comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lem. ex nullo dissimilem atq in parẽ:
neo credit in patrem qui eum misit:
quia non est hoo pater qui eum misit:
Et idõ cum dixississet qui credit in me
non credit in me sed in eum qui misit
me: ne putaretur sic uoluisse intelli¬
gi patrem tanquam patrem multoꝵs
filioꝵs ꝑ grãm regeneratoꝵ non uni-¬
ci uerbi ęqualis sibi: continuo sub¬¬
iecit Et qui uidet me: uidet eum
qui misit me Hͤ quid ait. qui ui-¬
det me non uidet me sed eum qui
misit me.sicut dixerat qui credit
in me non credit in me sed in eum
qui misit me : Illud namq dixit
ne sicut uidebatur crederetur tan¬
tum modo filius hominis: Hoc autẽ
dixit ut patri crederetur ȩqualis:
Qui credit in me inquit non credat
in hoc qđ uidet me: sed credat in
eum qui misit me. Aut cum credit
in patrem qui sibi ȩqualem genuit me:
non quomodo me uidet sed sic credat
in me quomodo in eũ qui misit me:
Usq adeo enim nichil distat inter eum
&& me: ut qui iudet me uide̾t eum qui

Expanded text:
lem, ex nullo dissimilem atque imparem; non credit in Patrem qui eum misit, quia non est hoc Pater qui eum misit. 3. Et ideo cum dixisset, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me; ne putaretur sic voluisse Patrem intelligi tanquam Patrem multorum filiorum per gratiam regeneratorum, non unici Verbi aequalis sibi, continuo subjecit, Et qui videt me, videt eum qui misit me. Numquid ait, Qui videt me, non videt me, sed eum qui misit me; sicut dixerat, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me? Illud namque dixit, ne sicut videbatur, crederetur tantummodo filius hominis: hoc autem dixit, ut Patri crederetur aequalis. Qui credit in me, inquit, non credit in hoc quod videt me, sed credit in eum qui misit me. Aut cum credit in Patrem qui sibi aequalem genuit me; non quomodo me videt, sed sic credat in me, quomodo in eum qui misit me: usque adeo enim nihil distat inter eum et me, ut qui me videt videat eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
non a scõ sp̃ũ de hoc iudicio mundus
arguitur. quando in scõ sp̃ũ hȩc apłs
xp̃m: ne arguantur de peccato infide¬
litatis suȩ. quo peccata om̃a detinent᷑:
Transeant in numerum fidelium: ne ar¬
guantur de iusticia eorum. quos iusti.¬
ficatos non imitantur Caueant futurũ
iudicium: ne cum mundi principe ui¬
dicentur. quem udicatum imitantur:
Et enim ne sibi exsistimet parci suꝑbia
dura mortalium: de suꝑborũ supplicio
terrenda est angelors:¬

Expanded text:
non a sancto Spiritu de hoc judicio mundus non a sancto Spiritu de hoc judicio mundus arChristum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccata omnia detinentur: transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur: caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelor
Abbreviated transcription (Latin):
dñs missurum se
Iit inquit ille argu¬
et mundum de pec.¬
cato. ce de usticia
& de iudicio: Quid
est hoc : Numquid nam dñs xp̃c
non arguit mundum de pecca¬
tocum ait. si non uenissem ce lo¬
quutus fuissem peccatum non
haberent: nunc autem excusati¬
onem non habent de peccato
suo: Sed ne forte qius dicat
hoc ad uideos ꝓprie pertinere non
ad mundum: nonne ad mundum:¬
Nonne alio loco si de mundo essetis inqͥt
mundus qđ suum esset diligeret :
Numquid non arguit de iusticia ubi
ait: pater iuste mundus te non cog¬
nouit: Numquidꝰ arguit de uidi¬
cio: ubi se ait sinistris esse dicturũ.
ite in ignem ȩternum qui preparatꝰ
est diabolo ce angłis eius: Et multa
alia reꝑiuntur in scõ euuangłio:
ubi de his xp̃c arguit mundum:
Quid est ergo qđ tamquam ꝓprie tribu¬
it hoc sp̃u scõ: Anforte quia xp̃s
in iuideorum tantum gente loquutꝰ
est. mundum non uidetur arguisse:
ut ille intelligatur argui qui audit
arguentem: sp̃s autem sc̃s in discipłis

Expanded text:
nus missurum se rit, inquit, ille arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Quid est hoc? Numquidnam Dominus Christus non arguit mundum de peccato, cum ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo? Sed ne quis forte dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum; nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Numquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit ? Numquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod tanquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An forte, quia Christus in Judaeorum tantum gente locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentem? Spiritus autem sanctus in discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
mat se sui sunilem iniustum diligere:
nesciens diligat ustum: &e tamen dũ
eum creditꝰ inustum diligat non ipsũ
sed qđ putat esse ipsum Quemadmo¬
dum autem hominem: sic & dm̃ Deniq
si interrogarentur uidȩi utrum dilige¬
rent dm̃: quid se aliud quam diligere
responderent. nec ex aiuimo mentientes.
sed errando pocius opinandes: Quo¬
modo enim diligerent patrem uerita¬
tis. qui haberent odio ueritatem: No¬
lunt enim sua facta dampnari: & hoc
habet ueritatis ut talia facta damp¬
nentur: Tantum igitur oder̃ uerita¬
tem: quantum oder̃ suas pęnas quas
talib irrogat ueritas Nesciunt aut̃
illa esse ueritatẽ: quȩ tales quales ip¬
si sunt dampnat. Oderunt ergo quã
nesciunt: Et cum illam oderunt:
ꝓfecto & eum de quo nata est nisio.¬
disse non possunt. Ac ꝑ hoc quia ue¬
iritatem qua iudicante dampnant᷑.
de patre dõ natam nesciunt: utiq
etiam ipsum. & nesciunt & oderunt:
O miseros homines: qui cum esse uoluns
mali: esse ueritatem qua dampnan¬

