comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓbandoꝵ em̃datori in fallor electus es. Nam in il¬
la epła qmͣmillis meis libellis uelut p̾faciun¬
culam p̃tuli huimodi u̾ba conscͥpta sunt: placuit
in qmͣ fluictuantem fidĩ nr̃e cymbani. beati aug¬
cet̾o filium dtibitas. cum sententie tue anchora m¬
simorsũ altius p̃sserit nos certius stabilire ñ pos¬
sit: Non cnim leuis aut tulpata questio in qua
currit. hanc ate caute prudent̾q discuti uellẽ. ut
doctrine tue ingemiq phenritas ita nebulam
nr̃e m̃tis abstergat. ut quod nunc cogitare ñpossu¬
m᷑ intelligentie a te declaratum: oculis cordis iud̾e
celestia regna possideas. dñe scẽ ac beatissime papa.

Expanded text:
sed probandorum emendator, ni fallor, electus es. nam in ilsed probandorum emendator, ni fallor, electus es. nam in illa epistula, quam in illis libellis meis uelut praefatiunculam praetuli, huius modi uerba conscripta sunt: \'Placuit\', inquam, \'fluctuantem fidei nostrae cymbam beati Augcetero filium dubitas, cum sententiae tuae ancora, nisi morsum altius presserit, nos certius stabilire non possit? non enim leuis aut culpa aut quaestio est, in qua currit. hanc a te caute prudenterque discuti uellem, ut doctrinae tuae ingeniique serenitas ita nebulam nostrae mentis abstergat, ut, quod nunc cogitare non possumus, intellegentiae a te lumine declaratum oculis cordis uidere eternum memor caelestia regna possideas, domine sancte ac beatissime papa.
Abbreviated transcription (Latin):
inquib habitamꝰ insulis. dũ recto ad uiam ꝑgũt
aggtre. intramitem tortuosi hruus erroris incur¬
perint: erit ne aliquis illic augustinꝰ cuiꝰ auctori¬
tati cedare. cuĩ doctrine credanit. cui ingenio supen¬
tur: an forte exillo pat̾uitatis affectu marus me
occulta cõmonitione dirig̃e quã uelut comitem pra¬
UI itineris increpares S mnichi ꝓutilitate anime
magis qmͣ ꝓ scłi laude curtere cupienti ñẽ inutił
ac ꝑinde eciã ñ amara. coargutio tua. maxime
cũ et michi et cet̾is uitam simul laudẽq paritu¬
rasit. Nemo si quidẽ tam in uistus cẽ ut arbitroꝵ
pot̃. quime exeo qd̃ aliqñdo deuia sum secutus
mandi sunt. qs paulus apłs ue inincertum cur¬
rerent ad monebat dicens. sic currite ut cõp̃henda¬
tis. quia uia ista qmͣ currimꝰ ñ solum reli qñda
forte etiã eos fallaci dilectionis simulatione fru¬
strentur. lu euiũeditorũ iam ame libroꝵ lectori:

Expanded text:
in quibus habitamus, insulis dum recto ad uiam pergunt in quibus habitamus, insulis dum recto ad uiam pergunt aggere, in tramitem tortuosi huius erroris incurrerint, eritne aliquis illic Augustinus, cuius auctoritati cedant, cuius doctrinae credant, cuius ingenio superentur? an forte ex illo paternitatis affectu mauis me occulta admonitione dirigere quam uelut comitem praui itineris increpare? sed mihi pro utilitate animae magis quam pro saeculi laude currere cupienti non est inutilis ac perinde etiam non amara coargutio tua, maxime cum et mihi et ceteris uitam simul laudemque paritura sit, nemo si quidem tam iniustus esse arbiter potest, qui me ex eo, quod aliquando deuia sum secutus,mandi sunt, quos Paulus apostolus, ne in incertum currerent, admonebat dicens: Sic currite, ut adprehendatis. quapropter uia ista, quam currimus, non solum relinquenda  est, ne forte etiam eos fallaci dilectionis simulatione frustretur. tu enim non editorum iam a me librorum lector
Abbreviated transcription (Latin):
sus ñ tanqm aliquod corpus deb̾e cogitari dm̃n alã
etiam si quispiam amino lucẽ milies qmͣ huiꝰ solis
clariorem mitioremq confingat. nullam illic dĩ
similitudinẽ comp̃hendi posse: quia corpus ẽ om̃e
qd̾ ccrm potest. S sicut iustitiam uł pietatem cor¬
poream cogitare ñpossumus: nisi aliqua forte no¬
bis femmea corpora gentili uanitate fingamus.
ita et dm̃ sine aliqua fantasie simulatione inqnͣ¬
tum possumꝰ cogitandum. ogichi autẽ qui fubti¬
litatem disputationis tempore ꝑcipe ad modũ
corde uix possumas uidebatur mͥ nichil uuum
scđm substantiam inẽẽ iustitie. id̾oq ñ possum
ad huc d̃m idẽ iiuentem naturã iustitie fimilẽ¬
ꝑse neq̃ quam uiuit nisi forte ñ huiꝰ humane eqͥ¬
tatis. s illa que ds̃ ẽ sola asserat ẽẽ iustitia. Unde
des abista inqua multi ingredimur erroris tua
te mouente reuocentur. Cum enĩ multi in illis

Expanded text:
ais non tanquam aliquod corpus debere cogitari Deum. Nam ais non tanquam aliquod corpus debere cogitari Deum. Nam etiamsi quispiam animo lucem millies quam hujus solis clariorem intensioremque confingat, nullam illic Dei similitudinem comprehendi posse, quia corpus est omne quod cerni potest: sed sicut justitiam vel pietatem corpoream cogitare non possumus, nisi aliqua forte nobis feminea corpora gentili vanitate fingamus; ita et Deum sine aliqua phantasiae simulatione in quatum possumus, cogitandum. mihi autem, qui subtilitatem disputationis tuae percipere admodum corde uix possum, uidebatur nihil uiuum secundum substantiam inesse iustitiae ideoque non possum adhuc deum, id  nequaquam uiuit, nisi forte non huius humanae aequitatis sed illa, quae deus est, sola adseratur esse iustitia. Unde des ab ista, in qua multi ingredimur, erroris uia te monente reuocentur. cum enim multi in illis,
Abbreviated transcription (Latin):
nitudinem reꝑare. et maiorem uni maiorem alt̃i
facẽ portionem. In ꝑsonis autẽñ itaẽ: quia patris
ꝑsona ñ ẽ filu. nec filiipsona eadem ẽ sp̃c sancti. una
uirtus ẽ qmͣ trina possidet uirtus: una substantia
ẽ in qua tria sunt que subsistunt. Pat̾ gͦ et filius
et sp̃c sanct᷑ maiestate ubiq ẽ. quia unum sunt.
ꝑsonis tantum apud sc st̃. quia tres sunt. Et reliqͣ
huiꝰmodi texens rem eousq deduxi. ut p̾sentes qͥ¬
dcm et ubiq eẽ ꝑsonas. s illam que supra celos
transmaria ultra inferos una atq eadem ẽ ma¬
iestate firmarem. Ex qͦ intelligi deb̾e monstrabã
hoĩem quẽ xp̃c assumꝑsit indm̃ quidẽ u̾sũ sus¬
ceptũ. ñ amisisse naturam: ñ tam̃ quasi qrͣtam
sum subtilitate cogitationum intrare concessum
ẽ uerax et enimẽ qͥ ait beatimundo corde qm̃ ip
si dm̃ uidebunt: suꝑ omnia syd̾a ad ipsam con¬
tẽplacionem altitudinẽ miidi cordis atcollis.

