̃ pret̃ te. Tu enĩ es̾. & nesci¬
ebamꝰ. ds isrł saluator. Caret contu¬
melia honoris officiũ. neq offensionẽ

Expanded text:
Deo, sequens sermo confutat: ait enim, Erubescent, et pudebit omnes qui adversantur ei, et ibunt cum confusione : Decretum hoc in impietatem tuam Dei est. Adversaris enim Christo, de quo te professio paternae vocis objurgat. Deus est enim, quem esse esce: non eget delato a te honore innascibilis Deus, gloriam hanc a te solitudinis suae non postulat, non desiderat hanc opinionis tuae intelligentiam; ut ob hoc quod dixerit, Non est Deus praeter me, cum quem ex se genuit Deum abneges. Ac ne sibi hoc, ad divinitatem Filii destruendam, peculiare deferres; Unigeniti sui gloriam honore perfectae divinitatis implevit, dicens, Et non est Deus praeter te. Quid exaequata discriminas? quid comparata discernis? Proprium Dei filio est, ne praeter eum Deus sit; proprium Deo patri est, ne absque eo Deus quisquam t precare regem: Quoniam in te est Deus, et non est Deus praeter te. Tu enim es Deus, et nesciebamus, Deus Israel salvator. Caret contumelia honoris officium, neque offensionem
Abbreviated transcription (Latin):
puã dm̃ & ds̃ erat uerbum: hoc erat in
Incipio apud dm̃. Omĩa ꝑ ipsum facta ẽt.
Qd si negare uole̾ a patre dictũ uderi. fi¬
at firmamentũ: audiesrursum ꝓpham
dicentem. Ipse dixit & facta sunt. ipse
mandauit. & creata st̃. Quod gͦ dictum ẽ
fat firmamentũ. in eo q̃d pat̾ sit locutꝰ.

Expanded text:
t Verbum, hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt . Quod si negare voles a Patre dictum videri, Fiat firmamentum , audies rursum prophetam dicentem, Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt. Quod ergo dictum est, Fiat firmamentum; in eo quod Pater s
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ solitarii dĩ patͥs. ñ ẽ ds̃ prẽt me:
quomͦ ex p̃dicatione dĩpatris dicentis.
ñ ẽ ds̃ p̃ter te. dictum int̃pretaberis.
siꝑ id quod dictũ ẽ. ñ ẽ ds̃ pret̃ me. af¬
firmare contendis. ne dĩ filuis dssit: &

Expanded text:
ionem solitarii Dei patris, Non est Deus praeter me: quomodo ex praedicatione Dei patris dicentis, Non est Deus praeter te, dictum interpretaberis, si per id quod dictum est, Non est Deus praeter me , affirmare contendis, ne Dei filius Deus sit? Et
Abbreviated transcription (Latin):
infinitatẽ in eo quod ante & postea dais
p̃ter se sit nullus ostendens. puero tam̃
suo ut in testimonio suo. ita & innoĩe
collocato & hoc ipsum promptũ ẽ ex¬
ꝑsona ipsius discere. Ait enim ad osee
ꝓpħam. Non apponã adhuc ut mise¬
rear domiu isrł: s enim aduersans ad¬
uers abor illis. F ilioꝵ aut̃ iuda miserebor.
& saluos eosfaciã in dño dõ ipsoꝵ. Er
go pat̾ dm̃ filiũ nuncupat. in quo & e¬
legit nos ante tempora sclaria. Illoꝵ
iccirco ait. qr ds̃ innascibilis anullo ẽ.
nosq filio in hereditatẽ a deo patre
donam᷑. Legimus nãq Posce ame. &
dabo tͥ gentes inbereditatẽ tuã. Dẽo
enim ex quo omĩa sunt. ds̃ nullus est.
qͥ sine initio ȩ t̃nus ẽ. F ilio aut̃. ds̃ pat̃
ẽ. Ex eo ens ds̃ natus ẽ. N obis aut̃. &

