comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsa redemptione liber effectus sum. faciam quod uolo: nemo me pro-¬
hibeat auoluntate mea si lib̾sum. Sed sista uoluntate peccatum facis:
seruus es peccati. N oli gͦ libertate abuiti ad libe peccandum : sed utere
ad non peccandum. Erit enim uoluntas tua lib̾a : si fuerit pia. Cris
liber : si fueris seruus. liber peccati : seruus iꝰticiȩ. dicente apło. Cuin
serui essetis peccati: liberi eratis uisticiȩ. Nunc autem liberati a pecca
serui autem facti dõ. habetis fructum ur̃m inscificationem: finemuͦ
uitam aeternam. Hoc conemꝰ : idagamꝰ. Prima lib̾tas ẽ: carere crimi¬
nibus. Intendite fratres mei intendite: ne forte possim ꝑducere uobis
adsensum. & qualis modo sit & qualis futura sit ista lib̾tas. Quem lib
ualde iustum discutias in hacuita: quam uis iam sit dignꝰ iusti uoca-¬
bulo. non ẽ. tamen sine peccato. Audi ipsum sem̃ iohannem: cuius & hoc

Expanded text:
et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me proet ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joannem, cujus et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
apeccato. multum nos terruit o frsmei: dicendo seruus nonmanet in
domo in aeternum. Adungit autem. & dicit. Filius manet in aeternũ.
Ergo si solus indomosua erit xp̃s : nullus ei populus coherebit. Cui erit
caput. sinon erit corpus.o Anforte totum hoc filius: caput & corpu
Non enim sine causa terruit. & spem dedit. Terruit: ne peccatum amaremꝰ.
Spem dedit: ne depeccati solutione diffideremꝰ. Omnis inquit qui facit
peccatum: seruus ẽ. peccati. Seruus autem non manet in domo in aet̾num.
Quȩ gͦ nobis spes . ẽ. qui non sumus sine peccato.a Audi spem tuam. Filius
haec spesnr̃a ẽ. fr̃s : ut alibero liberemur. & liberando seruos nos faciat.
Serui enim eramus cupiditatis: liberi serui efficimur caritatis. Hoc &r apł̃s¬
sionem carnis decis. sed ꝑcaritatem seruite inuicem. Non gͦ dicat xp̃ianꝰ.
liber sum : in libertatẽ uocatus sum. Seruus eram : sedredemptus sum:

Expanded text:
a peccato ? Multum nos terruit, o fratres mei, dicendo, Servus non manet in a peccato ? Multum nos terruit, o fratres mei, dicendo, Servus non manet in domo in aeternum. Adjungit autem, et dicit, Filius autem manet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeQuae ergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam: Filius Haec spes est nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat; servi enim eramus cupiditatis, liberati efficimur servi chasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quia uoluntatem patrismei facio: surgite eamus hino. Non
inquit mortem : meipeccati ꝑsoluo: necessitate ꝑsoluo: sedineo quod
morior. uoluntatem patris mei facio: plusq ibi facio quam patcior.
quia si nollem non passus cem. Habes illum: alio loco dicentem. Potesta¬
cem habeo ponendi animam meam: & potestatem habeo iterum sum̃
eam. Ecce uere inmortius liber. Cum gͦ omnis qui facit peccatum ser-¬
uus ẽ. peccati: quae sit spesnobis libertatis audite. Seruus autem
inquit non manet indomo in acternum. Aeccłaẽ. domꝰ: seruud peccator
est. Multi intrant in ȩccłam peccatores. Non gͦ dixit. seruus non ẽ. indo-¬
mo: sednonman& indomo in deternũ. Si gͦ nullus erit. ibi seruus. quis
ibierit. Cum enim rex uistus sederit inthronosicut scriptura loquitꝰ.
quis głabitur castum se hab̾e cor. aut quis gloriabit᷑ mundum sẽ es se

Expanded text:
omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. . Ecce vere in mortuis liber. 8. Cum ergo omnis qui facit peccatum, servus sit peccati, quae sit spes nobis libertatis, audite. Servus autem, inquit, non manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse
Abbreviated transcription (Latin):
ipsas hostias: easdem ipsas uictimas. eadem ipsa animalia: quȩ admo-¬
uebantur mactanda propeccatis. inquorum sanguine sangius ille figu¬
rabatur : peccata lex appellat. usq ad eo ut quibusdam locis scriptum sit
ita : ut sacerdotes immolaturi ponerent manꝰ suas suꝑ caput peccati. id ẽ.
suꝑ caput uictimȩ immolande propeccato. Talegͦ peccatum idẽ. sacrifi-¬
rito liberat abhac seruitute peccati: ille qui dicit inpsalmis. tactus sum
tanquam homo sine aduitorio: inter mortuos liber. Solus enim lib̾:
quia non habebat peccatum. Ipse etiam dicit in euangłio.
Ecce uenit princeps huius mundi: diabolum significans uentu¬
rum in iudeis ꝑsecutoribus. Ecce inquid uenit. & inme nichil in¬
ueniet. Non quomodo in eis quos occidit & um iustos. inuenit qua¬
lecumq peccatũ In me nichil inueni&. Et tanquam ei diceretur.
si nichil inte inueni&. quare te occid&: subiecit & ait. Sed ut scia

