comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei: qm̃ ex ipso. & ꝑ ipsum. &. in ipso sunt om¬
nia. Ex ipso gͦ discebant angłi. cum in eis fie¬
ret cognitio creaturȩ deinceps faciende: ac de¬
inde fieret in genere ꝓprio.Qua ꝓpt̃ iã luce
fact̾a. intelligimꝰ in qua ab ȩterna luce forma¬
tam rationalem cieaturam: cum in cȩteris c̃¬
andis reb audimus. & dirit ds̃ fiat: indelli¬
gamus ad eternitatem uerbi dĩ recurrentẽ
scripture intentionem. Cum uͦ audimus &
sic ẽ factum: intelligamts in creatura intel
lectuali fac̾tam cognitionem rationis. quȩ
in uerbo dĩ ẽ. condendȩ creaturȩ: ut in ea
natura prius quodãmꝰ facta sit. quã anteriore
quodam motu. in ipso dĩ uerbo prior faciendã
esse cognouit: ut postremo cum audimus repe¬
ti & dici. qͦd fecit ds̃. lam intelligamus in suo
genere fieri ipsã creaturam. Porro cum audimus
& uidit ds̃ quia bonum ẽ: intelligamus beni¬
gnitati di placuisse qͦd factum ẽ. ut ꝓ modo fui

Expanded text:
ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem uerbi dei recurrentem scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellegamus in creatura intlectuali factam cognitionem rationis, quae in Verbo Dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso Desse cognouit, ut postremo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui
Abbreviated transcription (Latin):
si lucem spiritalem in illo die fact̃am intelli¬
gunus. Q uemadmodum gͦ ratio qua creat᷑a
dĩ. quam ipsa creatura quȩ conditur.Tic & erꝰ¬
dem rationis cognitio prius fit increatura ĩ¬
tellectuali. quȩ peccato non denebrata est. ac
demde ipsa conditio ereaturȩ. Neq enim sic̃
nos ad ꝑcipiendam sapientiam ꝓficiebant
angłi. ut inuisibilia dĩ ꝑ ea quȩ facta sunt
intellecta conspicerent: qui ex quo creati suns.
ipsa uerbi ȩternitate. scã & pia condemplati¬
one ꝑfruuntur:atq inde ista despicientes.
scđm id qͦd intus uident ut recte facta ad ꝓ¬
bant. uł peccata imꝓbant. Nec mirum ẽ. qͦd
scĩs angłis stuis. in prima lucis conditione
formatis. pritis ds̃ ostendebat: qͦd erat deincepꝰ
citaturuᷤ. Neq enim intellectum dĩ nossent.:
nͥ quantum ipse monstrasset. Quis enim co¬
gnouit ĩtellectũ dm̃: aut quis consiliarius ille
fuit: Nut quis prior dedit illi &e retribuet᷑

Expanded text:
si lucem spiritalem in illo die factam intellesi lucem spiritalem in illo die factam intellegimus. quemadmodum ergo ratio, qua creatura dei quam ipsa creatura, quae conditur, sic et eiusdem rationis cognitio prius fit in creatura intellectuali, quae peccato non tenebrata est, ac deinde ipsa conditio creaturae. neque enim sicut nos ad percipiendam sapientiam proficiebant angeli, ut inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspicerent . qui ex quo creati sunt, ipsa uerbi aeternitate sancta et pia contemplatione perfruuntur atque inde ista respicientes secundum id, quod intus uident, uel recte facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde in ipsa lucis conditione scd̃m na¬
turam qua condita ẽ: ullic non facta s ge¬
nita: hic uͦ fact̾a. quia ex informitate for¬
mata. Et ideo dix̃ ds̃ fiat lur.&. facta ẽ. lur:
ut qͦd ibi erat in uerbo. hic eẽt in oꝑe. Condi¬
tio uero cȩli prius erat in uerbo dĩ scdm ge¬
nitam sapientiam. deinde facta ẽ. in creat᷑a
spiritali. hoc ẽ in cognitione angłorum. se¬
cundum creatam in ullis sapientia. deinde
qͦd cęlum factum ẽ ut eẽt etiam ipsa cęli cre¬
atura in genere suo . Sic & discretio uel spẽs
aquarum atq terrarum: sic natura lignoꝵ
& herbarum: sic luminaria cęli: sic animan¬
tia orta exaquis ac terra. Neq enim sicut pe¬
cora solo sensu corꝑis uident angli hȩc sensibi¬
lia: s si quo sensu tali utuntur agnoscunt ea
potius quȩ melius nouerunt interiuis. in ip¬
so dĩ uerbo a quo illuminantur ut sapient
uiuant: cum fit in eis lur quȩ pͥmo facta est.

