comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab helcana usq ad dd̾: ubi scrrptum est¬
de saul. scilit domi nꝰ regnum istł a te
hodie ⁊ tͣdidit illud̃ ꝓximo tuo meliori
rum gestarum.a d̾. usq ad lalomonẽ.
gestarum a salomone usq ad transmig¬
de misterus res gestarum que continen¬
rus terum gestarum que continentur

Expanded text:
ad David, ubi scriptum est: Scidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo tuo meliori rum gestarum a David usque ad Salomonem. gestarum a Salomone usque ad transmigde mysteriis rerum gestarum quae continenriis rerum gestarum, quae continentur
Abbreviated transcription (Latin):
sublimatꝰ in regnũ. ptꝰqmͣ adu̾sus parthos
felicit̾ dimicass. suoꝵ fraude suꝑ erfrathen iħ¬
t̾fectus ẽ floruit hac tempestate affricanꝰ. uir
int̾ eccłiasticos scͥptores nominatissimꝰ porphi
riꝰ ꝙͦ philosophus

Expanded text:
sublimatus in regnum, postquam adversus Parthos feliciter dimicasset, suorum fraude super Euphratem interfectus est. Floruit hac tempestate Africanus vir inter ecclesiasticos scriptores nominatissimus, Porphyrius quoque philosophus
Abbreviated transcription (Latin):
Ad̾ entm nulla rei ẽ. ũ ĩ eodem augo ait: om̃ino nicħ
latio studiosa atq motesta diuinam scͥpturam:. fõr¬
mam p̃se̾ptam intectna tenere adu̾tet Dehie gͦ
nb aditum adres diuinas aliq̃teno in religendus
dõ duce aꝑire uołntib. diserendũ est ⁊ pͥi umi de
reb: poea d̾ signis duseremue gt

Expanded text:
Quod enim nulla res est, ut in eodem Aug. ait , omnino nihil latio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de s
Abbreviated transcription (Latin):
ł nõ intellecte. uel offendenti error impieta¬
tis obtutatur. ac uoluntatis inuidia resultet.
non rõni uoluntatem subiciunt. nec decine
studium impenõt : s his. que sompniare sap̾ie
u̾ba coaptate nitutitur. ñ u̾ s placiti it̾e
sectantes. quo miq̃ uoluntas non ad intelli¬
gñtiam ũitatis s at defensionem placenturen¬
matat. nõ desid̾antes teci u̾itatem. s ab ea ad
placita quam placenta ꝯquitere. nec docent̾a
defterte. s tesidentis dectrinam coaptare.

Expanded text:
 non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntatis invidia resultet; non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare;
Abbreviated transcription (Latin):
tis fidi sc̃tatem corrumꝑe molientes. auriumq
pruriginem sub nouello sui desid̾ii dogmate
aliis ing̾entes. qui ꝯtũtõi stutentes. ꝯ̃ u̾itatẽ
placiti defensio̾e̾m. ꝑtinat pugna est. dimi se
⁊ ilitas ten: ⁊ se uoluntas erroris tuetur. hoꝵ gͥ¬
nẽquitie ĩ aliq esfunde q̃ant. ⁊ luc̾nam u̾itatis
in candelabio exaltare uolntes. in labore mlto

Expanded text:
tis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuetur. Honequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo
Abbreviated transcription (Latin):
Iupientes anquid de penuria ac
cenuttite it̾ma cum pauꝑcula
ingazo philatium dñi mut̾e.¬
ardua scand̾e̾. opus uitra in
tes mas agere p̾sumpsimus.
consum ationis fiouciam. laborisq m̾cetem in
sagnaritano statuentes qui ꝓlatis incratoem
semimui duob tenariis sr̃ erroganti c̾cta redde
ꝓfessꝰ est. dełcrat nos u̾itas polacentis s ĩret ĩ¬
qensitas laboris. desid̾ium hortatur ꝓficie̾di.
s te hortatur infirmitas deficiendi: qͣm iñẽ
glus domus d̾i. Quo mardescentes. fidem nr̾a
adu̾sꝯ errores cualium atq animaltum hoi̾mm
dauitice tr̃is chipeis munire. uł pocio minii¬
tam ostentere. ac theo logicarum in quisitõ¬
num aborta aꝑite: necno ⁊ sac̃m̾toꝵ eccͥasti
coꝵ ꝓmodico intlłigentie nr̃e noticiam tra¬
tere studuimꝰ. nͥ ualntes stuoiosoꝵ fr̃m uo
diis lingua ac stilo nos suite fagitantium.
Duac bigas ĩ nb agitat rp̃i caritae. qͣmuis nõ
ambigamiꝯ omĩem humani elegiti ẜmonẽ

Expanded text:
upientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mitardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitionum abdita aperire, necnon et Sacramentorum ecclesio modulo intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum diis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑtet applłari tres subas ũ appellantur tͣĩ
ꝑͣ. Sic̃ cum sit animal genꝰ ⁊ equus spẽs app¬
ellantur tres equi id̾ q tria animalia. Non
enim sp̃es ĩ płalit̾ dicitur ⁊ gnꝰ singulariter
ũ si diceret᷑ tres equi sunt unũ animal. s sic̃
tres equispłali noĩe. ĩ tria animalia noĩe gn̾a¬
li dicuntur. Cum gͦ tres ꝑͥs unã fateam᷑ eẽ
ẽentiam nõ tres eẽntias cum tres equi tria
aĩalia dñr non unũ. patet nomine eẽntic
singulare atq in diuiduum. ⁊ nõie eeñtie sp¬
eniem intelligi ut ꝑsona non dicatur sic̃ hõ¬

Expanded text:
oportet appellari tres substantias, ut appellantur tres personae. Sicut cum sit animal genus, et equus species, appellantur tres equi, iidemque tria animalia. Non enim ibi species pluraliter dicitur, et genus singulariter; ut si diceretur: Tres equne, ita tria animalia nomine generali dicuntur. Cum ergo tres personas unam fateamur esse essentiam, non tres esse essentias, cum tres equi tria animalia dicantur, non unum; patet nomine essentiae ed aliquid singulare atque individuum, et nomine essentiae speciem intelligi, ut persona non dicatur sicut ho
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdote. ꝗ̃ desideranti nec tempꝰ nͦ locꝰ offert. ⁊ si il¬
le cui ꝯfitebit᷑ pͥatẽ soluendi ñ hãt. fit mñ dignꝰ ue¬
uia ex sacerdotis desiccrio. qͥ crim̃ ꝯ ficet᷑ socio. Mun¬
dati .it. st lepsi dum ibant ostendere se łhora sac̃coti¬
bus. añteq̃ adcos ꝑ uenirent. Uñ patte dm ao cor res¬
picere dũ ex neacitate ꝓhibent᷑ ao sacerdoces ꝑuenire.

Expanded text:
randi nec tempus nec locus offert, et si ille cui confitebitur potestatem solvendi non habeat, sit tamen dignus venia ex sacerdotis desiderio, qui crimen confitetur socio. Mundati enim sunt leprosi, dum irent ostendere ora vel se sacerdotibus, antequam ad eos pervenirent. Unde patet Deum ad cor respicere, dum ex necessitate prohibentur ad sacerdotes pervenire.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uoluntate de pͣuatꝰ. his aliisq testimom¬
is utunt᷑ qui dicunt angłos qui oeciderũt
c̃atos fuisse malos. ⁊ sine mora corruisseleos
u̾o qui ꝑstiterunt ꝑ fectos ⁊ batos fore crea¬
cos astruunt auctoritate augꝰ qui suꝑ gene¬
sim dicit. ꝑ celum sigcaĩ creaturam sp̃ualẽ
q̃ ab inicio qͦ facta est ⁊ ꝑfecta ib̾ata ẽ semꝑ.

