comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerus qui custodis miseiã inmi¬
lia. qui aufers inquitatẽ & scelera
atq peccata. nullusq apud te ꝑse
innocens est: qui reddes iniquitatẽ
patrũi infiliis. ac nepotibus inter¬
ciam et quartã progeniem. Fefti¬
nusq moyses curuatus est pronus
interram: &e adorans ait. Siinue¬
ni grãm inconspectu tuo dñe. ob¬
secto ut gradiaris nobiscũ. Populus
em̃ durȩ ceruieis ẽ: ut auferas ini¬
quitates nr̃as. atq peccata. nosq pos¬
sideas. Nullus inquit apud te ꝑse
innocens est: quia nec unius diez
te: qui ñ est innocens ꝑse. Qm̃tu
solus potes facere mundũ: de
inmundo conceptũ semine. Red¬
dit aut̃ dñs iniquitatẽ patrum
infiliis : si abinquitate patrũ
filii ñ recedant. Aliogum: filiꝰ
ñ portabit iniquitatẽ patris.
popło gradiat᷑. eumq posside¬
at. qui qm̃ dure ceruicis ẽ. forti¬
indiget possessore &e dominatore.
espondit dñs.

Expanded text:
verax, qui custodis misericordiam in miverax, qui custodis misericordiam in millia: qui aufers iniquitatem, et scelera atque peccata, nullusque apud te per se innocens est. Qui reddis iniquitatem patrum filiis ac nepotibus in tertiam, et quartam progeniem. Festinusque Moyses curvatus est pronus in terram, et adorans ait: Si inveni gratiam in conspectu tuo, Domine, obsecro ut gradiaris nobiscum populus enim durae cervicis est et auferas iniquitates nostras atque peccata, nosque possideas. » Nullus, inquit, apud te per se innocens est; quia nec unius diei te, qui non est innocens per se, quoniam tu solus potes facere mundum de immundo semine conceptum. Reddit autem Dominus iniquitatem patrum filiis, si ab iniquitate patrum filii non recedunt. Alioquin: « Filius non portabit iniquitatem patris . populo gradiatur, eumque possideat, qui quoniam durae cervicis est,indiget possessore, et dominatore. « Respondit D
Abbreviated transcription (Latin):
stabisq mecũ suꝑ uertiẽẽ mon¬
tis. Nullus ascendat cecũ.: nec¬
houes quoq & oues ñ pascantur
tcontra. Excidit gͦ duas tabulas
lapideas quales ante fuerant: &
de nocte consuigens ascendit in¬
montẽ synai. sicut preceperat
dns. portans secũ duas tabulas la
nificet: manifestum ẽ. Solus gͥ
moyses legẽ suscepturus mon¬
tem ascendit. nullusq ꝑ dotum
cepisset. suꝑ montẽ syon. super
montẽ fidei ascendert̃. & ñ inta¬
bulis lapideis. sed infideli pectore
xp̃i fidem suscepert̃. Tamen et
hoc qd̾ solus ininonte erat moy¬
es. qd̾ nemo ꝑtotũ montẽ uide¬
bat᷑. qd̾ necboues nee oues econdra
pascebant᷑. significatio erat qd̃
lex quȩ ibi dabat᷑. littere ad tem¬
pus uelamine tecta. aut a nullis
aut apaucis intelligeret᷑.
uq descendisset dñs ꝑ nu¬
Abem: stetit moyses cumeo.
nuocans nom̃ dñi. Quo transe¬
unte corã eo: ait. Dominator do¬
nine as miserieors &e clemens
paciens & multȩ miserationif ae

Expanded text:
montis. Nullus ascendat tecum, Boves quoque et oves pascantur econtra. Excidit ergo duas tabulas lapideas, quales ante fuerant, et de nocte consurgens ascendit montem Sinai, sicut praeceperat Dominus, portans secum 123 duas tabulas. nificet manifestum est. Solus igitur Moyses legem accepturus, montem ascendit, nullusque per totcepisset, super montem Sion, super montem fidei ascenderunt, et non in tabulis lapideis, sed in fideli pectore Christi fidem susceperunt. Tamen, et hoc quod solus in monte erat Moyses, quod nemo per totum montem videbatur, quod nec boves, nec oves econtra pascebantur, significatio erat, quod lex, quae ibi dabatur, litterae ad tempus velamine tecta, aut a nullis, aut a paucis intelligeretur. « Cumque descendisset Dominus per nubem, stetit Moyses cum eo, invocans nomen Domini. Quo transeunte coram eo, ait: Dominator Domine Deus, misericors et clemens, patiens et multae miserationis, ac
Abbreviated transcription (Latin):
c deinceps. Precide ait cibi
tabulas lapideas instar pri¬
orum: & scribã suꝑ eas uerba quȩ
habuerunt tabulȩ quas fregisi.
Qd̾ eñi tabule frangunt̾. legis
scdm litterã euacuatio fuit. qd̾
uͦ itm scribunt᷑: noui testameni
significatio ẽ. Si em̃ spũaliter
intelligat᷑: idẽ scribitur mutiris

Expanded text:
c deinceps: Praecide, ait, tibi duas tabulas lapideas instar priorum, et scribam super eas verba quae habuerunt tabulae quas fregisti. » Quod enim tabulae franguntur, legis secundum litteram evacuatio fuit: quod vero iterum scribuntur, Novi Testamenti significatio est. Si enim spiritualiter intelligatur, sancte scribitu
Abbreviated transcription (Latin):
id ipsũ significat. & qd̾ dñs iu¬
bet. & qd̾ moyses agit. Mag¬
nũ eñ patibulũ & penam¬
prope intolerabilẽ mͥ ille susti¬
nere uidet᷑. qui fr̃an & filiũ pa¬
lam scient̾q interficit. Quid enĩ
est aliud contͣsolẽ . nͥ palã& ma¬
nifeste: Non eñi tanto dolore
afficerent᷑: si hoc uel innocte uł
nescient agerent. Siquis audem
hoc alit̃ intelligat. ñ contendo.
Occisa aut̃ ẽ ibi hominũ multi¬
tudo: uiginti tria milia. Et cunc
quidẽ stecit finees: & placauit et
cessauit quassatio. Int̾ficiens for¬
nicatores. scilicet zamri filiũ sa¬
lu. & choibi filiam sur. Int̾ficia
aliis bene monendo. qͣtenus irã
dei placare ualeamus. Hoc eñi
sisacerdotes egerint: reputabit᷑

Expanded text:
id ipsum significat, et quod Dominus jubet, et quod Moyses agit. Magnum enim patibulum, et poenamprope intolerabilem mihi ille sustinere videtur, qui fratrem et filium palam scienterque interficit. Quid enim est aliud contra solem, nisi palam et manifeste? Non enim tanto dolor afficerentur, si hoc in nocte, vel nescienter agerent. Si quis autem hoc aliter intelligat, non contendo. Occisa est autem ibi hominum multitudo, viginti tria millia. Et tunc quidem « stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio , » interficiens fornicatores, scilicet Zarin filium Salu, et Corbi filiam Sur. Interficiaaliis bene monendo, quatenus iram Dei placare valeamus. Hoc enim, si sacerdotes egerint, reputabit
Abbreviated transcription (Latin):
tidie in eiꝰ memoria. inscã eccłia
pie asacerdotib ĩmolat᷑. Unde
& ibi suꝑ altaris coru sanguis
fundit᷑: hic aut̃ solũmͦ cirta al¬
tare fundit̃. ditgͦ. Unũ quoq
arietẽ sumes: suꝑ cuiꝰ caput po¬
nent aaron &e filii eiꝰ manus.
Hoc em̃ in loco: aaron & filiei.¬

