comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sub testib statuit. cȩlo atq terra. Apłs ã
celsiorib testimoniis ut p̃dicator euau¬
gelicus usus ẽ dicens. Testor nob cori
monia sub his scripta. ⁊ in his testata.
tanquã noui patrimonii heres oceu¬
pat. ñ exparte. s totũ. Ius enĩ heredita¬
tis. ex solodõ ẽ. E si interplures scdđm
humanã successionem ħeditas diui¬
datur. tm̃ ħeditas ipso nomine ħedis.
ex solo deo ẽ. Ac neq a multis cdici sep
solet. rationis aliquã habeat auetori¬
tatem. cũ asserunt ꝓprium clĩ miraᷤ
ẽẽ. ut quis in dĩ rebus atq oꝑib u̾set
exeusantes infidelitatẽ suã. qͥ cessan¬
te erga se dĩ uoluntate maueant infi¬
deles. ẽ quidẽ infine manandi a cdo miluꝰ
s siicipiendi a nob origo ẽ. ⁊ uoluntas
nr̃a hoc ꝓprium ex se debet ut uelit.
deus incipienti incrementũ dabit. q
consummationem ꝑse infirmitas nr̃a
ũ obtinet. meritũ tam̃ adipiscendȩ
consummationis ẽ ex initio uolunta¬

Expanded text:
sub testibus arguit caelo atque terra, apostolus iam celsioribus testimoniis ut praedicator euangelicus usus est dicens: testor uobis coram monia sub his scripta et sub his testata et in his testata tamquam noui patrimonii heres occupat: non ex parte, sed totum. ius enim hereditatis ex solido est. etsi inter plures secundum humanam successionem hereditas diuidatur, tamen hereditas ipsa nomine heredis ex solido est. Ac ne, quod a multis dici saepsolet rationis aliquam habeat auctoritatem, cum asserunt proprium Dei munus esse, ut quis in Dei rebus atque operibus rsetur, excusantes infidelitatem suam, quod cessante erga se dei uoluntate maneant infideles: est quidem in fide manendi a deo munus, sed incipiendi a nobis origo est. et uoluntas nostra hoc proprium ex se debet, ut uDeus incipienti incrementum dabit, quia consummationem per se infirmitas nostra non obtinet, meritum tamen adipiscendae consummationis est ex initio volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. uos aut̃ genus electũ. regale sac̾dotiũ.
gens sc̃a. Aliȩ sunt seculi leges. alia dĩ
munera. Diabolus cũ dnm temptare
dño opum contemptus opulentia ẽ.
sũ dño. terrem honoris despectus. ee¬
lorum regnũ ẽ. Cũ dño humilitas cor¬
dis. gñerose n regiȩ natiuitatis ornatꝰ
ẽ. hoc igitur a se disci uoluit qͦd uir¬
tutũ omniũ maximũ ẽ. Apłs etiã
adhumilitatẽ nos docens. talib adhor¬
tatur. hoc enĩ sapite in uob̃. qͦmn xͦ¬
ihu. Qui cũ in forma dĩ eẽt. ñ rapinã
existimauit eẽ se equalem dõ. s se exmnani

Expanded text:
esse: uos autem genus electum, regale sacerdotium, genus sanctum. sunt saeculi leges, alia dei munera. diabolus cum dominum temptdomino opum contemptus opulentia est, cum domino terreni honoris despectus caelorum regnum est, cum domino humilitas cordis generosae et regiae natiuitatis ornatus est. hoc igitur a se disci uoluit, quod uirtutum omnium maximum est. Apostolus etiam ad humilitatem nos docens talibus adhortatur: hoc enimsapiteinuobis, Iesu, qui cum in forma dei esset, non rapinam existimauit esse se deo, sed se exinan
Abbreviated transcription (Latin):
dicit eyrus rex ꝑsarum. Omnia.
nipse p̃cepit mͥ uit ȩdificarem
ei domũ in ierłm quȩ ẽ in iudea.
Quis ẽ in uob de uniuerso ppło
eius: Sit deus illius cũ eo. Ascen¬
populũ dĩ lib̾auit. ⁊ inpatriam¬
ctos suos qui erant disꝑsi. ab eius
tirannide in exclesiã congregauit.
quȩ inpresenti iustificata ex fide.
Ierłm quippe uisio pacis dicit᷑.
Templum quoq incensum re¬
staurari facit: cũ illos qͥ insidiis
iaboli fidem ꝑdiłant. ad salutẽ
reducens. habitatione sua dignos
efficit. Scripturs etiã sc̃as ꝑuni¬
uersum mundũ mitcit: quib
fidem sui nominis ⁊ spem salu¬
tis. cunctis qui ad regnum suũ
ꝑtinent. idest electis predicat.

Expanded text:
ae et ipse precepit michi, ut edificarem ei domum in Ierusalem, quae est in Iudea. Quis est in vobis de universo populo eius? Sit Deus illius cum ipso. Ascenpopulum Dei liberavit, ac patriamctos suos qui erant dispersi ab ejus tyrannide in Ecclesiam congregavit, quae in praesenti justificata ex fide, Hierusalem quippe visio pacis dicitur. Templum quoque incensum restaurari fecit, cum illos qui insidiis diaboli fidem perdiderant ad salutem reducens, habitatione sua dignos efficit. Scripturas etiam sanctas per universum mundum mittit, quibus fidem sui nominis, et spem salutis, cunctis, qui ad regnum suum pertinent, id est electis praedicat.
Abbreviated transcription (Latin):
liant hominẽ.
expoliatũ fla¬
Quintũ flagel¬
gellat.
ei cit. Sextum:
seducit. Septimũ:
ctum conculcat.¬
Superbia enĩ. aufert homini
dm̃. Inuidia: ꝓximũ. Ira: se ip̃m.
Expoliatus uero abhis. qui nec
de suo bono nec de alieno pie
letari uolun cũ nil suꝑsit nñ
gaudeat: ꝑtristiciã flagellat᷑.
Eui auaricia succedit. qͥuȩ fla¬
gellatũ ei cit. qr interno amis¬
so gaudio. foris consolationẽ
querere compellit. Post accedit
gula. quȩ animũ ext̾iorib inhi¬
antem adexcessum illicit. Seqͥt᷑
inflatur. ꝑ inuidiã arescit. ꝑ irã
crepat. ꝑ tristiciã conteritur. ꝑ¬
auariciam disꝑgit᷑. ꝑgulã infici¬
tur.⁊ quasi humectatur. ꝑ luxu¬
riam conculcat᷑. ⁊ in lu tum re¬
digitur. ut dicere possit infelix
hõ. Infixus sũ in limo ꝓfundi
qui ut litũ platearũ delebitur
Ponit᷑ gͥ pͥma peticio. contra suꝑ¬
dit. humilis adquirat. Uñ. beati pau¬

