comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suum auctor utiq anteiret. & gñatio
eterna ñ ẽẽc. Sic quoq ꝓuidere oꝑari
non ẽ s scire. Quid est gͦ in hoc loco fi¬
lium gignere. nisi patrem ẽẽ gigni
uno trium. naturam singłorum per¬
pendamus: nichil aluid ẽ. nisi ẽẽ dm̃
habentem filium. Quis autẽ dicere
audeat oꝑationem cuiusqͣm ẽẽ pa¬
trem. seu dm̃ habentem filium. pre¬
sertun cum om̃is oꝑans oꝑe suo sit
dignior atq melior: Quis enim oꝑa¬
cor ille ẽẽ poss qui melior iure ẽẽ de¬
beret. qm sic ẽẽ dm̃ habentem filiũ:
Qm mala ẽ iniquitas. tam malum
ẽ ẽẽ iniquum. Qm bona ẽ iusticia:
tam bonum ẽ ẽẽ iustum. ꝓ ut bonus¬
ẽ homo: bonum ẽ ẽẽ hominem. Deni¬
q qualis ẽ unaqueq res: cale ẽ ẽe
eam rem. Ergo qmͣ bonus & dignꝰ
ẽ ds̃ habens filium. tam bonum at¬
q dignum ẽ. ẽẽ d̃m habentem filiũ.
Nam si dieas quod dđs bonus ẽ. ma¬
bonitati ipsius atq dignicati parẽ.
Gqm bonus cedignus ẽ ds habens

Expanded text:
utique anteiret, et generatio aeterna non esset; sic quoque providere, operari non est, sed scire. Quid est ergo in hoc loco Filium gignere, nisi Patrem esse, gigni uno trium, naturam singulorum perpendamus nihil aliud est nisi esse Deum habentem Filium. Quis autem dicere audeat operationem cujusquam esse Patrem, seu Deum habentem Filium; praesertim cum omnis operans opere suo sit dignior atque melior? quis enim operator ille esse posset, qui melior jure esse deberet, quam sit, esse Deum habentem Filium? Quam mala est iniquitas, tam malum est esse iniquum; quam bona est justitia, tam bonum est justum, prout bonus homo, bonum est esse hominem. Denique qualis est unaquaeque res, tale est esse eam rem; ergo quam bonus, et dignus est Deus habens Filium, tam bonum atque dignum est esse Deum habentem Filium. Nam si dicas: Quod Deus bonus, est mabonitati ipsius atque dignitati parem; ergo quam bonus et dignus est Deus habens
Abbreviated transcription (Latin):
cis. Quos incdubitanter ẽ u̾m. It̾m
quemq suam & hoc ex listinctione
sue ꝓpͥetatis. Qd̃ forsan uerum est.
S addit. Inde consequi: ut trium sint
tres pocentie. & totidem głe. indeq
ꝓbaxi: ut ipsi sint tres. & pocentes &
głosi. quemadinodum ex potentia. &
gła dĩtatis. una quidem unius. unꝰ
similit̾ sunt potens ce głosus. S prior
iua. minus scrupulosa. quia u̾ba ma¬
gis usitata. Uerum si hominis & dei.
nitam pensas: alt̾a alt̾ius. maior u¬
tiq atq minor: potestas declaratur.

Expanded text:
tis, quod indubitanter verum est: iterum tis, quod indubitanter verum est: iterum quemque suam, et hoc ex distinctione suae proprietatis, quod forsan verum est. Sed addit inde consequi, ut trium tres sint potentiae, et totidem gloriae; indeque probari, ut ipsi sint tres et potentes et gloriosi; quemadmodum ex potentia et gloria divinitatis, una quidem unius, unius similiter sunt potens et gloriosus. Sed prior via minus scrupulosa, quia verba magis usitata: verum si hominis et Dominitam pensas, altera alterius major utique atque minor potestas declaratur C
Abbreviated transcription (Latin):
pater. qui principium ẽ sine pͥncipio
quom causam qͥr lit habeat. cum pat̾
ex nullo sit. Si ad id confugiat. ut di¬
cat ip̃m gign̾e causam ẽẽ. non quid̃
ut ꝑsona illa sit. uerum ut pat̾ sit.
responde. Apud nos quidem aliud &e
ẽẽ patrem. Et econu̾so. Gign̾e gͦ acgig
tes utiq conuenient̾ dicunt᷑ ꝑsonaꝵ.
ñ actiones earum. Ut gͦ inoꝑib sc̃e
tͥnitatis nulla diuisio sit: quicquid
inagendo põt una ꝑsona. pot̃ pari mͦ
& alia. Quare si trium ꝑsonarum
oꝑa pensas: tͥum una eademq re¬
peritur pocestas. Sintrium ꝓpͥetates
ꝑsonarum ꝯtemplaris: id singule ꝓ¬
culdubio possunt: quod relique nul¬
lo mͦ possunt. Et ueut cis pater nõ ẽ
dii duo. s unus ẽ ds̃: ita fortasse po¬
testas geñandi dm̃. ñ ẽ potestas
nectam̃ due sunt potestates. s una
Qmobrem quoqͦ ce uercas: una ea¬
demq ꝑsonarum tͥum erit sic̃ gła.
ita quoq potestas. Nisi quis dicat.

Expanded text:
Pater qui principium est sine principio, Pater qui principium est sine principio, quomodo causam quare sit habeat, cum Pater ex nullo sit? Si ad id confugiat, ut dicat ipsum gignere causam esse, non quidem ut persona illa sit, verum ut Pater sit, responde apud nos quidem aliud et esse Patrem, et e converso gignere ergo ac gigtes utique convenienter dicuntur personarum, non actiones earum. Ut ergo in operibus sanctae Trinitatis nulla divisio sit, quidquid in agendo potest una persona, potest pari modo et alia. Quare si trium opera personarum pensas, trium una eademque reperitur potestas: sin trium proprietates personarum contemplaris, id singulae procul dubio possunt, quod reliquae nullo modo possunt, et sicut Deus Pater non est dii duo, sed unus est Deus; ita fortasse potestas generandi Deum, non est potestas nec tamen duae sunt potestates, sed una. Quamobrem quoquo te vertas, una eademque personarum trium erit sicut gloria, ita quoque potestas. Nisi quis dicat t
Abbreviated transcription (Latin):
ut̾q utiq ẽ ds̃. Et cum pat̾ &e filius
alius sit & alius. ñ cam̃ alius ce a¬
lus ds̃. uerum unus solus. Et sic̃
patͥ filius dõ ds̃ equalis ẽ. equalis
utiq quia filius: nam unum &e i¬
dem. quia ds̃. ita quoq crium ꝑso¬
licitur equalitas. Nam ingła. ẽ
identitas. Et quidẽ. siquis ipsum
gignere estimet oꝑationem ẽe. idẽ¬
q concedat. quod ip̃m gignere ni¬
ch il aliud sit qm patrem ẽẽ: mͦ supͣ
dicto confutatui Sin uͦ. ut ip̃m
gignere opus defendat idem gig¬
nere id ẽẽ qd̃ ẽ patrem ẽẽ contradi¬
cat. uerum idẽ ip̃m gignere. qͣr pa¬
t̃ sic causam ẽẽ concedat: qͦmͦ ulla
oꝑatio tante ⁊fficatie ẽ. ut ex ea pat̾
qui utiq ds̃ ẽ habeat eẽ. Cũ magis
conueniat ut exeo oꝑatio. ñ ip̃e exoꝑa¬
cione ꝓcedat. Et quidem filium qui
utiq principium ẽ de principio. ali¬
quis fortasse concedat: causam hr̃e pa¬
trem: qm̃ filius ex patre ẽ. uerum

