comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incidunt in temptationem et laqueũ. et desidia
multa et noxia. quȩ mergunt homines mintentum et
ꝑditionẽ. Radix enim ẽ omniũ maloꝵ auaricia. Qͣm
quidam appetentes. afide ꝑerrauerunt. et inseruert̃
se dolorib multis. Quib gͦ t̾renȩ diuitiȩ in illa ua¬
statione ꝑierunt. si eas sic habebant que madmodũ
ab isto foris pauꝑe intus diuitȩ audierant. id est simũ¬
do utebant᷑ tanquam ñ utentes: potuerunt dicẽ
qd̾ ille grauit̃ temptatꝰ. et minime suꝑatꝰ. Nudus
eriui de utero matris meç nudus reu̾tar in t̾ram. Dñs
dedit dñs abstulit. sicut domino placuit ita factũ
est sit nom̃ dñi benedictum: ut bonꝰ seruus magnas
facultates haberet ipsam sui dnĩ uoluntatẽ. cui pe¬
dissequus ite ditesceret. nec contristaret᷑ eis reb
uiuens relictis. quas cito fuerat moriens relicturꝰ.
Illi autem infirmiores qͥ trenis his bonis quãus ea

Expanded text:
incidunt in tentationem et laqueum et desideria incidunt in tentationem et laqueum et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domest: sit nomen Domini benedictum : ut bonus servus magnas facultates haberet ipsam sui Domini voluntatem, cui pedissequus mente ditesceret, nec constristaretur eis rebus vivens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamvis ea
Abbreviated transcription (Latin):
illa quib in hac uita ñ indebitisutitur. s plusqͣm de¬
buit delectat᷑. Deinde hñt aliam causamboni. qr̃
temporalib affligant᷑ malis. qualc̃ habuerit iob
ut sibi tpse humanꝰ animꝰ sit ꝓbatus. et cognitꝰ. qͣnta
untute pietatis gratis dm̃ diligat. Quib recte consi¬
ciderit fidelib et piis qd̾ eis ñ in bonum uerteret᷑:
nisi forte putandumẽ. apłicam illam uacare senten¬
tiam uͥ ait. scimus quia diligentib dm̃ omĩa coo¬
ꝑantur inbonum. Amiserunt omnia q̃ habebant.
Nunqͥd fidem: Nunqͥd pietatẽ: Nunquid int̾ioris
hominis bona. qui ẽ añ dm̃ diues: Hȩ sunt opes
xp̃ianoꝵ: quib opulentꝰ dicebat apłs. Est autẽ
questus magnꝰ piecas. cũ sufficientia. Dichil enim
intulimꝰ inhunc mundum: s nec auferre aliqͥd
possumꝰ. Habentes aũt uictum et tegumentũ: hil
contenti si mus. Nam qui uolunt diuites fieri:

Expanded text:
illa quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam deilla quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Deinde habent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum diligat. CAPUT X. Quociderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus. Habentes autem uictum et tegumentum his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
lium penarũ afflictione punire Flagellant᷑ enĩ si¬
mul. ñ quia simul agunt malam uitam. s qr simul
amant temprãlem uicam:. non qͥdem equalit̃. sed
tam̃ simul: quam bom contempnere deberent:
ut illi correpti atq correcti consequerent᷑ et̃nam.
Ad qͣm conseq̃ndam si nollent ẽẽ socii. ferrent᷑ et di¬
ligerent᷑ inmici: quia donec uiuunt semꝑ incer¬
tum ẽ. utrum uoluntatẽ sint in meliꝰ mutaturi.
Qua inre. ñ utiq parem. s longe grauiorem hñt
monet᷑: sanguinc̃ aut̃ eiꝰ de manu speculatoris reqͥ¬
ram. Ad hoc enim speculatores. hoc ẽ ppłoꝵ p̃posit.
consticuti sunt męccłis: ut ñ parcant obiurgando
peccata. Nec ideo tñ abhuiꝰmodi culpa penitꝰ alienꝰ ẽ.
qui licet p̃positus non sit. in eis tñ quib uitȩ huiꝰ
necessitate coniungit᷑. multa monenda uł arguen¬
da nouit et negligit: deuitans eoꝵ offensiones. ꝓpt̃

Expanded text:
lium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim silium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere deberent, ut illi correpti adque correcti consequerentur aeternam, ad quam consequendam si nollent esse socii, ferrentur et diligerentur inimici, quia donec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem sint in melius mutaturi. Qua in re non utique parem, sed longe grauiorem habent morietur, sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, ut non parcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter
Abbreviated transcription (Latin):
irreciti sunt. et uictu paruo ac tegum̃to utuntus.
plerumq suȩ famȩ acsaluti duminsidi as atq
impetꝰ malorum timent. ab eoꝵ rep̃hensione seli
abstinent. Et qͣmuis ñ intantum eos metuant. ul
ad similia ꝑpetranda quib libet eors trorib atq
imꝓbitatib cedant: ca ipsa tñ quȩ cum eis ñ ꝑpe¬
trant nolunt plerumq corriꝑe. cum fortasse pol¬
sint aliquos corripiendo corrigere. ne siñ potul¬
ea consideratione qua suam famam acsalutẽ uident
ẽẽ necessariam. utilitati crudiendoꝵ hominũ: s ea
potius infirmitate qua delectat lingua blandiens et
humanus dies. et reformidat᷑ uulgi iuditium. et car¬
nis excruciatio uł ꝑemptio. hoc ẽ ꝓpt̃ quedã cupidi¬
tatis uincula. ñ ꝓpt̃ officia caritatis. Nonmͥ itaq
uidet᷑ hȩc parua esse causa. quare cum mal flagellen¬
tur et boni: qñ dõ placet ꝑditos mores etiam tempora¬

