comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ optanda: ⁊ om̃ib postulationũ nr̃arũ
p̃cib expetenda: ut qui serui di fuimus.
simus ⁊ amici. In exhortandis itaq ac
parandis fr̃ib nr̃is. ⁊ uirtutis ac fidei
firmitate. ad p̃coniũ dñicȩ confessionis
atq ad p̃lium ꝑsecutiõis ⁊ passioĩs armandiᷤ:
Primo in loco dicendũ est idola deos
sion esse quȩ homo sibi faciat: neq enim
quȩ fiunt. factore suo ⁊ fabricatore maio¬
ra sunt: aut ꝓtegere ⁊ seruare quẽquam
possunt quȩ ipsa de templis suis ꝑeunt
nisi ab homine seruentur: sed nec elem̃ta
colenda esse uice deoꝵ. quȩ homini scđm
dispositionẽ ⁊ p̃ceptũ dei seruiunt.i.
Destructis idolis. ⁊ elem̃toꝵ ratione mon¬
strata: ostendendũ dm̃ solũ colendũ ẽe. iii
Gunc addendũ. quȩ cõminatio dei sit
adu̾sus eos qui idolis sacͥficant. iiii
Preterea docendum: non facile igno¬
scere deum idolatrid.u

Expanded text:
et optanda et omnibus postulationum nostrarum et optanda et omnibus postulationum nostrarum precibus expetenda, ut qui serui Dei fuimus simus et amici. In exhortandis itaque ac parandis fratribus nostris et uirtutis ac fidei firmitate ad praeconium dominicae confessionis adque ad proelium persecutionis et passionis armandis primo in loco dicendum est: I. Idola deos non esse quae homo sibi faciat — neque enim quae fiunt factore suo et fabricatore maiora sunt, aut protegere et seruare quemquam possunt quae ipsa de templis suis pereunt, nisi ab homine seruentur — sed nec elementa colenda esse quae homini secundum dispositionem et praeceptum Dei seruiunt. II. Destructis idolis et elementorum ratione monstrata ostendendum Deum solum colendum esse. \' III. Tunc addendum quae comminatio Dei sit aduersus eos qui idolis sacrificant. IIII. Praeterea docendum non facile ignoscere Deum idololatris. V.
Abbreviated transcription (Latin):
monis humani subtrahendad: ponenda
illa sola quȩ ds loquitur: quib seruos suoᷤ
ad martyriũ hortatur. Precepta ipsa diui¬
na. uelur arma pugnantib suggerenda
sunt. Illa sint militaris tubȩ hortam̃ta:
illa pugnantib classica. Inde aures erigan¬
tur. inde instruant᷑ m̃tes: inde ⁊ animȩ
⁊ corporis uires ad omnẽ passionis tole¬
rantiam roborentur. Nos tancũ qui dño
ꝑmittente pͥmũ baptisma credentib dedi¬
mus. ad aliud quoq singulos p̃paremus:
insinuantes ⁊ docentes hoc ẽe baptisma in
gr̃a maius: in potestate sublimius: in
honore p̃ciosius: baptisma in quo angłi
baptizant : baptisma in quo ds ⁊ xp̃c eius
exultant: baptisma post qͦd nemo iã pec-¬
cat: baptisma qͦd fidei nr̃e increm̃ta con¬
sũmat: baptisma qͦd nos de mundo rece¬
dentes statim deo copulat. In aquȩ baptis¬
mo accipitur peccatoꝵ remissa: in san¬
guinis. corona uirtutũ Amplectenda res

Expanded text:
monis humani subtrahendas, ponenda monis humani subtrahendas, ponenda illa sola quae Deus loquitur, quibus seruos suos ad martyrium Christus hortatur. praecepta ipsa diuina uelut arma pugnantibus suggerenda sunt. illa sint militaris tubae hortamenta, illa pugnantibus classica. inde aures erigantur, inde instruantur mentes, inde et animi et corporis uires ad omnem passionis tolerantiam roborentur. nos tantum qui Domino permittente primum baptisma credentibus dedimus ad aliud quoque singulos praeparemus insinuantes et docentes hoc esse baptisma in gratia maius, in potestate sublimius, in honore pretiosius, baptisma in quo angeli baptizant, baptisma in quo Deus et Christus eius exultant, baptisma post quod nemo iam peccat, baptisma quod fidei nostrae incrementa consummat, baptisma quod nos de mundo recedentes statim Deo copulat. in aquae baptismo accipiuntur peccatorum remissa, in sanguinis corona uirtutum. amplectenda res est
Abbreviated transcription (Latin):
sueram. diuinȩ lectionis auctoritate soli¬
darem. ut ñ tam tractatũ meũ uidear tͥ
misisse. quã maderiã tractantibus p̃buis¬
se. Quȩ res: in usũ singulis ꝓficit utili¬
tate maiore. Nam si confectã ⁊ paratam
lam tiestem darem. uestis eẽt mea qua
alius uteretur ⁊ ⁊ forsitan ñ pro habitu¬
dine staturȩ ⁊ corporis. resd alteri facta.
minꝰ congruens haberetur. Nunc uͦ de
agno ꝑ quẽ redempti ac uiuificati sumꝰ.
lanam ipsam ⁊ purpurã misi ÷ quã cũ
acceꝑis. tunicã tibi ꝓ uoluntate conficies.
⁊ plus in domestica tua atq in ꝓpͥa ue¬
ste letaberis: accet̾is quoq ut conficere
⁊ ipsi ꝓ arbito suo possint. qͦd misimus
exhibebis: ut uetere illa nuditate con-¬
tecta: ꝑferant om̃s indum̃ta xp̃i. cȩlestis
in exhortatione tam necessaria que mar¬
tyres faciat: amputandas ẽẽ uerboꝵ nr̃o¬
rũ moras ⁊ tarditates. atq ambages ser-¬

Expanded text:
sueram diuinae lectionis auctoritate solisueram diuinae lectionis auctoritate solidarem, ut non tam tractatum meum uidear tibi misisse quam materiam tractantibus praebuisse. quae res in usum singulis proficit utilitate maiore. nam si confectam et paratam iam uestem darem, uestis esset mea qua alius uteretur et forsitan non pro habitudine staturae et corporis res alteri facta minus congruens haberetur: nunc uero de agno per quem redempti ac uiuificati sumus lanam ipsam et purpuram misi, quam cum acceperis tunicam tibi pro uoluntate conficies et plus ut in domestica tua adque in propria ueste laetaberis et ceteris quoque, ut conficere et ipsi pro arbitrio suo possint, quod misimus exhibebis, ut uetere illa nuditate contecta perferant omnes indumenta Christi caelestis in exhortatione tam necessaria quae martyras faciat amputandas esse uerborum nostrorum moras et tardidates adque ambages ser
Abbreviated transcription (Latin):
lum. qui ñ exercitatus in campo prius
fuerit: aut qui agonisticam coronã querit
adipisci. in stadio coronabit᷑. nisi usum ⁊
ꝑitiam uiriũ ante medicetur. Adu̾sarius
uetus est ⁊ hostis antiquus: cũ quo p̃liũ
geruus. Sex milia annoꝵ iam pene
cõplentur: ex quo hominẽ diabolus im¬
pugnat. Omnia genera temptandi. ⁊ ar-¬
tes atq insidias deiciendi: usu ipso ue¬
tustatis didicit. Si imparatũ inuenerit
xp̃i militem. si rudem. si non sollicitum.
ac toto corde uigilantẽ. circũuenit nesci¬
um: fallit incautũ. decipit imꝑitum.
Si uͦ quis dñica p̃cepta custodiens. ⁊ for¬
titer xp̃i uestigiis adherens contra eũ ste¬
terit ÷ uincatur necesse ẽ: quia xp̃c que
confitem᷑ inuictus est. Ne ne in longum
dientem uel legentẽ stili latioris copia
fatigarem ⁊ cõpendiũ feci: ut ꝓposits ti¬
tulis. qͦs quis ⁊ nosse debeat ⁊ tenere.ca¬
pitula dñica subnecterem ⁊ ⁊ id qͦd ꝓpo¬

