comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ nature pͥmam quodãmͦ et maximã uocẽ.
ut homo conciliet᷑ sibi. et ꝓptẽa mortem natura¬
liter fugiat. ita sibi amicusut esse animal et in
hac comunctione corporis atq animȩ uiuere
uelit uehement̃. atq appetat. Magna uis ẽ in
eis malis. quib iste naturȩ uincitur sensus. qͦ
mors omĩmꝰ omnib uirib conatibꝰq uitat᷑.
et ita uincit᷑. ut quȩ uitabat᷑ optet᷑ appetat᷑: et
si non potuerit alunde contingere. abhoĩe
ipso sibimet inferat᷑. Magna uis ẽ in eis malis.
quȩ fortitudinem faciunt homicidã. si tam̃
adhuc dicenda ẽ fortitudo. quȩ ita his malis
uincit᷑. ut hominem quem sicut uirtꝰ regendũ
tuendumq suscepit. ñ mͦ non possit ꝑpatientiã
custodire: s ipsa insuꝑ cogat᷑ occidẽ. Debet qͥdẽ
etiam mortẽ sapiens. ferre sapienter: s quȩ acci¬
dit aliunde. Scd̾m istos autem sicam sibi ipse

Expanded text:
esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, ut homo concilietur sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, ut esse se animal et in hac coniunctione corporis adque animae uiuere uelit uehementer adque adpetat. Magna uis est in eis malis, quibus iste naturae uincitur sensus, quo mors omni modo omnibus uiribus conatibusque uitatur, et ita uincitur, ut, quae uitabatur optetur adpetatur et, si non potuerit aliunde contingere, ab homine ipso sibimet inferatur. Magna uis est in eis malis, quae fortitudinem faciunt homicidam; si tamen adhuc dicenda est fortitudo, quae ita his malis uincitur, ut hominem, quem sicut uirtus regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam custodire, sed ipsa insuper cogatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre patienter, sed quae accidit aliunde. Secundum istos autem si eam sibi ipse
Abbreviated transcription (Latin):
te fugienda sint. ab ipso sibimet illata qͥ hȩc
patitur. uitam beatã tamen ẽẽ contendunt. Ma¬
la sunt inquit tormenta atq cruciatꝰ corporis:
et tanto sunt peiora. quanto potuerint eẽ ma¬
iora. Quib ut careas: ex hac uita fugiendũ ẽ.
Qua uita obsecro: Hac inquit quȩ tantis ag¬
grauat᷑ malis. Certe gͦ beata ẽ in eisdem ipsis
malis. ꝓpt̾ quȩ dicis ẽẽ fugiendam: An ideo
beatam dicis: quia licet tͥ abhis malis morte
discedere: Quid sigͦ ineis aliquo diuino iu¬
dicio tenereris nec ꝑmitteris mori. nec un¬
quam sine illis ẽẽ sinereris: Nempe tunc sal¬
misera non ẽ. quia cito relinquit᷑: qñqͥdem si
sempit̃na sit. etiam abste ipso misera iudicat᷑.
debet uideri: aut qd̃ ẽ absurdiꝰ. quia breuuis¬
ẽ miseria. ideo etam beatitudo appellari.
Magna uis ẽ in eis malis que cogunt hominẽ
scdm ipsos etiam sapientẽ sibimet auferre qd̾
homo ẽ: cum dicant et uerum dicant hanc

Expanded text:
te fugienda sint ab ipso sibimet inlata, qui haec te fugienda sint ab ipso sibimet inlata, qui haec patitur, uitam beatam tamen esse contendunt. \'Mala sunt, inquit, tormenta adque cruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quanto potuerint esse maiora; quibus ut careas, ex hac uita fugiendum est.\' Qua uita, obsecro? Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe ergo beata est in eisdem ipsis malis, propter quae dicis esse fugiendam? An ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc salmisera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te ipso misera iudicatur;debet uideri aut, quod est absurdius, quia breuis miseria est, ideo etiam beatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos etiam sapientem sibimet auferre quod homo est; cum dicant et uerum dicant, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
giendam: Quis usq adeo cecus ẽ. ut ñ uideat.
quod sibeata eẽt. fugienda non eẽt: S aꝑta in¬
firmitatis uoce fugiendam fatent᷑ quȩ diligit᷑.¬
Quid gͥ cause ẽ cur ñ etiam miseram fracta suꝑ¬
biȩ ceruice fateant᷑: Utrum obsecro. cato ille pa¬
tientia. anpotiꝰ impatientia se ꝑemit: Non enĩ
hoc fecisset: nisi uictoriam cesaris impatient̃ tu¬
lisset ubi ẽ fortitudo: Nempe cessit. nempe suc¬
cubuit. Nempe usq ad eo suꝑata ẽ: ut uitam be¬
atam derelinqueret. desereret. fugeret. An ñ erat
iambeata: Misera gͦ erat. Quomͦ ergo mala ñ e¬
rant. quȩ uitam miseram fugiendamq facieban
uappter etiam ipsi qui mala ista eẽ con¬
fessi sunt. sicut ꝑ̃ipatetici. sicut ueteres acha¬
demici. quorum sectam uarro defendit: dolera¬
biliꝰ quidẽ locunt᷑. S eoꝵ quoq mirꝰ ẽ error.
quod inhis malis et si tam grauia sint ut mor¬