Expanded text:
liant hominem, exspoliatum flaquintum flagellatum ejicit, sextum seducit, septimum ctum conculcat.Superbia enim aufert homini Deum, invidia proximum, ira seipsum. Exspoliatus vero his, qui nec de suo bono, nec de alieno pie laetari velit, cum nihil supersit unde gaudeat, per tristitiam flagellatur. Cui avaritia succedit, quae flagellatum ejicit, quia interno amisso gaudio, foris consolationem quaerere compellitur. Postea accedit gula, quae animum exterioribus inhiantem ad excessum illicit. Sequituinflatur, per invidiam arescit, per iram crepat, per tristitiam conteritur, avaritiam dispergitur, per gulam inficitur et quasi humectatur, per luxuriam conculcatur et in lutum redigitur, ut dicere possit infelix homo: Infixus sum in limo profundi , qui ut lutum platearum delebitur. Ponitur itaque prima petitio contra superdit, humilis acquirat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
sumit sacramentalit. nt sibri
om̃ib sumatur sp̃ualit̃. Hus
completis: sac̾dos redit ad de¬
xteram partẽ altaris. signifi¬
cans qđ infine mundi xp̃c re¬
diturus ẽ adiudeos qͦs iam re¬
ꝓbauit. donec plenitudo gen¬
tium introierit. Tc̃ enĩ reliqͥȩ
isrł salue fient. Sequit᷑ tandẽ ora¬
tio infine tocius officii. ut gr̃a qͥ

Expanded text:
sumit sacramentaliter, ut sibi et omnibus sumatur spritualiter. His completis sacerdos redit ad dexteram partem altaris, significans quod in fine mundi Christus rediturus est ad Judaeos, quos jam reprobavit, donec plenitudo gentium inas salvae fient. Sequitur tandem oratio in fine totius officii ut gratia quae
Abbreviated transcription (Latin):
Scda ẽ contra inuidiã. Adueniat
regnũ tuũ. Regnũ dĩ ẽ salus hoiũ.
qui gͦ sic petit: cõmunem salutẽ
omniũ postulat: ⁊ sic inuidiã reꝓ¬
bat. huic datur sp̃c pietatis accen¬
dens cor ad benignitatẽ. ut ad eã¬
dem possessionem terrȩ uiuentiũ
ꝑueniat. ad quã alios ꝑuenire de¬
siderat. Iuxta illud. Beati mites.
cere sibi indicat qͥoqͥd diuine pla¬
cet uoluntati. huic datur sp̃c sc̾iȩ
ut ipse ad cor ueniens erudiat il¬
lud ⁊ salubrit̃ compungat. ut sci¬
at hõ malũ qͦd patit᷑ exculpa. Siqͥd
aut̃ boni habuerit: ex mĩa dĩ ꝓce
qͣm ipsi consolabunt᷑. Quarta ẽ
mens amaricata in terna bona
ñ appetit. ꝓpea languenti aĩȩ ue¬
cessaria est interna refect.õ. det
cor hominis ad famem iusticie
Quȩ duc̃ ad plenã beatitudinis

Expanded text:
st contra invidiam. Adveniat regnum tuum. Regnum Dei salus est hominum. Qui ergo sic petit, communem salutem omnium postulat, et sic invidiam reprobat. Huic datur spiritus pietatis, accendens cor ad benignitatem quatenus ad eamdem possessionem terrae viventium perveniat ad quam alios pervenire desiderat, juxta illud: Beati mites, cere sibi indicat quidquid divinae placet voluntati. Huic datur spiritus scientiae, ut ipse ad cor veniens erudiat illud et salubriter compungat, ut sciat homo malum quod patitur, ex culpa; si quid autem boni habuerit, ex misericordia quoniam ipsi consolabuntur . Quarta petitio mens amaricata interna bona non appetit. Propterea languenti animae necessaria est interna refectio. Dat cor hominis ad famem justitiae, quae ducit ad plenam beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
Conuenient̃ seruus sanatus libta¬
tem petit.cui datur sp̃c sapientiȩ
tacta. dotã se ꝑdesideriũ collig̃
intus. necessaria. foris ꝑ carnis uo¬
luptatem dissoluitur. qr totũ intus
possidet. in quo delectat᷑ quis contꝰ
exteriorem uoluptatẽ. int̾ior dni¬
bentius ista con tempnatur
ntandem in se
concu¬
piscentiȩ ardorem temꝑat nin¬
se pacem coustituit. ut dũ mẽs
Ita adinternũ gaudiũ colligit᷑
plene acꝑfectȩ hõ adimaginiem
dei reformetur. Iuxta illud. Beati
uentu sc̃oꝵ ⁊ pacem indieb nr̃is.
Nocet enĩ infirmis ꝑturbatio.
Sequit᷑ mistica fractio panis.
In lege enĩ iubebat᷑ similagofru¬
N atim offerri. ⁊xp̃c. benedirit
panem ⁊ fregit ndedit discipulis
suis. Sacerdos quoq sequens le¬
partit᷑ intres partes. quarũ una
in sauguine ponttur ꝓilla par¬
te ecclesiȩ quȩ adhuc ꝑegrinat᷑
passionib exposita. alie due
illis aptantur ecełiȩ parcib qua¬

Expanded text:
Convenienter servus sanatus libertatem petit cui datur spiritus sapienttacta, totam se per desiderium colligit intus, nec jam foris per carnis voluptatem dissolvitur, quia totum intus possidet in quo delectatur. Igitur contra exteriorem voluptatem interior dulbentius ista contemnatur tandem in semconcupiscentiae ardorem temperat, et intus pacem constituit, ut dum mens tota ad internum gaudium colligitur, plene ac perfecte homo ad imaginem Dei reformeretur, juxta illud: Beati rventu sanctorum, et pacem in diebus nostris. Nocet enim infirmis perturbatio. Sequitur mystica fractio panis. In lege enim jubebatur similago frustatim offerri, et Redemptor benedixit panem et fregit, fractumque discipulis distribuit. Sacerdos quoque sequens lepartitur in tres partes, quarum una in sanguine ponitur pro illa parte Ecclesiae, quae adhuc peregrinatur, passionibus exposita. Aliae duae illis adaptantur partibu
Abbreviated transcription (Latin):
temptatꝰ. Huic dat᷑ sp̃c intellign¬
diȩ. ut interna refectio u̾bidei:
exteriorem appecitũ cohibeat.
ne corꝑalis egestas frange uel
carnis illecebra hominẽ suꝑare
respondit. ñ in solo pane uiuit
stret qr cũ mens int̾iori pane re¬
ficitur. parũ curat si foris ad tẽpꝰ

Expanded text:
tentationem. Huic datur spiritus intelligentiae, ut interna refectio verbi Dei exteriorem appetitum cohibeat; nec corporalis egestas frangere, nec carnis illecebra hominem superare ens: Non in solo pane vivit straret quod cum mens interiori pane reficitur, parum curat si foris gulam ad
Abbreviated transcription (Latin):
minister. quẽ lex prenunciauit.
petit sibi ⁊ popło tria. pͥmum int̃
eos numerari quos pudet scđm
carnẽ uiuere. de inde in regno
dei głificari. postremo qr caro
qua nullus iustificat᷑ hõ. uñ chorꝰ

Expanded text:
minister Agnum quem lex praenuntiavit, petit sibi et populo tria. Primum inter eos numerari quos pudet secundum carnem vivere, deinde in regno Dei glorificari, postremo quia caro qua nullus justificatur homo. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tatis affectus. Iter tuũ uoluntas
tua ẽ: amando accedis. contẽpnendo
recedis. Constitutus in terra. dõ iun¬
geris. si quȩ dõ cara sunt diligis.
dando irascitur: non dando mise
ne capiatur: qui mentit᷑ ut capiat.
qui mentitur uellet celare quod
uerũ ẽ: non tam̃ omnis qui uult
uerũ celare. mentitur. Plerũq enĩ
uera ñ fallendo occulimꝰ: s tacendo
Neq enĩ mentitus ẽ dñs. ubi ait.
Multa habeo uob̾ dicere: s ñ potestis