Expanded text:
inretiti sunt et uictu . paruo ac tegimento utuntur, inretiti sunt et uictu . paruo ac tegimento utuntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potueea consideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam tempora
Abbreviated transcription (Latin):
horrent. parcunt tam̃ peccatis alienis. que de do¬
cere aut obiurgare deberent. dum eoꝵs offensiond
cauent. ne sibi noceant in his reb quib licite bo¬
ni atq innocentes utunt᷑: s cupidiꝰ qͣm oporte¬
bat eos qui in hoc mundo peregrinant᷑. et spem
suꝑnȩ patriȩ p̃se gerunt. Hon solũqͥipeinfirmiors
uitam ducentes coniugalẽ. filios habentes uel hab̾e
querentes. domos ac familias possidentes. qͦs apłs
inçcełiis alloquit᷑. docens et monens quẽ admodũ
uiuerc debeant et uxores cum maritis. et mariti
cum urorib et filii cum parentib et parentes cũ
filiis. et serui cũ dñis. et domini cum seruis. multa
temporalia. multa t̾irena libent̃ adipiscunt᷑ et mole¬
stę amittunt. ꝓpt̃ quȩ aud ent homines offendẽ hem¬
nes quoꝵs sibi uita contaminatissima et conscelcia¬
tissima displicet: uerum etiam hi qui suꝑiorem
uitȩ gradum tenent. nec conugalib uinculis

Expanded text:
horrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedohorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi uita contaminatissima et consceleratissima displicet; uerum etiam hi, qui superiorem uitae gradum tenent nec coniugalibus uinculis
Abbreviated transcription (Latin):
siue quas amitt̾e formidat infirmitas. itaut qͣmiuis
bonis maloꝵ uita displiceat. ideo ut cum eis ñ inci¬
dant m illam dampnationẽ quȩ post hanc uitã
talib p̃parat᷑. tñ quia ꝓpt̾ea peccatis eoꝵs damp¬
nabilib parcunt. dum eos in suis licet leuib et
uenalib metuunt. iure cum eis temporaliter fla
gellant᷑: qͣmuis inȩternum minime puniantur.
Iure istam uitam qñ diuinitꝰ affligunt᷑. cũ eis ama¬
ram sentiunt: cuiꝰ amando dulcedinem. peccantib̾
eis amari eẽ noluerunt. Nam si ꝓpt̃ẽa quisq ob¬
uirgandis et corripiendis male agentib parcit. q
oportunius tempus inquirit. uł eisdem ipsis me¬
cuit ne deteriores ex hoc efficiant᷑ uł ad bonam uitã
et piam crudiendos impediant alios infirmos. sup
primant atq auitant a fide: ñ uidet᷑ eẽ cupiditats
occasio. s consiliũ caritatis. Illud ẽ culpabile. qd̾
hi qui dissimiliter uiuunt. et amalors factis ab¬

Expanded text:
siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuisiue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuibonis malorum vita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam dampnacionem, que post hanc vitam talibus preparatur, tamen, quia propterea peccatis eorum dampnabilibus parcunt, dum eos in suis licet levibus et venialibus metuunt, iure cum eis tempgellantur, quamuis in aeternum minime puniantur, iure istam uitam, quando diuinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis ab
Abbreviated transcription (Latin):
cepto enim qd̾ tinusquisq qͣmlibet laudabilit̃ uiueis.
cedit in quibꝰdam carnali concupiscentiȩ. et si ñ ad
facinoꝵs immanitatem et gurgitẽ flagitioꝵ atq im¬
pietatis abͥominationem. ad aliqua tñ peccata uł ra¬
ra. uel tanto crebriora quanto minora: hoc gͦ excepto.
quis tandem facile reꝑitur: qͥ eosdem ipsos ꝓpt̃ quoꝵ
horrendam suꝑbiam. luxuriamq et auaritiã. atq
execrabiles iniquitates et impietates. ds̃ sic̃ minan¬
do p̃dixit conterĩ t̾ras. sic habeat ut habendi sunt
sic cum eis uiuat. ut cum talib uiuendum ẽ: Ple¬
rumq enim ab eis docendis. ac monendis. aliqñ etiã
obiurgandis et corripiendis male dissimulatur:
uł cum laboris piget. uel cum os eoꝵ coram uere¬
cundam̃ offendere. uel cum eoꝵ inimicicias deui¬
tamꝰ. ne impediant ex et noccant inistis temporalib
reb. siue quas adipisci adhuc appetit nr̃a cupiditas.

Expanded text:
cepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum inmanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas,
Abbreviated transcription (Latin):
sub eadem tribula stipule cõminuunt᷑. frum̃ta pur¬
gant᷑ nec ideo cumoleo amurca confundit᷑. qr eodẽ
p̃li pondere exprimit᷑: ita una eademq uis irruens.
bonos ꝓbat. purificat. eliquat: malos dampnat.
uastat. exterminat. Unde in eadẽ afflictione. mali
dm̃ detestant᷑ atq blasphemant: boni autẽ p̃cant᷑
et laudant. Tantũ aũ int̃ ẽ ñ qualia s quał qͥsq patiat᷑
Nampari motueragitatũ putorẽ suũet exalat horribilit̃
cenum: et suauiter fraglat unguentũ. Quidgͥ m illa¬
rerum uastitate xp̃iani passi sunt. qd̾ ñ eis magis fide¬
lit̃ ista considerantib ad ꝓuectum ualeret: Primo
qd̾ ipsa peccata quib ds̃ indignatꝰ impleuit tantis
calamitatib mundũ. humilit̃ cogitantes. qͣmuis
longe absint afacinorosis. flagitiosis. atq impiis:
tñ ñ usq ad eo se a delictis deputant alienos. ut nec
temporalia ꝓ eis se mala ꝑpeti iudicent dignos. Ex¬