Expanded text:
lum qui non exercitatus in campo prius lum qui non exercitatus in campo prius fuerit, aut qui agonisticam coronam quaerit adipisci in stadio coronabitur, nisi usum et peritiam uirium ante meditetur. aduersarius uetus est et hostis antiquus cum quo proelium gerimus. sex milia annorum iam paene conplentur, ex quo hominem diabolus inpugnat. omnia genera temptandi et artes adque insidias deiciendi usu ipso uetustatis edidicit. si inparatum inuenerit Christi militem, si rudem, si non sollicito ac toto corde uigilantem, circumuenit nescium, fallit incautum, decipit inperitum. si uero quis dominica praecepta custodiens et fortiter Christo adhaerens contra eum steterit, uincatur necesse est, quia Christus quem confitemur inuictus est. Ac ne in longum dientem uel legentem stili latioris copia fatigarem, conpendium feci, ut propositis titulis quos quis et nosse debeat et tenere capitula dominica subnecterem et id quod propo
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ pondus incũbit.
⁊ in fine atq in consũ¬
matione mundi antixp̃i tempꝰ infestum
appropinquare iam cȩpit:ad p̃parandas
⁊ corroborandas fr̃m m̃tes de diuinis
scͥpturis hortam̃ta cõponerem: quib mi¬
lites xp̃i ad spiritale ⁊ celeste certam̃ ani¬
marem. Obtemꝑandum fuit desid̃io tuo
tam necessario: ut quantũ sufficit medio¬
critas nr̃a. auxilio diuinȩ inspirationis
instructa. quasi arma ac munim̃ta que¬
dam pugnaturis fr̃ib de p̃ceptis dñicis
ꝓmerentur. Parũ est enĩ quod dei plebẽ
classico nr̃ȩr uocis erigimꝰ: nisi creden¬
dum fidem ⁊ dicatam deo deuotamq
uirtutẽ diuina lectione firmemꝰ. Quod
aut̃ẽ potius aut maius curȩ nr̃e ac solli¬
citudini congruit. quã cõmissũ nobis di¬
uinitus ppłm. ⁊ exercitũ in castris celesti¬
bus constitutũ. adu̾sus diaboli tela ac ia¬
cula. exhortationib assiduis p̃parare:
Neq enĩ idoneus potest ẽẽ miles ad bel¬

Expanded text:
tionum pondus incumbit et in fine adque in consummatione mundi antichristi tempus infestum adpropinquare iam coepit, ad praeparandas et corroborandas fratrum mentes de diuinis scripturis hortamenta conponerem quibus milites Christi ad spiritale et caeleste certamen animarem. obtemperandum fuit desiderio tuo tam necessario, ut quantum sufficit mediocritas nostra auxilio diuinae inspirationis instructa quasi arma ac munimenta quaedam pugnaturis fratribus de praeceptis dominicis promerentur. parum est enim quod Dei plebem classico nostrae uocis erigimus, nisi credentium fidem et dicatam Deo deuotamque uirtutem diuina lectione firmemus. Quid autem potius aut maiae curae nostrae ac sollicitudini congruit quam commissum nobis diuinitus populum et exercitum in castris caelestibus constitutum aduersus diaboli tela et iacula exhortationibus adsiduis praeparare? neque enim idoneus potest esse miles ad bel
Abbreviated transcription (Latin):
miscetur. Hic dñs d̾s nr̃. hic xp̃c est:
qui mediator duoꝵ. hominẽ induit
quẽ ꝑducat ad patrem. Quod homo ẽ.
esse xp̃c uoluit: ut ⁊ homo possit ẽẽ qͦd
xp̃c est. Sciebant ⁊ iudei xp̃m esse uen¬
turum: nã hoc illis semꝑ ꝓpħis monen¬
tibus annuntiabat᷑. S significato dupli¬
ci eius aduentu. uno qui exercitio ⁊ exem¬
plo hominis fungeretur. alt̾o qui dm̃ uͤ
sateretur : ñ intelligendo primũ aduentũ
qui in passione p̃cessit occultus: unum
tantũ credunt qui erit in potestate ma¬
nifestus. Quod autẽ hoc iudeoꝵ ppłs
intelligere ñ potuit: delictoꝵ meritũ
fuit. Sic erant sapiendiȩ ⁊ indelligentiȩ
cecitate multati: ut qui uita indigni es

Expanded text:
miscetur. hic Deus noster, hic Christus est, miscetur. hic Deus noster, hic Christus est, qui mediator duorum hominem induit, quem perducat ad patrem. quod homo est, esse Christus uoluit, ut et homo possit esse quod Christus est. Sciebant et Iudaei Christum esse uenturum: nam hic illis semper prophetis monentibus adnuntiabatur. sed significato duplici eius aduentu, uno qui exercitio et exemplo hominis fungeretur, altero qui Deum fateretur, non intellegendo primum aduentum, quod in passione praecessit occultus, unum tantum credunt qui erit in potestate manifestus. quod autem hoc Iudaeorum populus intellegere non potuit, delictorum meritum fuit: sic erant sapientiae et intellegentiae caecitate multati, ut qui uita indigni es
Abbreviated transcription (Latin):
diuina p̃cepta contẽpnunt: datam sibi
grãm ꝑdiderunt. Quã uͦ fuerit illis
ꝓfana uita. que contract̾a sit uiolate re¬
ligionis offensa. ipsi quoq destantur ⁊¬
qui ⁊ si uoce taceant: exitu confidentur.
Disꝑsi ⁊ palabundi uagantur: soli ⁊ celi
sui ꝓfugi. ꝑ hospicia aliena iact̾antur.
Hecnon ds̃ ante p̃dixerat fore. ut uergen¬
te scło ⁊ mundi fine iam ꝓximo. ex om̃i
gente ⁊ ppło ⁊ loco cultores sibi allegeret
multo fidelioris ⁊ melioris obsequii: qui
indulgentiã de diuinis munerib hauri¬
rent: qͣm acceptã iudei cũ tempore religi¬
onis ꝑdidissent. Huius gͥ gr̃ȩ disciplinȩq
arbiter ⁊ magister. sermo ⁊ filius dd̃i mit¬
ditur: qui ꝑ ꝓphas om̃s retro illumina¬
tor ⁊ doctor humani generis p̃dicabat᷑.
Hic est uirtus dei: hic ratio. Hic sapien¬
tia eiꝰ ⁊ gła. Hic in uirginẽ ds illabitur:
carne sp̃u scõ induitur: ds cũ homine

