comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. ꝑ crucẽ. Quid enĩ angulus nisi
conuinctio duoꝵ parietũ. qui ex diũso
ueniunt: et illic quodammͦ osculum
pacis inueniunt: Inimica qͥppe int̾
se fuerunt circũcisio et p̾pucium.
cultu. hinc multoꝵ atq falsoꝵ. Cũ
itaq illi eẽnt ꝓpe. isti autem longe.
utrosq adduxit ad se: qui cõmũtauit
utrosq in uno corpore deo. sicut idem
apł conseq̃nt᷑ adiungit ꝑ crucem int̾¬
ficiens mimicicias in semetipso. & ue
niens euangłizauit pacem: uob̾ inqͥt
qui eratis longe. et pacẽ his qui ꝓpe.
Quia ꝑ ipsum habemꝰ accessũ ambo in
uno sp̃u. ad patrẽ. Uidere. si non &
duos parietes. ex inimiciciarũ diu̾si¬
tate uenientes. & angularẽ lapidem
demonstrauit. dñm iħm: ad quem
de diu̾so utriq accesserunt: in qͦ utqͣ
concordauer hoc ẽ. & qui ex iudeis in
eum et qui ex gentib credidert̃. Tanq̃
diceret᷑ eis. Et uos de ꝓpinquo. et uos
de longinquo ⁊Aceedite ad eum illu¬

Expanded text:
Deo per crucem. Quid enim est angulus, nisi Deo per crucem. Quid enim est angulus, nisi conjunctio duorum parietum, qui ex diverso veniunt, et illic quodam modo osculum pacis inveniunt? Inimica quippe inter se fuerunt circumcisio et praeputiumcultum, hinc multorum atque falsorum. Cum itaque illi essent prope, isti autem longe, utrosque adduxit ad se, qui « commutavit utrosque in uno corpore Deo, » sicut Idem apostolus consequenter adjungit, « per crucem interficiens inimicitias in semetipso. Et « veniens evangelizavipacem iis qui prope; quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem » . Videte si non et duos parietes ex inimicitiarum diversitate venientes, et angularem lapidem demonstravit Dominum Jesum, ad quem de diverso utrique accesserunt, in quo utrique concordaverunt, hoc est, et qui ex Judaeis in eum, et qui ex Gentibus crediderunt; tanquam diceretur eis: Et vos de propinquo, et vos de longinquo, « accedite ad eum, et illu
Abbreviated transcription (Latin):
dies natalẽ dñi celebrauimus:
epipħam hodie celebramͦ: qd̃
greco uocabulo significat᷑
manifestatio: et refertur
ad illud qd̾ ait apłs. Sine dubio ma¬
gnũ ẽ pietatis sacram̃tũ: qd manife¬
statum᷑ in carne. Ambo itaq dies
ad manifestationẽ ꝑtinent xp̃i. In illo
quupe natꝰ. ẽ. homo ex homine matre.
qui sine initio ds̃ erat apud patrem:
s carni ÷ manifestatꝰ in carne. quia
caro eum uidere non poterat. sicut erat
in sp̃u. & illo quidẽ die qui natalis
ipsiꝰ nuncupat᷑. uider̃ eum pastores
iudȩoꝵ: hodierno aũt die. qui epipħa
ꝓprie hoc ÷ manifestatio dr̃. ad ora¬
uerunt eum magi gentium. Illis eũ
angłi: istis uͦ stella eum nunciauit.
Celos angłi habitant: & sydera exornant
trisq gͦ cęli enarrauer̃ głam dei. Utsq¬
enim natꝰ ÷ lapis angłaris. ut quẽ ad¬
modũ dicit apłs. duos conderet in se.
in unũ nouũ hominẽ faciens pacem:
et cõmutaret utrosq in uno corpore

Expanded text:
dies Natalem Domini celebravimus: Epiphaniam hodie celebramus; quo graeco vocabulo significatur manifestatio, et refertur ad illud quod ait Apostolus, Sine dubio magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne . Ambo itaque dies ad manifestationem pertinent Christi. In illo quippe natus est homo ex homine matre, qui sine initio Deus erat apud Patrem. Sed carni est manifestatus in carne; quia caro eum videre non poterat, sicut erat in spiritu. Et illo quidem die, qui Natalis ipsius nuncupatur, viderunt eum pastores Judaeorum: hodierno autem die qui Epiphania proprie, hoc est manifestatio dicitur, adoraverunt eum Magi Gentium. Illis eum Angeli, istis vero stella nuntiavit. Coelos Angeli habitant, et sidera exornant: utrisque ergo coeli enarraverunt gloriam Dei enim natus est lapis angularis; ut, quemadmodum dicit Apostolus, duos conderet in se, in unum novum hominem, faciens pacem, et commutaret utrosque in uno corpore
Abbreviated transcription (Latin):
uelle. posse. nͥ inspirando adiuuet ut
possimꝰ: qui uocando p̃stitit ut uelimꝰ:
Quia ubiq iniscđia eius preuenit
nos: llt uocaremur qui nolebamꝰ.
et impetremus posse qd̾ uoluimus.
Dicamꝰ gͦ ei. luraui & statui custodire
iudicia iusticiȩ tuȩ. Statui quidẽ:
et quia imꝑasti. ꝓmisi obȩdientiã.
S qm̃ uideo aliam legem i m̃bris
meis repugnantẽ legi mentis meȩ
et captiuum me ducentem in lege
peccati q̃ ẽ in m̃bris meis:. humi¬
liatus sũ usq ualde dñe: uiuifica
me scđ̾m u̾bum tuum. Ecce uelle
adiacet mͥ. Ergo uoluntaria oris¬
me i approba domine: ut fiat par
i t̾ra homini bonȩ uoluntatis. Dica¬
mus ista. et si qua talia suggerit pie¬
tas. scĩs instructa lectionib: ut nati
ex uirgine dm̃i celebritatem ñ manit̃
frequentemus: incͥoati bona uolunta

Expanded text:
ndo adjuvet ut possimus, qui vocando praestitit ut velimus? Quia ubique misericordia ejus praevenit nos, ut vocaremur qui nolebamus, et ut impetremus posse quod volumus. Dicamus ergo ei: Juravi, et statui custodire judicia justitiae tuae. Statui quidem, et quia imperasti, promisi obedientiam: sed quoniam video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis; humiliatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum. Ecce velle adjacet mihi: ergo voluntaria orismei approba, Domine ; ut fiat pax in terra hominibus bonae voluntatis. Dicamus ista, et si qua alia suggerit pietas, sanctis instructa lectionibus: ut nati ex Virgine Domini celebritatem non inaniter frequentemus, inchoati bona volunta
Abbreviated transcription (Latin):
fecit utraq unum. ꝑsistat gͥ bona
uoluntas adu̾sus concupiscentias
malas: et ꝑsistens imploret auxiliũ
lium: et ecce iam etiam captiuatur:
imploret auxilium: non fidat ui-¬
qui dix̃ eis quos iam uidebat cre¬
dentes in se. Si manseritis in u̾bo
meo. uere discipłi mei eritis: & cog

Expanded text:
fecit utraque unum . Persistat igitur bona voluntas adversus concupiscentias malas, et persistens imploret auxilium lium, et ecce jam etiam captivatur: imploret auxilium, non fidat viqui dixit eis quos jam videbat credentes in eum: Si permanseritis in verbo meo, vere discipuli mei er
Abbreviated transcription (Latin):
ita sit homo bone uoluntatis. & q̃¬
rat pacem ac sequatur eam: qr in
I tra par hominib bone uolun¬
riorem hominem. uides aut̃ legem
aliam in membris tuis repugnã¬
tem legi mentis tuȩ. & captiuum
te ducentẽ in lege peccati quȩ est
in m̃bris tuis: ꝑsiste in bona uo¬
luntate: et exclama qđ sequitur.
Miser ego homo: quis me lib̾abit de
corpor̃e mortis huiꝰ: Cirã dĩ. per

