comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certare de nomine: Hec gͦ qͥa int̾ nos iã col¬
locuti fueramus. postea quam ad id uentũ
ẽ. ut fidem tuam sic̃ cominemoraui scͥbe¬
res. quãquam in eis u̾bis tuchil uiderẽ nr̃e
fidei ẽẽ contrarium. & ꝓpt̾ea me dicerem ꝑa¬
tum ẽẽ subsc̾bere: quesiui ut dixi utrũ scͥp¬
tura d̃ĩ contineret hoc u̾bum. qđ pat̾ eẽt
ingenitus. Et cum scͥptum eẽ respondioseᷤ in¬
stantius: querebam ut oft̾ndẽs. Tunc unꝰ ex
eis qͥ aderant. quantum intelligi dat᷑ fidei
R espondi. Non dico. & ille. Si gͦ genitꝰ non ẽ in¬
quit: utiq ingenitꝰ ẽ. Cui ego. Uides in quã
posse fieri. ut c̃ de u̾bo qđ in scͥptura dĩ ñ ẽ.
reddatur tamen ratio unde recte dici osten-
si uocabulũ ipsũ ñ ibi mueniebamuᷤ fieri posse.
ut illud inueniamꝰ. cui hoc uocabulũ recte ad¬
hibitum iudicetur. Qͥb dictis qͥd hinc tͥ uidet᷑
attendi ut audirem: & aisti. recte factũ ẽẽ ut in¬

Expanded text:
certare de nomine? Haec ergo quia inter nos iam concertare de nomine? Haec ergo quia inter nos iam conlocuti fueramus, posteaquam ad id uentum est, ut fidem tuam, sicut commemoraui, scriberes, quamquam nihil in eis uerbis uiderem nostrae fidei esse contrarium et propterea me dicerem paratum esse subscribere, quaesiui, ut dixi, utrum scriptura dei contineret hoc uerbum, quod pater esset \'ingenitus\', et, cum scriptum esse respondisses, instantius quaerebam, ut ostenderes. tunc unus ex eis, qui aderant, quantum irespondi: \'Non dico\'. et ille: Si ergo genitus non est\', inquit, \'utique ingenitus est\'. cui ego: \'Vides\'. inquam, \'posse fieri, ut etiam de uerbo, quod in scriptura dei non est, reddatur tamen ratio, unde recte dici ostenda etiamsi uocabulum ipsum non ibi inueniamus, fieri posse, ut illud inueniamus, cui hoc uocabulum recte adhibitum iudicetur\'. Quibus dictis, quid hinc tibi uideretur, adtendi, ut audirem, et aisti recte factum esse, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ absit fuerat ñ parua p̃dicatione lauda¬
tus: exclamando anathematirasti.& arriũ
& eunomium. Tunc continuo flagitasti. ut¬
si qͥdam homo eẽt qͥ hoc uocaret᷑ sicut artiꝰ
⁊ eunomiꝰ. Demde uehement̾ exigebas. ut ħ
ũbum tͥ in scͥpturis ostendemus: & statim
nob̾ communicares. Respondebat᷑ a nobis.
qͥa nos latine loquẽmur: & illud grecũ et̃t
exigendum ut in libris scĩs ostndetur. Tu
contra u̾bum ip̃m crebro repetens. & inuidi¬
ose uentilans atq in conciliis maiorũ nr̃o¬
rum conscͥptum commemorans uehement̾
urgebas. ut ipsum omnino u̾bum qđ est
omousyon in scĩs libris ostendemus. Nobis
&̃ atq ꝙ̃ reuocantib qͥa lingua nr̃a greca ñ
eẽt. pͥus int̾p̃tandum & exponendum ẽẽ qͥd
sit homousion: tẽ demum in diuinis littĩs
reqͥrendum: qͥa & si fortasse nomen ip̃m ñ in¬
ueniret᷑: res ip̃a tamen inueniretur. Qͥd est
enim contentiosius: quam u de re constat.

Expanded text:
 ante fuerat non parua praedicatione laudatus, exclamando anathemasti et Arrium et Eunomium. tum continuo flagitasti, ut etsi quisquam homo esset, qui hoc uocaretur. sicut Arrius et Eunomius. deinde uehementer exigebas, ut hoc uerbum tibi in scripturis ostenderemus, et statim nobis communicares. respondebatur a nobis, quia nos Latine loqueremur et illud Graecum esset, exigendum, ut in libris sanctis ostenderetur. tu contra uerbum ipsum crebro repetens et inuidiose uentilans atque in conciliis maiorum nostrorum conscriptum commemorans uehementer urguebas, ut ipsum omnino uerbum, quod est όμοούσιον, in sanctis libris ostenderemus, nobis etiam atque etiam reuocantibus. quia lingua nostra Graeca non esset, prius interpretandum et exponendum esse. quid sit όμοούσιον, tum demum in diuinis litteris requirendum, quia, etsi fortasse nomen ipsum non inueniretur, res ipsa tamen inueniretur; quid est enim contentiosius quam, ubi de re constat,
Abbreviated transcription (Latin):
Qb auditis. cũ reopondissem ñdum a te
qͥchuam dictum. qđ inee fidĩ repugnaret.
& ido si ea scͥpsisses. me his ꝙ posse subsc̾bere
ad hoc nescio qͦmͦ res ꝑducta ẽ: ut accepta
cartha. ea que ipse dixeras uelles &̃ litteris
tua manu expͥm̃e. Qđ cum mͥ ad legendũ
dedisses: animadũti. minꝰ te scͥpsisse patrẽ.
cũ scͥpsisses dm̃ patrem om̃ĩpotentem inui¬
sibilem. in genitũ. innatũ. Qd ubi cõmemo¬
raui. ñ post multam allegationẽ addidisti
patrem: & incapabilem qͥdem qđ u̾bis dixe¬
ras scͥpto p̾t̾misetas: sed nulla hinc a me fac¬
ta commẽmoratio ẽ. Deinde cũ dixissẽ me
ꝑatum ẽẽ subscͥb̃e. adhuc illa u̾ba &̃ mea
ẽẽ posse. pͥus quesiui ne qđ in mentẽ uenãt
lab̾etur. utrũ alicubi diuinarũ scͥpturarũ

Expanded text:
 auditis cum respondissem nondum a te quicquam dictum, quod meae fidei repugnaret, et ideo, si ea scripsisses, me his etiam posse subscribere, ad hoc nescio quo modo res perducta est, ut accepta charta ea ipsa, quae dixeras, uelles etiam litteris tua manu exprimere. quod cum mihi ad legendum dedisses, animaduerti minus te scripsisse \'patrem\', cum scripsisses deum omnipotentem, inuisibilem, ingenitum, innatum. quod ubi commemoraui, non post multam altercationem addidisti \'patrem\'; et \'incapabilem\' quidem, quod uerbis dixeras, scripto praetermiseras, sed nulla hinc a me facta commemoratio est. Deinde cum dixissem me paratum esse subscribere, adhuc illa uerba etiam mea esse posse, prius quaesiui, ne, quod in mentem uenerat. laberetur, utrum alicubi sc
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia que sunt sine quadã specie ñ intelligun¬
tur. ⁊ iicognoscibilia s̃: sic multomagis sine
filio hoc ẽ sine ratione icognit̃ ẽ ds. Qdenĩ.
An aliqͥndo sine ratione ꝑat̾ alogus fuit:
Quis hoc audeat dicere: Cognoscendũ itaq
ratione dm unũ ex uno. uł unum in uno
simulunũ eẽ qͥa unꝰ ẽ ds: cui necẽẽ ẽ illã mẽẽ
dilectionẽ. quã semꝑ habendã ipsa ratio do¬
cet. uł ds̃ p̃cepit dilectionẽ. uł exhibendã eẽ.