Expanded text:
tidie in ejus memoriam in sancta Ecclesia tidie in ejus memoriam in sancta Ecclesia pie a sacerdotibus immolatur. Unde et ibi super altaris cornu sanguis ponitur: hic autem solummodo circa altare funditur. Ait ergo: « Unum quoque arietem sumes, super cujus caput ponent Aaron, et filii ejus manus. Hoc autem in loco Aaron et filii
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ uerbũ dei. habet carnes: qͥb
reficim̃. Unde ipse ait. Qui mandu¬
cat meã carnẽ & bibit meũ san¬
gumẽ: habet uitã ȩternã. Habet
& coriũ: qd̾ nisi de littere suꝑ ficie
detractũ fuerit: ad carnes & ad
spũalẽ intelligentiã accedere
ñ ualeinus. Nos em̃ ipsi quando
ista dicimus: uitulũ idẽ uerbũ¬
dei quodãmͦ deconamꝰ. Qd̾ enim
coriũ suꝑ carnes: hoc ignorantia
suꝑ litterã. & hȩc de intulo dic¬
ta sufficiunt.
nũ quoq arietẽ sumes: suꝑ
cuius caput ponent aaron
& filii eiꝰ manus. Quẽ cũ mactaue¬
ris: tolles de sanguine eiꝰ & fundes
circa altare. Ipsũ aũt arietẽ secabi
infrusta. Lotaq intestina eius ac
pedes: pones suꝑ concisas carnes.
& suꝑ caput illiꝰ: & offeres totũ
arietẽ in incensũ suꝑ altare. Quã¬
men qm̃ uitulus illã eiꝰ mortem
iam ñ monit᷑. mors illi ultra ñdo¬
minabit᷑. Aries aũt hanc illiꝰ hos¬
tiam demonstrat: quȩ nunc co¬

Expanded text:
id est Verbum Dei, habet carnes, quibus reficimur. Unde ipse ait: « Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam . » Habet et corium, qud nisi de litterae superfice detractum fuerit, ad carnes et ad spiritualem intelligentiam accedere non valemus. Nos enim ipsi quando ista dicimus, vitulum, id est VerbuDei, quodammodo decoriamus; quod enim corium super carnes, hoc ignorantia super litteram. Et haec de vitulo dicta sufficiant. « num quoque arietum sumes super cuius caput ponent Aaron et filii eius manus quem cum mactaveris tolles de sanguine eius et fundes circa altare ipsum autem arietem secabis in frusta lotaque intestina eius ac pedes pones super concisas carnes et super caput illius et offeres totum arietem in incensum super altaremen; quoniam vitulus illam ejus mortem jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur . » Aries autem hanc illius hostiam demonstrat, quae nunc quo
Abbreviated transcription (Latin):
guatur. Tolle & reciculũ iecons:
ut nichil depinguedine relinqͣs.
Omnis eñi arietis huiꝰ pinguedo:
bona ẽ. Ad iecur em̃. scđm fysicos
digestio ꝑtinet. Unde & pater¬
familias illud uocat᷑: qm̃ eiꝰ offi¬
cio cetera menbra nutriunt᷑. Ma¬
crũ aũt. infirmũ & debile iecur:
digerere cibos ñ ualet. Reticulũ
gͥiecons. quid erit. nͥ illa intelli¬
gentia qͣ scãrũ scripturarũ sen¬
tentias rummnando digerimus :
Cib em̃i qui ñ digerit᷑. inutilis
ẽ. Scriptura quę ñ intelligitur:
infructuosa est. Ut gͦ nrm iecur
pinguescat: tollomus huiꝰ reti¬
culũ iecoris. Tolle similit̃ & du¬
os renes. & adipẽ qui suꝑ cos est.
Ut tales sint renes tui: quales
& scõrũ renes fuerunt. Sint lũ¬
bi tui precineti: ñ tibi domine¬
tas mentis habeat᷑: adipẽ quoq
qui suꝑ renes ẽ tollere iubet. Tnc
enĩ castitas pinguis ẽ: q̃ndo neq
caro a fornicatione. neq anima ab

Expanded text:
guatur. Tolle et reticulum jecoris, guatur. Tolle et reticulum jecoris, ut nihil de pinguedine relinquas. Omnis enim arietis hujus pinguedo bona est, ad jecur enim, secundum physicos, digestio pertinet, unde et patremfamilias illud vocant, quoniam ejus officio caetera nutriuntur. Macrum autem, infirmum et debile jecur digerere cibos non valet. Reticulum igitur jecoris quid erit? nisi illa intelligentia, qua sanctarum Scripturarum intelligentias ruminando digerimus. Cibus enim, qui non digeritur inutilis est. Scriptura enim, quae non intelligitur, infructuosa est. Ut ergo nostrum jecur pinguescat, tollamus hujus reticulum jecoris: tolle similiter et duos renes, et adipem, qui super eos est, ut tales sint renes tui, quales et sanctorum renes fuerunt. « Sint lumbi tui praecincti ; » ubi dominatas mentis habeatur, adipem quoque, qui super renes est, tollere jubetur. Tunc enim castitas pinguis est, quando neque caro a fornicatione, neque anima ab
Abbreviated transcription (Latin):
laganũ decanistro auimorũ qd̃
positũ est in conspectu dñi. Con¬
sccratis inquit & ipsis & uestib
conũ: quatinus eorũ uitã initen¬
tur quorũ et ipsi &e uestim̃ta eoꝵ¬
sanguine asꝑgunt᷑: tolles ad ip̃e
deariete. & cetera que secuntur.
Non em̃i sufficit nos solo arietis
sanguine resꝑgi: nͥ eius adipem.
e caudã. & aruinã. et cȩtera qͦ
hicposita sunt de ariete suscipi¬
amus: qm̃ ñ solũ martẏrũ passi¬
ones. uerũ etiã eorũ uitã. mores.
& sapientiã amplecti & unitari
⁊ adipẽ dico ñ carnis sed m̃tis.
hoc eñi adipe in crassat᷑ anima.
Tolle &e caudim: ut sicut illi de
quib loquim̃. ita & .tu. usq in
me in bono oꝑe ꝑseueres. Qui
ai ꝑseuerauerit usq infinẽ: hic
Tolle & aruiã que oꝑit uitalia.
Uitalia em̃i corda sunt. qm̃ ibiẽ
uita. Aruina gͥ cordis sapientia
& scientia intelligat᷑. Macrũ em̃¬
ẽ illud cor: qd̾ hac aruina ñmpin¬