Expanded text:
ita sit homo bonae voluntatis. Et quaeita sit homo bonae voluntatis. Et quaerat pacem, ac sequatur eam : quia in terra pax hominibus bonae volunriorem hominem, vides autem aliam legem in membris tuis repugnantem legi mentis tuae, et captivum te ducentem in lege peccati quae est in membris tuis: persiste in bona voluntate, et exclama quod sequitur, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei, per
Abbreviated transcription (Latin):
gła in excelsis deo. & in t̾ra pax¬
hominib bonȩ uoluntatis. festa
saluatorem. Dignum enim erat. &
hoc ꝓrsus decebat. ut ei fete quȩ
editum fetum integra manserat:
nõ muliercule humanis sollẽpiiita
bramus: dicamꝰ inquã & nos fideli
corde deuota uoce. gła in excelsis dõ
et in tra pax hominib bone uolun¬
tatis: et hȩc uerba diumna. has dei
laudes. hoc angłicum gaudium. qnͣ¬
ta ualemꝰ consideratione ꝑspectum.
fide et spe et caritate meditemur.
Sicut enim credimus et sꝑamꝰ et de¬
sid̾amꝰ. erimus et nos gła in excelsis
deo: cum resurgente corpore sp̃itali.
rapti fũimꝰ in nubib obuiam. xp̃o: si
mͦ cum in t̾ra sumꝰ. pacẽ bona uo¬
liuitate sectemur. In excelsis quippe
uita: quia ibi regio uiuorum & ibi
dies boni: ubi dñs idem ipse . ẽ. &
anni eius non deficient. Quisquis
aũt uult uitã. & diligit uidere bo¬
nos: cohibeat linguã suam a ma¬
lo: et labia sua ne loquant᷑ dolum.
Declinet a maloi. et faciat bonũ: &

Expanded text:
a in excelsis Deo, et in terra paxhominibus bonae voluntatis . Festa pererat Salvatorem. Dignum enim erat, et hoc prorsus decebat, ut ei fetae quaeeditum fetum integra manserat, non mulierculae humanis solemnitatibubramus: dicamus, inquam, et nos fideli corde, devota voce, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Et haec verba divina, has Dei laudes, hoc angelicum gaudium, quanta valemus consideratione perspectum, fide et spe et charitate meditemur. Sicut enim credimus et speramus et desideramus, erimus et nos gloria in excelsis Deo, cum resurgente corpore spirituali rapti fuerimus in nubibus obviam Christo: si modo cum in terra sumus, pacem cum bona voluntate sectemur. In excelsis quippe vita, quia ibi regio vivorum; et ibi dies boni, ubi Dominus idem ipse est, et anni ejus non deficiunt. Quisquis autem vult vitam, et diligit videre dies bonos, cohibeat linguam suam a malo, et labia ejus non loquantur dolum; declinet a malo, et faciat bonum: et
Abbreviated transcription (Latin):
rectione in głam cõmutandã: quȩ est
et̃nitate p̃ciosa: gła colorata: spũ ĩmor¬
talitatis ignita. Hoc gͥ dignũ : credere
dñm oꝑari uoluisse: ut ꝑ hoc t̾renum
signum. futurũ iã tune a sapientib ce¬
leste mysterium uideret᷑. Nã si mirabile
ẽ. utiqi quȩ defecerant conuiuiis uina
supplesse: qnͣto ⁊ mirabiliꝰ. uitã quȩ est
ex hausta hominib reparasse: E glo¬
riosũ ÷ aquã in uinũ mutare: qͣnto. ẽ
głosuis. peccata in iusticiam cõmutare.
et mores potiꝰ tẽꝑare quã pocula: Au¬
deo dicere illas hydrias. non solũ illi
coniuuio. s uniu̾so mundo p̾ciosam
illã ministrare substantiam: nͥ qđ meliꝰ
uasculis illos hausisse ebrietatẽ: nos
haurire iusticiã. Illos ꝑcepisse uini po¬
culũ: nos calicẽ salutaris acciꝑe. Q si
dici fas. ẽ: apud illos ꝑtransisse qđ bibe

Expanded text:
rectione in gloriam commutandam, quae est rectione in gloriam commutandam, quae est aeternitate pretiosa, gloria colorata, spiritu immortalitatis ignita. Hoc igitur dignum est credere Dominum operari voluisse, ut per hoc terrenum signum, futurum jam tunc a sapientibus coeleste mysterium videretur. Nam si mirabile est utique, quae defecerantsupplesse, quanto est mirabilius vitam, quae est exhausta, hominibus reparasse? Et si gloriosum est aquam in vinum mutare, quanto est gloriosius peccata in justitiam commutare, et mores potius temperare, quam pocula? Audeo dicere illas hydrias, non solum illi convivio, sed universo mundo pretiosam illam ministrare substantiam, nisi quod noipsis vasculis illos hausisse ebrietatem; nos haurire justitiam. Illos percepisse vini poculum, nos calicem salutis accipere; et, si dici f
Abbreviated transcription (Latin):
substantia in p̃ciosã ẽ conu̾sa subam.
Nolo enĩ auditor nomina tantũ ꝑspicias
umi et aquȩ. S siuis potentiam cõꝓba-¬
re: uirtutẽ rerum aspice. facto enim hoc:
altius nescio quid demonstrat᷑. Nã cũ
dñs aquã uertit in uinũ: non tã hoc
oꝑat᷑. ne discumbentib desit ebrietas:
s ut credentib fiat ȩt̾nitas. Siquidem
conuiuioꝵ cellaria ꝓcuraret. s ut salu¬
a hominũ ꝓuideret. Nec ut hydrias
substantia boni odoris impleret: s ut ani
illa uili aqua uimi optimi saporem uo¬
luit gustare conuiuas: magis uoluit
ex hac uili carne. resurrectionis cęlestis
sapientiam gustare credentes. Nam hoc
signum totũ utiq resurrectionis my¬
sterium continet. Aqua enĩ uilis. pal¬
lida et frigida in uinũ u̾sa. scilicet p̾ci.¬
osũ. rubeum uł ignitũ. hoc significat:
hominis sub̃am mortalẽ c̃ditione. uilẽ
imbecillitate. pallentẽ morte. in resur-¬