Expanded text:
omnia, quae sunt, sine quadam specie non intellegunomnia, quae sunt, sine quadam specie non intelleguntur et incognFilio, hoc est, sine ratione incognitus est Deus. Quid enim? an aliquando sine ratione Pater alogus fuit? Quis hoc audeat dicere? Cognoscendum itaque ratione Deum unum ex uno, vel unum in uno simul unum esse: quia unus est Deus, cui necesse est illam inesse dilectionem quam semper habendam ipsa ratio docet,
Abbreviated transcription (Latin):
dio rationis ad dm̃. et di ad rationẽ. pat̾s ad fi¬
lium. filii ad patrẽ. pͥncipia sͥ quodãmͦ ⁊ causas
existendi p̃stant. qͥa alt̾m sine alt̾o eẽ ñ potest.
aũ geriñ rationis dm̃ dicam. audi germ̃ r̾onẽ.
quia nec fructus sine radice ẽẽ pot̾. nec radix
quiddã intelligentie de dõ designet᷑. Uiuit enĩ
et ingrano tritici ratio fecundans. qua sterile
ñ sinct᷑ ẽẽ. S it̾um sigranũ tritici ñ ẽẽt: ex qua
quasi in silentio sit filiꝰ qͣndo ꝑ patrem uenit᷑ ad
filium. ut unũ quodãmͦ abscondat᷑. alt̾m de¬
monstret᷑. ut demonstrans se unus demonstret.
ec alt̾um. nec possit unus sciri ut lateat alter.
quia qͥ me uidit inqͥt uidit et patrẽ. et nemo
uenit ad patrẽ nͥ ꝑ me. et nemo uenit ad me
nͥ quem pat̾ attrarerit. arduum uehem̃t̾q
difficile negociũ iniuimꝰ. ut aliqͥd de do ñ in¬
telligentes intelligerem̾. Tam̃ quẽ adinodum

Expanded text:
tio rationis ad Deum, et Dei ad rationem, Patris ad Fitio rationis ad Deum, et Dei ad rationem, Patris ad Filium, Filii ad Patrem, principia sibi quodammodo et causas existendi praestant; quia alterum sine altero esse non potest. autem germen rationis Deum dicamus, an Dei germen rationem, quia nec fructus sine radice esse potest, nec sinequiddam intelligentiae de Deo signetur; vivit enim et in grano tritici ratio fecundans, qua sterile non sinitur esse: sed iterum si granum tritici non esset, ex qua quasi in sifilium, ut unum quodam modo abscondatur, alterum demonstretur, ut demonstrans se unus demonstret et alterum nec possit unus sciri, ut lateat alter, quia: Qui me uidit, inquit, uidit et patrem et: Nemo uenit ad patrem nisi per me et: Nemo uenit ad me, nisi quem pater adtraxerit. arduum uehementerque difficile negotium iniuimus, ut aliquid de deo non intellegentes intellegeremus. tamen quem ad modum
Abbreviated transcription (Latin):
debere. Ratioqͦ ñ erit: nͥd̾s erit. Nichilg̃ ibi
pͥmum et postremũ. Natura gͦ hec diuina simł
quodãmͦ habet et rationẽ et dm̃. Unũ aũ unũ
gn̾at. aut ratiodm̃. aut ds̃ rationẽ. Subiectum
autẽ aut in subiecto forte dicat᷑: ratio et ds̾.
Ds̃ et ratio. unus in uno. Bene autẽ ds̃ generti
rationẽ: quia ratiodinẽẽ demonstrat. Intelli¬
git᷑ autẽ ds a ratione. ut filiꝰ apatre. et ratio ad̾c
ut pat̾ a filio. Nam et ipsa ratio cumdo ds ẽ.
Neq enĩ ds aliqͣndo sine ratione. fuit. aut rato
sine do. Tunc enĩ ẽ ds si ẽ ratio. et tc̃ filius siẽ
pat̾. ut siratio auferat᷑. sicut dictumẽ qd̾ dici
fas ñ ẽ: ne ipse quidẽ ds ẽ. Peiꝰ enĩ rationem ẽ
actus et oꝑatio: ut sit ds̃. Rursus eacłẽ dicamꝰ.¬
Si ratioñ fuit: ds ñ fuit. Ꝙ si d̾s ñẽ: ratio ñ
fuit. Ratio gͦ et d̾s sempit̾na res: ds et ratio
simili mͦ res semptt̃na. Conerio autẽ atq uni¬

Expanded text:
debere; ratio quoque non erit, nisi deus erit. nihil ergo ibi primum et postremum. natura ergo haec diuina simul quodam modo habet et rationem et deum. unum autem unum generat, aut ratio deum aut deus rationem. subiectum autem aut in subiecto forte dicatur ratio et deus. deus et ratio unus in uno. bene autem deus generat rationem, quia ratio deum esse demonstrat. intellegitur autem deus a ratione ut filius a patre et ratio a deo ut pater a filio. nam et ipsa ratio cum deo deus est. neque enim deus aliquando sine ratione fuit aut ratio sine deo. tunc enim est deus, si est ratio, et tunc filius, si est pater, ut, si ratio auferatur, sicut dictum est, quod dici fas non est, ne ipse quidem deus est; per eius enim rationem est actus et oSi ratio non fuit, Deus non fuit; et si Deus non est, ratio non fuit. Ratio ergo et Deus sempiterna res: et Deus et ratio simili modo res sempiterna. Connexio autem atque uni
Abbreviated transcription (Latin):
Eagͦ que sciuit ratio futura eẽ subsecuta fc̃: ut
sit pͥnceps ratio. postea mundi oꝑatio. Iam nc̃
qͣnͣqͣm ratio ostendit. dm̃ eẽ uł neceẽ eẽ ut d̃s
eẽt: quid cui p̃ponemꝰ rationẽ deo. aut ratio¬
nem mundo. an dm̃ rationi. sine qua dm nul
ostendit dmẽẽ rationẽ: et possunt ista coeua et
coȩt̾na eẽ. Si autẽ di ẽ similitudo hec ratio. ostẽ¬
dit rationẽ d̃ĩ eẽ similtt̾: et hoc erit coeuum et
coet̾num. Dm̃ autẽ eẽ. similit̾ fieri ñ posse nͥ eẽt
ds: ipsa ratio ostendit. Que ratio si auferatur.
qd̾ dictu nesas ẽ. ñ erit ds. si ratio ñ ostendirit
necesse ẽẽ dm. Tunc ds̃ ẽ: cum eiꝰ ratio ostendit