Expanded text:
laganum de canistro azymorum, quod laganum de canistro azymorum, quod positum est in conspectu Domini. » Consecratis, inquit, et ipsis, et vestibus eorum, quatenus eorum vitam imitentur, quorum et ipsi et eorum vestimenta sanguine asperguntur, tolles adipem de ariete, et caetera quae sequuntur. Non enim sufficit, nos solo arietis sanguine aspergi, nisi ejus adipem, et caudam, et arvinam, et caetera quae hic posita sunt, de ariete suscipiamus, quoniam non solum martyrum passiones, verum et eorum vitam, mores et sapientiam amplecti et imitari adipem, dico non carnis, sed mentis; hoc enim adipe incrassatur anima. Tolle et caudam, ut sunt illi, de quibus loquitur; ita ut usque in finem in bono opere perseveres. « Qui enim perseveraverit usque in finem, hic Tolle et arvinam, quae operit vitalia: vitalia enim corda sunt, quoniam ibi est vita. Arvina igitur cordis sapientia et scientia intelliguntur. Macrum est illud cor, quod hac arvina non impin
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uestes quodãmͦ predicant mor¬
tyrũ passiones. Dũ uͦ aaron ce sa¬
guine cingit᷑ &e oleo ungit᷑: tunc
quidẽ sacerdos et mardyriũ um¬
tatur. & grã roborat᷑. Iue em̃ sacet¬
dos martyrũ sanguine ñ tingitur
qui martyrũ sꝑuit imitari passio¬
nes. Si uͦ eorũ martyria etiã prodi¬
care negligit: ꝓculdubio nec ĩ ues¬
tes eorũ sanguinẽ suscepit. Uestis
enĩ nr̃a caro ẽ. Hac eñi ueste inaud¬
it̃ anina. Cũ gͦ lingua carnis
martẏria martyrũ predicamus.
corũ sanguinẽ inuestim̃to quo¬
dãmodo ferimus. Hic aũt sangͥ̃
collit᷑ de altari cordis nr̃i. quia
qd̾ incorde habemꝰ. hoc agimꝰ
et docemus.
onsecratisq & ipsis uesti
m̃tis eorũ: tolles adipem
de ariete. & caudã et arumã qus¬
oꝑit uitalia. ac reticulũ iccoss̃¬
&e duos renes atq ad ipem quȩ
suꝑ eos est. armũq dextrũ. eoqd̃
sit aries conseerationis. tortã pa¬
nis unius. crustulã consꝑsã oleo.

Expanded text:
do praedicant martyrum passiones. Dum vero Aaron et sanguine tingitur, et oleo ungitur, tunc quidem sacerdos et martyrium imitatur, et gratia roboratur. Ille enim sacerdos martyrum sanguine non tingitur, qui martyrum spermit imitari passiones; si vero eorum martyria etiam praedicare negligit, procul dubio nec in vestes eorum sanguinem suscepit. Vestis enim nostra caro est; hac enim veste induitur anima; cum ergo lingua carnis, martyria martyrum praedicamus, eorum sanguinem in vestimento quodammodo ferimus. Hic autem sanguis tollitur de altari cordis nostri, quia quod in corde habemus, hoc agimus, et docemus, « Consecratisque et ipsis, et vestibus eorum, tolles adipem de ariete, et caudait vitalia, ac reticulum jecoriset duos renes, atque adipem, qui super eos est, armumque dextrum, eo quod sit aries consecrationis, tortam panis unius, crustulam conspersam oleo,
Abbreviated transcription (Latin):
aaron. & filiorũ eius: & scĩfica¬
iis eos eleuans corã dño. Tunc eñi
legẽ. & chiuina uolumina adme¬
ditandũ. et docendũ suscipit: et
doctrina talẽ se exhibet. cuiꝰ obse¬
quia sursũ ferri & adeo uideri &
rccipi mereant. Ille eñi sursum
ñeleuat. neq: se neq munera
sua. qui uiciorũ contagio detur¬
sat. & depͥmit uitã & animam
liam. Sequitur.
uscipiesq umuersa de ma¬
nib eorũ: et incenades suꝑ

Expanded text:
ficabis eos, elevans coram Domino. » Tunc enim legem, et divina volumina ad meditandum, et docendum suscipit, et ei, et in doctrina talem se exhibet, cujus obsequia sursum ferri, et a Deo videri, et recipi mereantur. Ille enim sursum non elevat neque se, neque munera sua, qui vitiorum contagio deturpat, et deprimit vitam, et animam suam. Sequitur: « Suscipiesque munera de manibus eorum, et infundes su
Abbreviated transcription (Latin):
cuissent: nequaquã moysisuo
hoc & adeo suscipit᷑. Incendun¬
tur aũt suꝑ altari: ut suauẽ red¬
dant odorẽ. & dño placeant.
fideliũ mentib p̃dicando infim¬
dimus: cunc suꝑ cordis altare
canistrũ euacuamꝰ et ea quȩ in
co reposita fuerant. inodorẽ su
Hec em̃ oblatio dñẽ. Unde psal¬
mista. In mola deo sacrificiũ lau¬
dis. Cũ em̃ predictũ canistrũ suꝑ
altare. idẽ suꝑ fideliũ mentes effun¬
dit̾. cũ liber exponit̾. cũ sacra scͥp¬
tura predicat᷑: tunc sacrificium
laudis deo ĩmolat᷑. Cũ gͥ sacerdo¬
ces dei cale sacrificiũ offerunt. cũ
popłm predicant. cũ fideliũ m̃tes

Expanded text:
cuissent, nequaquam Moysi, suo hoc et a Deo suscipitur. Incenduntur autem super altare, ut suavem reddant odorem, et Domino placeant. fidelium mentibus praedicando infundimus, tunc super cordis altare canistrum evacuamus, et ea, quae in eo reposita fuerant, in odorem suHaec enim oblatio Domino est. Unde Psalmista: « Immola Deo sacrificium laudis . » Cum enim praedictum canistrum super altare, id est super fidelium mentes effunditur, cum liber exponitur, cum sacra Scriptura praedicatur tunc sacrificium laudis Deo immolatur. Cum ergo sacerdotes Dei tale sacrificium offerunt, cum populo praedicant, cum fidelium mentes
Abbreviated transcription (Latin):
iudei manus imecert̃. Primũ em̃
stephanũ & iacobũ int̾fecerunt.
deinde uͦ nimis crudelit ubiq
ȩccłiã ꝑsecuti sunt. Et isti qui¬
dem suꝑ caput arietis manus
posuerunt: qm̃ pͥmitiuam
eccłiam diuersis multisq dorm̃¬
as afftixerunt. Diximus autem
suꝑius. qd̾ aaron & filii eius ali¬
quando iudeorũ pontifices et

Expanded text:
ecerunt. Primum enim Stephanum et Jacobum interfecerunt, demum vero nimis crudeliter ubique Ecclesiam persecuti sunt. Et isti quidem super caput arietis manus posuerunt, quando primitivam Ecclesiam diversis multisque tormentis afflixerunt. Diximus enim superius, quod Aaron et filii ejus, aliquando Judaeorum pontifices
Abbreviated transcription (Latin):
mũ dextrȩ auricule aaron et
filionĩ eius. Ecce eñi aaron&e fi¬
lii eius. qui mͦ iudeorũ pontifi¬
ces & sacerdotes significabant.
habent: ideo suꝑ corum dextrã
aurẽ & manũ. et pedẽ. sanguis
arietis pomi iubet. Iudeiuͦ dex¬
trã aurẽ ñ habent: quã seruo
malcho beatus petrus abscidit.
Nichil eñi sinistrũ habent sc̃i.
Ideo & ineuangelio dñs ait.
Nesciat sinistra tua: quid faci¬
at dextera tua. Sanguis enm
arietis nobis aures tangit:
quando martirũ passiones
nos audire delectat. S quia
parũ audire ꝓdest. nͥ & eorũ
actus unicem̃: ideo etiã manꝰ
sanguine tangunt᷑: quatinus
eos or moꝑatione. et si necesse
fuerit inpassione sequam᷑.
Tangit aũt & pedes: ut bonũ
exẽplũ qd̾ exeis capimꝰ. aliis
etiam nos predicare ñ pigeat:
scđm illud apłi. Quã specio¬
si pedes euangelitantiũ pa¬
cẽ: euangelitantiũ bona.