Expanded text:
nitudinem separare et maiorem uni minorem alteri nitudinem separare et maiorem uni minorem alteri facere portionem. in personis autem non ita est, quia patris persona non est filii nec filii persona eadem est spiritus sancti. una uirtus est, quam trina possidet uirtus, una substantia est, in qua tria sunt, quae subsistunt. pater ergo et filius et spiritus sanctus maiestate ubique sunt, quia unum sunt, personis tantum apud se sunt, quia tres sunt\\ et reliqua huius modi texens rem eo usque deduxi, ut praesentes quidem et ubique esse personas sed illa, quae supra caelos trans maria ultra inferos una atque eadem est, maiestate firmarem. ex quo intellegi debere monstrabam hominem, quem Christus adsumpsit, in deum quidem uersum susceptam sum subtilitate cogitationum intrare concessum est; verax etenim est qui ait, « Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt » ; super omnia sidera ad ipsam contemplationem altitudinem mundi cordis attollis,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem dꝑxit. noli me tangẽ. nondum enĩ ascendi ad
dci et ꝑsonarum trintate huiꝰmodi u̾baconscͥpsi.
Ds inquam unus ẽ ꝑsone tres sunt. D̾s̃ in discretꝰ ẽ
ꝑsone discrete sunt: os iutra omnia trans omina ⁊
ultima iucludit. media implet fr̃ma transcedit ult̾
timu̾sa et puniu̾sa diffunditur. ꝑsone aute sunt
constantes: ꝓpͥetate secernuntur ñ confusione mis¬
centur. Os gͦ umis ẽ. et ubiq ẽ. quia et alius pret̃
illum ñ ẽ: et locus ñ ẽuacuus ubi eẽ alius possit.
plena sunt dõ omnia: et pret̃ dm̃nicħ ẽ. Ipse ẽ in pa¬
tre. ipse infilio. ipse inspuscõ: ac post hoc pater. et
cretis unꝰ atq indiuisibilis habitat ds̃. Omĩa qͦ
patris sunt filii sunt. et que filii sunt patris fc.
eandem id ẽ unitam ñscꝑatam possident sub¬
stantiam dĩtatis: et idõ uł maiestate uł etate al¬
ter alt̾um ñ p̃cedit quia diuidi qd̃ plenum ẽ ñ
potest nec ẽ inplenitudie aliquid qd possit ple¬

Expanded text:
tionem dixit: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad dei et personarum trinitate huiusce modi uerba conscripsi: \'Deus\', inquam, unus est, personae tres sunt. deus indiscretus est, personae discretae sunt. deus intra omnia, trans omnia est, ultima includit, media implet, summa transcendit, ultra uniuersa et per uniuersa diffunditur; personae autem sibi constantes proprietate secernuntur, non confusione miscentur. deus ergo unus est et ubique est, quia et alius praeter illum non est et locus non est uacuus, ubi esse alius possit. plena sunt deo omnia et praeter deum nihil est. ipse est in patre, ipse in filio, ipse in spiritu sancto ac per hoc pater et cretis unus atque indiuisibilis habitat deus. omnia, quae patris sunt, filii sunt et, quae filii sunt, patris suneandem, id est unitam non separatam possident substantiam deitatis; et ideo uel maiestate uel aetate alter alterum non praecedit, quia diuidi, quod plenum est, non potest nec est in plenitudine aliquid, quod possit ple
Abbreviated transcription (Latin):
tem xp̃c aspiciat. Cum gͦ cirea finem pͥmi libri.
sicut ꝓculdubio meminisse dignaris cupiens
tum. ita diuinam possid̾e potentiã. ut mat̾ĩa
carnis humane quã susceꝑat ꝑmaneret. qm̃ in
illis iuscerib nsi aliud quam infirmitatem ꝑis¬
se dicimꝰ illiꝰ michi nodus questionis obiectus ẽ.
Si inquit homo ille quem assumpsit. xpc̃ in dm̃

Expanded text:
tem Christus aspiciat, cum ergo circa finem primi libri, tem Christus aspiciat, cum ergo circa finem primi libri, sicut procul dubio meminisse dignaris, cupienstum ita diuinam potentiam possidere, ut materia carnis humanae, quam susceperat. permaneret, - cum in illis uisceribse docuissem, illius mihi nodus quaestionis objectus est. Si, inquit, homo ille quem assumpsit Christus, in
Abbreviated transcription (Latin):
cxpͥmeit inqnͣtum potes u̾bis enitere. qm̃ nsi
tu tante rei dux it magist̃ affueris. uelut lippien¬
tib oculis ꝓspicere ineam tanti luminis reꝑcu¬
ssa fulgore cogitationum formidat. Intrat ergo
in illam que nostros arcet intuitus. mistĩorũdi
obscurissimam nubẽ. questiunculas inquib
ab soluendis me errare cognosco qui auctoritatẽ
scĩtatis tue fide magis sequi uolo. qm rationis
corde concepte falsa imagine depͣuari. pͥmum in
memet ipso. dehinc in libris corrige. Ego si quidem
inciscumspecta admodum simplicitate audiens
cutia salomonis cardor ẽ cnĩ lucis et̃ne. credebam
dm̃. qd̾ licet cred̾e ut dignum c̃ ñualebam. tam̃ cẽ
mestimabilis cuidam lucis infuntam mag
estimare nec quantitatem metiri. nec
spc̃m fingere. quãquam sublime cogitans
mens humana sufficeret. eẽ tam̃ illud quiddã
bił pulcritudo. quam etiam carnalib oculis sal¬

Expanded text:
exprimere, in quantum potes, uerbis enitere, quoniam, nisi exprimere, in quantum potes, uerbis enitere, quoniam, nisi tu tantae rei dux ac magister adfueris, uelut lippientibus oculis prospicere in eam tanti luminis repercussa fulgore cogitatio nostra formidat. intra ergo in illam, quae nostros arcet intuitus, mysteriorum dei obscurissimam nubem et quaestiunculas, in quibus absoluendis me errasse cognosco, qui auctoritatem sanctitatis tuae fide magis sequi uolo quam rationis corde conceptae falsa imagine deprauari, primum in memet ipso, dehinc in libris corrige. Ego si quidem in circumspecta admodum simplicitate audiens entia Salomonis: Candor est enim lucis aeternae, credebam deum, quod licet credere, ut dignum est, non ualebam, tamen esse inaestimabilis cuiusdam lucis infinitam magaestimare nec quantitatem metiri nec iem fingere quamquam sublime cogitans mens humana sufficeret, tamen esse illud quiddam,sit inaestimabilis pulchritudo, quam etiam carnalibus oculis sal
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem possideret. S quia placuit dõ qui in¬
firma huius mundi elegitut confundat fortia
ꝑstultitiam p̃dicationis saluare credentes: ñ tam
ratio inquirenda de dõ. quam auctoritas ẽ requi¬
renda scõrum. Nam ꝓfecto neq arriam qui filiũ
quem genitum confitemur iuniorẽ putant. in
hac impietate ꝑsisterent. neq macedomanispĩsan¬
ccum quẽ neq genitum neq ingenitum credi¬
ii. qnͣtum inipsis ẽ. adiuinitatis arce derrude¬
rent si scpͥturis sanctis magis qm̃ siis ratiocina¬
cionib accõmodare fidem mallent. Iam̃ tu uir
admirabilis. si tͥ ille pat̾ nr̃ solus consciuis sccre¬
torum qui habet clauem dauid. screnissimo cor¬
dis obtutu celorũ machinam penetrare conces¬
sit. et reuelata ut scͥptum ẽ fatie. głam dm̃ spe¬
culari: in quantum tͥ ille qui hui̾modi cogita¬
cionem dedit. ꝓ mendi dederit facultatem. tnũ¬
cia nob̾ aliquam ineffabił substantie portionẽ
et imagincm similitudinis eius. ipso aduiiante