Expanded text:
ea ergo, quae sciuit ratio futura esse, subsecuta sunt, ut ea ergo, quae sciuit ratio futura esse, subsecuta sunt, ut sit princeps ratio, postea mundi operatio. iam nunc, quoniam ratio ostendit deum esse uel necesse esse, ut deus esset, quid cui praeponemus? rationem deo, ut rationem mundo, an deum rationi, sine qua deum nuostendit Deum esse rationem, et possunt ista coaeva et coaeterna esse. Si autem Dei est similitudo haec ratio, ostendit rationem Dei esse similiter: et hoc erit coaevum et coaeternum. Deum autem esse similiter fieri non posse, nisi esset Deus, ipsa ratio ostendit: quae ratio si auferatur, quod dictu nefas est, non erit Deus, si ratio non ostenderit necesse esse
Abbreviated transcription (Latin):
me et̾narũ rerũ que intellectu comp̃¬
hendunt᷑. Hanc et̾nam eẽ. et̾nã eẽ debuisse. et̃¬
num illud eẽ qd̾ nec cepit. nec mutat᷑. nec uariat᷑.
ipsa docet atq ostendit ratio. Qm̃ necẽẽ ẽ ẽẽ
eternam: ñ solum qđ et̾ua doceat. ⁊ demonstret:
s multomagis qd ipsa et̾nitas ñ potest ẽẽ sine
ratione. Que arbitroi ñ eẽt ęt̾nitas: si ratio ipsa
et̾na ñ fuisset. Deinde dm̃ ẽẽ uł ẽẽ debuisse. nec
alit̾ fieri deb̾e qm ut ds eẽt: ratio demonstrat.
Que. utiq siue eẽnt. qui hoc scirent siue ñ ẽẽnt.
tam̃ cum et̾nus sit ds. dubitandũ ñ ẽ. et̾nam
cẽ rationẽ. quȩ d̃m eẽ oportuisse intendet. et
ita ut illi se demonstraret eẽ coet̾nã. Sunt autẽ
quedã que ratione cogunt᷑ ut suit: ut ant̾ior sit
ratio. et effectus post̾ĩor eiꝰ rei quã fut᷑am eẽ ostendit.
ratio. ut u̾bi gr̃a. cum mundꝰ factus ẽ. ratio ha¬
buit ut fieret mundꝰ. Prior gͦ ratio qͣm mundus.

Expanded text:
rum quae intellectu comprehenduntur: hanc aeternam esse, aeternam esse debuisse; aeternum illud esse quod nec coepit, nec mutatur, nec variatur, ipsa docet atque ostendit ratio: quam necesse est esse aeternam, non solum quod aeterna doceat et demonstret, sed multo magis quod ipsa aeternitas non potest esse sine ratione; quae, arbitror, non esset aeternitas, si ratio ipsa aeterna non fuisset. deinde deum esse uel esse debuisse nec aliter fieri debere, quam ut deus esset, ratio ipsa demonstrat. quae utique, siue essent, qui hoc scirent, siue non essent, tamen, cum aeternus sit deus, dubitandum non est aeternam esse rationem, quae deum esse oportuisse intenderet, ita autem ut illi se demonstraret esse coaeternam. Sunt autem quaedam, quae ratione coguntur ut sint, ut anterior sit ratio et effectus posterior eius rei, quam futuram esse ostendit ratio, ut uerbi gratia, cum mundus factus est, ratio habuit, ut fieret mundus. prior est ergo ratio, quam mundus est.
Abbreviated transcription (Latin):
notus c̃. quam notatus. Iam tu ei cognitus: quã
ꝓbatus. Opto itaq sapientiȩ floribus pasci. & ui¬
ui fontis haustib irrigari. Presta cupienti: qđ
utriq prosit. Podest enim seminudi roboris ue¬
lamen genitale uiri dari:. si meruerit tuis sensim
fluentis augeri. Itaq humilitatis meç p̃sentiã
spondeo. ñ tam stilo quam uodo: si ucnerabili¬
tatis tuş scripta pro iussu relegero. Uiuna de
clementia tueatur annis unumeris dñe uene¬
paruo sermone meauit: An minus apta siuis.
sperauit corda fluentis: Cum paceat mens oĩs
aquis spectetq loquacem. Religionis opem
gratos dat sensib ymbres. Expectat quos ple¬
na fides xp̃i de stipite pendens. Augustinus¬

Expanded text:
notus est quam notatus, tam tu ei cognitus quam notus est quam notatus, tam tu ei cognitus quam probatus. opto itaque sapientiae floribus pasci et uiui fontis haustibus inrigari. praesta cupienti, quod utrique prosit. potest enim seminudi roboris uelamen genitale uiridari, si meruerit tuis sensim fluentis augeri. itaque humilitatis meae praesentiam spondeo non tam stilo quam uoto, si uenerabilitatis tuae scripta pro uisu relegero. diuina te clementia tueatur annis innumeris, domine ueneparuo sermone meauit? an minus apta suis sperauit corda fluentis? cum pateat mens omnis aquis spectetque loquacem religionis opem, gratos dat sensibus imbres, expectat quos plena fides Christi de stipite pendens. CCLXI
Abbreviated transcription (Latin):
plicent. Quid autem cum eis agendum sic. di
soluere inaures timent. & corpus xp̃i cum signo
diaboli acciꝑe ñtiment: De ordinando autem
qui in parte donati baptizatus ẽ. auctor tibi eẽ
ñ possum. Aliud ẽ enim facere si cogaris. aliud
p̃dicabili ac nimium suspiciendo.
om̃iq iaudum genere ꝓsequendo patͥ
augustino. audax indño salutem:
habeo grãm bcatitudini tuȩ. quod libenter mei
sumpseris temptamenta sermonis. Gunc enim
bone fidei filus datur audacia: cum pac̃ni fontis
ymbrib fuerit inrorata. Puocaui itaq te dulcis
antistes. ñ ut p̃largi pectoris pusillum libamen
acciꝑem: s ut ingens diuicis ubertim fium̃ hau¬
rirem. Thesaurum sapientiȩ desideraui. s minus
accepi quam uolui. licet minus ñ debet dici mu¬
nus quod oraculum legis contulerit augustinꝰ
sacrator iusticis: instaurator sp̃italis głȩ. dispen¬
sator salutis ȩccrnȩ. Tam tibi mundanus orbis

Expanded text:
plicent. quid autem cura eis agendum sit. si plicent. quid autem cura eis agendum sit. si soluere inaures timent et corpus Christi cum signo diaboli accipere non timent? De ordinando autem, qui in parte Donati baptizatus est, auctor tibi esse non possum: aliud est enim facere. si cogaris, aliud aedicabili ac nimium suspiciendo, omnique laudum genere prosequendo patri AUGUSTINO, AUDAX, in Domino salutem. Habeo gratiam Beatitudini tusumpseris temptamenta sermonis; tunc enim bonae fidei filiis datur audacia. cum paterni fontis imbribus fuerit inrorata. prouocaui itaque, dulcis antistes, non ut praelargi pectoris pusillum libamen acciperem, sed ut ingens diuitis ubertim flumem haurirem. thesaurum sapientiae desideraui, sed minus accepi, quam uolui, licet minus non debet dici sed munus. quod oraculum legis contulerit Augustinus, sacrator iustitiae, instaurator spiritalis gloriae, dispensator salutis aeternae. tam tibi mundanus orbis
Abbreviated transcription (Latin):
solis ꝑmittende s̃ femine ornari scłm ueniam ñ
scłm imꝑium. Nam ucrus ornatus maxime xp̃i¬
anorum & xp̃ianarum ñ tandum nullus fucus m̃¬
dax. uerum ne auri quidem uestisq pompa. s
mores boni sunt. Execranda autem supersticio
ligaturarum. in quib etiam inaures uirorum
in summis ex una parte auriculis suspensȩ depu¬
tantur. ñ ad placendum hominib sed ad seriuien¬
dumdemonib adhibentur. Quis autem possit
speciales nefariarum suꝑsticionum ꝓhibitiones
in scripturis inuenire. cum generalit᷑ apls dicat.
nolo uos socios fieri demomorũ: & iterum. quȩ
consonantia xp̃i adbelial: Nisi forte quia be¬
lial nominauit & generalem societatem demo¬
niorum ñ ꝓhibuit. licet xp̃ianis scĩficare nepdo¬
no: quia nichil propriȩ de neptuno uecitum
legimus. Moueantur interim miseri. ut si ob¬
temperaie nolunt preceptis salubriorib. saltẽ
sacrilegia sua ñ defendant. ne maiore se scelere ĩ¬

