comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt enim. Qd opus erat ut nasceretur.
qui ante quam iniret ullum uitȩ mitum
eressit ẽ uita : Aut qualis in futõ iudicio
deputabit᷑. cui neq inter iustos locus est.
qm̃ nichil recte fecit: neq inter malos. qm̃
nicħ peccauit: Quib respondetur: ad uni¬
u̾sitatis complexum. & totius creaturȩ ud
per locos. uel per tempora ordinatissimam
conexionẽ. non posse suꝑfluo creari qualẽ¬
cumq hominẽ. ubi folium arboris nullũ
suꝑfluo crearet᷑: s sane suꝑfluo queri de
ineritis eius. qui nicbil meruerit. Non enĩ
metuendum ẽ. ne uita eẽ potuerit media
quȩdã inter recte factum atq peccatum:
& sententia iudicis media ẽẽ non possit. int̾
premniũ atq supplicium. Quo loco etiã iłłd
ꝑscrutari homines solent. sacraintum bap¬
tisii xp̃i quid paruulis prosit: cum co ac¬
cepto plerumq moriuntur. priusquã ex eo
quicquã cognoscere potuerint. Qua inre sa

Expanded text:
Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, qui antequam iniret ullum vitae meritum, excessit e vita? aut qualis in futuro judicio deputabitur, cui neque inter justos locus est, quoniam nihil recte fecit; neque inter malos, quoniam nihil peccavit? Quibus respondetur: ad universitatis complexum, et totius creaturae vel per locos vel per tempora ordinatissimam connexionem, non posse superfluo creari qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superfluo creatur; sed sane superfluo quaeri de meritis ejus qui nihil meruerit. Non enim metuendum est ne vita esse potuerit media quaedam inter recte factum atque peccatum, et sententia judicis media esse non possit inter praemium atque supplicium. 67. Quo loco etiam illud perscrutari homines solent, sacramentum baptismi Christi quid parvulis prosit, cum eo accepto plerumque moriuntur, priusquam ex eo quidquam cognoscere potuerint. Qua in re satis
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã ducitur. ut ex ipsa difficultate
aminoneat᷑ eundẽ implorare adiutorem
perfectionis suȩ. quẽ inchoadionis sentit
auct̾orẽ: ut ex hoc ei fiat carior. dum non
sius uirib sed cuius bonitate ht̃ ut sit:
eius miscđia subleuat᷑ ut beata sit. Q nto
audẽ carior illi ẽ a quo ẽ. tanto in eo firmiꝰ
acquiescit: & tanto uberius eiꝰ ȩt̾nitate ꝑfru¬
itur. Si enim arboris nouellũ & rude uir¬
gultum nullomͦ recte sterile dicimus quã¬
uis aliqt estates sine fructib traiciat. donec
oportuno tempore expromat feracitatem
suam: cur non auctor animȩ debita pieta¬
de laudetur. siei tale tribuit exordium. ut
studendo ac ꝓficiendo adfruge sapientiȩ iusticieq
ꝑueniat: tantũq illi prestitit dignitatis. ut
m eius etiã potestate poneret. si uellet ad be¬
obici ab imꝑitis solet quedã calumpniade
mortib paruuloꝵ: & de quibusdã cruciati¬
bus corporis. quib eos sepe uidemus affligi.

Expanded text:
sententiam ducitur; ut ex ipsa difficultate sententiam ducitur; ut ex ipsa difficultate admoneatur eumdem implorare adjutorem perfectionis suae, quem inchoationis sentit auctorem; ut ex hoc ei fiat charior, dum non suis viribus, sed cujus bonitate habet ut sit, ejus misericordia sublevatur ut beata sit. Quanto autem charior illi est a quo est, tanto in eo firmius acquiescit, et tanto uberius aeternitate ejus perfruitur. Si enim arboris novellum et rude virgultum nullo modo recte sterile dicimus, quamvis aliquot aestates sine fructibus trajiciat, donec opportuno tempore expromat feracitatem suam; cur non auctor animae debita pietate laudetur, si ei tale tribuit exordium, ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat, tantumque illi praestitit dignitatis, ut in ejus etiam potestate poneret, si vellet ad beobjici ab imperitis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi.
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuet: uel qd̾ impleat proficientẽ atq ꝑ¬
ficiat: uel qd̃ peccandem. idest aut ab initiis
siuis sese ad ꝑfectionem atcollere recusantẽ.
aut iam ex profectu aliquo relabentem. iu¬
stissima dampnatione pro meritis ordinat
Non enim propt̾ea malam creauit quia ñ¬
dum tanta est. quanta ut proficiendo esse
posset accepit: cum ciꝰ exordio ꝑfectiones
om̃s corpoꝵ longe inferiores sint: quas tam̃
in suo genere laudabiles ẽẽ iudicat. qͥsquis
de rebus sanissime iudicat. Qd̃ ergo igno¬
rat quid s agendum sit. ex eo ẽ quod ñdũ
accepit: s hoc quoq accipiet si eo quod
accepit bene usa fuerit. Accepit autẽ ut
diligenter & pie querat si uolet: & qd agnoᷤ¬
cens quid sͥ agendum sit ñ continuo ualet
implere. hoc quoq nondum accepit. Pre¬
cessit enim pars quedã eius sublimior ad
sentiendum recte facti bonum. S quedã
tardior atq carnalis non consequent̾ in

Expanded text:
adjuvet, vel quod impleat proficientem atque padjuvet, vel quod impleat proficientem atque perficiat, vel quod peccantem, id est aut ab initiis suis sese ad perfectionem attollere recusantem, aut jam ex profectu aliquo relabentem, justissima damnatione pro meritis ordinat. Non enim propterea malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut proficiendo esse posset accepit; cum ejus exordio perfectiones omnes corporum longe inferiores sint, quas tamen in suo genere laudabiles esse judicat, quisquis de rebus sanissime judicat. Quod ergo ignorat quid sibi agendum sit, ex eo est quod nondum accepit: sed hoc quoque accipiet, si hoc quod accepit, bene usa fuerit. Accepit autem ut pie et diligenter quaerat, si volet. Et quod agnoscens quid sibi agendum sit, non continuo valet implere, hoc quoque nondum accepit: praecessit enim quaedam pars ejus sublimior ad sentiendum quod recte faciat bonum: sed quaedam tardior atque carnalis non consequenter in
Abbreviated transcription (Latin):
ctibus blanda atq grata e. Non eni ullo
uitio illam facultatẽ comꝑare neglexit:
aut ullo uitio quam comparata misit.
Itaq si nobis in eloquentia esset beatitu¬
do constituta. atq ita crimini duceretur
cum peccat᷑ in lingue sonis. quẽ ad modũ
cum peccat᷑ in actib uitȩ: nullus utiq ar¬
gueretur infantiȩ. qd ab ea esset exorsus
ad consequendã eloquentiam: s plane me¬
rito dampnaret᷑ si suȩ uoluntatis ꝑũsita¬
te. uel ad eam recidisset. uel in ea reman¬
sisset.Sic etiã nunc si ignorantia ueri. &
difficultas recti. naturalis ẽ homini. uñ
incipiat in sapientiȩ quietisq beatitudi¬
nem surgere. nullus hanc ex initio natu¬
rali recte arguit s si ꝓficere noluerit. aut
a pfectu retrorsum relabi uoluerit. iure me¬
ritoq penas luct. Ereator uͦ eiꝰ ubiq laudat᷑.
uel qd̾ eam ab ipsis exordiis adsũmi boni ca¬
pacitatẽ inchoauerit: uel qd̃ eius profectũ

