comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuina ẽẽ constitutione dispositam. S
multis qui iam tudicio rationis utun¬
tur. ideo liberum ẽẽ dis cedere. ut non
discessisse sit p̃mium: &ut quod ñ potest
nͥ cooꝑante sp̃u dei fieri. eius meritis de¬
putetur: cuius id potuit uoluntate ñ
fieri. Quȩ uoluntas in malis act̾ionib
sola ẽẽ potest: in bonis autem sola eẽ non
potest. Quamuis enim scđm naturam
sit eiꝰ ut bona sit. uitium tñ quod ꝑ ma¬
lam uoluntatẽ incidit naturam. ñ nat᷑e
suꝑat᷑ uirtute: s gr̃e. Regebat᷑ gͦ primꝰ
ille popłs dei sp̃u dei:& a maledicti ac p̃¬
damnati poptili societate ac moribus
ꝑ eruditionem sci sp̃c abstiebat. custo¬
diens discretionem sui a ꝑmixtione car¬
naltum: quoꝵ mala tam diufustinuit
patientia dei. quamdiu boni ꝑ id qͦd
eos non imitabant᷑. placere potuertnt.
Ubi uͦ etiambomi maloꝵ imitatione cor¬
rupti sunt. & ꝑ uoluntarium defect̾um

Expanded text:
divina esse constitutione dispositam: sed divina esse constitutione dispositam: sed multis, qui jam judicio rationis utuntur, ideo liberum esse discedere, ut non discessisse sit praemium; et ut quod non potest nisi cooperante Spiritu Dei fieri, ejus meritis deputetur, cujus id potuit voluntate non fieri. Quae voluntas in malis actionibus sola esse potest, in bonis autem sola esse non potest. Quamvis enim secundum naturam sit ejus, ut bona sit; vitium tamen, quod per malutem summatim breviterque perstricta, superatur virtute, sed gratiae. Regebatur ergo primus ille populus Dei Spiritu Dei, et a maledicti ac praedamnati populi societate ac moribus per eruditionem sancti Spiritus abstinebat, custodiens discretionem sui a permixtione carnalium, quorum mala tamdiu sustinuit patientia Dei, quamdiu boni per id quod eos non imitabantur, placere potuerunt. Ubi vero etiam boni malorum imitatione corrupti sunt, et per voluntatis defectum
Abbreviated transcription (Latin):
omnium summa donoꝵ &e quedã cun¬
ct̾arum sit uita uirtutum: ad hoc eet̃a
conferuntur. ut habeat anime fidelis
intentio: ꝑ que ad ꝑfect̾am caritatem
possit eniti. Quȩ qm ñ solum ex deo. s
etiam ds est. stabiles ce ꝑseuerantes atq
insuꝑabiles facit: qͦs flumine sue uolũ¬
tatis impleu̾it. Qui autem istarum a¬
quarum dulcedinem nesciunt. & ad¬
huc de mundi huiꝰ torrentib bibunt.
aut etiam si aliqͥd pͥmorib labris de ui¬
te fonte gustarunt. inebͥari tam̃ aureo
babylonis calice delectantur: suo prorsus
decipiuntur arbitͥo. sua uoluntate labunt᷑:
ce si in hac desidia ꝑseuerant: ipsise de his
que acccꝑe despoliant. facile enim quȩ¬
libet bonasmne caritate possunt ꝑire: q̃
non possunt sine caritate ꝓdesse.Hec¬
autem summatim breuiterq pstricta.
ad id ualeant. ut certissime nouerimus.
nullum fideltum a deoñ discedentem
relinqui: neq cuiusquam rumam ex

Expanded text:
omnium summa donorum, et quaedam cunomnium summa donorum, et quaedam cunctarum sit vita virtutum, ad hoc caetera conferuntur, ut habeat animae fidelis intentio per quae ad perfectam charitatem possit eniti. Quae quoniam non solum ex Deo, sed etiam Deus est , stabiles et perseverantes atque insuperabiles facit, quos flumine suae voluptatis impleverit. Qui autem istarum aquarum dulcedinem nesciunt, et adhuc de mundi hujus torrentibus bibunt, aut etiam si aliquid primoribus labris de vitae fonte gustaverunt, inebriari tamen aureo Babylonis calice delectantur ; suo prorsus decipiuntur arbitrio, sua voluntate labuntur: et si in hac desidia perseverant, ipsi se his quae accepere dispoliant. Facile enim quaelibet bona sine charitate possunt perire, quae non possunt sine charitate prodesseautem summatim breviterque perstricta, ad id valeant, ut certissime noverimus nullum fidelium a Deo non discedentem relinqui, neque cujusquam ruinam ex
Abbreviated transcription (Latin):
illi abeẽ pcnitꝰ astus animis sentiebant:
qui dixerunt. dñe auge in nob̃ fidem. Q¬
dam qͦd credunt ñ intelligunt: & multi¬
eoꝵ diuin sue simplicitatis modulo deg
nent᷑: multi uͦ cito intellect lum̃ accipiuis.
Ipsa autem intelligentia ñ in omnib etin¬
dem ht̃ uigorem: aut similem facultatẽ.
Et plurimi cum & fide & intellectuuide¬
antur ornati. laborant tñindigentia ca¬
ritatis: & his quȩ fide & intellectuuidẽt.
nequeunt inherere: qm̃ ꝑseuerari in eo
non potest. quod non toto corde diligit᷑.
Donum qͦq ipsius caritatis ñ semꝑ ciꝰmͦi
est: ut qͥ eqͥd ad plenitudinem ipstus ꝑti¬
net: simul a ꝑcipiente sumat᷑. Est enĩ
amor: qui potest alio amore suꝑari. Et
sepe dilectio dei ermundi dilectione mar¬
cescit: nisi ad eum feruorem sp̃u sc̃o in¬
flammante ꝓfecerit: qͥ nullo extingai
frigore. nullopossit tepore languer e.
Cum itaq in hoc inenarrabili donodei.

Expanded text:
illi abesse penitus a suis animis sentiebant illi abesse penitus a suis animis sentiebant qui dixerunt: Domine, auge nobis fidem . Quidam quod credunt, non intelligunt, et multi diu in suae simplicitainentur. Multi vero cito intellectus lumen accipiunt. 898 Ipsa autem intelligentia non in omnibus eumdem habet vigorem, aut similem facultatem. Et plurimi, cum et fide et intellectu videantur ornati, laborant tamen indigentia charitatis, et his quae fide et intellectu vident nequeunt inhaerere: quoniam perseverari in eo non potest, quod non toto corde diligitur. Donum quoque ipsius charitatis non semper ejusmodi est, ut quidquid ad plenitudinem ipsius pertinet, simul a percipiente sumatur. Est enim amor qui potest alio amore superari, et saepe dilectio Dei ex mundi dilectione marcescit; nisi ad eum fervorem, Spiritu sancto inflammante, profecerit, qui nullo exstingui frigore nullo possit tepore languere. Cum itaque in hoc inenarrabili dono Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo domͦ aaron & sacerdotalis ordo
benedicit᷑. In ysaac de repromissione
concepto. & contra spem sterilium senũ
nato. omnũ gentiu uocatio: & tota xͥ
forma p̃conditur. Iacob nullo merito.
suffragante dilectꝰ: prius quam nascat᷑
eligitur. Iheremie dr. priusqͣmͣ de forma¬
rem inutero noui de: &e priusquam exi¬
res de utilua scĩficai te. Loh̃s intra elisa¬
beth matͥs uiscera sp̃u scõ repletus exultat:
&e ut ntiliꝰ inter natos mulierum maior
sie: prius sentit mitia gr̃e quam nature. S
cum & aliasimilium docum̃toꝵ exemplã
ñdesint. que breuitatis studio p̃terimus:
multo tñ crebrior muldoq numerosior
illa pars hominum est. cui particłatim
quicquid suꝑna largitas donat. accrescit:
ut conferendoꝵ mimerum cause de his q̃
sunt collata pariant᷑. Quidam acccpta
fide diffidentia non carent. quam utiq
inẽẽ sibi nouerat qͥ dicebat: credo dñe. ad¬
iuua incredulitatem meam. Quiam nec