Expanded text:
uterque utique est Deus: et cum Pater et Filius uterque utique est Deus: et cum Pater et Filius alius sit et alius, non tamen alius et alius Deus, verum unus solus. Et sicut Patri Filius, Deo Deus aequalis est aequalis utique quia Filius, nam unum et idem quia Deus ita quoque trium persodicitur aequalitas, nam in gloria est identitas. Et quidem si quis ipsum gignere aestimet operationem esse, idemque concedat quod ipsum gignere, nihil aliud sit quam Patrem esse, modo supra dicto confutatur. Sin vero, ut ipsum gignere opus defendat, idem gignere id esse, quod est Patrem esse, contradicat: verum idem ipsum gignere, quare Pater sit causam esse concedat; quomodo ulla operatio tantae efficaciae est, ut ex ea Pater qui utique Deus est habeat esse; cum magis conveniat, ut ex eo operatio, non ipse ex operatione procedat? Et quidem Filium qui utique principium est de principio  aliquis fortasse concedat causam habere Patrem, quoniam Filius ex Patre est. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
una. Nec imm̾ito ita ẽ. Quippe qͦ¬
niam ds̃ unus ẽ. om̃is quoq uti¬
ta dicam dĩ forma aut ꝓpͥetas:
una ẽ. Sicut qm̃ tres ꝑsone sunt. tres
quoq ꝑsonarum ꝓpͥetates. singłarum
singłe sunt. S eum om̃is ꝑsona ut de
sola agam tͥnitate. ds ẽ: ds̃ item oĩs
ꝑsona ẽ. atq ido que dĩẽ. ip̃a quoq
ꝑsonarum ꝓpͥetas ẽ: item ꝓprietas ꝑ¬
sonarum necessario dĩ ẽ. quid ẽ qd̾
alias cditati. alias attͥbuo trinita¬
ti: G ꝓpͥetatem illam omẽm q̃ trib
ꝑsonis cõmunis ẽ.: di dico. iõ qm̃ dm̃¬
ẽẽ. ip̃m quoq crib ꝑsonis cõmune ẽ.
Illas autem que singłarum singu¬
latim sunt: m̾ito ꝓpͥetates dicas ꝑ¬
sonarum. Has autẽ ꝓpͥetates ut um¬
morer induab: animo. hre patrem
dm̃. item ħre filium dm̃. quarum
utraq multa utiq ẽ gła. Et cum he
sint ꝓprietates ab inuicem alia ce
alia. non tam̃ alia quoq & alia gła.
uerum una sola. sic pater & filius

Expanded text:
ppe quoniam Deus unus est, omnis quoque, ut ita dicam, Dei forma aut proprietas una est; sicut quoniam tres Personae sunt, tres quoque personarum proprietates singularum singulae sunt. Sed cum omnis persona, ut de sola agam Trinitate, Deus est; Deus item omnis persona est: atque ideo quae Dei est, ipsa quoque personarum proprietas est: item proprietas personarum necessario Dei est; quid est quod alias divinitati, alias attribuo Trinitati? Ego proprietatem illam omnem, quae tribus personis communis est, Dei dico, ide, ipsum quoque tribus personis commune est; illas autem quae singularum singulatim sunt merito proprietates dicas personarum; has autem proprietates ut immorer in duabus assumo habere Patrem Deum, item habere Filium Deum, quarum utraque multa utique est gloria. Et cum hae sint proprietates ab invicem alia et alia, non tamen alia quoque et alia gloria, verum una sola. Sic Pater et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
eliminatis: bona ꝯiugii amplectantur. S
si int̾ huiꝰ cemodi ꝑsonas ꝯuigium ñ est:
cur ñ ab inuicem diuidunt᷑ ⁊ nouis copu¬
lis libere ꝯuinguntur: Quicqͥd .ni. maĩo
licet enim ꝯuigram ñdum sit utilitate:
ore. Coram eccłia quia in ore eccłie urorem
ducit. quicqͥd ineptiarũ corde p̾mat: ni¬
chil iñ ꝯuigio derogabit. Pot̃ utiq eẽ. ut
nicħ. aut parum ꝓsit. ñ tñ id pot̃ ẽẽ. ut
ꝯiugium ñ sit. Sunt ⁊ alia plurima.¬

Expanded text:
eliminatis, bona conjugii amplectantur. Sed eliminatis, bona conjugii amplectantur. Sed si inter hujusmodi personas conjugium non est, cur non ab invicem dividuntur, et novis copulis libere conjunguntur? Quidquid enim in animo Licet enim conjugium nondum sit utilitate, ore. Coram Ecclesia, quia more Ecclesiae uxorem ducit, quidquid ineptiarum corde premat, nihil inde conjugio derogabit. Potest utique esse ut nihil aut parum prosit, non tamen id potest esse ut conjugium non sit. Sunt et alia plurima
Abbreviated transcription (Latin):
piat. Alioquin quẽad mod̾ qui fictus
baptitatur. habet utiq baptismũ ꝑcep¬
tione. s ñ utilitate: ita fortassẽ ħ sacm̃to
bono ꝯiigii minime sibi sꝑet excusati¬
onem. inoꝑe nuptiali. Tales uxorib dãp¬
te hñt. Quis enim eos qͣi ñ ꝯuiges abin¬
uicem seꝑaret. ⁊ ñ potius ab erratu cor¬
ripiendo reuocaret: Huiꝰ malefitii
ꝯunx si p̾cognita fuisset: nullatenus sa¬
no acapite ducenda foret. Est fides ꝯugu
sine sacͣmento: sacͣmentum iteni ñ numqͣm
est absq fide. Qd̾ accidit quotiens ꝯuigan¬
di aut thoꝵ int̾ sc ĩmacłatum seruare dis¬
ponunt. sese tñ relinquere meditant᷑: aut
ꝯuersari simul more ꝯuigii uolunt. nisi
qd̾ undiq fornicari desid̾ant. Qui animo
tali ꝯueniunt. qm̃ ase bonum ꝯuigii re¬
pellunt: si ambo sunt tales. ambo sunt
int̾ se scortatores: si unus solus ÷ talis: alter
donec uitiis que ꝯiugium fieri ñ sinunt.

Expanded text:
piat; alioquin quemadmodum qui fictus piat; alioquin quemadmodum qui fictus baptizatur, habet utique baptismum perceptione, sed non utilitate; ita haec sacramento bono conjugii minime sibi speret excusationem in opere nuptiali. Tales uxoribus dambent. Quis enim eos quasi non conjuges ab invicem separet, et non potius ab erratu corripiendo revocaret? hujus maleficii conjux si praecognita fuisset, nullatenus sano a capite ducenda foret. Est fides conjugii sine sacramento; sacramentum item nonnunquam est absque fide; quod accidit quoties conjugandi, aut torum inter se immaculatum servare disponunt, sese tamen relinquere meditantur; aut conversari simul more conjugii volunt, nisi quod undique fornicari desiderant. Qui animo tali conveniunt, quoniam a se bonum conjugii repellunt, si ambo sunt tales, ambo sunt inter se scortatores. Si unus solus est talis, alter donec vitiis quae conjugium fieri non sinunt
Abbreviated transcription (Latin):
cas. uerum ut indignationẽ ex affinitate
ñ incurras. Cum aũ due sint p̃cipue ma¬
tͥmonis cause susceptio ꝓlis. ⁊ uitatio for¬
nicationis. fornicatio tñ p̾cipue uiget ꝑꝑ¬
suam hr̃e uxorem. Uñ steriles atq senes
de fornicationis. Conuenientes aũ: simul
cum conubio. bona comibi suscipiunt:
tria hec. fidem ꝓlem. sacͣmentũ. fidem. ut
adult̾ino amplexii nuptiar̾ puritas ñ
fedetur. Plem: ut religio xp̃iana augeat᷑.
sacram̃tum: ne quo diuortio copula di¬
rumpatur. Asq fide ⁊ sacͣmento ꝯuigiũ
ñ ÷: absq ꝓle ẽõ sepus pot̾. Nam ut dic¬
tum ⁊ int̾ senes ac steriles ꝓ creatio nul¬
la s ꝑatur. Qui n filioꝵ gn̾ationẽ nolen¬
tes. malefitio quolibet id machinari in¬
tendunt nenascant᷑: hi neq ꝯuiges ꝯ¬
ueniunt. neq pꝰmod̾ subsistunt. nisi
force ꝯtingat ut parricidium hoc ab
animo eccludant. Conunx uero si idu̾e
estimet: minime tñ id agat. qr ñ susci¬