Expanded text:
substantia in pretiosam est conversa substantiam. substantia in pretiosam est conversa substantiam. Nolo enim, auditor, nomina tantum perspicias vini et aquae, sed, si vis potentiam comprobare, virtutem rerum aspice; facto enim hoc altius nescio quid demonstratur. Nam cum Dominus aquam vertit in vinum, non tam hoc operatur; ne discumbentibus desit ebrietas, sed ut credentibus fiat aeternitas. Siquidem conviviorum cellaria procuraret, sed ut saluti hominum provideret: nec ut hydrias substantia boni odoris impleret, sed ut animille ex vili aqua vini optimi saporem voluit gustare convivas, magis voluit ex hac vili carne resurrectionis coelestis sapientiam gustare credentes. 6. Nam hoc signum totum utique resurrectionis mysterium continet; aqua enim vilis, pallida et frigida, in vinum versa, scilicet pretiosum, rubrum, vel ignitum, hoc significat hominis substantiam, mortalem conditione, vilem imbecillitate, pallentem morte, in resur
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Apparuit aut̃ ũ tã ocłis hominũ:
quã saluti. Nam et si prius natus ex
uirgine ocłis carnalib uidebat᷑ tam̃ ñ
apparebat: qr uirtutẽ eius adhuc fidĩ
acies ignorabat. Unde ideis ꝓ ꝓpħam
poralib: spĩtali lumine non uiderent.
ostea enim quã diuinitatẽ suam mira¬
bilib declarauit. humanis mentib tan¬
quã nouus et inopinatꝰ apparens. ocłos
quosdã cordis infudit: ut cognoscerer
sensus. quẽ non cognouit aspectus.
hodie non uideant. Requiramꝰ gͥi qđ
signũ oꝑatꝰ sit: ut diuinitatẽ suam po¬
płis declararet. Dicit᷑ hoc primũ fȩcis¬
se miraculũ: ut aquã mutaret in uinũ
Magnũ plane signum: et ad dei credendã
sufficiens maiestatẽ. Quis enĩ non
miret᷑. in aliud ꝗͣ erant elem̃ta. ẽẽ trans¬
lata : Nemo enĩ potest mutare natu¬
ram: nisi qui dñs ẽ naturȩ. Credendũ
ẽ iam ex hoc mortalẽ hominem in un-¬
mortalitatẽ posse conu̾ti: qnͣdo uilis

Expanded text:
r. Apparuit autem non tam oculis hominum quam saluti. Nam et si prius natus ex Virgine oculis carnalibus videbatur; tamen non apparebat, quoniam virtutem ejus adhuc fidei acies ignorabat. Unde Judaeis per prporalibus, spirituali lumine non viderent. Postea enim quam humanitatem suam mirabilibus declaravit, humanis mentibus tanquam novus et inopinatus apparens, oculos quosdam cordis infudit, ut cognosceret sensus, quem non cognovit aspectus. hodieque non videant. Requiramus igitur quod signum operatus sit ut divinitatem suam populis declararet. Dicitur hoc primum fecisse miraculum, ut aquam mutaret in vinum. Magnum plane signum, et ad Dei credendam sufficiens majestatem. Quis enim non miretur in aliud, quam erant, elementa esse translata? Nemo enim potest mutare naturam, nisi qui Dominus est naturae. Credendum est jam ex hoc mortalem hominem in immortalitatem posse converti, quando vilis
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiis gaudia cumulant᷑. Ecce
enim adhuc natalis dñici sollẽ¬
pnitate corda nr̃a ꝑsultant: & sã festi¬
debemꝰ dño : qui nos freq̃nt̾̃ uisitat. ut
sepe letificet. Conseiꝰ requirit: ut numero¬
siuis benedicat. Quãuis gͥ gentiles licet
uane numerosa sollempnitate letent᷑
nob̃ festiuitates p̾stat uniꝰ diei uisita¬
tio. quã illis multoꝵ demonũ suꝑsti-¬
ciosa p̃sũptio. Nam sicut eos ueritate
dicit᷑ apparere. Ergo quia cunc pͥmũ
apparuit saluator in mundo: ipsa dies
eodẽ uocabulo epipħa nuncupata est.
Quomͦ aũt apparuerit: requiramꝰ. Non qd̾
in mundo atitȩnon fuit. cum inundꝰ
ꝑ ipsum factus sit: s qđ tẽ primũ sig¬
nis atq miracłis credentium cordib
ds̃ xp̃c illux̾it: & in tenebrosas consci
tanquã non uisus antea. apparuisse
dr̃. Apparuit aut̃ ñ tam ođis hominũ:
quã saluti. Nã et si priꝰ natꝰ ex uͥgine
ocłis carnalib uidebat᷑. tam̃ ñ appa

Expanded text:
gaudiis gaudia cumulantur. Ecce enim adhuc natalis dominici solemnitate corda nostra persultant, et jam festidebemus Domino, qui nos frequenter visitat, et saepe laetificat, et copiosius requirit, ut numerosius benedicat. Quamvis igitur gentilis licet vane numerosa solemnitate laetetur nobis festivitates praestat unius diei visitatio, quam illis multorum daemoniorum superstitiosa praesumptio. Nam sicut eos veritate dicitur apparitio. Ergo quia tunc primum apparuit Salvator in mundo, ipsa dies eodem vocabulo Epiphania nuncupata est. Quomodo autem apparuerit, requiramus; non quod in mundo ante non fuerit, cum mundus per ipsum factus sit; sed quod tunc primum signis atque miraculis credentium cordibus Deus Christus illuxerit, et in tenebrosas conscietanquam non visus antea apparuisse dicitur. Apparuit autem non tam oculis hominum quam saluti. Nam et si prius natus ex Virgine oculis carnal
Abbreviated transcription (Latin):
ls alligauit. Ipse .ẽ. artifex qui ad men-¬
militatis extrema sublimat. Ipse ẽ arti
rim ad radices arborum positã ioħs
baptista cõminat᷑. ut omnis arbor quȩ
normã iusticiȩ et discretionis excesserit.
excisa radicitꝰ tradat᷑ incendio: quȩ aũt
dane. Quale ÷ hoc baptismũ: ubi : pu¬
rior fonte. ille qui mergit᷑: Ubidũ su¬
sceptũ aqua diluit. ñ sordib inficit᷑. sed
bñdictionib honorat᷑ Quale in quam
saluatoris.ẽ. baptismũ: in quo purgant᷑
portiꝰ fiuenta ꝗͣ purgant: Nouo enim
scĩficationis gn̾e. xp̃mꝰ ñ tam lauit unda.
quã lota ẽ. Nam ex quo saluator in aꝗͣ
se mersit᷑ exeo omium gurgitum tractꝰ.
cunctoꝵ fontium uenas. mysterio bap¬
tismatis consecrauit: ut quisqͥs alicubi
in nomine dñi baptiz ari uoluerit. ñ
tam mundi aqua illũ diluat. quam
xͥ unda purificet. Saltiator aut̃ nr̃ ideo
baptizari uoluit. ut non sibi mundieiã¬

Expanded text:
lis alligavit. Ipse est artifex, qui ad menlis alligavit. Ipse est artifex, qui ad menmilitatis extrema sublimat. Ipse est artifrim ad radicem nostram positam Joannes Baptista comminatur: ut omnis arbor quae normam justae discretionis excesserit, excisa radicitus tradatur incendio ; quae autem dane. Quale est hoc baptismum, ubi purior est fonte ille qui mergitur, ubi dum susceptum aqua diluit, non sordibus inficitur, sed benedictionibus honoratur? Quale, inquam, Salvatoris est baptismum, in quo purpotius fluenta quam purgant? Novo enim sanctificationis genere Christum non tam lavit unda, quam lota est. Nam ex quo Salvator in aqua se mersit, ex eo omnium gurgitum tractus cunctorumque fontium venas mysterio baptismatis consecravit: ut ubi quisque in nomine Domini baptizari voluerit, non tam illum mundi aqua diluat, quam Christi unda purificet. Salvator autem ideo baptizari voluit, non ut sibi munditia
Abbreviated transcription (Latin):
nitum: s nc̃ maiori eũ mysterio cre¬
circũ fulsit. Qui tunc mariam castifica¬
uit: nunc fluenta scĩficauit. Pat̾̃ qui
tunc obumbrauit in uirtute: nunc
clamat in uoce. & quasi maturiore
consilio qui tunc umbrã p̾stitit nati¬
uitati: modo testimonium ꝑhibet ue¬
silentio xp̃m genuit: ista cum diuinitatis
ꝓfessiõe dñm baptirauit. sb illa se io¬
seph qui pat̾ putabat᷑ excusat: in hac se¬
ds̃ pat̾ qui non credebat᷑ insinuat. Ibi
laborat suspicionib mat̾. qr ꝓfessioni
deerat pat̾: hic honorat᷑ genitrix. quia
diumitas filium ꝓtestat᷑. Honoratior
inquã scđa ꝗͣ prima natiuitas. Siqͥdẽ
pat̾ huic ds̃ maiestatis inscribit᷑. illic
ioseph artifer estimat᷑. & licet in utraq
enĩ artifex: qui huiꝰ mundi machinam
non solũ mirabili s etiam ineffabili po¬
tentia fabricatꝰ ẽ. Tanꝗͣ sapiens archi¬
tectus cęlos nimia sublimitate suspen¬
dit: tram mole fundauit: maria calcu¬