Expanded text:
cum eo domus Aaron et sacerdotalis ordo cum eo domus Aaron et sacerdotalis ordo benedicitur . In Isaac de repromissione concepto, et contra spem sterilium senum nato, omnium gentium vocatio, et tota Christi forma praeconditur . Jacob nullo merito suffragante dilectus priusquam nascatur eligitur . Hieremiae dicitur: Priusquam te formarem in utero, novi te: et priusquam exires de vulva, sanctificavi te . Joannes intra Elisabeth matris viscera Spiritu sancto repletus exsultat ; et ut nullus inter natos mulierum major sit, prius sentit initia gratiae, quam naturae . Sed cum et alia similium documentorum exempla non desint, quae brevitatis studio praeterimus: multo tamen crebrior, multoque numerosior pars illa hominum est, cui particulatim quidquid superna largitas donat, accrescit, ut conferendorum munerum causae de iis quae sunt collata, pariantur. Quidam accepta fide diffidentia non carent, quam utique inesse sibi noverat qui dicebat: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam . Quam nec
Abbreviated transcription (Latin):
que ipsis singłis generib munerum dis¬
similes sunt gradus. & impares quanti¬
tates. Sicut enim in generib herbarum
atq lignors que terra ꝓducit non una
sꝑecies nec untm in omnib genꝰ est. sed
singła queq in fui gñis forma. ce in sue
styrpis qualitate gignunt᷑. plenum autẽ
decorem ñ statim ut edunt᷑ accipiunt. sed
certis ce ordinatis ꝓuehtnt̾ atigmentis.
donec ad ꝑfectam sui habitꝰ qͣntitatem ꝑ
succedentia sͥ increm̃ta ꝑueniant: ita ce
semina carisiatum plantȩq uͥtutum
ñ in omni agrocordis humani totum
hoc parit quod sunt fut᷑a nascunt᷑: nec fa¬
eile repꝑttur in exordio maturitas. & in
inchoatione ꝑfectio. Exerit quidem fre¬
quenter potens ce misericors ds mirabi¬
les istos fuc oꝑationis effectꝰ: ce qtrib dã
m̃tib ñ expect̾ata ꝓfect̾tum mora. totũ
simul quicqͥd collaturꝰ est. inuehit. In
abrabe lumbis leui scĩficatur: ce simul

Expanded text:
que ipsis singulis generibus munerum disque ipsis singulis generibus munerum dissimiles sunt gradus, et impares quantitates. Sicut enim in germinibus herbarum atque lignorum quae terra producit, non una species, nec unum in omnibus genus est, sed singula quaeque in sui seminis forma, et in suae stirpis qualitate gignuntur: plenum autem decorem non statim ut eduntur accipiunt, sed certis et ordinatis provehuntur augmentis, donec ad perfectam sui habitus quantitatem per succedentia sibi incrementa perveniant: ita et semina charismatum, plantaeque virtutum non in omni agro cordis humani totum hoc pariter quod sunt futura nascuntur, nec facile reperitur in exordio maturitas, et in inchoatione perfectio. Exserit quidem frequenter potens et misericors Deus mirabiles istos suae operationis effectus, et quibusdam mentibus non exspectata profectuum mora, totum simul quidquid collaturus est, invehit. In Abrahae lumbis Levi sanctificatur, et simul
Abbreviated transcription (Latin):
quic̃q sp̃u dei agunt᷑:. hifilii sunt dei.
Et cum idem neglecta obseruantia pa¬
trum allicitis se reproborum conubiis
miscuissent: atq ob nefariam societatem
digni ext̃mminio iudicarent᷑: dñs ait. N
ꝑmanebit sp̃c m̃s in hominib istis:
qm carosunt. Unde apparet. quod iste
popłs cuius generationes discreto ordine
cum annoꝵs numero digeruntur. sp̃itał
p̃sidebat. sic impendens modaminiꝰ sui
regimen. ut declinandi aduitia ñ adime¬
rec potestatem. Qua potestate hic popłs
sinon uteret᷑. non relingueret dm̃ꝰ. nec re¬
linqueret᷑ adeo: eẽtq ille de qͦ dict̾um ẽ.
felix qͥ potuit transgredi. ce non est tranᷤᷤ¬
gressus. Quamditi gͦ apud dm̃ mans it.
ca uoluntate mansit: quam ds inspira¬
uit ce rexit. Preparatur enim sic̃ scͥptum ẽ.
uoluntas a dño. S huius p̃parationis
ñ unus semꝑ prouentꝰ: nec una mensura
est. qm̃ multis modis &e innumerabilib
differentiis grẽ oꝑa ce dona uariant᷑: in¬

Expanded text:
Quicumque spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Et cum iidem neglecta observantia patrum, illicitis se reproborum connubiis miscuissent, atque ob nefariam societatem digni exterminio judicarentur, Dominus ait: Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis, quoniam caro sunt . Unde apparet quod iste populus, cujus generationes discreto ordine cum annorum numero digeruntur, spiritalis anctus praesidebat, sic impendens moderaminis sui regimen, ut declinandi ad vitia non adimeret potestatem, qua potestate hic populus si non uteretur, non relinqueret Deum, nec relinqueretur a Deo, essetque ille de quo dictum est: Felix qui potuit transgredi, et non est transgressus. Quamdiu ergo apud Deum mansit, ea voluntate mansit, quam Deus inspiravit et rexit. Praeparatur enim sicut scriptum est voluntas a Domino. Sed hujus praeparationis non unus semper provectus, nec una mensura est: quoniam multis modis et innumerabilibus differentiis gratiae opera et dona variantur, in
Abbreviated transcription (Latin):
inde manat iniqͥtas. unde iusticia. Qͥa
cum bonꝰ ds omnia bona fecerte. & mala
nulla sit omninonat᷑a. alib̃is uoluntati¬
bus qͣs utiq bonum fuit liberas fieri. spon¬
tanea ẽ orta tͣnsgressio: & natura mutabił.
cuius incolumitas ab incõmutabili pen¬
debat eẽntia. a summo se bono dum ꝓpͥiᷤᷤ
mundum. ut soluat oꝑa diaboli. Quȩ
utiq sic soluunt᷑: ut in destruẽtionem e¬
orum etiam ab his qͥb succurrit᷑ laboret᷑:
qm̃ ce hoc asaluante donat᷑. Ideobeatus