Expanded text:
ipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mactanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex appellat: usque adeo ut in quibusdam locis scriptum sit ita, ut sacerdotes immolaturi ponerent manus suas super caput peccati, id est, super caput victimae immolandae pro peccato. Tale ergo peccatum, id est, sacrifipeccatum. 7. Merito liberat ab hac servitute peccati ille qui dicit in Psalmis: Factus sum tanquam homo sine adjutorio, inter mortuos liber . Solus enim liber, quia non habebat peccatum. Ipse enim dicit in Evangelio: Ecce venit princeps hujus mundi, diabolum significans venturum in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet . Non quomodo in eis quos occidit etiam justos, invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant
Abbreviated transcription (Latin):
ficuun sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus ẽ. propeccato: offerens
seipsum in holocaustum. incruce passionis suȩ: sequitur apostolꝰ & dicit.
m dixisset obsecramus pro xp̃o reconciliari dõ : quasi diceremus. qr¬
modo poterimus reconciliari : euminquit id ẽ. ipsum xp̃m. qui non
nouerat peccatum : peccatum pronobis fecit. ut nos simus usticia dĩ
peccati: non habens ullum omino peccatum. Et ido factus ẽ. uerum sa-¬
crificium propeccato: quia nullum habebat ipse peccatum. Sed forte de
sensu meo dixi: quia peccatum sacrificium ẽ. propeccato. Qui legerunt
agnoscant : qui non legerunt non sint pigri. non sint in quam pigri
dlegendum : ut ueraces sint adiudicandum. Cum de sacrificiis enimn
prȩciperet ds̃ offerendis propeccato : inquibus sacrificiis non erat ex-¬
piatio peccatorum. sedumbra futurorum: eadem ipsa sacrificia. easdẽ

Expanded text:
ficium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens ficium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, cum dixisset, Obsecramus pro Christo, reconciliari Deo: quasi diceremus, quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit, id est ipsum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Deipeccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrificium pro peccato, quia nullum habebat ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeciperet Deus offerendis pro peccato, in quibus sacrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, easdem
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam uosxp̃s obsecret. Quid. Reconciliari dõ. Si exhortatur &
obsecrat apłs: ut reconciliemur dõ : inimici eramus dõ. Nemo enim
reconciliatur : nisi ex inimiciciis. Inmicos autemnos: nonnatura sed
eccata fecerunt. Unde iniici illius : inde serui peccati. Non habet dĩ
liberos inimicos. Necesse ẽ: serui sint. Et serui remanebunt: nisi ab illo
lib̾entur. cui peccando inimici ẽẽ. uoluerunt. Obsecram gͦ inquit pro
xp̃o : reconciliari dõ. Quomodo autem reconciliam. nisi soluatꝰ quod
inter nos & ipsum separat.a Ait enim propħa. Non grauauit aurem
ie audiat: sed peccata ur̃a separant inter uos & din. Quia gͦ non recon¬
ciliamur : nisi ablato quod inmedio ẽ: & posito quod in medio sit. est
enim medium separans: sed contra ẽ. mediator reconcilians. medium
separans. quod ẽ. peccatum: mediator recuenit ille. & factus ẽ. sacri-¬

Expanded text:
d est, tanquam vos Christus obsecret. Quid? Reconciliari Deo. Si exhortatur et d est, tanquam vos Christus obsecret. Quid? Reconciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt. Obsecramus ergo, inquit, pro Christo, reconciliari Deo. Quomodo autem reconciliamur, nisi solvatur quod inter nos et ipsum separat? Ait enim per prophetam: Non gravavit aurem ne audiat, sed peccata vestra separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacri
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s. Et nisi sciret curet oꝑam impendere ne in genuitas opprimatur .: im¬
misericors deputatur. Ad xp̃m omnes fugiamus: contra peccatum dm̃
lib̾atorem interpellemus. Uenales nos petamus : ut eius sanguine redima-¬
mur. Dicit enim dñs. Gratis uenundati estis: & sine argento redimemini.
Sine praecio : s ur̃o quia meo. Hoc dñs dicit. Ipse enim praecium dedit: non
irgentum: sed sanguinem suum. Nam nos: & serui et egeni remansera
liberat. Solus enim inhac carne uenit : sine peccato. Nam quos uidetis
in manibus matrum paruulos ferri: nondum ambulant. & iam sunt
ompediti. Traxerunt enim deadam: quod soluatur axp̃o. Pertinet eti
adipsos cum baptizantur ista grã quam dñs pollicetur: quia de peccato
solus liberare potest. qui uenit sine peccato: & factus ẽ. sacrificium pro-
peccato. Audistis enim: cum apłs legerctur. Pro xp̃o inquit legatione

Expanded text:
episcopus: et nisi curet operam impendere, ne ingenuitas opprimatur, imepiscopus: et nisi curet operam impendere, ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra peccatum Deum liberatorem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini . Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramliberat; solus enim in hac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, et jam sunt compediti; traxerunt enim de Adam quod solvatur a Christo. Pertinet etiam ad ipsos, cum baptizantur, ista gratia quam Dominus pollicetur; quia de peccato solus liberare potest, qui venit sine peccato, et factus est sacrificium pro peccato. Audistis enim cum Apostolus legeretur: Pro Christo, inquit, legatione
Abbreviated transcription (Latin):
cum dominos malos patiuntur uenalesse petunt: nquerentes dñm
non habere. sed saltem mutare. Seruus peccati quidfaciat. Quem
interpellet.a Apud quem interpellet. a apud quem se uenalem petat. a¬
Deinde seruus hominis. aliquando sui dñi duris imperiis fatigatus: fugi¬
endo requiescit. Seruus peccati quofugit.  Secum se trahit: quocunq fu¬¬
gerit. Non fugit se ipsam mala conscientia : non ẽ. quo eat. sequitur sẽ.:¬
mio non recedit ase. Peccatum enim quod facit: intus est. fecit peccati
ut aliquam corporalem carperet uoluptatẽ: uoluptas transit. pecca-¬
tum manet. Prȩterit quod delectabat: remansit quod punguat. Mala
seruitus. Aliquando fugiunt homines ad eccłam : & eosplerunq pati-¬
nur tañquam indisciplinatos. uolentes carere dominis: qui nolunt cas¬
re peccatis. Aliquando autem etiam inlicito uigo & improbo subiecti :¬
fugiunt adȩccłam. quia retinentꝰ ingenui adseruitutẽ: & interpellatꝰ