Expanded text:
sub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta pursub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ita una eademque uis inruens bonos probat purificat eliquat, malos damnat uastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur adque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum et suauiter fragrat unguentum. CAPUT rerum uastitate Christiani passi sunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad prouectum ualeret? Primum quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus inpleuit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamuis longe absint a facinerosis flagitiosis adque inpiis. tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
dit tam̃ ds̃ sepe etiam in his distribuendis. euiden¬
tiꝰ opationem suam. Nam si nunc omt̃ peccatum
manfesta plecteret pena: nichil ultimo iudicio reserua¬
riputaret᷑. Rursus sinullum peccatum nc̃ puniret
aꝑta diuinitas: nulla esse diuina ꝓuidentia cred̾et᷑.
Similit̃ in reb scdis. siñ eas ds quib dam petentib
euidentissima largitate concederet: ñ ad cũ ista ꝑti¬
nere diceremꝰ. Itemq si omnib eas petentib daret:
ñ nͥ ꝓpter talia p̃mia seruiendum illi eẽ arbitrarem᷑.¬
Dec pios nos faceret talis seruitus: s potius cupidos et
auaros. Hȩc cumita sint: quicq boni et mali parit̃
afflicti sunt. ñ ideo ipsi distincti ñ sunt. quia distin¬
ctum non ẽ qd̾ utriq ꝑpessi sunt. Manet enim dissimi¬
litudo passoꝵ: etiam insimilitudine passionum. Et
licet sub eodem tormento: ñ ẽ idem uirtꝰ et uitiũ. Nã
sicut sub uno igne aurum rutilat. palea fumat. et

Expanded text:
dit tamen Deus saepe etiam in his distribuendis evidendit tamen Deus saepe etiam in his distribuendis evidentius operationem suam. manifesta plecteretur poena, nihil ultimo iudicio servari putaretur. Rursus si nullum peccatum nunc puniret aperte divinitas, nulla esse divina providentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus evidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus. Itemque omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia pnec pios nos faceret talis seruitus, sed potius cupidos et auaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter adflicti sunt, non ideo ipsi distincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et
Abbreviated transcription (Latin):
penitens thesaurizent sibi iram indic ire et reuelatio¬
nis iusti iudicii dei. qui reddet unicuiq scd̃m oꝑa eiꝰ:
tam̃ pacientia dei ad penitentiam inuitat malos. sic̃
flagellum dei ad paci entiam erudit bonos. Itẽq
miscd̾ia dci fouendos amplectit᷑ bonos: sicut leueritas
dei puniendos corripit malos. Placuit quippe di¬
uinȩ ꝓuidentiȩ p̃parare inposterum bona icstis.
quib ñ fruentur iniusti: et mala impiis. quib ñ
excruciabuntur boni. Ista uͦ temporalia bona et
mala. utrisq uoluit eẽ cõmunia. ut nec bona cupi¬
dius appetant᷑ quȩ mali quoq habere cernuntur:
nec mala turpiter cuitent᷑. quib et boni plerumq
afficiunt᷑. Int̾ ẽ autem plurimũ: qualis sit usus
uel carum itrum que ꝓsꝑe. uel carũ quȩ dicuntur
adu̾sȩ. Nambonꝰ. temporalib nec bonis etollitur.
nec malis frangit᷑. Malus autem ideo huiꝰcemodi
infelicitate punit᷑: quia felicitate corrumpit᷑. Osten¬

Expanded text:
reuelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur  malus autem ideo hujuscemodi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Osten
Abbreviated transcription (Latin):
tas ressuas: ꝓ re cõmuni hoc ẽ republica. ⁊ ꝓ eiꝰ era¬
rio contempserunt auaritiȩ resticerunt. consu¬
luerunt patriȩ consilio libero: neq delicto scd̾m
suas leges neq libidim obnoxii. His om̃ib arti¬
b tanquam uera uia nisisunt. ad honores. imꝑtũ.
glam. honorati sunt in om̃ib fere gentibꝰ. imꝑii
sui leges imposuerunt multis gentib. hodieq
literis ⁊ historia głosi sunt. pene in om̃ibꝰ genti¬
b. Nonẽ qd̾ de summi dei ⁊ ueri iusticia conque¬
iant᷑: receꝑunt mercedẽ suam. Merces aũ scõꝵ

Expanded text:
tas res suas pro re communi, hoc est republica, et pro ejus aeratas res suas pro re communi, hoc est republica, et pro ejus aerario contempserunt, avaritiae restiterunt, consuluerunt patriae consilio libero; neque delicto secundum suas leges, neque libidini obnoxii: his omnibus artibus tanquam vera via nisi sunt ad honores, imperium, gloriam: honorati sunt in omnibus fere gentibus; imperii sui leges imposuerunt multis gentibus; hodieque litteris et historia gloriosi sunt pene in omnibus gentibus. Non est quod de summi et veri Dei justitia conquerantur: perceperunt mercedem suam. C
Abbreviated transcription (Latin):
ra qm̃ uera pictate. uinnumerabil multitudine
suꝑarunt. S cũ illi eẽnt inquitate trena. qͥbꝰ ꝓpo¬
sitꝰ erat omĩum ꝓ illa officioꝵ finis incolumitas
eiꝰ. ⁊ regnũ ñ incęlo. s in t̾ra. ñ inuita ęterna s in
decessione morientium ⁊ successione morituroꝵ:
qͥd aliud amarent qͣm głam. qua uo lebant etiã
pꝰ mortẽ tanquam uiuere inore laudantium:¬
Quib gͦ ñ erat daturus ds̃ uitam ȩt̃nam cũ angłis x¬
scĩs suis in sua ciuitate cȩlesti. ad cuiꝰ societatẽ pie¬
tas uera ꝑducti. quȩ non exhibet seruitutẽ religionis
hanc eis terrenam głam excellentissimi imꝑii conce¬
det. ñ redderet᷑ marces bonis artib eoꝵ id est uir¬
tutib. quib ad tantam głam ꝑuenire nitebãt̃.
De talib enim qui ꝓpt̃ hoc boni aliquid face̾ uident᷑
ut glorificent᷑ abhominib: etiam dñs ait. A men
dico uobis ꝑceꝑunt mercedẽ suam. Sic ⁊ isti pͥua¬