Expanded text:
aron, et filiorum ejus. » Ecce enim Aaron et filii ejus, qui modo Judaeorum pontifices et sacerdotes significabant, nistrum habent, ideo super eorum dextram aurem, et manum, et pedem, sanguis arietis poni jubetur. Judaei vero dextram aurem non habent, quam servo Malcho beatus Petrus abscidit. Nihil enim sinistrum habent sancti; et ideo in Evangelio Dominus ait: « Nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua . » Sanguis enim arietis nobis aures tangit, quando martyrum passiones nos audire delectat. Sed quia perparum audire prodest, nisi et eorum actus imitemur, ideo etiam manus sanguine tinguntur, quatenus eos et in operatione, et si necesse fuerit, in passione sequamur. Tangit autem et pedes, ut bonum exemplum, quod ex eis capimus, aliis etiam nos praedicare non pigeat secundum illud Apostoli: « Quam speciosi pedes evangelizantium pace
Abbreviated transcription (Latin):
eñi panis umiꝰ. & crustulã et laga¬
nũ: fidẽ. sp̃ẽ. et caritatẽ intelligi¬
mus. Sicut enĩ panis int̾ omnes
cibos: ita fides omniũ uirtutum
pͥma & maxima ẽ. Sine fide em̃
ma dat᷑: hec imbaptismo suscipi¬
tur. Quã qui ñ habet: nichil ha¬
bet. Est aut̃ torta panis unius:
certaui. cursũ consũmauifidem
seruaui: mox addidit dicens. de
reliquo reposita ẽ mͥ corona isti¬
tiȩ. Crustula uͦ sp̃e significat. Qs
eñi insartagine frigim᷑: qd̾ inca¬
ticula assam̃: qd̾ diuersis tribu¬
lationib affligim̃: hoc cotũ spes
futurȩ beatitudinis oꝑat᷑. Unae

Expanded text:
anis unius, et crustulam, et laganum, fidem, spem et charitatem intelligimus. Sicut enim panis inter omnes cibos, ita fides omnium virtutum prima et maxima est: « Sine fide, ma datur, haec in baptismo suscipitur, quam qui non habet, nihil habet. Est autem torta panis unius, certavi, cursum consummavi, fidem servavi , » mox addidit, dicens: « De reliquo mihi reposita est corona justitiae . » Crustula vero spem significat: quod enim in sartagine frigimur, quod in craticula assamur, quod in diversis tribulationibus affligimur, hoc totum spes futurae beatitudinis operatur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ta: neq atima ẽ neq oleolita. Si
aut̃ omma hȩc: incanistro arim¬
rũ posita & collecta: ꝑ que lilĩ
qum. librũ inqua exodi intelligi¬
mis. In hoc em̃ libro. cuncta dñs
moysi & colligere & seribere iussit:
ccita aaron & filuis eiꝰ trade prece¬
qst. Ouia gͦ aaron & filii eiꝰ. epos et
acerdotes designant: cui hoc ca¬
nistrũ idẽ liber iste isi ep̃is &e sa¬
candotib craditus intelligatur:
Nobis eñi adlegendũ. ad meditan¬
dũ. ad docendũ. & obseruandum:
omna ista tradita st̃. Unde & subdit̾.¬

Expanded text:
 neque azyma est, neque oleo lita. Sunt autem omnia haec in canistro azymorum posita et collecta, per quod librum istum, librum, inquam, Exodi intelligimus. In hoc enim libro cuncta Dominus Moysi et colligere, et scribere jussit, et ita Aaron et filiis ejus tradere praecepit. Quia ergo Aaron, et filii ejus episcopos et sacerdotes designant, cui hoc canistrum, id est liber iste, nisi episcopis et sacerdotibus traditus intelligitur? Nobis enim ad legendum, ad meditandum, ad docendum et observandum, omnia ista tradita sunt. Unde et subdit
Abbreviated transcription (Latin):
dns filiis ⁊ ebedei: potestis in quit l¬
ueit calicẽ quẽ ego bibiturussũ:
quicũ se posse responderent: ait.
salicẽ quidẽ meũ bibetis. idẽ uos
quoq prome patientes. dei holo¬
caustũ & oblatio eritis. Suꝑ ca¬
put gͦ huius arietis aaron &e filii
ciꝰ manũ posuerunt: qm̃ incita¬
ĩnto pontificũ & sacerdotũ. qui
ꝑaaron & filios eius intelligunt᷑.

Expanded text:
s filiis Zebedaei: « Potestis, inquit, bibere calicem, quem ego bibiturus sum? » Qui cum se posse responderent, ait: « Calicem quidem meum bibetis ; » id est vos quoque pro me patientes, Dei holocaustum et oblatio eritis. Super caput ergo hujus arietis Aaron et filii ejus manus posuerunt, quoniam incitamento pontificum et sacerdotum qui per Aaron et filios ejus i
Abbreviated transcription (Latin):
consũmationẽ. uerbo dei ñquã
claudent᷑. Et qm̃ iudeorũ quoq
popłs circa mundi finẽ ad dei
uerbũ audiendũ aures aperiet:
ñ inmerito extremũ auriculȩ
dicitur. Extremũ em̃ auriculȩ
cangere ẽ: ultimos & extremos
ad penitentiã uocare. funditur
aut̃ sanguis arietis suꝑ altare
corda. inscõrũ martyrũ passio¬
nib constantia &e sanguine de

Expanded text:
 verbo Dei nunquam claudentur. Et quoniam Judaeorum quoque populus circa mundi finem ad Dei verbum audiendum aures aperiet, non immerito extremum auriculae dicitur: extremum enim auriculae tangere, est ultimos et extremos ad poenitentiam vocare. Funditur autem sanguis arietis super altare corda in sanctorum martyrum passionibus, constantia et sangu
Abbreviated transcription (Latin):
caput arietis. Deinde aut̃ cȩtera qͦ
m̃bra ꝑ ordinẽ exponentes: postquã
eũ hominẽ factũ. de uirgine natũ.
cũ hominib conuersatũ. & simi¬
lia quȩ de eo scripta sunt exposue¬
rimus: tandẽ ad eiꝰ passionẽ ueni¬
amus: & crucis ignominiã post
omnia & suꝑ omnia addanius. Et
hoc quidẽ ẽ pedes arietis & intesti¬
na suꝑ concisas carnes et suꝑ caput
ponere. Qd̾ quidẽ beatus ioħs euan¬
gelista fecisse dinoscit᷑. Post quam
em̃ dixerat inprincipio erat uerbũ.
& uerbũ erat apud dm̃. & d̾s erat
uerbũ: consequent̃ et particularit

Expanded text:
caput arietis. Deinde autem caetera quoque caput arietis. Deinde autem caetera quoque membra per ordinem exponentes, postquam eum hominem factum, de virgine natum, cum hominibus conversatum, et similia, quae de eo scripta sunt, exposuerimus, tandem ad ejus passionem veniamus, et crucis ignominiam post omnia et super omnia addamus; et hoc quidem est pedes arietis et intestina super concisas carnes et super caput ponere. Quod quidem Joannes evangelista fecisse dignoscitur. Postquam enim dixerat: « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; » consequitur, et particulatim
Abbreviated transcription (Latin):
nti.Si aut mortuũ fuerit: multũ
huctũ affeit. Hoc eñ cũ dicimus.
ti peats̃ e intestina lauamꝰ. & ea
quȩ ineo infirma & inbecilla et
despicienda apparebant: nobilia
fortia. & ãmiranda ẽẽ monstramꝰ.
Hec aut̃. idẽ intestina & pedes ari¬
etis. ponimꝰ suꝑconcisas carnes.
& suꝑ caput illiꝰ: qm̃ postquã xp̃m
dm̃ eẽ de uirgine natũ. int̾ homi¬
nes conuersatũ. cecos illumnasse.
leprosos mundasse. mortuos susci¬
tasse & cetera quȩ fecit. singłariter
ostendimus: cunc tandẽ & his õi¬
bus illud quoq suꝑ ponere et ad¬
dere debemus. quia ꝓ nobis passus
ẽ. & propt̃ peccata nr̃a mortẽ cur¬
pissimã & crucis ignominiã susti¬
nuit. Hic ẽ eñĩ rectus ordo predi¬
cationis: si arietẽ nr̃m. idẽ uerbũ
dei concidentes. & infrusta secan¬
tes: acapite incipientes. ipsumq
caput priꝰ ponentes: dicamꝰ. Inpͥn¬
cipio erat uerbũ & uerbũ erat apd̃
dm̃: & ds erat uerbũ. Hoc ẽ eñi