Expanded text:
solis permittendae sunt feminae ornari secundum ueniam non solis permittendae sunt feminae ornari secundum ueniam non secundum imperium. nam uerus ornatus maxime Christianorum et Christianarum non tantum nullus fucus mendax uerum ne auri quidem uestisque pompa sed mores boni sunt. Execranda autem superstitio ligaturarum, in quibus etiam inaures uirorum in summis ex una parte auriculis suspensae deputantur: non ad placendum hominibus sed ad seruiendum daemonibus adhibentur. quis autem possit speciales nefariarum superstitionum prohibitiones in scripturis inuenire, cum generaliter apostolus dicat: Nolo uos socios fieri daemoniorum et iterum: Quae enim consonantia Christi ad Belial? nisi forte, quia Belial nominauit et generalem societatem daemoniorum prohibuit, licet Christianis sacrificare Neptuno, quia nihil proprie de Neptuno uetitum legimus. moneantur interim miseri, ut, si obtemperare nolunt praeceptis salubrioribus. saltem sacrilegia sua non defendant, ne maiore se scelere im
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo & uenerabili fr̃i
re consacerdoti possidio & qui decum
sunt frĩbus. augustinus & qui mecũ
sunt frẽs in dño salutẽ. Magis quid
agas cum cis qui obtemptrare nolunt cogitan¬
dum ẽ. quã quẽ admodum eis ostendas ñlic̾e
quod faciunt. S nunc epła scĩtatis cuȩ & occu¬
patissimum me repꝑit & celerrimus bauili reditꝰ
neq rescribere tibi. neq ad ea quȩ consuliusti ita
ut oportet respondere ꝑmisit. N olotam̃ de orna¬
mentis auri uel uestis p̃properam habeas in ꝓhi¬
bendo sencentiam: nisi ineos qui neq comugati
neq coniugari cupientes cogitare debent quomͣ
placcant deo. Illi audem cogitant quȩ s̃ mundi
quom plactant uel uiri uxorib uel mulieres ma-¬
ritis. nisi quod capillos nudare feminas quas cẽ
caput uelare apłs iubet. nec maritatas decet. Fu¬
cari autem figmentis quo uel rubicundior uel
candidior appaitat. adulterina fallacia ẽ. quañ
dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi. quibꝰ

Expanded text:
OMINO DILECTISSIMO ET VENERABILI FRATRI ET CONSACERDOTI POSSIDIO ET QVI TECUM SUNT FRATRIBUS AUGUSTINUS ET QVI MECUM SUNT FRATRES IN DOMINO SALUTEM. Magis, quid agas cum eis, qui obtemperare nolunt, cogitandum est, quam quem ad modum eis ostendas non licere, quod faciunt. sed nunc epistula sanctitatis tuae et occupatissimum me repperit et celerrimus baiuli reditus neque non rescribere tibi neque ad ea, quae consuluisti, ita, ut oportet, respondere permisit. nolo tamen de ornamentis auri uel uestis praeproperam habeas in prohibendo sententiam nisi eos, qui neque coniugati neque coniugari cupientes cogitare debent. quo modo placeant deo. illi autem cogitant, quae sunt mundi, quo modo placeant uel uiri uxoribus uel mulieres maritis, nisi quod capillos nudare feminas, quas etiam caput uelare apostolus iubet, nec maritatas decet; fucari autem pigmentis, quo uel rubicundior uel candidior appareat, adulterina fallacia est, qua non dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
consentit habitare cumuiro fideli. uit ñ dimit¬
tat ipxorem Similit̃ et upor fidelis uitũ: sicumea
consenserit habitare. Qd si infidelis inqͥt discedit:
soror in huiꝰmodi: id ẽ si infidelis noluerit ẽẽ cũ
coniuge fideli. hic agnoscat fidelis suã lib̾tatem.
ne ita se subiectum deputet seruituti. ut ipsam di¬
mittat fidem. ne coniugẽ amittat infidelẽ. Hoc
ꝓponitur ista conditio. ut xp̃m dimittat sieos
habere secum desidat. Hoc gͣ et de domo atq agͥs
hoc et de his reb quȩ iuix pecuniario possident᷑:
hoc loco accipiendum ẽ. Simul enĩ eciam de his
ñ ait quicũq uendidit ꝓpt̾ me quecũq licitũ ẽ
uendere. s quicumq dimiserit. fierienĩ pot̾. ut
dicat᷑ xp̃iano ab aliqua potestate. aut. xp̃ianus ñ
eris. aut si in hoc ꝑmanere uolueris: domũ posses¬
sionesq ñ habebis. Tunc uͦ etiam illi diuites qͥ in
sins diuitus sic statuerant ꝑmanere. ut ex earum

Expanded text:
consentit habitare cum viro fideli, vir non dimitconsentit habitare cum viro fideli, vir non dimittat uxorem. Similiter et uxor fidelis virum, si cum consenserit. quod si infidelis, inquit, discedit,soror in huius modi, id est si infidelis noluerit esse cum coniuge fideli, hic agnoscat fidelis suam libertatem, ne ita se subiectum deputet seruituti, ut ipsam dimittat fidem, ne coniugem amittat infidelem. Hoc proponitur ista condicio, ut Christum dimittat, si illos secum habere desiderat. hoc ergo et de domo atque agris, hoc et de his rebus, quae iure pecuniario possidentur, hoc loco accipiendum est. simul enim etiam de his non ait: Quicumque uendiderit propter me, quae utique licitum est uendere, sed: Quicumque dimiserit. fieri enim potest, ut dicatur Christiano ab aliqua potestate: Aut Christianus non eris aut, si in hoc permanere uolueris. domum possessionesque non habebis. tum uero etiam illi diuites, qui in suis diuitiis sic statuerant permanere, ut ex earum
Abbreviated transcription (Latin):
dñi seruis. Nam quomͦ hec agi possunt. sine do¬
mor et sine aliquare familiari: An hoc eos mo¬
uet qd̾ ait dñs. quicũq dimiserit om̃iasua ꝓptet
me. accipiet in hoc scło centuplũ: et in fut᷑o uitã
ȩt̾nam possidebit: Aliud ẽ dimiserit: aliud ẽ uen¬
didit. Nam et in his quȩ dimittenda mandauit.
etiam uxor cominemorata ẽ. quam nullis humani
legib licet uendẽ: xp̃i autẽ legib nec dimittere. ex¬
cepta causa fornicationis. Quid sͥ gͦ uolunt ista pre¬
occurrit aliqͣndo necessitatis articulus. uͥ aut ipon
dimtitat᷑ aut xp̃c. Ut alia omiitam si ipsi uxori ma¬
ritus displicuerit xp̃ianꝰ. eiq pposuerit. aut ase di¬
uortium aut axp̃o: hic ille quid eligat nͥ xp̃m. et di¬
xp̃ianis p̃cepit dñs. ne qͥsqm̃ dimitat uxorẽ excepta
fornicationis causa Ubi autẽ quelibet exeis ꝑsona
infideli ẽ: consilium apłi attendat᷑. ut si infidelis

