comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
teniuor: uictus angustior: s erunt łͥ dunue re¬
mruncrationis ȩt̃nȩ: in quibus rei tilliꝰ egere non
possis. Nam amissione filioꝵ. recipies ꝑpetuos:
quos susceꝑas temꝑales. Dicetur de te. Beatus qui
habet semen in syon: & domesticos in hicrłm. In¬
digne inquit passiones sunt huius temporis: ad
futuram głam. Scriptura tͥ dicit. Adde quia ui¬
ta beata hisaduersis scłarium molestiaꝵ. aut pas¬
sionum corꝑalium ñ inpnuitur: s magis ꝓbatur
Adde quod uel patrimonii dampna ñ sentit: uel
necessitudinum forti m̃te abscondit dispentia:
absorbet dolorem. Adde quia nescit naufraigia: qͥ
semꝑ in portu tranquillitatis ẽ. Quid illud quod
labor tͥ communisẽ cum otum creatura: Quia
ꝓpter te mitudꝰ ipse seruitutem tolerat corruptio¬
nis: quia cum sc̃is tibi laboris huiꝰ. & expectati¬
onis commuime consortium ẽ. Sol occasũsuũ re¬
cognoscit: luna defectum: errorem stellarum lu¬

Expanded text:
tenuior, uictus angustior ? sed erunt tibi diuitiae retenuior, uictus angustior ? sed erunt tibi diuitiae remunerationis aeternae, in quibus rei ullius egere non possis. num amissio filiorum ? recipies perpetuos, quos susceperas temporales. dicetur de te: beatus qui habet semen in Sion et domesticos inHierusalem.indignae inquit passiones sunt huius temporis ad futuram gloriam scriptura tibi dicit. adde quia uita beata his aduersis saecularium molestiarum aut passionum corporalium non minuitur, sed magis probatur. adde quod uel patrimonii damna non sentit uel necessitudinum forti mente abscondit dispendia, absorbet dolorem. adde quia nescit naufragia qui semper in portu tranquillitatis est. quid illud quod labor tibi conmunis cum omni est creatura, quia propter te mundus ipse seruitutem tolerat corruptionis, quia cum sanctis tibi laboris huius et expectationis conmune consortium est? sol occasum suum recognoscit, luna defectum, errorem stellarum lu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm. Ergo lex ꝓfuit: quia ad quisiui gram.
Accepisti euam pignus xp̃i caritatis: qm̃ qui ꝓ te
mortuus ẽ aduocatus est tͥ: & sanguinis sui mer-¬
ardem reseruat. Ꝙ qui peccatorem reconciliauit
patri: multomagis commendat innocentẽ: ꝙ
tuetur subditũ: qui adsciuit innoxium: Tanti
gͥ beneficii debitor: ñ repeudis obsequium: he¬
infudit. Numera hȩc. & adiunge non tani ad de¬
biti nexum: quam ad muneris accepti conu̾sati¬
sic consepelire cum. xp̃o. Suscipe passiones eius:
ut supra passiones cũ codem esse merearisꝰ Uide
quomͦ tibi peccata suꝑiora donauit: ut nichil fa¬
ceret obc̃ẽ quod peccasti. Uide quom̃ te hortatur:
ne amiitas quod accepisti. Breuis htuus labo¬
ris est meta: & corona fructus ꝑpetui. Tolerabilis
passio: merces mestimabilis. Quid enim tangit:
Anignobilitatis adiectio: S erit tͥ in futurum
głosa nobilitas deuotionis ac fidei. Nune census

Expanded text:
per gratiam; ergo lex profuit, quia adquisiuit gratiam. per gratiam; ergo lex profuit, quia adquisiuit gratiam. accepisti etiam pignus Christi caritatis, quoniam qui pro te mortuus est aduocatus est tibi et sanguinis sui mercedem reseruat et qui peccatorem reconciliauit patri multo magis commendat innocentem et tuetur subditum, quia adsciuit innoxium. Tanti igitur beneficii debitor non rependis obsequium? heinfudit. numera haec et adiunge non tam ad debiti nexum quam ad muneris accepti conseruatisi consepeliare cum Christo. /suscipe passiones eius, ut supra passiones cum eodem esse merearis. uide quomodo tibi peccata superiora donauit, ut nihil faceret obesse quod peccasti. uide quomodo te hortatur, ne amittas quod accepisti. breuis huius laboris est meta et corona fructus perpetui, tolerabilis passio, merces inaestimabilis. quid enim te angit? an ignobilitatis abiectio ? sed erit tibi in futurum gloriosa nobilitas deuotionis ac fidei. num census
Abbreviated transcription (Latin):
delictum meum cognoscere: ꝙ iniusticiam meam
ñ oꝑire. Eepi ꝓnuntiare adu̾sus me ingusticias
meas dño: & tu remisisti impietates cordis mer.S
& illud mͥ ꝓdest: quod non iustificam᷑ ex oꝑibus
legis. Non habeo gͥ unde gloriari in oꝑib mers
possim: ñ habeo unde me iactem: & ideo głabor.
in xp̃o. Non głabor quia iustussum: s głabor
quia redemptussum: Głabor ñ quia uacius pec¬
catis sum: s quia mͥ remissa peccata sunt. Non gła¬
bor quia ꝓfin: neq quia ꝓfuit mͥ quisquam.
s quia ꝓme aduocatus apud patrem xp̃c est: qͥa
aduenit. Apter me: xp̃c mortem gustauit. fructu¬
osior culpa: quam innocentia. Innocentia arrogati¬
teii ine fecerat: culpa subiectum reddidit. Habes
gͥ: quibus latio tibi ꝓfuit legis. S dicis: quia per
legem suꝑabundauit peccatũ. S ubi suꝑabun¬
dauit peccatum: suꝑabundauit ꝙ gr̃a. Mortuus
es peccato: ohomo. Ergo lex iam n obest: resurgis

Expanded text:
delictum meum cognoscere et iniustitiam meam delictum meum cognoscere et iniustitiam meam non operire, coepi pronuntiare aduersus me iniustitiam meam domino et tu remisisti impietates cordis mei. sed et illud mihi prodest quod non iustificamur ex operibus legis. ! non habeo igitur unde gloriari in operibus meis possim, non habeo unde me iactem et ideo gloriabor in Christo. non gloriabor quia iustus sum, sed gloriabor quia redemptus sum. gloriabor non quia uacuus peccatis sum, sed quia mihi remissa peccata sunt. non gloriabor quia profui neque quia profuit mihi quisquam, sed quia pro me aduocatus apud patrem Christus est, aduenit. propter me Christus mortem gustauit. fructuosior culpa quam innocentia. innocentia arrogantem me fecerat, culpa subiectum reddidit. habes igitur quibus latio tibi profuit legis. sed dicis quia per legem superabundauit peccatum. sed ubi superabundauit peccatum, superabundauit et gratia. mortuus es peccato, homo; ergo lex iam non obest. resurgis
Abbreviated transcription (Latin):
bamꝰ: si ueteris hominis amictum quẽ exumus
ũ induamus. Scͥptum ẽ enim in canticis. Exui
tunicam meam: qͦmͦ induam eam: Laui pedes
meos: quomͦ inquinabo eos: Mortificata gͥ nobis
sunt: corꝑis menbra. Eur eiꝰ pullulant uitia: Idco
lex ñ preualint: quia carnem ñ mortificauit. Ideo
quasi umbra preteriit: ñ colorauit. Ideo etiam ob¬
umbrauit nos a sole iusticiȩ: quia coacer uauit cri¬
mina. Er̃go &. obfuit. Quid gͥ opus fuit ut lex ꝓ¬
mulgaret᷑: si ꝓfutura non erat: habebamꝰ iam
legem nature. Erat unusquisq sibi lex: qui opus
legis scriptum habebat in corde suo. Iilam non
tenuimꝰ cur addebatur & aliera in cuiꝰ oꝑibus
caro ñ posset iustificari: Accessit uinculum: non
solutis. Ad dita est peccatoꝵ aguitio. ñ remissio. Pe¬
caiumus omnes. qui poteramus excusationem pre¬
tendere ꝑ ignorantiam. Os obstructum ẽ omnib.
ꝓ fuit tam̃ michi: cepi confiteri quod negabam: cepi