Expanded text:
inde manat iniquitas, unde justitia. Quia inde manat iniquitas, unde justitia. Quia cum bonus Deus omnia bona fecerit, et mali nulla sit omnino natura, a liberis voluntatibus, quas utique bonum fuit liberas fieri, spontanea est orta transgressio; et natura mutabilis, cujus incolumitas ab incodebat essentia, a summo se bono, dum proprimundum, ut solvat opera diaboli, quae utique sic solvuntur, ut in destructione eorum, etiam ab iis quibus succurritur, laboretur, quoniam et hoc a salvante donatur . Ideo beatus
Abbreviated transcription (Latin):
hanc inuicte ueritatis splendidissimã
lucem. solent qͥdam non sobrie dicere. suꝑ¬
fluo ad acquirenda bonoꝵ oꝑm merita
laborari. frustra etiam orationib quibus
deus exorandꝰ sꝑatur insisti. si ex incõmu¬
electio: nec altẽ quicquam ꝓcedere potest.
qm omnipotentis uoluntate dispositum
est. S qui hoc ingemose arbitrant᷑ op¬
ponere: non intelligunt scientiam dei.
q̃ & p̃terita &e p̃sentia ce futura complec¬
ditur. tempore non teneri: & tam in cõ¬
spectu eiꝰ astare ea que gerenda funt. qm
illa quȩ aut gerunt᷑ aut gestasunt. Qͦd
cum uerissimum fit.ñ indiget mora cer¬
ueroq contuitu creata & creanda. orta ce
oritura. act̾a & agenda simul aspicit: ce
ecplicatur. id todum in eo iam ordine cõp̃¬
hendit: quem ex ipsiꝰ summo illo ꝑfecto¬
q iudicio mundi huiꝰ finis accipict. ħ
autẽ eterna &e semꝑ tranquilla cognitio
nulla nos urget necessitate peccandi. nec

Expanded text:
hanc invictae veritatis splendidissimam hanc invictae veritatis splendidissimam lucem solent quidam non sobrie dicere, superfluo ad acquirenda bonorum operum merita laborari, frustra etiam orationibus, quibus Deus exorandus speratur, insisti, si ex incommuelectio, nec aliter quidquam procedere potest, quam Omnipotentis voluntate dispositum est. Sed qui hoc ingeniose se arbitrantur opponere, non intelligunt scientiam Dei, quae et praeterita, et praesentia, et futura complectitur, tempore non teneri, et tam in conspectu ejus astare ea quae gerenda sunt, quam illa quae aut geruntur, aut gesta sunt. Quod cum verissimum sit, non indiget mora ceretuo veroque 922 contuitu creata et creanda, orta et oritura, acta et agenda simul aspicit, et explicatur, id totum in eo jam ordine comprehendit, quem ex ipsius summo illo perfectoque judicio mundi hujus finis accipiet. Haec autem aeterna et semper tranquilla cognitio, nulla nos urget necessitate peccandi, nec
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera que subeiꝰdem senfus p̃dicatio¬
ne conect̾it: docens donum atq opus
gr̃e. in et̃no dei semꝑ mansisse consilio.
onmesq adoptionis filios. non solum
eotempore quo iam existentes uocati
funt. s etiam pꝰquam mundus consti¬
tueretur electos. In qua electione qͥcquid
hominum in xp̃o p̃cogiitum non est:
nulla eidem tatione sociabat᷑. Omnes
enim qui in regnum dei de cuius libet
temporis uocatione uent᷑i funt. in ista
que scła cuncta p̃cessit adoptione signa¬
tifunt: ce sic̃ nullus infidelium in hac
sorte numeratur: ⁊ta nullus piorum ab
hac benedict̾ione discretꝰ est. De pleni¬
tudine qͥppe m̃brorum corporis xp̃i p̃
scientia dei que fallinon potest. nichil
ꝑdit: & nullo detrimentominui pot̃.
summa p̃cognita ante in xp̃o ante scła
eterna p̃electa: sicut ad timotheum scͥ¬
bens apłs dicit. Collabora euangelio
scđm uirtutem dei qui nos liberauit &
uocauit uocatione sc̃a: non scđm oꝑa¬

Expanded text:
 caetera, quae sub ejusdem sensus praedicatione connectit, docens donum atque opus gratiae in aeterno semper Dei mansisse consilio, omnesque adoptionis filios non solum in eo tempore quo jam existentes vocati sunt, sed etiam priusquam mundus constitueretur, electos. In qua electione quidquid hominum in Christo praecognitum non est, nulla eidem ratione sociabitur. Omnes enim qui in regnum Dei de cujuslibet temporis vocatione venturi sunt, in ista, quae saecula cuncta praecessit, adoptione signati sunt. Et sicut nullus infidelium in hac sorte numeratur, ita nullus piorum ab hac benedictione discretus est. De plenitudine quippe membrorum corporis Christi, praescientia Dei, quae falli non potest, nihil perdit, et nullo detrimento minui potest summa praecognita, atque in Christo ante saecula aeterna praeelecta, sicut ad Timotheum scribens Apostolus dicit, Collabora Evangelio secundum virtutem Dei, qui nos liberavit et vocavit vocatione sancta, non secundum op
Abbreviated transcription (Latin):
sibilib testimoniis disceret᷑. qͦd littera
occideret: sp̃c autem uiuificaret. Quod
gͦ inisrł ꝑ constitutionem legis & ꝓpħica¬
eloquia gerebant᷑. hoc inumt̃isis natio¬
nib totius creature testimonia ce boni¬
tatis dei miracła semꝑ egerunt. S cum
in illo popło cui utraq eruditio ꝓfint.
nemo nisi gr̃a iustificatus sit. ꝑ spm fidi:
quis ambigat eos qui de quibcumq na¬
tionib. quib libet temporib deoplacere
poducrunt. sp̃u gr̃e dei fuisse directos:
Quȩ &e si partior ante atq occultior fu¬
it: nullis tamen scłis se negauit. uͥtute
una. quantitate diuersa. consilio incõ¬
mutabili. oꝑe multiform. Nam ce in hiᷤᷤ
dieb quib totum mun dum tneffabiltũ
donorum flumina rigant: non idem
modus omib. nec cadem mensura
confertur. Quamtus enim ꝑministroᷤ
uerbi & gr̃e dei eadem cunctis ueritas
p̃dicetur: eadem cohortatio adhibeat᷑.

Expanded text:
sibilibus testimoniis disceretur quod littera sibilibus testimoniis disceretur quod littera occideret, spiritus autem vivificaret . Quod ergo in Israel per constitutionem legis et peloquia gerebatur, hoc in universis nationibus, totius creaturae testimonia et bonitatis Dei miracula semper egerunt. Sed cum in illo populo, cui utraque eruditio praefuit, nemo nisi gratia justificatus sit per spiritum fidei; quis ambigat eos qui de quibuscumque nationibus quibuslibet temporibus Deo placere potuerunt, spiritu gratiae Dei fuisse discretos? Quae etsi parcior antea atque occultior fuit, nullis tamen saeculis se negavit, virtute una, quantitate diversa, consilio incommutabili, opere multiformi. Nam et in iis diebus quibus totum mundum ineffabilium donorum flumina rigant, non idem modus omnibus, nec eadem mensura confertur. Quamvis enim per ministros verbi et gratiae Dei eadem cunctis veritas praedicetur, eadem cohortatio adhibeatur;
Abbreviated transcription (Latin):
testimonio semetipsum religitit benefa¬
ciens eis. de celo dans pluitias. & tp̃ra
frucdifera: implens cibo & lȩticia corda
ur̃a. Qͦd est autem hoc destimonium
quod semꝑ dño deseruiuit. & nunquam
de eiꝰ bonitate ac potestate conticuit: nͥ
ipsa todꝰ mundi menarrabilis pulchri¬
tudo. & innumerabilium bnficiorum
eiꝰ diues &e ordinata largitio: ꝑ q̃ huma¬
nis cordib quedam ȩterne legis tabule
p̃bebant᷑. ut in paginis elementorum. ce
uoluminib tempoꝵ. cõmunis c publi¬
ca diuinȩ institutionis doctnalegeretur:
Cebum gͦ cunct̾aq celestia. terra ce mare
ommaq quȩ in eis sunt. consonospeciei
suȩ ordinationisq concentu. ꝓtestabant᷑
głam dei: & p̃dicatione ꝑpetua maiestatẽ
sui loquebant᷑ auct̾oris: &e tamen maxi¬
mus numerꝰ hominum. quiauiis uo¬
luntatis sue ambulare ꝑmissus est. ñ in¬
tellerit. nec secut᷑ hanc legem est: ce odor
uite qͥ spirabat ad uitam. factꝰ est odor
mortis ad mortem:. ut etiam inillis ui¬

Expanded text:
benefaciens de coelo, dans pluvias et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda vestra . Quod est autem hoc testimonium quod semper Domino deservivit, et numquam de ejus bonitate ac potestate conticuit, nisi ipsa totius mundi inenarrabilis pulchritudo, et inenarrabilium beneficiorum ejus dives et ordinata largitio, per quae humanis cordibus quaedam aeternae legis tabulae praebebantur, ut in paginis elementorum, ac voluminibus temporum, communis et publica divinae institutionis doctCoelum ergo cunctaque coelestia, mare et terra, omniaque quae in eis sunt, consono speciei suae ordinationisque concentu protestabantur gloriam Dei, et praedicatione perpetua majestatem sui loquebantur auctoris; et tamen maximus numerus hominum, 892 qui vias voluntatis suae ambulare permissus est, non intellexit, nec secutus hanc legem est, et odor vitae, qui spirabat ad vitam, factus est ei odor mortis ad mortem ; ut etiam in illis vi
Abbreviated transcription (Latin):
alii int̃pretatio sermonum. Hec autem
omnia oꝑatur unꝰ atq idem sp̃c: diuidẽs
singłis prout uult. Hec magistro gendiũ
tanta luce tanta euidentia p̃dicante: quȩ
ratio. q̃ causa dubitandi est. an omniũ
nob̃ uirtutum germ̃ ex deosit: Uel quis
insipientissimꝰ de differentia diuinorum
muerum conquerat᷑. aut in paribus
asscribendum meritis arbitret᷑. quod ñ
alit̃ de suꝑna liberalitate confert᷑: Si em̃
hec distributio scđm p̃cedendium oꝑum
merita ꝓueniret: non ipsum donorum
cathalogum tali conclusione apls t̾mina¬
ret. ut dice̾t: hȩc autem omnia oꝑatur
unꝰ atq idem sp̃c. diendens singlis prout
uult. Ubi utiq si meritoꝵ eausas uoluiss
intelligi. dic̃ct. diuidens singłis ꝓut me¬
rentur. sic̃ plantatorib & rigatorib p̃mi¬
um deuotionis spopondit dicens. Unus¬
qͥsq autem ꝓpriam mercedem accipiet:

Expanded text:
lii interpretatio sermonum. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Haec magistro gentium tanta luce, tanta evidentia praedicante, quae ratio, quae causa dubitandi est, an omnium nobis virtutum germen ex Deo sit? vel quis, nisi insipientissimus, de differentia divinorum munerum conqueratur, aut imparibus ascribendum meritis arbitretur, quod non aliter de superna liberalitate confertur? Si enim haec distributio secundum praecedentium operum merita proveniret, non ipsorum donorum catalogum tali conclusione Apostolus terminaret, ut diceret: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus dividens singulis prout vult . Ubi utique si meritorum causas voluisset intelligi, diceret: Dividens singulis prout merentur: sicut plantatoribus aut rigatoribus praemium devotionis spopondit, dicens: Unusquisque autem propriam mercedem accipiet
Abbreviated transcription (Latin):
Ite in orbem umũsum. ce p̃dicate eungłm
uniuerse creature: & qͥ credidit ce baptira¬
tus fuerit. ipse saluus fict: qͥuͦ ñ credidit.
damnabitur. Nunquid in hac p̃ceptio¬
ne ullarum nationum. ullorum ue hõiũ
facta discretio est: Neminem merito ex¬
cepit. neminem genere separauit:. neii.¬
nem conditione distinxit. Ad omnes
ꝓrsus homines missum est euangeltum
crucis xp̃i. Et ne p̃dicantium mmnisteria
humano tantum uiderentur oꝑe ꝑagen¬
da: ecce egoinquit uobis cum sum om¬
nibus dieb usq ad consũmationem
scli. Id est cum sicut oues introieritis in
medtum luporum. nolite de ur̃a infir¬
mitate trepidarẽ. s de mea potestate cõ
fidite: qui uos usq ad confũmationem
scłim omnihoc oꝑe non relinquam:
non hoc ut nicħ patiamini. s qͦd multo
maiꝰ est. p̃stiturus. ut nulla seuientium
crudelitate suꝑemini. In mea enm po¬
testate p̃dicabitis: & ꝑ me fiet ut inter
contͣdicentes. int̃ furentes. abrahe filii

Expanded text:
Ite in orbem universum, praedicate Evangelium universae creaturae; et qui crediderit et baptizatus fuerit, ipse salvus fiet; qui vero non crediderit, damnabitur . Numquid in hac praeceptione ullarum nationum ullorumve hominum facta discretio est? Neminem merito excepit, neminem genere separavit, neminem conditione distinxit. Ad omnes prorsus homines missum est Evangelium crucis Christi. Et ne praedicantium ministeria humano tantum viderentur opere peragenda, Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Id est, cum sicut oves introieritis in medium luporum , nolite de vestra infirmitate trepidare, sed de mea potestate 889 confidite, qui vos usque ad consummationem saeculi in omni hoc opere non derelinquam: non hoc ut nihil patiamini, sed, quod multo majus est, praestiturus ut nulla saevientium crudelitate superemini. In mea enim potestate praedicabitis, et per me fiet ut inter contradicentes, inter furentes Abrahae filii
Abbreviated transcription (Latin):
uł iste asserat meruisse se grãm. Siẽ aut̃
ca quȩ ad manifestationem gr̃ȩ ex diuimᷤ
ꝓferunt᷑ eloquns. nulla possunt disseren
di arte uiolari. ut ꝑspicue consonanteᷤq¬
& in tanta numerositate sententie. ad ali¬
quod praue int̃pretationis trahantur in¬
certum: ita ctiam quod de saluatione om¬
nium hominum in eodem scͥpturarum
corꝑe repꝑtuurr. nulla contraria argum̃¬
tatione temerandum est. Ut quantohoc
ipsum difficiliore intellectu capit᷑. tantofi¬
de laudabiliore credatur. Magna enim
fortitudo est consensionis: cui ad seqͣn¬
damueritatem auetoritas fufficit. etiam
latenti ratione. Proinde uigilant̃ confide¬
remus p̃cticatorib euangłu: quid a dño
iubcat᷑. Scd̾m matħm quuppe sic ate. Da

Expanded text:
vel iste asserat meruisse se gratiam. Sicut autem vel iste asserat meruisse se gratiam. Sicut autem ea quae ad manifestationem gratiae ex divinis proferuntur eloquiis, nuldi arte violari, ut perspicuae consonantesque in tanta numerositate sententiae ad aliquod pravae interpretationis trahantur incertum; ita etiam quod de salvatione omnium hominum in eodem Scripturarum corpore reperitur, nulla contraria argumentatione temerandum est; ut quanto hoc ipsum difficiliore intellectu capitur, tanto fide laudabiliore credatur. Magna enim fortitudo est consensionis, cui ad sequendam veritatem auctoritas sufficit, etiam latente ratione. Proinde vigilanter consideremus praedicatoribus Evangelii quid a Domino jubeatur. Secundum Ma
Abbreviated transcription (Latin):
emotis abdicatisq omnib
concertationib quas intẽ¬
ꝑantium disputationum
gignit animositas.tria esse
ꝑspicuum est: qͥb in hac
num quo ꝓfitendum est. dm̃ uelle om̃s
homines saluos fieri: ce in agnitionem
ueritatis uenire. Altm quo dubitandum
ñ ẽ. ad ipsam agnitonem ueritatis. & ꝑ¬
ciorum dei. humanȩ intelligentie penetͣ¬
bilem eẽ non posse: ce eur non omnes ho
non oportere inquiri. Qm̃ siquod cog¬
nosci ñ potest. ñ q̃ratur. urẽ pͥmam ac se¬
cundam definttionem ñ remanebit cau¬
sacertaminis: s secura & tranqͥlla fide u¬
trumq p̃dicabit᷑. utrumq credet᷑. Deus
tor.neminem indebite damnans. nemi¬
nem debite lib̃ans: nr̃a plect̾ens cum pu¬
nit noxios. sua tribuens cum fac̃ iustos:
ut obstruat᷑ os loquenttum iniqͣ. ce iusti¬
ficctur d̃s in sermonib suis: & uincat cũ
iudicat᷑. Nec damnati enim iusta queri¬
monia. nec iustificati uera ẽẽ arrogantia.
si uel ille dicat non meruisse se penam.

Expanded text:
emotis abdicatisque omnibus concertationibus quas intemperantium disputationum gignit animositas, tria esse perspicuum est, quibus in hac num, quod profitendum est, Deum velle omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venon est ad ipsam cognitionem veritatis et pciorum Dei humanae intelligentiae penetrabilem esse non posse; et cur non omnes homnon oportere disquiri: quoniam si quod cognosci non potest, non quaeratur, inter primam et secundam definitionem non remanebit causa certaminis, sed secura ac tranquilla fide utrumque praedicabitur, utrumque credetur. Deus tor; neminem indebite damnans, neminem debite liberans, nostra plectens cum punit noxios, sua tribuens cum facit justos: ut obstruatur os loquentium iniqua , et justificetur Deus in sermonibus suis, et vincat cum judicatur . Nec damnati justa querimonia, nec justificati verax est arrogantia: si vel ille dicat non meruisse se poenam,
Abbreviated transcription (Latin):
te eos afficient. Et eritis odio omnib ho¬
minib. ꝓpter nomen meũ. Qui autem
ꝑseuerauerit usq in finem: hic saluus
erit. Apparuit ergout apl̃s ait gr̃a sal¬
uatoris dei omnib hominib: ce tam̃
ministri gratiȩ odio erant omnibus
hominib. Et cum alii eẽnt qͥ od̾ant
alii qui ꝑsequentium odiis p̃mebantur.
neutra pars nuncupatione omntũ ho¬
minum priuabat᷑. habente qͥdem salutis
fuȩ damnũ rebellium portione: s obtinen.¬
de plenitudine censum fidelium dignita¬

Expanded text:
t. Et eritis odio omnibus hominibus propter nomen meum. Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Apparuit ergo, ut Apostolus ait, gratia salutaris Dei omnibus hominibus , et tamen ministri gratiae odio erant omnibus hominibus; et cum alii essent qui oderant, alii qui odiis persequentium premebantur: neutra tamen pars nuncupatione omnium hominum privabatur: habente quidem salutis suae damnum rebellium portione, sed obtinente plenitudinis censum fidelium dignita
Abbreviated transcription (Latin):
sa penetͣri. ideo etiam reseratoꝵ ẽ preteri¬
endus introitꝰ. Manifestauerunt enim
diuinorum eloquioꝵ multe auctoritateᷤᷤ.
& continua omniũ scłorum exꝑimenta
docuert̃. iustam dei miscđiam. misericor¬
demq iusticiam:. nec alendis unquam
corporib hominum nec docendis iu¬
uandisq eoꝵs m̃tib defuisse. Sempen
etenĩ pluit suꝑ bonos &e malos. semꝑsolẽ
suum oriri fec̃ suꝑ iustos ce iniustos. sẽꝑ
uitales auras p̃buit. semꝑ diei ce noctis
uicissitudines ministrauit: ubertatem
agͥs. multiplicationẽ seminib:fecundi¬
tatem gñandis hominib semꝑ imꝑtiit.
Et si quando aliqͥd horum minuit. be¬
nignis correptionib au̾sionem desidiã¬
q male utentium castigauit: ut misera¬
tiones eiꝰ quererent in aduersis. cuius tu-¬
sticiam ñ tumuert̃ in scđis. Demiq si ad

Expanded text:
sa penetrari, ideo etiam reseratorum est praeteresa penetrari, ideo etiam reseratorum est praetereundus introitus. Manifestaverunt enim divinorum eloquiorum multae auctoritates, et continua omnium saeculorum experimenta docuerunt, justam Dei misericordiam, misericordemque justitiam nec alendis umquam corporibus hominum, nec docendis juvandisque eorum mentibus defuisse. Semper etenim pluit super bonos et malos, semper solem suum oriri fecit super justos et injustos , semper vitales auras praebuit, semper diei et noctis vicissitudines ministravit: ubertatem agris, multiplicationem seminibus, fecunditatem generandis hominibus semper impendit. Et si quando aliquid horum minuit, benignis correptionibus aversionem desidiamque male utentium castigavit, ut miserationes ejus quaererent in adversis, cujus justitiam non timuerant in secundis. Denique si ad
Abbreviated transcription (Latin):
hominib declaraũit: qͣndo filius dei
factꝰ est filius hominis. ut inueniret᷑¬
Et ñ inuno tm̃ popło honor isrłitice
styrpis excelleret.s in omni gente q̃ ẽ
Sub cęlo multiplicatum abrahe sem̃
oriret᷑: in quȩ heredum successionem
non filii carnis. s filii promissionis in¬
trarent. Et quanta in p̃teritis scłis suꝑ
cȩtas nationes. tanta nunc ẽẽt in gente
iudea parcitas gr̃e: cum tñ introdueta
plenitudine gentium. etiam iꝑsorũ
ariditati earundem rigationũ mmun-¬
datio spondeatur.Quȩ itaq eause sint ha¬
rum subeadem gr̃a dissimilitudinum q̃¬
ue rationes: scĩs scͥpturis ñ loquentib qͥs
loquet᷑: Et cum in eisscientia pauli apłi
a disputatione transeat ad stuporem : cuiꝰ
erit tanta p̃sumꝑtio qui hec disserendo e¬
stimet aꝑienda. potiꝰ quam silendomiran¬
da: Pacient̃ gͥ ce equanimit̃ ignorecur
tam remotum ab humana cognitione
secrecum: nec tam̃ quia nequeant clau¬

Expanded text:
ndo Filius Dei factus est filius hominis, ut inveniretet non in uno tantum populo honor Israeliticae stirpis excelleret, sed in omni gente quae est sub coelo, multiplicatum Abrahae semen oriretur, inque haeredum successionem non filii carnis, sed filii promissionis in. Et quanta in praeteritis saeculis super caeteras nationes, tanta nunc esset in gente Judaea parcitas gratiae: cum tamen introducta plenitudine gentium , etiam ipsorum ariditati earumdem rigationum inundatio spondeatur. Quae itaque causae sint harum sub eadem gratia dissimilitudinum, quaeve rationes, sanctis Scripturis non loquentibus, quis loquetur? Et cum in eis scientia Pauli apostoli a disputatione transeat ad stuporem: cujus erit tanta praesumptio, qui haec disserendo, existimet aperienda potius quam silentio miranda? Patienter igitur et aequanimiter ignoretur tam remotum ab humana cognitione secretum: nec tamen quia nequeunt clau
Abbreviated transcription (Latin):
quippe dtbitm exaltatum dextera
dei. ce ab inferis resurgentem esse
dñm iħm sic̃ ipse scͥpture sermone
destatꝰ est. Isteuͦ qui scirgens a mor¬
lum elcuatus ab ea. de qua suipͣdixi¬
mus derctia dei: p̃dicatur accepisse
repromissiones sp̃cscĩ. sicut in euangeli¬
est iħc in uirtute sp̃c in galileam. Hec
autem absq ulla calumina de dñico
atq de eodem. quasi de alt̃o scdm na¬
turam di ce hominis disputetur: ce
neq immutationẽ recipit nec augm̃¬
tum. Siquidem ipse ẽ bonorum õtũ
plenitudo. Satis abundeq de ꝓpħe
testimomo disputatum ẽ: nunc ad re

Expanded text:
quippe dubium, exaltatum dextera Dei, et ab inferis resurgentem esse Dominum Jesum, sicut ipse Scripturae sermone testatus est. Iste ergo qui resurrexit a morlum, elevatus esse ab ea, de qua supra diximus, dextera Dei praedicatur, et accepisse repromissiones Spiritus sancti est Jesu in virtute Spiritus in Galilaeam . Haec autem absque ulla calumnia de dominico no atque eodem, quasi de altero secundum naturam Dei, et hominis disputetur, et neque immutationem recipit, nec augmentum. Siquidem ipse est bonorum omnium plenitudo. 53. Satis abundeque de Prophetae testimonio disputatum est, n
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum. Nam qui blasphema¬
uerit in eum. & impie egerit. sine uie.¬
nia cruciabitͥ. nullo ꝓ eo dũm depre¬
autem in dñm dm̃ peccauerit : quis
orabit ꝓ eoͦ Necñ &e qui filium nega¬
uerit coram hominib. negabitur ab
eo coram patre ce angelis eius. Qͦ quia
nulla uenia in tͥnitatem conceditur
blasphemantib. omni studio & caui¬
tela protudendum ẽ. ut ne in breui
qͥdem partioq sermone. disputantes
labam̃. Quinpotiꝰ siquis hoc uolum̃
legere uoluerit: quesumꝰ. ut mundet
se ab omni oꝑe malo. & cogitationib
pessimis. quo possit illuminato corde
ea intelligere q̃ dicunt᷑: & plenꝰ scĩtate
atq sapientia ignoscere nob̃. ficubi uo¬
luntatem nr̃am non explecit effectus:
& tantummꝰ considerct̃. quamente
quid dictum sit. non quib exp̃sscon
sermonib. Sicut enim pietatis sen¬
sum nob̃ audactẽ tuxtanr̃am consci¬
entiam ulndicamtus : ita qͣntum de
deo loquti ꝑtonet uentistatem rethori¬

Expanded text:
intelligendum. Nam qui blasphemaintelligendum. Nam qui blasphemaverit in eum, et impie egerit, sine venia cruciabitur, nullo pro eo Dominum depreautem in Dominum Deum peccaverit, quis orabit pro eo? Necnon et qui Filium negaverit coram hominibus, negabitur ab eo coram Patre, et Angelis ejus. Ergo quia nulla venia in Trinitatem conceditur blasphemantibus, omni studio et cautela est providendum, 168 ut ne in brevi quidem parvoque sermone de ea disputantes, labamur. Quin potius si quis hoc volumen legere voluerit, quaesumus, ut mundet se ab omni opere malo, et cogitationibus pessimis: quo possit illuminato corde ea intelligere quae dicuntur, et plenus sanctitate atque sapientia, ignoscere nobis, sicubi voluntatem nostram non implevit effectus, et tantummodo consideret qua mente quid dictum sit, non quibus expressum sermonibus. Sicut enim pietatis sensum nobis audaciter juxta nostram conscientiam vindicamus, ita quantum de eo loqui pertinet, venustatem rhetori
Abbreviated transcription (Latin):
dei patͥs: aut ipse filius dei ẽ. et iam ñ
fratrem habeat. Miseri atq miserabi¬
les: ñ sentientes deincorporeis ce inui¬
sibilib tuxta corporum ce uisibilium
disputari non licere naturam. Fratrem
corꝑum nomina funt. & imbecillitatiᷤᷤ
humanȩ uocabtula. Trinitas u : om̃s
pretergreddteͣ nuncupationes. Et qͦti¬
enscunq aliquod de his cadit nomi
dm̃ patrem ẽẽ saluatoris. & filtum ti¬
ngenttum ẽẽ a patre: hoc tm̃modo
debemꝰ sentire quod scͥptum ẽ: & osten¬
so quod sꝑ̃c sẽs increatus sit. conseq̃nt̃
intelligere. quod cuius ñ est creata fuib¬
stantia. recde pat̾ filioq societ̃. Hȩe
tuxta eloquii nr̃i pauꝑtatem in p̃sen¬
di dicta ẽẽ sufficiant: timorem metm
quod de sp̃u scõ loqͥ ausus fum. indi¬
cantia. Quicunq enim in eum blas¬
phemauerit: ñ solum in hoc scło. tie¬
rum etiam in futuro ñ dimitcetur ei
Hec tilla misedia &e uemia res eruabit᷑
e. qui conculcau̾it filium der: ce in

Expanded text:
Dei Patris, aut ipse filius Dei est, et jam non fratrem habeat. Miseri atque miserabiles, non sentientes de incorporeis et invisibilibus, juxta corporalium et visibilium disputari non licere naturam. Fratrem corporum nomina sunt, et imbecillitatis humanae vocabula. Trinitas vero omnes has praetergreditur nuncupationes. Et quotiescumque in aliqua de his cadit: nomiDeum Patrem esse Salvatoris, et Filium generatum esse a Patre, hoc tantummodo debemus sentire quod scriptum est. Et ostenso quod Spiritus sanctus increatus sit, consequenter intelligere, quod cujus non est creata substantia, recte Patri 167 Filioque societur. 63. Haec juxta eloquii nostri paupertatem in praesenti dicta sufficiant: timorem meum, quod de Spiritu sancto loqui ausus sim, indicantia. Quicumque enim in eum blasphemaverit: non solum in hoc saeculo, verum etiam in futuro non dimittetur ei, nec ulla misericordia et venia reservabitur illi qui conculcaverit Filium Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ. ce pͥneiꝑale cordis implet. ñ
ing̾diens in eum &e in sensum eiꝰ. et
udita dicam aditum cordis ñ int̾ienᷤ
siquidem hec potestas soliꝰ t̾nitatis est.¬
s quasi callidus quidam & nequam
humanam malicie affectu trahit. ꝑ
cogitationes & incentiua uitiorum
dolo. & omni malicia scribitur: sa¬
thana patre ciꝰ. hanc e uoluntatem
quasi ex cons uetudine uttiorum ĩ
naturam uertente. Arguens eum
aic. Oplene omni inquitate ce oĩ
dus. omnem in se dolum fuscipiens.¬

Expanded text:
alicujus et principale cordis impleat, non alicujus et principale cordis impleat, non ingrediens in eum et in sensum ejus, atque, ut ita dicam, aditum cordis introiens: siquidem haec potestas solius est Trinitatis: sed quasi callidus quidam et nequam s animam humanam malitiae affectus trahit, per cogitationes et incentiva vitiorum,dolo et malitia, scribitur Satana Patre ejus, hanc ei voluntatem, quasi ex consuetudine vitiorum in naturam vertente. Arguens itaqait: O plene omni iniquitate et omni dus, omnem in se dolum fraudulen
Abbreviated transcription (Latin):
me cum semel deceptꝰ. uoluerit resipiᷤ
rorem. Decebat etam & magnitudouo¬
tuminis exigebat. ut finem accipet ora¬
tio: uerum quia infert se q̃stio adu̾sꝰ
ea q̃ suꝑius disputauimꝰ quamicc̃co
dunc pretermisimꝰ. ne textum sermoniꝰ
trrumꝑet. & int̃ꝑiam p̃dicationem ĩ¬
pia contentio poneret᷑: necessarium
puto ad proposicum responde : & lec¬
toris arbitͥo quid suꝑ his sentiat delin¬
quere. Disputantib gͦ supra. quod
ammam uel intem hominis. nulla
creatura iuxtastibam possit implere.
sententiam soluens: quod creata fciba
que in scripturis sathanas appellat᷑.
ingrediatar in aliquos. & cor guorũ¬
dam implere dicat᷑. Nam ad eum qui
medietatem p̃cii de agro uendito sib
aliud ꝓfitens res eruaret: a petro apło
dictum ẽ. Anania quare impleuit
sathanas cor tuum: Et detuda loqͥ¬
tur ipse saluator: qͦd intrauerit in eũ
sathanas. Ad qͦd postea respondendũ
plecut sathanas cor tuum: respon¬

Expanded text:
me cum semel deceptus noluerit resipiscme cum semel deceptus noluerit resipiscrorem. Decebat etiam, et magnitudo voluminis exigebat, ut finem acciperet oratio. 60. Verum quia infert se quaestio adversus ea quae superius disputavimus: quam idcirco tunc praetermisimus, ne textum sermonis irrumperet, et inter piam praedicationem impia contentio poneretur, necessarium puto ad propositum respondere, et lectoris arbitrio, quid super his sentiat, derelinquere. Disputantibus ergo supra, quod animam vel mentem hominis nulla creatura juxta substantiam possit implere, sententiam solvens, quod creata substantia, quae in Scripturis Satanas appellatur, ingrediatur in aliquos, et cor quorumdam implere dicatur. Nam ad eum qui medietatem pretii de agro vendito sibi, aliud profitens, reservaret, a Petro Apostolo dictum est, Anania, quare implevit Satanas cor tuum ? Et de Juda loquitur ipse Salvator, quod intraverit in eum Satanas. Ad quod postea respondendum plevit Satanas cor tuum? quo
Abbreviated transcription (Latin):
dicantur: tta ea quorum eadem est
natura atq substantia. cum societa
bonꝰ &e cȩt̾a his similia: de ꝗuib pay¬
lo ante ꝑstrinximꝰ. Porro ad hec ne¬
cessario deuoluti fumꝰ. ut quia fre¬
quenter appellatio sp̃e inscripturis
est respsa ditnis. ñ labamur inno¬
mine: s unum quodq scdm locoꝵ
uarietates &e intelligentias accipiamꝰ.
templantes: sophismata. &e fraudulen¬
scm ex hoc uocabulo demonstrari:
cum in p̃sentiarum sp̃e nom̃. uentum
sonet. Necñ in zacharia atidientes
locutum dñm quod iꝑse sit qui creat
sp̃m hominis in eo. estimatier̃t sp̃m
sc̃m. etiam in hoc cpło sig̾cari: ñ ani¬
maduertentes quod animam homi¬
nis aut spm̃ quem tercium in hoĩe
ẽẽ iam diximus. sp̃e appellatio sig̾̃oet.
dictum sit considemtis: ne forte ꝓ igno¬
rantiam inbaratrum incidamꝰ erroriᷤ.
Siqͥdem in aliis reb ex consortio uoca¬
buloꝵ error uemens: confusionem ce
pudorem ei qͥ errauit importat. De

Expanded text:
ita eorum, quorum eadem est natura atque substantia, cum societat et caetera his similia, de quibus paulo ante perstrinximus. 59. Porro ad haec necessario devoluti sumus, ut quia frequenter appellatio Spiritus in Scripturis est respersa divinis, non labamur in nomine, sed unumquodque secundum locorum varietates et intelligentias accipiamus.templantes, sophismata eorum et fraudulensanctum ex hoc vocabulo demonstrari, cum in praesentiarum Spiritus nomen ventum sonet. Necnon in Zacharia audientes locutum Dominum, quod ipse sit qui creat spiritum hominis in eo, existimaverunt Spiritum sanctum etiam in hoc capitulo significari, non animadvertentes quod animam hominis, aut spiritum quem tertium in homine esse jam diximus spiritus appellatio significetumquodque dictum sit, consideremus, ne forte per ignorantiam in barathrum decidamus erroris. Siquidem in aliis rebus ex consortio vocabulorum error eveniens, confusionem et pudorem ei qui erravit importat: de
Abbreviated transcription (Latin):
ratur quipꝑe: de quanta felicitate
ad quantas miserias ꝑuenerint. Et
posuerat in illis sp̃m sc̃m suum ha¬
bttans cum eis: ubi nc̃ ẽ quod habi¬
det: dereliguit eos: quia ipsi prius de¬
reliquertint. & ad iracundiam ꝓuo¬
cauerunt scm̃ isrł. Pofuierat autem
dudum in eis sp̃m sc̃m lecis: cum ad¬
hucboni ẽẽnt. & p̃ceptis eiꝰ oblequi
niterentur. his enim tantumiñ sp̃e sẽs
negligentia suggerente ceꝑint ad ye¬
iora confluere: concitant aduersum

Expanded text:
ratur quippe de quanta felicitate ad quantas miserias pervenerint. Et posuerat in illis Spiritum sanctum suum, habitans cum eis, ubi nunc est? quo abiit? Dereliquit eos, quia ipsi prius dereliquerunt, et ad iracundiam provocaverunt Sanctum Israel. Posuerat autem 156 dudum in eis Spiritum sanctum Deus, cum adhuc boni essent, et praeceptis ejus obsequi niterentur. His enim tamtummodo Spiritus negligentia subrepente coeperint ad pejora confluere, concitant adversum
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Unde &e dr. Et recordatus ẽ die¬
rum scłi. Recordatus enim futuroꝵ
temporum. clausam tanuiam aliqua
eis exparte remittit: ut postquam in¬
trauerit plenitudo gentium. tunc
omnis isrł qu hac fu̾it dignus ap¬
pellatione saluetur. Licet emm in id
temeritatis eruꝑint. ut eum qͥ propt̃
dieb ce tͥb noctib fuerat cõmoratꝰ.
pastorem outũ suarum. Siguidem
ita contexit᷑. Qui edduxit de terra pa¬

Expanded text:
rti. Unde et dicitur, Recordatus est dierti. Unde et dicitur, Recordatus est dierum saeculi. Recordatus enim temporum futurorum, clausam januam aliqua eis ex parte reseravit, ut postquam intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel qui hac fuerit dignus appellatione salvetur. Licet enim in id temeritatis eruperint, ut eum qui propter diebus et tribus noctibus fuerat commoratus: pastorem ovium suarum. Siquidem ita contexitur, Qui eduxit de terra pa
Abbreviated transcription (Latin):
n. Si acitem uolu̾is hoc de u¬
deis intelugere qui crucifixerunt
dñm saluatorem. &e icc̾co exacerba¬
tierunt sp̃m sc̃m. ad quod scͥptum
est. ⁊pse debellauit eos: ad illam in
cunctisq regionibus soli exules pade
in t̾ra uagantur aliena: non urbem
antiquam. ñ sedes ꝓpͥas possidenteᷤ.¬
ce ied quod ꝓpħis. ce faluatori suo fe¬
cerunt. receꝑturt. Quia enim san
pidaueruntq eos qui ad se missi
fuerant: s ad impietatis culm en
egͥssi. dñm saluatorem qui ꝓ cunc̃¬
torum salute descendere dignat᷑
fuerat ad terras. ꝓdidertint & cru¬
eifixerunt: ꝓpterea expulsi sunt ur
debellatos eos a dño intelligere debem:
ñ add breue tempus: s ad omne futu¬
rum scłm. Usq ad consummationẽ
captiu in uiuerfis aberrant natio¬
nib. ñ urbem. ñ regionem ꝓpriam
possidentes. At tam̃ quia naturalit
benignꝰ est & miscricors. in hos quoᷤᷤ
ante debellatierat. tͥbuit loctim pe¬
nitentie: si uelint ad meliora conu̾¬

Expanded text:
. Si autem volueris hoc de Judaeis intelligere, qui crucifixerunt Dominum Salvatorem, et idcirco exacerbaverunt Spiritum sanctum, id quod scriptum est, Ipse debellavit eos, ad illam estcunctisque regionibus soli exsules patriae, in terra vagantur aliena, non urbem antiquam, non sedes proprias possidentes, id quod Prophetis, et Salvatori suo fecerunt, receperunt. Quia enim sangpidaveruntque eos qui ad se missi fuerant, sed ad impietatis culmen egressi, Dominum Salvatorem, qui pro cunctorum salute descendere dignatus fuerat ad terras, prodiderunt et crucifixerunt, propterea expulsi sunt urbdebellatos eos a Domino intelligere debemus, non ad breve tempus, sed ad omne futurum saeculum usque ad consummationem captivi, in universis aberrant nationibus, non urbem, non regionem propriam possidentes. Attamen quia naturaliter benignus est et misericors is qui eos debellaverat, tribuit eis locum poenitentiae, si velint ad meliora conve
Abbreviated transcription (Latin):
sumere exuirgine. ex ip̃solocomani¬
festissime comprobatur: quia ipse ẽ
dext̃a dci. ficut scͥptum est in actibus
apłorum. quod factus sit ex semine
dauid scđm carnem genitus deuir¬
gine: suꝑuemente in eam sp̃tisco ce
uirtate excelsi obumbrande eam: de
quo dauid ꝓpħauit in sp̃a. quod a
mortiis resurgens ascendit in celos¬

Expanded text:
ex virgine, ex ipso loco manifeste comprobatur, quia ipse est dextera Dei, sicut scriptum est in Actibus Apostolorum, quod factus sit ex semine David secundum carnem, genitus de virgine, superveniente in eam Spiritu sancto, et virtute excelsi obumbrante eam. De quo David prophetavit in Spiritu, quod a mortuis resurgens, assumptus sit in coelos
Abbreviated transcription (Latin):
sigeari in sỹu: quis erit homo cutus
cogitationes &e archana. & secreta cor
uelle: ꝑstultum ẽ. Qͦd si arguta nitit᷑
cessabit asserere m̃dactum. Siq̾dem
ita scͥptum ẽ. Qttis enim scit hominẽ:

Expanded text:
 in spiritu, quis erit homo cujus cogitationes, et arcana, et secreta cordvelle perstultum est. 55. Quod si arguta nititurcessabit asserere mendacium. Siquidem ita scriptum est: Quis enim scit hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ambiguitate bonus sp̃e appella¬
tur. Sp̃m tuum bonum dedisti: ut
cos faceres intelligere. Quod autem
pater scĩficet: apłs scribtedicens. Os
autem ꝑacis. scĩficet uos ꝑfectos. Et
saluator ait. Pater scẽ scifica eos int̃ita¬
te. qͥa uerbum daum ueritas ẽ: ꝑsꝑicue
dicens. In me qͥ uerbum titum sum &
ueritas tua: sc̃ifica illos fide & consor¬
diomei. dictus ce alibi bonus ds.Ilemo
bonꝰ: niziunts ds. Suꝑius quoq
ostendunus qm̃ filius scĩficet: patilo
qͥ scĩficat &e qui scificant᷑. ex uno om̃s.
eos qui possunt dicere: factus est no
scĩficatio. Appellatur siquidem sp̃e
patre generatꝰ ẽ: & ideo legimus. Con
ut suꝑius demonstratum ẽ: qñ osten¬
dimus eum pardicipabilem. &e a mul
tis capi posse simul. Et nc̃ in p̃senti
pauli testimonio largitor scĩficatioĩs
ostendit᷑: in eo qͦd ait. Debemꝰ autẽ

Expanded text:
ulla ambiguitate bonus Spiritus appellatur: Spiritum tuum bonum dedisti, ut eos faceres intelligere . Quod autem Pater sanctificet, Apostolus scribit, dicens: Deus autem pacis sanctificet vos perfectos. Et Salvator ait: Pater sancte, sanctifica eos in veritate, quia verbum tuum est veritas . Perspicue dicens: in me qui verbum tuum sum, et veritas tua sanctifica illos fide et consortio mei. Dictus est et alibi bonus Deus: Nemo bonus, nisi unus Deus . Superius quoque ostendimus quoniam Filius sanctificet, Paulo qui sanctificat, et qui sanctificantur, ex uno omnes. eos, qui possunt dicere, Factus est noba, et sanctificatio . Appellatur siquidem et SpPatre generatus est, et de eo legimus, Confut superius jam demonstratum est, quando ostendimus eum participabilem et a multis simul capi posse. Et nunc in praesenti Pauli testimonio largitor sanctificationis ostenditur, in eo quod ait: Debemus autem