Expanded text:
divina praecepta contemnunt, datam sibi divina praecepta contemnunt, datam sibi gratiam perdiderunt. Quam vero fuerit illis profana vita, quae contracta sit violatae religionis offensa, ipsi quoque testantur qui, etsi voce tacent, exitu confitentur. Dispersi et palabundi vagantur; soli et coeli sui profugi, per hospitia aliena jactantur. XI. Necnon Deus ante praedixerat fore ut, vergente saeculo et mundi fine jam proximo, ex omni gente et populo et loco cultores sibi allegeret Deus multo fideliores et melioris obsequii 228 qui indulgentiam de divinis muneribus haurirent, quam acceptam, Judaei contemptis religionibus, perdidissent. Hujus igitur gratiae disciplinaeque arbiter et magister Sermo et Filius Dei mittitur, qui per Prophetas omnes retro illuminator et doctor humani generis praedicabatur. hic est uirtus Dei, hic ratio, hic sapientia eius et gloria: hic in uirginem delabitur, carnem Spiritus sanctus induitur, Deus cum homine
Abbreviated transcription (Latin):
dus:Cum homo ladius maneat : intra
unã ediculam uim tantȩ maiestatis in¬
cludat: In nr̃a dedicandus ẽ mente:
in nr̃o consecrandus ẽ pectore. Nec nom̃
dei queras: ds nom̃ est illi. Illic uocabu¬
lis opus est: ubi ꝓpriis appellationum
insignib multicudo dirimenda ẽ. Deo
qui solus est: di uocabulũ totum est.
Ergo unus ẽ: ⁊ ubiq totus diffusus ẽ.
Nam ⁊ uulgus in multis dm̃ naturalit̃
conficetur: cũ mens ⁊ aĩa ui sui auctoris
⁊ pͥncipis ammonetur. Dici frequenter
audimus. o ds̃ : ⁊ d̾s uidet ⁊ ⁊ deo cõmen¬
ds dederit. Atq hec est sũma delicti: nol¬
nerit: sic est ordo. sic ratio. Iudeis pͥmitꝰ
fuit apud dm̃ gr̃a. Sic olim iusti erant:
sic maiores eoꝵ religionib obȩdiebant¬
Inde illis ⁊ regni sublimitas floruit:
⁊ generis magnitudo ꝓuenit. Sed illi
negligentes ⁊ indisciplinati. ⁊ suꝑbi post¬
modum facti. ⁊ fiducia patrũ inflati: dũ

Expanded text:
dus? et cum homo latius maneat, intra dus? et cum homo latius maneat, intra unam aediculam vim tantae majestatis includam? In nostra dedicandus est mente, in nostro consecrandus est pectore. Nec nomen Deo quaeras: Deus nomen est illi. Illic vocabulis opus est ubi propriis appellationum insignibus multitudo dirimenda est: Deo, qui solus est, Dei vocabulum totum est. Ergo unus est, et ubique totus diffusus est. Nam et vulgus in multis Deum naturaliter confitetur, cum mens et anima sui auctoris et principis admonetur. Dici frequenter audimus, o Deus, et Deus videt, et Deo commenDeus dederit. Atque haec est summa delicti, nolnerit, sic est ordo, sic est ratio. Judaeis primum erat apud Deum gratia. Sic olim justi erant, sic majores eorum religionibus obediebantInde illis et regni sublimitas floruit, et generis magnitudo provenit. Sed illi negligentes et indisciplinati et superbi postmodum facti, et fiducia patrum inflati, dum
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ teneat potestatẽ. Ed diumũ imꝑiũ:
etiam de terris mutuem᷑ exemplum.
Quando unqͣm regni societas. aut cũ
fide cepit⁊ aut sine cruore desiit: Sic
thebanoꝵ germanitas rupta: ⁊ ꝑmaneis
rogis dissidentib etiam in morte discor¬
dia. Et romanos geminos unũ ñ capit
regnũ: qͦs unũ uteri cȩpit hospicium.
Pompeius ⁊ cesar affines fuerunt: nec
tam̃ necessitudinis fȩdus in emula po¬
testate denuerunt. Nec tu de homine mi¬
reris: cũ in hoc om̃is natura consentiat.
Hex unus est apibus:⁊ dux unus in gre¬
gibus: ⁊ in arm̃tis rector unꝰ. Multoma¬
gis mundi unus ẽ rector: qui uniuersa
quecũq sunt u̾bo iubet. ratione dispen¬
sat. uircute consũmat. Hic nec uideri po¬
test. uisu clarior: nec cõprehendi. acc̾u
purior: nec estimari.sensu maior. Et
ideo sic dm̃ digne estimamꝰ: dũ mnestima¬
bilem dicimus. Quod uͦ templũ habe¬
re possit ds : cuius templũ totus ẽ mun¬

Expanded text:
nem teneat potestatem. Ad divinum imperium nem teneat potestatem. Ad divinum imperium etiam de terris mutuemur exemplum. Quando umquam regni societas aut cum fide coepit, aut sine cruore desiit? Sic Thebanorum germanitas rupta, et permanens rogis dissidentibus etiam in morte discordia. Et Romanos geminos unum non capit regnum, quos unum uteri cedit hospitium. Pompeius et Caesar affines fuerunt, nec tamen necessitudinis foedus in aemula potestate tenuerunt. Nec hoc tu de homine mireris, cum in hoc omnis natura consentiat. Rex unus est apibus, et dux unus in gregibus, et in armentis rector unus: multo magis mundi unus est rector, qui universa quaecumque sunt verbo jubet, ratione dispensat, virtute consummat. IX. Hic nec videri potest, visu clarior est; nec comprehendi, tactu purior est; nec aestimari, sensu major est: et ideo sic eum digne aestimamus dum inaestimabilem dicimus. Quod vero templum habere possit Deus, cujus templum totus est mun
Abbreviated transcription (Latin):
de illis medela: cũ illoꝵ cessat cultoꝵ in¬
iuria. Nec aliud his studiũ est qͣm a dõ
homines auocare. ⁊ ad suꝑstitionẽ sui ab
intellectu uere religionis auertere⁊ cum
sint ipsi penales.querere sͥ ad penã co¬
mites: qͦs ad crim̃ suũ fecerint errore
participes. Hi tam̃ adiurati ꝑ dm̃ uerũ.
nobis statim cedunt ⁊ fatentur: ⁊ de ob¬
sessis corporib exire coguntur. Uideas
illos nr̃a uoce ⁊ oratione maiestatis oc¬
culte flagris cedi⁊ igni torreriz incre¬
mendo pene ꝓpagantis excendi: eiulare
gemere. dep̃cari: unde ueniant ⁊qͣndo
discedant. ipsis etiam qͥ se colunt audiendi¬
bus confiteri: ⁊ uel exiliunt statim uel
cuanescunt gradatim: ꝓut fides pacien¬
tis adiuuat. aut gr̃a curantis as pirat.
Hinc uulgus in odium nr̃i nominis
cogunt. ut nos odisse incipiant homines
andeqͣm nosse ÷ ne cognitos aut imitari
tas podest habere consortem: cũ sola om¬

Expanded text:
de illis medela cum illorum cessat inde illis medela cum illorum cessat injuria; nec aliud illis studium est quam a Deo homines avocare et ad superstitionem sui ab intellectu verae religionis avertere, et cum sint ipsi poenales, quaerere sibi ad poenam comites quos ad crimen suum fecerint errore participes. Hi tamen, adjurati per Deum verum a nobis, statim cedunt et fatentur et de obsessis corporibus exire coguntur. Videas illos nostra voce et operatione majestatis occultae flagris caedi, igne torreri, incremento poenae propagantis extendi, ejulare, gemere, deprecari, unde veniant et quando discedant, ipsis etiam qui se colunt audientibus confiteri; et vel exsiliunt statim, vel evanescunt gradatim, prout fides patientis adjuvat aut gratia curantis aspirat. Hinc vulgus in odium nostri nominis cogunt, ut nos odisse incipiant homines antequam nosse, ne cognitos aut imitari tas potest habere consortem, cum sola om
Abbreviated transcription (Latin):
cra potentatus. Quoꝵ tam̃ p̃cipuus
demostenes formã ueri dei negat con¬
spici posse: ⁊ angelos ueros sedi eiꝰ dicit
assistere. In qͦd ⁊ plato pari ratione con¬
sentit: ⁊ unũ dm̃ seruans cetos angelos
uł demonas dicit. Hermes quoq tri¬
megistus unũ dm̃ loquit᷑: eumq incõ¬
prehensibilem atq inestimabilem con¬
fitecur. Hi gͦ sp̃s sub statuis atq imagi¬
nibus consecratis delitescunt: hi afflatu
suo uatum pec̾tora inspirant ⁊ extorum
fibras animant: aurum uolatus gub̃nanł:
sortes regunt : oracula efficiunt: falsa lie¬
ris semꝑ inuoluunt: nã ⁊ fallunt᷑ ⁊ fallt̃:
uitam turbant : somnos inquietant.
Irrepentes etiam sp̃s in corporib occulta
m̃tis t̾rent: mẽbra distorquent ⁊ ualitu
dinem frangunt. morbos lacessunt. ut
ad cultũ su cogant: ut nidore altariũ
⁊ rogis pecoꝵ saginati. remissis que con¬
strinxerant curasse uideantur. Hec est