Expanded text:
bamus, si ueteris hominis amictum quem exuimus bamus, si ueteris hominis amictum quem exuimus non induamus. scriptum est enim in Canticis: exui tunicam meam, quomodo induam eam? laui pedes meos, quomodo inquinabo eos? mortificata igitur nobis sunt corporis membra, cur eius pullulant uitia? ideo lex non praeualuit, quia carnem non mortificauit, ideo quasi umbra praeteriit, quia non colorauit, ideo etiam obumbrauit nos a sole iustitiae, quia coaceruauit crimina: ergo et obfuit. Quid igitur opus fuit ut lex promulgaretur, si profutura non erat? habebamus iam legem naturae, erat unusquisque sibi lex, qui opus legis scriptum habebat in corde suo. illam non tenuimus: cur addebatur et altera, in cuius operibus caro non posset iustificari ? accessit uinculum, non solutio; addita est peccatorum agnitio, non remissio. peccauimus omnes, qui poteramus excusationem praetendere per ignorantiam: os obstructum est omnibus. profuit tamen mihi. coepi confiteri quod negabam, coepi
Abbreviated transcription (Latin):
dana reuocamͣ: Quid nobis cum elem̃tis mundi:
Quid cum cupiditatibus: Quid cũ luxuria atq
uersemur cum xp̃o: suꝑiora que sunt. ñ que
corruptibilia & terrena queramꝰ. Ap̃c resurgens
amortuis. ueterem hominem affixum cruci reli¬
quit: nouum resuscitauit. Ap̃c ideo mortuus ẽ.
ut & nos peccato morerem᷑: deo resurgerem:. Mor¬
tua ẽ caro nr̃a: quid iterum peccato reuiuiscit:
Quid iterum peccato obedit: Quid iterum pec¬
catum regnat in mortuis: cũ mors finis peccati
sit: Mortui sumꝰ carm: renouati sumus sp̃ñ. In
spũ ambulemus: quia sp̃m. xp̃i accepinus. Si
autem xp̃c in nobis: ergo sit nobis caro mortua
ꝓpter peccatum: sp̃c uero iniuat ꝓpter iustificati¬
onem. Si quod erat impossibile legi solutum est:
in spũ ambulemus. Si passiones sepelimꝰ: si cru¬
cem huius corporis ñ resoluamus: si cyrographũ
pectati quod deletum ẽ in cruce. xp̃i. non rescri¬

Expanded text:
dana reuocamur? quid nobis cum elementis mundi, dana reuocamur? quid nobis cum elementis mundi, quid cum cupiditatibus, quid cum luxuria atque uersemur, cum Christo superiora quae sunt, non quae corruptibilia et terrena quaeramus. Christus surgens a mortuis ueterem hominem adfixum cruci reliquit, nouum resuscitauit. Christus ideo mortuus est, ut et nos peccato moreremur, deo re-urgeremus. mortua est caro nostra, quid iterum peccato reuiuescit, quid iterum peccato oboedit? quid iterum peccatum regnat in mortuis, cum mors finis peccati sit? mortui sumus carne. renouati sumus spiritu. in spiritu ambulemus, quia spiritum Christi accepimus. si autem Christus in nobis, ergo sit nobis caro mortua propter peccatum, spiritus uero uiuat propter I iustificationem. sic quod erat inpossibile legi solutum est, si in spiritu ambulemus: sic passiones sepelimus, si crucem huius corporis non resoluamus, si chirographum peccati, quod deletum est in cruce Christi, non rescri
Abbreviated transcription (Latin):
cebra. laeo dñs primo legem dedit: cui meus ho¬
minis sese ad obtemꝑandũ dedit: & ei seruire cepit
ut cẽt subdita. S caro subiecta non erat: quia sapien¬
tia carnis ñ est legi subdita: & p̾ceptis eiꝰ reptigna¬
bat. Non enim poterat mrtuti ñ obedire cupidita¬
tibus dedita: & lenocuriis carnalibꝰ implicata. Ioco
laborandum ẽ.: ut teneainus dei gr̾am. Mlcns itaq
bona.si rationi intendat: s partim ꝑfecta nͥ habe¬
at guberuacuilum xp̃i. Uenit enim dñs ih̾c qui
mr̃as passiones cruci suȩ affigeret: peccata donar&:
in cuius morte iustificati sumꝰ: ut totus mundꝰ
eius mundaretur sanguine. Demq in morte ip¬
sius baptirati sumꝰ. Si gͥ in illius morte dimit¬
tunt᷑ uobis peccata: etiam ꝑeccatoꝵ nob̃ pasiones
illius in morte moriantur. illiꝰ crucis clauis tene¬
antur affixe. Si in morte illius mortui fumꝰ: quid
tterum tanquam uiuentes ad ea quȩ sunt mun¬

Expanded text:
cebra. ideo dominus primo legem dedit, cui mens hocebra. ideo dominus primo legem dedit, cui mens hominis sese ad optemperandum dedit et ei seruire coepit, ut esset subdita; sed caro subiecta non erat, quia sapientia carnis non est legi subdita et praeceptis eius repugnabat. non enim poterat uirtuti oboedire cupiditatibus dedita et lenociniis carnalibus implicata. ideo laborandum est, ut teneamus dei gratiam. mens itaque bona, si rationi intendat, sed parum perfecta, nisi habeat gubernaculum Christi. uenit enim dominus Iesus, qui nostras passiones cruci suae adfigeret, peccata donaret. in cuius morte iustificati sumus, ut totus mundus eius mundaretur sanguine denique in morte ipsius baptizati sumus. si igitur in illius morte dimittuntur nobis peccata, etiam peccatorum nobis passiones in illius morte moriantur, illius crucis clauis teneantur. adfixae. si in illius morte mortui sumus, quid iterum tamquam uiuentes ad ea quae sunt mun
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. Sic enim scriptum ẽ. Infelix ego homo: quis
me liberabit de corꝑe mortis huiꝰ: Grã dei: ꝑ iłmm
latebat. id est concupiscentia mea quã non putabã
ẽẽ percatum. mortem mͥ oꝑata sit: dum ꝓditur
supra modum factum sit ipsũ peccatum. Er̾at
enim peccatũ. & si nesciebatur. S cognitione coacer¬
uatum ẽ: & quasi increm̃tum erroris assumpsit:
atq in naturam delicꝰti cessit forma mandati. Mi¬
chi tamen mors ñ sit. cui ꝓmptum ẽ ad xp̃m con¬
fugere: ꝑ quem solumur omni morus ꝑiculo. Ab¬
soluta gͥ etiam sed̾a est ꝓpositio: quia mandatũ mͥ
legis mors non ẽ: & si moriem oꝑetur. Quod enim
conturbam̃. fragilitatis est: quod euadimus xp̃i. Er¬
go ut ad exordia scrmonis huiꝰ reu̾tamur: mens
bona ẽ quȩ habet tractationem rationis: ꝙ intendit
sapienuȩ disciplinis. S grauis lucta est ei cũ mortis
corꝑe: & plerunq rationem m̃tis uincit carins ille¬