Expanded text:
cas, verum ut indignationem ex affinitate cas, verum ut indignationem ex affinitate non incurras. Cum autem duae sint praecipuae matrimonii causae, susceptio prolis, et vitatio fornicationis; fornicatio tsuam habere uxorem . Unde steriles atque senesdae fornicationis. Convenientes autem, simul cum connubio bona connubii suscipiunt tria haec, fidem, prolem, sacramentum. Fidem ut adulterino amplexu nuptiarum puritas non foedetur; prolem, ut religio Christiana augeatur; sacramentum, ne quo divortio copula disrumpatur. Absque fide et sacramento conjugium non est; absque prole esse saepius potest. Nam, ut dictum est, inter senes ac steriles procreatio nulla speratur. Qui enim filiorum generationem nolentes maleficio quolibet id machinari intendunt ne nascantur, hi neque conjuges conveniunt, neque postmodum subsistunt, nisi forte contingat ut parricidium hoc ab animo excludant. Conjux vero, si id vescipere non aestimet, minime tamen id agat quare non susci
Abbreviated transcription (Latin):
multiplices. aut ut carnis tue inꝯti¬
nentiam modifices. Nam si rer̃ tuaꝵ
Possunt ⁊ alie cause rõnabiles occur¬
rere. item quoq alie. neqͣquam appro¬
bande. ⁊que aut deo nicħ placeant:
fieri debet ꝑꝑ dm̃. Tu uero uxorem du¬
cis. ad mirans nobilitatẽ. gn̾is. affecdãs
tutelam potestatis. nimia illedꝰ pecu
fere id̾ est. pꝰ omnia meditaris. Qr mi¬
rand̾ nullatenꝰ ÷. si qui ita ꝯueniunt:
misere ꝯuiuunt. Qͣmobrem. ocułos
tuos erige ad deum. eiꝰq in spectu subi¬
to ꝯuigium. Neq nocet ĩmo fieri opor¬
tet: ut pꝰ pͥmam ꝯsid̾ationem. mini¬
me p̾termutas seq̃ntem qͣtinus tibi
sponsam huiꝰmõi ꝓ uideas. cuiꝰ forme
intento: minime sit opus aliis ꝓuocari.
rõ quoq ÷ talem tibi ꝓcurare affinitatẽ
unde inscło habeas defensionem. unde
ut opus fũit suscipias rem: ⁊ ne minus
nobilis ignobilitate anxieris. un sumas
honorem: Honorem: ñ ut elatione intumes¬

Expanded text:
multiplices; aut ut carnis tuae incontimultiplices; aut ut carnis tuae incontinentiam modifices. Nam si rerum tuarum Possunt et aliae causae rationabiles occurrere: item quoque aliae nequaquam approbandae, et quae aut Deo nihil placeant, fieri debet propter Deum. Tu vero uxorem ducis admirans nobilitatem generis, affectans tutelam potestatis, nimia illectus pecfere idem est, post omnia meditaris. Quare mirandum nullatenus est, si qui ita conveniunt, misere convivunt. Quamobrem oculos tuos erige ad Deum, ejusque inspectu subito conjugium. Neque nocet; imo fieri oportet, ut post primam considerationem minime praetermittas sequentem; quatenus tibi sponsam hujusmodi provideas cujus formae intento minime sit opus aliis provocari. Ratio quoque est talem tibi procurare affinitatem unde in saeculo habeas defensionem. Unde, prout opus fuerit suscipias rem; et ne minus nobilis ignobilitate anxieris, unde sumas honorem; honorem non ut elatione intumes
Abbreviated transcription (Latin):
atq gentes conubia habebant.: ⁊ dissolui
pot̾ant: ⁊ sicut in eccłie pͥmordio. inter
ganismo initum stare ñ ꝓhibetur. sed
neq ꝑseuerare cogitur: utrumq enim
cum ita opꝰ ÷. lẽe licet. ⁊ ñ esse oportet:
ita ap̃ nos gn̾a q̃dam ꝯuigioꝵ sunt:
que ⁊ ꝯuigia aliqͣmdiu existunt. ⁊ qui¬
brdam suꝑuenientib causis ꝯiugia ẽẽ
desistunt. Quidam tñ huiꝰmodi. quasi
ꝯiugia potius aiunt. Nam uera: nr̃o p̾¬
sertim tp̃r. uiuentib ꝯuigatis in solubi¬
lia manent. Uiuente .N. uiro ligata est
Nam plene de ꝯuigio ag̾e. sicut ne fere
de ulla re: minime nos sufficere arbit᷑¬
mur. uͥ una questione absoluta. innu¬
mere usu ipso noue suboruntur.xxxix
Quid boni mali ue asserant nuptie.
unc aũ id ꝓpalare nitor quo ecło
nuptias estimem subeundas quid¬
ue sec̃ ferant boni: quid item mali. Id
quoq exparte. Te ergo ꝯuigem fieri opor¬
tet. Aut ut filioꝵ gn̾atione cultum dei

Expanded text:
atque gentes connubia habebant, et dissolvi atque gentes connubia habebant, et dissolvi poterant; et sicut in Ecclesiae primordio inter cganismo initum stare non prohibetur, sed neque perseverare cogitur utrumque enim cum ita opus est et esse licet, et non esse oportet; ita apud nos genera quaedam conjugiorum sunt, quae et conjugia aliquandiu existunt et quibusdam supervenientibus causis conjugia esse desistunt. Quidam tamen hujusmodi quasi conjugia potius aiunt: nam vera, nostro praesertim tempore, viventibus conjugatis insolubilia manent, vivente enim viro ligata est Nam plene de conjugio agere sicut nec fere de ulla re, minime nos sufficere arbitramur, ubi una quaestione absoluta, innumerae usu ipso novae suboriuntur. CAPUT XXXIX. Quid boni malive afferant nuptiae. Nunc autem id propalare nitor quo oculo nuptias aestimem subeundas; quidve secum ferant boni, quid item mali; id quoque ex parte. Te ergo conjugem fieri oportet aut ut filiorum generatione cultum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ner̾int. simul remanere. Sunt alie qͣs pꝰ
ꝯiugium ⁊ simul ẽẽ ñ nocet. ⁊ seꝑari cul¬
pa ñ est. Nam si qͣ seruo qͣi libero nupserit.
pꝰqͣm rescierit. aut si cohabitare malit
matͥmoniũ ꝯfirmat: aut si p̾elegerit
i si ita institutum ÷ solum. Soluta ergo
alege uiri: cui uult nubat.tantum in
dño. Sialter alt̾i aut malefitio sorcia ri¬
arum. aut defectu genitaliũ. nullo ualet
modo redde debitum: ubi istud dui dili¬
gent̾q. ne qua fraudulencia fiat conubio.
fũit examinatum: in optione illoꝵ po¬
nitur. si tñ nũqͣm debitum reddiderunt.
aut simul ꝯtinent̃ uiu̾e: aut seꝑatos
norus se thoris copulare. ita tñ: ut hi qͥ¬
b uigor reddendi debiti. nature defectu
prorsꝰ ÷ sublatus: aꝯiugio arceantur.
S si int̾ huiꝰcemõi ꝑsonas ꝯiugium ex¬
titit. hoc p̃sertim tp̃r. quomͦ ꝯugium uetꝰ¬
ꝯiugium nullum fuit. cur ñ tamꝙͣ de
fornicatione udicant᷑. cum simul rema¬
nere ñ numꝗͣ sinuntur  S sicut uidei