Expanded text:
cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare; servus peccati quid faciat? quem interpellet? apud quem interpellet? apud quem se venalem petat? Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod pungat. Mala servitus! Aliquando fugiunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui ad servitutem, et interpellatur
Abbreviated transcription (Latin):
uiratio euis ẽ. amen. amen dico uobis. Amen quippe: interpraetatur
uerum. Et tamen non ẽ. interprȩtatum : cum potuissoe dici. uerum
dico uobis. Nec grecꝰ hoc inter pres ausus ẽ. facere : nec latinus. Nam hoc
ierbum quod ẽ. amen : nec grecum. ẽ. nec latinum : sed hebreum. Si
mansit. non . ẽ. interpraetatum: ut honorem hab̾et uelainento secreti.
Uonut eet negatum: sed ne uilesceret nudatum. Nec semel tamen. sedbis
adño dictum ẽ: amen amen dicouobis. Iam quantum hoc commen-¬
datum sit: exipsa geminatione cognoscite. Quid ẽ. gͦ commendatum.
rum uerum dico uobis: ueritas dicit. Quȩ utiq & sinon diceret.
uerum dico: mentiri omnino non posset. Tamen commendat. in culcat.
dormientes quodam modo excitat : intentos facit. contempni non
uult. Quid dicens. a Amen amen dico uobis: quia omnis qui facit
eccatum. seruus ẽ. peccati. O miserabilis seruitus. Plerunq homix

Expanded text:
juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non diceret, Verum dico, mentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines
Abbreviated transcription (Latin):
ui.& merito prolato nummo uicti estis. & captioni urãe uobis ipsi estis re-¬
sponde compulsi.a lbi enim uobis dictum ẽ.: reddite caesari quȩ cesaris
sunt & dõ quȩ dĩ sunt: cum uos ipsi respondissetis quod nummꝰ haberet
imaginẽ cęsaris : quia sicut quęrit cęsar innummo imaginem suam:
ua lib̾tate mentiti sunt dicentes: nemini seruuumꝰ unquam. Dns auter
quid eis respondit. Hoc potius & intentius audiamus: ne nos & ipsi
serui inueniamur. R espondit enim eisiesus. Amen amen dico uobis: quia
omĩs qui facit peccatum. seruus ẽ. peccati. Seruus ẽ. utinam hominis:
e non peccati. Quis non subhis uerbis contremiscat.a Prȩstet nobis di
petenda. & de illa seruitute uitanda. Amen amen dico uobis: ueritas
dicit. Et quale ẽ. dñi dĩ nr̃i dicere : amen amen dico uobis. a Multum ẽ.¬
num commendat : quod ita pronuntiat. Quodammodo si dicifas ẽ

Expanded text:
vi. Merito prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis revi. Merito prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis dictum est, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt; cum vos ipsi respondissetis quod nummus haberet imaginem Caesaris . Quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem suam, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus unquam. 3. Dominus autem quid responderit, hoc potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi servi inveniamur. Respondit enim eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet nobis Dompetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est,
Abbreviated transcription (Latin):
Semen abrahȩ sumus: & nemini seriuiumꝰ unquam. Q uomodo tu
dicis. lib̾i eritis. Opellis inflata: non ẽ. ista magnitudo. sed tumor.
Et hoc ipsum scd̾m inuus temporis lib̾tatem. quomodo uerum dixi-¬
is: nemini scriuuumus unquam. a Loseph non ẽ. uenundatꝰ. a Pro¬
phe scĩ. in captuuitatem non sunt ducti. a Demde nonne ipse ille ẽ.
populus qui in egypto lateres faciebat: & regibus duris non saltem
in auro & argento. sed in luto seruiebat. & Sinemini seruistis unquam
õmgrati. quid ẽ. quod assidue uobis imputat ds̃. quod uos dedomo serui-¬
tutis liberauit. & Anforte patres urĩ seruierunt. uos autem qui loqui-¬
mini. nemini unquam seriustis. Quomodo gͦ soluebatis iam tributa
romanis : unde & ipsi ueritati laqueum quasi captionis proposiustis.
it diceretis : licet dare reddere tributum caesari. ut si dixissoȩ licet.
calumniaremini apud reges terrȩ : quod prohib̾et regibus tributa ꝑsol¬

Expanded text:
Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixistis, Nemini servivimus unquam? Joseph non est venumdatus ? Prophetae sancti in captivitatem non sunt ducti ? Deinde, nonne ipse ille est populus qui in Aegypto lateres faciebat, et regibus duris non saltem in auro et argento, sed in luto serviebat ? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est quod assidue vobis imputat Deus quod vos de domo servitutis liberavit ? An forte patres vestri servierunt, vos autem qui loquimini, nemini unquam servistis? Quomodo ergo solvebatis jam tributa Romanis, unde et ipsi Veritati laqueum quasi captionis proposuistis, ut diceretis, Licet reddere tributum Caesari? ut si dixisset, Licet; calumniaremini apud reges terrae, quod prohiberet regibus tributa persol
Abbreviated transcription (Latin):
Hocuerbum dñs alib̾tate posuit: lib̾abit uos. Nichile. enim alud ꝓpͥe
liberat: nisi liberum facit. Quomodo saluat nichilẽ. alud quam
saluum facit: quomodo sanat nichil ẽ. aliud quam sanum facit.
nichile. aliud quam liberum facit. Hoc inu̾bo greco planius ẽ.
Nam in latina consuetudine plerunq dicimꝰ hominem lib̾ari: quod
adlib̾tatem non ꝑtinet sed tantum ad salutem: sicut quisquam
posuit dns hoc ũbum : ut diceret ueritas lib̾abit uos: ut ingreca
linguanemo dubitet eum de lib̾tate dixisse. Deniq & iudaci sic
intellexerunt & responderunt ei. non illi quiiam crediderant: se
qui inturba erant nondum credentes. Responderunt ei. Sem̃ abrahȩ
sumus: & nemini seruiumꝰ unquam. Quomodo tudicis. lib̾i eritis. a¬
N on autem dixerat dñs. liberi eritis: sedueritas liberabit uos. Inquo
imen u̾bo illi. quod sicut dixipatet ingreco: non intellexer unt nͥ
lib̾tatem. & extulerunt se quod semen essent abrahȩ: & dixerunt.