Expanded text:
autem mortuum fuerit, multum fructum affert . » Hoc enim cum dicimus, ejus pedes et intestina lavamus, et ea, quae in eo infirma, imbecillia et despicienda apparebant, nobilia, fortia et admiranda esse monstramus. Haec autem, id est, intestina et pedes arietis ponimus super concisas carnes et super caput illius, quoniam postquamm esse de virgine natum, inter homines conversatum, caecos illuminasse, leprosos mundasse, mortuos suscitasse, et caetera quae fecit, singulariter ostendimus; tunc tandem, et his omnibus illud quoque superponere et reddere debemus, quia pro nobis passus est et propter peccata nostra mortem turpissimam et crucis ignominiam sustinuit. Hic est enim rectus ordo praedicationis, si arietem nostrum, id est Verbum Dei concidentes in frusta secantes, a capite incipientes, ipsumque caput prius ponentes dicamus: « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . » Hoc est enim
Abbreviated transcription (Latin):
& humanitatẽ. uerũ etiã passio¬
nẽ. et resurrectionẽ. &ascensionem.
& quecũq de eo scripta sunt: sẽꝑ in
memoria. incorde & mniñte habebis.
diximus em̃: quia hoc altare. mens. et
corhominis intelligat᷑. Quotiens igit᷑
spũ contribulato. corde contrito et hu¬
miliato. saluatons nr̃i benigne memo¬
res sumus: eũq aliis p̃dicamus : totienᷤ
suꝑ cordis altare totũ arietẽ ĩ molamus.
Oblatio em̃ dñi ẽ: odor suauitatis. Nul¬
la em̃ oblatioẽ nr̃a deo suauior.quã
amor pietas & dilectio: qua circa ipsiꝰ
memonã afficimur: & mneius dulcedi¬
ne suspiramus. Hac em̃ dulcedine
psalmista plenus. dicebat. Situnt
amina mea ad dm inuũ: qͣndo uenĩ
& apparebo ante faciem dei: fuerint

Expanded text:
 verum etiam passionem, resurrectionem et ascensionem, et quaecunque de eo scripta sunt, semper in memoria, in corde et in mente habebis. Diximus enim, quia hoc altare mens et cor hominis intelligatur. Quoties ergo spiritu contribulato, corde contrito et humiliato Salvatoris nostri benigne memores sumus, eumque aliis praedicamus, toties super cordis altare totum arietem immolamus: oblatio enim Domini est odor suavitatis; nulla enim nostra oblatio est Deo suavior quam amor, pietas, et dilectio, qua 110 circa ejus memoriam afficimur, et in ejus dulcedine suspiramus. Hac enim dulcedine Psalmista plenus dicebat: « Sitivit anima mea ad Deum vivum: quando veniam, et apparebo ante faciem Dei? fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
mraculis quȩ solo uerbo oꝑabat.
mine de passione. nunc de resurrec¬
cione. nunc de eiꝰ assũptione uerbu
acientes. Hotaq intestina eiꝰ ac pe¬
ac. pones suꝑ concisas carnes. & su¬
ꝑ caput illiꝰ: & offeres totũ arietem
suꝑ altare. Quid eñi ꝑ eiꝰ pedes. et
incestina: nisi eiꝰ finẽ &e passionẽ in¬
ulligimus: fmis eñi corporis: pe¬
dessunt. Intestina uͦ uidere horri¬
bileẽ. Qd̃ gͥ significat᷑ ꝑfimũ uituli:
hoc signisicat᷑ ꝑ intestina & pedes
arietis. Pedes gͦ & intestina anietis
bccillitate sed uoluntate passum
c̃ ꝓbamus: qͣndo sputa. flagella.
spmeã coronã. & totã crucis igno¬
miniã. hȩc sunt eñi eiꝰ intestina: ꝓ¬
pria uoluntate eũ sustinuisse ex

Expanded text:
miraculis, quae solo verbo operabatur, miraculis, quae solo verbo operabatur, nunc de passione, nunc de resurrectione, nunc de ejus ascensione verbum facientes. « Lotaque intestina, ac pedes pones super concisas carnes, et super caput illius, et offeres totum arietem super altare. » Quid enim per ejus pedes et intestina, nisi ejus finem et passionem intelligimus? Finis enim corporis pedes sunt; intestina vero videre, horribile est. Quod ergo significatur per fimum vituli, hoc significatur per intestina et pedes arietis. Pedes ergo arietis et intestina becillitate, sed voluntate passum esse probamus; quando sputa, flagella, spineam eoronam et totam crucis ignominiam haec sunt enim ejus intestina propria voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
put arietis: qͣndo pontifices et
sacerdotes puras manus cleuant
ad xp̃i corpus conficiendũ. Putoto
quidẽ corpore caput posint: qm̃ ca
put pͥncipalior pars corpons ẽ. Quẽ
cũ mactaueris inquit: colles de
sanguine eiꝰ. & fundes circa altare:
quatenus et ore & corde afidelibus
suscipiat᷑. Hoc eñi altare: nichil con¬
uemientiꝰ quã hominis mens. & cor
intelligi potest. fundit᷑ gͥsanguiscr¬
cũ altare: qm̃ iñtẽ & corda sẽꝑ tangen.
nũquã xp̃i sanguis et passio afide¬
liũ memoria dilabit᷑. Sẽꝑ eñi meiꝰ
sanguine natant corda nr̃a: sẽper
eiꝰ sanguis & passio uersat᷑ circam̃¬
tẽ nrãm. Unde & ipse dñs ait. Hoc
facite mineã cõmemorationem.
Sequit᷑. Ipsũ aut̃ arietẽ secabism
frusta. Arietẽ eñĩ infrusta secamꝰ᷑:
quando omnia quȩ de saluatore¬
nr̃o scripta sunt. particulant̃ et
ꝑsententias diuidentes. ex pomini.
nunc de eius meffabili natusal
nine de cius predicatione. nunc de

Expanded text:
s, quando pontifices et sacerdotes puras manus elevant ad Christi corpus conficiendum. Pro toto quidem corpore caput posuit, quoniam caput principalior pars corporis est. Quem cum mactaveris, inquit, tolles de sanguine ejus, et fundes circa altare, quatenus et ore, et corde a fidelibus suscipiatur. Hoc enim altare non convenientius, quam hominis mens, et cor intelligi potest. Funditur igitur sanguis circa altare, quoniam mentes et corda semper tangens, nunquam Christi sanguis et passio a fidelium memoria delebitur. Semper enim in ejus sanguine natant corda nostra, semperque ejus sanguis et passio versatur circa mentem nostram. Unde et ipse Dominus ait: « Hoc facite in meam commemorationem . » Sequitur: « Ipsum autem arietem secabis in frusta. » Arietem enim in frusta secamus, quando omnia, quae de Salvatore scripta sunt, particulariter et per sententias dividentes exponimus, nunc de ejus ineffabili nativitate, nunc de ejus praedicatione, nunc de
Abbreviated transcription (Latin):
censũ suꝑ altare. Quid em̃ ꝑm
testina & adipẽ & ea quȩ cordi
adherent. quȩ quidẽ qͣsi in uisio¬
lia inocculto latent: nͥxp̃i dileca¬
onẽ quã erga nos habuit. & euis
miscdiam & pietatẽ. intelligere
debemus: Hec eñi suꝑ crucis alti¬