Expanded text:
depravatus. His aliisque testimoniis utuntur qui dicunt angelos qui ceciderunt creatos fuisse malos, et sine mora corruisse; eos vero qui perstiterunt, perfectos et beatos fuisse creatos astruunt auctoritate Augustini, qui super Genes., dicit per coelum significari creaturam spiritualem, quae ab exordio quo facta est
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ appoĩte fuerunt in cõfirmatõe ꝑ gr̃am.
aliis uero ꝑ lib̾m arbitriũ suꝑbientib ⁊ iõ
cadentib aliquã iͥ fuisse morulam aͥt̃ int̃
uitate temporis õs boni erant nõ qͥdem ꝑu
sum lib̾i arbitrĩ s ꝑ ciratõnis bnficium
⁊ tales erant qͥ stare poterant .i. nõ cadere

Expanded text:
t in confirmatione per gratiam; aliis vero per liberum arbitrium superbientibus, et cadentibus. Aliquam etiam fuisse morulam aiunt inter evitate temporis omnes boni erant, non quidem per usum liberi arbitrii, sed per creationis beneficium; et tales erant qui stare poterant, id est, non cad
Abbreviated transcription (Latin):
ereatos eẽ malos. ⁊ non lib̾o arbitrio ĩ ma¬
liciam de clinasse. s in malicia a deo factoseẽ
nec aliquam fuisse moram int̾ crratõnem
⁊ lapsum s ab inicio apostatas se. alios uͦ
creatos fuisse plene batos. Qͥ opinionem
suam muniunt auccoritate augꝰ suꝑ gene
nicio temporis diabłm cecidisse. nec cum sc̃¬
q in ueritate non stetit ex qͦ creatus ẽ qui
staret si stare uoluisset. Idem in cod. Non fr¬

Expanded text:
creatos esse malos, et non libero arbitrio in malitiam declinasse, sed etiam in malitia a Deo factos esse; nec aliquam fuisse moram inter creationem et lapsum, sed ab initio apostatasse; alios vero creatos fuisse plene beatos. Qui opinionem suam muniunt auctoritate Aug., lib. 1, ab initio temporis diabolum cecidisse, nec cum sanctquia in veritate non stetit ex quo creatus est, qui staret si stare voluisset. Item in eodem,
Abbreviated transcription (Latin):
matoe eiꝰdem. Riatõ quoꝙ obuiat ilł qui di¬
potuit cirator obtimꝰ auccor mali eẽ. ⁊ iõto¬
tum bonum erat qd ex ip̃o erat ilł. ⁊ totum
bonum erat qm̃ ex ip̃o totum erat. Hoc uͦ
ꝓbatur quod boni erant om̃s angłi qñ pri¬
mum fc̃i sunt. s ea bonitate ꝙͣnatura ĩcipi¬
piens acceꝑat¬

Expanded text:
iat illis qui dipotuit Creator optimus auctor mali esse, et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probatur quod boni erant omnes angeli quando primo facti sunt, sed ea bonitate quam natura incipiens acce
Abbreviated transcription (Latin):
oc ⁊̃ in telligenoumi est utr̃ om̃s illi
celestes sp̃e ad ex teriora nuncianda mi¬
tͣtant᷑. Quidam putant aliquos in illa
multitudine eẽ. qͥ foras ꝓ officio ex eunt
alios qui intͦ semꝑ assistunt sic̃ script̃
est in daniele. Milia miliũ ministrabãt
ei ⁊ decies centena milia assistebant ei.
It̾ dionisiꝰ in g̾archia q̃ sac̃ pͥncipatꝰ đr¬
d̾ prelatoẽ sp̾uumait. Sitꝑiora illa ag¬
q̃ p̃minent usum ex terioris officii num
ꝗͣ hñt. His auccoritatibꝰ intuntur. qui
angłos mitti. nͥ in fi̾ores in ficiant᷑.¬
Quib obicitur qd̾ ꝯsaias ait. uolait
adme unꝰ de seraphin qui ordo suꝑior est
⁊ ex cellencior. Ioq si de Illo ordine mͥtiũt᷑.
ñ est ambiguend̾ qͥn ⁊̃ ⁊ dealiis mittãt᷑.
serunt qͥdam om̃s angłos mitti nec debet
in dignũ uideri. si ⁊̃ suꝑiores mittantur.
c̃ ⁊ ille qui est creator om̃iũ ad ħ in fi̾ora

Expanded text:
 investigandum est utrum omnes illi coelestes spiritus ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putant aliquos in illa multitudine esse qui foras pro officio exeunt, alios qui intus semper assistunt; sicut scriptum est in Dan., c. 7: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant ei. Item Dion., in Hierarchia, quae sacer principatde praelatione spirituum ait: Superiora illa agam ea quae praeeminent usum exterioris officii nunquam habent. His auctoritatibus innituntur qui angelos mitti, nisi inferiores, inficiantQuibus objicitur quod Isaias ait, c. 6: Volavit ad me unus de Seraphin, qui ordo superior est et excellentior. Ideoque si de illo ordine mittuntur, non est ambigendum quin etiam et de aliis mittantur.serunt quidam omnes angelos mitti. Nec debet indignum videri si etiam superiores mittantur, cum et ille qui creator est omnium ad haec inferiora
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ actori. ũ ñ ĩ terirei ¶Ecre ostensũ ẽ nrẽat᷑is ali¬
qͣtenꝰ imago trinitatis in dicat᷑. Nõ . it. ꝑ ciratu¬
raꝵ ꝯtemplat̾onẽ sufficiens noticia t̾nitatis pͥ
hab̾i ł potuit siñ doctͥne uł int̾ioris inspiratõis
reuelatõe. Sñ illi antiqͥ philososĩ qͣi per u̾binͣ
⁊ de longin qͦ uiderurit u̾itatẽ de ficientes in ꝯ¬

Expanded text:
 in creaturis alitenus imago Trinitatis indicatur; non enim per creaturarum contemplationem sufficiens notitia Trinitatis potest haberi vel potuit, sine doctrinae vel interioris inspirationis revelatione. Unde illi antiqui philosophi quasi per umbram et de longinquo viderunt veritatem, de
Abbreviated transcription (Latin):
it. corꝑalium mat̾ia ꝯ fusa ⁊ ꝑmixta. q̃ scd̃m
grecos chaos dicta est. ĩ illo ex ordio conditõnis
primarie.⁊ formam ꝯfusionis habuit. ⁊ non
habuit formam distintõnis ⁊ disqretõnis. &oñ
bitum formã fuit ⁊ tñ illam quam pꝰea ꝑ amo¬
rem ⁊ ꝯuersionem ad ciratorẽ suum accept᷑a
erat. formam non habuit. s erat in formis
issa u̾ba genesis. ꝑ celum dixit in telligi in¬
corporalem materiã sine om̃i qualitatẽ que ap¬
paret in mat̾i̾a formata.
Aͦ mͦ dicat lucifer