Expanded text:
tatis affectus. Iter tuum voluntas tatis affectus. Iter tuum voluntas tua est; amando accedis, negligendo recedis; constitutus in terra Deo jungeris, si quae Deo chara sunt diligis .dando irascitur, non dando miserne capiatur, qui mentitur ut capiat qui mentitur uelit celare quod uerum est, non tamen omnis, qui uult quod uerum est celare. mentitur. plerumque enim uera non mentiendo occulimus. sed tacendo. neque enim mentitus est dominus, ubi ait: multa habeo uobis dicere, sed non potestis
Abbreviated transcription (Latin):
carnem suam regit legibꝰ disciplins
uantũ ad oꝑa attinet quȩ form¬
sunt manu: s dispares corde. Simi¬
les actione: s dissimiles uoluntate.
oc abhomine colitur. qd̾ diligit.
UInde quia deus om̃ib reb maior
n melior inuenitur: plus omnibꝰ dili¬
gendus ẽ. ut colatur. de querendo deo.
Sectum cor cũ deo ẽ: quando ꝓpter
deum queritur deus. De beniuo¬
De beniuolentia ẽ. non de malicia
cũ letatur ustus. in impios ꝓces¬
sisse uindictam: quia ñ peccatoris
exicium placet quẽ uoluit corrigi:
s iusticia dĩ. qua scit multos posse
Ion uincit in bono malũ. qui in
suꝑficie bonus ẽ. ⁊̃ in alto malus.
Oꝑe parcens. corde seuiens: manu mi¬
tis. ⁊ uoluntate crudelis
mor dei: ad om̃e peccatũ amor du¬
eit᷑ n timor mundi. Ut ergo apprehen¬
datur bonũ ndeclinetur malum: dis¬
cernendũ est. quod ⁊ diligi debeat n
ulla infelicitas frangit: quẽ feli
ut contempnat in se quicqͥd illud
eunde inflari suꝑbia solet: pauꝑ ẽ dĩ.¬

Expanded text:
carnem suam regit legibus disciplinae. Quantum ad opera attinet quae forsunt manu, sed dispares corde; similes actione, dissimiles voluntate Hoc ab homine colitur, quod diligit. Unde quia Deus omnibus rebus major et melior invenitur, plus omnibus diligendus est, ut colatur. CCXLV. De corde. Rectum cor cum Deo est, quando propter Deum quaeritur Deus. CCXLVI. De benevolentia est, non de malitia, cum laetatur justus in impios processisse vindictam: quia non peccatoris exitium placet, quem voluit corrigi; sed justitia Dei, qua scit multos posse Non vincit in bono malum, qui in superficie bonus est, et in alto malus; opere parcens, corde saeviens; manu mitis, voluntate crudelis.mor Dei: ad omne peccatum amor ducit et timor mundi. Ut ergo apprehendatur bonum, et declinetur malum; discernendum est, quid et diligi debeat, et Nulla infelicitas frangit, quem felict contemnat in se quidquid illud est, unde inflari su
Abbreviated transcription (Latin):
suauit̃. Idq ȩtiã apłs sentit. cũ athe¬
niensibus deum predicans ait: in
quo uiuimus ⁊ mouem᷑ ⁊ sumus.
Quia si opus suũ rebus creatis sub¬
traheret: nec uiuere nec mouere.
nec eẽ possemus. Et ideo sic deus
intelligendus ẽ requieuisse abomĩb
oꝑibus suis. ut iam nullam nat᷑am
conderet: ñ ut conditas continere aut

Expanded text:
suaviter. Idem etiam Apostolus sentit, cum Athesuaviter. Idem etiam Apostolus sentit, cum Atheniensibus Deum praedicans, ait, In quo vivimus, et movemur, et sumus. Qui si opus suum rebus creatis subtraheret, nec vivere, nec moveri, nec esse possemus. Et ideo sic Deus intelligendus est requievisse ab omnibus operibus suis, ut jam nullam naturam conderet, non ut conditas continere, et
Abbreviated transcription (Latin):
flagellet: nolens inuenire quẽ dãp¬
net. flagellat aut̃ simul iustos ⁊iustoᷤ.
quia nemo ẽ qui possit głari castũ
se habere cor. ac mundum se ẽẽ ã
natio. Nec enĩ conturbari debemus
cũ aliquis sẽs grauia ⁊indigna ꝑ pe¬
titur. si obliti non sumus quȩ ꝑtule¬
rit iustus ustorum. sacictusq sc̃oꝵ.
cuuis passio omnes fuꝑat passiones:
quia cum auctore uniuersitatis. nul
humani. cuius nullũ hominũ
ab exortu usq adobitum uidemus
alienũ. ñ ꝑtineret ad iustum omni
tia causa ẽ subsistendi omni cre¬
ature. Quȩ uirtus si abeis quȩ condi¬
dit regendis aliqñ cessaret: simul
omnium rerũ species ⁊ nat᷑a conci¬
deret. Proinde quod dñs ait. pat̾ m̃s
usq nunc oꝑatur: continuationem
quandã oꝑis eius quo simul omĩa
continet atq amministrat. ostendit.
Inquo oꝑe ȩtiã sapientia ipsius ꝑse¬
uerat. de qua dicitur. ꝑtingita fine
usq ad finem fortiter: ⁊ disponit oĩa

Expanded text:
flagellat, nolens invenire quem damnet. Flagellat autem simul et justos et injustos; quia nemo est qui possit gloriari castum se habere cor, aut mundum se esse a natio. Nec enim conturbari debemus, cum aliquis sanctus gravia et indigna perpetitur, si obliti non sumus quae pertulerit Justus justorum Sanctusque sanctorum; cujus passio omnes superat passiones: quia cum auctore universitatis nullahumani, cujus nullum hominum ab exortu usque ad obitum videmus alienum, non pertineret ad justum Omniptia causa est subsistendi omni creaturae: quae virtus si ab eis, quae condidit, regendis aliquando cessaret, simul omnium rerum species et natura concideret. Proinde quod Dominus ait, Pater meus usque nunc operatur ; continuationem quamdam operis ejus, qua simul omnia continet atque administrat, ostendit. In quo opere etiam sapientia ejus perseverat, de qua dicitur, Pertingit a fine usque in finem fortiter, et dis
Abbreviated transcription (Latin):
habendo cupiditas. Et ideo id solũ
recte diligitur: quod nunꝗͣ bene amit
ui affluit insipienti eloquentia.
tantomagis cauendus ẽ. quanto
nate dicere audit. ętiã uere dicere ex¬
istimat. de indole ingeniorum.
onorum ingeniorũ clara ẽ indo¬
les: in uerbis disserentiũ uerum
amare ñ uerba. Quid enĩ ꝓdest cla¬
uis aurea. si aꝑire quod uolumus ñ
potest: Aut quid obest lignea.si hoc
potest: quando nichil querimus. nisi
diligendus ẽ propter deũ. Deus uͦ ꝓpt̃¬