Expanded text:
censum super altare. » Quid enim per intestina, et adipem, et ea quae cordi adbaerent, quae quidem quasi invisibilia in occulto latent, nisi Christi dilectionem, quam erga nos habuit, et ejus misericordiam et pietatem intelligere debemus? Haec enim super crucis alt
Abbreviated transcription (Latin):
durã mortẽ patiebat᷑. Nemo aut̃
cũ uituli fimũ legerit: fimũ qͦq
xp̃i significari abhorreat. Hoc enĩ
fimo pinguescit cerra nr̃a: hocfi¬
mo fit fertilis & caro & anima
nr̃a. Id ipsũ eñĩ et ꝑfimũ uituli:
& ꝑ noe patriarchȩ discooꝑta ue¬
renda: significari arbitror. fimꝰ gͦ
uituli: crucis ignominiã significat.

Expanded text:
duram mortem patiebatur. Nemo autem duram mortem patiebatur. Nemo autem cum vituli fimum legerit, fimum quoque Christum significare abhorreat, hoc enim fimo pinguescit terra nostra; hoc fimo fertilis fit et caro, et anima nostra. Id ipsum enim per fimum vituli, et per Noe patriarchae discooperta verenda significari arbitror. Fimus ergo vituli crucis ignominiam significat.
Abbreviated transcription (Latin):
tcm̃ qd̾ omnis ad eps offerri iube¬
cur: & holocaustũ pingue lauda¬
tur: Caro eñi macra. & sine pin¬
guedine: neq qͣndo assat̃. reddit
odorẽ: neq qͣndo comedit᷑. prestat
saporẽ. Hec aut̃ pinguedo ñ cor¬
ponis sed sp̃s: ñ carnis sed mentis.
incelligi debet. Animȩ nãq pin¬
guedo. fides ẽ. spes. & caritas: et
omniũ collectio uirtutũ. Hȩ su¬
aue redolent: hȩ mom̃i sacrifi¬
cio. dño placent: & sine his nul¬
lũ sacrificiũ ẽ acceptabile. Hoc
eñi adipe pingues erant illi: deqͥ
huiꝰ em̃i adipis odore: & cȩlũ reple¬
arr & terra. Sequit᷑.
& fimũ. cõbures fons extra
ins. Quorũ enĩ aninaliũ infer¬
tur sanguis insc̃a ꝓpeccato: ho¬
rũ corpoia cremant᷑ extra castra.
Ita & iħs ut scificaret ꝑsuũ san¬
guinẽ popłm: extra portas pas¬
susẽ. Tunc eñi extra castra uitu¬
li carnes &e coriũ & fimꝰ cõbure¬
bant᷑: qͣndo extra portã incruce
pendens. ꝓ peccatis nr̃is dñs nr̃¬

Expanded text:
od omnis adeps offerri jubetur, et holocaustum pingue laudatur? Caro enim macra et sine pinguedine, neque quando assatur, reddit odorem, neque quando comeditur praestat saporem. Haec autem pinguedo non corporis sed spiritus, non carnis sed mentis intelligi debet. Animae namque pinguedo fides est, spes et charitas, et omnium collectio virtutum. Haec suave redolent, haec in omni sacrificio Domino placent, et sine his nullum sacrificium est acceptabile. Hoc enim adipe pingues erant illi, de quHujus enim adipis odore, et coelum repletur, et terra. Sequitur: « et fimum combures foris extra cens: « Quorum enim animalium infertur sanguinis in Sancta pro peccato, horum corpora cremantur extra castra; ita et Jesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est . » Tunc enim extra castra vituli carnes, corium et fimus comburebantur, quando extra portam in cruce pendens, pro peccatis nostris
Abbreviated transcription (Latin):
Monces exultauert̃ ut arietes. De hac
quoq oblatione & apłs dicit. Egoem̃
iam delibor. et tempus resolutiois
meȩ instat. Itẽq. Obsecro uos ꝑmise¬
ricordiã dei ut ex habeatis corpora mã
hostiã uiuentẽ. scãm. deo placentem.

Expanded text:
Montes exsultaverunt ut arietes . » De hac quoque oblatione et Apostolus dicit: « Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis meae instat . » Itemque: « Obsecro vos per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo pla
Abbreviated transcription (Latin):
olles quoq arietẽ alterũ:
suꝑ cuius caput. aaron ce filics
ponent manus. Quẽ cũ imnmolaues
suines de sangine eius. &e pones super
extremũ dextiȩ auriculȩ aaronce filio
cius. & suꝑ pollices manus eorũ et pacis
dequa psalimsta loquitur dicens. Pitei¬
osa in conspectu dm̃ mors scõiũ eiꝰ. Uitu¬
lusgͥ significat ut diximus xp̃i passionẽ.

Expanded text:
olles quoque arietem alterum super cuius caput Aaron et filii eius ponent manus quem cum immolaveris sumes de sanguine ipsius et pones super extremum dextrae auriculae Aaron et filiorum eius et super pollicde qua Psalmista loquitur dicens: « Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . » Vitulus igitur, ut dix
Abbreviated transcription (Latin):
ligunt. Qd si allegorice intelli¬
gatur. hoc modo dici poterit:
quia finito huius presentis la¬
boriosȩq uicȩ termino: uespere
fiet & mane. Uesꝑe quidẽ his
qui de luce & felicitate. intene¬
bras & miserias precipitabunt᷑:
mane uero his. qui de hac infe¬
lici. & erũpnosa uita. inlucem
ꝑpetuam. & gaudia ȩt̾na trans

Expanded text:
ligunt. Quod si allegorice intelliligunt. Quod si allegorice intelligatur, hoc modo dici potest: Quia finito hujus praesentis, laboriosaeque vitae termino, vespere fiet et mane. Vespere quidem his qui de luce et felicitate in tenebras et miserias praecipitabuntur; mane vero his qui de hac infelici et aerumnosa vita in lucem perpetuam et gaudia aeterna trans
Abbreviated transcription (Latin):
cius. Hȩc quoq ad litteram satis
aꝑca. si spũaliter intelligant᷑:
inscõrum ȩccłia ficri uidemus.
Quid enĩ ꝑterram nisi ęccłiam:
Iuid ꝑherbam uirentẽ. lignũq
faciens fructum: nisi apłorũ et
propharum exempla. &e doctri¬
nam intelligimus: Hec eñĩ sẽꝑ
uirent. & uiuunt: semꝑ fructi¬
ficant: & uixta genus et speties
suas. diuersos fructus & semina
ferunt. Habent cñi insemet ip¬
sis naturaliter inditum semen
qd̃ quidẽ semꝑ spargit᷑: & nũquã
deficit: semꝑ pullulat. semꝑq
crescit. Uide namq ex quanto
tempore liber iste ȩditus est: ui¬
de quanta uolumina ex se fruc¬
eius fructus. & semina: doct̾ri¬
nam scilicet atq precepta: quã
inuentia. quã ualentia sunt.
& alios quidẽ inueteri. alios in
telligere fecit. quia nichil nisibo¬
num ipse creauit. Etfactum est
uespe. nocteq transacta fact̾um
est mane: atq ita simul cũ noc¬
te sua. dies tertius cõpletus est.
Sic cñ hunc locũ quidã intel¬