Expanded text:
sideret. sed quia placuit deo, qui infirma huius mundi elegit, ut confundat fortia, per stultitiam praedicationis saluare credentes, non tam ratio requirenda de deo quam auctoritas est sequenda sanctorum. nam profecto neque Arriani, qui filium, quem genitum confitemur, iuniorem putant, in hac impietate persisterent neque Macedoniani spiritum sanctum, quem neque genitum neque ingenitum credimus, quantum in ipsis est, a diuinitatis arce detruderent, si scripturis sanctis magis quam suis ratiocinationibus accommodare fidem mallent — tamen tu, uir admirabilis, si tibi ille pater noster solus conscius secretorum, qui habet clauem Dauid, serenissimo cordis obtutu caelorum machinam penetrare concessit et reuelata, ut scriptum est, facie gloriam domini speculari, in quantum tibi ille, qui huius modi cogitationem dedit, promendi dederit facultatem, enuntia nobis aliquam ineffabilis substantiae portionem et imaginem similitudinis eius ipso adiuuante
Abbreviated transcription (Latin):
uillam ire compulit. causa fraudauit: malui lit¬
teris p̃ceminserere qm̃ cepectationem. anini flui¬
ctuare: maximc cum id quod postulo si michi con¬
cedi oporttre ꝑspexeris. adiuuare sensum tuũ
altissima nistĩa ꝑscrutantem loci ipsius uit ar¬
bitror in quo nune consistis ualcat so. litudo
Ego gͥ cum apud memet ipsum ꝓrsus diffimrẽ
u̾itatem rei diuine exfide magis qmͣ exratio¬
ne ꝑcipi oportẽ. sienim fides scẽ cccłe exdisputati

Expanded text:
uillam ire compulit, causa fraudauit, malui lituillam ire compulit, causa fraudauit, malui litteris precem inserere quam expectationem animi fluctuare, maxime cum id, quod postulo, si mihi concedi oportere perspexeris. adiuuare sensum tuum altissima mysteria perscrutantem loci ipsius, ut arbitror, in quo nunc consistis, ualeat solitudo. ego igitur cum apud memet ipsum prorsus definierim ueritatem rei diuinae ex fide magis quam ex ratione percipi oportere — si enim fides sanctae ecclesiae ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ista sententia de nulla falsitate comuncitur ad il¬
las autem questiones quas ante misisti excep¬
ta dĩuisione ꝑ corpꝰ. unde mauis opus molien¬
dum ẽ ut potui respondi. et passellum diaconũ
misi. qd̃ te iam accepisse puto. In recenti autẽ com¬
mointorio tuo cui minc respondi duo quesieras.
quorum utrũq tractatum ẽ: unum latius. alte¬
rum breuius. de petri scilicet apłi u̾bis et de am¬
ma dñi. Exemplum sanc litterarum tuarũ que
contincut int̾rogationem utrum dĩ substantia
corporalit̾ uelut in loco uideri possit. et apud noᷤ
nescio quomodo aberrarunt. nec inueniri cum
dui qucrerentur potuerunt: it̾um ad moneo
mittẽ ne graueris.
omino scõ ac beatissimostinum.
papc augustino. consentius. Iam qͥ¬
dem scõ michiq cunctis animi uirtu¬
petitionis mee breui sermonc suggesseram: spe¬
raus p̃cium mearum ut apud te eẽ aduitor dig¬
naretur: s qui a p̃sentiam michi tuam ea que ad

Expanded text:
ista sententia de nulla falsitate conuincitur. ad ilista sententia de nulla falsitate conuincitur. ad illas autem quaestiones, quas ante misisti, excepta dei uisione per corpus, unde maius opus moliendum est, ut potui, respondi et per Asellum diaconum misi, quod te accepisse iam puto. in recenti autem commonitorio tuo, cui nunc respondi, duo quaesieras, quorum utrumque tractatum est, unum latius alterum breuius, de Petri scilicet apostoli uerbis et de anima domini. exemplum sane litterarum tuarum, quae continent interrogationem, utrum dei substantia corporaliter uelut in loco uideri possit, et apud nos nescio quo modo aberrarunt nec inueniri, cum diu quaererentur, potuerunt, iterum admoneo mittere ne graueris.OMINO SANCTO AC BEATISSIMO PAPAE AUGUSTINO CONSENTIUS. Iam quidem sancto mihique cunctis animi uirtupetitionis meae breui sermone suggesseram sperans, precum mearum ut apud te esse adiutor dignaretur. sed quia praesentiam mihi tuam ea, quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
audierint uirient. Pin dectiam qd sequitur. et di¬
tit petrus ꝓpt̃ hoc et mortitis euangłuatum ut
iudicentur quidem sedin homines in carne. ui¬
uant autem scdm dm sp̃u. s̃i cogit apud inferos
intelligi ꝓpt̾ hoc enim in hac uita et mortius eũ¬
geliratum ẽ. idẽ infidelib et iniqus. ut cum credi¬
derint iudicentur quidcm scđm homines in car¬
ne. hoc ẽ indirisiᷤ tribulationib et ip̃a morte car¬
nis. unde idem apłs alio loco dicit. tempus ẽẽ ut
incipiat uiditium a domo domini. uiuant autẽ
scđm dm̃ spũ. quia et in ipso fuerant mortificati.
cũ morte infidelitatis et impietatis detinerent᷑
hec expositio ũborũ petri cui displicet. uł cui etiã¬
si ñ displicet tam̃ ñ sufficit: querat ea scđm in¬
stros intelligere. Qui si ualuerit ea que suꝑius
me mouere commemoraui. ita solũe ut eorũ auftrat
dubitationẽ: imꝑtiat et michi. Qd̃ si factum fue¬
rit: potuerunt illa u̾ba utroq modo intelligi.