Expanded text:
ctibus blanda et grata est; non enim ullo ctibus blanda et grata est; non enim ullo vitio illam facultatem comparare neglexit, aut ullo vitio quam compararat amisit. Itaque, si nobis in eloquentia esset beatitudo constituta, atque ita crimini duceretur cum peccatur in linguae sonis, quemadmodum cum peccatur in actibus vitae; nullus utique argueretur infantiae, quod ab ea esset exorsus ad consequendam eloquentiam: sed plane merito damnaretur, si suae voluntatis perversitate vel ad eam recidisset, vel in ea remansisset. Sic etiam nunc, si ignorantia veri et difficultas recti naturalis est homini, unde incipiat in sapientiae quietisque beatitudinem surgere, nullus hanc ex initio naturali recte arguit: sed si proficere noluerit, aut a profectu retrorsum relabi voluerit, jure meritoque poenas luet. 65. Creator vero ejus ubique laudatur, vel quod eam ab ipsis exordiis ad summi boni capacitatem inchoaverit, vel quod ejus profectum
Abbreviated transcription (Latin):
diu disseruimꝰ. non nͥ proprie uoluntati e¬
arum tribuenda sunt: nec ulla ult̾ior pec¬
catoꝵ causa querenda. Ignorantia uͦ et
difficultas si nat᷑alis ẽ. inde incipit anima
ꝓficere: & ad cognitionẽ & requiem donec
in ea ꝑficiat᷑ uita beata ꝓmoueri. Quemi
ꝓfectum in studiis optimis atq pietate.
quor facultas ei non negata ẽ. si propria
uoluntate neglexerit. iuste in grauiorẽ
quȩ iam penalis ẽ ignorantiã difficulta¬
temq precipitat᷑: decentissimo & conue¬
niendissimo rerum moderamine in infe¬
riorib ordinata. sion enim qd̃ naturalit̃
nescit. & naturalit̃ non potest. hoc anime
deputatur in reatum:. s qd̃ scire non stu¬
duit. & qd dignam facilitati comꝑande
ad recte faciendum oꝑam non dedit. Lo¬
qui enim ñ nosse atq non posse. infanti
naturale e. Que ignorantia difficultasq
sermonis. non modo inculpabilis sub grã¬
maticoꝵ legibus: s etiam humanis asfe¬

Expanded text:
diu disseruimus, nonnisi propriae voluntati ediu disseruimus, nonnisi propriae voluntati earum tribuenda sunt, nec ulla ulterior peccatorum causa quaerenda. 64. Ignorantia vero et difficultas si naturalis est, inde incipit anima proficere, et ad cognitionem et requiem, donec in ea perficiatur vita beata, promoveri. Quem profectum in studiis optimis atque pietate, quorum facultas ei non negata est, si propria voluntate neglexerit, juste in graviorem, quae jam poenalis est, ignorantiam difficultatemque praecipitatur, decentissimo et convenientissimo rerum moderamine in inferioribus ordinata. Non enim quod naturaliter nescit et naturaliter non potest, hoc animae deputatur in reatum; sed quod scire non studuit, et quod dignam facilitati comparandae ad recte faciendum operam non dedit. Loqui enim non nosse atque non posse, infanti naturale est: quae ignorantia difficultasque sermonis non modo inculpabilis sub grammaticorum legibus, sed etiam humanis affe
Abbreviated transcription (Latin):
inspiratas. utrum anima de amina ꝓpaget
an suo cuiq animanti single in ipso fianc.
an ad regendum animandũq corpus diui¬
no nutu alicunde mittantur. uel propria
uoluntate se insinuent: si uel alicuiꝰ expe¬
diende necessarie questionis ratio flagitat
gis necessariis otium ad hec querenda & dis¬
serenda concedit᷑. Uerum ad id podius ista
dixerim: ne quis in re tali uel demere succen¬
seat ci qui sue opinioni humaniore fortaᷤ¬
se dubitatione non cedit: aut etiã siquid
hinc certi quisquã & liquidi comp̃hendit
ido putet alium spem ꝑdidisse futurorũ.
quia pret̾ita exorsa non recolit. Quoqͦ mͦ¬
autẽ se istuc habeat. siue om̃ino omittendũ.
siue nunc differendum. & alias considandũ
sit: presens tam̃ questio ũ impedit᷑. qͦ minꝰ
appareat integerrima & iustissima. & incõ¬
cussa atq incommutabili maiestate. &
substantia creatoris. supplicia peccatorũ
suoꝵ animas luere: quȩ peccata ut iam

Expanded text:
inspiratas, utrum anima de anima propagetur, inspiratas, utrum anima de anima propagetur, an suo cuique animanti singulae in ipso fiant, an ad regendum animandumque corpus divino nutu alicunde mittantur, vel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus expediendae necessariae quaestionis ratio flagitat gis necessariis otium ad haec quaerenda et disserenda conceditur. Verum ad id potius ista dixerim, ne quis in re tali vel temere succenseat ei qui suae opinioni humaniore fortasse dubitatione non cedit: aut etiam si quid hinc certi quisquam et liquidi comprehenderit, ideo putet alium spem perdidisse futurorum, quia praeterita exorsa non recolit. CAPUT autem se istud habeat, sive omnino omittendum, sive nunc differendum et alias considerandum sit, praesens tamen quaestio non impeditur, quominus appareat integerrima et justissima et inconcussa atque incommutabili majestate et substantia Creatoris, supplicia peccatorum suorum animas luere: quae peccata, ut jam
Abbreviated transcription (Latin):
obesset aut̃ si futurũ frigus imminere non
crederẽ: ita nichil oberit animȩ mee. si obli¬
ta est quid forte ꝑtulerit: si mͦ diligent̃ ad ii¬
tat & teneat. quo se deinceps parare mone¬
atur. Et sicut uerbigratia. romã nauigan¬
ti. nichil noceret si excidisset animo a quo
litore nauim soluerit. dum tam̃ ab eo loco
ubi esset ñ ignoraret quo prorã dirigeret
nichil autẽ prodesset meminisse litoris
unde iter exorsus sit. si de romano portu
falsum aliquid existimans in saxa incidiss.
itaneq siñ tenuero initium temporis uitȩ
meȩ. quicqͣm m̃ oberit. scienti quo fine re¬
quiescã: nec prodeẽt aliqͥd illa siue memo¬
ria siue comectura inchoatȩ uitȩ: si de ip¬
so deo qui unus laboꝵ animȩ finis ẽ. alit̃
quã dignum ẽ opinatus in scopulos erroriᷤ
irruere. N ec iste sermo ad id ualuerit. ut
quisquã nos prohibe arbitretur: ut querant
qui poterunt scđin scripturas diuinitus