Expanded text:
gratia. sic enim scriptum est: infelix ego homo, quis gratia. sic enim scriptum est: infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei est concupiscentia mea, quam non putabam esse peccatum, mortem mihi operata. sit, dum proditur, et supra modum factum sit ipsum peccatum — erat enim peccatum, etsi nesciebatur, sed cognitione coaceruatum est et quasi incrementum erroris adsumpsit atque in naturam delicti cessit forma mandati.-, mihi tamen mors non sit, cui promptum est ad Christum confugere, per quem soluimur omni mortis periculo. absoluta igitur etiam secunda est propositio, quia mandatum mihi legis mors non est, etsi mortem operetur. quod enim conturbamur fragilitatis est, quod euadimus Christi. Ergo ut ad exordia sermonis huius reuertamur, mens bona est, quae habet tractationem rationis et intendit sapientiae disciplinis, sed grauis lucta est ei cum mortis corpore et plerumque rationem mentis uincit carnis inle
Abbreviated transcription (Latin):
non sit mͥ mors. quod ꝑ bonum licet. inͥ oꝑatum ẽ
mortem. Sic enim ꝓposit apłs. Quod gͦ bonum ẽ.
michi mors ẽ: Absit. S pecatum ut appareat pec¬
catiu: ꝑ bonum mͥ oꝑatum ẽ mortem. ltaq spe¬
c̾temus singła. Mandatum utiq legis ẽ. Lex autẽ
sp̃italis est: cuiꝰ gr̾am indeo: pulchritudinẽ laudo:
formam p̾dico: preceptum adiror. S quia.
carnalis sum ego. & uenundatꝰ sum sub peccato:
trahor inuitꝰ ad culpam. Yenim quasi seruo cul¬
pa dominat᷑. ltaq odio crimen: & facio. Mens
odit: caro concupiscit. E go tamen in utraq: qui
legi mente consentio: & carne quod nolo hoc ago
Bonum gͦ mandatum cui consentio: & mens
bona quȩ quod bonum ẽ eligit. Bona ad iudicandũ
s infirma plerunq ad resistendum: quia repug¬
nat ei corꝑis appetentia: & captiuam eam trahit
ad erroris illecebras. In quo ꝑiculo unum ẽ reme¬
diuin: ut quem lex liberare ñ potuit. liberet dei

Expanded text:
non sit mihi mors, quod per bonum licet, tamen mihi openon sit mihi mors, quod per bonum licet, tamen mihi operatum est mortem. Sic enim proposuit Apostolus: Quod ergo bonum est, mihi mors est? absit; sed peccatum, ut pareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. itaque spectemus singula. mandatum utique legis est, lex autem spiritalis est, cuius gratiam uideo, pulchritudinem laudo. formam praedico, praeceptum admiror: sed quia carnalis sum ego et uenundatus sum sub peccato, trahor inuitus ad culpam. etenim quasi seruo culpa dominatur. itaque odi crimen et facio. mens odit, caro concupiscit: ego tamen in utraque, qui legi mente consentio et carne quod nolo hoc ago. bonum ergo mandatum, cui consentio, et mens bona, quae quod bonum est eligit. bona ad iudicandum, sed infirma plerumque ad resistendum, quia repugnat ei corporis adpetentia et captiuam eam trahit ad erroris inlecebras. in quo periculo unum est remedium, ut quem lex liberare non potuit liberet dei
Abbreviated transcription (Latin):
cum morti sit & dni saluatoris aduentꝰ ꝑ quem re¬
dempti sumꝰ. Infidelis enĩ mortem sibi querit ex
gr̃a: manet autẽ mandat grã. O enim sic̃ cogniuo
uenenatoꝵ poculoꝵ consũmatis ad disciplinam.
medicinȩ: sic diuinũ mandatum ad uitam ȩt̾nã.
Sic̃ autem ei qui male utit᷑ uoriis potionibꝰ. cogni
tio earum in malum u̾titur & ꝑiculum: & quo
magis ueuena cognouerit. hoc se intelligit ampliꝰ
ꝑiclitari: sic forma mandati his qͥ male legem in¬
ĩpretantur: uł demonstrata atq intdicta peccata.
num: sic bonum mandatum etiã intemꝑanti ñ
bonũ est. Er̾go bonum maudatũ: quod alicui morᷤ
est. Responsum gͥ habe prime ꝓpositionis: quia
potest cẽ bontim mandatũ quod michi mors est.
Bonum ꝑnaturam salutaris p̃cepti: mors ꝑ in¬
temꝑantiam carnis. & quia diñs esse bonutmi man¬
datum quod mͥ mors est: nunc discutianiꝰ quomͦ

Expanded text:
cum morti sit et domini salutaris aduentus, per quem recum morti sit et domini salutaris aduentus, per quem redempti sumus? infidelis enim mortem sibi quaerit ex gratia, manet autem mandati gratia. etenim sicut cognitio uenenatorum poculorum consummatur ad disciplinam medicinae, sic diuinum mandatum ad uitam aeternam. sicut autem ei qui male utitur noxiis potionibus ctio earum in malum vertitur et periculum; et quo magis venena cognoverit, hoc se intelligit amplius periclitari: sic forma mandati iis qui Legem male interpretantur, vel demonstrata atque interdicta peccata num: sic bonum mandatum, etiamsi intemperanti non bonum est. Ergo bonum mandatum, quod alicui mors est. Responsum igitur habe primae propositioni: quia potest esse bonum mandatum, quod mihi mors est; bonum per naturam salutaris praecepti; mors per intemperantiam carnis. 15. Et quia diximus esse bonum mandatum quod mihi mors est, nunc discutiamus quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiam cẽ peccatitm: & hac occasione cognitio¬
ius peccatiȩra cumulata sunt: quia peccatum
quod ante ꝑ ignorantiã meam mortuum uideba¬
tur. in me reuixit. E goautẽ mortnus sum sub
peccati uuluere: quia cognitio culpȩ. quȩ il ꝓfu¬
tura uidebat᷑. hȩc nocuit: ut scirem quod uitare
ñ poteram. Poccatum enĩ ꝓdidit: & ꝑ bonum de¬
nuntiationis sue peccati ipsiꝰ coaceruauit inuidiã
ltaq supia modum factumẽ peccatum mͥ: quia
cumulatum ẽ denutiatione mandati. Crescit
enĩ culpa cum ꝓditur ñee cauet᷑. Q uomodo g̃
bonum mandatum: quod mͥ mors est: Aut qͦ¬
modo non ẽ michimors. quod ꝑbonum demunti¬
ationis suȩ demonstrando peccatum: oꝑatum est
in me mortem: Nam certum ẽ quod mors michi
accessit: dũ quod facio agnosco peccatum: sic̃ ipse dñs
ait. Si ñ uenissem & locutꝰ fuilem his: peccatum ñ
haberent:. Qͥd mirarisgͥ si lex quibdam morti sit.