Expanded text:
ac deinde in ipsa lucis conditione secundum naac deinde in ipsa lucis conditione secundum naturam, qua condita est: illic non facta, sed genita; hic vero facta, quia ex informitate formata: et ideo dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux; ut quod ibi erat in Verbo, hic esset in opere. Conditio vero coeli prius erat in Verbo Dei secundum genitam Sapientiam; deinde facta est in creatura spiritali, hoc est in cognitione angelorum secundum creatam in illis sapientiam; deinde quod caelum factum est, ut esset iam ipsa caeli creatura in genere proprio, sic et discretio uel species aquarum atque terrarum, sic naturae lignorum et herbarum, sic luminaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur, ut sapienter uiuant, cum sit in eis lux, quae primo facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ & fact̾a ẽ. lux. ac deinceps de placita luce
& diuisa a tenebris: & utroq appellato no¬
minib suis: sine ulla repetitione narrauit.
Quid s̃ gͦ uult in cȩteris ula repetitio: An
eo mͦ demonstratur primo die quo lur est
facta. conditionẽ spiritalis & intellectualis
creaturȩ. lucis appellatione intimari. inqͣ
natura intelliguntur om̃s scĩ angłi atq
uirtutes: & ꝓpterea non repetiuit factum.
postea quam dixit facta ẽ lux. quia ñ pͥmo
cognotit rationalis creatura conformatio¬
nem suam aic deinde formata ẽ. s in ipsa sua
conformatione cognouit. hoc ẽ illustratio¬
ne ueritatis ad quam conu̾sa formata est:¬
Cetera uͦ quȩ infra sunt ita creantur ut priꝰ
fiant in cognitione rationalis creaturȩ: ac de¬
inde in genere suo. Quam ꝓpt̃ lucis conditio
prius ẽ. in uerbo dĩ. scđm rationem qͣ con¬
dita ẽ. hoc ẽ. incoȩterna patris sapientia:

Expanded text:
nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur omnes sancti angeli atque uirtutes - et propterea non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatione cognouit, hoc est inlustratione ueritatis, ad quam conucaetera vero quae infra sunt ita creantur, ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae, ac deinde in genere suo? Quapropter lucis conditio prius est in Verbo Dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaeterna Patri Sapientia;
Abbreviated transcription (Latin):
postea quam dirit. & sic ẽ. fact̾um. ubi per¬
fectio iam oꝑis indicatur. addidit & fecit
ds̃: cum eo ipso qͦd ait & dirit ds̃. fiat iud̃
& sic ẽ. factum. iam intelligatur dm̃ id dix¬
xisse in uerbo suo. & fac̾tum ẽẽ ꝑ uerbum eis:
atq ibi iam non solum pat̾s s etiam filii
possit apparere ꝑsona. Nam si ꝓpt̾ ostenden¬
tertia die ut appareret arida. quia ibi non dr̃
ds̃ aquas: S tamen etiã ibi postea qͣm dix̃
⁊ factũ ẽ. sic tẽ repetunt dicens. Et congͥgata est
aqua quȩ ẽ. sub cȩlo. Nunquid etiã lux ñ ꝑ
& sic ẽ fac̾tum. et fec̃ ds̃ lucẽ. & uidit ds̃ qͥa
bona ẽ: aut certe sicut in aquarum congre
gatione. ut non diceret. &. fec̃ ds̃. stam̃ ite¬
rum repeteret. & dir̃ ds̃ fiat lur. &. sic ẽ. fac¬
tum & facta ẽ lux. & uidit ds̃ lucem quia
bona ẽ: s nullomͦ repetens posteaquã ꝓpo¬
suit. et dix̃ ds̃ fiat lur. nichil aliud intulit

Expanded text:
posteaquam dixit: et sic est factum, ubi perposteaquam dixit: et sic est factum, ubi perfectio iam operis indicatur, addidit: et fecit deus, cum eo ipso, quod ait: et dixit deus: fiat illud. et sic est factum, iam intellegatur id deum dixisse in uerbo suo, et factum esse per uerbum eius, atque ibi iam non solum patris, sed etiam filii possit adparere persona. nam si propter ostendentertio die, ut adpareret arida, quia ibi non dicideus aquam? sed tamen etiam ibi, posteaquam dixit: et factum est sic, tunc repetiuit dicens: et congregata est aqua, quae est sub caelo. numquid etiam lux non per et sic est factum. et fecit deus lucem. et uidit quia bona est, aut certgatione, ut non diceret, Et fecit Deus, sed tantum iterum repeteret, Et dixit Deus, fiat lux, et sic est factum . et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est. sed nullo modo repetens, posteaquam proposuit: et dixit deus: fiat lux, nihil aliud intulit
Abbreviated transcription (Latin):
generis ȩternam rationem in uerbo dĩ: nec
ula repetita. ille tamen repetit. & dixit ds̃.
Si enim uellet prius dicere. fact̾um ẽ firma¬
mentum in medio aquarum. ut ess et diui¬
sio inter aquam & aquam: si quis ab eo q̃¬
reret quomꝰ factum esset. recte responderet
dixit ds̃ fiat. id÷ ĩuerbo dĩ eterno erat ut fieret.
Inde gͥ incipit narrare unum quodq factũ:
qͦd etiam post facti narrationem querenti
quomͦ factum sit. in reddenda ratione respõ¬
derc deberet. Cum gͦ audimus & dixit ds̃
fiat: intelligimus qͦd in uerbo dĩ erat ut fi¬
eret. Cum uero audimꝰ & sic ẽ. factum: in¬
telligimus factam creaturã non excessisse
ꝑscriptos in uerbo dĩ terminos generis scii.
Cum uo audimus & uidit ds̃ quia bonum
ẽ intelligimus in benignitate sp̃s eius. ñ
qͣsi incognitum posteaquam factum ẽ. pla¬
maneret factum: ubi placebat ut fieret. Ac
ꝑ hoc manet adhuc causa requirendi. cur