Expanded text:
nerint, 250 simul remanere. Sunt aliae quas post conjugium, et simul esse non nocet, et separari culpa non est. Nam si quae servo quasi libero nupserit, postquam rescierit, aut, si cohabitare malit, matrimonium confirmat; aut, si praeelegerit sia; et si ita institutum est, solvit. Soluta ergo a lege viri: Cui vult nubat tantum in Domino. Si alter alteri aut maleficio sortiariarum, aut defectu genitalium nullo valet modo reddere debitum, ubi istud diu diligenterque ne qua fraudulentia fiat connubio fuerit examinatum, in optione illorum ponitur si tamen nunquam debitum reddiderunt, aut simul continenter vivere, aut separatos novis se toris copulare; ita tamen ut ii quibus vigor reddendi debiti naturae defectu prorsus est sublatus, a conjugio arceantur. Sed si inter hujusmodi personas conjugium exstitit, hoc praesertim tempore, quomodo jugium nullum fuit, cur non tanquam de fornicatione judicantur, cum simul remanere nonnunquam sinuntur? Sed, sicut Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
concussa ueteris ⁊ noue legis auctoritate.
in his que mat̾ͥ eccłie suꝑeroganda man¬
dantur: a filiis nichil aliud fieri oportere
nisi qd̃ sacro sco mat̾ usu. uen̾andaq san¬
xerit traditione .xxxxii. desponsione
fide. flulta .⁊ matͥmonio aliunde. con
sserunt etiam ñ nulli. tracto.¬
qd̃ siquis media fide alicu ꝯuigiũ
ꝓmiserit. idq ꝓbari possit: matͥmonium
cum alia post fidem datam ꝯtractũ. mini¬
me seruari deb̾e: s ad pͥorem : edeundũ esse.
iuramento ꝯfirmate. Utiq sponsio talis.
ꝯpleti debuit: si force legitime potuit.
Alioquin: peierandum potius erat. quã
ꝯtͣ legem quid fieret. Peierare namq id
qd̾ ꝯtͣ deum uiratũ ÷: idutiq bonum est.
Sic̃ i licita uirare cum ita opꝰ: bonum¬

Expanded text:
concussa veteris et novae legis auctoritate concussa veteris et novae legis auctoritate in his quae matri Ecclesiae supereroganda mandantur, a filiis nihil aliud fieri oportere nisi quod sacrosancto mater usu venerandaque sanxerit traditione. CAPUT XXXVII. De sponsione fide fulta, et matrimonio aliunde contracto. Asserunt etiam nonnulli quod si quis media fide alicui conjugium promiserit, idque probari possit, matrimonium cum alia post fidem datam contractum minime servari debere, sed ad priorem redeundum esse. juramento confirmatae. 249 Utique sponsio talis compleri debuit, si forte legitime potuit; alioquin pejerandum potius erat quam contra legem quid fieret: pejerare namque id quod contra Deum juratum est, id utique bonum est: sicut enim licita jurare, cum ita opu
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Etgo qui diuinis mancipati obse¬
quiis. arctiorem eleg̃int uitam: ipsi se conu¬
bio applicare ñ poter̃t. Qui aũ tͥum aliquo
supͣdictarum sibi coherent uincło connexi¬
se: nisi sicubi inaliquo ałr se usus eccłie¬
s i si ꝯueniunt: iudicatur om̃e irritum
pꝰqͣm fuerit comꝑtum. Sin aũ cause he
que p̾ueniendo ꝯiugium fieri ñ siñt post
factum accidunt: quid fietͤ Num licebit
utͥq ꝯuigi abinuicem seꝑari. ⁊ cui libu̾it
pꝰmodum copulari: Qd̃ si licet: quid ali¬
ud restat. nisi ut quotiens displicuerit
ꝯnunx huiꝰmodi causa obtendat᷑: Sed
siue occasione discidi. siue fortuitu ta¬
lia fiant: ut ꝯuigium annullatũ iudi¬
cetur. oĩo absit. ut cohabitatio disiunga¬
tur: ⁊ hoc absit nisi force causa correpti¬
onis ⁊ cautele rigor dispensationis ita ꝓ¬
uiderit: ñ tñ ałr nisi ut fiat utilit̃. Id tñ
in cõmune aditiendum puto. Rata. ⁊ in¬

Expanded text:
potest. Ergo qui divinis mancipati obsepotest. Ergo qui divinis mancipati obsequiis arctiorem elegerint vitam, ipsi se connubio applicare non poterunt. Qui autem trium aliquo supradictarum sibi cohaerent vinculo connexise, nisi sicubi in aliquo aliter sensus Eccleomne irritum postquam fuerit compertum. Sin autem causae hae quae praeveniendo conjugium fieri non sinunt, post factum accidunt, quid fiet? num licebit utrique conjugi ab invicem separari, et cui libuerit postmodum copulari? Quod si licet, quid aliud restat nisi ut quoties displicuerit conjux, hujusmodi causa obtendatur? sed sive occasione dissidii, sive fortuitu talia fiant ut conjugium annullatum judicetur, omnino absit ut cohabitatio disjungatur; et hoc absit, nisi forte causa correptionis et cautelae rigor dispensationis ita providerit, non tamen aliter nisi ut fiat utiliter. Id tamen in commune adjiciendum puto, rata et in
Abbreviated transcription (Latin):
baptismi ip̃mq baptiratum. ꝙͣ baptira¬
ti parentes baptismatisq ministros. Illa
nata est. Baptitato parentibq suis: ut̃q
obligatur: ⁊ qui inbaptismo int̾rogat:
⁊qui int̾roganti respondet. maxime
t̾no retrahit. Si enim ñ mergeret: mor¬
tem sepulturamq dñi negaret. Si quid
nuim̾o detheret: tͥduane sepultulture
ꝯtradiceret. Sinuero mersum minime
t̃tio retheret: iresurtectioni que tͥduum
secuta :. ⁊ tͥnitati: derogaret. Sacerdos gͦ
qm̃ plene sacͣmentum ꝯsũmat: plus
utiq ꝯfert loco. qͣm qui tantum assistit.
⁊ illum ꝓ quo spondet ꝯtingit. Ille .ii.
pat̃ ÷: iste patͥms nominat᷑. Uit ⁊ fe¬
mina. tam ⁊ si ñ sunt cognati: tamen
possunt affinitate quodam mͦ sibi ꝯnec¬
ti: qd̾ ÷. quotiens aut ille cum aliqͣ huiꝰ
cognata. aut ħ cum aliquo eius cognato
dormierit ⁊ ħ quidem affinitas recte ÷
⁊ instupro nomen affinitatis assumi

Expanded text:
baptismi ipsumque baptizatum, quam baptizabaptismi ipsumque baptizatum, quam baptizati parentes baptismatisque ministros: illa nata est. Baptizato parentibusque suis uterque obligatur, et qui in baptismo interrogat, et qui interroganti respondet; maxime tertio retrahit. Si enim non mergeret, mortem sepulturamque Domini negaret. Si quid numero detraheret, triduanae sepulturae contradiceret, sin vero mersum minime tertio retraheret, et resurrectioni quae triduum secuta est, et Trinitati derogaret. Sacerdos ergo quoniam plene sacramentum consummat, plus utique confert loto quam qui tantum assistit, et illum pro quo spondet contingit: ille enim pater est, iste patrinus nominatur. Vir et femina, tametsi non sunt cognati, tamen possunt affinitate quodammodo sibi connecti: quod est quoties aut ille cum aliqua hujus cognata, aut haec cum aliquo ejus cognato dormierit. Et quidem affinitas recte eset in stupro nomen affinitatis assumi
Abbreviated transcription (Latin):
Cui uult nubat: tantum in dño. Ut ergo
indño nubat. uir̃ xp̃iane religionis eli¬
÷̃.Int̾ illos aũ qui xp̃iano censentur no¬
mine: ꝯuigio is assum̃dus ÷. cuiꝰ ꝯsortio
uita anme ñ ꝑiclitetur. Id tñ negligen¬
tius si fiat: ñ ideo copła matͥmonii ad¬
nichilabitur. S si ita est opus: cohabi¬
tatio dissoluetur.xxxui. Quos statuta
habitus: ut monachi aut gͣdus. ut sub¬
diaconi. aut uotum castimonie testi¬
monio ac iuditio eccłie ꝯfirmatum: ꝯti¬
nentiam exigit. Item. Uir̃ atq feminam
eos uidelicet quos eccłia iudicet intͣ se
cognatos. aut affines. Illos quoq quos
hꝰ modi ꝯnęcio ligat. ut cus qui baptis¬
mo regñatur: alt̾ fit scd̃m carnem parens
alt̾ baptista. aut baptitati ꝓ locutor. seu
sponsor: cad̾ quoq ꝯnȩxio. ĩmo maior int̾
illum qui mergit siue de metsione suscip̃:
⁊ eum ÷ qui regn̾ando uigum xp̃i subit.
Nimir̃ arctius sibi rõ ÷ coherere. ministros