Expanded text:
audierint, uiuent. proinde etiam quod sequitur et dicit Petrus: Propter hoc et mortuis euangelizatum, ut iudicentur quidem secundum homines in carne, uiuant autem secundum deum spiritu, non cogit apud inferos intellegi. propter hoc enim in hac uita et mortuis euangelizatum est, id est infidelibus et iniquis, ut, cum crediderint, iudicentur quidem secundum homines in carne. hoc est in diuersis tribulationibus et ipsa morte carnis. unde idem apostolus alio loco dicit tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. uiuant autem secundum deum spiritu, quia et in ipso fuerant mortificati, cum morte infidelitatis et impietatis detinerentur. Haec expositio uerborum Petri cui displicet uel cui, etiamsi non displicet, non tamen sufficit, quaerat ea secundum inferos intellegere. qui si ualuerit illa, quibus me moueri supra commemoraui, ita soluere, ut eorum auferat dubitationem, impertiat et mihi. quod si factum fuerit, poterunt illa uerba utroque modo intellegi;
Abbreviated transcription (Latin):
ficrienim potest. ut mortuos dixerit infideles.
id ẽ in anima mortuos. de qualib dr̃ dimitte
mortuos ut sepeliant mortuos suos: uiuos aũ
qui credunt indm̃. ñ frustra audientes surge qͥ
dormis et exurge a mortius. et illuminabit te xͨ.
De qualib ctiam ipse dñs dicit. uemiet hora et

Expanded text:
fieri enim potest. ut mortuos dixerit infideles, fieri enim potest. ut mortuos dixerit infideles, hoc est in anima mortuos, de qualibus dicitur: Dimitte mortuos, sepeliant mortuos suos, uiuos autem, qui credunt in eum non frustra audientes: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis et inluminabit te Christus, de qualibus etiam ipse dominus dicit: Veniet hora
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorũ actuum suoꝵ singule insingula corpo¬
ra tanqmͣ in carceres trudi certe anma xp̃i ñ so¬
lum immnortalis scd̃m ceterarum naturã. s eo iã
nullo mortificata peccato uł dampnatione pum¬
ta ẽ. quib duab causis mors amine intelligi
potest. et ido ñ scd̾m ipsam dici potuit. xp̃c uiui¬
ficatus spũ. In ca re quippe iuuficatus ẽ: inqͣ
fuerat mortificatus. Ergo decarne dictum ẽ Ipsa
enĩ reuixit anima redeuute: quia ipsa erat mor¬
tua anma recedente. Mortificatus gͦ carne dict̃
ẽ. quia scłm solam carnẽ morturis ẽ uiuificatꝰ
aũ spu: quia illo spũ oꝑante. in quo ad quos
uolebat ueniebat et p̃dicabat. etiam ip̃a caro u¬
iuficata surrexit. in qͥua modo ad homines ue¬
int ꝑinde ctiam illud qd̃ postta dictum ẽ de
demcredulis qui reddent rationẽ ei qui paratus
ẽ iudicate uiuos et mortuos: ñ ẽ consequens ut
eos hic intelligamꝰ mortuos. qͥ decorpore exiert̃

Expanded text:
superiorum actuum suorum singulae in singula corposuperiorum actuum suorum singulae in singula corpora tamquam in carceres trudi, certe anima Christi non solum inmortalis secundum ceterarum naturam sed etiam nullo mortificata peccato uel damnatione punita est, quibus duabus causis mors animae intellegi potest, et ideo non secundum ipsam dici potuit Christus uiuificatus spiritu. in ea re quippe uiuificatus est, in qua fuerat mortificatus. ergo de carne dictum est; ipsa enim reuixit anima redeunte, quia ipsa erat mortua anima recedente. mortificatus ergo carne dictus est, quia secundum solam carnem mortuus est, uiuificatus autem spiritu, quia illo spiritu operante, in quo, ad quos uolebat, ueniebat et praedicabat, etiam ipsa caro uiuificata surrexit, in qua modo ad homines uenit. to Proinde etiam illud, quod postea dictum est de incredulis: Qui reddent rationem ei, qui paratus est iudicare uiuos et mortuos, non est consequens, ut eos hic intellegamus mortuos, qui de corpore exierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bita iudcretur. ꝓnob̾eam quippe quã ñ debebat
ex soluit. in quo pͥnceps mundi mortis qi p̃pofitus
nichiuuenit. neq enim ab surdum ẽ ut qui pri¬
mo hoĩ amimã creauit creant et sibi aut si et ip̃a
inde ẽ. eam suscipiendo mrandauit. ut sine ullo
prsus peccato uł ꝑpetrato uł traducto. ad nos ue¬
mens de uirgine nasceretur. Si autẽ amme ñ ex
illa unaꝑpagantur et sola ex adam caro trahit
originale peccatum: ita sibi creauit ammam dĩ
filius ut cet̾is treat. ñtam̃ eam carni pectati mis¬
cuit. s similitudini carnis peccati. Sumpsit
enĩ exuirgine ueram quidẽ carnis substantiã.
ñ tam̃ peccati carnem. quia ñ ex carnali concu¬
piscentia siue seminatam. siuie conceptam. mor¬
talem sane ac petates mutabilem. tanqĩ carni
peccati sine peccato simillunam. ac ꝑ hoc quec̃q
de anima opimo uera sit. quaꝵ nullam temere
affirmare ao huc audeo. nisi tantum illam iepudi¬
are q̃ creduntur amine ꝓmerits nescio quorũ

Expanded text:
bita uideretur — pro nobis eam quippe, quam non debebat, exoluit, in quo princeps mundi mortisque praepositus nihil inuenit; neque enim absurdum est, ut, qui primo homini animam creauit, crearet et sibi — aut, si et ipsa inde est, eam suscipiendo mundauit, ut sine ullo prorsus peccato uel perpetrato uel traducto ad nos ueniens de uirgine nasceretur. si autem animae non ex illa una propagantur et sola ex Adam caro trahit originale peccatum, ita sibi creauit animam dei filius, ut ceteris creat, quam non tamen carni peccati miscuit sed similitudini carnis peccati. sumpsit enim ex uirgine ueram quidem carnis substantiam, non tamen peccati carnem, quia non ex carnali concupiscentia siue seminatam siue conceptam, mortalem sane ac per aetates mutabilem tamquam carni peccati sine peccato simillimam. Ac per hoc, quaecumque de anima opinio uera sit, quarum nullam temere adfirmare adhuc audeo nisi tantum illam repudiare, qua creduntur animae pro meritis nescio quorum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃itib qui increduli fuerant aliqnͣdo indieb
noe: qm̃prius quã utuiret incarne ꝓ nob̾ mo¬
riturus qd semel fecit. sepe antea uenebat inspũ
ad quos uolebat. usis eos admonens sicut uole¬
bat utiq inspũ. quo spu et iuificatus ẽ cũ in
passione eẽt carne mortificatus. Qtud ẽ eĩ qd ui¬
tuficatus ẽ sp̃ũ. nisi quodeadem caro qua sola fu¬
erat mortificatus. iiuificante spũ resurrexit: slã
qd̃ fuit anima mortificatus iħc. hoc ẽ co spñ qui
in homine ẽ. qͥs audeat dicere cũ mors anime ñ
sit nisipeceatum: aAquo ille oĩno iminums fuit.
ẽ ꝑ nob̾ carne mortificaretur. Si cnĩ oĩum hoĩũ
anime ex illa una sunt que insufflata ẽ pͥmo ho