Expanded text:
Hoc verbum Dominus a libertate posuit, liberabit vos. Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum facit. Quomodo salvat nihil est aliud quam salvum facit; quomodo sanat nihil est aliud quam sanum facit; nihil est aliud quam liberum facit. Hoc in verbo graeco planius est. Nam in latina consuetudine plerumque dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non pertinet, sed tantum ad salutem: sicut quisquam posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, sed illi qui in turba erant nondum credentes: responderunt ei, Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? Non autem dixerat Dominus, Liberi eritis; sed, Veritas liberabit vos. In quo tamen verbo illi, quia, sicut dixi, patet in graeco, non intellexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Uere discipulimei eritis : & cognoscetis ueritatem. & ucritas lib̾abit
uos. Quid ẽ. lib̾abit uos. a Liberos uos facioe. Deniq uidaei car-¬
iales : & scdm carnem uidicantes. non hi qui crediderant: sed
in illa turba qui erant qui non credebant. in iuriam sibi factam
putauert̃. quia dixit eis: ueritas lib̾abit uos. Indignati sunt
scruos se eẽ. significatos. Et uere seruierant. Ꝙ exponit illis que sit
eruitus : & quȩ sit futura lib̾tas quam ipse promittit. Sedde ha
libertate. & deilla seruitute : nimis ÷ longum. ut hodie dispu

Expanded text:
abit abit vos. Quid est, liberabit vos? Liberos vos faciet. Denique Judaei carnales, et secundum carnem judicantes, non hi qui crediderant, sed in illa turba qui erant qui non credebant, injuriam sibi factam putaverunt, quia dixit eis, Veritas liberabit vos. Indignati sunt servos se esse significatos. Et vere servi erant: et exponit illis quae sit servitus, et quae sit futura libertas quam ipse promittit. Sed de hac libertate et de illa servitute nimis longum est ut hodie dispu
Abbreviated transcription (Latin):
mundo : non te capiat mundus quem non intrastis. Iter agis exitur:
uenisti non remansurꝰ. Iter agis: stabulum ẽ. haecuita. Utere num¬
mo: quomodo uiator instabulo utitur insa. calice. urceo. lectulo.
limissurꝰ : non ꝑmansurꝰ. Sitales fueritis: erigite cor qui potestis
& audite me : sitales fueritis: ad eius promissa uenietis. Non enim
multum ẽ. aduos: quia magna ẽ. manꝰ eiꝰ quiuos uocauit. Uo-¬
cauit. inuocetꝰ : dicatur illi. U ocasti nos: inuocamꝰ te. Ecce au-¬
liuimus : uocantem: audiinuocantes. Produc: quod promisisti
ꝑfice quod in choasti. Noli deserere munera tua : noli deserere agrun
tuum. Germinatua intrent in horreum tuum. Abundant temp¬¬
tationes inmundo : s maior ẽ. quifecit mundum. Abundant temp¬
tationes : sed non deficit qui in illo spem ponit. in quo defectus
uillus. ẽ. ad hoc ortatum ista fr̃s: quia lib̾tas dequa loquitur

Expanded text:
mundo, non te capiat mundus. Quod intrasti, iter agis, exiturus mundo, non te capiat mundus. Quod intrasti, iter agis, exiturus venisti, non remansurus: iter agis, stabulum est haec vita. Utere nummo, quomodo viator in stabulo utitur mensa, calice, urceo, lectulo, dimissurus, non permansurus. Si tales fueritis, erigite cor qui potestis, et audite me: si tales fueritis, ad ejus promissa venietis. Non enim multum est ad vos, quia magna est manus ejus qui vos vocavit. Vocavit, invocetur; dicatur illi: Vocasti nos, invocamus te; ecce audivimus vocantem, audi invocantes: perduc quo promisisti, perfice quod inchoasti; noli deserere munera tua, noli deserere agrum tuum, germina tua intrent in horreum. Abundant tentationes in mundo; sed major est qui fecit mundum: abundant tentationes; sed non deficit qui in illo spem ponit, in quo defectus nullus est. 11. Ad hoc hortatus sum ista, fratres, quia libertas de qua loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
iamente ꝑpetuo pulsaremus. Desiderium : sinus cordis. ẽ. Capiemꝰ
si desiderium quantum possumꝰ extendamus. Hoc nobiscum agit
scriptura diuina: hoc congregatio populorum. hoc celebratio sacra¬
mentorum: hoc baptismus sc̃s. hoccantica laudis dĩ: hoc ipsa nra
disputatio. & hoc desiderium non solum seminet᷑ & germinet: uerũ
tiam inmodum tantȩ capacitatis augeatur. ut idoneum sit sumere
quodoculꝰ non uidit: nec auris audiuit. nec in cor hominis ascendit.
Sedamate mecum. Nonmultum amat numinum : quiamat dm. Et
ego palpaui infirmitatem. Non ausus sum dicere. non amat nummũ:
dnon multum amat numinũ. quasi amandus sit numinꝰ : sed ñ
multum. Osi dm̃ digne amomus: nummos omĩno non amabimus.
Erit tibi nummus instrumentum peregrinationis: non irritamentum
cupiditatis: quo autaris ad necessitatem. non quo fruaris ad delecta-¬
ionem. Dmn ama: si aliquid inte egit quod audis & laudas. Utere