Expanded text:
cra potentatus: quorum tamen praecipuus cra potentatus: quorum tamen praecipuus Ostanes et formam ueri Dei negat conspici posse et angelos ueros sedi eius dicit adsistere. in quo et Plato pari ratione consentit et unum Deum seruans ceteros angelos uel daemonas dicit. Hermes quoque Trismegistus unum Deum loquitur eumque inconprehensibilem adque inaestimabilem confitetur. Hi ergo spiritus sub statuis adque imaginibus consecratis delitescunt, hi adflatu suo uatum pectora inspirant, extorum fibras animant, auium uolatus gubernant, sortes regunt, oracula efficiunt, falsa ueris semper inuoluunt, nam et falluntur et fallunt, uitam turbant, somnos inquietant, inrepentes etiam spiritus in corporibus occulte mentes terrent, membra distorquent, ualitdinem frangunt, morbos lacessunt, ut ad cultum sui cogant, ut, nidore altarium et rogis pecorum saginati, remissis quae 227 constrinxerant curasse videantur. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
suffragio sceleris cõmendatio dignitatis.
Non ergo de religionib scĩs nec de au-¬
spiciis aut auguruis romana regna cre¬
uerunt: s acceptũ dempꝰ cerco sine custo¬
diunt. Cet̾um ⁊ regulus auspicia serua¬
uut. ⁊ captus est: ⁊ mancinus religionẽ
tenuit.⁊ sub iugũ missus ẽ: ⁊ paulus¬
nas cȩsus est. Gaius cesar ne ante bru¬
mam in africam nauigia tͣnsmitceret.
nentib spreuit: eo facilius ⁊ nauigauit
⁊ uicit. Horũ autẽ om̃iũ ratio est illa
quȩ fallit ⁊ decipit: ⁊ p̃stigiis cecantib
ueritadem stultã ⁊ ꝓdigũ uulgus inducit.
Sp̃s sunt insinceri ⁊ uagi: qui postea¬
qͣm t̾renis uicus immersi sunt. ⁊ auigo¬
re celesti treno contagio recesserunt: ñ
desinunt ꝑditi ꝑdere:⁊ deprauati erro¬
rem prauitatis infundere. Nos ⁊ poede
demonas norunt ⁊ ⁊ socrades instruisse.
⁊ regi ad arbitriũ demonis p̃dicabat:⁊
maleficis inde est ad ꝑmitiosa uł ludi¬

Expanded text:
suffragio sceleris commendatio dignitatis. suffragio sceleris commendatio dignitatis. non ergo de religionibus sanctis nec de auspiciis aut auguriis Romana regna creuerunt, sed acceptum tempus certo fine custodiunt. ceterum et Regulus auspicia seruauit et captus est, et Mancinus religionem tenuit et sub iugum missus est: nnas tamen caesus est, Gaius Caesar, ne ante brumam in Africam nauigia transmitteret, nentibus spreuit: eo facilius et nauigauit et uicit. Horam autem omnium ratio est illa, quae fallit et decipit et praestigiis caecantibus ueritatem stultum et prodigum uulgus inducit. spiritus sunt insinceri et uagi, qui posteaquam terrenis uitiis inmersi sunt et a uigore caelesti terreno contagio recesserunt, non desinunt perditi perdere et deprauati errorem prauitatis infundere. hos et poetae daemonas norunt et Socrates instrui se et regi ad arbitrium daemonii praedicabat, et magis inde est ad perniciosa uel ludi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfugus aduexit. Est ⁊ uenus calua ⁊ mul¬
do hic turpiꝰ calua quã apud homerum
uulnerata. Regna aucẽ ñ merito accidt̃:
sed sorte uariantur. Cec̃m imꝑium ante
tenuert sẏri ⁊ ꝑse : ⁊ grecos ⁊ egyptios
regnasse cognouimꝰ. Ita uicib potestatũ:
romanis quoq ut ⁊ ceis imꝑandi tempꝰ
obuent. Cec̃um si ad originẽ redeas:
crubescas. Populus de sceleratis ⁊ nocen¬
tibus congregatur: ⁊ asylo constituto. fac̃
numerũ impunitas criminũ. Nunc ut
rex ipse pͥncipatũ habeat ad crimina:
fit romulus parricida÷ atq ut matͥmo¬
nium faciant. rem concordiȩ ꝑ discor¬
dias auspicantur. Hapiunt. ferociunt
fallunt. Eo copiam ciuitatis augendã
nuptiȩ sunt illis rupta hospicii fȩdera:
⁊ cũ soceris bella crudelia. Est ⁊ gradus
sũmus in romanis honorib consulatus.
Sic consulatũ cȩpisse uidemꝰ ut regnũ.
Filios int̃fecit brutus: ut crescat de

Expanded text:
profugus aduexit: est et Venus calua, mulprofugus aduexit: est et Venus calua, multo hic turpius calua, quam apud Homerum uulnerata. Regna autem non merito accidunt, sed sorte uariantur. ceterum imperium ante tenuerunt Syri et Persae: et Graecos et Aegyptios regnasse cognouimus. ita uicibus potestatum Romanis quoque ut et ceteris imperandi tempus obuenit. ceterum si ad originem redeas, erubescas. populus de sceleratis et nocentibus congregatur et asylo constituto facit numerum inpunitas criminum: nunc ut rex ipse principatum habeat ad crimina, fit Romulus parricida, adque ut matrimonium faciat, rem concordiae per discordias auspicatur. rapiunt, ferociunt, fallunt ad copiam ciuitatis augendam: nuptiae sunt illis rupta hospitii foedera et cum soceris bella crudelia. est et gradus . summus in Romanis honoribus consulatus. sic consulatum coepisse uidemus at regnum: filios interficit Brutus, ut crescat de
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣndo dii nati st̃. cur ñ hodieq nascun¬
tur:Nisi forte iupit̃ senuit:⁊ partus in
iunone defecit. Cur uͦ deos putas pro
romanis posse: qͦs sepius uideas nichil
ꝓsuis adu̾sus eoꝵ arma ualuisse: Ho¬
manoꝵ enĩ uernaculos: deos nouimus.
Est romulus peierante proculo ds factꝰ:
⁊ picus. ⁊ tyberius. ⁊ pilumnus: ⁊ con¬
sus quẽ dm̃ fraudis. uelut consilioꝵ dm̃
coli romulus uoluit. postqͣm in raptũ
sabinarũ ꝑfidia ꝓuenit. Deam quoq
cloacinã daciais inuenit ⁊ coluit: pauo¬
re hostiliꝰ atq pallorẽ mox a nescio quo
febris dedicata est: accia ⁊ flora meretͥces.
hi dii romani. Ceterũ mars thracius.
⁊ iupider creticus. ⁊ iuno uł argiua uł
samia uł poenia: ⁊ diana taurica ⁊ ⁊ doꝵ
mat̃ idea:⁊ egypdia portenta. ñ numina.
Duȩ utiq siquid potestatis habuissent:
sua ac suoꝵ regna seruassent. Plane st̃
apud romanos ⁊ uicti penates: qͦs eneas