Expanded text:
giendam? Quis usque adeo caecus est, ut non uideat, giendam? Quis usque adeo caecus est, ut non uideat, quod, si beata esset, fugienda non esset? Sed aperta infirmitatis uoce fugiendam fatentur. Quid igitur causae est, quur non etiam miseram fracta superbiae ceruice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Misera ergo erat. Quo modo igitur mala non erant, quae uitam miseram fugiendamque faciebant? Quaproptu etiam ipsi, qui mala ista esse confessi sunt, sicut Peripatetici, sicut ueteres Academici, quorum sectam VaiTO defendit, tolerabilius quidem loquuntur, sed eorum quoque mirus est error, quod in his malis, etsi tam grauia sint, ut mor
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽ contendant. quib fatent᷑ si tanta fue¬
rint ut ea sapiens uel nonpossit uel ñ debe¬
at sustinere: cogi eum mortẽ sibimet infer¬
re. atq ex hac uita emigrare. Tantus autẽ
suꝑbiȩ stupor est in his hominib. hic se ha¬
bere finemboni. et ase ipsis fier beatos pu¬
tantib: ut sapiens eoꝵ hoc ẽ. qualem mira¬
bili uanitate describunt. etiã si ex cecet᷑. ob¬
surdescat. obmutescat. membris debilicet᷑.
dolorib cruciet᷑. et siquid ahud talum ma¬
loꝵ dici aut cogitari potest incidat in eũ.
quiͦ sibi mortem cogat᷑ inferre. hanc inhis
malis uitam constitutam eum ñ pudeat
beatam uocare. Ouitam beatam. que ist
finiat᷑ mortis quert atxiliũ. Sibeata ẽ: maneat᷑
in ea. Quomͦ ista ñ sunt mala q̃ uincunt fortitu¬
dmis bonum. eandẽq fortitudinẽ ñ solũ sibi ce¬
dere. uerum etiam delirare compellunt. ut
eandẽ uitam et dicat beatam. et ꝑsuadeat ẽẽ fu¬

Expanded text:
non esse contendant, quibus fatentur, si tanta fuenon esse contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapiens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre adque ex hac uita emigrare. Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus, ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili uanitate describunt, etiamsi excaecetur obsurdescat obmutescat, membris debilitetur doloribus crucietur et, si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis uitam constitutam eum non pudeat beatam uocare.s o uitam beatam, quae ut finiatur mortis quaerit auxilium! Si beata est, maneatur in ea. Quo modo ista non sunt mala, quae uincunt fortitudinis bonum eandemque fortitudinem non solum sibi cedere, uerum etiam delirare conpellunt, ut eandem uitam et dicat beatam et persuadeat esse fu
Abbreviated transcription (Latin):
consentire docet prudentia facit temꝑan¬
tia: nec prudentia nec temꝑantia tollit hu¬
icuitȩ. Quid iusticia cuiꝰ munꝰ ẽ sua cuiq
tribuere unde fit in ipso homine quidam
iustꝰ ordo naturȩ. ut anima subdat᷑ deo. et
animȩ caro. acꝑhoc deo et anima et caro:
nonne demonstrat in eose adhuc oꝑe labo¬
rare. potiusqͣm in huiꝰ oꝑis fine iam reqͥesce:
Tantominꝰ quippe anima stibdit᷑ deo: quanto
minꝰ dm̃ in ipsis suis cogitationib concipit
Et tantominus animȩ subdit᷑ caro: qͣntoma¬
gis aduersus sp̃m concupiscit. Quamdiu
ergo nobis inest hȩc infirmitas. hȩc pestis.
hic langor. quomͦ nos iam saluos: et sinondũ
saluos. quomodo iam beatos illa finali bea¬
titudine dicere audebimus: Iamuͦ illa uirtꝰ
cuiꝰ nom̃ ẽ fortitudo. in quantacunq sapien¬
tia euidentissima testis ẽ humanoꝵ maloꝵ
quȩ compellit᷑ patientia tolerare. Quȩ ma¬
la stoici phylosophi miror qua fronte mala

Expanded text:
consentire docet prudentia, facit temperanconsentire docet prudentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus animae subditur caro, quanto magis aduersus spiritum concupiscit. Quamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudine dicere audebimus? Iam uero illa uirtus, cuius nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia euidentissima testis est humanorum malorum, quae conpellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici philosophi miror qua fronte mala
Abbreviated transcription (Latin):
uultis faciatis. Quid aũt facere uolumus cũ ꝑfici
uolumꝰ fine sũmiboni. nͥ ut caro adu̾sts sp̃m non con¬
cupiscat: nec sit in nobis hoc uitium contra qd
sp̃s concupiscat: Quod inhac uita quamuis
uelimus. qm̃ facere ñ ualemus: id saltem in ad¬
tutorio dei faciamus. ne carni concupiscenti
aduersus spũm spũ succumbente cedamus.
et ad ꝑpetrandum peccata nr̃a consensione ꝑ¬
trahamur. Absit gͦ ut quamdiu in hoc bello
intestino sumus: iam nos beatitudinem ad
quam uincendo uolumus ꝑuenire. adep¬
tos eẽ credamꝰ. Et quis ẽ usq adeo sapiens at
contra libidines. nullum habeat omĩno con¬
flictum: Quid illa untꝰ quȩ prudentia dicit᷑
Nonne totauigilantia sua bona dis cerit a
malis. ut in illis appetendis istisq uitandio
nullus error obrepat: Acꝑhoc et ipsa nos
in malis. uel mala in nobis eẽ testat᷑. lpsa
enim docet malum eẽ ad peccandum con¬
sentire. bonumq ad peccandum ñ consen¬
tire libidini. Illud tamen malũ cui nos non