Expanded text:
quoque, quae ad litteram satis aperta, si spiritualiter intelligantur, in sanctorum Ecclesia fieri videmus. Quid enim per terram, nisi Ecclesiam? Quid per herbam virentem, lignumque faciens fructum; nisi apostolorum, et prophetarum exempla, et doctrinam intelligimus? haec enim semper virent, et vivunt, semper fructificant, et juxta genus, et species suas diversos fructus, et semina ferunt, habent enim in semetipsis naturaliter inditum semen, quod quidem semper spargitur, et nunquam deficit, semper pullulat, semperque crescit. Vide namque ex quanto tempore liber iste editus est. Vide quanta volumina ex se frucejus fructus et semina, doctrinam scilicet atque praecepta, quam viventia, quam valentia sint. Et alios quidem in Veteri, alios in os videre et intelligere fecit, quia nihil nisi bonum ipse creavit. Et factum est vespere, nocteque transfacta, factum est mane; atque simul cum nocte sua dies tertius completus est. Sic enim hunc locum quidam intel
Abbreviated transcription (Latin):
tuet. Hoc aut̃ dehereticis intel¬
ligi potest: qui suꝑbũ. in do¬
mitũ. luxuriosũ. & insatiabi¬
le iumentũ. idẽ animũ suum
indei agrũ uel uineã. qd̃ ẽ eccłia
dimittunt: ut eã uastet & de pas¬
cat᷑. Sepulchrũ eñi patens est
guttur eorũ. Hi aut̃ ꝓdãpni
estimatione qͥcqͥd meliꝰ habent
inagro suo restituunt: quia am
m̃ã ipsã quȩ cunctis qͥ possident
melior ẽ. prohoc facinore amit¬
tunt. Qd̃ aũt ipse homo ager
uocet᷑: audi apłm dicentem.
dei enĩ agricultura estis. Ho¬
mo eñi. & ager & uinea uoca¬
tur: qm̃ et frum̃tũ bonioꝑis.
& uinũ sacrieloquii generat.

Expanded text:
eticis intelligi potest, quisuperbum, indomitum, luxuriosum, et insatiabile jumentum, id est animum suum in Dei agrum, et vineam, quod est Ecclesia dimittunt, ut eam vastet et depascatur. « Sepulcrum enim patens est guttur eorum . » Hi autem pro damni aestimatione quidquid melius habent in agro suo restituunt, quia ipsam animam, quae cunctis quae possidet melior est, pro hoc facinore amittunt. Quod autem ipse homo ager vocetur, audi Apostolum dicentem: « Dei enim agricultura estis . » Homo enim et ager, et vinea vocatur, quoniam et frumentum boni operis, et vinum sacri eloquii generat.
Abbreviated transcription (Latin):
inc aũt precipit. ut occi¬
dat̃ quicũq de semine
suo dederit idolo moloch. Mo¬
loch eñi rex nr̃ int̾pretat᷑. in quo
omnia idolorũ portenta signifi¬
cati posst̃. quorũ regimine infe¬
lices homines se tutos ẽẽ arbi¬
trant᷑. Unũ aũt idolũ posuit.
it qd̃ inino precipit᷑: in om̃ib
obseruet᷑. Qd quidẽ si fecissent:

Expanded text:
inc autem praecipit ut occidatur quicunque de semine suo dederit idolo Moloch. Moloch enim rex noster interpretatur, in quo omnia idolorum portenta significari possunt, quorum regimine infelices homines se tutos esse arbitrabantur. Unum autem idolum posuit, ut quod in uno praecipitur, in omnibus observetur. Quod quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nis: peccata quȩ cõmittunt.
ñ imputant᷑.
nimal aut̃ qd̾ immola¬
ri potest dño. siquis uo¬
uerit: scm̃ erit. et mutari ñ po¬
derit: idẽ. nec melius malo. nec
peius bono. Qd̃ si mutauerit:
& ipsum qd̾ mutatũ est. ce illud
pro quo mutatũ est. consecra¬
tum dño est. Nullũ enĩ animal
quid ẽ animal mundũ: nisi¬

Expanded text:
 peccata quae committunt non imputantur. « Animal autem quod immolari potest Deo, si quis voverit, sanctum erit, et mutari non poterit id est nec melius malo, nec pejus bono. Quod si mutaverit et ipsum quod mutatum est, et illud pro quo mutatum est, consecratum est Domino. » Nullum enim animal quid est animal mundu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ: Hoc aut̃ qui uouerit. red¬
dere oportebit: & mutare ñ po¬
derit. Uouere eñi et iurare:
ꝓxima sibi. & ualde similia
sunt. Siquis aut̃ pro uoto. nͥ¬
diderit ꝓ quo auoto se solui
arbitret᷑. errat.S illud qd̾ pro
uoti redẽptione fit. dñi ẽ. idẽ.
adnõ recipit᷑: & ipsũ insuper

Expanded text:
autem qui voverit, reddere oportebit, et mutare non poterit. Vovere enim, et jurare proxima sibi, et valde similia sunt. Si quis autem pro votdiderit, pro quo a voto se solvi arbitretur, errat; sed illud quod pro voti redemptione fit, Domini est, id est a Domino recipietur, et ipsum insuper
Abbreviated transcription (Latin):
ter conscientiam. Scientes eti¬
am quia ñ est ꝑsonarũ accep¬
tor ds: neminẽ ad fidẽ ueni¬
entẽ abȩccliȩ corpore separa¬
mus. Omnẽ cibũ eccłia susci¬
pit: idẽ omnẽ hominẽ suo
corpori inducit. Nos gͥ sumus
peregrini: nos inmunda &¬
& comedimus. Iudez enĩ fue¬
runt apłi. quinos ista docu¬
erunt: ut nichil cõmune et
inmundũ eẽ credamus. Hanc
fidẽ ipsi nobis uendiderunt:
hanc animȩ precio emimus:
ꝓ hac xp̃i serui facti sumꝰ. Et
quidẽ sicut nos mͦ nͥ omĩa co¬
medamus ꝑimus: sic & illi tũc
si comedissent ꝑissent. Omnia
eñ comedit: qui om̃ia comeden

Expanded text:
tiam. Scientes etiam, quia non est personarum acceptator Deus . Neminem ad fidem venientem ab Ecclesiae corpore separamus. Omnem cibum Ecclesia suscipit, id est omnem hominem suo corpori inducit. Nos ergo sumus peregrini, nos immunda et comedimus. Judaei enim fuerunt apostoli, qui nos ista docuerunt, ut nihil commune, et immundum esse credamus; modo fidem ipsi nobis vendiderunt, hanc animae pretio emimus, pro hac Christi servi facti sumus. Et quidem sicut nos modo nisi omnia comedamus, perimus; sic et illi tunc si comedissent, periissent. Omnia enim comedit, qui omnia comeden
Abbreviated transcription (Latin):
de illo dolere audeat. dequo
dñs ridet & gaudet: Benullo
gͥ mortuo dolendũ ẽ: nisi de
illo quifidei mont᷑. & adeo se¬
Dequit aut̃ de ammali¬
lus mundis & inmũ¬
dis: dequib inleuitico suffi¬
cient̃ diximus. Ome qd̾ mũ¬
dũ est comedite: qͥcquid aut
mortuũ ẽ. ne uescamini exeo.
Peregrino qui intra portas
tuas ẽ da ut comedat. auc
uende ei:quia tu popls sc̃s
dñi deitui es. Hoc aut̃ iuxta
litterã obseruantes saluabant᷑.
& sic ꝑ illã u̾brã dei popłs erat:¬