Expanded text:
ra, quoniam uera pietate, et innumerabili multitudine ra, quoniam uera pietate, et innumerabili multitudine superarunt. Sed cum illi essent in ciuitate terrena, quibus propositus erat omnium pro illa officiorum finis incolumitas eius et regnum non in caelo, sed in terra; non in uita aeterna, sed in decessione morientium et successione moriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, qua uolebant etiam post mortem tamquam uiuere in ore laudantiumQuibus ergo non erat daturus Deus uitam aeternam cum sanctis angelis suis in sua ciuitate caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum, id est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boniut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam . Sic et isti priva
Abbreviated transcription (Latin):
les erant isto qͦq fomite eos quib consulebant
ad amorem illiꝰ a quo ⁊ ipsitales fierent accende¬
bant. Nam ne ꝓpt̾ humanam głam boni eẽnt.
docuerat eos magister illoꝵ dicens. Cauete fi¬
cere iusticiam usãm coram hominib: ut uideamins
ab eis. Alioquin: mercedẽ ñ habebitis apud patrẽ
ur̃m qui incelis ẽ. S rursus ne hoc ꝑuersȩ intelli¬
gentes. hominib placere metuerent. minꝰq ꝓdes¬
sent latendo qd̾ boni sunt: demonstrans qͦ fine
innotescere deb̾ent. luceant inquit oꝑa ur̃a corã
patrẽ ur̃m qui incęlis ẽ. Non gͦ ut uideamini ab
eis. id ẽ hac intentione ut eos aduos conu̾ti uelitis.
qr ñ ꝑuos aliqͥd estis: s ut głificent patrẽ ur̃m qͥ
in cęł ẽ. ad quem conũsi fiant qd estis. Hos secu¬
tisunt mrẽs. qui sceuolas. ⁊ curtios.⁊ decios. ñ si¬
bi inferendo penas. s illatas ferendo. ⁊ uirtute ue¬

Expanded text:
tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis aput vestrum, qui in coelis est . Sed rursus ne hoc perverse intelligentes hominibus placere metuerent, minusque prodessent latendo quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent, Luceant, inquit, opera vestra coram patrem uestrum, qui in caelis est. Non ergo ut uideamini ab eis, id est hac intentione, ut eos ad uos conuerti uelitis, quia non per uos aliquid estis; sed ut glorificent patrem uestrum, qui in caelis est, ad quem conuersi fiant quod estis. Hos secuti sunt martyres, qui Scaeuolas et Curtios et Decios non sibi inferendo poenas, sed inlatas ferendo et uirtute ue
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ a solo dõ ẽ ñ querentes: Item de quibꝰdam qui
in cũ crediderant et uerebant᷑ palam confiteri:
ait euangłista. Dilexerunt głam hominũ magis
qͣm dei. Quod sci apłi ñ fecerunt. Qui cũ in hislo¬
cis p̃dicarent xp̃i nom̃. uͥ ñ solum imꝓbabat᷑ sic̃
ille ait. iacentq ea semꝑ quȩ apud quosq impro¬
bant᷑. uerum etiam summę detestationis habe¬
bat᷑: tenentes quod audierant abono magistro.
eodemq medico m̃tiũ. siquis me negauerit corã
hominib negabo eum coram patre meo qͥ inclis
ẽ. uel coram angłis dei: inter maledicta ⁊ oppro¬
bria. inter grauissimas ꝑsecutiones. crudelesq
penas. ñ sunt deterriti ap̃dicatione salutis hu¬
manȩ tanto fremitu offensionis humanȩ. Et qd̵
eos diuina facientes atq dicentes diuinȩq iuuen¬
tes. debellatis quodammꝰ cordib duris. atq in¬
s eam qͦ ipsam ad dei głam referentes. euꝑ grata

Expanded text:
quae a solo Deo est non quaerentes? Item de quibusdam, qui quae a solo Deo est non quaerentes? Item de quibusdam, qui in eum crediderant et uerebantur palam confiteri, ait euangelista: Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei. Quod sancti apostoli non fecerunt; qui cum in his locis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque insed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia
Abbreviated transcription (Latin):
enim de studiis talib loqueret᷑. q̃ utiq sectanda
sunt fine ueriboni. ñ uentositate laudis humanȩ
hanc intulit uniu̾salem generalẽq sententiã.
honos alit artes. om̃sq accendunt᷑ ad studiagła.
iacentq ea semꝑ quȩ apud quosq imꝓbant᷑. Huic¬
cedit᷑. Tanto enimẽ quisq dõ similior: qͣnto ẽ ab
hac immundicia mundior. Quȩ inhac uita ec¬
siñ funditꝰ cradicat᷑ excorde. qr etiam bñ ꝓficien¬
tes animos temptare non cessat: saltem cupidi¬
tas głȩ suꝑcc᷑ dilectione iusticieꝰ ut si alicubi ia¬
cent quȩ apud quosq imꝓbant᷑. sibona si recta
sunt: etiam ipse amor humanȩ laudis erubescat.¬
⁊ cedat amori ueritatis. Tam enim ẽ hoc uitiũ mi¬
micũ piȩ fidei. simaior incorde sit cupiditas głe
qͣm dĩ timor ł amor: cit dñs diceret quomͦ potẽ¬
stis crede głam abinuicem expectantes. ⁊ głam