Expanded text:
mat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnan
Abbreviated transcription (Latin):
ut quemad moctum ego feci uobis ita &
tagione mundare: Immo uero id etiã
esse nos ad monitos in huiꝰ dñici oꝑis
altitudine nouerinus: ut confessi in¬
uicem delicta nr̃a. oremus ꝓ nobis sic̃
& xp̃s interpellat ꝓ nobis Audiamus
apłm iacobum hoo ipsum euidentissime
precipientem : ac dicente: Confitemini
quia ad hoc dñs nobis dedit exemplum
Si enam ille qui ullum peccatum non ha¬
bet. non habuit nec habebit. orat ꝓ
peccatis nr̃is: quantomagis nos inuicẽ
ꝓnr̃is orare debemus Et si dimictit
nobis ille cui non habemus qđ dimittamꝰ
quanto magis dimittere nobis debemus
inuicem qui sine peccato hic uiuere non
ualemus Quid enim uidet᷑  in hac
altitudine sacramenti dñs significare cũ
dicit. exemplum enum dediuobis ut quẽ¬
ad modum ego feci uobis ita ce uos faciatis.

Expanded text:
ut quemadmodum ego vobis feci, ita et ut quemadmodum ego vobis feci, ita et tagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra oremus pro nobis, sicut et Christus interpellat pro nobis . Audiamus Apostolum Jacobum hoc ipsum evidentissime praeciquia ad hoc Dominus nobis dedit exemplum. Si enim ille qui nullum peccatum nec habet, nec habuit, nec habebit, orat pro peccatis nostris, quanto magis nos invicem pro nostris orare denobis ille cui non habemus quod dimittamus; quanto magis dimittere nobis debemus invicem, qui sine peccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare, cum dicit, « Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobi
Abbreviated transcription (Latin):
quib dicitur in ymno beatorum¬
trium ꝓuerorum Benedicite scĩ ce
humiles corde dño Multo autem est
melius ce sine controuersia ueriꝰ
ut etiam manib fiat: nec dedignetur
qđ fecit xp̃s. facere xp̃ianus Cum eni
ad pedes fr̃is inclinatur corpus: etiam
corde ipso uł excitatur. uel si iam inerat
confirmatur. ipsius humilitatis affectus:
Sed excepto isto morali intellectu ita nos
buius dñici facti altitudinẽ cõmendasse
uersamur affectus quantum libet ꝓfece¬
rimus in apprehensione usticiȩ. sciamꝰ
nos sine peccato non esse. Quod̾ subin¬
de abluit int̾pellando ꝓ nobis. Oramus
patrem qui in cęlis ẽ. ut debita nr̃a di¬
mittat nobis sicut &e nos dimittimus
debitorib nr̃is Quomodo ergo ad hunc
intellectum poterit ꝑtinere hoo qđ ipse
postea docuit. ubi sui facti exposuit raci¬
onem dicens. si ego laui pedes ur̃os dñs¬
& magister. debetis & uos alt̃ alterius
lauare pedes. exemplũ enim dedi uobis

Expanded text:
quibus dicitur in hymno beatorumquibus dicitur in hymno beatorumtrium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur quod fecit Christus, facere christianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse versamur affectus, ut quamtumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, sciamus nos sine peccato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi sui facti exposuit rationem dicens, « Si ergo ego lavi vestros os alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
cunt qͥ didicer̃ negaret ipsa unde
didicerunt: Quomodo fons negat
qđ bibens p̃cdicat: Quomodo lux oc¬
cultat. qđ uidens indicat. Si ergo
inquit ego laui pedes ur̃os dñs &e ma¬
gister: debetis ce uos alt alterius la¬
uare pedes Exemplum enim dedi
uobis: ut quemadmodum ego feci uob̃.
ita ce uos faciatis Hoc ẽ. beate petre
qđ nesciebas: quando fieri non sinebas:
Hoc tibi postea sciendũ ꝓmisit: quando
ut sineres terruit magister tuus ce
dñs tuus lauans pedes tuos Didici¬
mus fr̃s humilitatem ab excelso: facia¬
mus humiles inuicem qđ humilit̃ fecit
excelsus: M agna .ẽ. autem commenda¬
tio humilitatis Et faciunt hoc sibi
enim aprd plerosq consuetudo huius
humilitatis : usq ad factum qđ cerna-¬
tam uiduam. cõmendaret: si hospicio
inquit recepit: si scõꝵ pedes lauit.
Et apud scõs ubieumq hȩc consuetudo
non est : qđ manu non faciunt corde
faciuunt. Si in illoꝵ numero sunt