Expanded text:
generis aeternam rationem in uerbo dei. nec generis aeternam rationem in uerbo dei. nec illa repetita ille tamen repetit: et dixit deus. si enim uellet prius dicere: factum est firmamentum in medio aquarum, ut esset diuisio inter aquam et aquam, si quis ab eo quaereret, quomodo factum esset, recte responderet: dixit deus: fiat, id est, in uerbo dei aeterno erat, ut fieret. inde igitur incipit narrare unumquodque factum, quod etiam post facti narrationem quaerenti, quomodo factum sit, in reddenda ratione respondere deberet. Cum ergo audimus: et dixit deus: fiat. intellegimus, quod in uerbo dei erat, ut fieret. cum uero audimus: et sic est factum, intellegimus factam creaturam non excessisse praescriptos in uerbo dei terminos generis sui. cum uero audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegimus in benignitate spiritus eius non quasi cognitum, posteaquam factum est, plamaneret factum, ubi placebat, ut fieret. Ac per hoc manet adhuc causa requirendi, cur,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ. Ipse cnim uita ẽ. quȩ ita m illo ẽ ut
ipse sit. qm̃ ipse uita ẽ lux hominum. Quia
gͦ nichil creari poss et siue ante tempora qͦo
quidem non ẽ. creatori coȩternum. siue ab ex¬
ordio temporum. suie in aliquo tempore.
cuiꝰ ereandi ratio. si tam̃ ratio recte dicitur.
non in dĩ uerbo pat̾ coeterno. coeterna uita
uiueret. ꝓpterea scriptura pruisquam insi¬
nuet unamquamq creaturam exordine qͦ
conditam dicit. respicit ad dĩ uerbum: priꝰ
ponens. & dirit ds̃ fiat illud. Non enim in¬
uenit ullam causam rei creande: quam in
uerbo non inuenit dĩ creari debiusse. Non
gͦ ds̃ toties dirit. fiat illa ł illa creatura: quo¬
diens in hoc libro repetitur. & dirit ds̃. Uni
quippe uerbum ille genuit in quo dixit
omĩa: priusquam facta sunt sigła. S elo¬
quium scͥpture descendens ad paruuloꝵ ca¬
pacitatem. dum insinuat singillatim gene¬
ra creaturarum. ꝑ singła respicit uniuiscuiꝰq

Expanded text:
ipse est. Ipse enim vita est, quae ita in illo est ut ipse est. Ipse enim vita est, quae ita in illo est ut ipse sit, qergo nihil creari posset siue ante tempora, quod quidem non est creatori coaeternum, siue ab exordio temporum siue in aliquo tempore, cuius creandi ratio, si tamen ratio recte dicitur, non in dei uerbo patri coaeterno coaeterna uita uiueret, propterea scriptura, priusquam insinuet unamquamque creaturam, ex ordine, quo conditam dicit, respicit ad dei uerbum, prius ponens: et dixit deus: fiat illud. non enim inuenit ullam causam rei creandae, quam in uerbo dei non inuenit creari debuisse. Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens in hoc libro repetitur: et dixit deus. unum quippe uerbum ille genuit, in quo dixit omnia, priusquam facta sunt singula; sed eloquium scripturae descendens ad paruulorum capacitatem dum insinuat singillatim genera creaturarum per singula respicit uniuscuiusque
Abbreviated transcription (Latin):
in eo qͦd scriptum ẽ. & dirit ds̃ fiat. S cur ñ
scriptura curauit ostendere ꝑsonam etiam
sp̃s scĩ: An ita trinitas intelligitur. & dixit
ds̃ fiat. & fecit ds̃: & uidit ds̃ qͥa bonũ ẽ:
S non conuenit unitati trinitatis. ut filius qͣsi
iussus fecisse intelligatur: sp̃s autem sc̃s nul¬
lo sͥ iubente. libere uidisse bonum ẽẽ qͦd factũ
ẽ. Quib enim uerbis iuberet filio pat̾ ut fa¬
ceret: cum ipse sit principale uerbum patris.
ꝑ qͦd fact̾a sunt omnia: An eo ipso qͦd scriptũ
c̃. fiat firmamentum. hȩc ipsa dictio uerbũ ẽ
patris. unigenitus filius: in quo sunt omĩa
quȩ creantur etiam antequam creentur: U
quicquid in illo ẽ. uita ẽ. quia quicquid ꝑ
cum factum ẽ. in ipso uita ẽ: & uita utiq cã¬
trix: sub illo audem creatura. Aliter gͦ in illo
sunt ea quȩ ꝑ illum facta sũnt. quia regit
& continet ea: alit̃ autem in illo sunt ea que