Expanded text:
habendo cupiditas: et ideo id solum habendo cupiditas: et ideo id solum recte diligitur, quod nunquam bene amittentis. Qui affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto nate dicere audit, etiam vere dicere existimat . CCLXVI. De ingenio. Bonorum ingeniorum clara est indoles, in verbis disserentium verum amare, non verba. Quid enim prodest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? aut quid obest lignea, si hoc potediligendus; et o
Abbreviated transcription (Latin):
cendens in altum captiuauit capti¬
uitatem dedit dona hominibꝰ: unde
habet quicũq habet: Quisqͥs autẽ
inde se habere negat: aut uere non
ẽẽ uoluit. Non ꝑdidit qͦd hõ erat.
s ꝑdidit qͦd immortalis erat. Et in
obedientia suꝑbie: contracta ẽ pęna
aus fidei ẽ. non uisa credere: Pre¬
Cmim erit creditorũ adeptione
gaudere. De sapientiadei.
icut lac non transit nisi ꝑcarnẽ
ut paruulum pascat qui panẽ
edere non potest. sic nisi sapientia dĩ
quȩ panis ẽ angłoꝵ. ad nos dignaret᷑
uenire ꝑcarnem: nemo ad contem¬
plandam uerbi diuinitatem posset
accedere. Quia gͦ lux atenebris ñ
poterat comprehendi: ipsa lux mor¬
talitatem subiit tenebrarũ: nꝑsi
militudinem carnis peccati. parti¬
cipationem dedit luminis ueri.
bona fama. ẽ. Quã quisqͥs bone
uitȩ oꝑib habuerit. dum xp̃i uesti¬
gia sequitur: pedes quodammꝰ eius
preciosi unguenti odore ꝑfundit
carendo difficultas. nisi cũ est in

Expanded text:
cendens in altum captivam duxit capticendens in altum captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . Inde habet, quicumque habet. Quisquis autem inde habere se negat, aut non esse voluit: non perdidit quod homo erat, sed perdidit quod immortalis erat; et de obedientiae superbia contracta est poena Laus fidei est, non visa credere: praemium erit, creditorum adeptione gaudere. CCLXII. De sapientia. Sicut lac non transit nisi per carnem, ut parvulum pascat qui panem edere non potest: sic nisi sapientia Dei, quae panis est Angelorum, ad homines dignaretur venire per carnem, nemo ad Verbi contemplandam divinitatem posset accedere. Quia ergo lux a tenebris non poterat comprehendi, ipsa lux mortalitatem subiit tenebrarum, et per similitudinem carnis peccati, participationem dedit luminis veri. bona est, quam quisquis bonae vitae operibus habuerit, dum Christi vestigia sequitur, pedes quodammodo ejus pretiosi unguenti odoro perfundiNon est in carendo difficultas, nisi cum
Abbreviated transcription (Latin):
N primo homine patuit qͥd hominis
arbitriũ ualeret ad mortẽ: in scđo
aut̃ quid dei adiutoriũ ualeret ad
uitã. Primus enĩ homo: ñ nisi hõ.
Sed̾s uero hõ: deus ⁊ hõ. Peceatũ gͦ
factũ ẽ relicto dõ: iusticia ñ fit sine dõ.
egis lutera quȩ de legis littera.
tum facit pocius quã caueri. ⁊ ideo
magis augeri quã minui: quia male
concupiscentiȩ ȩtiã preuaricatio legis
accedit
andatum dei si timore fit pene. ñ
amore iusticiȩ: seruiliter fit. non
liberaliter. ⁊ideo nec fit. Non enĩ bonꝰ
ex dei scđm naturam ẽ. Est cum
homines quȩ legis sunt faciunt.¬
legis abstulerat. Cũ itaq ꝑgr̃am lex
dei in cordibus inscribitur: quȩ legis
sunt naturaliter fiunt: ñ quia ꝑ
naturã preuenta sit gr̃a. s quia ꝑ
gr̃am reparata: natura. Quod non¬
emo in eo quod uidetur hab̾e¬
głetur. tanquã non acceꝑit: aut
ideo se putet accepisse. qi littera ex¬
trinsecus uelut legeretur apparuit.
uł ut audiretur in sonuit. Nam si ꝑ

Expanded text:
n primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret ad uitam. denique primus homo nonnisi homo, secundus uero deus et homo; peccatum enim factum est relicto deo, salus. XLIII. De legis littera. tum facit potius quam caveri: et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praevaricatio legis acceditMandatum Dei si timore fit poenae, non amore justitiae, serviliter fit, non liberaliter; et ideo nec fit. Non enim bonusLex Dei secundum naturam est, et cum homines quae legis sunt faciuntlegis abstulerat. Cum itaque per gratiam lex Dei in cordibus scribitur , quae legis sunt naturaliter fiunt; non quia per naturam praeventa sit gratia, sed quia per gratiam reparata natura . ex eo quod uidetur habere, tamquam non acceperit, aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus uel ut legeretur apparuit uel ut audiretur insonuit. nam siper
Abbreviated transcription (Latin):
non inueniunt ueritatẽ quã que¬
runt fame laborant. Qui aut̃ non
querunt qͦd in promptu habent. sa¬
stidii languore marceseunt: n par
utrorumq ꝑiculũ est. dũ sapientie
cybum nillis obcecatio. ⁊ his in edia
passiones huius temꝑis ad futãm¬

Expanded text:
non inveniunt veritatem quam quaerunt, fame laborant: qui autem non quaerunt quod in promptu habent, fastidii languore marcescunt, et par utrorumque periculum est, dum sapientiae cibum et illis obcaecatio, et his inedia passiones hujus temporis ad su
Abbreviated transcription (Latin):
ñs ait ego sũ uia. ⁊ ueritas ⁊ uita.
hoc ẽ ꝑme uenitur. ad me ꝑuenit᷑.
in me ꝑmanetur. Cũ enĩ adipsum ꝑ¬
uenitur ȩtiã ad patrem ꝑuenit᷑. quia
ꝑ equalem ille cui ẽ equalis agnoseitur.
unciente atq agglutinante nos sp̃u
sc̃o. ut in sumino atq incõmutabili
bono sine fine maneamus.
ultos inuenimus qui fallere uelint.
qui aut̃ falli neminem. Cũ uͦ hoc¬
alius sciens faciat. alius nesciens pa.¬
ciatur: satis apparet in una eademq
re. eum qͥ fallitur illo qui mentitur cẽ
meliorem: quandoquidẽ pati melius
qͥd plus diligitur antequã habeatur.
uilescit autem cũ aduenerit. Non em̃
saciat animã: nisi incorruptibilisgau¬
dii uera ncerta ȩternitas. Eternum uͦ
ardentiꝰ diligitur adeptum: quã deside¬
ratum. Nemo enĩ plus de illo existimat
quã se habet: ut fiat uilius q sꝑatum
ẽ amplius. S tanta ibi ẽ excellentia:
ut multo plus adepta sit caritas qͣm
uel fi des credit. uel spes desiderat.¬

Expanded text:
nim ait: ego sum uia et ueritas et uita, hoc est "per me peruenitur, ad me peruenitur, in me permanetur". cum enim ad ipsum peruenitur, ad patrem peruenitur, quia per aequalem ille cui est aequalis agnoscitur usancto, ut in summo atque incommutabili bono sine fine maneamus .Multos invenimus qui fallere velint, qui autalius sciens faciat, alius nesciens patiatur: satis apparet, in una eademque re. illum qui fallitur, eo qui mentitur esse meliorem; quandoquidem pati melius e plus diligitur antequam habetur, vilescit autem cum advenerit; non enim satiat animum, nisi incorruptibilis gaudii vera et certa aeternitas: aeternum vero ardentius diligitur adeptum, quam desideratum. Nemo enim plus de illo aestimat quam de se habet, ut fiat vilius, quia speratum est amplius: sed tanta est ibi excellentia, ut multo plus adeptura sit charitas, quam vel fides credidit, vel spes desidera
Abbreviated transcription (Latin):
animaliũ. quȩ obhoc quia rumi
pit᷑. ⁊cum audit sit similis edenti
cũ uero audita in memoriã reuo¬
cat sit similis ruminanti. De ĩꝑio
Dẽ corꝑis sui. Quȩ inferiori non
bene imꝑabit: nisi suꝑiori se deo
tota caritatis subiectione subdidit.¬
lucem: sic homo de deo debet ex¬
audendum est bonis eccłiȩ fi
diuidant congregatos: quia ipsor
qui nulla cupiditate irretit᷑.
Nam qui terrenorũ amore obstͥn
nuitur multitudine filioꝵ: nec fit
angustior numerositate coheredũ.
S tanta ẽ multis quanta paucis: tanta

Expanded text:
animalibus, quae ob hoc quia ruminpit: et cum audit, sit similis edenti; cum vero audita in memoriam revocat, sit similis ruminanti. CXCIV. Decorporis sui; quae inferiori non bene imperabit, nisi superiori se Deo tota charitatis subjectione servierit.lucem, sic homo ex Deo debet Gaudendum est bonis Ecclesiae fon temere dividant congregatos: quia ipsorum qui nulla cupNam qui terrenorum amore obstrinnuitur multitudine filiorum, nec fit angustior numerositate cohaeredum: sed tanta est multis, quanta paucis; tanta
Abbreviated transcription (Latin):
Nomini benigno parũ mine benigno.
debet eẽt inimicitias alioꝵ ñ exci¬
tare uł augere male loquendo: nisi
eas ȩtiam extinguere bene loquen
quod deus est. S multis ueritas
odiosa ẽ. qͣm audire nolunt docentẽ:
nnolentes falli uolunt mendacia
sua ueritatem uideri. Quib iuste
retribuitur. ut ipsi ueritatẽ non la¬
aliud est mũ. de fortis patientia:
aliud seca ẽ felicitas. Nec eiusdẽ
deo plerumq in sermone copiosa ẽ
egestas humane intelligentie:quia
plus loquitur inquisitio qͦm inuen¬
tio: n longior ẽ peticio qͣm impetratio.¬

Expanded text:
omini benigno parum esse debet inimicitias aliorum non excitare vel augere male loquendo; nisi eas etiam exstinguere bene loquendquod Deus est; sed multis veritas odiosa est, quam audire nolunt docentem; et nolentes falli, volunt mendacia sua veritatem videri. Quibus juste retribuitur, ut ipsi veritatem non laaliud est fortis patientia, aliud secura felicitas; nec ejusdem Ideo plerumque in segestas humanae intelligentiae; quia plus loquitur inquisitio quam inventio, et longior est petitio quam impetratio
Abbreviated transcription (Latin):
hõ quando in his quȩ iuste agit
amare meliora: ne uiator tendens
Iad patriã. stabulũ ꝓdomo diligat.
sapientiae: quȩ inter tribulationũ
turbines difficulter agnoscit᷑. Nec
facile inueniunt᷑ in aduersitate pre¬
sidia: quȩ non fuerint in pace qͣsita.
daltare dei inuisibile quo ñ accedit
in iustus: ille ꝑuenit qui ad hoc p̃¬
sens iustificatus accedit. Inueniet
enĩ illic uitam suã: qui hic discreu̾it
inis legis xp̃c ẽ: in quo lex iusticie
ñ consumitur s impletur. Omnis¬

Expanded text:
o, quando in his quae juste habetamare meliora; ne viator tendens ad patriam, stabulum pro domo diligat..sapientiae, quae inter tribulationum turbines difficulter agnoscitur: nec facile inveniuntur in adversitate praesidia, quae non fuerint in pace quaesita. Ad altare Dei invisibile, quo non accedit injustus, ille pervenit, qui ad hoc praesens justificatus accedit. Inveniet enim illic vitam suam, qui hic discreverit legis Christus est in quo lex justitiae non consumitur, s
Abbreviated transcription (Latin):
quo se spes fidei ⁊caritatis extendat.
grauiores sunt:quã male consci¬
en̾tiȩ. In qua cũ deus ñ habetur: con¬
solatio ñ inuenitur. Et ideo inuocan¬
dus ẽ liberator. ut quẽ tribulatio exer¬

Expanded text:
s extendat. graviores sunt, quam malae conscientiae: in qua cum Deus non habetur, consolatio non invenitur: et ideo invocandus est liberator, ut quem tribulatio exer
Abbreviated transcription (Latin):
angustare homines desidat. Radit
gͭ anon barbã dimidiã nuncioꝵ
dauid. cũ diabolus quoꝵ dã predi¬
catorum sermonẽ uł conu̾sationẽ
corrũpendo macłat. Precidit tu¬
nicas usq ad inguina. cũ turpia
facta quȩ ꝑsuadet. in ocłis homi¬
nũ reuelat. hii necesse ẽ sedeant
in iericho. donec crescat barba. ne
sint obꝑbriorũ aliorũ ⁊ anathema
omnium. id ẽ donec incrementa
uirtutũ in eis nascant᷑. ⁊ digni ha¬
beantur p̃sentari suo regi. Pauid
aut̃ ñr milites suos in ultos ẽ non
patitur. s exeiritu congregado. suo
iniuriam uindicat. nec solũ adũ¬

Expanded text:
ngustiare homines desiderat. Radit ergo Hanon barbam dimidiam nuntiorum David, cum diabolus quorumdam praedicatorum sermonem vel conversationem corrumpendo maculat. Praecidit tunicas usque ad inguina, cum turpia facta quae persuadet, in oculis hominum revelat. His necesse est sedeant in Jericho donec crescat barba, ne sint opprobrium aliorum et anathema omnium, id est, donec incrementa virtutum in eis nascantur, et digni habeantur praesentari suo regi. David autem noster milites suos inultos esse non patitur, sed exercitu congregato suorum injuriam vindicat, nec solum adve
Abbreviated transcription (Latin):
precidit uestes eorũ medias usq
ad nates ⁊ dimisit eos. Qđ cũ nun¬
ciatum ẽẽt dauid. misit in occur¬
sum eoꝵ. Erant enĩ iuiri confusi
turpiter ualde. Et mandauit eis
dauid. Manete in iericho. donec cres¬

Expanded text:
 usque ad nates, et dimisit eos. Quod, cum nuntiatum esset David, misit in occursum eorum. Erant enim viri confusi turpiter valde: et mandavit eis David, Manete in Jericho, donec
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ñ eogit prescus : Sicut enĩ ne¬
mo memoria sua cogit facta ẽẽ qͤ
preterierunt: sic deus pre scientia
meminit: nec tamen omĩa quȩ fec̃
memninit.  ita deus omnia quoꝵ ipse
auctor ẽ presciuit: quoꝵ autem
non ẽ ma lus auctor. iustus ẽ ultor.