Expanded text:
Cui vult nubat tantum in Domino . Ut ergo Cui vult nubat tantum in Domino . Ut ergo in Domino nubat, virum Christianae religionis eliest. Inter illos autem qui Christiano censentur nomine, conjugio is assumendus est, cujus consortio vita animae non periclitetur. Id tamen negligentius si fiat, non ideo copula matrimonii annihilabitur, sed si ita est opus, cohabitatio dissolvetur. 248 CAPUT XXXVI. Quos statuta habitus, ut monachi; aut gradus, ut subdiaconi; aut votum castimoniae testimonio ac judicio Ecclesiae confirmatum continentiam exigit. Item virum atque feminam, eos videlicet quos Ecclesia judicet inter se cognatos aut affines: illos quoque quos hujusmodi connexio ligat, ut ejus qui baptismo regeneratur, alter fit secundum carnem parens, alter baptista, aut baptizati prolocutor, seu sponsor. Eadem quoque connexio, imo major, inter illum qui mergit, sive de mersione suscipit, et eum est qui regenerando jugum Christi subit. Nimirum arctius sibi ratio est cohaerere ministros
Abbreviated transcription (Latin):
ua lege .i. euͣngłi o. seruanda mandauit.
hi sunt duo denarii. quos ꝓferens stabu¬
lario tradidit: in quiens. ⁊ siquid supͣ ero¬
gau̾is: cum rediero reddam tͥ. Stabłario
illud. ut ium̃tum factus sum apud te.
simplitia animalia oñib xp̃i tota deuo¬
tione subrecta. ad custoditndum credita
sunt: qͣtinus stabulum dñi iugi cura
satagat pirogare: pastione ũbi ⁊ exempli
reficere: duos denarios .i. duo testam̃ta. in
quib regis imago relucet: ꝯmisit. qͣtinus
amboꝵ ꝑnotitiam. curam in anima uul¬
nerati ageret. ⁊ sicubicurando scriptura
minus sufficeret: ip̃e studi industria sup¬
pleret. Ergo gr̃a samaritam duos denari¬
os habet. Uerum si quid supͣ erogandũ
est. exertitio ingeni elaboret. Intͣ supͣ ero¬
ganda ẽ fere quicquid eccłia in ꝯiugio ꝯtͣ¬
hendo disponit. Unde iuxta auctoritatem
legis que ñ nisi sue religionis ꝯugi sinit
copulari: apłs mortuo uiro: ait de uxore.

Expanded text:
va lege, id est Evangelio, servanda mandavit. va lege, id est Evangelio, servanda mandavit. Hi sunt duo denarii quos proferens stabulario tradidit, inquiens: Et si quid supra erogaveris, cum rediero reddam tibi . Stabulaillud: Ut jumentum factus sum apud te , simplicia animalia oneribus Christi tota devotione subjecta, ad custodiendum credita sunt; quatenus stabulum Domini jugi cura satagat purgare, pastione verbi et exempli reficere duos denarios, id est duo testamenta. in quibus regis imago relucet, commisit, quatenus amborum per notitiam curam in anima vulnerati ageret; et sicubi curando Scriptura minus sufficeret ipse studii industria suppleret. Ergo gratia Samaritani duos denarios habet: verum si quid supra erogandum est, exercitio ingenii elaboret. Inter ea supereroganda est fere quidquid Ecclesia in conjugio contrahendo disponit. Unde juxta auctoritatem legis quae nonnisi suae religionis conjugi sinit copulari, Apostolus, mortuo viro, ait de uxore,
Abbreviated transcription (Latin):
uit ex alt̾a solum parte matͥmoniũ. fit.
S̾in aũ neutͣ pars id nouit. neq ex culpa
est. ut ignorau̾it: ꝯiugium plane ÷ aut
tererit: si lege eccłiastica fu̾it cõꝓbatum:
nichil aliud restat. nͥ ut hi quos ꝯuingi
si rescitum fuisset. minime oportuerat.
pꝰqͣm res nota ÷: ab inuicem seꝑentur. uis¬
q adeo: ut ut̃q alt̾i possit ꝯuigi adħere
nͥ qñ dispensatio eccłie sua utitur dist̾c¬
tione. Nam qui ita ꝯueniunt. ut nulla
om̃io int̾cidat causa. q̃r utroq uiuente
copula ꝯiugis debeat annullari: hi so¬
lam ꝑꝑ fornicationẽ societatem thori se¬
Q uuippe dñica de ꝯiugio sententia. ad ita
thoro sociatos lata ÷̃. U erũptamen dñs
cuiꝰmodi ꝑsone conubio forent apte. aut
ñ forent: minime det̾minauit. det̾mi¬
nandum aũ ecclie sue cõmissit. Quedã
docuit ip̃e: cet̾a docenda reseruauit spon¬
se sue. Ipse docuit. que aut uẽci. aut no¬

Expanded text:
vit, ex altera solum parte matrimonium fit. vit, ex altera solum parte matrimonium fit. Sin autem neutra pars id novit neque ex culpa est ut ignoraverit, conjugium plane est; atexerit, si lege ecclesiastica fuerit comprobatum, nihil aliud restat nisi ut ii quos conjungi si id rescitum minime ota est, ab invicem separentur, usque adeo ut uterque alteri possit adhaerere, nisi quando dispensatio Ecclesiae sua utitur districtione. Nam qui ita conveniunt ut nulla omnino intercedat causa quare utroque vivente copula conjugii debeat annullari, ii solam propter fornicationem societatem tori seminica de conjugio sententia ad ita toro sociatos lata est. Verumtamen Dominus, cujusmodi personae connubio forent aptae aut non aptae, minime determinavit; determinandum autem Ecclesiae suae commisit; quaedam docuit ipse, caetera docenda reservavit sponsae suae. Ipse docuit quae aut veteri aut no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiunx inuiriam fecit. ĩmo suam a tua
carnem ꝯtͣ fidem ꝯiugi disiunx̃ ⁊ quod
ignominiosũ ÷ illitita copula decurpa¬
uit: dui tuam ab ula recte potes semo¬
uere ꝯt̾sationẽ. que a sua tuam ꝑfide se¬
mouit carnem. xrru. de quib dam ꝯuigi¬
qd̾ pꝰ ꝯuigium. multa de quib iã
mentio facta ÷ ꝯtingunt. ut ꝯugii usus
stare ñ ualeat. ꝯiugium tñ ip̃m ec minis¬
nie defistat. Multa quoq inꝯiugio aut
añ esse possunt: q̃r aut ꝯugium ñ sit
aut aliq̃ñ cẽ destiterit. Cum ni utͥusq ꝯsensꝰ
ut ꝯuigium fiat sit necessariꝰ. si aut alcer
aut ambo matͥmonio ꝯtͣaiciunt. aut p̃cta¬
tis teñitudine ꝯsensum adhibere ñdum sc¬
unt.: hic tam dui conubium deest. qͣ diu
par ꝯsensus ab est. Syisi utrimq ꝯsensio
fiat. ⁊ ꝑsone tales sint quales ꝯuenire nul¬
latenus oporteat. ꝯiugium ex neutͣ parte
÷. si itͥq id notum ÷. aut si alt̾ solus idno¬

