comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ udicamꝰ illos qͦmͦ paulꝰ factꝰ ẽ uideis
uideus. ut udeos lucrificaret: et incen¬
chris comã ex uoto totondit. et nudipe¬
dalia atq caluitiũ iherosolimis intem¬
plo exercuit. ut eorũ sedaret iniudiam
qui catberirati fuerant de co quod contra
legem moysi et dm̃ faceret ꝓpħarũ: ita
et scõs uiros fecisse quidẽ ea quȩ legis
erant: sed sensum magis secutos legis¬
eẽ quam litteram. qui non minus quam
abraham sublato de capite uelamento
cupierunt uidere diẽ. xp̃i. et uideruã
et lȩcati st̃. facti infirmo populo infir¬
mi ut infirmos lucrifacerent. et his
qui sub lege erant quasi essent ipsi sub
lege:. uit eos ab idolis quibus in egipto
asslieuerant seꝑarent. Absurdũ quip¬
pe ẽ moy sen et ceteros confabulatoresdĩ
mea fuisse conditione. ut non credamus
cis. et p̃finitum tempus apatre uenisse
et redemptos eẽ de seruitute legali. et
adoptionem filioꝵ consecutos: et here¬

Expanded text:
potest, ut dicamus illos, quomodo Paulus factus est Judaeis potest, ut dicamus illos, quomodo Paulus factus est Judaeis Judaeus, ut Judaeos lucrifaceret , et in Generis ex voto comam totondit , et nudipedalia atque calvitium Jerosolymis in templo exercuit, ut eorum sedaret invidiam, qui catechisati de eo fuerant, quod contra Legem Moysi, et Deum faceret prophetarum: ita et sanctos viros fecisse quidem ea quae Legis erant, sed sensum magis Legis secutos esse quam litteram. Qui non minus quam Abraham sublato de facie velamento, cupierunt videre diem Christi, et viderunt 454 et laetati sunt: Facti infirmo populo infirmi, ut infirmos lucrifacerent , et his qui sub Lege erant quasi essent ipsi sub Lege, ut eos ab idolis, quibus in Aegypto assueverant, separarent. Absurdum quippe est Moysen et caeteros confabulatores Dei in ea fuisse conditione, ut non credamus eis, et praefinitum tempus a Patre venisse, et redemptos eos esse de servitute legali, et adoptionem filiorum consecutos, et haere
Abbreviated transcription (Latin):
iudaice suꝑsticionis lit¬
ceram sequi: tunc que prius ei mundi fu¬
erant tantũ elementa. infirma quoq et
egena dicuntur exordia. Intantũ enun
incħ ꝓsunt cultoribus suis. ut ne hoc qui
dem eis exhibere ualeant quod ante p̃¬
stiterant. iherosolima templo altariq
destructis respondeat aliquis et dicat.
silex et p̃cepta quȩ in lege conscripta st̃
infirma et egena elementa sunt. ethi
qui cognouerunt dm̃ magis aũt cogni¬
ti sunt ab eo. legem obseruare non de¬
bent. ne incipiant non tam dm̃ colere
aquo cogniti sunt. quam adeos reuerti
qui natura non sunt dii: Aut legem ob¬
seruauerunt moyses et ꝓphe et non cog¬
nouerunt dm̃ nec cogniti sunt ab eo:
aut si cognouerunt dm̃ mandata legis
minime compleuerunt: quod utrumq
ꝑiculosumͤ dicere. aut illos non fccisse
que legis sunt. et sic cognouisse dm̃ aut
ñ cognouisse dm̃. dũ infirma & egena
legis ȩlem̃ta eustodiunt. Qd qͥdẽ sic solui

Expanded text:
Judaicae superstitionis litJudaicae superstitionis litteram sequi, tunc quae prius ei mundi tantum fuerant elementa, infirma quoque et egena dicuntur exordia. In tantum enim nihil prosunt cultoribdem eis exhibere valeant quod ante praestiterant, Jerosolyma, templo altarique destructis. Respondeat aliquis, et dicat: Si lex et praecepta quae in Lege conscripta sunt, infirma et egena elementa sunt, et hi qui cognoverunt Deum, magis autem cogniti sunt ab eo, Legem observare non debent ne incipiant non tam Deum colere a quo cogniti sunt, quam ad eos reverti qui natura non sunt dii, aut Legem observaverunt Moyses et prophetae, et non cognoverunt Deum, nec cogniti sunt ab eo; aut si cognoverunt Deum, mandata Legis minime compleverunt. Quod utrumque periculosum est dicere: Aut illos non fecisse quae Legis sunt, et sic cognovisse Deum: aut non cognovisse Deum, dum infirma et egena Legis elementa custodiunt. Quod quidem sic solvi
Abbreviated transcription (Latin):
guit. quomodo idolis derelictis quȩ na¬
tura non erant dii. et cogno scentes dm̃
magis aũt cogniti ab eo. spũ quoq¬
adoptionis accepto. rursum quasi par¬
uuli et sub tutorib et sub pedagogo eẽ
cupientes adinfirma et egena reuertant̃
ȩlem̃ta: quȩ ꝓptẽa infirmo et pauꝑi sen¬
su populo data st̃ in deserto. quia non
poterant acciꝑe et sustinere maiora.
Cadẽ aũt elefta que nunc infirma et
egena appellauit. suꝑuis tantũ mundi
elem̃ta posuit: et ubi ȩlem̃ta mundi dic¬
ta st̃. ibi non ẽ additum infirma et ege¬
na. Hic rursum ubi infirma uocata sũt:
mundi ut supra diximus nom̃ ẽ tacitũ.
Puto itaq quandu quis paruulus est
nec statutum tempus apatre impleuit
ut filius et heres appellari queat. sub ele¬
mentis eũ mundi lege uidelicet eẽ mo¬
ysi: Cum aũt post libertatẽ et adoptio¬
nem et
hereditatem filio debitã.
rursus
reuersus fuerit adle¬
gem
circumcidi uolens. et

Expanded text:
guit, quomodo idolis derelictis, quae naguit, quomodo idolis derelictis, quae natura non erant dii, et cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab ipso, spiritu quoqadoptionis accepto, rursum quasi parvuli, et sub tutoribus et paedagogo esse cupientes, ad infirma et paupertina revertantur elementa, quae propterea infirmo et pausu populo data sunt in deserto, quia non poterant accipere et sustinere majora. Eadem autem elementa, quae nunc infirma et egena appellavit, superius tantum mundi elementa posuit. Et ubi elementa mundi dicta sunt, ibi non est additum infirma et egena. Hic rursum, ubi infirma vocata sunt mundi, ut supra diximus, nomen est tacitum. Puto itaque quia quandiu quis parvulus est, nec statum a patre tempus implevit, ut filius et haeres appellari queat, sub elementis eum mundi, lege videlicet esse Moysi. Cum autem post libertatem et adoptionem, et haereditatem filio debitam rursum reversus fuerit ad legem, circumcidi volens, et totam
Abbreviated transcription (Latin):
pientes facti estis filii dĩ ita in libertatẽ
de seruitute mutati. heredes sitis cũ he¬
rede patris. xp̃o iħu qui ex ꝑsona homi¬
nis assumpti loquitur inpsalmo. Dñs
dixit adine filius m̃s estu. ego hodie
genui te:. Postula ame &e dabo cibi gen¬
tes hereditatem tuã. et possessionẽ tuã
t̃minos t̃rȩ. Quod aũt in hoc loco dici¬
mus. in cȩteris quoq obseruare debemꝰ
de toto genere hominũ singłari numero
disputari. Om̃s eñi credentes unũ sumꝰ
in xp̃o iħu. et m̃bra corꝑis eius: et inꝑ
fectum uirũ redacti. illũ .. habemus
caput: quia caput ui unt an rixp̃s
ẽ. Sed cunc quidemuidaici nesci¬
entes dm̃ seriustishis  hocꝰ qui
natura non erant dii. Nunc uͦ cognos¬
centes dm̃. magis aũt cogniti ab eo. Quo¬
modo conuertimini iterũ ad infirma et
egena ȩlementa. quibus rursum serui¬
re uultis: Galathas quos ab idolorum
cultu adfidem dĩ ueri transtulerat ar¬