Expanded text:
cunt qui didicerunt, negaret ipsa unde cunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inquit, ego lavi pedes vestros Dominus et Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatam commendaret, Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dum tacet ille qđ est: Beatissimus pau¬
lus non utiq unigenitus filius dĩ. sed
unigeniti dĩ filii seruus ce apłs: non
ueritas sed particeps ueritatis: ait
libere &e constant̃: Et si uoluero gloria¬
ri: non ero insipiens Geritatemꝰ enim
dicam: Neq enim in se ipso sed in ipsa
ueritate quȩ suꝑior ẽ. ipso &e humlit̃
&e ueraciter gloriaretur: qm̃ ipse pre¬
cepit : qui głoriatur in dño gloriet᷑:
tane non timeret insipientiã si głari
uellet amator sapientiȩ : & ingła sua
timeret insipientiam ipsa saprentia:
Ion timuit arrogantiã qui dixit. in dño
laudabitur animia mea & in laude sua
timeret artogantiam potestus dñi in
qua laudatur anima serui: Uos inquit
uocatis me magister & dñe: &e benedi¬
citis sum & enim: Idõ bonedicitis quia
sum Nam si non essem qd dicitis: ma¬
le diceretis. etiam si me laudaretis
Quo modo ergo negaret ueritas qđ dicius
discipłi ueritatis: Quomodo qđ di¬

Expanded text:
dum tacet ille quod est. Beatissimus Paudum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servus et apostolus; non veritas, sed particeps veritatis; ait libere et constanter, Et si voluero gloriari, non ero insipiens; veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa veritate quae superior est ipso, et humiliter et veraciter gloriaretur: quoniam et ipse praecepit ut qui gloriatur in Domino glorietur . Itane non timeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod di
Abbreviated transcription (Latin):
nemo reprehenderet. etiam qui nchil
ẽẽ. aliud quam hominem crederet.
qm̃ id ꝓfite tur qđ & ipsi homines in
quib libet artibus usq adeo sine arro.¬
gantia ꝓfitentur. ut ꝓfessores uocen¬
tur: Quod uero dñm & ipse sedicit
discipłoꝵ suoꝵs cum sint illi etiam
scđm scłm ingenui. quis ferat in homi¬
ne : sed ds̃ loquitur Nulla ẽ. hic
elatio tantȩ celsitudinis: nullum men¬
dacium ueritatis Nobis subiacere illi
utile est celsitudmi: nobis seruire
utile .ẽ. ueritati Qđ se dnm̃ dicit
non illi uicium. ẽ : sed nobis benefici¬
um Cuiusdam scłaris auctoris uerba
lauclantur : quia dixit Cum om̃is ar¬
rogantia oediosa est: tum maxime inge
de sua eloquentia loqueretur: dicerẽ
inquit ꝑfectam si ita iuidicurem: nec
in ueritate crimen arrogantiȩ ꝑtimes¬
cerem: Sugitur ille homo edoquentissi
tiam: ipsa ueritas timeret : dicat se
dñm qui dñs ẽ. dicat uerum qui ueri¬
tas est: nenon discam ego qđ utile est

Expanded text:
nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet; quoniam id profitetur quod et ipsi homines in quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingende sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimtiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est,
Abbreviated transcription (Latin):
met ipsis. si quis aduersus aliquem habet
quęrelam: sicut cotłñs donauit uobis. ita
& uos: Inuicem itaq nobis delicta donemꝰ
&e ꝓ nr̃is delictis inuitem oremus: atq ita
quodam modo inuicem pedes nrõs lauđmꝰ
&e humilitatis adhibere : illius ẽ exaudire

Expanded text:
si quis adversus aliquem habet querelam, sicut Dominus donavit nobis, ita et nos invicem. Itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus. Atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemet humilitatis adhibere, illius est, exaudire,
Abbreviated transcription (Latin):
legitur: Cum iam deberetis tempore
ipso esse doctores : iterum doctrina in
factiestis opus habentes lacte. non so¬
lido cibo: Om̃is enim qui lactet: inexꝑ¬
tusest uerbum usticie Infans est enĩ:
Perfectors est autem solidus cibus: eoꝵ
qui per habitum exercitatos habent
sensus ad separandum bonũ a malo
Hic enim udemus tamquã diffinitum
esse. cum perfectorum dicit solidum
cibum : & hoc esse illud qđ ad corintios
scriptum est Sapientiam loquimur in¬
ter ꝑfectos Quos autem perfectos uo¬
luerit intelligi subiecit: atq ait: Qui ꝑ
habitum exercitatos habent sensus: ad
separandum bonum a malo Hoc ergo
qui in ualida & exercitata mente non
possunt: ꝓ. fecto nisi fidi quodam lac¬
te teneantur. ut & in usibilia quȩ non
uident. & intelligibilia quȩ non intelli