Expanded text:
in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat. sed cur non in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat. sed cur non scriptura curauit ostendere personam etiam spiritus sancti? an ita trinitas intellegitur: et dixit deus: fiat. et fecit deus. et uidit deus, quia bonum est? sed non conuenit unitati trinitatis, ut filius quasi iussus fecisse intellegatur, spiritus autem sanctus nullo sibi iubente libere uidisse bonum esse, quod factum est. quibus enim uerbis iuberet filio pater, ut faceret, cum ipse sit principale uerbum patris, per quod facta sunt omnia? an eo ipso, quod scriptum est: fiat firmamentum, haec ipsa dictio uerbum est patris, unigenitus filius, in quo sunt omnia, quae creantur, etiam anquidquid in illo est, vita est; quia quidquid per eum factum est, in ipso vita est, et vita utique creatrix, sub illo autem creatura? Aliter ergo in illo sunt ea quae per illum facta sunt, quia regit et continet ea; aliter autem in illo sunt ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
filius fecisse qͦd a patre dictum ẽ. ut fierent.
arbitrantur eẽ subnexum. & fẽc̃ ds̃ firmam̃¬
tum. & duusit os̃ & çȩtera. s cum antea le¬
gitus. & sic ẽ factum: a quo intelligimꝰ factũ:
Si a filio: quid opus erat iam dicere. & fecit
ds̃. & quȩ secuntur: Si autem qͦd scriptum ẽ.
& sic ẽ factum a patre intellexerimus factũ:
non iam pat̾ dicit. & filius facit. Et pot̾ ali¬
quid pader facere sine filio. ut deinde filius
non hoc s aliuo similit̃ faciat: Qͦd ẽ. contra
catholicam fidem. Si autem illud de quo dr̃
& sic ẽ factum. hoc idem fit cum itidem dr̃.
& fecit ds̃: quid ꝓhibet eundem indelligere
facere qͦd dirit. qui dixit ut fieret: An etiam
excepto eo qͦd scriptum ẽ. & sic ẽ factum. tan¬
tummꝰ in his uerbis quib đr & dirit ds̃ fi¬
at. & postea dicitur & fecit ds̃: patͥs & filii ꝑ¬
sonam uoluit intelligi: S queri adhuc pot̃
utrum qͣsi ussisse filio patrem debeamꝰ acciꝑe:

Expanded text:
ctum est, ut fieret, arbitrantur esse subnexum: et fecit deus firmamentum et diuisit deus et cetera. Sed cum antea legitur: et sic est factum, a quo intellegimus factum? si a filio, quid opus erat iam dicere: et fecit deus et quae sequuntur? si autem quod scriptum est: et sic est factum, a patre intellexerimus factum, non iam pater dicit et filius facit, et potest aliquid pater facere sine filio, ut deinde filius non hoc, sed aliud similiter faciat: quod est contra catholicam fidem. si autem illud, de quo dicitur: et sic est factum, hoc idem fit, cum itidem dicitur: et fecit deus, quid prohibet eundem intellegere facere quod dixit, qui dixit, ut fieret? an etiam excepto eo, quod scriptum est: et sic est factum, tantummodo in his uerbis, quibus dicitur: postea dicitur: et fecit deus, patris et filii personam uolunt intellegi? Sed quaeri adhuc potest, utrum quasi iussisse filio patrem debeamus accipere
Abbreviated transcription (Latin):
horret abhis uerbis quo ita intelligitur
dictum. spinas & tribulos pariet dͥ ut hȩc ⁊̃
antea derra pariens non tamen hominz
pareret ad laborẽ: sed ad cuiuscemodi a¬
nimalib conuenientem cibum᷑. Sunt
enim quȩ his generib & molliorib. &
aridiorib commode suauiterq uescant᷑:
tunc autem cęperint ista homini parere
ad erumpnosum negotium. cum post pec¬
catum cȩꝑit in terra laborare: non quod
aliis locis hȩc antea nascerentur. & post
in agris quos ipse homo ad capiendas
fruges colent: sed et prius et postea in
hisdem locis ondi. prius tamen ñ homini
post autem homins: ut hoc significetur qͦd
addicũ ẽ tͥ. qr non est dic̾tum spinas &. tribulos
pariet sed pariet tͥ: id÷ ut tibi iam nasci ista
incipiant ad laborem. quȩ ad pastum can¬
tummꝰ aliis animalib antea nascebantur.

Expanded text:
horret ab his uerbis, quo ita intellegitur horret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo fruges coleret; sed et prius et postea in eisdem locis: prius tamen non homini, post autem homini; ut hoc significetur quod additum est, tibi: quia non est dictum, Spinas et tribulos pariet, sed, pariet tibi; id est ut tibi jam ista nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
de usitatis formulis humani uiris quẽad¬
modum appellaretur. usus fructus. Atilita ᷤ
enim quedã fruentium: in fructus nomine
consideratur. Quantȩ autem sint utilita¬
tes siue manifeste siue occultȩ omniũ quȩ
terra gignens radicitus alit & ipsi quȩdam
intueantur. & ab exꝑtis cȩtera inquirant. E
de spims quidem ac tribulis absolutior po¬
test esse responsio: quia post peccatum dic¬
tum ẽ homini de terra. spinas & tribulos
pariet tͥ: nec tamen facile dicendum ẽ tunc
cepisse ista oriri exterrã. Fortassis enim qm̃
in ipsis qͦ generib seminum multȩ reppe¬
riuntur utilitates. poterant habere locum
suum sine ulla pęna hominis:s ut in agͥs
in quib iã penaliter laborabat. etiam ista na-¬
scerentur. hoc ad cumulum pene ualere cit¬
di potest. cum possẽt. alibi nasci. uł ad aui¬
um pecorumq pastus. uł ad ipsorũ hominũ
aliquos usus: quam qͣm & ille sensus non ab¬