Expanded text:
conjux injuriam fecit, imo suam a tua conjux injuriam fecit, imo suam a tua carnem contra fidem conjugii disjunxit, et quod ignominiosum est illicita copula deturpavit, tu tuam ab illa recte potes semovere conversationem, quae a sua tuam perfide semovit carnem. CAPUT XXXV. De quibusdam t conjugium multa, de quibus jam mentio facta est, contingunt, ut conjugii usus stare non valeat, conjugium tamen ipsum esse minime desistat. Multa quoque in conjugio, aut ante, esse possunt, quare aut conjugium non sit, aut aliquando esse destiterit. Cum enim utriusque consensus ut conjugium fiat necessarius est, si aut alter aut ambo matrimonio contradicunt, aut prae aetatis teneritudine consensum adhibere nondum sciunt, hic tandiu connubium deest, quandiu par consensus abest. Sed etsi utrinque consensio fiat, et personae tales sint quales convenire nullatenus oporteat, conjugium ex neutra parte est si utrique id notum est; aut si alter solus id no
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑetur: S nomine fornicationis: utͣm¬
q forsan intelligi oportet. Uel potiꝰ excep¬
tio dñi. solam carnis exclusit fornicati¬
onem. dedarare uolens: ñ que causa ꝑꝑ¬
ꝯuindos. ⁊iliis in locis docetur. ab om̃i
illa ꝯu̾satione eẽ recedend̾. uͥ ꝑ iculum
salutis cognoscitur: hic aũ nicħ aliud
tite. nouo intestam̃to queat. Uterinã¬
ꝙ intestam̃to: multas ꝑꝑ feditatum
causas dimitti pot̾at. Utiq ñ ideo. nesi
ñ dimitt̾ẽtur. in dm̃ peccaret᷑ uer̃ ideo.
quia illa que dimitenda erat: dimis¬
suro displicebat. S in lege xp̃i. una so¬
la reseruatur fornicationis turpitudo.
rem. dimitt̾e pot̾: si cohabitatio ñ placet.
Nam ꝑꝑ dm̃. nec in lege moiestiaꝵ aggͣ¬
uatio. nec apud nos fornicatioĩs inqui¬
nacio: sociefarem thori tollit accusanti.
aut uideus fedam: aut xp̃ianus fornt¬
catiam. Uer̃ quisq utr̃ malit. uideat. et
ꝓlibitu agat. Nam quia tͥ mechando

Expanded text:
separetur? Sed nomine fornicationis utramseparetur? Sed nomine fornicationis utramque forsan intelligi oportet; vel potius exceptio Domini solam carnis exclusit fornicationem, declarare volens non quae causa conjunctos. Aliis in locis docetur ab omni illa conversatione esse recedendum, ubi periculum salutis cognoscitur; hic autem nihil alirite Novo in Testamento queat. Veteri namque in Testamento multas propter foeditatum causas dimitti poterat: utique non ideo ne si non dimitteretur, in Deum peccaretur; verum ideo quia illa quae dimittenda erat, dimissuro displicebat. Sed in lege reservatur fornicationis turpitudo, rem dimittere potest, si cohabitatio non placet. Nam propter Deum, nec in lege molestiarum aggravatio, nec apud nos fornicationis inquinatio, societatem tori tollit accusanti. aut Judaeus foedam, aut Christianus fornicariam. Verum quisque utrum 247 malit, videat et pro libitu agat. Nam quia tibi moechando
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ si alt̾ut᷑ ꝯiugatoꝵ. usq adeo fla¬
gitiosam agit uitam. aut cultu demonũ
aut abhominatione moꝵ. ut ait̾ius ꝯ¬
Suictum ferre nolit. nͥ sibi sueq turpitu¬
dini ꝯsentiat: aut si id minime reqͥrit
ille. ñ tñ iste talem pot̾ pati ꝯu̾sationẽ.
nͥ simul cum homine neꝙͣ neqͥtiam in¬
currat: libere uincłm om̃e dirumpat.
ne se adeo disiungat. Tanto namq inꝑi¬
culo. qui ñ dimittit patrem ⁊ matrem
tu retinere potes: ille dimittere debet.
Tibi uxorem dimutere licebit: qͣnius
ilia corrigiuelit. Ille retinere uxorem
debet: illa si errorem relinq̃re uolet.
Nam fornicatio carns qͣ inte malum ac¬
est. fornicatio aũ mentis qͣ in deum poccm ÷.
ip̃a abscessit. qͣm fugiebat: dum uxorem
dimittere disponebat. S quid ÷. qd dñs
unam solam causam formcationis excep̃.
⁊ nos duas usq a deo diu̾sas fornicatioẽs.
ꝯ sensum qͦ ꝯtinentie cõmunẽ. unum¬
qd̾q causam asserimus. q̃r matͥmoniun

Expanded text:
od si alteruter conjugatorum usque adeo flagitiosam agit vitam, aut cultu daemonum, aut abominatione morum, ut alterius convictum ferre nolit nisi sibi suaeque turpitudini consentiat, aut si id minime requirit ille, non tamen iste talem potest pati conversationem, nisi simul cum homine nequam nequitiam incurrat, libere vinculum omne disrumpat, ne se a Deo disjungat; tanto namque in periculo qui non dimittit patrem et matremtu retinere potes, ille dimittere debet. Tibi uxorem dimittere licebit, quamvis illa corrigi velit; ille uxorem retinere debet, illa si errorem relinquere volet. Nam fornicatio carnis, quae in te malum acest; fornicatio autem mentis, quae in Deum peccatum est, ipsa abscessit, quae fugiebat dum uxorem dimittere disponebat. Sed quid est quod Dominus unam solam causam fornicationis excepit, et nos duas, usque adeo diversas fornicationes; consensum quoque continentiae communem, unumquemque causam asserimus quare matrimonium
Abbreviated transcription (Latin):
sioem aure disc̾unit uares olfactu. palatũ gustu
utriusq nat᷑am ꝑpendunt. tangendo autẽ
asꝑitas siue lenitas duritia siue mollities
ñ celatut. tͣnsit itaq sub̾a. s remanet forma.
Neutrũ miraris. s om̃ipotentẽ ꝯtemplaris.
Q mobrem ñ ÷ sensuum delusio. s uera rei
ꝯp̃hensio. qd̾ cum dĩica inmensa solum

Expanded text:
sionem aure discernit; nares olfactu, palatum gustu, sionem aure discernit; nares olfactu, palatum gustu, utriusque naturam perpendunt; tangendo autem asperitas sive lenitas, duritia sive mollities non colatur. Transit itaque substantia, sed remanet forma; neutrum miraris, sed omnipotentem contemplaris. Quamobrem non est sensuum delusio, sed vera rei comprehensio, quod cum Dominica in mensa sit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i particłatim diminuat᷑ p̃sertim modo
cum resurrex̾it xp̃c inmortalis ⁊ impassibi¬
ls. xp̃c enim resurgens ex mortius iam non
mort᷑. mors ali ultra ñ dominabit᷑. hꝰ modi
manducationẽ ab horruer̃t illi qui dixerunt.
Durꝰ : hic sermo. quis pot̾ eum audire. Huic
errori dñs respondit dicens. Si ergo uid̾itis fi¬
lum hominis ascendentẽ ubi erat pͥus qͣsi
diceret: cum filius hominis integ̾ incelos uͥ
⁊priꝰ scd̾i diuinitatẽ fuit. sit ascensurꝰ: liq̃t
qd̾ ñ sicut fallimini caro mea buccellatim
corꝑ alium more ciboꝵ fidelib sit distribuen¬
da. Corpus ergo xp̃i uidetur frangi ⁊ ñ fran¬
gitur uidetur cont̃i dentib ⁊ ñ ꝯt̾itur. Nimi¬
rum ꝯtuo ⁊ factura spẽm comitant᷑. ñ etiam
rem. Cum aũ panis incarnẽ. uinũ quoq
uirtute. xp̃i uertatur in sanguinẽ: suba
fit qd̾ pͥus ñ erat ꝓpͥetates tam̃ amboꝵ tͣn¬