Expanded text:
aliquando dii nati sunt, cur non hodieque nascunaliquando dii nati sunt, cur non hodieque nascuntur? nisi forte Iuppiter senuit aut partus in Iunone defecit? Cur uero deos putas pro Romanis posse, quos uideas nihil pro suis aduersus eorum arma ualuisse? Romanorum enim uernaculos deos nouimus. est Romulus perierante Proculo deus factus, et Picus et Tiberinus et Pilumnus et Consus, quem deum fraudis uelut consiliorum deum coli Romulus uoluit, postquam in raptum Sabinarum perfidia prouenit. deam quoque Cloacinam Tatius inuenit et coluit , Pauorem Hostilius adque Pallorem. mox a nescio quo Febris dedicata et Acca et Flora meretrices. hi dii Romani. ceterum Mars Thracius et Iuppiter Creticus et Iuno uel Argiua uel Samia uel Poena et Diana Taurica et deum mater Idaea et Aegyptia portenta, non numina: quae utique si quid potestatis habuissent, sua ac suorum regna seruassent. plane sunt apud Romanos et uicti penates, quos Aeneas
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit. Hic litceras impͥmere. hic
signare nũmos in italia pͥmus instituit:
inde ȩxariũ saturni uocitatur. Nam ⁊¬
rusticitatis hic cultor fuit: inde ferens
falcem senex pingitur. Nunc fugatum
hospicio ianus excepit ⁊ de cuiꝰ nomine
ianculũ diccũ est:⁊ m̃sis ianuarius
insticutus ẽ. Ipse bifrons expͥmitur: qͦd
in medio consticutus annũ incipientẽ
parit̃ ac recedentẽ spectare uideatur. Nau¬
ri uͦ manifeste reges colunt: nec ullo ue.¬
lam̃to hoc nom̃ obdexunt. Inde ꝑ gendes
ꝑ ꝓuincias singulas. uaria deoꝵ religio
mutatur: dũ non unꝰ ab om̃ib ds coli¬
tur: sed ꝓpͥa cuiq maioꝵ suoꝵ cultura
seruatur. Hoc ita esse alexander magnꝰ
insigni uolumine ad matr̃e suã scͥpsit.
metu suȩ potestatis ꝓdicũ sibi de dus he¬
mmib a sacerdote secrecũ: quod maioꝵ
⁊ regũ memoria seruata fit: inde colen¬
di ⁊ sacrificandi ritus moleuerit. Si aut̃

Expanded text:
nomen accepit. hic literas inprimere, hic nomen accepit. hic literas inprimere, hic signare nummos in Italia primus instituit : inde aerarium Saturni uocitatur. et rusticitatis hic cultor fuit: inde ferens falcem pingitur. hunc fugatum hospitio Ianus exceperat, de cuius nomine Ianiculum dictum est et mensis Ianuarius institutus est. ipse bifrons exprimitur, quod in medio constitutus annum incipientem pariter et recedentem sectari uideatur. Mauri uero manifeste reges colunt nec ullo uelamento hoc nomen obtexunt. Inde per gentes et prouincias singulas uaria deorum religio mutatur, dum non unus ab omnibus Deus colitur, sed propria cuique maiorum suorum cultura seruatur. hoc ita esse Alexander magnus insigni uolumine ad matrem suam scripsit, metu suae potestatis proditum sibi de diis hominibus a sacerdote secretum, quod maiorum et regum memoria seruata sit. inde colendi et sacrificandi ritus inoleuit. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
eos non esse qͦs colit uulgꝰ.
hinc nocũ est. Reges olim
fuerunt: qui ob regalem
memoriam coli apud su¬
os post᷑modũ etiam in morde ceꝑunt. In¬
de illis instituta templa: inde ad defun¬
ctorum uultus ꝑimaginẽ decinendos.
exp̃ssa simulacra. Nam ⁊ immolabant
hostias:⁊ dies festos dando honores cele¬
brabant. Inde posteris facta sunt sacra:
quȩ pͥmis fuerant assũpta solatia. Et ui-¬
deamus an stet apud singulos hȩc ueritaᷤ.
Melicertes ⁊ leucothea p̃cipitantur in
maria: ⁊ fiunt postmodũ maris numi¬
na. Castor ⁊ pollux alt̾nis moriuntur
ut uiuant. Escalapius ut in dm̃ surgat:
sulminatur. Hercules ut hominẽ eruat:
echneis ignib concrematur. Apollo regis¬
admechi pecus pauit. Laomedontis mu¬
ros neptunus instituit: nec mercedem
sui oꝑis infelix structor accepit. Antrũ
iouis in creca dicitur⁊⁊sepulcrũ eius
ostenditur: ⁊ ab eo sadurnũ fugatũ esse¬
manifestũ est. Inde latium de latera eiꝰ

Expanded text:
eos non esse quos colit vulgus hinc notum est. Reges olim fuerunt, qui ob regalem memoriam coli apud suos postmodum etiam in morte coeperunt. Inde illis instituta templa, inde, ad defunctorum vultus per imaginem detinendos, expressa simulacra; et immolabant hostias, et dies festos dando honore celebrabant. Inde posteris facta quae primis fuerant adsumpta solacia. et uideamus, an sit et haec apud singulos ueritas. Melicertes et Leucothea praecipitantur in maria et fiunt postmodum maris numina, Castores alternis moriuntur ut uiuant, Aesculapius ut in deum surgat, fulminatur, Hercules ut hominem exuat, Oetaeis ignibus concrematur. Apollo Admeto pecus pauit, Laomedonti muros Neptunus instituit nec mercedem operis infelix instructor accepit. antrum Iouis in Creta uisitur et sepulcrum eius ostenditur, et ab eo Saturnum fugatum manifestum est: inde Latium de latebra eius
Abbreviated transcription (Latin):
exsuscitabitur sine manibus. xui.
uod sacrificiũ uetus euacuaretur:
⁊ nouum celebraretur. Apud ysaiam.
ta arietum ⁊ pinguamina agnoꝵ ⁊san¬
guinẽ tauror ⁊ hyrcor nolo. Quis
enĩ exquisiuit ista de manib ur̃is:. Item
in psalmo. xl ix Non edam carnes tau¬
rors: nec sanguinẽ hyrcoꝵ bibam. Sa¬
crifica deo sacrificiũ laudis: ⁊ redde al¬
tissimo uota  tua. Inuoca me in diem
p̃ssurȩ: ⁊ eximam de ⁊ clarificabis me.
dem in eodem psalmo. Sacrificiũ lau¬
dis clarificabit me:⁊ illic uia ẽ in qua
ostendam illi salutare dei. Itẽ in psal¬
mo.iii.Sacrificate sacͥficiũ iusticiȩ
⁊ sꝑate in dñm. Idem apud malachiã.
Non est mͥ uoluntas circa uos dic̃ dñs:
⁊ sacrificiũ acceptũ ñ habebo ex manib¬