Expanded text:
ciatis. Quid autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi boni, nisi ut caro aduersus spiritum non concupiscat, nec sit in nobis hoc uitium, contra quod spiritus concupiscat? Quod in hac uita, quamuis uelimus, quoniam facere non ualemus, id saltem in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti aduersus spiritum spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum habeat omnino conflictum? Quid illa uirtus, quae prudentia dicitur, nonne tota uigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis adpetendis istisque uitandis nullus error obrepat, ac per hoc et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa enim docet malum esse ad peccandum consentire bonumque esse ad peccandum non consentire libidini. Illud tamen malum, cui nos non
Abbreviated transcription (Latin):
orib s interiorib. nec abienis. s planȩ nr̃ĩs
et ꝓpriisꝰ maxime illa quȩ grece CORPROSyNe
latine temꝑantia nominat᷑. qua carnales fre¬
nantur libidines. ne in quȩq flagitia m̃tem
consentientẽ trahant. Neq enim nullũ est
uitium. cum sicut dicit apłs. caro coneupiscit
aduersus spm. cuiuicio contͣria uirtꝰ ẽ et cũ sic̃
idẽ dicit. sp̃s concupiseit aduersuscarnẽ. Hec¬

Expanded text:
oribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane nostris oribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane nostris et propriis, maxime illa, quae Graece ococpoaovirj, Latine temperantia nominatur, qua carnales frenantur libidines, ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut dicit apostolus, caro concupiscit aduersus spiritum; cui uitio contraria uirtus est, cum, sicut idem dicit, sp
Abbreviated transcription (Latin):
uel obrutam intelligentiã suam. quando scd̾m
suam uoluntatẽ. et anima eoꝵ et corpore mali¬
gnus utit᷑ sp̃s: Et quis confidit hoc malum
inhac uita cuenire nonposse sapienti: Deinde
ꝑceptio ueritatis in hac carne qualis aut qͣnta
ẽ. quando sicut legimus intieraci libro sapi¬
entiȩ. corpus corruptibile aggrauat animã.
& depͥmit t̾rena inhabitatio sensum multa
cogitantem: Impetus porro uel appetitꝰ actio¬
nis. si hoc mͦ recte latine appellat᷑ ea quam gre¬
ci uocant õRymeÑ. quia et ipsam pͥmis nat᷑e᷑
deputant bonis: nonne ipse ẽ. quo gerunt᷑ in
sanoꝵ illi miserabiles motus et facta quȩ horre¬
mus. quando ꝑuertit᷑ sensus ratioq sopit᷑: Por¬
ro ipsa uirtusquȩ non ẽ int̾ pͥma naturȩ. qm̃
eis postea doctrina introducente suꝑuenit. cũ
sibi bonoꝵ culmen uindicet humanoꝵ. qͥd hic
hic agit nisi ꝑpetua bella cum uitiis nec exteri¬

Expanded text:
uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum suam uoluntatem et anima eorum et corpore malignus utitur spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita euenire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quando. sicut legimus inentiae, Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem ? Impetus porro vel actionis appetitus, si hoc modo recte latine appellatur ea quam Graeci uocant oppjv, quia et ipsam primis naturae deputant bonis, nonne ipse est, quo geruntur etiam insanorum illi miserabiles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur sensus ratioque sopitur? Porro ipsa uirtus, quae non est inter prima naturae, quoniam eis postea doctrina introducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exteri
Abbreviated transcription (Latin):
bra tremore concutiat: Quid si usq ad po¬
nendas int̾ram manꝰ dorsi spina curuet᷑ et ho¬
minem qͦdammͦ quadrupedẽ faciat: Nonne
omnẽ statuendi et corporiẽt mouend speciẽ
decꝰq ꝑuertet᷑: Quid ipsius animi pͥmige¬
nia quȩ appellantur bona. ubi duo pͥma po¬
nunt ꝓpt̾ comp̃hensionem ꝑceptionemq ue¬
ritatis. sensum et intellectum: S qualis qͣn¬
tusq remanet sensus: si ut alia taceam. fiat
homo cecus et surdus: Ratio uero et intelli¬
gentia quo recedet: ubi sopiet᷑. si aliqͦ mor¬
bo efficiat᷑ insanus : frenetici multa absur¬
da cum dicunt uel fagunt. plerunq a¬
suobono ꝓposito et morib aliena. immo suobo¬
no ꝓposito morib q contraria: siue illa cogi¬
temus. siue uideamus. si digne consideremus.
lacrimas tenere uix possumus. aut forte nec
possumus. Quid dicam de his qui demonũ
patiunt᷑ incursũ: Ubi habent absconditam

Expanded text:
bra tremore concutiat? quid si usque ad pobra tremore concutiat? quid si usque ad ponendas in terra manus dorsi spina curuetur et hominem quodam modo quadrupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et mouendi speciem decusque peruertet? Quid ipsius animi primigenia quae appellantur bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum et intellectum? Sed qualis quantusque remanet sensus, si, ut alia taceam, fiat homo surdus et caecus? Ratio uero et intellegentia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt uel faciunt, plerumqsuo proposito et moribus aliena, immo suo bono proposito moribusque contraria, siue illa cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, lacrimas tenere uix possumus aut forte nec possumus. Quid dicam de his, qui daemonum patiuntur incursus? Ubi habent absconditam
Abbreviated transcription (Latin):
nes hominũ qm̃ uane sunt uel sicut hoc testi¬
montũ posuit apłs paulus dominꝰ nouit cogi¬
tationes sapientium. qm̃uanȩ sunt. Quis enm
sufficit quantouis eloquentiȩ flumine uitȩ hu¬
iꝰ miserias explicare. quas lam̃tatꝰ ẽ cicero incon¬
solatione demorte filiȩ sic̃ potuit: S qͣntũ ẽ
qd potuit: Ea quippe quȩ dicunt᷑ pͥma naturȩ. qñ
ubi. quomͦ. tam bene se habere inhac uita pos¬
sunt: ut non sub incertis casib fluctuent: Qͥs
enim dolor contrariꝰ uoluptati.quȩ inquietudo
Membroꝵ certe amputatio uel debilitas. hoĩs
erpugnat incolumitatem. de formitas pulchri¬
tudinem. imbecillitas sanitatẽ uires lassitudo.
mobilitatem torpor ac tarditas. S quid hoꝵ
ẽ. quod nequeat in carnem sapientis irruere:
Status quoq corporis atq motus. cũ decentes
et congruentes sunt: inter pͥma nature nu¬
merant᷑. S quid si aliqua mala ualitudo m̃¬