Expanded text:
cupiscentiam esse peccatum, et hac occasione cognitiocupiscentiam esse peccatum, et hac occasione cognitionis peccati aera cumulata sunt, quia peccatum, quod ante per ignorantiam meam mortuum uidebatur, in me reuixit: ego autem mortuus sum sub peccati uulnere, quia cognitio culpae, quae mihi profutura uidebatur, haec nocuit, ut scirem quod uitare non poteram. peccatum enim prodidit et per bonum denuntiationis suae peccati ipsius aceruauit inuidiam. itaque supra modum factum est peccatum mihi, quia cumulatum est denuntiatione mandati; crescit enim culpa, cum proditur nec cauetur. quomodo ergo bonum mandatum, quod mihi mors est? aut quomodo non est mihi mors, quod per bonum significationis suae demonstrandum peccatum operatum\'est in me mortem? nam certum est quod mors mihi accessit, dum quod facio agnosco peccatum, sicut ipse dominus ait: si non uenissem et locutus fuissem his, peccatum non haberent. quid miraris igitur si lex quibusdam morti sit,
Abbreviated transcription (Latin):
te xp̃c uon emerit: Non auro ⁊ argento redẽpti
estiᷤ de uana ur̃a ꝯu̾satione pat̾nc tͣcitioĩs: s p̃cio¬
sosangne agni claniat apls petrꝰ. Sͦ redẽpt
a dño es: qui seruus creatus es. Seruuses qui re¬
demptus es: & quasi dnõ seruitutem debes: & qͣsi
redemptori. Nec inferiorem putes libertatẽ sub. xp̃o.
quam libertatẽ esse ad dignitatem equalis. Ad tu¬
itionem p̾stantior ẽ. ad gr̃ãm par. Adu̾sus lapsum
cautior: adu̾sus suꝑbiam tectior. lta libertatẽ acce¬
pisti. ut memiusse manumissoris tui debeas: ut
patrono tuo noucris legitimum obseqͥum deferen¬
dum: ne ab ingrato reuocet᷑ libertas. Quid te beatiꝰ
quid sub dũo regnas: & sub patrono militas: Qͥd
autem ẽ quod tibi non conculit dñs: Legem dedit:
aditinxit gr̾am. Lex enim peccatũ denuntiauit.
s in conditione. lubrica penitꝰ cohibere non potuit.
Nom enim peccatũ quod nesciebam: cognoui con¬

Expanded text:
te Christus, non emerit? non auro et argento redempti te Christus, non emerit? non auro et argento redempti estis de uana uestra conuersatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine agni  es qui creatus es, seruus es qui redemptus es et quasi domino seruitutem debes et quasi redemptori. nec inferiorem putes libertinitatem sub Christo quam libertatem esse. ad dignitatem aequalis, ad tuitionem praestantior est, ad gratiam par, aduersus lapsum cautior, aduersus superbiam tectior. ita libertatem accepisti, ut meminisse manumissoris tui debeas, ut patrono tuo noueris legitimum obsequium deferendum, ne ab ingrato reuocetur libertas. quid te beatius, qui sub domino regnas et sub patrono militas? Quid autem est quod tibi non contulit dominus? legem dedit, adiuncxit gratiam. lex enim peccatum denuntiauit, sed in condicione lubrica penitus cohibere non potuit. cognoui enim peccatum quod nesciebam, cognoui con
Abbreviated transcription (Latin):
nulla flagitioꝵ ouera. nulla criminum cõmertia.
degeueris uerui seruitutis addicunt. Disce humi¬
litatem o homo: apostolici uim cognosce magisterii
ctas: seruus es. Nam & ille qͥ quasi scruus redemptꝰ
est libertatẽ habet: & iste qui quasi liber uocatus
ẽ bonum ẽ illi ut serurm xp̃i se e̾e cognoscat: fub
quo scruitus tuta ẽ. & libertas secuia. Quis quasi
yctiotam paulum. uel in ipso iure asserit: Seunt
discernere int̾ libertum & liberum: & ideo non ꝑ¬
functorie. s ꝓpriş dixit. Quienrm uocatꝰ est in do¬
mino seruus: libertusẽ dñi. Similit̃ qui liber uo¬
catus ẽ. seruus est xp̃i. Reuera enim omnes xp̃i li¬
berti sumꝰ: nemo liber. Omnes enĩ in seruitute ge¬
nerati. Quid seruili conditiomi arrogantiã liberta¬
tis assumis: Quidtitulos nobilitatis usurpas ser¬
uilis hereditas: Nescis quodre adȩ & euȩ culpa
mancipauerit scruituti: Nescis quod redemerit

Expanded text:
nulla flagitiorum onera, nulla criminum commercia nulla flagitiorum onera, nulla criminum commercia degeneris nexui servitutis addicunt. 12. Disce humilitatem, o homo, apostolici vim cognosce magisterii. ctes, seruus es. nam et ille qui quasi seruus redemptus est libertatem habet et iste qui quasi liber uocatus est bonum est illi ut seruum Christi se esse cognoscat, sub quo seruitus tuta est et libertas secura. quis quasi idiotam Paulum uel in ipso iure adserit? sciuit discernere inter libertum et liberum et ideo non perfunctorie, sed proprie dixit: qui enim uocatus est in dominos seruus, libertus est domini; similiter qui liber uocatus est seruus est Christi. reuera enim omnes Christi liberti sumus, nemo liber; omnes enim in seruitute generati. quid seruili condicioni adrogantiam libertatis adsumis? quid titulos nobilitatis usurpas, seruilis hereditas? nescis quod te Adae atque Euae culpa mancipauerit seruituti? nescis quod redemerit
Abbreviated transcription (Latin):
caro auctor est culpx. taro autem uoluntatis mini¬
stra. Non gͦ uendat nos uoluntas ur̃a: clamat apłs.
Nescitis qũ cui exhibetis uos seruos ad obectieudũ.
serui estis enus cui obeditis: siue peccati in mortem
siue obeditionis ad iusticiam: Ergo si aut peccato
seruimus aut iusticiȩ: consideremꝰ in qua parte
seruitꝰ tolerabilior: fructus uberior. S qui potest
c̃ẽ fructus in morte: Peccati eium stipendium:
mors: Wideo nullus in eo fructus ẽ. s pudoris
dispendium: cũ ea que gessimꝰ crubescimus. Ser¬
uire autẽ iusticiȩ: libertas ẽ. Qui enuim uocatus
ẽ in dũo seruus: libertus est dñi. Similit̾ qui liber¬
uocatus ẽ: struus est xp̃i. Utraq conditio optima:
cẽ sub xp̃o: sub quo ꝙ preciosa seruitus & głosa
libertas. Preciosa seruitus: quanti tanti sanguinis
p̃tio comꝑata. Głosa autem libertas: quam nulliꝰ
seruitus culpȩ. nulla peccatoꝵ uinela constringt̃.

Expanded text:
caro auctor est culpae, caro autem uoluntatis minicaro auctor est culpae, caro autem uoluntatis ministra. non ergo uendat nos uoluntas nostra. clamat apostolus: nescitis quoniam cui exhibetis uos seruos ad oboediendum, serui estis eius cui oboeditis, siue peccati in mortem siue oboeditionis ad iustitiam? ergo si aut peccato seruimus aut iustitiae, consideremus in qua parte seruitus tolerabilior, fructus uberior. sed qui potest esse fructus in morte? peccati enim stipendium mors et ideo nullus in eo fructus est, sed pudoris dispendium, cum ea quae gessimus erubescimus. seruire autem iustitiae libertas est; qui enim uocatus est in domino seruus libertus est domini: similitvocatus est, servus est Christi . Utraque conditio optima, esse sub Christo, sub quo et pretiosa servitus et gloriosa libertas. Pretiosa servitus quasi tanti sanguinis pretio comparata: gloriosa autem libertas quam nulla servitus culpae, nulla peccatorum vincula constringunt,
Abbreviated transcription (Latin):
arma iusticie. Hidisti pauꝑem inuiiam accipien¬
tem: ꝓtexisti cum. Membra tua arma pietatis sunt.
quibus pauꝑem ab inuria iundicasti: Uidisti
ogenumn: donasti intmeribus eum dercerȩ tuȩ:
moriem a tuo pectore reppuilisti. Uidisti eum qui
ducitur ad mortem: eripinsti eum: quia sccip¬
tum est. Eripe eum: qui ducit᷑ ad mortem. Mem-¬
bra tua sunt arma iusticie: si iniuste hominem
ꝑire non passus es. Uidisti mulierẽ: castigasti cor¬
pus iuum: mortificasti libidines ꝓcaces: meretri¬
cis oculos aduersatus deseriusti. Menbra tua ar¬
ma sunt: & arma castiuioniȩ. Contra auitẽ. si ocłs
tuus uidit mulierem ad concupiscendũ cam:
aꝑuisti uulnus: imp̾ssisti telum corꝑi tuo: men¬
bra tua arma peccati sunt: uidisti possessionem
pupilloꝵ. & paternis eos expulisti sedist. tran¬
stulisti terminos quosposuerunt patres tur: nĩ¬
bra tua menbra iiquitatis sunt. affectus gͥ. non

Expanded text:
arma iustitiae. uidisti pauperem iniuriam accipienarma iustitiae. uidisti pauperem iniuriam accipientem, protexisti eum: membra tua arma pietatis sunt, quibus pauperem ab iniuria uindicasti. uidisti egenum, donasti eum muneribus: dextera tua mortem a tuo pectore reppulisti. uidisti eum qui ducitur ad mortem, eripuisti eum, quia scriptum est: eripe eum qui ducitur ad mortem: membra tua sunt arma iustitiae, si iniuste hominem perire non passus es. uidisti mulierem, castigasti corpus tuum, mortificasti libidines, procaces meretricis oculos auersatus deseruisti: membra tua arma sunt et arma castimoniae. contra autem si oculus tuus uidit mulierem ad concupiscendum eam, aperuisti uulnus, inpressisti telum corpori tuo: membra tua arma peccati sunt. uidisti possessionem pupillorum et paternis eos expulisti sedibus, transtulisti terminos quos posuerunt patres tui: membra tua arma iniquitatis sunt. affectus igitur, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑucnire ad iusticiami. Potest gͦ adquiri iusticia: dis¬
cendo. litendamus gͥ studio in formã euanglixe do¬
ctrinȩ: minimũ studii plerumq ꝓmariuio habe¬
tur. In studio en im st̃ ominia: ꝑ quod adhibetur
obedientia: quȩ in utramlibet partem ꝓpenaerit:
aut culpam adiungit aut grͣam. hȩe nos in pͥmo
adam traxit admortem: hix in adam scd̃o ad uitani
uocauit. Non ẽ quod cuiquam nr̃m ascribamus
erumnã: nisi m̾ȩ uoluntati. Nemo tenet᷑ ad culpã
nisi uoluntate ꝓpria deflexerit. Non habent crimen:
quȩ inserunt᷑ reluctantibus uoluntaria tantum com¬
muissa. sequit᷑ delictoꝵ inuidia: quod in alios dirme-¬
mus. uoluntarium sibi militem elegit. xp̃c: uolun¬
tarium sertium sibi diabolus auctionat᷑. Nemmẽ
iugo seruitutis astrictum possidet: nisi ei se prius
peccator uere uendiderit. Quid carnẽ quasi infirmã
accusamꝰ: Membra nr̃a arma iniquitatis sunt:ꝙ

Expanded text:
peruenire ad iustitiam. potest ergo adquiri iustitia disperuenire ad iustitiam. potest ergo adquiri iustitia discendo. intendamus igitur studio in formam euangelicae doctrinae. minimum studii plerumque pro maximo habetur. in studio enim sunt omnia, per quod adhibetur oboedientia, quae in utramlibet partem propenderit aut culpam. adiungit aut gratiam. haec nos in primo Adam traxit ad mortem, haec in Adam secundo ad uitam uocauit. Non est quod cuiquam nostram adscribamus aerumnam nisi nostrae uoluntati. nemo tenetur ad culpam, nisi uoluntate propria deflexerit. non habent crimen quae inferuntur reluctantibus, uoluntaria tantum commissa sequitur delictorum inuidia, quod in alios deriuemus. uoluntarium sibi militem eligit Christus, uoluntarium seruum sibi diabolus auctionatur. neminem iugo seruitutis adstrictum possidet, nisi se ei prius peccatorum aere uendiderit. quid carnem quasi infirmam accusamus? membra nostra arma sunt iniustitiae et
Abbreviated transcription (Latin):
ũ est retenta: i deo transgressores uirtutis egregie. ꝑadi¬
si exules facti sunt.&. iimortalitatis exortes. hanc lex
doct. & uniu̾sorum infundit affectibus. Boctre
autem dum̃ eam . &. sapientiani & disciplinam:
scriptura testatur. De remꝑantia in lege: de ceteris
in ioblibro: in quo scriptum ẽ. Nonne dñs est qui
docet intellectum & disciplinam: ꝙ in euangłio:
dñs ipse ait. Discite a me: quia mitis sum & humilis
de autemi discipli dicti: aut quid aliud a xp̃o nisi tur¬
tutum oꝑari p̾cepta discebant: Deniq dauidait.
uenite filii audite me: timorẽ dñi docebo uos. Utiq
timor dei: de numero uirtutum ẽ. uua. lnitium
sapientie timor dei: ꝑ quem asciscitur piȩ forma
doctrine. De qua paulus ait. Gras auttm dco: quod
finstis serui peccan: s obedistis ex corde in eam foriiã
doctrine. in qua traditi estis. Liberali autẽ apeccato:
scrui factiestis iusticie. Doctrina gͥfacit: ut possimꝰ