Expanded text:
excitabitur sine manibus . CAP. XVI. - QUOD SACRIFICIUM VETUS EVACUARETUR, ET NOVUM CELEBRARETUR. Apud Esaiam: ta arietum et pinguamina agnorum et sanguinem taurorum et hircorum nolo. Quis enim exquisivit ista de manibus vestris? Item in Psalmo XLIX: Non edam carnes taurorum, aut sanguinem hircorum bibam. Sacrifica Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Invoca me in die pressurae, et eruam te et clarificabis me . Item in Psalmo eodem: Sacrificium laudis clarificabit me, illic via est in qua ostendam illi salutare Dei. Item in Psalmo IV: Sacrificate sacrificium justitiae, et sperate in Dominum. Item apud Malachiam: Non est mihi voluntas circa vos, dicit Dominus, et sacrificium acceptum non habebo ex manib
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi uicia ⁊ peccata carnalia.⁊
t̃ren corporis infesta labes spiritali in¬
gore calcanda: ne dũ iterũ ad ueteris ho¬
minis conu̾sationẽ reuoluimͣ. letalibus
laqueis implicem̃: apło hoc idem ꝓuiden¬
ter ⁊ salubrit᷑ p̃monente. Itaq inqͥt fr̃s̃:
non scdm carnem iunuamus.Si enĩ scam
carnem uixeritis: moriemini. Si autẽ
sp̃u oꝑa carnis mortificaueritis: uiuetis
Quot qͦt enim sp̃u dĩ aguntur: hi filii
dei sunt. Si filii dei sumus. si templa eiꝰ
esse iam cepimꝰ. si accepto sp̃u sco. sc̃e ⁊ spi¬
ritaliter uiuimꝰ. si de t̃ris oculos ad cȩlũ
sustulimꝰ. si ad suꝑna ⁊ diuina. plenum
dño ⁊ xp̃o pectus ereximus ⁊ ñ nisi quȩ
sunt dño ⁊ xp̃o digna faciam᷑: sicut apłs
excitat ⁊ hortatur. Si consurrexistis inqͥt
cũ xp̃o. quȩ sursũ sunt querite: ubi xp̃c
ẽ in dextera dĩ sedens. Que sursũ sunt

Expanded text:
dilectissimi, uitia et peccata carnalia et dilectissimi, uitia et peccata carnalia et terreni corporis infesta labes spiritali uigore calcanda, ne dum iterum ad ueteris hominis conuersationem reuoluimur letalibus laqueis inplicemur, apostolo hoc idem prouidenter et salubriter praemonente. itaque, inquit, fratres, non secundum carnem uiuamus. si enim secundum carnem uiuitis, incipietis mori: si autem spiritu opera carnis mortificatis, uiuetis. quotquot enim spiritu Dei aguntur hi sunt filii Dei. si filii Dei sumus, si templa eius esse iam coepimus, si accepto Spiritu sancto sancte et spiritaliter uiuimus, si de terris oculos ad caelum sustulimus, si ad superna et diuina plenum Deo et Christo pectus ereximus, non nisi quae sunt Deo et Christo digna faciamus, sicut apostolus excitat et hortatur. si consurrexistis, inquit, Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens: quae surs
Abbreviated transcription (Latin):
uel caritatem denet ⁊ qui int̃ceddente ⁊elo.
nec pacificus podest eẽ nec carus: Ideo
apłs paulus cũ pacis ⁊ caritatis merita
deꝓmeret. cũq asseueraret firmit̃ ⁊ ddoce¬
ret. nec fidem sibi. nec elemosinas. nec
passionẽ quoq ipsam confessoris ⁊ mar.¬
tyris ꝓfuturã. nisi caritatis sȩdera inte¬
gra atq inuiolata seruasset: adiecit ⁊¬
dixit. caritas magnanma ẽ. caritas be-¬
nigna est. caritas ñ zelat ⁊ docens scilicet
⁊ ostendens eũ posse caritatem tenere.
qͥsq magnanmꝰ fuerit ⁊ benignus:⁊
teli ac liuoris alienus. Idem alio loco. cũ
moneret ut homo iam sco sp̃u plenus.
⁊ natiuitate cęlesti dei filius factus. ñ nisi
ñ cibo. Hondũ enĩ poteratis: sed neq
nunc potestis. Adhuc enĩ estis carnales.
Ubi enĩ in uobis telus ⁊ condentio ⁊ dis¬
sensio est: nonne carnales estis. ⁊ scm
hominẽ ambulatis: Obterenda st̃ fr̃s

Expanded text:
uel caritatem tenet qui intercedente zelo uel caritatem tenet qui intercedente zelo nec pacificus potest esse nec carus? Ideo et apostolus Paulus cum pacis et caritatis merita depromeret cumque adseueraret firmiter et doceret nec fidem sibi nec eleemosynas nec passionem quoque ipsam confessoris et martyris profuturam, nisi caritatis foedera integra adque inuiolata seruasset, adiecit et dixit: caritas magnanima est, caritas benigna est, caritas non zelat, docens scilicet et ostendens eum posse caritatem tenere quisque magnanimus fuerit et benignus et zeli ac liuoris alienus. item alio loco cum moneret ut homo iam sancto Spiritu plenus et natiuitate caelesti Dei filius factus non nisi snon cibo. nondum enim poteratis, sed neque nunc potestis. adhuc enim estis carnales. ubi enim in uobis zelus et contentio et dissensiones, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? Obterenda sunt, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
quo uocabulo plebem suã xp̃c appellet:
qͦ titulo gregem suũ nuncupet. Oues
nominat: ut innocentia xp̃iana ouib
coȩquetur. Agnos uocat: ut agnorũ
naturã simplicem. simplicitas mentis
umicetur. Qͥd sub uestitu ouiũ lupus
sertio itineris salutaris ⁊ qͣndo ipse doce¬
at ⁊ dicat eũ ad uitam uenire. qui man¬
data seruauerit ⁊ ⁊ eũ esse sapientẽ qui
u̾ba eius audierit ⁊ fecerit ⁊ doct̾orem
quoq eũ maximũ in regno celoꝵ uocari.
qui fecerit ⁊ sic docuerit ⁊ tunc p̃dicanti
ꝓfuturũ quod bene atq utilit̃ p̃dicatũ
fuerit. si id quod ore ꝓmitur. factis se¬
quentib impleatur: Quid uͦ insinua¬
uit crebrius discipulis suis dñs. qͥd inter
monita salutaria ⁊ p̃cepta celestia. custo¬
diendũ magis seruandũq mandauit ⁊¬
qͣm ut eadem dilectione qua discipulos
ipse dilexit. nos quoq ut nos inuicem
diligamꝰ: Quom̃ autẽ uel pacem dñi

Expanded text:
quo uquo uquo titulo gregem suum nuncupet. Oves nominat, ut innocentia christiana ovibus aequetur ; agnos vocat, ut agnorum naturam simplicem simplicitas mentis imitetur. Quid sub vestitu ovium lupus sertio itineris salutaris? quando ipse doceat et dicat eum ad vitam venire qui mandata servaverit, et eum esse sapientem qui verba ejus audierit et fecerit, doctorem quoque eum maximum in regno coelorum vocari qui fecerit et sic docuerit ; tunc praedicanti profuturum quod bene atque utiliter praedicatum fuerit, si id quod ore quentibus inpleatur. quid uero insinuauit crebrius discipulis suis Dominus, quid inter monita salutaria et praecepta caelestia custodiendum magis seruandumque mandauit quam ut eadem dilectione qua discipulos ipse dilexit nos quoque inuicem diligamus? quomodo autem uel pacem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm suum odit: homicida est. Et sci¬
tis quia om̃is homicida ñ habet in se
uitam manentẽ. Et iterũ. Qui dicit
se in luce ẽẽ ⁊ frẽm suũ odit: in denebͥs
ẽ usq adhuc.⁊ in tenebris ambulat. ⁊
ñ scit quo eat: qm̃ tenebre excecauerunt
oculos eius. Qui odit inqͥt frẽm suũ.
in denebris ambulat: ⁊ ñ scit quo eat. Ua¬
dit enĩ nescius in gehennam⁊ ignarus ⁊ ce¬
cus p̃cipitatur in penam : recedens scilicet
a xp̃i lumine monentis ⁊ dicentis.Ego
sum lum̃ mundi. Qui me secutꝰ fuerit.
ñ ambulabit in denebris: s habebit lum̃
uite. Sequitur autẽ. xp̃m qui p̃ceptis eius
insistit : qui ꝑ magisterii eius uiam gra¬
ditur: qui uestigia eiꝰ atq itinera sectat᷑:
qui id quod xp̃c⁊ docuit ⁊ fecit imnita¬
tur: scd̃m qͦd pecrus apls hortatur ⁊
monet dicens. Ap̃c passus ẽ pro nobis:
relinquens uobis exemplũ. ut sequami¬
ni uestigia eius. Meminisse debemus