Expanded text:
nes hominum uel, sicut hoc testines hominum uel, sicut hoc testimonium posuit apostolus Paulus: Dominus nouit cogitationes sapientium, quoniam uanae sunt. Quis enim sufficit quantouis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare? Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est quod potuit? Ea quippe, quae dicuntur prima naturae, quando, ubi, quo modo tam bene se habere in hac uita possunt, ut non sub incertis casibus fluctuent? Quis enim dolor contrarius uoluptati, quae inquietudo st? Membrorum certe amputatio uel debilitas hominis expugnat incolumitatem, deformitas pulchritudinem, inbecillitas sanitatem, uires lassitudo, mobilitatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat in carnem sapientis inruere? Status quoque corporis adque motus, cum decentes et congruentes sunt, inter naturae prima numerantur; sed quid si aliqua mala ualetudo mem
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̃nam uͦ mortem summũ malũ. ꝓpt̃ illam
proinde adipiscendam istamq tiitandam:
recte nobis esse uiuendum. ꝓpt̃ qd̾ scrip¬
tum. ẽ. Iustus ex fide uiuit: qm̃ neq bonũ
nr̃m iamuidemꝰ. unde oportet ut credendo
queramus. neq ipsum recte uiuere nobis
ex nobis ẽ. nisi credentes adiuuet et orantes. qͥ et ip¬
sam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos ẽẽ cre¬
damꝰ. Illi autem qui in ista uita fines bonoꝵ et ma¬
loꝵ ẽẽ putauerunt. siue incorpore. fiue in animo.
siue inutroq ponentes fummũ bonũ. atq ut id
erplicatꝰ eloquar. siue in uoluptate. siue inturtute.
siue inut᷑q siue inquiete. siue inuntute. siue inu¬
traq siue inuoluptate simul et quiete. siue in
untute fiue inutrisq siue in pͥmis naturȩ. siue
in uirtute. siue iutrisq hic beati ẽẽ. et ase ipsis
beati fieri mira uanitate uoluer̃ irrisit hos ue¬
ritas ꝑ ꝓpħam dicentem: Dñs nouit cogitatio¬

Expanded text:
aeternam uero mortem summum malum; propter illam aeternam uero mortem summum malum; propter illam proinde adipiscendam istamque uitandam recte nobis esse uiuendum. Propter quod scriptum est: Iustus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in utraque; siue in quiete siue in uirtute siue in utraque; siue in uoluptate simul et quiete siue in uirtute siue in utrisque, siue in primis naturae siue in uirtute siue in utrisque; hic beati esse et a se ipsis beati fieri mira uanitate uoluerunt. Inrisit hos Veritas per prophetam dicentem: Dominus nouit cogita- . tio
Abbreviated transcription (Latin):
quos nos familiariꝰ angłos dicimus. De bo¬
noꝵ autem et econtrario maloꝵ finib negant
ullo mͦ cẽ dubitandum: et hanc inter se et no¬
uos achademicos affirmant. eẽ distantiam.
Nec eoꝵ interest qͥcquam siue cimicos siue alio
quolibet habitu et uictu in his finib qͦs ueros
putant quisq phylosophet᷑. Ex trib porro
titȩ illis generib. ocioso. actuoso. et qđ exutͦq
compositum ẽ: hoc terqum sibi placere asse
Iec sensisse atq docuisseuerant.
achademicos ueteres uarro asserit. auctore
antiocho magistro ciceronis et suo: quem
sane cicero inplurib fuisse stoicũ quã uete¬
rem achademicum uult uideri. S qͥd adnos
qui podius de reb ipsis iudicare debemus.
quam ꝓmagno de hominib qͥd qͥsq sense¬
de his singulis interrogata respondeat. ac
pͥmum de finib bonoꝵ maloꝵq qͥd sentiat:
respondebit et̃nam uitã ẽẽ summũ bonum.

Expanded text:
quos nos familiarius angelos dicimus. De boquos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adque docuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro magno de hominibus quid quisque sensede his singulis interrogata respondeat ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit aeternam uitam esse summum bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enim hȩc et ante doctrinam.
Sine his autem non potest ẽẽ ulla doctrina᷑
Ac ꝑhoc nec uirtus. quȩ utiq discit᷑. Bene aũt
currere. pulchrum esse corpore. uirib ingen¬
tib p̃ualere. et cetera huiꝰmodi: talia sunt ut
et uirtus sine his eẽ possit. et ipsa sine turtute
Bona sunt tamen et scd̾m istos etam ipsa ꝓpt̃
se ipsa diligit uirtus: utit᷑q illis et fruitꝰ sicut
untutẽ decet. Hanc uitam beatam etiam soci¬
alem ꝑhibent eẽ. quȩ amicoꝵ bona ꝓpt̾ seipsa
diligat sicut sua. eisq ꝓpt̾ ipsos hoc uelit qd̾
sibi. siue in domo sint sicut comunx et lib̃i
et quicunq domestici. sitie in loco ubi domꝰ
eiꝰ ẽ. sicuti ẽ urbs. ut sunt hi qui ciues uocant᷑.
siue morbẽ toto ut sunt gentes quas ei societas
humana coniungit. fiue inipso mundo qui
censent᷑ nomine cęli et t̃rȩ. sicut eẽ dicunt dõ
quos uolunt amicos ẽẽ hominis sapientis.

