comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natuutatẽ xp̃i a gentib discerent. orit᷑ in o¬
riente stella: quã futurã balaã cuiꝰ successoreᷤᷤ
erant. uaticinio nouerant. Lege numeroꝵ
librũ. Deferunt᷑ autẽ magistelle indicio in
uid eã. ut dũ sacerdotes amagis interrogaren
t᷑ ubi xp̃c nasceret᷑. in excusabiles fierent. de
aduentu eiꝰ. At illi dixerunt. In bethleẽ iude
Librarioꝵ error est. Putamꝰ enĩ ab euuangłis¬
ta pͥmũ editũ. sic̃ in ipso hebraieo legimꝰ. iude
distinc̾tionẽ eiꝰ hic uidȩ poneret᷑. ludee aũ
iccirco scribit᷑ qr est et alia bethleẽ ingali
lea. Librũ lege ihũ filiinaue. Deniq et inip¬
so testimonio qͦd de micheȩ ꝓphetia sũptũ
ẽ ita habet᷑. Et tu bethleẽ terra uida. łtaꝑ¬
tis thesauris suis. obtulerunt ei munera. au

Expanded text:
nativitatem Christi a gentibus discerent, oritur in Oriente stella, quam futuram Balaam, cujus successores erant, vaticinio noverant. Lege Numerorum librum . Deferuntur autem magi stellae indicio in Judaeam, ut sacerdotes a magis interrogati, ubi Christus nasceretur, inexcusabiles fierent de adventu ejus. At illi dixerunt ei: in BethLibrariorum hic error est. Putamus enim ab evangelista primum editum, sicut in ipso Hebraico legimus, Judadistinctionem ejus hic Judaeae poneretur? Judae autem idcirco scribitur, quia est et alia Bethleem in Galilaea. Lege librum Jesu filii Nave . Denique et in ipso testimonio, quod de Michaeae prophetia sumptum est, ita habetur: Et tu, Bethleem terra Juda . Et apertis thesauris
Abbreviated transcription (Latin):
tribu ñ ẽ bethleẽ Querit᷑ gͦ. quomͦ rachel filios
uidȩ id ẽ bethleẽ quasi suos plorar&. Respon¬
debimꝰ breuit᷑. qr sepulta sit iuxta bethleẽ in ef¬
fratã ut ex int̾no corpusculi hospitio matri
nom̃ acceꝑit siue qm̃ uida et beniamin due t̾¬

Expanded text:
tribu non est Bethleem . Quaeritur ergo quomodo Rachel filios Judae, id est, Bethleem, quasi suos ploret? Respondebimus breviter, quia sepulta sit juxta Bethleem in Ephrata, et ex materno corpusculi hospitio matris nomen acceperit. Sive quoniam Juda, et Benjamin duae tr
Abbreviated transcription (Latin):
mine legimꝰ. de iorã. ochoriã fuisse generatũ.
Quo mortuo: iosabeth filia regis iorã. soror. ocho¬
⁊ ie. tulit ioas filiũ frĩs sui. et eũ internitioni
que exercebat᷑ ab athalia subtraxit. Cui succes¬
sit in regnũ. filiꝰ eiꝰ amasias. Post quẽ regnauit
filiꝰ eiꝰ ararias. qͥ appellat᷑ et orias. cui successit
ioathan filiꝰ eiꝰ. Cernis gͦ. qͦd sedm̃ fidẽ histo¬
rie. tres reges in medio fuert̃. quos euũ glista
pret̃misit. lorã qͥppe ñ genuit oriã.s ochoriã:
& reliquos qͦs enumerauimꝰ. Uerũ qr euũglĩstę
ꝓpositũ erat. tres tesseresce decades in diuerso
tẽpoꝵ statu ponere. et iorã generi se miscue¬
rat ĩpussime iet abelis. iccirco usq ad terciã
generationẽ eiꝰ memoria tollit᷑ ne inscẽ nati¬
uitatis ordine poneret᷑. Et post transmigra¬
tionẽ babilonis. iet onias genuit salathies.
Si uoluerimꝰ ieconiã infine tesseresce decadispo¬
nere. in seqͤnti ñ erunt qͣtuo decĩs tredecim.

Expanded text:
iam fuisse generatum, quo mortuo, Josabeth filia regis Joram, soror Ochoziae, tulit Joas filium fratris sui, et eum internecioni, quae exercebatur ab Athalia, subtraxit: cui successit in regnum filius ejus Amasias, post quem regnavit filius ejus Azarias, qui appellatur et Ozias, cui successit Jonathan filius ejus. Cernis ergo, quod secundum fidem historiae tres reges in medio fuerunt, quos hic Evangelista praetermisit. Joram quippe non genuit Oziam, sed Ochoziam, et reliquos quos enumeravimus. Verum quia Evangelistae propositum erat tres tessarescedecades in diverso temporum statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiissimae Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem ejus memoria tollitur, ne in sanctae nativitatis ordine poneretur. Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Salathiel.Si voluerimus Jechoniam in fine primae tessaradecadis ponere, in sequenti non erunt quatuordecim, sed tredecim.
Abbreviated transcription (Latin):
neruit. nos ei dicemꝰ in osee ꝓphã scriptũ sic̃ &
exemplaria ꝓhare possunt que nuꝑ edidimus.
re se negat et ecclãm xp̃i.: et testimoniũ ꝓferi¬
mꝰ ex numeris dicente balaã dĩ ex egipto uoca¬
bit eũ glã eiꝰ sicut unicornis. Tunc adimpletũ
ẽ qͦd dictũ est ꝑ iheremiã ꝓphãm dicentẽ uor
in ramã audita est ploratꝰ et ululatꝰ multꝰ.¬

Expanded text:
nerint, nos eis dicemus in Osee propheta scriptum , sicut et exemplaria probare possunt quae nuper edidimus. se denegat, et Ecclesiam Christi ; et testimonium proferimus ex Numeris, dicente Balaam: Deus ex Aegypto vocavit eum: gloria ejus sicut unicornis . Tunc adimpletum est quod dictum est per Jeremiam prophetam, dicentem: Vox in Rama audita est, ploratus et ululat
Abbreviated transcription (Latin):
glista matheus dicit. in utero habebit. in ꝓ¬
phã scriptũ est. in utero accipiet.S qr ꝓphã
bit accipiet. ł uuanglĩsta autẽ qr ñ de futuro
s de p̃terito narrat historiã: mutauit acci¬
pio. et posuit habebit. Qui enĩ habet: ne¬
quaquã accepturꝰ est. Tale qͥd et in psalmis
legimꝰ. Ascendens in altũ captiuã duxit capti¬
uitatẽ. accepit dona in hominib Hoc testimo¬
niũ apłs ponens ñdixit accepit s deditqͥa i¬
bi de futuro significatũ ẽ. qͦd accepturꝰ ess&

Expanded text:
gelista Matthaeus dicit, in utero habebit, in propheta scriptum est, in utero accipiet. Sed prophetbit, accipiet: evangelista autem, quia non de futuro, sed de praeterito narrat historiam, mutavit accipiet, et posuit habebit. Qui enim habet, nequaquam accepturus est. Tale quid et in Psalmis legimus: Ascendens in excelsum, captivam duxit captivitatem: accepit dona in hominibus . Hoc testimonium apostolus ponens, non dixit, accepit, sed dedit: quia ibi de futuro significatum est, quod accepturus esset:
Abbreviated transcription (Latin):
seqͣns ꝑ .x. et n scribit᷑. Qͦd scriptoꝵ uitio & lon¬
gitudine tẽpoꝵ: apud grecos latinosq confu¬
sũ est. lacob autẽ genuit ioseph hoc loco obi¬
cit nobis iulianus augustus dissonantiã euũ¬
głitarũ: cur euuangłista matheus. ioseph fili¬
heli ñ intelligens consuetudi nẽ scripturarũ
qͦd alt̃ scdm̃ naturã. alt̃ scdm̃ legẽ ei pat̾ sit.
Scimꝰ enĩ hoc ꝑ moy sen deo iubente p̾ceptũ.