Expanded text:
fratrem suum odit homicida est: et scifratrem suum odit homicida est: et scitis quia omnis homicida non habet in se uitam manentem. et iterum: qui dicit se in luce esse et fratrem suum odit in tenebris est usque adhuc et in tenebris ambulat et non scit quo eat, quoniam tenebrae excaecauerunt oculos eius. qui odit, inquit, fratrem suum in tenebris ambulat et non scit quo eat. it enim nescius in gehennam, ignarus et caecus praecipitatur in poenam, recedens scilicet a Christi lumine monentis et dicentis: ego sum lumen mundi. qui me secutus fuerit non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen uitae. sequitur autem Christum qui praeceptis eius insistit, qui per magisterii eius uiam graditur, qui uestigia eius adque itinera sectatur, qui id quod Christus et docuit et fecit imitatur secundum quod Petrus quoque hortatur et monet dicens: Christus passus est pro uobis relinquens uobis exemplum, ut sequamini uestigia eius. Meminisse debemus
Abbreviated transcription (Latin):
stolus paulus instruens ⁊ monens. ut qͥ
illuminati. xp̃i lumine: tenebras noctur¬
nȩ conũsationis euasimꝰ. in factis atq
in oꝑib luminis ambulemus: scribit¬
⁊ dicit. Nox tͣnsiuit : dies aut̃ appropin¬
uit. Abiciamus gͦ oꝑa tenebrarũ ⁊ ⁊ in¬
duãmur arma lucis: tanqͣm in die de¬
center ambulemꝰ. Non in comessationib
⁊ ebrietatibus ⁊ ñ in concupiscentus ⁊ im¬
pudicitus: ñ in cercaminib ⁊ zelo. Si
recesserunt de pectore duo tenebre. si
nox inde discussa ẽ. si caligo detersa est.
si illuminauit sensus tuos spletdor diei.
si homo lucis esse cepisti: quȩ sunt xp̃i
gere: quia lux ⁊ dies.xp̃c est. Qͥo in zeli
denebras ruis: Quid te nubilo liuoris
inuoluis: Qͥd inuidiȩ cecitate om̃e
pacis ⁊ caritatis lum̃ extinguis:d
ad diabolum cui rentintiaueras redis:
Ouid cam similis existis: Homicidii
nãq facinore constringi eũ quiax de¬
lauerit.⁊ odio habuerit frẽm suũ: de

Expanded text:
stolus Paulus instruens et monens, ut qui stolus Paulus instruens et monens, ut qui inluminati Christi lumine tenebras nocturnae conuersationis euasimus in factis adque in operibus luminis ambulemus, scribit et dicit: nox transiuit, dies autem adpropinquauit. abiciamus ergo opera tenebrarum et induamus arma lucis. tamquam in die decenter ambulemus, non in comisationibus et ebrietatibus, non in concupiscentiis et impudicitiis, non in certaminibus et zelo. si recesserunt de pectore tuo tenebrae, si nox inde discussa est, si caligo detersa est, si luminauit sensus tuos splendor diei, si homo lucis esse coepisti, quae sunt Christi gere, quia lux et dies Christus est. Quid in zeli tenebras ruis, quid te nubilo liuoris inuoluis, quid inuidiae caecitate omne pacis et caritatis lumen extinguis, quid ad diabolum cui renuntiaueras redis, quid Cain similis existis? homicidii namque facinore constringi eum quisque zelauerit et odio habuerit fratrem suum dec
Abbreviated transcription (Latin):
infestus. Nullius magis quã tuȩ salutis
mimicus es. Quisq ille ẽ. quẽ zelo ꝑsẽ¬
queris. subt̾fugere ⁊ uitare de poterit:
tu te non podes fugere. Ubicunq fueris.
adu̾sarius duus tecũ est: hostis semꝑ in
pectore est: ꝑnicies intus inclusa est.
Ineluct̾abili catenarũ nexu ligatus ⁊ uin¬
ctus es: zelo dñante captiuus es: nec so¬
lacia tͥ ulla subueniunt: Per seuerans
malum est hominẽ ꝑsequi ad dei grãm
ꝑtinentem: calamitas sine remedio est
in laqueũ mortis incurreret: cũ eũ disci¬
puli int̾rogarent qͥs inter illos maior es¬
minimus in om̃ib uobis: hic erit ma¬
gnus. Amputauit omnẽ emulationẽ
responso suo: omnẽ causam ⁊ materiam
mordacis inuidiȩ crasit ⁊ abscidit. Disci¬
pulo xp̃i delare ñ licet: ñ licet inuidere.
Exaltationis apud nos ñ potest ẽẽ conten¬
tio: de humilitate ad summĩ crescimus.
Didicimꝰ unde placcamus. Deniq ⁊ apo¬

Expanded text:
infestus. nullius magis quam tuae salutis infestus. nullius magis quam tuae salutis inimicus es. quisque ille est quem zelo persequeris subterfugere et uitare te poterit. tu te non potes fugere. ubicumque fueris, aduersarius tuus tecum est, hostis semper in pectore est, pernicies intus inclusa est, ineluctabili catenarum nexu ligatus et uinctus es, zelo dominante captiuus es, nec solacia tibi ulla subueniunt. perseuerans malum est hominem persequi ad Dei gratiam pertinentem, calamitas sine remedio est in laqueum mortis incurreret, cum eum discipuli interrogarent quis inter illos maior esminimus in omnibus uobis hic erit magnus. amputauit omnem aemulationem responso suo, omnem causam et materiam mordacis inuidiae eruit et abscidit. discipulo Christi zelare non licet, non licet inuidere. exaltationis aput nos non potest esse contentio. de humilitate ad summa crescimus, didicimus unde placeamus. denique et apo
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmis. Holi zelare bene ambulan¬
dem in uia sua. Et iderũ. Obseruabit
ꝑeccator iustũ: ⁊ stridet ad eũ dentes suo
Ds̃ autẽ irridebit eũ: qm̃ ꝓuidet quia
uenit dies eius. Nos beatus apłs paulus
designat ⁊ denotat dicens. Uenenũ aspidũ
sub labiis eoꝵ: os eoꝵ malediccione ⁊ ama¬
ritudine plenũ est: ueloces pedes eoꝵ add
effundendũ sanguinẽ. Concritio ⁊ infe
licitas in uiis coꝵ. qui uiam pacis ñ agno¬
uerunt: nec ẽ timor di ante oculos eoꝵ
Multo malũ leuius. ⁊ ꝑiculũ minꝰ est:
cum mẽbra gladio uulnerantur. Facilis
cura est ubi plaga ꝑspicua ẽ: ⁊ cito ad sa¬
nitatem medela subueniente ꝑducitur
qͦd uidetur. Teli uulnera abstrusa sunt
⁊ occulta: nec remediũ curȩ medentis
admitunt: quȩ se intra conscientiȩ la¬
tebras ceco dolore clauserunt. Quicũq
es inuidus ⁊ malignus: uideris qͣm sis
eis quos odisti insidiosus. ꝑniciosus. ⁊¬