Expanded text:
Sunt enim haec et ante doctrinam, Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ bonoꝵ uel animi uel corporis nicħ sib¬
iuirtꝰ omĩno p̃ponit. Hȩc enim bene utit᷑ et
se ipsa: et ceteris. quȩ hominẽ faciunt beatũ
bonis. Ubi uͦ ipsa non ẽ quamlibet multa
sint bona. ñ bono eiꝰ sunt. cuiꝰ sunt: ac ꝑhoc
iam nec eiꝰ bona dicenda sunt. cui male u¬
tenti utilia eẽ nonpossunt.
Nȩc gͦ uita hominis quȩ uirtute et aliis
animi et corporis bonis sine quib uirtꝰ ẽẽ
non potest fruit᷑: beata ẽẽ dicit᷑. Siuͦ et ali¬
is sine quib ẽẽ uirtus potest. uel ullis uel plr¬
rib: beatior. Si autem prorsus omnibꝰ ut nul¬
lũ omĩno bonum desit uel animi uel corpo¬
ris: beatissima. Non enim hoc ẽ titta qd̾ uir¬
tus: qm̃ non omnis uita s sapiens uita untꝰ
ẽ. Et tamen qualiscunq tuta sine ulla uir¬
dute potest eẽ. Uirtus uero sine ulla uita
non potest eẽ. Hoc & de memoria dixeni
aꝑ ratione et siquid tale aliud ẽ in homine.

Expanded text:
autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibautem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur, beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine.
Abbreviated transcription (Latin):
nec animam solam nec solum corpꝰ. s animã
simul et corpꝰ eẽ arbitrat᷑. Pinde summũbo¬
num hominis quo fit beatꝰ. ex utriusq reibo¬
nis constare dicit: et animȩ scilicet et corpo¬
ris. Ac ꝓpt̾ hoc pͥma illa naturȩ ꝓpt̃ se ipsa
existimat expecenda. ipsamq uirtutem quã
doctrina inserit. uelut artem uiuendi. que
in animȩ bonis ẽ excellentissimũ bonũ. Qua¬
ꝓpt̃ eadem uirtus id ẽ arsagende uitȩ. cũ acce¬
ꝑit pͥma naturȩ quȩ sine illa erant. s tam̃
erant. etiam quando eis doctrina adhuc dee¬
rat : omnia ꝓpt̾ se ipsam appetit. simulq etiã
se ipsam omnibq simul et seipsa utit᷑ eo fi¬
ne. ut omnib deleccet᷑ atq ꝑfruat᷑ magis
minusq ut quȩq inter se maiora atq minora
sunt tamen omnib gaudens. et quȩdam mi¬
nora si necessitas postulat. ꝓpt̃ maiora uel adi¬
piscenda uel denenda contempnens. Om̃iũ

Expanded text:
nec animam solam nec solum corpus, sed animam nec animam solam nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ipse homo querendum putat. Sentit quippe
in eiꝰ natura duo ẽẽ quędam: corpꝰ et animã.
Et hoꝵ quidẽ duum meliꝰ eẽ animã longe¬
q p̃stabiliꝰ. omĩno non dubitat: s utrũ ani¬
ma sola sit homo. ut ita sit ei corpꝰ sicut equus
equiti. eques enim ñ homo et equus s solus ho¬
mo ẽ ideo tamen eques dicit᷑. qđ aliquo mͦ se
habet. ad equũ. an corpꝰ solum sit homo. aliqͦ
mͦ se habens ad animam. sic̃ poculum ad potio¬
nem non enĩ calix et potio quam contnet ca¬
lix. simul poculum dicit᷑. s calix solus ideo
tamen quod potioni contnendȩ sit accõmo¬
datꝰ. anuͦ nec anima sola nec solum corpꝰ. s si¬
mul utrunq sit homo. cuiꝰ sit pars una siue
anima siue corpꝰ. ille atitem totus exutroq
constet ut homosit. sic̃ equosduos iunctos bi¬
gas uocamus. quoꝵ siue dexter siue sinister par
rum. bigas non dicimus. s ambossimul. Ho
autem trium hoc eligit tercium. hominẽ q

Expanded text:
ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in ejus natura duo esse quaedam, corpus et animam: 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non homo et equus, sed solus homo est; ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim calix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas uocamus, quorum siue dexter siue sinister pars rum, bigas non dicimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc elegit tertium hominemque
Abbreviated transcription (Latin):
et uoluptatem in se habeant et quietẽ. Quid gͦ o
pus ẽ. ex his duab tria quȩdam facere. duo scili¬
cet cum singillatim appetunt᷑ uoluptas. aut qͥes.
et tercium cum ambȩ simulꝰ: quandoqͥdẽ pͥma
naturȩ et ipsas et p̃ter ipsas alia multa con¬
tineant: De trib gͦ sectis eiplacet diligent̃ eẽ
tractandum: q̃nam sit potius eligenda. Non
enim ueram plusquam unam tiera ratio eẽ ꝑ¬
mittt: siue inhis trib sit siue alicubi. qđ post
unam uarro eligat. quantum breuiter aꝑteq pos¬
sumꝰ disseramus. Iste nempe tres secte ita fiunt
cum uel pͥma naturȩ ꝓpt̾ nature ꝓpt̃ uirtutẽ.
tel urtus ꝓpter pͥmanature. uel utraq id est
et urtꝰ et pͥma naturȩ ꝓpt̾ se ipsa sunt expeten
da. Quid gͦ istorum trium sit uerum atq se¬
ctandum: isto mͦ ꝑsuadẽ conat᷑ Primum qͥa
summũ bontim inphylosophia. non arboris
non pecoris. ñ dei. s hominis querit᷑: qͥd sit¬