Expanded text:
itibus, qui increduli fuerant aliquando in diebus Noe, quoniam prius, quam ueniret in carne pro nobis moriturus, quod semel fecit, saepe antea ueniebat in spiritu, ad quos uolebat, uisis eos admonens, sicut uolebat, utique in spiritu, quo spiritu et uiuificatus est, cum in passione esset carne mortificatus. quid est enim, quod uiuificatus est spiritu, nisi quod eadem caro, qua sola fuerat mortificatus, uiuificante spiritu resurrexit? Nam quod fuerit anima mortificatus Iesus, hoc est eo spiritu, qui hominis est, quis audeat dicere, cum mors animae non sit nisi peccatum, a quo ille omnino immunis fuit, cum pro nobis carne mortificaretur? si enim omnium hominum animae ex
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs fuisse concessum. abel. Sit noc et domui eiꝰ.
abraham. ysaac. Iacob. alusq patriarchis et
ꝓpħis. ut dñs cum minfernum ueniss. ilł dolo¬
rib soluerentur. S quonam mͦ intelligatur a¬
braham incuiꝰ sinum pus etiam pauꝑ ille sus¬
ceptus ẽ in illis fuisse dolorib ego quidem nõ
uideo: explicant fortasse qui possitt. Solos autẽ
duos idẽ abrahan et lazarum. urillo memora¬
bił quietis sini fuisse aute gm̃ dñs minfen¬

Expanded text:
sanctis fuisse concessum, Abel, Seth, Noe et domui eius, sanctis fuisse concessum, Abel, Seth, Noe et domui eius, Abraham, Isaac, Iacob aliisque patriarchis etis, ut, dominus cum in infernum uenisset, illis doloribus soluerentur. Sed quonam modo intellegatur Abraham, in cuius sinum pius etiam pauper ille susceptus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non uideo; explicant fortasse, qui possunt. solos autem duos, id est Abraham et Lazarum in illo memorabilis quietis sinu fuisse, antequam dominus in in
Abbreviated transcription (Latin):
deberetur. hoc scilicet qd̃ sqͥtum ẽ. solutis dolorib
inferm. ñ in omnib s in quibdam accipi potest
quos ille dignos ista lib̾atione iudicabat ut noq
frustra illuc descendisse existimetur. nulli corũ ꝑ¬
futurꝰ qui ibi tenebantur inclusi. nec tam̃ sit con¬
sequens. ut qd̃ diuina quibdam imscdia iustitia¬
q concessit. omnib concessum ẽẽ putandũ sit. Et
Qd̃ eam ñ manit credidisse credendum ẽ. undec̃q
hoc traditum sit. etiã si canonicarum stpͥturarũ
hinc exp̃ssa ñ ꝑferatur auctoritas: quãquam illd̃
qd̃ uullbro sapientie scͥptum ẽ. hec illum qui pri¬
mꝰ factus ẽ patrem orb̾ terrarum cum solus eẽt
creatus custodunt ec eduxit illum a delicto fuio. et
dedit ei uirtutem continendi omĩa. magis ꝓhac
sententia ꝙͣ ꝓullo alio intellectu facere uideat᷑
addunt quidam hoc benefitium antiqͥs etiã

Expanded text:
deberetur, hoc scilicet, quod scriptum est, \'solutis doloribus deberetur, hoc scilicet, quod scriptum est, \'solutis doloribus inferni\' non in omnibus sed in quibusdam accipi potest, quos ille dignos ista liberatione iudicabat, ut neque frustra illuc descendisse existimetur nulli eorum profuturus, qui ibi tenebantur inclusi, nec tamen sit consequens, ut, quod diuina quibusdam misericordia iustitiaque concessit, omnibus concessum esse putandum sit. Et od eam non inaniter credidisse credendum est, undecumque hoc traditum sit, etiamsi canonicarum scripturarum hinc expressa non proferatur auctoritas. quamquam illud, quod in libro sapientiae scriptum est: Haec illum, qui primus factus est, patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodiuit et eduxit illum a delicto suo et dedit ei uirtutem continendi omnia, magis pro hac sententia quam pro ullo alio intellectu facere uideatur. addunt quidam hoc beneficium antiquis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uerumptam̃ quadam indole amini ita delec¬
tant. ut cos inquib hec fuerunt uellemus. tił p̃¬
cipue uł cum cct̾is ab inferm cruciatib lib̾ari: nͥ
alit̾ se haberet sensus humanꝰ. alit̃ iustitia crea¬
toris. Quecum ita sint. si nde om̃s soluit salua¬
tor. et sicut ip̃e requirens scpͥfisti exinantuit in¬
que mͥ int̾im cogitantisolent occurrere. pͥmum
qͣ auccoritate firmetur ista sententia. Qd̃ enĩ sc̃pͥ¬
tum ẽ inmorte xp̃i faccum solutis dolorib in¬
ferm. uł ad ip̃m potest intelligi ꝑtinere qd̾ cos
hactenus soluerit.. id ẽ irritos fecerit. ne ab eis
ipse teneretur p̃sertim quia sequitur. in quib
impossibile erat teneri tum. uł si causa queritur
cur uoluerit uenire ininfernum tibi dolores illi
eent quib teneri ominino ñpoterat. qui erat ut
scͥptum ẽ in mortuis liber: in quo pͥnceps et pre¬
positus mortis ñinuenit aliquid qd̾ supplicio

Expanded text:
uerum tamen quadam indole animi ita delecuerum tamen quadam indole animi ita delectant, ut eos, in quibus haec fuerunt, uellemus uel praecipue uel cum ceteris ab inferni cruciatibus liberari, nisi aliter se haberet sensus humanus aliter iustitia creatoris. Quae cum ita sint, si omnes inde soluit saluator et, sicut requirens scripsisti, exinaniuit inquae mihi interim cogitanti solent occurrere: primum, qua auctoritate firmetur ista sententia. quod enim scriptum est in morte Christi factum solutis doloribus inferni, uel ad ipsum potest intellegi pertinere, quod eos hactenus soluerit, hoc est inritos fecerit, ne ab eis ipse teneretur, praesertim quia sequitur: In quibus inpossibile erat teneri eum, uel, si causa quaeritur, cur uoluerit uenire in infernum, ubi dolores\' illi essent, quibus teneri omnino non poterat, qui erat, ut scriptum est, in mortuis liber, in quo princeps et praepositus mortis non inuenit aliquid, quod supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
ipõs dõs falsos gentium multi s opustulorũ su¬
orũ locis contempnendos irridindos q monstra¬
uerunt. et aliqñ etiam unum dm̃ uerumq con¬
fessi sunt: quãuis illa suꝑ stitiosa c̃ceteris colerent:
uerum etiam illos qui hec ñcantando uł decla¬
mando. s phylosophando dixerunt: multorũ
etiam quorũ litt̾as ñ habemus. s maliorum lit¬
tĩs didicimꝰ scdm quendam modũ latidabiles
uitas. ut excepto di cultu in quo errauiunt. colẽtes
uana que publice colenda fuerant instituta.
et creature potius quam crratori seruientes. in ce¬
t̃is morib. parsimonie. continentie. castitatis. so¬
brietatis. mortis ꝓpatrie salute contemptu. ser¬
uateq fidĩ ñ solum cuub uerum et hostib u¬
tandi m̃ito ꝓponantur. Quc quidẽ omnia qu̾
ñ refcruntur ad finem recte ucreq pictatis si ad
fastum manem humane laudis et głe. etiam
ipsa in anescunt qͥdammꝰ steriliaq redduntur.