Expanded text:
de usitatis formulis humani iuris, quemadde usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non ab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbant. aut ignoranter nocent. cur in escas
suas dilacerant etiam corpora hominum
mortuorum: qͣsi uͦ quicqͣm intersit ad nr̃am
utilitatem ista caro iam exanimis. in nat᷑ȩ
ꝓfunda secreta ꝑ quos transitus eat: unde
mirabili omnipotentia creatoris. reforman¬
da rursus seruatur. Quamquam & hinc fi¬
at quȩdam prudentib ammonitio. ut se
ita commendent fideli creatori omnia ma¬
xima & minima occulto nutu amminis¬
tranti: eui etiã nr̃i capilli numerati sunt:
ne ꝓpt̾ inanes curas exa ipti nimatorum
corpors suors. ulla gen̾ai. mortium
ꝑhorrescant̾ s piȩ fortitudinis neruos ad
omnia preparare non dubitent. Talis etiã
questio de spinis & tribulis solet oboriri.
& de quibdam lignis infructuosis. uł cur
uł quando creata sint: cum ds̃ dixerit ꝓdu¬
cat terra herbam pabuli seminantem sem̃.
& lignum fruc̾tiferum faciens fructum. S
qui ita mouentur:non intelligunt saltem

Expanded text:
probant aut ignoranter docent, cur in escas probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem
Abbreviated transcription (Latin):
ones. ut uideat quantum sibi satagendum
sit ꝓ salute spiritali & sempiterna. qua om¬
nib urrationabilib animantib antecellit:
cum illa uideat a:naximis elephantis usq
adminimos uermieulos. ꝓ salute corꝑali &
temporali quam ꝓsui generis inferiore. ordi¬
natione sortita sunt. siue resistendo siue ca¬
uendo agere quicquid ualent. Qđ non ap¬
pareret. nisi cum quedam refectionem corꝑis
sui ex alioꝵ corporib querunt: alia se uel re¬
pugnandi uirib. uel fuge p̃sidio. uel latebra¬
rum munime tuerentur. Nam & ipse corꝑis
dolor inquolibet animante magna & mira¬
bilis animȩ uis ẽ: quȩ uiã compagem in ef¬
fabili ꝑmirtione uitaliter continet. & in
quandã sui moduli redigit unitatem: cũ
eam non indifferenter. s ut ita dicam in¬
dignanter patitur corrumpi atq dissolui.
llud etiam fortasse aliquẽ moueat: si ani¬
malia noxia uiuos homines aut penaliter
ledunt. aut salubitt̃ exercent. aut utiliter

Expanded text:
ones, ut uideat, quantum sibi satagendum ones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
et exempla sunt demonstranda patientiȩ
ad ꝓfectum cȩteroꝵ: & ipse sibi homo intẽ¬
ptationib certius innotescit: & iustȩ salus
illa ꝑpetua quȩ turpiter amissa ẽ ꝑ uolu¬
ptatem. fortiter recipitur ꝑ dolorem. Dicet
aliquis. Cur gͦ inuicem bestiȩ nocent. qͥb
nec peccata ulla sunt ut uindicta ista dica¬
tur: nec ullã recipiunt tali exercitatione uir¬
tutem: Ideo nimirum qͥa scilicet & aliȩ cib
sunt aliarum: nec recte possumꝰ dicere. ñ essent
aliȩ quib aliȩ uescerentur. Habent enim omĩa
quamdiu sunt mensuras. nuieros. ordines
suos. quȩ cunct̾a merito considerata laudant᷑
nec sine occulta ꝓsuo genere moderatione
pulchritudinis temporalis. etiam ex alio in
aliud tͣnseundo mutantur. Qd̾ & si stultos
latet. subliicet ꝓficientib: clarumq ꝑfectis ẽ.
Et certe omnib talib inferioris creaturȩ mo¬
tib. prebentur homini salubres amioniti¬

Expanded text:
et exempla sunt demonstranda patientiae et exempla sunt demonstranda patientiae ad profectum ceterorum, et ipse sibi homo in temtationibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum, quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admoniti
Abbreviated transcription (Latin):
ita iustus ut ꝑfectum se audeat dicere. fidelit̃
attestante apło & dicente. non quia iã accepe¬
run aut iam ꝑfectus sim: cumq adhuc exer¬
cendȩ atq in infirmitate ꝑficiendȩ uututi ne¬
cessariȩ sint temptationes & molestiȩ corpora¬
les. eodem rursus apłõ manifestante qui ait.
in magnitudine reuelationum ne extolleret᷑.
datum sibi eẽ stimulum carnis angłm satha¬
ne ut cum colaficaret. rogatumq a se dnm̃
tercio ut discederet ab eo respondisse sibi. fuf¬
ficit tͥ grã mea. nam uutus in infirmitate ꝑ¬
ficitur: tamen & sc̃s daniel int̃ leones saluus
atq intrepidus uirit: qui non utiq dõ men¬
tiens inoratione non tantum peccata popłi
sui. s etiam sua fatetur: & in ipsius apłi ma¬
nu mortifera uiꝑa inhesit nec lesit. Potuert̃
gͦ ista etiam creata nichil nocere. si causa non
exstitisset uel terrendorum puniendorũq
uicioꝵ. uel ꝓbandȩ ꝑficiendeq iuirtutis: qͥa