Expanded text:
im corporalium materia confusa et permixta quae secundum Graecos dicta est chaos in illo exordio conditionis primariae et formam confusionis habuit, et non habuit formam distinctionis et discretionis, donec bitum formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem a Creatore suo acceptura erat formam non habuit, sed erat informis issa verba Genesis, per coelum dicit intelligi incorporalem materiam sine omni qualitate quae apparet in materia formata. 8. Quomodo dicat Lucifer
Abbreviated transcription (Latin):
e unum aur̃. nec scd̾ra complexionis sunili¬
tudinẽ ut tres homines uinus n᷑e. nec ũ genꝰ
dius .i. ꝯtinens de contentis maiꝰ de minorib¬

Expanded text:
e unum aurum: nec secundum complexionis similitudinem, ut tres homines unius naturae; nec ut genus iduis, id est, continens de contentis, majus de minorib
Abbreviated transcription (Latin):
tres homines ciꝰ dẽ sexꝰ ⁊ eiꝰdem temꝑatõnis corꝑ¬
nam in his reb ñ tm̃ ẽ unus homo qͣntũ
cres homines sinuil. ⁊ plus aliquid st̃ honu¬
nes duo quam unꝰ homo sic̃ ⁊ instatus ẽẽ di¬
ximꝰ. at in deo nõ iͣ ẽ nõ enim maior cẽntia
est pat̾ ⁊ filiꝰ simił quam solus pat̾ ut solus¬

Expanded text:
res homines ejusdem sexus, et ejusdem temperationis corpNam in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul, et plus aliquid sunt homines duo quam unus homo, sicut in statuis esse diximus; at in Deo non est ita. Non enim major essentia est Pater et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
te̾r et̾nałr punirent᷑. ⁊ ꝓ suo originali:
nõ iam minꝰ s forte mag̾ quã ip̃oꝵ pa¬
rentes punirent᷑. Y lon gͥ ꝓpeccatis pa¬
rentũ actualib nec ⁊̃ ꝓ actualibꝰ primi
parentis. s ꝓ originali quos a parentib
trahit᷑ pariuili dampnabunt᷑. ꝓ eo uł¬

Expanded text:
ternaliter punirentur et pro suo originali, non jam minus, sed forte magis quam ipsorum parentes punirentur. Non ergo pro peccatis parentum actualibus, nec etiam pro actualibus primi parentis, sed pro originali quod a parentibus trahitur, parvuli damnabuntur; pro eo nul
Abbreviated transcription (Latin):
aĩam pueri. ñ ait mortuꝰ ẽ qm loquere¬
tur de herade. E in exodo. Fecerunt deosau¬
reos. cum unũ fecert̾ uitulũ de q dixert̃.
Isti su̾t aii eui isrł. Ita ⁊ illud ouginale
unũ płali mi̾o significat᷑ cum dicimus.

Expanded text:
animam pueri, non ait mortuus est, cum loqueretur de Herode. Et in Exodo, c. 32: Fecerunt deos aureos, cum unum fecerint vitulum; de quo dixerunt: Isti sunt dii tui, Israel. Ita et illud originale unum plurali numero sign
Abbreviated transcription (Latin):
rũ erit qͥ pret̾ pecc̾m quos origniale tra¬
xerunt nullũ in suꝑ ad diderunt. ⁊ in ce¬
teris que addiderunt tanto quisq ibi
tolerabiliorẽ habebit dampuatoe̾m. qͣn¬
ro hic minorẽ habuit in iquitatẽ. Ec

Expanded text:
rum qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque tolerabiliorem ibi habebit damnationem, quanto hic minorem habuit iniquitatem. C
Abbreviated transcription (Latin):
alios admaiora bona alios adminora dilex̃.
alios admeliores us. alios ad minꝰ bõs. Sĩa
tor gͦ alios mag̾ alios minꝰ dilex̃ ab et̾ne.⁊¬
dilig̾̃ ⁊ nc. qr aliĩs. maiora aliis minora. ex
dilctte sua p̃paraũ bona. qr aliis maiora ali¬
is minora bona ꝯfert. in tp̃r. Uñ mag̃ ł¬

Expanded text:
alios ad majora bona, alios ad minora dilexit; alios ad meliores usus, alios ad minus bonos. Omnia torum ergo alios magis, alios minus dilexiam nunc, quia aliis majora, aliis minora ex dilectione sua praeparavit bona; aliisque majora, et aliis minora bona confert ex tempore. Unde mag
Abbreviated transcription (Latin):
debet utr̃ de na diuma ꝯ cedens̾ sit. qd̾
d̾ uirgine sit nata sic̃ dr̾ in u̾ͥgine in carna¬
ta. Ꝙ uidr̃ utiq ũ debe dici nata d̾ uirgine
cũ ñ sit nata de pre. q̃ enim res ñ ẽ dẽ patre
genita ñ uidr de matie nata. ne res aliq̃ fili¬
at̾oriis nͣ hat in hũauitate q̃ illd̾ ñ teneat ĩ

Expanded text:
debet utrum de natura divina concedendum sit quod de Virgine sit nata, sicut dicitur in Virgine incarnata. Et videtur utique non debere dici nata de Virgine cum non sit nata de Patre. Quae enim res non est de Patre genita, non videtur de matre nata; ne res aliqua filiationis nomen habeat in humanitate, quae illud non teneat in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ymago dei. qͥa ymago dei in eo ẽ. sic̃ ymͣ
ter picturã que iea est simul ⁊ tabula ⁊y
mago appellat᷑. Ita ꝓpt̾ ymaginẽ trinitati
⁊̃ illud in quo ẽ hec ymago noĩe ymagiiᷤᷤ
uocat᷑¬

Expanded text:
e imago Dei, quia imago Dei in eo est. Sicut imter picturam quae in ea est, simul et tabula et imago appellatur: ita propter imaginem Trinitatis etiam illud in quo est imago, nomine imaginis vocat
Abbreviated transcription (Latin):
diabłi cumulabit ip̃a malignitas penã. q̃ ext̃i¬
oribꝰ de putati teneb̾s uullo illustrabunt᷑ int̾ĩori
lumine uitatis. Ex hii apparet repbos ĩ in ferno
iͦ pña gesturos ũ ꝑcã prauã uoluntatẽ ñ d̾scrãt.
ulla maligna uoluntas erit eis ad cumulũ pene.
uita.
. Exe dñr tenebre ext̾iores.

Expanded text:
diaboli cumulabit ipsa malignitas poenam, quando exterioribus deputati tenebris, nullo illustrabuntur interiori lumine veritatis . Ex his apparet reprobos in infernoic gesturos, ut per eam pravam voluntatem non deserant; et illa maligna voluntas erit eis ad cumulum poenaevita. 2. Quare dicuntur tenebrae exteriores.
Abbreviated transcription (Latin):
catum est. ⁊ eor̾ qͥ uolunt s⁊ ñ possunt. q̃ ex¬
cusat. ⁊ ẽ pena pecc̾i ñ pect̾m. ⁊ eoꝵ qͥ quasi
simpłr nesciunt. ñ renuentes uł ꝓponentes
scire q̃ neminẽ plene excusat. s sic fortasse
aufert᷑ excusatõ qͥ mandata dei nouert̃ quã
solent here homines de ignorancia. E licet
grauiꝰ sit peccare scient̾ quã nescient̾. nõ
iõ tñ ꝯfugiend̾ est ad ignorancie tenebras. ũͥ
in eis quisquam excusatoẽm requirat. Alid̾
erum ẽ necisse aliuo scire noluisse. qͥa in eis
qͥ intlłige̾ noluert̾ ip̃a ignorancia pecc̃m ẽ.