Expanded text:
legitur: « Cum jam deberetis tempore legitur: « Cum jam deberetis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indet facti estis opus habentes lacte, non solido cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum est autem solidus cibus, eorum qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » . Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo. Hoc ergo qui invalida et inexercitata mente non possunt, profecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident, et intelligibilia, quae nondum intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tur qđ ait non potui uobis loqui
quasi sp̃italib sed quasi carnalibus:
Acsi diceret Non potuistis quasi sp̃ita¬
les sed quasi carnales capere qđ loque¬
batur: Animalis enim homo idest qui
scđm hominem sapit: animalis dictus
ab anima. carnalis a carne : quia ex
anima &e carne constat totus homo:
non ꝑcipit que sunt sp̃e dĩ: id est
& putat hoc illa cruce actum esse
tantũ modo. ut nobis usq ad mortem
ꝓ ueritate certantib. imitandum p̃¬
beretur exemplum Nam si scirent huiꝰ¬
modi homines qui nolunt esse nisi ho¬
mines. quemad modũ xp̃s crucifixus
factus sit nobis sapientia a dõ. & iustici¬
a. ce scĩficatio. & redemptio: ut quem¬
ad modum scriptum. ẽ. qui gloriatur
in domino glorietur : ꝓculdubio non
glorientur in homine: nec carnalit̃ di¬
cerent ego quidẽ sum pauli. ego autẽ
apollo. ego uero cephe: sed spĩtaliter
ego sum xp̃i Gerũ illud adhuc ques¬
tionem facit: qđ in epistola ad ebreos

Expanded text:
tur quod ait, Non potui vobis loqui tur quod ait, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, ac si diceret, Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totus homo; non percipit quae sunt Spiritus Dei , id est, Christi; et putat hoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur in Domino glorietur ; procul dubio non gloriarentur in homine, nec carnaliter dicerent, Ego quidem sum Pauli; ego autem Apollo; ego vero Cephae: sed spiritualiter, Ego sum Christi . 4. Verum illud adhuc quaestionem facit, quod in Epistola ad Hebraeos
Abbreviated transcription (Latin):
in hominis mente: ipse dicitur cog.¬
nosci adõ. quia ds̃ illum cognoscentẽ
facit: sicut ait alibi Nunc autem
cognoscentes dm̃: immo cogniti a
dõ Neq enim tunc cognouerat eos
ds̃. precognitos ce electos ante consti¬
tutionem mundi: sed tunc eos se ip¬
sum cognoscere fecerat: hoc igitur
primitus cognito qđ ea ipsa quȩ simul
audiunt sp̃itales atq carnales ꝓsuo
quiq modulo capiunt: illi ut par¬
uuli. isti ut maiores : illi ut lactis
alimentum. isti ut cibi solidamen.¬
tum: nulla uidetur necessitas. ut
aliqua secreta doctrinȩ taceantur
&e abscondantur fidelib paruulis.
seorsum dicenda maioribis. hoc .ẽ.
intelligentioribus: & hoc idõ facien¬
dum putetur. quia dixit apłs. non
potui uobis loqui quasi sp̃italib
sed quasi carnalibus hoc ipsũ enim
qđ non iudicauit se scire in eis nisi
non potuit loqui quasi sp̃italib sed
quasi carnalibus. quia id sicut spĩta¬
les capere non ualebant: quicumq

Expanded text:
in hominis mente, ipse dicitur cogin hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, sicut alibi ait: Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo . Neque enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos et electos ante mundi constitutionem ; sed tunc eos seipsum cognoscere fecerat. 3. Hoc igitur primitus cognito, quod ea ipsa quae simul audiunt spirituales atque carnales, pro suo quique modulo capiunt; illi ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit se scire in eis nisi non potuit loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
suo quiq modo capiebant: Cum enim
xp̃s ꝓpterea sit crucifixus. ut in re¬
missionẽ peccatoꝵ sanguinem funde¬
ret: quã eius unigeniti passione diui¬
na gr̃a comm̃datur. ut nemo in homine
głietur : quo modo intelligebant xp̃m
crucifixum. qui adhuc dicelunt ego
sum pauli : Nũquid quomodo ipse
sua capacitate sumebat: & illos lacte
ꝓ eoꝵs infirmitate nutriebat: Deniq
illa scripsit ad corinthios. alit̾ utiq
ab ipsis paruulis. alit̾ a capacioribus
posse intelligi sciens: ait: Si quis. ẽ. int̃
uos ꝓpħa aut sp̃itualis: agnoscat quȩ
scribo uobis. quia dñi est mandatum:
Si quis autẽ ignorat: ignorabitur: Solidã
ꝓfecto uoluit esse scientiam sp̃itualui:
ubi non sola acomodaretur fides: sed
certa cognitio teneretur: Ac ꝑ hoc illi
ea ipsa credebant: quȩ sp̃itales insuꝑ
agnoscebant: Ignoratur autem ait
qui ignorat: quia nondũ ei reuelatũ
ẽ. ut qđ credit sciat Qđ cum fit

Expanded text:
suo modo quique capiebant. Cum enim suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli ? Numquid quomodo ipse sua capacitate sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse intelligi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta aut spiritualis, agnoscat quae scribo vobis, quia Domini est mandatum: si quis autem ignorat, ignorabitur . Solidam profecto voluit esse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio teneretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit
Abbreviated transcription (Latin):
satione dealbanda. uerum ętiã p̃dicati¬
one laudanda uideantur Primum ergo
scire debet caritas ur̃a: qđ ipse xp̃s cru-¬
cifixus. quo uelut lacte paruulos alu¬
isse se dicit apłs: ipsa uera caro eius
in qua facta est uera mors eius oe uul¬
nera uera confixi. sanguisq percussi.
non eo modo a carnalib quo ab sp̾ita¬
lib cogitatur: & illis est lac. istis cibus¬
est: quia ce si non audiunt amplius.
ter ab utrisq recipitur: Ita fit. ut prȩ¬
deis esset saandalum. gentib stulti¬
cia : & ipsis uocatis uideis & grecis. dĩ
uirtus & dĩ sapientia : sed carnalibus
paruulis. id tantum credendo tenen¬
tib: sp̃italib autẽ capacioribus. id
etiam intelligendo cernentibus: Illis
ergo tamquam lacteus potus: istis tãꝗ
solidus cibus Non quia hoc illi alit̾
in popłis. isti alit̃ in cubiculis cognoue¬
runt : sed quia qđ eodem modo utriq
cum palam diceretur audiebant. pro

Expanded text:
satione dealbanda, verum etiam praedicatisatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Charitas vestra, quod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si noter ab utrisque percipitur. Ita fit ut praeaeis esset scandalum, et Gentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc multa habeo
uobis dicere sed non
potestis portare modo. exortam difficilem
quȩstionem. me recolo distulisse. ut de spa¬
cio tractaretur : quia illum modis cõpeters
conpellebat finire sermonem Nunc ergo
qm̃ tempus est ꝓmissa reddendi: ꝑtracte¬
tur ut dñs ipse donauerit: qui cordi nr̃o
ut ꝓponeretur ingessit Hec est autẽ ques¬
tio. utrum spitales homines habeant aliqͥd
in doctrina: qđ carnalib taceant & sp̃itali¬
bus dicant : quia si dixerimus non habens:
respondebitur nobis Quid est ergo qđ di¬
cebat apłs scribens adcorinthios: non po-¬
tui uobis loqui quasi sp̃italib sed quasi
carnalib : quasi paruulis in xp̃o. lac uob
potum dedi non escam: nondũ enim po-¬
teratis. sed nec adhuc quidem potestis:
adhuc enim estis carnales: Si autem dixe¬
rimus habent: timendũ & cauendũ est
ne sub occasione in occultis nefaria doce¬
antur: ce sp̃italiũ nomine uelut ea que
carnales caꝑe non possunt: non solũ excu¬

Expanded text:
Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonem. Nunc ergo quoniam tempus est promissa reddendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excu
Abbreviated transcription (Latin):
mcos ur̃os Ipsi enim sunt mundus:
qui nos odit Ergo ꝓhibemur dilige¬
re in illo qđ ipse diligit in seipso &
iubemur diligere in illo qđ ipse odit
in seipso: dĩ scilicet opificium. & diuer¬
sas bonitatis suȩ consolationes Uicium
quippe in illo diligere ꝓhibemur. ui¬
bemurq diligere naturam : cum ipse
in se diligat uicium. oderitq naturam:
ut nos eum & diligamus & oderimus
recte : cum se ipse diligat oderitq per¬

Expanded text:
micos vestros . Ipsi sunt mundus micos vestros . Ipsi sunt mundus qui nos odit. Ergo et prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso; et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Dei scilicet opificium, et diversas bonitatis suae consolationes. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam: ut nos eum et diligamus et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque per
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. uera gr̃ã Qui enim de mundo
mundum elegit. fecit qđ eligeret
non inuenit: quia reliquię ꝑ elec¬
tionem gr̃ę saluȩ factesunt Si aut̃
gr̃a inquit: iam non ex oꝑib: Alio¬
quin: gr̃a iam non est gr̃a Si autem
quęratur quomodo sẽ diligat mun¬
dus ꝑditionis : qui odit mundum
redemptionis: diligit se utiq falsa
dilectione. non uera Proinde fal¬
so se diligit: ce uere odit Qui enĩ
diligit iniquitatem: odit animam
suam: Sed diligere se dicitur: qm̃
iniquitatem qua iniquus . ẽ. diligit:
Et rursus odisse se dicitur: qm̃ qđ ei
nocet hoc diligit Odit ergo in se na-¬
turam: diligit uicium Odit qđ factꝰ :
ꝑ dĩ bonitatem: diligit qđ in eo fac¬
tum est ꝑ liberam uoluntatem Unde
nos quoq illum diligere & ꝓhibemur
si recte intelligimus: & iubemur: Pro¬
hibemur scilicet: ubi nobis dicitur
Nolite diligere mundum: Iubemur
autem: ubi nobis dicitur. Diligite ini¬

Expanded text:
hoc est vera gratia. Qui enim de mundo hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit: quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam non ex operibus; alioquin grquaeratur quomodo se diligat mundus perditionis, qui odit mundum redemdilectione, non vera. Proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit: et rursus odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere et prohibemur, si recte intelligimus, et jubemur: prohibemur scilicet, ubi nobis dicitur, Nolite diligere mundum ; jubemur autem, ubi nobis dicitur, Diligite ini
Abbreviated transcription (Latin):
enim uenit filius hominis ut uidi¬
cet mundum : sed ut saluetur mu¬
dus ꝑ ipsum Et in epistola sua ioħs
ait: Ad uocatum habemus ad patrem
rum sed ae tocius mundi: Iotus ergo
mundus eccła est: & totus mundus
odit ȩccłam Mundus igitur odit
mundum : inimicus reconciliatum .:
dam natus saluatum: inquinatus
mundatum Sed iste mundus quem
est inimico.: damnato: contaminato:
Ex eadem quippe massa quȩ tota in
conciliationem quem mundus odit :
ex eadem massa pertinens ad uasa
irȩ. quȩ ꝑfecta sunt in ꝑditionem:
Deniq cum dixisset si de mundo esse¬
tis. mundus qđ suum erat diligeret
continuo subiecit Quia uero de
mundo non estis. sed ego elegi uos
de mundo: propterea odit uos
mundus  Etgo & ipsi inde erant:
unde ut non essent electisunt inde
non meritis suis. quoꝵ nulla bona
precesserant oꝑa: non natura. quȩ
tota fuerat ꝑ liberum arbitrium
in ipsa radice uiciata: sed gratuita.

Expanded text:
on venit filius hominis ut judion venit filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . » Et in Epistola sua Joannes ait: « Advocatum habemus ad Patrem rum, sed etiam totius mundi . » Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum: sed iste mundus, quem est inimico, damnato, contaminato. Ex ea quippe massa quae tota in conciliationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad « vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . » Denique cum dixisset, « Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret, » continuo subjecit: « Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi diligat unde onestetur: Merito
itaq magister bonus disectionem sȩpe
sic commendat. tamꝗ sola p̃cipienda sit.
sine qua non possunt ꝓdesse cetera bo¬
na: ee quȩ non potest haberi sine ce¬
teris bonis. quib homo efficitur bonꝰ:
Pro hac autem dilectione pacient̃ debe¬
mus etiam mundi odia sustinere:
Necesse est enim ut nos oderit: quos
cernit nolle qđ diligit: Sed pluri¬
mum nos de se ipso dñs consolatur:
qui cum dixisset hȩc mando uobis ut
diligatis inuicem: adiecit atq ait:
Si mundus uos odit: scitote quia me
priorem uobis odio habuit: Cur ergo
se menbrum supra uerticem extollit:
Recusas esse in corpore : si nonuis odi¬
um mundi sustinere cum capite:
Si de mundo inquit essetis: mundus
qđ suũ erat diligeret: Uniuersȩ utiq
hoc dicit ȩccłȩ : quam plerumq etiã
ipsam mundi nomine appellat: sicut
est illud Ds̃ erat in xp̃o: mundũ
reconcilians sibi Itemq illud Non¬

Expanded text:
nisi diligat unde honestatur? Merito nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret . » Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Itemque illud: « N
Abbreviated transcription (Latin):
uera dilectione diligeremus inuicem:
nisi diligentes dm̃ Piligit enim unus¬
quisq ꝓximum tamquam se ipsum:
tu itaq nobis mandans: hȩc mando
inquit uobis ut diligatis inuicem
Unde ce apłs paulus cum contra oꝑa
carnis commendare fructum sp̃s uel¬
let: a capite hoc posuit Fructus in¬
tamquam ex isto capite exorta. & re-¬
ligata contexuit Quȩ sunt: Gaudi¬
um: pax Ionganimitas: benignitas:
bonitas. finsuetudo : continentia
Qius autem bene gaudet: qui bonum
non diligit unde gaudet: Quis pa-¬
cem ueram nisi cum illo potest habe-¬
re. quem ueracit̃ diligit: Quis est lon¬
ganimis in bono ꝑ seuerant̃ manendo:
nisi ferueat diligendo: Quis est benig.¬
nus: nisi diligat cui opitulatur: Quis
bonus: nisi diligendo efficiatur: Quis
salubriter fidelis: nisi ea fide quȩ ꝑ
dilectionem oꝑatur: Quis utilit̃ man¬
suetus. cui non dilectio moderetur:
Quis ab eo continet unde turpetur:

Expanded text:
vera dilectione diligeremus invicem, vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, tu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, intanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur,
Abbreviated transcription (Latin):
at: ut qđ cumq petieritis patrẽ
in nomine meo det uobis De
quib uerbis : iam uos qđ de
dit dñs disseruisse meministis.
Hac autem dixit sequenti scilicet lec¬
tione : quam modo cum recitaretur
audistis: Hec mando uobis: ut di¬
ligatis inuicem Ac ꝑ hoc intelligere
dẽbemus hunc esse fructum nr̃m : de
quo ait. Ego uos elegi: ut eatis & fruc¬
tum afferatis: &e fructus ur̃ maneat
Et qđ ad iunxit. ut qđ cumq petieri¬
tis patrem in nomine meo det uobis:
tunc utiq dabit nobis. si diligamus
inuicem: cum & hoc ipsum ipse dede¬
rit nobis qui nos elegit non habentes
fructum. quia non eum nos elegera¬
mus: & posuit nos ut fructum affe-¬
ramus. hoc ẽ. iniucem diligamus : Quẽ
fructum sine illo ferre non possu¬
mus: sicut palmites facere sine ui¬
te nichil possunt Caritas ergo .ẽ.
fructus nr̃ : quã de finiui apłs de
corde puro. & conscientia bona & fi.¬
de non ficta Hac diligimus inui¬
cem: hac diligimus dm̃ Neq enim