Expanded text:
quod scriptorum vitio, et longitudine temporum, apud Graecos Latinosque confusum est. Jacob autem genuit Joseph. Hoc loco objecit nobis Julianus Augustus dissonantiam Evangelistarum, cur evangelista Matthaeus Joseph dixeriHeli; non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod alter secundum naturam, alter secundum Legem ei pater sit. Scimus enim hoc per Moyse
Abbreviated transcription (Latin):
ã. ludas autẽ. genuit phares. & zarãde tha¬
mar. Notandũ in genealogia saluatoris. nul¬
lã scãrũ ad sumi mulierũ. sed eas quas scriptura
rep̃hendit. ut qͥ propt̃ peccatores uenerat. de
peccatorib nascens: omniũ peccata deler&. Un¬
de et in consequentib ruth moabitis ponit᷑. et

Expanded text:
. Judas autem genuit Phares et Laram de Thamar. Notandum in genealogia Salvatoris, nullam sanctarum assumi mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatricibus nascens, omnium, peccata deleret. Unde et in consequentibus Ruth Moabitis ponitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
YSAIA LESIMUS. Genera Itio¬
nem eius Quis enaicabet: Hon
ergo putemus euuangeliũ ꝓphete
esse contrariũ : ut quod ille impos¬
sibile dix̃ effatu. hic narratione in¬
cipit: quia ibi de generatione diuinita¬
tis. hie de in carnatione est dictum.¬
Acarnalib autẽ cepit. ut ꝑhominẽ dm̃ discere
incipiamꝰ. filii dauid. filii abrahã. Ordo p̃pos¬

Expanded text:
 legimus: Generationem eius quis enarrabit? Non ergo putemus euangelium prophetae esse contrarium, ut quod ille impossibile dixit effatu, hic narrare incipiat: quia ibi de generatione divinitatis, hic de incarnatione est dictum.s autem coepit, ut per hominem Deum dicere incipiamus. Filii Da
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ loci esse qͥ est uixta gabaã. s ramã excel
sũ interp̃tat᷑. ut sit sensus. Uox in excelso audi¬
ta ẽ id est longe lateq dispsa. Defuncti st̃ enĩ
qͥ querebant animã pueri.Exhocloco intelligi¬
mꝰ ñ solũ herodẽ s et sacerdotes et scribas eodẽ
tẽpore necẽ dnĩ fuisse meditatos. Qui surgens:
filiũ suũ et uxorẽ suã s puerũ et matrẽ eiꝰ. qua¬
si nutrieius et ñ maritus. Audiens autẽ qͦdait he¬
laus regnara in iudea: ꝓherode patre suo. Mul¬
tes eundẽ eẽ herodẽ a qͦ in passione sua dñsirri¬
det᷑ & qͥ nc̃ mortuus eẽ referat᷑ Ergo hero desqͥ
cũ pilato postea amiticias fecit. Huꝰ herodis
filiꝰ ẽ frat̾ archelai: quẽ et ipsũ tyberiꝰ cesar. lug¬
dunũ que galliarũ ẽ ciuitas religauit. frẽmq
eiꝰ herodẽ successorẽ regni fecit. Lege iosephi
historiã. Et ueniens habitauit in ciuitate qͦ

Expanded text:
esse, juxta Gabaa, sed rama excelsum   interpretatur, ut sit sensus: Vox in excelso audita est, id est, longe lateque dispersa. Defuncti sunt enim qui quaerebant animam pueri. Ex hoc loco intelligimus non solum Herodem, sed et sacerdotes et scribas eodem tempore necem Domini fuisse meditatos. Qui surgens afilium suum, et uxorem suam, sed puerum, et matrem ejus, quasi nutritius, non maritus. Audiens autem quod Archelaus regnaret in Judaea, pro Herode patre suo, tes eumdem esse Herodem, a quo in passione sua Dominus irridetur, et qui nunc mortuus esse refertur. Ergo Herodes ille qui cum Pilato postea amicitias fecit, hujus Herodis filius est, frater Archelai; quem et 17 ipsum Tiberius Caesar Lugdunum, quae Galliarum est civitas, relegavit, fratremque ejus Herodem successorem regni fecit. Lege Josephi h
Abbreviated transcription (Latin):
baptista iohannes regnũ celor p̃dicauit. ut pre¬
cursor dñi hoc honoret᷑ pͥuilegio. hicẽ enĩ qui
dictus est. ꝑ isuã ꝓphĩm dicentẽ. Uor elaman¬
tis in deserto. parate uiã dñi. rectas ficite senit¬
tas dei nr̃i. Animas credentiũ p̃parabat inqͥb
ambulaturꝰ erat dñs: ut purus inuus purissi¬
mis. imbularet dicens. habitabo ineis et in ambu¬
labo et ero deus ipsoꝵ. et ipsi erunt mͥ popłs. Por¬
phiriꝰ istũ locũ marti euuangłiste. pͥncipio com¬
filii dei. sicut scriptũ ẽ in isaia ꝓpha. ecce mit

Expanded text:
Baptista Joannes regnum coelorum praedicavit, ut praecursor Domini hoc honoraretur privilegio. Hic est enim de quo dictum est per Isaiam prophetam dicentem, Vox clamantis in deserto, parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Animas credentium praeparabat, in quibus ambulaturus erat Dominus, ut purus in viis purissimis ambularet, dicens: Habitabo in eis, et inambulabo: et ero Deus ipsorum, et ipsi erunt mihi populus . Porphyrius istum locum Marci evangelistae principio comFilii Dei, sicut scriptum est in Isaia propheta: Ecce mit
Abbreviated transcription (Latin):
tuã.lã & supra diximꝰ sponsas uxores appella¬
ri. qͦd pleniꝰ lber aduersus heluidiũ doc&. et
blandientis affectu ei ꝑ somniũ angłs loqͥt᷑.
dauid stirpe monstraret᷑. Et uocabis nom̃ eiꝰ
ihm. ipse enĩ saluũ faciet popłm suũ. lhc̃ aũ¬

Expanded text:
um. Jam et supra diximus sponsas uxores appellari, quod plenius liber adversus Helvidium docet: et blandientis affectu ei per somnium Angelus loquitur, de stirpe David monstraretur. Et vocabis nomen ejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum suum
Abbreviated transcription (Latin):
di diu̾si generis uasa fabricat imino uasa ire
sui sp̃c igne moliendo in miscđiȩ uasa cõmu¬
tat.S huiꝰ sacramenti uidei ignari. diuine
uututis oꝑa ꝓsapie carnalis contemplatione
p̃dicens filuis isrł. ait. P rophãm uob̾ suscitabit