Expanded text:
infirmitatem habens in eo, quod ante et postea Deum infirmitatem habens in eo, quod ante et postea Deum praeter se sit nullus, ostendens: puero tamen suo, ut in testimonio suo, ita et in nomine, collocato. persona ipsius discere. Ait enim ad Osee prophetam, Non apponam adhuc ut miserear domui Israel, sed enim adversans adversabor illis: filiorum autem Juda miserebor, et salvos eos faciam in Domino Deo ipsor Pater Deum Filium nuncupat, in quo et elegit nos ante tempora saecularia . Ipsorum idcirco ait, quia Deus innascibilis a nullo est, nosque Filio in haereditatem a Deo patre donamur. Legimus namque, Posce a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Deo enim ex quo omnia sunt Deus nullus est, qui sine initio aeternus est. Filio autem Deus Pater est; ex eo enim
Abbreviated transcription (Latin):
delicet auctoris & exeogenitisignifi ca¬
tione. uno eodemq dicto. utramq illẽ
innature eiꝰdẽ & dignitatis nuncupatio
impiȩ assertionis possit occasio qđ di¬
ctum est. qm̃ ego sum & ante me ñ ẽ
ñ & filius d̾s sit. qr post dm̃ ante qu̾e
nullus ds̃ sit. nulluis quoq postea deus
futurus sit. totiꝰ obid dictiratio tractan¬
da ẽ. Ds̃ ipse sermonissui testis ẽ. s &
puer eiꝰ electusuna cũ eo testis ẽ. dm̃ an¬
te se ñ eẽ. neq post se futurũ. Sufficieñ
quidem sibi ipsi testis ẽ: s testimonio
de se suo. testimonium puer quẽ elegit
admiscuit. Unũ qͦ duoꝵtestimoniũ est.¬
nio pat̾s hȩc loquens. puer intribu ex
qua gigni habebat electus. Id ipsum
ita in euangliis demonstrat: Ecce
puer m̃s quẽ elegi. dilectus m̃s in qͦ
complacuit animȩ meȩ. Rion est gͦ an-¬
te me aluis ds . & post me ñ erit. ẽt̃ne
uidelicet & indemutabilis uircutis

Expanded text:
delicet et auctoris, et ex eo geniti significadelicet et auctoris, et ex eo geniti significatione, uno eodemque dicto utrumque illum in naturae ejusdem et dignitatis nuncupationimpiae assertionis possit occasio, quod dictum est, Quoniam ego sum, et ante me non est non et Filius Deus sit, quia post Deum, ante quem Deus nullus sit, nullus quoque postea Deus futurus sit: totius ob id dicti ratio tractanda est. Deus ipse sermonis sui testis est, sed et puer ejus electus una cum eo testis est, Deum ante se non esse, neque post se futurum. Sufficiens quidem sibi ipse testis est: sed testimonio de se suo, testadmiscuit. Quorum unum est testimonium nio Patris haec loquens, puer in tribu ex qua gigni habebat electus. Idipsum ita in Evangeliis demonstrat: Ecce puer meus quem elegi, dilectus meus, in quo complacuit anima mea . Non est ergo ante me alius Deus, et povidelicet et indemutabilis virtus,
Abbreviated transcription (Latin):
b enĩ dictis. is confessionis ordo subiect᷑
ẽ. Dixerat namq Sedes tua s inscłm
tui. Dilexisti iusticiã. & odisti iniquita¬
tem. Nc̃ quoq his adiecit. Ppt̃ea unxit
te ds. ds̃ tuus. Ds̃ ͦ regni et̃ni. ob meri¬
tũ dilectȩ uisticiȩ & ꝑose iniquitatis a
deo suo unctus ẽ. Nunquid intelligen¬
tiã nr̃am aliqua saltẽ nominũ int̾ualla
confundunt. Nam discretio tantum
ꝑsonȩ in .te. & tiuuis. posita ẽ: innullo ta
unxit te ds ds tuus. Nion est aut̃ ante
innascibilem dm̃ ds̃ ullus. ipso dicente.
estote michi testes. & ego testis. dicit dñs
ds̃. & puer m̃s quc̃ elegi. ut sciatis. &
credatis. & intelligatis. qm̃ ego sum. &
ante me ñ ẽ alius d̾s. & post me ñ erit.
ta p̃sona est. & eiꝰ qui ex innascibili est.
us. Id enim qd̾ ait tuus. ad natiuitatẽ re¬
fert᷑. ceterũ ñ ꝑimnit naturam. & iccirco
Unxit enĩ te ds̃ ds̃ tuus. designata ui¬