Expanded text:
non est retenta, ideo transgressores uirtutis egregiae paradinon est retenta, ideo transgressores uirtutis egregiae paradisi exules facti sunt et inmortalitatis exortes. hanc lex docet et uniuersorum infundit affectibus. Doceri autem eam et sapientiam et disciplinam scriptura testatur, de temperantia in lege, de ceteris in lob libro, in quo scriptum est: nonne dominus est qui docet intellectum et disciplinam? et in euangelio dominus ipse ait: discite a me quia mitis sum et humilis de autem discipuli dicti aut quid aliud a Christo nisi uirtutum operari praecepta discebant ? denique Dauid ait: uenite, filii, audite me, timorem domini docebo n o s. utique timor dei de numero uirtutum est, quia initium sapientiae timor dei, per quem adsciscitur piae forma doctrinae, de qua Paulus ait: gratias autem deo, quod fuistis serui peccati, sed oboedistis ex corde in eam formam doctrinae, in qua traditi estis, liberati autem a peccato serui facti estis iustitiae. doctrina igitur facit, ut possimus
Abbreviated transcription (Latin):
dolorem iniuriȩ sequestrat. Demq & in acie ple-¬
rumq uictorẽ mitigat: & strntiri iucronẽ retar¬
dat:  roganiem morti eripit᷑: eo quod subiectis par¬
ccre iusta ratio ꝑsuadeat. Nam de excludendo uł mi¬
tigando mitriȩ dolore. qͥs melior magister quã patri¬
archa iacob qui ꝓpͥos carguens filios. symeon & leui
ait. odiosum mefecisteᷤ: ita ut seuus uidert̃. ꝙ utiq
ulti fuerant soiorᷤᷤ iniuriam: que contra instituta
patria. uiolato fucrat pudore temerata. Nec potuit
iacob p̾ceptor discipline. custos pudoris. stuprum¬
quin improbaret admissium: s maluit insolentes
ratione cohibcri: sciens quod indignationem ratio
temꝑare posset ẽc̃mꝑantia ẽ gͥ: que tesecat cupidita¬
tes. Hanc pͥmis hominibus tenendam: mandauit
deus dicens. De fructu autẽ ligni quod est in metio
ꝑadisi ñ oletis. neq tangetis: ne moriamini .  quia

Expanded text:
dolorem iniuriae sequestrat. denique et in acie pledolorem iniuriae sequestrat. denique et in acie plerumque uictorem mitigat et ferituri mucronem retardat et rogantem morti eripit, eo quod subiectis parcere iusta ratio persuadeat. nam de excludendo uel mitigando iniuriae dolore quis melior magister quam patriarcha Iacob, qui proprios coarguens filios Symeon et Leui ait: odiosum me fecistis, ita ut saeuus uidear. et utique ulti fuerant sororis iniuriam, quae contra instituta patria uiolato fuerat pudore temerata. nec potuit Iacob, praeceptor disciplinae, custos pudoris, stuprum probare commissum, sed maluit insolentes ratione cohiberi sciens quod indignationem ratio temperare posset. temperantia est igitur, quae resecat cupiditates. hanc primis hominibus tenendam mandauit deus dicens: de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, non edetis neque tangetis illud, ne moriamini. et quia
Abbreviated transcription (Latin):
bat accepit: eiusq p̃latus assensu. doctit in reliquũ
intemꝑantes ꝓprio sibi uiles cẽ inditio. Abhac ꝓfecł
iosepli & calorem iuuentutis edomnt: ꝙ temptatũ
adulterinis animum illecebris. recte rationis indu¬
ctione firmauit. Demq quanuis fortis cẽt .&. uali¬
dus. tamca tractatu rationis fulcire se maluit: di¬
cens uxori domini sui. Si dñs meus nescit p̃ter me
aliquid in domo sua. & omnia quecunq habet de¬
dit in manꝰ meas: neq subtractum ẽ a me quicquã
p̃uer te que uror illicises: quomͦ faciam uerbum
hoc malum: & peccabo coram deo: hȩc est gͥ recte
rationis tractatio quam greci logysmon nuncu-¬
pant: qua mens sapientiȩ intenta solidat᷑. Pulchre
enim ratio: quod nec beneficus dñi deberet cẽ ingra¬
tus: nec occultum posset c̾e peccatum quod deo te¬
ste comimtteret: quẽ latere non posset. Bonagͥ ra¬
tio: que & hostilem plerunq affectum eruit: &

Expanded text:
bat accepit eiusque praelatus adsensu docuit in reliquum bat accepit eiusque praelatus adsensu docuit in reliquum intemperantes proprio sibi uiles esse iudicio. ab hac profectus Ioseph et calorem iuuentutis edomuit et temptatum adulterinis animum inlecebris rectae rationis inductione firmauit. denique quamuis fortis esset et ualidus, tamen tractatu rationis fulcire se maluit dicens uxori domini sui: si dominus meus nescit propter me aliquid in domo sua et omnia quaecumque habet dedit in manus meas, neque subtractum est a me quicquam praeter te, quia uxor illius es, et quomodo faciam uerbum hoc malum et peccabo coram deo? haec est igitur rectae rationis tractatio, quam Graeci Xotw{jlov nuncupant, qua mens sapientiae intenta solidatur. pulchra est enim ratio, quod nec beneficiis domini esse deberet ingratus nec occultum posset esse peccatum, quod deo teste committeret, quem latere non posset. Bona igitur ratio, quae et hostilem plerumque affectum exuit et
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ suꝑbiam. auariciam. ambitionẽ. contentionem.
mundiam: que funt scłm auiniam passiones. t̃ rans¬
curram &̃ mexplebilem uorandi libidinem. effusionẽ¬
q: liixuriȩ atq lascunȩ: que uitia nęxa sunt corꝑi. &
scđm illud oꝑantur. Merttoq temꝑantia quam maxi¬
nc passionum istarum restinguit ardorẽ. quȩ pri-¬
mum sobrietate atq moderamine animum tẽꝑat:
mentem informat. Deinde etiam deliciarũ abstinen¬
tia: restringit habenas corꝑalis fericitatis. Ideo lex re¬
cidit ciboꝵ licentiam: epularum copias: non solũ
ut resecaret lururiam: uerumetiã uit inhibentis con¬
templatione p̃cepti. uiam tractationi rationis aꝑiret:
quȩ irritam̃ta gulȩ. gterasq recideret cupiditates cor¬
poris: passiones motusq cohiberet: T̃enpantia est
igitur correctionis prema. discipliuȩ magistra. Ab
hac ꝓfictus sẽs iacob. primatus a fiatre quos ũ habe¬