Expanded text:
domini seruis; nam quo modo haec agi possunt sine dodomini seruis; nam quo modo haec agi possunt sine domo et sine aliqua re familiari? An hoc eos mouet, quod ait dominus: Quicumque dimiserit omnia sua propter me, accipiet in hoc saeculo centuplum et in futuro uitam aeternam possidebit? aliud est \'dimiserit\' aliud \'uendiderit\'; nam in his, quae dimittenda mandauit, etiam uxor commemorata est, quam nullis humanis legibus licet uendere, Christi autem legibus nec dimittere excepta causa fornicationis. quid sibi ergo uolunt ista praeincurrit aliquando necessitatis articulus. ubi aut uxor dimittatur aut Christus, ut alia omittam, si ipsi uxori maritus displicuerit Christianus eique proposuerit aut a se diuortium aut a Christo? hic ille quid eligat nisi Christum et diinus praecepit ne quisquam dimittat uxorem, excepta causa fornicationis. Ubi autem quaelibet ex eis persona infidelis est, consilium Apostoli attendatur: Ut si infidelis
Abbreviated transcription (Latin):
facile ẽ. Hoc quippe illis et apłs dicit. cũ timore et
tremore ur̃am ipsoꝵ salutẽ oꝑamini. Ds̃ est
enim quioꝑatur in uob̃: et uelle et oꝑari ꝓ bona uo¬
luntate. Certe ideo se dicunt de suis reb uendendis
ꝑfectionis a dño suscepisse consiliũ ut sequantur
dñm: qm̃ illic additum ẽ. et ueni sequere me. Cur
gͦ in his bonis quȩ faciunt de sua tm̃ uoluntate p̃¬
sumunt: nec audiunt dñm quem sequi sedicunt.
rum. ut uendant om̃ia que possident. et ea precia
distribuendo indigentib faciant qđ sequit᷑. facile
tͥbuant. comunicent. thesauritent sͥ fundam̃tum
bonum in futurũ. et alit̾ eos in regnũ celoꝵ. int̾re
posse ñ credit: fallit gͦ eos quoꝵ domos tam dili¬
gent̾ doctrine sanitate cõponit. ammonens et
p̃cipiens quales se p̃bere. debeant uxores uiris. uiri
uxorib filii parentib parentes filus. serui dñis.

Expanded text:
facile est. hoc quippe illis et apostolus dicit: Cum timore et facile est. hoc quippe illis et apostolus dicit: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; deus enim est, qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate. certe ideo se dicunt de suis rebus uendendis perfectionis a domino suscepisse consilium, ut sequantur dominum, quoniam illic additum est: Et ueni, sequere me. cur ergo in his bonis, quae faciunt, de sua tantum uoluntate praesumunt nec audiunt dominum, quem sequi se dicunt,rum\', ut uendant omnia, quae possident, et ea pretia distribuendo indigentibus faciant, quod sequitur: Facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum. et aliter eos in regnum caelorum intrare posse non credit, fallit ergo eos: quorum domos tam diligenter doctrinae sanitate componit admonens et praecipiens, quales se praebere debeant uxores uiris, uiri uxoribus, filii parentibus, parentes filiis, serui dominis,
Abbreviated transcription (Latin):
qui głant᷑ in diuitiis suis: caueant ipsi in sua uir¬
tute confid̾e. Simul enim utriq rep̃hendunt᷑ in
psalmo: qͥ confidunt in uirtute sua:⁊ qͥ in abundas¬
tia diuitiarum suarũ głant᷑. Audiant itaq diuites
qd̾ hominib impossibile c̃. d̃o facile ẽ. et siue ma¬
nentes in diuitiis suis. atq: ex eis bona oꝑa facientes.
siue illis uenditis. et ꝑ indigentias pauꝑum distri¬
butis. intrent in regnũ cȩloꝵ: gr̃e di tͥbuant ñ ꝓpͥis
uirib bonum siuim. Qd̃ enim hominib impossibile
ẽ: ñ hominib s dõ facile ẽ. Audiant hoc et isti:
et si iam sua omnia uł uendidunt et pauꝑib tri¬
buerunt. uł adhuc id agunt atq disponunt:⁊ hoc
modo p̃parant intrare in regnum celoꝵ: ñ hoc łͥbu¬
ant uirtuti sus. s cidemgr̃e diuine. Qđenim hõibꝰ
impossibile ẽ. ñ ipsis. quia et ipsi homines sc̃: s do

Expanded text:
qui gloriantur in diuitiis suis, caueant ipsi in sua uirqui gloriantur in diuitiis suis, caueant ipsi in sua uirtute confidere; simul enim utrique reprehenduntur in psalmo, qui confidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur. audiant itaque diuites: Quod hominibus inpossibile est, deo facile est et, siue manentes in diuitiis suis atque ex eis bona opera facientes siue illis uenditis et per indigentias pauperum distributis intrent in regnum caelorum, gratiae dei tribuant non propriis uiribus bonum suum. quod enim hominibus inpossibile est, non hominibus sed deo facile est. audiant hoc et isti et, si iam sua omnia uel uendiderunt et pauperibus tribuerunt uel adhuc id agunt atque disponunt et hoc modo praeparant intrare in regnum caelorum, non hoc tribuant uirtuti suae sed eidem gratiae diuinae. quod enim hominibus inpossibile est, non ipsis, quia et ipsi homines sunt, sed deo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ in consequentib etiam ipsum dñm audiunt di¬
centem disciplis. ꝓ miseria diuitũ contͥstatis: qd ho¬
minib impossibile ẽ. deo facile ẽ: S ideo inqͥunt
hoc dictum ẽ. quia futurũ erat. ut audito eũngłio
diuites uendito patͥmonio erogatoq pauꝑib do¬
minum sequerent᷑. et intrarent in regnum celoꝵ:
atq ita fieret qđ difficile uidebat᷑. ñ ut manentes in¬
in diuitiis suis p̃cepta apłica custodiendo. id ẽ. nĩ
suꝑbe sapiendo. neq sꝑando inincerto diuitiarum.
s in deo uiuo. benefaciendo. facile tͥbuendo. et com¬
implerent. Hec si dicunt: scio quippe cos illa dicere.
ñ attendunt pͥmitus quẽad modũ dñs contͣ eorum
dogina suam gr̃am p̃dicauit. Nonenĩ ait qd̾ impos¬
s qđ hominib impossibile ẽ. deo facile ẽ: ostendeis
qͣndoista recte fiunt. ñ fieri hominis potentia. sed
dĩgr̃a. Hoc gͦ attendant istr: et si rep̃hendunt eos.