Expanded text:
bus enim dictis hic confessionis ordo subjectus bus enim dictis hic confessionis ordo subjectus est. Dixerat namque: Sedes tua, Deus, in stitiam, et odisti iniquitatem . Nunc quoque his adjecit: Propterea unxit te, Deus, Deus tuus. Deus ergo regni aeterni, ob meritum dilectae justitiae et perosae iniquitatis, a Deo suo unctus est. Numquid intelligentiam nostram aliqua saltem nominum intervalla confundunt? Nam discretio tantum personae in te et tuus posita est, in nullo tamUnxit te, Deus, Deus tuus. Non est autem ante innascibilem Deum Deus ullus, ipso dicente: Estote mihi testes, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer meus quem elegi, ut sciatis et credatis et intelligatis quoniam ego sum, et ante tas; et ejus qui ex innascibili est, us. Id enim, quod ait tuus, ad nativitatem refertur, caeterum non perimit naturam . Et idcirco Unxit enim te, Deus Deus tuus: designata vi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ intelligentia. & distinctio innascibi¬
litatisnatiuitatis sensu ac manifestatasacͥ¬
m̃torũ cęlestium dispensatione. ñ solitariũ
dm̃ docuit opinandum. cum angelum
& filium dei dm̃ & angeli & filũ adora¬
bunt. & hȩc quidem de moysi libris
responsa a nobissint. uł potius moyses ipse
responderit. qr eo herecici auctore usi ꝑ
uniꝰ di confessionẽ putent ꝑsuaderi posse
ne cd̾ eẽ dĩ filius p̃dicet᷑. & contͣ auctoris
sui testimoniũ impii. eũ quando ille unũ
dm̃ confitens ñ destiterit de dĩ filio doce¬
re quod ds̃ ẽ. S consequens ẽ multiplices
de eodem ꝓpħarũ sententias ꝓferre. T̃ e
nes dictũ. Audi isrł. dñs ds tiuis unus ẽ.
atq utinã recte teneres. s scđ̾m sensum
tuũ dicti ꝓphecici querorationẽ. Ait enĩ
inpsalmis. Unxit te d̾s: ds̃ tuus. Dise̾ne ad
legentis intelligentiã unctũ & unguen¬
tem. Distingue. te: &. tuus. Ad quem.
& dequo sit sermo: demonstra. Suꝑiori¬

Expanded text:
ascibilitatis nativitatisque sensu, ac manifestata sacramentorum coelestium dispensatione, non solitarium Deum docuit opinandum, cum angelum et filium Dei Deum, Dei et angeli et filii adorabunt. 34. Et haec quidem de Moysi libris responsa a nobis sint, vel potius Moyses ipse responderit: quia eo haeretici auctore usi, per unius Dei confessionem putent persuaderi posse, ne Deus esse Dei filius praedicetur; 96 contra auctoris sui testimonium impii, cum quando ille unum Deum confitens, non destiterit de Dei filio docere quod Deus est. Sed consequens est multiplices de eodem prophetarum sententias proferre. nes dictum: Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est: atque utinam recte teneres. Sed secundum sensum tuum dicti prophetici quaero rationem. Ait enim in psalmis: Unxit te, Deus, Deus tuus . Discerne ad legentis intelligentiam unctum et ungentem: distingue te et tuus: ad quem et de quo sit sermo, demonstra. Superiori
Abbreviated transcription (Latin):
ctute sua. & intempore. sicut locutꝰ est
illi dñs. S uir uenturũ se locutus est:¬
uirũ crede tantum. nisi quiuenit &
ob id uenite. ut & sara᷑ concipiat & pa¬
riat. Fidem disce. dñs & ds ob hoc
uenit. ut sara & conciperet & pareret. In
potestate dĩ uir locutus ẽ. in effectu dei
ds p̃stitit. Ita se dm̃ & loquendo & facien¬
do significat. Uiris deinde conspectis tͥb
duo abeunt. s qui residet. dñs & ds̃ esł.¬