Expanded text:
id est superbiam auaritiam ambitionem contentionem id est superbiam auaritiam ambitionem contentionem inuidiam, quae sunt secundum animam passiones, transcurram etiam inexplebilem uorandi libidinem effusionemque luxuriae atque lasciuiae, quae uitia nexa sunt corpori et secundum illud operantur. meritoque temperantia quam maxime passionum istarum restinguit ardorem, quae primum sobrietate atque moderamine animum temperat, mentem informat, deinde etiam deliciarum abstinentia restringit habenas corporalis ferocitatis. ideo lex recidit ciborum licentiam, epularum copias, non solum ut resecaret luxuriam, uerum etiam ut inhibentis contemplatione praecepti uiam tractationi rationis aperiret, quae inritamenta gulae ceterasque recideret cupiditates, corporeas passiones motusque cohiberet. temperantia est igitur correctionis praeuia, disciplinae magistra. A.b hac profectus Iacob sanctus primatus a fratre quos non habe
Abbreviated transcription (Latin):
plantaret: tunc motibꝰ cius regale imposinit mentis
imꝑrum: ut om̃s sensus motusq hominis eiꝰ uigo¬
re ac potestate regerent᷑. Aduxit ad gratiam creatu¬
re: ut mentem ipsam diuinis informar& p̃ceptis. &
sapientie instrueret. disciplinis: quibus & cauenda
nosceret: ꝙ eligenda cognosccret. Mens gͥ recta ratione
tenens disciplinam. sapientiȩ. ut dituna & humana
cognoscat: cruditur in lege: ꝑ quam diseit quias sibi
subicere debeat passiones Passionũ autem uelut du¬
ces funt naturales delectatio & dolor: quas sequunt᷑
cetere. Iilȩ enim complectunt᷑ uniuersas: quarum
utraq non solum corꝑis: s etiam scđ̃m animum
passiones sunt. Et quia diximꝰ subẽẽ his alias passio¬
nes: ante delectationem concupiscentia: post delectati¬
onem gratulatio ẽ. Ante dolorem actemẽ tunor: post
dolorem tristicia. Commotio autem anii: cõmunis
passio ẽ  delectationis & doloris: transcurram alias

Expanded text:
plantaret, tunc motibus eius regale inposuit mentis plantaret, tunc motibus eius regale inposuit mentis imperium, ut omnes sensus motusque hominis eius uigore ac potestate regerentur. adiuncxit ad gratiam creaturae, ut mentem ipsam diuinis informaret praeceptis et sapientiae instrueret disciplinis, quibus et cauenda nosceret et eligenda cognosceret. mens igitur recta ratione tenens disciplinam sapientiae, ut diuina et humana cognoscat, eruditur in lege, per quam discit quas sibi subicere debeat passiones. Passionum autem uelut duces sunt naturales delectatio et dolor, quas secuntur ceterae. illae enim conplectuntur uniuersas, quarum utraque non solum corporis, sed etiam secundum animam passiones sunt. et quia diximus subesse\' his alias passiones, ante delectationem concupiscentia, post delectationem gratulatio est; ante dolorem autem est timor, post dolorem tristitia, commotio autem animi communis passio et delectationis et doloris est. transcurram alias,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ueniat: s ratio cupiditati resistit. Humanũ itaq
passus ẽ dauid: tit trrationabilit concupisceret. S
illud laudabile: quodirrationabilem concupiscentiã
rationabilit̾ ꝑato fraudaiit remetio. Laudo uiros
qui erubuerunt desiderium sui regis: & maluerunt
finem eiꝰ uerecundiȩ. uł ꝑiculo ꝓpriȩ salutis afferre.
Plus laudo eimm qͥ erubuit in suo desiderio alienum
ꝑicłm. & aquam dubie sortis p̃cio quesitam sangui¬
ii comꝑauitͥ siniul quasi rep̃ssa uictor cupiditate
ꝓfudit aquam dño: ut osfenderet quod concupisccu¬
tiam suam u̾bi consolatione restringeret. Rotest gͥ
mens sobria imp̃ssiones refrenare ac reprimere quã¬
uis grauium passionũ. & fernorem ominem cupidi¬
tatis flagrantissime refrigerare: diriuare alio motus:
u. recte rationis tractatione despuere passiones. ꝙeni
cum deus hominẽ constitueret. &. in eomores sensusq

Expanded text:
praeueniat, sed ratio cupiditati resistat. humanum itaque praeueniat, sed ratio cupiditati resistat. humanum itaque passus est Dauid, ut inrationabiliter concupisceret, sed illud laudabile, quod inrationabilem concupiscentiam rationabiliter parato fraudauit remedio. dum laudo uiros, qui erubuerunt desiderium sui regis et maluerunt finem eius uerecundiae uel periculo propriae salutis adferre, plus laudo eum qui erubuit in suo desiderio alienum periculum et aquam dubiae sortis pretio quaesitam sanguini comparauit. simul quasi repressa uictor cupiditate profudit aquam domino, ut ostenderet quod concupiscentiam suam uerbi consolatione restingueret. potest igitur mens sobria inpressiones refrenare ac reprimere quamuis grauium passionum et feruorem omnem cupiditatis flagrantissimae refrigerare, deriuare alio motus et rectae rationis tractatione despuere passiones. etenim cum deus hominem constitueret et in eo mores sensusque
Abbreviated transcription (Latin):
statem sibi ipse uendicare ñ poterai: s dño resertabat.
concupuierat aquam de lacu bethleem. hostili int̾¬
clusam exercitu. sibi ũ auferre: potuit mitigare:
Nam cũ aliis utiq defuisse ñ inueniamus. id est
tanto exercitꝰ numero: tum uuq multominꝰ regi
deesse potuerit ex ceteris fontibꝰ aqua: irrationabilẽ
quandam concicisceutiam passus: desiderauit eam
quȩ hostium erat circũfusione uallata: unde sine
maximo ꝑicło non facile potuisset deferri. Itaq ait.
Quis mͥ potum dabit de lacu qui ẽ in bethlecm ad
portam: W cum cent reꝑti tres uiri. qui hostium
castra p̾ciderent. ꝙ deferrent aquani quã fumimo de¬
siderio desiderasset: cognoscens quod ꝑiculo alieno
aqua cadem sibi constitisset: ꝓfuidit illam dño. ne san¬
guinem illoꝵ qui cam detulctant bibere iuideret᷑. Que
res inditio ẽ: quod concupisentia quidem rationem

Expanded text:
statem sibi ipse uindicare non poterat, sed domino reseruabat. statem sibi ipse uindicare non poterat, sed domino reseruabat. concupiuerat aquam de lacu Bethleem hostili interclusam exercitu, sibi auferre non potuit, potuit mitigare? nam cum aliis utique defuisse non inueniamus, id est tanto exercitus numero, cum utique multo minus regi deesse potuerit ex ceteris fontibus aqua, inrationabilem quandam concupiscentiam passus desiderauit eam, quae hostium erat circumfusione uallata, unde sine maximo periculo non facile potuisset deferri. itaque ait: quis mihi potum dabit de lacu, qui est in Bethleem ad portam? et cum essent reperti tres uiri, qui hostium castra praeciderent et deferrent aquam, quam summo desiderio desiderasset, cognoscens quod periculo alieno aqua sibi eadem constitisset profudit illam domino, ne sanguinem illorum qui eam detulerant bibere uideretur. quae res indicio est quod concupiscentia quidem rationem
Abbreviated transcription (Latin):
peret: indignationem cohibeat: a pumendo se reuo¬
cet: sic̃ &. ꝓpħa uos docet dicens. lrascimini: ꝙ nolite
peccare. Concessit quod nature ẽ: negatuit quod cul
iit: ꝙ ideoq scda est. Naui aut denaturalibꝰ sus¬
cipit᷑: aut deutilib. Itaq aut naturalia temperat:
aut utilitatis assertor est. Demiq non alii ercidit
concupiscentiam: si facit ne concupiscenne serui amꝰ.
Quis entm tantꝰ. ut corꝑalem motum possit auftr¬
re. isi solus ille qui potnt de infructuosa ficul¬
nea dicere. hoc est malicia iuideoꝵ: ecce anni tres ft̃
ex quo ueni querens fructũ in ficulnea has. ꝙ non
inuemo: Succide gͦ illam. Cui respondit serius. Re¬
mitte illam & hoc anno usq dum fodiam circa illam
& mitte cophinum stercoris. & si quidẽ fructum fe¬
ccrit. Sin autem: in futurum succide illã. Merito ad
dñm retulit: quia excidende corꝑalis ꝓlapsionis pote¬