Expanded text:
pientes, facti estis filii Dei: ita in libertatem pientes, facti estis filii Dei: ita in libertatem de servitute mutati, haeredes sitis cum haerede Patris Christo Jesu, qui ex persona hominis assumpti loquitur in psalmo: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Quod autem in hoc loco dicimus, in caeteris quoque observare debemus, de toto genere hominum singulari numero disputari. Omnes enim credentes, unum sumus in Christo Jesu, et membra corporis ejus, et in perfectum virum redacti, illum habemus caput, quia caput viri Christus est . Sed tunc quidem nescientes Deum servistis his qui natura non erant dii. Nunc vero cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus rursum servire vultis? Galatas quod ab idolorum cultu ad fidem Dei veri transtulerunt, ar
Abbreviated transcription (Latin):
qua licentia inmonasteriis uł uocemus
hoc nomine alios. uł uocari nos adquies¬
camus: et certe ipse p̃cepit hoc quidixe¬
rat. non ẽẽ uirandũ: si non uiramus. nec
patrẽ quidẽ quempiã nominemus: si de
patre int̃p̃tabimur alit̃. et de iurando
clamor in scͥpturis non magnȩ uocis emis¬
sio. sed scientia intelligatur et dogmatũ
magnitudo. Nlam et in exodo respon¬
dit dñs admoysen. quid clamas adme.
cum penitus moy si uox nullam p̃cesse¬
rit. uerũ compunctum cor. et ꝓpopulo
lacrimabilit̃ ingemiscens. scriptura cla¬
morẽ uocauit. Quomͦ igitur qui sp̃m
filii dĩ habet. filius dĩ ẽ. sic in reciprocũ
qui sp̃m filii dĩ non habet. dĩ filius non
sed filii. qui ante nichil differebatis aser¬
uo: cum essetis natura quidẽ dñi. sed sub
tutorib et auctorib paruuli degebatis.
Quod si filii estis consequent̃ uobis debe¬
tur hereditas: ut quomͦ sp̃m filii dĩ acci¬

Expanded text:
qua licentia in monasteriis vel vocemus qua licentia in monasteriis vel vocemus hoc nomine alios, vel vocari nos acquiescamus. Et certe ipse praecepit hoc qui dixerat non esse jurandum . Si non juramus, nec patrem quidem quempiam nominemus. Si de patre interpretabimur aliter, et de jurando clamor in Scripturis, non 452 magnae vocis emissio, sed scientiae intelligatur et dogmatum magnitudo. Nam et in Exodo respondit Dominus ad Moysen: Quid clamas ad me ? cum penitus Moysi vox nulla praecesserit. Verum compunctum cor et pro populo lacrymabiliter ingemiscens, Scriptura clamorem vocavit. Quomodo igitur, qui Spiritum Filii Dei habet, filius Dei est; sic in reciprocum, qui spiritum Filii Dei non habet, Dei filius non sed filii. Quia ante nihil differebatis a servo cum essetis natura quidem Dei; sed sub tutoribus et actoribus parvuli degebatis: quod si filii estis, consequenter vobis debetur haereditas, ut quomodo spiritum Filii Dei acci
Abbreviated transcription (Latin):
Psudiciũ tuũ regidar t̾ticiã tuã filio regis por
naturaq sociata st̃. et indifferent̃ idẽ sp̃s
ob naturȩ societatem. nunc patris dicit᷑
ẽẽ nunc filii argum̃tum quod asserere
conatur nos non eẽ sublege. ssel sub gr̃a
dñi iħu. tali fine concludit. Suꝑuis di¬
xerat ut ad optionem filioꝵ reciꝑemꝰ:
nunc dĩ esse nos filios ex sp̃u comꝓbat
quẽ habemus in nobis. Nunquã enĩ
inquit auderemus dicere pat nr̃ qui es
in cęlis scĩficetur nomen tuũ. nisi de
conscientia sp̃s habitantis ĩnobis. et
magna sensuũ et doginatum esa man¬
te abba pater. Abba hebraicum ẽ. id¬
ipsum significans quod pater: et banc con¬
setudinem in plurib locis scͥptura conser¬
uat. ut hebraicum uerbũ cum interp̃ta¬
tione sua ponat: barchimeus filius chimei.
Aser diuitiȩ. thabita dorcas. et ingene¬
sicesech. uernaculus et cȩtera his similia.
Cum aũt abba pat̾ hebreo syroq sermo

Expanded text:
judicium tuum regi da, et potentiam tuam filio regis . Pojudicium tuum regi da, et potentiam tuam filio regis . Ponaturaque sociata sunt: et indifferenter idem Spiritus ob naturae societatem, nunc Patris dicitur esse, nunc Filii. Argumentum autem quo asserere conatur, nos jam non esse sub Lege, sed sub gratia Domini Jesu, tali fine concludit. Superius dixerat, ut adoptionem filiorum reciperemus: nunc Dei esse nos filios, ex spiritu probat quem habemus in nobis. Numquam enim, inquit, auderemus dicere: Pater noster qui es in coelis: Sanctificetur nomen tuum, nisi de conscientia Spiritus habitantis in nobis, et magna sensuum et dogmatum voce clamante: Abba, Pater . Abba Hebraicum est, idipsum significans quod et Pater. Et hanc consuetudinem in pluribus locis Scriptura conservat, ut Hebraicum verbum cum interpretatione sua ponat. Bartimeus, filius Timei. Aser, divitiae. Tabitha, Dorcas : et in Genesi, Mesech, vernaculus , et caetera his similia. Cum autem Abba Pater Hebraeo Syroque sermon
Abbreviated transcription (Latin):
quã filiũ dĩ. manifeste et in euan¬
gło compbatur. Qui dixerit uerbũ
contra filiũ hominis dimittitur ei. Qui¬
cumq aũt dixerit contra sp̃m sc̃m:
nec hic nec infuturo dimitetur ei. hoc
idõ quia multi ꝑ imꝑitiã scͥpturarum
quod et firmia nus in octauo ad deme¬
trianum libro ẽpłarũ facit. asserunt
sp̃m scm̃ sepe patrẽ sepe filiũ nomina¬
ri. & cũ ꝑspicue intrinitate credamꝰ.
t̃c̃iam ꝑsonam auferentes. non substanti¬
am eius uolunt eẽ sed nom̃. Ne aũt lon¬
gum fatiam. non eñĩ dialogus. sed com¬
mentarius scribitur. de qͥnquagesimo
psalmo tres sp̃s nominatos breuit̃ osten¬
dam ꝓpħa dicente. Cor mundũ crea in
me ds̃. et sp̃m rectum in noua inuisce¬
ribus meis. Ne ꝓitias me afatie cua: et
sp̃m scm̃ tuũ ne auferas ame. Redde
michi leticiam salutaris tui. et sp̃u pͥn¬
cipali confirma me. Principalẽ sp̃m pett̃
appellat. quia filiꝰ ex patre. ⁊ ñ pat̃ exfilio:

Expanded text:
quam Filium Dei, manifeste et in Evangelio comprobatur: Qui dixerit verbum contra Filium hominis, dimittetur ei. Quicumque autem dixerit contra Spiritum sanctum, nec hic, nec in futuro dimittetur et . Hoc ideo: quia multi per imperitiam Scripturarum quod et Firmianus in octavo ad Demetrianum Epistolarum libro facit asserunt Spiritum sanctum saepe Patrem, saepe Filium nominari. Et cum perspicue in Trinitate credamus, tertiam personam auferentes, non substantiam ejus volunt esse, sed nomen. Ne autem longum faciam non enim dialogus, sed 451 commentarius scribitur, de quinquagesimo psalmo tres spiritus nominatos breviter ostendam, propheta dicente: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne projicias me a facie tua: et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Principalem spiritum, Patrem appellat: quia Filius ex Patre, et non Pater ex Filio.
Abbreviated transcription (Latin):
redimeret acutius intuebitur. et dicit
eossignificare redemptos. qui primũ
de dĩ parte fuerint & postea cessauerĩt.¬
Illos aũt qui sublege non fuerint non
tam redimi quam emi. Unde et ad co¬
rinthios inquibus audiebatur fornita¬
tio itał fornicatio q̃ nec int̾ gentes qͥdem
sebit᷑ Precio enĩ ẽpti estis non redẽpti.
sub lege qͥppe ñ fuerant: Recipimꝰ igit᷑
tate esse desistimus. Quomꝰ aũt inter
redimere et emere quid int̾esset osten¬
dimus: si quid sit int̾ acciꝑe et reciꝑe
estis filii dĩ misit ds̃ sp̃m filii sui incor¬
da nr̃a clamantẽ abba pat̃. Manifeste
corda nr̃a. et sp̃m dĩ ut in illo. quotqͦt
spũ dĩ aguntur. hi filii dĩ st̃. & sp̃m sc̃m.¬

Expanded text:
redimeret, acutius intuebitur; et dicet eos significari redemptos, qui primum de Dei parte fuerint, et postea esse cessaverintillos vero qui sub Lege non fuerint, non tam redimi, quam emi. Unde et ad Corinthios, in quibus audiebatur fornicatio, et talis fornicatio quae ne inter Gentes quidem , scribitur: Pretio empti estis, non redempti: sub Lege quippe non fuerant. Recipimus igitutate esse desistimus. Quomodo autem inter redimere et emere quid interesset, ostendimus, sic quid sit inter accipere, et recipere estis filii Dei, misit Deus spiritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pater. Manifeste corda nostra . Et Spiritum Dei, ut in illo: Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt. Et Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
tristetur. ꝓpħa cominemorat: mul¬
tis in ordinem uiciis peccatisq di¬
gestis ad extremum inferens. In
om̃ibus his contristabas me. Ali¬
oquin calicem aquȩ frigide por¬
rigere. pedes lauare. immolare
uitulum. prandiũ p̃parare pec¬
catum sit: cum sciamus ex his re¬
bus indĩ quosdam filios ad opta¬
ri. Non ẽ hiius temporis ad om¬
nia respondere. quia nec om̃ia
quȩ ꝓponere illi solent inculimꝰ.
Quod si non putant eorũ ẽẽ par¬
ua quorũ et magna sunt. alte¬
rum michi condicorẽ uixta ua¬
lentinum. marcionem. et apellen:
formicȩ. uermiũ. culicum. locu¬
starum. alterum cęli. terrȩ. ma¬
ris. et angłorũ debent introduce¬
re: an potius eiusdem potentiȩ
ẽ ingenium quod in maioribus
exercueris. etiã minoribus non
negare: Et qm̃ marcionis fecimꝰ
mentionẽ: pauli eẽ ad philemo

Expanded text:
tristetur propheta commemorat, multis in ordine vitiis peccatisque digestis, ad extremum inferens: In omnibus istis contristabas me. Alioqui calicem aquae frigidae porrigere, pedes lavare, immolare vitulum, prandium praeparare, peccatum sit: cum sciamus ex his rebus in Dei quosdam filios adoptari? Non est hujus temporis ad omnia respondere: quia nec omnia, quae illi proponere solent, intulimus. Quod si non putant eorum esse parva quorum et magna sunt, alterum mihi Conditorem, juxta Valentinum, Marcionem et Apellen, formicae, vermium, culicum, locustarum: alterum coeli, terrae, maris, et angelorum debent introducere. An potius ejusdem potentiae est, ingenium quod in majoribus exercueris, etiam in minoribus non negare? Et quoniam Marcionis fecimus mentionem, Pauli esse Epistolam
Abbreviated transcription (Latin):
gum sunt uertat infatiẽ. Siquis tantũ
litterã sequitur: posteriora ponit infatiẽ.
Siquis iudeoꝵ int̃p̃tationib ad quiescit.
post tergũ mictit ea quȩ ex natura sua
infacie constituta sunt. Nec non et illud con¬
grue: quod translationis uerbũ galathis co¬
aptatum ẽ. Galathͥ a enim translationem
minr̃a lingua sonat. Secl licet nos aut ange¬
lus decelo euangelir et uobis pret̃ quam
quod euangeli z auimus uobis: anathema
sit. Sicut p̃diximus et nunc iterũ dico. Siqͥs
uob̾ euangłizauerit pret̃ id qd accepis¬
tis a nathema sit. Lotest et hy ꝑbolice dic¬
cum accipi. non quod aut apłs. aut angłs
alit̾ potuerint p̃dicare quam semel dixe¬
rant. Sed etiã si hoc posset fieri ut et apłs et
ab eo quod semel acceptum fuerat receden¬
dum. maxime cum ipse apłs in alio loco fir¬
mitatem fidĩ suȩ ostendit dicens adroma¬
nos. Scio quia neq mors neq uita. neq an¬