Expanded text:
ia mente perpetuo pulsaremus! Desiderium, sinus cordis est; capiemus, ia mente perpetuo pulsaremus! Desiderium, sinus cordis est; capiemus, si desiderium quantum possumus extendamus. Hoc nobiscum agit Scriptura divina, hoc congregatio populorum, hoc celebratio sacramentorum, hoc baptismus sanctus, hoc cantica laudis Dei, hoc ipsa nostra disputatio, ut hoc desiderium non solum seminetur et germinet, verum etiam in modum tantae capacitatis augeatur, ut idoneum sit sumere quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Sed amate mecum. Non amat multum nummum, qui amat Deum. Et ego palpavi infirmitatem, non ausus sum dicere, Non amat nummum; sed, non multum amat nummum: quasi amandus sit nummus, sed non multum. O si Deum digne amemus, nummos omnino non amabimus! Erit tibi nummus instrumentum peregrinationis, non irritamentum cupiditatis; quo utaris ad necessitatem, non quo fruaris ad delectationem. Deum ama, si aliquid in te egit quod audis et laudas. Utere
Abbreviated transcription (Latin):
ige fidei. Si autem non credis: fidei mercedem qua fronte quęris. a¬
Si gͦ manseritis inu̾bo meo. uere discipuli mei eritis: ut contemplemini
ipsam ueritatem sicuti ẽ : non ꝑuerba sonantia. sedꝑ lucem splenden-¬
tem : cum satiauerit nos quod legitur inpsalmo. Signatum ẽ. suꝑ
nos lumenuultus tui dñe. Moneta dĩ sumꝰ : nunimꝰ a thesauro ober-¬
rauimꝰ : errore decritum ẽ. quod in nobis fuerat unpręssum Ueni
qui reforin& : quia ipse formauerat. Querit & ipse nummũ suum :
sicut cȩsar nummũ suum. Ideo ait. Reddite caesari quȩ cȩsari sunt:
dõ quȩ dĩ sunt. Caesari nummũ : dõuos ipsos. Tunc gͦ exprimetui
ueritas in nobis. Quid dicam caritati uraẽ. a Osicor ẽẽt. qualit̾cunq
suspirans in illam in effabilem głam: osi peregrinationem nram
ingenitu sentiremꝰ : & scłm non amaremꝰ & adeum quiuocauit nos¬

Expanded text:
exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis: ut contemplemini ipsam veritatem sicuti est; non per verba sonantia, sed per lucem splendentem, cum satiaverit nos, quod legitur in Psalmo, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Moneta Dei sumus, nummus a thesauro oberravimus. Errore detritum est quod in nobis fuerat impressum; venit qui reformet, quia ipse formaverat: quaerit et ipse nummum suum; sicut Caesar nummum suum; ideo ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt : Caesari nummos, Deo vos ipsos. Tunc ergo exprimetur veritas in nobis. 10. Quid dicam Charitati vestrae? O si cor esset qualitercumque suspirans in illam ineffabilem gloriam! O si peregrinationem nostram in gemitu sentiremus, et saeculum non amaremus, et ad eum qui nos vocavit, p
Abbreviated transcription (Latin):
Totum hoc quasi initium ẽ. liniamentorum fidĩ: & structurae
iturȩ. Quod dñs ipse attendens : quodam loco ait. Quidiligit me.
mandata mea ctodit. Et qui diligit me: diliget᷑ a patre meo. & ego
diligam eum &̧ ostendam me ip̃sum illi. Quem qui audiebant
utiq iam uidebant eis tamen si diligebant: uidendũ se ꝓmittebat.
Sica hic: cognoscetis ueritatẽ. Quideni. Quod dixisti. nonẽ ueritas..
Ueritas ẽ. sed adhuc creditur nondum uidetꝰ. Si maneatur in eo quod
creditur: ꝑuenitur adid qd̾ uideatur. Inde iohannes ipse sc̃s euangelista
incpła sua : dilectissimimquit filii dĩ sumꝰ : sed nondum apparuit quid
erimus. Iam sumꝰ : & aliquid erimꝰ. Quid plus erimus. quam sumꝰ.
audi. Nondum apparuit quid erimꝰ. Scimꝰ quia cum apparuerit.
similes eierimꝰ. Unde.  am uidebimꝰ eum sicuti ẽ. Magna promissio.
sed merces ẽ. fidci. Q ueris mercedem : opꝰ prȩcedat. Si credis: mescedem

Expanded text:
Totum hoc quasi initium est lineamentorum fidei et structurae Totum hoc quasi initium est lineamentorum fidei et structurae futurae. Quod Dominus ipse attendens quodam loco ait, Qui diligit me, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem
Abbreviated transcription (Latin):
mei eritis. Et quid nobis prodest.a Et cognoscetis ueritatem. Quid pro.
mittit credentib fr̃s. a Et cognoscetis ueritatem. Quid enim. a Non il¬¬
im cognouerant. quando dñs loquebatur. a Si non cognouerant.
quomodo crediderunt. a non quia cognouerunt crediderunt : s
ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoseamꝰ : non cog¬
noscimus ut credamꝰ. Quod enim cognituri sumus: nec oculꝰ uidit.
ec auris audiuit : nec in cor hominis ascendit. Quid. ẽ. enim fide
nisi credere quod non uides. fides gͦ ẽ. quod non uides credere.
ueritas quod credi disti uidere : sicut ipse quodam loco ait. Ideo dñs
prius ad faciendam fidem ambulauit interra. Homo erat : humilis
factus erat. ab omibus uidebatur : nec abom̃ibus cognoscebatur.
multis reprobabatur: a turba occidebatꝰ. A paucis dolebatur.
sed tamen & ab eis aquib dolebatur. non dum sicut erat agnoscebat᷑.