Expanded text:
peret, indignationem cohibeat, a puniendo se reuoperet, indignationem cohibeat, a puniendo se reuocet, sicut et propheta nos docet dicens: irascimini et nolite peccare. concessit quod naturae est, negauit quod culpmit ideoque secunda est. nam aut de naturalibus suscipitur aut de utilibus. itaque aut naturalia temperat aut utilitatis adsertor est. denique non animi excidit concupiscentiam, sed facit ne concupiscentiae seruiamus. quis enim tantus ut corporalem motum possit auferre nisi solus ille qui potuit de infructuosa ficulnea dicere, hoc est malitia Iudaeorum: ecce anni tres sunt, ex quo ueni quaerens fructum in ficulnea hac et non inuenio: succide ergo illam. cui respondit seruus: remitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam et mittam cophinum stercoris. et si quidem fructum fecerit: sin autem, in futurum succide illam. merito ad dominum rettulit, quia excidendae corporalis prolapsionis pote
Abbreviated transcription (Latin):
ECESSARIUS AD discipli¬
plentis prudentia: ꝙ mens
rauoni intenta p̃currit¬
uirtutib: passiones coher¬
cet. Docibilis enu uirtus
Deniq: studio & discendo
queritur: dissimulando
amitatur. alioquin nͥ sermo bonus necessarius esset
ad correctionẽ: nunquam lex diceret. ũ adulterabis
S quia nudus sermo ad monendũ utilis. ad ꝑfua¬
dendum infirmꝰ est: ideo adhibenda ẽ rationis rectȩ
consideratio: ut quod sermo bonus p̃scripserit. ratio
plenius tractata ꝑfuadeat. Non enim seruili ad obe¬
diendum constringim̃ uecessitate. si uoluntate arbi¬
tra. siue ad uirtitiem ꝓpendimiꝰ: siue adculpam ineli¬
nantur. Wideo uos aut liber affectus aderrorẽ trahit:
aut uoluntas reuocat rationem. S est ut passio gra¬
uissima culpa concupiscentie: quã ratio emollit q
compͥmit: emolliri enĩ potest: eradicari ñ potest:
ouum dñs. s repressor. Neq enim fieri potest. ut fa¬
cilis ad iracundiam ñ urascatur: s ut ratione se tem¬

Expanded text:
ecessarius ad discipliplenus prudentiae; et mens rationi intenta puirtutibus, passiones coercet; docibilis enim uirtus. denique studio et discendo quaeritur, dissimulando amittitur. alioquin nisi sermo bonus necessarius esset ad correctionem, numquam lex diceret: non adulterabis. sed quia nudus sermo ad monendum utilis, ad persuadendum infirmus est, ideo adhibenda est rationis rectae consideratio, ut quod sermo bonus praescripserit ratio plenius tractata persuadeat. non enim seruili ad oboediendum constringimur necessitate, sed uoluntate arbitra, siue ad uirtutem propendimus siue ad culpam inclinamur. et ideo nos aut liber affectus ad errorem trahit aut uoluntas reuocat rationem secuta. passio autem grauissima culpae concupiscentia, quam ratio emollit et conprimit. emollire enim potest, eradicare non potest, n dominus, sed repressor. neque enim fieri potest ut facilis ad iracundiam non irascatur, sed ut ratione se tem
Abbreviated transcription (Latin):
credimus indnm saluatorem. S credere
opus ẽ oꝑe. non sermone: non luigua s cor¬
de: & ne nobis dicatur: plebs hec labis me
honorat: cor aut eoꝵ longe .xuiii. De

Expanded text:
credimus in Dominum Salvatorem. Sed credere opus est opere, non sermone: non lingua, sed corde; ne et nobis dicatur: Plebs haec labiis me honorat, cor autem eorum longe est a
Abbreviated transcription (Latin):
onem: uideamꝰ qͥs iste
latro sit. qui in cruce
domino
consticuto. non solum peccator
suoꝵ ueniam consequit᷑. s etiam
paradysi amenitate donat᷑: ut qͥ
ꝓpt̃ scelera damnatus fuerat ad
penam. ꝓpt̾ fidem tranfferret᷑
ad głam: fueritq illi crur quã
ꝑtulit. non tam supplicii dam

Expanded text:
onem, videamus quis iste onem, videamus quis iste latro sit, qui in cruce Domino constituto non solum peccatorum suorum veniam consequitur, sed etiam paradisi amoenitate donatur: ut qui propter scelera damnatus fuerat ad poenam, propter fidem transferretur ad gloriam, fueritque illi crux, quam pertulit, non tam supplicii dam
Abbreviated transcription (Latin):
St tu igitur laudib tuis diem
uincens. oꝑi tuo adde nocturna
curricula: et in somnem suscepti
laboris industriam. psalterii se¬
rie consolare. Et quia de his aui¬
bus mentionem feci. que noctibꝰ
uigilant: nolo te imitatorem eẽ
noctue: que licet ꝑnoctem ingi¬
let. ꝑdiem tamen pigra uel cȩca
ẽ: que grandib oculis tenebraꝵ
caligines diligit: splendor̃e solis
horrescit. Mirum enim in modũ.
illuminat᷑ obscuritate: luce cecat᷑
Istud animal: hercticorũ figura
est atq gentilium: T̃enebras am¬
plectuntur diaboli: luccm salua¬
toris horrescunt: et grandibus
disputationũ oculis cernunt
uana: non respiciunt sempit̾na.
De his ait dñs. Docłos habent. &
non uident. intenebris ambularł
Sunt enim acuti ao suꝑstitiosa:
hebetes ad diina. Qui dum se
putant subtilibꝰ euolare sermoni¬
bus: tanquã noctue. ueri luminis
splendore turbant᷑: xluiii. Item.¬
iñ hesterna die de la¬
tronc fecimus menti¬

Expanded text:
et tu igitur laudibus tuis diem et tu igitur laudibus tuis diem vincens operi tuo adde nocturna currentia curricula, et insomnem suscepti laboris industriam psalterii serie consolare. Et quia de his avibus mentionem feci quae noctibus vigilant, nolo te imitatorem esse noctuae, quae licet per noctem vigilet, per diem tamen pigra vel caeca est, quae grandibus oculis tenebrarum caligines diligit, splendorem solis horrescit, mirum enim in modum illuminatur obscuritate, luce caecatur. Istud animal haereticorum figura est atque gentilium, qui tenebras amplectuntur diaboli, lucem Salvatoris horrescunt, et grandibus disputationum oculis cernunt vana, non respiciunt sempiterna. De his ait Dominus: Oculos habent, et non videbunt: in tenebris ambulant . Sunt enim acuti ad superstitiosa, hebetes ad divina; qui dum se putant sublimius evolare sermonibus. tanquam noctuae veri luminis splendore turbantur. HOMiam hesterno die de latrone fecimus menti