Expanded text:
gum sunt, vertat in faciem. Si quis tantum gum sunt, vertat in faciem. Si quis tantum litteram sequitur, posteriora ponit in faciem. Si quis Judaeorum interpretationibus acquiescit, post tergum mittit ea quae ex natura sua in faciem constituta sunt. Necnon et illud congrue, quod translationis verbum Galatis coaptatum est: Galatia enim translationem in nostra lingua sonat. Sed licet nos, aut angelus de coelo evangelizet vobis, praeter quam quod evangelizavimus vobis, anatum dico: si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Potest et hyperbolice dictum accipi, non quo aut apostolus, aut angelus aliter potuerint praedicare quam semel dixerant: sed etiamsi hoc posset fieri, ut et apostoli et ab eo quod semel acceptum fuerat, recedendum: maxime cum ipse apostolus in 383 alio loco firmitatem fidei suae ostendat dicens: Scio quia neque mors, neque vita, neque an
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ut illud. Ne tradas dñe sceptrũ tuũ
hisqui non sunt. et ea quȩ notierant no¬
cauit ds ut faceret ea eẽ que non erant.
Si aũt de his hoc qui in eundẽ credebant
dm. et easdẽ scͥpturas habebant dicitur
quod translati sunt in aliud ȩuangłm
qd̃ non ẽ euangłm: Quid de marcione
et de cȩteris hereticis qui conditorẽ respu¬
unt. et alterius dĩ xp̃m simulant estuna¬
re debemus. qui non int̾pretatione legis
corruunt. sed de coto eccłȩ uire discor¬
dant: Pulchre aũt ait. Nisi si sint aliqui
qui uos conturbant. et uolunt conuerte¬
re euangłm xp̃i. Uolunt inquit euan¬
głm xp̃i inutare. conuertere. turbare
sed non ualent. quia huiꝰ nature. ẽ ut non
possit aluid esse quam uerũ ẽ. Om̃isqui
euangłm alio int̾p̃tatur sp̃u et mente
quam scͥptũ ẽ credentes turbat. et con¬
uertit euangłm. xp̃i: ut id quod infatiẽ
ẽ post tergum fatiat. et ea quȩ post ter¬

Expanded text:
est, ut illud: Ne tradas, Domine, sceptrum tuum est, ut illud: Ne tradas, Domine, sceptrum tuum his qui non sunt . Et ea quae non erant, vocavit Deus, ut faceret esse quod non erat. Si autem hoc de his qui in eumdem credebant Deum, et easdem Scripturas habebant, dicitur, quod translati sint in aliud Evangelium, quod non est Evangelium, quid de Marcione et caeteris haereticis, qui Conditorem respuunt, et alterius Dei Christum simulant, aestimare debemus? Qui non interpretatione legis labuntur et corruunt, sed de toto Ecclesiae jure discordant. Pulchre autem ait: Nisi sunt aliqui qui vos conturbent, et volunt convertere Evangelium Christi. Volunt, inquit, Evangelium Christi mutare, convertere, turbare: sed non valent. Quia hujus naturae est, ut non possit aliud esse, quam verum est. Omnis qui Evangelium alio interpretatur spiritu et mente quam scriptum est, credentes turbat, et convertit Evangelium Christi, ut id quod in facie est, post tergum faciat, et ea quae post ter
Abbreviated transcription (Latin):
incontrariũ recidisset. Miratur itaq
paulus primũ quod translati sint ab euan¬
gelii libertate. in legalium oꝑum serui¬
tutem: Deinde quod tamcito translati.
quia non eiusdẽ reatus ẽ transferri ab
aliquo difficult̃ et cito transferri. ut in
martirio non eadem pena plectit᷑ qui
absq colluctatione et cormentis statim
ꝓsiliuit adnegandũ. et ille qui int̾ ecu¬
leos fidiculas ignesq distortus compul¬
susẽ. Quod credebat negare: recens ad¬
huc erat euangelii p̃dicatio. non gran¬
de tempus inmedio quod galathas apł̃s
ab idolis ad xp̃m transduxerat. Mira¬
tur itaq quomͦ tancito recesserint ab
eo ad cuiꝰ nomen dudum facti fuerant
xp̃iani. Habet aũt et locus ipse hiꝑ¬
baton quod ita suo ordine legi potest.
facti sumus et non ꝑlegem. Translati aũt
inquit estis in aliud ȩuangłi quod non
ẽ aliud. quia om̃e quod falsũ ẽ non sub¬
sistit. et quod ueritati contrariũ ẽ non

Expanded text:
in contrarium recidisset. Miratur itaque in contrarium recidisset. Miratur itaque Paulus: primum quod translati sunt ab Evangelii libertate, in legalium operum servitutem. Deinde quod tam cito translati: quia non ejusdem reatus est transferri ab aliquo difficulter, et cito transferri; ut in Martyrio non eadem poena plectitur, qui absque colluctatione et tormentis statim prosiluit ad negandum, et ille qui inter equuleos, fidiculas, ignesque distortus, compulsus est quod credebat, negare. Recens adhuc erat Evangelii praedicatio, non grande tempus in medio, quo Galatas Apostolus ab idolis ad Christum traduxerat. Miratur itaque quomodo tam cito recesserint ab eo, ad cujus nomen dudum facti fuerant Christiani. Habet autem et locus ipse ὐπέρβατον, quod ita suo ordine legi potest. facti sumus, et non per legem . Translati autem, inquit, estis in aliud Evangelium, quod non est aliud: quia omne quod falsum est, non subsistit, et quod veritati contrarium est, 382 non
Abbreviated transcription (Latin):
gimus ubi enoch transtulit ds̃ et non
inueniebatur. Et in regnorũ postea li¬
bris quando achab acultu dĩ ad idoloꝵ
uenerationẽ transtulit uxor sua iera¬
bel: ut faceret uixta om̃ia quȩ fecit
amorreus quẽ disꝑdidic dñs afatie
filioꝵ isrł. Sed cum sit utraq transla¬
tio. illa dĩ ẽ. hȩc diaboli. Qui transfer¬
tur adno non inuenitur ab inimicis
suis. nec ei potest insidiator obriꝑe.
hoc quippe significare estimo. et non
inueniebatur. Qui uͦ transfertur adia¬
bolo. inid transfertur quod uidetur
ẽẽ sed non ẽ. Sapientes quoq seculi
eosqui de doginate transferuntur addog¬
ma trans latos uocant. ut dionisius ille cu¬
ius fuit ante sententia dolorẽ non esse
malũ. Postquã oppressus calamitatib
et dolore cruciatꝰ. cepit affirmare quod
dolor eẽt summũ omiũ malorũ. ab his
appellatus ẽ transpositus siue translatꝰ.
Quod scilicet apriori decreto recedens.

Expanded text:
gimus , ubi Enoch transtulit Deus, et non gimus , ubi Enoch transtulit Deus, et non inveniebatur. Et in Regnorum postea libris , quando Achab a cultu Dei 381 ad idolorum venerationem transtulit uxor sua Jezabel, ut faceret juxta omnia quae fecit Amorrhaeus, quem disperdidit Dominus a facie filiorum Israel. Sed cum sit utraque translatio, illa Dei est, haec diaboli. Qui transfertur a Deo, non invenitur ab inimicis suis: nec ei potest insidiator obrepere. Hoc quippe significare aestimo, et non inveniebatur. Qui vero transfertur a diabolo, in hoc transfertur quod videtur esse, sed non est. Sapientes quoque saeculi eos qui de dogmate transferuntur ad dogma, translatos vocant, ut Dionysius ille cujus fuit ante sententia, dolorem non esse malum: postquam oppressus calamitatibus et dolore cruciatus, coepit affirmare quod dolor esset summum omnium malorum ab his appellatus est Transpositus, sive Translatus, quod scilicet a priori decreto recedens,
Abbreviated transcription (Latin):
uersa p̃cellunt: eandẽ habere et secula q̃ se¬
culorũ collatione st̃ secula. Presensitaq se¬
culũ ita edisserunt. ut dicant ex eo temꝑe
illud eẽ numerandũ ex quo celum et terra
st̃ condita. et currere usq ad consummati¬
onem mundi quo xp̃s iudicaturus ẽ om̃ia.
Reuocant quoq ultra. et inpriora ꝓmo¬
uent gradum. et de preteritis et defutu-
ris disputantes. bona anmala fuerint seu
futura sint et intam ꝓfundas incidant
questiones. ut librosquoq et infinita
uolumina suꝑ hac dissertione condide¬
rint. Quod aũt ꝓlogus pauli amen he¬
breo sermone concluditur. amen sep
tuaginta transtulerunt. Fenoro. id¬
delit̃. Quod etiã in euangło asaluatore
semꝑ assumitur: sua ꝑ amen uerba fir¬
mante. Miror quodsic tameito transferi¬
mini abeo qui uos uocauit ingr̃am xp̃o¬
iħu in aliud ȩuangłm quod non ẽ alud
nisi si sint aliqui qui uos conturbant et
uolunt conuertere euangłm xp̃i. Uer¬
bum trans lationis ingenesi primũ le¬