Expanded text:
Christi particulatim diminuatur, praesertim modo Christi particulatim diminuatur, praesertim modo cum resurrexerit Christus immortalis et impassabilis; Christus enim resurgens ex mortuis jam non moritur; mors illi ultra non dominabitur . Hujusmodi manducationem abhorruerunt illi qui dixerunt: Durus est hic sermo, quis potest eum audire ? Huic errori Dominus respondit, dicens: Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Quasi diceret: Cum Filius hominis integer in coelos, ubi et prius secundum divinitatem fuit, sit ascensurus; liquet quod non sicut fallimini, caro mea buccellatim sit corporalium more ciborum fidelibus distribuenda. 258 Corpus ergo Christi videtur frangi, et non frangitur; videtur conteri dentibus, et non conteritur; nimirum contritio et fractura speciem comitantur non etiam rem. Cum autem panis in carnem, vinum quoque virtute Christi vertatur in sanguinem, substfit quod prius non erat: proprietates tamen amborum tran
Abbreviated transcription (Latin):
ita post bñdictionem corpꝰ suum aiebat. et
sicut uinũ aute extitit. ita pꝰ gr̃as sanguinẽ
suum dixit. nemo aliud audeat astruere qͣm
nec fieri carnem neges: nec aliud fieri putes:
unũ pꝰ gr̃as sanguinem factum credas. nec
in aliud mutari ꝯtendas. Itaq neq panem
insanguinẽ. neq uinũ in carnem ĩmo neu¬
trum in animam aut indiuinam naturam
arbitteris bñdicendo uertendum. Homo na¬
tus ex uirgine. incorpore. sub̃e tam creatrici
iuino nemo p̃sumat estimarẽ. Uinum tñ
effititur sangius. is ꝙ qui ꝑ carnem ÷ diffsucꝰ
nisi incarne: sumi nullatenus pot̾ nisi in
carne. Itaq cum acceꝑis sanguinem accipis
etiam carnem. s ñ nisi ꝑ sanguinem qui
absq carne ñ ÷. Nam si eẽt: caro simul mini¬
me sumeret᷑: ⁊ cum ut ceruere ÷. minimum
sumitur. nich tñ sum̃dum relinqͥtur. Nã
absit ut sicut in macello carnes frustatim
laniantur ita cõmunicatio corꝑis ⁊ sangͥnis

Expanded text:
ita post benedictionem corpus suum aiebat; et ita post benedictionem corpus suum aiebat; et sicut vinum ante exstitit, ita post gratias, sanguinem suum dixit. Nemo audeat aliud astruere, quaQuare nec panem fieri carnem neges, nec aliud fieri putes. Vinum post gratias sanguinem factum credas; nec in aliud mutari contendas. Itaque neque panem in sanguinem, neque vinum in carnem, imo neutrum in animam aut in divinam naturam arbitreris benedicendo vertendum. Homo natus ex Virgine in corpore substantiae tam creatrici et vino nemo praesumat aestimare. Vinum tamen efficitur sanguis, is quidem qui per carnem est diffusus. nisi in carne, sumi nullatenus potest nisi in carne. Itaque cum acceperis sanguinem, accipis etiam carnem, sed nonnisi per sanguinem; qui absque carne non est: nam si esset, caro simul minime sumeretur. Et cum, ut cernere est, minimum sumitur, nihil tamen sumendum relinquitur. Nam absit, ut sicut in macello carnes frustatim laniantur; ita communicatio corporis et sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
suum. uinumq insanguinẽ suũ ꝯuertit.
ita ut neq panis neq uinum. id qd̾ ante
erat. remaneat: uerum in alt̾am tͣnseat
nat᷑am. Panis in carnem: uinum in sangui¬
ꝓ nob̾ celis inuexit. Noq alius ÷ sanguis
inquem uinũ tͣnsit: isi ille qui manauit
de lat̾e. quiq adhuc xp̃i manet incarne.
ne facto uire ꝓnunciatur qd̾ fuit pues.
Consecͣndo quoq de pane recte dices qd̵ uerte¬
tur. tͣnsibit incorpus xp̃i. qd̾q fiet corpus x
fuisse. panem. pastam. farmam. Non enim
id ante ꝯsccͣcionem fuit. Quippe qd̾ nunc. oio
⁊ dunc extitit. Nisi quis ridicule ĩmo ⁊ pic¬
lose dr̃e audeat. qd̾ idem corpꝰ sit simul caro
in celo. pasta in alueolo. tͥticum in horreo. Pa¬
nis tͣnsit incorpus. Unde dñs accepto pane
.ib ñ dicto: ait. ħ ÷ corpus meũ. simiłr accepto
adhuc apparet: nemo corpꝰ meũ eẽ dubitet.
⁊ qm̃ sicut ante bñdictionem panis fuerat:

Expanded text:
suum, vinumque in sanguinem suum convertit, suum, vinumque in sanguinem suum convertit, ita ut neque panis neque vinum, id quod ante erat remaneat, verum in alteram transeat naturam; panis in carnem, vinum in sanguio nobis coelis invexit. Neque alius est sanguis in quem vinum transit, nisi ille qui manavit de latere, quique adhuc Christi manet in carne.ne facto jure pronuntiatur quod fuit puer. Consecrando quoque de pane recte dices, quod vertetur, transibit in corpus Christi quodque fiet corpus Chfuisse panem, pastam, farinam? Non enim id ante consecrationem fuit; quippe quod nunc omnino et tunc exstitit, nisi quis ridicule, imo et periculose dicere audeat, quod idem corpus, sit simul caro in coelo, pasta in alveolo, triticum in horreo? Panis transit in corpus, unde Dominus accepto pane et benedicto ait: Hoc est corpus meum ; similiter accepto panis apparet, nemo corpus meum esse dubitet. Et quoniam sicut ante benedictionem panis fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
Illa ergo qd̾ adhric erat futurũ. ista autẽ
refectio qd̾ iam ÷ pret̾itum designat. Ibi
inmortali carne passio futura. hic m̾mor¬
tali p̾terita insinuatur. Unio ꝑceptionis.
unionem sig̃cat m̃tis. Quippe dum carnẽ
xp̃i in nob̾ suscipimus. quid aliud qͣm tem¬
plum xp̃i nos in sinuamꝰ: cunc aũ xp̃i tem¬
plum sumus: cum tanto in habitatore mo¬
rib atq fide pollemus. Qđ si tales ad men¬
cando mentim᷑. cum ñ simus templum
dei: idq nos esse ꝑ ceptione sacram̃ti polli¬
ceamur. Mensa ergo dñi ñ solum ipsius
passionẽ ĩmo ⁊ c̃formitatẽ. ⁊ut dictum est
eccłie designat unitatem. Habe caritatem.
⁊eris hoc uincło tam capiti ꝯstrictus qͣm
menbͥs. Iure gͦ p̾cipiuim eccłie iudicatur
sacͣmentũ. ꝙ tam sacra ht̃ insinuare. ĩmo
panis ⁊ iun in corpꝰ ⁊ sanguinẽ xp̃i.
ominus uirtute bñdictionis sue.
et ꝑse.⁊ ꝑ ministros. panem in corpus