Expanded text:
et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quunam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel uirtus propter prima naturae, uel utraque, id est et uirtus et p. Quid ergo istorum trium sit uerum adque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, q
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ duodecim nichil dici potest: cur sectȩ ñ
sint habendȩ. Nichil quippe ineis aliud que¬
rit᷑: quam finis bonorum et maloꝵ. Inuen¬
tis autembonoꝵ finib: ꝓfecto econtrario
sunt maloꝵ. Hȩȩ autem ut ita fiant duode¬
cim secte: illa quatuor triplicant᷑. uoluptas. quies.
utrunq pͥma naturȩ. quȩ pͥmigenia uarro uo¬
cat. Hȩc quippe quatuor dum singillatim uirtu¬
ti aliqͣndo subdunt᷑. ut non ꝓpt̃ se ipsa. s ꝓpter
officium uirtutis appetenda uideant᷑. aliquan¬
do p̾ferunt᷑. ut non ꝓpter seipsam s ꝓpt̃ hec adi¬
piscenda uel conseruanda. uirtꝰ necessaria pu
tet᷑. aliquando nngunt᷑. ut ꝓpt̃ se ipsa et uirtꝰ
et ista appetenda credant᷑. quat̾narium nume¬
rum triplum reddunt. et ad duodecim sectas ꝑ¬
ueniunt. Ex illis autem quatuor reb uarro tres
tollit. uoluptatem scilicet et quietẽ et utrunq:
ñ qđ eas imꝓbet. s qdđ primigenia illa nature.

Expanded text:
ergo duodecim nihil dici potest, quur sectae non ergo duodecim nihil dici potest, quur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur quam fines bonorum et malorum. Inuentis autem bonorum finibus profecto e contrario sunt malorum. Hae autem ut fiant duodecim sectae, illa quattuor triplicantur, uoluptas, quies, utrumque et prima naturae, quae primigenia Varro uocat. Haec quippe quattuor dum singillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium uirtutis adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae
Abbreviated transcription (Latin):
Romde qm̃ marcus uarro
has quatuor adhibens differentias. id est ex
uita sociali. ex achademicis nouis. ex cimcis.
ex isto uitȩ genere triꝑtito. ad sectas ducentas
octoginta octo ꝑuenit. ce siquȩ aliȩ possunt
similit̃ adici remotis eis omnib. qm̃ de seccan¬
do summo bono nullam inftrunt questionẽ
et ideo sectȩ nec sunt nec uocande sunt: ad il¬
las duodecim inquib querit᷑ quod sit bonũ
hominis. quo assecuto fit beatꝰ. ut ex eis unã
ueram. ceteras falsas ostendat esse reuertit᷑.
Nam remoto illo triꝑtito genere uitȩ. duȩ partes
huiꝰ numeri detrahuntur: et secte nonaginta
sex remanent. Remotauͦ differentia ex emicis
addita: ad dimidium redigunt᷑ et quadragin¬
ta octo fiunt Auferamus etiam qđ ex achade¬
micis nouis adhibitum ẽ: rursus dimidia
pars remanet. idest uiginti quatuor. De socia¬
li quoq uita qđ accesserat similit̃ auferat᷑. duo¬
decim sunt relique. quas ista differentia ut
uiginti quatuor fierent duplicauerat. De his

Expanded text:
oniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas ducentas octoginta octo peruenit, et si quae aliae possunt similiter adici: remotis eis omnibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur, quod sit bonum hominis, quo adsecuto fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex remanent. Remota uero differentia ex Cynicis addita ad dimidium rediguntur et quadraginta octo fiunt. Auferamus etiam quod ex Academicis nouis adhibitum est: rursus dimidia pars remanet, id est uiginti quattuor. De sociali quoque uita quod accesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut uiginti quattuor fierent, duplicauerat. De his
Abbreviated transcription (Latin):
or et maior esse non possit.
uappter possumtis cdicere fines bonoꝵ nr̃o
esse pacem. sicut ȩc̃nam diximus uitam: p̃¬
sertim quia ipsi ciuitati dei de qua nob̃ ẽ ista
fortauit seras portarũtuarũ. bñdixte filiis tuis in
te qͥ posuit finestuos pacẽ Qui enĩ confirmatȩ fue¬
rint sere portarum eiꝰ: iam millam nullus iN¬
trabit. nec ab illa ullus eribit. Ac ꝑhoc fines
eiꝰ eam debemus hic intelligere pacẽ: quam
uolumus demonstrare finalẽ. Nam et ipsiꝰ
cis nom̃ etiam inhis reb mortalib frequentat᷑.
uͥutiq non ẽ uita ȩt̾̃na: ꝓpt̾ea finem guitatis
huiꝰ. ubi erit summũ bonũ eiꝰ. etnam uitam¬