Expanded text:
ipsos falsos deos gentium multis opusculorum suipsos falsos deos gentium multis opusculorum suorum locis contemnendos ridendosque monstrarunt et aliquando etiam unum deum uerumque confessi sunt, quamuis illa superstitiosa cum ceteris colerent, uerum etiam illos, qui haec non cantando uel declamando sed philosophando dixerunt, multos etiam, quorum litteras non habemus, sed in illorum litteris didicimus secundum quendam modum laudabiles uitas, ut excepto dei cultu, in quo errauerunt colentes uana, quae publice colenda fuerant, instituta et creaturae quam creatori potius seruientes, in ceteris moribus parsimoniae, continentiae, castitatis, sobrietatis, mortis pro patriae salute contemptus seruataeque fidei non solum ciuibus uerum et hostibus imitandi merito proponantur? quae quidem omnia, quando non referuntur ad finem rectae ueraeque pietatis sed ad fastum inanem humanae laudis et gloriae, etiam ipsa inanescunt quodam modo steriliaque redduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
teneri. Quis gͦ nisi infidelis negaũit apud infe¬
ros fuisse xp̃m: Qd̾ si mouet quẽ admodũ acci¬
piendum sit infern ab illo solutos dolores. neq
enĩ ceꝑat ineis ẽẽ tanꝗͣ inunculis et sic eos soluit
tanqmͣ si cathenas soluiss quib fuerat alligatꝰ.
facile ẽ eos intelligẽ sic solutos eẽ quẽadmodũ sol¬
ui possunt laquei uenantium ne teneant. ñ qͥa
tenuerunt. Potest et sic: ut eos dolores eum soluis¬
se credam̃. quib teneri ipe ñpoterat si quibi aliite¬
nebantur. quos ille nouerat libandos. uerum qui¬
nam isti sint: temerarium ẽ diffimre. Si enĩ onis oĩ¬
no dixerimus tunc cẽ lib̾atos qui illic inuenti st̃.
quis ñ gratuletur. si h oc possimꝰ ostende. p̃sertim
ꝓpt̃ quosdam qui litterario labore suo nob̾ fami¬
liarit᷑ innotuerunt. quorũ eloquiũ ingeniumq
miramur. ñ solum poctas et oratores qui eos dem

Expanded text:
teneri. quis ergo nisi infidelis negauerit fuisse apud infeteneri. quis ergo nisi infidelis negauerit fuisse apud inferos Christum? quod si mouet, quem ad modum accipiendum sit inferni ab illo solutos dolores: - neque enim coeperat in eis esse tamquam in uinculis et sic eos soluit, tamquam si catenas soluisset, quibus fuerat alligatus —, facile est intellegere sic eos solutos, quem ad modum solui possunt laquei uenantium, ne teneant, non quia tenuerunt; potest et sic, ut eos dolores eum soluisse credamus, quibus teneri ipse non poterat, sed quibus alii tenebantur, quos ille nouerat liberandos. Verum quinam isti sint, temerarium est definire. si enim omnes omnino dixerimus tunc esse liberatos, qui illic inuenti sunt, quis non gratuletur, si hoc possimus ostendere, praesertim propter quosdam, qui nobis litterario labore suo familiariter innotuerunt, quorum eloquium ingeniumque miramur, non solum poetas et oratores, qui eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
noc multa milia. tot gentium usq ad passionẽ
xp̃i mortua sunt. que potuit apud inferos in
noc et tota domus eiꝰ que salua facta ẽ ꝑ aquam ex¬
cepto fortassis uno filio. qui postea reꝑbatus ẽ sic̃
etiam p̾t̃ ꝑgeniem iacob. alii fuerunt credentes
indm̃ sicut iob. sicut cuittas niniue et si qui alii
sunt qui uł apparent inscͥturis. uł in genere
humano latent. s eorum dico mulra milia ho¬
miiũ qui dm̃ ignorantes et demonũ uł simula¬
crorũ cultui dediti. atemporib noe uq ad passio¬
nẽ xp̃i exhacuita emigrauert̃: qd̾ apud inferos
xp̃c inueniens : quomodo illis ñ p̃dicauit. s ilł
tantũ qui indieb noe increduli fuerunt ẽ fabri¬
caret᷑ archa: dut si omnib p̃dicauit: cur illos
solos petrus cõmemorauit. p̃termissa multitudi¬
carne mortificatũ uenisse ininfernum. satis cõ¬
stat. Neq enũ contradici potest. uł ppbie que dix̃¬

Expanded text:
Noe, multa millia tot gentium usque ad passionem Noe, multa millia tot gentium usque ad passionem Christi mortua sunt, quae potuit apud inferos invNoe et tota domus ejus, quae salva facta est per aquam, excepto fortassis uno filio, qui postea reprobatus est; sicut etiam praeter progeniem Jacob, alii fuerunt credentes in Deum, sicut Job, sicut civitas Ninive, et si qui alii sunt, qui vel apparent in Scripturis, vel in genere humano latent: sed eorum dico multa millia hominum, qui Deum ignorantes, et daemonum vel simulacrorum cultui dediti, a temporibus Noe usque ad passionem Christi, ex hac vita emigrarunt, quos apud inferos Christus inveniens, quomodo illis non praedicavit, sed illis tantum, qui in diebus Noe increduli fuerunt, cum fabricaretur arca? Aut si omnibus praedicavit, cur illos solos Petrus commemoravit, praetermissa multitudicarne mortificatum venisse in infernum, satis constat. Neque enim contradici potest vel prophetiae quae dix
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo fr̃i et coepõ euo
solet nos ut te latere ñ arbitror uehe¬
mentissime cõmouere: quom̃ illa ũba accipien¬
dasint tanqmͣ demferis dicta. Replico gͦ tibi ean¬
dem questionem: ut siue ip̃e potueris. sine aliꝙ̃
qui possit inueneris. auferas de illa atq finias
dubitationem meã. Qd̃ si prior potuero cum id
bo dilectionem tuam. Nunc aũ que me ibi
consulas. Cumdixisset xp̃m mortificatum carne.
uinificatum spũ: continuo subiecit. In quo et¬
his sp̃ib qui incarcere erant conclusi aduemẽs
b quib ad huc expectabat dĩ patientia. indieb
noc cum fabricaretur archa: inqua pauici. idẽ
occo anime salue facte sunt ꝑaquam. demde
subiuarit et ait. Qd̃ et uos nunc simili forma sa¬
luos fecit inbaptisma. Mouet itaq si apud infe¬
ros dñs qnͣdo mortuus ẽ. incartere conclusis sp̃i¬
tib p̃dicauit. quid bomi soli meruerint ut dñs¬
minferna descenderet qui tunc infideles fuert̃
cum fabricaretur archa. Et enim post tempora

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO FRATRI ET COEPISCOPO EVODa apostoli Petri, solet nos, ut te latere non arbitror, uehementissime commouere, quo modo illa uerba accipienda sint tamquam de inferis \' dicta. replico ergo tibi eandem quaestionem, ut, siue ipse . potueris siue aliquem, qui possit, inueneris, auferas de illa atque finias dubitationem meam. quod si prior potuero, cum id bo dilectionem tuam; nunc autem, quae me ibi consulas. -Cum diiisset Christum mortificatum carne. uiuificatum spiritu, continuo subiecit in eo ipso spiritibus, qui in carcere erant conclusi, aduenienbus, quibus adhuc expectabat dei patientia, in diebus Noe, cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animae saluae factae sunt per aquam. deinde subiunxit et ait: Quod et uos nunc simili forma baptisma saluos fecit. mouet itaque, si apud inferos dominus, quando mortuus est, in carcere conclusis spiritibus praedicauit, quid boad inferna descenderet, qui tunc infideles fuerunt cum fabricaretur arca. Etenim post tempora
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt ꝑ aqmͣ. Unde ait: sic et uos simili forma
saluos facit baptisma. Ad hanc gͥ forme similitu¬
dinẽ. cetera ctiam de incredulis coaptemus. et ñ
suspicemur qd̃ apud inferos ad fatiendos fideles
atq lib̾andos cuangłm p̃dicatum sit uł ad huc
etiam p̃dicctur: quasi et ibi sit eccła constituta.
hoc petrum sensisse credid̾unt. quia dixit con
q ignorautie tenebris uelut caitere claudebatꝰ¬