Expanded text:
Illa ergo quod adhuc erat futurum, ista autem Illa ergo quod adhuc erat futurum, ista autem refectio quod jam est praeteritum designat. Ibi in mortali carne passio futura, hic in immortali praeterita insinuatur; unio perceptionis unionem significat mentis; quippe dum carnem Christi in nobis suscipimus, quid aliud quam templum Christi nos insinuamus? Tunc autem Christi templum sumus, cum tanto inhabitatore moribus atque fide pollemus. Quod si tales ad mencando mentimur; cum non simus templum Dei, idque nos esse perceptione sacramenti polliceamur. Mensa ergo Domini non solum ipsius passionem, imo et conformitatem, et, ut dictum est, Ecclesiae designat unitatem; habe charitatem et eris hoc vinculo tam capiti constrictus quam membris. Jure ergo praecipuum Ecclesiae judicatur sacramentum, quod tam sacra habet insinuare, ipanis et vini in corpus et sanguinem Christi. Dominus virtute benedictionis suae, et per se et per ministros panem in corpus
Abbreviated transcription (Latin):
neq passur̃ sicut .n. mͦ ita ⁊̃ tunc uideba¬
tuo ⁊ frangi ⁊ ꝯteri cib ille: s neutr̃ fiebat.
S impassibile corpꝰ nicħ pati nec ꝯfringi
rõ ÷ uerũ passibile manducari nec ꝯteri
que r̃o ÷ͣ Rationem humanã lacet qͦmͦ
ꝯtingat mandusari carnem absq ꝯtͥtiõe
siue mortalem siue inmortalẽ: s deus id
facere pot̾. qd̾̃ homo intelligere ñ potest.
xp̃c inmortal ad discipłos clausis introuut
ianus. morsalis idem cdauso ꝓdiit matris
utero:⁊ qui qͣntitatem infantilem iam ha¬
bebat. nullam tñ aꝑturam exigebat. Cadẽ
uirtute. factum ÷. ut adultus qͣntitate. fide¬
lium ꝯtineatur inore. ut manducet᷑. ⁊ tñ
ñ ꝯfringatur. ut totus simul diu̾sis sit ra
locis. Idq mirabilit̾ fit : tam ante mortem.
qd̃ post resurrectionẽ suam. Neutr̃ uide¬
meritũ. cui humana cõ p̃bet exꝑim̃tum.
sentatur. inp̃terita eiꝰ passione agebatur.

Expanded text:
neque passurum; sicut enim modo, ita etiam tunc videbaneque passurum; sicut enim modo, ita etiam tunc videbatur et frangi et conteri cibus ille, sed neutrum fiebat. Sed impassibile corpus nihil pati nec confringi ratio est. Verum passibile manducari nec conteri quae ratio est? Rationem humanam latet quomodo contingat manducari carnem absque contritione, sive mortalem sive immortalem. Sed Deus id facere potest quod homo intelligere non potest. Christus immortalis ad discipulos clausis introivit januis, mortalis idem clauso prodiit matris utero. Et qui quantitatem infantilem jam habebat, nullam tamen aperturam exigebat. Eadem virtute factum est ut adultus quantitate, fidelium contineatur in ore, ut manducetur et tamen non confringatur, ut totus simul diversis sit in locis, idque mirabiliter fit tam ante mortem quam post resurrectionem suam. Neutrum videmeritum, cui humana ratio praebet experimentum. Christi repraesentatur, in praeterita ejus passione agebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quin si cu ut facilius insumat᷑. ꝑ ualde in¬
firmato. sanguis infund̾r: satisfactũ sit
cõmunioni. Nam panem intinctũ quis
cum tu p̾bere ñ dubites alt̾um sinealtero:
dispensatio eccłie ne quid in ꝯuenientis su¬
boriat᷑. utrumq cͥcumferre ñ ꝯsueuit. ead̾̃¬
qr rõne uitans effusionem intingere ꝑti¬
mescit. Intinctus panis intincte in qͥnate¬
q mentis uiro tͣdebatur uide. nicħ tale
talit̾q fidelib exhibeatur. Tamen pleraq
ꝑ loca panis intinctus porrigitur. qͣtinus
ut arunt ⁊ iuxta euͣngłium utrumq dis¬
tribuatur. ⁊ res ita securiꝰ atq expeditius
ri auctoritas romana obiuxe int̾dicit.
un ait qd̃ ꝓ uob̾ tradetur. sicut ⁊ de san¬
gume qui ꝓ multis effundetur. mandu¬
cand̾ echibuit. Nam quomͦ in mortale
qd̾ ñdum erat. ⁊ ñ potius qͣle erat tͣdid̾it:
Mortale utiq ⁊ passibile exhibuit come¬
dendum. s neq moritur ex comestione

Expanded text:
quin si cui, ut facilius insumatur, pervalde inquin si cui, ut facilius insumatur, pervalde infirmato sanguis infunditur, satisfactum sit communioni. Nam panem intinctum quis cum tu praebere non dubites alterum sine altero? Dispensatio Ecclesiae, ne quid inconvenientis suboriatur utrumque circumferre non consuevit, eademque ratione vitans effusionem, intingere pertimescit. Intinctus panis intinctae inquinataeque mentis viro tradebatur Judae. Nihil tale taliterque fidelibus exhibeatur. Tamen pleraque per loca panis intinctus porrigitur, quatenus ut aiunt, et juxta Evangelium utrumque distribuatur, et res ita securius atque expeditius ri auctoritas Romana obnixe interdicit. unde ait: Quod pro vobis tradetur; sicut et de sanguine, qui pro multis effundetur , manducandum exhibuit. Nam quomodo immortale quod nondum erat, et non potius quale erat, tradiderit? Mortale utique et passibile exhibuit comedendum. Sed neque moriturum ex comestione,
Abbreviated transcription (Latin):
ipꝰ. bibite ex hoc omnes. hic ÷ sangͥs meus.
Itaq pͥmo corpꝰ. pꝰ sangius apsb̾ris ÷ sum̃¬
dus. Instinitio xp̃i mutanda ñ ÷: quippe
decreti sanctione hoc mͦ firmata: hoc facietis
inmeam cõmemorationẽ. Itaq ñ aliud: s
hoc fiat. Uer̃ qualr alaicis eucharistia sum
deberet. sponse sue ꝯmisit iuditio. Cuiꝰ ꝯsi¬
lio ⁊ usu pulchre fit: ut caro xp̃i laicis dis¬
tͥbuatur. Nunir̃ ꝑicłose fieret. ut sanguis
subliquida sp̃e multraidini fidelium inec¬
cłia diuideret᷑. Longe ꝑicłosius infirmatis
ꝑ parrochiam deferretur. Nam quia caro
absq sanguine ñ ÷: nec sanguis alibi est.
nisi incarne quisqͥs alt̾utr̃ sumit: neutrũ
in sumptũ dereliquit. Qđ̃ si bene credit. ñ
tñ se bene credere ostendit. quisqͥs dum car¬
nem tͥbuit sanguine intinguit. qͣi aut caro
sanguine careat. aut sanguis extͣ carnem
existat. Libere utiq ⁊ secure fatendum ÷: al¬
terũ absq alt̾o sumi ñ posse. dubiumq ñ ÷

Expanded text:
est sanguis meus . Itaque primo corpus, post sanguis a presbyteris est sumendus. Institutio Christi mutanda non est, quippe decreti sanctione hoc modo firmata: Hoc facietis in meam commemorationem. Itaque non aliud, sed hoc fiat. Verum qualiter a laicis eucharistia sumi deberet, sponsae suae commisit judicio, cujus consilio et usu pulchre fit ut caro Christi laicis distribuatur. Nimirum periculose fieret 256 ut sanguis sub liquida specie multitudini fidelium in Ecclesia divideretur; longe periculosius infirmatis per parochiam deferretur. Nam quia caro absque sanguine non est, nec sanguis alibi est, nisi in carne; quisquis alterutrum sumit, neutrum insumptum derelinquit. Quod si bene credit, non tamen se bene credere ostendit, quisquis dum carnem tribuit, sanguine intingit, quasi aut caro sanguine careat, aut sanguis extra carnem existat. Libere utique et secure fatendum est, alterum absque altero sumi non posse, dubiumque non est