Expanded text:
or et major esse non possit. or et major esse non possit. CAPesse pacem, sicut aeternam esse diximus vitam: praesertim quia ipsi civitati Dei, de qua nobis est ista confirmavit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te, qui posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint serae portarum eius, iam in illam nullus intrabit nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines eius eam debemus hic intellegere pacem, quam uolumus demonstrare finalem. Nam et ipsiuscis nomen etiam in his rebus mortalibus frequentatur, ubi utique non est uita aeterna, propterea finem ciuitatis hui
Abbreviated transcription (Latin):
tore donant᷑ non solum bona uerum etiam
sempiterna: ñsolum in animo qui sanat᷑ ꝑ
sapientiam. uerum etiam incorpore qđ re¬
surrectione renouabit᷑. Ibi uirtutes ñ con¬
tra ulla uicia uel mala quȩcunq certantes.
s habentes uictoriȩ p̃mium. et̃nam pacem. qͣm
nullus aduersariꝰ inquietet. Ipsa ẽ enĩ beatitu¬
dofinalis. ipse ꝑfectionis finis: qͥ consumentẽ
ñ ht̃ finem. Hic autem dicimͣ qͥdem beati: qñ
pacẽ habemus. quantulacunq hic haberi pot̃
inuita bona.S hȩc beatitudo illi qͣm finalem
dicimꝰ beatitudini comparata: prorsus miseri¬
a reꝑit᷑. Hanc gͦ pacẽ qualis hic potest ẽẽ mor¬
tales homines in reb mortalib qñ habemus.
bene utit᷑ uirtꝰ. S tunc ẽ uera uirtꝰ. qñ ⁊ oĩa
bona quib bene utit᷑. et quicqͥd in bono usu¬
bonoꝵ et maloꝵ facit. et se ipsam ad eum finẽ
refert. tbi nob̃ talis et tanta pax erit. qua mel¬

Expanded text:
tore donantur, non solum bona, uerum etiam tore donantur, non solum bona, uerum etiam sempiterna, non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, bene utitur uirtus. Sed tunc est uera uirtus, quando et omnia bona, quibus bene utitur. et quidqbonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua meli
Abbreviated transcription (Latin):
patiatur inmicos. Et cui magna ista dei mi¬
sericordia necessaria ẽ. nͥ magnȩ humane
miseriȩ quȩ ignorantia tanta p̃mitur. ut fa¬
cile istoꝵ simulatione fallat᷑: Et illos qͥdẽ
philosophos in impia eiuitate qui deos sibi
amicos ẽẽ dixerunt. indemones malignos
incidisse certissimum ẽ. quib tota ipsa ciui¬
tas subdit᷑. eternum cum eis habitura suppli¬
qum. Ex eoꝵ quippe sacris uel potius sacri¬
legus quib eos colendos et ex ludis ĩmun¬
diss imis ubi eoꝵ crimina celebrant᷑. qͥbꝰ eos
placandos putarunt: eisdẽ ipsis auctorib
et exactorib talium tantoꝵq dedecoꝵ satis
fallaciis et multiformi temptatione securi
sunt. In hoc enĩ loco infirmitatis et dieb
malignis. etiam ista sollicitudo non ẽ in¬
utilis: ut illa securitas uͥ pax plenissima
atq certissima ẽ. desiderio feruentiore que¬
rat᷑. Ibi enimerunt nature munera. hoc ẽ.
quȩ nature nr̃e ab omium naturarũ crea¬

Expanded text:
patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei mipatiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum crea
Abbreviated transcription (Latin):
mortius gratulem᷑. Et cum mors eoꝵ noscon¬
tristet. ipsa nos certiꝰ consolet᷑: qm̃ caruert̃
malis quib in hac uita etiam boni homines
uel conterunt᷑ uel dep̃uant᷑. uel inutroq pi¬
sophi illi qui nob deos amicos ẽẽ uoluerunt
quarto constituerunt loco. uelut ad mun¬
dum uenientes ab orbe trarum. ut sic qͦdã
mͦ complecterent᷑ et cęlum: nullomꝰ qͥdem
metuimꝰ. ne tales amici uel morte nos sua uel
deprauatione contristent. S quia nob̾ ñ ea
qua homines familiaritate miscent᷑. qđ̃ edã
ipsum ad erumpnas ꝑtinet huiꝰ uitȩ. et ali¬
quando sathanas sicut legimus tranffigu¬
rat se in angłm lucis. ad temptandos eos qͦs
ita uel crudiri opus ẽ. uel decipi iustum ẽ.
magna dei miscdia necessaria ẽ. ne qͥsqͣm cũ
bonos angłos amicos se habere putat habe¬
at malos demones. fictos amicos. eosq tanto
nocentiores quanto astutiores ac fallaciores

Expanded text:
mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos conmortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantur uel in utroque psophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam hoc quo pacto futurum ẽ. ut eiꝰ nob̃
amara mors nonsit. cuiꝰ dulcis fuerit uita:
Sinc enim ẽ et lutus. qͦddam non i¬
humani cordis quasi uulnus aut ulcus. cui
sanando adhibentur consolationes officiose.
Non enim ꝓptẽa non ẽ. qdđ sanet᷑: qm̃ qͣnto ẽ
animꝰ melior. tanto in eocitius facilusq sa¬
nat᷑ Cumgͥ etiam de carissimoꝵ mortib ma¬
xime quoꝵ sunt humanȩ societati officia ne¬
cessaria. nunc mitiꝰ. nunc asꝑiꝰ affligat᷑ uita
mortaliũ: mortuos tam̃ eos qͦs diligimꝰ. quã
uel a fide uel abonis morib lapsos. hoc ẽ in
ipsa anima mortuos. audire seu uidere malle¬
mus.Quaingenti materia maloꝵ plena ẽ t̃ra.
ꝓpt̃ qđ scriptum ẽ. Nunqͥd non temptatio ẽ
uita humana suꝑ tram: Et ꝓpt̃ quod ipse do¬
minꝰ ait Ue mundo abscandalis. Et iterum.
Qm̃ abundauit inquit iniquitas: refrigescet
caritas multoꝵ. Ex quo fit. ut bonis amicis