Expanded text:
 volunt, et non possunt; quae excusat, et est poena peccati, non peccatum: et eorum, qui quasi simpliciter nesciunt, non renuentes, vel proponentes scire; quae neminem plene excusat, sed sic fortasse aufertur excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non ideo tamen confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis qui intelligere noluerunt ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ponat. ⁊ retułit mag̃ ꝗͣ attułit. neꝙ co¬
gat io uideri dictis contineri quos añ le¬
toẽm p̃ sũpserit in tłłigendũ ẽ. Cũ gͥ de
irb dei sermo ẽ. ꝯcedamus deo sui cogni¬
tõem. dictisq eiꝰ ꝑia uen̾atõẽ famulemi.
In uestig g̾ diligent̃ pͥ lector rõnẽ dic¬

Expanded text:
imponat; et retulerit magis quam attulerit; neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum ergo de rebus Dei sermo est, concedamus Deo sui cognitionem, dictisque ejus pia veneratione famulemur. Investiget ergo diligenter pius lector rationem dic
Abbreviated transcription (Latin):
facti: tił habituri. p̃ sciũ gͦ illa sola noticia.
facturꝰ ẽ. ũ in illa p̃sciendo simł fuĩt ip̃iꝰ no¬
ticia ⁊ auccoritatis beneplacitũ¬

Expanded text:
facturi vel habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed facturus est, ut illa praesciendo simul fuerit ipsius notitia, et auctoritatis beneplacitum
Abbreviated transcription (Latin):
Ut augꝰ tradit suꝑ illum locũ psalmi.
Incensa igni ⁊ suffossa. his enim du
ob dicit om̾ia pecrata mortalia in du¬
di. ⁊ in ceusa ea dic̃. qͥ ex cupiditate m̃¬
le in cendente oriunt᷑. Suffossa uͦ q̃ ex
tunore male humiliante ꝓueniunt.
qd̾ est qñ quiscuipit ñ cupienda uł tunz
tͥb mois . s. cogitatu. u̾bo. oꝑe. Unde
ier suꝑ ezechile̾. Tria gua delictoꝵ
enim cogitatoe̾ aut sermone aut oꝑe
peccaurꝰ. his aliqͣñ ad dit᷑ ⁊̃ quartus
ano lazaro significatũ est. Dr̾ quoq
honio pcare. ui dm̃. ĩ se. in ꝓximum.
In dm̃ cu̾ de deo male sentit. ut hecicꝰ.
do nom̾ dei peierando ꝯtemptibile fac̾.

Expanded text:
ut Augustinus tradit super illum locum psal. 79: Incensa igni et suffossa. His enim duobus modis dicit omnia peccata mortalia includi. Et incensa igni ea dicit quae ex cupiditate male incendente oriuntur: suffossa vero, quae ex timore male humiliante proveniunt; quod est quando quis cupit non cupienda, vel cogitatu, verbo et opere. Unde Hieron. super Ezech.: Tria generalia delicta enim cogitatione, aut sermone, aut opere peccamus. His aliquando etiam additur quartus ano Lazaro significatum est. Dicitur quoque homo peccare in Deum, in se et in proximum. In Deum, cum de Deo male sentit, ut haereticndo nomen Dei pejerando contemptibile facit.
Abbreviated transcription (Latin):
in ordinata est pect̾ra ẽ. Quare gͦ ĩtlłctus
rat̾o ⁊ in genium ⁊ hmi. cum ii ordinata
sunt peccata ñ sunt. In ordinata uͦ st̃ sic̃
uoluntas. cũ ad rectum finẽ uontendunt
eoꝵq actus p̾uaricataes existunt. Ad quos
turalem potenciã uolendi. aliqu̾o actumi
ip̃i ius significari. Uis au̾t ipa naturalit̾
auime uisita numquã peccatũ ẽ. sic̃ nec

Expanded text:
nordinata est, peccatum est, quare ergo intellectus, ratio, et ingenium et hujusmodi, cum inordinata sunt, peccata non sunt? Inordinata vero sunt, sicut voluntas, cum ad rectum finem non tendunt, eorumque actus praevaricationes existunt. Ad quod m, scilicet, naturalem potentiam volendi, aliquando actum ipsius vis significari. Vis autem ipsa naturaliter animae insita, nunquam peccatum est, sicut nec
Abbreviated transcription (Latin):
i q̃ di eam facit penitꝰ ꝯsumere. si u̾bi
gr̃a. in tellectꝰ uel uatis. ⁊ in geniu̾ ac in¬
emora. ⁊ si uiciis ac peccatis obiuobilent᷑
⁊ corrumpaut᷑. bona tũ sũt. ues precata
go dei in qua fci̾ sumuis euident̾ ostendd.¬

Expanded text:
eam fecit, penitus consumere; ut, verbi gratia, intellectus, vel ratio, et ingenium, ac memoria, etsi vitiis ac peccatis obnubilentur et corrumpantur, bona tamen sunt, nec peccata ae est imago Dei, in qua facti sumus, evidenter ostend
Abbreviated transcription (Latin):
ñ diffunderet᷑ in cordib ꝑ sp̃m. Caritas at̾ di
dicta ẽ disfundi in cordib nr̃is nõ quam ip̃e
nos dilig̃ s qͣ nos facit dilectores suos. sic̃ us¬
ticia dĩ dr qua nos iusti eiꝰ muũe efficim᷑ ⁊ dñi
salꝰ qua nos saluat. ⁊ fides xͥ q̃ nos fideles facit.

Expanded text:
nisi diffunderetur in cordibus per spiritum. Charitas autem Dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut justitia dicitur Dei, qua nos justi ejus munere efficimur, et Domini salus, qua nos salvat; et f
Abbreviated transcription (Latin):
n᷑a minꝰ sb̾tiles ⁊ sapĩa minꝰ ꝑspieaces ꝯeiti st̃
minora gre clona habuerunt in ferioresq ꝯs¬
tituti st̃. sap̃ia dei eqͦ moderamine cuncta &r¬
dinantis. In ip̃a facultate arbitrii diffia aĩad¬
ũtenda est scd̃ differentem ne uͥtuteni. ⁊ dif¬
ferentem ognitõnis ⁊ intelligencie uim. E sic̃
differens uigor ⁊ subtilitas neͦ in firmitatem
nõ ad ducit minorq ognitõ sapĩe ignoranciã
ñ uig̃ĩt. sic lib̾tas in ferior nullam arbitrio
necc̃itatis uoluntatem impoñ.

