comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aire: sea auditꝰ utsus. et iuisus auditꝰ. Et nos qͥ alit̾ audi¬
mꝰ alit̾ tudemꝰ: Hoc unde nõuimꝰ. Redimꝰ forte ad nos: si
ñ sumꝰ p̃tiaricatores qͥd dtm est. Redite p̃uaricatores ad
cor. Reiltte ad cor. scͥd tas auobis. et ꝑtris ex uobis : Qa tts
solitudĩs uias: Erratis uagando. Redite. Quo. Ad dũm
Ctto est. Drimo rediad cortuũ. Exul a te: uagaris foris.
Te ip̃m ñ nosti: et q̃ris a quosts̃ es: Redi rediad cor: dolle te
a corpore. Corpus tuũ: habitatio tua est. Cor niũ serttit eci¬
am ꝑcorpus tũ: sed corpꝰ tuũ ñ qđ cor tuũ. Dimitte ec cor¬
pus tuũ: redi ad cor tũ. Incorpore tuo inueniebas alibi
ocłos alibi aures. Incorde tuo nũqͥd hoc inuenis: An in cor¬
de tuo ñ habes aures: De quib gͦ dñs dicebat. qͥ habet au¬
res audiendiaudiat. An in corde ñ habes ocłos: Unde dicie
apłs illuminatos ocłos cordis ur̃i : Rediad cor itide ibi qͥd
forte sentias de dõ: qͥa ibi est ymago di. In utt̾iore hoĩe ha¬

Expanded text:
sed auditus visus, et visus auditus. 10. Et nos qui aliter audimus, aliter videmus, hoc unde novimus? Redimus forte ad nos, si non sumus praevaricatores, quibus dictum est, Redite, praevaricatores, ad cor . Redite ad cor: quid itis a vobis, et peritis ex vobis? quid itis solitudinis vias? Erratis vagando; redite. Quo? Ad Dominum. Cito est: primo redi ad cor tuum, exsul a te vagaris foris; teipsum non nosti, et quaeris a quo factus es! Redi, redi ad cor, tolle te a corpore: corpus tuum habitatio tua est; cor tuum sentit etiam per corpus tuum: sed corpus tuum non quod cor tuum; dimitte et corpus tuum, redi ad cor tuum. In corpore tuo inveniebas alibi oculos, alibi aures: in corde tuo numquid hoc invenis? An in corde tuo non habes aures? De quibus ergo Dominus dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat ? An in corde non habes oculos? Unde dicit Apostolus, Illuminatos oculos cordis vestri . Redi ad cor; vide ibi quid sentias forte de Deo, quia ibi est imago Dei. In interiore homine ha
Abbreviated transcription (Latin):
frã: facẽ filiꝰ ñ posiet nͥ monstrata. Ergosine filio fcã.
Ded uerũ est: oĩa ꝑ ip̃m fcã sunt. Ergo anteꝙͣ fcã. mõ¬
strata sunt. Sed hoc diximꝰ differendũ eẽ: quo redeũ¬
dũ sit ꝑcursa lectione. siut diximꝰ aliqͥd uel temporis
uel iuriũ nob remanserit. ad eaque distulimꝰ retractan¬
da. Amplius audite et difficiliꝰ. Et maiorahis inqͥt
demonstrabit ei oꝑa: ut uos miremini. Maiora his. Q¬
b maioraᷤ. Facule occurrit: his q̃ mͦ audistis. curationib
languoꝵ corporaliũ. De isto enĩ qui tͣginta et octo annos
habebat in infirmitate. et xp̃i u̾bo sanatus ẽ: nata ẽ.¬

Expanded text:
facta; facere Filius non posset, nisi monstrata: ergo sine Filio facta. facta; facere Filius non posset, nisi monstrata: ergo sine Filio facta. Sed verum est, Omnia per ipsum facta sunt: ergo antequam facta, monstrata sunt. Sed hoc diximus differendum esse, quo redeundum sit percursa lectione, si, ut diximus, aliquid vel temporis vel virium nobis remanserit, ad ea quae distulimus retractanda. 4. Amplius audite et difficilius: Et majora his, inquit, demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Majora his: quibus majora? Facile occurrit, iis quas modo audistis, curationibus languorum corporalium. De isto enim qui triginta et octo annos habebat in infirmitate, et Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ei q̃ ip̃e facit. Ad hoc qđ sup̃ dixit. ñ qđ iuderit petirem
facientẽ: uidet᷑ ꝑtinere. et qd̾ oĩa demonstrat ei q̃ ip̃e fa¬
cit. Si pater demonstrat q̃ facit. nec filiꝰ pocest facere
nͥ patter demonstrauerit: pater q̃ demonsirare ñ potest
nͥ fecerit. cõseq̃ns erit ut ñ ꝑfiliũ faciat oĩa pat. Porro
si fixũ atq inconcullũ tenemꝰ. qͥa ꝑfiliũ oĩa pater fatit.
anteꝙͣ faciat demonstrat filto. Nam si pater cũ fecerit
demonstrat filio ut filius demonstrata faciat q̃ demõ¬
strata iã fcã sũt: aliqͥd ꝓculdubio pat᷑ sine filiofecit. ded
ñ facit aliqͥa pater sine filio: qͥa filius di u̾bũ est. et oiã
ꝑ ip̃m fcã sũt. Remanet gͥ fortasse ut q̃ pat̃ facturus
est demonstrec facienda: ut ꝑ filiũ sint fcã. Nã si filius
ea facit q̃ pater fcã demonstrat: ea q̃ pat̾ fcã demonstrat.
ñ utiq ꝑ filiũ fecit. Morsitari enĩ ñ possent filio nisi

Expanded text:
Patrem facientem, videtur pertinere et quod omnia demonstrat ei quae ipse facit. Sed si Pater demonstrat quae facit, nec Filius potest facere nisi Pater demonstraverit, Paterque demonstrare non potest nisi fecerit; consequens erit ut non per Filium faciat omnia Pater: porro si fixum atque inconcussum tenemus quia per Filium omnia Pater facit, antequam faciat, demonstrat Filio. Nam si Pater cum fecerit demonstrat Filio, ut Filius demonstrata faciat quae demonstrata jam facta sunt; aliquid procul dubio Pater sine Filio facit. Sed non facit Pater aliquid sine Filio, quia Filius Dei Verbum Dei est, et omnia per ipsum facta sunt. Remanet igitur fortasse ut quae Pater facturus est, demonstret facienda, ut per Filium sint facta. Nam si Filius ea facit quae Pater facta demonstrat; ea quae Pater facta demonstrat, non utique per Filium fecit. Monstrari enim non possent Filio nisi
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ do eqrialem se faceret. talia uerba subiunxtt. itose
ab hor motu tp̃c. et ei demonstrare filiũ ñ eẽ eqͣlem patͥ:
ia est eqͣlem d̾o: ait qͣst dicens. Qͥa irascimini: Qͥd iidlig¬

Expanded text:
Patri Deo aequalem se faceret, talia verba subjunxit, ut se Patri Deo aequalem se faceret, talia verba subjunxit, ut se ab hoc motu Christus, et eis demonstrare Filium non esse aequalem Patri, id est, aequalem Deo, ait, quasi dicens, Q
Abbreviated transcription (Latin):
sed et pacrẽ suũ dicebat dm. eqͣlem se faciens d̾o: iidenites
carnẽ ñ uidentes u̾bũ. Loqͣtur xͦ et cont᷑ eos u̾bũ ꝑ car¬
nenr: et int̾ior habitator sonet ꝑ habitaculũ srũ: ut qui
potest nouerit qͥs intꝰ habitet. Quuid ꝙͣ eis dicit: Respon¬
dens itaq ch̾c. dixtt eis cõmotis qđ equalẽ se facerit deo.
Am̃ am̃ dico nob̾. ñ potest filiꝰ a se fatere qͥcqͣm nͥ qd iud̾it
petirẽ fatientẽ. Ad hec qͥd relponderint uidei scͥptũ ñ est. et
fortasse tacuerunt. Qdam tñ qui xp̃ianos se haberi uo¬
lunt ñ tacent: eo quodãmͦ exhis u̾bis concipiunt q̃dam
dicenda corit᷑ nos. que contẽpnenda ñ sunt. et ꝓpt̃ ip̃os
et ꝓpt̾ nos. Artiant qͥppe heretici dicentes ñ ꝑcarnẽ sed
ante carnẽ. filiũ ip̃m qui suscepit carnẽ. minorẽ ẽẽ ꝙͣ pat̾
est. et ñ eẽ et̾dem substarttie cuiꝰ pat̃ est: capiunt ex his
u̾bis causam chalũpnie: et respondent nobis. Uidetis

Expanded text:
e faciens Deo: videntes carnem, non videntes Verbum. Loquatur ergo et contra eos Verbum per carnem, et interior habitator sonet per habitaculum suum; ut qui potest, noverit quis intus habitet. 3. Quid ergo eis dicit? Respondit itaque Jesus, et dixit eis, commotis quod aequalem se faceret Deo, Amen, amen dico vobis, non potest FPatrem facientem. Ad haec quid responderint Judaei, scriptum non est: et fortasse tacuerunt. Quidam tamen, qui christianos se haberi volunt, non tacent, et quodammodo ex his verbis concipiunt quaedam dicenda contra nos: quae contemnenda non sunt, et propter ipsos et propter nos. Ariani quippe haer Filium ipsum qui suscepit carnem, minorem esse quam Pater est, et non esse ejusdem substantiae cujus Pater est, capiunt ex his verbis ansam calumniae, et respondent nobis: Videtis
Abbreviated transcription (Latin):
it. Non nc̃ tͣnsit: sed iã tͣnsut a morte in uitã. Et hoc at¬
tendite qͥu̾bũ meũ audit. et ñ dixit ec credit mͥ: sea cre¬
dit ei qͥ misit me Uerbũ gͦ fili audiat. ut patͥ credat.
¶re u̾bũ audit tuũ et credit alteri: Nonne cũ u̾bũ ali¬
uuiꝰ audimꝰ. eidẽ u̾bũ ꝓferenti credimꝰ: loquenti nob̾fidẽ
accomodamꝰ: Qo gͦ uoluit dit̾e. qͥ u̾bũ meũ audit et cre¬
Et qͥd est aucit u̾bũ ncũ. nͥ audit me. Credit autẽ illi
qͥ misit me. qͥa cũ illi credit. uͭbo eiꝰ credit. Cñ autẽ u̾bo eiꝰ
credit: mͥ credit: mͥ credit. qͥa u̾bũ patͥs ego sũ. Pax gͦ in scͥp¬
turis: et oĩa disposita neqͣꝙͣ rixantia. Tu abice litẽ cordis tur.
intellige concordiã scͥptutarũ. Nũqͥd contͣria sͥ diceret ue¬

Expanded text:
oc attendite, « qui verbum meum audit, » et non dixit, Crede mihi, sed « credit ei qui me misit. » Verbum ergo Filii audiat, ut Patri credat. Quare verbum audit tuum et credit alteri? Nonne cum verbum alicujus audimus, eidem verbum proferenti credimus, loquenti nobis fidem accommodamus? Quid ergo voluit dicere, « qui verbum meum audit, et creEt quid est, audit verbum meum, nisi, audit me? Credit autem ei qui misit me: quia cum illi credit, verbo ejus credit: cum autem verbo ejus credit, mihi credit; quia Verbum Patris ego sum. Pax ergo in Scripturis, et omnia disposita, nequaquam rixantia. Tu abjice litem cordis tui, intellige concordiam Scripturarum. Numquid contraria sibi diceret ve
Abbreviated transcription (Latin):
met ip̃õ coptuanit duos parietes ediũso nenientes: sit nec
qͣlecsiq lignũ ꝓximũ acceꝑis. sed gͣbatũ. Qd gͦ in grabato
obsecro te. qͥd ñ qͥa ille languidꝰ grabato portabat᷑: sanatꝰ an¬
tẽ grabatũ portat: Qcͥd dicts̃ est ab apło. Inuicẽ onera ur̃a
portate. et sic adimplebitis legẽ xp̃i. Lex gͦ ⁊ͥ karitas. Necha

Expanded text:
semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem onera vestra portate, et sic a
Abbreviated transcription (Latin):
diligire ꝑximũ. frange esurienti panẽ tirũ: et egenũ sine tet¬
cortduc in domũ tuã. Di uideris nuidũ uesti eũ. et domesti¬
cos semił tti ne clespexeris. Faciens autẽ ista qͥd cõleq̃ris. Tc̃
trũpet uelut matutina lux tua. Lux tua d̃ cuus ẽ t̾ manta¬
na qͥa posi nostẽ scłit̾ uenitt. sam ile net orit᷑ n octidie: qͥa sẽꝑ
manet. Erto tͥ matittinꝰ redeariti. qͥt cccasũ fecerat ꝑeunti. Er¬
go tolle grabetũ tuũ: m uidet᷑ dixisle. dslige ꝓximũ tuum.
Sead clansũ est adhuc. et expositi oẽ indiget qͣntũ arbtiror. qͣre
i tollendo grabato dilestio ꝓximi cõmendet᷑: nͥ forte hoc nos
offendit. qͥa ꝑ grabatiũ rt̃ qͣradã stolidã etmnlcnsatã pximꝰ cõm̃da¬
t̃. Nonirascett᷑ ꝓximꝰ: si cõmendat᷑ nob̾ ꝑrẽ . q̃ sine aĩa et sine
men qͣlect̃q lignũ quomꝰ nec illa qͣliscũq petra. sed unde
aq̃ psluxtositentib: nec qͣliscũq laꝑis sed angłaris. qͥmse

Expanded text:
t egenum sine lecto induc in domum tuam: si videris nudum, vesti, et domesticos seminis tui ne despexeris. Faciens autem ista quid consequeris? Tunc erumpet velut matutina lux tua . Lux tua Deus tuus est, tibi matutina, quia post noctem saeculi tibi veniet: nam ille nec oritur, nec occidit; quia semper manet. Erit tibi matutinus redeunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolle grabatum tuum, mihi videtur dixisse, Dilige proximum tuum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione indiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commendetur: nisi forte hoc nos offendit, quod per grabatum, rem quamdam stolidam et insensatam, proximus commendatur. Non irascatur proximus, si commendatur nobis per rem quae sine anima et sine men qualecumque lignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxerat sitientibus; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
milit̃: Ile forte ead̃ led dissimilit᷑. eadem inqͥt et similiter.
Et qͣm̾ posset eadẽ ñ similit᷑: accipite exemplũ: utt piito ad
uos ñ sit grande. Cũ scbimꝰ litt̾as facit eas pͥmo cornr̃m. et
atinde manꝰ nr̃a. Certe unde om̃s acclamastis nͥ qͥa cognoui¬
us cetuũ et qddixi. et manifestũ oĩb nob̾: Litt̃e srint pri¬
mo a corde nr̃o: demide a corpore nr̃o. Manꝰ seruit imꝑanti
corddi. Easaem litr̃as facto et cor et mariꝰ. Nũqͥa alias cor
alias manꝰ: Easddẽ qͥdem fatit manꝰ. sed ñ similit̃. Cor enĩ
nt̃m facto eaz itelligibilit᷑: manꝰ autẽ uisibilit᷑. Ecce qͦ¬

Expanded text:
iliter. Ne forte eadem sed dissimiliter: Eadem, inquit, et similiter. Et quomodo posset eadem non similiter? Accipite exemplum, quod puto ad vos non sit grande: cum scribimus litteras, facit eas primo cor nostrum, et deinde manus nostra. Certe unde omnes acclamastis, nisi quia cognovistis? Certum est quod dixi, et manifestum omnibus nobis. Litterae fiunt primo a corde nostro, deinde a corpore nostro: manus servit imperanti cordi, easdem litteras facit et cor et manus: numquid alias cor, alias manus? Easdem quidem facit manus, sed non similiter: cor enim nostrum facit eas intelligibiliter, manus autem
Abbreviated transcription (Latin):
uidebit᷑ ei qd̾ dc̃m est. sicut pat̃ suscitat mortuos et uiuifi¬
cat: sic et filiꝰ quos uuit uiuificat. Dimul gͦ suscitant.
Di simul suscitant simul uiuificant: simul gͦ uidicant.
Qmͦ icaq uerũ est. neq enĩ pat̃ iudicat q̃mꝙͣ. sed õe iudi¬
ciũ dedit filio: Mouearit interim ꝓposite q̃stiones: p̃sta¬
bit dñs ut solute delectent. Ica est fr̃s: omĩs q̃stio nͥ intẽ

Expanded text:
 Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Simul ergo suscitant. Si simul suscitant, simul vivificant. Simul ergo judicant: quomodo itaque verum est, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Moveant interim propositae quaestiones, praestabit Dominus ut solutae delectent. Ita est, fratres; omnis quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
rifices tãꝙͣ maiorẽ. filiũ uͦ tãqͣm minorẽ. ut dicas mͥ hono¬
risico patrẽ. scio enĩ qđ habeat filiũ. ec ñ erro in patͥs no¬
mĩe. ñ enĩ ꝑatrẽ intelligo sine silio: honorifico ram̃ filiũ
tamqͣ minorẽ: corrigit te ip̃e suiꝰ: eo reuocat te dicens. ut
õs honorificent filiũ: ñ inferiꝰ sed sicut honorificant pa¬
trẽ. Q gͦ ñ honorificat filiũ: nec patrẽ ronorificat qͥ mi¬
sit illũ. Ego inqͥes maiorẽ honorẽ uolo dare patri: mi¬
norẽ filio. Ibi tollis honorẽ patri: ubi minorẽ das filio.
Qͥd enĩ aliud tͥ uidet᷑ ista sertiendo. nͥ qͥa pat̾ eqͣlem sͥ
filiũ generare aut noluit. autt ñ potuto. Di nourit
inuidit si ñ potuit defecto. Non gͦ uides. qͥa ita sertiẽ¬
do ubi maiorẽ honorẽ uisdare pat̾ ibi es contumeliosꝰ
in patrẽ: Ounde sic honorifica filic̃. qͦm honorificas
patrẽ: si uis honorficare et filitĩ et patrẽ Amen am̃

Expanded text:
 majorem, Filium vero tanquam minorem, ut dicas mihi: Honorifico Patrem, scio enim quod habeat Filium et non erro in Patris nomine, non enim Patrem intelligo sine Filio, honorifico tamen et Filium tanquam minorem, corrigit te ipse Filius, et revocat te, dicens: Ut omnes honorificent Filium, non inferius, sed sicut honorificant Patrem. Qui ergo non honorificat Filium, nec Patrem honorificat qui misit illum. Ego, inquis, majorem honorem volo dare Patri, minorem Filio. Ibi tollis honorem Patri, ubi minorem das Filio. Quid enim sibi aliud vult ista sententia, nisi quia Pater aequalem sibi Filium generare aut noluit, aut non potuit? Si noluit, invidit; si non potuit, defecit. Non ergo vides quia ita sentiendum? Ubi majorem honorem dare vis Patri, ibi es contumeliosus in Patrem. Proinde sic honorifica Filium, quomodo honorificas Patrem. Si vis, honorifica et Filium et Patrem. Amen amen
Abbreviated transcription (Latin):
relisto qđ priꝰ est: Uidentẽ se dirit ec farientẽ: ñ facientẽ et
uidentẽ: qͥa ñ potest a se fac̃e qͥcqͣm. nͥ qđ uiderit patrt̃ facien¬
tẽ. Uis ut explicem tͥ qͥm faciat: Tum explica qͦm̾ uideat:¬
itt si hoc tu explicare ñ potes. nec ego illud si hoc tu ꝑcipere
indocto: Ego ad faciendũ tu ad iudendũ: ambo idostr. A
magistro q̃ramꝰ. ñ inscola eiꝰ piulit᷑ ltagemꝰ. Tam̃ simul
iam didicimꝰ. qͥa oĩa ꝑ ip̃m sca stcͥ. Ergo mantfestũ ẽ. qͥa nõ

Expanded text:
entem; non, facientem et videntem: quia non potest a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Vis ut explicem tibi quomodo faciat? Tu mihi explica quomodo videat. Si hoc tu explicare non potes, nec ego illud: si hoc tu percipere indocto? Ego ad faciendum, tu ad videndum, ambo indocti a magistro quaeramus, non in schola ejus pueriliter litigemus. Tamen simul jam
Abbreviated transcription (Latin):
exponendũ est. Nttertos uos uolo: aderit dñs ut cõgrue loqͣi:
it sufficient̃ audiaus. Nragenatiꝰ numetꝰ. sac̾tus nob in qͣdã
ꝑfectiõe cõmendat᷑. Notũ ẽẽ arbitror karitati urẽ. testant᷑ scpiᷤᷤ

Expanded text:
exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione c
Abbreviated transcription (Latin):
et a quo turbabat᷑ ñ iuidebat᷑. Creidis hoc euͣgłica u̾itate ficri
solere. ñ tam̃ sine significante aliquo sacͤmento. Post aqͣm tur¬
batã. mittebet ie unꝰ qͥ pot̾at. et sanabat᷑ solus. Post illũ qͥsqͥ
pectatores. t̃bauit aqͣm p̾sentia sua: excitauit ad passionem
crucifixissent. Descende gͥ ĩ aꝙͣ turbatã. hoc est humiuit̃ credẽ
in dm̃ passionẽ. Ibi sanatuat᷑ unꝰ significansunitatẽ:. p̾ea qͥsqͥs
ueniret ñ sanabat᷑: qͥr qͥsqͥ p̃tet unitatẽ fuerit. sanari ñ poterit.
uideamꝰ gͥ qͥd uolu̾it significare in illo uno. qur̃ etiã ipse seruãs
unitatis mysteriũ. sicut p̃loquutꝰ sũ de tot languentib unũ
sanare dignatꝰ ẽ. Inuenit ĩ annis eiꝰ numerũ quẽdã languoris.
Triguita octo annos habebat ĩ infmitate. hic numerꝰ quomꝰ
magis ad languorẽ ꝑtineat ꝙͣ ad sanitatẽ: paulo diligentius

Expanded text:
et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem m gloriae crucifixissent . Descendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
peteatores cõtũcebat. ñ absoluebat Ideo litc̾a sine grã reos fa¬
ciebao: qutos confitentes grã libabat. Nam hoc dicit apłs. Si
enĩ data eẽt lex q̃ posseo uiuificare: oĩno ex lege eẽt iustitia.
Qre gͣ data est lex seqͥtur ecdicit. Sed conclulto scͥptura oĩa
sub peccato: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i daret᷑ credentib. Quid
euidentiꝰ Nonne uerba hec exposuerũt nob̾ et qͥnq poeticus et
languentiũ multitudinẽ: Qͥnq pottic᷑: lexẽ. Ere qͥnq portic̃
ñ sanabant languentes: Qa si decta eẽt lex q̃ posset iuificart:
oĩo ex lege eẽt iusticia. Qre gͦ continebat qͦs ñ sanabat: R̾a con¬
clusit scͥpt̃a oĩa sub peccato: ut pmissio exfide iħu xp̃i darerur
credentib. Qa gͦ fiebat ut inaq̃ illa turbata sanarent᷑. qͥ in
porticib sanari ñ pot̾ant. Dubito enĩ uidebat᷑ aqͥ turbata:

Expanded text:
peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos fapeccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lsub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos nclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata,
Abbreviated transcription (Latin):
dignat᷑. aitentis uob̾ et orando adiuantib infirmitatem
nr̃am. loqͣt ut potero. Qcqͥd autẽ ñ postũ. sapplebit in uob̾
ipẽ quo adiuuante facio qđ possũ. De hac piscina q̃ qͥnq
porticib cingebat᷑. ĩ qͥb iacebat magna mutittudo lang¬
uentiũ. assidue nos tftasse memin: ec rẽ diaturꝰ sũ. qͣm
metũ plures recognoscant potiꝰ ꝙͣ cognoscant. uerũ mebil
est ab re. etiã nota repet̾t: ut et qͥ ñ noutrõ instruant᷑: et qui
noucĩo cõfirment᷑. Pinde tã ꝙͣ nota breuit̾ ꝑstringeuda sũt:
ñ oriose inculcanda. Pistina illa ec aqͥ illa: ppłm mn uidetur
nob̾ indicat apochalypsis ioħis: ubi ei cũ ostend̾ent᷑ aque mł¬
te. et int̾rogasset qͥd ec̃ut: responsũ accepit ppłos eẽ. Nq̃ ergo¬
illa. id est ppłs ille. qͥnq lebris moysi tãꝙͣ qͥnq porticib clau¬
debat᷑: sed illi libri ꝑdebant langiudos ñ sanabant. Lex enĩ

Expanded text:
antibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur m, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, pilla, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim
Abbreviated transcription (Latin):
cipłm: qͥ ñ potest fac̾e qͥcqͣm. nͥ qđ uiderit patrẽ facientẽ.
Intendit enĩ quodãm̃ in mauꝰ patͥs: ut quomͦ eũ uide¬
rit fabricare. sic et ip̃e tale aliqͥd fabricet in opibus suis.
Ded pater iste omĩa illa q̃facit et uult ut attendat eum
siliꝰ: et talia ec ip̃e faciat ꝑ quẽ facte. Eya ninc ẽ ut acsit᷑
sententie tite p̾ori. qͣm metũ recenstusti mecũq tenuisti:

Expanded text:
quod viderit Patrem facientem: intendit enim quodammodo in manus Patris, ut quomodo viderit eum fabricare, sic et ipse tale aliquid fabricet in operibus suis. Sed Pater iste omnia illa quae facit, et vult ut attendat eum Filius et talia et ipse faciat; per quem facit? Eia nunc est ut adsis sententiae tuae priori, q
Abbreviated transcription (Latin):
facientẽ. tũc demũ et ip̃e faciat q̃ fcã conspexerit: cũ pat̃
nichil nͥ ꝑfiliũ fecerit: Omĩa enĩ ꝑ ip̃m fcã sũt. et sine
ip̃o fc̃m est nichil. Nontam̃ explicatũ aliqͥd diximꝰ qͥa
nec explicatũ aliqͥd intellexint᷑. Aliqͣndo quippe sermo
deficit: etiã ubi intellectꝰ ꝑficit᷑. Qnttomagis sermo pati¬
r᷑ defectionẽ. qͣndo intellect ñ habet ꝑfectionẽ: Nunc itaq
qͣndo dñs donat breuit̃ ꝑcurram: lectionẽ: et uel hodie
expleamꝰ debitũ ꝓmissũ. Si qͥd forte remanserit ueltẽ¬
poris ueluiriũ retͣctabimꝰ si potiumꝰ. qͣntũ et ã nobis

Expanded text:
spexerit; cum Pater nihil nisi per Filium fecerit. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Non tamen explicatum aliquid diximus; sed quia nec explicatum aliquid intelleximus. Aliquando quippe sermo deficit, ubi etiam intellectus proficit; quanto magis sermo patitur defectionem, quando intellectus non habet perfectionem? Nunc itaque, quantum Dominus donat, breviter percurramus lectionem, et vel hodie expleamus debitum pensum. Si quid forte remanserit vel temporis vel virium, retractabimus, si potuerimus quantum et a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
rendi sũt ne arescant: Et recũbent inqͥt: cũ abrahã ysaac. et
iacob. In qͦ cõmiuio. ne forte ñ inuites ad sc̃ꝑ uuẽdt̃ sccd ad
multũ bibendũ:. Recũbent cũ abrahã. ysaat. et iacob. ubi. In
regno iqͥt celoꝵ. Et qͥd erit de illis qͥ uenert̃ de styrpe abra¬
he: Ed fit de ranus qͥb arbor plena erat. Qⁱͥo nͥ qͥa p̃cidentur

Expanded text:
rendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et rendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena e
Abbreviated transcription (Latin):
sinũ aduntꝰ ille pauꝑ ꝑcorporis exttũ ieuaret᷑ et in abĩxe
synui. de longinquo a suꝑbo diuite uideret̃. Ergo tadix ma¬
net: radix laudat᷑ sed rami suꝑbi. et p̃cidi et aresctre mirue¬
runt. Oleaster autẽ humilis. illoꝵ p̃cisione ĩuenit lotũ. Ait
dig̾ quẽ admodũ p̃cidant᷑ tami naturales: quemadmodũ
inserat᷑ oleaster: ex ip̃o centione quẽ et ꝓpt̃ cõparationẽ huiꝰ
regłi cõmemoratidũ putaui. dm̃ inqͥt dico uob: ñ inueni tan
tã fidẽ in isrł. sꝓtea dico uobis: qͥa mutti ab oriente ec octiden¬
te. Qm late terrã actupauerat ol caster. Amara silua mũddus
hic fuit: sed ꝓpt̃ humiꝰ itatẽ. ꝓpt̃ ñ sũ digniis qͥ sub tectũ me¬
ũ intres. muiti ab oriẽte et occidente ueniẽt. Et prita qͥa uent¬
ent. qͥd de illis fiet: Si enĩ uenic̃t. iã p̃cisi tt̃ de silua. ubi inse¬

Expanded text:
sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem propter comparationem hujus reguli commemorandum putatam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inse
Abbreviated transcription (Latin):
uade prier tuiis uiuit. Uidete distinctionẽ. Regulus iste dñm
ad domũ suiã descendẽ cupiebat: ille centurio indignũ se eẽ
dicebet. Iui dicebat᷑ ego ueniã et curabo eũ: huic dictũ est ua¬
de filiꝰ tuus uiuit. Iui p̃sertiã suã ꝓmittebat: hũc uerbo sa¬
nabat. Iste tam̃ p̃sentiã eiꝰ extorq̃bat: ille se p̾sentia eiꝰ incdig¬
nũ cẽ dicebat. Hic concellũ ẽ elationi: illic cõcessũ ẽ humi¬
litan: tamꝙͣ hiuc dicet. uade filiꝰ tiuus iuuit: nolim̃ tediũ
fac̾e. ñ signa et ꝓdigia uiderius. ñ creditis. Presentiã meãuis
in domo tua: Possũ et u̾bo itibere: noli tu de signis credere.
Cent̾io alieni gena credidit me posse u̾bo fac̃e: et anteqͣ face¬
rẽ credidit. uos nͥ signa et ꝑdigia uideritis: ñ credtus. Ergo
sita est frangant suꝑbi rami: humilis inserat᷑ oleast᷑ ma¬
neat tam̃ radex. illis p̃cisis istis receptis. Ubi manet radie
itĩ. Et ubi isti. In reqͥe apd̾ dm. in honore magno: ⁊t in ab̾re

Expanded text:
Vade, puer tuus vivit? Videte distinctionem: regulus iste Dominum ad domum suam descendere cupiebat; ille centurio indignum se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio et curabo eum; huic dictum est, Vade, filius tuus vivit. Illi praesentiam promittebat; hunc verbo sanabat. Iste tamen praesentiam ejus extorquebat; ille se praesentia ejus indignum esse dicebat. Hic cessum est elationi; illic concessum est humilitati. Tanquam huic diceret, Vade, filius tuus vivit, noli mihi taedium facere. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in domo tua, possum et verbo jubere; noli tu de signis credere: centurio alienigena credidit me verbo posse facere, et antequem facerem credidit; vos, nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Ergo si ita est, frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae
Abbreviated transcription (Latin):
mant. laboriosam. ꝑiculosã: in hoc mundo consolamini
bene uiuendo. Nolite nos cont̾stare: et atterere malis
morib urĩs. Cũ enĩ offendim᷑ mala uita ur̃a: si refui¬
giamꝰ a uobis et separemꝰ nos a uob̃. et ad uos ñ acceda¬
mus. ñne cõqueremini et dicetis et si languebamꝰ cu¬
raretis: et si infirmabam̃ usitaretis: Ecce curamꝰ. ecce
iuisitam: sed ñ nob fiat qͦmͦ audistis ab aplo. Timeo.
ne sine causa laborauerim in uos. funtt sermo. xuiiiꝰ

Expanded text:
mam, laboriosam, periculosam, in hoc mundo cons lamini bene vivendo, nolite nos contristare et atterere malis moribus vestris. Cum enim offendimur mala vita vestra, si refugiamus a vobis, et separemus nos a vobis, et ad vos non accedamus; nonne conqueremini, et dicetis: Et si languebamus, curaretis; et si infirmabamur, visitaretis? Ecce curamus, ecce visitamus sed non nobis fiat quomodo audistis ab Apostolo, Timeo ne sine causa laboraverim in vos . TRACTATUS XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
ne hoc mͥ paululũ dic qͣntũ opiror intelligis. qñ q̃dã
facit pat̾: filiꝰ autẽ attendit q̃madinodũ faciat pater:
ut possit ec tp̃e ea facere q̃ iuderit patrẽ facientẽ. Duos
qͣsi fabros cõstitusti. ita patrẽ ec filiũ. ut eciã magistrũ
et disciplum: quomͦi solent patres fabri doc̾e artẽ suã
filios suos. Etce descendo ad carnalẽ sensũ tuũ: ita inte¬
rim cogito ut ni. Uideamꝰ si cogitatio hec nr̃a inuemet
exitũ scđm illa q̃ iam de u̾bo parit̃ loquitti sumꝰ. pari

Expanded text:
c mihi paululum: sic, quantum opinor, intelligis, quoniam quaedam facit Pater, Filius autem attendit quemadmodum faciat Pater, ut possit et ipse ea facere quae viderit Patrem facientem. Duos quasi fabros constituisti: ita Patrem et Filium, ut etiam magistrum et discipulum, quomodo solent patres fabri docere filios suos artem suam. Ecce descendo ad carnalem sensum tuum, ita interim cogito ut tu: videamus si cogitatio haec nostra inveniat exitum secundum illa quae jam de Verbo pariter locuti sumus p
Abbreviated transcription (Latin):
rti eẽ minime dubitemꝰ. Et ego fr̃s qͥ suscepi loqͥ uobis: co¬
ꝯtraidul iã a nobis qͥ snsceꝑim. et q̃ susceꝑim. Suscepi enĩ
trastanda arina home sp̃alra carnalis: ec̃na mortalis.
Etiam a me hiñi longe stc uana p̃sumptro: si uolo sanꝰ m¬

Expanded text:
rum esse minime dubitemus. Et ego, fratres, qui suscepi loqui vobis, corum esse minime dubitemus. Et ego, fratres, qui suscepi loqui vobis, cogitandus sum a vobis qui susceperim, et quae susceperim: suscepi enim tractanda divina homo, spiritualia carnalis, aeterna mortalis. Etiam a me, charissimi, longe sit vana praesumptio
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus hanc autẽ eoꝵ chalũpniã uenientẽ uel de ignorantia
uel de malicia loqt᷑ dñs: ñ oĩno qd caplant scl unde agitent᷑
et contͣbent᷑: et fortasse conu̾si tiel cõturbati medicũ q̃rant.
Dicebat autẽ q̃ scͥterent᷑: ut etiã nob postea legerent᷑. Uiderimꝰ
gͦ qͥd in uideoꝵ cordib ftm̃ sit. cũ bec audirent. qͥd ĩ nob̾ fiat
et q̃dã dogiata ꝑñsitatis ill aq̃antia aĩas. et ĩ ꝑfũdũ p̃cipitã¬
tia: nͥ dũ scͥpture bone intelligunt᷑ ñ bene. et qđ in ei ñ bene
pio et cũ tremore sicut scͥptũ est hanc tenentes regl̃am sani¬
tatis: ut qa scãm fidem qua imbitti sumꝰ intellig̾e ualuerimꝰ.
tamqͣ de c̾ybo gaudeam ꝰ qđ autẽ icd̃m sanã ficłi regulam
intellig̾e ñ potuerimꝰ anbitationẽ aitferamꝰ: iritelligentiã
disleram: ł oc est ut eciã st qͥd sit nelcim: bonũ tam̃ et ue

Expanded text:
versus hanc autem eorum calumniam, venientem vel de ignorantia, versus hanc autem eorum calumniam, venientem vel de ignorantia, vel de malitia, loquitur Dominus non omnino quod capiant, sed unde agitentur et conturbentur, et fortasse vel conturbati medicum quaerant. Dicebat autem quae scriberentur, ut etiam a nobis postea legerentur. Viderimus ergo quid in Judaeorum cordibus factum sit, cum haec audirent: quid in nobis fiat et quedam dogmata perversitatis illaqueancia animas et in profundum precipitancia, nisi dum scripture bone intelliguntur non bene. Et quod in eis nondum pio cum timore, sicut scriptum est. Hanc tenentes regulam sanitatis, ut, quod secundum fidem, qua imbuti sumus, intelligere valuerimus, tamquam de cibo gaudeamus, quod autem secundum suam fidei regulam intelligere non potuerimus, dubitacionem aufferamus, intelligenciam differamus, hoc est, ut, si, quid sit, n
Abbreviated transcription (Latin):
suos alios eũgłistas. Hoc p̃cipitũ et ꝓpͥũ donũ accepit a dño
suꝑ cuiꝰ pestꝰ in cõmiiuo discũbebat: ut ꝑhoc significaret qͥa
secreta altiora de intimo eiꝰ corde potabet. utt ea diceret de si¬
lio dei. q̃ paruuloꝵ m̃tes fortassis intentas extitare possint:
implere autẽ ñ dñ capaces ñ possint Grandiusculis autẽ
qͥb ꝙ mentib et ad etatẽ qͣmdã int̾iꝰ iurilẽ ꝑuenientibꝰ dat
aliqͥd u̾bis bis. quo et exerceart ec pascant᷑. Audistis cum
leget᷑ ed unde sermo iste uenerit memmistis. Hesterno enĩ
die leftũ est qđ ꝑpt̾ea uolebant iħm uidei int̃sic̃e qͥa ñ so
lũ soluebat sabbatũ sei etiã pairẽ suũ dicebat d̃m: qqͣlem
se fatiens deo. Qõ uideis displicebati hoc ip̃i patͥ placebat.
Hoc sine dirbio placet etiã eis qͥ honorificant filiũ. sicut
honorificatit petrẽ: qͥa si illis ñ placeat. displicebtuit. Nori
enĩd̾s erit maior qͥa placet t̾: sed tu minor si displicett᷑. Ad¬

Expanded text:
ipuum et proprium donum accepit a Domino super cujus pectus in convivio discumbebat , ut per hoc significaret quia secreta altiora de intimo ejus corde potabat, ut ea diceret de Filio Dei quae parvulorum mentes fortassis intentas excitare possint; implere autem nondum capaces non possint: grandiusculis autem quibusque mentibus et ad aetatem quamdam interius virilem pervenientibus, dat aliquid verbis his, quo et exerceantur, et pascantur. Audistis cum legeretur, et unde sermo iste venerit meministis. Hesterno enim die l sed etiam patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo . Quod Judaeis displicebat, hoc ipsi Patri placebat. Hoc sine dubio placet etiam eis qui honorificant Filium, sicut honorificant Patrem; quia si eis non placeat, displicebunt. Non enim Deus erit major, quia placet tibi; sed tu minor, si displicet tibi. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebant.: talẽ tam̃ p̃dicari agnoscebant. qͥ p̃dicari agnoᷤ¬
cebant. qͥa parrẽ suũ dicebat deũ. eqͣiem se faciens deo. Non
erat gͥ eqͥlis deo. Nonipẽ se faciebat eqͣi ẽ: sed ille illũ genũ¬
erat eqͣiẽ. Di se ip̃e faceret eqͣiẽ deo: caderit ꝑrapinã. Q enĩ
se uoluit eqͣlem facere d̾o dũ ñ eẽc. cecidit: et ex angło fact
ẽ diabolus: echant suꝑbiã hõi ꝑpinauit tende ip̃e adeiectꝰ ẽ
Nam hoc dixit hõi. cui stanti laplus inuidit. Gustate et eri¬
tis stc̃ dii: id est usurpatione rapite qđ fci ñ estis. qͥa et ego
rapiendo deiectꝰ sũ. Non hoc ꝑdebat: seal hoc suadebat. Xpc̃
autẽ eqͣlis parri natꝰ erat. ñ fc̃: natꝰ de substantia patͥs. unde
illũ sic cõmendat apłs. sa cũ in forma di tẽc ñ rapinã arbi᷑¬

Expanded text:
nesciebant; talem tamen praedicari agnoscebant, quia patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Non erat ergo aequalis Deo? Non ipse se faciebat aequalem, sed ille illum genuerat aequalem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam. Qui enim se voluit aequalem facere Deo cum non esset, cecidit , et ex angelo factus est diabolus: et hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc dixit homini, cui stanti lapsus invidit, Gustate, et eritis sicut dii : id est, usurpatione rapite quod facti non estis; quia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc prodebat, sed hoc suadebat. Christus autem aequalis Patri natus erat, non factus: natus de substantia Patris. Unde illum sic commendat Ap
Abbreviated transcription (Latin):
ut ĩpleret᷑ qd̾ dcm est. et in sytimea potauert̃ me aceto. Itubr
impleta ft̃ oia oꝑa eiꝰ sexta sabb̃i: inclinato capite tdidit sꝑm:
et in sepulchro salbato reqͥeuit ab oĩb oꝑib suis. Ergo tãqͣm
diceret uideis. qͥd exspectatis ut ñ oꝑer salbo: Dalse dis nob
ad significationẽ meã p̃ceptꝰ est. Oꝑa di attenditis: Ego ibi
Oꝑatꝰ est pater lricẽ. sea dixit ut fieret lux. Si dixit. ibo oꝑ¬
atus ẽ. Uerbũ eiꝰ ego erã ego sũ ꝑme fc̃s est mũdus in illis oꝑ¬
ib. ꝑ me regit᷑ mirdus inistis oꝑib. Pit̃ m̃s et tũc oꝑait̃ est cũ
fecit mũdã: et usq nc̃ oꝑat᷑ cũ regit mundũ. Ergo et ꝑme fe¬
cit cũ fecit. et ꝑme regit cũ regit. Dixit hec. Dod qͥb. Cecis:
surdis: elaudis: latiguidis: modicũ ñ agnoscentib: et tãꝙͣ
eugłista dixit: Hinc gͦ magis q̃rebant eñ udei interficere: qͥa
ñ solũ soluebet sabb̃m: sedec petirẽ suũ dicebat d̃m: ñ quom̾

Expanded text:
n siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi Operatus est Pater lucem; sed dixit ut fieret lux : si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus ego eram, ego sum: per me factus est mundus in illis operibus, per me regitur mundus in istis operibus. Pater meus et tunc operatus est cum fecit mundum, et usque nunc operatur cum regit mundum; ergo et per me fecit cum fecit, et per me regit cum regit. Dixit haec, sed quibus? Surdis, caecis, claudis, languidis, medicum non agnoscentibus, et tanquam  secutus Evangelista dixit? Hinc ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possumꝰ dit̃e ñ auato ũ̾bũ ñ uidet u̾bũ: ne obuirget
nos psalmꝰ et dicat: stutti aliqͣndo sapite. Itaq si audit ũ¬
bũ et uidet i̾bũ: audio silius. uidet filiꝰ. Iũqͥd tam̃ et i
ip̃o diũisis locis q̃situri sumꝰ. ocłos et aures. Aliunde in
potest qd̾ auris: In totus ille uisus est eo totus auditus.
fote ita ĩmonõ forte: sed uert ita. dũ tarã et ip̃m eiꝰ tu¬
dere. et ip̃m eiꝰ audire. longe alto mͦ ꝙͣ nr̃m sit. Et uidere¬

Expanded text:
n possumus dicere, Non audit Verbum, non videt Verbum; ne objurget nos Psalmus, et dicat, Stulti, aliquando sapite. Itaque si audit Verbum et videt Verbum, audit Filius et videt Filius: numquid tamen et in ipso diversis locis potest auris? An totus ille visus est, et totus auditus? Forte ita: imo non forte, sed vere ita; dum tamen et ipsum ejus videre, et ipsum ejus audire, longe alio modo quam
Abbreviated transcription (Latin):
aemonsteat. Demonstrat qͣsi cui: utiq qͣsi uideriti. Redimꝰ
ad id qd̃ explicare ñ possiunꝰ qͦmͦ u̾bũ uideat. Ecce homo
diu̾sa membra incorpore. Poclłos potest uide: ꝑ aures potest
audire. ꝑmanꝰ oꝑari. Diu̾sa membra duĩsa membroꝵ of¬
ficia. Non potest illua menabrũ: qđ potest alterũ. Tam̃ ꝓpt̃
corporis imnitatẽ. ocłs et sibi et auri uider.: ec auris sibiet
ccło audit. Nuqͥd tale aliqͥd in u̾bo arbitͣndũ est eẽ. qm̃¬

Expanded text:
strat. Demonstrat quasi cui? Utique quasi videnti. Redimus ad id quod explicare non possumus, quomodo Verbum videat. Ecce homo diversa membra in corpore: per oculos potest videre, per aures potest audire, per manus operari; diversa membra, diversa membrorum officia. Non potest illud membrum quod potest alterum: tamen propter corporis unitatem, oculus et sibi et auri videt, et auris sibi et oculo audit. Numquid tale aliquid in Verbo arbitrandum est esse, q
Abbreviated transcription (Latin):
lista qͥ uit̃ es discipłos suꝑ pestꝰ dñi discũ bebat. et quẽ dñs
karitatẽ debens oĩdi. tam̃ p̾ ceteris diligebat. Ergo ille fal¬
leret᷑. et ego recta sertirẽ: Immo si pie sapio. obedient̃ audi¬
ã qđ dixit: ut merear sentire qd̾ sensit. Accipite itaq km̃u.
qͥd hic sentiã sine p̃uiditio: si uos melius aliqͥd senseritis.
Nagistrũ enĩ unũ õs̃ habem᷑:. et inuna scola cõdiscipłi sumꝰ
Hoc gͦ sentio: et udete si ñ aut utrũ est. aut ꝓpruqͣt ueri¬
tati qđ sentio. In samaria bidiũ fecit: et credidert̃ ĩ eũ sa¬
maritani. Tot dies in galylea est: et ñ in eũ credider̃t ga¬
lylei. Retexite ec recolite memoria. hesterni diei et lectio¬
nẽ ec sermonẽ. uenit in samaria. uͥ eũ pͥmo mulier illa
p̃dicauerit: cũqua ad puteũ iacob. loquitꝰ erat magna
mysteria. Eo uiso samaritani et audito. crediderẽ ĩ eũ