Expanded text:
nitum, sed nunc majore mysterio nitum, sed nunc majore mysterio circumfulsit: qui tunc Mariam castigavit, nunc fluenta sanctificat. Pater qui tunc obumbravit in virtute, nunc clamat in voce: et quasi maturiore consilio, qui tunc umbram praestitit nativitati, modo testimonium perhibet vesilentio Christum genuit; ista cum divinitatis professione Dominum baptizavit. Ab illa se Joseph, qui pater putabatur, excusat; in hac se pater, qui non credebatur, insinuat. Ibi laborat suspicionibus mater, quia professioni deerat pater; hic honoratur genitrix, quia divinitas filium protestatur. Honoratior, inquam, secunda, quam prima nativitas: siquidem pater hic Deus majestatis inscribitur; illic Joseph artifex aestimatur. Et licet in utraqueest artifex, qui hujus mundi machinam non solum mirabili, sed etiam ineffabili potentia fabricatus est; tanquam sapiens architectus coelum subtilitate suspendit, terram mole fundavit, maria calcu
Abbreviated transcription (Latin):
uota uotis accumulat: gaudia gaudi¬
is multiplicat. Eece enim adhuc exul¬
tamus xp̃m dñm natum: et iã eum
letam᷑ ꝓ salute humam gñis baptiza¬
tum. Needũ ortꝰ eius. ẽ expleta festiui¬
tas: et iam baptismatis eius ad ÷ celebran¬
da sollempnitas. Uix natꝰ ẽ. hominib :
et iam renascit᷑ sacram̃tis. Hodie enim
licet post multa annoꝵ curricula. con
carnis natiuitatis. atq baptismatis. Ut
quẽ admodũ tunc eum miram᷑ incor-¬
rupta matre ꝓgenitum. ita et nunc su¬
scipiamꝰ illũ pura unda submersũ: &
gloriem᷑ in utroq facto: quia filiũ ge
unda ditata.ẽ. Illa enĩ sibi tantũ me-¬
ruit castitatẽ: ista nob̃ contulit sc̃itatẽ.
lla meruit ne peccaret: ista ut peccata
purgaret. Illa ꝓpria delicta a se repudi¬
at: ista in se ꝑ dei grãm aliena condonat.
lli ẽ collata uirginitas: isti donata fȩ¬
popłoꝵ. Natalis gͦ hodie alt̾ ẽ: quodã
modo saluatoris nr̃i. Nã hisdẽ eum
signis. hisdẽ mitacłis cognoscimus ge¬

Expanded text:
vota votis accumulat, gaudia gaudiis multiplicat. Ecce enim adhuc exsultamus Christum Dominum natum; et jam eum laetamur pro salute humani generis baptizatum. Necdum ortus ejus est expleta festivitas; et jam baptismatis ejus est celebranda solemnitas. Vix natus est hominibus; et jam renascitur sacramentis. Hodie enim, licet post multa annorum curricula, conscarnis nativitatis atque baptismatis: ut quemadmodum tunc eum miramur incorrupta matre progenitum; ita et nunc suscipiamus illum pura unda submersum: et gloriemur in utroque facto, quia filium genunda ditata est. Illa enim sibi tantum meruit castitatem; ista nobis contulit sanctificationem. Illa meruit ne peccaret; ista, ut peccata purgaret. Illa propria delicta a se repudiat, ista in se per Dei gratiam aliena condonat. Illi est collata virginitas; isti donata fe. Natalis ergo hodie alter est quodam modo Salvatoris. Nam eisdem eum signis, eisdem miraculis cognoscimus ge
Abbreviated transcription (Latin):
enim ibi duriciam petrȩ in liquorem fontiũ
resolutam. cupit etiam hic asꝑitatem saxi
in panis dulcedinem transformari. Suspicat᷑
enim ipsum. eẽ. xp̃m. qui hȩc oꝑari soleat de
natura saxoꝵ. sicut ait apłs paulus. Bibe¬
bant de spiritali conseq̃nti petra. Petra aut̃¬

Expanded text:
enim ibi duritiam petrae in liquorem fontium enim ibi duritiam petrae in liquorem fontium resolutam, cupit etiam hic asperitatem saxi in panis dulcedinem transformari. Suspicabatur enim ipsum esse Christum, qui haec operari soleat de natura saxorum, sicut ait apostolus Paulus: Bibebant de spiritali consequenti eos petra, petra aut
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ab homine moitali. humili atq esuri¬
ente uincat᷑. Ceruens enĩ esurientem diabo¬
lus dñm. hominẽ putat: dubitat saluatorem:
t ideo ait. Si filius deies: dic lapidi huic. ut
fiat panis. O misera sathane. & extrema con¬
gregatio. Diabolus u deserto. temptationis so¬
lita arma non inuenit. Deest illi de paradyso
amenitas arboꝵ. deest illi consiliatrix eua:
deest illi pomoꝵ speciosa deceptio. & qr non
iuuenit cibum quẽ offerat esurienti. postulat
in cybum saxa mutari. Undiq exclusus. undiq
defraudatus. ad paium̃ta se confert. Satis
enim manifeste ostendit. uastitatem sibi he¬
rems restitisse: cum putat ꝓpt̾ inopiam rerũ
etiam elem̃ta posse conu̾ti. Postulat gͥ in
panẽ lapides cõmutari. Uersutus & callidꝰ
scit quid petat. nour factum. ẽẽ. qd̃ dicit.
Meminit enim in uet̾i testam̃to sitientib
aquã de lapide ꝓfluxise: iuilt etiam hic
esurienti cybum de lapide ministrare. Retinet