Expanded text:
facti sunt per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma facti sunt per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma baptisma saluos facit. ad hanc igitur formae similitudinem cetera etiam de, incredulis coaptemus et non suspicemur. quod apud inferos ad faciendos fideles atque liberandos euangelium praedicatum sit uel adhuc etiam praedicetur, quasi et ibi sit ecclesia constituta. cti, qui hoc Petrum sensisse crediderunt, quia dixit concque ignorantiae tenebris uelut carcere claudebantu
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligitur soltusse et lib̾asse quos uoluit.
corpꝰ qd̾ intruce reliquerat insepulcro positum
recepisse. In illa uͦ quam ꝓposiusti de u̾bis petͥ
apłi questione. qm̃ que me moueant ꝑspicis:
et alia fortasse si diligentitis discutiantur posst̃
mou̾e uł apud nos ea cogitando. uel quos dignũ
ẽ et possumꝰ consulendo queramus. Confidera
tam̃ ne forte totum illud qd̃ deconclusis incatcẽ
spĩb. qui indieb noc ñ credid̾ant. petrus apłs
dicit. oĩno ad inferos ñꝑtineat. s ad illa potius
tempora quorũ formam ad hec tempora transtu¬
lit. Illa quippe res gesta. forma fuerat futuroꝵ.
ut hi qui modo ñcredunt euangłio dum in omibꝰ
gentib edificatur eccła illis intelligantur ẽẽ sum¬
les qui tunc ñcredid̾unt cum fabricartur archa.
illi aũt crediderunt et ꝑ baptismum salui fiunt.
illis comparentur qui in eadem archa tunc salui

Expanded text:
recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, corpus, quod in cruce reliquerat, in sepulcro positum recepisse. in illa uero, quam proposuisti, de uerbis Petri apostoli quaestione quoniam, quae me moueant, perspicis et alia fortasse, si diligentius discutiantur, possunt mouere, uel apud nos ea cogitando uel quos dignum est et possumus, consulendo quaeramus. Considera tamen, ne forte totum illud, quod de conclusis in carcere spiritibus, qui in diebus Noe non crediderant, Petrus apostolus dicit, omnino ad inferos non pertineat, sed ad illa potius tempora, quorum formam ad haec tempora transtulit. illa quippe res gesta forma fuerat futurorum, ut hi, qui modo non credunt euangelio, dum in omnibus gentibus aedificatur ecclesia, illis intellegantur esse similes, qui tunc non crediderunt, cum fabricaretur arca, illi autem, qui crediderunt et per baptismum salui fiunt, illis comparentur, qui tunc in eadem arca salui
Abbreviated transcription (Latin):
men. ut in nomine eiꝰ om̃e genuflectatur ñ so¬
lum celestium et t̾restrium. uerum etiã inferoꝵ.
S hanc opinionem si amittimꝰ q̃ putari potest
homines qui cũ uiu̾ene mimme credidunt
posse nixpĩn apud in feros crede: quis ferat que¬
ꝯsequuntur absurda fidĩq contraria: primũ
ne frustra dolcit uidcamur. eos qui sine ista grã
decorpore exierunt frustraq curam gerere atq
instant̾ hortari ut eam homines pͥus qm̃ mori¬
antur ꝑcipiant: ne sempit̾na morte puniant᷑.
dunt apud inferos qui ȩuangłio sibi adnuntiato
ñ sit cuangelium p̃dicandum. qm̃ om̃s utiq mo¬
riturisunt. et sine ullo reatu contempti cuange¬
li ucnire ad inferos debent. ut eis ꝓdẽẽ possit cũ
obrem teneamus firmissime qd fides habet fũ¬
lo testatissima u̾itate conscͥpta sunt: in quib etiã
hoc ẽ qd̃ apud inferos fuit. solutisq eorum doloribꝰ
quib eum erat impossibile detintri. aquib etiã

Expanded text:
men, ut in nomine eius omne genu flectatur non somen, ut in nomine eius omne genu flectatur non solum caelestium et terrestrium uerum etiam infernorum. sed hanc opinionem si admittimus, qua putari potest homines, qui, cum uiuerent, minime crediderunt, posse in Christum apud inferos credeconsequuntur absurda, fideique contraria? Primum, ne frustra dolere videamur eos qui sine ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere, atque instanter hortari ut eam homines priusquam moriantur percipiant, ne sempiterna morte puniantur. dunt, qui Evangelio sibi annuntiato non sit Evangelium praedicandum, quoniam omnes utique morituri sunt, et sine ullo reatu contempti Evangelii venire ad in eros debent, ut eis prodesse possit, cum obrem teneamus firmissime, quod fides habet funlo testatissima veritate conscripta sunt: in quibus etiam hoc est, quod apud inferos fuit, solutisque eorum doloribus quibus cum erat impossibile teneri, a quibus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ̃ dñs remeauit abinferis. nemo ꝑmissus ẽ
ire ad inferos. nisi audito euangłio cum tã mul¬
ti morerentur toto orbe t̾rarum. ante qmͣ ad eoᷤᷤ
ħ admintiatio ꝑueniret. qui omnes habebant extu¬
sationem. que ablata dicitur eis quib dñs cũ tie¬
niss. quia ante ñ audierant in inferno dicit᷑ p̃di¬
casse. nisi forte dicatur etiam istis quipost dm̃
resur rectionem ñ dum sibi adnuntiato euangłio
mortui st̃ suie moriuntur. illic apud inferos au¬
dire potuisse ułposse ut illic credant qd dei̾utade
credendum ẽ. Et habeant etiam ip̃i remissionẽ ac
salutem qmͣ illi meruierunt. quib ibi xp̃e adium¬
ciauit. Neq enim quia rursus ascendit xp̃c ab
inferis: ideo ibi fama eiꝰ extincta ẽ. Nam et hinc as¬
cendit incelum: et tam̃ ciꝰ ad nuntiatione quu
ineum credidtnt salui crunt. Ido quippo exal¬
ratus ẽ. & donatum ẽ ci nom̃ qd̾ ẽ suꝑ omne no¬