Expanded text:
di diversi generis vasa fabricat, imo vasa irae di diversi generis vasa fabricat, imo vasa irae sui spiritus igne molliendo, in misericordiae vasa commutat: sed hujus sacramenti Judaei ignari: divinae virtutis opera prosapiae carnalis contemplatione praedicens filiis Israel, ait: Prophetam vobis suscitavit
Abbreviated transcription (Latin):
cernebant. hominẽ. xp̃m ihm̃. ut hunc fabrũ.
⁊ uixta aliũ euuangłistã fabri clamarent filiũ.
fr̃s quoq ⁊ sorores eiꝰ secũ ẽẽ testarent᷑. qͥ tamen
ñ liberi ioseph aut marie iuxta hereticos putan
di. s potiꝰ uixta morẽ sacre scripture cognati
ipsoꝵ sunt intelligendi. quomͦ abraham ⁊ loth
fr̃s appellant᷑. cũ eẽt loth filiꝰ fr̾is abrahe. ⁊ mul¬
ta habes hui modi. Non autt̃ sine certi ꝓuisi¬
one sacramenti. dñs incarne apparens faber. et
fabri filiꝰ. estimari ac dici uoluit. Lum potiꝰ
etiã ꝑ hoc se eiꝰ. ante secula filiũ ẽẽ docuit qͥfa¬
bricator ẽ om̃iũ. In principio ereauit deus celũ
& terrã Nã ⁊ si humana ñ sunt cõꝑanda diui¬
nis. tẏpus tamen integer ẽ qr pater. xp̃i igne
oꝑatur & spũ. Unde ⁊ deipso tamꝗͣ ⁊ de fabri
filio p̾cursor suus ait. Ipse uos baptizabit aqua.¬
inspũ sc̃o ⁊ igne. qͥ indomo magna huiꝰ mun¬

Expanded text:
cernebant hominem Jesum Christum, ut hunc fabrum, cernebant hominem Jesum Christum, ut hunc fabrum, et juxta alium Evangelistam, fabri clamarent filium; fratres quoque et sorores ejus secum esse testarentur. Qui tamen non liberi Joseph aut Mariae, juxta haereticos, putandi sunt, sed potius juxta morem sacrae Scripturae, cognati ipsorum sunt intelligendi, quo modo Abraham et Lot fratres appellantur, cum esset Lot filius fratris Abrahae. Et multa habes hujusmodi. Non autem sine certi provisione sacramenti Dominus in carne apparens, faber et fabri filius aestimari ac dici voluit: quin potius etiam per hoc se ejus ante saecula filium esse docuit, qui fabricator omnium in principio creavit coelum et terram . Nam etsi humana non sunt comparanda divinis, typus tamen integer est, quia pater Christi igni operatur et spiritu. Unde et de ipso tanquam de fabri filio praecursor suus ait: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Qui in domo magna hujus mun
Abbreviated transcription (Latin):
na eiꝰ dicentes. Unde hiuic hec om̃ia & que ẽ
sapientia que data ẽ illi ⁊ urtutes tales quę
ꝑmanus eiꝰ efficuuitur: Patriã eiꝰ natareth
dicit. inqua erat nutritus. s quanta nazare¬
noꝵ cecitas. qui eum ꝗͣ inũbis factisq ipsiꝰ si
mens ñ leua fuiss&. xꝑm cognosccit poteratł.
obsolã generis notitiã contẽpnant. Sapientiã
autẽ addoc trinã uirtutes referunt at sanita¬
tes. ⁊ miracula qͦ faciebat.Que sollerti ac pul¬
chia distantia cõmemorat apłs dicens. ludei
signa petunt. ⁊ greci sapientiã querunt. Nos
autẽ p̃dicamus xp̃m crucifixũ. uideis qͥdem¬
catis uideis ⁊ grecis. xp̃m dei uirtutẽ. & da sa¬
pientiã. Inqua nimirũ sententia. uirtutẽ ad
signa retulit ꝓpter udȩos. sapientiã autẽ ad
doctrinã ꝓpter grecos. id ÷ gentes. Nonne iste
ẽ faber. filiꝰ oariȩ. fr̃ iacobi. & ioseph. ⁊ uidȩ et
symonis: Nonne ⁊ sorores eiꝰ nobiscũ st̃: Et scan¬

Expanded text:
ia? Et quae est sapientia quae data est illi, et virtutes tales quae per manus ejus efficiuntur? Patriam ejus Nazareth dicit, in qua erat nutritus. Sed quanta Nazarenorum caecitas, qui eum quem in verbis factisque ipsius, si mens non leva fuisset, Christum cognoscere poterant, ob solam generis notitiam contemnant. Sapientiam autem ad doctrinam, virtutem referunt ad sanitates et miracula, quae faciebat. Quae solerti ac pulchra distantia commemorat Apostolus dicens: Judaei signa petunt, et Graeci sapientiam quaerunt; nos autem pcatis Judaeis et Graecis, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam . In qua nimirum sententia virtutem ad signa retulit propter Judaeos, sapientiam autem ad doctrinam propter Graecos, id est gentes. Nonne iste est faber filius Mariae, frater Jacobi, et Joseph, et Judae, et Simonis? Nonne et sorores ejus hic nobiscum sunt? Et scan
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi credendiq instituta se mortalibꝰ da¬
re ꝓmittebant. seu certe inmundos spiritus
ipsos qͥuelut hominib consulendo. sese prodeo
colendos ingerebant. Quib certatĩ audiendis
gentilitas. quanto magis naturalis industriȩ
uires expendat. tantominꝰ potuit ab iniquita¬
tis sue sorde purgari. Sed hec ubi populũ iu
deoꝵ egrotasse. uerumq decelo cognouit ad eẽ
medicũ cepit ⁊ ipsa languoris sui sꝑare parit᷑.
qr sitetigero uestimenta eiꝰ. salua ero. Et confesti
siccatꝰ ẽ fons sargiunis eiꝰ. Uenit ⁊ dnm tangit
eccłia cum ei ꝑfidei ueritatẽ ad ꝓpinquat. Uenit
aut̃ retro. siue uixta id qđ ipse ait. siquis mͥ mi¬
iustrat me sequatur.⁊ alibi p̾cipit᷑. post dniñ
dm̃ tuũ ambulabis. siue quia p̾sentẽ in carne

Expanded text:
vivendi credendique instituta se mortalibus davivendi credendique instituta se mortalibus dare promittebant, seu certe ipsos spiritus immundos, qui velut hominibus consulendo sese pro Deo colendos ingerebant. Quibus certatim audiendis gentilitas quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde purgari. Sed hdaeorum aegrotasse, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter quia si tetigero vestimentum ejus, salva ero. Et confestim siccatus est fons sanguinis ejus. Venit, et Dominum tangit Ecclesia, cum ei per fidei veritatem appropinquat. Venit autem retro, sive juxta id quod ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur . Et alibi praecipitur: Post Dominum Deum tuum ambulabis. Sive quia praesentem
Abbreviated transcription (Latin):
cat congͦgatã degentib. quȩ ingenito carnali¬
ũ delectationũ polluta fluxu. atq acetu iã
fuerat segrgata fideliũ s. cum ũbũ dei uideã
saluare decerneret. illa paratã iã ꝓmissãq aliis p̃¬
ripuit certã salutẽ. Notandũq qđ et archisina¬
gogi duodennis sit filia. & mulier hȩc ab annis
duodecĩ sanguine fluxerat. hoc ẽ eodẽ qͦ hȩc na¬
ta sit tempore. illa ceꝑit infirmari. Una enĩ e
ademq seculi huiꝰ etate ⁊ synagoga in patriar
hoc ẽ ⁊ suꝑ idolatrie pollutione. ⁊ suꝑ his quȩ
carnis ac sanguinis delectatione gerunt᷑. potest
recte intelligi. Et fuerat multũ ꝑpessa. acõplu¬
rib medicis. ⁊ erogauerit omĩa sua. nec quic¬
quã ꝓfecerat. s maiꝰ deteriꝰ habebat. Medicos
siue falsos intellige theologos. siue philosophos.
legunq doctores seculariũ. qui multa de uir¬
tutib uitiisq subtilissime disputantes. utilia

