comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& qđ dict̃ om̃ino docum̃tis atq racio.¬
nib certissimis ꝓbant. & tam̃ ab uno
dõ dĩ & hominũ mediatorẽ conant᷑
auertere: tanꝗͣ pestẽ insidiosiorẽ cȩte¬
ris fugite. Tales enĩ st̃: dequib di.¬
cit apłs. Quia cognoscentes dm̃: ñ
sicut dm̃ glorificauert᷑. Qͥd enĩ pro¬
aest habere intelligentiã uerã de ĩmu¬
tabili bono. ei qͥ ñtenet ꝑquẽ lib̾et᷑ a
malo: Prorsus ad monicio beatissimi
apłi de ur̃is cordib ñ recedat. si qͥs uo¬
bis euangelirauerit p̃t̾ qđ accepistis:
anathema sit. Non ait plusꝙ accepistis.
s p̃t̾ qͦd accepistis. Nã si illud dicer&:
sibi ipse p̃iudicaret. qͥ cupiebat uenire
ad thessalonicenses: ut suppleret quȩ
illoꝵ fidei defuert᷑. S qͥ supplet: qͦd mi¬
nus erat addit. ñ qđ inerat tollit. Q
autẽ p̃t greditꝰ᷑ fidei regulã: ñ acce¬
dit inua.s recedit deuia. Qđ itaq
ait dns. adhuc multa habeo uobis dice¬
re.s ñ potestis portare mͦ: adicienda

Expanded text:
quod dicunt, omnino documentis atque rationibus certissimis probant, et tamen ab uno Dei et hominum Mediatore conantur avertere, tanquam pestem insidiosiorem caeteris fugite. Tales enim sunt de quibus dicit Apostolus, Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt . Quid enim prodest habere intelligentiam veram de immutabili bono, ei qui non tenet per quem liberetur a malo? Prorsus admonitio beatissimi Apostoli de vestris cordibus non recedat: Si quis vobis evangelizaverit praeter quod accepistis, anathema sit . Non ait, plus quam accepistis; sed, praeter quod accepistis. Nam si illud diceret, sibi ipse praejudicaret, qui cupiebat venire ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei defuerunt. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit: qui autem praetergreditur fidei regulam, non accedit in via, sed recedit de via. 8. Quod itaque ait Dominus, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; adjicienda
Abbreviated transcription (Latin):
ONINRUSI
diciiꝰ. adhoc
s ñ potestis portare iͦ exhorcã diffi¬
cilẽ questionẽ me recolo distulisse.
cõpetens cõpellebat finire sermonẽ.
ꝑtractetꝰ᷑ ut dñs ipse donauerit. qͥ
cordi nr̃o ut ꝓponeret᷑ ingessit. Heo
ẽ. autẽ questio: utrũ spũales homi

Expanded text:
i dicit, Adhuc sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, competens compellebat finire sermonem. pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: ut
Abbreviated transcription (Latin):
sciencie ducuntꝰ: ut & bonũ & malũ
ñ nͥ corporalib imaginib cogiten.
& ipsũ din ñ nͥ aliqđ eẽ. corpus ex istimers.
& maliĩ ñ nͥ substantiã putare ñ pos.¬
sint. cũ sit potiꝰ ab ĩmutabili substantia
mutabiliũ substantiarũ qͥdã defectus.
qͣs fecit e nichilo ipsa ĩmutabilis &
sũma substantia quȩ ẽ. ds. Qđ ꝓfecto
qͥsqͥs ñ solũ credit. uerĩ etia exercitatiᷤᷤ¬

Expanded text:
scientiae ducuntur: ut et bonum et malum scientiae ducuntur: ut et bonum et malum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment, et malum nisi substantiam putare non possint; cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis et summa substantia, qui est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitati
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Uerũ illud ad huc questionẽ fa.¬
cit: qđ in epła ad hebreos legit᷑. Cũ iã
deberetis tẽpore ipso doctores eẽ. iterũ
doctrina indigetis quȩ sint elem̃ta
sermonũ dĩ: & facti estis opus haben.¬
tes lacte ñ solido cibo. Oñs enĩ qͥlactec:
in exꝑtꝰ ẽ. uerbũ iꝰtcie. Infans ẽ. enĩ.
Perfectoꝵ ẽ. autẽ solidꝰ cib: coꝵ qͥ ꝑhabi
tũ exercitatos habent sensus. ad seꝑan¬
dũ bonũ amalo. Hic enĩ uidemꝰ tanꝗͣ
definitũ eẽ. quẽ ꝑfectoꝵ dicit solidũ ci¬
bũ: & hoc eẽ. illud qđ ad corinthios
scriptũ ẽ. Sapientiã loqͥm᷑ int̾ ꝑfectos.
Q uos autẽ ꝑfectos uoluerit hoc loco intel.¬
ligi: subiecit atq ait. Qui ꝑ habitũ
exercitatos habent sensus ad seꝑandũ
bonũ amalo. Noc gͦ qͥ in ualida & in
qͦdã lacte teneant᷑. ut & inuisibilia
quȩ ñ uident. & intelligibilia quȩ
ñdũ intelligc̃ credant: facile ad ua¬
nas & sacrilegas fabulas ꝓmissione

Expanded text:
ionem facit, quod in Epistola ad Hebraeos legitur: « Cum jam deberetis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indigetis, quae sint elementa sermonum Dei; et facti estis opus habentes lacte, non solido cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum tum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » . Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a maloquodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident et intelligibilia quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideaniꝰ faciẽ utãm: & suppleamꝰ
quȩ desunt fidec urȩ. Intelligendi
st᷑ utiq ita primũ catecirati. ut
lacte alerentꝰ ñ solido cibo. Cuiꝰ la¬
cas ad hebreos cõmemoratꝰ ub̾tas
eis: qͦs uolebat cibi soliditate iam
pascere. Propt̾ qđ ait. Idõq remit
tentes inicii xp̃i uerbũ. in consũ¬
mationẽ respiciamꝰ. ñ iterũ iacientes
fundamĩtũ pęnitentiȩ amortuis oꝑib.
& fidi indm̃ lauacri. doctrinȩ. impo¬
sitionis manꝰ. resurrectionis mortuoꝵ.
qͦ ñ uiuunt qͥiã quidẽ ratione utuntꝰ᷑
ut possint credere: s bonũ amalo ñ
credendo tantũ. uerũ etiã intelligendo
qͦd ꝑtinet ad solidũ cibũ: seꝑare ñ pos¬
sit̃. Qͦd autẽ in lactis cõmemoratione
posuit & doctrinã: ipsa ẽ. quȩ ꝑsibo¬
lũ tradit᷑ & orationẽ dñicã.S huic
lac̾ti : ab sit ut sit contrariꝰ cib rerũ
spualiũ firma intelligentia capien¬
dais. qͥ colosensib & thessalonicensib