Expanded text:
llunt: eamdam habere et saeculum, quae saeculorum collatione sunt saecula. Praesens itaque saeculum ita edisserunt, ut dicant ex eo tempore illud esse numerandum, ex quo coelum et terra sunt condita, et currere usque ad consummationem mundi, quo Christus judicaturus est omnia. Revocant quoque ultra, et in 380 priora promovent gradum, de praeteritis et futuris saeculis disputantes, bona an mala fuerint, seu futura sint: et in tam profundas incidunt quaestiones, ut libros quoque et infinita volumina super hac dissertione condiderint. Quod autem prologus Pauli, AMEN, Hebraeo sermone concluditur: tuaginta transtulerunt Γένοιfideliter: quod etiam in Evangelio a Salvatore semper assumitur, sua per Amen verba firmante. Miror quod sic tam cito transferimini ab eo qui vos vocavit. Enumum quod non est aliud, nisi si sunt aliqui qui vos conturbant, et volunt convertere Evangelium Christi. Verbum translationis in Genesi primum le
Abbreviated transcription (Latin):
habet aures audiendi audiat. et in
apocalipsi. qui habet aurem audi¬
at quid sp̃s dicat eccłiis. et ysaias.
Dñs addidit michi auriculam. Iste
e alter homo cui ds̃ loquitur moc¬
culto: qui clamat in corde credentis ab¬
ba pat̃: et ut frequent̃ exposiumus.
quomͦ corpus om̃ia membra et sen¬
sus habet: ita animã quoq uniuer¬
sos et sensus et m̃bra ħre legimꝰ u int̃
cȩtera aures etiã quas qui habuerit
non magnoꝑe indigebit his aurib
intelligatur. quẽ ex dono dĩ conse¬
quimur et non hominis. De quo ali¬
bi scribitur. Incorruptus sp̃s ẽ in
scit ea quȩ hominis sunt: nisi sp̃s
hominis qui in eo ẽ. & indaniele.
benedicite sp̃s et anime iustorum
dño. Sic stulti estis: cũ sp̃u ceꝑitis¬

Expanded text:
habet aures audiendi, audiat . Et in habet aures audiendi, audiat . Et in Apocalypsi: Qui habet aurem, audiat quid spiritus dicat Ecclesiis . Et Isaias: Dominus addidit mihi auriculam . Iste est alius homo, cui Deus loquitur in occulto, qui clamat in corde credentis: Abba, Pater : et ut frequenter exposuimus quomodo corpus omnia membra, et sensus habet: ita animam quoque universos et sensus, et membra habere, et inter caetera aures etiam: quas qui habuerit, non magnopere indigebit his auribusintelligatur, quem ex dono Dei consequimur, et non hominis: de quo alibi scribitur: Incorruptus Spiritus est in scit ea quae in homine sunt, nisi spiritus hominis qui est in eo . Et in Daniele: Benedicite, spiritus et animae justorum, Dominum . Sic stulti estis, ut cum Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
et magnitudine et pulchritudine cre-¬
aturarum potest quis intelligere. et
a conditis condicor consequent̃ ag¬
no scitur. Xp̃i aũt natiuitas. crux.
mors. resurrectio. nisi exauditu sciri ñ
pocest. Aut surdi igitur xp̃iani non
sunt. aut si surdi sunt. xp̃ianiꝰ falsum
ẽ quod alibi ab apło dicitur. Itaq fides
ex auditu. auditus aũt ꝑuerbũ dei.
Ad quod qui simplici responsione
contentus ẽ. dicit non eũ generalicer
dixisse fides om̃iũ ex auditu ẽ. sed fi¬
des ex auditu: quod et in parte et into¬
to accipi potest. eorũ scilicet fides ex
audicii qui audiunt. qui credunt.
Qui aũt huic scrupulo satisfacere
conatur: prius illud temptabit assere¬
re. quod nutib morib qͦ ⁊ cotidiana
conuersatione. et ut ita dixerim
tocius corꝑis loquente gestirsurdi
possint ȩuangłm discere. Deinde
etiã hoc quod sermo dĩ cui nicħ est
surdũ. ad eas magis loquatur aures
de quibus et ipse ait in ęuangło qui

Expanded text:
ex magnitudine et pulchritudine creex magnitudine et pulchritudine creaturarum potest quis intelligere, et a conditionibus conditor consequenter agnoscitur. Christi autem nativitas, crux, mors, resurrectio, nisi ex auditu sciri non potest. Aut surdi igitur Christiani non sunt: aut si surdi sunt Christiani, falsum est quod alibi ab apostolo dicitur: Itaque fides ex auditu: auditus autem per verbum Dei. Ad quod qui simplici responsione contentus est, dicit, non eum generaliter dixisse, fides omnium ex auditu est; sed fides ex auditu, quod et in parte, et in toto accipi potest: eorum scilicet fides ex auditu, qui audiunt, qui credunt. Qui autem huic scrupulo satisfacere conatur, prius illud tentabit asserere, quod nutibus 420 quoque et quotidiana conversatione, et ut ita dixerim, totius corporis loquente gestu, surdi possunt Evangelium discere: deinde etiam hoc, quod Dei sermo cui nihil surdum est, ad eas magis loquatur aures, de quibus et ipse ait in Evangelio: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
fatienda et uitanda mala. ꝑquam du¬
dum quoq abrabam moysen et cȩte-¬
ros scõs iustificatos retulimus. qua
augere. deinceps potest oꝑum obser-¬
lis legis quȩ preteriit. sed sp̃italis. Lex
eñi sp̃italis ẽ. Neq uͦ quia fidem pre-¬
ferimus legis oꝑa destriumus: nec di¬
cimus scđm quosdam fatiamus mala
donec ueniant bona. quorũ dampna¬
tio iusta ẽ. sed seruituti gr̃am ante po¬
nimus. Dicimusq quod udei ꝓpter
mȩtũ fatiunt. id nos facere ꝓpt̃ cari¬
tatem. illos seruos eẽ. nos filios: illos
cogi ad bonũ. nos bonũ sponte susci¬
pere.Non igitur ex fide xp̃i licen¬
tia nascitur delinquendi. sed exdi¬
lectione fidei uoluntas boni oꝑis au¬
getur: dum bona ideo facimus non
quia iudicem formidamus. sed quia
scimus ei placere in quem credidimꝰ.
Quęrat quispiã si fides non ẽ nisi ex
auditu. quomodo qui surdi nati sũt
possint fieri rpĩani: Dm̃ quippe patrẽ