Expanded text:
est congregata de gentibus; quae ingenito carnaliest congregata de gentibus; quae ingenito carnalium delectationum polluta fluxu, atque a coetu jam fuerat segregata fidelium: sed dum verbum Dei Judaeam salvare cerneret, illa paratam jam promissamque aliis praeripuit spe certa salutem. Notandum quod et archisynagogi duodennis sit filia, et mulier hduodecim sanguine fluxerit, hoc est, eodem quo haec nata sit tempore illa coeperit infirmari. Una enim pene eademque saeculi hujus aetate, et Synagoga in patriarchoc est, et super idololatriae pollutione, et super iis quae carnis ac sanguinis delectatione geruntur, potest recte intelligi. Et fuerat multa perpessa a compluribus medicis, et erogaverat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed magis deterius habebat. Medicos sive falsos intellige theologos, sive philosophos legumque doctores saecularium, qui multa de virtutibus vitiisque subtilissime disputantes, utilia
Abbreviated transcription (Latin):
In euuangłio luce ita scriptũ ẽ q filia unica erat
illi fere annoꝵ duodeci. ⁊ hȩc moriebat᷑. Filia gͦ
archisinagogi. ipsa ẽ synagoga.quȩ sola legali in¬
stitutione cõposita. quasi unica moysi nata erat.
Et hec uelut duodecimo etatis anno. hoc ẽ temꝑe
pub̾tatis ad ꝓpinquante moriebat᷑. qr nobiliter
a prophis edocta. pꝰquã ad intelligibiles annos ꝑ¬
tales uitȩ uias in gredi desꝑabilit̾ omisit. et si n̾
axp̃o ei succurreretur. horrendã ꝑ om̃ĩa corrius¬
set inmortẽ. Et abiit cũ illo. ⁊ sequebat᷑ eum t᷑¬
ba multa. ⁊ cõprunebant illũ. Ad puellã ꝑgens
sanandã dñs a turba cõprimit̾ quia genti uideȩ
salutaria monita p̾bens. quibꝰ egrã uitiis eiꝰ cons¬
cientiã erigeret. noxia carnaliũ populoꝵ ẽ con¬
suetudine gͣuatus. Et mulier quȩ erat inꝑflu¬
uo sanguinis duodeciꝰ annis. & cętera. Mulier
sanguine fluens. s adño curata. eccłiã signifi

Expanded text:
Lucae ita scriptum est quia filia unica erat illi fere annorum duodecim, et haec moriebatur. Filia ergo archisynagogi ipsa est Synagoga, quae sola legali institutione composita, quasi unica Moysi nata erat. Et haec velut duodecimo aetatis anno, hoc est tempore pubertatis appropinquante, moriebatur, quia nobiliter a prophetis educata, postquam ad intelligibiles annos talis vitae vias ingredi desperabiliter omisit, et si non a Christo succurreretur, horrendam per omnia corruisset in mortem. Et abiit cum illo, et sequebatur eum turba multa: et comprimebant a turba comprimitur, quia genti Judaeae salutaria monita praebens, quibus aegram vitiis ejus conscientiam erigeret, noxia carnalium populorum est consuetudine gravatus. Et mulier quae erat in profluvio sanguinis duodecim annis, etc. Mulier sanguine fluens, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ qui erat desꝑatus. discusso tenebrarũ pondẽ.
uitȩ luciq redditur. s ⁊ hoc notandũ. qđ quia
publica nora. publico eget remedio. Leuia au
tẽ peccata. leuiori ⁊ secreta queunt penitentia
deleri. Quella indomo iacens paucis arbitris
tante. atq intuente suscitat᷑. lazarꝰ demonum̃¬
to uocatus. intantũ populis innotuit. ut abe¬
oꝵ qͥuidere testimonio plurimȩ. dño turbȩ.
cũ palmis occurrerent. Et multi ꝓpt̾ illũ abiren
exuideis. ⁊ crederent inihm̃. Quartũ uͦ mortuũ
nunciante discipulo. dñs audiuitS. qr qui ꝓerꝰ¬
excitatione p̾carent᷑. uiui defuerant Dimitte in¬
quit. ut mortui sepeliant mortuos suos. idẽ ma¬
li malos noriis laudib grauent. Et quia ñ ad¬
ẽ uirtus. quȩ corripiat in misericordiã oleum
peccatoris impinguet caput eoꝵ. ꝑ tegressus¬

Expanded text:
dem qui erat desperatus, discusso tenebrarum pondere, dem qui erat desperatus, discusso tenebrarum pondere, vitae lucique redditur. Sed et hoc notandum, quod quia publica noxa publico eget remedio, letem peccata leviori et secreta queunt poenitentia deleri: puella in domo jacens paucis arbitris tante atque intuente, suscitatur ; Lazarus de monumento vocatus in tantum populis innotuit, ut, ob eorum qui videre testimonium, plurimae Domino turbae cum palmis occurrerent, et multi propter illum abirent ex Judaeis et crederent in Jesum; quartum vero mortuum, nuntiante discipulo, Dexcitatione precarentur, vivi defuerant: Dimitte, inquit, ut mortui sepeliant mortuos suos , id est mali malos noxiis laudibus gravent: et quia non adest justus, qui corripiat in misericordia, oleum peccatoris impinguet caput eoru
Abbreviated transcription (Latin):
tuor dies inmonunento habentẽ. ⁊ sorore attestan¬
te ĩa fetentẽ. qr nimirũ pessima. noxios actꝰ
solet fama comitari. Hotandũ autẽ qđ quan¬
to grauioranimȩ mors ingruerit. tanto acrior
necesse ẽ. ut resurgere mereatur. penitentis
feruor insistat. Nam leuiores ⁊ cotidiani erra¬
tus. leuioris penitentie possunt remedio cura¬
ri. Qͦd occulte uolens ostende dñs. iacentẽ in
conclaui mortuã facillima acbreuissima uoce
resuscitat dicens. puella surge ꝗͣ etiã obfacili¬
tatẽ resuscitandi iã mortuã fuisse negaue¬
rat. Delatum autẽ foras iuuenẽ mortiuũ plu¬
rib. ut reuuuscere debeat dictis corroborat.
cũ ait. luuenis. tͥ dico surge. Quatriduanus uͦ
mortuus ut longa p̾mentis sepulchri claustra
euadere possit.fremuit sp̃u iħc. turbauit se ip¬
sum lacrimas fudit. Rursum fremuit. ac uoce
magna clamauit. Latare ueni foras. Et sic tan¬