Expanded text:
ideamus faciem vestram, et suppleamus quae desunt fidei vestrae . Intelligendi sunt utique ita primum catechizati, ut lacte alerentur, non solido cibo: cujus lactis ad Hebraeos commemoratur ubertas eis quos volebat cibi soliditate jam pascere. Propter quod ait: « Ideoque remitentes initii Christi uerbum in consummationem respiciamus, non iterum iacientes fundamentum paenitentiae a mortuis operibus et fidei in deum, lauacri doctrinae, inpositionis manuum, resurrectionis etiam mortuorum quo non vivunt qui jam quidem ratione utuntur ut possint credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo quod pertinet ad solidum cibum separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doctrinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ut sit contrarius cibus rerum spiritualium firma intelligentia capiendus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad seꝑandũ bonũ amalo. & magis
magisq inherete mediatori ꝑ quẽ
liberamini amalo. qđ ñ ẽ. auobis lo¬
co seꝑandũ: s in uobis potiꝰ ẽ.sanan¬
dũ. Qͥsqͥs autẽ uobis dixerit. nolite
credere uerũ hominem xp̃m. aut
auero dõ uecꝰ testam̃tũ datũ. & siqͥd
huimodi. hec enĩ uobis priꝰ idõ ñ dice¬
bant᷑ quando lacte nutriebamini.
qm̃ aduera capienda cor ñhabebatis
idoneũ: ñ uobis iste cibũ p̃parat sed
quens qͥ sibi iã uidebant᷑ eẽ. ꝑfecti: cũ
Eti hoc sapiamꝰ. & siqͥd alit̾ sapitis: hoc
qͦq uobis ds̃ reuelauit. Et ne forte iN¬
curr̾ent inseductores. qͥ eos uellent afi.¬
de auertere ꝓmittendo scientiã ueri¬
tatis. & hoc putarent eẽ. qđ dix̃ apłs.¬

Expanded text:
ad separandum bonum a malo, et magis ad separandum bonum a malo, et magis magisque inhaerete Mediatori, per quem liberamini a malo; quod non est a vobis loco separandum, sed in vobis potius est sanandum. Quisquis autem vobis dixerit. Nolite credere verum hominem Christum, a vero Deo Vetus Testamentum datum, et si quid hujusmodi; haec enim vobis prius ideo non dicebantur, quando lacte nutriebamini, quoniam ad vera capienda cor nondum habebatis idoneum: non vobis iste cibum praeparat, squens qui sibi jam videbantur esse perfecti, cum cti, hoc sapiamus: et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Et ne forte incurrerent in seductores, qui eos vellent a fide avertere promittendo scientiam veritatis, et hoc putarent esse quod dixit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
quera carne. uera cruce. uera morce.
uera resurrectione. sincerũ dr̃ lac
paruuloꝵ: cũ bene ab sp̃ualib capitꝰ.
inuenit᷑ dñs angłoꝵ. P roinde nec
sic paruuli st᷑ lactandi ut sẽꝑ ñ in¬
telligant dm̃ xp̃m: nec sic ablactan¬
di ut deserant hominẽ xp̃m. Quod
alio mͦ. id ipsũ ita dici potest. Nec sic
lactandi st̃ut creatorẽ nunꝗͣ. intelli¬
gant xp̃m: nec sic ablactandi ut
mediatorẽ unꝙͣ deserant xp̃m. In
hoc qͥppe ñ conuenit huic rei simili¬
tudo matni lactis & solidi cibi: sed
potiꝰ fundam̃ti. quia & puer quando
ablactat᷑: ut ab alinitis infancie tã rece.¬
dat: int̾solidos cibos ñ repetit ubera
quȩ suggebat. Xpc̃ autt̃ crucifixꝰ & lac
suggentib a cib ẽ ꝑficientib funda¬
qr ut ꝑficiat᷑ qđ struitꝰ. additꝰ᷑ edificiũ.
ñ subtraitꝰ fundam̃tũ. Quȩcũ ita
sint: oquicunq estis qͥsine dubio mul¬
ti estis paruuli in xp̃o: ꝓficite ad so.¬
lidũ cibũ. mntis ñ uentris. P roficite

Expanded text:
era carne, vera cruce, vera morte, vera resurrectione sincerum lac dicitur parvulorum, cum bene ab spiritualibus capitur, invenitur Dominus Angelorum. Proinde nec sic parvuli sunt lactandi, ut semper non intelligant Deum Christum; nec sic ablactandi, ut deserant hominem Christum. Quod alio modo idipsum ita dici potest: nec sic lactandi sunt, ut creatorem nunquam intelligant Christum; nec sic ablactandi, ut mediatorem unquam deserant Christum. In hoc quippe non convenit huic rei similitudo materni lactis et solidi cibi, sed potius fundamenti: quia et puer quando ablactatur, ut ab alimentis infantiae jam recedat, inter solidos cibos non repetit ubera quae sugebat; Christus autem crucifixus, et lac sugentibus, et cibus est proficientibus. Fundaquia ut perficiatur quod struitur, additur aedificium, non subtrahitur fundamentum. 7. Quae cum ita sint, o quicumque estis, qui sine dubio multi estis parvuli in Christo, proficite ad solidum cibum mentis, non ventris. Proficite
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixꝰ & iudeis cẽt scandalũ. & gen-¬
tibꝰ stulticia. & ipsis uocatis iudeis
& grecis dĩ uirtꝰ & dĩ sapientia. Sed
carnalib paruulis id tantũ creden¬
do tenentib spualib autẽ capaciori¬
b id etiã intelligendo cernentib Illis
gͦ tanꝙͣ lacteus pot: istis tanꝙͣ solidꝰ
cib Nonq hoc illi alit̾ inpopłis. isti
alit̾ incubiculis cognouert᷑: s qͦd eo¬
dẽ mͦ utriq cũ palã diceret᷑ audie¬