Expanded text:
fieri non cogit praescius? Sicut enim nefieri non cogit praescius? Sicut enim nemo memoria sua cogit facta esse, quae praetermeminit, nec tamen omnia quae meminit fecit; ita Deus omnia quorum ipse auctor est, praescivit; quorum autem non est malus auctor, justus est ultor.
Abbreviated transcription (Latin):
iectum futurũ: ne quis in eo pu¬
taret sp̃m n corpꝰ humanum conuer¬
sione aliqua consumencłu. Ut sit ds̃
omnia. non tantũ in illa forma ho¬
minis. s in om̃ib qndo capitis gła
uniuersum corpus implebit.
uantacũq bona qͣmuis magna.
qͣmuis minima: nisi ex deo ẽẽ
nõn possunt. Quid enim maius in
creaturis. qͣm uita intelligens: Aut
quid minus potest eẽ. quã corpus :
Quȩ quantũlibet deficiant. ⁊ in id
tendant ut ñ sint: tam̃ aliqͥd for¬
me illis remanet: ut quoquomͦꝰ sint.
Quieqͥd aut̃ forme euiuspiam rei de¬
ficienti remanet: ex illa forma est.
quȩ nescit deficere: motusq ipsos
rerum deficientiũ uł ꝓficientium.
excedere numeroꝵ suoꝵ leges non
sinit. Quicqͥd igitur laudabile aduer¬
titur in rerum natura. siue exigna.
siue ampla laude dignum iudicet᷑.
ad excellentissimã ⁊ in effabilem lau-
peccandũ cogit: preuidet tam̃
eos qui ꝓpria uoluntate peccabunt.
Quare ergo ñ uindicet iustus: quȩ

Expanded text:
ectum futurum, ne quis in eo putaret spiritum et corpus humanum conversione aliqua consumendum: ut sit Deus omnia, non tantum in illius forma hominis, sed in omnibus , quando capitis gloria universum corpus implebit .Quantacumque bona, quamvis magna, quamvis minima, nisi ex Deo esse non possunt. Quid enim majus in creaturis quam vita intelligens? aut quid minus potest esse quam corpus? Quae quantumlibet deficiantendant ut non sint; tamen aliquid formae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidquid autem formae cujuspiam rei deficientis remanet, ex illa forma est quae nescit deficere; motusque ipsos rerum deficientium vel proficientium excedere numerorum suorum leges non sinit. Quidquid igitur laudabile advertitur in rerum natura, sive exigua, sive ampla, quod laude dignum judicetur, ad excellentissimam et ineffabilem laudendum cogit: praevidet tamen eos qui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet justus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rint qui illam tunc filii subiectionẽ
ipsius humane forme. in diuinam
substantiã ꝯ municationem ĩtelligen¬
dam putaueruit: tanqͣm hoc eiuq
rei subiciatur. qđ in eam uercitur n
mutatur. S intelligi potest idõ mag̃

Expanded text:
rint, qui illam tunc Filii subjectionem rint, qui illam tunc Filii subjectionem ipsius humanae formae in divinam substantiam commutationem intelligendam putarunt, tamquam hoc cuique rei subjiciatur, quod in eam vertitur et mutatur. Sed intelligi potest, ideo m
Abbreviated transcription (Latin):
retur. quia obtemꝑat ueritati. Ñ aut̃
hoc ait. s omnis inquit qui ẽ ex ueri¬
tate. audit uocem meam. Ae ꝑ hoc
ñ ideo ẽ exueritate: quia eius audit
uocem. s ideo audit qr exueritate ẽ.
idẽ quia hoc illi donum exueritate
collatum ẽ. quod quid ẽ aliud qͣm do¬
uisquis seipsum ñ dm̃ ne dei.
amat: non se amat. Et quisquis
deum ñ se ipsum amat: ipse se amat.
Qui enim non potest ueuere de se:
moritur utiq amando se. Non gͦ se
amat: qui ne uiuat. se amat. Cum uͦ
ille diligitur de quo uiuitur. non se
diligendo magis diligit: qui ꝓpterea
se non diligit. ut eum diligat de quo
patrem agere adfiliũ: non fit nisi
ꝑeundem filium. Ad ipsum scilicet.
quia filius hominis ẽ. nfactus est
Quomͦ filius subiectus erit patͥ qd̾ ait apłs.
Iubi ait. Tunc nipse subiectus erit illi
qui ei subiecit omnia: quandoqͥdem
filio forma humana mansura ẽ. qua
semꝑ maior ẽ pater. Qͣmuis ñ de fue¬

Expanded text:
retur, quia obtemperat veritati. Non autem retur, quia obtemperat veritati. Non autem hoc ait: sed, Omnis, inquit, qui est ex veritate, audit vocem meam . Ac per hoc, non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem: sed ideo audit, quia ex veritate est; id est, quia hoc illi donum ex veritate collatum est: quod quid est aliud, quam, douamat, non se amat: et quisquis Deum, non se ipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur utique amando se; non ergo se amat, qui ne vivat se amat. Cum vero ille diligitur de quo vivitur; non se diligendo magis diligit, qui proterea se non diligit, ut eum diligat de quo st quod oportet Patrem agere ad Filium, non fit nisi per eumdem Filium: ad ipsum scilicet, quia filius hominis est, et factus est Quomodo Filius subjectus erit Patri. 606 Non est futurum, ubi ait, Tunc et ipse subjectus erit ei, qui illi subjecit omnia . Quando quidem in Filio forma humana mansura est, qua semper major est Pater. Quamvis non defue
Abbreviated transcription (Latin):
inferiora ⁊ ꝓxima. pꝰ hȩc p̃cepta con¬
tinet quȩ ꝑtinent ad dilectionẽ ꝓxi¬
mi. uel pͥma tabula dr̃. quia in ea
continentur p̃cepta quȩ insinuant
fidem. sccła altt̃ quia in ea continen¬
tur p̃cepta quȩ instruunt adbonã
oꝑationem. In pͥma tabula tria sunt
p̃cepta. qr qui fide creditur tͥnitas ẽ
deus. In sccda tabula septem st̃ p̃cep¬
manitatis ꝓximo exhibent᷑. Cria uͦ
facit fides recta ⁊ oꝑatio bona. Pri
q paternitas principii auctoritate
honoret᷑. Inpͥma tabła preceptio ẽ nꝓ
hibicio. similit̃ ⁊⁊ in scd̾a. ut utͥnq
studeas nfacere qͦd debes ncauere
quȩ ñ debes. In altero nãq si offen¬
dis delictum ẽ. in altero uero si of¬
fendis peccatũ. facere enĩ non faci

Expanded text:
inferiora et proxima post haec praecepta continet quae pertinent ad dilectionem proximi. Vel prima tabula dicitur, quia in ea continentur praecepta quae insinuant fidem; secunda quia in ea continentur praecepta quae instruunt ad bonam operationem. In prima tabula tria sunt praecepta, quia quae fide creditur Trinitas, est Deus. In secunda tabula septem sunt praecepmanitatis proximo exhibentur. Tria veperfectum facit fides recta, et operatio bona. Primque paternitas principii auctoritate honoretur. In prima tabula praeceptio est et prohibitio, similiter in secunda, ut utrumque studeas et facere quod debes, et cavere quod non debes. In altero namque si offendis, delictum est. In altero vero si offendis, peccatum est. Facere enim non faci
Abbreviated transcription (Latin):
a natura ueniunt. ⁊ uel ita mala
sunt ut nullo tempore sine culpa
possint fieri. uł ita bona ut nul¬
lo temꝑe possint sine culpa dimita.
duobus p̃ceptis comprehensa. in uno
pona p̃cipiendo. in alt̾o mala ꝓhiben¬
do. hȩc uero duo p̃cepta naturalis le¬
qis ꝑlegem scripturã latuis explici¬