Expanded text:
ita iustus, ut perfectum se audeat dicere fideliter ita iustus, ut perfectum se audeat dicere fideliter adtestante apostolo et dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur, et in ipsius apostoli manu mortifera uipera inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
germinante orta sunt: et quia p̃cesserant
conditionem ñ solum animalium. sed etiã
luminarium: & quia terre continuantur ꝑ
radicum conexionem. unde illo die quo ap¬
paruit anda exorta sunt: ut potius ad sup¬
plementum habitationis. quã ad numerũ
habitatorum ꝑtinere intelligerent᷑. Cȩt̾a
uͦ quȩ de animalium gignuntur corꝑib.
& maximȩ mortuoꝵ. absurdissimum est.
dicere tunc creata: cum animalia ipsa erea¬
ta sunt: nisi quia inerat. iam omnib anima¬
tis corporib uis quedam naturalis. & quasi
preseminata & quodammꝰ liciata primor¬
dia futurorum animalium. quȩ de corrup¬
tionib talium corporum ꝓ suo queq gene
ac differentiis erant exoritura: ꝑ administra¬
tionem in effabilem omnia mouente in cõ¬
mutabili creatorẽ. De generib qͦ ammaliũ
uenenosis & ꝑnitiosis queri solet. utrũ post
peccatum hominis ad uindict̾am creata siÑ.
an potius cum iam creata essent innoxia. ñ

Expanded text:
germinante orta sunt, et quia praecesserant germinante orta sunt, et quia praecesserant conditionem non solum animalium, sed etiam luminarium, et quia terrae continuantur per radicum conexionem, unde illo die, quo adparuit arida, exorta sunt, ut potius ad subplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinere intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur corporibus, et maxime mortuorum, absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporibus uis quaedam naturalis et quasi praeseminata et quodammodo liciata primordia futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, non
Abbreviated transcription (Latin):
maior sit ammiratio bene considerantis. &
laus uberior omnipotentis artificis. qui om¬
nia in sapientia fecit: qui a fine usq ad finẽ
ꝑtendens & suauiter cuncta disponens. nec
ea ipsa rerum nouissima quȩ ꝓsui generis
ordine dissoluuntur. & quarũ dissolutionẽ
ex pęna nr̃e mortalitatis horremꝰ relinquit
informia. s creat minima corpore. acuta
sensu animantia: ut maiore attentione stu¬
peamus agilitatem muscȩ uolantis. quam
magnitudinem iumenti gradientis. ampli¬
usq miremur oꝑa formicularum. quam
onera cameloꝵ. S utrum in primis ut dixi
rerũ conditionib quę isto sex dierũ ordi¬
ne creata narrantur. hec qͦ minima insti¬
tuta credamꝰ. an postea consequentib cor¬
ruptibilium corpoꝵ solutionib. hoc que¬
ritur. E potest quidem dici ea minutissi¬
ma quȩ ex aquis uel terris oriuntur. dunc
creata: in quib etiã non absurdȩ illa in¬
telliguntur quȩ nascuntur exhis quȩ terra

Expanded text:
maior sit admiratio bene considerantis et maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur opera formicularum quam onera camelorum. Sed utrum, ut dixi, in primis rerum conditionibus, quae isto sex dierum ordine creata narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis uel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelleguntur, quae nascuntur ex his, quae terra
Abbreviated transcription (Latin):
indigna iudicauit illis benedictionis uer¬
bis. crescite & multiplicamim Ubi autẽ
talis in ess et affectus. ibi primũ hoc dix̃.
ut in terrenis animalib etiã hoc dictam
intelligeretur. Necess arium autem fuit
hoc in homine repetere. ne quisqͣm dic̃et
in officio gignendi filios ullum esse pec¬
catum: sicut est in libidine. siue fornican¬
di. siue ipso coniugio immoderatius ab¬
utendi. Nonnulla etiam de quib dam mi¬
nutissimis animalib questio ẽ. utrum in pri¬
mis rerum conditionib creata sint: an ex
consequentib rerum mortalium corruptio¬
nib. Nam pleraq earum aut de uiuorum
corporum uiciis uel purgamentis. uel exha¬
lationib. aut cadauerum tabe gignuntur.
quedã etiam de corruptione lignoꝵ. & her¬
barum: quedã de corruptionib fructuum:
quoꝵ omnium non possumꝰ recte dicere dm̃
non esse creatorem. In est enim omnib quod¬
dam naturȩ sui generis decus: ita ut in his

Expanded text:
indigna judicavit illis benedictionis verindigna judicavit illis benedictionis verbis, Crescite et multiplicamini: ubi autem talis inesset afut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse sufficere ꝓpterea de homine non
dict̾um ẽẽ scđm genus: quia unus fiebat
de quo etiam femina facta ẽ. Ron enĩ mł¬
ta genera hominum. sic̃ herbarum. lignoꝵ.
piscium. uolatilium. serpentium. pecorum.
bestiarum: ut sic dictum accipiamus scdm
genꝰ. ac si diceret᷑ generatim: ut inter se simi¬
lia atq ad unam originem seminis ꝑtinen¬
tia distinguerentur a cȩteris. Item querit̃
quid tantum aquarum animalia de crea¬
tore meruerint: ut sola benedicerentur sic̃
homines. Nam et ipsa benedirit ds̃ diceis.
Crescite &. multiplicamini & implete aqͣs
maris: & uolatilia multiplicentur super
tertam. An in uno citature genere dicen¬
dum fuit. ut in cęteris consequenter intel¬
teligeretur quȩ generationib crescunt:
Prius gͦ diceretur in eo qͦd primum tale
creatum ẽ: in herba scilicet atq ligno. An
forte quȩ nullum haberent ꝓpagandȩ ꝓliᷤ
affectum. ac sine ullo sensu genetarent:

Expanded text:
fortasse sufficere propterea de homine non fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentterram. An in uno creaturae genere dicendum fuit, ut in caeteris consequenter intelligeretur, quae generationibus crescunt? Prius ergo diceretur in eo quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. An forte quae nullum haberent propagandae prolis affectum, ac sine ullo sensu generarent,
Abbreviated transcription (Latin):
litudo intelligitur succedentium deceden¬
tib: quia nichil eorum ita creatum ẽ. ut
semel existeret ut ꝑmansurum. uel nullo
succedente decessurum. Cur ergo & de ho¬
mine non dictum ẽ. ita. faciamꝰ hominẽ
ad imaginem & similitudinem nrãm se¬
cundum genus: cum & hominis ꝓpago ma¬
nifesta sit: An quia non ita ds̃ fecerat ho¬
minem ut moreretur. si preceptum seruare
uoluisset: & ideo non erat necessarius deces¬
sori successor: S post peccatum comparat᷑
ẽ. pecorib insensatis & similis factus ẽ eis:
ut iam filii scłi huius generent & generent᷑
quo possit mortalium genus seruata suc¬
cessione subsistere. Quid sibi gͦ uult post
hominem factum illa benedictio. crescite
& multiplicamini & replete terram: qͦd utiq
generando fieri poss et: An nichil hinc te¬
mere dicendum. donec ad eum scripturȩ lo¬
cum ꝑueniamus: ubi diligentius ista requi¬
renda atq tractanda sunt: Potest enim nẽ

Expanded text:
litudo intellegitur succedentium decedenlitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum genus, cum et hominis propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicamini et inplete terram, quod utique generando fieri posset? an nihil hinc temere dicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc
Abbreviated transcription (Latin):
eis quȩ ex aquis creata sunt. quamuis in p̾¬
ma commemoratione dictum non sit: in il¬
la camen iteratione dictum ẽ. E fecit õs ce¬
tos magnos. & omnem animam animali¬
um reptilium. quȩ eduxerunt aquȩ scđm
genus eoꝵ: & omne uolatile pennatum se¬
cundum genus. An q hec ita exorta sunt.
ut exhis alia nascerentur. & originis formã
successione seruarent. ideo dicuntur seđm
genus: ꝓpt̾ ꝓpagationem ꝓlis qua ꝑman¬
sura creabantur: S cur de lignis & herbi s
aquarum siue terrarum scđm similitudinẽ
suam generent. An quia genus sequitur si¬
militudo. noluit eam ubiq repetere. Ham &e se¬
men non ubiq repedunt. cum tã herbis & lig¬
malib: & si non omnib. Obseruatum ẽ. enĩ
quedam ita nasci ex aquis uel terra. ut sexus
eis nullus sit: & ideo sem̃ eoꝵ non sit in eis. s
in elementis ex quib oriuntur. Hoc ẽ. gͦ se¬
cundum genus: ubi & seminum uis. & simi¬

Expanded text:
eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prieis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus cetos magnos et omnem animam animalium reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione seruarent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis naquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et ligsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et simi
Abbreviated transcription (Latin):
prehendi. S etiam ferarum uocabulum:
solet in latina lingua tantundem ualere.
Non ideo tamen negligenda fuit conside¬
ratio quomodo possint hȩc nomina q̃
non frustra in hoc scripturarum loco po¬
sita sunt. etiam speciali distinctione dis¬
cerni: quod in usu loquendi cotidiano fa¬
cile animaduerti potest. Non frustra⁊
lectorem mouet. utrum ne passim. & qͣsi
fortiuito. an aliqua ratione dicatur scđm
genus. tanquam fuerint & antea. cum
prima creata narrentur: an genus eoꝵ
insuꝑiorib rõmb intelligendũ ẽ ittiq spi¬
talib. scđm quas creantur inferius. Sed si
ita eoset. hoc de luce. hoc de cȩlo. hoc de
aquis. & terris. hoc de cȩli luminarib di¬
ceretur. Quid enim eorum ẽ. cuius non
ecerna & in commutabilis ratio in ipsa dĩ sa¬
pientia iugeat: quȩ ataingit afine usq ad
finem fortiter & disponit omĩa suauiter:
Incipit autem hoc dici de herbis & lignis:
usq ad hȩc terrena animantia. Nam & in