Expanded text:
 Judaeis esset scandalum, et Gentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipit. nouit: ñ ẽ.iã metuendũ rie
seducat᷑ ab eis. qͥmalũ putando et̃. sub¬
stantiã quã n̾fecit dĩ: mutabilẽ sub¬
stantia faciunt ipsũ dñi. sicut mani.¬
chei. ł siquȩ aliȩ pestes. ita desipiun.
S m̃te adhuc paruulis qͦs dicit apłs
carnales lacee nutriendos. om̃is de
hac re sermo quo agit᷑ ut ñsolũ cre¬
dat᷑. uerũ etiã intelligat᷑ sciat᷑q qđ¬

Expanded text:
dum ne seducatur ab eis qui malum putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturq
Abbreviated transcription (Latin):
N potuistis qͣsi spu̾ales s. quasi carna.¬
les caꝑe qͦd loquebar. Animalis enĩ
homo id ẽ. qͥ scđm hominẽ sapit :
animalis enĩ dictus ab anima. carnalis
acurne. qr ex anima & carne constat totꝰ
hoc illa cruce actũ eẽ. tantũmͦ: ut
nobis usq ad mortẽ ꝓueritate certanti¬
b imitandũ p̾beret᷑ exẽplũ. Nã si sci¬
rent huimodi homines. qͥ nolunt eẽ.¬

Expanded text:
Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnaNon potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totushoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, q
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmo cogniti adõ. Neq enĩ tr̃ cognoue¬
rat eos ds̃. p̾cognitos & electos ante
constitucionẽ mundi: s tr̾ eos seip.¬
sũ cognoscere fecerat. Hoc gͥ primitꝰ
cognito. qͦd ea ipsa quȩ simul audi.¬
unt sp̃uales atq carnales. ꝓsuo qͥq
modulo capiunt illi ut paruuli isti
ut maiores. illi ut lactis aluntũ. isti
ut cibi solidam̃tũ: nulla uidetur
necessitas ut aliqua secreta doctrine
taceant᷑ & abscondant᷑ fidelib par.¬
uulis. seorsũ dicenda maiorib. hoc
ẽ. intelligentiorib : & hoc idõ facien¬
dũ putet᷑ quia dixit apłs: ñ potui
loqͥ uobis quasi sp̾ualib. s quasi car-¬
nalib. hoc ipsũ enĩ qđ ñ iudicauit
b s. quasi carnalib. q id sicut sp̃u¬
ales ciꝑe ñualebant. Quicũq aut̃
spuales int̾eos erant: idẽ qͦd illi tanꝙͣ
carnales audiebant. spuali intelle.¬
ctu ipsi capiebant. ut sic intelligatꝰ
qͦd ait. ñ potui uobis loqͥ quasi sp̾uali.¬
b s quasi carnalib : ac si diceret.

Expanded text:
 tunc cognoverat eos Deus, praecognitos et electos ante mundi constitutionem ; sed tunc eos seipsum cognoscere fecerat. 3. Hoc igitur primitus cognito, quod ea ipsa quae simul audiunt spirituales atque carnales, pro suo quique modulo capiunt; illi ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit bus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque autem spirituales inter eos erant, idem quod illi tanquam carnales audiebant, spirituali ipsi intellectu capiebant: ut sic intelligatur quod ait, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, ac si diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixo: & ipse cibu ꝓsua capacita¬
te sumebat. & illos lacte ꝓ eoꝵ infir.¬
mitate nutriebat. Deniq illa quȩ
scripsit ad corinthios: alit̾ utiq ab
ipsis paruulis. alit̾ acapatiorib posse
uobis quia dni ẽ. mandatũ. Siqͥs autẽ
ignorat: ignorabitꝰ. Solidã ꝓfecto uo¬
luit eẽ scientiã sp̃ualiũ. ubi ñ sola ac
cõmodaret᷑ fides: s certa cognitio te.¬
neret᷑. Ac ꝑhoc: illi ea ipsa credeban.
quȩ sp̃uales insuꝑ agnoscebant. Ig¬
noratꝰ᷑ autẽ ait qͥ ignorat : qr ñdũ ei
reuelatũ ẽ. ut qͦd credit sciat. Qđ cũ
fit in hominis m̃te: ipse dr̃ cognosci

Expanded text:
crucifixo, et ipse cibum pro sua capacitate sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse vobis, quia Domini est mandatum: si quis autem ignorat, ignorabitur . Solidam profecto voluit esse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio teneretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
nalib. quasi paruulis in xp̃o. lac
uobis potũ dedi nescã. ñdũ enĩ po¬
teratis. s nec adhuc qͥdẽ potestis.
ad huc enĩ estis carnales: Si autẽ
dixerimꝰ habent : tim̃dũ a cauen.¬
dũ ẽ: ne subhac int̾rogationie
in occultis nefaria doceant᷑. & spũ¬
ali u̾ nõe uelud ea quȩ carnales
caꝑe ñ posst̃. ñ solũ excusationie
dealbanda: uerũ etiã p̾dicatione lau¬
danda uideant᷑. Primum gͦ scire deb&
caritas ur̃a: qđ ipse xp̃c crucifixus et
qͦuelut lacte paruulos alusse se dicit
lac istiscib. qr & si ñ audiunt ãpliꝰ:
intelligt ãpliꝰ. Non eñ equalit᷑ m̃te
ꝑcipitꝰ: eiã qđ infide parit̾ ab utrisq¬

Expanded text:
lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Charitas vestra, quod ipse Chrio velut lacte parvulos aluisse se dicit lac, istis cibus. Quia, etsi non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide par
Abbreviated transcription (Latin):
udicium: inter patrem & filium. Quaeritur pat̾ de malo filio. aut¬
quȩritur filius deduro patre. Seruamus honorificantiam patri quae debetur
a filio: non aequamus filium patri inhonorem. s post ponimus. Si bonam
causam hab&̧ filius : aequemus patri inueritate. & sic tribuamus honorem
debitum: ut non ꝑdat aequit̾is ineritum. Ita uerbis dñi proficimꝰ : &e ut pro-¬