Expanded text:
etiam hoc quo pacto futurum est, ut ejus nobis etiam hoc quo pacto futurum est, ut ejus nobis amara mors non sit, cujus dulcis est vita? Hinc est enim et luctus, quoddam non inhumani cordis quasi vulnus, aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior, tanto in eo citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de charissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc asperius affligatur vita mortalium; mortuos tamen eos, quos diligimus, quam vel a fide, vel a bonis moribus lapsos, hoc est, in ipsa anima mortuos audire seu videre mallemus: qua ingenti materia malorum plena est terra; propter quod scriptum est, Numquid non tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse Dominus ait: Vae mundo ab scandalis, et iterum: Quoniam abundauit, inquit, iniquitas, refrigescet caritas multorum. Ex quo fit, ut bonis amicis
Abbreviated transcription (Latin):
gius latiusq metuimus. ne qͥd eis contingat
mali detantis maloꝵ aggerib huiꝰ scłi. Non e¬
nĩtantũmꝰ sollicitisumꝰ nefame. ne bellis. ne mor¬
bis. ne captiuitatib affligant᷑. ne in eadẽ serui¬
tute talia patiant᷑ qualia nec cogitare suffici¬
mꝰ: uerum etiam ubi timor ẽ multo amarior.
ne inꝑfidiam. maliciam. nequitiamq mu¬
tent᷑. Et quando ista contingunt. tanto utiq
plura quanto illi sunt plures et in locis plu¬
rib. et in nr̃am noticiam ꝑferunt᷑ quib cor
nr̃m flagris urat᷑. quis potest. nisi qui talia
sentit adũtere: Mortuos quippe audire mal¬
lemus: quamuis et hoc sine dolore ñ possi¬
mus audire. Quorum enim nosuita ꝓpt̃ a¬
micicia socialia delectabat. unde fieri potest.
ut eoꝵ mors nullam nob̃ ingerat mestitud¬
nem: Quam qui ꝓhibet: ꝓhibeat si potest
eis utendum censeat. ut nulla ex eis animũ
dulcedo ꝑfundat. Quod si fieri nullo mͦ pot̃.

Expanded text:
gius latiusque metuimus, ne quid eis contingat gius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus hujus saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captivitatibus affligantur, ne in eadem servitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus: verum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam, malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto utique plura, quanto illi sunt plures, et in pluribus locis et in nostram notitiam perferuntur, quibus cor nostrum flagris uratur, quis potest, nisi qui talia sentit, advertere? Mortuos quippe audire mallemus: quamvis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos vita propter amicitiae solatia delectabat, unde fieri potest ut eorum mors nullam nobis ingerat moestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest,
Abbreviated transcription (Latin):
belloꝵ. quia nͥ iusta ẽẽnt. ei gerenda non eẽnt: ac
ꝑhoc sapienti nulla bella eẽnt. Iniquitas enĩpar¬
tis aduersȩ iusta bella ingerit gerenda sapienti.
Quȩ miquitas utiq homini ẽ dolenda qͥa ho¬
minum ẽ: & sinulla ex ea bellandi necessitas
nasceret᷑. Hȩc itaq mala tam magna. tam hor¬
renda. tam seua. quisquis cum dolore conside¬
rat. miscriam fateat᷑. Quisqͥs autem uel patit᷑
ca sine animi dolore uel cogitat. multo utiq
miseriꝰ ideo sebeatum putat quia et humanũ
dam ignorantia similis dem̃tiȩ quȩ tam̃ in
huiꝰ uitȩ misera conditione sepe contingit.
ut credat᷑ uel amicus eẽ. qui inimicus ẽ. uel
inimicus qui amicus ẽ. quid nos consolat᷑
inhac humana societate. errorib erumpnis¬
q plenissima. nͥ fides non ficta. et mutua
dilectio ueroꝵ et bonoꝵ amicoꝵ: Quos qͣn¬
to plures et in locis plurib habem̃: tantolon¬

Expanded text:
bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum dam ignorantia similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditione saepe contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus qui amicus est; quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima, nisi fides non ficta, et mutua dilectio verorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto lon
Abbreviated transcription (Latin):
int̃p̃tum copia. uerum ẽ. S hoc quã multis et
quam grandib bellis. quanta strage hominũ.
quanta effusione humani sanguinis compara¬
tum ẽ: Quib transactis: non ẽ tam̃ eoꝵdẽ ma¬
loꝵ finita miseria. Quamuis enĩ ñ defuerint
neq desint hostes. exterȩ nationes contra quas
semꝑ bella gesta sunt et gerunt᷑ tam̃ etiam ipsa
imꝑii latitudo peꝑit peioris generis bella so¬
cialia scilicet et entilia. quib miserabilius qua¬
titur genus humanum. siue cum belligeraret᷑
ut aliquando conquiescant. siue cũ timet᷑ ne
rursus exurgant. Quoꝵ maloꝵ multas et mul¬
tiplices clades duras et dirasnecessitates si ut di¬
gnum ẽ eloqui uelim. qͣmqͣm nequaqͣm ficut
res postulat possim: quiserit ꝓlixe disputationis
modus: S sapiens inquitint iusta bella gestur
C̃Quasi non si se hominem meminit. multo
magis dolebit iustorum sibi necessitatẽ extitisse

Expanded text:
interpretum copia. Velum est; sed hoc quam multis et interpretum copia. Velum est; sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse