comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
missionis intraturum & in
eo ꝑpetuo uicturum: sin alia
prosternendum ab hoste p̃
sp̃s sui dono. et legem spiri¬
talit̾ intelle̾gi ac seruari pos¬
se donauit: & eos qui seruant in
ueram cęlestis uite beatitudinẽ
quam terra promissionis signa¬
bat. introducit. Quȩ sit autẽ
lista subdendo manifestat.
Dm̃ nemo uidit umquam. Nisi¬
unigenitus filius qui est in si.¬
nu patris. ipse enarrauit. Nul¬
la et enim gratia maior homi¬
nibus dari. nulla ueritas alti¬
or potest abhominibus cog¬
nosci: quam ea de qua unige¬
nitus dĩ filius suis fidelibus
narrans. beati inquit mundo
coroe. qm̃ ipsi dm̃ uidebunt.
Et de qua patri supplicans ait.
Hec est autem uita eterna ut
cognoscant te uerum & unũ
ceptio gratie et ueritatis. qm
in huis scłi uita fieri non po¬
test. recte dicitur dm̃ nemo
uidit umquam. Id est nemo
corruptibili adhuc et morta.¬
li carnȩ circundatus. incir¬
cumsp̾tam diuinitatis pot.¬
est lucem contueri. Unde ma¬

Expanded text:
missionis intraturum; et in missionis intraturum; et in ea perpetuo victurum; sin alias, prosternendum ab hoste praSpiritus sui dono, et legem spiritaliter intelligi ac servari posse donavit: et eos qui servant in veram coelestis vitae beatitudinem, quam terra promissionis signabat, introducit. Quae sit autem lista subdendo manifestat. Deum nemo vidit unquam: unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Nulla etenim gratia major hominibus dari, nulla veritas altior potest ab hominibus cognosci, quam ea de qua unigenitus Dei Filius suis fidelibus narrans: Beati, inquit, mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt , et de qua Patri supplicans ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te verum et unum ceptio gratiae et veritatis, quoniam in hujus saeculi vita fieri non potest, recte dicitur: Deum nemo vidit unquam , id est, nemo corruptibili adhuc et mortali carne circumdatus incircumscriptam divinitatis potest lucem contueri; unde ma
Abbreviated transcription (Latin):
dem ꝑ moysen data est. In qͣ
quid agendum quid uitandũ
sit cȩlesti uire decernitur. S
quod illa p̾cipit: non nisi gra¬
tia xp̃i cõpletur. Iua siquidem
monstrare: peccatũ: iusticiam
docere. & trans gressores suos
reos ostendere ualebat. Por¬
caritatis in cordibus fideliũ:
facit. ut qͦd lex precipit in¬
pleatur. Unde illud quoo sc̃
uibetur impletur. Ueritas au¬
tem facta est ꝑ xpͣm: quia um¬
bram habebat le& futuroꝵ bo¬
noꝵ. non ipsam imaginem re¬
rum. Et sicut alibi dicit apłs.
omĩa in figura contingebat
illis. Sed ꝓ umbra lucem ue¬
ritatis. ꝓ figura legis ipsam
imaginem rerum quȩ figu¬
rabatur exhibuit xp̃s: quan¬
do data sp̃s gratia aperuit
discipulis suis sensum. ut in¬
telleͥgerent scripturas. Lex
ꝑ moysen data est: cũ popłs
asꝑsione sanguinis agni mũ
sus in cruce lauit nos a pecca¬
tis nr̃is in sanguine suo. Lex
ꝑ moysen data ÷: quia popłm
p̃ceptis salutaribus instituit
Si hec seruaret. terram repro¬

Expanded text:
Moysen data est, in qua quid agendum, quid vitandum sit, coelesti jure decernitur; sed quod illa praecepit, non nisi gratia Christi completur. Illa siquidem monstrare peccatum, justitiam docere, et transgressores sui reos ostendere, valebat: porcharitatis in cordibus fidelium facit ut quod lex praecepit impleatur. Unde illud quod scrijubetur impletur. Veritas autem facta est per Christum, quia umbram habebat lex futurorum bonorum , non ipsam imaginem rerum; et sicut alibi dicit Apostolus: Omnia in figura contingebant illis . Sed pro umbra lucem veritatis, pro figura legis ipsam imaginem rerum, quae figurabantur, exhibuit Christus, quando data Spiritus gratia aperuit discipulis suis sensum, ut intelligerent Scripturas . Lex per Moysen data est, cum populus aspersione sanguinis agni mundsus in cruce, lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Lex per Moysen data est, quia populum praeceptis salutaribus instituit, si haec servaret, terram repro
Abbreviated transcription (Latin):
opus habemus cui dicitur.
Deduc me dñe in uia tua: et
ambulabo in ueritate tua.
Notandum est quod quidam
libri habent. nos om̃s accepi¬
mus de plenitudine eius:
& grãm ꝓ grã. Aliquid pͥmo
de plenituoine eius accepi¬
mus: et post ea gratiam pro
gratia. Io est de plenitudine
eius accepimus remissionẽ
peccatoꝵ: & gratiam io est intã
eternam ꝓ gr̃a fidi quȩ ꝑ dilecti.¬
onem oꝑatur. Que omĩa exui¬
no fonte plenitudinis xp̃i. no¬
bis ꝓ uenire certissimum est.
Quid gͦ accepimus de plenitudi¬
ne: bonitatis illius: scilicet re¬
missionem peccatoꝵ: ut iustifi¬
cemur in fide. Insuꝑ quid: &
gratiam ꝓ gr̃a: id est pro gr̃a
inqua ex fide uiuimus. recep¬
turi sumus aliam. Uiud tam̃
nisi grãm hoc est uitam et̾nã:
Sequitur. Quia lex ꝑ moysen
data est: gratia & ueritas ꝑie

Expanded text:
opus habemus, cui dicitur: opus habemus, cui dicitur: Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . Notandum est quod quidam libri habent: Nos omnes accepimus de plenitudine ejus, et gratiam pro gratia. Aliquid primo de plenitudine ejus accepimus, et postea gratiam pro gratia, id est, de plenitudine ejus accepimus remissionem peccatorum, et gratiam, id est, vitam aeternam pro gratia fidei, quae per dilectionem operatur. Quae omnia ex uno fonte plenitudinis Christi nobis provenire certissimum est. Quid ergo accepimus de plenitudine bonitatis illius? Ut, scilicet, remissionem peccatorum, ut justificemur in fide. Insuper quid? Et gratiam pro gratia, id est, pro gratia, in qua ex fide vivimus, recepturi sumus aliam, quid tamen? nisi gratiam, hoc est, vitam aeternam. Sequitur: Quia lex per Moysen data est, gratia et veritas
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ de plenitudine conditoris
nri non quidam sed om̃s qͥc¬
quid boni habemus accepi¬
mus: curandum summoꝑe¬
est. ne quispiam de sua se bo¬
na actione uel cogitatione
incautus extollat: ne si ingͣ¬
tus largitori remanserit. ꝑ¬
dat bonum quod accepit.
Cum autem dixisset ȩuang¬
elista nos om̃s de plenitudi¬
ne xp̃i accepisse: confestim
subiunxcit. & ait. Gratiam
ꝓ gra. Seminam gͦ nos gra¬
tiam accepisse testatur. Unã
uidelicet inp̾senti: alteram uͦ
infuturo. Inp̃senti quidem.fi¬
dem quȩ ꝑ dilectionem oꝑat᷑:
infuturo autem uitam ęter¬
nam. E ides quippe quȩ ꝑ di¬
lectionem oꝑatur. grã dĩ est:
quia ut crederemus. ut diliga¬
mus. ut oꝑemur bona quę no¬
uimus: non ullis p̃cedentibus
meritis nr̃is. sed ipso largien¬
te ꝑcepimus qui dicit. Non
uos me elegistis. sed ego elegi
uos: et posui uos ut eatis. et
fructum adferatis. Et ut ui¬
tam ꝗter fidem. dilectionem.
gratia .÷. quia ne abono deui¬
emnus itinere. ipso duce semꝑ

Expanded text:
go de plenitudine Conditoris nostri non quidam, sed omnes quidquid boni habemus accepimus, curandum summoest ne quispiam de sua se bona actione vel cogitatione incautus extollat, ne si ingratus largitori remanserit, perdat bonum quod accepit. Cum autem dixisset evangelista nos omnes de plenitudine Christi accepisse, confestim subjunxit, et ait: Gratiam pro gratia. Geminam ergo nos gratiam accepisse testatur, unam videlicet in praesenti, alteram vero in futuro. In praesenti quidem fidem, quae per dilectionem operatur ; in futuro autem vitam aeternam. Fides quippe, quae per dilectionem operatur, gratia Dei est, quia ut credamus, ut diligamus, ut operemur bona, quae novimus, non ullis praecedentibus meritis nostris, sed ipso largiente percepimus qui dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fructum afferatis, et ut vitam propter fidem, dilectionem gratia est, quia ne a bono deviemus itinere, ipso duce semper
Abbreviated transcription (Latin):
intellegitur. Nam pat̾ pͥn¬
cipium est. Quasi dixxisset
in patre. In patre ÷ filius qͦm
uerbum nominauit iste e¬
uangelista. Nec nos moue¬
re deb&. quod in sequentibꝰ
huius euangelistȩ. udeis int̾¬
rogantibus quis esset: ipse ds̃
dĩ filius respondit. Principi¬
um.qui & loquor uobis. Sie¬
habet patremꝰ: quanto facilius
ds̃ pat̾ intellegendus ÷ ẽe pͥn¬
cipium.qui habet quidem
filium cui pat̾ sit : filius enĩ
patris: filius: et pat̾ utiq filii
pat̃ est. Et pat̾ ds̃: s non de

Expanded text:
intelligitur. Nam Pater prinintelligitur. Nam Pater principium est, quasi dixisset: In Patre. In Patre est Filius, quem Verbum nominavit iste evangelista. Nec nos movere debet quod in sequentibus hujus Evangelii, Judaeis interrogantibus quis esset ipse Deus, Dei Filius 468 respondit, Principium, qui et loquor vobis . Si ehabet Patrem, quanto facilius Deus Pater intelligendus est esse principium, qui habet quidem Filium, cui Pater sit; Filius enim, Patris est Filius; et Pater utique Filii Pater est, et Pater Deus, sed non de
Abbreviated transcription (Latin):
DSERAT UARBU
N eque enim fruftra be¬
atus iohannes dilectus
dñi discipulus. in cena
supͣ pectus iħu recubu¬
isse ꝑhibetur: s ꝑ hoc ty¬
pice docetur. quia cȩles¬
tis haustum sapientiȩ
cet̾is excelsius de scĩssimo eus¬
dem pectoris fonte potaue¬
rit. Unde & merito in figura
quatuor animalium aquilȩ
uolanti comparat᷑. Cuncdis¬
quippe auibus aquila celsius uo¬
lare: cunctis animantibus da¬
rius solis radus infigere con¬
sueuit obtutus: & Ceteri ȩuã¬
geliste quasi in terra ambulat
cũ dño: qui temporalem eiuꝰ
generationem parit & temp¬
oralia facta sufficient̃ expon¬
entes. pauca de diuinitate.
dixerunt: hic autem quasi
ca de temꝑalibus eius actis
edisserens. ęternam diuinita
mente uolando. & limpidius
speculando cognouit: ac nob̾
cognoscendam scribendo tra¬
didit. Ergo alii euangeliste
xpͣm ex temꝑe natum descri¬
bunt: iohannes eundem in
pͥncipio iam fuisse testatur
dicens. inpͥncipio erat uer¬
bum. Quod duobus modis

Expanded text:
erat Verbum. « Neque enim frustra beatus Joannes, dilectus Domini discipulus, in coena supra pectus Jesu recubuisse perhibetur. Sed per hoc typice docetur, quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctisquippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatmente volando et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscendam scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur discens: » In principio erat Verbum. Quod duobus modis
Abbreviated transcription (Latin):
et potestati diuinitatis & mi¬
serationi infirmitatis eius.
de occulta potentia quam ui-¬
dei non nouerant:unde illis
modo dictũ ẽ. Neq me nostis
neq patrẽ meum. It de car¬
ne suscepta. quã uidei noue¬
rant. & cuius patriam scie¬
bant. Unde illis alio loco di¬
xit. It me nostis. et unde
sim scitis. Utrumq noueri¬
mus inxp̃o: et unde equał
ẽ patri: & unde illo maiorẽ
Illud uerbũ ẽ illuo caro. Sed unꝰ

Expanded text:
et potestati divinitatis, et miet potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus de occulta patientia, quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est, Neque me nostis, neque Patrem meum; et de carne suscepta, quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant, unde illis alio loco dixit, Et me nostis, et unde sim scitis . Utrumque noverimus in Christo, et unde aequalis est Patri, et unde illo major est i
Abbreviated transcription (Latin):
lis locutus ẽ turbis. Nam gã¬
rophilacium fuit xp̃s. in qua
om̃a latuerunt mysteria:
Tunc aperienda. dum ipse qͥ
latuit in littera loquebatur:
non inprou̾bus. s palaurom¬
nia fidelibus suis enarrãs.
Ram garophilatia adherebãt
templo: quia ipse xp̃s tem¬
plum ẽ. de quo ipse ait. Sol¬
uite templum hoc. Qui om¬
nia mysteria ueteris adhe¬
rebant. & ad eũ om̃a respi¬
ciebant: donec ueniret
adaꝑienda singłoꝵ garophila¬
cia mysterioꝵ: aꝑiente eo sen¬
sus fideliũ suoꝵ ut intellegerẽt
quȩ latebant. Sicut euangłista
ait. Punc aperuit illis sensum.
ut intellegerent scripturas
Deniq quid sequitur. Nemo ad¬
p̾hendit eum. quia nec dum
uenerat hora eius. Scilicet
oma dispositionis sue: oͣma uo
luntatis sue. Quia qui uolun¬
tate natus ẽ: uolumtate & pas¬
sus ẽ. Si gͦ pati nollet. non pa¬
teret᷑ sanguis ille non funde.¬
retur: mundus non redime¬
retur. Agamus itaq gratias

Expanded text:
lis locutus est turbis. Nam galis locutus est turbis. Nam gazophylacium fuit Christus, in quo omnia latuerunt mysteria tunc aperienda, dum ipse, qui latuit in littera, loquebatur, non in proverbiis, sed palam omnia fidelibus suis enarrans. Nam et gazophylacia adhaerebant templo, quia ipse Christus templum est, de quo ipse ait: Solvite templum hoc , cui omnia mysteria veteris legis adhaerebant, et ad eum omnia respiciebant, donec veniret ad aperienda singulorum gazophylacia mysteriorum, aperiente eo sensus fidelium suorum, ut intelligerent quae latebant, sicut evangelista ait: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas . Denique quid sequitur? Nemo apprehendit eum, quia necdum venerat hora ejus. Scilicet omnia dispositionis sluntatis suae: quia qui voluntate natus est, voluntate passus est. Si ergo pati nollet, non pateretur, sanguis ille non funderetur, mundus non redimeretur. Agamus itaque gratias
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ generis humani: Cñ
uenerit in qͥt filius hominis.
putas inueniet fidem uini
om̃a: & tamen dubitando
increpat. Si me sciretis: &
patrem meũ forsitan scire¬
tis. Increpat infideles: am¬
monet ficeles. ut sciant u¬
nam ẽẽ cognitionem patͥs
& filii: quatinus sciant cog¬
nitionem filii. cognitionẽ
eẽ & patris. Idõ discipło elec¬
to poscenti ut ostenoeret᷑
eis pat̾. respondit. Tanto taem¬
pore uobiscum sũ & non cog¬
nouistis me : philippe qui
uidet me. uida& & patrem.
Si dissimilis ess& filius patri: nũ¬
quid dicer& discipulis suis. qͥ
ne uidet. uid& & patrem: Nũ¬
quid diceret uideis. si me scire¬
tis. & patrẽ meũ sciretis. Hec
uerba locutus ẽ iħs ingaro¬
philatio docens in templo.
Magna fiducia. sine timore.
Non eiũ pateret᷑ si nollet: quia
nec nasceretur si nollet. Ouid
quod hec uerba iħ̃s in gazo¬
cus ẽ: ubi thesauri condunt᷑.
Iħ̾s in gazophilaciũ loqueba¬
tur uideis: dum in parabo.¬

Expanded text:
ram generis humani: Cum ram generis humani: Cum venerit, inquit, Filius hominis, putas inveniet fidem super omnia, et tamen dubitando increpat: « Si me sciretis, et Patrem meum forsitan sciretis. » Increpat infideles, admonet fideles, ut sciant unam esse cognitionem Patris et Filii, quatenus sciant cognitionem Filii Dei cognitionem esse et Patris. Ideo discipulo electo poscenti ut ostenderet eis Pater, respondit: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui videt me, videt et Patrem . Si dissimilis esset Filius Patri, nunquid diceret discipulis suis, Qui me videt, videt et Patrem? Nunquid diceret Judaeis, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis? Haec verba locutus est Jesus in Gazophylacio, docens in templo. Magna fiducia, sine timore: non enim pateretur si nollet, quia nec nasceretur si nollet. Quid est quod haec verba Jesus in gazocus est ubi thesauri conduntur. Jesus in gazophylacio loquebatur Judaeis, dum in parabo
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare: consequent uideis
respondit. Uos secundũ carnẽ
iudicatis: ego non iudico quẽ¬
quam. Pertulit inuistũ uidi¬
cium: ut ageret iustũ. Sed
in eo quẽ ꝑtulit iniustũ. mi¬
sericordie fuit. Deniq ita
bumilis factus ẽ: ut ꝑueniret
ad crucem. Distulit quidem
potentiam: s publicauit mi¬
sericoroiam. Inde distulit
potentiam: qr de cruce nolu¬
it descendere: qui potuit de
sepulchro resurgere. Unde
publicauit misericordiam:
quia pendens in cruce: diox̃e
Dat̾ ignosce illis: quia nescuit
quid faciũt. Siue gͦ ꝓpt̃ hoc.
quia non uenerat uidicare

Expanded text:
uenter Judaeis respondit: Vos secundum carnem judicatis: ego non judico quemquam. Pertulit injustum judicium, ut ageret justum; sed in eo quod pertulit injustum, misericordiae fuit. Denique ita humilis factus est, ut perveniret ad crucem. Distulit quidem potentiam, sed publicavit misericordiam. Unde distulit potentiam? quia de cruce descendere noluit, qui potuit de sepulcro resurgere . Unde publicavit misericordiam? quia pendens in cruce dixit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Sive ergo propter hoc, quia non venerat
Abbreviated transcription (Latin):
digna efficiatur. Unde secitꝰ
ait. Oui sequit᷑ me non ams¬
labit in tenebris: s habebit
lum̃ uitȩ. Qui meis modo
uissis et exremplis obseqͥtur
non timebit in futuro tene¬
bras damnationis. s lucem
potius uite. ubi num quam
ꝓrsus moriat᷑. habebit. Itas
mundi: ne ambulemꝰ inte¬
bris. Tenebre metuenoe si
moꝵ. non oculoꝵ. Et si ocule
non exterioꝵ. s interioꝵ In
de discernit᷑ non album &¬

Expanded text:
digna efficiatur. Unde secutus digna efficiatur. Unde secutus ait: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae. Qui meis modo jussis et exemplis obsequitur, non timebit in futuro tenebras damnationis, sed lucem potius vitae, ubi nunquam prorsus moriatur, habebit. Itaque, mundi, ne ambulemus in tenebris. Tenebrae metuendae sunt, morum, non oculorum; et si oculorum, non exteriorum, sed interiorum, unde di
Abbreviated transcription (Latin):
ego te condempnabo: uade:
& amplius iam noli peccare.
Om̃ misericors & piusẽ. p̃teri¬
ta relagat. Om̃ iustusẽ. et
iusticiã diligit. ne amplius
iam peccet. int̃dicit. Uerum
qm̃ poterãt dubitare aliqͥ an
posset ihs. quem uerũ homi¬
nem nouerãt. dimittere pec¬
cata: dignatur ipse aꝑtius qͥd
diuinitus ualeat ostendere.
Post repulsam namq tẽptatoꝵ
nequitiã: post solutam pec¬
catricis culpam: iterũ locu¬
tus est .xxi. ESO Sy
lux mundi. Qui sequit᷑ me
non ambulat in tenebris: s
habebit lumen uite. Ubi ma
nifeste docet. non solũ qua
auctoritate mulieri peccata
dimiserit. s etiamꝰ ipse sit ue¬
ra lux que inluminat om¬
ne hominem uenientem in
hũc mundũ: Quus ꝑpetu¬
um splendorẽ. humana fra¬
gilitas uidere non potusset.
nisi nube carnis tegeretur:
ꝑ quam. quasi ꝑ quoddã luci¬
dissimũ speculũ. diuini lumi¬
nis claritas. humanis m̃tibus
innotesceret: Ouȩ fide pirg¬
da ẽ: ut tanti luminis aspect

Expanded text:
ego te condemnabo. Vade, ego te condemnabo. Vade, et amplius non peccare. Quoniam misericors et pius est, praeterita relaxat: quoniam justus est, et justitiam diligit, ne amplius jam peccet, interdicit. Verum quia poterant dubitare aliqui an posset Jesus, quem verum hominem noverant, dimittere peccata, dignatur ipse apertius quid divinitas valeat, ostendere. Post repulsam namque tentatorum nequitiam, post solutam peccatricis culpam, Iterum locutus est, Ego sum lux mundi: qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lucem vinifeste docet, non solum qua auctoritate mulieri peccata dimiserit, sed etiam quod ipse sit vera lux, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Cujus perpetuum splendorem humana fragilitas videre non potuisset, nisi nube carnis tegeretur, per quam quasi per quoddam lucidissimum speculum, divini luminis claritas humanis mentibus innotesceret: quae fide purganda est, ut tanti luminis aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ uiditium: Quia des
cantauerat psalmus: Misen¬
cordiam & uidicium cantabi
tibi dñe. Non enĩ ait uidicu
et misericordiam. Nam si pͥa
eẽt iudicium. nulla ee̾t mise¬
ricoroia: Sed pͥmo misericor
homo eẽ dignatus ẽ: factus
qđ fecerat. ne periret qd fu¬
rat. Quid huic miscdie ad
potest. Addidit tamen. Ñ
dum: in risiones sustinuit.
flagella. sputa. ob probria
inimicoꝵ: turpissimam me¬
tem crucis. Hec omĩa sustim¬
it: quia uoluit. Uoluit ut sil¬
uaret hominẽ: quẽ creauera
Nullũ genus mortis. intolera¬
bilius fuit cruce. ꝓpt̾ longis
cruciatus: s nichil nunc g¬
riosius. quam signũ crucri
portare in frontẽ. Unde apel¬
tolus ait. gloriam crucis pes
Hichi autẽ absit gloriari: nisi

Expanded text:
endum judicium: quia de illo cantaverat Psalmus: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Non enim ante judicium et post misericordiam: nam si primum esset judicium, nulla esset 544 misericordia; sed primo misericordhomo esse dignatus est, factus quod fecerat, ne periret quod fecerat. Quid huic misericordiae addi potest? Addidit tamen. » Ndum, irrisiones sustinuit, flagella, sputa, opprobria inimicorum, turpissimam mortem crucis. Haec omnia sustinuit, quia voluit. Voluit, ut salvaret hominem, quem creaverat. Nullum genus mortis intolerabilius fuit cruce, propter longos cruciatus. Sed nihil nunc gloriosius, quam signum crucis portare in fronte. Unde Apostolus ait, gloriam crucis praedicans: Mihi autem absit gloriari, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
sum ostendit: & quȩ circa se
sunt. Ita et xp̃s. et se ipsum os¬
tendit. et alios inluminat. qͥ
caritate circa se sunt. & secun¬
tur illum: Non pedũ gressibꝰ.
s caritatis officiis. Duos aduen
esse p̾dictos. Unum misericor¬
die qui ꝑactusẽ: alterũ uidi¬
cii qui uenturus ẽ. Prima gͦ
medicinalis: non uidicialis.
Nam si pͥmo uenisset udica¬
turus: neminem inuenisset.
cui p̾mia iusticie reoderet.
Ouia gͦ uidit om̃s peccatores.
a morte peccati: pͥus erat ens

Expanded text:
sum ostendit, et quae circa se sum ostendit, et quae circa se sunt. Ita et Christus et seipsum ostendit, et alios illuminat, quae charitate circa se sunt, et sequuntur illum non pedum gressibus, sed charitatis officiis. Duos adventesse praedictos: unum misericordiae, qui peractus est; alterum judicii, qui venturus est. Prima ergo medicinalis est, non judicialis: nam si primo venisset judicaturus, neminem invenisset cui praemia justitiae redderet. Quia ergo vidit omnes peccatores, a morte peccat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ testimoniũ meũ: qr scio unde
uenret quo uado. Patrẽ uole-¬
bat intellegi: patri głam oabat.
Pilius equalis glorificat eum.
aquo ẽ missus: quantũ oeb&
hõ glorificare eum a qͦ ẽ creatꝰ:
Scio unde uenietqͦ uado. Iste
qui inp̾sentia uobis loqͥtur.
habet quod non deseruit. s
tamen uenit. Non enĩ ueni¬
endo inde discessit: aut redi¬
endo nos dereliquit. Quio
miramini: ds̃ ẽ. Non potest
hoc fieri. s abhomine. Non
potest hoc fieri ab ipso sole
oriente. Pergit ad occidentẽ.
et deserit orientẽ: non ẽ in
loco dicentem. Et si potes
cape: si non potẽs creoe. Dm̃
nitus filius qui ẽ in sinu patris:
ipse narrauit. Non dixit. fuit
in sinu patris. Hic loquebat᷑:
& ibi se eẽ dicebat. Quia et hĩc
discessurus quid dixit. Icce
ego uobiscũ sum. omĩbꝰ diebus:
usq ad consũmationem seculi.
Ergo uerũ ẽ testimoniũ luminis.
siue se ostendat siue alia: Ouia
ri quodlib& aliud. quod non
ẽ lumen.Itaq lumen et se ip¬

Expanded text:
scio unde veni et quo vado. Patrem volebat intelligi, Patri gloriam dabat Filius; aequalis glorificabat eum, a quo est missus: quantum debet homo glorificare eum, a quo est creatus? Scio unde veni et quo vado. « Iste, qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit; non enim veniendo inde discessit, aut rediendo nos dereliquit. Quid miramini? Deus est. Non potest hoc fieri, sed ab homine: non potest hoc fieri ab ipso sole oriente. Sol oriens pergit ad occidentem, et deserit orientem. Non eo morloco dicentem, et si potes, cape; si non potes, crede. Deumnitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit . Non dixit: Qui fuit in sinu Patris. Hic loquebatur, et ibi se esse dicebat: qui et hinc discessurus dixit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ergo verum est testimonium luminis, sive se ostendat, sive alia: quia ri quodlibet aliud quod non est lumen. Itaque lumen et seip
Abbreviated transcription (Latin):
iħs xp̃s: multas ante se lucer¬
nas aꝓpheticas accendit. et
misit. De his erat etiam i¬
hannes baptista: cui tamnas¬
phibuit testimoniũ. quall̃
nulli hominũ. Ait enĩ Innatis
mulierũ: non surrexit maior
iohanne baptista. Hic tamen
quo nemo erat maior in natis
mulierũ: dicit de dño nr̃o¬
ihu xp̃o. Ego quidẽ baptiro
nos in aqua: qui autẽ uenit
post me fortior me ẽ: cuius nõ
sum dignus calciamentum
soluere. Uidete. quem admo¬
dũ se diei lucerna submit¬
tat. Iucernam uͦ. ipsũ iohan¬
nem fuisse: dñs ipse testat᷑.
Iue erat inquit lucerna aroẽs
elucens: et uos uoluistis ad
boram exultare in lumine
eus. Responder unt gͦ uidei.
Tu de te testimoniũ dicis: tes¬
timoniũ tuũ non ẽ uerum.
Tideamus quid audiant: au¬
diamus & nos. s non sicut
illi. Illi contẽpnentes: noscre¬
dentes. Illi xp̃m occidere uo
lentes: nos per xp̃m uiuere
cupientes. Interim ista dis¬
tantia distinguat aures m̃¬
tesq nr̃as: & audiamus qͥd

Expanded text:
istus, multas ante se lucernas propheticas accendit et misit. De his erat etiam Joannes Baptista, cui tam maghibuit testimonium, quale nulli hominum. Ait enim: In natis mulierum non surrexit major Joanne Baptista . Hic tamen, quo nemo erat major in natis mulierum, dicit de Domino nostro Jesu: Ego quidem baptizo vos in aqua, qui autem venit post me, fortior me est: cujus non sum dignus calceamentum solvere . Videte quemadmodum se lucerna diei summittat. Lucernam vero ipsum Joannem fuisse Dominus ipse testatur. Ille erat, inquit, lucerna ardens et lucens; et vos voluistis ad horam exsultare in lumine . Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Videamus quid audiant: audiamus et nos, sed non sicut illi. Illi contemnentes, nos credentes: illi occidere Christum volentes, nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mentesque nostras, et audiamus quid
Abbreviated transcription (Latin):
Denique udei tenitantes. ad¬
duxerunt mulierẽ in adulte¬
rio dep̾hensam. interrogan¬
tes quid de ea fieri iuberet.
qm moyses talem lapidare
mandauerit It si & ipse hãc
lapidandã decerneret. deri¬
derent eum quasi misericor¬
die quã semꝑ docebat oblitũ:
Si lapidari uetaret. striderẽt¬
in eum dentibus suis: & quasi
fautorem scelerũ. legisq con¬
trarium. uelut merito dam¬
narent. Iħs autẽ inclinans
se deorsum: digito scribebat
interra. Per inclinationẽ
iħu. humilitas:. Per digitũ.
qui articuloꝵ cõpositiõne
flexibilis ẽ: subtilitas dis¬
cretionis expͥmitur. Porro
ꝑ t̾ram. cor humanũ. quõ uł
rum sol& redoere fructus:
ostenditur. Postulatus gͦ dñs
uidicare de peccatrice. non
statim dat iudicium s pͥus
se inclinans deorsum. digito
errata conspicimus: non hec
antea rep̾hendendo iudice¬
mus. quã ad conscientiam nos¬
tram humilit̾ reuersi digito
eam discretionis sollerter ex

Expanded text:
Denique Judaei tentantes, adDenique Judaei tentantes, adduxerunt mulierem in adulterio deprehensam, interrogantes quid de ea fieri juberet. Quoniam Moyses talem lapidare mandaverat , ut si et ipse hanc lapidandam decerneret, deriderent eum, quasi misericordiae quam semper docebat oblitum; si lapidari vetaret, striderent dentibus suis in eum, et quasi fautorem scelerum legisque contrarium, velut merito damnarent. Jesus autem inclinans se deorsum, digito scribebat in terra. Per inclinationem Jesu humilitas, per digitum, qui articulorum compositione flexibilis est, subtilitas discretionis exprimitur; porro per terram, cor humanum, quod vel num solet reddere fructus, ostenditur. Postulatus ergo Dominus judicare de peccatrice, non statim dat judicium, sed prius se inclinans deorsum, digito errata conspicimus, non haec antea reprehendendo judicemus, quam ad conscientiam nostram Lumiliter reversi, digito eam discretionis solerter exc
Abbreviated transcription (Latin):
at. De qua scriptum ẽ. S¬
aus dñs uniuersis: et mi¬
serationes eius suꝑ omais¬
eus. Tempus quoq diluculi:
remota legis umbra. luac eu¬
angłice ueritatis erat reue¬
landa. de monstrat. Pergit
gͦ iħs in montẽ oliueti: ut
arcem miscdĩe in se constare
denuntiet. Uenit iterũ dilu¬
culo in templũ: ut eandem
misericordiam. cũ incipien¬
te noui testam̃ti lumine. fi¬
delibus. templo uidelicet
suo. pandendam p̃bendamq
significet. It omĩs inquit
populus uenit ad eum: et
sedens docebat eos. Sessio
dñi: humilitatẽ incarnati¬
onis eius. ꝑ quam nobis mi¬
sereri dignatus ẽ insinuat.
Bene autem dicitur. quia cũ
sedens doceret iħs. omĩs po¬
pulus uenit ad eum: Quia
post quam humilitate sue
incarnationis. praximus ho¬
minum factus ẽ: libentius
ẽ amultis eius sermo recep¬
tus. Amultis inquã ẽ eius
sermo receptus: namque
apluribus ẽ. suꝑba impie¬
tate contemtus. Adierũt
enim mansueti et letati sunt.

Expanded text:
uat, de qua scriptum est: Suat, de qua scriptum est: Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super omnius . Tempus quoque diluculi eremota legis umbra, lux evangelicae veritatis erat revelanda, demonstrat. Pergit ergo Jesus in montem Oliveti, ut arcem misericordiae in se constare denuntiet. Venit iterum diluculo in templum, ut eamdem misericordiam, cum incipiente novi testamenti lumine fidelibus, templo videlicet suo, pandendam praebendamque significet. Et omnis, inquit, populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Sessio Domini humilitatem incarnationis ejus, per quam nobis misereri dignatus est, insinuat. Bene autem dicitur quia cum sedens doceret Jesus, omnis populus venit ad eum: quia postquam humilitate suae incarnationis proximus hominum factus est, libentius est a multis ejus sermo receptus; a multis, inquam, est ejus sermo receptus; namque a pluribus est superba impietate contemptus. Audierunt enim mansueti, et laetati sunt .
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ quasi agalileo seductꝰ:
Dñs enĩ galileus dice bat᷑ qm̃
de nazareth ciuitate: ẽrant
parentes eius. Secundum
mariam dicri parentes: nõ
secundum uirile semen.
Non enĩ quesiuit in terra
nisi matrem: qͥ iam habe¬
bat desuꝑ patrem. Nam
utraꝙ eius natiuitas mirab¬
lis fuit. Diuina sine matr
humana sine patre homi
Quid gͦ illi quasi legis docti¬
res ad nichodemum: scruti¬
re & uide. quia propheta a
galilea non surget: s dñs
ꝓphetarum inde surrexit.
Reuersi sunt inquit euang¬
oliueti. sublimitatẽ domin¬
ce pietatis & misericordiee
signat: Quia et grece olia
misericordia. oliuetum u¬
catur eleon: Et ipsa unctio
olei. fessis ac dolentibus m̃¬
bris. solet adferre leuamen
Ied & hoc quod oleũ & uir¬
tute ac puritate preminet.
et queincumq olei liquore
suꝑfundere uolueris. con¬
festim hunc transcendere.
eiq suꝑ ferri consueuit. g̃¬
ciam misericordie celestis
non inconuenient̾ insin¬

Expanded text:
Id est, quasi a Galilaeo seductus? Id est, quasi a Galilaeo seductus? Dominus enim Galilaeus dicebatur, quoniam de Nazareth civitate erant parentes ejus. Secundum Mariam dixi parentes, non secundum virile semen. Non enim quaesivit in terra nisi matrem, qui jam habebat desuper patrem. Nam utraque ejus nativitas mirabilis fuit, divina sine matre, humana sine patre homine. Quid ergo illi quasi legis doctores ad Nicodemum? Scrutare et vide, quia propheta a Galilaea non surgit. Sed Dominus prophetarum inde surrexit. Reversi sunt, inquit EvangeOliveti sublimitatem Dominicae pietatis et misericordiae designat, quia et Graece ἔλεος misericordia, oleum vocatur ἔλαιον, et ipsa unctio olei fessis ac dolentibus membris solet adferre levamen. Sed et hoc, quod oleum et virtute ac puritate praeminet, et quemcunque ei liquorem superfundere volueris, confestim hunc transcendere, eique superferri consuevit, gratiam misericordiae coelestis non inconvenienter insin
Abbreviated transcription (Latin):
debant in eum: & eũ qͥ miserat legẽ
contẽpnebant qui docebant.
legem Ut impleretur¬
pleret᷑ quod dixerat ips e
dñs. Ego ueni ut non uiden¬
tes uideant: et uidentes ceci
fiant. Ceci enim facti sũt
pharisei doctores inluminati
sunt poplĩ. legem nescientes.
& in auctorem legis creden¬
tes. Nichodemus autẽ unus
ex phariseis qͥ ad dñm nocte
uenerat: et ipse quidem non
incredulus s timidus. Nam
ideo et nocte uenerat ad lu¬
cem. quia inluminari uole¬
bat sed sciri timebat: respon¬
dit uideis. Num qͥd lex nr̃a
iudicat hominẽ. nisi audie¬
rit ab ipso pͥus: et cognoue¬
rit quio faciat: Uolebant
natores: quam cognitores. F¬
Sciebat autem nichodemus.
uel potius credebat: quia
si tantũ modo eum patient᷑
uellent audire. forte simi¬
les fierent illis qui missi st̃
tenere eum. et maluerũt
credere illi. quam tenere
illum. Responderunt ex p̾
iudicio cordis sui: quod & illis.
Num quid et tu galileus es.

Expanded text:
debant in eum; et eum qui miserat legem debant in eum; et eum qui miserat legem contemnebant qui docebant legem, ut impleretur quod dixerat ipse Dominus: Ego veni ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Caeci enim facti sunt Pharisaei doctores, illuminati sunt populi legem nescientes, et in auctorem legis credentes. Nicodemus tamen unus ex Pharisaeis, qui ad Dominum nocte venerat, et ipse quidem non incredulus, sed timidus nam ideo et nocte venerat ad lucem, quia illuminari volebat, et sciri timebat respondit Judaeis: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius, et cognoverit quid faciat? Volebant natores, quam cognitores. Sciebat autem Nicodemus, vel potius credebat, quia si tantummodo eum patienter vellent audire, forte similes fierent illis qui missi sunt tenere eum, et maluerunt credere illi, quam tenere illum. Responderunt ergo ei. Ex praejudicio cordis sui quod et illis: Nunquid et tu Galilaeus est?
Abbreviated transcription (Latin):
habueritis ad inuicem. Cũ
gͦ hec loquebatur xp̃s in die
nouissima festiuitatis. que
mͦ proposumus. & ut potu¬
imus tractauimus: nataẽ
de illo in turba dissensio.
aluis ꝑutantibus qđ ipse eẽt
xp̃s: aliis dicentibꝰ. quia de
galilea non exsurget xp̃s.
Oui uero missi fuerat᷑ ut eũ
tenerẽt. redierunt innu-¬
nes a crimine: & pleni am¬
mirationis. Nam & testimo¬
nium ꝑhibuerut diuine doctri¬
ne eius: cũ dicerent a quibus
missi erant. Quare non addu¬
xistis eum : respondert enim:
numquã se audisse hominem
sic locutum. Non enĩ quisquã
sic loquit᷑ homo. Ille autẽ sic
locutus ẽ: quia ds̃ erat & homo.
Tamen pharisei testimonium
eoꝵ repellentes: dixerunt eis.
Num quid & uos seducti estis:
uidemus enĩ delectatos uos ẽ.
sermonibus illius. Num qͥd
aliqͥs ex principibus credidit
in euin: aut ex phariseis:s
turba hec que non nouit le¬
gem: maledicti sunt. Qui
non nouerant legen. ipsi cre¬

Expanded text:
habueritis ad invicem . Cum habueritis ad invicem . Cum ergo haec loquebatur Christus in die novissimo festivitatis, quae modo proposuimus, et ut potuimus tractavimus, nata est de illo in turba dissensio, aliis putantibus quod ipse esset Christoe. aliis dicentibus, quia de Galilaea non exsurget Christus. Qui vero missi fuerant ut eum tenerent, redierunt immunes a crimine, et pleni admiratione. Nam et testimonium perhibuerunt divinae doctrinae ejus, cum dicerent a quibus missi fuerant, Quare non adduxistis eum? Responderunt enim nunquam se audisse hominem sic locutum: Non enim quisquam sic loquitur homo. Ille autem sic locutus est, quia Deus erat et homo. Tamen Pharisaei testimonium eorum repellentes, dixerunt eis: Numquid et vos seducti estis? Videmus enim delectatos vos esse sermonibus illius. Numquid aliquis de principibus credidit in eum, aut ex Pharisaeis? Sed turba haec quae non novit Legem, manon noverant legem, ipsi cre
Abbreviated transcription (Latin):
iuiuentes: quare omniũ gen¬
tium linguis non loquantꝰ
dũ certum ẽ sp̃m scm eos a
cepisse: qr ipsa ecclesia quei
corpus xp̃i. omium gentium
linguis loquitur: Quod tũc
in primitiua ecclesia p̾signa¬
tum ẽ: que in uidea. una tan¬
tũ modo gente initiata ẽ. nc̃
uero ex om̃ibus gentibꝰ con¬
gregata. Quomodo uͦ unus
tun᷑ loquebat᷑ ungiuis. itam̃
unitas sc̃e eccłe. omibus loqͥt
si catholico nomine & fide
gaudemus. Igit᷑ quantu aͥ
amat eclesiam xp̃i: tantũ hab&
si amamus eclesiam. A mamꝰ
autẽ. si in eius compage. & ca¬
ritate consentimus: Quam
apostolus. om̃ibus uirtutibꝰ
fiducialit̾ p̃posuit. Ouicũq
ipsam hab&. cuncta habebit
bona: quia sine illa nichil
ꝓderit. quicquid habere
potuerit homo. De qua be¬
atus iacobus apłs ait. Qui
autẽ offenderit in uno: factꝰ
ẽ om̃ium reus. Ne hac etiã¬
& ipsa ueritas ait. In hoc enĩ
cognoscent om̃s quia mei dis¬
cipuli estis: si dilectionem

Expanded text:
viventes, quare omnium genviventes, quare omnium gentium linguis non loquantur, dum certum est Spiritum saccepisse? Quia ipsa Ecclesia, quae est corpus Christi, omnium gentium linguis loquitur. Quod tunc in primitiva Ecclesia praesignatum est, quae in Judaea tantummodo gente initiata est, nunc vero ex omnibus gentibus congregata. Quomodo vero unus tunc homo loquebatur linguis, ita modo unitas sanctae Ecclesiae omnibus loquitur si catholico nomine et fide gaudemus. Igitur quantum quisque amat Ecclesiam Christi, tantum habet si amamus Ecclesiam; amamus autem, si in ejus compage et charitate consistimus, quam Apostolus omnibus virtutibus fiducialiter praeposuit . Quicunque ipsam habet, cuncta habebit bona: quia sine illa nihil proderit quidquid habere potuerit homo: de qua beatus Jacobus apostolus ait: Qui autem offenderit in uno, factus est omnium reus . De hac etiam ipsa Veritas ait: In hoc enim cognoscem omnes, quia mei discipuli estis, si dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
bus propinasset. dicens. Hoc
autẽ dicebat de spũ. quẽ accep¬
turi erant credentes in eum.
Non dum enĩ erat sp̃s datus:
quia ihs non dum fuerat glo¬
rificatus. Quem dicit sp̃m.
que: eius est sp̃s. De quo dicit
paulus apls. Quis enĩ scit ho-¬
minũ quȩ sunt hõĩs: nisi sp̃s¬
hominis qui in ipso est: Sed
quid ẽ qđ ait. non enĩ erat sp̃s
datus: quia iħs non dum erat
lit᷑. dicente euangłista. It za¬

Expanded text:
bbautem dicebat de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. « Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus. » Quem dicit spiritunque ejus est spiritus, de quo dicit Paulus apostolus: « Quis enim scit hominum, quae sunt hominis, nisi spiritus qui in ipso est ? » Sed quid est quod ait: « Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat liter dicente evangelista: « Et Za
Abbreviated transcription (Latin):
ex posuit euangłista dices.
Hoc autẽ di&x̃ de spi quem
accepturi erãt creoentesi
eũ. Noc tantũ sciamꝰ qđ de
caritate. hoc clamabat dis̃
iħs. Clamat ꝗͦ & dicit. ut ue¬
niamus & bibamus. Si intus
cũ biberimus. flumina aque
uiue fluent de uentre nr̃o.
Uenter interioris hoĩs: consci¬
entia cordis eius. Bibito gͦ
isto liquore. reuiuiscit pur¬
gata conscientia: Et hauriẽs
fontem habebit: & iam ipsa
fons erit. Quid ẽ fons. uel qͥd
ẽ fluuius. qui emanãt de
uentre interioris hõĩs: beni¬
uolentia: qua uult consule¬
re ꝓrimo. Si enim putat.
q quod bibit. soli ipsi debet
sufficere: non fluit aqͣ uiua
de uentre eius. Si autẽ ꝓixi¬
mo festinat consulere: ido
non siccat. quia manat. Ui¬
debimus qͥd nunc sit qđ
bibunt. qui credunt indm̃:
quia utiq xp̃iani sumus.
Et si credimus. bibimus. Et
unus quisq in se debet cog
enĩ nos deserit fons: si non
deseramus fontem. Expo¬
suit euangelista & dixcit.
unde dñs clamasset: ad qualẽ

Expanded text:
ista, dicens: Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. Hoc tantum sciamus, quod de charitate hoc clamabat Dominus Jesus. « Clamat ergo et dicit, ut veniamus et bibamus, si intus cum biberimus, flumina aquae vivae fluent de ventre nostro. Venter interioris hominis conscientia cordis est. Bibito ergo isto liquore vivescit purgata conscifontem habebit; etiam ipsa fons erit. Quid est fons, vel quid est fluvius qui emanat de ventre interioris hominis? Benevolentia qua vult consulere proximo. Si enim putet quia quod bibit soli ipsi debet sufficere, non fluit aqua viva de ventre ejus: si autem proximo festinat consulere, ideo non siccat, quia emanat. Videbimus quid nunc sit quod bibunt qui credunt in Deum: quia utique Christiani sumus, et si credimus, bibimus. Et unusquisque in se debet cognenim nos deserit fons, si non deseramus fontem. « Exposuit evangelista et dixit, unde Dominus clamasset, ad qualem
Abbreviated transcription (Latin):
rificabatur. Aix¬
t cito misert̃ ministros
Qut eũ comp̾henderent.
Ouem ad phendere non potu¬
erunt. adhuc nolentẽ ut cõ¬
p̃henderet᷑ s audier unt do¬
centem. qui uenerant ad p̃¬
hendere. Dixit gͦ iħs. Ad¬
huc modicũ tẽpus uobiscũ
sum: qđ modo uultis facere
facturi estis: Sed non modo
quia mͦ nolo. Quare adhuc
mͦ nolo: qr adhuc modicum
tempus uobiscũ sum: & tũc
uado ad eum qui misit me.
Implere debeo dispensatio¬
nem meam: & sic ꝑuenire ad pas.¬
sionem meam. Queritis me:
& non inuenietis: & ubi sum ego