Expanded text:
a natura veniunt, et vel ita mala a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore sine culpa fieri possint, vel ita bona, ut nullo tempore possint sine culpa dimitti.duobus praeceptis comprehensa. In uno bona praecipiendo, in altero mala prohibendo. Haec vero duo praecepta naturalis legis per legem script
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuarent ⁊ ad precepta ꝑficienda
nad ꝓmissa obtinenda. Sub lege na¬
turali pauca erant sacram̃ta. sub
lege aut̃ scripta utraq multiplica¬
ta sunt. ⁊p̃cepta scilicet n sacram̃ta
Nam cũ primũ medieus ds̃ adho¬
minem egrotum curandũ accessis¬
set. totum occupauerat morb qͥa
totum reliquerat salus. ⁊apposuit
incorꝑe generis humani in pͥmis
pauea antidota. ⁊ paucis membris
ribus deficeret ⁊ salus cresceret. Po¬
stea sub lege scripta remedia płima
ntria sacramenta. Duo p̃cepta. qͦd
tibi ñ uis fieri alii ne feceris. ⁊quȩ¬
cũq uultis ut uob faciant homi¬
nes. eadem uos facite illis. tria sa¬
cramenta. decimȩ. oblationes ⁊⁊ sa¬
crificia. Pecimȩ in portionib. obla¬
tiones in rebus. sacrificia in aĩalibꝰ.
Sub lege scripta multa fuerunt
p̃cepta. ⁊ multa sacram̃ta. Precep
ta legis scriptȩ. alia fuert̃ mobilia.
alia immobilia. Mobilia. sunt quȩ
indispensatione ad tempus sunt
ornamenta. immobilia u̾uit quȩ

Expanded text:
ad praecepta perficienda, et ad promissa obtinenda. Sub lege naturali pauca erant sacramenta, sub lege scripta utraque multiplicata sunt, et praecepta scilicet et sacramenta. Nam cum primum medicus Deus ad hominem aegrotum curandum accessisset, totum occupaverat morbus, quem totum reliquerat salus. Et apposuit in corpore generis humani in primis pauca antidota, et paucis membris, rbus deficeret et salus cresceret. Postea sub lege scripta, remedia plura tria sacramenta. Duo praecepta: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Et quaecunque vultis ut vobis faciant homines, eadem et vos facite illis . Tria sacramenta: decimae, oblationes, et sacrificia. Decimae in portionibus, oblationes in rebus, sacrificia in animalibus. Sub lege scripta multa fuerunt praecepta, et multa sacramenta. Praecepta enim legis scriptae, alia fuerunt mobilia, alia immobilia. Mobilia sunt quae ex dispensatione ad tempus sunt ordinata. Immobilia sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
De archa dei n de dagon .ui¬
hilistiim tulerunt archam dei.
ꝯasportauerunt eam in arotũ.
Arotus interpretatur ignis patͥs
uł incendium. Bene autem sic uo¬
catur locus ubi erat ydolũ dagon.
quia aduentus arche inarotum.
erat incendiũ diaboli patͥs om̃iũ
iniquorũ. Dagon qui interp̃tat᷑
piscis tristicię significat diabolũ.
qui in mari scłi huius deuorat
pecc̃ores. qui ⁊ in iob leuiathan.

Expanded text:
De arca Dei, et Dagon. Philisthiim tulerunt arcam Dei: et asportaverunt eam in Azotum . Azotus interpretatur ignis patris, vel incendium. Bene sic vocatur locus ubi erat idolum Dagon, quia adventus arcae Dei in Azotum erat incendium diaboli patris omnium iniquorum. Dagon, qui interpretatur piscis tristitiae, significat diabolum, qui in mari hujus saeculi devorat peccatores, qui et in
Abbreviated transcription (Latin):
IRcha dĩ capta ẽ. duo quoq filii..
heli mortu sunt ofni ⁊ finees.
Archã ab alienigenis capta. testa¬
mentum adgentes transiturum
significat. Moritur hely. moriunt᷑
cerdotio ueteri. Nurus aut̃ eius.
uxor finees pregnans erat. iuci¬
naq partui. Et audito nuntio
quod capta eẽt archa dĩ. ⁊ mortu¬
uit se ⁊ peperit ⁊ mortua ẽ. Uxor
sacerdotis ñ ante interiit ꝗͣ uiũ
peꝑit. nec sinagoga ex toto int̾iit.
sa erat. credidit. Ne timeas qi filiũ
peperisti. Credentes. synagogam
consolantur. s desꝑans minime
animaduertit. nec sobolem no¬
uam deputat głie. s ignominie.
Unde sequit᷑. Et uocauit puerũ

Expanded text:
Arca Dei capta est: duo quoque filii Heli mortui sunt, Ophni et Phinees . Arca ab alienigenis capta, testamentum ad gentes transiturum significat. Moritur Heli, moriunturcerdotio veteri. Nurus autem ejus, uxor Phinees praegnans erat vicinaque partui. Et audito nuntio, quod capta esset arca Dei, et mortuvit se, et peperit, et mortua est. Uxor sacerdotis non ante interiit quam vivum peperit; nec Synagoga ex toto interiit sa erat, credidit. Ne timeas quia filium peperisti. Credentes Synagogam consolantur, sed desperans minime animadvertit; nec sobolem novam deputat gloriae, sed ignominiae, unde sequitur: Et vocavit puerum
Abbreviated transcription (Latin):
pectusq relinquitur: ut cum eo
currere ñ ualeat. s fractus adu̾¬
state torpescat. Hunc dauid inue¬
despectos a mundi gła rep erit.
in suũ amorem conuertit. Cibo
pascit. quia scientia u̾bi reficit.
Ducem itineris eligit. qr suũ ȩtiã
pdicatorem facit: ⁊ qi amalechitã
sequi ñ ualuit. dux dauid efficit᷑.
conuersus in mendem dm̃ recip̃.

Expanded text:
pectusque relinquitur, ut cum eo pectusque relinquitur, ut cum eo currere nequaquam valeat, sed fractus adversitate torpescat? Sed hunc David invedespectos a mundi gloria reperit, hos in suo amore convertit. Cibo pascit, quia verbi scientia reficit. Ducem itineris eligit, quia suum etiam praedicatorem facit. Et qui Amalecitas sequi non valuit, dux David efficitur:conversus in sua mente Deum recipit,
Abbreviated transcription (Latin):
melius corrigimus. si in ipsa ire
cõmotione declinamus. Fturbati
enĩ quid audiant. ignorant. S
cũ ad se redeunt. tanto libentĩ
exhortationis uerba recipiunt.
quanto se dranquillius tolerari
erubescunt. Menti aut̃ furore
ebrie. om̃e rectũ qđ dicit᷑. ꝑuersũ
udet᷑. Unde ⁊ nabal ebrio culpã
suã abigail laudabiliter tacuit.
quã digesto uino laudabiliter
dix̃. Malũ enĩ qđ fecerat nosc̾e
potuit: qr ebrius ñ audiuit.
um uenisset dauid ⁊ iuri eiꝰ
in sicelech die tercia. amale¬
chite impetum fecerant expar¬
te australi insicelech. ⁊ ꝑcusser̃t¬
n captiuas duxerant mulieres
ex ea. Considerandũ ẽ quid sit
quod amalechite sicelech inua¬
dunt. ⁊ predã capiunt. Amalechi¬
nantur:quȩ terrena ambiendo
dũ terrena diligentes: lucra de
alienis lucris exaggerant. Et hoc
absente dauid agunt: qr redẽpto¬
rem ante ocłos cordis. habere
nere lassatur.quia amator p̃sen¬
tis scłi peccati nigredine oꝑtus.
sepe abeodem scło infirmus des