Expanded text:
enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, hanc intulit uniuersalem generalemque sententiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur.ceditur. Tanto enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent quae aput quosque inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantes et gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
in carmine lirico. ad repͥmendam dnandi libidi¬
nem. ita cecinit. Latius regnes. auidũ domando
sp̃m: quam si libiam remotis gradib uingas.⁊
uterq poenus sertuat uni. Ueruntam̃ qͥ libidines
turpiores fide piecatis impetrato spũ scõ. ⁊ amore
intelligibilis pulchritudinis ñ refrenant: meliꝰ
saltem cupiditate humanȩlaudis et głȩ. ñ qͥdẽ
iam scĩ s minꝰ turpes sunt. Etiam tulliꝰ hinc dis¬
simulare ñ potuit. in eisdẽ libris quos dere publi
ca conscͥpsit uͥ loquit᷑ de instituendo pͥncipe ciuita¬
tis. quem dicit alendum eẽ gła. et consequent᷑ cõ¬
memorat maiores suos multa mira atq p̃clara
głe cupiditate fecisse. Huie gͥ uitio ñ solũ ñ re¬
sistebant. uerũ etiam id excitandum et acce̾dendũ
ẽẽ censebant: putantes hoc utile eẽ reipublicȩ.
Quanqͣm nec inipsis philosophiȩ libris tulliꝰ ab
hac peste dissimulet: uͥ eam luce clariꝰ confitit᷑. Cũ

Expanded text:
in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidiin carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidines turpiores fide pietatis inpeti\'ato Spiritu sancto et amore intellegibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non pca scripsit, ubi loquitur de instituendo principe civitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter comemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ne laudata ẽ. Hinc erat domi industria qͣm cõme¬
morauit cato. ut erarium eẽt opulentum. tenues
res pͥuatȩ. uñ corruptis morib ciuiũ e contͣrio po¬
suit. publicȩ egestatem pͥuatim opulentiã. Qm
xIII
obrem cũ diu fuissent regna orientis illustria:
uoluit ds̃ ⁊ occidentale fieri qd tp̃r eẽt posteriꝰ
s imꝑn latitudine ⁊ magnitudine illustriꝰ. Idq
talib potissimũ concessit hominib ad doman¬
da grauia mala multarũ gentiũ. qui causa ho¬
noris laudis ⁊ głȩ consuluerunt patriȩ inqua
ipsam głam requirebant. salutemq eiꝰ saluti suȩ
p̃ponere ñ dubitaucrunt. ꝓisto uno uicio id ẽ amo¬
re laudis. pecuniȩ cupiditatẽ. ⁊ multa alia uicia
compͥmentes. Nam saniꝰ uidet. qui ⁊ amorẽ laudis
uitiũ eẽ cognoscit. Qd̾ nec poetam fugit oratiũ qͥ
ait. Laudis amore tumes. sunt certa piacula. quȩ
te ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemq et

Expanded text:
ne laudata est. Hinc erat domi industria, quam commene laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis moribus uitium e contrario posuit, publice egestatem, priuatim opulentiam. CAPUT XIIIob rem quam diu fuissent regna Orientis inlustria, uoluit Deus et Occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine inlustrius, idque talibus potissimum concessit hominibus ad domanda grauia mala multarum gentium, qui causa honoris laudis et gloriae consuluerunt patriae, in qua ipsam gloriam requirebant, salutemque eius saluti suae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia uitia conprimentes. Nam sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque
Abbreviated transcription (Latin):
paucos qui ꝓsuo mͦ boni erant. magna ad ministͣ¬
bonoꝵ ꝓrudentia res illa crescebat: sic̃ idem histo¬
ricus dic̃ multasibi legentr ⁊ audienti q̃ ipłs romanꝰ
domi. militiȩq mariatq t̾ra. p̃clara facinora fecerit.
libuisse se attendẽ quȩ res maxime tanta negotia su¬
stinuisset: qm̃ sciebat sepe numero. parua manu
cũ iagnis legionib hostium contendisse roma¬
nos. cognouerat paruis copis bella gesta cũ opu¬
lentis regib. sibiq multa agitanti constare dixtt.
paucoꝵ ciuium egregiam uirtutẽ cuncta patrauisse:
eoq factum ut diuitias pauꝑtas. multitudinem
paucitas suꝑaret. S pꝰquam luxu atq desidia in¬
quit ciuitas corrupta ẽ: rursus respublica magni¬
tudine siuumꝑatoꝵ atq magistratuũ uicia susten¬
tabat. Paucorum gͥ uirtꝰ ad głam. honorem. imꝑi¬
ũ. uera uia idẽ ipsa un tute nitentium. etiã acato¬

Expanded text:
paucos, qui pro suo modo boni erant, magna administrpaucos, qui pro suo modo boni erant, magna administrbonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cum opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta patrauisse, eoque factum ut diuitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. \'Sed postquam luxu adque desidia, inquit, ciuitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sui imperatorum adque magistratuum uitia sustentabat.\' Paucorum igitur uirtus ad gloriam honorem imperium uera uia, id est ipsa uirtute. nitentium etiam a Cato
Abbreviated transcription (Latin):
capitis. uͥ domi uoluptatib. hic pecuniȩ aut grẽ
seruittitis: eo fit nͣ impitꝰ fiat. inuacuam rempubli¬
cam. Qͥ audit ħ catonis u̾ba siue salustii: putat qͣles
laudant᷑ romani uet̾es. om̃s eoᷤ tales tunc fuisse ł plu¬
res. Non ita ẽ. Alioquin uera ñ eẽnt quȩ ipse itẽ scri¬
a pͥncipio: neq ampliꝰ cquo ⁊ modesto iure actũ.
qͣndiu expulsis regib quandiu metꝰ a tarqͥnio fcgt.
donec bellum graue qd̵ ꝓpt̃ ipsum cum etruria sus¬
ceptum fuerat finiret᷑. Postea uͦ scruili imꝑio patres
exercuisse plebem. regio more uerberasse. agros po¬
pulasse. et ceteris exꝑtib solos egisse inimꝑio. Qũa¬
rum discordiarum dum illi dominariuellent. illi
seruire nollent: finem fuisse bello punico scđo. ꝙr
rursus grauis metꝰ cepit urgere. atq ab illis ꝑtur¬
bationib alia maiore cura cohibe animos inqͥe¬
tos. ⁊ ad concordiã reuocare cuulẽ. S ꝑ quosdã