Expanded text:
a minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, minora gratiae dona habuerunt, inferioresque constituti sunt sapientia Dei, aequo moderamine cuncta ordinantis. In ipsa facultate arbitrii differentia animadvertenda est secundum differentem naturae virtutem et differentem cognitionis et intelligentiae vim. Et sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit, sic libertas inferior nullam arbitrio necessitatis voluntatem imponit.
Abbreviated transcription (Latin):
ii.l.d̾.tͥ. uideomn quio ĩ firme cogitacioni
qͥd p̾sit acurrere. cur. s. ista miracula ⁊̃ ma¬
gicis artib fiant. Nam ⁊ magi pharaonis
serpentes fecerunt ⁊ alia. S illud ẽ am¬
pliꝰ admirandum. quomͦ magoꝵ poten¬
cia q̃ serpentes facere potuit. uͥ ad mus¬
te defecerunt magi dicentes deigitꝰ dei hicẽ.
Uñ intelligi datur nec ip̃os quid̃ trans gresso¬
gine̾ tanꝗͣ in sui gnĩs carcerem ab illi sub li¬
mis ethereẽ puritatis habitatoẽ de trusos. ꝑ
quos magice artes possunt qͥcquid pꝰsunt. ua

Expanded text:
firmae cogitationi quid possit occurrere; ut scilicet ista miracula etiam magicis artibus fiant. Nam et magi Pharaonis serpentes fecerunt, et alia. Sed illud est amplius admirandum, quomodo magorum potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad murte defecerunt magi dicentes: Digitus Dei est hic. Unde intelligi datur nec ipsos quidem transgressoginem tanquam in sui generis carcerem, ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt, quidquid possunt, va
Abbreviated transcription (Latin):
sum huãne ꝑ ditõnis. P riino ds dixerat. q̃¬
cumq die ꝯmederitis ex eo morte moriemi¬
ni. De m̃ mulier dix̾ ne forte moriamur.
x ouissime serpens dixit. Nequaꝗͣ morie¬
mini. Ds̃ afirmaũ. Mulier qiͣ abigendo
illuo dix̃. Diabłs negauit. E gͥ dubitaũ.
ab affirmante recessit. ⁊ neganti appropĩqͣ
UI ad suam ꝑ suasionẽ plenit̾ sufflcien
dã.i. ũ malum qd̾ intendebat libere ꝑ¬
suat̾et. ⁊ malũ qd̾ mulier timuit nega̾¬
asio ciciꝰ reciꝑet᷑ ꝓmissionẽ duplicauit. Unã
nẽpe omestionem suadens duo ĩ p̃mio ꝓpo¬
suit similitudinẽ dei. scia̾mq boni ⁊ mali
spondensꝰ. Ubi tͥb modis hominẽ tẽptauit.
s. gula in ꝑsuasione cibi. cũ dix̃ in quoc̃q
die ꝯmederitis. In ani gła in ꝓmissioẽ oci¬
tatis cũ dix̾ eritis sic̾ dii. Auaricia in ꝓm¬
issione sciencie. c̃ dix̾ scientes bonũ ⁊ mlũ.
Gula est in moderata cibi auiditas. Nana
gła amor ꝓp̾e excellencie. A uaricia ĩ mod̾ata

Expanded text:
s dixerat: Quacumque die comederitis ex eo, morte moriemini; deinde mulier dixit: Ne forte moriamur; novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit, mulier quasi ambigendo illud dicit, diabolus negavit; quae ergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti appropinquaQui ad suam persuasionem pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit neganasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et mali spondens. Ubi tribus modis hominem tentavit, scilicet, gula in persuasione cibi, cum dixit in quacumque die comederitis; inani gloria in promissione deitatis, cum dixit eritis sicut dii; avaritia in promissione scientiae, cum dixit scientes bonum et malum. Gula est immoderata cibi aviditas; vana gloria, amor propriae excellentiae; avaritia, immoderata
Abbreviated transcription (Latin):
do inuisibilit̾ malũ nb in trinsecꝰ suggi¬
tur. & hec temptacio aliqn̾o fit ab hoste.
aliqn̾o a carne. Nam ⁊ diabłs in uisibi¬
lit̾ mala sugg̃it. ⁊ ex carnis corruptione
sb̾ orit᷑ mot᷑ illicit᷑. ⁊ titillatõ praua. Ioq
temptatõ q̃ est ex carne ñ fit sñ peccato.

Expanded text:
ndo invisibiliter malum nobis intrinsecus suggeritur, et haec tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio parva. Ideoque tentatio quae ex carne est
Abbreviated transcription (Latin):
facta est. Stans coram femina hostis su¬
ꝑbus ñ audet in uerba ꝑsuasionis exire me¬
tuens de p̾hendi. s sub int̾rogatõe eã agg̃¬
ditur. ũ ex responsiõe collig̾et qualit̾ ĩ mali¬
cia ꝓcedere posset. Cur in quid p̾cep̾ nb̾ ds

Expanded text:
facta est, stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi; sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret qualiter in malitia procede
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ asserat rep̃̾hensibilẽ se ẽẽ ꝯstituit. Uñ anno
In suo sensu habuntubat. cip̾añ. c̃ semił inge
implebat bonis oꝑib habundando. lic n hoc
nesciꝰ teluiq̃iet. S ꝙr bonis õꝑib habundabat.
p̾ ea correct᷑ a dõ habundaũ altiori sensu. t̾ illos m̃

Expanded text:
 asserat, reprehensibilem se constituit. Unde Haymo: In suo sensu abundabat Cyprianus, cum semel mergebimplebat bonis operibus abundando, licet in hoc nescius delinqueret: sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Deo abundavit altiori se
Abbreviated transcription (Latin):
Alla tał elatio. ⁊ amior ꝓͥe potestatis in
uiro fuit sic̃ in muliere. ad quod dm̃s qd̃
adam ñ fuit se ductꝰ. eo mͦ quo mulier.
u̾ erat. S⁊ nec pͥor se ductͦ fuit. nͨ in eo
in qͦ mulier. ũ cred̾e̾t d̾m illo lignũ. iõ
tang̾e ꝓ hibuisse: qm̃ si tangerent fierẽt
sic̃ dii. uerupt̾ñ p̃uaricator fuit ã dã.
lignũ uetitũ ex ꝑiri. cũ mulierẽ nõ ui¬
torẽ fuisse ostendat dicens. In similitu¬
dinẽ p̾uaricatõis a de seductum tñ negat
uͥ ait. Adam ñ est seduct̾. s mulier. Uñ
⁊ in t̾rogatꝰ ñ ait mulier se dux̃ m̃. sco
dedi mͥ ⁊ ꝯmedi. Mulier uͦ in quid. ser¬
pens sedux̃ ie. hanc aũt seductoẽm

Expanded text:
lla talis elatio amor propriae potestatis in viro fuerit, sicut in muliere? Ad quod dicendum, quia Adam non fuit seductus eo modo quo mulier. um erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut crederet Deum illud lignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuit Adam, lignum vetitum experiri, cum mulierem non vitorem fuisse ostendat, dicens: In similitudinem praevaricationis Adae , seductum tamen negat, ubi ait: Adam non est seductus, sed mulier . Unde et interrogatus non ait: Mulier seduxit me, sed dedit mihi, et comedi. Mulier vero inquit: Serpens seduxit me. Hanc autem seductionem
Abbreviated transcription (Latin):
Iusticiã in quiuut ñ habuit qr p̾cept̃ dĩ
temꝑanciã qr aliena appetiit. nec forti¬
tudinẽ qr praue suggestioni cessit. & bꝰ
respondentes dñs eum quidem nõ cunc¬
habuisse has uirtutes qu̾o peccauit.
ẜ aute ⁊ tc̾ amisisse qd̾ multis scõꝵ te¬
stimoniis ꝯ ꝓbatur. Ait enim augꝰ in
q̃dam homelia. Adam perdita carita¬
te malus in uentꝰ e. Ite. Princeps uici¬
oꝵ dum uid̾ adam d̾ luo t̾re ad yma¬
ginem dei fe̾m. pudicicia arinatũ. tem¬
ꝑancia ꝯpõitũ. caitate splendic. pͥmos
parentes iłł donis ac tantis bonis spoli
bat. Suꝑ psalmũ quoq dic. qd̾ homo
añ peceatũ beatissimꝰ aurã carpebuat eth¬
ercam. Sed quomͦ snͥ uirtute beatissi
adam añ pecc̃m sp̾uali m̾te p̾ditum
fuisse. Non ẽ gͦ dubitand̃ honunem
an pecatũ uirtutib fulsisse. sed illis