Expanded text:
facienda, et vitanda mala: per quam dufacienda, et vitanda mala: per quam dudum quoque Abraham, Moysen, et caeteros sanctos justificatos retulimus, quam augere deinceps potest operum observlis legis, quae praeteriit, sed spiritualis, quia Lex spiritualis est. Neque vero, quia fidem praeferimus, Legis opera destruimus , nec dicimus secundum quosdam: Faciamus mala, donec veniant bona quorum damnatio justa est, sed servituti gratiam anteponimus. Dicimusque, quod Judaei propter metum faciunt, id nos facere propter charitatem. Illos servos esse, nos filios: illos cogi ad bonum, nos bonum sponte suscipere. Non igitur ex fide Christi licentia nascitur delinquendi; sed ex dilectione fidei voluntas boni operis augetur, dum bona ideo facimus, non quia judicem formidamus, sed quia scimus ea ei placere in quem credimus. Quaerat quispiam, si fides non est nisi ex auditu, quomodo qui surdi nati sunt, possunt fieri Christiani. Deum quippe Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
ti estis et nequaquam ea potestis audi¬
re. simplici uobiscum sermone loquar.
et de eo quod ꝓmptum ẽ sciscitabor sp̃m
scm̃ quem accepistis utrum uobis le¬
gis oꝑa sabbati obseruatio. circumci¬
sionis et neo meniarũ suꝑsticio dede-¬
rint: an auditus fidĩ ꝑ quam exgenti¬
bus credidistis. Quod sinegari non po
cipio fidei acceptum sp̃m sequebant᷑.
non ex oꝑib legis sed ex fide. xp̃i da¬
tas. manifestum ẽ uos emelioribus ex
mus diligent̃ quia non dixerit uolo
auobis discere utrum ex oꝑib sp̃m
accepistis. sed adiecerit ex oꝑibus le¬
gis. Sciebat eñi et corneliũ centuri¬
onem sp̃m exoꝑib accepisse. sed non
ex oꝑib legis quam nesciebat. Si autẽ
econtrario dicitur. ergo et sine auditio¬
ne fidei accipi sp̃s potest. nos responde¬
bimus accepisse quidem eum sp̃m sed
exauditu fidei et naturali lege quȩ
loquatur incordibus nr̃is bona queq

Expanded text:
ti estis, et nequaquam ea potestis auditi estis, et nequaquam ea potestis audire, simplici vobiscum sermone loquor, et de eo quod promptum est, sciscitor: Spiritum sanctum quem accepistis, utrum vobis Legis opera, sabbati observatio, circumcisionis, et neomeniarum superstitio dederint, an auditus fidei, per quam ex gentibus credidistis? Quod si negari non poae in principio fidei acceptum Spiritum sequebantur, non ex operibus Legis, sed ex fide Christi datas, manifestum est, vos a melioribus exoautem diligenter, quia non dixerit: Volo a vobis discere utrum ex operibus Spiritum accepistis; sed adjecerit, ex 419 operibus Legis. Sciebat enim et Cornelium centurionem Spiritum ex operibus accepisse ; sed non ex operibus Legis, quam nesciebat. Si autem econtrario dicitur: ergo et sine auditione fidei accipi Spiritus potest. Nos respondebimus, accepisse quidem eum Spiritum, sed ex auditu fidei, et naturali lege, quae loquitur in cordibus nostris, bona quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ante quorũ oculos iħc. xp̃s p̃scrip¬
recte p̃seriptus ẽ. xp̃c de cuiꝰ patibulo
et passione. alapis et flagellis omnis
ꝓpħarũ p̃dic̾it chorus: ut crucẽ ipsiꝰ
non de euangło tantũ in quo crucifi¬
rus refertur. sed multo antequã des¬
cendere dignaretur ad t̾ras. et homi¬
nem qui ẽ crucifixus assumeret. noue¬
rimus. Nec parua laus galatharumẽ
quod ita crediderint incrucifixum ut
eis fuerit ante p̃scriptus. quod scilicet
lectitantes ꝓpħas. et omĩa ueteris legis
sacram̃ta. noscentes. uia et ordine uene¬
rint ad credendũ. Legitur inquibusdã
codicibus. quis uos fascinauit noncre¬
dere ueritati. Sed hoc quia in exem¬
plaribus adamantii non habetur. omi¬
simus. Hoc solum uolo auobis dicere:
exoꝑib legis sp̃m accepistis: an ex au¬
dicu fidei: St̃ quidẽ ait multa que
possent int̾rogatione uos cogere legi
euangłm p̃ferendum: sed qm̃ insensa¬

Expanded text:
tur. Ante quorum oculos Jesus Christur. Ante quorum oculos Jesus Chrisrecte proscriptus est Christus de cujus patibulo et passione, alapis et flagellis omnis prophetarum praedicit chorus, ut crucem ipsius non de Evangelio tantum, in quo crucifixus refertur, sed multo antequam descendere dignaretur ad terras, et hominem, qui est crucifixus, assumeret, noverimus. Nec parva laus Galatarum est, quod ita crediderint in crucifixum, ut eis fuerit ante proscriptus, quod scillectitantes prophetas, et omnia veteris Legis sacramenta noscentes, via et ordine venerint ad credendum. Legitur in quibusdam codicibus: Quis vos fascinavit non credere veritati? Sed hoc quia in exemplaribus Adamantii non habetur, omisimus. Hoc solum a vobis volo discere: ex operibus Legis spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Sunt quidem, ait, multa quae possunt interrogatione vos cogere, Legi Evangelium praeferendum: sed quoniam insensa
Abbreviated transcription (Latin):
uulȩ. et his qui necdum firmo uestigio
figant gradũ. Unde et quidã degenti¬
bus nescio quis teneros oculus michi
fascinat agnos. Hoc utrũ uerũ nec ne
sit ds̃ iuderit: quia potest fieri ut demones
huic peccato seruiant. et quascumq in
dĩ oꝑe uł cȩpisse uł ꝓfecisse cognouerĩt
eos abonis oꝑibus auertant. Nunc illud
incausa ẽ quod ex opinione uulgi sũp¬
tum putamus exemplũ: ut quomodo
tenera ȩtas noceri dicitur fascino sic eti¬
am galathe inxp̃i fide nuꝑ nati et nu¬
triti lacte et non solido cibo. uelud quo¬
dam fascinante sint nociti. et stomacho
modo de communi opinione sit sumptũ
Uallis tytanorũ in regnorũ libris. syrenȩ
et onocentauri in isaia. arcturus et ory¬
on et plyades in iob: et cȩtera hissimilia
que utiq uocabula gentiliũ fabularũ
et causas et origi nes habent. Interro¬
gemus hoc loco marcionẽ qui ꝓpħas re¬
pudiat quomͦ interp̃tetur id quod seqͥ¬