Expanded text:
ctute sua, et in tempore sicut locutus est ctute sua, et in tempore sicut locutus est illi DVirum crede tantum, nisi qui venit, ob id veniet, ut Sara et concipiat et pariat, Fidem disce. Dominus et Deus ob hoc venit, ut Sara et conciperet et pareret. In potestate Dei vir locutus est: in effectu Dei Deus praestitit. Ita se Deum et loquendo et faciendo significat. Viri deinde de conspectis tribus duo abeunt: sed qui residet, et Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
rũ se ꝓmittit. & sarȩ silium futurũ. Ds̃
abraham locutus ẽ isdem postea de reb
ipsis eundẽ uir ab eo uisus alloquit᷑. de¬
mutatio tantũ fit nominũ. nichil tam̃
de confessione decessit. Uirum enim li¬
cet conspectũ. abrahã tam̃ dñm adora¬
uit. sacraoentum scilicet future corpora¬
tionis agnoscens. nec tam̃ antȩ sidi testi-¬
monio caruit dño in euangłiis dicente.
ctus. rediturũ se tempore eodẽ pollicet᷑.
contuere sponsionis effectum. mem̃to
tam̃ uirũ ẽẽ qui spondeat. Quid gͦ scri-¬
ptura dicit: & dñs uisitauit sarã. uir
qͦ iste dñs ẽ. efficiens qđ spopondit. Qͥd
aut̃ sequit᷑ : & fecit ds̃ sare sicut locutꝰ ẽ.
locutũ certe uirum ñ ignorans. qͥ abra¬
he & uisus ẽ & locutus: dm̃ quomͦ igno¬
rabis scriptura eadẽ quȩ uirũ dixerat
dm̃ confitente. Ipsa enim dix̃. & con¬
cepit & peꝑit sara abrahȩ filiũ insene¬

Expanded text:
rum se promittit, et Sarae filium futurum Deus ad rum se promittit, et Sarae filium futurum Deus ad Abraham locutus est. Idem postea de rebus ipsis eumdem vir ab eo visus alloquitur. Demutatio tantum fit nominum, nihil tamen de confessione decessit. Virum enim licet conspectum, Abraham tamen Dominum adoravit : sacramentum scilicet futurae corporationis agnoscens. Nec tamen tantae fidei testimonio caruit; Domino in Evangeliis dicente, ctus rediturum se tempore eodem pollicetur. Contuere sponsionis effectum: memento tamen virum esse qui spondeat. Quid ergo Scriptura dicit, Et Dominus visitavit Saram ? Vir ergo iste Dominus est, efficiens quod spopondit. Quid autem sequitur? Et fecit Deus Sarae sicut locutus est . Locutum certe virum non ignoras, qui Abrahae et visus est et locutus. Deum quomodo ignorabis, Scriptura eadem, quae virum dixerat, Deum confitente? Ipsa enim dixit, Et concepit et peperit Sara Abrahae filium in sene
Abbreviated transcription (Latin):
staturus. confessio audientis & dũm eũ
cẽ & dm̃ docet. Sermonis enĩ exordium
abangło dĩ cȩpit: s in confessione dei
constitit. Ita qui sub mysterio magni
consilii nuntiandi di angłs ẽ: ipse &
natura & nomine ds ẽ. Ii omen enĩna¬
turȩ. ñ nomini natura componit᷑. Isdem
etiã de reb ad abrahã ds loquit᷑: benedi-¬
ctũ ĩa hysmahelẽ docet. & multiplican¬
dum eundẽ ẽẽ ingentẽ. Benedixi inqͥt
ei. Rionitaq demutauit ꝑsone suȩ signi¬
ficationẽ. se enĩ iã benedixisse demonstrat.
Scͥptura certe sacramenti ordinẽ & uerȩ
p̃dicationis modũ ab angło dĩ incipiens.
& postea isdem de reb eunde loquentem
doctrinȩ ꝓfectu sermo diuinus. Deus
istic ad abraham loquitur: pariturã sa¬
ram pollicetur. P osthȩc uiri tressedenti
assistunt. Unum adorat. & dñm ꝯfite¬
tur. Idemq & adoratus & confessus ab
illo tempore eodem infuturum redditu¬