Expanded text:
t quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. De quibus verbis jam nos quod Dominus dedit, disseruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
Uera ergo eius gła in ęccła catholica.
sic a ꝓpħa cantatur Exaltare suꝑ
cȩlos ds̃ & suꝑ omnẽ terram gła cua:
Quia itaq post eius exaltationẽ uen¬
turus erat sp̃s sc̃s. &e eum glorificatu¬
rus: hoc sacer psalmus. hoc ipse uni¬
genitus ꝓmisit futurum : qđ uidemꝰ
& adnunciabit uobis: catholicis audite
auribus: catholicis ꝑcipite mentib:
Absit hoc credere: absit hoc dicere: ab¬
sit xp̃ianis cordib cogitare: Deniq
continuo soluit ipse quęstionem: &
cur hoc dixerit explanauit Om̃a in¬
quit quęcumq habet pater. mea sunt:
Propterea dixi quia de meo accipiet
& ad nunciabit uobis. Quid uultis
amplius: Ergo de patre accepit sp̃c̃
sc̃s. unde accepit filius quia in hac
trinitate de patre accepit filius.

Expanded text:
era ergo ejus gloria in Ecclesia catholica sic a propheta cantatur: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Quia itaque post ejus exaltationem venturus erat Spiritus sanctus, et eum glorificaturus, hoc sacer Psalmus, hoc ipse Unigenitus promisit futurum, quod videmus et annuntiabit vobis, catholicis audite auribus, catholicis percipite mentibus. aturarum: absit hoc credere, absit hoc dicere, absit a Christianis cordibus cogitare. Denique continuo solvit ipse quaestionem, et cur hoc dixerit, explanavit. Omnia, inquit, quaecunque habet Pater, mea sunt; propterea dixi quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Quid vultis amplius? Ergo de Patre accipit Spiritus sanctus, unde accipit Filius; quia in hac Trinitate de Patre natus est Filius
Abbreviated transcription (Latin):
cabit : tamquam diceret: Ille uob̾
auferet timorem dabit amorem:
totum mundii dabitis odorem con¬
mencdabitis honorem: Qđ enim fac¬
turi fuerant de sp̃u scõ: hoc eundẽ
sp̃m dixit esse facturum Quale est
etiam illud Non enim uos estis qui
loquimini: sed sp̃s patris ur̃i qui lo¬
quitur in uobis Uerbum enim gre-¬
cum qđ est doxa salius clarifica¬
bit. alius glorificabit. latini int̃¬
pretes in sua quiq tranlatione posu¬
erunt: qm̃ ipsa quȩ grece dicitur

Expanded text:
cabit, tanquam diceret: Ille vobis cabit, tanquam diceret: Ille vobis auferet timorem, et dabit amorem, totum mundum dabitis odorem, commendabitis honorem. Quod enim facturi fuerant in Spiritu sancto, hoc eumdem Spiritum dixit esse facturum: quale est etiam illud, Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . Verbum quippe graecum quod est δοξάσει, alius clarificabit, alius glorificabit, latini interpretes in sua quisque translatione posuerunt: quoniam ipsa quae graece dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
cebit inquit uos
omnẽ ueritatẽ: uł
qđ in nonnullis co¬
dicib legitur. dedu¬
cet uos in om̃i ueri¬
tate Non enim loquetur a semet¬
ipso: sed quȩcumq audiet loquetur:
De quib euangelicis uerbis : iam quod
donauit dñs disputauimus Nunc ea
quȩ sequuntur attendite Et quȩ
Nichil enim habet quęstionis: curus a
nobis expositio flagitetur: Secd
qđ adiuingit ille me clarificabit.
quia de meo accipiet & atinuncia.¬
bit uobis: non negligent̃ est transe¬
undum Qđ enim ait. ille me dari¬
ficabit: potest intelligi quia diffun¬
dendo in credentium cordib carita¬
tem sp̃italesq faciendo. declarauit
eis quomodo filius patri esset equa¬
lis. quem scđ̾m carnem prius tan¬
tum modo nouerant & hominem
sicut homines cogitabant. uel certe
quia ꝑ ipsam caritatem fiducia
repleti. timore depulso. adnuncia¬
uerunt hominib xp̃m: ac sic eius
fama diffusa . ẽ. ꝑ totum orbem terra¬
rum: ut sic dixerit ille me clarifi¬