Expanded text:
lista, qui inter omnes discipulos super pectus Domini discumbebat; et quem Dominus charitatem debens omnibus, tamen prae caeteris diligebat . Ergo ille falleretur, et ego recta sentirem? Imo si pie sapio, obedienter audiam quod dixit, ut merear sentire quod sensit. 3. Accipite itaque, charissimi, quid hic sentiam, sine praejudicio, si vos melius aliquid senseritis. Magistrum enim unum omnes habemus, et in una schola condiscipuli sumus. Hoc ergo sentio, et videte si non aut verum est, aut propinquat veritati quod sentio. In Samaria biduum fecit, et crediderunt in eum Samaritani: tot dies in Galilaea fecit, et non in eum crediderunt Galilaei. Retexite vel recolite memoria hesterni diei et lectionem et sermonem. Venit in Samariam, ubi eum primo mulier illa praedicaverat, cum qua ad puteum Jacob locutus erat magna mysteria: eo viso Samaritani et audito crediderunt in eum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habere: a quo in piscina mittat᷑. Uere necellariꝰ illi erat he¬
um. et ambula. Tria dixit. surge. tolle g̃batũ tuũ et ambu¬
la. Ded surge ñ oꝑis ĩꝑitĩ fuit. s oꝑatio sanitatis. Dano ait¬
tẽ duo imꝑauit: tolle gͣbatũ tuũ. et ambula. Rogo ues cur
ñ sufficeret ambula: aut certe cur ñ suffictret surge: Neq
enĩ ille cũ sanꝰ sutrexisset: in loco remansistet. Nonne gͥ ad bec
surrexisset ut abisset. Iouet gͥ me etiã qͣ duop̃cepte. qͥ illũ
iaceritẽ ditob minꝰ inuenit. Tamꝙͣ. enĩ duo q̃dam iubendo: qd̃
muniꝰ erat impleuit. Qmͦ ergo inueniamꝰ inbis duob am̃iꝰ
tiuũ et ambula: Que sũt illa duo p̃cepta fr̃s: recolite mecum.
siotissima enĩ et̃ debent. ñ mͦ tantũ uenire ĩmentẽ cũ cõmemo¬
tate diligenlũ ec̃ dm eoꝑtimũ: dm ex toto corde. eo ex tota aĩa

Expanded text:
non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius erat illi honon habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius erat illi houm, et ambula. Tria dixit, Surge, tolle grabatum tuum, et ambula. Sed Surge, non operis imperium fuit, sed operatio sanitatis. Sano autem duo imperavit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Rogo vos, cur non sufficeret, Ambula? aut certe cur non sufficeret, Surge? Neque enim ille cum sanus surrexisset, in loco remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiisset? Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum jacentem duobus minus invenit: tanquam enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 8. Quomodo ergo inveniamus in his duobus Domini atum tuum, et ambula. Quae sunt illa duo praecepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemotate diligendum esse Deum et proximum: Deum ex toto corde, ex tota anima,
Abbreviated transcription (Latin):
a latronib sauciato. stabulariꝰ duos nĩmos accepit unde
sanaret᷑. Merito apd lamaritanos biauũ fecto iłx: ut eos ha¬
ritate firmaret. Binario g isto num̃o cũ aliqͥa bonit signifi¬
cat᷑ maxime biꝑtita haritas cõmendat᷑. Di g̃ qdragenarins
habet ꝑfectionẽ legis. et iex ñ implet᷑ ñ gemino p̃cepto hartta¬
ris. qͥd miraris qͥa languebat. qͥ ad q̃draginta dico munis he¬
bebato: uideamꝰ ꝑinde iã: quo sacͣmento iste languadus curet᷑
a dño. Uenit enũ ipc dñs haritats doctor karitace plenꝰ breui¬
ans sicut de illo p̃dcm ẽ uerbũ suꝑ t̾ram: et ostendens in auo¬
b p̃ceptis karttatis pendere legẽ et ꝓph̾as. Inde gͥ pependit mo¬
yses cũ qͣdragenario suo: inde helyas cũ suo. Hunc numerũ
attulit dñs intestimonio suo. Curat̃ iste ianguidis a psente
dño. Sed pͥus qͥd ei arxit: uis sanꝰ fieri Respondit ille hoiem se

Expanded text:
a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur : merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret . Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur maxime bipartita charitas commendatur. Si ergo quadragenariushabet perfectionem Legis et Lex non impletur nisi in gemino praecepto charitatis; quid miraris quia languebat qui ad quadraginta, duo minus habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, charitate plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, verbum super terram : et ostendit in duobus praeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? Respondit ille hominem se
Abbreviated transcription (Latin):
hane haritatẽ: q̃madinodũ cõmencet a dño. Iem̃tote quid
ꝓposuerĩ. nuimerũ xẽx octo annoꝵ ĩilo languido. uolo expo¬
nere qͦre numer ille t̾cesim er octauus languoris sit: potĩꝙͣ
s̃anitatis. Ergout ditibẽ. haritas ĩplet lege. da plenitudi¬
nẽ iegis in oĩb oꝑib: ꝑtinet qͣdragenariꝰ numerꝰ. In kari¬
tate autẽ: duo nob̃ p̃cepta cõmendant᷑. Inturmiu obsetro
et figite memorie qđ dico: ne sitis cõtẽptores u̾ti: ne fiat aĩa
ur̃a uia. tͥ gͣna rastata ñ germinent. et uemient inquit
uolatilia celi et colligent ea. ꝑcipite et recondite cordib urĩs.
Raritatis p̃cepta duo surtt a dño cõmendata: ailiges drm̃
dm tuũ ex toto corde tuo et ex tota aĩa tua. et ex tota mente
tua: et diliges ꝓximũ tuũ tãꝙͣ te ip̃m. Inhis drob manda¬
tis: totalex pendet et ꝓphe. Merito et illa uidua õs facuttates
suas duo minita misit ĩ dona di. merito e ꝓ illo languddo

Expanded text:
admodum commendatur a Domino. Mementote quid oposuerim: numerum triginta octo annorum in illo languido volo exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit potius quam sanitatis. Ergo, ut dicebam, charitas implet Legem. Ad plenitudinem Legis in omnibus operibus pertinet quadragenarius numerus: in charitate autem duo praecepta nobis commendantur. Intuemini, obsecro, et figite memoriae quod dico; ne sitis contemptores verbi, ne fiat anima vestra via, ubi grana jacta non germinent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea . Percipite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt a Domino commendata: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Merito et illa vidua omnes facultates suas, dua minuta misit in dona Dei : merito et pro illo languido
Abbreviated transcription (Latin):
sortasse ido qͥa lex in decẽ pceptis data est. et ꝑ torũ mũdũ p̃¬
dicanda erat lex. qͥ totus mũdus qͣtior partib cõm̃datut.
orierte. co occidente. et mcridit. et aqlone unde denariꝰ ꝑ qͣtu
solu̾e legẽ sed implere. sine gͥ illa siue ista causa siue aliqͣ
dragenartonumio significari qͣmdã ꝑfeftionẽ ĩ ꝑib bonis.
q̃ maxime oꝑa bona exercertẽ in abstinentia qdã ab illicttis
uoluptatib scli hoc est gen̾ali teumio. Anat et apłm di¬
centẽ. Plenttudo legis karttas. Raritas unre. ꝑ grãmdi

Expanded text:
ortasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per qusolvere Legem, sed adimplere . Sive ergo illa, sive ista causadragenario numero significari quamdam perfectionem in operibus bonis, quae maxime opera bona exercentur in abstinentia quadam ab illicitis cupiditatibus saeculi, hoc est, generali jejunio. Audi et Apostolum dicentem, Plenitudo Legis charitas . Charitas unde? Per grati