Expanded text:
mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritamei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritanim? non illam cognoverant, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
habet humilitatem sed celsitudinem : erectionem. nullam defectionẽ.
ȩcernam stabilitatem: nullam abinimi co expugnationem. nullum
deficiendi timorem. Magnum ẽ. quod incipit ã fide: sed contem¬
nitur. Fundamentum sol& etiam in ȩdificio: ab imperitis contemini
Fossa sit grandis : lapides quo quomodo passim mittunt᷑. Nulla ibi
expolitio: nulla pulchritudo appar&ȩ. quomodo nec in arboris ra-¬
dice apparet aliqua pulchritudo. Totum tamen quicquid te dele-¬
tat in arbore : deradice surrexit. Sed uides radicem & non delectari
uides arborem & miraris. Stulte quod miraris : in de surrexit. Audi¬
gͦ quo ꝑueniat : & uide quanta sit: sicut & ipse dñs alio loco dicit. Si
habucritis fidem: sicut granum sinapis. Quid humilius. quid uehe-¬
mentius. a Quid minutius. quid feruentius. a Ergo & uos ait. si man¬
seritis in uerbo meo in quo credidistis. quo ꝑducemini. a Uere discipłi

Expanded text:
habet humilitatem, sed celsitudinem, et erectionem, nullam defectionem; habet humilitatem, sed celsitudinem, et erectionem, nullam defectionem; aeternam stabilitatem, nullam ab inimico expugnatiodeficiendi timorem. Magnum est quod incipit a fide; sed contemnitur. Fundamentum solet etiam in aedificio ab imperitis contemni. Fossa fit grandis, lapides quoquo modo passim mittuntur; nulla ibi expolitio, nulla pulchritudo apparet: quomodo nec in arboris radice, non apparet aliqua pulchritudo; totum tamen quidquid te delectat in arbore, de radice surrexit. Sed vides radicem, et non delectaris; vides arborem et miraris. Stulte, quod miraris, inde surrexit quergo quo perveniat, et vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
ista nimis antiqua ẽ : & paulatim euiscerata. Arrianorum auteni
adhuc uidetur hab̾e aliquas motiones quasi cadaueris putrescentis.
uit certe aut multum: quasi hominis animȩ ȩgentis. Oportet in
reliquos lib̾ari: sicut inde multi lib̾ati sunt. Et quidem ciuitas
ista cos non habebat. s pꝰea quam multi peregrini aduenerunt.
non nulli exipsis uenert. Ceoe hȩc dño loquente: multi credidert¬
uida ei in cum. Ecce & me loquente arriani credant: non in me¬
sed mecum. Dicebat gͦ dñs ad eos: qui crediderant meum uidȩos. Siuos manse¬¬
ritis inuerbo meo. Idõ manseritis quia initiati estis: quia & ibi eẽ. coepistis.
Si manseritis inuerbomeo: hoc ẽ infide quȩ in uobis eẽ. credentib cepit.
quo ꝑuenietis. a Uide quale initium: quoꝑducit. A masti fundamen¬
um: culmen adtende: & exista humilitate aliam celsitudinẽ quęr
Fidesenim humilitatẽ habet: cognitio & immortalitas & aeternitas non

Expanded text:
ista nimis antiqua est, et paulatim eviscerata. Arianorum autem ista nimis antiqua est, et paulatim eviscerata. Arianorum autem adhuc videtur habere aliquas motiones quasi cadaveris putrescentis; aut certe, ut multum, quasi hominis animam agentis: oportet inde reliquos liberari, sicut inde multi liberati sunt. Et quidem ista civitas eos non habebat; sed posteaquam multi peregrini advenerunt, nonnulli et ipsi venerunt. Ecce haec Domino loquente multi Judaei crediderunt in eum; ecce et me loquente Ariani credant, non in mesed mecum. 8. Dicebat ergo Dominus ad eos qui crediderant in eum Judaeos: Si vos manseritis in verSi manseritis, hoc est, in fide quae in vobis esse credentibus coepit, quo pervenietis? Vide quale initium, quo perducitur  Al. perducit. Amasti fundamentum, culmen attende, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaere. Fides enim humilitatem habet; cognitio et immortalitas et aeternitas non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: non & patris. Misit itaq paterfilium : sed non recessit a filio
Non enim quo misit filium.  nibi erat pater. U̾bi enim non . ẽ. qui
fecit omia a Ubi non . ẽ. quidixit. celum & terram ego implebo ⁊
Sed foree pater ubiꝙ ẽ: & filiusubiq Cuangelistam audi. In hoc mun do
erat: & mundus ꝑeum factꝰ ẽ. Ergo inquit qui me misit: cuius auecori¬
Quare non reliquit.e non reliquit me inquit solum: quia ego quae
placita sunt ei facio semꝑ. Ipsa ẽ acqualitas. Semꝑ non ex quodam ini¬
tio & deinceps: sedsine mitio. sine fine. Di enim generatio non habet
initum temporis: quia ꝑ genitum facta sunt tempora. haec illolo.¬
quente: multi crediderunt in eum. Utinam & me loquente: multi
qui aliud sapiebant intelligant. & credant in eum. auidam enim
ortasse sunt inista multitudine arriani. Non audeo suspicari ẽ ẽ.
sabellianos : qui ipsum patrem dicunt eẽ. qui ẽ. filius. heresis qͥppe