Expanded text:
in psalmis: noli zelare bene ambulanin psalmis: noli zelare bene ambulantem in uia sua. et iterum: obseruabit peccator iustum et stridet ad eum dentes suos. Deus autem inridebit eum, quoniam prouidet quia ueniet dies eius. hos beatus apostolus Paulus designat et denotat dicens: uenenum aspidum sub labiis eorum et os eorum maledicto et amaritudine plenum est. ueloces ad effacis non agnouerunt, nec est. timor Dei ante oculos eorum. Multo malum leuius et periculum minus est cum membra gladio uulnerantur. facilis cura est ubi plaga perspicua est, et cito ad sanitatem medella subueniente perducitur quod uidetur. zeli uulnera abstrusa sunt et occulta, nec remedium curae medentis admittunt quae se intra conscientiae latebram caeco dolore cluserunt. quicumque es inuidus et malignus , uideris quam sis eis quos odisti insidiosus, perniciosus,
Abbreviated transcription (Latin):
dus. Suspiratur semꝑ: ⁊ ingemiscitur
⁊doletur. Dũq ab inuidis nunqͣm liuor
exponitur: dieb ac noctib pectus obsessũ
sine int̾missione laniatur. Mala cȩtera
habent terminũ: ⁊ qͦdcunq delinquit᷑.
delicti consũmatione finitur. In adult̾io
cessat facinus ꝑpetrato stupro⁊ in latͦne
conquiescit scelus homicidio admisso:
⁊ p̃donis rapacitatẽ statuit possessa p̃da:
⁊ salsario modũ ponit impleta fallacia.
Telus terminũ ñ habet: ꝑmanens iu¬
giter malũ. ⁊ sine fine peccatũ. Quantõ¬
ꝙ ille cui inuidetur successu meliore pro¬
fecerit: tanto inuidus in maius incendi¬
um liuoris ignib mardescit. Hinc uul¬
tus minax. doruus aspectus: pallor in
facie. in labiis tremor. stridor in denti¬
bus: uerba rabida. effrenata conuicia :
manus ad cedis uiolentiã ꝓmpta: eciam¬
si gladio interim uacua odio tam̃ furia¬
de m̃tis armata. Et iccirco sp̃s sc̃s dicit

Expanded text:
dus. suspiratur semper et ingemescitur dus. suspiratur semper et ingemescitur et doletur, dumque ab inuidis numquam liuor exponitur, diebus ac noctibus pectus obsessum sine intermissione laniatur. mala cetera habent terminum et quodcumque delinquitur delicti consummatione finitur. in adultero cessat facinus perpetrato stupro, in latrone conquiescit scelus homicidio admisso et praedoni rapacitatem statuit possessa praeda et falsario modum ponit impleta fallacia. zelus terminum non habet, permanens iugiter malum et sine fine peccatum, quantoque ille cui inuidetur successu meliore profecerit tanto inuidus in maius incendium liuoris ignibus inardescit. Hinc uultus minax, toruus aspectus, pallor in facie, in labiis tremor, stridor in dentibus, uerba rabida, effrenata conuicia, manus ad caedis uiolentiam prompta, etiamsi a gladio interim uacua, odio tamen furiatae mentis armata. et idcirco Spiritus sanctus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ulteratur ueritas. unitas scinditur. ad
hereses atq scismata ꝓsilitur. Dũ obtre¬
ctatur sac̾dotib. dum ep̃is inindetur ⁊
dũ quis aut queritur ñ se potius ordina¬
tũ. aut dedignatur alderũ ferre p̃positũ.
Hinc recalcitrat. hinc rebellat ⁊ de zelo
suꝑbus. de emulatione ꝑuersus: animo¬
sitate ⁊ liuore ñ hominis sed honoris im¬
micus. Qualis uͦ est animȩ tinea. quȩ
cogitationũ tabes. pect̾oris qͣnta rubigo.
zelare in altero uł uirtutem eius uł feli¬
citatem. id est odisse in eo. uł merita pro¬
pria. uł beneficia diuina ÷ in malũ ꝓpͥũ
bona aliena conuertere: illustriũ ꝓspe¬
ritate torqueri: alioꝵ głam facere suã
penam : uelut qͦsdam pectori suo am¬
mouere carnifices: cogitationib ⁊ sensi¬
bus suis adhibere torcores. qui se intesti¬
ns cruciatib lacerent: qui cordis secreta
maliuolentiȩ ungulis pulsent. Non ci¬
bus talib letus: ñ potus potest ẽẽ iocun¬

Expanded text:
ulteratur ueritas, unitas scinditur, ad ulteratur ueritas, unitas scinditur, ad haereses adque ad schismata prosilitur, dum obtrectatur sacerdotibus, dum episcopis inuidetur, dum quis aut queritur non se potius ordinatum aut dedignatur alterum ferre praepositum. hinc recalcitrat, hinc rebellat de zelo superbus, de aemulatione peruersus, animositate et liuore non hominis sed honoris inimicus. Qualis uero est animae tinea, quae cogitationum tabes, pectoris quanta rubigo zelare in altero uel uirtutem eius uel felicitatem id est odisse in eo uel merita propria uel beneficia diuina, in malum proprium bona aliena conuertere, inlustrium prosperitate torqueri, aliorum gloriam facere suam poenam, uelut quosdam pectori suo admouere carnifices, cogitationibus et sensibus suis adhibere tortores qui se intestinis cruciatibus lacerent, qui cordis secreta maliuolentiae ungulis pulsent. non cibus talibus laetus, non potus potest esse iocun
Abbreviated transcription (Latin):
existimet malũ istud una specie contine¬
ri: aut breuib t̾minis ⁊ angusto fine
concludi. Lade patet zeli multiplex ⁊ fe¬
cunda ꝑnicies. Nadix est maloꝵ om̃iũ:
om̃iũ fons cladium ⁊ seminariũ delictoꝵ:
materia culparũ. Inde odiũ surgit: ani¬
mositas inde ꝓcedit. Auariciam zelus
inflãmat: dũ quis suo ñ podest ẽẽ con¬
tentus. uidens alterũ ditiorem. Ambi¬
dionem zelus excitat: dũ cernit quis
aliũ in honorib auct̾orem. Telo exce¬
cante sensus nr̃os. atq in ditionem suã
m̃tis archana redigente. dei timor sper¬
nitur: magisteriũ xp̃i negligitur : iu¬
dicii dies ñ ꝓuidetur: inflatur suꝑbia.
exacerbatur seuicia. ꝑfidia p̃uaricatur:
impacientia concutit. furit discordia.
ira feruescit: nec se iam potest cohibere. uł
regere. qui factus est potestatis alienȩ.
Hinc dñicȩ pacis uinculũ rumpitur.
hinc caritas frat̃na uiolatur⁊ hinc ad¬

Expanded text:
existimet malum istud una specie contineexistimet malum istud una specie contineri aut breuibu terminis et angusto fine concludi. late patet zeli multiplex et fecunda pernicies. radix est malorum omnium, fons cladium, seminarium delictorum, materia culparum. inde odium surgit, animositas inde procedit. auaritiam zelus inflammat, dum quis suo non potest esse contentus uidens alterum ditiorem. ambitionem zelus excitat, dum cernit quis alium in honoribus auctiorem. zelo excaecante sensus nostros adque in ditionem suam mentis arcana redigente Dei timor spernitur, magisterium Christi neglegitur, iudicii dies non prouidetur. inflat superbia, exacerbat saeuitia, perfidia praeuaricatur, inpatientia concutit, furit discordia, ira feruescit, nec se iam potest cohibere uel regere qui factus est potestatis alienae. hinc dominicae pacis uinculum rumpitur, hinc caritas fraterna uiolatur, hinc ad