Expanded text:
capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat in uacuam rem publicam.\' Qui audit haec Catonis uerba siue Sallustii, putat, quales laudantur Romani ueteres, omnes eos tales tunc fuisse uel plures. Non ita est; alioquin uera non essent, quae ipse item scria principio, neque amplius aequo et modesto iure actum quam expulsis regibus quamdiu metus a Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat, finiretur; postea uero seruili imperio patres exercuisse plebem, regio more uerberasse, agrosse et ceteris expertibus solos egisse in imperio; quarum discordiarum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam reuocare ciuilem. Sed per quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
mani eẽnt uirtute magni cesar ⁊ cato: longe uirtꝰ
catonis ueritati uidet᷑ ꝓpinquior fuisse. qͣm cęsaris.
Pinde quał eẽt illo tp̃r ciuitas. ⁊ antea quał fuisset:
iudcamꝰ in ipsa sententia catonis. Nolite inqͥt cxisti
mare maiores nrõs armis rempublicã ex parua
magnam fecisse. Siita eẽt: multo pulcherrimã eã¬
nos haberemꝰ. Quippe socioꝵ atq ciuiũ. p̃terea ar¬
moꝵ ⁊ equoꝵ maior copia nob̃ quam ilł ẽ. S alia
fuere q̃ illos magnos fecerunt: q̃ nob̃ nulla sunt
Domi industria. foris iustum imꝑium. animꝰ in con
sulendo lib̃: neq delicto. neq libidini obnoxiꝰ. Pro
his. nos habemus luxuriam atq auariciam: publi¬
ce egestatem. pͥuatim opulentiam. Laudamꝰ diuiti¬
as. sequim᷑ in erciam. Inter bonos ⁊ malos discrim
nullum. Omĩa uitutis p̃mia ambitio possidet.
Neq mirũ. Ubi uos separatim sibi quisq consiliũ

Expanded text:
mani essent uirtute magni, Caesar et Cato, longe uirtus mani essent uirtute magni, Caesar et Cato, longe uirtus Catonis ueritati uidetur propinquior fuisse quam Caesaris. Proinde qualis esset illo tempore ciuitas et antea qualis fuisset, uideamus in ipsa sententia Cmare maiores nostros armis rem publicam ex parva magnam fecisse! Si ita esset, multo pulcherrimam eam haberemus. Nam quippe sociorum atque civium preterea armorum et equorum maior copia nobis, quam illis est. Sed alia fuere, que illos magnos fecerunt, que nobis nulla sunt: domi indsulendo liber, neque delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam adque auaritiam, publice egestatem, priuatim opulentiam; laudamus diuitias, sequimur inertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium
Abbreviated transcription (Latin):
b̾e cuꝑent. quẽ mał artib conabant᷑ adipisci: idẽ
doł atq fallaciis. Melius laudatꝰ ẽ cato. De illo
grabant: iuditium hominũ bñ de hominib opi¬
nantiũ. Et idõ melior ẽ uirtꝰ quȩ humano testimo¬
nio contenta non ẽ: nͥ conscientiȩ suȩ. Uñ dic̃ apłs.¬
Nam ⁊ gła nr̃a hȩc ẽ. testimoniũ conscientiȩ nĩẽ.
Et alioloco. Opꝰ autem suum ꝓbet unꝰquisq: ⁊ tc̃
in semet ipso tantum głam habcoit et ñ m altero Glo¬
riam gꝰ ⁊ honorẽ ⁊ imꝑium. quȩ sibi cxoptabant. ⁊ qͦ
bonis artib ꝑuenire nicebant᷑ boni. ñ debet seqͥ uirtꝰ:
s ipsa uircutẽ. Neq enim ẽ uera uitꝰ. nͥ q̃ ad cum finẽ
tendit. uͥ ẽ bonũ hominis quo meliꝰ ñ ẽ Uñ ⁊ honores
qͦs petiuit catopet̾e non debuit: s eos ciuitas ob eiꝰ uir¬
tutem ñ petenti dare. S cum illa memoria duo ro.¬

Expanded text:
bere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est bere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est dolis adque fallaciis. a Melius laudatus est Cato. De illo grabant, iudicium hominum bene de hominibus opinantium; et ideo melior est uirtus, quae humano testimonio contenta non est nisi conscientiae suae. Unde dicit aposNam gloria nostra haec est: testimonium conscientiae nostrae; et alio loco: Opus autem suum probet unusquisque, et tunc in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero. Gloriam ergo et honorem et imperium, quae sibi exoptabant et quo bonis artibus peruenire nitebantur boni, non debet sequi uirtus, sed ipsa uirtutem. Neque enim est uera uirtus, nisi quae ad eum finem tendit, ubi est bonum hominis, quo melius non est. Unde et honores, quos petiuit Cato, petere non debuit, sed eos ciuitas ob eius uirtutem non petenti dare. Sed cum illa memoria duo Ro
Abbreviated transcription (Latin):
S pͥmo magis ambitio qͣm auaricia. animos hõĩum
exercebat. Quod tam̃ uitium ꝓpius uirtut̾e erat.
Nam głam. honorem. imꝑiũ. bonꝰ ⁊ ignauus. eque
sibi exoptant. S ille inquit uera tua nitit᷑: huie qr
bone artes desunt dolis atq fallaciis contendit Hȩ
sunt ille bonȩ artes. ꝑuitutem scilicet ñ ꝑfallacem
ambitionẽ ad honorem ⁊głam. ⁊ imꝑtũ ꝑuenire: q̃
tam̃ bonꝰ iignauus eque sibi exoptant. s ille idc̃ bo¬
nꝰ. uera uia nitit᷑. Uiauitus ẽ qua nicit᷑ tanqͣm ad
possessionis finem: idc̃ ad głam honorẽ ⁊ imꝑium.
Hoc insitum habuisse romanos. etiam dõr. apud illo
edes indicant quas coniunctissimas constituerunt.
uirtutes ⁊ honores ꝓdiis habentes q̃ dant᷑ adõ. Uñ
intelligi potest. quem finem uolebant eẽ iurtutis. ⁊
quo eam referebant quiboni erant: adhonorẽ stilicet.
Nam mali nec habebant eamquamuis honorẽ ha¬