Expanded text:
 inquiunt, non habuit, quia praeceptum Dei temperantiam, quia aliena appetiit; nec fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunchabuisse has virtutes quando peccavit, sed ante, et tunc amisisse. Quod multis sanctorum testimoniis comprobatur. Ait enim Augustinus in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expolibat. Super psal. quoque dicit quod homo ante peccatum beatissimus, auram carpebat a theream. Sed quomodo sine virtute beatissimAdam ante peccatum spirituali mente praeditum fuisse. Non est ergo dubitandum hominem ante peccatum virtutibus fulsisse,
Abbreviated transcription (Latin):
learitas. qr plenitudo legis ẽ diłcto. Gla¬
dius aut flame̾ pene temporaleᷤ st̃. q̃ ñ¬
satiles st̾ qm̾ tẽ ꝑancia uolubilia sunt.
Illa gͦ adeustodiam ligni uite iõ poi̾ta st̃
añ poradisum. ꝙ ad uita ñ redit᷑ uͥ ꝑ¬

Expanded text:
aritas, quia plenitudo legis est dilectio . Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, quia tempora volubilia sunt. Illa ergo ad custodiam ligni vitae ideo posita sunt ante paradisum, quia ad vitam non reditur
Abbreviated transcription (Latin):
deret ⁊ iu̾et. in etnum. Sed mͥ ꝓpt
in obedienciã ui dignꝰ ẽ ꝯmedete. ⁊ sic̃
u̾bo dix̾ ita oꝑe exibuit. E misit enim
eum ds de paridiso uoluptatis in locũ
sͥ ꝯ gruũ. sic̾ plerumq malꝰ cũ in t̾ bo¬
nos uiu̾e ceꝑit. si ĩ meliꝰ mutari noluit
de honoꝵ ꝯgregatoe pellit̾ pondere pͣue
eherubin. ⁊ flameũ gladiũ. atq u̾sati¬
lem. ad custocdiend̾̃ uiam ligni uite. Q

Expanded text:
deret, et viveret in aeternum, sed modo propter inobedientiam indignus est comedere. Et sicut verbo dixit, ita opere exhibuit. Emisit enim eum Deus de paradiso voluptatis in locum sibi congruum; sicut plerumque malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur, pondere pravae cherubin, et flammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vi
Abbreviated transcription (Latin):
offitii formam illi gerebãt in ueti .t. qͥ luceruas
ad illuminandas teuebras aquilonares. d̾ sbdia
pellant᷑. qr sub iacent p̃ceptis ⁊ offitiis leuitai:
Oblatõnes .i. in templo afidelibꝰ suscipiunt.
& leuitis suꝑ ponendas altanbꝰ defert. hii apd̾

Expanded text:
officii formam illi gerebant in veteri Testamento, quad illuminandas tenebras aquilonares. 7. De subpellantur, quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblationes enim in templo a fidelibus suscipiunt, et Levitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud
Abbreviated transcription (Latin):
calipsi qui quales eẽ debenit. apłe doces
timoceo setibens. hii qͥ cum ordmant᷑ solus
ep̃s eis ianum imponit. q adminisfium appli¬
cuit. Lonit eis̾drarium .i. stolam sr̃ leuum hu¬
merũ ũ ꝑ hoc intlłigant se accepisse ugum dñi

Expanded text:
calypsi, qui quales esse debeant Apostolus docet Timotheo scribens. Hi cum ordinantur, solus opus eis manum imponit, quia ad ministerium applicantur. Ponit eis orarium, id est stolam, super laevum humerum, ut per hoc intelligant se a
Abbreviated transcription (Latin):
sunt facere. ⁊̃ si ꝑ mittant᷑ ab angłis suꝑi¬
oribꝰ. qi nõ permittit ds. Uñ augꝰ in .l.iii.
l. detrmnitate. Ex in effabili de potentatu
fit ut quos possent mali angłi si ꝑ mitterẽ¬
tur iõ non pꝰsint q non ꝑmittunt᷑. Neq
enim occuirit alia ratio eur ñ potuerunt
facere cinifes. qͥ ranas serpentesq fecerunt.
nͥ quia maior aderat dñatio ꝓhibentis. dei.
ditionem facere ñ sinãt᷑. homini ex plorare
difficile. est. imo in possibile. Nouimꝰ homi¬
nem p᷑se ambulare. ⁊ neq hoc posse sinõ ꝑmi¬
ttat᷑. uolare aũt ñ posse. ⁊̃ si ꝑmittatꝰ. sic ⁊ illi
angłi q̃dam pꝰsunt facere si ꝑmittant᷑ ab an

Expanded text:
etiam si permittantur ab angelis superioribus, quia non permittit Deus. Unde Aug. in lib. 3 de Trin., cap. 9: Ex ineffabili potentatu Dei fit ut quod possent mali angeli si permitterentur, ideo non possunt quia non permittuntur. Neque enim occurrit alia ratio cur non poterant facere ciniphes qui ranas serpentesque fecerunt, nisi quia major aderat dominatio prohibentis Dei peditionem facere non sinantur, homini explorare difficile est, imo impossibile. Novimus hominem posse ambulare, et neque hoc posse si non permittatur; volare autem non posse, etiam si permittatur. Sic et illi angeli quaedam possunt facere si permittan
Abbreviated transcription (Latin):
femina ingenua acceꝑit seruũ sciens qd seriuis
eẽt hat cũ. qr os unũ patiẽ habemꝰ un ceł. Una lex
erit. iro ⁊ femine. Cũ dr̃ sciens illũ seruũ cat᷑
intlligi. qđ si nescierit illum seruũ ẽẽ ñ cogͥ ma¬
ñe cũ ip̃o. Si enĩ ꝯditõnis dolũ patit᷑ ũ cogͥ adħx¬

Expanded text:
femina ingenua acceperit servum, sciens quod servuseat eum; quia omnes unum Patrem habemus in coelis, una lex erit viro et feminae. Cum dicitur sciens illum servum, datur intelligi quod si nescierit illum servum esse, non cogitur manere cum ipso. Si enim conditionis dolum patitur, non
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ymaginẽ sp̃ẽ nominauit. Credo ꝓpt̃ płꝰ¬
critudinẽ uͥ tanta ẽ ꝯgruencia.⁊ pͥma eqͣ¬
litas. ⁊ pͥma similitudo uulla in redissidẽs
⁊ nullo mͦ in equał ⁊ nulla ex ꝑte dissimił.
ẜ ad ioẽtidẽ respondens ei cinus ymago ẽ.¬