Expanded text:
judicium inter patrem et filium; queritur pater de malo filio, ajudicium inter patrem et filium; queritur pater de malo filio, aqueritur filius de duro patre: servamus honorificentiam patri, quae debetur a filio; non aequamus filium patri in honore; sed praeponimus, si bonam causam habet: filium aequemus patri in veritate; et sic tribuemus honorem debitum, ut non perdat aequitas meritum. Ita verbis Domini proficimus, et ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
am rem innouatus .a ad desiderandã celestia. ad concupiscenda sempitĩ
ad patriam quȩ sursum ẽ. & hostem nontim&ȩ. desiderandam. ubi non
ꝑdimus amicum : non timemus inimicum. Ubi uiuemꝰ cum bono affectu
sine ullo defectu. Ubi nemo nascitur. quia nemo moritꝰ. Ubi nemo iam
oficit. & nemo deficit. Ubi non esuritur & non sitit᷑: s sacietas ẽ. iminor¬
talitas. & cibus ueritas. haec habentes proniissa : & adnorium testamentũ
ꝑtinentes. & nouae hereditatis facti heredes. & ipsiuis dñi coheredes. aliam
spem ualde habemus. Non ꝑsonaliter udicemus : s rectum uidicium
teneamus. Quis ẽ. qui non uidicat ꝑsonaliter.  Qui aequalit̾ diligit
Dileccio aequalis: facit non acceptari ꝑsonas. N cum homines diũso modo
prosuis gradibus honoramꝰ : tunc timñdum ẽ. ne ꝑsonas accipiamus. sed
quando inter duos uidicamꝰ. & aliquando inter necessarios. ftt non nunqͣm

Expanded text:
quam rem innovatus? Ad desideranda coelestia, ad concupiscenda sempiterna, quam rem innovatus? Ad desideranda coelestia, ad concupiscenda sempiterna, ad patriam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, ubi non perdimus amicum, non timemus inimicum; ubi vivimus cum bono affectu, sine ullo defectu; ubi nemo nascitur, quia nemo moritur; ubi nemo jam proficit, et nemo deficit; ubi non esuritur, et non sititur, sed satietas est immortalitas, et cibus veritas. Haec habentes promissa, et ad Novum Testamentum pertinentes, et novae haereditatis facti haeredes, et ipsius Domini cohaeredes, aliam spem valde habemus: non personaliter judicemus, sed rectum judicium teneamus. 8. Quis est qui non judicat personaliter? Qui diligit aequaliter. Dilectio aequalis facit non acceptari personas. Non cum homines diverso modo pro suis gradibus honoramus, tunc timendum est ne personas accipiamus. Sed quando inter duos judicamus, et aliquando inter necessarios, fit nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus quod in nobis ueritas ipsa reprehendat. Iudaei quidem ꝑsona liter
uidicabant: s ideo non ꝑtinent ad nouum testamentũ. idõ non habent in
xp̃oregnum caelorum : idõ nonuingunt᷑ scõrum societati angelorum.
Terrenaquȩrebant adõ. Terraerum promissionis. uictoria abinimicis.
fecunditas pariendi. multiplicatio filiorum: ab undantia fructuum.
quae illis omĩa ãdõ quidem uero & bono: tamen ut carnalibus sunt pro-¬
missa. Omnia haec fecerat. illis uetus testamentum. auid ẽ. uetus testam̃tũ.
Quasi hereditas ꝑtinens adhominem ueterem. Nos innouati sumus : homono-¬
uuis factisumus. quia & ille homo nouus uenit. Quid tam nouum. quo
nasci de uirgine. a Quia gͦ non erat quod in illo innouar&e praeceptum : quia
nullum habebat peccatum. nouus partus ẽ. datus. In illo partus nouus.
innobis homo nouus. auidẽ. homo nouus. a a uetustate innouatus. a d

Expanded text:
faciamus quod in nobis veritas ipsa reprehendat. Judaei quidem personaliter faciamus quod in nobis veritas ipsa reprehendat. Judaei quidem personaliter judicabant, sed ideo non pertinent ad Novum Testamentum, ideo non habent in Christo regnum coelorum, ideo non junguntur sanctorum societati Angelorum: terrena quaerebant a Domino; terra enim promissionis, victoria ab inimicis, fecunditas pariendi, multiplicatio filiorum, abundantia fructuum, quae illis omnia a Deo quidem vero et bono, tamen ut carnalibus promissa sunt, omnia haec fecerunt illis Vetus Testamentum. Quid est Vetus Testamentum? Quasi haereditas pertinens ad hominem veterem. Nos innovati sumus, homo novus facti sumus; quia et ille homo novus venit. Quid tam novum quam nasci de virgine? Quia ergo non erat quid in illo innovaret praeceptum, quia nullum habebat peccatum; novus partus est datus. In illo partus novus, in nobis homo novus. Quid est homo novus? A vetustate innovatus. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia ꝑtin& adsalutem quod facitis. Perhoc ostenditur. oꝑa salutis non ẽẽ
ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite ꝑsonalit̾ iudicare: sedrectum
udicium udicate. Attendite me quomodo hominem: attendite moysen quo¬
modo hominem. Si scđm ueritatem iudicetis: neq moy sen. neq me condemnabit
& ueritate cognita: me cognoscetis. quia ego sumueritas. hoc uitium fr̃s quod
dñs notauit hoc loco : euadere in hoc scło magni laboris ẽ: non ꝑsonaliter uidi-¬
care. sedratum uidicium retinere. ad monuit quidem dñs uidaeos: sed mo-¬
nuit & nos. Illos conuicit: nos instruxit. Illos redarguit: nos exaguit. Non
putemus hoc nobis nonidõ dictum : quia nonibi tunc fuimus. Scriptum
legitur. cum recitaretur audiuimus: s tanquam uda eis dictum audiuimꝰ.
Nonnos ponamus pꝰnos: & qͣsi intueamur inimicos reprehendere. & nos ipsi