Expanded text:
staturus. Confessio audientis et Dominum staturus. Confessio audientis et Dominum eum esse et Deum edocet. Sermonis enim exordium ab angelo Dei coepit, sed in confessione Dei constitit. Ita qui sub ministerio magni consilii nuntiandi, Dei angelus est, ipse et natura et nomine Deus est. Nomen enim naturae, non nomini natura componitur. Iisdem etiam de rebus ad Abraham Deus loquitur: benedictum jam Ismaeli docetur, et multiplicandum eumdem esse in gentem: Benedixi, inquit, ei . Non itaque demutavit personae suae significationem: se enim jam benedixisse demonstrat. Scripturpraedicationis modum, ab angelo Dei incipiens, et postea iisdem de rebus eumdem loquentem doctrinae profectu sermo divinus, Deus isthic ad Abraham loquitur, parituram Saram pollicetur. Post haec viri tres sedenti assitunt, unum adorat, et Dominum confitetur. Idemque et adoratus et confessus ab illo, tempore eodem in futurum reditu
Abbreviated transcription (Latin):
& fecit ds sarȩ sicut locutus ẽ. & concȩpit
& peꝑit. sara abrahȩ filiũ insenectute su-¬
a. & in tempore sicut locutus ẽ eiͣdñs.
& dehinc expulsa de abrahȩ domo cũ
filio suo ancilla. & indeserto ob aquȩ in¬
opiã interitũ pueri timente eade scri¬
ptura ait. & exaudiuit dñs uocẽ pueri
ubi erat. & uocauit angłs dĩ agar de
gelo. & dixit ei. Quid est agar: Raoli
timere. exaudiuit enĩ dꝰ uocẽ pueri
de locoinquo ẽ. Surge. accipe puerũ.
& tene manũ eiꝰ. Ingentẽ enĩ magnã
creduli cordis obtunsio ẽ. quȩ irreligio¬
sitatis temeritas. aut ignorare hȩc.
aut ñ ignorata negligere: Certe ita cõ-¬
memorata & dicta sunt. ne intelligentĩa
ueritatis error aliquis aut obscuritas impe¬
diret. Quȩ si ñ posse ignorari docemus.
impietatis ẽẽ crimen necẽẽ ẽ qd negatirr:
angłs di loqui ad agar cȩpit. Hysmahe¬
lem ingentemmagnam ad aucturus. &¬
eiq in enumerabilẽ gentis ꝓgeniẽ pre-¬

Expanded text:
et concepit et peperit Sara Abrahae filium in senectute sua, et in tempore sicut locutus est illi Dominus . Dehinc expulsa de Abrahae domo cum filio suo ancilla, et in deserto ob aquae inopiam interitum pueri timente, eadem Scriptura ait, Et exaudivit Dominus Deus vocem pueri ubi erat, et vocavit angelus Dei Agar de coelo, et dixit ei, Quid est Agar? noli timere; exaudivit enim Deus vocem pueri de loco in quo est. Surge, et accipe puerum, et tene manum creduli cordis obtusio est, quae irreligiositatis temeritas, aut ignorare haec, aut non ignorata negligere? Certe ita commemorata et dicta sunt, ne intelligentiam veritatis error aliquis aut obscuritas impediret. Quae si non posse ignorari doceamus; impietatis esse crimen necesse est quod negatur. Angelus Dei loqui ad Agar coepit, Ismaelem in gentem magnam adaucturus, eique innumerabilem 91 gentis progeniem prae
Abbreviated transcription (Latin):
scs isrł. qͥ fecit quȩ uentura st̃. Int̾ro¬
gate me de filiis ur̃is & de filiab & de
oꝑib manuum mearum mandate mͥ.
Ego feci terram. & hominem suꝑ eam.
ego om̃ib siderib p̃cepi. ego suscitaui
regẽ cũ iusticia. & om̃s uiȩ eiꝰ rectȩ. Hic
edificabit ciuitatẽ meã. & captiuitatĩ