Expanded text:
em nominavit, credo propter pulchritudinem, ubi tanta est congruentia et prima aequalitas, et prima similitudo nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis; sed ad identitatem respondens ei cujus imago e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtenitenciã ueniã haberet. M inꝰ gͦ pec¬
caũ qͥ de penitencia ⁊ d̾i iniscdia cogitaũ.
Postꝗ̾ enim mulier se ducta manducaũ.
eiq ded̾ ut simul ederent. noluit ea ꝯtͥsta¬
re quam c̾debat fũ suo solatõ ꝯtabescere. ⁊
a se alienatã om̃io int̾i̾re ñ quidẽ carnali
uietꝰ ꝯcupiscentia quã ñ dum senserat s
amicabili quadam beniuolencia qͣ plerũq
fit ũ offendat᷑ ds ne offendat᷑ amics. quod
eum facere ñ debuisse. die sn̾e iustꝰ exitus¬

Expanded text:
poenitentiam veniam haberet. Minus ergo peccavit, qui de poenitentia et Dei misericordia cogitavit. Postquam enim mulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino interire; non quidem carnali victus concupiscentia, quam nondum senserat, sed amicabili quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus ne offendatur amicus, quod eum facere non debuisse divinae sent
Abbreviated transcription (Latin):
trium personarũ ꝓmodulo facultates
niẽ i sinuauimꝰ iam de earũdem equali¬
tate aliquid elõqui sr̃ ẽ. Fides enim catho¬
dic et̾nitate. aut exced̾ magnitudine. aut suꝑ
pe ⁊ sine micioẽ qd̾ filiꝰ de naͣ patris extitit. ⁊ ẽ¬

Expanded text:
trium personarum pro modulo facultatis nostrae insinuavimus, jam de earumdem aequalitate aliquid eloqui superest. Fides enim cathodit aeternitate, aut excedit magnitudine, aut supepe est et sine initio, quod Filius de Patris nat
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ tm̃ tres p̃dc̃e ꝓprietates. siue no¬
tiones in ꝑsouis sunt uerum ⁊̃ alie q̃ ali¬
is notantur nominib Nam ⁊̃ hoc nom̃
ingenitꝰ. relatiue dr de patre tm̃. ⁊ aliam
de signat notionem. quã pat̾ uł genitor
cibilitatis. Differt gͦ pat᷑ a filio auetorita

Expanded text:
on tantum tres praedictae proprietates sive notiones in personis sunt, verum etiam aliae quae aliis notantur nominibus. Nam etiam hoc nomen ingenitus, relative dicitur de Patre tantum, et aliam designat notionem quam pater vel genitor.cibilitatis. Differt ergo Pater a Filio auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ua susułr tradit᷑ caro. ĩ ⁊̃ ce gignentis aĩ¬
ma. aĩa geniti ec̾ntialit̾ deduci ab his ex¬
timat᷑. I deoꝙ sic̃ de corrupta carne. caro
aĩa pecratrix corruptõe originali in fec¬
ta ab ilł trabi dicitur.
nẽ damꝑnat ⁊ ꝙ ꝑ carnẽ traducat᷑ pẽcem

Expanded text:
tialiter trahitur caro, ita etiam de gignentis anima anima geniti essentialiter deduci ab his existimabatur. Ideoque sicut de corrupta carne caro ccatrice anima peccatrix, corruptione originali infecta, ab illis trahi dicitur. nem damnat, et quod per carnem traducatur pec
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate. qr ñ eiꝰ uoluntate fit peccãt.
Nõ gͦ deo uolente uł nolente. s nõ uolẽ¬
te fiunt mala. quia nõ subẽ dei uoliuita¬
ti ut malum fiat uł nõ fiat. s ũ fi̾ sin¬
at qr bonũ ẽ sinere mala fi̾. ⁊ utiq uo¬
lens sinit. nõ uolens mala. s uolẽs siñe
ut ip̃a fiant. qr nec mala sunt bona. nec
ea fĩ uł eẽ bonũ est.

Expanded text:
voluntate, quia non ejus voluntate fit peccatum. Non ergo Deo volente vel nolente, sed non volente, fiunt mala; quia non subest Dei voluntati ut malum fiat vel non fiat, sed ut fieri sinat, quia bonum est sinere mala fieri: et utique volens sinit non volens mala, sed volens sinere sinti ut ipsa fiant, quia nec mala sunt bona, nec ea fieri vel esse bonum est.
Abbreviated transcription (Latin):
nos ⁊ malos hoĩes ꝗͣ boni angłi sunit . ⁊ cũ
tot sint electi quot angłi boni. ⁊ angłi boĩ
ples sint quam mali q plures qr suit hoĩ¬
nes mali quam eoni. ñ est ambiguũ pses
ẽẽ homines. bonos quam suit mali angłi.
⁊ ple̾s eẽ malos hoĩes quam sit mali ang

Expanded text:
nos et malos homines quam boni angeli sint. Et cum tot sint electi quot angeli boni, et angeli boni plures sint quam mali, pluresque sint homines mali quam boni, non est ambigendum plures esse bonos homines quam sint mali angeli, et plures esse malos homines qua
Abbreviated transcription (Latin):
qui a scĩs iuste ⁊ pudice uiuentib uĩẽtur.
potestas temptandi alios uior᷑ ad uii. unde
antes ao u̾sus istos in cẽtores ⁊ uingentes. i¬
riuant ex̾citum demoñ. ł ut quam płimos co¬
rũ in tĩmat̾. nec ultra fas sit illi sp̃ui qͥ ab ali¬
qͦ scõ caste ⁊ pudice uiuiente uictꝰ e̾ in pugnare
itm̃ alium hominem. Hoc aũt quioam putat᷑¬

Expanded text:
qui a sanctis juste et pudice viventibus vincuntur, potestas alios tentandi videtur adimi. Unde antes adversus istos incentores et vincentes nuant exercitum daemonum, velut quam plurimos eorum interimant: nec ultra fas sit illi spiritui qui ab aliquo sancto caste et pudice vivendo victus est, impugnare iterum alium hominem. Hoc autem puta
Abbreviated transcription (Latin):
lestib quia demones qui sunt sp̾uales ⁊ ne¬
ꝗͣ in s turbulento aere nb̃ ꝓpuiqͦ qd̾ celumi
appellat᷑ babitant. uñ ⁊ diabłs princeps ae¬
ris dr. Non est eium eis cõcessum habi¬
tare in celo quia clarꝰ locꝰ est ⁊ amenꝰ. nee in
tra nłc. ne homines nimis in festarent. s
iuxta apłi pet̾ doctͥnam in epistola cauoni¬
ca traditam. in aer ᷤ caliginoso isto. qͥ eis qͣi car¬
cer usq ad tempꝰ iudicii deputatꝰ ẽ. Tũc at
detrudent᷑ in baratr̃ in ferni scd̃ illud. Ite
maledicti inignem et̃num. qͥ.p.d. ⁊.a.¬

Expanded text:
lestibus ; quia daemones qui sunt spirituales et nequam, in hoc turbulento aere nobis propinquo, qui coelum appellatur, habitant. Unde et diabolus princeps aeris dicitur. Non enim est eis concessum habitare in coelo, quia clarus locus est et amoenus, nec in terra nobiscum, ne nos nimis infestarent, sed juxta apostoli Petri doctrinam in Epistola canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui est eis quasi carcer usque ad tempus judicii deputatus . Tunc enim detrudentur in barathrum inferni secundum illud: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui pra
Abbreviated transcription (Latin):
tñ oẽ oleum ad unct᷑o nẽ scificatũ. crisma uocat᷑.
s illud solum. qd̾ miscet᷑. cũ balsamo. qͦ capita re¬
gum. ⁊ pontificum ungunt. qͦ ⁊̃ baptis atos saẽ¬
dos ungit in u̾tice. ⁊ pontifex ꝑ impositõnẽ ma¬
nus ꝯfirmandos ungit in fronte. Est ⁊ alia unc¬
to qͣ cathecumini.⁊ neophiti ungunt᷑ in pͨtore
&̾ int̾ scapulas in ꝑceptõe bap̃i. Tercia unctõ est.¬