Expanded text:
nisi quia pertinet ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse nisi quia pertinet ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite personaliter judicare, sed rectum judicium judicate. Attendite me quomodo hominem, attendite Moysen quomodo hominem: si secundum veritatem judicetis, neque Moysen, neque me condemnabitis; et veritate cognita me cognoscetis, quia ego sum veritas . 7. Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evadere in hoc saeculo magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sed monuit et nos: illos convicit, nos instruxit; illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis non ideo dictum, quia tunc ibi non fuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis dictum audivimus: non nos ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos reprehendere, et ipsi nos
Abbreviated transcription (Latin):
moysi ait dñs: qui erat & ipsuis mos si dñs. Sic attendite nos duos: tanquam
ambos homines. Iudicate int̃ nos: seduerum uidicium udicate. Nolite me
honorato illum daninare : sed illo intellecto me honorate. Hoc enim eis alio
locodixit. Sicredidissetis moysi: crederetis & michi. De meenim ille scripsit.
Sed hoc loco noluit hoc dicere : tanquam se & moy sen ante illos costituens. Prop
legem moysi circunciditis: quando etiam sabbatum occurrerit. & ego sanitatũ
faciendarum beneficientiam nonuultis ut ex hibeam ꝑsabbatum . a Quiadñs
circuncisionis. & dñs sabbati. salutis ẽ. auctor. & seruilia oꝑa prohibiti estis
faccre sabbato : siuere intelligatis seruilia oꝑa. nonpetcatis. Qui enim fae
peccatum: seruus ẽ. peccati. Nunquid seruile opus ẽ. hominẽ sanare ꝑ
sabbatum.  manducatis & bibitis. ut aliquid dicam ex ad monitione

Expanded text:
Moysi, ait Dominus, qui erat et ipsius Moysi Dominus. Sic attendite quomodo homines nos duos, tanquam Moysi, ait Dominus, qui erat et ipsius Moysi Dominus. Sic attendite quomodo homines nos duos, tanquam ambos homines: judicate inter nos, sed verum judicium judicate; nolite me honorato illum damnare, sed illo intellecto me honorate. Hoc enim eis alio loco dixit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi; de me enim ille scripsit . Sed hoc loco noluit hoc dicere, tanquam se et Moyse ante illos constitutis. Propter legem Moysi circumciditis, quando etiam sabbatum occurrerit; et ego sanitatum faciendarum beneficentiam non vultis ut exhibeam per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Dominus sabbati, salutis est auctor: et servilia opera prohibiti estis facere sabbato; si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Numquid servile opus est, hominem sanare per sabbatum? Manducatis et bibitis ut aliquid dicam ex admonitione D
Abbreviated transcription (Latin):
indiebus ebdomadis: ipsa nos circuncidit. Audi circuncisos uera petra.
apło monente. Si gͦ resurrexistis cum xp̃o. quae sursum sunt sapite. ubi
Circuciss loquitur. Resurrexit xp̃s. abstulit uobis desideria carnalia:
abstulit concupiscentias malas. abstulit suꝑfluum cum quonati eratis:
multo peuis quod male uiuendo addideratis. Circunrisi ꝑpetram: quare ad¬
huc sapitis terram.a Et ad extremum quid legem dedit moyses & circuneiditis
hominem sabbato. intelligite hoc significari opus bonum quod ego feci totũ
hominem sanum sabbato: quia & curatus ẽ. ut sanꝰ ẽẽt. incorpore. & ere¬
dit ut sanus ẽẽt. in anima. Nolite uidicare ꝑsonalit̃: s rectum udicium
iudicate. Quid ẽ. hoc. & modo quia ꝑ legem moysi circunciditis sabbato:
non irascimini moysi : & quia ego die sabbati sanum feci hominem. irascunini¬
michi.& Personaliter iudicatis: ueritatem attendite. Ego non me praefero

Expanded text:
in diebus hebdomadis, ipsa nos circumcidit. Audi circumcisos vera petra, in diebus hebdomadis, ipsa nos circumcidit. Audi circumcisos vera petra, Apostolo admonente: Si ergo resurrexistis cum Christo; quae sursum sunt quaerite, ubi Circumcisis loquitur: Resurrexit Christus, abstulit vobis desideria carnalia, abstulit concupiscentias malas, abstulit superfluum cum quo nati eratis, et multo pejus quod male vivendo addideratis; circumcisi per petram quare adhuc sapitis terram? Et ad extremum quia Legem dedit Moyses, et circumciditis hominem sabbato, inthominem in sabbato salvum; quia et curatus est, ut sanus esset in corpore; et credidit, ut sanus esset in anima. « Nolite judicare personaliter, sed recte judicium judicate. Quid est hoc? nisi quia si per legem Moysi circumciditis Sabbato, non irascimini Moysi; et quia ego die Sabbati samihi. Personaliter judicatis, veritatem attendite. Ego non me praefero
Abbreviated transcription (Latin):
cuncisio. Et quid ẽ. eircunciso. nis carnis expoliatio. & dignificat ergo
ista circuncisio. expoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non gͦ
sine causa data ẽ. & in eomenbro fieri uissa: qm̃ꝑ illud menbrum ꝓcreatur
creatura mortalium. & per unum hominem mors: sicut peruiuim ho¬
minem refurrectio mortuorum. & ꝑunum hominem peccatum intr.
inmundum: & ꝑ peccatum mors. Idõ quisq cum prȩputio mortuorum.¬
nascitur: quid om̃is homo cum uitio propaginis nascitur. Et non mundat
ds siue auitio cum quo nascitur. siue auitiis quae male uiuendo addimus.
enim petrinis circuncidebant: & petrae nomine. xp̃m figurabant. & prȩ¬
sentem non agnoscebant: s insuper eum occidere cupiebant. Quare autem
octauo die. nisi quia post septimum sabbati dñs die dominicoresurrexit.o
Engo resurrectio xp̃i qude facta ẽ. tercio quidem die passionis s octauo die

Expanded text:
cumcisio: et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo cumcisio: et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non ergo sicreatura mortalium: Et per unum hominem mors, sicut per unum hominem resurrectio mortuorum; et per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors. Ideo quisque cum praeputio nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascDeus sive a vitio cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vivendo addimus, enim petrinis circumcidebant, et petrae nomine Christum figurabant: et praesentem non agnoscebant, sed insuper eum occidere cupiebant. Quare autem octavo die, nisi quia post septimum sabbati Dominus die dominico resurrexit? Ergo resurrectio Christi, quae facta est tertio quidem die passionis, sed octavo die
Abbreviated transcription (Latin):
A braham quippe primus: accepit circuncisionem. adño. & uisabbato cir¬
datis: accepistis inlege ut uacetis septimodie. Si octauus dies illius quinatꝰ e
occurrerit addiem septimum sabbati. quid facietis Uacabitis. ut serue¬
tis sabbatum. an arcuncidetis. ut impleatis sacramentum dici oetaui. o¬
S ed noui inquit: quid facitis. Crrciditis hominem. Quare .a: &uia circun-¬
ciso ꝑtince ad aliquod signaculum salutis. & non debent homines sabbato
uacare asi salite Ergo. ner inichi israscamini: qui sanum feci totum homi¬
nan sabbato. Si circuncisionem inquit accipit homo insabbato ut non sol¬
uatur lex mox si. aliquid enim ꝑmos sen in illa constitutione circuncisio-¬
nissa lubriter institutum ẽ: michi oꝑanti salutem in sabbato. quare in¬
dignamini. o Forteenim illa eircuncisio ipsum dnm significabat: cui
isti curanti & sananti indignabantur. Iussa ẽ. enim ad hib̃i octauo die cir-¬