Expanded text:
 Israel, qui fecit quae ventura sunt: Interrogate me de filiis vestris et de filiabus, et de operibus manuum mearum mandate mihi. Ego feci terram, et hominem super eam, ego omnibus sideribus praecepi, ego suscitavi regem cum justitia, et omnes viae ejus rectae. Hic aedificabit civitatem meam, et captivitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nec hic eguit. neq ille desiderat. & tamen
alteri alt̃ imꝑtiet. Ergo expostulatio cla¬
rificationis dandȩ. uicissimq reddendȩ.
nec patͥ quicquã adimit. nec infirmat
filiũ: s eandem diuinitatis ostendit in
ut᷑q uirtutẽ. cũ & clarificarise filius a
patre oret. & clarificationẽ pãt ñ dedi¬
gnet᷑ a filio. & hȩc inpatre & filio uir¬
tutis unitatem ꝑ uicissitudinẽ dande
& referende clarificationis ostendunt.
noscendũ ẽ. Nonopinor demiitabilis
ds ẽ. neq in ȩt̃nitatẽ cadit aut uiciũ
aut emendatio aut ꝓfectus aut dãpnum:¬
s qd̾ ẽ semꝑẽhoc enim dõ ẽ peculiare.
qd semꝑ ẽ. habere aliqñ innat᷑a ñ poterit
ut ñ sit. Quom̃ gͦ clarificabit᷑ qd̾ suo non
sumat: heremꝰ. moram᷑. s intelligentiȩ
nĩȩ infirmitatẽ euangłista ñ deserit. qͥ
quã clarificationẽ pat filius ẽẽt redditu

Expanded text:
neque hic eguit, neque ille desiderat: et tamen neque hic eguit, neque ille desiderat: et tamen alteri alter impertiet. Ergo expostulatio clarificationis dandae, vicissimque reddendae, nec Patri quidquam adimit, nec infirmat Filium; sed eamdem divinitatis ostendit in utroque virtutem cum et clarificari se Filius a Patre oret, et clarificationem Pater non dedignetur a Filio: sed haec in Patre et Filio virtutis unitatem, per vicissitudinem dandae et rependendae clarificationis ostendunt. noscendum est . Non, opinor, demutabilis Deus est, neque in aeternitatem cadit aut vitium aut emendatio, aut profectus aut damnumst, 57 hoc enim Deo est peculiare. Quod semper est, habere aliquando in natura non poterit ut non sit: quo modo ergo clarificabitur, quod suo non sumat? Haeremus, moramur. Sed intelligentiae nostrae infirmitatem Evangelista non deserit, qui quam clarification
Abbreviated transcription (Latin):
credentiũ ambigeret qd̃ homo ꝑsequentiũ
ñ negass. S forte ea clarificatione cre¬
dit equisse filius. qm orabat. & infirmus
repꝑi et᷑. dũ clarificationẽ potioris expe¬
ctat & quis ñ patrẽ potiorẽ confitebitur
ut ingenitũ agenito. ut patm afilio. ut
eũ qui miserit ab eo qui missussit. ut uo-¬
lentẽ ab eo qui obediat: & ipse nobis erit
testis. Pat̃ maior me est. Hec ita ut sunt
intelligenda st̃. S cauendũ ẽ. ne apud
imꝑitos głam filii. honor patͥs infirmet:
nec infirmari se patitur hec ipsa glorifi¬
catio postulata. ad id enim qd̾ dictum ẽ.
Pat̃. clarifica filiũ tuũ. Sequit᷑ ⁊ illud.
ut filuis clarificet te. Non gͦ flus infir¬
mus ẽ. uicem clarificationis ipse cum cla¬
rificand sit. redditurus. S si ñ ĩfirmus
quid postulabat. N emo enim nisi boc
quod eget postulat. Aut nũquid infirmꝰ
ut ei clarificatio sit reddenda ꝑfiliũ : sed

Expanded text:
credentium ambigeret quod unus persequentium credentium ambigeret quod unus persequentium  --Sed forte ea clarificatione creditur eguisse Filius quam orabat: et infirmus reperietur, dum clarificationem potioris exspectat. Et quis non Patrem potiorem confitebitur, ut ingenitum a genito, ut patrem a filio, ut eum qui miserit ab eo qui missus sit, ut volentem ab eo qui obediat? Et ipse nobis erit testis: Pater major me est . Haec ita ut sunt, intelligenda sunt: sed cavendum est, ne apud imperitos gloriam Filii honor Patris infirmet. Nec infirmari patitur haec ipsa clarificatio postulata: ad id enim quod dictum est, Pater, clarifica Filium tuum; sequitur et illud, ut Filius clarificet te. Non ergo infirmus est Filius, vicem clarificationis ipse, cum clarificandus sit, redditurus. Sed si non infirmus, quid postulabat? nemo enim nisi hoc quod eget postulat. Aut numquid infirmusut ei clarificatio sit reddenda per Filium? Sed