Expanded text:
non in consequentibus etiam ipsum dominum audiunt dinon in consequentibus etiam ipsum dominum audiunt dicentem discipulis pro miseria diuitum contristatis: Quod hominibus inpossibile est, deo facile est? Sed ideo, inquiunt, hoc dictum est, quia futurum erat, ut audito euangelio diuites uendito patrimonio erogatoque pauperibus dominum sequerentur et intrarent in regnum caelorum atque ita fieret, quod difficile uidebatur, non ut manentes in diuitiis suis praecepta apostoli custodiendo, id est non superbe sapiendo neque sperando in incerto diuitiarum sed in deo uiuo bene faciendo, facile tribuendo et comimplerent. Haec si dicunt — scio quippe illos ea dicere —, non adtendunt primitus, quem ad modum dominus contra eorum dognquit, inpossibile est, deo facile est ostendens, quando ista recte fiunt, non fieri hominis potentia sed dei gratia. hoc ergo adtendant isti et, si reprehendunt eos,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib bonis. facile tͥbuant. cõmunicent: chesauriae Ns
sibi fundam̃tum bonũ infuturũ. ut app̃hendant
uerã uitã. Dequa et illi adolescenti dictũ ẽ. siuis ue¬
nire ad uitã. Puto qd̾ ista p̃cipiens diuites instrue¬
bat. ñ fallebat apłs. qui ñ ait p̃cipe diuitibꝰ huius
mundi uendant omnia quȩ habent. denit pauꝑib
diuitiarũ. Ista den suꝑbia diuitẽ illũ qͥ iacentẽ
ante ianuã suã. contẽpnebat pauꝑem iustũri ista
spes inincerto diuitiarũ quase ꝓpt̾ purpurã et bys¬
sum et epulas splendidas beatum putabat: ñ ipse
diuitie ꝑduxerunt ad infermi torm̃ta. Anforte qͥa
dñs adiuuxit et dixit. am̃ dico uob̃ difficile diues
celoꝵ. ideoputant istidiuitẽ etiã si faciat ista quȩ
diuitib p̃cipienda scͥpsit apłs in regnũ celorum ñ¬
quitur: an isti nesciunt qͥd loquunt᷑: Qͥd horũ cre¬
dat eligat xp̃ianus. Puto nos meliꝰ credẽ istos nes¬
cire qͥd loqui: qͣm paulũcontͣ dñm loqͥ. Deinde cur

Expanded text:
le tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam, de qua et illi adulescenti dictum est: Si uis uenire ad uitam. puto, quod ista praecipiens diuites instruebat, non fallebat apostolus, qui non ait: Praecipe diuitibus huius mundi, uendant omnia, quae habent. dent pauperibus iuitiarum. ista superbia diuitem illum, qui iacentem ante ianuam suam contemnebat pauperem iustum, et ista spes in incerto diuitiarum, qua se propter purpuram et byssum et epulas splendidas beatum putabat, non ipsae diuitiae perduxerunt ad inferna tormenta. An forte, quia dominus adiunxit et dixit: Amen dico uobis; difficile diues caelorum, ideo putant isti diuitem, etiamsi faciat ista, quae diuitibus praecipienda scripsit apostolus, in regnum caelorum inquitur, an isti nesciunt, quid loquitur? quid horum credat, eligat Christianus. puto melius nos credere istos nescire, quid loqui, quam Paulum contra dominum loqui. deinde cur
Abbreviated transcription (Latin):
incorde conscͥpta qua suggerit᷑ ne aliquid faciat
quisq alt̾i qd̾̃ patripse nonuult: scd̾m hanc le¬
gem p̃uaricatores sunt om̃s etiã qui legẽ ꝑ moy¬
sendatam ñ acceꝑunt. De quib in psalmocanit᷑.
carunt: ẜ tam̃ nͥ aliquã p̃uaricassent. ñ appella¬
rent᷑ p̃uaricatores. Ubienim lex ñ ẽ: nec p̃uarica¬
tio. Preuaricatagͦ lege quȩ in paradisodata est.
nascit᷑ homoexadam. cũ lege peccati et mortis.
de quadicit. uideo aliam legem in m̃bris meis re¬
pugnantẽ legi m̃tis meȩ. et captiuum me ducen¬
teinin legẽ peccati. quȩ ẽ in m̃bris meis. Que tam̃
nͥ mala postea consuetudine roboret᷑. faciliꝰ uinci
ẽ inusurationis animȩ rationalis in etate ho¬
minis iamratione utentis: p̃uaricatores fiunt õs
peccoes t̾re. P reuaricatauͦ lege etiam illa q̃ data
est ꝑ moysen: multo ampliꝰ abundat delictum.
Si enĩdata eẽt quȩ poss: uiuificare: omnino ex loge

Expanded text:
in corde conscripta, qua suggeritur, ne mali aliquid faciat in corde conscripta, qua suggeritur, ne mali aliquid faciat quisque alteri, quod pati ipse non uult, secundum hanc legem praeuaricatores sunt omnes, etiam qui legem per Moysen datam non acceperunt, de quibus in psalmo canitur: carunt; sed tamen, nisi aliquam prentur praevaricatores: Ubi enim lex non est, nec praevaricatio. Praevaricata ergo lege quae in paradiso data est, nascitur homo ex Adam cum lege peccati et mortis, de qua dicitur: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis. quae tamen nisi mala postea consuetudine roboretur, facilius uincest in usu rationis animae rationalis in aetate hominis iam ratione utentis, praeuaricatores fiunt omnes peccatores terrae. praeuaricata uero lege etiam illa, quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. si enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
tiat᷑. et tempore ueteris testam̃ti uelabat᷑. que
tempore noui testam̃ti reuelat᷑: ideo eiꝰ sac̃m̃ta
uariata sunt. ut alia eẽnt in ueteri testam̃to. alia
innouo. cum fides uariañ sit s unasit. qͥa sic̃ in
adam om̃s moriunt᷑. sic et in xp̃o om̃s uiuificabun¬
tur. Qd uͦ illis u̾bis quȩ tractabamꝰ adiungit et
dicit. lex autẽ subintrauit ut abundaret delictũ:
iam ñ ꝑtinet ad illud delictum qđ trahit᷑ ex adc̃¬
uo de quo suꝑus dicebã. mors regnauit ꝑ unũ.
Legem quippe siue naturalẽ intelligamꝰ q̃ meorũ
apparet etatib qui iam ratione uti possunt. siue
conscͥptam que data ẽ ꝑ moysen. quia nec ipsa
tis. quȩ tracta ẽ ex adã: s magis addidit. p̃ua¬
ricationis augmĩta ubiemĩ her ñ ẽ ait idẽ apłs.
nec p̃uaricatio: ꝓinde qͣm lexẽ. etiã in ratione ho¬
minis. qui iam utitur arbitͥo ub̃tatis naturalit̾

Expanded text:
tiatur, et tempore ueteris testamenti uelabatur, quae tiatur, et tempore ueteris testamenti uelabatur, quae tempore noui testamenti reuelatur, ideo eius sacramenta uariata sunt, ut alia essent in uetere testamento alia in nouo, cum fides ipsa uaria non sit et uera sit, quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Quod uero illis uerbis, quae tractabamus, adiungit et dicit: Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum, iam non pertinet ad illud delictum, quod trahitur ex Adam, de quo superius dicebat: Mors regnauit per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae data est per Moysen, quia nec ipsa tis, quae tracta est ex Adam, sed magis addidit praeuaricationis augmenta; ubi enim lex non est, ait idem apostolus, nec praeuaricatio. proinde quoniam lex est etiam in ratione hominis, qui iam utitur arbitrio libertatis, naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
bari. Sententia quippe ista destrui ñ pot̃: de qua et
alibidicit. ꝑ unum hoĩem mors: et ꝑ unũ hominẽ
resurrectio mortuoꝵ. Sicut enĩ in adã om̃s moriun¬
tur: ita et in xp̃o om̃s uruificabunt᷑. Utiq resur
rectionẽ dicit iustoꝵs. ubi ẽ uita et̾na: ñ resurrectio¬
neminiquoꝵ. ubi mors erit ȩt̾na. Ideo ait uiuifi¬
cabuntur: qͥa illi damnabunt᷑. Hinc et in uet̾ib
sacram̃tis curcũcisio paruuloꝵ. octauodie fieri pre
cepta ẽ: qͣm xp̃c in quo fit delicti carnalis expolia¬
dio. quam significat cucumcisio. die dominico re¬
surrexit. qui post septimã sabbati octauus ẽ. Hec
gͥ fices: etiam antiquoꝵs iustoꝵ fuit. Unde et apłs
dicit. Habentes autẽ eundẽ sp̃m fidi ꝓpt̾ qd̃ scrip¬
tumẽ. credidi ꝓpt̾ qd̾ locutus sũ: et nos credimus
ꝓpt̾ qđ et loquimur. Nondiceret eundẽ sp̃m fidi.
nisi admonens etiã antiquos iustos ipsũ habuis
futura p̃nuntiabat᷑. quȩ iam facta nob̾ ad nun¬