Expanded text:
nunc ab homine mortali, humili atque esurinunc ab homine mortali, humili atque esuriente vincatur. Cernens enim esurientem diabolus Dominum, hominem putat, dubitat Salvatorem; et ideo ait: Si filius Dei es, dic lapidi huic, ut fiat panis. O misera Satanae et extrema congressio! Diabolus in deserto tentationis solita arma non invenit: deest illi de paradiso amoenitas arborum, deest illi consiliatrix Eva, deest illi pomorum speciosa deceptio; et quia non invenit cibum, quem offerat esurienti, postulat in cibum saxa mutari. 3. Undique exclusus, undique defraudatus, ad pavimenta se confert; satis enim manifeste ostendit vastitatem sibi eremi restitisse, cum putat propter inopiam rerum etiam elementa posse converti. Postulat igitur in panem lapides commutari. Versutus et callidus scit quid petat, novit factum esse quod dicit; meminit enim in veteri Testamento sitientibus aquam de lapide profluxisse , vult etiam hic esurienti cibum de lapide ministrari; retinet
Abbreviated transcription (Latin):
eminisse debet ur̃a dilectio hoc me¬
d anteriore dñica p̾dicasse. et dedisse¬
iris at rationem cur dñs quadragesimã¬
ie. ites. iunau̾it. uel cur ipsa ieiunia in de¬
serto transegerit. Oiximus enĩ hec omnia
obseruasse eum non iustificationis suȩ causa.
qui erat uirgo ꝑ omnia. s nr̃ȩ salutis gratia:.
ut quoꝵ generatio ꝑ inremꝑantiam peccau̾at.
sit. Dicit enĩ euangłista ahuile diabolum:
et saluatorem eius uersutia suisse temptatũ:
Ait namq lectio sacra esurisse dñm. & dixisse
illi diabolum. Sifilius dĩ es: dic ut lapides
isti panes fiant. Uidete artem dñs: qua adũ¬
sarium fraude circuinuenit. Post multa ie¬
iunia esurisse se simulat. ut diabolum quȩ
ieiunando iam uicerat. it̃m esuriendo sollici¬
tet. Spem enim illi congrediendi ex infir¬
mitate famis quodãmͦ tribuit. ut dũ ueluti
contra inbecillem congredit᷑. gloriosius suꝑet᷑
Hec enim. ẽ uera uictoria: ut quia adam im¬
mortalem. glosum & epulantem. subu̾terat.

Expanded text:
eminisse debet vestra dilectio hoc me anteriore Dominica praedicasse, et dedisse rationem cur Dominus quadragesimam jejunaverit, vel cur ipsa jejunia in deserto transegerit. Diximus enim haec omnia observasse eum, non justificationis suae causa, qui erat virgo per omnia, sed nostrae salutis gratia; ut quorum generatio per intemperantiam peccaverat, sit; dicit enim evangelista adfuisse ibi diabolum, et Salvatorem ejus versutia fuisse tentatum. Ait namque sacra lectio esuriisse Dominum, et dixisse illi diabolum: Si filius Dei es, dic lapidi huic ut fiat panis . Videte artem Domini, qua adversarium fraude circumvenit. Post multa jejunia esurisse se simulat, ut diabolum quem jejunando jam vicerat, iterum esuriendo sollicitet; spem enim illi congrediendi ex infirmitate famis quodammodo tribuit, ut dum veluti contra imbecillem congreditur, gloriosus superetur. Haec enim est vera victoria, ut qui Adam immortalem, gloriosum et epulantem subverterat;
Abbreviated transcription (Latin):
famem corporis. qui pabulo lectionis inten¬
dit Nlec uentris curam hab̾e poterit. qui ali¬
m̃tum u̾bi celestis adqͥrit. Ipsa ÷ enĩ refectio
quȩ sagiiat animam: quȩ impinguat ui¬
scera. cum de diuinis scͥpturis cibũ eloquii
ꝑ henniis accipimus. Ipsa ÷ esca q̃ uitã ȩt̾nã
tͥbuit. et insidias a nob̾ diabolicȩ tẽptatioĩs
excludit. Quod aut̃ sacrarũ litteraꝵ lectio ui¬
ta sit: testatur dñs dic̃s. Uerba quȩ ego locut᷑
sicut euangelica tuba cecinit dñm ac
redemptorem nr̃m adu̾sus temptam̃ta
diaboli reluctantẽ quidẽ uerbis.
s sp̃i dimicantẽ. Sermone enĩ cer.autam̃
agit: s ꝑagit maiestate uictoriam.i belle

Expanded text:
famen corporis, qui pabulo lectionis intenfamen corporis, qui pabulo lectionis intendit: nec ventris curam habere poterit, qui alimentum verbi coelestis acquirit. Ipsa est enim refectio, quae saginat animam, quae impinguat viscera; cum de divinis Scripturis cibum eloquii perennis accipimus. Ipsa est esca, quae vitam aeternam tribuit, et insidias a nobis diabolicae tentationis excludit. Quod autem sacrarum litterarum lectio vita sit, Dominus testatur dicens: Verba quae ego locutus sicut evangelica tuba cecinit, Dominum ac Redemptorem nostrum adversus tentamenta diaboli reluctantem quidem verbis, sed spiritu dimicantem; sermone enim certamen agit, sed peragit majestate victoriam.
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ pascit᷑. t̾renum pabulum ñ requirit. Nec
enim potest scłi panem cuꝑe. qui pane reficit᷑
saluatoris. Habet enim dñs suum panem.
immo panis ipse saluator. ẽ: sicut docuit
dicens. Ego sum panis. qui de celo descendi
memini. esau pͥmitiis fraudatum uidi. iu¬
dam scarioth ꝓditionis scelere denotatũ:
Adam enim ꝑ escam paradysum ꝑdidit. esau
ꝑ lentem honorem primatꝰ amisit: uidas ꝑ
bucellam apłatus sublime deposuit. Ex quo
enim bucellam sumpsit. non iam apłs sed
in illum sathanas. Non bonus cib pꝰ quẽ
negatur dñs. pꝰ quẽ ingredit᷑ inimicus. N
bonus cyb post quem. xp̃c respuit᷑. deuo¬
rat᷑ antixp̃c. Non bonus cyb qui benedic¬
tione caret: malalictione complet᷑. Illa gͦ
esca nob̾ necessaria. ẽ: quȩ uitã p̾statꝰ animã
llam escam acecͥꝑe debemꝰ. quam saluator
non diabolus subsequat᷑. quȩ ꝑceptione sui
stenderet ieiunia nr̃a ñ deb̾e scłi actib occu¬
pari: s sacris litteris exerceri. Negligit enim

Expanded text:
 pascitur, terrenum pabulum non requirit; nec enim potest saeculi panem cupere, qui pane reficitur Salvatoris. Habet enim Dominus suum panem; immo panis ipse Salvator est, sicut docuit dicens: Ego sum panis, qui de coelo descendi memini, Esau primitivis fraudatum vidi, Judam Iscarioth proditionis scelere denotatum? Adam enim per escam paradisum perdidit, Esau per lentem honorem primatus amisit, Judas per bucellam apostolatus sublime deposuit; ex quo enim bucellam sumpsit, non jam apostolusin illum Satanas . Non bonus cibus, post quem negatur Dominus, post quem ingreditur inimicus; non bonus cibus, post quem Christus respuitur, devoratur Antichristus. Non bonus cibus, qui benedictione caret, maledictione completur. Illa ergo esca nobis necessaria est, quae vitam praestat, quae animam Illam escam accipere debemus, quam Salvator, non diabolus subsequatur; quae perceptione sui stenderet jejunia nostra non debere saeculi actibus occupari, sed sacris litteris exerceri. Negligit enim
Abbreviated transcription (Latin):
abolica a corde suo respuit temptam̃ta &
iunia. simꝰ in fide fortes. in iuidicuis iusti. in
amicicia fideles. in iniuriis patientes. in çon¬
tentionib moderati. refugientes turpiloqͥa.
adusus iniqua constantes. in conuuiis so¬
brii. in uoluptatib continentes. in caritate
simplices. int̾ subdolos cauti. tristib condo
lentes. contumacib resistentes. in suspiciomi¬
b parci. int̾ maliloquos taciti. int̾ humiles
lestium ꝓmissionum indubitata fiducia