Expanded text:
Sed primo magis ambitio quam auaritia animos hominum Sed primo magis ambitio quam auaritia animos hominum exercebat, quod tamen uitium propius uirtutem erat. Nam gloriam honorem imperium bonus et ignauus aeque sibi exoptant; sed ille, inquit, uera uia nititur, huic quia bonae artes desunt, dolis adque fallaciis contendit.\' Hae sunt illae bonae artes, per uirtutem scilicet, non per fallacem ambitionem ad honorem et gloriamin hac re potestas nulla s aeque sibi exoptant; sed ille, id est bonus, uera uia nititur. Via uirtus est, qua nititur tamquam ad possessionis finem, id est ad gloriam honorem imperium. Hoc insitum habuisse Romanos etiam deorum aput illos aedes indicant, quas coniunctissimas constituerunt, Virtutis et Honoris, pro dis habentes quae dantur a Deo. Unde intellegi potest quem finem uolebant esse uirtutis et quo eam referebant qui boni erant, ad honorem scilicet; nam mali nec habebant eam, quamuis honorem ha
Abbreviated transcription (Latin):
rum gentium eas ipsas romanoꝵ ꝓprias artes regnandi.
atq imꝑandi et subigendi. ac debellandi popłos añpo¬
neret: ait. Excudent alii spirantia molliꝰ era. credo eqͥdẽ
uiuos ducent de marmore uultꝰ orabunt causas meliꝰ.
celiq incatꝰ describent radio. ⁊ surgentia sydera dicent:
tu regere imꝑio ppłos romane meñĩto. Hȩe tͥ erunt ar¬
tes paciq imponere mores. parcere subiectis. ⁊ debella¬
re suꝑbos. Has artes illi tanto ꝑitius exercebant. qͣn¬
tominꝰ seuoluptatib dabant: ⁊ eneruationi animi ⁊
corporis. in concupiscendis ⁊ augendis diuitiis: ⁊ ꝑil
las morib corrumpendis: rapiendo miseris ciuib lar¬
giendo scenicis turpib Uñ qui tales iam mor labes
suꝑabant atq habundabant. qñ scribebat ista salu¬
stius canebatq uirgilius: ñ ilł artib adhonores ⁊ glo¬
nam. s dolis atq fallaciis ambiebant Uñ idẽdicit

Expanded text:
rum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi rum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi adque imperandi et subigendi ac debellandi populos anteponeret, ait: Excudent alii spirantia mollius aera, Cedo equidem, uiuos ducent do marmore uultus, Orabunt causas melius caelique meatus Describent radio et surgentia sidera dicent: Tu regere imperio populos, Romane, memento Hae tibi erunt artes pacique inponere mores, Parcere subiectis et debellare superbos. Has artes illi tanto peritius exercebant, quanto minus se uoluptatibus dabant et eneruationi animi et corporis in concupiscendis et augendis diuitiis et per illas moribus corrumpendis, rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis turpibus. Unde Qui tales iam morum labe superabant adque abundabant, quando scribebat ista Sallustius canebatque Vergilius, non illis artibus ad honores et gloriam, sed dolis adque fallaciis ambiebant. Unde idem dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Tunc itaq magnum illis fuit: aut fortit̃ emo¬
ri. aut liberos uiuic. S cum eẽt ad epta lib̾tas. tanta
cupido głȩ incesserat. ut parum eẽt sola lib̾tas. nͥ
dominatio quereret᷑: dum ꝓmagno hab̾ct᷑ qd ue¬
liti loquente ioue idem poeta dicit. Quinasꝑa uino
quȩ mare nunc t̾rasq metu. celumq fatigat. conli¬
lia in meliꝰ referet. mecumq foriebit romanos mũ
dominos gentemq togatam. sic placitum. Uenis
lustris labentib ccas. cum domus assaraq phitiã
clarasq micenas. seruitio p̃met. ac uictis dñabĩ
argis. Quȩ quidem uirgiliꝰ iouem inducens tal¬
quam futura p̃dicentem: ipse iam facta recolebae
cemebatq p̃sentia. Ucrum ꝓpterea cõmemorast
illa uolui. ut ostenderem dominationẽ pꝰ lib̾tatem
sic habuisse romanos: ut in eoꝵ magnis laudibꝰ po¬
neret᷑. Hinc ẽ et illud eiꝰdem poetȩ qd̾ cum artib aliena¬

Expanded text:
bant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mobant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mori aut liberos uiuere. Sed cum esset adepta libertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, dum pro magno habetur, quod uelut loquente Ioue idem poeta dicit: Quin aspera Iuno, Quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, Consilia in melius referet mecumque fouebit Romanos rerum dominos gentemque togatam. Sic placitum. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas Seruitio premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem Vergilius Iouem inducens tamquam futura praedicentem ipse iam facta recolebat cernebatque praesentia; uerum propterea commemorare illa uolui, ut ostenderem dominationem post libertatem sic habuisse Romanos, ut in eorum magnis laudibus poneretur. Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus alia
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ salustius. temporib suis magnos ⁊ p̃claros uiros
marcũ catonem. ⁊ gaium cesarem: dicens. qd̃ diu
illa respublica ñ habuit quenquam uirtute magni
s sua memoria fuisse illos duos ingenti untute di¬
ũsis morib. In laudib autem cesaris posuit. qd̾ si¬
bi magnum imꝑium. gxercitum. bellũ nouũ ex¬
optabat: uͥ uirtus enitescere posset. Ita fidebat in
uotis uiroꝵ uirtute magnoꝵ ut excitartt inbellũ
miseras gentes. et flagello agitaret bellona sanguineo
ut manifeste ibiturtꝰ corum enitesceret. Hoc illa ꝓfe¬
cto laudis auiditas. ⁊ głȩ cupido faciebat. Amore
itaq pͥmitus lib̾tatis. post etiam dominationis
et cupiditate laudis ⁊ głe: multa magna fecerunt.¬
S reddit eis utriusq rei testimoniũ. etiam pocta
insignis illoꝵ. Inde quippe ait. Necdum tarqͥnũ
eiectum porsenna iubebat acciꝑe ingentiq urbẽ
obsidione p̃mebat. Aeneade inferrũ ꝓlib̾tate ruc¬