Expanded text:
tuor dies in monumento habentem, et sorore attestantuor dies in monumento habentem, et sorore attestante jam fetentem, quia nimirum pessima noxios actus solet fama comitari. Notandum autem, quod quanto gravior animae mors ingruerit, tanto acrius necesse est, ut resurgere mereatur, poenitentis fervor insistat. Nam leviores et quotidiani erratus levioris poenitentiae possunt remedio curari. Quod occulte nolens ostendere Dominus, jacentem in conclavi mortuam facillima ac brevissima voce resuscitat dicens: Puella, surge. Quam etiam ob facilitatem resuscitandi jam mortuam fuisse negaverat. Delatum autem foras juvenem mortuum, pluribus ut reviviscere debeat dictis corroborat, cum ait: Juvenis, tibi dico, surge. Quatriduanus vero mortuus, ut longa prementis sepulcri claustra evadere posset. Fremuit spiritu Jesus, turbavit seipsum, lacrymas fudit, rursum fremuit, ac magna voce clamavit: Lazare, veni foras. Et sic tan
Abbreviated transcription (Latin):
tionis animarũ significant. Si quidẽ ñ nulli
consensũ male delectationi p̃bendo. latente
tantũ cogitatione. peccati sibi morte̾ consciscunt.
s tales se iuuificare significans saluator resus¬
citauit filiã archisina gogi. ñdum foris elatã.
s indomo mortuã. quasi uitiũ secreto incorde
tegentes. Alii ñ solum noxie delectationi con¬
sentiendo. s ⁊ ipsum malũ quo delectant̃ ex plen¬
do. mortuũ suum quasi extra portas efferunt.
Et hos se sipeniteant resuscitare demonstrans.
suscrtauit uuenẽ filiũ uiduę extra portas ci¬
uitatis elatũ. ⁊ reddidit matri suȩ: qr resipis¬
centẽ apeccati tenebris animã. unitati restitu¬
it eccłie. Quidã uͦ ñsolum cogitando uel faci¬
endo illicita. s & ipsa peccandi consuetudine.
se quasi sepeliendo corrumpunt. Uerũ nec ad
hos erigendos muinor fit uirtꝰ ⁊ gr̃a saluatoris.
a adhoc intimandũ resuscitauit latarũ. qua¬

Expanded text:
tionis animarum significant. Siquidem nonnulli tionis animarum significant. Siquidem nonnulli consensum malae delectationi praebendo, latente tantum cogitatione peccati sibi mortem consciscunt. Sed tales se vivificare significans Salvator, resuscitavit filiam archisynagogi nondum foras elatam, sed in domo mortuam, quasi vitium secreto in corde regentem. Alii non solum noxiae delectationi consentiendo, sed et ipsum malum quo delectantur explendo, mortuum suum quasi extra portas efferunt. Et hos se si poeniteant, resuscitari demonstrans, suscitavit juvenem filium viduae extra portas civitatis elatum, et reddidit matri suae, quia resipiscentem a peccati tenebris animam unitati restituit Ecclesiae. Quidam vero non solum cogitando, vel faciendo illicita, sed et ipsa peccandi consuetudine se, quasi sepeliendo corrumpunt. Verum nec ad hos erigendos minor fit virtus et gratia Salvatoris, Nam ad hoc intimandum, resuscitavit Lazarum qua
Abbreviated transcription (Latin):
arĩs. suscitauit eã . qr nͥ priꝰ mundate fueria
manus uideoꝵ. quȩ sanguine plene sunt.
synagoga eoꝵ mortua ñ resurgit. Et confestĩ
surrexit puella. ⁊ ambulabat bene surrexit.
& ambulabat. Sue̾cumq enĩ peccatis mortuũ
suꝑne manꝰ miserationis resuscitaturi tetige¬
rit. ñ solum asordib ⁊ ueterno scelerũ exsur¬
macula. ⁊ oꝑa exercens iustitie. Et̃ obstupuer̃
stupore magno. ⁊ p̾cepit illis uehement᷑. ut
nemo id sciret. ⁊ ussit illi dari manducare.
Adtestimoniũ quidẽ uere resurrectionis. dari
puelle manducare p̃cepit. nen̾ueritas. s fan¬
tasma que apparebat. ab infidelib putaret᷑.
S i siquis aspirctali morte surrexerit. cȩlesti ne¬
cesse ẽ mox pane satietur. & diuini scilic& uer¬
bi. ⁊ sacro scĩ altaris. particeps effectꝰ. Nã iuxta
moralẽ intellectum. tres illi mortui. qͦs salua¬
tor incorꝑib suscitauit tria genera resurree¬

Expanded text:
Dominus, suscitavit eam, quia nisi prius mundatae fuerint Dominus, suscitavit eam, quia nisi prius mundatae fuerint manus Judaeorum, quae sanguine plenae sunt, synagoga eorum mortua non consurget. Et confestim surrexit puella, et ambulabat. Bene, surrexit et ambulabat. Quemcunque enim peccatis mortuum supernae manus miserationis resuscitatura tetigerit, non solum a sordibus et veterno scelerum exsurmacula, et opera exercens justitiae. Et obstupuerunt stupore maximo. Et praecepit illis vehementer ut nemo id sciret. Et jussit dari illi manducare. Ad testimonium quidem verae resuscitationis dari puellae manducare praecepit, ne non veritas sed phantasma, quod apparebat, ab incredulis putaretur. Sed et si quis a spiritali morte surrexerit, coelesti necesse est mox pane satietur, et divini scilicet verbi et sacrosancti altaris particeps effectus. Nam juxta moralem intellectum, tres illi mortui quos Salvator in corporibus suscitavit, tria genera resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
riũ inriderent. Item foras turba eicitur. ut pu¬
ella suscitetur. quasi ñ priꝰ a secretioribꝰ cordis
expellitur. iportuna seculariũ multitudo
curarũ anima quȩ intrinsecꝰ iacet mortua ñ re
surgit. Nã dum se ꝑ innumeras t̾renoꝵ deside¬
rioꝵ cogitationes spargit. ad considationẽ sui
sese nullatenus colligit. Ettenens manũ pu¬
ella tͥ dico surge. Querat diligens lector. qͣre
uerax euuangłista dictũ saluatoris exponens.
int̾ posuerit de suo tͥ dico. cũ insyro sermone
quẽ posuit. ñ plus sit dictum. quã puella sur¬
ge nͥ forte ꝓpter ex primendã ium dominicȩ
ussionis hoc augendũ putabat. magis sensũ
loquentis. quã ipsa uerba suis curans intimare
lectorib. Nã & familiare constat ẽẽ euuange¬
listis atq apłis. cũ deueteri testamento testimo¬
nia ad sumunt magis sensũ ꝓpheticũ ponere
curare. quã uerba. lenens autẽ manũ puellȩ

Expanded text:
rium viderent. Item foras turba ejicitur, ut purium viderent. Item foras turba ejicitur, ut puella suscitetur, quia si non prius a secretioribus cordis expellitur importuna saecularium multitudo curarsurgit. Nam dum se per innumeras terrenorum desideriorum cogitationes spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit. Nullus quipELLA, tibi dico, SURGE. Quaerat diligens lector, quare verax evangelista dictum Salvatoris exponens, interposuerit de suo Tibi dico, cum in Syro sermone quem posuit, non plus sit dictum quam Puella, surge. Nisi forte propter exprimendam vim dominicae jussionis, hoc agendum putavit, magis sensum loquentis, quam ipsa verba suis curans intimare lectoribus. Nam et familiare constat esse evangelistis atque apostolis, cum de Veteri Testamento testimonia assumunt, magis sensum propheticum ponere curare, quam verba. Tenens autem manum puellae
Abbreviated transcription (Latin):
electionẽ gre saluti ⁊ uitȩ restituet. Unde apte
subiungitur. Et ingressus ait eis. quid turbami¬
ni ⁊ ploratis : Puella ñ ẽ mortua. s dormit. ho¬
minib mortua qui suscitare nequiuerint deo
dormiebat. incuiꝰ dispositione ⁊ anima recep¬
ta uiuebat. & caro resuscitanda quiescebat. Unde
mos xp̃ianus obtinuit. ut mortui qͥresurrec tic¬
ri ẽẽ ñ dubitant᷑ dormientes uocent᷑ sicut a¬
płs nolumus inqͥt uos ignorire fr̃s dedoriien¬
tib ut ñ contristemini sicut & cȩteri qͥspẽ ñ
cauerit ipsa moriet᷑. tamen eã qua dñs resusci¬
tandã atq aduitã et̃nã p̃iudit ee̾ uenturĩ nob̾
quidẽ mortua fuisse s ei obdormisse dici ñ in¬
congrue potest. Et irridebunt eũ. Ipse uͦ eiectis
Qui uerbũ resusettantis uridere qua ciedere
malebant. mercto foris excludunt᷑. ut pote indig¬
ni qui potentiã resuscitantis ac resurgentimiste¬