Expanded text:
abolica a corde suo respuit tentamenta. Etabolica a corde suo respuit tentamenta. Etjunia, simus in fide fortes, in judiciis justi, in amicitia fideles, in injuriis patientes, in contentionibus moderati, refugientes turpiloquia, adversus iniqua constantes, in conviviis sobrii, in voluptatibus continentes, in charitate simplices, inter subdolos cauti, condolentes tristibus, contumacibus resistentes, in suspicionibus parci, inter maliloquos taciti, inter humileslestium promissionum indubitata fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ habetur sub tutela qui habet᷑ in nume¬
ro. ut errans ꝓpriis apportet᷑ humeris: ne
quid de numero minuat᷑. Nolite gͦ puta¬
re fr̃s. qd uł minimi cuiꝰꝗͣ obliuiscatur.
D ẽ enim omnium meminit. omĩum recor¬
dat᷑. Tantum ut non nr̃is int̾uenientib
peccatis: ei inferatꝰ᷑ obliuio. FR .U. Sermo

Expanded text:
ergo habetur sub tutela, qui habetur in numeergo habetur sub tutela, qui habetur in numero; ut errans propriis apportetur humeris, ne quid de numero minuatur. Nolite ergo putare, fratres, quod vel minimi cujusquam obliviscatur; Deus enim omnium meminit, omnium recordatur: tantum ut non, nostris intervenientibus peccatis, ei inferatur oblivio. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
illum delicta reiciunt. Ait enĩ idem dominꝰ
ꝑ ꝓpħam. ad eos qui erant in tribulationib
constituti. Nunqͥd non ualet manꝰ dei
eruere. uos: E reliqua. Uides gͦ qm̃ int̾
dm̃ et hominẽ. peccata separant. Tolle gͥ¬
peccata de medio. et dm̃ tͥ ꝓximum tu fe¬
cisti. Quomͦ enim potest fr̃s obliuisei nr̃i
ds̃. qui etiam capillos capitis nr̃i. in euan¬
glio apud se dicit numeratos: Si enim
capilloꝵ nr̃oꝵ meminit: multomagis no¬
strarum meminit animarũ. ꝑnumerũ
enim curam cirea nos sollicitudinẽq cog.¬
noscimus. Nemo enĩ numerat. nͥ qd̾ uult᷑
diligentiꝰ custodire. Nemo numerat. nͥ qui
ueretur ne fraudẽ absq numero patiat᷑.
Pastor ut saluum gregẽ habeat. eum freq̃nt̃
annumerat. Deniq dñs qui ÷ bonus pastor.
cum uua ouicula de centũ ouib aberras¬
set: recurrens ad numerũ. ꝓpriis eam ad
gregem humeris reportauit. Usq ad eo

Expanded text:
illum delicta rejiciunt. Ait enim idem Dominus illum delicta rejiciunt. Ait enim idem Dominus per prophetam ad eos qui erant in tribulationibus constituti: Nunquid non valet manus mea eruere vos ? et reliqua. Vides ergo quoniam inter Deum et hominem peccata separant. Tolle peccata de medio, et Deum tibi proximum tu fecisti. 6. Quomodo enim potest, fratres, oblivisci nostri Deus, qui etiam capillos capitis nostri in Evangelio apud se dicit esse numeratos? Si enim capillorum nostrorum meminit, multo magis nostrarum animarum meminit . Per numerum enim curam circa nos sollicitudinemque cognoscimus; nemo enim numerat, nisi quod vult diligentius custodire: nemo numerat, nisi qui veretur, ne fraudem absque numero patiatur. Pastor ut salvum gregem habeat, eum frequenter annumerat: denique Dominus, qui est bonus pastor, cum una ovicula de centum ovibus aberrasset, recurrens ad numerum, propriis eam ad gregem humeris reportavit . Usque adeo
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Scͥptum ÷. Non temptabis dñm dm tu¬
um. Hoc ÷ non temptabis eum quem putas
tanquã hominem. ad inferiora pellendum.
s magis tanꝗͣ dm̃ et dñm ipsum noueris
adorandum. ln his gͦ ieuinioꝵ dieb tem¬
ꝑtam᷑ ad similitudinenem saluatoris. Si¬
milit̾ enim et nos hostes nr̃i de pe ma tem¬
pli. hoc÷ de obseruatione quadra gesimȩ¬
turbare conantur. Dum enim t̾rores inge¬
runt. dum insidias parant: cupiunt nos
de arce religionis abducere. Dicitur autem
eis a domino. Non temptabis scõs uiros &
famulos dei. Quos enĩ tanꝗͣ humiles con¬
culcandos putatis. sentientis tanꝗͣ strenuos
honorandos. Sunt enim sicut dixi pleriq
fis. quos hostes nr̃i de ꝑfectione religionis
abducunt. qui dum p̾sens malum metuunt.
nr̃i tc̃ facimus: cum peccamꝰ. Cum enĩ mala
oꝑamur. au̾tit faciem: cũ nefanda loquim᷑.
obstruit aurem. Ꝙ ideo bonitatem suam
a nob̃ ds̃ non tam ipse retrahit. quam nr̃a

Expanded text:
cens: Scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tucens: Scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum ; hoc est, non tentabis eum quem putas tanquam hominem ad inferiora pellendum; sed magis tanquam Deum et Dominum ipsum noveris adorandum. In his ergo jejuniorum diebus tentamur ad similitudinem Salvatoris; similiter enim et nos hostes nostri de pinna templi, hoc est, de observatione quadragesimae deturbare conantur. Dum enim terrores ingerunt, dum insidias parant, cupiunt nos de arce religionis abducere. Dicitur autem eis a Domino: Non tentabitis sanctos viros et famulos Dei; quos enim tamquam humiles conculcandos putatis, sentietis tamquam strenuos honorandos. 5. Sunt enim, sicut dixi, plerique fratres, quos hostes nostri de perfectione religionis abducunt: qui dum praesens malum metuunt, nostri tunc facimus, cum peccamus. Cum enim mala operamur, avertit faciem: cum nefanda loquimur, aurem obstruit; et ideo bonitatem suam a nobis Deus non tam ipse retrahit, quam n
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cum dñm de pe ma templi deicere nrtit᷑.
utiq de ꝑfecto religionis cultu. eum remoue¬
re conat᷑. Peͥnna enim lociscĩ. ꝑfectio cȩlestis
÷ sacram̃ti. Recte aut̃ dñs suꝑra pennã templi
stare dr̃ quia de ipso scͥptum. ẽ qui ambulat
suꝑ pennas uentoꝵ. Suꝑ pennas enĩ uentoꝵ
quodãmͦ ambulat dñs. cum suꝑ moꝵ nr̃oꝵ
enim nob sunt boni mores. quinos eleuatos
a t̾re humilib. in cęli altiora sustollunt: &
uolatu quodã m̃tis de tartari tenebris educt̃.
et ad paradysi amena ꝑducunt. Quoꝵ moꝵ
pennas habere ꝓpħa desid̾ans: ait. Quis dabit
mͥ penuas sic̃ columbȩ. et uolabo. et requiescã:
Suꝑ hanc gͦ pennã templi saluator stare dr̃
hoc ÷ quasi in quodam templo fidei nr̃ȩ con¬
sistere. Unde ait apłs. Uos estis templũ dei ui¬
iii.et sp̃s dĩ habitat in uob̾. In hoc gͦ templo
stans dñis. nec recedens increpat diabolum di¬