Expanded text:
Abraham quippe primus accepit circumcisionem a Domino . Et in sabbato cirAbraham quippe primus accepit circumcisionem a Domino . Et in sabbato cirie ; accepistis in Lege ut vacetis septimo die : si octavus dies illius qui natus est occurret ad diem septimum sabbati, quid facietis? Vacabitis, ut servetis sabbatum; an circumcidetis, ut impleatis sacramentum diei octavi? Sed novi, inquit, quid faciatis. Circumciditis hominem. Quare? Quia circumcisio pertinet ad aliquod signaculum salutis, et non debent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec mihi irascamini, quia salvum feci totum hominem sabbato: si circumcisionem, inquit, accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi aliquid enim per Moysen in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum est, mihi operanti salutem in sabbato quare indignamini? 5. Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti curanti et sananti indignabantur. Jussa est enim adhiberi octavo die cir
Abbreviated transcription (Latin):
buntur abub̾tate domus tuae: & torrentt uoluptatis tuat potabis eos. qm̃
apudte ẽ. fonsuitȩ: & inlumine tuo uidebimus lumen. Haec ẽ. salus quac
adbonos ꝑtin&. quos appellauit filios hominum: cum supra dixis set
homuies & iumenta saluos faciesdñe. Quid eium. Iuli homines. nonerant
filii hominum: ut cum dixissoe homines. sequeretur & dicerde. filirraie
hominum ⁊ & uamius non aliuderant homines. & aliud filit hominu.
nontamen arbitror sine aliqua significatione distinctionis. hoc dixisse sbm
scm. Homines adprimum adam: Filii hominum ad xp̃m. Foret enim ho¬
mines ꝑtinent adprimum hominem. filii autem hominum: ꝑtinent
adfilium hominis. Unum opus feci: & omnes miramini. & continuo
subiungit. Propterea moy ses dedit uobis circuncisionem. Bene factum ẽ
ut accipetis circuncisionem a moy se. Nonquia ex moxse ẽ: s expatribus.

Expanded text:
buntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos; quoniam buntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos; quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen . Haec est salus quae ad bonos pertinet, quos appellavit filios hominum; cum supra dixisset, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quid enim? illi homines non erant filii hominum, ut cum dixisset, Homines, sequeretur et diceret, Filii autem hominum; quasi aliud erant homines, et aliud filii hominum? Non tamen arbitror sine aliqua significatione distinctionis hoc dixisse Spiritum sanctum. Homines ad primum Adam, filii hominum ad Christum. Forte enim homines pertinent ad primum hominem: filii autem hominum pertinent ad Filium hominis. 4. Unum opus feci, et omnes miramini. Et continuo subjungit: Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem. Bene factum est ut acciperetis circumcisionem a Moyse. Non quia ex Moyse est, sed ex Patribus.
Abbreviated transcription (Latin):
&x moritur. & cum reparatur : mors differtur. non aufertur. Tam̃
fr̃s: etiam ipsa salus adño ẽ. Per quem lib& detur : quocunq cura¬
te &r ministrante imꝑtiatur: ab illodatur a quo ẽ. omissalus
cui dicitur inpsalmo. Honines & umenta saluos facies dne: sicut multipli-¬
casti miscdiam tuam ds. Quia enim ds̃ es: inultiplicata miscđia tua per¬
uenit & iam ad salutem carnis humanȩ: ꝑuenit & iam adsalutem mu-¬
torum auimalium. Sed qui das saluten carnis: hominibus iumentisq
communen. nunquid nulla salus. ẽ. quamseruas hominibus.a Est certe
alia. quae non solum communis :. nonẽ. hominibus & iumentis. sed nec
ipsis hominibus communis ẽ. bonis & malis. Deniq cumibi deista salute
dixissꝵ: quam communiter accipiunt pecora & homines. propter: illam
salutem quam sperare debent homines:: sed boni homines. secutus adiunxit
Filii autem hominum: subtegmine alarum tuarum sꝑabiuit. Inebria nꝰ¬

Expanded text:
et moritur; et cum reparatur, mors differtur, non aufertur. Tamen, et moritur; et cum reparatur, mors differtur, non aufertur. Tamen, fratres, etiam ipsa salus a Domino est, per quemlibet detur: quocumque curante et ministrante impertiatur, ab illo datur a quo est omnis salus, cui dicitur in Psalmo, Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Quia enim Deus es, multiplicata misericordia tua pervenit etiam ad salutem carnis humanae, pervenit etiam ad salutem mutorum animalium: sed qui das salutem carnis hominibus jumentisque communem, numquid nulla salus est quam servas hominibus? Est certe alia quae non solum communis non est hominibus et jumentis, sed nec ipsis hominibus communis est bonis et malis. Denique cum ibi de ista salute dixisset, quam communiter accipiunt pecora et homines; propter illam salutem quam sperare debent homines, sed boni homines, secutus adjunxit, Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt: inebria
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs autem non plane turbatus : sed in sua ueritate tranquillus. non reddidit
malum promalo: nec maledictum promaledicto. Quibiis si dicer&e
demonium habetisuos: uerum utiq dicer&. Non enim talia illi ueritati
lcerent: nisi eos diaboli falsitas irritar&e. Quid gͦ respondit. a. Audia
tranquille: & tranquillum bibamus. Unum opus feci : & omnes
miramini. Tanquain dicens. Quid si omĩa oꝑamea uideretis. a Ipsuis
enim oꝑaerant. qude mninundo uidebant: & ipsum qui fecit omnia
ionuidebant. Fecit unamrem: & turbati sunt: quia sanum fecit
hominem sabbato. Quasiuͦ si quisquam aegrotum sabbato sinceraroȩ
alius illum sanum feciss&ȩ: quam ille qui eos scandalizauit. quia
unum hominem sabbato sanum fecit. Quis enim alius alios saluos fecit.
quam ipsa salus: qui illam salutem quam dedit huic homini. dat
& uimentis.a Salus enim corporalis erat. Salus carnis: & reparat᷑