Expanded text:
obesset autem si futurum frigus imminere non obesset autem si futurum frigus imminere non crederem: ita nihil oberit animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, si modo diligenter advertat et teneat quo se deinceps parare moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret si excidisset animo, a quo littore navem solverit, dum tamen ab eo loco ubi esset non ignoraret quo proram dirigeret; nihil autem prodesset meminisse littoris unde iter exorsus sit, si de Romano portu falsum aliquid existimans, in saxa incidisset: ita neque si non tenuero initium temporis vitae meae, quidquam mihi oberit scienti quo fine requiescam; nec prodesset aliquid illa sive memoria sive conjectura inchoatae vitae, si de ipso Deo, qui unus laborum animae finis est, aliter quam dignum est opinatus, in scopulos erroris irruerem. 62. Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam nos prohibere arbitretur ut quaerant qui potuerint secundum Scripturas divinitus
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit non satis curat: in id uͦ qd futurum
speratur. sese om̃is curarum estus agglome¬
rat. Nescio quo quippe intimo naturaliq
sensu ea quȩ nobis acciderunt qi trasacta
sunt. sic habentur ad mom̃tum felicitatiᷤ
& miscriȩ: quasi nũquam accidissent. q d
ꝗ m̃ obest. si eẽ quando ceperim nescio: cũ
eẽ me nouerim. nec fut᷑um esse desperem:
Non enim in prec̾ita mea attendo. ut tanꝗ̃
errorem perniciosissimũ uerear.si alider de
his sensero quã fuerunt: s in id qd futurꝰ
sum cursum dirigo. duce miscdia conditoriᷤ
mei. De hoc gͥ qd̾ futurꝰ sum. & de illo apud
quẽ futurus sum. si alit̾ quã ueritas sese ht̃
credidero aut sensero: uehem̃ter cauendus
ẽ error. ne michi aut necessaria ñ preparem:
aut ad eum ipsum finẽ propositi mei dum
aliud pro alio mͥ uidetur. ꝑuenire ñ possim
Quã obrẽ sicut ad comꝑandã uestem nich
m obesset si pretite hiemis oblitus essem:

Expanded text:
fuerit non satis curat: in id vero quod futurum fuerit non satis curat: in id vero quod futurum speratur, sese omnis curarum aestus agglomerat. Nescio quo quippe intimo naturalique sensu, ea quae nobis acciderunt, quoniam transacta sunt, sic habentur ad momentum felicitatis et miseriae, quasi nunquam accidissent. Quid igitur mihi obest, si esse quando coeperim nescio, cum esse me noverim, nec futurum esse desperem? Non enim in praeterita me attendo, ut tanquam errorem perniciosissimum verear, si aliter de iis sensero quam fuerunt: sed in id quod futurus sum, cursum dirigo duce misericordia Conditoris mei. De hoc igitur quod futurus sum, et de illo apud quem futurus sum, si aliter quam veritas sese habet credidero aut sensero, vehementer cavendus est error; ne mihi aut necessaria non praeparem, aut ad eum ipsum finem propositi mei, dum aliud pro alio mihi videtur, pervenire non possim. Quamobrem, sicut ad comparandam vestem nihil mihi obesset, si praeteritae hiemis oblitus essem,
Abbreviated transcription (Latin):
uel p̃nuntiant᷑ futura. quȩ ad commendã¬
dam ualeant integram religionẽ. excitan¬
do nos ad sincerissimã dilectionẽ di & ꝓxi¬
ini.sine dubitatione credenda sunt. Adũ¬
sus incredulos autẽ hactenus defendenda¬
sunt. ut uel mole auctoritatis infidelitas
eoꝵ opterat᷑: uel eis ostendat᷑ quantũ pot̃.
pͥmo ꝗ̃ ñsit stuitũ talia credẽ. deinde quã sit stultum
talia ñ credere. Ueruntam̃ falsam doctnam ñtã de
pretitis & futuris. quam de presentibus.
& maxime de incõmutabilib oportet re¬
fellere: & quantum datur perspicua raci¬
ralium. inquisitioni prec̃itoꝵ. futurorum
expectatio preferenda ẽ: quandoqͥdẽ etiã
in diuinis ubris ea quȩ pret̾ita narrantur:
uel prefigurationẽ futuroꝵ. uel pollicita¬
tionem. uel testificationẽ presagarunt. Et
reuera in his etiã quȩ ad hanc uitam ꝑti¬
nent. prosꝑis adũsis ue rebus. quid quisq

Expanded text:
vel praenuntiantur futura, quae ad commendanvel praenuntiantur futura, quae ad commendandam valeant integram religionem, excitando nos ad sincerissimam dilectionem Dei et proximi, sine dubitatione credenda sunt: adversus incredulos autem hactenus defendenda, ut vel mole auctoritatis infidelitas eorum obteratur, vel eis ostendatur, quantum potest, primo quam non sit stultum talia credere, deinde quam sit stultum talia non credere. Verumtamen falsam doctrinam non tam de praeteritis et futuris, quam de praesentibus et maxime de incommutabilibus oportet refellere, et quantum datur, perspicua ratiralium inquisitioni praeteritorum futurorum exspectatio praeferenda est: quandoquidem etiam in divinis Libris ea quae praeterita narrantur, vel praefigurationem futurorum, vel pollicitationem, vel testificationem prae se gerunt. Et revera in iis etiam, quae ad hanc vitam pertinent, prosperis adversisque rebus, quid quisque
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is excubat uigilantia xp̃iana. & om̃is
eius prouectus intenditur: de curꝰ tͥnitatiᷤ¬
ꝙ unitate. & equalitate. & singłarum in ea
personarũ quadã propͥetate. non hic locus
est disserendi Nã ꝯmemorare quedã de dño deo
auctore & formatore. & ordinatore rerum
om̃ium quȩ ad salubrimam fidem ꝑtineat.
& quib lactens atq a t̾renis in celestia sese
accollere incipiens utilit̾ ãminiculet᷑ inten¬
tio: & factu facillimũ: & a plerisq iam fa¬
ctitatum ẽ. Pertractare autẽ totam istam
atq ita ũsare questionẽ. ut perspicue rati¬
oni quantũ in hac uita datur. om̃is huma¬
na intelligentia subiuget᷑: non mͦ eloquio. s
ne cogitatione qͥdem uel cuiquã hominum
uel certe nob̃ satis expeditum: & facile agg̃¬
diendum uideri potest. Nunc gͦ ut qđ insti¬
tuimus quantũ adiuuamur. & quantum
sinimur ꝑagamus: quecumq nob̃ qͣntum
ad creaturã ꝑtinet. uel narrantur pret̾ita.