Expanded text:
prehendi. sed etiam ferarum uocabulum prehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra lectorem movet utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur, secundum genus, tanquam fuerinprimo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in
Abbreviated transcription (Latin):
drupedia & reptilia: ubi arbitror significa¬
tum. quȩ quadrupedia dixerit. scilicet quȩ
in genere sunt reptilium. sicut sunt lacer¬
ti. stiliones. & si quid huuismodi ẽ ideoq
in repeticione quadrupedum nomen non
iterauit: quia reptilium uocabulo fortasse
complerus ẽ. Ulnde ibi non simpliciter ait
reptilia: s addidit omnia reptilia terrȩ.
deo terix quia sunt & aquarum: & ideo
omĩa. ut illic intelligantur quȩ quatuor
etiam pedib nituntur: quȩ suꝑius qua¬
drupedum nomine ꝓpriȩ significata suñ.
Bestias autem de quib item ait scđm ge¬
nus: quicquid ore aut etiam unguib se¬
uit. exceptis serpentib. Pecora uͦ de quib
tercio ait scđm genus. quȩ neutra ui lace¬
rant:s aut cornib. aut ne hoc quidem.
Prediri enim & quadrupedum nomen ꝗͣ
late padeat ipso pedum numero facile
agnosci: & nomine pecorum uł bestiarũ
omne irrationale animal aliquando cõ¬

Expanded text:
drupedia et reptilia: ubi arbitror significadrupedia et reptilia: ubi arbitror significatum, quae quadrupedia dixerit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, steliones et si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium uocabulo fortasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed addidit: omnia reptilia terrae; ideo terrae, quia sunt et aquarum, et ideo omnia, ut illic intellegantur, quae quattuor etiam pedibus nituntur, quae superius quadrupedum nomine significata proprie sunt. bestias autem, de quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando con
Abbreviated transcription (Latin):
corum autem nomen his animalib ac¬
commodatuis aptari solet quȩ sunt
in usu hominum: siue adiuuandis la¬
borib ut boues. & equi. & si qua talia:
siue ad lanitium. uel aduescendum ut
oues. & sues. Quid gͦ sunt quadrupedia:
Quamquam enim hȩc omnia preter que¬
dam serpentia quatuor pedib gradiunt᷑.
nisi tamen hoc nomine ꝓpriȩ quedam
uellet intelligi. non utiq hic etiam qua¬
drupedia nominaret: quamuis de his in
repetitione tacuerit. An cerui & damulȩ
& onagri. & apri. quia neq illis bestiis uͥ
leones sunt. comungi poesunt. similes
enim sunt illis pecorib neq tamen sub cu¬
ra humana sunt. ꝓpriȩ quadrupedia nun¬
cupata sunt. qͣsi reliqua essent hȩc anima¬
lia. quib ista appellatio generalis quidem
cum multis. ꝓpt̃ numerum pedum: sed ta¬
men speciali significatione tribueretur: an
quia ter dirit. scđm genus: tria q̃dã genera noᷤ
inuitat attendere: Primo scđm genus. qua¬

Expanded text:
corum autem nomen his animalibus adcorum autem nomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam serpentia quattuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominaret, quamuis de his in repetitione tacuerit. an cerui et damae et onagri et apri — quia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; similes enim sunt illis pecoribus neque tamen sub cura humana sunt — proprie quadrupedia nuncupata sunt, quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? an, quia ter dixit: secundum genus, tria quaedam genera nos inuitat adtendere? primo secundum genus qua
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ. sic. Et fecit ds̃ bestias terrȩ se¬
cundum genus. & pecora seđm genus: &
omĩa reptilia terrȩ scđm genus. Et uidit
ds̃ quia bona sunt. Iam nunc consequeis
infimi huius loci. quem totũ cum om̃ib
abyssis & nebuloso aere uniuersaliter uo¬
cabulo terrȩ alibi scriptura complectitur
ornaret animalib suis. Et manifesta qͥ¬
dem sunt animalium genera. quȩ in uer¬
bo dĩ terra ꝓdurit: s quia sepe nomine
pecorum. uel nomine bestiarum. anima¬
lia omnia rationis exꝑtia solent intelli¬
gi: merito queritur quaᷤ nunc ꝓpriȩ be¬
stias. & quȩ nunc pecora dicat. Et repen¬
tia quidem siue reptilia terrena. non est
dubitandum qđ om̃s serpentes intelli¬
gi uoluit: quamqͣm et bestiȩ dici possuns.
Pecorum autem nomen: non usitate ser¬
pentib conuenit. Rursum leonib & par¬
dis & tygrib. & lupis. & uulpib. canib
etiam & simiis. atq id genus cȩteris: us¬
tate conuenit uocabulum bestiarum. Pe¬

Expanded text:
terrae secundum genus et pecora secundum genus et omnia reptilia terrae secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc consequens infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pe
Abbreviated transcription (Latin):
gantur. aquarum naturam non iam illic ua¬
porali tenuitate s glaciali soliditate pendere.
Quonuo mͦ autem & qualeslibet aquȩ ibi sitħ.
c̃ẽ ibi eas minime dubit:mͦ. Maior ẽ. quippe
huius scriptiuȩ auctoritas: quam omĩs huma¬
ni ingenii capacitas. S animaduersum est
a quibdam qͦd nec ego dissimulandum pu¬
to. ñ frustra cũ dixisset ds̃. fiat firmamentũ
in medio aquarum. & sit diuisio int̃ aquam
& aquam. parum uisum eẽ subiungere & sic

Expanded text:
ogantur aquarum naturam iam non illic uaogantur aquarum naturam iam non illic uaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere. quoquo modo autem et qualeslibet aquae ibi sint, esse ibi eas minime dubitemus; maior est quippe scripturae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. Sed animaduersum est a quibusdam, quod nec ego dissimulandum puto, non frustra, cum dixisset deus: fiat firmamentum in medio aquarum, et sit diuisio inter aquam et aquam, parum uisum