Expanded text:
melius corrigimus, si in ipsa irae commotione declinamus; perturbati enim, quid audiant, ignorant. Sed cum a se redeunt, tanto libentius exhortationis verba recipiunt, quanto se tranquillius tolerari erubescunt. Menti autem furore ebriae omne rectum quod dicitur, perversum videtur: unde et Nabal ebrio culpam suam Abigail laudabiliter tacuit, quam digesto vino laudabiliter dixit. Malum enim quod fecerat nocere potuit, quia ebrius non audivit. Cum venisset David, et viri ejus in Sicelech die tertia, Amalecitae impetum fecerunt ex parte australi in Sicelech, etet captivas duxerunt mulieres ex ea . Considerandum est quid sit quod Amalecitae Sicelech invadunt, et praedam capiunt. Amalecinantur, quae terrena cuncta ambiendo dum terrena diligentes, lucra de alienis damnis exaggerant. Et hoc absente David agunt: quia Redemptorem ante oculos cordis habere nnere lassatur, nisi quod amator praesentis saeculi, peccati sui nigredine opertus, saepe ab eodem saeculo i
Abbreviated transcription (Latin):
miscuerunt. Et quia in eis un¬
ctus rex corꝑaliter moritur.
ab om̃i gr̃ȩ rore siccantur. de qͥb
bene dicitur. ut agri primitiarũ
eẽ non possint. Suꝑbe enĩ hebre¬
drum mentes pͥmitiuos fructꝰ
non ferunt: qr in redemptoris ad¬
uentu. exparte maxima in ꝑfidia
remanentes. pͥmordia fidĩ sequi
noluerunt. Sc̃a enĩ eccłia in primi¬
ciis suis multitudine gentium
fecundata. uix infine mundi
iudeos quos inuenerit suscipit.
nextrema colligens eos quasi
reliquias frugum ponit. Unde
ci: ut dum fructus arescente der¬
ra moritur. possessores t̾rȩ steri¬
litatis dampno feriantur. ut
ipsi maledictionis sententiã
acciꝑent qui apd̃ se mortem
regis susciꝑe iniqͥtate exigente
meruerunt. Item de eodem.

Expanded text:
miscuerunt. Et quia in eis unctus rex corporaliter moritur, ipsi ab omni gratiae rore siccantur. De quibus et bene dicitur: Ut agri primitiarum esse non possint. Superbae quippe Hebraeorum mentes primitivos fructus non ferunt, quia in Redemptoris adventu ex parte maxima in perfidia remanentes, primordia fidei sequi noluere. Sancta namque Ecclesia in primitiis suis multitudine gentium fecundata, vix in mundi fine Judaeos quos invenerit suscipiet, et extrema colligens, eos quasi reliquias frugum ponet. De ci, ut dum fructus exarescente terra non oritur, possessores terrae sterilitatis damno feriantur; quatenus ipsi maledictionis sententiam acciperent, qui apud se mortem regis suscipere, iniquitate sua exigente, meruerunt. CAP. XV. De eisdem.
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ conuigem nullus eorũ alt̾o ui¬
uente potest alii se legittime copu¬
lare. unde clemens exdictis petri.
Prima speties ẽ adulterii uirũ ꝓpͥa
tingat quasdã mulieres uiri qua¬
rũ uł in bello uł in captiuitate. uł
in longinqua peregrinatione mor¬
an sccła copłatio sit coniugiũ ad

Expanded text:
t conjugem, neuter eorum altero vivente potest alii se legitime copulare. Unde Clemens ex dictis Petri: Prima species adulterii est virum propria nter contingat quasdam mulieres quarum viri in bello vel in captivitate vel in longinqua peregrinatione crean secunda co
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ p̃sens ñ facit coniugium.
hoc enĩ qd̃ augustinꝰ ⁊ ysidorus diem̃
ex pͥma desponsationis fide coniuges
appellari. n qͦd leges dicunt legitti
mam uxorem quãuis minime do¬
tata sit cũ uir tactis scripturis uł
in oratorio iurauerit se illã uxo¬
rem habiturũ. de iuram̃to nde¬
sponsione illa. intelligendũ ẽ qñ
uir n mulier se inuicem ꝯcupiscen¬
tes uiraut se fidem thori nalia con¬
uigii iura adp̃sens ⁊ deinceps ser¬
uaturos. Tale enĩ iuramentũ fac̃
conuigium ñ illud qͦd simplicit̃¬

Expanded text:
m non facit conjugium. Hoc enim quod Augustinus et Isidorus dicunt; ex prima dispensationis fide conjuges appellari et quod leges dicunt: illam esse legitimam uxorem quamvis minime dotata sit cui vir, tactis sacris Scripturis, vel in oratorio juraverit se illam uxorem habiturum; de juramento et desponsatione illa intelligendum est quando vir et mulier se invicem recipientes jurant se fidem tori et alia jura conjugii ad praesens et deinceps servaturos. Tale enim juramentum facit conjugium, non illud quod pert
Abbreviated transcription (Latin):
uiri ⁊ mulieris alterna in necessa¬
riis reb ꝓuidentia ⁊consensus in
soluendo carnis debito. ita tñ qͦd
mulier ꝓmittebat se fidem serua
aliam simul ducere. ⁊ dato libel¬
lo repudii uxorem dimittere. Suꝑ¬
ueniente aut̃ temꝑe gr̃ȩ cũ iam
populus fidelis adcopiosam mul¬
titudinem excreuisset redacta ẽ
lex matrimonii ad pͥorem ⁊ ho¬
nestiorem institutionẽ. ut solus
soli uingeretur: qua copulatione
fr̃a .uii. cognationis gradũ. matri
factũ est ut extraneos qͦs nullus
iungebat cognationis affectus. ca¬
ritas exsocietate coniugali ꝓue¬
niens colligaret. Seꝑatio quoq ꝑ
libellũ repudi penitus ẽ interdicta.

Expanded text:
iri et mulieris in necessariis rebus providentia, et consensus de solvendo carnis debito; ita tamen quod mulier promittebat se fidem tori aliam ducere, et dato libello repudii uxorem dimittere. Superveniente autem tempore gratiae, cum jam populus fidelis ad copiosam multitudinem excrevisset, redacta est lex matrimonii ad priorem et honestiorem institutionem ut solus soli jungeretur, qua copulatione tra septimum cognationis gradum aliqui factum est ut extraneos quis nullus jungebat cognationis affectus, charitas ex societate conjugali proveniens colligaret. Separatio quoque per libellum repudii est penitus interdicta.
Abbreviated transcription (Latin):
carnis incentiuo coeuntes. filios
uxorib copulari ꝓpt̾ cultũ dĩ di
namarent. Post coniunctionẽ ui¬
ri pͥmi n pͥmȩ mulieris filii ⁊ filiȩ
eorum matrimonio comuncti¬

Expanded text:
carnis incentivo coeuntes filios uxoribus copulari, propter cultum Dei dilascerent et amarent. Post conjunctionem primi viri et primae mulieris filii et filiae eorum matrimonio sunt
Abbreviated transcription (Latin):
gione commoratus. sua adhuc ui¬
uente ducit aliam quȩ ignorat
eum aliam habere uxorem. Et¬
enĩ non uidet᷑ inter eos coniugi¬
um. ẽẽ. s culpa uenialis ẽ quantũ
adignorantẽ. ⁊eriminalis quantũ
ad scientem. Si enĩ inter eos eẽt le¬

Expanded text:
gione commoratus sua adhuc vigione commoratus sua adhuc vivente ducit alteram, quae ignorat eum alteram habere uxorem. Etenim non videtur inter eos esse conjugium; sed culpa venialis est quantum ad ignorantem, et criminalis quantum ad scientem. Si enim inter eos esse