Expanded text:
berari. Sententia quippe ista destrui non potest, de qua et alibi dicit per unum hominem mors, et per unum hominem resurrectio mortuorum: sicut in Adam omnes moriunturectionem dicit iustorum, ubi est uita aeterna, non resurrectionem iniquorum, ubi mors aeterna erit; ideo ait uiuificabuntur\', quia illi damnabuntur. hinc et in ueteribus sacramentis circumcisio paruulorum octauo die fieri praecepta est, quoniam Christus, in quo fit delicti carnalis expoliatio, quam significat circumcisio, die dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octauus est. haec ergo fides etiam antiquorum iustorum fuit. unde et apostolus dicit: Habentes autem eundem spiritum est: Credidi, propter quod locutus sum, et nos credimus, propter quod et loquimur. non diceret \'eundem spiritum fidei nisi admonens etiam antiquos iustos ipsum habuissfutura praenuntiabatur, quae iam facta nobis adnun
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmeis nocuerat ille generatis. E ñ sicut ꝑ unũ pec¬
catum: ita et donũ. Nam iudiciũ quidẽ ex uno in
condempnationẽ: gr̃a autẽ ex multis delictis in iusti¬
ficationẽ. Nonsolum inquit in hoc ñ equalis ẽ for¬
ma. quia ille temporalit̾ nocuit eis qͦs in ȩternũ
xp̃credemit: uerũetiam quia illiuno delicto posteri
nͥ a xp̃o redimant᷑. t̃dunt᷑ in condẽpnationẽ : xp̃i
autẽ redemptio etiãmulta delicta dissoluit. q̃ illi
quẽadmodum illi dicunt ꝓpt̾ea ista cõmemorasset
apłs. ut intelligeremꝰ ad primũ hõĩem pec̃ores iło
ꝑtinere. qͥa ñ delictũ ex illo nascendo trimꝰ. sed eum
imitando peccauimꝰ: diabolum potiꝰ poneret. qͥa et
pͥmus peccauit. ec de qͦ nullã substantie ꝓpaginem
traxit gen̾humanũ. s eum sola imitatio subsecuta

Expanded text:
ratis, quam eis nocuerat ille generatis. Et non sicut per unum pecratis, quam eis nocuerat ille generatis. Et non sicut per unum peccatum, ita et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. non solum in hoc, inquit, non aequalis est 15 forma, quia ille temporaliter nocuit eis, quos in aeternum Christus redemit, uerum etiam quia illius uno delicto posteri, nisi a Christo redimantur, traduntur in condemnationem, Christi autem redemptio etiam multa delicta dissoluit, quae illi quem ad modum illi dicunt, propterea ista commemorasset apostolus, ut intellegeremus ad primum hominem peccatores ideo pertinere, quia non delictum ex illo nascendo traximus, sed eum imitando peccamus, diabolum potius poneret, qui et prior peccauit et de quo nullam substantiae propaginem traxit genus humanum, sed eum sola imitatio subsecuta
Abbreviated transcription (Latin):
quł ditimꝰ. Qđ uͦ acunrit de adam. qui ẽ forma fu¬
turi: neq hoc uno intelligit᷑ mͦ. Aut enim forma
xp̃i a contrario ẽ: ut quẽ admodũ in illo om̃s mo¬
riunt᷑. sic et in xp̃o onĩs iuuificent᷑: et quomͦ ꝑ ipsiꝰ
inobedientiã peccateres constituti sc̃ multi: sic et
ꝑ xp̃i obedientiã iusticonstituant᷑ multi: aut for¬
mam futuri eumdixit qđ ipse inflxcerit formã mortis
posteris sus. Ille tam̃ ẽ melior intellectus. ut a contra¬
rio forma ẽẽ credat᷑: q̃m multum comm̃dat apłs. Deniq
ne omnino exequo in hac forma eadẽ contraria pensa
rent᷑: achungit et dicit. S ñ sic̃ delictũ. ita ⁊donatio.
Si enimobuniꝰ delictũ multi mortuist̾. multomagis
gra cłi et donum ingr̃a uniꝰ hominis iħu xp̃i in mul¬
tos abundabit: ut intelligat᷑ ñ in magis multis. cũ
iniqui magis multi sunt qui dãpnabunt᷑: sed magis

Expanded text:
quod diximus. Quod uero adiunxit de Adam: Qui est forma fuquod diximus. Quod uero adiunxit de Adam: Qui est forma futuri, neque hoc uno modo intellegitur. aut enim forma Christi a contrario est, ut, quem ad modum in illo omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificentur einobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi, aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen est melior intellectus, ut econtrario forma esse credatur, quam multum commendat Apostolus. Denique ne omnino ex aequo in hac forma eadem corentur, adjungit et dicit, Sed non sicut delictum, ita et donatio: si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit: ut intelligatur, non in magis multos, cum iniqui magis multi sint qui damnabuntur; sed magis
Abbreviated transcription (Latin):
intim it. aĩamuͦ ad penam ñ trabit. Ubi uoluit
regnum mortis intelligi. ut anima renouata ꝑ gr̃am.
iam ñ mori atͣ ingchenna: idẽ auitadiñ alienẽt᷑
ñ separet᷑. Temporalis autẽ mors corporis. etiam in
his qͥ xp̃i morte redimunt᷑. relinquit᷑ int̾im ad exer¬
citationem fidi. et agonẽ p̃sentis luctaminis: in qͦ
et martyres certauert̾. Absumet᷑ uͦ et ipsa in reno¬
uatione. corꝑis: qͣm resur rectio pollicet᷑. Ibi enim pe
mit regnum. ne suoꝵ aĩas ad penas tartari t᷑hat.
Nnulli sane codices ñ habent incos qͥ ñ peccauer̃t:
s. in eos qui peccauerunt in similitudinẽ p̃uaricati¬
onis adȩ. Quib quidẽ u̾bis: nullomͦ sensꝰ iste aufer¬
tur. Scd̾m hoc quippt intelligunt᷑ peccasse. in simi¬
litudinẽ p̃uaricationis ade. scłm qd̾ sup̃dictũ ẽ.
in quo om̃s peccauert᷑. S tam̃ greci codices unde in
latinum scriptura tͣnslata ẽ. illud plures habet