Expanded text:
idem Sallustius temporibus suis magnos et praeclaros uiros, idem Sallustius temporibus suis magnos et praeclaros uiros, Marcum Catonem et Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica non habuit quemquam uirtute magnum, sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, diuersis moribus. In laudibus autem Caesaris posuit, quod sibi magnum imperium, exercitum, bellum nouum exoptabat, ubi uirtus enitescere posset. Ita fiebat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut excitaret in bellum miseras gentes et flagello agitaret Bellona sanguineo, ut esset ubi uirtus eorum enitesceret. Hoc illa profecto laudis auiditas et gloriae cupido faciebat. Amore itaque primitus libertatis, post etiam dominationis et cupiditate laudis et gloriae multa magna fecerunt. Reddit eis utriusque rei testimonium etiam poeta insignis illorum; inde quippe ait: Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat Accipere ingentique urbem obsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate rue
Abbreviated transcription (Latin):
seruire uidebat᷑ in głium. dominari uͦ atq imꝑa¬
reglosum: pͥus omni studio lib̾am. deide domi¬
nam eẽ concupiuert̃. Hinc ẽ qđ regalẽ dñationẽ ñ
ferentes: annua imꝑia binosq imꝑatores sibi fecert̃.
Qui consulcsappellati sunt a consulendo. ñ reges aut
dni a regnando atq dominando: cũ et reges utiq
a regendo dicti meliꝰ uideant᷑. ut regnum a regib.
reges aut̃ ut dictum ẽ aregendo. S faustꝰ regiꝰ ñ
disciplina putata ẽ regentis. łbeniuolentia consulen¬
tis.s suꝑbia dominantis. Expulso itas rege tarqͥmo
⁊ consulib institutis. secutũ ẽ qd̃ idem auctor in
romanor laudib posuit: qd ciuitas incredibile
memoratu adepta lib̾tate. quantum breui creuit.
tanta głȩ cupido incesserat. Ista gͦ laudis auiditas
⁊ cupido głę. multa illa miranda fecit: laudabilia sci¬
licet atq głosa. scdm hominũ existimationẽ. Laudat

Expanded text:
seruire uidebatur inglorium, dominari uero adque imperaseruire uidebatur inglorium, dominari uero adque imperare gloriosum, prius omni studio liberam, deinde dominam esse concupiuerunt. Hinc est quod regalem dominationem non ferentes annua imperia binosque imperatores sibi fecerunt, qui consules appellati sunt a consulendo, non reges aut domini a regnando adque dominando\'; cum et reges utique a regendo dicti melius uideantur, ut regnum a regibus, reges autem, ut dictum est, a regendo; sed fastus regius non disciplina putata est regentis uel beneuolentia consulentis, sed superbia dominantis. Expulso itaque rege Tarquinio et consulibus institutis secutum est, quod idem auctor in Romanorum laudibus posuit, quod \'ciuitas incredibile memoratu est adepta libertate quantum breui creuerit; tanta cupido gloriae incesserat. Ista ergo laudis auiditas et cupido gloriae multa illa miranda fecit, laudabilia scilicet adque gloriosa secundum hominum existimationem. Laudat
Abbreviated transcription (Latin):
orem librũ conscripsimus. qđ in hac re potestas nulla
sit eoꝵ dõꝵ quos etiam reb nugatoriis colendos puta¬
runt: et p̃sentis uoluminis partes suꝑiores. quas huc
tisq ꝑdurimus. de fati questione tollenda. ne qͥsqͣm
cui iam ꝑsuasum eẽt. ñ illoꝵ dõꝵ cultu romanũ in¬
ꝑium ꝓpagatum atq seruatum. nescio cui fato po¬
tiꝰ id tribueret. quam dei summi potentissime uo¬
luntati. Uettres gͥ pͥmiq romani. qͣntum eoꝵ docet
⁊ cõmendat historia. quãuis ut alis gentes excep¬
ta una ppłi hebreorum dõs falsos colerent. et ñ dõ
uictimas s demoniis immolarent: tam̃ laudis a¬
uidi. pecuniȩ liberales erant. głam ingentẽ. diuiti¬
as honestas uolebant. Hanc ardentissime dilexer̃t.
ꝑphanc uiuere uoluerunt. ꝓhac ⁊mori ñ dubita¬
ucrunt: cetctas cupiditates huiꝰ uniꝰ ingenti cupi¬
ditate p̃sserunt. Ipsam deniq patriam suam qm̃

Expanded text:
orem librum conscripsimus, quod in hac re potestas nulla orem librum conscripsimus, quod in hac re potestas nulla sit eorum deorum, quos etiam rebus nugatoriis colendos putarunt, et praesentis uoluminis partes superiores, quas huc usque perduximus, de fati quaestione tollenda, ne quisquam, cui iam persuasam esset non illorum deorum cultu Romanum imperium propagatum adque seruatum, nescio cui fato potius id tribueret quam Dei summi potentissimae uoluntati. Ueteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamuis ut aliae gentes excepta una populi Hebraeorum deos falsos colerent et non Deo uictimas, sed daemoniis immolarent, tamen \'laudis auidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, diuitias honestas uolebant; hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc uiuere uoluerunt, pro hac emori non dubitauerunt; ceteras cupiditates huius unius ingenti cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam suam, quoniam