Expanded text:
quam dominus remeauit ab inferis, nemo permissus est quam dominus remeauit ab inferis, nemo permissus est ire ad inferos nisi audito euangelio, cum tam multi morerentur toto orbe terrarum, antequam ad eos haec adnuntiatio perueniret. qui omnes habebunt excusationem, quae ablata dicitur eis, quibus dominus, cum uenisset, quia ante non audierant, in inferno dicitur praedicasse, nisi forte dicatur etiam istos, qui post domini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire potuisse uel posse, ut illic credant, quod deet habeant etiam ipsi remissionem ac salutem, quam illi meruerunt quibus ibi Christus annuntiavit. Neque enim quia rursus ascendit Christus ab inferis, ideo ibi fama ejus exstincta est; nam et hinc ascendit in coelum, et tamen ejus annuntiatione, qui in eum crediderint, salvi erunt. Ideo quippe exaltatus est et donatum est ei nomen, quod est super omne no
Abbreviated transcription (Latin):
lic xp̃i uisitatio comꝑit. ꝑeuangelu p̃dicationem
spũ returerunt: postea transitoria pena incarne
iudicandi : Qd̃ si de omnib acceꝑimꝰ. manet questio
quare petrus eos tantum cõmemoraiit. qui tẽ in¬
treduli fuerunt cum fabricaretur archa. Mouet
etiam illud qd̾ hi qui dehacre conantur redd̃e ra
carteres ex inamtos. quia ñ audierant euangłm
qd̾ illis uiuentib ñdum toto orbe p̃dicabatur.
et iustas habebant causas cur ñcredidissent qd
eis ñ fuerat ad nuntiatum. deinceps autẽ ñ ha¬
bituros excusationẽ qui p̃dicationem euangłu
ꝑ om̃s gentes celebratam diffusamq contempnt.
et ido ulis tunc euacuatis carterib iam iustum
restart iudicium. qͦ contumates et infideles etiam
externo igne puniantur. Nec attendunt qui hoc
sentiunt hanc excusationẽ habe posse õs qui etiã
post resurrectionem xp̃i aute qmͣ euangłm ad cos
ꝑuenute: echac uita emigratiunt. Neq cnĩ pꝰea¬

Expanded text:
lic Christi uisitatio t comperit per euangelii praedicationem lic Christi uisitatio t comperit per euangelii praedicationem spiritu reuixerunt postea transitoria poena in carne iudicandi? quod si de omnibus acceperimus, manet quaestio, quare Petrus eos tantum commemorauit, qui tunc increduli fuerunt, cum fabricaretur arca. Mouet etiam illud, quod hi, qui de hac re conantur reddere racarceres exinanitos, quia non audierant euangelium, quod illis uiuentibus toto orbe praedicabatur, et iustas habebant causas, cur non credidissent, quod eis non fuerat adnuntiatum; deinceps autem non habituros excusationem, qui praedicationem euangelii per omnes gentes celebratam diffusamque contemnunt; et ideo illis tunc euacuatis carceribus iam iustum restare iudicium. quo contumaces et infideles etiam aeterno igne puniantur. nec adtendunt, qui hoc sentiunt, hanc excusationem habere posse omnes, qui etiam post resurrectionem Christi, antequam ad eosueniret, ex hac uita emigrarunt. neque enim, postea
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ iudicantur iticarne qm ñ habent. si apd̾
inferos sunt. uł qmͣ ñ dum receꝑunt sietiam ad olo¬
rib infermi soluti sunt: Neq enum siut queren¬
do dicis exinaniti sunt in feri. omnes etiam qui
tunc ibi fuerunt incarne resurrexisse credendi ft̃.
hoc carnem recepunt ut inea iudicarentur scđm
hoĩem qd̾ nec deillis uideo quomꝰ accipi possit qͥ
increduli fuerunt in dieb noe. Non enim incan
ne eos iuixisse scpͥtum ẽ: aut credi potest id̃o solu¬
tos dolores inferm ut qui inde lib̾arentur carnẽ
adluendam peuam recipent. Quid ẽ gͦ ut iuidicẽ¬
tur scđm homines incarne: uuiant autẽ scłm dm̃¬
spũ: An forte hoc p̾stitum ẽ eis quos apud inferos
xp̃c inuenit: ut ꝑ cuangelium uiuificarent᷑ sp̃u.
quãuis futura resur rettione incarne iudicandi
sint. ut ꝑ aliqmͣ penam carnis transeant in regnũ
di: Qd̃ si itaẽ: cur hoc tm̃ deillis qui quondã nõ
credidunt in dieb noe. at ñ etiam decet̾ĩs quos il¬

Expanded text:
o iudicantur in carne, quam non habent, si apud inferos sunt, uel quam nondum receperunt, si etiam a doloribus inferni soluti sunt? neque enim, si, ut quaerendo dicis, exinaniti sunt inferi, omnes etiam, qui tunc ibi fuerunt, in carne resurrexisse credendi sunt hoc carnem receperunt, ut in ea iudicarentur secundum hominem, quod nec de illis uideo quo modo accipi possit, qui increduli fuerunt in diebus Noe, non enim eos in carne uixisse scriptum est aut credi potest ideo solutos inferni dolores, ut, qui inde liberarentur, carnem ad luendam poenam reciperent. quid est ergo u t iudicentur secundum homines in carne, uiuant autem secund an forte praestitum est eis, quos apud inferos Christus inuenit, ut per euangelium uiuificarentur spiritu, quamuis futura resurrectione in carne iudicandi sint, ut per aliquam carnis poenam transeant in regnum dei? quod si ita est, cur hoc tantum de illis, qui quondam non crediderunt in diebus Noe, ac non etiam de ceteris, quos il
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiam ñ de darud s dexpo asseruit fuisse p̾die¬
tum. carnẽ eitis ñ uidisse corruptionem. qd et ad
utiq ñ comuncebat. si corp̃ ciꝰ ibi iam ñerat qͥa si et
ante inrecenti sua morte surrexiss nec caro cius ui¬
diss corruptionem. poss nichilominꝰmonum̃tum¬
illud manẽ. Durũ autẽ uidet᷑ ut dauid ñ fucrit
iilla resur rectione iustorũ: si cis iam et̃na utra
donata ẽ sine eo cuiꝰ xpe exsemine tã crebro et
tanta etudentia & tanta honorificentia cõm̃dat᷑.
Piclitabitur etiam illud qd̵ adhebreos deiustis
antiqus dr᷑ quia ꝓ nob̾ meliora ꝓuidert̃ ne sine
nob̾ꝑfecti ꝑ ficerentur si iam milla resur rectionisᷤ
incorruptione constituti st̃. que nob̾ ꝑfitiendis
infine ꝓmittitur. Cur gͦ eos petrus tantum cõme¬
morare uoluerit quib in cartert melusis euangłm
p̃dicatum ẽ. qui indieb noe cum fabricaretur ar¬
cha increduli fuert̃: uides quã latebrosum sit: et

Expanded text:
iam non de David, sed de Christo asseruit fuisse praedictum, carnem ejus non vidisse corruptionem; et quod autique non convincebat, si corpus ejus ibi jam non erat; quia si et ante in recenti sua morte resurrexisset, nec caro ejus vidisset corruptionem, posset nihilominus illud monumentum manere. Durum autin illa resurrectione iustorum, si eis iam aeterna donata est, cuius Christus ex semine tam crebro et tanta euidentia tantaque honorificentia commendatur. periclitabitur etiam illud, quod ad Hebraeos de iustis antiquis dicitur, quia pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, si iam in illa resurrectionis incorruptione constituti sunt, quae nobis perficiendis in fine promittitur. Cur ergo Petrus eos tantum commemorare uoluerit, quibus in carcere inclusis euangelium praedicatum est, qui in diebus Noe, cum fabricaretur arca, increduli fuerunt, uides, quam latebrosum sit et