Expanded text:
interimit, animam uero ad poenas non trahit, ubi uoluit interimit, animam uero ad poenas non trahit, ubi uoluit regnum mortis intellegi, ut anima renouata per gratiam iam non moriatur in gehenna, id est a uita dei non alienetur, non separetur, temporalis autem mors corporis etiam in his, qui Christi morte redimuntur, relinquatur interim ad exercitationem fidei et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certauerunt, absumatur uero et ipsa in renouatione corporis, quam resurrectio pollicetur. ibi enim penmit regnum, ne suorum animas ad poenas tartari pertrahat. nonnulli sane codices non habent in eos, qui non peccauerunt\', sed in eos, qui peccauerunt in similitudinem praeuaricationis Ade in similitudinem praeuaricationis Adae, secundum quod supra dictum est: In quo omnes peccauerunt. sed tamen Graeci codices, unde in Latinum scriptura translata est, illud plures habent,
Abbreviated transcription (Latin):
ade. Iste ẽ enim melior intellectus horum u̾boꝵ. ut cũ
dixisset regnauit mors in eos qui ñ peccauerunt: qͣsi
nos moueret quare regnauerit in eos qͥ ñ peccauerunt.
addidit insimilitudinẽ p̃uaricationis adȩ. idẽ. qͥa
inerat in eoꝵ m̃bris similitudo p̃uaricationis ade.
Potest et sic intelligi. Regnauit mors ab adã usq ad
moysen: et in eos qui ñ insimilitudinẽ p̃uaricatio¬
nis ade peccauerunt: quia in semet ipsis cũ iam nati
ẽẽnt. nec ratione adhuc uterent᷑. qua ille utebatur
qͣndo peccauit. nec p̃ceptũ accepissent qđ ille t̃nsg̾̃ssꝰ
ẽ: s solouicio originali tenerent᷑ obstricti. ꝑ qd̾ eos
regnum mortis traheret ad condẽpnationẽ. Quod
regnũ mortis in eis tantũ ñ ẽ. qui xp̃i gr̃a renati ad
eius ꝑtinent regnum. q̃m mors temporalis. qͣmuis
et de ipsaᷤ originali peccato ꝓpagata sit: corpus ineis

Expanded text:
Adae. iste enim est melior intellectus horum uerborum, ut. cum Adae. iste enim est melior intellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt, quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, adderet: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potest et sic intellegi: Regnauit mors ab Adam usque ad Moysen et in eos, qui non in similitudinem praeuaricationis Adae peccauerunt, quia in semet ipsis, cum iam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccauit, nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est, sed solo originali uitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. quod regnum mortis in eis tantum non est, qui Christi gratia renati ad eius pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamuis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis
Abbreviated transcription (Latin):
mors: et ita in om̃s homines ꝑtransiit. in quo om̃s
peccauerunt. Sic̃ ab illo uno homine. sic ab eodẽ
peccato infantes immnunes eẽ ñ possunt: nͥ ab eius
reatu ꝑ xp̃i baptisiũ resoluantur. Usq enĩ ad le¬
gem pecc̃m fuit in mundo. Non qͥa deinceps in ne¬
mine. fuit hoc dictum ẽ: s qͥa ñ pot̾at ꝑ litderam
legis auferri. qͦd solo pot̾at sp̃u gratiȩ. Ne qͥsqͣmg
fidens de uirib ñ dico uoluntatis s potiꝰ uanitatis
sue putaret libo legem potuss sufficere arbito et
xp̃igram derideret: ideo ait apłs. Usq enĩ ad legẽ
erat. qua arguente demonstraretur. siue lex ratio¬
nis in paruulo. siue lex litt̾e in ppło. S regnauit in¬
qͥt mors ab adãusq ad moysen. qͥa nec lex ꝑmoysen
data potuit regnum mortis auferre. ꝙ sola abstulit xͥ¬
nauit gͦ et in eos qui ñ peccauerunt. S cur regnaue¬
rit ostendit: cum ait. in similitudinẽ p̃uaricationis

Expanded text:
mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. sicut ab illo uno homine sic ab eodem peccato infantes immunes esse non possunt, nisi ab eius reatu per Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere et Christi gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem batur\', quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Cnauit ergo et in eos, qui non peccauerunt. sed cur regnauerit, ostendit, cum ait: In similitudinem praeuaricationis
Abbreviated transcription (Latin):
imeum libum arbitͥum: nͥquia lib̾tas sine gr̃a ñ
ẽ lib̾tas s contumacia: Cumg dixisset apłs. lex
subintrauit ut abundaret. delictũ. ubi autẽ abun¬
dauit. delictum suꝑabundauit et grã: secutus ad
nuixit. et quẽadmodũ regnauit pecc̃m in morte.
uit pecc̃m in morte. ñ ait ꝑ unum hominẽ. aut
ꝑ pͥmum hominẽ. aut ꝑ adam: quia iam dixerat
lex subintrauit ut abundaret delictũ. Que abun¬
dantia delicti. ñ ꝑtinet ad pͥmi hõis ꝓpaginem.s
ad conu̾sationis humane p̃uaricationẽ: que illi
uni delicto quo solo obstricti tenent̾es infantes. iã
inmaiorib etatib ex abundantia iniqͥtatis adie¬
cta ẽ.S qm̃ hoc totum etiam qđ ñ ꝑtinet ad illiꝰ
uniꝰ delicti originẽ. tam̃ idonea ẽ soluere gr̃a sal¬
uatoris: ideo cum dixisset. sic et gr̃a regnet ꝑ iu
strum. Nulliꝰ itaq argũtationes. cont hec apłica
u̾ba plate. impediant paruulos ad salutem: que
debemꝰ: quanto ipsi ꝑse loqui ñ possunt. ꝑ unũ

Expanded text:
'meum liberum arbitrium\', nisi quia libertas sine dei gratia non est libertas sed contumacia? Cum ergo dixisset apostolus: Lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundaunobis, ut quemadmodum regnavit peccatum in morte, uit peccatum in morte, non ait \'per unum hominem\' aut \'per primum hominem\' aut <per Adam\\ quia iam dixerat: Lex subintrauit, ut abundaret delictum, quae abundantia delicti non pertinet ad primi hominis propaginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adiecta est. sed quoniam hoc totum. etiam quod non pertinet ad illius unius delicti originem, tamen idonea est soluere gratia saluatoris, ideo, cum dixisset: Sic et gratia regnet perstrum. Nullius itaque argumentationes contra haec apostolica uerba prolatae impediant paruulos ad salutem, quaedebemus, quanto ipsi pro se loqui non possunt. per unum
Abbreviated transcription (Latin):
potius cauendȩ sunt lingue inimicoꝵ: de quib tan¬
qͣm iaculis ad int̾ficiendos infirmos maior ille. uttt᷑
inimicꝰ. S absit ut de tali anima sꝑemus aliud qͣm
qđ timor di inspirat. et tanta que in illa ẽ excellentia
scĩtatis hortatur. Ego autẽ quã dicis etiã phibere de¬
buisse fateor. ñ potui sic saꝑe ut tanto uł tumultu
uł offensione magis eũti uellem eccłam cui seruio:
qͣm id qđ a tali iuiro nob̃ offerebat᷑ acciꝑe. Epła sc̃i¬

Expanded text:
potius cauendae sunt linguae inimicorum, de quibus tampotius cauendae sunt linguae inimicorum, de quibus tamquam iaculis ad interficiendos infirmos maior ille utitur inimicus. sed absit, ut de tali anima speremus aliud, quam quod dei timor inspirat et tanta, quae in illa est, excellentia sanctitatis hortatur. ego autem, quem dicis etiam prohibere debuisse, fateor, non potui sic sapere, ut tanto uel tumultu uel offensione magis euerti uellem ecclesiam, cui seruio, quam id, quod a tali uiro nobis offerebatur, accipere. C