Expanded text:
electionem gratiae saluti et vitae restituit. Unde apte electionem gratiae saluti et vitae restituit. Unde apte subjungitur: Et ingressus ait eis: Quid turbamini et ploratis? Puella non est mortua, sed dormit. Hominibus mortua qui suscitare nequiverant, Deo dormiebat, in cujus dispositione et anima recepta vivebat, et caro resuscitanda quiescebat. Unde mos Christianus obtinuit ut mortui qui resurrecturi esse non dubitantur, dormientes vocentur; sicut Apostolus: Nolumus, inquit, vos ignorare fratres de dormientibus, ut non contristemini sicut et caeteri, qui spem non moriatur, tamen ea quam Dominus resuscitandam atque ad vitam aeternam praevidit esse venturam, nobis quidem mortua fuisse, sed ei obdormivisse dici non incongrue potest. Et irridebant eum. Ipse vero, ejectis Quia verbumalebant, merito foras excluduntur, ut pote indigni qui potentiam resuscitantis ac resurgentis myste
Abbreviated transcription (Latin):
ũbum dni. Uidentes autẽ turbas udei repleti
sunt zelo. et contradicebant his quȩ a paulo dice¬
bantur. maledicentes. Et qđ aielunt nuntii.
archisina gogi: Quid ultra uexas magistrũ:
ꝑ eos hodieq dicitur qͥ adeo destitutũ sy nagoge
statũ uident ut restaurari posse ñ credant ideo
q ꝓresuscitatione illiꝰ supplicandũ ñ estiment
Sed que in possibilia sunt apud homines. possibilia
sunt aput dm̃. Unde apte sequit᷑. Ic autẽ ũbo
qđ dicebat᷑ audito. ait archisinagogo. Noli time¬
re. tantũ modo crede. Archisinagogꝰ cetus docto¬
rũ legis accipitur. dequo dñs ait. Suꝑ cathedrã
moysi. sederunt scribȩ ⁊ pharisei. Qui si credere ipse
noluerit. etiã subiecta ei synagoga salua erit.
Et uenunt indomũ archisinagogi. ⁊ uident tu
in habitationis. merito infidelitatis amisit. qua¬
si inter flentes ⁊ culantes mortua iacet. Hec ta¬
men suꝑra pietas funditꝰ eã interire patitur.
quin potiꝰ circa finẽ seculi reliquias eiꝰ secundũ

Expanded text:
Videntes autem turbas Judaei, repleti sunt zelo, et contradicebant his quae a Paulo dicebantur, maledicentes . Et quod aiebant nuntii archisynagogo, Quid ultra vexas magistrum? per eos hodieque dicitur qui adeo destitutum synagogae statum vident, ut restaurari posse non credant; ideoque pro resuscitatione illius supplicandum esse non aestiment. Sed quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum ; unde apte sequitur: Jesus autem verbo quod dicebatur audito, ait archisynagogo: Noli timere, tantummodo crede. Archisynagogus, coetus doctorum legis accipitur, de quo Dominus ait: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei . Qui si credere ipse voluerit, etiam subjecta ei Synagoga salva erit. Et veniunt in domum archisynagogi, et vident tuminhabitationis merito infidelitatis amisit, quasi inter flentes et ejulantes mortua jacet. Nec tamen superna pietas funditus eam interire patitur, quin potius circa finem saeculi reliquias ejus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ca uestimentũ intelligamꝰ. ne alud uestiti.
aliud nob̾ futuroꝵ timore seruemus. Allegõ¬
rice autẽ ꝑperã honera seculi. ꝓpanẽ delitiȩ
temꝑales. ꝑes intona. occultatio sapientiȩ de¬
signatur. ꝗuienĩ sapientiȩ ũbum habet s hoc
eirogare ꝓarimo neglegit quasi peccuniã into¬
na clausã tenet. Et scriptum ẽ Sapientia abs¬
condita. & thesaurꝰ eccultꝰ. quȩ utilitas inutris
rendũ ẽ. quia quisquis officiũ doctoris accipit.
neq oneribꝰ seculariũ negocioꝵ depͥmi. neq
desideriis carnalibꝰ resolui. neq comissũ sibi

Expanded text:
ca vestimentum intelligamus, ne aliud vestiti, ca vestimentum intelligamus, ne aliud vestiti, aliud nobis futurorum timore servemus. Allegorice autem per peram, onera saeculi, per panem deliciae temporales, per aes in zona occultatio sapientiae designatur. Qui enim sapientiae verbum habet, sed hoc erogare proximo negligit, quasi pecuniam in zona clausam tenet: et scriptum est: Sapientia abscondita, et thesaurus occultus, quae utilitas in utrisqrendum est, quia quisquis officium doctoris accepit, neque oneribus saecularium negotiorum deprimi, neque desideriis carnalibus resolvi, neque commissum sib
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ uirgã tantũ ut intelligat᷑ qr ꝑpotestatẽ
adño acceptã. quȩ uirge nomine significa¬
ta ẽ. etiã quȩ ñ portant᷑ n̾ deerunt. hoc & du
abus tunicis intelligendũ ẽ. nequisꝗ̃ eoꝵ p̾ter
eã qua esset indutꝰ aliã portandã putaret. sol¬
licitꝰ neopꝰ eẽt cũ exilla potestate posset ac¬
ciꝑe. Proinde marcꝰ dicendo calciari eos san¬
daliis uel soleis. aliquid hoc calciamentũ.
mystiçȩ significationis habeit admonet.
ut pes. neq tectus sit. nec nudus ad terrã. id ẽ
nec occultetur eiuangłiũ. nec t̾renis cõmodis
innitatur. Et qđ ñ portari uł haberi duas tu¬
nicas. s exp̃ssiꝰ indui ꝓhibet dicens. & ne indu¬
erent᷑ duab tunicis. quid eos ad monet. nͥ ñ du¬
plicit᷑ s simplicit᷑ ambulare: Alit̾. Induabus
tunicis uidetur mͥ duplex oftende uestim̃tũ
ñ qͦ in locis scyciȩ glatiar niue rigentibꝰ. una
quis tunica debeat ẽẽ cortentꝰ s qđ uttuni¬