Expanded text:
vulae, et his qui necdum firmo vestigio vulae, et his qui necdum firmo vestigio figant gradum. Unde et quidam e Gentibus: Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos. Hoc utrum verum, necne sit, Deus viderit: quia potest fieri, ut et daemones huic peccato serviant; et quoscumque in Dei opere vel coepisse, vel profecisse cognoverint, eos a bonis operibus avertant. Nunc illud in causa est, quod ex opinione vulgi sumptum putamus exemplum: ut quomodo tenera aetas noceri dicitur fascino: sic etiam Galatae in Christi fide nuper nati, et nutriti lacte, et non solido cibo , veluti quodam fascinante 418 sint nociti: et stomacho modo de communi opinione sit sumptum, vallis Titanorum, in Regnorum libris , Sirenae et Onocentauri in Isaia , Arcturus et Orion, et Pleiades in Job , et caetera his similia, quae utique vocabula, Gentilium fabularum et causas et origines habet. Interrogemus ergo hoc loco Marcionem, qui prophetas repudiat, quomodo interpretetur id quod sequi
Abbreviated transcription (Latin):
gens uł bonũ uł malũ habere asseratur
quod alia non babeat. nos istas altitudi¬
nes declinantes suꝑiora sectabimur: aut
stulticiȩ eos argiui dicentes ꝑ quam sp̃m
sint et uecordes et ad sapientiã tardio¬
res. Quod aũt sequitur: quis uos fascina¬
uit. digne paulo qui et imꝑitus ẽ sermo¬
ne. non tam̃ scientia debemus ex ponere:
non quo sciret ẽẽ fascinũ qui uulgo puta¬
tur nocere. sed usus sermone sit trito et
ut incȩteris ita in hoc quoq loco uerbũ
cotidianȩ sermocinationis assumpseric.
Legimus in ꝓuerbiis. Domũ inuidi eru¬
tiat oculus qui apud nos inudus ingreco
significantius ponitur fascinator et in
sapientia quȩ salomonis inscribitur:
fascinatio malignitatis obscurat bona
quibus docemur exemplis. quod uł in¬
uidus aliena felicitate. crucietur. uł his
inquo bona sint aliqua. alio fascinante
id ẽ inudente noceatur. Dicitur fasci¬
nus ꝓprie infantibus nocere e̾tati par¬

Expanded text:
gens vel bonum, vel malum habere asseratur, gens vel bonum, vel malum habere asseratur, quod alia non habeat. Nos istas altitudines declinantes, superiora sectabimur: aut stultitiae eos argui, dicentes, per quam spiritum sint et vecordes, et ad sapientiam tardiores. Quod autem sequitur: Quis vos fascinavit , digne Paulo qui etsi imperitus est sermone, non tamen scientia debemus exponere: non quo scierit esse fascinum, qui vulgo putatur nocere; sed usus sermone sit trivii  Al. trito, et ut in caeteris, ita et in hoc quoque loco, verbum quotidianae sermocinationis assumpserit. Legimus in Proverbiis: Donum invidi cruciat oculos. Qui apud nos invidus, in Graeco significantius ponitur, fascinator: et in Sapientia quae Salomonis scribitur: Fascinatio malignitatis obscurat bona . Quibus docemur exemplis, quod vel invidus aliena felicitate crucietur: vel is in quo bona sint aliqua, alio fascinante, id est, invidente noceatur. Dicitur fascinus proprie infantibus nocere, et aetati par
Abbreviated transcription (Latin):
menide poeta dictos apłs comemorat ua¬
nos mauros et feroces dalmatas latinus
pulsat historicus. timidos frigas om̃s poe¬
tȩ lacerant. athenis expeditiora nasci in¬
genia philosophi głantur. grecos leues¬
et apud cesarem suggillat tullius dicens.
aut leuiũ grecorũ. aut inmanũ barbarorũ.
et ꝓflacco: ingenita inquit leuitas et eru¬
dita uanitas: ipsum isrł graui corde et
dura ceruice om̃s scͥpture arguunt. In
hunc gͦ modũ arbitror et apłmi galathas
regionissuȩ ꝓprietate pulsasse. licet
quidã ꝓfundis se questionib inserentes.
qͣsi sub obtentu uitandȩ hereseos quȩ
diuersas naturas infert dicant. ĩ yrios
quoq et sidonios. moabitas et ammo¬
nitas et idumeos. babilonios et egiptios
om̃sq gentesq̃ in scͥpturis nominentur
habere quedã idiomata ex causis p̃ce¬
dentib et merito opum pristinoꝵ. ne iusti¬
cia dĩ ueniat indubium. cum una queq

Expanded text:
menide poeta dictos, Apostolus comprobat. Vamenide poeta dictos, Apostolus comprobat. Vanos Mauros, et feroces Dalmatas, Latinus pulsat historicus. Timidos Phrygas, omnes poetae lacerant. Athenis expeditiora nasci ingenia, philosophi gloriantur. Graecos leves, apud C. Caesarem suggillat Tullius, dicens: Aut levium Graecorum, aut immanium barbarorum. Et pro Flacco: Ingenita, inquit, levitas, et erudita vanitas. Ipsum Israel, gravi corde, et dura cervice, omnes Scripturae arguunt. In hunc ergo modum arbitror et Apostolum 417 Galatas regionis suae proprietate pulsasse. Licet quidam profundis se quaestionibus inserentes, quasi sub obtentu vitandae haereseos, quae diversas naturas infert, dicant, Tyrios quoque et Sidonios, Moabitas et Ammonitas, et Idumaeos, Babylonios et Aegyptios, omnesque Gentes, quae in Scripturis nominantur, habere quaedam idiomata ex causis praecedentibus, et merito operum pristinorum, ne justitia Dei veniat in dubium: cum unaquaeque
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ gratis. Abicit grãm dĩ tam ille qui
post ȩuangłm uiuit in lege. quam is qui
peccatis post baptismum sordidatur. Qui
non fuit uacua. iste et hoc loquitur con¬
fident̃. Non abitio gr̃am dĩ. Quod autẽ
sequitur ualde necessarium ẽ aduersus
eos qui post fidẽ xp̃i putant legis p̃cepta
seruanda. Dicendũ quippe eis: si ꝑlegem
hebetes dicere non audebunt. xp̃m sine
causa mortuũ. Ad particulam itaq sillo
Xp̃c aũt non ẽ gratis mortuus: et concl u¬
dere Nongͥ ꝑ legem iusticia. hucusq con¬
tra petrũ. nunc ad galathas reuertitur. O
insensati galathȩ quis uos fascinauit:
Dupplicit᷑ bic locus intelligi potest. uel
idõ insensatos galathas appellatos ama¬
ioribus adminora uenientes. quia cȩpe¬
rint sp̃u et carne consũmentur: uł ob
id quod una queq ꝓiuntia suas babeat
ꝓprietates. Cretenses semꝑ mendaces
malas bestias uentris pigros. Here ab epi¬