Expanded text:
rificabatur; et cito miserunt ministros ut eum comprehenderent: quem apprehendere non potuerunt, adhuc nolentem ut comprehenderetur; sed audierunt docentem, qui venerant apprehendere. Dixit ergo Jesus: Adhuc modicum tempus vobiscum sum. Quod modo vultis facere, facturi estis, sed non modo. Quod modo nolo, quare adhuc modo nolo? quia adhuc modicum tempus vobiscum sum. Et tunc vado ad eum qui misit me. Implere debeo dispensationem meam, et sic pervenire ad passionem meam. Quaeretis me, et non invenietis: et ubi su
Abbreviated transcription (Latin):
Senetiuus pluralis in greco: qd̃
potest latine cedroꝵ dici. Tunc
adpropin quauit tempus. de
quo in psalmis legitur. Detor¬
rente in uia bibit. In uia huius
uite. de torrente passionis bibit
ꝓpterea exaltauit caput. qd
apostolus ita exposuit. Xp̃s
obediens patri.usq ad mortẽ.
mortem autem crucis. ꝓpter
qđ et ds̃ exaltauit illum. Ibi
erat hortus: in quem introuut
ipse et discipuli eius. Bene in
horto miserie nr̃e conp̾hensus
ẽ: ut nos in hortũ beatitudins
sue induceret. Igitur in hor¬
co deliciarũ. id ẽ in paradyso.
pͥmus pater humani geners
peccauit: et inde eiectus est
in hanc uallem lacrimarum.
Idõ xp̃s. secundus adam sen
horto conp̾hendi uoluit: ut
peccatum qđ in horto parady¬
si.nam paradysus. hortus de¬
liciarum interp̾tatur. pͥmiss
homo cõmisit: deleretur. Si¬
ebat autem & uidas qui tra¬
debat eum locũ: quia frequen¬
ter ih̾s conuenerat illuc cũ
discipłis suis. Hoc qđ narrat in gr¬
esũ dñm cũ discipulis suis in hor¬

Expanded text:
enitivus pluralis in Graeco, quod potest Latine Cedrorum dici. Tunc appropinquavit tempus, de quo in Psalmo legitur: De torrente in via bibit. In via hujus vitae de torrente passionis bibit: propterea exaltavit caput : quod Apostolus ita exposuit: Christus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum . Ubi erat hortus, in quem introivit ipse et discipuli ejus. Bene in horto miseriae nostrae comprehensus est, ut nos in hortum beatitudinis suae induceret. Igitur in horto deliciarum, id est, in 622 paradiso, primus Pater humani generis peccavit, et inde ejectus est in hanc vallem lacrymarum. Ideo Christus secundus Adam se in horto comprehendi voluit, ut peccatum, quod in horto paradisi nam paradisus hortus deliciarum interpretatur primus homo commisit, deleretur. Sciebat autem et Judas, qui tradebat eum, locum; quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. » Hoc quod narrat ingressum Dominum cum discipulis suis in hor
Abbreviated transcription (Latin):
dicit uideis ecce rex ur. Illi
autẽ clamabant. T̃ olle tolle.
crucifige eum. Dicit eis pi¬
latus. Regem ur̃m crucifiga.
Adhuc terrorem quem de ce¬
sare ingesserant suꝑare cona¬
tur: deignominia eoꝵ uolens
eos frangere dicendo regem
urm crucifigam: quos de
ignominia xp̃i mitigare
non potuit. Sed timore mex
uincitur. Responderunt autẽ
pontifices. Non habemus rege
nisi cesarem. Tunc gͦ tradidit
eis illum: ut crucifi geretur.

Expanded text:
dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare injecerant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere, dicendo: Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non poterat, sed timore mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifig
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Si hunc dimittis: non es
amicus cesaris. Omnis enim
qui se regem facit: contradicit
cesari. Maiorem timorem se
ingerere putauer unt pilato
terrendendo de cesare ut occi¬
deret xp̃m: quam superius uͥ
dixerant: nos legem habemus
et secundum legem debet mo¬
ri quia filium dei se fecit. Noꝵ¬
legem quippe ille non timuit
ut occideret: s magis filium
dĩ timuit ne occideret. Nunc
uero non sic potuit contemp¬
nere cesarem auctorem potes¬
tatis sue: quemadinodum le¬
gem gentis aliene. Ait aohuc.
Pilatus cum audisset hos ser¬
mones. adduxit foras iħm et
sedit protribunali in loco qͥ
dicitur lithostroti s hebraice
Qua hora sit dñs crucifixus. ꝓptꝰ
euangeliste alterius testimoni¬
um qui dixit erat autem hor
tercia & crucifixerunt eumr qpi
magna disceptatio solet ãbori¬
ri: cum adipsum locum ubion¬
cifixcus narratur uentum fue¬
rit. ut potuerimus si dñs uo¬
luerit disseremus. Cum gͦ
protribunali sedisset pilatus.

Expanded text:
tes: Si hunc dimittis, non es tes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris: omnis enim, qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato, terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius, ubi dixerant: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Eorum quippe legem ille non timuit ut occideret, sed magis Filium Dei timuit ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem, auctorem potestatis suae, quemadmodum legem gentis alienae. Adhuc Pilatus, cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali in loco, qui dicitur lithostrotos, Hebraice Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium, qui dixit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum; quoniam magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum, ubi crucifixus narratur, ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus,
Abbreviated transcription (Latin):
dit me tibi. mauis peccatum habet.
Iile quippe me tue potestati tradi¬
dit in uidendo: tu uero eandem
potestatem in me exerciturus
es metuendo. Nec timendo qui¬
dem presertim innocentem. hõ
hominẽ debet occidere: Sed ta¬
men zelando facere. multo ma¬
gis malum ẽ. quã timendo.
Et idõ non ait uerax magister.
qui me tibi tradidit ipse habet
peccatum. tamquam ille non
haberet: s ait. maius habet pec¬
catum ut etiam se habere intel¬
legeret. Neq enim propterea
illud nullum est: quia hoc ma
qd dictum est exinde quasi
antea non querebat: lege su¬
periora: et inuenies iam dudũ
eum querere dimutere iħm.
Exinde itaq intellegendum
ẽ propter hoc. idest ex hac
causa ne haberet peccatum occiden¬
do innocentem sibi traditum: quã¬
ius minus peccans quam uider qͥ
illum ei tradiderant occidendũ.
Ex inde gͦ id ẽ idõ ne hoc peccatũ
faceret: non nunc primo. s ab in¬
tio querebat eum dimittere.
Iudei autem clamabant dicen¬

Expanded text:
dit me tibi, majus peccatum habet. dit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertim 629 innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradidit, ipse habet peccatum, tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum, ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc majquod dictum est, exinde, quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jam dudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei qui illum ei tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo, ne hoc peccatum faceret  Ms., fieret, non nunc primo, sed ab initio quaerebat eum dimittere. Judaei autem clamabant, dicen