Expanded text:
Nam cum Dominum de pinna templi dejicere nititur, Nam cum Dominum de pinna templi dejicere nititur, utique de perfecto religionis cultu eum removere conatur; pinna enim loci sancti perfectio coelestis est sacramenti. 3. Recte autem Dominus super pinnam templi stare dicitur; quia de ipso scriptum est: Qui ambulat super pennas ventorum . Super pennas enim ventorum quodammodo ambulat Dominus, cum super moenim nobis sunt boni mores, qui nos elevatos a terrae humilibus in coeli altiora sustollunt, et volatu quodam mentis de tartaro tenebroso educunt, et ad paradisi amoena perducunt. Quorum morum pennas habere propheta desiderans, ait. Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam ? Super hanc ergo pinnam templi Salvator stare dicitur, hoc est, quasi in quodam templo fidei nostrae consistere; unde ait Apostolus: Vos estis templum Dei vivi, et Spiritus Dei habitat in vobis . In hoc igitur templo stans Dominus, nec recedens, increpat diabolum, di
Abbreviated transcription (Latin):
on usq adeo contristari debemꝰ sui ep̃i.¬
frs. qd̾ in his quadragesimȩ dieb temptano
nos tribulationis inuenii: qm̃ & salua¬
torem nr̃m ꝓpt̾ ipsam quadragesimam
uidemus eẽ. temptatum. Minus gͦ dolere de¬
bemus seruuili. qr dñi habemꝰ exemplum.
Ubi enim ÷ similis cum xp̃o deuotio. similis : &
di. imponit conditio ieninandi. Credimꝰ autẽ.
qd̾ sicut saluator nr̃ diabolum cum tempta¬
retur obtinuit. ita et nos hostes nr̃os cum
stias quidem in obseruatione hñt. s ꝓsꝑitatẽ
tribuunt et salutẽ. Uideamꝰ gͥͣint̃ cȩt̾as tem¬
ptationes qua dñm diabolus arte lacessiat.
Cum enim suꝑ pennam staret templi salua¬
suetudinis sue nititur argum̃to. Semper
enm religiosos de suꝑiorib deicere ad infe¬
riora conat᷑. & de scis ac uenerandis actib dedu¬
cere ad t̾rena et cenosa festinat: ut qui stat pu¬
ritate mentis in summitate templi ꝓiciat
se in ꝓfundum inferi. contagione peccati.

Expanded text:
on usque adeo contristari debemus, fratres, quod in his quadragesimae diebus tentatio nobis tribulationis advenit; quoniam et Salvatorem nostrum propter ipsam quadragesimam videmus esse tentatum. Minus ergo dolere debemus servuli, quia Domini habemus exemplum. Ubi enim est similis cum Christo devotio, similis est di imponit conditio jejunandi. Credimus autem quod sicut Salvator noster diabolum cum tentaretur, obtinuit; ita et nos hostes notros, cum stias quidem in observatione habent, sed prosperitatem tribuunt et salutem. Videamus igitur inter caeteras tentationes, qua Dominum diabolus arte lacessat. 2. Cum enim super pinnam staret templi Salvasuetudinis suae nititur argumento; semper enim religiosos de superioribus dejicere ad inferiora conatur, et de sanctis ac venerandis actibus deducere ad terrena et coenosa festinat; ut qui stat puritate mentis in summitate templi, projiciat se in profundum inferi contagione peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
postulabat ut de lapide panes facet. s puta¬
bat tantũmͦ solum hominẽ cũ esurientem
uideret. Saluator aũt u̾sutiam eius mira
responsione condempniat. Hec dicit facit
qd̾ dicit diabolus. ne uideat᷑ ꝓ arbitrio adu̾¬
sarii uirtutis suȩ głam declarare: nec tam̃
respondet non posse fieri. qr negare non po¬
terat qđ sepe iam fecerat. Igit᷑ nec adquiescit
petenti. nec denegat exploranti. Ae ꝑ hoc et
potentiam uirtutis suȩ suo reseruat arbitrio:
et uersutiam adu̾sarii diuino confutat elo-¬
quio. Respondit gͦ illi. Non in solo pane
uiuit homo: s in omni u̾bo dei. Hoc ⁊. ñ in
pane t̾reno. non in materiali cybo. quo pri¬
mum hominem decepisti: s in u̾bo dĩ in quo
sunt uitȩ alim̃ta cęlestis. Uerbum aut̃ dei

Expanded text:
postulabat ut de lapide panem faceret; sed putabat tantummodo solum hominem, cum esurientem videbat. Salvator autem versutiam ejus mira responsione condemnat. Nec facit quod dicit diabolus, ne videatur pro arbitrio adversarii virtutis suae gloriam declarare. Nec tamen respondit non posse fieri, qui negare non poterat quod saepe jam fecerat. Igitur nec acquiescit petenti, nec denegat exploranti, ac per hoc et potentiam virtutis suae suo reservat arbitrio, et versutiam adversarii divino confutat eloquio. Respondit ergo illi: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei ; hoc est, non in pane terreno, non in materiali cibo, quo Adam primum hominem decepisti, sed in verbo Dei, 436 in quo sunt vitae alimenta coelestis. Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
pacifici pectoris lenitate dimitnit. Qratissimũ
defert deo ieiunium qui m̃tẽ suam a pͣuis
cogitationib. ocłos a concupiscentia. linguã
manusq a lite custodit. & post om̃ã frat̃
beatꝰ eris. et bene esuries panem. et sities po¬
culum: si. xp̃ianȩ mentis affectu ceꝑis esurire
et sitire iusticiam. sicit ipse dñs dixit. Deati
qui esuriunt & sitiunt iusticiam. qm̃ ipsi¬

Expanded text:
pacifici pectoris lenitate dimittit: gratissimum pacifici pectoris lenitate dimittit: gratissimum Deo defert jejunium, qui mentem suam a pravis cogitationibus, oculos a concuspiscentia, linguam manusque a lite custodit. Et post omnia, frater, beatus eris, et bene esuries panem ac sities poculum, si Christianae mentis affectu coeperis esurire et sitire justitiam, sicut ipse Dominus dixit: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ips
Abbreviated transcription (Latin):
S fortissimus ꝓpugnator qui ꝓuita aclib̾tate
nr̃a adu̾sus tirannũ suum nouũ bellum
gerebat. nec molli adulatione frangit᷑. nec
durissimis iniuriis commouet᷑ s ita ad omã
inimici tẽptam̃ta respondet. ne possit ĩ uno eodẽ dõ
& homine cȩlestis mysterii dep̃hendere sacram̃tũ.
ierumum celebremus. Tunc enim dolos adu̾sa¬
rii suꝑare poterimꝰ: si continuatis p̃cib. aut ꝑ
casta ieuima corporis uicia cõpescamꝰ. aut cor
nr̃m ab omn uanitate & ambitione purgemꝰ.
ut ait ipse saluator. Hoc genus non eicit᷑. niss
cũq esuriem suam refecti pauꝑis saturitate
sustentat. Bene ieiuinat. qui diuimi recordatiõe
udicii semetipsum refrenans. ab omni se ille¬
cebratum uoluptate suspendĩ. Bene ieiunat.
qui carnẽ suam uicioꝵ germina pullul ante.
scãꝵ meditatione uirtutum. & sobrietateͥt amo¬
re castigat. Bene ieiuinat: qui fr̃nas iniurias