Expanded text:
us est. Abjicit gratiam Dei, tam ille qui us est. Abjicit gratiam Dei, tam ille qui post Evangelium vivit in Lege, quam is qui peccatis post baptismum sordidatur. Qui non fuit vacua , iste et hoc loquitur confidenter: Non abjicio gratiam Dei. Quod autem sequitur, valde necessarium est adversum eos qui post fidem Christi putant Legis praecepta servanda. Dicendum quippe eis: Si per leghebetes, dicere non audebunt Christum sine causa mortuum. Ad particulam itaque sylloChristus autem non est gratis mortuus; et concludere: Non igitur per Legem justitia. Hucusque contra Petrum, nunc ad Galatas revertitur. O Insensati Galatae, quis vos fascinavit? Dupliciter hic locus intelligi potest. Vel ideo insensatos Galatas appellatos, a majoribus ad minora venientes, quia coeperint spiritu, et carne consummentur: vel ob id, quod unaquaeque provincia suas habeat proprietates. Cretenses semper mendaces, malas bestias, ventres pigros, vere ab Epi
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ sacerdotum et seniorib populi scrip¬
tura cõmemorat. qđ condem pnauerint
iħm morte. et ligantes eũ duxerunt et
tradiderunt pilato presidi et deinceps
de pilato. dimisit eis barraban. iħm aũt
flagellatũ tradidit eis ut crucifigerent eũ.
Igitur et pat̃ tradidit filiũ. et filius ipse
se tradidit. et uidas et sacerdotes cũ prin¬
cipibus tradiderunt. et ad extremum tradi¬
tum sibi tradidit ipse pilatus sed pat̾ tradi¬
dit ut saluaret ꝑdicum mundũ: iħ̾c ipse se
tradidit ut patris suãq faceret uoluntatẽ.
Iudas aũt et sacerdotes et seniores populi et
pilatus uitã morti nescii tradiderunt. Quȩ
cumipsa quoq se ꝓnr̃a salute tradiderit:
Beatus multũq felix. qui uuente in se
xp̃o ꝑsingulas cogitationes et oꝑa potest
dicere. In fide uuio filii dĩ qui dilexit me
et tradidit se ipsũ ꝓme. Non abitio gr̃ãm
dĩ. Si eñĩ ꝑlegem iusticia ergo xp̃c mortu

Expanded text:
vero sacerdotum, et senioribus populi Scripvero sacerdotum, et senioribus populi Scriptura commemorat, quod condemnaverint Jesum morti, et ligantes eum, duxerint et tradiderint Pilato praesidi . Et deinceps de Pilato: Dimisit eis Barrabam, Jesum autem flagellatum tradidit eis, ut crucifigerent illum . Igitur et Pater tradidit Filium: et Filius ipse se tradidit: et Judas et sacerdotes eum principibus tradiderunt, et ad extremum traditum sibi, tradidit ipse Pilatus. Sed Pater tradidit, ut salvaret perditum mundum: Jesus ipse se tradidit, ut Patris suamque faceret voluntatem: Judas autem et sacerdotes et seniores populi, et Pilatus, vitam morti nescii tradiderunt. Quae cum ipsa quoque se pro nostra salute tradiderit, beatus multumque felix, qui vivente in se Christo, per singulas cogitationes et opera potest dicere: In fide vivo Filii 416 Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me. Non abjicio gratiam Dei: si enim per Legem
Abbreviated transcription (Latin):
statimq audiẽs. hodie mecũ eris in para¬
diso. Si quis mortificatis m̃bris suꝑ t̾rã
et mundo mortiuis configuratus fuerit
morti iħu xp̃i erucifigitur cum iħu:
& tropheum mortificationis suȩ in
ligno dominicȩ passiomis ad¬
sigit. Niuio auit iam non eggo. iuuit aũt in
me xp̃c. Noniuuit ille qui quondã uiue¬
na aduersum petrũ de petro disputat.
carne esse. et aliud in carne uiuiere. Qn in
carne sunt dõ placere non possunt. Un¬
de ad bene uiuentes dicitur. Nos aũt non
estis incarne. Infide iuuo filii dĩ et xp̃i
qui dilexit me et tradidit seipsum ꝓme.
Adromanos de dõ loquitur. quod filio
suo non peꝑcerit. sed ꝓnobis tradidit
eũ: Nunc uͦ de. xp̃o quod se ipse tradide¬
rit qui dilexit me inquit. et tradidit se¬
ipsum ꝓme. In euangło uͦ ubi apłi enu¬
merantur infertur et uidas scarioth qui
⁊tradidit eũ. Rursũ in eodẽ. Ecce appro¬
pinquauit qui me tradet. De principeb

Expanded text:
Statimque audiens: Hodie mecum eris in paraStatimque audiens: Hodie mecum eris in paradiso. Si quis mortificatis membris super terram, et mundo mortuus, configuratus 415 fuerit morti Jesu Christi, crucifigitur cum Jesu, et tropaeum mortificationis suae, in ligno Dominicae passionis affigit. Vivo autem jam non ego: vivit autem in me Christus. Non vivit ille qui quondam vivena adversum Petrum carne esse, aliud in carne vivere. Qui enim in carne sunt, Deo placere non possunt . Unde ad bene viventes dicitur: Vos igitur estis in carne. In fide vivo Filii Dei, qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. Ad Romanos de Deo loquitur, quod Filio suo non pepercit, sed pro nobis tradiderit eum. Nunc vero de Christo, quod se ipse tradidit: Qui dilexit me, inquit, et tradidit semetipsum pro me. In Evangelio vero ubi Apostoli enumerantur, infertur: Et Judas Iscariotieum . Rursum in eodem: Ecce appropinquavit qui tradet me . De principibus
Abbreviated transcription (Latin):
aut incelligens cͤognoscit ea: Qui ꝑlegem
igitur sp̃italem legi luterȩ moritur deo
uiuit. cum non sit sine lege dĩ. sed inlege
sit. xp̃i. Qui uere legi moritur obpeccata
mortiuis ẽ quidẽ sed non potest de eo dici
quod sequitur ut uiuat dõ. Esse aũt legẽ
aliam spĩtalem ex tra legem licterȩ. et ali¬
bi apłs docet dicens. Itaq lex quidẽ scã
et mandatũ scm̃ et iustum et bonũ. Et
etechiel exꝑsona dĩ. Eduxi inquit eos
id ẽ populũ uidõꝵ de t̾ra egipti. et addu¬
xi eos indesertum: et dedi eis p̃cepta mea
et iustificationes meas ostendi eis quas
fatiet homo et uiuet in eis. De ea uͭ lege
quȩ iram oꝑatur cui et apłs mortuuis ẽ.
postea infert. & ego dedi eis p̃cepta non
bona. et iustificationes in quib non ui¬
uent in eis. Id ipsum significatur ii psal¬
t̃io: qm̃ ñ cognoui literat᷑a. introibo in for
mem̃to mei cũ ueneris in regnum tuũ:

Expanded text:
a: intelligens, et cognoscet ea? Qui per legem a: intelligens, et cognoscet ea? Qui per legem igitur spiritualem, Legi litterae moritur, Deo vivit, cum non sit sine lege Dei, sed in lege sit Christi. Qui vero legi moritur ob peccata, mortuus quidem est; sed non potest de eo dici quod sequitur, ut vivat Deo. Esse autem legem aliam spiritualem extra Legem litterae, et alibi Apostolus docet, dicens: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum . Et Ezechiel ex persona Dei: Eduxi, inquit, eos, id est, populum Judaeorum, de terra Aegypti: et adduxi eos in desertum: et dedi eis praecepta mea, et justificationes meas ostendi illis: quas faciet homo, et vivet in eis . De ea vero lege quae iram operatur, cui et Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis . Idipsum significatur et in Psalterio: Quoniam non cognovi litteraturam, introibo in fortMemento mei, cum veneris in regnum tuum .