Expanded text:
Dominus autem non plane turbatus, sed in sua veritate tranquillus, non reddidit Dominus autem non plane turbatus, sed in sua veritate tranquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto . Quibus si diceret, Daemonium habetis vos; verum utique diceret. Non enim talia illi veritati dicerent, nisi eos diaboli falsitas irritaret. Quid ergo respondit? Audiamus tranquille, et tradmiramini. Tanquam diceret: Quid si omnia opera mea videretis? Ipsius enim opera erant quae in mundo videbant, et ipsum qui fecit omnia, non videbant: fecit unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem sabbato. Quasi vero si quisquam aegrotus sabbato sinceraret, alius illum sanum fecisset quam ille, qui eos scandalizavit, quia unum hominem salvum fecit sabbato. Quis enim alius alios salvos fecit quam ipsa salus; qui illam salutem quam dedit huic homini, dat et jumentis? Salus enim corporalis erat. Salus carnis et reparatur,
Abbreviated transcription (Latin):
camus. Nonne moyses inquit dedit uobis legem. & nemo ex uobis facit
legem. a Quid me quęritis interficere. a Idõ eium quęritis mne int̾ficere.
quia nemo ex uobis facit legem. Nam si legem faceretis: inipsis litteris
xp̃m agnosceretis: & praesentem non occideretis. Et illi responderunt
Respondit enim turba: respondit quasi turba. uon ꝑtinentia ad ordinẽ
s ad ꝑturbationem. Deniq turba turbata: uidete quid responderit.
Demonium habes. Quiste quęrit occidere. a Quasi non peuis fuit dicere
lemonium habes: quam euin occidere. Ei quippe dictum ẽ. quod de.
monium haboꝵ : qui demones expellebat. Quid possoe aliud dicere t᷑ba
turbulenta. ⁊ Quid poss&e aliud olere cȩnum commotum.m Turba turba¬¬
ta ẽ. Unde.a aueritate. Turbam lippitudinis: turbauit claritas lucis.
culi enim non habentes sanitatẽ: non possunt ferre luminis claritater

Expanded text:
t t Legem? Quid me quaeritis interficere? Ideo enim quaeritis me interficere, quia nemo ex vobis facit Legem: nam si Legem faceretis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis. Et illi responderunt: Respondit ei turba. Respondit quasi turba non pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem: denique turba turbata videte quid responderit: Daemonium habes; quis te quaerit occidere? Quasi non pejus fuerit dicere, Daemonimonium habebat qui daemones expellebat. Quid possit aliud dicere turba turbulenta? quid possit aliud olere coenum commotumta est; unde? A veritate. Turbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi enim non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
consequitur. Dñm loquentem audiebant & discipu li
& uidaei. Ueritatem loquentem audiebant &ȩ ueraces ꝙ
mendaces. Caritatem loquentem audiebant : & amici.
& inunici. Bonum loquentem audiebant: & boni & mali. Illi audieban
sedille discerneb at. Et quibus sermo prodess& & ꝓfuturus ẽẽt. uidebat
& preuidebat Inillis enim quitunc erant uidebat: innobis qui futuri eramꝰ
pracuidebat. Nositaq sic audiamꝰ euangelium: quasi praesentem dnm. Nec
dicamus. õ illi felices quieum uidere potuer̃: quia multi ineis qui uiderunt
e occiderunt. multi autem in nobis qui non uiderunt: & crediderunt. Qu
enim pracciosum sonabat deore dñi : & propter nos scriptum ẽ. & nobis
seruatum. & propter nosrecitatum : & recitabitur etiam propter posteros
nros. & donec scłm finiatur. Sursum ẽ. dñs : s & iam hic ẽ. ueritas dñs.
Corpus enim in quo resurrexit. uno loco eẽ. potest: ueritas eius ubiq dif¬
usa ẽ. Dñm gͦ audiamus: & quod ipse donauerit de u̾bis eius & nos di

Expanded text:
m loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquentem audiebant, et veraces et mendaces; charitatem loquentem audiebant et amici et inimici; bonum loquentem audiebant et boni et mali. Illi audiebant, sed ille discernebat; et quibus sermo prodesset et profuturus esset, videbat et praevidebat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Domini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. Sursum est Dominus: sed etiam hic est veritas Dominus. Corpus enim Domini in quo resurrexit, uno loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est. Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis eju
Abbreviated transcription (Latin):
una : non diceretur. mea doctrina non ẽ. mea. Utiq si non tua doctrina
non ẽ. tua. õdnẽ cuuis ẽ. nisi alius sit cuiussit.a quod dixisti: sabellia
non intelligunt. Nonenim trinitatem uiderunt : sed sui cordis errorem
secuti sunt. Nos cultores trinitatis & unitatis: patris & filii & sp̃sscĩ. &
cristus. extollens se sicut apłs dicit: supraomne qͥ dr ds & qͥ colitur

Expanded text:
una, non diceretur, Mea doctrina non est mea. Utique si tua doctrina una, non diceretur, Mea doctrina non est mea. Utique si tua doctrina non est tua, o Domine, cujus est, nisi alius sit cujus sit? Quod dixisti, Sabelliani non intelligunt: non enim Trinitatem viderunt, sed sui cordis errorem secuti sunt. Nos cultores Trinitatis et unitatis Patris et Filii et Spiritus shristus, extollens se, sicut Apostolus ait, supra omne quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ. gͦ. credẽ in eum. a Credendo amare: credendo diligere. credendo in
eumire. & eius inenbris incorporari. Ipsa ẽ. gͦ fides: quam de nobis exigit
ds̃. Et non inuenit quod exigat: nisi donauerit quod inueniat. auae fides.
nisi quamdefinit alio loco apostolus. plenissime dicens: neq circuncisio
aliquid ualo. neq prȩputium. s fides quae ꝑ dilectionẽ operatur.a
Non qualiscunq fides: sed fides quae ꝑdilectionem oꝑatur. Haec inte sit: &
intelliges doctrinam dĩ. Quid enun intelliges. Quia doetrina ista non
est mea : sed euis qui misit me. Idẽ. intelliges quia xp̃s filuuis dĩ. qui est
doctrina patris : non ẽ. ex se ipso. s filius ẽ. patris. Sabellianam heressin
sententia ista dissoluit. sabelliani enim: dicere ausi st̃ ipsum eẽ. filium.
qui ẽ. & pater. Duo ẽẽ. nomina: s unam rem. Sĩ duo ẽẽnt. nomina & res