Expanded text:
Sed fortissimus propugnator, qui pro vita ac libertate Sed fortissimus propugnator, qui pro vita ac libertate nostra adversus tyrannum suum novum bellum gerebat, nec molli adulatione frangitur, nec durissimis injuriis commovetur, sed ita ad omnia inimici tentamenta respondit, 132 ne posset in uno eodemque Deo et homine coelestis mysterii deprehendere sacramentum. jejunium celebremus. Tunc enim dolos adversarii superare poterimus, si continuatis precibus, aut per casta jejunia corporis vitia compescamus, aut cor nostrum ab omni vanitate et ambitione purgemus, ut ait ipse Salvator: Hoc genus non ejicitur, nisi cunque esuriem suam refecti pauperis satietate sustentat: bene jejunat, qui divini recordatione jejunii semetipsum refrenans ab omni illecebrarum voluptate suspendit: bene jejunat, qui carnem suam vitiorum germina pullulantem, sanctarum meditatione virtutum, et sobrietatis amore castigat: bene jejunat, qui fraternas injurias
Abbreviated transcription (Latin):
dare non ꝓdidit se posse. necñ posse m̃titus
ẽ s scͥptum : ait. ñ tẽptabis dñm dm̃ tuum:
id ÷ dm̃ temptat. qui iactantiȩ suȩ uicio suꝑ¬
fluam et inutilem uult ostentare uirtutem.
Quid enim utilitatis ht̃. quid cõmodi confert.
si p̃ceps hinc in plana descendero: Aut cur ad¬
ulationis tuȩ temptam̃tis ista suades. cum
tui sit oꝑis de suꝑiorib corruentem. ad inferiora
deicere: Post hec uͦ ut lectio decursa testatur
dux̃ illum in montẽ excelsum: et ostendit ei
omnia regna mundidicens. Hȩc om̃a tͥ dabo:
siꝓcidens adoraueris me. Ut fallax deceptor
non largiente dño. s ad nutũ diaboli adqͥ¬
rit scłi dignitates. Respondit aut̃ ei dñs.
ade retro sathana. Scriptũ ÷ enim. Dñm dm̃¬
tuum adorabis. & illi soli seruies. Iustissime¬
hoc usq ꝑuenit. ut seab adorando dei filio
pi laudis suȩ subreptione ñ potuit. in digna¬
tione ingestȩ contumeliȩ se ꝓderet exploranti:

Expanded text:
dare, nec prodidit se posse, nec non posse mentitus dare, nec prodidit se posse, nec non posse mentitus est, sed scriptum est, ait: Non tentabis Dominum Deum tuum. Id est, Deum tentat, qui jactantiae suae vitio superfluam et inutilem vult ostentare virtutem. Quid enim utilitatis habet, quid commodi confert, si per praeceps hinc in plana descendero? aut cur adulationis tuae tentamentis ista persuadeas, cum tui sit operis de superioribus corruentem ad inferiora dejicere? Post haec vero, ut lectio decursa testatur: Duxit illum in montem excelsum, et ostendit ei omnia regna mundi, dicens: Haec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me: ut fallax deceptor non largiente Deo, sed ad nutum diaboli acquirit saeculi dignitates. Respondit autem ei Dominus: Vade retro, Satana; scriptum enim est: Dtuum adorabis, et illi soli servihoc usque pervenit, ut se ab adorando Dei Filio pi laudis suae subreptione non potuit, indignatione ingestae contumeliae se proderet exploranti.
Abbreviated transcription (Latin):
manducandi necessitatẽ se hab̃e ꝓfessus est
Non inquit in pane tantum uiuit homo. s in
omni u̾bo dĩ. Hoc ÷ & si ego esurio. mͥ tamen
diabole non ⁊ necessarius panis. qui ex tuo¬
dĩ cunctis fidelib substantiam sempit̾nȩ sa¬
lutis oꝑatur. S doceri nescius inimicus.
stanti dño supra pinnã templi it̾m ait. Si
filius dĩ es: mute te deorsum. Scͥptũ. ẽ. enim.
qđ angłis suis mandauit de te. ut in mani¬
b tollant te. ne unꝗͣ offendas ad lapidem
pedem tuum. Mute te inqͣt deorsũ. Diabo¬
S obedire ille ei non poterat: qui cadere nescie¬
bat. Nec quicꝗͣ a dño subreptor impetrat. qr
non sunt religionis eius u̾ba. s fraudis. Quẽ
redemptor humani generis rursus telo sen¬
tentiȩ cȩlestis eu̾berat: dic̃s. Scͥptũ ÷. ñ temp¬
tabis dñm dm̃ tuum. Qua responsione ne
quid manifesta ueritate auctor falsitatis au¬
diret: u̾boꝵ sensuumq moderator dñs. ex alto

Expanded text:
manducandi necessitatem se habere professus est. manducandi necessitatem se habere professus est. Non, inquit, in pane tantum vivit homo, sed in omni verbo Dei. Hoc est: etsi ego esuriam, mihi tamen, diabole, non est necessarius panis; verbuDei cunctis fidelibus substantiam sempiternae salutis operatur. Sed doceri nescius inimicus, stanti Domino super pinnam templi iterum ait: Si Filius Dei es, mitte te deorsum; scriptum est enim, quod Angelis suis mandavit de te, ut manibus tollant te, ne unquam offendas ad lapidem pedem tuum . Mitte te, inquit, deorsum. Diabo obedire ei ille non poterat, qui cadere nesciebat. Nec quidquam de Domino surreptor impetrat, quia non sunt religionis ejus verba sed fraudes. Quem Redemptor humani generis rursus telo sententiae 131 coelestis everberat, dicens: Scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. Qua responsione ne quid manifesta veritate auctor falsitatis audiret, verborum sensuumque moderator Dominus ex alto
Abbreviated transcription (Latin):
ista gͦ diabolus dubius et incertus. hoc cũ
esuriente dño sermone congredit᷑. Si filius
dĩ es: dic ut lapides isti panes fiant. Stultus
et audax qui putaret dĩ filium diabolicam
uoluntatem. edendi necessitate facturum.
Quasi uͦ imposibile ei. eẽt. in panem lapides
cõmutare. qui quondam sitientib in deser¬
to popłis de petra arida largissima aquarũ
fluenta ꝓduxit. Aut esurienti sibi post qua¬
draginta dierum ieiunium escam ñ poterat
ꝓuidere: cuius p̾cepto ut innumerabilis ebre¬
oꝵ exercitus pasceret᷑. cȩlestia de nubib alim̃¬
ta fluxerunt: S uere omp̃s unigenitus. qͥ
nr̃am magis esuriret salutem: tali temptato.¬
rem suum responsione confudit. Non in
pane tantũ uiuit homo: s in omi u̾bo dei.
Quo responso lim̃i ut explorator qui incertus
uen̾at incertior reddetur. in ęstimate pruden-¬
tiȩ dñs. non ineẽ ÷ͥ esuriem denegauit: nec

Expanded text:
ista ergo diabolus dubius et incertus, hoc cum ista ergo diabolus dubius et incertus, hoc cum esuriente Domino sermone congreditur: Si Filius Dei 130 es, dic ut lapides isti panes fiant . Stultus, et audax, qui putaret Dei Filium diabolicam voluntatem edendi necessitate facturum: quasi impossibile esset in panem lapides commutare, qui quondam sitientibus in deserto populis de petra arida largissima aquarum fluenta produxit : aut esurienti sibi post quadraginta dierum jejunium escam non poterat providere, cujus praecepto, ut innumerabilis Hebraeorum exercitus pasceretur, coelestia de nubibus alimenta fluxerunt . Sed vero omnipotens Unigenitus, qui nostram magis esuriret salutem, tali tentatorem suum responsione confudit: Non in pane tantum vivit homo, sed in omni verbo Dei . Quo responso, carissimi, ut explorator, qui incertus venerat, incertior redderetur, inaestimatae prudentiae Dominus, nec inesse sibi esuriem denegavit, nec