Expanded text:
ne oleum ad Unctionem sanctificatum chrisma vocatur, sed illud solum quod miscetur cum balsamo, quo capita regum et pontificum unguntur, quo etiam baptizatos sacerdos ungit in vertice, et Pontifex per impositionem manus confirmandos ungit in fronte. Est et alia unctio qua catechumeni et neophyti unguntur in pectore et inter scapulas, in perceptione Bap
Abbreviated transcription (Latin):
munt̾ nõ traducco̾e originis. s similitu¬
dine p̾uaricatois. om̃sꝙ in uno illo p̾casse
dñt qr om̃ib ille imꝰ peccandi exemplũ
extitit. Hoc male senserunt qͥdam hetici
qͥ dc̃i sũt pelagiani de quib angꝰ in .l. de
bap̃o paruuloꝵ amemorat. Sciend est¬
in quis ħeticos qͥsdam qͥ noĩati st̃ pela¬
giam cuixisse peccm pͥme transgressionibꝰ
in alios homines nͥ ꝓpagatõe s imitatioi

Expanded text:
ductione originis, sed similitudine praevaricationis; omnesque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. Hoc male senserunt quidam haeretici, qui dicti sunt Pelagiani; de quibus Aug., in libro de Baptismo parvulorum, commemorat dicens haereticos quosdam, qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt .s. sangͥne ⁊ aqͣ. quib redidimim᷑
a penis. atꝙ abluimͦ aculpis.
sicut quinꝙ panes in se multiplicati sunt.

Expanded text:
et, sanguine et aqua, quibus redimimur a poenis atque abluimur a culpis. 5. tiam, sicut quinque panes in se multiplicati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eqrͣ. Dix̃ ds̃. Fiant luminaria mundꝰ.¬
in firmam̃to celi. ⁊ diuidant diẽ ac noc¬
tem. In p̃cedenti triduo. dispoĩta ẽ uiiu̾¬
sitatis hꝰ mundi mͣchina. ⁊ ꝑtibꝰ suis dis¬
tributa. Formata enim luce prumna die. q̃
umũsa illustraret. duo sequentes dies. a¬
tributi st̃ sup̃me ⁊ ĩ fme partimundi. fir
lectis. tr̾a est reuelata. atq aer serenatus.
Quatuor gͥ mundi elementa ilł diebꝰ. suis
locis distincta sunt ⁊ ordinata. trib au̾t
seq̃ntibꝰ dieb ordinata sũt illa quatuior
elementa. Quarta enim die ornatũ eit
firmam̃tũ sole. ⁊ luna. ⁊ stilł. Quinta a¬
er in uolatilib ⁊ aque in piscib ornam̃¬
ta acceꝑunt. Sexta accep̃ tra ium̃ta. ⁊ iep¬
tilia. ⁊ bestias. pꝰ que om̃ia. fcĩ est homo
de tr̃a ⁊ in t̾ra. ñ tñ ad t̾ram nec ꝓpt̃ t̾rã¬

Expanded text:
r: Dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et dividant diem ac noctem. In praecedenti triduo disposita est universitatis hujus mundi machina, et partibus suis distributa. Formata enim luce prima die quae universa illustraret, duo sequentes dies attributi sunt supremae et infimae parti mundi, firmlectis, terra est revelata atque aer serenatus. Quatuor ergo mundi elementa illis diebus, suis locis distincta sunt et ordinata. Tribus autem sequentibus diebus ornata sunt illa quatuor elementa. Quarta enim die ornatum est firmamentum sole, et luna, et stellis. Quinta aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexta accepit terra jumenta et reptilia et bestias, postque omnia factus est homo de terra et in terra; non tamen ad ter
Abbreviated transcription (Latin):
sis qi inspecło relucẽ oep̾ dei sapiencia. ꝗͣ illu¬
minati sunt aũsi uͦ excecati sũt. E illi qui¬
dem ꝯu̾si sũt ⁊ illui̾nati a deo grã appoĩta.
Isti uͦ sunt excecati. ñ in nussioe malicie. s
desertoẽ gre. aqua deserti funt. ñ iͣ qd̾ prius
dedita sẜ̃trah etur. s q numꝗͣ est appoita.¬
qͥ n᷑a bom erant. uͥ sint alii supͣ illuo bonũ ꝑ
iusticiam honi. Alii illo corrupto ꝑ cłpam ma¬
li. Con u̾sio iustos fec̾. ⁊ aũsio in iustos. Utraꝙ
fuit uoluntatis. ⁊ uoluntas utrimꝙ lib̾tatis

Expanded text:
coepit Dei sapientia qua illuminati sunt; aversi vero excaecati sunt. Et illi quidem conversi sunt et illuminati a Deo gratia apposita. Isti vero sunt excaecati non immissione malitiae, sed desertione gratiae a qua deserti sunt; non ita quod prius dedita subtraheretur, sed quia nunquam est appositaqui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam mali. Conversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis, et voluntas utriusque libertatis.
Abbreviated transcription (Latin):
s eiꝰ cuius ẽ oiũ hõinũ caro Qd ant sacra
uirgo. ex tunc ab oĩ pece̾o u̾niuis extiterit.
uiquiens. Excepta sc̃a uirgine maria. de qua
haberi uolo qiõnẽ. Iñ enĩ scimꝰ. qd̾ ei pł gra¬
cie sit collatũ. ad nincend̾ ex om̾̃i parte pec¬
catũ. qd̾ ꝯcipere ac parare meruit. quẽ ꝯstat.
uullũ habuisse peccatũ. Hac gͥ uirgine ex¬

Expanded text:
s, cujus est omnium hominum caro. Quod autem sacra Virgo extunc ab omni peccato immunis exstiterit, ita inquiens: « Excepta sancta virgine Maria, de qua habere volo quaestionem. Inde enim scimus, quod ei plus gratiae sit collatum ad vincendum ex omni parte peccatum, quod concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum. » Hac ergo Virgine ex
Abbreviated transcription (Latin):
It licet peccatis parentie nͥ a de paru ele.¬
Luli non obligent᷑. uͥ ẽ tñ difficẽd̾ pec̾ra
parentũ in filios redundare: sic̾ dñs ad¬
zelotes. iu̾tans iniqͥtates patr̾ ĩ filios.
usq in terciã ⁊ quarcam gn̾atõem. his qͥ
hoderunt me. His u̾b̾ a ꝑte in sinuatur.
qd̾̃ ds reddit pecc̾a patr̾ sr̃ filios t̾cios ⁊ qͣr¬
ezechiele. Qͥo e̾ qd̾ int̾ uos parabolam

Expanded text:
t licet peccatis parentum, nisi Adae, parvuli non obligentur, non est tamen diffitendum peccata parentum in filios redundare, sicut Dozelotes, visitans iniquitates patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem, his qui oderunt me. His verbis aperte insinuatur quod Deus reddit peccata patrum super filios tertios et quarEzechiele, c. 18: Q