Expanded text:
est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum et terram ego impleo ? Sed forte Patererat, et mundus per eum factus est . Ergo, inquit, qui misit me, cujus auctori? Non me reliquit, inquit, solum quia ego quae placita sunt ei, facio semper. Ipsa est aequalitas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio, sine fine. Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per genitum facta sunt tempora. 7. Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. Utinam et me loquente multi qui aliud sapiebant intelligant, et credant in eum. Quidam enim fortasse sunt in ista multitudine ariani. Non audeo suspicari esse sabellianos qui ipsum Patrem dicunt esse qui Filius est: haeresis quippe
Abbreviated transcription (Latin):
quia incorporaliter pater genuit filium: nec eum sic docuit. quasi
indoctum genuerit. sedhoc. ẽ. eum docusse quod est scientem geniusse:
Et hoc .ẽ. docuit me pater: qđ . ẽ. scientem me genuit pater. Si enim
quodpauci intelligunt. simplex est natura ueritatis: hoc .ẽ. filio. ẽẽ.
quodnosse. Abillo ergo habet ut nouerit: aquo habet ut sit. Non
ut prius abillo. eẽt. & abillo postea nosset: sedquemadmodĩ illi
gignendo dedit ut esset. sic gignendo dedit ut nosset: quia simplici
ut dictum est naturȩ ueritatis ẽe. & nosse non est aliud atq aliud:
sed hoc ipsum. Dixit gͦ ista uidȩis : & addidit. Et qui me misit: mecũ
e. Iam hoc & ante dixerat. sedrem magnam assiduȩ commemorat
Misit me & mecum est̃. Sigͦ tecum: ẽ. odñe. nonunꝰ ab alio missus est..
sed ambo uenistis. & tamen cũ ambo simul sint. unus missus. ẽ.
alter misit: qm̃ missio incarnatio. ẽ. & ipsa in carnatio filii tantũ

Expanded text:
quia incorporaliter Pater genuit Filium. Nec eum sic docuit quasi quia incorporaliter Pater genuit Filium. Nec eum sic docuit quasi indoctum genuerit: sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse; et hoc est, docuit me Pater, quod est, scientem me genuit Pater. Si enim, quod pauci intelligunt, simplex est natura veritatis; hoc est Filio esse quod nosse. Ab illo ergo habet ut noverit, a quo habet ut sit: non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset; sed quemadmodum illi gignendo dedit ut esset, sic gignendo dedit ut nosset: quia simplici, ut dictum est, naturae veritatis esse et nosse non est aliud atque aliud, sed hoc ipsum. 6. Dixit ergo ista Judaeis, et addidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis. Et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, et ipsa incarnatio Filii tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Cp̃s locutus ẽ. Quid locutꝰ ẽ. ait aliquis.  Respondes quid locutꝰ
sit: & addis. Uerum dixit. Tunc alius qui non intellexit. quid
lixit inquit. aut quid ẽ. quod laudas. a. Ambo me audierunt
ambob ego dixi. sed uni ipsorum ds dixit. Si parua magnis comparare
conceditur. qm nos adeum quid sumꝰ. Tamen nescio quid in corporalit̾
& spualiter facit in nobis ds. qđ nec sonus. e. qui aurem ꝑcutiat. nec color
ui oculis discernatur : nec odor . e. quinarib capiatur. nec sapor qu
faucib iudicetur: nec durum & molle qđ tangendo sentiatur. & tamen
aliquid . ẽ. qđ sentire facile est. explicare impossibile est. Sigͦ ds̃ ut dicere
coeperam loquitur incordib nr̃is sine sono. quo modo loquitur filiosuo. ⁊¬
S ic gͦ fris. Sic cogitate quantum potestis. Ut dixi licet parua magnis m
aliquo comparare. Sic cogitate. Incorporaliter pater locutus .ẽ. filio

Expanded text:
episcopus locutus est. Quid locutus est, aliquis ait? Respondes quid locutus episcopus locutus est. Quid locutus est, aliquis ait? Respondes quid locutus sit, et addis: Verum dixit. Tunc alius qui non intellexit: Quid dixit, inquit, aut quid est quod laudas? Ambo me audierunt, ambobus ego dixi; sed uni ipsorum Deus dixit. Si parva magnis comparare conceditur, quoniam nos ad eum quid sumus? tamen nescio quid incorporaliter et spiritualiter facit in nobis Deus, quod nec sonus est qui aurem percutiat, nec color qui oculis discernatur, nec odor est qui naribus capiatur, nec sapor qui faucibus judicetur, nec durum et molle quod tangendo sentiatur: tamen aliquid est quod sentire facile est, explicare impossibile est. Si ergo Deus, ut dicere coeperam, loquitur in cordibus nostris sine sono, quomodo loquitur Filio suo? Sic ergo, fratres, sic cogitate, quantum potestis, ut dixi, si licet parva magnis modo aliquo comparare; sic cogitate. Incorporaliter Pater locutus est Filio,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia non intellexit. Uos autem suntellexistis. unde intellexistis.
d adrem sonui. nunquid ego incorde lumen accendi. Proculdu¬
bio siuerum ẽ. quod dixi : & hoc uerum non solum audistis: ue¬
rum etiam intellexistis : duȩ res ibi factȩ sunt: discernite illas. au-¬
ditus & intellectꝰ. Auditꝰ ꝑme factꝰ. ẽ. Intellectus ꝑ quem. a Ego ad
urem dixi ut audiretis. ad cor urm quis dixit ut intelligeretis.
Sine dubio aliquis & ad cor ur̃m aliquid dixit. ut non solum strepitꝰ.
iste uerborum ꝑcuteret aurem uram: sed etiam incor ur̃m aliquid
descenderet ueritatis. Dixit aliquis & adcor urm: sed non eum ui-¬
letis. Suntellexistis fr̃s : dictum ẽ. & cordiur̃o. Munꝰ di ẽ. intelli¬¬
gentia. Quis hoc dixit in corde ur̃o. si ntellexistis. Cui dicit psal¬
mus: da michi intellectum ut discam mandata tua. Uerbi gr̃a.