Expanded text:
ntelligatur quia per potestatem a Domino acceptam quae virgae nomine significata est etiam quae non portantur, non deerunt. Hoc et de duabus tunicis intelligendum est, ne quidquam eorum praeter eam, quam esset indutus, aliam portandam putaret, sollicitus ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. Proinde Marcus dicendo calceari eos sandaliis vel soleis, aliquid hoc calceamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est, nec occultetur Evangelium, nec terrenis commodis innitatur. Et quod non portari vel haberi duas tunicas, sed expressius indui prohibet, dicens; et ne induerentur duabus tunicis, quid eos admonet, nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Aliter. In duabus tunicis videtur mihi duplex ostendere vestimentum, non quod in locis Scythiae glaciali nive rigentibus, una quis tunica debeat esse contentus; sed quod in tuni
Abbreviated transcription (Latin):
telligat. pꝰ remissionẽ peccatoꝵ. redeundũ
esse sibi inconscientiã boriã. et seruiendũ euuã¬
gelio. ꝓpt̾ alioꝵ etiã salutẽ ut deinde in ap̃o re¬
glegat ministeriũ p̃dicationis frat̾nȩ redẽpti¬
tioni accc̾modatũ. Sđ uͦ mattheus duos dicit
ademonũ legione curatos. marcꝰ uͦ & lucasunũ
c̃õmemorant. intelligas unũeoꝵ fuisse ꝑsone
alicuiꝰ clarioris ⁊ famosioris. quẽ regio illa ma¬
xime delebat. & ꝓcuiꝰ salute plurimũ satagę¬
bat. hoc uolentes significare duo euuangeliste.
sclũ c̾omemorandũ iudicauer̃. deqͦ facti huiꝰ
funa latiꝰ p̾clariusq fla grauerat . S. ⁊ allegorie
summa concordat.qr sicut unꝰ ademonio pos¬
sessus. sic & duo gentilis populi typũ ñ incon¬
uenient᷑ exprimunt. Nã cumtres filios noe ge¬
nerauerit. uniꝰ solum familia in possessionẽ ad¬
scita ẽ dei. ex duobꝰ reliquis diuersarũ ntionũ
quȩ idolis manciparentur. ꝓcreati sunt pͦpłi.

Expanded text:
telligat post remissionem peccatorum redeundum esse sibi in conscientiam bonam, et serviendum Evangelio, propter aliorum etiam salutem, ut deinde cum Christo regligat ministerium praedicationis fraternae redemptioni accommodatum. Quod vero Matthaeus duos dicit a daemonum legione curatos, Marcus autem et Lucas unum commemorant, intellegas unum eorum fuisse personae alicuius clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat et pro cuius salute plurimum satagebat. hoc uolentes significare duo euangelistae solum commemorandum iudicauerunt, de quo facti huius fama latius praeclariusque fraglauerat. summa concordat: quia sicut unus a daemonio possessus, sic et duo gentilis populi typum non inconvenienter exprimunt. Nam cum tres filios Noe generaverit, unius solum familia in possessionem ascita est Dei. Ex duobus reliquis diversarum nationum, quae idolis manciparentur, procreati sunt populi.
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ tẽptatio dequa dictũ ẽ. ds̃ neminẽ tẽptat¬
bationis. Utrumq gͦ accipiendũ ẽ adño apłis
dictũ. ⁊ ut nec uirgã ferrent. ⁊ ut nͥnͥ uirgã
ferrent. Cũ enĩ secundũ matheũ diceret eis.
nolite possidere aurũ. neq argentũ. icet̾a. con¬
tinuo subiecit. Dignus est enĩ oꝑariꝰ eybo suo.
unde satis oftendit cur eos hec possidere ac fer¬
re noluerit. ri qͦ necessaria ñ siit sustentationi
huiꝰ uitȩ s qr sic eos mittebat. ut eis hȩc deberi
monstraret. ab illis quibꝰ euuangeliũ credentibꝰ
annuttiarã. Claret autẽ hȩc ñita p̃cepisse do¬
minũ tanꝗ̃ euuangłistȩ uiuere aliunde ñde¬
beant. ꝗͣ eis p̃beritib quib annuntiant euuan¬
geliũ. Alioquin contra hoc p̃ceptũ fecit apłs.
qͥuictũ demanuũ suarũ laboribꝰ transigebat.
ne cuiquã grauis eẽt s potestatẽ dedisse. inqͣ

Expanded text:
gitur tentatio, de qua dictum est: Deus neminem tentat , etgitur tentatio, de qua dictum est: Deus neminem tentat , etrobationis. Utrumque ergo accipiendum est a Domino aposdictum: et, ut nec virgam ferrent: et, ut non nisi virgam ferrent. Cum enim secundum Matthaeum diceret eis : « Nolite possidere aurum et argentum, » etc., continuo subjecit: « Dignus est enim operarius cibo suo. » Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sunt sustentationi hujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi monstraret ab illis, quibus Evangelium credentibus annuntiarent. Claret autem hoc non ita praecepisse Dominum, tanquam Evangelistae vivere aliunde non debeant, quam eis praebentibus, quibus annuntiant Evangelium: alioquin contra hoc praeceptum fecit Apostolus, qui victum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam gravis esset , sed potestatem dedisse, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
tia est int̾ habere ⁊ tribuere: donare ⁊ acciꝑe.
Iste quod cũq agit. potestate dñi agit. Illi siquid
faciunt. in becillitatẽ suã ⁊ uirtutem dñi consitent᷑.
t p̾cepit eis neqͥd tollerent. in uia. nͥ uirgã
Etantũ. Non perã. non panẽ. neq inzona es.
sed calciati sandaliss. ⁊ ne induerentur duab tu¬
nicis. Tanta p̃dicatori debet eẽ in deo fidutia:
ut p̾sentis uitȩ sumptꝰ quã uis non p̾uideat. tam̃
sibi hos non de eẽ certissime sciat. ne dũ mens eiꝰ
occupatur ad tẽꝑalia. minꝰ aliis prouideat ȩt̾na
Solet aũt queri qͦ modo matheus ⁊ lucas cõmemora¬
uer̃ dixisse dñm discipłis. ut nec uirgã ferrent.
cũ dicat marcus. ⁊ p̾cepit eis neqͥd tollerent in
uia. nͥ uugã tantũ. Id ita soluit᷑. ut intelligamus
sub alia significatione dicꝰ t̃ã uugã quȩ sedđm mar¬
cũ ferenda ẽ. ⁊ subalia illã quȩ scđm lucã ñ¬
ẽ ferenda. si cut subalia significatione uttelli¬

Expanded text:
tia est inter habere et tribuere, donare et accipere. Iste quodcunque agit, potestate Domini agit, illi si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confitentur, irgam tantum. Non peram, non panem, neque in zona aes, sed calceatos sandaliis, et ne induerentur duabus tunicis. Tanta praedicatori debet in Deo esse fiducia, ut praesentis vitae sumptus quamvis non provideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat. Ne dum mens ejus occupatur ad temporalia, minus aliis provideat aeterna. Solet autem quaeri, quomodo Matthaeus et Lucas commemoraverint, dixisscum dicat Marcus: Et praecepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum . Quod ita solvitur, ut intelligamus sub alia significatione dictam virgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, quae secundum Lucam est ferenda, sicut sub alia significatione intelli
Abbreviated transcription (Latin):
luer̃ credere xꝑo. In altero fides coronat᷑ gentium.
qͥ inter uideos natũ. sedexpulsum. cũ oraculis sacͥs
mediatorẽ dĩ ⁊ hominũ hominẽ iħ̃m xp̃m susci¬
t curcũibat castella incircuitu docens. ⁊ con¬