Expanded text:
omnis excubat vigilantia christiana, et omnis omnis excubat vigilantia christiana, et omnis ejus provectus intenditur. De cujus Trinitatis unitate et aequalitate, et singularum in ea personarum quadam proprietate, non hic locus est disserendi. Nam commemorare quaedam de Domino Deo auctore et formatore et ordinatore rerum omnium, quae ad saluberrimam fidem pertineant, et quibus lactens atque a terrenis in coelestia sese attollere incipiens, utiliter adminiculetur intentio, et factu facillimum et a plerisque jam factitatum est: pertractare autem istam totam, atque ita versare quaestionem, ut perspicuae rationi, quantum in hac vita datur, omnis humana intelligentia subjugetur, non modo eloquio, sed ne cogitatione quidem vel cuiquam hominum, vel certe nobis satis expeditum et facile aggrediendum videri potest. Nunc ergo ut quod instituimus, quantum adjuvamur, et quantum sinimur peragamus: quaecumque nobis, quantum ad creaturam pertinet, vel narrantur praeterita,
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate & mutabilitate. quasi transeuncia
sentiunt᷑. In quib quicqͥd non experimur.
cognitione qualicũq tenere non possumus
Quecũq gͦ nobis de quibꝰcũq creaturis uel
pret̾ita uel fut᷑a diuina auctoritate creden¬
da narrantur: quauis parti pͥusquam ea
sentire potuerimꝰ pret̾ierint. partim ñdum
i nros sensus ꝑuenerint: tam̃ quia plur¬
mum ualent ad roborandã spem nr̃am. &
exhortandã dilectionẽ:dum nob̃ commen¬
dant per ordinatissimã tempoꝵ seriem. ꝗͣ
ñ negligat lib̾ationem nr̃am ds: sine ulla
dubitatione credenda sunt. S quisqͥs error
ꝑsonam sͥ diuinȩ auctoritatis assumit ca
marime ratione refellit᷑ si aut aliquã uel muta¬
bilem spetiem pret̾ creat᷑am đi. aut aliq̃m
mutabilem spetiem in substantia dĩ credẽ
aut affirmare conuincit᷑: eamq subam di
uel plus. uel minus quã trinitatẽ ẽẽ conten¬
dit. Cuitrinitat pie sobrie intelligende

Expanded text:
bilitate et mutabilitate, quasi transeuntia bilitate et mutabilitate, quasi transeuntia sentiuntur. In quibus quidquid non experimur, cognitione qualicumque tenere non possumus. Quaecumque ergo nobis de quibuscumque creaturis vel praeterita vel futura divina auctoritate credenda narrantur, quamvis partim priusquam ea sentire potuerimus praeterierint, partim nondum in nostros sensus pervenerint; tamen quia plurimum valent ad roborandam spem nostram, et exhortandam dilectionem, dum nobis commendant per ordinatissimam seriem temporum quam non negligat liberationem nostram Deus, sine ulla dubitatione credenda sunt. Sed quisquis error personam sibi divinae auctoritatis assumit, ea maxime ratione refellitur, si aut aliquam vel mutabilem speciem praeter creaturam Dei, aut aliquam mutabilem speciem in substantia Dei credere aut affirmare convincitur, eamque substantiam Dei vel plus vel minus quam Trinitatem esse contendit: cui Trinitati pie sobrieque intelligendae
Abbreviated transcription (Latin):
lum enim tendimus: itinere pietatis. Si
gͥ aliud de illo senserimus. quã ẽ intentio
nr̃a. non in beatitatẽ s in uanitatẽ nos ire
compellet. De creatura uͦ siqͥd alit̾ q̃m sese
ht̃ senserimus: dum mͦ id non pro cognito
ꝑceptoq teneamus: nullũ ꝑiculum est.i
enim ad creaturã iubemur tendere. ut effi¬
ciamur beati: sad ipsum creatorẽ. De quo
si aliud quam oportet ac sese res ht̃. nobis
ꝑsuadetur. ꝑniciosissimo errore decipimur.
Ad hoc enim ꝑgendo qd̾ aut ñ ẽ. aut si est
ñfacitbeatos: ad beatam uita ꝑuenire nullꝰ¬
potest. S ad contem planda ueritatis et̾ni¬
tatem. ut ea ꝑfrui eiq inherere ualeamus:
infirmitati nĩȩ uia de temporalib ꝓcura¬
ta est: ut q̃ntum itineri sufficit ad ęderna
tendentiũ. pret̾ita & fut᷑a credamus. Quȩ
fidei disciplina ut auctoritate prepolleat:
diuina miscdia gub̃natur. Presentia uͦ qͣntũ
ad creat ur̃a ꝑtinet: in corporis & animi mo¬

Expanded text:
lum enim tendimus itinere pietatis. Si lum enim tendimus itinere pietatis. Si ergo aliud de illo senserimus quam est, intentio nostra non in beatitatem, sed in vanitatem nos ire compellet. De creatura vero si quid aliter quam sese habet senserimus, dummodo non id pro cognito perceptoque teneamus, nullum periculum est. Non enim ad creaturam jubemur tendere ut efficiamur beati, sed ad ipsum Creatorem: de quo si aliud quam oportet ac sese res habet, nobis persuadetur, perniciosissimo errore decipimur. Ad hoc enim pergendo, quod aut non est, aut, si est, non facit beatos, ad beatam vitam nullpotest. 60. Sed ad contemplandam veritatis aeternitatem, ut ea perfrui eique inhaerere valeamus, infirmitati nostrae via de temporalibus procurata est, ut quantum itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita et futura credamus. Quae fidei disciplina, ut auctoritate praepolleat, divina misericordia gubernatur. Praesentia vero, quantum ad creaturam pertinet, in corporis et animi mo
Abbreviated transcription (Latin):
głe ualere prestaret :slegligentibꝰ aut̃ & pec¬
cata sua de infirmitate defend̾e uolentib. ñ
ipsam ignorantiã dissicultatẽq ꝓcrimine ob¬
iceret. s quia in eis potius ꝑmanere. quã
studio querendi atq discendi. & humilitate
confitendi atq orandi. ad ueritatẽ ac facilita¬
tem ꝑuenire maluerunt. iusto suppicio uin¬
sententiarũ.: utrum de propagine ueniant.
an in singłis quibq nascentib noue fiant.
an in corpora nascentium iam alicubi exi¬
stentes. uel mittantur diuinitus. uel sua sp̃o¬
te labantur: nullã temere affirmare oporte¬
bit. Aut enim ñdum ista questio a diuino¬
rum libroꝵ catholicis tractatorib ꝓ m̾ito
suȩ obscuritatis & ꝑplexitatis euoluta atq
illustrata ẽ aut si iam factum ẽ. nondum in
manus nr̃as huiuscemodi litt̾ȩ ꝑuenerunt:
Tantum assit fides nichil de substantia crẽ¬
atoris falsum indignumq sentiendi. Ad il¬

Expanded text:
gloriae valere praestaret; negligentibus autem et pecgloriae valere praestaret; negligentibus autem et peccata sua de infirmitate defendere volentibus, non ipsam ignorantiam difficultatemque pro crimine objiceret; sed quia in eis potius permanere, quam studio quaerendi atque discendi, et humilitate confitendi atque orandi, ad veritatem ac facilitatem pervenire voluerunt, justo supplicio vinsententiarum, utrum de propagine veniant, an in singulis quibusque nascentibus novae fiant, an in corpora nascentium jam alicubi existentes vel mittantur divinitus, vel sua sponte labantur, nullam temere affirmare oportebit. Aut enim nondum ista quaestio a divinorum Librorum catholicis tractatoribus pro merito suae obscuritatis et perplexitatis evoluta atque illustrata est; aut si jam factum est, nondum in manus nostras hujuscemodi litterae pervenerunt. Tantum adsit fides nihil de substantia Creatoris falsum indignumque sentiendi. Ad il
Abbreviated transcription (Latin):
supplicio: qͣse ille hominẽ uictũ ꝑduxisse głatur
Quisqͥs autẽ hoc istius uitȩ captus amore
neglexerit: nullo pacto iuste flagicium de¬
sertionis suȩ regis imꝑio deputabit: s erit
potr sub om̃ium dño in eius partib ordina¬
tus. curturpe stipendiũ ut castra sua dese¬
reret adamauit. Si aute alibi anime consti¬
tute ñ mittuntur adño. s sua sponte ad in¬
habitanda corpora ueniunt: facile ẽ ia h ill¬
dere qͥcqd ignorantiȩ difficultatisq secutũ fu¬
erit earum propͥam uoluntatẽ. nullomodo
creatore hinc eẽ culpandum: q̃ndoqͥde etia¬
si ipse eas misisset. quib etiã in ipsa igno¬
rantia ⁊ difficultate lib̾am uoluntatẽ petendi
& querendi. & conandi non abstulit: daturꝰ
petentib. demonstratur querentib. pul¬
santib aperturus: om̃ino extra culpam eet.
Hanc enim ignorantiã & difficultate sui¬
diosis &e beniuolis euincendam ad corona

Expanded text:
supplicio, quo se ille hominem victum perduxisse gloriatur. supplicio, quo se ille hominem victum perduxisse gloriatur. Quisquis autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto juste flagitium desertionis suae regis imperio deputabit: sed erit potius sub omnium Domino in ejus partibus ordinatus, cujus turpe stipendium ut castra sua desereret, adamavit. 58. Si autem alibi animae constitutae non mittuntur a Domino Deo, sed sua sponte ad inhabitanda corpora veniunt; facile est jam hoc videre, quidquid ignorantiae difficultatisque secutum fuerit earum propriam voluntatem, nullo modo Creatorem hinc esse culpandum: quandoquidem etiamsi eas ipse misisset, quibus etiam in ipsa ignorantia et difficultate liberam voluntatem petendi et quaerendi et conandi non abstulit, daturus petentibus, demonstraturus quaerentibus, pulsantibus aperturus, omnino extra culpam esset. Hanc enim ignorantiam et difficultatem studiosis et benevolis evincendam, ad coronam
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionẽ. Nam hoc quoq: modo non
dicuntur ista peccata. nͥ quia caro depropa¬
gine ueniens peccatoris. uenientib ad se a¬
nimis hanc ignorantiã & difficultatẽ facit:
q̃ neqr his neq creatori. tanquã culpanda
tribuatur. Dedit enim ille & facultatem
bene operandi in laboriosis officiis: & uiã
fidei in obliuioniꝰ cecitate Indicium illud
uel maxime quod anima omnis & queren¬
dum ẽẽ concedit qđ inutilit nescit. & ꝑseue¬
ranter in officiosis laborib enitendum. ad
euincendã recte faciendi difficultate: ⁊ opẽ
a creatore implorandã. ut conantem adiu¬
uet. qui uel extrinsecus legem. uel intimi
cordis allocutione conandum ee precepit.
& preparat ciuitatis beatissimȩ głam triũ¬
phantib de illo qd pͥmum hominẽ ad istã
miseriam ꝑduxit uictum pessima suasione:
quã miseriam isti suscipiunt ad eĩ uincen¬
dum optima fide. Non enim paruę glȩ mi¬
litia ẽ diabolum uincere eodem susceptun

Expanded text:
corruptionem. Nam hoc quoque modo non corruptionem. Nam hoc quoque modo non dicuntur ista peccata, nisi quia caro de propagine veniens peccatoris, venientibus ad se animis hanc ignorantiam et difficultatem facit; quae neque his, neque Creatori tanquam culpanda tribuatur. Dedit enim ille et facultatem bene operandi in laboriosis officiis, et viam fidei in oblivionis caecitate; judicium illud vel maxime, quod anima omnis et quaerendum esse concedit quod inutiliter nescit, et perseveranter in officiosis laboribus enitendum ad evincendam recte faciendi difficultatem, et opem a Creatore implorandam, ut conantem adjuvet; qui vel extrinsecus lege, vel in intimis cordis allocutione conandum esse praecepit, et praeparat civitatis beatissimae gloriam triumphantibus de illo qui primum hominem ad istam miseriam perduxit victum pessima suasione; quam miseriam isti suscipiunt ad eum vincendum optima fide. Non enim parvae gloriae militia est diabolum vincere eodem suscepto
Abbreviated transcription (Latin):
cultate quam accepit. Quãquã enim in igno¬
rantia & difficultate nata sit. non tam̃ ad ꝑ
tibus eum a quo sunt. prestat ut beadȩ sint.
Si uͦ in aliquo dĩ secreto iam existentes animȩ.
mittuntur ad inspiranda & regenda corpo¬
ra singłoꝵ quoꝵq nascentium: ad hoc utiq mit¬
tuntur officium. ut corpus qd de pena pec¬
cati hoc ẽ mortalitate primi hominis nasci¬
tur: bene amministrando. id est castigando
per uirtutes. & ordinatissime atq legitime
seruituti subiciendo. etiã ipsi comparent or¬
dine ac tempore oportuno. celestis incorrup¬
tionis locum. Quȩ cum introeunt in hanc
uitam subeuntq gestanda corpora morta¬
lia: subeant etiã necesse ẽ & obliuionẽ uite
prioris. & p̾sentis laborem: Vnde illa igno¬
rantia & difficultas consequit᷑ qd̃ in pͥmo
homine supplicium mortalitatis fuit ad a¬
nimi expendendã miseriam: in istis audem
ianua ministerii ad reparandã corporis in¬

Expanded text:
cultate quam accepit. Quanquam enim in ignocultate quam accepit. Quanquam enim in ignorantia et difficultate nata sit, non tamen ad ptibus eum a quo sunt praestat ut beatae sint. 57. Si vero in Dei aliquo secreto jam existentes animae mittuntur ad inspiranda et regenda corpora singulorum quorumque nascentium, ad hoc utique mittuntur officium, ut corpus quod de poena peccati, hoc est mortalitate primi hominis, nascitur, bene administrando, id est castigando per virtutes, et ordinatissimae atque legitimae servituti subjiciendo, etiam ipsi comparent ordine atque tempore opportuno coelestis incorruptionis locum. Quae cum introeunt in hanc vitam, subeuntque gestanda membra mortalia, subeant etiam necesse est et oblivionem vitae prioris, et praesentis laborem: unde illa ignorantia et difficultas consequitur, quod in primo homine supplicium mortalitatis fuit, ad animi expendendam miseriam; in istis autem janua ministerii ad reparandam corporis in
Abbreviated transcription (Latin):
ñsolum ante peccatum. s ante omñe uitam
suam. qualis alia post uitam culpabilẽ fact̃a
ẽ: non paruum bonum ht̃ unde conditori
suo grãs agat: quia ipse ortus eius & incho¬
atio quouis ꝑfecto corpore ẽ melior. Non eñi
mediocria bona sunt. ñ solum qd anima est.
qua natura iam om̃e corpus precedit: s etiã
qd facultatẽ ht̃. ut adiuuante creatore se ip¬
sam excolat. & piostudio possit om̃s acqͥrere.
& capere uirtutes: perquas &: a difficultate
cruciante. & ab ignorantia cecante liberetur:
Qd̾ si ita ẽ. non erit nascentib animis igno¬
rantia & difficultas supplicium peccati: sed
ꝓficiendi ammonitio & ꝑfectionis exordiũ:
Non enim ande om̃e meritum boni operis
parum ẽ accepisse naturale iudicium: quo
sapientiã preponat error. & quietem diffi¬
cultat: ut ad hȩc non nascendo. s studendo ꝑ¬
ueniat. Qd̾ si agere noluerit. peccati rea iurẽ
tenebitur: tanq̃m quȩ non bene usa sit ea fa¬

Expanded text:
non solum ante peccatum, sed ante omnem vitam non solum ante peccatum, sed ante omnem vitam suam, qualis alia post vitam culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim mediocria bona sunt, non solum quod anima est, qua natura jam omne corpus praecedit; sed etiam quod facultatem habet, ut adjuvante Creatore seipsam excolat, et pio studio possit omnes acquirere et capere virtutes, per quas et a difficultate cruciante, et ab ignorantia caecante liberetur. Quod si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judicium, quo sapientiam praeponat errori, et quietem difficultati, ut ad haec non nascendo, sed studendo perveniat. Quod si agere noluerit, peccati rea jure tenebitur, tanquam quae non bene usa sit ea fa
Abbreviated transcription (Latin):
ctiã adiuuari oportebat. Sic enim rerum cre¬
ator ostendit quanta facilitate potuisset hõ
si uoluisset retinere qđ factus ẽ: cum proles eiꝰ
potuit. etiam suꝑare qd̃ nata est. Deinde si u-¬
na anima facta ẽ ex qua om̃ium hominum
trahuntur nascentium: quis potest dicere
non se peccasse. cum pͥmus ille peccauit : Si
autẽ singłatim fiunt in uno quoq nascentiũ:
non ẽ ꝑuersum. immo conuenientissimũ & or¬
dinatissimũ apparet: ut malum meritum pͥ¬
oris. natura seqͥuentis sit. & bonum m̾itum
sequentis. natura prioris sit. &d enim indi¬
gnum. si etiã sic uoluit creator ostendere usq:
adeo excellere creaturis corporeis amimȩ di¬
gnitatẽ: ut ab eo gradi possit ẽẽ ortus alt̾iuᷤ
ad quem alterius ẽ ꝑductus occasus: Nam
cum ad ignorantiã difficultatẽq ꝑuenerit il¬
la peccatrix: ido pena recte dr. quia melior añ
hanc penam fuit. Si gͦ altera talis ẽẽ cepit

Expanded text:
etiam adjuvari oportebat; etiam sic enim rerum Creetiam adjuvari oportebat; etiam sic enim rerum Creator ostendit quanta facilitate potuisset homo, si voluisset, retinere quod factus est, cum proles ejus potuit etiam superare quod nata est. 56. Deinde, si una anima facta est, ex qua omnium hominum animae trahuntur nascentium, quis potest dicere non se peccasse, cum primus ille peccavit? Si autem singillatim fiunt in unoquoque nascentium, non est perversum, imo convenientissimum et ordinatissimum apparet, ut malum meritum prioris, natura sequentis sit; et bonum meritum sequentis, natura prioris sit. Quid enim indignum, si etiam sic voluit Creator ostendere, usque adeo excellere creaturis corporeis animae dignitatem, ut ab eo gradu possit esse ortus alterius, ad quem alterius perductus est occasus? Nam cum ad ignorantiam difficultatemque pervenerit illa peccatrix, ideo poena recte dicitur, quia melior ante hanc poenam fuit. Si ergo altera talis esse coepit,
Abbreviated transcription (Latin):
inculpabilis factus ẽ: aliter istam in qua ex
illius dampnati pena. & mortales & ignari
q carni subditi nascimur: iuxta quẽ modum
dicit apłs. Fuimus enim & nos naturalit̃ filii
gio & cum ignorantia & cum difficultate.:⁊
cum mortalitate nascainur: qm̃ illi cum pec¬
cauissent. & in errorem. & in erumpnã. & in
mortẽ precipitati sunt: rerum moderatori sũ¬
mo deo iustissime placuit. ut & in ortu hoĩs
origmalit̾ appareret iusticia punientis: ⁊ in
prouectu miscdia liberantis. Non enim dãp¬
nato primo homini sic adempta ẽ beatitudo:
ut etiã fęcunditas adimeret᷑. Poterat enim &
de prole eius q̃mius carnali & mortali. aliqd̃
in suo genere fieri decus. ornam̃tumq t̾rarũ:
lam uͦ ut meliores gigneret quã ipse ẽẽt. non
erat equitatis: s ex conu̾sione ad dĩn ut uincẽt
quisq supplicium qð origo eius ex aũsione
meruerat: ñ solum uolentem ñ prohiberi. sed

Expanded text:
inculpabilis factus est: aliter istam, in qua ex inculpabilis factus est: aliter istam, in qua ex illius damnati poena, et mortales et ignari et carni subditi nascimur; juxta quem modum dicit Apostolus, Fuimus enim et nos naturaliter filii gio, et cum ignorantia, et cum difficultate, et cum mortalitate nascamur, quoniam illi cum peccavissent, et in errorem, et in aerumnam, et in mortem praecipitati sunt, rerum moderatori summo Deo justissime placuit; ut et in ortu hominis originaliter appareret justitia punientis, et in provectu misericordia liberantis. Non enim damnato primo homini sic adempta est beatitudo, ut etiam fecunditas adimeretur. Poterat enim et de prole ejus, quamvis carnali et mortali, aliquod in suo genere fieri decus ornamentumque terrarum. Jamvero ut meliores gigneret quam ipse esset, non erat aequitatis: sed ex conversione ad Deum, ut vinceret quisque supplicium quod origo ejus ex aversione meruerat, non solum volentem non prohiberi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Ista tua propͥa peccata sunt. Nulli enim ho¬
minum ablatum ẽ scire utiliter queri quod
inutiliter ignoratur: & humilit̃ confitendã
es se imbecillitate: ut querenti & confitenti il¬
le subueniat qui nec errat dum subuenit. nec
laborat. Nam illud qd ignorans quisq non
recte facit. & qd̃ recte uolens facere ñ potest:
idõ dicuntur peccata. quia de peccato illo
libere uoluntatis originẽ ducunt. Iitud eñi
precedens: meruit ista sequentia. Nam sicut̃
linguam dicimus ñsolum menbrum quod
mouemus inore dum loquimur. s etiam il¬
lud qd̾ huius menbri motum consequitur.
dum dicitur alia lingua greca. alia latina: sic
ñ solum peccatum illud dicimus qd̾ propͥe
peccatum uocatur: libera enim uoluntade.⁊
asciente cõmitit᷑. s etiam illud qd̾ iam de hui
sipplicio consequat᷑ necesse ẽ. Sic etiã ipsam
nat᷑am aliter dicimus cum propͥe loquimur
naturã hominis. inqua pͥmum in suo genere

Expanded text:
ista tua propria peccata sunt. Nulli enim hoista tua propria peccata sunt. Nulli enim homini ablatum est scire utiliter quaeri quod inutiliter ignoratur, et humiliter confitendam esse imbecillitatem, ut quaerenti et confitenti ille subveniat, qui nec errat dum subvenit, nec laborat. 54. Nam illud quod ignorans quisque non recte facit, et quod recte volens facere non potest, ideo dicuntur peccata, quia de peccato illo liberae voluntatis originem ducunt: illud enim praecedens meruit ista sequentia. Nam sicut linguam dicimus non solum membrum quod movemus in ore dum loquimur, sed etiam illud quod hujus membri motum consequitur, quem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina: sic non solum peccatum illud dicimus, quod proprie vocatur peccatum, libera enim voluntate et ab sciente committitur; sed etiam illud quod jam de hujus supplicio consequatur necesse est. Sic etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur, naturam hominis, in qua primum in suo genere
Abbreviated transcription (Latin):
aliud in peccando quamse accusare parati
sunt. Dicunt enim. Si adam & eua peccauer.
quid nos miseri fecimus. ut cum ignorantie
cecitate & difficultatis cruciatib nasceremͣ:
& primo erraremus nescientes qd nobis eẽt
faciendum. deinde ubi nobis inciꝑent aꝑiri
precepta iusticiȩ uellemus ea facere. & retinen¬
te carnalis concupiscentiȩ nescio q̃ necessitate
non ualeremus: Quib breuit̃ respondetur
ut quiescant: & aduersus din murmurare de¬
sistant. Recte enim fortasse quererentur: si
erroris & libidinis nullus hominum uictor
existeret. Cum uͭ ubiq sit presens qui multis
modis per creaturã sͥ dño seruientẽ adu̾sum
uocet. doceat credente: consoletur sperandem.
diligentem adhortetur: conandem adiuuet. ex¬
audiat deprecante: non t deputatur ad culpã
qd inuitus ignoras. s qd negligis querere qd
ignoras: neq illud qd̃ uulnerata menbra non
colligis. s qd uolentem sanare contempnis:

Expanded text:
aliud in peccando quam se accusare parati aliud in peccando quam se accusare parati sunt. Dicunt enim: Si Adam et Eva peccaverunt, quid nos miseri fecimus, ut cum ignorantiae caecitate, et difficultatis cruciatibus nasceremur, et primo erraremus nescientes quid nobis esset faciendum; deinde ubi nobis inciperent aperiri praecepta justitiae, vellemus ea facere, et renitente carnalis concupiscentiae nescio qua necessitate non valeremus? Quibus breviter respondetur ut quiescant, et adversus Deum murmurare desistant. Recte enim fortasse quererentur, si erroris et libidinis nullus hominum victor existeret: cum vero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi Domino servientem aversum vocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem adhortetur, conantem adjuvet, exaudiat deprecantem; non tibi deputatur ad culpam quod invitus ignoras, sed quod negligis quaerere quod ignoras; neque illud quod vulnerata membra non colligis, sed quod volentem sanare contemnis:
Abbreviated transcription (Latin):
dine que uiolentia mortalis suecessionis
quodamm nacaliter inoleuit. uideat quid
rectum faciendum sit & uelit. nec possit
implere. Illa ẽ enim pena peccati iustissi¬
ma. ut amittat unus qͥsq quo bene uti no¬
luit. cum sine ulla posset difficultate si uel¬
let: idest autẽ ut qui sciens recte ñ facit. a
mittat scie qͥd rectum sit: & qui recte facẽ
cum posset noluit. amittat posse cũ uelit:
Nam sunt reuera om̃i peccanti animȩ duo
ista penalia: ignorantia & difficultas. Ex
ignorantia dehonestat error: ex difficultate
cruciatus affligit. S approbare falsa pro
ueris. ut erret inuitus. & resistente atq tor¬
quente dolore carnalis uinculi.non posse
alibidinosis oꝑibus temperare: non ẽ nat᷑a
instituti hominis. s pena dampnati. Cum aũ
de libera uoluntate recte faciendi loquimur:
dde illa scilicet in qua homo factus ẽ. loquimͣ:
rantes hoĩes rodere consuerunt: qui qd̃libet