Expanded text:
de illo dolere audeat, de quo de illo dolere audeat, de quo Dominus ridet et gaudet? De nullo igitur mortuo dolendum est, nisi de illo, qui fidei moritur, et a Deo seSequitur autem de animalibus mundis et immundis, de quibus in Levitico sufficienter diximus. 197 « Omne quod mundum est, comedite, quidquid autem morticinum est, ne vescamini ex eo. Peregrino, qui inter portas tuas est, da, ut comedat, aut vende ei, quia tu populus sanctus Domini Dei tui es. » Hoc autem juxta litteram illi observantes salvabuntur, et sic per illam umbram Dei
Abbreviated transcription (Latin):
pulũ peculiarẽ. decunctis
gentib que st̃ suꝑ terrã. Imi¬
decet eñi ut parentũ imaginẽ
inse filii representent. Se aũt
inciłe. & caluitiũ suꝑ mortuo
ficere: magnidoloris indiciũ
est. Bemortuo uͦ ñ dolere. s gau¬
dere debet xp̃ianus. Qui enim
morit᷑ bene: ad dm̃ cendit. Do¬
les gͥ omulier. quia uir tuus
addm̃ cendit: Doles ohomo.
quia frat̃ tuus uel filius ad dm̃
uadit: Non bene doles. Uide
Isti eñi ad huc uiuentes: huic
mundo mortui erant. & sepe
dolent. Ille quoq ñ bene dolet:
qui suꝑ iniquo mortuo dolet.
De mali nãq ꝑditione ñ dolen¬
dũ s gaudendũ ẽ. Dolendum
potius erat de uita ipsius: quȩ
iustitiȩ & bonitati contraria
erat. Detalib tam̃ quã diuui¬
uunt & dolere et flere debent
scĩ: si force corũ orationib con¬
uertant᷑. Sic eñi & samuel fle¬
bat saulem. Post mortẽ uero
pro eis flere infructuosũ est.
Deniq cũ dñs dicat. ego quoq
ininteritu ur̃o ridebo: quis

Expanded text:
pulum peculiarem de cunctis gentibus, quae sunt super terram. » ImiDecet enim ut parentum imaginem in se filii repraesentent. Se autem incidere, et calvitium super mortuo facere magni doloris indicium est. De mortuo vero non dolere, sed gaudere debet Christianus. Qui enim bene moritur, ad Deum tendit. Doles ergo, o mulier, quod vir tuus ad Deum tendit: doles, o homo, quod frater, vel filius tuus ad Deum vadit, non bene doles. VideaIsti enim adhuc viventes huic mundo mortui erant. Et saepdolent. Ille quoque non bene dolet, qui super iniquo mortuo dolet; de mali namque perditione non dolendum, sed gaudendum est: dolendum potius erat de vita ipsius, quae justitiae et bonitati contraria erat. De talibus tamen quandiu vivunt et dolere, et flere debent sancti, si forte eorum orationibus convertantur. Sic enim et Samuel flebat Saulem. Post mortem vero pro eis flere infructuosum est. Denique cum Dominus dicat: « Ego quoque in interitu vestro ridebo , » quis
Abbreviated transcription (Latin):
congregationẽ ꝑcuties. & delebiᷤ.
Insuꝑ &e om̃ia quȩ illiꝰ sunt. sumł
cũ ipsa inmedio ciꝰ succendes: idẽ
ȩt̃nis incendiis condẽpnabis.
Simul eñi eũ hereticis omins¬
S
aorũ ꝑuersa scientia & doctrina
quȩ ꝑeorũ substantiam intelli¬
gtur. abhominari & dãpnari
debet. quatinus sic destruatur.
it ulterius in memoria ñ habe¬
atur. Hoc ẽ enĩ qd̾ ait. Non edi¬
scabit᷑ amplius & ñ adherebit
ae illo anathemathe quicquã
inmanu cua: ꝑ qd̾ intelligere

Expanded text:
congregationem percuties et delebis: insuper et omnia, quae illius sunt, simul cum ipsa in medio ejus succendes, id est aeternis suppliciis condemnabis. Simul enim cum haereticis, omnis eorum perversa scientia et doctrina quae per eorum scientiam intelligitur abominari et damnari debet, quatenus sic destruatur ut ulterius in memoria non habeatur. Hoc est enim, quod ait: « Non aedificabitur amplius, et non adhaerebit de illo anathemate in manu tua,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe ꝑpetratã: stacim ꝑcudies ha¬
bicatores urbis illiꝰ inore gladii
& delebis cam. Omĩa quoq que
in illa sunt congregabis inmedio
platearũ eiꝰ: & cũ ipsa ciuitate
suecendes: ita ut uniu̾sa consu¬
mas dño deo cuo: ut sit tumulis
sempit̃nus. Non edificabit᷑ am¬
plius: & ñ adherebit de illo ana¬
themathe quicquã in manutua.
Siaudieris inquit ubicũq fue¬
ris abaliquo nuntiante tͥ. filios
belial. idẽ hereticos. qui iugofi¬
dei ñtenent᷑. belial eñi absq u¬
go int̃pretat᷑: siinquit audiers
eos demedio cui exisse. & fidem
eccliȩ reliquisse. aliosqr secum
aiusticia a uertisse. & deos alie¬
nos. idẽ. malignos sp̃s secutos
ẽẽ: quere rẽ diligent. Quã cũ ue

Expanded text:
erpetratam, statim percuties habitatores urbis illius in ore gladii, et delebis eam. Omnia quoque, quae in illa sunt, congregabis in medio platearum ejus, et cum ipsa civitate succendes, ita ut universa consumas Domino Deo tuo, ut sit tumulus sempiternus; non aedificabitur amplius, et non adhaerebit de illo anathemate quidquam in manu tua. » Si audieris, inquit, ubicunque fueris, ab aliquo nuntiante tibi filios Belial, id est haereticos, qui jugo fidei non tenentur Belial enim absque jugo interpretatur, si, inquit, audieris eos de medio tui exiisse, fidemque Ecclesiae reliquisse, aliosque secum a justitia avertisse, et deos alienos, id est malignos spiritus securos esse, quaere rem diligen
Abbreviated transcription (Latin):
iaudieris inuna urbi¬
ũ tuarũ quas dñs ds̃
cuus dabit tibi ad habitandũ.
dicentes aliquos. egressi sunt fi¬
lii belial de medio tui. & auer¬
terunt habitatores urbis terre¬
amus diis alienis: quere sollici¬

Expanded text:
audieris in una urbium tuarum, quas Dominus Deus tuus dabit tibi ad habitandum, dicentes aliquos: Egressi sunt filii Belial de medio tui et averterunt habitatores urbis amus diis alienis quos i
Abbreviated transcription (Latin):
roborat: & uinũ letificat corho¬
minis. Consꝑgit᷑ aut̃ hec simila.
hȩc medulla frum̃ti. hic panis
uiuus qui decelo descendit oles
cuiꝰ obũbratione et inspiratione
deuirgine natus est xp̃s. Quia
uero decimã &e quartã offerre u
ficare. qd̾ nullius adeo suscipiat᷑
oblatio. qui nouũ et uetus ñ reci¬

Expanded text:
roborat, et vinum laetificat cor hominis. Conspargitur autem haec simila, haec medulla frumenti, hic panis vivus, qui de coelo descendit, oleocujus obumbratione et inspiratione de virgine natus est Christus. Quia vero decimam, et quartam afferri jubvidetur, quod nullius a Deo suscipiatur oblatio, qui Novum et Vetus non reci