Expanded text:
Quia non intellexit. Vos autem si intellexistis unde intellexistis? Ego Quia non intellexit. Vos autem si intellexistis unde intellexistis? Ego ad aurem sonui; numquid ego in corde lumen accendi? Procul dubio si verum est quod dixi, et hoc verum non solum audistis, verum etiam intellexistis; duae res ibi factae sunt, discernite illas, auditus et intellectus. Auditus per me factus est, intellectus per quem? Ego ad aurem dixi ut audiretis, ad cor vestrum quis dixit ut intelligeretis? Sine dubio aliquis et ad cor vestrum aliquid dixit, ut non solum strepitus iste verborum percuteret aurem vestram, sed etiam in cor vestrum aliquid descenderet veritatis: dixit aliquis et ad cor vestrum, sed non eum videtis; si intellexistis, fratres, dictum est et cordi vestro. Munus Dei est intelligentia. Quis hoc dixit in corde vestro, si intellexistis? Cui dicit Psalmus, Da mihi intellectum, ut discam mandata tua . Verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo locutus ẽ. pater filio: qmfilius ait. sicut docuit me pater.
hȩc loquor. a Locutus ẽ. illi. quando docuit pater filium. a Uerba
ecit. quando tu quomodo doces filium tuum uerba facis.& Quo-¬
modo facit u̾ba u̾bo. a Quę u̾bamulta: fierent u̾bo unico. & Uer-¬
bum enim patris : aures habuit adõs patris. a Carnalia sunt ista.
pereant de cordibus ur̃is. hocenim dico. Ecce intellexistis quod
gd dixi. ego certe locutus sum : & u̾ba mea sonuert. sonisq aures pe-¬
pulerunt : & ꝑsensum auditus ur̃i adcor sententiam ꝑduxerunt.
suntellexistis. tacite aliquem audisse latinȩ linguę hominẽ. tantum¬
modo audisse: nec tamen intellexisse quod dixi. Quantum adstre-¬
pitum ꝑtinet emissum exore meo: sic eius ille particeps factus ẽ. qui
non intellexit. quomodo & uos. Cum sonum audiuit. eȩdem syllabȩ
aures eius ꝑcusserunt: sed incorde ipsius nichil genuerunt. Quare.

Expanded text:
Quomodo locutus est Pater Filio, quoniam Filius ait Sicut docuit me Pater, Quomodo locutus est Pater Filio, quoniam Filius ait Sicut docuit me Pater, haec loquor? Locutus est illi? Quando docuit Pater Filium, verba fecit, quomodo tu, quando doces filium tuum, verba facis? Quomodo facit verba Verbo? Quae verba multa fierent unico Verbo? Verbum enim Patris aures habuit ad os Patris? Carnalia sunt ista, pereant de cordibus vestris. Hoc enim dico, ecce si intellexistis quod ego dixi, ego certe locutus sum, et mea verba sonuerunt, sonisque aures pepulerunt, et per sensum auditus vestri ad cor sententiam perduxerunt, si intellexistis. Facite aliquem audisse latinae linguae hominem, tantummodo audisse, nec tamen intellexisse quod dixi: quantum ad strepitum pertinet emissum ex ore meo, sic ejus ille particeps factus est qui non intellexit, quomodo et vos; eum sonum audivit, eaedem syllabae aures ejus percusserunt; sed in corde ipsius nihil genuerunt. Quare?
Abbreviated transcription (Latin):
Quando autem cogitas. in principio erat uerbum. & u̾bum erat apud
łm. & ds̃ erat uerbum: pereat decorde tuo om̃is humana figuratio.
pellatur de cogitationib tuis quicquid sine corporeo terminatꝰ: quicqͥd
loci spatio continet᷑. uel quantalib& mole diffunditꝰ. De corde tuo.
figmentũ tale dispereat. Cogita si potes pulchritudinẽ sapientiȩ : occur¬
at tͥ pulchritudo usticię. Forma. ẽ. statura ẽ. color ẽ. nichilhorun
ẽ : & tamen ẽ. Nani sinon ẽẽt: uec amaretꝰ. nec merito laudaret᷑ nec
amata. nec laudata: corde moribusq teneretur. Nunc uͦ fiunt homi¬
nes sapientes. Unde fierent. nͥ esso: sapientia. Porro autem o homo.
sisapientiam tuam uidere carnis oculis non potes: nec tali imaginati.¬
ie cogitare. quali corporalia cogitantur: sapientiȩ dĩ audes ingere
humani corporis formam.a Quid gͦ facimus dicimus fr̃s.

Expanded text:
quando autem cogitas, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud quando autem cogitas, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , pereat de corde tuo omnis humana figuratio: pellatur de cogitationibus tuis quidquid fine corporeo terminatur, quidquid loci spatio continetur, vel quantalibet mole diffunditur; de corde tuo figmentum tale dispereat. Cogita, si potes, pulchritudinem sapientiae, occurrat tibi pulchritudo justitiae. Forma est? statura est? color est? Nihil horum est, et tamen est: nam si non esset, nec amaretur, nec merito laudaretur, nec amata nec laudata corde moribusque teneretur: nunc vero fiunt homines sapientes; unde fierent, nisi esset sapientia? Porro autem, o homo, si sapientiam tuam videre carnis oculis non potes, nec tali imaginatione cogitare quali corporalia cogitantur, sapientiae Dei audes ingerere humani corporis formam? 5. Quid ergo dicimus, fratres?