Expanded text:
Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam definivit alio loco Apostolus plenissime dicens: Neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur ? Non qualiscumque fides, sed fides quae per dilectionem operatur: haec in te sit, et intelliges de doctrina. Quid enim intelliges? Quia doctrina ista non est mea, sed ejus qui misit me: id est, intelliges quia Christus Filius Dei, qui est doctrina Patris, non est ex seipso, sed Filius est Patris. 7. Sabellianam haeresim sententia ista dissolvit. Sabelliani enim dicere ausi sunt ipsum esse Filium qui est et Pater; duo esse nomina, sed unam rem. Si duo essent nomina, et res
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt. Quiauͦ quod ait. siquis uoluerit uoluntatem eius facere. hoc ꝑtincȩ
dcredẽ: ut diligentius intelligatur. opus ẽ. nobis ipso dñ onr̃o expositore. ut¬
indic&̧ nobis. utrum uera adcredẽ ꝑtineat: facere uoluntatem patris eiꝰ. Auis nesciat
hoc ẽẽ. facere uoluntatem dĩ. oꝑari opis eiuis. idẽ. quod illi placoe.a Ipse autem
dñs aꝑte alio locodicit. hocẽ. opus di: ut credatis in eum quem ille misit. Ut
redatis in eum: non ut credatis ei. Sed sicreditis in eum: creditis ei. Non autem
continuo qui credit ei : credit in eum. Nam & demones credebant ei : & non
credebant in eum. Rursus etiam de apostolis ipsius: possumus dicere. Credimꝰ
paulo: sednoncredimus in paulum. Credimꝰ petro: s non credimus inpetrum.
Sredenti enim in eum qui ustificat impium: deputatur fides eiꝰ adiustitiar

Expanded text:
intelligunt. Quia vero quod ait: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, » hoc pertinet intelligunt. Quia vero quod ait: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, » hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Doindicet nobis utrum revera ad credere pertineat facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat hoc ese facere voluntatem Dei, operari opus ejus, id est quod illi placet? Ipse enim Dominus aperte alio loco dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam .
Abbreviated transcription (Latin):
dñs xp̃s hoc tam ꝓfundum non om̃s intellecturos. & inconsequenti dedit
consilium. Intelligere uis: crede. Ds enim ꝑ propħam dixit. Nisi credide¬
ritis : non intelligetis. Ad hoc ꝑtinoe: quod etiam hic dñs secutus adiunx
Siquis uoluerit uoluntatem euis facere: cognosca dedoctrina. utrum ex
dõsit: anego ame ipso loquar. Quid ẽ. hoc. siquis uoluerit uoluntatem
eius facere. & Sed ego dixeram. si quis crediderit: & hoc consiliũ dedeiã.
Sinon intellexisti inquam: crede. Intellectus enim: merces ẽ. fidĩ. Ergo noli quae.¬
rere intelligere ut credas: sedcrede ut intelligas. qnĩn nisi credideritis: non intelle-¬
getis. Cum gͦ ad possibilitatem intelligendi consilium dederim : oboedientiam
ia : inuenimus cum dixisse. Siquis uoluerit uoluntatem eus facere : cognoscos
uoluntatem euis facere: hoc ẽ. credere. S quia cognosex. hocẽ. intellig&: omnes

Expanded text:
Dominus Christus hoc tam profundum non omnes intellecturos, et in consequenti dedit Dominus Christus hoc tam profundum non omnes intellecturos, et in consequenti dedit consilium. Intelligere vis? crede. Deus enim per prophetam dixit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ad hoc pertinet quod etiam hic Dominus secutus adjunxit: Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina, utrum ex Deo sit, erit facere? Sed ego dixeram, si quis crediderit; et hoc consilium dederam, si non intellexisti, inquam, crede. Intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intelligere ut credas, sed crede ut intelligas; quoniam nisi credideritis, non intelligitis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi consilium dederim obedientiam ia invenimus eum dixisse: Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc est, untatem ejus facere, » hoc est credere: sed quia cognoscit, hoc est intelligit, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. nec inter generatam atq generatum. aliquod inter fuisse temporis
interuallum: tamen hoc seruato & custodito ista dicimus. quod ille pat̾. e
iste filius. Later autemnone. sinon habeat filium: & filius non ẽ. si non
habeat patrem. Sedtamen filius: dĩ de patre. Pater autem ds: sed non defi-¬
lio. Pater filii: nonds̃ defilio. Ile autem filius patris: & ds̃ depatre. Dñs
enim xp̃s: dicitur lumen ex lumine. Lumen gͦ quod non ex lumine. &
umen aequale quod ex lumine: simul unum lumen. non duo lumina
Suntelleximus: dõ grãs. Siquis autem parum intellexit.: fecit homo quo
usq potuit. cetera uideat unde sper&. Forinsecus ut operariĩ possumus
plantare & rigare : seddĩ ẽ. incrementum dare. Mea inquit doctrina non
est mea : sedeius qui misit me. Audiat consilium: qui dicit nondum int¬
lexi. Magna quippe res & profunda. cum fuissoꝵ dieta: uidit utiq ipse

Expanded text:
tiam, nec inter generantem atque generatum aliquod interfuisse temporis tiam, nec inter generantem atque generatum aliquod interfuisse temporis intervallum; tamen hoc servato et custodito ista dicimus, quod ille Pater est, ille Filius. Pater autem non est, si non habeat Filium; et Filius non est, si non habeat Patrem: sed tamen Filius Deus de Patre; Pater autem Deus, sed non de Filio. Pater Filii, non Deus de Filio: ille autem Filius Patris, et Deus de Patre. Dominus enim Christus dicitur Lumen ex Lumine. Lumen ergo quod non ex lumine, et Lumen aequale quod ex Lumine, simul unum Lumen, non duo lumina. 6. Si intelleximus, Deo gratias: si quis autem parum intellexit, fecit homo quo usque potuit, caetera videat unde speret. Forinsecus ut operarii possumus plantare et rigare, sed Dei est incrementum dare . Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Audiat consilium, qui dicit, Nondum intellexi. Magna quippe res et profunda cum fuisset dicta, vidit utique ipse