Expanded text:
luerunt credere Christo. In altero fides coronatur gentium, luerunt credere Christo. In altero fides coronatur gentium, qui inter Judaeos natum, sed expulsum ipsi cum oraculis sacris mediatorem Dei et hominum, hominem Jesum Christum susciEt circumibat castella in
Abbreviated transcription (Latin):
quando audiens uerba piȩ confessionis eius
ait. q nec inusrł̃ tantã fidẽ inuemi. Sed qui
nouit occulta cordis. qđ mirandũ uitimare
uult homirubꝰ. mirari se corã hominibꝰ ostendit
Miranda erũ erat fides certurionis. qͥsine homi¬
ne doctore. sine eloquiis scripturarũ. sine ora¬
culis angłoꝵ. tantũ uaturali sensu diuinitatis
illuminato. cognouit ꝑmiracula dm̃ ẽẽ ueruin.
que ꝑhumanȩ fragilitatis infirma hominẽ
esse uerũ nouerat᷑. At contra ñ minꝰ admuan¬
da nararenoꝵ infidelitas. qͥ ⁊ docꝰttrib habun¬
dantes. ⁊ eloquiis diuinis. in quil: xp̃i p̃dicubat᷑
aduent᷑ꝰ. ipsũ etiã p̾sentẽ hibentes x pm̃i. agni¬
tionẽ sui illis ⁊ uerbis ingerentẽ & signis. ni¬
chilominꝰ increduli duribant. S & inuno eoꝵ
iudeoꝵ miranda notat᷑ cecitas. qui nec pro¬
pħis sius credere de xp̃o. nec ipsi intra se nato. uo¬

Expanded text:
quando audiens verba piae confessionis ejus quando audiens verba piae confessionis ejus ait: Quia nec in Israel tantam fidem inveni , sed qui novit occulta cordis, quod mirandum intimare vult hominibus, mirari se coram hominibus ostendit. Miranda enim erat fides Centurionis, qui sine homine doctore, sine eloquiis Scripturarum, sine oraculis angelorum, tantum naturali sensu divinitus illuminato cognovit per miracula Deum esse verum quem per humanae fragilitatis infirma hominem esse verum noverat. At contra, non minus admiranda Nazarenorum infidelitas, qui et doctoribus abundantes, et eloquiis divinis in quibus Christi praedicabatur adventus, ipsum etiam praesentem habentes Christum, agnitionem sui illis et verbis ingerentem et signis, nihilominus increduli durabant. Sed in uno eorum, Judaeorum miranda notatur caecitas, qui nec prophetis suis credere de Christo, nec ipsi inter se nato vo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe modũ naturale c̃ ciues semꝑ cuubꝰ inuide¬
re. Non enĩ consid̾ant p̾sentia uiri oꝑa.s. fra¬
gilẽ recordantur infantiã. quasi ñ ⁊ ipsi ꝑ eos¬
dẽ etatis gradus ad maturã etatẽ uenerint.
infirmos impositis manib curauit. et mira¬
.t̃ lut᷑ ꝓpter incredulitatẽ illoꝵ. Nonquo etiã
illis incredulis facere ñ potuerit iurtutes mul¬
tas.s qͦ nemultas faciens ciues incredulos con¬
dẽpnaret. Potest autẽ ⁊ alit̾ intelligi. qͦd iħe
despicit᷑ indomo. ⁊ in patria sua. hoc ẽ in pͦpło
iudeoꝵ. ⁊ ideo ibi pauca signa fecerit. ne pe¬
nitus excusabiles fierent. Maiorlautẽ signa
cotidie ingentibꝰ ꝑ apłos facit. ñtã insanati¬
one corꝑum. ꝗͣ in animarũ salute. Qͦd aut̃
mirari dicit̾ dñs incredulitatẽ illoꝵ. ñ quasi
inopinatã ⁊ in ꝓusã mutt᷑. qui nouit om̃ĩa
antequã fiant. sicut nec fidẽ centurionis
quasi nouã ⁊ ante cognitã mirari tunc cepit.

Expanded text:
modum naturale est cives semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilem recordantur infantiam, quasi non et ipsi per eosdem aetatis gradus ad maturam aetatem pervenerint. infirmos impositis manibus curavit. Et mirabatur propter incredulitatem illorum. Non quo etiam illis incredulis facere non potuerit virtutes multas, sed quo ne multas faciens, cives incredulos condemnaret. Potest autem et aliter intelligi, quod Jesus despiciatur in domo et in patria sua, hoc est in populo Judaeorum, et ideo pauca signa ibi fecerit, ne penitus inexcusabiles fierent. Majora autem signa quotidie in gentibus per apostolos facit, non tam in sanatione corporum, quam in animarum salute. Quod autem mirari dicitur Dominus incredulitatem illorum, non quasi inopinata et improvisa miratur, qui novit omnia antequam fiant, sicut nec fidem Centurionis, quasi novam et ante incognitam mirari tunc coepit,
Abbreviated transcription (Latin):
glomerantiũ heresibꝰ. siue ꝑuersis morib grauat᷑
sola catholicȩ eccliȩ fidelit̾̃ corde ueneratur. Nã
sicut quidã uidentes ñ uident. ⁊ audientes ñ au¬
diunt. ita etiã tangentes ñtangunt. qͥñsimplici
s dubio uel simulato corde. xp̃m tangunt Inde
cuidã amanti quidẽ. s ñdum plene credenti.
scilicet equalẽ crede. Et circumspiciebat uidere
eã. que hoc fecerat. Nobliuscit᷑ fideliũ suoꝵ dñs.
nec inse sꝑantes intueri desistit. s om̃s qui salua¬
ri merentur. suo dignos intuitu ac miseraitione

Expanded text:
glomerantium haeresibus, sive perversis moribus gravatur, glomerantium haeresibus, sive perversis moribus gravatur, solo catholicae Ecclesiae fideliter corde veneratur. Nam sicut quidam videntes non vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non simplici, sed dubio vel simulato corde Christum tangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti, scilicet aequalem credere. Et circumspiciebat videre eam quae hoc fecerat. Non obliviscitur fidelium suorum Dominus, nec in se sperantes intueri desistit, sed omnes qui salvari merentur, suo dignos intuitu ac miseratione
Abbreviated transcription (Latin):
possent neq panẽ manducare. O quã felix occu¬
patio saluatoris. quãbeata frequentia turbȩ
confluentis. cui tantũ studii adaudiendum
ũbum dĩ. tantũ fuit cura adobtinendã salu¬
tẽ ut auctori salutis cũ eis qui secũ erant. ne
uescendi quidẽ hora. asolatio uitȩ miseris im¬
pendendo libera maneret. Utin̾a dñe ihũ. et
in nr̃i tempibꝰ eui tantũ gr̃ę tiuis fidelibus lar¬
giaris. qͥdoctores suos assiduitate discendi. ñ
solum abappetitu carnaliũ uoluptatũ. uerũ
etiã rĩnũquã abipsa quoq panis cotidiani ꝑ¬
ceptione p̾pediant. Sed quẽ turba frequentat
ex terna. uideamus quanta hunc ꝓpinquoꝵ
estimatio pendat. Sequitur. Et cum audissent
sui. exierunt tenere eum. dicebant enĩ. qm̃ in
furorẽ uersẽ. Uere sicut ipse dicit. ilibi. ñ est

Expanded text:
possent neque panem manducare. O quam felix occupossent neque panem manducare. O quam felix occupatio Salvatoris, quam beata frequentia turbae confluentis, cui tantum studii ad audiendum verbum Dei, tantum fuit curae ad obtinendam salutem, ut auctori salutis cum eis qui secum erant, ne vescendi quidem hora a solatio vitae miseris impendendo, libera maneret! Utinam, Domine Jesu, et in nostri temporibus aevi tantum gratiae tuis fidelibus largiaris, qui doctores suos assiduitate discendi, non solum ab appetitu carnalium voluptatum, verum etiam nonnunquam ab ipsa quoque panis quotidiani perceptione praepediant. Sed quem turba frequentat externa, videamus quanti hunc propinquorum aestimatio pendat. Sequitur, Et cum audissent sui, exierunt tenere eum, dicebant enim, quoniam in furorem versus est. Vere sicut ipse dicit alibi, Non est