Expanded text:
dine, quae violentia mortalis successionis dine, quae violentia mortalis successionis quodammodo naturaliter inolevit, videat quid recte faciendum sit, et velit, nec possit implere; illa est enim peccati poena justissima ut amittat unusquisque quo bene uti noluit, cum sine ulla posset difficultate, si vellet; id est autem ut qui sciens recte mittat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. amittat posset cum uelit. nam sunt reuera omni a peccanti animae duo ista poena 1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. rantes homines rodere consueverunt, qui quodlibet
Abbreviated transcription (Latin):
aliter eẽt. Nunc aute quia ita e. ñ est bonus
nec habet in potestate ut bonus sit. siue non
uidendo qualis eẽ debeat. siue uidendo & ñ
ualendo ẽẽ qualem debere se ẽẽ uidet: penã
istam esse quis dubitet: Om̃is aut̃e pena si
iusta ẽ. peccati pena ẽ: & supplicium noĩat᷑.
Si autẽ iniusta pena ẽ. qm̃ penam eẽ nemo
ambigit iniusto aliquo dominante. homini
imposita ẽ. Porro quia de om̃ipotentia dei
& iusticia dubitare dementis ẽ. iusta hec pe¬
na est & pro peccato aliquo penditur. Non
enim qͥs quã iniustus dominat᷑ aut subriꝑe
hominẽ potuit uelut ignoranti dõ: aut ex¬
torquere inuito tanqua inualidiori. uelder¬
renddo uel conturbando. ut hominẽ iniustar
pena cruciaret. Relinquit᷑ ergo ut hec pena
iusta decdanatione hominis ueniat.Nec mi¬
randum ẽ. qd uel ignorando non ht̃ libuio
arbitrium uoluntatis ad eligendum quid
recte faciat: uel resistente carnali consuetu¬

Expanded text:
aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenamambigit, injusto aliquo dominante homini imposita est. Porro quia de omnipotentia Dei et justitia dubitare dementis est, justa haec poena est, et pro peccato aliquo penditur. Non enim quisquam injustus dominator aut surripere hominem potuit, velut ignoranti Deo; aut extorquere invito, tanquam invalidiori, vel terrendo vel confligendo, ut hominem injusta poena cruciaret. Relinquitur ergo ut haec justa poena de damnatione hominis veniat. 52. Nec mirandum est quod vel ignorando non habeat arbitrium liberum voluntatis ad eligrecte faciat, vel resistente carnali consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
non ei potest resisti. sine peccato ei ceditur.
Si autẽ potest. non ei cedatur & ñ peocabit᷑.
An forte fallit incautum: Ergo caueat ne fal¬
latur. An tanta fallatia ẽ. ut caueri om̃ino
ñ possit : Si ita ẽ: nulla peccata sunt. Quis
facta quȩdam impbantur & corrigenda iu¬
dicantur. sicut indiuinis auctoritatib legi¬
uentutimeȩ.⁊ ignorantiȩ mee. ne memineris. St̃
etiã necessitate facta imꝓbanda uͥuult homo¬
recte facere. & ñpotest. Nam unde sunt ille
uoces. ñ enim qđ uolo faciobonum. s qd̃ odi
ucnio: & illud. caro concupiseit adusus sp̃m. sp̃s aũ ad¬
S hȩc om̃ia hominũ sunt. ex illa mortis dãp¬
natione uenientium. Namsi n est ista pena
hominis. s natura: nulla ista peccata sunt.
Si enim ñ recedit̾ ab eo modo quo nat᷑aliter
factus ẽ. ita ut melius ẽẽ ñ possit: ea que deb
facit cum hec facit. Si autẽ bonus homo eẽt:

Expanded text:
non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur, sicut in divinis auctoritatibus legiventutis et ignorantiae meae ne memineris . Sunt etiam necessitate facta improbanda, urecte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: non quod uolo facio bonum, sed quod odi on; et illud: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus ased haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset,
Abbreviated transcription (Latin):
requiris: quomͦ erit ista radix om̃ium maloꝵ:
Iua enim erit quȩ huiꝰ est causa. quam cum
inueneris ut dixi. etiam ipsius causam que¬
siturus es: & querendi nullum habebis mo¬
dum. S quȩ tandem ẽẽ poterit ande uolun¬
tatem causa uoluntatis: Aut enim & ipsa
uoluntas ẽ. & a radice ista uoluntatis non re¬
candi: aut nullum peccatum ẽ pͥma causa
peccandi: nec: cunecte ĩputet᷑ peccatũ ñ peccanti:
Nongͣ est cui recte imputetur. nͥ uolenti
S nescio cur aliud te querere libeat. Beinde
quecumq illa causa ẽ uoluntatis: aut iusta
ꝓfecto ẽ aut iniusta. Si iusta: qͥsqͥsei obt̃ẽꝑau̾it ñ pecca
uiolenta ẽ. & cogit inuitum: M. slum eade
totiens replicaturi sumus: Reminiscere su¬
perioꝵ. quȩ anobis tam multa de peccato &
uoluntate libera dicta sunt. S si laboriosum
est om̃ia mandare memoriȩ: hoc breuissimũ
tene. Quecumq ista ẽ causa uoluntatis.si

Expanded text:
requiris, quomodo erit ista radix omnium malorum? requiris, quomodo erit ista radix omnium malorum? Illa enim erit quae causa hujus est, quam cum inveneris, ut dixi, etiam ipsius causam quaesiturus es, et quaerendi nullum habebis modum. 49. Sed quae tandem esse poterit ante voluntatem causa voluntatis? Aut enim et ipsa voluntas est; et a radice ista voluntatis non recandi, aut nullum peccatum est prima causa peccandi. Nec est cui recte imputetur peccatum nisi peccanti. Non est ergo cui recte imputetur nisi volenti: sed nescio cur aliud te quaerere libeat. Deinde quaecumque illa causa est voluntatis, aut justa profecto est, aut injusta. Si justa, quisquis ei obtviolenta est et cogit invitum? Num eadem toties replicaturi sumus? Reminiscere superiorum, quae a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est voluntatis, si