Expanded text:
cebit vos, inquit, omnem veritatem; vel, quod in nonnullis codicibus legitur, Deducet vos in omni veritate. Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur. De quibus evangelicis verbis jam quod donavit Dominus disputavimus: nunc ea quae sequuntur attendite. Et quae nihil enim habet quaestionis, cujus a nobis expositio flagitetur. Sed quod adjungit, Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, non negligenter est transeundum. Quod enim ait, Ille me clarificabit, potest intelligi, quia diffundendo in cordibus credentium charitatem, spiritualesque faciendo, declaravit eis quomodo Filius Patri esset aequalis, quem secundum carnem prius tantummodo noverant, et hominem sicut homines cogitabant. Vel certe, quia per ipsam charitatem fiducia repleti, et timore depulso, annuntiaverunt hominibus Christum; ac sic fama ejus diffusa est toto orbe terrarum. Ut sic dixerit, Ille me clarifi
Abbreviated transcription (Latin):
cebatur: quia non ita dicebatur ut
ab eis quib dictum fuerat tacere¬
tur: sed ita pocius ut usq quaq
p̃dicaretur Sic ergo dici potest
aliquid ce palã simul & non pa¬
lam: uel in occulto simul & non
in occulto: quomodo dictũ est &
uidentes uideant & non uideant:
Q uomodo enim uideant: nisi quia
palam non in occulto: &e quomo-¬
do idẽ ipsi non uideant: nisi qr
non palam sed in occulto: Ea ta¬
men ipsa quȩ audierant & non
intellexerant talia erant: ut nõ
possent iuste ac ueraciter crimi-¬
nari  Et quociescũq: int̾rogando
temptarunt ut inuenirent utte
accusarent eũ: sic eis respondit
ut om̃s eorum retunderentur
doli & calumnię frustrarentur:
Idõ dicebat Quid me int̾rogas: Int̃¬
roga eos qui audierunt: quid loquutꝰsũ
ipsis  Ecce hii sciunt quȩ dixerim ego:

Expanded text:
culto: quia non ita dicebatur, ut ab eis quibus dictum fuerat, taceretur; sed ita potius, ut usquequaque praedicaretur. Sic ergo dici potest aliquid et palam simul et non palam, vel in occulto simul et non in occulto, quomodo dictum est, Ut videntes videant, et non videant . Quomodo enim videant, nisi quia palam, non in occulto; et quomodo idem ipsi rursus non videant, nisi quia non palam, sed in occulto? Ea tamen ipsa quae audierant et non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari: et quotiescumque interrogando tentarunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eorum retunderentur doli, et calumniae frustrarentur. Ideo dicebat, Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego.
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ filium in deserto Ꝙ cet̃a Proinde
isti ambo pontifices uicissim suos annos
agebant: & erat annus caiphȩ quando
esset. scđm matħm ad illum ductus ẽ:
non quia collega sed quia socer eius
erat  Et credendũ ẽ. scđm uolunta.¬
tem caiphȩ id esse factũ: uel etiã domos
eoꝵ ita fu̾isse positas. ut non debe¬
ret annas a transeuntib preteriri
Sed cũ dixisset euangelista qđ eũ liga¬
tum᷑ miserit ad caiphan: reuersus est

Expanded text:
riae filium in deserto , etc. Proinde riae filium in deserto , etc. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant, et erat annus Caiphae quando esset, ad illum ductus est,venerunt cum illo, non quia collega, sed quia socer ejus erat. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae id esse factum, vel etiam domos eorum ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. Sed cum dixisset evangelista, quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est
Abbreviated transcription (Latin):
respondet uera placatus : & ad ꝑferenda
grauiora tranquillo animo fit paratꝰ
Beatus enĩ . qui in om̃ib quȩ iniuste ꝓ
iusticia patitur. potest ueracit̃ dice¬
re: Paratũ cor meũ ds̃: paratũ cor meũ:
Hinc fit quippe qđ sequitur: Cantabo
& psallam Qđ paulus etiam cebarna-
bas in uinculis durissimis etiã facere
potuerunt: Sed ad narrationis euan¬
gelicȩ sequentia redeamꝰ Et misit eũ
annas ligatũ. ad caipham pontificem:
Ad illũ sicut matheus dicit abinitiodu¬
cebatur: qm̃ ipse erat illiꝰ anni prin¬
ceps sacerdotũ: Alternos quippe intel¬
ligendi sunt agere solere annos abo
pontifices: id est principes sacerdotũ :
qui erant illo tempore annas & caiphas:
Quos & lucas euangelista commemorat:
narrans quo tempore ceꝑit dñs a p̃-¬
dicare regnũ cęloꝵ & congregare dis¬
cipłos Sit enim dicit: Sub p̾rincipi¬
bus sacerdotum anna & caipha: fac¬
tumest uerbũ dñi suꝑ ioħem zacha¬

Expanded text:
respondit vera placatus, et ad perferenda respondit vera placatus, et ad perferenda graviora tranquillo animo fuit paratus? Beatus est enim qui omnibus quae in justa pro justitia patitur, potest veraciter dicere: Paratum cor meum Deus, paratum cor meum . Hinc fit quippe quod sequitur: Cantabo et psallam ; quod Paulus et Barnabas etiam in vinculis durissimis facere potuerunt . Sed ad narrationis evangelicae sequentia redeamus Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Ad illum enim, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum . Alterius quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est, principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Dominus praregnum coelorum, et congregare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha factum est verbum Domini super Joannem Zacha